62013CJ0311
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 5 listopada 2014 r. (
*1
)
„Ochrona pracowników najemnych na wypadek niewypłacalności pracodawcy — Dyrektywa 80/987/EWG — Obywatel państwa trzeciego, będący pracownikiem i nieposiadający ważnego zezwolenia na pobyt — Odmowa przyznania świadczenia z tytułu niewypłacalności pracodawcy”
W sprawie C‑311/13
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Centrale Raad van Beroep (Niderlandy) postanowieniem z dnia 4 czerwca 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 czerwca 2013 r., w postępowaniu:
O. Tümer
przeciwko
Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: T. von Danwitz (sprawozdawca), prezes izby, A. Rosas, E. Juhász, D. Šváby i C. Vajda, sędziowie,
rzecznik generalny: Y. Bot,
sekretarz: V. Tourrès, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 maja 2014 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
—
w imieniu O. Tümera przez G.T.M. Evers, advocaat,
—
w imieniu le Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen przez I. Eijkhout, działającą w charakterze pełnomocnika,
—
w imieniu rządu niderlandzkiego przez B. Koopman, M. Bulterman, H. Stergiou i M. de Ree, działające w charakterze pełnomocników,
—
w imieniu Komisji Europejskiej przez M. van Beeka oraz J. Enegrena, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 czerwca 2014 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności ich pracodawcy (Dz.U. L 283, s. 23 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 1, s. 217), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/74/WE z dnia 23 września 2002 r. (Dz.U. L 270, s. 10 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 4, s. 261, zwanej dalej „dyrektywą 80/987”).
2
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu toczącego się między O. Tümerem a Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (zarządem instytutu zarządzania ubezpieczeniami pracowników najemnych, zwanym dalej „Uwv”) w przedmiocie odmowy wypłaty O. Tümerowi świadczenia z tytułu niewypłacalności pracodawcy z tym uzasadnieniem, że jest on obywatelem państwa trzeciego przebywającym w Niderlandach nielegalnie.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 80/987
3
Motyw 1 dyrektywy 2002/74 brzmi następująco:
„Wspólnotowa karta socjalnych praw podstawowych pracowników przyjęta dnia 9 grudnia 1989 r. stanowi w pkt 7, że wprowadzenie rynku wewnętrznego musi prowadzić do poprawy warunków życia i pracy pracowników we Wspólnocie Europejskiej oraz że ta poprawa musi obejmować, w miarę potrzeb, rozwój niektórych aspektów przepisów dotyczących zatrudnienia, takich jak procedury zwolnień grupowych, i dotyczące upadłości”.
4
Artykuł 1 dyrektywy 80/987 stanowi:
„1.   Niniejsza dyrektywa stosuje się do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1.
2.   Państwa członkowskie mogą, wyjątkowo, wyłączyć roszczenia niektórych kategorii pracowników z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy, na mocy istnienia innych form gwarancji, jeżeli ustanowiono, że oferuje zainteresowanym osobom stopień ochrony równoważny temu, jaki wynika z niniejszej dyrektywy.
3.   W przypadkach gdy takie przepisy już się stosuje w ich ustawodawstwie krajowym, państwa członkowskie mogą nadal wyłączać z zakresu niniejszej dyrektywy:
a)
pomoc domową zatrudnioną przez osobę fizyczną;
b)
rybaków pracujących na zasadzie udziału w zyskach z połowów”.
5
Artykuł 2 ust. 2 i 3 wspomnianej dyrektywy brzmi następująco:
„2.   Niniejsza dyrektywa jest bez uszczerbku dla prawa krajowego dotyczącego definicji pojęć »pracownik«, »pracodawca«, »wynagrodzenie«, »prawo nabyte« i »prawo w trakcie nabywania«.
Jednakże państwom członkowskim nie wolno wyłączyć z zakresu niniejszej dyrektywy:
a)
pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin w rozumieniu dyrektywy 97/81/WE;
b)
pracowników zatrudnionych w oparciu o umowę na czas określony w rozumieniu dyrektywy 1999/70/WE;
c)
pracowników o czasowym stosunku pracy w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 91/383/EWG.
3.   Państwa członkowskie nie mogą ustanowić minimalnego czasu trwania umowy o pracę lub stosunku pracy w celu kwalifikacji pracowników do zgłaszania roszczeń na podstawie niniejszej dyrektywy”.
6
Zgodnie z art. 3 dyrektywy 80/987:
„Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z art. 4, zaspokojenie roszczeń pracowników, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę.
Roszczenia przejmowane przez instytucję udzielającą gwarancji stanowią kwotę pozostającą do spłaty odnoszącą się do okresu przed określoną datą ustaloną przez państwa członkowskie lub ewentualnie po niej”.
7
Artykuł 4 tej dyrektywy stanowi:
„1.   Państwa członkowskie mają prawo do ograniczania odpowiedzialności instytucji udzielających gwarancji, określonych w art. 3.
2.   Jeżeli państwa członkowskie korzystają z prawa określonego w ust. 1, określają długość okresu, w stosunku do którego roszczenia kwot pozostających do spłaty mają być spełnione przez instytucję udzielającą gwarancji. Jednakże nie może to być okres krótszy niż okres obejmujący wynagrodzenie za trzy ostatnie miesiące stosunku pracy przed lub po dacie określonej w art. 3. Państwa członkowskie mogą włączyć ten minimalny trzymiesięczny okres do okresu referencyjnego trwającego nie mniej niż sześć miesięcy.
Państwa członkowskie mające okres referencyjny trwający nie mniej niż 18 miesięcy mogą ograniczyć okres, za który roszczenia kwot pozostających do spłaty będą spełniane przez instytucję udzielającą gwarancji do ośmiu tygodni. W takim przypadku do wyliczenia minimalnego okresu używa się tych okresów, które są najbardziej korzystne dla pracownika.
3.   Ponadto państwa członkowskie mogą ustalić pułapy wypłat dokonanych przez instytucje udzielające gwarancji. Pułapy te nie mogą być ustalane poniżej poziomu zgodnego społecznie z celem społecznym niniejszej dyrektywy.
Jeśli państwa członkowskie korzystają z tej możliwości, powiadamiają Komisję o metodach, według których pułap został ustalony”.
8
Dyrektywa 80/987 została skodyfikowana dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94/WE z dnia 22 października 2008 r. w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. L 283, s. 36), która w identyczny sposób przejęła treść art. 2–4 dyrektywy 80/987. Dyrektywa 2008/94 weszła w życie w dniu 17 listopada 2008 r.
Dyrektywa 2003/109/WE
9
Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz.U. L 16, s. 44 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 6, s. 272) stanowi:
„Niniejszą dyrektywę stosuje się do obywateli państw trzecich legalnie zamieszkujących na terytorium państwa członkowskiego”.
10
Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy brzmi następująco:
„Państwa członkowskie przyznają status rezydenta długoterminowego obywatelom państw trzecich, którzy zamieszkiwali legalnie i nieprzerwanie na ich terytorium przez okres pięciu lat, bezpośrednio poprzedzający złożenie właściwego wniosku”.
11
Zgodnie z art. 11 ust. 1 lit. d) wspomnianej dyrektywy rezydent długoterminowy korzysta z zasady równego traktowania z obywatelami danego państwa odnośnie do „zabezpieczenia społecznego, pomocy społecznej i ochrony socjalnej, określonych przez prawo krajowe”.
12
Artykuł 13 tej dyrektywy, zatytułowany „Korzystniejsze przepisy krajowe”, stanowi:
„Państwa członkowskie mogą wydawać dokumenty pobytowe ze stałym lub nieograniczonym okresem ważności na warunkach korzystniejszych niż warunki ustanowione w niniejszej dyrektywie. Takie dokumenty pobytowe nie uprawniają do zamieszkiwania w innych państwach członkowskich, jak przewiduje rozdział III niniejszej dyrektywy”.
Decyzja nr 1/80
13
Układ ustanawiający stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, który został podpisany w dniu 12 września 1963 r. w Ankarze przez Republikę Turecką z jednej strony i przez państwa członkowskie EWG oraz Wspólnotę z drugiej strony, oraz który został zawarty, zatwierdzony i ratyfikowany w imieniu tej ostatniej decyzją Rady 64/732/EWG z dnia 23 grudnia 1963 r. (Dz.U. 1964, 217, s. 3685 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 11, s. 10) powołał do życia Radę Stowarzyszenia.
14
Artykuł 6 ust. 1 decyzji Rady Stowarzyszenia nr 1/80 z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia stanowi:
„Pracownik turecki legalnie zatrudniony na rynku pracy państwa członkowskiego ma w tym państwie, z zastrzeżeniem postanowień art. 7 dotyczącego dostępu członków jego rodziny do zatrudnienia, prawo:
—
po roku legalnego zatrudnienia, do odnowienia pozwolenia na pracę u tego samego pracodawcy, o ile jego stanowisko zostaje zachowane;
—
po trzech latach legalnego zatrudnienia i z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników z państw członkowskich Wspólnoty, przyjęcia, w tym samym zawodzie u dowolnego pracodawcy, oferty pracy złożonej na normalnych warunkach i zarejestrowanej przez służby zatrudnienia tego państwa członkowskiego;
—
po czterech latach legalnego zatrudnienia – do swobodnego dostępu do każdej pracy najemnej według swego wyboru” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak pozostałe fragmenty decyzji].
15
Artykuł 7 decyzji nr 1/80 ma następujące brzmienie:
„Członkowie rodziny pracownika tureckiego, legalnie zatrudnionego na rynku pracy państwa członkowskiego, którzy uzyskali zgodę na dołączenie do niego:
—
mają prawo przyjęcia – z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników z państw członkowskich Wspólnoty – dowolnej oferty pracy, jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej trzech lat;
—
korzystają z dostępu do dowolnej pracy najemnej, jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej pięciu lat.
[…]”.
Prawo niderlandzkie
16
Artykuł 3 ust. 1 Werkloosheidswet (ustawy o bezrobociu, zwanej dalej „WW”) ma następujące brzmienie:
„Pracownikiem najemnym jest osoba fizyczna w wieku poniżej 65 lat, która jest zatrudniona na podstawie prawa prywatnego lub publicznego”.
17
Zgodnie z art. 3 ust. 3 WW w drodze odstępstwa od ust. 1 tego przepisu, za pracownika najemnego nie uważa się obywatela państwa trzeciego, który nie zamieszkuje w Niderlandach legalnie w rozumieniu art. 8 lit. a)–e) i l) Vreemdelingenwet 2000 (ustawy o cudzoziemcach z 2000 r., zwanej dalej „Vw 2000”).
18
Zgodnie z art. 61 WW pracownik najemny jest uprawniony do świadczenia z tytułu niewypłacalności pracodawcy na podstawie rozdziału IV tej ustawy, gdy wobec pracodawcy, którego upadłość została ogłoszona, ma on roszczenie o wypłatę wynagrodzenia, świadczenia urlopowego lub dodatku urlopowego lub gdy może on ponieść szkodę finansową w związku z tym, że pracodawca nie wypłacił kwot, które jest dłużny osobie trzeciej w związku ze stosunkiem pracy łączącym go z pracownikiem najemnym.
19
Na podstawie art. 8 lit. a)–e) i l) Vw 2000 cudzoziemiec przebywa w Niderlandach legalnie wyłącznie wtedy, gdy:
„a)
posiada zezwolenie na pobyt na czas określony w rozumieniu art. 14;
b)
posiada zezwolenie na czas nieokreślony wydane na podstawie art. 20;
c)
posiada zezwolenie na pobyt na czas określony w rozumieniu art. 28;
d)
posiada zezwolenie na pobyt na czas nieokreślony wydane na podstawie art. 33;
e)
jako obywatel wspólnotowy przebywa na podstawie normy wydanej na mocy Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską lub Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym […];
[…]
l)
wywodzi prawo pobytu z decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG–Turcja;
[…]”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
20
O. Tümer jest obywatelem tureckim, który zamieszkuje w Niderlandach od 1988 r.
21
W okresie od dnia 18 sierpnia 1988 r. do dnia 31 marca 1995 r. posiadał on zezwolenie na pobyt na czas określony, wydane mu z zastrzeżeniem pobytu przy małżonce. W 1996 r. rozwiódł się.
22
W dniu 14 października 2005 r. O. Tümer złożył wniosek o zezwolenie na pobyt na czas nieokreślony. Wniosek ten został oddalony przez sekretarza stanu ds. sprawiedliwości. Odwołanie od tej decyzji zostało uznane za bezzasadne decyzją z dnia 16 kwietnia 2007 r. W dniu 28 sierpnia 2008 r. Rechtbank ’s-Gravenhage oddalił skargę na tę decyzję z tym uzasadnieniem, że skarżący w postępowaniu głównym nie mógł wywodzić żadnego prawa z art. 6 czy 7 decyzji nr 1/80. Od orzeczenia tego sądu nie została wniesiona apelacja. Od dnia 25 kwietnia 2007 r. O. Tümer nie posiada już dokumentu pobytowego.
23
O. Tümer pracował w Niderlandach z przerwami od 1997 r. W dniu 3 stycznia 2005 r. został zatrudniony przez Halfmoon Cosmetics BV (zwaną dalej „Halfmoon Cosmetics”), która w 2007 r. odprowadziła za niego składki na podstawie WW. Począwszy od sierpnia 2007 r. Halfmoon Cosmetics wypłacała już tylko część wynagrodzenia, a w dniu 22 stycznia 2008 r. została ogłoszona jej upadłość. W dniu 26 stycznia 2008 r. skarżący w postępowaniu głównym został zwolniony z pracy.
24
O. Tümer złożył wniosek o świadczenie z tytułu niewypłacalności pracodawcy na podstawie WW, dotyczący zaległego wynagrodzenia, którego Halfmoon Cosmetics nie wypłaciła od sierpnia 2007 r. do dnia jego zwolnienia z pracy, czyli w okresie, gdy nie posiadał on dokumentu pobytowego. Wniosek ten został oddalony decyzją z dnia 8 lutego 2008 r. O. Tümer zakwestionował tę decyzję. Uwv uznał jednak odwołanie za bezzasadne w dniu 10 czerwca 2008 r. ze względu na to, że O. Tümer, nie był „pracownikiem najemnym” w rozumieniu art. 3 ust. 3 WW, ponieważ nie przebywał w Niderlandach legalnie. W wyroku z dnia 18 grudnia 2009 r. Rechtbank ’s-Hertogenbosch oddalił z tego samego powodu skargę wniesioną przez O. Tümera na decyzję z dnia 10 czerwca 2008 r.
25
Skarżący w postępowaniu głównym wniósł apelację od tego orzeczenia przed Centrale Raad van Beroep, w której utrzymuje, że był pracownikiem najemnym, nawet jeśli jest obywatelem państwa trzeciego i gdyby należało uznać, że nielegalnie zamieszkiwał w Niderlandach. Uwv podnosiła, że dyrektywa 80/987 nie może mieć szerszego zakresu stosowania niż podstawa prawna, na której się opiera, czyli art. 137 WE, a tym samym nie znajduje zastosowania do obywateli państw trzecich, którzy nie zamieszkują legalnie w Niderlandach. W tym kontekście skarżący zauważył, że dyrektywa 2003/109, zgodnie z którą rezydenci długoterminowi korzystają z równego traktowania w zakresie zabezpieczenia społecznego, również dotyczy jedynie obywateli państw trzecich, przebywających legalnie na terytorium Unii Europejskiej.
26
Według wskazówek sądu odsyłającego O. Tümer ma wierzytelności z tytułu niezapłaconego wynagrodzenia, wynikające z jego umowy o pracę i dotyczące wynagrodzenia za okres przed wskazaną datą w rozumieniu art. 3 dyrektywy 80/987. W odniesieniu do statusu „pracownika najemnego” w rozumieniu art. 2 ust. 2 tej dyrektywy sąd odsyłający zauważa, że o ile O. Tümer, jako obywatel państwa trzeciego niezamieszkujący legalnie w Niderlandach nie jest „pracownikiem najemnym” w rozumieniu WW, o tyle jednak w kontekście niderlandzkiego prawa cywilnego jego stosunek z pracodawcą stanowi umowę o pracę i z tego względu należy uznać go za pracownika. Jako taki O. Tümer mógłby również wszcząć postępowanie przed sądem i zażądać na podstawie swej umowy o pracę wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę.
27
W tych okolicznościach Centrale Raad van Beroep postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy – biorąc pod uwagę również jej podstawę prawną zawartą w art. 137 ust. 2 WE (obecnie art. 153 ust. 2 TFUE) – dyrektywę [80/987], w szczególności art. 2, 3, i 4 tej dyrektywy, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak art. 3 ust. 3 i art. 61 WW, na podstawie którego cudzoziemca będącego obywatelem państwa trzeciego, który nie przebywa legalnie w Niderlandach w rozumieniu art. 8 lit. a)–e) i l) [Vw 2000], nie uważa się za pracownika, również w takim wypadku, jak ten dotyczący [obywatela państwa trzeciego], który wystąpił o przyznanie świadczenia z tytułu niewypłacalności pracodawcy, którego w świetle prawa cywilnego należy uznać za pracownika i który spełnia pozostałe warunki przyznania tego świadczenia?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
28
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni przepisów dyrektywy 80/987 należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który dotyczy ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy i zgodnie z którym obywatel państwa trzeciego niezamieszkujący legalnie w danym państwie członkowskim nie jest uznawany za pracownika najemnego, mogącego ubiegać się o świadczenie z tytułu niewypłacalności pracodawcy ze względu na między innymi wierzytelności z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia w wypadku niewypłacalności pracodawcy, podczas gdy na podstawie przepisów prawa cywilnego tego państwa członkowskiego ten obywatel państwa trzeciego ma status „pracownika najemnego” uprawnionego do wynagrodzenia, którego wypłaty może domagać się od swego pracodawcy przed sądami krajowymi.
29
W swych przedłożonych Trybunałowi uwagach Komisja zwróciła się do Trybunału o zbadanie założenia, na którym opiera się wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, czyli okoliczności, że O. Tümer nie zamieszkiwał legalnie w Niderlandach w rozpatrywanym w postępowaniu głównym okresie w świetle układu stowarzyszeniowego z Turcją, a w szczególności decyzji nr 1/80. Jednak skoro sąd odsyłający nie postawił żadnego pytania w tym zakresie, Trybunał wskazał, że wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2008 r. Rechtbank ’s-Gravenhage oddalił złożony przez O. Tümera wniosek o zezwolenie na pobyt na czas nieokreślony na podstawie między innymi art. 6 i 7 decyzji nr 1/80, a od wyroku tego O. Tümer nie wniósł apelacji.
30
W tych okolicznościach należy zbadać, czy przepisy dyrektywy 80/987 stoją na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który wyłącza obywatela państwa trzeciego, takiego jak O. Tümer, z przewidzianej w tej dyrektywie ochrony pracowników najemnych z uwagi na nielegalny pobyt na terytorium krajowym.
31
W swych przedłożonych Trybunałowi uwagach Uwv i rząd niderlandzki utrzymują, że dyrektywa 80/987 nie może znajdować zastosowania do obywateli państw trzecich przebywających nielegalnie w danym państwie członkowskim, skoro art. 137 ust. 2 WE, który stanowi podstawę prawną tej dyrektywy, nie dotyczy obywateli państw trzecich. Takie zastosowanie byłoby ponadto sprzeczne z polityką Unii w obszarze imigracji, a w szczególności z dyrektywą 2003/109, która przyznaje prawo do równego traktowania, między innymi w zakresie zabezpieczenia społecznego, jedynie obywatelom państw trzecich zamieszkującym legalnie w państwie członkowskim.
32
W tym względzie wystarczy stwierdzić po pierwsze, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 51 swej opinii, że art. 137 ust. 2 WE, stanowiący podstawę prawną dyrektywy 2002/74, nie ogranicza kompetencji do wydawania minimalnych przepisów dotyczących między innymi realizacji określonego w art. 136 WE celu w postaci poprawy warunków życia i pracy wyłącznie do obywateli państw członkowskich z wyłączeniem obywateli państw trzecich.
33
Po drugie, co się tyczy dyrektywy 2003/109, to należy zauważyć, że o ile art. 3 ust. 1 tej dyrektywy uzależnia przyznanie statusu rezydenta długoterminowego, z którym wiąże się prawo do równego traktowania w obszarach określonych w art. 11 wspomnianej dyrektywy, od warunku legalnego pobytu, o tyle dyrektywa ta nie wyklucza w żadnym razie, aby inne akty prawne Unii, takie jak dyrektywa 80/987, przyznawały obywatelom państw trzecich, pod określonymi warunkami, pewne prawa w świetle realizacji wytyczonych w tych aktach celów.
34
Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 80/987 ma ona zastosowanie do roszczeń pracowników wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1 tej dyrektywy.
35
O ile dyrektywa 80/987 sama nie definiuje pojęcia „pracownika najemnego”, a w swym art. 2 ust. 2 akapit pierwszy stanowi, że jest bez uszczerbku dla prawa krajowego dotyczącego definicji tego pojęcia, o tyle z art. 1 ust. 2 i 3 oraz art. 2 ust. 2 akapit drugi tej dyrektywy wynika, że przysługujący państwom członkowskim na podstawie art. 2 ust. 2 akapit pierwszy zakres uznania odnośnie do definicji pojęcia „pracownika najemnego” nie jest jednak nieograniczony.
36
W tym względzie należy przede wszystkim zauważyć, że ani art. 1 ust. 1, ani pozostałe przepisy tej dyrektywy nie wyłączają obywateli państw trzecich z zakresu stosowania dyrektywy 80/987 ani nie zezwalają wyraźnie państwom członkowskim na takie wyłączenie.
37
Następnie należy przypomnieć, że zgodnie ze swym brzmieniem art. 1 ust. 1 dyrektywy 80/987 ma zastosowanie do roszczeń pracowników wobec pracodawców. Natomiast przewidziana w art. 1 ust. 2 i 3 tej dyrektywy po stronie państw członkowskich możliwość wyłączenia niektórych kategorii pracowników najemnych z zakresu stosowania tej dyrektywy dotyczy jedynie szczególnych wypadków i jest poddana pewnym warunkom.
38
W tym kontekście należy podkreślić, że art. 1 ust. 2 dyrektywy 80/987, pozwalający wyjątkowo wyłączyć roszczenia niektórych kategorii pracowników z zakresu stosowania niniejszej dyrektywy, na mocy istnienia innych form gwarancji, nie zwalnia państw członkowskich z obowiązku przyznania tym pracownikom ochrony na wypadek niewypłacalności ich pracodawcy, lecz wymaga, by ci pracownicy korzystali z ochrony równorzędnej z wynikającej z tej dyrektywy.
39
Co się tyczy rozpatrywanego w postępowaniu głównym przepisu, to z udzielonych przez sąd odsyłający informacji wynika, że niderlandzkie prawo cywilne kwalifikuje każdą osobę, którą wiąże z pracodawcą umowa o pracę jako „pracownika najemnego”, uprawnionego do wynagrodzenia, bez względu na przynależność państwową tej osoby czy okoliczność legalnego zamieszkiwania przez nią na terytorium tego państwa członkowskiego.
40
Natomiast o ile art. 3 ust. 1 WW kwalifikuje co do zasady każdą osobę fizyczną w wieku poniżej 65 lat, która jest zatrudniona na podstawie prawa prywatnego lub publicznego, jako „pracownika najemnego” mogącego ubiegać się o świadczenie z tytułu niewypłacalności pracodawcy zgodnie z art. 61 tej ustawy, o tyle art. 3 ust. 3 wspomnianej ustawy wyłącza przebywających nielegalnie w państwie członkowskim obywateli państw trzecich z zakresu pojęcia „pracownika najemnego”, a tym samym z kręgu beneficjentów tego świadczenia z tytułu niewypłacalności.
41
Biorąc pod uwagę okoliczność, że przepis ten nie przyznaje tym obywatelom państw trzecich ochrony równorzędnej z ochroną świadczenia z tytułu niewypłacalności, to wynika z tego, iż nie spełnia on warunków pozwalających na wyłączenie na podstawie art. 1 ust. 2 dyrektywy 80/987 niektórych kategorii „pracowników najemnych” z zakresu stosowania tej dyrektywy. Ponadto bezsporne jest, że wspomniany przepis nie mieści się w zakresie stosowania art. 1 ust. 3 tej dyrektywy.
42
Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, wykładni art. 2 ust. 2 akapit pierwszy tej dyrektywy należy dokonywać w świetle społecznego celu wspomnianej dyrektywy, który polega na zagwarantowaniu wszystkim pracownikom najemnym minimalnego poziomu ochrony na szczeblu Unii w przypadku niewypłacalności pracodawcy w postaci zaspokojenia roszczeń wynikających z umów o pracę lub ze stosunków pracy i dotyczących zapłaty należnego wynagrodzenia za dany okres. Państwa członkowskie nie mogą tym samym dowolnie definiować pojęcia „pracownika najemnego” w sposób godzący w społeczny cel omawianej dyrektywy (zob. analogicznie wyrok van Ardennen, C‑435/10, EU:C:2011:751, pkt 27, 34).
43
Przysługujący państwom członkowskim na podstawie tego przepisu zakres uznania odnośnie do definicji pojęcia „pracownika najemnego”, o którym mowa w pkt 35 niniejszego wyroku, jest tym samym ograniczony celem społecznym dyrektywy 80/987, który państwa członkowskie są zobowiązane przestrzegać.
44
W tym względzie należy zauważyć, biorąc pod uwagę ten cel społeczny dyrektywy 80/987 oraz brzmienie jej art. 1 ust. 1, zgodnie z którym znajduje ona zastosowanie „do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy”, że definicja pojęcia „pracownika najemnego” wiąże się w sposób nieunikniony ze stosunkiem pracy, który powoduje powstanie roszczenia wobec pracodawcy o wynagrodzenie z tytułu wykonanej pracy. Tak jest w niniejszej sprawie w wypadku definicji pojęcia „pracownika najemnego” przewidzianego w niderlandzkim prawie cywilnym.
45
Tym samym pozbawienie osób, którym przepisy krajowe przyznają powszechnie status pracowników najemnych i które posiadają na podstawie tych przepisów wynikające z umów o pracę lub stosunków pracy roszczenia wobec pracodawcy z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia, określone w art. 1 ust. 1 i 3 akapit pierwszy tej dyrektywy ochrony, jaką wspomniana dyrektywa przewiduje w wypadku niewypłacalności pracodawcy byłoby sprzeczne z przypomnianym w pkt 42 niniejszego wyroku społecznym celem dyrektywy 80/987.
46
Z tego wynika, że przepisy dyrektywy 80/987 stoją na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który dotyczy ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy i który wyłącza obywatela państwa trzeciego z kręgu uprawnionych do świadczenia z tytułu niewypłacalności pracodawcy z uwagi na okoliczność nielegalnego zamieszkiwania w państwie członkowskim, podczas gdy na podstawie przepisów prawa cywilnego tego państwa członkowskiego ten obywatel państwa trzeciego ma status „pracownika najemnego” uprawnionego do wynagrodzenia.
47
Podniesiona przez Uwv i rząd niderlandzki podczas rozprawy przed Trybunałem okoliczność, że obywatele państw trzecich nielegalnie przebywający w Niderlandach nie mają prawa podejmować pracy w tym państwie, nie może podważać tego wniosku. Zgodnie bowiem z udzielonymi przez sąd odsyłający informacjami, potwierdzonymi przez Uwv i rząd niderlandzki, obywatele państw trzecich przebywający nielegalnie w tym państwie, którzy pracują bez stosownego pozwolenia, są w świetle krajowego prawa cywilnego traktowani jako „pracownicy najemni” uprawnieni do wynagrodzenia za wykonaną pracę, czyli wierzytelności, jaką art. 1 ust. 1 i 3 akapit pierwszy dyrektywy 80/987 ma zagwarantować.
48
Wprawdzie art. 10 lit. a) dyrektywy 80/987 zezwala państwom członkowskim na podjęcie niezbędnych działań w celu uniknięcia nadużyć, jednakże z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy, a w szczególności z uwag rządu niderlandzkiego nie wynika, by okoliczności rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy stanowiły nadużycie w rozumieniu wspomnianego przepisu. Ponadto Trybunał zauważa w tym względzie, że pracodawca O. Tümera, Halfmoon Cosmetics, wywiązywał się podczas rozpatrywanego w postępowaniu głównym okresu, ze swego obowiązku opłacania składek zgodnie z przepisami krajowymi w zakresie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy.
49
W świetle powyższych rozważań na postawione pytanie trzeba odpowiedzieć następująco: wykładni przepisów dyrektywy 80/987 należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który dotyczy ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy i zgodnie z którym obywatel państwa trzeciego niezamieszkujący legalnie w danym państwie członkowskim nie jest uznawany za pracownika najemnego, mogącego ubiegać się o świadczenie z tytułu niewypłacalności pracodawcy ze względu na między innymi wierzytelności z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia w wypadku niewypłacalności pracodawcy, podczas gdy na podstawie przepisów prawa cywilnego tego państwa członkowskiego ten obywatel państwa trzeciego ma status „pracownika najemnego” uprawnionego do wynagrodzenia, którego wypłaty może domagać się od swego pracodawcy przed sądami krajowymi.
W przedmiocie kosztów
50
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Wykładni przepisów dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności ich pracodawcy, zmienionej dyrektywą 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który dotyczy ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy i zgodnie z którym obywatel państwa trzeciego niezamieszkujący legalnie w danym państwie członkowskim nie jest uznawany za pracownika najemnego, mogącego ubiegać się o świadczenie z tytułu niewypłacalności pracodawcy ze względu na między innymi wierzytelności z tytułu niewypłaconego wynagrodzenia w wypadku niewypłacalności pracodawcy, podczas gdy na podstawie przepisów prawa cywilnego tego państwa członkowskiego ten obywatel państwa trzeciego ma status „pracownika najemnego” uprawnionego do wynagrodzenia, którego wypłaty może domagać się od swego pracodawcy przed sądami krajowymi.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.