Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT‑GENERAAL
D. SPIELMANN
van 16 oktober 2025 (1)
Zaak C‑484/24
NTH Haustechnik GmbH
tegen
EM
[verzoek van het Landesarbeitsgericht Niedersachsen (arbeidsrechter van de deelstaat Nedersaksen, Duitsland) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Bescherming van persoonsgegevens – Rechtmatigheid van de verwerking van gegevens in het kader van een arbeidsrechtelijke procedure – Door de werkgever verzamelde gegevens ten bewijze van een ernstige tekortkoming van de werknemer in de nakoming van zijn verplichtingen – Verwerking van onrechtmatig verkregen bewijs – Beginsel van de opslagbeperking – Procedurele autonomie van de lidstaten ”
Inleiding
1.        De prejudiciële vraag waarop deze conclusie zich, overeenkomstig het verzoek van het Hof, toespitst, betreft de uitlegging van artikel 5, lid 1, onder e), van verordening (EU) 2016/679(2). Het Hof wordt in wezen verzocht zich uit te spreken over de vraag of en in hoeverre persoonsgegevens die als bewijsmateriaal in een nationale gerechtelijke procedure worden gebruikt en die zijn verkregen door gebruik te maken van andere persoonsgegevens die oorspronkelijk zijn verzameld of bewaard in strijd met het beginsel van de opslagbeperking, door de nationale rechter op rechtmatige wijze kunnen worden verwerkt.
2.        Het verzoek om een prejudiciële beslissing is ingediend door het Landesarbeitsgericht
Niedersachsen (arbeidsrechter van de deelstaat Nedersaksen, Duitsland), de verwijzende rechter, in het kader van een geding tussen NTH Haustechnik GmbH (hierna: „NTH”) en haar voormalige werkneemster (hierna: „verweerster”) ter zake van een vordering tot vergoeding van de schade als gevolg van de ongeoorloofde onlineverkoop door verweerster van aan NTH toebehorende goederen.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
3.        Artikel 5, lid 1, AVG („Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens”) luidt:
„1.      Persoonsgegevens moeten:
a)      worden verwerkt op een wijze die ten aanzien van de betrokkene rechtmatig, behoorlijk en transparant is (‚rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie’);
[...]
e)      worden bewaard in een vorm die het mogelijk maakt de betrokkenen niet langer te identificeren dan voor de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt noodzakelijk is; persoonsgegevens mogen voor langere perioden worden opgeslagen voor zover de persoonsgegevens louter met het oog op archivering in het algemeen belang, wetenschappelijk of historisch onderzoek of statistische doeleinden worden verwerkt overeenkomstig artikel 89, lid 1, mits de bij deze verordening vereiste passende technische en organisatorische maatregelen worden getroffen om de rechten en vrijheden van de betrokkene te beschermen (‚opslagbeperking’);
[...]”
4.        Artikel 6 AVG („Rechtmatigheid van de verwerking”) bepaalt het volgende:
„1.      De verwerking is alleen rechtmatig indien en voor zover aan ten minste een van de onderstaande voorwaarden is voldaan:
[...]
e)      de verwerking is noodzakelijk voor de vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen;
[...]
2.      De lidstaten kunnen specifiekere bepalingen handhaven of invoeren ter aanpassing van de manier waarop de regels van deze verordening met betrekking tot de verwerking met het oog op de naleving van lid 1, punten c) en e), worden toegepast; hiertoe kunnen zij een nadere omschrijving geven van specifieke voorschriften voor de verwerking en andere maatregelen om een rechtmatige en behoorlijke verwerking te waarborgen, ook voor andere specifieke verwerkingssituaties als bedoeld in hoofdstuk IX.
3.      De rechtsgrond voor de in lid 1, punten c) en e), bedoelde verwerking moet worden vastgesteld bij:
a)      Unierecht; of
b)      lidstatelijk recht dat op de verwerkingsverantwoordelijke van toepassing is.
Het doel van de verwerking wordt in die rechtsgrond vastgesteld of is met betrekking tot de in lid 1, punt e), bedoelde verwerking noodzakelijk voor de vervulling van een taak van algemeen belang of voor de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is verleend. Die rechtsgrond kan specifieke bepalingen bevatten om de toepassing van de regels van deze verordening aan te passen, met inbegrip van de algemene voorwaarden inzake de rechtmatigheid van verwerking door de verwerkingsverantwoordelijke; de types verwerkte gegevens; de betrokkenen; de entiteiten waaraan en de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens mogen worden verstrekt; de doelbinding; de opslagperioden; en de verwerkingsactiviteiten en ‑procedures, waaronder maatregelen om te zorgen voor een rechtmatige en behoorlijke verwerking, zoals die voor andere specifieke verwerkingssituaties als bedoeld in hoofdstuk IX. Het Unierecht of het lidstatelijke recht moet beantwoorden aan een doelstelling van algemeen belang en moet evenredig zijn met het nagestreefde gerechtvaardigde doel.
[...]”
5.        Artikel 23 AVG („Beperkingen”) luidt:
„1.      De reikwijdte van de verplichtingen en rechten als bedoeld in de artikelen 12 tot en met 22 en artikel 34, alsmede artikel 5 voor zover de bepalingen van dat artikel overeenkomen met de rechten en verplichtingen als bedoeld in de artikelen 12 tot en met 22, kan door middel van een Unierechtelijke of lidstaatrechtelijke wetgevingsmaatregel die op de verwerkingsverantwoordelijke of de verwerker van toepassing is worden beperkt, op voorwaarde dat die beperking de wezenlijke inhoud van de grondrechten en fundamentele vrijheden onverlet laat en in een democratische samenleving een noodzakelijke en evenredige maatregel is ter waarborging van:
[...]
j)      de inning van civielrechtelijke vorderingen.
[...]”
Duits recht
Wetboek van burgerlijke rechtsvordering
6.        § 138 van de Zivilprozessordnung (wetboek van burgerlijke rechtsvordering; hierna: „ZPO”) van 30 januari 1877(3),
heeft als opschrift „Verplichting tot uiteenzetting van de feiten; waarheidsplicht” en bepaalt, in de versie die op het hoofdgeding van toepassing is, het volgende:
„(1)      De partijen moeten hun verklaringen over feitelijke omstandigheden volledig en waarheidsgetrouw afleggen.
(2)      Elke partij moet ten aanzien van de door de tegenpartij aangevoerde feiten een verklaring afleggen.
(3)      Feiten die niet uitdrukkelijk worden betwist, worden geacht te zijn erkend, tenzij de bedoeling om deze te betwisten duidelijk blijkt uit de andere verklaringen van de partij.
(4)      Een verklaring van onwetendheid is alleen toelaatbaar met betrekking tot feiten die noch eigen handelingen van de partij, noch het voorwerp van haar eigen waarneming waren.”
Duitse federale wet inzake gegevensbescherming
7.        § 3 van het Bundesdatenschutzgesetz (Duitse federale wet inzake gegevensbescherming; hierna: „BDSG”) van 30 juni 2017(4), heeft als opschrift „Verwerking van persoonsgegevens door overheidsinstanties” en luidt, in de versie die op het hoofdgeding van toepassing is, als volgt:
„De verwerking van persoonsgegevens door een overheidsinstantie is toegestaan indien dit noodzakelijk is om een taak uit te voeren die onder de bevoegdheid van de verwerkingsverantwoordelijke valt of om het openbaar gezag uit te oefenen waarmee deze is bekleed.”
Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
8.        NTH is een vennootschap die actief is in de sector van verwarming en airconditioning. Verweerster was in loondienst van de vennootschap en was getrouwd met de directeur ervan. Hun zoon is eveneens in loondienst van de vennootschap.
9.        De arbeidsrelatie tussen NTH en verweerster eindigde op 31 oktober 2019 en het echtpaar is op 26 juni 2022 gescheiden. Tot aan de scheiding kon
verweerster echter nog steeds de bedrijfsruimten van de vennootschap betreden en gebruikmaken van de daar aanwezige computers. Onenigheid bestaat over de vraag of zij dit enkel voor privédoeleinden deed of dat zij haar werkzaamheden voor NTH voortzette.
10.      Onmiddellijk na de scheiding van het echtpaar stelde NTH vast dat verweerster op eigen naam bedrijfsmiddelen van de vennootschap via het onlineverkoopplatform eBay had verkocht. Om die reden vordert NTH schadevergoeding van haar.
11.      De verwijzende rechter zet uiteen dat NTH kennis kreeg van de verkooptransacties van verweerster via geautomatiseerde toegang tot het privéaccount van verweerster op eBay. Hiervoor zouden de zoon van verweerster en de directeur van NTH gebruik hebben gemaakt van de gebruikersnaam en het wachtwoord van het eBay-account van verweerster. Op welke manier hiervan kennis is verkregen, is voorwerp van discussie.
12.      In dit verband betoogt NTH dat zij de informatie over het gebruik van het onlineverkoopplatform eBay door verweerster heeft verkregen door het raadplegen van de browsergeschiedenis van de bedrijfscomputer die door haar werd gebruikt. Het wachtwoord zou zijn gevonden in een „familiedossier” dat was aangemaakt op de server van NTH, waarin het wachtwoord was opgeslagen. Verweerster beweert daarentegen dat zij haar eBay‑wachtwoord niet had opgeslagen in de digitale opslag van de vennootschap en dat NTH gebruik heeft gemaakt van de mobiele telefoon – die op naam van de vennootschap stond maar door haar werd gebruikt – om het wachtwoord van haar privéaccount op eBay te wijzigen en toegang daartoe te verkrijgen.
13.      De verwijzende rechter stelt vast dat NTH met het verzamelen en bewaren van de gegevens, waardoor zij op de hoogte kwam van verweersters verkopen op eBay, mogelijk onrechtmatig handelde. Hij is bovendien van mening dat bij zijn eigen rechterlijke werkzaamheden en, in voorkomend geval, het gebruik van de door NTH verzamelde gegevens bij het nemen van een beslissing,
sprake is van een gegevensverwerking in de zin van de AVG. In dat kader vraagt de verwijzende rechter zich in wezen af welke voorwaarden in de nationale regelgeving moeten worden gesteld voor gegevensverwerkingen in het kader van de uitoefening van een rechterlijke taak en op welke rechtsgronden en inhoudelijke criteria zulke verwerkingen gebaseerd moeten zijn.
14.      In deze omstandigheden heeft het Landesarbeitsgericht Niedersachsen de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen voorgelegd:
„1)      Voldoen de regelingen van artikel 92 Grundgesetz (grondwet) alsook
§§ 138, 286, 355 e.v. [ZPO], in het geval van een onder artikel 6, lid 1, onder e), en lid 3, [AVG] vallende autonome gegevensverwerking in het kader van de rechterlijke taak, aan het uit artikel 8, lid 2 en artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie[(5)] en uit artikel 5, lid 1, onder c), [AVG] voortvloeiende lex-certavereiste, voor zover de gegevensverwerking in het kader van de rechterlijke taak, gepaard gaat met inmengingen in grondrechten van een partij of een derde?
2)      a)      Kan een nationale rechter bij de verwerking van gegevens – met name persoonsgegevens – zich erop beroepen dat deze verwerking hem op grond van artikel 17, lid 3, onder e), AVG is toegestaan of vormen uitsluitend de artikelen 6 en 9, AVG de grondslag voor een gegevensverwerking in het kader van de rechterlijke taak?
b)      Indien artikel 17, lid 3, onder e), AVG in beginsel een juridische basis voor gegevensverwerking in het kader van de rechterlijke taak kan vormen:
aa)      Geldt dit dan ook voor gevallen waarin deze gegevens oorspronkelijk op onrechtmatige wijze door een procespartij of een derde zijn verzameld?
bb)      Leidt de verwerking van oorspronkelijk onrechtmatig verzamelde gegevens volgens het algemeen geldende beginsel van goede trouw [artikel 5, lid 1, onder a), AVG] op grond van afgeleid recht tot een beperking van de verwerking in het kader van de rechterlijke taak, in die zin dat artikel 17, lid 3, onder e), AVG slechts onder bepaalde voorwaarden of binnen bepaalde grenzen van toepassing is?
cc)      Is de regeling van artikel 17, lid 3, onder e), AVG aldus te verstaan dat een verbod op het gebruik in het kader van de rechterlijke taak van oorspronkelijk onrechtmatig verkregen gegevens niet geldt – dus dat de rechter deze gegevens moet gebruiken – wanneer de gegevens oorspronkelijk niet op verkapte wijze zijn verzameld en deze zijn gebruikt om een opzettelijke onrechtmatige handeling aan te tonen?
3)      Ongeacht of de gegevensverwerking in het kader van de rechterlijke taak,
onder artikel 17, lid 3, onder e), of artikel 6, lid 1, onder c) of e), artikel 6, lid 3, dan wel artikel 9 AVG of andere Unierechtelijke voorschriften valt:
a)      Volgt uit de op de regels inzake de bescherming van persoonsgegevens betrekking hebbende beginselen van noodzakelijkheid en minimale gegevensverwerking als bedoeld in artikel 52, lid 1, tweede volzin, van het [Handvest] en artikel 5, lid 1, onder a), AVG, met name met het oog op de verwerking van gegevens die oorspronkelijk onrechtmatig zijn verzameld of opgeslagen, de noodzaak van een omvattende evenredigheidstoets en afweging door de rechter?
b)      Welke gevolgen heeft artikel 5, lid 1, onder e), AVG, waarin is bepaald dat persoonsgegevens niet langer mogen worden bewaard dan voor het doeleinde ervan noodzakelijk is, voor de daaropvolgende gegevensverwerking in het kader van de rechterlijke taak, met name in het geval dat
–        het oorspronkelijke verzamelen van gegevens een ander doel had, of
–        het oorspronkelijke onrechtmatige verzamelen van gegevens lang geleden plaatsvond, of
–        een onrechtmatige opslag gedurende langere perioden in stand bleef, of
–        het onrechtmatige verzamelen van gegevens betrekking heeft op gegevens die lang geleden – eventueel onrechtmatig – zijn opgeslagen, of
–        de instantie dan wel de persoon die de gegevens heeft verwerkt of verzameld zich eenzijdig, op grond van een individuele overeenkomst of op grond van collectief recht ertoe verbindt om deze gegevens binnen een bepaalde periode te wissen, maar dit niet heeft gedaan?
c)      Vloeit uit het Unierecht, met name uit artikel 8 van het [Handvest], artikel 6, lid 1, onder c) of e), artikel 6, lid 3, en artikel 9 AVG voort dat de nationale rechter bewijs dat is verkregen onder schending van persoonsrechten, slechts mag gebruiken wanneer de partij die de bewijslast draagt daarbij een legitiem belang heeft dat verdergaat dan eenvoudigweg het belang van het gebruik als bewijs, of vloeien uit het Unierecht in dit verband geen vereisten voort zodat het aan de nationale rechtsorde staat om hiervoor regelingen te treffen?
d)      Volgt uit artikel 47, tweede alinea, van het [Handvest], dat het recht op effectieve rechterlijke bescherming en met name op een eerlijk proces waarborgt, op grond van welk recht de partijen in een rechtsgeding in beginsel de mogelijkheid moeten hebben om voldoende te motiveren voor welk doel zij rechterlijke bescherming wensen en daarvoor bewijs te leveren, dat de verwerking in het kader van de rechterlijke taak van door de werkgever onrechtmatig verzamelde persoonsgegevens van de verzoekende werknemer alleen als onredelijk en onevenredig in engere zin kan worden aangemerkt wanneer het verzamelen van gegevens volgens het Unierecht een ernstige schending van de artikelen 7 en 8 van het [Handvest] is gebleken en andere mogelijke sancties voor de werkgever (bijvoorbeeld een schadevergoeding als bedoeld in artikel 82 AVG en het opleggen van administratieve geldboeten als bedoeld in artikel 83 AVG) geheel ontoereikend zouden zijn, of kan een onredelijkheid of onevenredigheid reeds uit andere, minder ernstige schendingen van het gegevensbeschermingsrecht bij de oorspronkelijke verzameling van gegevens voortvloeien?
e)      Moet de rechter, bij zijn beslissing of hij de oorspronkelijk door een partij of derde verzamelde gegevens gebruikt voor een gegevensverwerking in het kader van zijn rechterlijke taak, rekening houden met het feit of degene die de gegevens heeft verzameld zijn informatieplichten als bedoeld in artikel 13 AVG al dan niet heeft nageleefd? Zo ja: onder welke voorwaarden en volgens welke criteria moet de rechter hiermee rekening houden?
f)      Strekt de verplichting voor de rechter om bij de verwerking van persoonsgegevens de AVG en het [Handvest] in acht te nemen, zich ook uit tot de persoonsgegevens van derden? Welke gevolgen heeft een eventuele schending jegens derden van het gegevensbeschermingsrecht die is begaan bij de oorspronkelijke verzameling van gegevens, voor de daaropvolgende gegevensverwerking door de rechter in het kader van zijn rechterlijke taak in een geding tussen twee partijen? Kan een partij zich beroepen op een schending die niet jegens haarzelf maar jegens derden heeft plaatsgevonden, of niet?”
15.      De Europese Commissie alsook de Duitse, de Hongaarse en de Finse regering hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. De Commissie en de Duitse regering hebben ter terechtzitting op 2 juli 2025 mondelinge opmerkingen
gemaakt.
Analyse
Voorafgaande opmerkingen
16.      Met zijn derde prejudiciële vraag, onder b), waarop deze conclusie is toegespitst, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen welke gevolgen gegevensverwerkingen die in strijd zijn met het beginsel van opslagbeperking, zoals vastgelegd in artikel 5, lid 1, onder e), AVG, hebben voor de rechtmatigheid van de in het kader van zijn rechterlijke werkzaamheden plaatsvindende „daaropvolgende verwerking”(6) van andere gegevens die enkel konden worden verkregen door gebruik te maken van die oorspronkelijke gegevens.
17.      Voor een goed begrip van de zaak lijkt het mij nuttig om te verduidelijken dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen twee soorten persoonsgegevens die in deze zaak aan de orde zijn. Enerzijds zijn er de gegevens over verweerster die zijn opgeslagen op de server van NTH en in de browsergeschiedenis van de door verweerster gebruikte bedrijfscomputer, en mogelijk ook op de telefoon van de vennootschap die aan haar ter beschikking werd gesteld. Deze gegevens hebben NTH in staat gesteld om het wachtwoord en de gebruikersnaam van verweerster te achterhalen, om zo toegang te krijgen tot haar privéaccount op het onlineverkoopplatform eBay. Omwille van de eenvoud duid ik deze gegevens in deze conclusie aan als de „oorspronkelijke gegevens”. Anderzijds zijn er de gegevens over de verkoop van bedrijfsactiva van NTH die afkomstig zijn van de website van eBay en als basis dienen voor de rechtsvordering die NTH tegen verweerster heeft ingesteld. Deze zullen worden aangeduid als de „verkoopgegevens”.
18.      Ten eerste heeft de verwijzende rechter over de oorspronkelijke gegevens
uiteengezet dat er onenigheid bestaat over de vraag hoe de zoon van verweerster en de directeur van NTH op de hoogte zijn geraakt van het wachtwoord en de gebruikersnaam van het privéaccount van verweerster op eBay. Toch lijkt de rechter in het kader van de derde prejudiciële vraag, onder b), ervan uit te gaan dat deze gegevens zijn verzameld en bewaard in strijd met het beginsel van opslagbeperking, zoals bepaald in artikel 5, lid 1, onder e), AVG. Volgens dit beginsel mogen persoonsgegevens „niet langer [worden bewaard] dan voor de doeleinden waarvoor de persoonsgegevens worden verwerkt noodzakelijk is”.
19.      In dit verband verwijst de verwijzende rechter naar het feit dat „het oorspronkelijke verzamelen van gegevens een ander doel had”. Ook maakt hij melding van een onrechtmatig verzamelen dat „lang geleden plaatsvond”, een onrechtmatige opslag van „lang geleden”, of een onrechtmatige opslag die „gedurende langere perioden in stand bleef”, alsmede de niet‑naleving van een contractuele verplichting om de verzamelde gegevens „binnen een bepaalde periode” te wissen. Naar mijn begrip wordt hiermee betoogd dat het oorspronkelijke verzamelen van gegevens andere doeleinden
had dan de vennootschap in staat te stellen later andere gegevens – namelijk de verkoopgegevens – te verzamelen teneinde een rechtsvordering tegen verweerster in te stellen en dat de bewaartermijn van de oorspronkelijke gegevens langer was dan nodig was om de doeleinden te realiseren waarvoor deze gegevens oorspronkelijk waren verzameld en bewaard.(7)
20.      Ten tweede is er bij de verkoopgegevens naar mijn mening geen sprake van een
geval waarbij het oorspronkelijke verzamelen van gegevens geschiedde voor „andere doeleinden”, noch van opslag die lang geleden plaatsvond, gedurende langere tijd in stand bleef of in strijd was met een contractuele verplichting tot het wissen van gegevens. Uit het dossier blijkt namelijk geenszins dat deze gegevens langdurig door NTH zijn bewaard of dat de verzameling ervan door NTH een ander doel had dan het instellen van een rechtsvordering tegen verweerster. Het gaat hier bovendien niet om een hypothetisch onrechtmatig verzamelen of bewaren van onlineverkoopgegevens door eBay.
21.      Desondanks blijkt naar mijn mening uit het verzoek om een prejudiciële beslissing dat de verwijzende rechter ervan uitgaat dat, voor zover NTH daadwerkelijk het in artikel 5, lid 1, onder e), AVG vastgelegde beginsel met betrekking tot de oorspronkelijke gegevens heeft geschonden, het latere gebruik van diezelfde gegevens om toegang te krijgen tot het privéaccount van verweerster op eBay onrechtmatig is en bijgevolg ook het verzamelen van de verkoopgegevens door NTH.(8)
22.      Het belang van de onderhavige zaak ligt dan ook in de rechtmatigheid van de door de verwijzende rechter in het kader van zijn rechterlijke werkzaamheden verrichte verwerking van gegevens met betrekking tot de verkopen, aangezien de AVG van toepassing is op alle verwerkingen die worden uitgevoerd door gerechtelijke autoriteiten, zoals de verwijzende rechter.(9) Hieruit volgt dat bij het beantwoorden van de vraag van deze rechterlijke instantie rekening moet worden gehouden met de in artikel 6 AVG genoemde voorwaarden voor de rechtmatigheid van
de verwerking van persoonsgegevens.
23.      Derhalve geef ik met het oog op de onderhavige zaak het Hof in overweging om de derde prejudiciële vraag, onder b), in die zin te herformuleren dat het Hof nagaat of artikel 5, lid 1, onder e), AVG, gelezen in samenhang met artikel 6 van die verordening, aldus moet worden uitgelegd dat het beginsel van „opslagbeperking”, zoals neergelegd in die bepaling, zich ertegen verzet dat een nationale rechter in het kader van zijn rechterlijke taak gegevens verwerkt die zijn verkregen door gebruik te maken van andere gegevens waarvan het oorspronkelijke verzamelen of opslaan in strijd was met dat beginsel, of zelfs specifieke verplichtingen aan de nationale rechter oplegt met betrekking tot de wijze waarop deze persoonsgegevens worden gebruikt.
Derde vraag, onder b)
24.      Ik breng in herinnering dat elke verwerking van persoonsgegevens, inclusief verwerkingen door overheidsinstanties zoals rechterlijke instanties, moet voldoen aan de beginselen die gelden voor de verwerking van persoonsgegevens en aan de rechten van de betrokkene, zoals respectievelijk vastgelegd in de hoofdstukken II en III AVG. In het bijzonder moet elke verwerking van persoonsgegevens in overeenstemming zijn met de in artikel 5 van die verordening verankerde beginselen en, gelet op het in lid 1, onder a), van dat artikel
neergelegde beginsel inzake de rechtmatigheid van de verwerking, voldoen aan de in artikel 6 van die verordening genoemde rechtmatigheidsvoorwaarden.(10) Laatstgenoemde bepaling bevat in lid 1 een limitatieve en uitputtende opsomming van gevallen waarin de verwerking van persoonsgegevens als rechtmatig kan worden beschouwd. Om als rechtmatig te kunnen worden aangemerkt, moet een verwerking dus onder een van de in die bepaling genoemde gevallen zijn te rangschikken.(11)
25.      In het bijzonder kan de verwerking van de persoonsgegevens waar het in het hoofdgeding om draait, namelijk het gebruik ervan door de verwijzende rechter in het kader van de rechterlijke procedure, onder
artikel 6, lid 1, onder e), AVG vallen, volgens welke bepaling de verwerking rechtmatig is indien en voor zover zij „noodzakelijk [is] voor de vervulling van een taak van algemeen belang of van een taak in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is opgedragen”. Deze bepaling komt bovendien overeen met § 3 BDSG.(12)
26.      Zoals opgemerkt in de punten 16 tot en met 22 van deze conclusie, rijst in het hoofdgeding de vraag wat de gevolgen zijn van verschillende schendingen van het in artikel 5, lid 1, onder e), AVG neergelegde beginsel van opslagbeperking
zoals die door
NTH met betrekking tot de oorspronkelijke gegevens
zijn begaan, voor de mogelijkheid van de verwijzende rechter om de gegevens over de verkopen in het kader van zijn rechterlijke
werkzaamheden in aanmerking te nemen en voor het gebruik dat daarbij van die gegevens wordt gemaakt.
27.      In dit verband herinner ik eraan dat, overeenkomstig vaste rechtspraak, bij de uitlegging van een Unierechtelijke bepaling niet alleen rekening moet worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en met de doelstellingen en het oogmerk van de regeling waarvan zij deel uitmaakt.(13)
28.      Wat artikel 5, lid 1, onder e), AVG betreft, heeft het Hof reeds vastgesteld dat uit de bewoordingen van dit artikel
ondubbelzinnig volgt dat het beginsel van „opslagbeperking” vereist dat de verwerkingsverantwoordelijke in staat is om aan te tonen dat de persoonsgegevens niet langer worden bewaard dan voor de verwezenlijking van de doeleinden waarvoor zij zijn verzameld of nadien zijn verwerkt, noodzakelijk is. Hieruit volgt dat zelfs een oorspronkelijk rechtmatige verwerking van gegevens na verloop van tijd onverenigbaar met de AVG kan worden wanneer deze gegevens niet langer noodzakelijk zijn in het licht van dergelijke doeleinden.(14)
29.      In contextueel opzicht maakt artikel 5, lid 1, onder e), AVG deel uit van de beginselen inzake gegevensverwerking die zijn vastgelegd in artikel 5 van deze verordening en vormt het een uitdrukking van het evenredigheidsbeginsel. Hieruit volgt de noodzaak om te beoordelen of de verwerking evenredig is in verhouding tot het doel ervan, waarbij het verstrijken van de tijd in aanmerking moet worden genomen. Overweging 39 AVG vermeldt uitdrukkelijk dat de opslagperiode „tot een strikt minimum” moet worden beperkt en dat „[o]m ervoor te zorgen dat persoonsgegevens niet langer worden bewaard dan noodzakelijk is, [...] de verwerkingsverantwoordelijke termijnen [dient] vast te stellen voor het wissen van gegevens of voor een periodieke toetsing ervan”.(15)
30.      Het doel van artikel 5, lid 1, onder e), AVG is, zoals blijkt uit overweging 10 van deze verordening, om natuurlijke personen op het vlak van de verwerking van hun persoonsgegevens een consistent en hoog beschermingsniveau binnen de Unie te bieden.(16)
31.      Artikel 5, lid 1, onder e), AVG heeft uitsluitend betrekking op de vereisten waaraan de opslag van persoonsgegevens moet voldoen.(17) Het geeft dan ook geen duidelijk antwoord op de vraag welke gevolgen een schending van het beginsel van opslagbeperking door een eerste verwerkingsverantwoordelijke heeft voor de verwerking van persoonsgegevens door een nationale rechter in het kader van zijn rechterlijke werkzaamheden. Mijns inziens wordt die vraag ook niet beantwoord door enige andere bepaling van deze verordening.
32.      Noch artikel 5, lid 1, onder e), AVG, noch artikel 6, lid 1, onder e), van die verordening verbiedt op algemene en absolute wijze dat een overheidsinstantie, zoals een rechterlijke instantie, bevoegd is om rekening te houden met gegevens die door een van de partijen in het geding zijn verkregen met behulp van andere persoonsgegevens waarvan de verwerking door die partij in strijd was met het beginsel van opslagbeperking.
33.      Bij gebreke van Unieregels ter zake, is het aan de nationale rechtsorde van elke lidstaat om, op grond van het beginsel van procedurele autonomie, de procedureregels vast te stellen voor rechtsvorderingen die bedoeld zijn om de rechten te waarborgen die justitiabelen aan het Unierecht ontlenen, mits deze regels evenwel niet ongunstiger zijn dan die voor vergelijkbare vorderingen op grond van nationaal recht (gelijkwaardigheidsbeginsel), en het in de praktijk niet onmogelijk of buitensporig moeilijk maken om Unierechtelijke rechten uit te oefenen (effectiviteitsbeginsel).(18) Voorts moeten lidstaten daarbij hun beoordelingsmarge aanwenden onder de voorwaarden en binnen de beperkingen van de AVG en een wettelijke regeling invoeren die geen afbreuk doet aan de inhoud en de doelstellingen ervan.(19)
34.      Meer in het bijzonder moet, overeenkomstig artikel 6, lid 3, AVG, gelezen in samenhang met de overwegingen 10(20), 20(21) en 45(22) van die verordening, de rechtsgrond voor de in artikel 6, lid 1, onder e), van die verordening bedoelde verwerking, ongeacht of het gaat om het Unierecht of het recht van de lidstaat waaraan de verwerkingsverantwoordelijke onderworpen is, beantwoorden aan een doelstelling van algemeen belang
en evenredig zijn met het nagestreefde gerechtvaardigde doel. Die rechtsgrond kan specifieke bepalingen bevatten om de toepassing van de regels van de AVG aan te passen, met inbegrip van de algemene voorwaarden inzake de rechtmatigheid van verwerking door de verwerkingsverantwoordelijke en de verwerkingsactiviteiten en ‑procedures, waaronder maatregelen om te zorgen voor een rechtmatige en behoorlijke verwerking, zoals die voor andere specifieke verwerkingssituaties als bedoeld in hoofdstuk IX AVG.(23) De lidstaten zijn dus bevoegd om nationale bepalingen te handhaven of in te voeren om de toepassing van de regels van deze verordening nader te preciseren, zoals bepaald in artikel 6, lid 2, van die verordening.
35.      Daarnaast bepaalt de AVG dat de lidstaten onder bepaalde voorwaarden kunnen afwijken van met name artikel 5 van deze verordening, wanneer dit noodzakelijk is om bepaalde belangrijke doelstellingen van algemeen belang te waarborgen, waaronder de in casu van belang zijnde „inning van civielrechtelijke vorderingen”. Artikel 23, lid 1, onder j)(24), AVG bepaalt namelijk dat door middel van Unierechtelijke of lidstaatrechtelijke wetgevingsmaatregelen de reikwijdte van de daarin genoemde verplichtingen en rechten kunnen worden beperkt, op voorwaarde dat die beperking de wezenlijke inhoud van de grondrechten en fundamentele vrijheden onverlet laat en in een democratische samenleving een noodzakelijke en evenredige maatregel is ter waarborging van bepaalde belangrijke doelstellingen van algemeen belang, zoals hierboven genoemd.(25)
36.      Ten slotte dient in herinnering te worden gebracht dat de grondrechten op eerbiediging van het privéleven en op bescherming van persoonsgegevens geen absolute rechten zijn, zoals ook blijkt uit overweging 4 AVG, maar moeten worden beschouwd in relatie tot de functie ervan in de samenleving en tegen andere grondrechten moeten worden afgewogen, zoals het recht op effectieve rechterlijke bescherming, dat wordt gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest.(26)
37.      Beperkingen zijn dus mogelijk, mits zij – overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest – bij wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van de grondrechten en het evenredigheidsbeginsel eerbiedigen. Op grond van dit laatstgenoemde beginsel
mogen beperkingen alleen worden opgelegd indien zij noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan doelstellingen van algemeen belang die door de Unie worden erkend, of aan de noodzaak om de rechten en vrijheden van anderen te beschermen. Die beperkingen moeten aanduidingen bevatten over de omstandigheden waarin en de voorwaarden waaronder een maatregel betreffende de verwerking van dergelijke gegevens kan worden genomen, zodat gewaarborgd wordt dat de inbreuk wordt beperkt tot het strikt noodzakelijke. De inbreukmakende regeling moet bovendien duidelijke en nauwkeurige voorschriften bevatten over de draagwijdte en de toepassing van de maatregel in kwestie(27), en minimumvereisten opleggen, zodat degenen van wie de persoonsgegevens worden verwerkt, over voldoende waarborgen beschikken dat die gegevens doeltreffend worden beschermd tegen het risico van misbruik.(28)
38.      Ik voeg daaraan toe dat het Unierecht niet de toelaatbaarheid van bewijsmateriaal in nationale gerechtelijke procedures regelt. Dit valt, overeenkomstig het beginsel van procedurele autonomie van de lidstaten, onder
het nationale recht, mits met name de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid worden gerespecteerd, zoals vermeld in punt 33 van deze conclusie.(29) Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens(30) acht het evenmin zijn taak om zich uit te spreken over de toelaatbaarheid van onrechtmatig verkregen bewijs, aangezien dit in de eerste plaats een kwestie is die onder het nationale recht valt. Uit de rechtspraak van het EHRM met betrekking tot artikel 6 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)(31) blijkt in essentie dat het EHRM bevoegd is om na te gaan of de procedure, inclusief de wijze waarop het bewijs is verkregen, in haar geheel eerlijk is verlopen. Daarvoor moet de „onrechtmatigheid” in kwestie worden onderzocht en, indien er een schending van een ander door het EVRM beschermd recht aan de orde is, de aard van die schending.(32)
39.      Evenzo heeft het Hof reeds geoordeeld dat het in beginsel uitsluitend een zaak van het nationale recht is om de regels vast te stellen die in het kader van een strafrechtelijke procedure tegen verdachten van ernstige strafbare feiten gelden voor de aanvaarding en de beoordeling van informatie en bewijzen die door middel van een dergelijke met het Unierecht strijdige gegevensbewaring zijn verkregen. De nationale regels betreffende de aanvaarding, de uitsluiting of het gebruik van bewijs dat persoonsgegevens bevat, moeten daarbij eveneens in overeenstemming zijn met het beginsel van hoor en wederhoor en het recht op een eerlijk proces.(33) Dit kan niet anders zijn in het kader van een civiele procedure.
40.      Uit het voorgaande volgt dat, bij gebrek aan Unieregels op dit gebied, vragen betreffende de mogelijkheid voor een nationale rechter om in het kader van zijn rechterlijke werkzaamheden persoonsgegevens in aanmerking te nemen en de wijze waarop die daarbij kunnen worden gebruikt – met inbegrip van situaties waarin indirect een verwerking van deze gegevens heeft plaatsgevonden waarbij bij andere persoonsgegevens die zijn gebruikt om deze gegevens te verkrijgen, het beginsel van de opslagbeperking is geschonden – hun rechtsgrond moeten vinden in het recht van de lidstaat waaraan de verwerkingsverantwoordelijke onderworpen is, in de zin van artikel 6, lid 3, onder b), AVG, gelezen in samenhang met artikel 23, lid 1, van die verordening.
41.      Uit het dossier blijkt dat § 138 ZPO een van de rechtsgronden is voor het overleggen van gegevens over de verkoop van bedrijfsmiddelen van de vennootschap als bewijs in het kader van een gerechtelijke procedure, welke bepaling aan de partijen in het geding de verplichting oplegt om de feiten uiteen te zetten. § 3 BDSG voorziet in de mogelijkheid voor een overheidsinstantie om persoonsgegevens te verwerken indien dit noodzakelijk is voor de uitvoering van een taak die tot haar bevoegdheid behoort.(34)
42.      De verwijzende rechter heeft daarnaast opgemerkt dat noch het BDSG, noch de ZPO bepalingen bevat over de voorwaarden die vervuld moeten zijn of de criteria die moeten worden afgewogen, om te kunnen bepalen of een rechter rekening moet, kan of mag houden met de argumenten van een partij dan wel of hij het door een partij aangeboden bewijs moet, kan of mag gebruiken. In het bijzonder is er geen bepaling voor gevallen waarin de partij de informatie waarop zij zich beroept onrechtmatig heeft verkregen, of waarin zij zich baseert op onrechtmatig verkregen bewijs. In de Duitse civiele procedure, ook bij de arbeidsrechter, wordt de vraag of een verbod op het gebruik van gegevens moet worden opgelegd, enkel beantwoord op basis van de rechtspraak.
43.      Uit de verwijzingsbeslissing blijkt tevens dat, om te beginnen, volgens vaste rechtspraak van het Bundesverfassungsgericht
(federaal grondwettelijk hof, Duitsland)
de nationale rechter in beginsel verplicht is om, ten behoeve van de waarheidsvinding, rekening te houden met het door partijen overgelegde bewijsmateriaal, mits en voor zover een feitelijke bewering relevant is en moet worden bewezen omdat deze wordt betwist.(35)
44.      Voorts heeft het
Bundesarbeitsgericht
(hoogste federale rechter in arbeidszaken, Duitsland)
in wezen geoordeeld dat de verwerking van persoonsgegevens door de rechter zelfs mogelijk is wanneer het verzamelen van deze gegevens door een procespartij, voorafgaand aan het geding of buitengerechtelijk, volgens de AVG of het nationale recht inzake gegevensbescherming onrechtmatig is. Indien de partij echter persoonsgegevens verzamelt op een wijze die inbreuk maakt op het algemene persoonlijkheidsrecht van de betrokkene, volstaat het beroep van die partij op een algemeen belang bij het gebruik ervan als bewijs niet. Een nationale rechter dient dan ook rekening te houden met andere elementen waaruit blijkt dat het belang bij het verkrijgen van bewijs bescherming verdient, ondanks de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer.(36)
45.      Hieruit concludeer ik dat er een nationale rechtsgrond bestaat die,
voor een situatie zoals die in het hoofdgeding, voorwaarden vastlegt waaronder persoonsgegevens in aanmerking kunnen worden genomen, en de wijze bepaalt waarop die gegevens kunnen worden gebruikt.
46.      Het Hof heeft namelijk reeds verduidelijkt dat het irrelevant is of de verwerking van persoonsgegevens is gebaseerd op een bepaling van nationaal materieel of procedureel recht.(37) Het heeft daaraan toegevoegd dat „het lidstatelijk recht dat op de verwerkingsverantwoordelijke van toepassing is” in de zin van artikel 6, lid 3, onder b), AVG, of de verwijzing naar „wetgevingsmaatregelen” in artikel 23 van die verordening, niet noodzakelijkerwijs betekenen dat een parlement een wetgevingshandeling moet vaststellen, maar dat hieronder ook nationale rechtspraak valt, mits deze, in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof en het EHRM, duidelijk en nauwkeurig is en de toepassing daarvan voorspelbaar is voor degenen op wie deze van toepassing is.(38)
47.      Het staat
dus aan de verwijzende rechter om de relevante bepalingen van het nationale recht en de rechtspraak van de betrokken lidstaat te identificeren, deze toe te passen en te beoordelen of zij ten eerste voldoen aan de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid en een doel van algemeen belang dienen, en ten tweede noodzakelijk en evenredig zijn aan dat doel, zodat zij kunnen worden aangemerkt als gevallen van verwerking van persoonsgegevens die als rechtmatig worden beschouwd op grond van artikel 6, lid 3, onder b), AVG, gelezen in samenhang met artikel 23, lid 1, daarvan.(39)
48.      Het staat
dus aan de verwijzende rechter, die als enige bevoegd is om het nationale recht en de nationale rechtspraak uit te leggen, om te bepalen of bewijsmateriaal, waaronder persoonsgegevens, toelaatbaar is en op welke wijze dit, afhankelijk van de omstandigheden van het geval en het soort procedure, mag worden gebruikt.
Conclusie
49.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de derde prejudiciële vraag, onder b), van het Landesarbeitsgericht Niedersachsen te beantwoorden als volgt:
„Artikel 5, lid 1, onder e), van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming), gelezen in samenhang met artikel 6 van die verordening,
moet aldus worden uitgelegd dat
het in die bepaling neergelegde beginsel van de ‚opslagbeperking’ zich er niet tegen verzet dat een nationale rechterlijke instantie in het kader van haar rechterlijke taak gegevens kan verwerken die zijn verkregen door gebruik te maken van andere gegevens die in strijd met dat beginsel zijn verzameld of bewaard.
Het staat
aan de nationale rechter om erop toe te zien dat de wijze waarop deze persoonsgegevens in het kader van zijn rechterlijke werkzaamheden worden gebruikt, gebaseerd is op het toepasselijke nationale recht, in overeenstemming is met de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid, een doel van algemeen belang dient en noodzakelijk en evenredig is aan dat doel.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
2      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1; met rectificatie in PB 2021, L 74, blz. 35) (hierna: „AVG”).
3      BGBl. 2005 I, blz. 3202.
4      BGBl. 2017 I, blz. 2097.
5      Hierna: „Handvest”.
6      Ik ben van mening dat de verwijzende rechter met „daaropvolgende verwerking” in het kader van rechterlijke werkzaamheden zowel doelt op de vraag of persoonsgegevens die als bewijsmateriaal in het geding worden overgelegd, in aanmerking mogen worden genomen, als op het gebruik van die gegevens in het kader van de procedure, om zijn beslissing te onderbouwen.
7      Ik heb echter enige twijfels over de opslag gedurende langere perioden of lang geleden waarnaar de verwijzende rechter verwijst. Uit het dossier blijkt namelijk dat de vraag of verweerster tussen het einde van haar arbeidsrelatie met NTH op 31 oktober 2019 en de scheiding van het echtpaar op 26 juni 2022 de bedrijfsruimten nog steeds kon betreden en de daar aanwezige computers bleef gebruiken voor werk- of uitsluitend privédoeleinden, omstreden is. Hoewel het uiteindelijk aan de verwijzende rechter staat
om hierover te oordelen, ga ik in het kader van de onderhavige conclusie – gezien de formulering van de derde prejudiciële vraag, onder b), – ervan uit dat het verzamelen en bewaren van de oorspronkelijke gegevens in strijd met het beginsel van gegevensopslagbeperking heeft plaatsgevonden.
8      In dit verband merk ik op dat, zoals advocaat-generaal Ćapeta in haar conclusie in de zaak Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2022:755, punt 20) in wezen uiteenzet, mag worden aangenomen dat, indien een eerste verwerking op grond van de AVG als onrechtmatig moet worden beschouwd, voor een latere verwerking van diezelfde gegevens voor een ander doel in het verlengde daarvan uiteraard hetzelfde geldt.
9      Zie in die zin arrest van 24 maart 2022, Autoriteit Persoonsgegevens (C‑245/20, EU:C:2022:216, punten 25 en 34).
10      Zie arresten van 20 oktober 2022, Digi (C‑77/21, EU:C:2022:805, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Digi”); 2 maart 2023, Norra Stockholm Bygg (C‑268/21, EU:C:2023:145, punt 29; hierna: „arrest Norra Stockholm Bygg”), en 4 mei 2023, Bundesrepublik Deutschland (Gerechtelijke elektronische postbus) (C‑60/22, EU:C:2023:373, punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
11      Zie arrest van 4 oktober 2024, Koninklijke Nederlandse Lawn Tennisbond (C‑621/22, EU:C:2024:858, punt 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
12      Ik merk op dat, hoewel de Finse regering stelt dat gegevensverwerking in het kader van rechterlijke werkzaamheden een verwerking vormt die onder artikel 6, lid 1, onder c), AVG valt, en hoewel de verwijzende rechter deze bepaling in het verzoek om een prejudiciële beslissing vermeldt, uit het dossier niet blijkt dat de verwerking van de gegevens in het hoofdgeding noodzakelijk is om te voldoen aan een wettelijke verplichting waaraan die rechter onderworpen is.
13      Zie arrest Digi (punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
14      Zie arrest Digi (punten 53 en 54).
15      Zie conclusie van advocaat-generaal Pikamäe in de zaak Digi (C‑77/21, EU:C:2022:248, punten 29, 30, 62 en 64).
16      Zie arrest van 7 mei 2009, Rijkeboer (C‑553/07, EU:C:2009:293, punten 33 en 35), dat betrekking had op artikel 6, lid 1, onder e), van richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB 1995, L 281, blz. 31), waarvan de overeenkomstige norm is opgenomen in artikel 5, lid 1, onder e), AVG; zie ook arrest Digi (punt 59).
17      Zie arrest van 11 december 2019, Asociaţia de Proprietari bloc M5A-ScaraA (C‑708/18, EU:C:2019:1064, punt 29).
18      Zie naar analogie arrest van 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot elektronische-communicatiegegevens) (C‑746/18, EU:C:2021:152, punt 42).
19      Zie arrest van 3 april 2025, Ministerstvo zdravotnictví (Gegevens betreffende de vertegenwoordiger van een rechtspersoon) (C‑710/23, EU:C:2025:231, punt 40).
20      „[...] Met het oog op de verwerking van persoonsgegevens voor het vervullen van een wettelijke verplichting, voor het vervullen van een taak van algemeen belang of bij de uitoefening van het openbaar gezag dat aan de verwerkingsverantwoordelijke is verleend, moet de lidstaten worden toegestaan nationale bepalingen te handhaven of in te voeren ter nadere precisering van de wijze waarop de regels van deze verordening moeten worden toegepast. [...]”
21      „Hoewel de onderhavige verordening onder meer van toepassing is op de activiteiten van gerechten en andere rechterlijke autoriteiten, zouden in het Unierecht of het lidstatelijke recht de verwerkingen en verwerkingsprocedures met betrekking tot het verwerken van persoonsgegevens door gerechten en andere rechterlijke autoriteiten nader kunnen worden gespecificeerd. [...]”
22      „Indien de verwerking wordt verricht omdat de verwerkingsverantwoordelijke hiertoe wettelijk is verplicht of indien de verwerking noodzakelijk is voor de vervulling van een taak van algemeen belang dan wel voor een taak in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag, dient de verwerking een grondslag te hebben in het Unierecht of het lidstatelijke recht. [...]”
23      Zie arrest Norra Stockholm Bygg (punt 32), en arrest van 3 april 2025, Ministerstvo zdravotnictví (Gegevens betreffende de vertegenwoordiger van een rechtspersoon) (C‑710/23, EU:C:2025:231, punt 37).
24      De Duitse regering voegt hieraan toe dat de verwerking van persoonsgegevens door de verwijzende rechter ook kan vallen onder het doel van de bescherming van de onafhankelijkheid van de rechter en gerechtelijke procedures, zoals vastgelegd in artikel 23, lid 1, onder f), AVG.
25      Zie in die zin arrest van 24 februari 2022, Valsts ieņēmumu dienests (Verwerking van persoonsgegevens voor fiscale doeleinden) (C‑175/20, EU:C:2022:124, punt 51; hierna: „arrest Valsts ieņēmumu dienests”) en conclusie van advocaat-generaal Pikamäe in zaak I. (Verkoop van een databank) (C‑693/22, EU:C:2024:162, punten 85‑88).
26      Zie arrest Norra Stockholm Bygg (punt 49). De meer specifieke vraag naar het afwegen van het recht op bescherming van persoonsgegevens tegen het recht op effectieve rechterlijke bescherming valt onder de derde prejudiciële vraag, onder d), waarop deze conclusie zich niet toespitst.
27      Zie in die zin arrest van 22 juni 2021, Latvijas Republikas Saeima (Strafpunten) (C‑439/19, EU:C:2021:504, punt 105 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
28      Zie in die zin arrest Valsts ieņēmumu dienests (punt 83 en aldaar aangehaalde rechtspraak), waarin met name de vraag aan de orde kwam of was voldaan aan het evenredigheidsvereiste dat tot uiting komt in artikel 5, lid 1, onder c), AVG. In dit verband merk ik op dat de derde prejudiciële vraag, onder a), waarop deze conclusie zich niet toespitst, meer bepaald betrekking heeft op de toetsing van de evenredigheid.
29      Zie arresten van 2 maart 2021, Prokuratuur (Voorwaarden voor toegang tot elektronische-communicatiegegevens) (C‑746/18, EU:C:2021:152, punten 41‑44), en 5 april 2022, Commissioner of An Garda Síochána e.a. (C‑140/20, EU:C:2022:258, punt 127).
30      Hierna: „EHRM”.
31      Ondertekend te Rome op 4 november 1950.
32      Zie EHRM, 12 mei 2000, Khan tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2000:0512JUD003539497, § 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en EHRM, 10 maart 2009, Bykov tegen Rusland (CE:ECHR:2009:0310JUD000437802, §§ 88 en 89 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie ook EHRM, 15 januari 2015, Dragojević tegen Kroatië (CE:ECHR:2015:0115JUD006895511, § 129), en EHRM, 16 februari 2021, Budak tegen Turkije (CE:ECHR:2021:0216JUD006976212, § 71), waarin het EHRM hieraan heeft toegevoegd dat, om te bepalen of de procedure in haar geheel eerlijk was, moet worden onderzocht of de rechten van de verdediging zijn geëerbiedigd, wat met name inhoudt dat moet worden nagegaan of de verzoeker de mogelijkheid heeft gehad om de authenticiteit van het bewijsmateriaal te betwisten en zich tegen het gebruik ervan te verzetten, en dat rekening moet worden gehouden met de kwaliteit van het bewijsmateriaal, met name indien de omstandigheden waarin het is verkregen twijfel doen rijzen over de betrouwbaarheid of de juistheid ervan.
33      Zie arrest van 6 oktober 2020, La Quadrature du Net e.a. (C‑511/18, C‑512/18 en C‑520/18, EU:C:2020:791, punten 221, 222, 225‑227), dat onder meer betrekking had op de vraag of het Unierecht zich ertegen verzet dat in het kader van een strafrechtelijke procedure gebruik wordt gemaakt van informatie en bewijzen die zijn verkregen in strijd met de vereisten van richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie) (PB 2002, L 201, blz. 37).
34      De Duitse regering voegt hieraan toe dat §§ 138, 286, 355 e.v. ZPO in hun geheel dienen tot de vaststelling van de voor de rechterlijke beslissing relevante feiten, en dat de bepalingen van § 286 van dat wetboek in samenhang met artikel 103, lid 1, Grundgesetz inhouden dat de rechterlijke instanties in beginsel verplicht zijn rekening te houden met de door de partijen aangevoerde feiten en het door hen overgelegde bewijsmateriaal.
35      Arrest van het Bundesverfassungsgericht van 9 oktober 2002 (1 BVR 1611/96, BVerfGE 106, 28‑51, DE:BVerfG:2002:rs20021009.1bvr161196, punt 60).
36      De tweede kamer van het Bundesarbeitsgericht zou in een arrest van 29 juni 2023 (2 AZR 297/22, DE:BAG:2023:290623. U.2AZR297.22.0) hebben geoordeeld dat een dergelijke conclusie duidelijk voortvloeit uit artikel 17 AVG. De Duitse regering bevestigt deze uitlegging van het betrokken arrest. Zij voegt hieraan toe dat de rechter overeenkomstig deze rechtspraak ook bepaalde bewijsmiddelen kan uitsluiten wanneer het gebruik ervan een ernstige schending van de grondrechten van een partij in het geding zou inhouden. In dit verband wijs ik erop dat de vraag of een justitiabele zijn rechten kan doen gelden wanneer er een legitiem belang bij het gebruik als bewijs bestaat, meer specifiek onder de derde prejudiciële vraag, onder c), valt,
waarop deze conclusie zich niet toespitst.
37      Zie arrest Norra Stockholm Bygg (punt 40).
38      Zie overweging 41 AVG en, in die zin, arrest Valsts ieņēmumu dienests (punten 52 en 56) en arrest van 12 september 2024, HTB Neunte Immobilien Portfolio en Ökorenta Neue Energien Ökostabil IV (C‑17/22 en C‑18/22, EU:C:2024:738, punt 71).
39      Zo heeft het Hof reeds geoordeeld dat bepalingen van nationaal recht onder de gevallen van verwerking van persoonsgegevens kunnen vallen die op grond van artikel 6, leden 3 en 4, AVG, gelezen in samenhang met artikel 23, lid 1, onder f) en j), ervan, als rechtmatig worden beschouwd, aangezien zij betrekking hebben op de overlegging van een document als bewijs [zie arrest Norra Stockholm Bygg (punt 45)], en zelfs dat wanneer een rechterlijke instantie de rechterlijke bevoegdheden uitoefent die haar krachtens het nationale recht zijn toegekend, ervan moet worden uitgegaan dat de door die rechterlijke instantie uit te voeren verwerking van persoonsgegevens noodzakelijk is voor het in artikel 6, lid 1, onder e), van die verordening geformuleerde doeleinde [zie arrest van 4 mei 2023, Bundesrepublik Deutschland (Gerechtelijke elektronische postbus) (C‑60/22, EU:C:2023:373, punt 73)].