62019CJ0591
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
10 ta’ Ġunju 2021 (
*1
)
“Appell – Servizz pubbliku – Investigazzjoni interna tal-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) – Trażmissjoni ta’ informazzjoni mill-OLAF lill‑awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali – Tressiq ta’ lment mill-Kummissjoni Ewropea – Kunċetti ta’ uffiċjal “riferit b’ismu” u “implikat personalment” – Assenza ta’ informazzjoni lill-persuna kkonċernata – Dritt tal-Kummissjoni li tressaq ilment quddiem l-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali qabel tmiem l‑investigazzjoni tal-OLAF – Rikors għad-danni”
Fil-Kawża C‑591/19 P,
li għandha bħala suġġett appell skont l-Artikolu 56 tal-Istatut tal-Qorti tal‑Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, imressaq fl‑1 ta’ Awwissu 2019,
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn B. Mongin u J. Baquero Cruz, bħala aġenti,
appellanti,
il-parti l-oħra fil-kawża li hija:
Fernando De Esteban Alonso, residenti f’Saint-Martin-de-Seignanx (Franza), irrappreżentat minn C. Huglo, avukat,
rikorrent fl-ewwel istanza,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn J.‑C. Bonichot (Relatur), President tal-Awla, L. Bay Larsen, C. Toader, M. Safjan u N. Jääskinen, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑27 ta’ Jannar 2021,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tal-appell tagħha, il-Kummissjoni Ewropea qiegħda titlob l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal‑11 ta’ Ġunju 2019, De Esteban Alonso vs Il-Kummissjoni (T‑138/18, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2019:398), li permezz tagħha dik l-istess qorti kkundannat lill-Kummissjoni tħallas lil Fernando De Esteban Alonso s-somma ta’ EUR 62000 bħala kumpens għad-dannu morali li allega li ġarrab minħabba aġir illegali tal-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) u tal-Kummissjoni.
Il-kuntest ġuridiku
2
L-OLAF, stabbilit bid-Deċiżjoni 1999/352/KE, KEFA, Euratom tal-Kummissjoni tat‑28 ta’ April 1999 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 110), huwa responsabbli, b’mod partikolari, bis-saħħa tal-Artikolu 2 ta’ din id-deċiżjoni, li jwettaq, fi ħdan l-istituzzjonijiet, investigazzjonijiet amministrattivi maħsuba sabiex jiġġieled kontra l-frodi, il-korruzzjoni u kull attività illegali oħra li tikkawża preġudizzju għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea u jinvestiga l-fatti serji, relatati mal-eżerċizzju ta’ attivitajiet professjonali, li jistgħu jikkostitwixxu ksur tal-obbligi tal-uffiċjali u membri tal-persunal tal-Unjoni li jistgħu jwasslu għal proċeduri dixxiplinari u, jekk ikun il-każ, għal proċeduri kriminali.
Ir-Regolament (KE) Nru 1073/1999
3
Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1073/1999 (KE) tal‑25 ta’ Mejju 1999 dwar investigazzjonijiet immexxija mill-Uffiċċju Ewropew ta’ Kontra l-Frodi (OLAF) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 91), jirregola l-ispezzjonijiet, il-kontrolli u l-miżuri l-oħra meħuda mill-membri tal-persunal tal-OLAF fil-qadi ta’ dmirijiethom. L-investigazzjonijiet imwettqa mill-OLAF jikkonsistu f’investigazzjonijiet “esterni”, jiġifieri barra mill-istituzzjonijiet tal-Komunità, u f’investigazzjonijiet “interni”, jiġifieri fi ħdan dawn l-istituzzjonijiet. Dan ir-regolament, applikabbli ratione termporis għall-fatti tal-każ, tħassar u ġie ssostitwit mir-Regolament (UE, Euratom) Nru 883/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Settembru 2013 dwar investigazzjonijiet immexxija mill-OLAF (ĠU 2013, L 248, p. 1).
4
Il-premessa 10 tar-Regolament Nru 1073/1999 tiddisponi:
“Billi dawn l-investigazzjonijiet għandhom jitmexxew skond it-Trattat u partikolarment skond il-Protokoll dwar il-privileġġi u immunitajiet tal-Komunitajiet Ewropej, waqt li jirrispettaw ir-Regolamenti tal-Persunal ta’ uffiċjali u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg ta’ impjegati oħra […] u b’rispett sħiħ għad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, b’mod partikolari l-prinċipju ta’ l-imparzjalità, għad-dritt tal-persuni iinvoluti li jesprimu ruħhom dwar il-fatti li jikkonċernawhom u għall-prinċipju li l-konklużjonijiet ta’ investigazzjoni jistgħu jkunu bażati biss fuq elementi li għandhom valur bħala xiehda; Billi għal dak il-għan l-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji għandhom jistipulaw it-termini u l-kondizzjonijiet li taħthom isiru dawk l-investigazzjonijiet interni; Billi konsegwentement ir-Regolamenti tal-Persunal għandhom jiġu emendati sabiex jistipulaw id-drittijiet u l-obbligi ta’ uffiċjali u impjegati oħra fir-rigward ta’ investigazzjonijiet interni”.
5
L-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Investigazzjonijiet interni”, kien jipprevedi:
“1.   Fl-oqsma li għalihom issir referenza f’Artikolu 1, l-[OLAF] għandu jwettaq investigazzjonijiet amministrattivi fi ħdan istituzzjonijiet, korpi, uffiċċji u aġenziji […]
Dawn l-investigazzjonijiet interni għandhom jitwettqu bla ħsara għar-regoli tat-Trattati, partikolarment il-Protokoll dwar privileġġi u immunitajiet tal-Komunitajiet Ewropej, u b’attenzjoni xierqa għar-Regolamenti tal-Persunal taħt il-kondizzjonijiet u skond il-proċeduri stabbiliti minn dan ir-Regolament u d-deċiżjonijiet adottati minn kull istituzzjoni, korp, uffiċċju u aġenzija. L-istituzzjonijiet għandhom jikkonsultaw lil xulxin dwar ir-regoli li għandhom jiġu stabbiliti minn dawk id-deċiżjonijiet.
[…]
5.   Meta l-investigazzjonijiet jisvelaw li xi membru, maniġer, uffiċjal jew impjegat ieħor jista’ jkun personalment iinvolut, l-istituzzjoni, korp, uffiċċju jew aġenzija ta’ min ikun għandhom jipu infurmati.
F’każijiet li jkunu jeħtieġu segretezza assoluta għall-iskopijiet ta’ l-investigazzjoni jew li jkunu jeħtieġu rikors għal mezzi ta’ investigazzjoni li jaqgħu taħt il-kompetenza ta’ awtorità ġudizzjarja nazzjonali, l-għoti ta’ dik l-informazzjoni jista’ jiġi differit.
[…]”
6
L-Artikolu 9 tal-imsemmi regolament, intitolat “Ir-rapport ta’ l-investigazzjoni u l-azzjoni meħuda wara l-investigazzjonijiet”, kien jistipula:
“1.   Malli titlesta investigazzjoni mwettqa mill-[OLAF], dan ta’ l-aħħar għandu jħejji rapport, taħt l-awtorità tad-Direttur, li jispeċifika l-fatti stabbiliti, it-telf finanzjarju, jekk ikun hemm, u s-sejbiet ta’ l-investigazzjoni, inklużi r-rakkomandazzjonijiet tad-Direttur ta’ l-[OLAF] dwar l-azzjoni li għandha tittieħed.
2.   Meta jiġu mħejjija dawn ir-rapporti, għandhom jiġu meqjusa r-rekwiżiti proċedurali stabbiliti fil-liġi nazzjonali ta’ l-Istat Membru iinvolut. Ir-rapporti preparati fuq dik il-bażi għandhom jikkostitwixxu prova ammissibbli fi proċedimenti amministrattivi jew ġudizzjarji ta’ l-Istat Membru li fih l-użu tagħhom jirriżulta li huwa meħtieġ, bl-istess mod u taħt l-istess kondizzjonijiet bħar-rapporti amministrattivi mħejjija minn spetturi amministrattivi nazzjonali. Għandhom ikunu soġġetti għall-istess regoli ta’ valutazzjoni bħal dawk applikabbli għar-rapporti amministrattivi mħejjija minn spetturi amministrattivi nazzjonali u huma ta’ valur identiku għal dawk ir-rapporti.
3.   Rapporti magħmula wara investigazzjoni esterna u kull dokument relatat li jkun utli għandhom jintbagħtu lill-awtoritajiet kompetenti ta’ l-Istati Membri in kwistjoni skond ir-regoli li għandhom x’jaqsmu ma’ investigazzjonijiet esterni.
4.   Rapporti mħejjija wara investigazzjoni interna u kull dokument relatat li jkun utli għandhom jintbagħtu lill-istituzzjoni, korp, uffiċċju jew aġenzija iinvoluta. L-istituzzjoni, korp, uffiċċju jew aġenzija għandhom jieħdu dik l-azzjoni, partikolarment dixxiplinarja jew legali, fuq il-bażi ta’ l-investigazzjonijiet interni, skond ir-riżultati ta’ dawk l-investigazzjonijiet, u għandha tirraporta dwarha lid-Direttur tal-[OLAF] fit-terminu ta’ żmien minnu stipulat fis-sejbiet tar-rapport tiegħu.”
7
L-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1073/1999, intitolat “Informazzjoni mibgħuta mill-[OLAF]”, jiddisponi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 8, 9 u 11 ta’ dan ir-Regolament u għad-dispożizzjonijiet tar-Regolament tal-Kunsill (Euratom, KE) Nru 2185/96 [tal-11 ta’ Novembru 1996 dwar il-verifiki u l-ispezzjonijiet fuq il-post imwettqa mill-Kummissjoni għall-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea kontra l-frodi u irregolarijiet oħra (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 303)], l-[OLAF] jista’ f’kull ħin jibgħat lill-awtoritajiet kompetenti ta’ l-Istati Membri konċernati informazzjoni miksuba waqt investigazzjonijiet esterni.
2.   Mingħajr preġudizzju għal Artikoli 8, 9 u 11 ta’ dan ir-Regolament, id-Direttur ta’ l-[OLAF] għandu jibgħat lill-awtoritajiet ġudizzjarji ta’ l-Istat Membru iinvolut l-informazzjoni miksuba mill-[OLAF] waqt investigazzjonijiet interni fi kwistjonijiet li jistgħu jwasslu għal proċeduri kriminali. Bla ħsara għar-rekwiżiti ta’ l-investigazzjoni, huwa għandu fl-istess ħin jinforma lill-Istat Membru involut.
3.   Mingħajr preġudizzju għal Artikoli 8 u 9 ta’ dan ir-Regolament, l-[OLAF] jista’ f’kull ħin jibgħat lill-istituzzjoni, korp, uffiċċju jew aġenzija iinvoluti l-informazzjoni miksuba waqt l-investigazzjonijiet interni.”
Id-Deċiżjoni 1999/396/KE/KEFA/Euratom
8
Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 1999/396/KE, KEFA, Euratom tat‑2 ta’ Ġunju 1999 dwar it-termini u l-kundizzjonijiet għall-investigazzjonijiet interni rigward il-prevenzjoni ta’ frodi, korruzzjoni u kull xorta ta’ attività illegali li hija ta’ ħsara lejn l-interess tal-Komunitajiet (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 3, p. 118) tipprevedi, fl-Artikolu 4, intitolat “Notifika lill-parti interessata [kkonċernata]”:
“Fejn l-implikazzjonijiet possibbli ta’ Membru, uffiċjal jew impjegat tal-Kummissjoni isiru evidenti, il-parti interressata [kkonċernata] għandha tkun informata malajr, basta dan ma jkunx ta’ ħsara għall-investigazzjnijiet. Għal kull fini, konkluzjonijiet li jirreferu bl-isem dwar xi Membru, uffiċjal jew impjegat tal-Kummissjoni ma jistgħux jiġu magħmula ġaladarba l-investigazzjoni tkun għal kollox lesta mingħajr mal-parti interessata [kkonċernata] kienet setgħat tagħti l-opinjonijiet tagħha dwarhu.
F’każijiet li jinħtieġu li tinżamm is-segretezza assoluta għal fini ta’ l-investigazzjonijiet u li jkollhom il-ħtieġa ta’ proċeduri invetigativi li jaqgħu fil-jurisdizzjoni ta’ l-awtorità ġudizzjarja nazzjonali, l-obbligazzjoni li tistieden lill-membru, l-uffiċjal u l-impjegat tal-Kummissjoni biex jagħtu il-fehmiet tagħhom tista titħalla biex dawn jiġu deċiżi flimkien ma’ l-President tal-Kummissjoni jew mas-Segretarju Ġenerali tagħha rispettivament.”
Il-fatti li wasslu għall-kawża
9
F. De Esteban Alonso huwa ex uffiċjal tal-Kummissjoni, irtirat mill‑1 ta’ Awwissu 2016, li b’mod partikolari wettaq il-funzjonijiet ta’ Direttur tal-Informatika, tal-Pubblikazzjonijiet u tar-Relazzjonijiet Esterni mal-Uffiċċju tal-Istatistika tal-Unjoni Ewropea (Eurostat), mill‑1 ta’ Jannar 1993 sal‑31 ta’ Jannar 1997, qabel ma nħatar sabiex iwettaq funzjonijiet oħra fi ħdan il-Kummissjoni.
10
Sabiex jiżgura t-tixrid tal-istatistika, l-Eurostat kien juża l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej (OPOCE). Matul l-1996, dan l-uffiċċju kien stabbilixxa network ta’ punti ta’ bejgħ imsejħa “datashops”. Ir-relazzjonijiet bejn l-Eurostat, l-OPOCE u kull datashop kienu organizzati abbażi ta’ ftehimiet finanzjarji. Awditu intern tal-Eurostat imwettaq f’Settembru 1999 wera irregolaritajiet fil-ġestjoni finanzjarja tal-kuntratti u qanqal suspetti li kien hemm miżapproprjazzjoni ta’ fondi. Wara li ġie adit fis‑17 ta’ Marzu 2000, l-OLAF fetaħ diversi investigazzjonijiet.
11
Fil-qafas ta’ waħda minn dawn l-investigazzjonijiet, li kienet tirrigwarda l-każ “Eurostat-Datashop-Planistat”, id-Direttur Ġenerali tal-OLAF, f’nota tad‑19 ta’ Marzu 2003, bagħat lill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi informazzjoni dwar fatti li setgħu jwasslu għal proċeduri kriminali (iktar ’il quddiem in-“nota tad‑19 ta’ Marzu 2003”). Kienu msemmija fiha biss Yves Franchet u Daniel Byk, rispettivament Direttur Ġenerali u Kap ta’ Diviżjoni fl-Eurostat f’dik id-data l-istess bħal fiż-żmien meta seħħew il-fatti inkwistjoni.
12
Fl‑4 ta’ April 2003, il-Prosekutur tar-Repubblika tat-tribunal de grande instance de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza) fetaħ fajl ta’ investigazzjoni minħabba riċettazzjoni u kompliċità f’abbuż ta’ fiduċja. Lejlet, id-Direttur Ġenerali tal-OLAF bagħat nota sommarja għall-attenzjoni tas-Segretarju Ġenerali tal-Kummissjoni, fuq l-investigazzjonijiet li kienu għaddejjin dwar l-Eurostat. Fl‑10 ta’ Lulju 2003, il-Kummissjoni ressqet ilment “kontra X” quddiem l-imsemmi Prosekutur tar-Repubblika, filwaqt li kkostitwixxiet ruħha parti ċivili.
13
Fil‑25 ta’ Settembru 2003, l-OLAF ippreżenta r-rapport finali tiegħu fil-każ “Eurostat-Datashop-Planistat”, li ntbagħat lill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi. F. De Esteban Alonso lanqas ma kien riferit fih.
14
Fid‑29 ta’ Jannar 2004, bħala risposta għal talba tal-Prosekutur, il-Kummissjoni awtorizzat it-tneħħija tal-immunità ta’ F. Esteban Alonso, skont l-Artikolu 17(2) tal-Protokoll dwar il-Privileġġi u l-Immunitajiet. Huwa ma ġiex informat dwar dan.
15
Fid‑9 ta’ Settembru 2008, fi tmiem is-smigħ tiegħu bħala xhud mill-pulizija, l-individwu kkonċernat tqiegħed taħt detenzjoni u l-għada tqiegħed taħt investigazzjoni formali fuq abbuż ta’ fiduċja.
16
Fid‑9 ta’ Settembru 2013, il-qorti istruttorja fi ħdan it-tribunal de grande instance de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi) tat digriet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni (iktar ’il quddiem id-“digriet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni”) fil-konfront tal-persuni li tqiegħdu taħt investigazzjoni formali kollha, fosthom F. De Esteban Alonso. L-appell ippreżentat kontra dan id-digriet mill-Kummissjoni ġie miċħud mill-cour d’appel de Paris (France) (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza) permezz ta’ sentenza tat‑23 ta’ Ġunju 2014. Il-Cour de cassation (France) (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza) ċaħdet l-appell ippreżentat mill-Kummissjoni kontra din id-deċiżjoni tal-aħħar, permezz ta’ sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2016.
17
Fil‑15 ta’ Settembru 2008, u sussegwentement fit‑12 ta’ Diċembru 2013, F. De Esteban Alonso ressaq talbiet għal assistenza, ibbażati fuq l-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal tal-Unjoni (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti tal-Persunal”), li ġew irrifjutati mill-Kummissjoni. Il-persuna kkonċernata ppreżentat rikors kontra t-tieni rifjut, li ġie miċħud mit-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-Unjoni Ewropea permezz tad-digriet tal‑15 ta’ Lulju 2015, De Esteban Alonso vs Il-Kummissjoni (F‑35/15, EU:F:2015:87), li l-Qorti Ġenerali kkonfermat fl-appell permezz tas-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2016, De Esteban Alonso vs Il-Kummissjoni (T‑557/15 P, mhux ippubblikata, EU:T:2016:456).
18
Fit‑22 ta’ Diċembru 2016, F. De Esteban Alonso ressaq talba għall-kumpens tad-danni mġarrba minħabba l-aġir tal-OLAF u tal-Kummissjoni, abbażi tal-Artikolu 90(1) tar-Regolamenti tal-Persunal. Peress li l-Awtorità tal-Ħatra ċaħdet din it-talba bħala infondata, ir-rikorrent ressaq ilment kontra d-deċiżjoni ta’ ċaħda. Permezz ta’ deċiżjoni tad‑29 ta’ Novembru 2017, l-imsemmija awtorità ċaħdet dan l-ilment.
Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
19
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit-28 ta’ Frar 2018, F. De Esteban Alonso ppreżenta rikors ibbażat fuq l-Artikolu 270 TFUE u intiż sabiex jikseb kumpens għad-danni morali, fiżiċi u materjali allegatament imġarrba minnu minħabba żbalji mwettqa mill-OLAF u mill-Kummissjoni, minħabba l-fatt li, minn naħa waħda, huwa ma kienx instema’ qabel it-trażmissjoni lill-awtoritajiet Franċiżi tal-provi miġbura kontrih u, min-naħa l-oħra, li l-Kummissjoni kompliet bil-proċeduri kriminali tagħha kontrih b’mod mhux iġġustifikat. Dawn id-danni kien stmati mill-persuna kkonċernata għas-somma ta’ EUR 1 102 291.68.
20
Permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li t-tliet kundizzjonijiet li fuqhom hija bbażata r-responsabbiltà tal-Unjoni, jiġifieri l-illegalità tal-aġir allegat fil-konfront tal-istituzzjonijiet, ir-realtà tad-dannu u l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn dan l-aġir u d-dannu invokat kienu ssodisfatti sa fejn jikkonċernaw parti mid-dannu morali. Konsegwentement, hija laqgħet parzjalment it-talba mressqa mill-persuna kkonċernata abbażi ta’ dan il-kap tad-dannu u kkundannat lill-Kummissjoni tħallasha s-somma ta’ EUR 62000.
21
F’dak li jikkonċerna n-natura illegali tal-aġir tal-OLAF u tal-Kummissjoni, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat, fl-ewwel lok, li l-OLAF kiser l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 1999/396 u d-drittijiet tad-difiża tar-rikorrent waqt it-trażmissjoni tal-fajl “Eurostat-Datashop-Planistat” lill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi jew, tal-anqas, ma osservax l-obbligu tiegħu li jinforma lil F. De Esteban Alonso skont din id-dispożizzjoni. Minħabba l-funzjonijiet li kien iwettaq fiż-żmien meta seħħew il-fatti, il-persuna kkonċernata kellha tiġi “assimilata” mal-persuni “riferiti b’isimhom” fil-konklużjonijiet misluta fi tmiem l-investigazzjoni mmexxija mill-OLAF skont it-tieni sentenza tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 1999/396, jew, fi kwalunkwe każ, kellu jiġi kkunsidrat bħala persuna implikata personalment fil-fatti li wasslu għal din l-investigazzjoni u, minħabba dan, informat malajr, skont l-ewwel sentenza tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni. Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li l-Kummissjoni kisret l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999, billi ppreżentat ilment u kkostitwixxiet ruħha parti ċivili quddiem il-qrati Franċiżi qabel ma ħareġ ir-rapport finali tal-OLAF, mingħajr ma kellha provi suffiċjenti u konklużivi kontra r-rikorrent.
22
Għal dak li jikkonċerna d-dannu morali mġarrab minn F. De Esteban Alonso u r-rabta kawżali bejn l-illegalitajiet imsemmija iktar ’il fuq u dan id-dannu, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fl-ewwel lok, li l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq mill-Kummissjoni quddiem l-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi qabel ma ngħalqet l-investigazzjoni tal-OLAF kien ippreġudika l-unur u r-reputazzjoni professjonali tal-persuna kkonċernata. Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li t-trażmissjoni mill-OLAF tan-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 lill-imsemmija awtoritajiet mingħajr ma kien instema’ F. De Esteban Alonso jew, tal-inqas, li kien ġie informat, kienet ikkawżat lil dan tal-aħħar dannu morali billi ċaħħditu mill-possibbiltà li jiddefendi ruħu u li jesprimi ruħu dwar il-fatti li mmotivaw il-proċeduri mressqa kontrih.
It-talbiet tal-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
23
Permezz tal-appell tagħha, il-Kummissjoni qiegħda titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja tannulla s-sentenza appellata, tiċħad ir-rikors ippreżentat fl-ewwel istanza minn F. De Esteban Alonso u tikkundanna lil dan tal-aħħar għall-ispejjeż kollha fiż-żewġ istanzi.
24
F. De Esteban Alonso qiegħed jitlob prinċipalment li l-appell jiġi miċħud u, f’każ ta’ annullament tas-sentenza appellata, li r-rikors tiegħu ppreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali jintlaqa’ fl-intier tiegħu. Barra minn hekk, huwa jitlob li l-Kummissjoni tiġi kkundannata għall-ispejjeż kollha.
Fuq l-appell
25
Insostenn tat-talbiet tagħha, il-Kummissjoni qiegħda tqajjem tliet aggravji.
Fuq l-ewwel aggravju
L-argumenti tal-partijiet
26
L-ewwel aggravju huwa bbażat fuq żball ta’ klassifikazzjoni ġuridika li wettqet il-Qorti Ġenerali meta ddeċidiet li F. De Esteban Alonso kellu jiġi assimilat mal-persuni riferiti b’isimhom fin-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 jew, tal-inqas, ikkunsidrat bħala implikat personalment fil-fatti allegati u informat, f’dan ir-rigward, bl-investigazzjonijiet li jistgħu jimplikawh, skont l-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 1999/396 tal-Kummissjoni. Il-Kummissjoni ssostni li huwa ma jaqa’ taħt l-ebda waħda minn dawn iż-żewġ kategoriji ta’ persuni.
27
Dik l-istituzzjoni ssostni li n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 ma semmietx lil F. De Esteban Alonso u li l-OLAF barra minn hekk ma kellux elementi, matul l-2003, li jippermettu li jiġi preżunt li l-persuna kkonċernata kienet implikata personalment. Fis-sentenza tagħha tat‑8 ta’ Lulju 2008, Franchet u Byk vs Il-Kummissjoni (T‑48/05, EU:T:2008:257), il-Qorti Ġenerali kkonkludiet li kien hemm l-obbligu li ż-żewġ uffiċjali kkonċernati f’dik il-kawża jiġu informati biss minħabba li n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 kienet tinkludi konklużjonijiet li jikkonċernawhom personalment. Dan huwa preċiżament dak li jiddistingwihom minn F. De Esteban Alonso, li ma ġiex riferit f’din in-nota.
28
Sabiex tkun tista’ tikkonkludi li F. De Esteban Alonso kellu madankollu jiġi assimilat ma’ persuna riferita b’isimha jew, għall-inqas, personalment implikata, rispettivament fil-punti 76 u 83 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq numru ta’ elementi mhux magħrufa mill-OLAF fid-data tat-trażmissjoni tan-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 u li jinsabu biss fid-digriet għaxar snin wara mill-qorti nazzjonali li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni. Issa, il-legalità ta’ att għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-elementi magħrufa mill-awtur tiegħu fid-data tal-adozzjoni tiegħu. Il-Qorti Ġenerali illegalment issostitwixxiet lill-istituzzjoni billi eżaminat il-legalità tal-aġir tal-Kummissjoni fid-dawl tal-fatti li din tal-aħħar ma kinitx taf bihom.
29
L-uniku fatt ċar u indiskutibbli, fid-data tat-trażmissjoni ta’ din in-nota, kien li F. De Esteban kien, minn Jannar 1993 sa Jannar 1997, Direttur fi ħdan l-Eurostat, f’pożizzjoni ġerarkika li kienet tpoġġih bejn żewġ uffiċjali ssuspettati. Skont il-Kummissjoni, dan il-fatt ma huwiex biżżejjed sabiex ikun jista’ jiġi kkunsidrat li “l-implikazzjoni personali [tal-persuna kkonċernata] kienet iktar probabbli”, skont il-kliem użat fil-punt 71 tas-sentenza appellata, u lanqas li kellu “jiġi ttrattat […] bħall-persuni msemmija fil-konklużjonijiet tal-OLAF”, kif indikat il-Qorti Ġenerali fil-punt 77 tal-istess sentenza. Dik il-qorti ħawdet il-persuni li x-xhieda tagħhom setgħet isservi għall-investigazzjoni u dawk li fuqhom kellhom suspetti suffiċjentement serji. Issa, dawn iż-żewġ kategoriji ta’ persuni jinsabu f’sitwazzjonijiet ġuridiċi differenti, b’mod partikolari fuq il-livell tal-garanziji proċedurali. Bl-istess mod, fid-data tat-trażmissjoni tal-imsemmija nota, l-OLAF ma kellux biżżejjed elementi sabiex ikun jista’ jikkunsidra lil F. De Esteban Alonso bħala “implikat personalment”. Il-“possibbiltà ta’ implikazzjoni personali” ma tistax tiġi dedotta mis-sempliċi konstatazzjoni li l-persuna kkonċernata kienet tokkupa funzjoni partikolari fi ħdan is-servizz ikkonċernat.
30
Skont F. De Esteban Alonso, għalkemm ma kienx “riferit b’ismu” fil-konklużjonijiet tar-rapport tal-OLAF, huwa xorta waħda kien “implikat personalment”. In-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 semmietu impliċitament, iżda neċessarjament, fid-dawl tal-kwalità tiegħu ta’ Direttur tal-Informatika, tal-Pubblikazzjonijiet u tar-Relazzjonijiet Esterni tal-Eurostat u ta’ superjur ġerarkiku ta’ D. Byk. Huwa għal din ir-raġuni li fajl tal-investigazzjoni li jikkonċernah infetaħ fl‑4 ta’ April 2013 wara t-trażmissjoni mill-OLAF lill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi ta’ din in-nota. Bl-istess mod, huwa kien tqiegħed taħt investigazzjoni formali abbażi tal-informazzjoni li tinsab fl-imsemmija nota. Kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni fl-appell tagħha, il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq elementi li jinsabu fl-istess nota u sempliċement ikkorroborati mid-digriet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni.
31
Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni ssostni li n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 ma tinkludi ebda riferiment impliċitu għal F. De Esteban Alonso. F’dik id-data, ebda relazzjoni, imqar remota, ma kienet ġiet stabbilita bejn il-persuna kkonċernata u s-suġġett tal-investigazzjoni.
32
F. De Esteban Alonso osserva, fil-kontroreplika tiegħu, li l-Kummissjoni kienet ħelsitu mid-dmir tiegħu ta’ kunfidenzjalità, mingħajr ma kien ġie informat, sa mid‑29 ta’ Jannar 2004, jiġifieri ħafna qabel ma ġie mistieden jippreżenta ruħu quddiem il-qorti istruttorja, u dan juri li l-Kummissjoni kienet kompletament konxja li kien ġie implikat ab initio permezz tan-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
33
Permezz tal-ewwel aggravju tagħha, il-Kummissjoni tikkritika lill-Qorti Ġenerali li wettqet żball ta’ klassifikazzjoni ġuridika tal-fatti meta kkunsidrat lil F. De Esteban Alonso bħala “riferit b’ismu”, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 1999/396, fin-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 jew, tal-inqas, bħala “implikat personalment”, fis-sens tal-istess dispożizzjoni, li wassal għall-obbligu tal-OLAF li jinformah bil-fatti li jistgħu jiġu attribwiti lilu.
34
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont din id-dispożizzjoni “[f]ejn l-implikazzjonijiet possibbli ta’ Membru, uffiċjal jew impjegat tal-Kummissjoni isiru evidenti, il-parti interressata għandha tkun informata malajr, basta dan ma jkunx ta’ ħsara għall-investigazzjonijiet”, u li “[g]ħal kull fini, konkluzjonijiet li jirreferu bl-isem dwar xi Membru, uffiċjal jew impjegat tal-Kummissjoni ma jistgħux jiġu magħmula ġaladarba l-investigazzjoni tkun għal kollox lesta mingħajr mal-parti interessata kienet setgħat tagħti l-opinjonijiet tagħha dwaru.”
35
Din id-dispożizzjoni tistabbilixxi distinzjoni bejn żewġ każijiet, li magħhom hija torbot konsegwenzi ġuridiċi differenti. Minn naħa, l-uffiċjal tal-Kummissjoni riferit b’ismu f’investigazzjoni tal-OLAF għandu jinstema’ qabel ma jinġibdu konklużjonijiet fir-rigward tiegħu fi tmiem l-investigazzjoni. Min-naħa l-oħra, l-uffiċjal tal-Kummissjoni implikat personalment għandu jiġi informat malajr meta dan ma jkunx ta’ riskju li jippreġudika l-investigazzjoni.
36
Fiż-żewġ każijiet, għandu jitqies li, fid-dawl tal-għan tad-Deċiżjoni 1999/396 dwar it-termini u l-kundizzjonijiet għall-investigazzjonijiet interni, uffiċjal tal-Kummissjoni jista’ jkun suġġett għall-kwalifiki msemmija fl-Artikolu 4 ta’ din id-deċiżjoni biss matul investigazzjoni tal-OLAF u, l-iktar tard, fi tmiemha.
37
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-assimilazzjoni ta’ F. De Esteban Alonso mal-persuni riferiti b’isimhom, għandu jiġi kkonstatat li dan tal-aħħar ma huwiex riferit fin-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003.
38
Barra minn hekk, huwa skont interpretazzjoni estensiva tal-kunċett ta’ persuna “riferita b’isimha” li l-Qorti Ġenerali rrikonoxxiet lill-persuna kkonċernata din il-kwalità. Skont il-punt 77 tas-sentenza kkontestata, tali assimilazzjoni hija ġġustifikata fid-dawl tal-funzjonijiet eżerċitati minn F. De Esteban Alonso fil-mument tal-fatti, li kienu jqegħduh ġerarkikament bejn is-superjur dirett tiegħu, Y. Franchet, Direttur fil-Eurostat, u s-subordinat tiegħu, D. Byk, Kap ta’ Diviżjoni, it-tnejn li huma riferiti fin-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003.
39
Madankollu, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 40 u 41 tal-konklużjonijiet tiegħu, aċċettazzjoni daqstant wiesgħa tal-kunċett ta’ uffiċjal “riferit b’ismu” twassal sabiex dan il-kunċett jiġi konfuż ma’ dak ta’ uffiċjal jew ta’ membru tal-persunal “personalment implikat” u jċaħħad minn kull utilità d-distinzjoni stabbilita bejn dawn iż-żewġ sitwazzjonijiet fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 1999/396. Konsegwentement, il-klassifikazzjoni ta’ F. De Esteban Alonso bħala uffiċjal “riferit b’ismu” hija bbażata fuq interpretazzjoni żbaljata ta’ din id-dispożizzjoni.
40
Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali wettqet, abbażi ta’ interpretazzjoni żbaljata tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 4 tad-Deċiżjoni 1999/396, żball fil-klassifikazzjoni ġuridika tal-fatti meta kkunsidrat li, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, F. De Esteban Alonso kien “riferit b’ismu” fin-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003.
41
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-klassifikazzjoni ta’ F. De Esteban Alonso bħala uffiċjal “[implikat] personalment fil-fatti fl-oriġini tal-kawża preżenti”, użata b’mod sussidjarju mill-Qorti Ġenerali fil-punt 83 tas-sentenza appellata, hemm lok li jsiru l-osservazzjonijiet li ġejjin.
42
Fid-dawl, kif jirriżulta mill-punt 36 ta’ din is-sentenza, tal-element ratione temporis marbut ma’ din il-klassifikazzjoni, il-Qorti Ġenerali ma setgħetx, kif issostni l-Kummissjoni, tibbaża ruħha fuq kunsiderazzjonijiet dedotti mid-digriet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni.
43
Issa, mill-konstatazzjonijiet ta’ fatt magħmula fil-punti 75 u 76 tas-sentenza appellata jirriżulta biss li min-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 u mir-rapport finali tal-OLAF jirriżulta li F. De Esteban Alonso kien jokkupa, fi ħdan l-Eurostat, pożizzjoni ġerarkika importanti u qrib ta’ żewġ persuni msemmija f’din in-nota u dan ir-rapport finali u li l-imsemmija nota kienet tirrigwarda “uffiċjali Komunitarji” implikati mingħajr ma identifikathom b’mod ċar. Għalkemm dawn l-elementi setgħu jagħtu lil wieħed x’jifhem li l-persuna kkonċernata setgħet tipprovdi informazzjoni utli fil-kuntest ta’ investigazzjoni kriminali, dawn ma kinux suffiċjenti, min-naħa l-oħra, sabiex din titqies bħala “implikata personalment”, jiġifieri, f’dan il-każ, bħala koawtur possibbli ta’ atti frawdolenti jew ta’ abbuż ta’ fiduċja li tagħhom il-Kummissjoni kienet issuspettata.
44
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li r-responsabbiltà personali ta’ F. De Esteban Alonso fil-fatti lmentati tirriżulta b’mod daqshekk ftit evidenti min-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 kif ukoll mir-rapport finali tal-OLAF li l-persuna kkonċernata kienet tqiegħdet taħt investigazzjoni formali mill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi biss fid‑9 ta’ Settembru 2008, u biss wara li nstemgħet bħala xhud. L-ilment kontra X b’kostituzzjoni parti ċivili mressaq mill-Kummissjoni fl‑10 ta’ Lulju 2003 ma huwiex tali li jikkontesta din l-evalwazzjoni, peress li dan ma kienx jirrigwarda personalment lill-persuna kkonċernata.
45
Minn dan isegwi li l-Qorti Ġenerali vvizzjat l-evalwazzjoni tagħha bit-tieni żball ta’ klassifikazzjoni ġuridika tal-fatti meta ddeċidiet li, fid-dawl tar-riżultati tal-investigazzjoni, F. De Esteban Alonso kellu jitqies bħala personalment implikat fil-fatti li kienu s-suġġett tal-investigazzjonijiet.
46
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-ewwel aggravju tal-appell għandu jintlaqa’.
Fuq it-tieni aggravju
L-argumenti tal-partijiet
47
It-tieni aggravju huwa bbażat fuq l-iżball ta’ liġi li allegatament wettqet il-Qorti Ġenerali meta kkunsidrat, fil-punti 97 sa 109 tas-sentenza appellata, li l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999 jipprekludi lill-Kummissjoni milli tressaq ilment, billi tikkostitwixxi ruħha parti ċivili, quddiem l-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali qabel ma jkun ġie ppreżentat ir-rapport finali tal-OLAF.
48
Fl-ewwel lok, l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999 jillimita ruħu li jipprevedi li l-istituzzjonijiet għandhom jieħdu dwar l-investigazzjonijiet “l-azzjoni, partikolarment dixxiplinarja jew legali, […] skond ir-riżultati ta’ dawk l-investigazzjonijiet”, u ma jipprekludix lill-Kummissjoni milli tmur quddiem il-qrati kriminali nazzjonali qabel l-għeluq tal-investigazzjoni tal-OLAF.
49
Fit-tieni lok, l-interpretazzjoni li tat il-Qorti Ġenerali twassal għas-sitwazzjoni paradossali u mhux prevista mit-testi, li tgħid li, fl-assenza ta’ investigazzjoni mill-OLAF pendenti, istituzzjoni tkun kompletament libera li tressaq ilment f’kull mument, filwaqt li hija titlef awtomatikament dan id-dritt mill-ftuħ ta’ investigazzjoni tal-OLAF u sa tmiem din l-investigazzjoni.
50
Fit-tielet lok, l-ilment ma għandu ebda natura definittiva u jista’ f’kull mument jiġi emendat.
51
Fir-raba’ lok, id-dritt tal-Kummissjoni li tressaq ilment b’kostituzzjoni parti ċivili jirriżulta direttament mid-dritt primarju, peress li huwa sanċit fl-Artikolu 335 TFUE, li jipprevedi li l-Unjoni, “rappreżentata mill-Kummissjoni”, “tippossjedi il-kapaċità ġuridika l-iktar wiesa’ mogħtija lil persuni ġuridiċi bil-liġijiet nazzjonali […] [u] b’mod partikolari […] tkun parti fi proċeduri legali”. Din il-possibbiltà bl-ebda mod ma tista’ tiġi limitata minn att tad-dritt sekondarju. Għaldaqstant, il-Kummissjoni għandha tkun tista’ tressaq ilment f’kull mument, jekk hija tqis li dan ikun xieraq u jekk il-kundizzjonijiet previsti mid-dritt nazzjonali jkunu ssodisfatti.
52
Fil-ħames lok, fil-punt 100 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeduċiet b’mod żbaljat mill-Artikolu 25 tal-Anness IX tar-Regolamenti tal-Persunal li t-trażmissjoni ta’ informazzjoni lil awtorità ġudizzjarja li tippermetti l-ftuħ jew l-estensjoni ta’ proċeduri kriminali nazzjonali ma setgħetx isseħħ qabel l-għeluq tal-investigazzjoni tal-OLAF.
53
Fis-sitt lok, lil hinn mill-interpretazzjoni żbaljata tal-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999 adottata mill-Qorti Ġenerali, il-Kummissjoni tikkunsidra li ma teżisti ebda raġuni valida sabiex tiġi limitata l-fakultà tal-Kummissjoni li tressaq ilment quddiem il-qrati nazzjonali. L-ewwel, fid-dritt Franċiż, l-ilment ikun, minbarra l-każijiet fejn il-lanjant ikollu provi suffiċjenti sabiex iressaq direttament kawża quddiem il-qorti kriminali permezz ta’ ċitazzjoni diretta, l-uniku mezz, għal-lanjant, li jikseb kumpens. It-tieni, ilment, fid-dritt Franċiż, ma huwiex neċessarjament imressaq kontra persuni identifikati. Dan jista’ jitressaq kontra X, ħaġa li l-Kummissjoni ħadet preċiżament il-prekawzjoni li tagħmel f’dan il-każ. Fit-tielet lok, it-tressiq ta’ lment fil-bidu tal-investigazzjoni jista’ jkun neċessarju sabiex jiġu ssalvagwardjati d-drittijiet tal-Kummissjoni, indipendentement mir-riskji ta’ investigazzjoni amministrattiva li din l-istituzzjoni ma jkollhiex il-kontroll tagħha, b’mod partikolari fir-rigward tat-tul tagħha. L-interpretazzjoni li tat il-Qorti Ġenerali għandha prattikament il-konsegwenza li tittrasferixxi lill-OLAF is-setgħa li jitressaq ilment, ħaġa li l-leġiżlatur tal-Unjoni qatt ma ppreveda.
54
F. De Esteban Alonso jsostni li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fil-punti 123 sa 125 tas-sentenza tat‑8 ta’ Lulju 2008, Franchet u Byk vs Il-Kummissjoni (T‑48/05, EU:T:2008:257), li n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 kienet tikkonċerna investigazzjoni interna. Issa, huwa abbażi ta’ din in-nota li l-immunità tiegħu tneħħiet u li ssejjaħ bħala xhud fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ ittra rogatorja. Konsegwentement, skont dik is-sentenza u skont id-dispożizzjonijiet interni speċifiċi tal-OLAF, huwa kellu jiġi informat u jinstema’ dwar il-fatti li jikkonċernawh qabel it-trażmissjoni ta’ din in-nota lill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi.
55
Il-garanziji marbuta mal-proċeduri dixxiplinari għandhom neċessarjament japplikaw, a fortiori meta s-segwitu ta’ investigazzjoni interna jwassal sabiex awtorità ġudizzjarja nazzjonali tiġi adita. L-obbligu li wieħed jistenna l-konklużjonijiet tar-rapport ta’ investigazzjoni interna qabel ma tiġi adita l-qorti u dak li l-persuna suġġetta għal din l-investigazzjoni tkun tista’ tiġi informata bl-ilmenti li hija kkritikata għalihom huma garanziji proċedurali essenzjali għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u ma jċaħħdux lill-Kummissjoni mid-dritt tagħha għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Għaldaqstant, il-punt 109 tas-sentenza appellata ma huwiex ivvizzjat minn żball ta’ liġi.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
56
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999, “[r]apporti magħmula wara investigazzjonijiet interni u kull dokument relatat li jkun utli għandhom jintbagħtu lill-istituzzjoni, korp, uffiċċju jew aġenzija involuti. L-istituzzjoni, korp, uffiċċju jew aġenzija għandhom jieħdu dik l-azzjoni, partikolarment dixxiplinarja jew legali, fuq il-bażi ta’ l-investigazzjonijiet interni, skond ir-riżultati ta’ dawk l-investigazzjonijiet, u għandha tirraporta dwarha lid-Direttur [tal-OLAF] fit-terminu ta’ żmien minnu stipulat fis-sejbiet tar-rapport tiegħu.”
57
L-ewwel nett, għandu jiġi kkonstatat li, kif irrilevat il-Qorti Ġenerali fil-punt 100 tas-sentenza appellata, la d-dispożizzjoni ċċitata iktar ’il fuq u lanqas ebda dispożizzjoni oħra ma jipprojbixxu espressament lill-istituzzjoni kkonċernata milli tmur quddiem l-awtorità ġudizzjarja qabel tmiem l-investigazzjoni tal-OLAF, jekk hija tqis li għandha informazzjoni jew elementi li jistgħu jiġġustifikaw il-ftuħ ta’ investigazzjoni ġudizzjarja jew jikkostitwixxu provi utli għal tali investigazzjoni.
58
Sussegwentement, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 59 tal-konklużjonijiet tiegħu, tali projbizzjoni lanqas ma tista’ tiġi dedotta mill-kliem tal-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999. Din id-dispożizzjoni tipprevedi biss l-obbligu għall-istituzzjoni kkonċernata li tagħti segwitu lill-investigazzjonijiet interni tal-OLAF, b’mod partikolari dawk ġudizzjarji, li r-riżultati tagħhom jeħtiġuh u ma għandhiex l-għan li tillimita s-setgħa tal-Kummissjoni li tibda, qabel it-tmiem tal-investigazzjoni tal-OLAF, proċeduri ġudizzjarji jew li tipparteċipa, b’mod partikolari bħala parti ċivili, fi proċeduri ġudizzjarja.
59
Fl-aħħar nett, la l-fatt, anki jekk ikun stabbilit, li l-Kummissjoni ma setgħetx tiftaħ il-proċeduri dixxiplinari qabel ma l-investigazzjonijiet tal-OLAF ikunu ngħalqu, u lanqas l-Artikolu 25 tal-Anness IX tar-Regolamenti tal-Persunal, li jipprevedi li “[m]eta uffiċjal jitħarrek għal dawk l-istess atti, deċiżjoni finali tittieħed biss wara li sentenza finali tingħata mill-qorti li qed jisma’ l-kawża”, ma jikkonċernaw il-kwistjoni dwar jekk istituzzjoni bħalma hija l-Kummissjoni tistax tressaq ilment quddiem l-awtorità ġudizzjarja nazzjonali qabel tmiem l-investigazzjoni tal-OLAF. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali wettqet żball meta ħasbet li fihom setgħet issib argumenti favur l-interpretazzjoni tagħha tal-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999.
60
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kkunsidrat li l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999 jipprojbixxi lill-Kummissjoni milli tressaq ilment b’kostituzzjoni parti ċivili quddiem qorti nazzjonali, qabel l-għoti tar-rapport finali tal-OLAF.
61
Madankollu, għalkemm l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999 ma jillimitax id-dritt tal-Kummissjoni li tressaq ilment kontra wieħed mill-uffiċjali tagħha, din l-istituzzjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni d-dmir ta’ premura tagħha fir-rigward tiegħu. Dan id-dmir jirrifletti l-bilanċ tad-drittijiet u tal-obbligi reċiproċi li r-Regolamenti tal-Persunal ħolqu fir-relazzjonijiet bejn il-membri tal-persunal tas-servizz pubbliku u l-amministrazzjoni tagħhom. Flimkien mal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, dan jimplika b’mod partikolari li, meta tiddeċiedi dwar is-sitwazzjoni ta’ uffiċjal, l-awtorità tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi kollha li jistgħu jiddeterminaw id-deċiżjoni tagħha u li, b’hekk, hija tieħu inkunsiderazzjoni mhux biss l-interess tas-servizz, iżda wkoll dak tal-uffiċjal ikkonċernat (sentenzi tat‑23 ta’ Ottubru 1986, Schwiering vs Il-Qorti tal-Awdituri, 321/85, EU:C:1986:408, punt 18, u tal‑4 ta’ Frar 1987, Maurissen vs Il-Qorti tal-Awdituri, 417/85, EU:C:1987:61, punt 12).
62
Fid-dawl tad-dmir ta’ premura tagħha, meta tkun infetħet investigazzjoni tal-OLAF u tkun għadha għaddejja, il-Kummissjoni tista’ tressaq ilment b’mod partikolari kontra wieħed mill-uffiċjali tagħha mingħajr ma tirriskja li twettaq żball ta’ evalwazzjoni biss jekk ir-riżultati ta’ din l-investigazzjoni jkunu diġà suffiċjentement prevedibbli sabiex jiġu antiċipati u jekk l-involviment personali tal-imsemmi uffiċjal jkun jidher li ma tantx huwa dubjuż. F’dan il-każ, għandu madankollu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni ma tistax tinkorri tali kritika, peress li l-ilment b’kostituzzjoni parti ċivili li hija ressqet ma kienx jirrigwarda lil F. De Esteban Alonso, iżda kien dirett kontra X.
63
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li t-tieni aggravju għandu jintlaqa’ wkoll.
Fuq it-tielet aggravju
L-argumenti tal-partijiet
64
Permezz tat-tielet aggravju, imqajjem sussidjarjament, il-Kummissjoni ssostni li l-Qorti Ġenerali ma setgħetx tilqa’ r-rikors għad-danni ta’ F. De Esteban Alonso, fin-nuqqas ta’ rabta kawżali suffiċjentement diretta bejn l-aġir tal-istituzzjoni u d-dannu invokat.
65
Skont is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2006, Tillack vs Il-Kummissjoni (T‑193/04, EU:T:2006:292, punt 70), ir-rapporti finali tal-OLAF jikkostitwixxu biss rakkomandazzjonijiet jew opinjonijiet li ma għandhomx bħala effett li jorbtu lill-awtorità ġudizzjarja nazzjonali fir-rigward tas-segwitu li għandu jittieħed. Huma biss l-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali li għandhom jiddeċiedu dwar it-tip ta’ azzjoni li għandha tittieħed. Filwaqt li tirreferi għall-punti 122 sa 125 tal-istess sentenza, il-Kummissjoni ssostni li, għal din ir-raġuni, il-Qorti Ġenerali setgħet tiddeċiedi li rikorrent ma kienx stabbilixxa l-eżistenza ta’ rabta kawżali suffiċjentement diretta bejn it-trażmissjoni tal-informazzjoni lill-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali imwettqa mill-OLAF, skont l-Artikolu 10(2) tar-Regolament Nru 1073/1999, u d-dannu allegat. Dan ir-raġunament għandu japplika b’analoġija għall-ilment kontra X b’kostituzzjoni parti ċivili tal-Kummissjoni inkwistjoni f’din il-kawża.
66
Barra minn hekk, la n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 u lanqas ir-rapport finali tal-OLAF ma semmew lil F. De Esteban Alonso u lanqas ma ppermettew l-identifikazzjoni tiegħu bħala li pparteċipa fil-fatti allegati. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ressqet ilment kontra X, u mhux kontra l-persuna kkonċernata. Kien biss wara l-intervent tal-awtoritajiet nazzjonali u, preċiżament, id-deċiżjoni li jitqiegħed taħt investigazzjoni formali li F. De Esteban Alonso reġa’ sab ruħu direttament implikat. It-trażmissjoni tan-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 ma hijiex għalhekk il-kawża tas-“sentiment ta’ inġustizzja, ta’ impotenza u ta’ frustrazzjoni” li dwaru tilmenta l-persuna kkonċernata, kuntrarjament għal dak li huwa ddikjarat fil-punt 131 tas-sentenza appellata. Huwa wkoll żbaljat li, fil-punt 130 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti Ġenerali attribwixxiet lill-ilment tal-Kummissjoni, pjuttost milli lit-tqegħid ta’ F. De Esteban Alonso taħt investigazzjoni formali mill-awtoritajiet ġudizzjarji, il-preġudizzju għall-integrità u għar-reputazzjoni professjonali tal-persuna kkonċernata.
67
F. De Esteban Alonso jfakkar li d-dannu morali minħabba l-istat ta’ inċertezza u ta’ ansjetà ta’ membru tal-persunal, estiż indebitament b’deċiżjoni tal-Kummissjoni, diġà ġie aċċettat mill-ġurisprudenza. Fis-sentenza tagħha tat‑8 ta’ Lulju 2008, Franchet u Byk vs Il-Kummissjoni (T‑48/05, EU:T:2008:257), il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li r-rikorrenti kellu jkollhom sentimenti ta’ inġustizzja u ta’ frustrazzjoni u kienu ġarrbu preġudizzju għall-integrità u r-reputazzjoni professjonali tagħhom minħabba l-aġir illegali tal-OLAF u tal-Kummissjoni u kkundannat, konsegwentement, lill-Kummissjoni tikkumpensa dan id-dannu morali. F’dan il-każ, id-deċiżjoni li jinfetħu proċeduri ġudizzjarji minkejja li l-investigazzjoni interna mmexxija mill-OLAF kienet għadha ma ngħalqitx, imbagħad li jsir appell mid-digriet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni u li jkun ippreżentat appell fil-kassazzjoni, filwaqt li l-Kummissjoni ma kellhiex elementi ta’ informazzjoni suffiċjentement preċiżi u rilevanti, kienet neċessarjament tippreġudika serjament l-integrità u r-reputazzjoni professjonali tal-persuna kkonċernata.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
68
Skont it-tielet aggravju, il-Qorti Ġenerali allegatament wettqet żball ta’ liġi meta laqgħet ir-rikors għad-danni tar-rikorrent, meta ma kienx hemm rabta kawżali bejn, minn naħa, it-trażmissjoni tan-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 lill-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi u d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tressaq ilment “kontra X”, mingħajr ma informat lil F. De Esteban Alonso, u, min-naħa l-oħra, id-dannu morali invokat minn dan tal-aħħar.
69
Huwa minnu li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fil-punt 130 tas-sentenza appellata, li l-fatt li l-Kummissjoni ressqet ilment b’kostituzzjoni parti ċivili quddiem l-awtoritajiet ġudizzjarji Franċiżi, qabel ma ngħalqet l-investigazzjoni tal-OLAF, ikkawża lil F. De Esteban Alonso dannu għall-integrità u r-reputazzjoni professjonali tiegħu u li dan id-dannu kien jirriżulta direttament mill-aġir tal-Kummissjoni. Fil-punt segwenti tas-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-fatt li l-OLAF bagħat lill-imsemmija awtoritajiet ġudizzjarji n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 li timplika lill-persuna kkonċernata mingħajr ma nstemgħet jew, minn tal-inqas, ġiet informata, kien ikkawża lil din tal-aħħar dannu morali, li jirriżulta mill-fatt li hija la setgħet tiddefendi ruħha u lanqas tesprimi ruħha dwar il-fatti li mmotivaw il-proċeduri mressqa kontriha, u li dan id-dannu kien jirriżulta mill-aġir illegali tal-OLAF.
70
Madankollu, la l-preġudizzju għall-integrità u r-reputazzjoni professjonali ta’ F. De Esteban Alonso u lanqas is-sentiment ta’ inġustizzja, ta’ impotenza u ta’ frustrazzjoni li dan bata, skont il-punt 131 tas-sentenza appellata, li jirriżulta mill-fatt li ma setax jinstema’, ma huma l-konsegwenza diretta tal-aġir tal-OLAF jew tal-Kummissjoni. Fil-fatt, għandu jitfakkar li n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 la semmiet u lanqas ma kienet tippermetti li tiġi identifikata l-persuna kkonċernata u li l-ilment tal-Kummissjoni, minbarra li dan ma kienx indirizzat kontriha iżda kontra X, lanqas ma jsemmiha. Min-naħa l-oħra, kien it-tqegħid ta’ F. De Esteban Alonso taħt investigazzjoni formali, deċiż mill-awtoritajiet Franċiżi matul l-2008, u sussegwentement il-proċess tiegħu, li kkawżaw direttament id-danni invokati.
71
Minn dan isegwi li l-Qorti Ġenerali wettqet żball meta kkonstatat l-eżistenza ta’ rabta kawżali diretta bejn l-aġir tal-OLAF u tal-Kummissjoni matul l-2003 u d-dannu morali mġarrab mill-persuna kkonċernata.
72
Għaldaqstant, it-tielet aggravju għandu jintlaqa’ wkoll.
73
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li s-sentenza appellata għandha tiġi annullata.
Fuq ir-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali
74
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, din tal-aħħar, f’każ ta’ annullament tad-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali, tista’ tiddeċiedi definittivament il-kawża hija stess, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża.
75
F’dan il-każ, hemm lok għall-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi definittivament il-kawża, li hija fi stat li tiġi deċiża.
76
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-OLAF ma wettaqx illegalità meta ddeċieda li jibgħat lill-awtoritajiet ġudizzjarji nazzjonali n-nota tad‑19 ta’ Marzu 2003 u li l-Kummissjoni ma kisritx l-Artikolu 9(4) tar-Regolament Nru 1073/1999 meta ressqet ilment b’kostituzzjoni parti ċivili, fl‑10 ta’ Lulju ta’ wara, quddiem dawn l-awtoritajiet. Barra minn hekk, kif iddeċidiet il-Qorti Ġenerali, ir-rikorrent ma jurix suffiċjentement skont il-liġi li l-Kummissjoni wettqet żball meta kkontestat quddiem il-qrati kriminali Franċiżi, fl-appell u sussegwentement fil-kassazzjoni, id-digriet li ma hemmx lok li tingħata deċiżjoni.
77
Konsegwentement, l-ewwel kundizzjoni għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Unjoni, jiġifieri l-illegalità tal-aġir li bih huma kkritikati l-istituzzjonijiet, hija nieqsa. Għaldaqstant, l-appell jista’ biss jiġi miċħud, mingħajr ma jkun meħtieġ li jiġu eżaminati l-kundizzjonijiet l-oħra ta’ stabbiliment tar-responsabbiltà tal-Unjoni.
Fuq l-ispejjeż
78
Skont l-Artikolu 184(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta l-appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi l-kawża definittivament hija stess, hija tiddeċiedi dwar l-ispejjeż.
79
F’dan il-każ, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li r-rikorrent tqiegħed taħt investigazzjoni formali fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali mibdija mill-OLAF u mill-Kummissjoni, li damu tmien snin u li kkonkludew li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni kompleta. F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi stabbilit li kull parti għandha tbati l-ispejjeż tagħha, relatati kemm mal-proċeduri tal-ewwel istanza kif ukoll ma’ dawk tal-appell.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tal‑11 ta’ Ġunju 2019, De Esteban Alonso vs Il-Kummissjoni (T‑138/18, EU:T:2019:398), hija annullata.
2)
Ir-rikors fil-Kawża T‑138/18 huwa miċħud.
3)
Kull parti għandha tbati l-ispejjeż tagħha, relatati kemm mal-proċeduri tal-ewwel istanza kif ukoll ma’ dawk tal-appell.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.