62022CJ0603
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Tríú Dlísheomra)
5 Meán Fómhair 2024 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir (AE) 2016/800 – Coimircí nós imeachta do leanaí a bhfuil [droch]amhras fúthu nó ar cosantóirí iad in imeachtaí coiriúla – Raon feidhme – Airteagal 2(3) – Daoine arbh leanaí iad ar an dáta a dtionscnaítear imeachtaí coiriúla ina gcoinne ach a shlánaigh 18 mbliana d’aois le linn na n‑imeachtaí – Airteagal 4 – An ceart chun faisnéise – Airteagal 6 – An ceart chun dlíodóir a rochtain – Airteagal 18 – An ceart chun cúnaimh dhlíthiúil – Airteagal 19 – Leigheasanna – Inghlacthacht fianaise a fuarthas de shárú ar chearta nós imeachta)
I gCás C‑603/22,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ó Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche Słupsk, an Pholainn), trí bhreith an 26 Lúnasa 2022, a fuarthas ag an gCúirt an 19 Meán Fómhair 2022, sna himeachtaí coiriúla i gcoinne,
M.S.,
J.W.,
M.P.,
idiragraithe:
Prokurator Rejonowy w Słupsku,
D.G., iontaobhaí i bhféimheacht M.B. agus B.B.,
tugann AN CHÚIRT (an Tríú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Jürimäe (Rapóirtéir), Uachtarán Dlísheomra, K. Lenaerts, Uachtarán na Cúirte Breithiúnais, ag gníomhú mar Bhreitheamh den Tríú Dlísheomra, N. Piçarra, N. Jääskinen agus M. Gavalec, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: T. Ćapeta,
Cláraitheoir: N. Mundhenke, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 15 Samhain 2023,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–
Prokurator Rejonowy w Słupsku, ag T. Rutkowska-Szmydyńska, Prokurator Regionalny w Gdańsku,
–
Rialtas na Polainne, ag B. Majczyna, J. Sawicka agus S. Żyrek, i gcáil Gníomhairí,
–
Rialtas na Seice, ag M. Smolek, T. Suchá agus J. Vláčil, i gcáil Gníomhairí,
–
an Coimisiún Eorpach, ag S. Grünheid, K. Herrmann, J. Hottiaux agus M. Wasmeier, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 22 Feabhra 2024,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), ar Airteagal 2 agus ar an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, ar Threoir (AE) 2016/800 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir leis na coimircí nós imeachta do leanaí atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 132, lch. 1), ar Airteagal 12(2); agus ar Airteagal 13 de Threoir 2013/48/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2013 maidir leis an gceart chun dlíodóir a rochtain in imeachtaí coiriúla agus in imeachtaí maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach, agus leis an gceart chun tríú páirtí a chur ar an eolas maidir le cailleadh saoirse agus chun cumarsáid a dhéanamh le tríú daoine agus le húdaráis chonsalachta nuair a chailltear an tsaoirse (IO 2013 L 294, lch. 1), ar Airteagal 3 de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla (IO 2012 L 142, lch. 1) míreanna 1 agus 2 d’Airteagal 7 agus Airteagal 10(2) de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le neartú ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 65, lch. 1) agus prionsabail thosaíocht, éifeacht dhíreach agus éifeachtacht dhlí an Aontais.
2
Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne M.S., J.W. agus M.P., triúr mionaoiseach ar cuireadh ina leith gur tháinig siad isteach i bhfoirgnimh iar-ionad saoire ídithe, rud a rinne dochar do M.B. agus B.B., arna n-ionadú ag an riarthóir ceaptha, D.G.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais
Treoir 2012/13
3
Leagtar amach in aithrisí 19 agus 26 de Threoir 2012/13 an méid seo a leanas:
‘(19)
Ba cheart do na húdaráis inniúla na [cearta nós imeachta] sin a chur in iúl go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe, mar atá feidhm acu faoin dlí náisiúnta, atá bunriachtanach chun cothroime na n‑imeachtaí a choimirciú, ó bhéal nó i scríbhinn, dá bhforáiltear sa Treoir seo. Chun go bhféadfar na cearta sin a fheidhmiú go praiticiúil agus go héifeachtach, ba cheart do na póilíní nó d’údarás inniúil eile an fhaisnéis a sholáthar go pras le linn na n‑imeachtaí agus ar a dhéanaí roimh chéad agallamh oifigiúil an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe.
[...]
(26)
Agus faisnéis á cur ar fáil do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine atá cúisithe i gcomhréir leis an Treoir seo, ba cheart do na húdaráis inniúla aird ar leith a thabhairt ar dhaoine nach féidir leo ábhar nó brí na faisnéise a thuiscint, mar shampla mar gheall ar a n‑óige nó a riocht meabhrach nó fisiceach.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4
Foráiltear le hAirteagal 2(1) den Treoir sin an méid seo a leanas:
‘Tá feidhm ag an Treoir seo ón uair a chuireann údaráis inniúla Ballstáit daoine ar an eolas go bhfuil amhras ann go ndearna siad cion coiriúil nó go gcuirtear ina leith go ndearna siad cion coiriúil go dtí go dtabharfar na himeachtaí i gcrích, rud a thuigtear a chiallaíonn an cinneadh críochnaitheach maidir leis an gceist an ndearna an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe an cion coiriúil, lena n‑áirítear, i gcás inarb infheidhme, pianbhreith a ghearradh agus aon achomharc a réiteach.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5
Foráiltear le hAirteagal 3 den Treoir sin:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear faisnéis ar fáil go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe maidir leis na cearta nós imeachta seo a leanas ar a laghad, mar atá feidhm acu faoin dlí náisiúnta, chun gur féidir na cearta sin a fheidhmiú go héifeachtach:
(a)
an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir;
(b)
aon teidlíocht chun comhairle dlí saor in aisce a fháil agus na coinníollacha a bhaineann leis an gcomhairle sin a fháil;
(c)
an ceart go gcuirfí ar an eolas é faoin gcúiseamh, i gcomhréir le hAirteagal 6;
(d)
an ceart chun ateangaireachta agus aistriúcháin;
(e)
an ceart bheith i do thost.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar an fhaisnéis dá bhforáiltear faoi mhír 1 ó bhéal nó i scríbhinn, i bhfriotal simplí inrochtana, agus aon riachtanais ar leith atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe, agus atá leochaileach, á gcur san áireamh.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6
Sonraítear in Airteagal 8 den Treoir chéanna sin, dar teideal ‘Fíorú agus leigheasanna’:
‘1.   Nuair a sholáthraítear faisnéis do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe i gcomhréir le hAirteagail 3 go 6, áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar an méid sin faoi deara agus úsáid á baint as an nós imeachta taifeadta a shonraítear i ndlí an Bhallstáit lena mbaineann.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe nó ag a ndlíodóirí agóid a dhéanamh, i gcomhréir le nósanna imeachta sa dlí náisiúnta, i gcoinne mhainneachtain nó dhiúltú féideartha na n‑údarás inniúil faisnéis a sholáthar i gcomhréir leis an Treoir seo.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2013/48
7
Foráiltear le haithrisí 15 agus 50 de Threoir 2013/48 mar seo a leanas:
‘(15)
Tagraíonn an téarma “dlíodóir” sa Treoir seo d’aon duine atá cáilithe agus i dteideal, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, lena n‑áirítear trí bhíthin creidiúnaithe ó chomhlacht údaraithe, comhairle agus cúnamh dlí a sholáthar do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe.
[...]
(50)
Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú, agus measúnú á dhéanamh ar ráitis arna ndéanamh ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe nó ar fhianaise a fuarthas de shárú ar a gceart chun dlíodóir a rochtain, nó i gcásanna inar údaraíodh maolú ar an gceart sin i gcomhréir leis an Treoir seo, go n‑urramófar cearta na cosanta agus cothroime na n‑imeachtaí. Sa chomhthéacs sin, ba cheart aird a thabhairt ar chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine, lena suitear go ndéanfar dochar doleigheasta do chearta na cosanta, i bprionsabal, agus ráitis a dhéantar le linn ceistiú póilíneachta gan rochtain ar dhlíodóir á n‑úsáid le haghaidh ciontú. Ba cheart an méid sin a bheith gan dochar d’úsáid ráiteas chun críocha eile a cheadaítear faoin dlí náisiúnta, amhail an gá atá le gníomhartha imscrúdaitheacha práinneacha a fhorghníomhú chun déanamh cionta eile nó iarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha d’aon duine a sheachaint nó atá bainteach le gá práinneach le cosc a chur ar chur i mbaol suntasach d’imeachtaí coiriúla i gcás ina ndéanfadh rochtain ar dhlíodóir nó moill a chur ar an imscrúdú dochar doleigheasta do na himscrúduithe leanúnacha maidir le coir thromchúiseach. Thairis sin, ba cheart go mbeadh sé sin gan dochar do rialacha náisiúnta nó do chórais náisiúnta maidir le hinghlacthacht fianaise, agus níor cheart go gcuirfeadh sé cosc ar Bhallstáit córas a chothabháil trínar féidir an fhianaise uile atá ann cheana a thabhairt ar aird os comhair cúirte nó breithimh, gan aon mheasúnú ar leithligh nó roimh ré a bheith ann maidir le hinghlacthacht fianaise den sórt sin.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 3 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun rochtain ar dhlíodóir in imeachtaí coiriúla’:
‘1.   ‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh an ceart rochtana ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe ar dhlíodóir laistigh de theorainn ama agus ar bhealach a gceadóidh do na daoine lena mbaineann a gcearta cosanta a fheidhmiú go praiticiúil agus go héifeachtach.
2.   Beidh rochtain ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe ar dhlíodóir gan moill mhíchuí. In aon chás, beidh rochtain ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe ar dhlíodóir ó cibé ceann de na pointí ama seo a leanas is luaithe:
(a)
sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile iad;
(b)
tar éis d’údaráis imscrúdúcháin nó d’údaráis inniúla eile beart imscrúdaitheach nó beart bailithe fianaise eile a dhéanamh i gcomhréir le mír 3(c);
(c)
gan moill mhíchuí tar éis cailleadh saoirse;
(d)
i gcás inar toghaireadh iad chun láithriú os comhair cúirt a bhfuil dlínse aici in ábhair choiriúla, in am trátha sula dtagann siad os comhair na cúirte sin.
3.   Beidh an méid seo a leanas ag gabháil leis an gceart chun dlíodóir a rochtain:
(a)
Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe bualadh le chéile go príobháideach agus cumarsáid a dhéanamh leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu, lena n‑áirítear sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forghníomhaithe dlí nó breithiúnach eile iad;
(b)
Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe a ndlíodóir a bheith i láthair agus a bheith rannpháirteach go héifeachtach agus iad á gceistiú. Beidh an rannpháirtíocht sin i gcomhréir leis na nósanna imeachta faoin dlí náisiúnta, ar choinníoll nach ndéanann na nósanna imeachta sin dochar d’fheidhmiú éifeachtach agus d’inneachar éifeachtach an chirt lena mbaineann. I gcás ina mbeidh dlíodóir rannpháirteach le linn ceistiúcháin, tabharfar faoi deara gur tharla an rannpháirtíocht sin trí úsáid a bhaint as an nós imeachta taifeadta i gcomhréir le dlí an Bhallstáit lena mbaineann;
(c)
Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe, ar a laghad, dá ndlíodóir freastal ar na bearta imscrúdaitheacha nó bailithe fianaise seo a leanas i gcás ina bhforáiltear do na bearta sin faoin dlí náisiúnta agus má cheanglaítear nó má cheadaítear ar an duine atá faoi dhrochamhras nó ar an duine atá cúisithe freastal ar an ngníomh lena mbaineann:
(i)
paráidí aitheantais;
(ii)
achrann;
(iii)
athchruthú ar láthair choire.
[...]
5.   In imthosca eisceachtúla agus ag an gcéim réamhthrialach amháin, féadfaidh na Ballstáit maolú sealadach a dhéanamh ar chur i bhfeidhm mhír 2(c) i gcás nach féidir, mar gheall ar iargúltacht gheografach duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, an gceart chun dlíodóir a rochtain a áirithiú gan moill mhíchuí tar éis cailleadh saoirse.
6.   In imthosca eisceachtúla, agus ag an gcéim réamhthrialach amháin, féadfaidh na Ballstáit maolú sealadach ar chur i bhfeidhm na gceart dá bhforáiltear i mír 3 a mhéid a bhfuil údar cuí leis i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, ar bhonn ceann amháin de na cúiseanna láidre seo a leanas:
(a)
i gcás ina bhfuil géarghá le hiarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha do bheatha, do shaoirse nó d’iomláine choirp duine a sheachaint;
(b)
i gcás ina bhfuil géarghá le gníomhaíocht láithreach ó na húdaráis imscrúdaithe chun baol suntasach d’imeachtaí coiriúla a chosc.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
9
In Airteagal 12 den Treoir sin, dar teideal ‘Leigheasanna’, sonraítear an méid seo a leanas:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh leigheas éifeachtach faoin dlí náisiúnta ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine cúisithe in imeachtaí coiriúla, chomh maith le daoine iarrtha in imeachtaí maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach, i gcás sárú ar na cearta faoin Treoir seo.
2.   Gan dochar do rialacha agus córais náisiúnta maidir le hinghlacthacht fianaise, áiritheoidh na Ballstáit, in imeachtaí coiriúla, agus measúnú á dhéanamh ar ráitis arna ndéanamh ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe nó ar fhianaise a fuarthas de shárú ar a gceart chun dlíodóir a rochtain nó i gcásanna inar údaraíodh maolú ar an gceart sin i gcomhréir le hAirteagal 3(6), go n‑urramófar cearta na cosanta agus cothroime na n‑imeachtaí.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10
De réir Airteagal 13 den Treoir sin:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear riachtanais ar leith daoine leochaileacha atá faoi dhrochamhras agus daoine leochaileacha atá cúisithe san áireamh i gcur i bhfeidhm na Treorach seo.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2016/343
11
Foráiltear le haithrisí 31 agus 44 de Threoir 2016/343 mar seo a leanas:
‘(31)
Ba cheart do na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar a áirithiú go gcuirfear daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe ar an eolas freisin, agus faisnéis á fáil acu faoina gcearta faoi Airteagal 3 de Threoir [2012/13], maidir leis an gceart gan iad féin a ionchoiriú, mar atá feidhm aige faoin dlí náisiúnta i gcomhréir leis an Treoir seo.
[...]
(44)
Ceanglaítear le prionsabal éifeachtacht dhlí an Aontais go gcuirfidh na Ballstáit leigheasanna leordhóthanacha éifeachtacha i bhfeidhm i gcás sárú ar cheart a thugtar do dhaoine aonair le dlí an Aontais. Maidir le leigheas éifeachtach, atá ar fáil i gcás sárú ar aon cheann de na cearta a leagtar síos sa Treoir seo, ba cheart, a mhéid is féidir, go gcuirfí na daoine atá faoi dhrochamhras nó na daoine cúisithe a chur sa staid chéanna ina mbeidís murach gur tharla an sárú, d’fhonn an ceart chun triail chóir a fháil agus cearta na cosanta a chosaint.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
12
Foráiltear le hAirteagal 2 den Treoir sin an méid seo a leanas:
‘Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le daoine nádúrtha atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla. Beidh feidhm aige ag gach céim de na himeachtaí, ón tráth a bhfuil drochamhras ann go ndearna duine cion coiriúil nó ina ndéantar duine a chúisiú faoi chion coiriúil a bheith déanta aige nó aici go dtí go ndéanfar an cinneadh deiridh cinntitheach cibé acu a rinne nó nach ndearna an duine sin an cion coiriúil lena mbaineann.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
13
Foráiltear i míreanna 1 agus 2 d’Airteagal 7 den Treoir, dar teideal ‘An ceart a bheith i do thost agus an ceart gan tú féin a ionchoiriú’ mar seo a leanas:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe bheith ina dtost i ndáil leis an gcion coiriúil a bhfuil drochamhras fúthu go ndearna siad é nó ina gcuirtear ina leith go ndearna siad é.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe gan iad féin a ionchoiriú.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
14
Foráiltear le hAirteagal 10 den Treoir sin, dar teideal ‘Leigheasanna’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh leigheas éifeachtach ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe má sháraítear a gcearta faoin Treoir seo.
2.   Gan dochar do rialacha agus córais náisiúnta maidir le hinghlacthacht fianaise, áiritheoidh na Ballstáit, agus measúnú á dhéanamh ar ráitis arna ndéanamh ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe nó ar fhianaise a fuarthas de shárú ar an gceart bheith i do thost nó ar an gceart gan tú féin a ionchoiriú, go n‑urramófar cearta na cosanta agus cothroime na n‑imeachtaí.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2016/800
15
Leagtar an méid seo a leanas amach in aithrisí 1, 11, 16, 18, 19, 22, 25 go 27 agus 29 go 32 de Threoir 2016/800:
‘(1)
Is é cuspóir na Treorach seo coimircí nós imeachta a bhunú chun a áirithiú go mbeidh leanaí, is é sin daoine duine nach bhfuil 18 mbliana slánaithe acu, ar daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, in ann na himeachtaí sin a thuiscint agus a leanúint agus a gceart chun triail chóir a fháil a fheidhmiú, agus chun cosc a chur ar leanaí cion a dhéanamh arís agus a lánpháirtiú sóisialta a chothú.
[...]
(11)
Ba cheart feidhm a bheith ag an Treoir seo, nó ag forálacha áirithe di, maidir le daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, agus maidir le daoine iarrtha, ar leanaí iad nuair a tháinig siad chun bheith faoi réir na n‑imeachtaí, ach a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe acu ina dhiaidh sin, agus i gcás inarb iomchuí an Treoir seo a chur i bhfeidhm i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht an duine lena mbaineann.
[...]
(16)
I roinnt Ballstát, meastar gur cionta coiriúla iad mionchionta áirithe, go háirithe mionchionta tráchta, mionchionta a bhaineann le Rialacháin ghinearálta chathrach agus mionchionta oird phoiblí. I gcásanna den sórt sin, bheadh sé míréasúnta a cheangal ar na húdaráis inniúla na cearta uile faoin Treoir seo a áirithiú. I gcás ina bhforáiltear le dlí Ballstáit i leith mionchionta nach féidir cailleadh saoirse a fhorchur mar smachtbhanna, níor cheart feidhm a bheith ag an Treoir seo, dá bhrí sin, ach amháin maidir leis na himeachtaí os comhair cúirt a bhfuil dlínse aici in ábhair choiriúla.
[...]
(18)
Ba cheart an Treoir seo a chur chun feidhme agus Treoir [2012/13] agus Treoir [2013/48] á gcur san áireamh. Foráiltear leis an Treoir seo do choimircí comhlántacha breise maidir leis an bhfaisnéis atá le soláthar do leanaí agus do shealbhóir na freagrachta tuismitheora chun riachtanais shonracha agus leochaileachtaí sonracha leanaí a chur san áireamh.
(19)
Ba cheart go bhfaigheadh leanaí faisnéis faoi ghnéithe ginearálta de sheoladh na n‑imeachtaí. Chuige sin, ba cheart, go háirithe, míniú gairid a thabhairt dóibh ar na chéad chéimeanna nós imeachta eile sna himeachtaí a mhéid is féidir i bhfianaise leas na n‑imeachtaí coiriúla, agus ar ról na n‑údarás lena mbaineann. Ba cheart an fhaisnéis atá le tabhairt a bheith ag brath ar imthosca an cháis.
[...]
(22)
Ba cheart do na Ballstáit sealbhóir na freagrachta tuismitheora a chur ar an eolas faoi na cearta nós imeachta is infheidhme, i scríbhinn, ó bhéal, nó sa dá chás. Ba cheart an fhaisnéis a sholáthar a luaithe is féidir agus go mion chun cothroime na n‑imeachtaí agus feidhmiú éifeachtach chearta an linbh a choimirciú.
[...]
(25)
Beidh an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir ag leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe i gcomhréir le Treoir [2013/48]. Ós rud é go bhfuil leanaí leochaileach agus nach mbíonn siad i gcónaí in ann imeachtaí coiriúla a thuiscint agus a leanúint go hiomlán, ba cheart do dhlíodóir cúnamh a thabhairt dóibh sna cásanna a leagtar amach sa Treoir seo. Sna cásanna sin, ba cheart do na Ballstáit socrú a dhéanamh go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh don leanbh i gcás nach bhfuil cúnamh den sórt sin socraithe ag an leanbh ná ag sealbhóir na freagrachta tuismitheora. Ba cheart do na Ballstáit cúnamh dlí a chur ar fáil i gcás inar gá sin chun a áirithiú go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh éifeachtach don leanbh.
(26)
Glactar leis, le cúnamh dlíodóra faoin Treoir seo, go bhfuil an ceart ag an leanbh chun rochtain a fháil ar dhlíodóir faoi Threoir [2013/48]. Dá bhrí sin, mura gceadaítear le cur i bhfeidhm forála de chuid Threoir [2013/48] don leanbh cúnamh a fháil ó dhlíodóir faoin Treoir seo, níor cheart feidhm a bheith ag an bhforáil sin maidir le ceart leanaí rochtain a bheith acu ar dhlíodóir faoi Threoir [2013/48]. Os a choinne sin, níor cheart do na maoluithe agus na heisceachtaí ar an gceart chun cúnamh dlí a fháil dá bhforáiltear sa Treoir seo difear a dhéanamh don cheart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir i gcomhréir le Treoir [2013/48], ná don cheart chun cúnaimh dlí i gcomhréir leis an gCairt agus leis an [gCoinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’)], ná don dlí náisiúnta agus d’fhorálacha eile de dhlí an Aontais.
(27)
Ba cheart feidhm a bheith ag na forálacha a leagtar síos sa Treoir seo maidir le cúnamh ó dhlíodóir gan moill mhíchuí a luaithe a chuirtear leanaí ar an eolas gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe. Chun críocha na Treorach seo, ciallaíonn cúnamh ó dhlíodóir tacaíocht dhlíthiúil agus ionadaíocht ó dhlíodóir le linn na n‑imeachtaí coiriúla. I gcás ina ndéantar foráil sa Treoir seo maidir le cúnamh ó dhlíodóir le linn ceistiúcháin, ba cheart dlíodóir a bheith i láthair. Gan dochar do cheart an linbh dlíodóir a fháil faoi Threoir [2013/48], ní chiallaíonn cúnamh dlíodóra go bhfuil gá le dlíodóir a bheith i láthair le haghaidh gach birt imscrúdaithigh nó bailithe fianaise.
[...]
(29)
I gcás ina dtiocfaidh leanbh, nach raibh ina dhuine atá faoi dhrochamhras nó ina dhuine cúisithe ar dtús, amhail finné, chun bheith ina dhuine atá faoi dhrochamhras nó ina dhuine cúisithe, ba cheart an ceart a bheith ag an leanbh sin gan é féin nó í féin a ionchoiriú agus an ceart a bheith i do thost, i gcomhréir le dlí an Aontais agus ECHR, arna léiriú ag an [gCúirt] agus ag an [gCúirt Eorpach um Chearta an Duine]. Dá bhrí sin, déantar tagairt shainráite sa Treoir seo don staid phraiticiúil ina dtagann an leanbh sin chun bheith ina dhuine atá faoi dhrochamhras nó ina dhuine cúisithe le linn ceistiú ag na póilíní nó ag údarás forfheidhmithe dlí eile i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla. Más rud é, le linn ceistiú den sórt sin, go dtagann leanbh seachas duine atá faoi dhrochamhras nó duine atá cúisithe chun bheith ina dhuine atá faoi dhrochamhras nó ina dhuine atá cúisithe, ba cheart ceistiú a chur ar fionraí go dtí go gcuirtear an leanbh ar an eolas gur duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe é nó í agus go bhfaigheann sé nó sí cúnamh ó dhlíodóir i gcomhréir leis an Treoir seo.
(30)
Ar choinníoll go gcomhlíonann sé sin an ceart chun triail chóir a fháil, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann maolú ar an oibleagáid cúnamh a thabhairt ó dhlíodóir i gcás nach bhfuil sé sin comhréireach i bhfianaise imthosca an cháis, agus é le tuiscint gur cheart tús áite a thabhairt i gcónaí do leas an linbh. In aon chás, ba cheart do leanaí cúnamh a fháil ó dhlíodóir nuair a thugtar os comhair cúirt inniúil nó breitheamh inniúil iad chun cinneadh a dhéanamh maidir le coinneáil ag céim ar bith de na himeachtaí a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo, agus le linn coinneála chomh maith. Thairis sin, níor cheart cailleadh saoirse a fhorchur mar phianbhreith choiriúil ach amháin má tá cúnamh faighte ag an leanbh ó dhlíodóir ar bhealach lena gceadaítear don leanbh a chearta nó a cearta chun cosanta a fheidhmiú go héifeachtach agus, in aon chás, le linn éisteachtaí trialach os comhair cúirte. Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann socruithe praiticiúla a dhéanamh ina leith sin.
(31)
Ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann maolú sealadach a dhéanamh ar an oibleagáid cúnamh a thabhairt ó dhlíodóir sa chéim réamhthrialach ar chúiseanna doshéanta, eadhon i gcás ina bhfuil géarghá le hiarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha do shaol, do shaoirse nó do shláine coirp duine a sheachaint, nó i gcás ina bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfadh na húdaráis imscrúdúcháin gníomhaíocht láithreach chun cosc a chur ar bhaol suntasach d’imeachtaí coiriúla i ndáil le cion coiriúil tromchúiseach, go háirithe, d’fhonn faisnéis a fháil maidir le comhghníomhaithe líomhnaithe ciona choiriúil thromchúisigh, nó chun cailliúint fianaise tábhachtaí maidir le cion coiriúil tromchúiseach a sheachaint. Le linn maolú sealadach ar cheann de na cúiseanna láidre sin, ba cheart do na húdaráis inniúla a bheith in ann leanaí a cheistiú gan an dlíodóir a bheith i láthair, ar choinníoll gur cuireadh in iúl dóibh go bhfuil sé de cheart acu fanacht ina dtost agus gur féidir leo an ceart sin a fheidhmiú, agus nach ndéanann ceistiú den sórt sin dochar do chearta na cosanta, lena n‑áirítear an ceart gan tú féin a ionchoiriú. Ba cheart é a bheith indéanta ceistiú a dhéanamh, a mhéid is gá, chun faisnéis a fháil atá fíor-riachtanach chun iarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha do bheatha, do shaoirse nó do shláine coirp duine a sheachaint, agus chun na críche sin amháin, nó chun contúirt shubstaintiúil d’imeachtaí coiriúla a chosc. Dá mbainfí mí-úsáid as an maolú sealadach sin, dhéanfaí dochar do chearta na cosanta, i bprionsabal.
(32)
Ba cheart do na Ballstáit na forais agus na critéir le haghaidh maolú sealadach den sórt sin a leagan amach go soiléir ina ndlí náisiúnta, agus ba cheart dóibh úsáid shrianta a bhaint as an maolú sin. Ba cheart aon mhaolú sealadach a bheith comhréireach, teoranta go docht ó thaobh ama de, gan bheith bunaithe go heisiach ar chineál nó ar thromchúis an chiona choiriúil líomhnaithe, agus níor cheart dó dochar a dhéanamh do chothroime fhoriomlán na n‑imeachtaí. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú, i gcás inar údaraigh údarás inniúil nach breitheamh ná cúirt é an maolú sealadach de bhun na Treorach seo, gur féidir le cúirt measúnú a dhéanamh ar an gcinneadh maidir leis an maolú sealadach a údarú, le linn chéim na trialach ar a laghad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
16
Foráiltear le hAirteagal 1(a) den Treoir sin:
‘Leagtar síos leis an Treoir seo rialacha íosta comhchoiteanna maidir le cearta áirithe leanaí:
(a)
ar daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
17
Faoi Airteagal 2 den Treoir sin, sainítear a raon feidhme mar seo a leanas:
‘1.   Tá feidhm ag an Treoir seo maidir le leanaí ar daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla. Tá feidhm aige go dtí go gcinnfear go críochnaitheach an cheist an ndearna an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe cion coiriúil, lena n‑áirítear, i gcás inarb infheidhme, pianbhreith a ghearradh agus aon achomharc a réiteach.
2.   Tá feidhm ag an Treoir seo maidir le leanaí ar daoine iarrtha iad ó am a ngabhála sa Bhallstát forghníomhaitheach, i gcomhréir le hAirteagal 17.
3.   Cé is moite d’Airteagal 5, Airteagal 8(3)(b) agus Airteagal 15, a mhéid a thagraíonn na forálacha sin do shealbhóir freagrachta tuismitheora, beidh feidhm ag an Treoir seo, nó ag cuid dá forálacha, maidir leis na daoine dá dtagraítear i míreanna 1 agus 2 den Airteagal seo, i gcás ina raibh na daoine sin ina leanaí tráth a raibh siad faoi réir imeachtaí ach inar shlánaigh siad 18 mbliana d’aois ina dhiaidh sin, agus inarb iomchuí cur i bhfeidhm na Treorach seo, nó cuid dá forálacha, i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht an duine lena mbaineann. Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh gan an Treoir seo a chur i bhfeidhm nuair a bheidh 21 bhliain d’aois slánaithe ag an duine lena mbaineann.
[…]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
18
In Airteagal 3(1) den Treoir sin, sainmhínítear ‘leanbh’ mar ‘duine nach bhfuil 18 mbliana slánaithe acu.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
19
De réir Airteagal 4 de Threoir 2016/800, dar teideal ‘Ceart chun faisnéise’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit, nuair a chuirtear leanaí ar an eolas gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, go gcuirfear faisnéis ar fáil dóibh go pras maidir lena gcearta, i gcomhréir le Treoir [2012/13], agus maidir leis na gnéithe ginearálta a bhaineann le seoladh na n‑imeachtaí.
Áiritheoidh na Ballstáit freisin go gcuirfear leanaí ar an eolas faoi na cearta a leagtar amach sa Treoir seo. Cuirfear an fhaisnéis sin ar fáil mar a leanas:
(a)
go pras nuair a chuirtear leanaí ar an eolas gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, i leith an mhéid seo a leanas:
(i)
an ceart chun sealbhóir na freagrachta tuismitheora a chur ar an eolas, amhail dá bhforáiltear in Airteagal 5;
(ii)
an ceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir, mar a fhoráiltear in Airteagal 6;
(iii)
an ceart ar chosaint príobháideachais, mar a fhoráiltear in Airteagal 14;
(iv)
an ceart sealbhóir na freagrachta tuismitheora a bheith in éineacht leis le linn chéimeanna na n‑imeachtaí seachas éisteachtaí cúirte, dá bhforáiltear in Airteagal 15(4);
(v)
an ceart chun cúnamh dlíthiúil a fháil, mar a fhoráiltear in Airteagal 18;
(b)
ag an gcéim is luaithe is iomchuí sna himeachtaí, i leith na nithe seo a leanas:
(i)
an ceart chun measúnú aonair a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 7;
(ii)
an ceart chun scrúdú leighis a fháil, lena n‑áirítear an ceart chun cúnamh leighis a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 8;
(iii)
an ceart chun cailleadh saoirse a theorannú agus bearta malartacha a úsáid, lena n‑áirítear an ceart chun athbhreithniú tréimhsiúil a dhéanamh ar choinneáil, dá bhforáiltear in Airteagail 10 agus 11;
(iv)
an ceart go mbeadh sealbhóir na freagrachta tuismitheora in éineacht leis nó léi le linn éisteachtaí cúirte, dá bhforáiltear in Airteagal 15(1);
(v)
an ceart chun bheith i láthair go pearsanta ag triail, dá bhforáiltear in Airteagal 16;
(vi)
an ceart chun leigheasanna éifeachtacha, amhail dá bhforáiltear in Airteagal 19;
(c)
ar chailleadh saoirse i ndáil leis an gceart chun cóireála sonraí le linn cailleadh saoirse, dá bhforáiltear in Airteagal 12.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar an fhaisnéis dá dtagraítear i mír 1 i scríbhinn, ó bhéal, nó sa dá theanga, i dteanga shimplí agus inrochtana, agus go ndéanfar an fhaisnéis a thugtar a nótáil, agus úsáid á baint as an nós imeachta taifeadta i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.
3.   I gcás ina bhfaighidh leanaí Litir na gceart de bhun Threoir [2012/13], áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh tagairt dá gcearta faoin Treoir seo sa ráiteas sin.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
20
Foráiltear le hAirteagal 5(1) de Threoir 2016/800, dar teideal ‘An ceart atá ag an leanbh sealbhóir na freagrachta tuismitheora a chur ar an eolas’:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go bhfaighidh sealbhóir na freagrachta tuismitheora, gan moill mhíchuí, an fhaisnéis a bhfuil sé de cheart ag an leanbh a fháil i gcomhréir le hAirteagal 4.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
21
In Airteagal 6 den Treoir sin, dar teideal ‘Cúnamh a fháil ó dhlíodóir,’ sonraítear an méid seo a leanas:
‘1.   Beidh an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir ag leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla i gcomhréir le Treoir [2013/48]. Ní dhéanfaidh aon ní sa Treoir seo, go háirithe san Airteagal seo, difear don cheart sin.
2.   Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí i gcomhréir leis an Airteagal seo chun go mbeidh siad in ann cearta na cosanta a fheidhmiú go héifeachtach.
3.   Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí gan moill mhíchuí a luaithe a chuirfear in iúl dóibh gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe. In aon chás, tabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí ó cibé ceann de na pointí ama seo a leanas is luaithe:
(a)
sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile iad;
(b)
tar éis d’údaráis imscrúdúcháin nó d’údaráis inniúla eile beart imscrúdaitheach nó beart bailithe fianaise eile a dhéanamh i gcomhréir le mír 4(c);
(c)
gan moill mhíchuí tar éis cailleadh saoirse;
(d)
i gcás inar toghaireadh iad chun láithriú os comhair cúirt a bhfuil dlínse aici in ábhair choiriúla, in am trátha sula dtagann siad os comhair na cúirte sin.
4.   Áireofar an méid seo a leanas maidir le cúnamh ó dhlíodóir:
(a)
Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag leanaí bualadh le chéile go príobháideach agus cumarsáid a dhéanamh leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu, lena n‑áirítear sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile iad a cheistiú;
(b)
Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí nuair a cheisteofar iad, agus go mbeidh an dlíodóir in ann páirt éifeachtach a ghlacadh le linn an cheistithe. Déanfar an rannpháirtíocht sin i gcomhréir le nósanna imeachta faoin dlí náisiúnta, ar choinníoll nach ndéanfaidh na nósanna imeachta sin dochar d’fheidhmiú éifeachtach ná d’éirim an chirt lena mbaineann. I gcás ina nglacann dlíodóir páirt le linn an cheistithe, déanfar nóta den rannpháirtíocht sin trí úsáid a bhaint as an nós imeachta taifeadta faoin dlí náisiúnta;
(c)
Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí, ar a laghad, le linn na mbeart imscrúdaitheacha nó bailithe fianaise seo a leanas, i gcás ina bhforáiltear do na bearta sin faoin dlí náisiúnta agus má cheanglaítear ar an duine atá faoi dhrochamhras nó ar an duine atá cúisithe freastal ar an mbeart lena mbaineann nó má cheadaítear dó freastal air:
(i)
paráidí aitheantais;
(ii)
achrann;
(iii)
athchruthú ar láthair choire.
5.   Urramóidh na Ballstáit rúndacht na cumarsáide idir leanaí agus a ndlíodóir i bhfeidhmiú an chirt chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir dá bhforáiltear faoin Treoir seo. Áireofar ar chumarsáid den sórt sin cruinnithe, comhfhreagras, comhráite teileafóin agus cineálacha eile cumarsáide a cheadaítear faoin dlí náisiúnta.
6.   Ar choinníoll go gcomhlíonann sé sin an ceart chun triail chóir a fháil, féadfaidh na Ballstáit maolú ar mhír 3 i gcás nach bhfuil cúnamh ó dhlíodóir comhréireach i bhfianaise imthosca an cháis, agus tromchúis an chiona choiriúil líomhnaithe, castacht an cháis agus na bearta a d’fhéadfaí a dhéanamh i ndáil le cion den sórt sin á gcur san áireamh, agus é á thuiscint go dtabharfar tús áite i gcónaí do leas an linbh.
In aon chás, áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí:
(a)
nuair a thugtar os comhair cúirt nó breitheamh inniúil iad chun cinneadh a dhéanamh maidir le coinneáil ag céim ar bith de na himeachtaí a thagann faoi raon feidhme na Treorach seo; agus
(b)
le linn coinneála.
Áiritheoidh na Ballstáit freisin nach bhforchuirfear cailleadh saoirse mar phianbhreith choiriúil, ach amháin má thug dlíodóir cúnamh don leanbh ar bhealach lena gceadófar don leanbh cearta na cosanta a fheidhmiú go héifeachtach agus, in aon chás, le linn éisteachtaí trialach os comhair cúirte.
7.   I gcás ina mbeidh dlíodóir le cúnamh a thabhairt don leanbh i gcomhréir leis an Airteagal seo ach nach mbeidh aon dlíodóir i láthair, cuirfidh na húdaráis inniúla ceistiú an linbh, nó beart imscrúdaithe nó bailithe fianaise eile dá bhforáiltear i bpointe (c) de mhír 4, siar ar feadh tréimhse réasúnta ama chun go bhféadfaidh an dlíodóir teacht nó, i gcás nár ainmnigh an leanbh dlíodóir, chun dlíodóir a shocrú don leanbh.
8.   In imthosca eisceachtúla, agus ag an gcéim réamhthrialach amháin, féadfaidh na Ballstáit maolú go sealadach ar chur i bhfeidhm na gceart dá bhforáiltear i mír 3 a mhéid a bhfuil údar cuí leis i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, ar bhonn ceann amháin de na cúiseanna láidre seo a leanas:
(a)
i gcás ina bhfuil géarghá le hiarmhairtí díobhálacha tromchúiseacha do bheatha, do shaoirse nó d’iomláine coirp duine a sheachaint;
(b)
i gcás ina bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfaidh na húdaráis imscrúdúcháin gníomhaíocht láithreach chun cosc a chur ar bhaol substaintiúil d’imeachtaí coiriúla i ndáil le cion coiriúil tromchúiseach.
Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfidh na húdaráis inniúla, agus an mhír seo á cur i bhfeidhm acu, leas an linbh san áireamh.
Ní fhéadfar cinneadh dul ar aghaidh le ceistiú in éagmais an dlíodóra faoin mír seo ach amháin ar bhonn cás ar chás, ag údarás breithiúnach, nó ag údarás inniúil eile ar choinníoll gur féidir an cinneadh a chur faoi réir athbhreithniú breithiúnach.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
22
Baineann Airteagal 7 den Treoir sin leis an gceart a bheith faoi réir measúnú aonair.
23
Faoi Airteagal 13(2) den Threoir chéanna:
‘Déanfaidh na Ballstáit bearta iomchuí chun a áirithiú go gcaitear i gcónaí le leanaí le hurraim chuí dá ndínit agus ar bhealach atá oiriúnach dá n‑aois, dá n‑aibíocht agus dá leibhéal tuisceana, agus lena gcuirtear san áireamh aon riachtanais speisialta a d’fhéadfadh a bheith acu, lena n‑áirítear aon deacrachtaí cumarsáide.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
24
Foráiltear le hAirteagal 15(4) de Threoir 2016/800, dar teideal ‘An ceart atá ag an leanbh sealbhóir na freagrachta tuismitheora a bheith in éineacht leo le linn na n‑imeachtaí’:
‘Sa bhreis ar an gceart dá bhforáiltear i mír 1, áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag leanaí sealbhóir na freagrachta tuismitheora, nó duine fásta iomchuí eile dá dtagraítear i mír 2, a bheith in éineacht leo le linn chéimeanna na n‑imeachtaí seachas éisteachtaí ar a bhfreastalaíonn an leanbh, i gcás ina measann an t‑údarás inniúil an méid seo a leanas:
(a)
gurb é leas an linbh an duine sin a bheith in éineacht leis nó léi; agus
(b)
ní dhéanfaidh láithreacht an duine sin dochar do na himeachtaí coiriúla.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
25
Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 18 den Treoir sin:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go ráthófar lena ndlí náisiúnta maidir le cúnamh dlíthiúil feidhmiú éifeachtach an chirt chun cúnamh dlíthiúil a fháil faoi Airteagal 6.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
26
Foráiltear le hAirteagal 19 den Treoir sin:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh leigheas éifeachtach i gcomhréir leis an dlí náisiúnta ag leanaí ar daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla agus ag leanaí ar daoine iarrtha iad i gcás sárú ar a gcearta faoin Treoir seo.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Polainne
27
Foráiltear le hAirteagal 6 de l’ustawa – Kodeks postępowania karnego (an Dlí maidir leis an gCód um Nós Imeachta Coiriúil), an 6 Meitheamh 1997 (Dz. U. de 2022, mír 1375), sa leagan is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (‘k.p.k.’) an méid seo a leanas:
‘Beidh ag duine a ionchúiseofar i gcion nó i gcoir na gceart cosanta, go háirithe an ceart chun cúnamh dlíthiúil a fháil, agus ní mór an ceart sin a chur in iúl dó.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
28
Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 79 de k.p.k:
‘§ 1.   In imeachtaí coiriúla, ní mór an duine cúisithe a chosaint:
1)
má tá sé nó sí faoi bhun 18 mbliana d’aois;
[...]
§ 2   Ní mór an duine cúisithe a chosaint freisin má mheasann an chúirt gur gá sin mar gheall ar chúinsí eile a chuirfeadh bac ar a chosaint.
§ 3.   Sna cásanna dá dtagraítear i míreanna 1 agus 2, beidh láithreacht an dlíodóra éigeantach ag an éisteacht agus ag na seisiúin ina gceanglaítear ar an gcúisí freastal.
[...]’
29
De réir Airteagal 168a de k.p.k.:
‘Ní fhéadfar a dhearbhú go bhfuil fianaise neamh-inghlactha ar an bhforas amháin go bhfuarthas í de shárú ar rialacha nós imeachta nó trí chion de réir bhrí Airteagal 1(1) den Chód Coiriúil, mura rud é go bhfuair oifigeach poiblí an fhianaise le linn dó a dhualgais a chomhlíonadh mar thoradh ar dhúnmharú, ionsaí coirp d’aon ghnó nó cailleadh saoirse.’
30
Foráiltear mar seo a leanas in Airteagal 301 de k.p.k.:
‘Ní mór an duine atá faoi dhrochamhras a chur faoi cheistiú, arna iarraidh sin dó nó di, i láthair an dlíodóra ainmnithe. Mura mbeidh an dara ceann acu sin ann, ní chuirfidh sé sin cosc le ceistiú.’
31
De bhun Airteagal 9 de ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych (an Dlí maidir le heagrú na ngnáthchúirteanna), an 27 Iúil 2001 (Dz. U. de 2001 Uimh.° 98, mír 1070), sa leagan is infheidhme maidir leis an gcás sna príomhimeachtaí (‘an Dlí maidir le heagrú na ngnáthchúirteanna’), is é an tAire Dlí agus Cirt a dhéanann maoirseacht riaracháin ar ghníomhaíochtaí na gcúirteanna.
32
Faoi Airteagal 130 den Dlí sin:
‘§ 1. I gcás ina ngabhtar breitheamh agus cion d’aon ghnó seachas sárú á dhéanamh aige nó aici nó más rud é, ag féachaint don chineál gnímh a dhéanann an breitheamh, gur gá údarás na cúirte nó leasanna bunriachtanacha na seirbhíse a chur as oifig láithreach, féadfaidh Uachtarán na Cúirte nó an tAire Dlí agus Cirt a ordú go ndéanfar gníomhaíochtaí an bhreithimh a chur ar fionraí láithreach go dtí go ndéanfaidh an chúirt araíonachta cinneadh laistigh de thréimhse is lú ná mí amháin.
§ 2. Má fheidhmíonn an breitheamh dá dtagraítear i mír 1 feidhmeanna Uachtarán na Cúirte, ordóidh an tAire Dlí agus Cirt go ndéanfar a ghníomhaíochtaí a chur ar fionraí go sealadach.
§ 3. Laistigh de thrí lá ó dháta an ordaithe dá dtagraítear i mír 1, cuirfidh Uachtarán na Cúirte nó an tAire Dlí agus Cirt an chúirt araíonachta ar an eolas, agus glacfaidh an chúirt sin gan mhoill, ar a dhéanaí roimh dhul in éag na tréimhse a leagtar síos san ordú fionraíochta sealadaí, rún a bhaineann leis an mbreitheamh a chur ar fionraí ó oifig nó leis an ordú fionraíochta sealadaí a neamhniú. Cuirfidh an chúirt araíonachta an breitheamh ar an eolas má mheasann sí gur fóinteach sin.’
33
Roinnt forálacha den ustawa – Prawo o prokuraturze (an Dlí maidir le hOifig an Ionchúisitheora Phoiblí), an 28 Eanáir 2016 (Dz. U. de 2016, mír 177), sa leagan is infheidhme maidir leis an gcás sna príomhimeachtaí, a bhaineann le heagrú agus struchtúr Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí agus cumhachtaí na n‑ionchúisitheoirí, liostaítear iad san iarraidh ar réamhrialú. Foráiltear leis na forálacha sin, go háirithe, go gcomhlíonfaidh an tAire Dlí agus Cirt ról Prokurator Generalny (an tArd-Ionchúisitheoir Poiblí). Ina theannta sin, tá ionchúisitheoirí, i bprionsabal, neamhspleách go hiomlán i gcomhlíonadh a gcuid dualgas. Ceanglaítear orthu, áfach, rialacháin, ciorcláin agus treoracha arna n‑eisiúint ag an ionchúisitheoir sinsearach a chur chun feidhme.
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tarchuirtear le haghaidh réamhrialú
34
Tugadh imeachtaí coiriúla os comhair an Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk, an Pholainn), an chúirt a rinne an tarchur sa chás seo, i gcoinne M.S., J.W. agus M.P. (‘na mionaoisigh atá cúisithe’), a cúisíodh as briseadh isteach in ionad saoire in Ustka (an Pholainn) (‘na fíorais atá faoi chonspóid’), chun aimhleas M.B. agus B.B., arna n‑ionadú ag an riarthóir ceaptha, D.G. Is cion é an briseadh isteach sin faoi Kodeks karny (an Cód Coiriúil), atá inphionóis le príosúnacht suas le bliain amháin.
35
Ionchúisítear M.S. as dul isteach in áit na buirgléireachta roinnt uaireanta idir mí na Nollag 2021 agus mí Eanáir 2022, ach ní ionchúisítear J.W. agus M.P. as dul isteach ann ach aon uair amháin. Ag am na bhfíoras atá i gceist, bhí M.S., J.W. agus M.P. 17 mbliana d’aois.
36
Ghair na póilíní M.S. an 26 Eanáir 2022 lena cheistiú mar dhuine faoi amhras. Bhí an oifigeach póilíneachta a cheistigh é, ar an dáta sin, ar an eolas nach raibh M.S. 18 mbliana d’aois fós. Níor cuireadh a thuismitheoirí ar an eolas roimh ré faoin gceistiú sin. Níor léirigh an toghairm go bhféadfadh M.S. dlíodóir a cheapadh. Thaistil M.S. go dtí an stáisiún póilíní lena mháthair nach raibh in ann, in ainneoin a hiarrata, freastal ar cheistiú a mhic ar an bhforas, de réir na n‑oifigeach póilíní, go raibh sé ag freagairt do na gníomhartha a bhí i gceist mar dhuine fásta. Ina theannta sin, diúltaíodh aon fhaisnéis don mháthair maidir le seoladh chéim an imscrúdaithe agus níor cuireadh M.S. ar an eolas ach oiread faoina ceart iniúchadh a dhéanamh ar an gcáschomhad os comhair na cúirte ar tugadh an díotáil lenar tionscnaíodh na himeachtaí coiriúla os a comhair.
37
Le linn an chéad cheistiúcháin sin, d’admhaigh M.S. go ndearna sé na gníomhartha a bhí i gceist agus thug sé cuntas mionsonraithe ar chúrsa na n‑imeachtaí, ag déanamh ráitis a d’fhéadfadh é a ionchoiriú. Mar thoradh ar na ráitis sin, athraíodh na cúisimh ina choinne ós rud é, in ionad é a ionchúiseamh as dul isteach san ionad saoire atá i gceist ach uair amháin, gur ionchúisíodh é roinnt uaireanta as dul isteach san ionad saoire.
38
Léadh an cinneadh díotála do M.S. agus tugadh suas dó é. Shínigh sé an cinneadh sin. Tugadh an doiciméad maidir le faisnéis ghinearálta faoi chearta agus oibleagáidí an duine atá faoi dhrochamhras in imeachtaí coiriúla ar láimh dó freisin gan aon tagairt shonrach do chearta ná d’oibleagáidí mionaoiseach sa doiciméad sin. Áiríodh leis an bhfaisnéis a soláthraíodh, go háirithe, faisnéis maidir leis an gceart chun ráitis a dhéanamh nó fanacht ina dtost, nó diúltú ceisteanna a fhreagairt gan gá cúiseanna a thabhairt leis an diúltú sin, an ceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir dá rogha féin agus an ceart chun ceapachán dlíodóra arna cheapadh ag an gcúirt a iarraidh mura bhfuil sé d’acmhainn airgeadais ag an duine atá faoi dhrochamhras a dhlíodóir a roghnú, an ceart chun a iarraidh go mbeadh an dlíodóir ainmnithe i láthair le linn an cheistiúcháin, ar choinníoll nach ionann neamhláithreacht an dlíodóir sin bac ar an gceistiú. Ós rud é go raibh an doiciméad sin toirtiúil agus casta, níor thug M.S. aird ar a ábhar. Mar sin féin, shínigh sé é chun glacadh leis.
39
Cuireadh in iúl do M.S. freisin go raibh sé de cheart aige a iarraidh go ndéanfaí bunús na gcúiseamh ina choinne a chur in iúl ó bhéal agus na cúiseanna leis an díotáil a chur i láthair i scríbhinn, chun fónamh dó nó di mar dhlíodóir laistigh de 14 lá. Níor tharscaoil sé an ceart sin ná ní dhearna sé iarratais den sórt sin. Níor cheap M.S. ná a thuismitheoirí dlíodóir chun é a chosaint. Níor bhain M.S. leas ach oiread as dlíodóir a cheap an chúirt.
40
Ceistíodh M.S. faoi dhó. Ní dhearnadh aon taifeadtaí closamhairc de cheachtar den cheistiú. Ar bhonn na faisnéise a chuir M.S. ar fáil le linn a ceiste, shainaithin oifigigh phóilíneachta daoine eile a raibh amhras fúthu go ndeachaigh siad isteach go neamhdhleathach san ionad saoire lena mbaineann, lena n‑áirítear mionamhrastaigh eile, J.W. agus M.P.
41
Cuireadh an bheirt mhionaoiseach sin chuig stáisiún póilíní Ustka lena gceistiú mar dhaoine faoi dhrochamhras. Níor cuireadh tuismitheoirí J.W. ná tuismitheoirí M.P. ar an eolas faoin gceistiú, cé go raibh a fhios ag an bpóilín a bhí freagrach as an gceistiú go raibh an bheirt amhrastach faoi bhun 18 mbliana d’aois.
42
Rinneadh J.W. agus M.P. a cheistiú ar bhealach comhchosúil le ceistiú M.S. Ní raibh aon fhaisnéis i dtoghairm J.W. agus M.P. ar an gceistiú maidir lena gceart dlíodóir a cheapadh nó cúnamh a fháil ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt. Ní raibh a fhios ag J.W. agus M.P. ná ag a dtuismitheoirí, ná níor cuireadh in iúl dóibh, go raibh siad i dteideal faisnéis faoi dhul chun cinn na n‑imeachtaí nó, i gcás na n‑imeachtaí, go raibh siad i dteideal dul in éineacht lena mac le linn na céime réamhthrialach. Tugadh an doiciméad céanna do J.W. agus M.P. agus a tugadh do M.S., mar a leagtar amach i mír 38 den bhreithiúnas seo, agus níor chuir siad iad féin ar an eolas, cosúil le M.S., faoi ábhar an doiciméid sin mar gheall ar a fhad agus ar chastacht na teanga a úsáideadh.
43
Ní dhearnadh aon mheasúnú aonair ar mhionaoisigh amhrasta, faoi Airteagal 7 de Threoir 2016/800, le linn na céime réamhthrialach.
44
An 31 Bealtaine 2022, shínigh an Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, Słupsk, an Pholainn) an díotáil lenar tionscnaíodh imeachtaí i gcoinne mionamhrastach agus chuir sé ar aghaidh í chuig Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk). Ós rud é nach raibh dlíodóir ainmnithe ag mionamhrastaigh, cheap an chúirt sin dlíodóir do gach duine acu.
45
Ag éisteacht an 23 Lúnasa 2022, inar phléadáil na mionaoisigh amhrasta neamhchiontach, rinne M.S. ráitis, ach dhiúltaigh J.W. agus M.P. a dtuairimí a chur in iúl, gan ach freagra a thabhairt ar na ceisteanna a chuir a ndlíodóirí. I gcás gach duine de na mionaoisigh atá faoi dhrochamhras, d’iarr a ndlíodóirí nár cheart ráitis a rinneadh ag an gcéim réamhthrialach a chur san áireamh, ós rud é go bhfuarthas an fhianaise sin de shárú ar a gcearta nós imeachta, eadhon le linn ceistiú póilíneachta in éagmais dlíodóra, a mbeadh a rannpháirtíocht sna himeachtaí éigeantach. D’áitigh na dlíodóirí nach bhféadfadh an fhianaise a fuarthas ar an gcaoi sin a bheith mar bhonn do na torthaí fíorais.
46
Dhiúltaigh an Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk) iarraidh an Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Słupsk) a bheith in ann fianaise a chur san áireamh bunaithe ar ráitis a rinne mionamhrastaigh le linn na céime réamhthrialach d’imeachtaí coiriúla, a rinneadh in éagmais dlíodóra toisc í a bheith neamh-inghlactha. Dá bhrí sin, baineadh na ráitis sin den chomhad mar fhianaise.
47
Ag éisteacht an 26 Lúnasa 2022, chinn an chúirt sin dá tairiscint féin go raibh 18 mbliana d’aois slánaithe ag M.P. agus, i bhfianaise Airteagal 79(1)(1) de k.p.k., ní raibh imní ar M.P. a thuilleadh maidir leis an oibleagáid cúnamh a fháil ó dhlíodóir. Mar sin féin, d’iarr dlíodóir M.P. go gcoinneofaí a cheapachán ar an bhforas gur mionaoiseach é tráth a tionscnaíodh na himeachtaí agus go raibh sé soiléir ó imthosca an cháis gur ghá dó cúnamh ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt mar gheall ar a leibhéal aibíochta. Dheonaigh an chúirt sin an iarraidh sin.
48
Ina iarraidh ar réamhrialú, luann an Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk) freisin gurb é an Prokurator Generalny (an tArd-Ionchúisitheoir), arb é an tAire Dlí agus Cirt é freisin, oifigeach uachtarach an Prokurator Rejonowy w Słupsku (Aighne Dúiche Słupsk, an Pholainn), ar páirtí é sna himeachtaí coiriúla a thionscnaítear i gcoinne mionamhrastaigh. Stiúrann sé gníomhaíocht Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, go pearsanta nó tríd an Prokurator Krajowy (an tIonchúisitheoir Náisiúnta) agus ionadaithe eile an Prokurator Generalny (an tArd-Ionchúisitheoir), trí chinntí, treoirlínte agus treoracha a ghlacadh.
49
Mar sin féin, cuireadh an breitheamh atá ina shuí sna príomhimeachtaí mar bhreitheamh aonair den Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk) as oifig don tréimhse ón 9 Feabhra 2022 go dtí an 8 Márta 2022 le cinneadh ón Prokurator Generalny (an tArd-Ionchúisitheoir), de bhun Airteagal 130(1) den Dlí maidir le hEagrú na nGnáthchúirteanna, ar an bhforas, i gcás seachas an cás sna príomhimeachtaí, go ndearna sí gníomh de chineál go ndearna údarás an Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk) agus leasanna bunúsacha na seirbhíse a cheangal uirthi a cuid dualgas a bhaint di.
50
Sa chás eile sin, rinne an breitheamh sin ordú, lenar deonaíodh iarratas páirtí, ag cur i gcoinne breitheamh a ceapadh tar éis imeachtaí a bhain le Krajowa Rada Sądownictwa (Comhairle Náisiúnta na mBreithiúna, an Pholainn) a bunaíodh tar éis 2018, ar an bhforas nár chomhlíon an ceapachán sin dlí an Aontais agus ECHR.
51
Chuir Prokurator Rejonowy w Słupsku (Aighne Dúiche Slupsk) an Prokurator Regionalny w Gdańsku (Ionchúisitheoir Réigiúnach Gdańsk, an Pholainn) ar an eolas faoin gcás sin, a chuir é féin in iúl don Aire Dlí agus Cirt, i gcomhréir le treoracha arna n‑eisiúint ag Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, lena gceanglaítear ar ionchúisitheoirí an t‑ionchúisitheoir poiblí réigiúnach a bhfuil dlínse chríche aige a chur ar an eolas láithreach faoi chásanna ina gcaitheann breithiúna amhras ar stádas breithimh eile, gnáthchúirt, nó ar stádas na mbreithiúna atá ina suí ag an Sąd Najwyższy (an Chúirt Uachtarach, an Pholainn). Go bunúsach, ceanglaítear leis na treoracha sin fógra a thabhairt faoi aon chás ina n‑agraíonn cúirt forálacha dhlí an Aontais agus cásdlí na Cúirte Breithiúnais go díreach tríd an dlí náisiúnta a fhágáil gan feidhm.
52
Sa chomhthéacs sin, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur, ar bhealaí éagsúla, maidir le léiriú dhlí an Aontais.
53
Ar an gcéad dul síos, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, leis na himthosca inar tharla na himeachtaí coiriúla, baineadh de mhionaoisigh amhrasta tairbhe na n‑íoschaighdeán cosanta is infheidhme maidir le ‘leanaí’, de réir bhrí Airteagal 3(1) de Threoir 2016/800, ós rud é gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, agus na cearta a bhfuil gach duine atá faoi dhrochamhras ina dteideal faoi Threoracha 2013/48 agus 2012/13, lena léirítear go ndearnadh na treoracha sin a thrasuí go mícheart i ndlí na Polainne.
54
Ar an dara dul síos, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur maidir leis na hiarmhairtí atá le baint as mainneachtain dlí an Aontais a chur chun feidhme i gceart, i bhfianaise éifeacht dhíreach na bhforálacha a bhaineann leis an gceart chun faisnéise agus leis an gceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir. Tugann sé le fios go bhfuil forálacha sna rialacha nós imeachta atá i bhfeidhm sa Pholainn nach bhfuil beacht go leor chun cearta leanaí a leagtar amach i dTreoir 2016/800 a ráthú, ach a fhágann nach féidir na forálacha sin a léiriú ar bhealach atá i gcomhréir le dlí an Aontais.
55
Ar an tríú dul síos, baineann ceisteanna na cúirte a rinne an tarchur le leigheasanna éifeachtacha chun a áirithiú go ndéanfar na héifeachtaí a bhaineann le sárú ar a gcearta faoi Threoir 2016/800 agus faoi Threoir 2012/13 agus Treoir 2013/48, arna léamh i bhfianaise phrionsabal na trialach córa, a neodrú i gcás leanaí atá faoi dhrochamhras nó a ionchúisítear. Foráiltear le hAirteagal 19 de Threoir 2016/800 nach mór leigheas éifeachtach a bheith ag leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe i gcomhréir leis an dlí náisiúnta i gcás sárú ar a gcearta faoin treoir sin. Mar sin féin, ní shonraítear sa treoir dheireanach sin cad iad na leigheasanna sin, rud a thugann le tuiscint go bhfágtar faoi rogha na mBallstát iad a chinneadh.
56
Ina theannta sin, is léir ó Threoracha 2012/13 agus 2013/48 nach bhfuil aon fhorálacha soiléire i ndlí an Aontais a bhaineann leis an bhféidearthacht úsáid a bhaint, chun críocha cruthúnais, as ráitis a rinne leanbh atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in éagmais dlíodóra. Mar sin féin, foráiltear le hAirteagal 12 de Threoir 2013/48, arna léamh i bhfianaise aithris 50 di, do chlásal lena n‑eisiatar fianaise a fhaightear de shárú ar an gceart chun dlíodóir a rochtain.
57
Ina theannta sin, cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl nach leagtar síos in ECHR ná sa Chairt na rialacha mionsonraithe maidir le feidhmiú chearta na cosanta ná na hiarmhairtí a bhaineann le sárú ar na cearta sin. Bhí saoirse ag na Ballstáit na modhanna a ráthaíonn a gcórais bhreithiúnacha na cearta sin a roghnú, ar choinníoll go gcomhlíonann na modhanna sin ceanglais maidir le triail chóir. I ndáil leis sin, is gá tagairt a dhéanamh do ECHR chun an t‑íoschaighdeán cosanta nach mór do leigheasanna a ráthú a chinneadh. Ina cásdlí, shainigh an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine an tábhacht a bhaineann leis an gceart chun cúnamh dlíodóra chun measúnú a dhéanamh ar chothroime na n‑imeachtaí agus rialaigh sí ar an gceist maidir leis an bhféidearthacht fianaise a bailíodh de shárú ar cheart an duine atá faoi dhrochamhras cúnamh dlíodóra a fháil ag an gcéim thosaigh de na himeachtaí coiriúla a úsáid in imeachtaí coiriúla.
58
Ar an gceathrú dul síos, tugann an chúirt a rinne an tarchur sraith chríochnaitheach breithnithe maidir le stádas an ionchúisitheora phoiblí san imscrúdú coiriúil agus neamhspleáchas na mbreithiúna. Is gá go mbeadh an prionsabal maidir le cosaint éifeachtach na gceart a thugtar le dlí an Aontais bunaithe ar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht údaráis uile an Bhallstáit lena mbaineann. Bheadh fadhbanna ag baint le sásra lena gcuirfí ar chumas chomhlachtaí an fheidhmeannais cúngracht a dhéanamh ar phróiseas cinnteoireachta na n‑údarás ionchúisimh, agus ar phróiseas cinnteoireachta na gcúirteanna, a mhéid a chuirfeadh sé ar chumas an fheidhmeannais tionchar a imirt ar na cáilíochtaí arna nglacadh agus amhras a chaitheamh ar na breithiúnais a thugtar trí chur isteach ar phróiseas chur i bhfeidhm díreach dhlí an Aontais ag céim an imscrúdaithe choiriúil agus na n‑imeachtaí breithiúnacha araon.
59
Go háirithe, cuireann an chúirt a rinne an tarchur a himní in iúl maidir le cumhacht an Aire Dlí agus Cirt a ordú, de bhun Airteagal 130(1) den Dlí maidir le Gnáthchúirteanna, go gcuirfear breitheamh ar fionraí láithreach óna dhualgais agus cinntí á ndéanamh aige go díreach ar bhonn dhlí an Aontais nó cinntí atá beartaithe chun neamhspleáchas agus neamhchlaontacht cúirte a ráthú.
60
Sna na himthosca sin, chinn Sąd Rejonowy w Słupsku (an Chúirt Dúiche, Słupsk) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)
An bhfuil Airteagail 6[(1), (2),(3)a agus (7)] agus 18, arna léamh i gcomhar le haithrisí 25, 26 agus 27 de Threoir (AE) 2016/800 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir le coimircí nóis imeachta do leanaí a bhfuil [droch]amhras fúthu nó ar cosantóirí iad in imeachtaí coiriúla le léiriú ar chaoi gurb amhlaidh ón nóiméad a chúisítear duine atá faoi dhrochamhras nach bhfuil 18 bliain slánaithe aige, go gceanglaítear ar na húdaráis atá i mbun imeachtaí a ráthú go bhfuil an ceart ag an leanbh chun cúnamh dlí más rud é nach bhfuil dlíodóir cosanta dá rogha féin aige (mar gheall nach ndearna an leanbh nó sealbhóir na freagrachta tuismitheora cúnamh den sórt sin a sholáthar as a stuaim féin) agus a ráthú go mbeadh dlíodóir rannpháirteach i ngníomhaíochtaí réamhthrialach ar nós ceistiú an duine mhionaoisigh, agus ar chaoi go gcuirtear cosc leo ar stiúradh an cheistithe sin in éagmais dlíodóra cosanta?
(2)
An bhfuil Airteagal 6(6) agus (8), arna léamh i gcomhar le haithrisí 16, 30, 31 agus 32 de Threoir [2016/800] ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir le coimircí nóis imeachta do leanaí a bhfuil [droch]amhras fúthu nó ar cosantóirí iad in imeachtaí coiriúla le léiriú ar chaoi nach ceadmhach tarscaoileadh cúnaimh dlíodóra gan moill mhíchuí ar aon chor i gcásanna lena mbaineann cionta coiriúla inar féidir téarma príosúnachta a bheith mar phionós orthu, agus nach bhféadfadh maolú sealadach ar chur i bhfeidhm an chirt chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir de réir bhrí Airteagal 6(8) [den Treoir sin] a dhéanamh ach amháin sa chéim réamhthrialach agus i gcás na n‑imthosca a liostaítear go cruinn in Airteagal 6(8)(a) agus (b) amháin, nach mór a lua go sainráite sa chinneadh, ar féidir agóid a dhéanamh ina choinne i bprionsabal, chun dul ar aghaidh leis an gceistiú in éagmais dlíodóra?
(3)
Má thugtar freagra dearfach ar cheann amháin [an chéad cheist agus an dara ceist] de na ceisteanna um réamhrialú ar a laghad, an gcaithfear forálacha na Treorach [2016/800] thuasluaite a léiriú mar chosc ar reachtaíocht náisiúnta amhail:
(a)
An dara habairt d’Airteagal 301 den Kodeks postępowania karnego (Cód um Nós Imeachta Coiriúil, “k.p.k.”), ar dá réir nach ndéanfar an duine atá faoi dhrochamhras a cheistiú le cúnamh ó dhlíodóir ach amháin ar iarraidh sin dó agus ní chuirfear ceistiú dá leithéid ar fionraí de dheasca mhainneachtain an dlíodóra a bheith i láthair?
(b)
Airteagal 79(3) de k.p.k., ar dá réir, i gcás duine nach bhfuil 18 bliain slánaithe aige (Airteagal 79(1)(1) de k.p.k.), ní bheidh cúnamh dlí éigeantach ach amháin ag an éisteacht ó bhéal agus ag na díotchúisimh sin ina bhfuil rannpháirtíocht an duine cúisithe éigeantach, i.e. sna himeachtaí cúirte?
(4)
An gcaithfear na forálacha dá dtagraítear sa [chéad agus sa dara ceist] le haghaidh réamhrialú agus prionsabail na tosaíochta agus éifeacht dhíreach na dtreoracha a léiriú ar chaoi go gcuireann siad ar chumas na cúirte náisiúnta a éisteann cás in imeachtaí coiriúla a thagann faoi raon feidhme Threoir [2016/800], agus chomh maith le haon údarás Stáit, neamhaird a thabhairt ar fhorálacha dlí náisiúnta atá ar neamhréir leis an Treoir, amhail iad siúd dá dtagraítear [sa tríú ceist] le haghaidh réamhrialú, agus, dá bhrí sin – i bhfianaise an teorann ama tar éis thréimhse an trasuímh – forálacha na Treorach a chur in ionad na forála náisiúnta, i bhfianaise na héifeachta dírí a bhronntar ar fhorálacha na Treorach?
(5)
An bhfuil Airteagail 6(1), (2), (3) agus (7) agus 18 arna léamh i gcomhar le hAirteagail 2(1) agus (2) agus le haithrisí 11, 25 agus 26 de Threoir (AE) [2016/800] agus i gcomhar le hAirteagal 13 agus le haithris 50 de Threoir [2013/48] le léiriú ar chaoi go ráthóidh Ballstát dlíodóir cosanta poiblí do dhuine a bhfuil drochamhras faoi nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla a bhí, tráth ar thosaigh sé a bheith mar ábhar do na himeachtaí, ina dhuine mionaoiseach agus gur shlánaigh siad 18 bliain ina dhiaidh sin, go bhfuil an cúnamh sin éigeantach go dtí deireadh na n‑imeachtaí?
(6)
Má thugtar freagra dearfach ar Cheist 5, an gcaithfear, dá bhrí sin, forálacha na Treorach [2016/800] a léiriú mar chosc ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Airteagal 79(1)(1) de k.p.k., faoina gcaithfidh an cúisí, in imeachtaí coiriúla, dlíodóir a bheith aige go dtí go mbeidh 18 bliain slánaithe aige?
(7)
An gcaithfear na forálacha dá dtagraítear i gCeist 5 le haghaidh réamhrialú, chomh maith le prionsabal na tosaíochta agus prionsabal éifeacht dhíreach na dtreoracha, a léiriú sa chaoi go bhfuil cúirt náisiúnta a éisteann cás in imeachtaí coiriúla a thagann faoi raon feidhme Threoir [2016/800], agus chomh maith le haon údarás Stáit, neamhaird a thabhairt ar fhorálacha an dlí náisiúnta atá ar neamhréir leis an treoir, amhail iad siúd dá dtagraítear i gCeist 6 le haghaidh réamhrialú, agus forálacha an dlí náisiúnta a chur i bhfeidhm, amhail Airteagal 79(2) de k.p.k., mar a léirítear iad i gcomhréir leis an Treoir (léiriú i bhfabhar an Aontais), i.e., ceapachán dlíodóir cosanta poiblí do dhuine cúisithe nach raibh, tráth a cúisíodh é, 18 bliain slánaithe aige, ach ina dhiaidh sin, le linn na n‑imeachtaí, a shlánaigh 18 bliain agus a bhfuil imeachtaí coiriúla fós ar feitheamh ina leith, go dtí go dtabharfar na himeachtaí chun críche go críochnaitheach, ar an tuiscint go bhfuil sé sin riachtanach i bhfianaise imthosca a fhágann go bhfuil sé deacair iad féin a chosaint, nó i bhfianaise an teorann ama tar éis thréimhse an trasuímh - forálacha na Treorach a chur in ionad na forála náisiúnta, i bhfianaise na héifeachta dírí a bhronntar ar fhorálacha na Treorach?
(8)
An gcaithfear Airteagal 4(1) go (3), arna léamh i gcomhar le haithrisí 18, 19 agus 22 de Threoir [2016/800] agus Airteagal 3(2) in éineacht le haithrisí 19 agus 26 sa bhrollach a ghabhann le Treoir [2012/13] a léiriú ar chaoi gur cheart do na húdaráis inniúla (oifig an ionchúisitheora phoiblí, na póilíní), ar a dhéanaí, sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás inniúil eile an té atá faoi dhrochamhras a cheistiú go hoifigiúil, an té atá faoi amhras agus sealbhóir na freagrachta tuismitheora araon a chur ar an eolas faoi na cearta sin atá riachtanach chun próis chuí agus céimeanna nóis imeachta sna himeachtaí a ráthú, lena n‑áirítear, an oibleagáid dlíodóir a cheapadh do dhuine mionaoiseach atá faoi dhrochamhras agus na hiarmhairtí a bhainfeadh le gan dlíodóir dá rogha féin a cheapadh don mhionduine cúisithe (dlíodóir cosanta poiblí a cheapadh), trína gcaithfear, i gcás leanaí a bhfuil amhras fúthu, an fhaisnéis sin a chur ar fáil i dteanga shimplí inrochtana atá oiriúnach do aois an duine mhionaoisigh?
(9)
An gcaithfear Airteagal 7(1) agus (2), arna léamh i gcomhar le haithris 31 de Threoir (AE) [2016/343] agus Airteagal 3(1)(e) agus (2) de Threoir [2012/13] a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar údaráis Ballstáit atá i mbun imeachtaí coiriúla a bhaineann le leanbh faoi dhrochamhras a chur ar an eolas faoin gceart a bheith ina thost agus faoin gceart gan iad féin a ionchoiriú ar bhealach intuigthe atá oiriúnach d’aois an duine atá faoi dhrochamhras?
(10)
An gcaithfear Airteagal 4(1) go (3), arna léamh i gcomhar le haithrisí 18, 19 agus 22 de Threoir (AE) [2016/800] agus Airteagal 3(2) in éineacht le haithrisí 19 agus 26 a ghabhann le Treoir [2012/13] a léiriú sa chaoi go nach gcomhlíontar na ceanglais a leagtar amach sna forálacha thuasluaite trí threoracha ginearálta a bheith tugtha díreach sula ndearnadh an duine mionaoiseach a cheistiú, gan na cearta sonracha a eascraíonn as raon feidhme Threoir 2016/800 a bheith curtha san áireamh, agus soláthar na faisnéise sin a bheith tugtha don té atá faoi dhrochamhras amháin gan dlíodóir, gan rannpháirtíocht ó shealbhóir na freagrachta tuismitheora, agus i gcás ina bhfuil an fhaisnéis sin dréachtaithe i dteanga nach bhfuil iomchuí d’aois an duine atá faoi dhrochamhras?
(11)
An gcaithfear Airteagail 18 agus 19, arna léamh i gcomhar le haithris 26 de Threoir (AE) [2016/800] agus Airteagal 12(2), arna léamh i gcomhar le haithris 50 de Threoir [2013/48] i gcomhar le hAirteagal 7(1) agus (2) i gcomhar le hAirteagal 10(2) agus aithris 44 de Threoir (AE) [2016/343] agus le prionsabal na trialach córa, a léiriú - maidir le mínithe a thug duine a bhí faoi dhrochamhras le linn ceistiú póilíneachta a rinneadh gan rochtain a bheith aige ar dhlíodóir agus gan an duine a bhí faoi dhrochamhras tar éis a bheith curtha ar an eolas go cuí faoina chearta, gan sealbhóir na freagrachta tuismitheora a bheith curtha ar an eolas faoi na cearta agus na gnéithe ginearálta a bhaineann le seoladh na n‑imeachtaí a bhfuil an leanbh i dteideal a fháil faoi Airteagal 4 den Treoir [2016/800], a léiriú amhail go gcuirtear d’oibleagáid leo ar an gcúirt náisiúnta a éisteann na himeachtaí coiriúla a thagann faoi raon feidhme na dTreoracha agus ar aon údarás Stáit (nó tugtar do chumhacht leo) a áirithiú go gcuirfear daoine atá faoi amhras/daoine cúisithe sa suíomh céanna leis an staid ina mbeadh siad dá mba rud é nár tharla na sáruithe atá i gceist, agus dá bhrí sin neamhaird a dhéanamh den fhianaise sin, go háirithe i gcás ina raibh an fhaisnéis ionchoiritheacha a fuarthas le linn an cheistiúcháin sin le húsáid chun an duine lena mbaineann a chiontú?
(12)
Dá bhrí sin, an gcaithfear na forálacha dá dtagraítear i gCeist 11, chomh maith le prionsabal na tosaíochta agus prionsabal na héifeachta dírí, a léiriú mar cheangal ar chúirt náisiúnta a éisteann imeachtaí coiriúla a thagann faoi raon feidhme na dtreoracha sin agus ar aon údarás Stáit eile neamhaird a thabhairt ar fhorálacha an dlí náisiúnta atá ar neamhréir leis na treoracha sin, amhail Airteagal 168ú de k.p.k, ar dá réir nach féidir a dhearbhú go bhfuil fianaise neamh-inghlactha ar an bhforas amháin go bhfuarthas í de shárú ar na rialacha nós imeachta nó trí chion dá dtagraítear in Airteagal 1(1) den Chód Coiriúil, murach rud é go bhfuarthas í ar chaoi a bhain dualgais oifigiúla a bheith á gcomhlíonadh ag oifigeach poiblí, mar thoradh ar na nithe seo a leanas: dúnmharú, gortú toiliúil coirp nó cailleadh saoirse?
(13)
An gcaithfear Airteagal 2(1) de Threoir (AE) [2016/800] i gcomhar le hAirteagal 19(1) CAE agus prionsabal na héifeachtachta i ndlí an Aontais a léiriú sa chaoi go gceanglaítear ar an ionchúisitheoir poiblí, ina cháil mar údarás a bhfuil baint aige le riaradh an cheartais, an smacht reachta a chaomhnú agus, ag an am céanna, an t‑imscrúdú réamhthrialach a óstáil, le linn na céime réamhthrialach, cosaint dlí éifeachtach a ráthú sa réimse a chumhdaítear leis an treoir thuasluaite agus go gcaithfidh sé, agus dlí an Aontais á chur i bhfeidhm go héifeachtach, a neamhspleáchas agus a neamhchlaontacht a ráthú?
(14)
Má thugtar freagra dearfach ar aon cheann de na ceisteanna 1-4, 5-8, 9-12, agus Ceist 13 go háirithe, an bhfuil Airteagal 19(1) CAE (prionsabal na cosanta dlíthiúla éifeachtaí) i gcomhar le hAirteagal 2 CAE, go háirithe maidir leis an bprionsabal go n‑urramaítear an smacht reachta mar a léirítear é i gcásdlí na Cúirte (breithiúnas an 21 Nollaig 2021, Euro Box Promotion agus páirtithe eile, C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 agus C‑840/19, EU:C:2021:1034), agus prionsabal an neamhspleáchais bhreithiúnaigh a leagtar síos sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha, mar a léirítear é le cásdlí na Cúirte Breithiúnais (breithiúnas an 27 Feabhra 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117), a léiriú sa chaoi gcuirtear leis na prionsabail sin, i bhfianaise go bhféadfaí brú indíreach a bheith ar bhreithiúna agus go bhféadfadh an tArd-Ionchúisitheoir treoracha ceangailteacha a eisiúint maidir le hoifig an ionchúisitheora phoiblí, cosc ar reachtaíocht náisiúnta lena ndearbhaítear go bhfuil Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí ag brath ar údarás feidhmiúcháin, amhail an tAire Dlí agus Cirt, agus go gcuirtear srian chomh maith leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear teorainn le neamhspleáchas na gcúirteanna agus neamhspleáchas an ionchúisitheora phoiblí agus dlí an Aontais á chur i bhfeidhm, go háirithe:
(a)
Airteagal 130(1) den Ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku o ustroju sądów powszechnych (Dlí maidir leis na Gnáthchúirteanna an 27 Iúil 2001) lena gceadaítear don Aire Dlí agus Cirt, i dtaca le hoibleagáid an ionchúisitheora phoiblí cás a thuairisciú ina rialaíonn cúirt ar fheidhmiú dhlí an Aontais, chun briseadh láithreach ar ghníomhaíochtaí breithimh a ordú go dtí go dtabharfaidh cúirt araíonachta cinneadh, nach faide ná mí amháin, más rud é, mar gheall ar chineál an ghnímh a rinne an breitheamh agus mar gheall ar chur i bhfeidhm díreach ar dhlí an Aontais, go measann an tAire Dlí agus Cirt go bhfuil gá lena leithéid i bhfianaise stuamacht na cúirte nó leas bunriachtanacha na seirbhíse;
(b)
Airteagail 1(2), 3(1)(1) agus (3), 7(1) go (6) agus (8) agus 13(1) agus (2) den Ustawa z dnia 28 stycznia 2016 roku Prawo o prokuraturze (Dlí maidir le hOifig an Ionchúisitheora Phoiblí an 28 Eanáir 2016), lenar féidir, arna léamh i gcomhar lena chéile, leis an tAire Dlí agus Cirt, arb é an tArd-Ionchúisitheoir é agus an oifig an Ionchúisitheora phoiblí uachtarach araon, treoracha a eisiúint a bheadh ceangailteach ar fho-ionchúisitheoirí poiblí freisin a mhéid a chuireann siad srian nó bac ar chur i bhfeidhm díreach ar dhlí an Aontais?’
Na himeachtaí os comhair na Cúirte
61
D’iarr an chúirt a rinne an tarchur go gcuirfí an tarchur seo le haghaidh réamhrialú faoi réir an nós imeachta brostaithe dá bhforáiltear in Airteagal 105 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais. Mar thaca lena caingean, mhaígh an chúirt sin, ar an gcéad dul síos, go dtéann na ceisteanna a tharchuirtear thar raon feidhme an cháis sna príomhimeachtaí i bhfianaise líon mór na gcásanna a bhaineann le mionaoisigh, atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, agus nach mór do chúirteanna na Polainne déileáil leo gach mí, agus go sáraíonn gníomhartha nós imeachta neamhrialta prionsabail bhunúsacha an nós imeachta coiriúil go doleigheasta. Ar an dara dul síos, rialaíonn na cúirteanna sin ar bhonn na bhforálacha lena rialaítear imeachtaí coiriúla na Polainne nach ráthaíonn, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, na híoschaighdeáin chosanta a eascraíonn as dlí an Aontais. Ar an tríú dul síos, tá gá le freagra a thabhairt go pras ar na ceisteanna a tharchuirtear chun réamhrialú chun deireadh a chur le hamhras maidir leis an bhféidearthacht atá ag comhlacht feidhmiúcháin, amhail an tAire Dlí agus Cirt, tionchar a imirt ar chur i bhfeidhm dhlí an Aontais in imeachtaí coiriúla a bhaineann le mionaoisigh atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe.
62
Foráiltear le hAirteagal 105(1) de na Rialacha Nós Imeachta, go bhféadfaidh Uachtarán na Cúirte Breithiúnais a chinneadh, ar iarratas ón gcúirt a rinne an tarchur nó, go heisceachtúil, uaidh féin, i gcás go n‑éilíonn nádúr an cháis go ndéileálfar leis laistigh d’achar gearr ama, tar éis dó an Breitheamh is Rapóirtéir agus an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, go gcuirfear nós imeachta brostaithe i bhfeidhm maidir le tarchur chun réamhrialú trí mhaolú ar fhorálacha na Rialacha sin.
63
Tá sé tábhachtach a mheabhrú, i ndáil leis sin, gurb ionstraim nós imeachta é nós imeachta brostaithe den sórt sin a bheartaítear chun freagairt do phráinn urghnách [breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 54 agus an cásdlí dá dtagraítear].
64
Sa chás seo, chinn Uachtarán na Cúirte, an 21 Deireadh Fómhair 2022, tar éis an Breitheamh is Rapóirtéir agus an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, nach raibh sé iomchuí glacadh leis an iarratas dá dtagraítear i mír 61 thuas.
65
Is léir ó chásdlí socair nach féidir leis an líon mór daoine nó cásanna dlí a bhféadfadh an cinneadh nach mór don chúirt a rinne an tarchur difear a dhéanamh dóibh tar éis di tarchur a dhéanamh chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú a bheith, sa cháil sin, ina n‑imthosca eisceachtúla lena dtugtar údar maith le cur i bhfeidhm an nós imeachta brostaithe [breithiúnas an 8 Nollaig 2020, Staatsanwaltschaft Wien (Orduithe aistrithe falsaithe), C‑584/19, EU:C:2020:1002, mír 36 agus an cásdlí dá dtagraítear]. Is amhlaidh atá i gcás líon mór dlíthithe a bhféadfadh cinntí arna nglacadh ag cúirteanna na Polainne difear a dhéanamh dóibh ar bhonn na bhforálacha lena rialaítear imeachtaí coiriúla na Polainne, a bhfuil a mbailíocht faoi réir amhras i bhfianaise dhlí an Aontais [féach, de réir analaí, breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 55].
66
Ina theannta sin, toisc nach n‑ardaíonn an iarraidh ar réamhrialú ceisteanna faoin dlí coiriúil ná faoi leas na ndaoine aonair, a admhaítear go dlisteanach, le linn raon feidhme a gcearta faoi dhlí an Aontais a bheith á chinneadh a luaithe is féidir, lena shuíomh gurb ann d’imthosca eisceachtúla [féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Aibreán 2024, Sapira agus páirtithe eile, C‑114/23, C‑115/23, C‑132/23 agus C‑160/23, EU:C:2024:290, mír 23 agus an cásdlí dá dtagraítear].
67
Ar deireadh, maidir leis an amhras a bhaineann leis an bhféidearthacht atá ag comhlacht feidhmiúcháin, amhail an tAire Dlí agus Cirt, tionchar a bheith aige ar chur i bhfeidhm dhlí an Aontais, níl aon fhianaise shonrach san iarraidh dá dtagraítear i mír 61 den bhreithiúnas seo chun tacú leis an gconclúid go bhféadfaí an fhéidearthacht sin a sheachaint tríd an nós imeachta brostaithe a thionscnamh.
68
Chinn Uachtarán na Cúirte, áfach, go dtabharfaí tosaíocht don chás seo, de bhun Airteagal 53(3) de na Rialacha Nós Imeachta.
Breithniú ar na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
Inghlacthacht
69
Áitíonn Rialtas na Polainne nach bhfuil na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú inghlactha.
70
Ar an gcéad dul síos, ní gá an chéad cheist go dtí an 12ú ceist chun an díospóid sna príomhimeachtaí a réiteach. Is léir ón iarraidh ar réamhrialú gur dhiúltaigh an chúirt a rinne an tarchur, faoin dlí náisiúnta, d’iarrataí an Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, Słupsk) fianaise a fháil bunaithe ar na ráitis a rinne na mionaoisigh atá faoi dhrochamhras san imscrúdú coiriúil atá i gceist sna príomhimeachtaí. Dá bhrí sin, bhain an chúirt sin den chomhad na ráitis a rinne na mionaoisigh atá faoi dhrochamhras le linn an imscrúdaithe choiriúil sin. Ina theannta sin, fuair gach duine de na mionaoisigh atá faoi dhrochamhras cúnamh ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt agus, maidir le duine amháin acu, a shroich 18 mbliana d’aois le linn na n‑imeachtaí, dheimhnigh an chúirt a rinne an tarchur gur ceapadh dlíodóir den sórt sin ar an bhforas go raibh gá leis an gceapachán sin mar gheall ar imthosca a chuir bac ar a chosaint.
71
Ar an dara dul síos, tá an 13ú ceist agus an 14ú ceist hipitéiseach amháin toisc nach bhfuil aon bhaint acu le fíricí nó le cuspóir an cháis sna príomhimeachtaí.
72
Baineann an 13ú ceist agus cuid (b) den 14ú ceist, go ginearálta, leis an gcumhacht atá ag an Aire Dlí agus Cirt, agus dualgais an Prokurator Generalny (an tArd-Ionchúisitheoir) á gcomhlíonadh aige freisin, chun treoracha ceangailteacha a eisiúint d’ionchúisitheoirí ar chéim níos ísle, ar treoracha iad a d’fhéadfadh infheidhmeacht dhíreach dhlí an Aontais a shrianadh nó a chosc freisin. I ndáil leis sin, níor shonraigh an chúirt a rinne an tarchur conas a cuireadh na forálacha náisiúnta ábhartha i bhfeidhm maidir leis na príomhimeachtaí.
73
Baineann cuid (a) den 14ú ceist leis an bhféidearthacht an breitheamh atá i gceannas ar na príomhimeachtaí a chur ar fionraí go sealadach ón oifig. Sa chás seo, tháinig an fhionraíocht atá i gceist i bhfeidhm an 9 Feabhra agus tháinig deireadh léi an 8 Márta 2022 agus dá bhrí sin níl sí ar siúl a thuilleadh. Ina theannta sin, rinneadh an fhionraí sin i gcomhthéacs imeachtaí nach bhfuil aon bhaint acu leis na príomhimeachtaí. Ba é bunús an bhirt fionraíochta a bhí i gceist ná go ndearna an breitheamh i gceist agóid i gcoinne caidreamh fostaíochta breithimh eile a bheith ann agus i gcoinne bhailíocht a cheapacháin le cúnamh ón Krajowa Rada Sądownictwa (Comhairle Náisiúnta na mBreithiúna). Mar sin féin, ní fhéadfadh cás den sórt sin teacht chun cinn sna príomhimeachtaí, ós rud é go mbreithníonn an chúirt a rinne an tarchur mar bhreitheamh aonair. In aon chás, níl aon rud a bhaineann le ceapadh breithiúna sa Pholainn ar na forais leis an iarraidh ar réamhrialú.
74
Measann an Prokurator Regionalny w Gdańsku (Ionchúisitheoir Réigiúnach Gdańsk) go bhfuil an 11ú ceist go dtí an 14ú ceist do-ghlactha, toisc nach bhfuil freagra ón gCúirt riachtanach chun an díospóid sna príomhimeachtaí a réiteach.
75
I bhfianaise na n‑argóintí thuas, tá béim leagtha ag an gCúirt arís agus arís eile gur ionstraim le haghaidh comhar idir an Chúirt Bhreithiúnais agus na cúirteanna náisiúnta é an nós imeachta dá bhforáiltear in Airteagal 267 CFAE, trína gcuireann an Chúirt Bhreithiúnais na heilimintí léirithe de dhlí an Aontais ar fáil do na cúirteanna náisiúnta atá de dhíth orthu chun na díospóidí atá os a gcomhair a réiteach agus nach luíonn an bonn cirt le tarchur chun réamhrialú a dhéanamh i bhfoirmiú tuairimí comhairleacha ar cheisteanna ginearálta nó hipitéiseacha, ach ón mbunriachtanas chun teacht ar réiteach éifeachtúil ar dhíospóid [breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 62 agus an cásdlí dá dtagraítear].
76
Mar is léir ó fhoclaíocht Airteagal 267 CFAE, ní mór don tarchur chun réamhrialú a bheith ‘riachtanach’ chun a chumasú don chúirt náisiúnta ‘breithiúnas a thabhairt’ sa chás os a comhair [breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 63 agus an cásdlí dá dtagraítear].
77
Is léir ó théacs agus ó scéim Airteagal 267 CFAE araon nach bhfuil sé de chumhacht ag cúirt nó binse náisiúnta ábhar a thabhairt os comhair na Cúirte trí tharchur le haghaidh réamhrialú mura bhfuil cás ar feitheamh os a comhair ina n‑iarrtar uirthi cinneadh a thabhairt inar féidir an réamhrialú sin a chur san áireamh [breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 64 agus an cásdlí dá dtagraítear].
78
In imeachtaí den sórt sin, ní mór, nasc a bheith ann idir an díospóid agus forálacha dhlí an Aontais a n‑iarrtar a léiriú, ionas go gcomhlíonann an léiriú sin riachtanas oibiachtúil don chinneadh atá de cheangal ar an gcúirt a rinne an tarchur a dhéanamh [breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 65 agus an cásdlí dá dtagraítear].
79
Baineann an chéad cheist go dtí an 12ú ceist, go bunúsach, le léiriú roinnt forálacha de Threoir 2016/800, arna léamh i bhfianaise Threoracha 2012/13, 2013/48 agus 2016/343, a mhéid a rialaítear leis na forálacha sin cearta nós imeachta leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla.
80
Is léir ón iarraidh ar réamhrialú go bhfuil amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur maidir le comhréireacht reachtaíocht na Polainne lena rialaítear imeachtaí coiriúla leis na forálacha sin agus na hiarmhairtí atá le baint, i gcomhthéacs na bpríomhimeachtaí, as easaontacht idir an dlí náisiúnta agus dlí an Aontais. I ndáil leis sin, cuireann sí in iúl go bhfuil an freagra ar an gcéad cheist go dtí an 12ú ceist riachtanach chun go mbeidh sí in ann rialú a thabhairt ar inghlacthacht fianaise a eascraíonn as ráitis a rinne mionaoisigh a bhfuil amhras fúthu, in éagmais dlíodóir, sa chéim réamhthrialach de na himeachtaí coiriúla.
81
Deir an chúirt a rinne an tarchur gur dhiúltaigh sí iarratais an Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku (Oifig an Ionchúisitheora Dúiche Słupsk) ar fhianaise a ghlacadh bunaithe ar na ráitis ionchoiritheacha a rinne na mionaoisigh cúisithe ag an gcéim réamhthrialach den triail choiriúil in éagmais dlíodóra, agus ar an gcaoi sin cinneadh a dhéanamh neamhaird a thabhairt ar an bhfianaise sin. Ar an gcaoi chéanna, maidir le duine de na mionaoisigh cúisithe a slánaigh 18 mbliana d’aois le linn na n‑imeachtaí atá ar feitheamh os a comhair, deir an chúirt sin gur chuir sí síneadh le ceapachán an dlíodóra ar mhaithe leis an duine cúisithe sin.
82
Mar sin féin, is léir, ar thaobh amháin, ó na doiciméid atá os comhair na Cúirte Breithiúnais nach ndearna an chúirt sin cinneadh críochnaitheach maidir le hinghlacthacht na fianaise sin. Dá bhrí sin, beidh tionchar ag an bhfreagra ar na ceisteanna a tharchuirtear ar an gcinneadh sin, rud a chuirfidh ar chumas na cúirte a rinne an tarchur rialú ar shubstaint an cháis sna príomhimeachtaí. Ar an taobh eile, maidir leis an gcinneadh síneadh a chur le ceapachán dlíodóra duine de na daoine atá faoi dhrochamhras atá i gceist sna príomhimeachtaí, is cosúil go ndearnadh an cinneadh sin ag céim níos déanaí sna himeachtaí agus nach féidir leis, dá bhrí sin, aon sáruithe a tharla le linn na céime réamhthrialach a leigheas.
83
Dá bhrí sin, sa chás seo, is cosúil go bhfuil gá le freagra ón gCúirt ar an gcéad cheist go dtí an 12ú ceist chun a chur ar chumas na cúirte a rinne an tarchur rialú a thabhairt ar cheisteanna a ardaíodh in limine litis, os comhair na cúirte sin, más gá, rialú a thabhairt ar shubstaint an cháis sna príomhimeachtaí [féach, mar shampla, breithiúnas an 6 Deireadh Fómhair 2021, W.Ż. (Dlísheomra um Rialú Urghnách agus Gnóthaí Poiblí na Cúirte Uachtaraí – Ceapachán), C‑487/19, EU:C:2021:798, mír 94 agus an cásdlí dá dtagraítear].
84
Dá bhrí sin, ós rud é go gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar amach i míreanna 76 go 78 den bhreithiúnas seo, tá an chéad go dtí an 12ú ceist inghlactha.
85
Ar an taobh eile, ní chomhlíonann an 13ú agus an 14ú ceisteanna na coinníollacha sin.
86
Ar an gcéad dul síos, baineann an 13ú ceist agus mír (b) den 14ú ceist le cibé acu an gcaithfidh an t‑ionchúisitheoir poiblí, ag an gcéim réamhthrialach, forálacha náisiúnta atá contrártha do dhlí an Aontais a fhágáil gan feidhm chun éifeachtacht ceart mionaoiseach amhrasta a ráthú agus, chuige sin, an gá a neamhspleáchas agus a neamhchlaontacht a chaomhnú maidir le haon chur isteach ón bhfeidhmeannas.
87
Sa chás seo, i bhfianaise na dtosca a leagtar amach i míreanna 80 go 83 den bhreithiúnas seo, ní cosúil go bhfuil gá le freagra ón gCúirt ar na ceisteanna sin chun go mbeidh an chúirt a rinne an tarchur in ann na ceisteanna a thagann chun cinn sna himeachtaí teoranta atá os a comhair a réiteach. Is léir ón bhfaisnéis a chuir an chúirt a rinne an tarchur ar fáil, i gcomhthéacs an cháis sna príomhimeachtaí, go bhfuil céim réamhthrialach na n‑imeachtaí coiriúla curtha i gcrích agus gur faoin gcúirt sin atá sé anois neamhaird a thabhairt ar fhianaise a bailíodh de shárú ar chearta nós imeachta nó rialú a thabhairt ar cheart daoine atá faoi amhras cúnamh a fháil ó dhlíodóir.
88
Sna himthosca sin, níl sé i gceist, dá bhrí sin, leis an gceist an bhfaigheann an t‑ionchúisitheoir poiblí, ag an gcéim réamhthrialach, oibleagáid ó dhlí an Aontais forálacha náisiúnta atá contrártha do dhlí an Aontais a dhífheidhmiú chun éifeachtacht ceart mionaoiseach amhrasta a áirithiú, a áirithiú go léirmhínítear dlí an Aontais chun críocha oibiachtúla an cás a réiteach sna príomhimeachtaí, ach gur de chineál ginearálta agus hipitéiseach é.
89
Ar an dara dul síos, baineann mír (a) den 14ú ceist leis an gceist an gcuirtear cosc le hAirteagal 2 CAE agus le hAirteagal 19(1) CAE agus le hAirteagal 47 den Chairt ar reachtaíocht náisiúnta lena gceadaítear don Aire Dlí agus Cirt a ordú go gcuirfí breitheamh ar fionraí láithreach ó oifig.
90
Is fíor, sa chás seo, go ndealraíonn sé gur cuireadh an breitheamh atá i gceannas ar na príomhimeachtaí ar fionraí óna dhualgais de bhun na reachtaíochta sin.
91
Mar sin féin, is léir ón bhfaisnéis atá san iarraidh ar réamhrialú gur cinneadh an fhionraí sin, nach bhfuil bailí a thuilleadh, i gcás atá ar leithligh ón gcás sna príomhimeachtaí. Ina theannta sin, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 56 dá Tuairim, níl an eagla go bhféadfadh an breitheamh sin a bheith faoi réir bac den sórt sin arís sna príomhimeachtaí ach hipitéiseach.
92
Dá bhrí sin, ní fhreagraíonn an cheist sin do riachtanas oibiachtúil a bhaineann go dlúth le réiteach an cháis sna príomhimeachtaí, ach féachann sí le measúnú ginearálta ar an reachtaíocht náisiúnta, atá scoite ón gcás sin, a fháil ón gCúirt [féach, de réir analaí, breithiúnas an 9 Eanáir 2024, G. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chuig gnáthchúirteanna na Polainne), C‑181/21 agus C‑269/21, EU:C:2024:1, mír 78].
93
Dá bhrí sin, tá an 13ú ceist déag agus an 14ú ceist do-ghlactha.
Substaint
94
I bhfianaise an chaidrimh idir na ceisteanna go léir a tharchuir an chúirt a rinne an tarchur, is iomchuí scrúdú a dhéanamh, ar an gcéad cheist go dtí an 4ú ceist, ar an 2ú ceist, ar an 5ú ceist go dtí an 7ú ceist, ar an 3ú ceist, ar an 8ú ceist go dtí an 10ú ceist, agus ansin, ar an 4ú ceist, ar an 11ú ceist agus ar an 12ú ceist, agus é á chur san áireamh nach mór na ceisteanna sin a scrúdú i bhfianaise fhorálacha Threoir 2016/800, a dhíríonn go sonrach ar leanaí, agus i bhfianaise na bhforálacha sin amháin.
An chéad go dtí an ceathrú ceist
95
Lena céad cheist go dtí an ceathrú ceist, arb iomchuí iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 6(1) go (3) de Threoir 2016/800, arna léamh i bhfianaise Airteagal 18 den Treoir sin, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi, ar thaobh amháin, go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, i gcás inarb iomchuí, arna cheapadh ag an gcúirt, sula gcuirfidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile faoi cheistiú iad agus, ar a dhéanaí, sula ndéanfar iad a cheistiú den chéad uair agus, ar an taobh eile, go gceadaítear na leanaí sin a cheistiú ina gcáil mar dhaoine atá faoi dhrochamhras in éagmais dlíodóir den sórt sin le linn an cheistithe. Ina theannta sin, iarrann an chúirt sin, má thugtar freagra dearfach ar na ceisteanna sin, an gá do chúirt ar tugadh cás coiriúil os a comhair an reachtaíocht náisiúnta sin a fhágáil gan feidhm.
96
Ar an gcéad dul síos, faoi Airteagal 6(1) de Threoir 2016/800, tá ag leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, ar an gcéad dul síos, an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir i gcomhréir le Treoir 2013/48, agus é á thabhairt faoi deara, i gcomhréir le haithris 15 den Treoir sin, go gciallaíonn an téarma ‘dlíodóir,’ i gcomhthéacs na Treorach sin, aon duine atá cáilithe agus i dteideal, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, lena n‑áirítear trí bhíthin creidiúnaithe ó chomhlacht údaraithe, comhairle agus cúnamh dlí a sholáthar do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe.
97
Chun méid an chirt atá ag leanbh cúnamh a fháil ó dhlíodóir a chinneadh, ní mór aird a thabhairt ar raon feidhme an chirt ar fáil d’aon duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe faoi Airteagal 3 de Threoir 2013/48.
98
Mar is léir ó aithrisí 18 agus 26 de Threoir 2016/800, ní mór Treoir 2013/48 a chur san áireamh agus forálacha Threoir 2016/800 á léiriú. Mar sin féin, déantar foráil sa Treoir dheireanach sin maidir le coimircí breise chun riachtanais shonracha agus leochaileachtaí sonracha leanaí a chur san áireamh.
99
Ar an dara dul síos, ceanglaítear le hAirteagal 6(2) de Threoir 2016/800 ar na Ballstáit a áirithiú go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí i gcomhréir le forálacha an Airteagail sin chun a chur ar a gcumas a gcearta cosanta a fheidhmiú go héifeachtach.
100
Mar is léir, go bunúsach, ó aithrisí 1, 25 agus 29 de Threoir 2016/800, féachtar leis an Treoir sin leochaileacht leanaí in imeachtaí coiriúla a chur san áireamh agus mar sin iad a spreagadh chun a gceart chun comhairle, cosaint agus ionadaíocht a fháil, a leagtar síos sa dara mír d’Airteagal 47 den Chairt, agus cearta na cosanta a ráthaítear le hAirteagal 48(2) di, a chur chun cinn [féach, de réir analaí, breithiúnais an 5 Meitheamh 2018, Kolev agus páirtithe eile, C‑612/15, EU:C:2018:392, mír 104].
101
Ar an tríú dul síos, soiléirítear an bunphrionsabal go bhfuil sé de cheart ag leanaí cúnamh dlíodóra a fháil in Airteagal 6(3) de Threoir 2016/800 maidir leis an tréimhse óna ndeonófar an ceart sin [féach, de réir analaí, breithiúnas an 12 Márta 2020, VW (Ceart rochtana ar dhlíodóir i gcás neamhláithriú), C‑659/18, EU:C:2020:201, mír 31].
102
Dá bhrí sin, faoi mhír 3, ní mór rochtain a bheith ag leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar dhlíodóir gan moill mhíchuí agus, in aon chás, ón gcéad cheann de na ceithre imeacht shonracha a liostaítear i bpointí (a) go (d) den mhír sin.
103
Maidir leis an gcéim réamhthrialach, go háirithe, tugann dlíodóir cúnamh do leanaí, i gcomhréir le hAirteagal 6(3)(a) de Threoir 2016/800, ‘sula gceistíonn na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile iad’, agus, i gcomhréir le hAirteagal 6(3)(b) den Treoir sin, ‘i gcás ina ndéanann údaráis imscrúdúcháin nó údaráis inniúla eile beart imscrúdaitheach nó beart bailithe fianaise eile’.
104
Ar an gceathrú dul síos, sonraítear in Airteagal 6(4) de Threoir 2016/800 raon feidhme an chirt chun cúnaimh dlíodóra do leanaí.
105
Dá bhrí sin, is léir ó Airteagal 6(4)(a) den Treoir sin go bhfuil sé de cheart ag na leanaí sin bualadh go príobháideach leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht orthu agus cumarsáid a dhéanamh leo, lena n‑áirítear sula gceistíonn na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad. Ina theannta sin, foráiltear le hAirteagal 6(4)(b) go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do na leanaí sin le linn a gceistithe agus nach mór don dlíodóir a bheith in ann páirt éifeachtach a ghlacadh sa cheistiú sin.
106
I ndáil leis sin, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 70 dá Tuairim, murab ionann agus Airteagal 9 de Threoir 2013/48, a bhaineann le daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe nach leanaí iad, ní fhoráiltear le Treoir 2016/800 go bhféadfadh leanaí a gceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir a tharscaoileadh.
107
Ina theannta sin, luaitear in Airteagal 18 den Treoir sin nach mór do na Ballstáit a áirithiú go ráthaítear lena ndlí náisiúnta maidir le cúnamh dlíthiúil feidhmiú éifeachtach an chirt chun cúnaimh dhlíthiúil faoi Airteagal 6 den Treoir sin.
108
Leanann sé ó na breithnithe roimhe seo nach mór deis phraiticiúil agus éifeachtach a thabhairt do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe faoin dlí náisiúnta cúnamh a fháil ó dhlíodóir, sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile iad a cheistiú den chéad uair agus, ar a dhéanaí, ó am an cheistithe sin.
109
I gcás nach bhfuil dlíodóir ceaptha ag leanbh, nó ag sealbhóir freagrachta tuismitheora, sula gceistíonn na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile an leanbh sin, ní mór don leanbh a bheith in ann tairbhe dlíodóra arna cheapadh ag an gcúirt a chabhróidh leis nó léi le linn an cheistithe sin.
110
Ar an dara dul síos, mar a chuir an tAbhcóide Ginearálta in iúl i mír 68 dá Tuairim, leanann sé as an ngá dianriachtanach atá ann a áirithiú go bhfaighidh leanaí cúnamh ó dhlíodóir roimh an gcéad cheistiú ag na póilíní nó ag aon údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile atá i gceannas ar an gceistiú sin, nach féidir leis na húdaráis sin ceistiú den sórt sin a dhéanamh i gcás nach bhfaigheann an leanbh lena mbaineann cúnamh den sórt sin i ndáiríre.
111
Luaitear in Airteagal 6(7) de Threoir 2016/800, i gcás nach mór don leanbh cúnamh a fháil ó dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagal 6, ach nach bhfuil aon dlíodóir i láthair, go gcuirfidh na húdaráis inniúla ceistiú an linbh nó aon bhearta imscrúdaitheacha nó bailithe fianaise eile siar ar feadh tréimhse réasúnta ama, chun go mbeidh dlíodóir i láthair nó, mura bhfuil dlíodóir ceaptha ag an leanbh, chun ceapachán dlíodóra don leanbh a eagrú.
112
Is fíor go bhforáiltear le hAirteagal 6(6) agus (8) de Threoir 2016/800 do mhaoluithe áirithe ar an gceart cúnamh a fháil ó dhlíodóir a chumhdaítear sa Treoir sin. Mar is léir ó na forálacha sin, ní mór do na húdaráis inniúla na maoluithe sin a chinneadh, ar bhonn cás ar chás, chun a chinneadh, i bhfianaise imthosca sonracha gach cáis agus ag féachaint do leas an linbh, an bhfuil bonn cirt leis an maolú atá beartaithe, i gcomhréir leis na coinníollacha dochta a leagtar síos leis na forálacha sin.
113
Dá bhrí sin, ní féidir leis na forálacha céanna maolú a cheadú, ar bhealach ginearálta agus teibí, i gcomhthéacs na reachtaíochta náisiúnta, ar an gceart chun dlíodóir a rochtain do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ag an gcéim réamhthrialach.
114
Sa chás seo, is léir ón bhfaisnéis a chuir an chúirt a rinne an tarchur ar fáil nach bhforáiltear le forálacha ábhartha an dlí náisiúnta, go háirithe Airteagal 79(3) agus Airteagal 301 de k.p.k., d’aon láithreacht shainordaitheach dlíodóra do leanaí a bhfuil amhras fúthu le linn a gceistithe agus, ar bhonn níos ginearálta, sa chéim réamhthrialach d’imeachtaí coiriúla. I gcomhréir leis na forálacha sin, i gcás nach gcoinnítear na leanaí sin, ní fhaigheann siad cúnamh ó dhlíodóir le linn a gceistithe ach amháin i gcás inar iarr siad cúnamh den sórt sin go sainráite. Ina theannta sin, ní chuireann easpa dlíodóra den sórt sin bac ar cheistiú na leanaí sin.
115
Sna himthosca sin, is cosúil, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fhíorú, nach bhfuil reachtaíocht náisiúnta den sórt sin ag luí le hAirteagal 6(1) go (3) de Threoir 2016/800.
116
Chuige sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, chun éifeachtacht fhorálacha uile dhlí Aontais a ráthú, go gceanglaítear le prionsabal an fhorlámhais, go háirithe, go ndéanfaidh cúirteanna náisiúnta léiriú, a mhéid is féidir, ar a ndlí náisiúnta ar shlí atá i gcomhréir le dlí an Aontais [breithiúnas an 8 Márta 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Éifeacht dhíreach), C‑205/20, EU:C:2022:168, mír 35 agus an cásdlí dá dtagraítear].
117
Tá teorainneacha áirithe leis an oibleagáid an dlí náisiúnta a léiriú go comhsheasmhach, áfach, agus ní féidir léi, go háirithe, feidhmiú mar bhonn do léiriú contra legem ar an dlí náisiúnta [breithiúnas an 8 Márta 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Éifeacht dhíreach), C‑205/20, EU:C:2022:168, mír 36 agus an cásdlí dá dtagraítear].
118
Ba cheart a chur in iúl freisin go bhforchuirtear le prionsabal an fhorlámhais ar an gcúirt náisiúnta atá freagrach, faoi chuimsiú a dlínse, as forálacha dhlí an Aontais a chur i bhfeidhm, mura féidir léi rialacha an dlí náisiúnta a léiriú i gcomhréir le ceanglais dhlí an Aontais, lánéifeacht cheanglais an dlí sin sa díospóid atá os a comhair a áirithiú trí aon riail nó cleachtas náisiúnta a chur ar leataobh, más gá, ar a húdarás féin, fiú ina dhiaidh sin, atá ar neamhréir le foráil de chuid dhlí an Aontais a bhfuil éifeacht dhíreach aici, gan gá lena iarraidh go ndéanfar an riail nó an cleachtas náisiúnta sin a dhíothú trí phróiseas reachtach nó bunreachtúil eile, ná le fanacht ar an méid sin [breithiúnais an 8 Márta 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Éifeacht dhíreach), C‑205/20, EU:C:2022:168, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear].
119
Sa chás seo, i bhfianaise fhoclaíocht shoiléir, bheacht agus neamhchoinníollach Airteagal 6(1) go (3) de Threoir 2016/800, ní mór a mheas go bhfuil éifeacht dhíreach aige.
120
Dá bhrí sin, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé, a mhéid is féidir, na forálacha náisiúnta, dá dtagraítear go háirithe i mír 114 den bhreithiúnas seo, a léiriú ar bhealach atá i gcomhréir le dlí an Aontais chun a n‑éifeachtacht iomlán a áirithiú. In éagmais léiriú den sórt sin, is faoin gcúirt sin a bheidh sé neamhaird a thabhairt, uaithi féin, ar fhorálacha an dlí náisiúnta a dhealraíonn a bheith ar neamhréir leis.
121
I bhfianaise na gcúiseanna go léir roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad cheist go gcaithfear Airteagal 6(1) go (3) de Threoir 2016/800, arna léamh i bhfianaise Airteagal 18 den Treoir sin, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi, ar thaobh amháin, go dtabharfaidh dlíodóir cúnamh do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, i gcás inarb iomchuí, arna cheapadh ag an gcúirt, sula ndéanfar iad a cheistiú ag na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile agus, ar a dhéanaí, roimh a gcéad cheistiú agus, ar an taobh eile, go gceadaítear na leanaí sin a cheistiú ina gcáil mar dhaoine atá faoi dhrochamhras in éagmais dlíodóir den sórt sin le linn an cheistithe.
An cúigiú go dtí an seachtú ceist
122
Mar réamhphointe, ba cheart a thabhairt faoi deara go n‑iarrann an chúirt a rinne an tarchur, leis an gcúigiú go dtí an seachtú ceist, ar an gCúirt Bhreithiúnais roinnt forálacha de Threoir 2016/800 a léiriú, go háirithe Airteagal 2(1) agus (2), agus Airteagal 6(1) go (3) agus (7), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 18 den Treoir sin.
123
Is léir ón tarchur chun réamhrialú nach bhfuil an chúirt a rinne an tarchur cinnte an bhfuil ceart daoine a raibh stádas linbh acu ag an am a raibh siad ina n‑ábhar d’imeachtaí coiriúla chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt, a bhí ina ábhar don chéad go dtí an ceathrú ceist a cuireadh faoina bráid le haghaidh réamhrialú, a chríochnaíonn nuair a bhíonn 18 mbliana d’aois slánaithe ag na daoine sin.
124
Dá bhrí sin, ní mór a thuiscint go mbaineann na ceisteanna sin go bunúsach le hAirteagal 2 de Threoir 2016/800, lena sainítear raon feidhme na Treorach sin, agus go háirithe míreanna 1 agus 3 den Airteagal sin.
125
Sna himthosca sin, ní mór a mheas, leis an gcúigiú ceist go dtí an seachtú ceist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, go bhfiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an gcaithfear Airteagal 2(1) agus (3) de Threoir 2016/800 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear go scoirfidh an ceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt go huathoibríoch do dhaoine a raibh stádas linbh acu tráth a raibh siad ina n‑ábhar d’imeachtaí coiriúla, ach a shroich 18 mbliana d’aois ina dhiaidh sin, a mhéid nach féidir a mheas leis an reachtaíocht sin an bhfuil cur i bhfeidhm na Treorach sin nó cuid dá forálacha agus, dá bhrí sin, cur i bhfeidhm na gceart atá inti, iomchuí i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht na ndaoine sin. Ina theannta sin, iarrann an chúirt sin, má thugtar freagra dearfach ar na ceisteanna sin, an gá do chúirt ar tugadh cás coiriúil os a comhair an reachtaíocht náisiúnta sin a fhágáil gan feidhm.
126
Faoi Airteagal 2(1) de Threoir 2016/800, tá feidhm ag an Treoir sin maidir le leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, go dtí go ndéanfar an cinneadh críochnaitheach maidir le cion coiriúil a bheith déanta ag an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, lena n‑áirítear, i gcás inarb infheidhme, pianbhreith a ghearradh agus an cinneadh maidir le haon achomharc. I ndáil leis sin, sainmhínítear in Airteagal 3(1) den Treoir sin an coincheap ‘leanbh’ mar aon duine nach bhfuil 18 bliain slánaithe acu.
127
Maidir le daoine a bhí ina leanaí tráth a raibh siad ina n‑ábhar d’imeachtaí coiriúla ach a bhain 18 mbliana d’aois amach ina dhiaidh sin, sonraítear sa chéad abairt d’Airteagal 2(3) de Threoir 2016/800, cé is moite de na hAirteagail dá dtagraítear san fhoráil sin, lena dtagraítear do shealbhóir na freagrachta tuismitheora, go bhfuil feidhm ag an Treoir sin maidir le cibé daoine nuair is iomchuí í a chur i bhfeidhm ag féachaint d’imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht na ndaoine sin.
128
Dá bhrí sin, leanann daoine a bhí ina leanaí nuair a bhí siad faoi réir imeachtaí coiriúla de na cearta dá bhforáiltear i dTreoir 2016/800 a theachtadh, agus go háirithe an ceart cúnamh a fháil ó dhlíodóir, i gcomhréir le hAirteagal 6 den Treoir sin, nuair a bheidh 18 mbliana d’aois slánaithe ag na daoine sin le linn na n‑imeachtaí sin agus gur cinneadh gurb iomchuí cur i bhfeidhm na Treorach sin i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht na ndaoine sin.
129
Ní mór a lua, má chinntear, i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla, nach bhfuil cur i bhfeidhm Threoir 2016/800 nó cuid dá forálacha iomchuí, go dtagann an duine a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe aige faoi raon feidhme Threoir 2012/13, Threoir 2013/48 agus Threoir 2016/343, atá infheidhme maidir le daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe in imeachtaí coiriúla gan beann ar a n‑aois. Sa chás sin, tá na cearta dá bhforáiltear leis na Treoracha sin acu, faoi na coinníollacha atá leagtha síos iontu.
130
Mar is léir ó fhoclaíocht na chéad abairte d’Airteagal 2(3) de Threoir 2016/800, braitheann an cheist maidir le cur i bhfeidhm na Treorach sin nó roinnt dá forálacha maidir le daoine a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe acu le linn na n‑imeachtaí a bhfuil siad faoina réir ar imthosca uile an cháis agus, dá bhrí sin, ní mór í a mheasúnú ar bhonn cás ar chás.
131
Sna himthosca sin, leis an gceanglas nach mór cur i bhfeidhm Threoir 2016/800 nó cuid dá forálacha a bheith iomchuí, ní cheadaítear ar bhealach ar bith do Bhallstát gach duine a eisiamh, ar bhealach ginearálta agus teibí, a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe acu le linn na n‑imeachtaí a bhfuil siad faoina réir, ó na cearta a bunaíodh le Treoir 2016/800, agus go háirithe an ceart cúnamh a fháil ó dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagal 6 den Treoir sin.
132
Déantar an léiriú seo, nach bhféadfaidh Ballstáit, le Rialachán, an teorainn aoise absalóideach a shocrú chun tairbhiú de na cearta a thugtar leis an Treoir seo ag 18 mbliana d’aois leis an dara habairt d’Airteagal 2(3) de Threoir 2016/800, lena bhforáiltear go bhféadfaidh na Ballstáit a chinneadh gan an Treoir sin a chur i bhfeidhm maidir le daoine a bhfuil 21 bhliain d’aois slánaithe acu.
133
Dá bhrí sin, cuirtear cosc le hAirteagal 2(3) de Threoir 2016/800 ar reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear go huathoibríoch go scoirfidh an ceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt, i gcomhréir le hAirteagal 6(1) go (3) de Threoir 2016/800, arna léamh i bhfianaise Airteagal 18 den Treoir sin, do dhaoine a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe acu le linn na n‑imeachtaí coiriúla a bhfuil siad faoina réir ach a bhí ina leanaí tráth a tionscnaíodh na himeachtaí sin ina n‑aghaidh, a mhéid nach bhfágann an reachtaíocht sin gur féidir a mheas an iomchuí cur i bhfeidhm na Treorach sin nó cuid dá forálacha agus, dá bhrí sin, cur i bhfeidhm na gceart atá inti i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht na ndaoine sin.
134
Sa chás seo, is léir ón bhfaisnéis a chuir an chúirt a rinne an tarchur ar fáil go bhforáiltear le forálacha an dlí náisiúnta, go háirithe Airteagal 79(1)(1) de k.p.k., i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla, nach mór don duine a ionchúiseofar cúnamh a fháil ó dhlíodóir ach amháin má tá sé nó sí faoi bhun 18 mbliana d’aois. Go praiticiúil, measann cúirteanna na Polainne, ar an mbunús dlí sin, nach bhfuil rannpháirtíocht dlíodóra sna himeachtaí éigeantach a thuilleadh nuair a bheidh 18 mbliana d’aois slánaithe ag an gcúisí nó ag an amhrastach, agus mar thoradh air sin go mbainfear an dlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt dá shainordú go huathoibríoch.
135
I gcomhréir leis an gcásdlí dá dtagraítear i míreanna 116 go 118 den bhreithiúnas seo, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé léiriú a dhéanamh, a mhéid is féidir, ar na forálacha náisiúnta lena rialaítear an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir, ar bhealach atá i gcomhréir le dlí an Aontais chun éifeachtacht iomlán an chirt sin a áirithiú. In éagmais léiriú den sórt sin, is faoin gcúirt sin a bheidh sé, ós rud é go gcomhlíonann Airteagal 2(1) agus (3) de Threoir 2016/800 na coinníollacha a leagtar amach i mír 119 den bhreithiúnas seo agus go bhfuil éifeacht dhíreach aige, dá treoir féin, neamhaird a thabhairt ar aon fhorálacha náisiúnta a dhealraíonn a bheith ar neamhréir leis.
136
I bhfianaise na gcúiseanna go léir roimhe seo, is é an freagra ar an gcúigiú go dtí an seachtú ceist nach mór Airteagal 2(1) agus (3) de Threoir 2016/800 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear go scoirfidh an ceart chun cúnamh a fháil ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt go huathoibríoch do dhaoine a bhí ina leanaí tráth a bhí siad ina n‑ábhar d’imeachtaí coiriúla ach, ina dhiaidh sin, a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe acu, a mhéid nach bhfágann reachtaíocht den sórt sin gur féidir a mheas an iomchuí cur i bhfeidhm na Treorach sin nó cuid dá forálacha agus, dá bhrí sin, cur i bhfeidhm na gceart atá inti i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht na ndaoine sin.
An t‑ochtú go dtí an deichiú ceist
137
Leis an ochtú go dtí an deichiú ceist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, iarrann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800, arna léamh i bhfianaise Airteagal 5(1) di, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi go bhfaighidh leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, in éineacht le sealbhóir na freagrachta tuismitheora, ar a dhéanaí sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile na leanaí sin a cheistiú den chéad uair, i dteanga shimplí inrochtana, lena gcuirtear san áireamh riachtanais shonracha agus leochaileachtaí na leanaí sin, faisnéis faoina gcearta i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2012/13 agus faoi na cearta a bhunaítear le Treoir 2016/800.
138
Mar is léir ó aithris 1 de Threoir 2016/800, is é is cuspóir don Treoir sin coimircí nós imeachta a bhunú chun a áirithiú go mbeidh leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla in ann na himeachtaí sin a thuiscint agus a leanúint. Faoi Airteagal 1 den Treoir sin, sainítear leis an Treoir sin rialacha íosta comhchoiteanna a bhaineann, go háirithe, leis an gceart chun faisnéise, a rialaítear go sonrach leis na forálacha a leagtar amach in Airteagal 4 den Treoir sin.
139
Ar an gcéad dul síos, i gcomhréir leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800, áiritheoidh na Ballstáit, i gcás ina gcuirtear leanaí ar an eolas gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, go gcuirfear faisnéis ar fáil dóibh go pras faoina gcearta, i gcomhréir le Treoir 2012/13, agus faoi ghnéithe ginearálta sheoladh na n‑imeachtaí.
140
Maidir leis an gceart chun faisnéis a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 1 de Threoir 2012/13, chinn an Chúirt cheana féin go leanann sé ó Airteagal 3 den Treoir sin go mbaineann an ceart sin, go háirithe, le ceart daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe go gcuirfí ar an eolas iad, ar a laghad, faoi na cearta nós imeachta éagsúla dá dtagraítear san Airteagal sin, lena n‑áirítear an ceart chun comhairle dhlíthiúil shaor in aisce a fháil agus na coinníollacha chun comhairle den sórt sin a fháil, an ceart chun faisnéis a fháil faoin gcúiseamh, an ceart chun ateangaireachta agus aistriúcháin agus an ceart chun bheith i do thost [féach, chuige sin, breithiúnas an 9 Samhain 2023, BK (Cion a athaicmiú), C‑175/22, EU:C:2023:844, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear].
141
I ndáil leis sin, mar is léir ó aithris 31 de Threoir 2016/343, baineann an fhaisnéis a fhaigheann daoine cúisithe faoina gcearta nós imeachta faoi Airteagal 3 de Threoir 2012/13 ní hamháin leis an gceart bheith i do thost, ach leis an gceart gan tú féin a ionchoiriú freisin, ar dhá cheart iad nach mór do na Ballstáit a ráthú do na daoine sin, i gcomhréir le hAirteagal 7 de Threoir 2016/343.
142
Ina theannta sin, foráiltear leis an dara fomhír d’Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800 nach mór leanaí a chur ar an eolas faoi na cearta a bhunaítear go sonrach leis an Treoir sin agus, go háirithe, faoi na cearta a liostaítear i bpointe (a) den dara fomhír d’Airteagal 4(1) di.
143
Baineann an fhaisnéis sin go háirithe, ar thaobh amháin, leis an gceart atá ag na leanaí sin cúnamh dlíodóra a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 6 den Treoir sin, i gcás inarb iomchuí, arna dhéanamh ag an cúirt, i gcomhréir le hAirteagal 18 den Treoir sin.
144
Ar an taobh eile, baineann an fhaisnéis sin freisin leis an gceart sealbhóir na freagrachta tuismitheora a chur ar an eolas, dá bhforáiltear in Airteagal 5 de Threoir 2016/800, agus leis an gceart an sealbhóir sin a bheith in éineacht leis le linn chéimeanna na n‑imeachtaí seachas na héisteachtaí, dá bhforáiltear in Airteagal 15(4) den Treoir sin. Mar is léir ó fhoclaíocht Airteagal 5(1) den Treoir sin, gheobhaidh an sealbhóir sin, a luaithe is féidir, an fhaisnéis chéanna agus atá an leanbh i dteideal a fháil i gcomhréir le hAirteagal 4 de Threoir 2016/800.
145
Ar an dara dul síos, ba cheart a thabhairt faoi deara, faoin gcéad fhomhír agus faoin dara fomhír d’Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800, nach mór an fhaisnéis nach mór do leanaí a fháil faoina gcearta i gcomhréir leis an bhforáil sin, nuair a chuirtear in iúl dóibh gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, a chur in iúl dóibh ‘go pras’.
146
I ndáil leis sin, maidir le Treoir 2012/13, dá dtagraítear sa chéad fhomhír agus sa dara fomhír d’Airteagal 4(1), chinn an Chúirt Bhreithiúnais, chun go mbeidh sí éifeachtach, nach mór cearta a nochtadh ag céim luath den nós imeachta. Is léir ó Airteagal 2 den Treoir sin go bhfuil feidhm ag an Treoir ‘ón uair a chuireann údaráis inniúla Bhallstáit ar an eolas iad, trí fhógra oifigiúil nó eile, go bhfuil amhras ann go ndearna siad cion coiriúil’. Dá bhrí sin, foráiltear le hAirteagal 3 den Treoir sin go ‘[n]áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear faisnéis ar fáil go pras do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe maidir leis na cearta nós imeachta [...] chun gur féidir na cearta sin a fheidhmiú go héifeachtach’ [breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2019, Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, mír 50].
147
Tá sé i gceist leis an gceart a bheith curtha ar an eolas faoi do chearta cothroime imeachtaí coiriúla a chaomhnú agus éifeachtacht chearta na cosanta a áirithiú, ó chéimeanna luatha na n‑imeachtaí sin. I ndáil leis sin, luaitear in aithris 19 de Threoir 2012/13 nach mór an ceart chun a bheith curtha ar an eolas faoina chearta a chur chun feidhme ‘ar a dhéanaí sula ndéanfaidh na póilíní an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a cheistiú go hoifigiúil den chéad uair’. Thairis sin, is í an tréimhse díreach tar éis cailleadh na saoirse an baol is mó go mbainfí mí-úsáid as admhálacha, ionas go bhfuil sé ‘riachtanach aon duine atá faoi dhrochamhras nó aon duine atá cúisithe a chur ar an eolas go pras faoina chearta, is é sin le rá gan mhoill tar éis a ghabhála agus ar an mbealach is éifeachtaí is féidir,’ mar is léir ó mhír 24 den togra ón gCoimisiún le haghaidh Treorach an 20 Iúil 2010 [COM (2010) 392 final], as ar eascair Treoir 2012/13 (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2019, Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, míreanna 51 agus 52).
148
I bhfianaise na tagartha do Threoir 2012/13 le hAirteagal 4(1) de Threoir 2016/800, leanann sé ón bhforáil dheireanach sin nach mór do leanaí faisnéis a fháil maidir lena gcearta a luaithe is féidir ón uair a chuirtear in iúl dóibh gur daoine iad atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla. Ní mór faisnéis faoi na cearta sin a chur ar fáil, ar a dhéanaí, sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile na leanaí a cheistiú den chéad uair [féach, go háirithe, breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2019, Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, mír 53].
149
Ba cheart a thabhairt faoi deara freisin gurb é soláthar na faisnéise sin, ar a dhéanaí, roimh a gcéad cheistiú, an t‑aon cheann atá in ann éifeachtacht na gceart nach mór leanaí a chur ar an eolas ina leith a áirithiú, go háirithe an ceart cúnamh a fháil ó dhlíodóir i gcomhréir le hAirteagal 6 de Threoir 2016/800 agus, dá bhrí sin, a chur ar a gcumas a gceart chun cosanta a fheidhmiú go héifeachtach, mar a leanas ón bhfreagra ar an gcéad cheist go dtí an ceathrú ceist.
150
Ar an tríú dul síos, is léir ó Airteagal 4(2) de Threoir 2016/800 nach mór an fhaisnéis dá dtagraítear in Airteagal 4(1) den Treoir sin a chur ar fáil dóibh i scríbhinn agus/nó ó bhéal, i ‘dteanga shimplí agus inrochtana’.
151
I ndáil leis sin, maidir le hAirteagal 3(2) de Threoir 2012/13, d’fhorchuir reachtas an Aontais ar na Ballstáit an oibleagáid a áirithiú go dtabharfar faisnéis a chuirtear ar fáil faoin gceart chun faisnéis a fháil faoi chearta an duine ‘ó bhéal nó i scríbhinn, i bhfriotal simplí inrochtana, agus aon riachtanais ar leith atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe, agus atá leochaileach, á gcur san áireamh’ [féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Meán Fómhair 2019, Rayonna prokuratura Lom, C‑467/18, EU:C:2019:765, mír 47].
152
Luaitear in aithris 18 de Threoir 2016/800 nach mór an fhaisnéis atá le soláthar do leanaí, i gcomhréir le hAirteagal 4 den Treoir sin, a sholáthar agus riachtanais shonracha agus leochaileachtaí leanaí á gcur san áireamh.
153
Dá bhrí sin, ní mór do na leanaí sin an fhaisnéis sin a fháil i dteanga atá simplí agus inrochtana go leor lena gcuirtear ar a gcumas, ag féachaint go háirithe do riachtanais shonracha agus do leochaileacht shonrach na leanaí, tuiscint éifeachtach a fháil, sula gceisteoidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad, go bhfuil na cearta dá dtagraítear in Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800 acu. Áirítear ar na cearta sin, go háirithe, an ceart chun cúnamh dlíodóra a fháil, dá bhforáiltear in Airteagal 6 den Treoir sin, an ceart chun sealbhóir na freagrachta tuismitheora a chur ar an eolas freisin faoi na cearta sin, i gcomhréir le hAirteagal 5 den Treoir sin, agus an ceart atá ag an sealbhóir sin dul in éineacht leis na leanaí sin le linn chéimeanna na n‑imeachtaí seachas na héisteachtaí, i gcomhréir le hAirteagal 15(4) de Threoir 2016/800.
154
Sa chás seo, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur, i gcomhréir le dlí na Polainne, go dtugtar foirm faisnéise do dhaoine fásta, do mhionaoisigh cúisithe, nach bhfuil aon fhaisnéis shonrach ann atá beartaithe do leanaí. Ina theannta sin, ní fhoráiltear don fhoirm sin a chur in iúl do na sealbhóirí freagrachta tuismitheora as na leanaí sin.
155
Is léir ó na ceanglais a leagtar amach i mír 153 den bhreithiúnas seo, i gcás ina bhforáiltear leis an dlí náisiúnta do dhoiciméad caighdeánaithe chun daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe a chur ar an eolas i scríbhinn faoina gcearta i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2012/13, nach féidir an doiciméad sin a úsáid chun leanaí atá sa chás céanna a chur ar an eolas, i gcomhréir le hAirteagal 4 de Threoir 2016/800.
156
Ní chomhlíonann doiciméad den sórt sin, a mhéid atá sé beartaithe do dhaoine fásta, ar thaobh amháin, an gá atá le faisnéis faoi na cearta atá ag na leanaí sin a chur ar fáil i scríbhinn agus/nó ó bhéal, i dteanga shimplí agus inrochtana dóibh agus, ar an taobh eile, níl sé beartaithe na leanaí sin a chur ar an eolas faoi na cearta a bhunaítear go sonrach leis an Treoir sin.
157
I gcomhréir leis an gcásdlí dá dtagraítear i míreanna 116 go 118 den bhreithiúnas seo, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé léiriú a dhéanamh, a mhéid is féidir, ar na forálacha náisiúnta lena rialaítear faisnéis daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine cúisithe ar bhealach atá comhsheasmhach le dlí an Aontais chun a n‑éifeachtacht iomlán a áirithiú. In éagmais léiriú den sórt sin, is faoin gcúirt sin a bheidh sé, ós rud é go gcomhlíonann Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800 na coinníollacha dá dtagraítear i mír 119 den bhreithiúnas seo agus go bhfuil éifeacht dhíreach aige, dá Treoir féin, neamhaird a thabhairt ar aon fhorálacha náisiúnta a dhealraíonn a bheith ar neamhréir leis an Treoir sin.
158
I bhfianaise na gcúiseanna go léir roimhe seo, is é an freagra ar an ochtú go dtí an deichiú ceist nach mór Airteagal 4(1) de Threoir 2016/800, arna léamh i bhfianaise Airteagal 5(1) di, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi go bhfaighidh leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, in éineacht le sealbhóir na freagrachta tuismitheora, ar a dhéanaí sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile na leanaí sin a cheistiú den chéad uair, i dteanga shimplí inrochtana, lena gcuirtear san áireamh riachtanais shonracha agus leochaileachtaí na leanaí sin, faisnéis maidir lena gcearta i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2012/13 agus maidir leis na cearta a bunaíodh le Treoir 2016/800.
An 11ú ceist agus an 12ú ceist
159
Mar réamhphointe, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go mbaineann an 11ú ceist le léiriú Airteagail 18 agus 19 de Threoir 2016/800, chun a chinneadh, go bunúsach, an gcuireann na forálacha sin d’oibleagáid ar chúirt ar tugadh cás coiriúil os a comhair neamhaird a thabhairt ar ráitis ionchoiritheacha a rinne leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, le linn do na póilíní iad a cheistiú, gan aird a thabhairt ar na cearta a eascraíonn as an Treoir sin.
160
A mhéid a bhaineann Airteagal 18 leis an gceart chun cúnaimh dhlíthiúil agus go bhfuil an ceart sin nasctha, mar is léir ó mhír 107 den bhreithiúnas seo, le feidhmiú an chirt chun rochtain a fháil ar dhlíodóir, ní mór a mheas go mbaineann an cheist sin go bunúsach le léiriú Airteagal 19 den Treoir sin, a bhaineann le leigheasanna.
161
Ar an dara dul síos, is léir ó na doiciméid atá os comhair na Cúirte gur dhiúltaigh an chúirt a rinne an tarchur don fhianaise, bunaithe ar na ráitis inchoiritheacha, gurb amhlaidh, sa chás seo, a rinne na mionamhrastaigh ag an gcéim réamhthrialach in éagmais dlíodóra, cé nár comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos chuige sin le hAirteagal 168a de k.p.k.
162
Dá réir sin, ní mór a thuiscint go n‑iarrann an chúirt a rinne an tarchur, lena 11ú ceist agus lena 12ú ceist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 19 de Threoir 2016/800 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta nach gceadaíonn do chúirt a dhearbhú, i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla, go bhfuil fianaise ionchoiritheach neamh-inghlactha a eascraíonn as ráitis arna ndéanamh ag leanbh le linn ceistiú arna dhéanamh ag na póilíní de shárú ar an gceart chun dlíodóir a rochtain, dá bhforáiltear in Airteagal 6 de Threoir 2016/800. Ina theannta sin, iarrann an chúirt sin, má thugtar freagra dearfach ar na ceisteanna sin, an gá do chúirt ar tugadh cás coiriúil os a comhair an reachtaíocht sin a fhágáil gan feidhm.
163
Faoi Airteagal 19 de Threoir 2016/800, áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh leigheas éifeachtach ag leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla i gcomhréir leis an dlí náisiúnta i gcás sárú ar a gcearta faoin treoir sin.
164
Faoin Airteagal sin, ní mór do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a bheith in ann, dá bhrí sin, agóid éifeachtach a dhéanamh i gcoinne shárú na gceart sin, lena n‑áirítear, mar is léir ó na freagraí a tugadh ar an gcéad cheist go dtí an 10ú ceist, na cearta a ráthaítear in Airteagail 4 go 6 de Threoir 2016/800.
165
Ní rialaítear le hAirteagal 19 den Treoir sin, áfach, na hiarmhairtí féideartha a chaithfidh cúirt na trialach a tharraingt, in éagmais agóid den sórt sin, ón mainneachtain sin inghlacthacht na fianaise a fuarthas de shárú ar na cearta a thugtar leis an Treoir sin a chur san áireamh.
166
Is amhlaidh atá i gcás Threoir 2012/13, dá dtagraítear in Airteagal 4 de Threoir 2016/800, agus Threoir 2013/48, dá dtagraítear in Airteagal 6 de Threoir 2016/800, agus ina bhfuil forálacha atá comhchosúil le forálacha Airteagal 19 de Threoir 2016/800.
167
Is fíor go bhforáiltear le hAirteagal 12(2) de Threoir 2013/48 go n‑áiritheoidh na Ballstáit go n‑urramófar cearta na cosanta agus cothroime na n‑imeachtaí agus measúnú á dhéanamh ar ráitis arna ndéanamh ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe nó ar fhianaise a fuarthas de shárú ar a gceart chun dlíodóir a rochtain, nó i gcás inar údaraíodh maolú ar an gceart sin. Tá foráil chomhchosúil in Airteagal 10(2) de Threoir 2016/343 a mhéid a bhaineann le ráitis agus fianaise a fuarthas de shárú ar an gceart bheith i do thost nó ar an gceart gan tú féin a ionchoiriú.
168
Mar sin féin, níl sé i gceist leis na forálacha sin socruithe agus scéimeanna náisiúnta maidir le hinghlacthacht fianaise a rialú ós rud é, mar is léir ó fhoclaíocht iarbhír na bhforálacha sin, go bhfuil feidhm acu ‘gan dochar’ maidir leis na rialacha agus na córais náisiúnta sin.
169
Dá bhrí sin, mar atá dlí an Aontais faoi láthair, is faoin dlí náisiúnta amháin atá sé, i bprionsabal, na rialacha a chinneadh maidir le hinghlacthacht, i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla, fianaise a fuarthas de shárú ar na cearta a thugtar le Treoir 2016/800 [breithiúnas an 30 Aibreán 2024, M.N. (EncroChat), C‑670/22, EU:C:2024:372, mír 128].
170
In éagmais rialacha an Aontais sa réimse seo, tá sé de dhualgas ar ord dlíthiúil inmheánach gach Ballstáit, i gcomhréir le prionsabal an neamhspleáchais ó thaobh nósanna imeachta, rialacha mionsonraithe nós imeachta imeachtaí dlíthiúla a bhunú lena mbeartaítear a áirithiú go gcosnófar na cearta a fhaigheann daoine aonair ó dhlí an Aontais, ar choinníoll, áfach, nach bhfuil siad níos lú fabhair na rialacha sin ná na rialacha lena rialaítear cásanna comhchosúla faoi réir an dlí baile (prionsabal na coibhéise) agus nár cheart dóibh a fhágáil go mbeadh sé ródheacair nó dodhéanta sa chleachtas na cearta a thugtar le dlí an Aontais a fheidhmiú (prionsabal na héifeachtúlachta) [breithiúnas an 30 Aibreán 2024, M.N. (EncroChat), C‑670/22, EU:C:2024:372, mír 129 agus an cásdlí dá dtagraítear].
171
I ndáil leis sin, go sonrach, maidir le prionsabal na héifeachtachta, ní mór a mheabhrú gurb é cuspóir na rialacha náisiúnta maidir le hinghlacthacht agus úsáid faisnéise agus fianaise, i gcomhréir leis na roghanna arna ndéanamh leis an dlí náisiúnta, cosc a chur ar fhaisnéis agus ar fhianaise a fuarthas go neamhdhleathach dochar míchuí a dhéanamh do dhuine a bhfuil amhras ann go ndearna sé cionta coiriúla. Is féidir an cuspóir sin a bhaint amach, de réir an dlí náisiúnta, ní hamháin trí thoirmeasc ar úsáid faisnéise agus fianaise den sórt sin, ach freisin trí rialacha agus cleachtais náisiúnta lena rialaítear measúnú agus ualú faisnéise agus fianaise, nó fiú trína neamhdhleathacht a chur san áireamh agus an phianbhreith á cinneadh [breithiúnas an 2 Márta 2021, Prokuratuur (Coinníollacha maidir le rochtain ar shonraí a bhaineann le cumarsáid leictreonach), C‑746/18, EU:C:2021:152, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear].
172
Ní mór measúnú a dhéanamh ar an ngá atá le faisnéis agus fianaise a fhaightear de shárú ar cheanglais dhlí an Aontais a eisiamh i bhfianaise, go háirithe, an riosca a bhaineann le hinghlacthacht faisnéise agus fianaise den sórt sin chun prionsabal na sáraíochta a chomhlíonadh agus, dá bhrí sin, an ceart chun triail chóir a fháil [breithiúnas an 2 Márta 2021, Prokuratuur (Coinníollacha maidir le rochtain ar shonraí a bhaineann le cumarsáid leictreonach), C‑746/18, EU:C:2021:152, mír 44].
173
I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go léirítear go sonrach leis an gceart chun faisnéise, dá bhforáiltear in Airteagal 4 de Threoir 2016/800, agus leis an gceart chun dlíodóir a rochtain, dá bhforáiltear in Airteagal 6 den Treoir sin, na cearta bunúsacha chun triail chóir a fháil agus an urraim do chearta na cosanta, mar a chumhdaítear, go háirithe, in Airteagail 47 agus 48(2) den Chairt [féach, de réir analaí, breithiúnas an 1 Lúnasa 2022, TL (Easpa ateangaire agus aistriúcháin), C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, mír 42].
174
Dá bhrí sin, ní cheanglaítear le dlí an Aontais ar na Ballstáit foráil a dhéanamh maidir leis an bhféidearthacht a bheith ag cúirt a dhearbhú go bhfuil fianaise a fuarthas ó ráitis a rinne leanbh le linn ceistiú póilíneachta de shárú ar na cearta dá bhforáiltear i dTreoir 2016/800 neamh-inghlactha, ar choinníoll, áfach, i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla, go bhfuil an chúirt sin in ann, ar an gcéad dul síos, a fhíorú gur urramaíodh na cearta sin, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 48(2) den Chairt, agus, ar an dara dul síos, na hiarmhairtí go léir a eascraíonn as an sárú sin a tharraingt, go háirithe maidir le luach cruthúnais na fianaise a fuarthas sna himthosca sin.
175
I gcomhréir leis an gcásdlí dá dtagraítear i míreanna 116 go 118 den bhreithiúnas seo, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a fhíorú an gcomhlíonann na forálacha náisiúnta ábhartha na ceanglais dá dtagraítear sa mhír roimhe seo den bhreithiúnas seo agus, más gá, na forálacha sin a léiriú, a mhéid is féidir, ar bhealach atá i gcomhréir le dlí an Aontais chun a n‑éifeachtacht iomlán a áirithiú. In éagmais léiriú den sórt sin, is faoin gCúirt a bheidh sé, ag féachaint don fhíoras, mar a tugadh le fios i mír 119 den bhreithiúnas seo, go bhfuil éifeacht dhíreach ag Airteagal 6(1) go (3) de Threoir 2016/800, neamhaird a thabhairt, uaithi féin, ar fhorálacha an dlí náisiúnta a dhealraíonn a bheith ar neamhréir leis an Treoir sin.
176
I bhfianaise an mhéid sin go léir, is é an freagra ar an 11ú ceist agus ar an 12ú ceist nach mór Airteagal 19 de Threoir 2016/800 a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta lena gceadaítear do chúirt, i gcomhthéacs imeachtaí coiriúla, a dhearbhú go bhfuil fianaise ionchoiritheach atá bunaithe ar ráitis arna ndéanamh ag leanbh le linn an cheistiúcháin arna dhéanamh ag na póilíní lena sáraítear an ceart chun rochtain a fháil ar dhlíodóir, dá bhforáiltear in Airteagal 6 de Threoir 2016/800, ar choinníoll, áfach, in imeachtaí coiriúla, go bhfuil an chúirt sin in ann, ar thaobh amháin, a fhíorú gur urramaíodh na cearta sin, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 agus Airteagal 48(2) den Chairt, agus, ar an taobh eile, na hiarmhairtí go léir a eascraíonn as an sárú sin a tharraingt, go háirithe maidir le luach cruthúnais na fianaise a fuarthas sna himthosca sin.
Costais
177
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Tríú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.
Maidir le hAirteagal 6(1) go (3) de Threoir (AE) 2016/800 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Bealtaine 2016 maidir leis na coimircí nós imeachta do leanaí atá faoi dhrochamhras nó do dhaoine cúisithe in imeachtaí coiriúla, arna léamh i bhfianaise Airteagal 18 den Treoir sin,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi, ar an gcéad dul síos, do leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe cúnamh a fháil ó dhlíodóir, i gcás inarb iomchuí, arna cheapadh ag an gcúirt, sula gceistíonn na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó breithiúnach eile iad agus, ar a dhéanaí, roimh a gcéad cheistiú agus, ar an dara dul síos, ceadaítear na leanaí sin a cheistiú ina gcáil mar dhaoine atá faoi dhrochamhras in éagmais dlíodóir den sórt sin le linn an cheistiúcháin.
2.
Maidir le hAirteagal 2(1) agus (3) de Threoir 2016/800,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cuirtear cosc ar reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear go dtiocfaidh deireadh go huathoibríoch leis an gceart cúnamh a fháil ó dhlíodóir arna cheapadh ag an gcúirt do dhaoine a bhí ina leanaí tráth a tháinig siad chun bheith ina n‑ábhar d’imeachtaí coiriúla, ach a bhfuil 18 mbliana d’aois slánaithe acu ina dhiaidh sin, a mhéid nach bhfágann reachtaíocht den sórt sin gur féidir a shuíomh an bhfuil cur i bhfeidhm na Treorach sin nó cur i bhfeidhm roinnt dá forálacha agus, dá bhrí sin, cur i bhfeidhm na gceart atá inti, iomchuí i bhfianaise imthosca uile an cháis, lena n‑áirítear aibíocht agus leochaileacht na ndaoine sin.
3.
Maidir le hAirteagal 4(1) de Threoir 2016/800, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 5(1) den Treoir sin,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi go bhfaighidh leanaí atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in imeachtaí coiriúla, le sealbhóir na freagrachta tuismitheora, ar a dhéanaí sula ndéanfaidh na póilíní nó údarás forfheidhmithe dlí nó údarás breithiúnach eile na leanaí sin a cheistiú den chéad uair, i dteanga shimplí inrochtana, lena gcuirtear san áireamh riachtanais shonracha agus leochaileachtaí sonracha na leanaí sin, faisnéis maidir lena gcearta i gcomhréir le hAirteagal 3 de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla, agus maidir leis na cearta a bunaíodh le Treoir 2016/800.
4.
Maidir le hAirteagal 19 de Threoir 2016/800,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta nach gceadaíonn do chúirt, in imeachtaí coiriúla, a dhearbhú go bhfuil fianaise a fuarthas ó ráitis arna ndéanamh ag leanbh do-ghlactha le linn do na póilíní a bheith ag ceistiú an chirt chun dlíodóir a rochtain, dá bhforáiltear in Airteagal 6 de Threoir 2016/800, ar choinníoll, áfach, in imeachtaí coiriúla, go bhfuil an chúirt sin in ann, ar thaobh amháin, a fhíorú gur urramaíodh na cearta sin, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 agus Airteagal 48(2) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh, agus, ar an taobh eile, iarmhairtí uile an tsáraithe sin a tharraingt, go háirithe maidir le luach cruthúnais na fianaise a fuarthas sna himthosca sin.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Pholainnis.