62021CJ0064
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
13 ta’ Ottubru 2022 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 86/653/KEE – Artikolu 7(1)(b) – Aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom – Tranżazzjoni konkluża ma’ terz li jkun inkiseb bħala klijent preċedentement mill-aġent kummerċjali – Remunerazzjoni – Natura imperattiva jew supplimentari tad-dritt tal-aġent għall-kummissjoni”
Fil-Kawża C‑64/21,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema, il-Polonja), permezz ta’ deċiżjoni tas‑17 ta’ Settembru 2020, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑2 ta’ Frar 2021, fil-proċedura
Rigall Arteria Management sp. z o.o. sp. k.
vs
Bank Handlowy w Warszawie S.A.
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn K. Jürimäe (Relatriċi), Presidenta de chambre, N. Jääskinen, M. Safjan, N. Piçarra u M. Gavalec, Imħallfin,
Avukata Ġenerali: T. Ćapeta,
Reġistratur: M. Siekierzyńska, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑23 ta’ Marzu 2022,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Rigall Arteria Management sp. z o.o. sp. k., minn M. Skrycki, adwokat, u A. Springer, radca prawny,
–
għal Bank Handlowy w Warszawie S.A., minn G. Pietras u M. Rzepka, adwokaci,
–
għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna u S. Żyrek, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller, U. Bartl, J. Heitz u M. Hellmann, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn P. Pucciariello, avvocato dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Armati, S. L. Kalėda u B. Sasinowska, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑17 ta’ Diċembru 2020,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(2)(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat‑18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 177).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Rigall Arteria Management sp. z o.o. sp. k. u Bank Handlowy w Warszawie S.A. (iktar ’il quddiem “Bank Handlowy”) dwar l-għoti tal-informazzjoni neċessarja sabiex tal-ewwel tkun tista’ tiddetermina l-ammont tal-kummissjoni dovuta lilha fir-rigward tal-kuntratti konklużi minn Bank Handlowy ma’ klijenti li saru klijenti preċedentement permezz ta’ Rigall Arteria Management.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
It-tieni u t-tielet premessa tad-Direttiva 86/653 huma redatti kif ġej:
“[b]illi d-differenzi fil-liġijiet nazzjonali li jikkonċernaw ir-rappreżentanza kummerċjali sostanzjalment jaffettwaw il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni u t-twettiq ta’ dik l-attività fil-Komunità u huma ta’ ħsara kemm għal protezzjoni disponibbli għal aġenti kummerċjali vis-à-vis il-prinċipali tagħhom u kemm għas-sigurtà ta’ operazzjonijiet kummerċjali; billi barraminnhekk dawk id-differenzi huma tali li jipprevienu sostanzjalment il-konklużjoni u l-operazzjoni ta’ kuntratti ta’ rappreżentanza kummerċjali meta l-prinċipal u l-aġenti kummerċjali jkunu stabbiliti fi Stati Membri differenti;
illi l-kummerċ fil-merkanzija bejn Stati Membri għandu jitwettaq taħt il-kundizzjonijiet li huma simili għal dawk ta’ suq wieħed, u dan jeħtieġ l-approssimazzjoni tas-sistemi legali ta’ l-Istati Membri sal-limitu meħtieġ għal funzjonament kif suppost tas-suq komuni; billi f’dan ir-rigward ir-regoli li jikkonċernaw konflitti fil-liġijiet fil-fatt ma jneħħux, fil-materja ta’ rappreżentanza kummerċjali, l-inkonsistenzi msemmija fuq, lanqas ma kienu li kieku saru l-istess, u għalhekk l-armonizzazzjoni proposta hija neċessarja minkejja l-eżistenza ta’ dawk ir-regoli”
4
Skont l-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, ‘aġent kummerċjali’ għandu jfisser intermedjarju li jaħdem għal rasu li jkollu awtorità kontinwa li jinnegozja l-bejgħ jew ix-xiri ta’ merkanzija f’isem persuna oħra, hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa l-‘prinċipal’, jew li jinnegozja u jikkonkludi dawn l-operazzjonijiet għan-nom ta’ u f’isem dak il-prinċipal.”
5
Il-Kapitolu III tal-imsemmija direttiva huwa intitolat “Ir-remunerazzjoni”. Jinkludi fih l-Artikoli 6 sa 12. L-ewwel wieħed minn dawn l-artikoli jipprevedi:
“1.   Fl-assenza ta’ kull ftehim dwar din il-materja bejn il-partijiet, u mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet obbligatorji ta’ l-Istati Membri li jikkonċernaw il-livell ta’ remunerazzjoni, aġent kummerċjali għandu jkun intitolat għar-remunerazzjoni li l-aġenti kummerċjali maħtura għall-merkanzija li tifforma s-suġġett tal-kuntratt ta’ l-aġenzija tiegħu ikunu normalment permessi fil-post ta’ fejn hu jwettaq l-attivitajiet tiegħu. Jekk ma jkun hemm ebda użanza ta’ dan it-tip aġent kummerċjali għandu jkun intitolat għal remunerazzjoni raġonevoli billi jitqiesu l-aspetti kollha ta’ l-operazzjoni.
2.   Kull parti mir-remunerazzjoni li tvarja skont in-numru jew il-valur ta’ operazzjonijiet tan-negozju għandha titqies bħala kommissjoni fis-sens ta’ din id-Direttiva.
3.   L-Artikolu 7 sa 12 m’għandhomx japplikaw jekk l-aġent kummerċjali ma jkunx remunerat kompletament jew in parti mill-kommissjoni.”
6
L-Artikolu 7(1) tal-imsemmija direttiva jistabbilixxi:
“1.   Aġent kummerċjali għandu jkun intitolat għal kommissjoni fuq operazzjonijiet kummerċjali konklużi tul il-perjodu kopert bil-kuntratt ta’ l-aġenzija:
meta l-operazzjoni tkun ġiet konkluża bħala riżultat ta’ l-azzjoni tieghu;
jew
meta l-operazzjoni tkun konkluża ma’ parti terza li jkun qabel akkwista bħala klijent għall-operazzjonijiet [tranżazzjonijiet] ta’ l-istess tip.”
7
L-Artikolu 10 tad-Direttiva 86/653 jipprevedi:
“1.   Il-kommissjoni għandha tkun dovuta malli u sal-limitu li waħda minn dawn iċ-ċirkostanzi sseħħ:
(a)
il-prinċipal ikun wettaq l-operazzjoni; jew
(b)
il-prinċipal għandu, skond il-ftehim tiegħu mal-parti terza, jkun wettaq l-operazzjoni; jew
(ċ)
il-parti terza tkun wettqet l-operazzjoni.
2.   Il-kommissjoni għandha tkun dovuta l-aktar tard meta l-parti terza tkun wettqet il-parti tagħha fl-operazzjoni jew suppost li tkun għamlet hekk jekk il-prinċipal ikun wettaq il-parti tiegħu ta’ l-operazzjoni, kif suppost li jkun għamel.
3.   Il-kommissjoni għandha titħallas mhux aktar tard mill-aħħar jum tax-xahar ta’ wara t-tlett xhur li fihom saret dovuta.
4.   M’għandux ikun permess ftehim għal deroga mill-paragrafi 2 u 3 għad-detriment ta’ l-aġent kummerċjali.”
8
L-Artikolu 11 ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“1.   Id-dritt għal kommissjoni jista’ jitħassar biss jekk u sal-limiti li:
–
ikun ġie stabbilit li l-kuntratt bejn il-parti terzi u l-prinċipal mhux ser jiġi eżegwit,
u
–
il-fatt ikun dovut għal raġuni li għaliha l-prinċipal m’għandux ħtija.
2.   Kull kommissjoni li l-aġent kummerċjali jkun diġà rċieva għandha tingħata lura jekk id-dritt għaliha jitħassar.
3.   M’għandux ikun permess ftehim għal deroga mill-paragrafu 1 għad-detriment ta’ l-aġent kummerċjali.”
9
Skont l-Artikolu 12 tal-imsemmija direttiva:
“1.   Il-prinċipal għandu jforni lill-aġent kummerċjali tiegħu b’dikjarazzjoni tal-kommissjoni dovuta, sa mhux aktar tard mill-aħħar jum tax-xhar ta’ wara t-tlett xhur li fihom il-kommissjoni tkun dovuta. Din id-dikjarazzjoni għandha tistabbilixxi l-komponenti ewlenija wżati fil-kalkolu ta’ l-ammont tal-kommissjoni.
2.   Aġent kummerċjali għandu jkun intitolat jesiġi li jkun provdut bl-informazzjoni kollha, u b’mod partikolari estratt mill-kotba, li hi disponibbli għall-prinċipal tieghu u li hu jkun jeħhtieġ sabiex jivverifika l-ammont tal-kommissjoni dovuta lilu.
3.   M’għandux ikun permess ftehim għal deroga mill-paragrafi 1 u 2 għad-detriment ta’ l-aġent kummerċjali.
[…]”
Id‑dritt Pollakk
10
L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 86/653 ġie traspost fid-dritt Pollakk permezz tal-Artikolu 761(1) tal-ustawa Kodeks cywilny (il-Liġi dwar il-Kodiċi Ċivili) tat‑23 ta’ April 1964 (Dz. U. tal-2019, pożizzjoni 1145) (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”). Skont din id-dispożizzjoni:
“L-aġent jista’ jitlob kummissjoni fuq kuntratti konklużi tul il-perijodu kopert bil-kuntratt ta’ aġenzija, jekk dawn ikunu ġew konklużi bħala riżultat tal-attivitajiet tiegħu jew jekk dawn ikunu ġew konklużi ma’ klijent li l-aġent ikun kiseb preċedentement għal kuntratti tal-istess tip.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
11
Rigall Arteria Management u Bank Handlowy kienu marbuta b’kuntratti ta’ aġenzija bejn l‑1 ta’ Ġunju 1999 u t‑30 ta’ Ġunju 2015. L-aħħar wieħed minn dawn il-kuntratti kien jieħu l-forma ta’ kuntratt qafas, issupplimentat b’kuntratti ta’ aġenzija speċifiċi. Il-kuntratti konklużi bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali kienu jikkonċernaw l-eżekuzzjoni ta’ attività ta’ medjazzjoni finanzjarja, inkluż l-intermedjazzjoni fl-eżerċizzju ta’ attivitajiet aċċessorji u promozzjonali marbuta mas-servizz u mal-akkwist ta’ karti ta’ kreditu kif ukoll ta’ servizzi finanzjarji oħra proposti minn Bank Handlowy.
12
Dawn il-kuntratti kienu jippreċiżaw il-metodu ta’ remunerazzjoni tal-aġent u kienu jimponu, b’mod partikolari, il-kalkolu tagħha skont in-numru ta’ kuntratti konklużi. Fil-maġġoranza tal-każijiet, dan kien ammont iddeterminat imħallas għal kull karta tal-kreditu maħruġa jew għal kull applikazzjoni għal self ipproċessata validament. L-ebda wieħed minn dawn il-kuntratti ma kien jiddefinixxi forma oħra ta’ remunerazzjoni għal kull kummissjoni ħlief dik dovuta skont il-kuntratti konklużi mal-intervent dirett tal-aġent. Barra minn hekk, fi tmiem il-kuntratt ta’ aġenzija, l-aġent kellu dritt għal benefiċċju kumpensatorju li l-ammont tiegħu kien iffissat fil-kuntratt. Dan il-kuntratt kien jindika wkoll li dan l-ammont kien jeżawrixxi l-benefiċċju kumpensatorju kollu li l-membru tal-persunal kellu dritt għalih.
13
Wara x-xoljiment tal-kuntratt qafas minn Bank Handlowy fis‑17 ta’ Diċembru 2014, Rigall Arteria Management talbitu jipprovdi informazzjoni dwar il-kummissjoni dovuta lilu għall-perijodu mill‑1 ta’ Ġunju 1999 sal‑31 ta’ Jannar 2015. B’risposta għal talbiet ripetuti, Bank Handlowy sostniet li l-informazzjoni kkomunikata sa dak iż-żmien kienet tikkorrispondi għar-remunerazzjoni totali dovuta skont il-kuntratti ta’ aġenzija konklużi u li, konsegwentement, ma kien hemm ebda raġuni sabiex tintbagħat informazzjoni oħra. Bank Handlowy sostna, barra minn hekk, li l-informazzjoni mitluba kienet koperta mis-sigriet bankarju.
14
B’dan ir-rifjut, Rigall Arteria Management ressqet talba quddiem is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja) għall-iżvelar tal-informazzjoni neċessarja sabiex tikkalkola l-ammont tal-kummissjoni dovuta għat-tul tal-kuntratt.
15
Is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja) ċaħdet ir-rikors permezz ta’ sentenza tal‑20 ta’ Ġunju 2016, għar-raġuni li d-dikjarazzjonijiet ippreżentati mill-prinċipal matul it-tul tal-kuntratt ta’ aġenzija kienu kompleti u li l-aġent ma kienx qajjem oġġezzjonijiet għall-ammont tal-kummissjoni li huwa kien ikkalkola. Din il-qorti kkunsidrat ukoll li mit-termini tal-kuntratti li jorbtu lill-partijiet ma kienx jirriżulta li l-aġent kellu d-dritt li jitlob kummissjonijiet fuq il-kuntratti konklużi mill-bank ma’ klijenti miksuba qabel mill-aġent. Hija kkonfermat ukoll il-pożizzjoni ta’ Bank Handlowy li parti mill-informazzjoni mitluba mill-aġent kienet koperta bis-sigriet bankarju.
16
Permezz ta’ sentenza tat‑28 ta’ Frar 2018, is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (il-Qorti tal-Appell, Varsavja, il-Polonja) ċaħdet l-appell ta’ Rigall Arteria Management. Huwa kkonferma l-parti l-kbira tal-argument tal-qorti tal-ewwel istanza. Barra minn hekk, hija qieset li l-azzjoni ta’ Rigall Arteria Management kienet iġġustifikata biss sa fejn il-membru tal-persunal seta’ jitlob il-ħlas tat-tip ta’ remunerazzjoni li magħha kienet relatata l-informazzjoni mitluba. Il-qorti tal-appell qieset li tali sitwazzjoni ma kinitx teżisti fiċ-ċirkustanzi tal-każ.
17
Skont is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (il-Qorti tal-Appell ta’ Varsavja), ir-remunerazzjoni abbażi tal-kuntratti konklużi ma’ klijenti li aġent tagħhom kisibhom preċedentement bħala klijenti skont l-Artikolu 761(1) tal-Kodiċi Ċivili hija bbażata fuq leġiżlazzjoni supplimentari. Issa, skont din il-qorti, kemm min-nuqqas ta’ riferiment għal din il-forma ta’ kummissjoni fit-test tal-kuntratt kif ukoll mill-aġir tal-partijiet matul l-eżekuzzjoni tiegħu, jirriżulta li dawn il-partijiet kienu eskludew impliċitament id-dritt tal-aġent għall-kummissjoni inkwistjoni.
18
Rigall Arteria Management ippreżentat appell ta’ kassazzjoni mis-sentenza tas-Sąd Apelacyjny w Warszawie (il-Qorti tal-Appell ta’ Varsavja) quddiem is-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema, il-Polonja), f’dan il-każ il-qorti tar-rinviju.
19
Quddiem din tal-aħħar, Rigall Arteria Management invokat, fost l-aggravji mqajma insostenn tal-appell tagħha, il-ksur tal-Artikolu 761(1) tal-Kodiċi Ċivili, interpretat fid-dawl tal-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653, sa fejn din id-dispożizzjoni kienet tqieset bħala supplimentari. Skont Rigall Arteria Management, ir-regola li tirriżulta minn din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi eskluża permezz ta’ kuntratt ta’ aġenzija għad-detriment tal-aġent. Fir-risposta tagħha għall-appell ta’ kassazzjoni, Bank Handlowy ikkontestat din l-allegazzjoni, billi argumentat favur in-natura kompletament supplimentari tal-Artikolu 761(1) tal-Kodiċi Ċivili.
20
Is-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema) għandha dubji dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653. Minn naħa, il-formulazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva tista’ tindika li n-natura supplimentari tagħhom hija eskluża biss għal dawk li jesprimuha espliċitament. Min-naħa l-oħra, l-għan tal-imsemmija direttiva, li huwa intiż li jipproteġi lill-aġent kummerċjali, jissuġġerixxi li din għandha tiġi interpretata fl-intier tagħha b’mod li tipprekludi kull emenda kuntrattwali għad-detriment tad-drittijiet mogħtija lill-aġent.
21
Barra minn hekk, l-Artikoli 7 sa 12 tal-istess direttiva jistabbilixxu sistema koerenti u “magħluqa” ta’ dispożizzjonijiet dwar ir-remunerazzjoni tal-aġent, li tista’ titneħħa biss fl-intier tagħha u tiġi ssostitwita b’sistema oħra implimentata mill-partijiet infushom. Għalhekk, dawn id-dispożizzjonijiet jippermettu biss li s-sistema ta’ kummissjoni tiġi ssostitwita b’sistema oħra ta’ remunerazzjoni tal-aġent kummerċjali, u mhux li jiġu esklużi ċerti elementi partikolari.
22
Il-konklużjoni li d-dritt għal kommissjoni skont l-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653 ma jistax jiġi eskluż jew emendat għad-detriment tal-aġent kummerċjali huwa wkoll konvinċenti mill-perspettiva funzjonali fir-rigward tal-impossibbiltà prattika għall-aġenti kummerċjali li jinnegozjaw il-kuntratti ppreparati unilateralment mill-prinċipali.
23
F’dawn iċ-ċirkustanzi s-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domanda preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“Fid-dawl tal-kliem u tal-għan tal-Artikolu 7(1)(b) tad-[Direttiva 86/653], din id-dispożizzjoni għandha tinftiehem bħala li tagħti lill-aġent kummerċjali li jaħdem għal rasu dritt assolut għal kummissjoni fuq kuntratt konkluż waqt li kien għadu fis-seħħ kuntratt ta’ aġenzija ma’ terza persuna li huwa kien diġà kiseb bħala klijent fir-rigward ta’ tranżazzjonijiet tal-istess tip, jew dan l-intitolament jista’ jiġi eskluż fil-kuntratt?”
Fuq il‑ġurisdizzjoni tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
24
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li l-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali jirrigwarda l-bejgħ ta’ servizzi finanzjarji. Min-naħa l-oħra, għandu jiġi rrilevat li, ċertament, dan il-kuntratt ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 86/653, li tapplika, skont id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “aġent kummerċjali” li tinsab fl-Artikolu 1(2) tagħha, għall-aġenti kummerċjali biss responsabbli, b’mod permanenti, jew li jinnegozjaw, jew li jinnegozjaw u jikkonkludu, il-bejgħ jew ix-xiri ta’ merkanzija.
25
Madankollu, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, meta leġiżlazzjoni nazzjonali jkollha l-intenzjoni tikkonforma ruħha, fir-rigward tas-soluzzjonijiet li hija tipprovdi għal sitwazzjonijiet purament interni, ma’ sitwazzjonijiet stabbiliti fid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari, sabiex tevita l-preżenza ta’ diskriminazzjoni fil-konfront ta’ ċittadini nazzjonali jew distorsjonijiet eventwali tal-kompetizzjoni, jew ulterjorment sabiex tiżgura proċedura unika f’sitwazzjonijiet paragunabbli, jeżisti interess ċert li, sabiex jiġu evitati diverġenzi ta’ interpretazzjoni iktar ’il quddiem, id-dispożizzjonijiet jew il-kunċetti derivanti mid-dritt tal-Unjoni jirċievu interpretazzjoni uniformi, ikunu liema jkunu ċ-ċirkustanzi li fihom qed tintalab l-applikazzjoni tagħhom (sentenza tas‑17 ta’ Mejju 2017, ERGO Poist’ovňa, C‑48/16, EU:C:2017:377, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26
F’dan ir-rigward, mill-elementi trażmessi mill-qorti tar-rinviju b’risposta għal talba għal kjarifiki tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fit-traspożizzjoni fid-dritt nazzjonali tad-Direttiva 86/653, il-leġiżlatur Pollakk iddefinixxa l-kuntratt ta’ aġenzija mingħajr riferiment għall-bejgħ jew għax-xiri ta’ merkanzija, li b’hekk ittraduċa l-intenzjoni tiegħu li jittratta b’mod uniformi l-kuntratti ta’ aġenzija li jirrigwardaw il-bejgħ jew ix-xiri ta’ merkanzija u dawk li jirrigwardaw il-bejgħ jew ix-xiri ta’ servizzi.
27
Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar din it-talba għal deċiżjoni preliminari.
Fuq id‑domanda preliminari
28
Permezz tad-domanda unika tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653 għandux jiġi interpretat fis-sens li ma tistax issir deroga kuntrattwalment mid-dritt li din id-dispożizzjoni tagħti lill-aġent kummerċjali li jaħdem għal rasu li jirċievi kummissjoni għat-tranżazzjoni konkluża, matul it-terminu tal-kuntratt ta’ aġenzija, ma’ terz li dan l-aġent ikun kisbu preċedentement bħala klijent tiegħu għal tranżazzjonijiet tal-istess tip.
29
Skont l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 86/653, l-aġent kummerċjali għandu dritt, għal tranżazzjoni kummerċjali konkluża matul il-perijodu tal-kuntratt ta’ aġenzija, għall-kummissjoni meta t-tranżazzjoni tkun ġiet konkluża permezz tal-intervent tiegħu jew meta l-operazzjoni tkun ġiet konkluża ma’ terz li jkun kisbu preċedentement bħala klijent tiegħu għal tranżazzjonijiet tal-istess tip.
30
Kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 45 tal-konklużjonijiet tagħha, il-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tindika, bl-użu tal-konġunzjoni “jew”, li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried jipproponi għażla lill-partijiet. Madankollu, ma huwiex possibbli li minn din il-formulazzjoni tiġi dedotta n-natura supplimentari jew le ta’ din id-dispożizzjoni.
31
Għaldaqstant, peress li n-natura imperattiva tal-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653 ma hijiex stabbilita, b’mod espliċitu, la fl-Artikolu 7 ta’ din id-direttiva u lanqas fid-dispożizzjonijiet l-oħra tagħha, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, għall-interpretazzjoni tagħha, il-kuntest li minnu tagħmel parti u l-għanijiet imfittxija mill-imsemmija direttiva. L-oriġini ta’ din id-dispożizzjoni tista’ wkoll tiżvela elementi rilevanti għall-interpretazzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Ġunju 2020, A et (Eoliċi f’Aalter u Nevele), C‑24/19, EU:C:2020:503, punt 37).
32
Fir-rigward, qabelxejn, tal-kuntest tal-imsemmija dispożizzjoni, mill-istruttura ġenerali tad-Direttiva 86/653 jirriżulta li, meta ma jkunx permess li ssir deroga minn waħda mid-dispożizzjonijiet tagħha, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħa ħsieb li jindikaha. Dan huwa b’mod partikolari l-każ fl-Artikolu 10(4), fl-Artikolu 11(3) jew inkella fl-Artikolu 12(3) ta’ din id-Direttiva 86/653 li, bl-istess mod bħall-Artikolu 7 tal-imsemmija direttiva, kollha jinsabu fil-Kapitolu III tal-istess direttiva dwar ir-remunerazzjoni tal-aġent.
33
Barra minn hekk, għalkemm it-tielet paragrafu tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 86/653 jista’ jissuġġerixxi, f’qari a contrario, li l-ħlas tal-aġent kummerċjali, kollu jew parti minnu, lill-kummissjoni jwassal neċessarjament għall-applikabbiltà tal-Artikoli 7 sa 12 ta’ din id-direttiva, madankollu mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva jirriżulta li l-livell tar-remunerazzjoni tal-aġent jiddependi, prinċipalment, fuq il-ftehim bejn il-partijiet. Għaldaqstant, minn qari sistematiku tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 86/653 jirriżulta li kieku l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni li jidderoga mill-prinċipju stabbilit fl-ewwel paragrafu ta’ din id-dispożizzjoni f’wieħed mill-paragrafi sussegwenti, huwa kien jindika dan espressament.
34
Fir-rigward, sussegwentement, tal-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 86/653, għandu jitfakkar li din hija intiża, kif jirriżulta mit-tieni u mit-tielet premessi tagħha, li tipproteġi l-aġenti kummerċjali fir-relazzjonijiet tagħhom mal-prinċipali tagħhom, li tippromwovi s-sigurtà tat-tranżazzjonijiet kummerċjali u li tiffaċilita l-iskambji ta’ merkanzija bejn l-Istati Membri billi jiġu approssimati s-sistemi ġuridiċi ta’ dawn tal-aħħar fil-qasam tar-rappreżentanza kummerċjali (sentenza tat‑23 ta’ Marzu 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, punt 19, u tas‑16 ta’ Frar 2017, Agro Foreign Trade & Agency, C‑507/15, EU:C:2017:129, punt 29).
35
F’dan ir-rigward, għandu madankollu jiġi rrilevat li interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653 li tagħtiha portata imperattiva ma twassalx neċessarjament għal protezzjoni ikbar tal-aġenti kummerċjali. Fil-fatt, kif spjegat l-Avukat Ġenerali fil-punt 66 tal-konklużjonijiet tagħha, ma jistax jiġi eskluż li, f’tali ċirkustanza, ċerti prinċipali jikkumpendu l-ispiża tal-kummissjoni li tkun neċessarjament dovuta għat-tranżazzjoni konkluża, matul il-perijodu tal-kuntratt ta’ aġenzija, ma’ terz li l-aġent tiegħu jkun kisbu preċedentement bħala klijent tiegħu għal tranżazzjonijiet tal-istess tip, billi jnaqqsu r-rata tal-kummissjoni bażika, billi jillimitaw jew jeskludu l-ispejjeż preċedentement irrimborsati jew elementi oħra tar-remunerazzjoni, jew saħansitra jirrinunzjaw li jidħlu f’relazzjoni kuntrattwali ma’ aġent kummerċjali.
36
Fl-aħħar nett, din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-oriġini tad-Direttiva 86/653. Fil-fatt, mill-proposta għal Direttiva tal-Kunsill biex tikkoordina l-liġijiet tal-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali (li jaħdmu għal rashom), (ĠU 1977, C 13, p. 2), jirriżulta li l-Kummissjoni Ewropea kienet inizjalment ipproponiet li d-dispożizzjonijiet li minnhom il-partijiet ma jistgħux jidderogaw jiġu stabbiliti fi ħdan artikolu wieħed, jiġifieri l-Artikolu 35 ta’ din il-proposta. Filwaqt li d-dispożizzjoni korrispondenti għall-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva kienet tinsab f’din il-lista, din ġiet irtirata sussegwentement. Barra minn hekk, għalkemm il-prinċipju stess tal-lista unika ġie finalment abbandunat mil-leġiżlatur tal-Unjoni għall-benefiċċju ta’ projbizzjoni ta’ deroga każ b’każ, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma adottax din is-soluzzjoni għall-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653.
37
Kif tirrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 75 tal-konklużjonijiet tagħha, l-irtirar tad-dispożizzjoni li tikkorrispondi għall-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653 mil-lista msemmija iktar ’il fuq tad-dispożizzjonijiet imperattivi li tinsab fl-Artikolu 35 tal-proposta għal direttiva msemmija fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza, kif ukoll l-għażla li jiġi ppreċiżat artikolu permezz ta’ artikolu l-portata imperattiva jew le tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 86/653, jikkonfermaw, fl-assenza ta’ indikazzjoni espliċita f’dan is-sens fl-Artikolu 7(1)(b) ta’ din id-direttiva, in-natura supplimentari ta’ din id-dispożizzjoni.
38
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 86/653 għandu jiġi interpretat fis-sens li tista’ ssir deroga kuntrattwalment mid-dritt li din id-dispożizzjoni tagħti lill-aġent kummerċjali li jaħdem għal rasu li jirċievi kummissjoni għat-tranżazzjoni konkluża, matul it-terminu tal-kuntratt ta’ aġenzija, ma’ terz li dan l-aġent ikun kisbu preċedentement bħala klijent tiegħu għal tranżazzjonijiet tal-istess tip.
Fuq l‑ispejjeż
39
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet lill-Qorti, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat-18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom
għandu jiġi interpretat f’sens li:
li tista’ ssir deroga kuntrattwalment mid-dritt li din id-dispożizzjoni tagħti lill-aġent kummerċjali li jaħdem għal rasu li jirċievi kummissjoni għat-tranżazzjoni konkluża, matul it-terminu tal-kuntratt ta’ aġenzija, ma’ terz li dan l-aġent ikun kisbu preċedentement bħala klijent tiegħu għal tranżazzjonijiet tal-istess tip.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Pollakk.