WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 9 marca 2023 r.(*)
[Tekst sprostowany postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r.]
Odwołanie – Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Decyzja Komisji Europejskiej nakazująca przeprowadzenie kontroli – Środki zaskarżenia przebiegu kontroli – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznego środka prawnego – Rozporządzenie (WE) nr 1/2003 – Artykuł 19 – Rozporządzenie (WE) nr 773/2004 – Artykuł 3 – Rejestrowanie przesłuchań przeprowadzonych przez Komisję w ramach prowadzonych przez nią dochodzeń – Początek dochodzenia prowadzonego przez Komisję
W sprawie C‑682/20 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 15 grudnia 2020 r.,
Les Mousquetaires SAS, z siedzibą w Paryżu (Francja),
ITM Entreprises SAS, z siedzibą w Paryżu,
[Sprostowane postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r.] które reprezentowali N. Jalabert‑Doury i K. Mebarek, avocats,
wnoszące odwołanie,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania były:
Komisja Europejska, którą reprezentowali P. Berghe, A. Cleenewerck de Crayencour, A. Dawes i I.V. Rogalski, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Rada Unii Europejskiej, którą reprezentowali A.-L. Meyer i O. Segnana, w charakterze pełnomocników,
interwenient w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: A. Arabadjiev, prezes izby, L. Bay Larsen, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, P.G. Xuereb (sprawozdawca), A. Kumin i I. Ziemele, sędziowie,
rzecznik generalny: G. Pitruzzella,
sekretarz: V. Giacobbo, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 lutego 2022 r.,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 lipca 2022 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        W odwołaniu Les Mousquetaires SAS i ITM Entreprises SAS (zwana dalej „Intermarché” lub „spółką Intermarché”) wnoszą o częściowe uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 5 października 2020 r., Les Mousquetaires i ITM Entreprises/Komisja (T‑255/17, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2020:460), w drodze którego Sąd częściowo oddalił ich oparte na art. 263 TFUE żądanie zmierzające do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji C(2017) 1057 final z dnia 9 lutego 2017 r. nakazującej spółce Intermarché oraz wszystkim spółkom kontrolowanym przez nią bezpośrednio lub pośrednio poddanie się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (AT.40466 – Tute 1) (zwanej dalej „pierwszą sporną decyzją”) oraz decyzji Komisji C(2017) 1361 final z dnia 21 lutego 2017 r. nakazującej spółce Les Mousquetaires oraz wszystkim spółkom kontrolowanym przez nią bezpośrednio lub pośrednio poddanie się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (AT.40466 – Tute 1) (zwanej dalej „drugą sporną decyzją”, a razem z pierwszą sporną decyzją – zwane dalej „spornymi decyzjami”).
Ramy prawne
Rozporządzenie (WE) nr 1/2003
2        Zgodnie z motywem 25 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101] i [102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1):
„Wykrycie naruszeń reguł konkurencji staje się coraz trudniejsze, dlatego w celu skutecznej ochrony konkurencji należy wzmocnić uprawnienia dochodzeniowe Komisji [Europejskiej]. W szczególności Komisja powinna posiadać uprawnienia do przesłuchiwania wszelkich osób, które mogą posiadać użyteczne informacje, i rejestrowania złożonych oświadczeń. W trakcie kontroli urzędnicy upoważnieni przez Komisję powinni mieć uprawnienia do nakładania pieczęci na czas konieczny dla dokonania kontroli. Zasadniczo pieczęcie nie powinny być nakładane na dłużej niż 72 godziny. Urzędnicy upoważnieni przez Komisję powinni również posiadać uprawnienia do żądania każdej informacji odnoszącej się do przedmiotu sprawy i celu kontroli”.
3        W rozdziale V, zatytułowanym „Uprawnienia dochodzeniowe”, znajduje się art. 17 tego rozporządzenia, sam zatytułowany „Dochodzenia w odniesieniu do sektorów gospodarki i typów porozumień”, który stanowi w ust. 1:
„Jeżeli tendencje w handlu między państwami członkowskimi, sztywność cen lub inne okoliczności wskazują, że konkurencja może być ograniczona lub zakłócona na obszarze wspólnego rynku, Komisja może przeprowadzić dochodzenie w odniesieniu do określonego sektora gospodarki lub w odniesieniu do szczególnego typu porozumień w różnych sektorach gospodarki. W trakcie tego dochodzenia Komisja może prosić przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, o dostarczenie informacji koniecznych do stosowania art. [101] i [102 TFUE] oraz może prowadzić wszelkie kontrole konieczne do tego celu”.
4        Artykuł 19 rzeczonego rozporządzenia, zatytułowany „Uprawnienia do przyjmowania oświadczeń”, przewiduje:
„1.      W celu wypełnienia obowiązków wyznaczonych niniejszym rozporządzeniem Komisja może przesłuchiwać wszelkie osoby fizyczne i prawne, które wyrażą zgodę na przesłuchanie, w celu zebrania informacji odnoszących się do przedmiotu postępowania [dochodzenia].
2.      Jeżeli przesłuchanie zgodne z ust. 1 przeprowadzane jest w pomieszczeniach przedsiębiorstwa, Komisja informuje o tym organ ochrony konkurencji państwa członkowskiego, w którym odbywa się przesłuchanie. Na żądanie organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego jego urzędnicy mogą pomagać urzędnikom i innym towarzyszącym osobom upoważnionym przez Komisję do prowadzenia przesłuchania”.
5        Artykuł 20 tego rozporządzenia, zatytułowany „Uprawnienia Komisji do przeprowadzania kontroli”, stanowi:
„1.      W celu wypełnienia obowiązków wyznaczonych niniejszym rozporządzeniem Komisja może prowadzić wszelkie konieczne kontrole przedsiębiorstw lub związków przedsiębiorstw.
2.      Urzędnicy i inne towarzyszące osoby upoważnione przez Komisję do prowadzenia kontroli mają prawo do:
a)      wchodzenia do wszelkich pomieszczeń, na teren i do środków transportu przedsiębiorstwa i związków przedsiębiorstw;
b)      sprawdzania ksiąg i innych rejestrów dotyczących spraw prowadzonych przez przedsiębiorstwo, bez względu na sposób ich przechowywania;
c)      pobrania lub uzyskiwania w każdej formie kopii lub wyciągów z tych ksiąg lub rejestrów;
d)      pieczętowania wszelkich pomieszczeń przedsiębiorstwa i ksiąg lub rejestrów na czas i w zakresie koniecznym do przeprowadzenia kontroli;
e)      zadawania pytań przedstawicielom pracowników lub pracownikom przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstwa w celu uzyskania wyjaśnień co do faktów lub dokumentów dotyczących przedmiotu i celu kontroli oraz do rejestrowania odpowiedzi.
3.      Urzędnicy i inne towarzyszące osoby upoważnione przez Komisję do prowadzenia kontroli wykonują swoje uprawnienia po okazaniu pisemnego upoważnienia zawierającego określenie przedmiotu i celu kontroli oraz informacje o karach przewidzianych w art. 23, w przypadku gdy okazane księgi i rejestry dotyczące spraw przedsiębiorstwa są niekompletne lub gdy odpowiedzi na pytania zadane na mocy ust. 2 niniejszego artykułu są nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd. Z odpowiednim wyprzedzeniem Komisja powiadomi o kontroli organ ochrony konkurencji państwa członkowskiego, na którego terytorium przeprowadza kontrolę.
4.      Przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw są zobowiązane do podporządkowania się kontroli nakazanej przez Komisję w drodze decyzji. Decyzja zawiera określenie przedmiotu i celu kontroli, termin jej rozpoczęcia i pouczenie o karach przewidzianych w art. 23 i 24 oraz o prawie do wniesienia odwołania od decyzji do Trybunału Sprawiedliwości [Unii Europejskiej]. Komisja podejmuje takie decyzje po zasięgnięciu opinii organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego, na którego terytorium ma być przeprowadzona kontrola.
5.      Urzędnicy organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego, na którego terytorium ma być przeprowadzona kontrola, oraz osoby upoważnione lub wyznaczone przez ten organ na wniosek tego organu lub Komisji aktywnie pomagają urzędnikom i innym towarzyszącym osobom upoważnionym przez Komisję. W tym celu przysługują im uprawnienia, o których mowa w ust. 2.
6.      Jeżeli urzędnicy i inne towarzyszące osoby upoważnione przez Komisję uznają, że przedsiębiorstwo sprzeciwia się kontroli nakazanej zgodnie z niniejszym artykułem, państwo członkowskie udzieli im wszelkiej koniecznej pomocy, tam gdzie to stosowne występując o pomoc policji lub równoważnej władzy egzekwującej prawo, aby umożliwić przeprowadzenie kontroli.
7.      Jeżeli pomoc przewidziana w ust. 6 zgodnie z przepisami krajowymi wymaga uzyskania zgody organu sądowego, zostanie złożony wniosek o wydanie takiej zgody. O zgodę taką można wystąpić jako o środek zapobiegawczy.
8.      Jeżeli złożono wniosek, o którym mowa w ust. 7, krajowe organy sądowe sprawdzają, czy decyzja Komisji jest autentyczna, a przewidziane środki przymusu nie są arbitralne ani nadmiernie uciążliwe w stosunku do przedmiotu kontroli. Badając proporcjonalność środków przymusu, krajowe organy sądowe mogą wystąpić do Komisji, bezpośrednio lub za pośrednictwem organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego, o szczegółowe wyjaśnienia dotyczące w szczególności podstaw, na jakich Komisja powzięła podejrzenie o naruszeniu art. [101] i [102 TFUE], jak również o wyjaśnienia dotyczące wagi zarzucanego naruszenia oraz charakteru uczestnictwa w nim danego przedsiębiorstwa. Jednakże krajowe organy sądowe nie mogą podważać konieczności przeprowadzenia kontroli ani żądać dostarczenia im informacji znajdujących się w aktach Komisji. Legalność decyzji Komisji może być rozpatrywana jedynie przez Trybunał Sprawiedliwości”.
6        Artykuł 23 rozporządzenia nr 1/2003, zatytułowany „Grzywny”, przewiduje w ust. 1:
„Komisja może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorstwo i związki przedsiębiorstw grzywny nieprzekraczające 1 % całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania:
[…]
c)      podczas kontroli przeprowadzanej na mocy art. 20 przedstawiają wymagane księgi lub inne rejestry związane z działalnością gospodarczą w niekompletnej formie lub odmawiają poddania się kontroli nakazanej w decyzji wydanej na mocy art. 20 ust. 4;
d)      w odpowiedzi na pytania zadane na mocy art. 20 ust. 2 lit. e)
–        udzielają nieprawdziwej lub wprowadzającej w błąd odpowiedzi [lub]
–        nie korygują w wyznaczonym przez Komisję terminie nieprawdziwej, niepełnej lub wprowadzającej w błąd odpowiedzi udzielonej przez pracownika, lub
–        nie udzielają odpowiedzi lub odmawiają dostarczenia pełnej odpowiedzi dotyczącej faktów związanych z przedmiotem i celem kontroli nakazanej w decyzji wydanej na mocy art. 20 ust. 4;
e)      pieczęcie, nałożone na mocy art. 20 ust. 2 lit. d) przez urzędników lub inne osoby upoważnione przez Komisję, zostały złamane”.
Rozporządzenie (WE) nr 773/2004
7        Artykuł 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 773/2004 z dnia 7 kwietnia 2004 r. odnoszącego się do prowadzenia przez Komisję postępowań zgodnie z art. [101] i [102 TFUE] (Dz.U. 2004, L 123, s. 18), zatytułowany „Wszczęcie postępowań”, przewiduje w ust. 3:
„Przed wszczęciem postępowań Komisja może wykonać swoje uprawnienia dochodzeniowe zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia [nr 1/2003]”.
8        W rozdziale III, zatytułowanym „Dochodzenia prowadzone przez Komisję”, znajduje się art. 3 rozporządzenia nr 773/2004, zatytułowany „Prawo do przyjmowania oświadczeń”, który stanowi:
„1.      W przypadku gdy Komisja przesłuchuje osobę za jej zgodą, zgodnie z art. 19 rozporządzenia [nr 1/2003], na początku przesłuchania przedstawia podstawę prawną oraz cel przesłuchania oraz przypomina o jego dobrowolnym charakterze. Informuje także przesłuchiwaną osobę o zamiarze zarejestrowania przesłuchania.
2.      Przesłuchanie można przeprowadzić przy użyciu dowolnych środków, w tym telefonu lub środków elektronicznych.
3.      Komisja może rejestrować oświadczenia składane przez osoby przesłuchiwane w dowolnej formie. Kopia każdego zapisu jest udostępniana osobie przesłuchiwanej do zatwierdzenia. Tam gdzie to konieczne Komisja wyznacza termin, w którym przesłuchiwana osoba może się z nią skontaktować w celu skorygowania oświadczenia”.
Okoliczności powstania sporu i sporne decyzje
9        Okoliczności powstania sporu, które zostały przedstawione w pkt 2–11 zaskarżonego wyroku, można na potrzeby niniejszego postępowania streścić w podany niżej sposób.
10      Les Mousquetaires jest spółką holdingową grupy, która prowadzi działalność w sektorze dystrybucji produktów spożywczych i niespożywczych we Francji i w Belgii. Intermarché jest jej spółką zależną.
11      W następstwie otrzymania wiadomości o wymianie informacji pomiędzy Intermarché a przedsiębiorstwami konkurencyjnymi, w szczególności Casino, Komisja – w pierwszej spornej decyzji – nakazała przeprowadzenie kontroli w pomieszczeniach spółki Intermarché i jej spółek zależnych.
12      Sentencja tej decyzji brzmi następująco:
„Artykuł 1
[…] Intermarché […], a także wszystkie spółki kontrolowane przez nią bezpośrednio lub pośrednio, są zobowiązane do poddania się kontroli dotyczącej ich ewentualnego udziału w uzgodnionych praktykach sprzecznych z art. 101 [TFUE] na rynkach zaopatrzenia w towary codziennego użytku, na rynku sprzedaży usług producentom towarów markowych i na rynkach sprzedaży konsumentom towarów codziennego użytku. Takie uzgodnione praktyki polegają na:
a)      wymianie informacji, począwszy od 2015 r., między przedsiębiorstwami lub związkami przedsiębiorstw, w szczególności między AgeCore lub jego członkami, w szczególności Intermarché, a [International Casino Dia Corporation (ICDC)] […] lub jego członkami, w szczególności Casino, dotyczących rabatów uzyskanych przez nich na rynkach zaopatrzenia w towary codziennego użytku w sektorach produktów spożywczych, produktów higienicznych i środków czystości oraz cen na rynku sprzedaży usług producentom towarów markowych w sektorach produktów spożywczych, produktów higienicznych i środków czystości w kilku państwach członkowskich Unii Europejskiej, w szczególności [we] Francji;
b)      wymianie informacji, co najmniej od 2016 r., między Casino a Intermarché dotyczących ich przyszłych strategii handlowych, w szczególności w zakresie asortymentu, rozwoju sklepów, handlu elektronicznego i polityki promocyjnej na rynkach zaopatrzenia w towary codziennego użytku i na rynkach sprzedaży konsumentom towarów codziennego użytku we Francji.
Kontrola ta może być prowadzona we wszystkich pomieszczeniach przedsiębiorstwa […].
Intermarché zapewnia urzędnikom i innym osobom upoważnionym przez Komisję do przeprowadzenia kontroli oraz urzędnikom i innym osobom upoważnionym przez organ ochrony konkurencji danego państwa członkowskiego do udzielenia im pomocy lub powołanym w tym celu przez to państwo dostęp do wszystkich swoich pomieszczeń i środków transportu w zwykłych godzinach pracy przedsiębiorstwa. Przedstawia do kontroli księgi i wszelkie inne rejestry dotyczące spraw prowadzonych przez przedsiębiorstwo, bez względu na rodzaj ich nośnika, jeżeli urzędnicy i inne upoważnione osoby tego zażądają, i umożliwia im ich zbadanie na miejscu oraz zabranie lub uzyskanie w każdej formie kopii lub wyciągów z tych ksiąg lub rejestrów. Zezwala ona na pieczętowanie wszelkich pomieszczeń handlowych i ksiąg lub dokumentów na czas i w zakresie koniecznym do przeprowadzenia kontroli. Udziela niezwłocznie na miejscu wyjaśnień ustnych dotyczących przedmiotu i celu kontroli, jeżeli ci urzędnicy lub te osoby tego żądają, i zezwala każdemu przedstawicielowi lub członkowi personelu na udzielenie takich wyjaśnień. Zezwala ona na zarejestrowanie tych wyjaśnień w dowolnej formie.
Artykuł 2
Kontrola może rozpocząć się w dniu 20 lutego 2017 r. lub wkrótce po tej dacie.
Artykuł 3
Adresatami niniejszej decyzji są Intermarché […], a także wszystkie spółki kontrolowane przez nią bezpośrednio lub pośrednio.
Decyzję tę doręcza się bezpośrednio przed kontrolą przedsiębiorstwu, które jest jej adresatem, na podstawie art. 297 ust. 2 [TFUE]”.
13      Po tym, jak Komisja poinformowała Autorité de la concurrence (organ ochrony konkurencji, Francja) o tej kontroli, ów organ wystąpił do juge des libertés et de la détention du tribunal de grande instance d’Evry (wydziału ds. ograniczenia wolności i pozbawienia wolności w sądzie okręgowym w Evry, Francja) w celu uzyskania od niego zezwolenia na przeprowadzenie przeszukania w pomieszczeniach wnoszących odwołanie i na dokonanie w nich zajęcia. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2017 r. wydział ów zezwolił na dokonanie przeszukania i zajęcia, o które wnioskowano tytułem środków zabezpieczających. Ponieważ żaden ze środków podjętych podczas kontroli nie wymagał skorzystania z „władzy egzekwującej prawo” w rozumieniu art. 20 ust. 6–8 rozporządzenia nr 1/2003, postanowienia tego nie doręczono wnoszącym odwołanie.
14      Kontrola rozpoczęła się w dniu 20 lutego 2017 r., w którym inspektorzy Komisji wraz z towarzyszącymi im przedstawicielami Autorité de la concurrence (organu ochrony konkurencji) stawili się w pomieszczeniach Intermarché.
15      W następstwie wątpliwości dotyczących statusu pracownika Intermarché jednej z osób objętych kontrolą Komisja wydała drugą sporną decyzję, nakazując przeprowadzenie kontroli w pomieszczeniach spółki holdingowej Les Mousquetaires i jej spółek zależnych z tych samych powodów, które zostały wskazane w pierwszej spornej decyzji.
16      W ramach tej kontroli Komisja przeszukała między innymi pomieszczenia biurowe, zajęła sprzęt informatyczny (komputery przenośne, telefony komórkowe, tablety, urządzenia peryferyjne do przechowywania danych), sporządziła kopię znajdujących się na nim informacji i przesłuchała szereg osób.
17      Pismami z dnia 24 lutego 2017 r. wnoszące odwołanie zakomunikowały Komisji zastrzeżenia co do spornych decyzji i co do przebiegu kontroli przeprowadzonej na podstawie tych decyzji, kwestionując w szczególności skopiowanie dokumentów rzekomo dotyczących życia prywatnego członków ich personelu. Pismem z dnia 13 kwietnia 2017 r. wnoszące odwołanie zażądały od Komisji zwrotu niektórych z tych dokumentów.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
18      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 28 kwietnia 2017 r. wnoszące odwołanie (skarżące w pierwszej instancji) wniosły na podstawie art. 263 TFUE skargę zmierzającą w szczególności do stwierdzenia nieważności spornych decyzji. Na poparcie skargi wnoszące odwołanie (skarżące w pierwszej instancji) podniosły zasadniczo pięć zarzutów. Pierwszy z nich opierał się na zarzucie niezgodności z prawem art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003, drugi dotyczył braku prawidłowego doręczenia spornych decyzji, trzeci – pozbawienia ich prawa do obrony przed kontrolą, czwarty – naruszenia obowiązku uzasadnienia, a piąty – naruszenia prawa do nienaruszalności miru domowego.
19      W ramach środków organizacji postępowania Sąd wezwał Komisję do przedstawienia poszlak dotyczących domniemanych naruszeń, którymi dysponowała w dniu wydania spornych decyzji.
20      W odpowiedzi na to wezwanie Komisja przedstawiła między innymi sprawozdania z rozmów przeprowadzonych w latach 2016 i 2017 z trzynastoma dostawcami towarów codziennego użytku objętymi kontrolą, którzy regularnie zawierali umowy z Casino i Intermarché (załączniki od Q.1 do Q.13 do odpowiedzi Komisji z dnia 10 stycznia 2019 r.) (zwanych dalej „rozmowami z dostawcami”).
21      W zaskarżonym wyroku Sąd, ustaliwszy, że Komisja nie dysponowała poszlakami o wystarczająco poważnym charakterze pozwalającymi podejrzewać istnienie naruszenia polegającego na wymianie między Casino i Intermarché informacji dotyczących ich przyszłej strategii handlowej, stwierdził nieważność art. 1 lit. b) każdej ze spornych decyzji i w pozostałym zakresie skargę oddalił.
Żądania stron
22      W odwołaniu wnoszące odwołanie zwracają się do Trybunału o:
–        uchylenie pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku;
–        uwzględnienie ich żądań przedstawionych w pierwszej instancji i stwierdzenie nieważności spornych decyzji; oraz
–        obciążenie Komisji wszystkimi kosztami całego postępowania, w tym kosztami postępowania przed Sądem.
23      Komisja wnosi do Trybunału o:
–        oddalenie odwołania; oraz
–        obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
24      Rada Unii Europejskiej wnosi do Trybunału o:
–        oddalenie pierwszego zarzutu odwołania; oraz
–        obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
25      Wnoszące odwołanie podnoszą na jego poparcie pięć zarzutów. Zarzut pierwszy dotyczy naruszeń prawa i braku uzasadnienia, których Sąd dopuścił się w ramach analizy skuteczności środków zaskarżenia dotyczących przebiegu kontroli. Zarzut drugi dotyczy naruszenia art. 6 i 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), art. 296 TFUE i art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003 poprzez to, że Sąd naruszył obowiązek uzasadnienia i ograniczenia decyzji w sprawie kontroli. Zarzut trzeci dotyczy naruszenia prawa i naruszenia rozporządzenia nr 1/2003 w zakresie, w jakim Sąd wyodrębnił etap postępowania „przed przyjęciem środków wiążących się z postawieniem zarzutu popełnienia naruszenia”, nieobjęty tym rozporządzeniem. Zarzut czwarty dotyczy naruszenia art. 6 i 8 EKPC oraz art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w zakresie, w jakim Sąd zakwalifikował elementy obarczone uchybieniami formalnymi i materialnymi jako „poszlaki o wystarczająco poważnym charakterze”. Wreszcie zarzut piąty dotyczy braku uzasadnienia wynikającego z nieprzeprowadzenia weryfikacji wartości dowodowej tych poszlak i błędu w kwalifikacji danych elementów jako „poszlak”.
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszeń prawa i braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku w ramach analizy skuteczności środków zaskarżenia dotyczących przebiegu kontroli
Argumentacja stron
26      Wnoszące odwołanie kwestionują pkt 83–112 zaskarżonego wyroku, w których Sąd oddalił zarzut niezgodności z prawem art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003, dotyczący braku skutecznego środka prawnego pozwalającego na zakwestionowanie przebiegu kontroli.
27      W części pierwszej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie podnoszą, iż Sąd naruszył spoczywający na nim obowiązek uzasadnienia w ramach analizy skuteczności środków zaskarżenia dotyczących przebiegu kontroli.
28      W części drugiej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie podnoszą naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego. Podkreślają one, iż w wyroku z dnia 2 października 2014 r. w sprawie Delta Pekárny a.s. przeciwko Republice Czeskiej (CE:ECHR:2014:1002JUD000009711) Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że zgodność ingerencji, takiej jak spowodowana przez kontrolę, z EKPC wymaga między innymi istnienia skutecznego środka prawnego, który umożliwiałby zakwestionowanie od strony zarówno prawnej, jak i faktycznej, nie tylko zgodności z prawem zezwolenia, ale również przebiegu kontroli, której przedsiębiorstwo ma obowiązek się poddać.
29      W pierwszym zarzucie szczegółowym części drugiej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie kwestionują powody, dla których Sąd uznał w pkt 83 i 87 zaskarżonego wyroku, że orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pozwala na weryfikację przestrzegania prawa do skutecznego środka zaskarżenia środków podjętych w ramach kontroli poprzez przeprowadzenie analizy tych środków zaskarżenia nie w ujęciu indywidualnym, lecz ogólnym.
30      W tym względzie zdaniem wnoszących odwołanie z § 42 wyroku ETPC z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie Société Canal Plus i in. przeciwko Francji (CE:ECHR:2010:1221JUD002940808) wynika, że zarówno skarga kwestionująca zgodność z prawem zezwolenia na przeprowadzenie kontroli, jak i skarga kwestionująca środki podjęte w ramach takich kontroli powinny być skuteczne.
31      W konsekwencji w pkt 83 i 99–111 zaskarżonego wyroku Sąd naruszył prawo poprzez łączne badanie tych środków zaskarżenia i poprzez uznanie, że niedogodności jednego z tych środków zaskarżenia można zrekompensować korzyściami płynącymi z innego środka.
32      Zdaniem wnoszących odwołanie gdyby Sąd dokonał odrębnego badania rzeczonych środków zaskarżenia, musiałby wykluczyć trzy z sześciu środków zaskarżenia, które uznał za skuteczne, a mianowicie skargę na decyzję kończącą postępowanie na podstawie art. 101 TFUE, skargę na decyzję w sprawie kontroli i wreszcie skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej. Wszystkie inne środki prawne są rozwiązaniem częściowym i nie pozwalają na zbadanie pod względem prawnym i faktycznym, czy wszystkie warunki przebiegu kontroli były zgodne z art. 8 EKPC, nawet gdyby zastosowano je wszystkie.
33      W drugim zarzucie szczegółowym części drugiej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie podnoszą, że Sąd, stwierdzając skuteczność skarg częściowych, nakłada na podmiot prawa obowiązek stworzenia warunków niezbędnych do skorzystania ze wszystkich tych środków prawnych.
34      Zarówno wniosek o zastosowanie środka tymczasowego, jak i powództwo ex post w zakresie ochrony danych oraz skarga na podstawie orzecznictwa wynikającego z wyroku z dnia 17 września 2007 r., Akzo Nobel Chemicals i Akcros Chemicals/Komisja (T‑125/03 i T‑253/03, EU:T:2007:287) w zakresie ochrony korespondencji między klientami a adwokatami opierają się na założeniu, że przedsiębiorstwo, odmawiając udziału w prowadzonej kontroli, doprowadzi do wydania przez Komisję wyraźnej lub dorozumianej decyzji naruszającej prawo do zachowania poufności korespondencji między adwokatami a klientami lub, w stosownym przypadku, prawo do poszanowania życia prywatnego. Te środki zaskarżenia zakładają również, że w oczekiwaniu na orzeczenie Sądu Komisja zgodzi się umieścić dane w zapieczętowanej kopercie. Wniosek o zastosowanie środka tymczasowego w trakcie kontroli oznacza również, że przedsiębiorstwo odmawia udziału w prowadzonej kontroli, w ramach której jest zobowiązane aktywnie współpracować.
35      Co się tyczy skargi na decyzję nakładającą sankcję za utrudnianie kontroli, istnienie tego środka zaskarżenia wymaga, aby przedsiębiorstwo było winne utrudniania, tak że nałożono na nie sankcję. Taki wymóg byłby niemniej sprzeczny z art. 52 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
36      W trzecim zarzucie szczegółowym części drugiej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie zaznaczają, że w pkt 94 i 96 zaskarżonego wyroku Sąd naruszył prawo, badając możliwość dopuszczenia dwóch dotychczas niestosowanych środków zaskarżenia, a mianowicie, po pierwsze, środka tymczasowego mającego na celu zawieszenie samej kontroli, oraz po drugie, skargi ex post dotyczącej ochrony danych prywatnych członków kierownictwa i pracowników. Hipotetycznych skarg nie można bowiem uznać za skuteczne środki prawne.
37      Komisja i Rada uznają, że argumentacja wnoszących odwołanie jest bezzasadna. Rada uważa ponadto, że zarzut szczegółowy dotyczący braku uzasadnienia jest niedopuszczalny, ponieważ wnoszące odwołanie nie wskazują w sposób wystarczająco precyzyjny krytykowanych elementów zaskarżonego wyroku ani nie przedstawiają uzasadnionej argumentacji prawnej na poparcie tego zarzutu szczegółowego.
Ocena Trybunału
38      W części pierwszej zarzutu pierwszego odwołania wnoszące odwołanie podnoszą, że Sąd naruszył spoczywający na nim obowiązek uzasadnienia w ramach analizy skuteczności środków zaskarżenia dotyczących przebiegu kontroli.
39      W odniesieniu do dopuszczalności tej części zarzutu, która została zakwestionowana przez Radę, należy najpierw przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem brak lub niewystarczające uzasadnienie stanowi naruszenie istotnych wymogów proceduralnych w rozumieniu art. 263 TFUE i stanowi bezwzględną przeszkodę procesową, którą sąd Unii może, a nawet powinien uwzględnić z urzędu (wyroki: z dnia 2 grudnia 2009 r., Komisja/Irlandia i in., C‑89/08 P, EU:C:2009:742, pkt 34; a także z dnia 28 stycznia 2016 r., Quimitécnica.com i de Mello/Komisja, C‑415/14 P, niepublikowany, EU:C:2016:58, pkt 57). Wynika z tego, że argumentację Rady dotyczącą niedopuszczalności części pierwszej zarzutu pierwszego należy oddalić.
40      W odniesieniu do zasadności tej części zarzutu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału uzasadnienie wyroku powinno przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu, pozwalając zainteresowanym na poznanie powodów wydania orzeczenia, a Trybunałowi – na dokonanie jego kontroli sądowej (wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Deutsche Telekom/Komisja, C‑152/19 P, EU:C:2021:238, pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo).
41      W niniejszej sprawie w pkt 78–82 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał najpierw, że prawo do skutecznego środka prawnego zostało ustanowione w art. 47 karty oraz w art. 6 i 13 EKPC. Po przypomnieniu, że EKPC nie stanowi – dopóki Unia do niej nie przystąpi – instrumentu prawnego formalnie włączonego do porządku prawnego Unii, w związku z czym kontrolę zgodności z prawem należy przeprowadzić wyłącznie w świetle praw podstawowych zagwarantowanych w karcie, podkreślił on, iż zarówno z art. 52 karty, jak i z wyjaśnień dotyczących tego artykułu wynika, że przy dokonywaniu wykładni i stosowaniu postanowień karty w danej sprawie należy brać pod uwagę postanowienia EKPC i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące tych postanowień.
42      W tym względzie Sąd uznał, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka poszanowanie prawa do skutecznego środka prawnego należy – w przypadku przeszukań w domu lub siedzibie – rozpatrywać w świetle następujących czterech warunków: mianowicie, po pierwsze, musi istnieć skuteczna kontrola sądowa, zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, prawidłowości decyzji o przeprowadzeniu takich przeszukań lub środków podjętych w ich ramach, po drugie, dostępny środek prawny lub dostępne środki prawne muszą umożliwiać, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, zapobieżenie przeprowadzeniu czynności lub, jeżeli nieprawidłowa czynność została już przeprowadzona, zapewnienie zainteresowanemu odpowiedniego zadośćuczynienia, po trzecie, dostępność danego środka prawnego musi być pewna, oraz po czwarte, kontrola sądowa powinna odbyć się w rozsądnym terminie.
43      W pkt 83 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył następnie, iż z orzecznictwa tego wynika również, że przebieg czynności kontrolnych powinien móc podlegać skutecznej kontroli sądowej, a kontrola ta powinna być skuteczna w szczególnych okolicznościach danej sprawy, co wymaga uwzględnienia wszystkich środków prawnych dostępnych danemu przedsiębiorstwu poddanemu kontroli, a tym samym przeprowadzenia ogólnej analizy tych środków prawnych. W pkt 86 i 87 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że ponieważ badanie przestrzegania prawa do skutecznego środka prawnego powinno opierać się na ogólnej analizie środków prawnych mogących stanowić podstawę do skontrolowania środków podjętych w ramach kontroli, nie ma znaczenia, że każdy z badanych środków prawnych rozpatrywany oddzielnie nie spełnia warunków wymaganych do uznania istnienia prawa do skutecznego środka prawnego.
44      W tym kontekście Sąd wskazał ponadto w pkt 88 i 89 zaskarżonego wyroku, że poza możliwością złożenia wniosków do urzędnika Komisji przeprowadzającego spotkanie wyjaśniające istnieje sześć środków prawnych umożliwiających zakwestionowanie przed sądem Unii czynności kontrolnych, a mianowicie: skarga na decyzję w sprawie kontroli, skarga na decyzję Komisji nakładającą sankcje za utrudnianie kontroli na podstawie art. 23 ust. 1 lit. c)–e) rozporządzenia nr 1/2003, skarga na każdy akt spełniający określone w orzecznictwie warunki dotyczące aktów podlegających zaskarżeniu wydawanych przez Komisję w następstwie decyzji w sprawie kontroli oraz w toku czynności kontrolnych, taki jak decyzja oddalająca wniosek o ochronę dokumentów ze względu na poufność korespondencji między adwokatem a klientem, skarga na decyzję kończącą postępowanie wszczęte na podstawie art. 101 TFUE, wniosek o zastosowanie środków tymczasowych i skarga o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej.
45      W pkt 90–98 zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił, dlaczego uważa, że te środki prawne umożliwiają zakwestionowanie przed sądem Unii przebiegu kontroli.
46      Wreszcie, w świetle analizy przeprowadzonej w pkt 100–110 zaskarżonego wyroku, Sąd orzekł, że system kontroli przebiegu czynności kontrolnych, na który składają się wszystkie środki prawne wymienione w pkt 44 niniejszego wyroku, można uznać za spełniający cztery warunki wynikające z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
47      W związku z tym w pkt 111 zaskarżonego wyroku Sąd oddalił zarzut niezgodności z prawem art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003 oparty na naruszeniu prawa do skutecznego środka prawnego.
48      W tych okolicznościach należy uznać, że wbrew twierdzeniom wnoszących odwołanie powody, dla których Sąd oddalił argumentację o braku skutecznego środka prawnego w odniesieniu do warunków, w jakich przeprowadzono kontrole, wynikają w sposób jasny i jednoznaczny z pkt 78–111 zaskarżonego wyroku, streszczonych w pkt 41–47 niniejszego wyroku. Powody te pozwoliły wnoszącym odwołanie poznać uzasadnienie zaskarżonego wyroku, co zresztą wynika z treści ich odwołania, a Trybunałowi umożliwiają dokonanie kontroli sądowej.
49      W związku z tym część pierwszą zarzutu pierwszego, dotyczącą braku uzasadnienia, należy oddalić jako bezzasadną.
50      W części drugiej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie podnoszą naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego.
51      W odniesieniu do pierwszego zarzutu szczegółowego części drugiej zarzutu pierwszego, dotyczącego tego, że Sąd powinien był przeprowadzić indywidualne badanie poszczególnych środków zaskarżenia w celu sprawdzenia, czy zapewnione zostało prawo do skutecznego środka zaskarżenia środków podjętych w ramach kontroli, należy przypomnieć, że prawo do skutecznego środka prawnego zostało ustanowione w art. 47 karty.
52      Warto również przypomnieć, iż w art. 52 ust. 3 karty uściślono, iż w zakresie, w jakim karta ta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję [wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 116].
53      Jak wynika zaś z wyjaśnień dotyczących art. 47 karty, które na mocy art. 6 ust. 1 akapit trzeci TUE i art. 52 ust. 7 karty podlegają uwzględnieniu przy dokonywaniu jej wykładni, akapity pierwszy i drugi art. 47 karty odpowiadają art. 13 i art. 6 ust. 1 EKPC [wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 117]. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka art. 6 ust. 1 EKPC stanowi lex specialis w stosunku do art. 13 tej konwencji, a wymogi tego drugiego postanowienia są zawarte w bardziej rygorystycznych wymogach tego pierwszego postanowienia (wyrok ETPC z dnia 15 marca 2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce, CE:ECHR:2022:0315JUD004357218, § 352 i przytoczone tam orzecznictwo).
54      Trybunał orzekł ponadto, iż musi on dbać o to, aby dokonywana przez niego wykładnia art. 47 akapit pierwszy karty zapewniała poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego przez art. 13 EKPC, tak jak wynika to z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka [zob. podobnie wyrok z dnia 26 września 2018 r., Belastingdienst/Toeslagen (Skutek zawieszający apelacji), C‑175/17, EU:C:2018:776, pkt 35].
55      W tym względzie należy zauważyć, iż z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że ochrona przewidziana w art. 13 EKPC nie sięga tak daleko, by można było wymagać określonej formy środka prawnego (wyrok ETPC z dnia 20 marca 2008 r. w sprawie Boudaïeva i in. przeciwko Rosji, CE:ECHR:2008:0320JUD001533902, § 190) oraz że nawet jeśli żaden środek prawny przewidziany w prawie krajowym, rozpatrywany oddzielnie, nie spełnia sam w sobie wymogów tego art. 13, może to mieć miejsce w przypadku tych środków prawnych rozpatrywanych jako całość (wyrok ETPC z dnia 10 lipca 2020 r. w sprawie Mugemangango przeciwko Belgii, CE:ECHR:2020:0710JUD000031015, § 131 i przytoczone tam orzecznictwo).
56      Ponadto w przypadku naruszenia ustanowionego w art. 8 EKPC prawa do poszanowania miru domowego środek prawny jest skuteczny w rozumieniu art. 13 EKPC, jeżeli skarżący ma dostęp do procedury umożliwiającej mu zakwestionowanie prawidłowości dokonanych przeszukań i zajęć oraz uzyskanie odpowiedniego zadośćuczynienia, jeżeli zostały one zarządzone lub dokonane niezgodnie z prawem (wyrok ETPC z dnia 19 stycznia 2017 r. w sprawie Posevini przeciwko Bułgarii, CE:ECHR:2017:0119JUD006363814, § 84).
57      W tym względzie z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 6 ust. 1 lub art. 8 EKPC wynika, że w przypadku przeszukań w domu lub siedzibie brak wydania uprzedniego zezwolenia na kontrolę przez sąd, który mógłby ograniczyć lub nadzorować przebieg kontroli, może być zrównoważony przez sądową kontrolę ex post facto w zakresie zgodności z prawem i konieczności takiego środka dowodowego, pod warunkiem że ta kontrola sądowa jest skuteczna w szczególnych okolicznościach danej sprawy. Oznacza to, że osoby zainteresowane powinny mieć możliwość uzyskania skutecznej kontroli sądowej, zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, w odniesieniu do spornego środka i jego wdrożenia. W przypadku gdy czynność uznana za nieprawidłową miała już miejsce, dostępny środek prawny lub dostępne środki prawne muszą zapewnić zainteresowanemu odpowiednie zadośćuczynienie (wyrok ETPC z dnia 2 października 2014 r. w sprawie Delta Pekárny a.s. przeciwko Republice Czeskiej, CE:ECHR:2014:1002JUD000009711, §§ 86, 87 i przytoczone tam orzecznictwo).
58      Skoro zatem kontrola sądowa a posteriori środka kontroli może, pod pewnymi warunkami, zrównoważyć brak uprzedniej kontroli sądowej, a odpowiednie zadośćuczynienie musi być zapewnione przez „dostępny środek prawny lub środki prawne”, należy stwierdzić, że powinno się uwzględniać zasadniczo całość dostępnych środków prawnych w celu ustalenia, czy wymogi art. 47 karty zostały spełnione.
59      Ponadto, ponieważ wnoszące odwołanie podniosły zarzut niezgodności z prawem art. 20 rozporządzenia nr 1/2003, Sąd, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 51 opinii, był zobowiązany, w celu rozpatrzenia tego zarzutu, do dokonania całościowej oceny systemu kontroli sądowej środków podjętych w ramach kontroli, wykraczającej poza szczególne okoliczności danej sprawy.
60      W tych okolicznościach należy stwierdzić, iż wnoszące odwołanie niesłusznie utrzymują, że Sąd naruszył prawo, dokonując ogólnej analizy całości dostępnych środków prawnych służących do zakwestionowania przebiegu kontroli.
61      W odniesieniu do argumentu wnoszących odwołanie, zgodnie z którym Sąd nie mógł wyważyć niedogodności skargi na środki podjęte w ramach kontroli z korzyściami płynącymi ze skargi kwestionującej zgodność z prawem decyzji w sprawie kontroli, wystarczy wskazać, jak to uczynił rzecznik generalny w pkt 46 i 47 opinii, że argument ten wynika z błędnego rozumienia zaskarżonego wyroku. Z pkt 90–98 owego wyroku wynika bowiem, że Sąd zbadał, w jakim zakresie różne środki zaskarżenia dostępne wnoszącym odwołanie, włączając w to skargę na decyzję w sprawie kontroli, umożliwiają wniesienie do sądu zarzutów dotyczących prawidłowości przebiegu kontroli, a zatem w jakim zakresie, pomimo braku jednego, pojedynczego środka zaskarżenia, przebieg ten mógł być przedmiotem skutecznej kontroli sądowej, zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 55–57 niniejszego wyroku.
62      Wreszcie, co się tyczy argumentacji wnoszących odwołanie, zgodnie z którą gdyby Sąd zbadał poszczególne środki prawne oddzielnie, powinien był on, po pierwsze, wykluczyć trzy z sześciu środków prawnych, które uznał za skuteczne, a mianowicie skargę na decyzję kończącą postępowanie na podstawie art. 101 TFUE, skargę na decyzję w sprawie kontroli i wreszcie skargę o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej, a po drugie, uznać, iż wszystkie pozostałe środki prawne są rozwiązaniem częściowym, wystarczy zauważyć, że argumentację tę należy oddalić, ponieważ opiera się ona na błędnym założeniu, zgodnie z którym Sąd nie mógł przeprowadzić ogólnej analizy całości dostępnych środków prawnych służących do zakwestionowania przebiegu kontroli.
63      Pierwszy zarzut szczegółowy części drugiej zarzutu pierwszego należy zatem oddalić.
64      W odniesieniu do zarzutów szczegółowych drugiego i trzeciego, dotyczących tego, że Sąd, uznając, iż częściowe środki prawne, których dostępność nie jest oczywista, są skuteczne, nałożył na podmiot prawa obowiązek stworzenia warunków umożliwiających posłużenie się tymi środkami, których pewność nie jest rzeczą oczywistą, wystarczy zauważyć, po pierwsze, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, o którym mowa w pkt 57 niniejszego wyroku, nie jest wymagane, aby wszystkie zarzuty, jakie mogą zostać podniesione przeciwko środkom podjętym przez organ władzy publicznej na podstawie decyzji nakazującej przeszukanie, były badane w ramach jednego i tego samego środka zaskarżenia, a po drugie, jak rzecznik generalny wskazał w istocie w pkt 66 opinii, że brak ustalonej praktyki sądowej nie może być decydujący dla odmowy skuteczności środka zaskarżenia.
65      Wynika z tego, że te zarzuty szczegółowe są bezzasadne.
66      Z powyższego wynika, że zarzut pierwszy należy oddalić w całości jako bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia prawa w odniesieniu do formalnej prawidłowości poszlak uzasadniających kontrole
Argumentacja stron
67      W zarzucie trzecim wnoszące odwołanie zarzucają w istocie Sądowi naruszenie prawa i naruszenie rozporządzenia nr 1/2003, po pierwsze, poprzez orzeczenie w pkt 193 zaskarżonego wyroku, że Komisja nie jest zobowiązana do przestrzegania przepisów regulujących jej uprawnienia dochodzeniowe, w szczególności obowiązku rejestrowania przesłuchań wynikającego z art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 rozporządzenia nr 773/2004, gdy nie wszczęto jeszcze formalnie żadnego dochodzenia, i po drugie, poprzez odmówienie w pkt 206 zaskarżonego wyroku odrzucenia poszlak uzyskanych w wyniku rozmów z dostawcami jako obarczonych uchybieniem formalnym.
68      Twierdzą one, iż Sąd niesłusznie uznał w pkt 189, 192, 193, 196 i 198 zaskarżonego wyroku, że oceny wystarczająco poważnego charakteru poszlak znajdujących się w posiadaniu Komisji należy dokonać z uwzględnieniem okoliczności, iż decyzję w sprawie kontroli wydano w ramach wstępnego etapu dochodzenia, przed formalnym wszczęciem jakiegokolwiek dochodzenia w rozumieniu rozdziału V rozporządzenia nr 1/2003, uzasadniając tym samym brak obowiązku przestrzegania przez Komisję niektórych bezwzględnie obowiązujących przepisów tego rozporządzenia, w tym przepisów dotyczących obowiązku rejestrowania przesłuchań, z których wynikają te poszlaki. Krytykują one dokonane w ten sposób przez Sąd rozróżnienie między środkami następującymi po formalnym wszczęciu dochodzenia, które są regulowane rozporządzeniem nr 1/2003, a środkami poprzedzającymi to wszczęcie, które nie są objęte tym rozporządzeniem.
69      W części pierwszej zarzutu trzeciego wnoszące odwołanie podnoszą, że rozróżnienie to opiera się na błędnym rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 194 zaskarżonego wyroku. Orzecznictwo to dokonuje bowiem rozróżnienia pomiędzy fazą dochodzenia poprzedzającą przedstawienie zarzutów a późniejszym postępowaniem administracyjnym. Ponadto orzecznictwo to określa nie początek dochodzenia, lecz początek okresu, który należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia, czy czas trwania postępowania był rozsądny.
70      W części drugiej zarzutu trzeciego wnoszące odwołanie utrzymują, iż Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie w pkt 193 zaskarżonego wyroku, że rozporządzenie nr 1/2003 nie miało zastosowania przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie kontroli.
71      Zdaniem wnoszących odwołanie z motywu 25 rozporządzenia nr 1/2003 i z art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004 wynika bowiem, że rozporządzenie nr 1/2003 znajduje zastosowanie do wszystkich aktów Komisji przyjętych w celu stosowania art. 101 i 102 TFUE już na etapie wykrycia danych praktyk. Podkreślają one w tym względzie, że to ostatnie rozporządzenie ma zastosowanie do dochodzeń sektorowych i do oświadczeń składanych w ramach programu łagodzenia kar, nawet jeśli Komisja nie przyjęła żadnego środka związanego z zarzutem popełnienia naruszenia. Wyłączenie ze stosowania rozporządzenia nr 1/2003 czynności dochodzeniowych przeprowadzonych przed podjęciem decyzji w sprawie kontroli groziłoby pozbawieniem przedsiębiorstw i osób trzecich ich praw proceduralnych oraz prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem w odniesieniu do takiej decyzji.
72      W części trzeciej zarzutu trzeciego wnoszące odwołanie kwestionują dokonane przez Sąd w pkt 193 zaskarżonego wyroku rozróżnienie między dowodami naruszenia a poszlakami, na których opiera się decyzja w sprawie kontroli, zgodnie z którym to rozróżnieniem poszlaki nie mogą podlegać temu samemu stopniowi formalizmu co dowody. Zdaniem wnoszących odwołanie poszlaki i dowody powinny podlegać takiemu samemu formalizmowi i tym samym przepisom proceduralnym, mającym na celu zagwarantowanie autentyczności, rzetelności i wiarygodności dowodów.
73      Komisja kwestionuje tę argumentację.
74      Tytułem wstępu Komisja wyjaśnia, że wszczęcie dochodzenia różni się zarówno od założenia akt sprawy, jak i od wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 2 rozporządzenia nr 773/2004. Wszczęcie dochodzenia ma miejsce przy pierwszym skorzystaniu przez Komisję z jej uprawnień dochodzeniowych i podjęciu środków wiążących się z postawieniem zarzutu popełnienia naruszenia i mających istotny wpływ na sytuację podejrzanych podmiotów. Założenie akt sprawy jest aktem wewnętrznym podejmowanym przez sekretariat Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji Komisji w momencie przydzielenia przezeń numeru sprawy, a jedynym celem tego aktu jest przechowywanie dokumentów. Wszczęcie postępowania odpowiada dacie, w której Komisja wydaje decyzję na podstawie art. 2 rozporządzenia nr 773/2004 w celu przyjęcia decyzji na podstawie rozdziału III rozporządzenia nr 1/2003.
75      W związku z tym Komisja podnosi w pierwszej kolejności, że nie jest zobowiązana do poszanowania formalizmu wynikającego z rozporządzeń nr 1/2003 i nr 773/2004 przed wszczęciem dochodzenia.
76      Po pierwsze, Komisja zaprzecza, by taki obowiązek wynikał z orzecznictwa, i podnosi, że Sąd nie wypaczył orzecznictwa przytoczonego w pkt 194 zaskarżonego wyroku. Okoliczność, że orzecznictwo to dotyczy oceny rozsądnego czasu trwania postępowania, jest w tym względzie bez znaczenia.
77      Po drugie, Komisja jest zdania, że z rozporządzeń nr 1/2003 i nr 773/2004 nie wynika, aby była ona zobowiązana do poszanowania formalizmu tych rozporządzeń jeszcze przed wszczęciem dochodzenia.
78      Co więcej, argument wnoszących odwołanie dotyczący art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004 wynika z pomylenia wszczęcia dochodzenia z wszczęciem postępowania, które następują w różnym czasie i mają różne skutki prawne.
79      Ponadto, zdaniem Komisji, powoływanie się przez wnoszące odwołanie zarówno na motyw 25 rozporządzenia nr 1/2003, jak i na dochodzenia sektorowe i oświadczenia składane w ramach programu łagodzenia kar, jest pozbawione znaczenia.
80      Po trzecie, wnoszące odwołanie nie mogą twierdzić, że pozwolenie Komisji na zerwanie z formalizmem wynikającym z rozporządzeń nr 1/2003 i nr 773/2004 przed wszczęciem dochodzenia narusza ich prawo do skutecznego środka prawnego umożliwiającego skontrolowanie, pod względem prawnym i faktycznym, zgodności z prawem decyzji w sprawie kontroli. Z jednej strony twierdzeniu temu przeczy kontrola poszlak przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, która doprowadziła do stwierdzenia częściowej nieważności spornych decyzji. Z drugiej strony nawet w przypadku braku rejestracji zeznań ustnych Sąd ma możliwość przesłuchania świadków zgodnie z art. 94 swojego regulaminu postępowania.
81      Zastosowanie formalizmu wynikającego z rozporządzeń nr 1/2003 i nr 773/2004 przed wszczęciem dochodzenia szkodziłoby stosowaniu prawa konkurencji przez Komisję, uniemożliwiając jej zbieranie i wykorzystanie poszlak otrzymanych w formie ustnej. Uniemożliwienie Komisji zbierania poszlak w formie ustnej obniżałoby skuteczność dochodzeń poprzez opóźnienie rozpoczęcia kontroli.
82      W drugiej kolejności Komisja podnosi przede wszystkim, że skoro celem kontroli jest zebranie dowodów koniecznych do sprawdzenia rzeczywistego istnienia i zakresu naruszenia podejrzewanego przez nią na podstawie posiadanych przez nią poszlak, to poszlaki te w sposób nieunikniony podlegają mniejszemu formalizmowi niż dowody, a w szczególności nie jest ona zobowiązana do rejestrowania takich poszlak na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 i art. 3 rozporządzenia nr 773/2004.
83      Następnie instytucja ta twierdzi, że poddanie poszlak mniejszemu formalizmowi niż dowody pozwala pogodzić z jednej strony wymóg szybkiego działania, który przyświeca wydawaniu decyzji w sprawie kontroli, oraz wymóg skuteczności dochodzeń Komisji i z drugiej strony zachowanie prawa do obrony zainteresowanych przedsiębiorstw.
84      Wreszcie autentyczność dowodu nie jest warunkiem koniecznym jego wiarygodności. Trybunał przypomniał bowiem w pkt 65–69 wyroku z dnia 26 września 2018 r., Infineon Technologies/Komisja (C‑99/17 P, EU:C:2018:773), iż przewodnią zasadą prawa Unii jest zasada swobodnej oceny dowodów, z której wynika, że jedynym istotnym kryterium oceny wartości dowodowej przedstawionych zgodnie z prawem dowodów jest ich wiarygodność. W konsekwencji wartość dowodową dowodu należy oceniać w sposób całościowy i dlatego przedstawienie zwykłych, niepopartych niczym wątpliwości co do autentyczności dowodu nie wystarcza do podważenia jego wiarygodności. Zasady te mają zastosowanie tym bardziej do poszlak, których wartość dowodowa jest z definicji mniejsza.
Ocena Trybunału
85      W zarzucie trzecim, składającym się z trzech części, wnoszące odwołanie podnoszą w istocie, iż Sąd naruszył prawo w pkt 193 zaskarżonego wyroku, stwierdzając, że Komisja nie jest zobowiązana do przestrzegania obowiązku rejestrowania przesłuchań wynikającego z art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 rozporządzenia nr 773/2004 przed formalnym wszczęciem dochodzenia i skorzystaniem z uprawnień dochodzeniowych przyznanych jej w szczególności w art. 18–20 rozporządzenia nr 1/2003.
86      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia przepisu prawa Unii wymaga uwzględnienia nie tylko jego brzmienia, ale także kontekstu, w jaki się on wpisuje, oraz celów realizowanych przez akt, którego jest on częścią (wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., HOLD Alapkezelő, C‑352/20, EU:C:2022:606, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
87      W pierwszej kolejności – z brzmienia samego art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 wynika, że przepis ten dąży do objęcia swoim zakresem stosowania każdego przesłuchania mającego na celu zebranie informacji dotyczących przedmiotu dochodzenia (wyrok z dnia 6 września 2017 r., Intel/Komisja, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, pkt 84).
88      Artykuł 3 rozporządzenia nr 773/2004, który uzależnia przeprowadzenie przesłuchań na podstawie art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 od spełnienia pewnych formalności, nie precyzuje zakresu stosowania tego ostatniego przepisu.
89      Należy jednak przypomnieć, iż Trybunał orzekł, że na podstawie art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 i art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004 na Komisji spoczywa obowiązek rejestrowania w formie według jej wyboru każdego przesłuchania przeprowadzanego przez nią na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w celu zebrania informacji dotyczących przedmiotu jej dochodzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 6 września 2017 r., Intel/Komisja, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, pkt 90, 91).
90      Należy zatem wyjaśnić, że trzeba dokonać rozróżnienia w zależności od przedmiotu przesłuchań prowadzonych przez Komisję, ponieważ tylko przesłuchania mające na celu zebranie informacji związanych z przedmiotem dochodzenia prowadzonego przez Komisję wchodzą w zakres stosowania art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, a zatem w zakres obowiązku rejestrowania.
91      Wyjaśniwszy powyższe, należy stwierdzić, że żadne ze sformułowań użytych w art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 i w art. 3 rozporządzenia nr 773/2004 nie wskazuje na to, aby zastosowanie tego obowiązku rejestrowania zależało od tego, czy przesłuchanie przeprowadzone przez Komisję miało miejsce przed formalnym wszczęciem dochodzenia w celu zebrania poszlak świadczących o naruszeniu, czy też po tym wszczęciu w celu zebrania dowodów naruszenia.
92      Przepisy te w żadnej mierze nie przewidują bowiem, że stosowanie obowiązku rejestrowania zależy od tego, czy informacje stanowiące przedmiot rejestrowania mogą być zakwalifikowane jako poszlaki lub dowody. Wręcz przeciwnie, z uwagi na ogólny charakter pojęcia „informacji” zawartego w art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 należy uznać, że przepis ten ma zastosowanie bez rozróżnienia do każdej z tych kategorii.
93      Prawdą jest, że nie należy mylić pojęć „poszlak” i „dowodów”, gdyż poszlaka nie może, ze swej istoty i w przeciwieństwie do dowodu, być wystarczająca do ustalenia danego faktu.
94      Kwalifikacja poszlak lub dowodów nie zależy jednak od konkretnego etapu postępowania, ale od wartości dowodowej danej informacji, ponieważ wystarczająco poważne i zbieżne poszlaki, składające się na „zbiór”, mogą same w sobie wykazywać naruszenie i zostać wykorzystane w ostatecznej decyzji Komisji przyjętej na podstawie art. 101 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 1 lipca 2010 r., Knauf Gips/Komisja, C‑407/08 P, EU:C:2010:389, pkt 47).
95      Dlatego też, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 141 opinii, obowiązek rejestrowania przesłuchań nie może zależeć od zakwalifikowania zebranych informacji jako poszlak lub dowodów, ponieważ wartość dowodowa tych informacji może zostać oceniona przez Komisję dopiero po zakończeniu owych przesłuchań, na kolejnych etapach postępowania.
96      Ponadto art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 ani art. 3 rozporządzenia nr 773/2004 nie przewidują również, by zastosowanie obowiązku rejestrowania zależało od etapu postępowania, na którym przeprowadzane są przesłuchania. Co prawda art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 stanowi, że przesłuchaniami, które opierają się na tym przepisie, są przesłuchania prowadzone w celu zebrania informacji odnoszących się do przedmiotu dochodzenia, co zakłada, że dochodzenie jest w toku, z przepisu tego nie wynika jednak, że przesłuchania te powinny mieć miejsce po formalnym wszczęciu dochodzenia, zdefiniowanym przez Sąd w pkt 193 zaskarżonego wyroku jako moment, w którym Komisja przyjmuje środek wiążący się z postawieniem zarzutu popełnienia naruszenia.
97      W drugiej kolejności, w odniesieniu do kontekstu art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, należy, po pierwsze, zauważyć, że artykuł ten znajduje się w rozdziale V tego rozporządzenia, dotyczącym uprawnień dochodzeniowych Komisji. Stosowanie przepisów tego rozdziału nie musi być zaś uzależnione od przyjęcia przez tę instytucję środka wiążącego się z postawieniem zarzutu popełnienia naruszenia.
98      Tym samym zgodnie z art. 17 rzeczonego rozporządzenia Komisja może przeprowadzić dochodzenia sektorowe, które nie wymagają uprzedniego przyjęcia takich środków w odniesieniu do przedsiębiorstw.
99      Po drugie, należy zauważyć, że art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004, na podstawie którego „[p]rzed wszczęciem postępowań Komisja może wykonać swoje uprawnienia dochodzeniowe zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia [nr 1/2003]”, przemawia za wykładnią, zgodnie z którą przepisy dotyczące uprawnień dochodzeniowych Komisji wymienione w owym rozdziale – w tym w art. 19 – mogą być stosowane przed formalnym wszczęciem dochodzenia, w przeciwieństwie do tego, co wynika z pkt 193 zaskarżonego wyroku.
100    Prawdą jest, że w sprawach, w których wydano wyroki z dnia 15 października 2002 r., Limburgse Vinyl Maatschappij i in./Komisja (C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, od C‑250/99 P do C‑252/99 P i C‑254/99 P, EU:C:2002:582, pkt 182), a także z dnia 21 września 2006 r., Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Komisja (C‑105/04 P, EU:C:2006:592, pkt 38), przytoczone w pkt 194 zaskarżonego wyroku, Trybunał określił początek wstępnego dochodzenia prowadzonego przez Komisję w sprawach z zakresu konkurencji jako datę, w której instytucja ta, korzystając z przyznanych jej przez prawodawcę Unii uprawnień, przyjmuje środek wiążący się z postawieniem zarzutu popełnienia naruszenia i mający istotny wpływ na sytuację podejrzanych przedsiębiorstw.
101    Sprawy, w których wydano te wyroki, dotyczyły jednak określenia momentu rozpoczęcia postępowania administracyjnego w celu sprawdzenia przestrzegania przez Komisję zasady rozsądnego terminu. Sprawdzenie tego wymaga zaś zbadania, czy Komisja działała z należytą starannością od dnia, w którym poinformowała przedsiębiorstwo podejrzewane o naruszenie prawa konkurencji Unii o istnieniu dochodzenia.
102    Daty tej nie można jednak brać pod uwagę do celów ustalenia, od którego momentu Komisja jest zobowiązana do przestrzegania obowiązku rejestrowania przesłuchań wynikającego z art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 rozporządzenia nr 773/2004. Jak wskazał rzecznik generalny w pkt 150 opinii, przedsiębiorstwo może bowiem być wskazane w oświadczeniach osób trzecich zebranych podczas takich przesłuchań, nie będąc ich świadomym. Dlatego też uwzględnienie rzeczonej daty oznaczałoby odroczenie stosowania obowiązku rejestrowania i związanych z nim gwarancji proceduralnych przewidzianych w tych przepisach na korzyść przesłuchiwanych osób trzecich i podejrzanego przedsiębiorstwa do czasu przyjęcia przez Komisję środka informującego to przedsiębiorstwo o istnieniu podejrzeń wobec niego. W wyniku tego odroczenia przesłuchania osób trzecich przeprowadzone przed przyjęciem takiego środka byłyby wyłączone z zakresu obowiązku rejestrowania przesłuchań i mających do nich zastosowanie gwarancji proceduralnych.
103    W trzeciej i ostatniej kolejności, w odniesieniu do celu rozporządzenia nr 1/2003, z motywu 25 tego rozporządzenia wynika, że wykrycie naruszeń reguł konkurencji staje się coraz trudniejsze, dlatego art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 ma na celu uzupełnienie uprawnień dochodzeniowych Komisji, pozwalając jej w szczególności na przesłuchiwanie wszelkich osób, które mogą posiadać użyteczne informacje, i rejestrowanie złożonych oświadczeń (zob. podobnie wyrok z dnia 6 września 2017 r., Intel/Komisja, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, pkt 85). Wyrażenie „wykrycia naruszeń” zawarte w owym motywie przemawia za wykładnią, zgodnie z którą przesłuchania prowadzone przez Komisję na etapie wstępnym w celu zebrania poszlak dotyczących przedmiotu dochodzenia również wchodzą w zakres stosowania art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003.
104    Ponadto należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004 Komisja ma możliwość rejestrowania przesłuchań w dowolnej formie. Komisja nie może zatem zasadnie twierdzić, że nałożenie na nią obowiązku rejestrowania uniemożliwiłoby jej gromadzenie i wykorzystywanie poszlak, gdy te mogą być przekazane jedynie ustnie, oraz zagroziłoby skuteczności dochodzeń poprzez opóźnienie terminu kontroli. Podobnie Komisja nie może twierdzić, że taki obowiązek ma skutek odstraszający, ponieważ ma ona możliwość ochrony tożsamości osób przesłuchiwanych.
105    W tych okolicznościach należy uznać, iż Sąd naruszył prawo, stwierdzając w pkt 193 zaskarżonego wyroku, że należy wyłączyć z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1/2003 przesłuchania, w trakcie których zebrano poszlaki, które następnie stały się podstawą decyzji nakazującej przeprowadzenie kontroli przedsiębiorstwa, z tego względu, że żadne dochodzenie w rozumieniu rozdziału V tego rozporządzenia nie było wówczas wszczęte, ponieważ Komisja nie przyjęła – wobec tego przedsiębiorstwa – żadnego środka wiążącego się z postawieniem zarzutu popełnienia naruszenia. W celu ustalenia, czy przesłuchania te mieszczą się w tym zakresie stosowania, Sąd powinien był zbadać, czy miały one na celu zebranie informacji dotyczących przedmiotu dochodzenia, biorąc pod uwagę ich treść i kontekst.
106    W niniejszej sprawie, jak wynika z pkt 205 i 206 zaskarżonego wyroku, Sąd uznał, że poszlak uzyskanych w wyniku rozmów z dostawcami nie można odrzucić jako obarczonych uchybieniem formalnym z powodu niedochowania obowiązku rejestrowania przewidzianego w art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 i w art. 3 rozporządzenia nr 773/2004 w szczególności dlatego, że rozmowy te miały miejsce przed wszczęciem dochodzenia na podstawie rozporządzenia nr 1/2003 i nie wiązały się z postawieniem wnoszącym odwołanie, a tym bardziej dostawcom, jakiegokolwiek zarzutu popełnienia naruszenia.
107    Jak zauważył zaś rzecznik generalny w pkt 155 opinii, w tym względzie wystarczy wskazać, że gdy Komisja przeprowadza rozmowy, których przedmiot jest z góry określony, a otwarcie deklarowanym celem jest uzyskanie informacji na temat funkcjonowania danego rynku i zachowania uczestników tego rynku w celu wykrycia ewentualnych zachowań noszących znamiona naruszenia lub utwierdzenie się w podejrzeniach co do istnienia takich zachowań, Komisja wykonuje swoje uprawnienia do przyjmowania oświadczeń na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 1/2003.
108    W konsekwencji rozmowy z dostawcami wchodziły w zakres art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, a Komisja była zobowiązana do rejestrowania tych oświadczeń, zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 773/2004.
109    Wynika z tego, iż Sąd naruszył prawo, stwierdzając w pkt 206 zaskarżonego wyroku, że obowiązek rejestrowania przewidziany w art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 i art. 3 rozporządzenia nr 773/2004 nie miał zastosowania do rozmów z dostawcami oraz że poszlaki uzyskane w wyniku tych rozmów nie były obarczone uchybieniem formalnym.
110    Z wszystkich powyższych rozważań wynika, że trzy części zarzutu trzeciego są zasadne oraz że w konsekwencji należy uwzględnić odwołanie i uchylić pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd oddalił skargę na sporne decyzje w pozostałym zakresie, bez konieczności orzekania w przedmiocie pozostałych zarzutów odwołania. W związku z tym należy również uchylić pkt 3 sentencji zaskarżonego wyroku, dotyczący kosztów.
W przedmiocie skargi wniesionej do Sądu
111    Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala.
112    Tak jest w niniejszym przypadku.
113    Należy zatem zbadać zarzut szczegółowy podniesiony przez wnoszące odwołanie przed Sądem w ramach ich zarzutu dotyczącego naruszenia prawa do nienaruszalności miru domowego, w którym twierdzą one w istocie, że poszlaki uzyskane w wyniku rozmów z dostawcami powinny zostać pominięte, ponieważ Komisja naruszyła art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 i art. 3 rozporządzenia nr 773/2004.
114    Na poparcie tego zarzutu szczegółowego wnoszące odwołanie podnoszą, że sprawozdania z rozmów z dostawcami nie stanowiły zarejestrowania w rozumieniu tych przepisów, ponieważ między innymi nie zostały przedstawione przesłuchiwanym osobom do zatwierdzenia.
115    Komisja twierdzi, że wypełniła swój obowiązek rejestrowania poprzez sporządzenie wyczerpujących sprawozdań, które wiernie odzwierciedlają treść oświadczeń dostawców, oraz poprzez umieszczenie ich w aktach pod oficjalnym numerem identyfikacyjnym. Tego rodzaju sprawozdania stanowią jedną z form rejestrowania, na którą pozwala Komisji art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004, podobnie jak nagranie dźwiękowe lub audiowizualne albo dosłowny zapis.
116    W tym względzie należy przypomnieć, że art. 3 ust. 3 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 773/2004, który uściśla, że „Komisja może rejestrować oświadczenia składane przez osoby przesłuchiwane w dowolnej formie”, oznacza, iż jeżeli Komisja postanowi za zgodą osoby przesłuchiwanej przeprowadzić przesłuchanie na podstawie art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, ma ona obowiązek zarejestrować to przesłuchanie w całości, bez uszczerbku dla możliwości wyboru Komisji co do sposobu rejestracji (wyrok z dnia 6 września 2017 r., Intel/Komisja, C‑413/14 P, EU:C:2017:632, pkt 90).
117    Ponadto z art. 3 ust. 3 zdania drugie i trzecie rozporządzenia nr 773/2004 wynika, że Komisja musi udostępnić przesłuchiwanej osobie kopię każdego zapisu do zatwierdzenia i tam gdzie to konieczne wyznaczyć termin, w którym osoba ta może się z skontaktować z Komisją w celu skorygowania oświadczenia.
118    W niniejszej sprawie Komisja nie twierdziła, a tym bardziej nie udowodniła, że udostępniła dostawcom do zatwierdzenia sporządzone przez siebie sprawozdania.
119    Tymczasem nałożony na Komisję obowiązek udostępnienia przesłuchiwanej osobie kopii zapisu do zatwierdzenia, ustanowiony w art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004, ma na celu w szczególności zapewnienie autentyczności oświadczeń złożonych przez przesłuchiwaną osobę poprzez zagwarantowanie, że oświadczenia te należy rzeczywiście jej przypisać oraz że ich treść wiernie i w pełni odzwierciedla owe oświadczenia, a nie ich interpretację dokonaną przez Komisję.
120    W związku z tym poszlakę wynikającą z oświadczenia przyjętego przez Komisję bez spełnienia tego wymogu nałożonego przez art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004 należy uznać za niedopuszczalną i w konsekwencji pominąć.
121    Tym samym tych mających charakter wyłącznie wewnętrzny sprawozdań nie można uznać za spełniające wymogi art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004, który ma zastosowanie do przesłuchań objętych zakresem art. 19 rozporządzenia nr 1/2003.
122    Ustalenia tego nie mogą podważyć pkt 65–69 wyroku z dnia 26 września 2018 r., Infineon Technologies/Komisja (C‑99/17 P, EU:C:2018:773).
123    Prawdą jest, że Trybunał orzekł, iż przewodnią zasadą prawa Unii jest zasada swobodnej oceny dowodów, z której wynika, że jedynym istotnym kryterium oceny wartości dowodowej przedstawionych zgodnie z prawem dowodów jest ich wiarygodność, a w konsekwencji wartość dowodową dowodu należy oceniać w sposób całościowy, tak że same nieuzasadnione wątpliwości co do autentyczności dowodu nie są wystarczające do podważenia jego wiarygodności (wyrok z dnia 26 września 2018 r., Infineon Technologies/Komisja, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, pkt  65–69).
124    Jednakże w sprawie, w której wydano ów wyrok, dowodem, którego autentyczność została zakwestionowana, była wewnętrzna wiadomość elektroniczna przedsiębiorstwa, a nie zapis oświadczenia przyjętego przez Komisję z naruszeniem art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004.
125    Nie można zatem powoływać się na zasadę swobodnej oceny dowodów w celu ominięcia zasad formalnych mających zastosowanie do rejestrowania oświadczeń przyjętych przez Komisję na podstawie art. 19 rozporządzenia nr 1/2003. W tym względzie należy zauważyć, że stwierdzenie nieprawidłowości w gromadzeniu poszlak, w świetle art. 19 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 773/2004, skutkuje niemożnością wykorzystania przez Komisję tych poszlak w dalszym postępowaniu (zob. analogicznie wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Deutsche Bahn i in./Komisja, C‑583/13 P, EU:C:2015:404, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
126    W niniejszym przypadku, ponieważ – jak zauważył rzecznik generalny w pkt 208 opinii – informacje uzyskane w wyniku rozmów z dostawcami stanowiły zasadniczą część poszlak, na których opierają się sporne decyzje, i są one obarczone uchybieniem formalnym ze względu na nieprzestrzeganie obowiązku rejestrowania przewidzianego w art. 3 rozporządzenia nr 773/2004, należy stwierdzić, że w dniu wydania spornych decyzji Komisja nie dysponowała wystarczająco poważnymi poszlakami, które miała prawo wykorzystać i które uzasadniałyby domniemania określone w art. 1 lit. a) tych decyzji. W świetle wszystkich powyższych rozważań należy stwierdzić nieważność rzeczonych decyzji w całości.
W przedmiocie kosztów
127    Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach.
128    Artykuł 138 § 1 tego regulaminu, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 rzeczonego regulaminu, stanowi, że kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ wnoszące odwołanie wniosły o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a instytucja ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją, poza jej własnymi kosztami, kosztami poniesionymi przez wnoszące odwołanie w ramach niniejszego postępowania odwoławczego. Ponadto, jako że stwierdzono nieważność spornych decyzji, Komisja pokryje całość kosztów poniesionych przez wnoszące odwołanie w postępowaniu w pierwszej instancji.
129    Zgodnie z art. 184 § 4 regulaminu postępowania przed Trybunałem interwenient w pierwszej instancji, który nie wniósł odwołania, nie może zostać obciążony kosztami w postępowaniu odwoławczym, chyba że brał udział w postępowaniu przed Trybunałem na etapie pisemnym lub ustnym. Jeżeli interwenient taki brał udział w postępowaniu, Trybunał może zdecydować, że pokryje on własne koszty. Ponieważ Rada, jako interwenient w pierwszej instancji, uczestniczyła zarówno w pisemnym, jak i ustnym etapie postępowania przed Trybunałem, należy postanowić, że pokryje ona własne koszty związane zarówno z postępowaniem odwoławczym, jak i z postępowaniem w pierwszej instancji.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)      Punkt 2 sentencji wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 5 października 2020 r., Les Mousquetaires i ITM Entreprises/Komisja (T‑255/17, EU:T:2020:460) zostaje uchylony w zakresie, w jakim Sąd oddalił w pozostałym zakresie skargę wniesioną przez wnoszące odwołanie (skarżące w pierwszej instancji) na decyzję Komisji C(2017) 1057 final z dnia 9 lutego 2017 r. nakazującą spółce Intermarché oraz wszystkim spółkom kontrolowanym przez nią bezpośrednio lub pośrednio poddanie się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (AT.40466 – Tute 1) i na decyzję Komisji C(2017) 1361 final z dnia 21 lutego 2017 r. nakazującą spółce Les Mousquetaires oraz wszystkim spółkom kontrolowanym przez nią bezpośrednio lub pośrednio poddanie się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (AT.40466 – Tute 1).
2)      Punkt 3 sentencji wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 5 października 2020 r., Les Mousquetaires i ITM Entreprises/Komisja (T‑255/17, EU:T:2020:460) zostaje uchylony w zakresie, w jakim Sąd orzekł w nim o kosztach.
3)      Stwierdza się nieważność decyzji Komisji C(2017) 1057 final z dnia 9 lutego 2017 r. nakazującej spółce Intermarché oraz wszystkim spółkom kontrolowanym przez nią bezpośrednio lub pośrednio poddanie się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (AT.40466 – Tute 1) i decyzji Komisji C(2017) 1361 final z dnia 21 lutego 2017 r. nakazującej spółce Les Mousquetaires oraz wszystkim spółkom kontrolowanym przez nią bezpośrednio lub pośrednio poddanie się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 (AT.40466 – Tute 1).
4)      Komisja Europejska pokrywa, poza własnymi kosztami, koszty poniesione przez Les Mousquetaires SAS i przez ITM Entreprises SAS, związane zarówno z postępowaniem w pierwszej instancji, jak i z postępowaniem odwoławczym.
5)      Rada Unii Europejskiej pokrywa własne koszty związane zarówno z postępowaniem w pierwszej instancji, jak i z postępowaniem odwoławczym.
Arabadjiev
Bay Larsen
Xuereb
Kumin
Ziemele
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 9 marca 2023 r.
Sekretarz
Prezes izby
A. Calot Escobar
A. Arabadjiev
*      Język postępowania: francuski.