62019CO0364
DIGRIET TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
14 ta’ April 2021 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal‑Qorti tal-Ġustizzja – Protezzjoni tal-konsumaturi – Klawżoli inġusti – Direttiva 93/13/KEE – Artikolu 1(2) – Esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva tal-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali mandatorji – Artikolu 4(2) – Eċċezzjoni mill-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola – Kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija – Allegat nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu ta’ informazzjoni impost fuq professjonist – Eżami mill-qorti nazzjonali li għandu jitwettaq bi prijorità fid-dawl tal-Artikolu 1(2)”
Fil-Kawża C‑364/19,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l‑Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunalul Galaţi (il-Qorti tal-Kontea ta’ Galați, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjoni tas-27 ta’ Frar 2019, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-7 ta’ Mejju 2019, fil-proċedura
XU,
YV,
ZW,
AU,
BZ,
CA,
DB,
EC
vs
SC Credit Europe Ipotecar IFN SA,
Credit Europe Bank NV,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn L. Bay Larsen, President tal-Awla, C. Toader u N. Jääskinen (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Rumen, inizjalment minn R. I. Haţieganu, A. Rotăreanu u C.‑R. Canţăr, sussegwentement minn E. Gane, R. I. Haţieganu u A. Rotăreanu, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn N. Ruiz García u C. Gheorghiu, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li l-kawża tinqata’ permezz ta’ digriet motivat, konformement mal-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja,
tagħti l-preżenti
Digriet
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) u tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, XU, YV, ZW, AU, BZ, CA, DB u EC, u, min-naħa l-oħra, SC Credit Europe Ipotecar IFN SA (iktar ’il quddiem “Credit Europe Ipotecar”) u Credit Europe Bank NV dwar in-natura allegatament inġusta ta’ klawżola inkluża f’kuntratt ta’ kreditu ddenominat f’munita barranija, li teżiġi li s-somma mislufa tiġi rrimborsata f’din il-munita u li timponi fuq il-persuni li jissellfu r-riskju inerenti għall-varjazzjonijiet fir-rata tal-kambju.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3
Skont it-tlettax‑il premessa tad-Direttiva 93/13:
“Billi d-disposizzjonijiet statutorji jew regolatorji ta’ l-Istati Membri li jistabbilixxu direttament jew indirettament il-klawżoli tal-kuntratti tal-konsumatur huma preżunti li ma’ fihomx klawżoli inġusti; billi, għal dan il-għan, ma jidhirx li huwa meħtieġ li jiġu assoġġettati l-klawżoli li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u l-prinċipji jew id-disposizzjonijiet tal-konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom huma parti l-Istati Membri jew il-Komunità; billi f’dak ir-rigward il-kliem ‘disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji’ fl-Artikolu 1(2) ikopru wkoll ir-regoli li, skond il-liġi, għandhom jgħoddu bejn il-partijiet kontraenti sakemm ma twaqqfux xi arranġamenti oħra”.
4
L-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“Il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u d-disposizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom ikunu parti l-Istati Membri jew il-Komunità, b’mod partikolari fil-qasam tat-trasport, m’għandhomx ikunu suġġetti għad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva.”
5
L-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva huwa redatt kif ġej:
“L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt u lanqas mas-suffiċjenza tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, kontra s-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar.”
Id-dritt Rumen
6
L-Artikolu 1578 tal-Cod Civil (il-Kodiċi Ċivili), fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ fid-data tal-fatti tal-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”), kien jipprevedi:
“L-obbligu li jirriżulta minn self fi flus huwa dejjem biss dak tas-somma numerika li tissemma fil-kuntratt.
Jekk kien hemm żieda jew tnaqqis fil-valur tal-munita qabel iż-żmien tal-ħlas, id-debitur għandu jirritorna s-somma numerika mislufa u għandu jirritorna din is-somma biss fil-munita viġenti fil-mument tal-ħlas.”
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
7
Fit-8 ta’ Novembru 2007, erbgħa mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li għandhom il-kwalità ta’ konsumaturi, ikkonkludew ma’ Credit Europe Ipotecar, kumpannija stabbilita fir-Rumanija, kuntratt ta’ kreditu ipotekarju ddenominat fi franki Svizzeri (CHF) u li jkopri perijodu ta’ 30 sena. Ir-rikorrenti l-oħra fil-kawża prinċipali huma l-aventi kawża tal-ħames konsumatur li kien parti f’dan il-kuntratt u li miet fis-6 ta’ April 2014.
8
L-Artikolu 6.1 tal-imsemmi kuntratt kien jistipula, b’mod partikolari, li l-kreditu kellu jiġi rrimborsat fil-munita barranija li fiha kien ġie ddenominat u li r-riskju tal-kambju, jiġifieri r-riskju marbut mal-varjazzjonijiet fir-rata tal-kambju bejn din il-munita u l-leu Rumen (RON), kellu eventwalment jiġi sostnut mill-persuni li jissellfu.
9
Fil-31 ta’ Marzu 2009, Credit Europe Ipotecar ċediet il-kreditu tagħha li rriżulta mill-istess kuntratt lil Credit Europe Bank.
10
Fit-3 ta’ Ottubru 2011, wara talba għal skedar mill-ġdid magħmula mill-konsumaturi kkonċernati, il-partijiet kontraenti kkonkludew att addizzjonali li jemenda l-Artikolu 6.1 tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni. Madankollu, kien għadu previst li r-rimbors kellu jsir fi franki Svizzeri u li r-riskju tal-kambju kien eventwalment fuq il-persuni li ssellfu.
11
Fis-16 ta’ Marzu 2015, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu lil Credit Europe Ipotecar quddiem il-Judecătoria Galați (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Galați, ir-Rumanija), prinċipalment sabiex jiksbu, minn naħa, il-konstatazzjoni tan-natura inġusta u tan-nullità tal-klawżola li tinsab fl-Artikolu 6.1 tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni u, min-naħa l-oħra, l-istabbilizzazzjoni tar-rata tal-kambju bejn il-frank Svizzeru u l-leu Rumen għar-rata fis-seħħ fid-data tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, kif ukoll ir-rimbors tas-somom żejda mħallsa minħabba d-deprezzament tal-leu Rumen meta mqabbel mal-frank Svizzeru minn dik id-data. Insostenn tar-rikors tagħhom, huma allegaw li huma kienu daħlu fi kreditu ddenominat fi franki Svizzeri fuq il-parir ta’ Credit Europe Ipotecar, li ma kinitx informathom bir-riskju ta’ sopravvalutazzjoni ta’ din il-munita, minkejja li tali riskju kien prevedibbli għal din il-persuna li ssellef, li, b’mod differenti mill-konsumaturi, kellha għarfien espert fil-qasam finanzjarju.
12
Biex tiddefendi ruħha, Credit Europe Ipotecar, l-ewwel nett, invokat l-inammissibbiltà tat-talbiet marbuta mal-Artikolu 6.1 tal-kuntratt ta’ kreditu kkonċernat, minħabba li d-Direttiva 93/13 ma kinitx applikabbli u minħabba li d-dritt Rumen ma kienx jagħti l-possibbiltà lill-qorti adita li tikkompleta kuntratt bi klawżola addizzjonali. Sussegwentement, din il-kumpannija sostniet li hija ma kellha ebda obbligu li tinforma lill-persuni li jissellfu dwar ir-riskju tal-kambju, peress li l-evoluzzjoni tar-rata tal-kambju ta’ munita ma setgħetx tkun magħrufa minn qabel b’ċertezza u kienet tagħmel parti mill-inċertezzi li jistgħu jiġu pperċepiti minn kwalunkwe konsumatur medju. Fl-aħħar nett, hija sostniet li l-eżistenza ta’ żbilanċ kuntrattwali ma tistax tiġi aċċettata, peress li r-regola tan-“nominaliżmu monetarju” ġiet stabbilita mil-leġiżlatur nazzjonali, skont l-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili, u li r-rikors fil-kawża prinċipali jikser din id-dispożizzjoni, sa fejn huwa intiż sabiex jelimina r-riskju tal-kambju.
13
Permezz ta’ sentenza tat-30 ta’ Jannar 2018, il-Judecătoria Galaţi (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Galați) ċaħdet, bħala infondat, il-kap tat-talba dwar in-natura inġusta u għalhekk in-nullità tal-klawżola li tinsab fl-Artikolu 6.1 tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni.
14
F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti qieset, b’mod partikolari, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kellhom il-libertà li jagħżlu kreditu ddenominat f’lei Rumeni jew f’muniti oħra u li, billi daħlu fi kreditu għal perijodu ta’ 30 sena ddenominat f’munita differenti minn dik li fiha huma kienu jirċievu d-dħul tas-salarju tagħhom, huma kienu impliċitament aċċettaw li jġorru r-riskju ta’ varjazzjoni monetarja, jiġifieri r-riskju ta’ tibdil fiċ-ċirkustanzi li kienu jeżistu fid-data tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
15
Barra minn hekk, hija qieset li l-klawżoli tal-imsemmi kuntratt li jeżiġu li l-persuni li jissellfu jirrimborsaw il-partijiet tal-kreditu fi franki Svizzeri ma kinux joħolqu żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet, peress li l-persuna li ssellef kienet iġġorr ir-riskju ta’ tnaqqis fir-rata tal-kambju tal-frank Svizzeru, meta mqabbla mal-valur li kien applikabbli għall-konverżjoni ta’ din ir-rata f’lei Rumeni fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt ikkonċernat, filwaqt li l-persuni li ssellfu kienu jġorru r-riskju ta’ żieda f’din ir-rata.
16
Skont il-Judecătoria Galaţi (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Galați), ma jistax jiġi preżunt li, minħabba l-kwalità tagħha ta’ professjonist fil-qasam finanzjarju u bankarju, il-persuna li ssellef kienet taf jew kienet tipprevedi l-evoluzzjoni tal-imsemmija rata tal-kambju. Barra minn hekk, bank huwa ċertament obbligat jinforma lill-konsumatur dwar l-aspetti essenzjali tal-offerta ta’ kreditu tiegħu, iżda r-riskji ġġenerati mill-volatilità tar-rata tal-kambju huma, madankollu, aspetti li għandhom jiġu evalwati konkretament minn kull min jissellef.
17
Fix-xahar ta’ Marzu 2018, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, minn naħa, kif ukoll Credit Europe Ipotecar u Credit Europe Bank, min-naħa l-oħra, appellaw mis-sentenza mogħtija mill-imsemmija qorti quddiem it-Tribunalul Galați (il-Qorti tal-Kontea ta’ Galați, ir-Rumanija), billi essenzjalment irrepetew l-argumenti li huma kienu ppreżentaw fl-ewwel istanza.
18
Il-qorti tar-rinviju tqis li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 93/13 jirriżulta li, skont l-Artikolu 1(2) tagħha, meta klawżola kuntrattwali tirrifletti dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li huma applikabbli bejn il-partijiet kontraenti indipendentement mill-għażla tagħhom jew fl-assenza ta’ arranġament differenti bejniethom, din il-klawżola ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva.
19
Barra minn hekk, hija tgħid li l-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili, li huwa ta’ natura supplimentari, jipprevedi li min jissellef għandu l-obbligu li jirrimborsa lil min isellef is-somma numerika inkluża fil-kuntratt ta’ kreditu, minkejja ż-żieda jew it-tnaqqis fil-valur tal-muniti li fihom is-self huwa ddenominat li setgħu seħħu qabel id-data tal-ħlas, u li din id-dispożizzjoni legali tistabbilixxi l-“prinċipju tan-nominaliżmu monetarju”, skont l-isem mogħti mid-duttrina Rumena. Il-qorti tar-rinviju tispeċifika li, fil-kuntest tar-relazzjoni kuntrattwali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ir-rata tal-kambju tal-frank Svizzeru żdiedet fil-valur b’204.12 %, għad-detriment tal-persuni li ssellfu, bejn il-jum tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu inkwistjoni, it-8 ta’ Novembru 2007, u l-jum tal-preżentata tar-rikors fl-ewwel istanza, is-16 ta’ Marzu 2015.
20
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta wkoll li, wara s-sentenza tal-20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703), il-parti l-kbira tal-ġurisprudenza Rumena qieset li, meta n-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali tiġi invokata, il-qrati nazzjonali għandhom jeżaminaw jekk il-klawżoli kkontestati jikkostitwixxux traspożizzjoni ta’ regola ġenerali ta’ natura supplimentari, bħal dik prevista fl-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili, u, fl-affermattiv, jeskludu dawn il-klawżoli mill-analiżi tan-natura inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt inkwistjoni, skont l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13. Madankollu, jirriżulta, f’dan l-aħħar każ, li l-qrati aditi ma għandhomx l-opportunità li jagħmlu evalwazzjoni tal-aġir prekuntrattwali tal-professjonist u, b’mod partikolari, tal-osservanza jew le minnu tal-obbligu li jinforma lill-konsumatur, li jirriżulta mill-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva.
21
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, l-ewwel nett, dwar il-metodoloġija li għandha tiġi segwita fl-eżami ta’ klawżola dwar ir-riskju tal-kambju, billi tistaqsi jekk tali klawżola għandhiex tiġi eżaminata qabel kollox fid-dawl tal-esklużjoni prevista fl-imsemmi Artikolu 1(2), jew qabel kollox fid-dawl tar-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta mill-imsemmi Artikolu 4(2).
22
It-tieni, dik il-qorti tixtieq tkun taf jekk, fil-każ li l-qrati aditi jeżaminaw il-klawżola kkontestata bi prijorità mill-perspettiva tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 u jqisu li l-professjonist ikkonċernat ma osservax l-obbligu li jinforma minn qabel, stabbilit f’din id-dispożizzjoni, huwa jkollux il-possibbiltà, minkejja dan in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, li jibbenefika mill-eċċezzjoni mill-analiżi tan-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali li tirriżulta mill-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva.
23
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunalul Galaţi (il-Qorti tal-Kontea ta’ Galați) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, kif ġew analizzati fis-sentenza tal-20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703), għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-qorti nazzjonali għandha, fil-preżenza ta’ klawżola dwar ir-riskju tal-kambju li tirrifletti dispożizzjoni nazzjonali, tanalizza bi prijorità r-rilevanza tal-projbizzjoni prevista [f’dan l]-Artikolu 1(2) […], jew tanalizza l-osservanza mill-professjonist tal-obbligu ta’ informazzjoni li huwa rregolat [minn dan l]-Artikolu 4(2) […], mingħajr ma twettaq analiżi minn qabel [fid-dawl tad]-dispożizzjonijiet tal-[imsemmi]Artikolu 1(2) […]?
2)
L-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, fil-każ ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li l-konsumatur jiġi informat, qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu, il-professjonist jista’ jinvoka d-dispożizzjonijiet [ta’ dan l]-Artikolu 1(2) […], b’tali mod li l-klawżola kuntrattwali dwar ir-riskju tal-kambju, li tirrifletti dispożizzjoni nazzjonali, tiġi eskluża mill-analiżi tan-natura inġusta?”
Fuq id-domandi preliminari
24
Skont l-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, din tista’, f’kull ħin, fuq proposta tal-Imħallef Relatur u wara li tkun semgħet lill-Avukat Ġenerali, tiddeċiedi permezz ta’ digriet motivat, meta r-risposta għal domanda preliminari tkun tista’ tiġi dedotta b’mod ċar mill-ġurisprudenza jew ma tħalli lok għal ebda dubju raġonevoli.
25
Hemm lok li din id-dispożizzjoni tiġi applikata fil-kuntest ta’ din il-proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari.
26
Permezz taż-żewġ domandi tagħha, li għandhom jiġu ttrattati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, meta qorti ta’ Stat Membru tiġi adita b’tilwima li tirrigwarda klawżola kuntrattwali allegatament inġusta li tirrifletti dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ natura supplimentari, hija għandha l-obbligu li teżamina bi prijorità l-effett tal-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista fl-Artikolu 1(2) tagħha, jew inkella l-effett tal-eċċezzjoni mill-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali prevista fl-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva, u, kieku kellha tiġi segwita din l-aħħar ipoteżi, jekk professjonist li ma jkunx ikkonforma mal-obbligu ta’ trasparenza li jirriżulta mill-imsemmi Artikolu 4(2) jistax xorta waħda jinvoka l-imsemmi Artikolu 1(2) sabiex jipprekludi l-eżami tan-natura inġusta ta’ tali klawżola.
27
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, minn naħa, l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha l-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu “disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji”, espressjoni li, fid-dawl tat-tlettax‑il premessa ta’ din id-direttiva, tkopri mhux biss id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li japplikaw bejn il-partijiet kontraenti indipendentement mill-għażla tagħhom, iżda wkoll dawk li huma ta’ natura supplimentari, jiġifieri li japplikaw awtomatikament, fl-assenza ta’ arranġament differenti bejn il-partijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-26 ta’ Marzu 2020, Mikrokasa u Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, C‑779/18, EU:C:2020:236, punti 50 sa 53, kif ukoll tad‑9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punti 23 sa 25 u 28).
28
Din l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 ġiet adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja minkejja l-eżistenza ta’ differenza, irrilevata wkoll mill-qorti tar-rinviju f’din il-proċedura, bejn il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, fil-verżjoni bil-lingwa Franċiża u f’dik bil-lingwa Rumena tad-Direttiva 93/13 rispettivament (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punti 32 sa 34).
29
L-esklużjoni mill-applikazzjoni tar-regoli tad-Direttiva 93/13 li hija prevista f’din id-dispożizzjoni ġiet iġġustifikata mill-fatt li huwa leġittimu li jiġi preżunt li l-leġiżlatur nazzjonali stabbilixxa ekwilibriju bejn id-drittijiet u l-obbligi kollha tal-partijiet f’ċerti kuntratti, ekwilibriju li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried, b’mod espliċitu, iżomm (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-26 ta’ Marzu 2020, Mikrokasa u Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, C‑779/18, EU:C:2020:236, punt 54, kif ukoll tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 26).
30
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi eċċezzjoni mill-mekkaniżmu ta’ stħarriġ fuq il-mertu tal-klawżoli inġusti kif previst fil-kuntest tas-sistema ta’ protezzjoni tal-konsumaturi implimentata mill-imsemmija direttiva, eċċezzjoni li tapplika fir-rigward tal-klawżoli li jaqgħu taħt waħda miż-żewġ kategoriji koperti fl-imsemmi paragrafu 2, sakemm il-klawżola inkwistjoni tkun ġiet redatta b’mod ċar u li jinftiehem, konformement mar-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta minn din id-dispożizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et, C‑186/16, EU:C:2017:703, punti 34, 35, 43 u 44, kif ukoll tat-3 ta’ Settembru 2020, Profi Credit Polska, C‑84/19, C‑222/19 u C‑252/19, EU:C:2020:631, punti 65 u 66).
31
Fir-rigward tal-punt dwar ir-relazzjoni bejn l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 4(2) tagħha, kif il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni Ewropea jaqblu li jissuġġerixxu, hemm lok li tingħata risposta għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju fis-sens li l-prijorità għandha tingħata, mill-qorti adita b’tilwima bħal dik fil-kawża prinċipali, lill-analiżi bbażata fuq l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13 li hija prevista fl-Artikolu 1(2) tagħha, minflok lill-analiżi bbażata fuq l-eċċezzjoni mill-istħarriġ tan-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali li hija prevista fl-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva.
32
Fil-fatt, dan l-approċċ huwa neċessarju fejn ikun ċar li kwalunkwe strument tad-dritt tal-Unjoni jkun applikabbli għal sitwazzjoni speċifika biss sa fejn hija taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-istrument (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-18 ta’ Ottubru 1990, Dzodzi, C‑297/88 u C‑197/89, EU:C:1990:360, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll id-digriet tat-3 ta’ Lulju 2014, Tudoran, C‑92/14, EU:C:2014:2051, punti 28 sa 32).
33
Barra minn hekk, b’mod iktar speċifiku, mill-istruttura stess tad-Direttiva 93/13 jirriżulta b’mod ċar li l-evalwazzjoni eventwali tan-natura inġusta ta’ klawżola fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tagħha, u b’mod partikolari tal-Artikolu 4 tagħha, teżiġi li jiġi ddeterminat, minn qabel, jekk il-klawżola kkonċernata taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, b’mod partikolari fid-dawl tal-esklużjoni minn dan il-kamp li hija stabbilita fl-Artikolu 1(2) tal-imsemmija direttiva.
34
Din hija r-raġuni għaliex, fis-sentenza tal-20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703, punti 30 sa 32), il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li hija l-qorti nazzjonali adita li għandha tevalwa, fid-dawl tan-natura, tal-istruttura ġenerali u tal-istipulazzjonijiet tal-kuntratti ta’ self ikkonċernati kif ukoll fid-dawl tal-kuntest ġuridiku u fattwali li dawn tal-aħħar kienu jagħmlu parti minnu, jekk il-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li skontha l-kreditu kellu jiġi rrimborsat fl-istess munita bħal dik li fiha kien ingħata, kinitx tirrifletti dispożizzjonijiet mandatorji tad-dritt nazzjonali, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, u mbagħad, biss fil-każ li din il-qorti tikkonstata li l-klawżola kkonċernata ma kinitx koperta mill-esklużjoni prevista f’din id-dispożizzjoni, li tikkunsidra l-applikazzjoni tal-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva.
35
F’din il-proċedura, il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni fformulaw, ċertament, riżervi dwar il-fatt li klawżola bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li l-kontenut tagħha huwa msemmi fil-punt 8 ta’ dan id-digriet, effettivament taqa’ taħt l-eċċezzjoni stabbilita fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13.
36
Madankollu, mill-elementi pprovduti mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li din tqis, minn naħa, li tali klawżola tirrifletti l-prinċipju tan-nominaliżmu monetarju stabbilit fl-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili, u min-naħa l-oħra, li dan l-artikolu jikkostitwixxi dispożizzjoni leġiżlattiva ta’ natura supplimentari, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punt 27 ta’ dan id-digriet, jiġifieri dispożizzjoni li tapplika għal kuntratt meta l-partijiet kontraenti ma jkunux għamlu arranġament differenti bejniethom.
37
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, f’kuntest analogu relatat mal-istess dispożizzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-istess approċċ kien ġie adottat mill-qorti tar-rinviju Rumena li kienet adixxiet lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża li tat lok għas-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania (C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 30).
38
Minn din il-klassifikazzjoni ġuridika, li għandha ssir unikament mill-qrati nazzjonali aditi, jirriżulta li l-klawżola kuntrattwali li n-natura inġusta tagħha hija allegata mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tirrifletti dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li hija ta’ natura supplimentari, b’tali mod li din il-klawżola taqa’ taħt l-esklużjoni prevista fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 u għalhekk ma hijiex koperta mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din (ara, b’analoġija, is-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punti 31 u 37).
39
Barra minn hekk, għandu jiġi speċifikat, minn naħa, li l-fatt li l-partijiet kontraenti għandhom il-possibbiltà li jidderogaw minn dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ natura supplimentari, bħalma huwa l-każ hawnhekk skont il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni, huwa irrilevanti għall-finijiet li jiġi ddeterminat jekk klawżola kuntrattwali li tirrifletti tali dispożizzjoni hijiex eskluża, skont l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 35).
40
Min-naħa l-oħra, il-fatt li klawżola kuntrattwali li tirrifletti waħda mid-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali msemmija f’dan l-Artikolu 1(2) ma ġietx innegozjata individwalment, kif huwa l-każ hawnhekk skont il-Gvern Rumen, ma għandux effett fuq l-esklużjoni tagħha mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 36).
41
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-effett eventwali tar-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, imsemmi b’mod partikolari fil-kuntest tat-tieni domanda magħmula, ma hemmx lok li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi f’dan ir-rigward għaliex, peress li l-qorti tar-rinviju tqis li l-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali tirrifletti dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali kklassifikata bħala supplimentari, l-imsemmija klawżola ma hijiex suġġetta għad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, skont l-Artikolu 1(2) tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania, C‑81/19, EU:C:2020:532, punt 38).
42
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, meta qorti ta’ Stat Membru tiġi adita b’tilwima li tirrigwarda klawżola kuntrattwali allegatament inġusta li tirrifletti dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ natura supplimentari, hija għandha l-obbligu li teżamina bi prijorità l-effett tal-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista fl-Artikolu 1(2) tagħha, u mhux l-effett tal-eċċezzjoni mill-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali prevista fl-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva.
Fuq l-ispejjeż
43
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur għandhom jiġu interpretati fis-sens li, meta qorti ta’ Stat Membru tiġi adita b’tilwima li tirrigwarda klawżola kuntrattwali allegatament inġusta li tirrifletti dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ natura supplimentari, hija għandha l-obbligu li teżamina bi prijorità l-effett tal-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista fl-Artikolu 1(2) tagħha, u mhux l-effett tal-eċċezzjoni mill-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali prevista fl-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-proċedura: ir-Rumen.