Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 30ής Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές – Οδηγία 2005/29/ΕΚ – Πεδίο εφαρμογής – Σχέση μεταξύ των διατάξεων της οδηγίας αυτής και άλλων κανόνων της Ένωσης που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών – Άρθρο 3, παράγραφος 4 – Αθέμιτες πρακτικές όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα – Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 – Ύπαρξη σύγκρουσης – Συμπληρωματικότητα των κανόνων προστασίας »
Στην υπόθεση C‑301/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) με απόφαση της 22ας Απριλίου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Απριλίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
Lidl Italia Srl
κατά
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (AGCM),
παρισταμένων
των:
Wiise Srl,
Associazione per la Difesa e l’Orientamento dei Consumatori (ADOC Aps),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, I. Ziemele, A. Kumin, S. Gervasoni και M. Bošnjak (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Lidl Italia Srl, εκπροσωπούμενη από τους F. Capelli, U. Corea και M. Valcada, avvocati,
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από τους I. Fresu και E. Manzo, avvocati dello Stato,
–        η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την D. Lutostańska,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Kienapfel καθώς και τις D. Recchia και B. Rous Demiri,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής απόφασης αφορά την ερμηνεία:
–        του άρθρου 7 του κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, την τροποποίηση των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1925/2006 και την κατάργηση της οδηγίας 87/250/ΕΟΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 90/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της οδηγίας 1999/10/ΕΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 2002/67/ΕΚ και 2008/5/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 608/2004 της Επιτροπής (ΕΕ 2011, L 304, σ. 18), καθώς και
–        των άρθρων 6 επ. και του άρθρου 13 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές») (ΕΕ 2005, L 149, σ. 22).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Lidl Italia Srl και της Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (AGCM) [Αρχής προστασίας του ανταγωνισμού και των κανόνων της αγοράς (AGCM), Ιταλία] σχετικά με διοικητικό χρηματικό πρόστιμο που επιβλήθηκε από την AGCM στη Lidl Italia λόγω αθέμιτης εμπορικής πρακτικής κατά την εμπορία διαφόρων ζυμαρικών από σιμιγδάλι σκληρού σίτου.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2005/29
3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 7, 8, 11, 13 και 14 της οδηγίας 2005/29 έχουν ως εξής:
«(7)      Η παρούσα οδηγία αφορά εμπορικές πρακτικές που αποβλέπουν άμεσα στον επηρεασμό των αποφάσεων των καταναλωτών σε σχέση με προϊόντα. [...]
(8)      Η παρούσα οδηγία προστατεύει οικονομικά συμφέροντα των καταναλωτών από τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές. Συνεπώς, προστατεύει έμμεσα τις επιχειρήσεις που λειτουργούν με θεμιτό τρόπο έναντι των ανταγωνιστών που δεν τηρούν τους κανόνες της οδηγίας και διασφαλίζει έτσι τον θεμιτό ανταγωνισμό στον τομέα τον οποίο συντονίζει η οδηγία. [...]
[...]
(11)      Το υψηλό επίπεδο σύγκλισης που επιτυγχάνεται με την προσέγγιση των εθνικών διατάξεων μέσω της παρούσας οδηγίας δημιουργεί ένα κοινό υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών. Η παρούσα οδηγία θεσπίζει μια ενιαία γενική απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που στρεβλώνουν την οικονομική συμπεριφορά των καταναλωτών. [...]
[...]
(13)      Για την επίτευξη των κοινοτικών στόχων μέσω της εξάλειψης των εμποδίων στην εσωτερική αγορά είναι αναγκαίο να αντικατασταθούν οι υφιστάμενες αποκλίνουσες γενικές ρήτρες και νομικές αρχές των κρατών μελών. Έτσι, η παρούσα οδηγία θεσπίζει μια ενιαία, κοινή γενική απαγόρευση η οποία καλύπτει τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που στρεβλώνουν την οικονομική συμπεριφορά των καταναλωτών. Προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, η γενική απαγόρευση θα πρέπει να εφαρμόζεται και στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που ασκούνται εκτός οιασδήποτε συμβατικής σχέσης μεταξύ ενός εμπορευόμενου και ενός καταναλωτή ή μετά τη σύναψη της σύμβασης και κατά τη διάρκεια της εκτέλεσής της. Η γενική απαγόρευση έχει καταρτιστεί βάσει κανόνων για τα δύο είδη εμπορικών πρακτικών που είναι κατ’ εξοχήν οι πλέον συνήθεις, δηλαδή τις παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές και τις επιθετικές εμπορικές πρακτικές.
(14)      Επιδίωξη είναι οι παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές να καλύπτουν εκείνες τις πρακτικές, συμπεριλαμβανομένης της παραπλανητικής διαφήμισης, οι οποίες εξαπατούν τον καταναλωτή και τον εμποδίζουν να κάνει τεκμηριωμένη και, επομένως, αποτελεσματική επιλογή. [...]»
4        Κατά το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής, το οποίο επιγράφεται «Στόχος»:
«Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να συμβάλει στην ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και στην επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών με την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές που βλάπτουν τα οικονομικά συμφέροντα των καταναλωτών.»
5        Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως:
[...]
δ)      “εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές” (οι οποίες αναφέρονται στο εξής και ως “εμπορικές πρακτικές”): κάθε πράξη, παράλειψη, τρόπος συμπεριφοράς ή εκπροσώπησης, εμπορική επικοινωνία, συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, ενός εμπορευομένου, άμεσα συνδεόμενη με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές·
[...]».
6        Το άρθρο 3 της οδηγίας 2005/29, το οποίο επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στις παραγράφους 1, 3 και 4 τα εξής:
«1.      Η παρούσα οδηγία ισχύει για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές, όπως αυτές θεσπίζονται στο άρθρο 5, πριν, κατά τη διάρκεια και ύστερα από εμπορική συναλλαγή σχετιζομένη με ένα συγκεκριμένο προϊόν.
[...]
3.      Η παρούσα οδηγία ισχύει υπό την επιφύλαξη των [ενωσιακών] ή εθνικών κανόνων που αφορούν θέματα υγείας και ασφάλειας των προϊόντων.
4.      Σε περίπτωση σύγκρουσης των διατάξεων της παρούσας οδηγίας με άλλους [ενωσιακούς] κανόνες που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, οι τελευταίοι επικρατούν και εφαρμόζονται επί των πτυχών αυτών.»
7        Το άρθρο 5 της ως άνω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών», ορίζει τα εξής:
«1.      Απαγορεύονται οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
[...]
4.      Ιδιαιτέρως, εμπορικές πρακτικές, είναι αθέμιτες όταν
α)      είναι παραπλανητικές όπως καθορίζεται στα άρθρα 6 και 7,
[...]».
8        Το άρθρο 6 της οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Παραπλανητικές πράξεις», προβλέπει τα εξής:
«1.      Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες και είναι επομένως αναληθής ή, όταν, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει το μέσο καταναλωτή, ακόμα και εάν οι πληροφορίες είναι, αντικειμενικά, ορθές όσον αφορά ένα ή περισσότερα από τα στοιχεία τα οποία παρατίθενται κατωτέρω και, ούτως ή άλλως, τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία, διαφορετικά, δεν θα ελάμβανε:
[...]
β)      τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος, όπως [...] η σύνθεση, [...] η γεωγραφική ή εμπορική προέλευση [...]·
[...]».
9        Κατά το άρθρο 13 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Κυρώσεις»:
«Τα κράτη μέλη ορίζουν τους κανόνες για τις κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση παράβασης των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας και λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν την εφαρμογή τους. Οι προβλεπόμενες κυρώσεις είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.»
Ο κανονισμός 1169/2011
10      Οι αιτιολογικές σκέψεις 5 και 20 του κανονισμού 1169/2011 έχουν ως εξής:
«(5)      Η οδηγία [2005/29] καλύπτει ορισμένες πτυχές της παροχής πληροφοριών στους καταναλωτές, ειδικότερα με σκοπό την πρόληψη παραπλανητικών ενεργειών και παραλείψεων πληροφόρησης. Οι γενικές αρχές όσον αφορά τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές θα πρέπει να συμπληρωθούν με ειδικούς κανόνες σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές.
[...]
(20)      Η νομοθεσία σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα θα πρέπει να απαγορεύει τη χρήση πληροφοριών που παραπλανούν τον καταναλωτή, ιδίως όσον αφορά τα χαρακτηριστικά, τα αποτελέσματα ή τις ιδιότητες του τροφίμου ή την απόδοση στα τρόφιμα θεραπευτικών ιδιοτήτων. Για να είναι αποτελεσματική, η εν λόγω απαγόρευση θα πρέπει επίσης να επεκταθεί στη διαφήμιση και την παρουσίαση των τροφίμων.»
11      Το άρθρο 1 του κανονισμού αυτού, το οποίο επιγράφεται «Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.      Ο παρών κανονισμός αποτελεί τη βάση για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών αντίληψης των καταναλωτών και των αναγκών τους για πληροφόρηση και με παράλληλη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς.
2.      Ο παρών κανονισμός θεσπίζει τις γενικές αρχές, απαιτήσεις και υποχρεώσεις που διέπουν τις πληροφορίες για τα τρόφιμα και ειδικότερα την επισήμανση των τροφίμων. Καθορίζει τα μέσα για την κατοχύρωση του δικαιώματος πληροφόρησης των καταναλωτών και των διαδικασιών παροχής πληροφοριών για τα τρόφιμα, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης επαρκούς ευελιξίας ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι μελλοντικές εξελίξεις και οι νέες απαιτήσεις πληροφόρησης.
3.      Ο παρών κανονισμός ισχύει για τους υπευθύνους επιχειρήσεων τροφίμων σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, εφόσον οι δραστηριότητές τους αφορούν την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές. Ισχύει για όλα τα τρόφιμα που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή, περιλαμβανομένων των τροφίμων που διατίθενται από τις μονάδες ομαδικής εστίασης και των τροφίμων που προορίζονται να παραδοθούν στις μονάδες ομαδικής εστίασης.
[...]»
12      Το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Γενικοί στόχοι», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα επιδιώκεται υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και των συμφερόντων των καταναλωτών, αυτή αποτελεί δε τη βάση για να επιλέγουν οι τελικοί καταναλωτές ενήμεροι και να κάνουν ασφαλή χρήση των τροφίμων, με ιδιαίτερη έμφαση στους υγειονομικούς, οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και δεοντολογικούς παράγοντες.»
13      Το άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011, το οποίο επιγράφεται «Θεμιτές πρακτικές σχετικά με τις πληροφορίες», προβλέπει τα εξής:
«1.      Οι πληροφορίες για τα τρόφιμα δεν πρέπει να είναι παραπλανητικές, ιδίως:
α)      ως προς τα χαρακτηριστικά του τροφίμου και ιδίως τη φύση, την ταυτότητα, τις ιδιότητες, τη σύνθεση, την ποσότητα, τη διατηρησιμότητα, τη χώρα καταγωγής ή τον τόπο προέλευσης, τη μέθοδο παρασκευής ή παραγωγής του·
[...]
2.      Οι πληροφορίες για τα τρόφιμα πρέπει να είναι ακριβείς, σαφείς και κατανοητές για τον καταναλωτή.
[...]
4.      Οι παράγραφοι 1, 2 και 3 εφαρμόζονται επίσης:
[...]
β)      στην παρουσίαση των τροφίμων, ιδίως στο σχήμα, τη μορφή που τους έχει δοθεί ή τη συσκευασία τους, το χρησιμοποιούμενο υλικό συσκευασίας, τον τρόπο με τον οποίο είναι τακτοποιημένα, καθώς και τον χώρο στον οποίο εκτίθενται.»
Το ιταλικό δίκαιο
Ο κώδικας προστασίας του καταναλωτή
14      Το decreto legislativo n. 206 – Codice del consumo (νομοθετικό διάταγμα 206 για τον κώδικα προστασίας του καταναλωτή), της 6ης Σεπτεμβρίου 2005 (GURI αριθ. 235, της 8ης Οκτωβρίου 2005, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 162), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: κώδικας προστασίας του καταναλωτή), μεταφέρει, μεταξύ άλλων, την οδηγία 2005/29 στο ιταλικό δίκαιο.
15      Το άρθρο 21
του κώδικα προστασίας του καταναλωτή, το οποίο επιγράφεται «Παραπλανητικές πράξεις», προβλέπει τα εξής:
«1.      Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει πληροφορίες οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα ή όταν, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει τον μέσο καταναλωτή, ακόμη και εάν οι πληροφορίες είναι αντικειμενικά ορθές όσον αφορά ένα ή περισσότερα από τα στοιχεία που παρατίθενται κατωτέρω και όταν, ούτως ή άλλως, τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε:
[...]
β)      τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος, όπως [...] η σύνθεσή του, [...] η γεωγραφική προέλευσή του [...]·
[...]».
Το νομοθετικό διάταγμα 231/2017
16      Το άρθρο 1 του decreto legislativo n. 231 – Disciplina sanzionatoria per la violazione delle disposizioni del regolamento (UE) n. 1169/2011 [νομοθετικού διατάγματος 231 για το καθεστώς κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης των διατάξεων του κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011], της 15ης Δεκεμβρίου 2017 (GURI αριθ. 32, της 8ης Φεβρουαρίου 2018), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 231/2017), το οποίο επιγράφεται «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«To παρόν διάταγμα καθορίζει τις κυρώσεις που επιβάλλονται σε περίπτωση παράβασης των διατάξεων του κανονισμού [1169/2011], με την επιφύλαξη των κυρώσεων που προβλέπονται στον [κώδικα προστασίας του καταναλωτή].»
17      Το άρθρο 3 του νομοθετικού διατάγματος 231/2017, το οποίο επιγράφεται «Μη τήρηση των θεμιτών πρακτικών πληροφόρησης που προβλέπονται στο άρθρο 7 του κανονισμού [1169/2011]», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Υπό την επιφύλαξη πράξης η οποία συνιστά ποινικό αδίκημα και εξαιρουμένων των περιπτώσεων για τις οποίες προβλέπονται ειδικές κυρώσεις από άλλες διατάξεις του παρόντος διατάγματος, η παράβαση των διατάξεων του άρθρου 7 του κανονισμού [1169/2011] για τις θεμιτές πρακτικές πληροφόρησης επισύρει, για τον υπεύθυνο
της επιχείρησης τροφίμων, την επιβολή διοικητικής χρηματικής κύρωσης ύψους 3 000 έως 24 000 ευρώ.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
18      Με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2019, η AGCM επέβαλε στη Lidl Italia διοικητική χρηματική κύρωση ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ με την αιτιολογία ότι η εταιρία αυτή διέθετε στο εμπόριο ζυμαρικά από σιμιγδάλι σκληρού σίτου χρησιμοποιώντας συσκευασίες στις οποίες προέβαλλε την ιταλική προέλευση του επίμαχου προϊόντος και εμφάνιζε ως χώρα άλεσης του σίτου την Ιταλία, ενώ ο σίτος που χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή του σιμιγδαλιού ήταν καταγωγής «ΕΕ και εκτός ΕΕ» και ότι, ως εκ τούτου, τα επίμαχα ζυμαρικά παρασκευάζονταν από μείγματα σίτου τα οποία περιείχαν σημαντικό ποσοστό σίτου που δεν είχε παραχθεί στην Ιταλία.
19      Η AGCM επισήμανε ότι η χρήση συσκευασιών που προσελκύουν σαφώς την προσοχή στην ιταλική προέλευση του οικείου προϊόντος δημιουργούσε ή μπορούσε να δημιουργήσει στον καταναλωτή την εντύπωση ότι η ένδειξη αυτή αφορούσε επίσης την προέλευση των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή του προϊόντος. Προκειμένου να διασφαλιστεί η κατάλληλη πληροφόρηση του καταναλωτή, η τυχόν χρήση πρώτων υλών προερχόμενων από την αλλοδαπή θα έπρεπε να προβάλλεται κατά τρόπο εξίσου εμφανή με στοιχεία αναγραφόμενα πλησίον των αναφορών που υπενθύμιζαν την ιταλική προέλευση του οικείου προϊόντος. Τουλάχιστον, μια τέτοια
ένδειξη
θα έπρεπε να βρίσκεται στην ίδια πλευρά της συσκευασίας με τις
εν λόγω αναφορές.
20      Η AGCM έκρινε ότι το γεγονός ότι η Lidl Italia παρείχε ελλιπείς πληροφορίες συνιστούσε αθέμιτη εμπορική πρακτική, κατά την έννοια του κώδικα προστασίας του καταναλωτή, καθόσον η πρακτική αυτή μπορούσε να παραπλανήσει τον καταναλωτή ως προς ένα ουσιώδες χαρακτηριστικό του οικείου προϊόντος, ιδίως ως προς την προέλευση του χρησιμοποιούμενου σκληρού σίτου. Για τον καθορισμό του ύψους της επιβαλλόμενης κύρωσης δυνάμει του κώδικα προστασίας του καταναλωτή, η AGCM έλαβε υπόψη τον μεγάλο αριθμό των θιγόμενων καταναλωτών, το γεγονός ότι η Lidl Italia είχε πωλήσει, μόνο το έτος 2018, δεκάδες εκατομμύρια πακέτα ζυμαρικών, καθώς και τη διάρκεια της επίμαχης πρακτικής, η οποία εφαρμοζόταν τουλάχιστον από τον Ιανουάριο του 2017.
21      Η Lidl Italia, κατόπιν απορρίψεως της προσφυγής που είχε ασκήσει
πρωτοδίκως κατά της αποφάσεως της AGCM της 20ής Δεκεμβρίου 2019, άσκησε αναίρεση ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η Lidl Italia υποστηρίζει, συγκεκριμένα, ότι στις πρακτικές που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1169/2011 εφαρμόζεται μόνον ο εν λόγω κανονισμός και ότι δεν μπορεί να επιβληθεί κύρωση για τέτοιου είδους πρακτικές δυνάμει της οδηγίας 2005/29 και του κώδικα προστασίας του καταναλωτή.
22      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι η συμπεριφορά της Lidl Italia, που συνίσταται στην παροχή πληροφοριών οι οποίες, χωρίς να είναι ψευδείς ή ανακριβείς, δύνανται να παραπλανήσουν τον καταναλωτή του οικείου προϊόντος ως προς την προέλευση του σίτου που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για την παρασκευή του προϊόντος, μπορεί να εμπίπτει τόσο στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές για τις οποίες επιβάλλονται κυρώσεις δυνάμει του άρθρου 6 της οδηγίας 2005/29 και του άρθρου 21 του κώδικα προστασίας του καταναλωτή όσο και στις συμπεριφορές που απαγορεύονται από το άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011, για τις οποίες προβλέπονται κυρώσεις δυνάμει του νομοθετικού διατάγματος 231/2017.
23      Κατά το αιτούν δικαστήριο, οι δύο αυτές ρυθμίσεις μπορούν να θεωρηθούν συμπληρωματικές, αλλά εγείρουν ζήτημα παράλληλης ισχύος πλειόνων κανόνων δικαίου. Συναφώς, κατά την άποψή του, δεν έχει εφαρμογή ο κανόνας σύγκρουσης που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29 υπέρ άλλων κανόνων της Ένωσης που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, διότι αμφότερες οι ως άνω ρυθμίσεις επιδιώκουν την προστασία των καταναλωτών έναντι πρακτικών που θα μπορούσαν να τους παραπλανήσουν σχετικά με τα τρόφιμα. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η κύρωση την οποία προβλέπει το νομοθετικό διάταγμα 231/2017 σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 7 του κανονισμού 1169/2011 είναι πολύ λιγότερο αυστηρή από την προβλεπόμενη στον κώδικα προστασίας του καταναλωτή με τον οποίο έχει μεταφερθεί η οδηγία 2005/29 στην εσωτερική έννομη τάξη.
24      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Συνιστούν οι συμπεριφορές που μνημονεύονται στο άρθρο 7 του κανονισμού [1169/2011] εξειδικευμένες περιπτώσεις αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, οι οποίες εμπίπτουν εν πάση περιπτώσει στα άρθρα 6 επ. της οδηγίας [2005/29]
και υπόκεινται επίσης ως τέτοιες στα άρθρα 11 επ. της οδηγίας αυτής και στην εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς της στην εσωτερική έννομη τάξη, ή συνιστούν, αντιθέτως, αυτοτελές καθεστώς για την εφαρμογή –ήτοι τη συγκεκριμένη επιβολή– του οποίου δεν μπορεί να γίνει παραπομπή στην προμνησθείσα οδηγία αλλά, στην περίπτωση της Ιταλίας, μόνο στο νομοθετικό διάταγμα 231/2017;
2)      Συνιστούν οι συμπεριφορές που μνημονεύονται στο άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 εξαντλητική παράθεση των περιπτώσεων προστασίας των καταναλωτών κατά την αγορά τροφίμων, με αποτέλεσμα να αποκλείεται η δυνατότητα εφαρμογής της γενικής προστασίας που προβλέπεται από την οδηγία 2005/29, ή συμβάλλουν, αντιθέτως, στην προστασία των καταναλωτών από κοινού με τις διατάξεις της οδηγίας 2005/29 και την εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς της στην εσωτερική έννομη τάξη;
3)      Στην περίπτωση που οι συμπεριφορές που μνημονεύονται στο άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 πρέπει να χαρακτηριστούν ως αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και υπόκεινται στην οδηγία 2005/29, είναι η κύρωση που προβλέπεται στο άρθρο 3 του νομοθετικού διατάγματος 231/2017 κατάλληλη για την επίτευξη του αποτελέσματος αποτροπής των παράνομων συμπεριφορών, διασφαλίζοντας την προστασία των καταναλωτών κατά το άρθρο 169 ΣΛΕΕ, και είναι εν πάση περιπτώσει σύμφωνη προς το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/29;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
25      Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο εναπόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί και να λάβει υπόψη, εν ανάγκη, κανόνες του δικαίου της Ένωσης στους οποίους δεν αναφέρθηκε ο εθνικός δικαστής με το ερώτημά του (απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2025, Caronte & Tourist, C‑511/23, EU:C:2025:42, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26      Εν προκειμένω, τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου ως προς τη σχέση των κανόνων προστασίας που θεσπίζουν, αντιστοίχως, η οδηγία 2005/29 και ο κανονισμός 1169/2011 στηρίζονται στην παραδοχή ότι η συμπεριφορά που προσάπτεται στη Lidl Italia όσον αφορά την παρουσίαση πληροφοριών σχετικών με ορισμένα χαρακτηριστικά των προϊόντων σε συσκευασίες ζυμαρικών εμπίπτει τόσο στην απαγόρευση των παραπλανητικών εμπορικών πρακτικών δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής όσο και στην απαγόρευση των αθέμιτων πρακτικών όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού. Όμως, το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29 προβλέπει ρητώς έναν κανόνα οριοθέτησης του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας, βάσει του οποίου είναι δυνατό να προσδιοριστούν οι περιπτώσεις στις οποίες οι κανόνες της οδηγίας αποκλείονται από άλλους κανόνες της Ένωσης που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.
27      Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, επιδιώκουν να εκτιμηθεί, κατ’ ουσίαν, αν το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην επιβολή κυρώσεων,
κατ’ εφαρμογήν της εθνικής νομοθεσίας περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη, για τη συμπεριφορά εμπορευομένου που συνιστά παραπλανητική εμπορική πρακτική, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, σε περίπτωση που η συμπεριφορά αυτή εμπίπτει επίσης στην απαγόρευση των αθέμιτων πρακτικών όσον αφορά πληροφορίες για τα τρόφιμα την οποία προβλέπουν το άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 και η εθνική ρύθμιση που έχει θεσπιστεί για την εφαρμογή του κανονισμού αυτού.
28      Το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29 ορίζει ότι, σε περίπτωση σύγκρουσης των διατάξεων της οδηγίας αυτής με άλλους [ενωσιακούς] κανόνες που ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, οι τελευταίοι κανόνες επικρατούν και εφαρμόζονται επί των πτυχών αυτών. Λαμβανομένου υπόψη του γράμματος της ως άνω διάταξης, οι εν λόγω συγκεκριμένες πτυχές εμπίπτουν αποκλειστικά στις διατάξεις του κανονισμού 1169/2011 μόνον υπό τη διττή προϋπόθεση, αφενός, ότι, στο πλαίσιο της παροχής πληροφοριών για τα τρόφιμα, το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1169/2011 ρυθμίζει συγκεκριμένες πτυχές των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και, αφετέρου, ότι υφίσταται σύγκρουση μεταξύ της διάταξης αυτής και των διατάξεων της οδηγίας 2005/29.
29      Συναφώς υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι η οδηγία 2005/29 ισχύει, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές, όπως ορίζονται στο άρθρο 5
αυτής, πριν, κατά τη διάρκεια και ύστερα από εμπορική συναλλαγή που αφορά συγκεκριμένο προϊόν. Το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας ορίζει την έννοια της «εμπορικής πρακτικής» χρησιμοποιώντας ιδιαιτέρως ευρεία διατύπωση, δεδομένου ότι το μόνο κριτήριο που προβλέπει η διάταξη αυτή είναι ότι η πρακτική του εμπορευομένου πρέπει να συνδέεται άμεσα με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια αγαθών ή υπηρεσιών στον καταναλωτή (πρβλ. απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2024, Guldbrev, C‑379/23, EU:C:2024:1002, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30      Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2005/29, θεωρείται παραπλανητική μια εμπορική πρακτική η οποία, αφενός, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσιάσεώς της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει τον μέσο καταναλωτή όσον αφορά ιδίως τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος όπως η σύνθεσή του και η γεωγραφική ή εμπορική προέλευσή του και, αφετέρου, οδηγεί ή ενδέχεται να οδηγήσει τον καταναλωτή να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε. Οι πρακτικές αυτές εμπίπτουν σε ειδική κατηγορία αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που απαγορεύονται δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφοι 1 και 4, στοιχείο αʹ, της ως άνω οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2013, Trento Sviluppo και Centrale Adriatica, C‑281/12, EU:C:2013:859, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31      Το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1169/2011 ορίζει ότι ο κανονισμός αυτός καθορίζει τις γενικές αρχές, τις απαιτήσεις και τις γενικές υποχρεώσεις που διέπουν τις πληροφορίες για τα τρόφιμα και, ειδικότερα, την επισήμανσή τους. Συγκεκριμένα, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι οι πληροφορίες για τα τρόφιμα που παρέχονται στους καταναλωτές πρέπει να είναι ακριβείς, σαφείς και ευχερώς κατανοητές ώστε οι καταναλωτές να μην παραπλανώνται ως προς τα χαρακτηριστικά του οικείου τροφίμου, ιδίως δε ως προς τη σύνθεση, τη χώρα καταγωγής ή τον τόπο προέλευσής του ή ακόμη ως προς τη μέθοδο παρασκευής ή παραγωγής του. Σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 4, του ως άνω κανονισμού, οι εν λόγω απαιτήσεις ισχύουν για την παρουσίαση των τροφίμων και, ιδίως, τη συσκευασία τους.
32      Από τις αιτιολογικές σκέψεις 5 και 20 του κανονισμού 1169/2011 προκύπτει ότι ο κανονισμός αυτός συμπληρώνει τις γενικές αρχές που ισχύουν για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές δυνάμει της οδηγίας 2005/29 με ειδικούς κανόνες σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, μεταξύ άλλων απαγορεύοντας τη χρήση πληροφοριών δυνάμενων να παραπλανήσουν τον καταναλωτή, ιδίως όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των τροφίμων. Υπό το πρίσμα αυτό, οι ειδικές απαιτήσεις που διέπουν την παρουσίαση των πληροφοριών για τα τρόφιμα σχετικά με τα κύρια χαρακτηριστικά τους, οι οποίες απορρέουν από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και παράγραφοι 2 και 4, του κανονισμού 1169/2011, καθιστούν δυνατό, όπως προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο του άρθρου αυτού, να διαπιστωθεί αν ορισμένη πρακτική που αφορά πληροφορίες για τα τρόφιμα είναι αθέμιτη και, κατά συνέπεια, απαγορεύεται. Επομένως, οι διατάξεις αυτές του κανονισμού 1169/2011 ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29.
33      Δεύτερον, η έννοια της «σύγκρουσης», κατά το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29, αφορά τη σχέση εκείνη μεταξύ διατάξεων η οποία βαίνει πέραν της απλής αναντιστοιχίας ή της απλής διαφοράς και από την οποία προκύπτει απόκλιση που είναι αδύνατον να υπερκεραστεί με την εφαρμογή συνδυαστικής μεθόδου η οποία να καθιστά εφικτή τη συνύπαρξη των δύο διατάξεων χωρίς να αλλοιώνει το περιεχόμενό τους. Σύγκρουση υφίσταται μόνον όταν διατάξεις ξένες προς την οδηγία 2005/29, οι οποίες ρυθμίζουν συγκεκριμένες πτυχές αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, επιβάλλουν στους εμπορευομένους, χωρίς κανένα περιθώριο χειρισμών, υποχρεώσεις μη συμβατές προς εκείνες που θεσπίζονται με την εν λόγω οδηγία (πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Wind Tre και Vodafone Italia, C‑54/17 και C‑55/17, EU:C:2018:710, σκέψεις 60 και 61, και διάταξη της 14ης Μαΐου 2019, Acea Energia κ.λπ., C‑406/17 έως C‑408/17 και C‑417/17, EU:C:2019:404, σκέψη 49).
34      Συναφώς, η οδηγία 2005/29 έχει ως σκοπό να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών και, προς τούτο, να διασφαλίσει την αποτελεσματική καταπολέμηση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών προς το συμφέρον των καταναλωτών (πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2025, Trenitalia, C‑510/23, EU:C:2025:41, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής αποσκοπεί ακριβώς στη διασφάλιση της κατάλληλης προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά τον τρόπο παρουσίασης των πληροφοριών που παρέχονται στο πλαίσιο εμπορικής πρακτικής.
35      Ομοίως, από τη συνδυασμένη ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 1, παράγραφος 1, και του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1169/2011 προκύπτει ότι ο σκοπός του κανονισμού αυτού συνίσταται στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών στην αντίληψη των καταναλωτών, διά της παροχής σε αυτούς της βάσης για να είναι σε θέση να αποφασίζουν ενήμεροι. Προς τούτο, σκοπός του κανονισμού είναι να αποτρέψει την παραπλάνηση των καταναλωτών από τις πληροφορίες που τους παρέχονται για τα τρόφιμα (πρβλ. αποφάσεις της 1ης Οκτωβρίου 2020, Groupe Lactalis, C‑485/18, EU:C:2020:763, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 1ης Δεκεμβρίου 2022, LSI– Germany, C‑595/21, EU:C:2022:949, σκέψεις 29 και 30).
36      Επομένως, οι κανόνες προστασίας που θεσπίζονται με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29 και με το άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 επιδιώκουν έναν κοινό σκοπό, ο οποίος συνίσταται στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών από τις παραπλανητικές πληροφορίες και στην αποφυγή της παραπλάνησής τους, ιδίως όσον αφορά ορισμένα χαρακτηριστικά ενός προϊόντος ή, ειδικότερα, ενός τροφίμου. Μολονότι τα συστατικά στοιχεία των απαγορευόμενων από τις διατάξεις αυτές πρακτικών δεν συμπίπτουν πλήρως, οι εν λόγω διατάξεις θεσπίζουν, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 29 έως 31 της παρούσας αποφάσεως, υποχρεώσεις όσον αφορά την παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοιες.
37      Επιπλέον, επισημαίνεται ότι, λαμβανομένων υπόψη των αιτιολογικών σκέψεων 7, 11, 13 και 14 της οδηγίας 2005/29 και δεδομένου ότι για την προστασία που παρέχει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής απαιτείται η εμπορική πρακτική να οδηγεί ή να ενδέχεται να οδηγήσει τον μέσο καταναλωτή να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε, η ως άνω διάταξη θεσπίζει γενική απαγόρευση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που στρεβλώνουν την οικονομική συμπεριφορά των καταναλωτών (πρβλ. αποφάσεις της 19ης Δεκεμβρίου 2013, Trento Sviluppo και Centrale Adriatica, C‑281/12, EU:C:2013:859, σκέψεις 31 και 32, και της 19ης Σεπτεμβρίου 2018, Bankia, C‑109/17, EU:C:2018:735, σκέψη 30).
38      Όπως προκύπτει από το άρθρο 1 της οδηγίας 2005/29, η προστασία που αυτή παρέχει στους καταναλωτές αφορά τα οικονομικά τους συμφέροντα. Επομένως, οι διατάξεις της έχουν διαμορφωθεί κατά βάση με γνώμονα την προστασία του καταναλωτή ως αποδέκτη και δυνητικού θύματος αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και ο επιδιωκόμενος με την οδηγία σκοπός, ο οποίος υπομνήσθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως και συνίσταται στην πλήρη προστασία των καταναλωτών από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, στηρίζεται στη διαπίστωση ότι, σε σχέση με τον εμπορευόμενο, ο καταναλωτής βρίσκεται σε πιο αδύναμη θέση, ιδίως όσον αφορά το επίπεδο πληροφόρησης που διαθέτει, καθόσον είναι κατά τεκμήριο ασθενέστερος οικονομικά και έχει μικρότερη πείρα, από νομικής απόψεως, σε σύγκριση με τον αντισυμβαλλόμενό του (πρβλ. απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, UPC Magyarország, C‑388/13, EU:C:2015:225, σκέψεις 52 και 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2005/29 αναφέρει ότι ο σκοπός αυτός εντάσσεται και σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διασφάλισης θεμιτού ανταγωνισμού στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
39      Όσον αφορά τον κανονισμό 1169/2011, το άρθρο 3, παράγραφος 1, προβλέπει ότι με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα επιδιώκεται υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και των συμφερόντων των καταναλωτών και ότι αυτή αποτελεί τη βάση για να επιλέγουν οι τελικοί καταναλωτές ενήμεροι και να κάνουν ασφαλή χρήση των τροφίμων, με ιδιαίτερη έμφαση στους υγειονομικούς, οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και δεοντολογικούς παράγοντες. Ο κανονισμός αυτός ισχύει, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, για τους υπευθύνους επιχειρήσεων τροφίμων σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, εφόσον οι δραστηριότητές τους αφορούν την παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές για τα τρόφιμα.
40      Επομένως, η προβλεπόμενη στο άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 απαγόρευση των αθέμιτων πρακτικών όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα δεν εντάσσεται κατ’ ουσίαν στη λογική του θεμιτού ανταγωνισμού, αλλά αποσκοπεί στην πρόληψη, για λόγους υγείας και ασφάλειας των τροφίμων, της προσβολής των οικονομικών ή μη συμφερόντων των καταναλωτών από την εμπορία συγκεκριμένου προϊόντος εντός της εσωτερικής αγοράς.
41      Εκ των προεκτεθέντων συνάγεται ότι
οι κανόνες προστασίας των καταναλωτών που θεσπίζονται με το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29 και με το άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 είναι συμπληρωματικοί, καθόσον αποσκοπούν στην επιβολή κυρώσεων για διαφορετικές πτυχές της ίδιας συμπεριφοράς που αντίκειται στο δίκαιο της Ένωσης. Η διαπίστωση αυτή επιρρωννύεται επίσης από τον γενικό κανόνα του άρθρου 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2005/29, δυνάμει του οποίου η εν λόγω οδηγία εφαρμόζεται με την επιφύλαξη των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης ή των εθνικών διατάξεων που αφορούν την υγεία και την ασφάλεια των προϊόντων.
42      Υπό τις συνθήκες αυτές, η ταυτόχρονη εφαρμογή των υποχρεώσεων που απορρέουν από τα δύο αυτά συστήματα προστασίας δεν είναι ικανή να δημιουργήσει κατάσταση ανυπέρβλητης απόκλισης και, ως εκ τούτου, σύγκρουσης κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29.
43      Εντούτοις, πρέπει να διευκρινιστεί ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα
του άρθρου 7 του κανονισμού 1169/2011 σε σχέση με τους κανόνες που προβλέπει η οδηγία 2005/29, καθώς και η συνεπής εφαρμογή των δύο αυτών πράξεων, μια πρακτική όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα η οποία θα ήταν σύμφωνη με το σύνολο των απαιτήσεων που απορρέουν από το εν λόγω άρθρο 7 δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να απαγορεύεται από την οδηγία 2005/29.
44      Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29 έχει την έννοια ότι
δεν αντιτίθεται
στην επιβολή κυρώσεων, στον τομέα των τροφίμων, κατ’ εφαρμογήν της εθνικής νομοθεσίας περί μεταφοράς της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη, για τη συμπεριφορά εμπορευομένου που συνιστά παραπλανητική εμπορική πρακτική, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, σε περίπτωση που η συμπεριφορά αυτή εμπίπτει επίσης στην απαγόρευση την οποία προβλέπουν το άρθρο 7 του κανονισμού 1169/2011 και η εθνική ρύθμιση που έχει θεσπιστεί για την εφαρμογή του ως άνω κανονισμού.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
45      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το σύστημα κυρώσεων που προβλέπεται στο άρθρο 3 του νομοθετικού διατάγματος 231/2017 συνάδει με το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/29, δυνάμει του οποίου τα κράτη μέλη υποχρεούνται να προβλέπουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις για τις παραβάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας αυτής.
46      Η Ιταλική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζουν αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, παρατηρώντας ότι η σχετική κύρωση επιβλήθηκε στη Lidl Italia αποκλειστικώς βάσει του κώδικα προστασίας του καταναλωτή, ο οποίος μεταφέρει την οδηγία 2005/29 στο ιταλικό δίκαιο, και όχι βάσει του νομοθετικού διατάγματος 231/2017 και ότι, ως εκ τούτου, το διάταγμα αυτό δεν ασκεί επιρροή στην επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
47      Υπενθυμίζεται συναφώς ότι η ανάγκη να δοθεί ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που να είναι χρήσιμη για το εθνικό δικαστήριο επιβάλλει τη σχολαστική τήρηση εκ μέρους του εθνικού δικαστηρίου των σχετικών με το περιεχόμενο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως απαιτήσεων που προβλέπονται ρητώς στο άρθρο 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, διάταξη την οποία οφείλει να γνωρίζει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο της συνεργασίας που καθιερώνεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ. Οι απαιτήσεις αυτές υπενθυμίζονται, εξάλλου, στα σημεία 13, 15 και 16 των συστάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τα εθνικά δικαστήρια, σχετικά με την υποβολή προδικαστικών ερωτημάτων (ΕΕ C, C/2024/6008) (αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2021, Consorzio Italian Management και Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, σκέψη 68 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία,
και της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Bervidi, C‑38/24, EU:C:2025:690, σκέψη 82).
48      Ειδικότερα, είναι απολύτως αναγκαίο, όπως ορίζει το άρθρο 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως να εκθέτει τους λόγους που οδήγησαν το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει ερωτήματα ως προς την ερμηνεία ή το κύρος συγκεκριμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, καθώς και τη σχέση που το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εφαρμοστέας στη διαφορά της κύριας δίκης εθνικής νομοθεσίας (αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2021, Consorzio Italian Management και Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, σκέψη 69 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία,
και της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Bervidi, C‑38/24, EU:C:2025:690, σκέψη 83).
49      Εν προκειμένω, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν πληροί, όσον αφορά το τρίτο ερώτημα, τις απαιτήσεις που υπομνήσθηκαν στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως.
50      Πράγματι, αφενός, από την αίτηση αυτή προκύπτει σαφώς ότι στη Lidl Italia επιβλήθηκε κύρωση μόνο βάσει του κώδικα προστασίας του καταναλωτή, ο οποίος μεταφέρει την οδηγία 2005/29 στο ιταλικό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο δεν παρέχει κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι, προκειμένου να επιλύσει τη διαφορά της κύριας δίκης, θα μπορούσε να κληθεί να αποφανθεί επί του καθεστώτος κυρώσεων που προβλέπει το άρθρο 3 του νομοθετικού διατάγματος 231/2017, το οποίο, όπως προκύπτει σαφώς από το γράμμα της διατάξεως αυτής, εφαρμόζεται μόνο στην περίπτωση παραβάσεων των διατάξεων του άρθρου 7 του κανονισμού 1169/2011. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο ουδόλως εξηγεί τους λόγους για τους οποίους εκτιμά ότι πρέπει να εξεταστεί αν το άρθρο 3 του νομοθετικού διατάγματος 231/2017 συνάδει με το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/29, μολονότι η τελευταία αυτή διάταξη διέπει μόνον τις κυρώσεις που επιβάλλονται επί παραβάσεων των εθνικών διατάξεων που έχουν θεσπιστεί κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω οδηγίας.
51      Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εξέθεσε επαρκώς τους λόγους που το οδήγησαν να υποβάλει ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 13 της οδηγίας 2005/29 ούτε τη σχέση που θεωρεί ότι υφίσταται μεταξύ της διάταξης αυτής και του νομοθετικού διατάγματος 231/2017.
52      Κατά συνέπεια, το τρίτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο.
Επί των δικαστικών εξόδων
53      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές»),
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται στην επιβολή κυρώσεων στον τομέα των τροφίμων, κατ’ εφαρμογήν της εθνικής νομοθεσίας περί μεταφοράς της οδηγίας 2005/29 στην εσωτερική έννομη τάξη, για τη συμπεριφορά εμπορευομένου που συνιστά παραπλανητική εμπορική πρακτική, κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, σε περίπτωση που η συμπεριφορά αυτή εμπίπτει επίσης στην απαγόρευση την οποία προβλέπουν, αφενός, το άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, την τροποποίηση των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1925/2006 και την κατάργηση της οδηγίας 87/250/ΕΟΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 90/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της οδηγίας 1999/10/ΕΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 2002/67/ΕΚ και 2008/5/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 608/2004 της Επιτροπής και, αφετέρου, η εθνική ρύθμιση που έχει θεσπιστεί για την εφαρμογή του κανονισμού 1169/2011.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.