62021CC0083
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MACIEJA SZPUNARA
przedstawiona w dniu 7 lipca 2022 r. (
1
)
Sprawa C‑83/21
Airbnb Ireland UC,
Airbnb Payments UK Ltd
przeciwko
Agenzia delle Entrate,
przy udziale:
Presidenza del Consiglio dei Ministri,
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
Federazione delle Associazioni Italiane Alberghi e Turismo – Federalberghi,
Renting Services Group Srl,
Codacons – Coordinamento delle Associazioni e dei Comitati di tutela dell’ambiente e dei diritti degli utenti e dei consumatori
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Consiglio di Stato (radę stanu, Włochy)]
Odesłanie prejudycjalne – Usługi społeczeństwa informacyjnego – Handel elektroniczny – Internetowy portal pośrednictwa w najmie nieruchomości – Dyrektywa 2000/31/WE – Artykuł 1 ust. 5 lit. a) – Dyrektywa 2006/123/WE – Usługi na rynku wewnętrznym – Artykuł 2 ust. 3 – Wyłączenie „dziedziny podatków” z zakresu tych dyrektyw – Dyrektywa (UE) 2015/1535 – Procedura udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego – Artykuł 1 ust. 1 lit. e) i f) – Pojęcia „zasady dotyczącej usług” i „przepisów technicznych” – Najem nieruchomości na cele mieszkaniowe na okres nieprzekraczający 30 dni – Nałożony na podmioty świadczące usługi pośrednictwa w najmie nieruchomości, w tym poprzez portal internetowy, obowiązek przekazania organom podatkowym danych dotyczących umów najmu i pobrania u źródła podatku od zapłaconych kwot – Obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego nałożony na usługodawców nieposiadających stałego zakładu we Włoszech – Artykuł 56 TFUE – Swoboda świadczenia usług – Charakter ograniczający – Względy uzasadniające – Skuteczność kontroli podatkowych i zwalczanie unikania opodatkowania – Proporcjonalność – Artykuł 267 akapit trzeci TFUE
Wprowadzenie
1.
Platformy internetowe są dostawcami usług zwanych „usługami społeczeństwa informacyjnego”, czyli po prostu usług przez Internet, umożliwiającymi nie tylko przedsiębiorcom, ale także osobom nieprowadzącym działalności gospodarczej, oferowanie konsumentom usług o różnym charakterze poprzez umożliwienie kontaktu jednych z drugimi.
2.
Rozwój tych platform dał wielu jednostkom możliwość, po pierwsze, świadczenia usług poza działalnością gospodarczą prowadzoną na pełną skalę, a po drugie, korzystania z tych usług po cenach często znacznie korzystniejszych niż ceny stosowane przez przedsiębiorców. Wspomniane platformy przyczyniły się zatem, jeśli nie do utworzenia dotychczas nieistniejących rynków, to przynajmniej do gwałtownego rozwoju niektórych rynków usług, ze względu na wzrost zarówno podaży, jak i popytu. Jednocześnie przyczyniły się one do zaostrzenia wielu problemów, zarówno społecznych, jak i politycznych, administracyjnych i prawnych, związanych z masowym rozwojem tych usług.
3.
Powstaje zatem pytanie, w jakim zakresie platformy internetowe powinny również przyczynić się do rozwiązywania problemów związanych z ich funkcjonowaniem. Poszukiwanie tych rozwiązań powinno oczywiście odbywać się z poszanowaniem prawa, a w szczególności prawa Unii. Charakterystyczną cechą usług świadczonych przez Internet jest bowiem łatwość ich świadczenia w sposób transgraniczny – w Internecie położenie geograficzne usługodawcy i usługobiorcy jest bez znaczenia. Specyfika platform internetowych polega na tym, że ich usługi, które są świadczone przez Internet, a zatem co do zasady mogą mieć charakter transgraniczny, są ściśle związane z usługami świadczonymi następnie przez ich użytkowników, przy czym usługi te są najczęściej „rzeczywiste” i mają konkretną fizyczną lokalizację. Platformy te zmieniły zatem w znacznym stopniu charakter usług transgranicznych, nie tylko pozwalając na to, by były one świadczone i wykorzystywane w sposób masowy, ale również nadając im charakter mieszany w tym sensie, że usługi te są ściśle związane z późniejszymi świadczeniami, które nie mają takiej cechy.
4.
Ta prawdziwa zmiana paradygmatu wymaga przemyślenia niektórych zasad prawa Unii, w szczególności zasady swobody świadczenia usług, w celu sprostania nowym wyzwaniom wynikającym z funkcjonowania platform internetowych. Niniejsza sprawa daje Trybunałowi sposobność wypowiedzenia się w przedmiocie środków, jakie państwa członkowskie mogą przyjąć w odpowiedzi na jedno z tych wyzwań, jakim jest traktowanie pod względem podatkowym usług świadczonych za pośrednictwem platform internetowych.
Ramy prawne
Prawo Unii
5.
Artykuł 1 ust. 1 i art. 1 ust. 5 lit. a) dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywy o handlu elektronicznym) (
2
), stanowi:
„1.   Niniejsza dyrektywa dąży do przyczynienia się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego przez zapewnienie swobodnego przepływu usług społeczeństwa informacyjnego między państwami członkowskimi.
[…]
5.   Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do:
a)
dziedziny podatków;
[…]”.
6.
Artykuł 1 ust. 1 i art. 2 ust. 3 dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (
3
) stanowią:
„Artykuł 1
1.   Niniejsza dyrektywa ustanawia ogólne przepisy ułatwiające korzystanie ze swobody przedsiębiorczości przez usługodawców oraz swobodnego przepływu usług, zapewniając przy tym wysoki poziom jakości usług.
[…]
Artykuł 2
[…]
3.   Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania w dziedzinie podatków”.
7.
Artykuł 1 ust. 1 lit. b) i e)–g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1535 z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (
4
) stanowi:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
b)
»usługa« oznacza każdą usługę społeczeństwa informacyjnego, to znaczy każdą usługę normalnie świadczoną za wynagrodzeniem, na odległość, drogą elektroniczną i na indywidualne żądanie odbiorcy usług.
[…]
e)
»zasada dotycząca usług« oznacza wymóg o charakterze ogólnym odnoszący się do podejmowania i wykonywania działalności usługowych, w rozumieniu lit. b), w szczególności przepisy dotyczące dostawcy usług, usług i odbiorców usług, z wyjątkiem zasad, które nie odnoszą się szczególnie do usług określonych w tej literze.
Do celów niniejszej definicji:
(i)
zasada traktowana jest jako szczególnie odnosząca się do usług społeczeństwa informacyjnego, w przypadku gdy, biorąc pod uwagę jej uzasadnienie i część operacyjną, celem szczególnym i celem jej wszystkich lub pojedynczych przepisów jest regulacja tych usług w sposób precyzyjny i ujęty celowo;
(ii)
zasada nie jest traktowana jako szczególnie odnosząca się do usług społeczeństwa informacyjnego, jeżeli odnosi się do tych usług wyłącznie w sposób dorozumiany lub marginalny;
f)
»przepisy techniczne« oznaczają specyfikacje techniczne i inne wymagania bądź zasady dotyczące usług, włącznie z odpowiednimi przepisami administracyjnymi, których przestrzeganie jest obowiązkowe, de iure lub de facto, w przypadku wprowadzenia do obrotu, świadczenia usługi, ustanowienia operatora usług lub korzystania w państwie członkowskim lub na przeważającej jego części, jak również przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne państw członkowskich, z wyjątkiem określonych w art. 7, zakazujące produkcji, przywozu, wprowadzania do obrotu lub stosowania produktu lub zakazujące świadczenia bądź korzystania z usługi lub ustanawiania dostawcy usług.
Przepisy techniczne de facto obejmują:
[…]
(iii)
specyfikacje techniczne lub inne wymogi bądź zasady dotyczące usług, które powiązane są ze środkami fiskalnymi lub finansowymi mającymi wpływ na konsumpcję produktów lub usług przez wspomaganie przestrzegania takich specyfikacji technicznych lub innych wymogów bądź zasad dotyczących usług; specyfikacje techniczne lub inne wymogi bądź zasady dotyczące usług powiązane z systemami zabezpieczenia społecznego nie są objęte tym znaczeniem.
[…]
g)
»projekt przepisów technicznych« oznacza tekst specyfikacji technicznej lub innego wymogu bądź zasady dotyczącej usług, włącznie z przepisami administracyjnymi, opracowany w celu ustanowienia ich lub doprowadzenia do ich ustanowienia jako przepisów technicznych, a który znajduje się na etapie przygotowania, na którym mogą zostać wprowadzone zasadnicze zmiany”.
8.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy:
„Z zastrzeżeniem art. 7 państwa członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji [Europejskiej] wszelkie projekty przepisów technicznych, z wyjątkiem tych, które w pełni stanowią transpozycję normy międzynarodowej lub europejskiej, w którym to przypadku wystarczająca jest informacja dotycząca odpowiedniej normy; przekazują Komisji także uzasadnienie konieczności przyjęcia takich przepisów technicznych, jeżeli uzasadnienie to nie zostało wyraźnie ujęte w projekcie”.
Prawo włoskie
9.
Artykuł 4 decreto-legge n. 50 convertito con modificazioni dalla L. 21 giugno 2017, n. 96 – Disposizioni urgenti in materia finanziaria, iniziative a favore degli enti territoriali, ulteriori interventi per le zone colpite da eventi sismici e misure per lo sviluppo (dekretu z mocą ustawy nr 50, przekształconego ze zmianami przez ustawę nr 96 z dnia 21 czerwca 2017 r. w sprawie pilnych przepisów finansowych, inicjatyw na rzecz podmiotów terytorialnych, dodatkowych działań na rzecz obszarów dotkniętych trzęsieniami ziemi i środków rozwoju) z dnia 24 kwietnia 2017 r. (
5
) z późniejszymi zmianami (zwanego dalej „dekretem z mocą ustawy nr 50”) ustanawia system podatkowy krótkoterminowego najmu nieruchomości poza działalnością gospodarczą (zwany dalej „spornym systemem podatkowym”).
10.
Sporny system podatkowy ma zastosowanie do umów najmu nieruchomości mieszkalnych przez osoby fizyczne poza działalnością gospodarczą na okres nieprzekraczający 30 dni, bez względu na to, czy są one zawierane bezpośrednio z najemcami, czy za pośrednictwem osób prowadzących działalność w zakresie pośrednictwa w najmie nieruchomości „lub osób prowadzących portale internetowe” (art. 4 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 50).
11.
Od dnia 1 czerwca 2017 r. dochody pochodzące z takich umów najmu podlegają, w sposób opcjonalny, podatkowi cedularnemu w formie podatku ryczałtowego według stawki 21% zamiast standardowemu podatkowi dochodowemu (art. 4 ust. 2 dekretu z mocą ustawy nr 50).
12.
Osoby prowadzące działalność w zakresie pośrednictwa w najmie nieruchomości odnoszącą się do wyżej wymienionych najmów, „a także osoby prowadzące portale internetowe” mają obowiązek przekazania danych dotyczących umów najmu zawartych za ich pośrednictwem do dnia 30 czerwca roku następującego po roku, którego owe dane dotyczą. Brak przekazania wspomnianych danych, a także przekazanie niepełnych lub nieprawidłowych danych podlega karze pieniężnej (art. 4 ust. 4 dekretu z mocą ustawy nr 50).
13.
Osoby będące rezydentami na terytorium Włoch, które prowadzą działalność w zakresie pośrednictwa w najmie nieruchomości, „a także osoby prowadzące portale internetowe”, gdy pobierają czynsz lub wynagrodzenie z tytułu wyżej wymienionych umów najmu lub gdy uczestniczą w zapłacie tego czynszu i wynagrodzenia, powinny pobrać, jako płatnicy podatku, podatek u źródła w wysokości 21% kwoty czynszu i wynagrodzenia w chwili zapłaty na rzecz beneficjenta oraz wpłacić ów podatek organom podatkowym. W przypadku gdy nie skorzystano z możliwości zastosowania systemu podatku cedularnego w formie podatku ryczałtowego, pobranie podatku u źródła uznaje się za dokonane tytułem zaliczki (art. 4 ust. 5 dekretu z mocą ustawy nr 50).
14.
Osoby prowadzące taką samą działalność, niebędące rezydentami, lecz posiadające stały zakład we Włoszech, wypełniają obowiązki wynikające ze spornego systemu podatkowego za pośrednictwem stałego zakładu. Osoby niebędące rezydentami i uznane za nieposiadające stałego zakładu we Włoszech mają obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego jako podmiotu odpowiedzialnego za zapłacenie podatku. W braku wyznaczenia przedstawiciela podatkowego osoby będące rezydentami na terytorium Włoch, należące do tej samej grupy co osoby, o których mowa powyżej, odpowiadają solidarnie z tymi ostatnimi za pobranie u źródła i wpłacenie podatku od kwot czynszu i wynagrodzenia z tytułu umów najmu (art. 4 ust. 5 bis dekretu z mocą ustawy nr 50).
15.
Przepisy wykonawcze do art. 4 ust. 4, 5 i 5 bis dekretu z mocą ustawy nr 50 powinny zostać ustanowione zarządzeniem dyrektora organu podatkowego.
Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytania prejudycjalne
16.
Skarżące w postępowaniu głównym, Airbnb Ireland UC i Airbnb Payments UK Ltd (zwane dalej łącznie „Airbnb”), należą do globalnej grupy Airbnb, która prowadzi internetowy portal pośrednictwa w najmie nieruchomości o tej samej nazwie. Ów portal umożliwia nawiązywanie kontaktu między, po pierwsze, wynajmującymi, którzy dysponują miejscami zakwaterowania, a po drugie, osobami poszukującymi tego typu zakwaterowania, przy czym płatność za udostępnienie zakwaterowania jest pobierana od klienta przed rozpoczęciem najmu i przekazywana wynajmującemu po rozpoczęciu najmu, jeżeli nie doszło do zakwestionowania przez najemcę (
6
).
17.
Airbnb wniosła do Tribunale amministrativo del Lazio (regionalnego sądu administracyjnego w Lacjum, Włochy) skargę o uchylenie, po pierwsze, decyzji nr 132395 dyrektora organu podatkowego z dnia 12 lipca 2017 r. wprowadzającej w życie sporny system podatkowy, a po drugie, okólnika interpretacyjnego nr 24 organu podatkowego z dnia 12 października 2017 r. w sprawie spornego systemu podatkowego.
18.
Na poparcie skargi Airbnb podniosła, że sporny system podatkowy wprowadził do prawa włoskiego „przepis techniczny” lub „zasadę dotyczącą usług”, które powinny były zatem zostać uprzednio zgłoszone Komisji na podstawie art. 5 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2015/1535. Airbnb podniosła również, że obowiązki przewidziane w tym systemie w dziedzinie przekazywania informacji i opodatkowania naruszają zasadę swobody świadczenia usług. Ponadto Airbnb stwierdziła, że obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego dla każdej osoby prowadzącej internetowy portal pośrednictwa w najmie nieruchomości, która nie ma siedziby lub miejsca zamieszkania we Włoszech, stanowi nieproporcjonalne ograniczenie podstawowych swobód takich jak swoboda świadczenia usług.
19.
Wyrokiem z dnia 18 lutego 2019 r. sąd pierwszej instancji oddalił skargę. Airbnb wniosła odwołanie od tego wyroku do sądu odsyłającego.
20.
Postanowieniem z dnia 11 lipca 2019 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 września 2019 r., sąd odsyłający przedłożył Trybunałowi wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący szeregu przepisów prawa Unii. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2020 r., Airbnb Ireland i Airbnb Payments UK (C‑723/19, niepublikowanym, EU:C:2020:509), Trybunał uznał ten wniosek za oczywiście niedopuszczalny ze względu na brak wskazówek pozwalających mu na udzielenie użytecznej odpowiedzi na przedstawione pytania, uściślając przy tym, że sąd odsyłający może przedłożyć mu nowy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
21.
W tych okolicznościach Consiglio di Stato (rada stanu, Włochy) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Jak należy interpretować zawarte w [dyrektywie 2015/1535] wyrażenia »przepisy techniczne« dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego i »zasada dotycząca usług« społeczeństwa informacyjnego, w szczególności, czy wyrażenia te należy interpretować w ten sposób, że obejmują one również środki o charakterze podatkowym, które nie mają bezpośrednio na celu uregulowania konkretnej usługi społeczeństwa informacyjnego, lecz które w każdym razie wpływają na jej rzeczywiste wykonywanie w państwie członkowskim, w szczególności poprzez nałożenie na wszystkie podmioty świadczące usługi pośrednictwa w najmie nieruchomości, w tym również na podmioty niemające siedziby, które świadczą swoje usługi przez Internet, dodatkowych obowiązków mających na celu zapewnienie skutecznego poboru podatków należnych od wynajmujących, takich jak:
a)
gromadzenie i późniejsze przekazanie organom podatkowym państwa członkowskiego danych dotyczących umów najmu krótkoterminowego zawartych w wyniku działalności pośrednika;
b)
pobranie u źródła części należnej na rzecz skarbu państwa od kwot wypłacanych wynajmującym przez najemców oraz późniejsze wpłacenie tych kwot na rzecz skarbu państwa?
2)
a)
Czy ustanowiona w art. 56 TFUE zasada swobody świadczenia usług oraz, w razie uznania, że mają one zastosowanie w niniejszej sprawie, analogiczne zasady wynikające z [dyrektyw 2000/31 i 2006/123] stoją na przeszkodzie środkowi krajowemu, który nakłada na pośredników w najmie nieruchomości prowadzących działalność we Włoszech, w tym również na podmioty niemające siedziby, które świadczą usługi w Internecie, obowiązek gromadzenia danych dotyczących zawartych za ich pośrednictwem umów najmu krótkoterminowego, a następnie przekazywania tych danych organom podatkowym w celu poboru podatków bezpośrednich należnych od użytkowników usług?
b)
Czy ustanowiona w art. 56 TFUE zasada swobody świadczenia usług oraz, w razie uznania, że mają one zastosowanie w niniejszej sprawie, analogiczne zasady wynikające z [dyrektyw 2000/31 i 2006/123] stoją na przeszkodzie środkowi krajowemu, który nakłada na pośredników w najmie nieruchomości prowadzących działalność we Włoszech, w tym również na podmioty niemające siedziby, które świadczą usługi w Internecie, uczestniczących na etapie dokonywania płatności z tytułu zawartych za ich pośrednictwem umów najmu krótkoterminowego, obowiązek potrącenia – dla celów poboru podatków bezpośrednich należnych od użytkowników usług – podatku u źródła z tytułu tych płatności i jego późniejszej wpłaty na rzecz skarbu państwa?
c)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytania, czy ustanowiona w art. 56 TFUE zasada swobody świadczenia usług oraz, w razie uznania, że mają one zastosowanie w niniejszej sprawie, analogiczne zasady wynikające z [dyrektyw 2000/31 i 2006/123] mogą być jednak ograniczone w sposób zgodny z prawem [Unii] przez środki krajowe takie jak opisane w lit. a) i b) powyżej, biorąc pod uwagę, że pobór podatków bezpośrednich należnych od użytkowników usług jest w przeciwnym razie bezskuteczny?
d)
Czy ustanowiona w art. 56 TFUE zasada swobody świadczenia usług oraz, w razie uznania, że mają one zastosowanie w niniejszej sprawie, analogiczne zasady wynikające z [dyrektyw 2000/31 i 2006/123] mogą zostać ograniczone w sposób zgodny z prawem [Unii] przez środek krajowy nakładający na niemających siedziby we Włoszech pośredników w najmie nieruchomości obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego zobowiązanego do wykonania w imieniu i na rachunek pośrednika niemającego siedziby we Włoszech środków krajowych opisanych w lit. b) ze względu na to, że pobór podatków bezpośrednich należnych od użytkowników usług jest w przeciwnym razie bezskuteczny?
3)
Czy art. 267 akapit trzeci TFUE należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy jedna ze stron podnosi kwestię dotyczącą wykładni prawa [Unii] (pierwotnego lub wtórnego) wraz z precyzyjnym sformułowaniem treści pytania, sąd zachowuje jednak uprawnienie do sformułowania tego pytania w sposób niezależny, określając w sposób dyskrecjonalny, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą i przekonaniem, odnośne przepisy prawa [Unii], przepisy krajowe, które są z nimi potencjalnie sprzeczne, oraz brzmienie pytania prejudycjalnego, pod warunkiem że nie wykracza to poza granice przedmiotu sporu, czy też sąd musi zaakceptować pytanie w brzmieniu sformułowanym przez stronę występującą z takim wnioskiem?”.
22.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpłynął do Trybunału w dniu 9 lutego 2021 r. Uwagi na piśmie przedstawiły Airbnb, Federazione delle Associazioni Italiane Alberghi e Turismo – Federalberghi (federacja włoskich stowarzyszeń hotelarskich i turystycznych, zwana dalej „Federalberghi”), rządy włoski, belgijski, czeski, hiszpański, francuski, niderlandzki, austriacki i polski oraz Komisja. Airbnb, Federalberghi, rządy włoski, hiszpański i francuski oraz Komisja były reprezentowane na rozprawie, która odbyła się w dniu 28 kwietnia 2022 r.
Analiza
W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
23.
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 1 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2015/1535 należy interpretować w ten sposób, że „przepisem technicznym” w rozumieniu tego przepisu jest uregulowanie krajowe, które nakłada na pośredników w krótkoterminowym najmie nieruchomości, w tym pośredników wykonujących działalność przez Internet, obowiązek zbierania i przekazywania organom podatkowym danych dotyczących umów najmu zawartych w wyniku działalności pośrednika, a także, w przypadku gdy pośrednicy ci uczestniczą w zapłacie czynszu, obowiązek pobrania u źródła podatku należnego od kwot wypłacanych wynajmującym przez najemców i odprowadzania tego podatku do skarbu państwa.
W przedmiocie stosowania dyrektywy 2015/1535 do przepisów podatkowych
24.
Trybunał zwrócił się do stron i zainteresowanych obecnych na rozprawie z pytaniem o możliwość stosowania dyrektywy 2015/1535 do przepisów takich jak przepisy spornego systemu podatkowego w świetle faktu, że art. 114 TFUE, którego ust. 1 stanowi podstawę prawną tej dyrektywy, wyłącza w ust. 2 stosowanie tego ust. 1 „do przepisów podatkowych”.
25.
Na wstępie muszę zauważyć, że podzielam opinię wyrażoną w szczególności przez rząd francuski, zgodnie z którą art. 114 ust. 2 TFUE nie sprzeciwia się co do zasady stosowaniu dyrektywy 2015/1535 do przepisów podatkowych. Postanowienie to należy bowiem interpretować jako odnoszące się do harmonizacji tych przepisów, którą można by zakwalifikować jako „harmonizację pozytywną”. Przepisy tego rodzaju są przyjmowane, w odniesieniu do podatków i opłat pośrednich, na podstawie art. 113 TFUE.
26.
Dyrektywa 2015/1535 nie dokonuje natomiast takiej pozytywnej harmonizacji. Dyrektywa ta ogranicza się do ustanowienia reguł w celu zapobieżenia przyjmowaniu przez państwa członkowskie przepisów sprzecznych z prawidłowym funkcjonowaniem rynku wewnętrznego. Reguły te obejmują proceduralny obowiązek zgłaszania pewnych przepisów na etapie projektu w celu dokonania ich kontroli prewencyjnej z punktu widzenia ich zgodności z zasadami rynku wewnętrznego. Taka kontrola zaś w żaden sposób nie jest równoznaczna z przewidzianą w art. 114 ust. 1 TFUE harmonizacją tych przepisów przez prawodawstwo Unii. Jeśli dyrektywa 2015/1535 dokonuje jakiekolwiek harmonizacji, to dotyczy ona zasad proceduralnych przyjmowania przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych państw członkowskich.
27.
W konsekwencji art. 114 ust. 2 TFUE nie wyklucza moim zdaniem zastosowania dyrektywy 2015/1535 do przepisów podatkowych takich jak te rozpatrywane w niniejszej sprawie.
W przedmiocie kwalifikacji przepisów spornego systemu podatkowego jako „zasad dotyczących usług”
28.
„Przepis techniczny” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2015/1535 stanowi w szczególności „zasada dotycząca usług” w rozumieniu definicji z art. 1 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy.
29.
Dla przypomnienia: zgodnie z tą definicją „zasada dotycząca usług” oznacza wymóg o charakterze ogólnym odnoszący się do podejmowania i wykonywania działalności w zakresie usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności przepisy dotyczące dostawcy usług, usług i odbiorców usług, z wyjątkiem zasad, które nie odnoszą się szczególnie do takich usług.
30.
Bezsporne jest, że usługi takie jak te świadczone przez Airbnb stanowią usługi społeczeństwa informacyjnego w rozumieniu dyrektywy 2015/1535 (
7
). Pozostaje ustalić, czy różne obowiązki ciążące na pośrednikach w krótkoterminowym najmie nieruchomości na podstawie spornego systemu podatkowego spełniają pozostałe kryteria określone w definicji „zasady dotyczącej usług”.
31.
Kwestia, czy obowiązki te odnoszą się do usług społeczeństwa informacyjnego „w sposób precyzyjny i ujęty celowo”, czy jedynie „w sposób dorozumiany lub marginalny” w rozumieniu akapitu drugiego definicji zawartej w art. 1 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2015/1535, jest przedmiotem dyskusji między stronami.
32.
Z jednej strony Federalberghi utrzymuje, że sporny system podatkowy jedynie rozszerza na krótkoterminowe najmy nieruchomości istniejący system podatkowy, który ma zastosowanie do najmów długoterminowych. Jej zdaniem celem tego systemu nie jest uregulowanie usług pośrednictwa jako takich, lecz skuteczne opodatkowanie najmu nieruchomości w sposób pozwalający zapobiec unikaniu opodatkowania w tym sektorze. Ponadto twierdzi ona, że poszczególne obowiązki nałożone przez wspomniany system na pośredników są sformułowane w sposób neutralny pod względem technologicznym, w tym znaczeniu, że spoczywają one zarówno na pośrednikach, którzy działają przez Internet, jak i na tych, którzy posługują się innymi środkami. Zdaniem tej strony zaś obecność na rynku najmu krótkoterminowego podmiotów działających w sposób inny niż przez Internet nie jest wyłącznie teoretyczna.
33.
Z drugiej strony Airbnb utrzymuje, że w rzeczywistości sporny system podatkowy został pomyślany specjalnie z zamiarem objęcia najmów nieruchomości zawieranych za pośrednictwem platform internetowych takich jak ta prowadzona przez Airbnb. Przekonuje mnie ten argument. Z informacji zawartych w aktach sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika bowiem jasno, że sporny system podatkowy został przyjęty w celu zaradzenia masowemu unikaniu opodatkowania w sektorze krótkoterminowych najmów nieruchomości zawieranych między jednostkami. Jak zaś powszechnie wiadomo, sektor ten doznał tak istotnego rozwoju właśnie dzięki tym platformom internetowym, takim jak platforma obsługiwana przez Airbnb, a zatem dzięki usługom społeczeństwa informacyjnego. Jeżeli w sektorze tym istnieją pośrednicy działający w inny sposób, ich udział w rynku musi moim zdaniem być marginalny.
34.
Sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym nie dotyczy zatem prostego zastosowania do usług społeczeństwa informacyjnego istniejących wcześniej przepisów mających zastosowanie do usługodawców prowadzących działalność w sposób inny niż przez Internet (
8
), lecz ustanowienia przepisów, których celem jest rozwiązanie problemów powstałych konkretnie w środowisku internetowym, a więc skierowanych konkretnie do podmiotów świadczących usługi przez Internet (
9
).
35.
Tak więc moim zdaniem można uznać, że obowiązki ciążące na pośrednikach na mocy spornego systemu podatkowego odnoszą się szczególnie do usług społeczeństwa informacyjnego, a samo neutralne pod względem technologicznym sformułowanie rozpatrywanych przepisów krajowych nie może zmienić tej oceny (
10
).
36.
Jednakże analiza ta uwzględnia tylko jeden aspekt problemu, a mianowicie sam fakt, że przepisy te odnoszą się szczególnie do podmiotów świadczących usługi społeczeństwa informacyjnego. Oczywiście takie podejście może być wystarczające w sytuacji dotyczącej przepisów, których celem jest uregulowanie samych warunków podejmowania i wykonywania działalności przez Internet (
11
) lub zakazanie takiej działalności (
12
). Natomiast w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, która dotyczy przepisów mających inny cel, bardzo złożona definicja „zasady dotyczącej usług” wymaga moim zdaniem bardziej zniuansowanej wykładni w celu prawidłowego ustalenia, czy przepisy te są objęte obowiązkiem zgłoszenia i sankcją, która towarzyszy temu obowiązkowi w przypadku jego ewentualnego naruszenia, a mianowicie brakiem możliwości powołania się wobec jednostek na przepisy, które powinny były zostać zgłoszone (
13
).
37.
Taka bardziej zniuansowana wykładnia wymaga ustalenia, czy przepis, co do którego twierdzi się, że stanowi przepis techniczny, ma konkretnie na celu uregulowanie podejmowania lub wykonywania usługi społeczeństwa informacyjnego. Lektura art. 1 ust. 1 lit. e) akapit pierwszy dyrektywy 2015/1535 w związku z jego akapitem drugim ppkt (i) prowadzi do wniosku, że sformułowanie tego drugiego przepisu, zgodnie z którym „zasada traktowana jest jako szczególnie odnosząca się do usług społeczeństwa informacyjnego, w przypadku gdy […] celem szczególnym i celem jej wszystkich lub pojedynczych przepisów jest regulacja tych usług w sposób precyzyjny i ujęty celowo”, należy rozumieć w ten sposób, iż przepis odnoszący się do takich usług musi mieć za swój szczególny cel i szczególny przedmiot uregulowanie w sposób precyzyjny i ujęty celowo podejmowania i wykonywania tych usług, czyli kwestii wskazanych w tym pierwszym przepisie.
38.
Co się tyczy poszczególnych obowiązków ciążących na pośrednikach na mocy spornego systemu podatkowego, podzielam zdanie niektórych zainteresowanych stron, które przedstawiły uwagi w niniejszej sprawie, w szczególności rządu polskiego, według którego ani szczególnym celem, ani szczególnym przedmiotem tych obowiązków nie jest uregulowanie podejmowania lub wykonywania usług pośrednictwa w najmie nieruchomości przez Internet.
39.
Po pierwsze, jeśli chodzi o obowiązek zbierania i udzielania informacji, należy moim zdaniem stwierdzić, że w żaden sposób nie ma on na celu uregulowania podejmowania lub wykonywania usługi pośrednictwa w krótkoterminowym najmie nieruchomości. Przekazywanie informacji organom podatkowym nie ma bowiem na celu uregulowania ani nawet kontroli działalności pośrednika, lecz jedynie uregulowanie działalności jego klientów będących wynajmującymi. Obowiązek ten odnosi się zatem do działalności pośrednika jedynie „marginalnie” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. e) akapit pierwszy i art. 1 ust. 1 lit. e) akapit drugi ppkt (ii) dyrektywy 2015/1535. Choć wspomniany obowiązek jest bezpośrednią konsekwencją wykonywania usługi pośrednictwa w odniesieniu do nieruchomości położonych we Włoszech i wynajmowanych przez osoby fizyczne, to nie stanowi on jednak, wbrew twierdzeniom Airbnb, warunku, od którego spełnienia uzależniono możliwość wykonywania tej działalności (
14
), i nie określa ani sposobu, ani warunków jej wykonywania. Ten sam obowiązek powstaje ex post w wyniku prowadzenia działalności i dotyczy nie stosunków pośrednika z jego klientami, lecz wyłącznie stosunków z organami podatkowymi (
15
).
40.
Po drugie, co się tyczy obowiązku pobrania podatku u źródła, wykazuje on ewidentnie bardziej bezpośredni związek z wykonywaniem usługi pośrednictwa, jeżeli usługa ta obejmuje pośrednictwo w zapłacie czynszu. Wypełniając bowiem ten obowiązek, pośrednik przenosi na wynajmującego nie całość otrzymanego czynszu (
16
), lecz jedynie kwotę pozostałą po pobraniu podatku u źródła.
41.
Jednakże obowiązek pobrania podatku u źródła, podobnie jak obowiązek informowania, nie ma na celu uregulowania usługi pośrednictwa, lecz opodatkowanie związanej z nią działalności w zakresie najmu nieruchomości. Pobranie podatku u źródła przez pośrednika, które następuje w ramach zapłaty, jest jedynie instrumentem umożliwiającym realizację tego celu. Obowiązek ten, podobnie jak obowiązek zbierania i udzielania informacji, odnosi się zatem do usługi pośrednictwa jedynie w sposób marginalny. W tej kwestii należy zauważyć, jak słusznie podkreśla rząd francuski, że technika poboru podatku u źródła jest powszechnie stosowana w różnych dziedzinach niemających związku z usługami społeczeństwa informacyjnego, takich jak stosunki pracy czy opodatkowanie dochodów kapitałowych. Instrument ten nie jest zatem w żaden sposób specyficzny dla usług społeczeństwa informacyjnego.
42.
Argument, zgodnie z którym dany pośrednik byłby zmuszony do przyjęcia procedur technicznych i organizacyjnych w celu zastosowania się do obowiązków wynikających ze spornego systemu podatkowego, podniesiony przez Airbnb, nie może zmienić mojej oceny dotyczącej omawianych obowiązków z punktu widzenia dyrektywy 2015/1535. Przyjęcie takich procedur stanowiłoby bowiem wewnętrzne środki usługodawcy dotyczące jego stosunków z administracją państwa członkowskiego, w którym znajduje się miejsce świadczenia leżącego u podstaw jego usługi pośrednictwa. Środki takie nie wpływają jednak na wykonywanie jego własnej usługi. Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby marginalne obowiązki nałożone na usługodawcę wymagały od niego zmiany warunków świadczenia tej usługi, na przykład zwrócenia się do jego klientów o dodatkowe informacje.
43.
Wreszcie, po trzecie, jeśli chodzi o obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego, sąd odsyłający nie wspomina o nim w pierwszym pytaniu prejudycjalnym. Pragnę jednak wskazać dla dopełnienia wywodu, że zgodnie z moją analizą dotyczącą art. 1 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2015/1535 obowiązek ten wykracza poza ramy definicji „zasady dotyczącej usług”, ponieważ nie ma on na celu uregulowania podejmowania lub wykonywania usługi społeczeństwa informacyjnego, lecz stanowi jedynie konsekwencję administracyjną wykonywania takiej usługi, ściśle związaną z obowiązkiem pobrania podatku u źródła.
W przedmiocie przepisów technicznych de facto powiązanych ze środkami fiskalnymi
44.
Na rozprawie omawiano również kwestię, czy obowiązki wynikające dla pośredników ze spornego systemu podatkowego należy uznać za „przepisy techniczne de facto” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. f) akapit drugi ppkt (iii) dyrektywy 2015/1535 jako zasady dotyczące usług powiązane ze środkami fiskalnymi.
45.
Jednakże, jak podniósł rząd francuski, takie zasady towarzyszą środkom fiskalnym, które mają na celu wywieranie wpływu na konsumpcję niektórych towarów lub usług, takich jak produkty mniej szkodliwe dla środowiska lub bardziej energooszczędne. Tymczasem nie taki jest cel spornego systemu podatkowego. Jego celem jest bowiem wyłącznie, jak wyjaśnia w przekonujący sposób rząd włoski, ułatwienie poboru podatków i zwalczanie unikania opodatkowania. Rozpatrywane obowiązki są zatem środkami fiskalnymi w ścisłym znaczeniu i nie mogą zostać zakwalifikowane jako „przepisy techniczne de facto” (
17
).
Propozycja odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne
46.
Proponuję zatem, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzieć, że art. 1 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2015/1535 w związku z art. 1 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż nie stanowi „przepisu technicznego” w rozumieniu tego pierwszego przepisu uregulowanie krajowe, które nakłada na pośredników w krótkoterminowym najmie nieruchomości, w tym pośredników wykonujących działalność przez Internet, obowiązek zbierania i przekazywania organom podatkowym danych dotyczących umów najmu zawartych w wyniku działalności pośrednika, a w przypadku gdy pośrednicy ci uczestniczą w zapłacie czynszu – obowiązek pobierania u źródła podatku należnego od kwot wpłacanych wynajmującym przez najemców i odprowadzania tego podatku do skarbu państwa.
W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
47.
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy dyrektywy 2000/31 i 2006/123 oraz art. 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które nakładają na pośredników w krótkoterminowym najmie nieruchomości, w tym na pośredników prowadzących działalność przez Internet:
a)
obowiązek zbierania i przekazywania organom podatkowym danych dotyczących umów najmu zawartych w wyniku działalności pośrednika;
b)
gdy pośrednicy ci biorą udział w zapłacie czynszu, obowiązek pobrania u źródła podatku należnego od kwot wpłaconych wynajmującym przez najemców i odprowadzenia tego podatku do skarbu państwa, oraz
c)
obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego, jeżeli dany pośrednik nie posiada stałego zakładu we Włoszech.
W przedmiocie obowiązku informowania
48.
Jeśli chodzi o obowiązek zbierania i przekazywania informacji, Trybunał orzekł w wyroku Airbnb Ireland (
18
), że uregulowanie belgijskie, które nakłada obowiązki analogiczne do obowiązków rozpatrywanych w niniejszej sprawie, jest wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 2000/31, ponieważ jest ono objęte „dziedziną podatków” w rozumieniu art. 1 ust. 5 lit. a) tej dyrektywy.
49.
Taki sam wniosek narzuca się moim zdaniem w odniesieniu do pojęcia „dziedziny podatków” w rozumieniu art. 2 ust. 3 dyrektywy 2006/123, w związku z czym uregulowanie krajowe rozpatrywane w niniejszej sprawie również powinno zostać wyłączone z zakresu stosowania tej dyrektywy.
50.
Ponadto zawarte w wyroku Airbnb Ireland (
19
) stwierdzenie Trybunału, zgodnie z którym art. 56 TFUE nie stoi na przeszkodzie uregulowaniu belgijskiemu, znajduje bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie.
W przedmiocie obowiązku pobrania podatku u źródła
51.
Trybunał uznał w wyroku Airbnb Ireland (
20
), że obowiązek informowania nałożony na podmioty świadczące usługi pośrednictwa w krótkoterminowym najmie nieruchomości jest wyłączony z zakresu stosowania dyrektywy 2000/31 jako objęty dziedziną podatków, zważywszy, że odbiorcą tych informacji jest organ podatkowy, że obowiązek ten stanowi część przepisów podatkowych oraz że informacje, których przekazanie ten obowiązek przewiduje, są nierozerwalnie związane, co do ich istoty, z tymi przepisami, ponieważ służą do określenia osoby faktycznie zobowiązanej do zapłaty podatku, podstawy opodatkowania i, w konsekwencji, kwoty podatku.
52.
To samo odnosi się a fortiori do obowiązku pobrania podatku u źródła, który ma par excellence charakter podatkowy. Nie ulega zatem wątpliwości, że obowiązek ten jest objęty, podobnie jak obowiązek informowania, „dziedziną podatków” w rozumieniu art. 1 ust. 5 lit. a) dyrektywy 2000/31, a także w rozumieniu art. 2 ust. 3 dyrektywy 2006/123.
53.
Należy zatem stwierdzić, że obowiązek pobrania podatku u źródła jest wyłączony z zakresu stosowania dyrektyw 2000/31 i 2006/123.
54.
Następnie, co się tyczy art. 56 TFUE, Trybunał uznał w wyroku Airbnb Ireland, że postanowienie to nie stoi na przeszkodzie obowiązkowi zbierania i przekazywania informacji przez pośrednika w najmie nieruchomości, w szczególności ze względu na to, że zgodnie z jego orzecznictwem art. 56 TFUE nie dotyczy przepisów, których jedynym skutkiem jest spowodowanie dodatkowych kosztów danego świadczenia usług i które dotyczą w ten sam sposób świadczenia usług pomiędzy państwami członkowskimi, jak i w obrębie danego państwa członkowskiego (
21
).
55.
Jednakże Airbnb kwestionuje pośrednio w swoich uwagach ten wniosek Trybunału, argumentując, że orzecznictwo, na którym został on oparty, dotyczy podatków i opłat obciążających własną działalność usługodawców transgranicznych i że dodatkowe koszty, o których mowa w tym orzecznictwie, wynikają bezpośrednio z tego opodatkowania. Tymczasem zdaniem Airbnb obowiązki ciążące na niej na mocy spornego systemu podatkowego wynikają nie z opodatkowania jej własnej działalności, lecz z opodatkowania działalności wynajmujących, jej klientów. Airbnb utrzymuje, że w konsekwencji orzecznictwo, na którym opiera się pkt 46 wyroku Airbnb Ireland, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
56.
Argumentacja ta nie jest pozbawiona podstaw, w każdym razie w odniesieniu do obowiązku pobrania podatku u źródła. Obowiązek ten stanowi bowiem znacznie większe obciążenie niż zwykły obowiązek informowania, chociażby z tytułu odpowiedzialności finansowej, jaką skutkuje on nie tylko wobec opodatkowującego państwa, lecz również wobec klientów. Wydaje się zatem konieczne zbadanie jego zgodności z art. 56 TFUE.
57.
Dla przypomnienia, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 56 TFUE stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów krajowych, które zakazują korzystania ze swobody świadczenia usług, ograniczają owo korzystanie lub zmniejszają jego atrakcyjność (
22
).
58.
Airbnb utrzymuje, w pierwszej kolejności, że sporny system podatkowy, a w szczególności obowiązek pobrania podatku u źródła, stanowi pośrednią dyskryminację usługodawców transgranicznych z tego względu, że „prawie wszystkie” platformy pośrednictwa w najmie nieruchomości obecne na rynku włoskim, a „zwłaszcza te, które zarządzają również płatnościami”, mają siedzibę w innych państwach członkowskich. W mojej ocenie argument ten należy rozumieć w ten sposób, że zdaniem Airbnb włoski ustawodawca, nakładając obowiązek pobrania podatku u źródła wyłącznie na pośredników uczestniczących w zapłacie czynszu, dyskryminuje platformy niebędące rezydentami, które zwykle uczestniczą w płatnościach, w stosunku do pośredników będących rezydentami, którzy najczęściej tego nie robią.
59.
Tylko sąd odsyłający może zweryfikować słuszność założenia faktycznego, na którym opiera się ta teza. Niezależnie od tego, z punktu widzenia swobody świadczenia usług teza Airbnb nie wydaje się uzasadniona.
60.
Po pierwsze, jeśli chodzi o nałożenie obowiązku pobrania podatku u źródła wyłącznie na pośredników uczestniczących w zapłacie czynszu, oczywiście trudno byłoby nałożyć ten obowiązek na pośredników, którzy nie oferują takiej dodatkowej usługi. Jednakże najważniejszym elementem jest moim zdaniem fakt, że decyzja pośrednika o świadczeniu tej usługi nie jest przypadkowa, lecz przeciwnie, odpowiada potrzebom podobnym do tych, które skłoniły włoskiego ustawodawcę do przyjęcia spornego systemu podatkowego.
61.
Należy bowiem stwierdzić, jak zresztą przyznaje Airbnb w swoich uwagach, że jeśli chodzi o krótkoterminowe umowy najmu, poziom ryzyka jest znacznie wyższy, w sytuacji gdy umowy te są zawierane między osobami fizycznymi, niż w sytuacji gdy wynajmujący jest przedsiębiorcą, a najemca konsumentem. W rzeczywistości bowiem w tej pierwszej sytuacji, jeśli chodzi, z jednej strony, o najemcę, nie zawsze jest on w stanie z góry upewnić się co do rzeczywistej jakości, a nawet co do istnienia rzeczy nienależącej do przedsiębiorcy sektora turystycznego, i nie korzysta on z ochrony przyznanej konsumentom; co się tyczy, z drugiej strony, wynajmującego niebędącego przedsiębiorcą, często nie ma on takiech samych jak przedsiębiorca możliwości zapewnienia sobie faktycznej zapłaty czynszu przez najemcę. Tak więc pośrednik, zapewniając, że najemca będzie mógł uzyskać dostęp do lokalu jedynie pod warunkiem, że zapłacił czynsz, a wynajmujący otrzyma pieniądze dopiero po tym, jak najemca obejmie nieruchomość w posiadanie, stwierdziwszy, że odpowiada ona postanowieniom umowy, nie tylko ułatwia procedurę płatności, ale ustanawia warunki bezpieczeństwa niezbędne do rozwoju sektora krótkoterminowego najmu nieruchomości przez podmioty niebędące przedsiębiorcami jako rynku masowego.
62.
Organ publiczny chcący opodatkować tę działalność w zakresie najmu boryka się z analogicznymi trudnościami. Działalność znacznej liczby osób fizycznych, które nie podlegają różnym obowiązkom nałożonym na przedsiębiorców, jest ze swej natury trudna do skontrolowania pod względem podatkowym. Zatem nałożenie obowiązku pobrania podatku u źródła na pośredników uczestniczących w zapłacie czynszu jest całkowicie zrozumiałe, z tych samych powodów co te, dla których oferują oni taką usługę.
63.
Po drugie, okoliczność, że większość pośredników uczestniczących w zapłacie czynszów ma siedzibę w innych państwach członkowskich niż państwo, w którym położony jest przedmiot najmu, wiąże się z tym, iż świadczenie usług przez Internet nie wymaga posiadania siedziby w danym miejscu, a także z koncentracją działalności w ograniczonej liczbie podmiotów gospodarczych charakterystyczną dla gospodarki platform internetowych (
23
). Natomiast charakter tych usług, w szczególności usługi związanej z uczestnictwem w płatnościach, w żadnym wypadku nie powoduje, że bardziej nadają się one do świadczenia przez usługodawców niebędących rezydentami niż przez rezydentów. Orzecznictwo przytoczone przez Airbnb (
24
), dotyczące nauczycieli języków obcych, czyli grupy, która ze swej natury może obejmować duży udział cudzoziemców, nie może zatem zostać przeniesione na grunt niniejszej sprawy.
64.
W drugiej kolejności Airbnb utrzymuje, że ustawodawca włoski, nakładając ten sam obowiązek pobrania podatku u źródła na rezydentów i nierezydentów, wprowadził dyskryminację tych ostatnich, którzy – nie podlegając kompetencji podatkowej Włoch – znajdują się w sytuacji odmiennej od sytuacji rezydentów.
65.
Moim zdaniem argument ten również jest bezzasadny. Sporny system podatkowy nie dotyczy opodatkowania usług Airbnb, lecz opodatkowania działalności polegającej na najmie nieruchomości położonych na terytorium Włoch, leżącej u podstaw tych usług. W konsekwencji system ten mieści się bez wątpienia w kompetencji podatkowej rządu włoskiego. Tymczasem usługi świadczone przez pośredników takich jak Airbnb są nierozerwalnie związane z tą działalnością w zakresie najmu, jako że są pozbawione własnego gospodarczego znaczenia. Moim zdaniem istnieje zatem wystarczający związek, aby umożliwić temu państwu członkowskiemu nałożenie na pośredników obowiązków w ramach opodatkowania umów najmu nieruchomości położonych na jego terytorium, bez dokonywania rozróżnienia w odniesieniu do miejsca siedziby tych pośredników (
25
). Nierezydenci nie znajdują się więc z tego punktu widzenia w sytuacji odmiennej od sytuacji rezydentów.
66.
Wnioskuję z tego, że obowiązek pobrania podatku u źródła nałożony na pośredników w ramach spornego systemu podatkowego nie prowadzi do dyskryminacji podmiotów niebędących rezydentami. Wydaje się natomiast, że obowiązek ten można by uznać za przeszkodę w swobodnym świadczeniu usług jako środek mogący uczynić mniej atrakcyjnym korzystanie z tej swobody.
67.
W istocie taki obowiązek zmusza zainteresowane podmioty gospodarcze do odgrywania nowej roli, ponieważ będą pośrednikami nie tylko pomiędzy wynajmującymi i najemcami, lecz również między wynajmującymi i organami podatkowymi, co oznacza zwiększoną odpowiedzialność finansową, po pierwsze, wobec organów podatkowych za prawidłową zapłatę należnego podatku, a po drugie, wobec wynajmujących, którzy będą mieli prawo uznać, że zostali zwolnieni ze swoich obowiązków podatkowych z powodu pobrania podatku u źródła przez pośredników. Zatem korzystanie ze swobody świadczenia usług, w szczególności usług pośrednictwa w zapłacie czynszów, wiąże się z dodatkowym ryzykiem, które nie istniałoby w braku obowiązku pobrania podatku u źródła (
26
).
68.
Uważam jednak, wbrew temu, co twierdzi Airbnb, że przeszkoda ta jest w pełni uzasadniona. W tej kwestii rząd włoski podnosi konieczność zagwarantowania skutecznego poboru podatku od dochodów pochodzących z krótkoterminowego najmu nieruchomości oraz zwalczania unikania opodatkowania w tym sektorze. Należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem taki cel stanowi wzgląd interesu ogólnego, który może uzasadniać ograniczenie swobody rynku wewnętrznego (
27
).
69.
Pobranie podatku u źródła (lub zaliczka na poczet podatku) jest powszechnie stosowaną techniką podatkową, która nie tylko pozwala na zapewnienie skutecznego poboru podatku, lecz również stanowi środek upraszczający i zwiększający pewność prawa dla podatników. Ponadto w odniesieniu do podmiotu, który w każdym razie znajduje się w posiadaniu środków stanowiących podstawę opodatkowania, jak ma to miejsce w przypadku pośrednika w najmie nieruchomości uczestniczącego w zapłacie czynszu, obowiązek przekazania części tych pieniędzy organom podatkowym nie stanowi nadmiernego obciążenia.
70.
Jak przypomniały liczne zainteresowane strony, które przedstawiły uwagi w niniejszej sprawie, Trybunał uznał metodę poboru podatku u źródła za uzasadniającą ograniczenie swobody rynku wewnętrznego (
28
). Choć prawdą jest, jak podkreśla Airbnb, że wniosek ten dotyczył sytuacji, w których podatnicy niebędący rezydentami uzyskują dochody ze źródeł krajowych (
29
), to nie widzę powodu, aby nie mógł on mieć zastosowania w sytuacjach takich jak sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym. Trudność w pobraniu podatku związana jest nie tylko z miejscem siedziby lub miejscem zamieszkania podatnika, lecz również z kilkoma innymi czynnikami, z których jednym z najważniejszych jest znaczna liczba podatników uzyskujących indywidualnie stosunkowo niski dochód. Wydaje się dość oczywiste, że pobranie kwoty podatku od wielu małych podatników wymaga większych wysiłków i zasobów niż pobranie tej samej kwoty od jednego dużego podatnika. W związku z tym skorzystanie z techniki poboru u źródła jest całkowicie uprawnione, w sytuacji gdy jeden i ten sam pośrednik otrzymuje i przekazuje wielu podatnikom dochody podlegające rozpatrywanemu opodatkowaniu, nawet jeśli stanowi to dodatkowe obciążenie administracyjne dla tego pośrednika. Jest również oczywiste, że taki środek pozwala na skuteczne zwalczanie unikania opodatkowania, nakładając na podmiot gospodarczy, który nie jest osobiście zainteresowany uniknięciem opodatkowania, odpowiedzialność za wpłacenie tego podatku organom podatkowym.
71.
Ten obowiązek pobrania u źródła nie wydaje się zatem w żaden sposób nieproporcjonalny w świetle zgodnego z prawem celu skutecznego poboru podatków i zwalczania unikania opodatkowania. W szczególności rozwiązanie zaproponowane przez Airbnb, polegające na dobrowolnych porozumieniach pomiędzy pośrednikami a organami podatkowymi w celu przekazania informacji, wydaje się oczywiście mniej skuteczne ze względu właśnie na swój dobrowolny charakter. Po prostu opodatkowanie nie może być oparte na zasadzie dobrowolności.
72.
Co się tyczy argumentu Airbnb, zgodnie z którym obowiązki nałożone na pośredników w ramach spornego systemu podatkowego, a w szczególności obowiązek pobrania podatku u źródła, mają niespójny charakter, należy zauważyć, że wybór dokonywany w odniesieniu do podmiotów i rodzajów umów najmu, których dotyczą te obowiązki, wynika z zakresu stosowania spornego systemu podatkowego i należy do wyłącznej kompetencji danego państwa członkowskiego (
30
). Ponadto fakt wprowadzenia szczególnych przepisów w odniesieniu do najmów krótkoterminowych, których funkcja gospodarcza różni się od funkcji gospodarczej najmów długoterminowych, a także w odniesieniu do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, w przypadku których system opodatkowania jest oczywiście odmienny od systemu stosowanego do osób prawnych i przedsiębiorców, nie wydaje się w żaden sposób niespójny.
73.
Wreszcie okoliczność, że pośrednik taki jak Airbnb może teoretycznie podlegać obowiązkom podobnym do obowiązków rozpatrywanych w niniejszej sprawie, lecz wykazującym różnice co do niektórych szczegółów, w różnych państwach członkowskich, w których oferuje swoje usługi, wynika z faktu, iż usługi te, mimo że stanowią usługi świadczone przez Internet na odległość, są związane z leżącymi u ich podstaw usługami najmu nieruchomości, których warunki świadczenia, a w szczególności opodatkowania, nie są zharmonizowane na poziomie Unii. Nie może to jednak podważyć mojego stwierdzenia dotyczącego uzasadnionego charakteru środków, jakie państwa członkowskie mogą przyjąć w ramach swoich kompetencji w celu uregulowania tych usług najmu nieruchomości.
74.
Ostatecznie uważam, że art. 56 TFUE nie stoi na przeszkodzie obowiązkowi pobrania podatku u źródła takiemu jak obowiązek przewidziany przez sporny system podatkowy.
W przedmiocie obowiązku wyznaczenia przedstawiciela podatkowego
75.
Dla przypomnienia, pośrednik podlegający obowiązkowi pobrania podatku u źródła, który nie jest rezydentem we Włoszech, jest zobowiązany na mocy spornego systemu podatkowego do wyznaczenia przedstawiciela podatkowego w celu wypełnienia tego obowiązku. Z wyjaśnień przedstawionych przez rząd włoski na rozprawie wynika, że chociaż nie jest to wyraźnie przewidziane w przepisach, przedstawiciel ten musi, logicznie rzecz biorąc, być rezydentem włoskim, gdyż w przeciwnym wypadku jego wyznaczenie utraciłoby wszelką użyteczność.
76.
Jako środek o charakterze podatkowym par excellence, związany z obowiązkiem poboru podatku u źródła, obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego jest objęty w sposób oczywisty, podobnie jak dwa pozostałe obowiązki ciążące na pośrednikach na mocy spornego systemu podatkowego, „dziedziną podatków” w rozumieniu art. 1 ust. 5 lit. a) dyrektywy 2000/31, a także w rozumieniu art. 2 ust. 3 dyrektywy 2006/123, w związku z czym obowiązek ten jest wyłączony z zakresu stosowania obu tych dyrektyw.
77.
Należy jednak jeszcze zbadać, czy obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego jest zgodny z art. 56 TFUE.
78.
W tym względzie Airbnb na wstępie zauważa, że taki obowiązek, który ma zastosowanie wyłącznie do rezydentów zagranicznych, jest bezpośrednio dyskryminujący wobec usługodawców z innych państw członkowskich i w konsekwencji jest sprzeczny z art. 56 TFUE.
79.
Nie przekonuje mnie ten argument. Z podatkowego punktu widzenia nierezydenci nie zawsze znajdują się w takiej samej sytuacji jak rezydenci, co może uzasadniać odmienne traktowanie, przy czym różnica ta nie prowadzi do dyskryminacji (
31
).
80.
Natomiast Trybunał orzekł już w wyroku Komisja/Hiszpania (
32
), że obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego nałożony przez ustawodawstwo hiszpańskie na usługodawców świadczących usługi transgraniczne właśnie w celu przekazywania informacji i pobierania podatku stanowi nieproporcjonalne ograniczenie swobody świadczenia usług, a zatem jest sprzeczny z art. 56 TFUE.
81.
Jestem zdania, że wbrew temu, co wydaje się sugerować rząd włoski, stwierdzenie sformułowane przez Trybunał w tym wyroku nie stanowi oceny „dotyczącej jednego tylko przypadku”, lecz jest wynikiem stosowania zasad rządzących wykładnią art. 56 TFUE do obowiązku wyznaczenia przedstawiciela podatkowego nałożonego na usługodawców mających siedzibę w innych państwach członkowskich. Wyrok ten opierał się już bowiem na wcześniejszym wyroku (
33
). Różnice istniejące pomiędzy przepisami rozpatrywanymi w tych dwóch sprawach nie zostały uznane przez Trybunał za decydujące (
34
). Ponadto względy powołane przez rząd włoski w celu uzasadnienia obowiązku wyznaczenia przedstawiciela podatkowego są zasadniczo identyczne z tymi, które przedstawił rząd hiszpański w sprawie, w której zapadł wspomniany wyrok, a mianowicie konieczność skutecznej kontroli podatkowej oraz zwalczanie przestępstw skarbowych (
35
).
82.
Z powyższego wynika, że obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego jest sprzeczny z art. 56 TFUE.
Odpowiedź na drugie pytanie prejudycjalne
83.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na drugie pytanie prejudycjalne odpowiedzieć, że art. 1 ust. 5 lit. a) dyrektywy 2000/31 oraz art. 2 ust. 3 dyrektywy 2006/123 należy interpretować w ten sposób, iż przepisy krajowe, które nakładają na pośredników w krótkoterminowym najmie nieruchomości, w tym pośredników prowadzących działalność przez Internet, obowiązki zbierania i przekazywania informacji, pobierania podatku u źródła i wyznaczenia przedstawiciela podatkowego, przewidziane w spornym systemie podatkowym, są wyłączone z zakresu stosowania tych dyrektyw oraz że art. 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie dwóm pierwszym obowiązkom, ale sprzeciwia się trzeciemu.
W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego
84.
Poprzez trzecie pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 267 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wystąpienia podniesionej przez jedną ze stron kwestii wykładni prawa Unii sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, zachowuje możliwość autonomicznego sformułowania pytań prejudycjalnych kierowanych do Trybunału, czy też jest zobowiązany do powtórzenia pytań sformułowanych przez stronę wnoszącą o odesłanie.
85.
W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że w niniejszej sprawie strony zwróciły się o przedłożenie Trybunałowi konkretnych pytań dotyczących wykładni prawa Unii oraz że jego zdaniem nieuwzględnienie tego wniosku mogłoby prowadzić do powstania odpowiedzialności państwa, a w konsekwencji – we włoskim porządku prawnym – odpowiedzialności sędziego jako osoby fizycznej.
86.
Jednakże z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że choć sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest co do zasady zobowiązany wystąpić z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jeżeli stwierdzi, że pojawia się przed nim pytanie dotyczące wykładni prawa Unii, to ustalenie i sformułowanie pytań, które mają być przedstawione Trybunałowi, należy wyłącznie do sądu krajowego, a strony w postępowaniu głównym nie mogą określić ich treści (
36
). System ustanowiony w art. 267 TFUE nie stanowi bowiem środka zaskarżenia dostępnego dla stron sporu zawisłego przed sądem krajowym. Utrzymywanie przez stronę, że spór dotyczy kwestii wykładni prawa Unii, nie wystarcza zatem, aby dany sąd musiał uznać, iż jest to pytanie podniesione zgodnie z art. 267 TFUE (
37
). To samo dotyczy treści pytań.
87.
Ponadto, przedkładając wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, sąd krajowy jest zobowiązany do przestrzegania wymogów dotyczących treści wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawartych w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem (
38
), których strony nie są zobowiązane przestrzegać przy formułowaniu swoich propozycji pytań prejudycjalnych. Odpowiedzialność za przestrzeganie tych wymogów spoczywa zatem wyłącznie na sądzie krajowym, pod rygorem odrzucenia tego wniosku lub niektórych pytań jako niedopuszczalnych.
88.
Proponuję zatem, aby na trzecie pytanie prejudycjalne odpowiedzieć, iż art. 267 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy jedna ze stron podnosi kwestię dotyczącą wykładni prawa Unii, sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, zachowuje uprawnienie do autonomicznego sformułowania pytań prejudycjalnych.
Wnioski
89.
Mając na względzie całość powyższych rozważań, proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedłożone przez Consiglio di Stato (radę stanu, Włochy) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:
1)
Artykuł 1 ust. 1 lit. f) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1535 z dnia 9 września 2015 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego w związku z art. 1 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie stanowi „przepisu technicznego” w rozumieniu tego pierwszego przepisu uregulowanie krajowe, które nakłada na pośredników w krótkoterminowym najmie nieruchomości, w tym pośredników wykonujących działalność przez Internet, obowiązek zbierania i przekazywania organom podatkowym danych dotyczących umów najmu zawartych w wyniku działalności pośrednika, a w przypadku gdy pośrednicy ci uczestniczą w zapłacie czynszu – obowiązek pobierania u źródła podatku należnego od kwot wpłacanych wynajmującym przez najemców i odprowadzania tego podatku do skarbu państwa.
2)
Artykuł 1 ust. 5 lit. a) dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywy o handlu elektronicznym) oraz art. 2 ust. 3 dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe, które nakładają na pośredników w krótkoterminowym najmie nieruchomości, w tym pośredników prowadzących działalność przez Internet:
a)
obowiązek zbierania i przekazywania organom podatkowym danych dotyczących umów najmu zawartych w wyniku działalności pośrednika;
b)
w przypadku pośredników, którzy uczestniczą w zapłacie czynszu – obowiązek pobierania u źródła podatku należnego od kwot wpłacanych wynajmującym przez najemców i odprowadzania tego podatku do skarbu państwa oraz
c)
obowiązek wyznaczenia przedstawiciela podatkowego, jeżeli dany pośrednik nie posiada stałego zakładu we Włoszech,
są wyłączone z zakresu stosowania tych dyrektyw.
Artykuł 56 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które ustanawiają obowiązki, o których mowa w lit. a) i b), oraz że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym ustanawiającym obowiązek, o którym mowa w lit. c).
3)
Artykuł 267 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy jedna ze stron podnosi kwestię dotyczącą wykładni prawa Unii, sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, zachowuje uprawnienie do autonomicznego sformułowania pytań prejudycjalnych.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dz.U. 2000, L 178, s. 1.
(
3
)	Dz.U. 2006, L 376, s. 36.
(
4
)	Dz.U. 2015, L 241, s. 1.
(
5
)	GURI nr 144 z dnia 23 czerwca 2017 r.
(
6
)	Ściślej rzecz ujmując, Airbnb Ireland zarządza portalem internetowym na terytorium Unii, podczas gdy Airbnb Payments UK, w czasie wystąpienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, zarządzała płatnościami.
(
7
)	Wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Airbnb Ireland, C‑390/18, EU:C:2019:1112, pkt 1 sentencji.
(
8
)	Zobacz wyrok z dnia 3 grudnia 2020 r., Star Taxi App, C‑62/19, EU:C:2020:980, pkt 64–66.
(
9
)	Zobacz wyrok z dnia 12 września 2019 r., VG Media, C‑299/17, EU:C:2019:716, pkt 36.
(
10
)	Zobacz wyrok z dnia 12 września 2019 r., VG Media, C‑299/17, EU:C:2019:716, pkt 37.
(
11
)	Takiej jak rozpatrywana w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 3 grudnia 2020 r., Star Taxi App, C‑62/19, EU:C:2020:980.
(
12
)	Takiej jak rozpatrywana w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 12 września 2019 r., VG Media, C‑299/17, EU:C:2019:716.
(
13
)	Sankcja ta ma źródło w orzecznictwie. Zobacz w szczególności wyrok z dnia 30 kwietnia 1996 r., CIA Security International, C‑194/94, EU:C:1996:172, pkt 2 sentencji.
(
14
)	Chociaż obowiązkowi temu towarzyszą sankcje, to obejmują one jednak nie zakaz wykonywania działalności pośrednictwa, lecz zwykłe kary pieniężne.
(
15
)	Chyba że uzna się, iż okoliczność umożliwienia wynajmującym wykonywania działalności w zakresie najmu bez wiedzy organu podatkowego jest istotnym elementem rozpatrywanej usługi pośrednictwa. Oznaczałoby to jednak domniemanie istnienia oszustwa.
(
16
)	Po odliczeniu swojej prowizji.
(
17
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r., Berlington Hungary i in., C‑98/14, EU:C:2015:386, pkt 96, 97.
(
18
)	Wyrok z dnia 27 kwietnia 2022 r., C‑674/20, zwany dalej „wyrokiem Airbnb Ireland, EU:C:2022:303, pkt 1 sentencji.
(
19
)	Punkt 2 sentencji tego wyroku.
(
20
)	Zobacz pkt 32–34 tego wyroku.
(
21
)	Punkt 46 tego wyroku i przytoczone tam orzecznictwo.
(
22
)	Zobacz niedawny wyrok z dnia 3 marca 2020 r., Google Ireland, C‑482/18, EU:C:2020:141, pkt 26.
(
23
)	Zobacz w tym względzie A. Perrot, L’économie digitale et ses enjeux: le point de vue de l’économiste, AJ Contrats d’affaires Concurrence Distribution, no 2, Dalloz Revues, février 2016, s. 74.
(
24
)	Wyrok z dnia 26 czerwca 2001 r., Komisja/Włochy, C‑212/99, EU:C:2001:357.
(
25
)	Zobacz w przedmiocie zakresu kompetencji podatkowych państw członkowskich opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Google Ireland (C‑482/18, EU:C:2019:728, pkt 42–47).
(
26
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 26 lutego 2019 r., N Luxembourg 1 i in., C‑115/16, C‑118/16, C‑119/16 i C‑299/16, EU:C:2019:134, pkt 159.
(
27
)	Zobacz niedawny wyrok z dnia 26 lutego 2019 r., N Luxembourg 1 i in., C‑115/16, C‑118/16, C‑119/16 i C‑299/16, EU:C:2019:134, pkt 160.
(
28
)	Wyrok z dnia 26 lutego 2019 r., N Luxembourg 1 i in., C‑115/16, C‑118/16, C‑119/16 i C‑299/16, EU:C:2019:134, pkt 160 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
29
)	Zobacz jednak wyrok z dnia 11 grudnia 2014 r., Komisja/Hiszpania (C‑678/11, EU:C:2014:2434, pkt 47), w którym Trybunał dopuścił, chociaż w formie obiter dictum, taki obowiązek ciążący na podmiotach świadczących usługi transgraniczne.
(
30
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 marca 2021 r., Komisja/Polska, C‑562/19 P, EU:C:2021:201, pkt 38.
(
31
)	Zobacz w szczególności, w odniesieniu do sytuacji podatników będących rezydentami i nierezydentami, wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r., Denkavit Internationaal i Denkavit France (C‑170/05, EU:C:2006:783, pkt 23–25). Ta sama logika może moim zdaniem mieć zastosowanie do osób, które nie będąc podatnikami, są jednak odpowiedzialne za wpłacenie podatku do skarbu państwa.
(
32
)	Wyrok z dnia 11 grudnia 2014 r., C‑678/11, EU:C:2014:2434, w szczególności pkt 57–59, 61.
(
33
)	Mianowicie na wyroku z dnia 5 lipca 2007 r., Komisja/Belgia, C‑522/04, EU:C:2007:405.
(
34
)	Zobacz wyrok z dnia 11 grudnia 2014 r., Komisja/Hiszpania, C‑678/11, EU:C:2014:2434, w szczególności pkt 54, 55.
(
35
)	Zobacz wyrok z dnia 11 grudnia 2014 r., Komisja/Hiszpania, C‑678/11, EU:C:2014:2434, w szczególności pkt 44.
(
36
)	Strony mają natomiast prawo dostępu do sądu, któremu przysługuje kompetencja do wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
(
37
)	Zobacz, co się tyczy niedawnego przypomnienia tego orzecznictwa, wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 53–58.
(
38
)	Wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 68, 69.