62020CJ0275_RES
Υπόθεση C‑275/20
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 1ης Μαρτίου 2022
«Προσφυγή ακυρώσεως – Απόφαση (ΕΕ) 2020/470 – Παράταση της περιόδου εφαρμογής του δικαιώματος που παρέχεται για οπτικοακουστικές συμπαραγωγές δυνάμει του άρθρου 5 του πρωτοκόλλου πολιτιστικής συνεργασίας της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αφενός, και της Δημοκρατίας της Κορέας, αφετέρου – Διαδικαστική νομική βάση – Άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ – Εφαρμοστέα διαδικασία και εφαρμοστέος κανόνας ψηφοφορίας»
Πράξεις των οργάνων – Προπαρασκευαστική διαδικασία – Κανόνες των Συνθηκών – Επιτακτικός χαρακτήρας – Δυνατότητα θεσμικού οργάνου να δημιουργεί παράγωγες νομικές βάσεις – Δεν υφίσταται
(βλ. σκέψη 32)
Διεθνείς συμφωνίες – Συμφωνίες της Ένωσης – Τροποποιήσεις – Διαδικαστική νομική βάση – Άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ – Απλοποιημένη διαδικασία που προβλέπεται από πρωτόκολλο συμφωνίας ελευθέρων συναλλαγών – Απόφαση με την οποία το Συμβούλιο εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να εγκρίνει τροποποίηση της συμφωνίας αυτής και θεσπίζει αυστηρότερους κανόνες ψηφοφορίας – Παράβαση του άρθρου 218 ΣΛΕΕ – Προσδιορισμός της τηρητέας διαδικασίας και του εφαρμοστέου κανόνα ψηφοφορίας
(Άρθρο 218 §§ 7 και 8, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ· αποφάσεις του Συμβουλίου 2015/2169, άρθρο 3 § 1, και 2020/470)
(βλ. σκέψεις 33, 37-49, 51)
Προσφυγή ακυρώσεως – Ακυρωτική απόφαση – Αποτελέσματα – Περιορισμός από το Δικαστήριο – Διατήρηση σε ισχύ των αποτελεσμάτων της προσβαλλόμενης πράξης – Δικαιολογείται για λόγους που άπτονται της ασφάλειας δικαίου
(Άρθρο 264, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 54-56)
Σύνοψη
Με την απόφαση 2020/470 του Συμβουλίου (
1
) παρατάθηκε έως τις 30 Ιουνίου 2023 η περίοδος εφαρμογής του δικαιώματος που προβλέπει, όσον αφορά τις οπτικοακουστικές συμπαραγωγές, το πρωτόκολλο πολιτιστικής συνεργασίας (
2
) της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αφενός, και της Δημοκρατίας της Κορέας, αφετέρου (
3
).
Το εν λόγω πρωτόκολλο προβλέπει την εφαρμογή στις οπτικοακουστικές συμπαραγωγές των οικείων συστημάτων προώθησης του τοπικού και περιφερειακού πολιτιστικού περιεχομένου (στο εξής: επίμαχο δικαίωμα) η οποία, μετά την αρχική περίοδο τριών ετών, ανανεώνεται για τριετή περίοδο και στη συνέχεια ανανεώνεται αυτομάτως για περαιτέρω διαδοχικές περιόδους της ίδιας διάρκειας, εκτός εάν ένα συμβαλλόμενο μέρος τερματίσει το επίμαχο δικαίωμα με γραπτή προειδοποίηση τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από την εκπνοή της αρχικής ή οποιασδήποτε επακόλουθης περιόδου (
4
).
Η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169, για τη σύναψη της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αφενός, και της Δημοκρατίας της Κορέας, αφετέρου (
5
). Κατά τη διάταξη αυτή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κοινοποιεί στη Δημοκρατία της Κορέας την πρόθεση της Ένωσης να μην παρατείνει την περίοδο του επίμαχου δικαιώματος, εκτός αν, κατόπιν πρότασης της Επιτροπής, το Συμβούλιο συμφωνήσει τέσσερις μήνες πριν από το τέλος αυτής της περιόδου δικαιώματος να συνεχιστεί η εφαρμογή του δικαιώματος.
Η Επιτροπή άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης. Με τον μοναδικό λόγο ακυρώσεως, η Επιτροπή προβάλλει ότι το Συμβούλιο, θεμελιώνοντας την προσβαλλόμενη απόφαση στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169, χρησιμοποίησε παρανόμως «παράγωγη νομική βάση».
Το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου αποφαίνεται για πρώτη φορά επί της τηρητέας διαδικασίας και του εφαρμοστέου κανόνα ψηφοφορίας όσον αφορά την απλοποιημένη διαδικασία που προβλέπει το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ για την τροποποίηση συμφωνίας που έχει συνάψει η Ένωση (
6
). Ακυρώνει την προσβαλλόμενη απόφαση, κρίνοντας ότι η διαδικασία που θεσπίζεται με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169 και τέθηκε σε εφαρμογή με την προσβαλλόμενη απόφαση δεν συνάδει με το άρθρο 218 ΣΛΕΕ κατά το μέτρο που στο πλαίσιό της απαιτείται ομοφωνία εντός του Συμβουλίου, ενώ για την ψήφιση εσωτερικού κανόνα στον τομέα που καλύπτει η απόφαση αυτή θα εφαρμοζόταν ο κανόνας της ειδικής πλειοψηφίας.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι από την αιτιολογική σκέψη 6 της απόφασης 2015/2169 (
7
) προκύπτει ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων που προβλέπεται στο άρθρο της 3, παράγραφος 1, έχει ως νομική βάση το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ. Συνεπώς, εξετάζει το ζήτημα αν η εν λόγω διαδικασία λήψης αποφάσεων, η οποία εφαρμόστηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ και αν συνάδει προς το άρθρο 218 ΣΛΕΕ.
Πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει, αφενός, ότι από το άρθρο 5, παράγραφος 8, στοιχεία αʹ και βʹ, του πρωτοκόλλου προκύπτει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη στη συμφωνία και, κατ’ επέκταση, στο πρωτόκολλο οφείλουν ανά τριετία και κατόπιν αξιολόγησης από την Επιτροπή Πολιτιστικής Συνεργασίας να εκδηλώσουν την πρόθεσή τους όσον αφορά την ανανέωση ή μη της ισχύος του δικαιώματος για νέα τριετή περίοδο. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169 προβλέπει ως προς το ζήτημα αυτό εσωτερική διαδικασία της Ένωσης παρέχοντας εξουσία στην Επιτροπή, κατά το πέρας κάθε τριετούς περιόδου, να μην ανανεώσει το επίμαχο δικαίωμα ή, αν εκτιμά ότι το δικαίωμα αυτό πρέπει να ανανεωθεί, να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο πριν από τη λήξη κάθε περιόδου. Πλην όμως, η μη ανανέωση του επίμαχου δικαιώματος ισοδυναμεί με κατάργηση δικαιώματος το οποίο θεσπίζεται με το πρωτόκολλο και ανανεώνεται σιωπηρά και αυτοδικαίως ανά τριετία. Συνεπώς, μέσω της διαδικασίας αυτής εξουσιοδοτείται η Επιτροπή να εκδίδει αποφάσεις σχετικά με την τροποποίηση του πρωτοκόλλου. Ως εκ τούτου, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169 αποτελεί εξουσιοδότηση του Συμβουλίου προς την Επιτροπή, κατά τη σύναψη της συμφωνίας και, κατ’ επέκταση, κατά τη σύναψη του πρωτοκόλλου, να εγκρίνει εξ ονόματος της Ένωσης «τροποποιήσεις της συμφωνίας» κατά την έννοια του άρθρου 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ.
Αφετέρου, το άρθρο 5, παράγραφος 8, στοιχεία αʹ και βʹ, του πρωτοκόλλου προβλέπει απλοποιημένη διαδικασία κατά το μέτρο που για τη λήξη της ισχύος του επίμαχου δικαιώματος αρκεί σχετική έγγραφη κοινοποίηση εκ μέρους ενός συμβαλλόμενου μέρους η οποία πρέπει να γίνει τρεις μήνες πριν από τη λήξη της οικείας περιόδου, ελλείψει δε τέτοιας κοινοποίησης το επίμαχο δικαίωμα ανανεώνεται αυτοδικαίως.
Εξάλλου, οι κανόνες του άρθρου 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169 μπορούν να θεωρηθούν ως χρήση της δυνατότητας που έχει το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ να εξαρτά την εξουσιοδότηση προς την Επιτροπή από ειδικούς όρους, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή της απόφασης 2015/2169 επιβάλλει στην Επιτροπή, αν εκτιμά ότι το επίμαχο δικαίωμα πρέπει να ανανεωθεί, να υποβάλει σχετική πρόταση στο Συμβούλιο τέσσερις μήνες πριν από τη λήξη της τρέχουσας περιόδου.
Ως εκ τούτου, η διαδικασία που θεσπίζεται με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169 και εφαρμόστηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ και, συνεπώς, δεν ήταν αναγκαίο για την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης να τηρηθεί η διαδικασία του άρθρου 218, παράγραφος 6, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ.
Δεύτερον, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ δεν προβλέπει κανέναν κανόνα ψηφοφορίας για τη λήψη εκ μέρους του Συμβουλίου αποφάσεων για τις οποίες το ίδιο, στο πλαίσιο εξουσιοδότησης που παρέσχε βάσει της διάταξης αυτής στην Επιτροπή, έχει διατηρήσει την αρμοδιότητά του, ο εφαρμοστέος κανόνας ψηφοφορίας πρέπει να καθορίζεται, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, με βάση το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ (
8
). Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, κατά γενικό κανόνα, το Συμβούλιο αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία και ότι μόνο στις περιπτώσεις που αναφέρονται στο δεύτερο εδάφιο αποφασίζει με ομοφωνία. Η πρώτη και μόνη κρίσιμη εν προκειμένω περίπτωση ως προς την οποία το άρθρο 218, παράγραφος 8, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ απαιτεί να αποφαίνεται το Συμβούλιο με ομοφωνία είναι εκείνη στην οποία η συμφωνία αφορά τομέα για τον οποίο απαιτείται ομοφωνία για την έκδοση πράξεως της Ένωσης. Δεδομένου ότι το επίμαχο δικαίωμα δεν εμπίπτει σε τέτοιον τομέα, η διαδικασία του άρθρου 3, παράγραφος 1, της απόφασης 2015/2169 δεν συνάδει με το άρθρο 218 ΣΛΕΕ, κατά το μέτρο που στο πλαίσιό της απαιτείται ομοφωνία. Πράγματι, ο εφαρμοστέος κανόνας ψηφοφορίας για την έκδοση αποφάσεων όπως η προσβαλλόμενη είναι, υπό τις συνθήκες αυτές, ο προβλεπόμενος στο άρθρο 218, παράγραφος 8, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, ήτοι ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία εντός του Συμβουλίου.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο ακυρώνει την προσβαλλόμενη απόφαση. Αποφασίζει όμως, για λόγους ασφάλειας δικαίου, ότι η ισχύς των αποτελεσμάτων της πρέπει να διατηρηθεί έως ότου θεραπευθούν οι πλημμέλειες λόγω της οποίας ακυρώθηκε.
(
1
)	Απόφαση (ΕΕ) 2020/470 του Συμβουλίου, της 25ης Μαρτίου 2020, όσον αφορά την παράταση της περιόδου του δικαιώματος για οπτικοακουστικές συμπαραγωγές όπως προβλέπεται στο άρθρο 5 του πρωτοκόλλου πολιτιστικής συνεργασίας της συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αφενός, και της Δημοκρατίας της Κορέας, αφετέρου (ΕΕ 2020, L 101, σ. 1).
(
2
)	Δυνάμει του άρθρου 5 του πρωτοκόλλου πολιτιστικής συνεργασίας (ΕΕ 2011, L 127, σ. 1418, στο εξής: πρωτόκολλο).
(
3
)	Συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αφενός, και της Δημοκρατίας της Κορέας, αφετέρου (ΕΕ 2011, L 127, σ. 6, στο εξής: συμφωνία).
(
4
)	Άρθρο 5, παράγραφος 8, στοιχεία αʹ και βʹ, του πρωτοκόλλου.
(
5
)	Απόφαση (ΕΕ) 2015/2169 του Συμβουλίου, της 1ης Οκτωβρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 307, σ. 2).
(
6
)	Το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ προβλέπει ότι, κατά παρέκκλιση από τις παραγράφους 5, 6 και 9, του άρθρου αυτού, το Συμβούλιο μπορεί, κατά τη σύναψη συμφωνίας, να εξουσιοδοτεί τον διαπραγματευτή να εγκρίνει εξ ονόματος της Ένωσης τις τροποποιήσεις της συμφωνίας, εφόσον η συμφωνία προβλέπει ότι οι τροποποιήσεις αυτές πρέπει να θεσπισθούν με απλοποιημένη διαδικασία ή μέσω οργάνου που συνιστάται με την εν λόγω συμφωνία. Το Συμβούλιο μπορεί να εξαρτά την εξουσιοδότηση αυτή από ειδικούς όρους.
(
7
)	Η αιτιολογική σκέψη 6 της απόφασης 2015/2169 αναφέρει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 218, παράγραφος 7, ΣΛΕΕ, το Συμβούλιο μπορεί να εξουσιοδοτήσει την Επιτροπή να εγκρίνει ορισμένες περιορισμένες τροποποιήσεις της συμφωνίας και ότι πρέπει να εξουσιοδοτηθεί η Επιτροπή να προβεί στην περάτωση του επίμαχου δικαιώματος, εκτός αν αυτή κρίνει ότι το δικαίωμα πρέπει να συνεχιστεί και αυτό εγκριθεί από το Συμβούλιο σύμφωνα με μια ειδική διαδικασία που καθίσταται αναγκαία τόσο λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα αυτού του στοιχείου της συμφωνίας όσο και λόγω του γεγονότος ότι η συμφωνία πρέπει να συναφθεί από την Ένωση και τα κράτη μέλη της.
(
8
)	Το άρθρο 218, παράγραφος 8, ΣΛΕΕ προβλέπει στο πρώτο εδάφιο τα εξής: «Καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, το Συμβούλιο αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία». Το δεύτερο εδάφιο ορίζει τα εξής: «Ωστόσο, το Συμβούλιο αποφασίζει ομόφωνα, όταν η συμφωνία αφορά τομέα για τον οποίο απαιτείται ομοφωνία για τη θέσπιση πράξης της Ένωσης καθώς και προκειμένου περί συμφωνιών σύνδεσης και των συμφωνιών του άρθρου 212 με τα κράτη που είναι υποψήφια για προσχώρηση. […]».