62020CJ0715_RES
Zaak C‑715/20
K.L.
tegen
X sp. z o.o.
(verzoek om een prejudiciële beslissing_ingediend door de Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie)
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 20 februari 2024
„Prejudiciële verwijzing – Sociaal beleid – Richtlijn 1999/70/EG – Door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Clausule 4 – Non-discriminatiebeginsel – Ongelijke behandeling bij ontslag – Beëindiging van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd – Geen verplichting om de redenen voor de beëindiging te vermelden – Rechterlijke toetsing – Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie”
Sociaal beleid – Door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Richtlijn 1999/70 – Arbeidsvoorwaarden – Begrip – Regeling van beëindiging van een arbeidsovereenkomst bij ontslag – Daaronder begrepen
(Richtlijn 1999/70 van de Raad, bijlage, clausule 4, punt 1)
(zie punten 35‑40)
Sociaal beleid – Door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Richtlijn 1999/70 – Verbod van discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd – Nationale regeling die de werkgever de verplichting oplegt om de redenen voor de beëindiging mee delen bij een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd, maar niet bij een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd – Ontoelaatbaarheid
(Richtlijn 1999/70 van de Raad, bijlage, clausule 4, punt 1)
(zie punten 51‑56, 63‑67, 82 en dictum)
Sociaal beleid – Door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Richtlijn 1999/70 – Verbod van discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd – Rechtstreekse werking – Mogelijkheid om zich te beroepen op dat verbod in een geding tussen particulieren – Geen
(Richtlijn 1999/70 van de Raad, bijlage, clausule 4, punt 1)
(zie punten 75, 76)
Sociaal beleid – Door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Richtlijn 1999/70 – Verbod van discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd – Verhouding tot het Handvest van de grondrechten – Mogelijkheid om zich op artikel 47 van het Handvest van de grondrechten te beroepen – Gedingen tussen twee particulieren – Verplichtingen en bevoegdheden van de nationale rechter –Uitlegging van de nationale regeling conform het Unierecht – Verplichting om elke met dat artikel 47 strijdige nationale bepaling buiten toepassing te laten
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47, art. 51, lid 1, en art. 52, lid 1; richtlijn 1999/70 van de Raad, bijlage, clausule 4, punt 1)
(zie punten 77‑82 en dictum)
Samenvatting
In het kader van een verzoek om een prejudiciële beslissing verstrekt de Grote kamer van het Hof preciseringen over de draagwijdte van het beginsel van non-discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd wat de verplichting betreft om de beëindiging van een arbeidsovereenkomst te motiveren, alsmede over de verplichtingen van de nationale rechters bij schending van dat beginsel in een geding tussen particulieren.
K.L., een werknemer, en X sp. z o.o., een vennootschap naar Pools recht, hebben een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en voor deeltijdwerk gesloten voor de periode van 1 november 2019 tot en met 31 juli 2022. Op 15 juli 2020 heeft X aan K.L. een verklaring van beëindiging van deze arbeidsovereenkomst doen toekomen, met inachtneming van een opzegtermijn, zonder evenwel de redenen voor die beëindiging te vermelden. Volgens artikel 30, § 4, van het Poolse arbeidswetboek (
1
) is de werkgever immers enkel in het geval van beëindiging van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd met een opzegtermijn gehouden om de reden daarvoor mee te delen. (
2
)
K.L. heeft bij de Sąd Rejonowy dla Krakowa – Nowej Huty w Krakowie (rechter in eerste aanleg Krakau – Nowa Huta, Polen), de verwijzende rechter, een vordering tot schadevergoeding ingesteld omdat zijn ontslag onrechtmatig was. Daartoe voerde hij met name schending van het beginsel van non-discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd aan, dat is neergelegd in clausule 4 van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (
3
).
Volgens de verwijzingsbeslissing had de Trybunał Konstytucyjny (grondwettelijk hof, Polen) weliswaar reeds geoordeeld dat artikel 30, § 4, van het arbeidswetboek verenigbaar was met de in de Poolse grondwet neergelegde beginselen van de democratische rechtsstaat en gelijkheid voor de wet, maar had de Sąd Najwyższy (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Polen) twijfels geuit over de verenigbaarheid van die nationale bepaling met het Unierecht. Evenwel kon laatstgenoemde rechterlijke instantie de betrokken bepaling niet buiten toepassing laten omdat het beginsel van non-discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd geen rechtstreekse werking had in een geding tussen particulieren.
In deze context vraagt de verwijzende rechter het Hof in essentie of clausule 4 van de raamovereenkomst in de weg staat aan een nationale regeling als die in het hoofdgeding en of deze clausule kan worden aangevoerd in het kader van een geding tussen particulieren.
Beoordeling door het Hof
Allereerst preciseert het Hof dat de in geding zijnde regeling van beëindiging van een arbeidsovereenkomst valt onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst, die betrekking heeft op het non-discriminatiebeginsel. Vervolgens onderzoekt het Hof of deze regeling leidt tot een verschil in behandeling waarbij werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd minder gunstig worden behandeld dan vergelijkbare werknemers in vaste dienst, alvorens in voorkomend geval te bepalen of een dergelijk verschil in behandeling gerechtvaardigd is om „objectieve redenen”.
Wat in de eerste plaats de vraag betreft of de situaties in kwestie vergelijkbaar zijn, herinnert het Hof eraan dat het aan de verwijzende rechter staat om te beoordelen of de betrokken personen hetzelfde of soortgelijk werk in de zin van de raamovereenkomst (
4
) verrichten, gelet op een reeks van factoren, zoals de aard van het werk, de opleidingsvereisten en de arbeidsomstandigheden.
In de tweede plaats stelt het Hof vast, onder voorbehoud van door de verwijzende rechter te verrichten verificaties, dat werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd minder gunstig worden behandeld dan werknemers in vaste dienst, doordat voor laatstgenoemden niet de beperking in kwestie geldt wat de informatieverstrekking over de redenen voor het ontslag betreft. Zelfs indien na het instellen van een rechtsvordering door een werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd tegen de beëindiging van zijn overeenkomst, de rechterlijke toetsing van de gegrondheid van de redenen voor beëindiging van die overeenkomst gewaarborgd is en aldus de effectieve rechterlijke bescherming van de betrokkene wordt verzekerd, beschikt die werknemer niet vooraf over informatie die beslissend kan zijn voor zijn keuze om al dan niet een dergelijke rechtsvordering in te stellen.
Wat in de derde plaats het bestaan van „objectieve redenen” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst betreft, baseert de Poolse regering zich op bovengenoemd arrest van het grondwettelijk hof en stelt zij dat een beleid van volledige werkgelegenheid wordt nagestreefd, hetgeen een grote flexibiliteit van de arbeidsmarkt vereist waartoe arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd bijdragen.
Volgens het Hof lijken die gegevens eerder op een criterium dat op algemene en abstracte wijze uitsluitend verwijst naar de duur zelf van het dienstverband en kan met die gegevens dus niet worden verzekerd dat het litigieuze verschil in behandeling voorziet in een werkelijke behoefte. Voorts is dat verschil in behandeling evenmin noodzakelijk voor het bereiken van de door de Poolse regering aangevoerde doelstelling. De betrokken arbeidsvoorwaarde ziet immers niet op de mogelijkheid zelf voor een werkgever om een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd te beëindigen met inachtneming van een opzegtermijn, maar op de schriftelijke mededeling aan de werknemer van de reden of redenen voor zijn ontslag. Zelfs indien werkgevers verplicht zouden zijn om de redenen voor de vroegtijdige beëindiging van een overeenkomst voor bepaalde tijd te vermelden, zou hun dus hierdoor niet de flexibiliteit worden ontnomen die eigen is aan dit type arbeidsovereenkomst.
In die omstandigheden staat het aan de verwijzende rechter om na te gaan of artikel 30, § 4, van het arbeidswetboek kan worden uitgelegd in overeenstemming met clausule 4 van de raamovereenkomst. Indien dat niet het geval is, is deze rechter in beginsel niet verplicht om louter op grond van het Unierecht de bepaling van nationaal recht buiten toepassing te laten die in strijd is met clausule 4 van de raamovereenkomst, die geen rechtstreekse werking heeft tussen particulieren.
Wanneer een lidstaat een regeling vaststelt tot precisering en concrete invulling van de arbeidsvoorwaarden waarop met name clausule 4 van de raamovereenkomst van toepassing is, brengt deze lidstaat niettemin het Unierecht ten uitvoer (
5
), zodat hij met name de eerbiediging van het in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie verankerde recht op een doeltreffende voorziening in rechte moet waarborgen. Laatstgenoemde bepaling heeft rechtstreekse werking. Het Hof stelt vast dat het door de betrokken nationale bepaling ingevoerde verschil in behandeling afbreuk doet aan dat recht, aangezien een werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd niet de mogelijkheid heeft – die een werknemer in vaste dienst wel heeft – om vooraf te beoordelen of het passend is in rechte op te komen tegen de beslissing houdende beëindiging van zijn arbeidsovereenkomst, en in voorkomend geval een beroep in te stellen waarbij de motivering van die beëindiging nauwgezet kan worden betwist.
Een nationale rechter bij wie een geding tussen particulieren aanhangig is, is dus gehouden om, wanneer hij het toepasselijke nationale recht niet in overeenstemming met clausule 4 van de raamovereenkomst kan uitleggen, de volle werking van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten te waarborgen door – voor zover nodig – elke daarmee strijdige nationale bepaling buiten toepassing te laten.
(
1
)	Ustawa - Kodeks pracy (wet houdende het wetboek arbeidsrecht) van 26 juni 1974 (Dz. U. nr. 24, volgnr. 141), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (Dz. U. van 2020, volgnr. 1320, zoals gewijzigd) (hierna: „arbeidswetboek”).
(
2
)	Of in het geval van beëindiging van een arbeidsovereenkomst zonder opzegtermijn, ongeacht of het een overeenkomst voor bepaalde of onbepaalde tijd betreft.
(
3
)	Raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, die is gesloten op 18 maart 1999 (hierna: „raamovereenkomst”) en is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG van de Raad van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (PB 1999, L 175, blz. 43; hierna: „raamovereenkomst”).
(
4
)	Zie clausule 3, punt 2, en clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst.
(
5
)	In de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest van de grondrechten.