62023CJ0159_RES
Υπόθεση C‑159/23
Sony Computer Entertainment Europe Ltd
κατά
Datel Design and Development Ltd κ.λπ.
(αίτηση του Bundesgerichtshof για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 17ης Οκτωβρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Διανοητική ιδιοκτησία – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών – Οδηγία 2009/24/ΕΚ – Άρθρο 1 – Πεδίο εφαρμογής – Μορφές εκφράσεως προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή – Έννοια – Άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ – Μετατροπή προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή – Τροποποίηση του περιεχομένου των μεταβλητών που αποθηκεύονται στη μνήμη RAM του ηλεκτρονικού υπολογιστή και χρησιμοποιούνται κατά την εκτέλεση του προγράμματος»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία 2009/24 – Νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών – Πεδίο εφαρμογής – Μορφή εκφράσεως ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή – Έννοια – Μετατροπή προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή – Τροποποίηση του περιεχομένου των μεταβλητών που αποθηκεύονται στη μνήμη RAM του ηλεκτρονικού υπολογιστή και χρησιμοποιούνται κατά την εκτέλεση του προγράμματος – Δεν εμπίπτει – Προϋποθέσεις – Περιεχόμενο που δεν επιτρέπει την αναπαραγωγή ή τη μεταγενέστερη δημιουργία του προγράμματος – Εκτίμηση από το εθνικό δικαστήριο
(Οδηγία 2009/24 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 1 § 1, 2 και 3)
(βλ. σκέψεις 31-52 και διατακτ.)
Σύνοψη
Κατόπιν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία), το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του καινοφανούς ζητήματος της εκτάσεως της προστασίας των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών βάσει του δικαίου της πνευματικής ιδιοκτησίας (
1
) και, ειδικότερα, του περιεχομένου των μεταβλητών δεδομένων τα οποία εισάγει προστατευόμενο πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή στη μνήμη RAM του εν λόγω υπολογιστή και τα οποία χρησιμοποιεί το πρόγραμμα αυτό κατά την εκτέλεσή του.
Η Sony Computer Entertainment Europe Ltd (στο εξής: Sony) εμπορεύεται κονσόλες βιντεοπαιχνιδιών PlayStation και παιχνίδια για τις κονσόλες αυτές. Μέχρι το 2014 εμπορευόταν, μεταξύ άλλων, την κονσόλα PlayStationPortable (στο εξής: κονσόλα PSP) και το παιχνίδι «MotorStorm: Arctic Edge» για την κονσόλα αυτή.
Η Sony ζήτησε από το Landgericht Hamburg (πρωτοδικείο Αμβούργου, Γερμανία) την παύση της εμπορίας προϊόντων συμπληρωματικών προς τις κονσόλες παιχνιδιών της, ήτοι του λογισμικού Action replay PSP, καθώς και της συσκευής και του λογισμικού Tilt FX, τα οποία παράγουν και διανέμουν η Datel Design and Development Ltd και η Datel Direct Ltd.
Τα προϊόντα αυτά, τα οποία λειτουργούν αποκλειστικώς με τα πρωτότυπα παιχνίδια της Sony, παρέχουν, μεταξύ άλλων, τη δυνατότητα τροποποιήσεως ορισμένων παραμέτρων του παιχνιδιού, προσφέροντας στον χρήστη επιλογές παιχνιδιού μη προβλεπόμενες από τη Sony στο συγκεκριμένο στάδιο του παιχνιδιού, καθώς και χειρισμού της κονσόλας PSP με κινήσεις στον χώρο. Κατά τη Sony, τα προϊόντα αυτά παρέχουν στους χρήστες τη δυνατότητα να μετατρέπουν τα λογισμικά στα οποία στηρίζονται τα παιχνίδια της κατά τρόπο παράνομο από απόψεως δικαίου πνευματικής ιδιοκτησίας.
Το πρωτοδικείο Αμβούργου έκανε εν μέρει δεκτά τα αιτήματα της Sony. Εντούτοις, η πρωτόδικη απόφαση ανατράπηκε κατ’ έφεση από το Oberlandesgericht Hamburg (εφετείο Αμβούργου, Γερμανία), το οποίο απέρριψε την αγωγή της Sony στο σύνολό της.
Το Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως αναιρέσεως κατά της εφετειακής αποφάσεως, ζήτησε από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το περιεχόμενο των μεταβλητών, οι οποίες ενσωματώνονται από προστατευόμενο πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή στη μνήμη RAM του εν λόγω υπολογιστή και χρησιμοποιούνται από το πρόγραμμα αυτό κατά την εκτέλεσή του, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της προστασίας των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί του προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν η ενσωμάτωση τροποποιηθεισών μεταβλητών στην εν λόγω μνήμη RAM συνιστά μετατροπή του προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, κατά την έννοια της οδηγίας 2009/24.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από το άρθρο 1, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας 2009/24 προκύπτει ότι προστατεύεται κάθε «μορφή έκφρασης» ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, εκτός από τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες βασίζονται τα στοιχεία που το συνθέτουν, υπό την προϋπόθεση ότι το πρόγραμμα αυτό είναι πρωτότυπο, υπό την έννοια ότι είναι αποτέλεσμα προσωπικής πνευματικής εργασίας του δημιουργού του. Διαπιστώνει ότι από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι ο πηγαίος κώδικας και ο αντικειμενικός κώδικας εμπίπτουν στην έννοια της «μορφής έκφρασης» προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, καθόσον καθιστούν δυνατή την αναπαραγωγή ή τη δημιουργία του προγράμματος αυτού σε μεταγενέστερο στάδιο, ενώ άλλα στοιχεία του, όπως μεταξύ άλλων οι λειτουργικές δυνατότητές του, δεν προστατεύονται. Επομένως, η προστασία την οποία εγγυάται η οδηγία αυτή περιορίζεται στην κειμενική έκφραση του προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή στον πηγαίο κώδικα και στον αντικειμενικό κώδικα.
Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται, μεταξύ άλλων, από το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο. Συγκεκριμένα, η συμφωνία TRIPS (
2
) προβλέπει ότι τα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών, είτε σε πηγαίο κώδικα είτε σε αντικειμενικό κώδικα, προστατεύονται ως λογοτεχνικά έργα δυνάμει της Συμβάσεως της Βέρνης για την προστασία των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών έργων (
3
). Κατά την έννοια δε της Συμβάσεως αυτής και της συμφωνίας TRIPS, μπορούν να προστατευθούν βάσει του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας οι εκφράσεις και όχι οι ιδέες, οι διαδικασίες, οι μέθοδοι λειτουργίας ή οι μαθηματικές έννοιες αυτές καθεαυτές, όπερ επιβεβαιώνεται και από το προοίμιο της οδηγίας 2009/24 (
4
).
Προσέτι, η ερμηνεία κατά την οποία μόνον ο πηγαίος κώδικας και ο αντικειμενικός κώδικας εμπίπτουν στην έννοια της «μορφής έκφρασης» ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή συνάδει με τους σκοπούς που επιδιώκει η έννομη προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών βάσει της οδηγίας 2009/24. Πράγματι, ο σκοπός τον οποίο επιδιώκει το καθεστώς προστασίας των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών που θέσπισε ο νομοθέτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η προστασία των δημιουργών των προγραμμάτων έναντι της άνευ αδείας αναπαραγωγής των προγραμμάτων αυτών, η οποία έχει καταστεί πάρα πολύ ευχερής και ελάχιστα δαπανηρή εντός του ψηφιακού περιβάλλοντος, καθώς και έναντι της διαθέσεως στο εμπόριο «πειρατικών» αντιγράφων τους. Αντιθέτως, από το ιστορικό της θεσπίσεώς της προκύπτει ότι το νομικό καθεστώς προστασίας των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών δεν δημιουργεί μονοπώλιο το οποίο να εμποδίζει την ανεξάρτητη δημιουργία. Οι ανταγωνιστές του δημιουργού ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή είναι ελεύθεροι, εφόσον προσδιορίζουν με ανεξάρτητη ανάλυση ποιες ιδέες, κανόνες ή αρχές χρησιμοποιήθηκαν, να εφαρμόσουν με τον δικό τους τρόπο τις ιδέες, κανόνες ή αρχές, προκειμένου να δημιουργήσουν συμβατά προϊόντα.
Εν προκειμένω, προκύπτει ότι το λογισμικό της Datel Design and Development και της Datel Direct, καθόσον τροποποιεί μόνον το περιεχόμενο των μεταβλητών οι οποίες εισάγονται από προστατευόμενο πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή στη μνήμη RAM ηλεκτρονικού υπολογιστή και χρησιμοποιούνται από το πρόγραμμα αυτό κατά την εκτέλεσή του, δεν καθιστά, αυτό καθεαυτό, δυνατή την αναπαραγωγή του εν λόγω προγράμματος ούτε μέρους αυτού, αλλά προϋποθέτει, αντιθέτως, την ταυτόχρονη εκτέλεση του προγράμματος. Επομένως, το περιεχόμενο των μεταβλητών συνιστά στοιχείο του εν λόγω προγράμματος, μέσω του οποίου οι χρήστες εκμεταλλεύονται τις λειτουργικές δυνατότητες του προγράμματος, το οποίο δεν προστατεύεται ως «μορφή έκφρασης» ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/24, όπερ απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
Εν κατακλείδι, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το άρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 2009/24 έχει την έννοια ότι δεν εμπίπτει στην προστασία που παρέχει η οδηγία αυτή το περιεχόμενο των μεταβλητών δεδομένων τα οποία εισάγονται από προστατευόμενο πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή στη μνήμη RAM ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή και χρησιμοποιούνται από το πρόγραμμα αυτό κατά την εκτέλεσή του, στον βαθμό που το συγκριμένο περιεχόμενο δεν παρέχει τη δυνατότητα αναπαραγωγής ή μεταγενέστερης δημιουργίας ενός τέτοιου προγράμματος.
(
1
)	Άρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 2009/24/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (ΕΕ 2009, L 111, σ. 16).
(
2
)	Άρθρο 10, παράγραφος 1, της συμφωνίας για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (στο εξής: συμφωνία TRIPS), η οποία περιλαμβάνεται στο παράρτημα 1Γ της Συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), υπεγράφη στις 15 Απριλίου 1994 στο Μαρακές και εγκρίθηκε με την απόφαση 94/800/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1994, σχετικά με την εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σύναψη των συμφωνιών που απέρρευσαν από τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις του Γύρου της Ουρουγουάης (1986-1994), καθ’ όσον αφορά τα θέματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της (ΕΕ 1994, L 336, σ. 1).
(
3
)	Σύμβαση της Βέρνης, διά την προστασίαν των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών έργων, η οποία υπεγράφη στη Βέρνη στις 9 Σεπτεμβρίου 1886, όπως τροποποιήθηκε με την Πράξη των Παρισίων της 24ης Ιουλίου 1971.
(
4
)	Αιτιολογικές σκέψεις 7, 11 και 15 της οδηγίας 2009/24.