Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
z dnia 23 kwietnia 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Dyrektywa 2004/48/WE – Egzekwowanie praw własności intelektualnej – Artykuł 9 ust. 5 – Środki tymczasowe – Brak wszczęcia procedury prowadzącej do decyzji merytorycznej – Uregulowania krajowe przewidujące utrzymanie skutków środków tymczasowych mających uprzedzać skutki orzeczenia co do istoty sprawy
W sprawie C‑132/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez
Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny, Włochy) postanowieniem z dnia 10 lutego 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, w postępowaniu:
M.M. Ristorazione Srl
przeciwko
Villa Ramazzini Srl,
TRYBUNAŁ (ósma izba),
w składzie:
O. Spineanu-Matei (sprawozdawczyni), prezeska izby, S. Rodin i N. Piçarra, sędziowie,
rzecznik generalny:
T. Ćapeta,
sekretarz:
A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu M.M. Ristorazione Srl – B. Pasanisi, avvocato,
–        w imieniu Villa Ramazzini Srl – M. Machetta, avvocato,
–        w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierali
F. Montanaro, avvocato dello Stato, oraz I. Fresu, procuratore dello Stato,
–        w imieniu rządu niderlandzkiego – A. Hanje oraz J. Langer, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – C. Biz, J. Samnadda oraz J. Szczodrowski, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. 2004, L 157, s. 45; sprostowanie Dz.U. 2004, L 195, s. 16).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy M.M. Ristorazione Srl a Villa Ramazzini Srl, właścicielem graficznego znaku towarowego Mò Mò w przedmiocie
wniesionego przez M.M. Ristorazione żądania stwierdzenia
ustania skutków postanowienia w przedmiocie środków tymczasowych zakazującego mu używania oznaczenia odróżniającego „Mò Mò Pizza, Sapori e Salute”, a także wszelkich innych oznaczeń odróżniających zawierających znak towarowy Mò Mò.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3        Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej stanowi załącznik 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), które zostało podpisane w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzone decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji porozumień będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. 1994, L 336, s. 1, zwane dalej „porozumieniem TRIPS”). Stronami porozumienia TRIPS są członkowie WTO, w tym wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz sama Unia.
4        Artykuł 50 tego porozumienia, który wchodzi w zakres jego części III, stanowi:
„1.      Organy sądowe będą miały prawo zastosować szybkie i skuteczne środki tymczasowe:
a)      aby zapobiec zaistnieniu przypadków naruszania jakiegokolwiek prawa własności intelektualnej, a w szczególności, aby zapobiec wprowadzeniu do obrotu handlowego na obszarze ich jurysdykcji towarów włączając w to dobra przywożone bezpośrednio po odprawie celnej;
b)      dla zabezpieczenia odpowiednich dowodów w związku z domniemanym naruszeniem.
2.      Organy sądowe będą miały prawo zastosować środki tymczasowe bez wysłuchania drugiej strony, jeżeli to właściwe, w szczególności, gdy jakakolwiek zwłoka może spowodować dla posiadacza praw szkodę nie do naprawienia lub gdy istnieje widoczne ryzyko, że dowody zostaną zniszczone.
[…]
6.      Bez naruszenia ustępu 4, środki tymczasowe podjęte na podstawie ustępu 1 i 2 zostaną, na żądanie pozwanego, uchylone lub ich skuteczność w inny sposób powstrzymana, jeżeli postępowanie prowadzące do decyzji w przedmiocie sprawy nie zostanie podjęte w rozsądnym terminie określonym przez organy sądowe wprowadzające takie środki, jeżeli prawo Członka na to zezwala lub, w przypadku braku określenia takiego terminu, w terminie nie dłuższym niż 20 dni roboczych lub 31 dni kalendarzowych, zależnie od tego, który z nich jest dłuższy.
[…]”.
Prawo Unii
5        Motywy 4, 5 i 22 dyrektywy 2004/48 przewidują:
„(4)      Wszystkie państwa członkowskie oraz Wspólnota [Europejska] jako taka, w zakresie spraw zgodnych ze swoimi kompetencjami, na poziomie międzynarodowym są związane [porozumieniem TRIPS] […].
(5)      Porozumienie [TRIPS] zawiera w szczególności postanowienia dotyczące środków realizacji praw własności intelektualnej; są to wspólne normy, stosowane na poziomie międzynarodowym i wprowadzone we wszystkich państwach członkowskich. Niniejsza dyrektywa nie powinna wpływać na zobowiązania międzynarodowe państw członkowskich, ze zobowiązaniami w ramach porozumienia [TRIPS] włącznie.
[…]
(22)      Podstawowe znaczenie ma też wprowadzenie tymczasowych środków zapewniających natychmiastowe zaniechanie naruszeń [praw własności intelektualnej] bez oczekiwania na decyzję o istocie sprawy, z przestrzeganiem prawa do obrony, przy zapewnieniu, tam gdzie to stosowne, proporcjonalności środków tymczasowych do cech charakterystycznych rozpatrywanej sprawy oraz gwarancji niezbędnych do pokrycia kosztów i szkód, na które została narażona osoba oskarżona bez uzasadnienia. Środki te są uzasadnione szczególnie w sytuacjach, gdy opóźnienie mogłoby spowodować nienaprawialne szkody dla podmiotu prawa własności intelektualnej”.
6        Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, stanowi w ust. 1:
„Bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane w prawie wspólnotowym lub krajowym w zakresie, w jakim te środki mogą dawać właścicielom praw większe korzyści, przewidziane niniejszą dyrektywą procedury i środki naprawcze stosuje się, zgodnie z art. 3, do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie wspólnotowym i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego”.
7        Artykuł 3 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Obowiązki ogólne”, stanowi:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają objęte niniejszą dyrektywą środki, procedury i środki naprawcze niezbędne do stosowania praw własności intelektualnej. Powyższe środki, procedury i środki naprawcze są sprawiedliwe i słuszne oraz nie są nadmiernie skomplikowane czy kosztowne, ani też nie pociągają za sobą nierozsądnych ograniczeń czasowych czy nieuzasadnionych opóźnień.
2.      Powyższe środki, procedury i środki naprawcze są również skuteczne, proporcjonalne i odstraszające i stosowane w taki sposób, aby zapobiec tworzeniu ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem i zapewnić zabezpieczenia przed ich nadużywaniem”.
8        Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Środki tymczasowe i zabezpieczające”, stanowi:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, że organy sądowe mogą, na żądanie wnioskodawcy:
a)      wystawić przeciwko domniemanemu naruszającemu tymczasowy nakaz sądowy, który ma zapobiec możliwym dalszym naruszeniom prawa własności intelektualnej, lub w razie kontynuowania domniemanych naruszeń tego prawa, tymczasowo tego zakazać i w miarę potrzeb poddać powtarzającej się karze pieniężnej, jeśli prawo krajowe takową przewiduje, lub w przypadku ich kontynuowania nakazać złożenie zabezpieczenia zapewniającego pokrycie strat poniesionych przez właściciela praw; na takich samych zasadach można również wystawić tymczasowy nakaz sądowy przeciwko pośrednikowi, którego usługi są wykorzystywane przez osobę trzecią do naruszania prawa własności intelektualnej; nakazy sądowe przeciwko pośrednikom, których usługi są wykorzystywane przez osobę trzecią do naruszania praw autorskich lub praw pokrewnych przewidzianych dyrektywą 2001/29/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10)];
b)      zarządzić zajęcie lub przekazanie towarów podejrzewanych o naruszanie prawa własności intelektualnej tak, aby zapobiec ich wprowadzeniu do obrotu lub przepływu w kanałach handlowych.
2.      W razie naruszenia popełnionego w celach handlowych państwa członkowskie zapewniają, że, jeśli poszkodowana strona przedstawia okoliczności, które mogłyby zagrozić odzyskaniu strat, organy sądowe mogą zarządzić zapobiegawcze zajęcie nieruchomego i ruchomego mienia domniemanego sprawcy naruszenia, z blokadą jego rachunków bankowych i pozostałych aktywów włącznie. W tym celu właściwe władze mogą zarządzić przedłożenie dokumentów bankowych, finansowych lub handlowych lub stosowny dostęp do odpowiednich informacji.
3.      W odniesieniu do środków określonych w ust. 1 i 2, organy sądowe mają prawo żądania od wnioskodawcy dostarczenia wszelkich należytych dostępnych dowodów, które upewniłyby je w wystarczającym stopniu, że wnioskodawca jest posiadaczem praw i to prawo wnioskodawcy jest naruszane lub takie naruszenie wkrótce nastąpi.
4.      Państwa członkowskie zapewniają, że określone w ust. 1 i 2 środki tymczasowe mogą we właściwych przypadkach, a szczególnie tam, gdzie wszelkie opóźnienie mogłoby spowodować szkody nie do naprawienia dla właściciela praw, być podejmowane bez wysłuchania pozwanego. W takim przypadku strony powinny zostać poinformowane najpóźniej bezzwłocznie po realizacji środków.
Na złożone w rozsądnym czasie od powiadomienia o podjętych środkach żądanie pozwanego odbywa się przegląd, obejmujący również prawo do wysłuchania, na którym podejmowana jest decyzja o modyfikacji, odwołaniu lub potwierdzeniu tych środków.
5.      Państwa członkowskie zapewniają, że określone w ust. 1 i 2 środki tymczasowe zostają na żądanie pozwanego odwołane lub tracą moc w inny sposób, jeśli wnioskodawca nie wszczyna w odpowiednim czasie i przed właściwym organem sądowym procedury prowadzącej do decyzji merytorycznej; okres ten jest ustalany przez zarządzający środki organ sądowy, jeśli pozwala na to prawo państwa członkowskiego; w razie nieustalenia tego okresu jest to okres nieprzekraczający 20 dni roboczych lub 31 dni kalendarzowych, zależnie od tego, który jest dłuższy.
[…]”.
Prawo włoskie
CPI
9        Artykuł 131
decreto legislativo n. 30 – Codice della proprietà industriale, a norma dell’articolo 15 della legge 12 dicembre 2002, n. 273 (dekretu ustawodawczego nr 30 ustanawiającego kodeks własności przemysłowej na podstawie art. 15 ustawy nr 273 z dnia 12 grudnia 2002 r.), z dnia 10 lutego 2005 r. (GURI nr 52 z dnia 4 marca 2005 r., dodatek zwyczajny nr 28), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym (zwanego dalej „CPI”), zatytułowany „Nakaz”, przewiduje:
„1.      Właściciel prawa własności przemysłowej może żądać wydania nakazu mającego zapobiec jakiemukolwiek nieuchronnemu naruszeniu jego prawa, jak też trwającym lub powtarzającym się naruszeniom. Może on w szczególności żądać wydania nakazu mającego zapobiec wytwarzaniu, wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu produktów naruszających prawo, jak również nakazu wycofania tych produktów z obrotu w stosunku do każdej osoby, która jest w ich posiadaniu lub ma do nich w inny sposób dostęp, zgodnie z przepisami codice di procedura civile [kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej »CPC«)] dotyczącymi postępowań zabezpieczających.
Z tych samych powodów można żądać wydania nakazu oraz nakazu wycofania tych produktów względem każdej osoby, której usługi są wykorzystywane w ramach naruszenia prawa własności przemysłowej.
2.      Wydając nakaz, sąd może ustalić kwotę należną za każde naruszenie lub niewykonanie stwierdzone później oraz za każde opóźnienie w wykonaniu środka”.
10      Artykuł 132
CPI, zatytułowany „Wcześniejsze zastosowanie ochrony tymczasowej oraz związek między postępowaniem w przedmiocie środka tymczasowego a postępowaniem co do istoty”, stanowi:
„1.      Środki, o których mowa w art. 126, 128, 129, 131 i 133, mogą również zostać zastosowane w trakcie patentowania lub rejestracji, pod warunkiem że zgłoszenie zostało udostępnione publicznie lub osobom, które zostały o nim powiadomione.
2.      Jeżeli sąd orzekający o zastosowaniu środka tymczasowego nie wyznaczy terminu na wszczęcie przez strony postępowania co do istoty, postępowanie to wszczyna się w terminie 20 dni roboczych lub 31 dni kalendarzowych, w zależności od tego, który z tych terminów jest dłuższy. Termin biegnie od dnia ogłoszenia postanowienia, jeżeli zostało ono wydane na rozprawie, a w przeciwnym razie – od dnia jego doręczenia. W przypadku gdy wnosi się o zastosowanie środków tymczasowych uzupełniających względem opisu w tym samym czasie lub później, bieg terminu rozpoczyna się z odniesieniem do postanowienia wyznaczonego sądu, orzekającego również w przedmiocie tych środków uzupełniających.
3.      Jeżeli postępowanie co do istoty nie zostało wszczęte w terminie zawitym przewidzianym w ust. 2 lub zostaje zakończone po jego wszczęciu, środek tymczasowy traci moc.
4.      Przepisy ust. 3 nie mają zastosowania do środków nadzwyczajnych przyjętych na podstawie art. 700 [CPC] oraz do innych środków tymczasowych, które mogą uprzedzać skutki wyroku co do istoty sprawy [zwanych dalej »środkami uprzedzającymi skutki wyroku«]. W takich przypadkach każda ze stron może wszcząć postępowanie co do istoty.
[…]”.
CPC
11      Artykuł 700 CPC stanowi:
„Z wyjątkiem przypadków uregulowanych w poprzednich sekcjach niniejszego rozdziału każdy, kto ma uzasadniony powód, by obawiać się, że w czasie niezbędnym do dochodzenia swojego prawa w trybie zwykłym wystąpi względem niego niebezpieczeństwo nieuchronnej i nieodwracalnej szkody, może zwrócić się do sądu o zastosowanie środków nadzwyczajnych, które w zależności od okoliczności uznaje za najbardziej odpowiednie do tymczasowego zapewnienia skutków orzeczenia co do istoty sprawy”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
12      Villa Ramazzini, przedsiębiorstwo z siedzibą we Włoszech, jest właścicielem graficznego znaku towarowego Mò Mò.
13      M.M. Ristorazione, przedsiębiorstwo również mające siedzibę we Włoszech, używało oznaczenia odróżniającego „Mò Mò Pizza, Sapori e Salute”.
14      Postanowieniem w przedmiocie środków tymczasowych z dnia 22 marca 2018 r.
Tribunale di Roma (sąd w Rzymie, Włochy) uwzględnił wniosek o zastosowanie środka tymczasowego złożony przez Villa Ramazzini. W szczególności sąd ten zakazał M.M. Ristorazione używania oznaczenia „Mò Mò Pizza, Sapori e Salute”, a także wszelkich innych oznaczeń odróżniających zawierających znak towarowy Mò Mò, nakazał usunięcie tego oznaczenia z szyldu M.M. Ristorazione i nałożył na to ostatnie przedsiębiorstwo karę pieniężną za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu postanowienia, od dnia doręczenia go w formie tytułu wykonawczego.
15      M.M. Ristorazione wniosło do Tribunale di Roma (sądu w Rzymie) o stwierdzenie ustania skutków postanowienia w przedmiocie środków tymczasowych z dnia 22 marca 2018 r. Podniosło ono, że postanowienie to utraciło moc na podstawie art. 132 ust. 3 CPI i art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48, ponieważ Villa Ramazzini nie wszczęła postępowania co do istoty w celu stwierdzenia przysługującego jej prawa.
16      Wyrokiem z dnia 8 lipca 2020 r.
Tribunale di Roma (sąd w Rzymie) oddalił to żądanie stwierdzenia ustania skutków na podstawie art. 132 ust. 4 CPI, zgodnie z którym sankcja w postaci utraty mocy środka tymczasowego z powodu niewszczęcia w odpowiednim czasie postępowania co do istoty nie ma zastosowania do środków uprzedzających skutki wyroku, takich jak, zdaniem tego sądu, nakaz zaniechania wydany wobec M.M. Ristorazione. Zdaniem tego sądu art. 9 dyrektywy 2004/48 dotyczy wyłącznie środków tymczasowych ze swej natury, a nie środków mogących uprzedzać skutki wyroku co do istoty sprawy.
17      M.M. Ristorazione wniosło apelację od tego wyroku do Corte d’appello di Roma (sądu apelacyjnego w Rzymie, Włochy), który utrzymał w mocy wyrok wydany w pierwszej instancji. Uznawszy nakazy zaniechania, o których mowa w art. 131 CPI, za środki uprzedzające skutki wyroku, sąd ten uznał, że jeżeli środki te stały się prawomocne, mogą one same w sobie chronić w sposób wiążący prawo strony wnoszącej o zastosowanie środków tymczasowych. W tym względzie wspomniane środki należy odróżnić od środków przewidzianych w art. 9 dyrektywy 2004/48, które charakteryzują się zamiarem zachowania stanu rzeczy, tak aby orzeczenie co do istoty sprawy mogło wywoływać skutki w przyszłości. Zdaniem tego sądu uregulowania dotyczące środków uprzedzających skutki wyroku mają na celu poszanowanie zasady ekonomii procesowej, uregulowanej w art. 3 tej dyrektywy.
18      M.M. Ristorazione wniosło skargę kasacyjną do Corte suprema di cassazione (najwyższego sądu kasacyjnego, Włochy), który jest sądem odsyłającym. Na poparcie skargi kasacyjnej podnosi ono dwa zarzuty, z których pierwszy dotyczy w szczególności naruszenia art. 9 dyrektywy 2004/48 i art. 132 CPI. Zdaniem M.M. Ristorazione ów art. 9 obejmuje środki uprzedzające skutki wyroku, takie jak nakazy mające zapobiegać naruszeniom lub mające doprowadzić do ich zaprzestania. Ponadto art. 3 tej dyrektywy nie stoi na przeszkodzie temu, by środki uprzedzające skutki wyroku mogły utracić moc.
19      Sąd odsyłający zauważa w pierwszej kolejności, że o ile art. 132 ust. 3 CPI ustanawia ogólną zasadę, zgodnie z którą środek tymczasowy traci moc, jeżeli postępowanie co do istoty nie zostanie wszczęte w przewidzianym terminie zawitym, o tyle art. 132 ust. 4 CPI przewiduje jednak, że zasada ta nie ma zastosowania do środków nadzwyczajnych przyjętych na podstawie art. 700 CPC oraz do innych środków tymczasowych które mogą uprzedzać skutki wyroku co do istoty sprawy, przy czym każda ze stron może wszcząć postępowanie co do istoty.
20      Sąd ten dodaje, że z art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 wynika, iż środki tymczasowe, o których mowa w ust. 1 i 2 tego artykułu, zostają uchylone lub tracą moc w inny sposób na żądanie pozwanego, jeżeli wnioskodawca nie wszczął w rozsądnym terminie postępowania prowadzącego do wydania orzeczenia co do istoty sprawy.
21      Wspomniany sąd stwierdza ponadto, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału środki, o których mowa w art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48, znajdują się wśród instrumentów prawnych przewidzianych przez prawodawcę Unii, które pozwalają na ogólne złagodzenie ryzyka poniesienia przez pozwanego szkody w wyniku zastosowania środków tymczasowych, a tym samym na jego ochronę.
22      Sąd ten zauważa, że wśród środków wymienionych w art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2004/48 znajduje się tymczasowy nakaz sądowy, który pokrywa się z nakazem zaniechania przewidzianym w art. 131 ust. 1 CPI, oraz nałożenie kary pieniężnej, która jest równoznaczna z ustaleniem „kwoty należnej za każde naruszenie lub niewykonanie stwierdzone później oraz za każde opóźnienie w wykonaniu środka”, przewidzianym w art. 131 ust. 2 CPI.
23      W drugiej kolejności sąd odsyłający wyjaśnia, że na szczeblu krajowym ani orzecznictwo, ani doktryna nie pozwalają na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy art. 132 ust. 4 CPI narusza przepisy dyrektywy 2004/48.
24      W tych okolicznościach Corte suprema di cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 9 ust. 5 [dyrektywy 2004/48] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu zawartemu w art. 132 ust. 4 [CPI] – zgodnie z którym zawarta w art. 132 ust. 3 [CPI] zasada przewidująca bezskuteczność środka tymczasowego w przypadku niewszczęcia postępowania co do istoty w terminie zawitym nie ma zastosowania do środków nadzwyczajnych wydanych na podstawie art. 700 [CPC] oraz do innych środków tymczasowych, które mogą [uprzedzać] skutki wyroku co do istoty, nawet jeśli każda ze stron może w takich przypadkach wszcząć wspomniane postępowanie co do istoty?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
25      Poprzez swoje jedyne pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisu krajowego, który zezwala na utrzymanie w mocy określonych środków tymczasowych, takich jak środki tymczasowe mające uprzedzać skutki orzeczenia co do istoty sprawy, w sytuacji gdy wnioskodawca nie wszczął postępowania prowadzącego do wydania takiego orzeczenia w terminie przewidzianym w tym art. 9 ust. 5, a pozwany wnosi o uchylenie tych środków tymczasowych lub utratę ich mocy w inny sposób.
26      Na wstępie należy przypomnieć, że porozumienie TRIPS, które stanowi integralną część porządku prawnego Unii, wiąże Unię, a tym samym ma pierwszeństwo przed aktami prawa wtórnego Unii, przy czym akty te należy interpretować w miarę możliwości zgodnie z postanowieniami tego porozumienia (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2024 r., EUIPO/ The KaiKai Company Jaeger Wichmann, C‑382/21 P, EU:C:2024:172, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).
27      W tym względzie motywy 4 i 5 dyrektywy 2004/48 stanowią, że dyrektywa ta nie powinna wpływać na zobowiązania państw członkowskich wynikające z porozumienia TRIPS, którymi związane są wszystkie państwa członkowskie oraz sama Unia. Ponadto art. 9 wspomnianej dyrektywy odzwierciedla brzmienie art. 50 tego porozumienia. Wynika z tego, że dyrektywę tę należy interpretować w miarę możliwości zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami Unii wynikającymi z tegoż porozumienia.
28      Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia przepisu prawa Unii wymaga uwzględnienia nie tylko jego brzmienia, lecz także kontekstu, w jaki się on wpisuje, oraz celów aktu, którego ów przepis stanowi część (zob. wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r.,
Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 19 czerwca 2025 r., CeramTec, C‑17/24, EU:C:2025:455, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
29      W pierwszej kolejności art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby środki tymczasowe, o których mowa w tym art. 9 ust. 1 i 2, zostały uchylone lub utraciły moc w inny sposób na żądanie pozwanego, jeżeli wnioskodawca nie wszczął postępowania prowadzącego do wydania orzeczenia co do istoty sprawy przed właściwym organem sądowym w terminie wyznaczonym przez ten organ lub, w braku takiego wyznaczenia, w terminie nieprzekraczającym 20 dni roboczych lub 31 dni kalendarzowych, w zależności od tego, który z tych terminów jest dłuższy.
30      Z brzmienia art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 wynika, że dotyczy to przede wszystkim środków tymczasowych objętych zakresem art. 9 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy. Środki te mają w szczególności w drodze tymczasowego nakazu sądowego zapobiec możliwym dalszym naruszeniom prawa własności intelektualnej, a w razie kontynuowania domniemanych naruszeń tego prawa, tymczasowo tego zakazać, w miarę potrzeb i jeśli prawo krajowe takową przewiduje pod rygorem kary pieniężnej, lub w przypadku ich kontynuowania nakazać złożenie zabezpieczenia zapewniającego pokrycie strat poniesionych przez właściciela praw.
31      Następnie chodzi o środki tymczasowe objęte art. 9 ust. 1 lit. b) wspomnianej dyrektywy, a mianowicie środki obejmujące zajęcie lub przekazanie towarów, co do których istnieje podejrzenie, że naruszają prawo własności intelektualnej, tak aby zapobiec ich wprowadzeniu do obrotu lub przepływowi w kanałach handlowych.
32      Wreszcie należy tu wskazać środki tymczasowe objęte zakresem art. 9 ust. 2 tej dyrektywy, obejmujące zarządzenie zapobiegawczego zajęcia nieruchomego i ruchomego mienia domniemanego sprawcy naruszenia, z blokadą jego rachunków bankowych i pozostałych aktywów włącznie.
33      Tak więc brzmienie art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 w związku z ust. 1 i 2 tego artykułu obejmuje szeroki zakres środków tymczasowych i nie wyklucza środków tymczasowych mających uprzedzać skutki orzeczenia co do istoty sprawy.
34      W drugiej kolejności z kontekstu, w jaki wpisuje się art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48, wynika, że przepis ten ma na celu przyznanie pozwanemu, względem którego orzeczony został środek tymczasowy, prawa do zniesienia tego środka, jeżeli okaże się, że wnioskodawca nie kontynuuje sporu, wnosząc powództwo prowadzące do wydania orzeczenia co do istoty sprawy w wyznaczonym terminie (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 września 2001 r., Schieving-Nijstad i in., C‑89/99, EU:C:2001:438, pkt 42).
35      Artykuł 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 nie nakłada bowiem na państwa członkowskie obowiązku przewidzenia automatycznej
utraty mocy danych środków tymczasowych ze względu na upływ terminu wyznaczonego wnioskodawcy na wszczęcie postępowania prowadzącego do wydania orzeczenia co do istoty sprawy, ponieważ przepis ten wyraźnie przewiduje, że w tym celu wymagane jest, aby pozwany wystąpił z takim żądaniem (zob. analogicznie wyrok z dnia 13 września 2001 r., Schieving-Nijstad i in., C‑89/99, EU:C:2001:438, pkt 60).
36      Ponadto art. 9 ust. 4 tej dyrektywy przewiduje, że nawet jeżeli środki tymczasowe zarządzono bez wysłuchania pozwanego, są one poddawane przeglądowi wyłącznie na żądanie pozwanego.
37      W trzeciej kolejności, co się tyczy celów i założeń dyrektywy 2004/48, należy zauważyć, że służy ona uregulowaniu aspektów związanych z prawami własności intelektualnej, które są nierozłącznie związane, po pierwsze, z egzekwowaniem tych praw, a po drugie, z ich naruszaniem, poprzez ustanowienie skutecznych środków prawnych służących zapobieganiu naruszeniom, spowodowaniu ich zaprzestania lub zadośćuczynieniu za każde naruszenie istniejącego prawa własności intelektualnej (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Phoenix Contact, C‑44/21, EU:C:2022:309, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej dyrektywy środki, procedury i środki naprawcze niezbędne do zapewnienia poszanowania tych praw powinny być w szczególności sprawiedliwe i słuszne.
38      Ponadto art. 3 ust. 2 tej dyrektywy podkreśla, że te środki, procedury i środki naprawcze mają być również skuteczne, proporcjonalne i odstraszające oraz stosowane w taki sposób, aby zapobiec tworzeniu ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem i zapewnić zabezpieczenia przed ich nadużywaniem. Przepis ten nakłada zatem na państwa członkowskie, a w ostatecznym rozrachunku na sądy krajowe, obowiązek zapewnienia gwarancji, że – w szczególności – środki i procedury, o których mowa w art. 9 dyrektywy 2004/48, nie będą nadużywane (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Phoenix Contact, C‑44/21, EU:C:2022:309, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
39      Ponadto celem art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48, jak wynika również z jej motywu 22, jest zapewnienie, aby dane środki tymczasowe nie pozostawały bezterminowo w mocy bez orzekania co do istoty sprawy. Ów art. 9 ust. 5 w związku z art. 3 rzeczonej dyrektywy ma zatem na celu zapobiegać stosowaniu środków tymczasowych w sposób nieproporcjonalny lub stanowiący nadużycie oraz unikać tworzenia ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem, gwarantując pozwanemu możliwość żądania uchylenia tych środków, jeżeli wnioskodawca nie wszczyna postępowania co do istoty.
40      Artykuł 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48, który nie przewiduje żadnego wyjątku od ustanowionej w nim zasady, stanowi zatem jedną z gwarancji na rzecz pozwanego, które prawodawca Unii uznał za niezbędne ustanowić dla zrównoważenia szybkich i skutecznych środków tymczasowych, które prawodawca ten przewidział i które naruszają interesy pozwanego (zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Phoenix Contact, C‑44/21, EU:C:2022:309, pkt 43–48).
41      Tymczasem utrzymanie w mocy określonych środków tymczasowych bez obowiązku wszczęcia przez wnioskodawcę postępowania co do istoty może prowadzić do sytuacji, w których środek tymczasowy, który wydaje się uzasadniony w ramach postępowania w trybie pilnym, ale może następnie okazać się bezzasadny, nadal oddziaływałby na pozwanego w braku kontroli sądowej co do istoty sprawy i – w ramach stosowania środków służących egzekwowaniu praw własności intelektualnej – mógłby naruszać cel założony w art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48, a także zasadę proporcjonalności, o której mowa w art. 3 ust. 2 tej dyrektywy.
42      Ponadto zasada ekonomii procesowej, na którą powołuje się sąd odsyłający, nie może mieć pierwszeństwa przed wyraźnymi przepisami prawa wtórnego Unii, które wymagają ustanowienia gwarancji pozwalających na ochronę prawa do obrony, zgodnie z art. 3 i 9 dyrektywy 2004/48 w związku z art. 50 porozumienia TRIPS oraz art. 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
43      Wreszcie art. 2 ust. 1 dyrektywy 2004/48, z którego wynika, że dyrektywa ta ma zastosowanie bez uszczerbku dla środków przewidzianych lub środków, które mogą być przewidziane między innymi w prawie krajowym, w zakresie, w jakim środki te mogą dawać uprawnionym większe korzyści (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Phoenix Contact, C‑44/21, EU:C:2022:309, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo) nie może być interpretowany w ten sposób, że pozwala na utrzymanie w mocy określonych środków tymczasowych bez obowiązku wszczęcia przez wnioskodawcę, który powołuje się na prawo własności intelektualnej, postępowania co do istoty. Nawet jeśli bowiem przepis krajowy przewidujący takie utrzymanie w mocy mógłby być korzystniejszy dla podmiotów praw własności intelektualnej, prawodawca Unii ustanowił przesłanki stosowania środków tymczasowych w art. 3 i 9 rzeczonej dyrektywy w sposób zgodny z art. 50 porozumienia TRIPS, dbając jednocześnie o zapewnienie równowagi między prawami posiadacza praw własności intelektualnej a prawami do obrony wynikającymi z art. 47 i 48 Karty. Takie przesłanki stosowania nie są zatem objęte autonomią proceduralną państw członkowskich.
44      W czwartej kolejności sąd odsyłający wyjaśnia, że zgodnie z częścią doktryny środki uprzedzające skutki wyroku przewidziane w art. 132 ust. 4 CPI nie należą do środków tymczasowych, o których mowa w art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48. Środki te, w odróżnieniu od środków tymczasowych sensu stricto, są uważane za mające na celu ochronę praw własności intelektualnej w taki sam sposób jak orzeczenie rozstrzygające ostatecznie sprawę. Antycypując orzeczenie co do istoty sprawy, stanowiłyby one nietypowe środki tymczasowe.
45      W tym względzie do sądu krajowego należy ustalenie, czy środki uprzedzające skutki wyroku przyjęte w ramach postępowania głównego stanowią środki tymczasowe w rozumieniu art. 9 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2004/48.
46      Można jednak zauważyć, po pierwsze, że bezsporne jest, iż zarówno wnioskodawca, jak i pozwany mogą wszcząć postępowanie co do istoty, w związku z czym takie środki uprzedzające skutki wyroku nie wydają się być pomyślane przez ustawodawcę jako prawnie ostateczne, ponieważ prawodawca sam zakwalifikował je jako środki tymczasowe (zob. analogicznie wyrok z dnia 16 czerwca 1998 r., Hermès, C‑53/96, EU:C:1998:292, pkt 38).
47      Po drugie, należy przypomnieć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż „ewentualna wola stron, by zaakceptować orzeczenie w przedmiocie środków tymczasowych za
»ostateczne« rozstrzygnięcie ich sporu nie może zmieniać prawnego charakteru środka uznawanego za »tymczasowy« w rozumieniu art. 50 [porozumienia TRIPS]” (wyrok z dnia 16 czerwca 1998 r., Hermès, C‑53/96, EU:C:1998:292, pkt 44).
48      W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na przedłożone pytanie powinna brzmieć następująco: art. 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisu krajowego, który zezwala na utrzymanie w mocy określonych środków tymczasowych, takich jak środki tymczasowe mające uprzedzać skutki orzeczenia co do istoty sprawy, w sytuacji gdy wnioskodawca nie wszczął postępowania prowadzącego do wydania takiego orzeczenia w terminie przewidzianym w tym art. 9 ust. 5, a pozwany wnosi o uchylenie tych środków tymczasowych lub utratę ich mocy w inny sposób.
W przedmiocie kosztów
49      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 9 ust. 5 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisu krajowego, który zezwala na utrzymanie w mocy określonych środków tymczasowych, takich jak środki tymczasowe mające uprzedzać skutki orzeczenia co do istoty sprawy, w sytuacji gdy wnioskodawca nie wszczął postępowania prowadzącego do wydania takiego orzeczenia w terminie przewidzianym w tym art. 9 ust. 5, a pozwany wnosi o uchylenie tych środków tymczasowych lub utratę ich mocy w inny sposób.
Podpisy
*      Język postępowania: włoski.