Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RANTOS
ippreżentati fis‑16 ta’ April 2026 (1)
Kawżi magħquda C‑161/25 u C‑162/25
Autorità di regolazione dei trasporti
vs
Captrain Italia,
Rail Cargo Carrier Italy Srl,
Fuorimuro Inpresa Ferroviaria Srl,
Inrail SpA,
SBB Cargo Italia Srl,
Oceanogate Italia SpA,
GTS Rail SpA,
Adriafer Srl con socio unico,
DB Cargo Italia Srl,
Sangritana SpA (C-161/25),
u
Lokomotion Gesellschaft für Schienentraktion mbH (C-162/25),
fil-preżenza ta’:
Rete Ferroviaria Italiana SpA
(talba għal deċiżjoni preliminari magħmula mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport – Żona ferrovjarja unika Ewropea – Direttiva 2012/34/UE – Artikolu 35 – Sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni – Portata – Servizz internazzjonali tal-merkanzija – Nuqqasijiet attribwibbli lill-impriżi ferrovjarji – Pieni fil-fruntiera – Sistema ta’ pieni nazzjonali addizzjonali u separata mis-sistema ġenerali li tapplika għan-network kollu – Kumulu ta’ diversi sistemi
ta’ penali – Koordinazzjoni ta’ dawn is-sistemi differenti – Kundizzjonijiet – Marġni ta’ manuvra tal-Istati Membri”
I.      Introduzzjoni
1.        Dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 97 TFUE u tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34/UE (2).
2.        Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ żewġ tilwimiet bejn l-Autorità di regolazione dei trasporti (l-Awtorità li Tirregola t-Trasporti, l-Italja, iktar ’il quddiem l-“ATT”) u Rete Ferroviaria Italiana SpA. (iktar ’il quddiem “RFI”) u diversi impriżi ferrovjarji li jeżerċitaw l-attività tagħhom fuq is-suq Taljan (3), fir-rigward tad-deċiżjoni tal-ATT li tapprova l-“indikazzjonijiet u r-rekwiżiti relatati mad-‘dokument ta’ referenza tan-network tal-2024’” stabbiliti mill-maniġer tal-infrastruttura ferrovjarja nazzjonali, jiġifieri RFI, li jinvolvu sistema ta’ penali intiża li tissanzjona lill-impriżi ferrovjarji talli jaqbżu l-ħinijiet ta’ waqfa fl-istazzjonijiet li jikkonnettjaw ma’ networks barranin (iktar ’il quddiem il-“penali fil-fruntiera”).
3.        Skont it-talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet ser ikunu mmirati fuq l-analiżi tal-ewwel ħames domandi preliminari fiż-żewġ kawżi, ifformulati f’termini kważi identiċi. Essenzjalment, dawn iqajmu l-punt dwar jekk l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, li għadu ma kienx is-suġġett ta’ interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja, jippermettix lill-Istati Membri jistabbilixxu, b’mod parallel mas-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni prevista f’dan l-artikolu, sistemi speċifiċi ta’ penali marbutin man-nuqqasijiet fin-network ferrovjarju kif ukoll, fil-każ affermativ, jekk u sa fejn
dawn is-sistemi differenti jistgħu jiġu kkombinati u għandhomx ikunu kkoordinati.
II.    Il‑kuntest ġuridiku
A.      Id‑dritt tal‑Unjoni
4.        Skont il-premessi 2 u 3 tad-Direttiva 2012/34:
“(2)      L-integrazzjoni akbar tas-settur tat-trasport tal-Unjoni hija element essenzjali tal-kompletar tas-suq intern, u l-linji tal-ferrovija huma parti essenzjali tas-settur tat-trasport tal-Unjoni fil-mixja lejn il-kisba ta’ mobbiltà sostenibbli.
(3)      L-effiċjenza tas-sistema ferrovjarja trid titjieb, sabiex tiddaħħal f’suq kompetittiv, filwaqt li jitqiesu l-karatteristiċi speċjali tal-linji tal-ferrovija.”
5.        L-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva, intitolat “Skema [sistema
ta’ titjib] tal-prestazzjoni”, huwa fformulat kif ġej, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      L-iskemi tat-tqegħid tal-imposti tal-infrastruttura [fuq l-infrastruttura] għandhom jinkoraġġixxu l-impriżi ferrovjarji u lill-maniġer tal-infrastruttura biex jimminimizzaw ix-xkiel [in-nuqqasijiet tagħhom] u jtejbu l-prestazzjoni tan-netwerk ferrovjarju permezz ta’ skema tal-prestazzjoni. Din l-iskema tista’ tinkludi penali għal azzjonijiet li jfixklu t-tħaddim tan-netwerk, il-kumpens għall-impriżi jsofru xkiel u bonuses li jippremjaw prestazzjoni aħjar minn dik li ġiet ippjanata.
2.      Il-prinċipji bażiċi tal-iskema tal-prestazzjoni kif elenkati fil-punt 2 tal-Anness VI għandhom japplikaw man-netwerk kollu.”
6.        L-Artikolu 56 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Funzjonijiet tal-korp regolatorju”, jelenka l-funzjonijiet tal-korp regolatorju. Skont il-paragrafu 1 tiegħu, applikant jista’ jappella lill-dan il-korp regolatorju jekk jemmen li kien vittma ta’ trattament inugwali, ta’ diskriminazzjoni jew ta’ kwalunkwe preġudizzju ieħor, b’mod partikolari kontra ċerti deċiżjonijiet tal-maniġer tal-infrastruttura, fosthom dawk li jirrigwardaw id-dokument ta’ referenza tan-network
u l-kriterji li jinsabu esposti fih. Skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, l-imsemmi korp għandu jivverifika b’mod partikolari jekk id-dokument ta’ referenza tan-network
fihx klawżoli diskriminatorji.
7.        L-Anness VI tal-istess direttiva, intitolat “Rekwiżiti għall-ispejjeż u l-imposti relatati mal-infrastruttura ferrovjarja”, huwa fformulat kif ġej, fil-punt 2 tiegħu:
“L-iskema tal-prestazzjoni msemmija fl-Artikolu 35 għandha tkun ibbażata fuq il-prinċipji bażiċi li ġejjin:
(a)      Sabiex jintlaħaq il-livell miftiehem ta’ prestazzjoni u sabiex ma tkunx ipperikolata l-vijabbiltà ekonomika tas-servizz, il-maniġer tal-infrastruttura għandu jaqbel mal-applikanti dwar il-parametri prinċipali tal-iskema tal-prestazzjoni, b’mod partikolari dwar il-valur tad-dewmien, il-limiti għall-ħlasijiet li jridu jingħataw taħt l-iskema tal-prestazzjoni, kemm skont il-vjaġġi individwali tal-ferroviji kif ukoll għall-vjaġġi kollha tal-ferroviji ta’ impriża ferrovjarja f’perjodu ta’ żmien partikolari.
(b)      Il-maniġer tal-infrastruttura għandu jikkomunika l-iskeda ta’ ħidma lill-impriżi ferrovjarji, abbażi ta’ liema skeda jiġi kkalkulat id-dewmien, mill-anqas ħamest ijiem qabel il-vjaġġ tal-ferrovija. Il-maniġer tal-infrastruttura jista’ japplika perjodu ta’ notifika iqsar f’każ ta’ force majeure jew alterazzjonijiet tard fl-iskeda ta’ ħidma;
(c)      Id-dewmien kollu għandu jiġi attribwit lil waħda mill-kategoriji jew subkategoriji ta’ dewmien li ġejjin:
[...]”
B.      Id-dritt Taljan
1.      Id-Digriet Liġi Nru 201/2011
8.        Skont l-Artikolu 37 tad-decreto-legge n. 201 – Disposizioni urgenti per la crescita, l’equità e il consolidamento dei conti pubblici (id-Digriet Liġi Nru 201, li Jistabbilixxi Dispożizzjonijiet
Urġenti għat-Tkabbir, l-Ekwità u l-Konsolidazzjoni tal-Kontijiet Pubbliċi), tas‑6 ta’ Diċembru 2011 (4), ikkonvertit f’liġi, b’xi modifiki, permezz tal-Liġi Nru 214 tat‑22 ta’ Diċembru 2011 (5), intitolat “Liberalizzazzjoni tas-settur tat-trasporti”:
“1.      Fil-kuntest tar-regolamentazzjoni tas-servizzi ta’ interess pubbliku prevista mil-Liġi Nru 481 tal‑14 ta’ Novembru 1995, ġiet stabbilita l-Awtorità Regolatorja tat-Trasporti, iktar ’il quddiem imsejħa l-‘Awtorità’, li topera b’awtonomija sħiħa u b’indipendenza ta’ ġudizzju u evalwazzjoni. [...] L-Awtorità għandha l-kompetenza tagħha fis-settur tat-trasporti u tal-aċċess għall-infrastrutturi u għas-servizzi anċillari relatati, skont il-leġiżlazzjoni Ewropea u b’osservanza tal-prinċipju ta’ sussidjarjetà u tal-kompetenzi tar-reġjuni u l-awtoritajiet lokali msemmija fit-Titolu V tat-tieni parti tal-Kostituzzjoni. [...]
2.      L-Awtorità għandha l-kompetenza fis-settur tat-trasporti u tal-aċċess għall-infrastrutturi relatati u hija responsabbli b’mod partikolari:
a)      sabiex tiggarantixxi, skont metodi li jippromwovu l-kompetizzjoni, l-effikaċità operattiva f’termini ta’ produttività u l-kontroll tal-ispejjeż għall-utenti, l-impriżi u l-konsumaturi, kundizzjonijiet ġusti u mhux diskriminatorji ta’ aċċess għall-infrastrutturi ferrovjarji, tal-portijiet u tal-ajruporti u għan-networks
tal-awtostradi, [...]
b)      sabiex tiddefinixxi, jekk jidhrilha meħtieġ fid-dawl tal-kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni effettivament eżistenti fid-diversi swieq tas-servizzi tat-trasport nazzjonali u lokali, il-kriterji li jippermettu lill-entitajiet kompetenti jistabbilixxu tariffi, imposti u ħlasijiet għall-użu tat-toroq, filwaqt li titqies il-ħtieġa li jiġi żgurat bilanċ ekonomiku għall-impriżi rregolati, l-effikaċità operattiva f’termini ta’ produttività u l-kontroll tal-ispejjeż għall-utenti, l-impriżi u l-konsumaturi;
[...]
i)      għal dak li jikkonċerna b’mod partikolari l-aċċess għall-infrastruttura ferrovjarja, sabiex teżerċita l-funzjonijiet kollha tal-korp regolatorju msemmi fl-Artikolu 37 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 188 tat‑8 ta’ Lulju 2003 u, b’mod partikolari, sabiex tiddefinixxi l-kriterji għad-determinazzjoni tal-ħlasijiet għall-użu tat-toroq mill-maniġer tal-infrastruttura u l-kriterji għall-allokazzjoni tal-binarji tal-ferrovija u tal-kapaċità u sabiex tikkontrolla l-applikazzjoni korretta tagħhom mill-maniġer tal-infrastruttura;
[...]”
2.      Id‑Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2015
9.        L-Artikolu 13 tad-decreto legislativo n. 112 – Attuazione della direttiva 2012/34/UE del Parlamento europeo e del Consiglio, del 21 novembre 2012, che istituisce uno spazio ferroviario europeo unico (Rifusione) (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 112, li jittrasponi d-Direttiva 2012/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Novembru 2012 li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (riformulazzjoni)), tal‑15 ta’ Lulju 2015 (6), intitolat “Kundizzjonijiet għall-aċċess għas-servizzi”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-maniġer tal-infrastruttura għandu jiggarantixxi u, għalhekk, għandu jipprovdi lill-impriżi ferrovjarji kollha li lilhom ikunu ġew allokati binarji bil-ħin, taħt kundizzjonijiet ugwali u mhux diskriminatorji u mingħajr ħlas minbarra t-tariffa għall-aċċess u għall-użu għall-infrastruttura, is-servizzi li ġejjin, li jikkostitwixxu l-pakkett minimu
ta’ aċċess:
a)      l-ipproċessar ta’ talbiet għal kapaċità ta’ infrastruttura ferrovjarja, għall-konklużjoni tal-kuntratti għall-użu tal-infrastruttura;
b)      id-dritt li jużaw il-kapaċità allokata;
c)      l-użu tal-infrastruttura ferrovjarja, inklużi tack points u ġonot;
d)      il-kontroll u r-regolazzjoni tat-traffiku tal-ferroviji, is-senjalar u r-routing tat-tagħbijiet, kif ukoll il-komunikazzjoni ta’ kull informazzjoni li tikkonċerna ċ-ċirkulazzjoni;
e)      l-użu tas-sistema tal-provvista tal-enerġija elettrika għall-kurrent tat-trazzjoni, jekk ikun il-każ;
f)      kwalunkwe informazzjoni oħra meħtieġa għall-implimentazzjoni jew għat-tħaddim tas-servizz li għalih tkun ingħatat il-kapaċità.
[...]”
10.      L-Artikolu 21 ta’ dan id-digriet leġiżlattiv, intitolat “Sistema ta’ monitoraġġ tal-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju”, jipprevedi:
“1.      Sabiex jitnaqqsu għall-minimu l-eventwali nuqqasijiet ikkawżati fit-traffiku tal-ferroviji, il-maniġer tal-infrastruttura għandu jadotta, mingħajr ħlas addizzjonali għall-baġit tal-Istat, sistema ta’ monitoraġġ tal-prestazzjoni tat-trasport ferrovjarju, li jista’ jipprevedi l-fakultà li jiġu imposti penali fuq l-utenti tan-network
responsabbli għal tali nuqqasijiet, l-għoti ta’ kumpensi lill-utenti tan-network affettwati minn tali nuqqasijiet, u l-għoti ta’ ċerti tipi ta’ bonuses lill-utenti tan-network li jispikkaw bil-prestazzjoni superjuri għal dik prevista fil-kuntratti rispettivi tagħhom ta’ aċċess għall-infrastruttura.
2.      Il-prinċipji bażiċi tas-sistema ta’ monitoraġġ tal-prestazzjoni elenkati fil-punt 2 tal-Anness VI tad-[Direttiva 2012/34] japplikaw għan-netwerk kollu mmexxi mill-maniġer tal-infrastruttura.”
11.      L-Artikolu 37(1) tal-imsemmi digriet leġiżlattiv, intitolat “Korp regolatorju”, jipprovdi li:
“Il-korp regolatorju huwa l-Awtorità li Tirregola t-Trasporti li teżerċita l-kompetenzi tagħha fis-settur tat-trasport ferrovjarju u tal-aċċess għall-infrastrutturi relatati skont l-Artikolu 37 tad-Digriet Liġi Nru 201 tas‑6 ta’ Diċembru 2011, ikkonvertit f’liġi, b’xi modifiki, permezz tal-Liġi Nru 214 tat‑22 ta’ Diċembru 2011, l-Artikolu 37 tad-Digriet Liġi Nru 1 tal‑24 ta’ Jannara 2012, ikkonvertit f’liġi, b’xi modifiki, permezz tal-Liġi Nru 27 tal‑24 ta’ Marzu 2012, id-[Direttiva 2012/34], u dan id-digriet. Dan il-korp għandu jaġixxi b’awtonomija sħiħa u b’indipendenza ta’ ġudizzju u ta’ evalwazzjoni. [...]”
III. Il‑kawżi prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il-Qorti tal‑Ġustizzja
12.      Permezz ta’ deċiżjoni adottata matul is-sena 2022, l-ATT approvat l-“indikazzjonijiet u r-rekwiżiti relatati mad-‘dokument ta’ referenza tan-network tal-2024’” ippreżentati mill-maniġer tal-infrastruttura ferrovjarja nazzjonali, jiġifieri RFI. Fil-kuntest ta’ din id-deċiżjoni, l-ATT stabbilixxiet li wħud minn dawn l-indikazzjonijiet u rekwiżiti kienu ser jiġu trasposti fil-prospetto informativo della rete (id-dokument ta’ referenza tan-network, iktar ’il quddiem il-“PIR”) għas-sena 2024, filwaqt li oħrajn kienu ser jiġu trasposti fil-PIR tas-sena 2023.
13.      L-indikazzjonijiet u r-rekwiżiti li jirrigwardaw il-PIR tas-snin 2023 u 2024 kienu jinkludu b’mod partikolari l-penali fil-fruntiera, jiġifieri l-penali applikati kontra l-impriżi ferrovjarji meta jkunu nqabżu l-ħinijiet tal-waqfa fl-istazzjonijiet tal-fruntieri. Għaldaqstant, dawn il-penali fil-fruntiera żdiedu ma’ dawk li kienu diġà previsti, fil-kuntest tas-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni bbażata fuq l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, kif traspost fid-dritt Taljan permezz tal-Artikolu 21 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2015, li jistabbilixxi qafas ġenerali bbażat fuq l-applikazzjoni ta’ penali f’każ ta’ dewmien attribwibbli lill-impriżi ferrovjarji jew lill-maniġer tal-infrastruttura.
14.      L-impriżi ferrovjarji rikorrenti adixxew għaldaqstant lit-Tribunale amministrativo regionale per il Piemonte (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għall-Piemonte, l-Italja) b’rikors għall-annullament tad-deċiżjoni tal-ATT kif ukoll tal-PIR
għas-sena 2023, billi sostnew b’mod partikolari li dawn l-atti kienu jistabbilixxu sistema ta’ sanzjonijiet distinta minn dik prevista fl-Artikolu 35 u fl-Anness VI tad-Direttiva 2012/34.
15.      Permezz ta’ sentenza mogħtija matul is-sena 2023, din il-qorti qieset
li l-ATT kellha l-kompetenza biex tintroduċi l-penali fil-fruntiera abbażi tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 u tal-Artikolu 21 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2015. Hija sostniet madankollu li, għalkemm il-koeżistenza ta’ dawn il-penali ma’ dawk li jirriżultaw mis-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni ma tmurx, minnha nnifisha, kontra l-leġiżlazzjoni applikabbli, l-ATT kellha tipprevedi li dawn ikunu japplikaw ukoll għall-maniġer tal-infrastruttura u takkumpanjahom b’mekkaniżmi kumpensatorji xierqa. Barra minn hekk, l-imsemmija qorti rrilevat l-assenza ta’ koordinazzjoni bejn iż-żewġ sistemi ta’ inċentivi kif ukoll nuqqas ta’ evalwazzjoni teknika tal-interazzjonijiet potenzjali tagħhom, b’mod li d-deċiżjoni tal-ATT ma kinitx immotivata suffiċjentement fir-rigward tal-modalitajiet speċifiċi ta’ implimentazzjoni tagħha. Għaldaqstant, hija rrinvijat il-kawża quddiem l-ATT sabiex din teżerċita, jekk ikun il-każ, is-setgħa tagħha mill-ġdid.
16.      L-ATT u RFI ippreżentaw appell minn din is-sentenza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), li hija l-qorti tar-rinviju. L-impriżi ferrovjarji rikorrenti, min-naħa tagħhom, ippreżentaw appell inċidentali, li permezz tiegħu kkontestaw il-konklużjoni tat-Tribunale amministrativo regionale per il Piemonte (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għall-Piemonte) li l-ATT fil-fatt kellha s-setgħa li tadotta l-penali fil-fruntiera abbażi tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34.
17.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jixtieq jistabbilixxi jekk sistema bħalma hija dik stabbilita mill-Artikolu 21 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2015, li ma teskludix l-implimentazzjoni ta’ sistema ta’ sanzjonijiet addizzjonali u separata minn dik prevista b’mod ġenerali mill-PIR, hijiex kompatibbli mal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34.
18.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, b’mod partikolari, fuq il-punt dwar jekk l-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva, li jipprevedi sanzjonijiet fil-każ ta’ atti li jwasslu għal nuqqasijiet fin-network, kumpensi għall-impriżi li jkunu vittmi ta’ dawn in-nuqqasijiet u bonuses fil-każ ta’ prestazzjonijiet li jaqbżu dawk previsti, jistax jiġi interpretat fis-sens li tali sanzjonijiet previsti minn regoli addizzjonali u separati mis-sistema ġenerali stabbilita mill-PIR jistgħu jiġu stabbiliti, u b’hekk jirriżultaw f’akkumulazzjoni ta’ penali għall-istess fatt (jiġifieri, dewmien fi stazzjon tal-fruntiera) u jestendu de facto d-dispożizzjonijiet ta’ din is-sistema għan-nuqqasijiet imwettqa fl-istazzjonijiet tal-fruntiera.
19.      F’dan ir-rigward, din il-qorti tqis
li sistema integrata u koordinata li tinkludi żewġ tipi ta’ sanzjonijiet ma tistax tkun aċċettata mingħajr definizzjoni ċara tan-natura tagħha u tal-grad ta’ awtonomija tagħha fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni. Fil-fehma tagħha, jeħtieġ b’mod partikolari, b’osservanza tal-prinċipju taċ-ċertezza legali, li jiġi stabbilit jekk id-dritt tal-Unjoni jippermettix tali akkumulazzjoni ta’ sanzjonijiet jew fil-każ li tkun meħtieġa koordinazzjoni, safejn dawn iż-żewġ sistemi jiżguraw, inkluż għas-sanzjonijiet applikati għall-istazzjonijiet tal-fruntieri, l-osservanza tal-prinċipji inerenti għad-dritt ta’ aċċess għas-servizzi.
20.      Fil-każ li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 jippermetti l-akkumulazzjoni ta’ diversi sistemi ta’ penali, b’tali mod li impriża ferrovjarja tkun suġġetta, għall-istess fatt, bħalma huwa xi dewmien li jseħħ fi stazzjon tal-fruntiera, kemm għal penali taħt is-sistema ġenerali applikabbli għan-network kollu kif ukoll għal penali speċifika għall-istazzjon tal-fruntiera, ikun meħtieġ li jiġu ppreċiżati r-rekwiżiti li jirregolaw tali akkumulazzjoni, jiġfieri, minn naħa, jekk din id-dispożizzjoni timponix fuq l-awtorità nazzjonali kompetenti, f’dan il-każ l-ATT, li tosserva l-prinċipju tan-newtralità tal-mekkaniżmu stabbilit, b’mod partikolari billi tipprevedi bonuses għal impriżi ferrovjarji eżemplari, kumpensi għall-impriżi affettwati u l-applikazzjoni ta’ penali wkoll għall-maniġer tal-infrastruttura meta dan ikun responsabbli għad-dewmien, u min-naħa l-oħra, jekk, u safejn, l-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva jimponix fuq l-awtorità nazzjonali kompetenti li tikkoordina l-iskema ġenerali tas-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni u s-sistema speċifika ta’ penali fil-fruntiera, sabiex dawn iż-żewġ mekkaniżmi jikkontribwixxu b’mod koerenti għall-għan tal-prestazzjoni tan-network mingħajr ma jikkawżaw piż sproporzjonat għall-kumpaniji ferrovjarji li jiġu mitluba jħallsu penali fil-fruntiera.
21.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, fil-Kawża C‑161/25, sitt domandi preliminari, li ħamsa minnhom segwenti huma s-suġġett ta’ dawn il-konklużjonijiet immirati:
“1)      Sistema ta’ penali tista’ tiġi imposta barra mill-kuntest traċċat mill-Artikolu 35 tad-Direttiva [2012/34]?
2)      L-Artikolu 35 [tad-Direttiva 2012/34] jippermetti l-akkumulazzjoni ta’ diversi sistemi ta’ penali, fi kliem ieħor, jippermetti li, għall-istess fatt, jiġifieri dewmien f’stazzjoni tal-fruntiera, l-impriża ferrovjarja tista’ tiġi imposta kemm penali prevista mis-sistema ġenerali li tapplika għan-network kollu, kif ukoll penali speċifika għall-istazzjon tal-fruntiera?
3)      F’każ ta’ risposta pożittiva għad-domanda preċedenti, l-Artikolu 35
[tad-Direttiva 2012/34] jimponi fuq il-korp regolatorju
[tat-trasport], meta dan jintroduċi jew mill-inqas ‘jivvalida’ sistema ta’ penali għall-istazzjonijiet tal-fruntiera għar-responsabbiltà tal-impriżi ta’ merkanzija bil-ferrovija, li dejjem josserva l-preskrizzjonijiet ta’ din id-dispożizzjoni billi jassigura n-newtralità tal-miżura, b’mod li: i) għandhom jiġu previsti premji għall-impriżi ferrovjarji li jaġixxu b’integrità; ii) għandu jiġi previst kumpens għall-impriżi ppreġudikati; u iii) għandhom jingħataw penali anki lill-maniġer fil-każ fejn huwa stess huwa l-kawża tad-dewmien, jekk jitqies li n-newtralità timponi dejjem li d-diversi penali ikunu bilaterali?
4)      F’każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-[tieni domanda], l-Artikolu 35 [tad-Direttiva 2012/34] jimponi fuq il-korp regolatorju [tat-trasport]
li jikkoordina u, jekk iva, sa fejn, is-sistema ta’ penali tal-‘performance regime’ u s-sistema ta’ penali fil-fruntiera, sabiex dawn iż-żewġ sistemi jsegwu b’mod koordinat l-għan tal-effiċjenza tan-network, mingħajr ma jkunu eċċessivament onerużi għall-impriżi ferrovjarji milquta mill-penali fil-fruntiera?
5)      F’każ ta’ risposta pożittiva għat-[tieni domanda], l-Artikolu 35 [tad-Direttiva 2012/34] jimponi li jiġu kkoordinati l-penali massimi previsti miż-żewġ sistemi u li jiġi evalwat l-effett ekonomiku tagħhom fuq l-impriżi ferrovjarji sabiex il-prinċipju ta’ effiċjenza jitqiegħed f’bilanċ mal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ raġonevolezza u sabiex il-vijabbiltà tas-servizzi ferrovjarji ma tkunx kompromessa?”
22.      Fil-Kawża C‑162/25, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda wkoll li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja l-istess domandi preliminari bħal dawk magħmula fil-Kawża C‑161/25, bl-eċċezzjoni tal-aħħar parti tat-tielet domanda li l-aħħar parti tagħha hija fformulata bil-mod kif ġej:
“F’każ ta’ risposta pożittiva [għat-tieni domanda], l-Artikolu 35
[tad-Direttiva 2012/34] jimponi fuq il-korp regolatorju
[tat-trasport], meta dan jintroduċi jew mill-inqas ‘jivvalida’ sistema ta’ penali għall-istazzjonijiet tal-fruntiera għar-responsabbiltà tal-impriżi ta’ merkanzija bil-ferrovija, li dejjem josserva l-preskrizzjonijiet ta’ din id-dispożizzjoni billi jassigura n-newtralità tal-miżura, b’mod li: i) għandhom jiġu previsti premji għall-impriżi ferrovjarji li jaġixxu b’integrità; ii) għandu jiġi previst kumpens għall-impriżi ppreġudikati; u iii) għandhom jingħataw penali anki lill-maniġer fil-każ fejn huwa stess huwa l-kawża tad-dewmien, jekk jitqies li n-newtralità timponi dejjem li d-diversi penali ikunu bilaterali?”
23.      Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-1 ta’ April 2025, il-kawżi C‑161/25 u C‑162/25 ġew magħquda għall-iskopijiet tal-fażijiet bil-miktub u orali tal-proċedura kif ukoll tas-sentenza.
24.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja minn Captrain Italia, Lokomotion Gesellschaft für Schienentraktion, RFI, il-Gvern Taljan u dak Pollakk, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
IV.    Analiżi
A.      Osservazzjonijiet preliminari
25.      Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jirrigwarda, essenzjalment, il-kompatibbiltà mal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li ma teskludix l-implimentazzjoni ta’ sistema ta’ sanzjonijiet addizzjonali u separata minn dik prevista, b’mod ġenerali, mis-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni msemmija f’dan l-artikolu. L-interpretazzjoni tal-imsemmi artikolu hija fil-qalba tal-ħames domandi preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju li huma s-suġġett ta’ dawn il-konklużjonijiet immirati.
26.      B’mod preliminari, nosserva li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 jipprevedi l-istabbiliment ta’ sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni li l-għan tagħha huwa li ttejjeb l-użu tal-infrastruttura ferrovjarja, billi tinċentiva lill-impriżi ferrovjarji u lill-maniġer tal-infrastruttura sabiex jadottaw modi ta’ ġestjoni iktar effikaċi. Għal dan il-għan, dan jippermetti lill-Istati Membri jimplimentaw sett ta’ miżuri intiżi li jilħqu dan l-għan, b’mod partikolari sanzjonijiet f’każ ta’ atti li jwasslu għal xi nuqqasijiet fin-network, kumpensi għall-impriżi li jkunu vittma ta’ dawn in-nuqqasijiet u bonuses f’każ ta’ prestazzjoni tajba li tiżboq il-previżjonijiet. Is-sistemi ta’ titjib tal-prestazzjoni hekk stabbiliti mill-Istati Membri għandhom, barra minn hekk, josservaw il-prinċipji bażiċi stabbiliti fil-punt 2 tal-Anness VI ta’ din id-direttiva.
27.      Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2001/14/KE (7), li ġie ssostitwit mill-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, jirriżulta li għalkemm l-Istati Membri għandhom jinkludu fis-sistemi ta’ impożizzjoni ta’ tariffi tal-infrastruttura ferrovjarja sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni intiża li tinkoraġġixxi kemm lill-impriżi ferrovjarji kif ukoll lill-maniġer tal-infrastruttura sabiex itejbu l-prestazzjoni tan-network, dawn tal-aħħar jibqgħu liberi, madankollu, li jagħżlu miżuri konkreti li jifformaw parti mill-istess sistema sakemm dawn ikunu jikkostitwixxu ħaġa sħiħa koerenti u trasparenti li tista’ tiġi kklassifikata bħala “sistema ta’ titjib tal-operat” (8).
28.      Għaldaqstant, kif joħroġ mill-punti preċedenti, għalkemm l-Istati Membri huma obbligati, skont l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, li jistabbilixxu fuq livell nazzjonali sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni, dan l-artikolu jħallilhom marġni ta’ evalwazzjoni fir-rigward tal-konfigurazzjoni konkreta, peress li ebda preċiżazzjoni ma tingħata fir-rigward tal-forma tagħha u tal-modalitajiet eżatti tagħha (9).
29.      Fil-fatt, bħala strument ta’ armonizzazzjoni minima, l-imsemmi artikolu ma jiddefinixxix sistema ta’ penali speċifika, imma jillimita ruħu biex jirrikonoxxi li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà jipprevedu sett ta’ miżuri, inkluż sanzjonijiet, sabiex jilħqu l-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2012/34. Fi kliem ieħor, l-istess artikolu jimponilhom obbligu ta’ riżultat fis-sens li huma għandhom jieħdu ħsieb li s-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni implimentata tippermetti li jitnaqqsu għall-minimu n-nuqqasijiet u li tittejjeb il-prestazzjoni tan-network ferrovjarju.
30.      Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preċedenti li jeħtieġ li jiġu eżaminati d-domandi preliminari, dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, magħmula mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest ta’ din il-kawża.
B.      Fuq l‑ewwel domanda preliminari
1.      Fuq l‑ammissibbiltà
31.      Qabel ma nipproċedi bl-analiżi tal-ewwel domanda preliminari, jeħtieġ li nippronunzja ruħi dwar l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Gvern Taljan. Dan tal-aħħar isostni b’mod partikolari li, kif ifformulata, din id-domanda hija inammissibbli inkwantu l-qorti tar-rinviju ma ppreċiżatx, minn naħa, in-natura tad-dubju dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 fil-kawża prinċipali u, min-naħa l-oħra, jekk l-interpretazzjoni proposta minn din il-qorti fid-deċiżjoni ta’ rinviju tistax tmur kontra dispożizzjoni nazzjonali.
32.      F’dan ir-rigward, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, peress li d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, dawn igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza u l-Qorti tal-Ġustizzja hija, fil-prinċipju, obbligata tagħti deċiżjoni. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi dwar talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss jekk ikun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jsirulha (10).
33.      Issa, dan ma jidhirx li huwa l-każ hawnhekk, peress li l-ewwel domanda preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li r-rilevanza tagħha fil-kuntest tal-kawża prinċipali tirriżulta b’mod suffiċjentement ċar mid-deċiżjoni tar-rinviju. Fil-fatt, minn din id-deċiżjoni jirriżulta li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, mitluba mill-qorti tar-rinviju, hija meħtieġa biex jiġi stabbilit jekk is-sistema Taljana applikabbli f’dan il-każ, li ma teskludix il-possibbiltà li tiġi stabbilita sistema ta’ sanzjonijiet speċifika għall-istazzjonijiet tal-fruntiera, li hija addizzjonali u separata minn dik stabbilita mis-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni applikabbli fit-territorju Taljan, tmur kontra din id-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
34.      Minn dan isegwi li l-argumenti invokati mill-Gvern Taljan fir-rigward tal-inammissibbiltà ta’ din id-domanda għandhom jiġu miċħuda u li għaldaqstant, l-ewwel domanda preliminari għandha titqies li hija ammissibbli.
2.      Fuq il‑mertu
35.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-Istati Membri jistgħu jintroduċu biss sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu u l-prinċipji bażiċi stabbiliti fil-punt 2 tal-Anness VI ta’ din id-direttiva, li għalih jirreferi l-imsemmi artikolu, jew jekk jistgħux jimplimentaw ukoll tali sistema barra mill-qafas iddefinit minn din id-dispożizzjoni (11).
36.      Nosserva, preliminarjament, kif jitfakkar fil-punti 26 sa 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li sett ta’ miżuri intiżi li jinċentivaw lill-impriżi ferrovjarji kif ukoll lill-maniġer tal-infrastruttura sabiex itejbu l-prestazzjoni tan-network għandu jitqies bħala li jikkostitwixxi “sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni”, fis-sens tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, sakemm dawn il-miżuri jkunu parti minn qafas koerenti u trasparenti.
37.      Minn dan jirriżulta li l-fatt biss li tali sistema tkun komposta minn pluralità ta’ miżuri differenti li joħorġu minn atti ġuridiċi separati ma jistax, minnu nnifsu, ikun ta’ xkiel biex din tkun ikklassifikata bħala “sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni”. L-istess japplika fil-każ fejn l-istess korp jiddeċiedi li jadotta att addizzjonali sabiex jissupplimenta ċerti miżuri adottata
preċedentement fil-kuntest ta’ din is-sistema. Fil-fatt, il-modifika tal-imsemmija sistema permezz tal-introduzzjoni ta’ miżuri ġodda jew il-modifika ta’ dawk diġà eżistenti, b’mod partikolari, sabiex jiġu rrimedjati, pereżempju, nuqqasijiet fil-funzjonament tas-suq ferrovjarju, ma tistax, waħedha, tippreġudika l-eżistenza tal-istess sistema u lanqas tippermetti li jiġi kkunsidrat li din hija sistema oħra ta’ titjib tal-prestazzjoni (12).
38.      Infakkar, fl-ewwel lok, li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 jimponi fuq il-maniġer tal-infrastruttura li jimplimenta sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni intiża li tinċentiva lill-impriżi ferrovjarji u lill-maniġer tal-infrastruttura stess sabiex inaqqsu l-perturbazzjonijiet u jtejbu l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju.
39.      Madankollu, peress li din id-dispożizzjoni tipprevedi li tiġi stabbilita sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni filwaqt li tiddefinixxi l-għanijiet u l-prinċipji bażiċi li jirregolawha, l-Istati Membri ma jistgħux jimplimentaw tali sistema mingħajr ma josservaw ir-rekwiżiti hekk stabbiliti mid-Direttiva 2012/34. Għaldaqstant, għalkemm huwa rrikonoxxut marġni diskrezzjonali wiesa’ lill-Istati Membri fil-ħolqien tas-sistemi ta’ titjib tal-prestazzjoni, huma jistgħu jistabbilixxuhom biss b’osservanza tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva u tal-prinċipji bażiċi stabbiliti fil-punt 2 tal-Anness VI tagħha, li għalih jirreferi
dan l-artikolu.
40.      Nirrileva, f’dan ir-rigward, li għalkemm il-kunċett ta’ “sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni” ma huwiex iddefinit fl-Artikolu 35 tal-imsemmija direttiva, il-prinċipji bażiċi stabbiliti fil-punt 2 tal-Anness VI tagħha u l-għanijiet imfittxija minn tali sistema jippermettu, fil-fehma tiegħi, li jiġi kkunsidat li għandha titqies li taqa’ taħt dan il-kunċett kull leġiżlazzjoni li tirrigwarda l-impożizzjoni ta’ tariffi fuq l-infrastruttura ferrovjarja intiża li ttejjeb l-użu tal-infrastruttura ferrovjarja u sabiex tinkoraġġixxi lill-impriżi ferrovjarji u lill-maniġer tal-infrastruttura sabiex inaqqsu għall-minimu n-nuqqasijiet u sabiex itejbu l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju, indipendentement mill-klassifikazzjoni adottata jew mid-denominazzjoni mogħtija lil tali miżura fid-dritt nazzjonali.
41.      Fil-fatt, kieku kien mod ieħor, l-Istati Membri jkollhom il-possibbiltà jiskansaw faċilment din id-dispożizzjoni billi jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ titjib tal-prestazzjoni li jkunu jevitaw ir-regoli li hija tipprevedi u li jkunu jistgħu, minħabba f’hekk, jirriżultaw li huma inkompatibbli ma’ dawn tal-aħħar. Il-fatt li jiġi awtorizzat, barra minn hekk, l-istabbiliment ta’ sistemi paralleli
sempliċement minħabba li jkunu kklassifikati mod ieħor fid-dritt nazzjonali kieku jwassal biex l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 jiġi mċaħħad mill-effett utli tiegħu. Barra minn hekk, sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni li taqa’ barra mill-qafas regolatorju ddefinit minn din id-direttiva x’aktarx tippreġudika l-għan ġenerali mfittex minnha, jiġifieri l-istabbiliment u l-funzjonament tajjeb ta’ suq ferrovjarju integrat fi ħdan l-Unjoni kif ukoll it-titjib tiegħu (13), filwaqt li ddgħajjef ukoll ir-rekwiżiti ta’ trasparenza u ta’ koerenza li jinstiltu mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja imsemmija fil-punt 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
42.      Minn dan isegwi li, fil-prinċipju, il-penali jew is-sanzjonijiet imposti minħabba atti jew ommissjonijiet li jwasslu għal tfixkil fin-network ferrovjraju u li l-għan tagħhom huwa, finalment, li jnaqqsu n-nuqqasijiet f’dan in-network għandhom jitqiesu bħala wieħed mill-komponenti f’sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni. Huma ma jistgħux, għaldaqstant, jiġu stabbiliti barra mill-qafas normattiv stabbilit fl-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34.
43.      Din il-konstatazzjoni ma teskludix madankollu l-possibbiltà għall-Istati Membri li jadottaw, fir-rigward ta’ aspetti oħra li ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-artikolu, miżuri li huma jidhrilhom xierqa, inkluż fil-forma ta’ sanzjonijiet, inkwantu ebda dispożizzjoni oħra mid-Direttiva 2012/34 ma tipprekludi dan. Għaldaqstant, ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva miżuri regolatorji li ma għandhomx għan li jtejbu l-prestazzjoni jew li ma jaqgħux taħt l-evalwazzjoni tal-prestazzjoni, bħalma huma, b’mod partikolari, il-mekkaniżmi intiżi li jissanzjonaw in-nuqqas ta’ osservanza tar-regoli tas-sigurtà ferrovjarja.
44.      Għandu jiġi kkonstatat, fit-tieni lok, l-istess kif jirriżulta mill-Artikolu 35(2) tad-Direttiva 2012/34, moqri flimkien mal-punt 2 tal-Anness VI tagħha, li din id-dispożizzjoni tirregola b’mod komplut u unifikat is-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni, bħala element kostituttiv tas-sistema ta’ imposti, u li l-prinċipji li jirregolawha huma intiżi li japplikaw għan-network kollu. Nenfasizza, f’dan ir-rigward, li l-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva ma jagħmel ebda distinzjoni bejn il-punti differenti tan-network ferrovjarju ta’ Stat Membru u ma jipprevedi la xi sistema speċifika u lanqas xi eżenzjoni għal dak li jikkonċerna r-regoli applikabbli għall-istazzjonijiet tal-fruntiera (14).
45.      F’dan il-każ, jidher li, għall-kuntrarju ta’ dak li jsostnu l-Gvern Taljan u Pollakk (15), il-mekkaniżmu ta’ penali inkwistjoni fil-kawża prinċipali applikabbli għall-istazzjonijiet tal-fruntiera taqa’ fil-fatt taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34. Dan huwa l-każ peress li
dawn is-sanzjonijiet, għalkemm relatati ma’ aspett speċifiku tal-infrastruttura ferrovjarja, għandhom l-għan li jinċentivaw it-titjib tal-prestazzjoni, li jikkostitwixxi kriterju deċiżiv għall-iskopijiet li miżura tiġi kklassifikata bħala li hija parti minn sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni. Fil-fatt, billi jistabbilixxu reġim ta’ responsabbiltà mogħnija b’penali f’każ ta’ tfixkil attribwibbli lill-impriżi ferrovjarji fl-istazzjonijiet tal-fruntiera, dawn is-sanzjonijiet huma intiżi li jnaqqsu t-tfixkil u jtejbu l-effikaċità tan-network, jiġifieri li jfittxu għanijiet li huma konsistenti mal-loġika ta’ sistema bħal din, jew saħansitra jikkostitwixxu komponent integrali minnha. Il-fatt li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha huwa limitat għal ċerti punti fin-network ferrovjarju, f’dan il-każ l-istazzjonijiet tal-fruntiera, ma huwiex, fih innifsu, deċiżiv, peress li l-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva ma jirrikjedix li s-sanzjonijiet imposti jiġu applikati bilfors b’mod uniformi fit-territorju nazzjonali kollu. Bl-istess mod, il-fatt li dawn is-sanzjonijiet ġew stabbiliti abbażi ta’ strumenti legali differenti ma jidhirx rilevanti f’dan il-każ, peress li l-Artikolu 35 tal-imsemmija direttiva ma jirrikjedix li dawn il-miżuri kollha jkunu parti minn att legali wieħed.
46.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda tkun li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jippermettix l-istabbiliment ta’ sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni li ma tosservax ir-rekwiżiti ta’ dan l-artikolu u li tiddevja mill-prinċipji bażiċi stabbiliti fil-punt 2 tal-Anness VI ta’ dik id-direttiva, li għaliha jirreferi l-imsemmi artikolu; u li l-miżuri kollha integrati fis-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi fuq l-infrastruttura ferrovjarja intiżi li jnaqqsu t-tfixkil u jtejbu l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu u, konsegwentement, għandhom jitqiesu bħala li jiffurmaw parti minn sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni. Sakemm ikollha
l-għan li tippromwovi l-aħjar użu tan-network, sistema ta’ penali speċifikament applikabbli għall-istazzjonijiet tal-fruntiera taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 35 tal-imsemmija direttiva, irrispettivament minn jekk ġietx stabbilita abbażi ta’ att separat, u għalhekk għandha tosserva l-kundizzjonijiet stabbiliti fih kif ukoll il-prinċipji bażiċi elenkati fil-punt 2 tal-Anness VI tal-istess direttiva, minkejja li dawn il-penali jikkonċernaw segment speċifiku tan-network ferrovjarju.
C.      Fuq it‑tieni, ir‑raba’ u l‑ħames domanda preliminari
47.      Permezz tat-tieni, ir-raba’ u l-ħames domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment, jekk l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 għandux jiġi interpretat fis-sens li jippermetti l-akkumulazzjoni ta’ diversi sistemi ta’ penali, b’tali mod li, għall-istess att, bħalma huwa dewmien fi stazzjon tal-fruntiera, impriża ferrovjarja tista’ tkun suġġetta kemm għall-penali prevista mis-sistema ġenerali applikabbli għan-network kollu kif ukoll għal penali speċifika prevista għal dewmien fi stazzjon tal-fruntiera u, fl-affermattiv, jekk il-korp regolatorju (f’dan il-każ, l-ATT) huwiex obbligat li jiżgura l-koordinazzjoni bejn dawn is-sistemi u li jivverifika li dawn josservaw il-prinċipju ta’ proporzjonalità (16).
48.      Fid-dawl tar-risposta li nipproponi li tingħata għall-ewwel domanda preliminari u n-natura konnessa li għandhom it-tieni, ir-raba’ u l-ħames domanda, nipproponi li dawn tal-aħħar jiġu ttrattati flimkien.
49.      Infakkar, fl-ewwel lok, li skont l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’
fl-istabbiliment konkret tas-sistemi ta’ titjib tal-prestazzjoni, sakemm dawn jibqgħu kompatibbli mal-għanijiet tal-prestazzjoni tan-network stabbiliti minn din id-direttiva. Dan l-artikolu, li ma jipprevedix sistema ta’ penali speċifika, ma joffri l-ebda indikazzjoni preċiża dwar in-natura jew il-portata tal-eventwali sanzjonijiet u lanqas, a fortiori, dwar il-possibbiltà ta’ akkumulazzjoni ta’ diversi sistemi ta’ sanzjonijiet.
50.      Minn dan isegwi li, inkwantu l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 ma jipprekludix, a priori, l-akkumulazzjoni ta’ diversi sistemi ta’ sanzjonijiet, l-Istati Membri jibqgħu liberi li jimplimentaw sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni magħmula minn diversi miżuri, billi jintroduċu b’mod partikolari, bħal f’dan il-każ, penali speċifiċi għal min jaqbeż il-ħin tal-waqfa fl-istazzjonijiet tal-fruntiera, b’mod parallel mal-penali ġeneralment applikabbli għad-dewmien fin-network nazzjonali kollu. Barra minn hekk, xejn ma jipprekludi li Stat Membru, jekk jikkonstata nuqqas jew tfixkil f’punt speċifiku fin-network ferrovjarju, milli jadotta miżuri addizzjonali, kemm fir-rigward tal-maniġer tal-infrastruttura kif ukoll tal-impriżi ferrovjarji, biex jirrimedjah, sakemm dawn il-miżuri jkunu kompatibbli ma’ din id-direttiva.
51.      Xorta waħda jibqa’ l-fatt li, għalkemm l-Istati Membri jistgħu jipprevedu diversi sistemi ta’ penali li jistgħu jeżistu flimkien, huwa l-obbligu tagħhom li jiżguraw li l-miżuri adottati josservaw il-prinċipji stabbiliti fid-direttiva msemmija u li dawn jkunu kkoordinati b’mod koerenti u trasparenti (17).
52.      Nirrileva, fit-tieni lok, li, fil-każ ta’ sistema magħmula minn miżuri differenti, li tinkludi kemm penali kif ukoll bonuses, ir-rekwiżit li jiġi żgurat li dawn il-miżuri jikkostitwixxu unità koerenti u trasparenti sabiex jippermetti li sistema bħal din tkun tista’ twettaq l-għanijiet previsti mid-Direttiva 2012/34 jimplika, jew saħansitra jippreżupponi, ċertu grad ta’ koordinazzjoni bejn il-miżuri differenti li jiffurmaw parti mis-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni.
53.      Nixtieq nippreċiża f’dan ir-rigward li, skont l-Artikolu 56 tad-Direttiva 2012/34, il-missjoni ta’
“regolatur” tas-suq u, għaldaqstant, ir-responsabbiltà li jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tan-network ferrovjarju ġiet fdata lill-korp regolatorju maħtur minn kull Stat Membru. Fil-qafas tas-setgħa ta’
stħarriġ tal-legalità li dan l-Artikolu 56 ta lil dan il-korp regolatorju, f’dan il-każ l-ATT, dan għandu jiżgura wkoll li d-diversi penali previsti jkunu, fit-totalità tagħhom, neċessarji u proporzjonati fid-dawl tal-għanijiet stabbiliti fl-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva (18). B’mod iktar speċifiku, waqt is-superviżjoni tas-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni proposta mill-maniġer tal-infrastruttura – jiġifieri, meta l-ATT tintalab tapprova d-diversi miżuri previsti għal dan il-għan fil-PIR, skont l-Artikolu 56 tad-direttiva msemmija (19) – din l-awtorità għandha teżamina dawn il-miżuri kollha biex tiżgura li dawn ifittxu, b’mod konsistenti l-għan tal-prestazzjoni tan-network.
54.      Madankollu, din
l-analiżi tippreżupponi, fil-fehma tiegħi, li l-awtorità msemmija teżamina b’mod konkret il-mod kif dawn iż-żewġ sistemi ta’ penali jinteraġixxu u l-effetti tagħhom fuq l-impriżi ferrovjarji (20). B’mod iktar speċifiku, f’każ bħal dak preżenti, l-ATT għandha, b’mod partikolari, tiżgura l-koerenza tal-penali speċifiċi previsti fil-każ li jinqabeż il-ħin tal-waqfa fl-istazzjonijiet tal-fruntiera mal-penali ġeneralment applikabbli f’każ ta’ dewmien fin-network nazzjonali kollu, u tivverifika li, meħuda flimkien, dawn il-penali ma jeċċedux dak li huwa meħtieġ biex jintlaħaq l-għan imfittex mill-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, jiġifieri t-tnaqqis tan-nuqqasijiet u t-titjib tal-prestazzjoni tan-network, kif ukoll l-osservanza tal-prinċipju ta’ ne bis in idem (21).
55.      L-istess japplika għal dak li jirrigwarda l-evalwazzjoni tal-impatt ekonomiku tad-diversi miżuri imposti fuq l-impriżi ferrovjarji. L-ATT ikollha għaldaqstant tivverifika jekk l-impożizzjoni ta’
sanzjoni doppja mill-maniġer tan-network fuq impriża ferrovjarja, fil-każ li jinqabeż il-ħin tal-waqfa fl-istazzjon tal-fruntiera, tistax tipperikola
l-vijabbiltà ekonomika u l-profittabbiltà ta’ dawn l-impriżi.
56.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li r-risposta għat-tieni, ir-raba’ u l-ħames domanda tkun
li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jimplimentaw sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni li tipprevedi penali speċifiċi fil-każ li jinqabeż it-tul skedat tal-waqfiet fl-istazzjonijiet tal-fruntiera, b’mod parallel mal-penali ġeneralment applikabbli fil-każ ta’ dewmien fin-network nazzjonali kollu, sakemm, madankollu, li din is-sistema tkun koerenti u
ma twassalx, fit-totalità tagħha, biex jiġu applikati penali sproporzjonati. Skont l-Artikolu 56 ta’ din id-direttiva, l-awtorità regolatorja nazzjonali hija obbligata, fil-kuntest tal-validazzjoni tas-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni, li tivverifika li ż-żewġ sistemi ta’ sanzjonijiet applikati għandhom, b’mod ikkoordinat, l-għan li jtejbu l-prestazzjoni tan-network u li tevalwa l-impatt ekonomiku ta’ dawn is-sanzjonijiet fuq l-impriżi ferrovjarji, sabiex tiżgura li l-vijabbiltà ekonomika u l-profittabbiltà tas-servizzi ferrovjarji ma jkunux kompromessi.
D.      Fuq it‑tielet domanda preliminari
57.      Permezz tat-tielet domanda tagħha, li jeħtieġ li tiġi eżaminata fl-aħħar lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 għandux jiġi interpretat fis-sens li, fid-dawl tar-rekwiżit li tiġi żgurata n-newtralità ta’ sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni prevista f’dan l-artikolu, il-korp regolatorju għandu jivverifika li din is-sistema tipprevedi wkoll bonuses għall-impriżi ferrovjarji eżemplari kif ukoll kumpens għall-impriżi li jkunu sofrew danni u li l-penali fil-każ ta’ dewmien japplikaw ukoll għall-maniġer tal-infrastruttura, meta dan tal-aħħar ikun responsabbli għad-dewmien.
58.      Għar-raġunijiet li ser nesponi fil-punti segwenti, jiena tal-fehma li jeħtieġ li tingħata risposta għal din id-domanda fin-negattiv.
59.      Infakkar, l-ewwel nett, li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 jipprevedi biss il-possibbiltà, u mhux l-obbligu, għall-Istati Membri li jipprovdu sett ta’ miżuri koperti minn din id-dispożizzjoni. Huwa importanti wkoll li jiġi enfasizzat li bl-ebda mod ma jirriżulta mill-formulazzjoni ta’ dan l-artikolu li sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni trid neċessarjament tinkludi kull wieħed mit-tliet komponenti identifikati minn din id-direttiva biex titqies kompatibbli magħha.
60.      Minn dan jirriżulta li l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni li jippermettilhom jiddeterminaw liema miżuri previsti f’din id-dispożizzjoni jkunu l-iktar adatti biex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2012/34 u jifformulaw l-applikazzjoni tagħhom skont il-karatteristiċi speċifiċi tat-tfixkil fin-network, mingħajr ma l-awtorità nazzjonali kompetenti tkun obbligata tuża dawn il-miżuri kollha jew tgħaqqad diversi miżuri minnhom.
61.      Ċertament, sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni hija intiża, fil-prinċipju, li tinkludi miżuri applikabbli kemm għall-maniġer tal-infrastruttura kif ukoll għall-impriżi ferrovjarji, ħaġa li timplika ċertu grad ta’ reċiproċità rigward l-obbligi li għandhom il-partijiet differenti, partikolarment għal dak li jikkonċerna l-penali introdotti biex jiżguraw in-newtralità tas-sistema u biex jinċentivawhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex inaqqsu l-frekwenza u l-impatt tad-dewmien fuq in-network. Madankollu, dan mhux neċessarjament jimplika l-obbligu li jiġu imposti penali, jew l-istess penali, fuq l-impriżi ferrovjarji u fuq il-maniġer tal-infrastruttura, u lanqas li jiġi żgurat li kull penali tkun assoċjata ma’ jew ikkumpensata minn miżura oħra, bħal bonus jew kumpens (22).
62.      F’dan ir-rigward, ninnota li, min-natura tagħha stess, sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni tista’ tkun komposta minn sett ta’ miżuri separati mfassla biex jindirizzaw aspetti differenti tal-impożizzjoni ta’ tariffi fuq l-infrastruttura ferrovjarja, kif jikkonferma l-punt 2 tal-Anness VI tad-Direttiva 2012/34. Għalhekk ma jistax jiġi eskluż a priori li, għal aspett speċifiku tan-network ferrovjarju, ċerti miżuri jistgħu japplikaw biss għall-maniġer tal-infrastruttura jew biss għall-impriżi ferrovjarji kkonċernati, mingħajr ma din iċ-ċirkustanza fiha nnifisha tirrendi miżura nazzjonali inkompatibbli mal-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, tali għażla tista’ tkun iġġustifikata minn kunsiderazzjonijiet prattiċi li huwa l-obbligu tal-awtorità regolatorja nazzjonali li tivverifika. Għalhekk, peress li l-maniġer tal-infrastruttura u l-impriżi ferrovjarji jwettqu attivitajiet ta’ natura differenti u huma, bħala tali, soġġetti għal obbligi separati, ma jistax ikun mitlub, fil-prattika, li dawn jaqgħu neċessarjament taħt reġim ta’ sanzjonijiet identiku fil-każ ta’ tfixkil li jaffettwa t-traffiku ferrovjarju.
63.      Barra minn hekk, għalkemm il-miżuri adottati fil-qafas ta’ sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni għandhom jiġu evalwati fid-dawl tal-ħtieġa li tiġi garantita n-newtralità tas-sistema kif ukoll li jitfittex l-għan li jitnaqqsu n-nuqqasijiet u tittejjeb il-prestazzjoni fl-użu tan-network, tali evalwazzjoni tista’ titwettaq biss wara eżami konkret li jqis iċ-ċirkustanzi rilevanti kollha. Nippreċiża wkoll, kif tfakkar fil-punti 54 u 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà ta’ sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni mal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 trid titwettaq b’mod globali u mhux astratt, filwaqt li jiġu kkunsidrati l-miżuri kollha previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali sabiex jiġi evalwat jekk dawn jikkostitwixxux sett ta’ regoli koerenti u trasparenti li jiżguraw l-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva, filwaqt li josservaw il-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni.
64.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li r-risposta għat-tielet domanda tkun li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni tkun kompatibbli ma’ din id-dispożizzjoni, ma huwiex neċessarju li tipprevedi, minn naħa, minbarra l-penali imposti fil-każ ta’ dewmien attribwibbli lill-impriżi ferrovjarji, bonuses għall-impriżi eżemplari u kumpens għal impriżi li jkunu sofrew danni, u, min-naħa l-oħra, li kull waħda mill-miżuri li jifformaw din is-sistema u li jinvolvu penali timponi sanzjonijiet identiċi fuq l-impriżi ferrovjarji u fuq il-maniġer tal-infrastruttura, sakemm is-sistema msemmija, fit-totalità tagħha, tkun koerenti u proporzjonata mal-għan imfittex mill-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva, li huwa li jinkoraġġixxi lill-impriżi ferrovjarji u lill-maniġer tal-infrastruttura biex jimminimizzaw in-nuqqasijiet u jtejbu l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju.
V.      Konklużjoni
65.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel sal-ħames domanda preliminari magħmula mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) fil-Kawżi magħquda C‑161/25 u C‑162/25 bil-mod kif ġej:
L-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill
tal‑21 ta’ Novembru 2012, li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
1)      ma jippermettix l-istabbiliment ta’ sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni li ma tosservax ir-rekwiżiti ta’ dan l-artikolu u li tiddevja mill-prinċipji bażiċi stabbiliti fil-punt 2 tal-Anness VI ta’ dik id-direttiva, li għaliha jirreferi l-imsemmi artikolu, u li l-miżuri kollha integrati fis-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi fuq l-infrastruttura ferrovjarja intiżi li jnaqqsu t-tfixkil u jtejbu l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu u, konsegwentement, għandhom jitqiesu bħala li jiffurmaw parti minn sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni. Sakemm ikollha l-għan li tippromwovi l-aħjar użu tan-network, sistema ta’ penali speċifikament applikabbli għall-istazzjonijiet tal-fruntiera taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 35 tal-istess direttiva, irrispettivament minn jekk ġietx stabbilita abbażi ta’ att separat, u għalhekk għandha tosserva l-kundizzjonijiet stabbiliti fih kif ukoll il-prinċipji bażiċi elenkati fil-punt 2 tal-Anness VI tal-istess direttiva, minkejja li dawn il-penali jikkonċernawx segment speċifiku tan-network ferrovjarju jew le;
2)      L-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jimplimentaw sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni li tipprevedi penali speċifiċi fil-każ li jinqabeż it-tul skedat tal-waqfiet fl-istazzjonijiet tal-fruntiera, b’mod parallel mal-penali ġeneralment applikabbli fil-każ ta’ dewmien fin-network nazzjonali kollu, sakemm, madankollu, li din is-sistema tkun koerenti u ma twassalx, fit-totalità tagħha, biex jiġu applikati penali sproporzjonati. Skont l-Artikolu 56 tad-Direttiva 2012/34, l-awtorità regolatorja nazzjonali hija obbligata, fil-kuntest tal-validazzjoni tas-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni, li tivverifika li ż-żewġ sistemi ta’ sanzjonijiet applikati għandhom, b’mod ikkoordinat, l-għan li jtejbu l-prestazzjoni tan-network u li tevalwa l-impatt ekonomiku ta’ dawn is-sanzjonijiet fuq l-impriżi ferrovjarji, sabiex tiżgura li l-vijabbiltà ekonomika u l-profittabbiltà tas-servizzi ferrovjarji ma jkunux kompromessi;
3)      Sabiex sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni tkun kompatibbli mal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, ma huwiex neċessarju li tipprevedi, minn naħa, minbarra l-penali imposti f’każ ta’ dewmien attribwibbli lill-impriżi ferrovjarji, bonuses għall-impriżi eżemplari u kumpens għal impriżi li jkunu sofrew danni, u, min-naħa l-oħra, li kull waħda mill-miżuri li jifformaw din is-sistema u li jinvolvu penali timponi sanzjonijiet identiċi fuq l-impriżi ferrovjarji u fuq il-maniġer tal-infrastruttura, sakemm is-sistema msemmija, fit-totalità tagħha, tkun koerenti u proporzjonata mal-għan imfittex minn din id-dispożizzjoni, li huwa li jinkoraġġixxi lill-impriżi ferrovjarji u lill-maniġer tal-infrastruttura biex jimminimizzaw in-nuqqasijiet u jtejbu l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Novembru 2012 li tistabbilixxi żona ferrovjarja unika Ewropea (ĠU 2012, L 343, p. 32, rettifika fil-ĠU 2015, L 67, p. 32 u fil-ĠU 2015, L 196, p. 67), kif emendata permezz tad-Direttiva (UE) 2016/2370 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill
tal‑14 ta’ Diċembru 2016 (ĠU 2016, L 352, p. 1) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2012/34”).
3      Dawn huma, b’mod iktar preċiż, fil-Kawża C‑161/15, Captrain Italia, Rail Cargo Carrier Italy s.r.l., Fuorimuro Impresa Ferroviaria Srl., Inrail SpA., SBB Cargo Italia Srl., Oceanogate Italia SpA., GTS Rail SpA., Adriafer s.r.l. b’azzjonist uniku, DB Cargo Italia Srl. u Sangritana SpA., kif ukoll, fil-Kawża C‑162/25, Lokomotion Gesellschaft Für Schienentraktion Mbh (iktar ’il quddiem, flimkien, l-“impriżi ferrovjarji rikorrenti”).
4      GURI Nru 284, tas‑6 ta’ Diċembru 2011,
Suppliment ordinarju Nru 251.
5      GURI Nru 300, tas‑27 ta’ Diċembru 2011,
Suppliment ordinarju Nru 297 (iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Nru 201/2011”).
6      GURI Nru 170, tal‑24 ta’ Lulju 2015 (iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 112/2015”).
7      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2001 dwar l-allokazzjoni ta’ kapaċità ta’ infrastruttura tal-ferroviji u t-tqegħid ta’ piżijiet għall-użu ta’ infrastruttura tal-ferroviji u ċertifikazzjoni tas-sigurtà (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7,
Vol 5,
p. 404).
8      Sentenzi tat‑28 ta’ Frar 2013, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑483/10, EU:C:2013:114, punt 64), u tal‑11 ta’ Lulju 2013, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Repubblika Ċeka (C‑545/10, EU:C:2013:509, punt 80).
9      Ara, f’dan ir-rigward, ir-rapport tal-Independent Regulators’ Group – Rail, intitolat “Performance Schemes in rail: a European overview” [IRG-Rail (2025) 10], ippubblikat f’Novembru 2025, b’mod partikolari p. 8 u 9, biss bl-Ingliż fis-sit internet segwenti: https://irg-rail.eu/download/5/1472/202510ReportonPerformanceSchemesinrailaEuropeanoverview.pdf.
Hekk kif jindika dan ir-rapport fuq l-applikazzjoni tas-sistemi ta’ titjib tal-prestazzjoni fis-settur ferrovjarju, ifformulat mill-grupp li jgħaqqad l-awtoritajiet regolatorji kompetenti fi ħdan l-Unjoni, il-formulazzjoni u l-implimentazzjoni ta’ dawn is-sistemi jvarjaw ħafna minn Stat Membru għal ieħor. Għal kull bonus
finis, nirrileva li, fil‑11 ta’ Lulju 2023, il-Kummissjoni ppreżentat proposta għal regolament lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-użu tal-kapaċità tal-infrastruttura ferrovjarja fiż-żona ferrovjarja unika Ewropea, li jemenda d-Direttiva 2012/34 u li jħassar ir-Regolament (UE) Nru 913/2010 (COM(2023) 443 finali), sabiex tissaħħaħ it-tmexxija u l-prestazzjoni tan-network ferrovjarju Ewropew. Is-sistema attwali għat-titjib tal-prestazzjoni, prevista fl-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, tibqa’ essenzjalment limitata għal-livell nazzjonali, u tħalli lill-Istati Membri marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ fir-rigward tal-miżuri u metodoloġiji applikati. Minn dan jirriżulta, hekk kif tenfasizza l-Kummissjoni fl-espożizzjoni tal-motivi ta’ din il-proposta għal regolament, dan iwassal għal eteroġeneità tas-sistemi nazzjonali.
10      Sentenza tat‑12 ta’ Frar 2026, Valora Effekten Handel (C‑864/24, EU:C:2026:94, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
11      Għalkemm il-kliem tal-ewwel domanda jirreferi, b’mod ġenerali, għall-possibbiltà li tiġi imposta “sistema ta’ penali” barra mill-qafas iddefinit fl-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, mingħajr ma jispeċifika t-tip ta’ penali ikkonċernati, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, permezz tad-domanda tiegħu, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jixtieq ikun jaf, essenzjalment, jekk mekkaniżmu ta’ penali applikabbli speċifikament għall-istazzjonijiet tal-fruntiera għandux jitqies bħala separat mis-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni prevista fl-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva jew jekk jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
12      Għalhekk, huwa biss fil-każ fejn kien teżisti pluralità ta’ regoli li jindirizzaw aspetti separati tal-infrastruttura ferrovjarja, introdotti separatament u b’mod inkoerenti bejniethom, possibbilment minn korpi differenti, li tista’
titqies bħala
“skema”
oħra.
13      Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, il-premessi 2
u 3 tad-Direttiva 2012/34.
14      Għandu jiġi nnotat li, skont ir-rapport tal-esperti
ċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet, fil-maġġoranza tal-Istati Membri (jiġifieri, fi 18 minnhom), is-sistemi ta’ titjib tal-prestazzjoni jkopru konnessjonijiet internazzjonali, filwaqt li f’minoranza (jiġifieri, f’sitta minnhom, inkluża l-Italja), dawn il-konnessjonijiet ma humiex inklużi. Ara, f’dan is-sens, paġni 8 u 9 ta’ dak ir-rapport.
15      Jeħtieġ li jiġi ppreċiżat, f’dan ir-rigward, li l-Gvern Pollakk isostni li l-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34 ma jirregolax l-impożizzjoni ta’ penali addizzjonali li ma jaqgħux
taħt is-sistema ta’ impożizzjoni ta’ tariffi jew li ma japplikawx għan-network ferrovjarju kollu, iżda biss għal punti speċifiċi fuq in-network ferrovjarju, bħalma huma l-istazzjonijiet tal-fruntiera. Min-naħa tiegħu, il-gvern Taljan isostni li l-penali fil-fruntiera ġew introdotti fi ħdan qafas limitat li ma jaqax esklużivament taħt is-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni.
16      Għall-kompletezza, nirrileva li, mingħajr ma qajjem espressament eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà fir-rigward tar-raba’ u l-ħames domanda
preliminari, il-Gvern Taljan, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, filwaqt li jfakkar li r-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja ma huwiex li tagħti opinjonijiet konsultattivi dwar domandi ġenerali jew ipotetiċi, jikkritika lill-qorti tar-rinviju talli fformulat domandi li ma jikkonċernawx l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Dawn l-argumenti jistgħu jiġu miċħuda mingħajr wisq diffikultà, peress li jidher ċar biżżejjed li, permezz ta’ dawn iż-żewġ domandi, il-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi dwar il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu mill-eventwali akkumulazzjoni ta’ sanzjonijiet fil-konfront tal-impriżi ferrovjarji, kif ukoll ir-rwol tal-awtorità nazzjonali kompetenti f’dan il-kuntest, partikolarment fir-rigward tal-obbligu li hija jista’ jkollha li tiżgura koordinazzjoni bejn dawn ir-reġimi differenti.
17      Ara, f’dan is-sens, il-punti 27 sa 29 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
18      Skont il-punt 2(a) tal-Anness VI tad-Direttiva 2012/34, il-penalitajiet applikati, ikkunsidrati fit-totalità tagħhom, mhux biss iridu jkunu neċessarji “[s]abiex jintlaħaq il-livell miftiehem ta’ prestazzjoni”, imma wkoll proporzjonati għal dan l-għan, b’mod li ma “tkunx ipperikolata l-vijabbiltà ekonomika” tas-servizzi pprovduti mill-impriżi ferrovjarji.
19      F’dan ir-rigward, nirrileva li l-Artikolu 56 tad-Direttiva 2012/34 jipprevedi espressament żewġ modi kif il-korp regolatorju jista’ jintervjeni. Minn naħa, il-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jipprovdi li, meta l-korp regolatorju jkun adit b’appell ippreżentat minn kandidat li jqis li kien vittma ta’ trattament inġust, diskriminazzjoni, jew kwalunkwe preġudizzju ieħor, dak il-korp huwa meħtieġ li jivvaluta, b’mod partikolari, il-PIR fil-verżjonijiet proviżorji u finali tiegħu, kif ukoll il-kriterji stabbiliti fih. Min-naħa l-oħra, skont il-paragrafu 2 tal-imsemmi artikolu, dan il-korp regolatorju għandu s-setgħa li jaġixxi fuq inizjattiva tiegħu stess, b’mod partikolari biex jivverifika li l-PIR ma fihx klawżoli diskriminatorji jew ma jagħtix lill-maniġer tal-infrastruttura setgħat diskrezzjonali li jistgħu jintużaw għal skopijiet diskriminatorji kontra l-kandidati. Mill-proċess disponibbli għall-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li l-PIR, li wassal għal din it-tilwima, kien jinkludi kemm is-sistema ta’ titjib tal-prestazzjoni kif ukoll is-sistema ta’ penali fil-fruntiera.
20      Għalkemm il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Taljana inkwistjoni fil-kawża prinċipali mal-Artikolu 35 tad-Direttiva 2012/34, ma hemm xejn fid-deċiżjoni tar-rinviju li jidher li jindika kif tali akkumulazzjoni tista’, fil-fehma tagħha, tkun mhux iġġustifikata jew tista’ tkun sproporzjonata. Ċertament, l-evalwazzjoni finali tal-kompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mad-dritt tal-Unjoni huwa l-obbligu ta’ din il-qorti. Madankollu, il-fatt li ż-żewġ sistemi ta’ penali inkwistjoni jsegwu għanijiet komplementari, li l-kontenut tagħhom u kif ukoll il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tagħhom huma ddefiniti b’mod ċar u trasparenti, u li l-ammont massimu tal-penali marbuta mal-qbiż tal-limitu tal-ħin tal-waqfa fi stazzjon tal-fruntiera huwa suġġett għal limitu massimu predeterminat jissarraf,
prima facie, u sakemm ma ssirx applikazzjoni arbitrarja mill-maniġer tal-infrastruttura jew interpretazzjoni manifestament irraġonevoli mill-ATT, fis-sens li dawn il-miżuri huma ġġustifikati fid-dawl tal-għanijiet imfittxija mill-Artikolu 35 ta’ din id-direttiva.
21      Għandu jiġi nnotat ukoll li, għalkemm din il-problema ma taqjmitx bħala tali mill-qorti tar-rinviju, inkwantu, f’dan il-każ, dawn iż-żewġ sistemi ta’ sanzjonijiet huma ddefiniti b’mod ċar u preċiż u għandhom għanijiet komplementari, il-prinċipju ne bis in idem ma jistax jipprekludi l-kumulu tas-sanzjonijiet. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2025, Engie România (C‑205/23, EU:C:2025:43, punt 63).
22      Għalkemm kważi is-sistemi kollha għat-titjib tal-prestazzjoni jinkludu penali għall-operaturi li l-aġir tagħhom ifixkel il-funzjonament tan-network (jiġifieri, 22 minn total ta’ 24), il-maġġoranza l-kbira tas-sistemi eżaminati (jiġifieri 17 minn 24) jipprovdu wkoll kumpens għal impriżi ferrovjarji eżemplari. Minbarra l-mekkaniżmi ta’ penali u kumpens previsti, għadd ta’ Stati Membri
—
madwar terz ta’ dawk li wieġbu (jiġifieri, 9 minn 24)
—
indikaw li s-sistemi nazzjonali tagħhom għat-titjib tal-prestazzjoni jinkorporaw ukoll skemi ta’ bonus. Dawn il-bonuses għandhom l-għan li jippremjaw il-prestazzjoni tajba, kemm billi jirrikonoxxu riżultati li jaqbżu l-miri predefiniti jew billi jqabblu l-prestazzjoni relattiva tal-operaturi. Ara, f’dan ir-rigward, ir-rapport tal-esperti,
iċċitat fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet, p. 13.