Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
PRIIT PIKAMÄE
της 29ης Φεβρουαρίου 2024 (1)
Υπόθεση C‑8/23
FH
κατά
Conseil national de l’ordre des médecins,
παρισταμένων των:
Ministre de la Santé et de la Prévention,
Ministre de l’Économie, des Finances et de la Souveraineté industrielle et numérique
[αίτηση του Conseil d’État (Γαλλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων – Οδηγία 2005/36/ΕΚ – Δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος του ιατρού – Σύστημα αυτόματης αναγνώρισης – Δίπλωμα βασικής ιατρικής εκπαίδευσης χορηγηθέν από τρίτη χώρα – Δίπλωμα αναγνωρισμένο από το κράτος μέλος καταγωγής – Απόκτηση τίτλου ειδικευμένου ιατρού στο κράτος μέλος καταγωγής – Μη αναγνώριση του εν λόγω τίτλου από το κράτος μέλος υποδοχής»
I.      Εισαγωγή
1.        Αντικείμενο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, που υπέβαλε το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, είναι η ερμηνεία του άρθρου 21 και του άρθρου 25, παράγραφος 4, καθώς και του παραρτήματος V, σημεία 5.1.1 και 5.1.2, της οδηγίας 2005/36/ΕΚ, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (2) (στο εξής: οδηγία 2005/36). Η αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του FH και του Conseil national de l’ordre des médecins (εθνικού συμβουλίου του ιατρικού συλλόγου, Γαλλία, στο εξής: CNOM), η οποία ανέκυψε από την άρνηση του CNOM να εγγράψει τον FH στο μητρώο του συλλόγου.
2.        Στην υπό κρίση υπόθεση τίθεται ένα σημαντικό και εν μέρει καινοφανές νομικό ζήτημα, υπό το κράτος της οδηγίας 2005/36, το οποίο αφορά την αυτόματη αναγνώριση εντός της Ένωσης διπλώματος ειδικευμένου ιατρού καθώς και τον επιμερισμό μεταξύ των κρατών μελών της ευθύνης του ελέγχου της εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού και της πρόσβασης στο οικείο επάγγελμα, σε περίπτωση που η βασική ιατρική εκπαίδευση ολοκληρώθηκε εκτός της Ένωσης. Ειδικότερα, το Δικαστήριο θα πρέπει να αποφανθεί σχετικά με τις συνέπειες της αναγνώρισης από κράτος μέλος διπλώματος βασικής ιατρικής εκπαίδευσης που αποκτήθηκε σε τρίτο κράτος καθώς και σχετικά με την ενδεχόμενη υποχρέωση των λοιπών κρατών μελών να αναγνωρίσουν επίσης το εν λόγω δίπλωμα.
3.        Σε περίπτωση που η οδηγία 2005/36 δεν περιέχει διατάξεις σχετικά με τις συγκεκριμένες περιστάσεις της υπόθεσης της κύριας δίκης, το Δικαστήριο θα πρέπει να υποδείξει, στο μέτρο του δυνατού, πρακτικές λύσεις προς διευκόλυνση της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων που ένα πρόσωπο απέκτησε υπό τις προεκτεθείσες συνθήκες. Στο πλαίσιο της συλλογιστικής του, το Δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη τους σκοπούς που επιδιώκει ο νομοθέτης, ήτοι την προώθηση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και την ελευθερία εγκατάστασης εντός της Ένωσης, διασφαλίζοντας συγχρόνως την αυστηρή τήρηση των απαιτήσεων για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια και για την προστασία των καταναλωτών.
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
4.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 6, 19 και 44 της οδηγίας 2005/36 έχουν ως εξής:
«(6) Η διευκόλυνση της παροχής υπηρεσιών πρέπει να εξασφαλίζεται λαμβάνοντας σοβαρότατα υπόψη την υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική μέριμνα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να προβλέπονται ειδικές διατάξεις για νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα που έχουν επιπτώσεις στη δημόσια υγεία ή ασφάλεια, τα οποία παρέχουν διασυνοριακές υπηρεσίες προσωρινά ή περιστασιακά. […]
(19) Η ελεύθερη κυκλοφορία και η αμοιβαία αναγνώριση των τίτλων εκπαίδευσης ιατρού […] θα πρέπει να στηρίζονται στη θεμελιώδη αρχή της αυτόματης αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης βάσει συντονισμού των ελάχιστων όρων εκπαίδευσης. Επιπροσθέτως, η ανάληψη, εντός των κρατών μελών, [του επαγγέλματος] του ιατρού […] θα πρέπει να εξαρτάται από την κατοχή καθορισμένου τίτλου εκπαίδευσης, γεγονός που διασφαλίζει ότι ο ενδιαφερόμενος παρακολούθησε εκπαίδευση η οποία πληροί τους ισχύοντες ελάχιστους όρους. […]
(44) Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τα απαραίτητα μέτρα για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας και των καταναλωτών.»
5.        Το άρθρο 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους το κράτος μέλος που εξαρτά την ανάληψη ή την άσκηση νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος, στην επικράτειά του, από την κατοχή καθορισμένων επαγγελματικών προσόντων (στο εξής αναφερόμενο ως το “κράτος μέλος υποδοχής”) αναγνωρίζει, για την ανάληψη και την άσκηση του συγκεκριμένου επαγγέλματος, τα επαγγελματικά προσόντα που έχουν αποκτηθεί σε ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη (στο εξής αναφερόμενα ως “κράτη μέλη καταγωγής”) δίνοντας στον κάτοχό τους το δικαίωμα να ασκεί εκεί αυτό το επάγγελμα.»
6.        Το άρθρο 2, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας ορίζει τα ακόλουθα:
«2.      Κάθε κράτος μέλος μπορεί να επιτρέψει, σύμφωνα με τις κανονιστικές ρυθμίσεις του, την άσκηση νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος στην επικράτειά του, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο α), στους υπηκόους κρατών μελών που είναι κάτοχοι επαγγελματικών προσόντων τα οποία δεν έχουν αποκτηθεί σε κράτος μέλος. Όσον αφορά τα επαγγέλματα που εμπίπτουν στον τίτλο III, κεφάλαιο III, αυτή η πρώτη αναγνώριση πρέπει να συντελείται στο πλαίσιο των ελάχιστων όρων εκπαίδευσης που ορίζονται στο εν λόγω κεφάλαιο.»
7.        Κατά το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 3, της ίδιας οδηγίας:
«1.      Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται:
[…]
γ)      ως “τίτλος εκπαίδευσης”, τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλοι τίτλοι που χορηγούνται από αρχή κράτους μέλους, η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του εν λόγω κράτους, και βεβαιώνουν επιτυχώς περατωθείσα επαγγελματική εκπαίδευση που έχει αποκτηθεί, κατά κύριο λόγο, στην [Ένωση]. Όταν η ανωτέρω φράση δεν έχει εφαρμογή, τίτλος εκπαίδευσης αναφερόμενος στην παράγραφο 3 εξομοιώνεται προς τίτλο εκπαίδευσης·
[…]
3.      Εξομοιώνεται προς τίτλο εκπαίδευσης κάθε τίτλος εκπαίδευσης που χορηγείται από τρίτη χώρα, εφόσον ο κάτοχός του διαθέτει στο συγκεκριμένο επάγγελμα τριετή επαγγελματική πείρα στο έδαφος του κράτους μέλους το οποίο αναγνώρισε τον εν λόγω τίτλο σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2, και εφόσον η επαγγελματική αυτή πείρα πιστοποιείται από το εν λόγω κράτος μέλος.»
8.        Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/36, η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων από το κράτος μέλος υποδοχής παρέχει στους δικαιούχους τη δυνατότητα να αποκτήσουν, στο εν λόγω κράτος μέλος, πρόσβαση στο ίδιο επάγγελμα για το οποίο διαθέτουν τα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής και να το ασκούν στο κράτος μέλος υποδοχής υπό τις ίδιες προϋποθέσεις όπως και οι υπήκοοί του.
9.        Στο κεφάλαιο I, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικό σύστημα αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης», το άρθρο 10 της οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Το παρόν κεφάλαιο εφαρμόζεται σε όλα τα επαγγέλματα που δεν καλύπτονται από τα κεφάλαια II και III του παρόντος τίτλου, καθώς και στις ακόλουθες περιπτώσεις στις οποίες ο αιτών, για συγκεκριμένους και εξαιρετικούς λόγους, δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα ανωτέρω κεφάλαια:
[…]
δ)      υπό την επιφύλαξη των άρθρων 21 παράγραφος 1, 23 και 27, για ιατρούς, νοσοκόμους, οδοντιάτρους, κτηνιάτρους, μαίες/μαιευτές, φαρμακοποιούς και αρχιτέκτονες, οι οποίοι είναι κάτοχοι τίτλου εκπαίδευσης ειδικότητος που πρέπει να ακολουθεί μετά την εκπαίδευση για την απόκτηση τίτλου εκ των περιλαμβανομένων στο παράρτημα V, σημεία 5.1.1, 5.2.2, 5.3.2, 5.4.2, 5.5.2, 5.6.2 και 5.7.1, αποκλειστικά και μόνο για την αναγνώριση της συγκεκριμένης ειδικότητας·
[…]
ζ)      για τους μετανάστες που πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 3, παράγραφος 3.»
10.      Υπό τον τίτλο «Αρχή της αυτόματης αναγνώρισης», το άρθρο 21 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«1.      Κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει τους τίτλους εκπαίδευσης ως ιατρού, που επιτρέπουν την ανάληψη επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού βασικής εκπαίδευσης και ειδικευμένου ιατρού […], οι οποίοι εμφαίνονται στο παράρτημα V υπό τα σημεία, αντιστοίχως, 5.1.1 [και] 5.1.2 […], εφόσον πληρούν τους ελάχιστους όρους εκπαίδευσης για τους οποίους γίνεται αντιστοίχως λόγος στα άρθρα 24 [και] 25 […], παρέχοντάς τους την ίδια ισχύ, όσον αφορά την ανάληψη και την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων στην επικράτειά του, με τους τίτλους εκπαίδευσης που χορηγεί το ίδιο.
Οι εν λόγω τίτλοι εκπαίδευσης πρέπει να χορηγούνται από τους αρμόδιους φορείς των κρατών μελών και να συνοδεύονται, ενδεχομένως, από τα πιστοποιητικά που αναφέρονται στο παράρτημα V, σημεία 5.1.1 [και] 5.1.2 […] αντίστοιχα.
Οι διατάξεις του πρώτου και του δεύτερου εδαφίου εφαρμόζονται με την επιφύλαξη των κεκτημένων δικαιωμάτων για τα οποία γίνεται λόγος στα άρθρα 23 [και] 27 […].
[…]
6.      Κάθε κράτος μέλος εξαρτά την ανάληψη και την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού […] από την κατοχή τίτλου εκπαίδευσης που αναφέρεται αντιστοίχως στο παράρτημα V, σημεία 5.1.1 [και] 5.1.2 […], διασφαλίζοντας ότι ο ενδιαφερόμενος έχει αποκτήσει κατά τη συνολική διάρκεια της εκπαίδευσής του, και όταν ενδείκνυται, τις γνώσεις και τις δεξιότητες που αναφέρονται στο άρθρο 24 παράγραφος 3 […].»
11.      Το άρθρο 24 της ίδιας οδηγίας, το οποίο αφορά τη βασική ιατρική εκπαίδευση, ορίζει τα εξής:
«1.      Η εισαγωγή στη βασική ιατρική εκπαίδευση προϋποθέτει την κατοχή διπλώματος ή πιστοποιητικού που παρέχει πρόσβαση στα πανεπιστημιακά ιδρύματα για τις συγκεκριμένες αυτές σπουδές.
2.      Η βασική ιατρική εκπαίδευση περιλαμβάνει συνολικά τουλάχιστον πέντε έτη φοίτησης, τα οποία μπορούν επιπροσθέτως να εκφράζονται με τις ισοδύναμες πιστωτικές μονάδες του συστήματος ECTS, και αποτελείται από τουλάχιστον 5 500 ώρες θεωρητικής και πρακτικής κατάρτισης που πραγματοποιείται εντός ή υπό την εποπτεία πανεπιστημίου. […]
3.      Η βασική ιατρική εκπαίδευση παρέχει την εγγύηση ότι ο ενδιαφερόμενος έχει αποκτήσει τις ακόλουθες γνώσεις και δεξιότητες [οι οποίες απαριθμούνται στα στοιχεία αʹ έως δʹ].»
12.      Το άρθρο 25 της οδηγίας 2005/36, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εκπαίδευση ειδικευμένων ιατρών», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Η εισαγωγή στην εκπαίδευση ειδικευμένων ιατρών προϋποθέτει την ολοκλήρωση και την επικύρωση ενός προγράμματος βασικής ιατρικής εκπαίδευσης που αναφέρεται στο άρθρο 24 παράγραφος 2, κατά τη διάρκεια του οποίου αποκτήθηκαν οι σχετικές γνώσεις βασικής ιατρικής.
[…]
4.      Τα κράτη μέλη εξαρτούν τη χορήγηση τίτλου εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού από την κατοχή ενός εκ των τίτλων βασικής ιατρικής εκπαίδευσης που αναφέρονται στο παράρτημα V σημείο 5.1.1.
[…]»
13.      Το άρθρο 50, παράγραφος 2, της οδηγίας ορίζει τα εξής:
«2.      Σε περίπτωση δικαιολογημένων αμφιβολιών, το κράτος μέλος υποδοχής δύναται να απαιτεί από τις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους επιβεβαίωση του γνησίου των βεβαιώσεων και πιστοποιητικών και των τίτλων εκπαίδευσης που χορηγούνται σε αυτό το κράτος μέλος καθώς και, ενδεχομένως, επιβεβαίωση του γεγονότος ότι ο δικαιούχος πληροί, όσον αφορά τα επαγγέλματα του κεφαλαίου III του παρόντος τίτλου, τους ελάχιστους όρους εκπαίδευσης που αναφέρονται αντιστοίχως στα άρθρα 24, 25, 28, 31, 34, 35, 38, 40, 44 και 46.»
14.      Το παράρτημα V της εν λόγω οδηγίας φέρει τον τίτλο «Αναγνώριση βάσει του συντονισμού των ελάχιστων όρων εκπαίδευσης». Υπό τον τίτλο «V.1. Ιατροί», στο σημείο 5.1.1 του εν λόγω παραρτήματος καθορίζονται οι «Τίτλοι βασικής ιατρικής εκπαίδευσης», ήτοι, όσον αφορά την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, οι «Zeugnis über die Ärztliche Prüfung» και «Zeugnis über die Ärztliche Staatsprüfung und Zeugnis über die Vorbereitungszeit als Medizinalassistent, soweit diese nach den deutschen Rechtsvorschriften noch für den Abschluss der ärztlichen Ausbildung vorgesehen war.»
15.      Στο σημείο 5.1.2 του ίδιου παραδείγματος καθορίζονται οι «Τίτλοι εκπαίδευσης ειδικευμένων ιατρών» των κρατών μελών, ήτοι, όσον αφορά την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ο «Fachärztliche Anerkennung».
Β.      Το γαλλικό δίκαιο
16.      Ο code la santé publique (κώδικας δημόσιας υγείας, στο εξής: κώδικας δημόσιας υγείας), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης, ορίζει στο άρθρο του L. 4111‑1 τα εξής:
«Ουδείς μπορεί να ασκεί το επάγγελμα του ιατρού […] αν δεν είναι:
1.      κάτοχος διπλώματος, πιστοποιητικού ή άλλου τίτλου που μνημονεύεται [στο άρθρο] L. 4131‑1 […]·
[…]
3.      εγγεγραμμένος σε μητρώο του ιατρικού συλλόγου, […] με την επιφύλαξη των διατάξεων των άρθρων L. 4112‑6 και L. 4112‑7.
[…]»
17.      Το άρθρο L. 4111‑2 του εν λόγω κώδικα ορίζει τα ακόλουθα:
«[…]
II.      Η αρμόδια αρχή μπορεί επίσης, κατόπιν γνωμοδότησης επιτροπής απαρτιζόμενης κυρίως από επαγγελματίες, να επιτρέπει κατά περίπτωση την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος της οικείας ειδικότητας […] σε υπηκόους κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή άλλου κράτους μέρους της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο [στο εξής: Συμφωνία για τον ΕΟΧ], οι οποίοι είναι κάτοχοι τίτλων εκπαίδευσης που έχουν χορηγηθεί από τρίτο κράτος, αναγνωρίζονται σε κράτος μέλος ή σε κράτος μέρος της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, εκτός της Γαλλίας, και καθιστούν δυνατή τη νόμιμη άσκηση του επαγγέλματος στην επικράτειά του. Στην περίπτωση των ιατρών […], η αναγνώριση αφορά τόσο τον τίτλο βασικής εκπαίδευσης όσο και τον τίτλο ειδικότητας.»
18.      Το άρθρο L. 4131‑1 του ίδιου κώδικα ορίζει τα εξής:
«Οι τίτλοι εκπαίδευσης που απαιτούνται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου L. 4111‑1, παράγραφος 1, προς άσκηση του επαγγέλματος του ιατρού είναι:
1.      είτε το γαλλικό κρατικό πτυχίο ιατρικής·
[…]
2.      είτε, αν ο ενδιαφερόμενος είναι υπήκοος κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή κράτους μέρους της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ:
a) οι τίτλοι ιατρικής εκπαίδευσης που έχουν χορηγηθεί από ένα από τα ως άνω κράτη σύμφωνα με τις κοινοτικές υποχρεώσεις και περιλαμβάνονται σε κατάλογο που καταρτίζεται με κοινή απόφαση των αρμοδίων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση και την υγεία υπουργών·
b) οι τίτλοι ιατρικής εκπαίδευσης που χορηγούνται από κράτος μέλος ή κράτος μέρος της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ σύμφωνα με τις κοινοτικές υποχρεώσεις, οι οποίοι δεν περιλαμβάνονται στον κατάλογο που μνημονεύεται στο στοιχείο a, εφόσον συνοδεύονται από πιστοποιητικό του ως άνω κράτους που βεβαιώνει ότι οι εν λόγω τίτλοι πιστοποιούν εκπαίδευση που ανταποκρίνεται στις ανωτέρω υποχρεώσεις και ότι εξομοιώνονται από το κράτος αυτό με τους τίτλους εκπαίδευσης που περιλαμβάνονται στον εν λόγω κατάλογο·
[…]».
19.      Ο κατάλογος του άρθρου L. 4131‑1, παράγραφος 2, στοιχείο a, ανωτέρω, που καταρτίστηκε με υπουργική απόφαση της 13ης Ιουλίου 2009 για τον καθορισμό των καταλόγων και των προϋποθέσεων αναγνώρισης των τίτλων ιατρικής εκπαίδευσης και εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού που χορηγούνται από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή τα συμβαλλόμενα μέρη στη Συμφωνία για τον ΕΟΧ και μνημονεύονται στο άρθρο L. 4131-1, παράγραφος 2, του κώδικα δημόσιας υγείας αντιστοιχεί σε αυτόν που παρατίθεται στο παράρτημα V, σημεία 5.1.1 και 5.1.2, της οδηγίας 2005/36.
III. Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς, η κύρια δίκη και το προδικαστικό ερώτημα
20.      Ο FH, Γάλλος και Γερμανός υπήκοος, είναι κάτοχος πτυχίου ιατρικής που χορηγήθηκε από το πανεπιστήμιο του Μοναστίρ (Τυνησία) στις 18 Σεπτεμβρίου 2012.
21.      Με απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2015, οι αρμόδιες γερμανικές αρχές αναγνώρισαν το προμνησθέν πτυχίο ως τίτλο βασικής ιατρικής εκπαίδευσης και επέτρεψαν στον FH να ασκήσει το επάγγελμα του ιατρού. Με απόφαση της 1ης Αυγούστου 2016, οι εν λόγω αρχές ενέγραψαν τον FH στον ιατρικό σύλλογο του Land de Niedersachsen (ομόσπονδου κράτους της Κάτω Σαξονίας, Γερμανία). Στις 28 Ιανουαρίου 2021 ο FH απέκτησε τίτλο ειδικότητας στην αναισθησιολογία από το Πανεπιστήμιο του Αννόβερου (Γερμανία).
22.      Στις 25 Μαρτίου 2021 ο FH υπέβαλε στο conseil départemental de Saône-et-Loire de l’ordre des médecins (νομαρχιακό συμβούλιο του ιατρικού συλλόγου του νομού Saône-et-Loire, Γαλλία) αίτηση εγγραφής στο μητρώο του συλλόγου βάσει του άρθρου L. 4111‑1 του κώδικα δημόσιας υγείας. Με απόφαση της 20ής Μαΐου 2021, το νομαρχιακό συμβούλιο απέρριψε την ως άνω αίτηση.
23.      Κατόπιν ένστασης του FH κατά της απόφασης που έλαβε το conseil régional de Bourgogne-Franche-Comté de l’ordre des médecins (περιφερειακό συμβούλιο του ιατρικού συλλόγου της περιφέρειας Bourgogne-Franche-Comté, Γαλλία), υπό περιορισμένη σύνθεση, το οποίο απέρριψε επίσης, με απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, την αίτηση εγγραφής του FH στο μητρώο του συλλόγου, το CNOM, υπό περιορισμένη σύνθεση, απέρριψε επίσης στις 17 Σεπτεμβρίου 2021 την αίτηση του FH περί εγγραφής στο μητρώο του συλλόγου.
24.      Ο FH άσκησε εν συνεχεία αίτηση ακυρώσεως της ως άνω απόφασης, η οποία εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Γαλλία).
25.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Δύναται ιατρός, υπήκοος κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος κατέχει τίτλο εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού που έχει χορηγηθεί εντός κράτους μέλους και προβλέπεται στο σημείο 5.1.2 του παραρτήματος V της οδηγίας [2005/36], στηριζόμενος αποκλειστικά στον τίτλο αυτόν, να επικαλεστεί σε άλλο κράτος μέλος το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης που καθορίζεται με το άρθρο 21 της οδηγίας, μολονότι κατέχει τίτλο βασικής ιατρικής εκπαίδευσης χορηγηθέντα από τρίτο κράτος που έχει αναγνωριστεί μόνον από το κράτος μέλος στο οποίο απέκτησε ο ενδιαφερόμενος τον τίτλο ειδικότητάς του και δεν περιλαμβάνεται στους τίτλους που προβλέπονται στο σημείο 5.1.1 του παραρτήματος V της [εν λόγω] οδηγίας, μολονότι το άρθρο 25, παράγραφος 4, της [ίδιας] οδηγίας εξαρτά τη χορήγηση τίτλου εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού από την κατοχή ενός εκ των εν λόγω τίτλων βασικής ιατρικής εκπαίδευσης;»
IV.    Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
26.      Η από 27 Δεκεμβρίου 2022 απόφαση περί παραπομπής περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 12 Ιανουαρίου 2023.
27.      Ο FH, το CNOM, η Γαλλική, η Ιταλική, η Ολλανδική και η Πολωνική Κυβέρνηση, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις εντός της προθεσμίας που τάσσει το άρθρο 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
28.      Οι εκπρόσωποι του FH και του CNOM, της Γαλλικής Κυβέρνησης, της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ καθώς και της Επιτροπής ανέπτυξαν τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 11ης Ιανουαρίου 2024.
V.      Νομική ανάλυση
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
29.      Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεων της οδηγίας 2005/36 με τις οποίες καθορίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των επαγγελματιών για τον σκοπό της αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης που απέκτησαν στην Ένωση και της άσκησης επαγγέλματος σε άλλο κράτος μέλος. Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/36, η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων από το κράτος μέλος υποδοχής παρέχει στους δικαιούχους τη δυνατότητα να αποκτήσουν, στο εν λόγω κράτος μέλος, πρόσβαση «στο ίδιο επάγγελμα για το οποίο διαθέτουν τα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής» και να το ασκούν στο κράτος μέλος υποδοχής «υπό τις ίδιες προϋποθέσεις όπως και οι υπήκοοί του», όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο με τη νομολογία του (3).
30.      Η οδηγία 2005/36 κατάργησε και αντικατέστησε ένα σύνολο τομεακών και γενικών οδηγιών που διήπαν την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και θέσπισε, κατ’ ουσίαν, τρία εναλλακτικά συστήματα αναγνώρισης των εν λόγω προσόντων. Κατ’ αρχάς, υπάρχει το γενικό σύστημα (κεφάλαιο I, άρθρα 10 έως 15), το οποίο εφαρμόζεται σε όλα τα επαγγέλματα που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των δύο άλλων συστημάτων (άρθρο 10). Εν συνεχεία, υπάρχει το σύστημα αναγνώρισης που βασίζεται στην επαγγελματική πείρα (κεφάλαιο II, άρθρα 16 έως 20), το οποίο εφαρμόζεται σε ορισμένες δραστηριότητες που προβλέπονται στο παράρτημα IV της οδηγίας 2005/36.
31.      Τέλος, υπάρχει το σύστημα της αυτόματης αναγνώρισης (κεφάλαιο III, άρθρα 21 έως 49), το οποίο χαρακτηρίζεται από ελάχιστη εναρμόνιση της εκπαίδευσης. Το επάγγελμα του ιατρού είναι ένα από τα επτά επαγγέλματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης, μαζί με τα επαγγέλματα του νοσοκόμου, της μαίας/του μαιευτή, του οδοντιάτρου, του φαρμακοποιού, του αρχιτέκτονα και του κτηνιάτρου (4). Η αυτόματη αναγνώριση απαιτεί να πληρούνται οι ελάχιστοι όροι εκπαίδευσης οι οποίοι προβλέπονται, αναλόγως του επαγγέλματος, στα άρθρα 24 επ. της οδηγίας 2005/36. Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι τα κράτη μέλη δεν δικαιούνται να συναρτούν την αναγνώριση από απαιτήσεις πέραν της προσκόμισης απόδειξης παρακολούθησης κατάλληλης εκπαίδευσης (5).
32.      Με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ιατρός, υπήκοος κράτους μέλους της Ένωσης, ο οποίος κατέχει τίτλο εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού που έχει χορηγηθεί εντός κράτους μέλους, δύναται, στηριζόμενος αποκλειστικά στον τίτλο αυτόν, να επικαλεστεί σε άλλο κράτος μέλος το προμνησθέν σύστημα αυτόματης αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης, μολονότι κατέχει τίτλο βασικής ιατρικής εκπαίδευσης χορηγηθέντα από τρίτο κράτος που έχει αναγνωριστεί μόνον από το κράτος μέλος στο οποίο απέκτησε τον τίτλο ειδικότητάς του.
33.      Όπως θα εκθέσω με την ανάλυσή μου, στηριζόμενος σε ερμηνεία της οδηγίας 2005/36 και εφαρμόζοντας τις ερμηνευτικές μεθόδους που αναγνωρίζονται από τη νομολογία, στο ως άνω ερώτημα πρέπει να δοθεί αρνητική απάντηση, καθότι το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση. Τούτου λεχθέντος, δεν θα περιοριστώ στην απάντηση που πρέπει να δοθεί στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, αλλά θα εκθέσω επίσης τα μέσα που έχει στη διάθεσή του το πρόσωπο που βρίσκεται στην προεκτεθείσα κατάσταση προκειμένου να επιτύχει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον σκοπό του. Η προσέγγιση αυτή ενδείκνυται προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, κατά το πνεύμα συνεργασίας που πρέπει να διαπνέει τη διαδικασία προδικαστικής παραπομπής.
Β.      Επί της δυνατότητας του αιτούντος της κύριας δίκης να επικαλεστεί το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης
1.      Επί του άρρηκτου δεσμού μεταξύ της ιατρικής ειδικότητας και της βασικής ιατρικής εκπαίδευσης
34.      Κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αυτή αποτελεί μέρος (6).
35.      Το άρθρο 21, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/36 προβλέπει ότι κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει, μεταξύ άλλων, τους τίτλους εκπαίδευσης ως ιατρού, που επιτρέπουν την ανάληψη επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού βασικής εκπαίδευσης και ειδικευμένου ιατρού, οι οποίοι εμφαίνονται στο παράρτημα V υπό τα σημεία, αντιστοίχως, 5.1.1 και 5.1.2, εφόσον πληρούν τους ελάχιστους όρους εκπαίδευσης για τους οποίους γίνεται αντιστοίχως λόγος στα άρθρα 24 και 25, παρέχοντάς τους την ίδια ισχύ, όσον αφορά την ανάληψη και την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων στην επικράτειά του, με τους τίτλους εκπαίδευσης που χορηγεί το ίδιο.
36.      Ως εκ τούτου, εφόσον, όπως εν προκειμένω, ο υπήκοος κράτους μέλους είναι κάτοχος τίτλου εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού που εμφαίνεται στο προμνησθέν παράρτημα V, σημείο 5.1.2, ο εν λόγω υπήκοος θα πρέπει, κατ’ αρχήν, βάσει του άρθρου 21, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/36, να επιτύχει στο κράτος μέλος υποδοχής την αυτόματη αναγνώριση του συγκεκριμένου τίτλου ώστε να ασκήσει, στο εν λόγω κράτος μέλος, το επάγγελμα του ιατρού με τη σχετική ειδικότητα. Εντούτοις, τίθεται το ζήτημα αν το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος δεν κατέχει, ταυτόχρονα, τίτλο βασικής ιατρικής εκπαίδευσης χορηγηθέντα σε κράτος μέλος εμποδίζει την εν λόγω αυτόματη αναγνώριση.
37.      Συναφώς, επισημαίνεται ότι το άρθρο 21, παράγραφος 1, επιτάσσει οι τίτλοι ιατρικής εκπαίδευσης να «πληρούν τους ελάχιστους όρους εκπαίδευσης για τους οποίους γίνεται [μεταξύ άλλων] λόγος στ[ο] άρθρ[ο] […] 25 […] [της εν λόγω οδηγίας]». Από το άρθρο 25, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/36 προκύπτει ότι «[τ]α κράτη μέλη εξαρτούν τη χορήγηση τίτλου εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού από την κατοχή ενός εκ των τίτλων βασικής ιατρικής εκπαίδευσης που αναφέρονται στο παράρτημα V σημείο 5.1.1». Όσον αφορά την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, στο εν λόγω σημείο 5.1.1 μνημονεύονται δύο είδη γερμανικών τίτλων βασικής ιατρικής εκπαίδευσης (7).
38.      Από τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/36 προκύπτει ότι η αυτόματη αναγνώριση τίτλου εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού, που μνημονεύεται στο σημείο 5.1.2 του παραρτήματος V της εν λόγω οδηγίας, συνδέεται άρρηκτα με την αναγνώριση τίτλου βασικής ιατρικής εκπαίδευσης που μνημονεύεται στο σημείο 5.1.1 του ίδιου παραρτήματος, απαιτεί δε την προηγούμενη απόκτηση τέτοιου τίτλου.
39.      Συγκεκριμένα, επισημαίνεται ότι, στις διατάξεις του άρθρου 21 της οδηγίας 2005/36, οι τίτλοι βασικής ιατρικής εκπαίδευσης και εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού μνημονεύονται πάντοτε από κοινού. Ειδικότερα, στις εν λόγω διατάξεις δεν γίνεται ποτέ παραπομπή μόνον στο σημείο 5.1.2 του παραρτήματος V, που αφορά τους τίτλους εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού, αλλά γίνεται πάντοτε από κοινού παραπομπή στο σημείο 5.1.1 του ίδιου παραρτήματος, που αφορά τους τίτλους βασικής ιατρικής εκπαίδευσης.
40.      Συγκεκριμένα, στο άρθρο 21, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/36 μνημονεύονται συνολικά οι «τίτλοι εκπαίδευσης ως ιατρού», με τη διευκρίνιση ότι καθιστούν δυνατή την ανάληψη επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού βασικής εκπαίδευσης και ειδικευμένου ιατρού. Επιπλέον, μολονότι εξετάζονται σε δύο διαφορετικά σημεία στο παράρτημα V, οι εν λόγω τίτλοι εκπαίδευσης υπάγονται στον ίδιο τίτλο «V.1. Ιατροί», όπου απαριθμούνται, κατ’ αρχάς, οι τίτλοι βασικής ιατρικής εκπαίδευσης και, εν συνεχεία, οι τίτλοι εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού.
41.      Εξάλλου, από τον ίδιο τον τίτλο του άρθρου 24 της οδηγίας 2005/36 [«Βασική ιατρική εκπαίδευση» (η υπογράμμιση δική μου)] συνάγεται ότι η βασική ιατρική εκπαίδευση είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της απόκτησης των ελάχιστων αναγκαίων γνώσεων και δεξιοτήτων που είναι αναγκαίες για την άσκηση του επαγγέλματος του ιατρού. Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, η εν λόγω βασική εκπαίδευση έχει διάρκεια τουλάχιστον πέντε ετών, ήτοι μεγαλύτερη από την ελάχιστη διάρκεια κάθε εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού.
42.      Επομένως, οι γνώσεις και οι δεξιότητες που αποκτώνται κατά τη βασική ιατρική εκπαίδευση, οι οποίες παρατίθενται στο άρθρο 24, παράγραφος 3, της οδηγίας 2005/36, συνιστούν το υπόβαθρο το οποίο δεν διδάσκεται στο πλαίσιο της εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού, όπως εκτίθεται στο άρθρο 25 της ίδιας οδηγίας, πλην όμως είναι απαραίτητο για την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων ειδικευμένου ιατρού, ανεξαρτήτως ειδικότητας.
43.      Στο πλαίσιο της συστηματικής ερμηνείας του άρθρου 21, παράγραφος 1, και του άρθρου 25, παράγραφος 4, της οδηγίας 2005/36, εφιστάται η προσοχή στο άρθρο 21, παράγραφος 6, της ίδιας οδηγίας, το οποίο ορίζει ότι «[κ]άθε κράτος μέλος εξαρτά την ανάληψη και την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων ιατρού […] από την κατοχή τίτλου εκπαίδευσης που αναφέρεται αντιστοίχως στο παράρτημα V, σημεία 5.1.1 [και] 5.1.2 […], διασφαλίζοντας ότι ο ενδιαφερόμενος έχει αποκτήσει κατά τη συνολική διάρκεια της εκπαίδευσής του, και όταν ενδείκνυται, τις γνώσεις και τις δεξιότητες που αναφέρονται στο άρθρο 24 παράγραφος 3 […]». Η εν λόγω διάταξη καταδεικνύει σαφώς ότι ο τίτλος εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού δεν διασφαλίζει, αφ’ εαυτού, ότι ο ενδιαφερόμενος απέκτησε τις ως άνω γνώσεις και δεξιότητες και ότι, ως εκ τούτου, η αυτόματη αναγνώριση του συγκεκριμένου τίτλου πρέπει να συνδέεται άρρηκτα με την αναγνώριση του τίτλου βασικής ιατρικής εκπαίδευσης.
44.      Τέλος, υπενθυμίζεται ότι η αυτόματη αναγνώριση εφαρμόζεται μόνον στους τίτλους ιατρικής εκπαίδευσης που απαριθμούνται στα σημεία 5.1.1 και 5.1.2 του παραρτήματος V, οι οποίοι διασφαλίζουν, κατά τα κράτη μέλη, τους ελάχιστους όρους εκπαίδευσης. Το ίδιο ισχύει επίσης όσον αφορά τους γερμανικούς τίτλους εκπαίδευσης, που απαριθμούνται στο σημείο 5.1.1, τους οποίους δεν κατέχει ο αιτών της κύριας δίκης. Ως εκ τούτου, τίτλος εκπαίδευσης ο οποίος αποκτήθηκε σε τρίτο κράτος δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αυτόματης αναγνώρισης, παρά το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος τον αναγνώρισε μονομερώς βάσει του εγχώριου δικαίου του, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36.
45.      Πρέπει να διατυπώσω ορισμένες πρόσθετες παρατηρήσεις επί του τελευταίου ως άνω ζητήματος, κατά μείζονα λόγο διότι ορισμένα κράτη μέλη που παρενέβησαν στην υπό κρίση υπόθεση εξέφρασαν προβληματισμό όσον αφορά τις ενδεχόμενες νομικές συνέπειες της αναγνώρισης από κράτος μέλος τίτλου εκπαίδευσης αποκτηθέντος σε τρίτη χώρα.
2.      Επί των νομικών συνεπειών της μονομερούς αναγνώρισης, από κράτος μέλος, τίτλου εκπαίδευσης δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36
46.      Οι εφαρμοστέοι κανόνες διαφέρουν ανάλογα με τον τόπο στον οποίο αποκτήθηκαν τα επαγγελματικά προσόντα. Επαγγελματικό προσόν το οποίο αποκτήθηκε σε κράτος μέλος της Ένωσης και με το οποίο βεβαιώνεται εκπαίδευση η οποία παρασχέθηκε κατά κύριο λόγο εντός της Ένωσης, θα αναγνωρίζεται ευχερέστερα από δίπλωμα που χορηγήθηκε από τρίτη χώρα. Συγκεκριμένα, το άρθρο 1 της οδηγίας 2005/36 ορίζει ότι «αναγνωρίζει […] τα επαγγελματικά προσόντα που έχουν αποκτηθεί σε ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη» (8). Στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της ίδιας οδηγίας διευκρινίζεται επίσης ότι συνιστούν τίτλο εκπαίδευσης «τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλοι τίτλοι που […] βεβαιώνουν επιτυχώς περατωθείσα επαγγελματική εκπαίδευση που έχει αποκτηθεί κατά κύριο λόγο, στην [Ένωση]» (9). Σε περίπτωση επαγγελματικού προσόντος που αποκτήθηκε σε τρίτη χώρα, το δίκαιο της Ένωσης δεν προβλέπει αναγνώριση παρά μόνον όταν αυτή αποφασίζεται από κράτος μέλος της Ένωσης κατ’ εφαρμογήν του εγχώριου δικαίου.
47.      Συγκεκριμένα, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36, κάθε κράτος μέλος «μπορεί να επιτρέψει, σύμφωνα με τις κανονιστικές ρυθμίσεις του, την άσκηση νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος στην επικράτειά του, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο α), στους υπηκόους κρατών μελών που είναι κάτοχοι επαγγελματικών προσόντων τα οποία δεν έχουν αποκτηθεί σε κράτος μέλος» (10). Η διάταξη αυτή επιτρέπει στα κράτη μέλη να συνάπτουν διμερείς συμφωνίες με τρίτες χώρες σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων. Επομένως, τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν ελεύθερα τους όρους τέτοιας αναγνώρισης, εφόσον πληρούνται οι ελάχιστοι όροι εκπαίδευσης που απαιτούνται για τα τομεακά επαγγέλματα που εμπίπτουν στον τίτλο III, κεφάλαιο III, της προμνησθείσας οδηγίας. Εντούτοις, από το γράμμα της ως άνω διάταξης προκύπτει σαφώς ότι οι νομικές συνέπειες της εν λόγω αναγνώρισης, σύμφωνα με την εθνική κανονιστική ρύθμιση, περιορίζονται στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους και δεν δημιουργούν υποχρεώσεις για τα λοιπά κράτη μέλη.
48.      Η ως άνω ερμηνεία επιρρωννύεται, εξάλλου, από την απόφαση Haim (11), με την οποία το Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας 78/687/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες του οδοντιάτρου (12), η διατύπωση του οποίου ήταν παρόμοια με αυτή του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36 (13), υπό την έννοια ότι η εκ μέρους κράτους μέλους αναγνώριση τίτλων χορηγούμενων από τρίτα κράτη δεν επηρεάζει τα άλλα κράτη μέλη, έστω και αν η ισοτιμία των τίτλων αυτών αναγνωρίζεται σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη. Για τους σκοπούς της υπό κρίση υπόθεσης, τούτο σημαίνει ότι αντιβαίνει στο άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36 τυχόν επίκληση από τον αιτούντα της κύριας δίκης της αναγνώρισης, από τις γερμανικές αρχές, του αποκτηθέντος στην Τυνησία επαγγελματικού προσόντος προκειμένου να υποχρεώσει τις γαλλικές αρχές να αναγνωρίσουν επίσης το συγκεκριμένο προσόν, κατ’ εφαρμογήν του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης.
49.      Ανεξαρτήτως της δυνατότητας εφαρμογής της προμνησθείσας διάταξης, επισημαίνεται ότι το άρθρο 21, παράγραφος 6, της οδηγίας 2005/36, ορίζει ότι ο ενδιαφερόμενος πρέπει να έχει αποκτήσει τις γνώσεις και τις δεξιότητες της βασικής ιατρικής εκπαίδευσης «κατά τη συνολική διάρκεια της εκπαίδευσής του» (14), τούτο δε αποκλείει, κατ’ αρχήν, κάθε απόφαση εκ μέρους των εθνικών αρχών η οποία έχει ως αποτέλεσμα την εξομοίωση εκπαίδευσης που πραγματοποιήθηκε σε τρίτη χώρα με εκπαίδευση που πραγματοποιήθηκε σε κράτος μέλος. Με άλλα λόγια, η ως άνω διάταξη προϋποθέτει μια διαδικασία μάθησης στο πλαίσιο πανεπιστημιακών σπουδών. Επομένως, μόνον ιατρική εκπαίδευση που «αποκτήθηκε» εντός της Ένωσης μπορεί να παράσχει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που είναι αναγκαίες για την αυτόματη αναγνώριση δυνάμει του άρθρου 21, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας.
3.      Επί της δυνατότητας αναγνώρισης τίτλου εκπαίδευσης χορηγηθέντος σε τρίτη χώρα, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2005/36
50.      Εντούτοις, τα προεκτεθέντα δεν συνεπάγονται ότι πρόσωπο το οποίο βρίσκεται στην κατάσταση του αιτούντος της κύριας δίκης, το οποίο απέκτησε τίτλο εκπαίδευσης κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2005/36 σε τρίτη χώρα, στερείται της δυνατότητας να ασκήσει το επάγγελμά του σε άλλο κράτος μέλος. Αντιθέτως, το άρθρο 3, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας ορίζει ότι «[ε]ξομοιώνεται προς τίτλο εκπαίδευσης κάθε τίτλος εκπαίδευσης που χορηγείται από τρίτη χώρα, εφόσον ο κάτοχός του διαθέτει στο συγκεκριμένο επάγγελμα τριετή επαγγελματική πείρα στο έδαφος του κράτους μέλους το οποίο αναγνώρισε τον εν λόγω τίτλο σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2, και εφόσον η επαγγελματική αυτή πείρα πιστοποιείται από το εν λόγω κράτος μέλος» (15).
51.      Επομένως, η αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων που αποκτήθηκαν σε τρίτες χώρες διέπεται από μάλλον αυστηρές διατάξεις. Πολίτης της Ένωσης κάτοχος τέτοιων επαγγελματικών προσόντων μπορεί να επικαλεστεί το άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 2005/36 υπό δύο μόνον προϋποθέσεις: πρώτον, το δίπλωμα πρέπει να έχει αναγνωριστεί από κράτος μέλος της Ένωσης δυνάμει του εγχώριου δικαίου του και, δεύτερον, ο κάτοχος του επαγγελματικού προσόντος πρέπει να έχει αποκτήσει τριετή επαγγελματική πείρα στο πρώτο κράτος μέλος αναγνώρισης. Σκοπός της δεύτερης προϋπόθεσης είναι σαφώς να αποφευχθεί η κατάχρηση, από τους πολίτες, του συστήματος που θεσπίζει η εν λόγω οδηγία ή η απόπειρα καταστρατήγησης των κανόνων του μέσω της «αναγνώρισης της αναγνώρισης» (16).
52.      Εντούτοις, οι όροι της «αναγνώρισης της αναγνώρισης» υπόκεινται σε συγκεκριμένους κανόνες. Ειδικότερα, η εν λόγω αναγνώριση υπόκειται αποκλειστικά και μόνον στο γενικό σύστημα του τίτλου III, κεφάλαιο I της οδηγίας 2005/36 (17). Επομένως, κάθε κράτος μέλος οφείλει να αναγνωρίζει προσόντα αποκτηθέντα σε τρίτη χώρα τα οποία αναγνωρίστηκαν προηγουμένως στην Ένωση, αλλά δεν υποχρεούται να χορηγεί αυτόματη αναγνώριση. Συνέπεια του κανόνα αυτού είναι, κατ’ αρχάς, ότι επιτρέπεται στο δεύτερο κράτος μέλος να διασφαλίζει, μέσω αντισταθμιστικών μέτρων, ότι ο κάτοχος του διπλώματος τρίτης χώρας επιτυγχάνει όχι μόνον το ελάχιστο επίπεδο εκπαίδευσης που επιβάλλεται από την εν λόγω οδηγία, αλλά επίσης επίπεδο εκπαίδευσης που βαίνει πέραν των ελάχιστων απαιτήσεων της Ένωσης, το οποίο το εν λόγω κράτος μέλος αποφάσισε, ενδεχομένως, να απαιτεί από τους υπηκόους του. Εν συνεχεία, το δεύτερο κράτος μέλος αναγνώρισης δεν υποχρεούται να παρέχει επιλογή μεταξύ δύο αντισταθμιστικών μέτρων, εάν έχει εντοπίσει ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των εκπαιδεύσεων. Κατά το άρθρο 14 της οδηγίας 2005/36, το δεύτερο κράτος μέλος μπορεί να επιλέξει το είδος αντισταθμιστικού μέτρου που θα επιβάλει, ήτοι είτε δοκιμασία επάρκειας είτε πρακτική άσκηση προσαρμογής.
53.      Για τον σκοπό της εξέτασης του προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, διαπιστώνεται ότι, μολονότι οι γερμανικές αρχές αναγνώρισαν τον τυνησιακό τίτλο εκπαίδευσης του αιτούντος της κύριας δίκης, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36, εντούτοις οι απόψεις των διαδίκων της κύριας δίκης διίστανται όσον αφορά το αν ο αιτών της κύριας δίκης απέκτησε όντως τριετή επαγγελματική πείρα στο έδαφος της Γερμανίας. Για τον λόγο αυτόν, ελλείψει ακριβέστερων πληροφοριών, εκκινώ από την παραδοχή ότι ο αιτών της κύριας δίκης δεν πληροί μία εκ των δύο απαιτήσεων που τίθενται με το άρθρο 3, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας.
Γ.      Επί της δυνατότητας του αιτούντος της κύριας δίκης να επικαλεστεί το γενικό σύστημα αναγνώρισης
54.      Εν συνεχεία, τίθεται το ζήτημα του αν πολίτης της Ένωσης, σε κατάσταση όπως η εκτεθείσα με το προδικαστικό ερώτημα, μπορεί, εντούτοις, να επικαλεστεί το γενικό σύστημα αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης. Όπως προκύπτει από το άρθρο 10 της οδηγίας 2005/36, το εν λόγω σύστημα έχει επικουρικό χαρακτήρα, καθότι εφαρμόζεται «σε όλα τα επαγγέλματα που δεν καλύπτονται από τα κεφάλαια II και III του παρόντος τίτλου, καθώς και στις […] περιπτώσεις στις οποίες ο αιτών, για συγκεκριμένους και εξαιρετικούς λόγους, δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στα ανωτέρω κεφάλαια».
55.      Φρονώ ότι, εκ πρώτης όψεως, η πρώτη ως άνω προϋπόθεση πληρούται εν προκειμένω, καθότι η ιατρική εκπαίδευση που αποκτήθηκε σε τρίτη χώρα δεν καλύπτεται από τα κεφάλαια II και III του τίτλου III της οδηγίας 2005/36 που αφορά την ελευθερία εγκατάστασης. Πιο συγκεκριμένα, όπως εξέθεσα στο πλαίσιο της ανάλυσής μου, το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης δεν εφαρμόζεται στην υπό κρίση υπόθεση, διότι ο αιτών της κύριας δίκης δεν κατέχει κανέναν από τους τίτλους βασικής ιατρικής εκπαίδευσης που παρατίθενται στο σημείο 5.1.1 του παραρτήματος V. Με άλλα λόγια, η αναγνώριση, εκ μέρους των γερμανικών αρχών, του τυνησιακού διπλώματος του αιτούντος της κύριας δίκης, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, δεν έχει ως αποτέλεσμα τη μετατροπή του σε ένα από τα γερμανικά διπλώματα που απαριθμούνται στο προμνησθέν σημείο.
56.      Τούτου λεχθέντος, εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι το άρθρο 10 της οδηγίας 2005/36 εμφανίζει ορισμένες ιδιαιτερότητες, δεδομένου ότι προβλέπει την εφαρμογή του γενικού συστήματος αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης μόνον σε «συγκεκριμένες και εξαιρετικές» περιπτώσεις, οι οποίες μνημονεύονται ρητώς στη συγκεκριμένη διάταξη (18). Πρόκειται για τη δεύτερη από τις δύο σωρευτικές προϋποθέσεις. Η περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 10, στοιχείο δʹ, θα μπορούσε να είναι κρίσιμη στην υπό κρίση υπόθεση στο μέτρο που αφορά ιατρό ο οποίος είναι κάτοχος τίτλου εκπαίδευσης ειδικότητας που «πρέπει να ακολουθεί μετά την εκπαίδευση για την απόκτηση τίτλου εκ των περιλαμβανομένων στο παράρτημα V [σημείο 5.1.1]». Επισημαίνεται, εντούτοις, ότι η προμνησθείσα διάταξη περιέχει μια σημαντική διευκρίνιση, ήτοι ότι το γενικό σύστημα εφαρμόζεται «αποκλειστικά και μόνο για την αναγνώριση της συγκεκριμένης ειδικότητας».
57.      Αμφιβάλλω, όμως, ότι η ως άνω προϋπόθεση πληρούται εν προκειμένω, διότι ο αιτών της κύριας δίκης ζητεί όχι μόνον την αναγνώριση της ειδικότητάς του, ως αναισθησιολόγου, την οποία απέκτησε σε κράτος μέλος, αλλά και την αναγνώριση της βασικής ιατρικής εκπαίδευσής του, η οποία αποκτήθηκε σε τρίτο κράτος. Ως εκ τούτου, το γράμμα της ως άνω διάταξης εμποδίζει την εφαρμογή της στην υπό κρίση υπόθεση. Εξάλλου, από τις παρατηρήσεις του αιτούντος της κύριας δίκης δεν προκύπτει ότι επικαλείται και αποδεικνύει την ύπαρξη «συγκεκριμένου και εξαιρετικού» λόγου, κατά την έννοια του άρθρου 10 της οδηγίας 2005/36, ο οποίος δικαιολογεί την εφαρμογή του γενικού συστήματος αναγνώρισης.
58.      Κατά τη γνώμη μου, στοιχεία τα οποία απορρέουν από τη συστηματική ερμηνεία αντιτάσσονται επίσης στην εφαρμογή του άρθρου 10, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2005/36. Όπως προεξέθεσα, η εν λόγω οδηγία προβλέπει, στο άρθρο 3, παράγραφος 3, ειδική διαδικασία που καθιστά δυνατή την αναγνώριση επαγγελματικών προσώπων τρίτης χώρας, η οποία απαιτεί ο ενδιαφερόμενος να ασκεί το οικείο επάγγελμα επί τρία τουλάχιστον έτη στο έδαφος του κράτους μέλους στο οποίο απέκτησε την πρώτη αναγνώριση δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2. Εάν η συγκεκριμένη προϋπόθεση πληρούται, η αναγνώριση των προσόντων του θα πραγματοποιηθεί βάσει του γενικού συστήματος. Λαμβανομένης υπόψη της διαπίστωσης αυτής, ουδείς λόγος συντρέχει ώστε η οδηγία 2005/36 να προβλέπει παράλληλη διαδικασία, πολύ λιγότερο επαχθή, η οποία θα παρείχε πρόσβαση στο ίδιο σύστημα αναγνώρισης. Φρονώ ότι η εναλλακτική εφαρμογή του άρθρου 10, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2005/36, με σκοπό τη διευκόλυνση της αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων που αποκτήθηκαν σε τρίτες χώρες σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, θα στερούσε από το άρθρο 3, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα.
59.      Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το άρθρο 10, ως εξαίρεση, πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικά (19). Συγκεκριμένα, από τις προπαρασκευαστικές εργασίες προκύπτει ότι η αρχική πρόταση της Επιτροπής δεν περιείχε καμία μνεία ούτε στην έννοια του «συγκεκριμένου και εξαιρετικού λόγου» ούτε στο άρθρο 10, στοιχεία αʹ έως ζʹ, της οδηγίας 2005/36 (20). Η συγκεκριμένη έννοια και οι συγκεκριμένες διατάξεις προστέθηκαν με πρωτοβουλία του Συμβουλίου. Από την αιτιολογική έκθεση που συνέταξε το Συμβούλιο προκύπτει ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο έκρινε υπερβολικά ευρεία την αρχική πρόταση της Επιτροπής σχετικά με το άρθρο 10 της οδηγίας 2005/36 (21).
60.      Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να μνημονευθεί η απόφαση Angerer (22), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η οικονομία, ο σκοπός και το ιστορικό θέσπισης της οδηγίας 2005/36 αντιτίθενται σε διασταλτική ερμηνεία της έννοιας του «συγκεκριμένου και εξαιρετικού λόγου» (23). Επιπλέον του ότι είναι σαφές ότι οι λοιπές προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 10, στοιχείο δʹ, της εν λόγω οδηγίας δεν πληρούνται εν προκειμένω, συμφωνώ με τη θέση του Δικαστηρίου. Δεν αντιλαμβάνομαι πώς η συγκεκριμένη διάταξη θα μπορούσε να ερμηνευθεί κατά τρόπο ώστε το πεδίο εφαρμογής της να καλύπτει τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης.
61.      Για τους λόγους που προεκτέθηκαν, εκτιμώ ότι το άρθρο 10, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2005/36 δεν εφαρμόζεται στις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης.
62.      Λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων που προεκτέθηκαν, στο παρόν στάδιο της ανάλυσης, πρέπει να γίνει δεκτό, ως ενδιάμεσο συμπέρασμα, ότι ούτε το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης ούτε το γενικό σύστημα αναγνώρισης έχουν εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
63.      Το γεγονός ότι καμία διάταξη της οδηγίας 2005/36 δεν καλύπτει περίπτωση όπως η εκτεθείσα από το αιτούν δικαστήριο παρέχει, κατ’ αρχήν, τη δυνατότητα άμεσης εφαρμογής των διατάξεων του πρωτογενούς δικαίου, και συγκεκριμένα των άρθρων 45 και 49 ΣΛΕΕ, που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και το δικαίωμα εγκατάστασης (24), όπως θα εξετάσω αναλυτικά κατωτέρω με τις παρούσες προτάσεις.
Δ.      Επί της δυνατότητας του αιτούντος της κύριας δίκης να επικαλεστεί τις θεμελιώδεις ελευθερίες
64.      Από την προεκτεθείσα ανάλυση συνάγεται ότι η οδηγία 2005/36 δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση που ο επαγγελματίας υπήκοος της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιθυμεί να εγκατασταθεί σε άλλο κράτος μέλος χωρίς να μπορεί να αποδείξει ότι απέκτησε τριετή επαγγελματική πείρα στο κράτος μέλος που αναγνώρισε το προσόν που αποκτήθηκε στην τρίτη χώρα, όπως απαιτείται από το άρθρο 3, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας (25).
65.      Τούτου λεχθέντος, υπενθυμίζεται ότι σκοπός της οδηγίας 2005/36 δεν είναι να καταστήσει δυσχερέστερη την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων σε περιπτώσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της και ότι δεν μπορεί να έχει τέτοιο αποτέλεσμα (26). Συγκεκριμένα, το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης που προβλέπεται από την εν λόγω οδηγία συμπληρώνει τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από τις θεμελιώδεις ελευθερίες, πλην όμως δεν υποκαθιστά την εκτίμηση βάσει των σχετικών διατάξεων. Ως εκ τούτου, εκτός του πεδίου εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας (27), μεταξύ άλλων οσάκις οι προϋποθέσεις αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων δεν πληρούνται (28), ο επαγγελματίας δύναται να επικαλεστεί τις θεμελιώδεις ελευθερίες (29).
66.      Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση Βλασσοπούλου (30), εθνικές προϋποθέσεις ως προς τα απαιτούμενα προσόντα, ακόμη και αν εφαρμόζονται χωρίς διάκριση λόγω ιθαγένειας, είναι δυνατό να έχουν ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της άσκησης, από τους υπηκόους των άλλων κρατών μελών, του δικαιώματος εγκατάστασης (31), η δε μεταγενέστερη νομολογία κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων (32). Επομένως, κράτος μέλος της Ένωσης, που επιλαμβάνεται αίτησης για τη χορήγηση άδειας άσκησης επαγγέλματος στο οποίο η πρόσβαση εξαρτάται, κατά την εθνική νομοθεσία, από την κατοχή διπλώματος ή την επαγγελματική κατάρτιση, οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα διπλώματα, τα πιστοποιητικά και τους άλλους τίτλους, καθώς και την πρόσφορη πείρα, προβαίνοντας σε συγκριτική εξέταση μεταξύ, αφενός, των ικανοτήτων που πιστοποιούνται με αυτά τα διπλώματα και αυτή την πείρα και, αφετέρου, των γνώσεων και προσόντων που απαιτούνται από τους εθνικούς κανόνες (33).
67.      Με την απόφαση Hocsman (34), το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αρχές περί αναγνώρισης που διατυπώθηκαν με την απόφαση Βλασσοπούλου εφαρμόζονται επίσης στα προσόντα που αποκτήθηκαν σε τρίτη χώρα. Η απόφαση Hocsman αφορούσε ιατρό του οποίου το αργεντινό βασικό δίπλωμα ιατρικής αναγνωρίστηκε ως ισότιμο με το εθνικό δίπλωμα σε ένα κράτος μέλος, που του επέτρεψε, επομένως, να συνεχίσει τις σπουδές ειδίκευσης στο ίδιο αυτό κράτος μέλος και να λάβει εκεί το δίπλωμα ειδικότητας που θα είχε αναγνωριστεί, βάσει του δικαίου της Ένωσης, ως ισότιμο σε όλα τα κράτη μέλη, εάν το βασικό δίπλωμα είχε, και αυτό, χορηγηθεί εντός κράτους μέλους. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι, με την προμνησθείσα απόφαση Haim, το Δικαστήριο επαναβεβαίωσε την ισχύ των αρχών που διατυπώθηκαν με την ως άνω νομολογία, παρά τη διαπίστωση ότι η μονομερής αναγνώριση από ένα κράτος μέλος των τίτλων που χορηγήθηκαν από τρίτες χώρες δεν μπορεί να δεσμεύει τα λοιπά κράτη μέλη της Ένωσης (35).
68.      Συνέπεια της ως άνω νομολογίας είναι ότι, κατά την αξιολόγηση των γνώσεων και των προσόντων επαγγελματία στις περιπτώσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36, το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα σχετικά έγγραφα που αφορούν τις γνώσεις και τα προσόντα τα οποία χορήγησαν τα λοιπά κράτη της Ένωσης (36), μεταξύ άλλων τα έγγραφα που αφορούν την ισοτιμία, ανεξαρτήτως του τόπου στον οποίο πραγματοποιήθηκε η εκπαίδευση, περιλαμβανομένων των τρίτων χωρών, και ανεξαρτήτως της ονομασίας της εν λόγω εκπαίδευσης σε άλλο κράτος μέλος ή σε τρίτη χώρα, καθώς και κάθε σχετική επαγγελματική πείρα, μεταξύ άλλων αυτή που αποκτήθηκε στο πλαίσιο της εκπαίδευσης ειδικότητας (37).
69.      Εάν η συγκριτική εξέταση καταλήγει στη διαπίστωση ότι οι γνώσεις και τα προσόντα αντιστοιχούν στα απαιτούμενα από τις εθνικές διατάξεις, το κράτος μέλος υποχρεούται να αναγνωρίσει ότι τα προσόντα πληρούν τις προϋποθέσεις που θέτουν οι εν λόγω διατάξεις (38). Μόνον αντικειμενικές διαφορές μπορούν να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της συγκριτικής εξέτασης (39). Εάν οι γνώσεις και τα προσόντα του αιτούντος, όπως πιστοποιούνται από το δίπλωμα και τη σχετική πείρα, δεν είναι ισότιμα, ή εάν αντιστοιχούν εν μέρει μόνο στις απαιτήσεις του κράτους μέλους υποδοχής, το εν λόγω κράτος μέλος πρέπει να προσδιορίσει την ελλείπουσα εκπαίδευση προκειμένου να παράσχει στον αιτούντα τη δυνατότητα να συμπληρώσει την εκπαίδευσή του ή να παρακολουθήσει νέα εκπαίδευση (40). Τα αντισταθμιστικά μέτρα που επιβάλλει το κράτος μέλος υποδοχής δεν πρέπει να είναι δυσανάλογα (41).
70.      Εκτιμώ ότι διαφορετική ερμηνεία δεν θα είναι ικανή να διευκολύνει την πραγματική άσκηση των θεμελιωδών ελευθεριών που διασφαλίζονται με τη Συνθήκη ΛΕΕ. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το δίκαιο της Ένωσης επιβάλλει υποχρέωση αιτιολόγησης των εθνικών αποφάσεων που θίγουν την άσκηση θεμελιώδους δικαιώματος που η Συνθήκη αναγνωρίζει στους ιδιώτες (42). Επομένως, αιτών, όπως ο αιτών της κύριας δίκης, πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει τους λόγους στους οποίους βασίζεται η άρνηση, ιδίως δε την ελλείπουσα εκπαίδευση (43).
71.      Κατά πάγια νομολογία, η μη αναγνώριση των γνώσεων και των προσόντων που αποκτήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης μπορεί να έχει ως συνέπεια την παρακώλυση της ελεύθερης κυκλοφορίας και της εγκατάστασης των επαγγελματιών, ακόμη και όταν οι εθνικοί κανόνες εφαρμόζονται άνευ διακρίσεων λόγω ιθαγένειας (44). Επομένως, το κράτος μέλος υποδοχής δεν μπορεί να μη λάβει υπόψη τις γνώσεις και τα προσόντα που αποκτήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης. Εκτιμώ ότι το ίδιο πρέπει να ισχύει όσον αφορά τη μη αναγνώριση των γνώσεων και των προσόντων που αποκτήθηκαν σε τρίτη χώρα τα οποία αναγνωρίζονται ως ισότιμα από άλλο κράτος μέλος, και ότι, επομένως, το κράτος μέλος υποδοχής δεν μπορεί να μη λάβει υπόψη τα εν λόγω προσόντα. Ειδικότερα, οι θεσπιζόμενες στο πλαίσιο αυτό εθνικές διατάξεις δεν επιτρέπεται να συνιστούν αδικαιολόγητο εμπόδιο στην πραγματική άσκηση των θεμελιωδών ελευθεριών που κατοχυρώνει το δίκαιο της Ένωσης (45).
72.      Κατά τη γνώμη μου, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, στην οποία η εκπαίδευση ειδικευμένου ιατρού που απέκτησε επαγγελματίας πολίτης της Ένωσης πληροί, αυτή καθεαυτήν, τις προϋποθέσεις αυτόματης αναγνώρισης δυνάμει της οδηγίας 2005/36 και στην οποία η βασική εκπαίδευση που παρασχέθηκε σε τρίτη χώρα αναγνωρίστηκε ως ισότιμη από άλλο κράτος μέλος, η διακριτική ευχέρεια για τον δικαιολογημένο περιορισμό των θεμελιωδών ελευθεριών είναι περιορισμένη. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο δεδομένου ότι, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, κατά τη μονομερή αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων που αποκτήθηκαν σε τρίτες χώρες, τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν τους «ελάχιστους όρους εκπαίδευσης» που προβλέπονται για το επάγγελμα του ιατρού, ώστε να αποκλείεται, κατ’ αρχήν, το ενδεχόμενο να τεθεί σε κίνδυνο η προστασία της δημόσιας υγείας και ασφάλειας στην Ένωση. Από την άποψη αυτή, θα ήταν ενδεχομένως δίκαιο και πρόσφορο να θεωρηθεί ότι, σε τέτοιες περιπτώσεις, υφίσταται τεκμήριο ισοτιμίας της βασικής εκπαίδευσης στο κράτος μέλος υποδοχής (46). Συναφώς, διαπιστώνω ότι κανένας από τους ενδιαφερομένους δεν προέβαλε πειστικά επιχειρήματα που θα έθεταν υπό αμφισβήτηση τέτοια ερμηνεία.
73.      Εν πάση περιπτώσει, το κράτος μέλος υποδοχής δεν μπορεί να επικαλεσθεί πρακτικές ή διοικητικές δυσχέρειες για να δικαιολογήσει τη μη διενέργεια της αξιολόγησης την οποία οφείλει να διενεργήσει κατά την απόφαση Βλασσοπούλου (47). Οι θεμελιώδεις ελευθερίες της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και της ελευθερίας εγκατάστασης πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι επιβάλλουν στο κράτος μέλος υποδοχής την υποχρέωση να αξιολογήσει τις γνώσεις και την εκπαίδευση που πιστοποιούνται από τα επαγγελματικά προσόντα του αιτούντος. Στο πλαίσιο αυτό, όπως προεξέθεσα, το κράτος μέλος υποδοχής οφείλει να λαμβάνει υπόψη όλα τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλους τίτλους καθώς και τη σχετική πείρα. Η άρνηση διενέργειας της εν λόγω αξιολόγησης, λόγω πρακτικών ή διοικητικών δυσχερειών, θα συνιστούσε, αυτή καθεαυτήν, αδικαιολόγητο περιορισμό των προμνησθεισών ελευθεριών.
VI.    Πρόταση
74.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Γαλλία) ως εξής:
Η οδηγία 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων,
έχει την έννοια ότι:
οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους οφείλουν να αναγνωρίζουν, δυνάμει του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης που προβλέπεται στο άρθρο 21 της εν λόγω οδηγίας, τίτλο εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού χορηγηθέντα σε άλλο κράτος μέλος ο οποίος περιλαμβάνεται στο σημείο 5.1.2 του παραρτήματος V της ίδιας οδηγίας μόνον όταν ο ιατρός κάτοχος του εν λόγω τίτλου κατέχει επίσης τίτλο βασικής ιατρικής εκπαίδευσης χορηγηθέντα σε κράτος μέλος ο οποίος περιλαμβάνεται στο σημείο 5.1.1 του παραρτήματος V της ίδιας οδηγίας. Ελλείψει τέτοιου τίτλου βασικής ιατρικής εκπαίδευσης, η ως άνω ερμηνεία δεν θίγει τη δυνατότητα αναγνώρισης τίτλου εκπαίδευσης ειδικευμένου ιατρού βάσει του γενικού συστήματος αναγνώρισης των τίτλων εκπαίδευσης που προβλέπεται στο κεφάλαιο III, κεφάλαιο I, της οδηγίας 2005/36 ή, ενδεχομένως, βάσει του άρθρου 45 ΣΛΕΕ ή του άρθρου 49 ΣΛΕΕ.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      ΕΕ 2005, L 255, σ. 22.
3      Βλ. αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 2021, Lietuvos Respublikos sveikatos apsaugos ministerija (C‑166/20, EU:C:2021:554, σκέψη 25), και της 3ης Μαρτίου 2022, Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavirasto (Βασική ιατρική εκπαίδευση) (C‑634/20, EU:C:2022:149, σκέψη 34).
4      Von Lewinski, K., Europarecht (Schulze/Janssen/Kadelbach), 4η έκδ., Baden-Baden 2020, σημείο 72.
5      Βλ. απόφαση της 30ής Απριλίου 2014, Ordre des architectes (C‑365/13, EU:C:2014:280, σκέψεις 21 και 22).
6      Βλ. αποφάσεις της 16ης Μαρτίου 2023, Colt Technology Services κ.λπ. (C‑339/21, EU:C:2023:214, σκέψη 39), και της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, LG και MH (Αυτονομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες) (C‑790/19, EU:C:2021:661, σκέψη 47).
7      Όπως προεκτέθηκε στο σημείο 14 των παρουσών προτάσεων, πρόκειται για τον «Zeugnis über die Ärztliche Prüfung» και τον «Zeugnis über die Ärztliche Staatsprüfung und Zeugnis über die Vorbereitungszeit als Medizinalassistent, soweit diese nach den deutschen Rechtsvorschriften noch für den Abschluss der ärztlichen Ausbildung vorgesehen war».
8      Η υπογράμμιση δική μου.
9      Η υπογράμμιση δική μου.
10      Η υπογράμμιση δική μου.
11      Απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 1994 (C‑319/92, EU:C:1994:47, σκέψεις 20 και 21).
12      ΕΕ 1978, L 233, σ. 10.
13      Το άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας 78/687 προέβλεπε τα εξής: «Η παρούσα οδηγία δεν θίγει με κανένα τρόπο την ευχέρεια των κρατών μελών να επιτρέπουν στην επικράτειά τους, σύμφωνα με τη νομοθεσία τους, την ανάληψη και την άσκηση των δραστηριοτήτων του οδοντιάτρου στους κατόχους διπλωμάτων, πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων, που δεν έχουν αποκτηθεί σε ένα κράτος μέλος». Η υπογράμμιση δική μου.
14      Η υπογράμμιση δική μου.
15      Η υπογράμμιση δική μου.
16      Βλ., συναφώς, Bethourd, F., «La reconnaissance des qualifications professionnelles», Dossiers de droit européen,
αριθ. 30, Γενεύη 2016, σ. 104 επ.
17      Πρβλ. Οδηγός χρήσης – Οδηγία 2005/36/ΕΚ: Όσα πρέπει να γνωρίζετε για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων,
σ. 25.
18      Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ της 25ης Μαρτίου 2021, Lindberg (E‑3/20, Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2021, σκέψη 60).
19      Βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (C‑346/08, EU:C:2009:772, σημείο 15).
20      Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων [COM(2002) 119 final] (ΕΕ 2002, C 181 E, σ. 183).
21      Κοινή θέση (ΕΚ) αριθ. 10/2005, της 21ης Δεκεμβρίου 2004, που καθορίστηκε από το Συμβούλιο με τη διαδικασία του άρθρου 251 της [Σ]υνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, για τη θέσπιση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (ΕΕ 2005, C 58 E, σ. 1 και 119).
22      Απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Angerer (C‑477/13, EU:C:2015:239).
23      Απόφαση της 16ης Απριλίου 2015, Angerer (C‑477/13, EU:C:2015:239, σκέψεις 27 επ.).
24      Βλ. απόφαση της 2ας Μαρτίου 2023, A (Νηπιαγωγός) (C‑270/21, EU:C:2023:147, σκέψη 66).
25      Πρβλ. Οδηγός χρήσης – Οδηγία 2005/36/ΕΚ: Όσα πρέπει να γνωρίζετε για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων,
σ. 8, 25 και 28.
26      Βλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, Dreessen (C‑31/00, EU:C:2002:35, σκέψη 26).
27      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 46).
28      Βλ. απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, Dreessen (C‑31/00, EU:C:2002:35, σκέψη 31).
29      Πρβλ. Zaglmayer, B., Anerkennung von Gesundheitsberufen in Europa, Βιέννη 2016, σ. 184 επ.· βλ. αποφάσεις του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ της 25ης Μαρτίου 2021, Lindberg (E‑3/20, Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2021, σκέψεις 60 και 61), και Martinez Haugland (E‑4/20, Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2021, σκέψη 83).
30      Απόφαση της 7ης Μαΐου 1991, Βλασσοπούλου (C‑340/89, EU:C:1991:193).
31      Αποφάσεις της 7ης Μαΐου 1991, Βλασσοπούλου (C‑340/89, EU:C:1991:193, σκέψη 15), και της 8ης Μαΐου 2008, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑39/07, EU:C:2008:265, σκέψη 37).
32      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 52).
33      Βλ. απόφαση της 7ης Μαΐου 1991, Βλασσοπούλου (C‑340/89, EU:C:1991:193, σκέψη 16).
34      Απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2000 (C‑238/98, EU:C:2000:440).
35      Απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 1994, Haim (C‑319/92, EU:C:1994:47, σκέψη 26).
36      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 54).
37      Βλ., συναφώς, Peeters, M., «Free Movement of Medical Doctors: The New Directive 2005/36/EC on the Recognition of Professional Qualifications», European Journal of Health Law,
τεύχος 12, αριθ. 4, Οκτώβριος 2005, σ. 377 επ., που υποστηρίζει ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί απλώς και μόνον να αρνηθεί να αναγνωρίσει ένα δίπλωμα που αποκτήθηκε σε τρίτη χώρα.
38      Βλ. αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 57), και της 3ης Μαρτίου 2022, Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavirasto (Βασική ιατρική εκπαίδευση) (C‑634/20, EU:C:2022:149, σκέψη 43).
39      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 56).
40      Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ της 25ης Μαρτίου 2021, Lindberg (E‑3/20, Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2021, σκέψη 70).
41      Βλ. απόφαση της 3ης Μαρτίου 2022, Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavirasto (Βασική ιατρική εκπαίδευση) (C‑634/20, EU:C:2022:149, σκέψη 45).
42      Βλ. αποφάσεις της 15ης Οκτωβρίου 1987, Heylens κ.λπ. (222/86, EU:C:1987:442, σκέψη 17), της 7ης Μαΐου 1991, Βλασσοπούλου (C‑340/89, EU:C:1991:193, σκέψη 22), και της 2ας Απριλίου 1998, Norbrook Laboratories (C‑127/95, EU:C:1998:151, σκέψη 103).
43      Βλ. απόφαση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ της 25ης Μαρτίου 2021, Lindberg (E‑3/20, Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2021, σκέψη 69).
44      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 53).
45      Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Brouillard (C‑298/14, EU:C:2015:652, σκέψη 52).
46      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ της 25ης Μαρτίου 2021, Martinez Haugland (E‑4/20, Συλλογή της νομολογίας του Δικαστηρίου ΕΖΕΣ 2021, σκέψη 51).
47      Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1986, Επιτροπή κατά Ελλάδας (124/85, EU:C:1986:490, σκέψη 12), της 12ης Ιουλίου 1990, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑128/89, EU:C:1990:311, σκέψη 22), της 27ης Νοεμβρίου 2008, Papillon (C‑418/07, EU:C:2008:659, σκέψη 54), και της 3ης Ιουλίου 2019, Delfarma (C‑387/18, EU:C:2019:556, σκέψη 30).