62022CJ0510
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla)
21 ta’ Settembru 2023 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikoli 102 u 106 TFUE – Impriżi pubbliċi – Libertà ta’ intrapriża – Libertà ta’ stabbiliment – Impriża miżmuma kollha kemm hi minn Stat Membru u li tibbenefika minn konċessjonijiet esklużivi ta’ sfruttament ta’ ilma minerali naturali wara l-għoti mingħajr sejħa għal offerti – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-estensjoni illimitata tal-konċessjoni”
Fil-Kawża C‑510/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjoni tal‑14 ta’ Ġunju 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑28 ta’ Lulju 2022, fil-proċedura
Romaqua Group SA
vs
Societatea Națională a Apelor Minerale SA,
Agenția Națională pentru Resurse Minerale,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla),
komposta minn L. S. Rossi, Presidenta ta’ Awla, J.-C. Bonichot (Relatur) u S. Rodin, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. M. Collins,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Romaqua Group SA, minn L. Retegan u S. Tîrnoveanu, avukati,
–
għall-Gvern Rumen, minn M. Chicu u E. Gane, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Armati, M. Mataija u I. Rogalski, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), tal-Artikoli 49, 102, 106 u 119 TFUE kif ukoll tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Ġunju 2009 dwar l-isfruttament u t-tqegħid fis-suq ta’ ilmijiet minerali naturali (ĠU L 164, 26.6.2009, p. 45).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Romaqua Group SA u s-Societatea Națională a Apelor Minerale SA (kumpannija nazzjonali tal-ilmijiet minerali, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem is-“SNAM”) u l-Agenția Națională pentru Resurse Minerale (l-Aġenzija nazzjonali għar-riżorsi minerali, ir-Rumanija, iktar ’il quddiem l-“ANRM”) dwar iċ-ċaħda tat-talba tagħha intiża biex tikseb l-organizzazzjoni ta’ sejħa għal offerti pubblika għall-għoti ta’ żewġ konċessjonijiet għall-isfruttament ta’ ilmijiet minerali.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/54 jipprovdi:
“Nixxiegħat ta’ ilma minerali naturali jistgħu jiġu sfruttati u l-ilmijiet tagħhom ibbottiljati biss skont l-Anness II.”
Id‑dritt Rumen
4
L-Artikolu 40(1) tal-Legea nr. 219 privind regimul concesiunilor (il-Liġi Nru 219 dwar is-Sistema tal-Konċessjonijiet), tal‑25 ta’ Novembru 1998 (Monitorul Oficial al României, Nru 459 tat‑30 ta’ Novembru 1998), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti fil-kawża prinċipali, kien jipprovdi:
“Il-beni li jaqgħu taħt il-proprjetà pubblika jew privata tal-Istat, tad-dipartiment, tal-belt jew tal-komun, kif ukoll l-attivitajiet u s-servizzi pubbliċi ta’ interess nazzjonali jew lokali, jingħataw direttament, permezz ta’ kuntratt ta’ konċessjoni, lil kumpanniji kummerċjali jew lil kumpanniji nazzjonali jew lil kumpanniji nazzjonali maħluqa mir-riorganizzazzjoni ta’ korpi awtonomi li mmaniġġjaw dawn il-beni, attivitajiet jew servizzi. Il-kuntratt ta’ konċessjoni huwa konkluż mal-awtorità kontraenti kompetenti għal perijodu li għandu jiġi ddeterminat permezz ta’ deċiżjoni tal-gvern jew tal-kunsill dipartimentali jew muniċipali li joħloq il-kumpannija kummerċjali kkonċernata.”
5
L-Artikolu 46 tal-Legea minelor nr. 61 (il-Liġi dwar il-Minjieri Nru 61), tal‑5 ta’ Marzu 1998 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 113 tas‑16 ta’ Marzu 1998), kien jipprevedi:
“1.   L-istabbilimenti pubbliċi, il-kumpanniji nazzjonali tal-minjieri u l-kumpanniji kummerċjali għandhom ikomplu joperaw biss fi ħdan il-postijiet li l-ġestjoni tagħhom tkun ġiet fdata lilhom u li fihom, fid-data tal-pubblikazzjoni ta’ din il-liġi, huma jeżerċitaw xogħlijiet awtorizzati ta’ esplorazzjoni, ta’ żvilupp jew ta’ operat.
2.   F’terminu ta’ 90 jum mid-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, l-istabbilimenti pubbliċi, il-kumpanniji nazzjonali tal-minjieri u l-kumpanniji kummerċjali li jeżerċitaw attivitajiet tal-minjieri għandhom jingħataw id-delimitazzjoni tal-perimetri ta’ esplorazzjoni, ta’ żvilupp u ta’ esplojtazzjoni għall-finijiet tal-għanijiet imsemmija fil-paragrafu 1 u għandhom jitolbu lill-awtorità kompetenti tagħtihom dawn il-perimetri b’ġestjoni jew b’konċessjoni, skont din il-liġi.”
6
Il-Liġi dwar il-Minjieri Nru 61 tal‑5 ta’ Marzu 1998 tħassret u ġiet issostitwita bil-Legea minelor nr. 85 (il-Liġi dwar il-Minjieri Nru 85), tat‑18 ta’ Marzu 2003 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 197 tas‑27 ta’ Marzu 2003). L-Artikolu 20(2) ta’ din l-aħħar liġi, kif emendata u kkompletata sussegwentement (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Minjieri Nru 85/2003”), jipprovdi:
“Il-liċenzji ta’ sfruttament tingħata għal massimu ta’ 20 sena, bid-dritt ta’ estensjoni għal perijodi suċċessivi ta’ 5 snin.”
7
L-Artikolu 32(1) tan-Normele pentru aplicarea Legii minelor nr. 85/2003 din 14.10.2003 (ir-Regoli għall-Applikazzjoni tal-Liġi dwar il-Minjieri Nru 85/2003 tal‑14 ta’ Ottubru 2003), kif approvati mill-Hotărârea Guvernului nr. 1208/2003, (id-Deċiżjoni tal-Gvern Nru 1208/2003, Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 772 tal‑4 ta’ Novembru 2003), jipprovdi:
“Il-proprjetarju tal-liċenzja tal-operat jista’ jitlob l-estensjoni tal-perijodu ta’ validità tiegħu, fil-limitu tal-perimetru mogħti, billi jippreżenta lill-ANRM id-dokumenti msemmija fl-Artikolu 20(1) tal-Liġi dwar il-Minjieri [Nru 85/2003].”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
8
Matul is-sena 1997, il-Gvern Rumen ħoloq is-SNAM bħala suċċessur għar-Regia Autonomă a Apelor Minerale din România (ir-Regolatur awtonomu tal-ilmijiet minerali tar-Rumanija), li ġiet xolta.
9
Matul is-sena 1999, l-istess gvern approva l-għoti dirett mill-ANRM lis-SNAM tal-konċessjoni tal-isfruttament tar-riżorsi ta’ ilma minerali kollha operati fir-Rumanija għal perijodu ta’ 20 sena.
10
Permezz tas-sentenza Nru 136/2001 tat‑3 ta’ Mejju 2001, il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) iddeċidiet li d-dispożizzjonijiet tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 40(1) tal-Liġi Nru 219 dwar is-Sistema tal-Konċessjonijiet kienu antikostituzzjonali sa fejn dawn kienu jobbligaw lill-awtoritajiet pubbliċi lokali jagħtu direttament, permezz ta’ kuntratt ta’ konċessjoni, il-beni li jappartjenu lis-settur pubbliku jew l-attivitajiet u s-servizzi pubbliċi ta’ interess lokali lil persuni ġuridiċi indikati b’isimhom.
11
Fid‑19 ta’ Lulju 2016, Romaqua Group talbet lill-ANRM, minn naħa, biex tittrasferixxi immedjatament il-liċenzji ta’ sfruttament għall-perimetri Borsec u Stânceni (ir-Rumanija) u, min-naħa l-oħra, li ma ġġeddidx, matul l-iskadenza tagħhom prevista għall-aħħar tas-sena 2018, il-liċenzji preċedentement mogħtija direttament lis-SNAM u li torganizza sejħa għal offerti pubblika għall-għoti ta’ liċenzji ġodda.
12
L-ANRM irrifjutat li tilqa’ dawn it-talbiet billi sostniet, minn naħa, li t-trasferiment tal-liċenzji ta’ konċessjoni seta’ jsir biss mill-konċessjonarju (is-SNAM), bil-kunsens minn qabel tal-konċedent (ANRM), skont l-Artikolu 24 tal-Liġi Nru 85/2003 dwar il-minjieri, u li, min-naħa l-oħra, l-organizzazzjoni ta’ sejħa għal offerti pubblika għall-ħatra ta’ kumpanniji konċessjonarji ġodda hija possibbli biss jekk is-SNAM ma titlobx, kif għandha l-possibbiltà li tagħmel kull ħames snin, l-estensjoni tal-liċenzji fis-seħħ, fejn il-konċedent ma jistax jopponi għal tali talba.
13
Min-naħa tagħha, is-SNAM indikat li hija ma xtaqitx tittrasferixxi d-drittijiet u l-obbligi marbuta mal-liċenzji ta’ sfruttament tagħha.
14
Permezz ta’ rikors irreġistrat fit‑2 ta’ Novembru 2016, Romaqua Group talbet lill-Curtea de Apel București (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest, ir-Rumanija) tikkonstata li r-rifjut tal-ANRM li tilqa’ t-talba tagħha ma kienx ġustifikat u tordnalha torganizza, fl-iskadenza tal-liċenzji ta’ konċessjoni, sejħa pubblika għal offerti bl-għan li tagħti dawn il-konċessjonijiet għall-perijodu segwenti.
15
Permezz ta’ sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2019, din il-qorti ċaħdet ir-rikors ta’ Romaqua Group.
16
Romaqua Group ippreżentat appell quddiem l-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija), il-qorti tar-rinviju, billi invokat l-inkompatibbiltà ma’ diversi dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi ż-żamma, de facto, mingħajr limitazzjoni ratione temporis, permezz ta’ estensjonijiet suċċessivi għad-dispożizzjoni tal-benefiċjarju tal-għoti dirett, ta’ dritt esklużiv mogħti lil kumpannija li l-kapital tagħha huwa miżmum kompletament mill-Istat.
17
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjonijiet nazzjonali bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jżommu għoti dirett, inizjali u mhux kompetittiv, lil kumpannija li l-kapital tagħha huwa miżmum kollu mill-Istat, ta’ liċenzji għall-isfruttament ta’ nixxiegħat ta’ ilma minerali, permezz ta’ tiġdid suċċessiv u bla limitu ta’ liċenzji esklużivi (għad-dispożizzjoni tal-kumpannija Statali)?
2)
L-Artikolu 16 tal-[Karta], l-Artikolu 49 TFUE, l-Artikolu 119 TFUE u l-Artikolu 3 tad-Direttiva [2009/54] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjonijiet nazzjonali bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali u msemmija iktar ’il fuq, li jimponu restrizzjoni mhux ġustifikata fuq il-libertà ta’ intrapriża, inkluża l-libertà ta’ stabbiliment?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
Fuq l‑ammissibbiltà
18
Skont il-Gvern Rumen, mit-talba għal deċiżjoni preliminari kollha kemm hi jirriżulta li, fl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ma kellhiex l-intenzjoni li tirreferi għall-Artikolu 106(1) TFUE meħud waħdu, li barra minn hekk ma għandux portata awtonoma, iżda għal dan l-artikolu moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, li jipprojbixxi l-isfruttament abbużiv ta’ pożizzjoni dominanti f’parti sostanzjali tas-suq intern, jekk dan jista’ jaffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri. Issa, il-qorti tar-rinviju ma pprovdietx lill-Qorti tal-Ġustizzja l-informazzjoni indispensabbli sabiex tkun tista’ tevalwa l-eżistenza ta’ tali abbuż minn pożizzjoni dominanti fil-każ speċifiku.
19
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li hija biss il-qorti nazzjonali li quddiemha tkun tressqet it-tilwima, u li għandha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja sussegwenti, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, meta d-domandi magħmula jkunu dwar l-interpretazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et, C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 24, kif ukoll tas‑7 ta’ Frar 2018, American Express, C‑304/16, EU:C:2018:66, punt 31).
20
Minn dan isegwi li d-domandi dwar id-dritt tal-Unjoni jgawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali fil-każ biss li jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni ta’ regola tal-Unjoni mitluba ma jkollha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tagħti risposta utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenzi tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Gauweiler et, C‑62/14, EU:C:2015:400, punt 25, kif ukoll tas‑7 ta’ Frar 2018, American Express, C‑304/16, EU:C:2018:66, punt 32).
21
F’dan il-każ, huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex l-elementi kollha neċessarji sabiex tevalwa jekk is-sitwazzjoni tas-SNAM tikkaratterizzax abbuż minn pożizzjoni dominanti inkompatibbli mal-Artikolu 102 TFUE.
22
Madankollu, għandu jiġi rrilevat li l-ewwel domanda preliminari ma tirrigwardax is-sitwazzjoni tas-SNAM, li barra minn hekk ma taqax taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li twettaq evalwazzjoni fil-kuntest ta’ proċedura għal deċiżjoni preliminari. Fil-fatt, mill-motivazzjoni tat-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kwistjoni jekk l-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għal din l-impriża. Għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja lanqas ma għandha, meta tagħti deċiżjoni preliminari, tiddeċiedi hija stess dwar l-eventwali inkompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma’ dawn l-artikoli tat-Trattat FUE, madankollu hija għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpretahom.
23
Issa, ma huwiex neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha, għal dan l-għan, informazzjoni kompleta dwar is-sitwazzjoni konkreta tas-SNAM.
24
Minn dan isegwi li l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Gvern Rumen għandha tiġi miċħuda.
Fuq il‑mertu
25
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk l-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti lid-detentur ta’ liċenzja ta’ sfruttament esklużiv ta’ nixxiegħa ta’ ilma minerali l-possibbiltà li jikseb, mingħajr sejħa għal offerti, l-estensjoni tal-liċenzja ta’ sfruttament tiegħu għal perijodi suċċessivi ta’ ħames snin.
26
Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, jista’ jipprekludi tali leġiżlazzjoni nazzjonali biss jekk din taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn iż-żewġ artikoli.
27
F’dan ir-rigward, fir-rigward tal-Artikolu 106(1) TFUE, dan jobbliga lill-Istati Membri li la jistabbilixxu u lanqas iżommu fis-seħħ miżuri li jmorru kontra r-regoli tat-Trattati, b’mod partikolari dawk previsti fl-Artikolu 102 TFUE, fir-rigward tal-impriżi pubbliċi u tal-impriżi li lilhom jagħtu drittijiet speċjali jew esklużivi.
28
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li miżura statali tista’ titqies bħala li tagħti dritt speċjali jew esklużiv, fis-sens tal-Artikolu 106(1) TFUE, meta din tagħti protezzjoni lil numru limitat ta’ impriżi u meta din tkun ta’ natura li taffettwa b’mod sostanzjali l-kapaċità tal-impriżi l-oħra sabiex jeżerċitaw l-attività ekonomika inkwistjoni fl-istess territorju, f’kundizzjonijiet essenzjalment ekwivalenti (sentenza tas‑27 ta’ Marzu 2019, Pawlak, C‑545/17, EU:C:2019:260, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29
F’dan il-każ, peress li, skont l-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħti lil ċerti impriżi liċenzja ta’ operat esklużiv ta’ nixxigħat ta’ ilma minerali li jinsabu fit-territorju tar-Rumanija, għandu jitqies li hija taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 106(1) TFUE.
30
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-Artikolu 102 TFUE, dan jipprojbixxi prattiki li jikkonsistu fl-użu b’mod abbużiv ta’ pożizzjoni dominanti fis-suq intern jew f’parti sostanzjali minnu.
31
Skont l-Artikolu 102 TFUE, abbuż minn pożizzjoni dominanti jippreżupponi li jiġu ssodisfatti tliet kundizzjonijiet.
32
L-ewwel, l-impriża kkonċernata għandha tokkupa pożizzjoni dominanti fis-suq intern jew f’parti sostanzjali minnu. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li impriża tista’ titqiegħed f’tali pożizzjoni dominanti meta tingħata drittijiet speċjali jew esklużivi li jippermettulha tiddetermina jekk u, jekk ikun il-każ, taħt liema kundizzjonijiet impriżi oħra jistgħu jaċċedu għas-suq inkwistjoni u jeżerċitaw fih l-attivitajiet tagħhom (sentenza tal‑1 ta’ Lulju 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, punt 38). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-eżistenza ta’ drittijiet speċjali jew esklużivi ma timplikax neċessarjament l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti fis-suq rilevanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2007, United Pan-Europe Communications Belgium SA et, C‑250/06, EU:C:2007:783, punt 21). Fi kwalunkwe każ, id-delimitazzjoni tas-suq rilevanti, kemm mill-perspettiva tal-prodott jew tas-servizz ikkonċernat kif ukoll mill-perspettiva ġeografika, hija neċessarja sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ pożizzjoni dominanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑1 ta’ Lulju 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata). Hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq tali eżami abbażi tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li hija għandha għad-dispożizzjoni tagħha.
33
It-tieni, il-pożizzjoni dominanti għandha tiġi sfruttata b’mod abbużiv. Dan ikun il-każ meta l-impriża li jkollha pożizzjoni dominanti tirrendi iktar diffiċli l-penetrazzjoni jew iż-żamma fis-suq inkwistjoni ta’ kompetituri daqstant effettivi billi jużaw mezzi li ma humiex dawk li jaqgħu taħt kompetizzjoni bbażata fuq il-mertu. B’mod partikolari, hija għandha tastjeni milli tuża l-pożizzjoni dominanti tagħha sabiex testendi ruħha f’suq ieħor ħlief b’mezzi li jaqgħu taħt kompetizzjoni bbażata fuq il-mertu. Kwalunkwe prattika li permezz tagħha impriża dominanti ma jkollhiex interess ekonomiku jekk mhux dak li telimina l-kompetituri tagħha sabiex imbagħad tkun tista’ tgħolli l-prezzijiet tagħha billi tieħu vantaġġ mis-sitwazzjoni monopolistika tagħha għandha titqies bħala li tikkostitwixxi mezz differenti minn dawk li jaqgħu taħt kompetizzjoni bbażata fuq il-mertu (sentenza tat‑12 ta’ Mejju 2022, Servizio Elettrico Nazionale et, C‑377/20, EU:C:2022:379, punti 76 u 77).
34
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li Stat Membru jikser il-projbizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, meta jieħu miżura leġiżlattiva, regolamentari jew amministrattiva li toħloq sitwazzjoni li fiha impriża pubblika jew impriża li jkun taha drittijiet speċjali jew esklużivi titwassal, bis-sempliċi eżerċizzju tad-drittijiet privileġġati mogħtija lilha, biex tuża l-pożizzjoni dominanti tagħha b’mod abbużiv jew meta dawn id-drittijiet ikunu jistgħu joħolqu sitwazzjoni li fiha din l-impriża titwassal biex twettaq tali abbużi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Diċembru 1991, Merci convenzionali porto di Genova, C‑179/90, EU:C:1991:464, punt 17, u tas‑26 ta’ Ottubru 2017, Balgarska energiyna borsa, C‑347/16, EU:C:2017:816, punt 54). F’dan ir-rigward, ma huwiex meħtieġ li abbuż iseħħ fir-realtà (sentenzi tal‑1 ta’ Lulju 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, punt 49, u tas‑17 ta’ Lulju 2014, Il‑Kummissjoni vs DEI, C‑553/12 P, EU:C:2014:2083, punt 41).
35
It-tielet, l-abbuż minn pożizzjoni dominanti għandu jaffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri. Din il-kundizzjoni tista’ tiġi ssodisfatta biss jekk, abbażi ta’ sensiela ta’ elementi oġġettivi ta’ fatt u ta’ dritt, ikun possibbli li jiġi previst bi grad ta’ probabbiltà suffiċjenti li l-aġir tal-impriża f’pożizzjoni dominanti jista’ jeżerċita influwenza diretta jew indiretta, attwali jew potenzjali, fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri, u dan b’mod li jagħti x’jifhem li jista’ jiġi ostakolat it-twaqqif ta’ suq wieħed bejn l-Istati Membri. Xi effetti purament ipotetiċi li jista’ jkollu l-aġir ta’ din l-impriża ma jissodisfawx dan il-kriterju. Bl-istess mod, l-effett fuq il-kummerċ intra-Komunitarju ma għandux ikun insinjifikattiv (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑1 ta’ Lulju 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata). Barra minn hekk, il-Gvern Rumen jirrileva ġustament li, sabiex tiġi stabbilita b’ċertezza l-eżistenza ta’ tali effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri, huwa wkoll neċessarju li jiġi ddeterminat minn qabel is-suq ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 1991, Merci convenzionali porto di Genova, C‑179/90, EU:C:1991:464, punti 15 u 20).
36
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti lid-detentur ta’ liċenzja ta’ sfruttament esklużiv ta’ nixxigħat ta’ ilma minerali l-possibbiltà li jikseb, mingħajr sejħa għal offerti, l-estensjoni tal-liċenzja ta’ sfruttament tiegħu għal perijodi suċċessivi ta’ ħames snin, meta din il-leġiżlazzjoni twassal lil dan id-detentur, bis-sempliċi eżerċizzju tad-drittijiet privileġġati li ngħatawlu, li jisfrutta l-pożizzjoni dominanti tiegħu b’mod abbużiv f’parti sostanzjali tas-suq intern jew meta dawn id-drittijiet jistgħu joħolqu sitwazzjoni li fiha l-imsemmi detentur jitwassal biex iwettaq tali abbużi, fatt li għandu jiġi evalwat mill-qorti tar-rinviju abbażi tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li hija għandha għad-dispożizzjoni tagħha.
Fuq it‑tieni domanda
37
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 16 tal-Karta, l-Artikoli 49 u 119 TFUE kif ukoll l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/54 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
38
Qabel kollox, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tinkludi, taħt piena ta’ inammissibbiltà, l-espożizzjoni tar-raġunijiet li wasslu lill-qorti tar-rinviju sabiex ikollha dubji dwar l-interpretazzjoni jew dwar il-validità ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, kif ukoll ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli għall-kawża prinċipali.
39
Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tinvoka l-Artikolu 49 TFUE mingħajr ma tindika kif l-interpretazzjoni ta’ dan l-artikolu tista’ tkun utli għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, kif jeżiġi l-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE fil-qasam tal-libertà ta’ stabbiliment ma japplikawx għal sitwazzjoni fejn l-elementi kollha huma limitati ġewwa Stat Membru wieħed (sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2014, Caixa d’Estalvis i Pensions de Barcelona, C‑139/12, EU:C:2014:174, punt 42). Issa, it-tilwima fil-kawża prinċipali, li tikkonċerna l-isfruttament ta’ żewġ nixxigħat ta’ ilma minerali li jinsabu fir-Rumanija u li l-partijiet tagħha huma żewġ kumpanniji Rumeni u l-awtorità Rumena kompetenti, ma tidhirx li għandha element transkonfinali li jiġġustifika li din tista’ tintrabat mal-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mill-Artikolu 49 TFUE. Minn dan isegwi li t-tieni domanda preliminari, sa fejn tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 49 TFUE, hija inammissibbli.
40
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju lanqas ma tipprovdi spjegazzjonijiet dwar ir-raġunijiet li wassluha biex tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 119 TFUE u tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2009/54, peress li din tal-aħħar, barra minn hekk, ma tistabbilixxi ebda regola dwar l-għoti mill-awtoritajiet nazzjonali ta’ liċenzji ta’ sfruttament tar-riżorsi ta’ ilma minerali fl-Istati Membri. Għalhekk, sa fejn tirreferi għal dawn l-artikoli, it-tieni domanda preliminari lanqas ma tissodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 94(c) tar-Regoli tal-Proċedura u għalhekk għandha tiġi miċħuda wkoll bħala inammissibbli.
41
Fit-tielet u l-aħħar lok, l-invokazzjoni tal-Artikolu 16 tal-Karta, li jiggarantixxi l-libertà ta’ intrapriża, ukoll ma hija akkumpanjata minn ebda spjegazzjoni. Għaldaqstant, din it-tieni domanda hija wkoll inammissibbli sa fejn tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ dan l-artikolu.
42
Minn dak li ntqal preċedentement jirriżulta li t-tieni talba għal deċiżjoni preliminari hija inammissibbli.
Fuq l‑ispejjeż
43
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 102 TFUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti lid-detentur ta’ liċenzja ta’ sfruttament esklużiv ta’ nixxigħat ta’ ilma minerali l-possibbiltà li jikseb, mingħajr sejħa għal offerti, l-estensjoni tal-liċenzja ta’ sfruttament tiegħu għal perijodi suċċessivi ta’ ħames snin, meta din il-leġiżlazzjoni twassal lil dan id-detentur, bis-sempliċi eżerċizzju tad-drittijiet privileġġati li ngħatawlu, li jisfrutta l-pożizzjoni dominanti tiegħu b’mod abbużiv f’parti sostanzjali tas-suq intern jew meta dawn id-drittijiet jistgħu joħolqu sitwazzjoni li fiha l-imsemmi detentur jitwassal biex iwettaq tali abbużi, fatt li għandu jiġi evalwat mill-qorti tar-rinviju abbażi tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li hija għandha għad-dispożizzjoni tagħha.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.