62022TJ0713_RES
Kawżi T‑713/22 u T‑720/22
Portumo - Madeira - Montagem e Manutenção de Tubaria, SA (Zona Franca da Madeira) et
uNova Ship Invest, Unipessoal, Lda (Zona Franca da Madeira)
vs
Il‑Kummissjoni Ewropea
Sentenza tal-Qorti Ġenerali (Il-Ħames Awla) tas‑6 ta’ Novembru 2024
“Għajnuna mill-Istat – Żona Ħielsa ta’ Madeira – Skema ta’ għajnuna implimentata mill-Portugall – Deċiżjoni li tikkonstata n-nuqqas ta’ konformità tal-iskema mad-Deċiżjonijiet C(2007) 3037 final u C(2013) 4043 final, li jiddikjaraw din l-iskema inkompatibbli mas-suq intern u li jordnaw l-irkupru tal-għajnuna mħallsa skont din l-iskema – Kunċett ta’ ‘għajnuna eżistenti’ skont it-tifsira tal-Artikolu 1(b)(ii) tar-Regolament (UE) 2015/1589 – Irkupru – Aspettattivi leġittimi – Ċertezza legali – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Libertà ta’ stabbiliment – Moviment liberu tal-ħaddiema”
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Għajnuna eżistenti u għajnuna ġdida – Miżura li timmodifika skema ta’ għajnuna eżistenti – Implimentazzjoni tal-iskema bi ksur tal-kundizzjonijiet iffissati fid-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-Kummissjoni – Modifika li taffettwa s-sustanza tal-iskema – Klassifikazzjoni bħala għajnuna ġdida
(Artikolu 108 TFUE; Regolament tal-Kunsill 2015/1589, Artikolu 1(c))
(ara l-punti 19, 80 u 81)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Projbizzjoni – Derogi – Għajnuna li tista’ titqies li hija kompatibbli mas-suq intern – Għajnuna intiża għall-iżvilupp ta’ reġjuni ddeterminati – Għajnuna għall-funzjonament bi skop reġjonali favur reġjunijiet ultraperiferiċi – Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tawtorizza skema ta’ għajnuna intiża li tippromwovi l-iżvilupp tal-gżira ta’ Madeira – Kundizzjonijiet għall-għoti tal-għajnuna prevista minn din l-iskema – Interpretazzjoni stretta – Attivitajiet imwettqa barra mill-gżira ta’ Madeira minn kumpanniji rreġistrati fuq din il-gżira – Attivitajiet li ma jistgħux jibbenefikaw mill-għajnuna prevista mill-iskema awtorizzata
(Artikolu 107(3)(a) TFUE; Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 2006/C 54/08)
(ara l-punti 33 sa 60)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Projbizzjoni – Derogi – Għajnuna li tista’ titqies li hija kompatibbli mas-suq intern – Għajnuna intiża għall-iżvilupp ta’ reġjuni ddeterminati – Għajnuna għall-funzjonament bi skop reġjonali favur reġjunijiet ultraperiferiċi – Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tawtorizza skema ta’ għajnuna intiża li tippromwovi l-iżvilupp tal-gżira ta’ Madeira – Kundizzjonijiet għall-għoti tal-għajnuna prevista minn din l-iskema – Interpretazzjoni stretta – Kundizzjoni dwar il-ħolqien jew iż-żamma ta’ impjiegi fir-Reġjun Awtonomu ta’ Madeira – Kundizzjoni mhux sodisfatta
(Artikolu 107(3)(a) TFUE; Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 2006/C 54/08)
(ara l-punti 66 sa 76)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Projbizzjoni – Derogi – Setgħa ta’ evalwazzjoni tal-Kummissjoni – Adozzjoni, min-naħa tagħha, ta’ linji gwida li jikkategorizzaw l-eżami tal-kompatibbiltà tal-għajnuna mas-suq intern – Konsegwenzi – Awtolimitazzjoni tas-setgħa ta’ evalwazzjoni tagħha – Obbligu li jiġu eżaminati ċ-ċirkustanzi eċċezzjonali invokati mill-Istat Membru sabiex tintalab evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-għajnuna esklużivament skont l-Artikolu 107(3)
(Artikolu 107(3) TFUE; Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 2006/C 54/08)
(ara l-punti 85 sa 90)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Projbizzjoni – Derogi – Għajnuna li tista’ titqies li hija kompatibbli mas-suq intern – Għajnuna intiża għall-iżvilupp ta’ reġjuni ddeterminati – Għajnuna għall-funzjonament bi skop reġjonali favur reġjunijiet ultraperiferiċi – Kompatibbiltà mas-suq intern – Kundizzjoni – Osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità
(Artikolu 107(3)(a) TFUE; Komunikazzjoni tal-Kummissjoni 2006/C 54/08)
(ara l-punti 91 sa 97)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Projbizzjoni – Derogi – Għajnuna li tista’ titqies li hija kompatibbli mas-suq intern – Evalwazzjoni fir-rigward tal-Artikolu 107(3) TFUE – Effetti restrittivi fuq il-libertajiet fundamentali ta’ eventwali deċiżjoni ta’ inkompatibbiltà – Assenza ta’ rilevanza
(Artikolu 107(3) TFUE)
(ara l-punti 98 sa 103)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Irkupru ta’ għajnuna illegali – Għajnuna mogħtija bi ksur tar-regoli proċedurali tal-Artikolu 108 TFUE – Aspettattivi leġittimi possibbli tal-benefiċjarji – Assenza ħlief għal ċirkustanzi eċċezzjonali
(Artikolu 108 TFUE)
(ara l-punti 112 sa 119)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Irkupru ta’ għajnuna illegali – Ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali – Assenza
(Artikolu 108 TFUE)
(ara l-punti 122 sa 134)
Sunt
Il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikorsi għal annullament ippreżentati minn numru ta’ kumpanniji kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea li ddikjarat inkompatibbli mas-suq intern ċerta għajnuna mħallsa lil impriżi stabbiliti fuq il-gżira ta’ Madeira, b’applikazzjoni ta’ skema awtorizzata minn qabel, u li ordnat l-irkupru tagħha. F’dan il-kuntest, il-Qorti Ġenerali għamlet preċiżazzjonijiet dwar ir-rabta tal-libertajiet fundamentali stabbiliti mit-Trattat FUE mar-regoli ta’ dan it-trattat fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat.
Sabiex tippromwovi l-iżvilupp reġjonali u d-diversifikazzjoni tal-istruttura ekonomika tal-gżira ta’ Madeira, ir-Repubblika Portugiża stabbilixxiet skema ta’ għajnuna favur żona ddelimitata fuq din il-gżira, imsejħa ż-Żona Ħielsa ta’ Madeira (ŻĦM).
Din l-iskema, inizjalment approvata mill-Kummissjoni Ewropea fl-1987 bħala għajnuna reġjonali kompatibbli, ġiet emendata fl-2002. Fl-2007, il-Kummissjoni awtorizzat it-tielet skema li ġiet emendata u awtorizzata mill-ġdid fl-2013 (
1
) (iktar ’il quddiem ir-“Reġim III”).
Ir-Reġim III, kif approvat mill-Kummissjoni, ħa l-forma ta’ tnaqqis tat-taxxa fuq id-dħul applikabbli għall-persuni ġuridiċi fuq il-profitti li kienu jirriżultaw minn attivitajiet effettivament u materjalment imwettqa f’Madeira, ta’ eżenzjoni mit-taxxi muniċipali u lokali kif ukoll ta’ eżenzjoni mit-taxxa fuq it-trasferiment ta’ beni immobbli għall-ħolqien ta’ impriża fiż-ŻĦM, sa ammonti ta’ għajnuna massimi bbażati fuq limiti massimi stabbiliti skont in-numru ta’ postijiet tax-xogħol miżmuma mill-benefiċjarju.
Wara eżerċizzju ta’ sorveljanza tal-imsemmija skema ta’ għajnuna għas-snin 2012 u 2013, il-Kummissjoni ddeċidiet li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista mill-Artikolu 108(3) TFUE. Fi tmiem din il-proċedura, il-Kummissjoni kkonstatat, permezz ta’ deċiżjoni tal‑4 ta’ Diċembru 2020 (
2
), li r-Reġim III, kif implimentat mill-Portugall, kien sostanzjalment differenti minn dak awtorizzat mid-deċiżjonijiet tal‑2007 u tal‑2013. Filwaqt li kklassifikat din l-iskema ta’ għajnuna bħala “għajnuna ġdida” implimentata illegalment u inkompatibbli mas-suq intern, il-Kummissjoni ordnat l-irkupru tagħha mingħand il-benefiċjarji.
Permezz tar-rikorsi tagħhom, erba’ kumpanniji benefiċjarji tal-għajnuna mħallsa skont ir-Reġim III, kif implimentata, talbu l-annullament ta’ din id-deċiżjoni mill-Qorti Ġenerali.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali
Insostenn tar-rikorsi tagħhom, ir-rikorrenti sostnew b’mod partikolari li l-interpretazzjoni kkunsidrata mill-Kummissjoni, fid-deċiżjoni kkontestata, tal-kundizzjonijiet ta’ aċċess għar-Reġim III kienet tikser il-prinċipji ta’ moviment liberu taċ-ċittadini u tal-ħaddiema, ta’ libertà ta’ stabbiliment u ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi, billi għamlet iktar diffiċli jew oneruż l-eżerċizzju tal-imsemmija libertajiet għall-impriżi li bbenefikaw mir-Reġim III jew għall-impjegati tagħhom.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, bħal fis-sentenzi T‑95/21 (
3
) u T‑131/21 (
4
), il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-Kummissjoni ma wettqitx żball meta interpretat il-kundizzjonijiet ta’ aċċess għar-Reġim III u meta qieset li din l-iskema ta’ għajnuna, kif ġiet implimentata mill-Portugall, kienet sostanzjalment differenti minn dik awtorizzata mid-deċiżjonijiet tal‑2007 u tal‑2013, u, għalhekk, kienet tikkostitwixxi skema ta’ għajnuna ġdida.
Sussegwentement il-Qorti Ġenerali osservat li l-argumenti tar-rikorrenti bbażati fuq il-ksur tal-prinċipji ta’ moviment liberu taċ-ċittadini u tal-ħaddiema, ta’ libertà ta’ stabbiliment u ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi, kienu intiżi, essenzjalment, li jqiegħdu inkwistjoni l-konstatazzjoni, li tinsab fil-premessa 98 tad-deċiżjoni kkontestata, imwettqa mill-Kummissjoni fuq il-bażi tal-Artikolu 107(3)(a) TFUE, dwar in-natura inkompatibbli tar-Reġim III, kif implimentat, mas-suq intern.
Dan premess, sa fejn dan l-argument kien intiż li jikkontesta l-konstatazzjoni ta’ inkompatibbiltà mar-Reġim III, kif implimentat, il-Qorti Ġenerali osservat li huwa minnu li mill-ġurisprudenza jirriżulta li, meta l-Kummissjoni jkollha l-intenzjoni li tiddikjara għajnuna kompatibbli mas-suq intern, hija għandha tiżgura ruħha li din id-dikjarazzjoni ta’ kompatibbiltà, li tawtorizza lill-Istat Membru jħallas l-għajnuna kkonċernata, ma ġġibx magħha l-ksur ta’ dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, tal-prinċipji ta’ moviment liberu.
Madankollu, din il-ġurisprudenza ma tistax timponi lill-Kummissjoni, li jkollha l-intenzjoni li tiddikjara għajnuna inkompatibbli, tiddikjara din l-għajnuna kompatibbli u għaldaqstant tawtorizza l-ħlas tagħha, għar-raġuni li eventwali deċiżjoni ta’ inkompatibbiltà jkollha effetti restrittivi fuq l-impriżi benefiċjarji tal-imsemmija għajnuna, jew billi tipprekludi l-ħlas tagħha jew billi timponi l-irkupru tagħha.
Li kieku kellu jkun mod ieħor, il-projbizzjoni tal-għajnuna mill-Istat inkompatibbli tiġi megħluba mill-prinċipji ta’ moviment liberu taċ-ċittadini u tal-ħaddiema, ta’ libertà ta’ stabbiliment u ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi, u dan minkejja li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE fil-qasam tal-kompetizzjoni, u b’mod iktar partikolari dawk relatati mal-għajnuna mill-Istat, għandhom natura fundamentali u jikkostitwixxu l-espressjoni ta’ waħda mill-missjonijiet essenzjali mogħtija lill-Unjoni.
Għalhekk, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li r-rikorrenti ma setgħux utilment jinvokaw il-prinċipji ta’ moviment liberu taċ-ċittadini u tal-ħaddiema, ta’ libertà ta’ stabbiliment u ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi kontra d-deċiżjoni kkontestata sa fejn din ikkonstatat, fuq il-bażi tal-Artikolu 107(3)(a) TFUE, in-natura inkompatibbli tar-Reġim III, kif implimentat, u ordnat l-irkupru tal-għajnuna.
Il-Qorti Ġenerali żiedet li, kieku kellu jitqies li dawn il-prinċipji jistgħu jiġu invokati mir-rikorrenti u li d-deċiżjoni kkontestata - sa fejn tinterpreta l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għar-Reġim III b’tali mod li l-iskema ta’ għajnuna, kif implimentata, tkun tirriżulta li hija inkompatibbli u tordna l-irkupru tal-għajnuna mħallsa skont din l-aħħar skema ta’ għajnuna - pproduċiet effetti restrittivi fuq il-libertajiet invokati, dawn l-effetti jkunu, fi kwalunkwe każ, iġġustifikati mill-għan leġittimu li għandu jintlaħaq mir-Reġim III intiż li jippromwovi l-iżvilupp reġjonali u d-diversifikazzjoni tal-istruttura ekonomika ta’ Madeira bħala reġjun ultraperiferiku u jkunu proporzjonati għal dan l-għan. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali enfasizzat li l-konstatazzjoni ta’ inkompatibbiltà tar-Reġim III, kif implimentat, mas-suq intern, kif ukoll l-irkupru tal-għajnuna illegalment imħallsa b’applikazzjoni ta’ din l-iskema ta’ għajnuna, ma kinux jipprekludu lill-kumpanniji rreġistrati fiż-ŻĦM milli jistabbilixxu ruħhom jew milli jipprovdu servizzi barra mir-Reġjun Awtonomu ta’ Madeira, jew anki milli jimpjegaw ħaddiema li jirrisjedu jew li jeżerċitaw l-attività tagħhom barra minn dan ir-reġjun. Fl-aħħar nett, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-Kummissjoni ma kellhiex obbligu tiddeċiedi dwar skema ta’ għajnuna alternattiva proposta mir-rikorrenti. Fuq dan il-punt, din tal-aħħar fakkret li, skont il-ġurisprudenza, il-Kummissjoni ma għandhiex tiddeċiedi b’mod astratt fuq il-miżuri kollha alternattivi li jistgħu jkunu possibbli peress li, filwaqt li l-Istat Membru kkonċernat għandu jesponi fid-dettall ir-raġunijiet wara l-adozzjoni tal-iskema ta’ għajnuna inkwistjoni, b’mod partikolari fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ eleġibbiltà kkunsidrati, dan ma għandux obbligu juri, b’mod attiv, li ebda miżura oħra immaġinabbli, min-natura tagħha ipotetika, ma tkun tista’ tippermetti li jiġi żgurat bl-aħjar mod l-għan li għandu jintlaħaq. Għalkemm l-imsemmi Istat Membru ma kienx suġġett għal tali obbligu, ir-rikorrenti ma setgħux bir-raġun jitolbu lill-Qorti Ġenerali timponi lill-Kummissjoni tissostitwixxi ruħha għall-awtoritajiet nazzjonali f’dan il-kompitu ta’ tiftix regolatorju sabiex teżamina kull miżura alternattiva possibbli.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argument tar-rikorrenti bħala infondat. Hija ċaħdet ukoll il-motivi l-oħra kollha invokati u, konsegwentement, ċaħdet it-rikorsi fl-intier tagħhom.
(
1
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni tas-27 ta’ Ġunju 2007, mogħtija fil-Każ N 421/2006, u Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-2 ta’ Lulju 2013, mogħtija fil-Każ SA.34160 (2011/N) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjonijiet ta’ awtorizzazzjoni tal-2007 u tal-2013”).
(
2
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2022/1414 tal‑4 ta’ Diċembru 2020 dwar l-iskema ta’ għajnuna SA.21259 (2018/C) (ex 2018/NN) implimentata mill-Portugall għal Zona Franca da Madeira - ZFM) - Reġim III (ĠU 2022, L 217, p. 49, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).
(
3
)	Sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2022, Il‑Portugall vs Il‑Kummissjoni (Żona Ħielsa ta’ Madeira) (T‑95/21, EU:T:2022:567).
(
4
)	Sentenza tal‑21 ta’ Ġunju 2023, Região Autónoma da Madeira vs Il‑Kummissjoni (T‑131/21, EU:T:2023:348).