Inhoudsindicatie: Internationaal privaatrecht. Tenuitvoerlegging
Duitse rechterlijke beslissing in internationale wegvervoerzaak;
verenigbaarheid met in Nederland gewezen vonnis; prejudiciële vragen
over de uitleg van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening; art. 31
lid 2 CMR bevat geen gronden voor de weigering van een verzoek tot
uitvoerbaarverklaring.
Uitspraak
28 november 2008
Eerste Kamer
07/12703
RM/MD
Hoge Raad der Nederlanden
Beschikking in de zaak van: KLG EUROPE EERSEL B.V., voorheen [A]
B.V., gevestigd te Eersel, VERZOEKSTER tot cassatie, verweerster in het
(voorwaardelijk) incidentele cassatieberoep, advocaten: mr. R.S. Meijer
en M.G.M. de Bont, tegen [Verweerster], gevestigd te [vestigingsplaats],
Duitsland, VERWEERSTER in cassatie, verzoekster in het (voorwaardelijk)
incidentele cassatieberoep, advocaat: mr. M.V. Polak.
Partijen zullen hierna ook worden aangeduid als KLG en [verweerster].
1. Het geding in feitelijke instantie
Met een op 3 mei 2006 ter griffie van de rechtbank Rotterdam
ingediend verzoekschrift heeft [verweerster] zich gewend tot de
voorzieningenrechter van die rechtbank en verzocht, kort gezegd, het
vonnis van het Landgericht Düsseldorf van 20 januari 2006 te voorzien
van een verlof tot tenuitvoerlegging in Nederland.
De voorzieningenrechter heeft bij beschikking van 1 juni 2006 het verzoek
van [verweerster] ingewilligd.
KLG heeft tegen deze beschikking het rechtsmiddel als bedoeld in art. 43
EEX-Verordening ingesteld bij de rechtbank Rotterdam.
[Verweerster] heeft hiertegen verweer gevoerd.
Bij beschikking van 21 augustus 2007 heeft de rechtbank het verzet
ongegrond verklaard.
De beschikking van de rechtbank is aan deze beschikking gehecht.
2. Het geding in cassatie
Tegen de beschikking van de rechtbank heeft KLG beroep in cassatie
ingesteld. [Verweerster] heeft verzocht het beroep te verwerpen en
voorwaardelijk incidenteel beroep ingesteld. Het cassatierekest en het
verweerschrift, tevens houdende incidenteel cassatieberoep, zijn aan deze
beschikking gehecht en maken daarvan deel uit.
De conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda strekt ertoe dat
de Hoge Raad, alvorens verder te beslissen op het principaal en het
voorwaardelijk incidenteel beroep, het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen zal verzoeken over de in de conclusie onder (a) en
(c) bedoelde vragen van uitleg van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-
Verordening uitspraak te doen en het geding zal schorsen tot het Hof van
Justitie naar aanleiding van dat verzoek uitspraak zal hebben gedaan.
3. Uitgangspunten in cassatie
3.1 In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.
(i) In juli 2000 heeft [verweerster] aan "K." Line (Nederland) B.V.
(hierna: K-Line) opdracht gegeven een partij camera's te vervoeren van
Rotterdam naar Langenfeld, Duitsland, ten behoeve van Agfa-Gevaert AG
(hierna: Agfa). K-Line heeft het vervoer uitbesteed aan KLG (toen nog
geheten: [A] B.V.), die [B] heeft ingeschakeld. Laatstgenoemde heeft [C]
ingeschakeld, die het vervoer heeft uitgevoerd.
(ii) Tijdens het vervoer zijn de camera's gestolen.
(iii) In februari 2001 heeft [verweerster] aan K-Line last en volmacht
gegeven om alle rechten die [verweerster] ter zake van deze diefstal
mogelijkerwijs jegens derden zou hebben in haar eigen naam uit te
oefenen.
(iv) In mei 2001 heeft [betrokkene 1] als gesubrogeerde verzekeraar
van Agfa een procedure tegen [verweerster] aanhangig gemaakt voor
het Landgericht Hamburg, Duitsland. [Betrokkene 1] heeft gevorderd dat
[verweerster] wordt veroordeeld tot het betalen van schadevergoeding
ter zake van de diefstal ten bedrage van US$ 87.556,-- met rente en
kosten. Deze procedure wordt hierna ook aangeduid als: de Hamburgse
procedure.
(v) Op 17 januari 2003 heeft KLG een procedure tegen K-Line, [B], [C]
en [betrokkene 1] aanhangig gemaakt bij de rechtbank Rotterdam.
KLG heeft een verklaring voor recht gevorderd dat zij tegenover deze
gedaagden niet, subsidiair beperkt aansprakelijk is voor schade als gevolg
van de diefstal. Deze procedure wordt hierna ook aangeduid als: de
Rotterdamse procedure.
(vi) In februari 2004 heeft K-Line al haar rechten ter zake van de diefstal
gecedeerd aan [verweerster].
(vii) Op 19 april 2004 is [verweerster] in de Hamburgse procedure
veroordeeld tot betaling aan [betrokkene 1] van de gevorderde
schadevergoeding.
(viii) In juli 2004 heeft [verweerster] een procedure tegen onder meer
KLG aanhangig gemaakt voor het Landgericht Düsseldorf. [Verweerster]
heeft gevorderd dat onder meer KLG wordt veroordeeld tot het betalen -
voor zover hier van belang - van a) hetgeen waartoe [verweerster] in de
Hamburgse procedure is veroordeeld en b) de door K-Line ter zake van de
gestolen camera's betaalde douanerechten ten bedrage van € 21.410,--.
(ix) Op 20 januari 2006 is KLG in deze Düsseldorfse procedure
veroordeeld tot het betalen aan [verweerster] van - voor zover hier van
belang - hetgeen waartoe [verweerster] in de Hamburgse procedure is
veroordeeld en de door K-Line betaalde douanerechten.
(x) Op 14 juni 2006 is in de Rotterdamse procedure in de zaak tegen
K-Line iedere beslissing aangehouden en is op 27 september 2006 (bij
verstek) voor recht verklaard dat KLG niet aansprakelijk is jegens K-Line.
3.2 De voorzieningenrechter heeft het onder 1 vermelde verzoek van
[verweerster] om de beslissing van het Landgericht Düsseldorf op de
voet van de EEX-Verordening binnen het Koninkrijk der Nederlanden
uitvoerbaar te verklaren, ingewilligd.
KLG heeft tegen de beschikking van de voorzieningenrechter bij de
rechtbank Rotterdam het rechtsmiddel als bedoeld in art. 43 EEX-
Verordening ingesteld. Zij heeft zich beroepen op de weigeringsgrond van
art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening en heeft daartoe aangevoerd
dat de beslissing van het Landgericht Düsseldorf niet in Nederland ten
uitvoer gelegd kan worden omdat de Rotterdamse procedure reeds liep
toen de Düsseldorfse procedure aanhangig werd gemaakt.
De rechtbank heeft het verzet ongegrond verklaard na daartoe onder
meer het volgende te hebben overwogen:
"2.5 Van 'dezelfde partijen' als bedoeld in artikel 34 aanhef en sub 3
EEX-Vo is sprake indien de belangen van de ene partij identiek aan en
onlosmakelijk verbonden zijn met die van de andere partij. (HvJ EG 19
mei 1998, NJ 2000, 155).
2.6 Beide procedures gaan over dezelfde diefstal tijdens het vervoer.
Niet in geschil is dat KLG en/of haar rechtsvoorganger(s) partij zijn bij
beide procedures en gelden als dezelfde partij. In geschil is of K-Line, die
partij was in de Rotterdamse en niet in de Düsseldorfse procedure, geldt
als dezelfde partij als [verweerster], die partij was in de Düsseldorfse
procedure, maar niet in de Rotterdamse.
2.7 (Terecht) niet in geschil is dat [verweerster] en K-Line allebei gelden
als (papieren) vervoerder en niet reeds op grond van hun positie in de
vervoerketen en hun daarop gebaseerde (buiten)contractuele verhouding
ten opzichte van KLG en/of haar rechtsopvolger(s) zijn aan te merken als
dezelfde partij als bedoeld in artikel 34 aanhef en sub 3 EEX-Vo (...).
2.8 De in de Rotterdamse procedure gevorderde verklaring voor recht
had in algemene termen betrekking op de schade, die (in de dagvaarding
onder 7) werd gesteld op een bedrag van USD 97.000,00 "eventueel
nog te vermeerderen met boetes en/of heffingen". Niet blijkt dat de
door K-Line betaalde douanerechten deel uitmaakten van het gestelde
schadebedrag van USD 97.000,00. Dit geldt eens temeer daar de
dagvaarding (onder 8) vervolgt met de stelling dat [betrokkene 1] deze
(cursivering rechtbank) schade aan Agfa heeft voldaan en in de rechten
van Agfa is gesubrogeerd en niet blijkt dat de door K-Line betaalde
douanerechten deel uitmaken van de uitkering van [betrokkene 1]
aan Agfa. Ook uit de stelling dat deze schade eventueel (cursivering
rechtbank) wordt vermeerderd met boetes en heffingen kan worden
afgeleid dat deze schadeposten kennelijk (nog) geen deel uitmaken
van de schade waar de verklaring voor recht op ziet. De grondslag van
de vordering is niet later in de procedure uitgebreid naar boetes en
heffingen.
Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de Rotterdamse procedure,
anders dan de Düsseldorfse, niet (mede) zag op de aansprakelijkheid van
KLG (en/of haar rechtsvoorganger(s)) jegens K-Line ter zake van de door
haar betaalde douanerechten.
2.9 In de 'Klage' waarmee zij de Düsseldorfse procedure heeft ingeleid
heeft [verweerster] gesteld dat zij zowel uit eigen hoofde en krachtens
de cessie vorderingsgerechtigd is. Uit de overwegingen die ten grondslag
zijn gelegd aan de toewijzing van de vordering ter zake van hetgeen
waartoe [verweerster] in de Hamburgse procedure veroordeeld was, blijkt
niet dat deze veroordeling (mede) is gebaseerd op de (rechtsovergang
van de rechten van K-Line op [verweerster] op grond van) de cessie.
Ook in het Hamburgse vonnis is slechts [verweerster]s eigen positie (als
(papieren) vervoerder) in de vervoerketen in aanmerking genomen. In de
Rotterdamse procedure is slechts de positie van K-Line beoordeeld en is
niet ingegaan op de positie van [verweerster], laat staan dat de overgang
van [verweerster]s rechten op K-Line in de beoordeling is betrokken.
2.10 Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de belangen van
[verweerster] in de Düsseldorfse procedure niet identiek aan en
onlosmakelijk verbonden zijn met die van K-Line in de Rotterdamse
procedure. Er is dus geen sprake van 'dezelfde partij' in de zin van artikel
34 aanhef en sub 3 EEX-Vo.
2.11 Het voorgaande staat eveneens in de weg aan het aanmerken van
[verweerster] en K-Line als 'dezelfde partij' in de zin van art. 31 lid 2
CMR."
3.3 Beoordeling van de middelen in beide beroepen
3.3.1 Het door KLG in het principaal beroep voorgestelde middel richt
zich tegen rov. 2.9, 2.10 en 2.11 van de rechtbank. Onderdeel 1 van het
middel klaagt dat de rechtbank heeft miskend dat de cessie door K-Line
van haar rechten aan [verweerster], respectievelijk de "last/volmacht"
van [verweerster] aan K-Line, meebrengt dat een rechterlijke beslissing,
gegeven tussen KLG en cedent respectievelijk lasthebber K-Line, ook
cessionaris respectievelijk lastgever [verweerster] bindt, met als gevolg
dat zij als 'dezelfde partijen' in de zin van art. 34, aanhef en onder 3,
EEX-Verordening (en art. 31 lid 2 CMR) hebben te gelden. Het onderdeel
bevat voorts nog een motiveringsklacht.
3.3.2 Onderdeel 2 van het middel houdt in dat de rechtbank buiten
de grenzen van de rechtsstrijd is getreden dan wel een ontoelaatbare
verrassingsbeslissing heeft gegeven, door te oordelen dat de
Rotterdamse procedure geen betrekking had op de door K-Line
betaalde douanerechten. Ook dit onderdeel bevat voorts nog een
motiveringsklacht.
3.3.3 Het door [verweerster] in het voorwaardelijk incidenteel beroep
voorgestelde middel komt op tegen rov. 2.5 en verwijt de rechtbank te
hebben miskend dat het door haar aan de rechtspraak van het Hof van
Justitie van de Europese Gemeenschappen (HvJEG) ontleende criterium
om vast te stellen of sprake is van 'dezelfde partijen' uitsluitend mag
worden gehanteerd in de context van de litispendentieregeling van art.
27 EEX-Verordening, en niet, althans niet zonder meer in de context van
de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening.
Van 'dezelfde partijen' in de zin van laatstbedoelde bepaling kan, zo
betoogt het middel primair, alleen sprake zijn indien dezelfde natuurlijke
of rechtspersonen partij zijn bij beide beslissingen.
3.3.4 Inzet van deze cassatieprocedure is derhalve in de eerste plaats
of de beslissingen in de Düsseldorfse en in de Rotterdamse procedure
zijn gegeven tussen "dezelfde partijen" als bedoeld in art. 34, aanhef
en onder 3, EEX-Verordening, voorschrijvende dat een beslissing niet
wordt erkend indien deze onverenigbaar is met een tussen dezelfde
partijen in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing. Onbeantwoord kan
blijven de vraag of ook sprake is van beslissingen die zijn gegeven tussen
"dezelfde partijen" als bedoeld in art. 31 lid 2 CMR, aangezien het in die
verdragsbepaling niet gaat om gronden voor weigering van een verzoek
tot uitvoerbaarverklaring.
3.3.5 Het antwoord op de vraag of een in een andere lidstaat gegeven
beslissing onverenigbaar is met een in de aangezochte lidstaat gegeven
beslissing als bedoeld in art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening
is afhankelijk van de objectieve en subjectieve omvang van het gezag
en het effect van beide beslissingen. Het gezag en het effect van een
beslissing worden bepaald door het recht van de lidstaat waar de
beslissing is gegeven (vgl. HvJEG 4 februari 1988, zaak 145/88, Jurispr.
1988, p. 645, NJ 1990, 209, Hoffmann/Krieg). Van onverenigbaarheid in
de zin van art. 27, aanhef en onder 3,
EEX-Verdrag, de voorloper van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-
Verordening, is - aldus het HvJEG in onder meer dit arrest - sprake
wanneer de betrokken beslissingen rechtsgevolgen hebben die elkaar
uitsluiten.
3.3.6 Dit zo zijnde, is niet aanstonds duidelijk wat de betekenis is
van de door art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening gestelde
voorwaarde dat sprake moet zijn van 'tussen dezelfde partijen' gegeven
beslissingen. Zoals nader uiteengezet in de conclusie van de Advocaat-
Generaal onder 13 en 14, is aan gerede twijfel onderhevig of die woorden
verordeningsautonoom moeten worden uitgelegd en, zo ja, of voor die
uitleg zonder meer aansluiting kan worden gezocht bij de uitleg die in
HvJEG 19 mei 1998, zaak C-351/96, Jurispr. 1998, p. I-3075, NJ 2000,
155 (Drouot/CMI) is gegeven aan het begrip 'tussen dezelfde partijen' als
bedoeld in art. 21 EEX-Verdrag, thans art. 27 EEX-Verordening.
3.3.7 [Verweerster] heeft in haar verweerschrift in cassatie (blz. 8)
aangevoerd dat art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening in dit
geval geen toepassing kan vinden, omdat de Rotterdamse beslissing
niet in kracht van gewijsde is gegaan, zodat de in het principaal beroep
voorgestelde middelen naar haar mening falen wegens gemis aan belang.
Bij de beoordeling van het middel in het principaal cassatieberoep rijst
derhalve tevens de - in de literatuur verschillend beantwoorde (vgl.
de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 17) - vraag of voor een
geslaagd beroep op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 3,
EEX-Verordening is vereist dat de in de aangezochte lidstaat gegeven
beslissing in kracht van gewijsde is gegaan. Uit genoemde bepaling valt
evenmin buiten redelijke twijfel af te leiden of voorwaarde voor het slagen
van een beroep op de daarin vermelde weigeringsgrond is dat de in de
aangezochte lidstaat gegeven beslissing dateert van vóór de indiening van
het exequaturverzoek respectievelijk de verlening van het exequatur.
4. Omschrijving van de feiten waarop de door het Hof van Justitie te
geven uitleg moet worden toegepast
De Hoge Raad verwijst naar de hiervoor in 3.1 vermelde feiten, waarvan
te dezen moet worden uitgegaan.
5. Vragen van uitleg
1. Verwijst het begrip 'tussen dezelfde partijen' in art. 34, aanhef en
onder 3, EEX-Verordening naar de regels inzake de subjectieve omvang
van de werking van rechterlijke beslissingen van de betrokken lidstaten
of is hiermee beoogd een nadere, verordeningsautonome, invulling te
geven aan de subjectieve omvang van de werking van de concurrerende
beslissingen?
2. Indien de eerste vraag aldus wordt beantwoord dat met het begrip
'dezelfde partijen' is beoogd een nadere, verordeningsautonome,
invulling te geven aan de subjectieve omvang van de werking van de
concurrerende beslissingen moet dan,
(i) bij de uitleg van dit begrip in art. 34, aanhef en onder 3, EEX-
Verordening aansluiting worden gezocht bij de uitleg die het HvJEG in
zijn arrest van 19 mei 1998, zaak C-351/96, Jurispr. 1998, p. I-3075,
NJ 2000, 155 (Drouot/CMI) heeft gegeven aan het begrip 'tussen
dezelfde partijen' als bedoeld in art. 21 EEX-Verdrag, thans art. 27 EEX-
Verordening en
(ii) K-Line, die partij was in de Rotterdamse en niet in de Düsseldorfse
procedure, vanwege de cessie en de lastgeving gelden als 'dezelfde partij'
als [verweerster], die partij was in de Düsseldorfse procedure, maar niet
in de Rotterdamse?
3. Moet, wil een beroep op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en
onder 3, EEX-Verordening kunnen slagen
(i) de in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing in kracht van
gewijsde zijn gegaan?
(ii) de in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing dateren van vóór de
indiening van het exequaturverzoek respectievelijk de verlening van het
exequatur?
6. Beslissing
De Hoge Raad:
verzoekt het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen met
betrekking tot de hiervoor onder 5 geformuleerde vragen uitspraak te
doen;
houdt iedere verdere beslissing aan en schorst het geding tot het Hof van
Justitie naar aanleiding van dit verzoek uitspraak zal hebben gedaan.
Deze beschikking is gegeven door de vice-president J.B. Fleers als
voorzitter en de raadsheren A.M.J. van Buchem-Spapens, E.J. Numann,
J.C. van Oven en F.B. Bakels, en in het openbaar uitgesproken door de
raadsheer F.B. Bakels op 28 november 2008.
Conclusie
07/12703
Mr L. Strikwerda
Parket, 19 sept. 2008 conclusie inzake KLG Europe Eersel BV tegen
[Verweerster]
Edelhoogachtbaar College,
1. In deze procedure, waarin onder de EEX-Verordening (Verordening
(EG) nr. 44/2001, PbEG 2001 L 012) exequatur wordt gevraagd op een
vonnis van het Landgericht Düsseldorf, gaat het om de uitleg van de
weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening: een
beslissing wordt niet erkend indien zij onverenigbaar is met een tussen
dezelfde partijen in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing.
2. De feiten liggen als volgt (zie r.o. 1 van de bestreden beschikking).
(i) In juli 2000 heeft thans verweerster in cassatie (hierna: [verweerster])
aan "K." Line (Nederland) BV (hiena: K-Line) opdracht gegeven een
partij camera's (hierna: de zending) te vervoeren van Rotterdam naar
Langenfeld, Duitsland, ten behoeve van Agfa-Gevaert AG (hierna: Agfa).
K-Line heeft het vervoer uitbesteed aan [A], de rechtsvoorgangster van
thans verzoekster tot cassatie (hierna: KLG), die [B] heeft ingeschakeld.
Laatsgenoemde heeft [C] ingeschakeld, die het vervoer heeft uitgevoerd.
(ii) Tijdens het vervoer is de zending gestolen.
(iii) In februari 2001 heeft [verweerster] aan K-Line last en volmacht
gegeven om alle rechten die [verweerster] mogelijkerwijs zou hebben vis-
à-vis derden ter zake van de diefstal in haar eigen naam uit te oefenen.
(iv) In mei 2001 heeft [betrokkene 1] als gesubrogeerde verzekeraar
van Afga een procedure tegen [verweerster] aanhangig gemaakt voor
het Landgericht Hamburg, Duitsland. [Betrokkene 1] heeft gevorderd dat
[verweerster] wordt veroordeeld tot het betalen van schadevergoeding
als gevolg van de diefstal ten bedrage van USD 87.556,- met rente en
kosten. Deze procedure wordt hierna ook aangeduid als: de Hamburgse
procedure.
(v) Op 17 januari 2003 heeft [A] een procedure tegen K-Line, [B], [C] en
[betrokkene 1] aanhangig gemaakt bij de rechtbank Rotterdam. [A] heeft
een verklaring voor recht gevorderd dat zij tegenover deze gedaagden
primair niet, subsidiair beperkt aansprakelijk is voor schade als gevolg
van de diefstal. Deze procedure wordt hierna ook aangeduid als: de
Rotterdamse procedure.
(vi) In februari 2004 heeft K-Line al haar rechten ter zake van de diefstal
gecedeerd aan [verweerster]. Deze cessie wordt hierna ook aangeduid
als: de cessie.
(vii) Op 19 april 2004 is [verweerster] in de Hamburgse procedure
veroordeeld tot betaling aan [betrokkene 1] van de gevorderde
schadevergoeding.
(viii) In juli 2004 heeft [verweerster] een procedure tegen onder meer
[A] aanhangig gemaakt voor het Landgericht Düsseldorf. [Verweerster]
heeft gevorderd dat onder meer [A] wordt veroordeeld tot het betalen
- voor zover hier van belang - a) hetgeen waartoe [verweerster] in de
Hamburgse procedure is veroordeeld en b) de door K-Line ter zake van de
gestolen zending betaalde douanerechten ten bedrage van Euro 21.410,-.
(ix) Op 20 januari 2006 is [A] in de Düsseldorfse procedure veroordeeld
tot het betalen aan [verweerster] van - voor zover hier van belang -
hetgeen waartoe [verweerster] in de Hamburgse procedure is veroordeeld
en de door K-Line betaalde douanerechten.
(x) Op 14 juni 2006 is in de Rotterdamse procedure in de zaak tegen
K-Line iedere beslissing aangehouden en is op 27 september 2006 (bij
verstek) voor recht verklaard dat [A] niet aansprakelijk is jegens K-Line.
3. [Verweerster] heeft bij op 3 mei 2006 bij de rechtbank Rotterdam een
verzoekschrift ingediend en daarbij op de voet van de EEX-Verordening
verzocht dat de voorzieningenrechter in die rechtbank het vonnis van het
Landgericht Düsseldorf van 20 januari 2006 zal voorzien van een verlof
tot tenuitvoerlegging in Nederland.
4. De voorzieningenrechter heeft bij beschikking van 1 juni 2006 het
verzoek van [verweerster] ingewilligd.
5. KLG heeft tegen de beschikking van de voorzieningenrechter
bij de rechtbank Rotterdam het rechtsmiddel als bedoeld in art.
43 EEX-Verordening ingesteld. Zij heeft een beroep gedaan op de
weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening en
daartoe aangevoerd dat de beslissing van het Landgericht Düsseldorf
niet in Nederland ten uitvoer gelegd kan worden, omdat de Rotterdamse
procedure reeds liep toen de Düsseldorfse procedure aanhangig werd
gemaakt. [Verweerster] heeft gemotiveerd verweer gevoerd en onder
meer aangevoerd dat de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder
3, EEX-Verordening in dit geval niet van toepassing is, reeds omdat de
partijen in de Rotterdamse procedure niet dezelfde zijn als de partijen in
de Düsseldorfse procedure.
6. De rechtbank heeft bij beschikking van 21 augustus 2007 het verzet
ongegrond verklaard. Zij heeft daartoe onder meer het volgende
overwogen:
"2.5 Van 'dezelfde partijen' als bedoeld in artikel 34 aanhef en sub 3
EEX-Vo is sprake indien de belangen van de ene partij identiek aan en
onlosmakelijk verbonden zijn met die van de andere partij. (HvJ EG 19
mei 1998, NJ 2000, 135).
2.6 Beide procedures gaan over dezelfde diefstal tijdens het vervoer.
Niet in geschil is dat KLG en/of haar rechtsvoorganger(s) partij zijn bij
beide procedures en gelden als dezelfde partij. In geschil is of K-Line, die
partij was in de Rotterdamse en niet in de Düsseldorfse procedure, geldt
als dezelfde partij als [verweerster], die partij was in de Düsseldorfse
procedure, maar niet in de Rotterdamse.
2.7 (Terecht) niet in geschil is dat [verweerster] en K-Line allebei gelden
als (papieren) vervoerder en niet reeds op grond van hun positie in de
vervoerketen en hun daarop gebaseerde (buiten)contractuele verhouding
ten opzichte van KLG en/of haar rechtsopvolger(s) zijn aan te merken als
dezelfde partij als bedoeld in artikel 34 aanhef en sub 3 EEX-Vo (...).
2.8 De in de Rotterdamse procedure gevorderde verklaring voor recht
had in algemene termen betrekking op de schade, die (in de dagvaarding
onder 7) werd gesteld op een bedrag van USD 97.000,00 "eventueel
nog te vermeerderen met boetes en/of heffingen". Niet blijkt dat de
door K-Line betaalde douanerechten deel uitmaakten van het gestelde
schadebedrag van USD 97.000,00. Dit geldt eens temeer daar de
dagvaarding (onder 8) vervolgt met de stelling dat [betrokkene 1] deze
(cursivering rechtbank) schade aan Agfa heeft voldaan en in de rechten
van Afga is gesubrogeerd en niet blijkt dat de door K-Line betaalde
douanerechten deel uitmaken van de uitkering van [betrokkene 1]
aan Afga. Ook uit de stelling dat deze schade eventueel (cursivering
rechtbank) wordt vermeerderd met boetes en heffingen kan worden
afgeleid dat deze schadeposten kennelijk (nog) geen deel uitmaken
van de schade waar de verklaring voor recht op ziet. De grondslag van
de vordering is niet later in de procedure uitgebreid naar boetes en
heffingen.
Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de Rotterdamse procedure,
anders dan de Düsseldorfse, niet (mede) zag op de aansprakelijkheid van
KLG (en/of haar rechtsvoorganger(s)) jegens K-Line ter zake van de door
haar betaalde douanerechten.
2.9 In de 'Klage' waarmee zij de Düsseldorfse procedure heeft ingeleid
heeft [verweerster] gesteld dat zij zowel uit eigen hoofde en krachtens
de cessie vorderingsgerechtigd is. Uit de overwegingen die ten grondslag
zijn gelegd aan de toewijzing van de vordering ter zake van hetgeen
waartoe [verweerster] in de Hamburgse procedure veroordeeld was, blijkt
niet dat deze veroordeling (mede) is gebaseerd op de (rechtsovergang
van de rechten van K-Line op [verweerster] op grond van) de cessie.
Ook in het Hamburgse vonnis is slechts [verweerster]s eigen positie (als
(papieren) vervoerder) in de vervoerketen in aanmerking genomen. In de
Rotterdamse procedure is slechts de positie van K-Line beoordeeld en is
niet ingegaan op de positie van [verweerster], laat staan dat de overgang
van [verweerster]s rechten op K-Line in de beoordeling is betrokken.
2.10 Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de belangen van
[verweerster] in de Düsseldorfse procedure niet identiek aan en
onlosmakelijk verbonden zijn met die van K-Line in de Rotterdamse
procedure. Er is dus geen sprake van 'dezelfde partij' in de zin van artikel
34 aanhef en sub 3 EEX-Vo."
7. KLG is tegen de beschikking van de rechtbank op de voet van art.
44 jo. bijlage IV EEX-Verordening (tijdig; de cassatietermijn bedraagt
drie maanden; zie P. Vlas, in: Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering,
losbl., Verdragen & Verordeningen, EEX-Verordening, Art. 44, aant. 2)
in cassatie gekomen met een uit twee onderdelen opgebouwd middel.
[verweerster] heeft een verweerschrift ingediend en daarbij het middel
bestreden met conclusie tot verwerping van het door KLG ingestelde
beroep. Voorts heeft [verweerster] van haar kant voorwaardelijk
incidenteel cassatieberoep ingesteld met één middel. KLG heeft bij
verweerschrift in het voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep het middel
bestreden met conclusie tot verwerping van het voorwaardelijk ingestelde
incidenteel cassatieberoep.
8. Het door KLG in het principaal beroep voorgestelde middel is gericht
tegen r.o. 2.9 en 2.10 van de bestreden beschikking. Onderdeel
1 van het middel verwijt de rechtbank te hebben miskend dat de
cessie door K-Line van haar rechten aan [verweerster] resp. de last/
volmacht van [verweerster] aan K-Line meebrengt dat een rechterlijke
beslissing, gegeven tussen KLG en cedent resp. lasthebber K-Line, ook
cessionaris resp. lastgever [verweerster] bindt, met als gevolg dat zij
als 'dezelfde partijen' in de zin van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-
Verordening hebben te gelden. Onderdeel 2 van het middel klaagt dat de
rechtbank buiten de grenzen van de rechtsstrijd is getreden dan wel een
ontoelaatbare verrassingsbeslissing heeft gegeven, door vast te stellen
dat de Rotterdamse procedure geen betrekking heeft op de door K-Line
betaalde douanerechten. Het door [verweerster] in het voorwaardelijk
incidenteel beroep voorgestelde middel is gericht tegen r.o. 2.5 van de
bestreden beschikking en verwijt de rechtbank te hebben miskend dat
het door haar aan de rechtspraak van het Hof van Justitie ontleende
criterium om vast te stellen of sprake is van 'dezelfde partijen' uitsluitend
mag worden gehanteerd in de context van de litispendentieregeling
van art. 27 EEX-Verordening, en niet, althans niet zonder meer kan
worden gehanteerd in de context van de weigeringsgrond van art. 34,
aanhef en onder 3, EEX-Verordening. Van 'dezelfde partijen' in de zin van
laatstbedoelde bepaling kan alleen sprake zijn indien dezelfde natuurlijke
of rechtspersonen partij zijn bij beide beslissingen, aldus het middel.
9. De over en weer aangevoerde middelen en het verweer daartegen
stellen de volgende vragen van uitleg van art. 34, aanhef en onder 3,
EEX-Verordening aan de orde:
(a) Kan, zoals de rechtbank in haar beschikking kennelijk tot uitgangspunt
heeft genomen, voor het begrip 'tussen dezelfde partijen' in de zin van
art. 34, aanhef en onder c, aansluiting worden gezocht bij de uitleg die
het Hof van Justitie in zijn arrest van 19 mei 1998, zk C-351/96 (Drouot/
CMI), Jur. 1998, p. I-3075, NJ 2000, 155 nt. PV heeft gegeven aan het
begrip 'tussen dezelfde partijen' als bedoeld in art. 21 EEX-Verdrag, thans
art. 27 EEX-Verordening? De vraag wordt aan de orde gesteld door het
middel in het voorwaardelijk incidenteel beroep.
(b) Indien de onder (a) bedoelde vraag in bevestigende zin dient te
worden beantwoord, betekent dit dan dat in het onderhavige geval
K-Line, die partij was in de Rotterdamse en niet in de Düsseldorfse
procedure, kan gelden als 'dezelfde partij' als [verweerster], die partij
was in de Düsseldorfse procedure, maar niet in de Rotterdamse? De
vraag wordt aan de orde gesteld door het eerste onderdeel van het in het
principaal beroep voorgestelde middel.
(c) Moet, wil een beroep op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en
onder 3, kunnen slagen, de in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing
in kracht van gewijsde zijn gegaan? De vraag wordt aan de orde gesteld
door de eerste grond waarop [verweerster] haar verweer heeft gebaseerd
dat de in het principaal beroep voorgestelde middelen stranden op gebrek
aan belang (verweerschrift [verweerster], blz. 8).
(d) Is voor het slagen van een beroep op de weigeringsgrond van
art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening vereist dat de in de
aangezochte lidstaat gegeven beslissing dateert van vóór de indiening
van het exequaturverzoek respectievelijk de verlening van het
exequatur? De vraag wordt aan de orde gesteld door de tweede grond
waarop [verweerster] haar verweer heeft gebaseerd dat de in het
principaal beroep voorgestelde middelen stranden op gebrek aan belang
(verweerschrift [verweerster], blz. 11).
10. Het Hof van Justitie heeft zich over de onder (a) bedoelde vraag
nog niet uitgesproken. In de literatuur wordt aan de vraag weinig of
geen aandacht besteed. Sommige schrijvers lijken aan te nemen dat de
begrippen 'tussen dezelfde partijen' in art. 27 lid 1 en art. 34, aanhef
en onder 3, dezelfde betekenis hebben en dat de uitleg die het Hof
van Justitie in het Drouot-arrest heeft gegeven aan het begrip 'tussen
dezelfde partijen' als bedoeld in art. 21 EEX-Verdrag, thans art. 27 EEX-
Verordening, dus van overeenkomstige toepassing is op het begrip 'tussen
dezelfde partijen' in art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening. Zie
bijv. A. Briggs & P. Rees, Civil Jurisdiction and Judgments, 4th ed., 2005,
blz. 512, nr. 7.15; U. Magnus & P. Mankowski, Brussels I Regulation,
2007, Art. 34, blz. 598, nr. 70 (S. Francq). Andere schrijvers zijn minder
uitgesproken en stellen zich de vraag of 'dezelfde partijen' betekent
dat steeds identiteit van partijen is vereist. Zie bijv. R. Geimer & R.A.
Schütze, Europäisches Zivilverfahrensrecht, 2. Aufl., 2004, blz. 573, RdNr
162; J. Kropholler, Europäisches Zivilprozessrecht, 8. Aufl., 2005, blz.
429, RdNr 52.
11. Bij de beoordeling van de onder (a) bedoelde vraag dient
vooropgesteld te worden dat de weigeringsgrond van art. 34, aanhef
en onder 3, strekt ter bescherming van 'de maatschappelijke orde'
van de aangezochte lidstaat die 'zou worden verstoord indien men
op tegenstrijdige vonnissen een beroep zou kunnen doen', aldus het
Toelichtende rapport van P. Jenard bij het EEX-Verdrag ad art. 27, aanhef
en onder 3, EEX-Verdrag, de voorloper van het huidige art. 34, aanhef en
onder 3, EEX-Verordening (het Rapport-Jenard is opgenomen in Kluwers
Burgerlijke Rechtsvordering, losbl., Verdragen & Verordeningen onder
Toelichtende Rapporten EEX-Verdrag). De weigeringsgrond is derhalve
te beschouwen als een verbijzondering (Kropholler, a.w., blz. 427, RdNr
47, spreekt van 'Entlastung') van de in art. 34, aanhef en onder 1,
neergelegde openbare orde-exceptie. De in de aangezochte lidstaat
gegeven beslissing maakt deel uit van de rechtsorde van de aangezochte
lidstaat en de werking van de in de aangezochte lidstaat gegeven
beslissing kan niet worden doorkruist of beperkt door de erkenning van
een in een andere lidstaat gegeven beslissing. De in de aangezochte
lidstaat gegeven beslissing heeft daarom steeds voorrang boven de
in de andere lidstaat gegeven beslissing die daarmee onverenigbaar
is. De weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 3, is dus niet
beperkt tot en ook niet bedoeld als een sanctie op schending van de
litispendentiebepaling van art. 27 (vgl. E. Geimer & R.A. Schütze, a.w.,
blz. 571/572, RdNr 158), maar heeft een ruimere strekking: zij dient
ter bescherming van de interne rechtsorde van de aangezochte lidstaat
tegen een buitenlandse beslissing die zich daarmee niet verdraagt,
ongeacht of de buitenlandse beslissing is gegeven door een rechter die
daartoe krachtens de litispendentiebepaling bevoegd was. Zie nader
over doel en strekking van de onderhavige weigeringsgrond die ofwel
afzonderlijk, ofwel als onderdeel van de openbare orde-exceptie een
vaste plaats heeft in de meeste executieverdragen J.P. Verheul, Erkenning
en tenuitvoerlegging van vreemde vonnissen, 1989, blz. 56-58; R.Ch.
Verschuur, Vrij verkeer van vonnissen, diss. 1995, blz. 143.
12. De vraag óf een in een andere lidstaat gegeven beslissing
onverenigbaar is met de in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing,
is afhankelijk van de objectieve en subjectieve omvang van het gezag
en het effect van beide beslissingen. Het gezag en het effect van een
beslissing worden bepaald door het recht van de lidstaat waar de
beslissing is gegeven. Zie HvJEG 4 februari 1988, zk 145/88 (Hoffmann/
Krieg), Jur. 1988, p. 645, NJ 1990, 209 nt. JCS. Zie ook HR 12 maart
2004, NJ 2004, 284 nt. PV). Zie voorts Vlas, a.w., Art. 33, aant. 1; M.V.
Polak, De Europese verdragen: EEX en EVEX, in: H. Oudelaar (red.),
Vademecum Burgerlijk Procesrecht, Executie en Beslag, blz. 761 e.v., blz.
801; P.F. Schlosser, EU-Zivilprozessrecht, 2. Aufl., 2003, blz. 245, RdNr.
22; Kropholler, a.w., blz. 398, RdNr 9; T. Rauscher (red.), Europäisches
Zivilprozessrecht, 2. Aufl., 2006, blz. 578, RdNr 45 (S. Leible). Onder
dit uitgangspunt is volgens het Hof van Justitie in het Hoffmann/Krieg-
arrest van onverenigbaarheid in de zin van art. 27, aanhef en onder 3,
EEX-Verdrag, thans art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening, sprake
wanneer de betrokken beslissingen rechtsgevolgen hebben die elkaar
uitsluiten. Zie ook HvJEG 6 juni 2002, zk C-80/00 (Italian Leather/WECO),
Jur. 2002, p. 4995, NJ 2006, 321 nt. PV.
13. In aanmerking genomen dat het antwoord op de vraag of de
betrokken beslissing rechtsgevolgen hebben die elkaar uitsluiten bepaald
wordt door de - telkens aan de hand van de lex fori van elk van beide
lidstaten vast te stellen - subjectieve en objectieve omvang van het
gezag en het effect van de betrokken beslissingen, is niet aanstonds
duidelijk wat de functie is van de door art. 34, aanhef en onder 3,
gestelde voorwaarde dat sprake moet zijn van 'tussen dezelfde partijen'
gegeven beslissingen. Verwijst deze voorwaarde naar de regels inzake
de subjectieve omvang van de werking van rechterlijke beslissingen
van de betrokken lidstaten? Of wordt met deze voorwaarde beoogd
een nadere, mogelijk verordeningsautonome, invulling te geven aan de
subjectieve omvang van de werking van de concurrerende beslissingen?
Als in eerstbedoelde zin moet worden geoordeeld, mist de voorwaarde
zelfstandige betekenis naast de regelingen in het nationale procesrecht
van de betrokken lidstaten omtrent subjectieve omvang van de werking
van de beslissingen. Als in laatstbedoelde zin moet worden geoordeeld,
is onduidelijk wat de voorwaarde 'tussen dezelfde partijen' toevoegt of
afdoet aan de regel dat de lex fori van de rechter van het land waar de
beslissing gegeven is, de (subjectieve) omvang van het gezag en het
effect van de beslissing bepaalt.
14. In het licht van het vorenstaande bestaat er gerede twijfel over
de vraag of het begrip 'tussen dezelfde partijen' in art. 34, aanhef en
onder 3, autonoom moet worden uitgelegd en, zo al, of voor die uitleg
zonder meer aansluiting kan worden gezocht bij de uitleg die het Hof
van Justitie in het Drouot-arrest heeft gegeven aan het begrip 'tussen
dezelfde partijen' als bedoeld in art. 21 EEX-Verdrag, thans art. 27 EEX-
Verordening. Van een 'acte clair' of een 'acte éclairé' kan m.i. niet worden
gesproken. Het lijkt mij daarom aangewezen dat de Hoge Raad, alvorens
verder te beslissen, het Hof van Justitie zal verzoeken over de onder (a)
bedoelde vraag van uitleg van art. 34, aanhef en onder 3, uitspraak te
doen.
15. Het antwoord op de onder (b) bedoelde vraag (kan voor de
toepassing van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening in het
onderhavige geval K-Line, die partij was in de Rotterdamse en niet in de
Düsseldorfse procedure, gelden als 'dezelfde partij' als [verweerster], die
partij was in de Düsseldorfse procedure, maar niet in de Rotterdamse?) is
afhankelijk van het antwoord op de onder (a) bedoelde vraag. Ik laat de
onder (b) bedoelde vraag daarom thans rusten.
16. Op de onder (c) bedoelde vraag (moet de in de aangezochte lidstaat
gegeven beslissing in kracht van gewijsde zijn gegaan?) geeft art. 34,
aanhef en onder 3, geen antwoord. In het Rapport-Jenard ad art. 27
EEX-Verdrag, thans art. 34 EEX-Verordening, wordt aangegeven dat
deze kwestie wordt overgelaten aan de beoordeling van de rechter die
over de zaak oordeelt. Betekent dit dat de rechter de vrijheid heeft om
zijn beslissing op het exequaturverzoek (naar analogie van art. 37 lid
1 EEX-Verordening) aan te houden zolang tegen de in de aangezochte
lidstaat gegeven beslissing nog een gewoon rechtsmiddel openstaat
of op een tegen die beslissing ingesteld gewoon rechtsmiddel nog niet
onherroepelijk is beslist? Of moet worden aangenomen dat de rechter
bevoegd is het exequaturverzoek direct af te wijzen, ook al is de in
de aangezochte lidstaat gegeven beslissing nog niet in kracht van
gewijsde gegaan? Het Hof van Justitie heeft zich over deze vraag nog niet
uitgelaten.
17. In de literatuur wordt over de vraag verschillend geoordeeld. Volgens
sommige schrijvers behoeft, om de weigeringsgrond van art. 34, aanhef
en onder 3, toe te passen, de binnenlandse beslissing nog niet in kracht
van gewijsde te zijn gegaan (en dus - naar Nederlands recht; art. 236
Rv - ook nog geen gezag van gewijsde te hebben). Voldoende is dat een
beslissing is 'gegeven'. Zie bijv. Verschuur, a.w., blz. 144/145; Polak,
a.w., blz. 817; Rauscher, a.w., blz. 578, RdNr 44 (S. Leible). Volgens
andere schrijvers is, gelet ook op de ratio van de weigeringsgrond, in
beginsel vereist dat de in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing
in kracht van gewijsde is gegaan, met dien verstande dat mogelijk een
uitzondering kan worden aanvaard indien het gaat om een beslissing
die nog niet in kracht van gewijsde is gegaan, maar volgens de lex fori
van de aangezochte lidstaat wel uitvoerbaar bij voorraad is. Zie bijv. F.
Schockweiler, Reasons for Refusing to Recognise and Enforce a Judgment,
in: Civil Jurisdiction and Judgments in Europe, 1992, blz. 163 e.v., blz.
167; Schlosser, a.w., blz. 245/246, RdNr 24; Kropholler, a.w., blz. 429,
RdNr 53. Zie ook Magnus & Mankowski, a.w., blz. 597/598, nr. 69 (S.
Francq), waar wordt gewezen op de praktische moeilijkheden die kunnen
ontstaan, wanneer een uitzondering wordt toegelaten op het vereiste dat
de (binnenlandse) beslissing in kracht van gewijsde is gegaan.
18. Ik zou menen dat ook op dit punt in redelijkheid kan worden
getwijfeld aan de juiste uitleg van art. 34, aanhef en onder 3, en dat
daarom ook ten aanzien van de onder (c) bedoelde vraag prejudiciële
vragen aan het Hof van Justitie behoren te worden gesteld.
19. Art. 34, aanhef en onder 3, geeft evenmin een antwoord op de
onder (d) bedoelde vraag (is voor het slagen van een beroep op de
weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 3, EEX-Verordening vereist
dat de in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing dateert van vóór
de indiening van het exequaturverzoek respectievelijk de verlening van
het exequatur?). Het Hof van Justitie heeft zich over de vraag nog niet
uitgelaten.
20. In de literatuur bestaat over het antwoord op de vraag echter weinig
twijfel. Algemeen wordt aangenomen dat, gelet op de ratio van de
weigeringsgrond (de werking van de in de aangezochte lidstaat gegeven
beslissing kan, uit het oogpunt van de bescherming van de rechtsorde
van de aangezochte lidstaat, niet worden doorkruist of beperkt door de
erkenning van een in een andere lidstaat gegeven beslissing), de in de
aangezochte lidstaat gegeven beslissing steeds prevaleert, ook indien
zij is gegeven na het tijdstip waarop de concurrerende buitenlandse
beslissing is totstandgekomen en is gegeven nadat het exequatur-verzoek
is ingediend. De vraag of de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en
onder 3, zich voordoet dient de exequaturrechter, anders gezegd, ex nunc
te beoordelen. In deze zin Verheul, a.w., blz. 57; Schockweiler, a.w., blz.
167; Polak, a.w., blz. 817; Verschuur, a.w., blz. 145; Schlosser, a.w., blz.
244, RdNr 22; Geimer & Schütze, a.w., blz. 573, RdNr 164; N. Rosner,
Cross-Border Recognition and Enforcement of Foreign Money Judgments
in Civil and Commercial Matters, diss. 2004, blz. 169; Kropholler, a.w.,
blz. 430, RdNr 54; Briggs & Rees, a.w., blz. 513, nr. 5.17; Rauscher,
a.w., blz. 577/578, RdNr 43 (S. Leible); Vlas, a.w., Art. 34, aant. 4. De
onder (d) bedoelde vraag dient derhalve in ontkennende zin te worden
beantwoord, zodat thans reeds kan worden vastgesteld dat de tweede
grond waarop [verweerster] haar verweer heeft gebaseerd dat de in het
principaal beroep voorgestelde middelen stranden op gebrek aan belang,
faalt.
21. Gelet op de onzekerheid die bestaat omtrent het antwoord op de
onder (a) en onder (c) bedoelde vragen van uitleg van art. 34, aanhef
en onder 3, EEX-Verordening, geef ik de Hoge Raad in overweging
om, alvorens verder te beslissen op het principaal en voorwaardelijk
incidenteel beroep, het Hof van Justitie op de voet van art. 234 jo, art. 68
EG te verzoeken over die vragen uitspraak te doen.
De conclusie strekt ertoe dat de Hoge Raad, alvorens verder te beslissen
op het principaal en het voorwaardelijk incidenteel beroep, het Hof
van Justitie van de Europese Gemeenschappen zal verzoeken over de
hierboven onder (a) en (c) bedoelde vragen van uitleg van art. 34, aanhef
en onder 3, EEX-Verordening uitspraak te doen en het geding zal schorsen
tot het Hof van Justitie naar aanleiding van dat verzoek uitspraak zal
hebben gedaan.