Υπόθεση C‑606/21
Doctipharma SAS
κατά
Union des Groupements de pharmaciens d’officine (UDGPO) και Pictime Coreyre
[αίτηση του Cour d’appel de Paris (εφετείου Παρισιού, Γαλλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 29ης Φεβρουαρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση – Οδηγία 2001/83/ΕΚ – Άρθρο 85γ – Πεδίο εφαρμογής – Πώληση φαρμάκων στο κοινό εξ αποστάσεως – Φάρμακα για ανθρώπινη χρήση για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή – Πρόσωπα εγκεκριμένα ή εξουσιοδοτημένα να πωλούν φάρμακα στο κοινό εξ αποστάσεως – Ευχέρεια των κρατών μελών να επιβάλλουν όρους, δικαιολογούμενους από λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, για τη λιανική διάθεση στην επικράτειά τους φαρμάκων τα οποία πωλούνται μέσω διαδικτύου – Υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών – Οδηγία 98/34/ΕΚ – Οδηγία (ΕΕ) 2015/1535 – Υπηρεσία διευκόλυνσης της επικοινωνίας μεταξύ φαρμακοποιών και πελατών με σκοπό τη διαδικτυακή πώληση φαρμάκων»
1.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Διαδικασία πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών – Οδηγίες 98/34 και 2015/1535 – Υπηρεσία της κοινωνίας των πληροφοριών – Έννοια – Υπηρεσία διευκόλυνσης της επικοινωνίας μεταξύ φαρμακοποιών και πελατών με σκοπό τη διαδικτυακή πώληση φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή – Εμπίπτει
(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 98/34, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 98/48, άρθρο 1, σημείο 2, 2000/31, άρθρο 2, στοιχείο αʹ, και 2015/1535, άρθρο 1 § 1, στοιχείο βʹ)
(βλ. σκέψεις 27, 29-33, 35, 38, διατακτ. 1)
2.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση – Οδηγία 2001/83 – Φάρμακα για ανθρώπινη χρήση για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή – Πρόσωπα εγκεκριμένα ή εξουσιοδοτημένα να πωλούν φάρμακα στο κοινό εξ αποστάσεως – Ευχέρεια των κρατών μελών να απαγορεύουν την παροχή υπηρεσίας συνιστάμενης στη διευκόλυνση, μέσω ιστοτόπου, της επικοινωνίας μεταξύ φαρμακοποιών και πελατών με σκοπό την πώληση φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή – Επιτρέπεται – Προϋπόθεση
(Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2001/83, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/62, άρθρο 85γ)
(βλ. σκέψεις 45, 48-55, 57, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού, Γαλλία), οριοθετεί την έννοια της «υπηρεσίας της κοινωνίας των πληροφοριών» και παρέχει τα ερμηνευτικά στοιχεία που καθιστούν δυνατό να εκτιμηθεί αν συμβιβάζεται με το δίκαιο της Ένωσης η απαγόρευση από κράτος μέλος της παροχής, μέσω ιστοτόπου, υπηρεσίας συνιστάμενης στη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ φαρμακοποιών και πελατών με σκοπό τη διαδικτυακή πώληση φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή (στο εξής: παρεχόμενη υπηρεσία).
Η Doctipharma δημιούργησε τον ιστότοπο www.doctipharma.fr, στον οποίο οι χρήστες του διαδικτύου μπορούσαν να αγοράζουν, από τους ιστοτόπους των φαρμακείων, φαρμακευτικά προϊόντα και φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή.
Οι μεν φαρμακοποιοί εγγράφονταν, μέσω του ιστοτόπου αυτού, στην πλατφόρμα διαδικτυακών πωλήσεων, καταβάλλοντας μηνιαία συνδρομή στην Doctipharma, οι δε πελάτες έπρεπε να δημιουργήσουν λογαριασμό πελάτη για να αποκτήσουν πρόσβαση στους ιστοτόπους των φαρμακοποιών της επιλογής τους.
Εκτιμώντας ότι η Doctipharma, λόγω της πρακτικής αυτής, συμμετείχε στο ηλεκτρονικό εμπόριο φαρμάκων, η Union des Groupements de pharmaciens d’officine (ένωση συλλόγων φαρμακοποιών φαρμακείου, UDGPO) ενήγαγε την Doctipharma ενώπιον του tribunal de commerce de Nanterre (εμποροδικείου Nanterre, Γαλλία), το οποίο διαπίστωσε τον παράνομο χαρακτήρα του εν λόγω ιστοτόπου και διέταξε την Doctipharma να παύσει τη δραστηριότητά της. Το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) αναίρεσε την απόφαση του cour d’appel de Versailles (εφετείου Βερσαλλιών, Γαλλία) που είχε εξαφανίσει την πρωτόδικη απόφαση. Το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) έκρινε ότι η Doctipharma, διευκολύνοντας την επικοινωνία μεταξύ των φαρμακοποιών και των εν δυνάμει ασθενών, λειτουργούσε ως μεσάζων στην πώληση φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή και συμμετείχε στο ηλεκτρονικό εμπόριο φαρμάκων, χωρίς, ωστόσο, να έχει την ιδιότητα του φαρμακοποιού που απαιτείται από την εθνική νομοθεσία. Ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του cour d’appel de Paris (εφετείου Παρισιού), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου εν προκειμένω.
Το αιτούν δικαστήριο, λόγω των διαφορετικών προσεγγίσεων που είχαν υιοθετήσει τα γαλλικά δικαστήρια, αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο μια σειρά προδικαστικών ερωτημάτων. Ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει την οδηγία 98/34 (1), προκειμένου να καθοριστεί αν η παρεχόμενη υπηρεσία εμπίπτει στην έννοια της «υπηρεσίας της κοινωνίας των πληροφοριών», καθώς και το άρθρο 85γ της οδηγίας 2001/83 (2), προκειμένου να αποσαφηνιστεί αν τα κράτη μέλη μπορούν, βάσει της διάταξης αυτής, να απαγορεύουν την παροχή της επίμαχης υπηρεσίας.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, όσον αφορά τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληροί μια υπηρεσία ώστε να εμπίπτει στην έννοια της «υπηρεσίας της κοινωνίας των πληροφοριών» για τους σκοπούς των οδηγιών 98/34 και 2015/1535 (3), το Δικαστήριο εκτιμά, κατ’ αρχάς, ότι δεν ασκεί συναφώς επιρροή το αν η Doctipharma, αφενός, λάμβανε κατ’ αποκοπήν αμοιβή από τους εγγεγραμμένους στην πλατφόρμα της φαρμακοποιούς και, αφετέρου, εισέπραττε, για την υπηρεσία που παρείχε, μηνιαία συνδρομή από τους φαρμακοποιούς και ποσοστό επί των πωλήσεων το οποίο παρακρατούσε υπέρ αυτής η πλατφόρμα, δεδομένου ότι οι περιστάσεις αυτές, εφόσον αποδειχθούν αληθείς, συνεπάγονται ότι η επίμαχη υπηρεσία πρέπει να θεωρηθεί ότι πληροί την προϋπόθεση περί παροχής έναντι αμοιβής. Περαιτέρω, ο χαρακτηρισμός της επίμαχης υπηρεσίας ως «υπηρεσίας της κοινωνίας των πληροφοριών» απορρέει επίσης από το γεγονός ότι η υπηρεσία αυτή παρέχεται μέσω ιστοτόπου, χωρίς ταυτόχρονη παρουσία του παρόχου της υπηρεσίας και του πελάτη ή του φαρμακοποιού, καθώς και από το γεγονός ότι η υπηρεσία παρέχεται κατόπιν συγκεκριμένης παραγγελίας των φαρμακοποιών και των πελατών.
Το Δικαστήριο συνάγει εντεύθεν το συμπέρασμα ότι υπηρεσία παρεχόμενη μέσω ιστοτόπου, η οποία συνίσταται στη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ φαρμακοποιών και πελατών για την πώληση, από τους ιστοτόπους των φαρμακείων που έχουν εγγραφεί στην υπηρεσία αυτή, φαρμάκων για τα οποία δεν απαιτείται ιατρική συνταγή, εμπίπτει στην έννοια της «υπηρεσίας της κοινωνίας των πληροφοριών».
Δεύτερον, όσον αφορά την ευχέρεια των κρατών μελών να απαγορεύουν μια τέτοια υπηρεσία διαμεσολάβησης δυνάμει του άρθρου 85γ της οδηγίας 2001/83, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι τα κράτη μέλη είναι τα μόνα αρμόδια να καθορίζουν τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα τα οποία είναι εγκεκριμένα ή εξουσιοδοτημένα να διαθέτουν φάρμακα στο κοινό εξ αποστάσεως μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών.
Το Δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2001/83 επιβάλλει στο αιτούν δικαστήριο την υποχρέωση να εξακριβώσει αν ο πάροχος της επίμαχης υπηρεσίας πρέπει να θεωρηθεί ότι περιορίζεται, παρέχοντας ιδιαίτερη και διαφορετική από την πώληση υπηρεσία, στη διευκόλυνση της επικοινωνίας μεταξύ των πωλητών και των πελατών ή αν πρέπει να θεωρηθεί ότι προβαίνει ο ίδιος στην πώληση.
Συναφώς, εν προκειμένω, αν, κατόπιν της αναλύσεως αυτής, η Doctipharma πρέπει να θεωρηθεί ως πάροχος των υπηρεσιών πώλησης, τότε το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2001/83 δεν αντιτίθεται στην απαγόρευση, από το κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου είναι εγκατεστημένη, της παροχής της εν λόγω υπηρεσίας. Πράγματι, ένα κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει ότι μόνον τα πρόσωπα που έχουν την ιδιότητα του φαρμακοποιού επιτρέπεται να προβαίνουν στην εξ αποστάσεως πώληση στο κοινό φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών.
Αντιθέτως, αν αποδειχθεί ότι η Doctipharma παρέχει ιδιαίτερη και διαφορετική από την πώληση υπηρεσία, τότε η παρεχόμενη υπηρεσία δεν θα μπορεί να απαγορευθεί βάσει του άρθρου 85γ, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83 και δεν θα εμπίπτει στην έννοια των «όρων για τη λιανική διάθεση» των φαρμάκων που προσφέρονται προς πώληση στο κοινό εξ αποστάσεως. Πράγματι, μια τέτοια υπηρεσία πρέπει να χαρακτηριστεί ως «υπηρεσία της κοινωνίας των πληροφοριών». Το άρθρο 85γ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83 προβλέπει ρητώς ότι, με την επιφύλαξη της εθνικής νομοθεσίας που απαγορεύει την πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό φαρμάκων που χορηγούνται με ιατρική συνταγή, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι τα φάρμακα διατίθενται προς πώληση εξ αποστάσεως στο κοινό μέσω των υπηρεσιών της κοινωνίας των πληροφοριών. Επομένως, θα ήταν ανακόλουθο να θεωρηθεί ότι τα κράτη μέλη μπορούν να απαγορεύουν την παροχή τέτοιας υπηρεσίας.
1      Οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουνίου 1998, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΕΕ 1998, L 204, σ. 37), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 98/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998 (ΕΕ 1998, L 217, σ. 18) (στο εξής: οδηγία 98/34).
2      Οδηγία 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2001, περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση (ΕΕ 2001, L 311, σ. 67), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/62/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2011 (ΕΕ 2011, L 174, σ. 74).
3      Το άρθρο 1, σημείο 2, της οδηγίας 98/34 και το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/1535 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΕΕ 2015, L 241, σ. 1), έχουν σχεδόν πανομοιότυπη διατύπωση. Τα άρθρα αυτά ορίζουν την έννοια της «υπηρεσίας της κοινωνίας των πληροφοριών» τάσσοντας τέσσερις προϋποθέσεις: «κάθε υπηρεσία που συνήθως παρέχεται έναντι αμοιβής, με ηλεκτρονικά μέσα εξ αποστάσεως και κατόπιν προσωπικής επιλογής[/συγκεκριμένης παραγγελίας] ενός αποδέκτη υπηρεσιών».