62023CO0220
ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 11ης Ιανουαρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Κρατικές ενισχύσεις – Στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – Υποχρέωση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας – Ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά – Προηγούμενη κοινοποίηση της ενίσχυσης – Άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ – Δυνατότητα επιβολής χρηματικής κύρωσης για παράβαση της υποχρέωσης προμήθειας διαπραχθείσα πριν από την κοινοποίηση αυτή»
Στην υπόθεση C-220/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Apelacyjny w Warszawie Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej (εφετείο Βαρσοβίας, τμήμα εμπορικών διαφορών και υποθέσεων διανοητικής ιδιοκτησίας, Πολωνία) με απόφαση της 22ας Μαρτίου 2022, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 5 Απριλίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
R. sp. z o.o.
κατά
Prezes Urzędu Regulacji Energetyki,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους A. Prechal (εισηγήτρια), πρόεδρο του δευτέρου τμήματος, προεδρεύουσα του εβδόμου τμήματος, N. Wahl και M. L. Arastey Sahún, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: A. Calot Escobar
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της R. sp. z o.o και του Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (προέδρου της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, Πολωνία) (στο εξής: πρόεδρος της URE) σχετικά με χρηματική κύρωση που επιβλήθηκε στην R. λόγω μη τηρήσεως των υποχρεώσεων λήψης και υποβολής πιστοποιητικών προελεύσεως τις οποίες υπείχε η επιχείρηση αυτή δυνάμει καθεστώτος στηρίξεως των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ευρισκόμενες στην Πολωνία.
Πολωνικό δίκαιο
3
Το άρθρο 9a του ustawa – Ο Prawo energetyczne (νόμου περί ενέργειας), της 10ης Απριλίου 1997, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί ενέργειας), όριζε τα εξής:
«1.   Οι επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα, οι τελικοί πελάτες, καθώς και οι εταιρίες μεσιτείας πρώτων υλών ή οι χρηματομεσιτικοί οίκοι της παραγράφου 1a, υποχρεούνται, στο μέτρο που ορίζεται στις διατάξεις που θεσπίζονται βάσει της παραγράφου 9:
1)
να λαμβάνουν και να υποβάλλουν στον πρόεδρο της URE προς παράδοση τα πιστοποιητικά προελεύσεως […] που εκδόθηκαν για την ηλεκτροπαραγωγή από [ανανεώσιμες] πηγές οι οποίες βρίσκονται στο έδαφος της Δημοκρατίας της Πολωνίας ή
2)
να καταβάλλουν αντισταθμιστική εισφορά εντός της προθεσμίας που ορίζεται στην παράγραφο 5, υπολογιζόμενη σύμφωνα με τα οριζόμενα στην παράγραφο 2.
1a.   Υποχρεούνται να συμμορφώνονται προς την υποχρέωση που μνημονεύεται στις παραγράφους 1 και 8:
1)
η επιχείρηση του ενεργειακού τομέα που ασκεί τις δραστηριότητες παραγωγής ή εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας και πωλεί ηλεκτρική ενέργεια σε τελικούς πελάτες·
[…]
5.   Οι αντισταθμιστικές εισφορές που μνημονεύονται στην παράγραφο 1, σημείο 2 […] συνιστούν έσοδα του εθνικού ταμείου για την προστασία του περιβάλλοντος και τη διαχείριση των υδάτων και καταβάλλονται στον τραπεζικό λογαριασμό του εν λόγω Ταμείου πριν από τις 31 Μαρτίου κάθε έτους, για το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
[…]
9.   Ο Υπουργός Οικονομίας καθορίζει, με απόφασή του, το λεπτομερές περιεχόμενο των υποχρεώσεων που προβλέπονται [στην παράγραφο 1] […]
[…]».
4
Το άρθρο 56, παράγραφος 1, σημείο 1a, του νόμου περί ενέργειας προέβλεπε τα εξής:
«Η παράβαση της υποχρέωσης λήψης και υποβολής στον πρόεδρο της URE προς παράδοση πιστοποιητικού προέλευσης για το βιοαέριο ή καταβολής αντισταθμιστικής εισφοράς επισύρει χρηματική κύρωση.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
5
Το 2005 η Δημοκρατία της Πολωνίας θέσπισε ένα σύστημα πιστοποιητικών προέλευσης για τη στήριξη των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές («πράσινη ηλεκτρική ενέργεια»). Στο πλαίσιο αυτό, τα πιστοποιητικά αυτά διατίθενται δωρεάν στους παραγωγούς αυτούς ανάλογα με την εκ μέρους τους παραγωγή πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ άλλες επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα, και ιδίως εκείνες που πωλούν ηλεκτρική ενέργεια σε τελικούς πελάτες, υπέχουν υποχρέωση να τα αγοράζουν από τους εν λόγω παραγωγούς και να τα υποβάλλουν προς παράδοση στον πρόεδρο της URE σε ποσότητα η οποία αντιστοιχεί σε ορισμένο ποσοστό επί των ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας που διαθέτουν στην αγορά.
6
Το 2013 η R., επιχείρηση που ασκούσε δραστηριότητα εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας και η οποία υπείχε την προβλεπόμενη στο άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του νόμου περί ενέργειας υποχρέωση λήψης και υποβολής πιστοποιητικών προελεύσεως για τις ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που διέθετε στο εμπόριο, πώλησε ηλεκτρική ενέργεια στην H. S.A., εταιρία παραγωγής σιδηροκραμάτων, καθώς και σε άλλους πελάτες.
7
Προκειμένου να εκπληρώσει την υποχρέωση αυτή όσον αφορά τις ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που είχε πωλήσει το 2013 σε τελικούς πελάτες, η R. υπέβαλε στον πρόεδρο της URE πιστοποιητικά προελεύσεως που αντιστοιχούσαν στις ποσότητες αυτές, χωρίς ωστόσο τα εν λόγω πιστοποιητικά να καλύπτουν την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που παραδόθηκε στην H.
8
Συγκεκριμένα, η R. εκτιμούσε ότι η ηλεκτρική ενέργεια που είχε παραδοθεί στην H. δεν προοριζόταν για δική της κατανάλωση, και ότι, ως εκ τούτου, η H. δεν ήταν, όσον αφορά την εν λόγω ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας, τελικός πελάτης. Επομένως, η υποχρέωση την οποία προέβλεπε το άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του νόμου περί ενέργειας δεν αφορούσε την ποσότητα που παραδόθηκε στην εταιρία αυτή.
9
Με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2018, ο πρόεδρος της URE, κρίνοντας ότι η ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που πωλήθηκε στην H. προοριζόταν πράγματι για δική της κατανάλωση και, ως εκ τούτου, η R. υπείχε την υποχρέωση αυτή και για την εν λόγω συγκεκριμένη ποσότητα, αφενός, διαπίστωσε ότι η R. δεν είχε τηρήσει την υποχρέωση αυτή ούτε είχε καταβάλει την αντισταθμιστική εισφορά και, αφετέρου, επέβαλε στην R., δυνάμει του άρθρου 56, παράγραφος 1, σημείο 1a, του νόμου αυτού, χρηματική κύρωση ύψους 19898182,35 πολωνικών ζλότυ PLN (περίπου 4476096,12 ευρώ) για την παράβαση αυτή.
10
Το Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας – δικαστήριο προστασίας του ανταγωνισμού και του καταναλωτή, Πολωνία), το οποίο επιλήφθηκε προσφυγής την οποία άσκησε η R., δέχθηκε εν μέρει την προσφυγή και ακύρωσε την απόφαση αυτή κατά το μέρος που επέβαλε χρηματική κύρωση.
11
Το δικαστήριο αυτό έκρινε συναφώς ότι ο πρόεδρος της URE εδικαιούτο μεν κατ’ αρχήν, δυνάμει του άρθρου 56, παράγραφος 1, σημείο 1a, του νόμου περί ενέργειας, να επιβάλει στην R. χρηματική κύρωση λόγω μη τηρήσεως της υποχρεώσεως υποβολής πιστοποιητικών προελεύσεως για την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που παραδόθηκε στην H., πλην όμως το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ απέκλειε τη δυνατότητα αυτή.
12
Συγκεκριμένα, κατά το εν λόγω δικαστήριο, από την απόφαση C(2016) 4944 final της Επιτροπής, της 2ας Αυγούστου 2016, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA. 37345 (2015/NN) – Πολωνία – Πολωνικό σύστημα πιστοποιητικών προελεύσεως για την στήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη μείωση των επιβαρύνσεων που συνδέονται με την υποχρέωση εκδόσεως πιστοποιητικών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για τους εντατικούς χρήστες ενέργειας (ΕΕ 2016, C 471, σ. 1, στο εξής: τελική απόφαση της 2ας Αυγούστου 2016), προκύπτει ότι το πολωνικό καθεστώς πιστοποιητικών προελεύσεως συνιστά κρατική ενίσχυση. Πλην όμως, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την απόφαση αυτή, κήρυξε το εν λόγω καθεστώς συμβατό με την εσωτερική αγορά, παραμένει γεγονός ότι η εφαρμογή του σε περίοδο προγενέστερη της αποφάσεως αυτής αντέβαινε στο άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
13
Ο πρόεδρος της URE άσκησε έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης ενώπιον του Sąd Apelacyjny w Warszawie Wydział Gospodarczy i Własności intelektualnej (εφετείου Βαρσοβίας, τμήμα εμπορικών διαφορών και υποθέσεων διανοητικής ιδιοκτησίας, Πολωνία), προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
14
Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι, βάσει της τελικής αποφάσεως της 2ας Αυγούστου 2016, οι διατάξεις που θεσπίζουν την υποχρέωση σχετικά με τα πιστοποιητικά προέλευσης εισήχθησαν στο πολωνικό νομικό σύστημα κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
15
Εκτιμά, ωστόσο, ότι το ζήτημα του κατά πόσον είναι δυνατή η επιβολή χρηματικής κυρώσεως σε επιχείρηση βάσει εθνικών διατάξεων σχετικών με καθεστώς ενισχύσεων το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ δεν έχει ακόμη επιλυθεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου, ιδίως στην περίπτωση κατά την οποία το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων κηρύχθηκε μεταγενέστερα συμβατό με την εσωτερική αγορά.
16
Συναφώς, κατά το αιτούν δικαστήριο, μπορεί να γίνει δεκτό ότι, όπως ακριβώς ο δικαιούχος μιας μη κοινοποιηθείσας ενισχύσεως πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ανάγκη επιστροφής της, και μια επιχείρηση που υπέχει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από ένα τέτοιο καθεστώς ενισχύσεων και είναι βέβαιη ότι το καθεστώς αυτό δεν έχει κοινοποιηθεί πρέπει να είναι σε θέση να αναμένει ότι δεν θα υποστεί κυρώσεις για την παράβασή τους.
17
Η αποτελεσματικότητα της απαγορεύσεως του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ συνηγορεί υπέρ της ίδιας απόψεως, καθώς και το γεγονός ότι τα κεφάλαια που προέρχονται από την αντισταθμιστική εισφορά, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 2, και παράγραφος 5, του νόμου περί ενέργειας, καθώς και τα κεφάλαια που προέρχονται από τις κυρώσεις λόγω μη καταβολής της εν λόγω εισφοράς προορίζονται για τη χρηματοδότηση της ενισχύσεως, η δε αντισταθμιστική εισφορά –αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει ο πρόεδρος της URE– αποτελεί, εξάλλου, αναπόσπαστο μέρος της ενισχύσεως.
18
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Apelacyjny w Warszawie Wydział Gospodarczy i Własności intelektualnej (εφετείο Βαρσοβίας, τμήμα εμπορικών διαφορών και υποθέσεων διανοητικής ιδιοκτησίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 108, παράγραφος 3, [ΣΛΕΕ], σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 3, [ΣΕΕ], την έννοια ότι η παράλειψη κοινοποιήσεως κρατικής ενισχύσεως στην [Επιτροπή], παρά τη μεταγενέστερη διαπίστωση στην οποία προέβη με απόφασή της η Επιτροπή περί της συμβατότητας της εν λόγω ενισχύσεως με την εσωτερική αγορά, αποκλείει τη δυνατότητα επιβολής χρηματικής κυρώσεως σε επιχείρηση η οποία δεν συμμορφώθηκε προς υποχρέωση απορρέουσα από εθνική διάταξη περί εφαρμογής της ενισχύσεως αυτής κατά το χρονικό διάστημα πριν από την έκδοση της αποφάσεως της Επιτροπής;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
19
Δυνάμει του άρθρου 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν, μεταξύ άλλων, η απάντηση σε ερώτημα που υποβάλλεται με αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μπορεί να συναχθεί σαφώς από τη νομολογία, το Δικαστήριο, κατόπιν προτάσεως του εισηγητή δικαστή και αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, μπορεί οποτεδήποτε να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη.
20
Το άρθρο αυτό πρέπει να εφαρμοστεί στην υπό κρίση υπόθεση.
21
Με το μοναδικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην επιβολή χρηματικής κυρώσεως σε επιχείρηση λόγω παραβάσεως υποχρεώσεως η οποία αποτελεί μέρος μέτρου κρατικής ενισχύσεως, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή πριν από την έκδοση της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται η συμβατότητα της ενισχύσεως αυτής με την εσωτερική αγορά, όταν η οικεία παράβαση διαπράχθηκε κατά το χρονικό διάστημα προ της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής.
22
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το ερώτημα αυτό έχει υποβληθεί σε σχέση με πολωνικό σύστημα πιστοποιητικών προελεύσεως, το οποίο θεσπίστηκε το 2005 και αποσκοπεί στη στήριξη των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Πολωνία. Μολονότι συνιστά, κατά την Επιτροπή, καθεστώς κρατικών ενισχύσεων το οποίο εμπίπτει στο άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το καθεστώς αυτό της κοινοποιήθηκε από τις πολωνικές αρχές μόλις το 2013, διότι οι αρχές αυτές εξέλαβαν αρχικώς ότι ένα τέτοιο καθεστώς δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση. Με την τελική της απόφαση της 2ας Αυγούστου 2016, η Επιτροπή κήρυξε το εν λόγω καθεστώς συμβατό με την εσωτερική αγορά, επικρίνοντας συγχρόνως την πρόωρη εφαρμογή του.
23
Στο πλαίσιο αυτό, το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, όπως αιτιολογείται από το αιτούν δικαστήριο, αφορά τη συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης χρηματικής κυρώσεως που επιβλήθηκε σε επιχείρηση λόγω μη εκπλήρωσης, μεταξύ άλλων, της υποχρέωσής της να λάβει και να υποβάλει πιστοποιητικά προελεύσεως για το σύνολο των πωλήσεών της ηλεκτρικής ενέργειας, υποχρέωση η οποία δεν αμφισβητείται, βάσει της τελικής αποφάσεως της 2ας Αυγούστου 2016, ότι υπάγεται στο ίδιο καθεστώς κρατικών ενισχύσεων.
24
Κατόπιν της διευκρινίσεως αυτής, πρέπει, πρώτον, να υπομνησθεί ότι το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ επιβάλλει προληπτικό έλεγχο των σχεδίων νέων ενισχύσεων. Η κατ’ αυτόν τον τρόπο οργανωμένη πρόληψη αποσκοπεί στο να εκτελούνται μόνο συμβατά μέτρα ενισχύσεως. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού, η εφαρμογή σχεδίου ενισχύσεως αναστέλλεται μέχρις ότου αρθεί, με την τελική απόφαση της Επιτροπής, η αμφιβολία ως προς τη συμβατότητά του (απόφαση της 5ης Μαρτίου 2019, Eesti Pagar, C-349/17, EU:C:2019:172, σκέψη 84 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25
Συναφώς, η υποχρέωση κοινοποίησης συνιστά ένα από τα θεμελιώδη στοιχεία του συστήματος ελέγχου το οποίο η Συνθήκη ΛΕΕ καθιέρωσε στο πεδίο των κρατικών ενισχύσεων. Στο πλαίσιο του συστήματος αυτού, τα κράτη μέλη υποχρεούνται, αφενός, να κοινοποιούν στην Επιτροπή οιοδήποτε μέτρο σκοπεί στη θέσπιση ή τροποποίηση ενισχύσεως, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, και, αφετέρου, συμφώνως προς το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, να μη θέτουν σε εφαρμογή τέτοιο μέτρο ενόσω εκκρεμεί η έκδοση τελικής αποφάσεως από το θεσμικό αυτό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το μέτρο αυτό (απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2020, Viasat Broadcasting UK, C-445/19, EU:C:2020:952, σκέψη 19 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26
Η απαγόρευση που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο 108, παράγραφος 3 έχει ως σκοπό να εξασφαλίσει ότι, προ της επελεύσεως των αποτελεσμάτων μιας ενίσχυσης, η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της εύλογη προθεσμία για να εξετάσει διεξοδικώς το σχέδιο και, ενδεχομένως, να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 2, της ΣΛΕΕ (απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2020, Viasat Broadcasting UK, C-445/19, EU:C:2020:952, σκέψη 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27
Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, τα εθνικά δικαστήρια, αφενός, και η Επιτροπή, αφετέρου, διαδραματίζουν ρόλους που είναι συμπληρωματικοί, αλλά διακριτοί, τα δε εθνικά δικαστήρια μεριμνούν, ειδικότερα, για τη διασφάλιση, μέχρι την τελική απόφαση της Επιτροπής, των δικαιωμάτων των υποκειμένων δικαίου έναντι ενδεχόμενης παραβάσεως, εκ μέρους των κρατικών αρχών, της απαγορεύσεως του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ (απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, PGE, C-574/14, EU:C:2016:686, σκέψεις 30 και 31).
28
Η εφαρμογή των κανόνων αυτών στηρίζεται στην υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας, στο πλαίσιο της οποίας, μεταξύ άλλων, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να διατάσσουν όλα τα γενικά ή ειδικά μέτρα που είναι κατάλληλα για να διασφαλιστεί η εκτέλεση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης και να απέχουν από μέτρα ικανά να θέσουν σε κίνδυνο την επίτευξη των σκοπών της Συνθήκης, όπως προκύπτει από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ (πρβλ. απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 2013, Deutsche Lufthansa, C-284/12, EU:C:2013:755, σκέψη 41).
29
Δεύτερον, από πάγια νομολογία προκύπτει, αφενός, ότι μέτρο ενισχύσεως το οποίο τίθεται σε εφαρμογή κατά παράβαση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ είναι παράνομο (απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Residex Capital IV, C-275/10, EU:C:2011:814, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30
Αφετέρου, σε περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή εξέδωσε, όσον αφορά ενίσχυση που χορηγήθηκε κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, όπως εν προκειμένω, τελική απόφαση με την οποία έκρινε ότι η ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 107 ΣΛΕΕ, η απόφαση αυτή δεν έχει ως συνέπεια την εκ των υστέρων νομιμοποίηση των εκτελεστικών πράξεων που ήταν ανίσχυρες λόγω του ότι είχαν ληφθεί κατά παράβαση της απαγόρευσης που προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος. Οποιαδήποτε διαφορετική ερμηνεία θα κατέληγε στο να ευνοείται η εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους μη τήρηση της εν λόγω διάταξης και θα στερούσε από τη διάταξη αυτή την πρακτική αποτελεσματικότητά της (απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2020, Viasat Broadcasting UK, C-445/19, EU:C:2020:952, σκέψη 21).
31
Επομένως, ενίσχυση η οποία χορηγήθηκε πριν από την έκδοση της τελικής αποφάσεως με την οποία διαπιστώνεται η συμβατότητά της με την εσωτερική αγορά πρέπει να θεωρηθεί ότι ήταν παράνομη βάσει του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ κατά το χρονικό διάστημα προ της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής (πρβλ. απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2022, Veejaam και Espo, C-470/20, EU:C:2022:981, σκέψη 54).
32
Τρίτον, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει, χωρίς να περιορίζει τη διαπίστωση αυτή σε συγκεκριμένο τομέα του δικαίου της Ένωσης, ότι σύστημα κυρώσεων το οποίο προβλέπει την επιβολή προστίμων ή άλλων μέτρων εξαναγκασμού για τη διασφάλιση της εφαρμογής εθνικής νομοθετικής ρυθμίσεως η οποία έχει αναγνωριστεί ως αντίθετη προς το δίκαιο της Ένωσης πρέπει, εξ αυτού και μόνον του λόγου, να κριθεί ως αντίθετο προς το δίκαιο αυτό (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2003, Safalero, C-13/01, EU:C:2003:447, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33
Κατά συνέπεια, κυρώσεις λόγω μη τήρησης υποχρεώσεως η οποία είναι αντίθετη προς το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, καθόσον αποτελεί, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 31 της παρούσας διατάξεως, μέρος ενός καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή πριν από την έκδοση της τελικής αποφάσεως με την οποία διαπιστώθηκε η συμβατότητά του με την εσωτερική αγορά, αντιβαίνουν αυτές καθεαυτές στην ως άνω διάταξη, όταν επιβάλλονται για παράβαση της υποχρεώσεως αυτής διαπραχθείσα κατά το προ της εκδόσεως της εν λόγω αποφάσεως χρονικό διάστημα.
34
Εν προκειμένω, από τις διαπιστώσεις του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει, κατ’ αρχάς, ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 9a, παράγραφος 1, σημείο 1, του νόμου περί ενέργειας υποχρέωση λήψης πιστοποιητικών προέλευσης και υποβολής τους στον πρόεδρο της URE προς παράδοσή τους αποτελεί μέρος ενός καθεστώτος κρατικών ενισχύσεων θεσπισθέντος στην πολωνική έννομη τάξη κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, καθόσον το καθεστώς αυτό τέθηκε σε εφαρμογή πριν από την έκδοση, από την Επιτροπή, της τελικής αποφάσεως που το κηρύσσει συμβατό με την εσωτερική αγορά, εν συνεχεία, ότι μια τέτοια υποχρέωση ήταν, επομένως, κατά την περίοδο πριν από την έκδοση της αποφάσεως της Επιτροπής, αντίθετη προς το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ και, τέλος, ότι η κύρωση που επιβλήθηκε στην R. αφορούσε παράβαση διαπραχθείσα κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα παρανομίας.
35
Υπό τις περιστάσεις αυτές, τις οποίες πρέπει ενδεχομένως να εξακριβώσει το αιτούν δικαστήριο, μια κύρωση όπως η επιβληθείσα στην R. πρέπει, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 24 έως 32 της παρούσας διατάξεως, να κριθεί αντίθετη προς το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ.
36
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, έχει την έννοια ότι αποκλείει την επιβολή χρηματικής κύρωσης σε επιχείρηση για παράβαση υποχρέωσης που αποτελεί μέρος μέτρου κρατικής ενισχύσεως, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή πριν από την έκδοση της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία διαπιστώθηκε ότι η εν λόγω ενίσχυση συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, όταν η οικεία παράβαση προηγήθηκε της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής.
Επί των δικαστικών εξόδων
37
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ,
έχει την έννοια ότι:
αποκλείει την επιβολή χρηματικής κύρωσης σε επιχείρηση για παράβαση υποχρέωσης που αποτελεί μέρος μέτρου κρατικής ενισχύσεως, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή πριν από την έκδοση της τελικής αποφάσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία διαπιστώθηκε ότι η εν λόγω ενίσχυση συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, όταν η οικεία παράβαση προηγήθηκε της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.