Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 12 maart 2026 (1)
Zaak C‑559/23 P
International Management Group (IMG)
tegen
Europese Commissie
„ Hogere voorziening – Exceptie van niet-ontvankelijkheid van de hogere voorziening gebaseerd op de verjaring van de vordering wegens niet-contractuele aansprakelijkheid – Verzuim van het Gerecht om te oordelen over de exceptie van niet-ontvankelijkheid alvorens het beroep ongegrond te verklaren – Extern onderzoek van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) – Mededeling van het onderzoeksverslag van OLAF aan de nationale gerechtelijke autoriteiten – Ongeoorloofde openbaarmaking van het onderzoeksverslag in de pers – Vermeende materiële en immateriële schade van rekwirante – Causaal verband – Schadebrengend feit dat aan de Europese Unie of aan de betrokken nationale autoriteiten kan worden toegerekend – Onzekerheid – Bewijslast ”
I.      Inleiding
1.        De onderhavige hogere voorziening is ingesteld tegen het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 28 juni 2023, IMG/Commissie(2), waarbij het Gerecht het beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie ongegrond heeft verklaard, dat International Management Group (IMG) had ingesteld wegens ongeoorloofde openbaarmaking in de pers van een haar betreffend onderzoeksverslag van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF).
2.        Bij het onderzoek van deze hogere voorziening zal het Hof met name het standpunt van het Gerecht in het bestreden arrest moeten bevestigen of verwerpen, dat de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie moest worden uitgesloten omdat niet vaststond wie het schadebrengende feit had begaan, „bij gebreke van aanwijzingen in die zin”(3), aangezien deze schade zowel kon zijn veroorzaakt door een bron binnen de Unie, namelijk OLAF of de Europese Commissie, als door een externe bron, te weten de betrokken nationale gerechtelijke instanties.
3.        In deze conclusie zal ik het Hof in overweging geven het bestreden arrest te vernietigen op grond dat het Gerecht de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering heeft geschonden bij zijn beoordeling van de vermeende niet-nakoming door de Commissie en OLAF van de op hen rustende geheimhoudingsplicht. Ik zal uiteenzetten waarom een dergelijke onjuiste rechtsopvatting ook afbreuk doet aan de gevolgtrekking met betrekking tot de vermeende schending van de zorgvuldigheidsplicht door de Commissie en OLAF.
II.    Voorgeschiedenis van het geding
4.        De voorgeschiedenis van het geding is in de punten 2 tot en met 12 van het bestreden arrest samengevat.
5.        IMG is volgens haar statuten opgericht als een internationale organisatie. In het kader van haar activiteiten heeft zij met de Commissie meerdere overeenkomsten gesloten, met name overeenkomstig de wijze van uitvoering van de begroting van de Unie „in indirect of gezamenlijk beheer”, waarin is voorzien in de financiële regelgeving van de
Unie.
6.        De directeur-generaal van OLAF heeft een extern onderzoek ingesteld naar de juridische status van rekwirante.(4) Na afloop daarvan heeft hij in zijn eindverslag van het onderzoek (hierna: „verslag van OLAF”) van 9 december 2014 in essentie geoordeeld dat IMG geen „internationale organisatie” in de zin van de financiële regelgeving van de Unie was, en heeft hij de Commissie aanbevolen om IMG administratieve en financiële sancties op te leggen en over te gaan tot terugvordering van de bedragen die haar in die hoedanigheid waren betaald.
7.        Het verslag van OLAF is op 12 december 2014 officieel toegezonden aan de Commissie en aan de Franse en de Belgische gerechtelijke instanties. Op 13 februari 2015 is informatie over de inhoud van dit verslag gepubliceerd in het tijdschrift Der Spiegel. Op 18 februari 2015 heeft rekwirante OLAF een brief gestuurd waarin zij melding maakte van het mogelijk lekken van informatie in de pers over de inhoud van dit verslag.
8.        Op 13 maart 2015 heeft de directeur-generaal van OLAF de voorzitter van het Europees Parlement per brief laten weten dat hij informatie had ontvangen dat het verslag van OLAF binnen de commissie Begrotingscontrole van het Parlement zou zijn verspreid. In die brief heeft de directeur-generaal van OLAF eraan herinnerd dat dit verslag niet officieel aan het Parlement was bekendgemaakt en heeft hij de voorzitter van deze instelling verzocht om de nodige maatregelen te nemen om een einde te maken aan de verspreiding van dat document.
9.        Bij brief van 20 maart 2015 heeft OLAF rekwirante geantwoord dat zijn verslag uitsluitend aan de bevoegde nationale autoriteiten en aan het secretariaat-generaal van de Commissie was toegezonden.
10.      Op 11 december 2015 is het verslag van OLAF zonder bijlagen gepubliceerd op de website van de krant New Europe. Rekwirante is ervan in kennis gesteld dat de secretaris-generaal van de Commissie en OLAF vervolgens twee onderzoeken hadden ingesteld om de bron van dat lek vast te stellen.
11.      Op 30 januari 2017 heeft de secretaris-generaal van de Commissie rekwirante een brief gestuurd waarin hij haar meedeelde dat de onderzoeken waren afgesloten en dat het niet mogelijk was gebleken om de bron van het lek vast te stellen.
12.      Op 5 juni 2018 heeft rekwirante inzage gekregen in het verslag van OLAF met de bijlagen daarbij.
III. Procedure bij de rechterlijke instanties van de Unie
A.      Procedure bij het Gerecht en bestreden arrest
13.      Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 21 december 2020, heeft rekwirante krachtens artikel 268 VWEU beroep ingesteld tot vergoeding van de materiële en immateriële schade die zij stelt te hebben geleden door de onrechtmatigheid van de gedragingen van de Commissie en OLAF naar aanleiding van het verslag van OLAF. Bij het bestreden arrest heeft het Gerecht het beroep in zijn geheel verworpen.
B.      Procedure bij het Hof en conclusies van partijen
14.      Op 7 september 2023 heeft rekwirante hogere voorziening ingesteld tegen het bestreden arrest. In haar conclusies verzoekt zij het Hof dit arrest te vernietigen, haar voor het Gerecht geformuleerde vorderingen toe te wijzen, voor recht te verklaren dat de Commissie niet-contractueel aansprakelijk is, de Commissie te veroordelen tot vergoeding van de door haar geleden schade, die – onder voorbehoud van wijziging – voor de immateriële schade wordt geraamd op 10 000 EUR per maand over de periode van midden december 2015 tot aan de uitspraak van het te wijzen arrest, en voor de materiële schade op 2,1 miljoen EUR, te vermeerderen met vertragingsrente, en de Commissie te verwijzen in alle kosten van beide instanties.
15.      De Commissie verzoekt het Hof de hogere voorziening niet-ontvankelijk of, subsidiair, ongegrond te verklaren en rekwirante te verwijzen in de kosten.
IV.    Analyse
16.      Ter ondersteuning van haar hogere voorziening voert rekwirante vijf middelen aan: ten eerste, onjuiste beoordeling van het causale verband waarvan de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie afhangt, ten tweede, onjuiste beoordeling van de voorwaarde inzake de toerekenbaarheid van het schadebrengende feit aan OLAF of aan de Commissie, ten derde, onjuiste beoordeling van het bestaan van een onrechtmatigheid op grond van niet-nakoming van de zorgplicht, ten vierde, onjuiste beoordeling van het bestaan van een onrechtmatigheid op grond van niet-nakoming van de zorgvuldigheidsplicht, en ten vijfde en tot slot, onjuiste rechtsopvattingen bij de beoordeling door het Gerecht van de verwijdering van het advies van de juridische dienst van de Commissie uit het dossier.
17.      De Commissie voert primair aan dat rekwirantes beroep tot schadevergoeding reeds was verjaard toen het werd ingesteld, zodat de hogere voorziening niet-ontvankelijk is. Subsidiair is de Commissie van mening dat de hogere voorziening ongegrond moet worden verklaard.
A.      Ontvankelijkheid van de hogere voorziening
18.      De onderhavige hogere voorziening werpt twee problemen op met betrekking tot de ontvankelijkheid ervan.
1.      Bevoegdheid van IMG om een vordering wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie in te stellen
19.      In de zaak IMG/Commissie (C‑790/24 P), waarin ik vandaag eveneens conclusie neem, wordt het Hof verzocht om uitspraak te doen op de hogere voorziening tegen het arrest van 4 september 2024, IMG/Commissie(5), waarin het Gerecht de rechtmatigheid heeft bevestigd van het besluit van de Commissie van 8 juni 2021 waarbij de Commissie heeft geweigerd om rekwirante met terugwerkende kracht tot 16 december 2014 de hoedanigheid van internationale organisatie te verlenen.
20.      Mocht de Unierechter na afloop van zijn onderzoek de rechtmatigheid van die beslissing bevestigen, ben ik van mening dat deze omstandigheid geen invloed kan hebben op de ontvankelijkheid van het onderhavige beroep tot schadevergoeding dat op 21 december 2020 is ingesteld, op grond dat IMG op de datum waarop de Unierechter uitspraak moet doen, geen procesbevoegdheid meer zou hebben.
21.      Uit de rechtspraak van het Hof blijkt namelijk dat het begrip „rechtspersoon” in beginsel het bestaan van rechtspersoonlijkheid naar het recht van een lidstaat of van een derde land en een door dat recht erkende procesbevoegdheid impliceert.(6)
22.      Ook indien IMG niet als internationale organisatie zou zijn opgericht of die hoedanigheid had verloren, ontneemt het feit dat zij niet of niet langer een subject van internationaal recht is, haar nog niet haar rechtspersoonlijkheid in de rechtsorde van een of meer staten dan wel haar procesbevoegdheid. De Commissie heeft dit overigens niet betwist naar aanleiding van een vraag die het Hof haar ter terechtzitting heeft gesteld. IMG beschikt over een interne structuur (begroting, personeel, infrastructuur) die haar de nodige autonomie verleent om in rechtsbetrekkingen als verantwoordelijke entiteit op te treden, en de statutaire bepalingen van IMG, evenals de bepalingen van de zetelovereenkomsten die zij met verschillende staten heeft gesloten, erkennen haar procesbevoegdheid in de nationale rechtsorde.
23.      In casu is de situatie van rekwirante vergelijkbaar met die in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 28 oktober 1982, Groupement des Agences de voyages/Commissie(7), aangezien rekwirante volgens de methode van indirect beheer met een „internationale organisatie” gedurende meerdere jaren door de Commissie is belast met taken tot uitvoering van de begroting, zodat zij gedurende die periode werd geacht die hoedanigheid te hebben. Ik voeg hieraan toe dat de Commissie IMG voor de rechterlijke instanties van de Unie heeft behandeld als een rechtspersoon met procesbevoegdheid, aangezien zij dienaangaande geen exceptie van niet-ontvankelijkheid heeft opgeworpen, terwijl er dertien procedures bij de Unierechter zijn ingeleid. De Unierechter heeft evenmin vastgesteld dat rekwirante niet handelingsbevoegd was, terwijl het om een middel van openbare orde gaat.
24.      Ik voeg hieraan toe dat het Hof in punt 112 van het arrest van 18 januari 2007, PKK en KNK/Raad(8), dat met name betrekking had op de Kurdistan Workers’ Party (PKK), heeft geoordeeld dat wanneer de Uniewetgever van mening is dat een organisatie waarvan het bestaan in twijfel wordt getrokken nog steeds voldoende substantie heeft om het voorwerp van beperkende maatregelen te zijn, de samenhang en de billijkheid gebieden te erkennen dat die entiteit nog steeds voldoende substantie heeft om die maatregelen te betwisten. Elk ander oordeel zou namelijk tot gevolg hebben dat een organisatie op de litigieuze lijst zou kunnen worden geplaatst zonder dat zij daartegen beroep zou kunnen instellen.
25.      Ook indien wordt aangenomen dat OLAF en de Commissie verplicht waren om de vertrouwelijkheid van de gevolgtrekkingen van het verslag van OLAF te waarborgen, leggen de vereisten in verband met de consistentie en de noodzakelijke eerbiediging van het recht op effectieve rechterlijke bescherming de verplichting op om te erkennen dat rekwirante voldoende substantie heeft om vergoeding te vorderen van de schade die zij meent te hebben geleden als gevolg van de ongeoorloofde openbaarmaking van die gevolgtrekkingen in de pers.(9)
26.      Om al deze redenen ben ik van mening dat IMG bevoegd is om in rechte op te treden wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie, ongeacht de gevolgtrekking die de Unierechter zal moeten maken met betrekking tot haar status van internationale organisatie.
2.      Beslissing van het Gerecht om ten gronde uitspraak te doen over het beroep zonder zich uit te spreken over de verjaring van de schadevordering
27.      In haar memorie van antwoord werpt de Commissie een exceptie van niet-ontvankelijkheid van de hogere voorziening op, op grond dat de door IMG ingestelde schadevordering verjaard is om de redenen die zij heeft uiteengezet in de exceptie van niet-ontvankelijkheid die zij voor het Gerecht heeft opgeworpen.
28.      In de eerste plaats betoogt de Commissie dat de verjaringstermijn is verstreken op 11 december 2020, dat wil zeggen vijf jaar na de bekendmaking van het verslag van OLAF op de website van de krant New Europe, terwijl rekwirante haar beroep heeft ingesteld op 21 december 2020, dat wil zeggen tien dagen later. In dit verband herinnert de Commissie eraan dat volgens de rechtspraak de termijn wegens afstand niet van toepassing is op de verjaringstermijn, omdat die termijn een materieelrechtelijke termijn is.
29.      In de tweede plaats betoogt de Commissie dat de verjaringstermijn vóór die bekendmaking ingaat. De door rekwirante gestelde schade heeft zich namelijk uiterlijk bij het lekken van het verslag van OLAF geconcretiseerd. De door IMG aangevoerde onrechtmatigheden hebben evenwel betrekking op de kwestie van haar juridische status en zij werd ruim vóór 11 december 2015 geïnformeerd over de twijfels die OLAF en de Commissie daarover hadden.
30.      Rekwirante bestrijdt deze beoordeling. Ten eerste benadrukt zij dat de Commissie geen incidentele hogere voorziening heeft ingesteld, noch een exceptie van niet-ontvankelijkheid heeft opgeworpen. Ten tweede stelt zij dat de schade waarvan zij vergoeding vordert, voortdurende schade is, die zich op zijn vroegst heeft voorgedaan bij de ongeoorloofde verspreiding van het verslag van OLAF. In dit verband geeft zij aan dat zij vóór de openbaarmaking ervan geen kennis heeft kunnen nemen van dit verslag, en dat dit verslag haar in juni 2018 is meegedeeld, vóór de terechtzitting van 27 september 2018 in de gevoegde zaken die hebben geleid tot het arrest van 31 januari 2019, International Management Group/Commissie(10).
31.      Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat de verjaring een middel van niet-ontvankelijkheid is, dat, anders dan bij de procestermijnen, niet van openbare orde is, maar het verval van de aansprakelijkheidsvordering alleen op verzoek van de verwerende partij meebrengt, waarbij de eerbiediging van een verjaringstermijn niet ambtshalve door de Unierechter kan worden onderzocht, maar door de betrokken partij aan de orde moet worden gesteld.(11)
32.      In casu blijkt uit punt 22 van het bestreden arrest dat de Commissie het Gerecht had verzocht om rekwirantes beroep niet-ontvankelijk te verklaren op grond dat het was verjaard. Nadat het Gerecht in punt 23 van dat
arrest heeft herinnerd aan de rechtspraak volgens welke de Unierechter mag beoordelen of het in de omstandigheden van het geval in het belang van een goede rechtsbedeling is om een beroep ten gronde te verwerpen zonder eerst te beslissen over de ontvankelijkheid ervan, heeft het in punt 24 van dat
arrest evenwel besloten om de gegrondheid van rekwirantes schadevordering te onderzoeken, zonder eerst te beslissen over het middel van niet-ontvankelijkheid dat was ontleend aan de verjaring van haar beroep.(12) Derhalve verzoekt de Commissie het Hof te onderzoeken of de schadevordering van rekwirante is verjaard.
33.      Net zoals de oplossing die in een soortgelijke situatie is gekozen in de arresten van 25 maart 2010, Sviluppo Italia Basilicata/Commissie(13), en 24 maart 2022, GVN/Commissie(14), moet dit betoog van de Commissie worden geacht niet tot doel te hebben om de ontvankelijkheid van de onderhavige hogere voorziening ter discussie te stellen. Een dergelijke oplossing is overigens niet denkbaar, aangezien het Gerecht het beroep ongegrond heeft verklaard en rekwirante, die in het ongelijk was gesteld, hogere voorziening heeft ingesteld tegen het bestreden arrest, zoals zij mocht doen krachtens artikel 56, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
34.      Dit betoog van de Commissie moet aldus worden opgevat dat daarmee wordt opgekomen tegen de keuze van het Gerecht om het beroep ten gronde te verwerpen zonder uitspraak te doen over de door haar aangevoerde niet-ontvankelijkheidsgronden.
35.      Het Hof oordeelt dat het aan het Gerecht staat om te beoordelen of een goede rechtsbedeling rechtvaardigt dat een beroep ten gronde wordt verworpen zonder uitspraak te doen over de, in casu door de Commissie, aangevoerde niet-ontvankelijkheidsgronden, en is bovendien van oordeel dat een dergelijke beoordeling niet als bezwarend voor de Commissie kan worden beschouwd. Anders dan rekwirante stelt, kon de Commissie dus geen incidentele hogere voorziening instellen.(15)
36.      Aldus heeft het Gerecht in punt 24 van het bestreden arrest om redenen van proceseconomie geoordeeld dat niet eerst uitspraak behoefde te worden gedaan over het middel van niet-ontvankelijkheid dat was ontleend aan de verjaring van het beroep, alvorens de gegrondheid van rekwirantes schadevordering te onderzoeken.
37.      Aangezien het betoog van de Commissie betreffende de verjaring van rekwirantes schadevordering niet ertoe strekt het dictum van het bestreden arrest ter discussie te stellen, moet dit betoog als niet ter zake dienend worden beschouwd en dus als zodanig worden afgewezen.(16)
B.      Ten gronde
38.      Uit vaste rechtspraak van het Hof volgt dat voor de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie in de zin van artikel 340, tweede alinea, VWEU moet worden aangetoond dat er:
–        sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die ertoe strekt aan particulieren rechten toe te kennen;
–        werkelijk schade is geleden, en
–        een oorzakelijk verband bestaat tussen de niet-nakoming van de op de auteur van de handeling rustende verplichting en de door de benadeelde persoon geleden schade.(17)
39.      Uit deze rechtspraak volgt tevens dat wanneer aan een van die voorwaarden niet is voldaan, het beroep in zijn geheel moet worden verworpen, zonder dat hoeft te worden onderzocht of de overige voorwaarden voor niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie zijn vervuld. Volgens deze rechtspraak bestaat er voor de Unierechter geen verplichting om die voorwaarden in een bepaalde volgorde te onderzoeken.(18)
40.      In het bestreden arrest heeft het Gerecht ten eerste geoordeeld dat er een causaal verband kan bestaan tussen, enerzijds, de niet-nakoming van de geheimhoudingsplicht, de zorgvuldigheidsplicht en de zorgplicht, en, anderzijds, de schade die rekwirante stelt te hebben geleden, zodat er geen dergelijk verband kan bestaan met de door rekwirante tevens aangevoerde onrechtmatigheden
bij de instelling, de uitvoering en de bevindingen van het onderzoek (punt 42 van het bestreden arrest).
41.      Ten tweede heeft het Gerecht geoordeeld dat de Unie niet aansprakelijk kan worden gesteld wegens de vermeende niet-nakoming van de geheimhoudingsplicht, omdat er onzekerheid bestaat over de bron van het lek (punt 67 van het bestreden arrest), of wegens schending van de zorgplicht, omdat deze in casu niet aan de orde is (punt 73 van dat
arrest), of wegens de zorgvuldigheidsplicht, in het kader waarvan
de Commissie niet verplicht was om het lekken in de pers van informatie in verband met het onderzoek van OLAF te veroordelen en zich te distantiëren van de gepubliceerde informatie, aangezien zij niet aansprakelijk kon worden gesteld voor het lekken (punt 92 van dat
arrest).
42.      Het Gerecht heeft het beroep van rekwirante dan ook verworpen.
1.      Eerste middel: onjuiste beoordeling van het causale verband waarvan de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie afhangt
43.      Met haar eerste middel komt rekwirante op tegen de punten 37 tot en met 42 van het bestreden arrest, waarin het Gerecht heeft onderzocht of er een voldoende rechtstreeks causaal verband bestond tussen de door rekwirante aangevoerde onrechtmatigheden van de gedragingen van OLAF en de schade die zij stelde te hebben geleden.
a)      Bestreden arrest
44.      Om de in de punten 37 tot en met 39 van het bestreden arrest uiteengezette redenen heeft het Gerecht opgemerkt dat de eerste drie door rekwirante aangevoerde onrechtmatigheden, die betrekking hebben op de bevoegdheid van OLAF, de inhoud van zijn verslag en de rechtmatigheid
van zijn onderzoek, niet voldoende rechtstreeks verband houden met de schade die rekwirante stelt te hebben geleden.
45.      Wat daarentegen de vierde onrechtmatigheid betreft, heeft het Gerecht in punt 40 van het bestreden
arrest opgemerkt dat deze betrekking had op de niet-nakoming door OLAF en de Commissie van hun geheimhoudingsplicht en op de niet-nakoming door de Commissie van haar zorgvuldigheidsplicht en haar zorgplicht na het lekken in de pers van het verslag van OLAF. Het Gerecht heeft in punt 41 van dat
arrest geoordeeld dat het feit dat de gebruikelijke partners en donoren van rekwirante wegens dit lek kennis hadden van de vertrouwelijke informatie in dat verslag, bij hen twijfel kon doen rijzen over de eerlijkheid en de rechtsbevoegdheid en rechtspersoonlijkheid van rekwirante, en dus tot gevolg had gehad dat rekwirante de schade had geleden waarvan zij vergoeding vorderde.
46.      Bijgevolg was het Gerecht van oordeel dat het bestaan van een voldoende rechtstreeks causaal verband tussen de vierde door rekwirante aangevoerde onrechtmatigheid en die schade was aangetoond. Zoals blijkt uit punt 42 van het bestreden arrest, heeft het Gerecht dus beslist om de rechtmatigheid van de aan de Commissie en OLAF verweten gedraging te onderzoeken, uitsluitend wat de geheimhoudingsplicht, de zorgvuldigheidsplicht en de zorgplicht betreft.
b)      Argumenten van partijen
47.      Het eerste middel bestaat uit twee onderdelen.
48.      Met het eerste onderdeel van het eerste middel betoogt rekwirante dat het Gerecht infra petita uitspraak heeft gedaan door uit te sluiten dat er een rechtstreeks causaal verband bestaat tussen enerzijds de eerste drie door haar ingeroepen onrechtmatigheden
die de inhoud van het verslag van OLAF aantasten, te weten de onrechtmatigheden bij de instelling en de uitvoering van het onderzoek en bij het opstellen van dat verslag, en anderzijds de schade waarvan zij meent het slachtoffer te zijn.
49.      Met het tweede onderdeel van dit middel betwist rekwirante de beoordeling van het Gerecht in punt 42 van het bestreden arrest dat aan de voorwaarde met betrekking tot het causale verband waarvan de aansprakelijkheid van de Unie afhangt, uitsluitend is voldaan wat betreft de vermeende niet-nakoming van de geheimhoudingsplicht, de zorgvuldigheidsplicht en de zorgplicht na het lekken in de pers van het verslag van OLAF. Rekwirante betoogt namelijk dat de door haar geleden schade niet alleen het gevolg is van de openbaarmaking van dit rapport in de pers, maar ook van een reeks onlosmakelijk met elkaar verbonden omstandigheden die van invloed zijn geweest op de instelling en uitvoering van het onderzoek en het opstellen van de bevindingen daarvan, zonder welke de gestelde schade zich niet zou hebben voorgedaan.
50.      De Commissie is van mening dat het eerste middel ongegrond is. Zij betoogt in het bijzonder dat rekwirantes kritiek op de inaanmerkingneming van de eerste drie onrechtmatigheden in het verslag van OLAF het voorwerp van een beroep tot nietigverklaring vormen, waarvoor specifieke verjaringstermijnen gelden.
c)      Beoordeling
1)      Eerste onderdeel van het eerste middel: het Gerecht heeft infra petita uitspraak gedaan
51.      Ik geef het Hof in overweging dit onderdeel zonder meer ongegrond te verklaren.
52.      In de punten 37 tot en met 39 van het bestreden arrest heeft het Gerecht namelijk gemotiveerd uiteengezet waarom er geen voldoende rechtstreeks causaal verband kon worden aangetoond tussen, enerzijds, de aan OLAF verweten gedragingen met betrekking tot de voorwaarden voor de instelling van zijn onderzoek, de uitvoering daarvan en de opstelling van het verslag, en anderzijds, de door IMG aangevoerde schade.
53.      Wat ten eerste de onbevoegdheid van OLAF betreft om zijn onderzoek in te stellen (eerste onrechtmatigheid), heeft het Gerecht in punt 37 van het bestreden
arrest opgemerkt dat het besluit om een onderzoek in te stellen niet openbaar is, en geoordeeld dat dit gebrek niet voldoende rechtstreeks verband houdt met de door rekwirante aangevoerde schade.
54.      Wat ten tweede de onjuiste uitlegging van het begrip „internationale organisatie” (tweede onrechtmatigheid) en de schending door OLAF van de regels en beginselen inzake de uitvoering van zijn onderzoek (derde onrechtmatigheid) betreft, heeft het Gerecht in punt 39 van het bestreden
arrest geoordeeld dat deze onrechtmatigheden betrekking hebben op de uitvoering van het onderzoek en de opstelling van het verslag. Het Gerecht heeft opgemerkt dat de verslagen van OLAF in beginsel vertrouwelijk zijn en derhalve
slechts indirect schade kunnen veroorzaken, nadat de Commissie of een nationale autoriteit na de toezending ervan een op de inhoud ervan gebaseerd besluit heeft vastgesteld, en heeft geoordeeld dat die onrechtmatigheden geen verband houden met het lekken van het verslag van OLAF in de pers.
55.      Door te oordelen dat de eerste drie onrechtmatigheden waarop IMG zich beroept, niet voldoende rechtstreeks verband houden met de schade die rekwirante stelt te hebben geleden, heeft het Gerecht mijns inziens de ter ondersteuning van het eerste onderdeel van het eerste middel aangevoerde onrechtmatigheid
dus niet begaan.
2)      Tweede onderdeel van het eerste middel: onjuiste beoordeling van het bestaan van een causaal verband
56.      Het Gerecht heeft mijns inziens geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in punt 42 van het bestreden arrest te oordelen dat de gestelde schade enkel is veroorzaakt door de openbaarmaking van het verslag van OLAF in de pers, en niet door de onrechtmatigheden
die de inhoud ervan hebben aangetast.
57.      Onder juridische causaliteit in strikte zin wordt verstaan het verband tussen twee feiten, namelijk het schadebrengende feit en de schade.(19) Zoals in de rechtsliteratuur wordt opgemerkt, zijn er doorgaans meerdere feiten en gebeurtenissen die voorafgaan aan het ontstaan van schade. De Unierechter moet dan bepalen welke van deze feiten of gebeurtenissen juridisch als de oorzaak van de schade zullen worden beschouwd.(20) Daartoe bestaan er twee theorieën, namelijk de theorie van de adequate causaliteit en de theorie van de gelijkwaardige causaliteit.
58.      Volgens de theorie van de gelijkwaardige causaliteit moet elke gebeurtenis die onontbeerlijk was voor het ontstaan van de schade worden beschouwd als een juridische oorzaak van de schade. Volgens de theorie van de adequate causaliteit zijn daarentegen niet alle gebeurtenissen die tot het ontstaan van de schade hebben bijgedragen noodzakelijkerwijs een juridische oorzaak ervan. Als oorzaken kunnen alleen de gebeurtenissen in aanmerking worden genomen die normaliter het schadelijke resultaat zouden moeten veroorzaken bij een normale
gang van zaken en een natuurlijk verloop van het leven.(21)
59.      Volgens vaste rechtspraak over de vaststelling van het in artikel 340, tweede alinea, VWEU bedoelde causale verband, die het Hof in de punten 148 tot en met 152 van het arrest van 18 december 2025, WS e.a./Frontex (Gezamenlijke terugkeeroperatie)(22), in herinnering heeft gebracht, kan de Unie niet worden verplicht om alle nadelige gevolgen van de onrechtmatige handeling, hoe verwijderd ook, te vergoeden.(23) Het Hof verlangt dus dat wordt aangetoond dat er een voldoende rechtstreeks oorzakelijk verband bestaat tussen de gedraging van de instellingen van de Unie en de schade, hetgeen het Gerecht in punt 33 van het bestreden arrest terecht in herinnering heeft gebracht.(24) Bovendien is het niet voldoende dat de verweten gedraging een van de oorzaken van de gestelde schade of de noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan daarvan is. Het moet tevens worden aangetoond dat de verweten gedraging de doorslaggevende oorzaak van de gestelde schade is.(25) Volgens de rechtsleer moet de schade „onmiddellijk en voorzienbaar” causaal verband houden met de litigieuze gedraging.(26) De rechtspraak van het Hof lijkt zich dus meer te laten leiden door de theorie van de adequate causaliteit.
60.      In casu staat vast dat de schade die IMG stelt te hebben geleden, is veroorzaakt door verschillende oorzaken, die verband houden met de informatie, bevindingen en aanbevelingen in het verslag van OLAF en met de ongeoorloofde openbaarmaking van dat verslag in de pers. Niettemin hebben niet alle oorzaken voldoende rechtstreeks bijgedragen tot het ontstaan van die schade. Hoewel de fouten die OLAF in het kader van het onderzoek zou hebben gemaakt, mogelijk
hebben bijgedragen tot het ontstaan van de door IMG gestelde schade, vormen zij dus niet de „doorslaggevende oorzaak”. Gezien het normale en voorzienbare verloop van de zaak heeft enkel de openbaarmaking van dit verslag in de pers zo goed als zeker kunnen leiden tot het ontstaan van de schade die IMG stelt te hebben geleden(27), en het Gerecht heeft in die zin uitspraak gedaan in het arrest van 12 september 2007, Nikolaou/Commissie(28). Indien de inhoud van het verslag van OLAF
niet aan de pers was openbaargemaakt, zou de schade waarop rekwirante zich beroept, zich niet hebben voorgedaan. Overeenkomstig de premisse waarop de analyse van het Gerecht berust, zijn de door OLAF opgestelde verslagen namelijk vertrouwelijk. Ik ben het dan ook eens met de overweging van het Gerecht in punt 38 van het bestreden arrest dat de tweede en de derde door rekwirante aangevoerde onrechtmatigheid, die betrekking hebben op een onjuiste uitlegging van het begrip „internationale organisatie” en op schending van verschillende procedureregels, weliswaar van invloed zijn op respectievelijk de inhoud van het verslag van OLAF en de rechtmatigheid
van zijn onderzoek, maar dat deze onrechtmatigheden geen verband houden met het lekken van het verslag van OLAF in de pers.
61.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging het eerste middel ongegrond te verklaren.
2.      Tweede middel: onjuiste beoordeling van de voorwaarde inzake de toerekenbaarheid van het schadebrengende feit aan OLAF of aan de Commissie
62.      Met haar tweede middel komt rekwirante op tegen de redenering in de punten 47 tot en met 69 van het bestreden arrest, op grond waarvan het Gerecht tot de slotsom is gekomen dat niet was voldaan aan de eerste voorwaarde voor niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie op grond dat de onrechtmatigheid van het gedrag van de Unie, bestaande in de niet-nakoming van haar geheimhoudingsplicht, haar niet kan worden toegerekend wegens de onzekerheid over de bron van het lek.
a)      Bestreden arrest
63.      Nadat het Gerecht in punt 48 van het bestreden arrest heeft gewezen op het beginsel dat het aan rekwirante staat om aan te tonen dat aan de voorwaarden voor niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie is voldaan, heeft het in punt 49 van dat
arrest evenwel benadrukt dat dit beginsel kan worden afgezwakt. Onder verwijzing naar de arresten van 8 juli 2008, Franchet en Byk/Commissie(29), en 11 juli 2019, BP/FRA(30), heeft het Gerecht eraan herinnerd dat, wanneer er voor een schadebrengend feit verscheidene mogelijke oorzaken zijn en de instelling van de Unie geen enkel bewijs heeft aangevoerd dat het mogelijk maakt om te bepalen aan welke van die oorzaken het schadebrengend feit is toe te schrijven, terwijl zij de eerstaangewezene is om dienaangaande bewijs te leveren, die onzekerheid in haar nadeel moet uitwerken.
64.      In het licht van deze overwegingen heeft het Gerecht in de punten 50 tot en met 68 van het bestreden arrest onderzocht in hoeverre de niet-nakoming van de geheimhoudingsplicht als gevolg van het lekken van het verslag van OLAF op 13 februari 2015 in het tijdschrift Der Spiegel en vervolgens, op 11 december 2015, op de website van de krant New Europe, aan de Commissie of OLAF kon worden toegerekend.
65.      In punt 62 van het bestreden
arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat een dergelijke afzwakking van de regel van de bewijslast in casu niet van toepassing was, aangezien op de datum van het eerste perslek, te weten 13 februari 2015, de Commissie en OLAF niet langer de enige instellingen waren die in het bezit waren van het verslag van OLAF. Overeenkomstig artikel 11, lid 3, van verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013(31) was het op 12 december 2014 namelijk rechtmatig toegezonden aan de Belgische en de Franse gerechtelijke autoriteiten. Het Gerecht heeft daaruit afgeleid dat de Commissie niet kon worden geacht de eerstaangewezene te zijn om het bewijs aan te dragen aan de hand waarvan kon worden vastgesteld wat de bron was van het lek en de daaruit voortvloeiende schade.
66.      In de punten 64 en 65 van het bestreden
arrest heeft het Gerecht ook een onderscheid gemaakt tussen de feiten van de onderhavige zaak en die van de zaak die heeft geleid tot het arrest van 8 juli 2008, Franchet en Byk/Commissie.(32) Het Gerecht heeft namelijk benadrukt dat, hoewel in laatstgenoemde zaak de betwiste lekken verscheidene oorzaken konden hebben (aangezien zowel de Commissie als de Franse gerechtelijke autoriteiten in het bezit waren van de betrokken vertrouwelijke informatie), eraan moest worden herinnerd dat de Commissie zich bij het Gerecht niet had beroepen op de mogelijkheid dat die bron buiten de instellingen van de Unie kon vallen. Het Gerecht heeft er in de punten 56 en 65 van het bestreden arrest op gewezen dat de Commissie zich in casu wel op een dergelijke mogelijkheid heeft beroepen.
67.      In punt 66 van het bestreden arrest heeft het Gerecht ook opgemerkt dat noch de conclusies van de Europese Ombudsman in besluit 220/2015/ANA van 14 december 2017, noch het door de Commissie uitgevoerde interne onderzoek het mogelijk hadden gemaakt om de bron van het lek vast te stellen.
68.      Op grond van deze elementen is het Gerecht in punt 67 van het bestreden
arrest tot de slotsom gekomen dat „de onzekerheid over de bron van het lek, bij gebreke van aanwijzingen in die zin, er niet toe kan leiden dat de Commissie en OLAF daarvoor aansprakelijk worden gesteld”.(33) Bijgevolg heeft het Gerecht in punt 68 van dat
arrest geoordeeld dat de gestelde niet-nakoming van de geheimhoudingsplicht niet in het nadeel van de Unie kan worden uitgelegd en dat niet hoefde te worden onderzocht of deze schending een voldoende gekwalificeerde schending vormde van een rechtsregel die ertoe strekt aan particulieren rechten toe te kennen.
b)      Argumenten van partijen
69.      Het tweede middel bestaat uit drie onderdelen.
70.      In de eerste plaats betoogt rekwirante dat de door het Gerecht in punt 49 van het bestreden arrest genoemde afzwakking van de op rekwirante rustende bewijslast vereist dat de verwerende instelling een geloofwaardige verklaring of hypothese geeft over de omstandigheden waarin zich een lek heeft kunnen voordoen. Een loutere verwijzing van deze instelling naar de mogelijkheid dat de onrechtmatigheid die aan een lek ten grondslag ligt, is begaan door een persoon buiten de Unie, is ontoereikend. Bijgevolg heeft het Gerecht blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting en is het voorbijgegaan aan de lessen van het arrest van 8 oktober 1986, Leussink-Brummelhuis/Commissie(34), door louter op basis van een dergelijke verwijzing van de Commissie te oordelen dat zij niet de eerstaangewezene was om bewijs van het lek te leveren en dat de bij het Gerecht aanhangige zaak bijgevolg verschilde van die welke heeft geleid tot het arrest van 8 juli 2008, Franchet en Byk/Commissie(35).
71.      In de tweede plaats betoogt rekwirante in essentie dat het Gerecht geen rekening heeft gehouden met bepaalde aanwijzingen die erop wezen dat het lek zich binnen de instellingen van de Unie bevond.
72.      In de derde plaats stelt rekwirante dat het Gerecht na een onjuiste opvatting van de brief van de Commissie van 30 januari 2017 en van besluit 220/2015/ANA van de Europese Ombudsman van 14 december 2017, waarnaar in punt 66 van het bestreden arrest wordt verwezen, heeft geoordeeld dat er geen enkel bewijs was dat OLAF de bron van het lek was. Rekwirante voegt hieraan toe dat niets in het dossier erop wijst dat de nationale autoriteiten waaraan het verslag van OLAF was toegezonden, in het kader van de onderzoeken van OLAF en de Commissie zijn ondervraagd over de bron van het lek. Bovendien heeft het Gerecht nagelaten na te gaan of deze onderzoeken zorgvuldig waren uitgevoerd en heeft het niet geantwoord op een argument van rekwirante dat dit niet het geval was.
73.      De Commissie betwist deze argumenten en is van mening dat dit middel ongegrond is.
c)      Beoordeling
74.      Ik zal de drie onderdelen van het tweede middel gezamenlijk onderzoeken voor zover daarmee wordt opgekomen tegen de wijze waarop het Gerecht de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering in het kader van een beroep tot schadevergoeding heeft toegepast om de aansprakelijkheid van OLAF en de Commissie wegens vermeende niet-nakoming van de geheimhoudingsplicht uit te sluiten.
75.      Ik herinner eraan, zoals het Gerecht in punt 48 van het bestreden arrest heeft gedaan, dat volgens de rechtspraak van het Hof over de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering met betrekking tot de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie op grond van artikel 340, tweede alinea, VWEU, het in beginsel staat aan de partij die zich op de niet-contractuele aansprakelijkheid beroept, om overtuigend bewijs over te leggen van het feit dat aan de voorwaarden voor die aansprakelijkheid is voldaan.(36)
76.      De Unierechter heeft deze regels echter afgezwakt door de gevolgen van onzekerheid over de precieze oorzaken van de schade bij de veroorzaker van het schadebrengende feit te leggen, zulks met het oog op de schadeloosstelling van het slachtoffer en de billijkheid.(37)
77.      Deze regel is door het Hof ontwikkeld in het arrest van 8 oktober 1986, Leussink-Brummelhuis/Commissie(38), in de bijzondere context van een verkeersongeval waarvan een ambtenaar van de Commissie het slachtoffer was geworden terwijl hij op dienstreis was in een voertuig van de Commissie dat werd bestuurd door een chauffeur van de Commissie. Aangezien was komen vast te staan dat dit ongeval het gevolg kon zijn van gebrekkig onderhoud of onvoldoende inspectie van het voertuig dan wel van onzorgvuldig gebruik ervan(39), en dat de Commissie geen enkel bewijs had aangevoerd om te kunnen bepalen aan welke van die oorzaken dat ongeval was toe te schrijven, terwijl zij de eerstaangewezene was om dienaangaande bewijs te leveren, heeft het Hof geoordeeld dat die onzekerheid derhalve in haar nadeel moest uitwerken en is het tot de slotsom gekomen dat het ongeval te wijten was aan een onzorgvuldigheid waarvoor zij aansprakelijk was.(40) Zoals advocaat-generaal Slynn heeft opgemerkt in zijn conclusie in de zaak die tot dat arrest heeft geleid, had de Commissie geen enkel bewijs aangevoerd waaruit bleek dat zij de op haar rustende verplichtingen volledig was nagekomen, zoals het bewijs dat het voertuig bij een garage was nagekeken of de resultaten van een technische inspectie van het voertuig, en was zij er niet in geslaagd het vermoeden van niet-nakoming van haar zorgvuldigheidsplicht te weerleggen.
78.      De Unierechter heeft dit mechanisme van toerekenbaarheid gebruikt in het kader van beroepen tot schadevergoeding die waren ingesteld wegens de openbaarmaking van vertrouwelijke informatie waarover OLAF beschikte. In het arrest van 12 september 2007, Nikolaou/Commissie(41), heeft het Gerecht namelijk erkend dat het voor slachtoffers van onrechtmatige openbaarmaking moeilijk of zelfs onmogelijk kan zijn om de verantwoordelijke persoon en de bron van die openbaarmaking te identificeren en aldus het bewijs te leveren dat is voldaan aan de voorwaarden om de Commissie aansprakelijk te stellen.(42) In de zaak die tot dat arrest heeft geleid, stond vast dat de informatie die was gelekt, afkomstig was van een bron binnen OLAF. Dit orgaan leek dan ook het eerst
aangewezen om bewijs te leveren van de exacte oorzaken van het lek. Na te hebben vastgesteld dat de Commissie zich ertoe had beperkt de aansprakelijkheid van OLAF uit te sluiten, dat zij geen enkel argument of concreet bewijs had aangevoerd om aan te tonen dat er binnen OLAF een controlesysteem bestond dat lekken kon voorkomen of om aan te tonen dat de informatie betreffende het betrokken onderzoek zodanig was verwerkt dat de vertrouwelijkheid ervan was gewaarborgd, en dat zij geen enkele uitleg of zelfs maar enige geloofwaardige hypothese had verstrekt over de omstandigheden waarin het lek had kunnen ontstaan(43), heeft het Gerecht geoordeeld dat een eventuele onzekerheid over de omstandigheden waarin de schending van de geheimhoudingsregels had plaatsgevonden in het nadeel van de Commissie moest worden uitgelegd.(44)
79.      Evenzo heeft het Gerecht in het arrest van 8 juli 2008, Franchet en Byk/Commissie(45), aangenomen dat het lekken van vertrouwelijke informatie moest worden toegeschreven aan OLAF, terwijl naast OLAF ook de Franse autoriteiten in het bezit waren van de onrechtmatig verspreide informatie. Om te beginnen heeft het Gerecht de verschillende soorten feitelijke aanwijzingen in het dossier en de context van de schade zorgvuldig onderzocht, om vervolgens in aanmerking te nemen dat de Commissie zich niet op de aansprakelijkheid van autoriteiten buiten de Unie, te weten de Franse autoriteiten had beroepen.(46)
80.      Het Gerecht voor ambtenarenzaken heeft in dezelfde zin geoordeeld in het arrest van 11 mei 2010, Nanopoulos/Commissie(47).
81.      In het licht van deze rechtspraak veronderstelt het vermoeden van toerekenbaarheid van de schending van bepaalde regels, waaronder de geheimhoudingsplicht, en de daarmee gepaard gaande versoepeling van de bewijslast, dat aan twee voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet de verzoeker aan de hand van een reeks aanwijzingen aannemelijk maken dat het schadebrengende feit aan een geïdentificeerde dader kan worden toegerekend. Ten tweede moet de verwerende instelling, wanneer een zekere waarschijnlijkheid is aangetoond, aan de hand van concrete argumenten of elementen alsmede aan de hand van geloofwaardige verklaringen of veronderstellingen bewijzen dat de schade haar niet kan worden toegerekend. In een situatie waarin de Unierechter op basis van de door de verzoeker verstrekte aanwijzingen het bestaan van een waarschijnlijk of aannemelijk causaal verband kan afleiden, kan deze regel dus de op de schouders van die verzoeker rustende bewijslast verlichten en van de verwerende instelling, die – gelet op de aard van de schade, het eerst
aangewezen is om bewijzen te leveren – verlangen dat zij aantoont dat zij de op haar rustende verplichtingen is nagekomen.
82.      Dit impliceert ook dat het Gerecht zijn bevoegdheden ten volle uitoefent. Het eigenlijke doel van het beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid houdt namelijk verband met de bescherming van de rechten van de particulier.(48) Wanneer deze particulier niet via een van de rechtsmiddelen voor wettigheidstoetsing de nietigverklaring kan verkrijgen van een handeling of een gedraging die de oorzaak van zijn schade is, moet hij altijd aanspraak kunnen maken op schadevergoeding wanneer zijn rechten zijn geschonden.(49) De onderlinge verhouding tussen de rechtsmiddelen heeft juist tot doel om te voorkomen dat deze persoon onvoldoende of onterecht wordt vergoed.(50) In het arrest Hamoudi/Frontex(51) heeft het Hof duidelijk herinnerd aan de vereisten waaraan het Gerecht in het kader van beroepen wegens niet-contractuele aansprakelijkheid moet voldoen om de noodzakelijke effectieve rechterlijke bescherming van particulieren te waarborgen. Zo moet het Gerecht:
–        rekening houden met de bijzondere omstandigheden van de bij hem aanhangige zaak om te bepalen of de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering de verzoeker geen buitensporige of zelfs onmogelijk te vervullen bewijslast opleggen, in welk geval deze regels moeten worden aangepast;
–        de feiten grondig onderzoeken, en
–        de nodige maatregelen van instructie nemen.
83.      Zoals het Hof in punt 81 van dat arrest heeft opgemerkt „[kan] [h]et Gerecht [...] de stellingen van partijen dus niet eenvoudigweg wegens onvoldoende bewijs afwijzen terwijl het aan het Gerecht is om [...] de onzekerheid die over de juistheid van die stellingen kan bestaan weg te nemen of de redenen uiteen te zetten waarom een dergelijk document, hoe dan ook en ongeacht de inhoud ervan, niet relevant kan zijn voor de beslechting van het geding.(52)
84.      In casu ben ik van mening dat het Gerecht de in de rechtspraak ontwikkelde regels inzake de bewijslast heeft geschonden.
85.      In de eerste plaats heeft het Gerecht mijns inziens in punt 62 van het bestreden arrest ten onrechte geoordeeld dat de Commissie in de zin van de rechtspraak inzake de versoepeling van de bewijslast niet de eerstaangewezene was om het bewijs te leveren dat de oorzaak van het lek aantoonde.
86.      Om te beginnen heeft het Gerecht geen rekening gehouden met de bijzondere context van dit beroep, terwijl de Unierechter eerder in soortgelijke zaken heeft geoordeeld dat het voor slachtoffers van onrechtmatige openbaarmaking moeilijk of zelfs onmogelijk kan zijn om zowel de verantwoordelijke persoon als de bron van die openbaarmaking te identificeren en dus aan te tonen dat is voldaan aan de voorwaarden voor die aansprakelijkheid. Zoals het EHRM heeft geoordeeld „zijn de verdeling van de bewijslast en de mate van overtuiging die nodig is om tot een bepaalde conclusie te komen, intrinsiek verbonden met de specificiteit van de feiten, de aard van de bewering en het in het [EVRM] verankerde recht dat in het geding is”.(53)
87.      Vervolgens kan mijns inziens, anders dan het Gerecht in punt 62 van het bestreden arrest stelt, niet worden ontkend dat OLAF en/of de Commissie in omstandigheden als die van het hoofdgeding het eerst
aangewezen waren om ten opzichte van rekwirante te bepalen of de beweerdelijk geleden schade het gevolg was van hun eigen handelen of nalaten dan wel van dat van de Franse en Belgische gerechtelijke autoriteiten waaraan het verslag van OLAF rechtmatig is meegedeeld. In dit verband blijkt uit het feit dat OLAF en de Commissie de twee interne onderzoeken hebben verricht, waarnaar het Gerecht in punt 66 van het bestreden arrest kort heeft verwezen, dat zij a priori beschikten over middelen waarover rekwirante, gelet op het voorwerp en de aard van het schadebrengende feit, niet beschikte.
88.      Ten slotte lijkt de motivering van het Gerecht mij tegenstrijdig. Hoewel het Gerecht in punt 62 van het bestreden arrest heeft verklaard dat de Commissie niet het eerst
aangewezen was om het bewijs te leveren op basis waarvan kon worden vastgesteld wat de oorzaak van het lek was, heeft het in punt 65 van dat
arrest namelijk een groter gewicht toegekend aan de stelling van de Commissie dat de bron van het lek buiten de instellingen van de Unie kon liggen.
89.      In de tweede plaats heeft het Gerecht in een situatie als de onderhavige, waarin er meerdere potentiële veroorzakers waren, niet van de Commissie verlangd dat zij aan de hand van concrete gegevens preciseerde welke maatregelen waren genomen om de vertrouwelijkheid van de in het verslag van OLAF vervatte informatie en van de aan de betrokken nationale autoriteiten verstrekte informatie te waarborgen. Deze maatregelen zijn evenwel in verschillende opzichten van essentieel belang. Om te beginnen hebben zij betrekking op informatie over feiten die strafrechtelijk kunnen worden vervolgd, aangezien OLAF niet optreedt als „klokkenluider” maar als een bureau met onderzoeksbevoegdheden, zoals het Hof heeft benadrukt in het arrest van 11 januari 2024, Planistat Europe en Charlot/Commissie(54). Vervolgens kan de openbaarmaking van deze informatie in de pers op zichzelf leiden tot zekere materiële en immateriële schade voor de betrokken personen. Ten slotte zijn zij geen adressaten van het onderzoeksverslag waarvan zij het voorwerp zijn en kunnen zij volgens vaste rechtspraak geen beroep tot nietigverklaring van dat verslag instellen voor zover het geen bindende rechtsgevolgen teweegbrengt.(55)
90.      In de derde plaats heeft het Gerecht nagelaten de bewijzen te onderzoeken die zowel door IMG als door de Commissie aan het Gerecht zijn overgelegd. Het heeft namelijk noch de relevantie en de bewijskracht beoordeeld van de bewijzen waarop rekwirante de aansprakelijkheid van OLAF en de Commissie baseerde, noch de beweringen van de Commissie om dit vermoeden van aansprakelijkheid te weerleggen.
91.      Als rechter in eerste aanleg diende het Gerecht evenwel zo rechtvaardig en nauwkeurig mogelijk na te gaan of te bepalen of het schadebrengende feit kon worden toegerekend aan een actor binnen de Unie, te weten OLAF of de Commissie, in welk geval de Unierechter bevoegd was, dan wel aan een externe actor, namelijk de Franse of de Belgische gerechtelijke instanties, in welk geval alleen de nationale rechter bevoegd was.(56) Daartoe diende het te bepalen of de verschillende feitelijke aanwijzingen die rekwirante had aangevoerd om aan te tonen dat het lek aan OLAF of de Commissie kon worden toegerekend, en de context waarin die informatie in de pers openbaar was gemaakt, een voldoende mate van plausibiliteit of zekerheid konden bereiken om te kunnen veronderstellen dat zij aansprakelijk waren. Niettemin moet worden vastgesteld dat het Gerecht in punt 54 van het bestreden arrest enkel melding heeft gemaakt van de brief waarin de directeur-generaal van OLAF de voorzitter van het Europees Parlement
verzocht de nodige maatregelen te nemen om een einde te maken aan de verspreiding van het verslag van OLAF. Hoewel dit element het bestaan van een lek binnen de instelling kon doen vermoeden, heeft het Gerecht noch de relevantie, noch de bewijskracht ervan beoordeeld en daaraan geen enkele consequentie verbonden.
92.      Hieruit volgt dat uit de motivering van het Gerecht niet kan worden opgemaakt waarom de bron van het lek niet aan de Commissie kan worden toegerekend en dat de aansprakelijkheid van de Unie bijgevolg veeleer zou moeten worden uitgesloten dan dat zij aansprakelijk zou kunnen worden gesteld.
93.      Hieraan moet worden toegevoegd dat de juridische onzekerheid over de niet-contractuele aansprakelijkheid moet worden aangetoond, tenzij er sprake is van rechtsweigering die in strijd is met de artikelen 41 en 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.(57) In het algemeen ben ik van mening dat de Commissie, aangezien zij verantwoordelijk is voor de vertrouwelijkheid van de verslagen van OLAF, in geval van het lekken van vertrouwelijke informatie waardoor schade is veroorzaakt, niet kan volstaan met het argument dat zij niet aansprakelijk kan worden gesteld omdat de veroorzaker van het lek niet is geïdentificeerd. Ik ben daarentegen van mening dat de niet-nakoming van de op haar rustende geheimhoudingsplicht aan haar moet worden toegerekend, tenzij zij het tegendeel bewijst. Het komt mij voor dat het Hof op dit gebied de bewijslast wat betreft de toerekenbaarheid van de schending niet slechts moet versoepelen maar moet omkeren.
94.      Ik ben het ook eens met de opvatting dat de Unie niet kan worden verplicht om de schade te vergoeden die zij niet heeft veroorzaakt. De schade moet worden vergoed door de instantie die de betrokken vertrouwelijke informatie openbaar heeft gemaakt of heeft laten maken.(58) Een oplossing waarbij de Commissie en OLAF aansprakelijk worden gesteld voor schade die zij mogelijk niet hebben veroorzaakt, is oneerlijk. Het lijkt mij echter even oneerlijk om de aansprakelijkheid van OLAF en de Commissie op een hypothetische grond uit te sluiten wanneer niet wordt vastgesteld welke entiteit verantwoordelijk is voor die openbaarmaking, aangezien een dergelijke oplossing zou kunnen leiden tot een tekortkoming in de effectieve rechterlijke bescherming van rekwirante, waardoor zij het risico loopt niet of onvoldoende schadeloos te worden gesteld, terwijl haar schade reëel en zeker lijkt te zijn.
95.      Gelet op een en ander ben ik van mening dat het Gerecht in punt 67 van het bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat er „bij gebreke van aanwijzingen in die zin” onzekerheid bestond over de bron van het lek, en door te oordelen dat het onmogelijk was om dit lek aan de Commissie en OLAF toe te rekenen, terwijl het Gerecht de bewijzen die zowel rekwirante als de Commissie hadden overgelegd om de veroorzaker van het schadebrengende feit te identificeren, niet voldoende heeft onderzocht.
96.      Deze onjuiste rechtsopvatting heeft noodzakelijkerwijs afbreuk gedaan aan de beoordelingen van het Gerecht in punt 92 van het bestreden arrest met betrekking tot een eventuele verplichting tot handelen van de Commissie, waarop rekwirante zich in casu ter ondersteuning van haar vierde middel beroept.
97.      Bijgevolg geef ik het Hof in overweging om het tweede middel gegrond te verklaren.
3.      Derde middel: onjuiste beoordeling van het bestaan van een onrechtmatigheid op grond van niet-nakoming van de zorgplicht
98.      Met haar derde middel komt rekwirante op tegen de redenering in de punten 71 tot en met 74 van het bestreden arrest, op grond waarvan het Gerecht het bestaan van een onrechtmatigheid heeft afgewezen voor zover deze is gebaseerd op niet-nakoming van de zorgplicht.
a)      Bestreden arrest
99.      Het Gerecht heeft in punt 71 van het bestreden arrest herinnerd aan de omvang van de zorgplicht, zoals die door het Hof is verwoord in het arrest van 12 november 2020, Fleig/EDEO(59). In punt 72 van het bestreden arrest heeft het Gerecht benadrukt dat deze verplichting specifiek de verplichtingen van de instellingen van de Unie tegenover hun ambtenaren en gemachtigden betreft, en op basis daarvan heeft het in punt 73 van dat
arrest de gevolgtrekking gemaakt dat deze verplichting in casu niet aan de orde is.
b)      Argumenten van partijen
100. Rekwirante betoogt in essentie dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de omvang van de zorgplicht te beperken tot de verplichtingen van de instellingen van de Unie tegenover hun ambtenaren en gemachtigden. Daartoe verwijst rekwirante naar verschillende arresten waarin het Hof het bestaan van deze verplichting heeft bevestigd op andere gebieden van het Unierecht, waarin de instellingen van de Unie over een beheers- en beleidsbevoegdheid beschikken, zoals het beheer van het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL), het stelsel van uitvoercertificaten, het gemeenschappelijk handelsbeleid en de bescherming tegen dumpingpraktijken.
101. De Commissie betoogt dat dit middel niet kan slagen.
c)      Beoordeling
102. Dit middel moet mijns inziens niet-ontvankelijk worden verklaard.
103. Uit artikel 256, lid 1, tweede alinea, VWEU, artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie en artikel 168, lid 1, onder d), van het Reglement voor de procesvoering van het Hof volgt dat een hogere voorziening op straffe van niet-ontvankelijkheid van die hogere voorziening of van het betrokken middel onder meer precies moet vermelden welke juridische argumenten het verzoek tot nietigverklaring specifiek ondersteunen. Volgens vaste rechtspraak moet een middel niet-ontvankelijk worden verklaard wanneer het betoog dat het ondersteunt niet voldoende duidelijk en nauwkeurig is om het Hof in staat te stellen zijn rechtmatigheidstoetsing uit te voeren, in het bijzonder omdat uit de tekst van het verzoekschrift in hogere voorziening, die ter zake onduidelijk en dubbelzinnig is geformuleerd, niet op voldoende samenhangende en begrijpelijke wijze blijkt wat de wezenlijke onderdelen zijn waarop de hogere voorziening rust.(60)
104. In casu geeft rekwirante weliswaar aan tegen welke onderdelen van het bestreden arrest zij opkomt, maar moet worden vastgesteld dat haar betoog onnauwkeurig, incoherent en onduidelijk is. In punt 55 van haar hogere voorziening beperkt zij zich namelijk tot het overnemen van voetnoot 42 van de conclusie van advocaat-generaal Van Gerven in de zaak Nölle(61) en tot het herhalen van de door hem aangehaalde rechtspraak, terwijl deze verwijzingen naar de rechtspraak geen betrekking hebben op de zorgplicht, maar op het beginsel van behoorlijk bestuur, zoals de Commissie terecht opmerkt. Ook al haalt rekwirante ter ondersteuning van haar derde middel punt 28 van die conclusie aan, waarin advocaat-generaal Van Gerven inderdaad heeft verwezen naar de zorgplicht („principe de sollicitude”), moet worden vastgesteld dat het Hof in het arrest van 22 oktober 1991, Nölle(62), er de voorkeur aan heeft gegeven te verwijzen naar de zorgvuldigheidsplicht („devoir de diligence”).
105. Aangezien rekwirante niet uiteenzet waarom dergelijke verwijzingen in haar situatie relevant zijn, geef ik het Hof in overweging om het derde middel niet-ontvankelijk te verklaren.
4.      Vierde middel: onjuiste beoordeling van het bestaan van een onrechtmatigheid op grond van niet-nakoming van de zorgvuldigheidsplicht
106. Met haar vierde middel, dat is gericht tegen de punten 78 tot en met 101 van het bestreden arrest, voert rekwirante aan dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in essentie te oordelen dat de Commissie niet verplicht was om het lekken van het verslag van OLAF in de pers publiekelijk te veroordelen en om een einde te maken aan de verspreiding van daaruit voortvloeiende onjuiste informatie door middel van de publicatie van een persbericht, en wel op grond van de op haar rustende zorgvuldigheidsplicht.
a)      Bestreden arrest
107. In punt 80 van het bestreden arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat, om te bepalen of de Commissie door een verzuim om te handelen een voldoende gekwalificeerde schending had begaan van een rechtsregel die ertoe strekt aan particulieren rechten toe te kennen, in het licht van de in de punten 76 tot en met 79 van dat
arrest in herinnering gebrachte rechtspraak moest worden nagegaan of, ten eerste, een wettelijke verplichting tot handelen bestond, ten tweede, de betrokken instelling beschikte over een beoordelingsbevoegdheid en, ten derde, de grenzen van die beoordelingsbevoegdheid kennelijk en op gekwalificeerde wijze werden overschreden.
108. Na in de punten 82 tot en met 84 van het bestreden arrest de omvang van de zorgvuldigheidsplicht in herinnering te hebben gebracht, heeft het Gerecht in de punten 86 tot en met 93 van dat
arrest onderzocht of deze plicht een wettelijke verplichting tot handelen inhield, zoals die waarop rekwirante zich beroept. Nadat het Gerecht in de punten 87 tot en met 90 van dat
arrest de relevante bepalingen van verordening nr. 883/2013 in herinnering heeft gebracht, heeft het geoordeeld dat, ondanks de daaruit voortvloeiende verplichting van de Commissie om het vertrouwelijke karakter van de onderzoeken van OLAF te eerbiedigen, de zorgvuldigheidsplicht, wanneer de Commissie die verplichting om het vertrouwelijk karakter te eerbiedigen niet had geschonden en dus niet aansprakelijk kon worden gesteld voor het lekken van het verslag van OLAF in de pers, geen verplichting tot handelen inhield.
109. In punt 94 van het bestreden arrest heeft het Gerecht dan ook geoordeeld dat rekwirante niet had aangetoond dat op de Commissie in casu een verplichting tot handelen rustte, en in punt 95 van dat
arrest is het dan ook tot de slotsom gekomen dat het gestelde verzuim niet tot aansprakelijkheid van de Unie kon leiden.
110. In de punten 96 tot en met 101 van het bestreden arrest heeft het Gerecht, voor het geval dat
een dergelijke wettelijke verplichting tot handelen bestond, „hoe dan ook”
onderzocht of de Commissie de grenzen van haar beoordelingsbevoegdheid kennelijk en aanzienlijk
had overschreden. Aangezien het van oordeel was dat dit niet het geval was, heeft het in de punten 102 en 103 van dat
arrest geoordeeld dat de vierde onrechtmatigheid niet gekwalificeerd was en dat dus niet was voldaan aan de eerste voorwaarde voor aansprakelijkheid van de Unie.
b)      Argumenten van partijen
111. Het vierde middel bestaat uit vier onderdelen.
112. Met het eerste onderdeel van dit middel betoogt rekwirante dat de beoordelingen van het Gerecht in de punten 93 en 94 van het bestreden arrest onjuist zijn, aangezien de Commissie, anders dan de premisse waarop het Gerecht zich heeft gebaseerd, verantwoordelijk is voor de openbaarmaking van het verslag van OLAF.
113. Met het tweede onderdeel van dit middel betoogt IMG dat het Gerecht niet heeft geantwoord op haar grief dat de Commissie, vanaf het moment waarop dit verslag aan het publiek is verspreid, de krachtens artikel 10, lid 3, van verordening nr. 883/2013 op haar rustende geheimhoudingsplicht niet is nagekomen, ongeacht of zij verantwoordelijk is voor die openbaarmaking. Rekwirante verwijt het Gerecht dat het heeft onderzocht in hoeverre de Commissie verplicht was om te handelen in het licht van haar aansprakelijkheid voor het plegen van het schadebrengende feit. Volgens haar moest de vertrouwelijkheid van deze informatie evenwel des te meer worden gewaarborgd omdat het gaat om voorlopige conclusies die zijn getrokken na een procedure die niet volledig op tegenspraak is en waarvan de bekendmaking de betrokken personen schade zou kunnen berokkenen.
114. Met het derde onderdeel van dit middel komt rekwirante op tegen de in de punten 98 tot en met 100 van het bestreden arrest uiteengezette motivering op grond waarvan het Gerecht in punt 101 van dat
arrest tot de slotsom is gekomen dat „[z]elfs gesteld dat de Commissie in casu een wettelijke verplichting tot handelen zou hebben, [...] niet [kan] worden geoordeeld dat de door verzoekster aangevoerde schending van de zorgvuldigheidsplicht een voldoende gekwalificeerde schending vormt van een rechtsregel die ertoe strekt aan particulieren rechten toe te kennen”.
115. Volgens rekwirante hoefde de omvang van de op de Commissie rustende verplichting om de vertrouwelijkheid van het verslag van OLAF te waarborgen, anders dan het Gerecht in punt 98 van het bestreden arrest heeft geoordeeld, niet in een bepaling te worden gepreciseerd om te kunnen leiden tot een kennelijke en ernstige overschrijding van de grenzen van haar beoordelingsbevoegdheid. Rekwirante is van mening dat, indien dit het geval zou zijn, er in werkelijkheid
geen enkele mogelijkheid zou zijn om een dergelijke schending aan te voeren en de Unie aansprakelijk te stellen, aangezien de Unierechtelijke bepalingen niet noodzakelijkerwijs de draagwijdte ervan bepalen en het aan de Unierechter staat om deze vast te stellen.
116. Bovendien is het Gerecht voorbijgegaan aan de rechtspraak die voortvloeit uit de arresten van 15 maart 1995, Cobrecaf e.a./Commissie(63), en 9 juli 1999, New Europe Consulting en Brown/Commissie(64), waaruit volgt dat de zorgvuldigheidsplicht op de Commissie rust, ook al is zij niet verantwoordelijk voor het lekken van een vertrouwelijk document. In die arresten heeft de Unierechter namelijk onderzocht of de Commissie met de vereiste zorgvuldigheid had gehandeld om een door haar begane fout recht te zetten; zo niet,
dan zou zij aansprakelijk zijn geweest. Rekwirante erkent dat in casu, aangezien de vertrouwelijkheid van het verslag van OLAF niet was geëerbiedigd, de verplichting om op de eerbiediging ervan toe te zien zonder voorwerp was geraakt, zoals het Gerecht in punt 100 van het bestreden arrest heeft opgemerkt. In een dergelijk geval zou het echter noodzakelijk zijn om de schade die kan voortvloeien uit de ondermijning van de vertrouwelijkheid van het verslag van OLAF niet te verergeren, door het lekken ervan publiekelijk te veroordelen en door informatie te verstrekken over de gevolgen ervan.
117. Met het vierde onderdeel van het vierde middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het zich niet heeft uitgesproken over de aansprakelijkheid, zo nodig in solidum, van de Commissie en OLAF omdat zij niet de voorzorgsmaatregelen hadden genomen die nodig waren om de vertrouwelijkheid van het verslag van OLAF
te waarborgen, noch de corrigerende maatregelen die nodig waren ten aanzien van de pers en de publieke opinie en, bijgevolg,
rekwirantes partners en donoren.
118. De Commissie betwist deze argumenten en is van mening dat het vierde middel ongegrond is.
119. Volgens haar is het vierde middel vaag en onduidelijk. Het eerste onderdeel van dit middel is ontleend aan niet-nakoming van de motiveringsplicht, terwijl dit niet is vermeld in het opschrift van dit middel, en het derde onderdeel van dit middel is gericht tegen ten overvloede aangevoerde overwegingen. Zij benadrukt dat de Commissie en OLAF zich weliswaar niet op de door rekwirante verwachte wijze hebben gedragen, maar dat zij na het lekken van het verslag van OLAF niettemin hebben gereageerd door interne onderzoeken te verrichten en dat OLAF de voorzitter van het Europees Parlement per brief om maatregelen heeft verzocht. Voorts herinnert de Commissie eraan dat zij geen gevolg heeft gegeven aan de aanbevelingen van OLAF in dat verslag.
c)      Beoordeling
120. Ik ben van mening dat niet hoeft te worden ingegaan op het eerste onderdeel van het vierde middel, waarmee IMG de gegrondheid betwist van de beoordelingen van het Gerecht in de punten 93 en 94 van het bestreden arrest, noch op het vierde onderdeel van dit middel, waarmee IMG het Gerecht verwijt zich niet te hebben uitgesproken over de aansprakelijkheid van de Commissie en OLAF, zo nodig in solidum, aangezien zij nauw verband houden met het tweede middel, dat ik het Hof in overweging geef te aanvaarden.
121. De analyse van het Gerecht in de punten 92 tot en met 94 van het bestreden arrest berust namelijk op een premisse – te weten dat het schadebrengende feit niet aan OLAF en de Commissie toerekenbaar is – die mijns inziens onjuist is om de redenen die ik in het kader van het onderzoek van het tweede middel in de punten 74 tot en met 97 van deze conclusie heb uiteengezet.
122. Het tweede onderdeel van het vierde middel is mijns inziens ongegrond.
123. Anders dan rekwirante stelt en zoals blijkt uit de eerste volzin van punt 93 van het bestreden arrest, heeft het Gerecht zich namelijk wel degelijk uitgesproken over haar argument betreffende de omvang van de geheimhoudingsplicht en die van de zorgvuldigheidsplicht. Volgens rekwirante vormt de in artikel 10, lid 3, van verordening nr. 883/2013 vastgelegde verplichting tot eerbiediging van het vertrouwelijke karakter van de door OLAF verrichte onderzoeken een resultaatsverplichting, op grond waarvan de Commissie zorgvuldig moet handelen door ongeoorloofde openbaarmakingen publiekelijk te veroordelen en de verspreiding van onjuiste informatie te beëindigen, ongeacht of de Commissie dit schadebrengende feit zelf heeft veroorzaakt. In punt 92 van dat
arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat de zorgvuldigheidsplicht die op de Commissie rust, wanneer de Commissie die verplichting om het vertrouwelijk karakter te eerbiedigen niet heeft geschonden en dus niet aansprakelijk kan worden gesteld voor het lekken van het verslag van OLAF in de pers, geen verplichting tot handelen inhoudt zoals rekwirante aanvoert. Vervolgens heeft het Gerecht in punt 93 van dat
arrest opgemerkt dat „[d]e zorgvuldigheidsplicht [...] niet de strekking [heeft] die verzoekster eraan toeschrijft”, en daaraan toegevoegd dat het lekken van het verslag van OLAF in de pers niet-nakoming vormt van de geheimhoudingsplicht, en niet de door rekwirante aan de Commissie verweten nalatigheden. Het Gerecht heeft derhalve gemotiveerd geantwoord op het door rekwirante in eerste aanleg aangevoerde argument.
124. Het derde onderdeel van het vierde middel is mijns inziens niet ter zake dienend.
125. Het is namelijk gericht tegen de beoordeling van het Gerecht in de punten 96 tot en met 101 van het bestreden arrest. Ik merk op dat het Gerecht aan het begin van punt 96 van dat
arrest de uitdrukking „hoe dan ook” heeft gebruikt, hetgeen erop wijst dat deze overwegingen ten overvloede aangevoerde overwegingen van het bestreden arrest vormen. Volgens vaste rechtspraak kunnen argumenten die zijn gericht tegen de in een beslissing van het Gerecht ten overvloede geformuleerde overwegingen niet leiden tot vernietiging van die beslissing, zodat zij dus niet ter zake dienend zijn.(65)
126. Bijgevolg ben ik van mening dat het vierde middel deels niet ter zake dienend en deels ongegrond moet worden verklaard.
5.      Vijfde middel: onjuiste rechtsopvattingen bij de beoordeling door het Gerecht van de verwijdering van het advies van de juridische dienst van de Commissie uit het dossier
127. Rekwirante betwist de motivering in de punten 116 tot en met 123 van het bestreden arrest, die het Gerecht ertoe hebben gebracht het verzoek van de Commissie om het advies van haar juridische dienst uit het dossier van de zaak te verwijderen, in te willigen.
a)      Bestreden arrest
128. In de punten 116 tot en met 121 van het bestreden arrest heeft het Gerecht onder verwijzing naar de overwegingen van het Hof in de punten 53 tot en met 56 van het arrest van 16 februari 2022, Hongarije/Parlement en Raad(66), in punt 131 van het arrest van 28 juni 2012, Commissie/Éditions Odile Jacob(67), en in
punt 70 van het arrest van 31 januari 2020, Slovenië/Kroatië(68), verwezen naar alle beginselen die moeten worden afgewogen in de context van de overlegging aan de Unierechter van een juridisch advies van een instelling die geen toestemming heeft verleend voor de openbaarmaking van dat advies.
129. In het licht van deze beginselen heeft het Gerecht in punt 122 van het bestreden arrest de context onderzocht waarin het advies van de juridische dienst van de Commissie was gegeven en de mate waarin de overlegging ervan aan de Unierechter gerechtvaardigd was door een hoger openbaar belang, alvorens in punt 123 van dat
arrest het verzoek van de Commissie om dit advies uit het dossier te verwijderen, in te willigen.
b)      Argumenten van partijen
130. Het vijfde middel bestaat uit vier onderdelen.
131. Met het eerste onderdeel van dit middel betwist rekwirante de relevantie van de arresten van 16 februari 2022, Hongarije/Parlement en Raad(69), en 28 juni 2012, Commissie/Éditions Odile Jacob(70), waarnaar het Gerecht verwijst in respectievelijk de punten 116, 117 en 118 van het bestreden arrest. Het eerstgenoemde arrest betreft een advies van een geheel andere aard, aangezien het advies van de juridische dienst van de Raad was uitgebracht in het kader van een wetgevingsprocedure betreffende een politiek gevoelig onderwerp in een zaak van uitzonderlijk belang. In casu is het advies van de juridische dienst een doorslaggevend document, dat uitsluitend betrekking heeft op de betrokken zaak. Wegens het lekken in de pers is dit document reeds openbaar, zodat rekwirante niet kan worden verweten dat zij de regeling inzake de toegang tot documenten heeft omzeild. Volgens haar zou dit advies, gelet op de aard en de voorwaarden voor openbaarmaking ervan, geen afbreuk doen aan de vertrouwelijkheid of aan een hoger openbaar belang en zou de openbaarmaking ervan geen afbreuk kunnen doen aan de vrijheid van mening van die dienst en aan zijn vermogen om het definitieve standpunt van de Commissie doeltreffend voor de Unierechter te verdedigen.
132. Wat het arrest van 28 juni 2012, Commissie/Éditions Odile Jacob(71), betreft, had het advies van de juridische dienst van de Commissie betrekking op het besluitvormingsproces betreffende de procedure van controle op concentraties van ondernemingen en de op die procedure van toepassing zijnde Unieregeling.
133. Met het tweede onderdeel van het vijfde middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het zich in punt 119 van het bestreden arrest heeft gebaseerd op irrelevante rechtspraak en dat het voorbij is gegaan aan haar recht om haar standpunt kenbaar te maken over een document dat zij niet zelf openbaar heeft gemaakt.
134. Met het derde onderdeel van dit middel stelt rekwirante dat het Gerecht niet op goede gronden kan stellen dat het transparantiebeginsel slechts in uitzonderlijke gevallen kan rechtvaardigen dat een document van een instelling dat niet voor het publiek toegankelijk is gemaakt en een juridisch advies bevat, tijdens een gerechtelijke procedure openbaar wordt gemaakt, aangezien het Gerecht in de punten 120 en 121 van het bestreden arrest voorbij is gegaan aan de context van de zaak waarnaar het verwijst en de rechtspraak gebrekkig en onvolledig aanhaalt.
135. Met het vierde onderdeel van dit middel verwijt rekwirante het Gerecht schending van het beginsel van processuele gelijkheid in een eerlijk proces – waarvan zij de draagwijdte in herinnering brengt – door haar te verbieden zich te beroepen op een openbaar en doorslaggevend document, terwijl elke andere partij de inhoud ervan kende.(72) Bovendien heeft het Gerecht het beginsel van hoor en wederhoor geschonden – waarvan zij eveneens de draagwijdte in herinnering brengt(73) – door haar niet in staat te stellen haar standpunt kenbaar te maken over alle algemeen bekende bewijselementen, onder het voorwendsel dat de verspreiding van dit advies aan de waakzaamheid van de Commissie is ontsnapt. Rekwirante herinnert eraan dat er sprake is van schending van het door artikel 6, lid 1, van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden(74) gewaarborgde eerlijk proces wanneer een staat of een administratieve autoriteit, in casu de Commissie, de verzoeker zonder gegronde reden belet om documenten te gebruiken die deze autoriteit bezit en die de verzoeker zouden hebben geholpen bij de verdediging van zijn zaak.(75)
136. De Commissie betoogt dat het vijfde middel ongegrond moet worden verklaard, aangezien de in de punten 122 en 123 van het bestreden arrest uiteengezette overwegingen geen blijk geven van een onjuiste rechtsopvatting.
137. Zij antwoordt om te beginnen dat uit de beschikking van 14 mei 2019, Hongarije/Parlement(76), blijkt dat, zolang de betrokken instelling geen toegang heeft verleend tot een advies van haar juridische dienst, het lekken daarvan in het publieke domein niet van invloed is op de vraag of een dergelijk advies kan worden opgenomen in het dossier van een zaak voor de Unierechter. Voorts herinnert de Commissie eraan dat het Gerecht de eerste drie onrechtmatigheden die rekwirante ter ondersteuning van haar beroep had aangevoerd, had afgewezen, zodat het juridisch advies volgens de Commissie niet als „doorslaggevend” kon worden aangemerkt.
138. Volgens de Commissie lijkt rekwirante van mening te zijn dat uit het arrest van 3 juni 2021, Hongarije/Parlement(77), blijkt dat transparantie van de juridische adviezen van de instellingen van de Unie de regel is, terwijl uit met name punt 56 van dat arrest juist het tegendeel blijkt.
c)      Beoordeling
139. Ik ben van mening dat de analyse op grond waarvan het Gerecht heeft ingestemd met het verzoek van de Commissie om het advies van haar juridische dienst uit het dossier van de zaak te verwijderen, geen blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting.
140. Ten eerste kan geen enkel argument van rekwirante afdoen aan de relevantie van de algemene beginselen die het Hof heeft ontwikkeld in de arresten van 28 juni 2012, Commissie/Éditions Odile Jacob(78), 31 januari 2020, Slovenië/Kroatië(79), en 16 februari 2022, Hongarije/Parlement en Raad(80), die het Gerecht in de punten 116 tot en met 121 van het bestreden arrest getrouw heeft weergegeven. Het feit dat het advies van de juridische dienst van de Commissie openbaar is gemaakt en voor het publiek toegankelijk is, is uiteraard geen relevant element voor de beoordeling van de mate waarin het kan worden opgenomen in het dossier van een zaak voor de Unierechter. Van belang is enkel
de vraag of deze instelling toestemming heeft gegeven voor de openbaarmaking van dit document.
141. Ten tweede kunnen rekwirantes argumenten betreffende de toepassing van het beginsel van hoor en wederhoor en het beginsel van processuele gelijkheid evenmin slagen.
142. Ik herinner eraan dat volgens vaste rechtspraak het beginsel van hoor en wederhoor en het beginsel van processuele gelijkheid, als logische uitvloeisels van het begrip „eerlijk proces”, integraal deel uitmaken van het in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten vastgelegde beginsel van effectieve rechterlijke bescherming van de rechten die de justitiabelen ontlenen aan het Unierecht.(81)
143. Het beginsel van hoor en wederhoor verleent elke procespartij in de regel het recht om kennis te nemen van de stukken en de opmerkringen die door de tegenpartij aan de rechter zijn voorgelegd en om hierover haar standpunt kenbaar te maken, en verzet zich ertegen dat de Unierechter zijn beslissing baseert op feiten en stukken waarvan partijen, of een van hen, geen kennis hebben kunnen nemen en waarover zij hun standpunt dus niet kenbaar hebben kunnen maken.(82)
144. Het beginsel van processuele gelijkheid houdt in dat elke partij een redelijke mogelijkheid moet worden geboden om haar zaak, daaronder begrepen haar bewijzen, onder zodanige omstandigheden voor te dragen dat zij ten opzichte van de tegenpartij niet wezenlijk wordt benadeeld.(83)
145. Dit beginsel strekt ertoe te zorgen voor een procedureel evenwicht tussen de partijen in een gerechtelijke procedure, door te waarborgen dat zij dezelfde rechten en verplichtingen hebben ten aanzien van met name de regels inzake de bewijsvoering en het contradictoire karakter van het debat voor de rechter, alsook ten aanzien van de voor hen openstaande rechtsmiddelen. Om aan de vereisten van het recht op een eerlijk proces te voldoen, is het van belang dat de partijen kennis hebben van, en op tegenspraak hun standpunt kenbaar kunnen maken over, zowel de feitelijke als de juridische aspecten die beslissend zijn voor de uitkomst van de procedure.(84)
146. Rekwirante kan zich evenwel slechts op deze beginselen beroepen voor zover de voor de Unierechter overgelegde bewijsmiddelen op regelmatige wijze zijn verkregen.(85) Het Hof heeft in het arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad(86), waarnaar het Gerecht
in punt 117 van het bestreden arrest verwijst, namelijk geoordeeld dat, wanneer er sprake is van door een partij onrechtmatig overgelegd bewijsmateriaal, zoals onder verordening (EG) nr. 1049/2001(87) vallende interne documenten waarvan de overlegging noch door de betrokken instelling is toegestaan, noch door de rechter van de Unie is gelast, de belangen van de respectieve procespartijen met betrekking tot hun recht op een eerlijk proces moeten worden afgewogen, rekening houdend met de belangen die worden beschermd door de regels die bij de verkrijging van dat bewijsmateriaal zijn geschonden of omzeild.(88) Bovendien heeft het Hof geoordeeld dat de Unierechter, bij wie een verzoek tot verwijdering van bewijs is ingediend, een afweging moet maken tussen enerzijds de belangen van de verzoeker die dat bewijs heeft overgelegd – in het bijzonder gelet op het nut ervan voor de beoordeling van de gegrondheid van het bij hem ingestelde beroep – en anderzijds de belangen van de tegenpartij, die concreet en daadwerkelijk kunnen worden geschaad door de bewaring van dat bewijs in het dossier.(89)
147. Ik stel vast dat het Gerecht in de punten 116 tot en met 122 van het bestreden arrest de betrokken belangen tegen elkaar heeft afgewogen teneinde uitspraak te doen over het verzoek van de Commissie, waarbij het er met name op heeft gewezen dat de overlegging van dat juridisch advies was ingegeven door de eigen belangen van rekwirante om haar betoog te onderbouwen, aangezien rekwirante zich overigens niet beroept op een hoger openbaar belang dat een andere gevolgtrekking had kunnen rechtvaardigen.
148. Ten slotte kan de door rekwirante aangevoerde rechtspraak van het EHRM evenmin een andere gevolgtrekking rechtvaardigen, aangezien zij betrekking heeft op het recht van de partijen in het geding om kennis te nemen van en opmerkingen te maken over de stukken en elementen die door de rechter in aanmerking zijn genomen, en niet op de vraag of, en in voorkomend geval onder welke voorwaarden, een partij in het geding voor de rechter een juridisch advies kan overleggen ten aanzien waarvan de auteur of de geadresseerde geen toestemming voor openbaarmaking heeft gegeven.
149. Ik geef het Hof derhalve in overweging om het vijfde middel in hogere voorziening ongegrond te verklaren.
150. Gelet op al deze overwegingen en op de gegrondheid van het tweede middel, dat is ontleend aan een onjuiste beoordeling van de voorwaarde inzake de toerekenbaarheid van het schadebrengende feit aan OLAF of aan de Commissie, geef ik het Hof in overweging het bestreden arrest te vernietigen voor zover het Gerecht de regels inzake de bewijslast en de bewijsvoering heeft geschonden door voorbij te gaan aan de noodzaak om de bewijslast aan te passen in het licht van de omstandigheden van de zaak en door de relevantie en bewijskracht van de door rekwirante en de Commissie verstrekte bewijzen niet te beoordelen.
151. Aangezien het Gerecht het geding niet naar behoren heeft onderzocht om na te gaan of is voldaan aan de voorwaarden voor niet-contractuele aansprakelijkheid van OLAF en de Commissie, komt het mij voor dat het geding niet in staat van wijzen is. Bijgevolg geef ik het Hof in overweging om de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht voor een uitspraak op het beroep van rekwirante en de beslissing omtrent de kosten aan te houden.
V.      Conclusie
152. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om te oordelen als volgt:
„1)      Het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 28 juni 2023, IMG/Commissie (T‑752/20, EU:T:2023:366), wordt vernietigd.
2)      De zaak wordt terugverwezen naar het Gerecht van de Europese Unie.
3)      De beslissing omtrent de kosten wordt aangehouden.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
2      T‑752/20, EU:T:2023:366; hierna: „bestreden arrest”.
3      Zie punt 67 van het bestreden arrest.
4      Externe onderzoeken zijn directe onderzoeken betreffende derden wier activiteiten verband houden met verrichtingen in het kader van de begroting van de Unie [zie speciaal verslag nr. 1/2005 over het beheer van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) vergezeld van de antwoorden van de Commissie (PB 2005, C 202, blz. 1), punt 12].
5      T‑509/21, EU:T:2024:590.
6      Zie arresten van 28 oktober 1982, Groupement des Agences de voyages/Commissie (135/81, EU:C:1982:371, punt 10), en 18 januari 2007, PKK en KNK/Raad (C‑229/05 P, EU:C:2007:32, punt 114), alsmede beschikking van 24 november 2009, Landtag Schleswig-Holstein/Commissie (C‑281/08 P, EU:C:2009:728, punt 22).
7      135/81, EU:C:1982:371. In die zaak ging het om een Luxemburgse vennootschap met beperkte aansprakelijkheid in oprichting waarvan de procesbevoegdheid door de Commissie werd betwist. In punt 9 van dat arrest heeft het Hof geoordeeld dat „[d]e Commissie niet de procesbekwaamheid [kon] betwisten van een inschrijver die zij tot de aanbesteding [had] toegelaten en tot wie zij, na een vergelijkend onderzoek van alle inschrijvers, een negatieve beschikking [had] gericht”.
8      C‑229/05 P, EU:C:2007:32.
9      Zie in dit verband arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van
19 november 2020, Efstratiou e.a. tegen Griekenland (CE:ECHR:2020:1119JUD005322114, § 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
10      C‑183/17 P en C‑184/17 P, EU:C:2019:78.
11      Zie arrest van 5 september 2019, Europese Unie/Guardian Europe en Guardian Europe/Europese Unie (C‑447/17 P en C‑479/17 P, EU:C:2019:672, punt 99 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
12      Zie ook de beschikking van het Gerecht van 2 juli 2021 tot voeging van de exceptie van niet-ontvankelijkheid met de zaak ten gronde.
13      C‑414/08 P, EU:C:2010:165, punt 52.
14      C‑666/20 P, EU:C:2022:225, punt 26.
15      Zie arrest van 24 maart 2022, GVN/Commissie (C‑666/20 P, EU:C:2022:225, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
16      Zie arrest van 24 maart 2022, GVN/Commissie (C‑666/20 P, EU:C:2022:225, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
17      Zie arrest van 18 december 2025, Hamoudi/Frontex (C‑136/24 P, EU:C:2025:977, punt 68 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Hamoudi/Frontex”).
18      Zie arrest Hamoudi/Frontex (punt 69 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie tevens beschikking van vandaag in de zaak CW / Eurojust en Europol (C‑565/25 P, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19      Forster, N., La responsabilité sans faute de l’Union européenne, op 8 november 2019 verdedigd proefschrift, Bruylant, Brussel, 2021, punten 218 (blz. 297) en 219 (blz. 299).
20      Forster, N., op. cit., punt 219 (blz. 299).
21      Forster, N., op. cit., punt 219 (blz. 299).
22      C‑679/23 P, EU:C:2025:976.
23      Zie arrest van 18 december 2025, WS e.a./Frontex (Gezamenlijke terugkeeroperatie) (C‑679/23 P, EU:C:2025:976, punt 149 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
24      Zie arrest van 18 december 2025, WS e.a./Frontex (Gezamenlijke terugkeeroperatie) (C‑679/23 P, EU:C:2025:976, punt 150 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
25      Zie arrest van 18 december 2025, WS e.a./Frontex (Gezamenlijke terugkeeroperatie) (C‑679/23 P, EU:C:2025:976, punt 150 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Wahl in de zaak Europese Unie/Kendrion (C‑150/17 P, EU:C:2018:612, punt 50), en in de rechtsleer, Wildermeersch, J., Contentieux de la légalité des actes de l’Union européenne: le mythe du droit à un recours effectif, Bruylant, Brussel, 2019, met name punt 625 (blz. 484).
26      Wildermeersch, J., op. cit., punt 625 (blz. 484), en Forster, N., op. cit., punt 228 (blz. 306 en 307).
27      Zie Forster, N., op. cit., punt 223 (blz. 301 en 302).
28      T‑259/03, EU:T:2007:254. In dat arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat „[i]n omstandigheden waarin [informatie over de aanbeveling van OLAF om een procedure tegen verzoeker in te leiden] direct of indirect aan een journalist wordt meegedeeld, het lekken van die informatie niet alleen moet worden beschouwd als een noodzakelijke voorwaarde voor de schade die voortvloeit uit de bekendmaking van die informatie, maar ook als een voldoende directe oorzaak daarvan” (punt 320).
29      T‑48/05, EU:T:2008:257, punt 183.
30      T‑838/16, EU:T:2019:494, punt 321.
31      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 11 september 2013 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad en verordening (Euratom) nr. 1074/1999 van de Raad (PB 2013, L 248, blz. 1).
32      T‑48/05, EU:T:2008:257.
33      Ik wijs erop dat de gevolgtrekking van het Gerecht niet op zichzelf staat in de rechtspraak, aangezien de voltallige zitting van het Gerecht voor ambtenarenzaken een identieke gevolgtrekking heeft gemaakt in een zaak die zeer sterk op de onderhavige lijkt en die heeft geleid tot het arrest van 13 januari 2010, A en G/Commissie (F‑124/05 en F‑96/06, EU:F:2010:2). In die zaak waren „[de Commissie] en OLAF niet de enige organisaties [...] die het proces-verbaal van het verhoor van verzoeker [...] bezaten, aangezien dat aan de Belgische nationale autoriteiten was verstrekt met het oog op de eventuele instelling van strafvervolging” (punt 215). Aangezien de Unierechter van oordeel was dat „de Commissie niet [kon] worden geacht het best in staat te zijn geweest om bewijs te leveren van de oorzaak van het lek”, kwam hij tot dezelfde slotsom als het Gerecht in het bestreden arrest, namelijk dat „de onzekerheid over de bron van dat lek niet in [...] het nadeel [van de Commissie] [kon] worden uitgelegd” (punt 214).
34      169/83 en 136/84, EU:C:1986:371.
35      T‑48/05, EU:T:2008:257.
36      Zie arrest Hamoudi/Frontex (punt 71).
37      Quézel-Ambrunaz, C., Essai sur la causalité en droit de la responsabilité civile, Dalloz, Parijs, 2010, met name blz. 255.
38      169/83 en 136/84, EU:C:1986:371.
39      Zie arrest van 8 oktober 1986, Leussink-Brummelhuis/Commissie (169/83 en 136/84, EU:C:1986:371, punten 15 en 16). Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Slynn in de gevoegde zaken Leussink-Brummelhuis/Commissie (169/83 en 136/84, EU:C:1986:265).
40      Zie arrest van 8 oktober 1986, Leussink-Brummelhuis/Commissie (169/83 en 136/84, EU:C:1986:371, punt 17).
41      T‑259/03, EU:T:2007:254.
42      Zie arrest van 12 september 2007, Nikolaou/Commissie (T‑259/03, EU:T:2007:254, punt 196).
43      Zie arrest van 12 september 2007, Nikolaou/Commissie (T‑259/03, EU:T:2007:254, punten 196 en 198). In dat arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat „het aan de Commissie [stond] om namens [OLAF] uit te leggen hoe dit lek zich had kunnen voordoen, teneinde in voorkomend geval aan te tonen dat bovengenoemde verplichting van de directeur van OLAF niet was verzaakt. Indien de Commissie deze uitleg niet verstrekt, moet worden aangenomen dat het lek het gevolg is van schending van artikel 8, lid 3, van verordening (EG) nr. 1073/1999 [van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) (PB 1999, L 136, blz. 1)] door de directeur van OLAF in de uitoefening van zijn functie, in de zin van artikel 288 EG [(thans artikel 340 VWEU)]” (punt 197).
44      Zie arrest van 12 september 2007, Nikolaou/Commissie (T‑259/03, EU:T:2007:254, punt 196).
45      T‑48/05, EU:T:2008:257. In de zaak die tot dat arrest heeft geleid, vloeide de schade voort uit de openbaarmaking in de pers van vertrouwelijke informatie waarover OLAF, de Commissie en de Franse gerechtelijke autoriteiten beschikten.
46      Zie arrest van 8 juli 2008, Franchet en Byk/Commissie (T‑48/05, EU:T:2008:257, punt 203).
47      F‑30/08, EU:F:2010:43, punt 169.
48      Zie in dit verband punt 103 van het arrest Hamoudi/Frontex, waarin het Hof heeft geoordeeld dat het beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid op grond van artikel 268 VWEU het enige rechtsmiddel kan zijn waarmee bij de Unierechter voldoende rechterlijke bescherming kan worden gewaarborgd tegen een orgaan of instelling van de Unie.
49      Zie Forster, N., op. cit., punt 290 (blz. 386).
50      Zie arrest van 18 september 2014, Holcim (Romania)/Commissie (T‑317/12, EU:T:2014:782, punt 79 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
51      Zie arrest Hamoudi/Frontex (punten 72‑80).
52      Zie arrest Hamoudi/Frontex (punt 81 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
53      Zie in die zin de conclusie van advocaat-generaal Norkus in de zaak Hamoudi/Frontex (C‑136/24 P, EU:C:2025:257, punt 18), en de rechtspraak van het EHRM die is aangehaald in voetnoot 30 van deze conclusie: arresten van het EHRM van 13 februari 2020, N.D. en N.T. tegen Spanje (CE:ECHR:2020:0213JUD000867515, § 85), en 18 november 2021, M.H. e.a. tegen Kroatië (CE:ECHR:2021:1118JUD001567018, § 268).
54      C‑363/22 P, EU:C:2024:20, punt 75.
55      Zie arrest van 30 november 2023, Sistem ecologica/Commissie (C‑787/22 P, EU:C:2023:940, punten 66 en 154).
56      Hoewel OLAF en de betrokken nationale autoriteiten door hun uitwisseling van informatie bijdragen tot de verwezenlijking van hetzelfde doel, namelijk de bestrijding van fraude en handelingen waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad, bestaan er in het kader van de nauwere administratieve samenwerking tussen deze actoren geen algemene of bijzondere bepalingen betreffende de voorwaarden waaronder OLAF of de betrokken nationale autoriteiten niet-contractueel aansprakelijk kunnen worden gesteld wegens niet-nakoming van de verplichting tot geheimhouding van de door OLAF opgestelde onderzoeksverslagen, zodat deze voorwaarden op het gebied van aansprakelijkheid onder twee verschillende rechtsorden vallen. Bij gebreke van een mechanisme van hoofdelijke aansprakelijkheid (Europol) of gezamenlijke aansprakelijkheid (Frontex), of van aansprakelijkstelling in solidum, is OLAF aansprakelijk voor de schade die het aan een persoon berokkent als gevolg van de ongeoorloofde openbaarmaking van zijn onderzoeksverslag en is elke lidstaat overeenkomstig zijn nationale recht aansprakelijk voor schade die een persoon lijdt als gevolg van de verwerking, met inbegrip van de ongeoorloofde openbaarmaking, van het onderzoeksverslag dat hij van OLAF heeft verkregen.
57      Forster, N., benadrukt dat de onzekerheid een dode hoek vormt die schadelijk is voor de rechterlijke bescherming van particulieren [op. cit., punt 256 (blz. 338)]. In het voorwoord van het werk van Joisten, C., L’incertitude causale en droit de la responsabilité civile, Larcier, Brussel, 20024, stelt professor Bernard Dubuisson een vraag die mij bijzonder relevant lijkt: „Hoe en waarom [kan] rechtens zeker [...] worden gesteld wat niet noodzakelijkerwijs feitelijk zeker is[?]” (blz. 9).
58      Forster, N., op. cit., punt 323.
59      C‑446/19 P, EU:C:2020:918.
60      Zie arrest van 11 december 2025, ABLV Bank/GAR (C‑602/22 P, EU:C:2025:953, punten 45 en 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
61      C‑16/90, EU:C:1991:233.
62      C‑16/90, EU:C:1991:402.
63      T‑514/93, EU:T:1995:49.
64      T‑231/97, EU:T:1999:146.
65      Zie arrest van 26 september 2024, WEPA Hygieneprodukte e.a./Commissie (C‑795/21 P en C‑796/21 P, EU:C:2024:807, punt 82 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
66      C‑156/21, EU:C:2022:97.
67      C‑404/10 P, EU:C:2012:393.
68      C‑457/18, EU:C:2020:65.
69      C‑156/21, EU:C:2022:97.
70      C‑404/10 P, EU:C:2012:393.
71      C‑404/10 P, EU:C:2012:393.
72      In dit kader beroept rekwirante zich op de arresten van het EHRM van
27 oktober 1993, Dombo Beheer B.V. tegen Nederland (CE:ECHR:1993:1027JUD001444888, § 33); 7 juni 2001, Kress tegen Frankrijk (CE:ECHR:2001:0607JUD003959498, § 72), en 19 september 2017, Regner tegen Tsjechië (CE:ECHR:2017:0919JUD003528911, § 146).
73      Rekwirante beroept zich in dit verband op het arrest van het EHRM van
28 augustus 1991, Brandstetter tegen Oostenrijk (CE:ECHR:1991:0828JUD001117084, § 67).
74      Ondertekend te Rome op 4 november 1950.
75      Rekwirante verwijst in dit verband naar het arrest van het EHRM, 9 juni 1998, McGinley en Egan tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:1998:0609: JUD002182593, §§ 86 en 90).
76      C‑650/18, EU:C:2021:438, punt 17.
77      C‑650/18, EU:C:2021:426.
78      C‑404/10 P, EU:C:2012:393.
79      C‑457/18, EU:C:2020:65.
80      C‑156/21, EU:C:2022:97.
81      Zie beschikking van 12 november 2025, Fashion TV RO en Maestro (C‑475/24, EU:C:2025:898, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
82      Zie arrest van 4 december 2019, H/Raad (C‑413/18 P, EU:C:2019:1044, punt 103 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
83      Zie arrest Hamoudi/Frontex (punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
84      Zie beschikking van 12 november 2025, Fashion TV RO en Maestro (C‑475/24, EU:C:2025:898, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
85      Zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 129 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
86      C‑348/20 P, EU:C:2022:548.
87      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (PB 2001, L 145, blz. 43).
88      Zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 130).
89      Zie arrest van 12 juli 2022, Nord Stream 2/Parlement en Raad (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, punt 131).