Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 16 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawa C‑131/25
Axel Dris
przeciwko
Gouvernement de la Communauté française
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia)]
Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – art. 18 i 21 TFUE – Dyrektywa 2004/38/WE – Zasada niedyskryminacji – Dostęp do szkolnictwa wyższego – Studenci będący obywatelami jednego państwa członkowskiego udający się do innego państwa członkowskiego w celu podjęcia tam kształcenia – Limit przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami na studia medyczne pierwszego stopnia po zdaniu egzaminu wstępnego – Student zamieszkały w Luksemburgu, który ukończył szkołę średnią w Belgii”
I.      Wprowadzenie
1.        Wielkie Księstwo Luksemburga utworzyło własny uniwersytet (Uniwersytet Luksemburski) w 2003 roku(2). Od 2020 roku uniwersytet ten oferuje trzyletnie studia licencjackie „Bachelor” na kierunku medycyna z możliwością wyjazdu w trakcie drugiego roku studiów na jeden z uniwersytetów partnerskich(3) w Belgii, Niemczech i Francji(4).
2.        Do roku akademickiego 2019–2020 włącznie studenci mogli odbyć
na Uniwersytecie Luksemburskim jedynie pierwszy rok studiów medycznych i byli zmuszeni do ich kontynuowania na jednym spośród uniwersytetów partnerskich. Wielu studentów posiadających miejsce zamieszkania w Luksemburgu wolało od pierwszego roku studiów medycznych wyjechać bezpośrednio na studia na uniwersytetach w Belgii, Niemczech, Francji, Włoszech, Austrii, Portugalii, Zjednoczonym Królestwie i Szwajcarii. Na przykład w roku akademickim 2018/2019 133 mieszkańców Luksemburga, którzy złożyli wniosek o udzielaną przez to państwo pomoc finansową na pobieranie nauki w ramach szkolnictwa wyższego, odbywało studia medyczne w Belgii(5).
3.        W ten właśnie kontekst wpisuje się sytuacja Axela Drisa, studenta posiadającego obywatelstwo luksemburskie, zamieszkałego na stałe w Luksemburgu, który ukończył naukę na poziomie średnim w szkole znajdującej się w Arlon (Belgia) i zamierza wstąpić
na uniwersytet w Belgii w celu podjęcia studiów medycznych. Sytuacja ta stanowi podstawę wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia), który dotyczy wykładni art. 18 akapit pierwszy i art. 21 ust. 1 TFUE.
4.        Communauté française de Belgique (Francuska Wspólnota Belgii)(6) odmówiła przyznania A. Drisowi zaświadczenia o zdaniu egzaminu wstępnego uprawniającego do podjęcia studiów medycznych na wydziale medycyny we Wspólnocie Francuskiej pomimo uzyskania przez niego pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na studia medyczne i stomatologiczne ze względu na obowiązujący system limitu przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami
(nieposiadających stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty) na studia medyczne
pierwszego stopnia (zwany „limitem przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami”). Zaskarżając tę decyzję, A. Dris podniósł w szczególności, że jego sytuacja jest podobna do sytuacji studenta, którego uznaje się za „rezydenta” w rozumieniu art. 1 décret de la Communauté française régulant le nombre d’étudiants dans certains cursus de premier cycle de l’enseignement supérieur (dekretu Wspólnoty Francuskiej regulującego liczbę studentów na niektórych kierunkach studiów
pierwszego stopnia)(7) z dnia 16 czerwca 2006 r., w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym(8), z uwagi na ukończenie przez niego szkoły średniej oraz uzyskanie świadectwa jej ukończenia
w tym państwie członkowskim.
5.        Rozpatrywane w postępowaniu głównym uregulowania belgijskie, a w szczególności przywołany dekret, były w 2006 r. przedmiotem skargi o stwierdzenie niezgodności z konstytucją, która skłoniła Cour constitutionnelle (trybunał konstytucyjny, Belgia) do skierowania do Trybunału wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Wniosek ten doprowadził do wydania wyroku z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie Bressol i in.(9), w następstwie którego Cour constitutionnelle (trybunał konstytucyjny, Belgia) w wyroku nr 89/2011 z dnia 31 maja 2011 r. stwierdził niekonstytucyjność części art. 8 tego dekretu.
6.        Niniejsze odesłanie prejudycjalne stanowi zatem kontynuację wyroku Bressol i in. i stawia Trybunał wobec potrzeby dokonania, w świetle art. 18 i 21 TFUE, oceny podobieństwa pomiędzy sytuacją studentów zamieszkujących na obszarze transgranicznym i którzy ukończyli naukę na poziomie średnim w sąsiednim państwie a sytuacją studentów zamieszkujących w tymże sąsiednim państwie członkowskim.
7.        Zaproponuję, aby Trybunał udzielił takiej samej odpowiedzi jak w wyroku Bressol i in., doprecyzowując jednocześnie elementy, które sąd odsyłający powinien wziąć pod uwagę przy analizie sytuacji A. Drisa, który – moim zdaniem – powinien korzystać z tego samego reżimu prawnego co studenci będący rezydentami.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo międzynarodowe
8.        Artykuł 1 porozumienia szczegółowego między rządem Francuskiej Wspólnoty Belgii a rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga dotyczącego współpracy uniwersyteckiej w zakresie kształcenia medycznego(10) stanowi:
„Placówki szpitalne Wielkiego Księstwa Luksemburga przyczyniają się do kształcenia medycznego prowadzonego przez uniwersytety Wspólnoty Francuskiej […], w szczególności poprzez przyjmowanie w ramach swoich struktur studentów medycyny pierwszego i drugiego stopnia studiów medycznych na nieodpłatne staże […]”
9.        Artykuł 2 tego porozumienia przewiduje:
„Każdego roku maksymalnie 15 studentów Uniwersytetu Luksemburskiego posiadających świadectwo ukończenia szkoły średniej wydany przez instytucję szkolnictwa średniego w Wielkim Księstwie Luksemburga i spełniających kryteria przyjęcia na podstawie dokumentów
określone przez Uniwersytet Luksemburski, ma możliwość kontynuowania programu studiów medycznych i stomatologicznych
pierwszego stopnia
na uniwersytecie we Wspólnocie Francuskiej.
Studentów tych wybiera Uniwersytet Luksemburski wyłącznie spośród tych, którzy w bieżącym roku zaliczyli pierwszy rok studiów na stopień »licencjata akademickiego w zakresie nauk biologicznych – kierunek medycyna« oraz zajęli odpowiednie miejsce w klasyfikacji po zdaniu egzaminu kończącego rok, przy czym miejsca w klasyfikacji przyznawane są według uzyskanych wyników zależnych od ogólnej średniej ocen.
Szczegółowe zasady organizacji współpracy określa się w odrębnych umowach międzyuczelnianych zawieranych między Uniwersytetem Luksemburskim a odpowiednimi uniwersytetami Wspólnoty Francuskiej […]”
B.      Prawo belgijskie
10.      Artykuł 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r. stanowi:
„Za studenta-rezydenta, w rozumieniu niniejszego dekretu, uznaje się studenta, który w chwili zarejestrowania w instytucji szkolnictwa wyższego udowodni, iż jego główne miejsce zamieszkania znajduje się w Belgii oraz że spełnia jeden z niżej opisanych warunków:
1)      ma prawo stałego pobytu w Belgii;
2)      od co najmniej 6 miesięcy poprzedzających zarejestrowanie w instytucji szkolnictwa wyższego jego główne miejsce zamieszkania znajduje się w Belgii oraz prowadzi on w tym państwie działalność zawodową za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia, bądź korzysta z dochodu zastępczego zagwarantowanego przez belgijską służbę publiczną;
[…]
7)      posiada główne miejsce zamieszkania w Belgii od co najmniej 3 lat poprzedzających zarejestrowanie w instytucji szkolenia wyższego;
[…]
»Prawo stałego pobytu« w rozumieniu akapitu pierwszego pkt 1 oznacza dla obywateli innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej prawo uznane na mocy art. 16 i 17 [dyrektywy 2004/38/WE(11)] […]”.
11.      Artykuł 1 ust. 1 décret de la Communauté française relatif aux études de sciences médicales et dentaires (dekretu Wspólnoty Francuskiej dotyczącego studiów medycznych
i stomatologicznych)(12) z dnia 29 marca 2017 r., w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym(13), stanowi:
„Na studia medyczne i stomatologiczne
pierwszego stopnia
prowadzące do uzyskania właściwego tytułu przyjmowani są wyłącznie studenci, którzy spełniają ogólne warunki przyjęcia na studia pierwszego stopnia wskazane w art. 107 décret [de la Communauté française] définissant le paysage de l’enseignement supérieur et l’organisation académique des études (dekretu [Wspólnoty Francuskiej]
określającego strukturę szkolnictwa wyższego oraz organizację akademicką studiów) [(14)] z dnia 7 listopada 2013 r. oraz którym wydano zaświadczenie o zdaniu egzaminu wstępnego uprawniającego do podjęcia studiów
medycznych lub stomatologicznych pierwszego stopnia (zwanego dalej »egzaminem wstępnym uprawniającym do podjęcia studiów«) […]”.
12.      Artykuł 6 dekretu z dnia 29 marca 2017 r. przewiduje:
„1.      Najpóźniej w ciągu trzech 3 dni od zakończenia
obrad przewodniczący komisji egzaminacyjnej przeprowadzającej egzamin wstępny uprawniający do podjęcia studiów przekazuje kandydatom wyniki egzaminu za pośrednictwem Académie de recherche et d’enseignement supérieur (ARES) (Akademii Badań Naukowych i Szkolnictwa Wyższego, Belgia) i przekazuje listę laureatów instytucjom uniwersyteckim uprawnionym do prowadzenia i prowadzącym studia medyczne lub stomatologiczne pierwszego stopnia.
Najpóźniej w ciągu 10 dni od dnia przeprowadzenia egzaminu komisja egzaminacyjna za pośrednictwem ARES wydaje kandydatom, którzy zdali egzamin, zaświadczenie o zdaniu egzaminu wstępnego uprawniającego do podjęcia studiów. Bez uszczerbku dla innych warunków przyjęcia student posiadający wskazane zaświadczenie jest wpisywany na listę studentów w instytucji uniwersyteckiej wskazanej podczas jego rejestracji na egzamin zgodnie z art. 1 ust. 3.
To zaświadczenie o zdaniu egzaminu jest ważne jedynie w celu wpisania na listę studentów w następnym roku akademickim. Jest ono imienne i nieprzenoszalne. W przypadku wystąpienia siły wyższej, należycie
ocenionej przez komisję egzaminacyjną, zaświadczenie to może zostać wykorzystane w ciągu dwóch kolejnych lat akademickich.
„2.      Podczas obrad komisja egzaminacyjna stosuje następujący mechanizm: dla każdego kierunku studiów ustala się liczbę T odpowiadającą całkowitej liczbie kandydatów, którzy zdali egzamin wstępny uprawniający do podjęcia studiów, o którym mowa w art. 1, oraz liczbę NR dla każdego kierunku studiów, odpowiadającą liczbie kandydatów, którzy zdali egzamin wstępny uprawniający do podjęcia studiów i nie są studentami-rezydentami w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r. […]
Jeżeli stosunek liczby NR do liczby T przekracza 30 %, komisja egzaminacyjna dokonuje klasyfikacji
wśród kandydatów, którzy zdali egzamin wstępny uprawniający do podjęcia studiów, lecz nie mogą zostać uznani za
studentów-rezydentów, w celu wskazania tych osób, którym zostanie wydane zaświadczenie o zdaniu egzaminu wstępnego uprawniający do podjęcia studiów. Komisja egzaminacyjna klasyfikuje tych kandydatów w porządku malejącym według łącznych wyników uzyskanych przez każdego z nich na egzaminie wstępnym. Komisja wydaje zaświadczenia o zdaniu egzaminu tym kandydatom, którzy zdali egzamin wstępny uprawniający do podjęcia studiów i zostali sklasyfikowani na miejscach mieszczących się w limicie, aż do chwili, gdy udział kandydatów, którzy nie mogą zostać uznani za studentów-rezydentów, osiągnie 30 % ogólnej liczby laureatów.
Po zakończeniu tej procedury, dla każdego kierunku studiów ustala się liczbę L równą liczbie studentów, którzy uzyskali zaświadczenie o zdaniu egzaminu”.
13.      Zgodnie z art. 17 bis wskazanego dekretu:
„Artykuły 1–7 niniejszego dekretu nie mają zastosowania do studentów, którzy zgodnie z porozumieniem [między Wspólnotą Francuską i Luksemburgiem] mogą kontynuować program studiów uniwersyteckich pierwszego stopnia medyczne na uniwersytecie”.
III. Okoliczności sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne
14.      A. Dris, obywatel Luksemburga zamieszkały w gminie luksemburskiej graniczącej z Belgią, ukończył naukę na poziomie średnim w instytucji szkolenia wyższego w Arlon (Belgia).
15.      W dniu 5 lipca 2022 r.
przystąpił do egzaminu wstępnego uprawniającego do podjęcia studiów medycznych i stomatologicznych, który zdał. Jednakże, jako że nie mógł zostać zakwalifikowany jako „student-rezydent” w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r., wobec A. Drisa zastosowano limit przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami
oraz, biorąc pod uwagę jego średnią, nie uzyskał on zaświadczenia o zdaniu egzaminu wstępnego pozwalającego na podjęcie studiów
medycznych
na wydziale medycyny
we Wspólnocie Francuskiej.
16.      W dniu 12 września 2022 r.
A. Dris wniósł do Conseil d’État (rady stanu, Belgia) odwołanie, żądając z jednej strony wstrzymania – w postępowaniu w trybie pilnym – wykonania decyzji odmawiającej wydania mu zaświadczenia o zdaniu egzaminu, o której dowiedział się w dniu 14 lipca 2022 r. – przy czym żądanie to zostało oddalone wyrokiem tego sądu z dnia 27 września 2022 r. – oraz, z drugiej strony, stwierdzenia nieważności tej decyzji.
17.      A. Dris, będąc obywatelem luksemburskim posiadającym świadectwo ukończenia szkoły średniej wydane przez instytucję szkolnictwa znajdującą się Belgii, uważa w szczególności, po pierwsze, że jest dyskryminowany w porównaniu:
–        przede wszystkim, z obywatelami luksemburskim, którzy posiadają świadectwo ukończenia szkoły średniej wydane przez instytucję szkolnictwa średniego znajdującą się w Luksemburgu i którzy, w związku z tym, mają możliwość kontynuowania studiów medycznych pierwszego stopnia na uniwersytetach we Wspólnocie Francuskiej;
–        następnie, ze studentami, którzy posiadają świadectwo ukończenia szkoły średniej wydane przez instytucję szkolnictwa średniego w Belgii i którzy, będąc rezydentami w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r., musieli jedynie zdać egzamin wstępny, a zatem nie podlegali limitowi przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami, oraz
–        wreszcie, ze studentami, którzy posiadają świadectwo ukończenia szkoły średniej wydane przez instytucję szkolnictwa średniego w Wielkim Księstwie Luksemburga i którzy, będąc rezydentami w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r., musieli jedynie zdać egzamin wstępny uprawniający do podjęcia studiów, a zatem nie podlegali limitom przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami.
18.      Po drugie, A. Dris uważa, że art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r., art. 1, 6 i 17 bis dekretu z dnia 29 marca 2017 r., a także porozumienie pomiędzy Wspólnotą Francuską i Luksemburgiem naruszają art. 18 akapit pierwszy i art. 21 ust. 1 TFUE, ponieważ „wprowadzając zasady dotyczące egzaminów wstępnych oraz organizację wyjątku ustanowionego na rzecz studentów luksemburskich, nie uwzględniają sytuacji studentów transgranicznych”.
19.      Ściślej rzecz ujmując, odnosząc się do statusu
A. Drisa jako studenta transgranicznego, uważa on w szczególności, że jego sytuacja jest podobna do sytuacji studenta kwalifikowanego jako „rezydent” w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r., ponieważ
odbył całą swoją edukację szkolną
Belgii oraz łączą go z tym państwem główne więzi osobiste, a mianowicie z uwagi na jego uczęszczanie tam na zajęcia pozaszkolne oraz utrzymywane tam relacje przyjacielskie. Dodaje on, że obywatel Unii nie może podlegać niekorzystnemu traktowaniu tylko z tego powodu, iż skorzystał ze swobody przemieszczania się. Powołując się tym samym na wyrok Bressol i in., podnosi on, że limit przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami może być uzasadniony wyłącznie w przypadku studentów, którzy jeszcze nie skorzystali ze swobody przemieszczania się i nie może być stosowany w przypadku studenta, który wykazuje już więź ze Wspólnotą Francuską.
20.      A. Dris podnosi, że wymagany warunek dotyczący miejsca zamieszkania stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na przynależność państwową i dodaje, że w wyroku z dnia 15 marca 2005 r. w sprawie Bidar(15), studenta odbywającego naukę w danym państwie członkowskim uznaje się za rezydenta tego państwa. Z tego względu nie można go traktować inaczej niż studentów państwa przyjmującego, nawet jeżeli nie ma on prawnego statusu rezydenta.
21.      A. Dris twierdzi także, że uczniowie luksemburscy uczęszczający do szkoły w Belgii i uczniowie
belgijscy z prowincji Luksemburg dzielą ten sam pod względem geograficznym wielki rynek pracy oraz że wykształceni pracownicy służby zdrowia będą świadczyć usługi na tym wielkim geograficznym rynku pracy oraz w całym wielkim rozpatrywanym regionie. Znaczna część oferty usług
opieki zdrowotnej na rzecz mieszkańców prowincji Luksemburg pochodzi według niego od usługodawców z Wielkiego Księstwa Luksemburga. Dodaje on, że omawiany obszar przygraniczny Belgii boryka się z bardzo poważnym brakiem lekarzy.
22.      Rząd Wspólnoty Francuskiej podważa tę argumentację, podnosząc w szczególności, po pierwsze, że sytuacja studentów transgranicznych nie różni się od sytuacji studentów niebędących rezydentami, którzy uzyskali świadectwo ukończenia szkoły średniej wydane przez instytucję szkolnictwa średniego znajdującą się w Belgii.
Po drugie,
nie można uwzględnić argumentu, że student transgraniczny będzie mógł świadczyć usługi lekarskie na terytorium Belgii, jako że powinien on odnosić się on do wszystkich studentów niebędących rezydentami, którzy po ukończeniu tych studiów postanowią osiedlić się w Belgii, a po drugie, opiera się on na założeniu, iż student po ukończeniu studiów medycznych zostanie lekarzem „transgranicznym”, co miałoby jedynie charakter hipotetyczny.
23.      Ponadto orzecznictwo Trybunału, na które powołuje się A. Dris, w zakresie, w jakim dotyczy ono uregulowań krajowych w dziedzinie pomocy finansowej dla studentów i świadczeń pomocy społecznej, nie znajduje zastosowania, ponieważ spór w postępowaniu głównym dotyczy ograniczeń uzasadnionych wymogami zdrowia publicznego.
24.      W tych okolicznościach Conseil d’État (rada stanu, Belgia) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 18 akapit pierwszy i art. 21 ust. 1 TFUE, rozpatrywane odrębnie albo w związku z art. 165 ust. 1 i 2 tiret drugie [TFUE] oraz art. 14 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że postanowienia te stoją na przeszkodzie systemowi limitowania przydziału miejsc dla studentów »nierezydentów«, takiemu jak system ustanowiony na mocy art. 1 ust. 1 dekretu [z dnia 16 czerwca 2006 r.] i art. 1, 6 i 17bis dekretu [z dnia 29 marca 2017 r.], który reguluje dostęp do uniwersyteckich studiów medycznych w celu utrzymania wysokiego poziomu usług medycznych, zapewnienia odpowiedniej jakości wsparcia edukacyjnego w toku kształcenia, a także ochrony zdrowia publicznego, ze względu na wysoki odsetek studentów niebędących rezydentami, którzy po uzyskaniu pełnego wykształcenia medycznego opuszczają terytorium państwa?”.
25.      Uwagi na piśmie zostały złożone przez A. Drisa, rząd belgijski, Komisję Europejską, obecnych także na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 r., podczas której strony te odpowiedziały również ustnie na pytania zadane przez Trybunał.
IV.    Analiza
26.      Przed zbadaniem pytania zadanego przez sąd odsyłający, które w istocie dotyczy tego, czy art. 18 akapit pierwszy i art. 21 ust. 1 TFUE stoją na przeszkodzie uregulowaniom, które wprowadzają, w celu ustanowienia zasad dostępu do studiów medycznych, limit przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami państwa członkowskiego organizującego te studia, wydaje mi się istotne, aby wyjaśnić na wstępie dwa elementy.
A.      Uwagi wstępne
27.      Z jednej strony – wbrew twierdzeniom Komisji zawartym w uwagach na piśmie i powtórzonych na rozprawie – uważam, że dyrektywa 2004/38 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie jako podstawa prawa pobytu A. Drisa w Belgii. Artykuł 6 ust. 1 tej dyrektywy stanowi bowiem, że „[p]rzez okres nieprzekraczający trzech miesięcy, obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego bez wypełniania jakichkolwiek warunków i formalności innych niż wymóg posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu”. Samo udanie się tam w ciągu dnia, bez nocowania, do innego państwa członkowskiego nie wystarcza, aby uznać to prawo za pobyt tymczasowy umożliwiający temu obywatelowi korzystanie z równego traktowania, o którym mowa w art. 24 ust. 1 wspomnianej dyrektywy. Ustęp 2 wskazanego artykułu przewiduje wyjątki, w szczególności ten, że przyjmujące państwo członkowskie „nie jest zobowiązane, przed nabyciem przez zainteresowanego prawa stałego pobytu, do przyznawania pomocy na pokrycie utrzymania w czasie studiów, włącznie z kształceniem zawodowym, w postaci stypendiów lub kredytów studenckich osobom innym niż pracownicy najemni, osoby prowadzące działalność na własny rachunek, osobom, które zachowują taki status, jak również członkom ich rodzin”.
28.      Nie sądzę, aby można było wyciągnąć przeciwny wniosek z wyroku Bressol i in.(16), w którym Trybunał ograniczył się do wskazania sądowi odsyłającemu, aby zweryfikował, czy niektórzy ze skarżących zamieszkiwali w Belgii, zanim wyrazili wolę podjęcia studiów na jednym z odnośnych kierunków. Tymczasem status A. Drisa jako obywatela luksemburskiego i mieszkańca Luksemburga nie jest kwestionowany.
29.      Wnioskuję z tego, że dyrektywa 2004/38 nie ma zastosowania do sporu w postępowaniu głównym.
30.      Z drugiej strony, porozumienie między Wspólnotą Francuską a Luksemburgiem, do którego odsyła art. 17 bis dekretu z dnia 29 marca 2017 r., przewiduje w istocie, że pewna liczba studentów Uniwersytetu Luksemburskiego, którzy posiadają luksemburskie świadectwo ukończenia szkoły średniej, może kontynuować studia medyczne rozpoczęte na Uniwersytecie w Luksemburgu na danym
uniwersytecie we Wspólnocie Francuskiej, jako że Uniwersytet Luksemburski nie zapewnia pełnego programu kształcenia na studiach medycznych.
31.      W tym względzie należy przypomnieć, że A. Dris nie spełnia warunków umożliwiających skorzystanie z tej współpracy uniwersyteckiej, ponieważ nie posiada on świadectwa ukończenia szkoły średniej wydanego przez instytucję szkolnictwa średniego w Wielkim Księstwie Luksemburga i nie rozpoczął studiów medycznych na Uniwersytecie Luksemburskim.
32.      Przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest tymczasem skarga o stwierdzenie nieważności decyzji komisji egzaminacyjnej o niewydaniu A. Drisowi zaświadczenia o zdaniu egzaminu w następstwie zastosowania wobec niego limitu przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami. W związku z tym pytanie prejudycjalne ma moim zdaniem charakter hipotetyczny w zakresie, w jakim dotyczy ono art. 17 bis dekretu z dnia 29 marca 2017 roku.
B.      Co do istoty
33.      Odnosząc się do istoty sprawy, należy przypomnieć, że uregulowania krajowe, które stawiają w mniej korzystnej sytuacji niektórych obywateli krajowych z tego tylko powodu, że skorzystali oni ze swobody przemieszczania się i pobytu w innym państwie członkowskim, stanowi ograniczenie swobód przyznanych
każdemu obywatelowi Unii na mocy art. 21 ust. 1 TFUE(17), w szczególności w dziedzinie edukacji(18).
34.      W wyroku Bressol i in. Trybunał przypomniał, że zasada niedyskryminacji zakazuje nie tylko bezpośredniej dyskryminacji opartej na przynależności państwowej, lecz także wszelkich form dyskryminacji pośredniej, które przez zastosowanie innych kryteriów rozróżnienia prowadzą w rzeczywistości do takiego samego rezultatu(19). O ile zatem dany przepis prawa krajowego nie jest obiektywnie uzasadniony i proporcjonalny do realizowanego celu, należy uznać go za pośrednio dyskryminujący, gdy ze swej natury może on dotykać bardziej obywateli innych państw członkowskich niż obywateli krajowych i w konsekwencji istnieje ryzyko postawienia tych pierwszych w gorszej sytuacji(20).
35.      Ponadto w wyroku tym Trybunał wyjaśnił, że państwa członkowskie mogą wybrać system kształcenia oparty na selekcji studentów, pod warunkiem że system ten nie jest dyskryminujący(21).
36.      W niniejszej sprawie sporne dekrety ustanawiają różne zasady selekcji w zależności od miejsca zamieszkania studentów i definiują to pojęcie za pomocą szeregu kryteriów. W przypadku studentów niebędących rezydentami fakt zdania egzaminu wstępnego może być niewystarczający, aby zostać przyjętym na studia medyczne w Belgii. O ile bowiem studenci ci stanowią ponad 30 % całkowitej liczby studentów, którzy zdali egzamin wstępny, są oni jednak klasyfikowani w zależności od swoich wyników, w związku z czym odsetek studentów niebędących rezydentami, którzy otrzymali zaświadczenie o zdaniu wymaganego do podjęcia studiów medycznych, jest ograniczony do 30 % całkowitej liczby studentów, którzy zdali egzamin wstępny(22). A contrario, studenci rezydenci, którzy zdali egzamin wstępny, uzyskują zaświadczenie o zdaniu egzaminu niezależnie od ich liczby.
37.      Tym samym wskazane uregulowania krajowe wprowadzają nierówne traktowanie studentów będących rezydentami i niebędących rezydentami. Otóż wymóg miejsca zamieszkania, taki jak w sporze w postępowaniu głównym, jest w naturalny sposób łatwiejszy do spełnienia dla obywateli krajowych, którzy najczęściej mają miejsce zamieszkania w Belgii, niż dla obywateli innych państw członkowskich, którzy najczęściej mają miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim(23). Takie nierówne traktowanie stanowi ograniczenie prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.
38.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ograniczenie swobody przemieszczania się i pobytu może być uzasadnione na gruncie prawa Unii jedynie wówczas, gdy jest oparte na obiektywnych przesłankach interesu ogólnego, niezwiązanych z obywatelstwem osób, których dotyczy, oraz jest proporcjonalne względem zgodnego z prawem celu, jaki realizuje ustawodawstwo krajowe(24).
39.      W wyroku Bressol i in. przedstawiono szereg wskazówek pozwalających na udzielenie odpowiedzi na pytanie prejudycjalne. Trybunał uznał w nim, że cel polegający na zapewnieniu wysokiej jakości opieki medycznej, zrównoważonej i dostępnej dla wszystkich” jest zgodny z prawem w zakresie, w jakim przyczynia się on do osiągania wysokiego poziomu ochrony zdrowia publicznego(25), w szczególności poprzez zapewnienie odpowiedniej jakości wsparcia edukacyjnego w toku kształcenia(26). Trybunał przypomniał przy tym, że ocena, w jakim zakresie uregulowania krajowe są odpowiednie do zapewnienia osiągnięcia wskazanego celu i czy nie wykraczają poza to, co konieczne do jego osiągnięcia, należy do kompetencji sądu odsyłającego(27). Dla udzielenia sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi(28) Trybunał przewiduje rozumowanie trzyetapowe.
40.      W pierwszej kolejności, sąd odsyłający powinien zweryfikować, czy istnieją rzeczywiste zagrożenie dla ochrony zdrowia publicznego(29), przy czym państwo członkowskie może podjąć środki ochronne, nie czekając, aż niedostateczna liczba specjalistów w zakresie opieki zdrowotnej stanie się faktem(30). Ponadto właściwe organy muszą wykazać istnienie tego zagrożenia, przeprowadzając analizę opartą na danych liczbowych, uwzględniającą przede wszystkim wpływ grupy studentów niebędących rezydentami, którzy uzyskali belgijskie świadectwo ukończenia szkoły średniej w placówce szkolnej we Wspólnocie Francuskiej, na realizację celu polegającego na zagwarantowaniu dostępności specjalistów we Wspólnocie Francuskiej. Ponadto należy uwzględnić możliwość, że studenci rezydenci postanowią wykonywać swój zawód po zakończeniu studiów w innym państwie członkowskim niż Królestwo Belgii. Analiza ta musi wreszcie uwzględniać również zakres, w jakim osoby, które nie studiowały we Wspólnocie Francuskiej, osiedlą się tam później w celu wykonywania zawodu lekarza(31).
41.      W ramach wskazanej analizy można również wziąć pod uwagę możliwości odbycia całości lub części praktyk zawodowych w instytucjach szpitalnych Wielkiego Księstwa Luksemburga zgodnie z treścią art. 1 porozumienia między Wspólnotą Francuską a Luksemburgiem.
42.      W drugiej kolejności, jeżeli sąd odsyłający uzna, że istnieje rzeczywiste zagrożenie dla ochrony zdrowia publicznego, będzie on musiał ocenić w świetle elementów dostarczonych przez właściwe organy, czy uregulowania będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym
mogą być uznane za odpowiednie do zapewnienia osiągnięcia celu ochrony zdrowia publicznego(32).
43.      W tym kontekście sąd odsyłający będzie musiał ocenić, czy limit przydziału miejsc oparty na kryterium zamieszkania zastosowanym wobec A. Drisa przyczynia się do realizacji tego celu.
44.      Kryterium, na którym można oprzeć limit przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami w dostępie do studiów, było bowiem przedmiotem dyskusji. Tym samym, jedynie kryterium państwa, w którym uzyskano dyplom ukończenia szkoły średniej, zostało zaakceptowane przez Komisję, która w maju 2017 r.(33) zakończyła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczęte przeciwko Republice Austrii w dniu 24 stycznia 2007 roku(34). Z kolei na rozprawie Komisja wskazała, że przeciwko Królestwu Belgii wszczęto nowe postępowanie w ramach programu EU-Pilot w przedmiocie limitu przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami w dostępie
do studiów medycznych w oparciu o miejsce zamieszkania, a skarga wniesiona przez A. Drisa w 2023 r. została dołączona do tego postępowania.
45.      O ile istnienie kryterium zamieszkania można rozumieć jako mające na celu ograniczenie dostępu do studiów medycznych i uniknięcie „turystyki” uniwersyteckiej w celu podjęcia studiów w państwie członkowskim, w którym dostęp do tychże studiów jest mniej restrykcyjny niż w innych państwach członkowskich, z myślą o podjęciu pracy w innym państwie członkowskim, o tyle jednak przypadek A. Drisa pokazuje, że to jedyne kryterium jest samo w sobie nieodpowiednie w niektórych sytuacjach.
46.      I tak A. Dris, odbywając całość nauki na poziomie średnim w Belgii i uzyskując tam dyplom ukończenia szkoły średniej, spędził większość czasu w tym państwie członkowskim, co przyczyniło się do nawiązania relacji przyjacielskich z innymi uczniami i zaangażowania się w zajęcia pozaszkolne w Arlon. Ponieważ życie dziecka jest w dużej mierze uzależnione od szkoły i zajęć pozaszkolnych, można uznać, że ma on związek z Belgią w sposób równoważny
ze związkiem rezydenta w rozumieniu przepisów krajowych.
47.      Podobna dyskusja na temat kryterium przyznawania pomocy finansowej studentom niebędącym rezydentami została rozstrzygnięta przez Trybunał.
48.      W tej kwestii(35) Trybunał orzekł już, że sam warunek dotyczący miejsca uzyskania świadectwa ukończenia nauki na poziomie szkoły średniej ma charakter zbyt ogólny i wyłączny, oraz że faworyzuje on niesłusznie jedną okoliczność, która może nie być reprezentatywna dla rzeczywistego i skutecznego stopnia powiązania osoby ubiegającej się o zasiłek absolwencki z geograficznie określonym rynkiem pracy(36).
49.      W tym względzie Trybunał uznał, że okoliczność zdobycia znacznej części średniego wykształcenia w danym państwie członkowskim skutkuje tym, że student w sposób rzeczywisty związał się ze społeczeństwem tego państwa członkowskiego(37). W sprawie, w której zapadł wyrok Bidar, gwarancja wystarczającego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem danego państwa członkowskiego wynika już z samego wymogu wcześniejszego zamieszkania na terytorium tego państwa(38). Trybunał uznał, że uregulowania, które były przedmiotem sporu w tej sprawie, dotyczące pomocy na pokrycie kosztów utrzymania w formie preferencyjnej pożyczki przyznawanej jedynie studentom, którzy osiedlili się na terytorium krajowym, stawiało obywatela innego państwa członkowskiego w sytuacji, w której spełnienie tego warunku nie było możliwe, niezależnie od rzeczywistego stopnia zintegrowania takiego obywatela ze społeczeństwem przyjmującego państwa członkowskiego. W konsekwencji Trybunał orzekł, że takiego traktowania nie można uznać za uzasadnione zgodnym z prawem celem realizowanym przez sporne uregulowania(39).
50.      Uważam, że wskazane pojęcie „związku” może być pomocne przy rozważaniu sytuacji, w których obywatele Unii, którzy skorzystali ze swobody przemieszczania się w celu pobierania nauki w szkole średniej, potwierdzonej świadectwem ukończenia szkoły średniej w innym państwie członkowskim, lecz nie mają tam miejsca zamieszkania, są traktowani w sposób odmienny niż obywatele Unii, którzy mają miejsce zamieszkania w tymże państwie członkowskim. Aby uniknąć dokonywania każdorazowo indywidualnej oceny każdego przypadku w chwili przeprowadzania egzaminu wstępnego, związek ten mógłby zostać skonkretyzowany w formie wymogu dotyczącego
określonej długości okresu odbywania nauki w Belgii bezpośrednio poprzedzającego uzyskanie świadectwa ukończenia szkoły średniej. W ten sposób obawy związane z turystyką uniwersytecką zostałyby rozwiane względem młodych ludzi, obywateli Unii, którzy uczęszczali do szkoły w Belgii w wieku, w którym wybory dotyczące ścieżki zawodowej nie są jeszcze ustalone.
51.      Uważam zatem, że system limitu przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami, przewidziany obecnie w odniesieniu do studiów medycznych, mógłby być przedmiotem dyskusji co do tego, czy może on
zapewnić realizację celu w postaci ochrony zdrowia publicznego, w szczególności co do tego, czy ograniczenie liczby studentów znajdujących się w takiej samej sytuacji jak A. Dris może rzeczywiście przyczynić się do zwiększenia liczby absolwentów gotowych ostatecznie podjąć się pracy w służbie zdrowia we Wspólnocie Francuskiej(40).
52.      W trzeciej kolejności, do sądu odsyłającego należy w każdym razie ocena, czy uregulowania rozpatrywane w postępowaniu głównym, w zakresie, w jakim nie traktują na równi studentów, którzy, podobnie jak A. Dris, odbyli znaczną część kształcenia na poziomie szkoły średniej zakończonego odpowiednim świadectwem w Belgii, mając jednocześnie miejsce zamieszkania w Luksemburgu, z rezydentami w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 16 czerwca 2006 r., nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia wskazanego celu, to znaczy, czy nie istnieją mniej restrykcyjne środki, które pozwoliłyby na jego osiągnięcie(41).
53.      Trybunał, również w odniesieniu do pomocy finansowej na pobieranie nauki w ramach szkolnictwa wyższego, dokonując kontroli proporcjonalności, o której mowa w poprzednim punkcie w niniejszej opinii, uznał, że warunek zamieszkania niekonieczne stanowi jedyny element reprezentatywny rzeczywistego stopnia powiązania określonej osoby z danym państwem członkowskim i, z tego powodu, ma zbyt wyłączny charakter.(42) W wyroku Giersch i in. Trybunał orzekł bowiem, że „istnienie racjonalnego prawdopodobieństwa, że beneficjenci pomocy powrócą, by osiedlić się [w Luksemburgu] i uczestniczyć w rynku pracy [tego państwa członkowskiego] w celu przyczyniania się do jego rozwoju gospodarczego, może być wykazane za pomocą elementów innych niż wymóg spełnienia przez danego studenta warunku uprzedniego zamieszkania”(43). W wyroku tym Trybunał uznał, że uwzględnić można okoliczność, że student zamieszkuje sam lub z rodzicami w jednym z państw członkowskich graniczących z państwem, w którym jego rodzice od długiego czasu pracują(44).
54.      Należy zauważyć, że wyroki Bidar oraz Giersch i in., które nie dotyczą dostępu do kształcenia w ramach szkolnictwa wyższego, odnoszą się do pomocy finansowej na podjęcie takiego kształcenia. Wskazane kryterium zintegrowania ujmowane jako rzeczywista więź lub rzeczywisty stopień powiązania ze społeczeństwem przyjmującym, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w tych wyrokach, mogłoby zapewnić skuteczność (effet utile) swobody przemieszczania się w dziedzinie edukacji, jeżeli nie towarzyszy mu stały pobyt w państwie członkowskim, w którym miało miejsce kształcenie w szkole średniej i w którym uzyskano świadectwo ukończenia nauki na poziomie średnim, co ma miejsce na obszarach transgranicznych. W przypadku uczniów uczęszczających do szkoły z internatem więź
ta byłaby jeszcze silniejsza.
55.      Ponadto w sytuacjach podobnych do tej, w której znajduje się A. Dris, bliskość geograficzna wynikająca z charakteru transgranicznego nie stoi na przeszkodzie podjęciu działalności zawodowej na geograficznym rynku pracy odnośnego regionu, który – nawet jeżeli znajduje się po luksemburskiej stronie granicy –
mógłby przynosić korzyści zarówno pacjentom luksemburskim, jak i belgijskim.
Istnieje bowiem dyrektywa regulująca transgraniczną opiekę zdrowotną(45), na podstawie której powstało orzecznictwo dotyczące refundacji kosztów świadczeń transgranicznej opieki zdrowotnej(46). Ponadto Wspólnota Francuska, w obliczu niedoboru pracowników w sektorze opieki zdrowotnej, wprowadziła dofinansowania do zatrudnienia w celu przyciągnięcia młodych specjalistów, aby zwiększyć liczbę personelu w tym regionie(47).
56.      W konsekwencji proponuję, aby odpowiedzieć sądowi odsyłającemu, że art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które nie traktują na równi z rezydentami Belgii studentów, którzy odbyli całość lub znaczną część swojego kształcenia na poziomie szkoły średniej w Belgii, potwierdzonego uzyskaniem odpowiedniego świadectwa ukończenia tego kształcenia, mając jednocześnie miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, w celu ograniczenia liczby studentów niebędących rezydentami, którzy mogą po raz pierwszy
podjąć studia
medyczne w instytucjach szkolnictwa wyższego.
V.      Wniosek
57.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne zadane przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia) w następujący sposób:
Artykuł 18 i art. 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które nie traktują na równi z rezydentami Belgii studentów, którzy odbyli całość lub znaczną część swojego kształcenia na poziomie szkoły średniej w Belgii, potwierdzonego uzyskaniem odpowiedniego świadectwa ukończenia tego kształcenia, mając jednocześnie miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, w celu ograniczenia liczby studentów niebędących rezydentami, którzy mogą po raz pierwszy podjąć studia
medyczne w instytucjach szkolnictwa wyższego.
1 Język oryginału: francuski.
2      Zobacz loi portant création de l’Université du Luxembourg (ustawa o utworzeniu Uniwersytetu Luksemburskiego) z dnia 12 sierpnia 2003 r. (Mémorial A 149, s. 2990), która weszła w życie w dniu 10 października 2003 roku. Uniwersytet Luksemburski przejął programy kształcenia, które były dotychczas prowadzone przez Centre Universitaire de Luxembourg (luksemburskie centrum uniwersyteckie), Institut Supérieur de Technologie (wyższy instytut technologiczny), Institut Supérieur d’Études et de Recherches Pédagogiques (wyższy instytut studiów i badań pedagogicznych) oraz Institut d’Études Éducatives et Sociales (instytut studiów edukacyjnych i społecznych). Zobacz art. 54–57 tej ustawy.
3      Zobacz kryteria rekrutacji na te studia „Bachelor” na stronie internetowej Uniwersytet Luksemburskiego: https://www.uni.lu/fstm-fr/study-programs/bachelor-en-medecine/.
4      Zobacz szczegółowe informacje na temat liczby studentów przyjmowanych w każdym z tych państw na stronie internetowej Uniwersytetu Luksemburskiego: https://www.uni.lu/fstm-fr/study-programs/bachelor-en-medecine/universites-partenaires/.
5      Zobacz uzasadnienie projektu loi portant organisation d’études spécialisées en médecine à l’Université du Luxembourg (ustawy o studiach specjalizacyjnych w dziedzinie medycyny na Uniwersytecie Luksemburskim) z dnia 31 lipca 2020 r. (Mémorial A 662), dostępne pod następującym adresem internetowym: https://wdocs-pub.chd.lu/docs/Dossiers_parlementaires/7531/20250515_Dep%C3 %B4t.pdf (s. 3).
6      Zwana dalej „Wspólnotą Francuską”.
7      Moniteur belge z dnia 6 lipca 2006 r., s. 34055.
8      Zwanego dalej „dekretem z dnia 16 czerwca 2006 r.”.
9      C‑73/08, zwanym dalej „wyrokiem Bressol i in.”, EU:C:2010:181.
10      Podpisane w Brukseli w dniu 17 lipca 2017 r. (zwane dalej „porozumieniem między Wspólnotą Francuską a Luksemburgiem”). Porozumienie to zostało wypowiedziane i zastąpione porozumieniem szczegółowym dotyczącym współpracy uniwersyteckiej w zakresie kształcenia medycznego między rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Wspólnoty Francuskiej, sporządzonym w Luksemburgu w dniu 4 stycznia 2022 r., która nie weszło jeszcze w życie w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym.
11      Dyrektywa 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Państw Członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77; sprostowania:
Dz.U. 2004, L 229, s. 35; Dz.U. 2005, L 197, s. 34).
12      Moniteur belge z dnia 14 kwietnia 2017 r., s. 51063.
13      Zwany dalej „dekretem z dnia 29 marca 2017 r.”.
14      Moniteur belge z dnia 18 grudnia 2013 r., s. 99347.
15      C‑209/03, zwany dalej „wyrokiem Bidar”, EU:C:2005:169.
16      Zobacz wyrok Bressol i.in. (pkt 34, 37 i 39).
17      Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., Ministarstvo financija (Stypendium Erasmus+) (C‑277/23, EU:C:2025:18, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
18      Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., Ministarstvo financija (Stypendium Erasmus+) (C‑277/23, EU:C:2025:18, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
19      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
20      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
21      Zobacz wyrok Bressol i.in. (pkt 29).
22      Zobacz art. 6 ust. 2 dekretu z dnia 29 marca 2017
roku.
23      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
24      Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., Ministarstvo financija (Stypendium Erasmus+) (C‑277/23, EU:C:2025:18, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
25      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
26      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 54 i 67).
27      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 63 i 64).
28      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 65).
29      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 66–74).
30      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 70).
31      Zobacz analogicznie wyrok Bressol i in. (pkt 73). W wyroku Cour constitutionnelle (trybunału konstytucyjnego, Belgia) nr 89/2011 z dnia 31 maja 2011 r. wyciągnięto wnioski z wyroku Bressol i in., analizując każdy z kierunków studiów objętych spornymi wówczas uregulowaniami w świetle kryteriów przedstawionych przez Trybunał. Limit przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami był tym samym uzasadniony w przypadku kierunku fizjoterapia i studiów weterynaryjnych, ale nie został uznany za uzasadniony w przypadku pozostałych siedmiu kierunków, których, po przeanalizowaniu przez sąd krajowy w świetle wskazówek dostarczonych przez Trybunał, nie dotyczył problem braku absolwentów w stopniu powodującym rzeczywiste zagrożenie dla zdrowia publicznego. W konsekwencji Królestwo Belgii zaprzestało stosowania tego systemu limitów przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami w odniesieniu do siedmiu z dziewięciu kierunków studiów, w przypadku których nie istniało rzeczywiste zagrożenie dla zdrowia publicznego.
32      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 75).
33      Zobacz komunikat prasowy Komisji dostępny pod adresem: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/fr/ip_17_1282.
34      Zobacz postępowanie INFR(1998)2308 i komunikat prasowy Komisji pt. „Libre circulation des étudiants: la Commission envoie des lettres de mise en demeure à l’Autriche et à la Belgique (Swoboda przepływu studentów – Komisja wzywa Austrię i Belgię do usunięcia uchybienia”) z dnia 24 stycznia 2007 r., dostępne pod następującym adresem: ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/fr/ip_07_76.
35      W odróżnieniu od stanowiska przyjętego przez Komisję wobec Republiki Austrii w przedmiocie limitu przydziału miejsc dla studentów niebędących rezydentami (zobacz pkt 44 niniejszej opinii).
36      Zobacz wyrok z dnia 11 lipca 2002 r., D’Hoop (C‑224/98, EU:C:2002:432, pkt 39).
37      Zobacz wyrok Bidar (pkt 62).
38      Zobacz wyrok Bidar (pkt 60).
39      Zobacz wyrok Bidar (pkt 61).
40      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 76).
41      Zobacz wyrok Bressol i in. (pkt 77).
42      Zobacz wyrok z dnia 20 czerwca 2013 r., Giersch i in. (C‑20/12, zwany dalej „wyrokiem Giersch i in.”, EU:C:2013:411, pkt 73).
43      Zobacz wyrok Giersch i in. (pkt 77)
44      Zobacz wyrok Giersch i in. (pkt 78)
45      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz.U. 2011, L 88, s. 45).
46      Zobacz na przykład wyrok z dnia 4 września 2025 r., Casa Judeţeană de Asigurări de Sănătate Mureș i in. (C‑489/23, EU:C:2025:651).
47      Zobacz w tym względzie, w odniesieniu do osób wykonujących zawód pielęgniarski w prowincji Luksemburg: https://www.province.luxembourg.be/actualites/subvention-infirmier.