62023CC0517
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fl‑24 ta’ Ottubru 2024 (
1
)
Kawża C‑517/23
Apothekerkammer Nordrhein
vs
DocMorris NV
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja))
(Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem – Direttiva 2001/83/KE – Portata – Prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika – Reklamar għal firxa sħiħa ta’ prodotti mediċinali ta’ spiżerija – Vawċers jew perċentwali ta’ skont għax-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra – Tnaqqis u pagamenti diretti)
I. Introduzzjoni
1.
Il-pazjenti li jiddependu fuq prodotti mediċinali preskritti minn tabib u li huma attirati lejn tnaqqis offrut minn spiżerija għall-ordnijiet b’korrispondenza barranija huma mħajra primarjament sabiex jikkonsmaw prodotti mediċinali jew sabiex jikkuntrattaw mal-ispiżerija speċifika li toffri t-tnaqqis? Hemm ħtieġa ġenwina li dawn il-pazjenti jiġu protetti minn konsum żbaljat u inkorrett ta’ prodotti mediċinali? Dawn huma vittmi tal-industrija farmaċewtika u ta’ dawk li jbigħu l-prodotti tagħhom jew tal-mard tagħhom li jfittxu kura għalih jew serħan minnu? Il-pazjenti li jsofru, ngħidu aħna, minn marda kronika, ikunu qegħdin iġibu ruħhom b’mod antisoċjali jekk “japproffittaw ekonomikament” meta jixtru prodott mediċinali li għalih ser jiġu rrimborżati?
2.
Dawn id-domandi, magħmula b’mod illustrattiv, imorru direttament fil-qalba tas-suġġett ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja).
3.
Fil-kawża inkwistjoni, DocMorris, spiżerija Olandiża għall-ordnijiet b’korrispondenza, li diġà kienet parti fi proċeduri li wasslu għal talba għal deċiżjoni preliminari f’numru ta’ okkażjonijiet, reġgħet tfaċċat, din id-darba bi tnaqqis. Prattiki varji ta’ kumpaniji barranin li joffru tnaqqis huma ta’ uġigħ ta’ ras għall-operaturi ekonomiċi li diġà għandhom għeruq sodi fis-suq nazzjonali, li jsostnu li l-offerta ta’ tnaqqis fuq il-bejgħ ta’ mediċini suġġetti għal preskrizzjoni medika tikkostitwixxi “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tad-Direttiva 2001/83/KE (
2
).
4.
Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja), iffaċċjata bil-ġurisprudenza kunfliġġenti tal-qrati inferjuri Ġermaniżi, titlob gwida dwar id-definizzjoni ta’ “reklamar”, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ sensiela ta’ kawżi mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja matul l-aħħar għaxar snin.
5.
F’dawn il-konklużjonijiet ser nargumenta li kampanji ta’ skontijiet bħal dawk inkwistjoni f’din il-kawża ma jikkostitwixxux reklamar skont l-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, peress li jiġu implimentati fil-kuntest tax-xiri ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika.
II. Il‑kuntest legali
A.
Id‑dritt tal‑Unjoni
6.
It-Titolu VIII, intitolat “Reklamar”, u t-Titolu VIIIa, intitolat “Informazzjoni u reklamar”, tad-Direttiva 2001/83, fihom, rispettivament, l-Artikoli 86 sa 88 u l-Artikoli 88a sa 100 ta’ din id-direttiva.
7.
L-Artikolu 86 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“1.   Għall-għanijiet ta’ dan it-Titolu, ‘reklamar ta’ prodotti mediċinali’ għandu jinkludi kull forma ta’ informazzjoni bieb-bieb, attività ta’ kkanvassjar jew inkoraġġiment bl-għan li jippromwovi l-preskrizzjoni, provvista, bejgħ jew konsum ta’ prodotti mediċinali; għandu jinkludi b’mod partikolari:
–
ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali għall-pubbliku ġenerali,
–
reklamar ta’ prodotti mediċinali għal persuni kkwalifikati biex jiktbuhom jew jipprovduhom,
–
żjarat minn rappreżentanti li jbiegħu mediċini lil persuni kkwalifikati biex jiktbu prodotti mediċinali,
–
il-provvista ta’ kampjuni,
–
il-provvediment ta’ tħajjir għall-preskrizzjoni jew il-forniment ta’ prodotti mediċinali permezz ta’ rigal, offerta jew wegħda ta’ xi benefiċċju jew bonus, kemm fi flus kif ukoll b’oġġetti, ħlief fejn il-valur intrinsiku tagħhom ikun minimu,
–
sponsorizzazzjoni ta’ laqgħat promozzjonali li għalihom jattendu persuni kkwalifikati biex jippreskrivu jew jissuplixxu prodotti mediċinali,
–
sponsorizzazzjoni ta’ kungressi xjentifiċi li għalihom jattendu persuni kkwalifikati biex jippreskrivu jew jissupplixxu prodotti mediċinali u b’mod partikolari ta’ l-ispejjeż ta’ l-ivjaġġar u akkomodazzjoni relatata miegħu.
2.   Dawn li ġejjin mhumiex koperti minn dan it-Titolu:
–
l-ittikkettjar u l-fuljetti fil-pakkett, li huma suġġetti għad-disposizzjonijiet tat-Titolu V,
–
korrispondenza, possibilment flimkien ma’ materjal ta’ natura mhux promozzjonali, meħtieġ biex titwieġeb xi mistoqsija speċifika dwar prodott mediċinali partikolari,
–
stqarrijiet fattwali u informattivi u materjal referenzjali li għandu x’jaqsam, per eżempju, ma’ bidliet ta’ pakketti, twissijiet dwar reazzjonijiet ħżiena bħala parti minn prekawzjonijiet ġenerali dwar drogi, katalgi tal-kummerċ u listi ta’ prezzijiet, sakemm ma jkun fihom l-ebda riklamar dwar il-prodott,
–
dikjarazzjonijiet dwar is-saħħa tal-bniedem jew mard, sakemm ma jkunx hemm referenza, anke indiretta, għal prodotti mediċinali.”
8.
L-Artikolu 87(3) tad-Direttiva 2001/83 jipprovdi:
“Ir-reklamar ta’ prodott mediċinali:
–
għandu jinkoraġġixxi l-użu razzjonali tal-prodott mediċinali, billi jippreżentah oġġettivament u mingħajr ma jkabbar iż-żejjed il-proprjetajiet tiegħu,
–
m’għandux ikun qarrieqi.”
9.
Skont l-Artikolu 88(1) sa (3) ta’ din id-direttiva:
“1.   L-Istati Membri għandhom jipprojbixxu r-reklamar lill-pubbliku ġenerali ta’ prodotti mediċinali li:
(a)
huma disponibbli biss fuq preskrizzjoni medika, skond it-Titolu VI;
[…]
2.   Prodotti mediċinali jistgħu jkunu reklamati mal-pubbliku ġenerali li, minħabba l-komposizzjoni u l-għanijiet tagħhom, huma maħsuba u magħmulin għal użu mingħajr l-indħil ta’ tabib għal għanijiet dijanjostiċi jew għall-preskrizzjoni jew il-monitoraġġ tal-kura, bil-parir ta’ l-ispiżjar, jekk ikun hemm bżonn.
3.   L-Istati Membri jistgħu jipprojbixxu, fit-territorju tagħhom, reklamar għall-pubbliku ġenerali ta’ prodotti mediċinali li l-prezz tagħhom jista’ jiġi mogħti lura.”
B.
Id‑dritt Ġermaniż
10.
L-ewwel sentenza tal-Artikolu 7(1) tal-Gesetz über die Werbung auf dem Gebiete des Heilwesens (Heilmittelwerbegesetz) (il-Liġi dwar ir-Reklamar ta’ Prodotti Mediċinali, iktar ’il quddiem il-“HWG”), fil-verżjoni applikabbli għall-kawża prinċipali, tipprovdi:
“Għandu jkun ipprojbit li jiġu offruti, imħabbra jew mogħtija vantaġġi monetarji u rigali promozzjonali oħra (oġġetti jew servizzi) jew li jiġu aċċettati, bħala professjonist fil-kura tas-saħħa, sakemm:
1.   dawk il-vantaġġi monetarji jew rigali promozzjonali jkunu oġġetti ta’ valur baxx […] Vantaġġi monetarji u rigali promozzjonali oħra fir-rigward ta’ prodotti mediċinali huma pprojbiti jekk jingħataw bi ksur tar-regoli tal-prezzijiet applikabbli taħt l-[Arzneimittelgesetz (il-Liġi dwar il-Prodotti Mediċinali)];
2.   dawk il-vantaġġi monetarji u r-rigali promozzjonali
(a)
ma jingħatawx bħala somma ta’ flus speċifika jew bħala somma ta’ flus li għandha tiġi kkalkulata b’mod speċifiku […]
[…]
Il-vantaġġi monetarji u r-rigali promozzjonali fir-rigward ta’ prodotti mediċinali previsti fis-subparagrafu (a) għandhom jiġu pprojbiti jekk jingħataw bi ksur tad-dispożizzjonijiet dwar l-ipprezzar applikabbli fuq il-bażi tal-Liġi dwar il-Prodotti Mediċinali. […]”
III. Il‑fatti, il‑proċedura u d‑domandi magħmula
11.
DocMorris tforni mediċini suġġetti għal preskrizzjoni medika u li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika permezz ta’ ordni b’korrispondenza lil klijenti finali fil-Ġermanja. Apothekerkammer Nordrhein (il-Kamra tal-Ispiżjara tar-Rhein tat-Tramuntana) hija l-korp rappreżentattiv għall-ispiżjara fiż-żona tar-Rhein tat-Tramuntana fil-Ġermanja.
12.
Sa mill‑2012, DocMorris offriet diversi kampanji ta’ skontijiet fejn, meta jixtru prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika, il-klijenti ġew offruti benefiċċju fil-forma ta’ skont immedjat fi flus kontanti jew vawċer għal ċerta somma ta’ flus jew inkella perċentwali ta’ tnaqqis fuq ix-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra (prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika jew prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali) minn DocMorris.
13.
Apothekerkammer Nordrhein tqis li dawn il-miżuri ta’ reklamar jikkostitwixxu ksur tas-sistema ta’ prezzijiet fissi għall-prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika taħt il-Liġi dwar il-Prodotti Mediċinali u għalhekk – safejn huwa rilevanti għall-appell fuq punt ta’ dritt – kiseb kontra DocMorris, matul il-perijodu mill‑2013 sal‑2015, ħames mandati interlokutorji sabiex jitwaqqfu dawn il-prattiki, fil-kuntest ta’ miżuri provviżorji maħruġa mil-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Köln, il-Ġermanja), li kull wieħed minnhom ġie debitament infurzat.
14.
Fit‑8 ta’ Mejju 2013 (ref. 84 O 90/13), fis‑26 ta’ Settembru 2013 (ref. 84 O 220/13) u fl‑4 ta’ Novembru 2014 (ref. 84 O 208/14), Apothekerkammer Nordrhein kisbet mandat interlokutorju mil-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Köln) kontra reklamar minn DocMorris. Kull wieħed minn dawn it-tliet mandati interlokutorji ġew debitament infurzati. Permezz ta’ żewġ sentenzi tat‑22 ta’ Marzu 2017, il-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Köln) annullat il-mandati interlokutorji tat‑8 ta’ Mejju 2013 u tal‑4 ta’ Novembru 2014.
15.
Fil‑5 ta’ Novembru 2013, Apothekerkammer Nordrhein kisbet mandat interlokutorju mil-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Köln) (ref. 84 O 256/13), li ġie infurzat fil‑21 ta’ Jannar 2014, kontra r-reklam li ġej ta’ DocMorris:
“Ibgħat il-preskrizzjoni tiegħek issa! […] Sfortunatament ma nistgħux niffrankawlek vjaġġ lejn il-kaxxa postali iżda sabiex nagħtuk kumpens għall-ispiża tal-vjaġġ tiegħek bil-karozza tal-linja u l-ferrovija, klijenti ġodda ser jirċievu EUR 10 minn għandna, li jitnaqqsu immedjatament mill-ammont tal-fattura meta tintbagħat il-preskrizzjoni”.
L-iskont jiġi offrut bħala premju għal ordnijiet ta’ mediċini suġġetti għal preskrizzjoni medika b’valur ta’ EUR 50 jew iktar għal kull ordni. Il-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Cologne) annullat dan il-mandat interlokutorju permezz ta’ sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2017.
16.
Fid‑29 ta’ Settembru 2015, Apothekerkammer Nordrhein kiseb mandat interlokutorju mil-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Cologne) (ref. 81 O 82/15), li ġie eżegwit fis‑26 ta’ Mejju 2016, kontra r-reklamar li ġej minn DocMorris:
“vawċer ta’ EUR 5 għall-ordni li jmiss tiegħek suġġetta għal preskrizzjoni[.]”
Dik is-somma kellha titnaqqas direttament mill-ammont tal-fattura. Il-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Köln) annullat dan il-mandat interlokutorju permezz ta’ sentenza finali tal‑21 ta’ Marzu 2017.
17.
Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li r-raġuni għal kull wieħed mill-annullamenti msemmija hawn fuq kienet bidla fiċ-ċirkustanzi fid-dawl tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Deutsche Parkinson Vereinigung (
3
).
18.
Ġew imposti multi amministrattivi fuq DocMorris fil-kuntest tal-infurzar ta’ wħud mill-mandati interlokutorji fuq talba tal-konvenuta.
19.
DocMorris titlob kumpens għad-danni mingħand Apothekerkammer Nordrhein għar-raġuni li l-mandati interlokutorji sa mill-bidu nett ma kinux iġġustifikati.
20.
Il-Landgericht Köln (il-Qorti Reġjonali ta’ Köln) ċaħdet ir-rikors. Fl-appell, DocMorris sostniet, essenzjalment, li l-qorti għandha tordna lil Apothekerkammer Nordrhein tħallasha kumpens għal danni fl-ammont ta’ mill-inqas EUR 18476 648.12 flimkien mal-imgħax u tiddikjara li Apothekerkammer Nordrhein hija responsabbli għall-ħlas ta’ kumpens għal kull dannu ieħor.
21.
Permezz tal-appell tagħha fuq punt tad-dritt, Apothekerkammer Nordrhein isostni t-talba tagħha li r-rikors għandu jiġi miċħud kollu kemm hu.
22.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li, permezz ta’ digriet tat‑13 ta’ Lulju 2023, irċevut fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑10 ta’ Awwissu 2023, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
Ir-reklamar għall-finijiet ta’ xiri ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika mill-firxa kollha ta’ prodotti ta’ spiżerija jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali previsti fid-Direttiva [2001/83] (Titoli VIII u VIIIa, Artikoli 86 sa 100)?
(2)
Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda: Huwa konformi mad-dispożizzjonijiet tat-Titolu VIII tad-Direttiva 2001/83, b’mod partikolari mal-Artikolu 87(3), jekk dispożizzjoni nazzjonali (fil-każ ineżami, l-ittra (a) tal-ewwel sentenza tal-punt 2 tat-tieni parti tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 7(1) tal-[HWG]), tiġi interpretata fis-sens li tipprojbixxi r-reklamar fir-rigward tal-firxa sħiħa ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika minn spiżerija li topera b’korrispondenza stabbilita fi Stat Membru ieħor li tuża rigali promozzjonali fil-forma ta’ vawċers ta’ ammont monetarju jew ta’ perċentwali ta’ skont għal xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra?
(3)
Barra minn hekk, jekk tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda: Huwa konformi mad-dispożizzjonijiet tat-Titolu VIII tad-Direttiva 2001/83, b’mod partikolari mal-Artikolu 87(3), jekk dispożizzjoni nazzjonali (fil-każ ineżami, l-ittra (a) tal-ewwel sentenza tal-punt 2 tat-tieni parti tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 7(1) tal-HWG), tiġi interpretata fis-sens li tawtorizza r-reklamar fir-rigward tal-firxa sħiħa ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika minn spiżerija li topera b’korrispondenza stabbilita fi Stat Membru ieħor permezz ta’ rigali promozzjonali fil-forma ta’ skontijiet u ta’ pagamenti b’effett immedjat?”
23.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Estonjan, mill-Gvern Pollakk u mill-Kummissjoni Ewropea. Il-partijiet fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni attendew għas-seduta, li nżammet fis‑27 ta’ Ġunju 2024.
IV. Evalwazzjoni
A.
L‑ewwel domanda: dwar il‑portata tad‑Direttiva 2001/83
24.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tfittex, essenzjalment, li tivverifika jekk kampanji ta’ skontijiet, immexxija minn spiżerija, li joffru lill-klijenti, meta jixtru prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika, benefiċċju fil-forma ta’ skont immedjat fi flus kontanti, vawċer għal ċerta somma ta’ flus jew perċentwali ta’ tnaqqis fuq ix-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra (prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika jew prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali), jikkostitwixxux “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83.
25.
F’dan il-każ, DocMorris offriet tali skontijiet lill-klijenti tagħha.
26.
Peress li din tikkostitwixxi attività transkonfinali fi ħdan is-suq intern, il-kawża preżenti tikkonċerna potenzjalment kemm il-libertajiet fundamentali tat-Trattat, b’mod partikolari l-moviment liberu tal-merkanzija (prodotti mediċinali) u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (l-attività kummerċjali tat-tmexxija ta’ spiżerija), kif ukoll ir-regoli speċifiċi adottati mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-qasam tar-reklamar ta’ prodotti mediċinali.
27.
Fil-fatt, kif tispjega bir-reqqa l-qorti tar-rinviju fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, filwaqt li l-kawżi quddiem il-qrati nazzjonali, li fil-kuntest tagħhom hija ġiet mitluba tiddeċiedi fuq punt ta’ dritt, għandhom bħala sfond l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tal-moviment liberu tal-merkanzija, jiġifieri s-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung (
4
), hija tfittex gwida dwar (il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tinterpreta) id-Direttiva 2001/83, jiġifieri s-sentenzi fil-kawżi DocMorris (
5
) u EUROAPTIEKA (
6
).
28.
Dan jeħtieġ li ssir rikapitulazzjoni qasira, sal-punt meħtieġ għal din il-kawża, tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija.
29.
Fil-fatt, din ma hijiex l-ewwel darba li l-Qorti tal-Ġustizzja ġiet ippreżentata b’domandi dwar il-kwistjoni tal-prezzijiet mitluba u t-tnaqqis mogħti (primarjament) mill-ispiżeriji li joperaw b’korrispondenza u huwa tabilħaqq f’dan l-isfond li l-qorti tar-rinviju titlob iktar kjarifika dwar x’inhu impost jew permess taħt id-dritt tal-Unjoni meta l-ispiżjara joffru lill-klijenti tnaqqis fuq prodotti mediċinali.
1. Il‑ġurisprudenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja sal‑lum
30.
Hemm żewġ linji ta’ ġurisprudenza komplementari.
a) Il‑moviment liberu skont it‑Trattat FUE
31.
Fis-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iffaċċjata bid-domanda dwar jekk il-projbizzjoni, ibbażata fuq id-dritt nazzjonali (
7
), ta’ sistema ta’ tnaqqis li taħtha jiġu pprovduti diversi bonuses lill-pazjenti meta jixtru minn DocMorris prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika għall-marda tal-Parkinson disponibbli biss mill-ispiżeriji, kinitx tmur kontra l-libertà fundamentali tal-moviment liberu tal-merkanzija skont l-Artikoli 34 u 36 TFUE.
32.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li dan kien il-każ, peress li l-miżura inkwistjoni kienet tikkostitwixxi miżura li għandha effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva taħt l-Artikolu 34 TFUE, li ma setgħetx tiġi ġġustifikata taħt l-Artikolu 36 TFUE, peress li marret lil hinn minn dak li kien xieraq sabiex jintlaħqu l-għanijiet invokati (
8
), u għalhekk ma kinitx proporzjonata (
9
). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li ma kien hemm ebda prova li tissostanzja l-allegazzjoni li jeħtieġ li tiġi żgurata provvista uniformi ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika għal skopijiet mediċi essenzjali fil-Ġermanja kollha li tissodisfa l-kundizzjonijiet taħt l-Artikolu 36 TFUE (
10
). B’mod kruċjali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li kien hemm ċerti fatturi li kienu jissuġġerixxu li żieda fil-kompetizzjoni fil-prezzijiet bejn l-ispiżeriji twassal għal provvista uniformi ta’ prodotti mediċinali billi tinkoraġġixxi l-istabbiliment ta’ spiżeriji f’reġjuni fejn l-iskarsezza ta’ spiżeriji tippermetti li jiġu imposti prezzijiet ogħla (
11
); li l-kompetizzjoni tal-prezzijiet mill-ispiżeriji li joperaw b’korrispondenza tista’ twassal sabiex l-ispiżeriji tradizzjonali jiġu mħeġġa jtejbu ċerti attivitajiet fl-interess ġenerali, bħall-produzzjoni ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika jew iż-żamma ta’ stokk partikolari u selezzjoni ta’ prodotti mediċinali (
12
); u li dik il-kompetizzjoni fil-prezzijiet tista’ tkun kapaċi li tibbenefika lill-pazjent safejn tippermetti, fejn rilevanti, li prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika jiġu offruti fil-Ġermanja bi prezzijiet iktar attraenti milli dawk attwalment imposti minn dak l-Istat Membru (
13
).
b) Ir‑reklamar skont id‑Direttiva 2001/83
33.
Fis-sentenza tagħha A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (
14
), li kienet tikkonċerna l-attività ta’ spiżerija stabbilita fi Stat Membru, li kienet tikkonsisti fit-twettiq minnha ta’ kampanja ta’ reklamar wiesgħa u multidimensjonali, immirata lejn konsumaturi fi Stat Membru ieħor, għas-servizzi online tagħha ta’ bejgħ ta’ prodotti mediċinali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li r-reklamar u l-bejgħ ta’ prodotti mediċinali online ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2001/83 dwar ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali, iżda taħt id-Direttiva 2000/31/KE (
15
).
34.
Sussegwentement, fis-sentenza DocMorris (
16
), li kienet tikkonċerna kampanja ta’ reklamar fil-forma ta’ tlugħ ta’ premjijiet li ppermetta lill-parteċipanti jirbħu oġġetti ta’ kuljum minbarra prodotti mediċinali, fejn il-parteċipazzjoni f’dan it-tlugħ ta’ premjijiet kienet suġġetta għall-ordni ta’ prodott mediċinali suġġett għal preskrizzjoni medika, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-kampanja ta’ reklamar kellha l-għan li tinfluwenza mhux l-għażla tal-klijent ta’ prodott mediċinali partikolari iżda l-għażla, li ssir fi stadju iktar tard, tal-ispiżerija li minnha dan il-klijent kien ser jixtri dan il-prodott mediċinali, bir-riżultat li din il-kampanja ta’ reklamar ma kinitx taqa’ taħt it-Titolu VIII tad-Direttiva 2001/83.
35.
Finalment, fis-sentenza tagħha EUROAPTIEKA, li kienet tikkonċerna promozzjoni, li fiha spiżeriji u kumpaniji li jqassmu prodotti mediċinali għall-bejgħ bl-imnut offrew tnaqqis ta’ 15 % fuq il-prezz tax-xiri ta’ kull prodott mediċinali meta jinxtraw mill-inqas tliet prodotti, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali prattika taqa’ taħt il-kunċett ta’ “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83. Il-Qorti tal-Ġustizzja saħqet li dan kien hekk anki fejn l-informazzjoni inkwistjoni ma tirreferix għal prodott mediċinali speċifiku, iżda għal prodotti mediċinali li ma humiex speċifikati.
c) Evalwazzjoni
36.
Filwaqt li s-sentenzi fil-kawża A (Reklamar u bejgħ ta’ prodotti mediċinali online) (
17
) u fil-kawża DocMorris ingħataw f’każijiet fejn kien hemm element transkonfinali fil-kawża prinċipali, dan ma kienx il-każ fir-rigward tas-sentenza EUROAPTIEKA. F’dak il-każ, il-kawża prinċipali kienet tikkostitwixxi dik li hija magħrufa bħala “sitwazzjoni purament interna”.
37.
Kif tenfasizza ġustament il-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, mill-ġurisprudenza dwar id-Direttiva 2001/83 jistgħu jiġu dedotti żewġ punti essenzjali għall-finijiet ta’ din il-kawża.
38.
L-ewwel nett, mis-sentenza EUROAPTIEKA jirriżulta li l-kunċett ta’ reklamar ta’ prodotti mediċinali taħt id-Direttiva 2001/83 ma huwiex limitat għal reklamar għal prodotti mediċinali individwali. Dak il-kunċett jinkludi wkoll ċirkustanzi fejn tingħata informazzjoni dwar prodotti mediċinali li ma humiex speċifikati. Għalhekk, il-fatt li l-informazzjoni f’dan il-każ tirrigwarda, b’mod partikolari, il-prodotti mediċinali kollha suġġetti għal preskrizzjoni medika mill-firxa sħiħa ta’ prodotti ta’ spiżerija ma jipprekludix, bħala tali, milli tkun applikabbli din id-direttiva.
39.
It-tieni nett, mis-sentenza DocMorris jirriżulta li, fil-każ ta’ reklamar minn spiżerija li tuża informazzjoni dwar prodotti mediċinali li ma humiex speċifikati, għandu jiġi eżaminat jekk ir-reklamar ikunx immirat sabiex iħeġġeġ ix-xiri ta’ prodotti mediċinali jew, pjuttost, sabiex jinfluwenza d-deċiżjoni sussegwenti dwar l-għażla tal-ispiżerija li minnha jinxtara l-prodott mediċinali. F’dan l-aħħar każ, ir-reklamar ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2001/83.
40.
Abbażi ta’ din il-ġurisprudenza, issa ser nipproċedi għall-analiżi taħt id-Direttiva 2001/83.
2. L‑Artikolu 86(1) tad‑Direttiva 2001/83
a) Interpretazzjoni testwali
41.
Qabelxejn, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2001/83 ġabet magħha armonizzazzjoni sħiħa fil-qasam tar-reklamar ta’ prodotti mediċinali u telenka espressament is-sitwazzjonijiet li fihom l-Istati Membri huma awtorizzati sabiex jadottaw dispożizzjonijiet li jitbiegħdu mir-regoli stabbiliti minn dik id-direttiva (
18
).
42.
Skont l-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83, ir-“reklamar ta’ prodotti mediċinali” jinkludi kull forma ta’ informazzjoni bieb-bieb, attività ta’ kkanvassjar jew inkoraġġiment bl-għan li jippromwovi l-preskrizzjoni, provvista, bejgħ jew konsum ta’ prodotti mediċinali (
19
).
43.
Mill-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, b’mod partikolari mill-espressjoni “kull forma”, huwa evidenti li l-kunċett ta’ reklamar ta’ prodotti mediċinali adottat mil-leġiżlatur tal-Unjoni huwa wiesa’ ħafna (
20
).
44.
Madankollu, mill-kliem stess ta’ għadd ta’ dispożizzjonijiet li jinsabu fit-Titoli VIII u VIIIa tad-Direttiva 2001/83 huwa ċar ukoll li ħafna mid-dispożizzjonijiet dwar ir-reklamar huma, min-natura tagħhom stess, immirati iktar lejn manifatturi (
21
), detenturi ta’ awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq, distributuri bl-ingrossa (
22
), rappreżentanti mediċi tal-bejgħ u importaturi – iktar milli lejn l-ispiżeriji li jbigħu l-prodotti mediċinali lill-klijenti finali, jiġifieri lill-pazjenti. Bħala eżempju, ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali lil persuni kkwalifikati sabiex jippreskrivuhom jew ifornuhom (it-tieni inċiż tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83) jew żjarat minn rappreżentanti mediċi tal-bejgħ lil persuni kkwalifikati sabiex jippreskrivu prodotti mediċinali (it-tielet inċiż tal-Artikolu 86(1) ta’ din id-direttiva) għalija jidhru li ma humiex immirati għall-ispiżeriji li jbigħu lill-pazjenti, iżda għal entitajiet li jinsabu iktar ’il fuq fil-katina tad-distribuzzjoni. L-istess jgħodd għall-Artikolu 89(1)(b) tad-Direttiva 2001/83 (
23
): jekk, jiġi offrut tnaqqis ta’ 15 % fuq il-prezz tax-xiri ta’ kull prodott mediċinali, meta jinxtraw mill-inqas tliet prodotti, allura, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha EUROAPTIEKA, bħala definizzjoni spiżerija li tbigħ lil pazjent ma tistax tkun mistennija li tinkludi l-isem ta’ prodott mediċinali.
45.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ssostni b’mod konsistenti li filwaqt li d-definizzjoni li tinsab fl-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 tenfasizza espliċitament l-iskop tal-messaġġ, hija ma tipprovdi ebda indikazzjoni dwar il-persuni li jxerrdu din l-informazzjoni (
24
). L-iskop tal-messaġġ jikkostitwixxi l-karatteristika fundamentali inerenti tar-reklamar fis-sens tal-Artikolu 86(1) ta’ din id-direttiva, u l-fattur deċiżiv għad-distinzjoni tar-reklamar minn sempliċi informazzjoni (
25
). Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja applikat din id-dispożizzjoni ratione personae għal “terzi indipendenti” (
26
), kif ukoll għal spiżeriji u għal kumpaniji li jqassmu prodotti mediċinali (
27
).
46.
Dwar l-attivitajiet ta’ spiżerija b’mod partikolari, fejn l-iskop tal-messaġġ huwa li jinfluwenza mhux l-għażla tal-konsumatur ta’ prodott mediċinali partikolari iżda l-għażla, meħuda fi stadju iktar tard, tal-ispiżerija li minnha dan il-klijent jixtri dak il-prodott mediċinali, dan il-messaġġ ma jaqax taħt il-kunċett ta’ “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 (
28
).
47.
Permezz tal-applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji għall-kawża inkwistjoni, jirriżulta li l-għan tal-messaġġ imwassal mill-prattiċi kummerċjali użati minn DocMorris huwa li jinkoraġġixxi lill-pazjent sabiex jiġi speċifikament fl-ispiżerija ta’ DocMorris. Permezz tal-messaġġ “ejja għandna” u mhux “ixtri dawn il-prodotti mediċinali (speċifiċi jew li ma humiex speċifikati)”, DocMorris tiffoka fuq il-bejgħ lill-pazjent iktar milli l-bejgħ ta’ prodott mediċinali (speċifiċi jew li ma humiex speċifikati).
48.
Fil-fehma tiegħi, din il-konstatazzjoni tapplika kemm għal tnaqqis immedjat kif ukoll għal tnaqqis mogħti fir-rigward ta’ xiri futur.
49.
Fir-rigward ta’ tnaqqis immedjat, b’mod kruċjali, f’dan il-każ, il-pazjent diġà jaf liema prodott għandu jixtri. Dan il-prodott ġie preskritt minn professjonist ikkwalifikat sabiex jagħmel dan. It-tnaqqis jiġi offrut unikament fir-rigward tal-bejgħ ta’ prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika. Ladarba pazjent ikun irċieva preskrizzjoni, l-uniku parametru li jibqa’ huwa li jagħżel minn liema spiżerija jakkwista l-prodott. Kull ħaġa oħra tkun diġà ġiet deċiża minn tabib: jekk huwiex preskritt prodott mediċinali u l-kwantità preskritta, kif ukoll id-dożaġġ u l-intervalli tat-teħid tal-prodotti mediċinali mill-pazjent.
50.
Rigward tnaqqis futur, l-istess messaġġ bħal dak deskritt hawn fuq jitwassal lill-pazjent. Ma hemm l-ebda fokus fuq il-persważjoni ta’ pazjent sabiex jixtri ċertu numru ta’ prodotti mediċinali. It-tnaqqis japplika għall-firxa kollha ta’ spiżerija ta’ prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni medika u ta’ prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali. Għaldaqstant, kif ser jiġi żviluppat f’iktar dettall hawn taħt (it-tieni u t-tielet domanda), il-prodotti mediċinali huma biss parti waħda minn din il-firxa ta’ prodotti.
51.
Barra minn hekk, huwa f’dan ir-rigward li din il-kawża hija ferm differenti minn dik li tat lok għas-sentenza EUROAPTIEKA tal-Qorti tal-Ġustizzja. F’din tal-aħħar, fejn spiżerija offriet tnaqqis ta’ 15 % fuq il-prezz tax-xiri ta’ kull prodott mediċinali meta jkunu nxtraw mill-inqas tliet prodotti, dik l-ispiżerija kkonvinċiet direttament u b’mod inekwivoku lil klijent sabiex jixtri iktar minn prodott(i) mediċinali mhux speċifikat(i). Il-pazjent ma setax jibbenefika mill-promozzjoni mingħajr ma jixtri ċertu numru ta’ prodotti mediċinali. Ovvjament, kif imqassar hawn fuq, tali prattika tikkostitwixxi b’mod ċar, fil-fehma tiegħi, “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83. Dan kien, barra minn hekk, dak li kont ipproponejt lill-Qorti tal-Ġustizzja fiż-żewġ konklużjonijiet tiegħi f’dik il-kawża.
52.
Interpretazzjoni testwali tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 għalhekk twassalni għall-konklużjoni intermedja li prattiki kummerċjali użati minn spiżerija bħal dawk inkwistjoni f’dan il-każ ma jikkostitwixxux reklamar ta’ prodott mediċinali fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
53.
Din il-konstatazzjoni hija sostnuta minn interpretazzjoni sistematika u teleoloġika tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83.
b) Interpretazzjoni sistemika u teleoloġika
54.
Issa ser nieqaf ftit u niffoka fuq l-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 fi ħdan l-iskema u r-ratio legis ġenerali ta’ din id-direttiva.
55.
Id-Direttiva 2001/83 hija eżempju klassiku ta’ miżura ta’ armonizzazzjoni (
29
) fil-qasam tas-suq intern, kif muri b’mod ċar mill-premessi ta’ dik id-direttiva.
56.
Il-punt tat-tluq għall-istituzzjonijiet politiċi tal-Unjoni (
30
) kienet il-kunsiderazzjoni li, filwaqt l-għan essenzjali ta’ kwalunkwe regoli li jirregolaw il-produzzjoni, id-distribuzzjoni u l-użu ta’ prodotti mediċinali huwa li jissalvagwardjaw is-saħħa pubblika (
31
), dan l-għan għandu jintlaħaq b’mezzi li ma jfixklux l-iżvilupp tal-industrija farmaċewtika jew il-kummerċ fi prodotti mediċinali fil-Komunità (
32
). Huma sabu li l-kummerċ fi prodotti mediċinali fi ħdan l-Unjoni kien imfixkel minn disparitajiet bejn ċerti dispożizzjonijiet nazzjonali relatati mal-prodotti mediċinali (
33
) u li tali disparitajiet affettwaw direttament il-funzjonament tas-suq intern (
34
). Sabiex jitneħħa tali xkiel, ġie deċiż li ssir approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti (
35
).
57.
Il-bażi legali għat-twettiq ta’ dan l-isforz huwa l-Artikolu 114 TFUE, li huwa bla dubju l-iktar importanti tal-kompetenzi kollha ta’ armonizzazzjoni fit‑TFUE. Skont dan l-Artikolu (
36
), sabiex jintlaħqu l-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 26 TFUE, il-leġiżlatur tal-Unjoni taħt il-proċedura leġiżlattiva ordinarja (
37
) jista’ jadotta miżuri ta’ armonizzazzjoni “li għandhom bħala l-għan tagħhom l-istabbiliment u l-operazzjoni tas-suq intern”. Il-Qorti tal-Ġustizzja tifhem din id-dispożizzjoni fis-sens li teħtieġ li l-miżuri ta’ armonizzazzjoni ġenwinament itejbu l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment u l-funzjonament tas-suq intern (
38
).
58.
Kwalunkwe miżura ta’ armonizzazzjoni għandha l-għan li tallinja l-livelli nazzjonali ta’ protezzjoni (f’dan il-każ) tas-saħħa b’livell ta’ protezzjoni tal-Unjoni. Dan huwa l-iskop proprju tal-armonizzazzjoni. Ir-ratio legis tal-armonizzazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali huwa għalhekk li jinħolqu kundizzjonijiet ekwi għall-operaturi ekonomiċi, li jippermettulhom jinnegozjaw liberament, ovvjament fil-limiti tar-regoli stess adottati mil-leġiżlatur tal-Unjoni. F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-livell ta’ protezzjoni fil-livell tal-Unjoni, dan għandu jkun għoli, kif jirriżulta b’mod ċar mill-Artikolu 114(3) TFUE (
39
).
59.
Peress li, kif ġie enfasizzat ripetutament minn Apothekerkammer Nordrhein, il-prodotti mediċinali ma humiex prodotti bħal kwalunkwe prodotti oħrajn, l-ispeċifiċità tas-suq ta’ tali prodotti teħtieġ li s-saħħa pubblika tiġi kkunsidrata fl-istadji kollha. Għaldaqstant, il-premessa 2 tad-Direttiva 2001/83, imsemmija iktar ’il fuq u msemmija wkoll mill-Qorti tal-Ġustizzja (
40
), tikkonferma li l-għan essenzjali mfittex minn din id-direttiva huwa li tiġi ssalvagwardjata s-saħħa pubblika.
60.
Ir-regoli dwar ir-reklamar li jinsabu fit-Titolu VIII (
41
) u VIIIa (
42
) tad-Direttiva 2001/83 għandhom jitqiesu f’dan l-isfond. Il-premessa 43 ta’ din id-direttiva tikkonċerna speċifikament is-settur tar-reklamar tal-prodotti mediċinali u tiddikjara, essenzjalment (
43
), li d-disparitajiet bejn il-miżuri adottati mill-Istati Membri f’dan il-qasam x’aktarx li jkollhom impatt fuq il-funzjonament tas-suq intern. Għalhekk hija l-intenzjoni ddikjarata ta’ din id-direttiva li jitneħħew tali disparitajiet (
44
).
61.
F’dan ir-rigward, nixtieq nenfasizza li xi mkien ieħor jien għedt illi meta x-xiri ta’ prodott mediċinali jkun ikkundizzjonat mill-kisba ta’ preskrizzjoni medika, taħt il-kontroll ta’ persuni awtorizzati li jippreskrivi tali prodotti, kampanja ta’ reklamar minn spiżerija ma tkunx tali li tinkoraġġixxi l-użu irrazzjonali ta’ prodotti mediċinali (
45
).
62.
Fir-rigward tal-prattiki kummerċjali inkwistjoni f’dan il-każ, ma narax kif dawn iwasslu għal abbuż fil-konsum ta’ prodotti mediċinali (
46
). Għal darba oħra, id-deċiżjoni li jiġi preskritt il-prodott tkun diġà ttieħdet. Tali preskrizzjoni diġà tikkontribwixxi għall-iżgurar li l-prodott mediċinali ser jintuża għall-iskop maħsub tiegħu.
63.
Li jiġi ssuġġerit mod ieħor, kif Apothekerkammer Nordrhein għamlet matul is-seduta, sa fejn sostniet li pazjenti jistgħu jikkonvinċu lit-tobba sabiex jippreskrivulhom prodotti speċifiċi jew kwantitajiet ikbar ta’ prodotti speċifiċi, mhux biss imur kontra s-suppożizzjonijiet standard sottostanti l-leġiżlazzjoni kollha tal-Unjoni u nazzjonali inkwistjoni (it-tobba – bħala esperti – jippreskrivu, filwaqt li l-pazjenti letteralment jirċievu l-informazzjoni), iżda wkoll jipprova jitfa’ dawl ikrah fuq oħrajn: alimentati minn spiżeriji li joperaw b’korrispondenza b’kilba għall-flus li huma tipikament stabbilimenti barranin, pazjenti allegatament dgħajfa jikkonvinċu tobba bla skrupli sabiex jippreskrivu ammont eċċessiv ta’ prodotti mediċinali. F’dan ir-rigward nistgħu, barra minn hekk, nibbażaw ruħna fuq il-konstatazzjonijiet preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja fejn hija ddeċidiet dan li ġej (
47
): “Ċertament ma jistax jiġi eskluż li, minħabba t-talba ta’ pazjent informat, it-tabib ikun imġiegħel jippreskrivi prodott mediċinali ieħor barra minn dak li kien jippreferi fil-bidu u li, konsegwentement, l-informazzjoni fattwali tikkontribwixxi, u dan bi ftit, li jiżdied il-bejgħ. Madankollu, tali eventwalità ma hijiex suffiċjenti sabiex twassal sabiex ikun hemm intenzjoni promozzjonali min-naħa tal-prodottur tal-prodott mediċinali. Barra minn hekk, din ma tirrappreżentax, fil-prinċipju, perikolu speċjali għas-saħħa tal-pazjent jekk it-tabib jikkunsidra li huwa jista’ jippreskrivi prodott mediċinali wieħed jew ieħor u ma tistax tippreġudika l-oġġettività li, kif huwa mfakkar fil-premessa 50 tad-Direttiva 2001/83, għandu jkollu t-tabib meta jippreskrivi riċetta għal pazjent speċifiku. Fil-fatt, tabib li jippreskrivi r-riċetti huwa obbligat, mill-perspettiva deontoloġika, li ma jippreskrivix prodott mediċinali speċifiku jekk dan ma jkunx xieraq għat-trattament terapewtiku tal-pazjent tiegħu” (
48
).
64.
Finalment, ir-raġunament espost iktar ’il fuq jirrifletti l-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), li jirrikonoxxi l-libertà ta’ intrapriża. Huwa naturali li spiżerija tipprova tippromwovi n-negozju tagħha, u mhux li tinkoraġġixxi lill-klijenti tagħha sabiex jikkonsmaw prodotti mediċinali. Id-Direttiva 2001/83 tirregola, bħala prinċipju, dan l-aħħar aspett biss. L-Artikolu 16 tal-Karta, fil-fehma tiegħi, jirrikjedi li din id-direttiva tiġi interpretata fis-sens mod kif propost iktar ’il fuq, b’tali mod li l-ewwel aspett, jiġifieri dak tal-promozzjoni ta’ spiżerija, ma jiġix prattikament eskluż.
3. Konklużjoni
65.
L-għan ewlieni tal-kampanji ta’ skontijiet huwa li jipperswadu lill-pazjenti jagħżlu l-ispiżerija DocMorris bħala l-ispiżerija tagħhom, minflok spiżerija oħra. L-għan tagħhom ma huwiex li jipperswadu lill-pazjenti sabiex jikkonsmaw iktar prodotti mediċinali milli kieku jużaw. Għall-kuntrarju, spiżerija barranija qiegħda tipprova tidħol fis-suq Ġermaniż billi tiġġenera fluss stabbli ta’ ordnijiet: peress li l-pazjenti li jiddependu fuq prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika ħafna drabi jbatu minn mard kroniku, li jaf ma jitfejjaqx, huma ser jiddependu fuq tali prodotti għal ammont konsiderevoli ta’ żmien. L-ispiżeriji naturalment iridu jisfruttaw dan is-suq bi qligħ għoli fejn preskrizzjoni waħda ħafna drabi tkun parti minn “abbonament” ikbar.
66.
Ir-risposta li nipproponi għall-ewwel domanda hija għalhekk li kampanji ta’ skontijiet, immexxija minn spiżerija, li joffru lill-konsumaturi, meta jixtru prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika, benefiċċju fil-forma ta’ skont fi flus kontanti immedjat, vawċer għal ċerta somma ta’ flus jew perċentwali ta’ tnaqqis fuq ix-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra (prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni jew prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali), ma jikkostitwixxix “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83.
B.
Kunsiderazzjonijiet ulterjuri
67.
Bħala riżultat tar-risposta proposta tiegħi għall-ewwel domanda, ma għadx hemm bżonn li jiġu eżaminati t-tieni u t-tielet domanda. Madankollu, ser neżaminahom għal raġunijiet ta’ kompletezza. Qabel ma nagħmel dan, nixtieq nenfasizza li jekk id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2001/83 ma japplikawx, il-qorti tar-rinviju ser ikollha tqis it-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, b’mod partikolari l-libertajiet fundamentali mnaqqxa fih (
49
).
68.
Il-projbizzjoni tar-reklamar bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi miżura li għandha effett ekwivalenti għal restrizzjoni kwantitattiva taħt l-Artikolu 34 TFUE. B’mod kruċjali, bħal fis-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung, u kuntrarjament għas-sentenza DocMorris, ir-reklamar inkwistjoni f’dan il-każ ma jikkostitwixxix arranġament ta’ bejgħ, peress li l-imsemmija projbizzjoni timpedixxi l-aċċess ta’ prodotti farmaċewtiċi, legalment ikkummerċjalizzati fi Stati Membri oħra, għas-suq Ġermaniż. Barra minn hekk, abbażi tas-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung, iċċitata iktar ’il fuq, ma hemm ebda lok għal ġustifikazzjoni.
C.
It‑tieni u t‑tielet domanda
69.
Kif intqal iktar ’il fuq, l-evalwazzjoni li ġejja qiegħda ssir fil-każ li, fir-rigward tal-ewwel domanda, il-Qorti tal-Ġustizzja tasal għal konklużjoni differenti minn dik proposta f’dawn il-konklużjonijiet.
70.
Permezz tat-tieni u t-tielet domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tfittex, essenzjalment, li tivverifika jekk id-dispożizzjonijiet tat-Titolu VIII, u b’mod partikolari l-Artikolu 87(3) tad-Direttiva 2001/83, jipprekludux l-użu, minn spiżerija, ta’ kampanji ta’ skontijiet, li joffru lill-konsumaturi, meta jixtru prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika, benefiċċju fil-forma ta’ skont fi flus kontanti immedjat, vawċer għal ċerta somma ta’ flus jew perċentwali ta’ tnaqqis fuq ix-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra (prodotti mediċinali mingħajr preskrizzjoni jew prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali).
71.
Din id-domanda titlob l-osservazzjonijiet li ġejjin.
72.
L-ewwel nett, ladarba ninsabu fil-portata tad-Direttiva 2001/83, japplika l-Artikolu 88(1)(a) ta’ din id-direttiva, li b’riżultat tiegħu r-reklamar ta’ prodotti mediċinali disponibbli biss bi preskrizzjoni medika huwa pprojbit.
73.
It-tieni nett, ir-reklamar inkwistjoni jirrigwarda esklużivament l-akkwist ta’ prodott mediċinali disponibbli biss permezz ta’ preskrizzjoni. Huwa meta jsir dan l-akkwist li jiġu attivati kemm it-tnaqqis immedjat kif ukoll dak futur. Għalhekk, iż-żewġ tipi ta’ tnaqqis huma esklużi mill-Artikolu 88(1)(a) tad-Direttiva 2001/83.
74.
It-tielet nett, ninnota li l-qorti tar-rinviju nnifisha għandha dubji dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 88(1)(a) tad-Direttiva 2001/83 għall-każ inkwistjoni fil-kawża prinċipali (
50
). Fil-fehma tiegħi, jekk jiġi kkonstatat li d-Direttiva tapplika, tali dubji ma humiex xierqa. Huma pjuttost juru li, kif spjegat fid-dettall fl-analiżi tal-ewwel domanda, każijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaqgħux taħt id-Direttiva 2001/83.
75.
Ir-risposta li nipproponi għat-tieni u t-tielet domanda hija għalhekk li l-Artikolu 88(1)(a) tad-Direttiva 2001/83 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-użu, minn spiżerija, ta’ kampanji ta’ skontijiet, li joffru lill-konsumaturi, meta jixtru prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika, benefiċċju fil-forma ta’ skont fi flus kontanti immedjat, vawċer għal ċerta somma ta’ flus jew perċentwali ta’ tnaqqis fuq ix-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra (prodotti mediċinali mingħajr preskrizzjoni jew prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali).
V. Konklużjoni
76.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda magħmula mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja) kif ġej:
L-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Novembru 2001 dwar il-kodiċi tal-Komunità li għandu x’jaqsam ma’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem
għandu jiġi interpretat fis-sens li
kampanji ta’ skontijiet, immexxija minn spiżerija, li joffru lill-konsumaturi, meta jixtru prodotti mediċinali suġġetti għal preskrizzjoni medika, benefiċċju fil-forma ta’ skont fi flus kontanti immedjat, vawċer għal ċerta somma ta’ flus jew perċentwali ta’ tnaqqis fuq ix-xiri sussegwenti ta’ prodotti oħra (prodotti mediċinali li ma humiex suġġetti għal preskrizzjoni jew prodotti tas-saħħa jew tas-sbuħija li ma humiex mediċinali), ma jikkostitwixxix “reklamar ta’ prodotti mediċinali” fis-sens tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Novembru 2001 dwar il-kodiċi tal-Komunità li għandu x’jaqsam ma’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 27, p. 69), kif emendata bid-Direttiva 2004/27/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑31 ta’ Marzu 2004 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 34, p. 262) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2001/83”).
(
3
)	Sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2016 (C‑148/15, iktar ’il quddiem is-“sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung”, EU:C:2016:776).
(
4
)	Ara, b’mod partikolari, il-punti 4, 6, 7, 9, 10, 17 u 64 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
(
5
)	Sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021 (C‑190/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza DocMorris, EU:C:2021:609). Ara, b’mod partikolari, il-punti 53, 54, 62 u 64 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
(
6
)	Sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2022 (C‑530/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza EUROAPTIEKA, EU:C:2022:1014). Ara, b’mod partikolari, il-punti 54 u 59 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
(
7
)	L-Artikolu 78 tal-Arzneimittelgesetz (il-Liġi dwar il-Prodotti Mediċinali), fil-verżjoni li kienet applikabbli dak iż-żmien.
(
8
)	Jiġifieri, il-protezzjoni tas-saħħa u l-ħajja tal-bnedmin.
(
9
)	Ara s-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung (punt 46 u d-dispożittiv tas-sentenza).
(
10
)	Ara s-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung (punt 37).
(
11
)	Ara s-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung (punt 38).
(
12
)	Ara s-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung (punt 40)
(
13
)	Ara s-sentenza Deutsche Parkinson Vereinigung (punt 43).
(
14
)	Sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020 (C‑649/18, EU:C:2020:764, punti 50 u 59). Ara wkoll is-sentenza EUROAPTIEKA (punt 49).
(
15
)	Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑8 ta’ Ġunju 2000 dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà ta’ l-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (iktar ’il quddiem id-“Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399).
(
16
)	Il-punt 21 et seq. Ara wkoll is-sentenza EUROAPTIEKA, punt 50.
(
17
)	Sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020 (C‑649/18, EU:C:2020:764).
(
18
)	Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2007, Gintec (C‑374/05, EU:C:2007:654; punt 39). Sitwazzjonijiet li fihom l-Istati Membri jistgħu jadottaw tali dispożizzjonijiet jistgħu jinstabu, b’mod partikolari, fl-Artikoli 88(3), 89(1)(b), 89(2), 91 u 96(2) tad-Direttiva 2001/83. Dwar id-differenza bejn ir-reklamar u l-promozzjoni, ara Grzybczyk K, f’Ogiegło, L. (eds.), Prawo farmaceutyczne. Komentarz, it-tieni edizzjoni, Varsavja, 2015, Art. 52.
(
19
)	Din id-definizzjoni tirriżulta direttament mit-termini tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83 u mhux, kif tidher li timplika l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza EUROAPTIEKA (punt 47) “minn interpretazzjoni letterali, sistematika u teleoloġika tal-Artikolu 86(1) tad-Direttiva 2001/83”. Dwar il-kunċett ta’ reklamar, ara wkoll Czyżewska, K., Dziurowicz, J., Łoś, K., Łukawska, N., Piekarczyk, K., f’Czyżewska, K., Dziurowicz, J., Łoś, K., Łukawska, N., Piekarczyk, K., (eds.), Reklama produktów leczniczych. Komentarz do art. 52-64 ustawy - Prawo farmaceutyczne, Warszawa, 2020, Art. 52.
(
20
)	Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, MSD Sharp & Dohme (C‑316/09, EU:C:2011:275, punt 29), u l-Konklużjonijiet tiegħi fis-sentenza EUROAPTIEKA (C‑530/20, EU:C:2021:993, punt 45). Ara wkoll Streinz, R., Klaus, B., “C.V. Arzneimittelrecht”, punt 130, f’Dauses, M.A., u Ludwigs, M., Handbuch des EU-Wirtschaftsrechts, Vol. I, EL 53 (2021), C.H. Beck, Munich, 2024.
(
21
)	Dwar id-dmirijiet ġenerali tal-manifatturi u l-importaturi, ara t-Titolu IV tad-Direttiva 2001/83.
(
22
)	L-Artikolu 1(17) tad-Direttiva 2001/83 jiddefinixxi “d-distribuzzjoni bl-ingrossa ta’ prodotti mediċinali” bħala l-attivitajiet kollha li jikkonsistu f’kisba, żamma, provvista jew esportazzjoni ta’ prodotti mediċinali, barra milli jfornu prodotti mediċinali lill-pubbliku. Attivitajiet bħal dawn jitwettqu mal-produtturi jew mad-depożitarji, mal-importaturi, mad-distributuri bl-ingrossa l-oħra tagħhom jew ma’ spiżjara u persuni awtorizzati jew intitolati li jfornu prodotti mediċinali lill-pubbliku fl-Istat Membru kkonċernat.
(
23
)	Skont din id-dispożizzjoni, bla ħsara għall-Artikolu 88 tad-Direttiva 2001/83, ir-reklamar kollu għall-pubbliku ġenerali ta’ prodott mediċinali għandu jinkludi l-informazzjoni minima li ġejja: l-isem tal-prodott mediċinali, kif ukoll l-isem komuni jekk il-prodott mediċinali jkun fih sustanza attiva waħda biss; l-informazzjoni meħtieġa għall-użu korrett tal-prodott mediċinali; u stedina ċara u leġibbli biex wieħed jaqra b’attenzjoni l-istruzzjonijiet fil-fuljett fil-pakkett jew fuq il-pakkett ta’ barra, skont il-każ.
(
24
)	Ara s-sentenza tat‑2 ta’ April 2009, Damgaard (C‑421/07, EU:C:2009:222, punt 20
et seq.). Ara wkoll il-konklużjonijiet (addizzjonali) tiegħi fis-sentenza EUROAPTIEKA (C‑530/20, EU:C:2022:450, punt 30).
(
25
)	Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, MSD Sharp & Dohme (C‑316/09, EU:C:2011:275, punt 31).
(
26
)	Ara s-sentenza tat‑2 ta’ April 2009, Damgaard (C‑421/07, EU:C:2009:222, punt 22).
(
27
)	Ara s-sentenza EUROAPTIEKA (punt 55).
(
28
)	Ara, għal dan il-għan, is-sentenza DocMorris (punt 21).
(
29
)	Argumentajt xi mkien ieħor li t-termini “koordinazzjoni”, “approssimazzjoni” u “armonizzazzjoni” huma użati b’mod interkambjabbli fit-TFUE. Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi magħquda Trijber u Harmsen (C‑340/14 u C‑341/14, EU:C:2015:505, punt 52), u fil-kawżi magħquda X u Visser (C‑360/15 u C‑31/16, EU:C:2017:397, punt 108). Ara wkoll, dwar din il-kwistjoni, Ignatowicz Z., f’Olszewski, W.L. (ed), Prawo farmaceutyczne. Komentarz, Varsavja, 2016, Art. 52.
(
30
)	Għall-finijiet ta’ dawn il-konklużjonijiet, nifhem li l-istituzzjonijiet politiċi tal-Unjoni jinkludu l-Parlament Ewropew, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni.
(
31
)	Ara l-premessa 2 tad-Direttiva 2001/83.
(
32
)	Ara l-premessa 3 tad-Direttiva 2001/83.
(
33
)	Esklużi sustanzi jew kombinamenti ta’ sustanzi li huma ikel, għalf tal-annimali jew preparazzjonijiet għall-banju.
(
34
)	Ara l-premessa 4 tad-Direttiva 2001/83.
(
35
)	Ara l-premessa 5 tad-Direttiva 2001/83. Ara wkoll is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2007, Gintec (C‑374/05, EU:C:2007:654, punt 19).
(
36
)	Ara l-Artikolu 114(1) TFUE.
(
37
)	U wara konsultazzjoni mal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali.
(
38
)	Ara s-sentenzi tal‑5 ta’ Ottubru 2000, Il‑Ġermanja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑376/98, EU:C:2000:544, punt 83
et seq.); tat‑12 ta’ Diċembru 2006, Il‑Ġermanja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑380/03, EU:C:2006:772, punt 24); tat‑8 ta’ Ġunju 2010, Vodafone et (C‑58/08, EU:C:2010:321, punt 32); u tat‑3 ta’ Settembru 2015, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Kummissjoni (C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 26).
(
39
)	Skont din id-dispożizzjoni, il-Kummissjoni, fil-proposti tagħha dwar is-saħħa, is-sigurtà, il-ħarsien tal-ambjent u l-protezzjoni tal-konsumatur, għandha tieħu bħala bażi protezzjoni fl-ogħla livell, filwaqt li tieħu kont partikolarment ta’ kull żvilupp ġdid ibbażat fuq fatti xjentifiċi. Fil-limiti tal-poteri rispettivi tagħhom, il-Parlament u l-Kunsill għandhom ukoll ifittxu li jilħqu dan l-objettiv.
(
40
)	Ara s-sentenza EUROAPTIEKA (punt 39).
(
41
)	Dan it-titolu huwa intitolat “Reklamar”.
(
42
)	Dan it-titolu huwa intitolat “Informazzjoni u Reklamar”.
(
43
)	Il-kliem tal-premessa 43 huwa kif ġej: “L-Istati Membri kollha adottaw aktar miżuri speċifiċi li jikkonċernaw ir-reklamar ta’ prodotti mediċinali. Hemm disparitajiet bejn dawn il-miżuri. Dawn id-disparitajiet x’aktarx iħallu impatt fuq il-funzjonament tas-suq intern, għaliex reklamar imxerred f’wieħed mill-Istati Membri x’aktarx ikollu effett fi Stati Membri oħra.”
(
44
)	Ara, għal dan il-għan, il-konklużjonijiet (addizzjonali) tiegħi fis-sentenza EUROAPTIEKA (C‑530/20, EU:C:2022:450, punt 40).
(
45
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fis-sentenza EUROAPTIEKA (C‑530/20, EU:C:2021:993, punt 71) u l-konklużjonijiet (addizzjonali) tiegħi fis-sentenza EUROAPTIEKA (C‑530/20, EU:C:2022:450, punt 29).
(
46
)	L-Artikolu 1(16) tad-Direttiva 2001/83 jiddefinixxi “abbuż minn prodotti mediċinali” bħala użu persistenti jew sporadiku, eċċessiv u intenzjonat ta’ prodotti mediċinali li huwa akkumpanjat minn effetti fiżiċi jew psikoloġiċi ħżiena.
(
47
)	Il-fatt li dawn is-sejbiet saru fil-kuntest ta’ każ dwar ir-reklamar ta’ prodott mediċinali speċifiku, li lanqas ma kien immirat lejn il-pubbliku, iwassalni sabiex naħseb li dawn japplikaw a fortiori f’dan il-każ.
(
48
)	Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, MSD Sharp & Dohme (C‑316/09, EU:C:2011:275, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
49
)	Sakemm il-qorti nazzjonali li tiddeċiedi fuq il-fatti ma tikkonstatax li l-prattika kummerċjali inkwistjoni titwettaq prinċipalment online, u r-reklamar fiżiku jikkostitwixxi biss element anċillari. F’sitwazzjoni bħal din, il-qorti nazzjonali għandha tqis kif xieraq is-sentenza tal‑1 ta’ Ottubru 2020, A (Reklamar u bejgħ tal-prodotti mediċinali online) (C‑649/18, EU:C:2020:764) u teżamina l-applikazzjoni possibbli tad-Direttiva 2000/31.
(
50
)	Ara l-punt 66 et seq. tat-talba għal deċiżjoni preliminari.