62023CJ0632
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It‑Tmien Awla)
13 ta’ Novembru 2025 (
*1
)
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu – Għajnuna mill-Istat – Għajnuna ddikjarata illegali u inkompatibbli mas-suq intern – It-tieni subparagrafu tal‑Artikolu 108(2) TFUE – Tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali – Obbligu ta’ rkupru – Obbligu ta’ informazzjoni – Nuqqas ta’ eżekuzzjoni”
Fil-Kawża C‑632/23,
li għandha bħala suġġett rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 108(2) TFUE, imressaq fid‑19 ta’ Ottubru 2023,
Il‑Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn C. Georgieva, A. Steiblytė u B. Stromsky, bħala aġenti,
rikorrenti,
vs
Ir‑Repubblika tal‑Bulgarija, irrappreżentata minn T. Mitova u M. R. Stoyanov, bħala aġenti,
konvenuta,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It‑Tmien Awla),
komposta minn O. Spineanu-Matei (Relatriċi), President tal-Awla, S. Rodin, u N. Fenger, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Rantos,
Reġistratur: R. Stefanova-Kamisheva, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑8 ta’ Jannar 2025,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑27 ta’ Marzu 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni Ewropea titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata, li peress li ma adottatx, fit-termini previsti, il-miżuri kollha neċessarji għall-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/456 tal‑5 ta’ Settembru 2014 dwar l-iskema ta’ għajnuna Nru SA.26212 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/A/08) u SA.26217 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/B/08) implimentata mir-Repubblika tal-Bulgarija fil-kuntest tal-iskambji tal-art tal-foresta (ĠU 2015, L 80, p. 100), ir-Repubblika tal-Bulgarija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha bis-saħħa tal-Artikoli 4 sa 6 ta’ din id-deċiżjoni kif ukoll bis-saħħa tat-Trattat FUE.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament (UE) Nru 1407/2013
2
Ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1407/2013 tat‑18 ta’ Diċembru 2013 dwar l-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 tat-[TFUE] għall-għajnuna de minimis (ĠU 2013, L 352, p. 1, rettifika fil-ĠU 2021, L 410, p. 204) jiddisponi fl-Artikolu 7(3) tiegħu:
“Kull għajnuna de minimis mogħtija bejn l‑1 ta’ Jannar 2007 u t‑30 ta’ Ġunju 2014, li tkun tissodisfa l-kundizzjonijiet tar-Regolament [tal-Kummissjoni (KE) Nru 1998/2006 tal‑15 ta’ Diċembru 2006 dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikoli 87 u 88 tat-Trattat dwar l-għajnuna de minimis (ĠU 2007, L 314M, p. 654)], għandha titqies li ma tissodisfax il-kriterji kollha tal-Artikolu 107(1) [TFUE] u għandha għalhekk tkun eżentata mir-rekwiżit ta’ notifika tal-Artikolu 108(3) [TFUE].”
Ir-Regolament (UE) 2015/1589
3
Ir-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat‑13 ta’ Lulju 2015 li jistabblixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 [TFUE] (ĠU 2015, L 248, p. 9), ikkodifika u ħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999 tat‑22 ta’ Marzu 1999 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [108 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 339).
4
Skont il-premessa 25 tar-Regolament 2015/1589:
“F’każijiet ta’ għajnuna kontra l-liġi li ma tkunx kompatibbli mas-suq intern, għandha terġa’ tiġi stabbilita sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni effettiva. Għal dan il-għan huwa meħtieġ li l-għajnuna, li tinkludi l-imgħax, għandha tiġi rkuprata mingħajr dewmien. Huwa xieraq li tiġi rkuprata f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali. L-applikazzjoni ta’ dawk il-proċeduri m’għandhiex, billi tipprevjeni l-esekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni, timpedixxi li terġa’ tiġi stabbilita sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni effettiva. Biex jinkiseb dan ir-riżultat, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jassiguraw li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni tkun effettiva.”
5
L-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 jistabbilixxi:
“Mingħajr preġudizzju għall-ebda ordni tal-Qorti tal-Ġustizzja […] skont l-Artikolu 278 [TFUE], irkupru għandu jsir mingħajr dewmien u f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, sakemm jippermettu li l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni ssir b’mod immedjat u effettiv. Għal dan il-għan u fl-eventwalità ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li huma disponibbli fis-sistemi legali rispettivi tagħhom, li jinkludu miżuri provviżorji, mingħajr preġudizzju għal-liġi tal-Unjoni.”
6
L-Artikolu 35 tar-Regolament 2015/1589 jiddisponi:
“Ir-Regolament (KE) Nru 659/1999 huwa revokat.
Ir-referenzi għar-Regolament li ġie revokat għandhom jitqiesu bħala referenzi għal dan ir-Regolament u għandhom jinqraw skont it-tabella ta’ korrelazzjoni mogħtija fl-Anness II.”
Id-dritt Bulgaru
Il-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat
7
L-Artikolu 32(2) taż-Zakon za darzhavnata sobstvenost (il-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, DV Nru 44, tal‑21 ta’ Mejju 1996), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat”), huwa fformulat kif ġej:
“Il-kumpens fi flus ekwivalenti msemmi fil-paragrafu 1 għandu jiġi ddeterminat skont l-użu intenzjonat tal-artijiet qabel id-dħul fis-seħħ tal-pjan iddettaljat ta’ żvilupp tat-territorju, jew qabel l-approvazzjoni ta’ pjan iddettaljat ta’ żvilupp tat-territorju li jipprevedi l-kostruzzjoni ta’ xogħol nazzjonali u li għalih jeżisti digriet li huwa fis-seħħ u li jippermetti l-eżekuzzjoni provviżorja tiegħu, abbażi tal-prezzijiet tas-suq tal-artijiet b’karatteristiċi simili li jinsabu fil-viċinanza ta’ dawk li huma s-suġġett ta’ esproprjazzjoni.”
8
Il-paragrafu 1a tad-dopalnitelni razporedbi na Zakon za darzhavnata sobstvenost (id-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat) jistabbilixxi:
“Għall-finijiet ta’ din il-liġi:
[…]
(2) Il-‘prezz tas-suq’ huwa l-medja tal-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet immobiljari kollha li jinvolvu x-xiri/il-bejgħ, l-iskambju, il-ħolqien ta’ drittijiet in rem jew it-trasferiment ta’ proprjetà b’obbligu ta’ kostruzzjoni, il-ħolqien ta’ ipoteka (bħala garanzija għax-xiri/għall-bejgħ ta’ proprjetà immobiljari), il-bejgħ bl-irkant minn uffiċjali pubbliċi u privati, mill-istituzzjonijiet tal-Istat u mill-muniċipalitajiet, kif ukoll tranżazzjonijiet oħra bi ħlas, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li għandhom bħala suġġett ishma teoretiċi ta’ proprjetajiet immobbli, li fihom mill-inqas waħda mill-partijiet tkun negozjant, konklużi f’perijodu ta’ tnax‑il xahar qabel id-data tat-talba għal stima u rreġistrati fl-uffiċċju tar-reġistrazzjoni tal-post fejn tinsab il-proprjetà immobiljari. Jekk, fit-tnax‑il xahar qabel id-data tat-talba għal stima, ikunu ġew irreġistrati iktar minn 20 tranżazzjoni fl-uffiċċju tar-reġistrazzjoni tal-post fejn tkun tinsab il-proprjetà immobiljari, il-prezz tas-suq għandu jiġi ddeterminat billi jitqiesu l-aħħar 20 tranżazzjoni rreġistrata. Il-medja għandha tiġi kkalkolata fuq il-bażi ta’ mill-inqas żewġ tranżazzjonijiet rilevanti.
[…]
(4) ‘Il-proprjetajiet immobiljari li jinsabu fil-viċinanza ta’ dawk li huma s-suġġett ta’ esproprjazzjoni’ huma l-proprjetajiet immobbli li jinsabu:
a)
fl-istess distrett, fi ħdan il-bliet il-kbar li huma maqsuma f’distretti;
b)
fl-istess distrett, fil-bliet, fiċ-ċentri abitati jew fil-lokalitajiet l-oħra;
c)
fl-istess territorju fiż-żoni agrikoli u fiż-żoni forestali.”
Il-Liġi dwar il-Foresti
9
Il-paragrafu 3 tad-dispożizzjonijiet tranżitorji u finali taż-Zakon za gorite (il-Liġi dwar il-Foresti, DV Nru 19, tat‑8 ta’ Marzu 2011), fis-seħħ mill‑2011, jiddisponi:
“(1) L-ebda bidla fl-użu ma tista’ ssir, skont din il-liġi, u ma tista’ ssir ebda kostruzzjoni fuq artijiet li jinsabu f’żoni forestali li persuni fiżiċi u ġuridiċi jew muniċipalitajiet ikunu akkwistaw mingħand l-Istat wara skambji mwettqa sad-data tal-promulgazzjoni tal-liġi fid-Darzhaven vestnik [(il-Ġurnal Uffiċjali)].
(2) Il-projbizzjoni msemmija fil-paragrafu 1 tapplika wkoll fil-każ ta’ bdil tal-proprjetarju tal-proprjetà immobiljari, ħlief fil-każijiet fejn iż-żona forestali kkonċernata tiġi akkwistata mill-Istat.”
Il-fatti li wasslu għall-kawża u l-proċedura prekontenzjuża
Id‑Deċiżjoni 2015/456
10
Fl‑1947, l-artijiet forestali tar-Repubblika tal-Bulgarija ġew nazzjonalizzati. Wara s-sena 2000, ir-Repubblika tal-Bulgarija bdiet tagħtihom lura lis-sidien privati preċedenti. Emenda tal-Liġi dwar il-Foresti, li daħlet fis-seħħ fit‑22 ta’ Frar 2002, ippermettiet skambji ta’ artijiet forestali pprivatizzati ma’ artijiet forestali ta’ dan l-Istat Membru. Il-prezzijiet tal-artijiet skambjati kienu ddeterminati abbażi ta’ kriterji stabbiliti permezz tal-leġiżlazzjoni Bulgara.
11
Wara lment fl‑2008, li kkonstata għajnuna mill-Istat illegali marbuta ma’ skambji ta’ artijiet forestali, il-Kummissjoni kkomunikat, permezz ta’ ittra tad‑29 ta’ Ġunju 2011, lir-Repubblika tal-Bulgarija bid-deċiżjoni tagħha li tiftaħ il-proċedura ta’ investigazzjoni formali prevista fl-Artikolu 108(2) TFUE.
12
Il-perijodu tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju kkontestati meħuda inkunsiderazzjoni jestendi mill‑1 ta’ Jannar 2007 sas‑27 ta’ Jannar 2009, peress li projbizzjoni tal-iskambju ta’ artijiet forestali daħlet fis-seħħ fis‑27 ta’ Jannar 2009.
13
Fid-Deċiżjoni 2015/456 tagħha, il-Kummissjoni kkonstatat li r-Repubblika tal-Bulgarija kienet tat għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli mas-suq intern lil impriżi fil-kuntest tal-iskambju ta’ artijiet forestali pubbliċi ma’ artijiet forestali privati matul il-perijodu bejn l‑1 ta’ Jannar 2007 u s‑27 ta’ Jannar 2009, li kien ikopri 132 tranżazzjoni ta’ skambju. F’dan ir-rigward, hija qieset li t-tranżazzjonijiet ta’ skambju mwettqa mir-Repubblika tal-Bulgarija matul dan il-perijodu jikkostitwixxu għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE, meta l-parti l-oħra fit-tranżazzjoni ta’ skambju kkonċernata kienet impriża fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, li l-prezzijiet amministrattivi użati għal dik it-tranżazzjoni ma kinux jirriflettu l-prezzijiet tas-suq u l-kundizzjonijiet dwar l-għajnuna de minimis, stabbiliti fir-Regolament Nru 1407/2013, ma kinux issodisfatti. Il-Kummissjoni kkunsidrat li b’kuntrast ma’ dan, id-deċiżjoni ta’ awtorità pubblika li tibdel, wara t-tranżazzjoni ta’ skambju, l-użu ta’ żona ta’ art partikolari, biex b’hekk l-artijiet ikkonċernati jsiru artijiet li jistgħu jinbnew, ma kinitx tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
14
L-Artikoli 1 u 4 sa 6 tad-Deċiżjoni 2015/456 huma fformulati kif ġej:
“Artikolu 1
L-għajnuna mill-Istat, mogħtija lill-impriżi fil-kuntest tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ art tal-foresta pubblika għal art tal-foresta privata fil-perjodu bejn l‑1 ta’ Jannar 2007 u s‑27 ta’ Jannar 2009, li ġew implimentati mhux skont il-liġi mir-Repubblika tal-Bulgarija bi ksur tal-Artikolu 108(3) [TFUE], hija inkompatibbli mas-suq intern.
Artikolu 4
1.   Ir-Repubblika tal-Bulgarija tirkupra l-għajnuna inkompatibbli mogħtija fit-tranżazzjonijiet ta’ skambju msemmija fl-Artikolu 1 mingħand il-benefiċjarji.
2.   Permezz ta’ deroga mill-paragrafu 1, l-għajnuna inkompatibbli tista’ tiġi rkuprata mingħand il-benefiċjarji billi jitreġġgħu lura t-tranżazzjonijiet ta’ skambju, fil-każijiet fejn ma jkun għadu sar l-ebda tibdil materjali la fl-art tal-foresta pubblika u lanqas f’dik privata involuti fit-tranżazzjoni mid-data ta’ din it-tranżazzjoni.
3.   Is-somom li jridu jiġu rkuprati għandhom jinkludu l-imgħax mid-data li fiha tqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarji sal-irkupru propju tagħhom.
4.   L-imgħax jiġi kkalkolat fuq bażi komposta skont il-Kapitolu V tar-Regolament [tal-Kummissjoni (KE) Nru 794/2004 tal‑21 ta’ April 2004 li jimplimenta r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 659/1999 li jippreskrivi regoli dettaljati għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [108 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 4, p. 3, rettifika fil-ĠU 2015, L 72, p. 89] u r-Regolament [tal-Kummissjoni (KE) Nru 271/2008 tat‑30 ta’ Jannar 2008 li jemenda ir-Regolament (KE) Nru 794/2004 li jippreskrivi regoli dettaljati għall-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [108 TFUE] (ĠU 2008, L 82, p. 1, rettifika fil-ĠU 2016, L 239, p. 4)].
5.   Ir-Repubblika tal-Bulgarija tħassar il-pagamenti dovuti kollha tal-għajnuna skont it-tranżazzjonijiet ta’ skambju msemmija fl-Artikolu 1 b’effett mid-data tal-adozzjoni ta’ din id-Deċiżjoni.
Artikolu 5
1.   L-irkupru tal-għajnuna mogħtija fl-iskema msemmija fl-Artikolu 1 jseħħ minnufih u b’mod effettiv.
2.   Ir-Repubblika tal-Bulgarija tiżgura li din id-Deċiżjoni tiġi implimentata bis-sħiħ fi żmien tnax-il xahar mid-data ta’ notifika ta’ din id-Deċiżjoni.
Artikolu 6
1.   Fi żmien erba’ xhur min-notifika ta’ din id-Deċiżjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija tissottometti lill-Kummissjoni l-informazzjoni li ġejja:
(a)
Il-lista tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju kollha, li tindika l-informazzjoni li ġejja:
–
il-prezzijiet amministrattivi u tas-suq għall-irqajja’ ta’ art tal-foresta privati u pubbliċi skambjati, informazzjoni dwar l-ammonti ta’ flus addizzjonali involuti f’kull tranżazzjoni, u l-ammont tal-għajnuna mill-Istat li rriżulta,
–
l-isem tal-parti privata, jiġifieri, il-benefiċjarju tat-tranżazzjoni ta’ skambju, involut f’kull tranżazzjoni u indikazzjoni tar-raġunijiet għaliex din il-parti hija jew mhijiex meqjusa bħala impriża.
(b)
l-identifikazzjoni tal-każijiet li fihom l-irkupru se jitwettaq fuq il-bażi tal-prezzijiet tas-suq fiż-żmien tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju speċifikati fis-sottomissjoni 2014/032997 tar-Repubblika tal-Bulgarija;
(c)
l-identifikazzjoni tal-każijiet li fihom l-irkupru jseħħ billi titħassar it-tranżazzjoni ta’ skambju;
(d)
l-identifikazzjoni tal-każijiet li fihom l-irkupru se jkun implimentat fuq il-bażi tal-ammonti ddeterminati minn evalwatur espert indipendenti, u dokumenti li juru li nħatar it-tali espert indipendenti, magħżul permezz ta’ sejħa għall-offerti pubblika u bi qbil mal-Kummissjoni.
2.   Fi żmien tmien xhur wara n-notifika ta’ din id-Deċiżjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija tissottometti l-informazzjoni li ġejja lill-Kummissjoni:
(a)
il-lista tal-benefiċjarji li rċevew l-għajnuna mit-tranżazzjonijiet ta’ skambju msemmija fl-Artikolu 1 u l-ammont totali tal-għajnuna li kull wieħed minnhom irċieva bħala riżultat ta’ dawn it-tranżazzjonijiet;
(b)
l-ammont totali (il-kapital u l-imgħaxijiet fuq l-irkupru) li jridu jiġu rkuprati mingħand kull benefiċjarju;
(c)
deskrizzjoni ddettaljata tal-miżuri li diġà ttieħdu u li huma ppjanati biex tinżamm konformità ma’ din id-Deċiżjoni;
(d)
dokumenti li juru li l-benefiċjarji kienu ordnati jħallsu lura l-għajnuna.
3.   Fi żmien tnax‑il xahar min-notifika ta’ din id-Deċiżjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija tissottometti dokumenti li juru li l-għajnuna kienet irkuprata kompletament mill-benefiċjarji konċernati.
4.   Ir-Repubblika tal-Bulgarija, żżomm il-Kummissjoni informata dwar il-progress tal-miżuri nazzjonali meħuda biex timplimenta din id-Deċiżjoni sakemm tlesti l-irkupru tal-għajnuna mogħtija mit-tranżazzjonijiet ta’ skambju msemmija fl-Artikolu 1 billi tibagħtilha rapporti kull xahrejn. Fuq sempliċi talba mill-Kummissjoni, din tissottometti minnufih informazzjoni dwar il-miżuri li diġà ħadet u qed tippjana biex tkun konformi ma’ din id-Deċiżjoni. Tipprovdi wkoll informazzjoni ddettaljata dwar l-ammonti tal-għajnuna u l-imgħax fuq l-irkupru li diġà jkunu ġew irkuprati mingħand il-benefiċjarji.”
15
Fid-Deċiżjoni 2015/456, il-Kummissjoni esponiet, qabel kollox, fil-premessi 173 u 174, il-metodu li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni mill-awtoritajiet Bulgari għall-kalkolu tal-ammont tal-għajnuna mill-Istat li għandha tiġi rkuprata. Hija osservat, fil-premessa 175 ta’ din id-deċiżjoni, li l-awtoritajiet Bulgari diġà kellhom informazzjoni dwar il-prezzijiet amministrattivi użati fit-tranżazzjonijiet ta’ skambju kif ukoll il-prezzijiet tas-suq taż-żoni kollha kkonċernati minn dawn it-tranżazzjonijiet fil-mument tal-iskambji u li, konsegwentement, dawn l-awtoritajiet ma għandux ikollhom diffikultà kbira sabiex jistabbilixxu l-ammont rekuperabbli fuq il-bażi tal-metodoloġija deskritta fil-premessa 173.
16
Fil-premessa 176 tad-Deċiżjoni 2015/456, il-Kummissjoni ppreċiżat li, f’każijiet li fihom l-awtoritajiet Bulgari jistgħu jqajmu tħassib leġittimu li dik il-metodoloġija ma tistax tiġi applikata jew twassal għal ammont li ma jirriflettix kif xieraq l-ammont tas-somma riċevuta mill-benefiċjarju, l-awtoritajiet Bulgari jistgħu jiddeċiedu li jwettqu evalwazzjoni tal-prezzijiet tas-suq taż-żoni skambjati fi żmien il-konklużjoni tat-tranżazzjoni ta’ skambju bl-użu ta’ perit indipendenti, li għandu jkun ikkwalifikat sabiex iwettaq tali evalwazzjonijiet u sselezzjonat fil-kuntest ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti.
17
Sussegwentement, fil-premessa 177 tad-Deċiżjoni 2015/456, il-Kummissjoni żiedet li, peress li l-għan tal-irkupru kien li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni preċedenti għat-tranżazzjoni ta’ skambju u fid-dawl tan-natura eċċezzjonali tal-ftehimiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali li ma kinux intużaw għal finijiet kummerċjali, ir-Repubblika tal-Bulgarija kienet tissodisfa l-obbligu tagħha ta’ rkupru tal-għajnuna mill-Istat illegali billi tannulla t-tranżazzjonijiet ta’ skambju kkontestati fil-każijiet fejn l-artijiet forestali pubbliċi u privati ma kinux għaddew minn tibdil materjali wara d-data tat-tranżazzjoni ta’ skambju.
18
Fl-aħħar nett, fil-premessa 180 tad-Deċiżjoni 2015/456, il-Kummissjoni indikat li t-termini ta’ rkupru tal-ammonti tal-għajnuna mill-Istat mingħand il-benefiċjarji għandhom, sa fejn huwa possibbli, ikunu konformi mat-termini indikati fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni intitolata “Lejn implimentazzjoni effettiva tad-Deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li jordnaw lill-Istati Membri biex tiġi rkuprata Għajnuna mill-Istat inkompatibbli li ngħatat kontra l-liġi” (ĠU 2007, C 272, p. 4). Fil-każijiet kollha, it-termini ma għandhomx ikunu itwal mit-termini indikati fit-Tabella 5 tad-Deċiżjoni 2015/456.
Il‑proċedura prekontenzjuża
19
Matul l-ewwel laqgħa tagħhom mal-Kummissjoni, fis‑7 ta’ Ottubru 2014, l-awtoritajiet Bulgari indikaw id-deċiżjoni tagħhom li ma jużawx il-possibbiltà li jannullaw it-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali kkontestati.
20
Wara li l-awtoritajiet Bulgari indikaw li kienu ser iwettqu, bl-għajnuna ta’ perit indipendenti, evalwazzjoni tal-prezz tas-suq taż-żoni tal-artijiet forestali skambjati fil-mument tal-konklużjoni tat-tranżazzjoni ta’ skambju, ġew organizzati diversi proċeduri ta’ sejħa għal offerti sabiex jiġi sselezzjonat dan il-perit mill‑2014 sal‑2017. Fis‑16 ta’ Ottubru 2017, Agrolesproekt EOOD ġiet proposta mill-awtoritajiet Bulgari għall-approvazzjoni tal-Kummissjoni. Din tal-aħħar, fis‑26 ta’ Ottubru 2017, approvat s-selezzjoni ta’ Agrolesproekt. Fis‑7 ta’ Novembru 2017, l-awtoritajiet Bulgari u Agrolesproekt iffirmaw kuntratt għall-provvista ta’ servizz tal-kalkolu tal-prezz tas-suq taż-żoni tal-artijiet forestali skambjati.
21
Fl‑4 ta’ Settembru 2018, l-awtoritajiet Bulgari ppreżentaw lill-Kummissjoni r-rapport tagħhom dwar l-evalwazzjoni tal-prezzijiet tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati.
22
Matul is-sena 2020, il-Kummissjoni kkonstatat li Agrolesproekt kienet impriża pubblika u li l-funzjonijiet ta’ ġestjoni kienu eżerċitati mill-awtorità li tat l-għajnuna mill-Istat ikkonċernata, jiġifieri l-Ministru għall-Agrikoltura, għall-Ikel u għall-Foresti, u qieset li Agrolesproekt ma kinitx tissodisfa, għaldaqstant, il-kundizzjoni ta’ indipendenza meħtieġa.
23
Permezz ta’ ittra tat‑22 ta’ Settembru 2020, il-Kummissjoni stiednet lill-awtoritajiet Bulgari jeżaminaw mill-ġdid ir-rapporti ta’ evalwazzjoni individwali kollha stabbiliti minn Agrolesproekt, sabiex jiddeterminaw il-prezzijiet tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati skont il-metodu deskritt fid-Deċiżjoni 2015/456 u jikkalkolaw mingħajr dewmien l-ammonti korretti tal-għajnuna mill-Istat li għandha tiġi rkuprata.
24
Permezz ta’ ittra tat‑2 ta’ Novembru 2020, l-awtoritajiet Bulgari informaw lill-Kummissjoni bil-preżentata ta’ diversi rikorsi quddiem il-qrati nazzjonali kontra l-ordnijiet ta’ rkupru maħruġa u bl-assenza ta’ mekkaniżmu proċedurali jew leġiżlattiv li jippermetti l-ftuħ mill-ġdid jew l-għeluq ta’ proċedura ġudizzjarja pendenti.
25
Permezz ta’ ittra tal‑11 ta’ Mejju 2021, l-awtoritajiet Bulgari ddefendew l-għażla ta’ Agrolesproekt bħala perit.
26
Permezz ta’ ittra tat‑12 ta’ Lulju 2022, l-awtoritajiet Bulgari indikaw li minn total ta’ 102 kawżi li fihom kien ġie identifikat l-għoti ta’ għajnuna mill-Istat, kienu nbdew 66 proċedura ġudizzjarja li jirrigwardaw l-irkupru ta’ din l-għajnuna u li, f’għaxar kawżi, il-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Bulgarija) kienet annullat l-ordnijiet ta’ rkupru kkontestati. Huma ppreċiżaw li kienu bagħtu 21 ordni ta’ rkupru, li minnhom 10 kienu s-suġġett ta’ ħlas u 5 taw lok għal annullament tat-tranżazzjoni ta’ skambju.
27
Fil-kuntest ta’ wieħed mir-rikorsi msemmija fil-punt 24 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet adita, b’talba għal deċiżjoni preliminari, mill-Administrativen sad – Varna (il-Qorti Amministrattiva ta’ Varna, il-Bulgarija), b’domandi dwar l-interpretazzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456, tal-Artikolu 107(1) TFUE f’dak li jirrigwarda l-kunċett ta’ “impriża” u tal-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589, fir-rigward tal-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat l-ammont ta’ għajnuna mill-Istat irċevuta waqt l-akkwist ta’ artijiet, fil-kuntest ta’ skambju, fid-dawl tal-modalitajiet ta’ kalkolu tal-prezz tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet dwar dawn id-domandi fis-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793).
28
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Kummissjoni ddeċidiet li tippreżenta dan ir-rikors.
Fuq ir-rikors
29
Sabiex issostni r-rikors tagħha, il-Kummissjoni tressaq tliet ilmenti. L-ewwel ilment huwa bbażat fuq l-assenza ta’ implimentazzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456 fit-terminu mogħti. It-tieni lment huwa bbażat fuq l-eżistenza ta’ riżultat limitat ħafna fir-rigward tal-irkupru tal-għajnuna mill-Istat ikkonċernata. It-tielet ilment huwa bbażat fuq l-assenza ta’ ċirkustanzi li jistabbilixxu l-impossibbiltà assoluta li tiġi eżegwita d-Deċiżjoni 2015/456.
30
Ir-Repubblika tal-Bulgarija titlob li dan l-ilment jiġi miċħud bħala infondat.
Osservazzjonijiet preliminari
31
Għandu jitfakkar li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-Istat Membru destinatarju ta’ deċiżjoni li tobbligah jirkupra għajnuna illegali ddikjarata inkompatibbli mas-suq intern huwa obbligat, bis-saħħa tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE, jieħu l-miżuri kollha xierqa sabiex jiżgura l-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni. Dan għandu jwassal għal irkupru effettiv tas-somom dovuti sabiex tiġi eliminata d-distorsjoni tal-kompetizzjoni kkawżata mill-vantaġġ kompetittiv mogħti minn din l-għajnuna (sentenzi tat‑12 ta’ Mejju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (Għajnuna għall-produtturi agrikoli), C‑11/20, EU:C:2021:380, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑20 ta’ Jannar 2022, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (Irkupru ta’ għajnuna mill-Istat – Ferronikil), C‑51/20, EU:C:2022:36, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
32
Bis-saħħa tal-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589, l-irkupru ta’ għajnuna ddikjarata illegali u inkompatibbli mas-suq intern permezz ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni għandu, kif jirriżulta wkoll mill-premessa 25 ta’ dan ir-regolament, isir mingħajr dewmien u konformement mal-proċeduri previsti mid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, sa fejn dawn tal-aħħar jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tal-imsemmija deċiżjoni, b’tali kundizzjoni tirrifletti l-eżiġenzi tal-prinċipju ta’ effettività stabbilit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2022, Fossil (Gibraltar), C‑705/20, EU:C:2022:680, punt 40). Għal dan il-għan, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha previsti mis-sistemi ġuridiċi rispettivi tagħhom, inklużi l-miżuri provviżorji, bla ħsara għad-dritt tal-Unjoni (sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (Għajnuna għall-produtturi agrikoli), C‑11/20, EU:C:2021:380, punt 34).
33
Għaldaqstant, irkupru tardiv, li jsir wara t-termini mogħtija, ma jistax jissodisfa r-rekwiżiti tat-Trattat FUE. F’dan ir-rigward, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li d-data ta’ riferiment għall-applikazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 108(2) TFUE hija dik prevista fid-deċiżjoni li n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tagħha huwa kkontestat jew, jekk ikun il-każ, dik li l-Kummissjoni ffissat sussegwentement (sentenzi tat‑12 ta’ Frar 2015, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑37/14, EU:C:2015:90, punti 55 u 56 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata, u tad‑29 ta’ April 2021, Il‑Kummissjoni vs Spanja (TDT f’Castilla‑La Mancha), C‑704/19, EU:C:2021:342, punt 50).
34
Fl-aħħar nett, skont ġurisprudenza stabbilita, bl-eċċezzjoni tal-każijiet li fihom deċiżjoni ta’ rkupru tkun ġiet annullata bis-saħħa tal-Artikolu 263 TFUE, l-uniku motiv ta’ difiża li jista’ jiġi invokat minn Stat Membru kontra rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ppreżentat mill-Kummissjoni abbażi tal-Artikolu 108(2) TFUE huwa dak ibbażat fuq impossibbiltà assoluta li tiġi eżegwita korrettament id-deċiżjoni li tagħha huwa d-destinatarju (sentenzi tal‑11 ta’ Settembru 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑527/12, EU:C:2014:2193, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll, f’dan is-sens, tat‑12 ta’ Mejju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (Għajnuna għall-produtturi agrikoli), C‑11/20, EU:C:2021:380, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35
Skont il-ġurisprudenza, il-kundizzjoni dwar l-eżistenza ta’ impossibbiltà assoluta ma hijiex issodisfatta meta l-Istat Membru konvenut sempliċement jinvoka diffikultajiet legali, politiċi jew prattiċi li jkun iltaqa’ magħhom sabiex jimplimenta d-deċiżjoni kkonċernata, mingħajr ma jieħu passi reali sabiex jirkupra l-għajnuna mill-Istat ikkonċernata mingħand l-impriżi kkonċernati u mingħajr ma jipproponi lill-Kummissjoni modalitajiet alternattivi ta’ implimentazzjoni ta’ din id-deċiżjoni li kienu jippermettu li jingħelbu dawn id-diffikultajiet (sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 2006, Il‑Kummissjoni vs Spanja, C‑485/03 sa C‑490/03, EU:C:2006:777, punt 74 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tat‑12 ta’ Mejju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (Għajnuna għall-produtturi agrikoli), C‑11/20, EU:C:2021:380, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36
F’dan il-każ, fir-rigward tad-data ta’ riferiment imsemmija mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 33 ta’ din is-sentenza, għandu qabelxejn jiġi rrilevat li huwa stabbilit li d-data prevista għall-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456 kienet il‑5 ta’ Settembru 2015 u li r-Repubblika tal-Bulgarija ma talbitx lill-Kummissjoni tiffissa terminu addizzjonali għall-finijiet ta’ din l-eżekuzzjoni. Barra minn hekk, kif ġie mfakkar fil-punt 1 ta’ din is-sentenza, il-Kummissjoni stess illimitat, permezz tat-talbiet tagħha, ir-rikors għan-nuqqas ta’ eżekuzzjoni mir-Repubblika tal-Bulgarija tal-obbligi tagħha li jirriżultaw mill-Artikoli 4 sa 6 tad-Deċiżjoni 2015/456 fit-termini previsti. Għaldaqstant, id-data ta’ riferiment għall-applikazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 108(2) TFUE hija, f’dan il-każ, il‑5 ta’ Settembru 2015.
37
Konsegwentement, l-argument żviluppat fil-kuntest tat-tieni lment, li l-Kummissjoni tikkontesta, essenzjalment, minn naħa, l-indipendenza ta’ Agrolesproekt, isselezzjonata bħala perit indipendenti fis‑7 ta’ Novembru 2017, u, min-naħa l-oħra, l-applikazzjoni ta’ metodi ta’ evalwazzjoni li, skont din l-istituzzjoni, ma jirriflettux il-prezz reali tas-suq, ma huwiex rilevanti għall-eżami ta’ dan ir-rikors.
38
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandhom jiġu eżaminati biss l-ewwel u t-tielet ilmenti fid-dawl tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 31 sa 35 ta’ din is-sentenza.
Fuq l-ewwel ilment
L-argumenti tal-partijiet
39
Il-Kummissjoni tindika li, fis‑26 ta’ Novembru 2014, ir-Repubblika tal-Bulgarija stabbilixxiet lista ta’ tranżazzjonijiet li jissodisfaw il-kundizzjonijiet tar-Regolament Nru 1998/2006. Hija żżid li, mill‑2014 sal‑2017, din tal-aħħar organizzat ħames proċeduri ta’ selezzjoni ta’ perit inkarigat li jiddetermina l-prezz tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati u li, fl-iskadenza tat-terminu mogħti fid-Deċiżjoni 2015/456 għall-eżekuzzjoni tagħha, jiġifieri fil‑5 ta’ Settembru 2015, it-tfassil tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għat-tielet proċedura ta’ sejħa għal offerti intiża sabiex jiġi sselezzjonat perit kien għadu għaddej.
40
Il-Kummissjoni ssostni li, fil‑5 ta’ Settembru 2015, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma kinitx eżegwixxiet id-Deċiżjoni 2015/456, fl-assenza ta’ kwalunkwe rkupru tal-għajnuna mill-Istat ikkonċernata mingħand il-benefiċjarji tagħha u ta’ osservanza tal-obbligi dwar il-komunikazzjoni ta’ informazzjoni, previsti fl-Artikolu 6 ta’ din id-deċiżjoni.
41
Ir-Repubblika tal-Bulgarija tikkontesta l-fondatezza tal-ewwel ilment.
42
Fl-ewwel lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li l-eżistenza ta’ numru għoli ta’ benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat inkwistjoni tikkostitwixxi kumplessità legali u fattwali rilevanti li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi stabbilit terminu xieraq u raġonevoli għall-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456. L-irkupru jikkonċerna għajnuna mill-Istat mogħtija fil-kuntest ta’ 132 tranżazzjoni ta’ skambju ta’ artijiet forestali, li jikkorrispondu għal total ta’ 2500 art, u li l-kalkolu tagħhom isegwi numru kbir ta’ fatturi individwali. Barra minn hekk, it-terminu ta’ 12‑il xahar previst għall-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456 jinkludi l-perijodu li matulu l-benefiċjarji jistgħu jeżerċitaw id-dritt tagħhom ta’ rikors kontra l-ordnijiet ta’ rkupru li jikkonstataw dejn pubbliku. Ir-Repubblika tal-Bulgarija tenfasizza l-fatt li nbdew 68 proċedura ġudizzjarja kontra tali ordnijiet quddiem il-qrati nazzjonali. L-eżerċizzju tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva minn dawn il-benefiċjarji ma huwiex suġġett għar-rieda tal-Gvern Bulgaru. Għaldaqstant, it-terminu ta’ 12‑il xahar stabbilit fid-Deċiżjoni 2015/456 għall-eżekuzzjoni tagħha ma huwiex raġonevoli.
43
Fit-tieni lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li ħadet diversi miżuri fit-terminu mogħti, billi stabbilixxiet l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt għas-sejħa għal offerti sabiex taħtar il-perit inkarigat mill-evalwazzjoni tal-prezz tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati. L-assenza ta’ offerta fil-kuntest tal-ewwel sejħa għal offerti organizzata tikkostitwixxi ċirkustanza li ma taqax taħt il-kontroll tal-Gvern Bulgaru. Il-proċedura ta’ sejħa għal offerti sussegwenti, imnedija fl‑2015, ġiet annullata fuq talba tal-Kummissjoni, wara lment imressaq quddiem id-dipartimenti tagħha, mingħajr ma din l-istituzzjoni ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt li dan l-ilment kien isemmi sempliċi stimi u mhux il-prezzijiet ta’ tranżazzjonijiet effettivi.
44
Barra minn hekk, ir-Repubblika tal-Bulgarija tindika li stabbilixxiet, fit-termini stabbiliti fil-premessa 180 tad-Deċiżjoni 2015/456, lista ta’ 132 tranżazzjoni ta’ skambju ta’ artijiet forestali mwettqa matul il-perijodu mill‑1 ta’ Jannar 2007 sas‑27 ta’ Jannar 2009, identifikat il-benefiċjarji li mingħandhom l-għajnuna mill-Istat kellha tiġi rkuprata u ppreparat lista tal-benefiċjarji li rċevew għajnuna de minimis. Hija tallega li għamlet sforz sabiex tiżgura implimentazzjoni kompleta u effettiva tad-Deċiżjoni 2015/456, billi fformulat ir-rekwiżit, għall-proċeduri ta’ sejħa għal offerti organizzati fl‑2016 u fl‑2017 għall-finijiet tas-selezzjoni ta’ perit, li jiġu eżaminati dawn il-132 tranżazzjoni kollha u li jiġi ddeterminat il-valur tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati. Il-Gvern Bulgaru sselezzjona perit indipendenti, eżamina l-imsemmija tranżazzjonijiet, li 103 minnhom kienu jiġġustifikaw irkupru, u kkalkola l-ammont eżatt tal-għajnuna dovuta. Matul is-snin 2019 u 2020, il-Gvern Bulgaru ħareġ 98 ordni ta’ rkupru sabiex jirkupra din l-għajnuna.
45
Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni ssostni, fl-ewwel lok, li, peress li ebda rikors għal annullament kontra d-Deċiżjoni 2015/456 ma ġie ppreżentat bis-saħħa tar-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE, ir-Repubblika tal-Bulgarija kellha timplimenta din id-deċiżjoni fit-terminu stabbilit f’din tal-aħħar. Barra minn hekk, dan l-Istat Membru kkontesta dan it-terminu għall-ewwel darba fir-risposta tiegħu.
46
Fit-tieni lok, l-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456, jiġifieri l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat, tikkostitwixxi obbligu ta’ riżultat u mhux ta’ motivi. Is-sempliċi organizzazzjoni ta’ proċeduri ta’ sejħa għal offerti għall-finijiet tas-selezzjoni ta’ perit ma hijiex biżżejjed sabiex jitqies li din id-deċiżjoni ġiet eżegwita. Barra minn hekk, il-Kummissjoni tqis li hija ma tistax tinżamm responsabbli għall-irregolaritajiet marbuta mal-organizzazzjoni ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti u mas-selezzjoni tal-perit.
47
Fit-tielet lok, il-fatt li nħarġu 98 ordni ta’ rkupru ma jippermettix li jiġi kkunsidrat li l-għajnuna mill-Istat ġiet irkuprata. Fil-każ ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-awtoritajiet Bulgari, inklużi dawn il-qrati, għandhom jieħdu l-miżuri kollha neċessarji previsti mis-sistema legali tagħhom, fosthom il-miżuri provviżorji, sabiex jiggarantixxu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-Deċiżjoni 2015/456. Fil-fatt, l-obbligu li tiġi żgurata l-effettività sħiħa ta’ din id-deċiżjoni u li tinstab soluzzjoni konformi mal-għan li hija trid tilħaq jippreżupponi li jiġi ggarantit li l-benefiċjarji ta’ din l-għajnuna ma jkollhomx, lanqas provviżorjament, din l-għajnuna. Il-fatt li l-proċedura ġudizzjarja nazzjonali tissospendi awtomatikament l-effetti tal-ordni ta’ rkupru kkontestat u tipprekludi l-irkupru effettiv tal-imsemmija għajnuna jikkostitwixxi fih innifsu ksur tad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari tal-prinċipju ta’ effettività fl-okkażjoni tal-implimentazzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456.
48
Fil-kontroreplika tagħha, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni, fl-ewwel lok, li hija ma kinitx f’pożizzjoni li tevalwa n-natura raġonevoli tat-terminu stabbilit fid-Deċiżjoni 2015/456 għall-eżekuzzjoni tiegħu qabel ma ltaqgħet mad-diffikultajiet iġġenerati minn din tal-aħħar. Barra minn hekk, sa mill-fażi ta’ eżami preliminari, l-awtoritajiet Bulgari kienu, konformement mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, informaw lill-Kummissjoni dwar l-impossibbiltà li jaslu għal paragun oġġettiv mal-livelli tal-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet imwettqa fis-suq tal-proprjetà immobbli.
49
Fit-tieni lok, fid-Deċiżjoni 2015/456, il-Kummissjoni ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-informazzjoni pprovduta mill-awtoritajiet Bulgari dwar il-valur tal-proprjetajiet immobiljari skont l-atti notarili kkonċernati, sabiex tikkonċepixxi u tipproponi lil dawn l-awtoritajiet mezz sabiex jiksbu l-prezz reali tas-suq, imsemmi minn din l-istituzzjoni f’din id-deċiżjoni.
50
Fit-tielet lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija ħadet miżuri konkreti intiżi sabiex il-benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat ma jkollhomx, lanqas b’mod temporanju, din l-għajnuna. B’hekk, konformement ma’ moratorju adottat fl‑2009, dawn tal-aħħar iżommu biss in-nuda proprjetà tal-artijiet forestali rċevuti mill-Istat, mingħajr ma jkunu jistgħu jibnu bini fuqhom, u dan inaqqas il-valur ta’ dawn l-artijiet. Dawn il-benefiċjarji jsofru huma stess telf u għalhekk ma jkunx hemm distorsjoni reali tal-kompetizzjoni. Il-Kummissjoni b’hekk bl-ebda mod ma rnexxielha turi li dan il-moratorju ma kienx jikkostitwixxi miżura effikaċi ta’ eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
51
Preliminarjament, għandu jitfakkar li d-data ta’ riferiment għall-applikazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 108(2) TFUE hija, f’dan il-każ, il‑5 ta’ Settembru 2015.
52
Għandu jiġi rrilevat li huwa stabbilit li l-awtoritajiet Bulgari kkomunikaw, fis‑17 ta’ Ottubru 2014, lista ta’ tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali li jissodisfaw il-kundizzjonijiet sabiex jitqiesu bħala “għajnuna de minimis”. Ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li l-Kummissjoni indikat, fit‑22 ta’ Ottubru 2014, lill-awtoritajiet Bulgari li din il-lista kienet ġiet stabbilita b’mod korrett, fatt li din l-istituzzjoni kkonfermat waqt is-seduta.
53
Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li l-Kummissjoni kkunsidrat li t-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali li jinsabu fl-imsemmija lista għandhom jitqiesu bħala “għajnuna de minimis” u ma għandhomx ikunu s-suġġett ta’ rkupru mill-awtoritajiet Bulgari fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456.
54
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-obbligu ta’ rkupru tal-għajnuna mill-Istat previst fl-Artikoli 4 u 5 tad-Deċiżjoni 2015/456, għandu jiġi kkonstatat li r-Repubblika tal-Bulgarija qatt ma kkontestat l-obbligu tagħha li tirkupra din l-għajnuna u li hija ħadet passi konkreti fid-dawl ta’ dan l-irkupru.
55
Madankollu, minn naħa, mis-sottomissjonijiet bil-miktub tar-Repubblika tal-Bulgarija jirriżulta li l-annullament ta’ sitt tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali seħħew, l-iktar kmieni, matul is-sena 2020.
56
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi ppreċiżat li, permezz ta’ mistoqsija għal tweġiba bil-miktub li ġiet indirizzata lill-awtoritajiet Bulgari mill-Qorti tal-Ġustizzja, dawn tal-aħħar ġew mistiedna jippreċiżaw it-tranżazzjonijiet ta’ skambju ta’ artijiet forestali li taw lok għal irkupru effettiv tal-għajnuna mill-Istat mogħtija, milli permezz tal-annullament tat-tranżazzjoni ta’ skambju, u għal ammont li dwaru l-Kummissjoni tat il-kunsens tagħha. B’risposta għal din id-domanda, ir-Repubblika tal-Bulgarija kkomunikat lista ta’ dawn it-tranżazzjonijiet li minnha jirriżulta li d-dati li fihom seħħew dawn l-irkupri huma kollha sussegwenti għall‑5 ta’ Settembru 2015.
57
F’dan ir-rigward, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma ssostnix li, qabel il‑5 ta’ Settembru 2015, hija effettivament irkuprat ammonti li jikkorrispondu għall-għajnuna mill-Istat ikkonstatata fid-Deċiżjoni 2015/456.
58
Minn dan isegwi li, fir-rigward tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju minbarra dawk li jinsabu fil-lista msemmija fil-punt 53 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi kkonstatat li, fil‑5 ta’ Settembru 2015, kif issostni l-Kummissjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma kinitx ipproċediet, lanqas parzjalment, għall-irkupru effettiv tal-għajnuna mill-Istat konformement mal-Artikoli 4 u 5 tad-Deċiżjoni 2015/456.
59
L-argumenti mressqa mir-Repubblika tal-Bulgarija ma jistgħux jikkontestaw din il-konstatazzjoni.
60
L-ewwel, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li t-terminu stabbilit fid-Deċiżjoni 2015/456 għall-implimentazzjoni tagħha ma kienx ta’ natura raġonevoli, sa fejn dan l-argument iwassal sabiex tiġi eċċepita, impliċitament, l-illegalità ta’ din id-deċiżjoni fil-kuntest ta’ dan ir-rikors, l-imsemmi argument għandu jiġi miċħud.
61
Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, Stat Membru ma jistax jinvoka l-illegalità ta’ deċiżjoni bħala motiv ta’ difiża kontra rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu bbażat fuq in-nuqqas ta’ eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni, bl-eċċezzjoni tal-każ fejn din għandha titqies li hija ineżistenti. Huwa fil-kuntest ta’ proċedura distinta, jiġifieri dik ta’ rikors għal annullament previst fl-Artikolu 263 TFUE, li kull kontestazzjoni tal-legalità ta’ tali att tad-dritt tal-Unjoni għandha titwettaq (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑12 ta’ Frar 2015, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑37/14, EU:C:2015:90, punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ April 2021, Il‑Kummissjoni vs Spanja (TDT f’Castilla‑La Mancha), C‑704/19, EU:C:2021:342, punt 69 u l-ġurisprudenza ċċitata). Issa, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma ppreżentatx rikors għall-annullament tad-Deċiżjoni 2015/456 u l-argument tagħha ma jinkludi ebda element ta’ natura li jikkontesta l-eżistenza stess ta’ din id-deċiżjoni.
62
Barra minn hekk, kif ġie rrilevat fil-punt 36 ta’ din is-sentenza, huwa stabbilit li r-Repubblika tal-Bulgarija ma talbitx l-estensjoni tat-terminu previst mid-Deċiżjoni 2015/456 għall-eżekuzzjoni tagħha.
63
Sa fejn l-argument tar-Repubblika tal-Bulgarija espost fil-punt 60 ta’ din is-sentenza għandu jinftiehem bħala intiż li jinvoka impossibbiltà li tiġi eżegwita d-Deċiżjoni 2015/456 fit-terminu mogħti, dan l-argument huwa eżaminat fil-kuntest tat-tielet ilment.
64
It-tieni nett, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li ħadet diversi miżuri fit-terminu mogħti, jiġifieri, essenzjalment, it-tfassil ta’ speċifikazzjonijiet tal-kuntratt għas-sejħa għal offerti għall-finijiet tas-selezzjoni ta’ perit inkarigat mill-evalwazzjoni tal-prezz tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati u t-tnedija tal-proċeduri ta’ sejħa għal offerti, il-fatt li talbet, għall-proċeduri ta’ sejħa għal offerti organizzati fl‑2016 u fl‑2017, li jiġu eżaminati 132 tranżazzjoni ta’ skambju u ddeterminat il-valur tas-suq taż-żoni ta’ artijiet forestali skambjati, il-fatt li ġie kkalkolat l-ammont eżatt tal-għajnuna rċevuta u li nħarġu ordnijiet ta’ rkupru ta’ din l-għajnuna, għandu jiġi rrilevat li, indipendentement mid-data effettiva li fiha ttieħdu dawn il-miżuri, l-ebda waħda minnhom ma tikkostitwixxi rkupru effettiv tal-ammonti tal-għajnuna mill-Istat konformement mal-Artikoli 4 u 5 tad-Deċiżjoni 2015/456 peress li din id-deċiżjoni timplika obbligu ta’ riżultat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ April 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja, C‑331/09, EU:C:2011:250, punti 56 u 57 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
65
It-tielet, l-argument tar-Repubblika tal-Bulgarija li kienu ttieħdu miżuri konkreti intiżi sabiex il-benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat ma jkollhomx, anki b’mod temporanju, din l-għajnuna għandu jiġi miċħud, peress li dawn ma jistgħux jitqiesu li huma miżuri ta’ eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456.
66
Fil-fatt, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li, wara l-adozzjoni ta’ dawn il-miżuri, dawn il-benefiċjarji kellhom biss in-“nuda proprjetà” tal-artijiet forestali rċevuti mill-Istat, mingħajr ma setgħu jibnu bini ta’ kwalunkwe tip fuq dawn l-artijiet, u dan inaqqas il-valur tal-imsemmija artijiet.
67
Madankollu, minn naħa, kif jirriżulta mis-sottomissjonijiet bil-miktub tar-Repubblika tal-Bulgarija u mill-iskambji waqt is-seduta, dawn il-miżuri seħħew qabel l-adozzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456, peress li, wara l-implimentazzjoni fl‑2009, mill-awtoritajiet Bulgari, ta’ moratorju fuq il-bidla fl-użu tal-artijiet skambjati, huwa permezz ta’ liġi adottata fl‑2011 li dawn l-awtoritajiet ipprojbixxew il-kostruzzjoni fuq dawn l-artijiet.
68
Min-naħa l-oħra, peress li d-deċiżjoni ta’ approvazzjoni tal-awtoritajiet pubbliċi ta’ bidla fl-użu tal-artijiet irċevuti mill-Istat ġiet ikkunsidrata bħala li ma tikkostitwixxix għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE fid-Deċiżjoni 2015/456, l-ebda għajnuna ma għandha għalhekk tiġi rkuprata f’dan ir-rigward. Barra minn hekk, il-fatt li l-artijiet irċevuti mill-Istat wara tranżazzjoni ta’ skambju ta’ artijiet forestali ma jistgħux jinbnew ma jippermettix li wieħed jasal għall-konklużjoni li ma għadux jeżisti l-vantaġġ ekonomiku, li, skont id-Deċiżjoni 2015/456, huwa mislut minn tali skambju.
69
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-obbligu previst fl-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni 2015/456, li bis-saħħa tiegħu r-Repubblika tal-Bulgarija kienet obbligata tikkomunika ċertu numru ta’ informazzjoni fi żmien erba’ xhur, tmien xhur u tnax‑il xahar wara l-komunikazzjoni ta’ din id-deċiżjoni, dan l-Istat Membru jsostni li, fit-termini stabbiliti fil-premessa 180 tad-Deċiżjoni 2015/456, stabbilixxa lista ta’ 132 tranżazzjoni ta’ skambju ta’ artijiet forestali mwettqa matul il-perijodu mill‑2007 sal‑2009, identifika l-benefiċjarji li mingħandhom l-għajnuna mill-Istat kellha tiġi rkuprata u fassal lista tal-benefiċjarji li rċevew għajnuna de minimis.
70
Indipendentement mid-dati li fihom ittieħdu dawn il-miżuri, għandu jiġi kkonstatat li l-adozzjoni tagħhom ma tippermettix li jitqies li r-Repubblika tal-Bulgarija kkomunikat l-informazzjoni li hija kellha tibgħat lill-Kummissjoni, konformement mal-Artikolu 6 tad-Deċiżjoni 2015/456.
71
Fil-fatt, l-imsemmija miżuri ma jikkorrispondux għall-informazzjoni deskritta fl-Artikolu 6(1) sa (3) tad-Deċiżjoni 2015/456. Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punti 54 sa 68 ta’ din is-sentenza, peress li r-Repubblika tal-Bulgarija, fit-terminu previst mid-Deċiżjoni 2015/456, ma pproċedietx, anki parzjalment, għall-irkupru effettiv tal-għajnuna mill-Istat, ma jistax jitqies li dan l-Istat Membru kkomunika lill-Kummissjoni, qabel il‑5 ta’ Settembru 2015, il-miżuri u l-informazzjoni kollha msemmija fl-Artikolu 6(4) ta’ din id-deċiżjoni.
72
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, l-ewwel ilment għandu jintlaqa’.
Fuq it-tielet ilment
L-argumenti tal-partijiet
73
Il-Kummissjoni tfakkar li l-Istati Membri għandhom juru li huma pprovaw in bona fide jirkupraw l-għajnuna mill-Istat u jikkollaboraw magħha, skont l-Artikolu 4(3) TUE, sabiex jegħlbu d-diffikultajiet li eventwalment iltaqgħu magħhom. Issa, dan ma huwiex il-każ hawnhekk. Il-Kummissjoni tindika li, skont l-informazzjoni li hija għandha, id-Deċiżjoni 2015/456 kienet għadha ma ġietx eżegwita b’mod sħiħ fil-jum tal-preżentata tar-rikors tagħha.
74
Fl-ewwel lok, il-Kummissjoni ssostni li 66 mill‑102 benefiċjarju tal-għajnuna mill-Istat ikkontestaw l-ordnijiet ta’ rkupru quddiem il-qrati nazzjonali, li wassal għal dewmien addizzjonali fl-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456 u, jekk ikun il-każ, fi proċeduri amministrattivi u ġudizzjarji ġodda.
75
Minn naħa, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti u l-qrati nazzjonali huma obbligati jiggarantixxu l-effettività sħiħa tad-Deċiżjoni 2015/456 u jaslu għal soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minn din id-deċiżjoni, jiġifieri li jiggarantixxu li l-benefiċjarji tal-għajnuna mill-Istat ma jkollhomx, lanqas provviżorjament, fondi li jikkorrispondu għall-għajnuna mill-Istat. Il-qrati nazzjonali ma jistgħux, għaldaqstant, japplikaw metodu ta’ kalkolu tal-ammont ta’ din l-għajnuna li għandu l-effett li jinnewtralizza l-vantaġġ ekonomiku identifikat f’din id-deċiżjoni. Barra minn hekk, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma ssemmix sospensjoni tal-eżekuzzjoni ta’ ordni ta’ rkupru tal-għajnuna mill-Istat ibbażata fuq dubji dwar il-validità tad-Deċiżjoni 2015/456, kemm jekk dawn id-dubji jirriżultaw minn dan l-Istat Membru fil-kuntest ta’ rikors għal annullament ippreżentat skont l-Artikolu 263 TFUE jew qrati nazzjonali.
76
Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni ssostni li, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija tqis li, bis-saħħa tad-dritt Bulgaru, il-proċeduri ġudizzjarji pendenti jew id-deċiżjonijiet li għandhom l-awtorità ta’ res judicata ma jistgħux jiġu ppreġudikati, qorti nazzjonali għandha l-obbligu li tiżgura l-effett sħiħ tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni billi jekk ikun hemm bżonn ma tapplikax, bl-awtorità tagħha stess, kull dispożizzjoni kuntrarja tal-leġiżlazzjoni nazzjonali. Għalhekk, l-awtorità ta’ res judicata marbuta mad-deċiżjonijiet tal-qrati nazzjonali, li jinnewtralizzaw de facto l-irkupru tal-għajnuna, ma hijiex ċirkustanza li tindika impossibbiltà assoluta li tiġi eżegwita deċiżjoni tal-Kummissjoni.
77
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni tenfasizza li, sabiex jissodisfa l-obbligu li jirkupra l-għajnuna mill-Istat ikkonċernata, l-Istat Membru għandu jadotta atti legali ġodda jew jeskludi dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jipprekluduh milli jeżegwixxi d-deċiżjoni li tordna l-irkupru ta’ għajnuna illegali u inkompatibbli mas-suq intern u li jegħleb malajr id-diffikultajiet li ltaqa’ magħhom. Għalhekk, id-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, applikati mill-periti ġudizzjarji, għandhom jiġu emendati jew esklużi sabiex jingħata effett sħiħ lid-Deċiżjoni 2015/456, li jaqa’ kompletament taħt il-kompetenza tar-Repubblika tal-Bulgarija.
78
Ir-Repubblika tal-Bulgarija tikkontesta l-fondatezza ta’ dan it-tielet ilment.
79
Fl-ewwel lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija tallega li, minħabba l-eżistenza ta’ numru żgħir ta’ tranżazzjonijiet bejn individwi, Agrolesproekt ġiet ikkonfrontata b’impossibbiltà oġġettiva li ssib tranżazzjonijiet simili fis-suq sabiex tistabbilixxi evalwazzjonijiet tal-prezzijiet tas-suq tal-artijiet forestali skambjati li jkunu f’pożizzjoni li jissodisfaw it-talbiet, mhux sostnuti mill-Kummissjoni, dwar “prezz reali tas-suq”.
80
Fit-tieni lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li l-qrati nazzjonali annullaw ordnijiet ta’ rkupru billi bbażaw ruħhom fuq rapporti ta’ periti ġudizzjarji stabbiliti konformement mal-kriterji ta’ evalwazzjoni nazzjonali previsti fil-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat. F’dan ir-rigward, mis-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793, punt 60), jirriżulta li l-punti 2 u 4 ta’ dan il-paragrafu 1a huwa konformi mal-Artikolu 107(1) TFUE u mal-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589. Konsegwentement, id-deċiżjonijiet meħuda mill-qrati Bulgari huma konformi mad-dritt tal-Unjoni.
81
Barra minn hekk, il-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema), fis-sentenzi tagħha mogħtija fil-jum tal-preżentata tar-risposta tar-Repubblika tal-Bulgarija, ċaħdet bil-qawwa l-possibbiltà li jintużaw artijiet li għandhom użu differenti. Issa, skont ġurisprudenza stabbilita, peress li l-impossibbiltà assoluta ta’ eżekuzzjoni tista’ tkun ta’ natura ġuridika meta tirriżulta minn deċiżjonijiet meħuda minn qrati nazzjonali, sakemm dawn id-deċiżjonijiet ikunu konformi mad-dritt tal-Unjoni, minn dan isegwi li r-Repubblika tal-Bulgarija kienet, f’dan il-każ, ikkonfrontata b’tali impossibbiltà.
82
Fit-tielet lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li ssottomettiet għall-evalwazzjoni tal-Kummissjoni, fit-terminu mogħti, il-problemi marbuta mal-irkupru tal-għajnuna mill-Istat u talbet istruzzjonijiet b’mod li tobbliga lill-qrati nazzjonali jikkonformaw ruħhom magħhom. Peress li l-Kummissjoni ma tathiex dawn l-istruzzjonijiet, u b’hekk naqset mill-obbligu tagħha ta’ kooperazzjoni leali, ir-rappreżentanti legali tal-Ministru għall-Agrikoltura, għall-Ikel u għall-Foresti talbu, fil-kuntest tal-proċeduri ta’ rikors kontra l-ordnijiet ta’ rkupru, li tiġi indirizzata lill-Qorti tal-Ġustizzja talba għal deċiżjoni preliminari, li tat lok għas-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793), li tat lill-awtoritajiet Bulgari possibbiltajiet ġodda li jieħdu miżuri ta’ segwitu intiżi sabiex jegħlbu d-diffikultajiet marbuta mal-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456.
83
Fir-raba’ lok, ir-Repubblika tal-Bulgarija tfakkar li l-Kummissjoni la indikat fid-Deċiżjoni 2015/456 u lanqas fi stadju ulterjuri metodu speċifiku sabiex tevalwa l-prezzijiet tas-suq tal-artijiet forestali skambjati. Barra minn hekk, fir-rigward tal-allegazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar in-nuqqas ta’ affidabbiltà tal-evalwazzjonijiet elaborati, din l-istituzzjoni ma tindikax la fir-rikors tagħha u lanqas fl-annessi tagħhom valur preċiż jew approssimattiv numeriku tal-“prezz reali tas-suq”.
84
Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni tenfasizza, fl-ewwel lok, li mis-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793), ma jirriżultax li l-qrati nazzjonali jikkalkolaw l-ammont tal-għajnuna mill-Istat b’mod li jwassal għall-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456, u lanqas li l-metodu li jirriżulta mil-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat iwassal għal kalkolu korrett tal-prezz reali tas-suq. Hija tirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-qorti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni, minn naħa, is-sottovalutazzjoni tal-prezzijiet imsemmija fl-atti notarili u, min-naħa l-oħra, in-numru insuffiċjenti ta’ bejgħ li jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni b’analoġija sabiex ikun jista’ jsir paragun affidabbli. Issa, minn sentenza tal-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema) tal‑20 ta’ April 2021 jirriżulta li dawn iż-żewġ fatturi ma ttieħdux inkunsiderazzjoni fl-applikazzjoni tal-metodu li jirriżulta mil-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat.
85
Barra minn hekk, huwa evidenti li d-deċiżjonijiet tal-qrati nazzjonali ma humiex konformi mad-dritt tal-Unjoni, peress li l-periti ġudizzjarji, li jikkalkolaw il-prezzijiet tas-suq tal-artijiet forestali skambjati b’mod partikolari abbażi tad-data li tinsab fl-atti notarili, kienu nnewtralizzaw l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat fi 58 każ.
86
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni tikkontesta li għandha ssib soluzzjoni għall-allegata impossibbiltà ġuridika ta’ rkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali fl-ordinament intern. Hija tenfasizza li l-kunċett ta’ “impossibbiltà ġuridika assoluta” huwa interpretat b’mod strett, sabiex ma jippreġudikax is-supremazija u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni, u ma jistax jirriżulta mill-eżistenza ta’ kuntest ġuridiku nazzjonali li jostakola l-irkupru effettiv. Barra minn hekk, hija tqis li l-premessi 172 sa 179 tad-Deċiżjoni 2015/456 jagħtu lir-Repubblika tal-Bulgarija diversi possibbiltajiet sabiex taffronta l-kumplessità tal-irkupru tal-għajnuna mill-Istat.
87
Fit-tielet lok, il-Kummissjoni tippreċiża li, fil-jum tal-preżentata tar-replika, ir-Repubblika tal-Bulgarija pprovdiet data biss għall-ammonti tal-għajnuna mill-Istat ikkalkolati fil-kuntest tal-proċeduri ġudizzjarji nazzjonali pendenti. B’kuntrast ma’ dan, hija ma kinitx taf bl-informazzjoni definittiva dwar il-kalkolu tal-ammonti li kellhom jiġu rkuprati.
88
Fil-kontroreplika tagħha, ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li hija emendat id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6 tan-Naredba za otsenka na pozemleni imoti v gorski teritorii (ir-Regolament dwar l-Evalwazzjoni tal-Artijiet li Jinsabu fiż-Żoni Forestali, DV Nru 63, tas‑16 ta’ Awwissu 2011), kif emendat u kkompletat (DV Nru 34, tat‑3 ta’ Mejju 2016), sabiex teżegwixxi d-Deċiżjoni 2015/456. Il-prezzijiet tas-suq tal-artijiet forestali skambjati ddeterminati fil-perizji ta’ evalwazzjoni ta’ Agrolesproekt inkisbu permezz ta’ din il-bidla u minkejja l-insuffiċjenza tan-numru ta’ tranżazzjonijiet simili fis-suq.
89
Teżisti wkoll impossibbiltà oġġettiva ta’ natura ġuridika li tirriżulta mill-applikazzjoni mill-qrati nazzjonali tal-punti 2 u 4 tal-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, li hija konformi mas-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793). Il-kriterji stabbiliti f’dawn id-dispożizzjonijiet jeżiġu li l-periti jeżaminaw tranżazzjonijiet simili fis-suq abbażi ta’ atti notarili li jikkonċernaw dawn it-tranżazzjonijiet, li huma kkunsidrati bħala bejgħ effettiv ta’ oġġetti li għandhom karatteristiċi simili.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
90
Għandu jitfakkar, fl-ewwel lok, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li l-Kummissjoni ma indikatx fid-Deċiżjoni 2015/456 jew fi stadju ulterjuri la metodu speċifiku għall-evalwazzjoni tal-prezzijiet tas-suq tal-artijiet forestali skambjati u lanqas valur preċiż jew approssimattiv ikkwantifikat tal-“prezz reali tas-suq”, li, fir-realtà, il-Kummissjoni indikat tliet metodi li r-Repubblika tal-Bulgarija setgħet tuża sabiex teżegwixxi d-Deċiżjoni 2015/456, esposti fil-premessi 173 sa 177 tagħha.
91
Metodu, imsemmi fil-premessa 177 tad-Deċiżjoni 2015/456, jipprevedi l-annullament tat-tranżazzjoni ta’ skambju ta’ artijiet forestali. Iż-żewġ metodi l-oħra, esposti fil-premessi 173 sa 176 ta’ din id-deċiżjoni, jirrigwardaw id-determinazzjoni tal-ammont tal-għajnuna mill-Istat li għandha tiġi rkuprata abbażi kemm tal-prezzijiet tas-suq fis-seħħ fil-mument tat-tranżazzjonijiet ta’ skambju, indikati fl-Opinjoni 2014/032997 ippreżentata mir-Repubblika tal-Bulgarija, kif ukoll tal-iffissar ta’ dan l-ammont minn perit indipendenti wara l-evalwazzjoni tal-prezz tas-suq ta’ dawn iż-żoni.
92
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni, li ma kellhiex l-obbligu li tikkwantifika l-għajnuna li kellha tiġi rkuprata, ma kinitx, kuntrarjament għal dak li ssostni r-Repubblika tal-Bulgarija, obbligata tiddefinixxi, fid-Deċiżjoni 2015/456 jew fi stadju ulterjuri, la modalitajiet iktar speċifiċi għall-evalwazzjoni tal-prezzijiet tas-suq tal-artijiet forestali skambjati u lanqas valur preċiż jew approssimattiv ikkwantifikat tal-“prezz reali tas-suq”.
93
Fit-tieni lok, peress li r-Repubblika tal-Bulgarija tinvoka l-impossibbiltà oġġettiva li ġiet ikkonfrontata biha Agrolesproekt, jiġifieri dik li ssib tranżazzjonijiet simili fis-suq sabiex tevalwa l-prezzijiet tas-suq tal-artijiet skambjati, għandu jiġi enfasizzat, minn naħa, li l-possibbiltà li tintuża evalwazzjoni ta’ dawn il-prezzijiet bl-għajnuna ta’ perit, prevista fil-premessa 176 tad-Deċiżjoni 2015/456, ma kinitx tikkostitwixxi l-uniku metodu ta’ evalwazzjoni possibbli tal-ammont tal-għajnuna mill-Istat li għandu jiġi rkuprat, kif ġie msemmi fil-punt 91 ta’ din is-sentenza u, min-naħa l-oħra, sa fejn l-evalwazzjoni mwettqa minn dan il-perit kienet konformi ma’ din id-deċiżjoni, din l-evalwazzjoni ma kellhiex tkun ibbażata fuq il-metodu l-ieħor irrilevat f’dan il-punt. Għalhekk, minkejja li l-Kummissjoni approvat is-selezzjoni ta’ Agrolesproekt, l-għażla li tintuża evalwazzjoni bl-għajnuna ta’ perit ma ġietx imposta mid-Deċiżjoni 2015/456, iżda tirriżulta minn deċiżjoni tal-awtoritajiet Bulgari.
94
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 64, 89 u 90 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-perit seta’ jkun impriża pubblika u, fl-istat tad-dritt tal-Unjoni u tal-prassi deċiżjonali tal-Kummissjoni, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma kellhiex raġuni sabiex tikkomunikalha l-informazzjoni dwar il-fatt li Agrolesproekt kienet impriża pubblika, ikkontrollata, b’mod partikolari, mill-Ministeru għall-Agrikoltura, għall-Ikel u għall-Foresti.
95
Barra minn hekk, id-diffikultajiet hekk invokati mir-Repubblika tal-Bulgarija, sabiex jinstabu tranżazzjonijiet simili fis-suq sabiex jiġu evalwati l-prezzijiet tas-suq tal-artijiet skambjati, huma ta’ natura prattika u kienu magħrufa minn dan l-Istat Membru, peress li huwa kien informa b’dan lill-Kummissjoni matul il-proċedura amministrattiva, kif issemma fid-Deċiżjoni 2015/456. Issa, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 35 ta’ din is-sentenza, tali diffikultajiet ma jippermettux li jitqies li l-kundizzjoni dwar l-eżistenza ta’ impossibbiltà assoluta li tiġi eżegwita d-Deċiżjoni 2015/456 hija ssodisfatta f’dan il-każ.
96
Fit-tielet lok, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija tinvoka l-eżistenza ta’ rikorsi quddiem il-qrati nazzjonali kontra l-ordnijiet ta’ rkupru maħruġa, għandu jiġi rrilevat li dan l-Istat Membru ma jsostnix li ttieħdu miżuri, fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri, sabiex il-benefiċjarji ma jibbenefikawx mill-għajnuna kkonċernata, anki b’mod provviżorju. Barra minn hekk, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma ssostnix li l-validità tad-Deċiżjoni 2015/256 ġiet ikkontestata fil-kuntest ta’ tali rikorsi.
97
Għaldaqstant, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 35 ta’ din is-sentenza, dawn id-diffikultajiet legali ma jippermettux li jitqies li, f’dan il-każ, il-kundizzjoni dwar l-eżistenza ta’ impossibbiltà assoluta li tiġi eżegwita d-Deċiżjoni 2015/456 hija ssodisfatta.
98
Fir-raba’ lok, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija tinvoka l-impossibbiltà assoluta ta’ natura ġuridika li teżegwixxi d-Deċiżjoni 2015/456 li tirriżulta minn deċiżjonijiet meħuda minn qrati nazzjonali konformi mad-dritt tal-Unjoni fid-dawl tal-kliem tas-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793), dan l-argument għandu jiġi miċħud.
99
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-Artikolu 107(1) TFUE u l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 ma jipprekludux, a priori, kriterji, bħal dawk previsti fil-punti 2 u 4 ta’ dan il-paragrafu 1a, tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, li jippermettu li jiġi ddeterminat l-ammont ta’ għajnuna mill-Istat irċevuta waqt l-akkwist ta’ artijiet, fil-kuntest ta’ skambju ta’ artijiet forestali, li huma bbażati fuq il-prezzijiet medji tat-tranżazzjonijiet immobiljari rreġistrati li jirrigwardaw artijiet b’karatteristiċi simili għal dawk li huma s-suġġett tal-evalwazzjoni u li jinsabu fil-viċinanza tagħhom, li fihom tal-inqas waħda mill-partijiet hija negozjant, konklużi f’terminu ta’ tnax‑il xahar qabel l-evalwazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite, C‑325/22, EU:C:2023:793, punti 56 u 60).
100
Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet, madankollu, li l-applikazzjoni ta’ tali kriterji għandha tkun kompatibbli mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat u li dawn għandhom jippermettu li jiġi ddeterminat il-valur tas-suq ta’ dawn l-artijiet fil-mument tat-tranżazzjoni ta’ skambju. F’dan ir-rigward, kif barra minn hekk tirrileva r-Repubblika tal-Bulgarija, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li hija b’mod partikolari l-qorti nazzjonali, li wasslet għat-talba għal deċiżjoni preliminari, li għandha tivverifika r-realtà tal-fatt li l-prezzijiet tat-tranżazzjonijiet immobiljari huma, fil-prattika, issottovalutati sabiex jitnaqqas l-ammont tat-taxxi u tal-ispejjeż notarili kif ukoll dak, imsemmi mill-Gvern Bulgaru fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li l-bejgħ li jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni b’analoġija huwa insuffiċjenti sabiex jippermetti paragun affidabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite, C‑325/22, EU:C:2023:793, punti 56, 58 u 60)
101
Id-diffikultajiet invokati mir-Repubblika tal-Bulgarija li jirriżultaw, essenzjalment, in-neċessità li jiġu applikati l-punti 2 u 4 ta’ dan il-paragrafu 1a tad-Dispożizzjonijiet Addizzjonali tal-Liġi dwar il-Proprjetà tal-Istat, peress li jkun diffiċli li jinstabu tranżazzjonijiet simili fis-suq sabiex jiġu stabbiliti evalwazzjonijiet tal-prezzijiet tas-suq tal-artijiet skambjati, huma diffikultajiet legali u prattiċi. Issa, minn naħa, kif diġà ġie rrilevat, fil-punt 93 ta’ din is-sentenza, dawn id-diffikultajiet jirriżultaw mill-għażla magħmula mill-awtoritajiet Bulgari li jużaw metodu ta’ kalkolu tal-ammont tal-għajnuna li għandha tiġi rkuprata bbażata fuq id-determinazzjoni tal-prezz tas-suq tal-artijiet ikkonċernati bl-għajnuna ta’ perit. Min-naħa l-oħra, sa fejn l-applikazzjoni tal-punti 2 u 4 ta’ dan il-paragrafu 1a ostakolat l-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456, kienu l-awtoritajiet Bulgari li kellhom jieħdu kull miżura neċessarja sabiex ma jiġux ikkonfrontati b’tali diffikultajiet ta’ eżekuzzjoni u b’hekk jiżguraw l-effett sħiħ tagħha lil din id-deċiżjoni.
102
Kif fakkret il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata), jekk metodu ta’ evalwazzjoni jwassal għal riżultat li jiddevja mill-valur tas-suq, il-qorti nazzjonali hija obbligata li ma tapplikahiex bis-saħħa tal-obbligu li għandhom il-korpi kollha tal-Istat, inklużi l-qrati nazzjonali, li ma japplikawx regola tad-dritt nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni.
103
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li hija l-Kummissjoni li għandha turi, permezz ta’ provi konkreti u preċiżi, li l-prezz tas-suq stabbilit mill-awtoritajiet Bulgari ma jippermettix li jiġi żgurat irkupru tal-għajnuna mill-Istat fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456.
104
Fil-ħames lok, sa fejn ir-Repubblika tal-Bulgarija ssostni li t-terminu stabbilit fid-Deċiżjoni 2015/456 għall-implimentazzjoni tagħha ma kienx ta’ natura raġonevoli u sa fejn dan l-argument għandu jinftiehem bħala li huwa intiż li jinvoka impossibbiltà li tiġi eżegwita d-Deċiżjoni 2015/456 fit-terminu mogħti, hekk kif kien indikat fil-punt 63 ta’ din is-sentenza, l-imsemmi argument għandu jiġi miċħud. Fil-fatt, kif ġie rrilevat fil-punt 36 ta’ din is-sentenza, ir-Repubblika tal-Bulgarija ma talbitx lill-Kummissjoni tiffissa terminu addizzjonali għall-finijiet ta’ din l-eżekuzzjoni.
105
Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li d-dewmien fir-rigward tal-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456 ma huwiex iġġustifikat u t-tielet ilment għandu jintlaqa’.
106
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, peress li l-ewwel u t-tielet ilment għandhom jintlaqgħu, għandu jiġi kkonstatat li, billi ma adottatx, fit-termini previsti, il-miżuri kollha neċessarji għall-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni 2015/456, ir-Repubblika tal-Bulgarija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha bis-saħħa tal-Artikoli 4 sa 6 ta’ din id-deċiżjoni kif ukoll bis-saħħa tat-Trattat FUE.
Fuq l-ispejjeż
107
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li r-Repubblika tal-Bulgarija tilfet, hemm lok li hija tiġi kkundannata għall-ispejjeż kif mitlub mill-Kummissjoni.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It‑Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Peress li ma adottatx, fit-termini previsti, il-miżuri kollha neċessarji għall-eżekuzzjoni tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2015/456 tal‑5 ta’ Settembru 2014 dwar l-iskema ta’ għajnuna Nru SA.26212 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/A/08) u SA.26217 (11/C) (ex 11/NN – ex CP 176/B/08) implimentata mir-Repubblika tal-Bulgarija fil-kuntest tal-iskambji tal-art tal-foresta, ir-Repubblika tal-Bulgarija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha bis-saħħa tal-Artikoli 4 sa 6 ta’ din id-deċiżjoni kif ukoll bis-saħħa tat-Trattat FUE.
2)
Ir-Repubblika tal-Bulgarija hija kkundannata għall-ispejjeż.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.