62021TJ0441_EXT
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο πενταμελές τμήμα)
της 26ης Μαρτίου 2025 (
*1
)
«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Τομέας των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Συντονισμός των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης ομολόγων – Ανταλλαγές εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών – Διαρκής και ενιαία παράβαση – Περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου – Έννομο συμφέρον για τη διαπίστωση των παραβάσεων – Υπολογισμός του ύψους του προστίμου – Βασικό ποσό – Αξία αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων – Πλήρης δικαιοδοσία»
Στις υποθέσεις T‑441/21, T‑449/21, T‑453/21, T‑455/21, T‑456/21 και T‑462/21,
UBS Group AG, με έδρα τη Ζυρίχη (Ελβετία),
UBS AG, με έδρα τη Ζυρίχη,
εκπροσωπούμενες από τους I. Ioannidis και C. Riis-Madsen, δικηγόρους,
προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑441/21,
Natixis, με έδρα το Παρίσι (Γαλλία), εκπροσωπούμενη από τις J. Stratford και E. Neill, barristers, τους J.‑J. Lemonnier και L. Ghebali, δικηγόρους, και την M. García, solicitor,
προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑449/21,
UniCredit SpA, με έδρα το Μιλάνο (Ιταλία),
UniCredit Bank AG, με έδρα το Μόναχο (Γερμανία),
εκπροσωπούμενες από τους I. Vandenborre, S. Dionnet, M. Siragusa, G. Rizza, B. Massella Ducci Teri, M. Lesaffre, T. Selwyn Sharpe και I. Antoniou, δικηγόρους,
προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑453/21,
Nomura International plc, με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο),
Nomura Holdings, Inc., με έδρα το Τόκιο (Ιαπωνία),
εκπροσωπούμενες από τον W. Howard, δικηγόρο, τις M. Demetriou και C. Thomas, Barristers-at-Law, και τους N. Seay και S. Whitfield, solicitors,
προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑455/21,
Bank of America N.A., με έδρα το Charlotte της Βόρειας Καρολίνας (Ηνωμένες Πολιτείες),
Bank of America Corporation, με έδρα το Wilmington, Delaware (Ηνωμένες Πολιτείες),
εκπροσωπούμενες από τους D. Bailey και D. Gregory, Barristers-at-Law, J. Turner, KC, D. Liddell, solicitor, και D. Slater, δικηγόρο,
προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑456/21,
Portigon AG, με έδρα το Ντίσελντορφ (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους H‑J. Niemeyer, M. Röhrig και C. Dankerl, δικηγόρους,
προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑462/21,
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης στην υπόθεση T‑441/21 από τους M. Domecq, S. Baches Opi, M. Farley και T. Franchoo, στην υπόθεση T‑449/21 από τους Μ. Farley, Τ. Franchoo και I. Söderlund, στην υπόθεση T‑453/21 από τους Μ. Farley, Τ. Franchoo, S. Baches Opi και M. Domecq, στην υπόθεση T‑455/21 από τους S. Baches Opi, M. Domecq, M. Farley και T. Franchoo, στην υπόθεση T‑456/21 από τους S. Baches Opi, M. Domecq, M. Farley και T. Franchoo και στην υπόθεση T‑462/21 από τους M. Farley, A. Keidel, T. Franchoo και L. Wildpanner,
καθής,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο πενταμελές τμήμα),
συγκείμενο από τους Σ. Παπασάββα, πρόεδρο, J. Svenningsen (εισηγητή), C Mac Eochaidh, J. Martín y Pérez de Nanclares και M. Stancu, δικαστές,
γραμματέας: M. Zwozdziak-Carbonne, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν των επ’ ακροατηρίου συζητήσεων της 6ης, 7ης, 8ης, 9ης, 12ης, 13ης και 14ης Ιουνίου 2023,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση (
1
)
1
Με την προσφυγή τους στην υπόθεση T‑441/21, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η UBS Group AG και η UBS AG (στο εξής από κοινού: UBS) ζητούν, αφενός, την ακύρωση της απόφασης C(2021) 3489 final της Επιτροπής, της 20ής Μαΐου 2021 σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση AT.40324 – Ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση) και, αφετέρου, τη μείωση του προστίμου που τους επιβλήθηκε με την εν λόγω απόφαση.
2
Με την προσφυγή της στην υπόθεση T‑449/21, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η Natixis ζητεί την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης κατά το μέρος που την αφορά.
3
Με την προσφυγή τους στην υπόθεση T‑453/21, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η UniCredit SpA και η UniCredit Bank AG (στο εξής από κοινού: UniCredit) ζητούν, αφενός, την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης κατά το μέρος που τις αφορά και, αφετέρου, τη μείωση του ποσού του προστίμου που τους επιβλήθηκε με την εν λόγω απόφαση.
4
Με την προσφυγή τους στην υπόθεση T‑455/21, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η Nomura International plc και η Nomura Holdings, Inc. (στο εξής από κοινού: Nomura) ζητούν, αφενός, την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης κατά το μέρος που τις αφορά και, αφετέρου, τη μείωση του προστίμου που τους επιβλήθηκε με την εν λόγω απόφαση.
5
Με την προσφυγή τους στην υπόθεση T‑456/21, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η Bank of America N.A. και η Bank of America Corporation (στο εξής από κοινού: BofA) ζητούν την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης κατά το μέρος που τις αφορά.
6
Με την προσφυγή της στην υπόθεση T‑462/21, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η Portigon AG, πρώην WestLB AG, ζητεί την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης κατά το μέρος που την αφορά.
I. Ιστορικό της διαφοράς
Α. Επί του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων
7
Οι επίμαχες συμπεριφορές αφορούν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, ήτοι κρατικά ομόλογα σε ευρώ εκδοθέντα από τις κεντρικές κυβερνήσεις των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ. Τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα είναι χρεωστικοί τίτλοι που επιτρέπουν στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αντλούν κεφάλαια για τη χρηματοδότηση ορισμένων δαπανών ή επενδύσεων, ιδίως για την αναχρηματοδότηση υφιστάμενου χρέους.
8
Στο πλαίσιο αυτό, ένα κράτος μέλος (ο εκδότης) μπορεί να εκδώσει ομόλογο για να δανειστεί χρήματα (το ονομαστικό ποσό) από επενδυτή (τον κάτοχο) για καθορισμένη διάρκεια, η οποία μπορεί να είναι βραχεία (για παράδειγμα 2 έτη) ή μακρά (για παράδειγμα 10 ή 30 έτη) και με προκαθορισμένο επιτόκιο, σταθερό ή κυμαινόμενο. Ο κάτοχος του ομολόγου λαμβάνει τους τόκους (τοκομερίδιο) από τον εκδότη σε τακτά χρονικά διαστήματα καθώς και την εξόφληση του ονομαστικού ποσού κατά τη συμφωνημένη ημερομηνία λήξης.
9
Τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα προσφέρονται προς πώληση για πρώτη φορά από τον εκδότη τους ή για λογαριασμό του στην πρωτογενή αγορά και στη συνέχεια αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά.
10
Η λειτουργία των αγορών αυτών, η οποία περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 3 έως 51 της προσβαλλόμενης απόφασης, εκτίθεται εν συντομία κατωτέρω για τις ανάγκες της παρούσας απόφασης.
1.
Έκδοση στην πρωτογενή αγορά
11
Τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα εκδίδονται από τις κεντρικές κυβερνήσεις στην πρωτογενή αγορά. Η έκδοση αυτή συχνά ανατίθεται σε γραφείο διαχείρισης χρέους (debt management office), το οποίο καθορίζει τη διαδικασία έκδοσης. Η τελευταία αυτή διαδικασία λαμβάνει συνήθως τη μορφή είτε δημοπρασίας, η οποία αποτελεί διαδικασία υποβολής προσφορών υπό μορφή πλειστηριασμού, είτε κοινοπραξίας, η οποία αποτελεί διαδικασία ιδιωτικής τοποθέτησης στην οποία συμμετέχει πιο περιορισμένη ομάδα φορέων.
12
Τα ομόλογα μπορούν να αγοραστούν, μέσω της μίας ή της άλλης από τις προαναφερθείσες διαδικασίας, μόνον από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν την ιδιότητα των ειδικών διαπραγματευτών κρατικών χρεογράφων (primary dealers). Οι ειδικοί αυτοί διαπραγματευτές ανταγωνίζονται στην πρωτογενή αγορά για να αποκτήσουν αυτά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα. Αφού αποκτήσουν τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, μπορούν να τα διατηρήσουν ή να τα μεταπωλήσουν στη δευτερογενή αγορά σε άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ή επενδυτές.
13
Στο πλαίσιο δημοπρασίας, οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων υποβάλλουν προσφορά αγοράς στο πλαίσιο πλειστηριασμού.
14
Οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων υπέχουν διάφορες υποχρεώσεις. Αφενός, υποχρεούνται, σε ορισμένο βαθμό, να μετέχουν στις δημοπρασίες καθώς και να αποκτούν και να τοποθετούν στη δευτερογενή αγορά σημαντικό όγκο ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου αναφοράς. Αφετέρου, θεωρείται γενικά ότι διαδραματίζουν ρόλο ειδικού διαπραγματευτή (market maker) στη δευτερογενή αγορά, μέσω της αναγραφής αμφίδρομων τιμών (two-way prices) –δηλαδή της τιμής αγοράς (bid price) και της τιμής πώλησης (ask price)– και μέσω της διαπραγμάτευσης σε αυτές τις τιμές γενικώς και σε διαρκή βάση και όχι ανά συναλλαγή. Τα γραφεία διαχείρισης χρέους ασκούν κάποια πίεση στους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων κατατάσσοντας τα τελευταία σε κατηγορίες, ιδίως με βάση τον όγκο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που τοποθετούν καθώς και τη συμμετοχή τους στις δημοπρασίες. Υψηλή θέση στην κατάταξη μπορεί να συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, προνομιακή πρόσβαση στις κοινοπραξίες και στις παραγγελίες συνδεόμενων παράγωγων προϊόντων.
15
Η τιμή στην οποία αποφασίζουν οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων να υποβάλουν προσφορά στις δημοπρασίες εξαρτάται από την τιμή αναφοράς, η οποία είναι η τιμή στην οποία είναι εισηγμένα παρόμοια ομόλογα στη δευτερογενή αγορά. Εάν η δημοπρασία αφορά νέο τμήμα (tap) υπάρχοντος ομολόγου –δηλαδή νέα προσφορά ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έχουν ήδη εκδοθεί, με την ίδια αρχική ημερομηνία λήξης, το ίδιο ονομαστικό ποσό και το ίδιο τοκομερίδιο, αλλά πωλούνται στην τρέχουσα τιμή–, οι πληροφορίες σχετικά με την τιμή είναι άμεσα διαθέσιμες, δεδομένου ότι τα σχετικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα είναι ήδη εισηγμένα στη δευτερογενή αγορά.
16
Στο πλαίσιο αυτό, η τιμή των ομολόγων καθορίζεται γενικά ως ποσοστό του ονομαστικού ποσού τους και το ποσοστό αυτό εκφράζεται συνήθως με αναφορά μόνο στα δύο πρώτα δεκαδικά ψηφία.
17
Στο πλαίσιο αυτό, οι προσφορές που γίνονται στην πρωτογενή αγορά από τους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων και αφορούν τα ομόλογα αυτά γίνονται συχνά πάνω από τη διάμεση τιμή του ομολόγου που επικρατεί στη δευτερογενή αγορά, η οποία αποκαλείται επίσης «mid-price» ή «mid». Η τιμή αυτή είναι ο μέσος όρος μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης στη δευτερογενή αγορά και εκφράζεται σε λεπτά (ήτοι, με τη χρήση δύο δεκαδικών ψηφίων μετά το κόμμα). Τα δύο αυτά είδη τιμών είναι οι τιμές στις οποίες οι διαπραγματευτές στη δευτερογενή αγορά είναι πρόθυμοι να αγοράσουν ή να πωλήσουν, αντιστοίχως, το οικείο ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο. Επομένως, η προσφορά που υποβάλλουν οι εν λόγω ειδικοί διαπραγματευτές συνεπάγεται ορισμένη διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης (spread) γύρω από τη διάμεση τιμή.
18
Μετά τη λήξη της περιόδου υποβολής προσφορών του πλειστηριασμού, το γραφείο διαχείρισης χρέους του κράτους μέλους έκδοσης δημοσιεύει το αποτέλεσμα του πλειστηριασμού και κατανέμει τους όγκους των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων, αρχής γενομένης από τους πλειοδότες. Οι τελευταίοι αποκτούν κατά κανόνα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα για το σύνολο του όγκου που πρότειναν να αγοράσουν.
19
Στην πράξη, το επίπεδο της προσφοράς από τους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων θα εξαρτηθεί από την εκ μέρους τους αξιολόγηση των συνθηκών της αγοράς και από την ανάγκη να κερδίσουν σημαντικό μερίδιο της επίμαχης έκδοσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Ως εκ τούτου, ένας ειδικός διαπραγματευτής κρατικών χρεογράφων θα μπορούσε να υποβάλει προσφορά υψηλότερη από τη διάμεση τιμή, δηλαδή να προχωρήσει σε πλειοδοσία ή υπερπροσφορά (overbidding), ή να υποβάλει προσφορά πλησιέστερη προς τη διάμεση τιμή, η οποία ενίοτε αποκαλείται «προσφορά στην τρέχουσα τιμή» (flat). Μια υπερπροσφορά θα μπορούσε, σε πρώτο στάδιο, να προκαλέσει οικονομική ζημία επί των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αγοράστηκαν κατά την έκδοση (διότι ο ειδικός διαπραγματευτής κρατικών χρεογράφων δεν θα ήταν σε θέση να τα μεταπωλήσει στην ίδια τιμή στη δευτερογενή αγορά), αλλά ο ειδικός διαπραγματευτής κρατικών χρεογράφων αναμένει στην περίπτωση αυτή ότι θα μπορέσει να αντισταθμίσει την ως άνω ζημία σε δεύτερο στάδιο, λόγω του καθεστώτος του (που του παρέχει πρόσβαση σε κοινοπραξίες ή άλλα πλεονεκτήματα) και της μεταγενέστερης δραστηριότητάς του διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά.
20
Στο πλαίσιο κοινοπραξίας, το γραφείο διαχείρισης χρέους αναθέτει σε μια ομάδα ειδικών διαπραγματευτών κρατικών χρεογράφων (τους επικεφαλής) να το βοηθήσουν στην τοποθέτηση νέου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στην αγορά ή στο άνοιγμα υφιστάμενου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου. Οι εν λόγω επικεφαλής δεσμεύονται να αγοράσουν το μεγαλύτερο μέρος των εκδιδόμενων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και να τα πωλήσουν στους επενδυτές στη δευτερογενή αγορά. Η κοινοπραξία είναι λιγότερο συνηθισμένη από τη δημοπρασία, είναι όμως γενικά μεγαλύτερη σε όγκο και διάρκεια. Η κοινοπραξία χρησιμοποιείται συχνά από τα κράτη μέλη για την έκδοση μεγάλων όγκων νέων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
21
Η συμμετοχή σε κοινοπραξίες παρουσιάζει, για τους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων που επιλέγονται ως επικεφαλής, πλεονεκτήματα από πλευράς φήμης, αλλά και επειδή οι τελευταίοι αμείβονται από προμήθειες τοποθέτησης. Πάντως, η επιλογή αυτή γίνεται βάσει, μεταξύ άλλων, της κατάταξής τους, η οποία στηρίζεται στα αποτελέσματά τους στις δημοπρασίες στις οποίες έχουν λάβει μέρος (δεδομένου ότι τα αποτελέσματα αυτά συνδέονται με τους όγκους ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποκτήθηκαν και τις τιμές που προσφέρθηκαν στον εκδότη). Επομένως, η προοπτική συμμετοχής σε κοινοπραξία είναι ένα από τα στοιχεία που παρακινούν τους εν λόγω ειδικούς διαπραγματευτές να υποβάλλουν ανταγωνιστικές προσφορές κατά τις δημοπρασίες (βλ. σκέψη 19 ανωτέρω).
22
Οι επικεφαλής βοηθούν τα γραφεία διαχείρισης χρέους κατά τον καθορισμό της τιμής έκδοσης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων με βάση ένα ομόλογο αναφοράς στη δευτερογενή αγορά. Για τον σκοπό αυτόν, μπορούν να λαμβάνουν πληροφορίες από το εσωτερικό τους γραφείο διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
23
Αντιθέτως, οι επικεφαλής οφείλουν να τηρούν αυστηρή εμπιστευτικότητα έναντι του εσωτερικού τους γραφείου, λόγω της εμπλοκής του τελευταίου στις διαπραγματεύσεις στη δευτερογενή αγορά. Επομένως, οι κοινοπραξίες υπάγονται κατ’ αρχήν στην ευθύνη ομάδας διακριτής από εκείνην του εσωτερικού γραφείου διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων της επικεφαλής τράπεζας.
2.
Διαπραγμάτευση στη δευτερογενή αγορά
24
Σε περίπτωση που αποφασίσουν να μην τα κρατήσουν μέχρι τη λήξη τους, οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων προσφέρουν στη δευτερογενή αγορά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα που απέκτησαν στην πρωτογενή αγορά, προκειμένου να τα διαπραγματευθούν είτε με άλλες τράπεζες που έχουν ή δεν έχουν την ιδιότητα του ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων (συναλλαγές καλούμενες «D2D») είτε με άλλους επενδυτές (συναλλαγές καλούμενες «D2C»). Τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα χρησιμοποιούνται για επενδύσεις, αντιστάθμιση (κάλυψη) (hedging) ή ως σημείο αναφοράς για τον καθορισμό της τιμής άλλων περιουσιακών στοιχείων. Η εμπορία πραγματοποιείται εξωχρηματιστηριακά (over-the-counter), δηλαδή χωρίς κεντρικό χρηματιστήριο, με ηλεκτρονικά μέσα ή μέσω διαμεσολαβητών.
α)
Διαμόρφωση της τιμής των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά
25
Η αξία ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στη δευτερογενή αγορά εξαρτάται από την απόδοσή του κατά τη λήξη του (yield), η οποία εκφράζεται ως ετήσιο ποσοστό του ονομαστικού ποσού του, από το σταθερό τοκομερίδιο και από τα κέρδη ή τις ζημίες που προκύπτουν από τη διαπραγμάτευση του ομολόγου. Η τιμή διαπραγμάτευσης του ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου ποικίλλει ανάλογα με διάφορους παράγοντες, όπως είναι οι μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες (για παράδειγμα η γενική εξέλιξη των επιτοκίων της αγοράς ή οι προσδοκίες όσον αφορά τον πληθωρισμό) ή παράγοντες που αφορούν ειδικά τον εκδότη (για παράδειγμα, ο διαφαινόμενος κίνδυνος, η ρευστότητα ή η διαθεσιμότητα πιο πρόσφατων εκδόσεων). Ως εκ τούτου, υπάρχει αντίστροφη σχέση μεταξύ της απόδοσης και της τιμής ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου: η χαμηλότερη απόδοση συνεπάγεται αύξηση της τιμής και η υψηλότερη απόδοση συνεπάγεται μείωση της τιμής.
26
Στο πλαίσιο αυτό, χρησιμοποιείται συχνά μια καμπύλη απόδοσης (yield curve) προκειμένου να απεικονιστεί η αναμενόμενη απόδοση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ανάλογα με την ημερομηνία λήξης τους (time to maturity). Επομένως, μια τέτοια καμπύλη αντικατοπτρίζει έμμεσα την τιμή των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στις χρηματοπιστωτικές αγορές, λαμβανομένων υπόψη των προσδοκιών των επενδυτών όσον αφορά την εξέλιξη του πληθωρισμού, τα επιτόκια και τον γενικό κίνδυνο (οικονομικές συνθήκες και χρηματοπιστωτική ευρωστία του εκδότη).
β)
Φορείς της δευτερογενούς αγοράς
27
Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 11 και 40 της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και από την υποσημείωση 10 αυτής, οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων θεωρείται γενικά ότι διαδραματίζουν ρόλο ειδικού διαπραγματευτή (market maker) στη δευτερογενή αγορά, προσφέροντας αμφίδρομες τιμές για τα ομόλογα σύμφωνα με τους τρόπους που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 14 ανωτέρω.
28
Όταν οι τράπεζες δραστηριοποιούνται στη δευτερογενή αγορά, προσπαθούν να αποκομίσουν έσοδα παρακρατώντας τη διαφορά μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης. Η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών τιμών αποκαλείται «διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης» (spread) και αποτελεί, επί μιας ενιαίας πράξης αγοράς-μεταπώλησης ομολόγου, το εισόδημα της τράπεζας.
29
Στο πλαίσιο της διαχείρισης των χαρτοφυλακίων τους, οι διαπραγματευτές μπορούν να υιοθετούν θετικές ή αρνητικές θέσεις διαπραγμάτευσης. Όταν ένας διαπραγματευτής λαμβάνει θετική θέση σχετικά με ένα ομόλογο, κατέχει ή αγοράζει ομόλογα πριν τα μεταπωλήσει, στηριζόμενος με τον τρόπο αυτόν σε εικασίες ως προς τα κέρδη που προσδοκά να αποκομίσει σε περίπτωση αύξησης της αξίας του ομολόγου· εν ολίγοις, ο διαπραγματευτής αναμένει αύξηση της τιμής των ομολόγων, γεγονός που θα αυξήσει την αξία των ομολόγων που κατέχει. Όταν ένας διαπραγματευτής λαμβάνει αρνητική θέση, πωλεί ομόλογα που δεν κατέχει. Θα πρέπει να τα αγοράσει αργότερα και προσβλέπει στη μείωση της αξίας τους· εν ολίγοις, ο διαπραγματευτής αναμένει ότι η τιμή των ομολόγων θα μειωθεί, ώστε να είναι σε θέση να τα αγοράσει σε τιμή χαμηλότερη από εκείνη στην οποία τα πώλησε.
30
Πάντοτε στο πλαίσιο της διαχείρισης των χαρτοφυλακίων τους, οι διαπραγματευτές καλούνται επίσης να διενεργούν πράξεις αντιστάθμισης (hedging) με σκοπό, μεταξύ άλλων, την αντιστάθμιση των θετικών θέσεων μέσω της πώλησης ομολόγων και των αρνητικών θέσεων μέσω της αγοράς ομολόγων.
Β. Επί της διοικητικής διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης
31
Κατόπιν αίτησης υποβληθείσας στις 29 Ιουλίου 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χορήγησε, στις 27 Ιανουαρίου 2016, στις The Royal Bank of Scotland Group plc και The Royal Bank of Scotland plc (στο εξής, από κοινού: RBS), νυν, αντιστοίχως, NatWest Group plc και NatWest Markets Plc (στο εξής, από κοινού: NatWest), υπό όρους απαλλαγή από το πρόστιμο, σύμφωνα με την παράγραφο 8, στοιχείο αʹ, της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ 2006, C 298, σ. 17) (στο εξής: ανακοίνωση περί επιείκειας).
32
Στις 29 Ιουνίου και στις 30 Σεπτεμβρίου 2016 αντιστοίχως, η UBS και η Natixis ζήτησαν μείωση του προστίμου δυνάμει της παραγράφου 23 της ανακοινώσεως περί επιείκειας.
33
Σε διάφορες περιπτώσεις, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 18, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), ή της παραγράφου 12 της ανακοινώσεως περί επιείκειας, η Επιτροπή απέστειλε πλείονες αιτήσεις παροχής πληροφοριών στους αποδέκτες της προσβαλλόμενης απόφασης και σε άλλες τράπεζες.
34
Στις 31 Ιανουαρίου 2019 η Επιτροπή, αφενός, κίνησε τη διαδικασία εκδόσεως αποφάσεως κατ’ εφαρμογήν του κεφαλαίου III του κανονισμού 1/2003, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 773/2004 της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2004, σχετικά με τη διεξαγωγή από την Επιτροπή των διαδικασιών δυνάμει των άρθρων [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2004, L 123, σ. 18), και, αφετέρου, απηύθυνε ανακοίνωση των αιτιάσεων, μεταξύ άλλων, στις UBS, Natixis, UniCredit, Nomura, BofA, Portigon –η οποία διαδέχθηκε την τράπεζα WestLB– και NatWest (στο εξής: ανακοίνωση των αιτιάσεων). Με την ευκαιρία αυτή, η Επιτροπή ενημέρωσε επίσης την UBS και τη Natixis ότι δεν μπορούσαν να τύχουν απαλλαγής από το πρόστιμο, αλλά ότι ήταν, αντιστοίχως, η δεύτερη και η τρίτη τράπεζα που προσκόμισαν αποδεικτικά στοιχεία για την εικαζόμενη παράβαση και ότι, a priori, μπορούσαν να τύχουν μειώσεως των προστίμων που ενδεχομένως θα τους επιβάλλονταν.
35
Σε όλες τις τράπεζες που ήταν αποδέκτριες της ανακοίνωσης αιτιάσεων παρασχέθηκε πρόσβαση στον φάκελο της έρευνας της Επιτροπής. Σύμφωνα με το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 773/2004, όλες οι ανωτέρω τράπεζες υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις επί της ανακοινώσεως αυτής. Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 12, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, ανέπτυξαν επίσης τα επιχειρήματά τους στο πλαίσιο επ’ ακροατηρίου συζήτησης η οποία διεξήχθη μεταξύ της 22ας και της 24ης Οκτωβρίου 2019.
36
Στις 6 Νοεμβρίου 2020 η Επιτροπή απέστειλε επιστολή σε καθεμιά από τις αποδέκτριες της ανακοίνωσης των αιτιάσεων τράπεζες στις οποίες μπορούσαν ενδεχομένως να επιβληθούν πρόστιμα (στο εξής: επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα), παρέχοντας συμπληρωματικές διευκρινίσεις σχετικά με τη μεθοδολογία που πρότεινε το εν λόγω θεσμικό όργανο για τον καθορισμό, εν προκειμένω, μιας αξίας αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων (στο εξής: αξία αντικατάστασης). Η μεθοδολογία αυτή συνοδευόταν από τα υποστηρικτικά αυτής στοιχεία και από το προβλεπόμενο ποσό της αξίας αντικατάστασης που προέκυπτε, για κάθε θιγόμενη αποδέκτρια τράπεζα, από την εφαρμογή της εν λόγω μεθοδολογίας. Η UBS απάντησε υποβάλλοντας παρατηρήσεις στις 18 Δεκεμβρίου 2020, η UniCredit στις 24 Νοεμβρίου 2020 και στις 8 Ιανουαρίου 2021, η Nomura στις 24 Νοεμβρίου 2020 και στις 8 Ιανουαρίου 2021 και η Portigon στις 15 Ιανουαρίου 2021.
37
Στις 12 Νοεμβρίου 2020 η Επιτροπή απηύθυνε έγγραφο με έκθεση των πραγματικών περιστατικών στις τράπεζες στις οποίες απευθυνόταν η ανακοίνωση των αιτιάσεων, καλώντας τες να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί των προσθηκών και των διορθώσεων των πραγματικών περιστατικών που περιέχονταν στην έκθεση αυτή και αφορούσαν στοιχεία περιλαμβανόμενα στην εν λόγω ανακοίνωση (στο εξής: έκθεση πραγματικών περιστατικών). Προς τούτο, παρασχέθηκε εκ νέου στις εν λόγω αποδέκτριες τράπεζες πρόσβαση στον φάκελο της έρευνας της Επιτροπής. Οι περισσότερες από τις εν λόγω τράπεζες κατέθεσαν παρατηρήσεις μεταξύ 8ης Δεκεμβρίου 2020 και 8ης Ιανουαρίου 2021.
38
Στις 20 Μαΐου 2021 η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, βάσει των άρθρων 7 και 23 του κανονισμού 1/2003.
Γ. Επί της προσβαλλόμενης απόφασης
1.
Επί της διαπίστωσης της επίδικης παράβασης
39
Στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκανε λόγο για περισσότερες από 380 συνομιλίες μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκομένων τραπεζών μέσω καναλιών διαρκούς συνομιλίας στο διαδίκτυο (persistent chatrooms), ήτοι, κατ’ ουσίαν, δύο καναλιών συνομιλίας με την ονομασία «DBAC» και «CODS & CHIPS», καθώς και μέσω διμερών συνομιλιών, τηλεφωνικών ή μέσω άμεσων μηνυμάτων (instant messages), κατά το χρονικό διάστημα από τις 3 Ιανουαρίου 2007 έως τις 28 Μαρτίου 2012.
40
Κατά την Επιτροπή, οι συνομιλίες αυτές συνίσταντο σε ανταλλαγές εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών οι οποίες παρείχαν στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τις αντίστοιχες συμπεριφορές και στρατηγικές τους και οι οποίες, ως εκ τούτου, τους κατέστησαν ενδεχομένως εφικτό να προσαρμόσουν αναλόγως τις στρατηγικές τους διαπραγμάτευσης, καθώς και να συντονίσουν τις ενέργειές τους και να αποκτήσουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα στο πλαίσιο της έκδοσης, της τοποθέτησης ή της εμπορίας ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην αγορά (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 94 και 95 της προσβαλλόμενης απόφασης).
41
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έκρινε ότι ο γενικός σκοπός της συνεργασίας μεταξύ των διαπραγματευτών ήταν να αλληλοβοηθούνται στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στην αγορά, μειώνοντας τις αβεβαιότητες σχετικά με την έκδοση ή την εμπορία ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, προκειμένου να επιτύχουν αύξηση των εσόδων, τα οποία αποκομίζονται τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή αγορά και προκύπτουν από τη συμμετοχή των εμπλεκομένων τραπεζών στις εκδόσεις ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και στην εμπορία τους. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι τράπεζες αυτές αντικατέστησαν συνειδητά τους κινδύνους του ανταγωνισμού με πρακτική συνεργασία μεταξύ τους, εις βάρος των υπολοίπων συμμετεχόντων στην αγορά, των πελατών τους ή των γραφείων διαχείρισης χρέους.
42
Κατά την Επιτροπή, οι επίμαχες συνομιλίες μπορούν, προς διευκόλυνση της ανάλυσης, να καταταγούν σε τέσσερις κατηγορίες συμπεριφορών, οι οποίες συνδέονται στενά μεταξύ τους και αλληλεπικαλύπτονται εν μέρει (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 93 και 95, καθώς και ενότητα 5.1.3.2 της προσβαλλόμενης απόφασης).
43
Οι τέσσερις αυτές κατηγορίες συμπεριφορών συνίστανται, αντιστοίχως:
–
πρώτον, σε απόπειρες επηρεασμού της επικρατούσας στη δευτερογενή αγορά τιμής της αγοράς, σε συνάρτηση με την κατάσταση στην πρωτογενή αγορά (στο εξής: κατηγορία 1),
–
δεύτερον, σε απόπειρες συντονισμού των προσφορών (ή πλειστηριασμών) στην πρωτογενή αγορά (στο εξής: κατηγορία 2),
–
τρίτον, σε απόπειρες συντονισμού του επιπέδου των υψηλότερων προσφορών (ή του επιπέδου πλειοδοσίας) στην πρωτογενή αγορά (στο εξής: κατηγορία 3),
–
τέταρτον, σε άλλες ανταλλαγές ευαίσθητων πληροφοριών, περιλαμβανομένων των ανταλλαγών πληροφοριών σχετικών, κατά πρώτον, με συνιστώσες τιμών, θέσεις ή όγκους, και στρατηγικές συνδεόμενες με συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους στο πλαίσιο μεμονωμένων διαπραγματεύσεων στη δευτερογενή αγορά [στο εξής: κατηγορία 4(i)], κατά δεύτερον, με ατομικές συστάσεις που παρέχονταν σε γραφείο διαχείρισης χρέους [στο εξής: κατηγορία 4(ii)], και, κατά τρίτον, με την επιλεγόμενη χρονική στιγμή για τον καθορισμό τιμών των κοινοπραξιών [στο εξής: κατηγορία 4(iii)] (στο εξής, από κοινού: κατηγορία 4).
44
Όσον αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτές αποτελούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση συνιστάμενη σε συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές με αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ).
45
Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, κατά πρώτον, η Επιτροπή έκρινε ότι οι επίμαχες συμπεριφορές αποτελούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση, λαμβανομένων υπόψη, μεταξύ άλλων, του περιεχομένου των συνομιλιών, των χρησιμοποιούμενων μεθόδων, του συστηματικού χαρακτήρα ορισμένων από τις συμπεριφορές αυτές και των εμπλεκομένων παραγόντων. Ειδικότερα, οι εν λόγω συμπεριφορές αποτελούσαν μέρος κοινού σχεδίου, δεδομένου ότι στη σύμπραξη εμπλεκόταν σταθερή ομάδα προσώπων, ότι τα χρησιμοποιούμενα μέσα επικοινωνίας ήταν εν γένει τα ίδια για τις διάφορες πρακτικές και ότι οι συνομιλίες ήταν συχνές, πραγματοποιούνταν κατά την ίδια περίοδο και κάλυπταν τα ίδια ή αλληλοεπικαλυπτόμενα θέματα (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 412 και 421 της προσβαλλόμενης απόφασης).
46
Κατά δεύτερον, η Επιτροπή έκρινε ότι η επίμαχη ενιαία και διαρκής παράβαση είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού μέσω της ανταλλαγής εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ των μελών ενός κύκλου ανταγωνιστών με σκοπό τον συντονισμό των στρατηγικών τους για την αγορά ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή αγορά ή για τη διαπραγμάτευση των ομολόγων αυτών στη δευτερογενή αγορά. Οι συμπεριφορές αυτές ήταν ικανές να επηρεάσουν τη συνήθη πορεία των συνιστωσών τιμολόγησης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (βλ. αιτιολογική σκέψη 495 της προσβαλλόμενης απόφασης).
47
Κατά τρίτον, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, λαμβανομένου υπόψη, μεταξύ άλλων, του γεγονότος ότι οι επίμαχες συμπεριφορές είχαν εκτελεστεί από γραφεία διαπραγμάτευσης ευρισκόμενα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εντός του ΕΟΧ, οι συμπεριφορές αυτές είχαν τεθεί σε εφαρμογή εντός του ΕΟΧ και είχαν σημαντικές, άμεσες και προβλέψιμες επιπτώσεις στον ανταγωνισμό εντός του ΕΟΧ. Ως εκ τούτου, οι συμπεριφορές αυτές ήταν ικανές να επηρεάσουν αισθητά το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών καθώς και μεταξύ των συμβαλλομένων στη Συμφωνία ΕΟΧ μερών, οπότε η Επιτροπή ήταν αρμόδια να εφαρμόσει τόσο το άρθρο 101 ΣΛΕΕ όσο και το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 725 και 726 της προσβαλλόμενης απόφασης).
48
Κατά τέταρτον, η Επιτροπή έκρινε, δεδομένου, μεταξύ άλλων, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές συνιστούσαν περιορισμό ως εκ του αντικειμένου, ότι δεν πληρούνταν εν προκειμένω καμία από τις προϋποθέσεις του άρθρου 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 παράγραφος 3, της Συμφωνίας ΕΟΧ (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 728 και 731 της προσβαλλόμενης απόφασης).
2.
Επί της επιβολής των προστίμων
49
Όσον αφορά την επιβολή προστίμου στις εμπλεκόμενες τράπεζες για τη συμμετοχή τους στην επίδικη παράβαση, κατά πρώτον, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003, δεν είχε πλέον, λόγω παραγραφής, εξουσία προς επιβολή προστίμου όσον αφορά την BofA και τη Natixis, εξαιτίας του ότι οι αντίστοιχες συμμετοχές τους είχαν παύσει πέντε και πλέον έτη πριν από την έναρξη της έρευνας (βλ. αιτιολογική σκέψη 778 της προσβαλλόμενης απόφασης).
50
Ωστόσο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 7, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, του κανονισμού 1/2003, η Επιτροπή προέβη στη διαπίστωση της επίδικης παράβασης ως προς τις δύο αυτές τράπεζες (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 780 και 784 της προσβαλλόμενης απόφασης).
51
Κατά δεύτερον, όσον αφορά τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες, ήτοι την UBS, την UniCredit, τη Nomura, την Portigon και τη NatWest, η Επιτροπή ανέφερε ότι καθόρισε το ύψος των προστίμων σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23 παράγραφος 2 σημείο α) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2) (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές) (βλ. αιτιολογική σκέψη 807 της προσβαλλόμενης απόφασης). Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του χρηματοπιστωτικού τομέα και, ειδικότερα, του γεγονότος ότι χρηματοπιστωτικά προϊόντα όπως τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα δεν παράγουν πωλήσεις υπό τη συνήθη έννοια, η Επιτροπή, αντί να χρησιμοποιήσει μια «αξία πωλήσεων» συνδεόμενη με την έκδοση και τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, έκρινε σκόπιμο να καθορίσει μια αξία αντικατάστασης. Η αξία αυτή στηρίχθηκε, αφενός, στο ονομαστικό ποσό των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τις εμπλεκόμενες τράπεζες στη δευτερογενή αγορά κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση και, αφετέρου, στις διαφορές μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 813 έως 832 της προσβαλλόμενης απόφασης).
52
Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή υπολόγισε το ποσό του προστίμου καθεμιάς από τις τράπεζες που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη καθορίζοντας, όπως προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές, ένα βασικό ποσό, υπολογιζόμενο σε συνάρτηση, μεταξύ άλλων, με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, και προσαρμόζοντας το βασικό αυτό ποσό σε συνάρτηση με εκτιμήσεις που αφορούν ενδεχόμενες επιβαρυντικές ή ελαφρυντικές περιστάσεις, το ανώτατο νόμιμο όριο του προστίμου ή τους κανόνες που απορρέουν από την ανακοίνωση περί επιείκειας.
53
Συναφώς, αφενός, το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην Portigon ήταν μηδενικό, κατ’ εφαρμογήν του ανωτάτου ορίου του 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος (όπως προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 και στο σημείο 32 των κατευθυντηρίων γραμμών), λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η Portigon έπαυε σταδιακά τις δραστηριότητές της και ότι ο καθαρός κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε η εν λόγω τράπεζα το 2020 ήταν αρνητικός (βλ. αιτιολογική σκέψη 893 της προσβαλλόμενης απόφασης). Αφετέρου, κατ’ εφαρμογήν της ανακοινώσεως περί επιείκειας, η Επιτροπή χορήγησε απαλλαγή από το πρόστιμο στη NatWest και μείωση κατά 45 % του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην UBS, λόγω της συνεργασίας τους στο πλαίσιο της έρευνας (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 895 έως 903 της προσβαλλόμενης απόφασης).
3.
Επί του διατακτικού
54
Το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης έχει ως εξής:
«Άρθρο 1
Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ μετέχοντας, κατά τα αναφερόμενα χρονικά διαστήματα, σε ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, καλύπτουσα το σύνολο του ΕΟΧ και συνιστάμενη σε συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων:
–
[η BofA] μετέσχε από τις 29 Ιανουαρίου 2007 έως τις 6 Νοεμβρίου 2008, όσον αφορά το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS·
–
[η Natixis] μετέσχε από τις 26 Φεβρουαρίου 2008 έως τις 6 Αυγούστου 2009·
–
η [NatWest] μετέσχε από τις 4 Ιανουαρίου 2007 έως τις 28 Νοεμβρίου 2011 και η NatWest Markets NV από τις 17 Οκτωβρίου 2007 έως τις 28 Νοεμβρίου 2011·
–
[η Nomura] μετέσχε από τις 18 Ιανουαρίου 2011 έως τις 28 Νοεμβρίου 2011·
–
[η Portigon] μετέσχε από τις 19 Οκτωβρίου 2009 έως τις 3 Ιουνίου 2011·
–
[η UBS] μετέσχε από τις 4 Ιανουαρίου 2007 έως τις 28 Νοεμβρίου 2011·
–
[η UniCredit] μετέσχε από τις 9 Σεπτεμβρίου 2011 έως τις 28 Νοεμβρίου 2011·
Άρθρο 2
Για την παράβαση ή τις παραβάσεις του άρθρου 1, επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα:
–
στις [NatWest] και NatWest Markets NV από κοινού και εις ολόκληρον: 0 ευρώ.
–
[στη Nomura]: 129573000 ευρώ
–
[στην Portigon]: 0 ευρώ.
–
[στην UBS]: 172378000 ευρώ
–
[στην UniCredit]: 69442000 ευρώ
[…]
Άρθρο 3
Οι επιχειρήσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 1 παύουν αμέσως τις προβλεπόμενες στο άρθρο αυτό παραβάσεις, αν δεν το έχουν ήδη πράξει.
Αποφεύγουν την επανάληψη οποιασδήποτε πράξης ή συμπεριφοράς που περιγράφεται στο άρθρο 1 και οποιασδήποτε πράξης ή συμπεριφοράς που έχει τον ίδιο ή παρεμφερή στόχο ή αποτέλεσμα.
[…]»
II. Αιτήματα των διαδίκων
55
Στην υπόθεση T‑441/21, η UBS ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
κυρίως, να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση,
–
επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε σε 51,3 εκατομμύρια ευρώ, κατ’ εφαρμογήν της προτεινόμενης από αυτή μεθοδολογίας της καθαρής αξίας των πράξεων, ή να μειώσει το ποσό αυτό σε 60,6 εκατομμύρια ευρώ, κατ’ εφαρμογήν της προτεινόμενης από αυτή μεθοδολογίας της προσαρμοσμένης καθαρής αξίας των πράξεων, ή να μειώσει το εν λόγω ποσό κατά τουλάχιστον 65 %, λόγω των σφαλμάτων και των ανακριβειών που διαπιστώθηκαν στη μέθοδο της Επιτροπής, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
56
Στην υπόθεση T‑449/21, η Natixis ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, στο μέτρο που την αφορά, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
57
Στην υπόθεση T‑453/21, η UniCredit ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει το άρθρο 1 και/ή το άρθρο 2 της προσβαλλόμενης απόφασης, στο μέτρο που την αφορούν,
–
επικουρικώς, να μειώσει σημαντικά το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
58
Στην υπόθεση T‑455/21, η Nomura ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει το άρθρο 1, τέταρτη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης,
–
επικουρικώς, να ακυρώσει το άρθρο 2, δεύτερη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης,
–
έτι επικουρικότερον, να μειώσει σημαντικά το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
59
Στην υπόθεση T‑456/21, η BofA ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, στο μέτρο που την αφορά, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
60
Στην υπόθεση T‑462/21, η Portigon ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, στο μέτρο που την αφορά, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
61
Στις υποθέσεις T‑441/21, T‑449/21, T‑453/21, T‑455/21, T‑456/21 και T‑462/21, η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή στο σύνολό της, και
–
να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.
III. Σκεπτικό
62
Αφού άκουσε τους διαδίκους, το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει να συνεκδικάσει τις υποθέσεις T‑441/21, T‑449/21, T‑453/21, T‑455/21, T‑456/21 και T‑462/21 προς έκδοση κοινής αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 68, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του.
Α. Επί των αιτημάτων περί μη δημοσιοποιήσεως ορισμένων στοιχείων
63
Κατά τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η UniCredit, η Nomura, η BofA και η Επιτροπή ζήτησαν, κατ’ ουσίαν, να μη δημοσιοποιηθούν στην παρούσα απόφαση ορισμένα στοιχεία, κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 66 και 66α του Κανονισμού Διαδικασίας.
64
Υπό την έννοια αυτή, η UniCredit ανέφερε ότι, με την εξαίρεση του ονόματος του διαπραγματευτή της και διαφόρων αυτολεξεί παρατιθέμενων αποσπασμάτων των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης της UBS και της RBS, καμία από τις πληροφορίες που περιλαμβάνονταν στα διαδικαστικά έγγραφα τα οποία αυτή κατέθεσε στο πλαίσιο της προσφυγής της δεν είχε απόρρητο ή εμπιστευτικό χαρακτήρα, ώστε να απαιτείται η απάλειψή τους από το κείμενο της εκδοθησόμενης απόφασης.
65
Η Nomura επισήμανε ότι από το κείμενο της εκδοθησόμενης απόφασης θα έπρεπε να απαλειφθούν τα ονόματα και οι πληροφορίες που θα μπορούσαν να καταστήσουν δυνατή την ταυτοποίηση των διαπραγματευτών που εμπλέκονταν στην επίδικη παράβαση, των εμπειρογνωμόνων που την είχαν συνδράμει στο πλαίσιο της προσφυγής της και της διοικητικής διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και των εταιριών που απασχολούσαν τους εμπειρογνώμονες αυτούς, καθώς και ορισμένων εκδοτών ομολόγων.
66
Τέλος, η BofA επισήμανε ότι από το κείμενο της εκδοθησόμενης απόφασης θα έπρεπε να απαλειφθούν, πρώτον, τα ονόματα και οι πληροφορίες που θα μπορούσαν να καταστήσουν δυνατή την ταυτοποίηση των υπαλλήλων ή πρώην υπαλλήλων της, δεύτερον, το περιεχόμενο των συνομιλιών που διεξήχθησαν στα κανάλια συνομιλίας, των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης και των απαντήσεων στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών της Επιτροπής, τρίτον, οι αναφορές στις πηγές των στοιχείων που μνημονεύονται στο δεύτερο, τέταρτον, τα αποσπάσματα από τις προφορικές δηλώσεις των αιτούντων επιεική μεταχείριση, πέμπτον, η ωμή γλώσσα και τα απαξιωτικά σχόλια των διαπραγματευτών της έναντι τρίτων και, έκτον, οι αναφορές σε συμπεριφορές που έλαβαν χώρα εκτός του διαστήματος της παραβάσεως.
67
Η Επιτροπή πρότεινε επίσης να τηρηθεί η ανωνυμία των διαπραγματευτών που εμπλέκονταν στις προσαπτόμενες συμπεριφορές.
68
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της στάθμισης μεταξύ της δημοσιότητας των δικαστικών αποφάσεων και του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και του επιχειρηματικού απορρήτου, ο δικαστής πρέπει να αναζητεί, υπό τις περιστάσεις της κάθε περίπτωσης, τη δίκαιη ισορροπία, λαμβάνοντας επίσης υπόψη το δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στις δικαστικές αποφάσεις σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώνονται στο άρθρο 15 ΣΛΕΕ (βλ. απόφαση της 27ης Απριλίου 2022, Sieć Badawcza Łukasiewicz– Port Polski Ośrodek Rozwoju Technologii κατά Επιτροπής, T‑4/20, EU:T:2022:242, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
69
Επιπλέον, ο εμπιστευτικός χαρακτήρας ενός στοιχείου δεν δικαιολογείται στην περίπτωση, για παράδειγμα, πληροφοριών που είναι ήδη δημοσιοποιημένες ή στις οποίες το ευρύ κοινό ή ορισμένοι ειδικευμένοι κύκλοι μπορούν να έχουν πρόσβαση, στην περίπτωση πληροφοριών που περιλαμβάνονται και σε άλλα χωρία ή έγγραφα της δικογραφίας για τα οποία ο διάδικος που επιθυμεί να διατηρήσει τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των εν λόγω πληροφοριών παρέλειψε να υποβάλει σχετικό αίτημα, στην περίπτωση πληροφοριών οι οποίες δεν είναι αρκούντως συγκεκριμένες ή ακριβείς ώστε να αποκαλύψουν εμπιστευτικά δεδομένα ή ακόμη και στην περίπτωση πληροφοριών που προκύπτουν ευρέως ή απορρέουν από άλλες πληροφορίες στις οποίες έχουν νομίμως πρόσβαση οι ενδιαφερόμενοι (βλ. διάταξη της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑136/19, EU:T:2022:149, σκέψη 9 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
70
Εκτός αυτού, οι πληροφορίες που ήταν μεν μυστικές ή εμπιστευτικές, αλλά χρονολογούνται από πενταετίας και πλέον, πρέπει, λόγω της παρελεύσεως του χρόνου, να θεωρούνται, κατ’ αρχήν, παρωχημένες και έχουσες απολέσει εξ αυτού του λόγου τον απόρρητο ή εμπιστευτικό χαρακτήρα τους, εκτός εάν, κατ’ εξαίρεση, ο διάδικος που επικαλείται τον χαρακτήρα αυτόν αποδείξει ότι, παρά την παλαιότητά τους, οι πληροφορίες αυτές εξακολουθούν να αποτελούν ουσιώδη στοιχεία της εμπορικής θέσεώς του ή της εμπορικής θέσεως ενδιαφερομένων τρίτων (βλ. απόφαση της 19ης Ιουνίου 2018, Baumeister, C‑15/16, EU:C:2018:464, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
71
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει, εν προκειμένω, όσον αφορά το μη εμπιστευτικό κείμενο της παρούσας απόφασης, να τηρηθεί αποκλειστικά και μόνον η ανωνυμία των φυσικών προσώπων που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, καθώς και των εμπειρογνωμόνων που χρησιμοποίησαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες, όπως και των εταιριών που απασχολούν τα πρόσωπα αυτά.
72
Συγκεκριμένα, πρώτον, δεν συντρέχει λόγος να τηρηθούν εμπιστευτικά τα αριθμητικά στοιχεία που χρησιμοποίησε η Επιτροπή στο πλαίσιο του υπολογισμού του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν στις UBS, UniCredit και Nomura, λαμβανομένων υπόψη, κατά πρώτον, της μη υποβολής σχετικού αιτήματος εκ μέρους των τραπεζών αυτών, κατά δεύτερον, του γεγονότος ότι τα στοιχεία αυτά είναι όλα παλαιότερα των 13 ετών κατά την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας απόφασης, κατά τρίτον, του γεγονότος ότι, κατ’ ουσίαν, τα εν λόγω στοιχεία αποτελούν σχετικά δεδομένα ή εκτιμώμενα δεδομένα και έχουν ήδη διαβιβαστεί στο σύνολο των εμπλεκομένων τραπεζών, όπως πιστοποιούν οι εκδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης που κοινοποιήθηκαν στις τράπεζες αυτές, και, κατά τέταρτον, της ανάγκης να διασφαλιστεί η δυνατότητα κατανόησης του σκεπτικού της παρούσας απόφασης, ιδίως όταν ορισμένες τράπεζες προσάπτουν στην Επιτροπή σφάλματα υπολογισμού των οποίων η εξέταση απαιτεί, ως εκ της φύσεώς της, τη χρήση των αριθμητικών στοιχείων που έλαβε υπόψη του το εν λόγω θεσμικό όργανο.
73
Δεύτερον, δεν υπάρχει κανένας λόγος να αποκρυβεί το περιεχόμενο των επίμαχων συνομιλιών, ακόμη και αν αυτές θα μπορούσαν να αποκαλύψουν ωμά ή απαξιωτικά σχόλια των διαπραγματευτών των εμπλεκομένων τραπεζών, ιδίως σχετικά με τρίτους.
74
Κατ’ αρχάς, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, οι συνομιλίες αυτές αποτελούν σχεδόν το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων επί των οποίων στηρίζεται η απόφαση αυτή και τα μηνύματα που αντηλλάγησαν στο πλαίσιο των εν λόγω συνομιλιών καταδεικνύουν, κατά την άποψη της Επιτροπής, τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των συμπεριφορών των εμπλεκομένων τραπεζών.
75
Εν συνεχεία, το σύνολο σχεδόν των μηνυμάτων που περιέχονται στις επίμαχες συνομιλίες εμφανίζεται στο μη εμπιστευτικό κείμενο της προσβαλλόμενης απόφασης και, ως εκ τούτου, δεν δικαιολογεί καμία προστασία. Το ίδιο ισχύει και για τα ονόματα των εκδοτών ομολόγων των οποίων την απάλειψη ζητεί η Nomura.
76
Τέλος, όσον αφορά τα αποσπάσματα των συνομιλιών που δεν μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, αλλά τα οποία το Γενικό Δικαστήριο θα χρησιμοποιήσει στην παρούσα απόφαση, η μνεία τους δικαιολογείται από την απαίτηση να δοθεί κατανοητή απάντηση στα επιχειρήματα που προέβαλαν οι προσφεύγουσες και, ιδίως, η BofA.
77
Αυτή ακριβώς η απαίτηση δικαιολογεί επίσης την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου ότι δεν συντρέχει λόγος να τηρηθούν εμπιστευτικά τα αποσπάσματα εγγράφων –συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης– που περιέχονται στη δικογραφία και τα οποία κρίνει απαραίτητο να μνημονεύσει στο πλαίσιο της εξέτασης των επιχειρημάτων που προέβαλε η BofA.
78
Τρίτον, όσον αφορά τις αναφορές στις πηγές των αποδεικτικών στοιχείων που χρησιμοποίησε η Επιτροπή και στα οποία αναφέρεται η προσβαλλόμενη απόφαση, καθώς και συμπεριφορές της BofA που δεν έχουν σχέση με την επίδικη παράβαση, αρκεί η επισήμανση ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν στην παρούσα απόφαση.
Β. Επί του αντικειμένου της παράβασης που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση
79
Από τους λόγους ακυρώσεως που προβάλλουν διάφορες προσφεύγουσες και οι οποίοι στηρίζονται σε σφάλματα κατά τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» και ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» καθώς και από τα υπομνήματα αντικρούσεως της Επιτροπής καθίσταται σαφές ότι υπάρχουν διαφορές ως προς την κατανόηση του αντικειμένου της παράβασης που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση.
80
Από τη μία πλευρά, ορισμένες προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι, με το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διαπίστωσε ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από πλείονες διακριτές παραβάσεις.
81
Επ’ αυτού, η UniCredit αφήνει να εννοηθεί, ιδίως στο πλαίσιο του τέταρτου λόγου της προσφυγής της, ότι η Επιτροπή διαπίστωσε ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από δύο ενιαίες και διαρκείς παραβάσεις, εκ των οποίων η πρώτη αφορά την πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και η δεύτερη τη δευτερογενή αγορά των ιδίων αυτών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
82
Ομοίως, υποστηρίζοντας, όσον αφορά τη Nomura, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα κατατάσσοντας τη μία ή την άλλη από τις επίμαχες συνομιλίες σε μία ή περισσότερες από τις κατηγορίες που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 93, 382 και 496 της προσβαλλόμενης απόφασης (δεύτερος λόγος ακυρώσεως της προσφυγής της) ή ακόμη, υποστηρίζοντας, όσον αφορά την Portigon, ότι στις συνομιλίες της κατηγορίας 4 δεν μπορεί να αποδοθεί αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο, αντιθέτως προς τις συνομιλίες των κατηγοριών 1 έως 3 (πρώτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της προσφυγής της), οι τράπεζες αυτές αφήνουν να εννοηθεί ότι η Επιτροπή διαπίστωσε ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από τέσσερις ενιαίες και διαρκείς παραβάσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε καθεμιά από τις κατηγορίες 1 έως 4 και οι οποίες πρέπει, επομένως, να εξεταστούν χωριστά.
83
Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή αμφισβητεί αυτές τις ερμηνείες της προσβαλλόμενης απόφασης και υποστηρίζει ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες μετείχαν σε μία μόνον ενιαία και διαρκή παράβαση, της οποίας ο αρκούντως επιζήμιος για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα πρέπει να εκτιμηθεί «συνολικώς», προκειμένου να καθοριστεί αν η εν λόγω παράβαση μπορούσε να θεωρηθεί ότι έχει αντικείμενο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, και όχι ανά κατηγορία ή ακόμη και ανά συνομιλία.
84
Επισημαίνεται ότι ο ακριβής καθορισμός του περιεχομένου και του αριθμού των παραβάσεων που διαπιστώνονται με την προσβαλλόμενη απόφαση είναι ουσιώδης για την εκτίμηση της νομιμότητας της απόφασης αυτής. Τούτο ισχύει επίσης προκειμένου να διαπιστωθεί η λυσιτέλεια ορισμένων επιχειρημάτων που προέβαλαν οι προσφεύγουσες, ιδίως εκείνων που στηρίζονται σε σφάλματα κατά την κατάταξη ορισμένων συμπεριφορών σε κάποια από τις κατηγορίες που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 93, 382 και 496 της εν λόγω απόφασης, ή ακόμη σε σφάλματα κατά τον χαρακτηρισμό της επίδικης παράβασης ως ενιαίας και διαρκούς και κατά τον καθορισμό της συμμετοχής των εμπλεκομένων τραπεζών σε αυτήν, καθώς και σε σφάλματα κατά τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
85
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, μολονότι ένα σύνολο συμπεριφορών μπορεί να χαρακτηριστεί ως «ενιαία και διαρκής παράβαση», δεν μπορεί να συναχθεί εξ αυτού ότι καθεμιά από τις συμπεριφορές αυτές πρέπει, αφ’ εαυτής και μεμονωμένα, να χαρακτηριστεί κατ’ ανάγκην ως διακριτή παράβαση. Τούτο μπορεί να συμβαίνει μόνον αν με την οικεία απόφαση η Επιτροπή επέλεξε να προσδιορίσει και να χαρακτηρίσει ως διακριτή παράβαση καθεμιά από τις ως άνω συμπεριφορές και, εν συνεχεία, να αποδείξει την εμπλοκή της επιχείρησης στην οποία τις καταλογίζει (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψη 67).
86
Επιπλέον, κατά την ερμηνεία της οικείας αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να μεριμνά ώστε η έννοια της «συμπεριφοράς» να μη συγχέεται με την έννοια της «παραβάσεως», άλλως υποπίπτει σε πλάνη περί το δίκαιο (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψη 78).
87
Επομένως, εν προκειμένω, πρέπει να καθοριστεί αν με την προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή διαπίστωσε την ύπαρξη μίας και μόνης ενιαίας και διαρκούς παράβασης με αντικείμενο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ή, αντιθέτως, όπως αφήνουν να εννοηθεί η UniCredit, η Nomura ή η Portigon, την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης αποτελούμενης από δύο ή ακόμη και τέσσερις ενιαίες και διαρκείς παραβάσεις, διακριτές, συμπληρωματικές και αυτοτελείς, καθεμιά από τις οποίες έχει τέτοιο αντικείμενο.
88
Συναφώς, δεν χωρεί αμφιβολία ότι με την προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή προσάπτει στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη συμμετοχή τους σε μία και μόνη ενιαία και διαρκή παράβαση και ότι κάθε άλλη ερμηνεία εδράζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της προσβαλλόμενης απόφασης.
89
Συγκεκριμένα, αφενός, το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης περιορίζεται στη διαπίστωση ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες «παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ μετέχοντας, κατά τα αναφερόμενα χρονικά διαστήματα, σε ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, καλύπτουσα το σύνολο του ΕΟΧ και συνιστάμενη σε συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων».
90
Επομένως, σε αντίθεση με το άρθρο 1 της επίμαχης απόφασης στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής (C‑697/19 P, EU:C:2022:478), το οποίο μνημόνευε ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από πλείονες διακριτές παραβάσεις, το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης δεν κάνει μνεία καμίας άλλης παράβασης δυνάμενης να αντιστοιχεί στις συμπεριφορές που προσδιορίζονται στις τέσσερις κατηγορίες συμπεριφορών οι οποίες παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 93, 382 και 496 της απόφασης αυτής και μνημονεύονται στις σκέψεις 42 και 43 ανωτέρω.
91
Αφετέρου, η ερμηνεία αυτή του γράμματος του άρθρου 1 της προσβαλλόμενης απόφασης επιβεβαιώνεται από τις αιτιολογικές σκέψεις της απόφασης αυτής, υπό το πρίσμα των οποίων πρέπει να ερμηνεύεται το διατακτικό της, εφόσον παρίσταται ανάγκη (απόφαση της 15ης Μαΐου 1997, TWD κατά Επιτροπής, C‑355/95 P, EU:C:1997:241, σκέψη 21).
92
Κατ’ αρχάς, στις αιτιολογικές σκέψεις 424, 469, 484, 737, 781 ή ακόμη 841 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή χρησιμοποιεί κατ’ επανάληψη τον ενικό αριθμό όταν αναφέρεται στην παράβαση στην οποία εκτιμά ότι μετείχαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες.
93
Εν συνεχεία, η διάρθρωση της προσβαλλόμενης απόφασης καταδεικνύει το γεγονός ότι η Επιτροπή, σε πρώτο στάδιο, εξήγησε τους λόγους για τους οποίους περίπου 380 συνομιλίες αποτελούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση (ενότητα 5.1.2) και, σε δεύτερο στάδιο, εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους η ενιαία αυτή παράβαση είχε αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο (ενότητα 5.1.3).
94
Τέλος, στις αιτιολογικές σκέψεις 93, 382, 496, 516, 549 ή ακόμη 550 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ρητώς ότι η περιγραφή των τεσσάρων κατηγοριών συμπεριφορών που έλαβε υπόψη εξυπηρετούσε τον σκοπό διευκόλυνσης της ανάλυσης και ότι οι εν λόγω κατηγορίες ήταν αλληλένδετες και αλληλεπικαλύπτονταν εν μέρει, πράγμα που αποκλείει το ενδεχόμενο οι συμπεριφορές που ενέπιπταν στη μία ή στην άλλη από τις τέσσερις αυτές κατηγορίες να μπορούν επίσης να χαρακτηριστούν, χωριστά και αυτοτελώς, ως παραβάσεις του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
95
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι αιτιάσεις που αντλούνται από σφάλματα κατά την κατάταξη των επίμαχων συμπεριφορών στη μία ή στην άλλη από τις τέσσερις κατηγορίες συμπεριφορών που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 93, 382 και 496 της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και από τις συνέπειές που έχουν τα σφάλματα αυτά στους χαρακτηρισμούς των επίμαχων συμπεριφορών ως «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» καθώς και ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», ή ακόμη οι αιτιάσεις που αντλούνται από εσφαλμένο χαρακτηρισμό της μίας ή της άλλης από τις τέσσερις αυτές κατηγορίες συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», είναι αλυσιτελείς και, ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθούν.
96
Ωστόσο, τα επιχειρήματα που προβάλλουν η UniCredit, η Nomura και η Portigon όσον αφορά συγκεκριμένες συνομιλίες θα ληφθούν υπόψη μεταγενέστερα, προκειμένου να καθοριστεί αν η Επιτροπή, χωρίς να υποπέσει σε σφάλμα, ορθώς χαρακτήρισε τις επίμαχες συνομιλίες, θεωρούμενες στο σύνολό τους, ως ενιαία και διαρκή παράβαση με αντικείμενο αντίθετο προς του κανόνες του ανταγωνισμού.
97
Επιπλέον, επισημαίνεται ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή προσήψε στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη συμμετοχή τους σε συνομιλίες που αναλύονται στο σώμα της απόφασης αυτής καθώς και στον συνημμένο σε αυτήν πίνακα. Ο τελευταίος αυτός πίνακας αφορά, για ορισμένες συνομιλίες που έλαβαν χώρα την ίδια ημέρα, πολλά αποσπάσματα με χρονοσφραγίδα.
98
Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει εμμέσως η Portigon, η ως άνω παρουσίαση δεν συνεπάγεται ότι η Επιτροπή είχε την πρόθεση να εκτιμήσει τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των επίμαχων συνομιλιών εξετάζοντας ένα ένα τα διάφορα αποσπάσματα της ίδιας ημέρας.
99
Πράγματι, τόσο από το σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης όσο και από τον ίδιο αυτόν πίνακα προκύπτει ότι η εκτίμηση της Επιτροπής αφορά το σύνολο των αποσπασμάτων της ίδιας ημέρας. Υπό την έννοια αυτή, εξάλλου, η Επιτροπή επισήμανε, απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, ότι ο σκοπός της αναγραφής χρονικών διαστημάτων στην απόφαση ήταν να ταξινομηθεί το αποδεικτικό υλικό και να καταστεί η απόφαση πιο ευανάγνωστη.
100
Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της εξέτασης των επικρίσεων της Portigon που αντλούνται από σφάλματα της Επιτροπής κατά τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συνομιλιών τόσο ως «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» όσο και ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», το Γενικό Δικαστήριο θα εξετάσει τις συνομιλίες που προσάπτονται στην τράπεζα αυτή σε ημερήσια βάση.
Γ. Επί των ακυρωτικών αιτημάτων των προσφευγουσών
[παραλειπόμενα]
105
Επομένως, το αίτημα της UBS περί ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης πρέπει να θεωρηθεί ότι αφορά αποκλειστικώς, αντιστοίχως, το άρθρο 1, έκτη περίπτωση, και το άρθρο 2, τέταρτη περίπτωση, της απόφασης αυτής.
106
Προς στήριξη των αιτημάτων τους περί ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης καθόσον τις αφορά, οι προσφεύγουσες προβάλλουν διάφορους λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι αλληλεπικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό και οι οποίοι πρέπει να εξεταστούν με την ακόλουθη σειρά:
–
οι λόγοι ακυρώσεως που στηρίζονται σε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και σε ανεπαρκή αιτιολογία σε σχέση με τον προσδιορισμό των επίμαχων συμπεριφορών (πρώτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Nomura, τρίτος λόγος ακυρώσεως της BofA, πρώτος λόγος ακυρώσεως της Portigon),
–
οι λόγοι ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα της Επιτροπής καθόσον καταλόγισε ευθύνη στις εμπλεκόμενες τράπεζες για τις πράξεις των υπαλλήλων τους (πρώτο μέρος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της UniCredit, δεύτερο σκέλος του τέταρτου λόγου ακυρώσεως της Nomura, δεύτερο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Portigon),
–
οι λόγοι ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» και ως προς τη δυνατότητα καταλογισμού της παράβασης αυτής στις εμπλεκόμενες τράπεζες για ορισμένο χρονικό διάστημα (δεύτερος λόγος ακυρώσεως, δεύτερο μέρος του τρίτου λόγου ακυρώσεως, ένα μέρος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως και έκτος λόγος ακυρώσεως της UniCredit, ένα μέρος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, δεύτερος και τρίτος λόγος ακυρώσεως, πρώτο και τρίτο σκέλος του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, τρίτο επιχείρημα του πρώτου σκέλους, καθώς και δεύτερο, τρίτο και τέταρτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Nomura, πρώτος λόγος ακυρώσεως της BofA, τέταρτος λόγος καθώς και μέρος του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Portigon),
–
οι λόγοι ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό της εν λόγω ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», σφάλματα συνοδευόμενα κατά περίπτωση από έλλειψη αιτιολογίας (πρώτος, τρίτος, τέταρτος και πέμπτος λόγος ακυρώσεως της UniCredit, πρώτος λόγος ακυρώσεως και ένα μέρος του δεύτερου λόγου ακυρώσεως της Nomura, ένα μέρος του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Portigon),
–
οι λόγοι ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα ως προς την ύπαρξη εννόμου συμφέροντος της Επιτροπής για τη διαπίστωση της επίδικης παράβασης σε σχέση με τις τράπεζες στις οποίες δεν επιβλήθηκε πρόστιμο, σφάλματα συνοδευόμενα κατά περίπτωση από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και από ανεπαρκή αιτιολογία ως προς το σημείο αυτό (πρώτος, δεύτερος και τρίτος λόγος ακυρώσεως της Natixis, δεύτερος λόγος ακυρώσεως της BofA, έκτος λόγος ακυρώσεως της Portigon),
–
οι λόγοι ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα ως προς το ύψος των προστίμων που τους επιβλήθηκαν, όσον αφορά τον καθορισμό του βασικού ποσού των προστίμων αυτών, καθώς και τις επιμέρους προσαρμογές που πραγματοποιήθηκαν επί του βασικού αυτού ποσού (πρώτος, δεύτερος, τρίτος, τέταρτος και πέμπτος λόγος ακυρώσεως της UBS, έβδομος, όγδοος, ένατος και δέκατος λόγος ακυρώσεως της UniCredit, έκτος, έβδομος, όγδοος, ένατος και δέκατος λόγος ακυρώσεως της Nomura),
–
ο λόγος ακυρώσεως που στηρίζεται σε παραβίαση των αρχών της ενότητας της έννομης τάξης και της συνοχής (δεύτερος λόγος ακυρώσεως της Portigon),
–
ο λόγος ακυρώσεως που στηρίζεται σε παράνομη παράλειψη της Επιτροπής να ασκήσει τη διακριτική της ευχέρεια (τρίτος λόγος ακυρώσεως της Portigon),
–
ο λόγος ακυρώσεως που στηρίζεται σε υπέρβαση εξουσίας, σε αντιστροφή του βάρους αποδείξεως και σε παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας, λόγω του γράμματος του άρθρου 3 της προσβαλλόμενης απόφασης (τέταρτος λόγος ακυρώσεως της Natixis).
1.
Επί των επικρίσεων που αντλούνται από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και από ανεπαρκή αιτιολογία σε σχέση με τον προσδιορισμό ή την παρουσίαση των επίμαχων συμπεριφορών
107
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι η Nomura, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η BofA, στο πλαίσιο του τρίτου λόγου της προσφυγής της, και η Portigon, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου της προσφυγής της, επικρίνουν την παρουσίαση των συμπεριφορών που τους προσάπτονται τόσο με την ανακοίνωση των αιτιάσεων όσο και με την προσβαλλόμενη απόφαση, επικαλούμενες προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας καθώς και παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως που υπέχει η Επιτροπή.
108
Ακόμη και αν οι δύο αυτές επικρίσεις προβάλλονται από κοινού, είναι εντούτοις διακριτές, καθόσον η πρώτη αντλείται, κατ’ ουσίαν, από ανεπάρκειες της ανακοινώσεως των αιτιάσεων που είχαν ως αποτέλεσμα να στερηθούν οι τράπεζες αυτές τη δυνατότητα να ασκήσουν λυσιτελώς την άμυνά τους κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας η οποία κατέληξε στην έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, και η δεύτερη αντλείται από έλλειψη αιτιολογίας της ίδιας της προσβαλλόμενης απόφασης, λόγω της οποίας κατέστη ανέφικτο στις μεν εμπλεκόμενες τράπεζες να λάβουν γνώση των δικαιολογητικών της λόγων, στον δε δικαστή της Ένωσης να ασκήσει τον έλεγχό του.
109
Επομένως, οι δύο αυτές επικρίσεις πρέπει να εξεταστούν διαδοχικά.
α)
Επί των επικρίσεων που αντλούνται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της Nomura, της BofA και της Portigon
1) Επί της αιτιάσεως της BofA η οποία αντλείται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω της ουσιώδους διαφοράς μεταξύ των στοιχείων που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και στην προσβαλλόμενη απόφαση
110
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η BofA προσάπτει στην Επιτροπή ότι, μεταξύ της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της προσβαλλόμενης απόφασης, «μετέβαλε την εγγενή φύση» της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που της προσάπτεται.
111
Με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή προσήψε αρχικώς στην BofA τη συμμετοχή της στο σύνολο της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης στηριζόμενη, κυρίως, σε συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο κανάλι συνομιλιών DBAC και, σε μικρότερο βαθμό, στις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS. Προς τούτο, όπως διατείνεται η BofA, στα σημεία 596 και 618 έως 622 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή στηρίχθηκε στο γεγονός ότι η τράπεζα αυτή γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να προβλέψει τις συμπεριφορές των λοιπών τραπεζών που μετείχαν στην επίδικη παράβαση οι οποίες εκδηλώθηκαν στο κανάλι συνομιλιών DBAC ή μέσω άμεσων μηνυμάτων.
112
Στη συνέχεια, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή προσήψε στην BofA τη συμμετοχή της στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση μόνον «όσον αφορά το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS», και τούτο αφού διαπίστωσε, στην αιτιολογική σκέψη 441 της απόφασης αυτής, ότι «δεν μπορεί να συναχθεί με επαρκή βεβαιότητα ότι η BofA γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να προβλέψει την ύπαρξη και τη λειτουργία του καναλιού συνομιλιών DBAC ή άλλων αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλιών και ότι αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο».
113
Για να μπορέσει όμως η BofA να αμυνθεί, η Επιτροπή όφειλε να έχει επισημάνει, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι σκόπευε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η τράπεζα αυτή είχε μετάσχει στην επίδικη παράβαση απλώς και μόνον λόγω της συμμετοχής της στις συνομιλίες που διεξήχθησαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, ότι «όλες οι μορφές συμπεριφοράς που συνιστούσαν τη σύμπραξη έλαβαν χώρα στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS κατά την περίοδο εμπλοκής της BofA» ή ότι οι συνομιλίες που έλαβαν χώρα στα δύο κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC είχαν τους ίδιους σκοπούς.
114
Κατά συνέπεια, η απευθυνθείσα στην BofA ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν της παρέσχε τη δυνατότητα να κατανοήσει ότι η Επιτροπή μπορούσε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, να της προσάψει ενιαία και διαρκή παράβαση που αφορούσε μόνον το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, πράγμα το οποίο επισήμανε εξάλλου κατά τη διοικητική διαδικασία αφού ενημερώθηκε, στις 16 Μαρτίου 2021, ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν ισχυριζόταν πλέον ότι η BofA είχε γνώση του καναλιού συνομιλιών DBAC.
115
Η προσβολή αυτή των δικαιωμάτων άμυνας επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι στο σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης προστέθηκαν πολλές συνομιλίες διεξαχθείσες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, οι οποίες μνημονεύονται μόνο στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, κάτι το οποίο συνιστά επίσης, αφ’ εαυτού, δεύτερη προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της BofA. Οι προσθήκες αυτές καταδεικνύουν ότι, κατά το στάδιο της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή προέβη σε αισθητά διαφορετική παρουσίαση και ανάλυση των αποδεικτικών στοιχείων, για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα δύο επίμαχα κανάλια συνομιλιών επεδίωκαν τον ίδιο σκοπό.
116
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η αρχή του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας επιβάλλει ιδίως να περιλαμβάνει η ανακοίνωση των αιτιάσεων την οποία απευθύνει η Επιτροπή σε επιχείρηση στην οποία προτίθεται να επιβάλει κύρωση λόγω παραβάσεως των κανόνων περί ανταγωνισμού τα ουσιώδη στοιχεία που έγιναν δεκτά σε βάρος της εν λόγω επιχειρήσεως, όπως τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά, τον χαρακτηρισμό που τους αποδίδεται και τα αποδεικτικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται η Επιτροπή, ώστε η επιχείρηση αυτή να είναι σε θέση να προβάλει λυσιτελώς τα επιχειρήματά της στο πλαίσιο της κινηθείσας κατ’ αυτής διοικητικής διαδικασίας (βλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψη 70 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
117
Ωστόσο, η παράθεση των ουσιωδών στοιχείων στα οποία στηρίζεται η Επιτροπή με την ανακοίνωση των αιτιάσεων μπορεί να γίνει συνοπτικά, η δε τελική απόφαση δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκην να αποτελεί αντίγραφο της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, καθόσον η ανακοίνωση αυτή συνιστά προκαταρκτικό έγγραφο του οποίου οι πραγματικές και νομικές εκτιμήσεις έχουν αμιγώς προσωρινό χαρακτήρα. Ως εκ τούτου, είναι θεμιτό να πραγματοποιούνται προσθήκες στην ανακοίνωση των αιτιάσεων υπό το πρίσμα του υπομνήματος απαντήσεως των μετεχόντων στη διαδικασία, των οποίων τα επιχειρήματα αποδεικνύουν ότι όντως άσκησαν τα δικαιώματα άμυνας. Η Επιτροπή μπορεί επίσης, ενόψει της διοικητικής διαδικασίας, να αναθεωρήσει ή να προσθέσει πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα προς στήριξη των αιτιάσεων που διατύπωσε. Κατά συνέπεια, μέχρι την έκδοση τελικής αποφάσεως, η Επιτροπή μπορεί, ενόψει ιδίως των γραπτών ή προφορικών παρατηρήσεων των μερών, είτε να εγκαταλείψει ορισμένες ή ακόμη και όλες τις αιτιάσεις που αρχικά διατύπωσε εναντίον τους και να μεταβάλει έτσι τη θέση της υπέρ αυτών είτε, αντιθέτως, να αποφασίσει να προσθέσει νέες αιτιάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι θα παράσχει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να διατυπώσουν συναφώς την άποψή τους (βλ. απόφαση της 18ης Ιουνίου 2013, ICF κατά Επιτροπής, T‑406/08, EU:T:2013:322, σκέψη 118 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
118
Εν προκειμένω, με το άρθρο 1, πρώτη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διαπίστωσε συμμετοχή της BofA στην επίδικη παράβαση της οποίας η ουσιαστική έκταση είναι περιορισμένη σε σχέση με την πιθανολογούμενη στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
119
Πράγματι, η Επιτροπή προσήψε στην BofA ότι μετέσχε στην παράβαση αυτή όχι πλέον όσον αφορά το σύνολο των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλιών που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο των δύο καναλιών συνομιλιών DBAC και CODS & CHIPS, καθώς και στο πλαίσιο διμερών επαφών, αλλά μόνον όσον αφορά τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS.
120
Το γεγονός ότι η έκταση της συμμετοχής της BofA στην επίδικη παράβαση που έγινε δεκτή με την προσβαλλόμενη απόφαση είναι περιορισμένη σε σχέση με τη διαπιστωθείσα στην ανακοίνωση των αιτιάσεων είναι ευνοϊκό για την τράπεζα αυτή και, επομένως, δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να βλάψει τα συμφέροντά της (πρβλ. απόφαση της 18ης Ιουνίου 2013, ICF κατά Επιτροπής, T‑406/08, EU:T:2013:322, σκέψη 123 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
121
Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της επιχειρηματολογίας της BofA, πρέπει να εξεταστεί μήπως ο εν λόγω περιορισμός της ουσιαστικής έκτασης της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση οδήγησε την Επιτροπή να διαπιστώσει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, παράβαση τόσο διαφορετική σε σχέση με την εκτιθέμενη στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ώστε να πρέπει να εξομοιωθεί με νέα αιτίαση, επί της οποίας θα έπρεπε να έχει παρασχεθεί στην τράπεζα αυτή η δυνατότητα να προβάλει γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας.
122
Κατά πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι, με το υπόμνημα απαντήσεως, η BofA παραδέχεται ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν της προσήψε «αυτοτελή ενιαία και διαρκή παράβαση βάσει μόνον [των συνομιλιών που διεξήχθησαν στο] κανάλι [συνομιλιών] CODS & CHIPS».
123
Κατά δεύτερον, η BofA δεν αμφισβητεί ότι, υπό την επιφύλαξη μιας οριακής μείωσης της συνολικής διάρκειάς της, το ουσιαστικό, γεωγραφικό και χρονικό πλαίσιο της παράβασης που προσάπτεται στο σύνολο των τραπεζών αποδεκτριών της προσβαλλόμενης απόφασης δεν διαφέρουν μεταξύ της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της απόφασης αυτής.
124
Επομένως, μόνον η ουσιαστική έκταση της συμμετοχής της BofA στην επίδικη παράβαση μεταβλήθηκε μεταξύ της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της προσβαλλόμενης απόφασης και όχι το πλαίσιο της παράβασης αυτής καθεαυτήν.
125
Κατά τρίτον, επισημαίνεται ότι, τόσο με την ανακοίνωση των αιτιάσεων όσο και με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή προσήψε στην BofA τη συμμετοχή της σε ενιαία και διαρκή παράβαση.
126
Πάντως, αφενός, όπως υπενθύμισε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στο σημείο 590 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, γίνεται κατά πάγια νομολογία δεκτό ότι επιχείρηση η οποία έχει μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση μέσω δικής της συμπεριφοράς η οποία εμπίπτει στην έννοια της «συμφωνίας» ή «εναρμονισμένης πρακτικής» του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, και η οποία αποσκοπούσε να συμβάλει στην υλοποίηση της παράβασης στο σύνολό της, μπορεί επίσης να ευθύνεται και για τη συμπεριφορά την οποία αναπτύσσουν άλλες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ίδιας παράβασης για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση. Τούτο ισχύει όταν αποδεικνύεται ότι η εν λόγω επιχείρηση είχε την πρόθεση να συμβάλει, με τη συμπεριφορά της, στους κοινούς σκοπούς τους οποίους επεδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων και ότι γνώριζε τις συγκεκριμένες ενέργειες τις οποίες σχεδίαζαν ή στις οποίες προέβαιναν άλλες επιχειρήσεις επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο (βλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία· πρβλ. επίσης απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑204/08 και T‑212/08, EU:T:2011:286, σκέψεις 36 και 37).
127
Αφετέρου, κατ’ αρχάς, από την ανακοίνωση των αιτιάσεων προκύπτει ότι η Επιτροπή επισήμανε εκεί ότι οι «αντιπροσωπευτικές» συνομιλίες που μνημονεύονται στο σώμα της εν λόγω ανακοίνωσης, όπως και το σύνολο των συνομιλιών στις οποίες αναφέρεται το παράρτημά 1 αυτής, είχαν τα ίδια γενικά χαρακτηριστικά, τα οποία εκτίθενται στα σημεία 111 έως 120 της ανακοίνωσης, ανεξαρτήτως του καναλιού συνομιλιών στο οποίο έλαβαν χώρα.
128
Εν συνεχεία, από τον συνημμένο στην ανακοίνωση των αιτιάσεων πίνακα, ο οποίος συγκεντρώνει το σύνολο των επίμαχων συνομιλιών, προκύπτει ότι η Επιτροπή έκρινε ότι ο διαπραγματευτής της BofA είχε μετάσχει σε συνομιλίες δυνάμενες να καταταγούν στο σύνολο των τεσσάρων κατηγοριών συμπεριφορών που προσδιορίζονται στο σημείο 529 της ανακοινώσεως, πράγμα το οποίο επισήμανε εξάλλου η Επιτροπή στο σημείο 614 της ίδιας ανακοινώσεως.
129
Τέλος, στα σημεία 114 και 615 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή ανέφερε ρητώς ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών είχαν μετάσχει «στο σύνολο ή σε μέρος των συμπεριφορών αυτών», τούτο δε έχοντας μετάσχει στις συνομιλίες που διεξήχθησαν στα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS «και/ή» DBAC.
130
Από τις τρεις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση που εκτίθεται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και προσάπτεται, μεταξύ άλλων, στην BofA συνδεόταν κατ’ ουσίαν με το αντικείμενο και το περιεχόμενο των συνομιλιών που διεξήχθησαν μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών, εξεταζομένων ανεξαρτήτως του καναλιού συνομιλιών στο οποίο αυτές έλαβαν χώρα.
131
Επομένως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η BofA, η σύνδεση των εμπλεκομένων τραπεζών σε αμφότερα τα κανάλια συνομιλιών δεν αποτελούσε καθοριστικό στοιχείο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που εξέθεσε η Επιτροπή στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
132
Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται από την υποσημείωση 129 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, από την οποία προκύπτει σαφώς ότι, σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας, η Επιτροπή εκτιμούσε ότι ένα περιορισμένο μόνον τμήμα των 3583 μηνυμάτων που αντηλλάγησαν στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
133
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή, δεχόμενη με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι η BofA είχε μετάσχει στην επίδικη παράβαση μόνον «όσον αφορά το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS», αρκέστηκε στο να περιορίσει την έκταση των αιτιάσεων που απευθύνθηκαν στην τράπεζα αυτή και εκτέθηκαν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.
134
Επομένως, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε, ως προς την BofA, παράβαση τόσο διαφορετική σε σχέση με την εκτιθέμενη στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ώστε να πρέπει να εξομοιωθεί με νέα αιτίαση, επί της οποίας θα έπρεπε να έχει παρασχεθεί στην τράπεζα αυτή η δυνατότητα να προβάλει γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας.
135
Για τους ίδιους λόγους, η BofA δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει ότι, κατόπιν της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, δεν ήταν σε θέση να προβλέψει ότι ο περιορισμός της συμμετοχής της μόνο στις συνομιλίες που διεξήχθησαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μπορούσε να οδηγήσει την Επιτροπή να διαπιστώσει ότι συμμετείχε στην εικαζόμενη ενιαία και διαρκή παράβαση.
136
Πάντοτε για τους ίδιους λόγους, η επιχειρηματολογία της BofA που εκτίθεται στη σκέψη 113 ανωτέρω πρέπει επίσης να απορριφθεί.
137
Τα συμπεράσματα αυτά δεν αναιρούνται από την επιχειρηματολογία της BofA, για την οποία γίνεται λόγος στη σκέψη 115 ανωτέρω, κατά την οποία στο σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης προστέθηκαν πολλές συνομιλίες διεξαχθείσες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS οι οποίες μνημονεύονται μόνο στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, πράγμα το οποίο, κατά την τράπεζα αυτή, αποδεικνύει την «αισθητή» διαφορά στην ανάλυση της Επιτροπής μεταξύ της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της προσβαλλόμενης απόφασης.
138
Πράγματι, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 117 ανωτέρω, η ανακοίνωση των αιτιάσεων συνιστά προπαρασκευαστική πράξη, την οποία η Επιτροπή μπορεί να συμπληρώσει με την τελική απόφαση, υπό την προϋπόθεση ότι ο αποδέκτης της είναι σε θέση να συναγάγει ευλόγως εξ αυτής τα συμπεράσματα που η Επιτροπή σκόπευε να αντλήσει από την ίδια.
139
Επιπλέον, το παράρτημα 1 της ανακοίνωσης των αιτιάσεων αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της, πράγμα το οποίο επισήμανε εξάλλου ρητώς η Επιτροπή στο σημείο 125 αυτής, κατά το οποίο, αφενός, «οι συνομιλίες που μνημονεύονται στη χρονολογική επισκόπηση της παρούσας ανακοίνωσης των αιτιάσεων δεν είναι εξαντλητικές, αλλά θεωρούνται αντιπροσωπευτικές για την περιγραφή της συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου» και, αφετέρου, «[σ]το παράρτημα 1 παρατίθεται αναλυτική παρουσίαση των επιλεγμένων συνομιλιών μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών που τεκμηριώνουν τα προκαταρκτικά συμπεράσματα τα οποία παρατίθενται στην παρούσα ανακοίνωση των αιτιάσεων».
140
Πάντως, η BofA δεν αναφέρει σε ποιον βαθμό οι διευκρινίσεις σχετικά με καθεμιά από τις συνομιλίες που περιέχονται στο σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης και οι οποίες μνημονεύονται μόνο στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων διαφέρουν, κατ’ αυτήν, αισθητά από την προκαταρκτική ανάλυση που προκύπτει από τη συνδυασμένη ανάγνωση των ενοτήτων 4 και 5 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, από τον συνημμένο στην ανακοίνωση αυτή πίνακα σχετικά με τις κατηγορίες στις οποίες ενέπιπτε καθεμιά από τις φέρουσες χρονοσφραγίδα συνομιλίες και, εν ανάγκη, από την έκθεση των πραγματικών περιστατικών.
141
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της BofA πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
142
Εξάλλου, στο μέτρο που η BofA προβάλλει πρόσθετη προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω της χρήσης, στην προσβαλλόμενη απόφαση, συνομιλιών μνημονευόμενων μόνο στο παράρτημα 1 της ανακοίνωσης των αιτιάσεων, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 115 ανωτέρω, η επίκριση αυτή διατυπώνεται επίσης στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως και, κατά συνέπεια, θα εξεταστεί εκεί με τις σκέψεις 143 έως 189 κατωτέρω.
2) Επί των επικρίσεων της Nomura, της BofA και της Portigon οι οποίες αντλούνται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω της παρουσίασης των επίμαχων συμπεριφορών στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και στην έκθεση των πραγματικών περιστατικών
143
Η Nomura, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η BofA, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, και η Portigon, στο πλαίσιο του πρώτου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν στην Επιτροπή προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, λόγω της παρουσίασης των επίμαχων συμπεριφορών στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και στην έκθεση των πραγματικών περιστατικών.
144
Κατ’ ουσίαν, κατ’ αρχάς, η προσβολή αυτή απορρέει από το γεγονός ότι, στο σώμα της ανακοίνωσης των αιτιάσεων, η Επιτροπή ανέλυσε λεπτομερώς μόνον έναν μικρό αριθμό συνομιλιών, τις οποίες έκρινε αντιπροσωπευτικές, και παρέπεμψε κατά τα λοιπά στο παράρτημα 1 της ανακοίνωσης. Στο πλαίσιο αυτό, η BofA επισημαίνει ότι πολύ μεγάλος αριθμός συνομιλιών που την αφορούν και μνημονεύονται μόνο στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων –ήτοι 29 αποσπάσματα 18 συνομιλιών– αποτέλεσαν αντικείμενο διευκρινίσεων, για πρώτη φορά, με την προσβαλλόμενη απόφαση.
145
Στη συνέχεια, η προσβολή αυτή των δικαιωμάτων άμυνας της Nomura, της BofA και της Portigon απορρέει από το γεγονός ότι στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, ήτοι σε έναν πίνακα με τίτλο «Επιλογή των κρίσιμων συνομιλιών», η Επιτροπή περιορίστηκε να χρησιμοποιήσει το γράμμα «Y» για κάθε συνομιλία προκειμένου να προσδιορίσει την κατηγορία ή τις κατηγορίες στις οποίες υπαγόταν, κατηγορίες οι οποίες εξάλλου δεν ορίζονταν επαρκώς. Επιπλέον, η δυσχέρεια κατανόησης των συμπεριφορών που μνημονεύονται στον πίνακα του παραρτήματος 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων ήταν εντονότερη όταν, εντός της ίδιας ημέρας, αναφέρονταν περισσότερες της μίας περίοδοι. Για παράδειγμα, η Portigon παραπέμπει στη συνομιλία της 5ης Νοεμβρίου 2009 καθώς και σε «έξι άλλες συνομιλίες». Εντούτοις, δεδομένου ότι αυτές οι «έξι άλλες συνομιλίες» δεν προσδιορίστηκαν σαφώς από την Portigon, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου.
146
Τέλος, η BofA ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή όφειλε όχι μόνον να έχει επισημάνει την αγορά και τα σχετικά ομόλογα, αλλά και να έχει παράσχει λεπτομερείς διευκρινίσεις σχετικά με τις συνομιλίες αυτές. Οι διευκρινίσεις αυτές κατέστησαν κατά μείζονα λόγο αναγκαίες καθόσον η γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι διαπραγματευτές ήταν εξαιρετικά τεχνική και οι συνομιλίες αυτές μπορούσαν να έχουν θεμιτό σκοπό.
147
Το σύνολο των παραλείψεων αυτών στέρησε από τη Nomura, την BofA και την Portigon τη δυνατότητα να συναγάγουν ευχερώς τα συμπεράσματα που σκόπευε να αντλήσει η Επιτροπή από όλες τις συνομιλίες στις οποίες αναφέρεται η ανακοίνωση των αιτιάσεων και, ως εκ τούτου, να προβάλουν λυσιτελώς τις απόψεις τους. Συναφώς, η BofA προσθέτει ότι, αν αυτό είχε συμβεί, η διοικητική διαδικασία θα μπορούσε να έχει καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
148
Προκαταρκτικώς, πρώτον, επισημαίνεται ότι, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura προβάλλει, μεταξύ άλλων, προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω του τρόπου παρουσίασης της ανακοίνωσης των αιτιάσεων.
149
Ωστόσο, ο ισχυρισμός αυτός στηρίζεται μόνο στα σημεία 112 έως 115 του δικογράφου της προσφυγής της και, επομένως, θα εξεταστεί μόνον υπό το πρίσμα των στοιχείων αυτών.
150
Δεύτερον, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η BofA προβάλλει όχι μόνον προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, αλλά επιπλέον, και για τους ίδιους λόγους, παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Δεδομένου ότι οι δύο αυτές επικρίσεις συγχέονται, θα εξεταστούν από κοινού.
151
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, στο σημείο 112 της ανακοίνωσης των αιτιάσεων, η Επιτροπή επισήμανε ότι «η εικαζόμενη σύμπραξη συνίστατο σε διάφορες ενέργειες και/ή παραλείψεις που συνδέονταν στενά μεταξύ τους και αλληλεπικαλύπτονταν σε μεγάλο βαθμό» και ότι «μπορούσε να υλοποιηθεί με μέσα όπως η προσπάθεια μείωσης της τιμής ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου ενόψει της δημοπρασίας νέων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (με σκοπό την καταβολή χαμηλότερης τιμής για την έκδοση), η προσπάθεια συντονισμού των επιπέδων προσφοράς και, ως εκ τούτου, μείωσης των κινδύνων πλειοδοσιών σε μια δημοπρασία, και η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με το χρονοδιάγραμμα καθορισμού των τιμών των κοινοπραξιών για τις νέες εκδόσεις ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων».
152
Στα σημεία 113 και 529 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι «αυτές οι στενά συνδεόμενες δραστηριότητες μπορούν να παρουσιαστούν σε διάφορες κατηγορίες ή στάδια», ήτοι, πρώτον, τον συντονισμό και τις απόπειρες συντονισμού των διαπραγματευτικών στρατηγικών, δεύτερον, τον συντονισμό με σκοπό τη διευκόλυνση της ευθυγράμμισης των στρατηγικών προσφοράς, τρίτον, τον συντονισμό και τις απόπειρες συντονισμού του επιπέδου πλειοδοσίας, και, τέταρτον, άλλες ανταλλαγές ευαίσθητων πληροφοριών που αφορούν το μέλλον.
153
Η Επιτροπή ανέφερε ποια είδη συμπεριφοράς ενέπιπταν σε καθεμιά από τις ανωτέρω κατηγορίες.
154
Όσον αφορά, ειδικότερα, την κατηγορία 4, η Επιτροπή επισήμανε ότι περιελάμβανε «την ανταλλαγή άλλων ευαίσθητων πληροφοριών που κατέστησαν πραγματικά ή δυνητικά εφικτό στις εμπλεκόμενες τράπεζες να προσαρμόσουν ή να ευθυγραμμίσουν, άμεσα ή έμμεσα, τις δραστηριότητές τους για τη διαπραγμάτευση ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και, ειδικότερα, την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών, κατά πρώτον, με τις ατομικές συστάσεις που παρέχονταν σε γραφείο διαχείρισης χρέους πριν από επικείμενη δημοπρασία σχετικά με το είδος, τη λήξη ή το ποσό του ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου που επρόκειτο να εκδοθεί, κατά δεύτερον, με τις τιμές και/ή τους όγκους των μεμονωμένων διαπραγματεύσεων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά, κατά τρίτον, με τις στρατηγικές ως προς συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους και, κατά τέταρτον, με την επιλεγόμενη χρονική στιγμή για τον καθορισμό της τιμής των κοινοπραξιών».
155
Στην ενότητα 4.2 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή παρέθεσε περισσότερες από 130 συνομιλίες υπό τη μορφή είτε πινάκων που περιείχαν τα κρίσιμα και φέροντα χρονοσφραγίδα αποσπάσματα της οικείας συνομιλίας είτε, κατά τρόπο πιο συνοπτικό, αποσπασμάτων δηλώσεων, συχνά με χρονοσφραγίδα, εντός εισαγωγικών καθώς και με πλάγιους χαρακτήρες.
156
Επιπλέον, στο σημείο 81 της ανακοίνωσης των αιτιάσεων, η Επιτροπή επισήμανε ότι «ωστόσο, η επιλογή που παρουσιάζεται στην ενότητα 4.2 δεν είναι εξαντλητική, αλλά αποτελεί, στην πραγματικότητα, αντιπροσωπευτικό δείγμα του συνόλου των αποδεικτικών στοιχείων στα οποία στηρίζεται η Επιτροπή, το οποίο παρατίθεται στο παράρτημα 1» και ότι η «ενότητα 4.2 κατωτέρω συμπληρώνεται από το παράρτημα 1, στο οποίο προσδιορίζονται όλες οι κρίσιμες συνομιλίες που επέλεξε η Επιτροπή για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης των αιτιάσεων».
157
Το εν λόγω παράρτημα 1 περιελάμβανε πίνακα με 480 περίπου συνομιλίες μεταξύ του συνόλου ή μέρους των εμπλεκομένων τραπεζών, ιδίως τις 130 συνομιλίες που παρατίθενται στο σώμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.
158
Για καθεμιά από τις 480 αυτές συνομιλίες, το εν λόγω παράρτημα 1 μνημόνευε την ημερομηνία της, το κανάλι συνομιλιών στο οποίο είχε λάβει χώρα, την ώρα των κρίσιμων «μη εξαντλητικών αποσπασμάτων», τις εμπλεκόμενες τράπεζες που είχαν μετάσχει σε αυτή, την κατάταξη της συνομιλίας σε μία ή περισσότερες από τις κατηγορίες που διαλαμβάνονται στο σημείο 113 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, τη θέση της ενδεχόμενης μνείας της στο σώμα της ανακοινώσεως αυτής, την τράπεζα που είχε προσκομίσει την καταγραφή της στην Επιτροπή και τον αριθμό ή τους αριθμούς κατάταξής της στον φάκελο της τελευταίας.
159
Η παρουσίαση αυτή είχε την ακόλουθη μορφή στην αγγλική και στη γερμανική γλώσσα:
160
Εξάλλου, με την έκθεση των πραγματικών περιστατικών, η Επιτροπή προέβη σε ορισμένες διορθώσεις σφαλμάτων σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά και, κατόπιν της κοινοποίησης της έκθεσης αυτής, οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχαν εκ νέου πρόσβαση στα αποδεικτικά στοιχεία που περιέχονταν στον φάκελο του θεσμικού αυτού οργάνου και υπέβαλαν εγγράφως τις παρατηρήσεις τους.
161
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, όσον αφορά τις περισσότερες από 130 συνομιλίες που εκτίθενται στο σώμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η συνδυασμένη ανάγνωση της ενότητας 4.2 της ανακοινώσεως αυτής καθώς και του πίνακα του παραρτήματος 1, ο οποίος προσδιόριζε τους μετέχοντες σε κάθε συνομιλία, τα αποσπάσματα στα οποία αναφέρεται η Επιτροπή και τη φύση των επίμαχων συμπεριφορών σε σχέση με τις κατηγορίες για τις οποίες γίνεται λόγος στο σημείο 113 της ανακοινώσεως αυτής, παρέσχε στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη δυνατότητα να λάβουν πράγματι γνώση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων καθώς και της εκ μέρους της Επιτροπής πιθανής χρήσης τους με την προσβαλλόμενη απόφαση.
162
Όσον αφορά τις 350 περίπου συνομιλίες που μνημονεύονται αποκλειστικά στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, πρέπει να υπομνησθεί, όπως ήδη επισημάνθηκε στις σκέψεις 116 και 117 ανωτέρω, ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων συνιστά προπαρασκευαστικό έγγραφο που έχει ως σκοπό να παράσχει στους αποδέκτες της τη δυνατότητα να λάβουν πράγματι γνώση των συμπεριφορών που τους προσάπτει η Επιτροπή, καθώς και των αποδεικτικών στοιχείων που έχει στη διάθεσή της.
163
Η μνεία των εν λόγω στοιχείων μπορεί να γίνεται συνοπτικά, εφόσον η Επιτροπή εκθέτει σαφώς όλα τα ουσιώδη στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας (απόφαση της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, 100/80 έως 103/80, EU:C:1983:158, σκέψη 14).
164
Συναφώς, επισημαίνεται ότι, εν προκειμένω, από το σημείο 125 της ανακοίνωσης των αιτιάσεων προκύπτει χωρίς αμφισημία ότι το παράρτημα 1 αυτής αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανακοίνωσης και ότι πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα του συνόλου των εκτιμήσεων που περιλαμβάνονται στο σώμα της εν λόγω ανακοίνωσης.
165
Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι, στον πίνακα του παραρτήματος 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η χρήση του γράμματος «Y» για την ένδειξη της κατηγορίας συμπεριφορών με την οποία η Επιτροπή σκόπευε να συνδέσει μια συνομιλία δεν μπορεί να θεωρηθεί ως στερούμενη σαφήνειας ή ακρίβειας.
166
Πράγματι, δεδομένου ότι η Επιτροπή προσδιόρισε λεπτομερώς, στα σημεία 113 έως 120 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, τα είδη των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών που αφορούσε καθεμιά από τις τέσσερις κατηγορίες των επίμαχων συμπεριφορών, τόσο μέσω ενός γενικού ορισμού όσο και μέσω παραδειγμάτων, οι εμπλεκόμενες τράπεζες ήταν σε θέση να αντιληφθούν σε ποιο είδος συμπεριφοράς αναφερόταν η Επιτροπή για κάθε συνομιλία, χωρίς το θεσμικό αυτό όργανο να υποχρεούται να παράσχει περισσότερες εξηγήσεις ως προς τον παράνομο χαρακτήρα της οικείας συνομιλίας.
167
Συναφώς, το γεγονός ότι, για την ίδια συνομιλία που διεξήχθη την ίδια ημέρα, η Επιτροπή ήταν σε θέση να εντοπίσει πολλά αποσπάσματα, χωρίς ωστόσο να αναφέρει, για καθένα από τα αποσπάσματα αυτά, την κατηγορία ή τις κατηγορίες συμπεριφορών στις οποίες ενέπιπτε, δεν αναιρεί το συμπέρασμα αυτό.
168
Πέραν του γεγονότος ότι η κατάταξη κάθε αποσπάσματος συνομιλίας σε μία μόνον κατηγορία δεν ήταν κατ’ ανάγκην εφικτή λόγω της ταχείας διαδοχής και της αλληλοσύνδεσης των μηνυμάτων που μπορούσαν να έχουν διαφορετικά αντικείμενα και μπορούσαν, ως εκ τούτου, να εμπίπτουν σε διαφορετικές κατηγορίες, η μεθοδολογία που ακολούθησε η Επιτροπή παρέσχε, εν πάση περιπτώσει, στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη δυνατότητα να προσδιορίσουν με βεβαιότητα τα αποσπάσματα των συνομιλιών τα οποία η Επιτροπή θεωρούσε, στο στάδιο αυτό, αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
169
Επιπλέον, όπως προκύπτει, εμμέσως πλην σαφώς, από την ανακοίνωση των αιτιάσεων, και ιδίως από τα σημεία 577 και 578 αυτής, οι κατηγορίες συμπεριφορών τις οποίες έλαβε υπόψη της η Επιτροπή σχεδιάστηκαν για τη διευκόλυνση της ανάλυσης και όχι για τον προσδιορισμό τόσων παραβάσεων του άρθρου 101 ΣΛΕΕ όσες ήταν και οι κατηγορίες που μνημονεύονται στο σημείο 113 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.
170
Επομένως, ακόμη και αν οι εμπλεκόμενες τράπεζες έπρεπε να προσδιορίσουν οι ίδιες σε ποια κατηγορία αναφερόταν η Επιτροπή για κάθε απόσπασμα μιας συγκεκριμένης συνομιλίας, εξακολουθούσαν να έχουν πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι η Επιτροπή μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη συνομιλία αυτή για να αποδείξει την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης η οποία είχε αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο και περιλάμβανε το σύνολο των συνομιλιών που είχαν καταταγεί στις κατηγορίες αυτές.
171
Συναφώς, όσον αφορά τη συνομιλία της 11ης Ιουνίου 2007, ως προς την οποία διατυπώνει επικρίσεις η BofA, το παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων αναφέρεται στη συνομιλία της ημέρας εκείνης χωρίζοντάς τη σε πέντε αποσπάσματα, αποτελούμενα, αντιστοίχως, όπως προκύπτει από το παράρτημα αυτό σε συνδυασμό με την καταγραφή της ίδιας συνομιλίας, από πέντε μηνύματα σε διάρκεια περίπου ενός λεπτού, δώδεκα μηνύματα σε διάρκεια μικρότερη των τεσσάρων λεπτών, πέντε μηνύματα σε διάρκεια περίπου ενός λεπτού, 21 μηνύματα σε διάρκεια περίπου 31 λεπτών και, τέλος, δύο μηνύματα σε διάρκεια εννέα δευτερολέπτων, και κατατάσσοντάς τη στις κατηγορίες 1, 2 και 4. Μια τέτοια παρουσίαση πάντως δεν μπορεί να περιήγαγε την BofA σε αδυναμία να εντοπίσει τα μηνύματα τα οποία, κατά την άποψη της Επιτροπής, μπορούσαν να έχουν χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Αυτή, για παράδειγμα, είναι η περίπτωση του τρίτου αποσπάσματος, από το οποίο, σε δύο από τα πέντε μηνύματα που το απαρτίζουν, προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της RBS έγραψε «where u got mid on bono 37 vs bund?» και ότι ο διαπραγματευτής της UBS απάντησε «6.15».
172
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η αιτίαση της BofA, για την οποία γίνεται λόγος στη σκέψη 144 ανωτέρω και η οποία αντλείται από το γεγονός ότι 29 αποσπάσματα από 18 συνομιλίες αποτέλεσαν αντικείμενο εξηγήσεων, για πρώτη φορά, με την προσβαλλόμενη απόφαση, καθώς και η αιτίαση της Portigon σχετικά με τη συνομιλία της 5ης Νοεμβρίου 2009, για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 145 ανωτέρω, δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν.
173
Πρώτον, δύο από τις συνομιλίες ως προς τις οποίες διατυπώνει επικρίσεις η BofA αναλύθηκαν στο σώμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων υπό το πρίσμα των μηνυμάτων που αντηλλάγησαν την ίδια ημέρα και περιελήφθησαν σε άλλα αποσπάσματα του πίνακα του παραρτήματος 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων (συνομιλία της 25ης Ιουλίου 2007 που αναλύεται λεπτομερώς στα σημεία 144 και 145 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων· συνομιλία της 27ης Μαρτίου 2008 που αναλύεται λεπτομερώς στο σημείο 200 της ανακοίνωσης αυτής).
174
Δεύτερον, η συνομιλία της 5ης Νοεμβρίου 2009 ως προς την οποία διατυπώνει επικρίσεις η Portigon καθώς και πέντε από τις συνομιλίες ως προς τις οποίες διατυπώνει επικρίσεις η BofA (συνομιλία της 5ης Ιουνίου 2007, αποτελούμενη από τέσσερα αποσπάσματα· συνομιλίες της 25ης και της 30ής Ιουλίου 2007, αποτελούμενες αντιστοίχως από δύο και τρία αποσπάσματα· συνομιλία της 11ης Οκτωβρίου 2007, αποτελούμενη από πέντε αποσπάσματα· συνομιλία της 27ης Μαρτίου 2008, πραγματοποιηθείσα στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και αποτελούμενη από δύο αποσπάσματα) αποτέλεσαν, επ’ ευκαιρία της εκθέσεως των πραγματικών περιστατικών, αντικείμενο λεπτομερών εξηγήσεων, τουλάχιστον όσον αφορά ορισμένες κατηγοριοποιήσεις.
175
Για παράδειγμα, όσον αφορά τη συνομιλία της 5ης Νοεμβρίου 2009 που πραγματοποιήθηκε στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, περί της οποίας γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 277 της προσβαλλόμενης απόφασης και η οποία δεν εξετάστηκε στο σώμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η στήλη «Εξηγήσεις» της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών αναφέρει ότι η κατάταξη της συνομιλίας αυτής στις κατηγορίες 1 και 3 δικαιολογείται, αντιστοίχως, από το γεγονός ότι «σύμφωνα με το σημείο 532 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, περιλαμβάνει απόπειρα επηρεασμού της καμπύλης ενόψει δημοπρασίας (“why does it seem when we want it flatter all these […]?”)» καθώς και από το γεγονός ότι, «σύμφωνα με το σημείο 542 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, αναφέρεται επίσης σε απόπειρα συντονισμού των πλειοδοσιών (“what we thinking of overpaying?”)».
176
Τρίτον, για οκτώ από τις συνομιλίες ως προς τις οποίες διατυπώνει επικρίσεις η BofA εκφράστηκαν επικρίσεις όσον αφορά μόνον ορισμένα αποσπάσματα και όχι το σύνολο των αποσπασμάτων αυτών, ενώ ο διαπραγματευτής της BofA ήταν συνδεδεμένος με το σχετικό κανάλι συνομιλιών κατά την ανταλλαγή των μηνυμάτων που αναφέρονται στα μη αμφισβητούμενα αποσπάσματα των συνομιλιών (συνομιλία της 6ης Μαρτίου 2007 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, της οποίας ένα μόνον από τα δύο αποσπάσματα αμφισβητήθηκε· συνομιλία της 3ης Ιουλίου 2007, της οποίας ένα μόνον από τα τέσσερα αποσπάσματα αμφισβητήθηκε· συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2007, της οποίας ένα μόνον από τα δύο αποσπάσματα αμφισβητήθηκε· συνομιλία της 11ης Οκτωβρίου 2007, της οποίας τρία μόνον από τα πέντε αποσπάσματα αμφισβητήθηκαν· συνομιλία της 8ης Νοεμβρίου 2007, της οποίας τρία μόνον από τα πέντε αποσπάσματα αμφισβητήθηκαν· συνομιλία της 23ης Νοεμβρίου 2007, της οποίας ένα μόνον από τα δύο αποσπάσματα αμφισβητήθηκε· συνομιλία της 9ης Ιανουαρίου 2008, της οποίας ένα μόνον από τα έξι αποσπάσματα αμφισβητήθηκε· συνομιλία της 11ης Ιανουαρίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, της οποίας ένα μόνον από τα δύο αποσπάσματα αμφισβητήθηκε).
177
Τέταρτον, δέκα από τα αποσπάσματα ή τις συνομιλίες που αποτέλεσαν αντικείμενο επικρίσεων (απόσπασμα της 3ης Ιουλίου 2007, με εννέα μηνύματα· απόσπασμα της 25ης Ιουλίου 2007, με 26 μηνύματα· τρία αποσπάσματα της 11ης Οκτωβρίου 2007, με συνολικά 33 μηνύματα· συνομιλία της 10ης Ιανουαρίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, με δεκαέξι μηνύματα· απόσπασμα της 11ης Ιανουαρίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, με επτά μηνύματα· συνομιλία της 13ης Φεβρουαρίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, με τέσσερα μηνύματα· συνομιλία της 4ης Μαρτίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, με 47 μηνύματα· συνομιλία της 6ης Μαρτίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, με 23 μηνύματα) αποτελούνταν από αρκετά περιορισμένο αριθμό μηνυμάτων ώστε να είναι ευχερής ο προσδιορισμός τους από την BofA υπό το πρίσμα των στοιχείων που περιλαμβάνονται στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και, ειδικότερα, της κατάταξης στην οποία προέβη η Επιτροπή.
178
Επιπλέον, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η BofA, δεν μπορεί βασίμως να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι διευκρίνισε ανεπαρκώς τις προθέσεις της όσον αφορά καθεμιά από τις συνομιλίες που μνημονεύονται μόνο στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, μη λαμβάνοντας υπόψη την περιπλοκότητα ή τον τεχνικό χαρακτήρα της γλώσσας που χρησιμοποιήθηκε στις συνομιλίες και μη παρέχοντας λεπτομερείς εξηγήσεις σχετικά, μεταξύ άλλων, με την επίμαχη αγορά, τις σχετικές υποχρεώσεις καθώς και τον φερόμενο ως παράνομο χαρακτήρα κάθε σχετικής συνομιλίας.
179
Πράγματι, η περίπλοκη ή τεχνική γλώσσα που χρησιμοποίησαν οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών στις συνομιλίες τους δεν μπορούσε να επιβάλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να επεξηγήσει τις τελευταίες, προκειμένου να αμβλύνει την προβαλλόμενη από την BofA δυσχέρεια κατανόησής τους.
180
Δεδομένου ότι οι επίμαχες συνομιλίες έλαβαν χώρα σε πλαίσιο γνωστό στην τράπεζα αυτή, μπορούσε να αναμένεται από αυτήν ότι θα ήταν σε θέση να κατανοήσει τις συνομιλίες ή, τουλάχιστον, ότι θα κατόρθωνε, με δικά της μέσα, να λάβει τις αναγκαίες διευκρινίσεις για την ορθή κατανόησή τους.
181
Για τους ίδιους λόγους, δεν εναπέκειτο στην Επιτροπή να επισημάνει στην BofA ποια ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα ήταν επίμαχα σε κάθε συνομιλία που ελήφθη υπόψη και σχετικά με ποια αγορά –πρωτογενή ή δευτερογενή– είχε πραγματοποιηθεί.
182
Τα στοιχεία αυτά μπορούσαν να συναχθούν από την καταγραφή της σχετικής συνομιλίας από τις ίδιες τις εμπλεκόμενες τράπεζες, οι οποίες είναι ενημερωμένες και πεπειραμένες επιχειρήσεις του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Επιπλέον, τα στοιχεία αυτά δεν ήταν πραγματικά καθοριστικά για την εκτίμηση του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των επίμαχων συνομιλιών, δεδομένου ότι αυτό που είχε σημασία ήταν πολύ περισσότερο η φύση των πληροφοριών που αντάλλαξαν οι διαπραγματευτές, παρά το συγκεκριμένο ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο το οποίο αφορούσαν οι πληροφορίες.
[παραλειπόμενα]
188
Ως εκ τούτου, παρέλκει η εξέταση του ζητήματος αν, ελλείψει των προβαλλομένων από την BofA παραβάσεων, η διοικητική διαδικασία θα μπορούσε να έχει καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα.
189
Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Nomura, το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της BofA και ο πρώτος λόγος ακυρώσεως της Portigon πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
190
Εξάλλου, πρέπει να τονιστεί ότι η Nomura, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, και η BofA, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι αναφέρθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, σε συνομιλίες ή αποσπάσματα συνομιλιών που δεν παρατίθενται ούτε στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ούτε στην έκθεση των πραγματικών περιστατικών, και ότι τους προσήψε ορισμένες συνομιλίες ή αποσπάσματα συνομιλιών που μνημονεύονται μόνο στο παράρτημα 1 της ίδιας αυτής απόφασης.
191
Δεδομένου ότι η πρώτη από τις επικρίσεις αυτές, η οποία αντλείται από το γεγονός ότι ορισμένες συνομιλίες δεν μνημονεύονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ή στην έκθεση των πραγματικών περιστατικών, συμπίπτει με εκείνη που αναπτύσσει η BofA στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, θα εξεταστεί από κοινού με αυτή στις σκέψεις 218 έως 226 κατωτέρω.
192
Δεδομένου ότι η δεύτερη από τις επικρίσεις αυτές, η οποία αντλείται από το γεγονός ότι ορισμένες συνομιλίες μνημονεύονται αποκλειστικά και μόνο στο παράρτημα 1 της προσβαλλόμενης απόφασης και όχι στο σώμα της, συνδέεται όχι με τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας των εμπλεκομένων τραπεζών, αλλά με την αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης, θα εξεταστεί κατωτέρω στις σκέψεις 262 έως 280.
3) Επί της αιτίασης της Portigon η οποία αντλείται από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω του ότι η Επιτροπή απέστειλε έκθεση των πραγματικών περιστατικών αντί συμπληρωματικής ανακοίνωσης των αιτιάσεων
193
Στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου της προσφυγής της, η Portigon υποστηρίζει ότι οι τροποποιήσεις που επέφερε στην ανακοίνωση των αιτιάσεων η έκθεση πραγματικών περιστατικών, την οποία απέστειλε η Επιτροπή στις 12 Νοεμβρίου 2020, δεν έπρεπε να έχουν λάβει τη μορφή τέτοιου εγγράφου, αλλά συμπληρωματικής ανακοινώσεως των αιτιάσεων, κατόπιν της οποίας η Επιτροπή όφειλε να έχει παράσχει στην τράπεζα αυτή τη δυνατότητα να ακουστεί σε προφορική ακρόαση, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές για τη διεξαγωγή των διαδικασιών που αφορούν τα άρθρα 101 και 102 [ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2011, C 308, σ. 6) (στο εξής: ανακοίνωση σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές), και, ως εκ τούτου, να αμυνθεί καλύτερα.
194
Συγκεκριμένα, με την έκθεση των πραγματικών περιστατικών, το εν λόγω θεσμικό όργανο προσέθεσε και τροποποίησε ουσιωδώς αποδεικτικά στοιχεία, παρέσχε δε μια θεμελιωδώς νέα –σε σχέση με αυτή της ανακοίνωσης των αιτιάσεων– νομική εκτίμηση των επίμαχων συμπεριφορών.
195
Συναφώς, πρώτον, η Portigon υποστηρίζει ότι ορισμένες συνομιλίες, όπως αυτή της 6ης Νοεμβρίου 2009, καταγράφηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν για πρώτη φορά κατά το στάδιο της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών. Δεύτερον, η Επιτροπή τροποποίησε, με την ευκαιρία αυτή, την κατηγοριοποίηση ορισμένων συνομιλιών, όπως είναι οι συνομιλίες της 11ης Οκτωβρίου 2007, της 22ας Ιανουαρίου, της 13ης Φεβρουαρίου και της 16ης Απριλίου 2009, καθώς και της 25ης Ιανουαρίου 2010, οι οποίες είχαν αρχικώς καταταγεί στις κατηγορίες 1, 2 ή 3 και στη συνέχεια, επίσης, στην κατηγορία 4, οι συνομιλίες της 18ης Απριλίου 2007, της 4ης Ιανουαρίου 2008, της 29ης Ιανουαρίου 2009 και της 24ης Ιουνίου 2011, οι οποίες είχαν αρχικώς καταταγεί στις κατηγορίες 1, 2 ή 3 και, στη συνέχεια, μόνο στην κατηγορία 4, και η συνομιλία της 11ης Ιανουαρίου 2012, που είχε καταταγεί στην κατηγορία 4 αποκλειστικά στην ίδια αυτή έκθεση. Πλην όμως, οι συμπεριφορές που κατατάσσονται στην κατηγορία 4 συνιστούν το πολύ περιορισμό ως εκ του αποτελέσματος και όχι περιορισμό ως εκ του αντικειμένου. Τρίτον, με το υπόμνημα απαντήσεως, η Portigon ισχυρίζεται ότι από τη συνομιλία αυτή της 11ης Ιανουαρίου 2012, η οποία προηγουμένως ήταν άγνωστη στην Portigon, προκύπτει ότι η Portigon «δεν δημιουργούσε συνήθως κανένα πρόβλημα από την άποψη του δικαίου του ανταγωνισμού».
196
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, για τη διασφάλιση του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων και, ειδικότερα, του δικαιώματός ακροάσεως, τα άρθρα 10 έως 12 του κανονισμού 773/2004 προβλέπουν ότι η Επιτροπή μπορεί να λαμβάνει υπόψη, με τις αποφάσεις της, μόνον τις αιτιάσεις επί των οποίων οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία να υποβάλουν παρατηρήσεις, όπερ μπορούν να πράξουν στο πλαίσιο γραπτών παρατηρήσεων, απαντώντας στην ανακοίνωση των αιτιάσεων που τους κοινοποίησε το εν λόγω θεσμικό όργανο, καθώς και κατά τη διάρκεια ακροάσεως, εφόσον το ζητήσουν με τις γραπτές παρατηρήσεις τους.
197
Πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι όταν, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η Επιτροπή αποφασίζει να προσθέσει νέες αιτιάσεις σε εκείνες που προσάπτονται αρχικώς σε επιχειρήσεις, πρέπει να τους παράσχει τη δυνατότητα να διατυπώσουν συναφώς την άποψή τους (πρβλ. απόφαση της 27ης Ιουνίου 2012, Microsoft κατά Επιτροπής, T‑167/08, EU:T:2012:323, σκέψεις 184 και 191 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), απευθύνοντάς τους συμπληρωματική ανακοίνωση των αιτιάσεων, κατόπιν της οποίας οι επιχειρήσεις αυτές μπορούν να υποβάλουν τις γραπτές παρατηρήσεις τους και να ζητήσουν τη διενέργεια ακρόασης, προκειμένου να μπορέσουν να αναπτύξουν τα επιχειρήματά τους.
198
Η υποχρέωση αυτή να παρέχεται στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις η δυνατότητα να προβάλουν την άποψή τους τόσο εγγράφως όσο και κατά τη διάρκεια ακροάσεως, σύμφωνα με τα άρθρα 10 και 12 του κανονισμού 773/2004, επιβάλλεται επίσης όταν η Επιτροπή προτίθεται να τροποποιήσει αισθητά τα αποδεικτικά στοιχεία των διωκόμενων παραβάσεων (βλ. απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, EU:C:2004:6, σκέψη 192 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
199
Αντιθέτως, κατ’ επέκταση της παραγράφου 111 της ανακοίνωσης σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές, η οποία μπορεί να αντιταχθεί στην Επιτροπή και της οποίας το κύρος δεν αμφισβητείται από την Portigon, όταν το εν λόγω θεσμικό όργανο επιθυμεί απλώς να στηριχθεί σε νέα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία επιβεβαιώνουν τις αιτιάσεις που έχουν ήδη τεκμηριωθεί στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, μπορεί να περιοριστεί στη σχετική ενημέρωση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων μέσω έκθεσης πραγματικών περιστατικών, σε απάντηση της οποίας οι επιχειρήσεις αυτές μπορούν να υποβάλουν γραπτές παρατηρήσεις εντός ορισμένης προθεσμίας.
200
Εν προκειμένω, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι, στις 31 Ιανουαρίου 2019, η Επιτροπή κοινοποίησε στην Portigon ανακοίνωση των αιτιάσεων. Στις 12 Νοεμβρίου 2020 το εν λόγω θεσμικό όργανο απηύθυνε στην ως άνω τράπεζα έκθεση πραγματικών περιστατικών, με την οποία, κατόπιν των απαντήσεων των εμπλεκομένων τραπεζών στην εν λόγω ανακοίνωση των αιτιάσεων με τις οποίες επισημαίνονταν διάφορα σφάλματα ως προς τα πραγματικά περιστατικά, προέβη σε «προσθήκες και διορθώσεις των πραγματικών περιστατικών σχετικά με ορισμένες συνομιλίες που είχαν παρατεθεί στην ανακοίνωση αιτιάσεων (συμπεριλαμβανομένου του παραρτήματος της ανακοινώσεως αυτής) προς στήριξη των αιτιάσεων».
201
Πέραν ορισμένων διορθώσεων ως προς τα πραγματικά περιστατικά, η Επιτροπή προσέθεσε «αριθμό συνομιλιών που δεν μνημονεύονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, συμπεριλαμβανομένου του παραρτήματός της, επί των οποίων μπόρεσε [το θεσμικό αυτό όργανο] να στηριχθεί για λόγους αναγόμενους στο γενικότερο πλαίσιο ή προς τεκμηρίωση των προβαλλόμενων αιτιάσεων» και οι οποίες «παρέχουν, για παράδειγμα, τη δυνατότητα να καθοριστεί η ημερομηνία πρόσβασης ενός διαπραγματευτή σε ένα κανάλι διαρκούς συνομιλίας και/ή η ικανότητά του να ασκήσει δραστηριότητα διαπραγμάτευσης[,] η ύπαρξη κοινωνικών επαφών μεταξύ των διαπραγματευτών ή ακόμη η ύπαρξη ανταλλαγών ευαίσθητων πληροφοριών το 2012».
202
Στη συνέχεια, η Επιτροπή κάλεσε την Portigon να υποβάλει τις γραπτές παρατηρήσεις της, σύμφωνα με την παράγραφο 111 της ανακοίνωσης σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές, τις οποίες διαβίβασε η εν λόγω τράπεζα στις 8 Ιανουαρίου 2021.
203
Επομένως, πρέπει να καθοριστεί αν, προκειμένου να πραγματοποιήσει τις προσθήκες και τις τροποποιήσεις που μνημονεύονται στις σκέψεις 200 και 201 ανωτέρω, η Επιτροπή όφειλε να έχει εκδώσει συμπληρωματική ανακοίνωση των αιτιάσεων, επί της οποίας έπρεπε να έχει παράσχει στην Portigon τη δυνατότητα να προβάλει τόσο τις γραπτές όσο και τις προφορικές παρατηρήσεις της, ή, αντιθέτως, αν ορθώς περιορίστηκε να απευθύνει στην τράπεζα αυτή έκθεση των πραγματικών περιστατικών επί της οποίας παρέσχε σε αυτήν τη δυνατότητα να υποβάλει γραπτές μόνον παρατηρήσεις.
204
Συναφώς, πρώτον, διαπιστώνεται ότι οι διορθώσεις που αποσκοπούν στη θεραπεία σφαλμάτων που αφορούν τον αριθμό ταυτοποίησης των οικείων καναλιών συνομιλιών ή ακόμη την ημερομηνία, την ώρα ή τους συμμετέχοντες στις επίμαχες συνομιλίες –όσο κατακριτέα και αν είναι τα σφάλματα αυτά– δεν μπορούν να συνιστούν αισθητές τροποποιήσεις των αποδεικτικών στοιχείων της διωκόμενης παράβασης, κατά την έννοια της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 198 ανωτέρω.
205
Τούτο ισχύει ειδικότερα για τις τροποποιήσεις των συνομιλιών που περιλαμβάνονταν στο σώμα της ανακοίνωσης των αιτιάσεων και στις οποίες παρέπεμπε ο πίνακας του παραρτήματος 1 που αποτέλεσε το αντικείμενο των διορθώσεων.
206
Επιπλέον, η Portigon δεν αμφισβητεί ότι είχε πρόσβαση, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και ήδη πριν από την αποστολή της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών, στο σύνολο των συνομιλιών που της προσάφθηκαν, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 74 της προσβαλλόμενης απόφασης.
207
Δεύτερον, οι τροποποιήσεις που επέφερε η Επιτροπή στην κατάταξη της μιας ή της άλλης από τις συνομιλίες, όπως αυτές της 18ης Απριλίου και της 11ης Οκτωβρίου 2007, της 4ης Ιανουαρίου 2008, της 22ας και της 29ης Ιανουαρίου, της 13ης Φεβρουαρίου, της 16ης Απριλίου και της 6ης Νοεμβρίου 2009, της 25ης Ιανουαρίου 2010, της 24ης Ιουνίου 2011 και της 11ης Ιανουαρίου 2012, στις οποίες αναφέρεται η Portigon, δεν οδήγησαν το εν λόγω θεσμικό όργανο να διευρύνει το ουσιαστικό, χρονικό ή γεωγραφικό πλαίσιο της παράβασης που προσάφθηκε, μεταξύ άλλων στην τράπεζα αυτή, στο πλαίσιο της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.
208
Όπως προκύπτει από το σημείο 6 της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών, η έκθεση αυτή «αφορά αποκλειστικά τις αιτιάσεις που εκτίθενται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων της 30ής Ιανουαρίου 2019», ήτοι την εικαζόμενη συμμετοχή της εν λόγω τράπεζας από τις 16 Οκτωβρίου 2009 έως τις 31 Αυγούστου 2011 στην επίδικη παράβαση, η οποία άρχισε στις 4 Ιανουαρίου 2007 και έληξε την 1η Φεβρουαρίου 2012.
209
Επιπλέον, όλες οι συνομιλίες ως προς τις οποίες διατυπώνει επικρίσεις η Portigon μνημονεύονταν στο παράρτημα 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, εξαιρουμένης της συνομιλίας της 11ης Ιανουαρίου 2012, η οποία, ωστόσο, δεν μπορούσε να της προσαφθεί, δεδομένου ότι έλαβε χώρα μετά την ημερομηνία παύσης της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση που διαπιστώθηκε με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ήτοι μετά τις 31 Αυγούστου 2011.
210
Επιπλέον, εξαιρουμένων των συνομιλιών της 29ης Ιανουαρίου 2009 και της 24ης Ιουνίου 2011, οι συνομιλίες ως προς τις οποίες διατυπώνει επικρίσεις η Portigon είχαν παρουσιαστεί λεπτομερώς στο σώμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων (βλ. σημεία 141, 150, 151, 162, 163, 302, 310 έως 313, 317, 318, 389, 393 και 394), με αποτέλεσμα, αφενός, να έχει η εν λόγω τράπεζα, ήδη από το στάδιο της ανακοινώσεως αυτής, τη δυνατότητα να αντιληφθεί τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή έκρινε ότι οι συγκεκριμένες συνομιλίες ήταν ενοχοποιητικές, και, αφετέρου, να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να θεωρηθούν οι τροποποιήσεις που επήλθαν επ’ ευκαιρία της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών ως αισθητές τροποποιήσεις των αποδεικτικών στοιχείων.
211
Όσον αφορά τη συνομιλία της 29ης Ιανουαρίου 2009, επισημαίνεται ότι αυτή εκτεινόταν μεν σε σχετικά μακρά περίοδο περίπου δέκα ωρών, αλλά είχε καταταγεί μόνο στην κατηγορία 1 και, επομένως, δεν μπορούσε παρά να αφορά ανταλλαγή στρατηγικών διαπραγμάτευσης, πράγμα που παρείχε στην Portigon τη δυνατότητα να προσδιορίσει το είδος των επίμαχων μηνυμάτων.
212
Όσον αφορά τη συνομιλία της 24ης Ιουνίου 2011, αρκεί η επισήμανση ότι είναι εν πάση περιπτώσει μεταγενέστερη της ημερομηνίας παύσης της συμμετοχής της Portigon στην επίδικη παράβαση την οποία δέχθηκε τελικώς η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι της 3ης Ιουνίου 2011.
[παραλειπόμενα]
4) Επί της επικρίσεως της BofA η οποία αντλείται από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω του ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν μνημονεύει πέντε συνομιλίες που αναφέρονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
[παραλειπόμενα]
239
Επιπλέον, η αναφορά αυτή συνιστά απλή απάντηση στο επιχείρημα της BofA, το οποίο εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 617 της εν λόγω απόφασης και αντλείται από το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αντιτάξει τη συνομιλία της 25ης Φεβρουαρίου 2008 στην τράπεζα αυτή, για τον λόγο ότι δεν δραστηριοποιούνταν στην πρωτογενή αγορά των βελγικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και τήρησε παθητική στάση κατά τη διάρκεια της εν λόγω συνομιλίας.
240
Εξάλλου, καθόσον η BofA επικαλείται την αιτιολογική σκέψη 620 της προσβαλλόμενης απόφασης, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η εν λόγω αιτιολογική σκέψη αφορά διαφορετική συνομιλία, ήτοι τη συνομιλία της 27ης Μαρτίου 2008.
241
Όσον αφορά, κατά τρίτον, τη συνομιλία της 25ης Ιουλίου 2007, η BofA προσάπτει επίσης στην Επιτροπή ότι παρέτεινε, με την έκθεση των πραγματικών περιστατικών, τη διάρκεια του αποσπάσματος το οποίο μνημονευόταν αρχικώς στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, τούτο δε προκειμένου να ενσωματώσει μια νέα αιτίαση, περί της οποίας γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 121 της προσβαλλόμενης απόφασης.
242
Εν προκειμένω, η Επιτροπή επισήμανε βεβαίως, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι τα επικρινόμενα μηνύματα είχαν ανταλλαγεί «από τις 06:15:58», στη συνέχεια δε ανέφερε, στην έκθεση πραγματικών περιστατικών, ότι τα επικρινόμενα μηνύματα είχαν σταλεί στα χρονικά διαστήματα «06:15:43 - 06:29:16» και «06:58:56 - 07:08:43:». Ωστόσο, μια τέτοια τροποποίηση αρκείται στον περιορισμό και στην οριοθέτηση, επ’ ευκαιρία της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών, της χρονικής διάρκειας της επικρινόμενης συνομιλίας προς το συμφέρον του αποδέκτη της. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως προσθήκη νέας αιτίασης επ’ ευκαιρία της έκθεσης των πραγματικών περιστατικών.
243
Κατόπιν των ανωτέρω, το τρίτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της BofA πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
β)
Επί των επικρίσεων της Nomura, της BofA και της Portigon οι οποίες αντλούνται από παραβάσεις της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, λόγω της παρουσιάσεως των επίμαχων συμπεριφορών στην προσβαλλόμενη απόφαση
244
Η Nomura, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η BofA, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, και η Portigon, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως, λόγω της παρουσιάσεως των επίμαχων συμπεριφορών στην προσβαλλόμενη απόφαση.
245
Συγκεκριμένα, κατ’ αρχάς, στον συνημμένο στην προσβαλλόμενη απόφαση πίνακα με τίτλο «Συνολική επισκόπηση των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλιών της αποφάσεως», η Επιτροπή περιορίστηκε να χρησιμοποιήσει το γράμμα «Y» σε σχέση με κάθε συνομιλία προκειμένου να προσδιορίσει την κατηγορία ή τις κατηγορίες στις οποίες ενέπιπτε κάθε συνομιλία, οι οποίες εξάλλου δεν ορίζονταν επαρκώς. Επιπλέον, η δυσχέρεια κατανόησης των συμπεριφορών που μνημονεύονται στον πίνακα του παραρτήματος 1 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων ήταν εντονότερη όταν εντός της ίδιας ημέρας αναφέρονταν περισσότερες της μιας περίοδοι. Ως παραδείγματα, η Nomura αναφέρεται στη συνομιλία της 18ης Ιανουαρίου 2011 και η Portigon στη συνομιλία της 5ης Νοεμβρίου 2009 καθώς και σε «έξι άλλες συνομιλίες». Εντούτοις, δεδομένου ότι αυτές οι «έξι άλλες συνομιλίες» δεν προσδιορίστηκαν σαφώς από την Portigon, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου.
246
Εν συνεχεία, η Nomura και η BofA υποστηρίζουν ότι ορισμένες συνομιλίες ή αποσπάσματα συνομιλιών παρατίθενται μόνο στο παράρτημα 1 της προσβαλλόμενης απόφασης και, ως εκ τούτου, δεν συνοδεύονται από καμία εξήγηση όσον αφορά το σχετικό ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο ή τη σχετική αγορά. Συναφώς, η BofA αναφέρει «ιδίως 38 αποσπάσματα» από 18 συνομιλίες.
247
Τέλος, η Nomura προσάπτει στην Επιτροπή ότι ο βαθμός λεπτομέρειας που παρέσχε το θεσμικό αυτό όργανο όσον αφορά τις συνομιλίες σχετικά με την περίοδο συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση ήταν πιο περιορισμένος σε σχέση με αυτόν που έγινε δεκτός για τις προηγούμενες συνομιλίες που ελήφθησαν υπόψη κατά των λοιπών τραπεζών οι οποίες είχαν μετάσχει στην παράβαση αυτή.
248
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως που προβλέπει το άρθρο 296, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ επιβάλλει οι αποφάσεις της Επιτροπής να εκθέτουν τα πραγματικά περιστατικά και τις νομικές εκτιμήσεις που έχουν ουσιώδη σημασία για την οικονομία της απόφασης (βλ. απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, Chronopost και La Poste κατά UFEX κ.λπ., C‑341/06 P και C‑342/06 P, EU:C:2008:375, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
249
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 376 έως 383, 411 έως 484, 495 έως 544, 723 έως 726, 737 έως 752 και 760 έως 771 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους οι επίμαχες συνομιλίες, για τις οποίες γίνεται λόγος στις αιτιολογικές σκέψεις 97 έως 356 της απόφασης αυτής καθώς και στο παράρτημα 1 αυτής –το οποίο αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εν λόγω απόφασης–, έπρεπε να χαρακτηριστούν ως συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές που συνιστούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση με αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο, στην οποία μετείχαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διάρκεια των περιόδων που μνημονεύονται στο άρθρο 1 της ίδιας απόφασης.
250
Επιπλέον, η αιτιολογία αυτή πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα των απαντήσεων που έδωσε η Επιτροπή στα επιχειρήματα που προέβαλαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διοικητική διαδικασία και τα οποία μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 384 έως 402, 545 έως 719 και 753 έως 759 της προσβαλλόμενης απόφασης.
251
Επομένως, η Nomura, η BofA και η Portigon δεν μπορούν βασίμως να υποστηρίζουν ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν εξέθεσε τα πραγματικά περιστατικά και τις νομικές εκτιμήσεις που έχουν ουσιώδη σημασία για την οικονομία της εν λόγω απόφασης.
252
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τα επιχειρήματα της Nomura, της BofA και της Portigon σύμφωνα με τα οποία, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή δεν εξήγησε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους, μεμονωμένα, καθεμιά από τις 380 περίπου συνομιλίες που μνημονεύονται στον συνημμένο στην προσβαλλόμενη απόφαση πίνακα, ή ακόμη και καθένα από τα 783 αποσπάσματα αυτών των συνομιλιών που μνημονεύονται στην τέταρτη στήλη του πίνακα αυτού, επιβεβαιώνουν την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης με αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο.
253
Συναφώς, πρώτον, επισημαίνεται ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν προσήψε στις εμπλεκόμενες τράπεζες τόσες παραβάσεις του άρθρου 101 ΣΛΕΕ όσες ήταν και οι συνομιλίες ή ακόμη και τα αποσπάσματα συνομιλιών που απαριθμούνται στον συνημμένο στην απόφαση αυτή πίνακα, αλλά μία και μόνη ενιαία και διαρκή παράβαση με αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο και αποτελούμενη από το σύνολο των συνομιλιών αυτών (βλ. σκέψη 88 ανωτέρω).
254
Ως εκ τούτου, δεν εναπέκειτο στην Επιτροπή να αποδείξει ότι κάθε συνομιλία ή κάθε απόσπασμα συνομιλίας έπρεπε να χαρακτηριστεί ως σύμπραξη κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψεις 83 και 84).
[παραλειπόμενα]
284
Πράγματι, αφενός, στις αιτιολογικές σκέψεις 307 έως 350 και στη συνέχεια 641 έως 719 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή παρουσίασε, κατά τρόπο αρκούντως λεπτομερή και μέσω αποσπασμάτων τα οποία τις περισσότερες φορές έφεραν χρονοσφραγίδα, τις συνομιλίες που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της Nomura στην επίδικη παράβαση. Ομοίως, το θεσμικό αυτό όργανο απέρριψε τα επιχειρήματα σχετικά με τις εν λόγω συνομιλίες τα οποία προέβαλε η τράπεζα αυτή κατά τη διοικητική διαδικασία.
285
Επιπλέον, συμπληρωματικά διευκρινιστικά στοιχεία παρέχονταν με τον συνημμένο στην προσβαλλόμενη απόφαση πίνακα, ο οποίος, όπως ήδη επισημάνθηκε στη σκέψη 249 ανωτέρω, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της απόφασης αυτής και του οποίου η παρουσίαση είναι πανομοιότυπη για το σύνολο των συνομιλιών, ανεξαρτήτως του χρονικού διαστήματος κατά το οποίο έλαβαν χώρα.
286
Αφετέρου και αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Nomura, δεν εναπέκειτο στην Επιτροπή να περιγράψει «λεπτομερέστερα» τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα της πρώτης φοράς κατά την οποία έλαβε χώρα κάθε είδους συνομιλία από τις 18 Ιανουαρίου 2011, ημερομηνία κατά την οποία η Επιτροπή εκτίμησε ότι η τράπεζα αυτή άρχισε να μετέχει στην επίδικη παράβαση.
287
Πράγματι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή προσήψε στη Nomura τη συμμετοχή της σε ενιαία και διαρκή παράβαση η οποία άρχισε τέσσερα και πλέον έτη πριν από τη συμμετοχή της τράπεζας αυτής, και όχι τη συμμετοχή της σε παράβαση που άρχισε κατά τη στιγμή έναρξης της συμμετοχής της ίδιας αυτής τράπεζας.
288
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η Επιτροπή δεν παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει καθόσον διαπίστωσε, με το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχαν μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, καλύπτουσα το σύνολο του ΕΟΧ και συνιστάμενη σε συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
289
Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Nomura, το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της BofA και το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Portigon πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
2.
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα της Επιτροπής καθόσον θεώρησε τις UniCredit, Nomura και Portigon υπεύθυνες για τη συμπεριφορά των διαπραγματευτών τους
290
Η UniCredit, στο πλαίσιο του πρώτου μέρους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τέταρτου λόγου της προσφυγής της και η Portigon, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν στην Επιτροπή ότι κακώς τους καταλόγισε τη συμπεριφορά των αντιστοίχων υπαλλήλων τους.
291
Κατά πρώτον, η UniCredit, η Nomura και η Portigon φρονούν ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να θεωρήσει ότι οι τράπεζες αυτές είχαν αυτομάτως γνώση όλων των πληροφοριών που είχαν αποκτήσει οι αντίστοιχοι διαπραγματευτές τους κατά την προηγούμενη απασχόλησή τους σε άλλες τράπεζες οι οποίες εμπλέκονταν τότε στην επίδικη παράβαση.
292
Κατά δεύτερον, η UniCredit, η Nomura και η Portigon υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να τους προσάψει συμπεριφορές των αντιστοίχων διαπραγματευτών τους κατά τη διάρκεια περιόδου ή σε αγορά όπου αυτοί δεν ήταν εξουσιοδοτημένοι να διαπραγματεύονται.
293
Συναφώς, αφενός, η UniCredit και η Nomura ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή τις έκρινε υπεύθυνες για συμπεριφορές που διέπραξαν οι αντίστοιχοι διαπραγματευτές τους πριν αυτοί λάβουν την κανονιστική άδεια να διαπραγματεύονται για λογαριασμό των εργοδοτών τους. Συγκεκριμένα, ενώ οι διαπραγματευτές της UniCredit και της Nomura έλαβαν την άδεια αυτή, αντιστοίχως, στις 4 Μαρτίου και στις 16 Σεπτεμβρίου 2011, η Επιτροπή επέλεξε, αντιστοίχως, την 9η Σεπτεμβρίου και την 18η Ιανουαρίου 2011 ως ημερομηνίες έναρξης της συμμετοχής της UniCredit και της Nomura στην επίδικη παράβαση.
294
Αφετέρου, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή τής προσάπτει το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής έλαβε θέσεις σχετικά με την πρωτογενή αγορά μολονότι δεν είχε εντολή από την UniCredit να διαπραγματευθεί στην αγορά αυτή και, επομένως, δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να διαπραγματεύεται για λογαριασμό της. Ομοίως, η Portigon ισχυρίζεται ότι ο διαπραγματευτής της ενήργησε χωρίς την άδειά της και εκτός του τομέα δραστηριότητας της Portigon, η οποία δραστηριοποιούνταν μόνο στην πρωτογενή αγορά των γερμανικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Επομένως, η Portigon δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για συμπεριφορές του διαπραγματευτή της οι οποίες υπερέβαιναν το πλαίσιο των εμπορικών δραστηριοτήτων της τράπεζας αυτής.
295
Κατά τρίτον, η UniCredit και η Portigon υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή τούς καταλόγισε τη συμπεριφορά όχι διευθυντικού στελέχους, αλλά ενός ανέντιμου υπαλλήλου, ο οποίος επιπλέον, όσον αφορά την UniCredit, τελούσε υπό δοκιμαστική περίοδο.
296
Κατά τέταρτον, η Portigon υποστηρίζει ότι, δεδομένου ότι δεν υπήρχε αμέλεια εκ μέρους της, η Επιτροπή κακώς της καταλόγισε τη συμπεριφορά του διαπραγματευτή της.
297
Συναφώς, αφενός, η Portigon εκτιμά ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει τη συμπεριφορά του διαπραγματευτή της, δεδομένου ότι δεν θα μπορούσε ευχερώς να έχει αποκτήσει πρόσβαση στα κανάλια συνομιλιών που χρησιμοποιούσε ο διαπραγματευτής ή να τα συμβουλευθεί, χωρίς να προσβάλει το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων και να παραβιάσει το εργατικό δίκαιο. Επιπλέον, έλαβε διάφορα μέτρα για να διασφαλίσει την εκ μέρους των υπαλλήλων της τήρηση των απαιτήσεων επιμέλειας, ιδίως περιλαμβάνοντας στις συμβάσεις εργασίας τους την υποχρέωση τήρησης των απαιτήσεων αυτών, υποχρεώνοντας τον διαπραγματευτή της να υπογράψει δέσμευση τήρησης των κατευθυντηρίων γραμμών της τράπεζας σχετικά με τη συμμόρφωση, διοργανώνοντας υποχρεωτική κατάρτιση σε θέματα συμμόρφωσης, καθώς και διενεργώντας ετήσιους ελέγχους.
298
Αφετέρου, η Portigon φρονεί ότι θα ήταν σκόπιμο και σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας να αποκλειστεί η ευθύνη της, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της υπό κρίση υπόθεσης. Οι ιδιαιτερότητες αυτές συνίστανται, πρώτον, στο ότι ο διαπραγματευτής της δεν κατείχε διευθυντική θέση, δεύτερον, στο ότι ήταν ο μοναδικός διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής που εμπλεκόταν στην επίδικη παράβαση, τρίτον, στο ότι η εμπλοκή της στην παράβαση αυτή άρχισε με την ανάληψη καθηκόντων από τον εν λόγω διαπραγματευτή και έπαυσε με την αποχώρησή του, τέταρτον, στο ότι, κατά το διάστημα αυτό, οι περισσότερες θέσεις του εν λόγω διαπραγματευτή δεν ήταν χρήσιμες ούτε στέφθηκαν με επιτυχία και, πέμπτον, στο ότι η συμπεριφορά του τελευταίου είχε αρχίσει πριν από την πρόσληψή του.
299
Εκ προοιμίου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι είναι προδήλως αβάσιμο το επιχείρημα της Portigon που αντλείται από έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τον καταλογισμό στην τράπεζα αυτή της ευθύνης για τις συμπεριφορές στις οποίες έλαβε μέρος ο διαπραγματευτής της κατά το διάστημα που απασχολήθηκε στην τράπεζα αυτή, επιχείρημα το οποίο περιέχεται άλλωστε μόνο στον τίτλο του πέμπτου λόγου της προσφυγής της.
300
Πράγματι, στις αιτιολογικές σκέψεις 755 έως 759 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε τους λόγους για τους οποίους οι εμπλεκόμενες τράπεζες μπορούσαν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τη συμπεριφορά των διαπραγματευτών που απασχολούσαν.
301
Συναφώς, επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ότι οι υπάλληλοι συναποτελούσαν με τις εταιρίες που τους απασχολούσαν οικονομική ενότητα και ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές των πρώτων οφείλονταν στις δεύτερες, οι οποίες μπορούσαν, κατ’ αρχήν, να θεωρηθούν υπεύθυνες γι’ αυτές, ακόμη και αν η διοίκηση των οικείων εταιριών δεν είχε εγκρίνει τις επίμαχες συμπεριφορές ή δεν είχε ενημερωθεί σχετικώς ή οι εν λόγω συμπεριφορές αποδεικνύονταν αντίθετες προς τις οδηγίες της. Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι οι δραστηριότητες διαπραγμάτευσης χαρακτηρίζονταν από λεπτομερή καταγραφή και στενή εποπτεία των δραστηριοτήτων των υπαλλήλων, γεγονός που παρείχε στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη δυνατότητα να γνωρίζουν τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της σύμπραξης που είχε τεθεί σε εφαρμογή, καθώς και την εμπλοκή των υπαλλήλων τους, και απέκλειε τη δυνατότητα να επικαλεστούν άγνοιά τους.
302
Με την αιτιολογία αυτή, η Επιτροπή συμμορφώθηκε προς την υποχρέωση που υπέχει κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 296, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
303
Επί της ουσίας, όπως ορθώς υπενθύμισε η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 733 έως 735 της προσβαλλόμενης απόφασης, γίνεται κατά πάγια νομολογία δεκτό ότι, αφενός, στο πλαίσιο του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, μια επιχείρηση πρέπει να νοείται ως οικονομική ενότητα, έστω και αν, από νομικής απόψεως, η οικονομική αυτή ενότητα αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα και, αφετέρου, ένας υπάλληλος ασκεί τα καθήκοντά του για λογαριασμό και υπό τη διεύθυνση της επιχειρήσεως για την οποία εργάζεται και, ως εκ τούτου, θεωρείται ότι εντάσσεται στην οικονομική ενότητα την οποία συνιστά η επιχείρηση αυτή (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιουλίου 2016, VM Remonts κ.λπ., C‑542/14, EU:C:2016:578, σκέψεις 22 και 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
304
Εξ αυτού συνάγεται ότι, προκειμένου να διαπιστωθούν παραβάσεις του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, οι ενέργειες υπαλλήλου οι οποίες θίγουν, ενδεχομένως, τον ανταγωνισμό αποδίδονται στην επιχείρηση στην οποία ανήκει, καθόσον η τελευταία θεωρείται, κατ’ αρχήν, υπεύθυνη για αυτές (απόφαση της 21ης Ιουλίου 2016, VM Remonts κ.λπ., C‑542/14, EU:C:2016:578, σκέψη 24).
305
Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να θεωρήσει υπεύθυνες για τη συμπεριφορά των διαπραγματευτών τους την Portigon για την περίοδο από τις 19 Οκτωβρίου 2009 έως τις 3 Ιουνίου 2011 (λαμβανομένης υπόψη της περιόδου απασχόλησης του διαπραγματευτή της, η οποία άρχισε στις 16 Οκτωβρίου 2009 και έληξε στις 31 Αυγούστου 2011), την UniCredit για την περίοδο από τις 9 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011 (λαμβανομένης υπόψη της περιόδου απασχόλησης του διαπραγματευτή της, η οποία άρχισε την 1η Σεπτεμβρίου 2011), καθώς και τη Nomura για την περίοδο από τις 18 Ιανουαρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011 (λαμβανομένης υπόψη της περιόδου απασχόλησης του διαπραγματευτή της, η οποία άρχισε στις 17 Ιανουαρίου 2011).
306
Καμία από τις επικρίσεις της UniCredit, της Nomura ή της Portigon δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον αποκλεισμό της ευθύνης αυτής στην προκειμένη περίπτωση.
307
Πρώτον, η UniCredit, η Nomura και η Portigon δεν μπορούν βασίμως να προσάψουν στην Επιτροπή ότι έλαβε υπόψη έναντι αυτών, ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις 418, 426, 427, 764, 767 και 883 της προσβαλλόμενης απόφασης, τη γνώση των επίμαχων συμπεριφορών που απέκτησαν οι υπάλληλοί τους πριν αναλάβουν καθήκοντα στην υπηρεσία τους, προκειμένου να χαρακτηρίσει τις συμπεριφορές αυτές ως ενιαία και διαρκή παράβαση με αντικείμενο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
308
Πράγματι, αφενός, όπως υπομνήσθηκε ήδη, στη σκέψη 303 ανωτέρω, ο υπάλληλος ο οποίος ασκεί τα καθήκοντά του για λογαριασμό και υπό τη διεύθυνση της επιχείρησης για την οποία εργάζεται θεωρείται ότι εντάσσεται στην οικονομική ενότητα που συνιστά η επιχείρηση αυτή.
309
Επομένως, οι γνώσεις που απέκτησε ένας υπάλληλος πριν από την ανάληψη καθηκόντων στην υπηρεσία νέας επιχείρησης και τις οποίες ο τελευταίος θέτει εκ των πραγμάτων στη διάθεση του νέου αυτού εργοδότη μπορούν να θεωρηθούν ως γνώσεις τις οποίες μοιράζεται με τον νέο εργοδότη του.
310
Αφετέρου, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε συνομιλίες προγενέστερες ή μεταγενέστερες της παράβασης, προκειμένου να σχηματίσει μια συνολική εικόνα και να εκθέσει τα προπαρασκευαστικά στάδια της σύμπραξης, καθώς και προκειμένου να ενισχύσει την ερμηνεία ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 2008, Lafarge κατά Επιτροπής, T‑54/03, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2008:255, σκέψη 428, της 2ας Φεβρουαρίου 2012, Denki Kagaku Kogyo και Denka Chemicals κατά Επιτροπής, T‑83/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2012:48, σκέψη 188, και της 27ης Ιουνίου 2012, Coats Holdings κατά Επιτροπής, T‑439/07, EU:T:2012:320, σκέψη 60).
311
Συνεπώς, εν προκειμένω, και λαμβανομένων υπόψη των λοιπών στοιχείων που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή –ήτοι, κατ’ ουσίαν, πολλών εκατοντάδων καταγραφών συνομιλιών που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκομένων τραπεζών–, το θεσμικό αυτό όργανο είχε το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις που είχαν αποκτήσει οι αντίστοιχοι διαπραγματευτές τους πριν από την ανάληψη των καθηκόντων τους στην υπηρεσία τους και τις οποίες αυτοί έθεσαν εκ των πραγμάτων στη διάθεση των τραπεζών αυτών.
312
Ειδικότερα, η Επιτροπή δικαιούνταν να λάβει υπόψη το γεγονός ότι, πριν αναλάβει καθήκοντα στην Portigon και στη συνέχεια στην UniCredit, ο διαπραγματευτής των τραπεζών αυτών είχε, ως διαπραγματευτής της RBS και, στη συνέχεια, της Natixis, άμεση συμμετοχή στις συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών και κατά τη διάρκεια διμερών συνομιλιών, ή ακόμη το γεγονός ότι ο ίδιος αυτός διαπραγματευτής ήταν ο ιδρυτής ενός εκ των δύο αυτών καναλιών συνομιλιών.
313
Η ίδια διαπίστωση επιβάλλεται όσον αφορά τον διαπραγματευτή της Nomura, ο οποίος, πριν αναλάβει καθήκοντα στην τράπεζα αυτή, μετέσχε στις επίμαχες συμπεριφορές ως διαπραγματευτής της RBS.
314
Δεύτερον, η UniCredit, η Nomura και η Portigon δεν μπορούν λυσιτελώς να επικαλεστούν το γεγονός ότι οι αντίστοιχοι διαπραγματευτές τους ενήργησαν με δική τους πρωτοβουλία και χωρίς άδεια εκ μέρους τους ή ακόμη το γεγονός ότι οι διαπραγματευτές αυτοί δεν κατείχαν διευθυντική θέση εντός των τραπεζών αυτών.
315
Πράγματι, ο καταλογισμός σε επιχείρηση παραβάσεως του άρθρου 101 ΣΛΕΕ δεν προϋποθέτει πράξη, ή έστω γνώση της εν λόγω παραβάσεως εκ μέρους των εταίρων ή των κυριότερων διαχειριστών της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως, αλλά αποκλειστικά και μόνον πράξη προσώπου το οποίο έχει εξουσιοδοτηθεί να ενεργεί για λογαριασμό της επιχειρήσεως (βλ. αποφάσεις της 16ης Φεβρουαρίου 2017, Tudapetrol Mineralölerzeugnisse Nils Hansen κατά Επιτροπής, C‑94/15 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2017:124, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 11ης Ιουλίου 2019, Huhtamäki και Huhtamaki Flexible Packaging Germany κατά Επιτροπής, T‑530/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:498, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ομοίως, δεν απαιτείται επίσημη εξουσιοδότηση προκειμένου η συμμετοχή υπαλλήλου επιχειρήσεως σε αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές να μπορεί να καταλογιστεί στην επιχείρηση αυτή (βλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2016, Schenker κατά Επιτροπής, T‑265/12, EU:T:2016:111, σκέψη 167 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
316
Πάντως, μολονότι η UniCredit, η Nomura και η Portigon αμφισβητούν ότι εξουσιοδότησαν τους αντίστοιχους διαπραγματευτές τους να λάβουν μέρος στην επίδικη παράβαση, δεν αμφισβητούν ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της συμμετοχής τους στην παράβαση αυτή, απασχολούσαν πράγματι τους εν λόγω διαπραγματευτές.
317
Επομένως, έστω και ελλείψει κανονιστικής άδειας διαπραγμάτευσης χορηγηθείσας από τη Financial Conduct Authority (Αρχή Χρηματοοικονομικής Δεοντολογίας, Ηνωμένο Βασίλειο) ή ακόμη και άδειας χορηγηθείσας από την UniCredit προς τον διαπραγματευτή της να διαπραγματεύεται όχι μόνο στη δευτερογενή, αλλά και στην πρωτογενή αγορά, οι διαπραγματευτές των τραπεζών αυτών ήταν σε θέση, λόγω της απασχόλησής τους στις αντίστοιχες τράπεζές τους και χάρη στους εργοδότες τους και τα μέσα που αυτοί διέθεταν, να αποκτήσουν και να δημοσιοποιήσουν πληροφορίες τις οποίες μπόρεσαν στη συνέχεια να παράσχουν σε άλλους διαπραγματευτές.
318
Όσον αφορά, ειδικότερα, την UniCredit, η Επιτροπή αναγνώρισε, βεβαίως, στην αιτιολογική σκέψη 861 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι δεν είχε κατορθώσει να αποδείξει ότι ο διαπραγματευτής της είχε διαβιβάσει τις πληροφορίες που είχε αποκτήσει σχετικά με την πρωτογενή αγορά, στην οποία δεν δραστηριοποιούνταν, σε άλλους διαπραγματευτές της ίδιας αυτής τράπεζας δραστηριοποιούμενους στην εν λόγω πρωτογενή αγορά. Εντούτοις, το θεσμικό αυτό όργανο επισήμανε επίσης, στην ίδια αιτιολογική σκέψη 861, ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit μπόρεσε να χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες που έλαβε από τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών σχετικά με την πρωτογενή αγορά στο πλαίσιο της δραστηριότητάς του στη δευτερογενή αγορά.
319
Για τον ίδιο λόγο, η Portigon δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλεστεί το γεγονός ότι η δραστηριότητά της περιοριζόταν στα γερμανικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα στην πρωτογενή αγορά, δεδομένου ότι οι πληροφορίες που ανταλλάσσονταν στα κανάλια συνομιλιών μπορούσαν να της είναι χρήσιμες για τη δραστηριότητά της στη δευτερογενή αγορά, η οποία δεν περιοριζόταν στη διαπραγμάτευση των γερμανικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, όπως εξάλλου επισήμανε η Επιτροπή στην υποσημείωση 1452 της προσβαλλόμενης απόφασης και χωρίς να αντικρουσθεί επ’ αυτού από την Portigon.
320
Ως εκ τούτου, ορθώς έκρινε η Επιτροπή, ιδίως με τις αιτιολογικές σκέψεις 412, 426, 434, 436 ή 438 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η UniCredit, η Nomura και η Portigon γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν τις ενέργειες των αντιστοίχων υπαλλήλων τους (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2009, Hoechst κατά Επιτροπής, T‑161/05, EU:T:2009:366, σκέψη 55).
321
Τρίτον, η Portigon δεν μπορεί λυσιτελώς να προβάλλει ότι έλαβε διάφορα μέτρα προκειμένου να αποτρέψει τους υπαλλήλους της από το να επιδεικνύουν συμπεριφορά αντίθετη προς τις «απαιτήσεις επιμέλειας».
322
Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι μια επιχείρηση δεν μπορεί να επικαλείται λυσιτελώς ενδεχόμενες δυσλειτουργίες της εσωτερικής της οργάνωσης (πρβλ. απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2009, Hoechst κατά Επιτροπής, T‑161/05, EU:T:2009:366, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) και ότι τα μέτρα που λαμβάνει μια επιχείρηση για την τήρηση του δικαίου του ανταγωνισμού δεν αναιρούν το υποστατό της διαπραχθείσας παράβασης (πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2011, Shell Petroleum κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑38/07, EU:T:2011:355, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
323
Επιπλέον, το γεγονός ότι τα διάφορα μέτρα που η Portigon αναφέρει ότι έλαβε δεν απέτρεψαν την επίδικη συμπεριφορά του υπαλλήλου της καταδεικνύει εν τέλει την ακαταλληλότητα των μέτρων αυτών προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης στο εσωτερικό της τράπεζας αυτής.
324
Τέταρτον, η Portigon αβασίμως επίσης υποστηρίζει ότι ο αποκλεισμός της ευθύνης της από την Επιτροπή θα αποτελούσε μέτρο πρόσφορο και σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας, για τον λόγο ότι η αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά για την οποία επιβλήθηκαν κυρώσεις οφειλόταν σε έναν και μόνον μισθωτό, ο οποίος εξακολούθησε να επιδεικνύει προσωπική συμπεριφορά που είχε ξεκινήσει ήδη πριν από την πρόσληψή του, και ότι η εν λόγω συμπεριφορά ήταν ελάχιστα επιτυχής.
325
Πράγματι, ο αριθμός των υπαλλήλων που εμπλέκονται σε συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού δεν ασκεί επιρροή όσον αφορά τον καταλογισμό της συμπεριφοράς αυτής στην επιχείρηση που τους απασχολεί, εφόσον συντρέχουν τα συστατικά στοιχεία που απαιτεί το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όπερ θα εκτιμηθεί στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως που αφορούν την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης με αντικείμενο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
326
Το ίδιο ισχύει και για τους λόγους που ώθησαν τον οικείο μισθωτό να επιδείξει την επίμαχη συμπεριφορά ή ακόμη για το γεγονός ότι ο εν λόγω μισθωτός εξακολούθησε να επιδεικνύει συμπεριφορά που είχε ξεκινήσει προηγουμένως σε άλλη επιχείρηση, εφόσον τα πραγματικά περιστατικά που καταλογίζονται στην επιχείρηση που τον απασχολεί αφορούν περίοδο κατά την οποία ο ίδιος υπάλληλος εργαζόταν πράγματι στην επιχείρηση αυτή και, επομένως, ενεργούσε για λογαριασμό της.
327
Το συμπέρασμα αυτό δικαιολογείται κατά μείζονα λόγο, εν προκειμένω, καθόσον η Portigon δεν αναφέρει ότι υπέβαλε καταγγελία, ούτε προέβη σε ενέργειες κατά του πρώην υπαλλήλου της, παρά το γεγονός ότι η τράπεζα αυτή εκτιμά ότι ενεπλάκη εν αγνοία της στις επίμαχες συμπεριφορές.
328
Τέλος, για την εκτίμηση του καταλογισμού της συμπεριφοράς του διαπραγματευτή της Portigon στην τράπεζα αυτή δεν ασκεί επιρροή το γεγονός ότι οι πρωτοβουλίες του διαπραγματευτή υπήρξαν, κατά την εν λόγω τράπεζα, ελάχιστα επιτυχείς και ότι η τράπεζα αυτή δεν μπορούσε ευχερώς να έχει πρόσβαση στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών.
329
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δικαιούνταν να θεωρήσει την UniCredit, τη Nomura και την Portigon υπεύθυνες για τις επίμαχες συμπεριφορές των αντιστοίχων υπαλλήλων τους, καθώς και να λάβει υπόψη τις γνώσεις που είχαν αποκτήσει οι υπάλληλοι αυτοί επ’ ευκαιρία προηγούμενων σχέσεων εργασίας με άλλες τράπεζες οι οποίες είχαν μετάσχει στην ίδια συμπεριφορά.
330
Εξάλλου, καθόσον η Portigon υποστηρίζει ότι ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή παραβίασε την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας, διαπιστώνεται ότι ο ισχυρισμός αυτός δεν τεκμηριώνεται από κανένα επιχείρημα και, ως εκ τούτου, είναι απαράδεκτος κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 76, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας. Εν πάση περιπτώσει, ο ως άνω ισχυρισμός είναι αβάσιμος, για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στις σκέψεις 303 έως 329 ανωτέρω.
331
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της UniCredit, καθόσον με αυτό προσάπτεται στην Επιτροπή ότι θεώρησε την τράπεζα αυτή υπεύθυνη για τη συμπεριφορά του διαπραγματευτή της, το δεύτερο σκέλος του τέταρτου λόγου ακυρώσεως της Nomura και το δεύτερο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Portigon.
3.
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε πλάνη ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» και ως προς τον καταλογισμό της παράβασης αυτής στις εμπλεκόμενες τράπεζες για ορισμένο χρονικό διάστημα
α)
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
332
Σε περίπτωση διαφωνίας επί του αν όντως συντρέχει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού, εναπόκειται στην Επιτροπή να προσκομίσει τα αποδεικτικά στοιχεία των παραβάσεων που η ίδια διαπιστώνει και να αποδείξει επαρκώς κατά νόμον, μέσω δέσμης σοβαρών, συγκεκριμένων και συγκλινουσών ενδείξεων, τη συνδρομή των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν παράβαση (πρβλ. αποφάσεις της 31ης Μαρτίου 1993, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 και C‑125/85 έως C‑129/85, EU:C:1993:120, σκέψεις 126 και 127, της 17ης Δεκεμβρίου 1998, Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, C‑185/95 P, EU:C:1998:608, σκέψη 58, και της 6ης Ιανουαρίου 2004, BAI και Επιτροπή κατά Bayer, C‑2/01 P και C‑3/01 P, EU:C:2004:2, σκέψη 62).
333
Κατά πάγια νομολογία, παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ενδέχεται να προκύπτει όχι μόνον από μεμονωμένη πράξη, αλλά και από σειρά πράξεων ή ακόμη και από συνεχιζόμενη συμπεριφορά, έστω και αν ένα ή περισσότερα στοιχεία αυτής της σειράς πράξεων ή της συνεχιζόμενης συμπεριφοράς θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν, εξεταζόμενα αφ’ εαυτών και μεμονωμένα, παράβαση της εν λόγω διάταξης. Επομένως, όταν οι διάφορες πράξεις εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο», λόγω του ότι επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, ήτοι τη νόθευση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, η Επιτροπή δικαιούται να καταλογίσει την ευθύνη για τις πράξεις αυτές αναλόγως της συμμετοχής στην παράβαση, η οποία λαμβάνεται υπόψη στο σύνολό της (βλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
[παραλειπόμενα]
340
Ένα μέρος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως, το πρώτο και το τρίτο σκέλος του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, καθώς και το τρίτο επιχείρημα του πρώτου σκέλους και το δεύτερο και τρίτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Nomura στηρίζονται σε πλάνη περί το δίκαιο ή πλάνη εκτιμήσεως όσον αφορά τον χαρακτηρισμό της παράβασης ως ενιαίας και διαρκούς και τη συμμετοχή της στην παράβαση αυτή. Με τον τρίτο λόγο ακυρώσεως και με το τέταρτο σκέλος του πέμπτου λόγου της προσφυγής της η Nomura προβάλλει επίσης σφάλματα που αφορούν, ειδικότερα, τη διάρκεια της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
341
Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η BofA στηρίζεται σε πλάνη περί το δίκαιο ή πλάνη εκτιμήσεως όσον αφορά τον χαρακτηρισμό της παράβασης ως ενιαίας και διαρκούς. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η BofA ανέφερε ότι αμφισβητεί μόνον την ύπαρξη συνολικού σχεδίου που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
342
Ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η Portigon στηρίζεται σε εσφαλμένες διαπιστώσεις σχετικές με την ύπαρξη συνολικού σχεδίου που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, με τον διαρκή χαρακτήρα της επίδικης παράβασης και με την ημερομηνία παύσης της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση. Επιπλέον, με ένα μέρος του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η Portigon αμφισβητεί, μεταξύ άλλων, τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα πολλών συνομιλιών που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της από την Επιτροπή.
343
Υπό το πρίσμα των εκτιμήσεων που εκτίθενται στις σκέψεις 332 έως 338 ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο θα εξετάσει τα επιχειρήματα της UniCredit, της Nomura, της BofA και της Portigon, διακρίνοντας, αφενός, τα επιχειρήματα που βάλλουν κατά της διαπίστωσης της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης και, αφετέρου, τα επιχειρήματα που βάλλουν κατά της διαπίστωσης ότι η ευθύνη για την παράβαση αυτή μπορεί να τους καταλογιστεί για ορισμένη διάρκεια.
344
Εντούτοις, πριν από την εξέταση των επιχειρημάτων που παρατίθενται στις σκέψεις 339 έως 342 ανωτέρω, είναι αναγκαίο να αναλυθούν ορισμένες διαπιστώσεις περί τα πραγματικά περιστατικά και ορισμένες εκτιμήσεις της Επιτροπής συνδεόμενες με την ύπαρξη συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, εκτιμήσεις οι οποίες περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 376 έως 403 και 495 έως 531 της προσβαλλόμενης απόφασης. Συγκεκριμένα, οι διαπιστώσεις και εκτιμήσεις αυτές είναι ικανές να επηρεάσουν το βάσιμο των συμπερασμάτων της Επιτροπής σχετικά, αφενός, με την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης και, αφετέρου, με τον καταλογισμό της ευθύνης για την εν λόγω παράβαση στις εμπλεκόμενες τράπεζες.
β)
Επί των επικρίσεων της UniCredit, της Nomura και της Portigon σχετικά με την ύπαρξη συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών με χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού
345
Στο σώμα της προσβαλλόμενης απόφασης και στο παράρτημα 1 της εν λόγω απόφασης η Επιτροπή διαπίστωσε τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα περίπου 380 συνομιλιών που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ αρχών Ιανουαρίου του 2007 και τέλους Νοεμβρίου του 2011.
346
Στην ενότητα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή παρέθεσε και ερμήνευσε το περιεχόμενο περισσοτέρων από εκατό συνομιλιών.
347
Στο πλαίσιο του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η UniCredit επικρίνει ρητώς και ειδικώς τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των οκτώ συνομιλιών για τις οποίες η Επιτροπή δέχθηκε τη συμμετοχή της, ήτοι των συνομιλιών της 26ης και 28ης Σεπτεμβρίου, της 4ης, 12ης και 19ης Οκτωβρίου και της 2ας, 3ης και 28ης Νοεμβρίου 2011.
348
Όσον αφορά τη Nomura, η Επιτροπή δέχθηκε τη συμμετοχή της τράπεζας αυτής σε 34 συνομιλίες που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια 33 διαφορετικών ημερών κατά το χρονικό διάστημα από τις 18 Ιανουαρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011.
349
Στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, η Nomura επικρίνει ρητώς και ειδικώς τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα δεκαπέντε συνομιλιών που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια δεκατεσσάρων διαφορετικών ημερών, ήτοι δύο συνομιλιών της 18ης Ιανουαρίου και των συνομιλιών της 26ης Ιανουαρίου, της 3ης και της 25ης Φεβρουαρίου, της 5ης και της 12ης Απριλίου, της 3ης, της 5ης και της 18ης Μαΐου, της 22ας Ιουνίου, της 7ης Ιουλίου, της 28ης Σεπτεμβρίου, της 4ης Οκτωβρίου και της 2ας Νοεμβρίου 2011.
350
Όσον αφορά την Portigon, η Επιτροπή δέχθηκε τη συμμετοχή της τράπεζας αυτής σε 63 συνομιλίες που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια 60 διαφορετικών ημερών κατά το χρονικό διάστημα από τις 19 Οκτωβρίου 2009 έως τις 3 Ιουνίου 2011.
351
Στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η Portigon επικρίνει ρητώς και ειδικώς τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα συνομιλιών που πραγματοποιήθηκαν ή μηνυμάτων που απεστάλησαν κατά τη διάρκεια δεκατριών διαφορετικών ημερών, ήτοι ορισμένων αποσπασμάτων των συνομιλιών της 20ής και της 21ης Οκτωβρίου 2009, της συνομιλίας της 6ης Νοεμβρίου 2009, ορισμένων αποσπασμάτων των συνομιλιών της 14ης Ιανουαρίου και της 15ης Φεβρουαρίου 2010, δύο μηνυμάτων που απεστάλησαν στις 22 Φεβρουαρίου 2010, ενός αποσπάσματος της συνομιλίας της 9ης Σεπτεμβρίου 2010, μιας αλληλουχίας μηνυμάτων της συνομιλίας της 17ης Νοεμβρίου 2010, των δύο συνομιλιών της 18ης Ιανουαρίου 2011, της συνομιλίας της 6ης Απριλίου 2011, μιας αλληλουχίας μηνυμάτων της συνομιλίας της 11ης Απριλίου 2011, της συνομιλίας της 12ης Απριλίου 2011 και μιας αλληλουχίας μηνυμάτων της συνομιλίας της 18ης Μαΐου 2011.
352
Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι η UniCredit και η Nomura προβάλλουν επιχειρήματα γενικής εμβέλειας, ήτοι επιχειρήματα που σκοπούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα του συνόλου ή μεγάλου μέρους των συνομιλιών που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, όπως είναι η φερόμενη υπερβολική χρήση των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης και ο φερόμενος δημόσιος χαρακτήρας ή η φερόμενη έλλειψη αξίας ενός ή περισσοτέρων ειδών πληροφοριών που αντηλλάγησαν κατά τις εν λόγω συνομιλίες.
353
Συναφώς, πρώτον, για τους σκοπούς της παρούσας διαδικασίας, πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη η ερμηνεία του περιεχομένου των συνομιλιών που δεν αμφισβητούνται ειδικώς από τις UniCredit, Nomura και Portigon (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 105).
[παραλειπόμενα]
1) Επί του περιεχομένου των συνομιλιών που δεν αμφισβητούνται ειδικώς από τις UniCredit, Nomura και Portigon
[παραλειπόμενα]
376
Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει επίσης ότι οι διαπραγματευτές συζήτησαν τα αποτελέσματα μιας δημοπρασίας που μόλις είχε περατωθεί, μεταξύ άλλων, ως εξής:
«paid 59 in end»«“66”“55 64 ave”»«where u have mid going in?»«i used 50»«50 mid?»«but think it was 2 high» (συνομιλία της 2ας Δεκεμβρίου 2010 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 304 της προσβαλλόμενης απόφασης), «“got 100mm”“missed the other by a thick”» (συνομιλία της 3ης Μαρτίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 319 της προσβαλλόμενης απόφασης), «anyone get anything?»«“I never moved my bids down”“got 100”“26s”» (συνομιλία της 7ης Απριλίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 322 της προσβαλλόμενης απόφασης), «i bid 92 for 50 for me» (συνομιλία της 13ης Απριλίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 325 της προσβαλλόμενης απόφασης), «i went 7‑9»«“kept 08”“think thats ok”“both of us”»«“yes”“what mid you have 98”“or 99”»«98»«yup same»«we had 98»«04…07 ave» (συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 330 της προσβαλλόμενης απόφασης), «was that a good auction?»«“non event”“I think”“had 55 mid”“low 57”“ave 65”» (συνομιλία της 20ής Ιουλίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 337 της προσβαλλόμενης απόφασης).
377
Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι συμμετέχοντες είχαν συζητήσει τις δραστηριότητές τους διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά, όπως προκύπτει, για παράδειγμα, από τα ακόλουθα αποσπάσματα:
«“04 81zx”“what mid we got july 28s”»«“98”“GFI [a broker] got 96/02 x81”»«“yup it s my offer”“[sold them] at 97 Six”»«yeah thats about mid»· «“bidding 10m of the frtr 10/32 with GFI at 05 x 79”“dealt at 10”»«ta»· «bid 40mm july 28s»«ta»«where u got the curve? 55.25 sound ok»«55.5» (συνομιλία της 14ης Φεβρουαρίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στις αιτιολογικές σκέψεις 314 και 315 της προσβαλλόμενης απόφασης), «“my bid jul39s in [broker at Tullett Prebon]”“im looking for 5m only”“[broker at Tullett Prebon,] hit me at 85 at the same time someone 1ifted 89 on btec [BrokerTec, a broker] in 39s”“doh”»«move curve to 52 fuk knows»«“got 52 also”“feels 1ike it should be steeper”“but i aint gonna short 30yrs ahead of a 2bl tap”“think thats why 42/40s also stuck at 3.5”“my bid jan 30s and jul 39s in [broker at Tullett Prebon]”»«wat u got 5-10 on day?»«-0.5bp»«“steeper”“10‑30 1 bp steeper”»«“0.8 i got”“but im high in the cash”»«2-10 2 flatter last question»«1.5» (συνομιλία της 25ης Ιανουαρίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 308 της προσβαλλόμενης απόφασης), «Where u got your mid on the jul 28s dbr?»«113.08»«21#»«great thanks, prices crashed, offering 12m» (συνομιλία της 17ης Φεβρουαρίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 316 της προσβαλλόμενης απόφασης), «what u pay?»«“mid”“75”» (συνομιλία της 13ης Απριλίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 325 της προσβαλλόμενης απόφασης), «where bunds at 4.15?»«127.25»«“iam with ya”“lets sell oats?”»«I am short already»«same here staying that way want to sell more»«iam long them» (συνομιλία της 24ης Ιουνίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 334 της προσβαλλόμενης απόφασης).
378
Στην αιτιολογική σκέψη 521 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή μνημόνευσε διάφορες συνομιλίες κατά τις οποίες οι μετέχοντες συζήτησαν για τις δραστηριότητές τους διαπραγμάτευσης με συγκεκριμένους αντισυμβαλλόμενους στη δευτερογενή αγορά ως εξής:
«“not budging”“he’s asking”“stay the same”» (συνομιλία της 4ης Ιανουαρίου 2007 σε κανάλι διαρκούς συνομιλίας μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 101 της προσβαλλόμενης απόφασης), «“asked us twice as well”“we’re flat”» (συνομιλία της 8ης Νοεμβρίου 2007 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 131 της προσβαλλόμενης απόφασης), «if he comes here I am going to tell him to fuk off»«shall we fuk him» (συνομιλία της 12ης Δεκεμβρίου 2007 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 133 της προσβαλλόμενης απόφασης), «frog insurer asks me if I can offer 50 m sp40s» (συνομιλία της 13ης Δεκεμβρίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 135 της προσβαλλόμενης απόφασης), «same here i would not tell him what i had» (συνομιλία της 4ης Νοεμβρίου 2008 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 212 της προσβαλλόμενης απόφασης), «“btp 23s”“oil asking”“wat mid”» (συνομιλία της 10ης Νοεμβρίου 2008 μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 215 της προσβαλλόμενης απόφασης), «just offered 60 m dsl28 to same guy» (συνομιλία της 13ης Αυγούστου 2010 στο κανάλι συνομιλιών DBAC μνημονευόμενη στην αιτιολογική σκέψη 292 της προσβαλλόμενης απόφασης).
379
Από άλλες συνομιλίες μνημονευόμενες στην προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές συζήτησαν τις δραστηριότητές τους διαπραγμάτευσης με συγκεκριμένο αντισυμβαλλόμενο στη δευτερογενή αγορά και ιδίως από τη συνομιλία της 13ης Απριλίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 325 της προσβαλλόμενης απόφασης («u front run him then?»«“not front run, back run”“trade already don”»«A [?] [ταυτότητα του συμβαλλομένου]»«“yeah.”“you got them”»«yee»«oh i will pull offer»).
380
Κατά συνέπεια, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έφερε στο φως την ύπαρξη συνομιλιών που αφορούσαν, μεταξύ άλλων, πρώτον, το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας (βλ. σκέψεις 364 και 365 ανωτέρω), δεύτερον, τις συστάσεις που απηύθυναν ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων σε γραφεία διαχείρισης χρέους (βλ. σκέψεις 366 και 367 ανωτέρω), τρίτον, συμπεριφορές σχεδιαζόμενες στη δευτερογενή αγορά όσον αφορά τις καμπύλες απόδοσης ενόψει ή μετά την ολοκλήρωση δημοπρασίας (βλ. σκέψεις 368 και 369 ανωτέρω), τέταρτον, τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών, τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης, τους όγκους των προσφορών, τις θέσεις διαπραγμάτευσης ενόψει δημοπρασίας (βλ. σκέψεις 370 έως 375 ανωτέρω), πέμπτον, τα αποτελέσματα μιας δημοπρασίας (βλ. σκέψη 376 ανωτέρω), και, έκτον, τις τιμές, τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης, τους όγκους συναλλαγών, τις θέσεις διαπραγμάτευσης και τις συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στη δευτερογενή αγορά, συμπεριλαμβανομένων των συναλλαγών έναντι συγκεκριμένων αντισυμβαλλομένων (βλ. σκέψεις 377 και 379 ανωτέρω).
2) Επί του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των συνομιλιών που δεν αμφισβητούνται ειδικώς από τις UniCredit, Nomura και Portigon
381
Υπενθυμίζεται ότι κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει αυτοτελώς την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην εσωτερική αγορά (βλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2006, Asnef-Equifax και Administración del Estado, C‑238/05, EU:C:2006:734, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
382
Μολονότι αυτή η απαίτηση αυτονομίας δεν αποκλείει το δικαίωμα των επιχειρηματιών να προσαρμόζονται επιτηδείως στη διαπιστούμενη ή αναμενόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, εντούτοις αντιτίθεται αυστηρώς σε κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ των επιχειρηματιών αυτών δυνάμενη είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά υπάρχοντος ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά είτε να αποκαλύψει σε έναν ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που ο επιχειρηματίας έχει αποφασίσει ή σκέπτεται να ακολουθήσει στην αγορά, όταν οι επαφές αυτές έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη δημιουργία συνθηκών ανταγωνισμού που δεν συμβαδίζουν με τις συνήθεις συνθήκες της εν λόγω αγοράς, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως των προϊόντων ή των παρεχομένων υπηρεσιών, του μεγέθους και του αριθμού των επιχειρήσεων και του όγκου της εν λόγω αγοράς (βλ. απόφαση της 19ης Μαρτίου 2015, Dole Food και Dole Fresh Fruit Europe κατά Επιτροπής, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, σκέψη 120 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
383
Προκειμένου να εκτιμηθεί αν, εν προκειμένω, οι συνομιλίες που δεν αμφισβητούνται ειδικώς οδήγησαν σε αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές πληροφοριών, πρέπει να εξεταστεί, σε πρώτο στάδιο, αν τα διάφορα είδη πληροφοριών που μνημονεύονται στη σκέψη 380 ανωτέρω ήταν εμπορικά ευαίσθητα και, σε δεύτερο στάδιο, αν οι πληροφορίες αυτές είχαν αξία για τους αποδέκτες τους και παρείχαν πλεονέκτημα σε αυτούς. Σε τρίτο στάδιο, θα πρέπει να δοθεί απάντηση στα επιχειρήματα γενικής εμβέλειας που προέβαλαν συναφώς η UniCredit και η Nomura.
i) Σχετικά με την ύπαρξη ανταλλαγής εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών
384
Όπως προκύπτει ιδίως από τις αιτιολογικές σκέψεις 94 και 377 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών είχαν ανταλλάξει διάφορες εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες που τους παρείχαν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τη συμπεριφορά και τις στρατηγικές καθενός.
385
Στην αιτιολογική σκέψη 577 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών που αποτελούσαν το αντικείμενο της εν λόγω απόφασης δεν συνιστούσαν ανταλλαγές πληροφοριών πραγματικά δημόσιων, οι οποίες ήταν γενικώς και εξίσου προσβάσιμες σε όλους τους ανταγωνιστές και σε όλους τους πελάτες.
386
Στην αιτιολογική σκέψη 97 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι οι περισσότερες από τις συνομιλίες που εξέταζε η ενότητα 4.2 της εν λόγω απόφασης καταδείκνυαν ότι μεταξύ των ανταγωνιστών είχαν ανταλλαγεί εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες πέραν των απλών παρατηρήσεων στις οποίες θα μπορούσε να προβεί οποιοσδήποτε παρατηρητής της αγοράς. Κατά την Επιτροπή, άλλες συνομιλίες ήταν κρίσιμες, διότι παρείχαν συγκεκριμένο πλαίσιο και περιείχαν πληροφορίες για την οργάνωση και τη λειτουργία της σύμπραξης. Στην αιτιολογική σκέψη 379 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, όπως προέκυπτε από την ενότητα 4 της εν λόγω απόφασης, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πολλές φορές απόψεις σχετικά με τη στρατηγική τους όσον αφορά την τρέχουσα και μελλοντική προσφορά ή διαπραγμάτευση ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
387
Προκειμένου να διαπιστωθεί αν η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι επρόκειτο για ευαίσθητες πληροφορίες, πρέπει, πρώτον, να εκτιμηθεί αν οι διαπιστωθείσες ανταλλαγές πληροφοριών αφορούσαν μη δημόσιες πληροφορίες τις οποίες οι διαπραγματευτές δεν μπορούσαν να γνωρίζουν και, δεύτερον, να εξεταστεί το αντικείμενο, η ακρίβεια και o επίκαιρος χαρακτήρας των ανταλλαγεισών πληροφοριών.
– Επί της ανταλλαγής πληροφοριών μη δημόσιων τις οποίες δεν μπορούσαν να γνωρίζουν οι διαπραγματευτές
388
Πρώτον, όσον αφορά το ακριβές χρονικό σημείο του καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας, η Επιτροπή εξήγησε κατ’ ουσίαν, στις αιτιολογικές σκέψεις 33, 527, 528 και 586 της προσβαλλόμενης απόφασης ότι οι επικεφαλής τράπεζες παρείχαν συνδρομή στο γραφείο διαχείρισης χρέους κατά τον καθορισμό της τιμής ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου μέσω ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου αναφοράς (benchmark) στη δευτερογενή αγορά. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, προς τούτο, το γραφείο κοινοπραξιών μιας επικεφαλής τράπεζας μπορούσε να λαμβάνει πληροφορίες από το γραφείο διαπραγμάτευσης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων της τράπεζάς του. Αντιθέτως, το γραφείο κοινοπραξιών μιας επικεφαλής τράπεζας έπρεπε να τηρεί αυστηρή εμπιστευτικότητα έναντι του γραφείου διαπραγμάτευσης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων της τράπεζάς του. Προσέθεσε ότι η πληροφορία σχετικά με το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας δεν δημοσιοποιούνταν μέχρις ότου αναγγελθεί στην αγορά υπό ευρεία έννοια από τους επικεφαλής.
389
Η εκτίμηση αυτή τεκμηριώνεται από διάφορες συνομιλίες που μνημονεύονται στη σκέψη 365 ανωτέρω, και των οποίων το περιεχόμενο καταδεικνύει ότι ορισμένοι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών προσπάθησαν να πληροφορηθούν, πριν από την αναγγελία προς το κοινό, το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας («“priced”“?”»· «is it priced?»· «has it pxd yet?»).
390
Η προσπάθεια αυτή έλαβε τη μορφή ερωτήσεων που απευθύνονταν σε διαπραγματευτή εμπλεκόμενης τράπεζας, όταν η τράπεζά του ήταν ένας από τους επικεφαλής της εν λόγω κοινοπραξίας. Εξάλλου, οι ανταλλαγές μεταξύ των διαπραγματευτών καταδεικνύουν ότι η πληροφόρηση σχετικά με το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας ήταν ακόμη δυσχερέστερη όταν κανένας από τους διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών δεν εργαζόταν για μια επικεφαλής τράπεζα, όπως προκύπτει από τις συνομιλίες της 19ης, της 22ας και της 23ης Ιουνίου 2009 που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 253, 255 και 257 της προσβαλλόμενης απόφασης («trick is to know when its gonna price tho»· «said he can try from [another bank] but he’s positive they wont leak anyting to him»· «he said he doesnt really use them ever so assumes they wont give him the info though»).
391
Δεύτερον, στην αιτιολογική σκέψη 525 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή υπογράμμισε, κατ’ ουσίαν, ότι οι συμβουλές που παρείχαν οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων σε γραφεία διαχείρισης χρέους πριν από τις δημοπρασίες συνιστούσαν ατομική σύσταση η οποία ήταν, κατ’ αρχήν, εμπιστευτική.
392
Η εκτίμηση αυτή στηρίζεται στο γεγονός ότι, όπως προκύπτει από τα μνημονευόμενα στη σκέψη 367 ανωτέρω αποσπάσματα, οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών συνεννοούνταν προτού απευθύνουν σύσταση σε γραφείο διαχείρισης χρέους («what u gonna ask for from france tomorrow?»· «“what we gonna ask for?”“38s?”»).
393
Επιπλέον, συστάσεις προς τα γραφεία διαχείρισης χρέους μπορούν να απευθύνονται μόνον από τους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων που ορίζονται από κάθε γραφείο διαχείρισης χρέους. Επομένως, οι τράπεζες που δεν είναι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων με το γραφείο διαχείρισης χρέους του εκδότη δεν μπορούν να λαμβάνουν γνώση των συστάσεων που απευθύνουν τέτοιοι ειδικοί.
394
Τρίτον, όσον αφορά το επίπεδο πλειοδοσίας εμπλεκόμενης τράπεζας ενόψει ή στο πλαίσιο εν εξελίξει δημοπρασίας, από ορισμένες συνομιλίες προκύπτει, βεβαίως, ότι οι διαπραγματευτές αναφέρονταν στο επίπεδο που είχε επιτευχθεί σε προηγούμενες δημοπρασίες.
395
Εντούτοις, από τις συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή στην ενότητα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης και ιδίως από εκείνες που μνημονεύονται στις σκέψεις 370 και 371 ανωτέρω προκύπτει, αφενός, ότι το επίπεδο πλειοδοσίας που σχεδίαζε μια τράπεζα στο πλαίσιο συγκεκριμένης δημοπρασίας αφορούσε ειδικά κάθε τράπεζα και, αφετέρου, ότι, για τον λόγο αυτόν, οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών συνεννοούνταν επανειλημμένως για τα αντίστοιχα επίπεδα πλειοδοσίας τους («wat we over bidding [?]»· «wat we have to pay up [?]»· «What u over bidding [?]»· «What we thinking overbidding [?]»).
396
Επομένως, οι εν λόγω συνομιλίες αποδεικνύουν ότι το επίπεδο πλειοδοσίας που είχε επιτευχθεί σε προηγούμενες δημοπρασίες ήταν απλώς ένα σημείο αφετηρίας και ότι οι λοιπές τράπεζες δεν γνώριζαν το επίπεδο πλειοδοσίας κάθε μεμονωμένης τράπεζας για συγκεκριμένη δημοπρασία.
397
Τέταρτον, στις αιτιολογικές σκέψεις 505 και 520 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι η συνολική διάμεση τιμή της αγοράς, ήτοι ο μέσος όρος της διάμεσης τιμής επί του συνόλου της αγοράς, ήταν διαθέσιμη στην οθόνη των πλατφορμών D2C και D2D, αλλά ότι τούτο δεν συνέβαινε στην περίπτωση των επιμέρους διάμεσων τιμών, ήτοι των τιμών που αφορούσαν ειδικά μια τράπεζα, και οι οποίες δεν ήταν δημόσιες.
398
Εξάλλου, η Επιτροπή έκρινε, όπως προκύπτει ιδίως από τις αιτιολογικές σκέψεις 579 και 581 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι ούτε οι καμπύλες και οι διαφορές απόδοσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας ήταν δημόσιες.
399
Στις αιτιολογικές σκέψεις 581 έως 583 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε, κατ’ ουσίαν, ότι κάθε διαπραγματευτής προέβαινε στη δική του αξιολόγηση των δημοσίως διαθέσιμων πληροφοριών προκειμένου να καθορίσει τη δική του διάμεση τιμή και να δημιουργήσει τις δικές του καμπύλες και διαφορές απόδοσης.
400
Συναφώς, οι εκτιμήσεις αυτές στηρίζονται στο περιεχόμενο πολύ μεγάλου αριθμού συνομιλιών που ανέλυσε η Επιτροπή και, ιδίως, στις συνομιλίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 372, 373 και 377 ανωτέρω.
401
Συγκεκριμένα, αφενός, οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών ζητούσαν, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών, από τους λοιπούς συμμετέχοντες διαπραγματευτές τις διάμεσες τιμές τους καθώς και τις καμπύλες και διαφορές απόδοσής τους («where we got these mid»· «w[h]at mid [u got]»· «where u got [spread]?»· «where u got the curve»).
402
Αφετέρου, οι συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή στο τμήμα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης καταδεικνύουν, πρώτον, ότι οι διαπραγματευτές δεν ήταν βέβαιοι για την αξιολόγησή τους και, δεύτερον, ότι κατέληγαν σε αξιολογήσεις της διάμεσης τιμής και της διαφοράς απόδοσης οι οποίες μπορούσαν να ποικίλλουν και, κατά συνέπεια, ότι οι πληροφορίες αυτές ήταν στην πραγματικότητα αποτέλεσμα ατομικής ερμηνείας των διαφόρων διαθέσιμων στοιχείων της αγοράς στην οποία προέβαινε κάθε διαπραγματευτής.
403
Συγκεκριμένα, οι συνομιλίες αυτές καταδεικνύουν ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών εκφράζονταν ως προς αυτές με τους ακόλουθους ιδιαίτερα σαφείς όρους: «where u got spr[ea]d?»«“fantasy land”“.4 through i have it”“37s”“think its probally -.55”»· «i seem igh»· «my mid is high»· «im 10tiks higher»· «we too high tho»· «same thought i was high tough»· «got 97 here but seem high»«but does look high»· «“wat mid 26s now”“20 76/7”“OR THAT 2 HIGH”»· «“I got mids well high”“71 29s”“68 39s”“I am going to cheapen”»· «got 37s 40 89/90 might be a bit high though»· «had 64 but I am high to screen»· «“what mid we got 37s”“34/5”“I got 91.77”“is that 2 high”/“july 28”“mid”»«“that’s too high I think”“91.15 37s”/“37 91.33 mid wat about 23s?”/“fuk the same”»· «might be 2 high»· «“my mid is high”“i’ll [c]heapen it”»· «we a tik higher»· «I got em 02 middle but not sure if thats right».
404
Πέμπτον, ούτε οι όγκοι των προσφορών κάθε μεμονωμένης τράπεζας ήταν γνωστοί στις λοιπές τράπεζες πριν από τη διενέργεια δημοπρασίας. Αυτή η έλλειψη γνώσης αποδεικνύεται από πολυάριθμες συνομιλίες περιλαμβανόμενες στην προσβαλλόμενη απόφαση και, ιδίως, από τις συνομιλίες που μνημονεύονται στη σκέψη 374 ανωτέρω, κατά τις οποίες οι διαπραγματευτές συνεννοούνταν για τους όγκους για τους οποίους σκόπευαν να υποβάλουν προσφορές («how many we gotta buy»· «How many u gotta buy?»· «how many btps u gotta buy [RBS trader]»· «how much belg u gotta try and buy»).
405
Έκτον, οι θετικές ή αρνητικές θέσεις διαπραγμάτευσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας επίσης δεν ήταν γνωστές στις λοιπές τράπεζες, ακόμη και βάσει των δημοσιοποιημένων πληροφοριών, όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση και, ιδίως, από τη συνομιλία της 25ης Ιανουαρίου 2010 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 280 της εν λόγω απόφασης («how u positioned»· «Short and short some front ends outright») και από τη συνομιλία της 13ης Αυγούστου 2010 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 291 της απόφασης αυτής («how u placed [RBS trader] btps»).
406
Έβδομον, από τις συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, και ιδίως από εκείνες που μνημονεύονται στη σκέψη 376 ανωτέρω, προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών απηύθυναν ερωτήσεις ο ένας στον άλλον κατά την ολοκλήρωση των δημοπρασιών και ότι τα αποτελέσματα των δημοπρασιών, και ιδίως οι όγκοι που είχε λάβει κάθε τράπεζα και οι τιμές στις οποίες είχαν επιτευχθεί, δεν ήταν δημόσια («anyone get anything?»· «was that a good auction?»).
407
Όγδοον, όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση και ιδίως από τις συνομιλίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 377 και 397 έως 405 ανωτέρω, οι διάμεσες τιμές, οι καμπύλες και οι διαφορές απόδοσης, καθώς και οι θέσεις διαπραγμάτευσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας δεν ήταν δημόσιες στη δευτερογενή αγορά. Το ίδιο ισχύει και για τους όγκους συναλλαγών κάθε τράπεζας στη δευτερογενή αγορά, για την ατομική στρατηγική των διαπραγματευτών έναντι αντισυμβαλλομένων και, γενικότερα, για τις πραγματοποιούμενες συναλλαγές καθενός από αυτούς με αντισυμβαλλόμενο στη δευτερογενή αγορά.
408
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι πληροφορίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 388 έως 407 ανωτέρω δεν ήταν δημόσιες, ούτε ήταν γνωστές ή προσβάσιμες στις λοιπές τράπεζες στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους είτε στην πρωτογενή είτε στη δευτερογενή αγορά.
409
Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι καμία από τις πληροφορίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 388 έως 407 ανωτέρω και, ειδικότερα, οι διάμεσες τιμές, οι καμπύλες και οι διαφορές απόδοσης, οι θέσεις διαπραγμάτευσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας, καθώς και οι όγκοι συναλλαγών κάθε τράπεζας στη δευτερογενή αγορά και η ταυτότητα ενός αντισυμβαλλομένου στην αγορά αυτή, δεν μπορούσαν να συναχθούν από τις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες στη δευτερογενή αγορά.
410
Πράγματι, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνταν εξωχρηματιστηριακά, με ηλεκτρονικά μέσα ή μέσω διαμεσολαβητών.
411
Επιπλέον, η Επιτροπή αναγνώρισε βεβαίως, ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις 571 και 579 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι ορισμένες πληροφορίες ήταν δημοσίως διαθέσιμες στους διαπραγματευτές, ιδίως στις πλατφόρμες D2D και D2C. Εξάλλου, στην αιτιολογική σκέψη 578 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή παραδέχθηκε ότι, ενίοτε, ορισμένοι διαμεσολαβητές μπορούσαν να γνωστοποιούν σε διαπραγματευτή τις τιμές αγοράς και πώλησης καθώς και τους ατομικούς όγκους που είχαν λάβει από άλλον διαπραγματευτή.
412
Εντούτοις, στις αιτιολογικές σκέψεις 518 και 571 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις πραγματοποιηθείσες συναλλαγές στις πλατφόρμες D2D και D2C ήταν ανωνυμοποιημένες και/ή συγκεντρωτικές και, κατά συνέπεια, ότι ένας διαπραγματευτής δεν ήταν υπό κανονικές συνθήκες σε θέση να εντοπίσει το πρόσωπο που προέβη σε πράξη η οποία πραγματοποιήθηκε στη δευτερογενή αγορά.
413
Η ανωνυμία του υποβάλλοντος προσφορά στη δευτερογενή αγορά και η διαθεσιμότητα δεδομένων αποκλειστικώς και μόνον συγκεντρωτικού χαρακτήρα αποδεικνύονται εν προκειμένω από πολυάριθμες συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή, κατά τη διάρκεια των οποίων οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών ανέφεραν στους λοιπούς μετέχοντες διαπραγματευτές τις πράξεις που είχαν πραγματοποιήσει στη δευτερογενή αγορά και, ιδίως, διευκρίνιζαν ότι η δική τους προσφορά ήταν εκείνη που εμφανιζόταν στις αντίστοιχες οθόνες τους.
414
Η εκτίμηση που περιλαμβάνεται στη σκέψη 413 ανωτέρω καταδεικνύεται, για παράδειγμα, από τη συνομιλία της 18ης Απριλίου 2007 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 112 της προσβαλλόμενης απόφασης («traded OAT 19/21 at 5.85»«ta»), από τη συνομιλία της 30ής Ιουλίου 2007 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 122 της προσβαλλόμενης απόφασης («its my px [price] on the aug17s for info»· «price on tv»), από τη συνομιλία της 24ης Σεπτεμβρίου 2007 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλόμενης απόφασης («that is me on olo31s»), από τη συνομιλία της 2ας Ιανουαρίου 2008 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 136 της προσβαλλόμενης απόφασης («my offer 38s and 55s on screen»«“ta” “wat mid 37s…91/92»), από τη συνομιλία της 2ας Σεπτεμβρίου 2008 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 191 της προσβαλλόμενης απόφασης («my bid tv in 38s»), από τη συνομιλία της 11ης Σεπτεμβρίου 2008 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 196 της προσβαλλόμενης απόφασης («yup [I] hit a low bid»«“saw that low hit”“wondered what muppet did that”»«“it was me”“mupprtbell”»), από τη συνομιλία της 8ης Ιανουαρίου 2009 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 224 της προσβαλλόμενης απόφασης («my b[i]d in 23s oat again so don’t hit it»«“oops its me on the offer”“pulled my offer back”»), από τη συνομιλία της 20ής Ιανουαρίου 2009 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 231 της προσβαλλόμενης απόφασης («ol31 that you [UBS trader]?»«“yep”“sorry”“forgot 2 say”»«i joined u on the olo31s»), από τη συνομιλία της 12ης Σεπτεμβρίου 2009 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 200 της προσβαλλόμενης απόφασης («“being asked offer in 50m”“i had 51.5”»«wat did u show»«“so i offered 50.9”“then i said off”“offered 50.6”“u [see it] [UBS trader]?”») και από τη συνομιλία της 2ας Δεκεμβρίου 2010 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 304 της προσβαλλόμενης απόφασης («lifted 25 spain on tv»).
– Επί του αντικειμένου, της ακρίβειας και του επίκαιρου χαρακτήρα των ανταλλαγεισών πληροφοριών
415
Κατά πρώτον, από τις συνομιλίες που εκτίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση και από τα αποσπάσματα που παρατίθενται στις σκέψεις 364 έως 379 ανωτέρω προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια των εν λόγω συνομιλιών, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες που αφορούσαν ειδικά τους ίδιους, εξαιρουμένων των πληροφοριών σχετικά με τον ακριβή χρόνο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας.
416
Όσον αφορά τις πληροφορίες σχετικά με τον ακριβή χρόνο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας, αυτές ήταν γνωστές μόνο στους επικεφαλής και οι τελευταίοι όφειλαν να τηρούν αυστηρή εμπιστευτικότητα έναντι του εσωτερικού τους γραφείου διαπραγματεύσεων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (βλ. σκέψη 388 ανωτέρω).
417
Κατά δεύτερον, όσον αφορά το αντικείμενο των ανταλλαγεισών πληροφοριών, πρώτον, από τις συνομιλίες που εκτίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση και από τα αποσπάσματα που παρατίθενται στις σκέψεις 370 έως 373 και εν συνεχεία 376 και 377 ανωτέρω προκύπτει ότι οι πληροφορίες που αντάλλαξαν οι διαπραγματευτές αφορούσαν άμεσα τις τιμές τους ή στοιχεία που χρησιμοποιούσαν οι διαπραγματευτές για τον καθορισμό των τιμών τους στην πρωτογενή αγορά ή στη δευτερογενή αγορά.
418
Συγκεκριμένα, από πολυάριθμες συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή και ιδίως από τα αποσπάσματα των συνομιλιών που παρατίθενται στη σκέψη 368 ανωτέρω προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές εξέφρασαν την επιθυμία να αυξήσουν την κλίση της καμπύλης απόδοσης (steepening the curve), ήτοι να μειώσουν την τιμή ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στη δευτερογενή αγορά ανοίγοντας αρνητικές θέσεις μέσω της πώλησης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά. Σε άλλες περιπτώσεις, οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών εξέφρασαν, όπως προκύπτει από τη σκέψη 369 ανωτέρω, την επιθυμία να επιπεδοποιήσουν την καμπύλη απόδοσης (flattening the curve), ήτοι να προσπαθήσουν να αυξήσουν την τιμή της αγοράς που επικρατούσε στη δευτερογενή αγορά.
419
Επιπλέον, από τις συνομιλίες που εκτίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση και από τα αποσπάσματα που παρατίθενται στις σκέψεις 370 και 371 ανωτέρω προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών, ήτοι την τιμή που σκόπευαν να εφαρμόσουν στην πρωτογενή αγορά στο πλαίσιο δημοπρασίας. Όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή και από την αιτιολογική σκέψη 28 της προσβαλλόμενης απόφασης, αυτό το επίπεδο προσφορών και υπερπροσφορών επηρεάζει τις πιθανότητες επιτυχίας των πλειστηριασμών και, σε περίπτωση επιτυχίας, την τιμή που καταβάλλεται για τον όγκο των αποκτώμενων ομολόγων.
420
Εξάλλου, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 506 και 507 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή, οι διάμεσες τιμές και οι διαφορές απόδοσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας ήταν πληροφορίες τις οποίες χρησιμοποιούσαν οι διαπραγματευτές για τον καθορισμό των επιπέδων των προσφορών τους ή για τον καθορισμό της τιμής τους στη δευτερογενή αγορά, ιδίως σε σχέση με έναν προσδιορισμένο αντισυμβαλλόμενο.
421
Πράγματι, στο μέτρο που η διάμεση τιμή είναι ο μέσος όρος μεταξύ των τιμών αγοράς και πώλησης που επικρατούν στη δευτερογενή αγορά, η διάμεση τιμή ενός διαπραγματευτή παρέχει ακριβή ένδειξη των τιμών στις οποίες ο εν λόγω διαπραγματευτής είναι διατεθειμένος να αγοράσει ή να πωλήσει το σχετικό ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο στη δευτερογενή αγορά.
422
Ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζει η διάμεση τιμή στο πλαίσιο μιας δημοπρασίας αποδεικνύεται από πολυάριθμες συνομιλίες κατά τις οποίες οι διαπραγματευτές συζήτησαν το επίπεδο πλειοδοσίας τους λαμβάνοντας ως σημείο αφετηρίας τη διάμεση τιμή («from mid»). Εν ολίγοις, οι διαπραγματευτές εξέφραζαν τα επίπεδα πλειοδοσίας τους ανακοινώνοντας τα λεπτά ή τον αριθμό των μονάδων βάσεως που εφάρμοζαν στη διάμεση αυτή τιμή.
423
Όσον αφορά τις διαφορές απόδοσης κάθε τράπεζας, αυτές χρησιμοποιούνται από μια τράπεζα για τον καθορισμό της τιμής ομολόγου βάσει σύγκρισης μεταξύ, αφενός, του ομολόγου αυτού και, αφετέρου, ομολόγων που εκδίδονται από τον ίδιο εκδότη αλλά με διαφορετική ληκτότητα (tenor) ή από διαφορετικό εκδότη αλλά με παρόμοια ληκτότητα. Επομένως, οι διαφορές απόδοσης παρέχουν ακριβή ένδειξη σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η εν λόγω τράπεζα θα καθορίσει την τιμή ενός ομολόγου σε σχέση με το ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο αναφοράς. Εξάλλου, από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή και ιδίως από τη συνομιλία που έλαβε χώρα στις 3 Αυγούστου 2009 και η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 261 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές χρησιμοποίησαν τις διαφορές απόδοσης για να καθορίσουν το επίπεδο πλειοδοσίας τους στο πλαίσιο εν εξελίξει δημοπρασίας («just easier w spread so dont have to watch future references»).
424
Δεύτερον, από τις συνομιλίες που εκτίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση και από τα αποσπάσματα που παρατίθενται στις σκέψεις 374 και 376 έως 378 ανωτέρω προκύπτει ότι οι πληροφορίες που αντάλλαξαν οι διαπραγματευτές αφορούσαν, κατ’ αρχάς, τους όγκους που συνιστούσαν στα γραφεία διαχείρισης χρέους να εκδώσουν, στη συνέχεια, τους όγκους που σχεδίαζαν να αγοράσουν στην πρωτογενή αγορά στο πλαίσιο επικείμενης δημοπρασίας, επιπλέον, τους όγκους που είχαν πράγματι αποκτήσει στο πλαίσιο της δημοπρασίας αυτής και, τέλος, τους όγκους που είχαν διαπραγματευθεί ή σκόπευαν να διαπραγματευθούν στη δευτερογενή αγορά, ιδίως σε σχέση με έναν προσδιορισμένο αντισυμβαλλόμενο.
425
Τρίτον, από τις συνομιλίες που εκτίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση και από τα αποσπάσματα που παρατίθενται στη σκέψη 375 ανωτέρω προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν επίσης πληροφορίες σχετικά με τη θέση τους διαπραγμάτευσης. Συναφώς, η Επιτροπή υπενθύμισε στην αιτιολογική σκέψη 43 της προσβαλλόμενης απόφασης ότι, όταν ένας διαπραγματευτής λαμβάνει θετική θέση σε ένα ομόλογο ή είναι «long», κατέχει ή αγοράζει ομόλογα πριν τα μεταπωλήσει και αναμένει ότι η τιμή των ομολόγων θα αυξηθεί. Όταν ένας διαπραγματευτής λαμβάνει αρνητική θέση ή είναι «short», πωλεί ομόλογα που δεν κατέχει και αναμένει ότι η τιμή των ομολόγων θα μειωθεί ώστε να είναι σε θέση να τα αγοράσει σε τιμή χαμηλότερη από εκείνη στην οποία τα έχει πωλήσει.
426
Επομένως, κάποιες πληροφορίες σχετικά με τις θέσεις διαπραγμάτευσης παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη στρατηγική ενός διαπραγματευτή και την τρέχουσα ή μελλοντική συμπεριφορά του στην πρωτογενή ή δευτερογενή αγορά. Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται, για παράδειγμα, από τη συνομιλία της 4ης Νοεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 302 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά τη διάρκεια της οποίας ένας από τους διαπραγματευτές παρέσχε πληροφορίες από τις οποίες προέκυπτε ότι κατείχε θετική θέση και ότι χρειαζόταν να πωλήσει («stupid fuking trade took me long 600 lots from 76 just got risk in now»).
427
Κατά τρίτον, οι ανταλλαγείσες πληροφορίες συνδέονταν με καθορισμένα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα και ήταν ιδιαιτέρως λεπτομερείς και ακριβείς. Συγκεκριμένα, οι όγκοι των προσφορών και των συναλλαγών εκφράζονταν σε εκατομμύρια ή, όσον αφορά τους όγκους των προσφορών, σε ποσοστό του όγκου των εκδοθέντων ομολόγων (βλ. σκέψεις 374 και 377 ανωτέρω). Επιπλέον, οι θετικές ή αρνητικές θέσεις συνδέονταν με όγκους που εκφράζονταν σε χιλιάδες ή σε εκατομμύρια (βλ. σκέψη 375 ανωτέρω). Όσον αφορά τις τιμές, οι πλειοδοσίες εκφράζονταν σε λεπτά ή σε μονάδες βάσης και μπορούσαν να αναλυθούν σε επιμέρους στοιχεία ανάλογα με τους όγκους στην περίπτωση πολλαπλών προσφορών (βλ. σκέψεις 370 και 371 ανωτέρω). Οι διάμεσες τιμές, καθώς και οι καμπύλες και οι διαφορές απόδοσης εκφράζονταν επίσης με αριθμητικά στοιχεία (βλ. σκέψεις 372, 373 και 377 ανωτέρω).
428
Κατά τέταρτον, οι πληροφορίες ανταλλάσσονταν σε πραγματικό χρόνο και ορισμένες από αυτές επικαιροποιούνταν κατά τη διάρκεια της ίδιας συνομιλίας, όπως αποδεικνύεται, για παράδειγμα, από διάφορες συνομιλίες, όπως αυτές της 3ης Φεβρουαρίου και της 1ης Ιουνίου 2011, κατά τις οποίες οι διαπραγματευτές επικαιροποίησαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές τους («56 at the moment», «“ok I am going +8 +10 on 23s”“50mm a piece”“at the moment”»). Εξάλλου, οι πληροφορίες αυτές αφορούσαν πράξεις οι οποίες επρόκειτο να πραγματοποιηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι οποίες βρίσκονταν σε εξέλιξη ή είχαν μόλις πραγματοποιηθεί.
429
Επομένως, οι συνομιλίες, τις οποίες εξέτασε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση και οι οποίες δεν αμφισβητούνται ειδικώς από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, αποδεικνύουν ότι οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές γνωστοποίησαν σε άλλους διαπραγματευτές, αυτοβούλως ή κατόπιν σχετικού αιτήματος, ακριβείς και λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την τρέχουσα και μελλοντική στρατηγική τους στον τομέα των δημοπρασιών ή των κοινοπραξιών στην πρωτογενή αγορά ή των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
430
Κατά συνέπεια, από τις σκέψεις 388 έως 429 ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών αντάλλαξαν πληροφορίες οι οποίες αρχικώς δεν ήταν γνωστές στους λοιπούς μετέχοντες διαπραγματευτές και οι οποίες εντάσσονταν στην ατομική εμπορική στρατηγική τους.
431
Επομένως, η Επιτροπή βασίμως έκρινε, ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις 497 έως 531 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι πληροφορίες που αντηλλάγησαν μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκομένων τραπεζών και οι οποίες μνημονεύονται στη σκέψη 380 ανωτέρω είχαν εμπορικά ευαίσθητο χαρακτήρα.
ii) Επί της αξίας των εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών που αντηλλάγησαν και επί του πλεονεκτήματος που αποκόμισε ο αποδέκτης τους
432
Στην προσβαλλόμενη απόφαση, ιδίως στην αιτιολογική σκέψη 389, η Επιτροπή έκρινε ότι, συχνά, οι συνομιλίες αποδείκνυαν ότι οι συμμετέχοντες ενδιαφέρονταν για τις συνομιλίες αυτές και ότι οι ανταλλασσόμενες πληροφορίες είχαν σημαντική αξία.
433
Εξάλλου, όπως προκύπτει, μεταξύ άλλων, από τις αιτιολογικές σκέψεις 95 και 378 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών συνεπάγονταν πλεονέκτημα για τους συμμετέχοντες για τον λόγο ότι οι ανταλλαγές αυτές, αφενός, καθιστούσαν δυνατή την αύξηση της διαφάνειας της αγοράς μεταξύ των διαπραγματευτών και τη μείωση της αβεβαιότητας σχετικά με την έκδοση ή τη διαπραγμάτευση ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και, αφετέρου, παρείχαν στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να εντοπίζουν και να δημιουργούν ευκαιρίες καθοδήγησης, ευθυγράμμισης ή συντονισμού της συμπεριφοράς τους και να αλληλοβοηθούνται κατά την έκδοση, τη διάθεση στην αγορά και τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
434
Κατά πρώτον, όσον αφορά την αξία μιας πληροφορίας σχετικής με τον ακριβή χρόνο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας και το πλεονέκτημα που συνεπάγεται η πληροφορία αυτή, η Επιτροπή υπογράμμισε, στην αιτιολογική σκέψη 528 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η εκ των προτέρων γνώση της πληροφορίας αυτής, έστω και κατά πολύ μικρό χρονικό διάστημα, παρείχε στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να προβλέψουν το χρονικό σημείο κατά το οποίο το ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο αναφοράς (benchmark bond) θα βρισκόταν στο φθηνότερο επίπεδο, προτού η υπόλοιπη αγορά καλύψει τις θέσεις της. Η Επιτροπή προσέθεσε ότι η πληροφορία αυτή παρείχε στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα είτε να αυξήσουν ή να μειώσουν την τιμή του ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου αναφοράς στη δευτερογενή αγορά και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να επηρεάσουν την επιτυχία ή την αποτυχία της έκδοσης του επίμαχου ομολόγου, είτε να λάβουν γνώση του χρονικού σημείου μιας πιθανής σημαντικής αύξησης της μεταβλητότητας και των διακυμάνσεων των τιμών στην αγορά, πράγμα που παρείχε στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να προσαρμόσουν αναλόγως τις διαπραγματεύσεις τους.
435
Συναφώς, η ύπαρξη πλεονεκτήματος λόγω της εκ των προτέρων γνώσης του ακριβούς χρόνου καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας τεκμηριώνεται από το ενδιαφέρον που είχαν οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών για την πληροφορία αυτή. Πράγματι, από τις συνομιλίες που εκτίθενται στις σκέψεις 365, 389 και 390 ανωτέρω προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές επεδίωκαν, ενίοτε επιμόνως, να λάβουν αυτές τις μη δημόσιες πληροφορίες είτε από άλλον διαπραγματευτή του οποίου η τράπεζα ήταν επικεφαλής είτε με άλλα μέσα.
436
Επιπλέον, οι συνομιλίες της 23ης Ιουνίου και της 7ης Ιουλίου 2009, που μνημονεύονται αντιστοίχως στις αιτιολογικές σκέψεις 257 και 259 της προσβαλλόμενης απόφασης, αποδεικνύουν ότι οι διαπραγματευτές συζητούσαν τη στρατηγική τους πριν και μετά τον καθορισμό της τιμής μιας κοινοπραξίας («we a little flatter? im offering some 38s»· «iam gonna lean on 23s»).
437
Εκτός αυτού, στην αιτιολογική σκέψη 194 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι, κατά τη συνομιλία της 9ης Σεπτεμβρίου 2008, οι διαπραγματευτές είχαν συζητήσει την υποτίμηση ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου ενόψει μιας κοινοπραξίας, προκειμένου να αυξηθεί η απόδοση και να υποστηριχθεί η κοινοπραξία από τους επικεφαλής.
438
Τέλος, η συνομιλία της 19ης Ιουνίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 254 της προσβαλλόμενης απόφασης, καταδεικνύει την απογοήτευση ενός εκ των συμμετεχόντων επειδή η τράπεζά του δεν ήταν επικεφαλής και τη βούληση να ληφθούν αντίποινα μέσω ενδεχόμενης αύξησης της τιμής του ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου αναφοράς στη δευτερογενή αγορά («“think this deal is going to be a blowout though”“i am going to cover early next week”»· «you’d think wait for the pxg call and lift the fuk out of the duration [manager]»).
439
Κατά δεύτερον, όσον αφορά την αξία μιας πληροφορίας σχετικής με τις συστάσεις προς γραφείο διαχείρισης χρέους και το πλεονέκτημα που συνεπάγονται οι πληροφορίες αυτές, οι συνομιλίες που παρέθεσε η Επιτροπή καταδεικνύουν ότι οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με το είδος, τη λήξη και τον όγκο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων των οποίων την έκδοση σχεδίαζαν να ζητήσουν από ορισμένα γραφεία διαχείρισης χρέους και ότι οι ανταλλαγές αυτές παρείχαν στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να επηρεάσουν αλλήλους ή ακόμη και να ευθυγραμμίσουν τις συστάσεις τους.
440
Στο πλαίσιο αυτό, κατά τη διάρκεια συνομιλίας της 27ης Αυγούστου 2008 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 190 της προσβαλλόμενης απόφασης, ένας από τους μετέχοντες απάντησε ότι επρόκειτο πράγματι να ζητήσει ομόλογα που θα έληγαν το 2038 («“what we gonna ask for?”“38s?”»«38s»). Ομοίως, κατά τη διάρκεια συνομιλίας της 9ης Ιουνίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 250 της προσβαλλόμενης απόφασης, ένας από τους μετέχοντες δήλωσε ότι συμφωνεί με την ανάλυση ενός άλλου συμμετέχοντος ο οποίος ανέφερε ότι δεν επρόκειτο να ζητήσει ομόλογα που θα έληγαν το 2037. Ο δε τρίτος μετέχων στη συνομιλία αυτή επίσης επισήμανε ότι δεν θα ζητούσε τέτοια ομόλογα («“im not gonna ask for sp37s”“47”“dont think [market] needs those”»«“nope”“agree”»«im not asking for 37s»).
441
Επομένως, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 525 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι ανταλλαγές αυτές συνεπάγονταν πλεονέκτημα για τους διαπραγματευτές για τον λόγο ότι τους παρείχαν τη δυνατότητα να επηρεάσουν αποτελεσματικότερα την απόφαση του γραφείου διαχείρισης χρέους να εκδώσει ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα των οποίων ο όγκος και η ημερομηνία λήξης τούς συνέφερε καλύτερα.
442
Κατά τρίτον, οι συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή στην ενότητα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης και οι οποίες δεν αμφισβητούνται ειδικώς από την UniCredit, τη Nomura ή την Portigon καταδεικνύουν ότι πολύ μεγάλος αριθμός εξ αυτών οδήγησε, ενόψει ή κατά τη διάρκεια δημοπρασίας, σε ανταλλαγές πληροφοριών σχετικών με τη στρατηγική που αποσκοπούσε στην αύξηση της κλίσης ή στην επιπεδοποίηση της καμπύλης απόδοσης στη δευτερογενή αγορά, καθώς και με τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης, τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών, τους επιθυμητούς όγκους και τις θετικές ή αρνητικές θέσεις διαπραγμάτευσης. Όσον αφορά τις πληροφορίες αυτές, η Επιτροπή έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι αυτές ήταν πολύτιμες, ότι παρείχαν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να μειώσουν την αβεβαιότητα και να εντοπίσουν ευκαιρίες, να προσαρμόσουν, να ευθυγραμμίσουν ή να συντονίσουν τις στρατηγικές και, εν τέλει, να μεγιστοποιήσουν τις πιθανότητες των συμμετεχόντων να αποκτήσουν τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα που επιθυμούσαν στο χαμηλότερο δυνατό κόστος.
443
Συναφώς, πρώτον, από μεγάλο αριθμό συνομιλιών που ανέλυσε η Επιτροπή προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές εξέφρασαν την επιθυμία να αυξήσουν την κλίση της καμπύλης απόδοσης (steepening the curve) και ότι η συμπεριφορά αυτή αποσκοπούσε στη μείωση της διάμεσης τιμής ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στη δευτερογενή αγορά.
444
Όπως προκύπτει από πολλές από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή, και ιδίως από εκείνες που μνημονεύονται στη σκέψη 368 ανωτέρω, ο απώτερος σκοπός που επεδίωκε αυτό το είδος συμπεριφοράς ήταν, για τους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων, η δυνητική απόκτηση ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στην πρωτογενή αγορά σε χαμηλότερη τιμή στο πλαίσιο δημοπρασίας («that is good cheapening preauction!!!!»· «need to push it cheaper cos it will prob trade like a dog after»). Πράγματι, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 16 της προσβαλλόμενης απόφασης, η τιμή στην οποία οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων αποφασίζουν να υποβάλουν προσφορά κατά τις δημοπρασίες εξαρτάται από την τιμή στην οποία παρόμοια ομόλογα είναι εισηγμένα στη δευτερογενή αγορά (τιμή αναφοράς).
445
Οι συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, και ιδίως αυτές που μνημονεύονται στη σκέψη 369 ανωτέρω, καταδεικνύουν επίσης ότι, σε άλλες περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες εξέφρασαν την επιθυμία να επιπεδοποιήσουν την καμπύλη (flattening the curve) και ότι η συμπεριφορά αυτή είχε, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως σκοπό να επιχειρηθεί η αύξηση της τιμής της αγοράς που επικρατούσε στη δευτερογενή αγορά μετά από δημοπρασία στην πρωτογενή αγορά. Ο απώτερος σκοπός που επεδίωκε η συμπεριφορά αυτή ήταν, μεταξύ άλλων, η ενδεχόμενη άντληση οφέλους στην εν λόγω δευτερογενή αγορά, όπως προκύπτει από ορισμένες συνομιλίες που εξετάστηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση.
446
Η πληροφορία αυτή ήταν πολύτιμη για τους λοιπούς μετέχοντες στα κανάλια συνομιλιών, διότι, αφενός, αφορούσε τη συμπεριφορά που ένας ή περισσότεροι από τους μετέχοντες στα κανάλια αυτά σκόπευαν να ακολουθήσουν στη δευτερογενή αγορά ενόψει δημοπρασίας και, αφετέρου, μπορούσε να διευκολύνει τον συντονισμό των στρατηγικών των διαφόρων συμμετεχόντων προκειμένου να μειωθούν οι τιμές αγοράς ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στην πρωτογενή αγορά ή να αυξηθούν οι τιμές πώλησης στη δευτερογενή αγορά.
447
Εξάλλου, από πολλές συνομιλίες προκύπτει ότι η ανταλλαγή τέτοιων πληροφοριών οδήγησε όντως σε συντονισμό των στρατηγικών. Πράγματι, όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 368 και 369 ανωτέρω, οι συμμετέχοντες ανταποκρίθηκαν επανειλημμένως θετικά στην πρόταση ενός εξ αυτών να αυξηθεί η κλίση της καμπύλης. Σε άλλες περιπτώσεις, οι συμμετέχοντες ανταποκρίθηκαν θετικά στην πρόταση ενός εξ αυτών να επιπεδοποιηθεί η καμπύλη.
448
Δεύτερον, οι πληροφορίες που αφορούσαν άμεσα τα επίπεδα προσφορών ή υπερπροσφορών και, ως εκ τούτου, τις τιμές που σκόπευε να επιτύχει καθένας από τους συμμετέχοντες ενόψει δημοπρασίας ήταν προφανώς πολύτιμες για τους λοιπούς συμμετέχοντες που σκόπευαν να υποβάλουν προσφορά στο πλαίσιο της ίδιας δημοπρασίας. Η αξία των πληροφοριών αυτών καθίσταται καταφανής από τις πολυάριθμες ανταλλαγές απόψεων κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες συζήτησαν τα αντίστοιχα επίπεδά τους προσφορών ή υπερπροσφορών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επεδίωξαν να ευθυγραμμίσουν τα επίπεδα αυτά («lets just put the same bids in»· «i just moved and now have the same as you»· «if we bid similar im sure we will get paper»).
449
Τρίτον, οι συνομιλίες που παρέθεσε η Επιτροπή στην ενότητα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης και ιδίως εκείνες που μνημονεύονται στη σκέψη 403 ανωτέρω καταδεικνύουν ότι οι διάμεσες τιμές ενός διαπραγματευτή προέκυπταν από προσωπική ερμηνεία των δημοσίως διαθέσιμων δεδομένων, αλλά και ότι οι διαπραγματευτές δεν ήταν βέβαιοι για την ορθότητα της ερμηνείας τους. Πράγματι, οι διαπραγματευτές ερωτούσαν επανειλημμένως ο ένας τον άλλον για τις αντίστοιχες διάμεσες τιμές τους και ανακοίνωναν μεταξύ τους τις τιμές αυτές προκειμένου να πληροφορηθούν αν η αξιολόγησή τους ήταν ορθή. Ως εκ τούτου, οι ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις διάμεσες τιμές είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση της αβεβαιότητας των συμμετεχόντων ως προς την ορθότητα της αξιολόγησής τους.
450
Εκτός αυτού, από ορισμένες συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή προκύπτει ότι, όταν οι συμμετέχοντες διαπίστωναν ότι υπήρχαν διαφορές στις διάμεσες τιμές τους και, ειδικότερα, ότι αυτές ήταν υψηλές, επεδίωκαν να τις προσαρμόσουν υπό το πρίσμα των πληροφοριών που είχαν λάβει. Η συμπεριφορά αυτή καταδεικνύεται, για παράδειγμα, από τη συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2007 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 127 της προσβαλλόμενης απόφασης («“my mid is high”“i’ll [c]heapen it”»).
451
Σε άλλες περιπτώσεις, οι διαπραγματευτές εξέφρασαν τη βούληση να ευθυγραμμίσουν τις εν λόγω διάμεσες τιμές στο πλαίσιο επικείμενης ή εν εξελίξει δημοπρασίας, όπως προκύπτει από τη συνομιλία της 13ης Νοεμβρίου 2008 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 218 της προσβαλλόμενης απόφασης («lets se[t] our mids») και από τη συνομιλία της 6ης Οκτωβρίου 2009 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 269 της προσβαλλόμενης απόφασης («lets get our mid right in this shite»· «lets agree mids in 5 min»).
452
Επομένως, οι συνομιλίες που εξετάστηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση καταδεικνύουν ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές κάθε μεμονωμένης τράπεζας ήταν πολύτιμες για τις λοιπές τράπεζες ενόψει μιας δημοπρασίας για τον λόγο ότι μείωναν την αβεβαιότητα και καθιστούσαν δυνατή την προσαρμογή ή την ευθυγράμμιση των υποβαλλόμενων προσφορών και, ως εκ τούτου, αύξαναν τις πιθανότητες λήψης των επιθυμητών κατανομών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
453
Τέταρτον, η εκτίμηση στην οποία προέβη η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 507 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά την οποία, κατ’ ουσίαν, οι διαφορές απόδοσης συνέβαλλαν στην εκτίμηση της τιμής των ομολόγων πριν από την έκδοσή τους, προκύπτει από τις πολυάριθμες συνομιλίες, και ιδίως τις μνημονευόμενες στη σκέψη 373 ανωτέρω, κατά τις οποίες οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες για τις διαφορές απόδοσής τους, προκειμένου να συγκρίνουν, να προσαρμόσουν ή να ευθυγραμμίσουν τις στρατηγικές τους και ιδίως τις τιμές τους πριν από μια δημοπρασία ή στο πλαίσιο πράξεων πραγματοποιούμενων στη δευτερογενή αγορά.
454
Συναφώς, το πλεονέκτημα που προέκυψε από την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με τις διαφορές απόδοσης καθίσταται ιδιαιτέρως προφανές από μια συνομιλία που έλαβε χώρα στις 3 Αυγούστου 2009 και μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 261 της προσβαλλόμενης απόφασης. Κατά τη συνομιλία αυτή, δύο συμμετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών DBAC ενημέρωσαν τον διαπραγματευτή της Natixis, ο οποίος είχε απουσιάσει για μερικές εβδομάδες, ότι συζητούσαν εκείνη τη χρονική στιγμή περισσότερο για τις αποδόσεις παρά για τις τιμές, με την αιτιολογία ότι αυτό ήταν ευκολότερο («just easier w spread so dont have to watch futures references»). Ο διαπραγματευτής της Natixis απάντησε ότι καταλάβαινε και ο διαπραγματευτής της UBS πρόσθεσε ότι αυτό βοήθησε «να βγάλουμε ένα σωρό λεφτά» («it helped to make loads of dosh»).
455
Πέμπτον, οι πληροφορίες για τους όγκους που κάθε συμμετέχων επιθυμούσε να αποκτήσει και για τη θετική ή αρνητική θέση διαπραγμάτευσής του ήταν επίσης πολύτιμες για τους λοιπούς συμμετέχοντες, όπως καταδεικνύεται από τις πολυάριθμες συνομιλίες που αφορούσαν αυτού του είδους τις πληροφορίες. Τούτο ισχύει, για παράδειγμα, για τις συνομιλίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 374 και 375 ανωτέρω. Πράγματι, η θετική ή αρνητική θέση των συμμετεχόντων μπορούσε να παράσχει ένδειξη στους λοιπούς συμμετέχοντες σχετικά με τη στρατηγική τους περί πλειστηριασμών. Ομοίως, τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών μπορούσαν να ποικίλλουν ανάλογα με τους επιθυμητούς όγκους και να καθορίζονται σε δόσεις. Εξάλλου, οι πληροφορίες αυτές σχετικά με τους επιθυμητούς όγκους παρείχαν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να εκτιμήσουν, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους της δημοπρασίας στο σύνολό της, τις πιθανότητές τους να επιτύχουν αυτό που επιθυμούσαν ή να ευθυγραμμίσουν τις συμπεριφορές τους.
456
Τα διάφορα είδη πληροφοριών που μνημονεύονται στις σκέψεις 443 έως 455 ανωτέρω ήταν κατά μείζονα λόγο πολύτιμα και ικανά να μειώσουν την αβεβαιότητα ή να διευκολύνουν τον συντονισμό καθόσον ανταλλάσσονταν την ίδια ημέρα, ταυτόχρονα ή με μικρή χρονική απόσταση, ενόψει μιας δημοπρασίας ή κατά τη διάρκειά της.
457
Συναφώς, από τη συνομιλία της 14ης Φεβρουαρίου 2011, η οποία περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 314 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει, για παράδειγμα, ότι οι ανταλλαγές μεταξύ των μετεχόντων αφορούσαν τα επίπεδα πλειοδοσίας στο πλαίσιο επικείμενης δημοπρασίας, καθώς και τις όντως υποβαλλόμενες προφορές και τις σχετικές με τη δευτερογενή αγορά δραστηριότητες.
458
Ομοίως, από τις συνομιλίες της 3ης Μαρτίου και της 20ής Ιουλίου 2011, οι οποίες περιγράφονται αντιστοίχως στις αιτιολογικές σκέψεις 319 και 337 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι οι ανταλλαγές μεταξύ των συμμετεχόντων μπορούσαν να αφορούν τα επίπεδα πλειοδοσίας στο πλαίσιο επικείμενης δημοπρασίας καθώς και τις διάμεσες τιμές κατά τη διάρκεια της διαδικασίας δημοπρασίας και το αποτέλεσμα της δημοπρασίας, ιδίως όσον αφορά τους επιτευχθέντες όγκους και την τιμή για συγκεκριμένη ληκτότητα.
459
Τέλος, από τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011, η οποία εξετάστηκε στην αιτιολογική σκέψη 330 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν, ενόψει δημοπρασίας, πληροφορίες σχετικά με τους όγκους για τους οποίους σκόπευαν να υποβάλουν προσφορά, το επίπεδο πλειοδοσίας τους, τις διάμεσες τιμές τους καθώς και τις τιμές στις οποίες είχαν πράγματι υποβάλει προσφορά.
460
Από τις ανωτέρω σκέψεις 448 έως 459 προκύπτει ότι οι πληροφορίες σχετικά με τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών, τις διάμεσες τιμές και τις διαφορές απόδοσης, τον όγκο των προσφορών και τις θετικές ή αρνητικές θέσεις κάθε συμμετέχοντος είχαν αξία για τους λοιπούς συμμετέχοντες και τους παρείχαν πλεονέκτημα στο πλαίσιο επικείμενης ή εν εξελίξει δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά.
461
Συναφώς, αφενός, οι ανταλλαγές τέτοιων πληροφοριών εξάλειφαν την αβεβαιότητα ως προς τις στρατηγικές που οι συμμετέχοντες σκόπευαν να ακολουθήσουν στο πλαίσιο δημοπρασίας, ιδίως όσον αφορά τις τιμές και τον όγκο των προσφορών. Αφετέρου, οι ανταλλαγές αυτές δημιουργούσαν ευκαιρίες συντονισμού.
462
Εξάλλου, οι διαπραγματευτές επιχείρησαν να συντονίσουν ή όντως συντόνισαν το επίπεδο των προσφορών και υπερπροσφορών τους, όπως προκύπτει, για παράδειγμα, από τη συνομιλία της 14ης Ιανουαρίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 228 της προσβαλλόμενης απόφασης («“i think also that if we bid the same prices then they cant ignore it”“tho for the purposes of the tapes that’s not really allowed”»«yeah maybe we get on a phone»«yeah»«“ok done”“lets do that”»), από τη συνομιλία της 26ης Ιανουαρίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 234 της προσβαλλόμενης απόφασης («lets just put the same bids in»; «i just moved and now have same as you»«ok cool»), από τη συνομιλία της 16ης Απριλίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 241 της προσβαλλόμενης απόφασης («ill bid about 100 i think u can lead me where ill do same as u»«“def more likely to get em”“this level i think i’ll b bidding like 103.05”“.unless it cheapens a little before”»«ok ill bid same as u»), ή ακόμη από τη συνομιλία της 6ης Οκτωβρίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 269 της προσβαλλόμενης απόφασης («lets agree mids in 5 mins»«ok»· «same now»).
463
Η αντίδραση των διαπραγματευτών μετά τις ανταλλαγές πληροφοριών και όταν λάμβαναν γνώση των αποτελεσμάτων των δημοπρασιών καταδεικνύει επίσης ότι οι ανταλλαγείσες πληροφορίες είχαν αξία για τους συμμετέχοντες και ότι οι τελευταίοι αντλούσαν όφελος από τις εν λόγω ανταλλαγές και, ενδεχομένως, από τον συντονισμό της συμπεριφοράς τους.
464
Τούτο ισχύει, για παράδειγμα, για τις δηλώσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια συνομιλίας της 4ης Ιανουαρίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 101 της προσβαλλόμενης απόφασης («we did it»«well done»), της 6ης Μαρτίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 110 της προσβαλλόμενης απόφασης («well done everyone»«all of below the average well done everybody»), της 30ής Ιουλίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 122 της προσβαλλόμενης απόφασης («belg i dont see why we shoul p[ay] a premium»· «that is good cheapening preauction!!!!»«this is the way auctions should go”“!”), της 7ης Φεβρουαρίου 2008, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 151 της προσβαλλόμενης απόφασης («worked well»), της 3ης Ιουλίου 2008, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 185 της προσβαλλόμενης απόφασης («well done guys»«well done everybody»), της 3ης Οκτωβρίου 2008, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 205 της προσβαλλόμενης απόφασης («well done»«“how the fuk we keep doing this”“wat a week”»), της 16ης Οκτωβρίου 2008, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 211 της προσβαλλόμενης απόφασης («“good work”“everyone”»), της 5ης Νοεμβρίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 275 της προσβαλλόμενης απόφασης («we all played it well we are all great and deserve 3 mil each»), της 3ης Φεβρουαρίου 2010, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 282 της προσβαλλόμενης απόφασης («well done everybody»), της 7ης Οκτωβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 297 της προσβαλλόμενης απόφασης («well done everyone»), και της 12ης Οκτωβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 345 της προσβαλλόμενης απόφασης («well done»).
465
Κατά τέταρτον, όσον αφορά τις δραστηριότητες των συμμετεχόντων στη δευτερογενή αγορά, από τις συνομιλίες που παρουσιάζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές, τις καμπύλες και τις διαφορές απόδοσης, τις θέσεις διαπραγμάτευσης, τους όγκους συναλλαγών ή την ταυτότητα ενός αντισυμβαλλομένου και, γενικότερα, τις πραγματοποιούμενες συναλλαγές στη δευτερογενή αυτή αγορά είχαν αξία για τους λοιπούς συμμετέχοντες.
466
Πράγματι, όπως εξήγησε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 519 έως 523 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που αναλύονται στην εν λόγω απόφαση, οι πληροφορίες αυτές σχετικά με τις τιμές ή τις βασικές συνιστώσες της τιμής, τις θέσεις διαπραγμάτευσης, τους όγκους και τους αντισυμβαλλομένους μπορούσαν να ληφθούν υπόψη από τους λοιπούς μετέχοντες προκειμένου να ελέγξουν την ανταγωνιστικότητα των τιμών τους, να εκτιμήσουν ποιος ήταν ο κατάλληλος χρόνος για την πώληση ομολόγων, να εξακριβώσουν αν τελούσαν σε ανταγωνισμό ή να γνωρίζουν τις τρέχουσες τάσεις της αγοράς και, γενικότερα, να προσαρμόσουν τη διαπραγματευτική στρατηγική τους.
467
Οι εν λόγω διαπραγματευτές συντόνισαν επίσης τις δραστηριότητές τους διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά. Ειδικότερα, οι διαπραγματευτές συμφώνησαν, αφενός, να αποσύρουν προσφορά από πλατφόρμα μεσολαβητή όταν η συγκεκριμένη προσφορά επρόκειτο να βλάψει κάποιον από τους εν λόγω συμμετέχοντες και, αφετέρου, να μη σηκώσουν προσφορά πώλησης ή να μη χτυπήσουν προσφορά αγοράς υποβληθείσα από άλλον συμμετέχοντα. Αυτό το είδος συμπεριφοράς προκύπτει μεταξύ άλλων από τη συνομιλία της 8ης Ιανουαρίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 224 της προσβαλλόμενης απόφασης («my b[i]d in 23s oat again so don’t hit it»«“oops its me on the offer”“pulled my offer back”»), από τη συνομιλία της 3ης Αυγούστου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 261 της προσβαλλόμενης απόφασης («“does that fuka nyone?”“shud I pull?”“ok”“glad to help”»), από τη συνομιλία της 16ης Οκτωβρίου 2009, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 271 της προσβαλλόμενης απόφασης («“keep to urself”“dont touch yet”“but just bid 300m oat21s.”»«[o]k»), και από τη συνομιλία της 2ας Νοεμβρίου 2010, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 301 της προσβαλλόμενης απόφασης («so[rr]y I will pull my offer»).
468
Οι συμμετέχοντες συντονίστηκαν επίσης για να αρνηθούν να υποβάλουν προσφορά σε συγκεκριμένο πελάτη, όπως καταδεικνύεται, για παράδειγμα, από τη συνομιλία της 12ης Δεκεμβρίου 2007, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 133 της προσβαλλόμενης απόφασης («he can f off»«if he comes here I am going to tell him to fuk off»), ή από τη συνομιλία της 16ης Οκτωβρίου 2008, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 212 της προσβαλλόμενης απόφασης («same here i would not tell him what i had’»«yee nothing for him»).
469
Κατά πέμπτον, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 45 έως 50 και στη συνέχεια 479 της προσβαλλόμενης απόφασης, η αλληλεπίδραση μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς είχε ως συνέπεια ότι οι πληροφορίες που ανταλλάσσονταν στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων που ασκούνταν σε μία από τις αγορές αυτές μπορούσαν να παράσχουν πλεονέκτημα στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων που ασκούνταν στην άλλη από τις αγορές αυτές.
470
Συναφώς, πρώτον, οι πληροφορίες που ανταλλάσσονταν σχετικά με στρατηγικές ή δραστηριότητες στη δευτερογενή αγορά παρείχαν πλεονέκτημα στους αποδέκτες τους στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στην πρωτογενή αγορά που συνδέονταν με δημοπρασία ή κοινοπραξία.
471
Πράγματι, αφενός, οι ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τη συμπεριφορά που ένας ή περισσότεροι συμμετέχοντες σκόπευαν να ακολουθήσουν στη δευτερογενή αγορά προκειμένου να αυξήσουν την κλίση της καμπύλης ή να την επιπεδοποιήσουν και, ως εκ τούτου, να μειώσουν ή να αυξήσουν τις τιμές ενός ομολόγου στη δευτερογενή αγορά αποσκοπούσαν στον επηρεασμό της τιμής στην οποία θα αγοράζονταν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα στο πλαίσιο δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά ή θα εκδίδονταν στο πλαίσιο κοινοπραξίας στην ίδια αυτή αγορά (βλ. σκέψεις 444 και 446 ανωτέρω).
472
Αφετέρου, οι πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης και τις θέσεις διαπραγμάτευσης ήταν πληροφορίες που αφορούσαν ειδικά τις εμπλεκόμενες τράπεζες στη δευτερογενή αγορά (βλ. σκέψεις 420 έως 423 και 425 ανωτέρω).
473
Όπως, όμως, προκύπτει από τις σκέψεις 449 έως 455 ανωτέρω, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης και τις θέσεις διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στην πρωτογενή αγορά και, ειδικότερα, στο πλαίσιο επικείμενων ή εν εξελίξει δημοπρασιών προκειμένου να μειωθεί η αβεβαιότητα ή ακόμη και να ευθυγραμμιστεί ή να συντονιστεί η συμπεριφορά τους στην αγορά αυτή.
474
Ως εκ τούτου, ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης και τις θέσεις διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά, που αφορούσαν ειδικά τις εμπλεκόμενες τράπεζες, παρείχαν πλεονέκτημα στους αποδέκτες τους στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στην πρωτογενή αγορά.
475
Πρέπει να προστεθεί ότι, όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που εξέθεσε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση και από τις σκέψεις 372, 373, 375, 420, 421 και 425 ανωτέρω, οι διαπραγματευτές αντάλλασσαν τα ίδια είδη πληροφοριών, ήτοι πληροφορίες σχετικές με τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης και τις θέσεις διαπραγμάτευσης, στο πλαίσιο επικείμενης ή εν εξελίξει δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά και στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά. Αυτά τα είδη πληροφοριών όχι μόνο χρησιμοποιούνταν από τους διαπραγματευτές για να μειώσουν την αβεβαιότητα ή ακόμη και για να ευθυγραμμίσουν ή να συντονίσουν τη συμπεριφορά τους στην πρωτογενή αγορά, αλλά παρείχαν επίσης στους εν λόγω διαπραγματευτές, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στην εν λόγω πρωτογενή αγορά, χρήσιμες ενδείξεις για τις τιμές τους στη δευτερογενή αγορά και για την εκ μέρους τους εκτίμηση της εξέλιξης των τιμών στη δευτερογενή αυτή αγορά. Το ίδιο ισχύει και για τις πληροφορίες σχετικά με τους όγκους συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά, οι οποίοι μπορούσαν να παρέχουν, στο πλαίσιο εκδόσεων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή αγορά, ενδείξεις σχετικά με τη ζήτηση στη δευτερογενή αγορά.
476
Δεύτερον, και αντιστρόφως, οι πληροφορίες που αντάλλασσαν οι συμμετέχοντες στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στην πρωτογενή αγορά ήταν επίσης κρίσιμες και παρείχαν πλεονέκτημα στους αποδέκτες τους στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους στη δευτερογενή αγορά.
477
Η εκτίμηση αυτή αποδεικνύεται από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή στην ενότητα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης.
478
Συναφώς, κατ’ αρχάς, οι πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά που ένας ή περισσότεροι διαπραγματευτές σκόπευαν να ακολουθήσουν στη δευτερογενή αγορά, ενόψει της έκδοσης ομολόγου στην πρωτογενή αγορά ή μετά από αυτήν, προκειμένου να αυξήσουν την κλίση της καμπύλης ή να την επιπεδοποιήσουν και, ως εκ τούτου, να μειώσουν ή να αυξήσουν τις τιμές ενός ομολόγου στη δευτερογενή αγορά, καθιστούσαν δυνατό να προβλεφθεί η εξέλιξη της τιμής του οικείου ομολόγου στην τελευταία αυτή αγορά, λόγω της συμπεριφοράς των εν λόγω διαπραγματευτών, και να ακολουθηθεί η ανάλογη δράση στην εν λόγω δευτερογενή αγορά.
479
Εν συνεχεία, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 472 έως 475 ανωτέρω, όταν ανταλλάσσονταν πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές, τις διαφορές απόδοσης και τις θέσεις διαπραγμάτευσης ενόψει δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά, οι πληροφορίες αυτές μπορούσαν επίσης να έχουν αξία στη δευτερογενή αγορά. Εν ολίγοις, όταν οι διαπραγματευτές γνωστοποιούσαν πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές τους, τις διαφορές απόδοσής τους και τις θέσεις διαπραγμάτευσής τους ενόψει ή κατά τη διάρκεια δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά, παρείχαν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τις τιμές τους ή την κατάστασή τους στη δευτερογενή αγορά. Οι πληροφορίες αυτές ήταν πολύ πιθανότερο να έχουν αξία στη δευτερογενή αγορά, δεδομένου ότι ανταλλάσσονταν από ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων, οι οποίοι αναμενόταν ή απαιτούνταν γενικώς να προβαίνουν διαρκώς σε αμφίδρομη τιμολόγηση στην αγορά αυτή (βλ. σκέψη 14 ανωτέρω).
480
Εξάλλου, όσον αφορά τις πληροφορίες σχετικά με τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών, τους ζητούμενους όγκους καθώς και τους όγκους και τις τιμές που επιτεύχθηκαν τελικά στο πλαίσιο δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά, οι πληροφορίες αυτές είχαν ορισμένη αξία για την άσκηση δραστηριοτήτων στη δευτερογενή αγορά.
481
Πράγματι, πολλές συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή αποδεικνύουν ότι, στην πρωτογενή αγορά, τα επίπεδα προσφορών και υπερπροσφορών, καθώς και οι ζητούμενοι όγκοι, συνδέονταν με την αντίληψη των ειδικών διαπραγματευτών κρατικών χρεογράφων ως προς το αναμενόμενο επίπεδο της ζήτησης στη δευτερογενή αγορά και την αξία του οικείου ομολόγου στην τελευταία αυτή αγορά. Εν ολίγοις, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 479 της προσβαλλόμενης απόφασης, η υπερπροσφορά στην πρωτογενή αγορά αντικατοπτρίζει γενικά μια υψηλή ζήτηση στη δευτερογενή αγορά και αντιστρόφως.
482
Τέλος, οι πληροφορίες σχετικά με την τις αποτυχημένες προσφορές που υποβλήθηκαν από ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων ή σχετικά με τους όγκους που επιτεύχθηκαν και τις τιμές τους, οι οποίες ανταλλάσσονταν κατόπιν δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά, παρείχαν τη δυνατότητα να σχηματιστεί ακριβής εικόνα της συμπεριφοράς των εν λόγω ειδικών διαπραγματευτών κρατικών χρεογράφων στη δευτερογενή αγορά.
483
Για παράδειγμα, όπως εξήγησε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 29 της προσβαλλόμενης απόφασης, αν η προσφορά ενός ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων δεν στεφθεί με απόλυτη επιτυχία στην πρωτογενή αγορά, ο εν λόγω ειδικός πρέπει να εκτελέσει τις εντολές αγοράς των πελατών στη δευτερογενή αγορά, διότι δεν ήταν σε θέση να τις εκτελέσει στην πρωτογενή αγορά.
484
Επίσης, για παράδειγμα, κατά μία συνομιλία της 4ης Νοεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 302 της προσβαλλόμενης απόφασης, ο διαπραγματευτής της RBS εξήγησε ότι κατείχε θετική θέση και ότι είχε πλέον ανάγκη να πωλήσει («stupid fuking trade took me long 600 lots from 76 just got risk in now»).
485
Επομένως, πληροφορίες σχετικά με το αποτέλεσμα των δημοπρασιών στην πρωτογενή αγορά, ιδίως σχετικά με τους όγκους που επιτεύχθηκαν και τις τιμές αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ήταν πολύτιμες για τη δράση στη δευτερογενή αγορά, καθόσον καθιστούσαν, μεταξύ άλλων, δυνατή την πρόβλεψη της συμπεριφοράς των ειδικών διαπραγματευτών κρατικών χρεογράφων στη δευτερογενή αυτή αγορά ή ακόμη των διαθέσιμων όγκων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και των τιμών τους.
486
Πρέπει να προστεθεί ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 434 έως 438 ανωτέρω, μια πληροφορία σχετικά με το ακριβές χρονικό σημείο του καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας στην πρωτογενή αγορά μπορούσε να καταστήσει δυνατή την πρόβλεψη των κινήσεων στη δευτερογενή αγορά και, ως εκ τούτου, να επηρεάσει τη συμπεριφορά των διαπραγματευτών που είχαν στην κατοχή τους τις πληροφορίες αυτές στη δευτερογενή αγορά.
487
Κατ’ έκτον, η αξία των ανταλλασσόμενων πληροφοριών και το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που προέκυπτε από τις ανταλλαγές αυτές αποδεικνύονται και από το πλαίσιο εντός του οποίου έλαβαν χώρα οι εν λόγω ανταλλαγές και από τις δηλώσεις ορισμένων διαπραγματευτών.
488
Πράγματι, κατ’ αρχάς, οι επίμαχες πληροφορίες ανταλλάσσονταν στο πλαίσιο κλειστών καναλιών συνομιλιών. Συναφώς, όπως επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 80 και 417 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως προκύπτει, για παράδειγμα, από τις συνομιλίες της 13ης Δεκεμβρίου 2007 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS («I am gonna invite [another trader] into this chat unless anyone has any objections?») και στο κανάλι συνομιλιών DBAC («[…] do either of u guys mind if i invite [another trader] into the other chat?»), οι οποίες μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 134 της προσβαλλόμενης απόφασης, η πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS πραγματοποιούνταν μόνον «κατόπιν προσκλήσεως». Το ίδιο ίσχυε και για την πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών DBAC, όπως προκύπτει, μεταξύ άλλων, από συνομιλία της 16ης Οκτωβρίου 2009 στο ίδιο αυτό κανάλι, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 271 της προσβαλλόμενης απόφασης. Κατά μία συνομιλία της 19ης Ιουλίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 119 της προσβαλλόμενης απόφασης, ένας από τους συμμετέχοντες χαρακτήρισε μάλιστα το κανάλι συνομιλιών DBAC, επονομαζόμενο τότε «30yr kings», ως «club select» («it’s a select club but there you go»).
489
Οι ανταλλαγές πληροφοριών πραγματοποιούνταν επομένως στο εσωτερικό ομάδας έμπιστων διαπραγματευτών, όπως επιβεβαιώνεται από τις συνομιλίες της 13ης Δεκεμβρίου 2007 στα κανάλια συνομιλιών DBAC και CODS & CHIPS, οι οποίες μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 134 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά τη διάρκεια των οποίων οι διαπραγματευτές συζητούσαν τη δυνατότητα αποδοχής νέων μελών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, ειδικότερα, το ζήτημα αν μπορούσαν να εμπιστευθούν τους υποψηφίους («can’t be trusted»· «i dont trust him»).
490
Εν συνεχεία, βάσει των συνομιλιών που ανέλυσε, η Επιτροπή επισήμανε διάφορα αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία προέκυπτε ότι η πρόσβαση στα κανάλια συνομιλιών βασιζόταν στην προσδοκία ότι οι συμμετέχοντες θα γνωστοποιούσαν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες, οι οποίες θα παρείχαν πλεονέκτημα στο σύνολο των μελών.
491
Για παράδειγμα, η Επιτροπή επισήμανε, με την αιτιολογική σκέψη 294 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, κατά την εισδοχή ενός νέου διαπραγματευτή στο κανάλι συνομιλιών DBAC, το οποίο λειτουργούσε τότε με την ονομασία CODS & CHIPS, ένα από τα μέλη περιέγραψε τις συμπεριφορές που ακολουθούνταν στο κανάλι αυτό αναφέροντας ότι οι συμμετέχοντες προσπαθούσαν απλώς να αλληλοβοηθούνται εφόσον αυτό ήταν δυνατόν («we just try to help each other when we can»). Άλλες συνομιλίες καταδεικνύουν ότι οι συμμετέχοντες ζητούσαν βοήθεια ή πρότειναν βοήθεια («i need help with that»· «“I got hit on telly earlier”“so just offering it back”“im helpful like that for you guys”»· «glad to help»). Η συνομιλία της 18ης Ιανουαρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 307 της προσβαλλόμενης απόφασης, αντικατοπτρίζει επίσης σαφώς αυτές τις αμοιβαίες προσδοκίες για τον λόγο ότι καταδεικνύει ότι ένας από τους συμμετέχοντες κάλεσε άλλον συμμετέχοντα να φανεί χρήσιμος, διευκρινίζοντας ότι ο τελευταίος δεν βρισκόταν εκεί χαριστικά («“so then make yourself useful and put it on the chat”“you not on for free”»).
492
Εξάλλου, από τις συνομιλίες της 4ης, της 8ης και της 10ης Ιανουαρίου 2008, στις οποίες παραπέμπει η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 378 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι ορισμένοι διαπραγματευτές που ήταν μέλη των καναλιών συνομιλιών και, ειδικότερα, οι διαπραγματευτές της RBS και της UBS, διαμαρτυρήθηκαν για το γεγονός ότι άλλα μέλη δεν μοιράζονταν πληροφορίες στα εν λόγω κανάλια. Τέτοιες αιτιάσεις, οι οποίες περιλαμβάνονται επίσης σε συνομιλία της 27ης Φεβρουαρίου 2008, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 157 της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν θα είχαν λόγο ύπαρξης αν οι ανταλλασσόμενες πληροφορίες στερούνταν αξίας και αν οι ανταλλαγές δεν παρείχαν πλεονέκτημα στους συμμετέχοντες.
493
Πρέπει να προστεθεί ότι, όπως προκύπτει ιδίως από την αιτιολογική σκέψη 445 της προσβαλλόμενης απόφασης, πολλές δηλώσεις πραγματοποιηθείσες κατά τις συνομιλίες που διεξάγονταν στο πλαίσιο των καναλιών συνομιλιών φανερώνουν τις προφυλάξεις που λάμβαναν οι διαπραγματευτές προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να αποκαλυφθεί η συμπεριφορά τους σε πρόσωπα που δεν ήταν μέλη αυτών των καναλιών συνομιλιών.
494
Συναφώς, για παράδειγμα, μια συνομιλία στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS της 29ης Ιανουαρίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 104 της προσβαλλόμενης απόφασης, καταδεικνύει τις προφυλάξεις που λάμβαναν οι συμμετέχοντες. Συγκεκριμένα, πριν από την εισδοχή του διαπραγματευτή της BofA στο εν λόγω κανάλι, οι διαπραγματευτές της UBS και της RBS εξέφρασαν την επιθυμία να μην έχει η εισδοχή αυτή ως αποτέλεσμα να περιέλθουν σε γνώση των ιεραρχικώς ανωτέρων του εν λόγω διαπραγματευτή η ύπαρξη και το περιεχόμενο των δηλώσεων που ανταλλάσσονταν στο εν λόγω κανάλι («“sure but we ll cut his balls”“if things get out”“:-)”»· «fine as long as [BofA] doesn’t see it and when hes away from desk he logs out thats fair and no chance if [BofA] tries to fuk us»). Επιπλέον, κατά την εισδοχή του, ο διαπραγματευτής της BofA παρέσχε σχετικές διαβεβαιώσεις στα λοιπά μέλη του καναλιού («Don’t worry will close the chat if I am off the desk, nothing goes out»).
[παραλειπόμενα]
iii) Επί των επιχειρημάτων που προέβαλαν η UniCredit και η Nomura σχετικά με το σύνολο των συνομιλιών που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
[παραλειπόμενα]
– Επί της φερόμενης υπερβολικής χρήσης των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης
[παραλειπόμενα]
533
Επιπλέον, στη δεύτερη δήλωση επιεικούς μεταχείρισης που υπέβαλε η RBS στις 3 Νοεμβρίου 2015, η τράπεζα αυτή δεν παρέβλεψε το γεγονός ότι ορισμένες συνομιλίες είχαν οδηγήσει σε ανταλλαγές πληροφοριών οι οποίες έβαιναν πέραν αυτού που ήταν αποδεκτό στη δευτερογενή αγορά. Επίσης, δεν αγνόησε τις συνέπειες που είχε στην πρωτογενή αγορά η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με τη δευτερογενή αγορά και αντιστρόφως.
534
Τέλος, η RBS δήλωσε βεβαίως ότι τα πλέον κραυγαλέα παραδείγματα συμπεριφορών αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού μπορούσαν να βρεθούν στις συνομιλίες που έλαβαν χώρα μεταξύ Ιανουαρίου 2009 και Φεβρουαρίου 2010, ήτοι σε παραβατική περίοδο η οποία δεν ελήφθη υπόψη εις βάρος της UniCredit. Εντούτοις, η δήλωση αυτή της 3ης Νοεμβρίου 2015 παρέθεσε επίσης συνομιλίες που έλαβαν χώρα το 2011 και, μεταξύ άλλων, στις 3 Νοεμβρίου 2011.
535
Γενικότερα, οι δηλώσεις επιεικούς μεταχείρισης τις οποίες υπέβαλαν η RBS και η UBS και τις οποίες προσκόμισε η Επιτροπή στην υπόθεση T‑453/21 καταδεικνύουν ότι οι εν λόγω αιτούντες επιεική μεταχείριση περιέγραψαν συμπεριφορές που έλαβαν χώρα ιδίως μεταξύ του 2007 και του τέλους του 2011, ότι οι συμπεριφορές αυτές συνδέονταν επίσης με τη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit είχε μετάσχει σε αυτές.
536
Όσον αφορά την αποδεικτική ισχύ των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης της RBS και της UBS σε σχέση με τις ειδικώς αμφισβητούμενες συνομιλίες της 3ης και της 28ης Νοεμβρίου 2011, η αποδεικτική αυτή ισχύς θα εξεταστεί στο πλαίσιο της εκτίμησης των επικρίσεων που διατύπωσε η UniCredit ειδικώς κατά των συνομιλιών αυτών.
537
Επομένως, υπό την επιφύλαξη της εξέτασης της αποδεικτικής ισχύος των δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης όσον αφορά τις συνομιλίες που αμφισβητούνται ειδικώς από την UniCredit, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι εν λόγω δηλώσεις επιβεβαίωναν τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα μεγάλου αριθμού συνομιλιών που είχε εξετάσει, ακόμη και αν η αποδεικτική αξία της δήλωσης της UBS της 29ης Ιουνίου 2016 ήταν χαμηλότερη από εκείνη των λοιπών δηλώσεων επιεικούς μεταχείρισης.
– Επί του προβαλλόμενου δημόσιου χαρακτήρα ή της προβαλλόμενης έλλειψης αξίας ενός ή περισσοτέρων ειδών ανταλλασσόμενων πληροφοριών
538
Στο μέτρο ιδίως που η Nomura επισύναψε στο δικόγραφο της προσφυγής έγγραφο χαρακτηριζόμενο ως «έκθεση πραγματογνωμοσύνης», πρέπει να εξεταστούν, σε πρώτο στάδιο, τα επιχειρήματα που προέβαλε και τα στοιχεία που προσκόμισε η τράπεζα αυτή και, σε δεύτερο στάδιο, τα επιχειρήματα που προέβαλε και τα στοιχεία που προσκόμισε η UniCredit.
–
Επί των επιχειρημάτων που προέβαλε και των στοιχείων που προσκόμισε η Nomura
539
Στο πλαίσιο του πρώτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν εξέτασε προσηκόντως, στις αιτιολογικές σκέψεις 3 έως 51 της προσβαλλόμενης απόφασης, τα χαρακτηριστικά της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, τα οποία ήταν τέτοιας φύσης ώστε η πιθανότητα συμπαιγνίας μέσω ανταλλαγών πληροφοριών να είναι πολύ μικρή, ιδιαιτέρως δε για το έτος 2011.
540
Στηριζόμενη σε έκθεση πραγματογνωμοσύνης συνταχθείσα από επαγγελματία του τομέα, η Nomura υποστηρίζει, αφενός, ότι οι σχετικές αγορές ήταν άκρως περίπλοκες, άκρως ανταγωνιστικές, άκρως διαφοροποιημένες, άκρως διαφανείς και ιδιαίτερα γνωστές στους φορείς που γνώριζαν την αξία των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή αγορά, λαμβανομένων υπόψη των τιμών που ίσχυαν στη δευτερογενή αγορά, και, αφετέρου, ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατείχαν ασύμμετρες και άκρως διαφοροποιημένες θέσεις. Επομένως, η αβεβαιότητα στην αγορά μπορεί να μειωθεί μόνον από ανταλλαγές πληροφοριών ή οποίες είναι εμπιστευτικές και ακριβείς, αφορούν το μέλλον και έχουν πολύ μικρή χρονική απόσταση από τις πράξεις τις οποίες αφορούν. Οι πληροφορίες όμως που αντηλλάγησαν και στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή δεν έχουν τα χαρακτηριστικά αυτά, ιδίως καθόσον δεν αφορούν, κατ’ ουσίαν, τις τιμές.
541
Συγκεκριμένα, πρώτον, οι «διάμεσες τιμές», στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή με τις κατηγορίες 2 και 4, συνιστούν τον συνδυασμό δημοσίως διαθέσιμων πληροφοριών, οι οποίες καθίστανται γρήγορα παρωχημένες και των οποίων η δημοσιοποίηση από έναν διαπραγματευτή θα μπορούσε να είναι θεμιτή για την εξέταση ευκαιριών διαπραγμάτευσης με αντισυμβαλλομένους, χωρίς κατ’ ανάγκην να είναι χρήσιμες για κάποιον άλλο. Δεύτερον, οι πληροφορίες σχετικά με τους όγκους που αφορούν την πρωτογενή και τη δευτερογενή αγορά, στις οποίες αναφέρονται οι κατηγορίες 2 και 4, είναι ήδη γνωστές στους διαπραγματευτές και οι ανταλλαγές τους σχετικά με την πρωτογενή αγορά δεν είναι ικανές να επηρεάσουν τον ανταγωνισμό, λόγω του περιορισμένου μεριδίου αγοράς των εμπλεκομένων τραπεζών. Τρίτον, οι καμπύλες απόδοσης, τις οποίες αφορά η κατηγορία 1, και οι διαφορές απόδοσης, τις οποίες αφορούν οι κατηγορίες 2 και 4, είναι πληροφορίες προσιτές κυρίως στο κοινό και η ανταλλαγή πληροφοριών περί των διαφορών αυτών είναι θεμιτή προκειμένου να εξακριβωθεί αν υφίστανται ευκαιρίες διαπραγμάτευσης. Τέταρτον, οι θέσεις τις οποίες αφορούν οι κατηγορίες 2 και 4 δεν υποδηλώνουν κατ’ ανάγκην τις προθέσεις ενός διαπραγματευτή, λόγω του αόριστου χαρακτήρα των ανταλλαγών που λαμβάνουν χώρα, καθώς και της πολυπλοκότητας και της ασυμμετρίας των αγορών των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Επιπλέον, οι ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις θέσεις διαπραγμάτευσης θα μπορούσαν να οφείλονται σε θεμιτούς λόγους. Πέμπτον, ο χρόνος καθορισμού των τιμών των κοινοπραξιών, τον οποίο αφορά η κατηγορία 4, σημείο iii, θα μπορούσε να προσδιοριστεί σε μεγάλο βαθμό μέσω των δημόσιων ανακοινώσεων στις οποίες προβαίνουν τα γραφεία διαχείρισης χρέους και της συμπεριφοράς των αγορών σε σχέση με γεγονότα που προηγούνται της διαδικασίας αυτής. Έκτον, οι πληροφορίες σχετικά με τις πλειοδοσίες είναι, στο ειδικό πλαίσιο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, προβλέψιμες υπό το πρίσμα της προηγούμενης πρακτικής των εμπλεκομένων τραπεζών και ελάχιστα χρήσιμες για τους διαπραγματευτές. Εν προκειμένω, είναι υπερβολικά ασαφείς και άνευ ενδιαφέροντος, λόγω της πολυπλοκότητας και της ασυμμετρίας του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
542
Συναφώς, κατά πρώτον, πρέπει εκ προοιμίου να υπογραμμιστεί ότι η έκθεση πραγματογνωμοσύνης που υπέβαλε η Nomura συντάχθηκε πράγματι από τρίτον και ότι η έλλειψη σύγκρουσης συμφερόντων την οποία επικαλείται ο τελευταίος ουδόλως μπορεί να αμφισβητηθεί. Στην έκθεση αυτή, ο εν λόγω τρίτος επικαλείται, αφενός, τα προσόντα του, ήτοι το γεγονός ότι είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στα χρηματοοικονομικά, καθώς και επαγγελματική πιστοποίηση χορηγηθείσα από την Autorité des marchés financiers (AMF, αρχή χρηματοπιστωτικών αγορών, Γαλλία) και, αφετέρου, την εικοσαετή επαγγελματική πείρα που έχει ως διαπραγματευτής ή υπεύθυνος ομάδας διαπραγματευτών στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
543
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η επίμαχη έκθεση πραγματογνωμοσύνης συντάχθηκε κατόπιν αιτήματος της Nomura για τους σκοπούς της παρούσας διαδικασίας και υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, της απάντησης της τράπεζας αυτής στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και του δικογράφου της προσφυγής που κατέθεσε η τράπεζα αυτή εν προκειμένω.
544
Όσον αφορά το περιεχόμενο της εν λόγω έκθεσης πραγματογνωμοσύνης, ο συντάκτης της εξηγεί ότι του ζητήθηκε να θίξει ορισμένα ζητήματα με ιδιαίτερη αναφορά στην πρωτογενή αγορά. Συναφώς, από την ανάγνωση της έκθεσης προκύπτει ότι ο συντάκτης της επικεντρώθηκε πράγματι στην πρωτογενή αγορά. Κατ’ αρχάς, ο πραγματογνώμονας της Nomura περιγράφει τον ρόλο, τη λειτουργία και τη σύνθεση ενός γραφείου διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων εντός μιας τράπεζας, καθώς και τον ρόλο ενός ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων και τις σχέσεις του με ένα γραφείο διαχείρισης χρέους. Στη συνέχεια, ο πραγματογνώμονας αυτός εξηγεί τους όρους υπό τους οποίους μια τράπεζα διαμορφώνει και υλοποιεί, στο εσωτερικό της, τη στρατηγική της περί πλειστηριασμών για επικείμενη δημοπρασία. Τέλος, ο εν λόγω πραγματογνώμονας περιγράφει τους παράγοντες και τις πληροφορίες που είναι κρίσιμες για την υποβολή προσφορών στο πλαίσιο δημοπρασίας που αφορά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα.
545
Ειδικότερα, πρώτον, ο πραγματογνώμονας της Nomura εξηγεί, βεβαίως, ότι η στρατηγική και ο προϋπολογισμός που αφορούν συγκεκριμένη δημοπρασία θα αναπτυχθούν από ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών εντός μιας τράπεζας, ότι το γραφείο διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων της τράπεζας αυτής δεν θα έχει την τελική ευθύνη να αναπτύξει τη στρατηγική αυτή και ότι από τους διαπραγματευτές αναμένεται απλώς να εφαρμόσουν τη συγκεκριμένη στρατηγική.
546
Ωστόσο, ο εν λόγω πραγματογνώμονας εξηγεί επίσης ότι το εσωτερικό γραφείο διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων διαδραματίζει ρόλο στη διαμόρφωση της στρατηγικής και, κυρίως, ότι οι διαπραγματευτές έχουν συνήθως σημαντική αυτονομία όσον αφορά τον τρόπο διεξαγωγής των καθημερινών δραστηριοτήτων τους διαπραγμάτευσης και ότι διαθέτουν περιθώριο εκτίμησης ως προς τον τρόπο επίτευξης των στόχων που απορρέουν από τη στρατηγική της τράπεζας. Εξάλλου, όσον αφορά την προσέγγιση που ακολουθείται στο πλαίσιο δημοπρασίας, η έκθεση καταδεικνύει ότι οι διαπραγματευτές είναι εκείνοι που είναι επιφορτισμένοι να σχηματίζουν τη δική τους γνώμη βάσει των πληροφοριών που έχουν στη διάθεσή τους.
547
Επομένως, η έκθεση πραγματογνωμοσύνης που υπέβαλε η Nomura δεν αποδεικνύει ότι, λαμβανομένου υπόψη του ρόλου ενός διαπραγματευτή στο εσωτερικό μιας τράπεζας, οι ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ διαπραγματευτών στην πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων δεν ασκούν επιρροή στις προσφορές που υποβάλλουν οι εν λόγω διαπραγματευτές στο πλαίσιο δημοπρασίας.
548
Δεύτερον, από το γεγονός, το οποίο μνημονεύει ο πραγματογνώμονας της Nomura, ότι οι τράπεζες ενδέχεται να έχουν πολύ διαφοροποιημένες προτεραιότητες όταν εισέρχονται σε διαδικασία συγκεκριμένης δημοπρασίας δεν μπορεί να συναχθεί ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών οι οποίες αφορούν ειδικώς άλλες τράπεζες και είναι του είδους αυτών που ανταλλάχθηκαν κατά τις συνομιλίες τις οποίες εξέτασε η Επιτροπή δεν είναι ικανές να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των αποδεκτών των πληροφοριών αυτών.
549
Πράγματι, αφενός, η ύπαρξη διαφοροποιημένης στρατηγικής εξακολουθεί να οριοθετείται από τους κανόνες που καθορίζει το γραφείο διαχείρισης χρέους και, ιδίως, όπως εξάλλου υπογράμμισε ο εμπειρογνώμονας της Nomura, από την υποχρέωση συμμετοχής στις δημοπρασίες. Επομένως, η οριοθέτηση αυτή μπορεί να έχει ως συνέπεια ότι μια τράπεζα, η οποία έχει το καθεστώς ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων, αναλαμβάνει τη δέσμευση να υποβάλει προσφορά και να αποκτήσει έναν ελάχιστο όγκο στο πλαίσιο δημοπρασιών, με κίνδυνο να απολέσει το καθεστώς αυτό και τα συναφή πλεονεκτήματα. Αφετέρου, η αμοιβαία ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών που αφορούν ειδικά μια τράπεζα μπορεί να παράσχει στους αποδέκτες των πληροφοριών αυτών τη δυνατότητα να λάβουν γνώση των στρατηγικών των τραπεζών από τις οποίες προέρχονται οι πληροφορίες αυτές και, επομένως, να απαλλαγούν από κάθε σχετική αβεβαιότητα και, επιπλέον, να εκτιμήσουν αν είναι δυνατή η ευθυγράμμιση τέτοιων στρατηγικών. Επιπλέον, το γεγονός ότι οι τράπεζες διαπραγματεύονται διαφορετικούς όγκους ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων δεν καθιστά άνευ ενδιαφέροντος την ανταλλαγή τέτοιων πληροφοριών, στο μέτρο που η ανταλλαγή αυτή μπορεί να καταστήσει δυνατή την προσαρμογή της αντίστοιχης στρατηγικής τους προκειμένου να επιτευχθεί ο επιθυμητός όγκος ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην καλύτερη τιμή στο πλαίσιο δημοπρασίας.
550
Τρίτον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, βεβαίως, από την έκθεση πραγματογνωμοσύνης που υπέβαλε η Nomura προκύπτει ότι, πριν υποβάλει προσφορά στο πλαίσιο επικείμενης δημοπρασίας, ο διαπραγματευτής λαμβάνει υπόψη σειρά παραγόντων και στηρίζεται στα δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία. Ωστόσο, το έγγραφο αυτό εξηγεί επίσης ότι η τάση των διαπραγματευτών για την ανάληψη κινδύνου είναι ένας από τους παράγοντες αυτούς. Η έκθεση αυτή υπογραμμίζει ακόμη ότι η προσφορά θα αντικατοπτρίζει την αντίληψη του ίδιου του διαπραγματευτή για την τρέχουσα και μελλοντική αξία του ομολόγου, την εξέλιξη της αγοράς και το βιβλίο προσφορών του καθώς και το απόθεμά του.
551
Επομένως, από την έκθεση πραγματογνωμοσύνης προκύπτει ότι, στην πρωτογενή αγορά, οι δημοσίως διαθέσιμες πληροφορίες δεν είναι τα μόνα στοιχεία που λαμβάνει υπόψη κάθε τράπεζα, μέσω των διαπραγματευτών της, για τον καθορισμό των προσφορών της στο πλαίσιο επικείμενης δημοπρασίας και ότι οι πληροφορίες στις οποίες έχουν πρόσβαση οι διαπραγματευτές δεν παρέχουν τη δυνατότητα γνώσης της στρατηγικής που θα ακολουθήσει καθένας από αυτούς.
552
Τέταρτον, όσον αφορά τις διάμεσες τιμές των ανταγωνιστών, ο πραγματογνώμονας της Nomura δεν εξηγεί ότι οι τιμές αυτές είναι δημόσιες. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Nomura παραδέχθηκε εξάλλου ότι οι διάμεσες τιμές μιας τράπεζας δεν ήταν διαθέσιμες στο κοινό. Ο πραγματογνώμονας της Nomura υπογραμμίζει μόνον ότι η γνώση των διάμεσων τιμών ενός άλλου διαπραγματευτή στο πλαίσιο εν εξελίξει δημοπρασίας έχει ασήμαντη στρατηγική αξία, διότι ο καθορισμός της τιμής τους από διαπραγματευτές θα παραμείνει γενικά εντός στενού πλαισίου, κοντά στη διάμεση τιμή της αγοράς που είναι διαθέσιμη στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες διαπραγμάτευσης.
553
Επομένως, η εξήγηση αυτή δεν αποκλείει την ύπαρξη διαφορών μεταξύ της διάμεσης τιμής κάθε διαπραγματευτή και της διαθέσιμης διάμεσης τιμής της αγοράς. Ούτε αποκλείει το ενδεχόμενο η διάμεση τιμή ενός διαπραγματευτή να βρίσκεται εκτός του επίμαχου στενού πλαισίου. Επομένως, η εν λόγω εξήγηση δεν είναι ικανή να επηρεάσει την εκτίμηση στην οποία προέβη η Επιτροπή στηριζόμενη στο περιεχόμενο των συνομιλιών που ανέλυσε, ήτοι την εκτίμηση ότι από τις συνομιλίες αυτές προκύπτει ότι η διάμεση τιμή κάθε μεμονωμένης τράπεζας συνιστά εμπορικά ευαίσθητη πληροφορία, της οποίας η γνωστοποίηση σε ανταγωνιστές μειώνει την αβεβαιότητα και διευκολύνει τον συντονισμό.
554
Επομένως, η έκθεση πραγματογνωμοσύνης που προσκόμισε η Nomura δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τις εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι οι πληροφορίες που αντηλλάγησαν μεταξύ των διαπραγματευτών ήταν ευαίσθητες λόγω του ότι οι λοιποί διαπραγματευτές δεν είχαν πρόσβαση σ’ αυτές και λόγω του αντικειμένου, της ακρίβειας και του επίκαιρου χαρακτήρα τους. Η έκθεση αυτή δεν μπορεί επίσης να θέσει υπό αμφισβήτηση τις εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι οι ίδιες πληροφορίες είχαν κάποια αξία για τους αποδέκτες τους και παρείχαν σε αυτούς πλεονέκτημα για τον λόγο ότι μείωναν την αβεβαιότητα και δημιουργούσαν ευκαιρίες συντονισμού.
555
Κατά δεύτερον, πρέπει να απορριφθούν τα λοιπά επιχειρήματα της Nomura που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 541 ανωτέρω, στο μέτρο που δεν είναι ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση τις εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή στηριζόμενη στο περιεχόμενο των συνομιλιών μεταξύ των διαπραγματευτών και οι οποίες επιβεβαιώθηκαν από τους αιτούντες επιεική μεταχείριση.
556
Ειδικότερα, καθόσον η Nomura υποστηρίζει ότι ορισμένες πληροφορίες αντηλλάγησαν μεταξύ των διαπραγματευτών για θεμιτούς σκοπούς προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη ευκαιριών διαπραγμάτευσης, πρέπει να υπογραμμιστεί, υπό την επιφύλαξη της εξέτασης του περιεχομένου των συνομιλιών που αμφισβητεί ειδικώς η τράπεζα αυτή, ότι οι ισχυρισμοί αυτοί που βάλλουν κατά του συνόλου των λοιπών μη αμφισβητηθεισών συνομιλιών που εξέτασε η Επιτροπή είναι υπερβολικά γενικοί και ότι η Επιτροπή απέκλεισε ρητώς από το πεδίο της επίδικης παράβασης τις ανταλλαγές που αποσκοπούσαν σαφώς και αποκλειστικώς στη διερεύνηση της δυνατότητας διμερών διαπραγματεύσεων (bilateral trades), όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 392, 561, 575 και 644 της προσβαλλόμενης απόφασης.
557
Κατά τρίτον, και εν πάση περιπτώσει, οι εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή και οι οποίες επιβεβαιώνονται από τους αιτούντες επιεική μεταχείριση επιρρωννύονται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τις απαντήσεις της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ) στις ερωτήσεις που έθεσε το Γενικό Δικαστήριο βάσει του άρθρου 24, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του άρθρου 89, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας.
558
Στο πλαίσιο αυτό, πρώτον, η ΕΑΚΑΑ εξήγησε ότι οι διάμεσες τιμές κάθε μεμονωμένης τράπεζας, οι καμπύλες απόδοσης και οι διαφορές απόδοσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας, καθώς και οι όγκοι των προσφορών στην πρωτογενή αγορά, δεν αποτελούσαν δημόσιες πληροφορίες, ούτε ήταν εύκολα προσβάσιμες και διαδεδομένες στο κοινό.
559
Η ΕΑΚΑΑ πρόσθεσε ότι η διαθεσιμότητα των πληροφοριών σχετικά με τους όγκους συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά διέφερε από χώρα σε χώρα, αλλά ότι ήταν σαφές ότι οι πληροφορίες αυτές δεν ήταν διαθέσιμες σε όλα τα κράτη μέλη της Ένωσης από το 2011.
560
Όσον αφορά τις θετικές ή αρνητικές θέσεις διαπραγμάτευσης κάθε διαπραγματευτή ή κάθε τράπεζας, η ΕΑΚΑΑ εξήγησε ότι αποτελούσαν ευαίσθητες πληροφορίες για μια στρατηγική διαπραγμάτευσης και ότι δεν φαίνεται να ήταν εύκολα προσβάσιμες το 2011, για τον λόγο ότι ακόμη και το 2020 οι πληροφορίες αυτές δεν ήταν εύκολα προσβάσιμες.
561
Επιπλέον, η ΕΑΚΑΑ υπογράμμισε ότι η επιλογή του αν η ανάρτηση των προσφορών των τραπεζών στις πλατφόρμες D2D θα γινόταν υπό όρους ανωνυμίας ή όχι ήταν χωριστή για κάθε πλατφόρμα, αλλά ότι, κατά κανόνα, οι πλατφόρμες D2D σταθερού εισοδήματος ήταν ανέκαθεν αδιαφανείς και ανώνυμες, με σκοπό την παροχή υψηλού επιπέδου προστασίας στους διαπραγματευτές.
562
Επιπλέον, όσον αφορά τον χρόνο καθορισμού των τιμών των κοινοπραξιών, η ΕΑΚΑΑ εξήγησε ότι, κατά τα φαινόμενα, το είδος των πληροφοριών που παρέχονται στους ειδικούς διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων εξαρτάται από τον ρόλο τους. Ως προς την πτυχή αυτή, η απάντηση της ΕΑΚΑΑ είναι πειστική και, ως εκ τούτου, έχει κάποια αποδεικτική αξία, καθόσον εξηγεί, βάσει ενός εγγράφου του Μαΐου του 2015, ότι οι επικεφαλής τράπεζες μπορούν να έχουν στη διάθεσή τους πρόσθετες πληροφορίες σε σχέση με τις λοιπές μη επικεφαλής τράπεζες.
563
Επιπλέον, η ΕΑΚΑΑ εξέθεσε ότι, στον βαθμό που οι ειδικοί διαπραγματευτές κρατικών χρεογράφων επιλέγονται από τα γραφεία διαχείρισης χρέους και ότι εξ αυτού απορρέουν ορισμένα προνόμια και ορισμένες υποχρεώσεις, το καθεστώς τους θα πρέπει να είναι γνωστό πριν από τη δημοπρασία.
564
Δεύτερον, από τις απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ προκύπτει ότι οι ακόλουθες πληροφορίες παρείχαν πλεονέκτημα αγοράς στον διαπραγματευτή που τις λάμβανε, σε σύγκριση με έναν διαπραγματευτή που δεν διέθετε τις εν λόγω πληροφορίες: οι διάμεσες τιμές κάθε μεμονωμένης τράπεζας, οι καμπύλες απόδοσης και οι διαφορές απόδοσης κάθε μεμονωμένης τράπεζας, οι όγκοι των προσφορών στην πρωτογενή αγορά και οι όγκοι των συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά, οι επικείμενες θέσεις διαπραγμάτευσης ή οι προγενέστερες θέσεις διαπραγμάτευσης σχετικά με συναλλαγές πραγματοποιηθείσες κατά τα προηγούμενα λεπτά, καθώς και το επίπεδο πλειοδοσίας που εφάρμοζε ένας διαπραγματευτής.
565
Όσον αφορά το ζήτημα αν η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τον χρόνο καθορισμού της τιμής των κοινοπραξιών μεταξύ ειδικών διαπραγματευτών κρατικών χρεογράφων παρέχει πλεονέκτημα αγοράς στον διαπραγματευτή που λαμβάνει τις πληροφορίες αυτές, σε σύγκριση με εκείνον που δεν τις διαθέτει, η αποδεικτική ισχύς της απάντησης της ΕΑΚΑΑ εξαρτάται από το ζήτημα αν ο χρόνος καθορισμού της τιμής των κοινοπραξιών συνιστά κρίσιμη πληροφορία για την αποτίμηση ενός χρηματοπιστωτικού μέσου. Συγκεκριμένα, η ΕΑΚΑΑ απάντησε ότι, εάν ο χρόνος καθορισμού της τιμής των κοινοπραξιών συνιστά κρίσιμη πληροφορία για την αποτίμηση ενός χρηματοπιστωτικού μέσου, τούτο θα μπορούσε να συνιστά πλεονέκτημα αγοράς σε σχέση με έναν διαπραγματευτή που δεν διαθέτει τις εν λόγω πληροφορίες. Η ΕΑΚΑΑ διευκρίνισε ότι το χρονοδιάγραμμα των κοινοπραξιών διαδραματίζει ρόλο στον καθορισμό της τιμής του σχετικού τίτλου.
566
Τρίτον, η ΕΑΚΑΑ υπογράμμισε ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις πράξεις στην πρωτογενή αγορά, όπως ακριβώς και οι πλειοδοσίες και τα διάφορα είδη πληροφοριών που μνημονεύονται στις σκέψεις 558 έως 560 ανωτέρω, παρείχαν στον διαπραγματευτή που είχε πρόσβαση σε αυτές πλεονέκτημα στην αγορά, είτε εξεταζόμενες μεμονωμένα είτε από κοινού, και μάλιστα τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή αγορά, σε σχέση με έναν διαπραγματευτή ο οποίος δεν διέθετε τις πληροφορίες αυτές. Ωστόσο, η ΕΑΚΑΑ παρατήρησε ότι ο βαθμός στον οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι οι εν λόγω πληροφορίες συνεπάγονται πλεονέκτημα πρέπει να αξιολογείται κατά περίπτωση.
567
Τέταρτον, αφενός, η ΕΑΚΑΑ απάντησε ότι δεν μπορούσε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι ειδικοί διαπραγματευτές έχουν την υποχρέωση, δυνάμει συμφωνίας ειδικής διαπραγμάτευσης, να διατηρούν συχνές άμεσες επαφές κατά τη διάρκεια των οποίων να ανταλλάσσουν πληροφορίες. Αφετέρου, η ΕΑΚΑΑ έκρινε ότι οι τράπεζες που ενεργούν ως ειδικοί διαπραγματευτές («market makers») δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκη να έχουν άμεση επαφή για την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ τους.
568
Οι παρατηρήσεις της Nomura σχετικά με τις απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ δεν είναι ικανές να αποδείξουν ότι οι απαντήσεις αυτές στερούνται αποδεικτικής αξίας.
569
Συναφώς, πρέπει, πρώτον, να απορριφθεί το επιχείρημα της Nomura ότι η πείρα της ΕΑΚΑΑ το 2011 ήταν περιορισμένη για τον λόγο ότι συστάθηκε μόλις το 2011. Πράγματι, κατ’ αρχάς, η ΕΑΚΑΑ διαδέχθηκε την ευρωπαϊκή επιτροπή ρυθμιστικών αρχών των αγορών κινητών αξιών, η οποία είχε συσταθεί με την απόφαση 2001/527/ΕΚ της Επιτροπής, της 6ης Ιουνίου 2001 (ΕΕ 2001, L 191, σ. 43). Εν συνεχεία, η ΕΑΚΑΑ διευκρίνισε ότι οι απαντήσεις στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου παρασχέθηκαν, αφενός, από έναν υπεύθυνο πολιτικής και έναν κύριο υπεύθυνο πολιτικής της μονάδας «Trading» και, αφετέρου, είχαν εγκριθεί από τους διευθυντές τους στο τμήμα «Markets and Digital Innovation». Η ιδιότητα των συντακτών των απαντήσεων αυτών και των προσώπων που τις ενέκριναν στο εσωτερικό της ΕΑΚΑΑ μαρτυρά την πείρα τους στον τομέα και, ως εκ τούτου, την ικανότητά τους να γνωρίζουν τη λειτουργία του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ακόμη και το 2011. Τέλος, οι απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ στηρίζονται, μεταξύ άλλων, σε δύο έγγραφα που συνέταξε ακριβώς η ευρωπαϊκή επιτροπή ρυθμιστικών αρχών των αγορών κινητών αξιών κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών που προσάπτονται στις εμπλεκόμενες τράπεζες.
570
Επομένως, το καθεστώς της ΕΑΚΑΑ και η ιδιότητα των συντακτών των απαντήσεων της τελευταίας και των προσώπων που τις ενέκριναν μπορούν να προσδώσουν αποδεικτική αξία στις εν λόγω απαντήσεις, ακόμη και το 2011, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Nomura.
571
Δεύτερον, είναι αληθές ότι, όπως επισημαίνει κατ’ ουσίαν η Nomura, η ΕΑΚΑΑ υπογράμμισε ότι τα καθήκοντα που της έχουν ανατεθεί αφορούν αποκλειστικά τη δευτερογενή αγορά. Επομένως, η αποδεικτική αξία των απαντήσεων της τελευταίας σχετικά με την πρωτογενή αγορά είναι, ελλείψει συμπληρωματικών αναφορών, χαμηλότερη από την αποδεικτική αξία των απαντήσεών της σχετικά με τη δευτερογενή αγορά.
572
Ωστόσο, κατ’ αρχάς, η ΕΑΚΑΑ εξήγησε ότι εκπληρώνει την αποστολή της να ενισχύει την προστασία των επενδυτών και να προωθεί τη σταθερότητα και την εύρυθμη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών μέσω τεσσάρων δραστηριοτήτων, και συγκεκριμένα της αξιολόγησης των κινδύνων για τους επενδυτές, τις αγορές και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, της εκπόνησης ενός ενιαίου εγχειριδίου κανόνων για τις χρηματοπιστωτικές αγορές της Ένωσης, της προώθησης της εποπτικής σύγκλισης και της άμεσης εποπτείας συγκεκριμένων χρηματοπιστωτικών οντοτήτων. Οι δραστηριότητες αυτές απαιτούν κατ’ ανάγκην καλή γνώση της λειτουργίας της πρωτογενούς αγοράς.
573
Εν συνεχεία, η ΕΑΚΑΑ υπογράμμισε ότι οι απαντήσεις στην πέμπτη, την όγδοη και την ένατη ερώτηση, σχετικά με την πρωτογενή αγορά, δόθηκαν βάσει των ερευνών που πραγματοποιήθηκαν. Στο πλαίσιο αυτό, απαντώντας στην πέμπτη ερώτηση, που αφορούσε τον χρόνο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας, η ΕΑΚΑΑ στηρίχθηκε σε έγγραφο του Ομίλου της Παγκόσμιας Τράπεζας του Μαΐου του 2015 με τίτλο «Domestic syndications». Απαντώντας στην όγδοη ερώτηση, η οποία αφορούσε την υποχρέωση και την ανάγκη των ειδικών διαπραγματευτών να διατηρούν συχνές επαφές στο πλαίσιο των οποίων να ανταλλάσσουν πληροφορίες όπως αυτές τις οποίες αφορούσαν οι λοιπές ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου, η ΕΑΚΑΑ ανέλυσε τις υποχρεώσεις που υπείχαν οι ειδικοί διαπραγματευτές βάσει της νομοθεσίας που ίσχυε το 2011 και της νομοθεσίας που ίσχυσε μετά την ημερομηνία αυτή, καθώς και βάσει διαβουλεύσεων που είχε διεξαγάγει το 2021. Επιπλέον, όσον αφορά την ένατη ερώτηση, η οποία αφορούσε το ζήτημα αν η ιδιότητα του ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων για συγκεκριμένη δημοπρασία ήταν γνωστή πριν από τη δημοπρασία, η ΕΑΚΑΑ παρέπεμψε σε έκθεση του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας του Οκτωβρίου 2022 με τίτλο «Liquidity in Core Government Bond Markets». Ως εκ τούτου, οι πηγές που χρησιμοποίησε η ΕΑΚΑΑ, οι οποίες συνίσταντο στη ρύθμιση που ίσχυε πριν και μετά το 2011, καθώς και σε εκθέσεις συνταχθείσες από δημόσιους φορείς για σκοπούς διαφορετικούς από την παρούσα διαδικασία, ήταν ιδιαίτερα αξιόπιστες.
574
Επομένως, οι πηγές που χρησιμοποίησε η ΕΑΚΑΑ μπορούν να προσδώσουν υψηλή αποδεικτική αξία στις απαντήσεις της ίδιας σχετικά με την πρωτογενή αγορά και, πιο συγκεκριμένα, με τον χρόνο καθορισμού της τιμής των κοινοπραξιών, τη λειτουργία του ειδικού διαπραγματευτή και τον ρόλο του ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων.
575
Τέλος, και γενικότερα, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το Γενικό Δικαστήριο κάλεσε την ΕΑΚΑΑ, εφόσον συνέτρεχε λόγος, να υποστηρίξει τις απαντήσεις της με επιστημονικό ή μεθοδολογικό μηχανισμό ικανό να επιβεβαιώσει τη λυσιτέλεια των εν λόγω απαντήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, προς στήριξη ορισμένων από τις απαντήσεις της, η ΕΑΚΑΑ παρέπεμψε σε δύο έγγραφα σύγχρονα των επίμαχων πραγματικών περιστατικών. Εξάλλου, το γεγονός ότι τα λοιπά έγγραφα που χρησιμοποίησε η ΕΑΚΑΑ συντάχθηκαν και δημοσιεύθηκαν σε ημερομηνία μεταγενέστερη της ημερομηνίας παύσης των προσαπτόμενων πρακτικών δεν στερεί, εκ του λόγου αυτού και μόνον, κάθε αποδεικτική αξία από τα συγκεκριμένα έγγραφα και από τις απαντήσεις που έδωσε η ΕΑΚΑΑ στηριζόμενη σε αυτά. Πράγματι, ορισμένα από τα μεταγενέστερα αυτά έγγραφα περιέχουν πληροφορίες που αφορούν άμεσα την περίοδο στην οποία ανάγονται οι προσαπτόμενες πράξεις. Επιπλέον, η ΕΑΚΑΑ χρησιμοποίησε άλλα έγγραφα και δεδομένα μεταγενέστερα των επίμαχων συμπεριφορών προκειμένου να στηρίξει το περιεχόμενο των απαντήσεών της που αφορούσαν ειδικώς τη λειτουργία του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων κατά τον χρόνο των προσπατόμενων στις εμπλεκόμενες τράπεζες πρακτικών. Ειδικότερα, από τις απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ και από τις πηγές στις οποίες αυτή στηρίχθηκε προκύπτει ότι, παρά την εξέλιξη της νομοθεσίας και της πρακτικής, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση της διαφάνειας σε σχέση με την εποχή των επίμαχων συμπεριφορών, οι διαπραγματευτές στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων εξακολουθούσαν να μην έχουν πρόσβαση σε πολλά είδη πληροφοριών τις οποίες αφορούσαν οι ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου. Εν ολίγοις, ορισμένες απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ βασίζονται στο ακόλουθο σκεπτικό: δεδομένου ότι, μετά τις επίμαχες συμπεριφορές, οι λοιποί διαπραγματευτές εξακολουθούσαν να μην έχουν πρόσβαση σε πολλά είδη πληροφοριών επί των οποίων η ίδια ερωτήθηκε, οι πληροφορίες αυτές δεν ήταν, κατά μείζονα λόγο, προσβάσιμες κατά τον χρόνο των εν λόγω συμπεριφορών.
576
Ως εκ τούτου, οι απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ σχετικά με την πρωτογενή αγορά μπορούν να έχουν αποδεικτική αξία υψηλή και ισοδύναμη με αυτή των απαντήσεων στη δευτερογενή αγορά όταν υποστηρίζονται από αξιόπιστες και συναφείς πηγές, όπως εκθέσεις που συντάσσονται από δημόσιους οργανισμούς ή επαγγελματικές ενώσεις για σκοπούς διαφορετικούς από την παρούσα διαδικασία. Επομένως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει κατ’ ουσίαν η Nomura, το γεγονός ότι η ΕΑΚΑΑ στηρίχθηκε σε εξωτερικές πηγές και ότι παρέπεμψε σε κανονιστική ρύθμιση και εκθέσεις μεταγενέστερες του 2011 δεν επηρεάζει την αποδεικτική αξία των απαντήσεων της τελευταίας.
577
Τρίτον, η Nomura αβασίμως επικαλείται τη δική της πείρα και τη συνημμένη στο δικόγραφο της προσφυγής έκθεση πραγματογνωμοσύνης, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 542 έως 556 ανωτέρω. Εν πάση περιπτώσει, λαμβανομένων υπόψη του καθεστώτος και της αποστολής της ΕΑΚΑΑ, της ιδιότητας των συντακτών της απάντησής της, καθώς και της κανονιστικής ρύθμισης και άλλων εγγράφων στα οποία αυτή στηρίχθηκε, οι παρατηρήσεις της Nomura που βασίζονται στη δική της πείρα και την έκθεση πραγματογνωμοσύνης την οποία επισύναψε στο δικόγραφο της προσφυγής δεν μπορούν να έχουν μεγαλύτερη αποδεικτική αξία από τις απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ.
578
Τέταρτον, όσον αφορά το επιχείρημα της Nomura ότι η απάντηση της ΕΑΚΑΑ στηρίζεται σε εσφαλμένες οικονομικές παραδοχές και, ιδίως, στην ιδέα ότι το γεγονός και μόνον της λήψης πληροφοριών όπως αυτές που μνημονεύει το Γενικό Δικαστήριο στις ερωτήσεις αυτές παρέχει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στους αποδέκτες, υπενθυμίζεται ότι η ΕΑΚΑΑ ερωτήθηκε σχετικά με ορισμένες συγκεκριμένες πληροφορίες που αφορούν ειδικά μια τράπεζα, ήτοι τις διάμεσες τιμές, τις καμπύλες απόδοσης και τις διαφορές απόδοσης, τους όγκους των προσφορών στην πρωτογενή αγορά και τους όγκους συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά, τις επικείμενες ή τις προγενέστερες θέσεις διαπραγμάτευσης σχετικά με συναλλαγές πραγματοποιηθείσες κατά τα προηγούμενα λεπτά, καθώς και το επίπεδο πλειοδοσίας που εφάρμοζε ένας διαπραγματευτής. Επομένως, η απάντηση της ΕΑΚΑΑ, όσον αφορά τον ευαίσθητο χαρακτήρα των πληροφοριών αυτών, στηριζόταν κατ’ ανάγκην στο γεγονός ότι οι επίμαχες πληροφορίες ήταν αρκούντως ακριβείς, λεπτομερείς και επικαιροποιημένες ή πρόσφατες.
579
Εν συνεχεία, η ΕΑΚΑΑ τεκμηρίωσε την απάντησή της ότι οι πληροφορίες αυτές παρείχαν πλεονέκτημα στον αποδέκτη τους σε σχέση με διαπραγματευτή ο οποίος δεν τις ελάμβανε, ιδίως στο πλαίσιο της απάντησης στην πρώτη ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου στην οποία παρέπεμψε και στο πλαίσιο των απαντήσεών της στις ερωτήσεις σχετικά με τις καμπύλες απόδοσης και τις διαφορές απόδοσης, τους όγκους των προσφορών στην πρωτογενή αγορά καθώς και τους όγκους συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά, τις επικείμενες ή τις προγενέστερες θέσεις διαπραγμάτευσης σχετικά με συναλλαγές πραγματοποιηθείσες κατά τα προηγούμενα λεπτά.
580
Πράγματι, σε πρώτο στάδιο, η ΕΑΚΑΑ εξέθεσε τον βαθμό διαφάνειας στην αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων κατά τον χρόνο των επίμαχων συμπεριφορών, καθώς και την εξέλιξη της σχετικής νομοθεσίας. Συναφώς, επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι, το 2011, η διαπραγμάτευση ομολόγων εξακολουθούσε να γίνεται κατά κύριο λόγο εξωχρηματιστηριακά και ότι οι διάμεσες τιμές των εξωχρηματιστηριακών ομολόγων δεν ήταν δημόσιες ή εύκολα προσιτές και διαδεδομένες στο κοινό. Γενικότερα, και με τεκμηριωμένο τρόπο, η ΕΑΚΑΑ ανέδειξε το χαμηλό επίπεδο διαφάνειας στην αγορά ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και, ως εκ τούτου, την περιορισμένη πρόσβαση του κοινού σε πληροφορίες σχετικά με τα εν λόγω ομόλογα.
581
Σε δεύτερο στάδιο, η ΕΑΚΑΑ εξήγησε, πάντοτε με τεκμηριωμένο τρόπο, ότι οι τιμές άλλων φορέων της αγοράς, ιδίως των ενημερωμένων διαπραγματευτών, ήταν άκρως πολύτιμες για τη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων. Σύμφωνα με την ΕΑΚΑΑ, δεδομένου ότι η λήψη πληροφοριών είναι δαπανηρή, οι διαπραγματευτές δεν είναι διατεθειμένοι να μοιράζονται τις πληροφορίες αυτές και, εάν οι πληροφορίες, δηλαδή οι τιμές ή οι εντολές τους, είναι δημόσιες, οι διαπραγματευτές δεν επιθυμούν να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους, ούτως ώστε να μη γνωρίζουν άλλοι ότι πρόκειται για τιμή ενημερωμένου διαπραγματευτή· στην αντίθετη περίπτωση, οι ενημερωμένοι διαπραγματευτές δεν θα είχαν πλέον κίνητρο να αναζητούν τέτοιες πληροφορίες.
582
Τέλος, όσον αφορά τον ισχυρισμό της Nomura ότι οι απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ δεν εξετάζουν τα επιχειρήματα που προέβαλε η Nomura με το δικόγραφο της προσφυγής, επισημαίνεται ότι, βεβαίως, η εν λόγω αρχή κλήθηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου λαμβάνοντας δεόντως υπόψη, αφενός, τις ενδεχόμενες ιδιαιτερότητες του επίμαχου τομέα, ήτοι του τομέα της έκδοσης και διαπραγμάτευσης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή και τη δευτερογενή αγορά, και, αφετέρου, τις εκτιμήσεις σχετικά με τον τομέα στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλόμενης απόφασης που μνημονεύονται σε κάθε ερώτηση.
583
Ωστόσο, η ΕΑΚΑΑ δεν είχε στη διάθεσή της τα υπομνήματα που αντηλλάγησαν μεταξύ των διαδίκων κατά τη διάρκεια της παρούσας διαδικασίας, όπως το δικόγραφο της προσφυγής που κατέθεσε η Nomura. Εξάλλου, οι ερωτήσεις που απευθύνθηκαν στην ΕΑΚΑΑ και οι απαντήσεις που έδωσε η τελευταία δεν αποσκοπούσαν στην οριστική εκτίμηση επί των λόγων ακυρώσεως και των επιχειρημάτων που προέβαλε η Nomura με το δικόγραφο της προσφυγής ή επί της ύπαρξης ή μη σφαλμάτων της Επιτροπής στην προσβαλλόμενη απόφαση. Πιο συγκεκριμένα, οι απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ δεν εξετάζουν το ζήτημα αν, λαμβανομένου υπόψη του ειδικού περιεχομένου τους και των χαρακτηριστικών των ανταλλασσόμενων πληροφοριών, όπως ο βαθμός ακρίβειάς τους, καθεμιά από τις συνομιλίες που έλαβε υπόψη η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση ήταν αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Οι απαντήσεις αυτές δεν αφορούν ούτε το ζήτημα αν συνέτρεχαν εν προκειμένω θεμιτοί λόγοι για την ανταλλαγή των επίμαχων πληροφοριών. Γενικότερα, οι απαντήσεις αυτές δεν αφορούν το ζήτημα αν η συμπεριφορά που προσάπτεται στους συμμετέχοντες συνιστούσε περιορισμό ως εκ του αντικειμένου υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης.
584
Η αρμοδιότητα για μια τέτοια οριστική εκτίμηση ανήκει αποκλειστικά στο Γενικό Δικαστήριο.
585
Επομένως, η Nomura αβασίμως υποστηρίζει ότι η απάντηση της ΕΑΚΑΑ στηρίζεται σε εσφαλμένες οικονομικές παραδοχές για τον λόγο, αφενός, ότι η αρχή αυτή διατυπώνει εσφαλμένες παραδοχές ως προς την αξία των πληροφοριών στην αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και, αφετέρου, ότι δεν εξέτασε τα στοιχεία που επικαλέστηκε η εν λόγω τράπεζα προκειμένου να αποδείξει ότι η αυξημένη διαφάνεια δεν παρέχει κατ’ ανάγκην ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
586
Πέμπτον, όσον αφορά τις επικρίσεις της Nomura κατά του περιεχομένου καθεμιάς από τις απαντήσεις της ΕΑΚΑΑ, υπογραμμίζεται ότι οι επικρίσεις αυτές απλώς υπενθυμίζουν το περιεχόμενο του δικογράφου της προσφυγής, ότι δεν είναι τεκμηριωμένες ή ότι δεν είναι ικανές να αποδείξουν ότι οι απαντήσεις αυτές στερούνται αποδεικτικής αξίας.
587
Ειδικότερα, είναι αλήθεια ότι από την απάντηση της ΕΑΚΑΑ καθίσταται προφανές ότι υπάρχουν διαφορετικές συνθήκες αγοράς στις διάφορες περιφέρειες δικαιοδοσίας όσον αφορά τη διαφάνεια. Ωστόσο, η απάντηση αυτή και τα έγγραφα στα οποία παραπέμπει η ΕΑΚΑΑ καταδεικνύουν επίσης ότι ο βαθμός διαφάνειας πριν και μετά τη διαπραγμάτευση στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ήταν χαμηλός στα περισσότερα από τα εξετασθέντα κράτη μέλη.
588
Εξάλλου, το γεγονός ότι η ΕΑΚΑΑ δεν παρέθεσε ολόκληρο το χωρίο ακαδημαϊκής δημοσίευσης δεν είναι ικανό να επηρεάσει το νόημα του αποσπάσματος αυτού ούτε την αποδεικτική αξία της απάντησής της. Πράγματι, από ολόκληρο το χωρίο αυτό προκύπτει ότι ένας μεμονωμένος διαπραγματευτής δεν γνωρίζει τη θεμελιώδη αξία ενός χρηματοπιστωτικού μέσου στην αγορά, ήτοι την αδιαμφισβήτητη αξία που θα είχε το μέσο αυτό αν οι πληροφόρηση ήταν απολύτως ολοκληρωμένη, και ότι μόνον οι αγορές, νοούμενες ως το αφηρημένο σύνολο των φορέων της αγοράς που διαπραγματεύονται κατά τρόπο ανεξάρτητο το οικείο χρηματοπιστωτικό μέσο, δημιουργούν, εκ των υστέρων, τιμές «εγγύτερες» προς τη θεμελιώδη αυτή αξία. Εξάλλου, η Nomura δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει ότι το επίμαχο χωρίο υπονοεί ότι η γνωστοποίηση εντός ενός περιορισμένου κύκλου διαπραγματευτών πληροφοριών μη προσβάσιμων στο κοινό ή μη ευχερώς προσδιορίσιμων από έναν μόνο διαπραγματευτή αυξάνει τη «συνολική» διαφάνεια της αγοράς.
[παραλειπόμενα]
602
Συναφώς, οι παρατηρήσεις της UniCredit επί των απαντήσεων της ΕΑΚΑΑ δεν είναι ικανές να αποδείξουν ότι οι απαντήσεις αυτές στερούνται αποδεικτικής αξίας.
[παραλειπόμενα]
614
Επομένως, υπό την επιφύλαξη της εξέτασης του περιεχομένου των συνομιλιών που αμφισβητούνται ειδικώς από την UniCredit, τα επιχειρήματα που προέβαλε η τράπεζα αυτή πρέπει να απορριφθούν καθόσον σκοπούν να αποδείξουν την έλλειψη ευαίσθητου χαρακτήρα και την ασήμαντη αξία των πληροφοριών που μνημονεύονται στη σκέψη 380 ανωτέρω καθώς και, γενικότερα, την έλλειψη αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των ανταλλαγών πληροφοριών που διαπίστωσε η Επιτροπή.
– Επί των επιχειρημάτων της Nomura που αντλούνται από παράβαση ουσιώδους τύπου όσον αφορά την ομαδοποίηση διαφόρων κατηγοριών συμπεριφορών
615
Στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παρέβη ουσιώδη τύπο όσον αφορά την ομαδοποίηση διαφόρων κατηγοριών συμπεριφορών στην οποία προέβη, για τον λόγο ότι ουδέποτε παρέσχε εξηγήσεις σχετικά με την αλληλεπίδραση, την αλληλοσύνδεση και την αλληλεπικάλυψη μεταξύ των τεσσάρων διαφορετικών κατηγοριών συμπεριφορών τις οποίες προσδιόρισε στην αιτιολογική σκέψη 93 της προσβαλλόμενης απόφασης. Προσθέτει δε ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι τέσσερις αυτές κατηγορίες είναι αλληλένδετες και αλληλοεπικαλύπτονται.
[παραλειπόμενα]
3) Επί του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των συνομιλιών που αμφισβητούνται ειδικώς από τις UniCredit, Nomura και Portigon
[παραλειπόμενα]
i) Επί των συνομιλιών που αμφισβητούνται ειδικώς από τις UniCredit και Nomura
[παραλειπόμενα]
– Επί της συνομιλίας της 5ης Μαΐου 2011
689
Όσον αφορά τη συνομιλία της 5ης Μαΐου 2011, η οποία κατατάχθηκε στις κατηγορίες 2, 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 328 και 684 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Nomura υποστηρίζει ότι η συνομιλία μεταξύ των διαπραγματευτών της Nomura και της RBS αφορούσε θεμιτή ευκαιρία διμερών διαπραγματεύσεων στη δευτερογενή αγορά.
690
Συναφώς, η καταγραφή της σχετικής συνομιλίας επιβεβαιώνει ότι ο διαπραγματευτής της Nomura ήταν πράγματι παρών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 5 Μαΐου 2011. Εξάλλου, η Nomura δεν αμφισβητεί ειδικώς ότι ορισμένες ανταλλαγές πληροφοριών που πραγματοποιήθηκαν εκείνη την ημέρα ορθώς θεωρήθηκαν από την Επιτροπή ως απόπειρες συντονισμού των προσφορών στην πρωτογενή αγορά και ως απόπειρες συντονισμού του επιπέδου πλειοδοσίας στην πρωτογενή αγορά (κατηγορίες 2 και 3). Συναφώς, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 328 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι διαπραγματευτές ζήτησαν και προσέφεραν συμβουλές σχετικά με το τι θα έπρεπε να προσφέρουν ή να πλειοδοτήσουν για διάφορες καταληκτικές ημερομηνίες και ευθυγράμμισαν τις προσφορές τους στο πλαίσιο μιας δημοπρασίας. Μετά το πέρας της δημοπρασίας, οι διαπραγματευτές εξέφρασαν την ικανοποίησή τους. Ο διαπραγματευτής της RBS ανέφερε ότι η δημοπρασία κινήθηκε γύρω από το επίπεδο στο οποίο επιθυμούσαν οι διαπραγματευτές («man that auction came right where we wanted it around that.10 level»). Ο διαπραγματευτής της Nomura επίσης αντέδρασε εκφράζοντας τον ενθουσιασμό του όσον αφορά τα πραγματοποιηθέντα κέρδη («was perfect fuking made some money for a change»). Από την πλευρά του, ο διαπραγματευτής της UBS απάντησε ότι «πέτυχε διάνα» («was bang on»).
691
Τέλος, από την καταγραφή της συνομιλίας της 5ης Μαΐου 2011 προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια των αλληλουχιών μηνυμάτων που προσδιόρισε η Επιτροπή στο παράρτημα 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι συμμετέχοντες προέβησαν σε άλλες ανταλλαγές ευαίσθητων πληροφοριών παρέχουσες πλεονέκτημα στους αποδέκτες τους τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή αγορά («im long hopefully sell around 50/55ish then going to be short»· «where we got curve?»«62.8»«same we got 62.75 think may be steeper though»).
692
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων και ακόμη και αν υποτεθεί ότι η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των διαπραγματευτών της Nomura και της RBS η οποία πραγματοποιήθηκε στις 10:36:54 και μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 684 της προσβαλλόμενης απόφασης συνιστά πράγματι θεμιτή ανταλλαγή πληροφοριών με σκοπό τη διερεύνηση της δυνατότητας διμερούς διαπραγμάτευσης, η Επιτροπή βασίμως εκτίμησε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 328 και 684 της απόφασης αυτής, ότι η συνομιλία της 5ης Μαΐου 2011 αφορούσε ευαίσθητες πληροφορίες κρίσιμες για τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή ή δευτερογενή αγορά και, ως εκ τούτου, ότι η συνομιλία αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
693
Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον η Επιτροπή έκρινε, χωρίς η Nomura να διατυπώσει άλλες επικρίσεις πέραν εκείνων που εξετάστηκαν και απορρίφθηκαν στις σκέψεις 509 έως 515 και 527 έως 529 ανωτέρω, ότι ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρας της συνομιλίας της 5ης Μαΐου 2011 επιβεβαιώνεται από τις δηλώσεις επιεικούς μεταχείρισης που υπέβαλαν η RBS και η UBS, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 684 και την υποσημείωση 1220 της προσβαλλόμενης απόφασης. Εξάλλου, η δήλωση επιεικούς μεταχείρισης στην οποία προέβη η UBS στις 29 Ιουνίου 2016 και την οποία προσκόμισε η Επιτροπή σε εκτέλεση μέτρου διεξαγωγής αποδείξεων που έλαβε το Γενικό Δικαστήριο αφορά πράγματι τα χωρία που παρατίθενται στη σκέψη 690 ανωτέρω.
– Επί των συνομιλιών της 18ης Μαΐου και της 22ας Ιουνίου 2011
694
Όσον αφορά τις συνομιλίες της 18ης Μαΐου και της 22ας Ιουνίου 2011, οι οποίες κατατάχθηκαν στην κατηγορία 4 και μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 329, 333, 686 και 690 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Nomura υποστηρίζει ότι οι συνομιλίες αυτές αφορούν κοινοπραξίες όχι ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, αλλά υπερκρατικών, κρατικών και υπηρεσιακών ομολόγων (στο εξής: OSSA).
695
Η εν λόγω πλάνη εκτιμήσεως είχε επίσης ως αποτέλεσμα να διαπράξει η Επιτροπή παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως που υπέχει, προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης και του τεκμηρίου αθωότητας και παράβαση ουσιώδους τύπου καθώς και των Συνθηκών, καθόσον περιέλαβε στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και στην προσβαλλόμενη απόφαση, χωρίς να εξηγήσει την επιλογή της, συμπεριφορές που δεν είχαν σχέση ούτε με τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα ούτε με το διατακτικό της απόφασης αυτής. Τέλος, με το υπόμνημα απαντήσεως, η Nomura επισημαίνει ότι η μη συνεκτίμηση των εν λόγω συνομιλιών ασκεί επιρροή στο ύψος του προστίμου που της επιβλήθηκε.
696
Συναφώς, η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι οι συνομιλίες της 18ης Μαΐου και της 22ας Ιουνίου 2011 αφορούσαν OSSA. Εξάλλου, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή εξήγησε ότι δεν στηρίχθηκε στις συνομιλίες αυτές για να αποδείξει τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα της συμπεριφοράς των διαπραγματευτών κατά τις συνομιλίες αυτές. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι στηρίχθηκε στις συνομιλίες αυτές ως στοιχείο του γενικότερου πλαισίου το οποίο προστέθηκε στα λοιπά αποδεικτικά στοιχεία που είχε στη διάθεσή της για να αποδείξει τον τρόπο με τον οποίο οι διαπραγματευτές επιδίδονταν σε συνομιλίες σχετικές με κοινοπραξίες και, ειδικότερα, σε ανταλλαγές πληροφοριών σχετικών με το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας.
697
Επιπλέον, και όσον αφορά τους ισχυρισμούς περί των οποίων γίνεται λόγος στη σκέψη 695 ανωτέρω, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι ισχυρισμοί αυτοί είναι αλυσιτελείς καθόσον δεν δύνανται να επιφέρουν την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης ή να επηρεάσουν τη φύση, τη σοβαρότητα ή τη διάρκεια της παράβασης που διέπραξε η Nomura. Επιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει, πρώτον, ότι παρέσχε στη Nomura τη δυνατότητα να διατυπώσει την άποψή της επί του σημείου αυτού στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, δεύτερον, ότι δικαιολόγησε βασίμως, στις αιτιολογικές σκέψεις 685, 686 και 690 της προσβαλλόμενης απόφασης, τους λόγους για τους οποίους έλαβε υπόψη τις συνομιλίες αυτές και, τρίτον, ότι δεν καταλόγισε στη Nomura ευθύνη για παράβαση σχετική με τα OSSA και, επομένως, ότι δεν παραβίασε το τεκμήριο αθωότητας της τράπεζας αυτής.
698
Συναφώς, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 332 ανωτέρω, στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού, σε περίπτωση που ερίζεται η ύπαρξη παράβασης, εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδεικνύει τις παραβάσεις τις οποίες διαπιστώνει και να προσκομίζει στοιχεία ικανά να θεμελιώνουν, επαρκώς κατά νόμον, τη συνδρομή των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν την παράβαση.
699
Πάντως, η ύπαρξη συνομιλιών μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκομένων τραπεζών όσον αφορά τον χρόνο καθορισμού των τιμών των κοινοπραξιών OSSA δεν είναι «ικανή να θεμελιώσει» την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, δίχως τούτο να οδηγήσει σε παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας. Εξάλλου, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τα OSSA δεν αποτελούν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα και στο μέτρο που η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι διαδικασίες κοινοπραξιών σχετικά με OSSA ήταν παρόμοιες με τις διαδικασίες κοινοπραξιών σχετικά με ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν μπορεί να στηριχθεί ούτε στις συνομιλίες της 18ης Μαΐου και της 22ας Ιουνίου 2011 ως στοιχείο του γενικότερου πλαισίου.
[παραλειπόμενα]
– Επί της συνομιλίας της 28ης Νοεμβρίου 2011
[παραλειπόμενα]
793
Χωρίς να χρειάζεται να εκτιμηθεί η φύση των γνωστοποιήσεων προσφορών που πραγματοποίησε η UniCredit («offered 15m rag37s»· «offered 15m dbr42s also»), διαπιστώνεται ότι, όπως όλοι οι μετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών, η τράπεζα αυτή έλαβε γνώση των προσφορών που κοινοποίησε ο διαπραγματευτής της UBS σχετικά με τη δημοπρασία βελγικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων εκείνης της ημέρας.
794
Όπως, όμως, επισημάνθηκε στις σκέψεις 448 και 476 έως 486 ανωτέρω και όπως επιβεβαίωσε η ΕΑΚΑΑ απαντώντας στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου (βλ. σκέψεις 564 έως 566 ανωτέρω), το επίπεδο πλειοδοσίας ήταν μια πληροφορία που παρείχε πλεονέκτημα αγοράς τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή αγορά στον διαπραγματευτή που διέθετε την πληροφορία αυτή σε σχέση με έναν διαπραγματευτή ο οποίος δεν τη διέθετε.
[παραλειπόμενα]
ii) Επί των συνομιλιών τις οποίες αμφισβητεί ειδικώς η Portigon
[παραλειπόμενα]
– Επί μιας αλληλουχίας μηνυμάτων της συνομιλίας της 11ης Απριλίου 2011
[παραλειπόμενα]
903
Επιπλέον, μια ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με παρελθούσες πράξεις, οι οποίες όμως μόλις έλαβαν χώρα, είναι σε θέση να παράσχει σε όλους τους συμμετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών πληροφορίες σχετικά με την κατεύθυνση των μελλοντικών διαπραγματεύσεων.
904
Επιπλέον, στην ίδια αιτιολογική σκέψη 673 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε, χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί από την Portigon, ότι, κατά τη διάρκεια των ανταλλαγών που ανέφερε η τράπεζα αυτή, οι διαπραγματευτές της UBS και της Nomura σχολίασαν αυτό που έβλεπαν στην οθόνη σχετικά με τη δευτερογενή αγορά, γνωστοποιώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο πληροφορίες σχετικά με τους πελάτες και τις θέσεις διαπραγμάτευσης, και αντάλλαξαν εκτιμήσεις προοπτικών σχετικά με την εξέλιξη της αγοράς και πληροφορίες σχετικά με τις τιμές, τούτο δε σε πλήρη θέα των τεσσάρων άλλων διαπραγματευτών που ήταν παρόντες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
905
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή βασίμως εκτίμησε, στις αιτιολογικές σκέψεις 323 και 673 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συνομιλία της 11ης Απριλίου 2011 αφορούσε ευαίσθητες πληροφορίες κρίσιμες για τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή ή τη δευτερογενή αγορά και, ως εκ τούτου, ότι η συνομιλία αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
– Επί της συνομιλίας της 12ης Απριλίου 2011
906
Όσον αφορά τη συνομιλία της 12ης Απριλίου 2011, η Portigon ισχυρίζεται ότι το σύνολο της συνομιλίας αυτής δεν είχε την παραμικρή συγκεκριμένη σχέση με συγκεκριμένες εμπορικές πράξεις.
907
Εντούτοις, διαπιστώθηκε ήδη, στις σκέψεις 673 έως 676 ανωτέρω, ότι η συνομιλία αυτή αφορούσε ευαίσθητες πληροφορίες κρίσιμες για τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή ή δευτερογενή αγορά και, ως εκ τούτου, ότι είχε αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα.
– Επί μιας αλληλουχίας μηνυμάτων της συνομιλίας της 18ης Μαΐου 2011
908
Όσον αφορά τη συνομιλία της 18ης Μαΐου 2011, η Επιτροπή εξήγησε, στις αιτιολογικές σκέψεις 329 και 686 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, κατά τη συνομιλία αυτή, δύο διαπραγματευτές της UBS, ένας διαπραγματευτής της Nomura και ο διαπραγματευτής της Portigon αντάλλαξαν πληροφορίες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS σχετικά με τον χρόνο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας και ότι αλληλοενημερώθηκαν συναφώς. Επιπλέον, η Επιτροπή επανέλαβε δηλώσεις που αντηλλάγησαν μεταξύ των διαπραγματευτών από τις 14:53:23 στο εν λόγω κανάλι.
909
Εκτός αυτού, στο παράρτημα 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή αναφέρθηκε σε τρία κρίσιμα αποσπάσματα στο πλαίσιο της συνομιλίας που διεξήχθη στις 18ης Μαΐου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, ήτοι στα αποσπάσματα, πρώτον, μεταξύ 09:03:28 και 09:11:48, δεύτερον, μεταξύ 10:00:05 και 10:44:08 και, τρίτον, μεταξύ 14:53:23 και 15:31:07.
910
Συναφώς, η Portigon υποστηρίζει, πρώτον, ότι τα μηνύματα που εμπίπτουν στο πρώτο απόσπασμα αφορούσαν παρελθούσες πράξεις, δεύτερον, ότι τα μηνύματα που απεστάλησαν μεταξύ 10:00:05 και 10:16:24 αφορούσαν μόνον ανταλλαγές γενικών πληροφοριών που ήταν γνωστές ή παρατηρήσιμες στην αγορά και, τρίτον, ότι τα μηνύματα που εμπίπτουν στο τρίτο απόσπασμα δεν είχαν συγκεκριμένη σχέση με συγκεκριμένες εμπορικές πράξεις.
911
Συναφώς, κατ’ αρχάς, είναι αληθές ότι οι δηλώσεις των διαπραγματευτών στο πλαίσιο του πρώτου αποσπάσματος που προσδιόρισε η Επιτροπή δεν αρκούν για να συναχθεί ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρας της συνομιλίας της 18ης Μαΐου 2011. Ορισμένες από τις δηλώσεις αυτές είναι, το πολύ, λυσιτελείς καθόσον καθιστούν δυνατή την κατανόηση των ομολόγων που αποτελούσαν αντικείμενο κοινοπραξίας την ημέρα εκείνη («eib 5y deal to price later»«yes swapped. i havent traded yet in cash») και ως προς τις οποίες πραγματοποιήθηκαν ανταλλαγές στο πλαίσιο του τρίτου αποσπάσματος που προσδιόρισε η Επιτροπή.
912
Εν συνεχεία, είναι αληθές ότι τα μηνύματα που απεστάλησαν μεταξύ 10:00:05 και 10:16:24 συνιστούν ανταλλαγή γενικών πληροφοριών σχετικών με ισπανικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα. Ωστόσο, η αμφισβήτηση της Portigon περιορίζεται σε 16 περίπου λεπτά από τα 44 λεπτά του δεύτερου αποσπάσματος που προσδιόρισε η Επιτροπή, και το οποίο καλύπτει το διάστημα μεταξύ 10:00:05 και 10:44:08.
913
Τέλος, όσον αφορά το τρίτο απόσπασμα, η καταγραφή της συνομιλίας της 18ης Μαΐου 2011 επιβεβαιώνει ότι, στις 14:53:23, ένας από τους διαπραγματευτές της UBS ρώτησε αν ο καθορισμός [της τιμής] είχε αρχίσει («Has the call started yet»). Ο διαπραγματευτής της Nomura απάντησε ότι, εξ όσων γνωρίζει, τούτο δεν συμβαίνει («“not that i know off”“hearing 4.15”»). Στη συνέχεια, ο διαπραγματευτής της UBS τον ευχαρίστησε («thanks»). Έπειτα, στις 15:19:53, ο διαπραγματευτής της Nomura ρώτησε αν ο καθορισμός της τιμής θα είχε οποιοδήποτε αποτέλεσμα («will the pricing have any effect»). Ο διαπραγματευτής της Portigon απάντησε ότι, κατά τη γνώμη του, αυτό ήταν απίθανο («i think unlikely much on this one»). Στις 15:20:19, ο διαπραγματευτής της Nomura συμμερίστηκε την άποψη αυτή («s[am]e»). Τέλος, στις 15:28:48, ο διαπραγματευτής της Nomura έγραψε «doing it now» και, στις 15:29:10, ο διαπραγματευτής της UBS έγραψε «everton», το οποίο, όπως εξήγησε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 252 της προσβαλλόμενης απόφασης, είναι η κωδική ονομασία που χρησιμοποιείται για να ειδοποιεί τους συμμετέχοντες για τον καθορισμό της τιμής μιας κοινοπραξίας.
914
Επομένως, από την καταγραφή της συνομιλίας της 18ης Μαΐου 2011 προκύπτει ότι, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 329 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι διαπραγματευτές που ήταν παρόντες κατά τη συνομιλία αυτή επιχείρησαν να λάβουν και έλαβαν πληροφορίες σχετικά με το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής συγκεκριμένης κοινοπραξίας.
915
Εξάλλου, η Portigon δεν προβάλλει κανένα επιχείρημα ικανό να αποδείξει ότι μια πληροφορία σχετικά με το ακριβές χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας δεν έχει ευαίσθητο χαρακτήρα και δεν παρέχει πλεονέκτημα.
916
Ως εκ τούτου, η Portigon δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον έκρινε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 329 και 686 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συνομιλία της 18ης Μαΐου 2011 αφορούσε ευαίσθητες πληροφορίες κρίσιμες για τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή ή δευτερογενή αγορά και, ως εκ τούτου, ότι η συνομιλία αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
[παραλειπόμενα]
γ)
Επί των επικρίσεων των Nomura, BofA, Portigon και UniCredit σχετικά με την ύπαρξη ενιαίας παράβασης
[παραλειπόμενα]
1) Επί των επιχειρημάτων που προβάλλουν η Nomura και η Portigon στο πλαίσιο του αντίστοιχου τέταρτου λόγου των προσφυγών ακυρώσεως και τα οποία αντλούνται από σφάλματα σχετικά με την ύπαρξη συνολικού σχεδίου που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού
[παραλειπόμενα]
i) Επί των λοιπών επιχειρημάτων που προβάλλει η Nomura
[παραλειπόμενα]
1040
Εξάλλου, πριν προβεί στις δηλώσεις που παρατίθενται στη σκέψη 1037 ανωτέρω, ο διαπραγματευτής της Nomura είχε απαντήσει σε ερωτήσεις του διαπραγματευτή της UniCredit σχετικά με τον λόγο για τον οποίο ο διαπραγματευτής της RBS έπρεπε να εγκαταλείψει το κανάλι συνομιλιών αναφέροντας τα εξής: «Ξέρετε, τέσσερις τύποι πήραν πόδι γιατί μοιράστηκαν πληροφορίες, αυτός πιστεύω λοιπόν ότι είναι ο λόγος» («well u know 4 guys got booted for sharing info so thats reason i think»), πράγμα που επιβεβαιώνει ότι ο διαπραγματευτής της Nomura ήταν σε θέση να κατανοήσει τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των συμπεριφορών που διαπίστωσε η Επιτροπή.
1041
Κατά συνέπεια, τα επιχειρήματα που προβάλλει η Nomura και τα οποία υπενθυμίζονται στις σκέψεις 1007 και 1027 ανωτέρω απορρίπτονται.
ii) Συμπέρασμα
1042
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, τα επιχειρήματα της Portigon, τα οποία βάλλουν μόνον κατά δύο από τα επτά αντικειμενικά στοιχεία τα οποία έλαβε υπόψη η Επιτροπή για να συμπεράνει ότι οι συμπεριφορές τις οποίες διαπίστωσε εντάσσονταν σε συνολικό σχέδιο που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, πρέπει να απορριφθούν.
1043
Όσον αφορά τα επιχειρήματα της Nomura, πρέπει και αυτά να απορριφθούν.
1044
Επομένως, η Nomura και η Portigon δεν απέδειξαν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον έκρινε ότι οι συμπεριφορές τις οποίες διαπίστωσε εντάσσονταν σε συνολικό σχέδιο που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
2) Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η BofA, ο οποίος αντλείται, κατ’ ουσίαν, από το ότι το κανάλι συνομιλιών DBAC δεν επεδίωκε τον ίδιο σκοπό με το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS
1045
Στην αιτιολογική σκέψη 441 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η BofA γνώριζε ή όφειλε ευλόγως να γνωρίζει και αποδεχόταν τον κίνδυνο των παραβατικών συμπεριφορών που σχεδιάζονταν ή υλοποιούνταν στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS. Αντιθέτως, επισήμανε ότι δεν μπορούσε να συναχθεί με επαρκή βεβαιότητα ότι η τράπεζα αυτή γνώριζε και μπορούσε ευλόγως να προβλέψει την ύπαρξη και τη λειτουργία του καναλιού συνομιλιών DBAC ή άλλων αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλιών και ότι αποδεχόταν τον συνδεόμενο με το εν λόγω κανάλι και τις λοιπές αυτές συνομιλίες κίνδυνο. Υπό το πρίσμα της εκτίμησης αυτής, η Επιτροπή, εμμένοντας στις διαπιστώσεις της σχετικά με τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως ενιαίας και διαρκούς παράβασης καλύπτουσας αμφότερα τα κανάλια συνομιλιών, κατέληξε, κατ’ ουσίαν, ότι η BofA ευθύνεται μόνον για τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
1046
Με τον πρώτο λόγο της προσφυγής της, η BofA δεν επιχειρεί να αμφισβητήσει τις διαπιστώσεις σχετικά με την εκ μέρους της γνώση των συνδεόμενων με το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS συμπεριφορών, ούτε την πρόθεσή της να συμβάλει στις συμπεριφορές αυτές. Όπως επισήμανε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η BofA αμφισβητεί μόνον την ύπαρξη συνολικού σχεδίου που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Ειδικότερα, εκτιμά ότι η Επιτροπή εσφαλμένως έκρινε ότι οι συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στο κανάλι συνομιλιών DBAC, αφενός, και στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, αφετέρου, εντάσσονταν σε συνολικό σχέδιο που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1047
Προκαταρκτικώς, η BofA υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν εφάρμοσε το κατάλληλο νομικό κριτήριο. Συγκεκριμένα, το θεσμικό αυτό όργανο δεν εξακρίβωσε μήπως υπήρχε τουλάχιστον ένα χαρακτηριστικό στοιχείο των διαφόρων ειδών παραβατικών συμπεριφορών το οποίο να υποδηλώνει ότι οι συμπεριφορές των λοιπών τραπεζών δεν είχαν τον ίδιο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό και, επομένως, δεν εντάσσονταν σε συνολικό σχέδιο.
1048
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή προσδιόρισε το συνολικό σχέδιο που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού στις αιτιολογικές σκέψεις 411, 413 και 414 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1049
Εξάλλου, στις αιτιολογικές σκέψεις 415 έως 424 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι διάφορα αντικειμενικά στοιχεία επιβεβαίωναν επίσης ότι τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών και οι λοιπές συνομιλίες που περιγράφονται στην απόφασή της συνδέονταν, ως εκ της φύσεώς τους, και αλληλοσυμπληρώνονταν, αποσκοπούσαν δε στην επίτευξη των σκοπών που το θεσμικό αυτό όργανο είχε προηγουμένως περιγράψει.
1050
Επιπλέον, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 449 έως 464 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απάντησε στα επιχειρήματα που προέβαλε, μεταξύ άλλων, η BofA και τα οποία αντλούνται από το ότι οι επίμαχες συνομιλίες ήταν ανομοιογενείς με την πάροδο των ετών και δεν ακολουθούσαν τακτικό μοτίβο. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή, με την αιτιολογική σκέψη 454 της προσβαλλόμενης απόφασης, απάντησε στο επιχείρημα της BofA ότι ο διαπραγματευτής της δεν γνώριζε την ύπαρξη του καναλιού συνομιλιών DBAC και επισήμανε ότι το γεγονός αυτό δεν ασκούσε επιρροή για την εκτίμηση της έκτασης της ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Εξάλλου, στις αιτιολογικές σκέψεις 465 και 466 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε τα επιχειρήματα της BofA περί έλλειψης ομοιογένειας των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Τέλος, στις αιτιολογικές σκέψεις 468 έως 474 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απάντησε, μεταξύ άλλων, στα επιχειρήματα της BofA σχετικά με την πρόθεσή της να συμβάλει στο συνολικό σχέδιο, αλλά και με την εκ μέρους της γνώση των επίμαχων συμπεριφορών. Συναφώς, με την αιτιολογική σκέψη 472 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε τα επιχειρήματα που αντλούνται από την έλλειψη αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των ανταλλαγών που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS. Στις αιτιολογικές σκέψεις 473 και 474 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή έλαβε επίσης θέση επί των επιχειρημάτων της BofA που αντλούνται από το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της είχε μετάσχει αποκλειστικά και μόνο στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, από το γεγονός ότι οι συνομιλίες στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS δεν ήταν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και από το γεγονός ότι το κανάλι συνομιλιών DBAC είχε δημιουργηθεί ειδικώς για να αποκλείσει τον διαπραγματευτή της από ευαίσθητες συνομιλίες.
1051
Επομένως, η Επιτροπή εξέτασε τα στοιχεία τα οποία, κατά την BofA, μπορούσαν να αποτελέσουν ένδειξη ότι οι συμπεριφορές οι οποίες υλοποιήθηκαν στην πράξη σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών δεν είχαν το ίδιο αντικείμενο ή το ίδιο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτέλεσμα. Το γεγονός ότι η Επιτροπή κατέληξε σε συμπέρασμα διαφορετικό από εκείνο της BofA ως προς τις πτυχές αυτές δεν μπορεί να αποδείξει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
i) Επί του γεγονότος ότι ο διαπραγματευτής της BofA φέρεται να αποκλείστηκε εσκεμμένα από το κανάλι συνομιλιών DBAC και να ζημιώθηκε από τις συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στο κανάλι αυτό
1052
Αφενός, η BofA επικαλείται διάφορα στοιχεία προκειμένου να αποδείξει ότι το κανάλι συνομιλιών DBAC δημιουργήθηκε για να αποκλείσει εσκεμμένα τον διαπραγματευτή της από το εν λόγω κανάλι. Συναφώς, η BofA εξηγεί ότι το κανάλι συνομιλιών DBAC δημιουργήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2007, μετά την εισδοχή του διαπραγματευτή της στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 29 Ιανουαρίου 2007. Η BofA προσθέτει ότι η ιδέα της δημιουργίας ενός δεύτερου καναλιού διατυπώθηκε από ένα εκ των ιδρυτικών μελών του καναλιού συνομιλιών DBAC την ίδια ημέρα της εν λόγω εισδοχής της BofA στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS. Η BofA υποστηρίζει επίσης ότι από πολλές δηλώσεις στις οποίες προέβησαν τα ιδρυτικά μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC καθώς και από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι τα μέλη του τελευταίου αυτού καναλιού αποτελούσαν χωριστή και διαφορετική ομάδα από τους λοιπούς διαπραγματευτές, μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS. Η BofA μνημονεύει επίσης συνομιλίες κατά τη διάρκεια των οποίων μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC εκδήλωσαν την επιθυμία να περιορίσουν το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS σε συνομιλίες άνευ σημασίας.
1053
Αφετέρου, η BofA υποστηρίζει ότι η υπό κρίση υπόθεση αφορά δύο κανάλια συνομιλιών με διαφορετικούς σκοπούς, υπό την έννοια ότι χρησίμευαν προς όφελος των αντίστοιχων συμμετεχόντων τους και όχι εκείνων του άλλου καναλιού. Η BofA υπογραμμίζει ότι οι συμμετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών DBAC επεδίωκαν τα δικά τους συμφέροντα και στόχους, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα των συμμετεχόντων στο άλλο κανάλι, ήτοι στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, στο οποίο μετείχε η BofA.
1054
Συναφώς, αφενός, πρέπει κατ’ αρχάς να επισημανθεί ότι από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η ιδέα της δημιουργίας ενός δεύτερου καναλιού συνομιλιών εκφράστηκε από ένα εκ των μελών του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS στις 29 Ιανουαρίου 2007 παρουσία του διαπραγματευτή της BofA, και συνοδεύτηκε από χαμογελαστά emoticons εκ μέρους δύο άλλων μελών της ομάδας αυτής. Δεν αμφισβητείται επίσης ότι το κανάλι συνομιλιών DBAC δημιουργήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2007, ήτοι δύο περίπου μήνες μετά τη δημιουργία του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS και περίπου ένα μήνα μετά την ένταξη του διαπραγματευτή της BofA στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
1055
Στη συνέχεια, ορισμένα ιδρυτικά μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC, τα οποία είχαν προηγουμένως συντελέσει στη δημιουργία του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, τάχθηκαν, κατά τη διάρκεια συνομιλίας στο κανάλι συνομιλιών DBAC της 10ης Ιανουαρίου 2008, υπέρ της χρήσης του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS για τη διεξαγωγή συνομιλιών άνευ σημασίας. Εξάλλου, ένα από τα μέλη των δύο αυτών καναλιών εξέφρασε την επιθυμία να περιοριστούν οι «χοντρές διαπραγματεύσεις» στο κανάλι συνομιλιών DBAC, κατά τη συνομιλία της 27ης Φεβρουαρίου 2008 στο κανάλι αυτό. Η επιθυμία αυτή ήταν απόρροια του γεγονότος ότι ένας διαπραγματευτής που συμμετείχε στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, ο οποίος δεν ήταν ο διαπραγματευτής της BofA, δεν μοιραζόταν καμία πληροφορία στο τελευταίο αυτό κανάλι.
1056
Τέλος, κατά τη διάρκεια συνομιλίας της 9ης Ιανουαρίου 2009, ήτοι μετά την περίοδο συμμετοχής της BofA στην παράβαση, μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC έκαναν αρνητικά σχόλια για τους διαπραγματευτές της τράπεζας αυτής, συμπεριλαμβανομένου του διαπραγματευτή ο οποίος είχε μετάσχει στις ανταλλαγές πληροφοριών που πραγματοποιήθηκαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
1057
Αφετέρου, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε πράγματι ότι οι συμπεριφορές που είχε διαπιστώσει στηρίζονταν στην αλληλοβοήθεια και ότι η επίδικη εν προκειμένω ενιαία και διαρκής παράβαση είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού μέσω της ανταλλαγής εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ των μελών ενός κύκλου ανταγωνιστών με σκοπό τον συντονισμό των στρατηγικών τους για την αγορά ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή αγορά ή για τη διαπραγμάτευση των ομολόγων αυτών στη δευτερογενή αγορά, εις βάρος των λοιπών συμμετεχόντων στην αγορά.
1058
Εντούτοις, πρώτον, επισημαίνεται ότι η BofA δεν αμφισβητεί ότι οι ανταλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS επεδίωκαν σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και, ειδικότερα, τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό που ορίζεται στην προσβαλλόμενη απόφαση.
1059
Συναφώς, από τις συνομιλίες που απαριθμούνται στο παράρτημα 1 της προσβαλλόμενης απόφασης και από τις αποφάσεις που εξέτασε η Επιτροπή με την εν λόγω απόφαση προκύπτει, εξάλλου, ότι τα μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS έθεσαν σε εφαρμογή το σύνολο των ειδών συμπεριφοράς που μνημονεύονται στη σκέψη 43 ανωτέρω. Επιπλέον, οι συμπεριφορές αυτές ήταν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού για τον λόγο ότι μείωσαν την αβεβαιότητα και δημιούργησαν ευκαιρίες συντονισμού μεταξύ των μετεχόντων στο κανάλι αυτό στην πρωτογενή και στη δευτερογενή αγορά.
1060
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 345 έως 620 ανωτέρω, παρόμοιες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές εκδηλώθηκαν και στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1061
Επομένως, σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών εκδηλώθηκαν παρόμοιες συμπεριφορές, αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, ακόμη και μετά τη δημιουργία του καναλιού συνομιλιών DBAC και παρά τα πραγματικά περιστατικά που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω.
1062
Δεύτερον, στην αιτιολογική σκέψη 473 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ανέφερε έξι συνομιλίες κατά τη διάρκεια των οποίων αντηλλάγησαν πανομοιότυπες ή παρόμοιες ευαίσθητες πληροφορίες σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, ήτοι τις συνομιλίες της 24ης Σεπτεμβρίου 2007, της 7ης Φεβρουαρίου, της 27ης Μαρτίου, της 4ης Σεπτεμβρίου και της 6ης Νοεμβρίου 2008, καθώς και της 14ης Ιανουαρίου 2009, οι οποίες μνημονεύονται αντιστοίχως στις αιτιολογικές σκέψεις 125, 150, 165, 166, 192, 193, 214 και 225 της εν λόγω απόφασης.
1063
Εξάλλου, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή ανέφερε τρεις άλλες συνομιλίες κατά τη διάρκεια των οποίων πραγματοποιήθηκαν παράλληλες ή αλληλένδετες μεταξύ τους ανταλλαγές πληροφοριών σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, ήτοι τις συνομιλίες της 11ης Ιανουαρίου, της 6ης Μαρτίου και της 30ής Απριλίου 2008, οι οποίες μνημονεύονται αντιστοίχως στις αιτιολογικές σκέψεις 146, 163, 164 και 173 έως 176 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1064
Συναφώς, στην αιτιολογική σκέψη 125 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι, κατά τις συνομιλίες της 24ης Σεπτεμβρίου 2007, οι διαπραγματευτές χρησιμοποίησαν εναλλακτικά τα δύο επίμαχα κανάλια συνομιλιών και ότι συζητούσαν ταυτοχρόνως για μια βελγική δημοπρασία στα δύο αυτά κανάλια.
1065
Από τις συνομιλίες της 7ης Φεβρουαρίου 2008, που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 150 και 151 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει επίσης ότι οι συνομιλίες αυτές οδήγησαν σε ταυτόχρονες ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με μια γαλλική δημοπρασία σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, ειδικότερα με πρωτοβουλία του διαπραγματευτή της BofA στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS («What you thinking for the 15yr’s today»). Στο πλαίσιο αυτό, οι συμμετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS συμφώνησαν, μεταξύ άλλων, να μην καταβάλουν υψηλό τίμημα («pay up large») και οι συμμετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών DBAC αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τα επίπεδα πλειοδοσίας τους.
1066
Στις αιτιολογικές σκέψεις 165 και 166 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι, κατά τις συνομιλίες της 27ης Μαρτίου 2008, οι διαπραγματευτές είχαν συζητήσει για επικείμενη ισπανική δημοπρασία σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών και, ειδικότερα, για τη δυνατότητα αγοράς ισπανικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων σε χαμηλές τιμές για τον λόγο ότι το ισπανικό γραφείο διαχείρισης χρέους ενδιαφερόταν περισσότερο για τον όγκο παρά για την τιμή.
1067
Κατά τις συνομιλίες της 6ης Νοεμβρίου 2008, που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 213 και 214 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι μετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών DBAC και οι μετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS συζήτησαν για μια γαλλική δημοπρασία που πραγματοποιούνταν την ημέρα εκείνη και αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές. Συναφώς, ο διαπραγματευτής της BofA ρώτησε τα μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS τι πίστευαν για τη δημοπρασία εκείνης της ημέρας και τους αποκάλυψε την τιμή του για ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα δεκαετούς διάρκειας («+ 4 area»). Στο ίδιο αυτό κανάλι, ο διαπραγματευτής της Natixis εξήγησε τη στρατηγική του («no reason to pay over mid I can see»).
1068
Κατά τις συνομιλίες της 14ης Ιανουαρίου 2009, που μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 227 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι μετέχοντες σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών συζήτησαν, μεταξύ άλλων, για το χρονικό σημείο του καθορισμού της τιμής μιας βελγικής κοινοπραξίας. Έτσι, στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, ο διαπραγματευτής της BofA ρώτησε αν είχε καθοριστεί το τίμημα μιας κοινοπραξίας («is it priced??») και έλαβε καταφατική απάντηση από τον διαπραγματευτή της Natixis.
1069
Οι συνομιλίες στις οποίες αναφέρθηκε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση και οι οποίες παρατίθενται στη σκέψη 1063 ανωτέρω αποδεικνύουν επίσης το γεγονός ότι στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και στο κανάλι συνομιλιών DBAC εθίγησαν τα ίδια ζητήματα και, ειδικότερα, το γεγονός ότι οι μετέχοντες στα δύο αυτά κανάλια αντάλλαξαν, κατά τη διάρκεια παράλληλων συνομιλιών, πληροφορίες σχετικές με επικείμενη δημοπρασία όσον αφορά ειδικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα. Οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS καταδεικνύουν ακόμη ότι, στις περιπτώσεις αυτές, ο διαπραγματευτής της BofA γνωστοποίησε ή έλαβε ευαίσθητες πληροφορίες, όπως πληροφορίες για τα επίπεδα προσφορών, τις διάμεσες τιμές ή, γενικότερα, τις στρατηγικές πλειστηριασμού, και ότι οι πληροφορίες αυτές παρείχαν πλεονέκτημα στους αποδέκτες τους.
1070
Από άλλες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι τα μέλη αμφοτέρων των επίμαχων καναλιών συνομιλιών προέβησαν σε αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές πληροφοριών σχετικών με τα ίδια ομόλογα κατά τη διάρκεια παράλληλων συνομιλιών στα εν λόγω κανάλια στις 6 Μαρτίου 2007, στις 18 Ιανουαρίου και στις 11 Φεβρουαρίου 2011.
1071
Επομένως, πολλές συνομιλίες οι οποίες αφορούσαν τα ίδια ομόλογα και οδήγησαν στα ίδια είδη αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών διεξήχθησαν ταυτοχρόνως ή διαδοχικώς σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, καθ’ όλη τη διάρκεια της ύπαρξης των δύο αυτών καναλιών, ακόμη και μετά τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονται στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω.
1072
Συναφώς, η BofA δεν αμφισβητεί το ειδικό περιεχόμενο των συνομιλιών που μνημονεύονται στις σκέψεις 1062 έως 1071 ανωτέρω, εξαιρουμένων των συνομιλιών της 6ης Νοεμβρίου 2008 και της 14ης Ιανουαρίου 2009, οι οποίες, κατά την άποψή της, αποδεικνύουν ότι τα δύο επίμαχα κανάλια συνομιλιών ήταν εντελώς διαφορετικής φύσεως και δεν είχαν κοινό σκοπό.
1073
Ωστόσο, η εκ μέρους της BofA αμφισβήτηση των συνομιλιών της 6ης Νοεμβρίου 2008 και της 14ης Ιανουαρίου 2009 δεν είναι λυσιτελής για τον λόγο ότι δεν αφορά τη σύνδεση μεταξύ των δύο καναλιών συνομιλιών και, ιδίως, το γεγονός ότι στο πλαίσιο των δύο αυτών καναλιών συζητούνταν τα ίδια ομόλογα. Συγκεκριμένα, η αμφισβήτηση αυτή αφορά την έλλειψη συμβολής του διαπραγματευτή της BofA στις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές. Εξάλλου, αφενός, ο διαπραγματευτής της BofA μετέσχε στη συνομιλία της 6ης Νοεμβρίου 2008, ιδίως παρέχοντας και λαμβάνοντας ευαίσθητες πληροφορίες για τις τιμές (βλ. σκέψη 1067 ανωτέρω). Αφετέρου, η συμμετοχή της BofA στη συνομιλία της 14ης Ιανουαρίου 2009 δεν ελήφθη υπόψη εις βάρος της.
1074
Τρίτον, είναι αληθές ότι τα μέλη των καναλιών συνομιλιών δεν ήταν ακριβώς τα ίδια και ότι το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS είχε υψηλότερο αριθμό διαπραγματευτών, ήτοι έναν μέγιστο αριθμό εννέα διαπραγματευτών κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων.
1075
Ωστόσο, αφενός, τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC ήταν επίσης μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS. Ειδικότερα, η Επιτροπή περιέγραψε τους τέσσερις διαπραγματευτές που συμμετείχαν αρχικά στο κανάλι συνομιλιών DBAC ως «βασικούς παράγοντες» της σύμπραξης ακριβώς για τον λόγο ότι είχαν την πρωτοβουλία για τη δημιουργία των καναλιών συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC, ότι είχαν πρόσβαση στα κανάλια αυτά από την αρχή, ότι εξακολουθούσαν να έχουν πρόσβαση στα δύο αυτά κανάλια παρά το ότι είχαν αλλάξει εργοδότη και ότι είχαν εμπλακεί σε αμοιβαίες συνομιλίες στα κανάλια αυτά καθ’ όλη τη διάρκεια της ύπαρξής τους. Εξάλλου, στις δύο περιπτώσεις που ένα μέλος του καναλιού συνομιλιών DBAC δεν ήταν μέλος του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, το εν λόγω μέλος εργαζόταν για την ίδια τράπεζα με ένα από τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη αμφοτέρων των επίμαχων καναλιών συνομιλιών.
1076
Επομένως, οι συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μπορούσαν να παράσχουν πλεονέκτημα στα μέλη αμφοτέρων των επίμαχων καναλιών, συμπεριλαμβανομένων των μελών του καναλιού συνομιλιών DBAC. Εξάλλου, οι αμοιβαίες προσδοκίες των μελών του καναλιού συνομιλιών DBAC μπορούσαν να ικανοποιηθούν από τη συμπεριφορά των μελών του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS. Έτσι, για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών της 4ης Σεπτεμβρίου 2008, οι μετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών DBAC συζήτησαν, μεταξύ άλλων, για μια γαλλική δημοπρασία και έλεγξαν τις τιμές στις οποίες είχαν εκδοθεί ομόλογα που έληγαν το 2038 (cleared) στο πλαίσιο προηγούμενης δημοπρασίας, απευθύνοντας μεταξύ άλλων ερώτηση στον διαπραγματευτή της BofA στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, ερώτηση στην οποία ο τελευταίος απάντησε.
1077
Με άλλα λόγια, λαμβανομένης υπόψη της παρουσίας των μελών του καναλιού συνομιλιών DBAC στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπός που επιδιωκόταν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS συνέπιπτε με τον σκοπό που επιδιωκόταν στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1078
Αφετέρου, από διάφορες συνομιλίες που δεν αμφισβητούνται ειδικώς από την BofA προκύπτει ότι ορισμένες πληροφορίες που αντηλλάγησαν στο κανάλι συνομιλιών DBAC αντηλλάγησαν και στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και ότι οι συμπεριφορές που εκδηλώνονταν στο κανάλι συνομιλιών DBAC μπορούσαν, επομένως, να έχουν αντίκτυπο στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS. Εν ολίγοις, αρκετές συνομιλίες καταδεικνύουν ότι τα μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS έλαβαν πληροφορίες ανταλλαγείσες στο κανάλι συνομιλιών DBAC και ότι η λήψη των πληροφοριών αυτών συνέβαλε στη μείωση της αβεβαιότητας και στη δημιουργία ευκαιριών συντονισμού για τα μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS.
1079
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 1064 έως 1070 ανωτέρω, πολλές από τις συνομιλίες που διαπιστώθηκαν σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια αφορούσαν, σε πολλές περιπτώσεις, τα ίδια ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα και ότι οι συνομιλίες αυτές οδήγησαν στα ίδια είδη αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών. Εξάλλου, άλλες συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή, όπως οι συνομιλίες της 25ης Σεπτεμβρίου 2007 και της 18ης Ιανουαρίου 2011, αποδεικνύουν ότι τα δύο αυτά κανάλια ήταν εναλλάξιμα.
1080
Το σημαντικότερο είναι ότι πολλές συνομιλίες που δεν αμφισβητούνται ειδικώς από την BofA καταδεικνύουν σαφώς ότι τα μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS έλαβαν πληροφορίες που είχαν προηγουμένως ανταλλαγεί στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1081
Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια συνομιλίας της 6ης Μαρτίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 110 της προσβαλλόμενης απόφασης και η οποία έλαβε χώρα στο κανάλι συνομιλιών DBAC, οι μετέχοντες στο κανάλι αυτό συζήτησαν για τις στρατηγικές τους περί πλειστηριασμών και για τα επίπεδα πλειοδοσίας τους πριν από μια αυστριακή δημοπρασία. Στο κανάλι αυτό, ο διαπραγματευτής της UBS ρώτησε τους λοιπούς συμμετέχοντες σχετικά με το επίπεδο πλειοδοσίας και εξήγησε ότι ο ίδιος εξέταζε ένα επίπεδο πλειοδοσίας +14 έως +18. Ταυτόχρονα, στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, οι ίδιοι διαπραγματευτές και ο διαπραγματευτής της BofA συζήτησαν επίσης για την αυστριακή δημοπρασία. Η συνομιλία πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του διαπραγματευτή της BofA. Συγκεκριμένα, ο τελευταίος ρώτησε τους λοιπούς συμμετέχοντες σχετικά με το επίπεδο πλειοδοσίας τους και γνωστοποίησε το επίπεδο πλειοδοσίας που ο ίδιος σκόπευε να εφαρμόσει καθώς και τον όγκο που σκόπευε να ζητήσει («What are we thinking for the austria? We are + 16 for about 70 m»). Απαντώντας, ο διαπραγματευτής της UBS ανέφερε εκ νέου το επίπεδο πλειοδοσίας που σκόπευε να εφαρμόσει («+ 14 + 18») καθώς και τον όγκο που χρειαζόταν. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες επικαιροποίησαν και αποσαφήνισαν τη στρατηγική τους. Έτσι, για παράδειγμα, ο διαπραγματευτής της BofA δημοσιοποίησε τις προσφορές του («+15 +17 +19… 20m each»). Μετά τη δημοπρασία, ο διαπραγματευτής της RBS και ο διαπραγματευτής της BofA συνεχάρησαν την ομάδα («well done everyone»«all of below the average well done everybody»).
1082
Στις αιτιολογικές σκέψεις 174 και 175 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι, στις 30 Απριλίου 2008, τα μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC είχαν μοιραστεί, στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, τη στρατηγική για την οποία είχαν μόλις συζητήσει στο κανάλι συνομιλιών DBAC σχετικά με γαλλική δημοπρασία.
1083
Όσον αφορά τη συνομιλία της 14ης Ιανουαρίου 2009, που μνημονεύεται στη σκέψη 1068 ανωτέρω, ο διαπραγματευτής της BofA ρώτησε αν είχε καθοριστεί η τιμή μιας κοινοπραξίας («is it priced??») και έλαβε καταφατική απάντηση από τον διαπραγματευτή της Natixis. Η πληροφορία αυτή είχε δοθεί στον διαπραγματευτή της Natixis από τον διαπραγματευτή της UBS λιγότερο από τέσσερα λεπτά νωρίτερα στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1084
Εξάλλου, η Επιτροπή ανέφερε, στην αιτιολογική σκέψη 307 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι συνομιλίες της 18ης Ιανουαρίου 2011 στα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC καταδεικνύουν επίσης ότι τα δύο κανάλια ήταν εναλλάξιμα. Κατά τη συνομιλία που πραγματοποιήθηκε την ημέρα εκείνη στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, ένας διαπραγματευτής ρώτησε αν υπήρχε δεύτερο κανάλι και διευκρίνισε ότι, τουλάχιστον, υπήρχε κάποια ροή («dont we have a separate one form the septics [the Americans]? at least we see some flow:-)»).
1085
Επιπλέον, η Επιτροπή επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 313 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, κατά τη διάρκεια συνομιλίας της 11ης Φεβρουαρίου 2011, ο διαπραγματευτής της RBS αναπαρήγαγε, στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, απόσπασμα από συζήτηση που είχε με τον διαπραγματευτή της Portigon στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1086
Επομένως, οι μνημονευθείσες στις σκέψεις 1081 έως 1085 ανωτέρω συνομιλίες, οι οποίες δεν αμφισβητούνται ειδικώς από την BofA, αποδεικνύουν σαφώς ότι οι ανταλλαγείσες πληροφορίες και οι συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στο κανάλι συνομιλιών DBAC δεν προορίζονταν κατ’ ανάγκην αποκλειστικώς για τα μέλη του καναλιού αυτού και ότι ορισμένες πληροφορίες αντηλλάγησαν και στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
1087
Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι αυτές οι ανταλλαγές πληροφοριών και αυτές οι συμπεριφορές στο κανάλι συνομιλιών DBAC ήταν ικανές να έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση της αβεβαιότητας ή τη δημιουργία ευκαιριών συντονισμού και στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, τούτο δε προς όφελος των μελών του καναλιού αυτού και ιδίως της BofA κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
1088
Όσον αφορά το προβαλλόμενο από την BofA γεγονός ότι ορισμένες από τις συνομιλίες που μνημονεύονται στις σκέψεις 1081 έως 1085 ανωτέρω έλαβαν χώρα μετά την περίοδο συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην παράβαση, το γεγονός αυτό δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου. Πράγματι, για την απόδειξη συνολικού σχεδίου και ενιαίου σκοπού αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, δεν είναι αναγκαίο να συντρέχουν κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες τράπεζες όλα τα αντικειμενικά στοιχεία που προσδιόρισε η Επιτροπή.
1089
Ο ενιαίος χαρακτήρας του σκοπού που επεδίωκαν οι συνομιλίες που διεξήχθησαν σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών επιρρωννύεται από το γεγονός, για το οποίο γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 88 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι τα δύο αυτά κανάλια είχαν προσωρινώς την ίδια ονομασία, ήτοι CODS & CHIPS, μεταξύ της 24ης Σεπτεμβρίου 2009 και της 9ης Σεπτεμβρίου 2010.
1090
Τέταρτον, και εν πάση περιπτώσει, υπογραμμίζεται κατ’ αρχάς ότι το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν είχε συμφέρον να μετάσχει σε ορισμένες πτυχές της παράβασης που διαπίστωσε η Επιτροπή δεν έχει καμία σχέση με το αντικειμενικό κριτήριο του κατά πόσον οι διάφορες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες ενέπιπταν στο ίδιο συνολικό σχέδιο, αλλά αφορά μάλλον τον συγκεκριμένο υποκειμενικό ρόλο της εν λόγω επιχείρησης στην παράβαση (πρβλ. απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 252).
1091
Είναι αδιάφορο, όσον αφορά την ύπαρξη παράβασης, αν η διάπραξή της ήταν ή όχι προς το εμπορικό συμφέρον της οικείας επιχείρησης (βλ. απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 252 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1092
Επομένως, το γεγονός ότι η συμμετοχή του διαπραγματευτή της BofA μόνο στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS δεν ήταν προς το συμφέρον της τράπεζας αυτής δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση της Επιτροπής ότι οι συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στο κανάλι αυτό και στο κανάλι συνομιλιών DBAC εντάσσονταν στο ίδιο συνολικό σχέδιο.
1093
Εν συνεχεία, το γεγονός ότι διάφορες επιχειρήσεις διαδραμάτισαν διάφορους ρόλους κατά την επιδίωξη του ενιαίου και αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπού δεν εξαλείφει την ταυτότητα του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπού και, ως εκ τούτου, της παραβάσεως, υπό την προϋπόθεση ότι κάθε επιχείρηση συνέβαλε, εντός της δικής της σφαίρας επιρροής, στην επιδίωξη του κοινού στόχου (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Μαρτίου 2000, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 έως T‑32/95, T‑34/95 έως T‑39/95, T‑42/95 έως T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 έως T‑65/95, T‑68/95 έως T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 και T‑104/95, EU:T:2000:77, σκέψη 4123, και της 8ης Ιουλίου 2004, JFE Engineering κατά Επιτροπής, T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 και T‑78/00, EU:T:2004:221, σκέψη 370).
1094
Έτσι, το γεγονός ότι η BofA συνέβαλε στο συνολικό σχέδιο αποκλειστικά μέσω της συμμετοχής της στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, σε αντίθεση με τους διαπραγματευτές οι οποίοι ήταν μέλη αμφοτέρων των επίμαχων καναλιών συνομιλιών, δεν εμπόδιζε την Επιτροπή να διαπιστώσει την ύπαρξη συνολικού σχεδίου, κοινού για το κανάλι αυτό και το κανάλι συνομιλιών DBAC.
1095
Τέλος, η μη τήρηση μιας συμφωνίας σύμπραξης ουδόλως μεταβάλλει την ίδια την ύπαρξή της. Ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένο ότι ορισμένοι μετέχοντες στη σύμπραξη κατόρθωναν να παραπλανούν άλλους συμμετέχοντες και να χρησιμοποιούν τη σύμπραξη προς όφελός τους, η διαπραχθείσα παράβαση δεν εξαλείφεται από το γεγονός αυτό και μόνον (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 2014, Hansen & Rosenthal και H&R Wax Company Vertrieb κατά Επιτροπής, T‑544/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2014:1075, σκέψη 249, και της 11ης Ιουλίου 2019, Huhtamäki και Huhtamaki Flexible Packaging Germany κατά Επιτροπής, T‑530/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:498, σκέψη 118).
1096
Επομένως, το γεγονός ότι οι μετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών DBAC άντλησαν μεγαλύτερο όφελος από τις εκδηλωθείσες συμπεριφορές σε σχέση με εκείνους που μετείχαν μόνο στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, όπως η BofA, δεν είναι ικανό να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπού, κοινού για αμφότερα τα κανάλια συνομιλιών. Εν ολίγοις, το γεγονός ότι οι διαπραγματευτές του καναλιού συνομιλιών DBAC χρησιμοποίησαν το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS προς όφελός τους δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι τα δύο αυτά κανάλια εντάσσονταν στο πλαίσιο συνολικού σχεδίου που επεδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1097
Επομένως, η Επιτροπή βασίμως θεώρησε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που είχε στη διάθεσή της δεν ετίθεντο υπό αμφισβήτηση από το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της BofA αποκλείστηκε εσκεμμένα από το κανάλι συνομιλιών DBΑC και από το γεγονός ότι οι συμπεριφορές στο κανάλι συνομιλιών DBAC μπορούσαν να βλάψουν τους φορείς που αποκλείονταν από αυτό. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον η Επιτροπή είχε διαπιστώσει την ύπαρξη πολλών άλλων αντικειμενικών στοιχείων τα οποία, κατ’ αυτήν, επιβεβαίωναν επίσης ότι τα δύο κανάλια εντάσσονταν στο πλαίσιο ενός και του αυτού συνολικού σχεδίου.
ii) Επί των αντικειμενικών στοιχείων που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
1098
Η BofA αμφισβητεί τα επτά αντικειμενικά στοιχεία που μνημονεύει η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 416 έως 423 της προσβαλλόμενης απόφασης προκειμένου να επιβεβαιώσει ότι τα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC συνδέονταν ως εκ της φύσεώς τους και ήταν συμπληρωματικά, αποσκοπούσαν δε στην επίτευξη των σκοπών που επιδίωκε το διαπιστωθέν από την Επιτροπή συνολικό σχέδιο (βλ. σκέψη 946 ανωτέρω).
1099
Προκαταρκτικώς, αφενός, είναι αληθές ότι, όπως υποστηρίζει κατ’ ουσίαν η BofA, το γεγονός ότι διάφορες συμπαιγνιακές πρακτικές συνδέονται με το ίδιο προϊόν και την ίδια δραστηριότητα, το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται τα ίδια μέσα επικοινωνίας και το γεγονός ότι εμπλέκονται τα ίδια πρόσωπα δεν αρκούν, εξεταζόμενα μεμονωμένα, για να αποδειχθεί η ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιώκεται ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και, επομένως, ενιαία παράβαση.
1100
Ωστόσο, αν υποτεθεί ότι αποδεικνύονται, τα αντικειμενικά αυτά στοιχεία είναι λυσιτελή για την εκτίμηση της ύπαρξης ενιαίας παράβασης και, εξεταζόμενα στο σύνολό τους, μπορούν να επιβεβαιώσουν ότι τα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC συνδέονταν ως εκ της φύσεώς τους και ήταν συμπληρωματικά, αποσκοπούσαν δε στην επίτευξη των σκοπών που επιδίωκε το διαπιστωθέν από την Επιτροπή συνολικό σχέδιο (βλ. σκέψη 925 ανωτέρω).
1101
Αφετέρου, στο μέτρο που, με τα επιχειρήματά της, η BofA υποστηρίζει ότι ορισμένα αντικειμενικά στοιχεία που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση αντικρούονται από τον εσκεμμένο αποκλεισμό του διαπραγματευτή της, τα επιχειρήματα αυτά πρέπει να απορριφθούν για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 1058 έως 1097 ανωτέρω.
1102
Τέλος, το γεγονός ότι ορισμένα γεγονότα τα οποία έλαβε υπόψη η Επιτροπή για να διαπιστώσει την ύπαρξη ενιαίας παράβασης συνέβησαν μετά την περίοδο συμμετοχής συγκεκριμένης τράπεζας στην παράβαση δεν είναι ικανό να κλονίσει το εν λόγω συμπέρασμα (βλ. σκέψη 1088 ανωτέρω).
1103
Πρώτον, η BofA υποστηρίζει ότι τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα τα οποία αφορούν οι προσαπτόμενες στις εμπλεκόμενες τράπεζες συμπεριφορές δεν συνιστούν ομοιογενές προϊόν για τον λόγο ότι έχουν πολλά διαφορετικά χαρακτηριστικά. Εξάλλου, η Επιτροπή ουδόλως απέδειξε ότι η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με ένα ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο θα μπορούσε να είναι κρίσιμη στο πλαίσιο της αγοράς ή της διαπραγμάτευσης άλλου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου, λαμβανομένων επίσης υπόψη των διαφορετικών θέσεων και των χαρτοφυλακίων επενδύσεων των διαφόρων διαπραγματευτών.
1104
Εντούτοις, αφενός, η BofA δεν αμφισβητεί ότι διάφορα είδη ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων αποτέλεσαν αντικείμενο ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των διαπραγματευτών στο πλαίσιο των καναλιών συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC καθ’ όλη τη διάρκεια της ύπαρξής τους, ανεξαρτήτως του αν τα κανάλια αυτά εξεταστούν από κοινού ή μεμονωμένα. Η BofA δεν αμφισβητεί επίσης ότι οι ίδιοι διαπραγματευτές, και επομένως οι ίδιες τράπεζες, ήταν σε θέση να αποκτήσουν ή να διαπραγματευθούν διάφορα είδη ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, χωρίς ιδιαίτερη διαφοροποίηση μεταξύ τους όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τον εκδότη ή τη λήξη συγκεκριμένων ομολόγων (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 416 και 466 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1105
Αφετέρου, στο μέτρο που η BofA αντλεί επιχείρημα από το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικών με ένα ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο θα μπορούσε να είναι κρίσιμη στο πλαίσιο της αγοράς ή της διαπραγμάτευσης άλλου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου, επισημαίνεται ότι η τράπεζα αυτή δεν αμφισβήτησε ειδικώς τις εξηγήσεις που παρέσχε συναφώς η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 45 έως 50 της προσβαλλόμενης απόφασης και, ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 47 της απόφασης αυτής.
1106
Εξάλλου, επί του σημείου αυτού, πολλές από τις συνομιλίες που εξετάστηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση καταδεικνύουν ότι οι διαπραγματευτές αποσκοπούσαν στον επηρεασμό της τιμής ορισμένων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων προκειμένου να επιτύχουν ευνοϊκούς όρους κατά την αγορά άλλων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Για παράδειγμα, στην αιτιολογική σκέψη 254 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι, κατά τη συνομιλία της 19ης Ιουνίου 2009 στο κανάλι συνομιλιών DBAC, οι διαπραγματευτές συμφώνησαν να αγοράσουν ένα γαλλικό ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο αναφοράς με ημερομηνία λήξης το 2038, προκειμένου να προσπαθήσουν να αυξήσουν την τιμή του στη δευτερογενή αγορά και, ως εκ τούτου, να ωθήσουν ανοδικά την τιμή έκδοσης ομολόγου του ίδιου κράτους, με ημερομηνία λήξης όμως το 2041. Πανομοιότυπη συμπεριφορά μπορεί, για παράδειγμα, να παρατηρηθεί κατά τη συνομιλία της 7ης Ιουλίου 2009 στο κανάλι συνομιλιών DBAC, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 259 της προσβαλλόμενης απόφασης, σχετικά με ιταλικό ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο. Επιπλέον, από άλλες συνομιλίες προκύπτει ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών σχετικών με ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο μπορούσαν να είναι κρίσιμες στο πλαίσιο της αγοράς ή της διαπραγμάτευσης άλλου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου (βλ. σκέψεις 967 και 969 ανωτέρω).
1107
Δεύτερον, η BofA αμφισβητεί απλώς τη λυσιτέλεια του πανομοιότυπου χαρακτήρα των μέσων επικοινωνίας που χρησιμοποιήθηκαν για να αποδειχθεί η ύπαρξη ενιαίας παράβασης. Επομένως, η BofA δεν αμφισβητεί ότι τα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC συνιστούσαν πανομοιότυπα μέσα επικοινωνίας ως προς τη λειτουργία τους και ότι οι διαπραγματευτές χρησιμοποίησαν πράγματι τα ίδια αυτά μέσα επικοινωνίας, εκτός από τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο διαπραγματευτής της δεν χρησιμοποιούσε το κανάλι συνομιλιών DBAC ή διμερείς τρόπους επικοινωνίας.
1108
Επιπλέον, η BofA δεν προβάλλει κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα κατά της διαπίστωσης της Επιτροπής ότι η συμμετοχή στα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC γινόταν μόνον κατόπιν πρόσκλησης. Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται άλλωστε, μεταξύ άλλων, από τη συνομιλία της 29ης Ιανουαρίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 104 της προσβαλλόμενης απόφασης, και από τη συνομιλία της 13ης Δεκεμβρίου 2007, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 134 της ίδιας απόφασης, όσον αφορά την εισδοχή στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, καθώς και από τη συνομιλία της 9ης Σεπτεμβρίου 2010, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 294 της προσβαλλόμενης απόφασης, όσον αφορά την εισδοχή στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1109
Συναφώς, οι συνομιλίες της 13ης Δεκεμβρίου 2007 στα κανάλια συνομιλιών DBAC και CODS & CHIPS, οι οποίες αφορούσαν την πιθανή εισδοχή δύο νέων διαπραγματευτών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, αποδεικνύουν ότι, ακόμη και μετά τη δημιουργία του καναλιού συνομιλιών DBAC, η εισδοχή στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS διεπόταν από μια σχέση εμπιστοσύνης («can’t be trusted»· «i dont trust him»).
1110
Τρίτον, όσον αφορά τα εμπλεκόμενα πρόσωπα, υπογραμμίζεται ότι, στο μέτρο που η επιχειρηματολογία της BofA στηρίζεται στο γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της αποκλείστηκε εσκεμμένα από τον κύκλο εμπιστοσύνης που δημιουργήθηκε από το κανάλι συνομιλιών DBAC, η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 1058 έως 1097 ανωτέρω.
1111
Κατά τα λοιπά, πρέπει να υπομνησθεί ότι είναι αληθές ότι τα μέλη των καναλιών συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC δεν ήταν ακριβώς τα ίδια. Ωστόσο, τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC ήταν επίσης μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS.
1112
Εξάλλου, όπως επισήμανε η Επιτροπή, ορισμένοι διαπραγματευτές άλλαζαν τράπεζα, αλλά εξακολουθούσαν να είναι μέλη των εν λόγω καναλιών. Πράγματι, αυτή η αλλαγή εργοδότη συνοδευόταν ταχέως από τη χορήγηση νέας πρόσβασης στα εν λόγω κανάλια. Όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, το φαινόμενο αυτό παρατηρήθηκε για δύο διαπραγματευτές, οι οποίοι έγιναν εκ νέου δεκτοί σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, και για έναν άλλο διαπραγματευτή, ο οποίος έγινε εκ νέου δεκτός στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS. Συναφώς, επισημαίνεται ειδικότερα ότι ένα από τα ιδρυτικά μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC έγινε εκ νέου δεκτό δύο φορές, όχι μόνο στο τελευταίο αυτό κανάλι, αλλά και στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, στις 3 Μαρτίου 2008 και στη συνέχεια στις 19 Οκτωβρίου 2009. Ένα άλλο ιδρυτικό μέλος του καναλιού συνομιλιών DBAC έγινε εκ νέου δεκτό στα δύο αυτά κανάλια στις 18 Ιανουαρίου 2011.
1113
Επομένως, η Επιτροπή ορθώς διαπίστωσε ότι οι διαπραγματευτές ήταν γενικά οι ίδιοι και ότι, επομένως, υφίστατο υψηλός βαθμός συνέχειας και αλληλεπικάλυψης από την άποψη αυτή. Εξάλλου, από τη σκέψη 1112 ανωτέρω προκύπτει ότι τα ιδρυτικά μέλη του καναλιού συνομιλιών DBAC εξακολούθησαν να επιθυμούν να είναι μέλη του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS ακόμη και μετά τη δημιουργία του καναλιού συνομιλιών DBAC και μετά τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονται στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω.
1114
Τέταρτον, η BofA αναγνωρίζει ότι το γεγονός ότι οι επίμαχες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες διεξήχθησαν όλες κατά την ίδια περίοδο μπορεί να είναι κρίσιμο για την εκτίμηση της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης. Ωστόσο, η BofA επικαλείται το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της αποκλείστηκε εσκεμμένα από το κανάλι συνομιλιών DBAC και το γεγονός ότι οι συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών DBAC έπαυσαν αρκετούς μήνες πριν από τη λήξη της επίδικης παράβασης στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS.
1115
Συναφώς, το προβαλλόμενο από την BofA γεγονός ότι οι συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών DBAC έπαυσαν στις 8 Ιουλίου 2011, ήτοι αρκετούς μήνες πριν από τη λήξη της επίδικης παράβασης στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, δεν αρκεί για να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη χρονικής αλληλεπικάλυψης ως προς την ύπαρξη των δύο αυτών καναλιών και ως προς τις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές που υιοθετούνταν στο πλαίσιο των δύο αυτών καναλιών.
1116
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 82 έως 86 της προσβαλλόμενης απόφασης, τα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και στη συνέχεια DBAC δημιουργήθηκαν εντός διαστήματος μερικών εβδομάδων από τους ίδιους τέσσερις διαπραγματευτές στις αρχές του 2007. Εξάλλου, παρά τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονται στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω, στο πλαίσιο των δύο αυτών καναλιών πραγματοποιήθηκαν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές κατά τη διάρκεια μιας περιόδου άνω των τεσσάρων ετών, εκτεινόμενης μεταξύ του 2007 και του 2011. Οι ανταλλαγές αυτές αφορούσαν σε πολλές περιπτώσεις το ίδιο θέμα κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής (βλ. σκέψεις 1064 έως 1071 και 1080 έως 1086 ανωτέρω).
1117
Πέμπτον, η BofA θεωρεί ότι οι συμπαιγνιακές πρακτικές δεν ακολούθησαν το «ίδιο μοτίβο». Συγκεκριμένα, αφενός, οι συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών DBAC ήταν καθημερινές ή διεξάγονταν κάθε δύο ημέρες. Αντιθέτως, οι συνομιλίες στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS δεν ήταν συχνές. Αφετέρου, αντιθέτως προς τις συνομιλίες του καναλιού συνομιλιών DBAC, μεταξύ των διαφόρων συνομιλιών που διεξάγονταν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS δεν υπήρχε συνεκτικό μοτίβο, η δε Επιτροπή δεν προσδιορίζει καθημερινές συνομιλίες ή συνομιλίες που να έλαβαν χώρα επί πολλές διαδοχικές ημέρες ενόψει δημοπρασίας στο τελευταίο αυτό κανάλι. Τέλος, το γεγονός ότι οι πρακτικές δεν ακολούθησαν το ίδιο μοτίβο σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών επιρρωννύεται από δήλωση επιεικούς μεταχείρισης της Natixis.
1118
Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από τη συχνότητα των συνομιλιών σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών ή από το γεγονός ότι οι συνομιλίες αυτές δεν ήταν συχνές στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, επισημαίνεται ότι η συχνότητα αυτή δεν αποτελεί την ουσιώδη πτυχή του αντικειμενικού στοιχείου που συνδέεται με το μοτίβο των συμπαιγνιακών πρακτικών και εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 420 της προσβαλλόμενης απόφασης. Στην πραγματικότητα, η κρίσιμη πτυχή, όπως εκτίθεται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη, είναι, κατ’ ουσίαν, το γεγονός, ειδικότερα, ότι οι διαπραγματευτές είχαν συνομιλίες πριν από την έκδοση ομολόγων στην πρωτογενή αγορά, ότι επιχειρούσαν να επηρεάσουν τις τιμές των ομολόγων στη δευτερογενή αγορά και ότι αντάλλασσαν σχόλια μετά την εκδήλωση της συμπεριφοράς τους, τούτο δε για διάφορα είδη ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι, από την αρχή έως το τέλος, ανταλλάσσονταν ευαίσθητες πληροφορίες, πράγμα που παρείχε στους ενδιαφερόμενους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να αναζητούν διάφορα μέσα για την επίτευξη κέρδους στη δευτερογενή αγορά.
1119
Πάντως, από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει πράγματι ότι, όπως αναφέρει το θεσμικό αυτό όργανο στην αιτιολογική σκέψη 420 της εν λόγω απόφασης, οι συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS οδήγησαν, όπως και οι συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών DBAC, σε προκαταρκτικές ανταλλαγές πληροφοριών και σε ευθυγράμμιση των στρατηγικών ενόψει δημοπρασιών, καθώς και σε ανταλλαγή σχολίων μετά τις συνομιλίες αυτές, ιδίως υπό τη μορφή συγχαρητηρίων, ακόμη και μετά τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονται στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω. Ομοίως, οι συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS καταδεικνύουν ότι, όπως και στο κανάλι συνομιλιών DBAC, στο κανάλι αυτό ανταλλάσσονταν διαρκώς ευαίσθητες πληροφορίες, πράγμα που παρείχε στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να αναζητούν διάφορα μέσα για την επίτευξη κέρδους στη δευτερογενή αγορά.
1120
Επιπλέον, ο ισχυρισμός της BofA ότι η Επιτροπή δεν προσδιορίζει ούτε μία περίπτωση συνομιλιών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS που να έλαβαν χώρα επί πολλές διαδοχικές ημέρες πριν από επικείμενη δημοπρασία δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση της Επιτροπής ότι οι επίμαχες πρακτικές ακολουθούσαν το ίδιο μοτίβο. Εν πάση περιπτώσει, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή, οι συνομιλίες που διεξήχθησαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 9, 10 και 11 Ιανουαρίου 2008, και οι οποίες μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 143 έως 146 της προσβαλλόμενης απόφασης, πιστοποιούν την ύπαρξη, στο κανάλι αυτό, προκαταρκτικών συνομιλιών που έλαβαν χώρα επί πολλές διαδοχικές ημέρες πριν από επικείμενη δημοπρασία.
1121
Εξάλλου, οι δηλώσεις της Natixis, υπό την ιδιότητά της ως αιτούσας επιεική μεταχείριση, δεν επιρρωννύουν τον ισχυρισμό της BofA ότι των ένδεκα δημοπρασιών που πραγματοποιήθηκαν το 2008 προηγήθηκαν έντονες ανταλλαγές πληροφοριών στο κανάλι συνομιλιών DBAC και όχι στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS. Πράγματι, ο ισχυρισμός αυτός στηρίζεται στη συνεκτίμηση πολλών διμερών ανταλλαγών που έλαβαν χώρα εκτός των καναλιών συνομιλιών και, ως εκ τούτου, και εκτός του καναλιού συνομιλιών DBAC.
1122
Έκτον, η BofA υποστηρίζει ότι, στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, οι συνομιλίες κατά την περίοδο της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση ήταν σχετικά σπάνιες και ότι η μεγάλη πλειονότητα των συνομιλιών αυτών έλαβαν χώρα στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών DBAC.
1123
Συναφώς, είναι αληθές ότι οι συνομιλίες στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS γίνονταν μερικές φορές με απόσταση αρκετών εβδομάδων ή και μηνών.
1124
Ωστόσο, οι συνομιλίες που προσκόμισε η Επιτροπή αποδεικνύουν ότι, κατά τη διάρκεια πολλών άλλων περιόδων, ταυτόχρονων ή μη με την παραβατική περίοδο που ελήφθη υπόψη έναντι της BofA, η συχνότητα των συνομιλιών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS ήταν επίσης υψηλή, για παράδειγμα, τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο του 2008, τον Οκτώβριο του 2009, τον Φεβρουάριο του 2010 ή τον Απρίλιο του 2011, ήτοι ακόμη και μετά τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονται στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω. Εξάλλου, παρά την προσωρινή μείωση της συχνότητας των συνομιλιών μετά τον Μάρτιο του 2008, μετά την ημερομηνία αυτή διεξήχθησαν πολλές συνομιλίες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
1125
Εν πάση περιπτώσει, το ζήτημα της αυξημένης συχνότητας των συνομιλιών αποτελεί ένα μόνον από τα αντικειμενικά στοιχεία που προέβαλε η Επιτροπή για να καταλήξει στην ύπαρξη ενιαίου σκοπού αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1126
Έβδομον, στο μέτρο που η BofA αμφισβητεί την εκτίμηση που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 423 της προσβαλλόμενης απόφασης ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές πληροφοριών ήταν συχνά παρεμφερούς τύπου, ότι ήταν αλληλένδετες μεταξύ τους, ότι αλληλεπικαλύπτονταν και ότι πραγματοποιούνταν σε αμφότερα τα κανάλια συνομιλιών, πρέπει να γίνει παραπομπή στις σκέψεις 1064 έως 1071 καθώς και 1080 έως 1086 ανωτέρω.
1127
Επομένως, παρά το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της BofA δεν ήταν μέλος του καναλιού συνομιλιών DBAC και παρά τις δηλώσεις ορισμένων εκ των ιδρυτικών μελών του καναλιού συνομιλιών DBAC οι οποίες μνημονεύονται στις σκέψεις 1054 έως 1056 ανωτέρω, η ύπαρξη συνολικού σχεδίου, κοινού για αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, επιβεβαιώνεται από το γεγονός, πρώτον, ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν στα δύο αυτά κανάλια αφορούσαν όλα τα είδη ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, δεύτερον, ότι οι συμπεριφορές αυτές εκδηλώθηκαν με τους ίδιους τρόπους επικοινωνίας, τρίτον, ότι τα εμπλεκόμενα πρόσωπα ήταν εν γένει τα ίδια, τέταρτον, ότι οι συμπεριφορές που υιοθετήθηκαν σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια περιόδων που αλληλεπικαλύπτονταν σε μεγάλο βαθμό, πέμπτον, ότι οι εν λόγω συμπεριφορές ακολούθησαν το ίδιο μοτίβο, έκτον, ότι οι συμπεριφορές αυτές ήταν, αναλόγως των περιόδων, συχνές και, έβδομον, ότι οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές ήταν συχνά παρεμφερούς τύπου, ότι ήταν αλληλένδετες μεταξύ τους, ότι αλληλεπικαλύπτονταν και ότι πραγματοποιούνταν σε αμφότερα τα κανάλια συνομιλιών.
1128
Επομένως, η BofA δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως όταν θεώρησε ότι τα αντικειμενικά στοιχεία που είχε διαπιστώσει επιβεβαίωναν επίσης ότι τα επίμαχα κανάλια συνδέονταν και ήταν συμπληρωματικά, αποσκοπούσαν δε στην επίτευξη των επιδιωκομένων σκοπών.
1129
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός ότι, με την από 29 Ιουνίου 2016 δήλωσή της περί επιεικούς μεταχείρισης, η UBS εξήγησε ότι η πλέον κρίσιμη συνομιλία διεξήχθη κυρίως μεταξύ των τεσσάρων διαπραγματευτών που ίδρυσαν το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, στη συνέχεια, το κανάλι συνομιλιών DBAC, ήτοι του διαπραγματευτή της UBS, ενός διαπραγματευτή της RBS και δύο διαπραγματευτών που εργάζονταν αρχικά για την ABN‑AMRO (νυν RBS).
1130
Συγκεκριμένα, κατ’ αρχάς, οι τέσσερις εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές ήταν μέλη τόσο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS όσο και του καναλιού συνομιλιών DBAC. Εν συνεχεία, η UBS δεν διευκρίνισε σε ποιο κανάλι έλαβε χώρα η εν λόγω «πλέον κρίσιμη» συνομιλία και η τράπεζα αυτή παρέσχε λεπτομερείς πληροφορίες σχετικές με τις ανταλλαγές πληροφοριών που πραγματοποιήθηκαν σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών. Τέλος, από το γεγονός ότι μία «πλέον κρίσιμη» συνομιλία έλαβε χώρα μεταξύ των τεσσάρων εμπλεκομένων διαπραγματευτών δεν μπορεί να συναχθεί ότι οι ανταλλαγές με τους λοιπούς διαπραγματευτές δεν ήταν κρίσιμες. Εξάλλου, ο διαπραγματευτής της BofA συγκαταλέγεται μεταξύ των συμμετεχόντων στις συνομιλίες που διεξήχθησαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και μνημονεύονται από την UBS στη δήλωσή της περί επιεικούς μεταχείρισης.
iii) Επί της έλλειψης γνώσης των ανταλλαγών πληροφοριών που έλαβαν χώρα εκτός του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS
1131
Όσον αφορά την έλλειψη γνώσης, εκ μέρους του διαπραγματευτή της BofA, των ανταλλαγών πληροφοριών που έλαβαν χώρα εκτός του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS και την έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων για την ύπαρξη συνομιλιών μεταξύ του διαπραγματευτή αυτού και άλλων διαπραγματευτών εκτός του συγκεκριμένου καναλιού, υπενθυμίζεται ότι τα εν λόγω επιχειρήματα στηρίζονται σε υποκειμενικά στοιχεία συνδεόμενα με την ευθύνη της BofA.
1132
Πάντως, από τη νομολογία που μνημονεύεται στις σκέψεις 332 έως 338 ανωτέρω προκύπτει ότι τα στοιχεία αυτά δεν είναι κρίσιμα για την εκτίμηση της ύπαρξης συνολικού σχεδίου που επιδιώκει κοινό σκοπό.
1133
Πράγματι, το γεγονός ότι μια επιχείρηση αγνοεί την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ άλλων μετεχόντων σε παράβαση και δεν τις γνωρίζει δεν μπορεί να αναιρέσει τον ενιαίο και διαρκή χαρακτήρα της εν λόγω παράβασης (πρβλ. απόφαση της 24ης Ιουνίου 2015, Fresh Del Monte Produce κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P και C‑294/13 P, EU:C:2015:416, σκέψη 160).
1134
Επομένως, η έλλειψη συνολικού σχεδίου το οποίο επιδιώκει ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και κοινό για αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών δεν μπορεί να συναχθεί από το γεγονός ότι η BofA δεν γνώριζε την ύπαρξη του καναλιού συνομιλιών DBAC ή από την έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων για την ύπαρξη συνομιλιών μεταξύ του διαπραγματευτή της και άλλων διαπραγματευτών εκτός του καναλιού αυτού.
1135
Αντιθέτως, αυτή η έλλειψη γνώσης οδήγησε την Επιτροπή να θεωρήσει ότι η BofA ήταν υπεύθυνη αποκλειστικά για τις συμπεριφορές που διαπιστώθηκαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
1136
Ακόμη και αν υποτεθεί ότι, όπως υποστηρίζει η BofA, η έλλειψη γνώσης και η έλλειψη πρόθεσης συγκεκριμένης επιχείρησης να συμβάλει στην παράβαση μπορούν να συνεκτιμηθούν προκειμένου να εξεταστεί το ζήτημα της ύπαρξης ενιαίου σκοπού αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, η συνεκτίμηση αυτή δεν θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση περί ύπαρξης αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπού, κοινού για αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών.
1137
Πράγματι, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η BofA, μέσω του διαπραγματευτή της, συνέβαλε ενεργά και σκοπίμως, στο πλαίσιο του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, στις τέσσερις κατηγορίες συμπεριφορών που μνημονεύονται στη σκέψη 43 ανωτέρω και, ως εκ τούτου, στον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και κοινό για αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών σκοπό. Εξάλλου, η τράπεζα αυτή δεν προσκομίζει στοιχεία προκειμένου να αμφισβητήσει είτε τις πτυχές της προσβαλλόμενης απόφασης που αποδεικνύουν ότι οι συμπεριφορές της κατέτειναν στην υλοποίηση της επίδικης παράβασης στο σύνολό της, είτε την πρόθεσή της να συμβάλει τουλάχιστον στην επίτευξη του κοινού σκοπού, έστω και αν ο σκοπός αυτός περιοριζόταν στην κάλυψη μόνον των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών των μετεχόντων στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS.
[παραλειπόμενα]
3) Επί του δεύτερου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η UniCredit, ο οποίος στηρίζεται, κατ’ ουσίαν, στο γεγονός ότι η ενιαία παράβαση επικεντρώνεται στην πρωτογενή αγορά
[παραλειπόμενα]
1163
Εξάλλου, η επιχειρηματολογία της UniCredit δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τις εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι το συνολικό σχέδιο που διαπίστωσε κάλυπτε τόσο την πρωτογενή όσο και τη δευτερογενή αγορά.
1164
Επομένως, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η UniCredit απορρίπτεται καθόσον αφορά την ύπαρξη ενιαίας παράβασης.
4) Συμπέρασμα επί της ύπαρξης ενιαίας παράβασης
1165
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η Nomura και ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η Portigon απορρίπτονται κατά το μέρος που αφορούν τη διαπίστωση της ύπαρξης ενιαίας παράβασης.
1166
Επιπλέον, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η BofA πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.
1167
Εκτός αυτού, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η UniCredit απορρίπτεται καθόσον αφορά την ύπαρξη ενιαίας παράβασης.
δ)
Επί των επικρίσεων της Nomura και της Portigon σχετικά με τον διαρκή χαρακτήρα της παράβασης
1168
Στην αιτιολογική σκέψη 420 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε τους λόγους για τους οποίους θεωρούσε ότι οι επίμαχες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες ακολουθούσαν το ίδιο μοτίβο. Με την ευκαιρία αυτή, διευκρίνισε ότι οι διαπραγματευτές βρίσκονταν συχνά σε επαφή. Εξάλλου, στην αιτιολογική σκέψη 422 της ίδιας απόφασης, υπογράμμισε ότι η συχνότητα των συνομιλιών ήταν αυξημένη. Τέλος, στις αιτιολογικές σκέψεις 449 έως 464 της εν λόγω απόφασης, απάντησε σε ορισμένα επιχειρήματα της Nomura και της BofA. Στο πλαίσιο της απάντησής της, υπενθύμισε, μεταξύ άλλων, πρώτον, ότι πραγματοποιούνταν τακτικά πολυάριθμες συνομιλίες στα διάφορα κανάλια συνομιλιών, δεύτερον, ότι όλες οι συνομιλίες που μνημονεύονται στην ενότητα 4 της προσβαλλόμενης απόφασης καθώς και στο παράρτημα 1 της εν λόγω απόφασης αποτελούσαν μέρος της δέσμης ενδείξεων που τεκμηρίωναν την εκτίμησή της ότι η παράβαση είχε διαρκή χαρακτήρα και, τρίτον, ότι, στο πλαίσιο ενός συνολικού σχεδίου εκτεινόμενου σε πολλά έτη, δεν ασκούσε επιρροή ένα διάστημα δύο μηνών μεταξύ δύο εκδηλώσεων της σύμπραξης.
1169
Προκαταρκτικώς, υπογραμμίζεται ότι, ακόμη και αν οι εκδηλώσεις της σύμπραξης χωρίζονται από χρονικά διαστήματα τα οποία παρουσιάζουν ασυνέχειες μακράς ή βραχύτερης διάρκειας, η Επιτροπή δύναται, στο πλαίσιο της εκτίμησης του διαρκούς χαρακτήρα μιας παράβασης εκτεινόμενης σε πλείονα έτη, να θεωρήσει ότι η παράβαση αυτή δεν διεκόπη, αφενός, εφόσον οι επιμέρους πράξεις που συναποτελούν την εν λόγω παράβαση επιδιώκουν κοινό σκοπό και ενδεχομένως εντάσσονται στο πλαίσιο ενιαίας και διαρκούς παράβασης και, αφετέρου, εφόσον από καμία ένδειξη ή αποδεικτικό στοιχείο δεν προκύπτει ότι η παράβαση δεν συνεχίστηκε κατά τα εν λόγω διαστήματα (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Μαρτίου 2021, Pometon κατά Επιτροπής, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, σκέψεις 112 και 114, και της 17ης Μαΐου 2013, Trelleborg Industrie και Trelleborg κατά Επιτροπής, T‑147/09 και T‑148/09, EU:T:2013:259, σκέψεις 61 και 63).
1170
Εντούτοις, η αρχή της ασφάλειας δικαίου απαιτεί η Επιτροπή να επικαλείται, τουλάχιστον, αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους, ώστε να μπορεί λογικά να γίνει δεκτό ότι η παράβαση συνεχίστηκε αδιάλειπτα μεταξύ δύο συγκεκριμένων ημερομηνιών [πρβλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Nichicon Corporation κατά Επιτροπής, T‑342/18, EU:T:2021:635, σκέψη 365 (μη δημοσιευθείσα) και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
1171
Μολονότι το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ δύο εκδηλώσεων μιας παραβατικής συμπεριφοράς αποτελεί κρίσιμο κριτήριο προκειμένου να εξακριβωθεί αν η παράβαση έχει διαρκή χαρακτήρα, γεγονός παραμένει ότι το ζήτημα αν το εν λόγω διάστημα είναι αρκούντως μακρό ώστε να αποτελεί διακοπή της παραβάσεως δεν μπορεί να εξετάζεται αφηρημένα. Αντιθέτως, πρέπει να εξετασθεί στο πλαίσιο της λειτουργίας της εν λόγω συμπράξεως [βλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Nichicon Corporation κατά Επιτροπής, T‑342/18, EU:T:2021:635, σκέψη 366 (μη δημοσιευθείσα) και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
1172
Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των σκέψεων πρέπει να εξεταστούν διαδοχικώς τα επιχειρήματα που προβάλλουν η Nomura και η Portigon στο πλαίσιο των αντίστοιχων τέταρτων λόγων των προσφυγών ακυρώσεως και τα οποία αντλούνται, κατ’ ουσίαν, από το ότι η Επιτροπή δεν έλαβε προσηκόντως υπόψη περιστάσεις που συνιστούσαν διακοπές που δικαιολογούσαν τον μη χαρακτηρισμό της παράβασης ως διαρκούς, τουλάχιστον κατά την περίοδο κατά την οποία η Επιτροπή έκρινε ότι είχαν μετάσχει στην επίδικη παράβαση.
1) Επί των επιχειρημάτων της Nomura
1173
Η Nomura υποστηρίζει ότι η επίδικη παράβαση δεν είναι διαρκής. Συγκεκριμένα, κατ’ αυτήν, θα μπορούσε να πρόκειται μόνον για επαναλαμβανόμενη παράβαση.
1174
Πρώτον, κατά τη Nomura, διάφορες οικονομικές μελέτες υποδεικνύουν ότι τα τιμολογιακά αποτελέσματα μιας δημοπρασίας περιορίζονται σε περίοδο το πολύ πέντε ημερών διαπραγμάτευσης και ότι τα αποτελέσματα μιας αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίας, εφόσον υποτεθεί ότι είναι πιθανό να προκληθούν τέτοια, διαρκούν ακόμη λιγότερο, λαμβανομένης υπόψη της μεταβλητότητας που διαπιστώνεται στις τιμές.
1175
Δεύτερον, λαμβανομένου υπόψη του ευμετάβλητου και δυναμικού χαρακτήρα του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, η λειτουργία της επίδικης παράβασης, εφόσον υποτεθεί ότι υφίσταται, θα έπρεπε να εξαρτάται από συγκεκριμένα «θετικά μέτρα». Έτσι, οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές θα όφειλαν να ανταλλάσσουν τακτικά επικαιροποιημένες και τρέχουσες ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά, για παράδειγμα, με τις σχεδιαζόμενες προσφορές τους στο πλαίσιο συγκεκριμένης δημοπρασίας, δεδομένου ότι οι πληροφορίες αυτές θα καθίσταντο γρήγορα άνευ χρησιμότητας. Η Επιτροπή, όμως, δεν προσκόμισε κανένα αποδεικτικό στοιχείο σχετικά με κάποια μορφή συμφωνίας βάσει της οποίας οι διαπραγματευτές υποχρεούνταν να ανταλλάσσουν πληροφορίες αμέσως μόλις αποκτούσαν τις πληροφορίες αυτές και ότι τιμωρούνταν αν δεν το έπρατταν.
1176
Τρίτον, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρεί κατά τεκμήριο ότι η επίδικη παράβαση συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια των περιόδων κατά τις οποίες δεν υφίστανται αποδεικτικά στοιχεία περί της ύπαρξης συμπεριφοράς αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Εν προκειμένω, η Επιτροπή προέβη σε παράνομη αντιστροφή το βάρους αποδείξεως. Συγκεκριμένα, απόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει όχι μόνον την ύπαρξη παράβασης, αλλά και τη διάρκειά της, συμπεριλαμβανομένου του διαρκούς ή επαναλαμβανόμενου χαρακτήρα της. Υπάρχουν όμως πολλές περίοδοι για τις οποίες η Επιτροπή δεν προσκόμισε καμία απόδειξη περί θετικών μέτρων.
1177
Τέταρτον, η Nomura επικαλείται τέσσερα διαστήματα τα οποία χωρίζουν τις εκδηλώσεις της παράβασης που διαπιστώθηκε κατά τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου η οποία ελήφθη υπόψη εις βάρος της. Η Nomura επικαλείται, κατ’ ουσίαν, ένα διάστημα διάρκειας 45 ημερών μεταξύ των συνομιλιών της 18ης Ιανουαρίου και της 3ης Μαρτίου 2011, ένα διάστημα 32 ημερών μεταξύ των συνομιλιών της 3ης Μαρτίου και της 5ης Απριλίου 2011, ένα διάστημα 20 ημερών μεταξύ των συνομιλιών της 1ης και της 22ας Ιουνίου 2011 και ένα διάστημα 24 ημερών μεταξύ των συνομιλιών της 3ης και της 28ης Νοεμβρίου 2011. Όσον αφορά επίσης τα διαστήματα μεταξύ των συνομιλιών της 1ης και της 22ας Ιουνίου 2011 και μεταξύ των συνομιλιών της 3ης και της 28ης Νοεμβρίου 2011, η Nomura προσθέτει ότι δεν υπήρξε καμία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλία παρά τις δημοπρασίες που διοργανώθηκαν, μεταξύ άλλων, από το ίδιο γραφείο διαχείρισης χρέους μεταξύ των ημερομηνιών αυτών.
1178
Συναφώς, κατά πρώτον, από τις σκέψεις 933 έως 1041 ανωτέρω προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου, οι συμπεριφορές των εμπλεκομένων τραπεζών εντάσσονταν στο πλαίσιο συνολικού σχεδίου που επιδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Επομένως, στο μέτρο που η Επιτροπή διέθετε επαρκή στοιχεία για να συναγάγει την ύπαρξη συνολικού σχεδίου που επιδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού μεταξύ της 4ης Ιανουαρίου 2007 και της 28ης Νοεμβρίου 2011, δεν ήταν αναγκαίο, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Nomura, να αποδείξει ότι οι μετέχοντες είχαν προηγουμένως προσχωρήσει ρητώς σε συνολική συμφωνία η οποία καθόριζε τη δράση τους στην αγορά ή, γενικότερα, ότι είχαν προηγουμένως επισημοποιήσει την πρόθεσή τους να υιοθετήσουν συμπεριφορές αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1179
Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε να θεωρήσει ότι η επίδικη παράβαση υπήρξε διαρκής καθ’ όλη την παραβατική περίοδο που ελήφθη υπόψη με την προσβαλλόμενη απόφαση, εκτός αν έπρεπε να διαπιστωθεί διακοπή της εν λόγω παράβασης (βλ. σκέψεις 1169 και 1171 ανωτέρω).
1180
Κατά δεύτερον, ο ισχυρισμός της Nomura ότι τα αποτελέσματα μιας δημοπρασίας επί των τιμών περιορίζονται σε ένα παράθυρο πέντε ημερών διαπραγμάτευσης ή και λιγότερων στηρίζεται σε παραπομπή στην απάντηση της τράπεζας αυτής στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η οποία με τη σειρά της παραπέμπει σε κατάλογο δημοσιεύσεων επί του θέματος, χωρίς να παρέχει διευκρινίσεις ως προς το περιεχόμενο των δημοσιεύσεων αυτών. Άλλωστε, η απάντηση της Nomura στην ανακοίνωση των αιτιάσεων αφορά αποκλειστικά τα αποτελέσματα μιας δημοπρασίας επί των τιμών ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου στη δευτερογενή αγορά. Επομένως, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, ο ισχυρισμός της Nomura δεν λαμβάνει υπόψη τον αντίκτυπο της σύμπραξης στο πλαίσιο μιας πρώτης δημοπρασίας στις μεταγενέστερες δημοπρασίες των ίδιων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ή τον αντίκτυπο της σύμπραξης στα λεγόμενα ομόλογα αναφοράς σε άλλα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα με παρόμοια χαρακτηριστικά (βλ. σκέψεις 964 και 970 ανωτέρω).
1181
Επιπλέον, το επιχείρημα της Nomura που στηρίζεται στο γεγονός ότι οι μετέχοντες στα κανάλια συνομιλιών είχαν πολλές άλλες ευκαιρίες να έλθουν σε συνεννόηση δεν συνδέεται με κάποιο συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο.
1182
Ανεξαρτήτως του βασίμου των ισχυρισμών της Nomura που μνημονεύονται στις σκέψεις 1180 και 1181 ανωτέρω, πρώτον, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 414 της προσβαλλόμενης απόφασης, ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπός που επιδιωκόταν εν προκειμένω απέβλεπε στο να εξασφαλιστούν οι επιθυμητές κατανομές ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στο πλαίσιο δημοπρασιών και στο να διατηρηθεί η ιδιότητα των εμπλεκομένων τραπεζών ως ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων με το ελάχιστο δυνατό κόστος. Οι διαπραγματευτές επεδίωκαν να υποστηρίζουν ή τουλάχιστον να σέβονται ο ένας τις θέσεις και τις στρατηγικές του άλλου κατά τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά και, ει δυνατόν, να μεριμνούν ώστε αυτές να συμπίπτουν. Η συμπεριφορά των τραπεζών στην πρωτογενή και δευτερογενή αγορά αποσκοπούσε, εν τέλει, στην αλληλοβοήθεια για τη δημιουργία περισσότερων δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και την αύξηση των εσόδων.
1183
Όπως εξήγησε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 377, 378, 414, 420, 510, 537 και 540 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως προκύπτει από τις συνομιλίες που εξέτασε η Επιτροπή με την εν λόγω απόφαση, οι συνομιλίες μεταξύ των οικείων διαπραγματευτών αποσκοπούσαν στον εντοπισμό, τη δημιουργία και την αξιοποίηση ευκαιριών συντονισμού της συμπεριφοράς τους όσον αφορά δημοπρασίες, κοινοπραξίες και δραστηριότητες διαπραγμάτευσης στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1184
Οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών επιδίωκαν τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό που διαπίστωσε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, ανταλλάσσοντας ελεύθερα πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητές τους που συνδέονταν με επικείμενες, εν εξελίξει ή προσφάτως περατωθείσες εκδόσεις ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ή σχετικά με τις δραστηριότητές τους που συνδέονταν με εν εξελίξει ή άρτι πραγματοποιηθείσες διαπραγματεύσεις ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 764 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι επίμαχες συνομιλίες διεξάγονταν σε κανάλια συνομιλιών τα οποία παρείχαν, μεταξύ άλλων, στους μετέχοντες διαπραγματευτές τη δυνατότητα να παρακολουθούν τις ανταλλαγές σε πραγματικό χρόνο. Επομένως, η χρήση των καναλιών αυτών παρείχε στους συμμετέχοντες διαπραγματευτές τη δυνατότητα να ανταλλάσσουν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες και να εντοπίζουν ευκαιρίες συντονισμού όταν αυτές παρουσιάζονταν και, ιδίως, όταν αυτοί εκδήλωναν κοινό ενδιαφέρον για ένα ή περισσότερα συγκεκριμένα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα στην πρωτογενή ή στη δευτερογενή αγορά. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω διαπραγματευτές επιδίωκαν να επιτύχουν τον εν λόγω αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό στο πλαίσιο αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγών σχετικά με συγκεκριμένες εκδόσεις ή διαπραγματεύσεις ή ακόμη και σχετικά με πληροφορίες κρίσιμες για συγκεκριμένες περιόδους.
1185
Υπό τις συνθήκες αυτές, για τη λειτουργία της επίδικης παράβασης δεν ήταν αναγκαία η καθημερινή αλληλεπίδραση και η πολύ συχνή συμμετοχή σε συνομιλίες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι οι εκδόσεις ή οι διαπραγματεύσεις ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων δεν ήταν απαραίτητα συνδεδεμένες. Πράγματι, έστω και αν μια αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά σχετικά με ένα ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο μπορούσε να έχει αντίκτυπο σε άλλο ευρωπαϊκό κρατικό ομόλογο και έστω και αν μια συμπεριφορά στην πρωτογενή αγορά μπορούσε να έχει αντίκτυπο στη δευτερογενή αγορά και αντιστρόφως, η ενδεχόμενη επιτυχία μιας αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίας σχετικά με μια κοινοπραξία, μια δημοπρασία ή μια διαπραγμάτευση δεν τελούσε υπό τον όρο της συμμετοχής σε σειρά συνομιλιών σχετικών με άλλες κοινοπραξίες, δημοπρασίες ή διαπραγματεύσεις.
1186
Επομένως, ακόμη και αν, όπως υποστηρίζει η Nomura, οι μετέχοντες στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών είχαν πολλές άλλες ευκαιρίες να συνεννοηθούν τις οποίες δεν εκμεταλλεύτηκαν, η διαπίστωση αυτή δεν είναι ικανή να κλονίσει την εκτίμηση της Επιτροπής ότι η ενιαία παράβαση είχε διαρκή χαρακτήρα.
1187
Δεύτερον, όπως εξήγησε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 391, 417, 443, 596, 764 και 798 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι ανταλλαγές πληροφοριών στο πλαίσιο των επίμαχων καναλιών συνομιλιών συνεπάγονταν την προσδοκία ότι όλοι οι μετέχοντες θα γνωστοποιούσαν ευαίσθητες πληροφορίες, πράγμα που παρείχε τη δυνατότητα στους μεν και στους δε να αντλήσουν αμοιβαίο όφελος από τις ανταλλαγές αυτές. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, όπως προκύπτει από ορισμένες συνομιλίες που ανέλυσε η Επιτροπή, όταν ένας διαπραγματευτής δεν ανταποκρινόταν στις γενικές προσδοκίες περί αμοιβαίας ανταλλαγής, διέτρεχε τον κίνδυνο να αποκλειστεί από αυτά τα κανάλια συνομιλιών (βλ. σκέψεις 490 έως 492 ανωτέρω, σχετικά με την ανάλυση των συνομιλιών που δεν αμφισβητούνται ειδικώς). Όπως υπογράμμισε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 799 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι ανταλλαγές στο πλαίσιο των εν λόγω καναλιών συνομιλιών στηρίζονταν στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και στην ελπίδα ότι με την πάροδο του χρόνου θα λαμβάνονταν ευαίσθητες πληροφορίες παρόμοιας φύσεως. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μεταξύ άλλων, η Επιτροπή επισήμανε κατ’ ουσίαν, στις αιτιολογικές σκέψεις 482 και 798 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η ενεργός συμμετοχή ενός διαπραγματευτή, εν προκειμένω του διαπραγματευτή της BofA ή του διαπραγματευτή της UniCredit, ενίσχυσε την αμοιβαία αλληλεξάρτηση μεταξύ των διαπραγματευτών ως προς τη διατήρηση της συμπαιγνιακής συμπεριφοράς τους.
1188
Επομένως, ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπός που επιδίωκαν οι διαπραγματευτές στηριζόταν στην κοινή τους αντίληψη ότι παρείχαν αμοιβαία βοήθεια σε αλλήλους προκειμένου να αποκομίσουν μακροπρόθεσμα αμοιβαίο όφελος. Σε αυτή τη βάση, ένας διαπραγματευτής αντάλλασσε εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες με τους ανταγωνιστές του για τον λόγο ότι ανέμενε ότι οι άλλοι διαπραγματευτές θα συμπεριφερθούν αναλόγως στο μέλλον. Στο πλαίσιο της λειτουργίας της επίμαχης σύμπραξης, οι διαπιστωθείσες από την Επιτροπή συμπεριφορές και, γενικότερα, το συνολικό σχέδιο στο πλαίσιο του οποίου εντάσσονταν οι συμπεριφορές αυτές στηρίζονταν επομένως σε αμοιβαίες προσδοκίες οι οποίες τροφοδοτούνταν από κάθε αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλία και των οποίων σκοπός ήταν η άντληση διαρκούς πλεονεκτήματος έναντι των γραφείων διαχείρισης χρέους των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ, των ανταγωνιστών διαπραγματευτών και των πελατών τους και, εν τέλει, η αύξηση των εσόδων των μετεχόντων κατά την έκδοση ή τη διαπραγμάτευση ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή και δευτερογενή αγορά.
1189
Υπό τις συνθήκες αυτές, το σύντομο χρονικό διάστημα εντός του οποίου οι ανταλλαγείσες πληροφορίες καθίσταντο παρωχημένες, και το οποίο επικαλείται η Nomura, δεν επέβαλλε στην Επιτροπή την υποχρέωση να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο είχαν καλυφθεί τα διαστήματα που διαπιστώνονταν μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παράβασης. Εξάλλου, το σύντομο αυτό χρονικό διάστημα δεν είναι ικανό να κλονίσει το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η επίμαχη ενιαία παράβαση είχε διαρκή χαρακτήρα.
1190
Κατά τρίτον, η Επιτροπή στηρίχθηκε σε αποδεικτικά στοιχεία που αφορούσαν πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους και βασίμως έκρινε ότι από τα διαστήματα μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παράβασης δεν μπορούσε να συναχθεί ότι η εν λόγω ενιαία παράβαση είχε διακοπεί.
1191
Πράγματι, πρώτον, υπογραμμίζεται ότι η επίμαχη ενιαία παράβαση διήρκεσε πολλά έτη, ήτοι μεταξύ αρχών Ιανουαρίου του 2007 και τέλους Νοεμβρίου του 2011. Εξάλλου, η Επιτροπή βασίμως έκρινε, στις αιτιολογικές σκέψεις 420 και 422 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές είχαν συχνές συνομιλίες κατά τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου και ότι η συχνότητα αυτή ήταν αυξημένη. Πράγματι, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή προσδιόρισε περίπου 380 αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες κατά τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου από το 2007 έως το 2011. Επιπλέον, είναι αληθές ότι η συχνότητα των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών παρουσίαζε διακυμάνσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου. Ωστόσο, η συχνότητα αυτή παρέμεινε αυξημένη κατά τη διάρκεια καθενός από τα επίμαχα έτη. Πέραν τούτου, αυτή η διακύμανση της συχνότητας των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών εξηγείται από το πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούσε η ενιαία παράβαση, το οποίο συνδεόταν με την ύπαρξη ευκαιριών συντονισμού, καθώς και από τις συνθήκες στην αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, η οποία χαρακτηρίστηκε από δυσκολότερες περιόδους, όπως αποδεικνύεται από τη συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. σκέψεις 746 και 749 ανωτέρω).
1192
Δεύτερον, από την εξέταση, αφενός, των συνομιλιών που προηγήθηκαν των προβαλλόμενων από τη Nomura διαστημάτων και, αφετέρου, των συνομιλιών που ακολούθησαν τα εν λόγω διαστήματα, προκύπτει ότι οι συνομιλίες αυτές δεν περιέχουν κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών εκδήλωσαν, σε πρώτο στάδιο, τη βούληση να τερματίσουν την ενιαία παράβαση και, σε δεύτερο στάδιο, τη βούληση να τη θέσουν εκ νέου σε εφαρμογή. Αντιθέτως, ο τόνος που χρησιμοποιούν οι διαπραγματευτές είναι ιδιαίτερα ελεύθερος και οι συνομιλίες είναι αυθόρμητες. Ειδικότερα, οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες που διαδέχονται τα διαστήματα που επικαλείται η Nomura δεν περιέχουν κανένα εισαγωγικό σχόλιο που να καταδεικνύει την ανάγκη για αποκατάσταση κάποιας επαφής, ή ακόμη και κάποιας εμπιστοσύνης η οποία να είχε προηγουμένως διαρραγεί μεταξύ των μετεχόντων. Επομένως, οι συνομιλίες αυτές αποδεικνύουν την επίμονη και σταθερή βούληση των εμπλεκομένων διαπραγματευτών να υιοθετήσουν συμπεριφορές οι οποίες συνέβαλλαν στο συνολικό σχέδιο που επιδίωκε ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, όπως προσδιορίστηκε από την Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση.
1193
Ειδικότερα, όσον αφορά το προβαλλόμενο διάστημα των 45 ημερών μεταξύ, αφενός, των συνομιλιών της 18ης Ιανουαρίου 2011 στα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC και, αφετέρου, της συνομιλίας της 3ης Μαρτίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών DBAC, το διάστημα αυτό δεν είναι ικανό να αποδείξει ότι η ενιαία παράβαση είχε διακοπεί. Πράγματι, παρατηρείται ότι η Επιτροπή διαπίστωσε την ύπαρξη αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλιών μεταξύ των δύο αυτών ημερομηνιών στις 25 και 26 Ιανουαρίου 2011, καθώς και στις 3, 14, 17, 25 και 28 Φεβρουαρίου 2011. Επομένως, το διάστημα των 45 ημερών το οποίο επικαλείται η Nomura δεν αντιστοιχεί σε περίοδο κατά την οποία δεν υπήρξε καμία εκδήλωση της ενιαίας παράβασης. Εξάλλου, στην προσβαλλόμενη απόφαση μνημονεύονται επίσης δύο άλλες συνομιλίες, οι οποίες έλαβαν χώρα στις 2 και 11 Φεβρουαρίου 2011. Συγκεκριμένα, στις 2 Φεβρουαρίου 2011, οι συμμετέχοντες μετονόμασαν επανειλημμένως το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, στις 11 Φεβρουαρίου 2011, ένας διαπραγματευτής της RBS αντέγραψε στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μια συνομιλία την οποία είχε διεξαγάγει στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1194
Στην πραγματικότητα, η εκ μέρους της Nomura επίκληση του διαστήματος αυτού στηρίζεται στο γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να ενεργήσει για λογαριασμό της τράπεζας αυτής κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου και επομένως μπορεί, το πολύ, να αποδείξει ότι η ατομική συμμετοχή της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση άρχισε σε ημερομηνία μεταγενέστερη εκείνης που έγινε δεκτή με την προσβαλλόμενη απόφαση.
1195
Όσον αφορά το διάστημα των 32 ημερών μεταξύ, αφενός, της συνομιλίας της 3ης Μαρτίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών DBAC και, αφετέρου, της συνομιλίας της 5ης Απριλίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, επισημαίνεται ότι, μολονότι τα ομόλογα τα οποία αφορούσαν οι συνομιλίες αυτές ήταν διαφορετικά, το περιεχόμενο των συνομιλιών ήταν παρόμοιο.
1196
Πράγματι, οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές αντάλλαξαν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με επικείμενες δημοπρασίες. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 665 έως 670 ανωτέρω, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν επίσης, κατά τη συνομιλία της 5ης Απριλίου 2011, ευαίσθητες πληροφορίες σχετικές με τις δραστηριότητές τους διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά.
1197
Η καταγραφή της συνομιλίας της 5ης Απριλίου 2011 καταδεικνύει μια ατμόσφαιρα ειλικρινούς συναδελφικότητας μεταξύ των διαπραγματευτών και δεν αφήνει να διαφανεί κανένα στοιχείο που να υποδηλώνει ότι η βούληση των διαπραγματευτών για την εφαρμογή της επίδικης παράβασης έπαυσε μεταξύ 3ης Μαρτίου και 5ης Απριλίου 2011.
1198
Όσον αφορά το διάστημα των 20 ημερών που χωρίζει, αφενός, τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, αφετέρου, τη συνομιλία της 22ας Ιουνίου 2011 στο ίδιο αυτό κανάλι, επισημαίνεται ότι, στο μέτρο που η συνομιλία της 22ας Ιουνίου 2011 δεν μπορούσε να ληφθεί υπόψη κατά της Nomura (βλ. σκέψεις 694 έως 704 ανωτέρω), η συνομιλία της 24ης Ιουνίου 2011 είναι η πρώτη κρίσιμη συνομιλία που ακολούθησε τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011.
1199
Συναφώς, κατά τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011, οι συμμετέχοντες συζήτησαν για τη στρατηγική τους περί πλειστηριασμών σχετικά με μια γαλλική δημοπρασία, συμπεριλαμβανομένης της πλειοδοσίας και των διάμεσων τιμών. Συζήτησαν επίσης για το αποτέλεσμα της εν λόγω δημοπρασίας. Την ίδια ημέρα, ένας δεύτερος διαπραγματευτής της Nomura έγινε δεκτός στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, με την ευκαιρία αυτή, ο εν λόγω διαπραγματευτής εξήγησε ότι ξαναβρήκε το νόημα της ζωής του, υποσχέθηκε δε ότι θα κρατούσε για τον εαυτό του όλα τα όσα θα λέγονταν στο κανάλι. Στο τέλος της ως άνω συνομιλίας ο διαπραγματευτής της UBS επισήμανε ότι θα επέστρεφε την επόμενη Τρίτη.
1200
Η συνομιλία της 24ης Ιουνίου 2011, από την πλευρά της, ξεκίνησε με τους εθιμοτυπικούς χαιρετισμούς που ακολουθήθηκαν ευθύς αμέσως από ερώτηση που έθεσε ο διαπραγματευτής της Nomura, ο οποίος απουσίαζε την προηγουμένη, προκειμένου να ενημερωθεί για το αν οι δραστηριότητες της προηγουμένης είχαν εξελιχθεί καλά. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητές τους διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά, έλεγξαν τις διάμεσες τιμές τους και ο διαπραγματευτής της Nomura πρότεινε να πωλήσουν γαλλικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα προκειμένου να κινηθεί η αγορά.
1201
Επομένως, οι συνομιλίες της 1ης και της 24ης Ιουνίου 2011 καταδεικνύουν κοινή και επίμονη βούληση να συνεχιστεί η εφαρμογή του συνολικού σχεδίου που προσδιόρισε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον, σε ημερομηνία μεταξύ των δύο αυτών συνομιλιών, ήτοι στις 10 Ιουνίου 2011, ένας άλλος διαπραγματευτής της RBS απέκτησε πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, πέραν της πρόσβασης που είχε ήδη στο κανάλι συνομιλιών DBAC.
1202
Όσον αφορά το διάστημα των 24 ημερών που χωρίζει, αφενός, τη συνομιλία της 3ης Νοεμβρίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, αφετέρου, τη συνομιλία της 28ης Νοεμβρίου 2011 στο ίδιο αυτό κανάλι, πρέπει να υπομνησθεί ότι το περιεχόμενο της συνομιλίας της 3ης Νοεμβρίου 2011 καταδεικνύει συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, η οποία έλαβε τη μορφή γνωστοποίησης ευαίσθητης πληροφορίας σχετικής με το επίπεδο πλειοδοσίας στο πλαίσιο επικείμενης δημοπρασίας (βλ. σκέψεις 781 και 790 ανωτέρω). Είναι αληθές ότι, κατά τη συνομιλία αυτή, ο διαπραγματευτής της Nomura εξήγησε ότι δεν θεωρούσε ότι τα πράγματα αυτά έπρεπε να συζητηθούν. Ωστόσο, η συνομιλία συνεχίστηκε κανονικά και, στο τέλος της συνομιλίας, ο διαπραγματευτής της UBS ανακοίνωσε το βραδινό του πρόγραμμα.
1203
Όσον αφορά τη συνομιλία της 28ης Νοεμβρίου 2011, από την αρχή της συνομιλίας αυτής δεν προκύπτει κανένα στοιχείο το οποίο να υποδηλώνει ότι η επίδικη παράβαση είχε προηγουμένως διακοπεί. Πράγματι, η αρχή της συνομιλίας αυτής καταδεικνύει ότι οι διαπραγματευτές αναφέρθηκαν πολύ γρήγορα στην κατάσταση του Βασιλείου του Βελγίου η οποία, κατά τον διαπραγματευτή της UniCredit, θα καθιστούσε ενδιαφέρουσα τη δημοπρασία που είχε προβλέψει το εν λόγω κράτος μέλος. Εν συνεχεία, ο διαπραγματευτής της UBS γνωστοποίησε μια ευαίσθητη πληροφορία σχετικά με το επίπεδο πλειοδοσίας του στο πλαίσιο της δημοπρασίας αυτής (βλ. σκέψεις 791 και 797 ανωτέρω). Ο διαπραγματευτής της RBS ανακοίνωσε αργότερα ότι έπρεπε να αποχωρήσει από το κανάλι συνομιλιών για λόγους συμμόρφωσης, και στο πλαίσιο ακριβώς αυτό έκρινε η Επιτροπή ότι η συνομιλία της 28ης Νοεμβρίου 2011 σηματοδοτούσε τον τερματισμό της επίδικης ενιαίας παράβασης.
1204
Πρέπει να προστεθεί ότι, παρά το γεγονός ότι η συνομιλία της 18ης Μαΐου 2011 δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη έναντι της Nomura (βλ. σκέψεις 694 έως 704 ανωτέρω), το διάστημα που χωρίζει, αφενός, τη συνομιλία της 5ης Μαΐου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS και, αφετέρου, τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011 στο ίδιο αυτό κανάλι δεν αποδεικνύει ότι η διαπιστωθείσα από την Επιτροπή ενιαία παράβαση είχε διακοπεί.
1205
Πράγματι, κατά τις συνομιλίες αυτές, οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές συζήτησαν, μεταξύ άλλων, για τα επίπεδα πλειοδοσίας τους και τις διάμεσες τιμές τους στο πλαίσιο επικείμενων δημοπρασιών. Συναφώς, η συνομιλία της 5ης Μαΐου 2011 δεν περιέχει καμία ένδειξη από την οποία να προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές σκόπευαν να θέσουν τέρμα στις αντίστοιχες συμπεριφορές τους στο μέλλον, δηλαδή μετά τη συνομιλία αυτή. Εξάλλου, κατά την εν λόγω συνομιλία, οι μετέχοντες, μετά την αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά τους, εξέφρασαν την ικανοποίησή τους όταν διαπίστωσαν τα αποτελέσματα της επίμαχης δημοπρασίας. Όσον αφορά τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011, η συνομιλία αυτή άρχισε, αμέσως μετά τους συνήθεις χαιρετισμούς, με ερώτηση που απηύθυνε ο διαπραγματευτής της UBS στον διαπραγματευτή της RBS προκειμένου να πληροφορηθεί αν ο τελευταίος μετείχε στη γαλλική δημοπρασία εκείνης της ημέρας. Στη συνέχεια, έλαβαν χώρα αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές και ιδίως ανταλλαγές ευαίσθητων πληροφοριών συνδεόμενες με τη δημοπρασία αυτή (βλ. σκέψη 1199 ανωτέρω και σκέψεις 1383 και 1384 κατωτέρω).
1206
Επιπλέον, όσον αφορά τη διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011 είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, υπογραμμίζεται ότι η διαπίστωση αυτή δεν είναι ικανή να αποδείξει ότι η ενιαία παράβαση είχε διακοπεί μεταξύ 28ης Σεπτεμβρίου και 12ης Οκτωβρίου 2011.
1207
Πράγματι, αφενός, πρέπει να υπομνησθεί ότι η συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011 αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του γενικότερου πλαισίου για τον λόγο ότι επιβεβαιώνει το πνεύμα συνεργασίας μεταξύ των διαπραγματευτών σε μια δύσκολη αγορά και αποδεικνύει ότι οι εν λόγω διαπραγματευτές επισήμαναν ότι δεν μπορούσαν να αλληλοβοηθούνται λόγω της δύσκολης αγοράς (βλ. σκέψεις 746 και 749 ανωτέρω).
1208
Αφετέρου, από την εξέταση του περιεχομένου των συνομιλιών της 28ης Σεπτεμβρίου 2011 και της 12ης Οκτωβρίου 2011 προκύπτει ότι αυτές δεν μνημονεύουν κανένα στοιχείο το οποίο να υποδηλώνει ότι η βούληση των εμπλεκομένων διαπραγματευτών να συμβάλουν στην επίδικη παράβαση έπαυσε μεταξύ των δύο αυτών εκδηλώσεων της παράβασης.
[παραλειπόμενα]
ε)
Επί του καταλογισμού της ευθύνης για την ενιαία και διαρκή παράβαση στις UniCredit, Nomura και Portigon
[παραλειπόμενα]
1230
Στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου και ενός μέρους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα όσον αφορά τη συμμετοχή της τράπεζας αυτής στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση. Η ως άνω τράπεζα προβάλλει επίσης έναν έκτο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος στηρίζεται σε σφάλματα κατά τον καθορισμό της ημερομηνίας έναρξης της συμμετοχής της στην παράβαση αυτή.
1231
Στο πλαίσιο του τέταρτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura προβάλλει σφάλματα στα οποία φέρεται να υπέπεσε η Επιτροπή όσον αφορά τη συμμετοχή της εν λόγω τράπεζας στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση. Με τον τρίτο λόγο και το τέταρτο σκέλος του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura προβάλλει επίσης σφάλματα που αφορούν ειδικότερα τη διάρκεια της συμμετοχής της στην παράβαση αυτή, καθώς και παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
1232
Στο πλαίσιο του τέταρτου λόγου της προσφυγής της, η Portigon υποστηρίζει ότι η Επιτροπή προέβη σε εσφαλμένες διαπιστώσεις σχετικά με τον διαρκή χαρακτήρα της συμμετοχής της εν λόγω τράπεζας στην επίδικη παράβαση και με την ημερομηνία παύσης της συμμετοχής της στην παράβαση αυτή. Η τράπεζα αυτή προβάλλει επίσης επιχειρήματα που υποδηλώνουν ότι αμφισβητεί τη συμμετοχή της στην εν λόγω παράβαση και, γενικότερα, την ευθύνη της.
1233
Προκαταρκτικώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, καθόσον η UniCredit και η Nomura υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν δικαιούνταν να καθορίσει ως αφετηρία της συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση ημερομηνία προγενέστερη της ημερομηνίας κατά την οποία ο διαπραγματευτής τους έλαβε κανονιστική άδεια διαπραγμάτευσης για λογαριασμό των τραπεζών αυτών, η επιχειρηματολογία αυτή πρέπει να απορριφθεί για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 303 έως 331 ανωτέρω. Το ίδιο ισχύει και για την επιχειρηματολογία της Portigon που αντλείται από το ότι δεν μπορεί να της καταλογιστεί ευθύνη για τη συμπεριφορά του διαπραγματευτή της.
1234
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, πρέπει να εξεταστούν, σε πρώτο στάδιο, τα λοιπά επιχειρήματα που προβάλλει η UniCredit για να αμφισβητήσει τον καθορισμό της 9ης Σεπτεμβρίου 2011 ως χρονικού σημείου έναρξης της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, σε δεύτερο στάδιο, τα επιχειρήματα που προβάλλουν οι UniCredit, Nomura και Portigon όσον αφορά τη συμμετοχή τους στην παράβαση αυτή καθώς και, κατά περίπτωση, τον διαρκή χαρακτήρα της συμμετοχής αυτής, σε τρίτο στάδιο, τα επιχειρήματα της Portigon σχετικά με τη λήξη της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση και, σε τέταρτο στάδιο, τα επιχειρήματα της Nomura που αντλούνται από παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
1) Επί του καθορισμού της 9ης Σεπτεμβρίου 2011 ως χρονικού σημείου έναρξης της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση
1235
Στην αιτιολογική σκέψη 761 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι, για να καθορίσει την ημερομηνία έναρξης της συμμετοχής των εμπλεκομένων τραπεζών στην επίδικη παράβαση, είχε χρησιμοποιήσει ως κριτήριο την πρώτη πρόσβαση του διαπραγματευτή της εκάστοτε τράπεζας σε τουλάχιστον ένα από τα δύο κανάλια διαρκούς συνομιλίας DBAC ή CODS & CHIPS ή την ανανέωση της πρόσβασης του διαπραγματευτή αυτού σε περίπτωση που ήταν ήδη μέλος των καναλιών αυτών όταν εργαζόταν για άλλη τράπεζα. Εντούτοις, στην ίδια αιτιολογική σκέψη, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι η ατομική συμμετοχή τράπεζας έχει αρχίσει νωρίτερα εφόσον αποδεικνύεται ότι ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής είχε ήδη συμμετάσχει σε άλλες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές, σε κανάλια μη διαρκούς συνομιλίας ή με άλλα μέσα, προτού αποκτήσει πρόσβαση σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια διαρκούς συνομιλίας.
1236
Στην αιτιολογική σκέψη 762 και στο άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εκτίμησε ότι η UniCredit είχε μετάσχει στην παράβαση από τις 9 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011. Προκειμένου να δικαιολογήσει τον καθορισμό του χρονικού σημείου έναρξης της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση, η Επιτροπή υπογράμμισε, στην αιτιολογική σκέψη 769 της εν λόγω απόφασης, ότι όχι μόνον είχε ανανεωθεί η πρόσβαση του διαπραγματευτή της UniCredit στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 9 Σεπτεμβρίου 2011, αλλά και ότι είχε αποκτήσει πρόσβαση στο εν λόγω κανάλι στις 6 Σεπτεμβρίου 2011 με τον λογαριασμό του πρώην εργοδότη του, ήτοι της Portigon. Έκρινε ότι μια τέτοια συμπεριφορά αποδείκνυε το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον και τη συνεχιζόμενη συμμετοχή του διαπραγματευτή της UniCredit στο καρτέλ. Προσέθεσε δε ότι ο συγκεκριμένος διαπραγματευτής είχε χρησιμοποιήσει την πρόσβαση αυτή για να παράσχει εμπεριστατωμένες συμβουλές εντός της τράπεζάς του ή ότι είχε επενδύσει στη σχέση με τους ανταγωνιστές διαπραγματευτές ενόψει της επικείμενης δυνατότητάς του να αναλάβει εκ νέου δραστηριότητα διαπραγμάτευσης.
1237
Με τον έκτο λόγο της προσφυγής της, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κατά τον καθορισμό της 9ης Σεπτεμβρίου 2011 ως χρονικού σημείου έναρξης της συμμετοχής της εν λόγω τράπεζας στην επίδικη παράβαση. Συγκεκριμένα, πρώτον, η περίοδος συμμετοχής της στην παράβαση δεν νοείται να άρχισε πριν από τη συγκεκριμένη συμμετοχή της σε συνομιλία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, ήτοι πριν από τις 26 Σεπτεμβρίου 2011. Δεύτερον, η απλή πρόσβαση του διαπραγματευτή της στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 9 Σεπτεμβρίου 2011, χωρίς να έχει διεξαχθεί καμία συνομιλία επί του καναλιού αυτού κατά την ημερομηνία εκείνη, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συμμετοχή του εν λόγω διαπραγματευτή σε ανταλλαγή πληροφοριών αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Τρίτον, το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit υπήρξε προηγουμένως υπάλληλος της Portigon και ότι, υπό την ιδιότητα αυτή, είχε πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS δεν μπορεί να προβάλλεται από την Επιτροπή για να υποστηριχθεί ότι η UniCredit γνώριζε το συνολικό σχέδιο ήδη από τις 9 Σεπτεμβρίου 2011. Οι προθέσεις του διαπραγματευτή της δεν ασκούν επιρροή εφόσον αυτός δεν μετέσχε σε συνομιλία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1238
Πρώτον, η Επιτροπή αντιτείνει ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit υπήρξε ένας από τους διαπραγματευτές που ίδρυσαν τα κανάλια συνομιλιών CODS & CHIPS και DBAC το 2007 και ότι είχε πλήρη γνώση του σκοπού του καναλιού συνομιλιών CODS & CHIPS, εφόσον ήταν μέλος του όταν εργαζόταν για άλλες τράπεζες. Δεύτερον, δεδομένου ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit προσχώρησε εκ νέου, με πλήρη επίγνωση, σε συμφωνία που είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, η Επιτροπή δεν χρειαζόταν να αποδείξει ότι ο εν λόγω διαπραγματευτής είχε συμμετάσχει στις 9 Σεπτεμβρίου 2011 σε ειδική και αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγή πληροφοριών, προκειμένου να στοιχειοθετήσει την ευθύνη της τράπεζας αυτής από την ως άνω ημερομηνία και εφεξής. Τρίτον, πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο εν λόγω διαπραγματευτής συνδέθηκε στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 6 Σεπτεμβρίου 2011 χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό του πρώην εργοδότη του, πράγμα που καταδεικνύει το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον του να μετάσχει στην επίδικη σύμπραξη. Τέταρτον, η ευθύνη της UniCredit δεν στηρίζεται στο κατά πόσον ο διαπραγματευτής διαβίβασε ή όχι πληροφορίες στον εργοδότη του, αλλά στο γεγονός ότι ο διαπραγματευτής αυτός απέκτησε εκ νέου πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 9 Σεπτεμβρίου 2011, έχοντας πλήρη επίγνωση του σκοπού της σύμπραξης αυτής, πράγμα που καταδεικνύει την πρόθεσή του να προωθήσει τους σκοπούς της.
1239
Κατά πρώτον, επισημαίνεται ότι, στην αιτιολογική σκέψη 339 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, στις 31 Αυγούστου 2011, ο διαπραγματευτής της Portigon αποχώρησε από την τράπεζα αυτή και ότι, την 1η Σεπτεμβρίου 2011, ο ίδιος αυτός διαπραγματευτής άρχισε να εργάζεται για την UniCredit. Στην αιτιολογική σκέψη 340 της απόφασης αυτής, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, κατά τη συνομιλία της 6ης Σεπτεμβρίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, οι διαπραγματευτές της RBS, της UBS και της Nomura αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές και την πλειοδοσία πριν από μια δημοπρασία και έλεγξαν ποια ήταν η στρατηγική κάθε συμμετέχοντος όσον αφορά τον πλειστηριασμό. Στην αιτιολογική σκέψη 341 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι ο διαπραγματευτής της Portigon εργαζόταν πλέον για την UniCredit, ότι είχε εισέλθει στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 6 Σεπτεμβρίου 2011 χρησιμοποιώντας ακόμη τον λογαριασμό του πρώην εργοδότη του, ήτοι της Portigon, αλλά ότι δεν είχε μετάσχει ενεργά στη συνομιλία της ημέρας εκείνης. Στην ίδια αιτιολογική σκέψη, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, στις 9 Σεπτεμβρίου 2011, ο εν λόγω διαπραγματευτής είχε αποκτήσει νέα πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μέσω λογαριασμού συνδεδεμένου με τον νέο εργοδότη του, ήτοι την UniCredit. Στην αιτιολογική σκέψη 342 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διαπίστωσε κατ’ ουσίαν ότι, στις 26 Σεπτεμβρίου 2011, οι διαπραγματευτές της Nomura, της RBS, της UBS και της UniCredit είχαν μετάσχει σε αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλία.
1240
Έτσι, από την υπόμνηση που περιλαμβάνεται στη σκέψη 1239 ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή εκτίμησε ότι έπρεπε να καταλογιστεί ευθύνη στην UniCredit ήδη από τις 9 Σεπτεμβρίου 2011, ήτοι από τη στιγμή κατά την οποία ο διαπραγματευτής της συνδέθηκε στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS με τον λογαριασμό που ήταν συνδεδεμένος με την τράπεζα αυτή, έστω και αν δεν διεξήχθη καμία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλία στο εν λόγω κανάλι μεταξύ της 6ης και της 26 Σεπτεμβρίου 2011.
1241
Κατά δεύτερον, από πολλά χωρία της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι η δημιουργία καναλιών συνομιλιών και η συμμετοχή σε αυτά δεν θεωρήθηκαν, αυτές καθεαυτές, ως ενέργειες που αποδεικνύουν την ύπαρξη συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1242
Πράγματι, στις αιτιολογικές σκέψεις 392 και 644 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε, κατ’ ουσίαν, ότι δεν είχε λάβει υπόψη, εις βάρος των εμπλεκομένων τραπεζών, τις συνομιλίες που είχαν κοινωνικούς σκοπούς ή είχαν ως αντικείμενο τη διερεύνηση της δυνατότητας διμερών συναλλαγών ή ακόμη τη συζήτηση σχετικά με το ήδη γνωστό σε όλους κλίμα της αγοράς (market colour), μολονότι οι συνομιλίες αυτές είχαν λάβει χώρα κατά τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου και σε αμφότερα τα επίμαχα κανάλια συνομιλιών.
1243
Επομένως, ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρας των συνομιλιών τις οποίες προσάπτει η Επιτροπή συνδέεται αποκλειστικά με το αντικείμενο των συνομιλιών αυτών και όχι με το πλαίσιο εντός του οποίου έλαβαν χώρα.
1244
Κατά τρίτον, είναι αληθές ότι το γεγονός ότι μια επιχείρηση εγκρίνει σιωπηρώς μια παράνομη πρωτοβουλία, με το να μην αποστασιοποιείται δημοσίως από το περιεχόμενό της ή να την καταγγέλλει στις διοικητικές αρχές, έχει ως αποτέλεσμα να ενθαρρύνει τη συνέχιση της παραβάσεως και δυσχεραίνει την αποκάλυψή της. Η συνέργεια αυτή συνιστά παθητικό τρόπο συμμετοχής στην παράβαση και είναι συνεπώς ικανή να θεμελιώσει την ευθύνη της επιχειρήσεως στο πλαίσιο ενιαίας παράβασης (πρβλ. απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, EU:C:2004:6, σκέψη 84).
1245
Είναι αληθές επίσης ότι η επιχείρηση μπορεί να έχει συμμετάσχει άμεσα σε μέρος μόνον των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών που συνθέτουν την ενιαία και διαρκή παράβαση, αλλά να γνώριζε το σύνολο των λοιπών παραβατικών συμπεριφορών τις οποίες είχαν κατά νου ή ανέπτυσσαν οι λοιποί συμμετέχοντες στη σύμπραξη επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή να μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και να αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο (βλ. σκέψη 335 ανωτέρω).
1246
Εντούτοις, πρώτον, δεν αμφισβητείται ότι μεταξύ της 6ης και της 26 Σεπτεμβρίου 2011 δεν διεξήχθη καμία συνομιλία με χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, πράγμα που αποκλείει κάθε πρόθεση υιοθέτησης συγκεκριμένης συμπεριφοράς ή γνωστοποίησης της συμπεριφοράς στην αγορά κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής.
1247
Ελλείψει εκδήλωσης της παράβασης από την οποία να μπορεί να αποδειχθεί η πρόθεση μιας επιχείρησης να μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση, η εκ μέρους της εν λόγω επιχείρησης απλή γνώση των παραβατικών συμπεριφορών τις οποίες σχεδίαζαν ή τις οποίες έθεσαν σε εφαρμογή άλλες επιχειρήσεις επιδιώκοντας τον προσδιορισθέντα ενιαίο και αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό ή η απλή δυνατότητά της να μπορεί ευλόγως να τις προβλέψει και η αποδοχή του σχετικού κινδύνου δεν αρκούν για να θεωρηθεί ότι μια επιχείρηση άρχισε να μετέχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση και για να καθοριστεί, επί της βάσεως αυτής, το χρονικό σημείο έναρξης της συμμετοχής της συγκεκριμένης επιχείρησης στην εν λόγω παράβαση.
1248
Δεύτερον, αφενός, ελλείψει συνομιλίας με χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στο οποίο η UniCredit είχε μόλις αποκτήσει πρόσβαση μέσω του διαπραγματευτή της στις 9 Σεπτεμβρίου 2011, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η τράπεζα αυτή ενέκρινε σιωπηρώς το περιεχόμενο μιας αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίας κατά την ημερομηνία αυτή με αποτέλεσμα να ενθαρρύνει τη συνέχιση της παράβασης.
1249
Αφετέρου, και στο πλαίσιο αυτό, δεν μπορούσε να απαιτηθεί από την UniCredit, η οποία είχε μόλις αποκτήσει πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, να αποστασιοποιηθεί δημοσίως από το περιεχόμενο αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλιών που δεν είχαν ακόμη διεξαχθεί ή να τις καταγγείλει στις αρμόδιες διοικητικές αρχές.
1250
Αν γινόταν δεκτή η συλλογιστική της Επιτροπής, τούτο θα είχε ως αποτέλεσμα να επιτραπεί στο θεσμικό αυτό όργανο να θεωρήσει ότι η UniCredit μετέσχε σε ενιαία και διαρκή παράβαση έστω και αν, μεταγενέστερα, ο διαπραγματευτής της επιχείρησης αυτής δεν μετέσχε σε καμία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλία ή αν η παράβαση έπαυσε πριν από κάθε νέα αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλία.
1251
Επομένως, ελλείψει αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγών οι οποίες να έλαβαν χώρα κατά την ημέρα της ανανέωσης της πρόσβασης του εν λόγω διαπραγματευτή στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS για λογαριασμό του νέου εργοδότη του, ήτοι της UniCredit, η νέα αυτή πρόσβαση δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, για τον καθορισμό της 9ης Σεπτεμβρίου 2011 ως χρονικού σημείου έναρξης της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση, έστω και αν, λόγω της προγενέστερης εργασιακής του σχέσης με την RBS, τη Natixis και, στη συνέχεια, την Portigon, ο διαπραγματευτής αυτός γνώριζε ότι οι ανταλλαγές που πραγματοποιούνταν στο πλαίσιο του εν λόγω καναλιού μπορούσαν να έχουν χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1252
Η εκτίμηση αυτή δεν αναιρείται από το γεγονός ότι, στις 6 Σεπτεμβρίου 2011, ο διαπραγματευτής της UniCredit συνδέθηκε στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μέσω λογαριασμού του πρώην εργοδότη του ο οποίος ήταν ακόμη ενεργός και παρέστη σε αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγή πληροφοριών χωρίς να συμμετάσχει ενεργά σε αυτήν.
1253
Kατ’ αρχάς, από την αιτιολογική σκέψη 769 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ειδικότερα ότι η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε στην αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγή της 6ης Σεπτεμβρίου 2011 για να καθορίσει το χρονικό σημείο έναρξης της περιόδου συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση. Αντ’ αυτού, το θεσμικό αυτό όργανο χρησιμοποίησε τη σύνδεση που πραγματοποιήθηκε την ημερομηνία αυτή και, κυρίως, στις 9 Σεπτεμβρίου 2011, για να αποδείξει το ενδιαφέρον του διαπραγματευτή της UniCredit να συνεχίσει να αποτελεί μέρος της σύμπραξης και για να ορίσει ως ημερομηνία έναρξης της συμμετοχής της UniCredit την 9η Σεπτεμβρίου 2011.
[παραλειπόμενα]
2) Επί της συμμετοχής της UniCredit, της Nomura και της Portigon στην επίδικη παράβαση και επί του διαρκούς χαρακτήρα της συμμετοχής αυτής
[παραλειπόμενα]
i) Επί της συμμετοχής της UniCredit στην παράβαση
[παραλειπόμενα]
1269
Κατά δεύτερον, στο πλαίσιο του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα ή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι η συμπεριφορά των εμπλεκομένων τραπεζών μπορούσε να συνιστά ενιαία και διαρκή παράβαση.
1270
Ειδικότερα, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στηρίζοντας την απόδειξη περί της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης σε αποδεικτικά στοιχεία μη αναγόμενα στον χρόνο της παράβασης, ήτοι προγενέστερα της περιόδου συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση.
1271
Επιπλέον, η Επιτροπή δεν προβαίνει σε καμία ανάλυση των συμπεριφορών που περιορίζονται στην περίοδο συμμετοχής της UniCredit και στηρίζεται σε δύο καταλογισμούς που πραγματοποιήθηκαν παρατύπως. Συγκεκριμένα, αφενός, η Επιτροπή θεωρεί την τράπεζα αυτή υπεύθυνη για τη συμπεριφορά διαπραγματευτή μη εξουσιοδοτημένου να διαπραγματεύεται και, αφετέρου, τη θεωρεί υπεύθυνη για τις συμπεριφορές και τις γνώσεις του τελευταίου που προϋπήρχαν της ένταξής του στην εν λόγω τράπεζα.
1272
Η συνοπτική ανάλυση των οκτώ συνομιλιών στις οποίες εμπλεκόταν η τράπεζα αυτή δεν πληροί το επίπεδο αποδείξεως που απαιτείται για να χαρακτηριστεί η παράβαση ως ενιαία και διαρκής, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν επιδίωξε να εξετάσει τη μορφή των φερόμενων ως αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών κατά τον χρόνο της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση, ήτοι μεταξύ 9 Σεπτεμβρίου και 28 Νοεμβρίου 2011. Επομένως, η διάρκεια της συμμετοχής αυτής αντιστοιχεί στο 3,5 % της συνολικής διάρκειας της επίδικης παράβασης ενώ το 1,6 % των συνομιλιών που προσδιορίζονται στο παράρτημα 1 της προσβαλλόμενης απόφασης εμπίπτουν στην περίοδο αυτή.
1273
Επιπλέον, η περίοδος συμμετοχής της UniCredit χαρακτηρίζεται από σαφή μείωση της συχνότητας των συνομιλιών μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών, πράγμα που η Επιτροπή δεν παρατήρησε.
1274
Προκαταρκτικώς, πρώτον, καθόσον η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή εσφαλμένως τη θεωρεί υπεύθυνη για τη συμπεριφορά διαπραγματευτή μη εξουσιοδοτημένου να διαπραγματεύεται, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 303 έως 331 ανωτέρω.
1275
Δεύτερον, καθόσον η UniCredit προσάπτει στην Επιτροπή ότι θεώρησε ότι η τράπεζα αυτή είχε λάβει γνώση της πλήρους έκτασης της σύμπραξης ήδη από τις 9 Σεπτεμβρίου 2011, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως προκύπτει από την εξέταση του έκτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η UniCredit, η Επιτροπή εσφαλμένως εκτίμησε ότι ως χρονικό σημείο έναρξης της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση έπρεπε να οριστεί η 9η Σεπτεμβρίου 2011 (βλ. σκέψεις 1235 και 1258 ανωτέρω). Πράγματι, ως σημείο αφετηρίας μπορούσε να οριστεί μόνον η ημερομηνία της πρώτης αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίας στην οποία συμμετείχε ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής, ήτοι η 26η Σεπτεμβρίου 2011.
1276
Τρίτον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, με εξαίρεση τα επιχειρήματα που εξετάστηκαν στις σκέψεις 1143 έως 1164 και 1235 έως 1258 ανωτέρω και τα οποία αντλούνται από το ότι η ενιαία παράβαση επικεντρωνόταν στην πρωτογενή αγορά, η UniCredit δεν αμφισβητεί τις συγκεκριμένες διαπιστώσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 413 έως 424 της προσβαλλόμενης απόφασης σε σχέση με το συνολικό σχέδιο και τον ενιαίο και αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό. Η UniCredit δεν αμφισβητεί ούτε τα αντικειμενικά στοιχεία που εξέθεσε συναφώς η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 416 έως 424 της εν λόγω απόφασης. Εξάλλου, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η UniCredit επισήμανε ότι δεν αμφισβητούσε την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης, αλλά μόνον τη συμμετοχή της στην εν λόγω παράβαση.
1277
Τέταρτον, καθόσον η UniCredit αμφισβητεί τη συμμετοχή της στην ενιαία και διαρκή παράβαση για τον λόγο ότι η παράβαση αυτή επικεντρώνεται στην πρωτογενή αγορά και ότι δεν υφίσταται σύνδεσμος μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς, πρέπει να γίνει παραπομπή στις σκέψεις 1143 έως 1164 ανωτέρω.
1278
Τούτου λεχθέντος, κατά πρώτον, η UniCredit αμφισβητεί το γεγονός ότι τυχόν ευαίσθητες πληροφορίες σχετικές με την πρωτογενή αγορά ενδέχεται να χρησίμευσαν για τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης του διαπραγματευτή της στη δευτερογενή αγορά, ή ακόμη τον ευαίσθητο χαρακτήρα των διάμεσων τιμών που αντάλλασσαν οι διαπραγματευτές.
1279
Συναφώς, πρώτον, από τις σκέψεις 798 έως 803 ανωτέρω προκύπτει ότι, με εξαίρεση τη συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011, οι επτά αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες κατά τις οποίες ο διαπραγματευτής της UniCredit ήταν παρών και στις οποίες επομένως συμμετείχε, οδήγησαν σε ανταλλαγές ευαίσθητων πληροφοριών που αφορούσαν τόσο την πρωτογενή όσο και τη δευτερογενή αγορά.
1280
Ειδικότερα, αφενός, από τις συνομιλίες στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της UniCredit προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών, οι εμπλεκόμενες τράπεζες αντάλλαξαν ευαίσθητες πληροφορίες στο πλαίσιο επικείμενης ή εν εξελίξει δημοπρασίας στην πρωτογενή αγορά, όπως πληροφορίες για το επίπεδο των προσφορών ή υπερπροσφορών. Αυτό συνέβη κατά τη συνομιλία της 26ης Σεπτεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 342 της προσβαλλόμενης απόφασης («how much you thinking about overbidding in the Belgium longs?»«about 15 cents ten years»«41s im thinking 25-30 and 28s 22ish»), κατά τη συνομιλία της 12ης Οκτωβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 345 της προσβαλλόμενης απόφασης («what overpaying?»«im just bidding small at avg»«same here I think»«plus 25 then»«“I am paying +25 for part and + 15”“think it comes cheaper”»), κατά τη συνομιλία της 2ας Νοεμβρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 347 της προσβαλλόμενης απόφασης («no more overbidding in Germany»«or france tomorrow»«till next time»«agree»), κατά τη συνομιλία της 3ης Νοεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 348 της προσβαλλόμενης απόφασης («“what we are overbidding”“15 yrs”“today”»«we re thinking like 8-12 cents»), και κατά τη συνομιλία της 28ης Νοεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 349 της προσβαλλόμενης απόφασης («“what u think belg” […] “gonna bid + 22 +20 +18”“for 10 yrs” […] “11”»).
1281
Αφετέρου, από τις συνομιλίες στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της UniCredit προκύπτει ότι κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν ευαίσθητες πληροφορίες για τη δευτερογενή αγορά, όπως πληροφορίες σχετικά με τις διάμεσες τιμές. Αυτό συνέβη κατά τη συνομιλία της 26ης Σεπτεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 342 της προσβαλλόμενης απόφασης («where mids on longs»«i got 99.15»), και κατά τη συνομιλία της 2ας Νοεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 347 της προσβαλλόμενης απόφασης («“what we got the curve to start,”“99?”»«99.2»«yeah 99.5 curve tho guess 99 with sell off»)
1282
Τέλος, από τις συνομιλίες στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της UniCredit προκύπτει ότι κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών οι εμπλεκόμενες τράπεζες αντάλλαξαν και άλλες ευαίσθητες πληροφορίες για τη δευτερογενή αγορά. Αυτό συνέβη κατά τη συνομιλία της 26ης Σεπτεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 342 της προσβαλλόμενης απόφασης («where do u have rag37 to dbr37 at the moment? 59.75?’»«59,5»«ta»), κατά τη συνομιλία της 28ης Σεπτεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 343 («my bloke said 05?»«“makes sense I think”“I had 00 ish”»«“w should go higher”“no?”»«“yeah I think»), κατά τη συνομιλία της 19ης Οκτωβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 346 («my bid dsl 42s for 5m in ICAP»«ok its my offer on tv dont lift it!») και κατά τη συνομιλία της 2ας Νοεμβρίου 2011, που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 347 της προσβαλλόμενης απόφασης («buying both btp spain»«“im scrappy long 34s and it’s a royal dog” […] “bid 15m 42s”»).
1283
Πάντως, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 469 έως 486 ανωτέρω, η Επιτροπή νομίμως έκρινε, αφενός, ότι οι πληροφορίες για την πρωτογενή αγορά ήταν κρίσιμες και μπορούσαν να παράσχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στη δευτερογενή αγορά και, αφετέρου, ότι οι σχετικές με τη δευτερογενή αγορά πληροφορίες ήταν κρίσιμες και μπορούσαν να παράσχουν πλεονέκτημα στο πλαίσιο δραστηριοτήτων στην πρωτογενή αγορά. Εξάλλου, οι πληροφορίες σχετικά με τη δευτερογενή αγορά, όπως οι διάμεσες τιμές, μπορούσαν να παράσχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην ίδια αυτή αγορά.
1284
Επομένως, ο διαπραγματευτής της UniCredit μετέσχε σε συνομιλίες των οποίων το περιεχόμενο και ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρας πιστοποιούνται από αποδεικτικά στοιχεία σύγχρονα της επίδικης παράβασης και επιβεβαιώνονται σε μεγάλο βαθμό από τους αιτούντες επιεική μεταχείριση. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν ευαίσθητες πληροφορίες στο πλαίσιο πράξεων στην πρωτογενή αγορά. Οι πληροφορίες αυτές μπορούσαν να παράσχουν πλεονέκτημα στην UniCredit στη δευτερογενή αγορά. Ομοίως, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν ευαίσθητες πληροφορίες στο πλαίσιο δραστηριοτήτων στη δευτερογενή αγορά, οι οποίες της παρείχαν πλεονέκτημα στην ίδια αυτή αγορά ή παρείχαν πλεονέκτημα στους συμμετέχοντες που δραστηριοποιούνταν και στην πρωτογενή αγορά.
1285
Δεύτερον, ο διαπραγματευτής της UniCredit δεν παρέμεινε αδρανής κατά τη διάρκεια των συνομιλιών αυτών και δεν αρκέστηκε στη λήψη ευαίσθητων πληροφοριών όταν ήταν παρών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS. Συγκεκριμένα, επ’ ευκαιρία των συνομιλιών αυτών, ο διαπραγματευτής της UniCredit συνέβαλε ενεργά στις ανταλλαγές πληροφοριών.
1286
Όπως προκύπτει από τις συνομιλίες της 26ης και της 28ης Σεπτεμβρίου και της 2ας Νοεμβρίου 2011, οι οποίες μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 342, 343 και 347 της προσβαλλόμενης απόφασης και αναλύθηκαν στις σκέψεις 711 έως 737 και 762 έως 780 ανωτέρω, ο διαπραγματευτής της UniCredit έθεσε ερωτήσεις στους λοιπούς διαπραγματευτές οι οποίες μπορούσαν να οδηγήσουν ή πράγματι οδήγησαν στη γνωστοποίηση ευαίσθητων πληροφοριών σχετικών με την πρωτογενή και τη δευτερογενή αγορά («what do we think for Belgium today?»«“where do u have rag37 to dbr37 at the moment?”“59.75?”»«you see an opening call on bunds yet?»«“what we got the curve to start?” 99»).
1287
Εξάλλου, όπως προκύπτει από τις συνομιλίες της 26ης και της 28ης Σεπτεμβρίου, της 12ης και της 19ης Οκτωβρίου και της 2ας και της 28ης Νοεμβρίου 2011, οι οποίες μνημονεύονται αντιστοίχως στις αιτιολογικές σκέψεις 342, 343, 345, 346, 347 και 349 της προσβαλλόμενης απόφασης και αναλύονται στις σκέψεις 711 έως 737, 750 έως 780 και 791 έως 797 ανωτέρω, ο διαπραγματευτής της UniCredit κοινοποίησε ευαίσθητες πληροφορίες τις οποίες είχε στη διάθεσή του («i got 99.15»«“makes sense I think”“I had 00 ish”»«im just bidding small at avg»«mid 108.58 I had»«my bid dsl 42s for 5m in ICAP»«92.8»«“im scrappy long 34s and it’s a royal dog”“bid 15m 42s”»).
1288
Επιπλέον, από τις συνομιλίες της 28ης Σεπτεμβρίου, της 19ης Οκτωβρίου και της 2ας Νοεμβρίου 2011, οι οποίες μνημονεύονται αντιστοίχως στις αιτιολογικές σκέψεις 343, 346 και 347 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit αντέδρασε σε εκκλήσεις που απηύθυναν άλλοι συμμετέχοντες, ιδίως για την υιοθέτηση συγκεκριμένης συμπεριφοράς («yeah I think»«ok»«was tempted to lift u just then -)»«til next time…»).
1289
Επομένως, η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit είχε την πρόθεση να συμβάλει και συνέβαλε πράγματι, ενεργώς και σκοπίμως, στον ενιαίο και αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό της επίδικης παράβασης τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή αγορά.
1290
Πρέπει να προστεθεί ότι, δεδομένου ότι η επίμαχη ενιαία και διαρκής παράβαση κάλυπτε τόσο την πρωτογενή όσο και τη δευτερογενή αγορά και ότι οι δύο αυτές αγορές είναι αλληλένδετες, η UniCredit δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μη ανταγωνίστρια επιχείρηση για τον λόγο ότι δραστηριοποιούνταν αποκλειστικά στη δευτερογενή αγορά.
1291
Επομένως, έστω και αν η UniCredit δραστηριοποιούνταν αποκλειστικά στη δευτερογενή αγορά, η Επιτροπή είχε δικαίωμα να κρίνει, κατ’ αρχάς, ότι η τράπεζα αυτή είχε προσχωρήσει και μετάσχει στο συνολικό σχέδιο που επιδίωκε τον ενιαίο και αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό τον οποίο έθεσαν σε εφαρμογή όλες οι εμπλεκόμενες τράπεζες απλώς και μόνον λόγω της παρουσίας της κατά τις ανταλλαγές που είχαν αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα και οι οποίες εξετάστηκαν στις σκέψεις 711 έως 797 ανωτέρω, στη συνέχεια, ότι η συμπεριφορά της είχε επηρεάσει την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού και, τέλος, ότι είχε λάβει υπόψη τις πληροφορίες που αντηλλάγησαν κατά τις συνομιλίες αυτές.
1292
Κατά δεύτερον, στο μέτρο που η UniCredit αμφισβητεί ότι γνώριζε τις παραβατικές συμπεριφορές πέραν της 26ης Σεπτεμβρίου 2011, όπερ δεν προκύπτει σαφώς από το δικόγραφο της προσφυγής, πρέπει να υπομνησθεί ότι, με εξαίρεση τη συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011, η UniCredit δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον έκρινε ότι η τράπεζα αυτή είχε μετάσχει σε συνομιλίες με χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και εμπίπτουσες στις τέσσερις κατηγορίες συμπεριφορών που είχε προσδιορίσει το θεσμικό αυτό όργανο προς διευκόλυνση της ανάλυσης, ήτοι σε κατηγορίες που κάλυπταν συμπεριφορές αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού στην πρωτογενή και στη δευτερογενή αγορά.
1293
Επομένως, η Επιτροπή ορθώς συνήγαγε ότι η UniCredit γνώριζε το σύνολο των παραβατικών συμπεριφορών τις οποίες σχεδίαζαν ή εφάρμοζαν οι άλλες εμπλεκόμενες τράπεζες ή ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο.
1294
Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο δεδομένου ότι, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε επαφές προγενέστερες ή μεταγενέστερες της παράβασης προκειμένου να σχηματίσει μια συνολική εικόνα και να αποδείξει τα προπαρασκευαστικά στάδια της σύμπραξης, καθώς και προκειμένου να ενισχύσει την ερμηνεία ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 2008, Lafarge κατά Επιτροπής, T‑54/03, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2008:255, σκέψη 428, της 2ας Φεβρουαρίου 2012, Denki Kagaku Kogyo και Denka Chemicals κατά Επιτροπής, T‑83/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2012:48, σκέψη 188, και της 27ης Ιουνίου 2012, Coats Holdings κατά Επιτροπής, T‑439/07, EU:T:2012:320, σκέψη 60).
1295
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δικαιούνταν να χρησιμοποιήσει τις γνώσεις που απέκτησε ένας υπάλληλος πριν από την ένταξή του σε νέα επιχείρηση και τις οποίες αυτός θέτει εκ των πραγμάτων στη διάθεση του νέου αυτού εργοδότη εφόσον οι γνώσεις αυτές επιβεβαίωναν άλλα στοιχεία τα οποία είχε στη διάθεσή της.
1296
Εν προκειμένω, πριν αναλάβει καθήκοντα στην UniCredit, ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής είχε, ως διαπραγματευτής της RBS, της Natixis και, στη συνέχεια, της Portigon, άμεση συμμετοχή στις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές που έλαβαν χώρα στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών και κατά τη διάρκεια διμερών συνομιλιών. Επιπλέον, οι συμπεριφορές που είχε υιοθετήσει ο διαπραγματευτής της UniCredit στο πλαίσιο των προηγούμενων καθηκόντων του ενέπιπταν στο σύνολο των κατηγοριών που προσδιόρισε η Επιτροπή.
1297
Κατά τρίτον, η UniCredit ουδόλως επικρίνει συγκεκριμένα τις εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 443 έως 445 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίες αποδεικνύουν τον σκόπιμο χαρακτήρα της συμβολής των εμπλεκομένων τραπεζών στον ενιαίο και αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό που επιδίωκε το διαπιστωθέν με την εν λόγω απόφαση συνολικό σχέδιο. Επιπλέον, οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της UniCredit έλαβαν τη μορφή ανταλλαγής κρίσιμων ευαίσθητων πληροφοριών σχετικών με την πρωτογενή και δευτερογενή αγορά ή ακόμη και συντονισμού των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά στο πλαίσιο κλειστού καναλιού συνομιλιών. Εξάλλου, οι συνομιλίες στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της UniCredit αποδεικνύουν ότι ο τελευταίος είχε τη διαβεβαίωση ότι οι πληροφορίες που γνωστοποιούσε στους λοιπούς διαπραγματευτές δεν θα χρησιμοποιούνταν εις βάρος του και ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών στις οποίες μετείχε θα του παρείχαν πλεονέκτημα.
1298
Κατά τέταρτον, στο μέτρο που η UniCredit επικαλείται την προβαλλόμενη μείωση της συχνότητας των επαφών μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών κατά την περίοδο συμμετοχής της στην επίδικη ενιαία παράβαση, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί. Συγκεκριμένα, στο μέτρο που η τράπεζα αυτή υποστηρίζει ότι η εν λόγω μείωση συχνότητας ισοδυναμεί με μία ή περισσότερες διακοπές στον διαρκή χαρακτήρα της παράβασης ή στην αδιάλειπτη συμμετοχή της σε αυτήν, αρκεί η διαπίστωση ότι η εν λόγω τράπεζα δεν τεκμηρίωσε τη συγκεκριμένη αιτίαση.
1299
Εξάλλου, η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα της συνομιλίας της 4ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. σκέψεις 738 έως 749 ανωτέρω), δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τον αδιάλειπτο χαρακτήρα της συμμετοχής της UniCredit στην επίμαχη ενιαία και διαρκή παράβαση μεταξύ 26ης Σεπτεμβρίου 2011 και 28ης Νοεμβρίου 2011. Πράγματι, από τις σκέψεις 716 έως 737 και 750 έως 755 ανωτέρω προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit μετέσχε σε αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ανταλλαγές που εντάσσονταν στο ίδιο συνολικό σχέδιο και επιδίωκαν τον ίδιο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό στις 28 Σεπτεμβρίου 2011 και στη συνέχεια στις 12 Οκτωβρίου 2011, ήτοι λίγο πριν και λίγο μετά την ανταλλαγή πληροφοριών της 4ης Οκτωβρίου 2011. Επιπλέον, η συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011 αποτελεί στοιχείο του γενικότερου πλαισίου το οποίο καταδεικνύει ότι η αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων χαρακτηρίστηκε από πιο δύσκολες περιόδους (βλ. σκέψεις 746 και 749 ανωτέρω). Εξάλλου, δεν υπάρχουν αποδείξεις ή ενδείξεις από τις οποίες να μπορεί να συναχθεί ότι η παράβαση διακόπηκε όσον αφορά την UniCredit.
1300
Κατά πέμπτον, στο μέτρο που η UniCredit επιδιώκει να υποβαθμίσει τη σημασία του ρόλου της στην επίδικη παράβαση ή το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα το οποίο αποκόμισε λόγω του ότι ο διαπραγματευτής της δραστηριοποιούνταν αποκλειστικά στη δευτερογενή αγορά, πρέπει να υπομνησθεί ότι το συνολικό σχέδιο που προσδιόρισε η Επιτροπή αφορούσε τόσο την πρωτογενή όσο και τη δευτερογενή αγορά και ότι ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής είχε συμφέρον να λαμβάνει πληροφορίες σχετικές με αμφότερες τις αγορές αυτές, προκειμένου να ασκεί τη δραστηριότητά του στη δευτερογενή αγορά.
1301
Πρέπει να προστεθεί ότι το ενδεχόμενο η τράπεζα αυτή να μη μπόρεσε να αντλήσει όφελος από το συνολικό σχέδιο λαμβάνεται, ενδεχομένως, υπόψη όχι κατά το στάδιο της διαπίστωσης της ευθύνης μιας επιχείρησης για τη συμμετοχή της σε ενιαία και διαρκή παράβαση, αλλά μόνον κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παράβασης ή της σοβαρότητας της συμμετοχής της οικείας επιχείρησης σε αυτήν (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψη 113 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Εν ολίγοις, ακόμη και αν υποτεθεί ότι αυτός είναι ο ισχυρισμός που προβάλλει η UniCredit, το σχετικό επιχείρημα δεν είναι ικανό να θέσει υπό αμφισβήτηση τις διαπιστώσεις της Επιτροπής όσον αφορά τη δυνατότητα να καταλογιστεί στην τράπεζα αυτή η ευθύνη για την επίδικη παράβαση κατά την περίοδο συμμετοχής της.
1302
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον, βάσει στοιχείων αναγόμενων κατ’ ουσίαν στον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, ότι η UniCredit μετέσχε, από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011, στην ενιαία και διαρκή παράβαση που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση και ότι η τράπεζα αυτή μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη για την εν λόγω παράβαση κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου.
[παραλειπόμενα]
ii) Επί της συμμετοχής της Portigon στην επίδικη παράβαση και επί του διαρκούς χαρακτήρα της συμμετοχής αυτής
[παραλειπόμενα]
– Επί του διαρκούς χαρακτήρα της συμμετοχής της Portigon στην επίδικη παράβαση
[παραλειπόμενα]
1369
Όσον αφορά το διάστημα των 34 ημερών μεταξύ μιας συνομιλίας της 13ης Απριλίου 2011 και μιας συνομιλίας της 18ης Μαΐου 2011, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το διάστημα αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Portigon δεν ήταν παρών σε συνομιλίες που έλαβαν χώρα μεταξύ των συμμετεχόντων στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS στις 3 και στις 5 Μαΐου 2011. Οι πρώτες λέξεις του διαπραγματευτή της Portigon κατά τη συνομιλία της 18ης Μαΐου 2011 σαφώς δεν αντιστοιχούν σε εκείνες ενός μέλους που είχε προηγουμένως θέσει τέρμα στη συμμετοχή του στην παράβαση («[market] got to bounce today… German auction»). Η υπόλοιπη συνομιλία της 18ης Μαΐου 2011 δεν περιέχει κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι ο διαπραγματευτής της Portigon διέκοψε τη συμμετοχή του στην παράβαση πριν από την εν λόγω συνομιλία.
1370
Όσον αφορά τα λοιπά διαστήματα που επικαλείται η Portigon, από κανένα στοιχείο που προσκομίστηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δεν προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Portigon εκδήλωσε, σε πρώτο στάδιο, τη βούλησή του να παύσει τη συμμετοχή του στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση και, σε δεύτερο στάδιο, τη βούλησή του να μετάσχει εκ νέου στην παράβαση αυτή. Ειδικότερα, το ύφος και o αυθορμητισμός των συνομιλιών που προσκομίστηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου καταδεικνύουν την επίμονη βούληση του διαπραγματευτή της Portigon να συνεχίσει να υιοθετεί συμπεριφορές που συνέβαλλαν στο συνολικό σχέδιο που επιδίωκε ενιαίο και αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό, όπως προσδιορίστηκε από την Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση.
1371
Τρίτον, η Portigon δεν προβάλλει κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι η Επιτροπή εσφαλμένως παρέλειψε να διαπιστώσει διακοπή της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση. Κατ’ αρχάς, η επιχειρηματολογία της Portigon στηρίζεται αποκλειστικά στα διαστήματα μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παράβασης αυτής στις οποίες μετέσχε. Εν συνεχεία, η Portigon δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι αποστασιοποιήθηκε από τις επίμαχες παραβατικές συμπεριφορές. Τέλος, η Portigon δεν επικαλέστηκε την ύπαρξη άλλων αποδείξεων ή ενδείξεων ικανών να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον διαρκή χαρακτήρα της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση μεταξύ δύο εκδηλώσεών της στις οποίες μετέσχε ο διαπραγματευτής της.
1372
Επομένως, η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη, πρώτον, τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της σχετικά με το πλαίσιο λειτουργίας της σύμπραξης και τα διαστήματα που χώριζαν δύο εκδηλώσεις της συμμετοχής του διαπραγματευτή της Portigon στην επίδικη παράβαση, δεύτερον, την έλλειψη δημόσιας αποστασιοποίησης εκ μέρους της Portigon και, τρίτον, τη μη συνδρομή άλλων περιστάσεων τις οποίες να επικαλέστηκε η τράπεζα αυτή για να αποδείξει τη διακοπή της συμμετοχής της στην παράβαση αυτή, ορθώς διαπίστωσε ότι η συμμετοχή της Portigon στην εν λόγω παράβαση δεν είχε διακοπεί μεταξύ της 19ης Οκτωβρίου 2009 και της 1ης Ιουνίου 2011.
1373
Κατά συνέπεια, απορρίπτονται επίσης τα επιχειρήματα που προβάλλει η Portigon και τα οποία αντλούνται από την παραγραφή.
3) Επί της ημερομηνίας λήξης της συμμετοχής της Portigon στην επίδικη παράβαση
1374
Στην αιτιολογική σκέψη 761 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εκτίμησε ότι η ατομική συμμετοχή εμπλεκόμενης τράπεζας θεωρούνταν ότι παύει όταν ο διαπραγματευτής της αποσυρόταν από το σχετικό κανάλι συνομιλιών. Προσέθεσε ότι η ατομική αυτή συμμετοχή θεωρούνταν ότι παύει νωρίτερα, αν υπήρχαν αποδεικτικά στοιχεία ότι ο διαπραγματευτής είχε παύσει τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης για λογαριασμό της οικείας τράπεζας πριν από την ημερομηνία αυτή ή αν ο διαπραγματευτής είχε παύσει με άλλον τρόπο την εμπλοκή του στις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες.
1375
Στην αιτιολογική σκέψη 762 και στο άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η Portigon είχε μετάσχει στην επίδικη παράβαση από τις 19 Οκτωβρίου 2009 έως τις 3 Ιουνίου 2011.
1376
Στο πλαίσιο του τέταρτου λόγου της προσφυγής της, η Portigon αμφισβητεί, κατ’ ουσίαν, την ημερομηνία παύσης της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η οποία ορίστηκε από την Επιτροπή στις 3 Ιουνίου 2011.
1377
Συγκεκριμένα, πρώτον, η τράπεζα αυτή υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη μετά την τελευταία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά του διαπραγματευτή της, ήτοι στις 18 Μαΐου 2011, έστω και αν η σύμβαση εργασίας μεταξύ της ίδιας και του διαπραγματευτή της συνεχίστηκε μετά την ημερομηνία αυτή. Συναφώς, η συνομιλία που διεξήχθη στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS την 1η Ιουνίου 2011 δεν αποδεικνύει τη συμμετοχή της Portigon σε πρακτική αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Κατά τη συνομιλία αυτή, οι δηλώσεις του διαπραγματευτή της δεν ήταν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, ενώ οι δηλώσεις των λοιπών διαπραγματευτών δεν αφορούσαν τον τομέα δραστηριότητας της Portigon.
1378
Δεύτερον, αντιθέτως προς ό,τι επισημαίνει η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεως, η ημερομηνία παύσης της συμμετοχής μιας επιχείρησης σε παράβαση δεν εξαρτάται από τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας του υπαλλήλου που μετέχει στις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συναντήσεις, αλλά από τη συμπεριφορά του. Η Επιτροπή δεν μπορεί να παρατείνει την περίοδο συμμετοχής της Portigon μετά την τελευταία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ενέργεια του διαπραγματευτή της, απλώς και μόνον επειδή η μεταξύ τους σύμβαση εργασίας έληξε σε μεταγενέστερη ημερομηνία.
1379
Συναφώς, πρώτον, πρέπει να τονιστεί ότι, στην αιτιολογική σκέψη 330 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, κατά τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, οι διαπραγματευτές της RBS, της UBS, της Nomura και της Portigon είχαν συζητήσει για τη στρατηγική τους περί πλειστηριασμών, συμπεριλαμβανομένης της πλειοδοσίας και των διάμεσων τιμών σχετικά με μια επικείμενη γαλλική δημοπρασία. Προσέθεσε δε ότι, στη συνέχεια, οι διαπραγματευτές συζήτησαν για το αποτέλεσμα της δημοπρασίας αυτής.
1380
Στην αιτιολογική σκέψη 331 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι ο διαπραγματευτής της Portigon είχε ανακοινώσει, κατά τη συνομιλία της 1ης Ιουνίου 2011, ότι δεν θα ήταν πλέον ενεργός στο κανάλι συνομιλιών από τις 3 Ιουνίου 2011. Συναφώς, το θεσμικό αυτό όργανο επισήμανε ότι η σύμβαση εργασίας του εν λόγω διαπραγματευτή έληγε στις 31 Αυγούστου 2011, αλλά ότι θα βρισκόταν σε άδεια μετά τις 3 Ιουνίου 2011. Προσέθεσε ότι, μετά τις 3 Ιουνίου 2011, ο εν λόγω διαπραγματευτής εξακολουθούσε να έχει πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, αλλά ήταν απίθανο (unlikely) να διαπραγματεύτηκε για την Portigon μετά την ημερομηνία αυτή. Στην αιτιολογική σκέψη 334 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι ο διαπραγματευτής της Portigon ήταν ακόμη παρών σε συνομιλία της 24ης Ιουνίου 2011 στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, παρά το γεγονός ότι βρισκόταν σε άδεια.
1381
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έκρινε ότι η Portigon είχε μετάσχει στην επίδικη παράβαση έως τις 3 Ιουνίου 2011.
1382
Δεύτερον, η Portigon δεν αμφισβητεί τον αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα της συνομιλίας της 1ης Ιουνίου 2011, αλλά μόνον τη συμμετοχή της σε αυτή για τον λόγο ότι η εν λόγω συνομιλία αφορούσε ομόλογα τα οποία η ίδια δεν διαπραγματευόταν και ότι οι δηλώσεις του διαπραγματευτή της δεν ήταν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1383
Συναφώς, η καταγραφή της σχετικής συνομιλίας αποδεικνύει ότι ο διαπραγματευτής της Portigon ήταν πράγματι παρών στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS την 1η Ιουνίου 2011.
1384
Εξάλλου, η συνομιλία που διεξήχθη την ημέρα εκείνη είχε πράγματι χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Πράγματι, οι συμμετέχοντες στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS αντάλλαξαν ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τη στρατηγική τους περί πλειστηριασμών, συμπεριλαμβανομένης της πλειοδοσίας και των διάμεσων τιμών για μια επικείμενη γαλλική δημοπρασία.
1385
Επομένως, η Επιτροπή βασίμως θεώρησε ότι ο διαπραγματευτής της Portigon είχε μετάσχει την 1η Ιουνίου 2011 σε συνομιλία με χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
[παραλειπόμενα]
4.
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε πλάνη κατά τον χαρακτηρισμό της επίδικης παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
[παραλειπόμενα]
α)
Επί της έννοιας του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
[παραλειπόμενα]
1406
Εξ αυτού προκύπτει ότι η προμνησθείσα διάταξη, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, διακρίνει σαφώς μεταξύ της έννοιας του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» και εκείνης του «περιορισμού ως εκ του αποτελέσματος», καθεμιά από τις οποίες υπόκειται σε διαφορετικούς νομικούς κανόνες περί αποδείξεως (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Νοεμβρίου 2008, Beef Industry Development Society και Barry Brothers, C‑209/07, EU:C:2008:643, σκέψεις 17 και 33, της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 51, της 16ης Ιουλίου 2015, ING Pensii, C‑172/14, EU:C:2015:484, σκέψη 32, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 160).
1407
Συγκεκριμένα, όσον αφορά πρακτικές που χαρακτηρίζονται ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», δεν χρειάζεται να αναζητηθούν, ούτε, κατά μείζονα λόγο, να αποδειχθούν τα αποτελέσματά τους στον ανταγωνισμό, προκειμένου να χαρακτηρισθούν αυτές ως «περιορισμός του ανταγωνισμού» κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, στο μέτρο που από την πείρα προκύπτει ότι τέτοιες συμπεριφορές επιφέρουν μειώσεις της παραγωγής και αυξήσεις τιμών, με τελικό αποτέλεσμα την κακή κατανομή των πόρων εις βάρος, ιδίως, των καταναλωτών. Όσον αφορά τις ως άνω πρακτικές, απαιτείται μόνο να αποδειχθεί ότι εμπίπτουν πράγματι στον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», αλλά δεν αρκούν προς τούτο απλοί, μη τεκμηριωμένοι ισχυρισμοί [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψεις 64 και 65].
1408
Αντιθέτως, οσάκις δεν αποδεικνύεται ότι το αντικείμενο συμφωνίας, αποφάσεως ενώσεως επιχειρήσεων ή εναρμονισμένης πρακτικής είναι αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, πρέπει να εξετασθούν τα αποτελέσματά της, προκειμένου να αποδειχθεί ότι η συμπεριφορά αυτή έχει ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, τούτο δε κατά τρόπο αισθητό [πρβλ. αποφάσεις της 28ης Μαΐου 1998, Deere κατά Επιτροπής, C‑7/95 P, EU:C:1998:256, σκέψη 77, της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 66, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 169].
1409
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου, η οποία υπομνήσθηκε κατ’ ουσίαν στις αιτιολογικές σκέψεις 486 έως 488 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει επίσης ότι η έννοια του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικά και παραπέμπει αποκλειστικά σε ορισμένα είδη συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων που είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν απαιτείται εξέταση των αποτελεσμάτων τους [πρβλ. αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 1966, LTM, 56/65, EU:C:1966:38, σ. 359, της 23ης Ιανουαρίου 2018, F. Hoffmann-La Roche κ.λπ., C‑179/16, EU:C:2018:25, σκέψη 78, της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 67, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 161 και 162].
1410
Επιπλέον, προκειμένου να διαπιστωθεί, σε συγκεκριμένη περίπτωση, αν μια συμφωνία, μια απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων ή μια εναρμονισμένη πρακτική είναι, ως εκ της φύσεώς της, αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, απαιτείται να εξετασθεί, πρώτον, το περιεχόμενο της επίμαχης συμφωνίας, αποφάσεως ή πρακτικής, δεύτερον, το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και, τρίτον, οι σκοποί των οποίων επιδιώκεται η επίτευξη με την εν λόγω συμφωνία, απόφαση ή πρακτική (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 53, της 23ης Ιανουαρίου 2018, F. Hoffmann-La Roche κ.λπ., C‑179/16, EU:C:2018:25, σκέψη 79, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 165).
1411
Κατά την εκτίμηση του οικονομικού και νομικού πλαισίου, που εξετάζεται κατά πρώτον από το Δικαστήριο, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η φύση των επηρεαζόμενων προϊόντων ή υπηρεσιών καθώς και οι πραγματικές συνθήκες της λειτουργίας και της διαρθρώσεως της οικείας αγοράς ή των οικείων αγορών (αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 53, της 23ης Ιανουαρίου 2018, F. Hoffmann-La Roche κ.λπ., C‑179/16, EU:C:2018:25, σκέψη 80, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 166).
1412
Συναφώς, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Nomura στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου της προσφυγής της, η Επιτροπή δεν οφείλει να παρουσιάσει στοιχεία περί σταθερής και αξιόπιστης πείρας, η οποία να τεκμηριώνεται κατά περίπτωση από ανεξάρτητες οικονομικές μελέτες, προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι συγκεκριμένη παράβαση έχει αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο.
[παραλειπόμενα]
β)
Επί του χαρακτηρισμού της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
[παραλειπόμενα]
1421
Ειδικότερα, η Επιτροπή επισήμανε ρητώς, στην αιτιολογική σκέψη 496 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι τέσσερις αυτές κατηγορίες συμπεριφορών σχεδιάστηκαν για τη διευκόλυνση της ανάλυσης, ήταν δε αλληλένδετες και αλληλεπικαλύπτονταν εν μέρει, όπως επιβεβαιώνεται και από την αιτιολογική σκέψη 533 της απόφασης αυτής.
1422
Οι διαπιστώσεις αυτές έχουν συνέπειες όχι μόνον επί της λυσιτέλειας και του βασίμου ορισμένων επιχειρημάτων που προβάλλουν οι UniCredit, Nomura ή Portigon προς στήριξη της αμφισβήτησης του χαρακτηρισμού της επίδικης παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», αλλά και επί της ερμηνείας που πρέπει να δοθεί στην επιχειρηματολογία των τραπεζών αυτών, καθώς και επί των απαντήσεων που πρέπει να δώσει συναφώς το Γενικό Δικαστήριο.
i) Επί των επικρίσεων που αντλούνται από σφάλματα κατά την κατάταξη των επίμαχων συνομιλιών, στο πλαίσιο του χαρακτηρισμού της επίδικης παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1423
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 95 ανωτέρω, επιχειρήματα που βασίζονται σε ενδεχόμενα σφάλματα κατά την κατάταξη συγκεκριμένης συνομιλίας σε κάποια από τις τέσσερις κατηγορίες που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 93, 382 και 496 της προσβαλλόμενης απόφασης είναι αλυσιτελή προκειμένου να αμφισβητηθεί η διαπίστωση της Επιτροπής ότι η επίμαχη ενιαία και διαρκής παράβαση έχει αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο.
1424
Τούτο ισχύει ειδικότερα όσον αφορά την επίκριση με την οποία η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να της αντιτάξει τη συνομιλία της 12ης Οκτωβρίου 2011, για τον λόγο ότι η εν λόγω συνομιλία κατατάχθηκε στην κατηγορία 3 –η οποία αφορά αποκλειστικά συνομιλίες σχετικές με την πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων–, ενώ η τράπεζα αυτή δραστηριοποιείται αποκλειστικά στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1425
Για τους ίδιους λόγους, οι επικρίσεις της Nomura, οι οποίες αντλούνται από το προβαλλόμενο σφάλμα κατά την κατάταξη των συνομιλιών της 28ης Σεπτεμβρίου και της 2ας Νοεμβρίου 2011 στην κατηγορία 1, είναι επίσης αλυσιτελείς.
ii) Επί της αμφισβήτησης των συστατικών στοιχείων της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, στο πλαίσιο του χαρακτηρισμού της επίδικης παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1426
Το γεγονός, το οποίο επισημάνθηκε στη σκέψη 1396 ανωτέρω, ότι η Επιτροπή ορθώς διαπίστωσε ότι το σύνολο των συνομιλιών που εγκύρως ελήφθησαν υπόψη εις βάρος, μεταξύ άλλων, της UniCredit, της Nomura ή της Portigon είχαν, από κοινού, τη μορφή ενιαίας και διαρκούς παράβασης συνεπάγεται ότι, στο πλαίσιο της εκτίμησης του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικειμένου της παράβασης αυτής, οι εμπλεκόμενες τράπεζες δεν μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τα συστατικά στοιχεία της προηγουμένως διαπιστωθείσας ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
1427
Τούτο ισχύει για τα επιχειρήματα που αντλούνται από την έλλειψη αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα των συνομιλιών που περιλαμβάνονται σε συγκεκριμένη κατηγορία ή συγκεκριμένων συνομιλιών ή ακόμη για τα επιχειρήματα που αντλούνται από την έλλειψη «κοινού σχεδίου» ή «συνολικού σχεδίου».
1428
Συγκεκριμένα, κατά το στάδιο της εκτίμησης του αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικειμένου μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης, έχουν πλέον αποδειχθεί όχι μόνον ο αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρας της παράβασης αυτής και τα στοιχεία που τη συνθέτουν, αλλά και η ύπαρξη «κοινού σχεδίου» ή «συνολικού σχεδίου».
1429
Επομένως, στο στάδιο αυτό, σημασία έχει μόνον το ζήτημα αν η προηγουμένως διαπιστωθείσα παράβαση είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό, ώστε η Επιτροπή δικαιολογημένα να μην υποχρεούται να αναζητήσει, ούτε, κατά μείζονα λόγο, να αποδείξει τα αποτελέσματα της παραβάσεως επί του ανταγωνισμού [απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 64].
1430
Επομένως, πρέπει να απορριφθούν οι επικρίσεις της Nomura, οι οποίες προβάλλονται στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου της προσφυγής της –που αφορά τον χαρακτηρισμό της επίδικης παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»– και με τις οποίες η εν λόγω τράπεζα υποστηρίζει ότι «η Επιτροπή προέβη σε εσφαλμένη εκτίμηση περί τα πράγματα ή περί το δίκαιο χαρακτηρίζοντας τις συνομιλίες ως αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού».
1431
Ομοίως, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα που προβάλλει η UniCredit με τον τέταρτο λόγο της προσφυγής της και το οποίο αντλείται από το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι «το τεκμαιρόμενο “κοινό σχέδιο” κατέληξε σε παράβαση ως εκ του αντικειμένου όσον αφορά τη δευτερογενή αγορά κατά τη διάρκεια της περιόδου εμπλοκής [της]».
iii) Επί της συνολικής εκτίμησης της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης στην οποία προέβη η Επιτροπή, στο πλαίσιο του χαρακτηρισμού της ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1432
Το γεγονός ότι η Επιτροπή διαπίστωσε «ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, καλύπτουσα το σύνολο του ΕΟΧ και συνιστάμενη σε συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων» συνεπάγεται ότι το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενό της πρέπει να εκτιμηθεί στο επίπεδο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης στο σύνολό της.
1433
Επομένως, κατά πρώτον, η UniCredit και η Portigon δεν μπορούν λυσιτελώς να επικαλεστούν, προκειμένου να αμφισβητήσουν το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, το γεγονός ότι, εξεταζόμενες μεμονωμένα, ορισμένες συνομιλίες ή κατηγορίες συνομιλιών περιλαμβανόμενες στην παράβαση αυτή δεν είναι αρκούντως επιζήμιες για τον ανταγωνισμό ώστε να θεωρηθεί ότι έχουν αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο.
1434
Πράγματι, τίποτα δεν εμποδίζει την Επιτροπή να διαπιστώσει το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης αποτελούμενης από διάφορες συμπεριφορές, οι οποίες αν έπρεπε να χαρακτηριστούν ατομικώς, δεν θα μπορούσαν όλες να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου». Σημασία έχει μόνον αν η ενιαία και διαρκής παράβαση, εξεταζόμενη στο σύνολό της, είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να μπορεί να της αποδοθεί ο χαρακτηρισμός αυτός.
1435
Επιπλέον, εν προκειμένω, η Επιτροπή «θεωρούσε ανέκαθεν ότι οι κατηγορίες συνδέονταν στενά μεταξύ τους και αλληλεπικαλύπτονταν εν μέρει και ότι παρουσιάζονταν υπό την τρέχουσα κατηγοριοποίηση προς διευκόλυνση της ανάλυσης», όπως επισήμανε στην αιτιολογική σκέψη 549 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1436
Επομένως, πρέπει να απορριφθούν οι επικρίσεις της UniCredit που αντλούνται από το γεγονός ότι οι κατηγορίες που δέχθηκε η Επιτροπή, με εξαίρεση ορισμένες συνομιλίες τις οποίες αφορά η κατηγορία 4, συνδέονται μόνον με την πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και είναι, επομένως, ακατάλληλες να αποδείξουν την ύπαρξη περιορισμού ως εκ του αντικειμένου ο οποίος να καλύπτει τη δευτερογενή αγορά.
1437
Οι επικρίσεις αυτές πρέπει να απορριφθούν κατά μείζονα λόγο καθόσον η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι πληροφορίες που αντηλλάγησαν στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών και σε σχέση με την πρωτογενή αγορά παρουσίαζαν ενδιαφέρον για τους φορείς της δευτερογενούς αγοράς και αντιστρόφως (βλ. σκέψεις 476 έως 486 ανωτέρω).
1438
Για τους ίδιους λόγους, πρέπει επίσης να απορριφθούν οι επικρίσεις της Portigon, κατά τις οποίες οι συνομιλίες της κατηγορίας 4 δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», τούτο δε ακόμη και αν 14 από τις 63 συνομιλίες που ελήφθησαν υπόψη έναντι της τράπεζας αυτής ενέπιπταν αποκλειστικώς στην τελευταία αυτή κατηγορία 4.
1439
Κατά δεύτερον, η UniCredit, η Nomura και η Portigon δεν μπορούν να επικαλεστούν λυσιτελώς, προκειμένου να αμφισβητήσουν το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της δικής τους περιόδου συμμετοχής στην παράβαση αυτή, οι συνομιλίες στις οποίες μετείχαν δεν είχαν αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο.
1440
Πράγματι, ο αρκούντως επιζήμιος για τον ανταγωνισμό χαρακτήρας μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης, βάσει του οποίου η παράβαση αυτή μπορεί να χαρακτηριστεί ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», δεν μπορεί να εκτιμάται μεμονωμένα και χωριστά για κάθε επιχείρηση που μετέχει στη συμπεριφορά αυτή.
1441
Αντιθέτως, η εκτίμηση αυτή, από την οποία εξαρτώνται οι κανόνες αποδείξεως που ισχύουν για την επίμαχη συμπεριφορά στο σύνολό της [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 63], πρέπει να πραγματοποιείται λαμβανομένων υπόψη των αντικειμενικών χαρακτηριστικών της συμπεριφοράς αυτής, θεωρούμενης στο σύνολό της, και χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ιδιαίτερη κατάσταση κάθε επιχείρησης που μετέσχε σε αυτήν.
1442
Το συμπέρασμα αυτό απορρέει από πάγια νομολογία κατά την οποία, αφενός, μια επιχείρηση που έχει μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση μέσω δικής της συμπεριφοράς η οποία αποσκοπούσε να συμβάλει στην υλοποίηση της παράβασης στο σύνολό της, μπορεί επίσης να ευθύνεται και για τη συμπεριφορά την οποία αναπτύσσουν άλλες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ίδιας παράβασης για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση [πρβλ. αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, C‑49/92 P, EU:C:1999:356, σκέψη 83, και της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, Panasonic και MT Picture Display κατά Επιτροπής, T‑82/13, EU:T:2015:612, σκέψη 81 (μη δημοσιευθείσα)] και, αφετέρου, το γεγονός και μόνον ότι κάθε επιχείρηση μετέχει στην παράβαση με τον δικό της τρόπο δεν αρκεί για ν’ αποκλείσει την ευθύνη της για ολόκληρη την παράβαση, συμπεριλαμβανομένων των συμπεριφορών οι οποίες υλοποιούνται μεν από άλλες μετέχουσες επιχειρήσεις, πλην όμως έχουν τον ίδιο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σκοπό ή αποτέλεσμα (απόφαση της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, C‑49/92 P, EU:C:1999:356, σκέψη 80).
1443
Επομένως, πρέπει να απορριφθούν οι επικρίσεις της UniCredit, της Nomura και της Portigon που εκκινούν από την παραδοχή ότι μόνον οι συνομιλίες που έλαβαν χώρα κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση έπρεπε να ληφθούν υπόψη για να αποδειχθεί το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο των εν λόγω περιόδων.
1444
Ομοίως, πρέπει να απορριφθεί η αιτίαση της UniCredit, η οποία προβάλλεται στο πλαίσιο του τρίτου λόγου της προσφυγής της και κατά την οποία η συμμετοχή της τράπεζας αυτής σε «ενιαία και διαρκή παράβαση συνιστάμενη σε περιορισμό του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου δεν τεκμηριώνεται από αποδεικτικά στοιχεία της κρίσιμης περιόδου» και, ως εκ τούτου, συνιστά πλάνη περί το δίκαιο.
1445
Συναφώς, είναι βεβαίως αληθές ότι η Επιτροπή, τηρώντας πλήρως τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1441 και 1442 ανωτέρω, εκτίμησε τον αρκούντως επιζήμιο για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης λαμβάνοντας υπόψη συνομιλίες που έλαβαν χώρα πριν από την περίοδο συμμετοχής της UniCredit.
1446
Εντούτοις, αφενός, η Επιτροπή στηρίχθηκε επίσης στις συνομιλίες της 26ης και της 28ης Σεπτεμβρίου, της 12ης και της 19ης Οκτωβρίου, καθώς και της 2ας, της 3ης και της 28ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 514 και υποσημειώσεις 985 και 986· αιτιολογική σκέψη 521 και υποσημείωση 994· με παραπομπή της υποσημείωσης 1011 στην αιτιολογική σκέψη 420 και στην υποσημείωση 795· με παραπομπή της υποσημείωσης 1014 στην αιτιολογική σκέψη 381 και στην υποσημείωση 732· με παραπομπή της υποσημείωσης 1015 στις αιτιολογικές σκέψεις 342, 345 έως 349· με παραπομπή της υποσημείωσης 1016 στην αιτιολογική σκέψη 342· με παραπομπή της υποσημείωσης 1017 στις αιτιολογικές σκέψεις 345 και 348· με παραπομπή της υποσημείωσης 1018 στις αιτιολογικές σκέψεις 381 και 514· αιτιολογικές σκέψεις 702 έως 705 και 708 έως 717 της προσβαλλόμενης απόφασης). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το εν λόγω θεσμικό όργανο παρέπεμψε στο σύνολο των συνομιλιών που εγκύρως ελήφθησαν υπόψη έναντι της UniCredit, εκπληρώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την υποχρέωσή αιτιολογήσεως.
1447
Αφετέρου, η συνεκτίμηση συνομιλιών που έλαβαν χώρα πριν από την περίοδο συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση, για τον χαρακτηρισμό της εν λόγω παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», δεν συνεπάγεται ότι η Επιτροπή χρησιμοποίησε αποδεικτικά στοιχεία μη αναγόμενα στον χρόνο των προσαπτόμενων πραγματικών περιστατικών, προκειμένου να διαπιστώσει τη συμμετοχή της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση.
1448
Πράγματι, ήδη πριν από τον χαρακτηρισμό της παράβασης αυτής ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», που διενεργείται για σκοπούς απόδειξης [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 63], η Επιτροπή διαπίστωσε, υπό το πρίσμα και μόνον των συνομιλιών στις οποίες είχε πράγματι μετάσχει ο διαπραγματευτής της UniCredit, ότι η τράπεζα αυτή είχε μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση.
1449
Κατά τρίτον, η UniCredit δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλεστεί, προκειμένου να αμφισβητήσει το αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε «ότι οι συνομιλίες που διεξήχθησαν στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS μπορούσαν ορθώς να χαρακτηρισθούν ως περιορισμός ως εκ του αντικειμένου όσον αφορά καθεμιά από τις δύο αγορές», ήτοι την πρωτογενή και τη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1450
Πράγματι, μια τέτοια χωριστή εξέταση του αρκούντως επιζήμιου για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συνομιλιών που διεξήχθησαν σε σχέση, αφενός, με την πρωτογενή αγορά και, αφετέρου, με τη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων θα αντέβαινε στο ίδιο το γράμμα της προσβαλλόμενης απόφασης και, ειδικότερα, στο άρθρο 1 αυτής, με το οποίο διαπιστώνεται ο ενιαίος χαρακτήρας της παράβασης στην οποία μετείχαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες.
1451
Το γεγονός ότι η UniCredit εκτιμά ότι η πρωτογενής και η δευτερογενής αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων αποτελούν διακριτές σχετικές αγορές ουδόλως μεταβάλλει το πλαίσιο της επίδικης παράβασης.
1452
Ομοίως, οι σκέψεις 91 και 92 της απόφασης της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Keramag Keramische Werke κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑379/10 και T‑381/10, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2013:457), τις οποίες επικαλείται η UniCredit, δεν παρέχουν κανένα έρεισμα στην τράπεζα αυτή.
1453
Πράγματι, αντιθέτως προς την κατάσταση στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Keramag Keramische Werke κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑379/10 και T‑381/10, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2013:457), η UniCredit τελούσε σε άμεσο ανταγωνισμό με τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και οι συνομιλίες σχετικά με την πρωτογενή αγορά στις οποίες συμμετείχε η τράπεζα αυτή της παρείχαν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα στη δευτερογενή αγορά (βλ. σκέψεις 476 και 486 ανωτέρω).
[παραλειπόμενα]
2) Επί των επικρίσεων της UniCredit και της Nomura σχετικά με την εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης
[παραλειπόμενα]
i) Επί των επικρίσεων της UniCredit και της Nomura που αντλούνται από την εσφαλμένη εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης
[παραλειπόμενα]
1492
Αφενός, η UniCredit και η Nomura δεν προσκομίζουν κανένα στοιχείο, ιδίως αριθμητικό, ικανό να αποδείξει ότι η Επιτροπή κακώς έκρινε ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες διέθεταν «σημαντικό μερίδιο της αγοράς», όπως δέχθηκε το εν λόγω θεσμικό όργανο στην αιτιολογική σκέψη 532 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1493
Αφετέρου, οι τράπεζες αυτές δεν παρέχουν επίσης στοιχεία ικανά να κλονίσουν τη διαπίστωση στην οποία προέβη η Επιτροπή απαντώντας σε επιχείρημα που προέβαλε η Nomura κατά τη διοικητική διαδικασία και το οποίο άντλησε η τράπεζα αυτή από το σχετικά μικρό μερίδιο αγοράς της, διαπίστωση κατά την οποία «αυτή η δυνατότητα επαλήθευσης της ακρίβειας των πληροφοριών της αγοράς χάρη στην απόκτηση συμπληρωματικών γνώσεων παρέχει σαφώς ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις εμπλεκόμενες τράπεζες».
1494
Υπό την έννοια αυτή, η UniCredit και η Nomura δεν απέδειξαν σε ποιο βαθμό η ανάλυση του μεγέθους των εμπλεκομένων τραπεζών ήταν λυσιτελής όσον αφορά τις συμπεριφορές που τους προσάπτονται, ήτοι συμπεριφορές συντονισμού των τιμών, κατανομής της αγοράς ή της πελατείας ή ακόμη ανταλλαγές εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών.
1495
Κατά συνέπεια, τα επιχειρήματα της UniCredit και της Nomura, τα οποία αντλούνται από εσφαλμένη εκτίμηση της αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και, επομένως, του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
1496
Εντούτοις, το συμπέρασμα αυτό δεν αποκλείει, για κάθε είδος επίμαχης συμπεριφοράς ή ακόμη και για κάθε επικρινόμενη συνομιλία, η Επιτροπή να έχει ενδεχομένως προβεί σε εσφαλμένη εκτίμηση του κατά πόσον αυτές ήταν επαρκώς επιζήμιες για τον ανταγωνισμό ώστε να συμβάλουν στον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», πράγμα το οποίο θα εξεταστεί κατωτέρω.
3) Επί των επικρίσεων της UniCredit, της Nomura και της Portigon που αντλούνται από τον μη αρκούντως επιζήμιο για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
1497
Η UniCredit, στο πλαίσιο του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura, στο πλαίσιο του πρώτου και του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, και η Portigon, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η επίδικη ενιαία και διαρκής παράβαση δεν είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστεί ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου».
1498
Προς στήριξη των επικρίσεών τους, η UniCredit, η Nomura και η Portigon ισχυρίζονται κατ’ ουσίαν ότι το σύνολο ή μέρος των συνομιλιών που τους προσάπτονται δεν μπορούν να τεκμηριώσουν το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή.
1499
Προκαταρκτικώς, αφενός, πρέπει να υπομνησθεί ότι η εκτίμηση του κατά πόσον μια ενιαία και διαρκής παράβαση είναι επιζήμια για τον ανταγωνισμό πραγματοποιείται με γνώμονα το σύνολο των συμπεριφορών που συνιστούν την παράβαση και όχι μόνον τις συνομιλίες που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια των περιόδων συμμετοχής στην εν λόγω παράβαση των επιχειρήσεων που αμφισβητούν τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό (βλ. σκέψη 1441 ανωτέρω).
1500
Επομένως, εν προκειμένω, ο χαρακτηρισμός της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» θα εκτιμηθεί, όσον αφορά την UniCredit, τη Nomura και την Portigon, υπό το πρίσμα του επιζήμιου χαρακτήρα των περίπου 380 συνομιλιών που έλαβαν χώρα μεταξύ της 4ης Ιανουαρίου 2007 και της 28ης Νοεμβρίου 2011, εξεταζόμενων στο σύνολό τους, λαμβανομένων υπόψη, αφενός, των συνομιλιών που δεν αμφισβητούνται ή δεν αμφισβητούνται βασίμως από τις τράπεζες αυτές –και οι οποίες, ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθούν ως οριστικώς αποδεδειγμένες– και, αφετέρου, των επικρίσεων των τραπεζών αυτών ως προς περιορισμένο αριθμό εξ αυτών.
1501
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η Portigon εκτιμά ότι «η ανταλλαγή εμπιστευτικών πληροφοριών πριν και κατά τη διάρκεια δημοπρασιών μπορεί να συνιστά περιορισμό ως εκ του αντικειμένου». Έτσι, από τις 63 συνομιλίες που της προσάπτονται, η τράπεζα αυτή δεν αμφισβητεί καμία από τις συνομιλίες που κατατάχθηκαν στις κατηγορίες 1 έως 3, αλλά μόνον τις 14 συνομιλίες που κατατάχθηκαν αποκλειστικά στην κατηγορία 4, ήτοι τις συνομιλίες της 20ής και της 21ης Οκτωβρίου και της 6ης Νοεμβρίου 2009, της 14ης Ιανουαρίου, της 15ης και της 22ας Φεβρουαρίου, της 9ης Σεπτεμβρίου και της 17ης Νοεμβρίου 2010, καθώς και τις δύο συνομιλίες της 18ης Ιανουαρίου 2011 και εκείνες της 6ης, της 11ης και της 12ης Απριλίου, καθώς και της 18ης Μαΐου 2011.
1502
Από την πλευρά της, από τις 34 συνομιλίες που της προσάπτονται, η Nomura αμφισβητεί νομοτύπως δώδεκα συνομιλίες, ήτοι τις συνομιλίες της 18ης και της 26ης Ιανουαρίου, της 3ης και της 25ης Φεβρουαρίου, της 5ης και της 12ης Απριλίου, της 3ης και της 5ης Μαΐου, της 7ης Ιουλίου, της 28ης Σεπτεμβρίου και της 2ας Νοεμβρίου 2011, εξυπακουομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι οι συνομιλίες της 18ης Μαΐου, της 22ας Ιουνίου και της 4ης Οκτωβρίου 2011 δεν μπορούσαν να προσαφθούν στην τράπεζα αυτή από την Επιτροπή (βλ. σκέψη 798 ανωτέρω).
1503
Επιπλέον, η UniCredit αμφισβητεί τις επτά συνομιλίες που της προσάπτονται βασίμως, ήτοι αυτές της 26ης και της 28ης Σεπτεμβρίου, της 12ης και της 19ης Οκτωβρίου και της 2ας, της 3ης και της 28ης Νοεμβρίου 2011, εξυπακουομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι η συνομιλία της 4ης Οκτωβρίου 2011 δεν μπορούσε να προσαφθεί στην τράπεζα αυτή από την Επιτροπή (βλ. σκέψη 798 ανωτέρω).
1504
Αφετέρου, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 532 έως 544 της προσβαλλόμενης απόφασης (βλ. σκέψεις 432 έως 499 ανωτέρω), η επίδικη ενιαία και διαρκής παράβαση είχε ως αποτέλεσμα διάφορες πρακτικές, ήτοι πρακτικές καθορισμού τιμών, πρακτικές ασύμμετρης αύξησης της διαφάνειας στην αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, πρακτικές ευθυγράμμισης των στρατηγικών διαπραγμάτευσης και πρακτικές ανταλλαγής ευαίσθητων πληροφοριών.
1505
Επομένως, η εκτίμηση του βασίμου του χαρακτηρισμού της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», τον οποίο δέχθηκε η Επιτροπή, δεν θα πραγματοποιηθεί, όπως φαίνεται να ζητούν οι UniCredit, Nomura και Portigon, υπό το πρίσμα και μόνον του επιζήμιου για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των ανταλλαγών ευαίσθητων πληροφοριών που έλαβαν χώρα κατά τις επίδικες συνομιλίες, αλλά θα λάβει επίσης υπόψη τα λοιπά είδη συμπεριφορών που αποκαλύπτουν οι συνομιλίες αυτές και μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη.
1506
Συναφώς, κατά πρώτον, κατά πάγια νομολογία, πρακτικές καθορισμού τιμών, όπως αυτές περί των οποίων γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 535 της προσβαλλόμενης απόφασης, αποβαίνουν ιδιαιτέρως επιζήμιες για τον ανταγωνισμό, καθόσον είναι ικανές να επιφέρουν αύξηση των τιμών ή μείωση της παραγωγής και, επομένως, της προσφοράς, με αποτέλεσμα την κακή χρήση των πόρων, εις βάρος των επιχειρήσεων-χρηστών και των καταναλωτών (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Νοεμβρίου 2008, Beef Industry Development Society και Barry Brothers, C‑209/07, EU:C:2008:643, σκέψεις 17 και 33, της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 51, και της 16ης Ιουλίου 2015, ING Pensii, C‑172/14, EU:C:2015:484, σκέψη 32).
1507
Ως εκ τούτου, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη καθόσον εκτίμησε ότι έχουν τέτοιο επιζήμιο χαρακτήρα οι συνομιλίες που μνημονεύονται στην υποσημείωση 1015 της προσβαλλόμενης απόφασης και οι οποίες οδήγησαν, μεταξύ άλλων, στη σύναψη συμφωνιών από τους διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών με σκοπό την επιπεδοποίηση ή την αύξηση της κλίσης της καμπύλης απόδοσης προκειμένου να επιχειρήσουν να τροποποιήσουν προς όφελός τους την τιμή των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή ή στη δευτερογενή αγορά (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 498 έως 502 καθώς και σκέψη 418 ανωτέρω) ή σε ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τα επίπεδα ή τους όγκους προσφορών και υπερπροσφορών των διαπραγματευτών των εμπλεκομένων τραπεζών (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 506, 508 και 512 έως 514 καθώς και σκέψη 419 ανωτέρω).
1508
Επιπλέον, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, στις αιτιολογικές σκέψεις 538 και 542 της προσβαλλόμενης απόφασης, τέτοιες πρακτικές απέβαιναν ακόμη πιο επιζήμιες, δεδομένου ότι, στην πρωτογενή αγορά, «η σύμπραξη ήταν πραγματικά ή δυνητικά επιβλαβής για τα γραφεία διαχείρισης χρέους που διοργάνωναν δημοπρασίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων για λογαριασμό των κεντρικών κυβερνήσεων και, επομένως, εμμέσως για τις οικονομίες των οικείων κρατών», με αποτέλεσμα οι εμπλεκόμενες τράπεζες να «αυξάνουν τις πιθανότητές τους να εξασφαλίσουν τις κατανομές ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που επιθυμούσαν κατά τις δημοπρασίες σε τιμή χαμηλότερη από εκείνη που θα όφειλαν να καταβάλουν διαφορετικά».
1509
Τούτο ισχύει ειδικότερα, πρώτον, όσον αφορά ειδικά την περίοδο συμμετοχής της Portigon στην επίδικη παράβαση, για τις συνομιλίες της 5ης Νοεμβρίου 2009 (βλ. αιτιολογική σκέψη 275 της προσβαλλόμενης απόφασης), της 30ής Νοεμβρίου 2009 (βλ. αιτιολογική σκέψη 277), της 25ης Ιανουαρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 280), της 3ης Φεβρουαρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 282), της 16ης Φεβρουαρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 285), της 21ης Απριλίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 289), της 28ης Απριλίου, της 18ης Μαΐου, της 28ης Ιουνίου, της 1ης, της 21ης και της 28ης Ιουλίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 290), της 13ης Αυγούστου 2010 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 291 και 292), της 10ης Σεπτεμβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 295), της 27ης Σεπτεμβρίου και της 6ης Οκτωβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 296), της 7ης Οκτωβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 297), της 13ης Οκτωβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 298), της 14ης Οκτωβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 299), της 2ας Νοεμβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 301), της 4ης Νοεμβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 302), της 2ας Δεκεμβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 304), της 6ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 305), της 18ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 307), της 25ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 308), της 26ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 309), της 3ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 312), της 14ης Φεβρουαρίου 2011 το απόγευμα (βλ. αιτιολογική σκέψη 315), της 17ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 316), της 25ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 317), της 28ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 318), της 7ης Απριλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 322), της 13ης Απριλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 325) και της 1ης Ιουνίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 330). Το ίδιο ισχύει, δεύτερον, όσον αφορά ειδικά την περίοδο συμμετοχής της Nomura στην παράβαση αυτή, για τις συνομιλίες της 18ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 307), της 25ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 308), της 26ης Ιανουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 309), της 3ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 312), της 14ης Φεβρουαρίου 2011 το απόγευμα (βλ. αιτιολογική σκέψη 315), της 17ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 316), της 25ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 317), της 28ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 318), της 7ης Απριλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 322), της 13ης Απριλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 325), της 3ης Μαΐου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 327), της 5ης Μαΐου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 328), της 1ης Ιουνίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 330), της 7ης Ιουλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 335), της 20ής Ιουλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 337), της 22ας Αυγούστου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 338), της 6ης Σεπτεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 340), της 26ης Σεπτεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 342), της 12ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 345), της 19ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 346), της 2ας Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 347), της 3ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 348), της 28ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 349). Το ίδιο ισχύει, τρίτον, όσον αφορά ειδικά την περίοδο συμμετοχής της UniCredit στην εν λόγω παράβαση, για τις συνομιλίες της 26ης Σεπτεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 342), της 12ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 345), της 19ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 346), της 2ας Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 347), της 3ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 348) και της 28ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 349).
1510
Κατά δεύτερον, είναι επίσης ιδιαιτέρως επιζήμιες για τον ανταγωνισμό οι πρακτικές κατανομής της πελατείας στις οποίες επίσης αναφέρεται η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 535 καθώς και με την υποσημείωση 1017 της προσβαλλόμενης απόφασης (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Νοεμβρίου 2008, Beef Industry Development Society και Barry Brothers, C‑209/07, EU:C:2008:643, σκέψεις 17 και 33, της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 51, της 16ης Ιουλίου 2015, ING Pensii, C‑172/14, EU:C:2015:484, σκέψη 32, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 163 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1511
Τούτο ισχύει όλως ιδιαιτέρως, πρώτον, όσον αφορά ειδικά την περίοδο συμμετοχής της Portigon στην επίδικη παράβαση, για τις συνομιλίες της 3ης Φεβρουαρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 282 της προσβαλλόμενης απόφασης), της 7ης Οκτωβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 297), της 2ας Δεκεμβρίου 2010 (βλ. αιτιολογική σκέψη 304), της 17ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 316), της 7ης Απριλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 322), της 3ας Μαΐου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 327) και της 1ης Ιουνίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 330), δεύτερον, όσον αφορά ειδικά την περίοδο συμμετοχής της Nomura στην παράβαση αυτή, για τις συνομιλίες της 17ης Φεβρουαρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 316), της 7ης Απριλίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 322), της 3ης Μαΐου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 327) και της 1ης Ιουνίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 330), της 12ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 345) και της 3ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 348), και, τρίτον, όσον αφορά ειδικά την περίοδο συμμετοχής της UniCredit στην εν λόγω παράβαση, για τις συνομιλίες της 12ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 345) και της 3ης Νοεμβρίου 2011 (βλ. αιτιολογική σκέψη 348).
1512
Κατά τρίτον, όσον αφορά τις ανταλλαγές πληροφοριών, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι είναι αρκούντως επιζήμιες για τον ανταγωνισμό, ώστε να γίνει δεκτό ότι παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων τους οι ανταλλαγές πληροφοριών που μπορούν να μετριάσουν ή να εξαλείψουν την αβεβαιότητα των ενδιαφερομένων ως προς την ημερομηνία, την έκταση και τον τρόπο προσαρμογής της συμπεριφοράς την οποία θα υιοθετήσουν οι οικείες επιχειρήσεις στην αγορά (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψεις 115 και 116 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1513
Όπως, όμως, διαπιστώθηκε στη σκέψη 1486 ανωτέρω, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι οι διάμεσες τιμές, οι πληροφορίες σχετικά με τους όγκους συναλλαγών, οι καμπύλες απόδοσης, οι θέσεις διαπραγμάτευσης, το χρονικό σημείο καθορισμού των τιμών των κοινοπραξιών, όπως οι πληροφορίες σχετικά με τις πλειοδοσίες, συνιστούσαν μη δημόσιες πληροφορίες, είχαν ευαίσθητο χαρακτήρα και μπορούσαν να παράσχουν στους κατόχους τους πλεονέκτημα στην αγορά –τόσο την πρωτογενή όσο και τη δευτερογενή– των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ιδίως μειώνοντας την εγγενή σε αυτήν αβεβαιότητα.
1514
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ορθώς ανέδειξε, στις αιτιολογικές σκέψεις 536 έως 539 της προσβαλλόμενης απόφασης, το γεγονός ότι οι τακτικές ανταλλαγές των πληροφοριών αυτών, εντός του περιορισμένου κύκλου των εμπλεκομένων τραπεζών, αύξησαν τη διαφάνεια της αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων προς όφελος των επτά αυτών τραπεζών και μόνον και εις βάρος όλων των λοιπών τραπεζών. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω ανταλλαγές είχαν ως αποτέλεσμα την παροχή ασύμμετρης πληροφόρησης προς όφελός τους, η οποία τους κατέστησε εφικτό «να μειώσουν ορισμένες από τις συνήθεις αβεβαιότητες της αγοράς και τις ανταγωνιστικές πιέσεις που θα υφίσταντο μεταξύ των τραπεζών αν δεν λάμβαναν χώρα οι εν λόγω γνωστοποιήσεις» και, εν τέλει, τους παρέσχε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψη 203).
1515
Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της σύμφυτης με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ απαίτησης περί αυτονομίας (απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψη 202), η ανταλλαγή των πληροφοριών που μνημονεύονται στη σκέψη 1513 ανωτέρω, επ’ ευκαιρία των συνομιλιών που προσάπτονται στις εμπλεκόμενες τράπεζες, είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να συμβάλει στον χαρακτηρισμό της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, στο σύνολό της, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
1516
Συναφώς, η UniCredit, η Nomura και η Portigon δεν μπορούν λυσιτελώς να προσάψουν στην Επιτροπή ότι δεν συμμορφώθηκε προς τα διδάγματα που απορρέουν από τις σκέψεις 186 έως 193 της απόφασης της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑105/17, EU:T:2019:675).
1517
Αφενός, με τις ανωτέρω σκέψεις το Γενικό Δικαστήριο ουδόλως διαπίστωσε ότι οι σχετικές πληροφορίες που αντηλλάγησαν –ήτοι πληροφορίες σχετικά με τις θέσεις διαπραγμάτευσης στον τομέα των παραγώγων επιτοκίου σε ευρώ– δεν μπορούσαν να μετριάσουν ή να εξαλείψουν τον βαθμό αβεβαιότητας στην οικεία αγορά. Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε στη διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει επαρκώς κατά νόμον ότι, εν προκειμένω, συνέτρεχε τέτοια περίπτωση (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψεις 188 και 191).
1518
Αφετέρου, από τις σκέψεις 1513 και 1514 ανωτέρω προκύπτει, αντιθέτως, ότι η Επιτροπή ανέδειξε το γεγονός ότι οι πληροφορίες που αντηλλάγησαν εν προκειμένω παρείχαν στους διαπραγματευτές πλεονέκτημα όσον αφορά την πληροφόρηση, το οποίο μπορούσε να τους καταστήσει εφικτό να προσαρμόσουν αναλόγως τις στρατηγικές τους διαπραγμάτευσης και, ως εκ τούτου, μείωσαν ή εξάλειψαν τον βαθμό αβεβαιότητας στην αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1519
Τέλος, επισημαίνεται ότι οι πρακτικές που έθεσαν σε εφαρμογή οι εμπλεκόμενες τράπεζες έλαβαν χώρα μεταξύ τραπεζών οι οποίες, εξαιρουμένης της Portigon, διεκδίκησαν όλες ή, τουλάχιστον, δεν αμφισβήτησαν την ιδιότητά τους ως ειδικών διαπραγματευτών στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, γεγονός που τις υποχρέωνε να πραγματοποιούν ιδιαίτερα σημαντικό όγκο συναλλαγών προκειμένου να βρίσκουν ρευστότητα (βλ. αιτιολογική σκέψη 559 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1520
Πάντως, το Γενικό Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να επισημάνει ότι το γεγονός αυτό συνεπάγεται, υπό το πρίσμα της εξασφάλισης θεμιτού ανταγωνισμού στην αγορά, ότι έχει ακόμη πιο θεμελιώδη σημασία οι τιμές των ειδικών διαπραγματευτών να καθορίζονται αυτοτελώς (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 145), πράγμα το οποίο εξάλλου δέχθηκε, κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 562 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1521
Επομένως, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη καθόσον δέχθηκε ότι η επίδικη ενιαία και διαρκής παράβαση, θεωρούμενη στο σύνολό της, ήταν αρκούντως επιζήμια ώστε να χαρακτηριστεί τελικώς ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου».
1522
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τα λοιπά επιχειρήματα που προέβαλαν η UniCredit, η Nomura και η Portigon.
1523
Όσον αφορά, κατά πρώτον, τα επιχειρήματα των τραπεζών αυτών, τα οποία αντλούνται από την έλλειψη αντίθετου προς τους κανόνες του ανταγωνισμού χαρακτήρα ή ακόμη και από τον μη αρκούντως επιζήμιο για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα ορισμένων συνομιλιών, διαπιστώθηκε ήδη στις σκέψεις 1509 και 1511 ανωτέρω ότι, προκειμένου να τεκμηριώσει τον χαρακτηρισμό της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», η Επιτροπή ορθώς έλαβε υπόψη έναντι της Portigon τη συνομιλία της 18ης Ιανουαρίου 2011, έναντι της Nomura τις συνομιλίες της 18ης και της 26ης Ιανουαρίου 2011, της 3ης Φεβρουαρίου 2011, της 3ης και της 5ης Μαΐου 2011, της 7ης Ιουλίου 2011 και της 2ας Νοεμβρίου 2011, και έναντι της UniCredit τις συνομιλίες της 26ης Σεπτεμβρίου 2011, της 12ης και της 19ης Οκτωβρίου 2011, καθώς και της 2ας, της 3ης και της 28ης Νοεμβρίου 2011.
1524
Όσον αφορά τις λοιπές συνομιλίες που αμφισβητούνται νομοτύπως από τις τράπεζες αυτές, πρέπει να επισημανθούν τα ακόλουθα.
1525
Με εξαίρεση τη συνομιλία της 9ης Σεπτεμβρίου 2010, την οποία έλαβε υπόψη η Επιτροπή μόνον για τους σκοπούς πρόσδοσης πλαισίου στην επίδικη παράβαση (βλ. αιτιολογική σκέψη 294 της προσβαλλόμενης απόφασης και σκέψη 875 ανωτέρω), από τις σκέψεις 663 και 664 (συνομιλία της 25ης Φεβρουαρίου 2011 αμφισβητούμενη από την Portigon), 669 και 670 (συνομιλία της 5ης Απριλίου 2011 αμφισβητούμενη από τη Nomura), 676 (συνομιλία της 12ης Απριλίου 2011 αμφισβητούμενη από τις Nomura και Portigon), 721 και 736 (συνομιλία της 28ης Σεπτεμβρίου 2011 αμφισβητούμενη από τις UniCredit και Nomura), 818 (συνομιλία της 20ής Οκτωβρίου 2009 αμφισβητούμενη από την Portigon), 827 (συνομιλία της 21ης Οκτωβρίου 2009 αμφισβητούμενη από την Portigon), 832 (συνομιλία της 6ης Νοεμβρίου 2009 αμφισβητούμενη από την Portigon), 852 (συνομιλία της 14ης Ιανουαρίου 2010 αμφισβητούμενη από την Portigon), 871 (συνομιλία της 22ας Φεβρουαρίου 2010 αμφισβητούμενη από την Portigon), 883 (συνομιλία της17ης Νοεμβρίου 2010 αμφισβητούμενη από την Portigon), 899 (συνομιλία της 6ης Απριλίου 2011 αμφισβητούμενη από την Portigon) και 905 (συνομιλία της 11ης Απριλίου 2011 αμφισβητούμενη από την Portigon), προκύπτει ότι η Επιτροπή ορθώς δέχθηκε ότι οι συνομιλίες κατά των οποίων βάλλουν οι UniCredit, Nomura και Portigon είχαν χαρακτήρα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.
1526
Επιπλέον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις της παρούσας απόφασης που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη, οι συνομιλίες της 20ής Οκτωβρίου και της 6ης Νοεμβρίου 2009, της 14ης Ιανουαρίου, της 22ας Φεβρουαρίου και της 17ης Νοεμβρίου 2010, της 25ης Φεβρουαρίου, της 5ης, της 11ης και της 12ης Απριλίου και της 28ης Σεπτεμβρίου 2011 οδήγησαν, τουλάχιστον εν μέρει, σε ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά είτε με τις διάμεσες τιμές που εφάρμοζαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες, είτε με τους όγκους συναλλαγών τους, είτε με τις καμπύλες αποδόσεών τους, είτε με τις θέσεις διαπραγμάτευσής τους, είτε με τα επίπεδά τους προσφορών ή υπερπροσφορών.
1527
Διαπιστώθηκε, όμως, στη σκέψη 1515 ανωτέρω, ότι η ανταλλαγή τέτοιων πληροφοριών ήταν επιζήμια για τον ανταγωνισμό σε βαθμό ικανό να συμβάλει στον χαρακτηρισμό της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
1528
Επιπλέον, οι συνομιλίες της 21ης Οκτωβρίου 2009, της 15ης Φεβρουαρίου 2010 και της 6ης Απριλίου 2011 αφορούσαν πληροφορίες σχετικές είτε με το χρονικό σημείο καθορισμού της τιμής μιας κοινοπραξίας είτε με τις υπηρεσίες που παρείχαν οι επικεφαλής στα γραφεία διαχείρισης χρέους των κρατών μελών εκδοτών.
1529
Υπό το πρίσμα, όμως, των υποχρεώσεων εμπιστευτικότητας που υπέχουν οι επικεφαλής στο πλαίσιο των σχέσεών τους, τις οποίες μνημονεύει η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 33 της προσβαλλόμενης απόφασης και τις οποίες δεν αμφισβήτησαν η UniCredit, η Nomura και η Portigon, τόσο η κοινοποίηση όσο και η λήψη τέτοιων πληροφοριών συνεπάγονται παράβαση των υποχρεώσεων αυτών, ικανή να αλλοιώσει σημαντικά τη διαδικασία έκδοσης των οικείων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ανεξαρτήτως του αν η έκδοσή τους πραγματοποιείται μέσω κοινοπραξίας ή μέσω δημοπρασίας.
1530
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, το επιχείρημα της UniCredit ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών κατέστησαν δυνατό να προταθούν ευνοϊκότερες τιμές στους πελάτες τους, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το επιχείρημα αυτό εκκινεί από την παραδοχή ότι η επίδικη παράβαση περιοριζόταν στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ενώ αφορούσε το σύνολο της –πρωτογενούς και δευτερογενούς– αγοράς των ομολόγων αυτών. Ως εκ τούτου, το επιχείρημα αυτό δεν λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις των ανταλλαγών αυτών στην πρωτογενή αγορά.
1531
Επιπλέον, το ίδιο αυτό επιχείρημα δεν δημιουργεί εύλογες αμφιβολίες ως προς τον επιζήμιο χαρακτήρα των ανταλλαγών αυτών για τον ανταγωνισμό στη σχετική αγορά (απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψη 205) και, ειδικότερα, για τους ανταγωνιστές των εμπλεκομένων τραπεζών καθώς και για τους πελάτες τους.
1532
Κατά τρίτον, η Nomura δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλεστεί το γεγονός ότι ο χαρακτηρισμός της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» πρέπει να στηρίζεται σε «σταθερή και αξιόπιστη πείρα» στον τομέα αυτόν ή σε μελέτες ή οικονομικές εκθέσεις που έχουν εκπονηθεί από ανεξάρτητους συντάκτες.
1533
Πράγματι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 1413 ανωτέρω, το Δικαστήριο έχει κρίνει ρητώς ότι ουδόλως απαιτείται να έχει προηγουμένως καταδικάσει η Επιτροπή ορισμένο είδος συμπεριφοράς ίδιο με αυτό που καλείται να χαρακτηρίσει σε συγκεκριμένη υπόθεση, προκειμένου να μπορεί η επίμαχη συμπεριφορά να θεωρηθεί ότι περιορίζει τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου.
1534
Ομοίως, το επιχείρημα που αντλείται από την ύπαρξη μελετών ή οικονομικών εκθέσεων δεν μπορεί να ευδοκιμήσει, διότι άλλως ο χαρακτηρισμός συμπεριφορών για τις οποίες δεν έχει ακόμη επιβληθεί κύρωση ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» θα εξαρτιόταν από μια αμιγώς τυχαία περίσταση.
1535
Όπως, όμως, υπομνήσθηκε στη σκέψη 1414 ανωτέρω, για τον χαρακτηρισμό της επίμαχης πρακτικής ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» σημασία έχει μόνον η εξατομικευμένη και ενδελεχής εξέτασή της, από την οποία πρέπει να προκύπτει ότι η πρακτική αυτή είναι αρκούντως επιζήμια.
[παραλειπόμενα]
4) Επί των επικρίσεων της UniCredit, της Nomura και της Portigon, που αντλούνται από την έλλειψη αποτελέσματος των επίμαχων συμπεριφορών
[παραλειπόμενα]
1547
Επομένως, η Portigon, στο πλαίσιο του δεύτερου επιχειρήματος του πρώτου σκέλους του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, δεν μπορεί βασίμως να προσάψει στην Επιτροπή έλλειψη αιτιολογίας επί του σημείου αυτού.
1548
Εν πάση περιπτώσει, επισημαίνεται ότι ο ισχυρισμός της UniCredit, ο οποίος άλλωστε δεν τεκμηριώνεται, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές επηρέασαν όχι το σύνολο των πελατών στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, αλλά μόνον ορισμένους συγκεκριμένους αγοραστές ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, είναι αλυσιτελής.
1549
Πράγματι, το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ αποσκοπεί, όπως και οι λοιποί περί ανταγωνισμού κανόνες της Συνθήκης, στην προστασία όχι μόνον των άμεσων συμφερόντων ορισμένων προσδιοριζόμενων φορέων, αλλά και της διάρθρωσης της αγοράς και, με τον τρόπο αυτόν, του ίδιου του ανταγωνισμού (πρβλ. απόφαση της 19ης Μαρτίου 2015, Dole Food και Dole Fresh Fruit Europe κατά Επιτροπής, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, σκέψη 125 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1550
Διαπιστώνεται επίσης ότι η οικονομετρική ανάλυση, που μνημονεύεται στη σκέψη 1543 ανωτέρω και στην οποία στηρίζεται ο ισχυρισμός της Nomura ότι οι επίμαχες συμπεριφορές δεν είχαν αποτελέσματα, αφορά μόνον τις δραστηριότητες της τράπεζας αυτής στην πρωτογενή αγορά –ήτοι τη συμμετοχή της στις δημοπρασίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων–, ενώ αφενός η παράβαση που της προσάπτεται αφορά και τη δευτερογενή αγορά, στην οποία παρενέβαινε παράλληλα η Nomura, και αφετέρου οι πρωτογενείς και δευτερογενείς αγορές των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων είναι αλληλεξαρτώμενες (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 45 έως 50 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1551
Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα τα επιχειρήματα της UniCredit, της Nomura και της Portigon που αντλούνται από την έλλειψη αποδείξεως των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων των επίμαχων συμπεριφορών.
5) Συμπέρασμα επί του χαρακτηρισμού της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1552
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη καθόσον, με τις αιτιολογικές σκέψεις 532 έως 544 της προσβαλλόμενης απόφασης, χαρακτήρισε την επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση, εξεταζόμενη στο σύνολό της, ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου».
1553
Επομένως, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι ο τρίτος, ο τέταρτος και ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως της UniCredit, ο πρώτος και ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως της Nomura και το πρώτο σκέλος του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Portigon.
1554
Από την απόρριψη των λόγων αυτών προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος ακυρώσεως της UniCredit, ο οποίος στηρίζεται σε έλλειψη αιτιολογίας λόγω μη καθορισμού της σχετικής αγοράς ή των σχετικών αγορών στις οποίες διαπράχθηκε η επίδικη παράβαση, είναι επίσης αβάσιμος.
1555
Συγκεκριμένα, αφενός, η Επιτροπή υπέχει υποχρέωση οριοθέτησης της επίμαχης αγοράς σε απόφαση που εκδίδει κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 101 ΣΛΕΕ μόνον όταν, ελλείψει τέτοιας οριοθέτησης, είναι αδύνατο να καθοριστεί αν η επίμαχη συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρακώλυση, τον περιορισμό ή τη νόθευση των όρων του ανταγωνισμού (πρβλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 2016, EGL κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑251/12, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2016:114, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1556
Αφετέρου, όταν, όπως εν προκειμένω, η Επιτροπή διαπιστώνει παράβαση με αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού στο σύνολο του εδάφους της Ένωσης, η διαπίστωση του περιορισμού αυτού του ανταγωνισμού δεν απαιτεί κανέναν προηγούμενο ορισμό της γεωγραφικής αγοράς (πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 1998, Enso Española κατά Επιτροπής, T‑348/94, EU:T:1998:102, σκέψη 232 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1557
Πάντως, η UniCredit ουδόλως υποστήριξε ότι ήταν αδύνατο να καθοριστεί αν η επίδικη παράβαση μπορούσε να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, χωρίς να οριοθετηθεί η σχετική αγορά ή οι σχετικές αγορές στις οποίες έλαβε χώρα η παράβαση αυτή.
[παραλειπόμενα]
5.
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα κατά τη διαπίστωση εννόμου συμφέροντος της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Natixis, την BofA και την Portigon
α)
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε παράβαση του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003, καθόσον η Επιτροπή δεν απέδειξε έννομο συμφέρον να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Portigon, την Natixis και την BofA
[παραλειπόμενα]
1) Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται στην έλλειψη εννόμου συμφέροντος της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Natixis και την BofA.
i) Επί του πρώτου σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Natixis, το οποίο αντλείται από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως
[παραλειπόμενα]
1583
Αφενός, μολονότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 απαιτεί την απόδειξη εννόμου συμφέροντος για τη διαπίστωση της παράβασης για την οποία η Επιτροπή δεν έχει πλέον, λόγω παραγραφής, εξουσία να επιβάλλει κυρώσεις, εντούτοις η Επιτροπή δεν υποχρεούται να αιτιολογεί περαιτέρω την απόφασή της με παραπομπή στην προγενέστερη πρακτική της λήψεως αποφάσεων, εκθέτοντας ειδικώς τους λόγους για τους οποίους κατέληξε σε διαφορετικό συμπέρασμα από εκείνο στο οποίο κατέληξε σε προηγούμενη υπόθεση που αφορούσε παρεμφερείς ή όμοιες περιπτώσεις ή τους ίδιους επιχειρηματίες (πρβλ. απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2005, General Electric κατά Επιτροπής, T‑210/01, EU:T:2005:456, σκέψη 513).
1584
Πράγματι, εντός του ιδιαιτέρου πλαισίου κάθε υποθέσεως, η Επιτροπή οφείλει, κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει, να αποφασίζει για τη σκοπιμότητα να διαπιστώσει παράβαση ως προς συγκεκριμένη επιχείρηση και να διαφυλάξει την αποτελεσματικότητα του δικαίου του ανταγωνισμού (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Μαρτίου 2012, Telefónica και Telefónica de España κατά Επιτροπής, T‑336/07, EU:T:2012:172, σκέψη 357).
1585
Κατά τα λοιπά, στις αιτιολογικές σκέψεις 787 έως 791 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απάντησε ρητώς στα επιχειρήματα της Natixis και της BofA σχετικά με την προγενέστερη πρακτική της ως προς τη λήψη αποφάσεων.
1586
Αφετέρου, ούτε η έλλειψη κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 δικαιολογεί την επιβολή στην Επιτροπή ενισχυμένης υποχρεώσεως αιτιολογήσεως. Εξάλλου, η Natixis δεν προέβαλε κανένα επιχείρημα προς στήριξη του ισχυρισμού αυτού.
1587
Κατόπιν των ανωτέρω, το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Natixis πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
ii) Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως και του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Natixis και επί του δεύτερου λόγου ακυρώσεως της BofA, οι οποίοι στηρίζονται στο αβάσιμο των λόγων που δικαιολογούν το έννομο συμφέρον της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Natixis και την BofA
1588
Κατά πρώτον, η Natixis, στο πλαίσιο του πρώτου λόγου της προσφυγής της, και η BofA, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, ισχυρίζονται, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003, διαπιστώνοντας παράβαση ως προς αυτές. Κατά τις ανωτέρω, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδείξει έννομο συμφέρον για τη διαπίστωση της επίδικης παράβασης δικαιολογώντας το εν λόγω συμφέρον μέσω επίκλησης γενικών λόγων, χωρίς να το τεκμηριώνει με στοιχεία που να αφορούν τις ιδιαίτερες περιστάσεις της επίδικης παράβασης και με συγκεκριμένα στοιχεία της οικείας επιχείρησης, διότι άλλως θα καθίστατο κενή περιεχομένου η ανάγκη αποδείξεως του εν λόγω συμφέροντος.
1589
Υπό την έννοια αυτή, κατά τη Natixis και την BofA, οι τέσσερις δικαιολογητικοί λόγοι που προβάλλονται στις αιτιολογικές σκέψεις 781 έως 784 της προσβαλλόμενης απόφασης, και οι οποίοι εκτίθενται στις σκέψεις 1575 έως 1579 ανωτέρω, δεν καθιστούν δυνατή την απόδειξη έννομου συμφέροντος για τη διαπίστωση της επίδικης παράβασης ως προς αυτές. Μολονότι δεν αμφισβητούν ότι η Επιτροπή μπορεί να προβεί σε σφαιρική εκτίμηση των στοιχείων που προβάλλει, εντούτοις θεωρούν ότι, εξεταζόμενα μεμονωμένα ή συλλογικά, τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν τέτοιο συμφέρον εν προκειμένω.
1590
Κατά δεύτερον, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του τρίτου λόγου της προσφυγής της, η Natixis υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας, καθόσον η διαπίστωση της επίδικης παράβασης ως προς αυτήν δεν ήταν αναγκαία για την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης και ότι τα μειονεκτήματα για την τράπεζα αυτή, όσον αφορά τους κινδύνους για τη φήμη της και ενδεχόμενες αγωγές αποζημίωσης, είναι δυσανάλογα.
1591
Κατά τρίτον, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, η BofA προσθέτει ότι οι λόγοι που προβάλλονται με την προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να έχουν αξιολογηθεί υπό το πρίσμα εκτιμήσεων σχετικών με τις αρχές της ασφάλειας δικαίου και του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, πράγμα το οποίο η Επιτροπή κακώς δεν έπραξε.
1592
Ειδικότερα, η BofA επισημαίνει ότι, μολονότι η προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής δεν δεσμεύει την τελευταία σε άλλες υποθέσεις, εντούτοις γεγονός παραμένει ότι προγενέστερες αποφάσεις καταδεικνύουν ότι, στο παρελθόν, το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν διαπίστωσε παράβαση ελλείψει εννόμου συμφέροντος που να αφορά ειδικά την επιχείρηση.
1593
Κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, του κανονισμού 1/2003, εφόσον η Επιτροπή έχει σχετικό έννομο συμφέρον, μπορεί να διαπιστώσει ότι η παράβαση έχει διαπραχθεί στο παρελθόν.
1594
Εν προκειμένω, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι είχε έννομο συμφέρον να διαπιστώσει την παράβαση ως προς την Natixis και την BofA για τέσσερις λόγους, οι οποίοι εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 781 έως 784 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1595
Έτσι, οι τέσσερις αυτοί λόγοι αφορούν, πρώτον, το γεγονός ότι η Natixis και η BofA εμπλέκονταν στην ίδια ενιαία και διαρκή παράβαση με τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες, δεύτερον, ότι η συμπερίληψή τους στην προσβαλλόμενη απόφαση καθώς και η περιγραφή των συμπεριφορών τους ήταν αναγκαίες για να εξηγηθεί η συνολική λειτουργία και η πλήρης έκταση της επίδικης παράβασης, τρίτον, ότι οι προσαπτόμενες στις ως άνω τράπεζες συμπεριφορές ήταν πολύ σοβαρές και, τέλος, τέταρτον, ότι η διαπίστωση αυτή παρέχει τη δυνατότητα στα θύματα της επίμαχης παραβατικής συμπεριφοράς να αξιώσουν δικαστικώς αποζημίωση, καθώς και στην Επιτροπή να χαρακτηρίσει την αποδέκτρια τράπεζα ως υπότροπη εφόσον διαπράξει παρόμοια παράβαση στο μέλλον.
1596
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο θεωρεί ότι οι τρεις πρώτοι λόγοι που προβάλλει η Επιτροπή, εξεταζόμενοι από κοινού, αρκούν, αφ’ εαυτών, για να αποδειχθεί το έννομο συμφέρον του θεσμικού αυτού οργάνου να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Natixis και την BofA.
1597
Πράγματι, όσον αφορά τους δύο πρώτους λόγους, η Επιτροπή ορθώς επισημαίνει, στις αιτιολογικές σκέψεις 796 έως 801 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η διαπίστωση της επίδικης παράβασης ως προς την Natixis και την BofA συνέβαλε, μεταξύ άλλων, στο να αποδειχθεί η συχνότητα των συμπαιγνιακών συνομιλιών μεταξύ των διαπραγματευτών κάθε τράπεζας, η φύση των σχέσεών τους και ο διαρκής χαρακτήρας της παράβασης αυτής.
1598
Ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 798 της προσβαλλόμενης απόφασης, όσον αφορά την BofA, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη καθόσον έκρινε ότι, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η ενεργός συμβολή του διαπραγματευτή της BofA στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS ενίσχυσε την αλληλεξάρτηση των διαπραγματευτών για τη διατήρηση της συμπαιγνιακής συμπεριφοράς τους και την άντληση οφέλους από αυτήν, η συμπερίληψη της BofA στην προσβαλλόμενη απόφαση συνέβαλε στην απόδειξη της ιδιαίτερης φύσης της σχέσης μεταξύ των διαπραγματευτών καθώς και του τακτικού χαρακτήρα των ανταλλαγών τους.
1599
Ομοίως, στην αιτιολογική σκέψη 801 της προσβαλλόμενης απόφασης, όσον αφορά τη Natixis, η Επιτροπή ορθώς στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, στην αδιάλειπτη συμμετοχή του διαπραγματευτή της στα επίμαχα κανάλια συνομιλιών, παρά τις αλλαγές των εργοδοτών του, για να αναδείξει τον διαρκή χαρακτήρα της επίδικης παράβασης.
1600
Στο πλαίσιο αυτό, η Natixis και η BofA δεν μπορούν βασίμως να υποστηρίζουν ότι η ταυτοποίησή τους στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν ήταν κρίσιμη και δεν συνέβαλε ουσιωδώς στην απόδειξη της επίδικης παράβασης ή στη διευκρίνιση της έκτασης των παραβατικών συμπεριφορών.
1601
Είναι βεβαίως αληθές ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να έχει χρησιμοποιήσει τα στοιχεία που αφορούσαν τη συμμετοχή της Natixis και της BofA, όπως υπομνήσθηκαν ανωτέρω, διατηρώντας συγχρόνως την ανωνυμία των τραπεζών αυτών στην προσβαλλόμενη απόφαση ή μη διαπιστώνοντας την επίδικη παράβαση ως προς αυτές.
1602
Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν η Natixis και η BofA, η Επιτροπή ουδόλως υποχρεούται να αποδεικνύει την αναγκαιότητα διαπίστωσης παράβασης για την οποία δεν έχει πλέον, λόγω παραγραφής, εξουσία να επιβάλει πρόστιμο. Πράγματι, το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 απαιτεί μόνον να δικαιολογείται έννομο συμφέρον για τη διαπίστωση της παράβασης αυτής, χωρίς να προβλέπει οποιαδήποτε υποχρέωση να αποδεικνύεται η αναγκαιότητα της διαπίστωσης αυτής. Η επιβολή στην Επιτροπή της υποχρέωσης να αποδεικνύει την αναγκαιότητα διαπίστωσης της επίδικης παράβασης θα ισοδυναμούσε με αδικαιολόγητη αύξηση του βάρους απόδειξης, σε αντίθεση προς το γράμμα του εν λόγω άρθρου.
1603
Εν πάση περιπτώσει, το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι το γεγονός ότι, με προγενέστερες αποφάσεις, η Επιτροπή δεν καταλόγισε ευθύνη σε επιχειρήσεις για αντίστοιχη συμπεριφορά δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς το ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο πρόκειται να απέχει στο μέλλον από τη δίωξη και την επιβολή κυρώσεων για τη συμπεριφορά αυτή, όταν αυτή η αλλαγή της πρακτικής κατά τη λήψη αποφάσεων στην οποία προέβη η Επιτροπή, αν υποτεθεί αποδεδειγμένη, θεμελιώνεται σε ορθή ερμηνεία του περιεχομένου των κρίσιμων νομικών διατάξεων (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, Deltafina κατά Επιτροπής, T‑29/05, EU:T:2010:355, σκέψη 428).
1604
Κατά συνέπεια, το γεγονός και μόνον ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να μην έχει διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς τις προσφεύγουσες δεν μπορεί να αποκλείσει το έννομο συμφέρον της να το πράξει.
1605
Όσον αφορά τον τρίτο λόγο σχετικά με τη σοβαρότητα των συμπεριφορών των τραπεζών αυτών, ο οποίος παρατίθεται στην αιτιολογική σκέψη 783 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή βασίμως δέχθηκε ότι οι εν λόγω συμπεριφορές ήταν ιδιαιτέρως σοβαρές, λαμβανομένου υπόψη του οικείου τομέα και του πλαισίου της χρηματοπιστωτικής κρίσης εντός του οποίου σημειώθηκαν.
1606
Συναφώς, η Natixis και η BofA δεν μπορούν λυσιτελώς να επικαλεστούν τον μικρότερο βαθμό –σε σύγκριση με τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες– της αντίστοιχης συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση. Συγκεκριμένα, η Natixis μετέσχε στην επίδικη παράβαση για λίγο περισσότερο από ένα έτος και πέντε μήνες και η BofA για λίγο περισσότερο από ένα έτος και εννέα μήνες, πράγμα που δεν μπορεί να επιβάλει στην Επιτροπή να μη τις περιλάβει στην προσβαλλόμενη απόφαση και να μη διαπιστώσει την παράβαση ως προς αυτές.
1607
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, κακώς η Natixis και η BofA προσάπτουν στην Επιτροπή ότι επικαλέστηκε μόνον γενικούς δικαιολογητικούς λόγους προκειμένου να αποδείξει το έννομο συμφέρον της να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς αυτές.
1608
Επομένως, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστεί το βάσιμο του τέταρτου δικαιολογητικού λόγου που προέβαλε η Επιτροπή, η τελευταία απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη εννόμου συμφέροντος για τη διαπίστωση της επίδικης παράβασης ως προς την Natixis και την BofA.
1609
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τα λοιπά επιχειρήματα της Natixis και της BofA.
1610
Κατά πρώτον, όσον αφορά τα επιχειρήματα της Natixis, η τελευταία δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλείται παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας λόγω, πρώτον, του γεγονότος ότι συνεργάστηκε δυνάμει της ανακοινώσεως περί επιείκειας, αλλά δεν άντλησε εξ αυτού κανένα όφελος, λαμβανομένου υπόψη ότι η Επιτροπή δεν είχε πλέον, λόγω παραγραφής, εξουσία να της επιβάλει πρόστιμο.
1611
Συναφώς, μολονότι είναι αληθές ότι οι προσπάθειες συνεργασίας που κατέβαλε η Natixis δεν θα έχουν ανταμειφθεί, αν δεν μειωθεί το πρόστιμο, εντούτοις η Επιτροπή ορθώς υπενθύμισε, κατ’ ουσίαν, στις αιτιολογικές σκέψεις 803 και 804 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η ανακοίνωση περί επιείκειας δεν προβλέπει τη δυνατότητα επιχείρησης να απαλλαγεί από την ευθύνη της για τη διαπίστωση παράβασης.
1612
Πράγματι, η ανακοίνωση αυτή καθορίζει ένα πλαίσιο εντός του οποίου η μοναδική δυνατότητα που παρέχεται για να ανταμειφθούν οι επιχειρήσεις που συνεργάστηκαν σε έρευνα της Επιτροπής είναι να τους χορηγηθεί απαλλαγή από το πρόστιμο ή μείωση του ποσού του προστίμου αυτού (βλ., ειδικότερα, σημεία 8 και 23 της εν λόγω ανακοίνωσης).
1613
Ομοίως, στην αιτιολογική σκέψη 804 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ορθώς επισημαίνει ότι οι επιχειρήσεις οι οποίες συνεργάζονται στο πλαίσιο της ανακοινώσεως περί επιείκειας το πράττουν κατόπιν ωρίμου σκέψεως και έχοντας εις βάθος γνώση της δικής τους συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της διάρκειάς της. Ως εκ τούτου, οι επιχειρήσεις αυτές συνεργάζονται έχοντας πλήρη επίγνωση της κατάστασης και, ειδικότερα, έχοντας γνώση του σημείου 36 της εν λόγω ανακοινώσεως, κατά το οποίο η Επιτροπή δεν θα αποφανθεί σχετικά με την αποδοχή μιας αίτησης, αν προκύπτει ότι η αίτηση αυτή αφορά παραβάσεις που καλύπτονται από την πενταετή παραγραφή του άρθρου 25, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1/2003.
1614
Επιπλέον, η Natixis δεν μπορεί επίσης να συγκρίνει την κατάστασή της με εκείνη των λοιπών αιτούντων επιεική μεταχείριση, ήτοι της RBS και της UBS, δεδομένου ότι, σε αντίθεση με αυτές, η Επιτροπή δεν είχε πλέον, λόγω παραγραφής, εξουσία να επιβάλει πρόστιμο στη Natixis.
1615
Εξάλλου, όσον αφορά το γεγονός ότι η Natixis δεν ήταν σε θέση, κατά το στάδιο της υποβολής της αίτησής της για επιεική μεταχείριση, να καθορίσει με βεβαιότητα αν η Επιτροπή δεν είχε πλέον ως προς αυτήν, λόγω παραγραφής, εξουσία επιβολής προστίμου για τη συμμετοχή της στην επίδικη παράβαση, αρκεί να υπομνησθεί ότι η αβεβαιότητα αυτή αποτελεί εγγενές στοιχείο της ανάλυσης κινδύνου-οφέλους που προηγείται κάθε απόφασης επιχείρησης να υποβάλει ή όχι αίτηση απαλλαγής από το πρόστιμο ή μείωσης του ύψους του, οπότε το γεγονός που επικαλείται η Natixis δεν ασκεί επιρροή.
1616
Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι η συνεργασία της Natixis, έστω και αν δεν ανταμείφθηκε κατά τα λοιπά, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη εννόμου συμφέροντος της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την τράπεζα αυτή.
1617
Δεύτερον, η Natixis επίσης δεν μπορεί βασίμως να επικαλείται την προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής κατά την εφαρμογή του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003, προκειμένου να επικρίνει τον αντίθετο προς την αρχή της αναλογικότητας χαρακτήρα της προσβαλλόμενης απόφασης και να υποστηρίξει ότι η «ασυνήθης» άσκηση των εξουσιών της Επιτροπής προϋποθέτει αυστηρή εξέταση της αναλογικότητας του επίμαχου μέτρου υπό το πρίσμα της σημασίας της σαφούς, προβλέψιμης και ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης.
1618
Πράγματι, στο μέτρο που η επιχειρηματολογία αυτή στηρίζεται σε σύγκριση μεταξύ της κατάστασης της Natixis και εκείνης των επιχειρήσεων που εμπλέκονται σε διαφορετικές διαδικασίες σχετικές με παραβάσεις του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, πρέπει να απορριφθεί, δεδομένου ότι η προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής δεν χρησιμεύει ως νομικό πλαίσιο εφαρμοστέο στα πρόστιμα ή στις διαπιστώσεις παραβάσεων στον τομέα του ανταγωνισμού και έχει απλώς ενδεικτικό χαρακτήρα (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2009, Erste Group Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P και C‑137/07 P, EU:C:2009:576, σκέψη 233 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1619
Κατά δεύτερον, όσον αφορά τα επιχειρήματα της BofA, η τελευταία δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει ότι η δέουσα συνεκτίμηση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, λαμβανομένου υπόψη του χρόνου που παρήλθε μεταξύ της παύσης της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση και του χρόνου έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης, θα έπρεπε να έχει οδηγήσει την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι δεν είχε έννομο συμφέρον να διαπιστώσει την εν λόγω παράβαση ως προς την τράπεζα αυτή.
1620
Συναφώς, πρώτον, μολονότι η διαπίστωση περί της ύπαρξης εννόμου συμφέροντος για τη διαπίστωση της επίδικης παράβασης πρέπει να γίνεται τηρουμένων των γενικών αρχών του δικαίου της Ένωσης όπερ σημαίνει, ειδικότερα, ότι δεν επιτρέπεται στην Επιτροπή να καθυστερεί επ’ αόριστον την άσκηση των εξουσιών της (πρβλ. αποφάσεις της 14ης Ιουλίου 1972, Geigy κατά Επιτροπής, 52/69, EU:C:1972:73, σκέψη 21, και της 24ης Σεπτεμβρίου 2002, Falck και Acciaierie di Bolzano κατά Επιτροπής, C‑74/00 P και C‑75/00 P, EU:C:2002:524, σκέψη 140), εντούτοις δεν μπορεί να διαπιστωθεί, εν προκειμένω, ότι η παρέλευση του χρόνου κατέστησε δυσχερέστερη την άμυνα της BofA.
1621
Συγκεκριμένα, κατ’ αρχάς, μολονότι όντως παρήλθε χρονικό διάστημα άνω των επτά ετών μεταξύ της παύσης της συμμετοχής της BofA στην επίδικη παράβαση, στις 6 Νοεμβρίου 2008, και της παραλαβής, στις 3 Μαρτίου 2016, της αίτησης παροχής πληροφοριών σχετικά με την παράβαση αυτή, πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι παρήλθε χρονικό διάστημα μόνον πέντε μηνών μεταξύ της εκ μέρους της RBS υποβολής, στις 11 Σεπτεμβρίου 2015, της επίσημης αίτησής της για απαλλαγή από το πρόστιμο, κατά την έννοια του σημείου 14 της ανακοινώσεως περί επιείκειας, και της αποστολής της εν λόγω αιτήσεως παροχής πληροφοριών στην BofA.
1622
Πάντως, η παρέλευση χρονικού διαστήματος περίπου εξίμισι ετών μεταξύ της παύσης της συμμετοχής της BofA στην επίδικη παράβαση και της υποβολής της εν λόγω επίσημης αίτησης απαλλαγής από το πρόστιμο ουδόλως μπορεί να εξομοιωθεί με αμελή συμπεριφορά της Επιτροπής με αποτέλεσμα να της καταλογισθεί εγκύρως προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της BofA, εφόσον η ίδια η ως άνω τράπεζα συνέβαλε εκουσίως στην παρέλευση της περιόδου αυτής, διατηρώντας εσκεμμένα μυστικές τις επίμαχες συμπεριφορές (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2005, Sumitomo Chemical και Sumika Fine Chemicals κατά Επιτροπής, T‑22/02 και T‑23/02, EU:T:2005:349, σκέψη 91).
1623
Εξάλλου, όπως ορθώς υπενθυμίζει η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 795 της προσβαλλόμενης απόφασης, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, δυνάμει του γενικού καθήκοντος σύνεσης που υπέχει κάθε επιχείρηση, η BofA όφειλε να έχει μεριμνήσει για την ορθή τήρηση των στοιχείων που καθιστούν δυνατή την παρακολούθηση των δραστηριοτήτων της, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να έχει στη διάθεσή της τα αναγκαία αποδεικτικά στοιχεία για την περίπτωση δικαστικών ή διοικητικών προσφυγών (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2018, Prysmian και Prysmian Cavi e Sistemi κατά Επιτροπής, T‑475/14, EU:T:2018:448, σκέψη 101). Επομένως, εφόσον η Επιτροπή είχε ζητήσει από την BofA την παροχή πληροφοριών, η τελευταία όφειλε κατά μείζονα λόγο να ενεργήσει με αυξημένη επιμέλεια και να λάβει κάθε πρόσφορο μέτρο προκειμένου να διατηρήσει τα αποδεικτικά στοιχεία που μπορούσε ευλόγως να διαθέτει (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Heineken Nederland και Heineken κατά Επιτροπής, T‑240/07, EU:T:2011:284, σκέψη 301· βλ. επίσης κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Xellia Pharmaceuticals και Alpharma κατά Επιτροπής, C‑611/16 P, EU:C:2021:245, σκέψη 152).
1624
Στη συνέχεια, η BofA παρέλειψε να αναφέρει λεπτομερώς, αν όχι τα ελλείποντα συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία, τουλάχιστον τα περιστατικά, τα γεγονότα ή τις περιστάσεις που την εμπόδισαν να συμμορφωθεί προς την υποχρέωσή της επιμέλειας και τα οποία προκάλεσαν την υποτιθέμενη δυσχέρεια συλλογής των απαλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων στα οποία αυτή αναφέρεται (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Xellia Pharmaceuticals και Alpharma κατά Επιτροπής, T‑471/13, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2016:460, σκέψη 358).
1625
Ομοίως, μολονότι η BofA υποστηρίζει ότι η παρέλευση του χρόνου κατέστησε περιπλοκότερη την εκ μέρους της ανάγνωση και ερμηνεία των συνομιλιών μεταξύ διαπραγματευτών, οι οποίες χρησιμεύουν ως αποδεικτικά στοιχεία εν προκειμένω, γεγονός παραμένει ότι η τράπεζα αυτή, η οποία είναι ενημερωμένος και έμπειρος επιχειρηματίας στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, δεν ανέφερε κανένα συγκεκριμένο παράδειγμα κατάστασης στην οποία να μην μπόρεσε να προτείνει ερμηνεία μιας ή περισσοτέρων συνομιλιών ή στην οποία να διαπίστωσε σημαντική έλλειψη πληροφοριών ή αποδεικτικών στοιχείων, τούτο δε τόσο με τα υπομνήματά της όσο και όταν ερωτήθηκε επ’ αυτού κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
1626
Αντιθέτως, στην BofA παρασχέθηκε η δυνατότητα να αναφερθεί στο σύνολο των μηνυμάτων που απεστάλησαν κατά τη διάρκεια μιας ημέρας συνομιλιών η οποία της προσάπτεται, όπως ρητώς επιβεβαίωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, προκειμένου να προσδιορίσει το πλαίσιο των επίδικων ανταλλαγών που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή και να τις συσχετίσει με την υπόλοιπη συνομιλία των διαπραγματευτών, οπότε η παρέλευση του χρόνου δεν μπορούσε, αυτή καθεαυτήν, να έχει παρά ελάχιστο αντίκτυπο στην κατανόηση των συνομιλιών.
1627
Ομοίως, στο μέτρο που η BofA εκτιμά ότι η εκ μέρους της κατανόηση των συνομιλιών κατέστη περιπλοκότερη λόγω του ότι δεν ήταν σε θέση να έρθει σε επαφή με τον πρώην διαπραγματευτή της που είχε αποχωρήσει από την τράπεζα δέκα έτη νωρίτερα, η τράπεζα αυτή δεν προσκόμισε κανένα αποδεικτικό στοιχείο ή αρχή αποδείξεως εκ των οποίων να προκύπτει ότι η BofA επιχείρησε πράγματι να έλθει σε επαφή με αυτόν και ότι η προσπάθεια αυτή δεν είχε τελεσφορήσει.
1628
Τέλος, καθόσον η BofA προβάλλει επιχειρήματα αντλούμενα, κατ’ ουσίαν, από επιλεκτικές παρουσιάσεις, εκ μέρους των αιτούντων επιεική μεταχείριση, των αποδεικτικών στοιχείων που είχαν στη διάθεσή τους και από την περιορισμένη αποδεικτική αξία, έναντι της BofA, των δηλώσεών τους, αρκεί η διαπίστωση, αφενός, ότι η επιλεκτικότητα αυτή δεν επηρεάζεται από την παρέλευση του χρόνου και, αφετέρου, ότι η BofA είχε τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί του συνόλου των στοιχείων της δικογραφίας κατά τη διοικητική διαδικασία, οπότε τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να αποδείξουν ή να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας.
1629
Δεύτερον, το επιχείρημα της BofA ότι η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση όψιμα υπό το πρίσμα των επιταγών της ασφάλειας δικαίου δεν μπορεί να ευδοκιμήσει, δεδομένου ότι, εν προκειμένω, δεν τίθεται ζήτημα αμέλειας της Επιτροπής κατά την έναρξη ή την ολοκλήρωση της διοικητικής διαδικασίας, αλλά της απλής και αντικειμενικής παρελεύσεως χρόνου από την παύση της συμμετοχής στην επίδικη παράβαση ως προς την οποία δεν υποστηρίζεται ότι η Επιτροπή είχε λάβει γνώση, ούτε ακόμη ότι μπορούσε και έπρεπε να λάβει γνώση, σε χρονικό σημείο που θα της είχε επιτρέψει να προβεί νωρίτερα στην ενέργειά της (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2005, Sumitomo Chemical και Sumika Fine Chemicals κατά Επιτροπής, T‑22/02 και T‑23/02, EU:T:2005:349, σκέψη 90).
1630
Πράγματι, κατόπιν της αποστολής διαφόρων αιτήσεων παροχής πληροφοριών από τις 29 Ιανουαρίου 2016, η Επιτροπή κοινοποίησε την ανακοίνωση των αιτιάσεων στις εμπλεκόμενες τράπεζες στις 31 Ιανουαρίου 2019, προέβη σε ακρόαση των αποδεκτών της ανακοίνωσης αυτής μεταξύ της 22ας και της 24ης Οκτωβρίου 2019 και εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση στις 20 Μαΐου 2021. Η χρονική αυτή αλληλουχία δεν παρέχει καμία ένδειξη περί μη εύλογης διάρκειας της διαδικασίας (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2005, Sumitomo Chemical και Sumika Fine Chemicals κατά Επιτροπής, T‑22/02 και T‑23/02, EU:T:2005:349, σκέψη 90).
1631
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη καθόσον διαπίστωσε την επίδικη παράβαση ως προς τη Natixis και την BofA.
1632
Ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι ο πρώτος λόγος ακυρώσεως και το δεύτερο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Natixis, καθώς και ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η BofA.
β)
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της Natixis και της BofA την οποία ενέχει ο τέταρτος δικαιολογητικός λόγος που έγινε δεκτός στην αιτιολογική σκέψη 784 της προσβαλλόμενης απόφασης
1633
Η Natixis, στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, και η BofA, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν στην Επιτροπή προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας για τον λόγο ότι, στην αιτιολογική σκέψη 784 της προσβαλλόμενης απόφασης, το θεσμικό αυτό όργανο επικαλέστηκε έναν τέταρτο δικαιολογητικό λόγο, μη περιλαμβανόμενο στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, προκειμένου να αποδείξει το έννομο συμφέρον του να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση.
1634
Συναφώς, από τις σκέψεις 1588 έως 1631 ανωτέρω προκύπτει ότι το έννομο συμφέρον της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Natixis και την BofA τεκμηριώνεται επαρκώς από τους δικαιολογητικούς λόγους που εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 781 έως 783 της προσβαλλόμενης απόφασης. Ως εκ τούτου, ενδεχόμενη πλημμέλεια της αιτιολογικής σκέψης 784 της προσβαλλόμενης απόφασης δεν είναι ικανή να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη εννόμου συμφέροντος της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς την Natixis και την BofA.
1635
Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή δεν προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας της Natixis και της BofA δεχόμενη, στην αιτιολογική σκέψη 784 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι το συμφέρον της να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ήταν επίσης δικαιολογημένο, δεδομένου ότι, αφενός, η διαπίστωση αυτή θα της επέτρεπε να χαρακτηρίσει τις τράπεζες αυτές ως υπότροπες σε περίπτωση που διέπρατταν παρόμοια παράβαση στο μέλλον και, αφετέρου, η διαπίστωση αυτή θα διευκόλυνε την άσκηση αγωγών αποζημίωσης κατά των επιχειρήσεων που εμπλέκονταν στην παράβαση.
1636
Πράγματι, η απλή προσθήκη στην αιτιολογική σκέψη 784 της προσβαλλόμενης απόφασης ενός τέταρτου δικαιολογητικού λόγου δεν ισοδυναμεί με καταλογισμό στις τράπεζες αυτές παραβάσεων διαφορετικών από εκείνες τις οποίες αφορούσε η ανακοίνωση των αιτιάσεων, ούτε με συνεκτίμηση πραγματικών περιστατικών και νομικών χαρακτηρισμών επί των οποίων οι εν λόγω τράπεζες δεν είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν την άποψή τους, δεδομένου ότι στο σημείο 685 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων η Επιτροπή κατέστησε σαφή την πρόθεσή της να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς τις τράπεζες αυτές παρά το γεγονός ότι δεν είχε πλέον, λόγω παραγραφής, εξουσία να τους επιβάλει πρόστιμο.
1637
Επομένως, η διαφορά αυτή μεταξύ της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της προσβαλλόμενης απόφασης δεν μπορεί να οδηγήσει στη διαπίστωση προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας της Natixis και της BofA, λαμβανομένων υπόψη των επιταγών που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 116 και 117 ανωτέρω, τις οποίες οφείλει να τηρεί η Επιτροπή προκειμένου να διασφαλίσει τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων.
1638
Το συμπέρασμα αυτό επιβάλλεται κατά μείζονα λόγο όσον αφορά το συμφέρον να διευκολυνθεί η άσκηση αγωγών αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.
1639
Πράγματι, επικαλούμενη ένα τέτοιο έννομο συμφέρον, η Επιτροπή περιορίστηκε να εκθέσει τις συνέπειες που είναι συμφυείς με την εφαρμογή της απαγόρευσης του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να αξιώσει αποζημίωση για ζημία που προκλήθηκε από συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού (πρβλ. αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, Courage και Crehan, C‑453/99, EU:C:2001:465, σκέψη 26, και της 13ης Ιουλίου 2006, Manfredi κ.λπ., C‑295/04 έως C‑298/04, EU:C:2006:461, σκέψη 60), εξυπακουομένου ότι τέτοιες αγωγές που συμβάλλουν στη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού εντός της Ένωσης αποθαρρύνουν τις συχνά συγκαλυμμένες συμφωνίες ή πρακτικές που ενδέχεται να περιορίζουν ή να νοθεύουν τον ανταγωνισμό (πρβλ. αποφάσεις της 6ης Νοεμβρίου 2012, Otis κ.λπ., C‑199/11, EU:C:2012:684, σκέψη 42, και της 14ης Μαρτίου 2019, Skanska Industrial Solutions κ.λπ., C‑724/17, EU:C:2019:204, σκέψη 44).
1640
Επομένως, από την ανάγνωση του σημείου 685 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, από το οποίο προκύπτει σαφώς η πρόθεση της Επιτροπής να διαπιστώσει την επίδικη παράβαση ως προς αυτές, η Natixis και η BofA μπορούσαν ευλόγως να προβλέψουν ότι μια τέτοια διαπίστωση θα είχε κατ’ ανάγκην ως συνέπεια τη διευκόλυνση της ενδεχόμενης άσκησης αγωγών αποζημίωσης ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων από τα θύματα των καταλογιστέων στις δύο αυτές τράπεζες και αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών.
[παραλειπόμενα]
6.
Επί των λόγων ακυρώσεως που προβάλλουν η UBS, η UniCredit και η Nomura και οι οποίοι στηρίζονται σε έλλειψη αιτιολογίας, σε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και σε σφάλματα κατά τον καθορισμό του αντιστοίχου προστίμου τους
[παραλειπόμενα]
1652
Δεύτερον, η UBS, στο πλαίσιο του πρώτου λόγου, του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου και του τρίτου, του τέταρτου και του πέμπτου λόγου της προσφυγής της, η UniCredit, στο πλαίσιο του έβδομου και του όγδοου λόγου της προσφυγής της, και η Nomura, στο πλαίσιο του έκτου λόγου της προσφυγής της, επικρίνουν τη μεθοδολογία που επέλεξε η Επιτροπή για να καθορίσει τις αξίες αντικατάστασης που ελήφθησαν υπόψη ως προς αυτές καθώς και το ύψος των αξιών αυτών.
1653
Τρίτον, στο πλαίσιο του αντίστοιχου ένατου λόγου των προσφυγών ακυρώσεως, η UniCredit και η Nomura υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε στην περίπτωσή τους (σημεία 20 έως 23 των κατευθυντηρίων γραμμών).
1654
Τέταρτον, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του δέκατου λόγου της προσφυγής της, η UniCredit ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων, καθώς και της αναλογικότητας κατά τον καθορισμό του συντελεστή του επιπρόσθετου ποσού.
1655
Αφετέρου, στο πλαίσιο των αντιστοίχων δέκατων λόγων των προσφυγών ακυρώσεως, η UniCredit και η Nomura επικρίνουν τις προσαρμογές στις οποίες προέβη η Επιτροπή επί του βασικού ποσού των προστίμων που τους επιβλήθηκαν καθώς και τη μη εφαρμογή του σημείου 37 των κατευθυντηρίων γραμμών.
1656
Οι επικρίσεις αυτές σχετικά με τον υπολογισμό του ύψους των αντιστοίχων προστίμων τους θα εξεταστούν διαδοχικά και με τη σειρά που εκτίθεται στις σκέψεις 1647 έως 1655 ανωτέρω.
α)
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας της UBS και της Nomura στο πλαίσιο του καθορισμού των αντιστοίχων προστίμων τους
1657
Η UBS, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, και η Nomura, στο πλαίσιο του όγδοου λόγου της προσφυγής της, υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας, καθόσον δεν τους παρέσχε τη δυνατότητα να κατανοήσουν, από την έναρξη της διοικητικής διαδικασίας, τη μεθοδολογία που επελέγη για τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης και, κατά συνέπεια, να μπορέσουν να την αμφισβητήσουν λυσιτελώς.
1658
Συναφώς, η UBS υποστηρίζει ότι, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή όφειλε να έχει εξηγήσει λεπτομερώς τη μεθοδολογία υπολογισμού της, στο μέτρο που στηριζόταν σε ένα αριθμητικό πρότυπο στο οποίο ο συντελεστής μειώσεως καλούνταν να διαδραματίσει ουσιώδη ρόλο.
1659
Η Nomura υποστηρίζει ότι, πριν από την παραλαβή της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα και, ως εκ τούτου, κατά το μεγαλύτερο μέρος της διοικητικής διαδικασίας, δεν διέθετε συγκεκριμένες λεπτομέρειες σχετικά με τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, εξαιρουμένων των ονομαστικών ποσών που αναφέρονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Επιπλέον, μετά την επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα, η Επιτροπή διευκρίνισε τη μεθοδολογία της αποκλειστικά σε διμερή βάση, χωρίς να της παράσχει τη δυνατότητα να προβάλει προφορικώς προβλήματα σχετικά με τη μεθοδολογία αυτή πριν από την ενημερωτική σύσκεψη της 22ας Μαρτίου 2021. Πάντως, κατά την εν λόγω ενημερωτική σύσκεψη η Επιτροπή αποκάλυψε ουσιώδεις τροποποιήσεις της αρχικής μεθοδολογίας, επί των οποίων δεν παρασχέθηκε καμία γραπτή εξήγηση πριν από την έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, με την εξαίρεση ενός ασαφούς μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 25ης Μαρτίου 2021.
1660
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του δεύτερου λόγου της προσφυγής της, η UBS προσάπτει στην Επιτροπή τόσο παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης που υπέχει όσο και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, επικαλείται δε νομολογία σχετική με την υποχρέωση αιτιολόγησης –ήτοι τις σκέψεις 342 έως 348 της απόφασης της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑105/17, EU:T:2019:675), ή τις σκέψεις 30 και 31 της απόφασης της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ. (C‑39/18 P, EU:C:2019:584)– προκειμένου να αποδείξει την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας.
1661
Όμως, οι δύο αυτοί ισχυρισμοί είναι διαφορετικοί. Ο πρώτος αφορά το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης, ενώ ο δεύτερος –ο οποίος εξάλλου δεν τεκμηριώνεται επαρκώς από την UBS– αφορά τη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση της απόφασης αυτής και, ειδικότερα, τον σεβασμό του δικαιώματος ακροάσεως των εμπλεκομένων τραπεζών κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης διαδικασίας.
1662
Ως εκ τούτου, στις σκέψεις 1663 έως 1675 κατωτέρω θα εξεταστούν μόνον τα επιχειρήματα σχετικά με τον ισχυρισμό περί προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας της Nomura και της UBS, ενώ τα επιχειρήματα που αντλούνται από έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης θα εξεταστούν κατωτέρω στις σκέψεις 1684 έως 1695.
1663
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 835 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκειμένου να ανταποκριθεί στην υποχρέωση σεβασμού του δικαιώματος των επιχειρήσεων να ακουστούν, η Επιτροπή οφείλει να αναφέρει ρητώς στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ότι πρόκειται να εξετάσει το ενδεχόμενο επιβολής προστίμων στις οικείες επιχειρήσεις και να μνημονεύει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία που μπορούν να επισύρουν πρόστιμο, όπως είναι η βαρύτητα και η διάρκεια της εικαζόμενης παράβασης και η εκ προθέσεως ή εξ αμελείας διάπραξή της (βλ. απόφαση της 6ης Ιουλίου 2017, Toshiba κατά Επιτροπής, C‑180/16 P, EU:C:2017:520, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1664
Από τη νομολογία προκύπτει επίσης ότι, αντιθέτως, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, εφόσον έχει παράσχει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία με βάση τα οποία πρόκειται να υπολογίσει το ύψος των προστίμων, να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιήσει καθένα από τα στοιχεία αυτά για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου (βλ. απόφαση της 6ης Ιουλίου 2017, Toshiba κατά Επιτροπής, C‑180/16 P, EU:C:2017:520, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), ούτε το ύψος των προβλεπόμενων προστίμων και, κατά μείζονα λόγο, το ακριβές ποσό τους (πρβλ. αποφάσεις της 24ης Σεπτεμβρίου 2009, Erste Group Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P και C‑137/07 P, EU:C:2009:576, σκέψη 182 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 360).
1665
Ωστόσο, όταν η Επιτροπή προτίθεται να προβεί σε υπολογισμό των προστίμων ο οποίος αποκλίνει από την καθιερωμένη μεθοδολογία της, τούτο δικαιολογεί την εκ μέρους της ειδική σχετική μνεία στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (πρβλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2008, Coop de France bétail et viande κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑101/07 P και C‑110/07 P, EU:C:2008:741, σκέψη 50).
1666
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή τήρησε τις απαιτήσεις που της επιβάλλονται.
1667
Πράγματι, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων που απηύθυνε αντιστοίχως στη Nomura και στην UBS, η Επιτροπή παρέσχε διευκρινίσεις ως προς τα επιτακτικά κριτήρια της σοβαρότητας και της διάρκειας της εικαζόμενης παράβασης καθώς και ως προς το γεγονός ότι αυτή είχε διαπραχθεί εκ προθέσεως (βλ. σημεία 680 έως 683 και 694 έως 698 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1663 και 1664 ανωτέρω.
1668
Επισήμανε επίσης στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ότι, εφαρμόζοντας τη μεθοδολογία που καθορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές, σκόπευε να λάβει υπόψη όχι την αξία των πωλήσεων των υπηρεσιών που παρείχαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες σε σχέση με την εικαζόμενη παράβαση, αλλά μια αξία αντικατάστασης για την αξία αυτή, υπολογιζόμενη βάσει των αναχθέντων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από καθεμιά από τις τράπεζες αυτές κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση και στα οποία θα εφαρμοζόταν ένας «συντελεστής που λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του χρηματοπιστωτικού κλάδου, και ειδικότερα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, και ο οποίος θα παρείχε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να υπολογίσει πρόστιμο με κατάλληλο αποτρεπτικό αποτέλεσμα» (βλ. σημεία 686 έως 692 της ανακοίνωσης των αιτιάσεων). Επιπλέον, σε χωριστό και εμπιστευτικό παράρτημα 2, ειδικό για καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, η Επιτροπή προσδιόρισε το ακριβές ύψος των ονομαστικών και των αναχθέντων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών που σκόπευε να δεχτεί.
1669
Κατά τη διοικητική διαδικασία, η Επιτροπή απηύθυνε επίσης στη Nomura και στην UBS επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα, στην οποία εξηγούσε λεπτομερώς τον τρόπο υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης που επρόκειτο να εφαρμοστεί επ’ αυτών. Εξέθεσε λεπτομερώς, αφενός, τον τρόπο υπολογισμού των ονομαστικών ποσών των οποίων η συνολική αξία είχε αναγραφεί στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (βλ. σκέψεις 5 και 8 έως 10 της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα) και, αφετέρου, το ύψος του συντελεστή προσαρμογής που σκόπευε να εφαρμόσει καθώς και τον τρόπο υπολογισμού του, παραπέμποντας σε λεπτομερείς μαθηματικούς τύπους καθώς και αναφέροντας τα στοιχεία στα οποία εφαρμόζονταν οι εν λόγω μαθηματικοί τύποι (βλ. σκέψεις 11 έως 38 της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα). Επιπλέον, παρέσχε στις εμπλεκόμενες τράπεζες τη δυνατότητα να υποβάλουν τις γραπτές παρατηρήσεις τους επί του περιεχομένου της επιστολής αυτής.
1670
Όσον αφορά ειδικότερα την UBS, πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, ήδη από τον Ιούλιο του 2017, η τράπεζα αυτή μετείχε, σύμφωνα με τη δική της διατύπωση, σε «εποικοδομητικές συνομιλίες σχετικά με τον καλύτερο τρόπο μέτρησης της “αξίας των πωλήσεων” στο πλαίσιο της έρευνας της Επιτροπής σχετικά με τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα», οι οποίες οδήγησαν σε συνάντηση στις 11 Ιουλίου 2017, καθώς και στην εκ μέρους της τράπεζας αυτής αποστολή, στις 23 Νοεμβρίου 2017, 16-σέλιδης επιστολής με τίτλο «Case 40324 EGB – ‘Value of Sales’ – Q&A». Επιπλέον, στην τράπεζα αυτή δόθηκε η δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί της μεθοδολογίας που πρότεινε η Επιτροπή στο πλαίσιο τόσο γραπτών παρατηρήσεων (απαντήσεις στην ανακοίνωση αιτιάσεων της 19ης Απριλίου 2019, έγγραφο της 2ας Οκτωβρίου 2019, έγγραφο της 17ης Φεβρουαρίου 2020) όσο και προφορικών παρατηρήσεων (ακρόαση της 22ας έως την 24η Οκτωβρίου 2019). Στις περιπτώσεις αυτές, οι οποίες χρονολογούνται πριν από την αποστολή της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα, η UBS επισημαίνει ότι προέβαλε τα επιχειρήματά της σε σχέση με τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης καθώς και το γεγονός ότι η αξία αυτή έπρεπε να στηριχθεί στην «καθαρή αξία των πράξεων», ενδεχομένως αναπροσαρμοσμένη. Εκτός αυτού, μετά την αποστολή της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα και τις παρατηρήσεις που υπέβαλε συναφώς η UBS, πραγματοποιήθηκε ενημερωτική σύσκεψη στις 14 Μαρτίου 2021.
1671
Ομοίως, η Nomura κατέστησε σαφές με τα δικόγραφά της ότι ήδη πριν από την επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα της είχε παρασχεθεί η δυνατότητα να υποβάλει επανειλημμένως τις παρατηρήσεις της επί της μεθοδολογίας υπολογισμού του προστίμου που σκόπευε να της επιβάλει η Επιτροπή (απαντήσεις στην ανακοίνωση των αιτιάσεων της 14ης Μαΐου 2019 και επιστολή της 23ης Δεκεμβρίου 2019) και ότι μετά την επιστολή αυτή είχε επίσης τη δυνατότητα να λάβει από το εν λόγω θεσμικό όργανο «συμπληρωματικές διευκρινίσεις» στο πλαίσιο διμερών ανταλλαγών (μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 9ης Δεκεμβρίου 2020), να προβάλει «ειδικές εκτιμήσεις» στο πλαίσιο ενημερωτικής σύσκεψης που πραγματοποιήθηκε στις 22 Μαρτίου 2021 και να πληροφορηθεί, με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 25ης Μαρτίου 2021, τη συνολική αξία των ονομαστικών ποσών και του συντελεστή μείωσης, στοιχεία τα οποία η Επιτροπή σκόπευε τελικώς να λάβει υπόψη ως προς την ίδια.
[παραλειπόμενα]
β)
Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν στις UBS, UniCredit και Nomura
[παραλειπόμενα]
1) Επί του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου ακυρώσεως της UBS, καθόσον αντλείται από μη σύμφωνο προς τις κατευθυντήριες γραμμές καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου
[παραλειπόμενα]
1702
Η επιχειρηματολογία αυτή της UBS στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αιτιολογικής σκέψης 822 της προσβαλλόμενης απόφασης. Στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη, η Επιτροπή ουδόλως εφάρμοσε οιονδήποτε «συντελεστή προεξόφλησης» στην αξία αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη για την τράπεζα αυτή, αλλά απλώς δικαιολόγησε την επιλογή να χρησιμοποιηθεί η αξία αυτή για λόγους σχετικούς με τον πρόσφορο χαρακτήρα του προστίμου που επιβλήθηκε, μεταξύ άλλων, στην UBS και, ειδικότερα, με τον αναλογικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα του.
1703
Επιπλέον, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 1680 και 1682 ανωτέρω, η Επιτροπή δεν απέκλινε από τη γενική μεθοδολογία που ορίζουν οι κατευθυντήριες γραμμές, ούτε έκανε χρήση του σημείου 37 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών.
1704
Εν πάση περιπτώσει, κατά πάγια νομολογία, η αποτροπή αποτελεί σκοπό του προστίμου και γενική απαίτηση που καθοδηγεί την Επιτροπή καθ’ όλη τη διάρκεια του υπολογισμού του ποσού του και, επομένως, ο σκοπός της αποτροπής δεν επιβάλλει κατ’ ανάγκην να περιλαμβάνει ο υπολογισμός αυτός ένα ειδικό στάδιο προοριζόμενο για τη συνολική εκτίμηση όλων των κρίσιμων περιστάσεων για την επίτευξη του σκοπού αυτού (πρβλ. απόφαση της 27ης Μαρτίου 2014, Saint-Gobain Glass France κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑56/09 και T‑73/09, EU:T:2014:160, σκέψη 380 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1705
Επομένως, το πρώτο σκέλος του δεύτερου λόγου ακυρώσεως της UBS πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο, καθόσον αντλείται από μη σύμφωνο προς τις κατευθυντήριες γραμμές καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου.
1706
Στο μέτρο που, στο πλαίσιο του ίδιου αυτού πρώτου σκέλους, η UBS προσάπτει επίσης στην Επιτροπή ότι παρέβη τις κατευθυντήριες γραμμές, καθόσον έλαβε υπόψη τα ονομαστικά ποσά ως βάση υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης ή ακόμη καθόσον δεν έλαβε υπόψη αξία των πωλήσεων υπολογιζόμενη κατ’ εφαρμογήν των κανόνων του δικαίου της Ένωσης των σχετικών με τη δραστηριότητα των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, επισημαίνεται ότι οι επικρίσεις αυτές, οι οποίες διατυπώνονται επίσης με τον πρώτο λόγο της προσφυγής της, βάλλουν κατά της μεθοδολογίας που επέλεξε η Επιτροπή. Επομένως, θα εξεταστούν στις σκέψεις 1786 έως 1800 κατωτέρω, στο πλαίσιο της απάντησης στους λόγους ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα κατά τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης.
2) Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν στις UBS, UniCredit και Nomura
1707
Όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1643 και 1644 ανωτέρω, τα βασικά ποσά των προστίμων που επιβλήθηκαν στις UBS, Nomura και UniCredit υπολογίστηκαν από την Επιτροπή ως εξής:
Αξία αντικατάστασης
Συντελεστής βαρύτητας
Συντελεστής διάρκειας
Μεταβλητό στοιχείο του βασικού ποσού
Επιπρόσθετο ποσό για αποτρεπτικούς σκοπούς
Βασικό ποσό
UBS
298 490 616
18 %
4,83
259 686 836
53 728 311 (18 %)
313 415 000
UniCredit
350 132 029
17 %
0,17
9 920 407
59 522 445 (17 %)
69 442 000
Nomura
392 646 351
18 %
0,83
58 896 953
70 676 343 (18 %)
129 573 000
1708
Στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως που αφορούν τον υπολογισμό του βασικού ποσού των αντίστοιχων προστίμων τους, η UBS, η UniCredit και η Nomura υποστηρίζουν, κατ’ αρχάς, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα κατά τον καθορισμό των αντίστοιχων για καθεμιά αξιών αντικατάστασης.
1709
Εν συνεχεία, η UniCredit και η Nomura υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα κατά τον καθορισμό των αντίστοιχων για καθεμιά συντελεστών σοβαρότητας.
1710
Τέλος, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή επέλεξε εσφαλμένο συντελεστή στο πλαίσιο του καθορισμού του επιπρόσθετου ποσού που επιβλήθηκε για αποτρεπτικούς λόγους.
i) Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα κατά τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης
1711
Όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 1643 ανωτέρω, η Επιτροπή έκρινε ότι για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, ήταν σκόπιμο να υπολογιστεί μια αξία αντικατάστασης.
1712
Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης φύσης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, η Επιτροπή επισήμανε, στις αιτιολογικές σκέψεις 815 και 816 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι έπρεπε να επιλεγεί ως αφετηρία για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης ο ονομαστικός όγκος και η ονομαστική αξία (στο εξής, από κοινού: ονομαστικά ποσά) των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τις εμπλεκόμενες τράπεζες στη δευτερογενή αγορά κατά τη διάρκεια της περιόδου της ατομικής συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, εξαιρουμένων εκείνων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στην πρωτογενή αγορά, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος διπλής λογιστικής καταχώρισης των ποσών αυτών.
1713
Προς τούτο, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 817 και 819 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τα ονομαστικά ποσά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, από κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, με αντισυμβαλλομένους εγκατεστημένους εντός του ΕΟΧ κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, ως εξής:
«Επομένως, τα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια της περιόδου ατομικής συμμετοχής στη σύμπραξη ανήχθησαν σε ετήσια βάση με έναν συντελεστή υπολογιζόμενο σε συνάρτηση με τη διάρκεια της ατομικής συμμετοχής, διαιρώντας το συνολικό ποσό τους διά του αριθμού των μηνών συμμετοχής και πολλαπλασιάζοντας στη συνέχεια τον μηνιαίο αυτό μέσο όρο επί 12.»
1714
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αποφάσισε να μη λάβει υπόψη τα ονομαστικά ποσά του τελευταίου πλήρους έτους συμμετοχής κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας στην επίδικη παράβαση και παρεξέκλινε από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 817 και 819 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1715
Εν συνεχεία, στις αιτιολογικές σκέψεις 821 και 822 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι η διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων διεξαγόταν στη δευτερογενή αγορά σε τιμή εκφραζόμενη ως ποσοστό του ονομαστικού ποσού τους. Εξ αυτού συνήγαγε ότι τα έσοδα από τις συναλλαγές αυτές αποτυπώνονταν στη διαφορά μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης κάθε ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου που αποκτήθηκε και στη συνέχεια πωλήθηκε από τους διαπραγματευτές (bid-ask spread) και ότι η διαφορά αυτή έπρεπε να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
1716
Προς τούτο, η Επιτροπή έκρινε ότι τα ονομαστικά ποσά που προσδιορίστηκαν για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα έπρεπε να πολλαπλασιασθούν με έναν συντελεστή που βασιζόταν στην εν λόγω διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης (στο εξής: συντελεστής προσαρμογής), ήτοι μία μέση διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης ειδική για κάθε τράπεζα μειωμένη κατά το ήμισυ, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι κάθε αγορά ή πώληση που πραγματοποιούσε μια τράπεζα αντιπροσώπευε μόνον το ήμισυ της ενιαίας πράξης αγοράς-μεταπώλησης ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 822 έως 824 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1717
Για τη διαμόρφωση του ειδικού για κάθε τράπεζα συντελεστή προσαρμογής, πρώτον, η Επιτροπή επέλεξε να χρησιμοποιήσει 32 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, εκδοθέντων από οκτώ εκδότες και ταξινομημένων σε τέσσερα κλιμάκια εναπομένουσας διάρκειας μέχρι τη ληκτότητα (από 0 έως 3 έτη, από 3 έως 7 έτη, από 7 έως 10 έτη και άνω των 10 ετών), λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που διατύπωσαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατόπιν της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 827 και 846 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1718
Ως εκ τούτου, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα η Επιτροπή προέβη σε ειδική στάθμιση καθεμιάς από τις 32 αυτές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, την οποία παρέθεσε στον πίνακα 2 του παραρτήματος 2 της προσβαλλόμενης απόφασης και η οποία είχε, για παράδειγμα ως προς την UniCredit, την ακόλουθη μορφή:
1719
Δεύτερον, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα και για κάθε ημέρα της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η Επιτροπή προέβη σε υπολογισμό της καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης, σύμφωνα με τη μέθοδο που εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 826 της προσβαλλόμενης απόφασης, ως εξής:
1720
Επομένως, η εν λόγω καθημερινή διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης συνίστατο, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, σε έναν μέσο όρο της καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης καθεμιάς από τις 32 επιλεγείσες κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, σταθμισμένο σε συνάρτηση με τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκε η τράπεζα αυτή ανά εκδότη και ανά ημερομηνία λήξης (βλ. αιτιολογική σκέψη 828 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1721
Για τον καθορισμό της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης κάθε αντιπροσωπευτικής κατηγορίας ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, η Επιτροπή χρησιμοποίησε δημόσια δεδομένα προερχόμενα από την πλατφόρμα Bloomberg, τα οποία έκρινε ως τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 828 και 852 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1722
Η πλατφόρμα αυτή επιτρέπει την εξεύρεση, για καθεμιά από τις αντιπροσωπευτικές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, της μέσης διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης της αγοράς στο τέλος κάθε ημέρας (end-of-day spread), υπολογιζόμενη με βάση το «Bloomberg BGN composite price source» (στο εξής: δεδομένα BGN), βάσει των εκτελέσιμων και ενδεικτικών τιμών πολυάριθμων διαμεσολαβητών (βλ. αιτιολογική σκέψη 828 και υποσημείωση 1410 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1723
Τρίτον, η Επιτροπή υπολόγισε, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, την τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης υπολογίζοντας απλώς τον μέσο όρο των καθημερινών διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης, που αντιστοιχούν στις ημέρες συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση (1278 ημέρες για την UBS, 57 ημέρες για την UniCredit και 225 ημέρες για τη Nomura), που μνημονεύονται στη σκέψη 1719 ανωτέρω, σύμφωνα με τη μέθοδο που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 825 της προσβαλλόμενης απόφασης, ως εξής:
1724
Στις αιτιολογικές σκέψεις 831 και 832 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή προσδιόρισε, για την UBS, μια τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης ύψους 0,070 % και, επομένως, συντελεστή προσαρμογής ύψους 0,035 %, στρογγυλοποιημένο στο τρίτο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο, το οποίο αντιστοιχεί σε αξία αντικατάστασης 298490616 ευρώ. Για την UniCredit, προσδιόρισε μία τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης ύψους 0,169 % και, επομένως, συντελεστή προσαρμογής ύψους 0,084 %, στρογγυλοποιημένο στο τρίτο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο, το οποίο αντιστοιχεί σε αξία αντικατάστασης 350132029 ευρώ. Για τη Nomura, η Επιτροπή προσδιόρισε μία τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης ύψους 0,134 % και, επομένως, συντελεστή προσαρμογής ύψους 0,066 %, στρογγυλοποιημένο στο τρίτο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο, το οποίο αντιστοιχεί σε αξία αντικατάστασης 392646351 ευρώ.
1725
Οι λεπτομέρειες των υπολογισμών αυτών παρατίθενται σε εμπιστευτικό παράρτημα 2 της προσβαλλόμενης απόφασης το οποίο αφορά ειδικά κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα και κοινοποιείται αποκλειστικά και μόνο σε αυτήν.
1726
Στο πλαίσιο ακριβώς αυτό, η UBS, η UniCredit και η Nomura επικρίνουν τις αξίες αντικατάστασης που έγιναν δεκτές ως προς αυτές.
1727
Πρώτον, η UBS, η UniCredit και η Nomura προσάπτουν στην Επιτροπή ότι έλαβε υπόψη αξία αντικατάστασης παντελώς άσχετη με την οικονομική τους δραστηριότητα.
1728
Δεύτερον, η UBS προσάπτει στην Επιτροπή πλάνη περί το δίκαιο καθόσον το θεσμικό αυτό όργανο δεν εφάρμοσε την οδηγία 86/635 στο πλαίσιο του υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης που εφαρμόστηκε στην περίπτωσή της.
1729
Τρίτον, η UBS, η UniCredit και η Nomura προσάπτουν στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε σφάλματα κατά την κατάρτιση της μεθοδολογίας υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης και κατά τη γενική εφαρμογή της.
1730
Τέταρτον, η UniCredit και η Nomura προσάπτουν στην Επιτροπή σφάλματα κατά τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης για λόγους αναγόμενους στην ιδιαίτερη κατάστασή τους.
– Επί των επικρίσεων της UBS, της UniCredit και της Nomura οι οποίες αντλούνται από το γεγονός ότι οι τιμές αντικατάστασης που ελήφθησαν υπόψη ως προς αυτές δεν είχαν σχέση με την οικονομική τους δραστηριότητα
1731
Η UBS, στο πλαίσιο των δύο πρώτων λόγων της προσφυγής της, και η Nomura, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του έκτου λόγου της προσφυγής της, υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η επιλογή να ληφθούν υπόψη τα ονομαστικά ποσά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τις εμπλεκόμενες τράπεζες ως αφετηρία για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης οδήγησε την Επιτροπή να λάβει υπόψη αξία η οποία δεν αντιπροσωπεύει την οικονομική τους δραστηριότητα.
1732
Συγκεκριμένα, τα ονομαστικά αυτά ποσά δεν αποτελούν δείκτη τιμής, αλλά δείκτη όγκου. Πλην όμως, πρέπει να ληφθεί υπόψη η αξία των υπηρεσιών που παρείχαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες, η οποία αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της αγοράς και της πώλησης, και όχι η υποκείμενη αξία των στοιχείων του ενεργητικού που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, στην οποία εφαρμόζεται στη συνέχεια ένας πολύ υψηλός συντελεστής προσαρμογής.
1733
Η Nomura υποστηρίζει επίσης ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να λάβει υπόψη της τα ονομαστικά ποσά που αφορούσαν τις συναλλαγές επί ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που πραγματοποίησε η Nomura στη δευτερογενή αγορά, διότι δεν απέδειξε τη συμμετοχή της σε παράβαση στην αγορά αυτή. Από κοινού με την UniCredit, η οποία προβάλλει το επιχείρημα αυτό στο πλαίσιο του έβδομου λόγου της προσφυγής της, η Nomura υποστηρίζει ακόμη ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να λάβει υπόψη ούτε τα ονομαστικά ποσά που αφορούσαν το σύνολο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, λαμβανομένου υπόψη του περιορισμένου αριθμού ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και δημοπρασιών που αποτελούσαν αντικείμενο των συνομιλιών τις οποίες έλαβε υπόψη το θεσμικό αυτό όργανο εις βάρος τους.
1734
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, για τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης, η Επιτροπή επέλεξε μια μεθοδολογία σε δύο στάδια, η οποία την οδήγησε να καθορίσει, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, σε πρώτο στάδιο, τα ονομαστικά ποσά που αυτές διαπραγματεύτηκαν στη δευτερογενή αγορά κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση και, σε δεύτερο στάδιο, να εφαρμόσει στα ποσά αυτά συντελεστή προσαρμογής υπολογιζόμενο λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός, που επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 812 της προσβαλλόμενης απόφασης ότι «τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα όπως τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα δεν παράγουν πωλήσεις υπό τη συνήθη έννοια του όρου διότι […] τα έσοδά τους προέρχονται από τη διαφορά μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης κάθε ομολόγου που αγοράζεται και στη συνέχεια πωλείται από τους διαπραγματευτές».
1735
Επομένως, η Επιτροπή έλαβε πράγματι υπόψη, ως σημείο αφετηρίας για τον υπολογισμό της εν λόγω αξίας αντικατάστασης, ένα ποσό το οποίο ήταν αντιπροσωπευτικό μάλλον ενός όγκου παρά μιας αξίας, πράγμα το οποίο άλλωστε παραδέχθηκε ρητώς στα δικόγραφά της.
1736
Εντούτοις, ο τρόπος υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1711 έως 1724 ανωτέρω και εφαρμόστηκε στα ονομαστικά ποσά κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας, παρέσχε στην Επιτροπή τη δυνατότητα να λάβει υπόψη, ως αξία αντικατάστασης, ένα ποσό που αποτελεί δείκτη αξίας, τούτο δε ακόμη και αν το σημείο αφετηρίας για τον υπολογισμό της εν λόγω αξίας αντικατάστασης ήταν δείκτης όγκου.
1737
Πράγματι, η εφαρμογή στα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύεται κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα του ημίσεος της μέσης διαφοράς μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης (τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης) καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό των ποσών επί των οποίων οι εμπλεκόμενες τράπεζες παράγουν κέρδη ή ζημίες.
1738
Συναφώς, η UBS δεν μπορεί λυσιτελώς να προσάψει στην Επιτροπή ότι έλαβε υπόψη τη μισή διαφορά της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης και όχι χαμηλότερο συντελεστή για τον λόγο ότι ο συντελεστής αυτός «είναι [βέβαια] θεωρητικός και στηρίζεται στο καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, αλλά δεν στηρίζεται σε κανένα πραγματικό στοιχείο», δεδομένου ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν μπορούσε να στηρίξει τη μεθοδολογία υπολογισμού του προστίμου σε μέρος μόνον της δραστηριότητας, έστω και ανασυσταθείσας, των εμπλεκομένων τραπεζών.
1739
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αξία αντικατάστασης αντικατοπτρίζει τη δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών, ανεξάρτητα από τον κερδοφόρο ή ζημιογόνο χαρακτήρα της δραστηριότητας αυτής.
1740
Το γεγονός και μόνον ότι ο καθορισμός της εν λόγω αξίας αντικατάστασης οδήγησε την Επιτροπή να λάβει υπόψη ονομαστικά ποσά που αντιστοιχούσαν σε πολλές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ και, στη συνέχεια, να εφαρμόσει επ’ αυτών συντελεστή προσαρμογής ο οποίος τα μείωσε περισσότερο από 99 % δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να αποσυνδέσει την εν λόγω αξία αντικατάστασης από την οικονομική δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών.
1741
Ομοίως, το ίδιο αυτό γεγονός δεν είναι ικανό, όπως υποστηρίζει η UBS, να οδηγήσει σε δυσμενή διάκριση εις βάρος των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων σε σχέση με τις επιχειρήσεις των άλλων οικονομικών τομέων, καθόσον τα πρώτα είναι εκτεθειμένα σε υψηλότερα πρόστιμα από τα δεύτερα.
1742
Πράγματι, η μέθοδος υπολογισμού που επέλεξε η Επιτροπή είναι απλώς η συνέπεια των αδιαμφισβήτητων ιδιαιτεροτήτων του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ο οποίος δεν παράγει πωλήσεις υπό τη συνήθη έννοια του όρου (βλ. αιτιολογική σκέψη 812 της προσβαλλόμενης απόφασης) και έχει ως αποτέλεσμα, όπως επισήμανε η UBS, ότι «ο αναγόμενος σε ετήσια βάση όγκος των ονομαστικών ποσών των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που διαπραγματεύεται η [τράπεζα αυτή είναι] σχεδόν 20 φορές υψηλότερος από τη μέση αξία των πωλήσεων σε οποιονδήποτε άλλο τομέα».
1743
Επομένως, κακώς η UBS και η Nomura υποστηρίζουν ότι η χρήση των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα ως σημείου αφετηρίας για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης οδήγησε την Επιτροπή να λάβει υπόψη αξία άσχετη με την οικονομική δραστηριότητα των τραπεζών αυτών, παραβιάζοντας την αρχή της ίσης μεταχείρισης.
1744
Κακώς επίσης η Nomura υποστηρίζει ότι, όσον αφορά την ίδια, η Επιτροπή έλαβε υπόψη ονομαστικά ποσά τα οποία υπερέβαιναν το πεδίο της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση και, ως εκ τούτου, αποσυνέδεσε την αξία αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη για την Nomura από την οικονομική της δραστηριότητα.
1745
Όπως προκύπτει από την απόρριψη του τρίτου, του τέταρτου και του πέμπτου λόγου ακυρώσεως της Nomura με τη σκέψη 1400 ανωτέρω, ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, για το χρονικό διάστημα από τις 18 Ιανουαρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011, η τράπεζα αυτή είχε μετάσχει στο σύνολο των συστατικών στοιχείων της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παράβασης, η οποία αφορούσε το σύνολο του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων –ήτοι τόσο την πρωτογενή όσο και τη δευτερογενή αγορά των ομολόγων αυτών– και το σύνολο του ΕΟΧ.
1746
Κατά συνέπεια, δεν χωρεί αμφιβολία ότι η Επιτροπή βασίμως έλαβε υπόψη ως προς την Nomura τα ονομαστικά ποσά σχετικά με τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα που διαπραγματεύτηκε η τράπεζα αυτή στη δευτερογενή αγορά.
1747
Για τον ίδιο λόγο, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Nomura, η Επιτροπή μπορούσε να συμπεριλάβει, στα ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη ως προς αυτήν, ποσά σχετικά με ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα τα οποία ομολογουμένως δεν είχε όντως διαπραγματευθεί ή ποσά σχετικά με δημοπρασίες στις οποίες δεν είχε μετάσχει, δεδομένου ότι αφορούσαν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα εμπίπτοντα στο πεδίο της επίδικης παράβασης.
1748
Πράγματι, η αξία αντικατάστασης –όπως ακριβώς και η αξία των πωλήσεων– δεν μπορεί να υπολογιστεί μόνον βάσει των πράξεων οι οποίες αποδεικνύεται ότι όντως επηρεάστηκαν από τη σύμπραξη, διότι άλλως θα ελαχιστοποιούνταν τεχνητά η οικονομική σημασία της παράβασης που διέπραξε συγκεκριμένη επιχείρηση και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα επέβαλλε πρόστιμα χωρίς πραγματική σχέση με το πεδίο εφαρμογής της επίμαχης σύμπραξης (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψεις 57 και 58), αλλά μπορεί να υπολογιστεί, όπως εν προκειμένω, βάσει του συνόλου των πράξεων που εμπίπτουν στο πεδίο της εν λόγω σύμπραξης (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑204/08 και T‑212/08, EU:T:2011:286, σκέψη 64).
1749
Εν προκειμένω, η επιλογή αυτή δικαιολογείται κατά μείζονα λόγο καθόσον, στην αιτιολογική σκέψη 841 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε, χωρίς να αντικρουσθεί επί του σημείου αυτού από τη Nomura, ότι «οι συνομιλίες σχετικά με συγκεκριμένα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα [μπορούσαν] να έχουν αντίκτυπο στις τιμές και στις στρατηγικές άλλων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, οι οποίες δεν συζητήθηκαν ρητώς».
1750
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, οι επικρίσεις της UBS, οι οποίες περιλαμβάνονται στον πρώτο και στον δεύτερο λόγο της προσφυγής της, της UniCredit, οι οποίες περιλαμβάνονται στον έβδομο λόγο της προσφυγής της, και της Nomura, οι οποίες περιλαμβάνονται στο πρώτο σκέλος του έκτου λόγου της προσφυγής της, επικρίσεις οι οποίες αντλούνται από το γεγονός ότι η αξία αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη ως προς αυτές ήταν άσχετη με την οικονομική τους δραστηριότητα, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμες.
– Επί της επίκρισης της UBS που αντλείται από το γεγονός ότι η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να εφαρμόσει τη μεθοδολογία καθορισμού του κύκλου εργασιών που προβλέπει η οδηγία 86/635
1751
Στο πλαίσιο των δύο πρώτων λόγων της προσφυγής της, η UBS υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες ως αφετηρία για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, παρέβη τον lex specialis που εφαρμόζεται για την εκτίμηση της αξίας της οικονομικής δραστηριότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στην Ένωση, ήτοι την οδηγία 86/635, και, ως εκ τούτου, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.
1752
Συγκεκριμένα, η οδηγία αυτή παραθέτει ειδική μεθοδολογία για τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών των διαμεσολαβητών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
1753
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η οδηγία 86/635 προβλέπει βεβαίως συντονισμό της παρουσίασης των ετήσιων και των ενοποιημένων λογαριασμών των πιστωτικών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Εντούτοις, η οδηγία αυτή αποσκοπεί μόνο στη διασφάλιση «βελτιωμέν[ων] δυνατ[οτήτων] συγκρίσεως των ετήσιων και των ενοποιημένων λογαριασμών των ιδρυμάτων αυτών» και ουδόλως έχει ως σκοπό να επιβάλει, μεταξύ άλλων στην Επιτροπή, ειδική μεθοδολογία για τον καθορισμό της αξίας των πωλήσεων των εν λόγω ιδρυμάτων, στο πλαίσιο του υπολογισμού των προστίμων που τους επιβάλλει το θεσμικό αυτό όργανο λόγω παράβασης των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης.
1754
Το συμπέρασμα αυτό επιρρωννύεται από τη νομολογία κατά την οποία, όταν η Επιτροπή αποκλίνει εν όλω ή εν μέρει από τις κατευθυντήριες γραμμές –όπως συνέβη εν προκειμένω όσον αφορά τον καθορισμό της αξίας των πωλήσεων κατά την έννοια του σημείου 13–, διαθέτει, εντός των ορίων του άρθρου 23, παράγραφοι 2, 3 και 4, του κανονισμού 1/2003, ευρεία εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεων των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1755
Το γεγονός ότι η Επιτροπή ζήτησε τα λογιστικά στοιχεία της UBS που καταρτίστηκαν σύμφωνα με την οδηγία 86/635 προκειμένου να εξετάσει την ενδεχόμενη εφαρμογή, ως προς αυτήν, του ανωτάτου ορίου του προστίμου που καθορίζει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 ή ακόμη το γεγονός ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 139/2004 του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ 2004, L 24, σ. 1), προβλέπει ότι, για τα πιστωτικά ιδρύματα και τους λοιπούς χρηματοοικονομικούς οργανισμούς, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη, ως κύκλο εργασιών, «το συνολικό ποσό [ορισμένων] κατηγοριών εσόδων, όπως ορίζονται από την οδηγία 86/635», δεν αναιρεί το συμπέρασμα που διατυπώνεται στην προηγούμενη σκέψη.
1756
Πράγματι, η χρήση της μεθοδολογίας υπολογισμού του κύκλου εργασιών των πιστωτικών ιδρυμάτων και των λοιπών χρηματοοικονομικών οργανισμών, η οποία ορίζεται στην οδηγία 86/635, για τους σκοπούς των δύο διατάξεων που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη, αποσκοπεί στον προσδιορισμό, μέσω του συνολικού ποσού ορισμένου αριθμού κατηγοριών εσόδων, της «οικονομικής σημασίας ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος», σύμφωνα με τη διατύπωση της UBS.
1757
Αντιθέτως, για τον καθορισμό του προστίμου που πρέπει να επιβληθεί εν προκειμένω στις εμπλεκόμενες τράπεζες, η Επιτροπή επιδιώκει να προσδιορίσει τον όγκο όχι του συνόλου της δραστηριότητας του οικείου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, αλλά μέρους μόνον της δραστηριότητάς του, το οποίο δεν αμφισβητείται ότι παρουσιάζει τέτοιες ιδιαιτερότητες ώστε να καθίσταται αναγκαία η χρήση όχι των ονομαστικών ποσών των πράξεων επί των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, αλλά μιας αξίας αντικατάστασης.
1758
Επιπλέον, δεν προκύπτει σαφώς σε ποιες κατηγορίες εσόδων, στις οποίες αναφέρεται η οδηγία 86/635, θα μπορούσε να εμπίπτει η δραστηριότητα διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων των εμπλεκομένων τραπεζών. Συναφώς, η UBS υποστηρίζει ότι πρόκειται για τα «καθαρά κέρδη από χρηματοπιστωτικές πράξεις». Ωστόσο, λαμβανομένης ιδίως υπόψη της συμμετοχής του συνόλου ή μέρους των εμπλεκομένων τραπεζών σε κοινοπραξίες που συνεπάγονται την καταβολή «underwriting fees» (βλ. αιτιολογική σκέψη 32 της προσβαλλόμενης απόφασης), κρίσιμη θα μπορούσε να είναι επίσης η κατηγορία εσόδων «προμήθειες».
1759
Τέλος, η UBS δεν μπορεί να επικαλεστεί λυσιτελώς την πρακτική των εθνικών αρχών ανταγωνισμού όσον αφορά τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού, η οποία δεν δεσμεύει την Επιτροπή (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, Cementbouw Handel poena Industrie κατά Επιτροπής, C‑202/06 P, EU:C:2007:814, σκέψη 56).
1760
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, οι επικρίσεις της UBS που αντλούνται από παράβαση της οδηγίας 86/635 και οι οποίες περιλαμβάνονται στον πρώτο και στον δεύτερο λόγο της προσφυγής της, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμες.
1761
Εξάλλου, στο μέτρο που, στο πλαίσιο των δύο πρώτων λόγων της προσφυγής της, η UBS υποστηρίζει ότι η αξία αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη για τις εμπλεκόμενες τράπεζες θα ήταν καταλληλότερο να έχει υπολογιστεί με τη χρήση της μεθοδολογίας που θεσπίζει η οδηγία 86/635, η οποία προϋποθέτει την επιλογή της «καθαρής αξίας των πράξεων» ή της «προσαρμοσμένης καθαρής αξίας των πράξεων», η επίκριση αυτή διακρίνεται από εκείνη που αφορά τον υποχρεωτικό χαρακτήρα της χρήσης της εν λόγω μεθοδολογίας και θα εξεταστεί στις σκέψεις 1786 έως 1800 κατωτέρω, στο πλαίσιο της εξέτασης του τέταρτου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η τράπεζα αυτή.
– Επί των λόγων ακυρώσεως της UBS, της UniCredit και της Nomura οι οποίοι στηρίζονται σε σφάλματα της μεθοδολογίας για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης και σε σφάλματα κατά τη γενική εφαρμογή της
1762
Όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1717 έως 1724 ανωτέρω, η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο, για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, να χρησιμοποιήσει μια αξία αντικατάστασης, την οποία καθόρισε πολλαπλασιάζοντας τα αναχθέντα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που διαπραγματεύτηκε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, με συντελεστή προσαρμογής, υπολογιζόμενο με βάση το 50 % της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης για καθεμιά από τις τράπεζες αυτές, τελικής διαφοράς η οποία υπολογίστηκε με τη σειρά της βάσει του απλού μέσου όρου της σταθμισμένης καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής τους στην παράβαση.
1763
Η UBS, στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου, σε συνδυασμό με τον τέταρτο και τον πέμπτο λόγο της προσφυγής της, η UniCredit, στο πλαίσιο του δεύτερου, του τρίτου και του τέταρτου σκέλους του έβδομου λόγου της προσφυγής της, και η Nomura, στο πλαίσιο του δεύτερου, του τρίτου και του τέταρτου σκέλους του έκτου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη τα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία», κατά την έννοια του σημείου 15 των κατευθυντηρίων γραμμών, προκειμένου να υπολογίσει την αξία αντικατάστασης.
1764
Προς στήριξη των ισχυρισμών τους, η UBS, η UniCredit και η Nomura διατυπώνουν επικρίσεις τόσο ως προς τον όγκο των ονομαστικών ποσών που ελήφθησαν υπόψη όσο και ως προς τον τρόπο υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής.
1765
Όσον αφορά τον όγκο των ονομαστικών ποσών, η UniCredit υποστηρίζει ότι κακώς η Επιτροπή έλαβε υπόψη τον όγκο όλων των πράξεων που πραγματοποιήθηκαν στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το θεσμικό αυτό όργανο παρέλειψε να λάβει υπόψη τις ασκούμενες από τις εμπλεκόμενες τράπεζες λειτουργίες του ειδικού διαπραγματευτή, οι οποίες τις εκθέτουν σε ζημίες σε περίπτωση μείωσης των τιμών και τους επιβάλλουν να διενεργούν πράξεις αντιστάθμισης οι οποίες, ως επί το πλείστον, δεν οδηγούν σε διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης.
1766
Όσον αφορά τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, και ειδικότερα την επιλογή καθώς και τη στάθμιση των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έλαβε υπόψη η Επιτροπή, η UniCredit υποστηρίζει ότι η προσφυγή σε μια τέτοια επιλογή οδήγησε το εν λόγω θεσμικό όργανο να αποκλείσει ορισμένα κράτη έκδοσης και να χρησιμοποιήσει τις διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων έκδοσης Γαλλίας ως αξία αντικατάστασης για τις τιμές αγοράς ‑ πώλησης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων έκδοσης Κάτω Χωρών, Αυστρίας και Φινλανδίας (υποσημείωση 1413 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1767
Κατά την UniCredit, επίσης κακώς η Επιτροπή κατένειμε τα επιλεγέντα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα ανά κράτος μέλος έκδοσης σε κατηγορίες ληκτότητας καθοριζόμενες όχι σε σχέση με τη ληκτότητά τους κατά την ημέρα της έκδοσής τους, αλλά σε σχέση με την εναπομένουσα διάρκειά τους μέχρι τη ληκτότητα, γεγονός που καθιστά τις κατηγορίες αυτές μη ομοιογενείς.
1768
Επιπλέον, η UBS υποστηρίζει ότι η Επιτροπή κακώς στηρίχθηκε σε επιλογή ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων των οποίων η στάθμιση ήταν σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της επίδικης παράβασης, ενώ η στάθμιση αυτή έπρεπε να ανακαθορίζεται μηνιαίως ή ετησίως για κάθε εύρος ληκτότητας και για κάθε εκδότη προκειμένου να ληφθεί υπόψη η εξέλιξη της δραστηριότητας των εμπλεκομένων τραπεζών. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της τις πληροφορίες αυτές και δεν μπορούσε να οχυρωθεί πίσω από την αυξημένη πολυπλοκότητα της μεθοδολογίας αυτής, όπως έπραξε στην αιτιολογική σκέψη 850 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1769
Όσον αφορά πάντοτε τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, αλλά τώρα τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης, η UBS, η UniCredit και η Nomura υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε νομίμως να λάβει υπόψη τα δεδομένα BGN για να καθορίσει την καθημερινή διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης για καθεμιά από τις 32 κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1770
Πέραν της αδιαφάνειας κατά την κατάρτιση των δεδομένων BGN, τα δεδομένα αυτά αποτελούν διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης στο τέλος της ημέρας, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τιμές που είναι απλώς ενδεικτικές. Πάντως, από την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, από την οικονομική θεωρία, καθώς και από δύο οικονομικές μελέτες που προσκόμισε η Nomura σχετικά με τις συναλλαγές της τράπεζας αυτής, προκύπτει ότι οι πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης είναι κατά κανόνα πολύ χαμηλότερες από αυτές τις ως άνω διαφορές, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ των διαπραγματευτών. Επιπλέον, τα δεδομένα BGN δεν αντικατοπτρίζουν ούτε τις ενδοημερήσιες διακυμάνσεις των διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης, όπως πιστοποιεί η οικονομική θεωρία, ούτε τον αντίκτυπο που έχουν οι αρνητικές ή θετικές θέσεις των ειδικών διαπραγματευτών στις πράγματι επιτευχθείσες διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης. Αντιθέτως, κατά τη Nomura, τα δεδομένα BGN τείνουν να αντικατοπτρίζουν μια περίοδο της ημέρας κατά την οποία διευρύνονται οι διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης, πράγμα που πιστοποιείται περαιτέρω από «ορισμένη επιστημονική θεωρία».
1771
Ως εκ τούτου, η UniCredit εκτιμά ότι η Επιτροπή έπρεπε να έχει προτιμήσει, έναντι των διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης που προκύπτουν από τα δεδομένα BGN, εκείνες που προκύπτουν από τα δεδομένα της πλατφόρμας MTS (στο εξής: δεδομένα MTS) –τα οποία κακώς απορρίφθηκαν στην υποσημείωση 1449 της προσβαλλόμενης απόφασης–, που θα συνιστούσαν εξαιρετική αξία αντικατάστασης για τις διάμεσες τιμές.
1772
Κατά συνέπεια, η UBS, η UniCredit και η Nomura φρονούν ότι η αξία αντικατάστασης που δέχθηκε η Επιτροπή ως προς αυτές είναι ανακριβής, αυθαίρετη ή άσχετη με την πραγματική οικονομική τους δραστηριότητα, καταδεικνύει δε τη διάπραξη πρόδηλου σφάλματος εκτιμήσεως και, ως εκ τούτου, παραβιάζει τις κατευθυντήριες γραμμές.
1773
Συναφώς, η UBS προσθέτει ότι η μεθοδολογία που επέλεξε η Επιτροπή την οδήγησε να παραβλέψει οικειοθελώς τις ιδιαιτερότητες της δραστηριότητας διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (βλ. αιτιολογική σκέψη 854 της προσβαλλόμενης απόφασης). Η δραστηριότητα αυτή θα πρέπει να εξεταστεί στο σύνολό της και κατά τη διάρκεια περιόδου σχετικής με τη μέση διάρκεια των ανοικτών θέσεών της στα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα (κατά προτίμηση ενός μηνός και, εναλλακτικά, δέκα ημερών ή μίας εβδομάδας), προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα ανοίγματα και τα κλεισίματα χαρτοφυλακίου, οι στρατηγικές διασταυρούμενης αντιστάθμισης, η διάκριση μεταξύ διαχείρισης χαρτοφυλακίου και παροχής υπηρεσιών διαπραγμάτευσης ή ακόμη η ασκούμενη στις εμπλεκόμενες τράπεζες ανταγωνιστική πίεση. Εκτός αυτού, η Επιτροπή στηρίζεται σε ισχυρισμούς σχετικούς με την αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων των οποίων δεν απέδειξε το βάσιμο, ιδιαιτέρως δε στην αιτιολογική σκέψη 854 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1774
Υπό τις συνθήκες αυτές, η UBS, η UniCredit και η Nomura εκτιμούν ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει εφαρμόσει μεθοδολογία βασιζόμενη στα στοιχεία των δικών τους συναλλαγών, υπολογιζόμενη βάσει της «καθαρής αξίας των πράξεων» κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας, όπως αυτή ορίζεται στην οδηγία 86/635. Επικουρικώς, η UBS φρονεί ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει λάβει υπόψη την «προσαρμοσμένη καθαρή αξία των πράξεων», ήτοι μια μεθοδολογία στηριζόμενη στην «καθαρή αξία των πράξεων», αλλά στο πλαίσιο της οποίας τα αρνητικά αποτελέσματα των πράξεών της μετατράπηκαν σε θετικά αποτελέσματα.
1775
Κατά την UBS, την UniCredit και τη Nomura, οι δύο αυτές εναλλακτικές μέθοδοι δεν συνιστούν μετρήσεις κέρδους, όπως επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 814 και 839 της προσβαλλόμενης απόφασης. Συναφώς, η Nomura εκτιμά ότι η «καθαρή αξία των πράξεων» και η «προσαρμοσμένη καθαρή αξία των πράξεων» αντικατοπτρίζουν τα κέρδη και τις ζημίες που πράγματι καταγράφηκαν στις συναλλαγές επί ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, όπως προκύπτει από τα διεθνή λογιστικά πρότυπα, «σύμφωνα με [τα οποία] τα εν λόγω συμψηφισθέντα αριθμητικά στοιχεία θεωρούνται εισόδημα και όχι κέρδη». Ομοίως, η UBS θεωρεί ότι «ο λογαριασμός αποτελεσμάτων των συναλλαγών αποτελεί μέτρηση εισοδήματος των [διαπραγματευτών] και όχι τα κέρδη τους, δεδομένου ότι το κόστος δεν αφαιρείται από τη μέτρηση αυτή».
1776
Εν πάση περιπτώσει, η UniCredit είναι της γνώμης ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει ζητήσει πρόσθετα στοιχεία κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, αν το θεσμικό αυτό όργανο θεωρούσε ότι τα στοιχεία που διαβίβασαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες ήταν ανεπαρκή.
1777
Συναφώς, αφενός, όπως υπομνήσθηκε, κατ’ ουσίαν, στη σκέψη 1754 ανωτέρω, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων σε περίπτωση παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης.
1778
Μολονότι, βεβαίως, η Επιτροπή αυτοπεριορίστηκε κατά την άσκηση της εν λόγω εξουσίας εκτιμήσεως εκδίδοντας τις κατευθυντήριες γραμμές, έχει την ευχέρεια να αποκλίνει από αυτές, υπό την προϋπόθεση ότι εκθέτει τους σχετικούς λόγους (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1779
Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι η περιγραφόμενη στις κατευθυντήριες γραμμές μέθοδος, η οποία στηρίζεται στη συνεκτίμηση της αξίας των πωλήσεων των οικείων προϊόντων σε σχέση με την παράβαση για τον καθορισμό του βασικού ποσού των επιβλητέων προστίμων, μπορεί ενίοτε να είναι απρόσφορη για τις ιδιαίτερες περιστάσεις μιας υπόθεσης και ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή βασίμως χρησιμοποιεί μέθοδο υπολογισμού διαφορετική από εκείνη που περιγράφεται στις κατευθυντήριες γραμμές (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 27).
1780
Η ευχέρεια αυτή παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αποκλίνει πλήρως από τη μεθοδολογία που καθορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές, στηριζόμενη στο σημείο 37 αυτών, αλλά και να αποκλίνει από αυτές μόνον ως προς ορισμένες πτυχές, υιοθετώντας μεθοδολογία διαφορετική από εκείνη που ορίζεται στο σημείο 13 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών και, ως εκ τούτου, υπολογίζοντας μια αξία αντικατάστασης (πρβλ. αποφάσεις της 7ης Σεπτεμβρίου 2016, Pilkington Group κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑101/15 P, EU:C:2016:631, σκέψεις 20 έως 23, και της 20ής Δεκεμβρίου 2023, Crédit agricole και Crédit agricole Corporate and Investment Bank κατά Επιτροπής, T‑113/17, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2023:847, σκέψεις 474 έως 476).
1781
Αφετέρου, επισημαίνεται ότι το σημείο 15 των κατευθυντήριων γραμμών επιβάλλει στην Επιτροπή τη χρήση των «καλύτερων διαθέσιμων στοιχείων» για τον καθορισμό της αξίας των πωλήσεων μιας επιχείρησης, όπως αυτή ορίζεται στο σημείο 13 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, και υπό την επιφύλαξη του σημείου 16 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών.
1782
Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως όπου η Επιτροπή επέλεξε να αποκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντηρίων γραμμών και, ως εκ τούτου, δεν καθόρισε το βασικό ποσό του προστίμου χρησιμοποιώντας την αξία των πωλήσεων των υπηρεσιών που πραγματοποίησαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες, με τις οποίες η παράβαση σχετιζόταν άμεσα ή έμμεσα, το σημείο 15 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών δεν μπορεί να έχει άμεση εφαρμογή.
1783
Ωστόσο, όταν η Επιτροπή, κατά την άσκηση της ευρείας εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει όσον αφορά τον καθορισμό της μεθόδου υπολογισμού ενός προστίμου, επέλεξε να αποκλίνει από τις κατευθυντήριες γραμμές όχι στο σύνολό τους –όπερ επιτρέπει το σημείο τους 37–, αλλά, όπως εν προκειμένω, μόνον από το σημείο 13 αυτών, δεν μπορεί να αποκλίνει από τις κατευθυντήριες αρχές καθώς και από τη λογική στην οποία στηρίζονται οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές (πρβλ. απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψεις 324 και 345) και ειδικότερα από την αρχή που διατυπώνεται στο σημείο 15 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών.
1784
Συνεπώς, η Επιτροπή, κατά την εφαρμογή της μεθοδολογίας που αυτή καθορίζει, οφείλει, μεταξύ άλλων, να λαμβάνει υπόψη τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία, υπό τον διεξοδικό έλεγχο, τόσο από νομικής όσο και από πραγματικής απόψεως, του δικαστή της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής, C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 62, και της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 348).
1785
Επομένως, εν προκειμένω, εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να κρίνει αν η μεθοδολογία την οποία επέλεξε η Επιτροπή και η οποία υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1711 έως 1724 ανωτέρω αντικατοπτρίζει κατά τρόπο καταλληλότερο τη δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών σε σχέση με τις εναλλακτικές μεθόδους που πρότειναν οι τράπεζες αυτές (πρβλ. απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 324).
–
Επί των εναλλακτικών μεθοδολογιών που πρότειναν η UBS, η UniCredit και η Nomura
1786
Η εναλλακτική μεθοδολογία που πρότειναν η UBS, κυρίως, καθώς και οι UniCredit και Nomura στηρίζεται στην «καθαρή αξία των πράξεων» των εμπλεκομένων τραπεζών, όπως αυτή ορίζεται στην οδηγία 86/635. Κατά τις ως άνω τράπεζες, αυτή η «καθαρή αξία των πράξεων» μπορεί να αποτελέσει κατάλληλη αξία αντικατάστασης για να προσδιοριστεί η οικονομική σημασία της παράβασης καθώς και το σχετικό βάρος της συμμετοχής κάθε επιχείρησης σε αυτή, κατά την έννοια του σημείου 6 των κατευθυντηρίων γραμμών.
1787
Στις αιτιολογικές σκέψεις 814 και 839 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε ρητώς την εναλλακτική αυτή μεθοδολογία με την αιτιολογία ότι στηριζόταν στα έσοδα των εμπλεκομένων τραπεζών, ότι «τα έσοδα από τη δραστηριότητα διαπραγμάτευσης συνεπάγονται πράγματι, κατ’ ουσίαν, τη συνεκτίμηση τόσο των κερδοφόρων όσο και των ζημιογόνων συναλλαγών κατά τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης και, ως εκ τούτου, αποτελούν αριθμητικό στοιχείο συγκρίσιμο με το κέρδος που προκύπτει από τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης», ότι «ένας τέτοιος περιορισμός θα αντέβαινε προς τη λογική που εφαρμόζεται στη μεθοδολογία των κατευθυντήριων γραμμών» και ότι «η αξία αντικατάστασης αποσκοπεί στη μέτρηση της οικονομικής δραστηριότητας μιας επιχείρησης στον οικείο τομέα και όχι της επιτυχίας της επιχείρησης αυτής στη συγκεκριμένη δραστηριότητα».
1788
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν αποκαλύπτουν κανένα σφάλμα εκ μέρους της Επιτροπής και δεν μπορούν να τεθούν υπό αμφισβήτηση από τα επιχειρήματα που προέβαλαν η UBS, η UniCredit ή η Nomura.
1789
Πρώτον, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, η μεθοδολογία που στηρίζεται στην «καθαρή αξία των πράξεων» δεν είναι ικανή να αντικατοπτρίσει την οικονομική δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών σε σχέση με την επίδικη παράβαση.
1790
Αφενός, η μεθοδολογία αυτή, βάσει της οποίας συνεκτιμώνται από κοινού οι ζημίες και τα κέρδη των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης των εμπλεκομένων τραπεζών όσον αφορά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, συνεπάγεται ότι οι αρνητικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης αφαιρούνται από τις θετικές.
1791
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ενώ οι αρνητικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης είναι αποτέλεσμα δραστηριότητας ζημιογόνου μεν, αλλά πραγματικής δραστηριότητας διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής της επίδικης παράβασης, ωστόσο μειώνουν το ποσό της «καθαρής αξίας των πράξεων», ελαττώνοντας επομένως την αξία αντικατάστασης η οποία πρέπει, κατά την πρόταση των UBS, UniCredit και Nomura, να ληφθεί υπόψη ως βάση για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου που πρέπει να τους επιβληθεί.
1792
Αφετέρου, η μεθοδολογία που στηρίζεται στην «καθαρή αξία των πράξεων» έχει ως αποτέλεσμα να μη λαμβάνονται υπόψη οι πράξεις διαπραγμάτευσης που εμπίπτουν, ωστόσο, στο πεδίο της επίδικης παράβασης, αλλά δεν συνεπάγονται καμία διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης, τούτο δε παρότι οι πράξεις αυτές αποτελούν σημαντικό μέρος των πράξεων που διενεργούν οι εμπλεκόμενες τράπεζες.
1793
Δεύτερον, το γεγονός ότι το κόστος που συνδέεται με τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων δεν αφαιρείται από τα ποσά που ελήφθησαν υπόψη για την «καθαρή αξία των πράξεων» δεν εμπόδιζε την Επιτροπή να εκτιμήσει, στις αιτιολογικές σκέψεις 814 και 839 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η μεθοδολογία που στηρίζεται στην «καθαρή αξία των πράξεων» ήταν «συγκρίσιμη με το κέρδος που προκύπτει από τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης».
1794
Πέραν του γεγονότος ότι η UBS και η Nomura παραδέχονται εμμέσως, με τα δικόγραφά τους, ότι η «καθαρή αξία των πράξεων» συνιστά «εισόδημα» ή «έσοδο» των διαπραγματευτών (βλ. σκέψη 1775 ανωτέρω), επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με τις εν λόγω αιτιολογικές σκέψεις 814 και 839, η Επιτροπή δεν είχε πρόθεση να αποδείξει ότι η αξία αυτή αποτελούσε κέρδη κατά τη λογιστική έννοια του όρου, αλλά επιδίωκε κατ’ ουσίαν να καταδείξει το γεγονός ότι δεν αποτελούσε «κατάλληλη αξία αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών».
1795
Τρίτον, το γεγονός ότι οι διεθνείς λογιστικοί κανόνες, η οδηγία 86/635, το άρθρο 5, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 139/2004 ή οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού χρησιμοποιούν χωριστή μεθοδολογία αξιολόγησης της δραστηριότητας των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση της Επιτροπής, δεδομένου ότι τα εν λόγω κείμενα και οι εν λόγω πρακτικές δεν δέσμευαν το θεσμικό αυτό όργανο στο ειδικό πλαίσιο του υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 1753 έως 1759 ανωτέρω.
1796
Η διαπίστωση στην οποία προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 814 και 839 της προσβαλλόμενης απόφασης ισχύει εξίσου και για τη μεθοδολογία που προτείνει επικουρικώς η UBS και η οποία στηρίζεται στην «προσαρμοσμένη καθαρή αξία των πράξεων».
1797
Η δεύτερη αυτή εναλλακτική μεθοδολογία δεν καθιστά δυνατή την αντιμετώπιση των εγγενών αδυναμιών μιας μεθοδολογίας η οποία, εν πάση περιπτώσει, οδηγεί στον καθορισμό όγκου δραστηριότητας μέσω της αντιστάθμισης μεταξύ κερδοφόρων και ζημιογόνων πράξεων.
1798
Συγκεκριμένα, από τα δικόγραφα της UBS, τα οποία παραπέμπουν σε οικονομική ανάλυση η οποία δεν προσκομίστηκε στο Γενικό Δικαστήριο, καθώς και από τα δικόγραφα της Επιτροπής, μπορεί να συναχθεί ότι η μεθοδολογία που στηρίζεται στην «προσαρμοσμένη καθαρή αξία των πράξεων» έχει ως αποτέλεσμα να μετατρέπονται σε θετικά αποτελέσματα όχι όλες οι ζημιογόνες πράξεις, αλλά μόνον τα αρνητικά καθαρά έσοδα από χρηματοοικονομικές πράξεις μιας επιλεγείσας περιόδου αναφοράς (κατά προτίμηση ενός μηνός και, επικουρικώς, δέκα ημερών ή μίας εβδομάδας), η οποία, κατά τα λοιπά, δεν συμπίπτει με τη μέση διάρκεια των ανοικτών θέσεων της UBS, διάρκεια η οποία, κατά την τράπεζα αυτή, ανήλθε σε 11,2 ημέρες κατά την περίοδο συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
1799
Επιπλέον, μια τέτοια μεθοδολογία –για την οποία δεν απαιτείται εν προκειμένω να εκτιμηθεί η μαθηματική ορθότητα ή η καταλληλότητα των περιόδων αναφοράς– δεν καθιστά επίσης δυνατή τη συνεκτίμηση της δραστηριότητας των εμπλεκομένων τραπεζών που, ωστόσο, εμπίπτει στο πεδίο της επίδικης παράβασης και οδηγεί σε πράξεις χωρίς διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης.
1800
Επομένως, η UBS, η UniCredit και η Nomura δεν μπορούν βασίμως να προσάψουν στην Επιτροπή ότι έκρινε ότι οι μεθοδολογίες που βασίζονται στην «καθαρή αξία των πράξεων» ή στην «προσαρμοσμένη καθαρή αξία των πράξεων» δεν ήταν κατάλληλες για την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών στην υπό κρίση υπόθεση και, επομένως, ότι αρνήθηκε να τις λάβει υπόψη για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης καθεμιάς από τις τράπεζες αυτές.
–
Επί του πρόσφορου χαρακτήρα της μεθοδολογίας που επέλεξε η Επιτροπή
1801
Διαπιστώθηκε ήδη στις σκέψεις 1737 και 1739 ανωτέρω ότι, παρά το γεγονός ότι η αξία αντικατάστασης στηριζόταν στα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες, η εφαρμογή στα εν λόγω ποσά συντελεστή προσαρμογής υπολογιζόμενου βάσει των διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που διαπραγματεύτηκε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα καθιστούσε δυνατό τον προσδιορισμό των ποσών επί των οποίων οι τράπεζες αυτές παρήγαν κέρδη ή ζημίες και, ως εκ τούτου, αντικατόπτριζε τη δραστηριότητα διαμεσολαβητή των εμπλεκομένων τραπεζών, ανεξαρτήτως του κερδοφόρου ή ζημιογόνου χαρακτήρα της δραστηριότητας αυτής.
1802
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν η μεθοδολογία που ακολούθησε η Επιτροπή ενέχει πρόδηλα σφάλματα εκτιμήσεως ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον πρόσφορο χαρακτήρα της για τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης που έγινε δεκτή έναντι της UBS, της UniCredit και της Nomura.
Σχετικά με τη χρήση του συνόλου των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες
1803
Όσον αφορά τον όγκο των ονομαστικών ποσών που έλαβε υπόψη η Επιτροπή, η UniCredit δεν μπορεί βασίμως να προσάψει στο θεσμικό αυτό όργανο ότι χρησιμοποίησε, ως βάση υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής, τα ονομαστικά ποσά του συνόλου των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αυτή διαπραγματεύτηκε, με αντισυμβαλλομένους ευρισκόμενους εντός του ΕΟΧ κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
1804
Κανένας λόγος δεν δικαιολογούσε την εκ μέρους του εν λόγω θεσμικού οργάνου αφαίρεση των ονομαστικών ποσών που είχαν καταλήξει σε αρνητικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης από τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκε η UniCredit.
1805
Πράγματι, όπως και η αξία των πωλήσεων, η αξία αντικατάστασης δεν αποτελεί μέτρηση του καθαρού κέρδους των επιχειρήσεων στις οποίες η Επιτροπή επιβάλλει πρόστιμα βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 15ης Απριλίου 2021, Italmobiliare κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑694/19 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2021:286, σκέψη 99).
1806
Ομοίως, τίποτε δεν δικαιολογούσε την εκ μέρους της Επιτροπής μη συνεκτίμηση των πράξεων που είχαν καταλήξει σε μηδενική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης, με το αιτιολογικό ότι αποτελούσαν πράξεις αντιστάθμισης πραγματοποιούμενες στο πλαίσιο της ιδιότητας του ειδικού διαπραγματευτή.
1807
Κατ’ αρχάς, η UniCredit ουδόλως εξηγεί πώς διακρίνονται οι πράξεις αντιστάθμισης από τις πραγματοποιούμενες στο πλαίσιο της παροχής υπηρεσίας διαπραγμάτευσης. Εν συνεχεία, από κανένα στοιχείο που προσκόμισε η τράπεζα αυτή δεν προκύπτει ότι μόνον οι πράξεις αντιστάθμισης μπορούν να παραγάγουν μηδενικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης. Τέλος, εν πάση περιπτώσει και όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 854 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι πράξεις αντιστάθμισης αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της οικονομικής δραστηριότητας των εμπλεκομένων τραπεζών.
Σχετικά με τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής
1808
Όσον αφορά τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, οι επικρίσεις της UBS, της UniCredit και της Nomura αφορούν, αφενός, την εκ μέρους της Επιτροπής χρήση 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων –εκδοθέντων από οκτώ κράτη μέλη εκδότες και ταξινομημένων σε τέσσερα κλιμάκια ληκτότητας– και, αφετέρου, τη χρήση των δεδομένων BGN για τον υπολογισμό της καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης καθενός εκ των άνω των 100 ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που απαρτίζουν τις 32 αυτές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1809
Όσον αφορά, πρώτον, την επιλογή των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που επέλεξε η Επιτροπή, η UniCredit επικρίνει, κατ’ αρχάς, την ίδια την αρχή της επιλογής ορισμένων κρατών μελών ως εκδοτών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (βλ. αιτιολογική σκέψη 827 και υποσημείωση 1413) αντί του συνόλου αυτών.
1810
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι η περιγραφόμενη στις κατευθυντήριες γραμμές μέθοδος, η οποία στηρίζεται στη συνεκτίμηση της αξίας των πωλήσεων των οικείων υπηρεσιών σε σχέση με την παράβαση για τον καθορισμό του βασικού ποσού των επιβλητέων προστίμων, μπορεί ενίοτε να είναι απρόσφορη για τις ιδιαίτερες περιστάσεις μιας υπόθεσης και ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή βασίμως χρησιμοποιεί μέθοδο υπολογισμού διαφορετική από εκείνη που περιγράφεται στις κατευθυντήριες γραμμές (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 27).
1811
Αφετέρου, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1754 και 1777 ανωτέρω, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τη μεθοδολογία υπολογισμού των προστίμων σε περίπτωση παράβασης των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης.
1812
Επομένως η Επιτροπή, υπό την προϋπόθεση ότι αιτιολογεί την επιλογή της, αλλά και ότι τη δικαιολογεί επαρκώς κατά νόμον, δεν μπορεί να μην έχει τη δυνατότητα, για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, να χρησιμοποιεί μεθοδολογία η οποία να λαμβάνει υπόψη αντιπροσωπευτικά δείγματα της δραστηριότητας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων.
1813
Το γεγονός ότι τα στοιχεία που προέρχονται από τα αντιπροσωπευτικά αυτά δείγματα δεν είναι πανομοιότυπα με τα στοιχεία που προκύπτουν από την ανάλυση των συναλλαγών των ίδιων των επιχειρήσεων είναι εγγενές στοιχείο της επιλεγόμενης μεθοδολογίας και δεν μπορεί να εμποδίσει την Επιτροπή να χρησιμοποιήσει μια τέτοια μεθοδολογία υπολογισμού, εφόσον τα δείγματα που λαμβάνονται υπόψη είναι πράγματι αντιπροσωπευτικά.
1814
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η νομολογία δέχεται ότι η αξία των πωλήσεων για την οποία γίνεται λόγος στο σημείο 13 των κατευθυντηρίων γραμμών δεν αποτελεί απολύτως ακριβή εικόνα της σημασίας της οικείας παράβασης, πράγμα που ισχύει κατά τον ίδιο τρόπο για μια αξία αντικατάστασης.
1815
Πράγματι, μολονότι επικυρώνει τη μεθοδολογία που καθόρισε η Επιτροπή στο σημείο 13 των κατευθυντηρίων γραμμών, το Δικαστήριο αναγνωρίζει, αφενός, ότι το ποσοστό του κύκλου εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα ή τις υπηρεσίες που συνιστούν το αντικείμενο της παράβασης, και το οποίο αφορά το σημείο αυτό, μπορεί απλώς να παράσχει μια ένδειξη της έκτασης της παράβασης και να αποτυπώσει την οικονομική της σημασία και, αφετέρου, ότι δεν πρέπει να της αποδίδεται δυσανάλογη σημασία (πρβλ. απόφαση της 19ης Μαρτίου 2009, Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, C‑510/06 P, EU:C:2009:166, σκέψεις 74 και 76 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1816
Στο ίδιο πνεύμα, το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο καθορισμός προστίμου κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 101 ΣΛΕΕ δεν αποτελεί ακριβή αριθμητική άσκηση (αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2011, Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, T‑11/06, EU:T:2011:560, σκέψη 266, και της 15 Ιουλίου 2015, SLM και Ori Martin κατά Επιτροπής, T‑389/10 και T‑419/10, EU:T:2015:513, σκέψη 436).
1817
Εν προκειμένω, στις αιτιολογικές σκέψεις 825 και 826, καθώς και στις υποσημειώσεις 1410 και 1411 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι «η τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης υπολογίζεται για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα ως ο απλός μέσος όρος των καθημερινών διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης που υπολογίζονται για κάθε εργάσιμη ημέρα της παραβατικής περιόδου κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας» και ότι «κάθε καθημερινή διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης υπολογίζεται εξατομικευμένα για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα και αντιστοιχεί στον σταθμισμένο μέσο όρο της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης 32 αντιπροσωπευτικών [κατηγοριών] ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στις οποίες αποδίδονται 32 ειδικοί συντελεστές στάθμισης».
1818
Στην αιτιολογική σκέψη 827 καθώς και στις υποσημειώσεις 1412, 1414 και 1415 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι «οι 32 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων επελέγησαν σε οκτώ κράτη μέλη εκδότες και ταξινομήθηκαν σε τέσσερα κλιμάκια ληκτότητας». Συναφώς, διευκρίνισε ότι «το αντιπροσωπευτικό δείγμα οκτώ κρατών [μελών] έκδοσης, στα οποία περιλαμβάνονται το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πορτογαλία και είχε καθοριστεί με βάση μια εναπομένουσα διάρκεια μέχρι τη ληκτότητα 2, 5, 10 και 30 ετών, αντιστοίχως, για τα κλιμάκια ληκτότητας 0‑3 ετών, 3‑7 ετών, 7‑10 ετών και άνω των 10 ετών», δεδομένου ότι «οι εν λόγω ληκτότητες [ήταν] πολύ συνήθεις στην αγορά ομολόγων, [θεωρούνταν] γενικά ως ληκτότητες “αναφοράς” από την κοινότητα των επενδυτών» και «[αντιστοιχούσαν] επίσης σε αυτές που [δημοσιεύονταν] από την πλειονότητα των γραφείων διαχείρισης χρέους στο ετήσιο τους χρονοδιάγραμμα εκδόσεων».
1819
Κατ’ εφαρμογήν της στάθμισης αυτής, η Επιτροπή παρέσχε σε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, στο παράρτημα 2 της προσβαλλόμενης απόφασης, εξατομικευμένο πίνακα στάθμισης, όπως αυτόν που παρατίθεται στη σκέψη 1718 ανωτέρω.
1820
Ομοίως, στο εν λόγω παράρτημα 2, η Επιτροπή προσκόμισε τους πίνακες 3 έως 6, οι οποίοι, για καθεμιά από τις 32 επιλεγείσες κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, και, για παράδειγμα, για την UBS, έχουν ως εξής:
1821
Από την αιτιολογική σκέψη 827 και την υποσημείωση 1413 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει επίσης ότι η επιλογή οκτώ κρατών μελών εκδοτών στην οποία προέβη η Επιτροπή αντιστοιχεί –μέσω της εξομοίωσης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων έκδοσης των Κάτω Χωρών, της Αυστρίας και της Φινλανδίας με τα εκδιδόμενα από τη Γαλλία– σε έντεκα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, η οποία, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, αριθμούσε 17 κράτη μέλη.
1822
Εξ αυτού συνάγεται εμμέσως ότι αποκλείστηκαν από την επιλογή αυτή έξι κράτη μέλη, σε σχέση με τα οποία η Επιτροπή επισήμανε, χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί από την UniCredit, ότι τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα ενός εξ αυτών, του Λουξεμβούργου, δεν είχαν οδηγήσει σε πράξεις και ότι τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα των λοιπών (της Κύπρου, της Εσθονίας, της Μάλτας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας) είχαν οδηγήσει σε πράξεις «πολύ περιορισμένου» ποσού (υποσημείωση 1413 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1823
Με την αιτιολογία αυτή, η οποία κατέστησε δυνατό στις εμπλεκόμενες τράπεζες να λάβουν δεόντως γνώση του τρόπου επιλογής των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων καθώς και των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που είχαν καταταγεί σε καθεμιά από τις 32 αυτές κατηγορίες όπως και του «on the run» ή μη χαρακτήρα τους, η Επιτροπή απέδειξε επίσης τον αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα της επιλογής που έγινε δεκτή, η οποία έπρεπε, εξάλλου, να είναι πανομοιότυπη για το σύνολο των εμπλεκομένων τραπεζών προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το πρόστιμο αντικατοπτρίζει το σχετικό βάρος κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας στην επίδικη παράβαση, σύμφωνα με το σημείο 6 των κατευθυντήριων γραμμών.
1824
Το γεγονός ότι, τον Οκτώβριο του 2011, το 0,5 % των διαπραγματεύσεων της UniCredit αφορούσαν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα εκδοθέντα από τη Σλοβακία και, ως εκ τούτου, δεν ελήφθησαν υπόψη, ενώ η τράπεζα αυτή δεν είχε, σύμφωνα με την ίδια, διαπραγματευθεί ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα εκδοθέντα από την Ελλάδα ή την Ιρλανδία, οι οποίες ωστόσο περιλαμβάνονταν στην επιλογή της Επιτροπής, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τον αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα της επιλογής αυτής, η οποία αντιπροσώπευε άνω του 90 % των ονομαστικών ποσών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που διαπραγματεύτηκε η τράπεζα αυτή τον Οκτώβριο του 2011.
1825
Η επιλογή αυτή μπορούσε να γίνει δεκτή από την Επιτροπή κατά μείζονα λόγο καθόσον είχε ως αποτέλεσμα ειδική στάθμιση των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, όπως πιστοποιεί ο πίνακας 2 του παραρτήματος 2 της προσβαλλόμενης απόφασης, ο οποίος παρατίθεται στη σκέψη 1718 ανωτέρω.
1826
Συγκεκριμένα, από τον πίνακα αυτόν προκύπτει, αφενός, ότι οι κατηγορίες των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που επελέγησαν από την Επιτροπή, αλλά δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από την UniCredit –όπως τα ιρλανδικά και τα πορτογαλικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα όλων των ληκτοτήτων–, δεν ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής και, αφετέρου, ότι τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα που αποτέλεσαν κύριο αντικείμενο διαπραγμάτευσης από την τράπεζα αυτή –ήτοι τα γερμανικά και τα ιταλικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα– αντιπροσωπεύουν, αντιστοίχως, το 26 % και το 61,6 % του πίνακα στάθμισης που εφαρμόζεται στην τράπεζα αυτή.
1827
Ομοίως, το επιχείρημα της UniCredit, το οποίο αντλείται από την εξομοίωση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων έκδοσης των Κάτω Χωρών, της Αυστρίας και της Φινλανδίας με τα εκδιδόμενα από τη Γαλλία, δεν είναι ικανό να θέσει υπό αμφισβήτηση την αντιπροσωπευτικότητα της επιλογής που έκανε δεκτή η Επιτροπή.
1828
Πέραν του γεγονότος ότι από την απάντηση της UniCredit της 14ης Μαΐου 2018 στην αίτηση παροχής πληροφοριών της Επιτροπής της 27ης Μαρτίου 2018 προκύπτει ότι τα ονομαστικά ποσά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που εκδόθηκαν από τα τρία αυτά κράτη μέλη και αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από την εν λόγω τράπεζα ήταν οριακά, η εν λόγω τράπεζα υποστηρίζει απλώς ότι η εξομοίωση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων έκδοσης των Κάτω Χωρών, της Αυστρίας και της Φινλανδίας με τα εκδιδόμενα από τη Γαλλία απέρρεε από την εσφαλμένη παραδοχή ότι «οι διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης [διέπονται] αποκλειστικά από τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας ή ότι [μπορεί] να θεωρηθεί ότι τα κράτη με τις ίδιες αξιολογήσεις [έχουν] τις ίδιες διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης», ενώ, «αντιθέτως, η ρευστότητα ενός ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου έχει πολύ μεγαλύτερο ρόλο για τον καθορισμό της τιμής».
1829
Στη συνέχεια, καθόσον η UniCredit προσάπτει στην Επιτροπή ότι, κατά την επιλογή των τεσσάρων κλιμακίων ληκτότητας (0-3 ετών, 3-7 ετών, 7-10 ετών και άνω των 10 ετών), επέλεξε την εναπομένουσα διάρκεια μέχρι τη ληκτότητα των κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και όχι τη ληκτότητά τους κατά την ημερομηνία έκδοσής τους, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η τράπεζα αυτή δεν παρέχει κανένα στοιχείο, ιδίως αριθμητικό, βάσει του οποίου να μπορεί να αποδειχθεί ότι οι διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων με πανομοιότυπη αρχική ληκτότητα, αλλά διαφορετική εναπομένουσα διάρκεια μέχρι τη ληκτότητα, είναι μικρότερες από τις διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έχουν διαφορετική αρχική ληκτότητα, αλλά πανομοιότυπη εναπομένουσα διάρκεια μέχρι τη ληκτότητα.
1830
Επιπλέον, η Επιτροπή επισήμανε στο υπόμνημα αντικρούσεως ότι «τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα με παρόμοια εναπομένουσα διάρκεια μέχρι τη ληκτότητα προσφέρουν στους επενδυτές (στη δευτερογενή αγορά) τον ίδιο επενδυτικό ορίζοντα και παρουσιάζουν την ίδια ευαισθησία στις διακυμάνσεις των επιτοκίων, ανεξάρτητα από τη ληκτότητα κατά τον χρόνο έκδοσής τους».
1831
Πλην όμως, το απλό επιχείρημα που προέβαλε η UniCredit, με το υπόμνημα απαντήσεως, ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής περί του οποίου γίνεται λόγος στην προηγούμενη σκέψη «δεν ασκεί καμία επιρροή στην πράξη, δεδομένου ότι, εν προκειμένω, τα εν λόγω ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα χρησιμοποιούνται ως αξία αντικατάστασης για τις διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης», δεν αρκεί για να κλονίσει την ευλογοφάνεια του ισχυρισμού του θεσμικού αυτού οργάνου και, ως εκ τούτου, για να αποδείξει ότι η Επιτροπή, κατατέμνοντας τα επιλεγέντα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα των οκτώ κρατών μελών με βάση τις εναπομένουσες διάρκειές τους μέχρι τη ληκτότητα, υπέπεσε σε πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως στο πλαίσιο της μεθοδολογίας υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης.
1832
Τέλος, η UBS δεν μπορεί βασίμως να προσάψει στην Επιτροπή ότι δέχθηκε, έναντι των εμπλεκομένων τραπεζών, μια στάθμιση των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων σταθερή για το σύνολο της περιόδου συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση και όχι επικαιροποιημένη σε μηνιαία ή ετήσια βάση.
1833
Μολονότι η επιλογή της Επιτροπής να μην προβεί στην επικαιροποίηση αυτή την οδήγησε να χρησιμοποιήσει μια στάθμιση των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και των οποίων ο βαθμός λεπτομέρειας είναι μικρότερος από εκείνον που πρότεινε η UBS, γεγονός παραμένει ότι η στάθμιση αυτή εξακολουθούσε να είναι αντιπροσωπευτική της δραστηριότητας των εμπλεκομένων τραπεζών κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, καθόσον ήταν ειδική για κάθε μεμονωμένη τράπεζα και είχε καθοριστεί βάσει των στοιχείων που είχαν παράσχει οι εν λόγω τράπεζες.
1834
Επιπλέον, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 850 της προσβαλλόμενης απόφασης, μια τέτοια μηνιαία ή ετήσια επικαιροποίηση της εφαρμοζόμενης σε κάθε τράπεζα στάθμισης «[περιπλέκει] σημαντικά τη μεθοδολογία, προσθέτοντας συμπληρωματικά στάδια συλλογής δεδομένων και λεπτομερών υπολογισμών για χιλιάδες συναλλαγές, αλλά [δεν βελτιώνει] σημαντικά την εν λόγω εύλογη μεθοδολογία».
1835
Επομένως, η επιλογή της Επιτροπής να προβεί σε στάθμιση των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων η οποία ήταν σταθερή για το σύνολο των αντίστοιχων περιόδων συμμετοχής των εμπλεκομένων τραπεζών στην επίδικη παράβαση παραμένει εντός των ορίων του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει το θεσμικό αυτό όργανο κατά την κατάρτιση της μεθοδολογίας του για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
1836
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η UBS και η UniCredit δεν μπορούν βασίμως να υποστηρίζουν ότι η μεθοδολογία που επέλεξε η Επιτροπή για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, καθόσον στηρίζεται σε επιλογή 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, καταδεικνύει την ύπαρξη ενός ή περισσοτέρων πρόδηλων σφαλμάτων εκτιμήσεως.
1837
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, τη χρήση των δεδομένων BGN, από την αιτιολογική σκέψη 828 και την υποσημείωση 1416 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, για τον υπολογισμό της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης της οποίας η μεθοδολογία υπολογισμού υπομνήσθηκε στη σκέψη 1723 ανωτέρω, η Επιτροπή εφάρμοσε τα δεδομένα BGN στις 32 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1838
Συναφώς, η Επιτροπή επισήμανε ότι «η γενική τιμή Bloomberg [ήταν] σύνθετη τιμή σε πραγματικό χρόνο όσον αφορά εταιρικά και κρατικά ομόλογα, βάσει των εκτελέσιμων και ενδεικτικών τιμών διαφόρων διαμεσολαβητών [και ανέφερε] τις διαθέσιμες τιμές για την επίτευξη συναίνεσης». Προσέθεσε δε ότι «οι ιστορικές τιμές που προέκυπταν από τα δεδομένα BGN [ήταν] τιμές τέλους ημέρας».
1839
Στις αιτιολογικές σκέψεις 851 και 852 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε τις επικρίσεις των εμπλεκομένων τραπεζών επισημαίνοντας ότι, δεδομένου ότι «οι ενδοημερήσιες τιμές αγοράς και τιμές πώλησης για την περίοδο 2007‑2011 δεν ήταν διαθέσιμες, [θεωρούσε] ότι οι ιστορικές τιμές αγοράς και τιμές πώλησης που προέκυπταν από τα δεδομένα BGN [αποτελούσαν] τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία τα οποία, λόγω του ότι οι εν λόγω τιμές [καθορίζονταν] κατά τον ίδιο χρόνο (στο τέλος της ημέρας) και [επέτρεπαν], επομένως, τον υπολογισμό αξιόπιστης διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης, [καθιστούσαν δυνατό] να αντικατοπτρίζονται με δίκαιο και ισότιμο τρόπο οι πραγματικές αξίες και η οικονομική σημασία των μερών».
1840
Τέλος, στην υποσημείωση 1449 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε την επιχειρηματολογία της UniCredit ως εξής:
«[Σ]τις παρατηρήσεις που υπέβαλε στις 15 Φεβρουαρίου 2021 […], η UniCredit συγκρίνει τις τιμές αγοράς και πώλησης δείγματος των συναλλαγών της με τις διάμεσες τιμές που υπολογίζονται βάσει των ενδοημερήσιων στοιχείων μιας πλατφόρμας διαπραγμάτευσης (MTS), και υποστηρίζει ότι οι διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης που χρησιμοποίησε η Επιτροπή είναι ευρύτερες από εκείνη που πράγματι έλαβε η UniCredit. Ωστόσο, η σύγκριση μιας διάμεσης τιμής υπολογιζόμενης βάσει δεδομένων από μία μόνο πλατφόρμα διαπραγμάτευσης (MTS) με τις τιμές της UniCredit δεν είναι συνεπής, καθώς η UniCredit συγκρίνει δεδομένα από δύο διαφορετικές πηγές (γεγονός που οδηγεί ενίοτε σε αρνητικό αποτέλεσμα) και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να παράσχει καμία ένδειξη σχετικά με τις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης της UniCredit.»
1841
Συναφώς, επισημάνθηκε ήδη στις σκέψεις 1782 έως 1784 ανωτέρω, ότι, ακόμη και όταν αποκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντηρίων γραμμών, η Επιτροπή οφείλει να μεριμνά ώστε να λαμβάνει υπόψη τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία.
1842
Επομένως, πρέπει να καθοριστεί αν τα δεδομένα BGN που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να προσδιορίσει την τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης αποτελούσαν τα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία» κατά την εφαρμογή της μεθοδολογίας που καθόρισε η Επιτροπή.
1843
Στο πλαίσιο αυτό και λαμβανομένου υπόψη του σκεπτικού που ανέπτυξε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 828, 851 και 852), και, ιδίως, εκείνου με το οποίο απέρριψε τα επιχειρήματα που προέβαλε η UniCredit κατά τη διοικητική διαδικασία (υποσημείωση 1449), οι εμπλεκόμενες τράπεζες δεν μπορούν να περιορίζονται στον ισχυρισμό ότι τα στοιχεία που χρησιμοποίησε η Επιτροπή ενέχουν μία ή περισσότερες ελλείψεις.
1844
Αντιθέτως, πρέπει να αποδείξουν ότι, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας που καθόρισε νομίμως η Επιτροπή, υπάρχουν πράγματι καλύτερα στοιχεία από εκείνα που δέχθηκε το εν λόγω θεσμικό όργανο και ότι τα στοιχεία αυτά είναι πράγματι διαθέσιμα (πρβλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 324).
1845
Εν προκειμένω, όμως, ούτε η UBS ούτε η UniCredit ούτε η Nomura απέδειξαν ότι η Επιτροπή μπορούσε να έχει στη διάθεσή της καλύτερα στοιχεία από τα δεδομένα BGN, έστω και αν τα τελευταία αυτά παρέχουν όχι τις διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης που πράγματι έλαβε η οικεία τράπεζα επ’ ευκαιρία μιας πλήρους συναλλαγής αγοράς και μεταπώλησης συγκεκριμένου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου, αλλά μόνον εκτίμηση στηριζόμενη σε στοιχεία βασιζόμενα σε «προσφερόμενες διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης» και μάλιστα σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ήτοι στο τέλος της ημέρας.
1846
Πρώτον, μολονότι, όπως υποστηρίζει η Nomura, πρέπει να γίνει δεκτό ότι «μόνον η πραγματική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης –δηλαδή οι τιμές στις οποίες οι διαπραγματευτές πράγματι αγόρασαν και στη συνέχεια μεταπώλησαν ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα– […] είναι το ορθό κριτήριο μέτρησης της τιμής των υπηρεσιών διαμεσολάβησης», επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Nomura δεν αναφέρει ότι πρότεινε στην Επιτροπή να της παράσχει τέτοια στοιχεία κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας ούτε προσκομίζει τα στοιχεία αυτά στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας. Συγκεκριμένα, η προσφεύγουσα περιορίστηκε, στο πλαίσιο του τέταρτου σκέλους του έκτου λόγου της προσφυγής της, να προσάψει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη αριθμητικά στοιχεία σύμφωνα με τα διεθνή λογιστικά πρότυπα και, επομένως, την «καθαρή αξία των πράξεων».
1847
Επιπλέον, η μεθοδολογία που στηρίζεται στις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης που έλαβαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες ισοδυναμεί με επιβολή στην Επιτροπή της υποχρέωσης να προσδιορίσει και να εφαρμόσει ατομικώς, για κάθε οικεία τράπεζα, διαφορά απόδοσης ειδική για κάθε προσδιοριζόμενη πράξη για κάθε ημέρα συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση.
1848
Τούτο προϋποθέτει τον προσδιορισμό, για καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες και για κάθε πράξη αγοράς, των αντίστοιχων συναλλαγών μεταπώλησης που καθιστούν δυνατό τον υπολογισμό της πραγματικής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης της πράξης αυτής, σε ένα πλαίσιο όπου οι πράξεις αγοράς και μεταπώλησης δεν πραγματοποιούνται κατ’ ανάγκην την ίδια ημέρα (βλ. σκέψη 1798 ανωτέρω), όπου το ποσό των πράξεων αυτών δεν είναι κατ’ ανάγκην το ίδιο, όπου το ποσό αυτό έχει αντίκτυπο στην τιμή των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και όπου η «μεταβλητότητα (συμπεριλαμβανομένης της ενδοημερήσιας) του τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων», η οποία επιβεβαιώθηκε από τη Nomura, καθιστά δυσχερή, αν όχι αδύνατη, οποιαδήποτε αντιστοιχία μεταξύ πράξεων που πραγματοποιούνται σε διαφορετικά χρονικά σημεία.
1849
Ωστόσο, μια τέτοια μεθοδολογία –εάν δεν καθιστούσε υπερβολικά δυσχερή, αν όχι αδύνατο, τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής– θα συνεπαγόταν σε κάθε περίπτωση δυσανάλογη διοικητική επιβάρυνση για την Επιτροπή (βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Pilkington Group κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑101/15 P, EU:C:2016:258, σημείο 37).
1850
Επομένως, ούτε η UBS ούτε η UniCredit ούτε η Nomura, οι οποίες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν τους ζήτησε τις πραγματικές τους διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, μπορούν βασίμως να επικρίνουν το εν λόγω θεσμικό όργανο για τον λόγο ότι δεν χρησιμοποίησε ή δεν επιχείρησε να χρησιμοποιήσει μεθοδολογία με σκοπό τον καθορισμό των πραγματικών διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης του συνόλου των συναλλαγών που πραγματοποίησαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση και, επομένως, ότι χρησιμοποίησε δεδομένα «προσφερόμενα» από τρίτον.
1851
Δεύτερον, η UBS, η UniCredit και η Nomura δεν προσκομίζουν κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει την ύπαρξη πλήρων και συνεκτικών συνόλων προσφερόμενων δεδομένων, πέραν του συνόλου που αποτελείται από τα δεδομένα BGN, τα οποία θα μπορούσαν να αντανακλούν, με καταλληλότερο τρόπο, τη δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών.
1852
Συναφώς, πρέπει εκ προοιμίου να απορριφθεί η αιτίαση της Nomura ότι ο τρόπος επεξεργασίας των δεδομένων BGN είναι εν μέρει άγνωστος, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να μην μπορεί να τα χρησιμοποιήσει.
1853
Συγκεκριμένα, είναι παγκοίνως γνωστό και επιβεβαιώνεται, μεταξύ άλλων, από τις αιτιολογικές σκέψεις 40, 41, 505 και 518 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι τα δεδομένα που παρέχονται από πλατφόρμες όπως το Bloomberg αποτελούν δεδομένα στα οποία οι διαπραγματευτές αποδίδουν μεγάλη αξιοπιστία, καθόσον οι εν λόγω διαδικτυακές πλατφόρμες συλλέγουν πληροφορίες της αγοράς για να τις διαβιβάσουν εν συνεχεία σε όλους τους παράγοντες της αγοράς.
1854
Επιπλέον, όπως προκύπτει από την υποσημείωση 1416 της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία αφορά έγγραφο καταρτισθέν από την πλατφόρμα Bloomberg, τα δεδομένα BGN αποτελούν πηγή στηριζόμενη σε εκτελέσιμες και ενδεικτικές τιμές διαφόρων φορέων, η οποία αναφέρει τις διαθέσιμες τιμές για την επίτευξη συναίνεσης και η οποία επιπλέον, και όπως επισημαίνει η Επιτροπή, καταρτίζεται από τρίτον στη διαδικασία.
1855
Όσον αφορά, εν συνεχεία, την επίκριση που αντλείται από το γεγονός ότι τα δεδομένα BGN ενδέχεται να υπερεκτιμούν τις διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης λόγω του χρονικού σημείου της ημέρας κατά το οποίο καθορίζονται, επισημαίνεται ότι η επίκριση αυτή δεν στερείται ερείσματος, λαμβανομένων υπόψη των εκθέσεων οικονομικής πραγματογνωμοσύνης και των επιστημονικών άρθρων που προσκόμισαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες.
1856
Εντούτοις, η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί, εν προκειμένω, να στερήσει από την Επιτροπή τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα BGN ούτε, ως εκ τούτου, να καταστήσει ανίσχυρα τα ποσά των συντελεστών προσαρμογής που υπολογίστηκαν με τη χρήση τους.
1857
Συγκεκριμένα, αφενός, στην Επιτροπή δεν μπορεί να αντιταχθεί το γεγονός ότι χρησιμοποίησε στοιχεία τα οποία δεν αντικατόπτριζαν επακριβώς τις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης στις οποίες εκτελέστηκαν οι συναλλαγές από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, δεδομένου ότι το θεσμικό αυτό όργανο δεν είχε ή δεν μπορούσε να έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά στοιχεία ή αρκούντως αντιπροσωπευτικά στοιχεία, όπως προκύπτει από το σημείο 25 της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα και, κατά συνέπεια, υποχρεούνταν να χρησιμοποιήσει μεθοδολογία στηριζόμενη σε εναλλακτικά δεδομένα τα οποία ήταν κατ’ ανάγκην λιγότερο ακριβή, προκειμένου να προσδιορίσει μια αξία αντικατάστασης.
1858
Υπό την έννοια αυτή εξάλλου, το σημείο 16 των κατευθυντηρίων γραμμών προβλέπει ότι, «[ό]ταν τα στοιχεία που διατέθηκαν από μια επιχείρηση είναι ελλιπή ή αναξιόπιστα, η Επιτροπή θα μπορεί να υπολογίσει την αξία των πωλήσεων της εν λόγω επιχείρησης βάσει των επιμέρους στοιχείων, τα οποία θα έχει αποκτήσει ή/και οποιασδήποτε άλλης πληροφορίας θεωρεί σχετική και κατάλληλη».
1859
Αφετέρου, από τις σκέψεις 1846 έως 1850 ανωτέρω προκύπτει ότι δεν ήταν δυνατή η εφαρμογή μεθοδολογίας στηριζόμενης στις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης που λαμβάνονταν από τις εμπλεκόμενες τράπεζες.
1860
Ομοίως, η χρήση των δεδομένων MTS, η οποία προτάθηκε από την UniCredit και απορρίφθηκε από την Επιτροπή στην υποσημείωση 1449 της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν θα ήταν καταλληλότερη, τούτο δε ακόμη και αν τα δεδομένα αυτά καθιστούσαν δυνατή την παροχή ενδοημερήσιων δεδομένων.
1861
Συγκεκριμένα, αφενός, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην υποσημείωση αυτή, η χρήση των δεδομένων MTS παρουσιάζει ελαττώματα που δεν μπορούν να τα καταστήσουν, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας που καθόρισε η Επιτροπή, καταλληλότερα από τα δεδομένα BGN.
1862
Πρώτον, η χρήση των δεδομένων MTS θα οδηγούσε, για κάθε πράξη της UniCredit πραγματοποιηθείσα κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της, στον ακόλουθο υπολογισμό:
1863
Όπως προκύπτει από το παράρτημα 16 του δικογράφου της προσφυγής της UniCredit, από το οποίο αντλείται το διάγραμμα που παρατίθεται στην προηγούμενη σκέψη, μια τέτοια πράξη θα οδηγούσε στην κατασκευή, σύμφωνα με την εν λόγω τράπεζα, «έμμεσων διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης», βάσει προβολής μιας εκτιμώμενης διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης (προερχόμενης από τα δεδομένα MTS) εφαρμοζόμενης σε τιμή αγοράς ή πώλησης που πράγματι εφάρμοζε η εν λόγω τράπεζα.
1864
Όπως, όμως, επισήμανε η Επιτροπή στην υποσημείωση 1449 της προσβαλλόμενης απόφασης, μια τέτοια πράξη θα είχε ως αποτέλεσμα τη σύγκριση δεδομένων διαφορετικής φύσεως (εκτιμώμενης διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης και πραγματικών τιμών αγοράς ή πώλησης), αλλά και διαφορετικών πηγών (MTS και UniCredit), ενώ η κατασκευή της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης που ελήφθη υπόψη στην προσβαλλόμενη απόφαση και η οποία στηρίζεται μόνο στα δεδομένα BGN καθιστά δυνατή τη σύγκριση δεδομένων ίδιας φύσεως και ίδιας πηγής.
1865
Δεύτερον, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που προσκόμισαν η UniCredit και η Επιτροπή, η αξιοπιστία των δεδομένων MTS δεν μπορεί να θεωρηθεί υψηλότερη από εκείνη των δεδομένων BGN.
1866
Πράγματι, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην υποσημείωση 1449 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως αναγνώρισε η UniCredit στην υποσημείωση 86 του δικογράφου της προσφυγής, τα στοιχεία MTS «καταλήγουν ενίοτε σε αρνητικές έμμεσες διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης».
1867
Πλην όμως, η λογιστική καταχώριση των πράξεων από τις οποίες προέκυψαν τέτοιες «αρνητικές έμμεσες διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης» θα οδηγούσε σε μείωση της δραστηριότητας της τράπεζας αυτής, ενώ οι σχετικές πράξεις αποτελούν μέρος της πραγματικής δραστηριότητας της εν λόγω τράπεζας. Επιπλέον, ο απλός αποκλεισμός τέτοιων πράξεων δεν θα μπορούσε να αντισταθμίσει τις εγγενείς αδυναμίες της χρήσης των δεδομένων MTS, καθόσον θα είχε ως αποτέλεσμα να μη ληφθεί υπόψη στην πλήρη της έκταση η δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών.
1868
Στην ίδια υποσημείωση του δικογράφου της προσφυγής της, η UniCredit παραδέχθηκε επίσης ότι οι «αρνητικές έμμεσες διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης» μπορούσαν να εξηγηθούν από τις «χρονικές αποκλίσεις μεταξύ της στιγμής κατά την οποία όντως [πραγματοποιήθηκε] μια διαπραγμάτευση και της στιγμής κατά την οποία [καταχωρίστηκε] στο σύστημα [της τράπεζας αυτής], δηλαδή ότι η μέση τιμή MTS δεν [αντιστοιχούσε] πάντοτε απολύτως προς το χρονικό σημείο κατά το οποίο [είχε] όντως πραγματοποιηθεί η συναλλαγή».
1869
Λαμβανομένης, όμως, υπόψη της μεταβλητότητας της αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, στην οποία, κατά την UniCredit, «οι τιμές αυξομειώνονται από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο», τέτοιες χρονικές αποκλίσεις δεν μπορούν να διασφαλίσουν την αξιοπιστία των διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης που υπολογίζονται με βάση τα δεδομένα MTS, οι οποίες, επομένως, ενδέχεται να υποτιμώνται ή να υπερεκτιμώνται.
1870
Αφετέρου, από απάντηση της UniCredit σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου προκύπτει ότι η Επιτροπή όφειλε, για καθεμιά από τις 4965 πράξεις που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ της 9ης Σεπτεμβρίου και της 28ης Νοεμβρίου 2011, να προβεί σε αντιστοίχιση των πράξεων αυτών με τα δεδομένα MTS, μέσω των οποίων θα μπορούσε, χρησιμοποιώντας λογισμικό κωδικοποίησης, να καθορίσει τη μέση τιμή του οικείου ευρωπαϊκού κρατικού ομολόγου κατά τον ακριβή χρόνο κάθε συναλλαγής και, στη συνέχεια, την «πραγματική έμμεση διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης» όσον αφορά τις τιμές καθεμιάς από τις 4965 πράξεις της.
1871
Προς τούτο και λαμβανομένων υπόψη των αριθμητικών στοιχείων που διαβίβασε στο Γενικό Δικαστήριο η UniCredit, η Επιτροπή όφειλε να έχει διασταυρώσει τα στοιχεία δύο συνόλων ανεπεξέργαστων δεδομένων, εκ των οποίων το πρώτο αφορούσε τις συναλλαγές που πραγματοποίησε η τράπεζα αυτή και περιείχε 556304 καταχωρίσεις και το δεύτερο περιείχε τα δεδομένα MTS, τα οποία αποτελούνταν από 531 αρχεία, καθένα από τα οποία περιείχε ενίοτε άνω των 40 εκατομμυρίων καταχωρίσεων και των οποίων το συνολικό μέγεθος προσέγγιζε τα 1,2 TB.
1872
Δεν μπορεί, όμως, ευλόγως να απαιτείται από την Επιτροπή να επεξεργάζεται έναν τέτοιο όγκο δεδομένων, διότι άλλως θα της επιβαλλόταν δυσανάλογη διοικητική επιβάρυνση (βλ. σκέψη 1849 ανωτέρω). Επιπλέον, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή ήταν σε θέση να επιληφθεί συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι τα ανεπεξέργαστα αυτά στοιχεία δεν της διαβιβάστηκαν κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας από την UniCredit.
1873
Πράγματι, η τράπεζα αυτή περιορίστηκε να διαβιβάσει μια μελέτη παραθέτοντας τα σχετικά πορίσματα, χωρίς να επισυνάψει το κύριο μέρος των δεδομένων της, όπερ συνιστά παράλειψη την οποία δεν μπορεί στη συνέχεια να επιχειρεί να διορθώσει προσάπτοντας στην Επιτροπή ότι δεν της ζήτησε να της κοινοποιήσει το εν λόγω κύριο μέρος.
1874
Επομένως, κατά τη συγκριτική ανάλυση την οποία έπρεπε να διενεργήσει η Επιτροπή προκειμένου να προσδιορίσει τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία που όφειλε να χρησιμοποιήσει για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν υπέπεσε σε σφάλματα μη ανταποκρινόμενο στην ανεπαρκώς τεκμηριωμένη πρόσκληση της UniCredit να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα MTS.
1875
Εξάλλου, καθόσον η UBS προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη τις ιδιαιτερότητες της διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων κατά τον καθορισμό της μεθοδολογίας υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής ή ακόμη χρησιμοποιώντας τα δεδομένα BGN (βλ. σκέψη 1773 ανωτέρω), επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η τράπεζα αυτή ουδόλως απέδειξε ποια εναλλακτική μέθοδος –πλην της χρήσης της «καθαρής αξίας των πράξεων» ή της «προσαρμοσμένης καθαρής αξίας των πράξεων», την οποία ορθώς απέρριψε η Επιτροπή (βλ. σκέψη 1800 ανωτέρω)– ή ποια διαθέσιμα στοιχεία θα ήταν σε καλύτερη θέση να έχουν λάβει υπόψη τις ιδιαιτερότητες αυτές.
1876
Ομοίως, η τράπεζα αυτή δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τη μεθοδολογία που ακολούθησε η Επιτροπή υποστηρίζοντας απλώς ότι, στο τμήμα της προσβαλλόμενης απόφασης με το οποίο απαντά στα επιχειρήματα που προέβαλαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διοικητική διαδικασία, το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν απέδειξε ορισμένους πραγματικούς ισχυρισμούς, όπως αυτούς με τους οποίους η Επιτροπή έκρινε ότι «η αναζήτηση ρευστότητας, η διατήρηση ή η ρευστοποίηση ανοικτών θέσεων στην αγορά [περιλαμβάνονταν] στις τιμές αγοράς και πώλησης που [πρότειναν] οι διαπραγματευτές στους πελάτες τους» ή ακόμη ότι «αν η αποδοχή της εντολής ενός πελάτη [τοποθετούσε] το χαρτοφυλάκιό του πέραν των επιτρεπόμενων ορίων κινδύνου, ο διαπραγματευτής [μπορούσε] επίσης να αρνηθεί να δώσει προσφορά» (βλ. αιτιολογική σκέψη 854 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1877
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να λάβει υπόψη τη μεθοδολογία που εφαρμόστηκε για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες τράπεζες καθώς και, στο πλαίσιο αυτό, να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα BGN, τα οποία, όπως ορθώς έκρινε, αποτελούσαν τα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία» για το χρονικό διάστημα συμμετοχής των τραπεζών αυτών στην επίδικη παράβαση.
1878
Για τους ίδιους λόγους, η UBS δεν μπορεί να υποστηρίζει βασίμως ούτε ότι η μεθοδολογία που επέλεξε η Επιτροπή είναι ασαφής και αυθαίρετη.
1879
Επομένως, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου, καθώς και ο τέταρτος και ο πέμπτος λόγος της προσφυγής ακυρώσεως της UBS, το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο σκέλος του έβδομου λόγου της προσφυγής ακυρώσεως της UniCredit, καθώς και το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο σκέλος του έκτου λόγου της προσφυγής ακυρώσεως της Nomura πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
– Επί των επικρίσεων της UniCredit και της Nomura που αντλούνται από σφάλματα κατά τον καθορισμό της ειδικής για ορισμένες τράπεζες αξίας αντικατάστασης
1880
Στο πλαίσιο των προσφυγών τους, η UniCredit και η Nomura διατύπωσαν επικρίσεις κατά της μεθοδολογίας που επέλεξε η Επιτροπή για τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης καθώς και κατά της γενικής εφαρμογής της, οι οποίες απορρίφθηκαν με τις σκέψεις 1762 έως 1879 ανωτέρω.
1881
Οι τράπεζες αυτές διατύπωσαν επίσης επικρίσεις συνδεόμενες ειδικότερα με τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης –υπολογισθείσας μέσω πολλαπλασιασμό των αναχθέντων σε ετήσια βάση συγκεκριμένων για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα ονομαστικών ποσών με τον επίσης συγκεκριμένο για κάθε τράπεζα συντελεστή προσαρμογής– η οποία ελήφθη υπόψη ως προς αυτές, επικρίσεις οι οποίες πρέπει να εξεταστούν στις σκέψεις 1885 έως 1960 κατωτέρω.
1882
Σχετικά με τον καθορισμό των ονομαστικών ποσών (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 816 έως 819 της προσβαλλόμενης απόφασης), η UniCredit προσάπτει στην Επιτροπή ότι προέβη σε δυσμενή εις βάρος της διάκριση λαμβάνοντας υπόψη έναντι αυτής, όπως και έναντι των λοιπών εμπλεκομένων τραπεζών, τα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μόνο στη δευτερογενή αγορά.
1883
Η UniCredit και η Nomura προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι ανήγαγε σε ετήσια βάση τα ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος τους, μολονότι μετείχαν στην επίδικη παράβαση για λιγότερο από ένα έτος.
1884
Όσον αφορά τον καθορισμό του συντελεστή προσαρμογής που εφαρμόστηκε στη Nomura και, ειδικότερα, την ειδική για την εν λόγω τράπεζα στάθμιση των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, η οποία χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό της τελικής της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 825 έως 830 της προσβαλλόμενης απόφασης), η τράπεζα αυτή προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν δέχτηκε την ακριβή στάθμιση των 32 αυτών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, μολονότι της είχε παρασχεθεί από την εν λόγω τράπεζα.
–
Επί της επικρίσεως της UniCredit, η οποία αντλείται από παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω του ότι χρησιμοποιήθηκαν έναντι αυτής, όπως και έναντι των λοιπών εμπλεκομένων τραπεζών, τα αναχθέντα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά που αφορούν μόνον τη δευτερογενή αγορά
1885
Στο πλαίσιο του πρώτου και του πέμπτου σκέλους του έβδομου λόγου της προσφυγής της, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, στηρίζοντας την αξία αντικατάστασης, για το σύνολο των εμπλεκομένων τραπεζών, μόνο στην «αξία των πωλήσεων των ονομαστικών ποσών των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα στη δευτερογενή αγορά κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της, διότι [επρόκειτο] για τη δραστηριότητα που είχαν από κοινού όλες οι εμπλεκόμενες τράπεζες και [διότι] κατ’ αυτόν τον τρόπο [αποφεύχθηκε] ο κίνδυνος υπολογισμού του ίδιου εισοδήματος δύο φορές στο πλαίσιο του υπολογισμού του προστίμου» (βλ. αιτιολογική σκέψη 816 της προσβαλλόμενης απόφασης), η Επιτροπή προέβη σε δυσμενή εις βάρος της διάκριση.
1886
Συγκεκριμένα, στο μέτρο που η επίδικη παράβαση επικεντρώθηκε στην πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, όπου η UniCredit δεν «μετείχε σε αυτήν όσον αφορά τη διαπραγμάτευση στην [εν λόγω] αγορά» και στο μέτρο που οι συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στην εν λόγω πρωτογενή αγορά δεν ελήφθησαν υπόψη έναντι καμίας από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, η Επιτροπή όφειλε να έχει λάβει υπόψη μόνον τα ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στην πρωτογενή αγορά. Μη ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή επέβαλε κυρώσεις στην UniCredit για το σύνολο της συμμετοχής της στην παράβαση αυτή, ενώ στις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες επιβλήθηκαν κυρώσεις μόνον για μέρος της συμμετοχής τους στην εν λόγω παράβαση.
1887
Ωστόσο, συναφώς, η επιλογή, στην οποία προέβη η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 816 της προσβαλλόμενης απόφασης, να δεχτεί ως βάση υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης για το σύνολο των εμπλεκομένων τραπεζών τα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μόνο στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων δεν καταδεικνύει καμία δυσμενή μεταχείριση της UniCredit.
1888
Πρώτον, η UniCredit κακώς υποστηρίζει ότι δεν μετέσχε στην επίδικη παράβαση όσον αφορά την πρωτογενή αγορά ή ακόμη ότι η παράβαση αυτή επικεντρώθηκε στην πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1889
Στην αιτιολογική σκέψη 861 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε βεβαίως, για τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας της επίδικης παράβασης που ελήφθη υπόψη έναντι της UniCredit, ότι η τράπεζα αυτή δεν δραστηριοποιούνταν στην πρωτογενή αγορά.
1890
Εντούτοις, από την αιτιολογική αυτή σκέψη –η οποία δεν έχει σχέση με τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης– δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή έκρινε ότι η UniCredit δεν είχε μετάσχει στο σύνολο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης που διαπιστώθηκε με την απόφαση αυτή.
1891
Αντιθέτως, από το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ρητώς ότι η UniCredit κρίνεται υπεύθυνη για το σύνολο της επίδικης παράβασης και ότι η παράβαση αυτή αφορά το σύνολο της αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και όχι κυρίως την πρωτογενή αγορά αυτών.
1892
Επιπλέον, στις αιτιολογικές σκέψεις 45 έως 50 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ορθώς ανέδειξε τη σχέση που υφίσταται μεταξύ της πρωτογενούς και της δευτερογενούς αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, καθώς και το γεγονός ότι οι πληροφορίες σχετικά με τη μία παρουσίαζαν ενδιαφέρον για την άλλη και αντιστρόφως (βλ. σκέψεις 465 έως 486 και 597 έως 614 ανωτέρω).
1893
Επομένως, ακόμη και χωρίς να δραστηριοποιείται στην πρωτογενή αγορά, η UniCredit, με τις πληροφορίες που αντάλλαξε με τους διαπραγματευτές των άλλων εμπλεκομένων τραπεζών, συνέβαλε στη λειτουργία και άντλησε όφελος από το σύνολο της επίδικης παράβασης, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 479 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1894
Δεύτερον, το σκεπτικό που παρέθεσε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 816 της προσβαλλόμενης απόφασης δικαιολογεί πλήρως το ότι δεν δέχτηκε τα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τις εμπλεκόμενες τράπεζες στην πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ή δεν ενσωμάτωσε τα εν λόγω ποσά στα ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη έναντι των λοιπών εμπλεκομένων τραπεζών πλην της UniCredit.
1895
Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η δραστηριότητα των εμπλεκομένων τραπεζών που ασκούν δραστηριότητα στην πρωτογενή αγορά συνίσταται στην απόκτηση ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων με σκοπό την ταχεία μεταπώλησή τους στη δευτερογενή αγορά (βλ. αιτιολογική σκέψη 37 της προσβαλλόμενης απόφασης), η λογιστική καταχώριση των ονομαστικών ποσών που αγοράστηκαν από κρατικούς εκδότες στην πρωτογενή αγορά ήταν ανώφελη –ή και οδηγούσε σε στρέβλωση– προκειμένου να καθοριστεί η σημασία της δραστηριότητας των τραπεζών αυτών.
1896
Τρίτον, η Επιτροπή έλαβε υπόψη την ειδική κατάσταση της UniCredit σε άλλα στάδια του υπολογισμού του προστίμου που της επιβλήθηκε (πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2013, Total Raffinage Marketing κατά Επιτροπής, T‑566/08, EU:T:2013:423, σκέψη 454).
1897
Επομένως, στις αιτιολογικές σκέψεις 861 και 868 της προσβαλλόμενης απόφασης το εν λόγω θεσμικό όργανο εφάρμοσε στην εν λόγω τράπεζα συντελεστή σοβαρότητας και επιπρόσθετο ποσό καθοριζόμενα αμφότερα στο 17 %, ποσοστά χαμηλότερα κατά μία ποσοστιαία μονάδα από εκείνα που εφαρμόστηκαν στις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες.
1898
Κατόπιν των ανωτέρω, το πρώτο και το πέμπτο σκέλος του έβδομου λόγου ακυρώσεως της UniCredit πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
1899
Εξάλλου, καθόσον η UniCredit θα μπορούσε να ισχυριστεί, στο πλαίσιο των ως άνω πρώτου και πέμπτου σκέλους, ότι η κατάστασή της δεν ελήφθη προσηκόντως υπόψη κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας και του επιβληθέντος προς εξασφάλιση αποτρεπτικού αποτελέσματος επιπρόσθετου ποσού που εφαρμόστηκαν σε αυτήν, οι επικρίσεις αυτές θα εξεταστούν, αντιστοίχως, στις σκέψεις 1976 έως 2003 και 2004 έως 2035 κατωτέρω.
–
Επί των επικρίσεων της UniCredit και της Nomura οι οποίες αντλούνται από την αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που αυτές διαπραγματεύτηκαν
1900
Η UniCredit, στο πλαίσιο του όγδοου λόγου της προσφυγής της, και η Nomura, στο πλαίσιο του πέμπτου σκέλους του έκτου λόγου της προσφυγής της, σε συνδυασμό με το δεύτερο σκέλος του έβδομου λόγου της προσφυγής της, υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως ή παραβίασε τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων, καθόσον ανήγαγε σε ετήσια βάση τα ονομαστικά ποσά που αυτές διαπραγματεύτηκαν με αντισυμβαλλομένους ευρισκόμενους εντός του ΕΟΧ κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, ήτοι από τις 9 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011 και από τις 18 Ιανουαρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011.
1901
Η εν λόγω αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχε βεβαίως ως αποτέλεσμα την εξομάλυνση των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν εκείνες που μετείχαν στην επίδικη παράβαση περισσότερο από ένα έτος, αλλά είχε επίσης ως αποτέλεσμα την τεχνητή διόγκωση των ποσών που ελήφθησαν υπόψη έναντι της UniCredit και της Nomura και, ως εκ τούτου, την υπερεκτίμηση του σχετικού βάρους τους στην παράβαση αυτή.
1902
Συναφώς, η UniCredit επισημαίνει ότι, κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, ο όγκος των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης –ιδίως των ιταλικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος των διαπραγματεύσεών της– ήταν ιδιαίτερα υψηλός και η αγορά των εν λόγω ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων υπέκειτο σε πολύ υψηλή μεταβλητότητα, με αποτέλεσμα διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης σημαντικά υψηλότερες απ’ ό,τι υπό κανονικές συνθήκες αγοράς. Ως εκ τούτου, η UniCredit έτυχε, μακράν, της αυστηρότερης μεταχείρισης σε σχέση με τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες, πράγμα που είναι «προδήλως μη εύλογο και ακατάλληλο». Κατά συνέπεια, η Επιτροπή όφειλε να έχει συγκρίνει τα στοιχεία σχετικά με τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης που αφορούσαν την ίδια περίοδο για όλες τις εμπλεκόμενες τράπεζες, ήτοι το τελευταίο έτος της επίδικης παράβασης, ή ακόμη και τη συνολική διάρκειά της.
1903
Για παρόμοιους λόγους, η Nomura εκτιμά ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει λάβει υπόψη τα ονομαστικά ποσά που πράγματι διαπραγματεύτηκε η τράπεζα αυτή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους 2011.
1904
Εκ προοιμίου, επισημαίνεται ότι ούτε η UniCredit ούτε η Nomura προσάπτουν στην Επιτροπή ότι για τον καθορισμό των ονομαστικών ποσών που έπρεπε να ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, απέκλεισε την εφαρμογή του σημείου 13 των κατευθυντηρίων γραμμών, κατά το οποίο το θεσμικό αυτό όργανο χρησιμοποιεί κατά κανόνα τις πωλήσεις της επιχειρήσεως κατά το τελευταίο πλήρες έτος της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
1905
Η επιλογή αυτή της Επιτροπής ήταν εξάλλου απολύτως δικαιολογημένη εν προκειμένω για τους λόγους που εκτίθενται στην αιτιολογική σκέψη 819 της προσβαλλόμενης απόφασης και επιβεβαιώνονται από την επιχειρηματολογία της UniCredit και της Nomura, ήτοι για τους λόγους, αφενός, ότι «η περίοδος ατομικής συμμετοχής [ήταν] διαφορετική για την πλειονότητα των εμπλεκομένων τραπεζών, και ενίοτε, σχετικά σύντομη», και, αφετέρου, ότι «η διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης κατά τη διάρκεια της παραβατικής περιόδου» ήταν εξαιρετικά ευμετάβλητη.
1906
Εν τέλει, η UniCredit και η Nomura επικρίνουν μόνον το γεγονός ότι, για να ληφθούν υπόψη οι περιστάσεις αυτές και παρά τη μικρότερη του ενός πλήρους έτους διάρκεια συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, η Επιτροπή, όπως και για τις άλλες εμπλεκόμενες τράπεζες, ανήγαγε σε ετήσια βάση τα ονομαστικά ποσά που αυτές διαπραγματεύτηκαν κατά τη διάρκεια των πλήρων ημερολογιακών μηνών των περιόδων συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, ήτοι, αντιστοίχως, του Οκτωβρίου του 2011 και των μηνών από τον Φεβρουάριο έως τον Οκτώβριο του 2011 (πίνακας 1 των παραρτημάτων 2 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1907
Πάντως, μια τέτοια επιλογή –η οποία εμπίπτει στον ορισμό της μεθοδολογίας υπολογισμού του προστίμου για την οποία, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1754 και 1777 ανωτέρω, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως– δεν καταδεικνύει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως ή πλάνη περί το δίκαιο εκ μέρους της Επιτροπής.
1908
Πράγματι, οι περιστάσεις για τις οποίες έγινε λόγος στη σκέψη 1905 ανωτέρω δικαιολογούν την εκ μέρους της Επιτροπής αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν όλες οι εμπλεκόμενες τράπεζες, σύμφωνα με τη μεθοδολογία που εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 819 της προσβαλλόμενης απόφασης και κατ’ εφαρμογήν της οποίας το θεσμικό αυτό όργανο διαίρεσε κατ’ αρχάς τα συνολικά ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στη σύμπραξη με τον αριθμό των μηνών συμμετοχής της και στη συνέχεια πολλαπλασίασε τον εν λόγω μηνιαίο μέσο όρο επί 12.
1909
Αφενός, η αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης καθιστά δυνατή την εξομάλυνση των σημαντικών ετήσιων διακυμάνσεων που γνώρισε η αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων κατά τη διάρκεια της επίδικης παράβασης και στις οποίες υπέκειντο οι μετέχουσες εμπλεκόμενες τράπεζες, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη την πλήρη δραστηριότητα των τραπεζών αυτών, συμπεριλαμβανομένης της δραστηριότητας του έτους 2011, το οποίο, τόσο κατά την Επιτροπή όσο και κατά τις UniCredit και Nomura, υπήρξε ένα έτος που χαρακτηρίστηκε από υψηλή μεταβλητότητα της αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων συνδεόμενη με την κρίση του δημόσιου χρέους.
1910
Αφετέρου, στο μέτρο που η αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης εφαρμόστηκε στο σύνολο των εμπλεκομένων τραπεζών, καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό του σχετικού βάρους κάθε τράπεζας στην επίδικη παράβαση, όπως απαιτεί η νομολογία που έχει εφαρμογή στην αξία των πωλήσεων (πρβλ. απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 63), η οποία ισχύει και όσον αφορά την αξία αντικατάστασης.
1911
Πράγματι, δεδομένου ότι τα αναχθέντα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας αποτελούν το πρώτο από τα δύο στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό της ειδικής για καθεμιά από τις τράπεζες αυτές αξίας αντικατάστασης, καθιστούν δυνατή τη διατήρηση της σχέσης που υφίσταται μεταξύ των αξιών αντικατάστασης που έγιναν δεκτές για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα και, εν τέλει, μεταξύ των προστίμων που τους επιβλήθηκαν.
1912
Τα δύο αυτά συμπεράσματα δεν αναιρούνται από τα επιχειρήματα που προέβαλαν η UniCredit και η Nomura.
1913
Πρώτον, η UniCredit και η Nomura δεν μπορούν βασίμως να υποστηρίζουν ότι η αναγωγή σε ετήσια βάση των περιόδων συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, οι οποίες ανέρχονταν, αντιστοίχως, σε έναν και σε εννέα πλήρεις ημερολογιακούς μήνες, οδήγησε την Επιτροπή να διογκώσει τεχνητά και, ως εκ τούτου, αδικαιολόγητα τα ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος τους.
1914
Μολονότι, βεβαίως, η εν λόγω αναγωγή σε ετήσια βάση είχε ως συνέπεια την κατ’ έτος προβολή της δραστηριότητας της UniCredit και της Nomura που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του ενός και των εννέα πλήρων ημερολογιακών μηνών συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, εντούτοις κατέστη αναγκαία από τις αρχές που διέπουν τον υπολογισμό των προστίμων κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντηρίων γραμμών, οδηγώντας συγχρόνως την Επιτροπή να δεχτεί αξία ευθέως ανάλογη προς την πραγματική δραστηριότητα των τραπεζών αυτών κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση.
1915
Πράγματι, αφενός, η αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν η UniCredit και η Nomura κατέστη αναγκαία από τις ίδιες τις αρχές του υπολογισμού των προστίμων κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντηρίων γραμμών, διότι οι τελευταίες απαιτούν τον καθορισμό αξίας πωλήσεων ή αξίας αντικατάστασης σε ετήσια βάση, πράγμα το οποίο δεν αμφισβητούν οι τράπεζες αυτές, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των εναλλακτικών τρόπων υπολογισμού που προτείνουν.
1916
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορούσε να λάβει υπόψη μόνον τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκαν οι δύο αυτές τράπεζες κατά τη διάρκεια των αντίστοιχων περιόδων συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, οι οποίες ήταν αμφότερες μικρότερες του έτους.
1917
Αφετέρου, η αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν η UniCredit και η Nomura οδήγησε την Επιτροπή να δεχτεί αξία αυστηρώς ανάλογη προς την πραγματική δραστηριότητα των τραπεζών αυτών κατά τη διάρκεια των αντίστοιχων περιόδων συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, δεδομένου ότι η ως άνω αξία είναι αποτέλεσμα απλής διαίρεσης των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκαν οι δύο αυτές τράπεζες κατά τις αντίστοιχες παραβατικές περιόδους τους διά του αριθμού των πλήρων ημερολογιακών μηνών της συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση (ενός πλήρους ημερολογιακού μήνα για την UniCredit και εννέα πλήρων ημερολογιακών μηνών για τη Nomura), τα οποία στη συνέχεια πολλαπλασιάστηκαν επί δώδεκα, προκειμένου να αναχθούν σε ετήσια βάση.
1918
Ως εκ τούτου και λόγω της αναγωγής σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών του συνόλου των εμπλεκομένων τραπεζών, η Επιτροπή εξασφάλισε επίσης ότι ελήφθησαν δεόντως υπόψη το σχετικό βάρος καθεμιάς από αυτές στην επίδικη παράβαση και η έκταση της αντίστοιχης εμπλοκής τους.
1919
Μολονότι η αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών της UniCredit και της Nomura οδήγησε την Επιτροπή να λάβει υπόψη, ως προς αυτές, ποσά μεγαλύτερα από τα ονομαστικά ποσά που πράγματι διαπραγματεύτηκαν οι τράπεζες αυτές το 2011, το γεγονός αυτό δεν θέτει υπό αμφισβήτηση τον αυστηρώς αναλογικό χαρακτήρα των αναχθέντων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών που έλαβε υπόψη η Επιτροπή σε σχέση με τα ονομαστικά ποσά που πράγματι διαπραγματεύτηκαν οι εν λόγω τράπεζες κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση.
1920
Η περίσταση αυτή είναι η απλή συνέπεια του γεγονότος ότι, κατά τη διάρκεια των αντίστοιχων περιόδων συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, η αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ήταν πιο ευμετάβλητη από ό,τι κατά τους μήνες του 2011 κατά τους οποίους δεν μετείχαν σε αυτήν.
1921
Ομοίως, το γεγονός ότι τα αναχθέντα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη έναντι της UniCredit και της Nomura είναι, κατά τις τράπεζες αυτές, αναλογικά σαφώς μεγαλύτερα από εκείνα που ελήφθησαν υπόψη έναντι άλλων τραπεζών οι οποίες, ωστόσο, μετείχαν για μεγαλύτερο διάστημα από αυτές στην επίδικη παράβαση ή κατείχαν μεγαλύτερα μερίδια αγοράς αποτελεί απλώς συνέπεια του γεγονότος ότι η UniCredit και η Nomura μετείχαν στην επίδικη παράβαση μόνον κατά τη διάρκεια του έτους 2011, ήτοι κατά τη διάρκεια μιας περιόδου κατά την οποία η αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων παρουσίαζε τη μεγαλύτερη μεταβλητότητα και, επομένως, κατά τη διάρκεια της οποίας οι συναλλαγές επί ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ήταν αναλογικώς περισσότερες και οι διαφορές τιμών αγοράς ‑ πώλησης των τελευταίων αναλογικώς μεγαλύτερες.
1922
Δεύτερον, η UniCredit και η Nomura δεν μπορούν βασίμως να υποστηρίζουν ότι, προκειμένου να τηρηθούν οι αρχές της ίσης μεταχείρισης και της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων, η Επιτροπή όφειλε να έχει λάβει υπόψη ως προς αυτές, αντιστοίχως, τα ονομαστικά ποσά του τελευταίου έτους της επίδικης παράβασης ή ακόμη και του συνόλου της περιόδου της παράβασης αυτής, καθώς και τα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους 2011.
1923
Αφενός, από τις αρχές που διαπνέουν τις κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες έχουν εφαρμογή εν προκειμένω, και, ειδικότερα, από τα σημεία 5 και 6, προκύπτει ότι, όπως και η αξία των πωλήσεων, η αξία αντικατάστασης πρέπει να υπολογίζεται λαμβανομένων υπόψη των πράξεων που σχετίζονται με την παράβαση για την οποία επιβλήθηκαν κυρώσεις.
1924
Τούτο συνεπάγεται ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να λάβει υπόψη της δραστηριότητες της οικείας επιχειρήσεως οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της προσαπτόμενης συμπράξεως (πρβλ. αποφάσεις της 7ης Σεπτεμβρίου 2016, Pilkington Group κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑101/15 P, EU:C:2016:631, σκέψη 19 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 25ης Μαρτίου 2021, Lundbeck κατά Επιτροπής, C‑591/16 P, EU:C:2021:243, σκέψη 187 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1925
Πάντως, το να ληφθούν υπόψη οι περίοδοι που επικαλέστηκαν η UniCredit και η Nomura θα μπορούσε ασφαλώς να είναι ευνοϊκότερο για τις τράπεζες αυτές, αλλά θα οδηγούσε στο να ληφθούν υπόψη, ως βασικό στοιχείο του υπολογισμού της εφαρμοζόμενης στις τράπεζες αυτές αξίας αντικατάστασης, πράξεις πραγματοποιηθείσες εκτός της περιόδου συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση.
1926
Αφετέρου, κατά πάγια νομολογία, στο μέτρο που για τον συσχετισμό των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν απαιτείται να ληφθεί ως βάση η δραστηριότητα των επιχειρήσεων που εμπλέκονται στην ίδια παράβαση, επιβάλλεται να οριοθετηθεί το χρονικό διάστημα που πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τρόπον ώστε τα προκύπτοντα αριθμητικά στοιχεία να είναι όσο το δυνατόν συγκρίσιμα και, κατά συνέπεια, μια συγκεκριμένη επιχείρηση δεν μπορεί να απαιτήσει από την Επιτροπή να στηριχθεί, ως προς αυτήν, σε περίοδο διαφορετική από εκείνη η οποία εν γένει λαμβάνεται υπόψη, εκτός αν αποδείξει ότι η δραστηριότητα που πραγματοποίησε κατά τη διάρκεια της τελευταίας αυτής περιόδου δεν συνιστά, για συγκεκριμένους λόγους, ένδειξη του αληθούς μεγέθους και της οικονομικής ισχύος της, ούτε της έκτασης της παράβασης που διέπραξε (πρβλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Tokin κατά Επιτροπής, T‑343/18, EU:T:2021:636, σκέψη 100 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1927
Εν προκειμένω, όμως, η UniCredit και η Nomura δεν προσκομίζουν τέτοια απόδειξη.
1928
Αντιθέτως, στις σκέψεις 1915 έως 1918 ανωτέρω διαπιστώθηκε ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη αναχθέντα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά έναντι του συνόλου των εμπλεκομένων τραπεζών και ότι τα ονομαστικά ποσά που έγιναν δεκτά έναντι της UniCredit και της Nomura ήταν αυστηρώς ανάλογα προς τα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια του ενός και των εννέα πλήρων ημερολογιακών μηνών της συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση, αντικατόπτριζαν δε τη σχετική έκταση της εμπλοκής τους σε αυτήν.
1929
Κατόπιν των ανωτέρω, ο όγδοος λόγος της προσφυγής ακυρώσεως της UniCredit καθώς και το πέμπτο σκέλος του έκτου λόγου και το δεύτερο σκέλος του έβδομου λόγου της προσφυγής ακυρώσεως της Nomura πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
–
Επί της επικρίσεως της Nomura η οποία αντλείται από τη στάθμιση των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων τα οποία αυτή διαπραγματεύτηκε
1930
Στο πλαίσιο του δεύτερου επιχειρήματος του πέμπτου σκέλους του έκτου λόγου της προσφυγής της, η Nomura προσάπτει στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως αρνούμενη, για τον καθορισμό της στάθμισης των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που χρησίμευσαν για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, να λάβει υπόψη τα ακριβή στοιχεία που εκείνη παρά ταύτα προσκόμισε κατά τη διοικητική διαδικασία.
1931
Όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 1716 έως 1724 ανωτέρω, η Επιτροπή καθόρισε ειδικό συντελεστή προσαρμογής για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα λαμβάνοντας υπόψη το ήμισυ της τελικής τους διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης, υπολογιζόμενης βάσει του απλού μέσου όρου των καθημερινών τους διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης, οι οποίες υπολογίστηκαν με τη σειρά τους, για κάθε ημέρα συμμετοχής κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας στην επίδικη παράβαση, βάσει του σταθμισμένου μέσου όρου της καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στις οποίες αποδόθηκε ειδική στάθμιση για κάθε τράπεζα.
1932
Προκειμένου να καθορίσει τη στάθμιση καθεμιάς από τις 32 αυτές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που ήταν αντιπροσωπευτικές στις δραστηριότητες κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η Επιτροπή ζήτησε, κατά τη διοικητική διαδικασία, από καθεμιά από τις τράπεζες αυτές να της παράσχει δύο σύνολα δεδομένων, ήτοι, αφενός, τον πραγματικό όγκο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που είχαν διαπραγματευθεί για κάθε κράτος έκδοσης (ανεξαρτήτως της ληκτότητάς τους) και, αφετέρου, τον πραγματικό όγκο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που είχαν διαπραγματευθεί για κάθε κλιμάκιο ληκτότητας (ανεξαρτήτως των εκδοτών τους).
1933
Διασταυρώνοντας τα δύο αυτά σύνολα δεδομένων, η Επιτροπή προέβη σε στάθμιση των 32 κατηγοριών αντιπροσωπευτικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ειδικά για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα.
1934
Ως εκ τούτου, κατέληξε στην ακόλουθη στάθμιση όσον αφορά τη Nomura (παράρτημα 2 της προσβαλλόμενης απόφασης, πίνακας 2):
1935
Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η Nomura διαβίβασε στην Επιτροπή τα δύο σύνολα δεδομένων που μνημονεύθηκαν στη σκέψη 1932 ανωτέρω, προκειμένου να της παράσχει τη δυνατότητα, όσον αφορά την ίδια, να εκτιμήσει τη στάθμιση καθεμιάς από τις 32 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων. Ήταν επίσης η μόνη τράπεζα που διαβίβασε αυθόρμητα στο θεσμικό αυτό όργανο τους ακριβείς όγκους που είχε διαπραγματευθεί κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση για καθεμιά από τις 32 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, διαβιβάζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την ακριβή στάθμιση των 32 αυτών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
1936
Από τα στοιχεία αυτά, ως προς τα οποία η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ότι είναι πλήρη και αξιόπιστα, αλλά ότι αποτελούν τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία, προκύπτουν οι ακόλουθες διαφορές:
1937
Παρά τη διαβίβαση από τη Nomura των ακριβών στοιχείων της, η Επιτροπή έλαβε υπόψη, με την προσβαλλόμενη απόφαση, τα εκτιμώμενα στοιχεία που αναφέρονται στη σκέψη 1934 ανωτέρω, για τον λόγο ότι η διασταύρωση για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα του πραγματικού όγκου ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης για κάθε κράτος έκδοσης και του πραγματικού όγκου ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης για κάθε κλιμάκιο ληκτότητας έπρεπε να θεωρηθεί ως η καλύτερη προσέγγιση, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που παρείχαν οι τράπεζες (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 848 και 849 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1938
Στην αιτιολογική σκέψη 850 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή τόνισε επίσης την ανάγκη «να υιοθετηθεί μια κατάλληλη προσέγγιση για όλες τις εμπλεκόμενες τράπεζες, λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της», καθώς και το γεγονός ότι, «ελλείψει αντικειμενικών διαφορών στις αντίστοιχες καταστάσεις των εμπλεκομένων τραπεζών, δεν [μπορούσε] να εφαρμόσει διαφορετικές μεθοδολογίες για τις διάφορες εμπλεκόμενες τράπεζες».
1939
Στο πλαίσιο του υπομνήματος αντικρούσεως καθώς και της γραπτής απάντησής της σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, πρώτον, η Επιτροπή υποστήριξε ότι η χρήση των ακριβών στοιχείων που παρέσχε η Nomura θα την είχε οδηγήσει σε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης μεταξύ των διαφόρων τραπεζών στις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις με την προσβαλλόμενη απόφαση. Δεύτερον, υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν είχε μπορέσει να υιοθετήσει λεπτομερέστερη μέθοδο όσον αφορά την εν λόγω τράπεζα, ο εκ μέρους της υπολογισμός των σχετικών συντελεστών στάθμισης εξακολουθούσε να αντικατοπτρίζει με ακρίβεια την αναλυτική κατανομή των συναλλαγών της εν λόγω τράπεζας και, ως εκ τούτου, αποτελούσε έγκυρη μεθοδολογία για την παραβατική περίοδο που έγινε δεκτή έναντι της τράπεζας αυτής.
1940
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν η Επιτροπή ορθώς αρνήθηκε να λάβει υπόψη τα ακριβή στοιχεία που παρέσχε η Nomura.
1941
Συναφώς, επισημάνθηκε ήδη, στη σκέψη 1783 ανωτέρω, ότι, ακόμη και όταν η Επιτροπή αποφασίζει να αποκλίνει από τη μεθοδολογία που καθορίζεται στο σημείο 13 των κατευθυντηρίων γραμμών, δεν μπορεί να αποκλίνει από τις κατευθυντήριες αρχές καθώς και από τη λογική στην οποία στηρίζονται οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές.
1942
Ειδικότερα, οφείλει να μεριμνά ώστε να λαμβάνονται υπόψη τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία και να χρησιμοποιεί επιμέρους στοιχεία μόνον όταν τα στοιχεία που διαθέτει μια επιχείρηση είναι ελλιπή ή αναξιόπιστα.
1943
Οι απαιτήσεις αυτές επιβάλλονται κατά μείζονα λόγο όταν η μεθοδολογία που ακολούθησε η Επιτροπή την οδήγησε να εφαρμόσει συντελεστή προσαρμογής ανώτερο του 99 % σε ονομαστικά ποσά πολλών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 328).
1944
Εν προκειμένω, όμως, δεν αμφισβητείται από την Επιτροπή ότι τα στοιχεία που παρέσχε η Nomura συνιστούσαν πλήρη και αξιόπιστα στοιχεία και, ως εκ τούτου, αντιπροσώπευαν επακριβώς τη δραστηριότητα διαπραγμάτευσης της τράπεζας αυτής για την περίοδο της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
1945
Από τον πίνακα που μνημονεύεται στη σκέψη 1936 ανωτέρω προκύπτει επίσης ότι η στάθμιση των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έλαβε υπόψη η Επιτροπή έναντι της Nomura διαφέρει αισθητά, για ορισμένες από αυτές, σε σχέση με την πραγματική δραστηριότητα διαπραγμάτευσης της τράπεζας αυτής.
1946
Συγκεκριμένα, όσον αφορά τα γερμανικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα με ληκτότητα 3 έως 7 ετών, υπάρχει απόκλιση 2,9 εκατοστιαίων μονάδων, δεδομένου ότι η Επιτροπή δέχθηκε ότι τα εν λόγω ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα αντιπροσώπευαν το 16,8 % του συνόλου των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύθηκε η Nomura (ήτοι περίπου 74,9 δισεκατομμύρια ευρώ), ενώ στην πραγματικότητα αντιπροσώπευαν το 19,7 % (ήτοι περίπου 87,9 δισεκατομμύρια ευρώ).
1947
Ομοίως, όσον αφορά τα ιταλικά ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα με ληκτότητα 3 έως 7 ετών, υπάρχει απόκλιση 2 εκατοστιαίων μονάδων, δεδομένου ότι η Επιτροπή δέχθηκε ότι τα εν λόγω ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα αντιπροσώπευαν το 9,9 % του συνόλου των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύθηκε η Nomura (ήτοι περίπου 44,2 δισεκατομμύρια ευρώ), ενώ στην πραγματικότητα αντιπροσώπευαν το 7,9 % (ήτοι περίπου 35,2 δισεκατομμύρια ευρώ).
1948
Επομένως, τουλάχιστον για ορισμένες κατηγορίες αντιπροσωπευτικών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που αποτελούσαν σημαντικό μέρος της δραστηριότητας της Nomura (ήτοι άνω του 27 %), η στάθμιση που εφάρμοσε η Επιτροπή ως προς την τράπεζα αυτή διέφερε αισθητά από την υπολογιζόμενη βάσει της δραστηριότητας διαπραγμάτευσης που πράγματι άσκησε η εν λόγω τράπεζα.
1949
Κατά συνέπεια, λαμβανομένης υπόψη της εκ μέρους της Nomura κοινοποίησης πλήρων και αξιόπιστων αριθμητικών στοιχείων σχετικών με την κατανομή της δραστηριότητάς της διαπραγμάτευσης μεταξύ των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έλαβε υπόψη η Επιτροπή, η στάθμιση στην οποία προέβη το θεσμικό αυτό όργανο, στον πίνακα 2 του παραρτήματος 2 της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν μπορούσε να συνιστά τα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία» για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
1950
Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η επιλογή της Επιτροπής να μη λάβει υπόψη τη στάθμιση των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που προέκυπτε από τα στοιχεία που διαβίβασε η Nomura κατά τη διοικητική διαδικασία –και η οποία αντιπροσώπευε επακριβώς τη δραστηριότητα διαπραγμάτευσης της τράπεζας αυτής για την περίοδο της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση– έχει ως αποτέλεσμα το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην εν λόγω τράπεζα να διαφέρει κατά περισσότερο από 3,927 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι περίπου το 3 % του ποσού του προστίμου.
1951
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τους υπολογισμούς στους οποίους προέβη η Επιτροπή απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, η συνεκτίμηση της ακριβούς δραστηριότητας της Nomura για τον καθορισμό της στάθμισης των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έγινε δεκτή έναντι της τράπεζας αυτής συνεπάγεται μείωση της αξίας αντικατάστασης της τράπεζας αυτής από 392646351 ευρώ σε 380747977 ευρώ και, ως εκ τούτου, μείωση του προστίμου που της επιβλήθηκε από 129573000 ευρώ σε 125646000 ευρώ.
1952
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει ότι η στάθμιση των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έγινε δεκτή στην προσβαλλόμενη απόφαση έναντι της Nomura «εξακολουθούσε να αντικατοπτρίζει με ακρίβεια την αναλυτική κατανομή των συναλλαγών της εν λόγω τράπεζας».
1953
Επιπλέον, η χρήση από την Επιτροπή των στοιχείων που παρέσχε η Nomura δεν θα είχε θέσει υπό αμφισβήτηση τη μεθοδολογία που κατάρτισε το θεσμικό αυτό όργανο για τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης.
1954
Πράγματι, σε αντίθεση, για παράδειγμα, προς τον τρόπο υπολογισμού των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύτηκε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, τον τρόπο υπολογισμού των καθημερινών διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης και της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης ή ακόμη την επιλογή των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, που ισχύουν για το σύνολο των τραπεζών στις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις και αποτελούν τη βάση της μεθοδολογίας που επέλεξε η Επιτροπή, η χρήση των στοιχείων της Nomura σχετικά με τη στάθμιση των 32 αυτών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων στο πλαίσιο της δραστηριότητάς διαπραγμάτευσης συνιστά απλώς έναν τρόπο εφαρμογής της εν λόγω μεθοδολογίας, ο οποίος δεν μεταβάλλει την ουσία της, αλλά μπορεί απλώς να ενισχύσει, κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος της τράπεζας αυτής, τη διευκρίνιση της μεθοδολογίας αυτής.
1955
Εξάλλου, επισημαίνεται ότι η ίδια η Επιτροπή παραδέχθηκε ότι «θα μπορούσε να είχε υιοθετήσει λεπτομερέστερη μέθοδο», καταδεικνύοντας με τον τρόπο αυτό ότι η χρήση των ακριβών στοιχείων που παρέσχε η Nomura δεν έθετε υπό αμφισβήτηση τη μεθοδολογία που είχε επιλέξει.
1956
Τέλος, η εκ μέρους της Επιτροπής χρήση των ακριβών στοιχείων που παρέσχε η Nomura δεν θα είχε οδηγήσει ούτε σε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
1957
Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η Nomura ήταν η μοναδική τράπεζα που παρέσχε στην Επιτροπή, αυθόρμητα και οικειοθελώς, ακριβή στοιχεία σχετικά με τη στάθμιση των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που έλαβε υπόψη το θεσμικό αυτό όργανο, και τα οποία τη διέκριναν από όλες τις άλλες τράπεζες.
1958
Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη, βάσει της αρχής της ίσης μεταχείρισης, να λάβει υπόψη έναντι της Nomura μια στάθμιση η οποία ήταν απλώς εκτιμώμενη, ενώ διέθετε ακριβή στάθμιση παρασχεθείσα από την τελευταία.
1959
Επομένως, κακώς η Επιτροπή αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει τα ακριβή στοιχεία που παρέσχε η Nomura κατά τη διοικητική διαδικασία.
1960
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το δεύτερο επιχείρημα του πέμπτου σκέλους του έκτου λόγου ακυρώσεως της Nomura πρέπει να γίνει δεκτό.
ii) Επί των λόγων ακυρώσεως που στηρίζονται σε σφάλματα κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας της UniCredit και της Nomura
1961
Αφού προσδιόρισε την αξία αντικατάστασης που έγινε δεκτή για καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, η Επιτροπή επισήμανε, στις αιτιολογικές σκέψεις 859 έως 863 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η επίδικη παράβαση της επέτασσε να καθορίσει συντελεστή σοβαρότητας 18 % της αξίας αντικατάστασης για τις εμπλεκόμενες τράπεζες (παράγραφοι 20 και 23 των κατευθυντήριων γραμμών).
1962
Το ποσοστό αυτό δικαιολογούνταν από το γεγονός ότι οι επίμαχες συμπεριφορές «συνιστούσαν συμφωνίες περί καθορισμού των τιμών, αθέμιτων ανταλλαγών πληροφοριών, κατανομής της αγοράς και κατανομής της πελατείας», κάτι που συγκαταλέγεται «μεταξύ των σοβαρότερων περιορισμών του ανταγωνισμού». Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι οι επίμαχες συμπεριφορές αφορούσαν το σύνολο της αγοράς των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων (ήτοι, την πρωτογενή και τη δευτερογενή αγορά), ότι κάλυπταν το σύνολο του ΕΟΧ και ότι εκδηλώθηκαν σε σχέση με προϊόντα προοριζόμενα για την άντληση δημόσιων πόρων και σε μια περίοδο σοβαρής χρηματοπιστωτικής κρίσης, η οποία οδήγησε στη διάσωση χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, ορισμένα εκ των οποίων εμπλέκονταν στην επίδικη παράβαση.
1963
Εντούτοις, λαμβανομένης υπόψη της μη άσκησης δραστηριότητας του διαπραγματευτή της UniCredit στην πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, η Επιτροπή μείωσε στο 17 % τον συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε στην τράπεζα αυτή (βλ. αιτιολογική σκέψη 861 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1964
Με τους αντίστοιχους ένατους λόγους των προσφυγών ακυρώσεως, η UniCredit και η Nomura προσάπτουν στην Επιτροπή διάφορα σφάλματα κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε στην περίπτωσή τους.
– Επί του πρώτου και του δεύτερου σκέλους του ένατου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Nomura, τα οποία αντλούνται από πλάνη εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας της επίδικης παράβασης στο 18 %
1965
Στο πλαίσιο του πρώτου και του δεύτερου σκέλους του ένατου λόγου της προσφυγής της, η Nomura υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως καθόσον καθόρισε τον συντελεστή σοβαρότητας της επίδικης παράβασης στο 18 % της αξίας αντικατάστασης.
1966
Κατά τη Nomura, η Επιτροπή κακώς έκρινε, στις αιτιολογικές σκέψεις 859 και 863 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές συνιστούσαν συμφωνίες περί τιμών ή περί κατανομής της αγοράς και της πελατείας, ενώ τέτοιος χαρακτηρισμός δεν είχε προηγουμένως περιληφθεί στην απόφαση αυτή και μολονότι οι εν λόγω συμπεριφορές συνιστούσαν ανταλλαγές πληροφοριών δυνάμενες απλώς να επηρεάσουν τις τιμές.
1967
Επιπλέον, υπό το πρίσμα της προηγούμενης πρακτικής της Επιτροπής κατά τη λήψη αποφάσεων, οι επίμαχες συμπεριφορές θα έπρεπε να θεωρηθούν σοβαρές και όχι «οι σοβαρότερες», με αποτέλεσμα να δικαιολογείται συντελεστής σοβαρότητας 15 % της αξίας αντικατάστασης. Συναφώς, η Nomura υποστηρίζει επίσης ότι οι επίμαχες συμπεριφορές δεν αφορούσαν τη χειραγώγηση ενός δείκτη αναφοράς και ότι προέρχονταν από τράπεζες με μικρό μερίδιο αγοράς, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά απίθανο ο μικρός αριθμός των επίμαχων συνομιλιών να είχε ουσιαστικό αντίκτυπο στον τομέα των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων ή στους δημόσιους πόρους.
1968
Εκ προοιμίου, επισημαίνεται ότι η επίκριση της Nomura περί της οποίας γίνεται λόγος στη σκέψη 1966 ανωτέρω στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία αναφέρει ρητώς, ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις της 499, 532, 535 ή ακόμη 568, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές συνιστούσαν καθορισμό τιμών ή κατανομή της αγοράς και της πελατείας.
1969
Κατά τα λοιπά, από πάγια νομολογία και από το σημείο 23 των κατευθυντηρίων γραμμών προκύπτει ότι οι οριζόντιες συμπράξεις που οδηγούν στον καθορισμό των τιμών ή στην κατανομή της πελατείας είναι, ως εκ της φύσεώς τους, ιδιαιτέρως επιζήμιες για τον ανταγωνισμό [πρβλ. αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 1966, LTM, 56/65, EU:C:1966:38, σ. 359, της 20ής Νοεμβρίου 2008, Beef Industry Development Society και Barry Brothers, C‑209/07, EU:C:2008:643, σκέψεις 17 και 33, της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 51, της 16ης Ιουλίου 2015, ING Pensii, C‑172/14, EU:C:2015:484, σκέψη 32, της 23ης Ιανουαρίου 2018, F. Hoffmann-La Roche κ.λπ., C‑179/16, EU:C:2018:25, σκέψη 78, της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 67, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψεις 162 και 163].
1970
Επομένως, η διαπίστωση ότι η επίδικη παράβαση έλαβε, μεταξύ άλλων, τη μορφή τέτοιων συμπεριφορών επέτρεψε, αφ’ εαυτής, στην Επιτροπή να θεωρήσει ότι η παράβαση αυτή «συγκαταλεγόταν μεταξύ των σοβαρότερων περιορισμών του ανταγωνισμού». Τούτο δικαιολογούσε το να εφαρμοστεί στις συμπεριφορές αυτές συντελεστής σοβαρότητας τοποθετούμενος στα υψηλά όρια της κλίμακας που προβλέπεται στο σημείο 21 των κατευθυντήριων γραμμών και καθορισθείς στο 18 %.
1971
Το γεγονός, το οποίο επίσης επισήμανε η Επιτροπή, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές αφορούσαν το σύνολο του ΕΟΧ καθώς και ότι εκδηλώθηκαν σε σχέση με προϊόντα προοριζόμενα για την άντληση δημόσιων πόρων και σε μια περίοδο σοβαρής χρηματοπιστωτικής κρίσης δικαιολογούσε κατά μείζονα λόγο την επιλογή ενός τέτοιου συντελεστή σοβαρότητας.
1972
Επομένως, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον επέλεξε να καθορίσει τον συντελεστή σοβαρότητας της επίδικης παράβασης στο 18 % της αξίας αντικατάστασης.
1973
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το επιχείρημα της Nomura που αντλείται από την προγενέστερη πρακτική της Επιτροπής κατά τη λήψη αποφάσεων, η οποία, εν πάση περιπτώσει και όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 1618 ανωτέρω, δεν χρησιμεύει ως νομικό πλαίσιο για τα πρόστιμα στον τομέα του ανταγωνισμού.
1974
Δεν αναιρείται ούτε και από το επιχείρημα που αντλείται από την έλλειψη «ουσιαστικού αντικτύπου» των επίμαχων συμπεριφορών, λόγω το μικρού μεριδίου αγοράς των εμπλεκομένων τραπεζών, δεδομένου ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 1970 ανωτέρω, ο συντελεστής σοβαρότητας που επέλεξε η Επιτροπή δικαιολογείται, εν πάση περιπτώσει, πλήρως από τα στοιχεία που μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 859 της προσβαλλόμενης απόφασης. (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Ιουλίου 2020, Nexans France και Nexans κατά Επιτροπής, C‑606/18 P, EU:C:2020:571, σκέψη 105).
1975
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα το πρώτο και το δεύτερο σκέλος του ένατου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Nomura, καθόσον με αυτά επικρίνεται ο καθορισμός του συντελεστή σοβαρότητας της επίδικης παράβασης στο 18 %.
– Επί του ένατου λόγου ακυρώσεως της UniCredit και του πρώτου, του δεύτερου και του τρίτου σκέλους του ένατου λόγου ακυρώσεως της Nomura, τα οποία αντλούνται από σφάλματα εκτιμήσεως και από παραβίαση της αρχής της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων, της αρχής της αναλογικότητας καθώς και της αρχής της ίσης μεταχείρισης, κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε επ’ αυτών
1976
Η UniCredit, στο πλαίσιο του ένατου λόγου της προσφυγής της, και η Nomura, στο πλαίσιο του δεύτερου και του τρίτου σκέλους του ένατου λόγου της προσφυγής της, προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε προσηκόντως υπόψη την περιορισμένη συμμετοχή τους στην επίδικη παράβαση κατά τον καθορισμό του συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε επ’ αυτών.
1977
Η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων καθώς και της αναλογικότητας, καθόσον δεν μείωσε τον συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε στην περίπτωσή της κατά περισσότερο από μία ποσοστιαία μονάδα, παρά το γεγονός ότι δεν μετέσχε σε όλες τις πτυχές της επίδικης παράβασης και ότι διαδραμάτισε δευτερεύοντα μόνο ρόλο στις πτυχές στις οποίες μετείχε.
1978
Η Nomura υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως καθόσον δεν έλαβε επαρκώς υπόψη το γεγονός ότι η Nomura είχε μετάσχει μόνον σε 34 συνομιλίες, που αφορούσαν μόνον 9 από τα τότε 17 κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, ότι ήταν ειδικός διαπραγματευτής κρατικών χρεογράφων για 10 μόνον από τα 17 αυτά κράτη μέλη, ότι διέθετε μικρό μερίδιο αγοράς στην πρωτογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και ότι οι επίμαχες συμπεριφορές δεν επηρέαζαν τις ενέργειές της κατά τη διάρκεια των δημοπρασιών. Η Επιτροπή παραβίασε επίσης την αρχή της ίσης μεταχείρισης, καθόσον δεν χορήγησε στη Nomura, όπως στην UniCredit, μείωση κατά μία ποσοστιαία μονάδα του συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε στην περίπτωσή της, ενώ η εμπλοκή της στην επίδικη παράβαση ήταν συγκρίσιμη με εκείνη της UniCredit.
1979
Όπως υπογράμμισε η UniCredit, κατά πάγια νομολογία, όταν μια παράβαση έχει διαπραχθεί από περισσότερες επιχειρήσεις, για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων που τους επιβάλλονται πρέπει να εξετάζεται η σχετική βαρύτητα της συμμετοχής καθεμιάς από αυτές (πρβλ. απόφαση της 8ης Ιουλίου 1999, Hercules Chemicals κατά Επιτροπής, C‑51/92 P, EU:C:1999:357, σκέψη 110 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1980
Από τις κατευθυντήριες γραμμές, καθώς και από τη νομολογία, προκύπτει επίσης ότι πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ, αφενός, της εκτίμησης της αντικειμενικής σοβαρότητας της οικείας παράβασης, η οποία πραγματοποιείται βάσει του συντελεστή σοβαρότητας που προβλέπεται στα σημεία 20 έως 23 των κατευθυντηρίων γραμμών, και, αφετέρου, της εκτίμησης της σχετικής σοβαρότητας της συμμετοχής κάθε επιχείρησης στην οποία επιβάλλονται οι κυρώσεις για την παράβαση, η οποία πραγματοποιείται στο πλαίσιο των προσαρμογών του βασικού ποσού που προβλέπονται στα σημεία 27 έως 31 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2015, voestalpine και voestalpine Wire Rod Austria κατά Επιτροπής, T‑418/10, EU:T:2015:516, σκέψη 414 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
1981
Η διάκριση αυτή δεν αποκλείει τη δυνατότητα που έχει η Επιτροπή, όπως εν προκειμένω, να εφαρμόσει, έναντι επιχείρησης μετέχουσας σε σύμπραξη, μειωμένο συντελεστή σοβαρότητας σε σχέση με τις λοιπές επιχειρήσεις, ιδίως όταν, στο πλαίσιο ενιαίας και διαρκούς παράβασης, η επιχείρηση αυτή δεν διαδραμάτισε ρόλο στην εφαρμογή ορισμένων πτυχών της παράβασης αυτής (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2015, voestalpine και voestalpine Wire Rod Austria κατά Επιτροπής, T‑418/10, EU:T:2015:516, σκέψη 415).
1982
Εν προκειμένω, στις σκέψεις 1969 έως 1974 ανωτέρω διαπιστώθηκε ότι η Επιτροπή ορθώς καθόρισε τον συντελεστή σοβαρότητας της επίδικης παράβασης στο 18 % της αξίας αντικατάστασης.
1983
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που επικαλέστηκαν η UniCredit και η Nomura, η Επιτροπή όφειλε να έχει εφαρμόσει ως προς αυτές συντελεστή σοβαρότητας χαμηλότερο από εκείνον που δέχτηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση.
1984
Όσον αφορά, κατά πρώτον, την UniCredit, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο συντελεστής σοβαρότητας που εφαρμόστηκε σε αυτή μειώθηκε κατά μία ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με εκείνον που εφαρμόστηκε στις λοιπές τράπεζες, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της UniCredit δεν δραστηριοποιούνταν στην πρωτογενή αγορά.
1985
Πάντως, μια τέτοια μείωση –η οποία είχε ως αποτέλεσμα να ληφθεί υπόψη ως προς την UniCredit συντελεστής σοβαρότητας όχι 18 %, αλλά 17 % της αξίας αντικατάστασης της τράπεζας αυτής– συνιστά δίκαιη συνεκτίμηση της κατάστασής της.
1986
Μολονότι, βεβαίως, η UniCredit δεν μπόρεσε να επωφεληθεί άμεσα από τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που άπτονταν της πρωτογενούς αγοράς, δεδομένου ότι δεν ασκούσε δραστηριότητα ειδικού διαπραγματευτή κρατικών χρεογράφων (primary dealer), εντούτοις γεγονός παραμένει ότι ο διαπραγματευτής της όχι μόνον ενεπλάκη σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που άπτονταν της δευτερογενούς αγοράς και τις οποίες αφορά η κατηγορία 4, αλλά και ήταν συνδεδεμένος με το κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS, στο οποίο συμμετείχε ενεργά σε συνομιλίες που άπτονταν τόσο της δευτερογενούς όσο και της πρωτογενούς αγοράς.
1987
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η UniCredit συνέβαλε στη λειτουργία της επίδικης παράβασης στο σύνολό της και, λαμβανομένου υπόψη του ενδιαφέροντος που παρουσίαζε η γνωστοποίηση εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών σχετικών με την πρωτογενή αγορά για τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά (βλ. αιτιολογική σκέψη 50 της προσβαλλόμενης απόφασης), το οποίο επιβεβαιώθηκε από την ΕΑΚΑΑ (βλ. σκέψεις 566 και 601 ανωτέρω), η UniCredit μπόρεσε να αντλήσει όφελος από τις ανταλλαγείσες πληροφορίες για τη δραστηριότητά της στη δευτερογενή αγορά.
1988
Επιπλέον, κατά την περίοδο συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η UniCredit μετέσχε στο σύνολο των συνομιλιών που έλαβαν χώρα μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών και τις οποίες βασίμως έλαβε υπόψη της η Επιτροπή. Επομένως, ο μικρός αριθμός των συνομιλιών που της προσάπτονται είναι απλώς η άμεση συνέπεια της μειωμένης διάρκειας της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η οποία ελήφθη υπόψη δυνάμει του συντελεστή διάρκειας (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 864 έως 866 της προσβαλλόμενης απόφασης). Το ίδιο ισχύει και για τη μη συμμετοχή της στο κανάλι συνομιλιών DBAC, το οποίο έπαυσε να χρησιμοποιείται από τους διαπραγματευτές των εμπλεκομένων τραπεζών ήδη πριν από την έναρξη της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση.
1989
Τέλος, τα πραγματικά περιστατικά που επικαλείται η UniCredit και τα οποία συνίστανται στο ότι δεν γνώριζε τη συμπεριφορά του διαπραγματευτή της ή ότι τον απομάκρυνε γρήγορα είναι αδιάφορα, δεδομένου ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 305 ανωτέρω, η τράπεζα αυτή μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη για τη συμπεριφορά του υπαλλήλου της και ότι η απόλυσή του δεν δικαιολογήθηκε, εν πάση περιπτώσει, από τη συμμετοχή του στην επίδικη παράβαση, αλλά, όπως επισήμανε η UniCredit, από τις «σημαντικές και αδικαιολόγητες ζημίες» που αυτός προκάλεσε.
1990
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, τη Nomura, στην εν λόγω τράπεζα εφαρμόστηκε συντελεστής σοβαρότητας 18 % της αξίας αντικατάστασης που έγινε δεκτή για αυτήν, ποσοστό το οποίο επίσης αποτελεί δίκαιη συνεκτίμηση της κατάστασής της.
1991
Αφενός, ουδεμία πλάνη εκτιμήσεως της κατάστασης της Nomura μπορεί να προσαφθεί συναφώς στην Επιτροπή.
1992
Πράγματι, κατά την περίοδο συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η Nomura μετέσχε στο σύνολο των συνομιλιών που έλαβαν χώρα μεταξύ των εμπλεκομένων τραπεζών και τις οποίες βασίμως έλαβε υπόψη της η Επιτροπή. Επομένως, ο αριθμός των συνομιλιών που της προσάπτονται –τις οποίες η Nomura θεωρεί λίγες, αλλά ανέρχονται παρά ταύτα σε 31– είναι απλώς η άμεση συνέπεια της διάρκειας της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η οποία ελήφθη υπόψη δυνάμει του συντελεστή διάρκειας της παράβασης (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 864 έως 866 της προσβαλλόμενης απόφασης).
1993
Ομοίως, το γεγονός ότι η Nomura δραστηριοποιούνταν μόνο στην πρωτογενή αγορά ορισμένων ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων, ή ακόμη ότι ήταν μικρή επιχείρηση στη συγκεκριμένη αγορά, δεν μπορεί να μεταβάλει τον συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε ως προς αυτήν, δεδομένου ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η επίδικη παράβαση κάλυπτε το σύνολο των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και ότι η υποδεέστερη δραστηριότητα την οποία προέβαλε η τράπεζα αυτή ελήφθη υπόψη στο πλαίσιο του καθορισμού της αξίας αντικατάστασης της Nomura, η οποία αντικατοπτρίζει την οικονομική σημασία της δραστηριότητάς της η οποία σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την επίδικη παράβαση.
1994
Τέλος, όσον αφορά το γεγονός ότι η συμμετοχή της Nomura στην επίδικη παράβαση δεν επηρέασε, κατ’ αυτήν, τις ενέργειές της κατά τη διάρκεια των δημοπρασιών, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι πληροφορίες που ανταλλάσσονταν σε σχέση με την πρωτογενή αγορά παρουσίαζαν επίσης ενδιαφέρον για τις δραστηριότητές διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά (βλ. αιτιολογική σκέψη 50 της προσβαλλόμενης απόφασης, το οποίο επιβεβαιώθηκε από την ΕΑΚΑΑ, όπως προκύπτει από τη σκέψη 566 ανωτέρω), η οποία δεν ελήφθη υπόψη στην οικονομική ανάλυση που υπέβαλε η εν λόγω τράπεζα προς στήριξη των ισχυρισμών της.
1995
Αφετέρου, η Nomura δεν μπορεί λυσιτελώς να προβάλλει παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης λόγω του ότι στην περίπτωσή της εφαρμόστηκε συντελεστής σοβαρότητας μεγαλύτερος από τον εφαρμοσθέντα στην UniCredit.
1996
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η τράπεζα αυτή, η εμπλοκή της στην επίδικη παράβαση δεν είναι συγκρίσιμη με την εμπλοκή της UniCredit και, επομένως, δεν δικαιολογούνταν στην περίπτωσή της η εφαρμογή συντελεστή σοβαρότητας 17 %.
1997
Πράγματι, μολονότι η Nomura, όπως και η UniCredit, μετέσχε στο σύνολο των συνομιλιών που έλαβαν χώρα κατά την περίοδο συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, εντούτοις η τράπεζα αυτή δραστηριοποιούνταν τόσο στην πρωτογενή όσο και στη δευτερογενή αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και, επομένως, ήταν σε θέση να επωφεληθεί άμεσα και πλήρως από τις πληροφορίες που λάμβανε στο πλαίσιο των συνομιλιών στις οποίες συμμετείχε, τούτο δε σε αντίθεση προς την UniCredit.
1998
Το γεγονός ότι, κατά τη Nomura, ένας από τους διαπραγματευτές της δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να διαπραγματεύεται πριν από τις 4 Μαρτίου 2011 δεν αναιρεί το συμπέρασμα αυτό.
1999
Πράγματι, αφενός, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 768 της προσβαλλόμενης απόφασης, το γεγονός ότι ο ως άνω διαπραγματευτής της Nomura απέκτησε νέα πρόσβαση στο κανάλι συνομιλιών CODS & CHIPS αποδεικνύει το συμφέρον των διαπραγματευτών των άλλων τραπεζών να τον επανεντάξουν στις συνομιλίες τους και παρέσχε στον εν λόγω διαπραγματευτή τη δυνατότητα να αποκτήσει πρόσβαση στις αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συνομιλίες που έλαβαν χώρα πριν από την ανανέωση της εξουσιοδότησής του να διαπραγματεύεται καθώς και να συμμετάσχει ενεργά σε αυτές.
2000
Αφετέρου, αντιθέτως προς την περίπτωση της UniCredit, η Επιτροπή ουδόλως ανέφερε ότι δεν ήταν σε θέση να αποδείξει ότι ο διαπραγματευτής της Nomura είχε διαβιβάσει τις πληροφορίες που είχε λάβει σε συναδέλφους δραστηριοποιούμενους στην πρωτογενή ή δευτερογενή αγορά, αντιθέτως προς ό,τι αφήνει να εννοηθεί η τράπεζα αυτή στο σημείο 229.2 του δικογράφου της προσφυγής της.
2001
Εξάλλου, εφόσον δεν τεκμηριώνεται με άλλο τρόπο, δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη ο απλός ισχυρισμός της Nomura ότι, «στο μέτρο που [η ίδια] ήταν σε θέση να διαπιστώσει, [ο διαπραγματευτής της] δεν εκτέλεσε, στην πραγματικότητα, καμία συναλλαγή επί ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων πριν από τις 9 Μαρτίου 2011».
2002
Επομένως, από τον συντελεστή σοβαρότητας που εφαρμόστηκε στη Nomura δεν προκύπτει πλάνη εκτιμήσεως ή παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης εκ μέρους της Επιτροπής.
2003
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο ένατος λόγος ακυρώσεως της UniCredit και το πρώτο και το δεύτερο σκέλος του ένατου λόγου ακυρώσεως της Nomura, καθόσον αφορούν τη μη συνεκτίμηση της σοβαρότητας της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση, καθώς και το τρίτο σκέλος του ίδιου λόγου ακυρώσεως, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
iii) Επί του πρώτου σκέλους του δέκατου λόγου ακυρώσεως της UniCredit, που αντλείται από παραβίαση των αρχών της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων καθώς και της αναλογικότητας κατά τον καθορισμό του συντελεστή του επιπρόσθετου ποσού που επιβλήθηκε για αποτρεπτικούς σκοπούς
2004
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του δέκατου λόγου της προσφυγής της, το οποίο προβάλλει επικουρικώς, η UniCredit προσάπτει στην Επιτροπή ότι παραβίασε τις αρχές της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων καθώς και της αναλογικότητας, καθόσον έλαβε υπόψη, για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου της, ποσοστό 17 % της αξίας αντικατάστασης για το επιπρόσθετο ποσό, κατ’ εφαρμογήν του σημείου 25 των κατευθυντηρίων γραμμών.
2005
Λόγω της μη εφαρμογής του συντελεστή διάρκειας (σημείο 24 των κατευθυντηρίων γραμμών) στον υπολογισμό του επιπρόσθετου ποσού (σημείο 25 των κατευθυντηρίων γραμμών), η επιλογή αυτή οδήγησε την Επιτροπή να επιβάλει στην UniCredit επιπρόσθετο ποσό 59522445 ευρώ, το οποίο αντιπροσωπεύει περίπου το 600 % του μεταβλητού στοιχείου του βασικού ποσού του προστίμου της τράπεζας αυτής, το οποίο μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 867 της προσβαλλόμενης απόφασης, ενώ αντιπροσωπεύει περίπου το 120 % αυτού της Nomura, περίπου το 63 % αυτού της Portigon και περίπου το 20 % αυτών της RBS και της UBS. Τούτο, όμως, δικαιολογούσε το να ληφθεί υπόψη ένα σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό για την UniCredit, λαμβανομένης υπόψη της πιο περιορισμένης εμπλοκής της στην επίδικη παράβαση.
2006
Επικουρικώς και για τους ίδιους λόγους, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή κακώς παρέλειψε να κάνει χρήση του σημείου 37 των κατευθυντηρίων γραμμών για να προσαρμόσει σημαντικά το επιπρόσθετο ποσό.
2007
Όλως επικουρικώς και πάντοτε για τους ίδιους λόγους, η UniCredit υποστηρίζει ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει καθορίσει το επιπρόσθετο ποσό στο ελάχιστο προβλεπόμενο από το σημείο 25 των κατευθυντηρίων γραμμών, ήτοι στο 15 %.
2008
Όσον αφορά, κατά πρώτον, την κύρια επιχειρηματολογία που προέβαλε η UniCredit, πρέπει να υπομνησθεί, όσον αφορά τον ισχυρισμό της περί παραβίασης της αρχής της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων, ότι, στο πλαίσιο του υπολογισμού του ύψους των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, η διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των εμπλεκομένων επιχειρήσεων είναι σύμφυτη με την άσκηση των εξουσιών που έχει η Επιτροπή δυνάμει της διάταξης αυτής. Πράγματι, στο πλαίσιο της διακριτικής της ευχέρειας, η Επιτροπή καλείται να εξατομικεύσει την κύρωση με γνώμονα τη συμπεριφορά και τα χαρακτηριστικά των σχετικών επιχειρήσεων προκειμένου να εξασφαλίσει, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, την πλήρη αποτελεσματικότητα των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης (βλ. απόφαση της 7ης Ιουνίου 2007, Britannia Alloys territChemicals κατά Επιτροπής, C‑76/06 P, EU:C:2007:326, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
2009
Επιπλέον, για την τήρηση της αρχής της εξατομικεύσεως των ποινών και των κυρώσεων, αρκεί το τελικό ποσό του προστίμου να αντανακλά τις διαφορές στην κατάσταση των διαφόρων μετεχόντων, χωρίς να απαιτείται να προβαίνει η Επιτροπή σε κάθε στάδιο του υπολογισμού του ποσού του προστίμου σε διαφοροποιημένη μεταχείριση των μετεχόντων (απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2013, Total Raffinage Marketing κατά Επιτροπής, T‑566/08, EU:T:2013:423, σκέψη 454).
2010
Επομένως, δεν μπορεί, αφ’ εαυτού, να στοιχειοθετήσει παραβίαση της αρχής της εξατομίκευσης των ποινών έναντι της UniCredit το γεγονός και μόνον ότι η Επιτροπή καταλήγει, έναντι εμπλεκόμενης τράπεζας, σε επιπρόσθετο ποσό το οποίο, σε σχετικούς όρους, συνιστά σαφώς μεγαλύτερο ποσοστό του μεταβλητού στοιχείου του επίμαχου βασικού ποσού από ό,τι για τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες.
2011
Επιπλέον, εν προκειμένω, η μια τέτοια παραβίαση δεν αποδεικνύεται κατά μείζονα λόγο καθόσον, πρώτον, το σημείο 25 των κατευθυντήριων γραμμών προβλέπει ότι το επιπρόσθετο ποσό, το οποίο αντικατοπτρίζει τα χαρακτηριστικά των πρακτικών του συνόλου των συμμετεχόντων και όχι την ατομική κατάσταση εκάστου εξ αυτών (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2019, Silver Plastics και Johannes Reifenhäuser κατά Επιτροπής, T‑582/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:497, σκέψη 338 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), υπολογίζεται «ανεξαρτήτως της διάρκειας της συμμετοχής μιας επιχείρησης στην παράβαση», προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποτρέπονται οι επιχειρήσεις από την παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού, έστω και για σύντομο χρονικό διάστημα (απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 346).
2012
Επομένως, και δεδομένου ότι η UniCredit δεν αμφισβήτησε το κύρος του σημείου 25 των κατευθυντηρίων γραμμών, το οποίο η Επιτροπή εφάρμοσε ρητώς, δεν υπήρχε λόγος να λάβει η τελευταία υπόψη της στο πλαίσιο αυτό τη διάρκεια συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση.
2013
Δεύτερον, παρά τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 2011 ανωτέρω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, στην αιτιολογική σκέψη 868 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εφάρμοσε έναντι της UniCredit ειδικό επιπρόσθετο ποσό ύψους 17 % της αξίας αντικατάστασης και όχι 18 % όπως έναντι του συνόλου των λοιπών εμπλεκομένων τραπεζών, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι «οι διαπραγματευτές [της UniCredit] δραστηριοποιούνταν αποκλειστικά στη δευτερογενή αγορά».
2014
Κατά συνέπεια, κακώς η UniCredit προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη την ιδιαίτερη κατάστασή της και, επομένως, ότι παραβίασε την αρχή της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων.
2015
Κακώς επίσης προβάλλει η τράπεζα αυτή παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, λόγω του ειδικού συντελεστή του 17 % της αξίας αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη έναντι αυτής δυνάμει του επιπρόσθετου ποσού.
2016
Αφενός, υπό το πρίσμα του γράμματος του σημείου 25 των κατευθυντηρίων γραμμών, από κανένα από τα στοιχεία που προέβαλε η τράπεζα αυτή δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή όφειλε να μην έχει επιβάλει στην προσφεύγουσα επιπρόσθετο ποσό.
2017
Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 871 της προσβαλλόμενης απόφασης, η επίδικη παράβαση έλαβε τη μορφή συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ ανταγωνιστών και, επομένως, σύμπραξης, της οποίας η σοβαρότητα και ο επιζήμιος για τον ανταγωνισμό χαρακτήρας δικαιολογούν την επιβολή κύρωσης με σκοπό να αποτραπούν οι άλλες επιχειρήσεις από την εκδήλωση της ίδιας ή παρόμοιας συμπεριφοράς.
2018
Ως προς το τελευταίο αυτό σημείο, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η UniCredit, η Επιτροπή ορθώς έλαβε υπόψη, στην αιτιολογική σκέψη 872 της προσβαλλόμενης απόφασης, το γεγονός ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είχε ήδη αποτελέσει πεδίο παρόμοιων αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών, έστω και αν η εν λόγω τράπεζα δεν είχε μετάσχει σ’ αυτές.
2019
Πράγματι, η επιδίωξη αποτρεπτικού αποτελέσματος δεν αφορά μόνον τις επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται ειδικώς η απόφαση με την οποία επιβάλλονται πρόστιμα, αλλά σκοπεί επίσης να παρακινήσει τις επιχειρήσεις που έχουν το ίδιο μέγεθος και διαθέτουν αντίστοιχους πόρους να απέχουν από τη συμμετοχή σε παρόμοιες παραβάσεις των κανόνων του δικαίου της Ένωσης περί ανταγωνισμού (βλ. απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2013, Caffaro κατά Επιτροπής, C‑447/11 P, EU:C:2013:797, σκέψη 37· πρβλ. επίσης απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2014, Pilkington Group κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑72/09, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2014:1094, σκέψη 302 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
2020
Αφετέρου, η UniCredit δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει ότι το επιπρόσθετο ποσό του 17 % της αξίας αντικατάστασης που έλαβε υπόψη η Επιτροπή υπερβαίνει αυτό που ήταν κατάλληλο και ότι θα έπρεπε να έχει καθοριστεί στο χαμηλότερο όριο της κλίμακας 15 % έως 25 % της αξίας των πωλήσεων που προβλέπεται στο σημείο 25 των κατευθυντήριων γραμμών.
2021
Πράγματι, ένα επιπρόσθετο ποσό της τάξεως του 17 % της αξίας αντικατάστασης μπορούσε, ορθώς, να θεωρηθεί από την Επιτροπή, αφενός, ότι συνάδει με τη σοβαρότητα και τον εγγενώς επιζήμιο για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών καθώς και με την ανάγκη αποτροπής της επανάληψής τους σε έναν τομέα όπου είχαν πρόσφατα διαπιστωθεί προγενέστερες παραβάσεις παρόμοιας φύσεως και, αφετέρου, ότι λαμβάνει προσηκόντως υπόψη το γεγονός ότι η UniCredit δραστηριοποιούνταν μόνο σε μία από τις δύο αγορές τις οποίες αφορούσε η επίδικη παράβαση.
2022
Ομοίως, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση δεν μπορούσαν να δικαιολογήσουν την εκ μέρους της Επιτροπής επιβολή επιπρόσθετου ποσού καθοριζόμενου σε ποσοστό κατώτερο του 17 % της αξίας αντικατάστασης.
2023
Κατ’ αρχάς, το ποσοστό του 17 % της αξίας αντικατάστασης βρίσκεται ήδη στο χαμηλότερο τμήμα της κλίμακας που προβλέπει το σημείο 25 των κατευθυντήριων γραμμών.
2024
Στη συνέχεια, το γεγονός ότι η UniCredit δραστηριοποιούνταν μόνο στη δευτερογενή αγορά ή μετέσχε στην επίδικη παράβαση μόνο για σύντομο χρονικό διάστημα δεν μπορούσε να δικαιολογήσει μείωση μεγαλύτερη της μιας ποσοστιαίας μονάδας σε σχέση με το επιπρόσθετο ποσό που ελήφθη υπόψη για τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες.
2025
Πράγματι, αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η UniCredit, οι συνομιλίες στις οποίες μετέσχε η ίδια ήταν εξίσου σοβαρές ή επιζήμιες για τον ανταγωνισμό με εκείνες που διεξήχθησαν πριν από την έναρξη της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση και δικαιολογούν την εκτίμηση της Επιτροπής ότι ήταν αναγκαίο να αποτραπεί η επανάληψή τους τόσο από τις εμπλεκόμενες τράπεζες όσο και από άλλους φορείς των χρηματοπιστωτικών αγορών.
2026
Έτσι, το να γίνει δεκτό έναντι της UniCredit ποσοστό χαμηλότερο του 17 % θα έθετε υπό αμφισβήτηση το καθήκον της Επιτροπής να προβεί σε συνεπή και αντικειμενικώς δικαιολογημένη εκτίμηση ως προς τη σοβαρότητα της επίδικης παράβασης στην οποία μετείχαν η τράπεζα αυτή και οι λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες, καθήκον το οποίο συμβάλλει επίσης στην τήρηση της αρχής της αναλογικότητας [πρβλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Tokin κατά Επιτροπής, T‑343/18, EU:T:2021:636, σκέψη 63 (μη δημοσιευθείσα) και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
2027
Τέλος, είναι αδιάφορο το γεγονός ότι ο συντελεστής του 17 % που ελήφθη υπόψη για την UniCredit οδηγεί στην επιβολή επιπρόσθετου ποσού που αντιπροσωπεύει περίπου το 600 % του μεταβλητού στοιχείου του βασικού ποσού του προστίμου που της επιβλήθηκε, ή περισσότερο από το 85 % του τελικού ποσού του προστίμου αυτού, δεδομένου ότι το ποσοστό αυτό συνιστά ορθή εφαρμογή της μεθοδολογίας που καθόρισε η Επιτροπή στο σημείο 25 των κατευθυντηρίων γραμμών, σε συνδυασμό με την ενότητα Α αυτών, του οποίου το κύρος δεν αμφισβητεί η UniCredit.
2028
Εξάλλου, αν η UniCredit είχε την πρόθεση να προσάψει στην Επιτροπή όχι το ύψος του συντελεστή του επιπρόσθετου ποσού που της επιβλήθηκε, αλλά το γεγονός ότι ο συντελεστής αυτός εφαρμόστηκε σε αξία αντικατάστασης αναχθείσα σε ετήσια βάση, ενώ η ίδια μετέσχε στην επίδικη παράβαση μόνον επί δύο μήνες, όφειλε να το έχει αναφέρει ρητώς στο δικόγραφο της προσφυγής της και να αμφισβητήσει το κύρος του σημείου 25 των κατευθυντηρίων γραμμών που περιέχει τη σχετική πρόβλεψη.
2029
Επιβάλλεται όμως η διαπίστωση ότι η UniCredit δεν τεκμηρίωσε τις επικρίσεις της με άλλο τρόπο παρά μόνο μέσω συγκρίσεων με τα επιπρόσθετα ποσά που ελήφθησαν υπόψη έναντι των λοιπών εμπλεκομένων τραπεζών και τα οποία εκφράζονται σε ποσοστά του μεταβλητού στοιχείου του βασικού ποσού.
2030
Κατά συνέπεια, και υπό την επιφύλαξη της εκτίμησης στην οποία πρέπει να προβεί το Γενικό Δικαστήριο στο πλαίσιο της άσκησης της πλήρους δικαιοδοσίας του, η Επιτροπή δεν παραβίασε την αρχή της εξατομίκευσης των ποινών και των κυρώσεων, ούτε την αρχή της αναλογικότητας, καθόσον επέβαλε στην UniCredit, κατά την εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών της, επιπρόσθετο ποσό για αποτρεπτικούς λόγους ανερχόμενο στο 17 % της αξίας αντικατάστασης.
[παραλειπόμενα]
3) Επί του δεύτερου σκέλους του δέκατου λόγου ακυρώσεως της UniCredit και του δέκατου λόγου ακυρώσεως της Nomura, που στηρίζονται σε σφάλματα κατά την προσαρμογή του βασικού ποσού των προστίμων που τους επιβλήθηκαν
[παραλειπόμενα]
2052
Πράγματι, κατ’ αρχάς, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 382 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι κατηγορίες που έλαβε υπόψη η Επιτροπή σχεδιάστηκαν προς διευκόλυνση της ανάλυσης για τον προσδιορισμό μίας και μόνης ενιαίας και διαρκούς παράβασης με αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο και όχι για τον προσδιορισμό τόσων παραβάσεων του άρθρου 101 ΣΛΕΕ όσες είναι και οι κατηγορίες που μνημονεύονται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη. Στη συνέχεια, οι κατηγορίες αυτές συνδέονται στενά και ενδέχεται να αλληλεπικαλύπτονται εν μέρει, όπερ συνεπάγεται ότι μια συνομιλία μπορεί να εμπίπτει σε περισσότερες κατηγορίες, όπως είναι η περίπτωση των 10 από τις 31 συνομιλίες που προσάπτονται στη Nomura καθώς και των συνομιλιών της 28ης Σεπτεμβρίου και της 2ας Νοεμβρίου 2011, οι οποίες κακώς κατετάγησαν στην κατηγορία 1. Τέλος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή προσήψε στη Nomura 17 συνομιλίες καταταγείσες στην κατηγορία 4, τις οποίες κατά τα λοιπά δεν κατέταξε σε κάποια από τις υποκατηγορίες, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Nomura.
2053
Δεύτερον, το γεγονός ότι το σημείο 28, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών προβλέπει ότι ο ρόλος της επιχείρησης ως υποκινητή (instigator) παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να αυξήσει το βασικό ποσό του προστίμου λόγω επιβαρυντικής περίστασης δεν συνεπάγεται ότι ο αποκλειστικά παθητικός ή μιμητικός ρόλος της Nomura, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένος εν προκειμένω, συνιστά ελαφρυντική περίσταση, κατά την έννοια του σημείου 29 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών, το οποίο παρέχει δικαίωμα μείωσης του βασικού ποσού του προστίμου υπέρ της επιχείρησης αυτής.
2054
Συναφώς, επισημαίνεται επίσης ότι, μολονότι ο αποκλειστικά παθητικός ή μιμητικός ρόλος μιας επιχειρήσεως συνιστούσε ελαφρυντική περίσταση, σύμφωνα με το σημείο 3, πρώτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15 παράγραφος 2 του κανονισμού αριθ. 17 και του άρθρου 65 παράγραφος 5 της συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3), τούτο δεν ισχύει πλέον υπό το κράτος των κατευθυντηρίων γραμμών (απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Dornbracht κατά Επιτροπής, T‑386/10, EU:T:2013:450, σκέψη 194).
2055
Τρίτον, η Nomura δεν μπορεί λυσιτελώς να υποστηρίζει ότι η Επιτροπή όφειλε να έχει λάβει υπόψη το γεγονός ότι η τράπεζα αυτή δεν είχε ασκήσει δραστηριότητες στην αγορά των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων πριν από τις 9 Μαρτίου 2011, ή ακόμη και πριν από τις 5 Απριλίου 2011, δεδομένου ότι το θεσμικό αυτό όργανο ορθώς έκρινε ότι η συμμετοχή της Nomura στην επίδικη παράβαση είχε αρχίσει στις 18 Ιανουαρίου 2011, όπως προκύπτει από τη σκέψη 1351 ανωτέρω.
2056
Κατόπιν των ανωτέρω, το δεύτερο σκέλος του δέκατου λόγου ακυρώσεως της UniCredit και ο δέκατος λόγος ακυρώσεως της Nomura πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.
γ)
Επί των συνεπειών που έχει το σφάλμα της Επιτροπής όσον αφορά την έναρξη της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση για τη νομιμότητα του προστίμου που της επιβλήθηκε
2057
Μολονότι η UniCredit δεν προέβαλε κανένα επιχείρημα ως προς τον αντίκτυπο της διάρκειας της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση στο πλαίσιο του υπολογισμού του βασικού ποσού του προστίμου της, πρέπει να εξεταστούν οι συνέπειες του σφάλματος της Επιτροπής όσον αφορά την έναρξη της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση, η οποία καθορίστηκε εσφαλμένως στις 9 Σεπτεμβρίου 2011.
2058
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 1302 ανωτέρω, η ημερομηνία αυτή πρέπει να μετατεθεί στις 26 Σεπτεμβρίου 2011, πράγμα που σημαίνει ότι η UniCredit μετέσχε στην επίδικη παράβαση από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011.
2059
Μολονότι μια τέτοια χρονική μετάθεση συνεπάγεται βεβαίως μείωση της διάρκειας συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση κατά 17 ημερολογιακές ημέρες, εντούτοις δεν ασκεί επιρροή στον συντελεστή διάρκειας (σημείο 24 των κατευθυντηρίων γραμμών) του 0,17 που έγινε δεκτός έναντι της τράπεζας αυτής.
2060
Πράγματι, από τις αιτιολογικές σκέψεις 864 και 865 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι ο εν λόγω συντελεστής διάρκειας υπολογίστηκε «βάσει του αριθμού των πλήρων μηνών συμμετοχής στην παράβαση», εξυπακουομένου ότι ο πλήρης μήνας υπολογίζεται «από την ημερομηνία έναρξης, αφαιρώντας όλες τις ημέρες που υπερβαίνουν τον τελευταίο πλήρη μήνα. Για παράδειγμα, όσον αφορά παράβαση που διαπράχθηκε μεταξύ 4 Ιανουαρίου 2007 και 28 Νοεμβρίου 2011, ο συντελεστής προσαύξησης υπολογίζεται βάσει των πλήρων μηνών που παρήλθαν από τις 4 Ιανουαρίου 2007.»
2061
Όμως, ακόμη και μετά την αφαίρεση των 17 ημερών που κακώς έλαβε υπόψη της η Επιτροπή, η διάρκεια της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση εξακολουθεί να υπερβαίνει τους δύο πλήρεις μήνες.
2062
Η διαπίστωση αυτή δικαιολογεί τον συντελεστή διάρκειας 0,17 που εφάρμοσε η Επιτροπή.
[παραλειπόμενα]
7.
Επί του τέταρτου λόγου ακυρώσεως της Natixis, ο οποίος στηρίζεται σε έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 3 της προσβαλλόμενης απόφασης
[παραλειπόμενα]
2099
Εν προκειμένω, πάντως, η Επιτροπή, υποχρεώνοντας τη Natixis να απέχει από την επανάληψη κάθε πράξης ή συμπεριφοράς περιγραφόμενης στο άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και κάθε πράξης ή συμπεριφοράς έχουσας το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα, ουδόλως υπερέβη τις εξουσίες που της απονέμει το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 28ης Απριλίου 2010, Gütermann και Zwicky κατά Επιτροπής, T‑456/05 και T‑457/05, EU:T:2010:168, σκέψη 65).
2100
Πράγματι, η Επιτροπή ορθώς διαπίστωσε ότι η Natixis, μαζί με τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες, παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, μετέχοντας σε ενιαία και διαρκή παράβαση όσον αφορά τα ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα, καλύπτουσα το σύνολο του ΕΟΧ, πράγμα το οποίο η Natixis δεν αμφισβήτησε στο πλαίσιο της προσφυγής της.
2101
Υπό τις συνθήκες αυτές, απαιτώντας από τη Natixis να απέχει στο μέλλον από κάθε πράξη ή συμπεριφορά περιγραφόμενη στο άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και από κάθε πράξη ή συμπεριφορά έχουσα το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα, η Επιτροπή απλώς ανέφερε τις συνέπειες που απορρέουν, όσον αφορά τη μελλοντική συμπεριφορά της τράπεζας αυτής, από τη διαπίστωση που περιλαμβάνεται στο εν λόγω άρθρο 1, αποκλείοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο οιαδήποτε αντιστροφή του βάρους αποδείξεως και οιαδήποτε παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας.
2102
Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή υπερέβη τις εξουσίες που της απονέμει το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003 ή ότι οι υποχρεώσεις που επιβάλλει στη Natixis το άρθρο 3, δεύτερο εδάφιο, της προσβαλλόμενης απόφασης υπερβαίνουν τα όρια αυτού που είναι πρόσφορο και αναγκαίο για την πρόληψη της τέλεσης πράξεων που εμπίπτουν στις διαπιστωθείσες παραβάσεις ή κάθε συμπεριφοράς που έχει το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα.
2103
Κατόπιν των ανωτέρω, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως της Natixis πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.
8.
Συμπεράσματα επί των λόγων ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης
2104
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι όλοι οι λόγοι ακυρώσεως που προέβαλαν οι τράπεζες στις οποίες η Επιτροπή δεν επέβαλε πρόστιμο, ήτοι η Natixis, η BofA και η Portigon, απορρίπτονται.
2105
Επομένως, οι προσφυγές που άσκησαν η Natixis στην υπόθεση T‑449/21, η BofA στην υπόθεση T‑456/21 και η Portigon στην υπόθεση T‑462/21 πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.
2106
Όσον αφορά τις τράπεζες στις οποίες η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο, πρώτον, από τα προεκτεθέντα προκύπτει επίσης ότι όλοι οι λόγοι ακυρώσεως που προέβαλε η UBS απορρίπτονται και ότι, ως εκ τούτου, το πρώτο αίτημα της τράπεζας αυτής πρέπει να απορριφθεί.
2107
Δεύτερον, από την εξέταση του δεύτερου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η UniCredit προκύπτει ότι η συμμετοχή της στην ενιαία και διαρκή παράβαση που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση αποδεικνύεται μόνον ως προς την περίοδο από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011 και ότι, επομένως, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στο άρθρο 1, έβδομη περίπτωση, της απόφασης αυτής, ότι η εν λόγω τράπεζα είχε μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση από τις 9 Σεπτεμβρίου 2011.
2108
Κατά συνέπεια, όπως προκύπτει από τη σκέψη 2067 ανωτέρω, η Επιτροπή εσφαλμένως καθόρισε, με το άρθρο 2, πέμπτη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης, το ποσό του προστίμου που οφείλει να καταβάλει η UniCredit στα 69442000 ευρώ.
2109
Επομένως, το πρώτο αίτημα της UniCredit πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτό και, αφενός, το άρθρο 1, έβδομη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης πρέπει να ακυρωθεί καθόσον, με τη διάταξη αυτή, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η UniCredit μετέσχε σε ενιαία και διαρκή παράβαση από τις 9 Σεπτεμβρίου 2011, και, αφετέρου, το άρθρο 2, πέμπτη περίπτωση, της ίδιας αυτής απόφασης πρέπει να ακυρωθεί καθόσον καθορίζει στα 69442000 ευρώ το ποσό του προστίμου το οποίο οφείλει να καταβάλει η UniCredit.
2110
Τρίτον, από την εξέταση του δεύτερου επιχειρήματος του πέμπτου σκέλους του έκτου λόγου ακυρώσεως της Nomura προκύπτει ότι η Επιτροπή κακώς αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει, για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, την ακριβή στάθμιση των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που διαπραγματεύτηκε η τράπεζα αυτή, μολονότι αυτή διαβιβάστηκε κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, και ότι, κατά συνέπεια, το εν λόγω θεσμικό όργανο καθόρισε εσφαλμένως στο άρθρο 2, δεύτερη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης το ποσό του προστίμου το οποίο οφείλει να καταβάλει η Nomura στα 129573000 ευρώ.
2111
Επομένως, το άρθρο 2, δεύτερη περίπτωση, της προσβαλλόμενης απόφασης πρέπει να ακυρωθεί κατά το μέρος που καθορίζει στα 129573000 ευρώ το ύψος του προστίμου το οποίο οφείλει να καταβάλει η Nomura.
Δ. Επί των αιτημάτων της UBS, της UniCredit και της Nomura για την άσκηση πλήρους δικαιοδοσίας
2112
Δεδομένου ότι οι παρανομίες που διαπιστώθηκαν στις υποθέσεις T‑453/21 και T‑455/21 ασκούν επιρροή στο ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν στην UniCredit καθώς και στη Nomura και ότι οι τράπεζες αυτές ζήτησαν από το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του έναντι αυτών, πρέπει να επανεκτιμηθεί το ύψος των αντιστοίχων προστίμων τους.
2113
Όσον αφορά την UBS, της οποίας το πρόστιμο καθορίστηκε κατά τρόπο καθ’ όλα νόμιμο, το Γενικό Δικαστήριο πρέπει επίσης να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του, δεδομένου ότι η τράπεζα αυτή ζήτησε τη μείωση του ποσού του προστίμου που της επιβλήθηκε.
2114
Εφόσον ασκεί την πλήρη δικαιοδοσία του η οποία προβλέπεται στο άρθρο 261 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003, ο δικαστής της Ένωσης έχει την εξουσία, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, να προβαίνει στη δική του εκτίμηση ως προς το ποσό της κυρώσεως αυτής, υποκαθιστώντας την Επιτροπή, η οποία εξέδωσε την πράξη στην οποία καθορίστηκε αρχικώς το ποσό αυτό (βλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Galp Energía España κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, σκέψη 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και, κατά συνέπεια, να καταργεί, να μειώνει ή να αυξάνει το επιβληθέν πρόστιμο.
2115
Προκειμένου να καθορίσει το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται σε επιχείρηση στο πλαίσιο της πλήρους δικαιοδοσίας του, ο δικαστής της Ένωσης πρέπει να εκτιμήσει ο ίδιος τις συνθήκες της υπό κρίση υπόθεσης και το είδος της επίμαχης παράβασης. Ο καθορισμός αυτός απαιτεί, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, να λαμβάνεται υπόψη, για κάθε επιχείρηση στην οποία επιβάλλεται κύρωση, η σοβαρότητα της επίμαχης παραβάσεως και η διάρκειά της, τηρουμένων, μεταξύ άλλων, των αρχών της αιτιολογήσεως, της αναλογικότητας, της εξατομικεύσεως των κυρώσεων και της ίσης μεταχειρίσεως, χωρίς ο δικαστής της Ένωσης να δεσμεύεται από τους ενδεικτικούς κανόνες που καθορίζει η Επιτροπή στις κατευθυντήριες γραμμές της, έστω κι αν αυτές είναι δυνατό να τον καθοδηγούν (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Galp Energía España κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, σκέψεις 89 και 90).
1.
Όσον αφορά τα αιτήματα της UBS
2116
Όπως προκύπτει από τη σκέψη 2106 ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι δεν είναι βάσιμος κανένας από τους πέντε λόγους ακυρώσεως της UBS, εκ των οποίων όλοι βάλλουν κατά του προστίμου που της επιβλήθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση.
2117
Πάντως, από κανένα στοιχείο δεν μπορεί να συναχθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο, κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του, πρέπει να μειώσει κατά τουλάχιστον 65 % του αρχικού ποσού του το πρόστιμο που επέβαλε νομίμως η Επιτροπή, όπως ζητεί η UBS.
2118
Συναφώς, η UBS δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλεστεί το γεγονός ότι το πρόστιμο που της επιβλήθηκε πρέπει να μειωθεί κατά 32000000 ευρώ λόγω διόρθωσης της απόκλισης μεταξύ των διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης στο τέλος της ημέρας οι οποίες προκύπτουν από τα δεδομένα BGN και των ενδοημερήσιων διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης.
2119
Η οικονομική ανάλυση την οποία επικαλείται η UBS προς τούτο δεν είναι ικανή να δικαιολογήσει μια τέτοια διόρθωση, δεδομένου ότι η ανάλυση αυτή δεν παρέχει στοιχεία αντιπροσωπευτικά των διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης που υφίσταντο κατά τον χρόνο της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, ήτοι κατά την κρίση του δημόσιου χρέους.
2120
Αφενός, κάνει λόγο για μέσους όρους ενδοημερήσιων διαφορών τιμών αγοράς ‑ πώλησης, υπολογιζόμενους βάσει ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων εκδιδόμενων μόνον από τρία κράτη μέλη έκδοσης (Βέλγιο, Γαλλία και Γερμανία). Αφετέρου, οι ως άνω μέσοι όροι υπολογίστηκαν βάσει στοιχείων σχετικών με έτη σαφώς μεταγενέστερα της περιόδου συμμετοχής της UBS στην επίδικη παράβαση, ήτοι τα έτη 2018, 2019 και 2021.
2121
Επίσης, η UBS δεν μπορεί βασίμως να αξιώνει μείωση κατά 24600000 ευρώ λόγω της ανάγκης να υπολογιστούν σε μηνιαία βάση οι συντελεστές στάθμισης των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων.
2122
Ακόμη και αν ένας τέτοιος μηνιαίος υπολογισμός θα μπορούσε να είναι ευνοϊκότερος για την UBS, επισημάνθηκε ήδη, στη σκέψη 1835 ανωτέρω, ότι η μεθοδολογική επιλογή της Επιτροπής να δεχτεί σταθερούς συντελεστές στάθμισης παρέμενε εντός των ορίων του περιθωρίου εκτιμήσεως που διέθετε το θεσμικό αυτό όργανο κατά την κατάρτιση της μεθοδολογίας του για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης. Επιπλέον, η μεθοδολογία αυτή εφαρμόστηκε σε όλες τις εμπλεκόμενες τράπεζες. Εκτός αυτού, ακόμη και στο πλαίσιο της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκησης της πλήρους δικαιοδοσίας του, δεν θα ήταν ούτε σύμφωνο με την αρχή της ίσης μεταχείρισης ούτε εύλογο να αλλοιωθεί η μεθοδολογία, την οποία εγκύρως επέλεξε η Επιτροπή και με την οποία συμφωνεί το Γενικό Δικαστήριο, μέσω υποκατάστασης της σταθερής στάθμισης των 32 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων που δέχθηκε η Επιτροπή με 58 διακριτά σύνολα μηνιαίων συντελεστών στάθμισης ειδικών για την UBS, με αποτέλεσμα να λαμβάνονται υπόψη έναντι της τράπεζας αυτής όχι πλέον 32, αλλά 1856 συντελεστές στάθμισης.
2123
Τέλος, η UBS δεν μπορεί βασίμως να αξιώνει να γίνει διόρθωση –ενός απροσδιόριστου άλλωστε ποσού– προκειμένου ο συντελεστής προσαρμογής να καθοριστεί σε ποσοστό μικρότερο από το 50 % της τελικής της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης.
2124
Όπως προκύπτει από την υποσημείωση 1408 της προσβαλλόμενης απόφασης, το ποσοστό αυτό του 50 % εξηγείται ως εξής:
«[Μ]ολονότι, από εννοιολογικής απόψεως, τα έσοδα που πραγματοποιεί ο διαπραγματευτής αντιστοιχούν στο σύνολο της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης όταν οι δύο συναλλαγές εξετάζονται από κοινού, όταν κάθε μία από τις δύο συναλλαγές εξετάζεται χωριστά, τα έσοδα αντιστοιχούν στο ονομαστικό ποσό πολλαπλασιαζόμενο με το ήμισυ της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης.»
2125
Η επιλογή, όμως, συντελεστή χαμηλότερου του 50 % θα είχε ως αποτέλεσμα, για κάθε πράξη αγοράς και για κάθε πράξη πώλησης, να μη ληφθεί υπόψη μέρος της διαφοράς τιμών αγοράς ‑ πώλησης που έλαβε η UBS, τούτο δε μολονότι η προκύπτουσα από τα δεδομένα BGN τελική διαφορά τιμών αγοράς ‑ πώλησης της εν λόγω τράπεζας θεωρήθηκε, στη σκέψη 1877 ανωτέρω, ως στηριζόμενη στα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία».
2126
Επομένως, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην UBS πρέπει να διατηρηθεί στα 172378000 ευρώ.
2.
Επί των αιτημάτων της UniCredit
2127
Στις σκέψεις 1302 και 2107 ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή εσφαλμένως δέχθηκε την 9η Σεπτεμβρίου 2011 ως ημερομηνία έναρξης της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση, πράγμα που είχε ως συνέπεια να μετατεθεί η ημερομηνία αυτή στις 26 Σεπτεμβρίου 2011.
2128
Εντούτοις, υπό την επιφύλαξη των συνεπειών της διαπίστωσης αυτής επί της διάρκειας της συμμετοχής της ως άνω τράπεζας στην επίδικη παράβαση καθώς και επί του συντελεστή προσαρμογής και, επομένως, επί του υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης (βλ. σκέψη 2069 ανωτέρω), το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμες τις επικρίσεις που διατύπωσε η UniCredit κατά των λοιπών στοιχείων σχετικά με τον καθορισμό του ύψους του προστίμου που της επιβλήθηκε και, ειδικότερα, κατά των στοιχείων που αφορούν τη μεθοδολογία που επέλεξε η Επιτροπή και τη γενική εφαρμογή της.
2129
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά εκ νέου ότι, στο πλαίσιο της άσκησης της πλήρους δικαιοδοσίας του, μπορεί να υιοθετήσει τις νομικά τεκμηριωμένες εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 810 έως 863 της προσβαλλόμενης απόφασης.
2130
Εντούτοις, πρώτον, στο Γενικό Δικαστήριο εναπόκειται να κρίνει αν, λαμβανομένης υπόψη της μεθοδολογίας υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης, η μείωση της διάρκειας συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση καθιστά αναγκαία την τροποποίηση της αξίας αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη για την τράπεζα αυτή.
2131
Συναφώς, επισημάνθηκε ήδη στις σκέψεις 2065 και 2066 ανωτέρω ότι η Επιτροπή, απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, προέβη σε νέο υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, προκειμένου να λάβει υπόψη ενδεχόμενη μείωση της διάρκειας συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση, και ότι ο υπολογισμός αυτός οδήγησε το εν λόγω θεσμικό όργανο να καθορίσει συντελεστή προσαρμογής όχι πλέον 0,084 %, αλλά 0,086 %, και, ως εκ τούτου, αξία αντικατάστασης όχι πλέον 350132029 ευρώ, αλλά 358468506 ευρώ.
2132
Μια τέτοια αύξηση, της οποίας η αριθμητική ακρίβεια δεν αμφισβητείται από την UniCredit, όπως η τελευταία ρητώς αναφέρει, εξηγείται από το γεγονός ότι, παρά τη μείωση της διάρκειας της περιόδου συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση, η νέα περίοδος που ελήφθη υπόψη καλύπτει το χρονικό σημείο κατά το οποίο η κρίση του δημόσιου χρέους παρουσίαζε τη μεγαλύτερη ένταση.
2133
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη ως προς την UniCredit συντελεστής προσαρμογής 0,086 % και, κατά συνέπεια, ελλείψει τροποποίησης των ονομαστικών ποσών που ισχύουν για την τράπεζα αυτή, αξία αντικατάστασης 358468506 ευρώ.
2134
Δεύτερον, λαμβανομένης υπόψη της απόρριψης του ένατου λόγου ακυρώσεως της UniCredit, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να γίνει δεκτός ως προς αυτήν συντελεστής σοβαρότητας 17 %.
2135
Τρίτον, δεδομένου ότι η UniCredit δεν αμφισβήτησε τον συντελεστή διάρκειας 0,17 που ελήφθη υπόψη εις βάρος της και λαμβανομένων υπόψη των σκέψεων 2057 έως 2062 ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι ο συντελεστής αυτός μπορεί να γίνει δεκτός.
2136
Τέταρτον, όσον αφορά το επιπρόσθετο ποσό που επιβλήθηκε για αποτρεπτικούς λόγους και ορίστηκε από την Επιτροπή στα 59522445 ευρώ, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι το ποσό αυτό αμφισβητήθηκε από την UniCredit μόνον καθόσον η εφαρμογή συντελεστή 17 % επί της αξίας αντικατάστασης ή η άρνηση του θεσμικού αυτού οργάνου να κάνει χρήση του σημείου 37 των κατευθυντηρίων γραμμών οδήγησαν στην επιβολή σε αυτήν επιπρόσθετου ποσού αναλογικώς υψηλότερου από εκείνο που εφαρμόστηκε στις άλλες τράπεζες και, αφετέρου, ότι η επιχειρηματολογία αυτή απορρίφθηκε στις σκέψεις 2008 έως 2035 ανωτέρω.
2137
Ωστόσο, από τη νομολογία προκύπτει ότι, μολονότι τα πρόστιμα που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις που παρέβησαν τους κανόνες ανταγωνισμού της Ένωσης πρέπει να είναι όχι μόνον κατασταλτικά, αλλά και αποτρεπτικά (πρβλ. αποφάσεις της 10ης Απριλίου 2014, Επιτροπή κατά Siemens Österreich κ.λπ. και Siemens Transmission Distribution κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑231/11 P έως C‑233/11 P, EU:C:2014:256, σκέψη 59, και της 10ης Απριλίου 2014, Areva κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑247/11 P και C‑253/11 P, EU:C:2014:257, σκέψη 132), εντούτοις δεν μπορούν να είναι υπερβολικά (πρβλ. απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2012, Novácke chemické závody κατά Επιτροπής, T‑352/09, EU:T:2012:673, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
2138
Πάντως, το να αναχθεί σε ετήσια βάση η αξία αντικατάστασης που αφορά τη δίμηνη διάρκεια συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση προκειμένου να υπολογιστεί το επιβαλλόμενο για αποτρεπτικούς λόγους στην τράπεζα αυτή επιπρόσθετο ποσό θα οδηγούσε στο να της επιβληθεί τελικό πρόστιμο ύψους 71096000 ευρώ, το οποίο θα ήταν υπερβολικό.
2139
Κατά συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη της περιορισμένης διάρκειας της συμμετοχής της UniCredit στην επίδικη παράβαση, της σοβαρότητας της παράβασης αυτής, των λειτουργιών που ασκούσε η τράπεζα αυτή ως ειδικός διαπραγματευτής, του πλαισίου της χρηματοπιστωτικής κρίσης εντός του οποίου διαπράχθηκε η εν λόγω παράβαση, αλλά και της ανάγκης να προσδοθεί αποτρεπτικός χαρακτήρας στη σχετική κύρωση, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι ένα πρόστιμο ύψους 65000000 ευρώ συνιστά τη δίκαιη κύρωση για τις συμπεριφορές που προσάπτονται στην UniCredit (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2011, Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, T‑11/06, EU:T:2011:560, σκέψη 285).
2140
Επομένως, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην UniCredit καθορίζεται στα 65000000 ευρώ.
3.
Επί των αιτημάτων της Nomura
2141
Στις σκέψεις 1959 και 1960 ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή κακώς αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει τα ακριβή στοιχεία που προσκόμισε η Nomura κατά τη διοικητική διαδικασία για τον καθορισμό της ειδικής για την τράπεζα αυτή στάθμισης των 32 κατηγοριών ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων και ότι, ως εκ τούτου, έπρεπε να γίνει δεκτό το δεύτερο επιχείρημα του πέμπτου σκέλους του έκτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η Nomura.
2142
Εντούτοις, υπό την επιφύλαξη των συνεπειών της διαπίστωσης αυτής επί του υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής και, επομένως, επί του υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμες τις επικρίσεις που διατύπωσε η τράπεζα αυτή κατά των λοιπών στοιχείων σχετικά με τον καθορισμό του ύψους του προστίμου που της επιβλήθηκε, και ιδίως εκείνων που αφορούσαν τη μεθοδολογία την οποία επέλεξε η Επιτροπή καθώς και τη γενική εφαρμογή της.
2143
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι, στο πλαίσιο της άσκησης της πλήρους δικαιοδοσίας του, μπορεί να υιοθετήσει τις νομικά τεκμηριωμένες εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 810 έως 872 και 874 έως 878 της προσβαλλόμενης απόφασης.
[παραλειπόμενα]
2147
Το βασικό αυτό ποσό δεν χρειάζεται να προσαρμοστεί προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα σφάλματα της Επιτροπής όσον αφορά τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συνομιλιών της 18ης Μαΐου, της 22ας Ιουνίου και της 4ης Οκτωβρίου 2011 (βλ. σκέψη 798 ανωτέρω), δεδομένου ότι τα ως άνω σφάλματα δεν επηρεάζουν τη διάρκεια της συμμετοχής της εν λόγω τράπεζας στην επίδικη παράβαση.
2148
Υπό τις συνθήκες αυτές και στο μέτρο που δεν συντρέχει καμία ελαφρυντική ή επιβαρυντική περίσταση ως προς τη Nomura, το πρόστιμο που επιβάλλεται στην τράπεζα αυτή καθορίζεται στα 125646000 ευρώ.
IV. Επί των δικαστικών εξόδων
2149
Κατά το άρθρο 134, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
2150
Δεδομένου ότι οι UBS, Natixis, BofA και Portigon ηττήθηκαν ως προς το σύνολο των αιτημάτων τους, πρέπει να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα στις υποθέσεις, αντιστοίχως, T‑441/21, T‑449/21, T‑456/21 και T‑462/21, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.
2151
Δεδομένου ότι η UniCredit και η Nomura ηττήθηκαν ως προς το σύνολο σχεδόν των αιτημάτων τους, πρέπει επίσης να καταδικαστούν στα δικαστικά έξοδα στις υποθέσεις, αντιστοίχως, T‑453/21 και T‑455/21, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Συνεκδικάζει τις υποθέσεις T‑441/21, T‑449/21, T‑453/21, T‑455/21, T‑456/21 και T‑462/21 προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
2)
Στην υπόθεση T‑441/21:
–
απορρίπτει την προσφυγή·
–
καταδικάζει τις UBS Group AG και UBS AG στα δικαστικά έξοδα.
3)
Στην υπόθεση T‑449/21:
–
απορρίπτει την προσφυγή·
–
καταδικάζει την Natixis στα δικαστικά έξοδα.
4)
Στην υπόθεση T‑453/21:
–
ακυρώνει το άρθρο 1, έβδομη περίπτωση, της απόφασης C(2021) 3489 final της Επιτροπής, της 20ής Μαΐου 2021 σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 της ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση AT.40324 – Ευρωπαϊκά κρατικά ομόλογα), καθόσον με αυτό διαπιστώνεται ότι οι UniCredit SpA και UniCredit Bank AG μετείχαν στην παράβαση από τις 9 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011, και όχι από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Νοεμβρίου 2011·
–
ακυρώνει το άρθρο 2, πέμπτη περίπτωση, της απόφασης C(2021) 3489 final, καθόσον με αυτό ορίζεται το ύψος του προστίμου για το οποίο οι UniCredit και UniCredit Bank ευθύνονται εις ολόκληρον στα 69442000 ευρώ·
–
ορίζει το ύψος του προστίμου, για το οποίο οι UniCredit και UniCredit Bank ευθύνονται εις ολόκληρον στα 65000000 ευρώ·
–
απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά·
–
καταδικάζει τις UniCredit και UniCredit Bank στα δικαστικά έξοδα.
5)
Στην υπόθεση T‑455/21:
–
ακυρώνει το άρθρο 2, δεύτερη περίπτωση, της απόφασης C(2021) 3489 final, καθόσον με αυτό ορίζεται το ύψος του προστίμου για το οποίο οι Nomura International plc και Nomura Holdings, Inc. ευθύνονται εις ολόκληρον στα 129573000 ευρώ·
–
ορίζει το ύψος του προστίμου για το οποίο οι Nomura International plc και Nomura Holdings ευθύνονται εις ολόκληρον στα 125646000 ευρώ·
–
απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά·
–
καταδικάζει τις Nomura International plc και Nomura Holdings στα δικαστικά έξοδα.
6)
Στην υπόθεση T‑456/21:
–
απορρίπτει την προσφυγή·
–
καταδικάζει τις Bank of America N.A. και Bank of America Corporation στα δικαστικά έξοδα.
7)
Στην υπόθεση T‑462/21:
–
απορρίπτει την προσφυγή·
–
καταδικάζει την Portigon AG στα δικαστικά έξοδα.
Παπασάββας
Svenningsen
Mac Eochaidh
Martín y Pérez de Nanclares
Stancu
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 26 Μαρτίου 2025.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσες διαδικασίας: η γερμανική και η αγγλική.
(
1
)	Παρατίθενται μόνον οι σκέψεις της παρούσας απόφασης των οποίων η δημοσίευση κρίνεται σκόπιμη από το Γενικό Δικαστήριο.