62023CJ0395_RES
Zaak C‑395/23 [Anikovi] (
i
)
E. M. A. e.a
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Sofiyski rayonen sad)
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 6 maart 2025
„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Verordening (EU) 2019/1111 – Werkingssfeer – Artikel 1, lid 1, onder b), en lid 2, onder e) – Maatregel inzake de beschikking over het vermogen van een kind – Artikel 7 – Bevoegdheid op het gebied van ouderlijke verantwoordelijkheid – Artikel 10 – Forumkeuze – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Werkingssfeer – Artikel 1, lid 2, onder a) – Uitsluiting van de staat en de bevoegdheid van natuurlijke personen – Regels inzake rechterlijke bevoegdheid in een bilaterale overeenkomst tussen de Republiek Bulgarije en de Russische Federatie van vóór de toetreding van de Republiek Bulgarije tot de Europese Unie – Verschillen tussen deze regels en de regels van verordening 2019/1111 – Artikel 351 VWEU – Begrip ‚onverenigbaarheid’”
Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake ouderlijke verantwoordelijkheid – Verordening 2019/1111 – Werkingssfeer – Maatregel inzake de beschikking over het vermogen van een kind – Rechterlijke goedkeuring voor de verkoop van een onroerend goed dat toebehoort aan een kind en is gelegen in een andere lidstaat dan die van de gewone verblijfplaats van het kind – Opname in de werkingssfeer van de verordening
[Verordening 2019/1111 van de Raad, art. 1, lid 1, b), en lid 2, e), en artikel 7, lid 1]
(zie punten 25, 26, 28, dictum 1)
Internationale overeenkomsten – Overeenkomsten van de lidstaten – Overeenkomsten daterend van voor de toetreding van een lidstaat tot de Unie – Artikel 351 VWEU – Werkingssfeer – Verhouding tussen verordening 2019/1111 en een dergelijke overeenkomst – Geen vermelding van de overeenkomst in de verordening – Opname in de werkingssfeer van artikel 351 VWEU – Voorwaarde – Overeenkomst waarbij aan de derde staat rechten zijn verleend die door de lidstaat moeten worden geëerbiedigd – Onverenigbaarheid van de betrokken overeenkomst en verordening – Vaststelling van een dergelijke onverenigbaarheid – Toepassing door de rechterlijke instantie van de lidstaat van de regels overeenkomst in plaats van die van de verordening – Toelaatbaarheid – Grenzen
(Art. 351 VWEU)
(zie punten 45‑49, 57‑61, dictum 2)
Samenvatting
Het Hof spreekt zich in het kader van een prejudiciële verwijzing uit over met name de verhouding tussen verordening 2019/1111 (Brussel II ter-verordening) (
1
) en een bilaterale overeenkomst die een lidstaat vóór zijn toetreding tot de Unie heeft gesloten met een derde staat.
In 2023 werd bij de verwijzende rechter, de Sofiyski Rayonen sad (rechter in eerste aanleg Sofia, Bulgarije), in het kader van een niet-contentieuze procedure een verzoek ingediend om te bepalen of de verkoop van onroerende goederen die gedeeltelijk toebehoren aan twee minderjarige kinderen met de Russische nationaliteit die hun gewone verblijfplaats in Duitsland hebben, met het oog op het belang van deze kinderen kon worden goedgekeurd.
De verwijzende rechter vraagt zich af of de Bulgaarse gerechten internationaal bevoegd zijn in een dergelijke situatie. In dit verband wenst hij te vernemen of de rechterlijke toestemming voor de betrokken verkoop binnen de werkingssfeer van verordening nr. 1215/2012 (
2
) (Brussel I bis-verordening) valt, of binnen die van de Brussel II ter-verordening. In dit laatste geval wenst hij te vernemen of, gelet op het bestaan van een bilateraal verdrag dat Bulgarije en de Sovjet-Unie (waarvan de Russische Federatie de rechtsopvolger is) hebben gesloten vóór de toetreding van die lidstaat tot de Europese Unie (
3
) (hierna: „Russisch‑Bulgaars verdrag”), de verhouding van een dergelijk verdrag met de Brussel II ter-verordening wordt beheerst door artikel 351 VWEU wanneer dit verdrag niet is vermeld in hoofdstuk VIII van die verordening en, zo ja, in welke omstandigheden het verdrag kan afwijken van de verordening.
Beoordeling door het Hof
Allereerst stelt het Hof vast dat de in het hoofdgeding aangevraagde rechterlijke goedkeuring binnen de werkingssfeer van de Brussel II ter-verordening valt, aangezien een dergelijke goedkeuring neerkomt op een maatregel ter bescherming van het kind die verband houdt met het beheer of de instandhouding van dan wel de beschikking over het vermogen van het kind, in de zin van deze verordening. Dientengevolge zijn voor het verlenen van een dergelijke goedkeuring in beginsel de gerechten bevoegd van de lidstaat waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft op het moment dat de zaak aanhangig wordt gemaakt (in casu de Duitse gerechten).
Vervolgens buigt het Hof zich over de kwestie van de verhouding tussen de Brussel II ter‑verordening en het Russisch‑Bulgaarse verdrag, gelet op het feit dat dit verdrag bevoegdheid lijkt te verlenen aan de Bulgaarse of de Russische rechters.
Het Hof merkt op dat, aangezien de Brussel II ter‑verordening geen vermelding bevat van een bilateraal verdrag zoals het Russisch‑Bulgaarse verdrag, de verhouding tussen dit verdrag en die verordening wordt beheerst door artikel 351 VWEU (
4
).
Het Hof brengt in herinnering dat, krachtens artikel 351, eerste alinea, VWEU, de bepalingen van een verdrag tussen een lidstaat en een derde staat kunnen afwijken van om het even welke Unierechtelijke bepaling, ongeacht of het gaat om primair of afgeleid recht, op voorwaarde evenwel dat dit verdrag is gesloten vóór de toetreding van de lidstaat tot de Europese Unie en dat de betrokken derde staat er rechten aan ontleend waarvan hij de nakoming door die lidstaat kan eisen.
Het Hof preciseert dat het in casu aan de verwijzende rechter staat om in de eerste plaats na te gaan of het Russisch‑Bulgaarse verdrag regels bevat waarvan de Russische Federatie nakoming door Bulgarije kan eisen. Zo ja, dan dient hij in de tweede plaats na te gaan of dit verdrag onverenigbaar is met de Brussel II ter-verordening, in die zin dat beide juridische instrumenten in de omstandigheden van het hoofdgeding niet hetzelfde bevoegde forum aanwijzen. Hierbij moet rekening worden gehouden met de in deze verordening weerspiegelde keuze van de Uniewetgever om in bepaalde situaties andere gerechten bevoegd te verklaren dan de gerechten van de gewone verblijfplaats van het kind, maar de verwijzende rechter mag geen gebruikmaken van de mogelijkheid om zich op grond van de Brussel II ter‑verordening bevoegd te verklaren teneinde vast te stellen dat het Russisch‑Bulgaarse verdrag daarmee verenigbaar is. Ingeval wordt vastgesteld dat er sprake is van onverenigbaarheid, moet de verwijzende rechter in de derde plaats onderzoeken of deze onverenigbaarheid kan worden opgeheven middels een met de Brussel II ter‑verordening conforme uitlegging van het Russisch-Bulgaarse verdrag. Zo niet, dan kan de verwijzende rechter in de vierde plaats de regels van dit verdrag toepassen en voorbijgaan aan de regels van de Brussel II ter‑verordening, in welk geval Bulgarije de nodige maatregelen moet nemen om de betrokken onverenigbaarheid op te heffen, zoals vereist in artikel 351, tweede alinea, VWEU.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Verordening (EU) 2019/1111 van de Raad van 25 juni 2019 betreffende de bevoegdheid, de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en betreffende internationale kinderontvoering (PB 2019, L 178, blz. 1; hierna: „Brussel II ter-verordening”).
(
2
)	Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1; hierna: „Brussel-I-bis-verordening”).
(
3
)	Verdrag tussen de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken en de Volksrepubliek Bulgarije inzake rechtshulp in burgerlijke, familie- en strafzaken, ondertekend te Moskou op 19 februari 1975 (United Nations Treaty Series, deel 1015, nr. 14855, blz. 41; hierna: „Russisch-Bulgaars verdrag”).
(
4
)	Krachtens deze bepaling worden de rechten en verplichtingen die voortvloeien uit overeenkomsten van vóór 1 januari 1958 of, voor de toetredende staten, van vóór de datum van hun toetreding, en die zijn gesloten tussen één of meer lidstaten enerzijds en één of meer derde staten anderzijds, niet aangetast door de bepalingen van de Verdragen. In dit verband moeten de lidstaten, wanneer een conforme uitlegging van een dergelijke overeenkomst niet mogelijk is, de maatregelen nemen die nodig zijn om de eventuele onverenigbaarheid van dergelijke overeenkomsten met de verdragen op te heffen, in voorkomend geval door elkaar bijstand te verlenen teneinde dat doel te bereiken en door zo nodig een gemeenschappelijke gedragslijn te volgen.