62004CJ0014_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-kawża C-14/04
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skond l-Artikolu 234 KE, imressqa mill-Conseil d’État (Franza), permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ Diċembru 2003, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil-15 ta’ Jannar 2004, fil-proċedura
Abdelkader Dellas
,
Confédération générale du travail
,
Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT
,
Fédération nationale de l’action sociale Force ouvrière
vs
Premier ministre
,
Ministre des Affaires sociales, du Travail et
de la Solidarité
fil-preżenza ta’ l-:
Union des fédérations et syndicats nationaux d’employeurs sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social
,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn C. W. A. Timmermans, President ta’ l-Awla, R. Schintgen (Relatur), R. Silva de Lapuerta, P. Kūris u G. Arestis, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: D. Ruiz-Jarabo Colomer,
Reġistratur: L. Hewlett, Amministratur Prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat-12 ta’ Mejju 2005,
wara li rat is-sottomissjonijiet ippreżentati bil-miktub:
–
għas-Sinjur Dellas, minn A. Monod,
avocat
,
–
għall-Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT, minn H. Masse-Dessen u G. Thouvenin,
avocats
,
–
għall-Union des fédérations et syndicats nationaux d’employeurs sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social, minn J. Barthelemy,
avocat
,
–
għall-Gvern Franċiż, minn G. de Bergues kif ukoll minn C. Bergeot-Nunes u A. de Maulmont, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Belġjan, minn A. Goldman, bħala aġent,
–
għall-Gvern Ġermaniż, minn W.-D. Plessing, bħala aġent,
–
għall-Gvern Olandiż, minn H. G. Sevenster u J. van Bakel kif ukoll minn D. J. M. de Grave, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, minn G. Rozet u N. Yerrell, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat-12 ta’ Lulju 2005,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1.
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 93/104/KE, tat-23 ta’ Novembru 1993, dwar xi aspetti ta’ l-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU L 307, p. 18).
2.
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża dwar abbuż ta’ poter imressqa mis-Sinjur Dellas kif ukoll mill-Confédération générale du travail, il-Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT u l-Fédération nationale de l’action sociale Force ouvrière u hija intiża sabiex jiġi annullat id-Digriet Nru 2001-1384, tal-31 ta’ Diċembru 2001, li japplika l-Artikolu L. 212-4 tal-Code du Travail (Kodiċi tax-Xogħol) u li jistabbilixxi l-ħin ta’ xogħol li huwa ekwivalenti għal-ħin ta’ xogħol stabbilit fil-liġi, fir-rigward ta’ l-istabbilimenti soċjali u mediko-soċjali mmexxija minn individwi mingħajr skop ta’ qliegħ (JORF tat-3 ta’ Jannar 2002, p. 149).
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
3.
Id-Direttiva 93/104 ġiet adotatta fuq il-bażi ta’ l-Artikolu 118a tat-Trattat KE (l-Artikoli 117 sa 120 tat-Trattat KE ġew sostitwiti bl-Artikoli 136 KE sa 143 KE).
4.
Skond l-Artikolu 1 tagħha, intitolat "Skop u qasam ta’ applikazzjoni", id-Direttiva 93/104 tiffissa rekwiżiti minimi għas-sigurtà u s-saħħa fir-rigward ta’ l-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol u tapplika għall-oqsma kollha ta’ attività, privati jew pubbliċi, bl-eċċezzjoni tat-trasport bl-arja, bil-ferrovija, fit-triq, bil-baħar, bix-xmajjar u bil-lagi, sajd fil-baħar, attività oħra fuq il-baħar u l-attivitajiet ta’ tobba waqt li qed jitħarrġu
5.
Taħt it-titolu "Definizzjonijiet", l-Artikolu 2 tad-Direttiva 93/104 jipprovdi li:
"Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1.
‘ħin tax-xogħol’ tfisser kull perijodu li l-ħaddiem ikun qed jaħdem, għad-disposizzjoni ta’ min iħaddem, qed iwettaq l-attivitajiet tiegħu u d-dmirijiet li jtih, skond il-liġijiet u/jew il-prattiċi nazzjonali;
2.
‘perijodu ta’ serħan’ tfisser kull ħin li matulu ma jsirx xogħol;
3.
‘ħin ta’ bil-lejl’ għandu jfisser kull perijodu ta’ mhux inqas minn seba’ sigħat, kif definit mill-liġi nazzjonali, u li għandu jinkludi f’kull każ il-perijodu bejn nofs il-lejl u il-5 ta’ filgħodu;
4.
‘ħaddiema ta’ bil-lejl’ għandhom ifissru:
(a)
min-naħa waħda, kull ħaddiem, li, tul il-ħin ta’ bil-lejl, jaħdem għallinqas [tliet] sigħat tal-ġurnata tax-xogħol tiegħu bħala ħidma normali; u
(b)
min-naħa l-oħra, kull ħaddiem li hemm ċans li jaħdem tul il-lejl biex jaħdem ċertu proporzjon tal-ħin tax-xogħol annwali, kif definit fuq l-għażla [ta’ l]-Istat Membru konċernat:
(i)
bil-leġi[ż]lazzjoni nazzjonali, wara konsultazzjoni maż-żewġ oqsma ta’ l-industrija;
jew
(ii)
bi ftehim kollettiv jew ftehim konkluż bejn żewġ oqsma ta’ l-industrija f’livell nazzjonali jew reġjonali;
5.
‘xogħol ta’
shift
’ għandu jfisser kwalun[kwe] metodu ta’ organizzazzjoni tax-xogħol fix-shift
fejn ħaddiema jieħdu xogħol xulxin fl-istess stazzjon ta’ xogħol skond ċertu ritmu, inkluż ritmu ta’ rotazzjoni, u li jista’ jkun kontinwu jew mhux kontinwu, filwaqt li tinkludi [l]-ħtieġa li l-ħaddiema jaħdmu f’ħinijiet differenti fuq perijodu mogħti ta’ ġranet jew ġimgħat;
6.
‘ħaddiema tax-shift
’ għandhom ifissru kull ħaddiem li l-iskeda tax-xogħol tkun parti tax-xogħol
shift
."
6.
Is-Sezzjoni II ta’ l-imsemmija direttiva tistabbilixxi l-miżuri li l-Istati Membri huma marbuta li jieħdu sabiex il-ħaddiema kollha jibbenefikaw, b’mod partikolari, minn perijodi minimi u pawżi ta’ serħan ta’ kuljum u ta’ kull ġimgħa u hija tirregola wkoll in-numru massimu ta’ sigħat ta’ xogħol fil-ġimgħa.
7.
Fir-rigward tas-serħan ta’ kuljum, l-Artikolu 3 tad-Direttiva 93/104 huwa fformulat bil-mod segwenti:
"L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jiżguraw li kull ħaddiem jkun intitolat [għal] perijodu minimu ta’ serħan fil-ġurnata [kuljum] ta’ 11-il siegħa konsekuttiva kull 24 siegħa."
8.
Taħt it-titolu " Pawżi", l-Artikolu 4 ta’ l-imsemmija direttiva jipprovdi li:
"L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jiżguraw li, meta il-ġurnata tax-xogħol hija itwal minn sitt sigħat, kull ħaddiem huwa intitolat għal pawża ta’ serħan, li d-dettalji tagħha [...], [inklużi] dewmien u termini għal liema hija m[o]għtija, għandhom ikunu stipulati fi ftehim kollettiv jew ftehim bejn iż-żewġ oqsma ta’ l-industrija jew inkella, [mil]-liġijiet nazzjonali."
9.
Il-perijodu ta’ serħan ta’ kull ġimgħa huwa kkunsidrat fl-Artikolu 5 ta’ l-istess direttiva, li jgħid hekk:
"L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri ne[ċ]essarji biex [jassiguraw], għal kull perijodu ta’ sebat ijiem, kull ħaddiem [ikun] intitolat [għal] perijodu minimu ta’ serħan mhux interrott ta’ 24 siegħa minn barra l-11-il siegħa ta’ serħan kuljum li għalihom jirreferi [l-]Artikolu 3.
Il-perijodu minimu ta’ serħan imsemmi fl-ewwel sotto-paragrafu għandu in prinċipju jinkludi il-Ħadd.
Jekk kundizzjonijiet oġġettivi, tekniċi jew ta’ l-organizzazzjoni tax-xogħol jiġġustifikawh, perijodu minimu ta’ serħan ta’ 24 siegħa jista’ jkun applikat."
10.
Għal dak li jirrigwarda n-numru massimu ta’ sigħat ta’ xogħol fil-ġimgħa, l-Artikolu 6 tad-Direttiva 93/104 jgħid li:
"L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri ne[ċ]essarji biex jiżguraw li, b’konformità mal-ħtieġa li tiġi protetta s-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema:
1.
il-perijodu ta’ ħin ta’ xogħol huwa limitat permezz ta’ liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi jew permezz ta’ ftehim kollettiv jew bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija;
2.
il-medja ta’ ħin maħdum għal kull perijodu ta’ sebat ijiem, inkluża [s-]sahra, ma taqbiżx [it]-48 siegħa."
11.
L-Artikoli 8 sa 13 ta’ l-istess direttiva, li jikkostitwixxu s-Sezzjoni III tagħha, jistabbilixxu l-miżuri li l-Istati Membri huma marbuta li jieħdu fir-rigward tax-xogħol ta’ bil-lejl, tax-xogħol ta’
shift
u tar-ritmu ta’ xogħol.
12.
Għal dak li jirrigwarda b’mod partikolari l-ħin ta’ xogħol ta’ bil-lejl, l-Artikolu 8 tad-Direttiva 93/104 jipprovdi li:
"L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri ne[ċ]essarji sabiex jiżguraw illi:
1.
is-sigħat normali tax-xogħol għall-ħaddiema ta’ bil-lejl ma jaqbi[żx] il-medja ta’ tmien sigħat f’kull perijodu ta’ 24 siegħa;
2.
ħaddiema ta’ bil-lejl li xogħolhom jinvolvi periklu speċjali jew strapazz kbir fiżiku jew mentali ma jaħdmux aktar minn tmien sigħat f’ebda perijodu ta’ 24 siegħa li fih jaħdmu xogħol ta’ bil-lejl.
Għall-għanijiet imsemmija aktar qabel, ix-xogħol li jinvolvi periklu speċjali jew strapazz kbir fiżiku jew mentali għandu jkun definit [mil]-leġiżlazzjoni nazzjonali u/jew prattika jew bi ftehim kollettiv jew bi ftehim bejn iż-żewġ partijiet ta’ l-industrija, tenut kont ta’ l-effetti speċifiċi u l-periklu tax-xogħol ta’ bil-lejl."
13.
L-Artikolu 15 tad-Direttiva 93/104 jipprovdi li:
"Din id-Direttiva [m’]għand[h]i[e]x ta[f]fettwa id-dritt ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrativi aktar favorevoli għal protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema jew li jiffaċilitaw jew li jippermettu l-applikazzjoni ta’ ftehim kollettiv jew ta’ ftehim konkluż bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija li huma aktar favorevoli għal protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema."
14.
Skond l-Artikolu 16 ta’ l-imsemmija direttiva:
"L-Istati Membri jistgħu jistipulaw:
1.
għall-applikazzjoni ta’ [l-]Artikolu 5 (perijodu ta’ serħan fil-ġimgħa), perijodu ta’ referenza ta’ mhux aktar minn 14-il ġurnata;
2.
għall-applikazzjoni ta’ [l-]Artikolu 6 (ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa), perijodu ta’ referenza ta’ mhux aktar minn erba’ xhur.
Il-perijodi ta’
leave
annwali mħallas, mogħti bi qbil ma’ [l-]Artikolu 7, u l-perijodi tal-leave
tal-mard [m’]għandhomx ikunu inklużi jew għandhom ikunu newtrali fil-kalkulazzjoni tal-medja;
3.
għal applikazzjoni ta’ [l-]Artikolu 8 (dewmien ta’ xogħol ta’ bil-lejl), perijodu ta’ referenza definit wara konsultazzjoni maż-żewġ naħat [ta’ l]-indusrija jew bi ftehim kollettiv jew ftehim konkluż bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija fil-livell nazzjonali jew reġjonali.
Jekk il-perijodu minimu ta’ 24 siegħa ta’ serħan meħtieġ mill-Artikolu 5 jaqa’ taħt dak il-perijodu ta’ referenza, m’għandux jingħadd fil-kalkulazzjoni tal-medja."
15.
L-istess direttiva tistabbilixxi serje ta’ derogi minn ħafna mir-regoli bażiċi tagħha, filwaqt li tieħu in kunsiderazzjoni l-karatteristiċi ta’ ċerti attivitajiet u dan suġġett għall-fatt li ċerti kundizzjonijiet ikunu sodisfatti. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 17 tagħha jgħid:
"1.
Tenut kont xieraq tal-prinċipji ġenerali tal-protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw mi[ll]-Artikoli 3, 4, 5, 6, 8 [u] 16 meta, minħabba l-karatteristiċi speċifiċi ta’ l-attività kkonċernata, [i]d-dewmien ta[l]-ħin tax-xogħol [ma] jkunx mkejjel u/jew pre-determinat jew jista’ jkun determinat mill-ħaddiema nfushom, u b’mod partikolari fil-każ ta’:
(a)
eżekuttivi maniġerjali jew persuni oħra bis-setgħa li jieħdu deċiżjonijiet awtonomi;
(b)
ħaddiema tal-familja
jew
(c)
ħaddiema li jiffunzjonaw f’ċerimonji reliġjużi fil-knejjes u komunitajiet reliġjużi.
2.
Jistgħu jkunu adottati derogi permezz ta’ liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi jew permezz ta’ ftehim kollettiv jew bi ftehim bejn iż-żewġ naħat ta’ l-indusrija sakemm il-ħaddiema konċernati jingħataw perijodi xierqa ta’ serħan b’kumpens jew li, f’każijiet ta’ eċċezzjoni fejn mhuwi[e]x possibbli, għal raġunijiet oġġettivi, jagħtu perijodi ekwivalenti ta’ serħan b’kumpens, u li l-ħaddiema konċernati huma mogħtija protezzjoni xierqa:
2.1.
minn Artikolu 3, 4, 5, 8 u 16:
[…]
(c)
f’każ ta’ attivitajiet li jinvolvu il-bżonn tal-kontinwità tas-servizz jew tal-produzzjoni, partikolarment:
(i)
servizzi relatati ma’ l-ilqugħ, it-trattament u/jew [il-kura] provduti mill-isptarijiet u stabbilimenti simili, [is]tituzzjonijiet residenzjali u ħabsijiet;
[…]
3.
Jistgħu jsiru derogi mill-Artikoli 3, 4, 5, 8 u 16 permezz ta’ ftehim kollettiv jew ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija fil-livell nazzjonali jew reġjonali jew, b’konformità mar-regoli stipulati minnhom, permezzi ta’ ftehim kollettiv jew ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija fl-livell aktar baxx.
[…]
Id-derogi provduti fl-ewwel u t-tieni sotto-paragrafu għandhom ikunu permessi bil-kundizzjoni li perijodi ta’ serħan b’kumpens ekwivalenti jingħataw lil ħaddiema konċernati jew, f’każi ta’ eċċezzjoni fejn mhux possibbli għal raġunijiet oġġettivi li jiggarantixxu dawn il-perijodi, il-ħaddiema konċernati jingħataw protezzjoni xierqa.
[…]
4.
L-għażla tad-deroga mill-punt 2 ta’ Artikolu 16, provdut f’paragrafu 2, punti 2.1. u 2.2. u f’paragrafu 3 ta’ l-istess Artikolu, ma tistax tirriżulta fi twaqqif ta’ perijodu ta’ referenza li jaqbeż is-sitt xhur.
Madankollu, l-Istati Membri għandhom l-għażla, sakemm hija konformi mal-prinċipji ġenerali rigward il-protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema, li jħallu, għal raġunijiet oġġettivi jew tekniċi jew għar-raġunijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ l-organizzazzjoni tax-xogħol, sabiex bi ftehim kollettiv jew bi ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat ta’ l-industrija jagħmlu perijodi ta’ referenza li ma’ jaqbżux it-12-il xahar.
[…]"
16.
L-Artikolu 18 tad-Direttiva 93/104 jgħid hekk:
"1.
(a)	L-Istati Membri għandhom jadottaw il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrativi meħtieġa biex [jikkonformaw ruħhom ma’] din id-Direttiva sat-23 ta’ Novembru 1996, jew għandhom jiżguraw li [sa] din id-data iż-żewġ naħat ta’ l-industrija jwaqqfu il-miżuri meħtieġa bi ftehim, filwaqt li l-Istati Membri jkollhom l-obbligu li jieħdu kull pass ne[ċ]essarju li jgħinhom biex jiggarantixxu f’kull ħin li d-dispożizzjonijiet preskritti b’din id-Direttiva huma mħarsa.
(b)
(i)	Madankollu, Stat Membru għandu jkollu l-għażla li ma japplikax l-Artikolu 6, waqt li jirrispetta il-prinċipji ġenerali tal-protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema, sakemm jieħu l-miżuri meħtieġa biex jiżgura li:
–
[...] ebda persuna li tħaddem ma teħtieġ[...] ħaddiem li jaħdem aktar minn 48 siegħa fuq perijodu ta’ sebat ijiem, maħdum bħala medja għal perijodu ta’ referenza imsemmi f’punt 2 ta’ l-Artikolu 16, jekk ma jkunx qabel kiseb il-kunsens tal-ħaddiem li jagħmel dan ix-xogħol,
–
l-ebda ħaddiem ma hu suġġett għal kull detriment minn min iħaddmu għar-raġuni li ma jridx jagħti l-kunsens tiegħu biex jagħmel dan ix-xogħol,
–
min iħaddem iżomm reġistru kurrenti tal-ħaddiema kollha li jagħmlu dan ix-xogħol,
–
ir-reġistru jkun disponibbli lill-awtoritajiet kompetenti, li jistgħu, għal raġunijiet konnessi mas-sigurtà u/jew is-saħħa tal-ħaddiema, jipprojbixxu jew jillimitaw il-possibilità li jinqabżu s-sigħat massimi tax-xogħol fil-ġimgħa,
–
min iħaddem jipprovdi lil awtoritajiet kompetenti fuq talba tagħhom b’informazzjoni dwar każijiet fejn ingħata l-kunsens mill-ħaddiema biex jagħmlu xogħol li jaqbeż [it]-48 siegħa fuq perijodu ta’ sebat ijiem, maħduma bħala medja għal perijodu msemmi f’punt 2 ta’ [l-]Artikolu 16.
[…]"
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
17.
Fi Franza, it-terminu legali tal-ħin tax-xogħol ta’ l-impjegati huwa rregolat mill-Code du Travail, il-verżjoni rilevanti tiegħu fir-rigward tal-kawża prinċipali hija dik li tirriżulta mil-Liġi Nru 2000-37, tad-19 ta’ Jannar 2000, dwar it-tnaqqis innegozjat tal-ħin tax-xogħol (JORF ta’ l-20 ta’ Jannar 2000, p. 975). L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu L. 212-1, ta’ l-imsemmi kodiċi jipprovdi li:
"Fl-istabbilimenti jew il-professjonijiet imsemmija fl-Artikolu L. 200-1, kif ukoll fl-istabbilimenti artiġjanali u ta’ kooperattivi u d-dipendenzi tagħhom, il-ħin ta’ xogħol effettiv tal-ħaddiema stabbilit fil-liġi huwa ta’ ħamsa u tletin siegħa fil-ġimgħa."
18.
It-tieni paragrafu ta’ l-istess artikolu jgħid:
"F’dawn l-istess stabbilimenti u professjonijet, il-ħin ta’ xogħol effettiv għal kull ħaddiem kuljum, ma jistax jaqbeż għaxar sigħat, bl-eċċezzjoni tad-derogi skond il-kundizzjonijiet iffissati permezz tad-digriet."
19.
L-ewwel u t-tieni paragrafi ta’ l-Artikolu L. 212-2 tal-Code du Travail jipprovdu li:
"Huma d-digrieti tal-Kunsill tal-Ministri li għandhom jiddeterminaw il-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ta’ l-Artikolu L. 212-1 għall-oqsma kollha ta’ attività jew tal-professjonijiet jew għal qasam jew għal professjoni partikolari. Id-digrieti jiffissaw, b’mod partikolari, l-organizzazzjoni u t-tqassim tal-ħin tax-xogħol, il-perijodi ta’ serħan, il-kundizzjonijiet għall-użu ta’ xogħol
stand by
, id-derogi permanenti jew temporanji applikabbli f’ċerti każijiet u, għal ċerti impjiegi, il-kundizzjonijiet ta’ rkupru tas-sigħat ta’ xogħol mitlufa u l-miżuri ta’ kontroll ta’ dawn id-diversi dispożizzjonijiet.
Dawn id-digrieti għandhom jiġu promulgati u riveduti wara konsultazzjoni ma’ l-organizzazzjonijiet ta’ dawk li jħaddmu u ta’ l-impjegati kkonċernati u, jekk ikun il-każ, fid-dawl tar-riżultati tan-negozjati li jkunu seħħew bejn dawn it-tnejn."
20.
Skond l-ewwel u t-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu L. 212-4 ta’ l-istess kodiċi:
"Il-ħin ta’ xogħol effettiv huwa il-ħin li matulu l-impjegat huwa għad-dispożizzjoni ta’ min iħaddem u għandu jikkonforma ma’ l-istruzzjonijiet tiegħu mingħajr ma jkun jista’, liberament, jieħu ħsieb l-affarijiet personali tiegħu.
Il-ħin neċessarju sabiex l-impjegat jiekol kif ukoll il-ħin għall-pawżi huma kkunsidrati bħala ħin ta’ xogħol effettiv meta l-kriterji definiti fl-ewwel paragrafu huma sodisfatti. Anki jekk mhumiex rikonoxxuti bħala ħin ta’ xogħol, huma jistgħu jkunu suġġetti għal rimunerazzjoni permezz ta’ ftehim kollettiv jew kuntratt."
21.
Il-ħames paragrafu ta’ l-Artikolu L. 212-4 tal-Code du Travail huwa fformulat bil-mod segwenti:
"Jista’ jiġi stabbilit ħin ekwivalenti għall-ħin stabbilit fil-liġi għall-professjonijiet u għall-impjiegi għal żmien determinat, li jinkludu perijodi ta’ ħin mingħajr attività, u dan permezz ta’ digriet, adottat wara l-konklużjoni ta’ ftehim kollettiv jew ftehim fir-rigward ta’ qasam partikolari, jew permezz ta’ digriet tal-Conseil d’État. Dawn il-perijodi ta’ ħin huma rinumerati skond il-prassi jew skond ftehim jew ftehim kollettiv."
22.
Skond l-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu L. 212-4a ta’ l-imsemmi kodiċi:
"Ħin ta’ xogħol
stand by
ifisser perijodu ta’ ħin li matulu l-impjegat, mingħajr ma jkun għad-dispożizzjoni permanenti u immedjata ta’ min iħaddem, għandu l-obbligu li jibqa’ d-dar tiegħu jew fil-viċinanzi sabiex ikun jista’ jintervjeni biex jagħmel xogħol għall-intrapriża, u t-tul ta’ ħin ta’ dan l-intervent ikun kkunsidrat bħala ħin ta’ xogħol effettiv. […]"
23.
It-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu L. 212-7 ta’ l-istess kodiċi jgħid:
"Il-ħin ta’ xogħol fil-ġimgħa ikkalkolat fuq perijodu kwalunkwe ta’ tnax-il ġimgħa konsekuttiva ma jistax ikun aktar minn erbgħa u erbgħin siegħa. […] Matul ġimgħa waħda, it-tul ta’ ħin tax-xogħol ma jistax ikun aktar minn tmienja u erbgħin siegħa."
24.
L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu L. 220-1 tal-Code du Travail jipprovdi li:
"Kull impjegat għandu jibbenefika minn serħan ta’ minimu ħdax il-siegħa konsekuttiva kuljum."
25.
L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu L. 221-4 ta’ dan il-kodiċi jipprovdi li:
"Is-serħan ta’ kull ġimgħa jrid ikollu tul minimu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa konsekuttiva li magħhom jiġu miżjuda s-sigħat konsekuttivi ta’ serħan ta’ kuljum previst fl-Artikolu L. 220-1."
26.
L-Artikoli 1 sa 3 tad-Digriet Nru 2001-1384 huma fformulati bil-mod segwenti:
"L-Artkolu 1
Id-dispożizzjonijiet ta’ dan id-digriet huma applikabbli:
(a)
Għall-istabbilimenti mmexxija minn persuni privati mingħajr skop ta’ qligħ u li jipprovdu akkomodazzjoni/alloġġ, imsemmija fil-paragrafi 1, 2, 4, 5 u 8 ta’ l-Artikolu L. 312-1 tal-Code de l’action sociale et des familles (Kodiċi ta’ l-azzjoni soċjali u tal-familji);
(b)
Għall-impjiegi
full time
ta’ ħaddiema involuti fl-edukazzjoni, infermiera jew infermiera awżiljarji jew ħaddiema sostituti bl-istess livell ta’ kwalifiki, li d-detenturi tagħhom jkunu xogħol ta’ l-għassa bil-lejl, fil-kamra ta’ l-għassa fi ħdan l-istabbiliment.
Artikolu 2
Għall-kalkolu tal-ħin tax-xogħol, stabbilit fil-liġi, fl-istabbilimenti u għall-impjiegi previsti fl-Artikolu 1 ta’ dan id-digriet, kull perijodu ta’ ħin fuq xogħol ta’ għassa bil-lejl fil-kamra ta’ l-għassa huwa kkalkolat bħala tliet sigħat ta’ xogħol effettiv għall-ewwel disa’ sigħat u bħala nofs siegħa għal kull siegħa aktar minn disa’ sigħat.
Artikolu 3
Il-perijodu ta’ ħin ta’ preżenza fil-kamra ta’ l-għassa jestendi minn x’ħin ir-residenti jorqdu sa x’ħin iqumu kif stabbilit fl-iskeda tax-xogħol mingħajr ma dan il-perijodu jkun itwal minn tnax-il siegħa."
27.
Skond il-Conseil d’État, il-bażi legali tad-Digriet Nru 2001-1384 huwa l-aħħar paragrafu ta’ l-Artikolu L. 212-4 tal-Code du Travail, li permezz tiegħu il-leġiżlatur kellu l-intenzjoni li jistabbilixxi regoli speċjali dwar il-ġurisdizzjoni u il-proċedura għall-kreazzjoni ta’ sistemi ta’ ekwivalenza mal-ħin tax-xogħol stabbilit fil-liġi u b’hekk jiġu evitati r-regoli ġenerali previsti fl-Artikolu L. 212-2 ta’ l-istess kodiċi.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
28.
Mill-proċess mibgħut lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li s-Sinjur Dellas, faċilitatur fl-istabbilimenti residenzjali li jilqgħu lil żgħażagħ jew adulti b’diżabilità, ġie mkeċċi mill-prinċipal tiegħu minħabba diverġenzi bejniethom, l-aktar dwar il-kunċett ta’ xogħol effettiv u dwar ir-rimunerazzjoni dovuta għas-sigħat ta’ xogħol ta’ bil-lejl, imwettqa fil-kamra ta’ l-għassa mill-edukaturi ta’ l-istabbilimenti u tas-servizzi mediko-soċjali għall-persuni li jbatu minn problemi psikoloġiċi u dawk li għandhom diżabilità.
29.
Fil-bidu tas-sena 2002, is-Sinjur Dellas, kif ukoll it-trade unions
Confédération générale du travail, Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT u Fédération nationale de l’action sociale Force ouvrière, ressqu rikors quddiem il-Conseil d’État għall-annulament tad-Digriet Nru 2001-1384 abbażi ta’ abbuż ta’ poter.
30.
Il-Conseil d’État iddeċieda li jgħaqqad dawn ir-rikorsi u jawtorizza t-talba ta’ intervent ta’ l-Union des fédérations et syndicats nationaux d’employeurs sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social sabiex issostni s-sottomissjonijiet tal-Premier Ministre u tal-Ministre des Affaires sociales, du Travail et de la Solidarité, il-konvenuti fil-kawża prinċipali.
31.
In sostenn tar-rikors tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqu motivi differenti sabiex jikkontestaw il-legalità tad-Digriet Nru 2001-1384. Huma jsostnu, b’mod partikolari, li s-sistema ta’ ekwivalenza mal-ħin ta’ xogħol stabbilit fil-liġi, introdotta permezz ta’ dan id-digriet, hija inkompatibbli ma’ l-għanijiet tad-Direttiva 93/104, u mar-regoli tagħha fir-rigward tad-definizzjoni tal-ħin ta’ xogħol kif ukoll tad-determinazzjoni tal-ħin ta’ pawża, tal-ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa u tal-ħin massimu ta’ xogħol ta’ bil-lejl kuljum.
32.
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li s-sistema ta’ ekwivalenza, li bejn is-sigħat tal-preżenza u s-sigħat tax-xogħol effettivament ikkalkolati tistabbilixxi proporzjon ta’ 3 għal 1 għall-ewwel disa’ sigħat, u mbagħad proporzjon ta’ 2 għal 1 għas-sigħat ta’ wara u li hija
applikabbli għall-impjegati previsti fl-imsemmi digriet għas-servizzi ta’ għassa ta’ bil-lejl biss li matulu l-persunal mhuwiex kontinwament imsejjaħ għax-xogħol, għandha l-għan li ddaħħal fis-seħħ metodu partikolari ta’ kalkolu tax-xogħol effettiv, skond l-Artikolu L. 212-4 tal-Code du Travail, b’mod partikolari għall-finijiet ta’ l-evalwazzjoni tar-regoli dwar ir-rimunerazzjoni u s-sigħat supplementari, sabiex jittieħed in kunsiderazzjoni l-karattru intermittenti ta’ l-attività li, matul il-ħinijiet kkonċernati, jinkludi l-perijodi mingħajr attività.
33.
Skond il-Conseil d’État, din is-sistema ta’ ekwivalenza mal-ħin tax-xogħol stabbilit fil-liġi mhijiex, fil-prinċipju, inkompatibbli mad-Direttiva 93/104, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, safejn, kuntrarjament għall-kawżi li wasslu għas-sentenzi tat-3 ta’ Ottubru 2000, Simap (C-303/98, Ġabra p. I-7963), u tad-9 ta’ Settembru 2003, Jaeger (C-151/02, Ġabra p. I-8389), ma jkollhiex l-effett li ħin ta’ serħan jiġi kkunsidrat bħala perijodu mingħajr attività inkluż fix-xogħol ta’ għassa, li matulu l-ħaddiema għandhom ikunu preżenti fuq il-post tax-xogħol tagħhom, jew li tostakola s-sigħat, li jiġu kkalkolati b’mod speċifiku fil-kuntest ta’ din is-sistema ta’ ekwivalenza, milli jiġu meqjusa, fit-totalità tagħhom, bħala ħin ta’ xogħol effettiv sabiex tiġi evalwata l-osservanza, mill-ħaddiema, ta’ l-obbligi tagħhom f’dak li jirrigwarda l-perijodi ta’ serħan u l-perijodu ta’ pawża.
34.
Madankollu, is-sistema ta’ ekwivalenza stabbilita mil-leġiżlazzjoni Franċiża tipprovdi li l-perijodi ta’ ħin ta’ għassa ta’ bil-lejl fil-kamra ta’ l-għassa huma suġġetti għal metodu partikolari ta’ kalkolu tax-xogħol effettiv sabiex jittieħed in kunsiderazzjoni l-fatt li l-intensità tax-xogħol ipprovdut f’dawn il-perijodi tonqos, kollox f’kuntest ġuridiku aktar restrittiv minn dak previst mid-dritt Komunitarju, b’mod partikolari fir-rigward tal-ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa, peress li dan huwa ta’ 44 siegħa bħala medja fuq tnax-il ġimgħa konsekuttiva skond il-Code du Travail, kontra 48 siegħa fuq erba’ xhur konsekuttivi b’applikazzjoni tad-Direttiva 93/104.
35.
Peress li f’dawn iċ-ċirkustanzi s-soluzzjoni tal-kawżi teħtieġ interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju, il-Conseil d’État iddeċida li jissospendi l-proċedimenti quddiemu u jistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja s-segwenti domandi preliminari:
"1)
Fid-dawl ta’ l-għan tad-Direttiva 93/104 […] li skond […] il-[paragrafu 1] ta’ l-Artikolu 1 tagħha huwa li tiffissa r-rekwiżiti minimi tas-sigurtà u tas-saħħa fl-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol, id-definizzjoni tal-ħin tax-xogħol li hija tagħti għandha tkun ikkunsidrata bħala li tapplika biss għal-limiti Komunitarji li hija tistabbilixxi jew bħala li għandha applikazzjoni ġenerali u li tkopri wkoll il-limiti stabbiliti mis-sistemi legali nazzjonali li, filwaqt li jassiguraw it-traspożizzjoni ta’ l-imsemmija direttiva, jistgħu, bħal fil-każ ta’ Franża u bħala mezz ta’ protezzjoni tal-ħaddiema, jiġu stabbiliti fuq livell għola ta’ protezzjoni minn dik tad-direttiva?
2)
B’liema mod, sistema ta’ ekwivalenza strettament proporzjonali, li tikkonsisti f’li tittieħed in kunsiderazzjoni t-totalità tas-sigħat ta’ preżenza, u li jiġi applikat għalihom mekkaniżmu ta’ bilanċ li jirrifletti anqas intensità fix-xogħol ipprovdut matul il-perijodi mingħajr attività, tista’ din tkun meqjusa bħala kompatibbli ma’ l-għanijiet tad-Direttiva 93/104 […]?"
Fuq id-domandi preliminari
36.
Permezz taż-żewġ domandi tagħha, li jeħtieġ li jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 93/104 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li hija tipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fir-rigward tal-ħin ta’ xogħol ta’ l-għassa li l-ħaddiema fis-servizz ta’ ċerti stabbilimenti soċjali u mediko-soċjali jwettqu skond is-sistema tal-preżenza fiżika fuq il- post stess tax-xogħol, tistabbilixxi, għall-iskopijiet li jiġi kkalkolat il-ħin ta’ xogħol effettiv, sistema ta’ ekwivalenza bħal dik fil-kawża prinċipali, fil-każ li d-dritt nazzjonali jiffissa, b’mod partikolari għall-ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa, limitu aktar favorevoli għall-ħaddiema minn dak stipolat mill-imsemmija direttiva.
37.
Kemm fid-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll fil-parti l-kbira ta’ l-osservazzjonijiet li ġew sottomessi lill-Qorti tal-Ġustizzja, ġie invokat l-impatt li sistema ta’ ekwivalenza bħal din jista’ jkollha, mhux biss fuq l-iskeda tax-xogħol ta’ l-impjegati kkonċernati, iżda wkoll fuq il-livell tar-rimunerazzjoni irċevuta minnhom.
38.
Madankollu, fir-rigward ta’ dan l-aspett ta’ l-aħħar, hemm lok li jiġi ppreċiżat mill-bidu li, kif jirriżulta kemm mill-għan kif ukoll mill-kliem stess tad-dispożizzjonijiet tagħha, id-Direttiva 93/104 ma tapplikax għar-rimunerazzjoni tal-ħaddiema.
39.
Minn barra dan, din l-interpretazzjoni tirriżulta mingħajr ambigwità mill-Artikolu 137(6) KE, li jipprovdi li r-rekwiżiti minimi li l-Kunsill ta’ l-Unjoni Ewropea jista’ jadotta permezz ta’ direttivi u li huma intiżi, b’mod partikolari, bħal fil-kawża prinċipali, sabiex jassiguraw il-protezzjoni tas-saħħa u tas-sigurtà tal-ħaddiema, ma jistgħux japplikaw għar-rimunerazzjoni.
40.
Min-naħa l-oħra, għal dak li huwa l-effett ta’ sistema ta’ ekwivalenza bħalma hi dik in kwistjoni fil-kawża prinċipali dwar il-ħin tax-xogħol u tas-serħan tal-ħaddiema kkonċernati, huwa importanti li jiġi mfakkar li mill-Artikolu 118a tat-Trattat, li jikkostitwixxi l-bażi legali tad-Direttiva 93/104, mill-ewwel, mir-raba’, mis-seba’ u mit-tmien premessa tagħha, mill-Karta tal-Komunità dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema, adottata fil-laqgħa tal-Kunsill Ewropew fi Strażburgu fid-9 ta’ Diċembru 1989, li l-paragrafu 8 u l-ewwel sub-paragrafu tal-paragrafu 19 tagħha huma msemmija fir-raba’ premessa ta’ l-imsemmija direttiva, kif ukoll mill-istess kliem ta’ l-Artikolu 1(1) tagħha, jirriżulta li l-għan tad-direttiva huwa li tiffissa r-rekwiżiti minimi intiżi sabiex itejbu l-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol tal-ħaddiema permezz ta’ armonizzazzjoni tal-liġijiet nazzjonali, b’mod partikolari, dwar it-tul tal-ħin ta’ xogħol (ara s-sentenzi tas-26 ta’ Ġunju 2001, BECTU, C-173/99, ġabra p. I‑4881, punt 37; Jaeger, iċċitata iktar ’il fuq, punti 45 u 47, kif ukoll tal-5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer
et
, C-397/01 sa C-403/01, Ġabra p. I‑8835, punt 91).
41.
Skond dawn l-istess dispożizzjonijiet, din l-armonizzazzjoni fuq livell Komunitarju fir-rigward ta’ l-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol hija intiża sabiex tiggarantixxi protezzjoni aħjar tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiem, billi tassigura li dawn jibbenefikaw minn perijodi minimi ta’ serħan – b’mod partikolari ta’ kull jum u ta’ kull ġimgħa – kif ukoll minn perijodi ta’ pawża xierqa u billi tipprovdi limitu massimu ta’ 48 siegħa bħala ħin medju ta’ xogħol fil-ġimgħa, limitu massimu li fir-rigward tiegħu huwa espressament speċifikat li jinkludi s-sigħat supplementari (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Simap, punt 49; BECTU, punt 38; Jaeger, punt 46; Pfeiffer
et
, punt 92, u tat-12 ta’ Ottubru 2004, Wippel, C‑313/02, Ġabra p. I‑9483, punt 47).
42.
Fir-rigward, b’mod aktar partikolari, tal-kunċett ta’ "ħin tax-xogħol" fis-sens tad-Direttiva 93/104, ġie diġà deċiż li din id-direttiva tiddefinixxi l-imsemmi kunċett bħala kull perijodu li matulu l-ħaddiem ikun ix-xogħol, għad-dispożizzjoni ta’ min iħaddem u fl-eżerċizzju ta’ l-attività jew tal-funzjonijiet tiegħu, konformement mal-liġijiet u/jew mal-prassi nazzjonali, u li l-istess kunċett għandu jkun mifhum b’kuntrast mal-perijodu ta’ serħan, peress li dawn iż-żewġ kunċetti jeskludu wieħed lill-ieħor (sentenzi ċċitati aktar ’il fuq Simap, punt 47, u Jaeger, punt 48).
43.
F’dan il-kuntest jeħtieġ li jiġi kkostatat li, minn naħa, id-Direttiva 93/104 ma tipprovdix għall-kategorija intermedjarja bejn il-perijodi ta’ xogħol u dawk ta’ serħan u li, min-naħa l-oħra, l-intensità tax-xogħol imwettaq mill-impjegat jew l-effiċjenza tiegħu, ma tidhirx fost l-elementi karatteristiċi tal-kunċett tal-"ħin tax-xogħol" fis-sens ta’ din id-direttiva.
44.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-kunċetti ta’ "ħin tax-xogħol" u ta’ "perijodu ta’ serħan" skond id-Direttiva 93/104 m’għandhomx jiġu interpretati skond ir-rekwiżiti tal-leġiżlazzjonijiet differenti ta’ l-Istati Membri, iżda li huma jikkostitwixxu kunċetti tad-dritt Komunitarju li jeħtieġ li jiġu definiti skond karatteristiċi oġġettivi, b’referenza għas-sistema u l-għan ta’ l-imsemmija direttiva, intiża li tistabbilixxi rekwiżiti minimi biex itejbu l-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol tal-ħaddiema. Fil-fatt, hija biss tali interpretazzjoni awtonoma li hija ta’ natura li tassigura l-effett sħiħ ta’ din id-direttiva kif ukoll applikazzjoni uniformi ta’ l-imsemmija kunċetti fl-Istati Membri kollha (ara s-sentenza Jaeger, iċċitata aktar ’il fuq, punt 58).
45.
Il-Qorti kkonkludiet li l-Istati Membri ma jistgħux jistabbilixxu l-portata ta’ dan l-istess kunċett kif ukoll ta’ dispożizzjonijiet oħra tad-Direttiva 93/104 unilateralment, billi jimponu xi kundizzjoni jew restrizzjoni fuq id-dritt, mogħti lill-ħaddiema minn din id-direttiva, li l-perijodi ta’ xogħol u, b’mod korrelattiv, dawk ta’ serħan, jiġu debitament meħuda in kunsiderazzjoni. Kull interpretazzjoni oħra tista’ tfixkel l-effett prattiku ta’ din ta’ l-aħħar u tinjora l-għan finali tagħha li huwa li tiggarantixxi protezzjoni effettiva tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema permezz ta’ rekwiżiti minimi (ara s-sentenzi ċċitati aktar ’il fuq Jaeger, punti 59, 70 u 82, kif ukoll Pfeiffer
et
, punt 99).
46.
Iżda, min-naħa, minn ġurisprudenza kostanti jirriżulta li x-xogħol ta’ l-għassa li l-ħaddiem iwettaq skond is-sistema tal-preżenza fiżika fl-istabbiliment ta’ min iħaddem għandu jkun kkunsidrat kollu kemm hu bħala ħin tax-xogħol fis-sens tad-Direttiva 93/104, indipendentement mix-xogħol realment imwettaq mill-persuna kkonċernata waqt li tkun xogħol ta’ l-għassa (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Simap, punt 52; Jaeger, punti 71, 75 u 103; Pfeiffer
et
, punt 93, u d-digriet tat-3 ta’ Lulju 2001, CIG, C-241/99, Ġabra p. I‑5139, punt 34).
47.
Il-fatt li x-xogħol ta’ l-għassa jinkludi ċerti perijodi mingħajr attività huwa għalhekk irrilevanti f’dan il-kuntest.
48.
Fil-fatt, skond l-imsemmija ġurisprudenza, anki jekk perijodi mingħajr attività professjonali huma inerenti fix-xogħol ta’ l-għassa li l-ħaddiem iwettaq skond is-sistema tal-preżenza fiżika fl-istabbiliment ta’ min iħaddem, peress li, bid-differenza mill-ħin tax-xogħol normali, il-ħtieġa ta’ interventi urġenti waqt it-twettiq ta’ l-imsemmi xogħol ma tistax tiġi ppjanata bil-quddiem u l-attività li effettivament titwettaq tvarja skond iċ-ċirkustanzi, il-fattur deċiżiv sabiex jiġi kkunsidrat li l-elementi karatteristiċi tal-kunċett tal-"ħin tax-xogħol", fis-sens tad-Direttiva 93/104, huma preżenti f’tali xogħol ta’ l-għassa li ħaddiem iwettaq fuq il-post stess tax-xogħol tiegħu hu l-fatt li huwa mġiegħel ikun fiżikament preżenti fil-post stabbilit mill-prinċipal tiegħu u li jżomm ruħu għad-dispożizzjoni ta’ dan ta’ l-aħħar sabiex f’każ ta’ bżonn ikun jista’ jipprovdi is-servizzi xierqa immedjatament. Konsegwentement, hemm lok li dawn l-obbligi jiġu kkunsidrati bħala rilevanti għall-eżerċizzju tal-funzjonijiet ta’ dan il-ħaddiem (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Simap, punt 48, kif ukoll Jaeger, punti 49 u 63).
49.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti diġà ddeċidiet ripetutament li, fir-rigward, kemm tal-kliem tad-Direttiva 93/104 kif ukoll ta’ l-għan u l-iskema tagħha, ir-rekwiżiti differenti li hija tipprovdi dwar is-suġġett tal-ħin massimu tax-xogħol u tal-ħin minimu ta’ serħan jikkostitwixxu regoli tad-dritt soċjali Komunitarju ta’ importanza partikulari li minnhom għandu jibbenefika kull ħaddiem bħala rekwiżit minimu neċessarju sabiex tiġi assigurata l-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tiegħu (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq BECTU, punti 43 u 47; Pfeiffer
et
, punt 100, u Wippel, punt 47).
50.
Fir-rigward tal-każ in eżami fil-kawża prinċipali, għandu jingħad li mill-punti 40 sa 49 ta’ din is-sentenza jirriżuta li l-osservanza tal-limiti jew tal-limiti massimi kollha previsti mid-Direttiva 93/104 bil-għan li jiġu protetti, b’mod effettiv, is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema, għandha tkun iggarantita mill-Istati Membri u li, għal dan il-għan, ix-xogħol ta’ l-għassa mwettaq minn ħaddiem bħalma hu s-Sinjur Dellas fuq il-post tax-xogħol tiegħu għandhom jittieħdu in kunsiderazzjoni fit-totalità tagħhom meta jiġi determinat il-ħin massimu ta’ xogħol kuljum u kull ġimgħa awtorizzat mid-dritt Komunitarju − li jinkludi s-sigħat supplementari − indipendentement mill-fatt li, waqt il-ħin ta’ għassa tagħha, il-persuna kkonċernata ma teżerċitax attività professjonali kontinwa (ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Pfeiffer
et
, punti 93 u 95).
51.
Ċertament, l-Artikolu 15 tad-Direttiva 93/104 jippermetti espressament l-applikazzjoni jew l-introduzzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali aktar favorevoli għall-protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema.
52.
Meta Stat Membru jirrikorri għal tali fakoltà, kif għamlet ir-Repubblika Franċiża, peress li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tipprovdi għal ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa ta’ 44 siegħa fuq tnax-il ġimgħa konsekuttiva, filwaqt li f’dan ir-rigward l-imsemmija direttiva timponi limitu ta’ 48 siegħa fuq erba’ xhur konsekuttivi, l-osservanza tar-regoli stabbiliti f’din id-direttiva għandhom ikunu vverifikati billi jiġu mqabbla mal-limiti ffissati minnha, bl-esklużjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li joffru aktar protezzjoni lill-ħaddiema.
53.
Madankollu, indipendentement mill-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali bħal dawk, huwa importanti li l-effett prattiku tad-drittijiet mogħtija lill-ħaddiema permezz tad-Direttiva 93/104 jkun iggarantit kollu kemm hu, li jimplika neċessarjament l-obbligu ta’ l-Istati Membri li jiggarantixxu l-osservanza ta’ kull rekwiżit minimu impost minn din id-direttiva.
54.
Iżda f’dan il-kuntest, jeħtieġ li jiġi kkonstatat, kif rikonoxxut mill-Gvern Franċiż stess dakinhar tas-seduta b’risposta għal domanda magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, li l-metodu ta’ kalkolu l-ħin tax-xogħol ta’ l-għassa fil-kuntest tas-sistema ta’ ekwivalenza in kwistjoni fil-kawża prinċipali hija ta’ natura li timponi fuq il-ħaddiem kkonċernat ħin tax-xogħol totali li jista’ jilħaq u anki jaqbeż 60 siegħa fil-ġimgħa.
55.
Konsegwentment, tali sistema nazzjonali taqbeż b’mod ċar il-ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa li huwa ffissat għal 48 siegħa bis-saħħa ta’ l-Artikolu 6(2) ta’ l-imsemmija direttiva.
56.
Din l-evalwazzjoni mhix ikkontestata la bl-allegazzjoni tal-Gvern Franċiż li s-sistema ta’ ekwivalenza fis-seħħ f’dan l-Istat Membru, li ċertament tikkonsisti fl-applikazzjoni ta’ mekkaniżmu ta’ bilanċ li jieħu in kunsiderazzjoni l-eżistenza tal-perijodi mingħajr attività waqt ix-xogħol ta’ l-għassa, iżda li ma jikkalkolax it-totalità tas-sigħat tal-preżenza tal-ħaddiema sabiex jiġu stabbiliti d-drittijiet tagħhom għal serħan ta’ kull jum u ta’ kull ġimgħa, u lanqas permezz tal-kostatazzjoni tal-qorti tar-rinviju li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li hija s-suġġett tar-rikorsi pendenti quddiemha tiddistingwi ruħha minn dawk in kwistjoni fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Simap u Jaeger, peress li hi ma tassimilax mal-ħin ta’ serħan il-perijodi li fihom il-ħaddiema, preżenti fuq il-post tax-xogħol tagħhom bil-għan li jwettqu xogħol ta’ l-għassa, mhumiex imsejħa għax-xogħol.
57.
Fil-fatt, huwa kostanti li, b’applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija dik fil-kawża prinċipali, is-sigħat ta’ preżenza tal-ħaddiem fl-istabbiliment tal-prinċipal tiegħu waqt ix-xogħol ta’ l-għassa, li jinkludu perijodi mingħajr attività, huma biss meħuda in kunsiderazzjoni parzjalment, konformement ma’ ko-effiċjent fiss, għall-kalkolu tas-sigħat supplementari u, għalhekk, sabiex jiġi stabbilit il-ħin massimu ta’ xogħol, filwaqt li d-dritt Komunitarju jeżiġi li dawn is-sigħat ta’ preżenza jkunu kkalkolati kollha bħala sigħat ta’ xogħol.
58.
Minn barra dan, skond tali leġiżlazzjoni nazzjonali, huma biss is-sigħat ta’ preżenza, ikkunsidrati li jikkorrispondu għal xogħol effettiv, li huma kkalkolati bħala ħin tax-xogħol. Iżda, kif diġà ntqal fil-punt 43 ta’ din is-sentenza, l-klassifikazzjoni bħala ħin tax-xogħol, fis-sens tad-Direttiva 93/104, ta’ perijodu ta’ preżenza tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol tiegħu ma jiddependix fuq l-intensità ta’ l-attività tal-ħaddiem, iżda tirriżulta biss mill-obbligu ta’ dan ta’ l-aħħar li jżomm ruħu għad-dispożizzjoni ta’ minn iħaddmu.
59.
Fi kwalunkwe każ, is-sempliċi fatt li s-sigħat ta’ preżenza ta’ l-impjegati fuq il-post tax-xogħol tagħhom huma meħuda in kunsiderazzjoni fit-totalità tagħhom għall-implimentazzjoni ta’ ċerti drittijiet li dawn il-ħaddiema jibbenefikaw minnhom permezz tad-Direttiva 93/104, f’dan il-każ id-drittijiet għal serħan kull jum u kull ġimgħa, mhix tali li tassigura fis-sħiħ l-osservanza ta’ l-obbligi li din id-direttiva timponi fuq l-Istati Membri, peress li dawn mhumiex marbuta li jiggarantixxu dawn id-drittijiet kollha u, b’mod partikolari, dak li jiffissa l-ħin massimu tax-xogħol fil-ġimgħa għal 48 siegħa.
60.
Jeħtieġ li jingħad ukoll li d-dispożizzjonijiet nazzjonali bħalma huma dawk stabbiliti mid-Digriet Nru 2001-1384 ma jistgħux jaqgħu taħt il-possibbiltajiet ta’ deroga previsti mill-imsemmija direttiva.
61.
Minn naħa, l-Artikolu 2 tad-Direttiva 93/104, li jiddefinixxi l-kunċetti prinċipali użati minnha, b’mod partikolari, dawk tal-ħin tax-xogħol u tal-perijodu ta’ serħan, mhuwiex fost id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ deroga.
62.
Min-naħa l-oħra, f’din il-kawża mhuwiex allegat li leġiżlazzjoni bħalma hija dik in kwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ taqa’ taħt wieħed mill-każijiet imsemmija fl-Artikolu 17(1) u (2), u fl-Artikolu 18(1)(b)(i) tad-Direttiva 93/104.
63.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, hemm lok it-tweġiba għad-domandi magħmula tkun li d-Direttiva 93/104 għandha tiġi interpretata fis-sens li:
–
tipprekludi l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fir-rigward tax-xogħol ta’ l-għassa li l-ħaddiema ta’ ċerti stabbilimenti soċjali u mediko-soċjali jwettqu skond is-sistema tal-preżenza fiżika fuq il-post stess tax-xogħol, tistabbilixxi, għall-ħtiġijiet tal-kalkolu tal-ħin tax-xogħol effettiv, sistema ta’ ekwivalenza bħalma hija dik fil-kawża prinċipali, meta l-osservanza tar-rekwiżiti minimi kollha imposti minn din id-direttiva sabiex is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema jiġu protetti b’mod effettiv, mhijiex garantita;
–
fil-każ li id-dritt nazzjonali jiffissa, b’mod partikolari għall-ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa, limitu massimu aktar favorevoli għall-ħaddiema, il-limiti jew il-limiti massimi rilevanti sabiex tiġi vverifikata l-osservanza tar-regoli ta’ protezzjoni previsti mill-imsemmija direttiva huma esklużivament dawk imsemmija f’din ta’ l-aħħar.
Fuq l-ispejjeż
64.
Peress li il-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mressqa quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għall-sottomissjoni ta’ l-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk ta’ l-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi li:
Id-Direttiva tal-Kunsill 93/104/KE, tat-23 ta’ Novembru 1993, dwar xi aspetti ta’ l-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol, għandha tiġi interpretata fis-sens li – tipprekludi l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fir-rigward tax-xogħol ta’ l-għassa li l-ħaddiema ta’ ċerti stabbilimenti soċjali u mediko-soċjali jwettqu skond is-sistema tal-preżenza fiżika fuq il-post stess tax-xogħol, tistabbilixxi, għall-ħtiġijiet tal-kalkolu tal-ħin tax-xogħol effettiv, sistema ta’ ekwivalenza bħalma hija dik fil-kawża prinċipali, meta l-osservanza tar-rekwiżiti minimi kollha imposti minn din id-direttiva sabiex is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema jiġu protetti b’mod effettiv, mhijiex garantita.
Fil-każ li d-dritt nazzjonali jiffissa, b’mod partikolari għall-ħin massimu ta’ xogħol fil-ġimgħa, limitu massimu aktar favorevoli għall-ħaddiema, il-limiti jew il-limiti massimi rilevanti sabiex tiġi vverifikata l-osservanza tar-regoli ta’ protezzjoni previsti mill-imsemmija direttiva huma esklużivament dawk imsemmija f’din ta’ l-aħħar.