62021CC0766(01)
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
της 6ης Ιουνίου 2024 (
1
)
Υπόθεση C‑766/21 P
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
κατά
Axa Assurances Luxembourg SA,
Bâloise Assurances Luxembourg SA,
La Luxembourgeoise SA,
Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij NV
«Αίτηση αναιρέσεως – Ρήτρα διαιτησίας που περιέχεται σε σύμβαση συναπτόμενη από την Ευρωπαϊκή Ένωση – Άρθρα 123 και 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου – Ερημοδικήσας εναγόμενος – Ερήμην απόφαση – Ανακοπή ερημοδικίας – Άρθρα 41 και 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραδεκτό της αιτήσεως αναιρέσεως και της ανταναιρέσεως»
I. Εισαγωγή
1.
Η παρούσα διαδικασία αφορά αναίρεση την οποία άσκησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Κοινοβούλιο κατά Axa Assurances Luxembourg κ.λπ. (
2
), καθώς και ανταναίρεση την οποία άσκησε η Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij NV (στο εξής: NN) κατά της ίδιας απόφασης.
2.
Με τις παρούσες προτάσεις –τις δεύτερες προτάσεις μου στην υπό κρίση υπόθεση, λόγω επανάληψης της προφορικής διαδικασίας μετά την ανάπτυξη των πρώτων προτάσεών μου στις 18 Ιανουαρίου 2024 (
3
)– θα εξετάσω το ζήτημα του αν η αναίρεση που άσκησε το Κοινοβούλιο πρέπει να κριθεί απαράδεκτη, υπό το πρίσμα των αρχών που απορρέουν από την απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιανουαρίου 2024, Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά SC (
4
).
II. Το νομικό πλαίσιο
3.
Το άρθρο 41 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Οργανισμός) έχει ως εξής:
«Όταν ο διάδικος κατά του οποίου στρέφεται η προσφυγή, αν και έχει κληθεί κανονικά, δεν καταθέσει έγγραφες προτάσεις, η απόφαση εκδίδεται ερήμην του. Η απόφαση υπόκειται σε ανακοπή εντός προθεσμίας ενός μηνός από της κοινοποιήσεώς της. […]»
4.
Το άρθρο 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού προβλέπει τα εξής:
«Κατά των οριστικών αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου, καθώς και κατά των αποφάσεων που επιλύουν εν μέρει τη διαφορά ως προς την ουσία ή επιλύουν δικονομικό ζήτημα που αφορά ένσταση αναρμοδιότητας ή απαραδέκτου, μπορεί να ασκηθεί αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου, σε δύο μήνες από της κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως.»
5.
Το άρθρο 123 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο επιγράφεται «Ερήμην αποφάσεις», ορίζει τα εξής:
«1.   Όταν το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι ο καθού, που κλητεύθηκε προσηκόντως, δεν απάντησε στην προσφυγή κατά τον τύπο ή εντός της προθεσμίας […] ο προσφεύγων μπορεί […] εντός προθεσμίας που τάσσει ο πρόεδρος, να ζητήσει από το Γενικό Δικαστήριο να του επιδικάσει τα αιτήματά του.
[…]
3.   Με την ερήμην απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο επιδικάζει στον προσφεύγοντα τα αιτήματά του, εκτός αν είναι προδήλως αναρμόδιο να επιληφθεί της προσφυγής ή αν η προσφυγή αυτή είναι προδήλως απαράδεκτη ή προδήλως αβάσιμη.
[…]»
6.
Το άρθρο 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο επιγράφεται «Ανακοπή ερημοδικίας», προβλέπει τα εξής:
«1.   Κατά το άρθρο 41 του Οργανισμού, η ερήμην απόφαση υπόκειται σε ανακοπή.
2.   Η ανακοπή ασκείται από τον ερημοδικήσαντα καθού εντός μηνός από την επίδοση της ερήμην αποφάσεως. […]
3.   Μετά την επίδοση της ανακοπής, ο πρόεδρος τάσσει προθεσμία στον αντίδικο για την υποβολή των γραπτών παρατηρήσεών του.
[…]
5.   Το Γενικό Δικαστήριο εκδίδει απόφαση που δεν υπόκειται σε ανακοπή.»
III. Το πλαίσιο των παρουσών προτάσεων
7.
Οι κρισιμότερες πτυχές των πραγματικών και νομικών στοιχείων της διαφοράς, έως την ανάπτυξη των πρώτων προτάσεών μου, εκτίθενται στα σημεία 13 έως 31 των εν λόγω προτάσεων. Φρονώ ότι παρέλκει η εκ νέου παράθεσή τους.
8.
Με τις πρώτες προτάσεις μου –οι οποίες, καθ’ υπόδειξιν του Δικαστηρίου, επικεντρώθηκαν στο παραδεκτό της ανταναιρέσεως και σε ορισμένα άλλα δικονομικά ζητήματα– πρότεινα στο Δικαστήριο: i) να κρίνει ότι το υπόμνημα της NN επί της αιτήσεως αναιρέσεως του Κοινοβουλίου είναι παραδεκτό και ii) να απορρίψει την ανταναίρεση της NN ως απαράδεκτη. Επικουρικώς, πρότεινα στο Δικαστήριο, για την περίπτωση που έκρινε παραδεκτή την ανταναίρεση της NN, να αναιρέσει το πρώτο και το τρίτο σημείο του διατακτικού της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης λόγω παράβασης του άρθρου 123, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου (
5
).
9.
Την ημέρα κατά την οποία ανέπτυξα τις πρώτες προτάσεις μου, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) εξέδωσε την προμνησθείσα απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο, τις κύριες πτυχές της οποίας θα εκθέσω εν συντομία.
10.
Με την προσφυγή-αγωγή που άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η προσφεύγουσα-ενάγουσα στην υπόθεση εκείνη είχε ζητήσει την ακύρωση απόφασης της Eulex Κοσσυφοπέδιο και την αποκατάσταση της ζημίας την οποία ισχυρίστηκε ότι υπέστη λόγω της συμπεριφοράς της Eulex Κοσσυφοπέδιο. Προς αντίκρουση της ως άνω προσφυγής-αγωγής, η Eulex Κοσσυφοπέδιο προέβαλε ένσταση αναρμοδιότητας και απαραδέκτου, πλην όμως δεν κατέθεσε υπόμνημα αντικρούσεως εντός της ταχθείσας προθεσμίας.
11.
Η προσφεύγουσα-ενάγουσα ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να της επιδικάσει τα αιτήματά της. Το Γενικό Δικαστήριο εξέδωσε ερήμην απόφαση κατά της Eulex Κοσσυφοπέδιο (
6
).
12.
H Eulex Κοσσυφοπέδιο άσκησε ανακοπή ερημοδικίας κατά της ως άνω απόφασης δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου και, λίγο αργότερα, άσκησε και αναίρεση κατά της εν λόγω απόφασης ενώπιον του Δικαστηρίου.
13.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναιρέσεως, με την αιτιολογία ότι «η αίτηση αναιρέσεως που ασκείται κατά ερήμην αποφάσεως, κατά της οποίας έχει ασκηθεί ανακοπή ερημοδικίας, είναι απαράδεκτη». Ειδικότερα, το Δικαστήριο έκρινε ότι, «δεδομένου ότι η άσκηση ανακοπής ερημοδικίας κινεί εκ νέου τη διαδικασία εξετάσεως της υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η ερήμην απόφαση κατά της οποίας ασκήθηκε ανακοπή ερημοδικίας περατώνει τη δίκη, κατά την έννοια του άρθρου 56 του [Οργανισμού]» (
7
).
14.
Υπό το πρίσμα της απόφασης Eulex Κοσσυφοπέδιο, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφάσισε, στην υπό κρίση υπόθεση, με διάταξη της 20ής Μαρτίου 2024, την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας και τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, ώστε οι διάδικοι να μπορέσουν να εκθέσουν τις απόψεις τους και ο γενικός εισαγγελέας να αναπτύξει τις προτάσεις του σχετικά με την έννοια των προεκτεθέντων χωρίων της απόφασης Eulex Κοσσυφοπέδιο και τον δυνητικό αντίκτυπό τους στην παρούσα διαδικασία, ιδίως όσον αφορά το παραδεκτό της αιτήσεως αναιρέσεως του Κοινοβουλίου. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο απηύθυνε επίσης στους διαδίκους δύο ερωτήσεις προς απάντηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
15.
Η Axa Assurances Luxembourg SA, η Bâloise Assurances Luxembourg SA, η La Luxembourgeoise SA (στο εξής, από κοινού: λοιπές αναιρεσίβλητες), η NN (
8
) και το Κοινοβούλιο ανέπτυξαν τις απόψεις τους και απάντησαν στις ερωτήσεις κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, η οποία διεξήχθη στις 17 Απριλίου 2024.
IV. Ανάλυση
16.
Κατά τη γνώμη μου, η ασκηθείσα από το Κοινοβούλιο αναίρεση είναι παραδεκτή. Όπως θα εκθέσω εν συνεχεία, εν αντιθέσει προς τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι αναιρεσίβλητες κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, διαφορετικό συμπέρασμα δεν συνάδει ούτε με τους σχετικούς δικονομικούς κανόνες της Ένωσης ούτε με την απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο.
Α.
Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ως δέσμη αποφάσεων
17.
Εκ προοιμίου, υπογραμμίζω ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν είναι στο σύνολό της ερήμην απόφαση κατά την έννοια του άρθρου 41 του Οργανισμού. Τούτο προκύπτει, πρώτον, από το σαφές γράμμα της εν λόγω διάταξης: «[ό]ταν ο διάδικος κατά του οποίου στρέφεται η προσφυγή, αν και έχει κληθεί κανονικά, δεν καταθέσει έγγραφες προτάσεις, η απόφαση εκδίδεται ερήμην του» (
9
).
18.
Επομένως, μόνον το μέρος της απόφασης που αφορά την NN εκδόθηκε ερήμην, δεδομένου ότι πρόκειται για τον διάδικο που δεν «κατ[έθεσε] έγγραφες προτάσεις». Το υπόλοιπο μέρος της απόφασης διαφέρει συναφώς, δεδομένου ότι οι λοιπές αναιρεσίβλητες μετείχαν δεόντως στην πρωτοβάθμια διαδικασία.
19.
Δεύτερον, η σύνθετη φύση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης αντικατοπτρίζεται επίσης στη διάρθρωση και στο περιεχόμενό της. Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση διαιρείται σε δύο μέρη: το πρώτο αφορά τα αιτήματα του Κοινοβουλίου κατά της NN (σκέψεις 45 έως 61 και πρώτο και τρίτο σημείο του διατακτικού της απόφασης) και το δεύτερο τα αιτήματα του Κοινοβουλίου κατά των τριών άλλων αναιρεσιβλήτων (σκέψεις 62 έως 138 και δεύτερο και τέταρτο σημείο του διατακτικού της απόφασης). Επομένως, τα δύο μέρη της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης είναι διακριτά και αυτοτελή.
20.
Τούτο συμβαίνει διότι, μολονότι στο δεύτερο μέρος της απόφασης το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τους ισχυρισμούς του αναιρεσείοντος διενεργώντας πλήρη έλεγχο των σχετικών πραγματικών και νομικών ζητημάτων, στο πρώτο μέρος το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τους ισχυρισμούς του αναιρεσείοντος βάσει του κριτηρίου που προβλέπεται στο άρθρο 123, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο, όπως επισήμανα με τις πρώτες προτάσεις μου, καθιερώνει έναν «ήπιας» μορφής έλεγχο (
10
).
21.
Για τον λόγο αυτόν, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση θα πρέπει να θεωρηθεί ως «δέσμη αποφάσεων». Επηρεάζει την έννομη κατάσταση των τεσσάρων αναιρεσιβλήτων ατομικά και συγκεκριμένα (
11
). Συγκεκριμένα, το Κοινοβούλιο θα μπορούσε να είχε ασκήσει χωριστή αγωγή κατά κάθε αναιρεσίβλητης, όπερ θα είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση τεσσάρων διακριτών αποφάσεων από το Γενικό Δικαστήριο.
22.
Όπως ορθώς επισήμανε το Κοινοβούλιο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το γεγονός ότι οι τέσσερις αναιρεσίβλητες δεσμεύονται από την ίδια σύμβαση δεν αποκλείει το ενδεχόμενο διαφοροποιήσεων στην έννομη κατάστασή τους. Τούτο είναι κατά μείζονα λόγο αληθές στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι η επίμαχη σύμβαση καθιερώνει ένα είδος από κοινού, πλην όμως όχι αλληλέγγυας, ευθύνης μεταξύ των τεσσάρων ασφαλιστικών εταιριών. Επιπλέον, κανένα στοιχείο της σύμβασης, συμπεριλαμβανομένης της ρήτρας διαιτησίας του άρθρου της I.19, δεν επέβαλλε στο Κοινοβούλιο την υποχρέωση να ασκήσει συγχρόνως αγωγή κατά όλων των αναιρεσιβλήτων.
23.
Το γεγονός ότι το Κοινοβούλιο επέλεξε να ασκήσει αγωγή κατά των αναιρεσιβλήτων στο πλαίσιο ενιαίας ένδικης διαδικασίας δεν ασκεί συναφώς καμία επιρροή. Συγκεκριμένα, η έκβαση διαδικασίας όπως η παρούσα δεν είναι κατ’ ανάγκην ίδια για όλες τις αναιρεσίβλητες. Οι τελευταίες θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να είχαν επιλέξει διαφορετική γραμμή άμυνας ή ορισμένες εξ αυτών θα μπορούσαν να είχαν αποφασίσει να διευθετήσουν τη διαφορά με το αναιρεσείον, το οποίο θα μπορούσε, σε αντάλλαγμα, να αποσύρει μέρος των αιτημάτων του (
12
).
24.
Η απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο δεν αναιρεί τα προεκτεθέντα. Συγκεκριμένα, όπως εκτέθηκε στα σημεία 10 έως 12 ανωτέρω, η εν λόγω διαφορά αφορούσε μία μόνον εναγομένη, η οποία δεν είχε καταθέσει υπόμνημα αντικρούσεως εντός της ταχθείσας προθεσμίας. Η πρωτοβάθμια διαδικασία διεξήχθη στο σύνολό της ερήμην και, ως εκ τούτου, η απόφαση εκδόθηκε ερήμην στο σύνολό της. Επομένως, αντικείμενο της διαδικασίας που είχε κινήσει η εναγομένη δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου ήταν η πρωτόδικη απόφαση στο σύνολό της (
13
).
25.
Τούτο δεν συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση δεδομένου ότι, με την ανακοπή ερημοδικίας που άσκησε δυνάμει του άρθρου 166 Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου (
14
), η NN ζήτησε την ακύρωση μόνον του πρώτου και του τρίτου σημείου του διατακτικού της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Άλλωστε, δεν θα μπορούσε να ζητήσει κάτι διαφορετικό: τούτα είναι τα μόνα μέρη της απόφασης τα οποία εκδόθηκαν –κατά τη διατύπωση του άρθρου 41 του Οργανισμού– ερήμην
της NN.
Β.
Ο εν μέρει οριστικός χαρακτήρας της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης
26.
Από τα προεκτεθέντα συνάγεται ότι το γεγονός και μόνον ότι μία εκ των αναιρεσιβλήτων στην υπό κρίση διαφορά δεν είχε καταθέσει πρωτοδίκως υπόμνημα αντικρούσεως δεν στερεί από την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου τον οριστικό χαρακτήρα της σε σχέση με τα αιτήματα του Κοινοβουλίου έναντι των λοιπών αναιρεσιβλήτων.
27.
Όσον αφορά τις λοιπές αναιρεσίβλητες, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση συνιστά «οριστική απόφαση» κατά την έννοια του άρθρου 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού και, επομένως, υπόκειται σε αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου. Σε σχέση με τα μέρη αυτά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν μπορεί πλέον να ασκηθεί κανένα άλλο ένδικο μέσο –κατά τη διατύπωση του Δικαστηρίου στη σκέψη 29 της απόφασης Eulex Κοσσυφοπέδιο.
28.
Ειδικότερα, τα συγκεκριμένα μέρη δεν μπορούν να αμφισβητηθούν στο πλαίσιο διαδικασίας που κινεί η ερημοδικήσασα εναγομένη δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. Διαφορετικό συμπέρασμα θα κατέληγε σε μια μάλλον οξύμωρη κατάσταση. Το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να επανεξετάσει όχι μόνον τα ζητήματα που είχαν αξιολογηθεί βάσει ήπιας εξέτασης των κρίσιμων πραγματικών και νομικών στοιχείων (σε σχέση με την NN) (
15
), αλλά και εκείνα τα οποία είχε εκτιμήσει διεξοδικώς (σε σχέση με τις λοιπές αναιρεσίβλητες).
29.
Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να ενεργήσει κατ’ αυτόν τον τρόπο μολονότι οι λοιπές αναιρεσίβλητες δεν μετέχουν στη διαδικασία της ανακοπής ερημοδικίας. Συγκεκριμένα, το άρθρο 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου καθιστά σαφές ότι μόνον ο «αντίδικος» (ήτοι το αναιρεσείον) μπορεί να υποβάλει παρατηρήσεις στη διαδικασία της ανακοπής ερημοδικίας. Κατά τη γνώμη μου, μια τέτοια κατάσταση δυσχερώς θα συμβιβαζόταν με την ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων άμυνας των λοιπών αναιρεσιβλήτων καθώς και με την αρχή της ισότητας των όπλων.
30.
Ασφαλώς, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η χρήση του ενικού αριθμού στον όρο «αντίδικος» στην ως άνω διάταξη (η οποία –οφείλω να επισημάνω– είναι συνεπής σε όλες τις γλωσσικές αποδόσεις του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου) δεν αποκλείει κατ’ ανάγκην, σε ορισμένες περιπτώσεις, το ενδεχόμενο ύπαρξης πλειόνων αντιδίκων.
31.
Εντούτοις, μια τέτοια ερμηνεία του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου θα αντέβαινε στη λογική του μηχανισμού που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη. Η διαδικασία που θεσπίζει η συγκεκριμένη διάταξη δεν συνιστά μέσο προσβολής ή αναθεώρησης της απόφασης. Πρόκειται μάλλον για ένα δικονομικό εργαλείο το οποίο καθιστά δυνατή την εκ νέου κίνηση της διαδικασίας εξέτασης της υπόθεσης (
16
), παρέχοντας στον ερημοδικήσαντα διάδικο τη δυνατότητα να μετάσχει στη διαδικασία, ώστε ένα ζήτημα το οποίο κρίθηκε προσωρινά χωρίς να έχει λάβει χώρα εκατέρωθεν ακρόαση των διαδίκων (inaudita altera parte) (
17
) να μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο οριστικής απόφασης στο πλαίσιο κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας κατά την οποία τηρείται η αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως (audi alteram partem) (
18
). Από την άποψη αυτή, είναι σαφές ότι δεν απαιτείται η συμμετοχή των λοιπών αναιρεσιβλήτων στη διαδικασία που κινείται δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, διότι οι λοιπές αναιρεσίβλητες έχουν ήδη εκθέσει την άποψή τους.
32.
Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνω, παρεμπιπτόντως, ότι διαφορετική ερμηνεία του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου θα ενείχε τον κίνδυνο δικονομικών καταχρήσεων. Συγκεκριμένα, σε διαδικασίες που κινούνται κατά πλειόνων συνεναγομένων, ένας εξ αυτών θα μπορούσε να επιλέξει μη μετάσχει, για λόγους στρατηγικής, στην πρώτη διαδικασία ώστε, σε περίπτωση ήττας των λοιπών εναγομένων, η άσκηση ανακοπής ερημοδικίας να παράσχει σε όλους τους εναγομένους μια «δεύτερη ευκαιρία» κατά την εκδίκαση της υπόθεσή τους. Στη νέα αυτή διαδικασία, οι εναγόμενοι θα απέλαυαν επίσης του πλεονεκτήματος να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους τα έως τούδε προβληθέντα επιχειρήματα δεν είχαν πείσει το Γενικό Δικαστήριο (
19
). Επιπλέον, υπό τις περιστάσεις αυτές, κάτι τέτοιο θα μείωνε σημαντικά την αποτελεσματικότητα των διατάξεων σχετικά με το βάρος προβολής των ισχυρισμών των διαδίκων που προβλέπεται στον Κανονισμό Διαδικασίας (
20
).
33.
Δεν μπορεί, επομένως, να γίνει δεκτό ότι ο προσωρινός χαρακτήρας μέρους της ερήμην απόφασης εκτείνεται στα λοιπά μέρη της απόφασης στα οποία το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε ζητήματα στο πλαίσιο κατ’ αντιμωλίαν διαδικασίας και αποφάνθηκε με πλήρη επίγνωση των πραγματικών και νομικών επιχειρημάτων που είχαν προβάλει όλοι οι αντίδικοι. Συνεπώς, μπορεί να ασκηθεί αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου κατά των εν λόγω μερών της απόφασης δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού.
Γ.
Προθεσμία για την άσκηση αναιρέσεως
34.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι αναιρεσίβλητες πρότειναν επίσης μια εναλλακτική ερμηνεία του κρίσιμου δικονομικού πλαισίου. Υποστήριξαν ότι, σε σχέση με τις λοιπές αναιρεσίβλητες, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι όντως οριστική (όπως επίσης ισχυρίστηκε το Κοινοβούλιο), πλην όμως δεν είναι δυνατόν να ασκηθεί κατ’ αυτής αναίρεση μέχρις ότου περατωθεί η διαδικασία της ανακοπής ερημοδικίας την οποία κίνησε η NN. Κατά τη γνώμη των αναιρεσιβλήτων, τούτο είναι αναγκαίο προκειμένου να προστατευθούν τα δικαιώματα άμυνας της NN και να αποφευχθεί ο κίνδυνος έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων επί των ίδιων ζητημάτων.
35.
Τα ανωτέρω επιχειρήματα δεν με πείθουν.
36.
Το γράμμα του άρθρου 56, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού είναι σαφέστατο καθόσον ορίζει ότι αναίρεση κατά (μεταξύ άλλων) οριστικής απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου ασκείται «σε δύο μήνες από της κοινοποιήσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως». Καμία διάταξη του Οργανισμού, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου ή του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου δεν προβλέπει εξαίρεση από τον ως άνω κανόνα (
21
).
37.
Το επιχείρημα των αναιρεσιβλήτων δεν θα ήταν επίσης συνεπές με την αρχή της ορθής απονομής της δικαιοσύνης για δύο τουλάχιστον λόγους.
38.
Πρώτον, θα παρέτεινε σημαντικά τη διάρκεια της διαδικασίας –επιτείνοντας την ανασφάλεια δικαίου– σε σχέση με μέρη της διαφοράς τα οποία δεν αποτελούν αντικείμενο της διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. Δεύτερον, τούτο θα παρείχε εν τοις πράγμασι στους διαδίκους που προτίθενται να ασκήσουν αναίρεση κατά των μερών της μη ερήμην εκδοθείσας απόφασης μεγαλύτερη (και, συνήθως, σημαντικά μεγαλύτερη) προθεσμία για να προετοιμάσουν την αναίρεσή τους. Τούτο παραβιάζει την αρχή της ισότητας των όπλων, στο μέτρο που οι λοιποί διάδικοι της σχετικής υπόθεσης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (ειδικότερα εκείνοι που αντιτάσσονται στα αιτήματα του αναιρεσείοντος) θα διέθεταν μόνο δύο μήνες για να αντικρούσουν τα επιχειρήματα του τελευταίου (
22
).
39.
Ούτε το επιχείρημα των αναιρεσιβλήτων σχετικά με τον κίνδυνο έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων με πείθει. Για την αποφυγή του εν λόγω κινδύνου, έχουν προβλεφθεί συγκεκριμένοι δικονομικοί μηχανισμοί. Ειδικότερα, δυνάμει του άρθρου 54 του Οργανισμού, του άρθρου 69 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου και του άρθρου 55 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, τόσο το Γενικό Δικαστήριο όσο και το Δικαστήριο μπορούν να διατάξουν, σε περιπτώσεις όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, την αναστολή της διαδικασίας έως ότου το έτερο δικαιοδοτικό όργανο εκδώσει την απόφασή του.
40.
Στην πραγματικότητα, τούτο συνέβη στην υπό κρίση διαφορά, δεδομένου ότι η διαδικασία της ανακοπής ερημοδικίας που είχε κινήσει η NN ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ανεστάλη έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως.
41.
Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζω ότι το ενδεχόμενο διαφορετικών εκβάσεων σε χωριστές διαδικασίες, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την ύπαρξη αντιφατικών αποφάσεων. Συγκεκριμένα, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 23 των παρουσών προτάσεων, η θέση των διαφόρων εναγομένων μπορεί κάλλιστα να διαφέρει τόσο από ουσιαστικής όσο και από δικονομικής απόψεως. Εν πάση περιπτώσει, το Δικαστήριο είναι τυπικά υπεύθυνο να διασφαλίζει τη συνοχή της νομολογίας, αποφαινόμενο επί αιτήσεων αναιρέσεως κατά πρωτόδικων αποφάσεων.
42.
Δεν με πείθουν ούτε τα επιχειρήματα σχετικά με την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της ερημοδικήσασας εναγομένης. Αν αντιλαμβάνομαι ορθώς, το επιχείρημα είναι κατ’ ουσίαν ότι η διαδικασία της ανακοπής ερημοδικίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου θα μπορούσε να καταστεί άνευ σημασίας, δεδομένου ότι το Δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί οριστικώς επί των σχετικών ζητημάτων στο πλαίσιο της αναιρέσεως που άσκησαν οι λοιπές αναιρεσίβλητες.
43.
Εντούτοις, για τους λόγους που εξέθεσα στα σημεία 44 έως 65 των πρώτων προτάσεών μου, δεδομένου ότι η NN ήταν εναγομένη πρωτοδίκως και έχει «συμφέρον να γίνει δεκτή ή να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως», δικαιούται να υποβάλει υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως του Κοινοβουλίου. Το γεγονός ότι, πρωτοδίκως, η NN ήταν ερημοδικήσασα εναγομένη δεν αναιρεί το ως άνω συμπέρασμα. Συναφώς, τούτο αιτιολογείται από τη διαπίστωση ότι, λόγω της συνάφειας των ζητημάτων που πρόκειται να εξεταστούν στις δύο διαδικασίες (την ανακοπή ερημοδικίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και την αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου), ήταν αναγκαίο να προστατευθεί το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και το δικαίωμα ακρόασης της NN.
44.
Ως εκ τούτου, η NN δικαιούται να διατυπώσει τις απόψεις της επί όλων των ζητημάτων επί των οποίων το Δικαστήριο μπορεί να αποφανθεί στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας. Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν συντρέχει προσβολή του δικαιώματος ακρόασης της NN.
45.
Στην πράξη είναι πιθανώς δύσκολο η έννομη κατάσταση της NN να εκτιμηθεί σε δύο χωριστές διαδικασίες (άμεσα ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στη διαδικασία της ανακοπής ερημοδικίας και έμμεσα ενώπιον του Δικαστηρίου στην αναιρετική διαδικασία), πλην όμως τούτο είναι αποτέλεσμα της επιλογής της να μην παραστεί στην αρχική διαδικασία την οποία κίνησε το Κοινοβούλιο.
46.
Τέλος, θα ήθελα να επισημάνω ότι η εναλλακτική ερμηνεία του σχετικού δικονομικού πλαισίου που προτείνουν οι αναιρεσίβλητες θυμίζει την παροιμία περί ολόκληρης πίτας και χορτάτου σκύλου. Συγκεκριμένα, οι αναιρεσίβλητες υπονοούν ότι η κρίση του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά τα αιτήματα του Κοινοβουλίου κατά των λοιπών αναιρεσιβλήτων θα ήταν –συγχρόνως– «οριστική», καθώς τα αιτήματα αυτά δεν αποτελούν αντικείμενο της διαδικασίας που κίνησε η NN δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, και μη υποκείμενη σε αίτηση αναιρέσεως για όσο διάστημα εκκρεμεί η εν λόγω διαδικασία.
47.
Κατά τη γνώμη μου, μόνον ένα από τα δύο ανωτέρω ενδεχόμενα μπορεί να είναι ορθό: στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, είτε όλα τα ζητήματα τίθενται εκ νέου «επί τάπητος» είτε τα οριστικά μέρη της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης υπόκεινται σε αναίρεση η οποία ασκείται εντός της κανονικής προθεσμίας των δύο μηνών. Για τους λόγους που εξέθεσα με τις παρούσες προτάσεις, είμαι πεπεισμένος ότι ορθό είναι το δεύτερο ενδεχόμενο. Ως εκ τούτου, η αίτηση αναιρέσεως του Κοινοβουλίου πρέπει να θεωρηθεί παραδεκτή.
V. Πρόταση
48.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει παραδεκτή την αίτηση αναιρέσεως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	T‑384/19 (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2021:630).
(
3
)	Προτάσεις στην υπόθεση Κοινοβούλιο κατά Axa Assurances Luxembourg κ.λπ. (C‑766/21 P, στο εξής: πρώτες προτάσεις μου, EU:C:2024:63).
(
4
)	C‑785/22 P (στο εξής: απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο, EU:C:2024:52).
(
5
)	Τα ως άνω συμπεράσματα παραμένουν αμετάβλητα. Ως εκ τούτου, δεν θα εξετάσω τις σχετικές πτυχές της υπό κρίση διαφοράς.
(
6
)	Απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2022, SC κατά Eulex Κοσσυφοπέδιο (T‑242/17 RENV, EU:T:2022:637).
(
7
)	Απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο (σκέψεις 31 και 32).
(
8
)	Η NN και οι λοιπές αναιρεσίβλητες καλούνται στο εξής «αναιρεσίβλητες».
(
9
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
10
)	Σημείο 132 των πρώτων προτάσεών μου.
(
11
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 1990, Weddel κατά Επιτροπής (C‑354/87, EU:C:1990:371, σκέψη 23).
(
12
)	Στην πραγματικότητα, στην υπό κρίση υπόθεση, η έκβαση της διαδικασίας για την NN και για τις λοιπές αναιρεσίβλητες υπήρξε διαφορετική, μολονότι τούτο ήταν αποτέλεσμα πλάνης περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε, κατά τη γνώμη μου, το Γενικό Δικαστήριο. Βλ. σημεία 120 έως 148 των πρώτων προτάσεών μου.
(
13
)	Βλ. απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο (σκέψη 32).
(
14
)	Υπόθεση T‑384/19 OP, Κοινοβούλιο κατά Axa Assurances Luxembourg κ.λπ., η οποία είναι επί του παρόντος εκκρεμής.
(
15
)	Βλ., συναφώς, σημεία 130 έως 132 των πρώτων προτάσεών μου.
(
16
)	Βλ. απόφαση Eulex Κοσσυφοπέδιο (σκέψη 31).
(
17
)	Πρβλ. σημείο 40 των πρώτων προτάσεών μου.
(
18
)	Όσον αφορά τη σημασία της εν λόγω αρχής στις ένδικες διαδικασίες της Ένωσης, βλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Επιτροπή κατά Landesbank Baden-Württemberg και ΕΣΕ (C‑584/20 P και C‑621/20 P, EU:C:2021:601, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
19
)	Εφαρμόζοντας τη συλλογιστική αυτή στην ακραία εκδοχή της, θα μπορούσαν να νοηθούν περιπτώσεις στις οποίες πλείονες συνεναγόμενοι αποφασίζουν να μη μετάσχουν στην πρώτη διαδικασία και, εν συνεχεία, προσβάλλουν διαδοχικώς, δυνάμει του άρθρου 166 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, τις αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου, προκαλώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο «αλυσιδωτές» πρωτοβάθμιες διαδικασίες. Συγκεκριμένα, μέχρις ότου όλοι οι συνεναγόμενοι μετάσχουν δεόντως στη διαδικασία, θα υπάρχει πάντοτε ένα μέρος της απόφασης το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην.
(
20
)	Βλ., ειδικότερα, άρθρο 84 («Νέοι ισχυρισμοί») και άρθρο 85 («Αποδεικτικά στοιχεία και πρόταση αποδεικτικών μέσων») του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου.
(
21
)	Επισημαίνεται ότι αμφότεροι οι Κανονισμοί Διαδικασίας περιέχουν ορισμένες διατάξεις οι οποίες, υπό ορισμένες περιστάσεις, επιτρέπουν την αναστολή ορισμένων προθεσμιών που προβλέπονται σε αυτούς. Βλ., ειδικότερα, άρθρο 55, παράγραφος 3, άρθρο 71, παράγραφος 2, και άρθρο 147, παράγραφος 7, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου και άρθρο 46, παράγραφος 3, άρθρο 55, παράγραφος 5, και άρθρο 186, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
(
22
)	Βλ. άρθρο 172 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το οποίο ορίζει επίσης ότι «η προθεσμία [για την υποβολή υπομνήματος επί της αιτήσεως αναιρέσεως] δεν παρατείνεται».