62006CC0162_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. It-Tribunal Supremo (Spanja), Sezzjoni tal-Kontenzjuż Amministrattiv, it-Tielet Awla f’Seduta Plenarja, qed jistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja domanda dwar l-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-15 ta’ Diċembru 1997, dwar regoli komuni għall-iżvilupp tas-suq intern tas-servizzi postali tal-Komunità u t-titjib fil-kwalità tas-servizz(2), qabel ma ġiet emendata bid-Direttiva 2002/39/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ta’ l-10 ta’ Ġunju 2002 (3) .
I – Il-kuntest ġuridiku, il-fatti tal-kawża u d-domanda preliminari
2. L-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67 jawtorizza ż-żamma ta’ servizz riżervat skond it-termini li ġejjin:
“[...]
2. Sal-limitu meħtieġ biex tiġi żgurata ż-żamma ta’ servizz universali, posta bejn fruntiera u oħra u posta diretta tista’ tkompli tiġi riżervata fil-limiti tal-prezz u l-piż stabbiliti fil-paragrafu 1.
[...]”
3. Il-Liġi Spanjola 24/1998, tat-13 ta’ Lulju 1998 dwar is-servizzi postali universali u l-liberalizzazzjoni tas-servizzi postali(4), li ttrasponiet id-Direttiva 97/67, tistabbilixxi fl-Artikolu 18(1)(C), li kien fis-seħħ fiż-żmien meta seħħew il-fatti, li:
“1. Skond l-Artikolu 128(2) tal-Kostituzzjoni u taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-kapitolu ta’ wara, is-servizzi li ġejjin, li jaqgħu taħt is-servizzi postali universali huma rriżervati esklużivament għall-operatur li jipprovdi servizz postali universali, jiġifieri:
[…]
C) is-servizzi postali transkonfinali ta’ dħul u ta’ ħruġ ta’ ittri u kartolini, bil-limiti tal-piżijiet u l-prezzijiet iffissati fil-punt B). Għall-finijiet ta’ din il-liġi, servizzi postali transkonfinali jfisser servizzi postali minn jew lejn Stati Membri oħra ”.
4. L-Artikolu 41(2)(b) tal-Liġi Spanjola 24/1998 jiddefinixxi “il-provvista ta’ servizzi postali rriżervati għall-operatur li jipprovdi s-servizzi postali universali mingħajr l-awtorizzazzjoni meħtieġa, li jkun ta’ ħsara għas-servizzi pprovduti minn dan ta’ l-aħħar” bħala ksur gravi ħafna. Il-paragrafu 3(a) jistabbilixxi li “[d]awn li ġejjin għandhom jitqiesu bħala ksur gravi: a) il-ksur imsemmi fil-punti a) sa i) tal-paragrafu 2 iktar ’l isfel meta dawn ma jitwettqux f’ċirkustanzi li jippermettu li jiġu kkwalifikati bħala gravi ħafna”.
5. International Mail Spain SL (li qabel kienet TNT Express Worldwide Spain SL) ilha mill-1988 tipprovdi servizzi postali transkonfinali għal barra ta’ kartolini miġbura mill-postijiet turistiċi prinċipali fi Spanja. Għal dan il-għan, kienu tpoġġew kaxxi ta’ l-ittri f’lukandi, siti ta’ l-ikkampjar, residenzi, supermarkets, eċċ, għall-ġbir tal-kartolini ddestinati għal pajjiżi barranin, li fuqhom kellhom jitwaħħlu bolol speċjali li kienu jinbiegħu mill-istess postijiet bħall-kartolini.
6. Is-Secretaría General de Comunicaciones (Ministerio de Fomento) kkunsidrat li l-provvista ta’ dawn is-servizzi kienet tikkostitwixxi ksur amministrattiv ta’ natura gravi, kif stabbilit fl-Artikolu 41 tal-Liġi 24/1998. B’deċiżjoni tas-16 ta’ Ġunju 1999, hija imponiet multa ta’ ESP 10 miljun (+/- EUR 60 100) fuq International Mail Spain SL u ordnalha tieqaf milli toffri u tipprovdi dawn is-servizzi.
7. Il-kumpannija International Mail Spain SL ressqet rikors quddiem is-Sezzjoni tal-Kontenzjuż Amministrattiv tat-Tribunal Superior de Justicia ta’ Madrid li ċaħditu fis-6 ta’ Ġunju 2002 u li ddeċidiet, inter alia, li l-Liġi 24/1998 hija konformi mad-Direttiva 97/67. International Mail Spain SL ressqet appell quddiem it-Tribunal Supremo li, fis-7 ta’ Marzu 2006, ifformula din id-domanda preliminari:
“L-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67 […] li jawtorizza lill-Istati Membri jinkludu l-posta transkonfinali fost is-servizzi postali riżervati, jippermetti lill-imsemmija Stati Membri jistabbilixxu din ir-riżervazzjoni fil-każ biss li jkunu jistgħu jagħtu prova li mingħajrha l-istabbilità ekonomika titqiegħed f’riskju, jew, għall-kuntrarju, dawn l-Istati Membri jistgħu jżommuha abbażi ta’ kunsiderazzjonijiet oħrajn fosthom l-opportunità, li jirrigwardaw is-sitwazzjoni ġenerali fis-settur postali, inkluż il-grad ta’ liberalizzazzjoni ta’ l-imsemmi settur fil-mument li fih tittieħed id-deċiżjoni dwar l-imsemmija riżervazzjoni?”
8. Il-qorti tar-rinviju kkunsidrat li, fil-każ li l-Artikolu 18(1)(C) tal-Liġi 24/1998 kien jikser il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67, il-ksur tad-dispożizzjoni leġiżlattiva Spanjola mill-operaturi privati ma setax jagħti lok għall-penali amministrattiva imposta.
9. Sabiex jiġi kkompletat il-kuntest kollu li fih tqajmet din id-domanda mit-Tribunal Supremo, huwa utli li jiġi kkunsidrat li l-kontenut ta’ l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva in kwistjoni ġie fformulat mill-ġdid (illum huwa l-paragrafu 1), permezz tad-Direttiva 2002/39, skond kif ġej:
“[...]
Safejn neċessarju sabiex tiġi assigurata provvista ta’ serviz[z] u[n]iversali, per eżempju meta ċerti setturi ta’ attività postali diġà [jkunu] ġew liberalizzati jew minħabba l-karatteristiċi speċifiċi partikolari għas-servizzi postali fi Stat Membru, posta għal barra transfruntiera tista’ tibqa’ tiġi rriżervata fl-istess limiti ta’ piż u ta’ prezz.
[...]”
II – Analiżi
A – Ammissibbiltà
10. Ir-Renju ta’ Spanja eċċepixxa espressament l-inammissibbiltà tar-rinviju li sar mit-Tribunal Supremo. Jistgħu jiġu individwati żewġ ilmenti ta’ inammissibbiltà mressqa mir-Renju ta’ Spanja: 1) il-formolazzjoni inkorretta tad-domanda preliminari, li tidher li għandha bħala suġġett l-evalwazzjoni tal-validità ta’ att leġiżlattiv intern; 2) l-inutilità tad-domanda u l-formolazzjoni tagħha b’mod ipotetiku.
11. Fl-osservazzjonijiet tiegħu il-Gvern Spanjol isostni li fil-każ preżenti, permezz tad-domanda jew domandi preliminari li għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja, il-qorti nazzjonali qed titlobha tevalwa jekk l-Artikolu 18(1)(C) tal-Liġi 24/1998 dwar is-servizzi postali huwiex konformi mad-Direttiva 97/67/KE jew jekk imurx lil hinn mil-limiti imposti minn din id-direttiva.
12. Din l-eċċezzjoni fil-fehma tiegħi mhijiex konvinċenti. Għandu sempliċement jiġi mfakkar li “jekk il-Qorti tal-Ġustizzja mhijiex kompetenti, fil-kuntest ta’ l-Artikolu 234 KE, li tapplika r-regoli tad-dritt Komunitarju għal każ partikolari jew li tevalwa l-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali ma’ dawn ir-regoli, hija madankollu tista’ tipprovdi lill-qorti nazzjonali l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju li jistgħu jkunu utli għaliha għall-finijiet ta’ l-evalwazzjoni ta’ l-effetti tad-dispożizzjonijiet tagħha” (5) . Il-Qorti tal-Ġustizzja hija msejħa biex tagħti interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju u biex tagħti lill-imħallfin nazzjonali l-elementi kollha meħtieġa biex jiddeterminaw il-kompatibbiltà tad-dispożizzjoni nazzjonali mad-dritt Komunitarju.
13. Ir-Renju ta’ Spanja jallega wkoll l-inammissibbiltà tad-domanda, jew jekk wieħed jippreferi, taż-żewġ domandi magħmula, peress li dawn m’għandhom ebda effett utli għall-finijiet tal-kawża prinċipali, u peress li dawn huma fformulati b’mod ipotetiku. Dan l-argument madankollu ma jistax jiġi milqugħ.
14. Il-Qorti tal-Ġustizzja kemm-il darba fakkret li approċċ li jirrispetta t-tqassim tal-kompetenzi bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali jippresupponi li, “fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali stabbilita permezz ta’ l-Artikolu 234 KE, hija biss il-qorti nazzjonali, li tkun adita bil-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà ta’ l-eventwali deċiżjoni ġudizzjarja, li għandha l-ġurisdizzjoni tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, il-ħtieġa għal deċiżjoni preliminari biex tkun tista’ tagħti d-deċiżjoni tagħha u r-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja”(6) . Konsegwentement, meta d-domandi fformulati mill-qorti nazzjonali jkunu jirrigwardaw l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, obbligata li tagħti deċiżjoni (7) .
15. Fir-realtà jekk wieħed kellu jsegwi r-raġunament propost mir-Renju ta’ Spanja, skond liema l-inammissibbiltà tirriżulta mill-fatt li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja mhijiex kapaċi, fiha nnifisha, issolvi l-kawża prinċipali, naslu biex nistaqsu f’liema każijiet domanda preliminari tkun ammissibbli. Is-soluzzjoni tal- kawża prinċipali dejjem tiddependi fuq deċiżjoni bbażata fuq fatti u liġijiet nazzjonali li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali. Il-fatt li risposta mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja ma tippermettix, fiha nnifisha, li tiġi riżolta l-kawża prinċipali, ma jfissirx li mhijiex neċessarja u utli għas-soluzzjoni tal-kawża. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi r-rinviju huwa ammissibbli.
B – L-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67
16. Id-domanda li saret mill-qorti Spanjola tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 7(2), u b’mod partikolari, tad-definizzjoni tal-limiti għall-possibbiltà, prevista fid-Direttiva 97/67, li jiġu rriżervati ċerti servizzi, fosthom dawk tal-“posta transkonfinali”, għal fornitur tas-servizz universali.
17. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-Direttiva 97/67 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li l-Istati Membri jistgħu jirriżervaw servizzi biss jekk jistabbilixxu li l-istabbilità ekonomika ta’ fornitur ta’ servizz universali ser tkun mhedda jekk ma jkunx hemm drittijiet riżervati, jew jekk jistgħux iżommuha xorta waħda, fuq il-bażi ta’ kunsiderazzjonijiet oħrajn, b’mod partikolari kunsiderazzjonijiet marbuta ma’ l-opportunità jew il-qagħda ġenerali tas-settur postali inkluż il-grad ta’ liberalizzazzjoni ta’ dan is-settur fil-mument meta tittieħed id-deċiżjoni li jiġu riżervati ċerti servizzi.
18. Il-pożizzjonijiet ta’ l-intervenjenti jistgħu jinġabru fil-qosor skond kif ġej. Minn naħa, ir-rikorrenti (International Mail Spain) u l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej argumentaw favur interpretazzjoni stretta ta’ l-Artikolu 7(2), tad-Direttiva 97/67. Skond il-Kummissjoni, l-imsemmi Artikolu 7(2) għandu jiġi interpretat fis-sens li r-riżervazzjoni ta’ servizzi hija awtorizzata biss kemm-il darba din tkun meħtieġa biex jiġi żgurat il-funzjonament tas-servizz universali f’kundizzjonijiet ta’ bilanċ finanzjarju. Sabiex tiġi ddeterminata din il-ħtieġa, għandhom jiġu kkunsidrati, fost fatturi oħrajn, il-grad ta’ liberalizzazzjoni ta’ l-attività postali u l-karatteristiċi speċifiċi tas-servizzi postali nazzjonali.
19. Min-naħa l-oħra, il-Gvern Spanjol u l-Gvern Belġjan jagħtu interpretazzjoni aktar wiesgħa ta’ l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67, billi jargumentaw favur il-possibbilità, għall-Istati Membri, li jibbażaw ruħhom, għall-finijiet ta’ l-attribuzzjoni tas-servizzi riżervati fuq il-bażi ta’ kunsiderazzjonijiet marbuta mas-sitwazzjoni ġenerali tas-suq tas-servizzi postali, bħal per eżempju, il-grad ta’ liberalizzazzjoni tas-settur jew l-karatteristiċi speċifiċi tas-servizzi postali ta’ Stat Membru, skond l-indikazzjonijiet mogħtija mid-Direttiva 2002/39. Skond ir-Renju ta’ Spanja, din id-Direttiva tippermetti lill-Istati Membri jevalwaw jekk ikunx ta’ vantaġġ għalihom jew le li jirriżervaw is-servizzi elenkati fl-Artikolu 7 għal fornitur ta’ servizz universali (din l-evalwazzjoni ma tkunx marbuta sempliċement ma’ l-istabbilità ekonomika).
20. Fl-ewwel lok, fir-rigward tad-dikotomija bejn l-istabbilità ekonomika u kunsiderazzjonijiet oħrajn li għandhom jiġu kkunsidrati, għandu jingħad li, għall-kuntrarju ta’ dak li d-domanda tista’ tagħti x’tifhem, iż-żewġ affarijiet mhumiex neċesarjament kontradittorji. Kif ser jiġi spjegat aktar ’il quddiem, il-punt importanti huwa li jiġu ddeterminati l-kundizzjonijiet li fihom dawn il-kunsiderazzjonijiet l-oħrajn jistgħu jiġu kkunsidrati. Il-punt fundamentali huwa li jiġi interpretat il-kunċett ta’ “meħtieġ biex tiġi żgurata ż-żamma ta’ servizz universali” u r-relazzjoni tiegħu mal-kunċett ta’ l-istabbilità ekonomika tal-fornitur ta’ servizz universali.
Evalwazzjoni ġuridika
21. Is-settur postali kien suġġett għal proċess progressiv ta’ ftuħ u liberalizzazzjoni. Din l-evoluzzjoni kienet irregolata għall-ewwel darba minn strument ta’ liġi sekondarja bid-Direttiva 97/67. Il-possibbilità ta’ riżervazzjoni ta’ ċerti servizzi, prevista fl-Artikolu 7 ta’ l-imsemmija Direttiva, tikkostitwixxi eċċezzjoni għall-applikazzjoni tar-regoli fundamentali tas-sistema legali Komunitarja li jinsabu fit-Trattat tal-KE. Dawn l-eċċezzjonijiet għandhom jiġu interpretati b’mod strett (8) . Barra minn hekk, huwa ċar li d-Direttiva 97/67 ma tistax tistabbilixxi sistema ta’ regoli alternattivi għal dawk li joħorġu mit-Trattat. Il-wieħed u erbgħin premessa tad-Direttiva in kwistjoni tfakkar ukoll li “id-Direttiva ma taffettwax l-applikazzjoni tar-regoli tat-Trattat, u b’mod partikolari tar-regoli tiegħu dwar il-kompetizzjoni u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi”.
22. In-natura dinamika tal-proċess ta’ liberalizzazzjoni tirriżulta b’mod ċar mit-tmien u mid-dsatax-il premessa tad-Direttiva 97/67. Skond it-tmien premessa,
“[il-]miżuri li jfittxu li jiżguraw il-liberalizzazzjoni bil-mod u kkontrollata tas-suq u li jiżguraw bilanċ adattat fl-applikazzjoni tagħhom huma meħtieġa sabiex jiggarantixxu, mal-Komunità kollha, u bla ħsara għall-obbligi u drittijiet tal-fornituri tas-servizz universali l-forniment ħieles ta’ servizzi fis-settur postali nnifsu”. Id-dsatax-il premessa tkompli billi tgħid hekk: “huwa raġonevoli li wieħed jippermetti, fuq bażi temporanja, li l-posta diretta u l-posta bejn fruntiera u oħra jkomplu jistgħu jiġu riżervati fil-limiti tal-prezz u l-piż provduti; billi, bħala pass ieħor lejn it-tlestija ta’ suq intern tas-servizzi postali, [għandha tittieħed] deċiżjoni dwar liberalizzazzjoni aktar bil-mod u kontrollata tas-suq postali, b’mod partikolari bl-iskop tal-liberalizzazzjoni tal-posta bejn fruntier u oħra u diretta kif ukoll ta’ aktar reviżjoni tal-limiti tal-prezz u l-piż”.
23. L-Artikolu 7 tad-Direttiva 97/67 jistabbilixxi l-possibbilità li jiġu rriżervati, “sal-limitu meħtieġ”, ċerti servizzi, b’mod partikolari, kif indikat fil-paragrafu 2, dak tal-posta transkonfinali, fil-limiti tal-prezzijiet u tal-piżijiet iffissati fl-istess Direttiva. Bl-istess mod, it-tnejn u erbgħin premessa tad-Direttiva 97/67 tgħid b’mod ċar li “xejn m’għandu jwaqqaf lill-Istati Membri milli jżommu fis-seħħ jew jintroduċu miżuri għas-settur postali li jkunu aktar liberali minn dawk stabbiliti minn din id-Direttiva, u lanqas, f’każ li din id-Direttiva tiskadi, milli jżommu fis-seħħ miżuri li jkunu ġew introdotti biex jimplimentawha, sakemm f’kull każ dawk il-miżuri jkunu kumpatibbli mat-Trattat”.
24. Għandu jiġi inferit l i d-Direttiva 97/67 tistabbilixxi limiti għad-definizzjoni tar-restrizzjonijiet tal-kompetizzjoni kompatibbli mad-dritt Komunitarju fis-settur postali; il-punt li għandu jiġi ċċarat, suġġett għall-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, jirrigwarda l-interpretazzjoni eżatta ta’ l-espressjoni użata fl-imsemmija Direttiva, jiġifieri, “sal-limitu meħtieġ biex tiġi żgurata ż-żamma ta’ servizz universali”. Fil-fehma tiegħi, ir-risposta tinsab fid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva stess u fil-premessi tagħha, billi tingħata preferenza lill-interpetazzjoni li tirrendi d-dispożizzjoni tad-dritt sekondarju konformi mat-Trattati (9) .
25. Id-Direttiva 97/67 tistabbilixxi sistema finalizzata ta’ liberalizzazzjoni ġenerali tas-suq tas-servizzi postali u r-regoli stabbiliti fid-Direttiva ma jippermettux lill-Istati Membri jillimitaw l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni stabbiliti fit-Trattat. Is-sittax-il premessa tagħha hija ferm espliċita f’dan ir-rigward billi tiddikjara li “ż-żamma ta’ firxa ta’ dawk is-servizzi li tista’ tiġi riżervata, b’konformità mar-regoli tat-Trattat u mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni, tidher ġustifikata fuq il-bażi li jiġi żgurat it-tħaddim ta’ servizz universali taħt kundizzjonijiet finanzjarjament bilanċjati”. Minn dan jirriżulta li din id-Direttiva tipprovdi għal koordinazzjoni ferm stretta bejn il-funzjonament tas-servizz universali u r-riżervazzjoni ta’ ċerti servizzi; dawn ir-riżervazzjonijiet għandhom funzjoni anċillari għaż-żamma tas-servizz universali, jiġifieri li dan ikun jista’ jiġi pprovdut f’kundizzjonijiet ta’ “bilanċ finanzjarju”(10) .
26. Mit-test tad-Direttiva 97/67 huwa ċar li għandha tiġi evalwata, fl-ewwel lok, il-ħtieġa li jiġi ggarantit il-bilanċ ekonomiku u finanzjarju tal-provvista ta’ servizz universali. Għandu jiġi ppreċiżat li mhuwiex meħtieġ li tkun mhedda l-vjabbiltà ekonomika ta’ l-impriża, li l-għan tagħha jkun l-interess ġenerali, sabiex ikunu jistgħu jiġu rriżervati ċerti servizzi lill-fornitur ta’ servizz universali jekk jirriżulta li din ir-riżervazzjoni tkun meħtieġa biex tiġi ggarantita l-istabbilità ekonomika u finanzjarja tal-provvista tas-servizz universali; jinħtieġ biss li l-fornitur tas-servizz universali jkun jista’ jwettaq il-missjoni tiegħu u jaqdi dmirijietu taħt kundizzjonijiet ekonomikament aċċettabbli, b’mod li tiġi ggarantita ż-żamma tas-servizz universali. Id-drittijiet riżervati għandhom jingħataw biss skond il-ħtiġijiet tas-servizz universali. Il-kunċett ta’ stabbilità ekonomika għandu jkun relatat maż-żamma tas-servizz universali bħala tali, u mhux – kif ġie previst ukoll fir-rinviju preliminari – mal-fornitur tas-servizz.
27. Il-benefiċċji ggarantiti permezz ta’ l-għoti ta’ drittijiet esklużivi, fil-forma, fil-każ stabbilit fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 97/67, ta’ servizzi riżervati għall-fornitur ta’ servizz universali, għandhom jikkorrispondu għall-obbligi imposti mis-servizz universali, li jikkawżaw spejjeż għall-fornitur. Skond din il-fehma, jista’ jkun utli u aċċettabbli li l-fornitur tas-servizz universali jiġi awtorizzat jikkumpensa għas-setturi ta’ attività li jħallu inqas qligħ permezz ta’ dawk li jħallu iktar qligħ(11) . L-iskop huwa li jiġi evitat opportuniżmu min-naħa tal-kompetitur li ma jkunx suġġett għall-obbligi ta’ servizz universali, billi jikkonċentra fuq is-setturi ta’ attività ekonomika li jħallu qligħ tajjeb fost l-attivitajiet li jaqgħu taħt is-servizz universali. Il-kompetituri tal-fornitur ta’ servizz universali jistgħu joffru prezzijiet aktar kompetittivi għas-sempliċi raġuni li mhumiex obbligati jużaw, bħalma huwa obbligat li jagħmel il-fornitur ta’ servizz universali, il-qligħ mis-setturi li jħallu qligħ sabiex jikkumpensa, kompletament jew parzjalment, it-telf subit fis-setturi li ma jħallux qligħ (12) .
28. L-Istati jiggarantixxu lill-impriża li tipprovdi servizz universali l-possibbilità li tilħaq l-għan tagħha (fir-rigward biss ta’ l-obbligi li jirriżultaw mis-servizz universali) f’kundizzjonijiet ekonomikament aċċettabbli permezz ta’ l-attribuzzjoni ta’ servizzi riżervati. Dan ifisser li l-attribuzzjoni ta’ servizzi riżervati hija awtorizzata biss fil-każ li r-riżervazzjoni ta’ l-attivitajiet li jħallu qligħ tkun meħtieġa biex jiġu kkumpensati l-ispejjeż tat-twettiq ta’ attivitajiet li ma jħallux qligħ, u b’hekk jiġu ggarantiti l-kundizzjonijiet ta’ bilanċ finanzjarju. Din l-attribuzzjoni ta’ drittijiet riżervati m’għandhiex “[tolqot] ħażin lill-kundizzjonijiet tal-kompetittività”, kif tispeċifika t-tmienja u għoxrin premessa tad-Direttiva 97/67. Dan ifisser li s-sussidji mogħtija mis-settur riżervat lis-settur mhux riżervat m’għandhomx jaffettwaw b’mod sfavorevoli l-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni, fis-setturi mhux riżervati, ta’ l-impriżi li ma jibbenefikawx minn drittijiet speċjali.
29. Li l-attribuzzjoni ta’ servizzi riżervati jkun marbut maż-żamma tas-servizz universali u mhux ma’ l-istabbilità ekonomika ta’ l-impriża li tipprovdi s-servizz ifisser li għandu jiġi ggarantit li l-għoti tad-drittijiet esklużivi jsir skond kriterju oġġettiv strettament marbut ma’ l-ispejjeż imposti mis-servizz universali. L-applikazzjoni ta’ dan il-kriterju oġġettiv twassal jew għall-attribuzzjoni ta’ servizzi riżervati biex jiġu kkumpensati l-ispejjeż inerenti fil-funzjonament ta’ servizz universali, anki jekk dan il-kumpens mhuwiex meħtieġ għas-sopravivenza ekonomika ta’ l-impriża li tipprovdi s-servizz, jew, għall-kuntrarju, biex, bħala prinċipju, ma titħallhiex ir-riżervazzjoni ta’ servizzi li ma jkunux strettament meħtieġa għall-kumpens ekonomiku ta’ l-ispejjeż imposti mill-provvista ta’ servizz universali iżda li tiżgura l-viabilità ekonomika ta’ l-impriża li tipprovdi s-servizz.
30. Fl-ewwel każ ta’ nuqqas ta’ riskji għall-vjabilità ekonomika ta’ l-impriża li tipprovdi s-servizz, il-kumpens mogħti permezz ta’ servizzi riżervati jiżgura l-funzjoni li din l-impriża ma titpoġġiex f’pożizzjoni ta’ żvantaġġ kompetittiv meta mqabbla ma’ impriżi oħrajn li ma jkollhomx l-obbligi li jirriżultaw mis-servizz universali. Fil-fatt, mingħajr kumpens għas-servizzi li jaqgħu taħt is-servizzi universali u li ma jħallux qligħ, l-impriżi ma jkollhom ebda motivazzjoni ekonomika biex jipprovdu dawn is-servizzi, u konsegwentement, is-sopravivenza tas-servizz universali titpoġġa f’riskju.
31. It-tieni każ huwa intiż li jipprojbixxi lill-Istati milli jkomplu jiffinanzjaw lill-impriżi ineffiċjenti b’mod indirett u li għaldaqstant li jikkawżaw distorsjoni fil-kompetizzjoni fuq is-suq, kemm-il darba dawn l-impriżi benefiċjarji ta’ servizzi riżervati jkunu, min-naħa l-oħra, f’kompetizzjoni ma’ impriżi oħrajn fis-setturi li jitħallew miftuħa għall-kompetizzjoni. Madankollu, jekk, bħala prinċipju, ikun meħtieġ li ssir distinzjoni bejn l-istabbilità ekonomika tas-servizz universali u l-istabbilità ekonomika ta’ l-impriża li tipprovdi s-servizz, ma jistax jiġi eskluż li, f’ċerti każijiet, l-għanijiet taż-żamma tas-servizz universali jistgħu jkunu strettament marbuta mal-garanzija tas-sopravivenza tal-fornitur ta’ servizz universali. Barra minn hekk, din il-preokkupazzjoni tispjega wkoll in-natura progressiva tal-liberalizzazzjoni f’dan is-settur. F’dan il-każ, għandu jkun possibbli li jiġu rriżervati ċerti servizzi skond il-ħtieġa li tiġi ggarantita l-vjabbiltà tagħha, indipendentement mill-eżistenza ta’ korrispondenza stretta ma’ l-ispejjeż li jirriżultaw mill-provvista tas-servizz universali.
32. Biex tkun tista’ ssir verifika tal-korrelazzjoni bejn l-attribuzzjoni ta’ servizzi riżervati u l-istabbilità ekonomika tas-servizz universali, id-Direttiva 97/67 tissuġġetta l-attribuzzjoni ta’ servizzi riżervati għal kundizzjoni ta’ trasparenza finanzjarja sħiħa, li tippermetti f’kull mument il-verifika tal-ħtieġa ta’ l-attribuzzjoni tad-drittijiet speċjali u tad-deroga mir-regoli tat-Trattat. Barra minn hekk, l-inklużjoni tar-regoli ta’ trasparenza fil-kontabbiltà (Artikoli 12 sa 15) tikkonferma din il-viżjoni billi timponi separazzjoni stretta, fil-kontabbiltà, bejn iċ-ċifri relatati mas-servizzi riżervati u dawk relatati mas-servizzi mhux riżervati, u, għal dak li jirrigwarda l-kontabbiltà tas-servizzi mhux riżervati, bejn is-servizzi li jifformaw parti mis-servizz universali u dawk li ma jifformawx parti minnu.
33. Din l-interpretazzjoni ta’ l-Artikolu 7 tad-Direttiva 97/67, li tirrigwarda l-possibbilità li s-servizzi tal-posta transkonfinali għal barra jiġu rriżervati, ma tinbidilx bil-verżjoni l-ġdida (ħlief illi ssir aktar stretta) ta’ l-istess Artikolu fid-Direttiva 2002/39. Skond id-diċitura l-ġdida inkluża f’din id-Direttiva, huwa possibbli li tkompli tiġi rriżervata l-posta transkonfinali, “safejn neċessarju”, u per eżempju “meta ċerti setturi ta’ attività postali diġà [jkunu] ġew liberalizzati jew minħabba l-karatteristiċi speċifiċi partikolari għas-servizzi postali fi Stat Membru”. Din id-dispożizzjoni, fil-fatt, tagħti biss eżempji relatati ma’ l-elementi li jistgħu jaffettwaw il-provvista tas-servizz ta’ interess ġenerali f’kundizzjonijiet ta’ bilanċ finanzjarju. Din tinkludi indikazzjoni utli għall-gwida ta’ l-evalwazzjoni relatata ma’ l-attribuzzjoni tad-drittijiet speċjali kif ukoll mar-riżervazzjoni ta’ servizzi. Dawn l-elementi għandhom jiġu kkunsidrati kemm-il darba ma jkollhomx effett fuq il-vjabilità ekonomika tas-servizz universali.
34. Ir-referenza għal elementi ulterjuri – għall-finijiet ta’ l-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tar-riżervazzjonijiet fir-rigward tad-dritt Komunitarju – tista’ tiġi ċċarata wkoll mis-sittax-il premessa tad-Direttiva 2002/39 u mill-proċess ta’ adozzjoni ta’ din id-Direttiva. L-ewwel proposta elaborata mill-Kummissjoni ma kinitx tipprovdi għall-possibbilità li tiġi rriżervata l-posta transkonfinali għal barra, u b’hekk kienet tipprovdi għal-liberalizzazzjoni sħiħa tas-servizz. Kien biss wara l-intervent tal-Parlament Ewropew (13) li t-test tal-proposta ta’ l-emenda tad-Direttiva 97/67 kkunsidra, bħala plawżibbli, il-possibbilità ta’ riżerva għas-servizzi tal-posta transkonfinali.
35. Is-sittax-il premessa tad-Direttiva 2002/39 hija ċara dwar in-natura eċċezzjonali tal-possibbiltà li tiġi rriżervata l-posta transkonfinali: “[il-]ftuħ komplet għal kompetizzjoni ta’ posta transfruntiera, b’eċċezzjonijiet possibbli sal-limitu neċessarju sabiex tiġi assigurata dispożizzjoni ta’ servizz universali, jirrappreżentaw fażijiet ulterjuri relattivament sempliċi u kkontrollati li madankollu huma sinifikanti”. Għaldaqstant, biex jiġi enfasizzat aħjar li r-riżervazzjoni tal-posta transkonfinali għandha tiġi kkunsidrata bħala eċċezzjoni – iġġustifikata biss sabiex tiġi ggarantita l-istabbilità ekonomika tas-servizz universali –fid-dispożizzjoni ċċitata, ġew previsti elementi li għandhom jiġu kkunsidrati fil-mument ta’ l-evalwazzjoni tal-ħtieġa li jiġi rriżervat is-servizz postali transkonfinali.
36. Huwa ċar li, fid-dawl ta’ liberalizzazzjoni progressiva tas-suq postali, il-garanzija ta’ l-istabbilità ekonomika tas-servizz universali għandha tiġi kkunsidrata b’mod dinamiku u li kuntesti differenti u sitwazzjonijiet ekonomiċi differenti jfissru livelli differenti ta’ liberalizzazzjoni għall-impriżi nkarigati mis-servizz universali. It-tnaqqis ta’ l-oqsma riżervati u l-ftuħ għall-kompetizzjoni jistgħu, teoretikament, isaħħu l-importanza tal-konċessjoni, f’każ ta’ monopolju, ta’ ċerti setturi ta’ attività biex tiġi ggarantita l-istabbilità ekonomika tal-provvista tas-servizz universali. Fil-fatt, l-espansjoni tal-qasam suġġett għall-kompetizzjoni tista’ tipproduċi żieda tar-riskji ta’ instabbilità ekonomika fil-provvista ta’ servizz universali. Min-naħa l-oħra, ir-referenza li saret għall-karatteristiċi speċifiċi tas-servizzi postali ta’ Stat Membru tista’ tinftiehem minħabba li l-karatteristiċi tas-servizzi transkonfinali jvarjaw bejn Stat Membru u ieħor, skond l-impatt ekonomiku varjabbli tas-servizzi postali transkonfinali għal barra u l-ispejjeż tagħhom. Għaldaqstant, dawn id-differenzi fil-karatteristiċi strutturali u ekonomiċi tas-servizzi postali nazzjonali jirrikjedu evalwazzjoni, fir-rigward tal-ħtieġa ta’ riżervazzjoni biex tiġi ppreżervata l-istabbilità ekonomika, li jvarjaw ħafna bejn l-Istati Membri.
37. Fid-dawl ta’ dak li ntqal preċedentement, jista’ jiġi konkluż li l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kundizzjoni li għandha tiġi ssodisfata għall-attribuzzjoni tas-servizzi riżervati għandha tinftiehem bħala li hija intenzjonata sabiex tiggarantixxi l-istabbilità ekonomika ta’ l-għan tas-servizz universali kif iddefinit mill-imsemmija Direttiva stess. Kunsiderazzjonijiet li jirrigwardaw is-sitwazzjoni ġenerali tas-settur postali u l-grad ta’ liberalizzazzjoni jistgħu jittieħdu in kunsiderazzjoni safejn dawn jistgħu jkunu rilevanti biex tiġi ddeterminata l-ħtieġa li jiġu rriżervati ċerti servizzi għall-finijiet li tiġi ggarantita il-provvista ta’ servizz universali f’kundizzjonijiet ta’ bilanċ finanzjarju. Id-diskrezzjoni ta’ l-Istat, għal dak li jirrigwarda l-istabbiliment ta’ servizzi riżervati, huwa limitat permezz ta’ l-obbligu tiegħu li juri l-ħtieġa ta’ servizzi riżervati sabiex jiġi mħares il-bilanċ finanzjarju fit-twettiq ta’ l-attivitajiet previsti mis-servizz universali.
III – Konklużjoni
38. Bħala konklużjoni, nipproponi li il-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari bil-mod kif ġej:
“L-Artikolu 7(2) tad-Direttiva 97/67/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-15 ta’ Diċembru 1997, dwar regoli komuni għall-iżvilupp tas-suq intern tas-servizzi postali tal-Komunità u t-titjib fil-kwalità tas-servizz, fid-diċitura oriġinali tiegħu u wara l-emenda tiegħu bl-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2002/39/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, ta’ l-10 ta’ Ġunju 2002, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-Istati Membri huma awtorizzati li jirriżervaw is-servizzi postali transkonfinali għall-fornitur(i) ta’ servizz universali safejn dan huwa neċessarju sabiex jiġi żgurat il-funzjonament tas-servizz universali f’kundizzjonijiet ta’ bilanċ finanzjarju.”
(1) .
(2)  –	ĠU 1998, L 15, p. 14.
(3)  –	ĠU L 176, p. 21.
(4)  –	BOE nru 167, ta’ l-14 ta’ Lulju 1998, p. 23473.
(5)  –	Sentenzi tat-18 ta’ April 1989, Di Felice (128/88, Ġabra p. 923, punt 7), u tad-9 ta’ Lulju 2002, Flightline (C‑181/00, Ġabra p. I‑6139, punt 20).
(6)  –	Sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 1995, Bosman (C‑415/93, Ġabra p. I‑4921, punt 59), u Flightline (hawn fuq iċċitata, punt 21).
(7)  –	Ara l-konklużjonijiet tiegħi ta’ l-1 ta’ Marzu 2007, fil-kawża Van der Weerd et
(C‑222/05 sa C‑225/05, Sentenza tas-7 ta’ Ġunju 2007, Ġabra p. I-4233, punt 12), u s-sentenzi tat-8 ta’ Novembru 1990, Gmurzynska‑Bscher (C‑231/89, Ġabra p. I‑4003, punt 20); tad-9 ta’ Frar 1995, Leclerc‑Siplec (C‑412/93, Ġabra p. I‑179, punt 11); tat-23 ta’ Frar 1995, Bordessa et
(C‑358/93 u C‑416/93, Ġabra p. I‑361, punt 10); tat-30 ta’ Settembru 2003, Inspire Art (C‑167/01, Ġabra p. I‑10155, punt 44), u tat-22 ta’ Novembru 2005, Mangold (C‑144/04, Ġabra p. I‑9981, punt 35).
(8)  –	Ara s-sentenzi tas-6 ta’ April 2006, ANAV (C‑410/04, Ġabra p. I‑3303, punt 26), u tal-11 ta’ Jannar 2005, Stadt Halle u RPL Lochau (C‑26/03, Ġabra p. I‑1, punt 46).
(9)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-13 ta’ Diċembru 1983, Il-Kummissjoni vs Il-Kunsill (218/82, Ġabra p. 4063, punt 15), u tad-29 ta’ Ġunju 1995, Spanja vs Il-Kummissjoni (C‑135/93, Ġabra p. I‑1651, punt 37).
(10)  –	L-istess kunċett ta’ “bilanċ finanzjarju” intuża mill-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward tas-settur tas-servizzi postali, fis-sentenzi tad-19 ta’ Mejju 1993, Corbeau (C‑320/91, Ġabra p. I‑2533), u tas-17 ta’ Mejju 2001, TNT Traco (C‑340/99, Ġabra p.  I‑4109).
(11)  –	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Corbeau (punt 17), u TNT Traco (punt 55).
(12)  –	Ara l-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali La Pergola ta’ l-1 ta’ Ġunju 1999, fil-kawża Deutsche Post (sentenza ta’ l-10 ta’ Frar 2000, C‑147/97 u C‑148/97, Ġabra p. I‑825, punt 27).
(13)  –	Riżoluzzjoni leġiżlattiva li tirrigwarda l-opinjoni tal-Parlament Ewropew fuq proposta tal-Kummissjoni (ĠU 2001, C 232, p. 244 u 287).