62024CC0249
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
RIMVYDAS NORKUS
της 20ής Μαρτίου 2025 (
1
)
Υπόθεση C‑249/24
RT,
ED
κατά
Ineo Infracom
[αίτηση του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινωνική πολιτική – Ομαδικές απολύσεις – Οδηγία 98/59/ΕΚ – Πεδίο εφαρμογής – Έννοια της “απόλυσης” – Συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας – Απολύσεις για οικονομικούς λόγους οι οποίες στηρίζονται στην άρνηση των εργαζομένων να εφαρμοστεί η εν λόγω συμφωνία – Λήξη της σύμβασης εργασίας με πρωτοβουλία του εργοδότη για έναν ή περισσότερους λόγους που δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων – Χαρακτηρισμός των μεταβολών συμβάσεων – Διαδικασίες ενημέρωσης των εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτούς – Υποχρεώσεις του εργοδότη»
I. Εισαγωγή
1.
Στην υπό κρίση υπόθεση, η διαφορά της κύριας δίκης ανέκυψε από την απόλυση έντεκα εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένων των αναιρεσειόντων της κύριας δίκης, την ίδια ημέρα, από γαλλική εταιρία, βάσει εθνικής νομοθεσίας σύμφωνα με την οποία η απόλυση εργαζομένου που αρνήθηκε την εφαρμογή στη σύμβαση του εργασίας διατάξεων συλλογικής συμφωνίας κινητικότητας πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της ατομικής απόλυσης για οικονομικούς λόγους.
2.
Στο πλαίσιο αυτό, με τα δύο ερωτήματα που υπέβαλε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) παρέχεται στο Δικαστήριο η δυνατότητα, αφενός, να διευκρινίσει την έννοια των «ομαδικών απολύσεων», που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59/ΕΚ (
2
), και, αφετέρου, να προσδιορίσει την έκταση, το περιεχόμενο και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του εργοδότη καθ’ όλη την αντίστοιχη περίοδο στο πλαίσιο της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης, που προβλέπεται στο άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
3.
Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης κρίσιμες είναι οι διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία αʹ και βʹ, του άρθρου 2 και του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο και τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59.
Β. Το γαλλικό δίκαιο
4.
Το άρθρο L. 2242-21, πρώτο εδάφιο, του γαλλικού εργατικού κώδικα, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 2013-504 της 14ης Ιουνίου 2013, σχετικά με την εργασιακή ασφάλεια που έχει εφαρμογή επί των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: εργατικός κώδικας), προβλέπει ότι ο εργοδότης μπορεί να προβεί σε διαπραγματεύσεις σχετικά με τους όρους επαγγελματικής ή γεωγραφικής κινητικότητας εντός της επιχείρησης στο πλαίσιο των τρεχόντων συλλογικών οργανωτικών μέτρων χωρίς να υφίσταται σχέδιο μείωσης του προσωπικού.
5.
Το άρθρο L. 2242-22 του εν λόγω κώδικα ορίζει τα εξής:
«Η συμφωνία που προκύπτει από τις διαπραγματεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο L. 2242-21 περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:
1°
Τα όρια που τίθενται στην κινητικότητα πέραν της γεωγραφικής περιοχής απασχόλησης του εργαζομένου, η οποία προσδιορίζεται στη συμφωνία, με σεβασμό προς την ιδιωτική και οικογενειακή ζωή του εργαζομένου σύμφωνα με το άρθρο L. 1121-1·
2°
Τα μέτρα που αποσκοπούν στην εξισορρόπηση της επαγγελματικής και της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής και στη συνεκτίμηση καταστάσεων που αφορούν περιορισμούς για λόγους αναπηρίας και υγείας·
3°
Τα συνοδευτικά μέτρα για την κινητικότητα, ιδίως τα προγράμματα κατάρτισης καθώς και τις ενισχύσεις για τη γεωγραφική κινητικότητα, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη συμβολή του εργοδότη στην αντιστάθμιση ενδεχόμενης απώλειας αγοραστικής δύναμης και στα έξοδα μεταφοράς.
Οι διατάξεις της συλλογικής συμφωνίας που συνάπτεται βάσει του άρθρου L. 2242-21 και του παρόντος άρθρου δεν πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση των αποδοχών ή την υποβάθμιση της προσωπικής κατάταξης του εργαζομένου και πρέπει να διασφαλίζουν τη διατήρηση ή τη βελτίωση των επαγγελματικών προσόντων του.»
6.
Το άρθρο L. 2242-23 του εν λόγω κώδικα ορίζει τα εξής:
«Η συλλογική συμφωνία που προκύπτει από τις διαπραγματεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο L. 2242-21 γνωστοποιείται σε έκαστο των ενδιαφερόμενων εργαζομένων.
Οι διατάξεις της συμφωνίας που συνάπτεται βάσει των άρθρων L. 2242-21 και L. 2242-22 εφαρμόζονται στη σύμβαση εργασίας. Οι όροι της σύμβασης εργασίας που είναι αντίθετοι προς τη συμφωνία αναστέλλονται.
Στην περίπτωση που ο εργοδότης προτίθεται να εφαρμόσει ένα ατομικό μέτρο κινητικότητας που προβλέπεται στη συμφωνία που συνάπτεται βάσει του παρόντος άρθρου, μετά την περίοδο διαβούλευσης που του παρέχει τη δυνατότητα να λάβει υπόψη τις προσωπικές και οικογενειακές ανάγκες εκάστου των δυνητικά ενδιαφερόμενων εργαζομένων, λαμβάνει τη συναίνεση του εργαζομένου σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο L. 1222-6.
Εφόσον ένας ή περισσότεροι εργαζόμενοι αρνούνται την εφαρμογή στη σύμβασή τους εργασίας διατάξεων της συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, οι οποίες μνημονεύονται στο πρώτο εδάφιο του άρθρου L. 2242-21, η απόλυσή τους στηρίζεται σε οικονομικούς λόγους, πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της ατομικής απόλυσης για οικονομικούς λόγους και θεμελιώνει την αξίωση λήψης συνοδευτικών μέτρων και μέτρων για την επαναπασχόληση, τα οποία πρέπει να προβλέπονται στη συμφωνία που προσδιορίζει το πεδίο και τις λεπτομέρειες εφαρμογής της εσωτερικής επαναπασχόλησης που προβλέπεται στα άρθρα L. 1233-4 και L. 1233-4-1.»
7.
Το άρθρο L. 2323-6 του ίδιου κώδικα, όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με τον νόμο 2015-994 της 17ης Αυγούστου 2015, περί κοινωνικού διαλόγου και απασχόλησης, που έχει εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, προβλέπει τα εξής:
«Το συμβούλιο εργαζομένων ενημερώνεται και ζητείται η γνώμη του σχετικά με ζητήματα που αφορούν την οργάνωση, τη διοίκηση και τη γενική λειτουργία της επιχείρησης και, ιδίως, σχετικά με μέτρα που ενδέχεται να επηρεάσουν τον αριθμό ή τη διάρθρωση του προσωπικού, τον χρόνο εργασίας, τις συνθήκες απασχόλησης, εργασίας και επαγγελματικής κατάρτισης.»
8.
Κατά πάγια νομολογία του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου) (
3
), από τον συνδυασμό των άρθρων L. 2323‑2 και L. 2323‑6 του εργατικού κώδικα, προκύπτει ότι η απόφαση του διευθυντή της επιχείρησης πρέπει να λαμβάνεται κατόπιν διαβούλευσης με το συμβούλιο εργαζομένων στην περίπτωση που η απόφαση αυτή αφορά κάποιο από τα ζητήματα ή μέτρα που μνημονεύονται στο δεύτερο εκ των άρθρων αυτών, χωρίς να χρειάζεται να γίνεται διάκριση ανάλογα με το αν η επίμαχη απόφαση είναι μονομερής ή λαμβάνει τη μορφή διαπραγμάτευσης συλλογικής συμφωνίας της επιχείρησης σχετικά με ένα από τα αντικείμενα που υποβάλλονται νομίμως προς γνωμοδότηση στο συμβούλιο εργαζομένων.
III. Τα πραγματικά περιστατικά, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
9.
Η Ineo Infracom SNC είναι γαλλική εταιρία δημόσιων έργων που ειδικεύεται στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές και τις ψηφιακές εγκαταστάσεις και προσαρμογές (
4
).
10.
Στις 26 Απριλίου 2013 κοινοποιήθηκε στην εν λόγω εταιρία η απόφαση της France Télécom SA να μην ανανεώσει τη σύμβαση που αφορούσε τα διαμερίσματα του Gard και της Lozère. Προκειμένου να αντισταθμίσει τη λύση της εν λόγω σύμβασης παροχής υπηρεσιών σε περιφερειακό επίπεδο και εν αναμονή οριστικών λύσεων εντός του ομίλου στον οποίο ανήκει, η Ineo Infracom πρότεινε σε 82 εργαζομένους του υποκαταστήματος που εθίγη από τη λύση αυτής της σύμβασης προσωρινές τοποθετήσεις σε άλλες γαλλικές περιφέρειες από την 1η Ιουλίου 2013, στο πλαίσιο του καθεστώτος μετακίνησης εργαζομένων σε μεγάλη απόσταση που προβλέπεται από την εθνική συλλογική σύμβαση εργαζομένων σε δημόσια έργα της 15ης Δεκεμβρίου 1992.
11.
Στις 28 Ιουνίου 2013 οι RT και ED, εργαζόμενοι της εν λόγω εταιρίας, αντιτάχθηκαν στις προταθείσες προσωρινές τοποθετήσεις στο υποκατάστημα Ivry-sur-Seine (Γαλλία) και στο υποκατάστημα Vitrolles (Γαλλία), αντιστοίχως, για την περίοδο από την 1η Ιουλίου έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2013 (
5
).
12.
Στις 9 Ιουλίου 2013 οι εν λόγω εργαζόμενοι, ταυτόχρονα με άλλους εννέα εργαζόμενους προσέφυγαν ενώπιον του conseil de prud’hommes de Nîmes (εργατοδικείου της Nîmes, Γαλλία) ζητώντας, εκτός από την καταβολή αποζημίωσης, τη δικαστική λύση των συμβάσεων εργασίας τους λόγω υπαιτιότητας της εργοδότριας.
13.
Στις 29 Ιουλίου 2013, δεδομένου ότι η συνήθης δραστηριότητα της εταιρίας απαιτούσε τακτικά τη γεωγραφική ανακατανομή των εργαζομένων στο εργοτάξιο λόγω της λύσης ή της σύναψης συμβάσεων και ότι δεν προβλεπόταν μείωση προσωπικού, η Ineo Infracom και διάφορες αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις συνήψαν συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας (στο εξής: συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας). Βάσει αυτής της συμφωνίας, υποβλήθηκαν προς τους RT και ED δύο προσφορές για θέσεις εργασίας, ήτοι στις 30 Σεπτεμβρίου και στις 30 Δεκεμβρίου 2013 προς τον RT και στις 27 Νοεμβρίου 2013 και στις 20 Ιανουαρίου 2014 προς τον ED, οι οποίοι τις απέρριψαν.
14.
Στις 10 Ιουνίου 2014, κατόπιν αυτής της απόρριψης, οι RT και ED, καθώς και εννέα ακόμη εργαζόμενοι, απολύθηκαν ατομικώς για οικονομικούς λόγους, σύμφωνα με το άρθρο L. 2242-23 του εργατικού κώδικα.
15.
Καθώς το αίτημά τους για δικαστική λύση της σύμβασης εργασίας εκκρεμούσε ακόμη, οι RT και ED υπέβαλαν ενώπιον του conseil de prud’hommes de Nîmes (εργατοδικείου της Nîmes) επικουρικό αίτημα περί προσβολής της απόλυσής τους.
16.
Με αποφάσεις της 3ης Απριλίου 2017, το conseil de prud’ hommes de Nîmes (εργατοδικείο της Nîmes), αφενός, κήρυξε τη δικαστική λύση της σύμβασης εργασίας του RT λόγω υπαιτιότητας της εργοδότριας, υποχρέωσε την τελευταία να καταβάλει σε αυτόν αποζημίωση και, αφετέρου, απέρριψε τα αιτήματα του ED.
17.
Η Ineo Infracom άσκησε έφεση κατά των αποφάσεων αυτών.
18.
Με δύο αποφάσεις της 1ης Φεβρουαρίου 2022, το cour d’appel de Nîmes (εφετείο της Nîmes, Γαλλία), το οποίο εξαφάνισε την απόφαση που αφορούσε τον/την RT και αποφάνθηκε εκ νέου, απέρριψε τα αιτήματα του/της RT και, επίσης, επικύρωσε την απόφαση που αφορούσε τον/την ED. Το εν λόγω δικαστήριο επισήμανε ότι στη συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας που υπογράφηκε στις 29 Ιουλίου 2013 από την πλειονότητα των αντιπροσωπευτικών συνδικαλιστικών οργανώσεων της Ineo Infracom, μετά τη θέσπιση του νόμου 2013-504, μνημονευόταν ρητώς ότι στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης της συμφωνίας δεν τέθηκε κανένα σχέδιο μείωσης προσωπικού. Ως εκ τούτου, έκρινε ότι η εταιρία δεν είχε παραβεί τις διατάξεις των άρθρων 1 και 2 της οδηγίας 98/59, οι οποίες δεν προορίζονται να εφαρμοστούν σε περίπτωση μη ομαδικών απολύσεων.
19.
Οι RT και ED άσκησαν στη συνέχεια αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Εκτιμούν ότι το cour d’appel de Nîmes (εφετείο της Nîmes) παρέβη τις σχετικές διατάξεις του εθνικού δικαίου, όπως ερμηνεύονται υπό το πρίσμα των άρθρων 1 και 2 της οδηγίας 98/59, του άρθρου 27 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του άρθρου 21 του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (
6
). Σύμφωνα με αυτούς, η εργοδότριά τους όφειλε να εφαρμόσει ένα σχέδιο διατήρησης των θέσεων απασχόλησης διασφαλίζοντας στους εργαζομένους της έγκαιρη ενημέρωση και διαβούλευση, όπως προβλέπει το άρθρο L. 1233-61 του εργατικού κώδικα, καθώς και να λάβει κατάλληλα συνοδευτικά μέτρα και μέτρα επαναπασχόλησης, δεδομένου ότι οι απολύσεις που πραγματοποίησε, ανεξαρτήτως του αν χαρακτηρίζονται ως «ατομικές απολύσεις για οικονομικούς λόγους» κατά το άρθρο L. 2242-23 του εργατικού κώδικα, αφορούσαν τουλάχιστον δέκα εργαζομένους εντός της ίδιας τριακονθήμερης περιόδου. Επιπλέον, οι RT και ED ζητούν, επικουρικώς, από το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο.
20.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), με απόφαση της 3ης Απριλίου 2024, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 4 Απριλίου 2024, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας [98/59] την έννοια ότι οι απολύσεις για οικονομικούς λόγους, οι οποίες στηρίζονται στην άρνηση των εργαζομένων να εφαρμοστούν στη σύμβασή τους εργασίας διατάξεις συλλογικής συμφωνίας [εσωτερικής] κινητικότητας, πρέπει να θεωρηθούν λήξη της σύμβασης εργασίας με πρωτοβουλία του εργοδότη για έναν ή περισσότερους λόγους που δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων, με αποτέλεσμα να πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό του συνολικού αριθμού των απολύσεων;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, έχει το άρθρο 2, παράγραφοι 2 έως 4, της οδηγίας [98/59] την έννοια ότι, όταν ο αριθμός των σχεδιαζόμενων απολύσεων υπερβαίνει τον αριθμό των απολύσεων που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, [πρώτο εδάφιο,] στοιχείο αʹ, της [εν λόγω οδηγίας], η ενημέρωση του συμβουλίου εργαζομένων και η διαβούλευση με αυτό πριν τη σύναψη συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας με αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις, κατ’ εφαρμογήν των άρθρων L. 2242-21 επ. του εργατικού κώδικα, απαλλάσσουν τον εργοδότη από την υποχρέωση ενημέρωσης των εκπροσώπων των εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτούς;»
21.
Στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου, ο/η RT, η Ineo Infracom, η Γαλλική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Το Δικαστήριο αποφάσισε να μη διεξαχθεί επ’ ακροατηρίου συζήτηση στην υπό κρίση υπόθεση.
IV. Ανάλυση
22.
Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία, το αιτούν δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να διαπιστώσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί, καθώς και να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο (
7
).
23.
Όσον αφορά τις επίμαχες εθνικές ρυθμίσεις, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το άρθρο L. 2242-23 του εργατικού κώδικα ορίζει ότι ο εργοδότης μπορεί να προβεί σε διαπραγματεύσεις σχετικά με τους όρους επαγγελματικής ή γεωγραφικής κινητικότητας εντός της επιχείρησης στο πλαίσιο των τρεχόντων συλλογικών οργανωτικών μέτρων χωρίς να υφίσταται σχέδιο μείωσης του προσωπικού. Σε αυτή τη νομική βάση, λαμβανομένης υπόψη της γεωγραφικής ανακατανομής των εργαζομένων στο εργοτάξιο λόγω της λύσης ή της σύναψης συμβάσεων, η Ineo Infracom και διάφορες αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις εντός της εταιρίας συνήψαν συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας.
24.
Η κατάσταση που οδήγησε στην αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι απολύθηκαν την ίδια ημέρα από την Ineo Infracom βάσει των επίμαχων ρυθμίσεων εθνικού δικαίου, δηλαδή του άρθρου L. 2242-23 του εργατικού κώδικα, έντεκα εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των RT και ED, λόγω της άρνησής τους να εφαρμοστούν στη σύμβασή τους εργασίας οι διατάξεις της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας. Σύμφωνα με αυτό το άρθρο, η απόλυση εργαζομένου που αρνήθηκε να εφαρμοστούν στη σύμβαση εργασίας του διατάξεις της συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας στηρίζεται σε οικονομικούς λόγους και πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της ατομικής απόλυσης για οικονομικούς λόγους.
25.
Σε αυτό το νομικό και πραγματικό πλαίσιο, θα διατυπώσω αρχικά ορισμένες γενικές εκτιμήσεις σχετικά με τον σκοπό και το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 98/59 (υπό Α). Στη συνέχεια θα εξετάσω το περιεχόμενο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος και θα προτείνω την αναδιατύπωσή του (υπό Β). Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να εξακριβωθεί κατά πόσον είναι δυνατή η εφαρμογή του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας στις επίμαχες στην κύρια δίκη απολύσεις, μέσω της ανάλυσης, ειδικότερα, της έννοιας των «ομαδικών απολύσεων», στο πλαίσιο της διάταξης αυτής, υπό το πρίσμα της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου. Τέλος, για να απαντήσω στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, θα εξετάσω την έκταση των υποχρεώσεων που βαρύνουν τον εργοδότη στο πλαίσιο της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης που προβλέπεται στο άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας, διερευνώντας το περιεχόμενο και το χρονικό πλαίσιο εφαρμογής τους (υπό Γ).
Α. Γενικές εκτιμήσεις σχετικά με τους σκοπούς και το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 98/59
26.
Υπενθυμίζω, κατά πρώτον, ότι, όπως προκύπτει από τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 98/59, επιβάλλεται η ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, λαμβανομένης υπόψη της ανάγκης ισόρροπης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης εντός της Ένωσης. Ειδικότερα, κατά την τρίτη και την έβδομη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας, αντικείμενο της προσεγγίσεως των νομοθεσιών αποτελούν, ιδίως, οι διαφορές που εξακολουθούν να υφίστανται μεταξύ των ισχυουσών στα κράτη μέλη ρυθμίσεων όσον αφορά τα μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στην άμβλυνση των συνεπειών των ομαδικών απολύσεων (
8
). Επιπλέον, στην τέταρτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας προβλέπεται ότι οι διαφορές μεταξύ των επιπέδων προστασίας που διασφαλίζουν οι εθνικές νομοθεσίες όσον αφορά τις ομαδικές απολύσεις δύνανται να έχουν άμεση επίπτωση στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (
9
).
27.
Κατά δεύτερον, πρέπει να τονίσω, όπως έχει επανειλημμένα κρίνει το Δικαστήριο, ότι, μολονότι η οδηγία 98/59 εναρμονίζει εν μέρει μόνον τους κανόνες για την προστασία των εργαζομένων στην περίπτωση των ομαδικών απολύσεων, ο περιορισμένος αυτός χαρακτήρας της εναρμονίσεως δεν σημαίνει ότι οι διατάξεις της εν λόγω οδηγίας στερούνται πρακτικής αποτελεσματικότητας. Επομένως, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί, ιδίως, να θεσπίζει εθνικό μέτρο το οποίο είναι μεν ικανό να εξασφαλίσει υψηλότερο επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, πλην όμως καθιστά άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας τις διατάξεις των άρθρων 2 έως 4 της οδηγίας αυτής (
10
).
28.
Τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβλήθηκαν από το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα ακριβώς των ανωτέρω σκέψεων.
Β. Επί του περιεχομένου του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος και η αναδιατύπωσή του
29.
Πρέπει, κατ’ αρχάς, να υπομνησθεί ότι κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (
11
) προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία θα του παρέχει τη δυνατότητα επιλύσεως της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο έχει τη δυνατότητα να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα προδικαστικά ερωτήματα που του υποβάλλονται. Το γεγονός ότι εθνικό δικαστήριο διατύπωσε προδικαστικό ερώτημα παραπέμποντας σε ορισμένες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να του παράσχει όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία που μπορούν να είναι χρήσιμα για να αποφανθεί επί της υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί, ανεξαρτήτως του αν στα υποβληθέντα ερωτήματα γίνεται μνεία των στοιχείων αυτών. Συναφώς, αποτελεί έργο του Δικαστηρίου να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που παρέχει το εθνικό δικαστήριο και, ιδίως, από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής, εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς.
30.
Εν προκειμένω, επισημαίνω ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, όπως είναι διατυπωμένο, αναφέρεται στην ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, όσον αφορά τις απολύσεις για οικονομικούς λόγους, οι οποίες στηρίζονται στην άρνηση των εργαζομένων να εφαρμοστούν στη σύμβασή τους εργασίας διατάξεις της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας. Ειδικότερα, από τη διατύπωση του ερωτήματος αυτού από το αιτούν δικαστήριο φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, ότι το εν λόγω ερώτημα ερείδεται στην παραδοχή ότι οι επίμαχες στην κύρια δίκη απολύσεις για οικονομικούς λόγους θεωρούνται ως λήξη σύμβασης εργασίας που μπορεί να εξομοιωθεί με απόλυση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
31.
Πράγματι, καίτοι το αιτούν δικαστήριο δεν εκθέτει αναλυτικά τους λόγους για τους οποίους η απόφαση περί παραπομπής αναφέρεται σε «λήξη της σύμβασης εργασίας με πρωτοβουλία του εργοδότη για έναν ή περισσότερους λόγους που δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων» και όχι σε «ομαδική απόλυση», κατά την έννοια της οδηγίας 98/59, εντούτοις, το εν λόγω δικαστήριο εξηγεί συνοπτικώς, πλην όμως σαφώς, με ποιον τρόπο το άρθρο L. 2242-23, τέταρτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα, συνδέεται, όσον αφορά την κύρια δίκη, με άλλες διατάξεις του εν λόγω κώδικα. Συγκεκριμένα, επισημαίνει ότι αυτή η διάταξη (η οποία προβλέπει ότι απόλυση που βασίζεται στην άρνηση του εργαζομένου να εφαρμοστούν στη σύμβασή του διατάξεις της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας και πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της ατομικής απόλυσης για οικονομικούς λόγους) αποκλείει την εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων L. 1233-28 έως L. 1233-33 του εν λόγω κώδικα σχετικά με τη διαδικασία ενημέρωσης του συμβουλίου εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτό ή τους εκπροσώπους των εργαζομένων στην περίπτωση που ο εργοδότης προτίθεται να προβεί για οικονομικούς λόγους σε ομαδικές απολύσεις τουλάχιστον δέκα εργαζομένων εντός της ίδιας τριακονθήμερης περιόδου (
12
).
32.
Ως εκ τούτου, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ακριβώς λόγω αυτού του αποκλεισμού το αιτούν δικαστήριο υποβάλει το ερώτημα κατά πόσον οι επίμαχες απολύσεις για οικονομικούς λόγους πρέπει να θεωρηθούν «λήξη της σύμβασης εργασίας με πρωτοβουλία του εργοδότη για έναν ή περισσότερους λόγους που δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, χωρίς να γίνεται μνεία στο πρώτο εδάφιο αυτής της διάταξης, το οποίο ορίζει την έννοια των «ομαδικών απολύσεων».
33.
Υπό τις συνθήκες αυτές, προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, φρονώ ότι χρήζει εξακρίβωσης η παραδοχή στην οποία ερείδεται το πρώτο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, σύμφωνα με το οποίο οι επίμαχες στην κύρια δίκη απολύσεις για οικονομικούς λόγους συνιστούν λήξη σύμβασης εργασίας που μπορεί να εξομοιωθεί με απόλυση, κατά την έννοια της οδηγίας 98/59.
34.
Συναφώς, κατά την Επιτροπή οι επίμαχες απολύσεις πρέπει να χαρακτηριστούν ως «απολύσεις», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, και όχι ως «λήξεις σύμβασης εργασίας», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, δεδομένου ότι οι RT και ED απολύθηκαν σύμφωνα με το άρθρο L. 2242-23, τέταρτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα. Η Γαλλική Κυβέρνηση φαίνεται να έχει την ίδια γνώμη και εκτιμά, σε αντίθεση με την Ineo Infracom, ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη κατάσταση πρέπει να θεωρηθεί «ομαδική απόλυση» που εμπίπτει στις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας.
35.
Από την πλευρά της, η Ineo Infracom υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι απολύσεις λόγω άρνησης των θιγόμενων εργαζομένων να αποδεχθούν την εφαρμογή της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας «πραγματοποιούνται από έναν εργοδότη για ένα ή περισσότερους λόγους, οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59. Στην πραγματικότητα, η συναφθείσα συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας αποσκοπούσε στην επέκταση της διαχειριστικής ή οργανωτικής εξουσίας της εργοδότριας που προτίθεται να θεσπίσει, εκτός του πλαισίου μείωσης του προσωπικού, τρέχοντα μέτρα για την κινητικότητα των εργαζομένων. Αντίθετα, ο/η RT υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με την επίμαχη εθνική ρύθμιση, οι λύσεις συμβάσεων εργασίας για οικονομικούς λόγους, συμπεριλαμβανομένων των απολύσεων βάσει του άρθρου L. 2242-23, τέταρτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να καθοριστεί εάν ο εργοδότης έχει ή όχι την υποχρέωση να καταρτίσει ή να εφαρμόσει σχέδιο διατήρησης των θέσεων απασχόλησης.
36.
Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι, καίτοι το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο διευκρινίσεις μόνον όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, εντούτοις, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα ζητείται, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής έχει την έννοια ότι οι απολύσεις για οικονομικούς λόγους, οι οποίες στηρίζονται στην άρνηση των εργαζομένων να εφαρμοστούν στη σύμβασή τους εργασίας διατάξεις συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, πρέπει να θεωρηθούν «απόλυση» κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης ή «λήξη της σύμβασης εργασίας», η οποία μπορεί να εξομοιωθεί προς τέτοιου είδους απόλυση κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, με αποτέλεσμα να πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη.
37.
Στη συνέχεια, θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους φρονώ ότι τα πραγματικά περιστατικά στην υπόθεση της κύριας δίκης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, όπερ, ωστόσο, εναπόκειται τελικά στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
1.
Επί της εφαρμογής του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59
38.
Θα ήθελα να τονίσω, κατά πρώτον, ότι στο άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59 ως «ομαδικές απολύσεις» νοούνται οι «απολύσεις που πραγματοποιούνται από έναν εργοδότη για ένα ή περισσότερους λόγους, οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων, εφ’ όσον ο αριθμός των απολύσεων» πληροί, «ανάλογα με την επιλογή των κρατών μελών», τις προϋποθέσεις ποσοτικής (ελάχιστος αριθμός εργαζομένων) και χρονικής φύσεως (για την ίδια περίοδο) που ορίζει το εν λόγω άρθρο για την εφαρμογή του (
13
).
39.
Ασφαλώς, η οδηγία 98/59 δεν ορίζει ρητώς την έννοια «απόλυση». Ωστόσο, η έννοια αυτή αποτελεί αντικείμενο πάγιας νομολογίας του Δικαστηρίου. Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι, λαμβανομένου υπόψη του επιδιωκόμενου από την οδηγία σκοπού και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι πρόκειται για έννοια του δικαίου της Ένωσης η οποία δεν μπορεί να οριστεί με παραπομπή στις νομοθεσίες των κρατών μελών. Εν προκειμένω, η έννοια αυτή πρέπει να ερμηνευθεί ως περιλαμβάνουσα οποιαδήποτε περίπτωση λήξεως της συμβάσεως εργασίας παρά τη βούληση του εργαζομένου και, επομένως, παρά τη συναίνεσή του (
14
).
40.
Κατά δεύτερον, οφείλω να επισημάνω ότι από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι οι απολύσεις διακρίνονται από τις περιπτώσεις λήξεως συμβάσεως εργασίας, οι οποίες, υπό τους όρους που προβλέπει το άρθρο 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, εξομοιώνονται προς απολύσεις κατά το ότι ελλείπει η συναίνεση του εργαζομένου (
15
).
41.
Όσον αφορά τη διάκριση αυτή, εκτιμώ, όπως εξήγησε η γενική εισαγγελέας J. Kokott στις προτάσεις της στην υπόθεση Pujante Rivera (
16
), ότι το αν πρόκειται για απόλυση ή απλώς για λήξη σύμβασης εξομοιούμενη προς απόλυση έχει σημαντικές πρακτικές συνέπειες. Πράγματι, όπως ανέπτυξε στις προτάσεις της, οι προστατευτικές διατάξεις που θεσπίζει η οδηγία 98/59 προς όφελος των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων ισχύουν μόνον ως προς τις απολύσεις. Αντιθέτως, οι εξομοιούμενες προς απολύσεις λήξεις συμβάσεων εργασίας λαμβάνονται υπόψη μόνον –και αθροίζονται– για τον υπολογισμό των ορίων για την εφαρμογή της οδηγίας, χωρίς ωστόσο οι εν λόγω εργαζόμενοι να μπορούν να τύχουν της προστασίας που επιφυλάσσουν οι σχετικές διατάξεις της οδηγίας. Με άλλα λόγια, ο σκοπός αυτής της εξομοίωσης αφορά μόνο τον «υπολογισμό του αριθμού των απολύσεων» που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, με συνέπεια οι λοιπές διατάξεις της ίδιας οδηγίας να μην εφαρμόζονται για τους εργαζόμενους των οποίων η σύμβαση εργασίας έχει λήξει.
42.
Επομένως, δεδομένης της σημασίας και των συνεπειών, για τους εν λόγω εργαζομένους, της διάκρισης μεταξύ «απόλυσης» και «λήξης σύμβασης εργασίας που μπορεί να εξομοιωθεί προς απόλυση», πρέπει να καθοριστεί, λαμβανομένης υπόψη της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου, εάν οι επίμαχες στην κύρια δίκη απολύσεις ενδέχεται να συνιστούν «απολύσεις» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59.
α)
Επί της εννοίας της «απολύσεως» κατά την οδηγία 98/59: η σχετική νομολογία του Δικαστηρίου
43.
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί κατά πόσον ασκεί, εν προκειμένω, επιρροή η νομολογία που διαμορφώθηκε με την απόφαση Socha κ.λπ. (
17
). Ωστόσο, για να εκτιμηθεί καλύτερα αν οι επίμαχες στην κύρια δίκη απολύσεις εμπίπτουν στην έννοια «απόλυση» της οδηγίας 98/59, φρονώ ότι είναι σκόπιμο να αναλύσω επίσης την απόφαση Pujante Rivera. Περαιτέρω, εκτιμώ ότι η εξέταση αυτή είναι αναγκαία στο μέτρο που το νομικό και πραγματικό πλαίσιο των υποθέσεων επί των οποίων εκδόθηκαν αυτές οι δύο αποφάσεις δεν είναι πανομοιότυπα.
1) Επί της αποφάσεως Pujante Rivera
44.
Η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Pujante Rivera αφορούσε εργαζομένη που είχε ζητήσει τη λύση της σύμβασης εργασίας της βάσει εθνικής ρύθμισης και η οποία θα μπορούσε, εκ πρώτης όψεως, να θεωρηθεί ότι συνήνεσε στη λήξη αυτή (
18
).
45.
Στην εν λόγω υπόθεση, ένα εκ των ερωτημάτων αφορούσε το αν η εκ μέρους του εργοδότη ουσιώδης μεταβολή, μονομερώς και εις βάρος του εργαζομένου, ουσιωδών στοιχείων της συμβάσεως εργασίας του εργαζομένου αυτού για λόγους οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπό του εμπίπτει στην έννοια της «απολύσεως» ή αν συνιστά λήξη της σύμβασης εργασίας που μπορεί να εξομοιωθεί προς τέτοια απόλυση. Το Δικαστήριο απάντησε ότι η εν λόγω περίπτωση εμπίπτει στην έννοια της «απολύσεως», στην οποία αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής (
19
). Πράγματι, το Δικαστήριο έκρινε ότι η λήξη της εν λόγω εργασιακής σχέσεως οφειλόταν στη μονομερή μεταβολή εκ μέρους του εργοδότη και εις βάρος του εργαζομένου. Η εν λόγω μεταβολή συνίστατο σε μείωση κατά 25 % των σταθερών αποδοχών της οικείας εργαζομένης και, ελλείψει αποδοχής εκ μέρους της, οδήγησε στη λύση της σύμβασης εργασίας και στην καταβολή αποζημίωσης υπολογιζομένης επί της ίδιας βάσεως με την οφειλόμενη σε περίπτωση παράνομης απολύσεως (
20
).
46.
Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο, αφενός, υπενθύμισε ότι, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της οδηγίας 98/59 ο οποίος συνίσταται στην ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, δεν πρέπει να δίδεται στενός ορισμός στις έννοιες που καθορίζουν το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, περιλαμβανομένης της έννοιας της «απολύσεως» που απαντά στο άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της ίδιας οδηγίας. Αφετέρου, επισήμανε ότι, με την εναρμόνιση των κανόνων περί ομαδικών απολύσεων, ο νομοθέτης της Ένωσης επιδίωξε τόσο τη διασφάλιση ισοδύναμης προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων στα διάφορα κράτη μέλη όσο και την εξομοίωση των επιβαρύνσεων που συνεπάγονται οι προστατευτικοί αυτοί κανόνες για τις επιχειρήσεις της Ένωσης (
21
).
47.
Κατά τη γνώμη μου, αυτή η απάντηση, όπως διατυπώθηκε από το Δικαστήριο, διαμορφώθηκε, αφενός, από την ιδιαίτερη κατάσταση που δημιουργήθηκε από την εφαρμογή της επίμαχης στην υπό κρίση υπόθεση εθνικής ρύθμισης και, αφετέρου, από το γεγονός ότι η μεταβολή της εν λόγω σύμβασης εργασίας, στην οποία προέβη μονομερώς ο εργοδότης αντιστοιχούσε σε «απόλυση» στον βαθμό που, παρά την αποδοχή της λήξης της σύμβασης από την πλευρά της εργαζομένης, αυτή η μεταβολή συνεπαγόταν για αυτήν «σημαντική χειροτέρευση» των όρων εργασίας και αφορούσε ουσιώδη στοιχεία της σύμβασης εργασίας. Για τον λόγο αυτό, τα περιθώρια ελιγμών της εργαζομένης ήταν περιορισμένα και η εκ μέρους της αποδοχή της λύσης της σύμβασης δεν ήταν απολύτως εθελούσια (
22
). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω μεταβολή πραγματοποιήθηκε χωρίς τη συναίνεση της εν λόγω εργαζομένης (
23
).
2) Επί των αποφάσεων Socha κ.λπ. και Ciupa κ.λπ. (
24
)
48.
Στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις Socha κ.λπ. και Ciupa κ.λπ., οι μεταβολές στις συμβάσεις εργασίας σε κράτος μέλος είχαν επιβληθεί μονομερώς από ορισμένα νοσοκομεία. Στις υποθέσεις αυτές, το ερώτημα που ανέκυψε ήταν, ειδικότερα, εάν το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι η μονομερής εκ μέρους του εργοδότη μεταβολή, εις βάρος των εργαζομένων, των όρων αμοιβής τους, η οποία, σε περίπτωση μη αποδοχής της από τον εργαζόμενο, συνεπάγεται τη λύση της συμβάσεως εργασίας, πρέπει να χαρακτηριστεί ως «απόλυση» κατά την έννοια της διάταξης αυτής (
25
).
49.
Ειδικότερα, όσον αφορά την επίμαχη στην κύρια δίκη της υπόθεσης Ciupa κ.λπ. τροποποιητική καταγγελία (
26
), το Δικαστήριο επισήμανε ότι η εν λόγω καταγγελία προέβλεπε προσωρινή περικοπή μισθού κατά 15 % και, μετά την παρέλευση ορισμένων μηνών, την επάνοδο του μισθού στο αρχικό του ύψος. Μολονότι το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο μισθός συνιστά ουσιώδες στοιχείο της συμβάσεως εργασίας και ότι μια περικοπή του κατά 15 % θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να χαρακτηριστεί «ουσιώδης μεταβολή», γεγονός παραμένει εντούτοις ότι ο προσωρινός χαρακτήρας της περικοπής αυτής μειώνει αισθητά την έκταση της σχεδιαζόμενης μεταβολής της συμβάσεως εργασίας. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι εναπόκειται τελικά στο αιτούν δικαστήριο να καθορίσει εάν η επίμαχη προσωρινή περικοπή μισθού πρέπει να χαρακτηριστεί ως «ουσιώδης μεταβολή» (
27
).
50.
Το Δικαστήριο έκρινε, επομένως, ότι δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «απόλυση» κατά την έννοια της οδηγίας 98/59 η εκ μέρους του εργοδότη μη ουσιώδης μεταβολή, μονομερώς και εις βάρος του εργαζομένου, ενός ουσιώδους στοιχείου της συμβάσεως εργασίας ή η ουσιώδης μεταβολή ενός επουσιώδους στοιχείου της εν λόγω συμβάσεως, για λόγους, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, που δεν έχουν σχέση με τον εργαζόμενο αυτό (
28
).
51.
Πράγματι, η απάντηση του Δικαστηρίου και στις δύο υποθέσεις απέρρεε από το γεγονός ότι, σε αντίθεση με την επίμαχη μεταβολή στην υπόθεση Pujante Rivera, η οποία αφορούσε σημαντική μείωση της αμοιβής εργαζομένου, οι μεταβολές ουσιωδών ή επουσιωδών στοιχείων των εν λόγω συμβάσεων εργασίας ήταν πολύ περιορισμένες, αντιστοίχως, από άποψη χρόνου ή ποσότητας (
29
). Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο τόνισε ότι, ακόμη κι αν υποτεθεί σε αμφότερες τις υποθέσεις ότι αυτές οι μεταβολές δεν εμπίπτουν, σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, στην έννοια της «απολύσεως», η λύση της συμβάσεως εργασίας κατόπιν αρνήσεως του εργαζομένου να αποδεχτεί την εν λόγω μεταβολή πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά λήξη της συμβάσεως εργασίας με πρωτοβουλία του εργοδότη για έναν ή περισσότερους λόγους οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 (
30
).
52.
Υπό το πρίσμα αυτής της νομολογίας, ανακύπτει το ερώτημα ποιος είναι ο νομικός χαρακτηρισμός των επίμαχων στην κύρια δίκη μεταβολών της σύμβασης.
β)
Επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων στην κύρια δίκη μεταβολών της σύμβασης
53.
Επισημαίνω, κατ’ αρχάς, ότι εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά, να καθορίσει, βάσει του συνόλου των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης, εάν οι επίμαχες στην κύρια δίκη προτεινόμενες, βάσει της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, τοποθετήσεις πρέπει να χαρακτηριστούν ως «ουσιώδεις μεταβολές» (
31
). Ωστόσο, φρονώ ότι, βάσει των στοιχείων που παρατίθενται στην απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου και στην αντίστοιχη δικογραφία, είναι δυνατόν να παρασχεθούν ορισμένες διευκρινίσεις που θα καθοδηγήσουν το εν λόγω δικαστήριο στην επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης (
32
).
54.
Όσον αφορά, κατ’ αρχάς, το ερώτημα αν ο εργοδότης προέβη στις μεταβολές, μονομερώς και εις βάρος του εργαζομένου, της επίμαχης σύμβασης εργασίας για λόγους οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο του
εργαζομένου, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου (
33
), υπενθυμίζω ότι το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι RT και ED απολύθηκαν για οικονομικούς λόγους κατόπιν της απόρριψης από μέρους τους των προσφορών για τοποθέτηση σε άλλες γαλλικές περιφέρειες, κατ’ εφαρμογήν της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας.
55.
Η Ineo Infracom υποστήριξε, συναφώς, ότι η πρόταση κινητικότητας που υποβλήθηκε στο πλαίσιο της εφαρμογής συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας δεν θα μπορούσε να εκληφθεί ως μονομερής μεταβολή (ουσιώδους στοιχείου της σύμβασης), καθώς αφορά απλώς την εφαρμογή μιας συλλογικής συμφωνίας που υπογράφεται από αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις.
56.
Βεβαίως, όπως επισημαίνει η Γαλλική Κυβέρνηση παραπέμποντας στο άρθρο L. 2242-23 του εργατικού κώδικα, οι επίμαχες στην κύρια δίκη προτεινόμενες τοποθετήσεις δεν στηρίζονται σε μονομερή απόφαση της εργοδότριας αλλά στη συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας. Ως εκ τούτου, η απόρριψη από μέρους ενός εργαζομένου των εν λόγω προτεινόμενων τοποθετήσεων θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί άρνηση εκτέλεσης της σύμβασης εργασίας του, όπως αυτή τροποποιήθηκε από την οικεία συλλογική συμφωνία, ούτως ώστε η επακόλουθη λύση της να πραγματοποιηθεί για λόγους οι οποίοι έχουν σχέση με το πρόσωπο αυτού του εργαζομένου.
57.
Ωστόσο, όπως διευκρινίζει η Γαλλική Κυβέρνηση, αφενός, η επίμαχη στην κύρια δίκη μεταβολή που αφορά τη νέα τοποθέτηση των εργαζομένων δεν απορρέει αυτομάτως από τη συγκεκριμένη συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας. Η μεταβολή αυτή απορρέει από την πρωτοβουλία της εργοδότριας να εφαρμόσει ατομικό μέτρο κινητικότητας η οποία προβλέπεται από τη συμφωνία αυτή, δηλαδή να πραγματοποιήσει μονομερώς, λόγω της απώλειας μιας σημαντικής σύμβασης, μεταβολή της τοποθέτησης εργαζομένου υπό τους όρους που προβλέπει, αλλά δεν επιβάλλει, η εν λόγω συμφωνία. Αφετέρου, επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το άρθρο L. 2242-23, τρίτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα, όταν ο εργοδότης προτίθεται να εφαρμόσει ένα τέτοιο ατομικό μέτρο κινητικότητας, πρέπει να λαμβάνει τη συναίνεση του εργαζομένου.
58.
Ως εκ τούτου, όπως ακριβώς επισήμανε και η Γαλλική Κυβέρνηση και υπό την επιφύλαξη εξακριβώσεως εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου, φρονώ ότι, στον βαθμό που, σύμφωνα με το άρθρο L. 2242-23, τέταρτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα, η άρνηση του εργαζομένου να εφαρμοστούν στη σύμβασή του εργασίας διατάξεις συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας αποτελεί έρεισμα για τη μεταγενέστερη απόλυσή του για οικονομικούς λόγους, η οποία πραγματοποιείται σύμφωνα με τους όρους της ατομικής απόλυσης για οικονομικούς λόγους, η λύση των εν λόγω συμβάσεων εργασίας κατόπιν άρνησης του εργαζομένου πραγματοποιείται για λόγους που δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο του εργαζομένου.
59.
Όσον αφορά, περαιτέρω, τον χαρακτήρα των επίμαχων στην κύρια δίκη μεταβολών της συμβάσεως, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να καθορίσει αν η προσφορά για τοποθέτηση σε άλλη περιφέρεια, βάσει της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, πρέπει να χαρακτηριστεί ως «ουσιώδης μεταβολή ουσιωδών στοιχείων» της σύμβασης εργασίας, κατά την έννοια της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Pujante Rivera, ή, αντίθετα, ως «μη ουσιώδης μεταβολή ουσιώδους στοιχείου» της σύμβασης εργασίας ή ως «ουσιώδης μεταβολή επουσιώδους στοιχείου» αυτής της σύμβασης εργασίας, κατά την έννοια της νομολογίας που απορρέει από τις αποφάσεις Ciupa κ.λπ. και Socha κ.λπ. (
34
).
60.
Κατά πρώτον, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο τόπος εργασίας αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της σύμβασης εργασίας. Συναφώς, φρονώ ότι είναι χρήσιμο να υπομνησθεί, όπως ορίζεται στο άρθρο 4 της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1152 (
35
), ότι τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι εργοδότες υποχρεούνται να ενημερώνουν τους εργαζομένους για τα ουσιώδη στοιχεία της σχέσης εργασίας και ότι αυτά περιλαμβάνουν ορισμένα τουλάχιστον στοιχεία όπως τον τόπο εργασίας (ή ενδεχόμενη ρήτρα κινητικότητας (
36
)).
61.
Κατά δεύτερον, όσον αφορά τον ουσιώδη χαρακτήρα των μεταβολών των επίμαχων συμβάσεων εργασίας, είναι σαφές ότι η τοποθέτηση σε άλλη περιφέρεια ή «γεωγραφική περιοχή» μπορεί, κατ’ αρχήν, να χαρακτηριστεί ως «ουσιώδης μεταβολή» κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου (
37
). Τούτου λεχθέντος, ο χαρακτηρισμός αυτής της τοποθέτησης ως «ουσιώδους» μεταβολής εξαρτάται από ορισμένα κριτήρια που αφορούν, ιδίως, τη γεωγραφική περιοχή στην οποία βρίσκεται ο τόπος της νέας τοποθέτησης (ιδίως, εάν πρόκειται για άλλη περιφέρεια), την απόσταση μεταξύ αυτής της νέας τοποθέτησης και της γεωγραφικής περιοχής της αρχικής τοποθέτησης (εάν αυτή συνεπάγεται αλλαγή του τόπου κατοικίας), την προβλεπόμενη διάρκεια της εν λόγω τοποθέτησης (περιστασιακή, προσωρινή ή μόνιμη), την ύπαρξη και το περιεχόμενο ρήτρας κινητικότητας στη σύμβαση εργασίας του εν λόγω εργαζομένου καθώς και συνοδευτικά μέτρα που να αντισταθμίζουν την προτεινόμενη τοποθέτηση.
62.
Στην προκειμένη περίπτωση, σε αντίθεση με τις πρώτες προτεινόμενες μετακινήσεις (
38
), δεν προκύπτει σαφώς από την απόφαση περί παραπομπής ή από τη δικογραφία ενώπιον του Δικαστηρίου εάν οι προτεινόμενες τοποθετήσεις, βάσει της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, ήταν προσωρινές ή όχι (
39
). Επιπλέον, από τις παρατηρήσεις της Γαλλικής Κυβέρνησης και από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι, ελλείψει ρήτρας κινητικότητας, η τοποθέτηση σε άλλη περιφέρεια (ή άλλη γεωγραφική περιοχή) αποτελεί μεταβολή της σύμβασης εργασίας την οποία ο εργοδότης δεν μπορεί να επιβάλει μονομερώς στον εργαζόμενο χωρίς τη συναίνεσή του. Συναφώς, σύμφωνα με τη Γαλλική Κυβέρνηση, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι συμβάσεις εργασίας δεν περιλάμβαναν ρήτρα κινητικότητας. Ωστόσο, από την ανάγνωση της δικογραφίας που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο προκύπτει σαφώς ότι βάσει της τροποποιητικής πράξης της σύμβασης εργασίας του RT, λαμβανομένων υπόψη των καθηκόντων του ως υπεύθυνου του εργοταξίου, υπήρχε το ενδεχόμενο μικρών μετακινήσεων (
40
).
63.
Επομένως, τυχόν τοποθέτηση σε άλλη περιφέρεια είναι, κατ’ αρχήν, πιθανό να χαρακτηριστεί ως «ουσιώδης μεταβολή ουσιώδους στοιχείου» της σύμβασης εργασίας, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου. Συνεπώς, υπό την επιφύλαξη εξακριβώσεως από το αιτούν δικαστήριο, φρονώ ότι η λύση της εν λόγω εργασιακής σχέσης οφείλεται στη μονομερή μεταβολή εκ μέρους της εργοδότριας, εις βάρος των εργαζομένων, ενός ουσιώδους στοιχείου της συμβάσεως εργασίας για λόγους οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο τους (
41
).
64.
Κατά τρίτον και τελευταίον, επισημαίνω ότι το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι ουδεμία επιρροή ασκεί το γεγονός ότι ορισμένες καταστάσεις δεν χαρακτηρίζονται από το εθνικό δίκαιο ως «απολύσεις» αλλά ως «αυτοδίκαιες λύσεις των συμβάσεων εργασίας». Πράγματι, πρόκειται για λήξεις των συμβάσεων εργασίας παρά τη βούληση του εργαζομένου, επομένως για απολύσεις κατά την έννοια της οδηγίας 98/59. Συνεπώς, το Δικαστήριο έκρινε ότι οποιαδήποτε εθνική ρύθμιση ή ερμηνεία της έννοιας της «απολύσεως», που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59, με την οποία θα γινόταν δεκτό ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, η λύση της συμβάσεως δεν συνιστά «απόλυση», κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας, θα μετέβαλε το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και, επομένως, θα περιόριζε την πλήρη αποτελεσματικότητά της (
42
).
65.
Τέλος, σε περίπτωση που το αιτούν δικαστήριο δεν θα είναι σε θέση να διαπιστώσει την ύπαρξη «ουσιώδους μεταβολής ουσιωδών στοιχείων» των επίμαχων συμβάσεων εργασίας, επισημαίνω, πολύ συνοπτικά, ότι θα πρέπει να γίνει δεκτό, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου (
43
), ότι η λύση αυτών των συμβάσεων συνιστά «λήξη της συμβάσεως εργασίας με πρωτοβουλία του εργοδότη για έναν ή περισσότερους λόγους οι οποίοι δεν έχουν σχέση με το πρόσωπο των εργαζομένων», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59, με αποτέλεσμα να επιβάλλεται η συνεκτίμησή της για τον υπολογισμό του συνολικού αριθμού των απολύσεων, υπό την προϋπόθεση ότι οι υπό στενή έννοια απολύσεις είναι τουλάχιστον πέντε (
44
).
2.
Ενδιάμεσο συμπέρασμα επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
66.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι οι απολύσεις για οικονομικούς λόγους, οι οποίες στηρίζονται στην άρνηση των εργαζομένων να εφαρμοστούν στη σύμβασή τους εργασίας διατάξεις συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, ενδέχεται να συνιστούν «απολύσεις» κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, με αποτέλεσμα να πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον προβλεπόμενο στην εν λόγω διάταξη υπολογισμό του συνολικού αριθμού των απολύσεων, προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη ομαδικών απολύσεων.
Γ. Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος: η έκταση των υποχρεώσεων ενημέρωσης και διαβούλευσης που προβλέπονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 98/59
67.
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί εάν το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι η ενημέρωση του συμβουλίου εργαζομένων και η διαβούλευση με αυτό πριν τη σύναψη συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας με αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις απαλλάσσουν τον εργοδότη από την υποχρέωση ενημέρωσης των εκπροσώπων των εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτούς, σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη.
68.
Η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι και μόνον το γεγονός ότι η εργοδότρια εταιρία συνάπτει συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας με αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις σημαίνει ότι τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει βάσει του άρθρου 2, παράγραφοι 2 έως 4, της οδηγίας 98/59.
69.
Φρονώ ότι η προσέγγιση αυτή δεν είναι πειστική. Πράγματι, προκειμένου να αποφασίσει το αιτούν δικαστήριο εάν οι διαπραγματεύσεις για την επίτευξη μιας τέτοιας συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας είναι σύμφωνες με το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59 στο οποίο προβλέπεται η διαδικασία ενημέρωσης και διαβούλευσης, θα πρέπει να διερευνήσει το ζήτημα πέραν της απλής διαπίστωσης της σύναψης της εν λόγω συμφωνίας, ώστε να κρίνει, αφού λάβει υπόψη όλες τις κρίσιμες περιστάσεις της υπόθεσης, εάν οι διαπραγματεύσεις αυτές πληρούν τις προϋποθέσεις τόσο ως προς το περιεχόμενο των υποχρεώσεων που βαρύνουν τον εργοδότη, οι οποίες προβλέπονται στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας, όσο και ως προς τις απαιτήσεις που ισχύουν για τη διεξαγωγή τους καθ’ όλη την αντίστοιχη περίοδο.
70.
Προτού παρασχεθούν στο αιτούν δικαστήριο κατευθύνσεις προς διευκόλυνση της διερεύνησης του επίμαχου ζητήματος, επισημαίνεται εξαρχής ότι είναι σαφές από την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ότι ο βασικός σκοπός της οδηγίας 98/59 συνίσταται στην πραγματοποίηση των ομαδικών απολύσεων κατόπιν διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων και ενημέρωσης της αρμόδιας δημόσιας αρχής (
45
). Όσον αφορά αυτόν τον σκοπό, προκειμένου να καταγγείλει τις συμβάσεις εργασίας, ο εργοδότης που προτίθεται να προβεί σε ομαδικές απολύσεις πρέπει να συμμορφωθεί με τις δύο διαδικαστικές υποχρεώσεις που επιβάλλει η εν λόγω οδηγία, οι οποίες διαρθρώνονται σε μια διαδικασία δύο σταδίων που προβλέπονται στα άρθρα 2, 3 και 4 της εν λόγω οδηγίας (
46
).
1.
Επί του περιεχομένου των υποχρεώσεων
71.
Όσον αφορά το περιεχόμενο των υποχρεώσεων, το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 προβλέπει ότι, όταν ο εργοδότης προτίθεται να προβεί σε ομαδικές απολύσεις, υποχρεούται να πραγματοποιεί, εγκαίρως, διαβουλεύσεις με τους εκπροσώπους των εργαζομένων με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας. Από το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι η διαδικασία διαβούλευσης προηγείται οποιασδήποτε καταγγελίας συμβάσεων εργασίας, επιβάλλοντας, συνεπώς, υποχρέωση διαπραγμάτευσης (
47
).
72.
Το Δικαστήριο έχει επισημάνει, συναφώς, ότι από το γράμμα του άρθρου 2, παράγραφος 1 και παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 προκύπτει ότι οι διεξαγόμενες διαβουλεύσεις πρέπει να αποσκοπούν στην επίτευξη συμφωνίας, να έχουν ως αντικείμενο τουλάχιστον τις δυνατότητες αποφυγής ή μειώσεως των ομαδικών απολύσεων, καθώς και τις δυνατότητες αμβλύνσεως των συνεπειών, διά της προσφυγής σε συνοδευτικά κοινωνικά μέτρα, και να παρέχουν στους εκπροσώπους των εργαζομένων τη δυνατότητα να διατυπώσουν εποικοδομητικές προτάσεις βάσει των πληροφοριών που οφείλει να τους παρέχει ο εργοδότης (
48
). Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και βʹ, της εν λόγω οδηγίας, για να μπορέσουν οι εκπρόσωποι των εργαζομένων να «διατυπώσουν εποικοδομητικές προτάσεις», ο εργοδότης οφείλει, εγκαίρως, κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων, να τους παρέχει όλες τις χρήσιμες πληροφορίες και, εν πάση περιπτώσει, να τους ανακοινώνει εγγράφως όλες τις πληροφορίες που αναφέρονται στην εν λόγω διάταξη (
49
).
2.
Επί του χρονικού πλαισίου διεξαγωγής
73.
Όσον αφορά το χρονικό σημείο από το οποίο ο εργοδότης έχει την υποχρέωση να πραγματοποιήσει τις διαβουλεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 98/59, το Δικαστήριο υπογραμμίζει στη νομολογία του ότι από τους όρους που χρησιμοποιεί ο νομοθέτης της Ένωσης εμφαίνεται ότι οι προβλεπόμενες στο εν λόγω άρθρο υποχρεώσεις διαβουλεύσεως γεννώνται πριν από την απόφαση του εργοδότη περί καταγγελίας των συμβάσεων εργασίας (
50
). Συναφώς, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να εκπληρωθούν από τον εργοδότη μόλις ληφθεί απόφαση εμπορικής στρατηγικής που τον υποχρεώνει να εξετάσει το ενδεχόμενο ομαδικών απολύσεων ή να σχεδιάσει τέτοιου είδους απολύσεις. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο εργοδότης οφείλει να διεξαγάγει τις προβλεπόμενες στο εν λόγω άρθρο διαβουλεύσεις όταν προτίθεται να προβεί στην εν λόγω μονομερή μεταβολή των όρων των συμβάσεων εργασίας, καθόσον, σε μια τέτοια περίπτωση, ο εργοδότης πρέπει ευλόγως να αναμένει ότι ορισμένοι εργαζόμενοι δεν θα αποδεχθούν τη μεταβολή των όρων εργασίας τους με επακόλουθο τη λύση της σύμβασή τους (
51
).
74.
Επομένως, κατά τη γνώμη μου, η οδηγία 98/59 επιτάσσει τη συμμόρφωση του εργοδότη με τις διαδικαστικές υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 2 αυτής εντός του συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου που ορίζει ο νομοθέτης της Ένωσης. Η δε απαίτηση αυτή επιρρωννύεται από τον επιδιωκόμενο σκοπό του άρθρου 2, παράγραφος 2, ήτοι την αποφυγή των ομαδικών απολύσεων ή τη μείωση του αριθμού τους. Σύμφωνα με το Δικαστήριο, η υλοποίηση του σκοπού αυτού θα διακυβευόταν αν η διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων ήταν μεταγενέστερη της απόφασης του εργοδότη (
52
).
75.
Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο –και όχι στο Δικαστήριο– να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιο και να εκτιμήσει εάν, όπως υποστηρίζει η Γαλλική Κυβέρνηση, η διαπραγμάτευση της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας είναι πιθανό να συνιστά «λήψη απόφασης εμπορικής στρατηγικής» που υποχρεώνει την Ineo Infracom να εξετάσει το ενδεχόμενο ομαδικών απολύσεων ή να σχεδιάσει τέτοιου είδους απολύσεις (
53
). Ωστόσο, φρονώ ότι, βάσει των στοιχείων που παρατίθενται στην απόφαση περί παραπομπής και στην αντίστοιχη δικογραφία, είναι δυνατόν να παρασχεθούν ορισμένες διευκρινίσεις που είναι χρήσιμες για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
76.
Επ’ αυτού σημειώνεται, πρώτον, όπως και στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις Ciupa κ.λπ. και Socha κ.λπ., ότι η υπό κρίση υπόθεση φαίνεται να συνδέεται με αποφάσεις οικονομικού χαρακτήρα οι οποίες, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, δεν αποσκοπούσαν ευθέως στη λύση συγκεκριμένων εργασιακών σχέσεων, αλλά θα μπορούσαν ωστόσο να έχουν επιπτώσεις στην απασχόληση ορισμένου αριθμού εργαζομένων. Πράγματι, στον βαθμό που η Ineo Infracom θεώρησε ότι, λόγω της λύσης ή της σύναψης σύμβασης παροχής υπηρεσιών σε περιφερειακό επίπεδο, η συνήθης δραστηριότητα της εταιρίας απαιτούσε σε τακτική βάση τη γεωγραφική ανακατανομή των εργαζομένων στο εργοτάξιο, προέβη σε προσωρινές τοποθετήσεις χωρίς μείωση του προσωπικού. Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, δεδομένου ότι αυτές οι πρώτες προσφορές για τοποθετήσεις αποδείχθηκαν ανεπαρκείς, η Ineo Infracom έκρινε ότι έπρεπε να προβεί, σύμφωνα με την επίμαχη ρύθμιση, στη διαπραγμάτευση της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, η εφαρμογή της οποίας τής επέτρεψε να προβεί σε μονομερείς μεταβολές των όρων των επίμαχων συμβάσεων εργασίας, δηλαδή στις προσφορές για τοποθέτηση σε κάποια άλλη περιφέρεια. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ineo Infracom θα έπρεπε ευλόγως να αναμένει ότι ορισμένοι εργαζόμενοι δεν θα αποδέχονταν τη μονομερή μεταβολή των όρων των εργασίας τους με επακόλουθο τη λύση της συμβάσεώς τους (
54
).
77.
Επομένως, εφόσον η απόφαση να προτείνει στους RT και ED την τοποθέτησή τους σε άλλη περιφέρεια θα είχε ως αναγκαίο επακόλουθο ενδεχόμενες ομαδικές απολύσεις, η Ineo Infracom όφειλε, στο μέτρο που συνέτρεχαν οι ποσοτικές και χρονικές προϋποθέσεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59 (
55
), να διεξαγάγει τις προβλεπόμενες από το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής διαβουλεύσεις.
78.
Δεύτερον, ο σκοπός της υποχρέωσης διαβούλευσης που προβλέπεται στο άρθρο 2 της οδηγίας 98/59 και ο σκοπός που επιδιώκεται, σύμφωνα με την Γαλλική Κυβέρνηση, μέσω της διαπραγμάτευσης της συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, να συμπίπτουν, τουλάχιστον εν μέρει. Πράγματι, φαίνεται ότι αποσκοπούν, αντιστοίχως, στην αποφυγή των ομαδικών απολύσεων, στη μείωση του αριθμού τους καθώς και στην άμβλυνση των συνεπειών τους, διά της προσφυγής σε συνοδευτικά κοινωνικά μέτρα (
56
), όπερ απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει. Όπως επισημαίνει το Δικαστήριο, εφόσον μια απόφαση συνεπαγόμενη τη μεταβολή των όρων εργασίας ενδέχεται να συμβάλει στην αποφυγή ομαδικών απολύσεων, η διαδικασία διαβούλευσης που προβλέπεται στο άρθρο 2 της οδηγίας 98/59 πρέπει να αρχίσει όταν ο εργοδότης σχεδιάζει να προβεί στις εν λόγω μεταβολές (
57
).
3.
Ενδιάμεσο συμπέρασμα επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
79.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, έχω τη γνώμη ότι το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59 έχει την έννοια ότι η ενημέρωση του συμβουλίου εργαζομένων και η διαβούλευση με αυτό πριν από τη σύναψη συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας με αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις ενδέχεται να απαλλάσσουν τον οικείο εργοδότη από την υποχρέωση ενημέρωσης των εκπροσώπων των εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτούς, υπό την προϋπόθεση ότι ο εργοδότης συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο εν λόγω άρθρο, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων που σχετίζονται με το χρονικό πλαίσιο εφαρμογής τους, όπερ, τελικώς, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
V. Πρόταση
80.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) ως εξής:
1)
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/59/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 1998, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις,
έχει την έννοια ότι:
οι απολύσεις για οικονομικούς λόγους, οι οποίες στηρίζονται στην άρνηση των εργαζομένων να εφαρμοστούν στη σύμβασή τους εργασίας διατάξεις συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, ενδέχεται να συνιστούν «απολύσεις» κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης, με αποτέλεσμα να πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον προβλεπόμενο στην εν λόγω διάταξη υπολογισμό του συνολικού αριθμού των απολύσεων, προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη ομαδικών απολύσεων.
2)
Το άρθρο 2 της οδηγίας 98/59
έχει την έννοια ότι:
η ενημέρωση του συμβουλίου εργαζομένων και η διαβούλευση με αυτό πριν από τη σύναψη συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας με αντιπροσωπευτικές συνδικαλιστικές οργανώσεις ενδέχεται να απαλλάσσουν τον οικείο εργοδότη από την υποχρέωση ενημέρωσης των εκπροσώπων των εργαζομένων και διαβούλευσης με αυτούς, υπό την προϋπόθεση ότι ο εργοδότης συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο εν λόγω άρθρο, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων που σχετίζονται με το χρονικό πλαίσιο εφαρμογής τους, όπερ, τελικώς, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Οδηγία του Συμβουλίου της 20ής Ιουλίου 1998 για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών που αφορούν τις ομαδικές απολύσεις (ΕΕ 1998, L 225, σ. 16).
(
3
)	Soc., 5 Μαΐου 1998, αίτηση αναιρέσεως με αριθμό 96‑13.498, Bull., V, αριθ. 219.
(
4
)	Όπως προκύπτει από τη διαβιβασθείσα στο Δικαστήριο δικογραφία του εθνικού αιτούντος δικαστηρίου, η Ineo Infracom είναι εταιρία που ανήκει στον όμιλο GDF Suez, SA, νυν Engie, SA.
(
5
)	Από την ενώπιον του Δικαστηρίου δικογραφία καθώς και από τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσε ο/η RT προκύπτει ότι η προταθείσα περίοδος μετακίνησης είχε παραταθεί έως τις 31 Οκτωβρίου 2013.
(
6
)	Ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης υπογράφηκε στο Τορίνο στις 18 Οκτωβρίου 1961 στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης και αναθεωρήθηκε στο Στρασβούργο στις 3 Μαΐου 1996.
(
7
)	Πρβλ. απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2024, NFŠ (C‑28/23, EU:C:2024:893, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
8
)	Πρβλ., ιδίως, αποφάσεις της 12ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑55/02, στο εξής: απόφαση Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, EU:C:2004:605, σκέψη 52), και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, ΑΓΕΤ Ηρακλής (C‑201/15, στο εξής: απόφαση ΑΓΕΤ Ηρακλής, EU:C:2016:972, σκέψη 27).
(
9
)	Όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, οι κανόνες προστασίας που θεσπίζει η οδηγία 98/59 αποσκοπούν επίσης στην εξομοίωση των επιβαρύνσεων που συνεπάγονται οι εν λόγω κανόνες για τις επιχειρήσεις της Ένωσης. Πρβλ. αποφάσεις της 13ης Μαΐου 2015, Lyttle κ.λπ. (C‑182/13, EU:C:2015:317, σκέψη 43), και ΑΓΕΤ Ηρακλής (σκέψη 41).
(
10
)	Πρβλ. απόφαση ΑΓΕΤ Ηρακλής (σκέψεις 36 και 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
11
)	Βλ., ιδίως, διάταξη της 13ης Οκτωβρίου 2021, Liberty Seguros (C‑375/20, EU:C:2021:861, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), καθώς και απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, Juan (C‑164/22, EU:C:2023:684, σκέψη 24).
(
12
)	Οι διατάξεις που αποκλείονται από τις εν λόγω ρυθμίσεις φαίνεται να εφαρμόζονται στο γαλλικό δίκαιο, ιδίως το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 98/59, όπερ εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει. Σύμφωνα με τη θεωρία, ο Γάλλος νομοθέτης ενσωμάτωσε τις διατάξεις της οδηγίας αυτής στα άρθρα L. 1233-1 επ. του εργατικού κώδικα. Βλ. Schmitt, M., «Licenciements collectifs», Répertoire de droit du travail. Droit du travail de l’Union européenne, Dalloz, 2025, σημείο 96. Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στις παρατηρήσεις της, λαμβανομένης υπόψη της δικογραφίας του εθνικού αιτούντος δικαστηρίου, από τις κοινοβουλευτικές εργασίες για το άρθρο L. 2242-23, τέταρτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα προκύπτει ότι «[κ]ατά τις ακροάσεις ορισμένοι αμφισβήτησαν τη συμβατότητα αυτής της διάταξης […] με την οδηγία 98/59». Από τα πολυάριθμα επιστημονικά νομικά άρθρα που μνημονεύονται στη δικογραφία προκύπτει επίσης ότι στη γαλλική νομική θεωρία έχουν διατυπωθεί αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα του αποκλεισμού της διαδικασίας διαβούλευσης με το συμβούλιο εργαζομένων, που προβλέπεται στα άρθρα L. 1233-28 έως L. 1233-33 του εργατικού κώδικα, με την εν λόγω οδηγία. Βλ., ιδίως, Morvan, P., «Les accords de mobilité dans la loi du 14 juin 2013», La Semaine Juridique ‑ Sociale, αριθ. 18-19, 2014, σ. 1184, ειδικότερα σημεία 24 και 25.
(
13
)	Πρβλ. απόφαση Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (σκέψη 43) και απόφαση της 11ης Ιουλίου 2024, Plamaro (C‑196/23, EU:C:2024:596, σκέψη 24). Όσον αφορά τον υπολογισμό των ορίων για την εφαρμογή της οδηγίας 98/59, από τη δικογραφία του εθνικού αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι περισσότεροι από 10 εκ των 82 εργαζομένων που τοποθετήθηκαν στο υποκατάστημα Sud-Est αντιτάχθηκαν στις μεταβολές των συμβάσεων. Βλ., συναφώς, σημείο 10 και υποσημείωση 4 των παρουσών προτάσεων.
(
14
)	Πρβλ. απόφαση Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (σκέψεις 49 έως 51) και απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2015, Pujante Rivera (C‑422/14, στο εξής: απόφαση Pujante Rivera, EU:C:2015:743, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
15
)	Πρβλ. αποφάσεις Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (σκέψη 56) και Pujante Rivera (σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Πράγματι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας A. Tizzano στις προτάσεις του στην υπόθεση Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑55/02, EU:C:2004:139, σημείο 46), το άρθρο 1, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 98/59 αναφέρεται σε περιπτώσεις στις οποίες η εργασιακή σχέση λήγει με πρωτοβουλία του εργοδότη, αλλά με τη συναίνεση του εργαζομένου, στις περιπτώσεις που παρέχονται στον τελευταίο ορισμένα κίνητρα για να δώσει τη συναίνεση αυτή, ήτοι, μεταξύ άλλων, ως αντάλλαγμα για να τύχει ορισμένων οικονομικών πλεονεκτημάτων.
(
16
)	C‑422/14, EU:C:2015:544, σημείο 49.
(
17
)	Απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2017 (C‑149/16, στο εξής: απόφαση Socha κ.λπ., EU:C:2017:708).
(
18
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψη 50). Η εθνική ρύθμιση χαρακτηριζόταν από το γεγονός ότι εργοδότης μπορούσε μονομερώς να προβεί σε ουσιώδεις μεταβολές στις συμβάσεις εργασίας με τη δυνατότητα, για τον εργαζόμενο που βλάπτεται από αυτό το μέτρο, να καταγγείλει τη σύμβασή του και να λάβει αποζημίωση.
(
19
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψη 47).
(
20
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψεις 15, 50 και 52).
(
21
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψεις 51 και 53).
(
22
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψη 50).
(
23
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψεις 15 και 52). Βλ., επίσης, σημείο 41, δεύτερη περίοδος, των παρουσών προτάσεων.
(
24
)	Απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2017 (C‑429/16, στο εξής: απόφαση Ciupa κ.λπ., EU:C:2017:711).
(
25
)	Αποφάσεις Ciupa κ.λπ. (σκέψεις 15, 16 και 25) και Socha κ.λπ. (σκέψεις 11, 12 και 23).
(
26
)	Σκέψη 29. Πρβλ., επίσης, απόφαση Socha κ.λπ. (σκέψη 27).
(
27
)	Απόφαση Ciupa κ.λπ. (σκέψη 30).
(
28
)	Αποφάσεις Ciupa κ.λπ. (σκέψη 28) και Socha κ.λπ. (σκέψη 26).
(
29
)	Πρβλ. αποφάσεις Ciupa κ.λπ. (σκέψη 29) και Socha κ.λπ. (σκέψη 28).
(
30
)	Αποφάσεις Ciupa κ.λπ. (σκέψη 31) και Socha κ.λπ. (σκέψη 28).
(
31
)	Πρβλ. απόφαση Ciupa κ.λπ. (σκέψη 30).
(
32
)	Πρβλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2023, Glavna direktsia Pozharna bezopasnost i zashtita na naselenieto (Νυκτερινή εργασία) (C‑529/21 έως C‑536/21 και C‑732/21 έως C‑738/21, EU:C:2023:374, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
33
)	Βλ. σημεία 44 έως 51 των παρουσών προτάσεων.
(
34
)	Βλ. σημεία 44 έως 51 των παρουσών προτάσεων.
(
35
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιουνίου 2019, για διαφανείς και προβλέψιμους όρους εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2019, L 186, σ. 105).
(
36
)	Άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2019/1152: «τον τόπο εργασίας· ελλείψει ορισμένου ή κύριου τόπου εργασίας, την αρχή ότι ο εργαζόμενος απασχολείται σε διάφορα σημεία […]». Βλ., επίσης, άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/533/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Οκτωβρίου 1991, σχετικά με την υποχρέωση του εργοδότη να ενημερώνει τον εργαζόμενο για τους όρους που διέπουν τη σύμβαση ή τη σχέση εργασίας (ΕΕ 1991, L 288, σ. 32), με ημερομηνία λήξης ισχύος στις 31 Ιουλίου 2022, η οποία καταργήθηκε από την οδηγία 2019/1152.
(
37
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση Pujante Rivera (σκέψη 50).
(
38
)	Αντιθέτως, προκύπτει ότι οι πρώτες μετακινήσεις που προτάθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος μετακίνησης εργαζομένων σε μεγάλη απόσταση, που προβλεπόταν από την εθνική συλλογική σύμβαση για τους εργαζομένους στα δημόσια έργα της 15ης Δεκεμβρίου 1992, ήσαν προσωρινές (τεσσάρων μηνών). Βλ. σημείο 10 των παρουσών προτάσεων. Ωστόσο, η διάρκεια αυτών των μετακινήσεων δεν έχει σημασία για την παρούσα ανάλυση.
(
39
)	Σύμφωνα με τη Γαλλική Κυβέρνηση, η συλλογική συμφωνία εσωτερικής κινητικότητας επρόκειτο να εφαρμοστεί για περίοδο πέντε μηνών, δηλαδή από τις 29 Ιουλίου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013.
(
40
)	Από τη δικογραφία προκύπτει ότι η εν λόγω ρήτρα κινητικότητας αφορούσε μόνο τις περιφέρειες PACA και Languedoc-Roussillon.
(
41
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψεις 15 και 50).
(
42
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψη 54).
(
43
)	Πρβλ. αποφάσεις Ciupa κ.λπ. (σκέψεις 29 και 31) και Socha κ.λπ. (σκέψεις 27 και 28).
(
44
)	Πρβλ. απόφαση Pujante Rivera (σκέψη 46).
(
45
)	Πρβλ. απόφαση της 17ης Μαρτίου 2021, Consulmarketing (C‑652/19, EU:C:2021:208, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η οδηγία 98/59 δεν περιορίζει την ελευθερία του εργοδότη να επιλέξει εάν θα προβεί σε ομαδικές απολύσεις, πρβλ. απόφαση ΑΓΕΤ Ηρακλής (σκέψεις 28 έως 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
46
)	Σχετικά με την καταγγελία των συμβάσεων εργασίας από τον εργοδότη χωρίς προειδοποίηση, βλ. τις προτάσεις μου στην υπόθεση Tomann (C‑134/24, EU:C:2025:134, σημεία 67 και 90), που εκκρεμεί επί του παρόντος.
(
47
)	Πρβλ. απόφαση της 27ης Ιανουαρίου 2005, Junk (C‑188/03, στο εξής: απόφαση Junk, EU:C:2005:59, σκέψη 43), και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα A. Tizzano στην υπόθεση Junk (C‑188/03, EU:C:2004:571, σημείο 58).
(
48
)	Απόφαση ΑΓΕΤ Ηρακλής (σκέψη 39).
(
49
)	Οι πληροφορίες αυτές αφορούν ιδίως τους λόγους απόλυσης, τον αριθμό και τις κατηγορίες των θιγόμενων εργαζομένων, το προσωπικό της επιχείρησης, την περίοδο κατά την οποία προγραμματίζονται οι απολύσεις και τα κριτήρια επιλογής των εργαζομένων που πρόκειται να απολυθούν.
(
50
)	Πρβλ. αποφάσεις Junk (σκέψη 37), της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK κ.λπ. (C‑44/08, στο εξής: απόφαση Akavan, EU:C:2009:533, σκέψη 46), και Socha κ.λπ. (σκέψη 29).
(
51
)	Πρβλ. απόφαση Ciupa κ.λπ. (σκέψεις 34, 35 και 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Επομένως, η απόφαση για την τροποποίηση ουσιώδους στοιχείου της σύμβασης εργασίας είναι αυτή που καθορίζει την εφαρμογή της διαδικασίας ενημέρωσης και διαβούλευσης. Συνεπώς, η λύση της σύμβασης μπορεί να αποφασιστεί από τον εργοδότη μόνον εφόσον ο τελευταίος έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 2 της οδηγίας 98/59. Βλ., ιδίως, Rodière, P., Droit social de l’Union européenne, 3η έκδ., LGDJ, 2022, σ. 512 και 520.
(
52
)	Πρβλ. αποφάσεις Junk (σκέψη 38), Akavan (σκέψη 46) και Socha κ.λπ. (σκέψη 29).
(
53
)	Η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει, συναφώς, ότι είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι το άρθρο L. 2242-21, πρώτο εδάφιο, του εργατικού κώδικα προβλέπει ότι ένας εργοδότης μπορεί να προβεί σε διαπραγματεύσεις με σκοπό τη σύναψη συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας στο πλαίσιο των τρεχόντων συλλογικών οργανωτικών μέτρων χωρίς να υφίσταται σχέδιο μείωσης του προσωπικού. Πράγματι, η απόλυση ορισμένων εργαζομένων είναι πιθανή και προβλέψιμη συνέπεια της σύναψης μιας τέτοιου είδους συμφωνίας, αλλά δεν είναι ο σκοπός που επιδιώκεται με τη σύναψη αυτής της συμφωνίας.
(
54
)	Πρβλ. απόφαση Ciupa κ.λπ. (σκέψεις 34, 35 και 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
55
)	Βλ. σημεία 10 και 14 των παρουσών προτάσεων.
(
56
)	Πρβλ. απόφαση Akavan (σκέψη 46). Σύμφωνα με τη Γαλλική Κυβέρνηση, ο νόμος 2013-504 ο οποίος καθιέρωσε το σύστημα συλλογικής συμφωνίας εσωτερικής κινητικότητας, που διέπεται από τα άρθρα L. 2242-21 επ. του εργατικού κώδικα, επιδιώκει τον ίδιο σκοπό με την οδηγία 98/59: αποτελεί ένα μέσο που επιτρέπει, μέσω της εσωτερικής διαπραγμάτευσης, την καλύτερη πρόβλεψη για την αποφυγή των απότομων ανακατατάξεων και των καθυστερημένων ανακοινώσεων και, συνεπώς, τη μείωση των απολύσεων για οικονομικούς λόγους. Συναφώς, σημειώνω, ειδικότερα, ότι από το άρθρο L. 2242-22 του εργατικού κώδικα προκύπτει ότι κάθε συμφωνία που προκύπτει από τη διαπραγμάτευση πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τα γεωγραφικά όρια της εσωτερικής κινητικότητας του εργαζομένου με σεβασμό της προσωπικής και οικογενειακής του ζωής όσο και συνοδευτικά μέτρα για την κινητικότητα, ιδίως ενισχύσεις για τη γεωγραφική κινητικότητα, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τη συμβολή του εργοδότη στην αντιστάθμιση ενδεχόμενης απώλειας αγοραστικής δύναμης και στα έξοδα μεταφοράς. Βλ. σημείο 5 των παρουσών προτάσεων.
(
57
)	Απόφαση Akavan (σκέψη 47).