62024CJ0085
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 27ης Φεβρουαρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Συμβάσεις πίστωσης για καταναλωτές για ακίνητα που προορίζονται για κατοικία – Οδηγία 2014/17/ΕΕ – Άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ – Γενικές πληροφορίες για τα προϊόντα στεγαστικών δανείων – Υποχρέωση παροχής “αντιπροσωπευτικού παραδείγματος” – Οδηγία 2005/29/ΕΚ – Άρθρο 7 – Τραπεζικό ίδρυμα που παρέχει διάφορα είδη πιστώσεων – Δελτίο πληροφοριών το οποίο περιέχει μόνον παραδείγματα συμβάσεων πίστωσης κυμαινόμενου επιτοκίου»
Στην υπόθεση C‑85/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία) με απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 2 Φεβρουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Verein für Konsumenteninformation
κατά
BAWAG P.S.K. Bank für Arbeit und Wirtschaft und Österreichische Postsparkasse AG,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του πρώτου τμήματος, A. Kumin, I. Ziemele και S. Gervasoni (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: D. Spielmann
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Verein für Konsumenteninformation, εκπροσωπούμενη από τον S. Langer, Rechtsanwalt,
–
η BAWAG P.S.K. Bank für Arbeit und Wirtschaft und Österreichische Postsparkasse AG, εκπροσωπούμενη από τους M. Kellner και F. Liebel, Rechtsanwälte,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους B.‑R. Killmann και P. Vanden Heede,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για καταναλωτές για ακίνητα που προορίζονται για κατοικία και την τροποποίηση των οδηγιών 2008/48/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 (ΕΕ 2014, L 60, σ. 34).
2
Η υπό κρίση αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Verein für Konsumenteninformation, αυστριακής ένωσης προστασίας των καταναλωτών (στο εξής: VKI), και της BAWAG P.S.K. Bank für Arbeit und Wirtschaft und Österreichische Postsparkasse AG (στο εξής: BAWAG), αυστριακής τράπεζας, με αντικείμενο τη μη παράθεση αντιπροσωπευτικού παραδείγματος σύμβασης πίστωσης σταθερού επιτοκίου και αντιπροσωπευτικού παραδείγματος σύμβασης πίστωσης με εναλλαγή σταθερού και κυμαινόμενου επιτοκίου στις γενικές πληροφορίες που η BAWAG παρέχει στους καταναλωτές.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2014/17
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 15, 20, 38 και 53 της οδηγίας 2014/17 έχουν ως εξής:
«(15)
Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι η διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας για τους καταναλωτές που συνάπτουν συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα. […]
[…]
(20)
Προκειμένου να διασφαλιστεί συνεπές πλαίσιο για τους καταναλωτές στον τομέα της πίστης και να ελαχιστοποιηθεί ο διοικητικός φόρτος για τους πιστωτικούς φορείς και τους μεσίτες πιστώσεων, το βασικό πλαίσιο της παρούσας οδηγίας πρέπει όπου είναι δυνατόν να ακολουθήσει τη δομή της [οδηγίας 2008/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τις συμβάσεις καταναλωτικής πίστης και την κατάργηση της οδηγίας 87/102/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2008, L 133, σ. 66)], και κυρίως τις αρχές ότι οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις διαφημίσεις για συμβάσεις πίστωσης που αφορούν ακίνητα που προορίζονται για κατοικία πρέπει να παρέχονται στον καταναλωτή με αντιπροσωπευτικό παράδειγμα, ότι πρέπει να παρέχεται στον καταναλωτή λεπτομερής ενημέρωση πριν από τη σύναψη της σύμβασης με τυποποιημένο δελτίο πληροφοριών, ότι πρέπει να παρέχονται στον καταναλωτή επαρκείς επεξηγήσεις προτού συναφθεί η σύμβαση πίστωσης, ότι πρέπει να θεσπιστεί κοινή βάση για τον υπολογισμό του [συνολικού ετήσιου πραγματικού επιτοκίου (στο εξής: ΣΕΠΕ)] εκτός της αμοιβής συμβολαιογράφου και ότι οι πιστωτικοί φορείς θα αξιολογούν την πιστοληπτική ικανότητα του καταναλωτή πριν από τη χορήγηση πίστωσης. […]
[…]
(38)
Η διαφήμιση τείνει να εστιάζει ιδιαίτερα σε ένα ή περισσότερα προϊόντα, οι καταναλωτές όμως θα πρέπει να είναι σε θέση να λαμβάνουν τις αποφάσεις τους έχοντας πλήρη γνώση του φάσματος των πιστωτικών προϊόντων που προσφέρονται. Εν προκειμένω, οι γενικές πληροφορίες παίζουν σημαντικό ρόλο διότι παρέχουν γνώσεις στον καταναλωτή σχετικά με το ευρύ φάσμα των διαθέσιμων προϊόντων και υπηρεσιών, όπως και σχετικά με τα βασικά χαρακτηριστικά τους. Επομένως, οι καταναλωτές θα πρέπει να μπορούν, ανά πάσα στιγμή, να έχουν πρόσβαση στις γενικές πληροφορίες για τα διαθέσιμα πιστωτικά προϊόντα. Όταν η απαίτηση αυτή δεν ισχύει για τους μη συνδεδεμένους μεσίτες πιστώσεων, δεν θα πρέπει να θίγεται η υποχρέωσή τους να παρέχουν στους καταναλωτές εξατομικευμένες πληροφορίες πριν από τη σύναψη της σύμβασης.
[…]
(53)
Δεδομένου ότι το ΣΕΠΕ μπορεί να προσδιορίζεται κατά το στάδιο της διαφήμισης μόνον μέσω παραδείγματος, το παράδειγμα αυτό θα πρέπει να είναι αντιπροσωπευτικό. Επομένως, θα πρέπει να αντιστοιχεί, παραδείγματος χάριν, στη μέση διάρκεια και στο συνολικό ποσό της πίστωσης που χορηγείται για το υπόψη είδος σύμβασης πίστωσης. Κατά τον καθορισμό του αντιπροσωπευτικού παραδείγματος, θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ο βαθμός επικράτησης ορισμένων ειδών συμβάσεων πίστωσης σε συγκεκριμένη αγορά. Είναι ίσως προτιμότερο για κάθε πιστωτικό φορέα να βασίζει το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα σε ποσό πίστωσης αντιπροσωπευτικό του ίδιου του φάσματος προϊόντων αυτού του πιστωτικού φορέα και της αναμενόμενης πελατειακής του βάσης, δεδομένου ότι αυτά ποικίλλουν αισθητά μεταξύ των πιστωτικών φορέων. Όσον αφορά το ΣΕΠΕ που καταγράφεται στο [τυποποιημένο ευρωπαϊκό δελτίο πληροφοριών (στο εξής: ESIS)], θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, όταν αυτό είναι δυνατόν, οι προτιμήσεις και οι πληροφορίες που γνωστοποιούνται από τον καταναλωτή και ο πιστωτικός φορέας ή ο μεσίτης πιστώσεων θα πρέπει να διευκρινίζει αν οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν είναι ενδεικτικές ή αποτυπώνουν τις γνωστοποιηθείσες προτιμήσεις και πληροφορίες. Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει τα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα να αντιτίθενται στις απαιτήσεις της [οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (“Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές”) (ΕΕ 2005, L 149, σ. 22)]. […]»
4
Το άρθρο 13 της οδηγίας 2014/17, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές πληροφορίες», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι σαφείς και κατανοητές γενικές πληροφορίες για τις συμβάσεις πίστωσης διατίθενται, ανά πάσα στιγμή, από τους πιστωτικούς φορείς ή, κατά περίπτωση, από τους συνδεδεμένους μεσίτες πιστώσεων ή τους εντεταλμένους αντιπροσώπους τους εγγράφως ή σε άλλο σταθερό μέσο ή σε ηλεκτρονική μορφή. Επιπλέον, τα κράτη μέλη δύνανται να ορίζουν ότι παρέχονται γενικές πληροφορίες από μη συνδεδεμένους μεσίτες πιστώσεων.
Αυτές οι γενικές πληροφορίες περιλαμβάνουν τουλάχιστον τα εξής:
[…]
ε)
τα είδη του διαθέσιμου χρεωστικού επιτοκίου, αναφέροντας αν είναι σταθερό ή κυμαινόμενο ή και τα δύο, με σύντομη περιγραφή των χαρακτηριστικών του σταθερού και του κυμαινόμενου επιτοκίου, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών επιπτώσεων για τον καταναλωτή,
[…]
ζ)
ένδειξη των πιθανών επιπλέον εξόδων, που δεν περιλαμβάνονται στο συνολικό κόστος της πίστωσης προς τον καταναλωτή, τα οποία συνδέονται με τη σύμβαση πίστωσης,
[…]».
5
Το άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/17, το οποίο φέρει τον τίτλο «Προσυμβατικές πληροφορίες», προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ο πιστωτικός φορέας και, κατά περίπτωση, ο μεσίτης πιστώσεων ή ο εντεταλμένος αντιπρόσωπος παρέχουν στον καταναλωτή τις εξατομικευμένες πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τη σύγκριση των πιστώσεων που διατίθενται στην αγορά, την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους και τη λήψη τεκμηριωμένης απόφασης σχετικά με τη σύναψη σύμβασης πίστωσης:
α)
χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση αφού ο καταναλωτής δώσει τις απαραίτητες πληροφορίες για τις ανάγκες του, την οικονομική του κατάσταση και τις προτιμήσεις του σύμφωνα με το άρθρο 20, και
β)
εγκαίρως, προτού ο καταναλωτής δεσμευθεί με σύμβαση ή προσφορά πίστωσης.»
Η οδηγία 2005/29
6
Το άρθρο 7 της οδηγίας 2005/29, το οποίο φέρει τον τίτλο «Παραπλανητικές παραλείψεις», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Μια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν, στο πραγματικό της πλαίσιο, λαμβανομένων υπόψη όλων των χαρακτηριστικών της και των περιστάσεων, καθώς και των περιορισμών του συγκεκριμένου μέσου επικοινωνίας, παραλείπει ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής, ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιο, για να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής, και ως εκ τούτου τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε.»
Το αυστριακό δίκαιο
7
Το άρθρο 7, σημείο 7, του Bundesgesetz über Hypothekar- und Immobilienkreditverträge und sonstige Kreditierungen zu Gunsten von Verbrauchern (Hypothekar- und Immobilienkreditgesetz) [ομοσπονδιακού νόμου περί συμβάσεων ενυπόθηκων και στεγαστικών δανείων και λοιπών δανείων προς τους καταναλωτές (νόμος περί ενυπόθηκων και στεγαστικών δανείων)], της 26ης Νοεμβρίου 2015 (BGBl. I, 135/2015), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί ενυπόθηκων και στεγαστικών δανείων), μεταφέρει κατά γράμμα στο εθνικό δίκαιο το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17.
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
8
Η BAWAG είναι τραπεζικό ίδρυμα που παρέχει υπηρεσίες σε ολόκληρη την αυστριακή επικράτεια. Η συγκεκριμένη τράπεζα παρέχει στους καταναλωτές, για τις συμβάσεις ενυπόθηκων και στεγαστικών δανείων που προσφέρει, γενικές πληροφορίες οι οποίες περιλαμβάνονται σε ένα «δελτίο πληροφοριών για συμβάσεις πίστωσης που αφορούν ακίνητα που προορίζονται για κατοικία».
9
Οι σελίδες 2 έως 4 του δελτίου πληροφοριών αφορούν τις μη εξασφαλιζόμενες με υποθήκη συμβάσεις πίστωσης για την κατασκευή κατοικίας, στο τέλος δε του σχετικού κειμένου παρατίθεται «αντιπροσωπευτικό παράδειγμα». Οι σελίδες 5 έως 7 του δελτίου πληροφοριών αφορούν τις ενυπόθηκες συμβάσεις πίστωσης για την κατασκευή κατοικίας, ενώ στο τέλος του σχετικού κειμένου παρατίθεται επίσης αντιπροσωπευτικό παράδειγμα. Ως αντιπροσωπευτικό παράδειγμα μη εξασφαλιζόμενης με υποθήκη σύμβασης πίστωσης για την κατασκευή κατοικίας αναφέρεται πίστωση ύψους 35000 ευρώ και διάρκειας 180 μηνών, με ετήσιο κυμαινόμενο ονομαστικό επιτόκιο 4,58 %. Ως αντιπροσωπευτικό παράδειγμα σύμβασης ενυπόθηκης πίστωσης για την κατασκευή κατοικίας αναφέρεται πίστωση ύψους 200000 ευρώ και διάρκειας 240 μηνών, με ετήσιο κυμαινόμενο ονομαστικό επιτόκιο 0,5 %. Στα δύο παραδείγματα μνημονεύεται το ποσό των καταβλητέων τόκων, το πραγματικό επιτόκιο και το συνολικό κόστος της πίστωσης.
10
Μεταξύ των προϊόντων που προσφέρει η BAWAG συγκαταλέγονται, πέραν των συμβάσεων πίστωσης αποκλειστικά κυμαινόμενου επιτοκίου, και συμβάσεις πίστωσης με αποκλειστικά σταθερό επιτόκιο, καθώς και συμβάσεις πίστωσης με εναλλαγή κυμαινόμενου και σταθερού επιτοκίου.
11
Η VKI άσκησε αγωγή με αίτημα να απαγορευτεί στην BAWAG να παραθέτει στο δελτίο πληροφοριών που μνημονεύεται στη σκέψη 8 της παρούσας απόφασης μόνον ένα παράδειγμα, το οποίο αφορά σύμβαση πίστωσης κυμαινόμενου επιτοκίου, ήτοι χωρίς να παραθέτει παράλληλα παράδειγμα σύμβασης πίστωσης σταθερού επιτοκίου και παράδειγμα πίστωσης μικτού επιτοκίου, δεδομένου ότι προσφέρει και τα τρία αυτά είδη επιτοκίων για τις σχετικές συμβάσεις πίστωσης.
12
Αμυνόμενη, η BAWAG ισχυρίστηκε ότι σκοπός του δελτίου πληροφοριών δεν είναι η λεπτομερής, προσαρμοσμένη σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και σε συγκεκριμένους πελάτες προσυμβατική πληροφόρηση των καταναλωτών. Κατά την BAWAG, δεν μπορεί να απαιτείται το δελτίο πληροφοριών να περιέχει παράδειγμα για κάθε πιθανό είδος επιτοκίου.
13
Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι στο ίδιο δελτίο πληροφοριών θα έπρεπε να παρατίθεται και ένα παράδειγμα πίστωσης σταθερού επιτοκίου και έκανε εν μέρει δεκτά τα αιτήματα της VKI.
14
Αντιθέτως, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο θεώρησε ότι το άρθρο 7, σημείο 7, του νόμου περί ενυπόθηκων και στεγαστικών δανείων προέβλεπε την παράθεση ενός μόνον αντιπροσωπευτικού παραδείγματος με βάση τις πληροφορίες που μνημονεύονται στο δελτίο πληροφοριών και, ως εκ τούτου, έκρινε ότι η BAWAG δεν ήταν υποχρεωμένη να παραθέτει στο δελτίο πληροφοριών και παράδειγμα σύμβασης πίστωσης σταθερού επιτοκίου.
15
Η VKI άσκησε ενώπιον του Oberster Gerichtshof (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Αυστρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, αναίρεση κατά της αποφάσεως του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου.
16
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η απαίτηση παράθεσης αντιπροσωπευτικών παραδειγμάτων και για τα τρία είδη συμβάσεων πίστωσης βαίνει πέραν του υποχρεωτικού περιεχομένου των γενικών πληροφοριών, αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι δεν επιβάλλεται κατ’ ανάγκην μια τέτοια ερμηνεία του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17.
17
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας [2014/17/ΕΕ] την έννοια ότι δεν συντρέχει παράβαση της εν λόγω διάταξης όταν πιστωτικός φορέας ο οποίος προσφέρει πιστώσεις για την κατασκευή κατοικίας με ή χωρίς υποθήκη, κάθε δε περίπτωση σε διάφορες παραλλαγές (α. πιστώσεις με αποκλειστικά σταθερό επιτόκιο, β. πιστώσεις με εναλλαγή κυμαινόμενου και σταθερού επιτοκίου και γ. πιστώσεις με αποκλειστικά κυμαινόμενο επιτόκιο), παρέχει ένα (μοναδικό) αντιπροσωπευτικό παράδειγμα πιστώσεως για την κατασκευή κατοικίας χωρίς υποθήκη και ένα (μοναδικό) αντιπροσωπευτικό παράδειγμα πιστώσεως για την κατασκευή κατοικίας με υποθήκη, ή η ως άνω διάταξη απαιτεί να παραθέτει ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα για κάθε περίπτωση και κάθε μορφή επιτοκίου;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
18
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17 έχει την έννοια ότι πιστωτικός φορέας ο οποίος προσφέρει συμβάσεις ενυπόθηκης ή μη ενυπόθηκης πίστωσης για τη χρηματοδότηση κατασκευής κατοικίας, με σταθερό επιτόκιο, με κυμαινόμενο επιτόκιο ή με εναλλαγή σταθερού και κυμαινόμενου επιτοκίου, πρέπει να παρέχει αντιπροσωπευτικό παράδειγμα και για τα τρία προτεινόμενα είδη συμβάσεων πίστωσης.
19
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 1 της οδηγίας 2014/17, αντικείμενο της οδηγίας είναι η θέσπιση κοινού πλαισίου για τις συμβάσεις πίστωσης που χορηγούνται σε καταναλωτές και αφορούν ακίνητα προοριζόμενα για κατοικία.
20
Το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/17, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές πληροφορίες», απαριθμεί τις γενικές πληροφορίες σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για ακίνητα που προορίζονται για κατοικία και ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι πληροφορίες αυτές διατίθενται ανά πάσα στιγμή από τους πιστωτικούς φορείς στους καταναλωτές.
21
Στο πλαίσιο των γενικών αυτών πληροφοριών, το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/17 προβλέπει στο στοιχείο ζʹ ότι ο πιστωτικός φορέας πρέπει ιδίως να παρέχει «αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του συνολικού ποσού της πίστωσης, του συνολικού κόστους της πίστωσης προς τον καταναλωτή, του συνολικού ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής και του ΣΕΠΕ».
22
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (απόφαση της 14ης Μαρτίου 2024, VR Bank Ravensburg-Weingarten, C‑536/22, EU:C:2024:234, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23
Πρώτον, από τη διατύπωση του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17, στην οποία δεν χρησιμοποιείται οριστικό άρθρο, αφήνεται να εννοηθεί ότι οι πιστωτικοί φορείς απαιτείται να παραθέτουν στις γενικές πληροφορίες για τους καταναλωτές ένα μόνον παράδειγμα. Το γράμμα εξάλλου της συγκεκριμένης διάταξης διευκρινίζει ότι το εν λόγω παράδειγμα δεν είναι «αντιπροσωπευτικό» των διαφόρων ειδών συμβάσεων πίστωσης που προσφέρει ο πιστωτικός φορέας, αλλά «του συνολικού ποσού της πίστωσης, του συνολικού κόστους της πίστωσης προς τον καταναλωτή, του συνολικού ποσού που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής και του ΣΕΠΕ».
24
Επομένως, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα δεν λειτουργεί ως παράδειγμα των διαφόρων επιμέρους συμβάσεων πίστωσης που προσφέρει ο πιστωτικός φορέας, αλλά αποσκοπεί στο να κατανοήσουν οι καταναλωτές, στο πλαίσιο της γενικής τους πληροφόρησης, τη σημασία των διαφόρων εννοιών που σχετίζονται με την πίστωση και τον τρόπο με τον οποίο οι έννοιες αυτές συνδέονται μεταξύ τους.
25
Δεύτερον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17 ενισχύει την ως άνω γραμματική ερμηνεία.
26
Κατά πρώτον, ενώ κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2014/17 οι «γενικές πληροφορίες» πρέπει να περιλαμβάνουν τα «είδη του διαθέσιμου χρεωστικού επιτοκίου, αναφέροντας αν είναι σταθερό ή κυμαινόμενο ή και τα δύο», το στοιχείο ζʹ του άρθρου 13, παράγραφος 1, πουθενά δεν αναφέρει ότι το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα πρέπει να παρέχεται για κάθε είδος προτεινόμενης σύμβασης πίστωσης. Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, αν ο νομοθέτης της Ένωσης ήθελε να υποχρεώσει τους πιστωτικούς φορείς να παρέχουν αντιπροσωπευτικό παράδειγμα για όλα τα προσφερόμενα είδη επιτοκίων, θα το είχε αναφέρει ρητώς.
27
Κατά δεύτερον, από μια συνολική θεώρηση της οδηγίας 2014/17 προκύπτει ότι με αυτή θεσπίζεται προς όφελος των καταναλωτών ένα σύστημα υποχρεωτικής πληροφόρησης δύο επιπέδων.
28
Το πρώτο επίπεδο συνίσταται στις «γενικές πληροφορίες» του άρθρου 13 της οδηγίας 2014/17. Κατά τα αναφερόμενα στην αιτιολογική σκέψη 38 της οδηγίας, οι γενικές πληροφορίες παρέχουν στον καταναλωτή τη δυνατότητα να λαμβάνει πλήρως τεκμηριωμένες αποφάσεις, «διότι [του] παρέχουν γνώσεις […] σχετικά με το ευρύ φάσμα των διαθέσιμων προϊόντων και υπηρεσιών, όπως και σχετικά με τα βασικά χαρακτηριστικά τους. Επομένως, οι καταναλωτές θα πρέπει να μπορούν, ανά πάσα στιγμή, να έχουν πρόσβαση στις γενικές πληροφορίες για τα διαθέσιμα πιστωτικά προϊόντα».
29
Το δεύτερο επίπεδο της πληροφόρησης που θα πρέπει να παρέχεται στους καταναλωτές συνίσταται στις «προσυμβατικές πληροφορίες» του άρθρου 14 της οδηγίας. Στην παράγραφο 1 του άρθρου 14 υπογραμμίζεται ότι οι «εξατομικευμένες πληροφορίες […] είναι απαραίτητες [στον καταναλωτή] για τη σύγκριση των πιστώσεων που διατίθενται στην αγορά, την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους και τη λήψη τεκμηριωμένης απόφασης σχετικά με τη σύναψη σύμβασης πίστωσης».
30
Επομένως, όπως υπογραμμίζουν η BAWAG και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στο Δικαστήριο, σκοπός των «γενικών πληροφοριών» δεν είναι η παροχή στους καταναλωτές λεπτομερών πληροφοριών, προσαρμοσμένων σε κάθε είδος σύμβασης πίστωσης που προσφέρει ο πιστωτικός φορέας και σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, δεδομένου ότι τέτοιες διευκρινίσεις παρέχονται υποχρεωτικά στο πλαίσιο των «προσυμβατικών πληροφοριών». Σκοπός των γενικών πληροφοριών είναι να διαφωτίσουν απλώς τον καταναλωτή σε ένα προκαταρκτικό στάδιο της μελέτης του στο πλαίσιο της αναζήτησης πίστωσης. Κατά συνέπεια, μια ερμηνεία του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17 υπό την έννοια ότι οι γενικές πληροφορίες πρέπει να είναι εξαντλητικές θα ήταν απρόσφορη. Μια τέτοια ερμηνεία θα έθετε επίσης υπό αμφισβήτηση τη διάκριση που κάνει ο νομοθέτης της Ένωσης μεταξύ γενικών και προσυμβατικών πληροφοριών.
31
Τρίτον, υπενθυμίζεται ότι, κατά την αιτιολογική σκέψη 15 της οδηγίας 2014/17, η οδηγία επιδιώκει την εξασφάλιση ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών που ενδιαφέρονται να συνάψουν σύμβαση στεγαστικού δανείου.
32
Συναφώς, η αιτιολογική σκέψη 53 της οδηγίας 2014/17 υπογραμμίζει, ειδικότερα, ότι τα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα δεν πρέπει να αντιτίθενται στις απαιτήσεις της οδηγίας 2005/29.
33
Η οδηγία 2005/29, η οποία σκοπεί στην καταπολέμηση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών προς τους καταναλωτές, προβλέπει στο άρθρο 7, παράγραφος 1, ότι μια «εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν, στο πραγματικό της πλαίσιο, λαμβανομένων υπόψη όλων των χαρακτηριστικών της και των περιστάσεων, καθώς και των περιορισμών του συγκεκριμένου μέσου επικοινωνίας, παραλείπει ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής, ανάλογα με το συγκεκριμένο πλαίσιο, για να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής, και ως εκ τούτου τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία διαφορετικά δεν θα ελάμβανε».
34
Εν προκειμένω, η παροχή αντιπροσωπευτικού παραδείγματος πίστωσης κυμαινόμενου επιτοκίου για τις συμβάσεις ενυπόθηκης πίστωσης και η παροχή αντιπροσωπευτικού παραδείγματος πίστωσης επίσης κυμαινόμενου επιτοκίου για τις συμβάσεις μη ενυπόθηκης πίστωσης δεν φαίνεται να μπορεί να στερήσει από τον καταναλωτή ουσιώδεις πληροφορίες, κατά την έννοια του άρθρου 7 παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29.
35
Συναφώς, επισημαίνεται ότι γενική πληροφόρηση που χρειάζεται να έχει ο καταναλωτής προκειμένου να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση για τη σύναψη σύμβασης πίστωσης σταθερού επιτοκίου, κυμαινόμενου επιτοκίου ή μικτού επιτοκίου δεν έγκειται στις πληροφορίες που πρέπει να περιλαμβάνει το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα, ήτοι στο συνολικό ποσό της πίστωσης, στο συνολικό κόστος της πίστωσης προς τον καταναλωτή, στο συνολικό ποσό που πρέπει να καταβάλει ο καταναλωτής και στο ΣΕΠΕ, αλλά στο γεγονός ότι οι εν λόγω γενικές πληροφορίες είναι βέβαιες στην πρώτη περίπτωση σύμβασης πίστωσης και αβέβαιες στις δύο άλλες περιπτώσεις.
36
Τα ουσιώδη αυτά χαρακτηριστικά των συμβάσεων πίστωσης με σταθερό επιτόκιο, με κυμαινόμενο επιτόκιο ή με μικτό επιτόκιο πρέπει να περιλαμβάνονται στις γενικές πληροφορίες κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2014/17 και όχι στο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της εν λόγω οδηγίας.
37
Ειδικότερα, το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποσκοπεί στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, αφενός, σε συνδυασμό με τις λοιπές γενικές πληροφορίες που απαριθμούνται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/17 και, αφετέρου, σε συνδυασμό με τις προσυμβατικές πληροφορίες που είναι προσαρμοσμένες στην ατομική περίπτωση κάθε μεμονωμένου καταναλωτή.
38
Υπό τις συνθήκες αυτές, το γεγονός ότι ένας πιστωτικός φορέας που προσφέρει συμβάσεις πίστωσης με σταθερό, κυμαινόμενο και μικτό επιτόκιο παραθέτει στις γενικές πληροφορίες ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα σύμβασης ενυπόθηκης πίστωσης κυμαινόμενου επιτοκίου και ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα μη ενυπόθηκης σύμβασης πίστωσης κυμαινόμενου επιτοκίου δεν στερεί από τον καταναλωτή ουσιώδεις πληροφορίες και, επομένως, δεν μπορεί το γεγονός αυτό να θεωρηθεί ως ένδειξη παραπλανητικής εμπορικής πρακτικής του πιστωτικού φορέα, κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29. Κατά συνέπεια, η παράθεση ενός μόνον αντιπροσωπευτικού παραδείγματος στις γενικές πληροφορίες συνάδει προς τον σκοπό της οδηγίας 2014/17.
39
Τέλος, υπογραμμίζεται ότι το παράδειγμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17 πρέπει, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 23 της παρούσας απόφασης, να είναι «αντιπροσωπευτικό».
40
Συναφώς, η αιτιολογική σκέψη 53 της οδηγίας 2014/17 αναφέρει ότι, «[κ]ατά τον καθορισμό του αντιπροσωπευτικού παραδείγματος, θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ο βαθμός επικράτησης ορισμένων ειδών συμβάσεων πίστωσης σε συγκεκριμένη αγορά. Είναι ίσως προτιμότερο για κάθε πιστωτικό φορέα να βασίζει το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα σε ποσό πίστωσης αντιπροσωπευτικό του ίδιου του φάσματος προϊόντων αυτού του πιστωτικού φορέα και της αναμενόμενης πελατειακής του βάσης, δεδομένου ότι αυτά ποικίλλουν αισθητά μεταξύ των πιστωτικών φορέων».
41
Από την ως άνω αιτιολογική σκέψη προκύπτει επομένως ότι στο πλαίσιο της αξιολόγησης του αντιπροσωπευτικού χαρακτήρα του παραδείγματος είναι δυνατόν να ληφθούν υπόψη ορισμένα στοιχεία όπως, για παράδειγμα, η μέση διάρκεια και το μέσο συνολικό ποσό της χορηγούμενης πίστωσης για το είδος της σύμβασης που πρόκειται να συναφθεί, καθώς και η συχνότητα σύναψης ορισμένων ειδών συμβάσεων πίστωσης σε μια συγκεκριμένη αγορά. Όσον αφορά το ΣΕΠΕ που αναγράφεται στο τυποποιημένο ευρωπαϊκό δελτίο πληροφοριών, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι προτιμήσεις και οι πληροφορίες που γνωστοποιούνται από τον καταναλωτή, εφόσον τούτο είναι δυνατόν, ενώ ο πιστωτικός φορέας ή ο μεσίτης πιστώσεων θα πρέπει να διευκρινίζει αν οι πληροφορίες που παρασχέθηκαν είναι ενδεικτικές ή αποτυπώνουν τις γνωστοποιηθείσες προτιμήσεις και πληροφορίες. Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 32 της παρούσας απόφασης, σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει τα αντιπροσωπευτικά παραδείγματα να αντιτίθενται στις απαιτήσεις της οδηγίας 2005/29/ΕΚ.
42
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει, ιδίως υπό το πρίσμα των στοιχείων αυτών, αν το παράδειγμα που παρατίθεται στις γενικές πληροφορίες της BAWAG κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17 είναι αντιπροσωπευτικό.
43
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17 έχει την έννοια ότι πιστωτικός φορέας ο οποίος προσφέρει συμβάσεις ενυπόθηκης ή μη ενυπόθηκης πίστωσης για τη χρηματοδότηση κατασκευής κατοικίας με σταθερό επιτόκιο, με κυμαινόμενο επιτόκιο ή με εναλλαγή σταθερού και κυμαινόμενου επιτοκίου έχει την υποχρέωση να παραθέτει ένα μόνον παράδειγμα στις γενικές πληροφορίες για τις σχετικές συμβάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι το παράδειγμα αυτό είναι αντιπροσωπευτικό.
Επί των δικαστικών εξόδων
44
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, της οδηγίας 2014/17/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις συμβάσεις πίστωσης για καταναλωτές για ακίνητα που προορίζονται για κατοικία και την τροποποίηση των οδηγιών 2008/48/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010,
έχει την έννοια ότι:
πιστωτικός φορέας ο οποίος προσφέρει συμβάσεις ενυπόθηκης ή μη ενυπόθηκης πίστωσης για τη χρηματοδότηση κατασκευής κατοικίας με σταθερό επιτόκιο, με κυμαινόμενο επιτόκιο ή με εναλλαγή σταθερού και κυμαινόμενου επιτοκίου έχει την υποχρέωση να παραθέτει ένα μόνον παράδειγμα στις γενικές πληροφορίες για τις σχετικές συμβάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι το παράδειγμα αυτό είναι αντιπροσωπευτικό.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.