62020CJ0037_RES
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑37/20 και C‑601/20
WM (C‑37/20) και Sovim SA (C‑601/20)
κατά
Luxembourg Business Registers
[δύο αιτήσεις του tribunal d’arrondissement de Luxembourg (πρωτοδικείου Λουξεμβούργου, Λουξεμβούργο) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 22ας Νοεμβρίου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας – Οδηγία (ΕΕ) 2018/843 για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 – Τροποποίηση του άρθρου 30, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, στοιχείο γʹ, της τελευταίας αυτής οδηγίας – Πρόσβαση οποιουδήποτε μέλους του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους – Κύρος – Άρθρα 7 και 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής – Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας – Οδηγία 2015/849 – Τροποποίηση με την οποία επιβάλλεται στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους των εταιρικών και άλλων νομικών οντοτήτων που έχουν την εταιρική τους έδρα στην επικράτειά τους έχει πρόσβαση οποιοδήποτε μέλος του ευρύτερου κοινού – Σοβαρή επέμβαση στα δικαιώματα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Δικαιολόγηση – Τήρηση της αρχής της νομιμότητας και σεβασμός του βασικού περιεχομένου των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Ύπαρξη σκοπού γενικού συμφέροντος – Η επίμαχη επέμβαση δεν είναι αναγκαία και αναλογική – Ανίσχυρο
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 7 και 8· οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2015/849, άρθρο 30 §§ 1, 5 και 9, και 2018/843, αιτιολογικές σκέψεις 30 και 31 και άρθρο 1, σημείο 15, στοιχείο γʹ)
(βλ. σκέψεις 37-44, 47-52, 57-59, 66, 67, 71-76, 81-85, 88 και διατακτ.)
Θεμελιώδη δικαιώματα – Σεβασμός της ιδιωτικής ζωής – Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Περιορισμοί – Προϋποθέσεις
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 7, 8 και 52 § 1)
(βλ. σκέψεις 46, 63-65)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας – Οδηγία 2015/849 – Τροποποίηση με την οποία επιβάλλεται στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους των εταιρικών και άλλων νομικών οντοτήτων που έχουν την εταιρική τους έδρα στην επικράτειά τους έχει πρόσβαση οποιοδήποτε μέλος του ευρύτερου κοινού – Σοβαρή επέμβαση στα δικαιώματα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Δικαιολόγηση – Επίκληση της αρχής της διαφάνειας ως σκοπού γενικού συμφέροντος ικανού να δικαιολογήσει την επίμαχη επέμβαση – Δεν επιτρέπεται
(Άρθρα 1 και 10 ΣΕΕ· άρθρο 15 ΣΛΕΕ· οδηγία 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2018/843, άρθρο 30 § 5, εδ. 1, στοιχείο γʹ)
(βλ. σκέψεις 60-62)
Σύνοψη
Με σκοπό την καταπολέμηση και την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, η οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (
1
) επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να τηρούν μητρώο που να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους (
2
) εταιρικών και άλλων νομικών οντοτήτων που έχουν την εταιρική τους έδρα στην επικράτειά τους. Κατόπιν τροποποίησης της οδηγίας αυτής από την οδηγία 2018/843 (
3
), ορισμένες από τις εν λόγω πληροφορίες πρέπει να καθίστανται προσβάσιμες, σε κάθε περίπτωση, σε οποιοδήποτε μέλος του ευρύτερου κοινού. Σύμφωνα με την ούτως τροποποιηθείσα οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (στο εξής: τροποποιημένη οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες), συστάθηκε βάσει της λουξεμβουργιανής νομοθεσίας (
4
) μητρώο πραγματικών δικαιούχων (στο εξής: ΜΠΔ) με σκοπό την τήρηση και τη διάθεση σειράς πληροφοριών σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους των εγγεγραμμένων οντοτήτων στις οποίες μπορεί να έχει πρόσβαση οποιοσδήποτε.
Στο πλαίσιο αυτό, το tribunal d’arrondissement de Luxembourg (πρωτοδικείο Λουξεμβούργου) επελήφθη δύο υποθέσεων κατόπιν προσφυγών τις οποίες άσκησαν αντιστοίχως ο WM και η Sovim SA και οι οποίες βάλλουν κατά της απόρριψης, από το Luxembourg Business Registers –ήτοι τον υπεύθυνο διαχείρισης του ΜΠΔ–, των αιτήσεών τους για παρεμπόδιση της πρόσβασης του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες που αφορούν, στην πρώτη υπόθεση, τον WM ως πραγματικό δικαιούχο αστικής εταιρίας ακινήτων και, στη δεύτερη υπόθεση, τον πραγματικό δικαιούχο της Sovim SA. Στο πλαίσιο των δύο αυτών υποθέσεων, το tribunal d’arrondissement de Luxembourg (πρωτοδικείο Λουξεμβούργου), καθόσον διατηρούσε αμφιβολίες ιδίως ως προς το κύρος των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που καθιερώνουν το σύστημα πρόσβασης του κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα περί εκτίμησης του κύρους.
Με την απόφασή του, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου κηρύσσει ανίσχυρη την οδηγία 2018/843 κατά το μέρος που τροποποίησε την οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες υπό την έννοια ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους των εταιρικών και άλλων νομικών οντοτήτων που έχουν την εταιρική τους έδρα στην επικράτειά τους έχει πρόσβαση, σε κάθε περίπτωση, οποιοδήποτε μέλος του ευρύτερου κοινού (
5
).
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η πρόσβαση του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, η οποία προβλέπεται στην τροποποιημένη οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, συνιστά σοβαρή επέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία κατοχυρώνονται αντιστοίχως στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
Συναφώς, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι, καθόσον τα επίμαχα δεδομένα περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με φυσικά πρόσωπα των οποίων η ταυτότητα είναι γνωστή, ήτοι τους πραγματικούς δικαιούχους των εταιρικών και άλλων νομικών οντοτήτων που έχουν την έδρα τους στην επικράτεια των κρατών μελών, η πρόσβαση οποιουδήποτε μέλους του ευρύτερου κοινού στα εν λόγω δεδομένα θίγει το θεμελιώδες δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής. Επιπλέον, η διάθεσή τους στο ευρύτερο κοινό συνιστά επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Το Δικαστήριο προσθέτει ότι μια τέτοια διάθεση στο ευρύτερο κοινό συνιστά επέμβαση στα δύο προαναφερθέντα θεμελιώδη δικαιώματα, ανεξαρτήτως της μεταγενέστερης χρήσης των πληροφοριών που γνωστοποιούνται (
6
).
Όσον αφορά τη σοβαρότητα της εν λόγω επέμβασης, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι πληροφορίες που τίθενται στη διάθεση του ευρύτερου κοινού, στο μέτρο που αφορούν την ταυτότητα του πραγματικού δικαιούχου καθώς και το είδος και την έκταση των δικαιωμάτων που αυτός κατέχει σε εταιρικές ή άλλες νομικές οντότητες, ενδέχεται να καταστήσουν δυνατή τη διαμόρφωση ενός προφίλ σχετικού με ορισμένα προσωπικά δεδομένα ταυτοποίησης, με την οικονομική κατάσταση του ενδιαφερομένου καθώς και με τους συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς, χώρες και επιχειρήσεις όπου αυτός έχει επενδύσει. Επιπροσθέτως, οι εν λόγω πληροφορίες καθίστανται προσβάσιμες σε δυνητικά απεριόριστο αριθμό προσώπων, οπότε μια τέτοια επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ενδέχεται να καταστήσει επίσης δυνατή την ελεύθερη πρόσβαση, στις ως άνω πληροφορίες, προσώπων τα οποία, για λόγους άσχετους προς τον σκοπό που επιδιώκει το μέτρο αυτό, επιχειρούν να ενημερωθούν ιδίως για την περιουσιακή και οικονομική κατάσταση ενός πραγματικού δικαιούχου. Τούτο είναι ακόμη ευκολότερο όταν τα δεδομένα είναι προσβάσιμα μέσω Διαδικτύου. Εξάλλου, οι δυνητικές επιπτώσεις για τα υποκείμενα των δεδομένων οι οποίες απορρέουν από ενδεχόμενη καταχρηστική χρήση των δεδομένων τους επιτείνονται από το γεγονός ότι, αφ’ ης στιγμής τίθενται στη διάθεση του ευρύτερου κοινού, τα δεδομένα αυτά δεν είναι μόνο ελεύθερα προσβάσιμα, αλλά μπορούν επίσης να αποθηκευθούν και να διαδοθούν, και, επομένως, καθίσταται ακόμη δυσκολότερο, αν όχι ανέφικτο, για τα υποκείμενα των δεδομένων να αμυνθούν αποτελεσματικά έναντι των καταχρήσεων.
Κατά δεύτερον, στο πλαίσιο της εξέτασης της δικαιολόγησης της επίμαχης επέμβασης, πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι εν προκειμένω έχει τηρηθεί η αρχή της νομιμότητας. Πράγματι, ο περιορισμός στην άσκηση των προαναφερθέντων θεμελιωδών δικαιωμάτων ο οποίος απορρέει από την πρόσβαση του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους προβλέπεται από νομοθετική πράξη, ήτοι από την τροποποιημένη οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Επιπλέον, αφενός, η οδηγία αυτή διευκρινίζει ότι οι εν λόγω πληροφορίες πρέπει να είναι επαρκείς, ακριβείς και επίκαιρες και απαριθμεί ρητώς ορισμένα δεδομένα τα οποία πρέπει να είναι προσβάσιμα στο κοινό. Αφετέρου, θέτει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις από την πρόσβαση αυτή.
Δεύτερον, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η επίμαχη επέμβαση δεν θίγει το βασικό περιεχόμενο των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη. Μολονότι είναι αληθές ότι η τροποποιημένη οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες δεν περιέχει εξαντλητική απαρίθμηση των δεδομένων που πρέπει να είναι προσβάσιμα σε κάθε μέλος του ευρύτερου κοινού και ότι τα κράτη μέλη μπορούν να παρέχουν πρόσβαση σε επιπρόσθετες πληροφορίες, γεγονός παραμένει ότι μόνον επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους και τα δικαιώματα που αυτοί κατέχουν μπορούν να αποκτώνται, να τηρούνται και, ως εκ τούτου, να καθίστανται δυνητικά προσβάσιμες στο κοινό, όπερ αποκλείει ιδίως τις πληροφορίες που δεν συνδέονται προσηκόντως με τους σκοπούς της τροποποιημένης οδηγίας κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Δεν προκύπτει, όμως, ότι η διάθεση στο ευρύτερο κοινό των πληροφοριών που έχουν τέτοια προσήκουσα σύνδεση θα έθιγε καθ’ οιονδήποτε τρόπο το βασικό περιεχόμενο των προαναφερθέντων θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Τρίτον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, προβλέποντας την πρόσβαση του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, ο νομοθέτης της Ένωσης αποσκοπεί στην πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, δημιουργώντας, μέσω ενισχυμένης διαφάνειας, ένα περιβάλλον που είναι λιγότερο πιθανό να χρησιμοποιηθεί για τέτοιους σκοπούς, ο δε σκοπός αυτός του νομοθέτη συνιστά σκοπό γενικού συμφέροντος δυνάμενο να δικαιολογήσει ακόμη και σοβαρές επεμβάσεις στα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη.
Τέταρτον, στο πλαίσιο της εξέτασης του κατάλληλου, αναγκαίου και αναλογικού χαρακτήρα της επίμαχης επέμβασης, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ασφαλώς, η πρόσβαση του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους είναι ικανή να συμβάλει στην επίτευξη του ως άνω σκοπού γενικού συμφέροντος.
Ωστόσο, εκτιμά ότι η επέμβαση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως περιοριζόμενη στο απολύτως αναγκαίο. Αφενός, ο απολύτως αναγκαίος χαρακτήρας της εν λόγω επέμβασης δεν μπορεί να αποδειχθεί με βάση το γεγονός ότι το κριτήριο του «έννομου συμφέροντος» το οποίο, κατά την οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή της με την οδηγία 2018/843, έπρεπε να διαθέτει κάθε πρόσωπο που επιθυμούσε να αποκτήσει πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί και η εφαρμογή του μπορούσε να οδηγήσει σε αυθαίρετες αποφάσεις. Πράγματι, η ενδεχόμενη ύπαρξη δυσκολιών ως προς τον ακριβή καθορισμό των περιπτώσεων και των προϋποθέσεων υπό τις οποίες το κοινό δύναται να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους δεν μπορεί να δικαιολογήσει την εκ μέρους του νομοθέτη της Ένωσης πρόβλεψη της πρόσβασης του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες αυτές.
Αφετέρου, ούτε οι εξηγήσεις που περιλαμβάνονται στην οδηγία 2018/843 μπορούν να αποδείξουν τον απολύτως αναγκαίο χαρακτήρα της επίμαχης επέμβασης (
7
). Στο μέτρο που, κατά τις εξηγήσεις αυτές, η πρόσβαση του ευρύτερου κοινού στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους θεωρείται ότι καθιστά δυνατό τον αυξημένο έλεγχο των πληροφοριών από την κοινωνία των πολιτών, ιδίως από τον Τύπο ή τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι τόσο ο Τύπος όσο και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που συνδέονται με την πρόληψη και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας έχουν έννομο συμφέρον να αποκτούν πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες. Το ίδιο ισχύει και για τα πρόσωπα που επιθυμούν να γνωρίζουν την ταυτότητα των πραγματικών δικαιούχων εταιρικών ή άλλων νομικών οντοτήτων διότι ενδέχεται να συνάψουν συναλλαγές με αυτές ή, ακόμη, για τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τις αρχές που εμπλέκονται στην καταπολέμηση αδικημάτων σχετικών με τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.
Επιπλέον, η επίμαχη επέμβαση δεν είναι ούτε αναλογική. Συναφώς, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι ουσιαστικοί κανόνες που διέπουν την επέμβαση αυτή δεν πληρούν την απαίτηση περί σαφήνειας και ακρίβειας. Συγκεκριμένα, η τροποποιημένη οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες προβλέπει ότι οποιοδήποτε μέλος του ευρύτερου κοινού δύναται να έχει πρόσβαση «τουλάχιστον» στα μνημονευόμενα σε αυτήν δεδομένα και ορίζει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να παρέχουν πρόσβαση σε επιπρόσθετες πληροφορίες, οι οποίες περιλαμβάνουν «τουλάχιστον» την ημερομηνία γέννησης ή τα στοιχεία επικοινωνίας του οικείου πραγματικού δικαιούχου. Με τη χρήση, όμως, της λέξης «τουλάχιστον», η οδηγία αυτή επιτρέπει τη διάθεση στο κοινό δεδομένων τα οποία δεν είναι επαρκώς καθορισμένα ή προσδιορίσιμα.
Εξάλλου, όσον αφορά τη στάθμιση της σοβαρότητας της εν λόγω επέμβασης με τη σημασία του επιδιωκόμενου σκοπού γενικού συμφέροντος, το Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι, λαμβανομένης υπόψη της σημασίας του, ο σκοπός αυτός είναι ικανός να δικαιολογήσει ακόμη και σοβαρές επεμβάσεις στα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη.
Εντούτοις, αφενός, η καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας αποτελεί πρωτίστως έργο των δημόσιων αρχών καθώς και των οντοτήτων, όπως τα πιστωτικά ιδρύματα ή τα χρηματοοικονομικά ιδρύματα, οι οποίες λόγω των δραστηριοτήτων τους υπόκεινται σε ειδικές υποχρεώσεις στον συγκεκριμένο τομέα. Γι’ αυτόν τον λόγο, η τροποποιημένη οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες προβλέπει ότι στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους πρέπει να έχουν πρόσβαση σε κάθε περίπτωση οι αρμόδιες αρχές και οι μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών, χωρίς κανέναν περιορισμό, καθώς και οι υπόχρεες οντότητες, στο πλαίσιο των μέτρων δέουσας επιμέλειας για τον πελάτη (
8
).
Αφετέρου, σε σύγκριση με το προηγούμενο καθεστώς το οποίο προέβλεπε, πέραν της πρόσβασης των αρμόδιων αρχών και ορισμένων οντοτήτων στις πληροφορίες σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους, την πρόσβαση κάθε προσώπου ή οργανισμού που μπορούσε να αποδείξει έννομο συμφέρον, το εισαχθέν με την οδηγία 2018/843 καθεστώς συνιστά πολύ σοβαρότερη επέμβαση στα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στα άρθρα 7 και 8 του Χάρτη, χωρίς η σοβαρότερη αυτή επέμβαση να αντισταθμίζεται από τα οφέλη που θα μπορούσαν ενδεχομένως να προκύψουν από το δεύτερο καθεστώς σε σύγκριση με το πρώτο όσον αφορά την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
(
1
)	Οδηγία (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ 2015, L 141, σ. 73, στο εξής: οδηγία κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες).
(
2
)	Κατά το άρθρο 3, σημείο 6, της οδηγίας κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, ως πραγματικός δικαιούχος νοείται το φυσικό πρόσωπο ή τα φυσικά πρόσωπα τα οποία τελικά κατέχουν ή ελέγχουν τον πελάτη και/ή το ή τα φυσικά πρόσωπα για λογαριασμό των οποίων διεξάγεται συναλλαγή ή δραστηριότητα.
(
3
)	Οδηγία (ΕΕ) 2018/843 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, και για την τροποποίηση των οδηγιών 2009/138/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ (ΕΕ 2018, L 156, σ. 43).
(
4
)	Νόμος της 13ης Ιανουαρίου 2019 περί σύστασης μητρώου πραγματικών δικαιούχων (Mémorial A 2019, αριθ. 15).
(
5
)	Είναι ανίσχυρο το άρθρο 1, σημείο 15, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2018/843, το οποίο τροποποιεί το άρθρο 30, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, στοιχείο γʹ, της οδηγίας κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
(
6
)	Απόφαση της 21ης Ιουνίου 2022, Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
7
)	Γίνεται λόγος για τις εξηγήσεις που παρατίθενται στην αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2018/843.
(
8
)	Άρθρο 30, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, στοιχεία αʹ και βʹ, της τροποποιημένης οδηγίας κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.