Υπόθεση C‑253/24 [Pelavi] (i)
Ministero della Giustizia
κατά
NZ
(αίτηση του Corte di Appello di L’Aquila για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 4ης Σεπτεμβρίου 2025
« Προδικαστική παραπομπή – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP – Ρήτρα 4 – Αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων – Ίση μεταχείριση στην απασχόληση και την εργασία – Επί θητεία δικαστικοί λειτουργοί και τακτικοί δικαστικοί λειτουργοί – Ρήτρα 5 – Μέτρα για την αποτροπή της καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου και την επιβολή κυρώσεων συναφώς – Οδηγία 2003/88/ΕΚ – Άρθρο 7 – Δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Άρθρο 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διαδικασία αξιολόγησης για την οριστική παράταση της άσκησης των καθηκόντων των επί θητεία δικαστικών λειτουργών – Ex lege παραίτηση από τις αξιώσεις που απορρέουν από τα ασκηθέντα πριν από τη διαδικασία αξιολόγησης καθήκοντα των επί θητεία δικαστικών λειτουργών – Απώλεια του παρεχόμενου από το δίκαιο της Ένωσης δικαιώματος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών »
Κοινωνική πολιτική – Συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP – Οδηγία 1999/70 – Μέτρα για την αποτροπή της καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου – Κύρωση σε περίπτωση τέτοιας καταχρηστικής σύναψης – Διαδικασία αξιολόγησης πριν από την οριστική παράταση της άσκησης των καθηκόντων των επί θητεία δικαστικών λειτουργών – Δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών – Εθνική ρύθμιση η οποία επιβάλλει την παραίτηση από το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών που απορρέει από τα καθήκοντα του επί θητεία δικαστικού λειτουργού – Δεν επιτρέπεται
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 31 § 2· οδηγία 2003/88 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 7· οδηγία 1999/70 του Συμβουλίου, παράρτημα, ρήτρες 4, σημείο 1, και 5, σημείο 1)
(βλ. σκέψεις 50-60, 67-79 και διατακτ.)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Corte d’appello di L’Aquila (εφετείο L’Aquila, Ιταλία), το Δικαστήριο διευκρινίζει τη σχέση μεταξύ του δικαιώματος ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών, όπως αυτό κατοχυρώνεται από το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και της προστασίας που παρέχει η συμφωνία-πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου (1), στην περίπτωση εθνικής ρύθμισης η οποία επιβάλλει στους επί θητεία δικαστικούς λειτουργούς που επιθυμούν να μετατρέψουν τις διαδοχικές τους σχέσεις εργασίας ορισμένου χρόνου σε σχέση εργασίας αορίστου χρόνου να παραιτηθούν από ορισμένα δικαιώματα, μεταξύ των οποίων το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών.
Η παρούσα υπόθεση εντάσσεται σε σειρά ιταλικών προδικαστικών υποθέσεων που αφορούν την ίση μεταχείριση μεταξύ των επί θητεία δικαστικών λειτουργών και των τακτικών δικαστικών λειτουργών (2). Ο Ιταλός νομοθέτης προέβλεψε το 2021, για τους ήδη υπηρετούντες επί θητεία δικαστικούς λειτουργούς, τη δυνατότητα οριστικής παράτασης της άσκησης των καθηκόντων τους μέχρι την ηλικία των 70 ετών, υπό την επιφύλαξη επιτυχούς συμμετοχής σε διαδικασία αξιολόγησης, προβλέποντας παράλληλα την απαίτηση παραίτησης από κάθε άλλη αξίωση απορρέουσα από την προηγούμενη επί θητεία εργασιακή τους σχέση (3). Η εν λόγω διαδικασία αποσκοπεί στην εφαρμογή της απορρέουσας από τη ρήτρα 5, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου υποχρέωσης να λαμβάνονται αποτελεσματικά μέτρα για την αποτροπή και την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων ορισμένου χρόνου.
Η NZ ασκούσε, από τις 14 Φεβρουαρίου 2001, πέραν της δικηγορίας και καθήκοντα επί θητεία δικαστικού λειτουργού στο Tribunale di Vasto (πρωτοδικείο Vasto, Ιταλία). Υπό την ιδιότητα αυτή, δεν εισέπραξε καμία αποζημίωση κατά τη διάρκεια των δικαστικών διακοπών, σε αντίθεση με τους τακτικούς δικαστές, οι οποίοι δικαιούνταν άδεια μετ’ αποδοχών. Η άσκηση των καθηκόντων της NZ ως επί θητεία δικαστικού λειτουργού παρατεινόταν ή ανανεωνόταν ανά τετραετία, έως τις 13 Δεκεμβρίου 2022, ημερομηνία κατά την οποία παρατάθηκε οριστικά η άσκηση των καθηκόντων της.
Εκτιμώντας ότι υπέστη παρανόμως διαφορετική μεταχείριση όσον αφορά την αποζημίωση για τα καθήκοντα που ασκούσε πριν από την εν λόγω παράταση, η NZ άσκησε αγωγή κατά του εργοδότη της, Ministero della Giustizia (Υπουργείου Δικαιοσύνης, Ιταλία), με αίτημα να τύχει ισοδύναμης οικονομικής και νομικής μεταχείρισης σε σχέση με τους εργαζομένους που ασκούν παρεμφερή καθήκοντα στην υπηρεσία του υπουργείου αυτού, μεταξύ άλλων όσον αφορά την ετήσια άδεια. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο δέχθηκε εν μέρει την αγωγή. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του εφετείου L’Aquila, το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, εκτιμώντας, μεταξύ άλλων, ότι η διαφορά είχε καταστεί άνευ αντικειμένου, δεδομένου ότι η οριστική παράταση των καθηκόντων της NZ κατά το πέρας της διαδικασίας αξιολόγησης συνεπάγεται την παραίτηση από κάθε άλλη αξίωση απορρέουσα από την προηγούμενη επί θητεία εργασιακή της σχέση.
Υπό τις ως άνω περιστάσεις, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η εν λόγω ex lege παραίτηση είναι συμβατή με τις ρήτρες 4 και 5 της συμφωνίας-πλαισίου, με το άρθρο 7 της οδηγίας 2003/88 (4) και με το άρθρο 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), όσον αφορά ειδικότερα το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Αφού υπενθύμισε τη νομολογία του σχετικά με τα μέτρα επιβολής κυρώσεων σε περίπτωση καταχρηστικής σύναψης συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου (5), το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η αίτηση συμμετοχής στη διαδικασία αξιολόγησης συνεπάγεται την παραίτηση από το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών για το χρονικό διάστημα πριν από την οριστική παράταση, δικαίωμα το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 της οδηγίας 2003/88 και στο άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη. Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση, η παραίτηση από το δικαίωμα αυτό είναι εύλογη εν όψει της οριστικής παράτασης των καθηκόντων του επί θητεία δικαστικού λειτουργού, δεδομένου ότι η επιτυχία στη διαδικασία αξιολόγησης δεν συνεπάγεται απλή πιθανότητα να συνεχιστεί η προηγούμενη σχέση εργασίας, αλλά πραγματική συνέχιση επ’ αόριστον της σχέσης αυτής. Επιπλέον, μέσω της παραίτησης αυτής καθίσταται δυνατή η αποτροπή αντίστροφης διάκρισης εις βάρος των τακτικών δικαστών στους οποίους εφαρμόζονται πλήρως η αρχή της επιλογής βάσει διαγωνισμού και η αρχή της αποκλειστικής άσκησης δικαιοδοτικών καθηκόντων.
Ασφαλώς, η ύπαρξη διαγωνιστικής διαδικασίας πρόσληψης που προβλέπεται μόνον για τις θέσεις τακτικών δικαστικών λειτουργών με σκοπό την πρόσβαση στον δικαστικό κλάδο, διαδικασία η οποία δεν εφαρμόζεται κατά την πρόσληψη των επί θητεία δικαστικών λειτουργών, αποκλείει το ενδεχόμενο οι επί θητεία δικαστικοί λειτουργοί να απολαύουν πλήρως των δικαιωμάτων των τακτικών δικαστικών λειτουργών. Εντούτοις, μολονότι ορισμένες διαφορές στη μεταχείριση μπορούν να δικαιολογηθούν από τις διαφορές στα απαιτούμενα προσόντα και από τη φύση των καθηκόντων τα οποία καλούνται να αναλάβουν οι τακτικοί δικαστικοί λειτουργοί, ο αποκλεισμός των επί θητεία δικαστικών λειτουργών από κάθε δικαίωμα άδειας μετ’ αποδοχών δεν μπορεί να γίνει δεκτός υπό το πρίσμα της ρήτρας 4 της συμφωνίας-πλαισίου.
Πράγματι, το δικαίωμα αυτό προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/88. Επιπλέον, το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη είναι επιτακτικό και ανεπιφύλακτο, δεδομένου ότι δεν απαιτείται συγκεκριμενοποίησή του με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης ή του εθνικού δικαίου Επομένως, μπορεί να γίνει επίκληση της διάταξης αυτής στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ των εργαζομένων και του εργοδότη τους σε κατάσταση που διέπεται από το δίκαιο της Ένωσης και εμπίπτει, κατά συνέπεια, στο πεδίο εφαρμογής του Χάρτη.
Επομένως, η ρήτρα 4 της συμφωνίας-πλαισίου, το άρθρο 7 της οδηγίας 2003/88 και το άρθρο 31, παράγραφος 2, του Χάρτη αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, αντιθέτως προς τα προβλεπόμενα όσον αφορά τους τακτικούς δικαστικούς λειτουργούς, αποκλείει, όσον αφορά τους επί θητεία δικαστικούς λειτουργούς που τελούν σε συγκρίσιμη κατάσταση, κάθε δικαίωμα σε καταβολή αποζημίωσης κατά την περίοδο των αδειών κατά την οποία αναστέλλονται οι δικαστικές δραστηριότητες.
Ως εκ τούτου, αφενός, προκειμένου να πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει η ρήτρα 5, σημείο 1, της συμφωνίας-πλαισίου, μια εθνική ρύθμιση πρέπει να προβλέπει, σε περίπτωση καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου, αποτελεσματικές εγγυήσεις για την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση τέτοιας κατάχρησης και για την εξάλειψη των συνεπειών της, η δε μετατροπή της σχέσης εργασίας ορισμένου χρόνου σε σχέση εργασίας αορίστου χρόνου συνιστά, κατ’ αρχήν, αποτελεσματική κύρωση της κατάχρησης αυτής. Αφετέρου, το δικαίωμα ετήσιας άδειας μετ’ αποδοχών συνιστά δικαίωμα κάθε εργαζομένου, το οποίο του παρέχεται κατά τρόπο επιτακτικό και ανεπιφύλακτο από το δίκαιο της Ένωσης.
Λαμβανομένων υπόψη των ως άνω στοιχείων, η συμφωνία-πλαίσιο δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η εφαρμογή των μέτρων που λαμβάνει κράτος μέλος για την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση καταχρηστικής σύναψης διαδοχικών συμβάσεων εργασίας ορισμένου χρόνου και για την εξάλειψη των συνεπειών της μπορεί να εξαρτάται από την απαίτηση να παραιτηθεί ο οικείος εργαζόμενος από δικαίωμα που του απονέμει το δίκαιο της Ένωσης, κατ’ εφαρμογήν της ρήτρας 4 της συμφωνίας αυτής.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
1      Συμφωνία -πλαίσιο η οποία περιλαμβάνεται στην οδηγία 1999/70/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1999, σχετικά με τη συμφωνία πλαίσιο για την εργασία ορισμένου χρόνου που συνήφθη από τη CES, την UNICE και το CEEP (ΕΕ 1999, L 175, σ. 43, στο εξής: συμφωνία-πλαίσιο).
2      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 2020, Governo della Repubblica italiana (Καθεστώς των Ιταλών ειρηνοδικών) (C‑658/18, EU:C:2020:572), της 7ης Απριλίου 2022, Ministero della Giustizia κ.λπ. (Καθεστώς των Ιταλών ειρηνοδικών) (C‑236/20, EU:C:2022:263), και της 27ης Ιουνίου 2024, Peigli (C‑41/23, EU:C:2024:554).
3      Με το άρθρο 29 του decreto legislativo n. 116- Riforma organica della magistratura onoraria e altre disposizioni sui giudici di pace, nonché disciplina transitoria relativa ai magistrati onorari in servizio, a norma della legge 28 aprile 2016, n. 57 (νομοθετικού διατάγματος 116, περί οργανωτικής μεταρρύθμισης του τιμητικού λειτουργήματος των επί θητεία δικαστών και περί άλλων διατάξεων σχετικών με τους ειρηνοδίκες, καθώς και περί μεταβατικού καθεστώτος ισχύοντος για τους επί θητεία δικαστικούς λειτουργούς, σε εκτέλεση του νόμου 57 της 28ης Απριλίου 2016), της 13ης Ιουλίου 2017 (GURI αριθ. 177, της 31ης Ιουλίου 2017, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον legge n. 234- Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2022 e bilancio pluriennale per il triennio 2022-2024 (νόμο 234, περί κρατικού προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 2022 και περί προϋπολογισμού για την τριετία 2022-2024), της 30ής Δεκεμβρίου 2021 (GURI αριθ. 310, της 31ης Δεκεμβρίου 2021, σ. 1).
4      Οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (ΕΕ 2003, L 299, σ. 9).
5      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, Rossato και Conservatorio di Musica F. A. Bonporti (C‑494/17, EU:C:2019:387, σκέψεις 39 έως 43 και 45).