62024CJ0245_RES
Kawża C‑245/24
“Lukoil Bulgaria” EOODu“Lukoil Neftohim Burgas” AD
vs
Komisia za zashtita na konkurentsiata
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Administrativen sad Sofia-oblast)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) tat‑18 ta’ Diċembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Artikolu 102 TFUE – Abbuż minn pożizzjoni dominanti – Suq tal-ħżin tal-fjuwils għall-vetturi bil-mutur – Abbuż – Rifjut ta’ aċċess għal infrastruttura essenzjali kontra impriżi terzi – Infrastruttura ffinanzjata b’fondi pubbliċi – Privatizzazzjoni ta’ din l-infrastruttura”
Domandi preliminari – Ammissibbiltà – Neċessità ta’ deċiżjoni preliminari u rilevanza tad-domandi magħmula – Evalwazzjoni mill-qorti nazzjonali – Preżunzjoni ta’ rilevanza tad-domandi magħmula
(Artikolu 267 TFUE)
(ara l-punti 21 sa 25)
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Rifjut ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti li tħalli impriża oħra taċċedi għal prodott jew servizz neċessarju għall-attività tagħha – Rifjut ta’ aċċess għal infrastruttura ta’ trasport u ta’ ħażna ta’ prodotti taż-żejt – Rifjut fil-konfront ta’ impriżi terzi min-naħa ta’ żewġ kumpanniji li jagħmlu parti mill-istess impriża dominanti – Rifjut li jkopri diversi istanzi ta’ ksur fis-sens tad-dritt nazzjonali – Abbuż minn pożizzjoni dominanti – Evalwazzjoni fid-dawl tal-aġir globali li bih tkun akkużata l-impriża dominanti – Obbligu għall-awtorità tal-kompetizzjoni nazzjonali li teżamina l-abbuż minn pożizzjoni dominanti fir-rigward ta’ kull ksur fis-sens tad-dritt nazzjonali – Assenza
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 30 sa 42, u d-dispożittiv 1)
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Rifjut ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti li tħalli impriża oħra taċċedi għal prodott jew servizz neċessarju għall-attività tagħha – Rifjut ta’ aċċess għal infrastruttura ta’ trasport u ta’ ħażna ta’ prodotti taż-żejt – Infrastruttura żviluppata mill-awtoritajiet pubbliċi qabel ma ġiet akkwistata mill-impriża dominanti jew qabel il-konċessjoni ta’ drittijiet esklużivi lil din tal-aħħar – Evalwazzjoni tan-natura abbużiva tar-rifjut ta’ aċċess għal din l-infrastruttura – Evalwazzjoni skont il-kriterji mfassla fir-rigward tar-rifjut ta’ aċċess għal infrastruttura żviluppata minn impriża dominanti għall-bżonnijiet tal-attività tagħha stess – Kundizzjonijiet – Awtonomija deċiżjonali totali tal-impriża dominanti fir-rigward tal-aċċess għall-infrastruttura inkwistjoni – Impriża dominanti li tkun kisbet l-infrastruttura jew id-drittijiet esklużivi fuq din l-infrastruttura bi prezz u f’kundizzjonijiet li jirriżultaw minn proċedura kompetittiva
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 44 sa 57, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’rinviju għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE għal rifjut ta’ aċċess minn impriża dominanti għal infrastruttura essenzjali li tkun miżmuma minnha wara l-privatizzazzjoni ta’ ex monopolju tal-Istat.
Abbażi ta’ kuntratt ta’ privatizzazzjoni konkluż fl‑1999, il-grupp ekonomiku Lukoil, li minnu kienu jagħmlu parti l-impriżi “Lukoil Bulgaria” EOOD (iktar ’il quddiem “Lukoil Bulgaria”) u “Lukoil Neftohim Burgas” AD (iktar ’il quddiem “Lukoil Burgas”), sar il-proprjetarju ta’ infrastruttura ta’ trasport u ta’ ħażna ta’ prodotti taż-żejt preċedentement operata minn impriża tal-Istat Bulgaru. Din l-infrastruttura kienet tinkludi tliet pipelines, seba’ depożiti kif ukoll terminals taż-żejt.
Wara din il-privatizzazzjoni u fi żmien il-fatti tal-kawża, Lukoil Burgas, li kienet il-produttur prinċipali ta’ prodotti taż-żejt fil-Bulgarija, kienet topera r-raffinerija ta’ Burgas u kellha konċessjoni għall-operat tat-terminal portwali ta’ Rosenets. Fi żmien il-fatti tal-kawża wkoll, Lukoil Bulgaria kienet attiva fid-distribuzzjoni ta’ prodotti taż-żejt u kellha depożiti mqassma fit-territorju Bulgaru kollu, imħażen tat-taxxa kif ukoll network nazzjonali ta’ pompi tal-petrol.
Wara li ġie kkonstatat li, matul Marzu tal‑2020, il-prezz bl-imnut tal-fjuwils kien naqas fil-Bulgarija b’mod inqas qawwi mill-prezz taż-żejt fis-swieq dinjiji, il-Komisia za zashtita na konkurentsiata (il-Kummissjoni għall-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni, il-Bulgarija) (iktar ’il quddiem l-“awtorità tal-kompetizzjoni Bulgara) intalbet tinvestiga l-eżistenza ta’ ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni relatat mal-formazzjoni tal-prezzijiet tal-bejgħ bl-imnut tal-fjuwils.
Meta temmet din l-investigazzjoni, din l-awtorità kkonstatat li, bejn l‑2016 u l‑2021, Lukoil Bulgaria u Lukoil Burgas kienu wettqu diversi forom ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti b’għan antikompetittiv komuni, billi rrifjutaw lil produtturi jew importaturi oħra ta’ fjuwils l-aċċess għall-infrastruttura ta’ trasport u ta’ ħażna li huma kienu joperaw. Huma kienu rrifjutawlhom b’mod partikolari l-aċċess għall-imħażen tat-taxxa, għad-depożiti marittimi kif ukoll għall-pipelines miżmuma minnhom (iktar ’il quddiem l-“aġir kontenzjuż”).
L-awtorità tal-kompetizzjoni Bulgara qieset li wħud minn dawn it-tipi ta’ aġir kellhom jiġu kklassifikati bħala “rifjut mhux iġġustifikat li jiġu pprovduti oġġetti jew servizzi”, fis-sens tal-Liġi Bulgara dwar il-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni, filwaqt li oħrajn kellhom jiġu kklassifikati bħala “restrizzjoni fuq il-produzzjoni, il-kummerċ u l-iżvilupp tekniku għad-detriment tal-konsumaturi”, fis-sens ta’ din il-liġi. B’dan premess, l-integrazzjoni ta’ dan l-aġir fi ħdan strateġija komuni tal-grupp Lukoil wasslet lil din l-awtorità sabiex tikkunsidrah bħala ksur uniku kemm tal-Artikolu 102 TFUE kif ukoll tad-dispożizzjonijiet tal-Liġi dwar il-Protezzjoni tal-Kompetizzjoni. Bħala sanzjoni, hija imponiet multi fuq Lukoil Bulgaria u Lukoil Burgas.
Peress li Lukoil Bulgaria u Lukoil Burgas ikkontestaw din id-deċiżjoni quddiem l-Administrativen sad Sofia-oblast (il-Qorti Amministrattiva tal-Provinċja ta’ Sofija, il-Bulgarija), din iddeċidiet li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja diversi domandi preliminari dwar l-eżami tal-aġir kontenzjuż fid-dawl tal-Artikolu 102 TFUE.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Filwaqt li fakkret li, skont l-awtorità tal-kompetizzjoni Bulgara, ċertu aġir kontenzjuż kellu jiġi analizzat bħala rifjut ta’ aċċess għal installazzjonijiet li kienu jagħmlu parti mill-istess infrastruttura essenzjali, filwaqt li aġir ieħor kien jikkostitwixxi restrizzjonijiet għall-kummerċ, il-qorti tar-rinviju staqsiet, fl-ewwel lok, jekk il-klassifikazzjoni tal-aġir kontenzjuż bħala abbuż minn pożizzjoni dominanti fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE kinitx teżiġi li l-awtorità tal-kompetizzjoni Bulgara turi li l-kundizzjonijiet previsti f’din id-dispożizzjoni kienu ssodisfatti kemm fir-rigward tal-aġir ikklassifikat bħala restrizzjonijiet għall-kummerċ kif ukoll fir-rigward ta’ dak ikklassifikat bħala rifjut ta’ aċċess għall-installazzjonijiet inkwistjoni.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li t-tilwima fil-kawża prinċipali kienet tikkonċerna aġir unilaterali ta’ żewġ kumpanniji li jappartjenu lill-istess impriża, li kienu ġew issanzjonati individwalment minħabba, essenzjalment, ir-rifjut tagħhom li jagħtu aċċess għal diversi faċilitajiet taħt il-kontroll rispettiv tagħhom, li jikkostitwixxu, flimkien, fis-suq rilevanti, infrastruttura essenzjali. Għaldaqstant, Lukoil Bulgaria u Lukoil Burgas kienu akkużati li kellhom, fid-dawl tal-Artikolu 102 TFUE, l-istess tip ta’ aġir abbużiv, u mhux tipi ta’ aġir differenti.
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni, sa fejn jirrigwarda l-attivitajiet tal-impriżi, jistabbilixxi bħala kriterju deċiżiv l-eżistenza ta’ unità ta’ aġir fis-suq, mingħajr ma s-separazzjoni formali bejn diversi kumpanniji li tirriżulta mill-personalità ġuridika distinta tagħhom tkun tista’ tipprekludi tali unità għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tat risposta lill-qorti tar-rinviju fis-sens li, sabiex awtorità tal-kompetizzjoni tkun tista’ tqis li aġir ta’ żewġ kumpanniji li jagħmlu parti mill-istess impriża f’pożizzjoni dominanti, li jkun jikkonsisti, skont din l-awtorità, fir-rifjut li jingħata aċċess għal faċilitajiet imqiegħda taħt il-kontroll rispettiv tagħhom u li jagħmlu parti mill-istess infrastruttura essenzjali kkontrollata minn din l-impriża, u fir-restrizzjoni tal-kummerċ f’dan ir-rigward, jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti pprojbit mill-Artikolu 102 TFUE, l-imsemmija awtorità ma hijiex obbligata tikkonstata li l-kundizzjonijiet ta’ din id-dispożizzjoni huma ssodisfatti fir-rigward kemm tal-aġir ikkunsidrat bħala rifjut mhux iġġustifikat ta’ aċċess għal dawn il-faċilitajiet kif ukoll tal-aġir ikkunsidrat bħala restrizzjonijiet għall-kummerċ, sakemm hija tkun tista’ tistabbilixxi li dawn il-kundizzjonijiet huma ssodisfatti fir-rigward tal-aġir abbużiv globali li bih hija akkużata din l-impriża.
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju staqsiet, essenzjalment, jekk l-Artikolu 102 TFUE kellux jiġi interpretat fis-sens li l-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 41 tas-sentenza Bronner (
1
), li jippermettu li jiġi kkunsidrat li rifjut li jingħata aċċess għal infrastruttura jista’ jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti, ikunu inapplikabbli meta din l-infrastruttura ma tkunx ġiet żviluppata mill-impriża dominanti għall-bżonnijiet tal-attivitajiet tagħha stess, iżda mill-awtoritajiet pubbliċi u jew kienet is-suġġett ta’ konċessjoni ta’ servizzi min-naħa tal-Istat lil din l-impriża jew kienet ġiet akkwistata minnha fi tmiem tranżazzjoni ta’ privatizzazzjoni.
Fil-punt 41 tas-sentenza Bronner, il-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment iddeċidiet li rifjut li jingħata aċċess għal infrastruttura żviluppata minn impriża dominanti għall-bżonnijiet tal-attivitajiet tagħha stess u miżmuma minnha jista’ jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti bil-kundizzjoni mhux biss li dan ir-rifjut ikun ta’ natura li jelimina kull kompetizzjoni fis-suq inkwistjoni min-naħa ta’ min jitlob l-aċċess u ma jkunx jista’ jiġi oġġettivament iġġustifikat, iżda wkoll li l-infrastruttura nnifisha tkun indispensabbli għall-eżerċizzju tal-attività tiegħu, fis-sens li ma jkun jeżisti l-ebda sostitut reali jew potenzjali għal din l-infrastruttura.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li hija, b’mod partikolari, in-neċessità li l-impriżi f’pożizzjoni dominanti jibqgħu jiġu inċentivati sabiex jinvestu fl-iżvilupp ta’ prodotti jew ta’ servizzi ta’ kwalità, fl-interess tal-konsumaturi, li tiġġustifika l-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 41 tas-sentenza Bronner fil-każ fejn impriża f’pożizzjoni dominanti, minn naħa, tkun żviluppat infrastruttura għall-bżonnijiet tal-attivitajiet tagħha stess u, min-naħa l-oħra, iżżomm din l-infrastruttura. Peress li dawn l-aħħar żewġ kriterji huma kumulattivi, huwa biżżejjed li wieħed minnhom ikun nieqes sabiex il-kundizzjonijiet imsemmija fis-sentenza Bronner ma jkunux applikabbli.
Fir-rigward tal-kriterju li l-impriża f’pożizzjoni dominanti għandha żżomm l-infrastruttura inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-fatt li impriża dominanti ma jkollhiex awtonomija deċiżjonali totali fir-rigward tal-aċċess għall-infrastruttura li hija topera huwa biżżejjed sabiex jiġi eskluż li hija tista’ titqies li tkun qiegħda żżomm din l-infrastruttura u, għaldaqstant, sabiex tiġi eskluża l-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 41 tas-sentenza Bronner. F’tali sitwazzjoni, in-natura kumulattiva taż-żewġ kriterji għall-applikazzjoni ta’ dawn il-kundizzjonijiet tirrendi irrilevanti l-kwistjoni dwar jekk l-infrastruttura inkwistjoni kinitx ġiet żviluppata għall-bżonnijiet tal-attivitajiet tal-impriża dominanti stess.
Għall-kuntrarju ta’ dak li kienu qegħdin isostnu Lukoil Bulgaria u Lukoil Burgas, dan japplika wkoll meta infrastruttura, li fuqha l-impriża dominanti ma jkollhiex awtonomija deċiżjonali totali, tkun ġiet ikkostitwita u żviluppata minn awtoritajiet pubbliċi permezz ta’ fondi pubbliċi, imbagħad akkwistata minn din l-impriża bi prezz iffissat b’mod kompetittiv u li fiha l-imsemmija impriża wettqet investimenti, irrispettivament mill-valur kbir tal-prezz imħallas u tal-investimenti magħmula.
Mill-banda l-oħra, meta l-impriża dominanti jkollha tali awtonomija deċiżjonali totali, ma jistax jiġi kkunsidrat li l-fatt li infrastruttura tkun ġiet ikkostitwita jew żviluppata minn awtoritajiet pubbliċi jew permezz ta’ fondi pubbliċi huwa biżżejjed sabiex jeskludi, fi kwalunkwe każ, l-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 41 tas-sentenza Bronner. Fil-fatt, meta impriża dominanti tkun akkwistat, bi prezz u taħt kundizzjonijiet li jirriżultaw minn proċedura kompetittiva, tali infrastruttura jew drittijiet esklużivi li jagħtuha awtonomija deċiżjonali li tippermettilha tikkontrolla totalment l-aċċess għal tali infrastruttura, din tkun simili għal infrastruttura kkostitwita jew żviluppata minn din l-impriża. Għall-kuntrarju, jekk jiġi stabbilit li l-proċedura ta’ privatizzazzjoni ma kinitx adatta sabiex tiggarantixxi n-natura kompetittiva tal-prezz u tal-kundizzjonijiet ta’ akkwist, tali assimilazzjoni jkollha għalhekk tiġi eskluża.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja tat risposta lill-qorti tar-rinviju fis-sens li l-Artikolu 102 TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kundizzjonijiet stabbiliti fil-punt 41 tas-sentenza Bronner, li jippermettu li jiġi kkunsidrat li rifjut li jingħata aċċess għal infrastruttura jista’ jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti, huma applikabbli għal infrastruttura li ġiet żviluppata mill-awtoritajiet pubbliċi qabel ma ġiet akkwistata minn impriża dominanti, wara tranżazzjoni ta’ privatizzazzjoni, jew qabel ma tintuża minn din l-impriża bis-saħħa ta’ drittijiet esklużivi li ġew ittrasferiti lilha minn dawn l-awtoritajiet pubbliċi, bil-kundizzjoni, minn naħa, li din it-tranżazzjoni ta’ privatizzazzjoni jew ta’ trasferiment ta’ drittijiet esklużivi tkun twettqet f’kundizzjonijiet xierqa sabiex tiġi ggarantita n-natura kompetittiva tal-prezz u tal-kundizzjonijiet l-oħra ta’ din il-privatizzazzjoni u, min-naħa l-oħra, li l-imsemmija impriża jkollha awtonomija deċiżjonali totali fir-rigward tal-aċċess għal din l-infrastruttura.
(
1
)	Sentenza tas-26 ta’ Novembru 1998, Bronner (C-7/97, EU:C:1998:569).