62023CC0654
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
Ippreżentati fis-27 ta’ Marzu 2025 (
1
)
Kawża C-654/23
Inteligo Media S.A.
vs
Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Dateloor cu Caracter Personal (ANSPDCP)
(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija)
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2002/58/KE – Artikolu 13(1) – Użu tal-posta elettronika għall-finijiet ta’ kummerċjalizzazzjoni diretta – Artikolu 13(2) – Kunċett ta’ ‘komunikazzjoni kummerċjali’ – Regolament (UE) 2016/679 – Artikolu 95 – Artikolu 83(2) – Obbligu ta’ motivazzjoni”
Introduzzjoni
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest) primarjament tirrigwarda l-kwistjoni sa liema punt u taħt liema kundizzjonijiet komunikazzjonijiet bħal newsletter permezz ta’ posta elettronika huma permessi mill-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58/KE (
2
) u jekk id-dispożizzjonijiet tar-Regolament (UE) 2016/679 (
3
) huma applikabbli.
2.
F’din il-kawża ser inressaq l-argument li l-prattiki ta’ kummerċjalizzazzjoni użati mill-operatur ekonomiku inkwistjoni ma jmorrux kontra r-reġim tal-Unjoni Ewropea dwar il-protezzjoni tad-data. Fil-fatt, kif sejjer nosserva, huwa min-natura tal-prattiki ta’ kummerċjalizzazzjoni nnifishom li jkun jinvolvu interazzjoni mad-data personali u ma hijiex ħaġa mhux tas-soltu li suġġett tad-data jiskambja d-data għal vantaġġ korrispondenti.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni Ewropea
3.
L-Artikolu 95 tal-GDPR, intitolat “Relazzjoni mad-Direttiva 2002/58/KE” huwa fformulat kif ġej:
“Dan ir-Regolament m’għandux jimponi obbligi addizzjonali fuq persuni fiżiċi u ġuridiċi dwar l-ipproċessar b’rabta mal-provvediment ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika disponibbli għall-pubbliku fin-netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjoni fl-Unjoni b’rabta ma’ kwistjonijiet li għalihom ikunu soġġetti għal obbligi speċifiċi bl-istess objettiv stabbilit fid-Direttiva 2002/58/KE.”
4.
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/58, intitolat “komunikazzjonijiet mhux mitluba”, jgħid kif ġej:
“1.   L-użu ta’ sistemi ta’ sejħiet awtomatizzati u ta’ komunikazzjoni, mingħajr l-intervent uman (magni ta’ sejħiet awtomatiċi), magni tal-facsimile (fax) jew posta elettronika għal finijiet ta’ kummerċjalizzazzjoni diretta jista’ jkun permess biss fir-rigward ta’ abbonati jew utenti li jkunu taw il-kunsens tagħhom minn qabel.
2.   Minkejja l-paragrafu 1, fejn persuna naturali jew legali tikseb mill-klijenti tagħha d-dettalji ta’ kuntatt elettroniċi għall-posta elettronika, fil-kuntest ta’ bejgħ ta’ prodott jew servizz, skont id-Direttiva 95/46/KE, [ (
4
)], l-istess persuna naturali jew legali tista’ tuża dawn id-dettalji ta’ kuntatt elettroniċi għall-kummerċjalizzazzjoni diretta tal-prodotti jew servizzi simili tagħha stess, dment li l-klijenti jingħataw b’mod ċar u distint l-opportunità li joġġezzjonaw, mingħajr ħlas u b’mod faċli, għal tali użu ta’ dettalji ta’ kuntatt elettroniku fil-ħin tal-ġbir tagħhom u fl-okkażjoni ta’ kull messaġġ fil-każ fejn il-klijent ma jkunx irrifjuta inizjalment tali użu.
[…]”
Id-dritt Rumen
5.
Id-dispożizzjonijiet tal-liġi Rumena li ġew invokati mill-qorti tar-rinviju huma l-Artikolu 1(2) u l-Artikoli 12 u 13 tal-Legea nr. 506/2004 privind prelucrarea datelor cu caracter personal și protecția vieții private în sectorul comunicaților electronice (il-Liġi Nru 506/2004 dwar l-ipproċessar tad-Data Personali u l-Protezzjoni tal-Privatezza fis-Settur tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi) u l-Artikolu 1(8) tal-Legea nr. 365/2002 privind comerțul electronic (il-Liġi Nru 365/2002 dwar il-Kummerċ Elettroniku). Din id-dispożizzjoni tal-aħħar tiddefinixxi l-kunċett ta’ “komunikazzjoni kummerċjali” bħala “kull għamla ta’ komunikazzjoni li għandha l-iskop li tippromwovi, direttament jew indirettament, merkanzija, servizzi, l-immaġini […] ta’ bejjiegħ jew ta’ membru ta’ professjoni regolata […]”
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
6.
Inteligo Media SA hija l-pubblikatur tal-pubblikazzjoni tal-aħbarijiet online avocatnet.ro, li tinforma lill-pubbliku ġenerali dwar il-bidliet leġiżlattivi li jseħħu kuljum fir-Rumanija.
7.
L-utenti tal-pubblikazzjoni online jistgħu jaraw, mingħajr ħlas u mingħajr azzjoni ulterjuri, numru (massimu) limitat ta’ artikli stabbiliti mill-pubblikazzjoni (sitt artikli fiż-żmien inkwistjoni).
8.
Fis-27 ta’ Lulju 2018, Inteligo Media introduċiet sistema ta’ abbonament bi ħlas imsejħa “Serviciu Premium” (iktar ’il quddiem is-“Servizz Premium”) għall-utenti li, meta jilħqu l-limitu ta’ wiri ta’ sitt artikli, jkunu jixtiequ jaċċedu għal artikli addizzjonali mill-pubblikazzjoni online.
9.
L-abbonament tas-Servizz Premium kien jeħtieġ li l-utent joħloq kont tal-utent bla ħlas fuq il-pjattaforma. Il-ħolqien ta’ kont kien jeħtieġ l-għoti tal-indirizz tal-posta elettronika tal-utent u l-aċċettazzjoni mill-utent tat-termini u tal-kundizzjonijiet tal-kuntratt għall-provvista tas-Servizz Premium minn Inteligo Media.
10.
Permezz tal-abbonament għas-Servizz Premium, l-utent jikseb id-dritt ta’ aċċess għal żewġ artikoli addizzjonali fix-xahar u li jirċievi newsletter ta’ kuljum, permezz ta’ posta elettronika, imsejħa “Aġġornament Personali” (sakemm l-utent ma jkunx għażel li ma jibbenefikax minn dan is-servizz), u, għal miżata u b’mod fakultattiv, aċċess għall-artikoli kollha tal-pubblikazzjoni u, permezz ta’ posta elettronika, sensiela ta’ newsletters ta’ kuljum iktar dettaljati msejħa “Sinteze Informative” (Sintesi Informattiva).
11.
L-Aġġornament Personali kien fih, essenzjalment, dettalji tal-aħbarijiet leġiżlattivi mill-jum ta’ qabel, b’hyperlink għall-artikoli rilevanti li dehru fil-pubblikazzjoni.
12.
Sabiex l-utenti jkunu jistgħu, meta jinkiseb l-indirizz tal-posta elettronika tagħhom, jagħżlu li ma jirċevux l-Aġġornament Personali, il-kliem “Nu vreau să primesc Personal Update, informarea transmisă zilnic gratuit pe e-mail de avocatnet.ro” (Ma rridx nirċievi Aġġornament Personali, in-newsletter permezz tal-posta elettronika ta’ kuljum bla ħlas minn avocatnet.ro) kien jidher ħdejn tickbox fil-formola tal-ħolqien tal-kont u kien jeħtieġ li tiġi mmarkata mill-utent. Bl-istess mod, meta jirċievu kwalunkwe newsletter permezz ta’ posta elettronika, l-utenti li ma jkunux iktar jixtiequ jirċievu l-Aġġornament Personali setgħu jagħżlu l-għażla “Dezabonare” (waqqaf l-abbonament).
13.
Għal utenti li ħolqu l-kont tagħhom fuq il-pjattaforma għal skop ieħor għajr dak li jissottoskrivu għas-Servizz Premium bla ħlas u li jaċċedu għal kontenut addizzjonali, il-kaxxa relatat mal-Aġġornament Personali ma kinitx ipprogrammata li tidher u l-Aġġornament Personali ma kienx jintbagħat lil dawn il-kategoriji ta’ utenti.
14.
Fis-26 ta’ Settembru 2019, l-Autoritatea Națională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal (l-Awtorità Nazzjonali ta’ Sorveljanza għall-Ipproċessar ta’ Data Personali, ir-Rumanija) (iktar ’il quddiem l-“ANSPDCP”) fasslet rapport dwar is-sejbiet tagħha u dwar is-sanzjoni amministrattiva li permezz tiegħu imponiet fuq Inteligo Media multa amministrattiva ta’ 42714 Leu Rumen (RON) (l-ekwivalenti ta’ EUR 9000). F’dan ir-rapport, instab li, minn Lulju 2018, Inteligo Media kienet ipproċessat id-data personali (indirizzi tal-posta elettronika, passwords, ismijiet tal-utent) ta’ 4357 utent (persuni fiżiċi) fuq bażi legali li ma kinitx xierqa għall-fini tal-ipproċessar inkwistjoni, jiġifieri t-trażmissjoni ta’ kuljum permezz ta’ posta elettronika tal-Aġġornament Personali, mingħajr ma ġie pprovat li hija kienet kisbet il-kunsens espliċitu tal-utenti kkonċernati għall-ipproċessar tad-data personali tagħhom għal dan il-għan. L-ANSPDCP ikkonkludiet li Inteligo Media kienet kisret l-Artikolu 5(1)(a) u (b), l-Artikolu 6(1)(a) u l-Artikolu 7 tal-GDPR.
15.
Inteligo Media ressqet ilment mat-Tribunalul București – Secția a II-a de Contencios Administrativ și Fiscal (il-Qorti Reġjonali ta’ Bukarest – it-Tieni Diviżjoni għal Kwistjonijiet Amministrattivi u Fiskali, ir-Rumanija) fejn talbet, prinċipalment, l-annullament tar-rapport tal-ANSPDCP u l-eżenzjoni tagħha mir-responsabbiltà għall-ksur amministrattiv.
16.
Is-sentenza mogħtija fil-5 ta’ Ġunju 2020 minn dik il-qorti, li ċaħdet l-ilment tal-appellanti, ġiet mibdula fl-appell mill-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest) u l-kawża ntbgħatet lura għal sentenza ġdida.
17.
Wara li reġgħet eżaminat il-kawża, it-Tribunalul București – Secția a II-a de Contencios Administrativ și Fiscal (il-Qorti Reġjonali ta’ Bukarest – it-Tieni Diviżjoni għall-Kwistjonijiet Amministrattivi u Fiskali), permezz ta’ sentenza ċivili tal-15 ta’ Diċembru 2021, laqgħet parzjalment l-ilment u naqqset il-multa imposta; madankollu, hija kkonfermat il-ksur tar-rekwiżit li jinkiseb kunsens espliċitu fir-rigward tal-ipproċessar tad-data permezz tal-Aġġornament Personali, f’konformità mal-GDPR.
18.
Kemm l-appellanti kif ukoll l-appellata appellaw minn din is-sentenza ċivili. Dawn l-appelli jinsabu pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, il-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest).
19.
Il-qorti tar-rinviju tqis li l-eżitu tat-tilwima fil-kawża prinċipali jiddependi fuq l-identifikazzjoni tal-bażi legali xierqa għall-ipproċessar ta’ data personali inkwistjoni fil-kawża prinċipali u fuq il-kondizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex dan l-ipproċessar ikun legali f’konformità mad-Direttiva 2002/58 u mal-GDPR.
20.
Skont dik il-qorti, jeħtieġ li jiġu ċċarati, l-ewwel nett, il-kundizzjonijiet li taħthom l-indirizz tal-posta elettronika ta’ utent jista’ jitqies bħala li nkiseb “fil-kuntest ta’ bejgħ ta’ prodott jew servizz” fis-sens tal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, it-tieni nett, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-kunċett ta’ “kummerċjalizzazzjoni diretta” fl-Artikolu 13 ta’ din id-direttiva u, it-tielet nett, jekk dan il-kunċett huwiex ekwivalenti għal dak ta’ “komunikazzjoni kummerċjali”, użat mil-leġiżlatur nazzjonali fit-traspożizzjoni tal-Artikolu 13 tal-istess direttiva.
21.
Sussegwentement, jekk, f’dan il-każ, l-indirizzi tal-posta elettronika tal-utenti ma nkisbux “fil-kuntest ta’ bejgħ ta’ prodott jew servizz” fis-sens tal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, ikun meħtieġ li jiġi ddeterminat jekk it-trażmissjoni permezz ta’ posta elettronika tal-Aġġornament Personali tagħtix lok għall-applikazzjoni tal-Artikolu 13(1) ta’ din id-direttiva, dwar il-kisba tal-kunsens minn qabel tal-utenti, u li jiġi kkonfermat liema dispożizzjonijiet jipprovdu sanzjoni għal ksur eventwali ta’ din id-dispożizzjoni.
22.
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tqis li huwa neċessarju li jiġu ċċarati l-obbligi imposti fuq l-ANSPDCP meta tapplika l-Artikolu 83(2) tal-GDPR, sa fejn dawn l-obbligi ma humiex ċari mill-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu.
23.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
F’sitwazzjoni fejn editur [pubblikatur] ta’ pubblikazzjoni tal-istampa online li tinforma lill-pubbliku ġenerali, mhux speċjalizzat fis-settur, dwar il-bidliet leġiżlattivi li jseħħu kuljum fir-Rumanija, jikseb l-indirizz tal-posta elettronika ta’ utent fil-mument li fih dan tal-aħħar joħloq, bla ħlas, kont bħala utent li jagħtih id-dritt: (i) ta’ aċċess, bla ħlas, għal numru addizzjonali ta’ artikli dwar il-pubblikazzjoni kkonċernata; (ii) li jirċievi, permezz tal-posta elettronika, informazzjoni ta’ kuljum inkluż sommarju tal-leġiżlazzjonijiet l-ġodda koperti f’artikli fi ħdan il-pubblikazzjoni u hyperlinks għal dawn l-artikoli [artikli] u (iii) ta’ aċċess, bi ħlas, għal artikli u analiżi addizzjonali u/jew iktar estensivi tal-pubblikazzjoni meta mqabbla mal-informazzjoni pprovduta ta’ kuljum bla ħlas:
(a)
tali indirizz tal-posta elettronika jinkiseb mill-editur tal-pubblikazzjoni tal-istampa online ‘fil-kuntest ta’ bejgħ ta’ prodott jew servizz’, fis-sens tal-Artikolu 13(2) tad-[Direttiva 2002/58]?
(b)
it-trażmissjoni mill-editur tal-pubblikazzjoni ta’ informazzjoni tat-tip deskritt fil-punt (ii) tirrappreżenta “marketing dirett [kummerċjalizzazzjoni diretta] tal-prodotti jew servizzi simili tagħha stess”, fis-sens tal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58?
(2)
Fil-każ li l-punt (a) u l-punt (b) tal-ewwel domanda jingħataw risposta fl-affermattiv, liema mill-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 6(1)(a) sa (f) [tal-GDPR], għandhom jiġu interpretati bħala applikabbli meta l-editur juża l-indirizz tal-posta elettronika tal-utent bil-għan li tintbagħat informazzjoni ta’ kuljum tat-tip deskritt fil-punt (ii) tal-ewwel domanda, f’konformità mar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58?
(3)
L-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2002/58 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tuża l-kunċett ta’ ‘komunikazzjoni kummerċjali’ previst fl-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-8 ta’ Ġunju 2000 dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà ta’ l-informazzjoni partikolarment il-kummerċ elettroniku fis-Suq Intern (Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku) [ (
5
)] flok il-kunċett ta’ “marketing dirett” previst fid-Direttiva 2002/58? Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv, informazzjoni tat-tip deskritt fil-punt (ii) tal-ewwel domanda tikkostitwixxi ‘komunikazzjoni kummerċjali’ fis-sens tal-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2000/31?
(4)
Fil-każ li l-punt (a) u l-punt (b) tal-ewwel domanda jingħataw risposta fin-negattiv:
(a)
it-trażmissjoni permezz tal-posta elettronika ta’ informazzjoni ta’ kuljum tat-tip deskritt fil-punt (ii) tal-ewwel domanda, tikkostitwixxi ‘użu ta’ […] posta elettronika għall-iskopijiet ta’ marketing dirett’ fis-sens tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2002/58? B’mod partikolari,
(b)
l-Artikolu 95 [tal-GDPR] flimkien mal-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2002/58, għandu jiġi interpretat fis-sens li n-nuqqas li jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet sabiex jinkiseb kunsens validu tal-utent fis-sens tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2002/58 għandu jiġi ssanzjonat skont l-Artikolu 83 tar-Regolament 2016/679 jew skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali tal-att ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/58, li min-naħa tiegħu fih sanzjonijiet speċifiċi applikabbli?
(5)
L-Artikolu 83(2) [tal-GDPR] għandu jiġi interpretat fis-sens li awtorità superviżorja li tieħu d-deċiżjoni jekk timponix multa amministrattiva, kif ukoll id-deċiżjoni dwar l-ammont tal-multa amministrattiva f’kull każ għandha l-obbligu li tanalizza u tispjega fl-att amministrattiv li jimponi s-sanzjoni l-impatt ta’ kull wieħed mill-kriterji stabbiliti fl-ittri (a) sa (k) ta’ dan l-artikolu fuq id-deċiżjoni li tiġi imposta multa amministrattiva, u rispettivament fuq id-deċiżjoni dwar l-ammont tal-multa amministrattiva imposta?”
24.
Il-partijiet fil-kawża prinċipali, ir-Rumanija u l-Kummissjoni ressqu osservazzjonijiet bil-miktub. Inteligo Media u l-Kummissjoni attendew is-seduta li nżammet fis-27 ta’ Novembru 2024.
Evalwazzjoni
L-ewwel u r-raba’ domanda
25.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha u tal-ewwel parti tar-raba’ domanda tagħha, li ser neżamina flimkien, il-qorti tar-rinviju tixtieq tivverifika, essenzjalment, jekk jistax jitqies li l-indirizz tal-posta elettronika ta’ utent miksub meta ħoloq kont online li jagħtih id-dritt (i) ta’ aċċess, bla ħlas, għal numru ta’ artikli mill-pubblikazzjoni kkonċernata; (ii) li jirċievi, permezz tal-posta elettronika, newsletter ta’ kuljum b’sommarju tal-leġiżlazzjonijiet ġodda koperti minn artikli li dehru fil-pubblikazzjoni u hyperlinks għal dawn l-artikli u (iii) ta’ aċċess, bi ħlas, għal artikli u analiżi addizzjonali u/jew iktar estensivi tal-pubblikazzjoni, inkisibx “b’rabta mal-bejgħ ta’ prodott jew ta’ servizz” u jekk it-trażmissjoni tan-newsletter ta’ kuljum deskritta fil-punt (ii) tikkostitwixxix “kummerċjalizzazzjoni diretta” għal “prodotti jew servizzi simili” fis-sens tal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58.
26.
L-Artikolu 13 ta’ din id-direttiva jirregola l-legalità ta’ komunikazzjonijiet mhux mitluba.
27.
F’dan ir-rigward, l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2002/58 jawtorizza l-użu ta’ sistemi ta’ sejħiet awtomatizzati mingħajr intervent uman (magni ta’ sejħiet awtomatiċi), magni tal-facsimile (fax) jew posta elettronika għal finijiet ta’ kummerċjalizzazzjoni diretta sakemm il-komunikazzjonijiet jiġu trażmessi lil utenti li jkunu taw il-kunsens tagħhom minn qabel, jiġifieri, dawk li “għażlu li jirċievu”.
28.
L-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, min-naħa l-oħra, joħloq eċċezzjoni li taħtha l-informazzjoni ta’ kuntatt elettroniku miksuba mingħand l-utenti f’konformità mal-GDPR u fil-kuntest tal-bejgħ ta’ prodott jew ta’ servizz tista’ tintuża għall-kummerċjalizzazzjoni diretta ta’ prodotti jew ta’ servizzi simili mingħajr kunsens minn qabel, sakemm l-utenti jingħataw l-opportunità li “jagħżlu li ma jirċevux” tali komunikazzjonijiet mal-ġbir tal-informazzjoni ta’ kuntatt tagħhom. Jekk l-utent jagħżel li ma jirċevix f’dan il-waqt, huwa għandu jingħata opportunità oħra li jagħżel li ma jirċevix kull meta jirċievi komunikazzjoni ta’ kummerċjalizzazzjoni diretta.
29.
Flimkien, dawn id-dispożizzjonijiet jirregolaw il-kundizzjonijiet li taħthom il-komunikazzjonijiet ta’ kummerċjalizzazzjoni huma permissibbli. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha ssib li komunikazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tikkostitwixxix kummerċjalizzazzjoni diretta, din ma tkun taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ l-ebda waħda mid-dispożizzjonijiet, u l-analiżi tal-Qorti tal-Ġustizzja tkun ristretta għall-kamp ta’ applikazzjoni tal-GDPR. Għalhekk, huwa meħtieġ, l-ewwel nett, li jiġi ddeterminat jekk komunikazzjoni bħall-Aġġornament Personali tikkostitwixxix kummerċjalizzazzjoni diretta.
30.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, sabiex jiġi ddeterminat jekk komunikazzjoni għandhiex l-għan ta’ kummerċjalizzazzjoni diretta, għandu jiġi vverifikat, l-ewwel nett, jekk din il-komunikazzjoni għandhiex għan kummerċjali u, it-tieni nett, jekk hijiex indirizzata direttament u individwalment lil konsumatur (
6
).
31.
Komunikazzjoni li tikkostitwixxi jew li hija relatata ma’ “xiri u bejgħ […] biex tiġġenera dħul jew profitt” (
7
) għandha għan kummerċjali. Il-kwistjoni ta’ jekk l-Aġġornament Personali jservix tali għan hija kkontestata mill-partijiet. Kif ġie argumentat mill-ANSPDCP u mill-Gvern Rumen, il-kontenut ta’ din in-newsletter kien purament editorjali (
8
) u għalhekk kien prekluż milli jiġi kklassifikat bħala kummerċjalizzazzjoni diretta. Inteligo Media u l-Kummissjoni, min-naħa l-oħra, jargumentaw li n-newsletter għandha skop kummerċjali sa fejn din tippromwovi artikli disponibbli fuq il-pjattaforma tal-pubblikatur.
32.
Jiena iktar persważ minn dan l-argument tal-aħħar. Huwa ċar li l-intenzjoni ta’ din l-posta elettronika ma hijiex li tipprovdi, mingħajr ħlas, rendikont ta’ bidliet leġiżlattivi fir-Rumanija li l-utent jista’ jaqra b’mod sħiħ mill-kumdità tal-inbox tiegħu stess. Minflok, billi jipprovdi hyperlinks għall-artikli fuq il-paġna web tal-pubblikazzjoni, l-Aġġornament Personali jipprovdi lill-utenti b’“teaser” ta’ artikli bl-intenzjoni li jħajjarhom jikkunsmaw iktar malajr it-tmien artikli li jistgħu jaqraw b’xejn kull xahar.
33.
Hawnhekk, huwa utli li ssir distinzjoni bejn “hard” u “metered” paywalls użati minn pubblikazzjonijiet tal-istampa online. Taħt hard paywall, utent irid iħallas għal abbonament qabel ma jaċċessa kwalunkwe kontenut ikun xi jkun. Filwaqt li dan jiżgura li l-pubblikaturi jiksbu profitt direttament kull meta utent jaċċessa xi artikolu, mill-perspettiva tal-pubblikaturi, dan joħloq ir-riskju li jiskoraġġixxi lill-klijenti potenzjali. Min-naħa l-oħra, “metered” paywall hija strateġija użata mill-pubblikaturi biex l-utenti jiġu eventwalment imħajjra jixtru abbonament sħiħ billi tippermettilhom jaċċedu, mingħajr ħlas, għal numru limitat ta’ artikli qabel ma jkunu meħtieġ il-ħlas (
9
).
34.
L-iskop kummerċjali tal-metered paywall ta’ Inteligo Media huwa evidenti meta wieħed iqis l-udjenza intenzjonata tal-Aġġornament Personali. Preżumibbilment, kull utent li jipprovdi l-informazzjoni ta’ kuntatt elettroniku tiegħu biex ikun jista’ jara iktar minn sitt artikli bla ħlas fix-xahar u li jirċievi newsletter permezz ta’ posta elettronika, għandu, minn tal-anqas, interess bażiku li jibqa’ aġġornat dwar bidliet leġiżlattivi fir-Rumanija. L-Aġġornament Personali jiżgura li kuljum, dawn l-utenti jkunu ppreżentati direttament b’diversi hyperlinks għal artikli fuq suġġett ta’ interess għalihom. Huwa probabbli li dawn l-utenti jiftħu tmienja mill-artikli fi ftit jiem jew ġimgħat, u ma jkollhomx għażla oħra ħlief li jħallsu għal abbonament sħiħ jekk ikunu jixtiequ jaqraw kwalunkwe artiklu addizzjonali matul il-bqija tax-xahar.
35.
Għalhekk, billi jħajjar lill-utenti biex jixtru abbonament sħiħ, l-Aġġornament Personali jsegwi l-iskop kummerċjali li jiġġenera dħul taħt il-mudell tal-metered paywall.
36.
Sabiex jikkostitwixxi kummerċjalizzazzjoni diretta, l-Aġġornament Personali għandu jkun indirizzat ukoll direttament u individwalment lil konsumatur (
10
). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din il-kundizzjoni hija ssodisfatta meta l-komunikazzjoni tintwera direttament fl-inbox tas-servizz tal-posta elettronika privata tal-utent ikkonċernat. Skont id-digriet tar-rinviju, dan huwa preċiżament kif l-Aġġornament Personali kien jintwera lill-utenti li pprovdew l-informazzjoni ta’ kuntatt elettroniku tagħhom lil Inteligo Media.
37.
Għalhekk, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, komunikazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi kummerċjalizzazzjoni diretta.
38.
Sussegwentement, jeħtieġ li neżaminaw jekk l-indirizzi tal-posta elettronika inkwistjoni jinkisbux “fil-kuntest tal-bejgħ ta’ prodott jew servizz” fis-sens tal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58. Jekk dan ikun il-każ, il-kunsens minn qabel ma jkunx meħtieġ.
39.
Id-Direttiva 2002/58 innifisha ma tipprovdix wisq gwida dwar it-tifsira preċiża ta’ din il-frażi. Tali terminu, li ma jagħmel ebda riferiment espliċitu għal-liġi tal-Istati Membri għall-finijiet tad-determinazzjoni tat-tifsira u tal-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, għandu normalment jingħata interpretazzjoni awtonoma u uniformi fl-Unjoni kollha (
11
).
40.
Skont definizzjoni aċċettata b’mod komuni, “bejgħ” huwa ftehim li neċessarjament jinvolvi ħlas inkambju għal prodott jew servizz (
12
).
41.
Peress li inkwistjoni hemm servizz, tista’, barra minn hekk, tfittex gwida fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 2000/31 u dwar id-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat.
42.
Fil-kuntest tad-Direttiva 2000/31, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-remunerazzjoni għal servizz ma titħallasx neċessarjament minn dawk li għalihom dan is-servizz jiġi pprovdut (
13
), Il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat li dan huwa l-każ fejn it-twettiq ta’ servizz bla ħlas huwa pprovdut minn fornitur ta’ servizz għall-finijiet ta’ reklamar, peress li l-ispiża ta’ din l-attività hija inkorporata fil-prezz tal-prodotti jew tas-servizzi rreklamati (
14
).
43.
Dan huwa preċiżament ix-xenarju inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Kif spjegat iktar ’il fuq, l-intenzjoni tas-servizz ipprovdut “bla ħlas” minn Inteligo Media (il-provvista tal-Aġġornament Personali u aċċess għal artikli addizzjonali) kienet il-promozzjoni tax-xiri tal-pjan ta’ abbonament sħiħ, u għalhekk dan is-servizz kellu għan ta’ reklamar. Bħal fis-sentenza McFadden, l-ispiża għall-provvista ta’ tali servizz hija inkorporata fil-prezz tas-servizz prinċipali, li huwa, f’dan il-każ, l-abbonament sħiħ. Din il-forma indiretta ta’ remunerazzjoni tissodisfa r-rekwiżit ta’ ħlas skont id-definizzjoni ta’ “bejgħ” mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja.
44.
Barra minn hekk, ukoll fil-kuntest tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikoli 56 u 57 TFUE, ma huwiex rilevanti min huwa dak li jħallas lill-fornitur għas-servizz (
15
). Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-Artikolu 57 TFUE ma jeħtieġx li s-servizz ipprovdut jitħallas minn dawk li jibbenefikaw minnu (
16
).
45.
Barra minn hekk, għandu jitfakkar li fl-era diġitali moderna, id-data nnifisha hija trattata bħala komodità (
17
). Għalhekk, jista’ jiġi kkonċepit li sabiex jitqies li data nġabret “fil-kuntest ta’ bejgħ”, huwa biżżejjed li, minflok korrispettiv finanzjarju, utent jipprovdi d-data personali tiegħu inkambju għal prodott jew servizz ta’ valur għalihom.
46.
Bħala konklużjoni, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda u għall-ewwel parti tar-raba’ domanda tkun li l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-indirizz elettroniku ta’ utent miksub meta ħoloq kont online li jagħtih id-dritt (i) ta’ aċċess, bla ħlas, għal numru ta’ artikli mill-pubblikazzjoni kkonċernata, (ii) li jirċievi, permezz tal-posta elettronika, newsletter ta’ kuljum b’sommarju tal-leġiżlazzjonijiet ġodda koperti minn artikli li dehru fil-pubblikazzjoni u hyperlinks għal dawn l-artikli u (iii) ta’ aċċess, bi ħlas, għal artikli u analiżi addizzjonali u/jew iktar estensivi tal-pubblikazzjoni, inkisibx “b’rabta mal-bejgħ ta’ prodott jew ta’ servizz”. It-trażmissjoni tan-newsletter ta’ kuljum deskritta fil-punt (ii) tikkostitwixxix “kummerċjalizzazzjoni diretta” għal “prodotti jew servizzi simili”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
47.
Fid-dawl tat-tweġiba proposta għall-ewwel domanda u għall-ewwel parti tar-raba’ domanda, ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta għat-tieni parti tar-raba’ domanda.
It-tieni domanda
48.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tfittex li tivverifika liema mill-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 6(1)(a) sa (f) tal-GDPR hija applikabbli meta l-kontrollur tad-data juża l-indirizz tal-posta elettronika ta’ utent biex jibgħat newsletter ta’ kuljum bħall-Aġġornament Personali f’konformità mal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58.
49.
L-Artikolu 95 tal-GDPR jispeċifika li dan ir-Regolament ma għandux jimponi obbligi addizzjonali fuq persuni fiżiċi jew ġuridiċi fir-rigward tal-ipproċessar b’rabta mal-provvista ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika disponibbli pubblikament f’networks ta’ komunikazzjoni pubblika fl-Unjoni fir-rigward ta’ kwistjonijiet li għalihom huma soġġetti għal obbligi speċifiċi bl-istess objettiv stabbilit fid-Direttiva 2002/58. Għalhekk ir-relazzjoni bejn din id-direttiva u l-GDPR hija rregolata mill-prinċipju lex specialis derogat legi generali: kull meta jkun hemm dispożizzjoni speċifika fid-Direttiva 2002/58 li tinvolvi obbligi bl-istess objettiv bħad-dispożizzjonijiet korrispondenti fil-GDPR, hija d-dispożizzjoni tad-Direttiva 2002/58 li għandha tiġi applikata.
50.
Fl-opinjoni tiegħi, fir-rigward tal-kummerċjalizzazzjoni awtomatizzata u diretta fil-kuntest ta’ bejgħ ta’ prodott jew servizzi, l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58 jirregola b’mod komprensiv kemm il-kondizzjonijiet u l-finijiet tal-ipproċessar kif ukoll id-drittijiet tas-suġġett tad-data u jimponi “obbligi speċifiċi” fuq il-kontrollur, fis-sens tal-Artikolu 95 tal-GDPR. B’mod partikolari, inqis li l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58 jittratta b’mod komprensiv il-kwistjoni tal-kunsens. B’mod partikolari, dan jista’ jiġi dedott mill-fatt li din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi eċċezzjoni għall-Artikolu 13(1) ta’ din id-direttiva, li jirrikjedi kunsens minn qabel.
51.
B’konsegwenza ta’ dan, il-legalità tal-ipproċessar tista’ tiġi stabbilita fuq il-bażi tal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58. L-użu tal-GDPR, b’mod partikolari tal-Artikolu 6(1)(a) sa (f) tiegħu, la huwa possibbli u lanqas ma huwa meħtieġ.
52.
Għaldaqstant, ir-risposta li qiegħed nipproponi għat-tieni domanda hija li l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, moqri flimkien mal-Artikolu 95 tal-GDPR, għandu jiġi interpretat fis-sens li, fejn il-kontrollur juża indirizz tal-posta elettronika ta’ utent sabiex jibgħat newsletter ta’ kuljum, f’konformità mal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, u meta jkun instab li l-ipproċessar ta’ data personali huwa legali abbażi ta’ din id-dispożizzjoni, l-Artikolu 6 tal-GDPR ma huwiex applikabbli.
It-tielet domanda
53.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 13(1) u (2) tad-Direttiva 2002/58 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li, fit-traspożizzjoni ta’ din id-Direttiva, tissostitwixxi t-terminu “kummerċjalizzazzjoni diretta” bit-terminu “komunikazzjoni kummerċjali”, kif iddefinit fl-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2000/31.
54.
L-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2000/31 jiddefinixxi l-kunċett ta’ “komunikazzjoni kummerċjali” bħala kull għamla ta’ komunikazzjoni li għandha l-iskop li tippromwovi, direttament jew indirettament, merkanzija, servizzi jew l-immaġini ta’ kumpanija, organizzazzjoni jew persuna li ssegwi attività kummerċjali, industrijali jew ta’ l-artiġjanat jew li teżerċita professjoni regolata.
55.
Skont din id-dispożizzjoni, l-informazzjoni li tippermetti aċċess dirett għall-attività tal-kumpanija, tal-organizzazzjoni jew tal-persuna, b’mod partikolari isem ta’ dominju jew indirizz tal-posta elettronika, ma hijiex, fiha nnifisha, komunikazzjoni kummerċjali, u lanqas ma huma komunikazzjoni kummerċjali dawk il-komunikazzjonijiet relatata mal-merkanzija, mas-servizzi, jew mal-immaġni tal-kumpanija, tal-organizzazzjoni jew tal-persuna kkompilati b’mod indipendenti, partikolarment meta dawn jiġu pprovduti mingħajr ebda korrispettiv finanzjarju.
56.
Madankollu, kif ġie spjegat iktar ’il fuq, komunikazzjoni li tikkostitwixxi “kummerċjalizzazzjoni diretta” fis-sens tad-Direttiva 2002/58 għandu jkollha għan kummerċjali u għandha tkun indirizzata direttament u individwalment lil konsumatur. Taħt dan il-qafas, il-komunikazzjoni kummerċjali għandha ambitu usa’ li jinkludi l-kunċett ta’ kummerċjalizzazzjoni diretta; għalhekk kull kummerċjalizzazzjoni diretta tikkostitwixxi komunikazzjoni kummerċjali, iżda mhux kull komunikazzjoni kummerċjali tikkostitwixxi kummerċjalizzazzjoni diretta.
57.
Konsegwentement, inqis li t-tielet domanda hija ipotetika f’dak li jirrigwarda t-tilwima fil-kawża prinċipali u, għalhekk hija, fil-kuntest ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, inammissibbli. Ma hijiex meħtieġa sabiex tinstab soluzzjoni għat-tilwima fil-kawża prinċipali. Il-qorti tar-rinviju tista’ ssolvi l-kawża mressqa quddiemha mingħajr ma jkun meħtieġ li tingħata risposta għat-tielet domanda. Fil-fatt, fil-kuntest ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, ma hijiex il-qorti nazzjonali li għandha tiddetermina, in abstracto, jekk Stat Membru ttrasponiex b’mod korrett il-liġi sekondarja. Din hija kwistjoni li aħjar titħalla għal proċeduri ta’ ksur.
Il-ħames domanda
58.
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk, meta awtorità superviżorja timponi sanzjoni amministrattiva, hijiex meħtieġa tanalizza u tispjega fl-att amministrattiv inkwistjoni l-impatt ta’ kull wieħed mill-kriterji previsti fl-Artikolu 83(2)(a) sa (k) tal-GDPR.
59.
Peress li din id-domanda tirreferi għall-eventwalità li l-GDPR huwa applikabbli għall-kawża preżenti, u peress li l-analiżi tiegħi twassalni għall-konklużjoni li l-kawża preżenti taqa’ taħt l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58 biss, ma hemmx bżonn li tingħata risposta għad-domanda.
60.
L-osservazzjonijiet li ġejjin għalhekk isiru biss fil-każ fejn il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha tikkonstata li l-GDPR huwa applikabbli.
61.
Skont it-termini tal-Artikolu 83(2) tal-GDPR, meta tittieħed deċiżjoni dwar jekk għandhiex tiġi imposta multa amministrattiva u meta tittieħed deċiżjoni dwar l-ammont tal-multa amministrattiva f’kull każ individwali, għandha tingħata attenzjoni dovuta lil-lista prevista sussegwentement f’din id-dispożizzjoni (
18
).
62.
Filwaqt li l-Artikolu 83(2) tal-GDPR fl-ewwel lok jiddeskrivi l-obbligi tal-awtoritajiet kompetenti (u mhux id-drittijiet tas-suġġetti tad-data), l-Artikolu 83(8) tal-GDPR jispeċifika li l-eżerċizzju mill-awtorità superviżorja tas-setgħat tagħha taħt dan l-artikolu għandu jkun suġġett għal salvagwardji proċedurali adatti f’konformità mal-liġi tal-Unjoni u tal-Istat Membru, inkluż rimedju ġudizzjarju effettiv u l-proċess ġust (
19
).
63.
Barra minn hekk, l-Artikolu 83(2) tal-GDPR għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li skontu d-dritt għal amministrazzjoni tajba jinvolvi l-obbligu li l-amministrazzjoni tiġġustifika d-deċiżjonijiet tagħha. Dan l-obbligu tal-amministrazzjoni li tipprovdi motivazzjoni għad-deċiżjoni li tkun speċifika u konkreta biżżejjed biex tippermetti li l-persuna kkonċernata tifhem ir-raġunijiet tal-miżura individwali li taffettwaha b’mod negattiv huwa korollarju tal-prinċipju tar-rispett għad-drittijiet tad-difiża, li huwa prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni (
20
).
64.
Bħala konklużjoni, sakemm individwu jkun f’pożizzjoni li jifhem ir-raġunijiet tal-miżura individwali li taffettwah b’mod negattiv, dan il-prinċipju jkun irrispettat, mingħajr ma jkun meħtieġ li ssir analiżi fid-dettall fir-rigward ta’ kull wieħed mill-kriterji elenkati fl-Artikolu 83(2) tal-GDPR.
Konklużjoni
65.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi magħmula mill-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest) kif ġej:
(1)
L-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika)
għandu jiġi interpretat fis-sens li l-indirizz tal-posta elettronika ta’ utent miksub meta ħoloq kont online li jagħtih id-dritt (i) ta’ aċċess, bla ħlas, għal numru ta’ artikli mill-pubblikazzjoni kkonċernata, (ii) li jirċievi, permezz tal-posta elettronika, newsletter ta’ kuljum b’sommarju tal-leġiżlazzjonijiet ġodda koperti minn artikli li dehru fil-pubblikazzjoni u hyperlinks għal dawn l-artikli u (iii) ta’ aċċess, bi ħlas, għal artikli u analiżi addizzjonali u/jew iktar estensivi tal-pubblikazzjoni, inkisibx “b’rabta mal-bejgħ ta’ prodott jew ta’ servizz”. It-trażmissjoni tan-newsletter ta’ kuljum deskritta fil-punt (ii) tikkostitwixxix “kummerċjalizzazzjoni diretta” għal “prodotti jew servizzi simili”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
(2)
L-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, moqri flimkien mal-Artikolu 95 tar-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data)
għandu jiġi interpretat fis-sens li fejn il-kontrollur juża indirizz tal-posta elettronika ta’ utent sabiex jibgħat newsletter ta’ kuljum, f’konformità mal-Artikolu 13(2) tad-Direttiva 2002/58, u meta jkun instab li l-ipproċessar ta’ data personali huwa legali abbażi ta’ din id-dispożizzjoni, l-Artikolu 6 tar-Regolament 2016/679 ma huwiex applikabbli.
(
1
)	Lingwa oriġinali: L-Ingliż.
(
2
)	Id-Direttiva 2002/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 514), kif emendata bid-Direttiva 2009/136/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2009 li temenda d-Direttiva 2002/22/KE (ĠU 2009, L 337, p. 11 u rettifika fil-ĠU 2013, L 241, p. 9) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2002/58”).
(
3
)	Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (ĠU 2016, L 119, p. 1 u rettifika fil-ĠU 2018, L 127, p. 2) (iktar ’il-quddiem ir-“GDPR”).
(
4
)	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Ottubru 1995 dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward ta’ l-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ dik id-data (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 15, p. 355).
(
5
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399.
(
6
)	Ara s-sentenza tal-25 ta’ Novembru 2021, StWL Städtische Werke Lauf a. d. Pegnitz (C‑102/20, EU:C:2021:954, punt 47).
(
7
)	Oxford English Dictionary, ‘commerce’, disponibbli fuq https://www.oed.com/dictionary/editorial_adj?tab=meaning_and_use#5741224.
(
8
)	It-terminu “editorjal” jagħmel riferiment għal “dawk il-kontenuti ta’ gazzetta, rivista, eċċ., li huma miktuba jew editjati mill-edituri tagħha, b’differenza mir-reklami” [traduzzjoni libera]. Oxford English Dictionary, disponibbli fuq https://www.oed.com/dictionary/commerce_n?tab=meaning_and_use#8735085.
(
9
)	Ara Papadopoulos, P., Snyder, P. Athanasakis, D., u Livshits, B., keeping out the Masses: Understanding the Popularity and Implications of Internet Paywalls, f’‘WWW ’20: Proceedings of The Web Conference 2020’, Association for Computing Machinery’, New York, NY, l-Istati Uniti, p. 1433 sa 1444. https://doi.org/10.1145/3366423.3380217
(
10
)	Ara s-sentenza tal-25 ta’ Novembru 2021, StWL Städtische Werke Lauf a. d. Pegnitz (C-102/20, EU:C:2021:954, punt 47).
(
11
)	Ara s-sentenza tat-22 ta’ Ġunju 2021, Latvijas Republikas Saeima (Punti ta’ penalità) (C‑439/19, EU:C:2021:504, punt 81 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Ara, fir-rigward tas-sitwazzjoni li fiha jiġu trasferiti drittijiet ta’ sjieda fuq proprjetà tanġibbli jew intanġibbli, is-sentenzi tat-3 ta’ Lulju 2012, UsedSoft (C‑128/11, EU:C:2012:407, punt 42), u tas-16 ta’ Settembru 2021, The Software Incubator (C‑410/19, EU:C:2021:42, punt 40).
(
13
)	Ara s-sentenza tal-15 ta’ Settembru 2016, MC Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, punti 41 u 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
14
)	Ara s-sentenza tal-15 ta’ Settembru 2016, MC Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, punt 42).
(
15
)	Ara, bħala eżempju, Müller-graff, P.-Chr., fi Streinz, R. (ed.), EUV/AEUV KOMMENTAR, C.H. Beck, Munich, it-tielet edizzjoni, 2018, art. 56 AEUV, punt 21.
(
16
)	Ara s-sentenza tat-23 ta’ Frar 2016, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (C‑179/14, EU:C:2016:108, punt 155 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
17
)	Għal diskussjoni interessanti dwar it-trasformazzjoni tad-data f’assi diġitali, ara Noto La Diea, G. in Bakhoum, M., Conde Gallego, B., Mackenrodt, M., u Gintarė Surblytė-Namavičienė, G. (ED.), Personal Data in Competition, Consumer Protection and Intellectual Property Law: Towards a Holistic Approach?, Berlin, 2018, p. 452. F’dan ir-rigward, il-ġurnal The Economist iddikjara li l-iktar riżorsa ta’ valur fid-dinja “ma għadux iż-żejt, iżda d-data” [traduzzjoni libera], ara Regulating the Internet Giants The World’s Most Valuable Resource Is No Longer Oil, but Data, The Economist (6 ta’ Mejju, 2017), http://www.economist.com/news/leaders/21721656-data-economy-demands-new-approach-antitrust-rules-worlds-most-valuable-resource.
(
18
)	Din id-dispożizzjoni hija riflessa fil-premessa 150 tal-GDPR, li tiddikjara li multi amministrattivi għandhom jiġu determinati mill-awtorità superviżorja kompetenti f’kull każ individwali, b’kont meħud taċ-ċirkostanzi rilevanti kollha tas-sitwazzjoni speċifika, b’kont debitu meħud b’mod partikolari tan-natura, tal-gravità u tat-tul tal-ksur u l-konsegwenzi tiegħu u l-miżuri meħuda biex tiġi żgurata l-konformità mal-obbligi taħt il-GDPR u għall-prevenzjoni jew il-mitigazzjon tal-konsegwenzi tal-ksur.
(
19
)	Din id-dispożizzjoni hija riflessa fil-premessa 148 tal-GDPR li kliema huwa kważi identiku. Huwa interessanti li l-premessa tirreferi għall-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u mhux għal-liġi tal-Istati Membri.
(
20
)	Ara s-sentenza tat-8 ta’ Mejju 2019, PI (C‑230/18, EU:C:2019:383, punt 57).