62021CJ0234_RES
Zaak C‑234/21
Actieve Verdediging der Wapenliefhebbers VZW e.a.
tegen
Ministerraad
[verzoek van het Grondwettelijk Hof (België) om een prejudiciële beslissing]
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 5 maart 2024
„Prejudiciële verwijzing – Harmonisatie van de wetgevingen – Richtlijn 91/477/EEG – Controle op de verwerving en het voorhanden hebben van vuurwapens – Vuurwapens die verboden of aan een vergunning onderworpen zijn – Semiautomatische vuurwapens – Richtlijn 91/477, zoals gewijzigd bij richtlijn (EU) 2017/853 – Artikel 7, lid 4 bis – Bevoegdheid voor de lidstaten om vergunningen te bevestigen, te vernieuwen of te verlengen – Vermeende onmogelijkheid om deze bevoegdheid uit te oefenen met betrekking tot semiautomatische vuurwapens die zijn omgebouwd om er losse patronen mee af te vuren of tot wapens voor saluutschoten of akoestische signalen – Geldigheid – Artikel 17, lid 1, en de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Vertrouwensbeginsel”
Harmonisatie van de wetgevingen – Verwerving en voorhanden hebben van wapens – Richtlijn 91/477 – Bevoegdheid voor de lidstaten om vergunningen te bevestigen, te vernieuwen of te verlengen – Werkingssfeer – Overgangsregeling – Vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 rechtmatig verworven en geregistreerde semiautomatische vuurwapens die zijn omgebouwd om er losse patronen mee af te vuren en niet-omgebouwde semiautomatische vuurwapens – Daaronder begrepen – Geldigheid in het licht van het recht op eigendom en de beginselen van gelijkheid voor de wet, non-discriminatie en bescherming van het gewettigd vertrouwen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 17, lid 1, 20 en 21; richtlijn 91/477 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2017/853, art. 7, lid 4 bis)
(zie punten 42‑54, 57‑68 en dictum)
Samenvatting
Naar aanleiding van een prejudiciële vraag van het Grondwettelijk Hof (België) bevestigt de Grote kamer van het Hof de geldigheid van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens (
1
), zoals gewijzigd bij richtlijn 2017/853, in het licht van het eigendomsrecht (
2
) en de beginselen van gelijkheid voor de wet (
3
), non-discriminatie (
4
) en bescherming van het gewettigd vertrouwen. Volgens het Hof mogen de lidstaten op grond van deze bepaling, anders dan wordt aangenomen door de verwijzende rechter, gebruikmaken van de mogelijkheid om te voorzien in een overgangsregeling die geldt voor alle semiautomatische vuurwapens die rechtmatig zijn verworven en geregistreerd voordat richtlijn 2017/853 op 13 juni 2017 in werking is getreden, ongeacht of het gaat om semiautomatische vuurwapens waarmee kogels kunnen worden afgevuurd (
5
) dan wel om semiautomatische vuurwapens die zijn omgebouwd om er losse patronen, irriterende stoffen, andere werkzame stoffen of pyrotechnische patronen mee af te vuren of tot wapens voor saluutschoten of akoestische signalen (hierna: „omgebouwde semiautomatische vuurwapens”) (
6
).
Actieve Verdediging der Wapenliefhebbers VZW, NG en WL hadden bij het Grondwettelijk Hof een beroep tot vernietiging ingesteld van een bepaling van een Belgische wet die niet voorziet in de mogelijkheid om bij wijze van overgangsmaatregel vóór 13 juni 2017 verworven omgebouwde semiautomatische vuurwapens te blijven bezitten, terwijl die mogelijkheid wel bestaat voor semiautomatische vuurwapens waarmee kogels kunnen worden afgevuurd (
7
). Het Grondwettelijk Hof was van oordeel dat artikel 153, 5o, van de wet van 5 mei 2019, gelezen in samenhang met artikel 163 van deze wet, een ongelijke behandeling invoert van enerzijds personen die vóór 13 juni 2017 rechtmatig een semiautomatisch wapen waarmee kogels kunnen worden afgevuurd, hadden verworven en geregistreerd, en anderzijds personen die vóór die datum rechtmatig waren overgegaan tot verwerving en registratie van een semiautomatisch vuurwapen dat was omgebouwd om er enkel losse patronen mee af te vuren, aangezien er alleen voor de eerstgenoemde personen een overgangsregeling geldt op grond waarvan zij hun thans verboden semiautomatische vuurwapen onder bepaalde voorwaarden mogen blijven bezitten. Volgens de verwijzende rechter vloeit die ongelijke behandeling voort uit artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477. Deze bepaling maakt het zijns inziens namelijk niet mogelijk dat een lidstaat die overgangsregeling uitbreidt tot omgebouwde semiautomatische wapens. Derhalve heeft hij besloten het Hof om een prejudiciële beslissing te verzoeken over de geldigheid van dit artikel.
Beoordeling door het Hof
Om te beginnen onderzoekt het Hof de juistheid van de aanname waarop de voorgelegde vraag berust en volgens welke de lidstaten op grond van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 alleen kunnen voorzien in een overgangsregeling voor semiautomatische vuurwapens van de categorieën A.6 tot en met A.8, waarmee kogels kunnen worden afgevuurd, en niet voor omgebouwde semiautomatische vuurwapens van categorie A.9.
In de eerste plaats stelt het Hof vast dat uit de bewoordingen van deze bepaling volgt dat de aan de lidstaten geboden mogelijkheid om vergunningen te bevestigen, te vernieuwen of te verlengen slechts bestaat ten aanzien van semiautomatische vuurwapens van de categorieën A.6 tot en met A.8 die vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 waren ingedeeld in categorie B „Vergunningsplichtige vuurwapens” (
8
) en die rechtmatig waren verworven en geregistreerd vóór 13 juni 2017 (
9
), alsmede dat er tevens moet zijn voldaan aan de andere voorwaarden van richtlijn 91/477.
Wat in de tweede plaats de context van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 betreft, onderzoekt het Hof ten eerste of vóór 13 juni 2017 rechtmatig verkregen en geregistreerde omgebouwde semiautomatische vuurwapens van categorie A.9 in categorie B waren ingedeeld. Het wijst erop dat die wapens ondanks het feit dat zij zijn omgebouwd voldoen aan de in richtlijn 91/477 genoemde criteria ter bepaling van het begrip „vuurwapen” (
10
). Bovendien is, zoals in overweging 20 van richtlijn 2017/853 wordt aangegeven (
11
), het risico groot dat dergelijke semiautomatische wapens die zijn omgebouwd om er losse patronen mee af te vuren weer net zo gevaarlijk worden als voorheen als zij opnieuw worden omgebouwd om door explosieve voorstuwing een lading, een kogel of een projectiel uit te stoten.
Zo merkt het Hof met betrekking tot omgebouwde semiautomatische vuurwapens op dat de Uniewetgever deze niet expliciet heeft uitgesloten van de definitie van vuurwapen. Voorts kan de verduidelijking in richtlijn 2017/853 dat het essentieel is om het probleem van dergelijke wapens aan te pakken door deze binnen de werkingssfeer van richtlijn 91/477 te brengen (
12
), niet aldus worden opgevat dat omgebouwde semiautomatische vuurwapens pas sinds de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 binnen de werkingssfeer van richtlijn 91/477 vallen. Deze verduidelijking is veeleer bedoeld om te bevestigen dat die wapens binnen de werkingssfeer van richtlijn 91/477, zoals gewijzigd bij richtlijn 2017/853, vallen. Bijgevolg moeten vóór 13 juni 2017 rechtmatig verkregen en geregistreerde semiautomatische vuurwapens van categorie A.9 worden geacht al van vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 te zijn ingedeeld in categorie B van richtlijn 91/477.
Ten tweede gaat het Hof na of omgebouwde vuurwapens kunnen vallen onder zowel categorie A.9 als een van de categorieën A.6 tot en met A.8. Volgens de bewoordingen van categorie A.9 bevat deze categorie „alle vuurwapens in deze categorie” die zijn omgebouwd. Een vuurwapen kan dan ook alleen onder deze categorie vallen indien het niet alleen is omgebouwd om er losse patronen, irriterende stoffen, andere werkzame stoffen of pyrotechnische patronen mee af te vuren of tot wapens voor saluutschoten of akoestische signalen, maar het ook voldoet aan de criteria die worden vermeld in de punten 2, 3, 6, 7 of 8 van „Categorie A – Verboden vuurwapens” (
13
). Die bewoordingen wijzen er dus op dat de omstandigheid dat een wapen is omgebouwd en als gevolg daarvan onder categorie A.9 valt, er niet toe leidt dat het niet langer wordt ingedeeld in de categorie A.2, A.3, A.6, A.7 of A.8. Wapens die onder categorie A.9 vallen voldoen namelijk aan de criteria ter bepaling van het begrip „vuurwapen”; daarnaast is het zo dat er in categorie A.2, A.3, A.6, A.7 of A.8 geen onderscheid wordt gemaakt naargelang de daaronder vallende vuurwapens al dan niet zijn omgebouwd.
Wat in de derde plaats de doelstellingen van de richtlijnen 91/477 en 2017/853 betreft, stelt het Hof ten eerste vast dat de toevoeging van categorie A.9 tijdens de wetgevingsprocedure die tot de vaststelling van richtlijn 2017/853 heeft geleid, tot doel had om te duidelijk te maken dat omgebouwde vuurwapens binnen de werkingssfeer van richtlijn 91/477 vallen. Daarentegen wijst niets erop dat de Uniewetgever met deze toevoeging omgebouwde vuurwapens heeft willen onttrekken aan categorie A.2, A.3, A.6, A.7 of A.8 of aan de werkingssfeer van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477.
Ten tweede komt het Hof, aangezien richtlijn 2017/853 de grondrechten eerbiedigt en de beginselen in acht neemt die met name in het Handvest zijn erkend (
14
), tot de vaststelling dat artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 beoogt te waarborgen dat verworven rechten en in het bijzonder het recht op eigendom (
15
) worden geëerbiedigd. Dit artikel laat de lidstaten in wezen de mogelijkheid om vergunningen die reeds waren verleend voor onder de categorieën A.6 tot en met A.8 vallende semiautomatische vuurwapens die vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 in categorie B waren ingedeeld en vóór 13 juni 2017 rechtmatig waren verworven en geregistreerd, in stand te houden. Bijgevolg kan richtlijn 91/477 niet aldus worden opgevat dat daarin is bepaald dat houders van dergelijke wapens verplicht moeten worden onteigend. Gelet op de doelstelling om de verworven rechten op eigendom in acht te nemen, kan artikel 7, lid 4 bis, dat een uitzondering bevat op het beginsel dat het voorhanden hebben van vuurwapens van de categorieën A.6 tot en met A.8 verboden is, dus niet aldus worden uitgelegd dat dergelijke wapens niet binnen de werkingssfeer ervan vallen wanneer zij ook voldoen aan de aanvullende criteria van categorie A.9.
Ten derde herinnert het Hof eraan dat richtlijn 91/477 tot doel heeft om het wederzijdse vertrouwen tussen de lidstaten op het gebied van de bescherming van de veiligheid van personen te versterken en de openbare veiligheid van de burgers van de Unie te verzekeren. Geen van deze doelstellingen verzet zich ertegen dat houders van vuurwapens die zowel onder een van de categorieën A.6 tot en met A.8 als onder categorie A.9 vallen, kunnen profiteren van de overgangsregeling van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477.
Met die uitlegging kan immers de doelstelling die erin bestaat om de werking van de interne markt te vergemakkelijken worden bereikt. Wat voorts de doelstelling betreft om de openbare veiligheid van de burgers van de Unie te verzekeren, is het om te beginnen zo dat vuurwapens die voldoen aan de criteria van categorie A.9 een minder direct gevaar vormen dan vuurwapens die uitsluitend onder de categorieën A.6 tot en met A.8 vallen. Vervolgens blijkt uit de bewoordingen van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 dat de in deze bepaling geboden mogelijkheid slechts geldt voor vuurwapens die vóór 13 juni 2017 rechtmatig zijn verworven en geregistreerd. Dit houdt met name in dat de in dit verband in richtlijn 91/477, in de versie die gold vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853, gestelde eisen, waaronder ook die inzake veiligheid, zijn nageleefd. Ten slotte impliceren deze bewoordingen dat er op het tijdstip waarop een lidstaat op grond van die bepaling een vergunning voor een semiautomatisch vuurwapen van de categorieën A.6 tot en met A.8 wil bevestigen, vernieuwen of verlengen, moet zijn voldaan aan de andere voorwaarden, waaronder ook aan die inzake veiligheid, die zijn vastgelegd in richtlijn 91/477.
Het Hof concludeert daaruit dat de doelstelling om de openbare veiligheid van de burgers van de Unie te verzekeren niet in het gedrang kan komen door het feit dat houders van vuurwapens die zowel onder een van de categorieën A.6 tot en met A.8 als onder categorie A.9 vallen, op grond van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 kunnen profiteren van het behoud van vergunningen die reeds waren verleend voor wapens van de categorieën A.6 tot en met A.8.
In de vierde plaats is het Hof van oordeel dat die uitlegging van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477, die in overeenstemming is met de bewoordingen en de context van dit artikel en met de opzet en de doelstellingen van de regeling waarvan het deel uitmaakt, ook niet tot gevolg heeft dat deze bepaling of de bij richtlijn 2017/853 gedane toevoeging van categorie A.9 elk nuttig effect verliest.
De gegeven uitlegging waarborgt juist het nuttig effect van artikel 7, lid 4 bis, daar er met die bepaling wordt beoogd om verworven rechten en in het bijzonder het recht op eigendom te eerbiedigen. Daarnaast doet die uitlegging geenszins af aan het doel dat de Uniewetgever heeft willen bereiken door ter verduidelijking categorie A.9 toe te voegen. Bovendien ziet deze categorie niet alleen op vuurwapens die zowel onder de categorieën A.6 tot en met A.8 als onder categorie A.9 vallen, maar ook op onder de categorieën A.2 en A.3 vallende vuurwapens die op de hiervoor aangegeven manier zijn omgebouwd en waarop de bevoegdheid die aan de lidstaten is verleend bij artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 als zodanig geen betrekking heeft.
Gelet op de aldus gegeven uitlegging van artikel 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477 komt het Hof tot de slotsom dat de aanname waarop de vraag van het Grondwettelijk Hof is gebaseerd, onjuist is en dat er bij het onderzoek van deze vraag niet is gebleken van feiten of omstandigheden die de geldigheid van dat artikel kunnen aantasten in het licht van het recht op eigendom en de beginselen van gelijkheid voor de wet, non-discriminatie en bescherming van het gewettigd vertrouwen.
(
1
)	Krachtens 7, lid 4 bis, van richtlijn 91/477/EEG van de Raad van 18 juni 1991 inzake de controle op de verwerving en het voorhanden hebben van wapens (PB 1991, L 256, blz. 51), zoals gewijzigd bij richtlijn (EU) 2017/853 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 (PB 2017, L 137, blz. 22) (hierna: „richtlijn 91/477”), „[kunnen] [d]e lidstaten [...] beslissen om vergunningen voor in punt 6, 7 of 8 van categorie A ingedeelde semiautomatische vuurwapens te bevestigen, vernieuwen of verlengen voor wat betreft een vuurwapen dat was ingedeeld in categorie B, en dat rechtmatig was verworven en geregistreerd vóór 13 juni 2017, mits aan de andere in deze richtlijn neergelegde voorwaarden wordt voldaan. De lidstaten kunnen tevens toestaan dat deze vuurwapens worden verworven door andere personen aan wie door de lidstaten een vergunning is verleend in overeenstemming met deze richtlijn [...].”
(
2
)	Neergelegd in artikel 17, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
(
3
)	Neergelegd in artikel 20 van het Handvest.
(
4
)	Neergelegd in artikel 21 van het Handvest.
(
5
)	Als bedoeld in de punten 6 tot en met 8 van „Categorie A – Verboden vuurwapens” in bijlage I, punt II, A, bij richtlijn 91/477 (hierna: „categorieën A.6 tot en met A.8”).
(
6
)	Als bedoeld in punt 9 van „Categorie A – Verboden vuurwapens” in bijlage I, punt II, A, bij richtlijn 91/477 (hierna: „categorie A.9”).
(
7
)	Wet van 5 mei 2019 houdende diverse bepalingen in strafzaken en inzake erediensten (Belgisch Staatsblad van 24 mei 2019, blz. 50023; hierna: „wet van 5 mei 2019”). Met de artikelen 151 tot en met 163 van deze wet wordt richtlijn 2017/853 gedeeltelijk omgezet in Belgisch recht.
(
8
)	Opgenomen in bijlage I, punt II, A, bij richtlijn 91/477, in de vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 geldende versie.
(
9
)	Bijlage I, punt II, A, bij richtlijn 91/477, zoals gewijzigd bij richtlijn 2008/51, onder „Categorie B – Vergunningsplichtige vuurwapens” (hierna: „categorie B”).
(
10
)	Zie artikel 1, lid 1, van richtlijn 91/477 in de versie van vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2017/853 en artikel 1, lid 1, punt 1, van richtlijn 91/477 zoals gewijzigd bij richtlijn 2017/853.
(
11
)	Zie overweging 20 van richtlijn 2017/853.
(
12
)	Zie wederom overweging 20 van richtlijn 2017/853.
(
13
)	Opgenomen in bijlage I, punt II, A, bij richtlijn 91/477 (hierna: „categorie A.2, A.3, A.6, A.7 of A.8”).
(
14
)	Zie overweging 31 van richtlijn 2017/853.
(
15
)	Neergelegd in artikel 17, lid 1, van het Handvest.