62022CC0579
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
T. ĆAPETA
van 11 april 2024 (
1
)
Zaak C‑579/22 P
Anglo Austrian AAB AG, in liquidatie
tegen
Europese Centrale Bank (ECB),
Belegging-Maatschappij „Far-East” BV
„Hogere voorziening – Economisch en monetair beleid – Richtlijn 2013/36/EU – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Specifieke toezichtstaken van de Europese Centrale Bank (ECB) – Besluit tot intrekking van de vergunning van een kredietinstelling – Uitlegging van het nationale recht”
I. Inleiding
1.
Het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (GTM) (
2
) is de eerste pijler van de bankenunie, die in 2014 is opgericht (
3
) als reactie op de financiële crisis. Het heeft tot doel „de veiligheid en soliditeit van kredietinstellingen, de stabiliteit van het financiële stelsel van de Unie en van de afzonderlijke deelnemende lidstaten, en de eenheid en integriteit van de interne markt [te] waarborgen”. (
4
)
2.
Kort gezegd wordt het prudentieel toezicht uitgeoefend door de Europese Centrale Bank (ECB), die wordt bijgestaan door nationale bevoegde autoriteiten (
5
) volgens de taakverdeling in artikel 6 van de GTM-verordening. (
6
)
3.
De organisatie van het GTM is tot op zekere hoogte „bijzonder” ten opzichte van de wijze waarop de rechtsorde van de Unie in het algemeen functioneert. (
7
) Artikel 4, lid 3, van de GTM-verordening bepaalt dat de ECB „alle toepasselijke Uniewetgeving [toepast], en wanneer het daarbij gaat om richtlijnen, de nationale wetgeving waarbij die richtlijnen zijn omgezet”, alsmede dat „[w]anneer het toepasselijke Unierecht bestaat uit verordeningen die de lidstaten thans uitdrukkelijk keuzemogelijkheden toekennen, […] de ECB tevens de nationale wetgeving [toepast] wanneer door hen van die keuzemogelijkheden gebruikgemaakt wordt”.
4.
Deze bepaling vormt de kern van de onderhavige hogere voorziening. Anglo Austrian AAB AG, voorheen Anglo Austrian AAB Bank AG (hierna: „AAB Bank”), rekwirante in de onderhavige zaak, was een in Oostenrijk gevestigde, minder belangrijke kredietinstelling. Nadat de ECB de vergunning van deze kredietinstelling had ingetrokken, kwam rekwirante bij het Gerecht op tegen het desbetreffende besluit, met als argument dat de ECB haar vergunning had ingetrokken terwijl niet was voldaan aan de voorwaarden van het Unierecht, zoals deze waren omgezet in het Oostenrijkse recht.
5.
Het Gerecht heeft dit beroep verworpen bij arrest van 22 juni 2022, Anglo Austrian AAB en Belegging-Maatschappij Far-East/ECB (T‑797/19, EU:T:2022:389; hierna: „bestreden arrest”). Rekwirante stelt in de onderhavige zaak onder meer dat het Gerecht het nationale recht onjuist heeft uitgelegd en toegepast.
II. Toepasselijke nationale wetgeving
6.
Voor de onderhavige hogere voorziening zijn twee Oostenrijkse wetten van belang: ten eerste het Bundesgesetz über das Bankwesen (Bankwesengesetz) (bankenwet; hierna: „BWG”), en ten tweede het Bundesgesetz zur Verhinderung der Geldwäsche und Terrorismusfinanzierung im Finanzmarkt (federale wet ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering op de financiële markten; hierna: „FM-GwG”).
7.
§ 39 BWG heeft als opschrift „Algemene zorgvuldigheidsplichten”. De leden 2 en 2b luiden als volgt:
„(2)   Kredietinstellingen en krachtens § 30, lid 6, verantwoordelijke ondernemingen moeten beschikken over administratieve, boekhoudkundige en controleprocedures voor het detecteren, evalueren, beheren en monitoren van de risico’s die voortvloeien uit bankhandelingen en -transacties, waaronder de risico’s die voortvloeien uit hun macro-economische omgeving, rekening houdend met de fase van de betreffende bedrijfscyclus, het risico op witwassen en terrorismefinanciering alsook hun vergoedingsbeleid en -praktijken. Deze procedures moeten aangepast zijn aan de aard, de omvang en de complexiteit van de verrichte banktransacties. Voor zover mogelijk moeten de administratie-, boekhoudkundige en controleprocedures zich ook uitstrekken tot de risico’s die eventueel voortvloeien uit banktransacties en -handelingen, alsmede tot de mogelijke risico’s van het vergoedingsbeleid en de vergoedingspraktijken. De organisatiestructuur alsook de administratieve, boekhoudkundige en controleprocedures moeten schriftelijk en op begrijpelijke wijze worden gedocumenteerd. De organisatiestructuur moet belangenconflicten en bevoegdheidsconflicten voorkomen door middel van organisatorische en procedurele afbakeningen die passen bij het bedrijf. De geschiktheid van deze procedures en de toepassing ervan moeten ten minste eenmaal per jaar worden onderzocht door de afdeling interne audit.
[…]
(2b)   Bij de in lid 2 bedoelde procedures moet in het bijzonder rekening worden gehouden met:
1.
het krediet- en tegenpartijrisico;
2.
het concentratierisico;
3.
het marktrisico;
4.
het hefboomrisico;
5.
het operationele risico;
6.
het securitisatierisico;
7.
het liquiditeitsrisico;
8.
het renterisico dat voortvloeit uit transacties die niet reeds onder punt 3 vallen;
9.
het restrisico van kredietrisicolimiteringstechnieken;
10.
de locatie van de risicoposities van een kredietinstelling;
11.
de risico’s die verband houden met witwassen en terrorismefinanciering;
12.
de risico’s die verband houden met het bedrijfsmodel van de instelling, in aanmerking genomen de effecten van diversificatiestrategieën;
13.
de resultaten van stresstests in het geval van instellingen die interne benaderingen toepassen, en
14.
de regelingen voor het auditen en controleren van kredietinstellingen en van de krachtens § 30, lid 6, verantwoordelijke ondernemingen, hun ondernemingscultuur en het vermogen van de directie om haar taken te verrichten.”
8.
§ 70, lid 4, BWG regelt de toezichthoudende bevoegdheden van de Finanzmarktaufsichtsbehörde (Oostenrijkse toezichthoudende autoriteit op de financiële markten, Oostenrijk; hierna: „FMA”) en preciseert dat de FMA verplicht is om, indien een kredietinstelling de bepalingen van het BWG of andere daarin genoemde wetten (
8
) schendt:
„1.   de kredietinstelling, de financiële holding, de gemengde financiële holding of de gemengde holding onder bedreiging van een geldboete te gelasten om de rechtmatige gang van zaken te herstellen binnen een periode die redelijk is gelet op de omstandigheden van de zaak;
2.   in geval van herhaling of voortzetting van de inbreuk, de leidinggevenden geheel of gedeeltelijk te verbieden de onderneming te besturen, tenzij dit gelet op de aard en de ernst van de inbreuk onredelijk zou zijn en kan worden verwacht dat de rechtmatige situatie wordt hersteld door verdere maatregelen overeenkomstig punt 1; in dat geval wordt de eerste opgelegde administratieve geldboete ten uitvoer gelegd en wordt het bevel herhaald op straffe van een hogere administratieve geldboete;
3.   de vergunning van de kredietinstelling in te trekken wanneer andere in het BWG vermelde maatregelen het functioneren van de kredietinstelling niet kunnen waarborgen.”
9.
Het FM-GwG bepaalt in § 31, lid 3, punt 2: „Indien de in § 34, leden 2 en 3, [FM-GwG] bedoelde verplichtingen niet worden nagekomen, kan de FMA de door haar verleende vergunning […] intrekken.”
10.
Ten slotte worden bij § 34, leden 2 en 3, FM-GwG de bepalingen van richtlijn 2005/60/EG (
9
) inzake witwasbestrijding omgezet en wordt in die bepaling met name verwezen naar ernstige, herhaalde of stelselmatige schendingen van § 6, leden 1, 2 tot en met 4, 6 en 7, § 7, lid 7, § 9 en § 23, lid 3, FM-GwG.
III. Voorgeschiedenis van de procedure bij het Gerecht
11.
De voor de onderhavige hogere voorziening relevante feiten kunnen als volgt worden samengevat.
12.
Rekwirante, AAB Bank, was een in Oostenrijk gevestigde, minder belangrijke kredietinstelling. Belegging-Maatschappij „Far-East” BV (hierna: „aandeelhouder”) is een holdingmaatschappij die 99,99 % van de aandelen in AAB Bank bezit.
13.
Op 26 april 2019 heeft de FMA de ECB overeenkomstig artikel 80, lid 1, van de GTM-kaderverordening een ontwerpbesluit overgelegd tot intrekking van de vergunning van AAB Bank als kredietinstelling. (
10
)
14.
Bij besluit van 14 november 2019 heeft de ECB de vergunning van AAB Bank als kredietinstelling ingetrokken met ingang van de datum van kennisgeving van dat besluit.
15.
Op basis van de door de FMA verrichte vaststellingen dat AAB Bank voortdurend en herhaaldelijk tekortschoot in haar verplichtingen tot bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering alsook in de verplichtingen die betrekking hebben op interne governance, stelde de ECB vast dat AAB Bank niet in staat was om te zorgen voor een degelijk risicobeheer.
16.
Derhalve heeft de ECB geoordeeld dat er was voldaan aan de in artikel 18, onder f), van richtlijn 2013/36 (
11
) neergelegde en in het Oostenrijkse recht omgezette criteria voor intrekking van de vergunning van AAB Bank voor toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen, aangezien AAB Bank artikel 67, lid 1, onder d) en o), van deze richtlijn – zoals omgezet in het Oostenrijkse recht – had geschonden, en dat deze intrekking evenredig was.
17.
Bovendien heeft de ECB geweigerd om de toepassing van het litigieuze besluit voor een periode van 30 dagen te schorsen, op grond dat de opmerkingen van AAB Bank niet konden afdoen aan de rechtmatigheid van dat besluit, dat het besluit geen onherstelbare schade kon veroorzaken en dat het openbare belang om de spaarders, de beleggers en de overige partners van AAB Bank te beschermen alsook de stabiliteit van het financiële stelsel de onmiddellijke toepassing van het besluit rechtvaardigden.
IV. Procedure bij het Gerecht en bestreden arrest
18.
Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 19 november 2019, hebben AAB Bank en de aandeelhouder een beroep tot nietigverklaring van het litigieuze besluit ingesteld.
19.
Het Gerecht heeft het beroep van de aandeelhouder niet-ontvankelijk verklaard op basis van het arrest van het Hof in de zaak ECB e.a./Trasta Komercbanka (
12
). Ten gronde heeft het Gerecht het beroep van AAB Bank in zijn geheel verworpen.
V. Procedure bij het Hof
20.
Met haar op 1 september 2022 ingestelde hogere voorziening verzoekt AAB Bank het Hof:
–
het bestreden arrest te vernietigen;
–
het besluit van 14 november 2019, waarbij de ECB de vergunning van rekwirante als kredietinstelling heeft ingetrokken, nietig te verklaren;
–
subsidiair, de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht voor zover het Hof meent de zaak niet zelf te kunnen afdoen, en
–
de ECB te verwijzen in de kosten van de onderhavige procedure en van de procedure bij het Gerecht.
21.
De ECB verzoekt het Hof:
–
de hogere voorziening in haar geheel af te wijzen, en
–
rekwirante te verwijzen in de kosten.
22.
De aandeelhouder heeft geïntervenieerd aan de zijde van rekwirante.
VI. Analyse
23.
Rekwirante voert zeven middelen in hogere voorziening aan.
24.
Met het eerste middel in hogere voorziening betoogt rekwirante dat het Gerecht de grenzen van zijn bevoegdheid heeft overschreden, het Unierecht heeft geschonden en de feiten onjuist heeft opgevat. Het tweede middel is gebaseerd op schending door het Gerecht doordat het de bevoegdheid van de ECB op het gebied van witwaspraktijken heeft erkend. Met haar derde middel verwijt rekwirante het Gerecht dat het een onjuiste uitlegging van het Unierecht en het nationale recht heeft gegeven en hoe dan ook de feiten onjuist heeft opgevat. Met het vierde middel in hogere voorziening wordt het Gerecht een onjuiste uitlegging van artikel 67, lid 1, onder d), van richtlijn 2013/36 en het nationale recht verweten. Met het vijfde middel voert rekwirante aan dat het Gerecht heeft nagelaten in te gaan op de argumenten over het evenredigheidsbeginsel. Met het zesde middel in hogere voorziening verwijt rekwirante het Gerecht dat het inbreuk heeft gemaakt op haar rechten van verdediging. Met het zevende middel in hogere voorziening, ten slotte, verwijt zij het Gerecht procedurefouten die haar belangen hebben geschaad.
25.
Aangezien veel middelen in hogere voorziening onder meer vragen over de juiste rol en uitlegging van het nationale recht bevatten, zal ik hieronder eerst ingaan op de positie die het nationale recht in het juridische kader van het GTM inneemt (deel A). Vervolgens zal ik elk middel achtereenvolgens onderzoeken en aantonen waarom het Hof het beroep in zijn geheel behoort te verwerpen (deel B).
A.
Nationaal recht als onderdeel van het juridische kader van het GTM
26.
De GTM-verordening handhaaft een scheiding tussen bankregelgeving en bankentoezicht en heeft grotendeels, zij het niet uitsluitend, betrekking op het bankentoezicht.
27.
In de verordening is voor het regelen van het bankentoezicht geen harmonisatie toegepast van nationale materiële regels die op kredietinstellingen van toepassing zijn. In plaats daarvan baseert de verordening zich op de verschillende nationale keuzen met betrekking tot de inhoud van de toepasselijke regels, en concentreert zij zich op „wijzen van toezicht” en het „samenspel tussen toezichthouders”. (
13
)
28.
In de Europese Unie is het gebruikelijk om de regulering van een rechtsgebied te verdelen tussen de Unie en de lidstaten. De verwevenheid van Unierecht en nationaal recht komt veelvuldig voor binnen de rechtsorde van de Unie. Dit is in de regel het gevolg van regulering die door middel van richtlijnen tot stand komt. Niettemin is dit ook vaak het geval wanneer wordt gebruikgemaakt van verordeningen die aanvullende regelgevingskeuzen door de lidstaten toestaan of vereisen.
29.
In de meeste situaties passen de autoriteiten van de lidstaten een dergelijke mix van Unierecht en nationaal recht toe. De rechterlijke toetsing van besluiten van nationale instanties vindt plaats voor de nationale rechter, die het nationale recht uitlegt en toepast, en het Hof vragen kan stellen over het Unierecht.
30.
Het GTM is uniek in die zin dat het de eerste situatie in het Unierecht is waarin niet een nationale autoriteit maar een instelling van de Unie rechtstreeks verplicht is om het nationale recht toe te passen. (
14
)
31.
In de meeste gevallen is prudentieel toezicht een taak die door de ECB en de nationale bevoegde autoriteiten wordt gedeeld. (
15
) Voor het merendeel van de toezichttaken maken zij in hun werk een onderscheid tussen belangrijke en minder belangrijke instellingen. (
16
)
32.
Los van het onderscheid tussen belangrijk en minder belangrijk, is het ECB op twee punten exclusief bevoegd ten aanzien van alle kredietinstellingen: ten eerste de verlening of intrekking van een bankvergunning en ten tweede de beoordeling van kennisgevingen van verwervingen en afstotingen van gekwalificeerde deelnemingen in kredietinstellingen (uitgezonderd bij de afwikkeling van banken). (
17
) In de onderhavige zaak is deze eerste bevoegdheid van belang.
33.
De ECB wordt verzocht om bij het nemen van een besluit over de verlening of intrekking van een vergunning de regels van zowel het Unierecht als het recht van de lidstaat van de betrokken kredietinstelling toe te passen. Op grond van artikel 4, lid 3, van de GTM-verordening is het nationale recht uitdrukkelijk van belang wanneer de ECB bepaalde besluiten vaststelt. (
18
)
34.
Daarom rijst de vraag wie de uitoefening van die bevoegdheid door de ECB toetst en op basis van welk recht.
35.
De vraag „wie” is reeds door het Hof beantwoord in de zaak Berlusconi: artikel 263 VWEU verleent de rechterlijke instanties van de Unie de exclusieve bevoegdheid om de wettigheid na te gaan van de handelingen van de instellingen van de Unie. Derhalve zijn zij ook exclusief bevoegd ten aanzien van de besluiten van de ECB. (
19
)
36.
De vraag „op basis van welk recht” is iets gecompliceerder.
37.
Aangezien de ECB niet alleen Unierecht maar ook regels van het nationale recht toepast bij haar besluit om een vergunning te verlenen of in te trekken, is het onvermijdelijk dat de Unierechter nationaal recht toepast als basis voor de rechterlijke toetsing van dergelijke besluiten van de ECB.
38.
Voor de Unierechter kan het nationale recht op twee manieren worden behandeld: als feit of als recht. (
20
)
39.
De logica van de inbreukprocedures, prejudiciële verwijzingen (
21
) en soms beroepen tot nietigverklaring (
22
) heeft tot gevolg dat het nationale recht gewoonlijk als feitelijke kwestie wordt behandeld. (
23
) In een dergelijke situatie zou de toetsing van de vaststellingen van het Gerecht met betrekking tot het nationale recht een toetsing van feitelijke vaststellingen met zich brengen, iets wat het Hof in hogere voorziening alleen kan doen wanneer partijen stellen dat het Gerecht feiten onjuist heeft opgevat. (
24
)
40.
In het Unierecht bestaan er evenwel situaties waarin vragen over het nationale recht worden behandeld als rechtsvragen. In dit opzicht is het GTM niet de enige situatie waarin het Unierecht uitdrukkelijk verwijst naar het nationale recht als het relevante recht.
41.
Het bekendste voorbeeld hiervan is de verordening inzake het Uniemerk (
25
), waarin uitgebreid en uitdrukkelijk wordt verwezen naar het nationale recht. (
26
) Voorts heeft advocaat-generaal Mengozzi (
27
) gewezen op de overheidsopdrachten, waarbij de instellingen van de Unie soms moeten voldoen aan de relevante bepalingen van nationaal recht op de plaats waar de overheidsopdracht moet worden uitgevoerd, alsmede op de bevoegdheid van het Hof krachtens artikel 272 VWEU, in welk geval nationaal recht van toepassing kan worden op basis van het contractuele arbitragebeding.
42.
Advocaat-generaal Mengozzi heeft aangevoerd dat in situaties waarin het nationale recht deel uitmaakt van de relevante juridische context, „zelfs met betrachting van alle noodzakelijke voorzichtigheid, de rechter van de Unie zich niet [kan] onttrekken aan de verplichting, alle bestuurlijke handelingen te onderzoeken die aan zijn toezicht zijn onderworpen, daaronder begrepen het deel van die handelingen waarin een beoordeling van het nationale recht heeft plaatsgevonden”. (
28
)
43.
Advocaat-generaal Bot heeft op het gebied van het merkenrecht overwogen dat het Gerecht „desnoods ambtshalve, kan nagaan wat de inhoud, de toepassingsvoorwaarden en de draagwijdte zijn van de regels van nationaal recht waarop de partijen ter onderbouwing van hun betoog een beroep doen”. (
29
)
44.
Ik ben van mening dat het nationale recht ook op het gebied van het bankentoezicht als recht moet worden behandeld, aangezien het Unierecht de ECB verplicht om de regels van het nationale recht toe te passen. Bij het bepalen en toepassen van het nationale recht in het kader van het GTM moeten de Unierechters dan ook hun standaardmethode voor juridische uitlegging gebruiken, waarbij zij het nationale recht in zijn eigen nationale context moeten plaatsen, die van lidstaat tot lidstaat kan verschillen. Alleen op die manier kunnen de Unierechters uitvoering geven aan de door het GTM-stelsel bekrachtigde diversiteit van de regelgeving in de lidstaten (
30
), een overweging die voor de ECB richtinggevend is bij de uitoefening van haar toezichthoudende bevoegdheden. (
31
)
45.
Ik ben het eens met de advocaten-generaal Mengozzi en Bot dat het Gerecht, om de betekenis van het nationale recht in het kader van het GTM te begrijpen, indien nodig ambtshalve rekening moet houden met zowel de nationale wetgevingscontext als de nationale rechtspraak die relevant is voor de juiste uitlegging van de nationale regels in kwestie. (
32
)
46.
Aangezien het nationale recht als rechtsvraag wordt behandeld, is het Hof bevoegd om in hogere voorziening te toetsen hoe het Gerecht dit recht heeft toegepast.
47.
Welke toetsingsmaatstaf het Hof moet hanteren bij de beoordeling van de in hogere voorziening aangevoerde argumenten dat het Gerecht het toepasselijke nationale recht onjuist heeft uitgelegd, moet nog worden beslist.
48.
In het kader van het merkenrecht (
33
) heeft het Hof een toetsingsmaatstaf vastgesteld die erop gericht lijkt te zijn te onderzoeken of het Gerecht de betekenis van het nationale recht niet onjuist heeft opgevat, rekening houdend met de wijze waarop dit recht door de partijen in de zaak is voorgesteld. De reden hiervoor kan zijn dat het Hof nooit uitdrukkelijk heeft bevestigd dat het nationale recht op dit gebied als recht en niet als feit moet worden aangemerkt. (
34
)
49.
Ik ben het ermee eens dat het Hof zich in hogere voorziening niet moet bezighouden met nieuwe uitlegging van nationaal recht, maar veeleer moet beoordelen welk bewijsmateriaal het Gerecht bij de uitlegging van dat recht in aanmerking heeft genomen om tot een oordeel te komen.
50.
Het komt mij evenwel voor dat een focus op de tekstuele betekenis van de relevante nationale bepalingen, zelfs indien deze als rechtsvraag worden behandeld, wellicht te beperkt is in de context van het GTM, waarin – zoals hierboven is aangetoond – diversiteit in nationale wetgeving de norm is.
51.
Derhalve moet de toetsing van het Hof gericht zijn op de vraag of het Gerecht bij de vaststelling van de juiste betekenis van het nationale recht de zorgvuldigheidsplicht is nagekomen. Het Hof dient zich te concentreren op de factoren die het Gerecht in aanmerking heeft genomen bij de beoordeling van de betekenis van het nationale recht en de duidelijkheid van zijn rechtvaardiging om in geval van strijdige uitleggingen een bepaalde uitlegging te verkiezen boven een andere.
B.
Analyse van de middelen in hogere voorziening
52.
Gelet op het voorgaande zal ik thans de zeven door rekwirante aangevoerde middelen in hogere voorziening onderzoeken. Ik zal in mijn analyse eerst het tweede en daarna het eerste middel in hogere voorziening behandelen, waarna ik mij zal richten op de overige middelen, in de volgorde waarin zij zijn aangevoerd.
1. Tweede middel in hogere voorziening: bevoegdheid van de ECB
53.
Met haar tweede middel in hogere voorziening betoogt AAB Bank ten eerste dat het Gerecht ten onrechte niet ambtshalve heeft onderzocht of de ECB bevoegd was ter zake van witwaspraktijken en of zij de mogelijkheid had om op dat gebied nationaal recht toe te passen, ten tweede dat de ECB enkel bevoegd is om sancties op te leggen wegens schendingen van rechtstreeks toepasselijk Unierecht, en ten derde dat de ECB uitsluitend bevoegd is om prudentieel toezicht uit te oefenen op deposito- en kredietactiviteiten.
54.
Naar mijn mening wordt met dit middel in hogere voorziening betoogd dat de kwesties waarin de ECB heeft gehandeld, geen verband houden met de intrekking van een bankvergunning (waartoe zij exclusief bevoegd is), maar met witwasbestrijding (waartoe nationale bevoegde autoriteiten bevoegd zijn).
55.
Met betrekking tot het eerste argument beroept rekwirante zich op overweging 28 van de GTM-verordening, die zij aldus uitlegt dat aan de FMA een exclusieve bevoegdheid wordt verleend op het gebied van de bestrijding van het witwassen van geld. Volgens rekwirante heeft het Gerecht de besluitvorming op dit gebied ten onrechte in twee delen gesplitst: enerzijds de vaststelling van inbreuken, die is voorbehouden aan de FMA, en anderzijds de bevoegdheid van de ECB om sancties op te leggen in de vorm van de intrekking van een bankvergunning.
56.
Ter ondersteuning van dit argument voert rekwirante tevens aan dat indien artikel 4, lid 3, van de GTM-verordening tot een andere lezing zou leiden, dit de onwettigheid van deze bepaling tot gevolg zou hebben, omdat dit in strijd zou zijn met de scheiding der machten.
57.
Met betrekking tot overweging 28 van de GTM-verordening heeft het Hof de uitlegging die rekwirante in casu voorstaat, reeds verworpen.
58.
In de zaak Versobank/ECB heeft het Hof benadrukt dat de bevoegdheid om een vergunning in te trekken is voorbehouden aan de ECB. (
35
) Bovendien heeft het Hof geoordeeld dat de ECB krachtens artikel 14, lid 5, van de GTM-verordening een vergunning – onder meer – op voorstel van een nationale bevoegde autoriteit kan intrekken. (
36
) Ten slotte heeft het Hof bevestigd dat deze bevoegdheid van de ECB exclusief blijft, zelfs wanneer de gronden voor intrekking van een vergunning betrekking hebben op bijvoorbeeld verplichtingen op het gebied van governance of witwasbestrijding. (
37
)
59.
Het Gerecht is bijgevolg op goede gronden tot dezelfde slotsom gekomen met betrekking tot de bevoegdheid van de ECB om de vergunning van AAB Bank in te trekken wegens de door de FMA vastgestelde inbreuken, op grond van artikel 18, onder f), en artikel 67, lid 1, onder d) en o), van richtlijn 2013/36. (
38
)
60.
Daarom concludeer ik dat het eerste argument van het tweede middel in hogere voorziening ongegrond moet worden verklaard.
61.
Met haar tweede argument betoogt rekwirante dat de ECB overeenkomstig overweging 36 en artikel 18 van de GTM-verordening enkel sancties mag opleggen die gebaseerd zijn op rechtstreeks toepasselijk Unierecht, en niet bij schendingen van het nationale recht.
62.
Om dezelfde redenen als die welke betrekking hebben op het eerste argument van dit middel in hogere voorziening, heeft het Hof echter ondubbelzinnig bevestigd dat de ECB ook het relevante nationale recht toepast. Mijns inziens heeft het Gerecht dan ook op goede gronden geoordeeld dat de verplichtingen krachtens § 34, leden 2 en 3, FM-GwG de relevante bepalingen van richtlijn 2005/60 omzetten in het nationale recht, zodat de daarin genoemde inbreuken vallen binnen de werkingssfeer van § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG, waarin is bepaald dat ten gevolge van die inbreuken de vergunning van een kredietinstelling moet worden ingetrokken. (
39
) Derhalve heeft het Gerecht op goede gronden geoordeeld dat de ECB, die exclusief bevoegd is om een vergunning in te trekken op grond van de GTM-verordening, het recht had om dat besluit te nemen wegens schendingen van het nationale recht. (
40
)
63.
Het argument dat artikel 4, lid 3, van de GTM-verordening onrechtmatig is, is niet voor het Gerecht besproken en moet bijgevolg in hogere voorziening als nieuw worden aangemerkt, zodat het niet-ontvankelijk is. (
41
)
64.
Ten slotte betoogt rekwirante dat de ECB uitsluitend prudentieel toezicht mag uitoefenen op deposito- en kredietactiviteiten.
65.
Dit argument is pas in hogere voorziening aangevoerd en is dus niet-ontvankelijk.
66.
Dat argument moet hoe dan ook worden verworpen, aangezien de ECB – zoals ik met betrekking tot het eerste argument van het onderhavige middel in hogere voorziening heb toegelicht – exclusief bevoegd is om een bankvergunning in te trekken, zonder enige beperking wat betreft de in die vergunning opgenomen activiteiten.
67.
Ik kom dan ook tot de slotsom dat het tweede middel in hogere voorziening, voor zover het ontvankelijk is, ongegrond moet worden verklaard.
2. Eerste middel in hogere voorziening: bevoegdheid van het Gerecht
68.
Rekwirante voert in haar eerste middel in hogere voorziening aan dat het Gerecht de grenzen van zijn bevoegdheid heeft overschreden en artikel 263 VWEU heeft geschonden door zich te buigen over kwesties die verband houden met de uitlegging en toepassing van Oostenrijks recht inzake de strijd tegen witwaspraktijken. Subsidiair betoogt rekwirante dat deze uitlegging en toepassing van het nationale recht onjuist waren. Voor het geval dat het Hof zou oordelen dat het nationale recht als feitelijke kwestie moet worden behandeld, betoogt rekwirante dat het Gerecht de betekenis ervan onjuist heeft opgevat.
69.
Ik geef het Hof in overweging deze argumenten ongegrond te verklaren. Zoals in het vorige deel is uiteengezet, is bij artikel 4, lid 3, van de GTM-verordening het nationale recht binnen het relevante juridische kader van deze verordening gebracht.
70.
De ECB is dan ook verplicht om beslissingen te nemen die mede gebaseerd zijn op het nationale recht.
71.
Zoals in het arrest Berlusconi is bevestigd, staat het aan de Unierechter om de wettigheid van de handelingen van de Unie te toetsen op grond van artikel 263 VWEU. (
42
) Daarbij moet hij – zoals wordt geopperd in punt 44 van deze conclusie – het nationale recht toepassen als recht. Aangezien het BWG, dat betrekking heeft op de intrekking van vergunningen, verwijst naar het FM-GwG, dat betrekking heeft op het witwassen van geld, is laatstgenoemde wet deel gaan uitmaken van het nationale recht dat het Gerecht toepast bij de toetsing van het besluit van de ECB tot intrekking van de vergunning.
72.
Rekwirante betoogt voorts dat het Gerecht ten onrechte de beginselen van het Europese bestuursrecht naar analogie heeft toegepast op het definitieve karakter van de besluiten van nationale bestuurlijke autoriteiten (in casu de FMA) over de schending van § 31, lid 3, punt 2, en § 34, leden 2 en 3, FM-GwG. (
43
)
73.
Rekwirante stelt op goede gronden dat het Gerecht bij de beoordeling van het definitieve karakter van een nationale bestuurshandeling de Oostenrijkse bestuursrechtelijke beginselen in aanmerking moet nemen. Zij verduidelijkt evenwel niet hoe de door het Gerecht toegepaste beginselen afwijken van de Oostenrijkse bestuurlijke regels. Derhalve geef ik in overweging het argument dat het Gerecht tot een inhoudelijk onjuiste beslissing is gekomen, te verwerpen. (
44
)
74.
Ten slotte betoogt rekwirante dat de redenering van het Gerecht tegenstrijdig is, omdat het Gerecht enerzijds van oordeel is dat het aan de nationale bestuursorganen staat om te bepalen onder welke voorwaarden een vergunning kan worden ingetrokken, terwijl het anderzijds zelf dergelijke besluiten in rechte toetst.
75.
Mijns inziens bevat deze vaststelling van het Gerecht niets tegenstrijdigs. Het Unierecht (de GTM-verordening) vereist dat de lidstaten vaststellen onder welke voorwaarden een vergunning kan worden verleend aan kredietinstellingen. Zodra deze voorwaarden zijn vastgesteld, moeten zij evenwel in aanmerking worden genomen door de instelling die een dergelijke vergunning verleent (of intrekt), en dat is de ECB. Aangezien de Unierechter rechtsmacht uitoefent over het besluit van de ECB, is de enige mogelijke uitkomst dat hij rekening moet houden met de in het nationale recht neergelegde voorwaarden.
76.
Derhalve moet het eerste middel in hogere voorziening, voor zover het ontvankelijk is, ongegrond worden verklaard.
3. Derde middel in hogere voorziening: uitlegging en toepassing van nationaal recht
77.
Met haar derde middel in hogere voorziening, dat uit negen onderdelen bestaat, stelt rekwirante dat het Gerecht § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG, artikel 67, lid 1, van richtlijn 2013/36 alsook nationale administratieve besluiten en rechterlijke beslissingen onjuist heeft uitgelegd.
a) Eerste onderdeel: § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG.
78.
Met het eerste onderdeel betoogt rekwirante dat het Gerecht § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG onjuist heeft uitgelegd en toegepast, doordat het in punt 44 van het bestreden arrest heeft geoordeeld dat niet hoefde te worden gewacht tot de relevante nationale besluiten definitief waren, alvorens te constateren dat aan de voorwaarden voor de intrekking van een vergunning was voldaan. Voorts betoogt rekwirante dat het Gerecht een „radicale” uitlegging van het Oostenrijkse recht heeft gegeven, aangezien het geen probleem heeft met het feit dat twee afzonderlijke besluiten betrekking hebben op dezelfde inbreuk: een (nationaal) besluit dat de inbreuk vaststelt en een ander besluit (van de ECB) dat deze bestraft met intrekking van de vergunning.
79.
Bovendien betoogt rekwirante dat het Gerecht een fout heeft begaan door in punt 61 van het bestreden arrest een onjuiste uitlegging te geven van § 70, lid 4, BWG, dat bij § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG uitdrukkelijk van toepassing wordt verklaard.
80.
Wat het eerste argument betreft, is het niet helemaal duidelijk dat het Gerecht in feite de vaststelling doet die rekwirante het Gerecht verwijt. Het Gerecht heeft geantwoord op het argument dat een ernstige inbreuk enkel kan worden vastgesteld op grond van het bestuursstrafrecht of het strafrecht en moet worden vastgesteld in het kader van een gerechtelijke procedure bij een in kracht van gewijsde gegane beslissing. (
45
)
81.
In dit verband heeft het Gerecht geantwoord dat in het geval waarin het nationale recht een bestuursorgaan de bevoegdheid verleent om schending van de voorschriften in kwestie te constateren en te bestraffen (§ 34, lid 2, FM-GwG), het vereiste van een in kracht van gewijsde gegane beslissing de toepassing van een dergelijke straf afhankelijk zou stellen van het antwoord op de vraag of de betrokken kredietinstelling beroep instelt tegen het besluit van dat orgaan.
82.
Derhalve komt het mij voor dat het Gerecht – anders dan rekwirante betoogt – niet heeft vastgesteld dat een besluit van een bestuursorgaan waarbij schending van de voorschriften in kwestie wordt geconstateerd, niet definitief hoeft te worden. Het Gerecht heeft enkel geoordeeld dat een dergelijk besluit definitief wordt indien er geen rechtsmiddel tegen wordt ingesteld.
83.
Wat betreft rekwirantes argument dat ziet op de „radicale” uitlegging van het nationale recht en dat inhoudt dat de vaststelling en de bestraffing van een inbreuk niet bij twee verschillende besluiten kunnen plaatsvinden, komt het mij voor dat dit argument niet kan slagen, omdat de exclusieve bevoegdheid om een vergunning in te trekken aan de ECB toekomt op grond van artikel 4, lid 1, onder a), van de GTM-verordening.
84.
Het is heel goed mogelijk dat een dergelijke verdeling van bevoegdheden heeft geleid tot een wijziging van de manier waarop het bestuursrecht in de lidstaten functioneerde voordat de Bankenunie werd opgericht. Dit kan echter niet worden beschouwd als een onjuiste uitlegging van het nationale recht.
85.
Ten slotte betoogt rekwirante dat het Gerecht een fout heeft begaan door in punt 61 van het bestreden arrest een onjuiste uitlegging te geven van § 70, lid 4, BWG. Volgens rekwirante vereist deze nationaalrechtelijke bepaling, die uitdrukkelijk van toepassing is op grond van § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG, een stapsgewijze oplegging van sancties aan de hand van drie opeenvolgende sanctieniveaus.
86.
Het komt mij evenwel niet voor dat het Gerecht een dergelijke uitlegging geeft in punt 61 van het bestreden arrest. In dat arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat tekortkomingen, ook al zijn zij ondertussen verholpen, de intrekking van de vergunning rechtvaardigen wegens het doel van bescherming van het Europese bankwezen.
87.
In dit verband zijn ook de punten 79 tot en met 92 van het bestreden arrest relevant. In deze punten heeft het Gerecht – naar mijn mening op goede gronden – geoordeeld dat de ECB de vergunning terecht had ingetrokken als bestraffing voor stelselmatige, ernstige en voortdurende inbreuken.
88.
Zoals in punt 45 van deze conclusie wordt betoogd, moet het Gerecht tevens rekening houden met relevante nationale rechtspraak waarin het nationale recht wordt uitgelegd. (
46
) In zoverre heeft rekwirante voor het Gerecht gerefereerd aan een beslissing van het Bundesverwaltungsgericht (federale bestuursrechter in eerste aanleg, Oostenrijk) (
47
), waarbij die rechter heeft geoordeeld dat de inbreuken niet ernstig of stelselmatig waren.
89.
Het Gerecht is in het bestreden arrest niet op dat argument ingegaan en heeft zich in de plaats daarvan geconcentreerd op de motivering van de ECB, die gebaseerd was op de aan de ECB overgelegde constateringen van de FMA. Het Gerecht heeft ook verwezen naar de lijst van besluiten en beslissingen die ten grondslag lagen aan de aanbeveling van de FMA en het besluit van de ECB om een vergunning in te trekken, waaronder de door rekwirante genoemde beslissing. (
48
)
90.
Hoewel ik het ermee eens kan zijn dat het Gerecht duidelijker had kunnen uiteenzetten hoe die beslissing van het Bundesverwaltungsgericht zijn oordeel heeft beïnvloed, is het duidelijk dat het Gerecht deze beslissing heeft betrokken in zijn beoordeling en heeft vastgesteld dat die beslissing niet afdoet aan de vaststelling van de FMA en de ECB dat de inbreuken van AAB Bank systemisch en ernstig waren alsook voortdurend werden begaan.
91.
Daarnaast heeft het Gerecht tevens geoordeeld dat het belang van prudentiële regels ter bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering, de bijzondere verantwoordelijkheid van kredietinstellingen in dit verband en de noodzaak om zo snel mogelijk de consequenties te trekken uit het feit dat deze regels worden geschonden, de intrekking van de vergunning rechtvaardigen. (
49
)
92.
Derhalve concludeer ik dat het eerste onderdeel van het derde middel in hogere voorziening moet worden afgewezen.
b) Tweede onderdeel: nationale besluiten en beslissingen
93.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat een nationaal besluit een inbreuk moet aantonen en in rechte moet kunnen worden getoetst. Zij verwijst niet naar een bepaald punt van het bestreden arrest waarin het Gerecht een dergelijke vaststelling heeft gedaan.
94.
Bovendien is het niet duidelijk welke fout het Gerecht wordt verweten, zodat ik van mening ben dat het Hof dit argument niet-ontvankelijk moet verklaren.
95.
Vervolgens analyseert rekwirante één voor één de in punt 26 van het bestreden arrest genoemde documenten en betoogt zij dat het Gerecht in dat punt een verkeerde rechtskracht aan die documenten heeft toegekend.
96.
In punt 26 van het bestreden arrest wordt evenwel enkel verwezen naar de verschillende documenten waaraan de FMA en de ECB hebben gerefereerd bij hun besluit om een vergunning in te trekken. Rekwirante preciseert niet welke fout het Gerecht bij de opstelling van deze lijst heeft begaan.
97.
Derhalve ben ik van mening dat het Hof dit onderdeel van het derde middel in hogere voorziening moet afwijzen.
c) Derde onderdeel: bestuursrechtelijke beginselen
98.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht in de punten 46 en 47 van het bestreden arrest de bestuursrechtelijke beginselen van de Unie ten onrechte naar analogie heeft toegepast op een bij de Oostenrijkse wet geregelde situatie.
99.
Het Gerecht heeft verklaard dat „de schuld van iemand die van een strafbaar feit wordt beschuldigd, als definitief vaststaand kan worden beschouwd wanneer het besluit waarbij die inbreuk wordt vastgesteld onherroepelijk is geworden”. (
50
)
100.
Rekwirante zet evenwel niet uiteen in welk opzicht dit beginsel in strijd is met het relevante Oostenrijkse recht. Met andere woorden, zij heeft niet uiteengezet wat het Oostenrijkse recht op zijn beurt voorschrijft. Het door het Gerecht genoemde beginsel volgt daarentegen – overeenkomstig het betoog van de ECB – een algemene rechtslogica volgens welke een vaststelling definitief wordt wanneer het besluit waarbij deze vaststelling is gedaan, zelf onherroepelijk wordt.
101.
Derhalve ben ik van mening dat dit onderdeel van het derde middel in hogere voorziening moet worden afgewezen.
d) Vierde onderdeel: gevolgen van nationale administratieve besluiten
102.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht in de punten 149 en 150 van het bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door – anders dan het nationale recht – een aantal gevolgen te verbinden aan nationale administratieve besluiten. (
51
)
103.
Naar mijn mening wordt met dit argument de redenering verdraaid waarop de aangehaalde punten van het bestreden arrest berusten, in welke punten het Gerecht enkel het interne auditverslag van AAB Bank niet toereikend heeft geacht als bewijs dat er geen sprake was van ernstige inbreuken, zoals die waren vastgesteld in de relevante administratieve besluiten op nationaal niveau.
104.
Derhalve ben ik van mening dat dit onderdeel van het derde middel in hogere voorziening moet worden afgewezen.
e) Vijfde onderdeel: waar rook is, is vuur
105.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht heeft gehandeld volgens het beginsel „waar rook is, is vuur”, door oppervlakkig een aantal documenten te behandelen die in grote lijnen betrekking hebben op de wetgeving betreffende de bestrijding van witwassen.
106.
Rekwirante verwijst niet specifiek naar een bepaald deel van het bestreden arrest, waardoor dit onderdeel van het derde middel in hogere voorziening niet-ontvankelijk is, aangezien het Hof de argumenten in hogere voorziening niet kan verwoorden in de plaats van rekwirante.
107.
Hieraan moet evenwel worden toegevoegd dat het Gerecht specifiek de vaststellingen heeft onderzocht van afzonderlijke inbreuken waardoor de FMA en vervolgens de ECB tot de slotsom zijn gekomen dat er sprake was van ernstige, systemische en voortdurende schendingen van § 34, leden 2 en 3, FM-GwG, die de intrekking van een vergunning rechtvaardigen. (
52
)
108.
Derhalve geef ik het Hof in overweging dit onderdeel van het derde middel af te wijzen.
f) Zesde onderdeel: algemene beoordeling
109.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht heeft nagelaten de relevante nationale besluiten globaal te beoordelen, onder verwijzing naar drie beslissingen van het Bundesverwaltungsgericht.
110.
Opgemerkt moet worden dat dit argument niet voor het Gerecht is aangevoerd en dus nieuw is in hogere voorziening. Dergelijke argumenten zijn, zoals hierboven reeds vermeld, niet-ontvankelijk. (
53
)
111.
Voor zover rekwirante verwijst naar de beoordeling van het Gerecht, waarbij naar haar mening wordt ingegaan op kwesties die „te specifiek en achterhaald” zijn, is het onduidelijk op welke delen van het bestreden arrest dit argument betrekking heeft en welke onjuiste rechtsopvatting het Gerecht precies wordt verweten. Het komt mij voor dat rekwirante in hogere voorziening van het Hof een beoordeling van de feiten verwacht.
112.
Het Hof is evenwel niet bevoegd om de feiten vast te stellen of om de bewijzen te onderzoeken, behalve wanneer rekwirante stelt dat het Gerecht de feiten onjuist heeft opgevat en dat deze onjuiste opvatting duidelijk uit de processtukken blijkt. (
54
)
113.
Bovendien moet de partij die zich op een onjuiste opvatting beroept, nauwkeurig vermelden welk bewijsmateriaal het Gerecht onjuist heeft opgevat en aantonen welke fouten in de analyse het Gerecht tot die onjuiste opvatting hebben gebracht. (
55
)
114.
Rekwirante beperkt zich ertoe de reeds door het Gerecht beoordeelde feiten te kwalificeren, zonder aan te tonen dat het Gerecht het bewijs onjuist heeft opgevat.
115.
Derhalve ben ik mening dat het Hof het zesde onderdeel van het derde middel in hogere voorziening in zijn geheel niet-ontvankelijk moet verklaren.
g) Zevende onderdeel: artikel 67, lid 1, onder o), van richtlijn 2013/36
116.
Met het zevende onderdeel van het derde middel in hogere voorziening voert rekwirante aan dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat er sprake was van ernstige inbreuken, zoals vereist in artikel 67, lid 1, onder o), van richtlijn 2013/36. Daarnaast betoogt rekwirante dat het Gerecht de door haar ingeroepen beslissing (
56
) over de intrekking van de vergunning voor exploitanten van kansspelen onjuist heeft uitgelegd. Ten slotte betoogt rekwirante dat er geen reden is om het Oostenrijkse recht uit te leggen in het licht van het Unierecht, in plaats van in het licht van het Oostenrijkse recht zelf.
117.
Wat het argument inzake een ernstige inbreuk betreft, verzoekt rekwirante het Hof om de feiten opnieuw te beoordelen, hetgeen niet tot zijn bevoegdheid behoort. Zoals in de punten 112 tot en met 114 van deze conclusie is uiteengezet, moeten argumenten met betrekking tot feiten, tenzij rekwirante betoogt dat er sprake is van een onjuiste opvatting van feiten – hetgeen in casu niet het geval is –, niet-ontvankelijk worden geacht.
118.
Wat betreft de uitlegging van de beslissing waarnaar het Gerecht in punt 49 van het bestreden arrest verwijst, zet rekwirante niet uiteen om welke fout het gaat of wat de juiste uitlegging door het Gerecht had moeten zijn. Ook dit argument dient bijgevolg als niet-onderbouwd en dus niet-ontvankelijk te worden verworpen.
119.
Ten slotte zet rekwirante niet uiteen in welk specifiek deel van het bestreden arrest het Gerecht het Oostenrijkse recht uitsluitend onder verwijzing naar het Unierecht heeft uitgelegd, terwijl het dit volgens rekwirante uitsluitend met betrekking tot het Oostenrijkse recht had moeten doen. Bij gebreke van een nauwkeurigere toelichting kan het Hof niet meer doen dan in het algemeen verklaren dat het Gerecht de in het kader van het GTM toepasselijke nationale regels moet toepassen in het licht van zowel het Oostenrijkse als het Unierecht, zoals de nationale rechter zou doen bij de uitlegging van nationaal recht.
120.
Ik geef het Hof daarom in overweging het zevende onderdeel van het derde middel in hogere voorziening niet-ontvankelijk te verklaren.
h) Achtste onderdeel: § 70, lid 4, BWG
121.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht zich onvoldoende heeft verdiept in de vereisten van § 70, lid 4, BWG, volgens welke sancties moeten worden opgelegd in drie opeenvolgende fasen, elk op basis van afzonderlijke inbreuken. Aangezien er op de datum van het besluit nog sprake moet zijn van een inbreuk, heeft het Gerecht in punt 158 van het bestreden arrest ten onrechte verklaard dat de verschillende maatregelen die in het verleden door de FMA waren genomen, volstonden, waardoor het in de punten 61 en 62 van het bestreden arrest blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting. Rekwirante betoogt voorts dat het Gerecht het Oostenrijkse recht met zijn eigen rechtspolitiek onjuist heeft opgevat en aldus bedreigingen voor de rechtsstaat heeft gecreëerd. Ten slotte voert rekwirante aan dat artikel 127, lid 6, VWEU – de rechtsgrondslag van de GTM-verordening – de Raad niet de bevoegdheid heeft verleend om nationale wetgeving betreffende de voorwaarden voor de intrekking van een vergunning te wijzigen.
122.
Wat eerstgenoemd argument betreft, zij opgemerkt dat rekwirante het Hof verzoekt om de feitelijke vaststellingen van het Gerecht opnieuw te beoordelen, met name de waarde die het Gerecht heeft gehecht aan de door AAB Bank genomen maatregelen tot herstel van de tekortkomingen en de verschillende door de FMA genomen toezichtbesluiten.
123.
Zoals in de punten 112 tot en met 114 van deze conclusie is uiteengezet, moeten argumenten die betrekking hebben op feiten niet-ontvankelijk worden geacht, tenzij rekwirante zich beroept op een onjuiste opvatting van de feiten, hetgeen in casu niet het geval is.
124.
Wat de overige argumenten betreft, verwijst rekwirante niet naar specifieke delen van het bestreden arrest en geeft zij geen details wat betreft de vermeende fout van het Gerecht, afgezien van een algemene verwijzing naar de rechtspolitiek en de rechtsstaat. Dergelijke argumenten zijn volgens de rechtspraak van het Hof (
57
) niet-ontvankelijk.
125.
Derhalve geef ik het Hof in overweging het achtste onderdeel van het derde middel in hogere voorziening niet-ontvankelijk te verklaren.
i) Negende onderdeel: verhouding tussen § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG en § 70, lid 4, BWG
126.
Rekwirante betoogt dat het Gerecht in de punten 105 en volgende van het bestreden arrest de verhouding tussen § 31, lid 3, punt 2, FM-GwG en § 70, lid 4, BWG, onjuist heeft uitgelegd. Zij voert in het bijzonder aan dat de ECB haar besluit heeft gebaseerd op § 70, lid 4, BWG, terwijl de bevoegdheid om sancties op te leggen wegens activiteiten die strijdig zijn met de regels inzake de bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering enkel wordt geregeld in het FM-GwG, waarnaar § 70, lid 4, BWG niet verwijst. AAB Bank stelt dan ook dat de ECB een verkeerde rechtsgrondslag heeft gebruikt voor haar besluit om de vergunning in te trekken.
127.
Het Gerecht heeft in punt 103 van het bestreden arrest vastgesteld dat de ECB heeft verwezen naar § 70, lid 4, BWG, waarin de bevoegdheid om een vergunning in te trekken in geval van schendingen van de regels ter bestrijding van witwassen in die wet, is vastgelegd. In punt 104 van het bestreden arrest heeft het Gerecht tevens opgemerkt dat de ECB er ook op heeft gewezen dat AAB Bank verschillende bepalingen van het FM-GwG had geschonden. Ten slotte heeft het Gerecht in punt 109 van het bestreden arrest benadrukt dat AAB Bank niet heeft betoogd dat de keuze van een andere rechtsgrondslag de door de ECB verrichte beoordeling had kunnen beïnvloeden.
128.
Mijns inziens heeft het Gerecht in de punten 105 tot en met 107 van het bestreden arrest op goede gronden geoordeeld dat § 39, leden 2 en 2b, BWG ook verwijzen naar het risico op witwassen en terrorismefinanciering, en dat zowel het FM-GwG als het BWG in aanmerking kan worden genomen om dergelijke schendingen vast te stellen en bijgevolg een vergunning in te trekken.
129.
Voorts ben ik van mening dat het Gerecht op goede gronden heeft vastgesteld dat een onjuiste rechtsgrondslag, voor zover die slechts een louter formele strekking heeft, niet de nietigverklaring van het litigieuze besluit tot gevolg kan hebben. (
58
)
130.
Het Gerecht verwijst naar zijn eigen eerdere arrest, waarnaar het later als vaste rechtspraak is gaan verwijzen. (
59
)
131.
De benadering van het Gerecht is ook te vinden in de conclusie van advocaat-generaal Mischo in de zaak Gestetner Holdings (
60
) van ruim drie decennia geleden, waarin deze advocaat-generaal heeft betoogd dat de keuze van de onjuiste rechtsgrondslag niet (noodzakelijk) tot een andere uitkomst leidde dan wanneer de juiste rechtsgrondslag zou zijn gekozen. (
61
)
132.
Ik geef het Hof in overweging de logica van zowel het Gerecht als advocaat-generaal Mischo te volgen door vast te stellen dat de keuze van een „onjuiste” rechtsgrondslag voor een individueel besluit enkel doorslaggevend kan zijn voor de geldigheid van dat besluit indien de „juiste” rechtsgrondslag in het besluit zelf tot een andere uitkomst zou hebben geleid.
133.
In dit verband ben ik van mening dat het Gerecht niet ten onrechte heeft geoordeeld dat een andere rechtsgrondslag niet van invloed zou zijn geweest op de beoordeling door de ECB en haar bevoegdheid om de vergunning van AAB in te trekken.
134.
Concluderend geef ik het Hof in overweging het negende deel van het derde middel in hogere voorziening ongegrond te verklaren.
4. Vierde middel in hogere voorziening: artikel 67, lid 1, onder d), van richtlijn 2013/36
135.
Met haar vierde middel in hogere voorziening voert rekwirante aan dat het Gerecht in de punten 132 tot en met 144 van het bestreden arrest ten eerste ten onrechte heeft geoordeeld dat de drie of vijf jaar geleden gepleegde en ondertussen herstelde inbreuken volstonden om een vergunning in te trekken, ten tweede ten onrechte heeft geoordeeld dat inbreuken niet ernstig hoeven te zijn om intrekking van een vergunning te rechtvaardigen, ten derde in afwijking van het arrest van het Hof in de zaak Berlusconi ten onrechte heeft geoordeeld dat een nationaal besluit waarbij schendingen van de interne governance worden vastgesteld onherroepelijk is en op nationaal niveau had moeten worden aangevochten, en ten vierde de in punt 122 van het bestreden arrest opgesomde documenten onjuist heeft beoordeeld.
136.
Wat het eerste argument betreft, ben ik van mening dat rekwirante het Hof hiermee verzoekt om een herbeoordeling van de feitelijke vaststellingen van het Gerecht ten aanzien van de waarde die het heeft toegekend aan de door de FMA en de ECB vastgestelde inbreuken. (
62
)
137.
Zoals in de punten 112 tot en met 114 van deze conclusie is uiteengezet, moeten argumenten die betrekking hebben op feiten niet-ontvankelijk worden geacht, tenzij rekwirante zich beroept op een onjuiste opvatting van de feiten, hetgeen in casu niet het geval is.
138.
Mocht het Hof het hiermee niet eens zijn, dan heeft het Gerecht mijns inziens in punt 134 van het bestreden arrest op goede gronden geoordeeld dat artikel 67, lid 1, onder d), van richtlijn 2013/36 niet uitsluit dat een vergunning wordt ingetrokken op grond van eerdere of rechtgezette overtredingen.
139.
Tevens heeft het Gerecht in punt 135 van het bestreden arrest verklaard dat een andere uitlegging zou betekenen dat de bevoegde autoriteiten nieuwe besluiten zouden moeten nemen om aan te tonen dat de kredietinstelling de governancevereisten die het Europese banksysteem moeten beschermen, inderdaad heeft geschonden.
140.
Ik zie geen fout in de redenering van het Gerecht. Inbreuken op governanceregelingen hoeven niet systemisch of ernstig te zijn en bovendien heeft de ECB de vergunning ingetrokken op basis van herhaalde schendingen van niet alleen artikel 67, lid 1, onder d), van richtlijn 2013/36, maar ook artikel 67, lid 1, onder o), van die richtlijn.
141.
Derhalve geef ik het Hof in overweging dit argument ongegrond te verklaren.
142.
Wat het tweede argument betreft, ben ik van mening dat het Gerecht in punt 138 van het bestreden arrest op goede gronden heeft geoordeeld dat artikel 67, lid 1, onder d), van richtlijn 2013/36 niet vereist dat inbreuken op governanceregelingen ernstig, flagrant of systemisch zijn om de intrekking van een vergunning te rechtvaardigen. Anders dan artikel 67, lid 1, onder o), van richtlijn 2013/36, vereist die bepaling niet dat de inbreuk ernstig is. Derhalve moet dit argument worden verworpen.
143.
Met haar derde argument verwijt rekwirante het Gerecht dat het in de punten 142 tot en met 145 van het bestreden arrest ten onrechte heeft geoordeeld dat de besluiten van de FMA inzake schendingen van governanceregelingen op nationaal niveau hadden moeten worden aangevochten, terwijl het Hof in het arrest Berlusconi heeft geoordeeld dat nationale rechters geen onderzoekshandelingen mogen beoordelen waarvoor de ECB de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid heeft.
144.
In de zaak Berlusconi heeft het Hof namelijk geoordeeld dat de nationale rechterlijke instanties krachtens artikel 263 VWEU niet bevoegd zijn om de wettigheid te toetsen van onderzoekshandelingen van de nationale bevoegde autoriteiten, wanneer deze handelen op grond van de artikelen 22 en 23 van richtlijn 2013/36, artikel 4, lid 1, onder c), en artikel 15 van de GTM-verordening, en de artikelen 85 tot en met 87 van de GTM-kaderverordening. (
63
)
145.
Zoals het Gerecht in de punten 145 en 146 van het bestreden arrest op goede gronden heeft geoordeeld, is het besluit van de FMA over het verzuim van AAB Bank om de vereiste governanceregeling in te stellen evenwel een definitief besluit. Derhalve zijn de vaststellingen in de zaak Berlusconi in casu niet van toepassing.
146.
Ten slotte betoogt rekwirante dat het Gerecht de in punt 122 van het bestreden arrest opgesomde documenten onjuist heeft beoordeeld, zonder de in § 70, lid 4, BWG voorgeschreven drie fasen van de gevolgen te onderzoeken.
147.
Zoals ook de ECB heeft aangevoerd, vereiste het aantal herhaalde inbreuken in dit verband echter juist dat de vergunning werd ingetrokken, omdat er geen minder beperkende maatregel was om het hogere aantal herhaalde inbreuken op de regels inzake governanceregelingen in dezelfde mate aan te pakken.
148.
Concluderend geef ik het Hof in overweging het vierde middel in hogere voorziening in zijn geheel af te wijzen.
5. Vijfde middel in hogere voorziening: evenredigheidsbeginsel en nationaal recht
149.
Met haar vijfde middel in hogere voorziening voert rekwirante aan dat het Gerecht het evenredigheidsbeginsel heeft geschonden en § 70, lid 4, BWG niet heeft onderzocht.
150.
Opgemerkt dient te worden dat deze argumenten al naar voren zijn gebracht in het kader van het achtste onderdeel van het derde middel in hogere voorziening. Derhalve verwijs ik naar de analyse van dat onderdeel. (
64
)
151.
Daarnaast voert rekwirante aan dat de ECB door de intrekking van een vergunning uiteindelijk het FM-GwG buiten werking heeft gesteld, terwijl deze wet voor rekwirante bindend zou zijn gebleven in geval van vrijwillige vereffening. Het is niet duidelijk welke fout het Gerecht met dit argument wordt verweten, zodat het – overeenkomstig bovengenoemde rechtspraak – niet-ontvankelijk moet worden verklaard. (
65
)
152.
Tot slot geef ik het Hof in overweging het vijfde middel in hogere voorziening af te wijzen voor zover het ontvankelijk is.
6. Zesde middel: rechten van de verdediging
153.
Met haar zesde middel in hogere voorziening voert rekwirante aan dat het Gerecht in de punten 227 en volgende van het bestreden arrest haar rechten van verdediging heeft geschonden wat betreft de toegang tot het dossier en de beoordeling van de verplichting van de ECB om de relevante omstandigheden te bepalen.
154.
In de eerste plaats heeft het Gerecht in de punten 245 tot en met 248 van het bestreden arrest geoordeeld dat de ECB niet verplicht was om het vertrouwelijke deel van het dossier aan AAB Bank mee te delen.
155.
Het Gerecht heeft dit gerechtvaardigd door te verwijzen naar artikel 32, leden 1 en 5, van de GTM-kaderverordening, waarin is bepaald dat het recht van toegang tot het dossier zich niet uitstrekt tot vertrouwelijke informatie, die de correspondentie tussen de ECB en nationale bevoegde autoriteiten kan bevatten. (
66
) Bovendien heeft het Gerecht geoordeeld dat AAB Bank, aangezien zij adressaat was geweest van de besluiten van de FMA of partij was geweest in nationale gerechtelijke procedures, voldoende op de hoogte was van de inhoud van deze besluiten, die de grondslag vormen voor de intrekking van de vergunning. (
67
)
156.
Wat in de tweede plaats de vaststelling van de relevante omstandigheden door de ECB betreft, zij erop gewezen dat het Gerecht deze verplichting uitvoerig heeft geanalyseerd in de punten 251 tot en met 273 van het bestreden arrest, die door rekwirante niet worden betwist.
157.
Derhalve kom ik tot de slotsom dat het zesde middel in hogere voorziening in zijn geheel moet worden afgewezen.
7. Zevende middel in hogere voorziening: procedurele onregelmatigheden
158.
Met haar zevende middel in hogere voorziening stelt rekwirante dat het Gerecht procedurefouten heeft gemaakt, waardoor haar belangen zijn geschaad.
159.
In de eerste plaats betoogt rekwirante dat zij in de gelegenheid had moeten worden gesteld om haar standpunt kenbaar te maken met betrekking tot de benadering van het Gerecht dat de motivering van de nationale administratieve besluiten en rechterlijke beslissingen ook bindende kracht heeft met betrekking tot de intrekking van een vergunning.
160.
Rekwirante noemt evenwel niet welke punten van het bestreden arrest relevant zijn of welke fouten het Gerecht volgens haar heeft gemaakt.
161.
Het is niet duidelijk welke fout het Gerecht met dit argument wordt verweten, zodat het – overeenkomstig bovengenoemde rechtspraak – niet-ontvankelijk moet worden verklaard. (
68
)
162.
In de tweede plaats betoogt rekwirante dat het Gerecht in het kader van een maatregel tot organisatie van de procesgang van 27 april 2021 zijn gewijzigde standpunt openbaar had moeten maken, nu het had vastgesteld dat er sprake was van ernstige strafbare feiten in verband met de verplichtingen tot bestrijding van witwassen.
163.
Bij zijn maatregel tot organisatie van 27 april 2021 heeft het Gerecht evenwel geen juridisch standpunt ingenomen, maar twee schriftelijke vragen aan de ECB gesteld. Dit argument moet dus worden verworpen.
164.
In de derde plaats betoogt rekwirante dat het Gerecht door zijn afwijzing van haar verzoek om een maatregel tot organisatie van 8 april 2021 heeft geoordeeld dat niet is voldaan aan de voorwaarden voor intrekking van een vergunning, bij gebreke van de vereiste ernstige strafbare feiten.
165.
Dit argument lijkt mij niet-ontvankelijk, aangezien het niet preciseert welke fout het Gerecht zou hebben begaan. (
69
)
166.
Ten slotte betoogt rekwirante dat het Gerecht zijn motiveringsplicht niet is nagekomen, met name in vergelijking met de arresten van het Bundesverwaltungsgericht.
167.
Evenmin als met het vorige argument verwijst rekwirante naar de precieze punten van het bestreden arrest of de meer specifieke fouten die het Gerecht worden verweten. Dit argument moet dan ook niet-ontvankelijk worden verklaard.
168.
Concluderend geef ik het Hof in overweging het zevende middel in hogere voorziening af te wijzen voor zover het ontvankelijk is.
VII. Conclusie
169.
Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging:
–
de hogere voorziening af te wijzen;
–
rekwirante te verwijzen in de kosten.
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Engels.
(
2
)	Verordening (EU) nr. 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese Centrale Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PB 2013, L 287, blz. 63; hierna: „GTM-verordening”).
(
3
)	De tweede pijler van de bankenunie is het gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme (GAM), een systeem voor de effectieve en efficiënte afwikkeling van niet-levensvatbare kredietinstellingen. De derde pijler van de bankenunie is het Europees depositoverzekeringsstelsel (EDIS). Zie het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van verordening (EU) 806/2014 met het oog op de instelling van een Europees depositoverzekeringsstelsel [COM(2015) 586 final].
(
4
)	Overweging 30 van de GTM-verordening. Zie ook de overwegingen 16, 17, 27, 65 en 87 van deze verordening.
(
5
)	Arrest van 8 mei 2019, Landeskreditbank Baden-Württemberg/ECB (C‑450/17 P, EU:C:2019:372, punten 38‑41).
(
6
)	Zie ook Bobić, A., The Individual in the Economic and Monetary Union. A Study of Legal Accountability, Cambridge University Press, 2024, blz. 140‑144.
(
7
)	Boucon, L., en Jaros, D., „The Application of National Law by the European Central Bank within the EU Banking Union’s Single Supervisory Mechanism: A New Mode of Integration?”, European Journal of Legal Studies, deel 10, 2018, blz. 155; Coman-Kund, F., en Amtenbrink, F., „On the Scope and Limits of the Application of National Law by the European Central Bank within the Single Supervisory Mechanism”, Banking & Finance Law Review, deel 33, 2018, blz. 133.
(
8
)	Sparkassengesetz (wet op de spaarbanken); Bausparkassengesetz (wet op de bouwspaarkassen); Einführungsverordnung zum Hypothekenbank- und zum Pfandbriefgesetz (besluit tot invoering van de wet op de hypotheekbanken en de wet betreffende pandbrieven); Hypothekenbankgesetz (wet op de hypotheekbanken); Pfandbriefgesetz (wet betreffende pandbrieven); Bankschuldverschreibungsgesetz (wet betreffende bankbrieven); Investmentfondsgesetz 2011 (wet betreffende beleggingsfondsen 2011); Depotgesetz (depositowet); E-Geldgesetz (wet betreffende e-geld); betriebliches Mitarbeiter- und Selbständigenvorsorgegesetz (wet betreffende de sociale verzekering voor werknemers en zelfstandigen); Immobilien-Investmentfondsgesetz (wet betreffende het vastgoedbeleggingsfonds); Finanzkonglomerategesetz (wet betreffende financiële conglomeraten); Bundesgesetz über die Sanierung und Abwicklung von Banken (federale wet betreffende het herstel en de afwikkeling van banken); Einlagensicherungs- und Anlegerentschädigungsgesetz (wet ter bescherming van deposito’s en ter compensatie van beleggers); Pfandbriefgesetz (wet betreffende pandbrieven) (BGBl. I nr. 199/2021); een op grond van deze federale wetten gegeven beschikking of gedane mededeling, de bepalingen van verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van verordening (EU) nr. 648/2012 (PB 2013, L 176, blz. 1) of een op grond van deze verordening gedane mededeling, of de technische reguleringsnormen voor bankentoezicht in de zin van de artikelen 10‑15 van verordening (EU) nr. 1093/2010 van het Europees parlement en de Raad van 24 november 2010 tot oprichting van een Europese toezichthoudende autoriteit (Europese Bankautoriteit), tot wijziging van besluit nr. 716/2009/EG en tot intrekking van besluit 2009/78/EG van de Commissie (PB 2010, L 331, blz. 12), en de artikelen 10‑15 van verordening (EU) nr. 1095/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 24 november 2010 tot oprichting van een Europese toezichthoudende autoriteit (Europese Autoriteit voor effecten en markten), tot wijziging van besluit nr. 716/2009/EG en tot intrekking van besluit 2009/77/EG van de Commissie (PB 2010, L 331, blz. 84).
(
9
)	Richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 oktober 2005 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld en de financiering van terrorisme (PB 2005, L 309, blz. 15). Deze richtlijn is op 25 juni 2017 ingetrokken bij en vervangen door richtlijn (EU) 2015/849 van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2015 inzake de voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering, tot wijziging van verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 2005/60/EG van het Europees Parlement en de Raad en richtlijn 2006/70/EG van de Commissie (PB 2015, L 141, blz. 73).
(
10
)	Verordening (EU) nr. 468/2014 van de Europese Centrale Bank van 16 april 2014 tot vaststelling van een kader voor samenwerking binnen het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme tussen de Europese Centrale Bank en nationale bevoegde autoriteiten en met nationale aangewezen autoriteiten (PB 2014, L 141, blz. 1; hierna: „GTM-kaderverordening”).
(
11
)	Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB 2013, L 176, blz. 338).
(
12
)	Arrest van 5 november 2019, ECB e.a./Trasta Komercbanka e.a. (C‑663/17 P, C‑665/17 P en C‑669/17 P, EU:C:2019:923, punten 107‑115 en 119), waarin het Hof heeft geoordeeld dat de aandeelhouders van een kredietinstelling waarvan de vergunning voor de toegang tot de activiteiten van kredietinstellingen is ingetrokken, niet rechtstreeks worden geraakt door het besluit tot intrekking van de vergunning.
(
13
)	Boucon en Jaros (zie voetnoot 7 van deze conclusie), blz. 163.
(
14
)	Witte, A., „The Application of National Banking Supervision Law by the ECB: Three Parallel Modes of Executing EU Law?”Maastricht Journal of European and Comparative Law, deel 21, 2014, blz. 89.
(
15
)	Arrest van 8 mei 2019, Landeskreditbank Baden-Württemberg/ECB (C‑450/17 P, EU:C:2019:372, punten 38‑41 en 49). Zie voor een analyse van de wijze waarop deze taakverdeling in de praktijk moet werken, Annunziata, F., „European Banking Supervision in the Age of the ECB: Landeskreditbank Baden-Württemberg-Förderbank v ECB”, European Business Organization Law Review, deel 21, 2020, blz. 555 en 556.
(
16
)	Artikel 6, lid 4, van de GTM-verordening. Volgens deze bepaling ligt het definitieve besluit of een instelling al dan niet belangrijk, is bij het ECB.
(
17
)	Vastgelegd in de artikelen 14 en 15 van de GTM-verordening en voorbehouden aan de ECB krachtens artikel 6, lid 4, ervan. Daarnaast kent artikel 6, lid 5, van de GTM-verordening de ECB – los van de taakverdeling naargelang de betreffende taak belangrijk of minder belangrijk is – bepaalde bevoegdheden toe, zoals de uitvaardiging van tot de nationale bevoegde autoriteiten gerichte richtsnoeren, verordeningen of algemene instructies teneinde te zorgen voor de consistentie van de toezichtresultaten.
(
18
)	Bovendien bepaalt artikel 9, lid 1, derde alinea, van de GTM-verordening het volgende: „De ECB kan, voor zover zulks noodzakelijk is om de bij deze verordening aan haar opgedragen taken te verrichten, die nationale autoriteiten bij wijze van instructie verzoeken hun eigen bevoegdheden uit te oefenen krachtens en volgens de in de nationale wetgeving bepaalde voorwaarden, wanneer die bevoegdheden niet bij deze verordening aan de ECB zijn toegekend. Die nationale autoriteiten informeren de ECB volledig over de uitoefening van die bevoegdheden.”
(
19
)	Arrest van 19 december 2018, Berlusconi en Fininvest (C‑219/17, EU:C:2018:1023, punten 42‑44). Dat arrest had betrekking op de tweede exclusieve bevoegdheid van de ECB binnen het GTM om kennisgevingen van verwervingen en afstotingen van gekwalificeerde deelnemingen in kredietinstellingen te beoordelen.
(
20
)	Zie voor een uitgebreide uiteenzetting van beide, Prek, M., en Lefèvre, S., „The EU Courts as ‚national’ courts: National law in the EU judicial process”, Common Market Law Review, deel 54, 2e druk, 2017, blz. 369.
(
21
)	Waarbij het Hof benadrukt dat de nationale rechter als enige bevoegd is om nationaal recht uit te leggen. Zie bijvoorbeeld arrest van 22 december 2008, Magoora (C‑414/07, EU:C:2008:766, punt 32).
(
22
)	Zie bijvoorbeeld arrest van 14 december 2023, Commissie/Amazon.com e.a. (C‑457/21 P, EU:C:2023:985, punt 20).
(
23
)	Prek en Lefèvre (zie voetnoot 20 van deze conclusie), blz. 383‑387.
(
24
)	Conclusies van advocaat-generaal Medina in de gevoegde zaken Duitsland e.a./Commissie (C‑794/21 P en C‑800/21 P, EU:C:2023:854, punten 90‑92) en de gevoegde zaken WEPA Hygieneprodukte e.a./Commissie (C‑795/21 P en C‑796/21 P, EU:C:2023:855, punten 90‑92).
(
25
)	Verordening (EU) 2017/1001 van het Europees Parlement en de Raad van 14 juni 2017 inzake het Uniemerk (PB 2017, L 154, blz. 1).
(
26
)	Artikel 7, lid 1, onder j) en m) (over absolute weigeringsgronden); artikel 8, lid 6, onder i) (over relatieve weigeringsgronden); artikel 17, lid 1 (over de aanvullende toepassing van het nationale recht inzake inbreuk); artikel 27, lid 4 (over werking jegens derden); artikel 34, lid 2 (over het recht van voorrang); artikel 46, lid 1, onder c) en d) (over oppositie); artikel 60, lid 2 (over relatieve nietigheidsgronden); artikel 93 (over omzetting); artikel 106, lid 1, onder a) (over de onderbreking van de procedure); artikel 110, lid 3 (over de tenuitvoerlegging van beslissingen tot vaststelling van de kosten); artikel 117, lid 1 (over administratieve samenwerking); artikel 128, lid 3 (over reconventionele vorderingen); artikel 129, lid 2 (over het toepasselijke recht), en hoofdstuk XI, afdeling 2 (met als opschrift „Toepassing van het recht van de lidstaten om het gebruik van Uniemerken te verbieden”).
(
27
)	Conclusie van advocaat-generaal Mengozzi in de zaak Evropaïki Dynamiki/ECB (C‑401/09 P, EU:C:2011:31, punten 64 en 70). Zie voor meer voorbeelden Prek en Lefèvre (zie voetnoot 20 van deze conclusie), blz. 381 en 382.
(
28
)	Conclusie van advocaat-generaal Mengozzi in de zaak Evropaïki Dynamiki/ECB (C‑401/09 P, EU:C:2011:31, punt 71). Hij heeft betoogd dat dit ook inhoudt dat moet worden onderzocht hoe de nationale rechters het nationale recht in kwestie uitleggen (punt 74).
(
29
)	Conclusie van advocaat-generaal Bot in de zaak BHIM/National Lottery Commission (C‑530/12 P, EU:C:2013:782, punt 89).
(
30
)	Bobić (zie voetnoot 6 van deze conclusie), op blz. 165 en 166 en aldaar aangehaalde literatuur.
(
31
)	Boucon en Jaros (zie voetnoot 7 van deze conclusie), op blz. 186.
(
32
)	In zijn conclusie in de zaak Evropaïki Dynamiki/ECB (C‑401/09 P, EU:C:2011:31, punt 74), heeft advocaat-generaal Mengozzi betoogd dat wanneer het nationale recht deel uitmaakt van het juridische kader van de Unie, de Unierechters die dat recht toepassen ook moeten onderzoeken hoe de nationale rechter de bepalingen van het betreffende nationale recht uitlegt.
(
33
)	„Wat in het kader van een hogere voorziening het onderzoek van de vaststellingen van het Gerecht met betrekking tot die nationale wetgeving betreft, is het Hof bevoegd om te onderzoeken, ten eerste of het Gerecht op basis van de hem overgelegde documenten en andere stukken de formulering van de betrokken nationale bepalingen, van de nationale rechtspraak of van de werken van de rechtsleer ter zake, niet onjuist heeft voorgesteld, ten tweede of het Gerecht gelet op deze gegevens geen vaststellingen heeft verricht die duidelijk in strijd zijn met de inhoud ervan, en ten slotte of het Gerecht bij het onderzoek van alle gegevens voor de vaststelling van de inhoud van de betrokken nationale wetgeving niet aan één gegeven een belang heeft toegekend dat het niet heeft ten opzichte van de andere gegevens, voor zover dit duidelijk blijkt uit de stukken in het dossier.” Arrest van 5 juli 2011, Edwin/BHIM (C‑263/09 P, EU:C:2011:452, punt 53).
(
34
)	Het Hof heeft enkel uiteengezet dat zijn vaststelling in de zaak Edwin/BHIM niet betekende dat het nationale recht „moet worden aangemerkt als een zuiver feitelijk gegeven” (cursivering van mij). Arrest van 27 maart 2014, BHIM/National Lottery Commission (C‑530/12 P, EU:C:2014:186, punt 37).
(
35
)	Arrest van 7 september 2023, Versobank/ECB (C‑803/21 P, EU:C:2023:630, punt 91).
(
36
)	Ibidem, punt 93.
(
37
)	Ibidem, punt 97, onder verwijzing naar artikel 67, lid 1, onder d), e) en o), van richtlijn 2013/36.
(
38
)	Bestreden arrest, punten 29‑34.
(
39
)	Bestreden arrest, punten 35‑38.
(
40
)	Ibidem, punt 50.
(
41
)	Volgens artikel 170, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof mag het voorwerp van het geschil voor het Gerecht in hogere voorziening niet worden gewijzigd. Zie ook het arrest van 1 februari 2007, Sison/Raad (C‑266/05 P, EU:C:2007:75, punt 95).
(
42
)	Arrest van 19 december 2018, Berlusconi en Fininvest (C‑219/17, EU:C:2018:1023, punt 44).
(
43
)	Bestreden arrest, punten 45‑47.
(
44
)	Zie in dit verband arrest van 21 oktober 2020, ECB/Estate of Espírito Santo Financial Group (C‑396/19 P, niet gepubliceerd, EU:C:2020:845, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
45
)	Bestreden arrest, punt 41.
(
46
)	Zoals het Gerecht bijvoorbeeld heeft gedaan in het arrest van 19 september 2012, Commissie/SEMEA en Commune de Millau (T‑168/10 en T‑572/10, EU:T:2012:435, punten 62‑67). In zijn arrest van 19 juni 2014, Commune de Millau en SEMEA/Commissie (C‑531/12 P, EU:C:2014:2008, punten 82‑85), heeft het Hof bevestigd dat dit de juiste benadering is.
(
47
)	Zie voor de volledige verwijzing het bestreden arrest, punt 80.
(
48
)	Bestreden arrest, punt 86, onder verwijzing naar punt 26.
(
49
)	Bestreden arrest, punt 50.
(
50
)	Onder verwijzing – in punt 46 van het bestreden arrest – naar het arrest van 12 oktober 2007, Pergan Hilfsstoffe für industrielle Prozesse/Commissie (T‑474/04, EU:T:2007:306, punt 76).
(
51
)	Rekwirante verwijst naar de volgende vermeende gevolgen: 1) de in de motivering genoemde gebreken moeten worden geacht onomstotelijk te zijn vastgesteld; 2) de overwegingen in de motivering stellen onomstotelijk vast dat de gestelde gebreken ook voldoende ernstig zijn om de daaropvolgende intrekking van de vergunning te rechtvaardigen, hoewel zij, integendeel, hoogstens een minder rigoureus rechtsgevolg toepassen; 3) vooraf is definitief vastgesteld dat de gestelde inbreuken relevant zijn voor de doelen van een daaropvolgende intrekking van de vergunning, en 4) bewijs van het tegendeel, bedoeld om aan te tonen dat de inbreuken niet hebben plaatsgevonden, is uitgesloten.
(
52
)	Bestreden arrest, punten 66, 72, 78 en 91.
(
53
)	Zie voetnoot 41 van deze conclusie.
(
54
)	Arresten van 2 september 2010, Commissie/Deutsche Post (C‑399/08 P, EU:C:2010:481, punt 63), en 29 oktober 2015, Commissie/ANKO (C‑78/14 P, EU:C:2015:732, punt 54).
(
55
)	Arrest van 10 november 2022, Commissie/Valencia Club de Fútbol (C‑211/20 P, EU:C:2022:862, punt 55).
(
56
)	Arrest van 16 februari 2012, Costa en Cifone (C‑72/10 en C‑77/10, EU:C:2012:80).
(
57
)	Arrest van 28 april 2022, Changmao Biochemical Engineering/Commissie (C‑666/19 P, EU:C:2022:323, punten 187‑189). Bovendien „[voldoet] [e]en hogere voorziening die geen argumenten naar voren brengt waarin specifiek wordt aangegeven op welk punt het arrest of de beschikking in kwestie op een onjuiste rechtsopvatting zou berusten, […] niet aan dat vereiste”. Arrest van 14 oktober 2021, NRW.Bank/GAR (C‑662/19 P, EU:C:2021:846, punt 36).
(
58
)	Bestreden arrest, punt 108, onder verwijzing naar arrest van 9 juni 2015, Navarro/Commissie (T‑556/14 P, EU:T:2015:368, punt 26).
(
59
)	Arrest van 21 februari 2024, Sinopec Chongqing SVW Chemical e.a./Commissie (T‑762/20, EU:T:2024:113, punt 157). Behalve naar het arrest Navarro/Commissie verwijst het Gerecht ook naar het arrest van 18 december 1997, Costantini/Commissie (T‑57/96, EU:T:1997:214, punt 23). Het Gerecht heeft zich ook op deze regel beroepen in zijn arrest van 5 juni 1996, Günzler Aluminium/Commissie (T‑75/95, EU:T:1996:74, punt 55).
(
60
)	Conclusie van advocaat-generaal Mischo, Gestetner Holdings/Raad en Commissie (C‑156/87, EU:C:1989:287, punt 31).
(
61
)	Het Hof was in die zaak niet van oordeel dat er een onjuiste rechtsgrondslag was gekozen en kon daardoor de bevinding van de advocaat-generaal inzake het effect van een onjuiste grondslag op de geldigheid van een besluit niet onderschrijven. Arrest van 14 maart 1990, Gestetner Holdings/Raad en Commissie (C‑156/87, EU:C:1990:116, punten 29‑34).
(
62
)	Opgesomd in de punten 26, 38 en 122 van het bestreden arrest.
(
63
)	Arrest van 19 december 2018, Berlusconi en Fininvest (C‑219/17, EU:C:2018:1023, punt 59).
(
64
)	Punten 121‑125 van deze conclusie.
(
65
)	Zie voetnoot 57 van deze conclusie.
(
66
)	Bestreden arrest, punt 241.
(
67
)	Ibidem, punt 245.
(
68
)	Zie voetnoot 57 van deze conclusie.
(
69
)	Zie voetnoot 57 van deze conclusie.