61960C0025
Conclusies van de advocaat-generaal
M. LAGRANGE
14 december 1961
Vertaald uit het Frans
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
Leda de Bruyn, thans echtgenote van Giorgio Cerioni, was bij het Europese Parlement aangesteld als typiste in groep 3 a op een „tijdelijk contract” dd. 11 februari 1959 voor het tijdvak van 11 februari tot 10 maart 1959. Voor dit contract golden de voorschriften, neergelegd in een document getiteld „Voorwaarden voor de aanstelling van hulppersoneel”, dat krachtens een besluit van het Bureau van het Parlement in werking was getreden en waarnaar in het contract uitdrukkelijk werd verwezen.
Op 11 maart 1959, derhalve een dag na het verstrijken van de in dit tijdelijke contract genoemde termijn, zette betrokkene haar handtekening onder een „aanstellingsbrief” van de Secretaris-Generaal waarin haar werd medegedeeld, dat het Europese Parlement bereid was van haar diensten gebruik te maken „op onderstaande geldelijke voorwaarden” (volgt het bedrag van de bezoldiging en van de bijkomende vergoedingen), en vervolgens:
„de onderhavige bepalingen zijn te allen tijde wederzijds opzegbaar met inachtneming van een termijn van een maand. Aan deze brief kunnen geen rechten worden ontleend voor de latere vaststelling van een contract”.
Dit is, gelijk Gij weet, de juridische grondslag van wat gewoonlijk wordt aangeduid als het „stelsel van Brussel”. Het is U tevens bekend dat, ondanks de uitdrukkelijke bepalingen van artikel 246, lid 3, Verdrag E.E.G. en artikel 214, lid 3, Verdrag Euratom, met de nieuw benoemde ambtenaren geen „contracten van een beperkte duur” zijn aangegaan.
Zelfs bij een vluchtige bestudering bestaat er een opvallende tegenstelling tussen de duidelijk omlijnde rechtstoestand die door het contract voor de hulpkrachten in het leven wordt geroepen en de onduidelijkheid welke (naar het schijnt met opzet) het zgn. „stelsel van Brussel” kenmerkt. Het is dan ook niet te verwonderen dat de toepassing van dit „stelsel” dat trouwens wel degelijk berust op een contract (hoewel de aanstellingsbrief het tegendeel wil doen geloven) een overvloedige bron van geschillen vormt, waarvan Uw rechtspraak getuigenis aflegt.
Op 3 juli 1959 werd aan verzoekster zonder enige motivering ontslag aangezegd met een termijn van een maand, met dien verstande dat haar verbintenis op 3 augustus des avonds zou aflopen.
Op 14 juli richtte zij zich met een bezwaarschrift tot de Secretaris-Generaal, waarop nimmer werd geantwoord. De zaak was nl. op 25 juli voor de rechter gebracht, daar betrokkene een vordering had ingesteld bij de Rechtbank van arbitrage van het kanton Luxemburg. Deze verklaarde zich bij vonnis van 22 januari 1960 onbevoegd. Op 7 december 1960 diende mevrouw Cerioni bij het Hof van Justitie een rekest in tot het verlenen van kosteloze rechtsbijstand en, nadat dit rekest was toegewezen, deponeerde zij het verzoekschrift op 23 maart 1961.
In de eerste plaats zullen wij ambtshalve, doch zeer in het kort, een aantal vragen betreffende de bevoegdheid en ontvankelijkheid onderzoeken.
Het Parlement is een van de Instellingen welke de drie Gemeenschappen gemeen hebben en waarop derhalve de drie verdragen gelijkelijk van toepassing zijn. In casu behoeft evenwel geen antwoord te worden gegeven op de vraag of, in afwachting van de inwerkingtreding van het Personeelsstatuut bedoeld in artikel 212 van het Verdrag E.E.G. en artikel 186 van het Verdrag Euratom, het Personeelsstatuut van de E.G.K.S. van toepassing blijft op het personeel van de gemeenschappelijke Instellingen, met inbegrip van de bepalingen betreffende de aanstelling der ambtenaren: immers, het Europese Parlement heeft voor de aanstelling van zijn ambtenaren in deze tussenliggende periode het zgn. bij de Commissie in gebruik zijnde „stelsel van Brussel” toegepast, dat wil zeggen een systeem dat uitsluitend wordt bepaald door de beide Verdragen van Rome, hoewel, gelijk wij zagen, de ter zake toepasselijke bepalingen van deze Verdragen (artt. 246, lid 3, E.E.G. en 214, lid 3, Euratom) niet zijn nageleefd.
Artikel 42 van het Verdrag E.G.K.S., dat voor de bevoegdheid van het Hof verlangt dat het contract een arbitrageclausule bevat, is niet van toepassing, daar een dergelijke clausule in casu ontbreekt. De bevoegdheid van het Hof volgt, gelijk voor ambtenaren van de Commissie van de E.E.G. is beslist in Uw arrest in de zaken Lachmüller en anderen, uit artikel 179 van het Verdrag E.E.G. en artikel 152 van het Verdrag Euratom, die geen arbitrageclausule verlangen.
Thans rijst een andere vraag. Is het beroep „verkeerd gericht”? Zoals Gij weet bepaalt artikel 6 van het Verdrag E.G.K.S.:
„de Gemeenschap bezit rechtspersoonlijkheid”
en
„wordt vertegenwoordigd door haar Instellingen, elk in het kader van haar bevoegdheden”,
doch de beide Verdragen van Rome kennen een ander systeem: weliswaar geldt, dat alleen
„de Gemeenschap rechtspersoonlijkheid bezit” (artt. 210 E.E.G. en 184 Euratom),
doch (artt. 211 E.E.G. en 185 Euratom):
„In elk der Lid-Staten heeft de Gemeenschap de ruimste handelingsbevoegdheid welke door de nationale wetgevingen aan rechtspersonen wordt toegekend; zij kan met name roerende en onroerende goederen verkrijgen of vervreemden en in rechte optreden. Te dien einde wordt zij door de Commissie vertegenwoordigd”.
Wij menen evenwel dat deze bij uitsluiting aan de Commissie toegekende bevoegdheid tot vertegenwoordiging in rechte van de Gemeenschap, welke rechtspersoon is, slechts betrekking heeft op de verhouding tot derden en, in het bijzonder, op wat zou kunnen worden aangeduid als de Gemeenschap „in civilibus”. Dit kan niet tot gevolg hebben dat de Commissie het monopolie verkrijgt voor de vertegenwoordiging in rechte, met name voor het Hof, in de geschillen waarbij de onderscheidene, overeenkomstig artikel 4 van het Verdrag E.E.G. en artikel 3 van het Verdrag Euratom aan de Instellingen toegekende bevoegdheden zijn betrokken. Zo is het niet wel denkbaar, dat de Commissie als verweerster optreedt indien op grond van artikel 173 E.E.G. of artikel 146 Euratom een beroep aanhangig wordt gemaakt tegen een handeling van de Raad. De artikelen 179 E.E.G. en 152 Euratom bepalen ter zake het volgende:
„Het Hof van Justitie is bevoegd, uitspraak te doen in elk geschil tussen de Gemeenschap en haar personeelsleden, binnen de grenzen en onder de voorwaarden vastgesteld in het statuut of voortvloeiende uit de regeling welke voor hen toepasselijk is”.
De „voorwaarden.. . voortvloeiende uit de regeling welke … toepasselijk is” op de ambtenaren van een bepaalde Instelling omvatten onder meer, dat de Instelling, zonder dat de Commissie er aan te pas komt, ten opzichte van deze ambtenaren de bevoegdheden van de „werkgever” uitoefent benoeming, ontslag enz.. Deze eigen en uitsluitende bevoegdheid van de Instelling omvat op haar beurt een daarmede gepaard gaande en niet minder uitsluitende bevoegdheid om in rechte op te treden naar aanleiding van de geschillen die voort kunnen vloeien uit de uitoefening van deze bevoegdheid. Dit geldt ook indien het geschil de betaling van een geldsom betreft, waarvan het gevolg kan zijn dat de Instelling wordt veroordeeld tot betaling van toelagen of vergoedingen ten laste van de Gemeenschap, ten aanzien van wier begroting de Commissie, zoals Gij weet, een belangrijkere rol speelt dan de andere Instellingen, zulks in afwijking van het systeem van de E.G.K.S..
Thans komen wij tot het onderzoek van de zaak zelf. De conclusies van het verzoekschrift strekken: 1e. tot nietigverklaring van de ontslagbeschikking dd. 3 juli 1959; 2e. tot veroordeling van het Parlement, aan verzoekster te betalen: a) een bedrag van B.fr. 60.000 ter zake van onstoffelijke schade; b) een vergoeding wegens ontslag gelijk aan de bezoldiging berekend over een periode van drie maanden; c) de installatievergoeding.
Wat de conclusie tot nietigverklaring betreft, deze mag niet al te letterlijk worden genomen, te oordelen naar hetgeen in het verzoekschrift is gesteld:
„Overwegende dat het ontbreken van motivering wanprestatie van de zijde van het Europese Parlement oplevert, waarvoor dit aansprakelijk is; dat, daar de beëindiging van de rechtsverhouding definitief is geworden, de verplichting van het Parlement zich oplost in een verplichting tot betaling van schadevergoeding”.
Gij zult zich herinneren dat deze uitleg van de conclusies bij de mondelinge behandeling is bevestigd.
Hieruit volgt dat geen exceptie kan worden opgeworpen in verband met het verstrijken van termijnen. Het betreft hier namelijk een vordering tot schadevergoeding, waarvoor slechts een verjaringstermijn zou kunnen gelden; deze bestaat echter niet, daar een zodanige termijn (van vijf jaar) slechts is vastgesteld inzake niet-contractuele aansprakelijkheid (artikel 43 Protocol E.E.G. betreffende het Statuut van het Hof, artikel 44 Protocol Euratom).
Wat de zaak ten principale betreft, rijst in de eerste plaats de vraag of op grond van het contract tussen verzoekster en het Parlement een proeftijd moest worden doorlopen en, zo ja, hoe lang deze duurde en welke rechtsgevolgen daaruit voortvloeiden.
In de aanstellingsbrief wordt hiervan met geen woord melding gemaakt, hetgeen niet verwonderlijk lijkt voor een contract van onbeperkte duur, dat wederzijds opzegbaar is met inachtneming van een termijn van een maand. Indien de administratie van mening is dat een ambtenaar niet voldoet aan hetgeen van hem wordt verlangd, dan kan zij reeds tijdens de eerste maand gebruik maken van haar recht het dienstverband te beëindigen en het is op het eerste gezicht niet duidelijk, aangenomen dat er een proeftermijn bestond, welke nieuwe rechtsbetrekkingen na afloop daarvan tussen partijen zouden kunnen ontstaan.
Toch lijkt wel vast te staan dat de contractuele verhouding tussen verzoekster en het Parlement een proeftijd omvatte. In de eerste plaats stelt verweerder, zonder op dit punt uitdrukkelijk te worden tegengesproken, dat een proeftijd gebruikelijk was en dat verzoekster met haar aanstellingsbrief tevens een exemplaar heeft ontvangen van het document A.P.E. 926 dat handelt over de terugbetaling van verhuiskosten en over de installatievergoeding en waaruit blijkt dat deze vergoedingen worden toegekend aan ambtenaren die
„sedert ten minste twee maanden in het bezit zijn van een aanstellingsbrief „type Brussel” en over wie een gunstig stagerapport is opgemaakt”.
Evenmin is betwist dat verzoekster de latere mededeling No. 59-13, gedagtekend 12 maart 1959 (derhalve de dag na haar indiensttreding) heeft ontvangen, waar eveneens melding wordt gemaakt van de noodzaak van een „gunstig stagerapport” voor het verkrijgen van de installatievergoeding.
Volgens het antwoord op de tweede van de door het Hof gestelde vragen duurde de proeftijd twee maanden. Niettemin is het Parlement in casu van mening dat de termijn drie maanden bedroeg, daar het contract op 3 juli is opgezegd, terwijl de aanstellingsbrief van 11 maart dateerde; de termijn werd evenwel verlengd met 22 dagen in verband met een inmiddels tweemaal verleend ziekteverlof: drie maanden vanaf 11 maart plus 22 dagen is 3 juli. Afgezien van de verlenging, die zij niet vermeldt, erkent verzoekster in haar rekest tot het verlenen van kosteloze rechtsbijstand, dat de proeftijd drie maanden bedroeg. Wij wijzen in dit rekest op de volgende zin:
„dit contract werd niet opgezegd voor 11 juni 1959, einde van de stage-periode”.
Wij zullen dus in casu ervan uitgaan, dat verzoekster een proeftijd van drie maanden moest doorlopen.
Doch dan rijst de vraag: wat waren de gevolgen van deze proeftijd voor de rechtsverhouding tussen partijen? Het Parlement is ter zake van mening, dat de administratie in haar oordeel over de proeftijd geheel vrij is en dit oordeel niet behoeft te motiveren. Indien het bevoegde gezag, in casu de Secretaris-Generaal, meent dat betrokkene, hetzij uit het oogpunt van de kwaliteit van het werk, hetzij ook uit „menselijk” oogpunt, in zijn gedrag te kort schiet, is het gerechtigd het contract zonder meer te beëindigen, zonder zijn besluit te motiveren. In het tegenovergestelde geval onthoudt het bevoegde gezag zich van het geven van een ontslag-beschikking, hetgeen tot gevolg heeft dat, volgens de rechtspraak van het Hof, een later ontslag behoorlijk moet worden gemotiveerd. Deze rechtspraak zou dus niet van toepassing zijn ingeval het ontslag wordt verleend bij het verstrijken van de proeftijd. De enige verplichting van de administratie met betrekking tot de proeftijd bestaat hierin dat betrokkene in staat wordt gesteld zijn bekwaamheden te tonen (arrest Mirossevich), doch indien deze voorwaarde is vervuld is de administratie geheel vrij in haar oordeel over de proeftijd; de werkelijke gronden voor een ongunstige beslissing behoeven niet noodzakelijkerwijs en uitsluitend van technische aard te zijn: een groot aantal andere overwegingen kunnen hierbij een rol spelen, waarvan sommige onder geen beding mogen worden bekend gemaakt, wil niet de betrokkene zelf schade lijden, de administratie worden blootgesteld aan een smaadproces enz. Al deze overwegingen zijn door de geachte raadsman van het Europese Parlement met gloed verdedigd.
Zij hebben ons evenwel niet kunnen overtuigen.
Wij geven toe dat, niettegenstaande een beslissing die min of meer met een aanstelling in vaste dienst overeenkomt ontbreekt, en niettegenstaande in het rechtskarakter en de wijze van uitvoering van het contract geen verandering optreedt, evenwel met uitzondering van het recht op de installatievergoeding, de proeftijd waarover een „stagerapport” wordt uitgebracht tot gevolg heeft dat later geen ontslag mag worden verleend dat niet berust op wettige gronden, waarop de rechter een zeker toezicht moet hebben. Doch dit vereiste bestaat van de aanvang af: het ontslag mag nimmer willekeurig zijn, na de eerste maand evenmin als na verscheidene jaren: in de rechtspraak van Uw Hof is nimmer een dergelijk onderscheid gemaakt.
Het is waar dat de betrokkene gedurende de eerste maanden, die overeenkomen met de proefperiode, in staat moet worden gesteld „te laten zien wat hij waard is”. Hij wordt in zekere zin geobserveerd en aan het einde van deze periode vindt de algemene beoordeling plaats waarvan de beslissing afhangt of hij al dan niet de vereiste hoedanigheden vertoont. Tot dat doel wordt een stagerapport opgemaakt. Maar aangezien geen beslissing wordt genomen waarbij de betrokkene in vaste dienst wordt aangesteld of deze aanstelling hem wordt geweigerd en deze beslissing zich oplost, hetzij in een ontslag met inachtneming van de normale contractuele opzegtermijn, hetzij in het achterwege blijven van ontslag, is het van het grootste belang dat het besluit met redenen wordt omkleed. De betrokkene dient te weten of het ontslag op een ongunstige beoordeling van de stage of op een andere oorzaak berust.
Welnu, in het dossier bevindt zich een gunstig stagerapport: de nota van de Directeur van Algemene Diensten, Neujean, dd. 3 juli 1959, welk berust op de beoordeling van de adjunct-chef van de talendienst, die zelf melding maakt van een nota van de rechtstreekse chef van betrokkene, Liliana Moggio.
Twee opmerkingen in dit verband: in de eerste plaats vermeldt laatstgenoemde nota niet alleen de technische kwaliteiten van verzoekster („betrokkene geeft bij haar werkzaamheden als typiste blijk van oplettendheid en nauwkeurigheid en bezit een volmaakte kennis van de Italiaanse spelling en een voldoende snelheid”), doch ook de bewuste „menselijke” kwaliteiten waaraan het Parlement, terecht, veel gewicht schijnt te hechten:
„van goede wil, verlangend zich nuttig te maken, zeer belangrijke eigenschappen om een goede samenwerking op te bouwen en te handhaven”.
Wat wil men meer verlangen van een typiste?
De tweede opmerking die U zeker niet zal zijn ontgaan en die — wij kunnen zeggen op „discrete” wijze — door de advocaat van verzoekster is onderstreept, betreft de enigszins ongebruikelijke termen die voorkomen in de nota van de Directeur van Algemene Diensten en op grond waarvan men zich niet aan de indruk kan onttrekken dat het initiatief tot de opzegging van het contract van verzoekster was genomen op een hoger niveau, waar naar het schijnt de wens heerste dat een ongunstig stagerapport zou worden uitgebracht. Deze indruk kleeft onvermijdelijk aan deze zaak en het dient erkend dat gedurende het proces van de zijde van het Parlement niets is gedaan om deze indruk weg te nemen.
Weliswaar schijnt verweerder de nota van de Directeur van Algemene Diensten niet te beschouwen als het „stagerapport” bedoeld in de mededeling 59-13. Het zou hier een nota van „technische” aard betreffen en het werkelijke rapport zou alleen door de Secretaris-Generaal kunnen worden opgesteld; daar deze uiteraard geen rapport aan zichzelf kan uitbrengen, zou hiervan het gevolg zijn dat de ontslagbeschikking, hoewel niet met redenen omkleed, stilzwijgend geacht moet worden in de plaats te treden van het gunstige advies dat is vervat in de „technische” nota, welke zelf behoorlijk met redenen is omkleed en afkomstig is van het verantwoordelijke hoofd van dienst!
Wij kunnen verweerder hier niet volgen. Een stagerapport wordt gewoonlijk opgesteld door het hoofd van de dienst waar de betrokkene werkzaam is, in casu de Directeur van Algemene Diensten, waaronder de vertaaldienst ressorteerde. Het Parlement erkent dit trouwens zelf in het antwoord op de tweede door het Hof gestelde vraag, waar wij het volgende lezen:
„De proeftijd kwam in de praktijk hierop neer, dat elke Directeur, nadat betrokkene gedurende twee maanden feitelijk in dienst was geweest, gewoonlijk aan de Secretaris-Generaal een stagerapport uitbracht, op grond waarvan deze besliste over het al dan niet in dienst houden van de ambtenaar”.
In casu luidde het rapport van de Directeur van Algemene Diensten gunstig. Uiteraard was de Secretaris-Generaal niet gehouden het hiermede eens te zijn, doch hij had dan moeten zeggen waarom hij het er niet mee eens was. Althans behoorde hij te zeggen: ofwel dat hij over de ambtelijke en „menselijke” kwaliteiten van betrokkene uit ambtelijk oogpunt een oordeel had dat verschilde van dat van de rechtstreekse chef van verzoekster en dat deze de stage niet naar behoren had vervuld, ofwel dat hij zijn beslissing op andere motieven grondde. In het laatste geval was het voorlopige karakter van de proeftijd geen geldig argument meer, daar er immers hierbij van wordt uitgegaan dat de werkelijke grond vreemd was aan de wijze waarop betrokkene zich gedurende de stageperiode van haar werkzaamheden had gekweten. De moeilijkheden en nadelen die aan een behoorlijke motivering zijn verbonden mogen niet zwaarder wegen dan de bescherming van de elementaire rechten van de ambtenaar. Bedoelde moeilijkheden mogen trouwens niet worden overdreven: de vier officiële talen van de Gemeenschap en het Italiaans in het bijzonder, zijn voldoende rijk aan schakeringen om onverschillig welk gerechtvaardigd motief op behoorlijke wijze te formuleren.
Resumerend zijn wij van mening, dat ook hier Uw rechtspraak in de zaak Lachmüller en anderen van toepassing is. De motivering die deze rechtspraak verlangt is allerminst formeel, doch, gelijk in Uw arresten wordt gezegd, uitsluitend bestemd om de rechter in staat te stellen toezicht uit te oefenen. Het ontbreken van motivering is dus geen vormgebrek en hierin zou kunnen worden voorzien door aan het Hof, dat in dit verband de bevoegdheden heeft van de rechter die „in volle omvang” oordeelt, een rechtens relevante motivering over te leggen. Doch wij wachten nog steeds op een opgaaf van redenen voor het ontslag van verzoekster.
De waardering van de schade is uiteraard moeilijk. In het arrest Lachmüller en anderen heeft Uw Hof zich uitsluitend gebaseerd op de „onstoffelijke schade” welke verzoekers hadden geleden
„ten gevolge van de onzekere positie die door de wanprestatie van de Commissie (was) ontstaan”;
Uw Hof constateerde dat verzoekers
„hun vroegere functie (hadden) hervat of een nieuwe werkkring (hadden) gevonden”
(waarvan het arrest trouwens niet zegt of de daar genoten inkomsten minder hoog waren), en kende voor deze onstoffelijke schade aan elk van betrokkenen B.fr. 60.000 toe. In de zaak Fiddelaar werd geen melding gemaakt van de aanvaarding van een nieuwe betrekking, doch ook ditmaal werd gesproken van de „onzekere positie die door de wanprestatie van de Commissie (was) ontstaan”, waaraan verzoekers „leeftijd en familieomstandigheden” werden toegevoegd: dit alles werd beschouwd als een „onstoffelijke schade”, welke werd gewaardeerd op B.fr. 100.000.
In casu weten wij dat verzoekster in haar land van herkomst een betrekking heeft gevonden, doch de aard van deze betrekking en de arbeidsvoorwaarden zijn ons volstrekt onbekend. Het komt ons voor dat een bedrag van B.fr. 30.000, hetwelk grosso modo overeenkomt met de bezoldiging berekend over een periode van drie maanden, een billijke schadevergoeding zou zijn.
Onzes inziens is er geen plaats voor een vergoeding wegens ontslag. Weliswaar is in Uw arresten in de zaken Lachmüller en anderen en Fiddelaar de normale ontslagtermijn op drie maanden gesteld, welke termijn in feite in acht was genomen, doch in ons geval maakt het contract uitdrukkelijk melding van een termijn van een maand. Dit is een van de weinige uitdrukkelijke bepalingen van dit contract dat partijen niettemin tot wet strekt, en waaraan zij zijn gebonden.
Ten slotte de installatievergoeding.
De mededeling 59-13 van 12 maart 1959, waarvan wij reeds melding maakten, verklaart:
„De installatievergoeding is eerst verschuldigd indien aan de volgende voorwaarden is voldaan:
1.
gunstig stagerapport,
2.
gunstige uitslag van het medische onderzoek,
3.
bewijs van installatie”.
De eerste voorwaarde is vervuld: wij zagen reeds dat door de Directeur van Algemene Diensten een gunstig stagerapport is op-gesteld en aan betrokkene medegedeeld. Tussen partijen staat vast dat een medisch onderzoek met gunstige uitslag heeft plaatsgehad. Wat het „bewijs van installatie” betreft, dit vloeit volgens de ter zitting door de raadsman van het Parlement afgelegde verklaringen voldoende voort uit een huurcontract, op 8 mei 1959 aangegaan voor de tijd van een jaar. Het feit dat dit contract voor het einde van de proeftijd is gesloten betekent slechts dat verzoekster een zeker risico heeft aanvaard, waartoe zij trouwens werd aangemoedigd door de Administratie die de ambtenaren de raad gaf zich zo spoedig mogelijk te Luxemburg te vestigen: in casu doet dit er trouwens weinig toe, daar het stagerapport voor verzoekster gunstig luidde.
Daar aan alle drie de voorwaarden is voldaan, kan verzoekster aanspraak maken op de installatievergoeding.
Wij concluderen:
—
tot uitkering aan Leda de Bruyn van het haar toekomende bedrag van de installatievergoeding;
—
tot veroordeling van het Europese Parlement, aan Leda de Bruyn een bedrag ad Lux.fr. 30.000 uit te betalen;
—
overigens tot verwerping van de conclusies van het verzoekschrift;
—
en tot veroordeling van het Europese Parlement in de kosten.