62021CJ0556_RES
Sprawa C‑556/21
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
przeciwko
E.N._S.S._iJ.Y.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State (radę stanu, Niderlandy)]
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 30 marca 2023 r.
Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (UE) nr 604/2013 – Ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Artykuł 27 – Odwołanie od wydanej wobec osoby ubiegającej się o azyl decyzji o przekazaniu – Artykuł 29 – Termin na przekazanie – Zawieszenie biegu terminu na przekazanie w postępowaniu odwoławczym – Środek tymczasowy wnioskowany przez organ administracji
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Rozporządzenie nr 604/2013 – Procedury przejęcia i wtórnego przejęcia – Termin przewidziany na przekazanie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową – Przyjęcie przez sąd rozpoznający środek zaskarżenia od wyroku stwierdzającego nieważność decyzji o przekazaniu środka tymczasowego, którego celem lub skutkiem jest zawieszenie biegu terminu na przekazanie – Dopuszczalność – Przesłanka – Wcześniejsze zawieszenie wykonania decyzji o przekazaniu w trakcie rozpatrywania środka zaskarżenia przez sąd pierwszej instancji
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 604/2013, art. 27 ust. 3, art. 29 ust. 1, 2)
(zob. pkt 23–29, 32–40; sentencja)
Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Rozporządzenie nr 604/2013 – Procedury przejęcia i wtórnego przejęcia – Prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem – Uregulowanie krajowe przewidujące środek odwoławczy od wyroku stwierdzającego nieważność decyzji o przekazaniu – Dopuszczalność – Granice – Poszanowanie zasad równoważności i skuteczności – Brak odstępstwa od art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 604/2013
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 18, 47; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 604/2013, art. 27 ust. 1)
(zob. pkt 30, 31)
Streszczenie
W latach 2019 i 2020 E.N., S.S. i J.Y. złożyli wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej w Niderlandach. W okresie od października 2019 r. do stycznia 2021 r. organy innych państw członkowskich zgodziły się na przejęcie lub wtórne przejęcie wnioskodawców. W tych okolicznościach właściwy organ niderlandzki wydał decyzje o pozostawieniu bez rozpoznania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz o przekazaniu wnioskodawców na podstawie rozporządzenia Dublin III (
1
) do owych innych państw członkowskich. Sądy pierwszej instancji rozpatrujące odwołania wnioskodawców od decyzji o przekazaniu stwierdziły nieważność tych decyzji i nakazały właściwemu organowi niderlandzkiemu wydanie nowych decyzji w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. Organ ten wniósł środek odwoławczy od powyższych orzeczeń do Raad van State (rady stanu, Niderlandy). W ramach wspomnianych środków odwoławczych złożył on wnioski o zastosowanie środków tymczasowych zmierzające do tego, aby, po pierwsze, nie musiał on wydawać nowej decyzji do czasu rozpatrzenia owych środków odwoławczych oraz, po drugie, aby bieg terminu na przekazanie został zawieszony.
Trzema orzeczeniami wydanymi w latach 2020 i 2021 sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych sądu odsyłającego uwzględnił wnioski o zastosowanie środków tymczasowych. Sąd odsyłający zastanawia się jednak, czy przepisy rozporządzenia Dublin III dotyczące środków zaskarżenia od decyzji o przekazaniu (
2
) oraz terminów na przekazanie (
3
) stoją na przeszkodzie uwzględnieniu złożonego przez właściwy organ krajowy wniosku o zastosowanie środka tymczasowego obok wniesionego przez ten organ środka odwoławczego od orzeczenia sądowego stwierdzającego nieważność decyzji o przekazaniu, zmierzającego do zawieszenia biegu terminu na przekazanie. Gdyby tak było, do sądu tego należałoby stwierdzenie, że termin ten upłynął i że w związku z tym Królestwo Niderlandów stało się odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez osoby będące drugą stroną postępowania głównego (
4
).
W swoim wyroku Trybunał orzekł, że środek tymczasowy pozwalający właściwemu organowi na niepodejmowanie nowej decyzji, której celem lub skutkiem jest zawieszenie biegu terminu na przekazanie, do czasu rozpatrzenia środka odwoławczego wniesionego przez ten organ od wyroku stwierdzającego nieważność decyzji o przekazaniu, może zostać przyjęty jedynie wówczas, gdy wykonanie decyzji o przekazaniu zostało zawieszone w trakcie rozpatrywania odwołania przez sąd pierwszej instancji.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III przekazanie zainteresowanej osoby do odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest przeprowadzane tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wyrażenia zgody przez inne państwo członkowskie na wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie lub od ostatecznej decyzji w przedmiocie odwołania, w przypadku gdy ma ono skutek zawieszający, zgodnie z art. 27 ust. 3 tego rozporządzenia.
Wynika z tego, że prawodawca Unii przewidział, iż w przypadku gdy wykonanie decyzji o przekazaniu zostało zawieszone, termin na przekazanie rozpoczyna bieg dopiero w chwili, gdy decyzja w przedmiocie odwołania od decyzji o przekazaniu stała się ostateczna. Sąd nie sprecyzował jednak, według jakich zasad proceduralnych zasada ta powinna być stosowana w przypadku wniesienia środka zaskarżenia do sądu drugiej instancji, a w szczególności, czy stosowanie tej zasady może oznaczać zarządzenie środków tymczasowych przez sąd rozpoznający ten środek.
W braku uregulowań Unii w tej dziedzinie, w przypadku gdy w wewnętrznym porządku prawnym państwa członkowskiego postanowiono ustanowić tego rodzaju dwuinstancyjność, do owego wewnętrznego porządku prawnego należy, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej, określenie zasad proceduralnych jej dotyczących, w tym ewentualnego zarządzenia środków tymczasowych. Zasady te muszą być jednak zgodne z zasadami równoważności i skuteczności.
W tym kontekście, w przypadku gdy uregulowanie krajowe przewiduje, że sąd rozpoznający taki środek zaskarżenia w drugiej instancji może zarządzić, na wniosek właściwych organów, środki tymczasowe, uregulowanie to nie może stanowić odstępstwa od art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III poprzez przewidzenie, że takie środki mają, poza przypadkami wskazanymi w tym przepisie, skutek w postaci odroczenia rozpoczęcia biegu terminu na przekazanie, a tym samym opóźnienia jego upływu. Z przepisu tego zaś wynika, że termin na przekazanie może rozpocząć bieg od dnia wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie odwołania wniesionego od decyzji o przekazaniu, pod warunkiem że wykonanie tej decyzji zostało zawieszone w trakcie rozpatrywania odwołania przez sąd pierwszej instancji
Wynika z tego, że środek tymczasowy skutkujący zawieszeniem terminu na przekazanie do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia wniesionego do sądu drugiej instancji może zostać zastosowany tylko wtedy, gdy wykonanie decyzji o przekazaniu zostało zawieszone do czasu rozpatrzenia odwołania przez sąd pierwszej instancji na podstawie art. 27 ust. 3 lub 4 tego rozporządzenia. W takiej sytuacji, po pierwsze, przedłużenie odroczenia rozpoczęcia terminu na przekazanie do czasu rozpatrzenia środka zaskarżenia przez sąd drugiej instancji pozwala zapewnić równość broni i skuteczność procedur odwoławczych. Gwarantuje ono bowiem, że termin ten nie upłynie, gdy wykonanie decyzji o przekazaniu stało się niemożliwe poprzez wniesienie odwołania od tej decyzji. Po drugie, uzależnienie przedłużenia, w ramach rozpatrywania środka zaskarżenia przez sąd drugiej instancji, skutku zawieszającego odwołania wniesionego od decyzji o przekazaniu do sądu pierwszej instancji w odniesieniu do rozpoczęcia biegu terminu na przekazanie od przyjęcia środka tymczasowego pozwala uniknąć sytuacji, w której wniesienie odwołania od orzeczenia stwierdzającego nieważność decyzji o przekazaniu do sądu drugiej instancji pociągałoby za sobą zawsze odroczenie rozpoczęcia biegu terminu na przekazanie mogące opóźnić rozpatrzenie wniosku zainteresowanej osoby o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Taka zasada może zatem sprzyjać realizacji celów rozporządzenia Dublin III polegających na ustanowieniu precyzyjnej i sprawnej metody, opartej na obiektywnych i sprawiedliwych kryteriach – zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób – w celu szybkiego ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Natomiast gdy wykonanie decyzji o przekazaniu nie zostało zawieszone do czasu rozpatrzenia odwołania przez sąd pierwszej instancji, przyjęcie w ramach rozpatrywania środka zaskarżenia przez sąd drugiej instancji środka tymczasowego takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym umożliwiłoby w rzeczywistości właściwym organom, które nie uznały za stosowne ani skorzystania z możliwości przewidzianej w rozporządzeniu Dublin III (
5
) ani wykonania decyzji o przekazaniu w trakcie rozpatrywania tego środka zaskarżenia, odroczenie rozpoczęcia biegu terminu na przekazanie przewidzianego w tym rozporządzeniu (
6
), a tym samym uniknięcie sytuacji, w której odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosków tych osób zostałaby przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie na podstawie owego rozporządzenia (
7
). Spowodowałoby to nadmierne opóźnienie przebiegu międzynarodowej procedury ochrony międzynarodowej i naruszenie wyżej wymienionych celów tego rozporządzenia.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31, zwane dalej „rozporządzeniem Dublin III”).
(
2
)	Artykuł 27 rozporządzenia Dublin III dotyczy środków zaskarżenia od decyzji o przekazaniu. Jego ust. 3 wymaga, aby państwa członkowskie zapewniły zainteresowanym osobom środek zaskarżenia, który może prowadzić do zawieszenia wykonania wydanej wobec nich decyzji o przekazaniu.
(
3
)	Artykuł 29 rozporządzenia Dublin III dotyczy zasad i terminów na przekazanie zainteresowanych osób do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
(
4
)	Zgodnie z art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III w przypadku gdy nie dokonano przekazania w terminie sześciomiesięcznym, państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zostaje co do zasady zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby, a odpowiedzialność zostaje w konsekwencji przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie.
(
5
)	Artykuł 27 ust. 4 rozporządzenia Dublin III zezwala państwom członkowskim na ustanowienie przepisów, zgodnie z którymi właściwe organy mogą postanowić z urzędu o zawieszeniu wykonania decyzji o przekazaniu, w przypadkach gdy zawieszenie jej wykonania nie wynika ani ze skutków ustawy, ani z orzeczenia sądowego, gdy okoliczności towarzyszące temu wykonaniu wskazują, że w celu zapewnienia zainteresowanej osobie skutecznej ochrony sądowej należy zezwolić jej na pozostanie na terytorium państwa członkowskiego, które wydało decyzję o przekazaniu, do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania od tej decyzji.
(
6
)	Artykuł 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III.
(
7
)	Artykuł 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III.