Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 18 september 2025 (1)
Zaak C‑95/24 [Khuzdar] (i)
ATAU
Strafrechtelijke procedure
in tegenwoordigheid van:
Procura generale presso la Corte d’appello di Napoli
[verzoek van de Corte di appello di Napoli (rechter in tweede aanleg Napels, Italië) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Europees aanhoudingsbevel – Procedure van overlevering tussen de lidstaten – Gronden tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging – Artikel 4, punt 6 – Verplichting van de uitvoerende lidstaat om de straf volgens zijn nationale recht ten uitvoer te leggen – Kaderbesluit 2008/909/JBZ – Gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging van de strafrechtelijke veroordeling – Artikel 9, lid 1, onder i) – Betrokkene die niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid – Uitzonderingen – Voorwaarde dat de betrokkene op de hoogte is van het voorgenomen proces – Informatie over het tijdstip en de plaats van het proces – Vlucht van de betrokkene – Vrijwillige en ondubbelzinnige afstand van de betrokkene om bij zijn proces aanwezig te zijn – Beoordelingsmarge van de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat – Verplichting tot conforme uitlegging ”
I.      Inleiding
1.        Het recht op een eerlijk proces is een van de grondbeginselen van een democratische samenleving. Het recht van verdachten en beklaagden om aanwezig te zijn bij de terechtzitting, is gebaseerd op dat recht en moet in de hele Unie worden gewaarborgd.(2) Dit recht is echter niet absoluut. Onder bepaalde voorwaarden dienen verdachten en beklaagden de mogelijkheid te hebben om, uitdrukkelijk of stilzwijgend maar op ondubbelzinnige wijze, afstand te doen van dat recht.(3)
2.        Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten(4), alsmede van artikel 9, lid 1, onder i), en artikel 25 van kaderbesluit 2008/909/JBZ van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in de Europese Unie(5), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299(6).
3.        Dit verzoek is ingediend in het kader van een procedure betreffende de tenuitvoerlegging in Italië van een in Slowakije gewezen vonnis waarbij een persoon die vóór zijn proces is gevlucht, is veroordeeld tot een vrijheidsstraf.
4.        In de onderhavige zaak wordt het Hof met name verzocht te verduidelijken wat moet worden verstaan onder de uitdrukking „op de hoogte was van het voorgenomen proces” in artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909, alsmede wat de beoordelingsmarge is waarover de bevoegde autoriteiten beschikken bij de toepassing van de in artikel 9, lid 1, onder i), van dit kaderbesluit bedoelde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging. Ik benadruk in dit verband dat deze zaak betrekking heeft op feiten die enigszins verschillen van die van de zaak Höldermann (C‑447/24), waarin ik vandaag eveneens conclusie neem.(7) Anders dan die zaak, heeft de onderhavige zaak in het bijzonder betrekking op de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel.
II.    Toepasselijke bepalingen
A.      Unierecht
1.      Kaderbesluit 2002/584
5.        Artikel 4 („Gronden tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging”), punt 6, van kaderbesluit 2002/584 bepaalt:
„De uitvoerende rechterlijke autoriteit kan de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel weigeren in de volgende gevallen:
[...]
6)      het Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel, terwijl de gezochte persoon verblijft in of onderdaan of ingezetene is van de uitvoerende lidstaat en deze staat zich ertoe verbindt die straf of maatregel overeenkomstig zijn nationale recht zelf ten uitvoer te leggen”.
6.        Artikel 4 bis („Beslissingen gegeven na een proces waarop de betrokkene niet in persoon is verschenen”), lid 1, van dit kaderbesluit bepaalt:
„De uitvoerende rechterlijke autoriteit kan de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel voor de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel ook weigeren, indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid, tenzij in het Europees aanhoudingsbevel is vermeld dat, overeenkomstig nadere in het nationale recht van de uitvaardigende lidstaat bepaalde procedurevoorschriften:
a)      de betrokkene tijdig
i)      persoonlijk is gedagvaard en daarbij op de hoogte is gebracht van het tijdstip en de plaats van het proces dat tot de beslissing heeft geleid of anderszins daadwerkelijk officieel in kennis is gesteld van het tijdstip en de plaats van dat proces, zodat op ondubbelzinnige wijze vaststaat dat hij op de hoogte was van het voorgenomen proces;
en
ii)      ervan in kennis is gesteld dat een beslissing kan worden gegeven wanneer hij niet op het proces verschijnt;
of dat
b)      de betrokkene op de hoogte was van het voorgenomen proces, een zelfgekozen of van overheidswege toegewezen raadsman heeft gemachtigd zijn verdediging op het proces te voeren, en op het proces ook werkelijk door die raadsman is verdedigd;
of dat
c)      de betrokkene nadat de beslissing aan hem was betekend en hij uitdrukkelijk was geïnformeerd over zijn recht op een verzetprocedure of een procedure in hoger beroep, waarop hij het recht heeft aanwezig te zijn, waarop de zaak opnieuw ten gronde wordt behandeld en nieuw bewijsmateriaal wordt toegelaten, en die kan leiden tot herziening van de oorspronkelijke beslissing:
i)      uitdrukkelijk te kennen heeft gegeven dat hij de beslissing niet betwist;
of
ii)      niet binnen de voorgeschreven termijn verzet of hoger beroep heeft aangetekend;
of dat
d)      de beslissing niet persoonlijk aan de betrokkene is betekend, maar:
i)      hem na overlevering onverwijld persoonlijk zal worden betekend en hij uitdrukkelijk zal worden geïnformeerd over zijn recht op een verzetprocedure of een procedure in hoger beroep, waarop hij het recht heeft aanwezig te zijn, waarop de zaak opnieuw ten gronde wordt behandeld en nieuw bewijsmateriaal wordt toegelaten, en die kan leiden tot herziening van de oorspronkelijke beslissing;
en
ii)      dat de betrokkene wordt geïnformeerd over de termijn waarover hij beschikt om verzet of hoger beroep aan te tekenen, als vermeld in het desbetreffende Europees aanhoudingsbevel.”
2.      Kaderbesluit 2008/909
7.        Artikel 9 („Gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging”), lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 bepaalt:
„De bevoegde autoriteit van de tenuitvoerleggingsstaat kan de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie weigeren in de volgende gevallen:
[...]
i)      volgens het in artikel 4 bedoelde certificaat de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid, tenzij in het certificaat is vermeld dat de betrokkene, overeenkomstig nadere in het nationale recht van de beslissingsstaat bepaalde procedurevoorschriften:
i)      tijdig
–        persoonlijk is gedagvaard en daarbij op de hoogte is gebracht van het tijdstip en de plaats van het proces dat tot de beslissing heeft geleid of anderszins daadwerkelijk officieel in kennis is gesteld van het tijdstip en de plaats van dat proces, zodat op ondubbelzinnige wijze vaststaat dat hij op de hoogte was van het voorgenomen proces;
en
–        ervan in kennis is gesteld dat een beslissing kan worden gegeven wanneer hij niet op het proces verschijnt;
of
ii)      op de hoogte was van het voorgenomen proces, een zelfgekozen of van overheidswege toegewezen raadsman heeft gemachtigd zijn verdediging op het proces te voeren, en op het proces ook werkelijk door die raadsman is verdedigd;
of
iii)      nadat de beslissing aan hem was betekend en hij uitdrukkelijk was geïnformeerd over zijn recht op een verzetprocedure of een procedure in hoger beroep waarbij hij het recht heeft aanwezig te zijn, waarbij de zaak opnieuw ten gronde wordt behandeld en nieuw bewijsmateriaal wordt toegelaten, en die kan leiden tot herziening van de oorspronkelijke beslissing:
–        uitdrukkelijk te kennen heeft gegeven dat hij de beslissing niet betwist;
of
–        niet binnen de voorgeschreven termijn verzet of hoger beroep heeft aangetekend.”
8.        Artikel 25 van dit kaderbesluit luidt als volgt:
„Onverminderd [kaderbesluit 2002/584] zijn de bepalingen van het onderhavige kaderbesluit, voor zover verenigbaar met [kaderbesluit 2002/584], van overeenkomstige toepassing op de tenuitvoerlegging van vonnissen in het geval dat een lidstaat zich op grond van artikel 4, [punt] 6, van [kaderbesluit 2002/584] ertoe verbonden heeft een vonnis ten uitvoer te leggen, dan wel op grond van artikel 5, [punt] 3, van genoemd kaderbesluit als voorwaarde heeft gesteld dat de betrokkene naar de uitvoerende lidstaat zal worden teruggezonden om er de sanctie te ondergaan, zulks teneinde straffeloosheid te voorkomen.”
B.      Italiaans recht
9.        Artikel 6, lid 1 bis, onder b), van legge n. 69 – Disposizioni per conformare il diritto interno alla decisione quadro 2002/584/GAI del Consiglio, del 13 giugno 2002, relativa al mandato d’arresto europeo e alle procedure di consegna tra Stati membri (wet nr. 69 houdende bepalingen om het nationale recht in overeenstemming te brengen met [kaderbesluit 2002/584])(8) van 22 april 2005, in de versie die op het hoofdgeding van toepassing is, bepaalt:
„Wanneer het Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel die is opgelegd na een proces waarop de betrokkene niet in persoon is verschenen, moet daarin [...] worden vermeld of is voldaan aan een van de volgende voorwaarden:
[...]
b)      de betrokkene, die in kennis was gesteld van het tegen hem aanhangige proces, was tijdens het proces dat tot die beslissing heeft geleid vertegenwoordigd door een zelfgekozen of van overheidswege toegewezen raadsman.”
10.      Artikel 18 bis, lid 2, van deze wet luidt als volgt:
„Indien het Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of een tot vrijheidsbeneming strekkende maatregel, kan de corte di appello [rechter in tweede aanleg] overlevering van een Italiaans onderdaan of een persoon die ten minste vijf jaar ononderbroken legaal en daadwerkelijk ingezetene is of verblijf houdt in Italië [...] weigeren, mits deze rechter gelast dat deze straf of maatregel in Italië overeenkomstig nationaal recht ten uitvoer wordt gelegd.”
11.      Artikel 13, lid 1, onder i), van decreto legislativo n. 161 – Disposizioni per conformare il diritto interno alla Decisione quadro 2008/909/GAI relativa all’applicazione del principio del reciproco riconoscimento alle sentenze penali che irrogano pene detentive o misure privative della libertà personale, ai fini della loro esecuzione nell’Unione europea (wetsbesluit nr. 161 houdende bepalingen om het nationale recht in overeenstemming te brengen met [kaderbesluit 2008/909])(9) van 7 september 2010, in de versie die op het hoofdgeding van toepassing is (hierna: „wetsbesluit nr. 161/2010”), bepaalt:
„De corte di appello weigert de strafrechtelijke veroordeling te erkennen in een van de volgende gevallen:
[...]
i)      indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot het ten uitvoer te leggen vonnis heeft geleid, tenzij het certificaat vermeldt dat:
1)      de betrokkene tijdig persoonlijk is gedagvaard en daarbij op de hoogte is gebracht van het tijdstip en de plaats van het proces of anderszins daarvan daadwerkelijk officieel in kennis is gesteld, zodat op ondubbelzinnige wijze vaststaat dat hij op de hoogte was van het proces, en ervan in kennis is gesteld dat een beslissing kan worden gegeven wanneer hij niet op het proces verschijnt; of
2)      de betrokkene, die op de hoogte was van het tijdstip van het proces, een zelfgekozen of van overheidswege toegewezen raadsman heeft gemachtigd en tijdens het proces ook werkelijk door die raadsman is verdedigd; of
3)      nadat de beslissing aan hem was betekend en hij uitdrukkelijk was geïnformeerd over zijn recht op een verzetprocedure of een procedure in hoger beroep waarop hij het recht heeft aanwezig te zijn, waarop de zaak opnieuw ten gronde wordt behandeld en nieuw bewijsmateriaal wordt toegelaten, de betrokkene uitdrukkelijk te kennen heeft gegeven dat hij de beslissing niet betwist of niet binnen de voorgeschreven termijn verzet of hoger beroep heeft aangetekend.”
12.      Artikel 24 van wetsbesluit nr. 161/2010 bepaalt dat wanneer de corte di appello de overlevering waarom is verzocht bij een Europees aanhoudingsbevel dat is gebaseerd op een strafrechtelijke veroordeling, weigert en gelast dat de straf op Italiaans grondgebied ten uitvoer wordt gelegd, het tegelijkertijd, met het oog op de tenuitvoerlegging in Italië, de buitenlandse strafrechtelijke veroordeling die aan het Europees aanhoudingsbevel ten grondslag ligt, moet erkennen wanneer aan de voorwaarden daarvoor is voldaan.
III. Feiten van het hoofdgeding en prejudiciële vragen
13.      Op 5 oktober 2015 heeft de Okresný súd Dunajská Streda (rechter in eerste aanleg Dunajská Streda, Slowakije) een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een op 23 augustus 2010 door deze rechter uitgesproken strafvonnis(10) waarbij ATAU is veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijf jaar. Laatstgenoemde is op 19 juni 2023 aangetroffen en aangehouden in Italië.
14.      De Corte di appello di Napoli (rechter in tweede aanleg Napels, Italië), de verwijzende rechter, moet het door de Slowaakse rechterlijke autoriteiten door middel van dit Europees aanhoudingsbevel ingediende verzoek om overlevering behandelen. Deze rechter geeft aan de op 20 juni 2023 aan ATAU opgelegde conservatoire dwangmaatregel tot huisarrest te hebben opgeheven.
15.      Tijdens de procedure voor deze rechter heeft ATAU verklaard en bewezen dat hij al meer dan vijf jaar daadwerkelijk en legaal in Italië verbleef. Hij heeft die rechter dan ook verzocht zijn overlevering te weigeren en door erkenning van het vonnis van 23 augustus 2010, te gelasten dat de straf waartoe hij was veroordeeld ten uitvoer wordt gelegd in Italië.
16.      In verband met de beoordeling van dit verzoek heeft de verwijzende rechter de Slowaakse autoriteiten verzocht het eerder toegestuurde certificaat in te vullen en aan te geven welke procedurele waarborgen ATAU zijn geboden.
17.      Bij een schrijven van 2 november 2023 heeft de Okresný súd Dunajská Streda geantwoord dat ATAU niet in persoon had deelgenomen aan het proces dat heeft geleid tot het vonnis van 23 augustus 2010. Tijdens de procedure werd hij evenwel bijgestaan en vertegenwoordigd door een advocaat. Bovendien was hij op de hoogte van het tegen hem aanhangige proces, hoewel hij nooit was geïnformeerd over het tijdstip en de plaats daarvan. Op 28 september 2009 was hij namelijk wegens het strafbare feit waarvoor hij later is veroordeeld, in Slowakije aangehouden en in voorlopige hechtenis genomen, en op 15 december 2009 was hij in vrijheid gesteld en in een vluchtelingenkamp op Slowaaks grondgebied geplaatst. Vervolgens was hij gevlucht, zonder terug te keren en zonder woonplaats te kiezen voor betekeningen, zodat hij niet in kennis kon worden gesteld van het tijdstip en de plaats van het proces of van het feit dat de beslissing ook zou worden gegeven indien hij niet op het proces zou verschijnen.
18.      Om te beginnen licht de verwijzende rechter toe dat volgens Italiaans recht de corte di appello die beslist om de overlevering te weigeren en gelast dat een buitenlands strafvonnis in Italië ten uitvoer wordt gelegd, dit vonnis moet erkennen, hetgeen slechts mogelijk is indien aan de voorwaarden voor die erkenning is voldaan. In casu zou dat laatste niet het geval zijn. De verwijzende rechter wijst er namelijk op dat ATAU de in artikel 13, lid 1, onder i), van wetsbesluit nr. 161/2010 bedoelde informatie, met name het tijdstip en de plaats van zijn proces, niet heeft ontvangen.
19.      Vervolgens benadrukt de verwijzende rechter dat volgens Italiaans recht voor overlevering van een veroordeelde persoon op basis van een Europees aanhoudingsbevel alleen hoeft te worden voldaan aan de voorwaarde dat deze persoon in kennis was gesteld van het feit dat tegen hem een proces liep en dat hij tijdens het proces door een raadsman was vertegenwoordigd. Voor erkenning, in Italië, van een strafrechtelijke veroordeling moet daarentegen worden voldaan aan de strengere voorwaarde dat de veroordeelde persoon, bijgestaan door een raadsman, in kennis was gesteld van het tijdstip van het proces.
20.      Bijgevolg volgt uit Italiaans recht dat het wel mogelijk is om ATAU aan de Slowaakse autoriteiten over te leveren, omdat hij ervan op de hoogte was dat tegen hem een proces liep en hij werd bijgestaan door een raadsman, maar dat het, hoewel ATAU meer dan vijf jaar daadwerkelijk op Italiaans grondgebied verblijft en heeft verzocht om tenuitvoerlegging van zijn straf in Italië, niet mogelijk is zijn overlevering te weigeren en de tenuitvoerlegging van de straf op Italiaans grondgebied te gelasten, omdat hij niet in kennis was gesteld van het tijdstip van het proces.
21.      Volgens de verwijzende rechter heeft dit paradoxaal genoeg tot gevolg dat het feit dat de procedurele waarborg waarin ten behoeve van de veroordeelde persoon is voorzien met betrekking tot de erkenning van een strafrechtelijke veroordeling, ruimer is dan de waarborg waarin ten behoeve van die persoon is voorzien met betrekking tot zijn overlevering op grond van een Europees aanhoudingsbevel, in het nadeel werkt van die veroordeelde persoon in plaats van in zijn voordeel. Het onderscheid dat in Italiaans recht wordt gemaakt, leidt bovendien tot de paradoxale slotsom dat erkenning van die strafrechtelijke veroordeling in Italië ten behoeve van de tenuitvoerlegging ervan niet mogelijk is, terwijl die strafrechtelijke veroordeling wel aanleiding kan geven tot een Europees aanhoudingsbevel dat ten uitvoer moet worden gelegd.
22.      De verwijzende rechter vraagt zich derhalve af of het Unierecht aldus kan worden uitgelegd dat de overlevering, na erkenning van de strafrechtelijke veroordeling opdat de veroordeelde zijn straf in de uitvoerende lidstaat kan ondergaan, kan worden geweigerd, ook al is niet voldaan aan de procedurele waarborg waarin voor die erkenning is voorzien (kennisneming van het tijdstip van het proces), maar wel aan de procedurele waarborg voor de overlevering op grond van het Europees aanhoudingsbevel (kennisneming van het feit dat een proces aanhangig is).
23.      Voorts merkt deze rechter op dat Italiaans recht, in het bijzonder artikel 13, lid 1, onder i), van wetsbesluit nr. 161/2010, bepaalt dat de nationale rechter het vonnis „weigert [...] te erkennen”(11) wanneer de veroordeelde persoon niet in kennis is gesteld van het tijdstip van het proces. Daarentegen bepaalt het Unierecht, in het bijzonder artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909, dat de rechter van de tenuitvoerleggingsstaat in een dergelijk geval „[de erkenning van het vonnis] kan [...] weigeren”(12). Bijgevolg is de corte di appello krachtens Italiaans recht verplicht om de erkenning van het vonnis te weigeren, terwijl deze rechter krachtens het Unierecht de bevoegdheid, maar niet de verplichting heeft om de erkenning van het vonnis te weigeren.
24.      Bij toepassing van Italiaans recht kan het vonnis van 23 augustus 2010 in casu dus niet worden erkend met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in Italië, omdat ATAU niet in kennis is gesteld van het tijdstip van het proces, zodat de verwijzende rechter hem aan de Slowaakse Republiek moet overleveren, ook al heeft ATAU het recht om zijn straf in Italië uit te zitten en heeft hij daarom verzocht. Bij toepassing van het Unierecht beschikt deze rechter daarentegen over de bevoegdheid om de buitenlandse strafrechtelijke veroordeling al dan niet te erkennen en om de overlevering te weigeren en de tenuitvoerlegging van de straf in Italië te gelasten.
25.      In die omstandigheden heeft de Corte di appello di Napoli de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„[Moeten] artikel 4, punt 6, van [kaderbesluit 2002/584], artikel 9, lid 1, onder i), en artikel 25 van [kaderbesluit 2008/909], gelezen in onderlinge samenhang, aldus [...] worden uitgelegd dat
a)      de rechter van de tenuitvoerleggingsstaat die wordt verzocht om een voor tenuitvoerlegging vatbaar buitenlands strafvonnis te erkennen, een discretionaire bevoegdheid heeft, en geen verplichting, om de erkenning van het vonnis te weigeren indien blijkt dat het proces dat tot dat vonnis heeft geleid de beklaagde geen van de procedurele waarborgen van artikel 9, lid 1, onder i), van [kaderbesluit 2008/909] heeft geboden?
b)      de rechter van de tenuitvoerleggingstaat die wordt verzocht om overlevering te gelasten op grond van een Europees aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vonnis, wanneer is voldaan aan zowel de voorwaarden om te gelasten dat de veroordeelde persoon wordt overgeleverd aan de veroordelende staat, als de voorwaarden om overlevering te weigeren en daarbij te gelasten dat de straf op het grondgebied van de tenuitvoerleggingsstaat ten uitvoer wordt gelegd, de bevoegdheid heeft om overlevering te weigeren, het vonnis te erkennen en tenuitvoerlegging daarvan op zijn eigen grondgebied te gelasten, zelfs indien het proces dat tot het erkende vonnis heeft geleid de beklaagde geen van de procedurele waarborgen van artikel 9, lid 1, onder i), van [kaderbesluit 2008/909] heeft geboden?
26.      ATAU, de Italiaanse en de Roemeense regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend en deelgenomen aan de terechtzitting van 15 mei 2025, tijdens welke zij hebben geantwoord op de mondelinge vragen van het Hof.
IV.    Analyse
A.      Ontvankelijkheid
27.      De Italiaanse regering is van mening dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is omdat het hypothetisch is, aangezien ATAU, door te verzoeken om erkenning van het strafvonnis in Italië, de in zijn afwezigheid uitgesproken veroordeling heeft aanvaard. De bevoegde rechter van de uitvoerende lidstaat is dus verplicht dit vonnis te erkennen met het oog op de tenuitvoerlegging van de straf in Italië. Deze regering verwijst in dit verband naar artikel 13, lid 1, onder i), punt 3, van wetsbesluit nr. 161/2010, waarbij artikel 9, lid 1, onder i), iii), van kaderbesluit 2008/909 in Italiaans recht is omgezet. Uit deze bepaling vloeit namelijk voort dat de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat niet mag weigeren het vonnis te erkennen en de straf ten uitvoer te leggen wanneer de betrokkene, nadat de beslissing aan hem was betekend en hij uitdrukkelijk was geïnformeerd over zijn recht op een verzetprocedure of een procedure in hoger beroep – waaraan hij kan deelnemen en waarin de zaak opnieuw ten gronde wordt behandeld, eventueel op basis van nieuw bewijsmateriaal, en die kan leiden tot herziening van de oorspronkelijke beslissing – uitdrukkelijk te kennen heeft gegeven dat hij de beslissing niet betwist of niet binnen de voorgeschreven termijn verzet of hoger beroep heeft aangetekend.
28.      De vraag of de omstandigheid dat de veroordeelde persoon de veroordelende lidstaat heeft verzocht om tenuitvoerlegging van zijn straf in een andere lidstaat, overeenkomt met het in artikel 9, lid 1, onder i), iii), van kaderbesluit 2008/909 bedoelde geval, heeft veeleer betrekking op de zaak ten gronde dan op de ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing. Ik merk overigens op dat de verwijzende rechter deze vraag aan het Hof heeft voorgelegd in de zaak Höldermann (C‑447/24). Ik verwijs op dit punt dus naar mijn conclusie van heden in die zaak.
B.      Ten gronde
29.      Met zijn vragen, die ik gezamenlijk wil onderzoeken, wenst de verwijzende rechter in wezen van het Hof te vernemen of artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 en artikel 9, lid 1, onder i), en artikel 25 van kaderbesluit 2008/909 aldus moeten worden uitgelegd dat indien de betrokkene tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, niet in persoon op zijn proces is verschenen, de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat in het kader van de toepassing van de in artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 genoemde grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van dat bevel, de mogelijkheid, maar niet de verplichting heeft om te weigeren het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen wanneer geen van de uitzonderingen van artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 van toepassing is.
30.      Wat de gronden tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel betreft, bepaalt artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel kan weigeren indien dit is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel, terwijl de gezochte persoon verblijft in of onderdaan of ingezetene is van de uitvoerende lidstaat en deze staat zich ertoe verbindt die straf of maatregel overeenkomstig zijn nationale recht zelf ten uitvoer te leggen.
31.      Het Hof heeft geoordeeld dat uit het gebruik van het werkwoord „kunnen” voortvloeit dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit over een zekere beoordelingsmarge dient te beschikken, met name om rekening te houden met het doel van deze bepaling, te weten het vergroten van de reclasseringskansen van de gezochte persoon na het uitzitten van de straf waartoe hij is veroordeeld.(13)
32.      Aldus moet voor toepassing van de grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel aan twee voorwaarden worden voldaan, te weten, ten eerste, de gezochte persoon verblijft in of is onderdaan of ingezetene van de uitvoerende lidstaat en, ten tweede, deze staat verbindt zich ertoe de straf of maatregel waarvoor het Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd overeenkomstig zijn nationale recht ten uitvoer te leggen.(14)
33.      Wat de eerste voorwaarde betreft, heeft het Hof reeds voor recht verklaard dat een gezochte persoon „ingezetene” is van de uitvoerende lidstaat wanneer hij zijn werkelijke verblijfplaats aldaar heeft gevestigd, en er „verblijft” wanneer hij, op grond van een duurzaam verblijf in deze lidstaat gedurende een bepaalde periode, een band met deze staat heeft opgebouwd die vergelijkbaar is met die van een ingezetene.(15)
34.      Wat de tweede voorwaarde betreft, volgt uit de bewoordingen van artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 dat de weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen vooronderstelt dat de uitvoerende lidstaat zich daadwerkelijk ertoe verbindt om de aan de gezochte persoon opgelegde vrijheidsstraf ten uitvoer te leggen. Aangezien die persoon in de uitvaardigende lidstaat is veroordeeld, houdt dit noodzakelijkerwijs in dat de autoriteiten van de uitvoerende lidstaat het vonnis dat tegen hem is uitgesproken, erkennen overeenkomstig de bepalingen van kaderbesluit 2008/909.(16) De enkele omstandigheid dat deze staat zich „bereid” verklaart om deze straf ten uitvoer te leggen kan dus niet worden geacht een dergelijke weigering te rechtvaardigen. Daaruit volgt dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit, alvorens te weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen, steeds moet nagaan of de tenuitvoerlegging van de straf overeenkomstig haar nationale recht daadwerkelijk mogelijk is.(17)
35.      Aldus moet worden verzekerd dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de haar verleende mogelijkheid om de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel te weigeren slechts uitoefent indien de daadwerkelijke tenuitvoerlegging in de uitvoerende lidstaat van de aan de gezochte persoon opgelegde straf gegarandeerd is, zodat tot een oplossing wordt gekomen die in overeenstemming is met de doelstelling van kaderbesluit 2002/584.(18)
36.      In dit verband moet erop worden gewezen dat artikel 25 van kaderbesluit 2008/909 bepaalt dat „[o]nverminderd [kaderbesluit 2002/584] [...] de bepalingen van het onderhavige kaderbesluit, voor zover verenigbaar met [kaderbesluit 2002/584], van overeenkomstige toepassing [zijn] op de tenuitvoerlegging van vonnissen in het geval dat een lidstaat zich op grond van artikel 4, [punt] 6, van [kaderbesluit 2002/584] ertoe verbonden heeft een vonnis ten uitvoer te leggen, dan wel op grond van artikel 5, [punt] 3, van genoemd kaderbesluit als voorwaarde heeft gesteld dat de betrokkene naar de uitvoerende lidstaat zal worden teruggezonden om er de sanctie te ondergaan, zulks teneinde straffeloosheid te voorkomen.” Het Hof heeft met name aangegeven dat de samenhang tussen kaderbesluit 2002/584 en kaderbesluit 2008/909 waarin de Uniewetgever heeft voorzien zodoende moet bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstelling om de reclassering van de betrokkene te vergemakkelijken en dat een dergelijke reclassering niet alleen in het belang van de betrokkene is, maar tevens in dat van de Europese Unie in het algemeen.(19)
37.      In dit verband staat in overweging 12 van kaderbesluit 2008/909 te lezen dat dit kaderbesluit „overeenkomstig [dient] te worden toegepast op de tenuitvoerlegging van sancties in de gevallen, bedoeld in artikel 4, [punt] 6, en artikel 5, [punt] 3, van [kaderbesluit 2002/584]. Dit betekent onder meer dat, onverminderd dat kaderbesluit, de lidstaat kan nagaan of er gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging in de zin van artikel 9 van dit kaderbesluit voorhanden zijn [...] in de gevallen bedoeld in artikel 4, [punt] 6, van [kaderbesluit 2002/584], alvorens het vonnis te erkennen en ten uitvoer te leggen [...], zodat overlevering van de betrokkene of tenuitvoerlegging van de sanctie kan worden overwogen.” De Uniewetgever legt dus als voorbeeld de nadruk op de controle door de uitvoerende lidstaat van het bestaan van in artikel 9 van kaderbesluit 2008/909 genoemde gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging.
38.      In het kader van de onderhavige zaak heeft deze controle betrekking op de in artikel 9, lid 1, onder i), van dit kaderbesluit neergelegde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging. Het bestaan van een dergelijke grond zou namelijk in de weg kunnen staan aan de toepassing van de in artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 neergelegde grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel. Met andere woorden, de weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel op grond van artikel 4, punt 6, van dit kaderbesluit veronderstelt dat de straf ten uitvoer kan worden gelegd in de uitvoerende lidstaat, hetgeen niet het geval is indien de uitvoerende rechterlijke autoriteit van oordeel is dat de in artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 neergelegde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging van toepassing is. In dit verband moet de uitlegging van artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 ten doel hebben om zowel de doelstelling van bevordering van de sociale re-integratie van de veroordeelde persoon als die van bestrijding van straffeloosheid te waarborgen. Tegelijkertijd moet het in aanmerking nemen van de in artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 genoemde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging er ook toe leiden dat rekening wordt gehouden met het recht van de betrokkene om in persoon op zijn proces te verschijnen.
39.      Laatstgenoemde bepaling noemt namelijk een grond tot facultatieve weigering van de erkenning van een door een andere lidstaat toegezonden vonnis en van de tenuitvoerlegging van de door deze lidstaat opgelegde straf, namelijk indien de veroordeelde niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de veroordeling heeft geleid. Deze mogelijkheid tot weigering kent echter drie uitzonderingen, opgesomd in de punten i) tot en met iii) van die bepaling, op grond waarvan de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat de erkenning en tenuitvoerlegging van het haar toegezonden vonnis niet kan weigeren.
40.      De vragen van de verwijzende rechter zijn gebaseerd op verschillende overwegingen.
41.      In de eerste plaats heeft de Italiaanse Republiek artikel 4 bis, lid 1, onder b), van kaderbesluit 2002/584 op een andere manier omgezet in haar nationale recht dan artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909, hoewel deze bepalingen identiek zijn geformuleerd. Terwijl volgens Italiaans recht in het eerste geval is vereist dat de betrokkene in kennis was gesteld van het tegen hem aanhangige proces, is in het tweede geval vereist dat de betrokkene op de hoogte was van het tijdstip van het proces.
42.      In de tweede plaats is, gelet op dit laatste vereiste, de uitzondering die de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat belet zich te beroepen op de in artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909 genoemde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging, in casu niet van toepassing. ATAU was namelijk niet op de hoogte van het tijdstip en de plaats van zijn proces.
43.      In de derde plaats is de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat volgens Italiaans recht verplicht om, voor zover deze uitzondering niet van toepassing is, te weigeren het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen. Aangezien de grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel dus niet kan worden toegepast, moet ATAU met het oog op de tenuitvoerlegging van zijn straf aan de Slowaakse autoriteiten worden overgeleverd.
44.      Gelet op deze overwegingen van de verwijzende rechter moet in de eerste plaats worden onderzocht of de in artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909 gestelde voorwaarde dat de betrokkene op de hoogte was van het voorgenomen proces, vereist dat hij is ingelicht over het tijdstip en de plaats van zijn proces. In de tweede plaats moet worden vastgesteld of, wanneer niet aan deze voorwaarde is voldaan, het nationale recht de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat kan verplichten om te weigeren het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen.
1.      De voorwaarde dat de betrokkene op de hoogte was van het voorgenomen proces vereist dat hij is ingelicht over het tijdstip en de plaats van zijn proces.
45.      Om de redenen die ik heb uiteengezet in mijn conclusie van heden in de zaak Höldermann (C‑447/24), waarnaar ik verwijs, ben ik van mening dat de in artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909 genoemde voorwaarde dat de betrokkene op de hoogte was van het voorgenomen proces, vereist dat hij is ingelicht over het tijdstip en de plaats van het proces. Gelet op het feit dat deze bepaling op een andere manier in Italiaans recht is omgezet dan artikel 4 bis, lid 1, onder b), van kaderbesluit 2002/584, benadruk ik dat er volgens mij geen reden is voor dit onderscheid, aangezien de bewoordingen van deze twee bepalingen identiek zijn en daarom volgens mij op dezelfde manier moeten worden uitgelegd voor beide bepalingen.
2.      Toetsing aan de voorwaarden van artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909
a)      Eerste voorwaarde: de gevallen waarin de betrokkene geacht wordt voldoende te zijn ingelicht
46.      Om na te gaan of is voldaan aan de eerste voorwaarde van artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909, lijkt het mij relevant om rekening te houden met de rechtspraak met betrekking tot richtlijn 2016/343. In die context heeft het Hof namelijk bepaald in welke situaties de betrokkene moet worden geacht in kennis te zijn gesteld van zijn proces.
47.      Om na te gaan of aan de eerste voorwaarde van artikel 8, lid 2, onder a) en b), van richtlijn 2016/343 is voldaan, heeft het Hof aangegeven dat, zoals volgt uit overweging 38 van deze richtlijn, bijzondere aandacht moet worden besteed aan, ten eerste, de zorgvuldigheid die de overheidsinstanties in acht hebben genomen bij de kennisgeving aan de betrokkene en, ten tweede, de zorgvuldigheid die deze persoon heeft betracht om de aan hem gerichte informatie in ontvangst te nemen. Bijgevolg is volgens het Hof voor de beoordeling van deze voorwaarde van belang of er eventuele duidelijke en objectieve aanwijzingen zijn dat die persoon, hoewel hij er officieel van in kennis is gesteld dat hij ervan wordt beschuldigd een strafbaar feit te hebben gepleegd en dus weet dat tegen hem een proces zal worden gevoerd, er willens en wetens voor zorgt dat hij niet officieel in kennis kan worden gesteld van het tijdstip en de plaats van de terechtzitting. Zo kan bijvoorbeeld worden vastgesteld dat er van dergelijke duidelijke en objectieve aanwijzingen sprake is wanneer de betrokkene opzettelijk een onjuist adres aan de bevoegde instanties heeft meegedeeld of zich niet meer bevindt op het door hem aan hen meegedeelde adres.(20) Het feit dat de betrokkene de staat willens en wetens heeft belet hem in te lichten is dus een relevante omstandigheid om te bepalen of hij voldoende is geïnformeerd.
48.      Het Hof heeft geoordeeld dat een bij verstek veroordeelde met name kan worden geacht over voldoende informatie te beschikken om te weten dat er tegen hem een proces zal worden gevoerd, wanneer hij een voorlopige tenlastelegging heeft ontvangen waarvan de inhoud, wat betreft de ten laste gelegde feiten en de juridische kwalificatie van die feiten, overeenkomt met de definitieve tenlastelegging die tegen hem is uitgebracht.(21)
49.      Hieruit volgt dat wanneer de betrokkene na ontvangst van een dergelijke voorlopige tenlastelegging is ondergedoken, de lidstaten ervan uit mogen gaan dat de tijdige verzending door de bevoegde autoriteiten van het officiële document met het tijdstip en de plaats van de terechtzitting naar het adres dat de betrokkene tijdens het onderzoek van de zaak aan die autoriteiten heeft meegedeeld, en het bewijs dat dit document daadwerkelijk op dat adres is bezorgd, gelijkstaan met de kennisgeving aan die persoon van dat tijdstip en die plaats overeenkomstig artikel 8, lid 2, van richtlijn 2016/343. Dit kan echter alleen het geval zijn als die autoriteiten redelijke inspanningen hebben geleverd om de betrokkene te lokaliseren en hem persoonlijk op te roepen of hem anderszins officieel in kennis te stellen van het tijdstip en de plaats van de terechtzitting, zoals bedoeld in overweging 36 van die richtlijn. In dat geval wordt de betrokkene geacht in kennis te zijn gesteld van de terechtzitting.(22) Het gebrek aan zorgvuldigheid dat de betrokkene heeft betracht door onder te duiken, kan aldus leiden tot de juridische fictie dat hij naar behoren is ingelicht over het tijdstip en de plaats van zijn proces.
50.      Gelet op het voorgaande staat
het aan de verwijzende rechter om na te gaan of ATAU moet worden geacht in kennis te zijn gesteld van het tijdstip en de plaats van zijn proces. Daartoe zal deze rechter moeten bepalen of er eventuele duidelijke en objectieve aanwijzingen zijn dat ATAU, hoewel hij er officieel van in kennis was gesteld dat hij ervan werd verdacht een strafbaar feit te hebben gepleegd en dus wist dat tegen hem een proces zou worden gevoerd, willens en wetens heeft belet dat hij officieel in kennis zou worden gesteld van het tijdstip en de plaats van dat proces.
51.      In dit verband wijs ik erop dat ATAU volgens de door de verwijzende rechter verstrekte aanwijzingen weliswaar nooit is ingelicht over het tijdstip en de plaats van de terechtzitting, maar wel op de hoogte was van het tegen hem aanhangige proces. Op 28 september 2009 was hij namelijk wegens het strafbare feit waarvoor hij later is veroordeeld, in Slowakije aangehouden en in voorlopige hechtenis genomen, en op 15 december 2009 was hij in vrijheid gesteld en in een vluchtelingenkamp op Slowaaks grondgebied geplaatst. Vervolgens was hij gevlucht, zonder terug te keren en zonder woonplaats te kiezen voor betekeningen, zodat hij niet in kennis kon worden gesteld van het tijdstip en de plaats van het proces of van het feit dat de beslissing ook zou worden gegeven indien hij niet op het proces zou verschijnen.
52.      In die omstandigheden
staat
het aan de verwijzende rechter om, na in voorkomend geval de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om inlichtingen te hebben verzocht, te onderzoeken of ATAU is gevlucht nadat hij op de hoogte was gesteld van de tegen hem ingebrachte beschuldiging, zonder terug te keren en zonder woonplaats te kiezen voor betekeningen. Aangezien ATAU in Slowakije was aangehouden en in voorlopige hechtenis was genomen, is het waarschijnlijk – hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan – dat hij deze informatie in die fase van het strafrechtelijk onderzoek heeft ontvangen. Er lijkt dus een duidelijke en objectieve aanwijzing te bestaan dat deze persoon, wetende dat tegen hem een proces zou worden gevoerd, er willens en wetens voor heeft gezorgd dat hij niet officieel zou worden geïnformeerd over het tijdstip en de plaats van dat proces. Opdat ATAU kan worden geacht deze informatie te hebben ontvangen, moeten de Slowaakse autoriteiten redelijke inspanningen hebben geleverd om hem te lokaliseren en hem persoonlijk op te roepen of hem anderszins officieel in kennis te stellen van het tijdstip en de plaats van de terechtzitting.
b)      Tweede voorwaarde: machtiging van een raadsman die de betrokkene tijdens het proces heeft verdedigd
53.      Wat de vertegenwoordiging door een gemachtigde advocaat aangaat, heeft het Hof verduidelijkt dat het bestaan van een „machtiging” in de zin van artikel 8, lid 2, onder b), van richtlijn 2016/343 vereist dat de betrokkene zelf aan een advocaat, in voorkomend geval die welke hem ambtshalve is toegevoegd, de taak heeft toevertrouwd om hem bij zijn proces te vertegenwoordigen.(23) Hieruit volgt dat de enkele omstandigheid dat een bij verstek veroordeelde gedurende de gehele gerechtelijke procedure die in zijn afwezigheid is gevoerd, door een ambtshalve toegevoegde advocaat is verdedigd, niet volstaat om te voldoen aan de tweede voorwaarde van die bepaling.(24)
54.      Volgens het Hof kan alleen wanneer iemand het doelbewust aan de advocaat heeft overgelaten om zijn verdediging voor de strafrechter te voeren – hetgeen veronderstelt dat hij die advocaat specifiek heeft aangewezen om hem buiten zijn aanwezigheid op het proces te vertegenwoordigen – uit de vertegenwoordiging door een advocaat worden afgeleid dat die persoon, die bij verstek is berecht, vrijwillig en ondubbelzinnig afstand heeft gedaan van zijn recht om bij de terechtzitting aanwezig te zijn.(25) Hieruit volgt dat contacten tussen de bij verstek veroordeelde persoon en een ambtshalve toegevoegde advocaat die uitsluitend tijdens de onderzoeksfase hebben plaatsgevonden, niet genoegzaam aantonen dat die persoon gedurende zijn verstekprocedure is vertegenwoordigd „door een gemachtigde advocaat” in de zin van artikel 8, lid 2, onder b), van richtlijn 2016/343.(26) Het is derhalve aan de verwijzende rechter om na te gaan of uit de aan hem overgelegde gegevens blijkt dat de betrokkene zijn ambtshalve toegevoegde advocaat ondubbelzinnig heeft opgedragen om hem in zijn afwezigheid te verdedigen ten overstaan van de strafrechter.(27)
55.      Op basis van deze gegevens, die mijns inziens als leidraad moeten dienen bij het onderzoek van de tweede voorwaarde van artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909, staat
het aan de verwijzende rechter om na te gaan of aan deze voorwaarde is voldaan. In dit verband herinner ik eraan dat ATAU volgens de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens weliswaar niet persoonlijk had deelgenomen aan het proces dat tot het vonnis van 23 augustus 2010 heeft geleid, maar tijdens de procedure door een advocaat werd bijgestaan en vertegenwoordigd.
56.      Indien de verwijzende rechter tot de slotsom komt dat aan de voorwaarden voor toepassing van de uitzondering van artikel 9, lid 1, onder i), ii), van kaderbesluit 2008/909 is voldaan, dan kunnen de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie in Italië niet worden geweigerd. Er is dan niets dat Italië belet om zich er in het kader van de toepassing van de grond tot facultatieve weigering van artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 toe te verbinden de aan ATAU opgelegde vrijheidsstraf ten uitvoer te leggen.
57.      Hoe dan ook, zelfs indien de verwijzende rechter vaststelt
dat niet aan deze voorwaarden is voldaan, moet worden benadrukt dat hij krachtens zijn nationale recht niet kan worden gedwongen om de erkenning van het vonnis en de tenuitvoerlegging van de sanctie te weigeren. Hij beschikt namelijk over een beoordelingsmarge om te beslissen of de in artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 neergelegde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging al dan niet wordt toegepast.
58.      In deze context en op basis van bovenstaande overwegingen dient thans een meer rechtstreeks antwoord te worden gegeven op de vragen van de verwijzende rechter.
3.      Het facultatieve karakter van de in artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 neergelegde grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging en de beoordelingsmarge waarover de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat dient te beschikken
59.      De verwijzende rechter wenst van het Hof te vernemen of artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat verplicht om te weigeren een strafvonnis te erkennen en ten uitvoer te leggen wanneer hij vaststelt dat geen van de in die bepaling bedoelde uitzonderingen van toepassing is. Met andere woorden, hij vraagt zich af of deze vaststelling uitsluit dat hij een beoordelingsmarge heeft om te bepalen of de erkenning van de strafrechtelijke veroordeling al dan niet moet worden geweigerd.
60.      Ter beantwoording van deze vraag, moet worden opgemerkt dat, net als voor artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, de Uniewetgever heeft beslist om in het kader van het mechanisme van de erkenning en tenuitvoerlegging van vonnissen in strafzaken, specifiek belang toe te kennen aan het recht van de verdachte om in persoon op zijn proces te verschijnen door in artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 een grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een dergelijk bevel op te nemen die specifiek aan de bescherming van dit recht is gewijd.(28) Bovendien moet een dergelijke weigeringsgrond worden uitgelegd in overeenstemming met de uit artikel 47, tweede en derde alinea, en artikel 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie voortvloeiende vereisten.(29)
61.      Het Hof heeft vastgesteld dat uit de bewoordingen van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 blijkt dat deze bepaling voorziet in een grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel voor de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel, namelijk indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot zijn veroordeling heeft geleid. Op die mogelijkheid bestaan echter vier uitzonderingen, die onder a) tot en met d) van deze bepaling zijn vermeld en die de betrokken uitvoerende rechterlijke autoriteit de bevoegdheid ontnemen om de tenuitvoerlegging van het tot haar gerichte Europees aanhoudingsbevel te weigeren.(30)
62.      De uitvoerende rechterlijke autoriteit heeft dus de mogelijkheid om de tenuitvoerlegging van een met het oog op de uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel uitgevaardigd Europees aanhoudingsbevel te weigeren indien de betrokkene niet in persoon is verschenen op het proces dat tot de beslissing heeft geleid, tenzij in dit Europees aanhoudingsbevel is vermeld dat aan respectievelijk de onder a) tot en met d) van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 genoemde voorwaarden is voldaan.(31) In dit verband heeft het Hof opgemerkt dat artikel 4 bis aldus de mogelijkheid tot weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen beperkt door een nauwkeurige en uniforme opsomming te geven van de voorwaarden waaronder de erkenning en tenuitvoerlegging van een beslissing die is gegeven na een proces waarop de betrokkene niet in persoon is verschenen, niet mogen worden geweigerd.(32)
63.      Hieruit volgt dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer moet leggen, ongeacht de afwezigheid van de betrokkene op het proces dat tot de betrokken beslissing heeft geleid, wanneer is bevestigd dat er sprake is van een van de omstandigheden als respectievelijk bedoeld in de punten a) tot en met d), van artikel 4 bis, lid 1, van dat kaderbesluit.(33)
64.      Het Hof heeft reeds eerder gepreciseerd dat, aangezien artikel 4 bis voorziet in een grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, een uitvoerende rechterlijke autoriteit hoe dan ook, zelfs na te hebben vastgesteld dat de in het vorige punt van het onderhavige arrest bedoelde gevallen niet zien op de situatie van de persoon op wie het Europees aanhoudingsbevel betrekking heeft, rekening mag houden met andere omstandigheden aan de hand waarvan zij zich ervan kan vergewissen dat de overlevering van de betrokkene geen schending van zijn rechten van verdediging impliceert.(34)
65.      In dit verband heeft het Hof zich gebaseerd op de bewoordingen van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, in het bijzonder op de vermelding dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van het aanhoudingsbevel „kan [...] weigeren”, om daaruit af te leiden dat deze autoriteit over een zekere beoordelingsmarge dient te beschikken om al dan niet de tenuitvoerlegging te weigeren
wanneer het Europees aanhoudingsbevel geen van de in onder a) tot en met d), van die bepaling genoemde vermeldingen bevat.(35)
66.      Volgens het Hof vindt deze uitlegging steun in de algemene opzet van dit kaderbesluit. Het beginsel dat in dat kaderbesluit is neergelegd, is namelijk dat een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer wordt gelegd. De gronden tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging vormen uitzonderingen op dat beginsel. Het ontnemen van de mogelijkheid voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om rekening te houden met de specifieke omstandigheden van het geval op grond waarvan zij tot de conclusie zou kunnen komen dat niet is voldaan aan de voorwaarden voor de weigering van de overlevering, zou tot gevolg hebben dat wat nu louter als mogelijkheid is opgenomen in dat artikel 4 bis van dat kaderbesluit wordt vervangen door een echte verplichting, waardoor de uitzondering die de weigering van de overlevering is, tot basisregel wordt.(36)
67.      Wanneer aan geen van de in artikel 4 bis, lid 1, onder a) tot en met d), van kaderbesluit 2002/584 genoemde voorwaarden is voldaan, kan de uitvoerende rechterlijke autoriteit dus niet worden gehouden de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel te weigeren, zonder dat zij de omstandigheden van het concrete geval in aanmerking kan nemen.(37)
68.      De uitvoerende rechterlijke autoriteit kan vanuit die optiek derhalve rekening houden met andere omstandigheden die haar in staat stellen zich ervan te vergewissen dat de overlevering van de betrokkene geen schending van zijn rechten van de verdediging inhoudt en deze betrokkene vervolgens aan de uitvaardigende lidstaat overleveren. In dit verband kan met name het gedrag van de betrokkene in aanmerking worden genomen, in het bijzonder het feit dat hij heeft getracht om te ontkomen aan de betekening van de aan hem gerichte informatie of om elk contact met zijn advocaten te vermijden.(38)
69.      Hieruit volgt dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit, wanneer zij nagaat of aan een van de voorwaarden van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 is voldaan, niet kan worden belet zich ervan te vergewissen dat de rechten van verdediging van de betrokkene zijn geëerbiedigd door daarbij naar behoren rekening te houden met alle omstandigheden van de bij haar aanhangige zaak, daaronder begrepen de gegevens die zij zelf kan achterhalen.(39)
70.      Na deze verduidelijkingen merk ik op dat de regels inzake verstekprocedures in de kaderbesluiten 2002/584 en 2008/909 dezelfde oorsprong hebben, te weten kaderbesluit 2009/299, en hetzelfde doel nastreven, namelijk de versterking van de rechten van verdediging van de betrokkenen door te verzekeren dat hun grondrecht op een eerlijk strafproces is gewaarborgd(40), en tegelijkertijd de bevordering van de wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen tussen de lidstaten(41). Bovendien komen de huidige bewoordingen van artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2002/584 en van artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, zoals zij respectievelijk zijn gewijzigd en ingevoegd bij kaderbesluit 2009/299, overeen, hetgeen, zoals blijkt uit de overwegingen 4 en 6 van kaderbesluit 2009/299, uitdrukking geeft aan de wil van de Uniewetgever om op nauwkeurige en uniforme wijze de voorwaarden vast te stellen waaronder de erkenning en tenuitvoerlegging van een beslissing die is gegeven na een proces waarbij de betrokkene niet in persoon is verschenen, niet mag worden geweigerd.(42)
71.      Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat de lessen die zijn getrokken uit de rechtspraak van het Hof over artikel 4 bis, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, naar analogie moeten worden toegepast op de grond tot facultatieve weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging van artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909.
72.      Dit betekent dat indien niet is voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van de uitzonderingen van deze bepaling, de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat over een marge beschikt om per geval te beoordelen of deze grond tot weigering van de erkenning en tenuitvoerlegging moet worden ingeroepen. In dat geval is het beginsel van facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van toepassing. De bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat kan aldus hoe dan ook rekening houden met andere omstandigheden aan de hand waarvan zij zich ervan kan vergewissen dat de erkenning van een vonnis en de tenuitvoerlegging van een straf niet leiden tot schending van de rechten van verdediging van de betrokkene. Deze autoriteit moet derhalve rekening kunnen houden met het gedrag van de betrokkene, met inbegrip van omstandigheden waaruit blijkt dat hij heeft getracht te ontkomen aan de betekening van de aan hem gerichte informatie of dat hij elk contact met zijn advocaten heeft vermeden.
73.      Door het uitoefenen van haar beoordelingsbevoegdheid kan de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat aldus zorgen voor een evenwicht tussen de doelstelling om straffeloosheid te bestrijden, de doelstelling om de sociale re-integratie van de veroordeelde te bevorderen en de doelstelling om diens rechten van verdediging te waarborgen. Ik ben van mening dat bij de afweging van de verschillende in het geding zijnde belangen ook rekening moet worden gehouden met de omstandigheid dat de veroordeelde heeft verzocht om tenuitvoerlegging van zijn straf in de uitvoerende lidstaat.(43)
74.      In casu volgt uit de door de verwijzende rechter verstrekte informatie dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde Italiaanse regeling de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat verplicht om te weigeren een vonnis te erkennen en een in een andere lidstaat uitgesproken sanctie ten uitvoer te leggen wanneer geen van de in artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909 genoemde uitzonderingen van toepassing is. Deze regeling laat deze autoriteit dus geen enkele beoordelingsmarge om op basis van de omstandigheden van het geval na te gaan of de rechten van verdediging van de betrokkene kunnen worden geacht te zijn geëerbiedigd, en dus om te beslissen om het betrokken strafvonnis te erkennen en ten uitvoer te leggen.
75.      In dat geval moet worden vastgesteld dat een dergelijke nationale regeling in strijd is met artikel 9, lid 1, onder i), van kaderbesluit 2008/909.
76.      Gelet op deze vaststelling dat er sprake is van onverenigbare bepalingen, zij eraan herinnerd dat volgens de rechtspraak van het Hof het beginsel van voorrang van het Unierecht aldus moet worden uitgelegd dat het een nationale rechterlijke instantie niet verplicht om een bepaling van nationaal recht die onverenigbaar is met de bepalingen van kaderbesluit 2002/584 of kaderbesluit 2008/909, buiten toepassing te laten, aangezien deze kaderbesluiten geen rechtstreekse werking hebben. De autoriteiten van de lidstaten, met inbegrip van de rechterlijke instanties, zijn echter wel
verplicht om het nationale recht zo veel mogelijk conform het Unierecht uit te leggen, waardoor zij een resultaat kunnen garanderen dat verenigbaar is met het door dit kaderbesluit nagestreefde doel.(44)
77.      Kaderbesluiten hebben immers weliswaar geen rechtstreekse werking, maar de bindende aard ervan heeft tot gevolg dat de nationale autoriteiten verplicht zijn om het nationale recht in overeenstemming hiermee uit te leggen vanaf het moment dat de omzettingstermijn van die kaderbesluiten verstrijkt. Bij toepassing van het nationale recht moeten deze autoriteiten dat dus zo veel mogelijk in het licht van de bewoordingen en het doel van het kaderbesluit uitleggen teneinde het daarmee beoogde resultaat te bereiken, waarbij een uitlegging contra legem van het nationale recht evenwel is uitgesloten. Dit beginsel van een conforme uitlegging vereist aldus dat het gehele nationale recht in aanmerking wordt genomen en dat toepassing wordt gegeven aan de daarin erkende uitleggingsmethoden, teneinde de volle werking van dit kaderbesluit te verzekeren en tot een oplossing te komen die in overeenstemming is met de daarmee nagestreefde doelstelling.(45)
78.      Hieruit volgt dat het aan de verwijzende rechter staat
om, met inachtneming van zijn gehele nationale recht en onder toepassing van de daarin erkende uitleggingsmethoden, de in het hoofdgeding aan de orde zijnde nationale regeling zo
veel mogelijk uit te leggen in het licht van de bewoordingen en het doel van kaderbesluiten 2002/584 en 2008/909.
V.      Conclusie
79.      Gelet op het bovenstaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Corte di appello di Napoli te beantwoorden als volgt:
„Artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten, alsmede artikel 9, lid 1, onder i), en artikel 25 van kaderbesluit 2008/909/JBZ van de Raad van 27 november 2008 inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming strekkende maatregelen zijn opgelegd, met het oog op de tenuitvoerlegging ervan in de Europese Unie, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009,
moeten aldus worden uitgelegd dat
indien de betrokkene tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, niet in persoon op zijn proces is verschenen, de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat in het kader van de toepassing van de in de eerste van die bepalingen genoemde grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van dat bevel, de mogelijkheid, maar niet de verplichting heeft om te weigeren het vonnis te erkennen en de sanctie ten uitvoer te leggen wanneer geen van de uitzonderingen van de tweede van die bepalingen van toepassing is.
Het staat
aan de nationale rechter om, met inachtneming van zijn gehele nationale recht en onder toepassing van de daarin erkende uitleggingsmethoden, zijn nationale regeling zo
veel mogelijk uit te leggen in het licht van de bewoordingen en het doel van kaderbesluiten 2002/584 en 2008/909, zoals gewijzigd.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
2      Zie overweging 33 van richtlijn (EU) 2016/343 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2016 betreffende de versterking van bepaalde aspecten van het vermoeden van onschuld en van het recht om in strafprocedures bij de terechtzitting aanwezig te zijn (PB 2016, L 65, blz. 1). Zie tevens arrest van 20 mei 2025, Kachev (C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Kachev”).
3      Zie overweging 35 van richtlijn 2016/343. Zie ook overweging 1 van kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009 tot wijziging van kaderbesluit 2002/584/JBZ, kaderbesluit 2005/214/JBZ, kaderbesluit 2006/783/JBZ, kaderbesluit 2008/909/JBZ en kaderbesluit 2008/947/JBZ en tot versterking van de procedurele rechten van personen, tot bevordering van de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning op beslissingen gegeven ten aanzien van personen die niet verschenen zijn tijdens het proces (PB 2009, L 81, blz. 24).
4      PB 2002, L 190, blz. 1.
5      PB 2008, L 327, blz. 27.
6      Hierna respectievelijk: „kaderbesluit 2002/584” en „kaderbesluit 2008/909”.
7      In die zaak, waarin de betrokkene niet vóór zijn proces was gevlucht, had deze persoon het adres van het kantoor van zijn raadsman, aan wie hij opdracht had gegeven hem te vertegenwoordigen tijdens de procedures in eerste en tweede aanleg, opgegeven als adres waaraan de bevoegde autoriteiten hem stukken konden betekenen.
8      GURI nr. 98 van 29 april 2005, blz. 6.
9      GURI nr. 230 van 1 oktober 2010, blz. 1.
10      Hierna: „vonnis van 23 augustus 2010”.
11      Cursivering van mij.
12      Cursivering van mij.
13      Zie met name arresten van 29 juni 2017, Popławski (C‑579/15, EU:C:2017:503, punten 21 en 23); 29 april 2021, X (Europees aanhoudingsbevel – Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 6 juni 2023, O. G. (Europees aanhoudingsbevel tegen een onderdaan van een derde land) (C‑700/21, EU:C:2023:444, punt 49; hierna: „arrest O. G.”) en van 4 september 2025, C.J. (Tenuitvoerlegging van een vonnis naar aanleiding van een EAB) (C‑305/22, EU:C:2025:665, punt 44; hierna: „arrest C.J.”).
14      Zie met name arresten O. G. (punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak)
en C.J. (punt 43).
15      Zie met name arrest O. G. (punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
16      Zie met name arresten O. G. (punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak)
en C.J. (punt 52). Zoals het Hof in laatstgenoemd arrest heeft geoordeeld, kan de tenuitvoerleggingsstaat, in het kader van de toepassing van de in artikel 4, punt 6, van kaderbesluit 2002/584 genoemde grond tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging, de tenuitvoerlegging van de sanctie die in de beslissingsstaat bij de strafrechtelijke veroordeling is opgelegd en die de uitvaardiging van het Europees aanhoudingsbevel heeft gerechtvaardigd, slechts overnemen mits de beslissingsstaat daarvoor toestemming heeft verleend overeenkomstig de regels van kaderbesluit 2008/909 (punt 67).
17      Zie met name arrest van 24 juni 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punt 88 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
18      Zie met name arrest van 24 juni 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punt 92 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
19      Zie arresten van 11 maart 2020, SF (Europees aanhoudingsbevel – Garantie tot terugzending naar de tenuitvoerleggingsstaat) (C‑314/18, EU:C:2020:191, punt 51 en aldaar aangehaalde rechtspraak)
en C.J. (punt 81). Het Hof heeft in dit laatste arrest evenwel opgemerkt dat, indien de tenuitvoerleggingsstaat, door zich op deze doelstelling te beroepen, de tenuitvoerlegging van een met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf uitgevaardigd Europees aanhoudingsbevel mag weigeren zonder dat de beslissingsstaat toestemming heeft verleend voor de overname van die tenuitvoerlegging door die eerste lidstaat, dat echter kan leiden tot een groot risico dat personen die aan de rechtspleging proberen te ontsnappen nadat zij in een staat zijn veroordeeld onbestraft blijven, en uiteindelijk afbreuk kan doen aan de efficiënte werking van de bij kaderbesluit 2002/584 ingestelde vereenvoudigde regeling voor de overlevering tussen de lidstaten (punt 82).
20      Zie met name arrest Kachev (punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
21      Zie met name arrest Kachev (punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
22      Zie met name arrest Kachev (punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
23      Zie met name arrest Kachev (punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
24      Zie arrest Kachev (punt 59).
25      Zie arrest Kachev (punt 61).
26      Zie arrest Kachev (punt 62).
27      Zie arrest Kachev (punt 63).
28      Zie naar analogie arrest van 23 maart 2023, Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) [C‑514/21 en C‑515/21, EU:C:2023:235, punt 64; hierna: „arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting)”].
29      Zie naar analogie arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punten 60, 61 en 64).
30      Zie met name arrest van 21 december 2023, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) [C‑396/22, EU:C:2023:1029, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek)”].
31      Zie met name arrest Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
32      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
33      Zie met name arrest Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
34      Zie met name arrest Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
35      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punten 75 en 76 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
36      Zie arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 77).
37      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 76 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
38      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie tevens arrest Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
39      Zie met name arrest Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
40      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 66 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
41      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 50).
42      Zie met name arrest Minister for Justice and Equality (Opheffing van opschorting) (punt 49).
43      In mijn conclusie van heden in de zaak Höldermann (C‑447/24) heb ik uiteengezet waarom ik van mening ben dat het feit dat de betrokkene de bevoegde autoriteit van de veroordelende lidstaat heeft verzocht om tenuitvoerlegging van de straf in de uitvoerende lidstaat, als zodanig niet betekent dat aan de voorwaarden van artikel 9, lid 1, onder i), iii), van kaderbesluit 2008/909 is voldaan. Het is waar dat de houding van ATAU tegenstrijdig kan lijken, aangezien hij met zijn verzoek om tenuitvoerlegging van zijn straf in Italië, deze straf lijkt te aanvaarden. Er zij evenwel op gewezen dat ATAU een dergelijk verzoek kan indienen en zich tegelijkertijd het recht kan voorbehouden om te verzoeken om een nieuw proces. Overigens merk ik op dat de vertegenwoordiger van ATAU ter terechtzitting heeft aangegeven dat laatstgenoemde dat recht nog steeds zou kunnen uitoefenen. Deze aspecten maken deel uit van de omstandigheden die de uitvoerende rechterlijke autoriteit in het kader van haar beoordelingsmarge in aanmerking kan nemen.
44      Zie met name arrest van 21 december 2023, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (C‑398/22, EU:C:2023:1031, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
45      Zie met name arrest van 21 december 2023, Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Veroordeling bij verstek) (C‑398/22, EU:C:2023:1031, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).