62015CJ0458
ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer)
20 juni 2019 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Strijd tegen het terrorisme – Beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten – Bevriezing van tegoeden – Gemeenschappelijk standpunt 2001/931/GBVB – Artikel 1, leden 4 en 6 – Verordening (EG) nr. 2580/2001 – Artikel 2, lid 3 – Besluit van de Raad tot handhaving van een organisatie op de lijst van personen, groepen en entiteiten die betrokken zijn bij terroristische daden – Geldigheid”
In zaak C‑458/15,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Landgericht Saarbrücken (rechter in eerste aanleg Saarbrücken, Duitsland) bij beslissing van 21 augustus 2015, ingekomen bij het Hof op 28 augustus 2015, in de strafzaak tegen
K.P.,
wijst
HET HOF (Vijfde kamer),
samengesteld als volgt: K. Lenaerts, president van het Hof, waarnemend voor de president van de Vijfde kamer, F. Biltgen (rapporteur) en C. Vajda, rechters,
advocaat-generaal: E. Sharpston,
griffier: D. Dittert, hoofd van een administratieve eenheid,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 12 september 2018,
gelet op de opmerkingen van:
–
K.P., vertegenwoordigd door A. Golzem en A. Nagler, Rechtsanwälte,
–
de Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door B. Driessen en J.‑P. Hix als gemachtigden,
–
de Europese Commissie, vertegenwoordigd door T. Ramopoulos en F. Erlbacher als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 24 januari 2019,
het navolgende
Arrest
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de geldigheid van:
–
besluit 2007/445/EG van de Raad van 28 juni 2007 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van de besluiten 2006/379/EG en 2006/1008/EG (PB 2007, L 169, blz. 58);
–
besluit 2007/868/EG van de Raad van 20 december 2007 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2007/445/EG (PB 2007, L 340, blz. 100);
–
besluit 2008/583/EG van de Raad van 15 juli 2008 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2007/868/EG (PB 2008, L 188, blz. 21);
–
besluit 2009/62/EG van de Raad van 26 januari 2009 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2008/583/EG (PB 2009, L 23, blz. 25), en
–
verordening (EG) nr. 501/2009 van de Raad van 15 juni 2009 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2009/62/EG (PB 2009, L 151, blz. 14),
voor zover bij deze handelingen de Liberation Tigers of Tamil Eelam (hierna: „LTTE”) zijn gehandhaafd op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 van de Raad van 27 december 2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme (PB 2001, L 344, blz. 70).
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van een strafrechtelijke procedure tegen K.P. in verband met de vermeende terbeschikkingstelling van financiële middelen aan de LTTE in de periode van 11 augustus 2007 tot en met 27 november 2009.
Toepasselijke bepalingen
Internationaal recht
3
Op 28 september 2001 heeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties resolutie 1373 (2001) aangenomen, waarbij strategieën zijn vastgesteld om het terrorisme, en met name de financiering ervan, met alle mogelijke middelen te bestrijden. In punt 1, onder c), van deze resolutie wordt met name bepaald dat alle staten onverwijld de tegoeden en andere financiële activa of economische middelen moeten bevriezen van de personen die terroristische daden plegen, proberen te plegen, vergemakkelijken of eraan deelnemen, van de entiteiten die aan die personen toebehoren of door hen worden gecontroleerd, en van de personen en entiteiten die namens of in opdracht van die personen en entiteiten handelen.
4
Bedoelde resolutie bevat geen lijst van personen op wie deze beperkende maatregelen moeten worden toegepast.
Unierecht
Gemeenschappelijk standpunt 2001/931
5
Ter uitvoering van resolutie 1373 (2001) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft de Raad van de Europese Unie op 27 december 2001 gemeenschappelijk standpunt 2001/931/GBVB betreffende de toepassing van specifieke maatregelen ter bestrijding van het terrorisme (PB 2001, L 344, blz. 93) vastgesteld.
6
Artikel 1 van dit gemeenschappelijk standpunt bepaalt:
„1.   Dit gemeenschappelijk standpunt is overeenkomstig het bepaalde in de onderstaande artikelen van toepassing op de in de bijlage vermelde personen, groepen en entiteiten die betrokken zijn bij terroristische daden.
[...]
4.   De lijst in de bijlage wordt opgesteld aan de hand van welbepaalde inlichtingen of dossierelementen die aantonen dat door een bevoegde instantie een beslissing is genomen ten aanzien van de bedoelde personen, groepen of entiteiten, ongeacht of het gaat om de inleiding van een onderzoek of een vervolging wegens een terroristische daad, poging tot het plegen van een dergelijke daad, of de deelname aan of het vergemakkelijken van een dergelijke daad, op grond van bewijzen of serieuze en geloofwaardige aanwijzingen, dan wel om een veroordeling wegens dergelijke feiten. Personen, groepen en entiteiten die de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties in verband heeft gebracht met terrorisme en waartegen deze sancties heeft gelast, kunnen op de lijst worden geplaatst.
Voor de toepassing van dit lid wordt onder ‚bevoegde instantie’ verstaan een rechterlijke instantie of, indien rechterlijke instanties geen bevoegdheid bezitten op het door deze bepaling bestreken gebied, een gelijkwaardige op dat terrein bevoegde instantie.
[...]
6.   De namen van de op de lijst in de bijlage geplaatste personen, groepen en entiteiten worden regelmatig en ten minste om de zes maanden bezien om er zeker van te zijn dat hun plaatsing op de lijst nog steeds gerechtvaardigd is.”
7
In de bijlage bij gemeenschappelijk standpunt 2001/931 is de eerste „[l]ijst van personen, groepen of entiteiten als bedoeld in artikel 1 [....]” opgenomen. De LTTE zijn hierin niet vermeld. Deze bijlage is meermaals herzien.
8
De LTTE zijn voor het eerst in deze lijst opgenomen bij gemeenschappelijk standpunt 2006/380/GBVB van de Raad van 29 mei 2006 inzake de actualisering van gemeenschappelijk standpunt 2001/931 en houdende intrekking van gemeenschappelijk standpunt 2006/231/GBVB (PB 2006, L 144, blz. 25).
Verordening nr. 2580/2001
9
Aangezien de Raad van mening was dat een verordening noodzakelijk was om de in gemeenschappelijk standpunt 2001/931 beschreven maatregelen op het niveau van de Europese Unie ten uitvoer te leggen, heeft hij verordening nr. 2580/2001 vastgesteld.
10
Artikel 2 van deze verordening bepaalt:
„1.   Tenzij toegestaan uit hoofde van de artikelen 5 en 6:
a)
worden alle tegoeden, andere financiële activa en economische middelen die in het bezit zijn van, eigendom zijn van of gehouden worden door een in de lijst in artikel 2, lid 3, bedoelde natuurlijk persoon of rechtspersoon, groep of entiteit, bevroren;
b)
worden aan of ten behoeve van een in de lijst in artikel 2, lid 3, bedoelde natuurlijke of rechtspersoon, groep of entiteit noch direct noch indirect tegoeden, andere financiële activa en economische middelen ter beschikking gesteld.
2.   Tenzij toegestaan uit hoofde van de artikelen 5 en 6, is het verboden financiële diensten te verrichten voor of ten behoeve van een natuurlijke of rechtspersoon, groep of entiteit als vermeld in de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3.
3.   De Raad stelt de lijst vast van personen, groepen en entiteiten waarop deze verordening van toepassing is, en evalueert en wijzigt deze met eenparigheid van stemmen, overeenkomstig de bepalingen van artikel 1, leden 4, 5 en 6, van gemeenschappelijk standpunt 2001/931/GBVB. Deze lijst behelst:
i)
natuurlijke personen die een terroristische daad plegen, pogen te plegen, daaraan deelnemen of het plegen van deze daden vergemakkelijken;
ii)
rechtspersonen, groepen of entiteiten die een terroristische daad plegen, pogen te plegen, daaraan deelnemen of het plegen van deze daden vergemakkelijken;
iii)
rechtspersonen, groepen of entiteiten die eigendom zijn van of gecontroleerd worden door een of meer natuurlijke of rechtspersonen, groepen of entiteiten als bedoeld in de punten i) en ii);
iv)
natuurlijke of rechtspersonen, groepen of entiteiten die optreden namens of in opdracht van een of meer natuurlijke of rechtspersonen, groepen of entiteiten als bedoeld in de punten i) en ii).”
11
Op 27 december 2001 heeft de Raad ook besluit 2001/927/EG aangenomen tot vaststelling van de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 (PB 2001, L 344, blz. 83). De LTTE kwamen niet voor op deze lijst.
Handelingen met betrekking tot de opname van de LTTE in de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001
12
Bij besluit 2006/379/EG van de Raad van 29 mei 2006 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001, en tot intrekking van besluit 2005/930/EG (PB 2006, L 144, blz. 21) heeft de Raad voor de eerste maal de LTTE opgenomen in de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001.
13
De plaatsing van de LTTE op deze lijst is gehandhaafd bij besluit 2006/1008/EG van de Raad van 21 december 2006 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 (PB 2006, L 379, blz. 123) en vervolgens bij de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen van de Raad, namelijk de besluiten 2007/445, 2007/868, 2008/583 en 2009/62 en verordening nr. 501/2009. De motivering van elk van deze handelingen is na de vaststelling ervan aan de LTTE toegezonden.
Duits recht
14
§ 34 van het Außenwirtschaftsgesetz (wet op de buitenlandse handel; hierna: „AWG”), in de versie die van toepassing was tussen 8 april 2006 en 23 april 2009, bepaalde:
„[...]
(4)   Met een gevangenisstraf van zes maanden tot vijf jaar wordt gestraft, degene die
[...]
2.
in strijd handelt met een in de Bundesanzeiger bekendgemaakt, rechtstreeks toepasselijk uitvoer-, verkoop-, leverings-, terbeschikkingstellings-, overdrachts-, dienstverlenings-, investerings-, ondersteunings- of ontduikingsverbod, als voorzien in een handeling van de Europese Gemeenschappen waarmee uitvoering wordt gegeven aan een door de Raad van de Europese Unie op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid vastgestelde economische sanctiemaatregel.
[...]
(6)   Met een gevangenisstraf van ten minste twee jaar wordt gestraft, degene die
[...]
2.
een in de leden 1, 2 of 4 bedoelde handeling beroepsmatig verricht dan wel als lid van een organisatie die het plegen van dergelijke strafbare feiten als doel heeft, met medewerking van een ander lid van die organisatie.
[...]”
15
§ 34 AWG, in de versie die van toepassing was tussen 24 april 2009 en 11 november 2010, was als volgt verwoord:
„[...]
(4)   Met een gevangenisstraf van zes maanden tot vijf jaar wordt gestraft, degene die
[...]
2.
in strijd handelt met een in de Bundesanzeiger bekendgemaakt, rechtstreeks toepasselijk uitvoer-, invoer- doorvoer-, overbrengings-, verkoop-, leverings-, terbeschikkingstellings-, overdrachts-, dienstverlenings-, investerings-, ondersteunings- of ontduikingsverbod, als voorzien in een handeling van de Europese Gemeenschappen waarmee uitvoering wordt gegeven aan een door de Raad van de Europese Unie op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid vastgestelde economische sanctiemaatregel, [...]
[...]
(6)   Met een gevangenisstraf van ten minste twee jaar wordt gestraft, degene die
[...]
2.
een in de leden 1, 2 of 4 bedoelde handeling beroepsmatig verricht dan wel als lid van een organisatie die het plegen van dergelijke strafbare feiten als doel heeft, met medewerking van een ander lid van die organisatie.
[...]”
16
Na een herschikking van het AWG zijn deze bepalingen voortaan in wezen opgenomen in § 18, leden 1 en 8, AWG.
Hoofdgeding en prejudiciële vraag
17
In het kader van een onderzoeksprocedure jegens derden is de woning van K.P. doorzocht. Onder de in beslag genomen objecten bevonden zich ontvangstbewijzen voor financiële donaties aan de LTTE en reclamefolders in verband met een door de LTTE georganiseerd evenement.
18
K.P., die ervan verdacht wordt het plaatselijke hoofd van het Tamil Coordination Committee in het Saarland (Duitsland) te zijn, zou volgens de Staatsanwaltschaft Saarbrücken (openbaar ministerie Saarbrücken, Duitsland) in vereniging en in 43 gevallen van eendaadse samenloop inbreuk hebben gepleegd op § 34, lid 4, punt 2, en § 34, lid 6, punt 2, AWG. Van 11 augustus 2007 tot en met 27 november 2009 zou de betrokkene immers 69385 EUR van in Duitsland wonende Tamils hebben ingezameld en dit bedrag hebben doorgestuurd naar het in Oberhausen (Duitsland) gevestigde Tamil Coordination Committee om de gewapende strijd tegen de centrale regering van Sri Lanka te financieren.
19
Tijdens de terechtzitting voor de verwijzende rechter van 1 juli 2015 heeft K.P. betoogd dat de plaatsing van de LTTE op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 ongeldig was en bijgevolg niet de rechtsgrondslag kon vormen voor een strafrechtelijke veroordeling voor de in het hoofdgeding aan de orde zijnde periode.
20
Dienaangaande heeft K.P. verwezen naar het arrest van 29 juni 2010, E en F (C‑550/09, EU:C:2010:382), waarbij het Hof de plaatsing van een andere organisatie (Devrimci Halk Kurtulus Kurtulus Partisi-Cephesi) op die lijst ongeldig heeft verklaard, en naar het arrest van 16 oktober 2014, LTTE/Raad (T‑208/11 en T‑508/11, EU:T:2014:885), waarbij het Gerecht van de Europese Unie de door de Raad in de jaren 2011 tot en met 2014 vastgestelde uitvoeringsverordeningen nietig heeft verklaard voor zover daarbij de LTTE op deze lijst waren gehandhaafd. Dezelfde gronden voor nietigverklaring gelden volgens K.P. ook voor de in het hoofdgeding aan de orde zijnde besluiten en verordening van de Raad.
21
De verwijzende rechter merkt op dat de strafbepalingen van het AWG voor de vaststelling van de constitutieve bestanddelen van een inbreuk verwijzen naar andere wettelijke bepalingen, zoals de besluiten van de Raad tot uitvoering van economische sancties op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.
22
De verwijzende rechter is derhalve van oordeel dat moet worden nagegaan of, wat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde zaak betreft, de plaatsing van de LTTE op de in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 bedoelde lijst geldig is voor de periode van 11 augustus 2007 tot en met 27 november 2009.
23
Gelet op de motivering in het arrest van 16 oktober 2014, LTTE/Raad (T‑208/11 en T‑508/11, EU:T:2014:885), zou er immers twijfel bestaan over de vraag of deze plaatsing op de lijst aan de gestelde voorwaarden voldoet, met dien verstande dat de periode in het hoofdgeding voorafgaat aan die welke aan de orde is in de zaken die tot dat arrest hebben geleid.
24
Indien de opname van de LTTE in die lijst ongeldig wordt verklaard, zou het in artikel 2, lid 1, onder b), van verordening nr. 2580/2001 bedoelde verbod op terbeschikkingstelling verdwijnen.
25
De verwijzende rechter voegt daaraan toe dat het verzoek om een prejudiciële beslissing ontvankelijk is, aangezien K.P. niet rechtstreeks werd geraakt in de zin van artikel 263 VWEU door de in het hoofdgeding aan de orde zijnde besluiten en verordening en een door hem ingediend beroep tot nietigverklaring van deze handelingen niet ontvankelijk zou zijn geweest.
26
In die omstandigheden heeft het Landgericht Saarbrücken (rechter in eerste aanleg Saarbrücken, Duitsland) de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Is het opnemen van de [LTTE] in de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening [nr. 2580/2001] voor het tijdvak van 11 augustus 2007 tot en met 27 november 2009, in het bijzonder op grond van de besluiten van de Raad van
–
28 juni 2007 ([2007/445]),
–
20 december 2007 ([2007/868]),
–
15 juli 2008 ([2008/583]),
–
26 januari 2009 ([2009/62])
en van verordening [nr. 501/2009], ongeldig?”
Beantwoording van de prejudiciële vraag
27
Met zijn prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen van de Raad geldig zijn voor zover daarin de plaatsing van de LTTE op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 werd gehandhaafd.
28
In het bijzonder wenst hij te vernemen of de gronden die het Gerecht in zijn arrest van 16 oktober 2014, LTTE/Raad (T‑208/11 en T‑508/11, EU:T:2014:885) – waarvan het dictum is bevestigd door het arrest van het Hof van 26 juli 2017, Raad/LTTE (C‑599/14 P, EU:C:2017:583) – ertoe hebben gebracht om de handelingen van de Raad tot handhaving van de LTTE op die lijst voor de jaren 2011 tot en met 2014 nietig te verklaren, ook kunnen worden ingeroepen tegen de handelingen van de Raad die in het hoofdgeding aan de orde zijn.
Ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing
29
Volgens vaste rechtspraak is het, wanneer bij een nationale rechter een vraag over de geldigheid van een handeling van de instellingen van de Europese Unie wordt opgeworpen, aan die nationale rechter om te beoordelen of een beslissing daarover voor het wijzen van zijn vonnis noodzakelijk is en het Hof derhalve om een uitspraak over deze vraag te verzoeken (zie in die zin arresten van 8 juli 2010, Afton Chemical, C‑343/09, EU:C:2010:419, punt 13, en 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a., C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 31).
30
Dienaangaande moet eraan worden herinnerd dat elke partij het recht heeft om voor de aangezochte nationale rechter de ongeldigheid aan te voeren van bepalingen die zijn neergelegd in handelingen van de Unie die de grondslag vormen voor een nationaal besluit of een nationale handeling jegens die partij, en die rechter, die niet bevoegd is om deze ongeldigheid zelf vast te stellen, ertoe te brengen daarover prejudiciële vragen te stellen aan het Hof (zie in die zin arrest van 29 juni 2010, E en F, C‑550/09, EU:C:2010:382, punt 45).
31
De erkenning van dat recht veronderstelt evenwel dat die partij niet gerechtigd was krachtens artikel 263 VWEU rechtstreeks beroep in te stellen tegen die bepalingen, zodat zij, zonder nietigverklaring te mogen vorderen, de gevolgen ervan heeft te dragen (arrest van 29 juni 2010, E en F, C‑550/09, EU:C:2010:382, punt 46).
32
In het onderhavige geval wijst de verwijzende rechter er terecht op dat K.P. geen rechtstreeks beroep kon instellen tegen de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen van de Raad, hoewel de plaatsing van de LTTE op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 gedurende de periode van 11 augustus 2007 tot en met 27 november 2009 mede aan de basis lag van de vervolging van K.P. op grond van § 34, lid 4, AWG.
33
K.P. is immers niet persoonlijk op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 geplaatst, aangezien deze plaatsing betrekking heeft op de LTTE als organisatie. Bovendien blijkt uit de gegevens van het dossier waarover het Hof beschikt dat, zoals de advocaat-generaal in punt 30 van haar conclusie heeft opgemerkt, K.P. naar verluidt een functie bekleedde als plaatselijk hoofd van een Tamil Coordination Committee dat was opgenomen in een strikt hiërarchisch opgebouwde organisatiestructuur die onder toezicht stond van gebiedsverantwoordelijken en andere voor Duitsland verantwoordelijke personen. Gelet op de functie die de betrokkene aldus in deze hiërarchie bekleedde, lijdt het geen twijfel dat hij niet de bevoegdheid zou hebben gekregen om de LTTE te vertegenwoordigen in een bij de Unierechter ingesteld beroep tot nietigverklaring van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen. Uiteraard kan evenmin worden gesteld dat hij door deze handelingen individueel is geraakt in de zin van artikel 263, lid 4, VWEU, aangezien deze handelingen hem niet treffen uit hoofde van een bepaalde bijzondere hoedanigheid of van een feitelijke situatie welke hem ten opzichte van ieder ander karakteriseert (zie in die zin arrest van 18 januari 2007, PKK en KNK/Raad, C‑229/05 P, EU:C:2007:32, punten 72‑74).
34
Hieruit volgt dat de prejudiciële vraag ontvankelijk is.
Inhoudelijke behandeling van de prejudiciële vraag
Omvang van het onderzoek van de geldigheid
35
Uit de geest van samenwerking waarin de prejudiciële procedure moet verlopen, vloeit voort dat het onontbeerlijk is dat de nationale rechter in zijn verwijzingsbeslissing precies uiteenzet waarom hij een antwoord op zijn vragen over de uitlegging of de geldigheid van sommige bepalingen van Unierecht noodzakelijk acht voor de beslechting van het geding (arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a., C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 47).
36
Het is dan ook belangrijk dat de nationale rechter met name nauwkeurig aangeeft waarom hij twijfelt over de geldigheid van sommige bepalingen van het Unierecht onder opgave van de redenen van ongeldigheid die zijns inziens derhalve in aanmerking moeten worden genomen. Een dergelijk vereiste komt tevens naar voren uit artikel 94, onder c), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof (arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a., C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
37
De in de verwijzingsbeslissing verstrekte gegevens dienen niet enkel om het Hof in staat te stellen een bruikbaar antwoord te geven, maar ook om de regeringen van de lidstaten en andere belanghebbenden de mogelijkheid te bieden, opmerkingen te maken overeenkomstig artikel 23 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Het Hof dient erop toe te zien dat deze mogelijkheid gewaarborgd blijft, gelet op het feit dat ingevolge dat artikel alleen de verwijzingsbeslissingen, samen met een vertaling in de officiële taal van elke lidstaat, ter kennis van de belanghebbenden worden gebracht, en niet het eventueel door de verwijzende rechter aan het Hof gezonden nationale dossier (arrest van 4 mei 2016, Philip Morris Brands e.a., C‑547/14, EU:C:2016:325, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
38
Uit het voorgaande volgt dat het Hof, in het kader van een vraag over de geldigheid van een bepaling van het Unierecht, in het licht van de in de verwijzingsbeslissing uiteengezette ongeldigheidsgronden de geldigheid van een dergelijke bepaling moet onderzoeken.
39
In casu twijfelt de verwijzende rechter over de geldigheid van vijf handelingen van de Raad waarbij de plaatsing van de LTTE op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 werd gehandhaafd, namelijk de besluiten 2007/445, 2007/868, 2008/583 en 2009/62 en verordening nr. 501/2009.
40
Verder verwijst de verwijzende rechter uitdrukkelijk naar de redenen waarom het Gerecht in zijn arrest van 16 oktober 2014, LTTE/Raad (T‑208/11 en T‑508/11, EU:T:2014:885), de plaatsing van de LTTE op deze lijst voor de jaren 2011 tot en met 2014 nietig heeft verklaard, hetgeen door het arrest van het Hof van 26 juli 2017, Raad/LTTE (C‑599/14 P, EU:C:2017:583), is bevestigd.
41
In zijn met redenen omkleed verzoek om te worden gehoord betoogde K.P. niettemin dat het in het kader van de onderhavige zaak ook aan het Hof staat om de geldigheid te beoordelen van het besluit van de Raad waarbij de LTTE aanvankelijk op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 is geplaatst, namelijk besluit 2006/379. Zoals immers volgt uit punt 51 van het arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE (C‑599/14 P, EU:C:2017:583), zou de handhaving van een persoon, groep of entiteit op deze lijst in werkelijkheid slechts de verlenging van de aanvankelijke plaatsing op de lijst vormen. Voorts zou de verwijzende rechter uitdrukkelijk hebben verwezen naar het arrest van 29 juni 2010, E en F (C‑550/09, EU:C:2010:382, punt 55), waarin het Hof de plaatsing van een entiteit op die lijst ongeldig heeft verklaard op grond dat noch het besluit om die entiteit in die lijst op te nemen, noch de daaropvolgende besluiten tot handhaving van die opname voldoende waren gemotiveerd met betrekking tot de wettelijke voorwaarden voor toepassing van verordening nr. 2580/2001.
42
Anders dan in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest van 29 juni 2010, E en F (C‑550/09, EU:C:2010:382), waarin geen van de betrokken besluiten een motivering bevatte, blijkt echter ten eerste uit punt 13 van het onderhavige arrest dat in alle in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen de redenen zijn uiteengezet waarom volgens de Raad de handhaving van de LTTE op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 gerechtvaardigd bleef.
43
Ten tweede moet de in punt 51 van het arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE (C‑599/14 P, EU:C:2017:583), gedane vaststelling dat de handhaving van een persoon, groep of entiteit op de in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 bedoelde lijst in wezen een verlenging van de aanvankelijke plaatsing op die lijst vormt, worden gelezen in het kader van het onderzoek of het gevaar van betrokkenheid van deze persoon, groep of entiteit bij terroristische activiteiten nog steeds bestaat, waarbij de enige relevante vraag voor de beoordeling van de wenselijkheid van deze handhaving in beginsel de vraag is of de feitelijke toestand sinds de betrokken plaatsing op de lijst of sinds de vorige evaluatie in die mate is veranderd dat op basis daarvan niet meer dezelfde conclusie kan worden getrokken met betrekking tot dit gevaar (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punt 46).
44
Het aanvankelijke besluit om een persoon, groep of entiteit op te nemen in de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 en de daaropvolgende handeling tot handhaving van die opname zijn immers twee afzonderlijke juridische maatregelen die op verschillende rechtsgrondslagen zijn vastgesteld. De eerste is gebaseerd op artikel 1, lid 4, van gemeenschappelijk standpunt 2001/931 en veronderstelt dat er een nationale beslissing van een bevoegde autoriteit is, de tweede is gebaseerd op artikel 1, lid 6, van dat gemeenschappelijk standpunt maar vereist niet dat er een dergelijke nationale beslissing is. Dit onderscheid wordt verklaard door het feit dat de handhaving van een persoon, groep of entiteit op die lijst niet alleen de verlenging van de aanvankelijke plaatsing op die lijst vormt, maar vooral ook veronderstelt dat het gevaar van betrokkenheid van die persoon, groep of entiteit bij terroristische activiteiten, zoals aanvankelijk door de Raad is vastgesteld, nog steeds bestaat (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punten 59‑61).
45
In deze omstandigheden, en aangezien de verwijzende rechter geen uitdrukkelijk verzoek in die zin heeft gedaan, houdt het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing over de geldigheid van handelingen van de Raad waarbij de handhaving van de LTTE op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 gedurende de betrokken periode is gelast, voor het Hof geen verplichting in om de geldigheid te onderzoeken van het besluit waarbij de eerste plaatsing op de lijst werd gelast.
46
De uitbreiding van de toetsing van de geldigheid tot handelingen die niet in het verzoek om een prejudiciële beslissing worden genoemd, kan overigens – zoals de advocaat-generaal in punt 36 van haar conclusie heeft opgemerkt – de belanghebbenden de mogelijkheid ontnemen om op grond van artikel 23 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie opmerkingen in te dienen en hun rechten van verdediging aantasten.
Geldigheid van de handelingen die in het hoofdgeding aan de orde zijn
47
Zoals blijkt uit punt 28 van het onderhavige arrest, staat het aan het Hof om de geldigheid te onderzoeken van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde besluiten en verordening van de Raad, gelet op de door het Gerecht in zijn arrest van 16 oktober 2014, LTTE/Raad (T‑208/11 en T‑508/11, EU:T:2014:885), uitgesproken en door het Hof in zijn arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE (C‑599/14 P, EU:C:2017:583), bevestigde nietigverklaring van de handelingen waarbij de handhaving van de LTTE op de lijst gedurende de jaren 2011 tot en met 2014 is gelast.
48
Dienaangaande moet worden benadrukt dat wanneer voor de Unierechter de geldigheid wordt aangevochten van een besluit waarbij de handhaving van een persoon, groep of entiteit op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 wordt gelast, deze rechter in het bijzonder verplicht is om na te gaan of de motiveringsplicht als voorzien in artikel 296 VWEU is nagekomen en derhalve of de aangevoerde redenen voldoende nauwkeurig en concreet zijn, en of die redenen zijn gestaafd (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punt 70). In casu dient te worden verduidelijkt dat de vragen van de verwijzende rechter enkel betrekking hebben op de naleving door de Raad van zijn motiveringsplicht ten aanzien van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen.
49
In dit verband zij er ook aan herinnerd dat de motivering de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking moet doen komen, zodat de betrokkenen de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen, teneinde de gegrondheid ervan te kunnen beoordelen, en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen (zie in die zin arresten van 29 juni 2010, E en F, C‑550/09, EU:C:2010:382, punt 54; 15 november 2012, Al-Aqsa/Raad en Nederland/Al-Aqsa, C‑539/10 P en C‑550/10 P, EU:C:2012:711, punt 138, en 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punt 29).
50
Aangaande de voorwaarden waaronder de Raad bij een nieuw onderzoek van de plaatsing van een persoon, groep of entiteit op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 kan besluiten deze plaatsing te handhaven, moet erop worden gewezen dat – zoals reeds in punt 44 van dit arrest in herinnering is gebracht – in artikel 1 van gemeenschappelijk standpunt 2001/931 een onderscheid wordt gemaakt tussen de aanvankelijke plaatsing van een persoon, groep of entiteit op de lijst, bedoeld in lid 4 ervan, en de handhaving van een reeds op die lijst geplaatste persoon, groep of entiteit op de lijst, bedoeld in lid 6 ervan (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punt 58).
51
Het aanvankelijke besluit om de betrokkene op de in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 bedoelde lijst te plaatsten, vereist weliswaar dat de Raad die plaatsing op de lijst baseert op specifieke informatie of dossierelementen die aantonen dat een beslissing is genomen door een bevoegde autoriteit, maar in het geval van latere beslissingen om de plaatsing van de betrokkene op die lijst te handhaven, is deze instelling verplicht elementen te vermelden waaruit blijkt dat zij heeft geverifieerd of de feitelijke toestand sinds de aanvankelijke plaatsing op de lijst of sinds de vorige evaluatie in die mate is veranderd dat op basis daarvan niet meer dezelfde conclusie kan worden getrokken met betrekking tot de betrokkenheid van de persoon, groep of entiteit bij terroristische activiteiten (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punten 45 en 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
52
Bij het onderzoek of het gevaar van betrokkenheid van de persoon, groep of entiteit in kwestie bij terroristische activiteiten nog steeds bestaat, moet met name rekening worden gehouden met het lot dat ten deel is gevallen aan de nationale beslissing die als grondslag voor de aanvankelijke plaatsing van de betrokken persoon, groep of entiteit op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 heeft gediend, en met recentere feitelijke gegevens die aantonen dat dit gevaar nog steeds bestaat (zie in die zin arresten van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punt 156, en 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punten 52 en 54).
53
In casu blijkt uit de motivering van de handelingen in het hoofdgeding dat de Raad zijn besluit om de plaatsing van de LTTE op de in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 bedoelde lijst te handhaven met name heeft gebaseerd op twee beslissingen van de bevoegde autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk in 2001, die de basis vormden voor de aanvankelijke plaatsing van de LTTE op deze lijst, alsmede op het bestaan van twaalf handelingen die onder het begrip „terroristische daad” in de zin van artikel 1, lid 3, van gemeenschappelijk standpunt 2001/931 vielen en die aan de LTTE konden worden toegeschreven.
54
Bijgevolg stelden deze motiveringen de LTTE in staat, zoals de advocaat-generaal in de punten 51 tot en met 53 van haar conclusie heeft opgemerkt, de specifieke en concrete redenen te kennen waarom de Raad van mening was dat hun naam op die lijst moest worden gehandhaafd.
55
Wat betreft de vraag of deze redenen volstonden om aan te tonen dat het gevaar van betrokkenheid van de LTTE bij terroristische activiteiten bleef bestaan, zij eraan herinnerd dat het Hof in zijn arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE (C‑599/14 P, EU:C:2017:583) – waarin de wettigheid aan de orde was van de handelingen tot handhaving van de LTTE op de lijst van artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 voor de jaren 2011 tot en met 2014 – allereerst heeft vastgesteld dat er een aanzienlijke periode was verstreken tussen de vaststelling in 2001 van de beslissingen van het Verenigd Koninkrijk waarop de aanvankelijke opname in die lijst was gebaseerd en de vaststelling van de handelingen waarbij die opname in de jaren 2011 tot en met 2014 werd gehandhaafd. Het Hof heeft vervolgens vastgesteld dat de LTTE, zoals bleek uit de motivering van deze handelingen, een militaire nederlaag hadden geleden, die in mei 2009 door de Sri Lankaanse regering werd bekendgemaakt en die deze organisatie aanzienlijk had verzwakt. Het Hof heeft hieruit afgeleid dat de Raad verplicht was de handhaving van de LTTE op deze lijst te baseren op recentere gegevens die aantoonden dat het gevaar van betrokkenheid van de LTTE bij terroristische activiteiten nog steeds bestond (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punt 55).
56
Dienaangaande moet in de eerste plaats worden vastgesteld dat in casu een kortere termijn is verstreken tussen de vaststelling van de nationale beslissingen die als basis hebben gediend voor de aanvankelijke plaatsing van de LTTE op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 en de vaststelling van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen.
57
Zoals de advocaat-generaal in punt 60 van haar conclusie heeft opgemerkt, zijn iets meer dan acht maanden verstreken tussen de datum van de laatste terroristische daad waarop de Raad zich in zijn verschillende motiveringen heeft gebaseerd, namelijk 16 oktober 2006, en de eerste in het hoofdgeding aan de orde zijnde handeling, namelijk besluit 2007/445, dat is vastgesteld op 28 juni 2007. Voorts liggen er minder dan twee jaar tussen deze eerste handeling en de laatste in het hoofdgeding aan de orde zijnde handeling, namelijk verordening nr. 501/2009, die is vastgesteld op 15 juni 2009. Bijgevolg kan niet worden gesteld dat de in 2006 begane terroristische daden, in combinatie met de in 2001 door de bevoegde autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk vastgestelde beslissingen, feitelijke elementen waren die te ver in het verleden lagen om de handhaving van de LTTE op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 te rechtvaardigen.
58
Wat in de tweede plaats de materiële wijziging in de omstandigheden betreft, heeft het Hof reeds geoordeeld dat de door de LTTE in mei 2009 geleden militaire nederlaag een aanzienlijke wijziging in de omstandigheden vormde waardoor getwijfeld kon worden aan het voortbestaan van het gevaar van betrokkenheid van de LTTE bij terroristische activiteiten en dat de Raad in de motiveringen van de in 2011 tot en met 2014 vastgestelde besluiten tot handhaving van de LTTE op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001, elementen moest vermelden ter onderbouwing van zijn beoordeling dat de LTTE, ondanks de genoemde militaire nederlaag, waarschijnlijk nog steeds terroristische aanvallen wilde plegen in Sri Lanka (zie in die zin arrest van 26 juli 2017, Raad/LTTE, C‑599/14 P, EU:C:2017:583, punt 79).
59
Hoewel de militaire nederlaag van de LTTE op 15 mei 2009 heeft plaatsgevonden, zij er in casu op gewezen dat in verordening nr. 501/2009, die op 15 juni 2009 is vastgesteld en de enige van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde handelingen is die na deze nederlaag is vastgesteld, geen melding is gemaakt van deze gebeurtenis en al helemaal niet van de redenen waarom de LTTE ondanks deze nederlaag op die lijst moesten worden gehandhaafd.
60
Zoals de advocaat-generaal in punt 61 van haar conclusie heeft opgemerkt, is de periode van zes maanden waarna de plaatsing van een persoon, groep of entiteit overeenkomstig artikel 1, lid 6, van gemeenschappelijk standpunt 2001/931 opnieuw moet worden beoordeeld, inderdaad een kort tijdsbestek, zodat ook indien er gedurende een bepaalde periode geen terroristische daad plaatsvindt, of zelfs indien er een militaire nederlaag wordt geleden in de maand voorafgaand aan het einde van die periode, de handhaving van de plaatsing op de lijst gedurende een nieuwe periode als een voorzorgsmaatregel kan worden beschouwd.
61
Gelet op de beoordelingsbevoegdheid van de Raad in het kader van preventieve maatregelen ter voorkoming van terroristische activiteiten en ter waarborging van een juist evenwicht tussen de handhaving van de internationale vrede en veiligheid en de bescherming van de fundamentele rechten en vrijheden van de betrokken persoon, moet de Raad namelijk ook het recht worden verleend om de betrokken persoon, groep of entiteit te handhaven op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 wanneer de terroristische activiteiten in eigenlijke zin recentelijk zijn stopgezet, indien de omstandigheden dit rechtvaardigen.
62
In casu was de Raad niettemin op grond van zijn motiveringsplicht gehouden om, zelfs indien hij van mening was dat het voorbarig was om de LTTE – ondanks de militaire nederlaag – van die lijst te schrappen, de redenen daarvoor aan te geven. Het ontbreken van enige uitleg ter zake vormt derhalve, zoals de advocaat-generaal in punt 66 van haar conclusie heeft opgemerkt, een schending van artikel 296 VWEU die leidt tot de ongeldigheid van verordening nr. 501/2009.
63
Uit een en ander volgt dat bij het onderzoek van de prejudiciële vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die afbreuk kunnen doen aan de geldigheid van de besluiten 2007/445, 2007/868, 2008/583 en 2009/62. Verordening nr. 501/2009 is evenwel ongeldig voor zover de LTTE daarbij zijn gehandhaafd op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001.
Kosten
64
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Vijfde kamer) verklaart voor recht:
1)
Bij het onderzoek van de prejudiciële vraag is niet gebleken van feiten of omstandigheden die afbreuk kunnen doen aan de geldigheid van:
–
besluit 2007/445/EG van de Raad van 28 juni 2007 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van de besluiten 2006/379/EG en 2006/1008/EG;
–
besluit 2007/868/EG van de Raad van 20 december 2007 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2007/445/EG;
–
besluit 2008/583/EG van de Raad van 15 juli 2008 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2007/868/EG, en
–
besluit 2009/62/EG van de Raad van 26 januari 2009 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2008/583/EG.
2)
Verordening (EG) nr. 501/2009 van de Raad van 15 juni 2009 tot uitvoering van artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, en tot intrekking van besluit 2009/62/EG is ongeldig voor zover de Liberation Tigers of Tamil Eelam daarbij zijn gehandhaafd op de lijst als bedoeld in artikel 2, lid 3, van verordening (EG) nr. 2580/2001 van de Raad van 27 december 2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Duits.