62016CJ0223
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
14 ta’ Settembru 2017 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2004/18/KE – Artikolu 47(2) u Artikolu 48(3) – Offerent li joqgħod fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħrajn sabiex jissodisfa r-rekwiżiti tal-awtorità kontraenti – Telf minn dawn l-entitajiet tal-kapaċitajiet mitluba – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-esklużjoni tal-offerent fis-sejħa għal offerti u li tattribwixxi l-kuntratt lil kompetitur”
Fil-Kawża C‑223/16,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Consiglio di Stato (kunsill tal-istat, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ Novembru 2015, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-20 ta’ April 2016, fil-proċedura
Casertana Costruzioni Srl
vs
Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti – Provveditorato Interregionale per le opere pubbliche della Campania e del Molise,
Agenzia Regionale Campana per la Difesa del Suolo – A.R.Ca.Di.S.,
fil-preżenza ta’:
Consorzio Stabile Infratech,
W.E.E. Water Environment Energy SpA,
Massimo Fontana,
Studio Tecnico Associato Thinkd,
Claudio Della Rocca,
Nicola Maione,
Vittorio Ciotola,
Fin.Se.Co SpA,
Edilgen SpA,
Site Srl,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn R. Silva de Lapuerta, President tal-Awla, E. Regan, A. Arabadjiev (Relatur), C. G. Fernlund u S. Rodin (relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: N. Wahl,
Reġistratur: I. Illéssy, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-15 ta’ Marzu 2017,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Casertana Costruzioni Srl, minn E. Sticchi Damiani u G. Ceceri, avukati,
–
għal Consorzio Stabile Infratech, minn L. Lentini u F. Migliarotti, avukati,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn C. Colelli, avvocato dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Gattinara u A. Tokár, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal-11 ta’ Mejju 2017,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 47 u 48 tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, dwar kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132), u tal-Artikolu 63 tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Frar 2014, dwar l-akkwist pubbliku [il-kuntratti pubbliċi] u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Casertana Costruzioni Srl (iktar ’il quddiem “Casertana”) u l-Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti – Provveditorato Interregionale per le opere pubbliche della Campania e del Molise (ministru għall-infrastruttura u t-trasport – ispettorat interreġjonali tax-xogħlijiet pubbliċi f’Campania u Molise) flimkien mal-Agenzia Regionale Campana per la Difesa del Suolo – A.R.Ca.Di.S. (aġenzija reġjonali f’Campania għall-protezzjoni tal-artijiet, l-Italja) fir-rigward tal-proċedura ta’ aġġudikazzjoni tad-disinn eżekuttiv, tal-koordinazzjoni tas-sigurtà fil-fażi ta’ disinn u ta’ eżekuzzjoni ta’ xogħol fuq il-proġett “La Bandiera Blu” fuq il-kosta Domiziana.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2004/18
3
L-Artikolu 47(2) tad-Direttiva 2004/18 jiddisponi:
“Operatur ekonomiku jista’, fejn xieraq u għal xi kuntratt partikolari, joqgħod fuq il-ħiliet ta’ entitajiet oħrajn, bla rigward għan-natura legali tar-rabtiet li hi għandha [hu għandu] magħhom. Huwa għandu f’dak il-każ jipprova lill-awtorità kontrattwanti li [jkun] se jkollu għad-disposizzjoni tiegħu ir-riżorsi neċessarji, per eżempju, billi jipproduċi garanzija minn dawk l-entitajiet għal dak l-effett.”
4
L-Artikolu 48(3) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“Operatur ekonomiku jista’, fejn xieraq u għal xi kuntratt partikolari, joqgħod fuq il-ħiliet ta’ entitajiet oħrajn, bla rigward għan-natura legali tar-rabtiet li hu jkollu magħhom. Hu għandu f’dak il-każ jipprova lill-awtorità kontrattwanti li se jkollu għad-disposizzjoni tiegħu r-riżorsi meħtieġa għat-twettiq tal-kuntratt, per eżempju, billi jipproduċi garanzija mingħand dawk l-entitajiet li jpoġġi r-riżorsi meħtieġa għad-disposizzjoni ta’ l-operatur ekonomiku.”
5
Id-Direttiva 2004/18 ġiet imħassra bid-Direttiva 2014/24.
Id-Direttiva 2014/24
6
L-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24 jistabbilixxi:
“Fir-rigward tal-kriterji relatati mal-qagħda ekonomika u finanzjarja kif stabbilit skont l-Artikolu 58(3), u l-kriterji relatati mal-abbiltà teknika jew professjonali kif stabbilit skont l-Artikolu 58(4), operatur ekonomiku jista’, fejn dan ikun adegwat u għal kuntratt partikolari, jiddependi fuq il-kapaċitjiet ta’ entitajiet oħra, irrilevanti [irrispettivament] min-natura legali tar-rabtiet li għandu magħhom. […] Meta operatur ekonomiku jkun irid jiddependi fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, dan għandu jagħti prova lill-awtorità kontraenti li huwa ser ikollu r-riżorsi meħtieġa għad-dispożizzjoni tiegħu, pereżempju, billi jippreżenta impenn minn dawk l-entitajiet għal dan il-għan.
L-awtorità kontraenti għandha, f’konformità mal-Artikoli 59, 60 u 61, tivverifika jekk l-entitajiet li fuq il-kapaċità tagħhom l-operatur ekonomiku għandu l-intenzjoni li jiddependi, jissodisfawx il-kriterji ta’ għażla rilevanti u jekk hemmx raġunijiet għal esklużjoni skont l-Artikolu 57. L-awtorità kontraenti għandha tesiġi li l-operatur ekonomiku jissostitwixxi entità li ma tissodisfax kriterju ta’ għażla rilevanti, jew li fir-rigward tagħha [jkun] hemm raġunijiet obbligatorji għal esklużjoni. L-awtorità kontraenti tista’ tesiġi jew tintalab minn Stat Membru biex tesiġi li l-operatur ekonomiku jissostitwixxi entità li fir-rigward tagħha [jkun] hemm raġunijiet mhux obbligatorji għal esklużjoni.
Fejn operatur ekonomiku jiddependi fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħrajn fir-rigward ta’ kriterji relatati mal-pożizzjoni ekonomika u finanzjarja, l-awtorità kontraenti tista’ tesiġi li l-operatur ekonomiku u dawk l-entitajiet ikunu responsabbli b’mod konġunt għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt.
[…]”
Id-dritt Taljan
7
L-Artikolu 40(1) u (2) tad-Decreto legislativo n. 163 – Codice dei contratti pubblici relativi a lavori, servizi e forniture in attuazione delle direttive 2004/17/CE e 2004/18/CE (Digriet Leġiżlattiv Nru 163, tat-12 ta’ April 2006, kodiċi ta’ kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal servizzi u għal provvisti li jittrasponi d-Direttivi 2004/17/KE u 2004/16/KE), tat-12 ta’ April 2006 (suppliment ordinarju fil-GURI Nru 100, tat-2 ta’ Mejju 2006), jiddisponi:
“1.   Entitajiet li jwettqu xogħlijiet pubbliċi f’kull kapaċità għandhom ikunu debitament awtorizzati u għandhom jiżguraw li l-attivitajiet tagħhom ikunu konformi mal-prinċipji ta’ kwalità, professjonalità u korrettezza. Għal dan l-għan, il-prodotti, il-proċessi, is-servizzi u s-sistemi ta’ kontroll tal-kwalità tan-negozju użati minn dawk l-entitajiet għandhom ikunu suġġetti għal sistema ta’ ċertifikazzjoni skont il-leġiżlazzjoni fis-seħħ.
2.   Ir-regolamentazzjoni stabbilita fl-Artikolu 5 għandha tirregola l-iskema waħdanija ta’ ċertifikazzjoni għal kull entità li twettaq, f’kull kapaċità, xogħlijiet pubbliċi għal ammont li jkun jaqbeż EUR 150000, abbażi tat-tip u d-daqs tax-xogħlijiet. Ir-regolamentazzjoni tal-Artikolu 5 tippermetti wkoll li minn żmien għal żmien issir reviżjoni tal-kategoriji ta’ ċertifikazzjoni u li possibbilment ikun hemm kategoriji ġodda.”
8
L-Artikolu 49 tal-imsemmi digriet jipprevedi:
“L-offerent, sew jekk ikun individwu jew membru ta’ konsorzju jew ta’ grupp skont it-tifsira tal-Artikolu 34, fi proċedura speċifika ta’ offerta għal kuntratt ta’ xogħlijiet pubbliċi, servizzi jew provvisti, jista’ jissodisfa r-rekwiżiti li jkollu l-kapaċità ekonomika, finanzjarja, teknika u organizzattiva, jew li jkollu ċertifikat SOA, billi joqgħod fuq il-kapaċità ta’ entità oħra jew fuq iċ-ċertifikat SOA ta’ entità oħra.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
9
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, matul ix-xahar ta’ Ġunju 2013, l-ispettorat interreġjonali tax-xogħlijiet pubbliċi f’Campania u Molise, fuq delega tal-kumpannija reġjonali f’Campania għall-protezzjoni tal-artijiet, ta bidu għal proċedura ta’ sejħa għal offerti bil-miftuħ li hija ta’ interess Ewropew għall-aġġudikazzjoni tad-disinn eżekuttiv, tal-koordinazzjoni tas-sigurtà fil-fażi ta’ disinn u ta’ eżekuzzjoni ta’ xogħol fuq il-proġett “La Bandiera Blu” fuq il-kosta Domiziana.
10
L-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt jippreċiżaw li, sabiex wieħed jipparteċipa f’sejħa għal offerti, kien meħtieġ li jinkiseb ċertifikat mis-Società Organismo di Attestazione (kumpannija korp ta’ ċertifikazzjoni) dwar il-kwalifiki meħtieġa biex jipprovdu servizzi ta’ disinn u ta’ eżekuzzjoni taħt ċerti kategoriji.
11
Casertana pparteċipat fis-sejħa għal offerti fil-kuntest ta’ grupp temporanju ta’ impriżi li kien qed jiġi kkostitwit għal dan il-għan u bħala l-impriża mexxejja ta’ dan, hija ddikjarat li, fir-rigward tal-kwalifiki meħtieġa mid-Digriet Leġiżlattiv Nru 163, hija kienet qed tirrikorri għall-kwalifiki ta’ żewġ impriżi awżiljarji, li waħda minnhom kienet Consorzio Stabile GAP.
12
Matul il-proċedura u wara t-tmiem tal-fażi ta’ ammissjoni tas-sejħa għal offerti, din l-impriża awżiljarja tilfet il-kwalifika tagħha għall-kategorija ta’ servizzi meħtieġa, u hekk kienet biss ikkwalifikata għal kategorija ta’ servizzi iktar baxx.
13
B’deċiżjoni tat-8 ta’ Ottubru 2014, il-kuntratt ingħata lill-grupp temporanju ta’ impriżi mmexxi minn Consorzio Stabile Infratech, filwaqt li l-grupp li tiegħu Casertana kienet il-mexxej ikklassifika t-tieni.
14
Din l-aħħar kumpannija ppreżentat rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per la Campania (qorti amministrattiva reġjonali għall-Campania, l-Italja), fejn ikkontestat f’diversi aspetti d-deċiżjoni finali li tat il-kuntratt inkwistjoni.
15
Sussegwentement, il-grupp temporanju ta’ impriżi rebbieħ ressaq rikors inċidentali għall-esklużjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fejn sostna li din kellha tiġi eskluża mis-sejħa għal offerti minħabba li l-impriża awżiljarja tagħha kienet, matul il-proċedura ta’ sejħa għal offerti, tilfet il-klassifikazzjoni meħtieġa għall-parteċipazzjoni fis-sejħa għal offerti. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fid-difiża tagħha, irrilevat li dan it-telf ta’ klassifikazzjoni attribwibbli għall-impriża awżiljarja kien jikkostitwixxi każ ta’ forza maġġuri u ma setax iwassal għall-esklużjoni awtomatika tal-grupp tagħha.
16
Permezz ta’ sentenza tas-27 ta’ Marzu 2015, it-Tribunale amministrativo regionale per la Campania (qorti amministrattiva reġjonali għall-Campania) laqgħat ir-rikors inċidentali tal-grupp temporanju ta’ impriżi rebbieħa, billi laqgħat l-ewwel motiv, minħabba li t-telf tal-klassifikazzjoni fil-kwalifika meħtieġa għall-impriża awżiljarja matul il-proċedura ta’ sejħa għal offerti kellu l-effett li jeskludi l-grupp tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali minn din il-proċedura. Barra minn hekk, din il-qorti ddeċidiet li l-argumenti tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali relatati mal-okkorrenza ta’ forza maġġuri kienu irrilevanti.
17
Fit-8 ta’ Lulju 2015, Casertana ppreżentat appell kontra s-sentenza tat-Tribunale amministrativo regionale per la Campania (qorti amministrattiva reġjonali għall-Campania). Essenzjalment, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tqis li l-offerent, peress li kellu fiduċja fil-fatt li l-impriża awżiljarja kellha l-kwalifiki meħtieġa, ma setax jiġi msejjaħ sabiex iwieġeb għat-telf ta’ din il-klassifikazzjoni peress li dan il-fatt ma huwiex attribwibbli għalih. Ikun impossibbli li jiġi identifikat “nuqqas” li jkun attribwibbli għalih u din il-qorti konsegwentement kellha tirrikonoxxi l-possibbiltà lill-offerent li jissostitwixxi l-impriża awżiljari hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll mill-Artikolu 63 tad-Direttiva 2014/24, li espressament tipprevedi din il-possibbiltà.
18
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (kunsill tal-istat, l-Italja) iddeċieda li jissospendi l-proċedura u jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 […], kif issostitwiti bl-Artikolu 63 tad-Direttiva 2004/24 […], jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi, jew li tista’ tiġi interpretata fis-sens li teskludi, il-possibbiltà għall-operatur ekonomiku, jiġifieri għall-parti li qed tikkompeti fis-sejħa għal offerti, li jindika impriża oħra minflok dik inizjalment magħżula bħala ‘impriża awżiljarja’ u li tkun tilfet, totalment jew parzjalment, ir-rekwiżiti sabiex tipparteċipa fis-sejħa għal offerti, li jimplika li dan l-operatur ekonomiku jiġi eskluż mill-proċedura ta’ sejħa għal offerti għal raġunijiet li ma humiex attribwibbli għalih, kemm oġġettivament u kif ukoll suġġettivament?”
Fuq id-domanda preliminari
19
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 63 tad-Direttiva 2014/24 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi l-possibbiltà għall-operaturi ekonomiċi li jipparteċipaw f’sejħa għal offerti li jissostitwixxu impriża awżiljarja li tkun tilfet il-kwalifiki meħtieġa wara li tkun issottomettiet l-offerta tagħha u bil-konsegwenza tal-esklużjoni awtomatika ta’ dan l-operatur.
Fuq l-applikabbiltà tal-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24
20
Il-qorti tar-rinviju teżamina l-kwistjoni jekk l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 għandux jiġi interpretat fid-dawl tal-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24.
21
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, preliminarjament għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, bħala prinċipju, id-direttiva applikabbli hija dik li tkun fis-seħħ fil-mument li fih l-awtorità kontraenti tagħżel it-tip ta’ proċedura li għandha ssegwi u tiddeċiedi b’mod definittiv il-kwistjoni ta’ jekk hemmx obbligu jew le li ssir sejħa għal offerti qabel l-għoti ta’ kuntratt pubbliku. Min-naħa l-oħra, huma inapplikabbli d-dispożizzjonijiet ta’ direttiva li t-terminu ta’ traspożizzjoni tagħha skada wara dan il-mument (sentenzi tal‑10 ta’ Lulju 2014, Impresa Pizzarotti, C‑213/13, EU:C:2014:2067, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 83).
22
Fil-kawża prinċipali, l-avviż dwar kuntratt intbagħat fis-7 ta’ Ġunju 2013 f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea u ġie ppubblikat fl-10 ta’ Ġunju 2013 fil-Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana (ġurnal uffiċjali tar-Repubblika Taljana), filwaqt li d-Direttiva 2014/24 ġiet adottata fis-26 ta’ Frar 2014 u, fi kwalunkwe każ, it-terminu ta’ traspożizzjoni tagħha skada, konformement mal-Artikolu 90, fit-18 ta’ April 2016.
23
F’dawn iċ-ċirkustanzi, bil-pubblikazzjoni tas-sejħa għal offerti inkwistjoni fix-xahar ta’ Ġunju 2013, id-Direttiva 2014/24 ma kinitx tapplika ratione temporis.
24
Fir-rigward tal-punt jekk l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 għandux jiġi interpretat billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-kontenut tal-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24, li hija d-dispożizzjoni rilevanti b’mod partikolari ta’ dan l-Artikolu 48(3), għandu jiġi osservat li din l-aħħar dispożizzjoni hija fformulata f’termini ġenerali u ma tindikax b’mod espress il-modalitajiet li skonthom operatur ekonomiku jista’ jinvoka l-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku (sentenza tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punti 87 u 88).
25
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24 issa jipprevedi li l-operaturi ekonomiċi jistgħu jiddependu biss fuq il-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra “meta dawn tal-aħħar ser iwettqu l-ħidmiet jew is-servizzi li għalihom huma meħtieġa dawn il-kapaċitajiet” (sentenza tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 89) u li “[l]-awtorità kontraenti għandha tesiġi li l-operatur ekonomiku jissostitwixxi entità li ma tissodisfax kriterju ta’ għażla rilevanti, jew li fir-rigward tagħha [jkun] hemm raġunijiet obbligatorji għal esklużjoni”.
26
Issa, minkejja li huwa minnu li, hekk kif tistabbilixxi, b’mod partikolari, il-premessa 2 tagħha, id-Direttiva 2014/24 hija intiża sabiex tiċċara ċerti ideat u kunċetti fundamentali sabiex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali u sabiex jiġu inkorporati ċerti aspetti tal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam, xorta waħda jibqa’ l-fatt li l-Artikolu 63 ta’ din id-direttiva jġib miegħu ċerti bidliet essenzjali fir-rigward tad-dritt li operatur ekonomiku għandu sabiex jirrikorri għall-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra fil-kuntest ta’ kuntratt pubbliku (sentenza tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 90).
27
Fil-fatt, lil hinn milli jipprovdi kontinwità għall-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 u milli jiċċara l-portata tiegħu, l-Artikolu 63(1) tad-Direttiva 2014/24 jintroduċi kundizzjonijiet ġodda li ma kinux previsti bis-sistema ġuridika preċedenti (sentenza tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 91).
28
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-imsemmija dispożizzjoni tad-Direttiva 2014/24 ma tistax tintuża bħala kriterju għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 peress li, f’dan il-każ, ma hijiex kwistjoni li jitneħħa dubju ta’ interpretazzjoni dwar il-kontenut ta’ din l-aħħar dispożizzjoni (sentenza tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 92).
Fuq l-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18/KE
29
Konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18 jagħtu lil kull operatur ekonomiku d-dritt li jirrikorri, għal kuntratt partikolari, għall-kapaċitajiet ta’ entitajiet oħra, irrispettivament min-natura tar-rabtiet li huwa jkollu ma’ dawk l-entitajiet, bil-kundizzjoni li huwa juri bil-provi lill-awtorità kontraenti li huwa jkun ser ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu r-riżorsi neċessarji għall-eżekuzzjoni ta’ dak il-kuntratt (sentenza tal-10 ta’ Ottubru 2013, Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino, C‑94/12, EU:C:2013:646, punt 29).
30
Dawn id-dispożizzjonijiet ma jistabbilixxu l-ebda projbizzjoni ġenerali dwar il-fatt li offerent jirrikorri għall-kapaċitajiet ta’ entità terza waħda jew iktar minbarra għall-kapaċitajiet tiegħu stess, sabiex jissodisfa l-kriterji stabbiliti minn awtorità kontraenti. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet espressament għall-possibbiltà, għal operatur ekonomiku, li jirrikorri għar-riżorsi li jappartjenu lil entità jew diversi entitajiet oħra, possibbilment minbarra r-riżorsi tiegħu stess, sabiex jiġi eżegwit il-kuntratt (sentenza tal-10 ta’ Ottubru 2013, Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino, C‑94/12, EU:C:2013:646, punti 30 u 32).
31
Tali interpretazzjoni hija konformi mal-għan, li d-direttivi f’dan il-qasam ifittxu li jilħqu, li l-kuntratti pubbliċi jkunu miftuħa għall-iktar kompetizzjoni wiesgħa possibbli għall-benefiċċju mhux biss tal-operaturi ekonomiċi, iżda wkoll tal-awtoritajiet kontraenti. Minbarra dan, din hija wkoll ta’ natura li tiffaċilita l-aċċess tal-impriżi żgħar u ta’ daqs medju għall-kuntratti pubbliċi, għan li d-Direttiva 2004/18 tixtieq tilħaq ukoll, kif turi l-premessa 32 tagħha (sentenza tal-10 ta’ Ottubru 2013, Swm Costruzioni 2 u Mannocchi Luigino, C‑94/12, EU:C:2013:646, punt 34).
32
F’dan il-każ, Casertana tikkontesta l-evalwazzjoni tat-Tribunale amministrativo regionale per la Campania (qorti amministrattiva reġjonali għall-Campania) li din kienet awtomatikament eskluża mill-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratt inkwistjoni minħabba l-fatt li Consorzio Stabile GAP kienet tilfet il-kwalifika għal klassifikazzjoni fil-kategorija ta’ servizzi rilevanti.
33
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement mal-premessa 46 u mal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18, l-awtoritajiet kontraenti huma obbligati jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi b’mod ugwali, b’mod nondiskriminatorju u li huwa trasparenti (sentenzi tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 60, u tal-4 ta’ Mejju 2017, Esaprojekt, C‑387/14, EU:C:2017:338, punt 35).
34
Għaldaqstant, minn naħa, il-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni jimponu li l-offerenti jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom l-istess opportunitajiet fil-formulazzjoni tat-termini tal-offerti tagħhom u għaldaqstant jimplikaw li dawn l-offerti jkunu suġġetti għall-istess kundizzjonijiet għall-offerenti kollha. Min-naħa l-oħra, l-obbligu ta’ trasparenza għandu bħala għan li jiggarantixxi l-assenza ta’ riskju ta’ favoritiżmu u ta’ arbitrarjetà min-naħa tal-awtorità kontraenti. Dan l-obbligu jimplika li l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet kollha tal-proċedura tal-għoti ta’ kuntratt jiġu fformulati b’mod ċar, preċiż u inekwivokabbli fl-avviż tal-kuntratt jew fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, b’mod, l-ewwel nett, li jippermetti li l-offerenti raġonevolment informati u normalment diliġenti kollha jifhmu l-portata eżatta tagħhom u li jinterpretawhom bl-istess mod u, it-tieni nett, li jqiegħed lill-awtorità kontraenti f’pożizzjoni li tivverifika effettivament jekk l-offerti tal-offerenti jikkorrispondux għall-kriterji li jirregolaw il-kuntratt inkwistjoni (sentenzi tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal-4 ta’ Mejju 2017, Esaprojekt, C‑387/14, EU:C:2017:338, punt 36).
35
Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni kif ukoll l-obbligu ta’ trasparenza jipprekludu negozjati bejn l-awtorità kontraenti u offerent fil-kuntest ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, u dan jimplika li, bħala prinċipju, offerta ma tistax tinbidel wara li tintefa’, sew jekk dan ikun fuq l-inizjattiva tal-awtorità kontraenti jew fuq dik tal-offerent. Minn dan isegwi li l-awtorità kontraenti ma tistax titlob kjarifiki mingħand offerent li hija tqis li l-offerta tiegħu hija impreċiża jew li ma hijiex konformi mar-rekwiżiti tekniċi tal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt (sentenzi tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal-4 ta’ Mejju 2017, Esaprojekt, C‑387/14, EU:C:2017:338, punt 37).
36
Il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu ppreċiżat li l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18 ma jipprekludix il-possibbiltà li d-data dwar l-offerta tiġi kkoreġuta jew ikkompletata fuq punti speċifiċi, b’mod partikolari għaliex ikun evidenti li teħtieġ sempliċi kjarifika, jew sabiex jiġu kkoreġuti żbalji materjali manifesti (sentenzi tas-7 ta’ April 2016, Partner Apelski Dariusz, C‑324/14, EU:C:2016:214, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal-4 ta’ Mejju 2017, Esaprojekt, C‑387/14, EU:C:2017:338, punt 38).
37
Fir-rigward ta’ bidliet li jirrigwardaw l-entitajiet kontraenti, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li d-deċiżjoni li tawtorizza bidla fil-kompożizzjoni tal-grupp kontraenti timplika bidla meta mqabbel mad-deċiżjoni ta’ għoti li għandha tiġi kkunsidrata bħala sostanzjali jekk, fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tal-proċedura tal-kuntratt ikkonċernat, hija tirreferi għal wieħed mill-elementi essenzjali li ddeterminaw l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ għoti. F’dan il-każ, għandhom jiġu applikati l-miżuri rilevanti previsti mid-dritt nazzjonali sabiex ikun hemm rimedju għal din is-sitwazzjoni irregolari, li tista’ twassal sal-organizzazzjoni ta’ proċedura ġdida ta’ għoti (sentenza tat-8 ta’ Mejju 2014, Idrodinamica Spurgo Velox et, C‑161/13, EU:C:2014:307, punt 39 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
38
Barra minn hekk, fil-qasam tal-kuntratti ta’ konċessjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-bidla ta’ subappaltatur, anki meta l‑possibbiltà ta’ tali bidla tkun prevista fil‑kuntratt, tista’, f’każijiet eċċezzjonali, tikkostitwixxi bidla sostanzjali ta’ wieħed mill‑elementi essenzjali tal‑kuntratt ta’ konċessjoni meta l‑użu ta’ subappaltatur minflok ieħor kien, fid‑dawl tal‑karatteristiċi speċifiċi tal‑prestazzjoni inkwistjoni, element determinanti tal‑konklużjoni tal‑kuntratt (sentenza tat-13 ta’ April 2010, Wall, C‑91/08, EU:C:2010:182, punt 39).
39
Fil-kawża prinċipali, hekk kif l-Avukat Ġenerali rrileva fil-punt 47 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-possibbiltà li tingħata, b’mod imprevedibbli, esklużivament lil grupp ta’ impriżi, il-possibbiltà li jissostitwixxu impriża terza li tagħmel parti mill-grupp, u li tilfet kwalifika meħtieġa taħt piena ta’ esklużjoni, tikkostitwixxi bidla sostanzjali fl-offerta u fl-identità tal-istess grupp. Fil-fatt, tali bidla fl-offerta tkun teħtieġ lill-awtorità kontraenti li tipproċedi b’kontrolli ġodda filwaqt li tagħti vantaġġ kompetittiv lil dan il-grupp li jkun jista’ jfittex li jottimizza l-offerta tiegħu sabiex tlaħħaq aħjar mal-offerti tal-kompetituri tagħha fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni.
40
Tali sitwazzjoni tikser il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li jirrikjedi li l-offerenti jkollhom l-istess opportunitajiet fil-formulazzjoni tat-termini tal-offerti tagħhom u jimplika li dawn l-offerti jkunu suġġetti għall-istess kundizzjonijiet għall-offerenti kollha u din tikkostitwixxi distorsjoni ta’ kompetizzjoni b’saħħitha u effettiva bejn il-kumpanniji li jipparteċipaw f’kuntratt pubbliku.
41
Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-argument ta’ forza maġġuri invokat minn Casertana, għandu jiġi kkonstatat li, jekk id-Direttiva 2004/18, hekk kif ġie indikat fil-punti 30 u 31 ta’ din is-sentenza, tippermetti lil offerent li jirrikorri għall-kapaċitajiet ta’ entità terza waħda jew iktar minbarra għall-kapaċitajiet tiegħu stess, sabiex jissodisfa l-kriterji stabbiliti minn awtorità kontraenti, dan l-offerent jibqa’ responsabbli, bħala l-mexxej tal-grupp ta’ impriżi, mill-osservanza minn dawn l-impriżi tal-obbligi u tal-kundizzjonijiet ta’ parteċipazzjoni fis-sejħa għal offerti stabbiliti mill-awtorità kontraenti fid-dokumenti relatati mal-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt inkwistjoni.
42
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi l-possibbiltà għall-operaturi ekonomiċi li jipparteċipaw f’sejħa għal offerti li jissostitwixxu impriża awżiljarja li tkun tilfet il-kwalifiki meħtieġa wara li tkun issottomettiet l-offerta tagħha u bil-konsegwenza tal-esklużjoni awtomatika ta’ dan l-operatur.
Fuq l-ispejjeż
43
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 47(2) u l-Artikolu 48(3) tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, dwar kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi], għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi l-possibbiltà għall-operaturi ekonomiċi li jipparteċipaw f’sejħa għal offerti li jissostitwixxu impriża awżiljarja li tkun tilfet il-kwalifiki meħtieġa wara li tkun issottomettiet l-offerta tagħha u bil-konsegwenza tal-esklużjoni awtomatika ta’ dan l-operatur.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.