62023CJ0484
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 26 czerwca 2025 r. (
*1
)
Odwołanie – Konkurencja – Koncentracje – Decyzja uznająca koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym – Skarga wniesiona przez osobę trzecią – Dopuszczalność – Artykuł 263 akapit czwarty TFUE – Legitymacja procesowa
W sprawie C‑484/23 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 27 lipca 2023 r.,
Mainova AG, z siedzibą we Frankfurcie nad Menem (Niemcy), którą reprezentował C. Schalast, Rechtsanwalt,
strona wnosząca odwołanie,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
Komisja Europejska, którą reprezentowali G. Meessen oraz I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników, których wspierali F.C. Haus oraz J. Mädler, Rechtsanwälte,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Republika Federalna Niemiec, którą reprezentowali J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
E.ON SE, z siedzibą w Essen (Niemcy), którą reprezentowali początkowo C. Barth, C. Grave, D.-J. dos Santos Goncalves oraz R. Seifert, Rechtsanwälte, a następnie C. Barth, A. Fuchs, C. Grave oraz D.-J. dos Santos Goncalves, Rechtsanwälte,
RWE AG, z siedzibą w Essen, którą reprezentowali początkowo U. Scholz, J. Siegmund oraz J. Ziebarth, Rechtsanwälte, a następnie U. Scholz, J. Siegmund oraz M. von Armansperg, Rechtsanwälte,
interwenienci w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer (sprawozdawca) i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swym odwołaniu Mainova AG (zwana dalej „spółką Mainova”) wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., Mainova/Komisja (T‑320/20, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2023:264), w którym Sąd odrzucił jako niedopuszczalną jej skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2020, C 111, s. 1, zwanej dalej „sporną decyzją”).
Okoliczności powstania sporu
2
Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 2–14 zaskarżonego wyroku i można je streścić w następujący sposób:
Kontekst koncentracji
3
RWE AG jest spółką prawa niemieckiego, która w momencie zgłoszenia planowanej koncentracji prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii, w tym w sektorach produkcji, dostaw hurtowych, przesyłu i dystrybucji energii oraz handlu detalicznego energią, a także usług energetycznych dla konsumentów. RWE i jej spółki zależne, w tym innogy SE, prowadzą działalność w kilku państwach członkowskich.
4
E.ON SE jest spółką prawa niemieckiego, która w tamtym właśnie momencie prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii elektrycznej, zarówno w zakresie produkcji, sprzedaży hurtowej i dystrybucji energii elektrycznej, jak też handlu detalicznego energią elektryczną. E.ON posiada i eksploatuje aktywa służące do produkcji energii elektrycznej w kilku państwach członkowskich.
5
Spółka Mainova jest regionalnym przedsiębiorstwem prowadzącym działalność w dziedzinie dostaw i produkcji energii w Niemczech.
6
Koncentracja będąca przedmiotem niniejszej sprawy wpisuje się w ramy złożonej wymiany aktywów między RWE a E.ON, ogłoszonej w dniach 11 i 12 marca 2018 r. przez te dwa przedsiębiorstwa (zwanej dalej „całościową transakcją”). W drodze pierwszej transakcji, czyli koncentracji będącej przedmiotem niniejszej sprawy, RWE zamierza przejąć wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi E.ON. Druga transakcja polega na przejęciu przez E.ON wyłącznej kontroli nad działalnością w zakresie dystrybucji i handlu detalicznego oraz niektórych aktywów produkcyjnych spółki innogy kontrolowanej przez RWE. Co się tyczy trzeciej transakcji, przewiduje ona, że RWE nabędzie 16,67 % udziałów w E.ON.
7
W dniu 22 czerwca 2018 r. spółka Mainova wysłała do Komisji Europejskiej pismo, w którym poinformowała ją, że chce wziąć udział w postępowaniu dotyczącym pierwszej i drugiej koncentracji, w związku z czym chciałaby otrzymać związane z nimi dokumenty.
8
W dniu 28 września 2018 r. odbyło się spotkanie spółki Mainova i Komisji.
9
W dniu 31 stycznia 2019 r. zgłoszono Komisji drugą z transakcji składających się na koncentrację (zwaną dalej „transakcją M.8870”). Komisja przyjęła decyzję C(2019) 6530 final z dnia 17 września 2019 r. uznającą koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8870 – E.ON/Innogy) (Dz.U. 2020, C 379, s. 16).
10
Trzecia z transakcji składających się na koncentrację została zgłoszona Bundeskartellamt (federalnemu urzędowi ds. karteli, Niemcy), który zezwolił na nią decyzją z dnia 26 lutego 2019 r. (sprawa B8‑28/19).
Postępowanie administracyjne
11
W dniu 22 stycznia 2019 r. Komisja otrzymała, na podstawie art. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenie WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1), zgłoszenie dotyczące projektu koncentracji, w wyniku której RWE chciała przejąć, w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi E.ON.
12
W dniu 31 stycznia 2019 r. Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej uprzednie zgłoszenie tej koncentracji (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2019, C 38, s. 22, zwanej dalej „transakcją M.8871”), w oparciu o art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 139/2004.
13
W ramach badania transakcji M.8871 Komisja przeprowadziła badanie rynku, w związku z czym przekazała niektórym przedsiębiorstwom, w tym spółce Mainova, kwestionariusz, na który ta ostatnia odpowiedziała w dniu 4 lutego 2019 r.
14
Przesłaną pocztą elektroniczną wiadomością z dnia 28 stycznia 2019 r. spółka Mainova zwróciła się do urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające o przyznanie jej statusu zainteresowanej osoby trzeciej w celu zapewnienia jej możliwości bycia wysłuchaną w ramach postępowania w sprawie transakcji M.8871. Urzędnik ten uwzględnił ten wniosek pismem z dnia 7 lutego 2019 r.
Sporna decyzja
15
W dniu 26 lutego 2019 r. Komisja wydała sporną decyzję, w której transakcja M.8871 została uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na etapie badania przewidzianym w art. 6 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 139/2004 i w art. 57 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3).
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
16
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 27 maja 2020 r. spółka Mainova złożyła skargę mającą na celu stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
17
Na jej poparcie spółka Mainova podniosła sześć zarzutów, z których: pierwszy dotyczy naruszenia jej prawa do skutecznej ochrony sądowej, drugi – naruszenia jej prawa do bycia wysłuchaną, trzeci – błędnego rozdziału analizy całościowej transakcji, czwarty – oczywistych błędów w ocenie, piąty – naruszenia obowiązku staranności, szósty – nadużycia władzy.
18
W zaskarżonym wyroku Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną ze względu na to, że sporna decyzja nie dotyczy spółki Mainova indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, a zatem – stronie tej nie przysługuje legitymacja procesowa.
19
W tym względzie w pkt 25–46 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał zakres i znaczenie udziału spółki Mainova w postępowaniu administracyjnym dotyczącym transakcji M.8871 i wskazał w istocie, że odpowiedź udzielona przez nią w ramach badania rynku przeprowadzanego przez Komisję, która została udzielona na żądanie sformułowane przez tę instytucję, nie może przesądzać o „aktywnym” charakterze tego udziału. W związku z tym, po oddaleniu niektórych z argumentów podniesionych przez spółkę Mainova w celu podważenia tej oceny, Sąd doszedł do wniosku, że nie uczestniczyła ona aktywnie w postępowaniu administracyjnym dotyczącym transakcji M.8871. Mając ponadto na uwadze brak szczególnych okoliczności dotyczących wpływu tej transakcji na pozycję zajmowaną na rynku przez spółkę Mainova, Sąd orzekł, że sporna decyzja nie dotyczy tej strony indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE.
Postępowanie przed Trybunałem i żądania podniesione przez strony w postępowaniu odwoławczym
20
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 27 lipca 2023 r. spółka Mainova wniosła niniejsze odwołanie.
21
W tym samym dniu spółka Mainova – która wniosła ponadto w ciągu 2021 r. skargę o stwierdzenie nieważności decyzji C(2019) 6530 final (sprawa T‑64/21), która w dniu 27 lipca 2023 r. nadal była zawisła przed Sądem – zażądała zawieszenia rozpatrywania niniejszego odwołania do czasu wydania przez Sąd wyroku w przedmiocie tamtej skargi o stwierdzenie nieważności.
22
Rozstrzygnięciem z dnia 19 września 2023 r. prezes Trybunału, po wysłuchaniu stanowisk stron w przedmiocie tego wniosku o zawieszenie postępowania oraz ewentualnego połączenia dziewięciu odwołań – w tym niniejszego – wniesionych w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑466/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P, C‑469/23 P, C‑470/23 P, C‑484/23 P i C‑485/23 P od wyroków wydanych przez Sąd w sprawach T‑312/20, T‑313/20, T‑314/20, T‑315/20, T‑317/20, T‑318/20, T‑319/20, T‑320/20 i T‑321/20, oddalił wspomniany wniosek o zawieszenie postępowania i zarządził połączenie jedynie odwołań w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P i C‑470/23 P, wniesionych od wyroków Sądu wydanych co do istoty, z wyłączeniem czterech innych odwołań, w tym niniejszego, od wydanych przez Sąd wyroków stwierdzających niedopuszczalność wniesionych doń skarg.
23
Spółka Mainova wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności spornej decyzji;
–
tytułem ewentualnym, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania;
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania w obu instancjach.
24
Komisja i pozostałe strony wnoszą do Trybunału o:
–
oddalenie odwołania oraz
–
obciążenie spółki Mainova kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
25
Na poparcie odwołania spółka Mainova podnosi cztery zarzuty, dotyczące: błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE (zarzut pierwszy), naruszenia zasady i reguł praworządności (zarzut drugi), błędnego rozdziału postępowań administracyjnych (zarzut trzeci) oraz błędów popełnionych przy uwzględnieniu Investor Relationship Agreement (umowy w sprawie stosunków między inwestorami), którą zawarły RWE i E.ON (zarzut czwarty).
26
W pierwszej kolejności należy zbadać części pierwszą i trzecią zarzutu pierwszego, następnie zarzut drugi, a następnie część drugą zarzutu pierwszego.
W przedmiocie części pierwszej i trzeciej zarzutu pierwszego, dotyczącego błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE
W przedmiocie części pierwszej
– Argumentacja stron
27
W części pierwszej pierwszego zarzutu odwołania spółka Mainova podnosi, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, powoławszy się wyłącznie na zakres jej udziału w postępowaniu administracyjnym, a następnie uznawszy, że jej udział w tym postępowaniu był nieznaczny i że jej wkład w to postępowanie nie był na tyle znaczący, by móc wpłynąć na jego wynik. O błędnym charakterze takiej oceny ma świadczyć fakt, że na podstawie dokonanej przez Komisję oceny rzeczywistego wpływu na wynik postępowania byłby on w stanie przesądzić o legitymacji procesowej. W rzeczywistości wystarczyłoby, aby wkład zainteresowanej strony w postępowanie mógł jedynie wpływać na jego wynik. Ponadto spółka Mainova uważa, że – jak świadczą o tym motywacg 68 i 69 spornej decyzji – Komisja uwzględniła wyrażone przez nią uwagi, wobec czego miała ona wpływ na wynik postępowania. W konsekwencji stanowisko Sądu dotyczące jej niewystarczającego wkładu w postępowanie nie ma żadnej podstawy prawnej ani faktycznej.
28
Ponadto Sąd pominął fakt, że jej uczestnictwo w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871 należało zbadać łącznie z jej uczestnictwem w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8870.
29
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki Mainova.
– Ocena Trybunału
30
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę na decyzję skierowaną do innej osoby wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie.
31
W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że podmioty inne niż adresaci decyzji mogą utrzymywać, iż decyzja ta dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje je w sposób podobny jak adresata decyzji (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo).
32
W przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym oceny, czy decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie, należy dokonać na podstawie zbioru zgodnych poszlak lub okoliczności faktycznych mogących dotyczyć zarówno uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym, jak i wpływu na jego pozycję rynkową. Jak słusznie zauważył Sąd w pkt 26 zaskarżonego wyroku, o ile samo wzięcie udziału w postępowaniu administracyjnym nie wystarczy jako takie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy spółki Mainova indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, których szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, niemniej jednak wzięcie czynnego udziału w tym postępowaniu jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga jest dopuszczalna. Ponadto do tego, aby decyzja stwierdzająca zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym mogła dotyczyć indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w stosunku do transakcji na rynku, na który ta koncentracja może mieć wpływ, konieczne jest, aby obecna i przyszła pozycja tego przedsiębiorstwa została istotnie naruszona (zob. podobnie wyrok z dnia 31 marca 1998 r., Francja i in./Komisja, C‑68/94 i C‑30/95, EU:C:1998:148, pkt 54–56 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
Jeśli chodzi o zarzut szczegółowy dotyczący oceny Sądu, zgodnie z którą udział spółki Mainova w postępowaniu administracyjnym był zbyt nieznaczny, aby można go było uznać za aktywny, dokonując jej Sąd w żaden sposób nie dopuścił się naruszenia prawa.
34
Z jednej strony bowiem Sąd prawidłowo przypomniał w pkt 25 i 26 zaskarżonego wyroku mające zastosowanie orzecznictwo, a mianowicie to przytoczone w pkt 31 i 32 niniejszego wyroku.
35
Po drugie, w pkt 29 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, i nie zostało to zakwestionowane, że prezentacja przygotowana przez spółkę Mainova na spotkanie z Komisją w dniu 28 września 2018 r., które miało dotyczyć transakcji M.8870 i M.8871, nie zawierała żadnych uwag na temat transakcji M.8871. Ponadto w tym samym pkt 29 Sąd zauważył, że w protokole z tego spotkania również podkreślono, iż dyskusje dotyczyły jedynie transakcji M.8870.
36
Sąd, opisawszy w pkt 28–32 tego wyroku poszczególne sposoby uczestnictwa spółki Mainova w postępowaniu administracyjnym, przyjął w pkt 33 tego wyroku, w braku przedstawienia mu dowodu przeciwnego, że w odniesieniu do operacji M.8871, jedynej rozpatrywanej w niniejszej sprawie, uwagi spółki Mainova ograniczały się do odpowiedzi udzielonych w ramach przeprowadzanego przez Komisję badania rynkowego, i dodał, że uwagi zawarte w piśmie spółki Mainova z dnia 22 czerwca 2018 r. mają charakter ogólny i mają na celu przede wszystkim wykazanie jej interesu w ramach postępowania, tak aby mogła ona następnie zostać dopuszczona do przedstawienia Komisji swojej opinii w sposób bardziej obszerny i dokładny, efektem czego uwagi te nie mają decydującego znaczenia. Wreszcie, w pkt 34 i 36 tego samego wyroku, po tym, jak Sąd słusznie zauważył, że odpowiedź udzielona w kwestionariuszu ankiety przeprowadzanej w ramach badania rynku nie może sama w sobie zostać uznana za okoliczność wystarczającą do zindywidualizowania danego podmiotu gospodarczego, Sąd doszedł na tej podstawie do wniosku, że w niniejszym przypadku odpowiedź spółki Mainova udzielona na ankietę rynkową w postępowaniu dotyczącym operacji M.8871 nie mogła przesądzać o aktywnym charakterze jej uczestnictwa w tym postępowaniu.
37
W zakresie, w jakim spółka Mainova twierdzi, że Sąd nie uwzględnił faktu, iż z motywów 68 i 69 spornej decyzji wynika, że Komisja uwzględniła jej uwagi w toku postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, iż w motywach tych Komisja ustosunkowuje się do zastrzeżeń wyrażonych względem koncentracji przez pewne podmioty trzecie, przy czym nie wykazano, żeby spółka Mainova była jedną z tych osób.
38
Ponadto spółka Mainova bezskutecznie powołuje się na wyroki: z dnia 3 kwietnia 2003 r., BaByliss/Komisja (T‑114/02, EU:T:2003:100) i z dnia 4 lipca 2006 r., easyJet/Komisja (T‑177/04, EU:T:2006:187), aby na tej podstawie wyciągnąć wniosek, że uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym w zakresie wykraczającym poza to, czego wymaga orzecznictwo. Należy bowiem zauważyć, że w sprawach, w których zapadły te wyroki, ich strony, w przeciwieństwie do sytuacji, która miała miejsce w niniejszej sprawie, przedstawiły szczegółowe uwagi na temat odpowiednich postępowań, odpowiedziały na pytania Komisji i uczestniczyły w dyskusjach na ich temat.
39
Również bezskutecznie spółka Mainova utrzymuje, powołując się na wyrok Trybunału z dnia 28 stycznia 1986 r., Cofaz i in./Komisja (169/84, EU:C:1986:42), a także na wyrok Sądu z dnia 21 października 2004 r., Lenzing/Komisja (T‑36/99, EU:T:2004:312), że dla stwierdzenia istnienia aktywnego uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wystarczyłoby tylko, aby wkład zainteresowanej strony w to postępowanie mógł wpłynąć na jego wynik. Niezależnie bowiem od faktu, że wzięcie udziału w postępowaniu administracyjnym może mieć wpływ na jego wynik tylko wtedy, gdy wprowadza do tego postępowania wystarczająco istotne i istotne w tym względzie informacje, co – jak wynika z pkt 35 niniejszego wyroku – nie miało miejsca w niniejszej sprawie, należy zauważyć, że w każdej ze spraw, w których zapadły przywołane przez spółkę Mainova wyroki, udział zainteresowanej strony w postępowaniu administracyjnym determinował jego przebieg i wynik.
40
Jeśli chodzi o argument, zgodnie z którym ocena uczestnictwa spółki Mainova w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871 powinna była zostać dokonana łącznie z oceną jej udziału w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8870, Sąd słusznie wziął pod uwagę jedynie jej uczestnictwo w pierwszym z tych postępowań, które jako jedyne ma znaczenie przy sprawdzaniu, czy przysługuje jej legitymacja procesowa do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji wydanej po zakończeniu tego pierwszego postępowania.
41
Z powyższych rozważań wynika, że, wbrew temu, co twierdzi spółka Mainova, Sąd we właściwy i pogłębiony sposób zbadał kwestię jej uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym i nie naruszył prawa, dochodząc do wniosku, zgodnie z którym to uczestnictwo nie było „aktywne” w rozumieniu orzecznictwa, o którym mowa w pkt 32 niniejszego wyroku.
42
W tych okolicznościach należy oddalić część pierwszą zarzutu pierwszego.
W przedmiocie części trzeciej
– Argumentacja stron
43
W części trzeciej zarzutu pierwszego odwołania spółka Mainova podnosi, że jej legitymacja procesowa wynikała już z samego naruszenia art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Rozdzielenie postępowań administracyjnych i równoległe badanie przez Komisję i federalny urząd ds. karteli poszczególnych stron całościowej transakcji doprowadziły bowiem do ograniczenia zakresu ochrony sądowej przedsiębiorstw, których dotyczyły.
44
Sąd zaś nie poruszył tej kwestii i nie wziął pod uwagę znaczącego wpływu, jaki był wywierany przez strony koncentracji oraz przez Komisję na ochronę sądową tych przedsiębiorstw. Zatwierdzenie całościowej transakcji było bowiem możliwe właśnie dzięki jej zamierzonemu rozdziałowi na poszczególne transakcje, które – rozpatrywane indywidualnie – najwyraźniej nie budzą wcale wątpliwości lub budzą niewiele wątpliwości na gruncie prawa konkurencji.
45
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki Mainova.
– Ocena Trybunału
46
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, choć przewidziane w art. 263 akapit czwarty TFUE przesłanki dopuszczalności należy interpretować w świetle podstawowego prawa do skutecznej ochrony sądowej, wykładnia ta nie może jednak prowadzić do pominięcia przesłanek, które zostały wyraźnie przewidziane w tym traktacie (zob. podobnie wyroki: z dnia 25 lipca 2002 r., Unión de Pequeños Agricultores/Rada, C‑50/00 P, EU:C:2002:462, pkt 44; z dnia 1 kwietnia 2004 r., Komisja/Jégo-Quéré, C‑263/02 P, EU:C:2004:210, pkt 36).
47
Spółka Mainova niesłusznie zatem powołuje się na rzekome naruszenie art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, aby na tej podstawie twierdzić, że przysługuje jej legitymacja procesowa, której istnienie Sąd powinien był stwierdzić.
48
Co więcej, w zakresie, w jakim spółka Mainova twierdzi, że gdyby jej udział w postępowaniach dotyczących transakcji M.8870 i M.8871 został wzięty pod uwagę w jego całokształcie, byłoby to wystarczające do uznania, iż ma ona legitymację procesową na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE, należy zauważyć, że spółka Mainova nie przedstawiła w tym względzie żadnego dowodu mogącego świadczyć o naruszeniu prawa, jakiego Sąd miałby się dopuścić przy dokonywaniu wykładni przesłanek dopuszczalności przewidzianych w tym postanowieniu. Podnosząc ten argument, spółka Mainova zmierza bowiem w rzeczywistości do podważenia nie konkretnych punktów zaskarżonego wyroku, lecz wydanej przez Komisję co do istoty decyzji o zatwierdzeniu każdej z tych dwóch transakcji indywidualnie. Argument ten należy zatem odrzucić jako niedopuszczalny.
49
Trzecią część zarzutu pierwszego należy więc oddalić.
W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na naruszeniu zasady i reguł praworządności
W przedmiocie części pierwszej
– Argumentacja stron
50
W części pierwszej zarzutu drugiego odwołania spółka Mainova podnosi, że Sąd nie uwzględnił okoliczności polegającej na tym, iż ufając pismu urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające z dnia 7 lutego 2019 r. informującym ją w szczególności o przyznaniu jej terminu na przedstawienie uwag na piśmie, w okresie 19 dni poprzedzających wydanie spornej decyzji nie podjęła ona żadnych innych kroków zmierzających do aktywnego uczestnictwa. Gdyby nie otrzymała tego pisma, nadal przedstawiałaby swe argumenty, tak jak zapowiedziała to już w przesłanej pocztą elektroniczną wiadomości z dnia 28 stycznia 2019 r.
51
Niewątpliwie Sąd stwierdził, iż pomimo tego wskazania Komisja nie wyznaczyła terminu na przedstawienie uwag na piśmie dotyczących transakcji M.8871. Niemniej jednak Sąd nie uwzględnił tej okoliczności i wolał powołać się na rzekomą sprzeczność w zachowaniu spółki Mainova, wskazując, że, z jednej strony, twierdziła ona, iż brała czynny udział w postępowaniu, a z drugiej strony wyjaśniała, że, ufając urzędnikowi przeprowadzającemu spotkanie wyjaśniające, nie przedstawiała dalszych argumentów. Takie stanowisko pomija zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań. Zważywszy, że to jedynie te uzasadnione oczekiwania co do urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające miały jej zdaniem sprawić, iż udział spółki Mainova w postępowaniu administracyjnym nie osiągnął poziomu, który zostałby uznany przez Sąd za wystarczający, należałoby uznać, że legitymacja procesowa przysługuje jej z tego tylko powodu, tym bardziej że ten urzędnik przyznał jej status zainteresowanej osoby trzeciej i że to przyznanie stworzyło po jej stronie sytuację uzasadnionych oczekiwań.
52
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki Mainova.
– Ocena Trybunału
53
Spółka Mainova zarzuca Sądowi, że ten nie stwierdził naruszenia przez Komisję uzasadnionych oczekiwań, że zostanie przyznany jej termin na przedstawienie uwag, które to oczekiwania wzbudziło po stronie spółki pismo z dnia 7 lutego 2019 r. urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające.
54
W tym względzie w pkt 41 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył, iż spółka Mainova wskazała na rozprawie, że, wbrew zapowiedziom zawartym w decyzji urzędnika przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające z dnia 7 lutego 2019 r., Komisja nie wyznaczyła tej spółce terminu na przedstawienie uwag na piśmie w przedmiocie transakcji M.8871. W pkt 42 tego wyroku Sąd zbadał ten argument i odrzucił go jako oczywiście niedopuszczalny, stwierdziwszy w szczególności, że został on podniesiony po raz pierwszy na rozprawie.
55
Chociaż spółka Mainova zarzuca Sądowi, że ten nie zbadał jej argumentacji w tym względzie co do istoty, ogranicza się ona w rzeczywistości przed Trybunałem do powtórzenia tejże argumentacji, nie wykazując, w jaki sposób Sąd miał naruszyć prawo, gdy stwierdził, że ta argumentacja w przedstawionym przed nim brzmieniu była oczywiście niedopuszczalna.
56
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału odwołanie nie może ograniczać się do powtórzenia zarzutów i argumentów, które zostały już przedstawione przed Sądem, bez wysunięcia argumentów mających na celu wykazanie, że Sąd naruszył prawo (wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r., France Télécom/Komisja, C‑202/07 P, EU:C:2009:214, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo).
57
Część pierwszą zarzutu drugiego należy zatem odrzucić jako niedopuszczalną.
W przedmiocie części drugiej
– Argumentacja stron
58
W części drugiej zarzutu drugiego spółka Mainova twierdzi, że powstaje pytanie, czy legitymacja procesowa nie powinna opierać się na obiektywnych kryteriach, które można zweryfikować. Uważa ona, że należy zbadać tę sytuację prawną w państwie członkowskim, którego kwestia ta szczególnie dotyczy, a mianowicie w Republice Federalnej Niemiec, gdzie Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) orzekł w rozstrzygnięciu z dnia 7 listopada 2006 r., że legitymacja procesowa przysługuje wówczas, gdy dana osoba spełnia subiektywne przesłanki umożliwiające jej dołączenie do postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy była ona rzeczywiście zaangażowana w to postępowanie, czy też jej wniosek o dopuszczenie do tej sprawy został oddalony jedynie ze względów ekonomii procesowej. Ten sąd krajowy wyjaśnił, że gdyby właściwy organ wybrał spośród przedsiębiorstw wnoszących o dopuszczenie do sprawy i których interesy są podobne, dane przedsiębiorstwo, i oddalił wnioski wszystkich innych przedsiębiorstw, które mogłyby również podnosić, że spodziewana decyzja będzie miała istotny wpływ na ich interesy gospodarcze, doszłoby do nierównego traktowania w zakresie ochrony sądowej.
59
Nie inaczej jest zdaniem spółki Mainova w niniejszym przypadku. Gdyby zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy, Komisja mogłaby w przyszłości, w zależności od przyznawanych przez nią możliwości uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, zezwolić lub odmówić podmiotom, których to dotyczy, skorzystania ze środka zaskarżenia.
60
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki Mainova.
– Ocena Trybunału
61
Należy stwierdzić, że w tej części zarzutu spółka Mainova ogranicza się do przedstawienia mających ogólny charakter rozważań, które nie dotyczą żadnego punktu zaskarżonego wyroku. Ta część zarzutu jest zatem niedopuszczalna w świetle wymogów określonych w art. 169 § 2 regulaminu postępowania Trybunału.
62
Zatem należy odrzucić drugą część zarzutu drugiego, a zatem zarzut drugi w całości.
W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego, dotyczącego błędnej wykładni art. 263 akapit czwarty TFUE
Argumentacja stron
63
W części drugiej zarzutu pierwszego odwołania spółka Mainova podnosi, że Sąd pominął istnienie szczególnych okoliczności, innych niż uczestnictwo w postępowaniu, które podniosła ona przed Sądem, efektem czego, wydając zaskarżony wyrok, dopuścił się on naruszenia prawa.
64
Wyjaśnia ona, że jedną z tych szczególnych okoliczności jest wpływ na jej pozycję na rynku, ponieważ jest ona jednym z głównych konkurentów RWE i E.ON w jej segmencie rynku. Zresztą to właśnie z powodu takiej sytuacji konkurencyjnej i wynikającego z niej wpływu na pozycję na rynku Sąd uznał w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 4 lipca 2006 r., easyJet/Komisja (T‑177/04, EU:T:2006:187), że ma miejsce indywidualne oddziaływanie. W niniejszej sprawie spółka Mainova jest głównym dostawcą energii do regionu miasta Frankfurt (Niemcy) i jego okolic, i należy do dziesięciu największych dostawców zielonej energii elektrycznej w Niemczech. Ponadto jej produkcja energii elektrycznej jest prawie trzykrotnie większa niż produkcja przedsiębiorstwa, które wniosło skargę na decyzję sporną w sprawie T‑312/20 i w odniesieniu do którego Sąd uznał, że ma miejsce indywidualne oddziaływanie na jego pozycję na rynku. Okoliczności te zdaniem spółki Mainova świadczą o tym, że sam fakt naruszenia jej pozycji na rynku wystarczy do wykazania, iż ma miejsce indywidualne oddziaływanie na tę pozycję.
65
Wreszcie Trybunał przyznał, że istnieją okoliczności pozwalające na stwierdzenie indywidualizacji, w szczególności wówczas, gdy grupa podmiotów, których dotyczy dana decyzja, jest w dniu jej wydania znana pod względem liczebności i osób, które się na nią składają. W niniejszej sprawie zaś spółka Mainova jest zdania, że spełnia ten warunek. Jak już podniosła jako skarżąca przed Sądem, istnieje szereg okoliczności odróżniających ją od pozostałych podmiotów i indywidualizujących jej sytuację w sposób analogiczny do adresata decyzji. Do tych okoliczności należy fakt, że przyznano jej status zainteresowanej osoby trzeciej w ramach postępowania dotyczącego transakcji M.8871. Sąd nie uwzględnił zaś faktu, że, zgodnie z wiedzą spółki Mainova, jedynie 18 przedsiębiorstw uzyskało taki status w ramach tego postępowania.
66
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki Mainova.
Ocena Trybunału
67
Za pomocą argumentów podnoszonych w ramach niniejszej części zarzutu spółka Mainova powołuje się w rzeczywistości na naruszenie przez Sąd obowiązku uzasadnienia w odniesieniu do jej legitymacji procesowej.
68
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie wyroku winno ukazywać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu (wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r., EMA/Komisja, C‑100/14 P, EU:C:2015:382, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo), ponieważ spoczywający na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obowiązek uzasadnienia nie zobowiązuje go do przedstawienia wywodu, w którym wyczerpująco miałby on rozpatrzyć każdy z argumentów wysuniętych przez strony postępowania z osobna. Choć to uzasadnienie może być dorozumiane, to musi ono jednak pozwolić zainteresowanym na poznanie powodów, dla których Sąd nie przychylił się do ich argumentów, a Trybunałowi dostarczyć informacji wystarczających do sprawowania kontroli w ramach odwołania (wyrok z dnia 18 czerwca 2020 r., Primart/EUIPO, C‑702/18 P, EU:C:2020:489, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
69
Również z orzecznictwa Trybunału wynika, że sprawowana w ramach odwołania przez Trybunał kontrola ma w szczególności na celu sprawdzenie, czy Sąd odpowiedział w wystarczający pod względem prawnym sposób na całokształt argumentów wysuniętych przez stronę skarżącą, i po drugie, że zarzut dotyczący braku rozpatrzenia przez Sąd zarzutu podniesionego w pierwszej instancji sprowadza się w istocie do podniesienia naruszenia obowiązku uzasadnienia (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo).
70
W niniejszej sprawie w pkt 26 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził przede wszystkim, że w przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym oceny tego, czy decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie, należy dokonać na podstawie, po pierwsze, uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym, a po drugie, wpływu na jego pozycję na rynku. W tym pkt 26 Sąd dodał, że wprawdzie zwykłe wzięcie udziału w postępowaniu nie wystarczy samo w sobie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy skarżącej indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, której szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, lecz wzięcie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia, w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga wniesiona przez skarżącą jest dopuszczalna.
71
Następnie Sąd zbadał w pkt 27–44 zaskarżonego wyroku kwestię, czy można uznać, że spółka Mainova brała czynny udział w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871, i doszedł do wniosku, że jej uczestnictwo w tym postępowaniu nie było aktywne.
72
Wreszcie w pkt 45 tego wyroku Sąd wskazał, że, ze względu na to, iż spółka Mainova nie uczestniczyła aktywnie w tym postępowaniu, należy uznać, mając ponadto na uwadze brak szczególnych okoliczności związanych z wpływem na jej pozycję na rynku, że sporna decyzja nie dotyczy jej indywidualnie.
73
Jak podnosi spółka Mainova na poparcie jej odwołania, w skardze powołała się ona na szereg okoliczności dotyczących mającego być istotnym wpływu, jaki miała na jej pozycję na rynku transakcja M.8871, które jej zdaniem świadczyły o tym, że sporna decyzja dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE.
74
Należy stwierdzić, że, ograniczając się do stwierdzenia braku szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na pozycję spółki Mainova na rynku, Sąd nie przedstawił żadnego, choćby zwięzłego, uzasadnienia pozwalającego jej, po pierwsze, zrozumieć, czy argumenty podniesione przez nią na poparcie twierdzenia, że doszło do wywarcia istotnego wpływu na jej pozycję na rynku, zostały zbadane, a w takim przypadku, z jakich powodów zostały one uznane za nieświadczące o takim wpływie; po drugie, nie dostarczył on też Trybunałowi materiału wystarczającego do sprawowania kontroli, zgodnie z wymogami określonymi w orzecznictwie przypomnianym w pkt 68 niniejszego wyroku.
75
W tych okolicznościach Sąd uchybił obowiązkowi uzasadnienia ciążącemu na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
76
Z powyższego wynika, że część drugą zarzutu pierwszego należy uwzględnić.
77
W konsekwencji należy uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim Sąd stwierdził w jego pkt 45 brak szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na pozycję spółki Mainova na rynku, i, opierając się w szczególności na tym uzasadnieniu, stwierdził w jego pkt 46, że sporna decyzja nie dotyczy spółki Mainova indywidualnie, w związku z czym jej skargę należy odrzucić jako niedopuszczalną.
W przedmiocie skargi wniesionej do Sądu
78
Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy zdanie drugie statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać ostateczne orzeczenie w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala.
79
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszym przypadku.
80
Należy przypomnieć, jak wynika to w pkt 32 niniejszego wyroku, że w celu dokonania oceny legitymacji procesowej spółki Mainova należy przypomnieć, że, jak wynika z pkt 32 niniejszego wyroku, aby decyzja stwierdzająca zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym mogła dotyczyć indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w stosunku do transakcji na rynku, na który ta koncentracja może mieć wpływ, konieczne jest, aby obecna i przyszła pozycja tego przedsiębiorstwa została istotnie naruszona. W tym ostatnim względzie sama tylko okoliczność polegająca na tym, że akt taki jak sporna decyzja może wywrzeć pewien wpływ na stosunki konkurencji panujące na rynku właściwym i że dane przedsiębiorstwo łączył z beneficjentem tego aktu jakikolwiek stosunek konkurencji, nie może w żadnym razie wystarczyć do tego, aby móc uznać, iż ten akt dotyczy tego przedsiębiorstwa indywidualnie (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 listopada 2007 r., Hiszpania/Lenzing, C‑525/04 P, EU:C:2007:698, pkt 32).
81
Należy zaś stwierdzić, że względy przedstawione przez spółkę Mainova w skardze do Sądu w zakresie, w jakim dotyczą jej własnej pozycji na tym rynku, polegają w istocie na wskazaniu obrotów, jakie osiąga ona w stosunku do obrotów innych producentów energii elektrycznej w Niemczech, jej znaczenia ilościowego jako regionalnego dostawcy energii elektrycznej, liczby zatrudnianych przez nią pracowników i niektórych rodzajów działalności, którą prowadzi jako konkurent stron transakcji M.8871, przy czym nie wykazała ona, w jaki sposób te okoliczności i rodzaje prowadzonej działalności, czy to w charakterze konkurenta, czy też inwestora, mogą indywidualizować ją w sposób analogiczny do adresatów spornej decyzji. Te okoliczności i rodzaje działalności mogą bowiem charakteryzować jakiegokolwiek innego producenta energii i nie umożliwiają odróżnienia jej w sposób szczególny od innych konkurentów prowadzących działalność na tym rynku.
82
To samo stwierdzenie narzuca się w świetle pozostałych argumentów podniesionych przez nią w skardze i dotyczących wzmocnienia roli RWE, przy czym przedstawione w tych punktach rozważania dotyczące E.ON są pozbawione znaczenia, ponieważ rozpatrywana w niniejszym przypadku sprawa dotyczy transakcji M.8871, a nie transakcji M.8870, o której mowa w pkt 9 niniejszego wyroku.
83
Wynika z tego, że spółka Mainova nie wykazała, iż rozpatrywana koncentracja ma istotny wpływ na jej pozycję na rynku. Ponadto, jak wynika z pkt 32 niniejszego wyroku, nawet aktywne uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym dotyczącym koncentracji, które zresztą w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, jak wynika z pkt 41 niniejszego wyroku, nie może zostać uznana za wystarczającą do wykazania, że decyzja uznająca tę koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym dotyczy danego przedsiębiorstwa indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE.
84
W konsekwencji spółka Mainova nie wykazała, że sporna decyzja dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Ponieważ przewidziane w tym postanowieniu przesłanki bezpośredniego i indywidualnego oddziaływania mają charakter kumulatywny, jak wynika z pkt 30 niniejszego wyroku, jej skargę o stwierdzenie nieważności należy odrzucić jako niedopuszczalną.
85
W tych okolicznościach nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie zarzutów trzeciego i czwartego odwołania, które zawierają argumenty merytoryczne opierające się na błędnym założeniu, że skarga w pierwszej instancji była dopuszczalna.
W przedmiocie kosztów
86
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach. Artykuł 138 § 3 tego regulaminu, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty.
87
Ponieważ w niniejszej sprawie część druga zarzutu pierwszego odwołania spółki Mainova została uwzględniona, a jej wniesiona w pierwszej instancji skarga o stwierdzenie nieważności została oddalona, należy orzec, że każda ze stron pokrywa własne koszty.
88
Artykuł 140 § 1 tego regulaminu, mający również zastosowanie do postępowania odwoławczego, stanowi, że państwa członkowskie, które przystąpiły do sporu w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Republika Federalna Niemiec pokrywa zatem własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., Mainova/Komisja (T‑320/20, EU:T:2023:264), zostaje uchylony.
2)
Wniesiona przez Mainova AG skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) zostaje odrzucona jako niedopuszczalna.
3)
Mainova AG, E.ON SE, RWE AG i Komisja Europejska pokrywają własne koszty postępowania w obu instancjach.
4)
Republika Federalna Niemiec pokrywa własne koszty.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.