Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 13ης Νοεμβρίου 2025 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 2 ΣΕΕ – Άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ – Αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών – Οδηγία
2003/88/EK – Εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας – Υπερωριακή εργασία των δικαστών – Εθνική νομοθεσία που προβλέπει αντιστάθμιση με χρόνο ανάπαυσης αποκλειομένης της χρηματικής αποζημίωσης – Κατάλληλες αποδοχές »
Στην υπόθεση C‑272/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία), με απόφαση της 8ης Απριλίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Απριλίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
HZ
κατά
Tribunalul Galaţi,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του πρώτου τμήματος, I. Ziemele (εισηγήτρια), A. Kumin και S. Gervasoni, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: T. Ćapeta
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Ρουμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις E. Gane, L. Ghiţă και L. Liţu,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις K. Herrmann, D. Recchia και E. A. Stamate,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, εξεταζόμενου υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ΣΕΕ, των σημείων 5 και 7 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, που εγκρίθηκε κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Στρασβούργο στις 9 Δεκεμβρίου 1989, καθώς και των άρθρων 3 και 5 έως 7 της οδηγίας 2003/88/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (ΕΕ 2003, L 299, σ. 9).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του HZ, δικαστή που υπηρετεί στο Tribunalul Galaţi (πρωτοδικείο Γαλατσίου, Ρουμανία), και του εν λόγω δικαστηρίου σχετικά με την καταβολή χρηματικής αποζημίωσης για τις ώρες εργασίας που είχε πραγματοποιήσει ο HZ λόγω των πρόσθετων καθηκόντων που του είχαν ανατεθεί από το 2019.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο Κοινοτικός Χάρτης των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων
3        Τα σημεία 5 και 7 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων προβλέπουν τα εξής:
«5.      Κάθε απασχόληση πρέπει να αμείβεται δίκαια.
Για τον σκοπό αυτό, και σύμφωνα με τα ισχύοντα σε κάθε χώρα, πρέπει:
–        είτε να καθιερωθεί μια δίκαιη αμοιβή, δηλαδή μια αμοιβή που εξασφαλίζει στους εργαζομένους ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο,
–        είτε να εξασφαλίζεται, για τους εργαζομένους που υπόκεινται σε καθεστώς εργασίας διαφορετικό από τη σύμβαση πλήρους απασχολήσεως και αορίστου χρόνου, δίκαιος μισθός αναφοράς,
–        να μη δύνανται οι μισθοί να αποτελέσουν αντικείμενο παρακράτησης, κατάσχεσης ή εκχώρησης, παρά μόνο στο μέτρο που προβλέπεται από τις εθνικές διατάξεις. Οι εν λόγω διατάξεις πρέπει να προβλέπουν μέτρα που να εξασφαλίζουν στον εργαζόμενο τη διατήρηση των αναγκαίων βιοτικών πόρων για τη συντήρηση αυτού και της οικογένειας του.
[…]
7.      Η δημιουργία της εσωτερικής αγοράς πρέπει να οδηγήσει σε βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των εργαζομένων στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Αυτό θα επιτευχθεί με την προοδευτική προσέγγιση των εν λόγω συνθηκών ιδίως όσον αφορά τη διάρκεια και τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας και τις μορφές εργασίας, εκτός της εργασίας αορίστου χρόνου, όπως η εργασία ορισμένου χρόνου, η εργασία με μερική απασχόληση, η προσωρινή εργασία και η εποχιακή εργασία.
Η βελτίωση αυτή πρέπει επίσης να επιφέρει, όπου είναι αναγκαίο, την ανάπτυξη ορισμένων πλευρών της εργατικής νομοθεσίας, όπως οι διαδικασίες ομαδικής απόλυσης ή οι διαδικασίες πτώχευσης.»
Η οδηγία 2003/88
4        Το άρθρο 3 της οδηγίας 2003/88, που φέρει τον τίτλο «Ημερήσια ανάπαυση», έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε κάθε εργαζόμενος να διαθέτει, ανά εικοσιτετράωρο, περίοδο ανάπαυσης ελάχιστης διάρκειας ένδεκα συναπτών ωρών.»
5        Το άρθρο 5 της οδηγίας αυτής, που φέρει τον τίτλο «Εβδομαδιαία ανάπαυση», προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε κάθε εργαζόμενος να διαθέτει, ανά περίοδο επτά ημερών, μια ελάχιστη περίοδο συνεχούς ανάπαυσης εικοσιτεσσάρων ωρών, στις οποίες προστίθενται οι ένδεκα ώρες ημερήσιας ανάπαυσης, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 3.
Αν δικαιολογείται για αντικειμενικούς ή τεχνικούς λόγους ή από τις συνθήκες οργάνωσης της εργασίας, μπορεί να ορίζεται ελάχιστη περίοδος ανάπαυσης 24 ωρών.»
6        Το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Μέγιστη εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας», έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε, σε συνάρτηση με τις επιταγές προστασίας της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων:
α)      η εβδομαδιαία διάρκεια εργασίας να περιορίζεται με νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις ή με συλλογικές συμβάσεις ή συμφωνίες μεταξύ κοινωνικών εταίρων·
β)      ο χρόνος εργασίας να μην υπερβαίνει, ανά επταήμερο, τις 48 ώρες, κατά μέσο όρο, συμπεριλαμβανομένων των υπερωριών.»
7        Το άρθρο 7 της ίδιας οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Ετήσια άδεια», ορίζει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να παρέχεται σε όλους τους εργαζομένους ετήσια άδεια μετ’ αποδοχών διάρκειας τουλάχιστον τεσσάρων εβδομάδων, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπουν οι εθνικές νομοθεσίες ή/και πρακτικές για την απόκτηση του σχετικού δικαιώματος και τη χορήγηση της άδειας.
2.      Η ελάχιστη περίοδος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών μπορεί να αντικαθίσταται από χρηματική αποζημίωση μόνον σε περίπτωση τερματισμού της εργασιακής σχέσης.»
Το ρουμανικό δίκαιο
8        Το άρθρο 21, παράγραφος 1, του Legea-cadru nr. 153/2017 privind salarizarea personalului plătit din fonduri publice (νόμου-πλαισίου αριθ. 153/2017 περί των αποδοχών του μισθωτού προσωπικού που αμείβεται από δημόσιους πόρους), της 28ης Ιουνίου 2017 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 492 της 27ης Ιουνίου 2017, στο εξής: νόμος-πλαίσιο 153/2017), προβλέπει ότι οι υπερωρίες που πραγματοποιούνται καθ’ υπέρβαση του κανονικού ωραρίου εργασίας πρέπει, εντός 60 ημερολογιακών ημερών από την πραγματοποίησή τους, να αντισταθμίζονται με αμειβόμενο ελεύθερο χρόνο. Σε περίπτωση όμως που η αντιστάθμιση με αμειβόμενο ελεύθερο χρόνο δεν είναι δυνατή εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στην ως άνω παράγραφο 1, το άρθρο 21, παράγραφος 2, του νόμου-πλαισίου 153/2017 διευκρινίζει ότι οι υπερωρίες που πραγματοποιούνται καθ’ υπέρβαση του κανονικού ωραρίου εργασίας πρέπει να αμείβονται εντός του επόμενου μήνα με προσαύξηση ίση με το 75 % του βασικού μισθού, το επίδομα καθηκόντων και το επίδομα απασχόλησης, που αντιστοιχούν στις πραγματοποιηθείσες υπερωρίες.
9        Δεδομένης της επιτακτικής ανάγκης συμμόρφωσης προς τον σκοπό επίτευξης ελλείμματος χαμηλότερου από το 3 % του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), ο οποίος τάσσεται από τη Συνθήκη ΛΕΕ, και της έκδοσης από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συστάσεων προκειμένου να τερματιστεί η κατάσταση του υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος στη Ρουμανία, ιδίως της σύστασης του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2020, προκειμένου να τερματιστεί η κατάσταση του υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος στη Ρουμανία (2020/C 116/01) (ΕΕ 2020, C 116, σ. 1), η Ρουμανική Κυβέρνηση εξέδωσε διαδοχικές πράξεις νομοθετικού περιεχομένου οι οποίες παρεκκλίνουν από τις διατάξεις του άρθρου 21 του νόμου-πλαισίου 153/2017, προβλέποντας ότι οι υπερωρίες που πραγματοποιούνται από το προσωπικό του δημοσιονομικού τομέα στο οποίο ανατίθενται εκτελεστικά καθήκοντα ή καθήκοντα αυξημένης ευθύνης, καθ’ υπέρβαση του κανονικού ωραρίου εργασίας, καθώς και η εργασία που παρέχεται κατά τις ημέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης, τις αργίες και τις λοιπές μη εργάσιμες ημέρες μπορούν να αντισταθμίζονται μόνο με ελεύθερο χρόνο, αποκλειομένης οποιασδήποτε χρηματικής αποζημίωσης.
10      Το μέτρο αυτό θεσπίστηκε αρχικώς, για το διάστημα από το 2019 έως το 2021, με το άρθρο 35, παράγραφος 1, της Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 114/2018 privind instituirea unor măsuri în domeniul investițiilor publice și a unor măsuri fiscal-bugetare, modificarea și completarea unor acte normative și prorogarea unor termene (πράξης νομοθετικού περιεχομένου της Κυβέρνησης αριθ. 114/2018, για τη θέσπιση μέτρων στον τομέα των δημοσίων επενδύσεων και δημοσιονομικών μέτρων, για την τροποποίηση και συμπλήρωση κανονιστικών πράξεων και για την παράταση προθεσμιών), της 28ης Δεκεμβρίου 2018 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 1116 της 29ης Δεκεμβρίου 2018, στο εξής: OUG 114/2018). Η ισχύς του μέτρου παρατάθηκε για το έτος 2022 με το άρθρο II, παράγραφος 1, της Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 130/2021 privind instituirea unor măsuri în domeniul investițiilor publice și a unor măsuri fiscal-bugetare, modificarea și completarea unor acte normative și prorogarea unor termene (πράξης νομοθετικού περιεχομένου της Κυβέρνησης αριθ. 130/2021, για τη θέσπιση μέτρων στον τομέα των δημοσίων επενδύσεων και δημοσιονομικών μέτρων, για την τροποποίηση και συμπλήρωση κανονιστικών πράξεων και για την παράταση προθεσμιών), της 17ης Δεκεμβρίου 2021 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 1202 της 18ης Δεκεμβρίου 2021, στο εξής: OUG 130/2021). Το μέτρο διατηρήθηκε για το έτος 2023 με το άρθρο II, παράγραφος 1, της Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 168/2022 privind unele măsuri fiscal-bugetare, prorogarea unor termene, precum și pentru modificarea și completarea unor acte normative (πράξης νομοθετικού περιεχομένου της Κυβέρνησης αριθ. 168/2022, για ορισμένα φορολογικά και δημοσιονομικά μέτρα, την παράταση ορισμένων προθεσμιών καθώς και για την τροποποίηση και συμπλήρωση κανονιστικών πράξεων), της 8ης Δεκεμβρίου 2022 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 1186 της 9ης Δεκεμβρίου 2022, στο εξής: OUG 168/2022).
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
11      Ο HZ υπηρετεί ως δικαστής στο Tribunalul Galați (πρωτοδικείο Γαλατσίου) από την 1η Απριλίου 2017. Το εν λόγω δικαστήριο εμφανίζει ελλείψεις προσωπικού από το 2019 λόγω κενών θέσεων δικαστών.
12      Κατά το διάστημα από τις 6 Μαΐου 2019 έως τις 15 Μαρτίου 2020, ο HZ υπηρετούσε στο τμήμα διοικητικών και φορολογικών διαφορών του εν λόγω δικαστηρίου, ενώ εν συνεχεία, κατά το διάστημα από τις 16 Μαρτίου 2020 έως την 1η Σεπτεμβρίου 2021, υπηρετούσε στο πρώτο πολιτικό τμήμα του δικαστηρίου. Κατά τον εκκαλούντα της κύριας δίκης, η κατάσταση από απόψεως των προβλεφθεισών θέσεων που είχαν πληρωθεί στο τμήμα διοικητικών και φορολογικών διαφορών είχε ως εξής: κατά το διάστημα από το 2019 έως το 2021 είχαν προβλεφθεί εννέα θέσεις, εκ των οποίων επτά πληρώθηκαν και δύο έμειναν κενές, κατά το έτος 2022 είχαν προβλεφθεί εννέα θέσεις, εκ των οποίων πέντε πληρώθηκαν και τέσσερις έμειναν κενές, και, κατά το διάστημα από τις 16 Μαρτίου 2020 έως την 1η Σεπτεμβρίου 2021, ενώ στον πίνακα θέσεων του πρώτου πολιτικού τμήματος είχαν προβλεφθεί δεκατέσσερις θέσεις δικαστών, πληρώθηκαν μόνο δώδεκα θέσεις, εκ των οποίων δύο από δικαστές που ευρίσκονταν σε γονική άδεια.
13      Ο HZ θεωρεί ότι, από το 2019 και εφεξής, ασκεί όχι μόνον τα καθήκοντα της δικής του θέσης, αλλά και, εν μέρει, καθήκοντα που αντιστοιχούν σε κενές θέσεις και έχουν κατανεμηθεί μεταξύ των πράγματι εν ενεργεία τελούντων δικαστών του οικείου δικαστηρίου. Θεωρώντας ότι τούτο συνεπάγεται την παροχή υπερωριακής εργασίας, ο HZ ζήτησε να του καταβληθεί αμοιβή για την εργασία αυτή υπό τη μορφή μέρους του καθαρού μισθού και των επιδομάτων που αντιστοιχούσαν στις κενές θέσεις, κατόπιν διαιρέσεώς τους με τον αριθμό των πράγματι εν ενεργεία τελούντων δικαστών, για το διάστημα από το έτος 2019 έως το έτος 2021 καθώς και για τα επόμενα έτη, τούτο δε μέχρι την πλήρωση των κενών θέσεων.
14      Με την από 11 Ιανουαρίου 2023 απόφασή του, το Tribunalul Bucureşti (πρωτοδικείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) απέρριψε ως αβάσιμη την αγωγή του HZ για την καταβολή της εν λόγω αμοιβής, ιδίως για τον λόγο ότι, δυνάμει του άρθρου 35, παράγραφος 1, του OUG 114/2018, του άρθρου II, παράγραφος 1, του OUG 130/2021 και του άρθρου II, παράγραφος 1, του OUG 168//2022, οι υπερωρίες που πραγματοποιούνται καθ’ υπέρβαση του κανονικού ωραρίου εργασίας από το προσωπικό του δημοσιονομικού τομέα στο οποίο ανατίθενται διευθυντικά καθήκοντα ή καθήκοντα αυξημένης ευθύνης, καθώς και οι υπερωρίες που πραγματοποιούνται κατά τις ημέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης, τις αργίες και τις λοιπές ημέρες κατά τις οποίες, δυνάμει της ισχύουσας νομοθεσίας, δεν παρέχεται εργασία κατά τη διάρκεια του κανονικού χρόνου εργασίας, μπορούν να αντισταθμίζονται μόνο με αντίστοιχο χρόνο ανάπαυσης.
15      Κατά της απόφασης αυτής, ο HZ άσκησε έφεση ενώπιον του Curtea de Apel Bucureşti (εφετείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, υποστηρίζοντας μεταξύ άλλων ότι η δυνατότητα αντιστάθμισης με χρόνο ανάπαυσης της υπερωριακής εργασίας που είχε παράσχει κατά τα ανωτέρω ήταν θεωρητική και μόνον, δεδομένου του πραγματικού φόρτου εργασίας του.
16      Επισημαίνοντας ότι το Curtea Constituțională (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ρουμανία) έχει κρίνει ότι η οικονομική σταθερότητα των δικαστικών λειτουργών αποτελεί μια από τις εγγυήσεις της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι, κατά παρέκκλιση από το καθεστώς του άρθρου 21 του νόμου-πλαισίου 153/2017, οι OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022 προβλέπουν ότι, για τα έτη από το 2019 έως το 2023, η υπερωριακή εργασία των δικαστικών λειτουργών δεν μπορεί να αντισταθμίζεται παρά μόνο με τη χορήγηση χρόνου ανάπαυσης.
17      Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει, πρώτον, ότι η νομοθεσία περί υπερωριακής εργασίας που εφαρμόζεται επί όλων των μισθωτών που αμείβονται από δημόσιους πόρους δεν καταργεί το δικαίωμα αντιστάθμισης, αλλά περιορίζει απλώς τη μορφή υπό την οποία μπορεί να χορηγηθεί το δικαίωμα αυτό, προβλέποντας ότι χορηγείται μόνο χρόνος ανάπαυσης.
18      Πάντως, κατά τον εκκαλούντα της κύριας δίκης, μια κατάσταση χρόνιας υποστελέχωσης ενός δικαστηρίου συνεπάγεται αύξηση των καθηκόντων που πρέπει να εκτελεί ο καθένας από τους εν ενεργεία δικαστές του δικαστηρίου αυτού, καθώς και αύξηση του κινδύνου σφάλματος και αντίστοιχης πειθαρχικής ευθύνης των δικαστικών λειτουργών. Επιπλέον, σε μια τέτοια περίπτωση, η χορήγηση αντισταθμιστικού χρόνου ανάπαυσης θα μπορούσε να αποδειχθεί απλώς θεωρητική, με αποτέλεσμα να προκύπτει ενδεχομένως ότι η αμοιβή των δικαστών δεν αντιστοιχεί στις ευθύνες που απορρέουν από το λειτούργημά τους.
19      Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ο χαρακτηρισμός της εργασίας ως υπερωριακής πρέπει να γίνεται με βάση τον πραγματικό φόρτο εργασίας σε δεδομένη χρονική στιγμή και όχι μόνο με βάση το ποσοστό πλήρωσης των θέσεων.
20      Εν πάση περιπτώσει, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει, αφενός, ότι ο εργοδότης του εκκαλούντος της κύριας δίκης ουδέποτε απέρριψε αίτησή του τελευταίου για τη χορήγηση άδειας ή αντισταθμιστικών ημερών ανάπαυσης έναντι της υπερωριακής εργασίας που παρέσχε και, αφετέρου, ότι ο HZ δεν υπέβαλε τέτοια αίτηση για την επίμαχη στην κύρια δίκη περίοδο.
21      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ΣΕΕ, των σημείων 5 και 7 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων καθώς και των άρθρων 3 και 5 έως 7 της οδηγίας [2003/88/ΕΚ], την έννοια ότι, υπό περιστάσεις όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης, αντιβαίνει στην αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών εθνική ρύθμιση η οποία απαγορεύει την πληρωμή υπερωριών που πραγματοποίησε δικαστής λόγω έλλειψης προσωπικού στο δικαστήριο στο οποίο υπηρετεί, τούτο δε μολονότι η αντιστάθμιση μόνο με χορήγηση χρόνου ανάπαυσης που αντιστοιχεί στις υπερωρίες που πραγματοποίησε πέραν του κανονικού χρόνου εργασίας, καθώς και κατά τις ημέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και τις αργίες, εάν εφαρμοζόταν, θα έθιγε τη νόμιμη ετήσια άδεια;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
22      Κατ’ αρχάς, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο HZ ζητεί να του καταβληθεί μέρος του καθαρού μισθού και των επιδομάτων που αντιστοιχούσαν στις θέσεις δικαστών που δεν είχαν πληρωθεί στο δικαστήριο στο οποίο υπηρετούσε κατά το διάστημα από το έτος 2019 έως το έτος 2022, καθώς και για τα επόμενα έτη, τούτο δε μέχρι την πραγματική πλήρωση των θέσεων αυτών, ως αμοιβή για τις ώρες εργασίας που αφιέρωσε για την εκπλήρωση των καθηκόντων που θα είχαν βαρύνει τους δικαστές των οποίων οι θέσεις παρέμειναν κενές κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου και πέραν αυτής.
23      Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει, αφενός, ότι ο HZ δεν επικαλέστηκε ενώπιον του εργοδότη του το δικαίωμα σε χορήγηση χρόνου ανάπαυσης, κατ’ εφαρμογήν των OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022, για την υπερωριακή εργασία που παρέσχε κατά την επίμαχη στην κύρια δίκη περίοδο. Συναφώς, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι ο εργοδότης του τον απέτρεψε ή την παρεμπόδισε να ασκήσει το δικαίωμα αυτό. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι οι εν λόγω υπερωρίες δεν καταγράφηκαν ούτε από τον εργοδότη ούτε από τον ίδιο τον εκκαλούντα της κύριας δίκης, δεδομένου ότι ο τελευταίος συνάγει τον πρόσθετο φόρτο εργασίας με τον οποίον επιβαρύνθηκε από τον αριθμό των κενών θέσεων δικαστών του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούσε για το κάθε έτος το οποίο αφορούσε η αγωγή του.
24      Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι ο ιδιαίτερος χαρακτήρας των ασκούμενων στο πλαίσιο του δικαστικού λειτουργήματος καθηκόντων, ο οποίος συνδέεται στενά με το καθεστώς του δικαστικού λειτουργού, μπορεί να εμποδίζει την ακριβή μέτρηση του χρόνου εργασίας των δικαστών από απόψεως κανονικού ωραρίου και υπερωριών. Ειδικότερα, η δικαιοδοτική δραστηριότητα έχει χαρακτηριστικά που μπορούν να καταστήσουν δυσχερή, αν όχι αδύνατo, τον υπολογισμό του εν λόγω χρόνου εργασίας σύμφωνα με τις μεθόδους που εφαρμόζονται σε άλλα επαγγέλματα. Πράγματι, η δικαστική εξέταση των υποθέσεων μπορεί να υπόκειται σε υποχρεωτικές εκ του νόμου προθεσμίες ή να ανάγεται στη διεξαγωγή επείγουσας διαδικασίας, ιδίως διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων, και πρέπει γενικώς να ανταποκρίνεται στην επιταγή της έκδοσης απόφασης εντός εύλογης προθεσμίας, περιστάσεις που απαιτούν στο σύνολό τους σε τακτική βάση την άσκηση καθηκόντων εκτός του κανονικού ωραρίου εργασίας. Ομοίως, η παρουσία στις επ’ ακροατηρίου συζητήσεις δεν μπορεί να περιορίζεται από συγκεκριμένα ωράρια που να τελούν υπό τον πλήρη έλεγχο του δικαστή ή του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετεί.
25      Εν πάση περιπτώσει, όπως υπογραμμίζει το αιτούν δικαστήριο, η ανάγκη παροχής υπερωριακής εργασίας πρέπει να εξετάζεται με βάση τον πραγματικό φόρτο εργασίας ενός δικαστή σε δεδομένη χρονική στιγμή και δεν μπορεί να τεκμαίρεται ή να υπολογίζεται κατ’ εκτίμηση με βάση και μόνον το ποσοστό πλήρωσης των θέσεων του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετεί ο δικαστής. Επιπλέον, κατά τη Ρουμανική Κυβέρνηση, ο φόρτος εργασίας των δικαστών ποσοτικοποιείται από το Consiliul Superior al Magistraturii (Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, Ρουμανία), το οποίο διασφαλίζει την ισόρροπη κατανομή του φόρτου μεταξύ των δικαστηρίων και καθορίζει τον αριθμό των δικαστών που πρέπει να τοποθετηθούν στα δικαστήρια σε συνάρτηση με τον εν λόγω φόρτο.
26      Εντούτοις, όπως επισημαίνει το ίδιο το αιτούν δικαστήριο, το αίτημα που έχει υποβάλει ενώπιόν του ο HZ για την καταβολή χρηματικής αποζημίωσης λόγω της υπερωριακής εργασίας που παρέσχε κατά το προσδιοριζόμενο στην εν λόγω αγωγή χρονικό διάστημα δεν στηρίζεται στο γενικό καθεστώς της υπερωριακής εργασίας το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 21, παράγραφοι 1 έως 6, του νόμου-πλαισίου 153/2017 και το οποίο ίσχυε πριν από την εισαγωγή των παρεκκλίσεων τις οποίες προβλέπουν οι OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022, αλλά αντιθέτως ο HZ προβαίνει σε καθορισμό του ύψους των αξιώσεών του με βάση τον καθαρό μισθό και τα επιδόματα που αντιστοιχούσαν στις μη πληρωθείσες θέσεις δικαστών του δικαστηρίου στο οποίο αυτός υπηρετεί, διαιρούμενες διά του αριθμού των πράγματι πληρωθεισών θέσεων δικαστών.
27      Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο όρος «αμοιβή» πρέπει να ερμηνεύεται διασταλτικώς, δηλαδή υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, όλα τα οφέλη σε χρήμα ή σε είδος, παρόντα ή μέλλοντα, εφόσον καταβάλλονται, έστω και εμμέσως, από τον εργοδότη στον εργαζόμενο λόγω της εργασίας του τελευταίου, είτε δυνάμει συμβάσεως εργασίας, είτε δυνάμει νομοθετικών διατάξεων, είτε οικειοθελώς (απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2024, Randstad Empleo κ.λπ., C‑649/22, EU:C:2024:156, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28      Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, καθόσον ο HZ ζητεί να του καταβληθεί αμοιβή λόγω υπερωριακής εργασίας, υπολογιζόμενη με βάση τον καθαρό μισθό και τα επιδόματα που αντιστοιχούσαν στις μη πληρωθείσες θέσεις δικαστών του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούσε, χωρίς όμως να έχει επικαλεστεί ούτε τα δικαιώματα σε χρόνο ανάπαυσης που αντιστοιχούσαν στην εν λόγω υπερωριακή εργασία ούτε έστω τα δικαιώματα στη χρηματική αποζημίωση που προβλέπεται από το γενικό καθεστώς του άρθρου 21, παράγραφοι 1 έως 6, του νόμου-πλαισίου 153/2017, φαίνεται ότι αυτός, με την αγωγή της ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, προβάλλει αντιρρήσεις μάλλον κατά αποδοχών που λαμβάνει ως δικαστής ο οποίος υπηρετεί σε υποστελεχωμένο δικαστήριο και όχι κατά της φύσης της αντιστάθμισης που θα του οφειλόταν λόγω της παροχής υπερωριακής εργασίας.
29      Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική νομοθεσία συμβιβάζεται με την ανεξαρτησία των δικαστών, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ΣΕΕ, των σημείων 5 και 7 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων καθώς και των άρθρων 3 και 5 έως 7 της οδηγίας 2003/88.
30      Όσον αφορά τους κανόνες την ερμηνεία των οποίων ζητεί το αιτούν δικαστήριο από το Δικαστήριο, επισημαίνεται, αφενός, ότι το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρινίζει σε ποιον βαθμό το σημείο 7 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, δυνάμει του οποίου η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας των εργαζομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να επιφέρει την ανάπτυξη ορισμένων πλευρών της εργατικής νομοθεσίας, έχει σημασία για την απάντηση στο ερώτημα αυτό.
31      Αφετέρου, όσον αφορά την οδηγία 2003/88, υπενθυμίζεται ότι αυτή κατ’ αρχήν, με την εξαίρεση της περίπτωσης της ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, δεν εφαρμόζεται στις αμοιβές των εργαζομένων (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32      Είναι αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να θεωρεί ότι η αντιστάθμιση διά της χορήγησης χρόνου ανάπαυσης που αντιστοιχεί στις υπερωρίες που πραγματοποιήθηκαν πέραν του κανονικού χρόνου εργασίας, καθώς και κατά τις ημέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και τις αργίες, θα μπορούσε, αν ήταν δυνατή η εφαρμογή της, να θίξει το δικαίωμα νόμιμης ετήσιας άδειας.
33      Πλην όμως από κανένα στοιχείο της δικογραφίας που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν προκύπτουν οι λόγοι για τους οποίους η εθνική νομοθεσία που προβλέπει την εν λόγω αντιστάθμιση θα μπορούσε να θίξει το ως άνω δικαίωμα. Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το υποβληθέν ερώτημα χρήζει εξέτασης υπό το πρίσμα των διατάξεων της οδηγίας 2003/88.
34      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω παρατηρήσεων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ΣΕΕ και του σημείου 5 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία, προβλέποντας μόνον τη χορήγηση αντισταθμιστικού χρόνου ανάπαυσης έναντι του χρόνου εργασίας που αφιερώνει ένας δικαστής για την εκτέλεση καθηκόντων που αντιστοιχούν σε κενή θέση του δικαστηρίου στο οποίο αυτός υπηρετεί, επιπλέον εκείνων που τον βαρύνουν στο πλαίσιο της θέσης που κατέχει, αποκλείει οποιαδήποτε χρηματική αποζημίωση για την εργασία που παρέχεται για την εκτέλεση των πρόσθετων αυτών καθηκόντων.
35      Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 19 ΣΕΕ, το οποίο συγκεκριμενοποιεί την αξία του κράτους δικαίου που κατοχυρώνεται στο άρθρο 2 ΣΕΕ, αναθέτει στα εθνικά δικαστήρια και στο Δικαστήριο τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης στο σύνολο των κρατών μελών καθώς και της δικαστικής προστασίας την οποία δικαιούνται οι πολίτες βάσει του δικαίου της Ένωσης. Προς τούτο, η διαφύλαξη της ανεξαρτησίας των εν λόγω οργάνων έχει πρωταρχική σημασία (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36      Πράγματι, η απαίτηση περί ανεξαρτησίας των δικαιοδοτικών οργάνων, η οποία είναι συνυφασμένη με την αποστολή του δικαστή, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο του θεμελιώδους δικαιώματος σε αποτελεσματική δικαστική προστασία και σε δίκαιη δίκη, το οποίο είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της προστασίας του συνόλου των δικαιωμάτων που αντλούν οι πολίτες από το δίκαιο της Ένωσης και για την προάσπιση των αξιών που διακηρύσσονται στο άρθρο 2 ΣΕΕ και ιδίως της αξίας του κράτους δικαίου, αξιών που είναι κοινές σε όλα τα κράτη μέλη και καθορίζουν την ίδια την ταυτότητα της Ένωσης ως κοινής έννομης τάξης (πρβλ. απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
37      Η έννοια της ανεξαρτησίας των δικαιοδοτικών οργάνων προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι το οικείο όργανο ασκεί τα δικαιοδοτικά καθήκοντά του με πλήρη αυτονομία, χωρίς να υπόκειται σε καμία ιεραρχική σχέση ή σχέση εξάρτησης έναντι οποιουδήποτε και χωρίς να λαμβάνει εντολές ή οδηγίες οποιασδήποτε προέλευσης, προκειμένου να προστατεύεται έτσι από εξωτερικές παρεμβάσεις ή πιέσεις οι οποίες θα μπορούσαν να θίξουν την ανεξάρτητη κρίση των μελών του και να επηρεάσουν τις αποφάσεις τους. Όπως όμως και η ισοβιότητα των μελών ενός τέτοιου οργάνου, η καταβολή στα μέλη αυτά αποδοχών ανάλογων με τη σπουδαιότητα του λειτουργήματός τους αποτελεί εγγύηση συμφυή με την ανεξαρτησία των δικαστών (αποφάσεις της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117, σκέψεις 44 και 45, της 7ης Φεβρουαρίου 2019, Escribano Vindel, C‑49/18, EU:C:2019:106, σκέψη 66, καθώς και της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 49).
38      Τα κράτη μέλη διαθέτουν βεβαίως ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως κατά την επιλογή των δημοσίων δαπανών τους, ειδικότερα όταν καθορίζουν τη μέθοδο υπολογισμού των εν λόγω δαπανών και, μεταξύ άλλων, των αποδοχών των δικαστών (πρβλ. απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 51).
39      Πάντως, οι εθνικοί κανόνες σχετικά με τις αποδοχές των δικαστών δεν πρέπει να προκαλούν εύλογες αμφιβολίες στους πολίτες ως προς το ανεπηρέαστο των δικαστών έναντι εξωτερικών στοιχείων και ως προς την ουδετερότητά τους έναντι των αντιπαρατιθέμενων συμφερόντων (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40      Ειδικότερα, όπως επισημαίνεται στη σκέψη 37 της παρούσας απόφασης, η καταβολή στους δικαστές αποδοχών ανάλογων με τη σπουδαιότητα του λειτουργήματός τους αποτελεί εγγύηση συμφυή με την ανεξαρτησία τους.
41      Συναφώς, πέραν του δίκαιου χαρακτήρα, κατά την έννοια του σημείου 5 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, που πρέπει να έχουν οι αποδοχές των δικαστών, το επίπεδο των αποδοχών τους πρέπει ακόμη να είναι αρκούντως υψηλό, λαμβανομένων υπόψη των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών που επικρατούν στο οικείο κράτος μέλος, ώστε να τους παρέχει βέβαιη οικονομική ανεξαρτησία που θα τους προστατεύει από τον κίνδυνο να υπονομευθεί η ουδετερότητα των αποφάσεών τους από τυχόν εξωτερικές παρεμβάσεις ή πιέσεις. Το επίπεδο των αποδοχών αυτών πρέπει να είναι άρα ικανό να προφυλάξει τους δικαστές από τον κίνδυνο διαφθοράς (πρβλ. απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42      Επομένως, μολονότι οι αποδοχές των δικαστών είναι δυνατόν να ποικίλλουν ανάλογα με την αρχαιότητα και τη φύση των καθηκόντων που τους ανατίθενται, εντούτοις πρέπει πάντοτε να τελούν σε αντιστοιχία με τη σπουδαιότητα του λειτουργήματος που επιτελούν οι δικαστές σε ένα κράτος δικαίου (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 60).
43      Η εκτίμηση της καταλληλότητας των αποδοχών των δικαστών προϋποθέτει ότι λαμβάνονται υπόψη, πέραν του συνήθους βασικού μισθού, τα διάφορα επιδόματα και αποζημιώσεις που λαμβάνουν οι δικαστές, ιδίως λόγω της αρχαιότητάς τους ή των καθηκόντων που τους ανατίθενται, αλλά και η τυχόν απαλλαγή από τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 61).
44      Επιπλέον, η καταλληλότητα των αποδοχών των δικαστών πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα την οικονομική, κοινωνική και δημοσιονομική κατάσταση του οικείου κράτους μέλους. Στο πλαίσιο αυτό, ενδείκνυται να συγκριθούν οι μέσες αποδοχές των δικαστών με τον μέσο μισθό στο εν λόγω κράτος (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 62).
45      Εξάλλου, προκειμένου να διασφαλιστεί η ανεξαρτησία των δικαστών και γενικότερα η ποιότητα της δικαιοσύνης σε ένα κράτος δικαίου, οι πολιτικές στον τομέα της δικαιοσύνης θα πρέπει επίσης να λαμβάνουν υπόψη τους μισθούς άλλων νομικών επαγγελμάτων προκειμένου να καταστήσουν το δικαστικό λειτούργημα ελκυστικό για άρτια καταρτισμένους νομικούς. Εντούτοις, εξ αυτού δεν μπορεί να συναχθεί ότι η αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών αντιτίθεται στον καθορισμό των αποδοχών των δικαστών σε επίπεδο χαμηλότερο από τις μέσες αποδοχές άλλων επαγγελματιών του νομικού κλάδου, ιδίως εκείνων που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα, όπως οι δικηγόροι, δεδομένου ότι οι τελευταίοι ευρίσκονται προδήλως σε κατάσταση διαφορετική από εκείνη των δικαστών (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 63).
46      Εν πάση περιπτώσει, σύμφωνα με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών που χαρακτηρίζει τη λειτουργία ενός κράτους δικαίου, οι λεπτομερείς κανόνες καθορισμού των αποδοχών των δικαστών δεν πρέπει να δημιουργούν αμφιβολίες όσον αφορά την ανεξαρτησία των δικαστηρίων έναντι της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας (πρβλ. απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 50).
47      Τέλος, οι λεπτομερείς κανόνες καθορισμού των αποδοχών των δικαστών πρέπει να μπορούν να υποβληθούν σε αποτελεσματικό δικαστικό έλεγχο σύμφωνα με τους δικονομικούς κανόνες που προβλέπει το δίκαιο του οικείου κράτους μέλους (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 64).
48      Όσον αφορά τη θέσπιση νομοθετικού μέτρου το οποίο, κατά παρέκκλιση από τις εθνικές ρυθμίσεις και υπό συνθήκες έλλειψης προσωπικού, προβλέπει ότι ο πρόσθετος φόρτος εργασίας με τον οποίον επιβαρύνεται ένας δικαστής, λόγω του ότι ασκεί καθήκοντα που αντιστοιχούν σε κενή θέση δικαστή ενός δικαστηρίου, δεν ανταμείβεται με χρηματική αμοιβή, αλλά με τη χορήγηση αντισταθμιστικού χρόνου ανάπαυσης, ένα τέτοιο μέτρο παρέκκλισης πρέπει να πληροί ορισμένο αριθμό απαιτήσεων ούτως ώστε να συμμορφώνεται προς την αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών.
49      Πρώτον, ένα μέτρο παρέκκλισης όπως αυτό για το οποίο γίνεται λόγος στην προηγούμενη σκέψη πρέπει, όπως και συμβαίνει και με τους γενικούς κανόνες σχετικά με τον καθορισμό των αποδοχών των δικαστών από τους οποίους παρεκκλίνει, να προβλέπεται από τον νόμο. Επιπλέον, οι λεπτομερείς κανόνες περί αποδοχών των δικαστών τους οποίους θέτει το εν λόγω μέτρο παρέκκλισης πρέπει να είναι αντικειμενικοί, προβλέψιμοι και διαφανείς (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 66).
50      Δεύτερον, το μέτρο παρέκκλισης πρέπει να δικαιολογείται από σκοπό γενικού συμφέροντος, όπως είναι η επιτακτική ανάγκη εξάλειψης υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος, κατά την έννοια του άρθρου 126, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51      Οι δημοσιονομικοί λόγοι που δικαιολόγησαν τη λήψη μέτρου παρέκκλισης από τους κανόνες του κοινού δικαίου σχετικά με τις αποδοχές των δικαστών πρέπει να εκτίθενται με σαφήνεια. Επιπλέον, υπό την επιφύλαξη δεόντως αιτιολογημένων εξαιρετικών περιστάσεων, τα μέτρα αυτά δεν πρέπει να αφορούν, ειδικώς, μόνον τα μέλη των εθνικών δικαστηρίων και πρέπει να εντάσσονται σε ένα γενικότερο πλαίσιο που αποσκοπεί στο να εξασφαλιστεί η συμβολή ενός ευρύτερου συνόλου μελών της εθνικής δημόσιας διοίκησης στην καταβαλλόμενη δημοσιονομική προσπάθεια (πρβλ. αποφάσεις της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117, σκέψη 49, της 7ης Φεβρουαρίου 2019, Escribano Vindel, C‑49/18, EU:C:2019:106, σκέψη 67, και της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 69).
52      Επομένως, όταν ένα κράτος μέλος λαμβάνει μέτρα δημοσιονομικού περιορισμού τα οποία πλήττουν τους δημοσίους υπαλλήλους ή λειτουργούς του και το λοιπό προσωπικό του Δημοσίου, μπορεί, σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται από αλληλεγγύη, όπως τονίζεται στο άρθρο 2 ΣΕΕ, να αποφασίσει να εφαρμόσει τα μέτρα αυτά και στους εθνικούς δικαστές (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 71).
53      Τρίτον, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία συνιστά γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, ένα μέτρο παρέκκλισης όπως αυτό που μνημονεύεται στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης πρέπει να είναι ικανό να εξασφαλίσει την υλοποίηση του επιδιωκόμενου σκοπού γενικού συμφέροντος, να περιορίζεται σε ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο για την υλοποίησή του και να μην είναι δυσανάλογο σε σχέση με τον εν λόγω σκοπό, πράγμα που απαιτεί να γίνει στάθμιση της σημασίας του σκοπού αυτού και της σοβαρότητας της επέμβασης στην αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 72).
54      Συνεπώς, το μέτρο αυτό, ακόμη και αν είναι ικανό να εξασφαλίσει την υλοποίηση του σκοπού γενικού συμφέροντος που μνημονεύεται στη σκέψη 50 της παρούσας απόφασης, πρέπει πάντως να διατηρεί τον εξαιρετικό και προσωρινό χαρακτήρα του, καθόσον δεν πρέπει να εφαρμόζεται πέραν του χρονικού διαστήματος που είναι αναγκαίο για την υλοποίηση του επιδιωκόμενου θεμιτού σκοπού, όπως είναι η εξάλειψη υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 73).
55      Επιπλέον, ο αντίκτυπος του εν λόγω μέτρου στις αποδοχές των δικαστών δεν πρέπει να είναι δυσανάλογος σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 74).
56      Τέταρτον, για τη διαφύλαξη της ανεξαρτησίας των δικαστών, παρά την εις βάρος τους εφαρμογή μέτρου δημοσιονομικού περιορισμού, και ακόμη και αν ένα τέτοιο μέτρο συνδέεται με την ύπαρξη σοβαρής οικονομικής, κοινωνικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, απαιτείται το επίπεδο των αποδοχών των δικαστών να εξακολουθεί να τελεί σε αντιστοιχία με τη σπουδαιότητα του λειτουργήματος που επιτελούν, ώστε να εξακολουθούν να προστατεύονται από εξωτερικές παρεμβάσεις ή πιέσεις οι οποίες θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ανεξάρτητη κρίση τους και να επηρεάσουν τις αποφάσεις τους, σύμφωνα με τη νομολογία που υπενθυμίζεται στη σκέψη 37 της παρούσας απόφασης (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 75).
57      Πέμπτον, ένα μέτρο παρέκκλισης όπως αυτό για το οποίο γίνεται λόγος στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης πρέπει να μπορεί
επίσης να αποτελέσει αντικείμενο αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 76).
58      Μολονότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, δεν απόκειται στο Δικαστήριο να εφαρμόσει τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης σε συγκεκριμένη περίπτωση, το Δικαστήριο μπορεί, προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα αιτούντα δικαστήρια, να τους παράσχει στοιχεία με βάση τη δικογραφία της υπόθεσης καθώς και τις γραπτές παρατηρήσεις που του έχουν υποβληθεί, ώστε τα δικαστήρια αυτά να είναι σε θέση να αποφανθούν (απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku και Adoreikė, C‑146/23 και C‑374/23, EU:C:2025:109, σκέψη 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
59      Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να επιβεβαιώσει τα ακόλουθα στοιχεία που προκύπτουν από την απόφαση περί παραπομπής καθώς και από τις γραπτές παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου.
60      Κατά πρώτον, το εθνικό μέτρο που αποκλείει την καταβολή αμοιβής για την παρασχεθείσα από δικαστή υπερωριακή εργασία θεσπίστηκε με τις OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022 για το διάστημα από το 2019 έως το 2022. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι πράξεις αυτές έχουν νομοθετικό χαρακτήρα και ότι η προβλεπόμενη σε αυτές παρέκκλιση περιορίζεται στο έτος το οποίο αφορά καθεμιά από αυτές.
61      Κατά δεύτερον, σύμφωνα με το προοίμιο των OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022, η έκδοση των εν λόγω πράξεων δικαιολογείται από «την επιτακτική ανάγκη συμμόρφωσης προς τον σκοπό επίτευξης ελλείμματος χαμηλότερου από το 3 % του [ΑΕΠ] ο οποίος τάσσεται από τη [Συνθήκη ΛΕΕ]». Όπως υπενθυμίζεται στη σκέψη 50 της παρούσας απόφασης, η επιτακτική ανάγκη εξάλειψης ενός υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος, κατά την έννοια του άρθρου 126, παράγραφος 1,
ΣΛΕΕ, αποτελεί σκοπό γενικού συμφέροντος. Θα πρέπει όμως να εξακριβωθεί αν οι μη πληρωθείσες θέσεις έχουν εγγραφεί ή όχι στον προϋπολογισμό, εξυπακουομένου ότι, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, τούτο θα δημιουργούσε αμφιβολίες όσον αφορά τη συστηματική και συνεπή επιδίωξη του εν λόγω σκοπού.
62      Επιπλέον, οι διατάξεις των OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022 που εισάγουν την παρέκκλιση από το καθεστώς που εφαρμόζεται στις υπερωρίες, όπως οι διατάξεις αυτές παρατίθενται στο νομικό πλαίσιο της απόφασης περί παραπομπής, προβλέπουν ότι έχουν εφαρμογή στο «προσωπικό του δημοσιονομικού τομέα στο οποίο ανατίθενται διευθυντικά καθήκοντα ή καθήκοντα αυξημένης ευθύνης». Επομένως τα μέτρα αυτά δεν αφορούν ειδικώς τους δικαστές.
63      Κατά τρίτον, όσον αφορά την αναλογικότητα του επίμαχου στην κύρια δίκη μέτρου, επισημαίνεται, υπό την επιφύλαξη επαλήθευσης από το αιτούν δικαστήριο, αφενός, ότι το μέτρο αυτό μπορεί να αποδειχθεί ικανό να εξασφαλίσει την υλοποίηση του σκοπού της εξάλειψης των δημοσίων ελλειμμάτων και ότι μπορεί να είναι αναγκαίο υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου σκοπού.
64      Αφετέρου, όσον αφορά την υπό στενή έννοια αναλογικότητα, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη μέτρο δεν στοιχειοθετεί άμεση μείωση των αποδοχών των δικαστών, εξετάζοντας αν οι OUG 114/2018, 130/2021 και 168/2022 περιορίζουν πράγματι απλώς τη μορφή την οποία μπορεί να έχει η αντιστάθμιση για την παροχή υπερωριακής εργασίας προβλέποντας ότι χορηγείται μόνον ο αντίστοιχος χρόνος ανάπαυσης.
65      Λαμβανομένων δε υπόψη των επισημανθέντων από το αιτούν δικαστήριο κινδύνων στους οποίους μπορεί να εκτίθενται οι δικαστές λόγω της υπερωριακής εργασίας τους, σε αυτό εναπόκειται να ελέγξει στην πράξη μήπως οι ενδιαφερόμενοι δικαστές πρακτικώς αποτρέπονται ή ακόμη και εμποδίζονται να κάνουν χρήση του εν λόγω χρόνου ανάπαυσης.
66      Εν πάση περιπτώσει, στο μέτρο που το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την καταλληλότητα των αποδοχών που λαμβάνει ο HZ, από τις σκέψεις 44 και 56 της παρούσας απόφασης προκύπτει ότι, όσον αφορά τους δικαστές, το αιτούν δικαστήριο οφείλει να εκτιμήσει την εν λόγω καταλληλότητα λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική, κοινωνική και δημοσιονομική κατάσταση του οικείου κράτους μέλους με πραγματοποίηση σύγκρισης μεταξύ των μέσων αποδοχών των δικαστών και του μέσου μισθού στο εν λόγω κράτος.
67      Αναφερόμενη στον πίνακα αποτελεσμάτων της Ένωσης στον τομέα της δικαιοσύνης για το έτος 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, ότι, στην αρχή της σταδιοδρομίας του ο Ρουμάνος δικαστής λαμβάνει μέσο μισθό ανερχόμενο σε 2,9 φορές το ύψος του μέσου ετήσιου μικτού μισθού στη Ρουμανία, πράγμα το οποίο εναπόκειται πάντως στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
68      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ΣΕΕ και του σημείου 5 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, έχει την έννοια ότι η αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία, προβλέποντας μόνον τη χορήγηση αντισταθμιστικού χρόνου ανάπαυσης έναντι του χρόνου εργασίας που αφιερώνει ένας δικαστής για την εκτέλεση καθηκόντων που αντιστοιχούν σε κενή θέση του δικαστηρίου στο οποίο αυτός υπηρετεί, επιπλέον εκείνων που τον βαρύνουν στο πλαίσιο της θέσης που κατέχει, αποκλείει οποιαδήποτε χρηματική αποζημίωση για την εργασία που παρέχεται για την εκτέλεση των πρόσθετων αυτών καθηκόντων, υπό την προϋπόθεση ότι ο εν λόγω δικαστής μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει τον αντισταθμιστικό χρόνο ανάπαυσης που έχει συγκεντρώσει και ότι η νομοθεσία αυτή δεν έχει ως αποτέλεσμα να θίγεται η αντιστοιχία μεταξύ των αποδοχών του και της σπουδαιότητας του λειτουργήματος που επιτελεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
69      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 2 ΣΕΕ και του σημείου 5 του Κοινοτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, που εγκρίθηκε κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Στρασβούργο στις 9 Δεκεμβρίου 1989,
έχει την έννοια ότι:
η αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστών δεν αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία, προβλέποντας μόνον τη χορήγηση αντισταθμιστικού χρόνου ανάπαυσης έναντι του χρόνου εργασίας που αφιερώνει ένας δικαστής για την εκτέλεση καθηκόντων που αντιστοιχούν σε κενή θέση του δικαστηρίου στο οποίο αυτός υπηρετεί, επιπλέον εκείνων που τον βαρύνουν στο πλαίσιο της θέσης που κατέχει, αποκλείει οποιαδήποτε χρηματική αποζημίωση για την εργασία που παρέχεται για την εκτέλεση των πρόσθετων αυτών καθηκόντων, υπό την προϋπόθεση ότι ο εν λόγω δικαστής μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει τον αντισταθμιστικό χρόνο ανάπαυσης που έχει συγκεντρώσει και ότι η νομοθεσία αυτή δεν έχει ως αποτέλεσμα να θίγεται η αντιστοιχία μεταξύ των αποδοχών του και της σπουδαιότητας του λειτουργήματος που επιτελεί.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.