62025CJ0313
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
4 ta’ Settembru 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Politika tal-immigrazzjoni – Ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin jirrisjedu fi Stat Membru b’mod irregolari – Direttiva 2008/115/KE – Eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li saret definittiva – Artikolu 5 – Prinċipju ta’ non-refoulement – L-aħjar interessi tal-wild – Ħajja tal-familja – Artikolu 15 – Tqegħid taħt detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija – Stħarriġ tal-osservanza tal-kundizzjonijiet ta’ legalità – Obbligu tal-qorti nazzjonali li tistħarreġ l-osservanza tal-prinċipju ta’ non-refoulement u tal-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 – Eżami ex officio – Artikoli 6 u 7, Artikolu 19(2), Artikolu 24(2) u Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
Fil-Kawża C‑313/25 PPU [Adrar] (
i
),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond, il-Pajjiżi l-Baxxi), permezz ta’ deċiżjoni tas‑6 ta’ Mejju 2025, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑6 ta’ Mejju 2025, fil-proċedura
GB
vs
Minister van Asiel en Migratie
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn K. Jürimäe (Relatriċi), Presidenta tal-Awla, K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Mħallef tat-Tieni Awla, M. Gavalec, Z. Csehi u F. Schalin, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: D. Spielmann,
Reġistratur: A. Lamote, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑1 ta’ Lulju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal GB, minn N. den Ouden u A. Hol, advocaten,
–
għall-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, minn M. H. S. Gijzen u J. Langer, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Baeckelmans, A. Katsimerou u F. van Schaik, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑1 ta’ Awwissu 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 5, tal-Artikolu 13(1) u (2) kif ukoll tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU 2008, L 348, p. 98), moqrija flimkien mal-Artikoli 6 u 7, mal-Artikolu 19(2), mal-Artikolu 24(2) kif ukoll mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn GB, ċittadin Alġerin, u l-Minister van Asiel en Migratie (il-Ministru għall-Ażil u għall-Migrazzjoni, il-Pajjiżi l-Baxxi, iktar ’il quddiem il-“Ministru”), fir-rigward tad-deċiżjoni ta’ dan tal-aħħar li jqiegħed lil GB taħt detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu lejn l-Alġerija.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt internazzjonali
3
Skont l-Artikolu 33 tal-Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, iffirmata f’Genève fit‑28 ta’ Lulju 1951 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 189, p. 150, Nru 2545 (1954)), kif emendata bil-Protokoll dwar l-Istatus tar-Refuġjati, konkluż fi New York fil‑31 ta’ Jannar 1967:
“1.   Ebda wieħed mill-Istati Kontraenti ma għandu jkeċċi jew jirritorna (‘refouler’), bi kwalunkwe mod, refuġjat lejn il-fruntieri tat-territorji fejn il-ħajja jew il-libertà tiegħu tkun mhedda minħabba r-razza tiegħu, ir-reliġjon tiegħu, in-nazzjonalità tiegħu, l-appartenenza tiegħu fi grupp soċjali partikolari jew l-opinjoni politika tiegħu.
2.   Madankollu, il-benefiċċju ta’ din id-dispożizzjoni ma jistax jiġi invokat minn refuġjat li fir-rigward tiegħu jkun hemm raġunijiet serji li jitqies li huwa perikolu għas-sigurtà tal-pajjiż fejn ikun jinsab jew li, minħabba li kien is-suġġett ta’ kundanna definittiva għal reat partikolarment gravi, jikkostitwixxi theddida għall-komunità tal-imsemmi pajjiż.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Id-dritt tal-Unjoni
4
Il-premessi 2, 4, 8, 16, 22 u 24 tad-Direttiva 2008/115 jiddikjaraw:
“(2)
Il-Kunsill Ewropew ta’ Brussell ta’ l‑4 u l‑5 ta’ Novembru 2004 sejjaħ għat-twaqqif ta’ politika effettiva ta’ tneħħija u ripatrijazzjoni, mibnija fuq standards komuni, għar-ritorn ta’ persuni b’mod uman u b’rispett sħiħ lejn id-drittijiet fundamentali u tad-dinjità tagħhom.
[…]
(4)
Hemm bżonn li jitfasslu regoli ċari, trasparenti u ġusti biex ikun hemm politika ta’ ritorn effettiva bħala element neċessarju ta’ politika tal-migrazzjoni li tkun ġestita b’mod tajjeb.
[…]
(8)
Huwa rikonoxxut li huwa leġittimu għall-Istati Membri li jirritornaw ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment sakemm dawn ikollhom fis-seħħ sistemi ta’ asil ġusti u effiċjenti li jirrispettaw b’mod sħiħ il-prinċipju ta’ non-refoulement.
[…]
(16)
L-użu tad-detenzjoni għall-fini ta’ tneħħija għandu jkun limitat u soġġett għall-prinċipju tal-proporzjonalità fir-rigward tal-mezzi użati u l-objettivi segwiti. Id-detenzjoni hija ġustifikata biss biex jiġi ppreparat r-ritorn jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija u jekk l-applikazzjoni ta’ miżuri anqas koerżivi ma tkunx suffiċjenti.
[…]
(22)
F’konformità mal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal [adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fl‑20 ta’ Novembru 1989], ‘l-aħjar interessi tat-tfal’ għandhom ikunu konsiderazzjoni primarja għall-Istati Membri meta jkunu qed jimplimentaw din id-Direttiva. F’konformità mal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, [iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950,] ir-rispett għall-ħajja tal-familja għandu jkun kunsiderazzjoni primarja għall-Istati Membri meta jkunu qed jimplimentaw din id-Direttiva.
[…]
(24)
Din id-Direttiva tirrispetta d-drittijiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti b’mod partikolari mill-[Karta].”
5
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprovdi, fil-punti 4 u 5 tiegħu:
“Għall-finijiet ta’ din id-Deċiżjoni għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(4)
‘deċiżjoni ta’ ritorn’ tfisser deċiżjoni jew att amministrattiv jew ġudizzjarju, li jgħid jew jiddikjara li s-soġġorn ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz hija illegali u li jimponi jew jiddikjara l-obbligu ta’ ritorn;
(5)
‘tneħħija’ tfisser l-infurzar ta’ l-obbligu ta’ ritorn, jiġifieri t-trasport fiżiku barra mill-Istat Membru”.
6
L-Artikolu 5 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Non-refoulement, l-aħjar interessi tat-tfal, il-ħajja tal-familja u l-istat tas-saħħa”, jipprevedi:
“Fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu kont dovut ta’:
(a)
l-aħjar interessi tat-tfal,
(b)
il-ħajja familjari,
(c)
l-istat tas-saħħa taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat u,
jirrispettaw il-prinċipju ta’ non-refoulement.”
7
L-Artikolu 9 tal-istess direttiva, intitolat “Posponiment ta’ tneħħija”, jipprovdi, fil-paragrafu 1(a) tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jipposponu t-tneħħija:
(a)
meta hija tikser il-prinċipju ta’ non-refoulement […]”.
8
L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2008/115, intitolat “Forma”, jipprovdi, fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 tiegħu:
“Deċiżjonijiet ta’ ritorn u, jekk maħruġa, deċiżjonijiet ta’ projbizzjoni fuq id-dħul u deċiżjonijiet ta’ tneħħija, għandhom jinħarġu bil-miktub u jagħtu raġunijiet fil-fatt u fid-dritt kif ukoll informazzjoni dwar ir-rimedji legali disponibbli.”
9
L-Artikolu 13 ta’ din id-direttiva, intitolat “Rimedji”, jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Iċ-ċittadin konċernat ta’ pajjiż terz għandu jingħata dritt għal rimedju effettiv li jappella kontra jew li jitlob reviżjoni tad-deċiżjonijiet relatati mar-ritorn, kif imsemmi fl-Artikolu 12(1) quddiem awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva kompetenti jew korp kompetenti magħmul minn membri imparzjali u li jgawdu minn salvagwardji ta’ indipendenza.
2.   L-awtorità jew il-korp imsemmijin fil-paragrafu 1 hawn fuq għandhom ikollhom is-setgħa li jirrivedu deċiżjonijiet relatati mar-ritorn, kif imsemmi fl-Artikolu 12(1), inkluża l-possibbiltà li jiġi sospiż temporanjament l-infurzar tagħhom, dment li ma tkunx diġà applikabbli sospensjoni temporanja taħt il-leġislazzjoni nazzjonali.”
10
L-Artikolu 15 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Detenzjoni”, huwa fformulat kif ġej:
“1.   Dment li ma jistgħux jiġu applikati b’mod effettiv miżuri oħrajn suffiċjenti iżda inqas koersivi fil-każ speċifiku, l-Istati Membri jistgħu biss iżommu f’detenzjoni ċittadin ta’ pajjiż terz, li hu suġġett għal proċeduri ta’ ritorn biex jitħejja r-ritorn u/jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija, partikolarment meta:
(a)
jkun hemm riskju ta’ ħarba jew
(b)
iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat jevita jew ifixkel it-tħejjija tar-ritorn jew il-proċess ta’ tneħħija.
Kwalunkwe detenzjoni għandha tkun għal perijodu kemm jista’ jkun qasir u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu qed isiru u jitwettqu bid-diliġenza dovuta.
2.   Id-detenzjoni għandha tiġi ordnata minn awtoritajiet amministrattivi jew ġudizzjarji.
Id-detenzjoni għandha tiġi ordnata bil-miktub bir-raġunijiet fil-fatt u fid-dritt.
Meta d-detenzjoni tkun ġiet ordnata minn awtoritajiet amministrattivi, l-Istati Membri għandhom:
(a)
jew jipprovdu reviżjoni ġudizzjarja rapida tal-legalità tad-detenzjoni li trid tiġi deċiża malajr kemm jista’ jkun mill-bidu tad-detenzjoni,
(b)
jew jagħtu liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat id-dritt li jieħu proċedimenti li permezz tagħhom il-legalità tad-detenzjoni għandha tkun soġġetta għal reviżjoni ġudizzjarja rapida li trid tiġi deċiża malajr kemm jista’ jkun wara l-bidu tal-proċedimenti rilevanti. F’dan il-każ, l-Istati Membri għandhom minnufih jinfurmaw liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat dwar il-possibbiltà li jieħu tali proċedimenti.
Iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat għandu jiġi rilaxxat minnufih jekk id-detenzjoni ma tkunx legali.
3.   F’kull każ, id-detenzjoni għandha tiġi riveduta f’intervalli raġonevoli ta’ żmien jew b’applikazzjoni miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat jew ex officio. Fil-każ ta’ perijodi ta’ detenzjoni mtawla, ir-reviżjonijiet għandhom ikunu soġġetti għas-superviżjoni ta’ awtorità ġudizzjarja.
4.   Meta jkun jidher li ma għadux jeżisti prospett raġonevoli ta’ tneħħija għal konsiderazzjonijiet legali jew oħrajn jew il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1 ma għadhomx aktar jeżistu, id-detenzjoni ma tibqax ġustifikata u l-persuna konċernata għandha tkun rilaxxata minnufih.
5.   Id-detenzjoni għandha titkompla għal tul ta’ perijodu meħtieġ biex il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1 jiġu sodisfatti u biex tiġi żgurata t-tneħħija b’suċċess. Kull Stat Membru għandu jistabbilixxi perijodu limitat ta’ detenzjoni, li ma jistax jeċċedi sitt xhur.
6.   L-Istati Membri jistgħu ma jestendux il-perijodu msemmi fil-paragrafu 5 ħlief għal perijodu limitat li ma jeċċedix it-tnax-il xahar oħra skond il-liġi nazzjonali f’każijiet fejn minkejja l-isforzi raġonevoli kollha tagħhom l-operazzjoni ta’ tneħħija tista’ ddum minħabba:
(a)
nuqqas ta’ kooperazzjoni miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat, jew
(b)
dewmien fil-kisba tad-dokumentazzjoni neċessarja minn pajjiżi terzi.”
Id‑dritt Olandiż
11
L-Artikolu 59(1)(a) tal-wet tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet (il-Liġi li Twettaq Reviżjoni Ġenerali tal-Liġi dwar il-Barranin), tat‑23 ta’ Novembru 2000 (Stb. 2000, Nru 495), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Jekk ikun meħtieġ fl-interess tal-ordni pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali, [il-Ministru] jista’ jqiegħed f’detenzjoni, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu, iċ-ċittadin barrani li ma huwiex f’sitwazzjoni ta’ residenza regolari.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
12
Fil‑11 ta’ Settembru 2024, GB, ċittadin Alġerin, ippreżenta applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali fil-Pajjiżi l-Baxxi. Huwa ma deherx għas-smigħ dwar l-eżami tar-raġunijiet għal din l-applikazzjoni.
13
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑7 ta’ Ottubru 2024, il-Ministru għalhekk ċaħad l-imsemmija applikazzjoni mingħajr eżami fil-mertu. Din id-deċiżjoni tikkostitwixxi wkoll deċiżjoni ta’ ritorn (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni ta’ ritorn”). Fl-assenza ta’ appell ippreżentat minn GB, din tal-aħħar saret definittiva.
14
Fis‑26 ta’ Marzu 2025, GB ġie ttrasferit lill-Pajjiżi l-Baxxi mill-awtoritajiet Franċiżi b’applikazzjoni tar-Regolament (UE) Nru 604/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 li jistabbilixxi l-kriterji u l-mekkaniżmi biex ikun iddeterminat liema hu l-Istat Membru responsabbli biex jeżamina applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali ddepożitata għand wieħed mill-Istati Membri minn ċittadin ta’ pajjiż terz jew persuna apolida (ĠU 2013, L 180, p. 31, rettifika fil-ĠU 2017, L 49, p. 50).
15
Fl-istess jum, GB ippreżenta, fil-Pajjiżi l-Baxxi, applikazzjoni oħra għal protezzjoni internazzjonali, li kellha l-effett li tissospendi l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn. Wara li sema’ lil GB dwar ir-raġunijiet għal din l-applikazzjoni, il-Ministru informah, fis‑7 ta’ April 2025, bl-intenzjoni tiegħu li jiċħad l-imsemmija applikazzjoni bħala manifestament infondata. Fid‑9 ta’ April 2025, GB irtira l-istess applikazzjoni. Għalhekk, is-sospensjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn intemmet ipso jure.
16
Fl‑10 ta’ April 2025, il-Ministru qiegħed lil GB taħt detenzjoni abbażi tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 sabiex jipprepara r-ritorn tiegħu jew sabiex jipproċedi bit-tneħħija tiegħu lejn l-Alġerija, b’eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn. Qabel ma tqiegħed taħt detenzjoni, GB iddikjara, minn naħa, li huwa kien qiegħed jibża’ li jiġi suġġett għal pieni jew għal trattamenti inumani jew degradanti fil-każ ta’ ritorn lejn l-Alġerija u, min-naħa l-oħra, li huwa kien il-missier ta’ wild imwieled fi Franza fit‑18 ta’ Settembru 2024 li huwa xtaq ikun jista’ jieħu ħsieb, anki jekk ma kellux iktar relazzjoni ma’ omm dan il-wild, ċittadina Alġerina li kellha permess ta’ residenza fi Franza.
17
Fis‑16 ta’ April 2025, GB ippreżenta rikors kontra t-tqegħid tiegħu taħt detenzjoni quddiem ir-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond, il-Pajjiżi l-Baxxi), li hija l-qorti tar-rinviju.
18
Dik il-qorti għandha dubju dwar jekk, skont id-dritt tal-Unjoni, hija għandhiex, meta tkun qiegħda tistħarreġ l-osservanza tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni, tevalwa jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement kif ukoll l-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, b’mod partikolari l-ħajja tal-familja u l-aħjar interessi tal-wild, jipprekludux it-tneħħija ta’ GB lejn l-Alġerija b’eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn. Fil-fatt, skont id-dritt Olandiż, hija ma għandhiex is-setgħa tagħmel tali evalwazzjoni.
19
Issa, fl-ewwel lok, l-imsemmija qorti tqis li hija l-unika awtorità ġudizzjarja li tista’ tevalwa jekk it-tneħħija ta’ GB lejn l-Alġerija hijiex kompatibbli mal-prinċipju ta’ non-refoulement u mal-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115.
20
Fil-fatt, fl-ebda mument tal-proċedura ma kien ġie evalwat jekk dan il-prinċipju u dawn l-interessi kinux jipprekludu t-tneħħija ta’ GB.
21
L-ewwel nett, tali evalwazzjoni ma saritx meta ġiet adottata d-deċiżjoni ta’ ritorn peress li GB ma kienx ippreżenta ruħu għas-smigħ dwar l-eżami tar-raġunijiet tal-applikazzjoni tiegħu għal protezzjoni internazzjonali. Fl-assenza ta’ appell ippreżentat minn GB minn din id-deċiżjoni, din tal-aħħar saret definittiva mingħajr ebda eżami tal-prinċipju ta’ non-refoulement u tal-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115.
22
It-tieni nett, tali evalwazzjoni lanqas ma twettqet meta GB tqiegħed taħt detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu, minkejja li l-individwu kkonċernat kien, essenzjalment, invoka bidla sinjifikattiva fiċ-ċirkustanzi meta semma, minn naħa, riskji ta’ trattamenti pprojbiti mill-Artikolu 4 tal-Karta fil-każ ta’ ritorn lejn l-Alġerija u, min-naħa l-oħra, it-twelid tal-wild tiegħu fi Franza li fir-rigward tiegħu qiegħed jallega li jixtieq jieħu ħsiebu.
23
Fl-aħħar nett, evalwazzjoni tal-prinċipju ta’ non-refoulement u tal-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 lanqas ma tista’ ssir fi stadju ulterjuri tal-proċedura. Fil-fatt, minn naħa, fil-prassi ġuridika nazzjonali, l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn ma teħtieġx l-adozzjoni ta’ att ġdid, kemm jekk ikun att amministrattiv jew ġudizzjarju, li fil-kuntest tagħha tkun tista’ ssir tali evalwazzjoni. Min-naħa l-oħra, id-dritt Olandiż ma jipprevedix rimedju ġudizzjarju awtonomu kontra l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn. GB jista’ biss jippreżenta lment kontra tneħħija effettiva prevista u ppjanata ladarba d-data u l-ħin tagħha jkunu ġew ikkomunikati lilu. Madankollu, tali lment ikun jista’ jirrigwarda biss il-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn u ma jagħtix lok għal evalwazzjoni tal-prinċipju ta’ non-refoulement jew tal-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115.
24
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tqis li d-dritt tal-Unjoni jobbligaha twettaq evalwazzjoni aġġornata tal-prinċipju ta’ non-refoulement u tal-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, sabiex tiggarantixxi lil GB rimedju ġudizzjarju effettiv, id-dritt għal-libertà kif ukoll l-osservanza ta’ dan il-prinċipju u ta’ dawn l-interessi.
25
F’dan ir-rigward, dik il-qorti tenfasizza, l-ewwel, li l-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva jobbliga lill-awtorità nazzjonali kompetenti tosserva l-prinċipju ta’ non-refoulement fl-istadji kollha tal-proċedura ta’ ritorn. Issa, it-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu jimplimenta l-imsemmija direttiva u għalhekk jikkostitwixxi tali stadju.
26
It-tieni, il-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda, fl-Artikolu 9(1)(a) tad-Direttiva 2008/115, li t-tneħħija għandha tiġi posposta meta din tmur kontra l-prinċipju ta’ non-refoulement. Għalhekk, deċiżjoni ta’ ritorn preċedenti u posponiment tat-tneħħija jistgħu jikkoeżistu, b’tali mod li l-eżistenza ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, anki definittiva, ma għandhiex tipprekludi stħarriġ tal-kompatibbiltà tat-tneħħija, b’eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni, mal-prinċipju ta’ non-refoulement. Barra minn hekk, il-projbizzjoni ta’ refoulement hija ta’ natura assoluta.
27
Mill-banda l-oħra, id-drittijiet fundamentali stabbiliti fl-Artikolu 7 u fl-Artikolu 24(2) tal-Karta ma humiex drittijiet assoluti. Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dawn id-drittijiet jistgħu wkoll jipprekludu l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn. B’mod analogu, huma jistgħu, fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, jopponu t-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz b’eżekuzzjoni ta’ tali deċiżjoni.
28
It-tielet, id-dritt għal rimedju effettiv taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz jeżiġi wkoll li l-qorti mitluba tistħarreġ l-osservanza tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija, b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, tkun tista’ tivverifika jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement u l-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 jipprekludux it-tneħħija.
29
Ir-raba’, it-tqegħid taħt detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija ma jistax ikun iġġustifikat u ma jibqax jissodisfa l-iskop tiegħu jekk it-tneħħija ma tkunx tista’ sseħħ minħabba l-prinċipju ta’ non-refoulement jew minħabba l-interessi msemmija fl-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva. F’tali każ, konformement mal-Artikolu 15(4) tal-imsemmija direttiva, l-individwu kkonċernat għandu jinħeles immedjatament. Għalhekk, qabel ma ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz jitqiegħed taħt detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu, għandu jiġi vverifikat jekk it-tneħħija hijiex permessa.
30
Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li r-rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, sedenti f’Roermond) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 5, l-Artikolu 13(1) u (2) u l-Artikolu 15 tad-Direttiva [2008/115], moqrija flimkien mal-Artikolu 6, mal-Artikolu 19(2) u mal-Artikolu 47 tal-[Karta], għandhom jiġu interpretati fis-sens li, waqt il-verifika tal-osservanza tal-kundizzjonijiet dwar il-legalità tad-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, l-awtorità ġudizzjarja hija marbuta tiżgura, jekk meħtieġ ex officio, li l-prinċipju ta’ non-refoulement ma jipprekludix l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement u li għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tagħha ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun tqiegħed f’detenzjoni?
2)
L-Artikolu 5, l-Artikolu 13(1) u (2) u l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikolu 6, mal-Artikolu 7, mal-Artikolu 24(2) u mal-Artikolu 47 tal-[Karta], għandhom jiġu interpretati fis-sens li, waqt il-verifika tal-osservanza tal-kundizzjonijiet dwar il-legalità tad-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, l-awtorità ġudizzjarja hija marbuta tiżgura, jekk meħtieġ ex officio, li l-interessi li hemm riferiment għalihom fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 ma jipprekludux l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn adottata preċedentement u li għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tagħha ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun tqiegħed f’detenzjoni?”
Fuq it-talba għall-applikazzjoni tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari
31
Il-qorti tar-rinviju talbet l-applikazzjoni tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari prevista fl-Artikolu 23a tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u fl-Artikolu 107 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
32
Minn dawn id-dispożizzjonijiet jirriżulta li l-applikazzjoni ta’ din il-proċedura hija suġġetta għal żewġ kundizzjonijiet kumulattivi. Minn naħa, ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari għandu jqajjem kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni dwar l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja, li huwa s-suġġett tat-Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE. Min-naħa l-oħra, iċ-ċirkustanzi tat-tilwima fil-kawża prinċipali, kif deskritti mill-qorti tar-rinviju, għandhom ikunu kkaratterizzati minn sitwazzjoni ta’ urġenza.
33
Fir-rigward tal-ewwel kundizzjoni, għandu jiġi rrilevat li din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2008/115, li tikkonċerna oqsma li jaqgħu taħt it-Titolu V tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, dwar l-ispazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja. Għaldaqstant, din it-talba tista’ tkun is-suġġett ta’ proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.
34
Fir-rigward tat-tieni kundizzjoni, dwar l-urġenza, għandu jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, din il-kundizzjoni tkun issodisfatta, b’mod partikolari, meta l-persuna kkonċernata fil-kawża prinċipali tkun attwalment imċaħħda mil-libertà u meta ż-żamma tagħha taħt detenzjoni tkun tiddependi mis-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, filwaqt li huwa ppreċiżat li s-sitwazzjoni ta’ din il-persuna għandha tiġi evalwata hekk kif tkun fid-data tal-eżami tat-talba intiża sabiex ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jkun suġġett għall-proċedura b’urġenza (sentenzi tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tad‑19 ta’ Ġunju 2025, Kamekris, C‑219/25 PPU, EU:C:2025:456, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35
F’dan il-każ, l-ewwel, mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li GB tqiegħed taħt detenzjoni fl‑10 ta’ April 2025 għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu lejn l-Alġerija, b’tali mod li huwa attwalment jinsab imċaħħad mil-libertà tiegħu.
36
It-tieni, id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju huma intiżi li jiġi ddeterminat jekk id-dritt tal-Unjoni jobbligahiex tevalwa, abbażi tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni, jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement u l-interessi l-oħra msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 jipprekludux it-tneħħija ta’ GB lejn l-Alġerija, f’liema każ hija jkollha ttemm id-detenzjoni ta’ dan tal-aħħar.
37
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tieni Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja, fuq proposta tal-Imħallef Relatur u wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, iddeċidiet, fil‑21 ta’ Mejju 2025, li tilqa’ t-talba tal-qorti tar-rinviju sabiex dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għal proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
38
Skont ġurisprudenza stabbilita, il-proċedura prevista fl-Artikolu 267 TFUE hija strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali li permezz tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti lill-qrati nazzjonali l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jkunu neċessarji għalihom sabiex jaqtgħu t-tilwim imressaq quddiemhom (ara d-digriet tas‑26 ta’ Jannar 1990, Falciola, C‑286/88, EU:C:1990:33, punt 7, u s-sentenza tal‑15 ta’ April 2021, État belge (Elementi sussegwenti għad-deċiżjoni ta’ trasferiment), C‑194/19, EU:C:2021:270, punt 21).
39
Skont ġurisprudenza daqstant ieħor stabbilita, fil-kuntest ta’ din il-proċedura ta’ kooperazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti lill-qorti tar-rinviju risposta utli li tippermettilha taqta’ t-tilwima mressqa quddiemha (ara s-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, punti 22 u 23). F’dan id-dawl, jekk ikun il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid id-domanda li tkun saritilha (ara s-sentenzi tat‑28 ta’ Novembru 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, punt 18, u tat‑3 ta’ Ġunju 2025, Kinsa, C‑460/23, EU:C:2025:392, punt 34).
40
Permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq, essenzjalment, tikseb interpretazzjoni tal-Artikolu 5, tal-Artikolu 13(1) u (2), kif ukoll tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien ma’ diversi dispożizzjonijiet tal-Karta.
41
L-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2008/115 jipprevedi, b’mod partikolari, li ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz għandu jkollu rimedju ġudizzjarju effettiv sabiex jikkontesta d-deċiżjonijiet marbuta mar-ritorn imsemmija fl-Artikolu 12(1) ta’ din id-direttiva, jiġifieri d-deċiżjonijiet ta’ ritorn u, jekk ikun il-każ, id-deċiżjonijiet ta’ projbizzjoni ta’ dħul kif ukoll id-deċiżjonijiet ta’ tneħħija.
42
F’dan il-każ, madankollu, mill-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li t-tilwima fil-kawża prinċipali ma għandhiex bħala suġġett il-legalità ta’ deċiżjoni ta’ ritorn jew ta’ deċiżjoni oħra marbuta mar-ritorn, fis-sens tal-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2008/115, iżda l-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li tkun saret definittiva.
43
Issa, fir-rigward tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari skont l-Artikolu 15(1) u (2) tad-Direttiva 2008/115, standards komuni tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni ġudizzjarja jinsabu fit-tielet subparagrafu ta’ dan l-Artikolu 15(2) (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 82).
44
Għaldaqstant, l-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2008/115 ma huwiex rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, b’tali mod li ma huwiex neċessarju li tingħata interpretazzjoni tiegħu.
Fuq l-ewwel domanda
45
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikolu 6, mal-Artikolu 19(2) u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li qorti nazzjonali, mitluba tistħarreġ il-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li saret definittiva, għandha teżamina, jekk ikun il-każ ex officio, jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement jipprekludix din it-tneħħija.
46
Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-għan prinċipali tad-Direttiva 2008/115 huwa, kif jirriżulta mill-premessi 2 u 4 tagħha, l-istabbiliment ta’ politika effettiva ta’ tneħħija u ta’ ripatrijazzjoni b’osservanza sħiħa tad-drittijiet fundamentali kif ukoll tad-dinjità tal-persuni kkonċernati (sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 48; tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 88; u tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 30).
47
Minn dan isegwi li, meta jimplimentaw id-Direttiva 2008/115, inkluż meta jadottaw miżuri ta’ detenzjoni għall-finijiet tal-preparazzjoni tat-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, l-Istati Membri huma obbligati jirrispettaw id-drittijiet fundamentali li l-Karta tirrikonoxxi lil dan iċ-ċittadin (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 89).
48
Ladarba tfakkru dawn il-punti preliminari, għandu, fl-ewwel lok, jiġi enfasizzat li kull detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz skont id-Direttiva 2008/115 fil-kuntest ta’ proċedura ta’ ritorn wara residenza irregolari tikkostitwixxi ndħil gravi fid-dritt għal-libertà tal-individwu kkonċernat, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49
Fil-fatt, miżura ta’ detenzjoni tikkonsisti fil-konfinament ta’ persuna f’post speċifiku, filwaqt li timponilha li tibqa’ b’mod permanenti f’perimetru ristrett u magħluq, tiżolaha mill-bqija tal-popolazzjoni u ċċaħħadha mil-libertà ta’ moviment tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).
50
Issa, l-għan tal-miżuri ta’ detenzjoni, fis-sens tad-Direttiva 2008/115, ma huwiex il-prosekuzzjoni jew ir-repressjoni ta’ reati kriminali, iżda t-twettiq tal-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva fil-qasam tar-ritorn (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 74). B’hekk, meta tiġi ordnata għal finijiet ta’ tneħħija, id-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari tkun intiża biss li tiżgura l-effettività tal-proċedura ta’ ritorn u ma jkollha ebda għan punittiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 38).
51
Fid-dawl tal-gravità ta’ dan l-indħil fid-dritt għal-libertà stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta u fid-dawl tal-importanza ta’ dan id-dritt, is-setgħa mogħtija lill-awtoritajiet kompetenti nazzjonali li jqiegħdu taħt detenzjoni ċittadini ta’ pajjiżi terzi hija strettament limitata. Għalhekk, miżura ta’ detenzjoni tista’ tiġi ordnata jew estiża biss b’osservanza tar-regoli ġenerali u astratti li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Landkreis Gifhorn, C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 62, kif ukoll tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 75).
52
Ir-regoli ġenerali u astratti li jistabbilixxu, bħala standards komuni tal-Unjoni, il-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari skont id-Direttiva 2008/115, inkluż mill-perspettiva tal-Artikolu 6 tal-Karta, jinsabu fl-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punti 76 u 77).
53
L-Artikolu 15(1) tal-imsemmija direttiva jipprevedi li, sakemm ma jkunx hemm miżuri suffiċjenti oħra inqas onerużi li jkunu jistgħu jiġu applikati b’mod effettiv f’każ partikolari, l-Istati Membru jistgħu biss iżommu taħt detenzjoni ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun is-suġġett ta’ proċeduri ta’ ritorn għall-finijiet tal-preparazzjoni tar-ritorn u/jew tat-twettiq tat-tneħħija, b’mod partikolari meta jkun hemm riskju ta’ ħarba jew meta ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz jevita jew ifixkel il-preparazzjoni tar-ritorn jew tal-proċedura ta’ tneħħija. Kwalunkwe detenzjoni għandha tkun għal perijodu kemm jista’ jkun qasir u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu qed isiru u jitwettqu bid-diliġenza dovuta.
54
Meta jkun jidher li l-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni stabbiliti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 ma jkunux issodisfatti jew ma jkunux għadhom issodisfatti, il-persuna kkonċernata għandha, kif barra minn hekk jindika espressament il-leġiżlatur tal-Unjoni fir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(2) u fl-Artikolu 15(4) ta’ din id-direttiva, tinħeles immedjatament (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 79, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Bouskoura, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, punt 44).
55
B’hekk, minn naħa, konformement mar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2008/115, iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz għandu jinħeles immedjatament jekk id-detenzjoni ma tkunx legali. Min-naħa l-oħra, l-istess japplika, konformement mal-Artikolu 15(4) ta’ din id-direttiva, meta jkun jidher li ma jkunx għad hemm prospett raġonevoli ta’ tneħħija minħabba kunsiderazzjonijiet ta’ natura legali jew oħra jew meta l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 15(1) tal-imsemmija direttiva ma jkunux għadhom issodisfatti.
56
Sabiex ikun jista’ jitqies li jeżisti “prospett raġonevoli ta’ tneħħija”, fis-sens tal-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2008/115, jeħtieġ li, fil-mument tal-eżami tal-legalità tad-detenzjoni, ikun hemm prospett reali li t-tneħħija ser tkun tista’ titwettaq fid-dawl tat-termini stabbiliti fl-Artikolu 15(5) u (6) ta’ din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑30 ta’ Novembru 2009, Kadzoev, C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, punt 65, u tal‑5 ta’ Ġunju 2014, Mahdi, C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 60) u mingħajr ma jkun hemm “kunsiderazzjonijiet ta’ natura legali”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, li jipprekludu dan.
57
Għaldaqstant, l-awtorità kompetenti nazzjonali għandha b’mod partikolari tivverifika, abbażi tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni stabbiliti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115, jekk jeżistix prospett raġonevoli ta’ tneħħija taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari jew jekk tali kunsiderazzjonijiet ta’ natura legali jipprekludux it-tneħħija tiegħu.
58
F’dan ir-rigward, il-kunċett ta’ “kunsiderazzjonijiet ta’ natura legali” ma huwiex iddefinit fid-Direttiva 2008/115. Fid-dawl tas-sens normali tiegħu, għandu jitqies li dan il-kunċett ikopri kull dispożizzjoni legali li l-osservanza tagħha hija imposta fuq l-Istati Membri fil-kuntest tat-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari.
59
Dan huwa l-każ, kif jaqblu, barra minn hekk, il-partijiet u l-partijiet interessati kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet f’din il-kawża, tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, li jikkostitwixxi regola ġenerali li torbot lill-Istati Membri meta jkunu qegħdin jimplementaw din id-direttiva.
60
B’mod partikolari, l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 jobbliga lill-awtorità kompetenti nazzjonali tosserva, fl-istadji kollha tal-proċedura ta’ ritorn, il-prinċipju ta’ non-refoulement, iggarantit, bħala dritt fundamentali, fl-Artikolu 18 tal-Karta, moqri flimkien mal-Artikolu 33 tal-Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, kif emendata bil-Protokoll dwar l-Istatus tar-Refuġjati, kif ukoll fl-Artikolu 19(2) tal-Karta (sentenzi tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 55, kif ukoll tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 35).
61
Skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 19(2) tal-Karta, moqri flimkien mal-Artikolu 4 tagħha, jipprojbixxi f’termini assoluti, ikun xi jkun l-aġir tal-persuna kkonċernata, it-tneħħija, it-tkeċċija jew l-estradizzjoni lejn Stat fejn ikun hemm riskju serju li din il-persuna tkun suġġetta għall-piena tal-mewt, għat-tortura jew għal pieni jew trattamenti inumani jew degradanti. Għaldaqstant, l-Istati Membri ma jistgħux ineħħu, jkeċċu jew jestradixxu barrani meta jkunu jeżistu raġunijiet serji u kkonfermati sabiex wieħed jemmen li fil-pajjiż ta’ destinazzjoni huwa ser ikun espost għal riskju reali li jġarrab trattamenti pprojbiti minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet tal-Karta (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
62
Għalhekk, meta jkunu jeżistu raġunijiet serji u kkonfermati sabiex wieħed jemmen li ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari ser jiġi espost, fil-pajjiż ta’ destinazzjoni, għal riskju reali li jġarrab trattamenti pprojbiti mill-imsemmija dispożizzjonijiet tal-Karta, dan iċ-ċittadin ma jistax ikun is-suġġett ta’ miżura ta’ tneħħija sakemm jippersisti tali riskju, kif barra minn hekk jipprevedi espressament l-Artikolu 9(1)(a) tad-Direttiva 2008/115 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punti 58 u 59).
63
Dan japplika wkoll meta ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ikun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li huwa ma jkunx ikkontesta u li għalhekk tkun saret definittiva.
64
Fil-fatt, l-awtorità kompetenti nazzjonali għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-prinċipju ta’ non-refoulement fl-istadji kollha tal-proċedura, mill-mument tal-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn sal-mument tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 46), u dan, kif jirriżulta mill-punt 61 ta’ din is-sentenza, indipendentement mill-aġir taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz u b’mod partikolari minn jekk dan ikkontestax l-imsemmija deċiżjoni.
65
Barra minn hekk, l-Istati Membri huma obbligati jippermettu lil tali ċittadin jinvoka kwalunkwe bidla fiċ-ċirkustanzi li sseħħ wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, li tkun tali li jkollha effett sinjifikattiv fuq l-evalwazzjoni tas-sitwazzjoni tiegħu fid-dawl, b’mod partikolari, tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66
Minn dan isegwi li, meta l-awtorità kompetenti nazzjonali tintalab tordna, teżamina mill-ġdid jew testendi miżura ta’ detenzjoni għall-finijiet tat-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, hija għandha tivverifika li l-prinċipju ta’ non-refoulement ma jipprekludix it-tneħħija tiegħu.
67
Fit-tieni lok, fir-rigward tad-dritt taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi mqiegħda taħt detenzjoni għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, skont ġurisprudenza ferm stabbilita, l-Istati Membri għandhom, bis-saħħa tal-Artikolu 47 tal-Karta, jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet individwali misluta mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 81).
68
Dan id-dritt huwa espress b’mod materjali, għal dak li jirrigwarda t-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari skont id-Direttiva 2008/115, fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 15(2) ta’ din id-direttiva, li jipprovdi li, meta t-tqegħid taħt detenzjoni jkun ġie ordnat minn awtorità amministrattiva, għandu jiġi previst stħarriġ ġudizzjarju mħaffef, jew ex officio, jew fuq talba tal-persuna kkonċernata, tal-legalità ta’ dan it-tqegħid (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punti 82 u 83).
69
Barra minn hekk, l-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 – li jimponi, fil-każ ta’ żamma ta’ miżura ta’ detenzjoni, eżami mill-ġdid perjodiku “f’intervalli raġonevoli” sabiex jiġi vverifikat jekk il-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni jkunux għadhom issodisfatti – jeżiġi li dan l-eżami mill-ġdid ikun is-suġġett ta’ stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja fil-każ ta’ perijodi ta’ detenzjoni estiżi.
70
Il-leġiżlatur tal-Unjoni b’hekk stabbilixxa standards komuni proċedurali, li għandhom l-għan li jiżguraw li teżisti, f’kull Stat Membru, sistema li tippermetti lill-awtorità ġudizzjarja kompetenti teħles, jekk ikun il-każ wara eżami ex officio, lill-persuna kkonċernata hekk kif jidher li d-detenzjoni tagħha ma hijiex, jew ma għadhiex, legali (sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 86).
71
Sabiex tali sistema ta’ protezzjoni tiżgura b’mod effettiv l-osservanza tal-kundizzjonijiet stretti li għandhom ikunu ssodisfatti sabiex miżura ta’ detenzjoni prevista mid-Direttiva 2008/115 tkun legali, l-awtorità ġudizzjarja kompetenti għandha tkun f’pożizzjoni li tiddeċiedi fuq kull punt ta’ fatt u ta’ liġi rilevanti sabiex tivverifika din il-legalità. Għal dan il-għan, hija għandha tkun tista’ tieħu inkunsiderazzjoni l-punti ta’ fatt u l-provi invokati mill-awtorità amministrattiva li ordnat id-detenzjoni inizjali. Hija għandha tkun tista’ tieħu inkunsiderazzjoni wkoll il-fatti, il-provi u l-osservazzjonijiet li eventwalment jiġu ppreżentati lilha mill-persuna kkonċernata. Barra minn hekk, hija għandha tkun f’pożizzjoni li tfittex kull element ieħor rilevanti għad-deċiżjoni tagħha fil-każ li tqis li dan huwa neċessarju. Is-setgħat li hija għandha fil-kuntest ta’ stħarriġ fl-ebda każ ma jistgħu jiġu limitati għall-elementi ppreżentati mill-awtorità amministrattiva biss (sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 87 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
72
Barra minn hekk, fid-dawl tal-importanza tad-dritt għal-libertà, tal-gravità tal-indħil f’dan id-dritt li timplika d-detenzjoni ta’ persuni għal raġunijiet oħra minbarra l-prosekuzzjoni jew ir-repressjoni ta’ reati kriminali u fid-dawl tar-rekwiżit, enfasizzat mill-istandards komuni stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni, ta’ protezzjoni ġudizzjarja ta’ livell għoli li tippermetti l-konformità mar-rekwiżit imperattiv li tali persuna tinħeles meta l-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni, ma jkunux, jew ma jkunux għadhom, issodisfatti, l-awtorità ġudizzjarja kompetenti għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi kollha, b’mod partikolari, dawk fattwali, li jkunu tressqu għall-attenzjoni tagħha, kif ikkompletati jew iċċarati fil-kuntest ta’ miżuri proċedurali li hija tqis neċessarji li tadotta abbażi tad-dritt nazzjonali tagħha, u, abbażi ta’ dawn l-elementi, għandha tirrileva, jekk ikun il-każ, il-ksur ta’ kundizzjoni ta’ legalità li tirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, anki meta dan il-ksur ma jkunx ġie invokat mill-persuna kkonċernata. Dan l-obbligu huwa bla ħsara għall-obbligu tal-awtorità ġudizzjarja, li b’hekk tkun meħtieġa tqajjem ex officio tali kundizzjoni ta’ legalità, li tistieden lil kull waħda mill-partijiet sabiex tesprimi ruħha dwar din il-kundizzjoni konformement mal-prinċipju ta’ kontradittorju (sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 88).
73
F’dawn iċ-ċirkustanzi, u fid-dawl tar-raġunijiet li jinsabu fil-punti 54 sa 66 ta’ din is-sentenza, għandu jitqies li l-awtorità ġudizzjarja kompetenti sabiex tistħarreġ it-tqegħid jew iż-żamma taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari għandha tiżgura ruħha, jekk ikun il-każ ex officio, li l-prinċipju ta’ non-refoulement ma jipprekludix it-tneħħija ta’ dan iċ-ċittadin. Fil-każ li hija tasal għall-konklużjoni li dan il-prinċipju jipprekludi t-tneħħija, hija tkun obbligata, konformement mar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 15(2) u mal-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2008/115, teħles immedjatament lill-imsemmi ċittadin.
74
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta wkoll li regola jew prassi nazzjonali li bis-saħħa tagħha l-eżami sħiħ tal-prinċipju ta’ non-refoulement jkun jista’ jsir biss fil-kuntest ta’ proċedura ta’ protezzjoni internazzjonali tmur kontra l-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikolu 19(2) tal-Karta. Fil-fatt, din id-direttiva, inkluż l-Artikolu 5 tagħha, tapplika għal kull ċittadin ta’ pajjiż terz f’sitwazzjoni ta’ residenza irregolari, indipendentement mir-raġunijiet li jkunu wasslu għal din is-sitwazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Ġunju 2021, Westerwaldkreis, C‑546/19, EU:C:2021:432, punt 45, kif ukoll tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punti 32 u 40).
75
Madankollu, għall-kuntrarju tal-pożizzjoni espressa mill-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, GB ma jistax ikun meħtieġ iressaq talba għal protezzjoni internazzjonali sabiex jingħata garanzija ta’ osservanza sħiħa tal-prinċipju ta’ non-refoulement previst fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, moqri flimkien mal-Artikolu 19(2) tal-Karta (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 41).
76
Fid-dawl tar-raġunijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikolu 6, mal-Artikolu 19(2) u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li qorti nazzjonali, mitluba tistħarreġ il-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn definittiva, għandha teżamina, jekk ikun il-każ ex officio, jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement jipprekludix din it-tneħħija.
Fuq it-tieni domanda
77
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikoli 6 u 7, mal-Artikolu 24(2) u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li qorti nazzjonali, mitluba tistħarreġ il-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn definittiva, għandha teżamina, jekk ikun il-każ ex officio, jekk l-aħjar interessi tal-wild u l-ħajja tal-familja, imsemmija rispettivament fl-Artikolu 5(a) u (b) ta’ din id-direttiva, jipprekludux din it-tneħħija.
78
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mir-raġunijiet tar-risposta għall-ewwel domanda jirriżulta li l-awtorità ġudizzjarja kompetenti sabiex tistħarreġ it-tqegħid jew iż-żamma taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 għandha tirrileva, jekk ikun il-każ ex officio, il-ksur tal-kundizzjonijiet ta’ legalità tad-detenzjoni stabbiliti f’dan l-Artikolu 15. Abbażi ta’ dawn il-kundizzjonijiet ta’ legalità, hija għandha, fost oħrajn, tivverifika jekk jeżistix prospett raġonevoli ta’ tneħħija ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz mingħajr ma jkun hemm kunsiderazzjonijiet ta’ natura legali li jipprekludu t-tneħħija tiegħu.
79
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, li jikkostitwixxi, kif tfakkar fil-punt 59 ta’ din is-sentenza, regola ġenerali li hija imposta fuq l-Istati Membri meta jkunu qegħdin jimplimentaw din id-direttiva u li taqa’ b’mod partikolari taħt il- “kunsiderazzjonijiet ta’ natura legali”, fis-sens tal-Artikolu 15(4) tal-imsemmija direttiva, jobbliga lill-Istati Membri jieħdu debitament inkunsiderazzjoni l-aħjar interessi tal-wild, il-ħajja tal-familja u l-istat ta’ saħħa taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz. Bħall-prinċipju ta’ non-refoulement, dawn l-interessi għandhom jittieħdu debitament inkunsiderazzjoni fl-istadji kollha tal-proċedura ta’ ritorn, kemm jekk, b’mod partikolari, fil-mument tal-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, ta’ deċiżjoni ta’ projbizzjoni ta’ dħul jew ta’ miżura ta’ tneħħija (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑8 ta’ Mejju 2018, K.A. et (Riunifikazzjoni tal-familja fil-Belġju), C‑82/16, EU:C:2018:308, punt 104; tal‑14 ta’ Jannar 2021, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ritorn ta’ minuri mhux akkumpanjat), C‑441/19, EU:C:2021:9, punt 44; tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 91; kif ukoll tas‑27 ta’ April 2023, M.D. (Projbizzjoni ta’ dħul fl-Ungerija), C‑528/21, EU:C:2023:341, punti 89 sa 91), jew ukoll fil-kuntest tad-detenzjoni għal finijiet ta’ tneħħija.
80
Minn dan isegwi li, fil-kuntest tal-eżami tal-kundizzjonijiet tal-legalità tad-detenzjoni, l-awtorità ġudizzjarja kompetenti għandha tivverifika, jekk ikun il-każ ex officio, minn naħa, jekk l-imsemmija interessi jipprekludux id-detenzjoni bħala tali taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari u, min-naħa l-oħra, jekk l-istess interessi jipprekludux it-tneħħija tiegħu, b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn definittiva.
81
Din l-interpretazzjoni hija sostnuta mill-għan imfittex mill-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115. Fil-fatt, kif jikkonfermaw il-premessi 22 u 24 ta’ din id-direttiva, dan l-Artikolu 5 huwa intiż li jiggarantixxi, fil-kuntest tal-proċedura ta’ ritorn stabbilita mill-imsemmija direttiva, ir-rispett ta’ diversi drittijiet fundamentali, fosthom id-dritt għall-ħajja tal-familja u d-drittijiet fundamentali tal-wild, kif stabbiliti, rispettivament, fl-Artikoli 7 u 24 tal-Karta. Minn dan isegwi li, fid-dawl tal-għan imfittex minnu, l-imsemmi Artikolu 5 ma jistax jiġi interpretat b’mod restrittiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Marzu 2021, État belge (Ritorn tal-ġenitur ta’ minuri), C‑112/20, EU:C:2021:197, punt 35).
82
B’dan premess, kuntrarjament għall-protezzjoni kontra kull trattament inuman u degradanti, stabbilita fl-Artikolu 4 tal-Karta, id-drittijiet iggarantiti fl-Artikoli 7 u 24 ta’ din tal-aħħar ma humiex ta’ natura assoluta u jistgħu għalhekk ikunu s-suġġett ta’ restrizzjonijiet fil-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 52(1) tal-Karta (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Unità tal-familja – Protezzjoni diġà mogħtija), C‑483/20, EU:C:2022:103, punt 36).
83
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari għandu dmir ta’ kooperazzjoni leali li abbażi tiegħu għandu jinforma, fl-iqsar żmien possibbli, lill-awtorità nazzjonali kompetenti bi kwalunkwe żvilupp rilevanti li jikkonċerna l-ħajja tal-familja tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2018, K.A. et (Riunifikazzjoni tal-familja fil-Belġju), C‑82/16, EU:C:2018:308, punti 103 sa 105).
84
Fid-dawl tar-raġunijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikoli 6 u 7, mal-Artikolu 24(2) u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li qorti nazzjonali, mitluba tistħarreġ il-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn definittiva, għandha teżamina, jekk ikun il-każ ex officio, jekk l-aħjar interessi tal-wild u l-ħajja tal-familja, imsemmija rispettivament fl-Artikolu 5(a) u (b) ta’ din id-direttiva, jipprekludux din it-tneħħija.
Fuq l-ispejjeż
85
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, moqrija flimkien mal-Artikolu 6, mal-Artikolu 19(2) u mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
qorti nazzjonali, mitluba tistħarreġ il-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn definittiva, għandha teżamina, jekk ikun il-każ ex officio, jekk il-prinċipju ta’ non-refoulement jipprekludix din it-tneħħija.
2)
L-Artikoli 5 u 15 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-Artikoli 6 u 7, mal-Artikolu 24(2) u mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
qorti nazzjonali, mitluba tistħarreġ il-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi b’mod irregolari, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn definittiva, għandha teżamina, jekk ikun il-każ ex officio, jekk l-aħjar interessi tal-wild u l-ħajja tal-familja, imsemmija rispettivament fl-Artikolu 5(a) u (b) ta’ din id-direttiva, jipprekludux din it-tneħħija.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.