62022CJ0758
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 28 listopada 2024 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka gospodarcza i pieniężna – Europejski system rachunków narodowych i regionalnych – Wymogi sprawozdawczości statystycznej mające zastosowanie do funduszy emerytalno-rentowych – Szczególne systemy emerytalno-rentowe dla osób wykonujących wolne zawody – Obowiązkowe członkostwo i opłacanie składek
W sprawach połączonych C‑758/22 i C‑759/22
mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy) postanowieniami z dnia 27 września 2022 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 15 grudnia 2022 r., w postępowaniach:
Bayerische Ärzteversorgung,
Bayerische Architektenversorgung,
Bayerische Apothekerversorgung,
Bayerische Rechtsanwalts- und Steuerberaterversorgung,
Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung (C‑758/22),
Sächsische Ärzteversorgung (C‑759/22)
przeciwko
Deutsche Bundesbank
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes czwartej izby pełniący obowiązki prezesa piątej izby, E. Regan i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: M. Siekierzyńska, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 grudnia 2023 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Bayerische Ärzteversorgung, Bayerische Architektenversorgung, Bayerische Apothekerversorgung, Bayerische Rechtsanwalts- und Steuerberaterversorgung, Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung – S. Altenschmidt oraz P. Müller, Rechtsanwälte,
–
w imieniu Sächsische Ärzteversorgung – C. Köhler, Rechtsanwalt,
–
w imieniu Deutsche Bundesbank – L. Luyken, M. Mogendorf oraz W. Spoerr, Rechtsanwälte,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – F. Blanc, S. Delaude oraz L. Mantl, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Europejskiego Banku Centralnego (EBC) – S.J. Hlásková Murphy, K. Kaiser oraz B. van der Eem, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 lutego 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni rozporządzenia Europejskiego Banku Centralnego (UE) 2018/231 z dnia 26 stycznia 2018 r. w sprawie wymogów sprawozdawczości statystycznej w odniesieniu do funduszy emerytalno-rentowych (Dz.U. 2018, L 45, s. 3) w związku z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej (Dz.U. 2013, L 174, s. 1).
2
Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów pomiędzy kilkoma instytucjami emerytalno-rentowymi, a mianowicie Bayerische Ärzteversorgung (bawarskim zakładem emerytalno-rentowym lekarzy, Niemcy), Bayerische Architektenversorgung (bawarskim zakładem emerytalno-rentowym architektów), Bayerische Apothekerversorgung (zakładem emerytalno-rentowym farmaceutów), Bayerische Rechtsanwalts- und Steuerberaterversorgung (bawarskim zakładem emerytalno-rentowym adwokatów i doradców podatkowych) i Bayerische Ingenieurversorgung-Bau m. Psychotherapeutenversorgung (bawarskim zakładem emerytalno-rentowym inżynierów budownictwa i psychoterapeutów) w sprawie C‑758/22 oraz Sächsische Ärzteversorgung (saksońskim zakładem emerytalno-rentowym lekarzy, Niemcy) w sprawie C‑759/22, a Deutsche Bundesbank (niemieckim bankiem federalnym) w przedmiocie objęcia tych instytucji emerytalno-rentowych wymogami sprawozdawczości statystycznej mającymi zastosowanie do funduszy emerytalno-rentowych.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 549/2013
3
Zgodnie z motywami 1, 3, 12 i 14 rozporządzenia nr 549/2013:
„(1)
Tworzenie polityki w Unii i obserwacja gospodarek państw członkowskich oraz gospodarki unii gospodarczej i walutowej (UGW) wymaga porównywalnych, aktualnych i wiarygodnych informacji o strukturze gospodarki i rozwoju sytuacji gospodarczej każdego państwa członkowskiego lub regionu.
[…]
(3)
Obywatele Unii potrzebują rachunków ekonomicznych jako podstawowego narzędzia do analizy sytuacji gospodarczej państwa członkowskiego lub regionu. Dla zapewnienia porównywalności rachunki takie powinny być sporządzane na podstawie jednego zestawu zasad, które nie są przedmiotem różnych interpretacji. Dostarczone informacje powinny być jak najbardziej precyzyjne, kompletne i terminowe, aby zapewnić maksymalną przejrzystość dla wszystkich sektorów.
[…]
(12)
Zrewidowany europejski system rachunków ustanowiony w niniejszym rozporządzeniu [zwany dalej »ESA 2010«] zawiera metodykę i program transmisji danych, w którym określono rachunki i tablice, które wszystkie państwa członkowskie mają przekazywać zgodnie z ustalonymi terminami. Komisja powinna udostępniać te rachunki i tablice użytkownikom w określonych terminach i – w stosownych przypadkach – zgodnie z ogłoszonym uprzednio kalendarzem publikacji, zwłaszcza w odniesieniu do obserwacji konwergencji gospodarczej i osiągania ścisłej koordynacji polityk gospodarczych państw członkowskich.
[…]
(14)
ESA 2010 będzie stopniowo zastępować wszystkie inne systemy, pełniąc rolę ram odniesienia zawierających wspólne standardy, definicje, klasyfikacje i zasady zapisów księgowych służące do sporządzania rachunków państw członkowskich na potrzeby Unii w taki sposób, by umożliwić uzyskanie wyników porównywalnych między państwami członkowskimi”.
4
Zgodnie z art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia:
„W ESA 2010 określa się:
a)
metodykę (załącznik A) dotyczącą wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad zapisów księgowych, które należy stosować do zestawiania rachunków i tablic na porównywalnych podstawach do celów Unii, łącznie z wynikami wymaganymi na podstawie art. 3;
[…]”.
5
Załącznik A do wspomnianego rozporządzenia zawiera rozdział 1, zatytułowany „Architektura ogólna i zasady podstawowe”, w ramach którego punkty 1.34, 1.35, 1.37 i 1.57 mają następujące brzmienie:
„1.34
Rachunki sektorów instytucjonalnych tworzy się poprzez przydzielanie jednostek do sektorów; dzięki temu możliwe jest przedstawienie transakcji i pozycji bilansujących w rachunkach w ujęciu sektorowym. Prezentacja w ujęciu sektorowym ukazuje wiele kluczowych mierników istotnych dla polityki gospodarczej i fiskalnej. Główne sektory instytucjonalne to sektor gospodarstw domowych, sektor instytucji rządowych i samorządowych, sektor przedsiębiorstw (przedsiębiorstw niefinansowych i instytucji finansowych), sektor instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (INKgd) oraz sektor zagranica.
Istotne jest rozróżnienie między działalnością rynkową i nierynkową. Podmiot będący pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych, w przypadku którego wykazano, że jest przedsiębiorstwem rynkowym, klasyfikuje się do sektora przedsiębiorstw, tj. poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych. Tym samym deficyt i zadłużenie przedsiębiorstwa nie będzie uwzględniane w deficycie i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych.
1.35
Istotnym elementem jest określenie jasnych i miarodajnych kryteriów przydzielania jednostek do poszczególnych sektorów instytucjonalnych.
Sektor publiczny obejmuje wszystkie znajdujące się pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych jednostki instytucjonalne będące rezydentami w ramach danej gospodarki. Wszystkie pozostałe jednostki będące rezydentami wchodzą w skład sektora prywatnego.
Tablica 1.1 przedstawia kryteria, w oparciu o które dokonuje się rozróżnienia między sektorem publicznym i prywatnym, w ramach sektora publicznego – między sektorem instytucji rządowych i samorządowych a sektorem przedsiębiorstw publicznych, a w ramach sektora prywatnego – między sektorem INKgd i sektorem przedsiębiorstw prywatnych.
Tablica 1.1
Kryteria
Pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych
(sektor publiczny)
Pod kontrolą podmiotów prywatnych
(sektor prywatny)
Produkcja globalna nierynkowa
Instytucje rządowe i samorządowe
INKgd
Produkcja globalna rynkowa
Przedsiębiorstwa publiczne
Przedsiębiorstwa prywatne
[…]
1.37
Rozróżnienia między działalnością »rynkową« i »nierynkową«, powodującego zaliczenie jednostek sektora publicznego do sektora instytucji rządowych i samorządowych lub sektora przedsiębiorstw, dokonuje się na podstawie następującej reguły:
Działalność uznaje się za działalność rynkową, w przypadku gdy transakcje dotyczące związanych z nią towarów i usług spełniają następujące warunki:
1)
długofalowym celem działalności sprzedającego jest maksymalizacja zysków, a sprzedaż towarów i usług dokonywana jest w tym celu swobodnie na rynku na rzecz każdego, kto gotowy jest zapłacić cenę sprzedaży;
2)
kupujący dążą do uzyskania maksymalnej użyteczności przy ograniczonych środkach, jakimi dysponują, kupując takie produkty, które w największym stopniu zaspokajają ich potrzeby przy oferowanej cenie;
3)
istnieją skutecznie funkcjonujące rynki, do których dostęp mają sprzedający i kupujący, posiadający także informacje na temat rynku. Rynek może skutecznie funkcjonować również wtedy, gdy powyższe warunki nie są spełnione w stopniu idealnym.
[…]
1.57
Jednostki instytucjonalne są to podmioty gospodarcze mające uprawnienia do własności wyrobów i aktywów, zaciągania zobowiązań oraz angażowania się w działalność gospodarczą i dokonywania transakcji z innymi jednostkami we własnym imieniu. Dla celów systemu ESA 2010 jednostki instytucjonalne grupowane są w pięciu rozłącznych krajowych sektorach instytucjonalnych:
a)
przedsiębiorstw niefinansowych;
b)
instytucji finansowych;
c)
instytucji rządowych i samorządowych;
d)
gospodarstw domowych;
e)
instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych.
Pięć wymienionych sektorów instytucjonalnych tworzy krajową gospodarkę ogółem. Każdy z sektorów instytucjonalnych dzieli się także na podsektory. System ESA 2010 umożliwia opracowywanie pełnego zestawu rachunków przepływów i bilansów dla każdego sektora i podsektora oraz dla gospodarki ogółem. Mogą występować współzależności między wymienionymi pięcioma sektorami krajowymi a jednostkami będącymi nierezydentami; ukazane są takie współzależności między sektorami krajowymi a szóstym sektorem instytucjonalnym, tj. sektorem zagranica”.
6
Załącznik A do rozporządzenia nr 549/2013 zawiera w rozdziale 2, zatytułowanym „Jednostki i ich grupowanie”, pkt 2.32–2.35, 2.38, 2.40, 2.43, 2.105–2.110 i 2.117, zgodnie z którymi:
„2.32
Każdy sektor i podsektor grupuje razem jednostki instytucjonalne o podobnym typie zachowań ekonomicznych.
Diagram 2.1 – Przypisanie jednostek do sektorów
2.33
Jednostki instytucjonalne grupowane są w odpowiednich sektorach instytucjonalnych na podstawie tego, jaki typ jednostki produkcyjnej reprezentują, oraz w zależności od ich podstawowej działalności i funkcji, które implikują ich zachowania ekonomiczne.
2.34
Diagram 2.1 pokazuje, w jaki sposób jednostki są zaliczane do głównych sektorów. Aby określić, do jakiego sektora należy dana jednostka będąca rezydentem, ale niebędąca gospodarstwem domowym, zgodnie z diagramem należy ustalić, czy jest ona pod kontrolą sektora instytucji rządowych i samorządowych, czy też nie, oraz czy jest producentem rynkowym, czy nierynkowym.
2.35
Sprawowanie kontroli nad instytucją finansową lub przedsiębiorstwem niefinansowym jest zdefiniowane jako możliwość określania ogólnej polityki przedsiębiorstwa, na przykład poprzez wybieranie w razie konieczności odpowiednich osób kierujących.
[…]
2.38
Sektor instytucji rządowych i samorządowych zapewnia sobie kontrolę nad przedsiębiorstwem w wyniku specjalnych przepisów prawnych lub regulacji uprawniających je do określania polityki przedsiębiorstwa. Następujące wskaźniki stanowią najważniejsze czynniki, które należy uwzględnić przy ustalaniu, czy dane przedsiębiorstwo znajduje się pod kontrolą sektora instytucji rządowych i samorządowych:
[…]
b)
sektor instytucji rządowych i samorządowych sprawuje kontrolę nad zarządem lub organem zarządzającym;
c)
sektor instytucji rządowych i samorządowych sprawuje kontrolę nad zatrudnianiem i zwalnianiem kluczowego personelu;
[…]
f)
specjalne regulacje;
[…]
Do stwierdzenia kontroli może wystarczyć jeden z tych wskaźników, w innych przypadkach kilka różnych wskaźników naraz może świadczyć o kontroli.
[…]
2.40
Rozróżnienie między działalnością rynkową i nierynkową, a zatem w przypadku jednostek sektora publicznego ich zaklasyfikowanie do sektora instytucji rządowych i samorządowych bądź do sektora przedsiębiorstw lub instytucji finansowych, zależy od kryteriów wymienionych w pkt 1.37.
[…]
2.43
W tablicy 2.2 przedstawiono typy producentów oraz podstawowe działalności i funkcje charakterystyczne dla każdego sektora:
Tablica 2.2 – Typy producentów oraz podstawowe rodzaje działalności i funkcje według sektorów
Rodzaj producenta
Podstawowa działalność i funkcja
Sektor
Producent rynkowy
Produkcja wyrobów rynkowych i usług niefinansowych
Przedsiębiorstwa niefinansowe (S.11)
Producent rynkowy
Pośrednictwo finansowe, łącznie z działalnością ubezpieczeniową
Pomocnicza działalność finansowa
Instytucje finansowe (S.12)
Publiczny producent nierynkowy
Produkcja i dostarczanie produkcji globalnej nierynkowej na cele spożycia ogólnospołecznego i indywidualnego oraz prowadzenie transakcji redystrybucji dochodu i bogactwa narodowego
Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13)
Producent rynkowy lub prywatny producent na własne cele finalne
Spożycie
Produkcja globalna rynkowa i produkcja globalna na własne cele finalne
Gospodarstwa domowe (S.14)
jako konsumenci
jako przedsiębiorcy
Prywatny producent nierynkowy
Produkcja i dostarczanie produkcji globalnej nierynkowej na cele spożycia indywidualnego
Instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (S.15)
[…]
Fundusze emerytalno-rentowe (S.129)
2.105
Definicja: Podsektor funduszy emerytalno-rentowych (S.129) obejmuje wszystkie finansowe instytucje i jednostki typu przedsiębiorstwo, których podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe jako konsekwencja gromadzenia funduszy dla ochrony przed ryzykiem społecznym i dla zaspokojenia potrzeb osób ubezpieczonych (ubezpieczenia społeczne). Fundusze emerytalno-rentowe w formie systemów ubezpieczeń społecznych zapewniają dochody po zakończeniu aktywności zawodowej, a często także świadczenia z tytułu śmierci i niepełnosprawności.
2.106
Podsektor S.129 składa się tylko z tych funduszy emerytalno-rentowych w ramach ubezpieczeń społecznych, które są jednostkami instytucjonalnymi odrębnymi od jednostek, które je utworzyły. Takie autonomiczne fundusze posiadają autonomię podejmowania decyzji i prowadzą pełen zestaw rachunków. Nieautonomiczne fundusze emerytalno-rentowe nie są jednostkami instytucjonalnymi i pozostają częścią jednostek instytucjonalnych, które je utworzyły.
2.107
Uczestnikami systemów ubezpieczeń emerytalno-rentowych są na przykład pracownicy pojedynczego przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw, pracownicy tej samej branży lub gałęzi oraz osoby wykonujące ten sam zawód. Świadczenia objęte umową ubezpieczeniową mogą być:
a)
wypłacane po śmierci osoby ubezpieczonej wdowie lub wdowcowi oraz dzieciom;
b)
wypłacane po przejściu na emeryturę; oraz
c)
wypłacane w przypadku wystąpienia niepełnosprawności u osoby ubezpieczonej.
2.108
W niektórych państwach ubezpieczenia od wszystkich tych rodzajów ryzyka mogą być realizowane zarówno przez instytucje ubezpieczeń na życie, jak i przez fundusze emerytalno-rentowe. W innych państwach istnieje wymóg, aby ubezpieczenia od niektórych z tych rodzajów ryzyka były prowadzone tylko przez instytucje ubezpieczeń na życie. W odróżnieniu od instytucji ubezpieczeń na życie, fundusze emerytalno-rentowe są ograniczone z mocy prawa do określonych grup pracowników i osób pracujących na własny rachunek.
2.109
Systemy funduszy emerytalno-rentowych mogą być organizowane przez pracodawców lub sektor instytucji rządowych i samorządowych. Mogą być one organizowane także przez instytucje ubezpieczeniowe działające w imieniu pracowników; mogą też zostać utworzone odrębne jednostki instytucjonalne do sprawowania własności i zarządu nad aktywami wykorzystywanymi do wywiązania się ze świadczeń z tytułu uprawnień emerytalno-rentowych i wypłaty emerytur i rent.
2.110
Podsektor S.129 nie obejmuje:
a)
jednostek instytucjonalnych, które spełniają każde z dwóch kryteriów wymienionych w pkt 2.117. Zalicza się je do podsektora S.1314;
[…]
Fundusze zabezpieczenia społecznego (S.1314)
2.117
Definicja: Podsektor funduszy zabezpieczenia społecznego obejmuje centralne, regionalne i lokalne jednostki instytucjonalne, których podstawową działalnością jest zabezpieczenie świadczeń społecznych i które spełniają oba z wymienionych poniżej kryteriów:
a)
z mocy prawa lub na podstawie odpowiednich regulacji, określone grupy ludności są zobowiązane do uczestnictwa w systemie lub do opłaty składek; oraz
b)
sektor instytucji rządowych i samorządowych jest odpowiedzialny za zarządzanie instytucją w odniesieniu do rozliczania lub zatwierdzania składek i świadczeń, niezależnie od jego roli jako ciała nadzorującego lub pracodawcy.
Pomiędzy kwotą wpłaconych składek a ryzykiem, na jakie jest narażony indywidualny uczestnik funduszu, nie występuje zwykle bezpośredni związek”.
7
W załączniku A do tego rozporządzenia znajduje się rozdział 3, zatytułowany „Transakcje dotyczące produktów i aktywów nieprodukowanych” zawierający pkt 3.17–3.19, 3.24, 3.26–3.28, które mają następujące brzmienie:
„3.17
Definicja: Produkcję globalną rynkową stanowi produkcja globalna rozdysponowana lub przeznaczona do rozdysponowania na rynku.
3.18
Produkcja globalna rynkowa obejmuje:
a)
produkty sprzedane po cenach ekonomicznie uzasadnionych;
[…]
3.19
Definicja: Ceny ekonomicznie uzasadnione to ceny, które mają istotny wpływ na ilości, jakie producenci chcą dostarczyć, i na ilości, które nabywcy chcą nabyć. Ceny te powstają, gdy spełnione są następujące warunki:
a)
producent ma bodziec do dostosowania podaży w celu osiągnięcia zysku w długim okresie lub przynajmniej pokrycia kapitału i innych kosztów; oraz
b)
konsumenci mają swobodę co do kupowania lub niekupowania i dokonują wyboru na podstawie oferowanych cen.
Ceny ekonomicznie nieuzasadnione będą prawdopodobnie oferowane w celu uzyskania przychodu lub zmniejszenia nadwyżki popytu, która może wystąpić, gdy usługi są świadczone całkowicie za darmo.
Ekonomicznie uzasadnioną cenę produktu definiuje się w odniesieniu do jednostki instytucjonalnej i [lokalnej jednostki rodzaju działalności, zwanej dalej »lokalną JRD«], które wytworzyły tę produkcję globalną. Na przykład cała produkcja globalna wytworzona przez przedsiębiorstwa nieposiadające osobowości prawnej należące do gospodarstw domowych i sprzedawana innym jednostkom instytucjonalnym, jest sprzedawana po cenach ekonomicznie uzasadnionych; uznawana jest zatem za produkcję globalną rynkową. W przypadku produkcji globalnej innych jednostek instytucjonalnych zdolność do podjęcia działalności rynkowej po cenach ekonomicznie uzasadnionych weryfikuje się szczególnie przez zastosowanie kryterium ilościowego (kryterium 50 %), obliczając stosunek wartości sprzedaży do kosztów produkcji. Aby uznać producenta za producenta rynkowego, jednostka ta musi pokrywać przynajmniej 50 % kosztów przychodami ze sprzedaży nieprzerwanie przez wiele lat.
[…]
3.24
Definicja: Producentami rynkowymi są lokalne JRD lub jednostki instytucjonalne, których przeważająca część produkcji globalnej jest produkcją globalną rynkową.
Jeśli lokalna JRD lub jednostka instytucjonalna jest producentem rynkowym, to przeważająca część jej produkcji globalnej jest z definicji produkcją globalną rynkową, ponieważ pojęcie produkcji globalnej rynkowej określane jest po przeprowadzeniu rozróżnienia pomiędzy produkcją globalną, produkcją globalną na własne cele finalne a produkcją globalną nierynkową w odniesieniu do lokalnych JRD i jednostek instytucjonalnych, które tę produkcję globalną wytworzyły.
[…]
3.26
Definicja: Producentami nierynkowymi są lokalne JRD lub jednostki instytucjonalne, których przeważająca część produkcji globalnej jest przekazywana nieodpłatnie lub po cenach ekonomicznie nieuzasadnionych.
Jednostki instytucjonalne: rozróżnienie między produkcją rynkową, na własne cele finalne i nierynkową
3.27
Dla jednostek instytucjonalnych w charakterze producentów, rozróżnienie między produkcją rynkową, na własne cele finalne i pozostałą nierynkową przedstawiono w tablicy 3.1. Przedstawiona jest także klasyfikacja według sektorów.
Tablica 3.1 – Rozróżnienie między producentami rynkowymi, producentami na własne cele finalne i producentami nierynkowymi dla jednostek instytucjonalnych
Rodzaj jednostki instytucjonalnej
Klasyfikacja
Prywatna czy publiczna?
INK (instytucje niekomercyjne) czy nie?
Producent rynkowy?
Rodzaj producenta
Sektor(y)
1. Producenci prywatni
1.1 Przedsiębiorstwa nieposiadające osobowości prawnej będące własnością gospodarstw domowych (z wyłączeniem jednostek typu przedsiębiorstwo będących własnością gospodarstw domowych)
1.1 = rynkowy lub własne cele finalne
Gospodarstwa domowe
1.2 Pozostali producenci prywatni (włączając jednostki typu przedsiębiorstwo będące własnością gospodarstw domowych)
1.2.1 Prywatne INK
1.2.1.1 Tak
1.2.1.1 = rynkowy
Przedsiębiorstwa oraz instytucje finansowe
1.2.1.2 Nie
1.2.1.2 = nierynkowy
INKgd
1.2.2 Pozostali prywatni producenci niebędący INK
1.2.2 = rynkowy
Przedsiębiorstwa oraz instytucje finansowe
2. Producenci publiczni
2.1 Tak
2.1 = rynkowy
Przedsiębiorstwa oraz instytucje finansowe
2.2 Nie
2.2 = nierynkowy
Sektor instytucji rządowych i samorządowych
3.28
Tablica 3.1 ukazuje, że aby określić, czy dana jednostka instytucjonalna powinna być zaklasyfikowana jako producent rynkowy, producent na własne cele finalne czy producent nierynkowy, należy kolejno zastosować różne kategorie rozróżnienia. Na początku dokonywane jest rozróżnienie między producentami prywatnymi a publicznymi. Producent publiczny to producent, który jest kontrolowany przez sektor instytucji rządowych i samorządowych, przy czym kontrola ta jest zdefiniowana w pkt 2.38”.
8
Załącznik A do owego rozporządzenia zawiera rozdział 17, którego pkt 17.43 stanowi:
„Definicja: Emerytalno-rentowe systemy zabezpieczenia społecznego to wynikające z umowy systemy ubezpieczeniowe, w których beneficjenci, jako uczestnicy systemu ubezpieczeń społecznych, są zobowiązani przez sektor instytucji rządowych i samorządowych do ubezpieczenia się od podeszłego wieku i innego ryzyka związanego z wiekiem, takiego jak niepełnosprawność, zdrowie itp. Emerytury i renty z zabezpieczenia społecznego są wypłacane beneficjentom przez sektor instytucji rządowych i samorządowych.
9
Rozdział 20 tego załącznika A, zatytułowany „Rachunki sektora instytucji rządowych i samorządowych”, zawiera w szczególności pkt 20.05, 20.15, 20.32–20.34, 20.38, 20.39, 20.306, 20.309 i 20.310, wedle których:
„DEFINICJA SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH
20.05
Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13) obejmuje wszystkie jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz wszystkie nierynkowe instytucje niekomercyjne, które są kontrolowane przez te jednostki. Obejmuje on również pozostałych producentów nierynkowych określonych w pkt 20.18–20.39.
[…]
Instytucje niekomercyjne sklasyfikowane w sektorze instytucji rządowych i samorządowych
[…]
20.15
Kontrolę nad instytucją niekomercyjną definiuje się jako zdolność określania ogólnej polityki lub programu instytucji niekomercyjnej. Interwencja publiczna w postaci ogólnych przepisów mających zastosowanie do wszystkich jednostek prowadzących taki sam rodzaj działalności nie jest istotna przy ustalaniu, czy sektor instytucji rządowych i samorządowych sprawuje kontrolę nad daną jednostką. Aby stwierdzić, czy instytucja niekomercyjna jest kontrolowana przez sektor instytucji rządowych i samorządowych, należy wziąć pod uwagę pięć następujących wskaźników kontroli:
[…]
b)
inne postanowienia upoważnienia lub pełnomocnictwa, takie jak obowiązki zawarte w statucie instytucji niekomercyjnej;
[…]
e)
narażenie na ryzyko.
Pojedynczy wskaźnik może wystarczyć, aby stwierdzić istnienie kontroli. Jeżeli jednak instytucja niekomercyjna, którą finansuje głównie sektor instytucji rządowych i samorządowych, utrzymuje zdolność do określania w znacznym zakresie swojej polityki lub programu w odniesieniu do elementów objętych pozostałymi wskaźnikami, nie uznaje się jej za kontrolowaną przez sektor instytucji rządowych i samorządowych. W większości przypadków kilka wskaźników łącznie może wskazywać na istnienie kontroli. Decyzja oparta na tych wskaźnikach będzie miała charakter oceny krytycznej.
[…]
Pośrednictwo finansowe i granice sektora instytucji rządowych i samorządowych
20.32
Szczególną uwagę należy poświęcić kwestii jednostek prowadzących działalność finansową. Pośrednictwo finansowe jest działalnością, w ramach której jednostki nabywają aktywa finansowe, a jednocześnie zaciągają zobowiązania na własny rachunek, zawierając transakcje finansowe.
20.33
Pośrednik finansowy naraża się na ryzyko poprzez zaciąganie zobowiązań na własny rachunek. Jeżeli na przykład publiczna jednostka finansowa zarządza aktywami, ale nie naraża się na ryzyko poprzez zaciąganie zobowiązań na własny rachunek, nie jest ona pośrednikiem finansowym i sklasyfikowana jest w sektorze instytucji rządowych i samorządowych, a nie w sektorze instytucji finansowych.
20.34
Kryterium ilościowe wykorzystywane w teście producentów rynkowych/nierynkowych nie ma zasadniczo zastosowania do przedsiębiorstw publicznych uczestniczących w pośrednictwie finansowym lub zarządzających aktywami, ponieważ czerpią one zyski zarówno z dochodów z tytułu własności, jak również z tytułu posiadania majątku.
[…]
Fundusze emerytalno-rentowe
20.38
Systemy emerytalno-rentowe pracodawców są porozumieniami zawieranymi w celu zapewnienia świadczeń emerytalnych ich członkom na podstawie wynikającej z umowy relacji między pracodawcą a pracownikiem. Obejmują one kapitałowe, niekapitałowe i częściowo kapitałowe systemy emerytalno-rentowe.
20.39
System kapitałowy o zdefiniowanej składce, ustanowiony przez jednostkę sektora instytucji rządowych i samorządowych, nie jest traktowany jako system zabezpieczenia społecznego, jeżeli nie ma on gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych co do poziomu należnych emerytur lub rent, a poziom tych świadczeń jest niepewny, ponieważ uzależniony jest od wyników aktywów. W związku z tym jednostkę zidentyfikowaną jako jednostka zarządzająca systemem, jak również samym funduszem (jeżeli chodzi o odrębną jednostką instytucjonalną), uznaje się za instytucję finansową, sklasyfikowaną w podsektorze instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych.
[…]
SEKTOR PUBLICZNY
[…]
20.306
Wszystkie jednostki instytucjonalne uwzględnione w sektorze publicznym są jednostkami będącymi rezydentami kontrolowanymi przez sektor instytucji rządowych i samorządowych bezpośrednio lub pośrednio poprzez jednostki sektora publicznego w ujęciu łącznym. Kontrola nad danym podmiotem oznacza zdolność do określania ogólnej polityki takiego podmiotu. Kwestia ta została opisana bardziej szczegółowo poniżej.
[…]
Kontrola sektora publicznego
20.309
Kontrola nad jednostką sektora publicznego będącą rezydentem oznacza zdolność do określania ogólnej polityki tej jednostki. Może się to odbywać za pośrednictwem bezpośrednich praw pojedynczej jednostki sektora publicznego lub zbiorowych praw wielu takich jednostek. Należy rozważyć następujące czynniki wskazujące na występowanie kontroli:
[…]
h)
kontrola za pośrednictwem nadmiernych regulacji. Jeżeli regulacje są tak ścisłe, że skutecznie narzucają przedsiębiorstwu stosowanie określonej ogólnej polityki, stanowi to formę kontroli. Organy publiczne mogą w niektórych przypadkach silnie angażować się w proces regulacyjny, szczególnie w obszarach takich jak monopole i sprywatyzowana infrastruktura publiczna, w których obecny jest element usług publicznych. Zaangażowanie regulacyjne może występować w istotnych obszarach, takich jak ustalanie cen, bez przekazywania przez podmiot kontroli nad ogólną polityką. Podobnie wybór dotyczący wejścia do silnie regulowanego środowiska lub prowadzenia w nim działalności wskazuje na to, że podmiot nie podlega kontroli;
i)
inne. Kontrola może również wynikać z uprawnień lub praw ustawowych zawartych w akcie założycielskim podmiotu i może wiązać się na przykład z ograniczaniem działalności, celów i aspektów operacyjnych, zatwierdzaniem budżetu lub uniemożliwianiem wprowadzania przez podmiot zmian w jego akcie założycielskim i samorozwiązania, zatwierdzaniem dywidend lub kończeniem relacji z sektorem publicznym. Podmiot, który jest w całości lub prawie w całości finansowany przez sektor publiczny, uważa się za podlegający kontroli, jeżeli kontrole dotyczące tego strumienia finansowania są wystarczająco restrykcyjne, aby możliwe było narzucenie ogólnej polityki w tym obszarze.
20.310
Każdy przypadek w zakresie klasyfikacji należy oceniać w oparciu o jego własną charakterystykę i niektóre spośród tych wskaźników mogą być niewłaściwe w odniesieniu do indywidualnego przypadku. Niektóre wskaźniki, takie jak te określone w pkt 20.309 lit. a), c) i d), same w sobie wystarczają do ustalenia występowania kontroli. W odniesieniu do innych przypadków kilka wskaźników łącznie może wskazywać na występowanie kontroli”.
Rozporządzenie 2018/231
10
Motyw 2 rozporządzenia 2018/231 ma następujące brzmienie:
„Nałożenie wymogów sprawozdawczości statystycznej na fundusze emerytalno-rentowe ma na celu zapewnienie [Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC)] odpowiednich statystyk dotyczących działalności finansowej podsektora funduszy emerytalno-rentowych państw członkowskich, których walutą jest euro, postrzeganych jako jeden obszar gospodarczy. Zbieranie informacji statystycznych dotyczących funduszy emerytalno-rentowych jest niezbędne do zaspokojenia stałych i doraźnych potrzeb analitycznych, wspomagania EBC w prowadzeniu analizy monetarnej i finansowej oraz stanowi wkład ESBC w utrzymanie stabilności systemu finansowego”.
11
Artykuł 1 tego rozporządzenia stanowi:
„Użyte w niniejszym rozporządzeniu określenia oznaczają:
»fundusz emerytalno-rentowy« (podsektor S.129 ESA 2010): przedsiębiorstwo finansowe lub jednostkę finansową typu przedsiębiorstwo, którego podstawową działalnością jest pośrednictwo finansowe jako konsekwencja gromadzenia funduszy dla ochrony przed ryzykiem społecznym i dla zaspokojenia potrzeb osób ubezpieczonych (ubezpieczenia społeczne). Fundusze emerytalno-rentowe w formie systemów ubezpieczeń społecznych zapewniają dochody po zakończeniu aktywności zawodowej i mogą zapewniać świadczenia z tytułu śmierci i niepełnosprawności.
Powyższa definicja nie obejmuje:
[…]
f)
funduszy zabezpieczenia społecznego w rozumieniu pkt 2.117 ESA 2010;
[…]”.
Prawo niemieckie
VersoG
12
W kraju związkowym Bawaria instytucje emerytalno-rentowe objęte są, między innymi, zakresem § 1 – zatytułowanego „Forma prawna, siedziba, zakres stosowania, uprawnienia regulacyjne” – Gesetz über das öffentliche Versorgungswesen (ustawy o publicznym systemie emerytalno-rentowym) z dnia 16 czerwca 2008 r. (BayGVBl. s. 182) w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu w sprawie C‑758/22 (zwanej dalej „VersoG”).
13
Paragraf 9 VersoG, zatytułowany „Zasady regulujące działalność gospodarczą”, stanowi w ust. 1–3:
„1.   Instytucje emerytalno-rentowe prowadzą swoją działalność na zasadzie towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych i wyłącznie w celach użyteczności publicznej. Są one zobowiązane do zarządzania w sposób gospodarczy i ostrożny. Aktywa instytucji emerytalno-rentowych muszą być oddzielone.
2.   Instytucje emerytalno-rentowe pokrywają własne koszty administracyjne, w tym wynagrodzenia administratorów, zatrudnionych, pracowników i świadczenia przyznawane osobom uprawnionym za pomocą środków własnych. Podział na poszczególne instytucje emerytalno-rentowe odbywa się w zależności od faktycznie poniesionych kosztów.
3.   Środki i aktywa instytucji emerytalno-rentowych mogą być wykorzystywane wyłącznie na potrzeby wykonywania ich zadań w zakresie zabezpieczeń społecznych. W przypadku rozwiązania instytucji pozostałe środki przypadają członkom, ubezpieczonym i beneficjentom, zgodnie z postanowieniami statutu”.
14
Paragraf 10 VersoG, zatytułowany „Status”, stanowi w ust. 1–3:
„1.   Instytucje emerytalno-rentowe prowadzą działalność na podstawie statutu, zgodnie z niniejszą ustawą.
2.   Poza elementami wyraźnie wymienionymi w niniejszej ustawie statut powinien zawierać postanowienia dotyczące:
1)
składu, czasu trwania kadencji oraz zwołania zarządu i komitetów;
2)
propozycji powołania członków zarządu i ich zastępców oraz ich odwołania […];
3)
nawiązania i zakończenia stosunków członkostwa, ubezpieczeniowego i emerytalno-rentowego;
4)
wysokości składek oraz ich terminów płatności lub zasad ustalania podziału;
5)
warunków, charakteru i wysokości oraz wygaśnięcia roszczeń członków, ubezpieczonych i beneficjentów świadczeń;
6)
postępowania w sprawie świadczeń emerytalno-rentowych.
3.   Statut i zmiany do niego są ustalane przez prezesa zarządu po zatwierdzeniu ostrożnościowym i publikowane w Bayerischer Staatsanzeiger. Wchodzą one w życie następnego dnia po ich opublikowaniu, chyba że zostanie ustalona inna data”.
15
Druga część VersoG, zatytułowana „Bawarski zakład emerytalno-rentowy lekarzy, bawarski zakład emerytalno-rentowy farmaceutów, bawarski zakład emerytalno-rentowy architektów, bawarski zakład emerytalno-rentowy inżynierów budownictwa i psychoterapeutów, bawarski zakład emerytalno-rentowy adwokatów i doradców podatkowych”, zawiera rozdział 1 dotyczący „[p]rzepisów wspólnych” i obejmujący art. 28, zatytułowany „Zadania”. Artykuł ten przewiduje w zdaniu trzecim, że „[i]nstytucje emerytalno-rentowe muszą spełniać warunki zwolnienia swoich członków z obowiązku ustawowego ubezpieczenia emerytalnego”.
16
Paragraf 30 VersoG, zatytułowany „Przystąpienie”, stanowi w ust. 1–3:
„1.   Członkostwo w instytucjach emerytalno-rentowych jest obowiązkowe.
2.   Statuty mogą przewidywać wyjątki i zwolnienia z obowiązku podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu, w szczególności w przypadku gdy przedstawiciel zawodu:
1)
wykonuje działalność zawodową jedynie tymczasowo lub na małą skalę;
2)
rozpoczyna wykonywanie działalności zawodowej w podeszłym wieku lub przynależy do izby zawodowej;
3)
jest ubezpieczony w innym pracowniczym systemie emerytalno-rentowym.
[…]
3.   Członkowie obligatoryjni, których członkostwo wygasło, mogą pozostać członkami wolontariuszami, zgodnie z postanowieniami statutu”.
17
Paragraf 31 VersoG, zatytułowany „Składki, przejściowe”, stanowi w ust. 1 i 4:
„1.   Członkowie są zobowiązani do opłacania składek zgodnie z postanowieniami statutu. Statut może przewidywać minimalne składki niezależne od dochodu. Może on stanowić, że w celu utrzymania ochrony emerytury należy wpłacać odpowiednie składki za okresy bez działalności zawodowej, zarobkowej lub niezarobkowej. Składka obowiązkowa nie może przekraczać granicy obowiązującej dla zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych, z którego korzysta instytucja emerytalno-rentowa.
[…]
4.   Statut może zezwalać na dobrowolne dodatkowe składki na zwiększenie uprawnień emerytalnych. Opłaty te, doliczane do składki obowiązkowej, nie mogą przekraczać limitu określonego w ust. 1 zdanie czwarte”.
18
Paragrafy 33–36 i 38 VersoG precyzują zasady dotyczące obowiązkowej przynależności do danych instytucji emerytalno-rentowych.
Ustawa o izbach zawodów medycznych kraju związkowego Saksonia
19
Paragraf 6, zatytułowany „instytucja emerytalno-rentowa”, Sächsisches Heilberufekammergesetz (ustawy o izbach zawodów medycznych kraju związkowego Saksonia) z dnia 24 maja 1994 r. (SächsGVBl. s. 935) w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym w sprawie C‑759/22, stanowił:
„1.   Izby mogą na mocy swojego statutu utworzyć instytucję emerytalno-rentową w celu zabezpieczenia społecznego swoich członków i członków ich rodzin. […] Członkowie izb są członkami instytucji emerytalno-rentowej zgodnie ze statutem.
[…]
3.   Statut ustanawia zasady dotyczące:
1)
zadań, szkoleń, składu, wyboru i czas trwania kadencji organów instytucji emerytalno-rentowej oraz reprezentowania jej przed sądem i poza sądem, o ile nie zostało to już uregulowane przepisami prawa,
2)
rozpoczęcia i zakończenia ubezpieczenia obowiązkowego oraz warunków, na jakich dopuszczalne są wyjątki i zwolnienia z obowiązku podlegania ubezpieczeniu obowiązkowemu,
3)
warunków, na jakich dozwolone jest objęcie ubezpieczeniem dobrowolnym, w szczególności po ustaniu członkostwa w izbie,
4)
warunków, na jakich uprawnienia mogą zostać podwyższone wskutek rozwodu,
5)
warunków ubezpieczenia następczego,
6)
obowiązku uczestnictwa członków, początku i zakończenia obowiązku opłacania składek, procedury ustalania składek, terminu zapadalności i szczegółów dotyczących wysokości składek, które są obliczane w zależności od dochodów:
a)
pochodzących z działalności zawodowej na własny rachunek lub w charakterze pracownika najemnego,
b)
z kapitału, w zakresie, w jakim dochody pochodzą od spółek kapitałowych, których przedmiotem działalności jest również świadczenie usług medycznych, dentystycznych, weterynaryjnych lub farmacji, oraz
c)
z działalności handlowej w zakresie, w jakim wynikają z niej świadczenia medyczne, dentystyczne, weterynaryjne lub apteczne, które nie mogą przekraczać kwoty wynikającej z [właściwej ustawy] w obowiązującym brzmieniu,
7)
wysokości obniżek i zwolnień ze składek, które mogą być przyznane w szczególnych sytuacjach,
8)
warunków i wysokości ewentualnych kar za zwłokę w odniesieniu do wymagalnych składek,
9)
warunków, na jakich składki lub kary za zwłokę mogą zostać odroczone, umorzone lub zniesione,
10)
warunków przyznawania i wysokości świadczeń, emerytury, renty inwalidzkiej i renty rodzinnej,
[…]
Statut może określać warunki, na jakich ubezpieczony może przekazywać składki, które wpłacił instytucji emerytalno-rentowej w innej instytucji ubezpieczeniowej prawa publicznego lub instytucji emerytalno-rentowej swojej kategorii zawodowej (branżowej instytucji emerytalno-rentowej), a także warunki i wysokość prawa do zwrotu wpłaconych składek po zakończeniu członkostwa.
[…]
4.   Aktywa instytucji emerytalno-rentowej stanowią majątek specjalny, który jest dostępny wyłącznie w celu pokrycia jej zobowiązań. Należy nim zarządzać oddzielnie od innych aktywów izby. Może on być wykorzystywany wyłącznie do celów dozwolonych przez ustawę, w tym do zwrotu niezbędnych kosztów administracyjnych”.
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
20
W latach 2018 i 2019 skarżące w postępowaniu głównym otrzymały od niemieckiego banku federalnego powiadomienia wskazujące, że zgodnie z art. 1 i 2 rozporządzenia 2018/231 podlegają one jako fundusze emerytalno-rentowe obowiązkom w zakresie sprawozdawczości statystycznej, w ramach których powinny mu przekazywać, począwszy od dnia 30 września 2019 r., dokładniejsze dane dotyczące ich sytuacji finansowej, w ujęciu kwartalnym dla niektórych skarżących i w ujęciu rocznym w odniesieniu do innych.
21
Skarżące w postępowaniu głównym wniosły do Verwaltungsgericht Frankfurt am Main (sądu administracyjnego we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) skargę zmierzającą tytułem żądania głównego do stwierdzenia nieważności tych komunikatów oraz, tytułem żądania ewentualnego, o stwierdzenie, że nie podlegają one wskazanym obowiązkom sprawozdawczości statystycznej.
22
Sąd ten oddalił te skargi ze względu na to, że skarżące w postępowaniu głównym są funduszami emerytalno-rentowymi w rozumieniu art. 1 pkt 1 rozporządzenia 2018/231 i w konsekwencji podlegają obowiązkowi zgłoszenia na podstawie art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia. Zdaniem tego sądu instytucje emerytalno-rentowe takie jak skarżące w postępowaniu głównym należą, jako producenci handlowi, do spółek kapitałowych, a zatem należą do podsektora funduszy emerytalno-rentowych (S.129) ESA 2010 przewidzianego w rozporządzeniu nr 549/2013. W ramach swojej podstawowej działalności świadczą usługi w zakresie zabezpieczeń społecznych. W tym celu ustalają one ceny istotne z gospodarczego punktu widzenia. To samo dotyczy świadczeń obowiązkowych. Wobec braku pomocy państwa instytucje emerytalno-rentowe są zmuszone do regulowania składek i świadczeń w taki sposób, aby utrzymać swoją wypłacalność. W każdym razie uznanie świadczeń obowiązkowych za produkcję rynkową wynika w szczególności z pkt 3.19 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, ponieważ skarżące w postępowaniu głównym pokrywały przez wiele lat co najmniej 50 % swych kosztów poprzez sprzedaż swoich produktów. Sąd ów wskazał, że pkt 1.37 załącznika A do tego rozporządzenia nie stoi na przeszkodzie takiej kwalifikacji, ponieważ przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do podmiotów sektora publicznego, do których nie należą skarżące w postępowaniu głównym, ponieważ nie są one kontrolowane przez państwo. W związku z tym powiązanie z podsektorem funduszy zabezpieczenia społecznego (S.1314) SEC 2010, do którego nie ma zastosowania wymóg informacyjny, również byłoby wykluczone. Punkt 20.39 załącznika A do tego rozporządzenia potwierdza tę kwalifikację skarżących w postępowaniu głównym jako funduszy emerytalno-rentowych. Zgodnie z tym przepisem system z góry określonych składek zarządzany przez podmiot publiczny nie powinien być uznawany za system zabezpieczenia społecznego, jeżeli funkcjonuje, tak jak w przypadku skarżących w postępowaniu głównym, bez jakiejkolwiek gwarancji państwa co do kwoty wypłacanych świadczeń i jeżeli kwota ta, która zależy od rentowności zarządzanych aktywów, jest z konieczności niepewna.
23
Skarżące w postępowaniu głównym wniosły rewizję od tego wyroku do Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego, Niemcy), który jest sądem odsyłającym. Podnoszą one, że nie są producentami rynkowymi. Ich świadczenia obowiązkowe, które stanowią większą część ich oferty, nie są sprzedawane po cenach mających znaczenie z gospodarczego punktu widzenia. W tym względzie członkowie mający obowiązek członkostwa nie mogą swobodnie zdecydować się na zakup świadczeń emerytalno-rentowych na podstawie wymaganych składek, co narusza warunek istnienia tych cen ustanowiony w pkt 3.19 akapit pierwszy lit. b) załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, wedle którego „konsumenci mają swobodę co do kupowania lub niekupowania i dokonują wyboru na podstawie oferowanych cen”. Kryterium 50 % zawarte w pkt 3.19 akapit trzeci załącznika A do tego rozporządzenia, pozwalające na zakwalifikowanie jako producenta rynkowego jednostki instytucjonalnej, która w sposób trwały pokrywa przynajmniej 50 % kosztów przychodami ze sprzedaży, nie ma znaczenia, ponieważ służy ono jedynie do określenia wartości produkcji. W każdym razie instytucje emerytalno-rentowe wchodzą w zakres, podobnie jak ustawowe ubezpieczenie emerytalne, zabezpieczenia społecznego.
24
Niemiecki bank federalny podnosi, że wyrok Verwaltungsgericht Frankfurt am Main (sądu administracyjnego we Frankfurcie nad Menem) nie jest dotknięty podniesionymi błędami co do prawa.
25
Sąd odsyłający ma wątpliwości co do kwalifikacji skarżących w postępowaniu głównym, w szczególności w świetle art. 1 pkt 1 lit. f) rozporządzenia 2018/231 i pkt 1.37, 2.107, 2.117, 3.17–3.19, 3.24, 3.26, 17.43, 20.10, 20.12 i 20.39 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013. Sąd ten zastanawia się, czy należy je zakwalifikować jako fundusze emerytalno-rentowe, czy jako fundusze zabezpieczenia społecznego, czy też są one objęte inną kwalifikacją.
26
Sąd ten podkreśla, że skarżące w postępowaniu głównym są instytucjami prawa publicznego posiadającymi osobowość prawną. Mogą one wykonywać wyłącznie działalność w interesie publicznym i mogą wykorzystywać swoje zasoby i majątek wyłącznie w celu wypełniania swoich zadań z zakresu usług publicznych. Muszą one ponosić koszty administracyjne, w tym wynagrodzenie pracowników i świadczenia na rzecz osób uprawnionych, z własnych środków.
27
Sąd odsyłający wyjaśnia, że zgodnie z prawem niemieckim zdecydowana większość członków systemów skarżących w postępowaniu głównym podlega obowiązkowemu członkostwu ze względu na wykonywanie przez nich zawodu w Bawarii lub Saksonii. Po zakończeniu ubezpieczenia obowiązkowego możliwe jest pozostanie członkiem na zasadzie dobrowolności, aby móc nadal nabywać uprawnienia emerytalne. Skarżące w postępowaniu głównym określają w swych statutach pobieranie składek lub wpłat na finansowanie swoich zadań, jak również warunki, charakter, wysokość i zniesienie uprawnień emerytalnych. Możliwe są również dobrowolne dodatkowe płatności, ale są one ograniczone do maksymalnej dozwolonej kwoty. Skarżące w postępowaniu głównym świadczą ponad 50 % usług swoim członkom podlegającym ubezpieczeniu obowiązkowemu.
28
W tych okolicznościach Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, które mają identyczne brzmienie w sprawach C‑758/22 i C‑759/22:
„1)
a)
Czy pkt 3.19 akapit pierwszy lit. b) załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 wymaga, aby wszyscy konsumenci produktów oferowanych przez producenta mieli swobodę co do kupowania lub niekupowania tych produktów i aby dokonywali wyboru na podstawie oferowanych cen?
W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej:
b)
Czy w przypadku gdy zdecydowana większość takich konsumentów, nie mając takiej swobody wyboru, otrzymuje od producenta produkty stanowiące ponad połowę wartości jego produkcji z tytułu ustawowego obowiązkowego członkostwa w tym przedsiębiorstwie i jest zobowiązana do uiszczania obowiązkowych składek w wysokości ustalonej przez producenta, spełnione są wymogi tego przepisu, gdy mniejszość miała możliwość dobrowolnego przystąpienia do producenta i skorzystała z tej możliwości, aby otrzymywać produkty za takie same składki jak członkowie, którzy mają obowiązek przystąpienia?
2)
Czy produkcja rynkowa po cenach ekonomicznie uzasadnionych w rozumieniu pkt 3.17–3.19 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 występuje zawsze wtedy, gdy spełnione jest »kryterium 50 %« określone w pkt 3.19 akapit trzeci zdania trzecie i czwarte tego załącznika, polegające na tym, że przynajmniej 50 % kosztów jest pokrywane ze sprzedaży nieprzerwanie przez wiele lat, czy też kryterium to należy rozumieć nie jako warunek wystarczający (samowystarczalny), lecz jako warunek konieczny obok dwóch warunków określonych w pkt 3.19 akapit pierwszy zdanie drugie lit. a) i b) tego załącznika?
3)
Czy oprócz pkt 3.17, 3.19 i 3.26 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, dodatkowe wymagania określone w pkt 1.37 akapit drugi tego załącznika mają być brane pod uwagę przy ustalaniu, czy jednostki instytucjonalne są producentami rynkowymi zgodnie z pkt 3.24 tego załącznika?
4)
a)
Czy dla zaklasyfikowania jednostki instytucjonalnej do podsektora S.129 zgodnie z pkt 2.107 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 wymagane jest, aby wszystkie jej usługi na rzecz wszystkich jej członków były świadczone na podstawie umowy?
W razie odpowiedzi twierdzącej:
b)
Czy wymóg umownej podstawy świadczenia w tym znaczeniu jest spełniony już wtedy, gdy obowiązkowe członkostwo, obowiązkowe składki i obowiązkowe świadczenia jednostki instytucjonalnej są wprawdzie uregulowane w jej statucie na podstawie przepisów prawa, ale członkowie, którzy mają obowiązek przystąpienia, mogą również poprzez dobrowolne dodatkowe składki uzyskać roszczenia do dodatkowych świadczeń?
5)
Czy art. 1 pkt 1 [akapit drugi] lit. f) rozporządzenia 2018/231 należy interpretować w ten sposób, że z pojęcia funduszy emerytalno-rentowych zawartego w [akapicie pierwszym] tego przepisu wyłączone są tylko te jednostki instytucjonalne, które spełniają oba kryteria określone w pkt 2.117 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, czy też wyjątek ten obejmuje również inne jednostki instytucjonalne, które należy uznać za emerytalno-rentowe systemy zabezpieczenia społecznego, o których mowa w pkt 17.43 tego załącznika, mimo że nie spełniają wszystkich wymogów określonych w pkt 2.117 tego załącznika?
6)
a)
Czy pojęcie »instytucji rządowej i samorządowej« w pkt 2.117 lit. b) i pkt 17.43 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 odnosi się tylko do odpowiedniego organu założycielskiego, czy też obejmuje również prawnie niezależne instytucje emerytalno-rentowe z prawem do samodzielnego zarządu i własnej rachunkowości, które są zorganizowane na zasadzie obowiązkowego członkostwa i finansowane ze składek?
W razie odpowiedzi twierdzącej:
b)
Czy zatwierdzenie składek i świadczeń, o którym mowa w pkt 2.117 lit. b) załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, oznacza ustalenie kwotowe, czy też wystarczy, że ustawa określa minimalne ryzyka, które co najmniej mają być objęte ubezpieczeniem, oraz minimalny poziom ubezpieczenia, jak również reguluje zasady i granice pobierania składek, ale wyliczanie składek i ustalanie świadczeń w tych ramach pozostawi instytucji emerytalno-rentowej?
c)
Czy pojęcie »jednostki rządowej i samorządowej« w rozumieniu pkt 20.39 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 obejmuje jedynie jednostki instytucjonalne, które spełniają wszystkie wymogi z pkt 20.10 i 20.12 tego załącznika?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
29
Poprzez pytania prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy przepisy załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 należy interpretować w ten sposób, że instytucje emerytalno-rentowe oferujące świadczenia pokrywające ryzyko związane z emeryturą, śmiercią i inwalidztwem na rzecz członków objętych w przeważającej części obowiązkiem członkostwa ze względu na wykonywanie określonego zawodu są objęte pojęciem „funduszy emerytalno-rentowych” w rozumieniu pkt 2.105 tego załącznika i w konsekwencji powinny podlegać obowiązkom w zakresie sprawozdawczości statystycznej przewidzianym w rozporządzeniu 2018/231.
30
Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy na wstępie przypomnieć, że z motywu 14 rozporządzenia nr 549/2013 wynika, że ESA 2010 ustanawia ramy odniesienia służące do sporządzania rachunków państw członkowskich dla potrzeb Unii, a w szczególności dla celów określania i monitorowania polityki gospodarczej i społecznej Unii. W tym względzie, zgodnie z motywem 3 tego rozporządzenia, rachunki te powinny być sporządzane na podstawie jednolitych zasad, niepodlegających różnym interpretacjom, aby umożliwić uzyskanie porównywalnych wyników (wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Ferrovienord, C‑363/21 i C‑364/21, EU:C:2023:563, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
Jak wynika z art. 1 ust. 2 lit. a) tego rozporządzenia, ESA 2010 przewiduje metodologię znajdującą się w załączniku A, dotyczącym w szczególności wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad zapisów księgowych, które należy stosować do zestawiania rachunków i tablic na porównywalnych podstawach do celów Unii.
32
Zgodnie z pkt 1.01 tego załącznika ESA 2010 stanowi „międzynarodowy standard metodologiczny i rachunkowy dla szczegółowego i systematycznego opisu gospodarki ogółem (tj. regionów, państw czy grup państw), jej składowych oraz relacji z innymi gospodarkami ogółem”.
33
Załącznik ów, sformułowany jako instrukcja, składa się z 24 rozdziałów, które zostały w skrócie przedstawione w pkt 1.03 i 1.04. Rozdział 1 dotyczy podstawowych cech ESA pod względem koncepcyjnym i ustanawia jego zasady. W rozdziale tym opisano podstawowe jednostki statystyczne i ich grupowanie oraz przedstawiono w zarysie sekwencję rachunków. W rozdziale 2 wskazanego załącznika zdefiniowano jednostki instytucjonalne stosowane w pomiarze gospodarki oraz wskazano sposób klasyfikowania takich jednostek w ramach sektorów i innych grup na potrzeby analizy. Rozdział 20 dotyczy rachunków sektora instytucji rządowych i samorządowych.
34
W tym względzie punkty 1.34 i 1.57 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 przewidują przypisanie każdej jednostki instytucjonalnej – zdefiniowanej jako podmiot gospodarczy mający zdolność do posiadania dóbr i aktywów, zaciągania zobowiązań, wykonywania działalności gospodarczej i dokonywania transakcji z innymi jednostkami we własnym imieniu – do jednego z sześciu głównych sektorów określonych przez ESA 2010, a mianowicie do: przedsiębiorstw niefinansowych, instytucji finansowych, instytucji rządowych i samorządowych, gospodarstw domowych, instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych lub sektora „zagranica” (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Ferrovienord, C‑363/21 i C‑364/21, EU:C:2023:563, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo).
35
Z przepisów tych oraz z pkt 2.41 tego załącznika wynika, że sektory te wzajemnie się wykluczają, w związku z czym jednostka instytucjonalna może należeć tylko do jednego sektora lub podsektora. Zgodnie z pkt 2.32 tego załącznika każdy sektor lub podsektor obejmuje jednostki instytucjonalne o podobnym typie zachowań ekonomicznych.
36
Podsektor funduszy emerytalno-rentowych należy do sektora instytucji finansowych, jak wyjaśniono w pkt 2.66 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013. W konsekwencji, podobnie jak każda jednostka instytucjonalna tego sektora, fundusze emerytalno-rentowe klasyfikuje się jako „producentów rynkowych” zgodnie z definicją pojęcia „instytucji finansowych” zawartą w pkt 2.55 tego załącznika.
37
Jeśli chodzi o tę klasyfikację funduszy emerytalno-rentowych jako „producentów rynkowych”, należy podkreślić istnienie szczególnej cechy właściwej dla działalności tych funduszy, które zostały wyszczególnione w pkt 2.105–2.110 wspomnianego załącznika. Z pkt 2.108 tego załącznika wynika bowiem, że w odróżnieniu od instytucji ubezpieczeń na życie „fundusze emerytalno-rentowe są ograniczone z mocy prawa do określonych grup pracowników i osób pracujących na własny rachunek”. Tym samym podsektor funduszy emerytalno-rentowych obejmuje instytucje finansowe, które nie mają swobody oferowania swoich usług wszystkim odbiorcom.
38
W niniejszej sprawie z postanowień odsyłających wynika, że instytucje emerytalno-rentowe rozpatrywane w postępowaniu głównym, które prowadzą działalność w wolnym kraju Bawaria (sprawa C‑758/22) i w kraju związkowym Saksonia (sprawa C‑759/22), gwarantują swoim członkom świadczenia w przypadku emerytury, śmierci i inwalidztwa oraz są zorganizowane na podstawie sektorowej w tym znaczeniu, że większość ich członków podlega ustawowemu obowiązkowi członkostwa ze względu na wykonywanie określonego zawodu, takiego jak zawód lekarza, farmaceuty, adwokata lub architekta.
39
Ponadto to właśnie ta sektorowa organizacja instytucji emerytalno-rentowych i związany z nią obowiązek członkostwa skłoniły sąd odsyłający do zadania pytania, czy działalność tych instytucji może wchodzić w zakres pojęć „produkcji rynkowej” lub „działalności rynkowej” w rozumieniu załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013.
40
Należy jednak wskazać, że taka sektorowa organizacja funduszy emerytalno-rentowych została wyraźnie przewidziana w pkt 2.107 i 2.108 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, jak wskazano w pkt 37 niniejszego wyroku. Niezależnie od tej szczególnej cechy prawodawca Unii postanowił zaklasyfikować fundusze emerytalno-rentowe jako instytucje finansowe, a zatem jako producentów rynkowych. W niniejszym przypadku nie jest zatem konieczne wyjaśnienie kwestii wykładni pojęć „produkcji rynkowej” lub „działalności rynkowej”, należy natomiast ustalić, czy instytucje emerytalno-rentowe takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym mogą zostać zakwalifikowane jako „fundusze emerytalno-rentowe” w świetle kryteriów ustanowionych w pkt 2.105–2.110 tego załącznika.
41
W tym względzie z brzmienia pkt 2.105–2.110 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 można wywnioskować, że działalność funduszy emerytalno-rentowych spełnia następujące kryteria:
42
W pierwszej kolejności z pkt 2.105 i 2.107 tego załącznika wynika, że fundusze emerytalno-rentowe, których podstawową funkcją jest świadczenie usług pośrednictwa finansowego wynikających ze wzajemnego podziału ryzyk i potrzeb społecznych ubezpieczonych, gwarantują ubezpieczonemu świadczenia w przypadku emerytury. Fundusze te mogą również gwarantować ubezpieczonemu świadczenia w przypadku inwalidztwa oraz świadczenia dla małżonka i dzieci ubezpieczonego w przypadku jego śmierci.
43
W drugiej kolejności pkt 2.106 tego załącznika wskazuje, że fundusze emerytalno-rentowe, które są odrębne od jednostek, które je utworzyły, posiadają autonomię decyzyjną i prowadzą pełną księgowość.
44
W trzeciej kolejności, jak wskazano w pkt 37 niniejszego wyroku, w pkt 2.107 i 2.108 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 uściślono, że w odróżnieniu od instytucji ubezpieczeń na życie fundusze emerytalno-rentowe są ustawowo obowiązane do zastrzeżenia swych usług do określonych grup pracowników i osób pracujących na własny rachunek, takich jak, między innymi, osoby wykonujące ten sam zawód.
45
W czwartej kolejności pkt 2.110 tego załącznika wyłącza z zakresu pojęcia „funduszy emerytalno-rentowych” fundusze zabezpieczenia społecznego, o których mowa w pkt 2.117 tego załącznika. Zgodnie z tym ostatnim punktem fundusze zabezpieczenia społecznego, których podstawową działalnością jest udzielanie świadczeń społecznych, charakteryzujących się tym, że, po pierwsze, określone grupy ludności są zobowiązane z mocy prawa do uczestnictwa w systemie lub do opłaty składek, oraz po drugie, sektor instytucji rządowych i samorządowych określa lub zatwierdza składki i świadczenia, przy czym zazwyczaj pomiędzy kwotą składek wpłaconych przez daną osobę a ryzykiem, na jakie jest ona narażona, nie występuje bezpośredni związek.
46
W tym ostatnim względzie z pkt 20.39 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013, który należy do rozdziału 20 tego załącznika zatytułowanego „Rachunki sektora instytucji rządowych i samorządowych”, wynika, że system emerytalny, nawet ustanowiony przez jednostkę sektora instytucji rządowych i samorządowych, nie jest traktowany jako system zabezpieczenia społecznego i należy go zaklasyfikować do podsektora funduszy emerytalno-rentowych, jeżeli nie ma on gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych co do poziomu świadczeń, a poziom ten jest niepewny, ponieważ jest uzależniony od wyników aktywów.
47
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach procedury przewidzianej w art. 267 TFUE, opartej na wyraźnym podziale funkcji między sądami krajowymi a Trybunałem, Trybunał nie jest właściwy do dokonywania wykładni prawa krajowego, a wyłącznie do sądu krajowego należy ustalenie i ocena okoliczności faktycznych sprawy głównej oraz ustalenie dokładnego zakresu stosowania krajowych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., SeGEC i in., C‑277/21, EU:C:2022:318, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
Jednakże Trybunał, do którego zwrócono się o udzielenie użytecznej odpowiedzi sądowi krajowemu, jest właściwy do udzielenia mu informacji opartych na aktach sprawy głównej oraz przedłożonych mu uwagach pisemnych i ustnych, tak aby sąd krajowy mógł wydać orzeczenie (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., SeGEC i in., C‑277/21, EU:C:2022:318, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
49
W niniejszej sprawie z wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że działalność instytucji emerytalno-rentowych rozpatrywanych w postępowaniach głównych wykazuje następujące cechy:
50
Po pierwsze, bezsporne jest, że te instytucje emerytalno-rentowe gwarantują swoim ubezpieczonym świadczenia w przypadku emerytury, śmierci i inwalidztwa.
51
Po drugie, z wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że instytucje emerytalno-rentowe rozpatrywane w sprawie C‑758/22, które mają osobowość prawną, korzystają z prawa do samodzielnego zarządzania i prowadzą własną księgowość. Zgodnie z tymi informacjami instytucja emerytalno-rentowa, której dotyczy sprawa C‑759/22, mimo że jest podmiotem izby lekarskiej o częściowej zdolności prawnej, jest niezależna pod względem organizacyjnym i gospodarczym, korzysta z dużej autonomii, posiada własny majątek i prowadzi pełną księgowość. Takie instytucje emerytalno-rentowe, które korzystają z autonomii zarządzania i prowadzą własną księgowość, spełniają kryterium wskazane w pkt 43 niniejszego wyroku.
52
Po trzecie, z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający, o których mowa w pkt 38 niniejszego wyroku, wynika również, że zdecydowana większość członków instytucji emerytalno-rentowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym podlega ustawowemu obowiązkowi członkostwa ze względu na wykonywanie określonej działalności zawodowej, przy czym instytucje te nie są co do zasady uprawnione do świadczenia swoich usług innym osobom. W konsekwencji takie instytucje wydają się spełniać kryterium, o którym mowa w pkt 44 niniejszego wyroku.
53
Po czwarte, z postanowień odsyłających wynika, że poziom świadczeń oferowanych członkom, który nie ma gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych, zależy od wysokości wpłaconych składek oraz wyników danej instytucji emerytalno-rentowej w zarządzaniu aktywami. Ponadto sąd odsyłający wskazał, że instytucje emerytalno-rentowe rozpatrywane w postępowaniu głównym określają, w ramach określonych przepisami prawa, wysokość pobieranych przez nie składek oraz wysokość oferowanych przez nie świadczeń. W związku z tym takie instytucje emerytalno-rentowe spełniają wspomniane w pkt 45 i 46 niniejszego wyroku kryteria wykluczające kwalifikację jako system zabezpieczenia społecznego na rzecz systemu funduszy emerytalno-rentowych.
54
Z powyższego wynika, że jeżeli działalność instytucji emerytalno-rentowych rozpatrywanych w postępowaniach głównych rzeczywiście charakteryzuje się cechami wymienionymi w pkt 50–53 niniejszego wyroku, co powinien stwierdzić sąd odsyłający, to instytucje te mogą zostać zaklasyfikowane do podsektora „funduszy emerytalno-rentowych” w rozumieniu pkt 2.105 załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013.
55
W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytania trzeba odpowiedzieć, iż przepisy załącznika A do rozporządzenia nr 549/2013 należy interpretować w ten sposób, że są objęte pojęciem „funduszy emerytalno-rentowych” w rozumieniu pkt 2.105 tego załącznika i w konsekwencji powinny co do zasady podlegać obowiązkom w zakresie sprawozdawczości statystycznej przewidzianym w rozporządzeniu 2018/231 instytucje emerytalno-rentowe, których działalność wykazuje wszystkie następujące cechy:
–
owe instytucje emerytalno-rentowe oferują świadczenia pokrywające ryzyko związane z emeryturą, śmiercią i inwalidztwem;
–
korzystają z autonomii zarządzania i prowadzą pełną księgowość;
–
zdecydowana większość ich członków podlega ustawowemu obowiązkowi członkostwa ze względu na wykonywanie określonego zawodu, przy czym wspomniane instytucje emerytalno-rentowe co do zasady nie są uprawnione do świadczenia swoich usług na rzecz innych osób;
–
poziom oferowanych członkom świadczeń nie ma gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz zależy od wysokości wpłaconych składek i wyników danej instytucji emerytalno-rentowej w zarządzaniu aktywami.
W przedmiocie kosztów
56
Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Przepisy załącznika A do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
są objęte pojęciem „funduszy emerytalno-rentowych” w rozumieniu pkt 2.105 tego załącznika i w konsekwencji powinny co do zasady podlegać obowiązkom w zakresie sprawozdawczości statystycznej przewidzianym w rozporządzeniu Europejskiego Banku Centralnego (UE) 2018/231 z dnia 26 stycznia 2018 r. w sprawie wymogów sprawozdawczości statystycznej w odniesieniu do funduszy emerytalno-rentowych instytucje emerytalno-rentowe, których działalność wykazuje wszystkie następujące cechy:
–
owe instytucje emerytalno-rentowe oferują świadczenia pokrywające ryzyko związane z emeryturą, śmiercią i inwalidztwem;
–
korzystają z autonomii zarządzania i prowadzą pełną księgowość;
–
zdecydowana większość ich członków podlega ustawowemu obowiązkowi członkostwa ze względu na wykonywanie określonego zawodu, przy czym wspomniane instytucje emerytalno-rentowe co do zasady nie są uprawnione do świadczenia swoich usług na rzecz innych osób;
–
poziom oferowanych członkom świadczeń nie ma gwarancji sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz zależy od wysokości wpłaconych składek i wyników danej instytucji emerytalno-rentowej w zarządzaniu aktywami.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki