Zaak C‑66/18
Europese Commissie
tegen
Hongarije
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 6 oktober 2020
„Niet-nakoming – Ontvankelijkheid – Bevoegdheid van het Hof – Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten – Artikel XVI – Markttoegang – Lijst van specifieke verbintenissen – Voorwaarde van het bestaan van een vergunning – Artikel XX, lid 2 – Artikel XVII – Nationale behandeling – In een derde staat gevestigde dienstverrichter – Nationale wettelijke regeling van een lidstaat waarbij voorwaarden worden opgelegd voor het verrichten van hogeronderwijsdiensten op zijn grondgebied – Vereiste dat er een internationale overeenkomst is gesloten met de staat van vestiging van de dienstverrichter – Vereiste dat een opleiding wordt aangeboden in de staat van vestiging van de dienstverrichter – Wijziging van de mededingingsvoorwaarden ten gunste van de nationale dienstverrichters – Rechtvaardiging – Openbare orde – Voorkomen van misleidende praktijken – Artikel 49 VWEU – Vrijheid van vestiging – Richtlijn 2006/123/EG – Diensten op de interne markt – Artikel 16 – Artikel 56 VWEU – Vrij verrichten van diensten – Bestaan van een beperking – Rechtvaardiging – Dwingende redenen van algemeen belang – Openbare orde – Voorkomen van misleidende praktijken – Kwalitatief hoogstaand onderwijs – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 13 – Academische vrijheid – Artikel 14, lid 3 – Vrijheid om instellingen voor onderwijs op te richten – Artikel 16 – Vrijheid van ondernemerschap – Artikel 52, lid 1”
1.        Beroep wegens niet-nakoming – Precontentieuze procedure – Doel – Termijnen voor de lidstaat – Vereiste van redelijke termijnen – Beoordelingscriteria – Relevantie van korte termijnen voor de ontvankelijkheid van het beroep – Voorwaarden – Bewijs van schending van de rechten van verdediging van de lidstaat
(Artikel 258 VWEU)
(zie punten 45‑47, 52)
2.        Beroep wegens niet-nakoming – Bevoegdheid van het Hof – Beroep tot vaststelling van niet-nakoming van een internationale overeenkomst – Overeenkomsten van de Unie – Specifieke verbintenissen die zijn aangegaan in het kader van de Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), die als bijlage is gehecht aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie – Exclusieve bevoegdheid van de Unie – Daaronder begrepen
[Art. 3, lid 1, e), art. 216, lid 2, en art. 258 VWEU]
(zie punten 68‑71, 73, 74)
3.        Beroep wegens niet-nakoming – Bevoegdheid van het Hof – Beroep tot vaststelling van niet-nakoming van specifieke verbintenissen die zijn aangegaan in het kader van de Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), die als bijlage is gehecht aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) – Daaronder begrepen – Rechtvaardigingsgronden – Internationale aansprakelijkheid van de Unie wanneer een lidstaat zijn internationale verplichtingen niet nakomt – Invloed van het bestaan van het stelsel voor geschillenbeslechting van de WTO – Geen – Verplichting voor de Unie om de regels en beginselen van het algemene volkenrecht en van het internationaal gewoonterecht in acht te nemen – Respectieve gevolgen van de vaststelling van een internationaal onrechtmatige daad en de vaststelling van niet-nakoming
(Artikel 258 VWEU; memorandum van overeenstemming inzake de regels en procedures betreffende de beslechting van geschillen, dat als bijlage is gehecht aan de Overeenkomst tot oprichting van de WTO).
(zie punten 81, 84‑91)
4.        Gemeenschappelijke handelspolitiek – Internationale overeenkomsten – Algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), die als bijlage is gehecht aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie – Regel van nationale behandeling – Beperkingen – Draagwijdte – Specifieke verbintenis inzake particulier gefinancierde hogeronderwijsdiensten – Beperking van de markttoegang door een stelsel van voorafgaande vergunningen – Uitbreiding van de regel van nationale behandeling – Voorwaarde – Maatregel die in strijd is met de verplichting om markttoegang te verlenen en met de verplichting tot nationale behandeling
[Algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), art. XVI, XVII en XX]
(zie punten 107, 108, 112, 113)
5.        Gemeenschappelijke handelspolitiek – Internationale overeenkomsten – Algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), die als bijlage is gehecht aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie – Regel van nationale behandeling – Specifieke verbintenis inzake particulier gefinancierde hogeronderwijsdiensten – Nationale wettelijke regeling die het verrichten van dergelijke diensten afhankelijk stelt van het bestaan van een voorafgaande internationale overeenkomst – Wijziging van de mededingingsvoorwaarden ten gunste van soortgelijke nationale dienstverrichters – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardigingsgronden – Handhaving van de openbare orde – Daarvan uitgesloten indien niet is bewezen dat er sprake is van een werkelijke en voldoende ernstige bedreiging – Voorkomen van misleidende praktijken – Willekeurige en onevenredige maatregel – Daarvan uitgesloten
[Algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), art. XIV, a) en c), i), en art. XVII)
(zie punten 118, 120, 121, 128, 135‑137)
6.        Gemeenschappelijke handelspolitiek – Internationale overeenkomsten – Algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), die als bijlage is gehecht aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie – Regel van nationale behandeling – Specifieke verbintenis inzake particulier gefinancierde hogeronderwijsdiensten – Nationale wettelijke regeling die het verrichten van dergelijke diensten afhankelijk stelt van het bestaan van een voorafgaande internationale overeenkomst – Wijziging van de mededingingsvoorwaarden ten gunste van soortgelijke nationale dienstverrichters – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardigingsgronden – Handhaving van de openbare orde – Daarvan uitgesloten indien niet is bewezen dat er sprake is van een werkelijke en voldoende ernstige bedreiging – Voorkomen van misleidende praktijken – Daarvan uitgesloten
[Algemene overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS), art. XIV, a) en c), i), en art. XVII]
(zie punten 147‑149, 154, 155)
7.        Vrijheid van vestiging – Verdragsbepalingen – Werkingssfeer – Nationale wettelijke regeling die van toepassing is op alle hogeronderwijsinstellingen – Daaronder begrepen
(Art. 49 VWEU)
(zie punten 159‑163)
8.        Vrijheid van vestiging – Beperkingen – Nationale regeling die het verrichten van hogeronderwijsdiensten door buitenlandse instellingen afhankelijk stelt van het aanbieden van een opleiding in het land van oorsprong – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardigingsgronden – Handhaving van de openbare orde – Daarvan uitgesloten indien niet is bewezen dat er sprake is van een werkelijke, actuele en voldoende ernstige bedreiging – Voorkomen van misleidende praktijken – Daarvan uitgesloten indien geen specifiek en gedetailleerd bewijs is aangevoerd – Noodzaak om kwalitatief hoogstaand hoger onderwijs te waarborgen – Daarvan uitgesloten indien er sprake is van een maatregel die ongeschikt is om deze doelstelling te verwezenlijken
(Art. 49 EG)
(zie punten 167‑170, 178, 179, 181, 182, 185, 187, 188)
9.        Vrijheid van vestiging – Vrij verrichten van diensten – Diensten op de interne markt – Richtlijn 2006/123 – Werkingssfeer – Verrichten van hogeronderwijsdiensten tegen vergoeding – Daaronder begrepen
(Art. 57 VWEU; richtlijn 2006/123 van het Europees Parlement en de Raad, art. 2 en art. 4, lid 1)
(zie punten 193‑195)
10.      Vrijheid van vestiging – Vrij verrichten van diensten – Diensten op de interne markt – Richtlijn 2006/123 – Nationale wettelijke regeling die het verrichten van hogeronderwijsdiensten door buitenlandse instellingen afhankelijk stelt van het aanbieden van een opleiding in het land van oorsprong – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardigingsgronden – Redenen in verband met de openbare orde en de openbare veiligheid – Daarvan uitgesloten indien niet is bewezen dat er sprake is van een werkelijke, actuele en voldoende ernstige bedreiging
(Richtlijn 2006/123 van het Europees Parlement en de Raad, art. 16, lid 1, tweede alinea, en lid 3)
(zie punten 198‑200, 203‑206)
11.      Grondrechten – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Werkingssfeer – Tenuitvoerlegging van het Unierecht – Nationale wettelijke regeling die bijdraagt tot de uitvoering van verplichtingen voortvloeiend uit door de Unie gesloten internationale overeenkomsten – Nationale wettelijke regeling die een of meer door het VWEU gewaarborgde fundamentele vrijheden kan belemmeren – Lidstaat die zich ter rechtvaardiging beroept op door het Unierecht erkende dwingende redenen van algemeen belang – Daaronder begrepen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 51, lid 1)
(zie punten 212‑215)
12.      Beroep wegens niet-nakoming – Verenigbaarheid van nationale maatregelen met het Unierecht – Grief inzake schending van rechten die door het Handvest van de grondrechten van de Unie worden gewaarborgd – Academische vrijheid, vrijheid om instellingen voor onderwijs op te richten en vrijheid van ondernemerschap – Autonome toetsing – Voorwaarden – Toepasselijkheid van het Handvest
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 13, art. 14, lid 3, art. 16 en art. 51, lid 1)
(zie punten 212‑215)
13.      Grondrechten – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Academische vrijheid – Omvang – Niet als zodanig vastgesteld in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens – Inaanmerkingneming van aanbevelingen van organen van de Raad van Europa en de Organisatie van de Verenigde Naties voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (Unesco) – Autonomie van hogeronderwijsinstellingen – Daaronder begrepen
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 13 en art. 52, lid 3)
(zie punten 222‑227)
14.      Grondrechten – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Academische vrijheid – Vrijheid om instellingen voor onderwijs op te richten en vrijheid van ondernemerschap – Nationale wettelijke regeling die het verrichten van hogeronderwijsdiensten afhankelijk stelt van het aanbieden van een opleiding in het land van oorsprong en van het bestaan van een voorafgaande internationale overeenkomst – Ontoelaatbaarheid
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 13, art. 14, lid 3, en art. 16)
(zie punten 228, 233, 234, 239‑242)
Samenvatting
De door Hongarije ingevoerde voorwaarden waaronder buitenlandse hogeronderwijsinstellingen hun activiteiten op zijn grondgebied mogen uitoefenen, zijn onverenigbaar met het Unierecht
In het arrest Commissie/Hongarije (Hoger onderwijs) (C‑66/18) van 6 oktober 2020 heeft de Grote kamer van het Hof het door de Europese Commissie tegen deze lidstaat ingestelde beroep wegens niet-nakoming toegewezen. Ten eerste heeft het Hof vastgesteld dat Hongarije, door te bepalen dat buiten de Europese Economische Ruimte (EER) gevestigde buitenlandse hogeronderwijsinstellingen slechts een met een diploma afgesloten opleiding in Hongarije kunnen verstrekken indien er een internationale overeenkomst is gesloten tussen Hongarije en de derde staat waar de betrokken instelling haar zetel heeft, de verbintenissen inzake nationale behandeling niet is nagekomen die het is aangegaan op grond van de in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) gesloten Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS)(1). Dit vereiste is tevens in strijd met de bepalingen van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) betreffende de academische vrijheid, de vrijheid om instellingen voor hoger onderwijs op te richten en de vrijheid van ondernemerschap(2).
Ten tweede heeft het Hof vastgesteld dat Hongarije, door te bepalen dat buitenlandse hogeronderwijsinstellingen, met inbegrip van instellingen die hun zetel in een andere lidstaat van de EER hebben, bovengenoemde activiteit slechts in Hongarije kunnen uitoefenen indien zij een hogeronderwijsopleiding aanbieden in hun vestigingsstaat, zijn verbintenissen inzake nationale behandeling uit hoofde van de GATS en zijn verplichtingen op grond van de vrijheid van vestiging(3), het vrij verkeer van diensten(4) en de bovengenoemde bepalingen van het Handvest niet is nagekomen.
Op 4 april 2017 heeft Hongarije met spoed een wet aangenomen tot wijziging van de wet op het hoger onderwijs(5), die bedoeld is om de kwaliteit van het hoger onderwijs te waarborgen en in de eerste plaats is ingevoerd om het stelsel van voorafgaande vergunning voor buitenlandse hogeronderwijsinstellingen te hervormen. Ongeacht of zij al dan niet reeds zijn erkend, moeten deze instellingen voortaan voldoen aan nieuwe eisen, waaronder die welke door het Hof zijn onderzocht.
De Commissie heeft bij het Hof een beroep wegens niet-nakoming ingesteld tegen Hongarije. Volgens haar is de wet van 2017 op het hoger onderwijs onverenigbaar met zowel de verbintenissen van Hongarije in het kader van de GATS als de vrijheid van vestiging, het vrij verkeer van diensten en de bepalingen van het Handvest betreffende de academische vrijheid, de vrijheid om instellingen voor hoger onderwijs op te richten en de vrijheid van ondernemerschap.
Om te beginnen heeft het Hof de door Hongarije aangevoerde gronden van niet-ontvankelijkheid afgewezen. Wat de door de Commissie tijdens de precontentieuze procedure toegepaste korte termijnen betreft, heeft het Hof, onder bevestiging van zijn rechtspraak ter zake(6), het concrete verloop van deze procedure onderzocht en geconcludeerd dat Hongarije niet heeft aangetoond dat zijn rechten van verdediging zijn geschonden. Het Hof heeft er tevens op gewezen dat bij de vaststelling van de betwiste termijnen rekening was gehouden met de nakende inwerkingtreding van de betrokken bepalingen, die oorspronkelijk was vastgesteld op 1 januari 2018. Voorts was het Hof van oordeel dat de Hongaarse regering zich niet met succes kon beroepen op de onrechtmatigheid van de politieke intenties die zij aan de Commissie toeschreef, te weten de bescherming van de particuliere belangen van de Central European University. De Commissie heeft immers een discretionaire bevoegdheid om te beoordelen of het opportuun is om een niet-nakomingsprocedure in te leiden, en deze bevoegdheid is als zodanig niet aan het rechterlijk toezicht van het Hof onderworpen.
Vervolgens heeft het Hof zich bevoegd verklaard om kennis te nemen van de grieven betreffende schending van het WTO-recht. In dit verband heeft het Hof eerst in herinnering gebracht dat elke door de Unie gesloten internationale overeenkomst integrerend deel uitmaakt van het recht van de Unie, en daarna vastgesteld dat dit het geval is voor de Overeenkomst tot oprichting van de WTO, waarvan de GATS deel uitmaakt. Daarop heeft het Hof met betrekking tot de verhouding tussen de exclusieve bevoegdheid van de Unie ter zake van de gemeenschappelijke handelspolitiek en de uitgebreide bevoegdheid van de lidstaten op het gebied van onderwijs gepreciseerd dat de in het kader van de GATS aangegane verbintenissen, met inbegrip van de verbintenissen betreffende de liberalisering van de handel in particuliere onderwijsdiensten, onder de gemeenschappelijke handelspolitiek vallen. Verder heeft het Hof in zijn antwoord op het betoog van de Hongaarse regering betreffende de exclusiviteit van de uitleggingsbevoegdheid die met name is toegekend aan de organen van het WTO-stelsel voor geschillenbeslechting, benadrukt dat niet alleen het bestaan van dit stelsel het Hof niet belet zich in het kader van een niet-nakomingsprocedure bevoegd te verklaren om kennis te nemen van grieven inzake schending van het WTO-recht – in het onderhavige geval de GATS –, maar dat de uitoefening van deze bevoegdheid zelfs volledig strookt met de verplichting van elk WTO-lid, waaronder de Unie, om erop toe te zien dat zijn uit het recht van die organisatie voortvloeiende verplichtingen worden nageleefd. Het Hof heeft in dit verband beklemtoond dat de Unie volkenrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld voor de eventuele niet-nakoming door een lidstaat van zijn verplichtingen uit hoofde van de GATS.
In dezelfde optiek heeft het Hof verduidelijkt welke praktische gevolgen de voor de Unie bindende bepalingen van internationale overeenkomsten en de regels en beginselen van het algemene internationaal gewoonterecht, ten aanzien waarvan het meteen in herinnering roept dat zij verbindend zijn voor de Unie, hebben voor de uitoefening van haar eigen bevoegdheid. Zo heeft het Hof met betrekking tot de gecodificeerde beginselen van algemeen volkenrecht op het gebied van staatsaansprakelijkheid wegens een internationaal onrechtmatige daad vastgesteld dat de beoordeling van het gedrag van een lidstaat die het in het kader van een niet-nakomingsprocedure dient te verrichten, zelfs in het licht van het WTO-recht, niet bindend is voor de andere WTO-leden en evenmin afbreuk doet aan de latere beoordeling die het Orgaan voor Geschillenbeslechting (hierna: „DSB”) van de WTO eventueel zou moeten verrichten. Volgens het Hof kan dus noch de Unie, noch de betrokken lidstaat zich beroepen op een arrest dat het Hof in een niet-nakomingsprocedure heeft gewezen, om zich te onttrekken aan de verplichting om de rechtsgevolgen in acht te nemen die het WTO-recht verbindt aan de uitspraken van het DSB.
Nadat het Hof zich aldus bevoegd had verklaard, heeft het de grieven van de Commissie onderzocht. Wat in de eerste plaats de toetsing betreft van het vereiste van het bestaan van een voorafgaande internationale overeenkomst aan artikel XVII GATS betreffende de nationale behandeling, heeft het Hof in de eerste plaats vastgesteld dat Hongarije zich op het gebied van hogeronderwijsdiensten ten volle heeft verbonden tot de in dit artikel bedoelde nationale behandeling, ondanks het feit dat het een voorbehoud heeft geformuleerd ten aanzien van zijn verbintenis om markttoegang te verlenen (artikel XVI), in die zin dat voor de oprichting van onderwijsinstellingen in Hongarije nog steeds een voorafgaande vergunning vereist is. Volgens het WTO-recht kan een dergelijke voorwaarde van voorafgaande vergunning ter beperking van de aangegane verbintenis om markttoegang te verlenen namelijk slechts op het gebied van de nationale behandeling worden toegepast voor zover zij betrekking heeft op een maatregel die in strijd is met zowel de verplichting inzake markttoegang als die tot nationale behandeling. In het onderhavige geval is het algemene karakter van de voorwaarde van voorafgaande vergunning waarmee Hongarije zijn verbintenis om markttoegang te verlenen wilde beperken, echter geenszins discriminerend, zodat Hongarije zich niet daarop kan beroepen om te ontsnappen aan zijn verplichting tot nationale behandeling.
Het Hof heeft vervolgens gepreciseerd dat het vereiste van de wet van 2017 op het hoger onderwijs dat er een internationale overeenkomst is gesloten, aan de betrokken buitenlandse dienstverrichters een extra voorwaarde voor het verrichten van hogeronderwijsdiensten in Hongarije oplegt, waarvan de vervulling onder de discretionaire bevoegdheid van de Hongaarse autoriteiten valt, hetgeen volstaat om te kunnen spreken van een wijziging van de mededingingsvoorwaarden ten nadele van de betrokken instellingen en ten gunste van de Hongaarse instellingen. Ten slotte heeft het Hof geoordeeld dat de door de Hongaarse regering verstrekte toelichtingen betreffende de met het betrokken vereiste nagestreefde doelstellingen niet volstaan om dit vereiste in het licht van artikel XIV GATS te rechtvaardigen. Wat de ingeroepen bescherming van de openbare orde betreft, heeft Hongarije immers niet concreet en in detail aangetoond dat er sprake is van een daadwerkelijke en voldoende ernstige bedreiging van een fundamenteel belang van de Hongaarse samenleving. Voorts heeft het Hof geoordeeld dat het betrokken vereiste, voor zover het beoogt misleidende praktijken te voorkomen, een middel tot willekeurige discriminatie vormt, omdat de politieke wil van de Hongaarse autoriteiten beslissend is voor de vervulling van het vereiste. Ook deze rechtvaardiging van Hongarije kan dus niet worden aanvaard.
Bovendien heeft het Hof geoordeeld dat het betrokken vereiste hoe dan ook onevenredig is, omdat het zonder onderscheid van toepassing is, ook op instellingen die reeds aanwezig waren op de Hongaarse markt.
In de tweede plaats heeft het Hof het vereiste van een opleidingsactiviteit in het land van oorsprong onderzocht. Wat allereerst de verbintenis betreft die Hongarije is aangegaan op grond van artikel XVII GATS, heeft het Hof, na te hebben gepreciseerd dat het betrokken vereiste tot een concurrentienadeel voor de betrokken instellingen leidt, opnieuw vastgesteld dat de door de Hongaarse regering verstrekte toelichtingen betreffende de doelstellingen die de noodzaak van het vereiste kunnen rechtvaardigen, ontoereikend zijn. Om soortgelijke redenen als die welke het Hof in aanmerking heeft genomen in het kader van de analyse van de eerste grief, heeft het dan ook geoordeeld dat dit vereiste in strijd is met deze bepaling, voor zover het van toepassing is op hogeronderwijsinstellingen die zijn gevestigd in een derde staat die lid van de WTO is. Voor zover dat vereiste van toepassing is op onderwijsinstellingen die hun zetel hebben in een andere lidstaat van de Unie, heeft het Hof tevens geoordeeld dat er sprake is van een ongerechtvaardigde beperking van zowel de door artikel 49 VWEU gewaarborgde vrijheid van vestiging als het in artikel 16 van de dienstenrichtlijn bedoelde vrij verkeer van diensten. Tot slot heeft het Hof vastgesteld dat, voor zover het betrokken vereiste bedoeld is om kwalitatief hoogstaand hoger onderwijs te waarborgen, de vereiste activiteit – waarvan de kwaliteit nog moet worden vastgesteld – niets zegt over de kwaliteit van het onderwijs dat in Hongarije wordt aangeboden, zodat een dergelijke doelstelling niet volstaat ter rechtvaardiging van het betrokken vereiste.
In de derde plaats heeft het Hof onderzocht of de bij de wet van 2017 op het hoger onderwijs ingevoerde vereisten in overeenstemming zijn met artikel 13, artikel 14, lid 3, en artikel 16 van het Handvest. In dit verband heeft het Hof om te beginnen gepreciseerd dat Hongarije bij de vaststelling van de litigieuze bepalingen gebonden is aan het Handvest, aangezien de uitvoering van verplichtingen die het is aangegaan krachtens een internationale overeenkomst die een integrerend bestanddeel vormt van het Unierecht, zoals het GATS, enerzijds, en de door deze bepalingen opgelegde beperkingen van de fundamentele vrijheden, waarvan Hongarije zonder succes heeft gesteld dat zij gerechtvaardigd zijn, anderzijds, deel uitmaken van de uitvoering van het Unierecht in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest.
Het Hof heeft de draagwijdte van de door de genoemde bepalingen van het Handvest geboden waarborgen achtereenvolgens onderzocht, en daarbij met betrekking tot de uitoefening van de activiteit van instellingen voor hoger onderwijs benadrukt dat de academische vrijheid niet alleen een individuele dimensie heeft – in die zin dat zij in verband wordt gebracht met de vrijheid van meningsuiting en, meer in het bijzonder op het gebied van het onderzoek, met de vrijheid van communicatie, de vrijheid van onderzoek en de vrijheid om de aldus verkregen resultaten te verspreiden –, maar ook een institutionele en organisatorische dimensie, die tot uitdrukking komt in de autonomie van deze instellingen. Het Hof heeft vastgesteld dat de litigieuze maatregelen de academische activiteit van de betrokken buitenlandse hogeronderwijsinstellingen op Hongaars grondgebied in gevaar kunnen brengen en de betrokken universiteiten dus de autonome infrastructuur kunnen ontnemen die nodig is voor de uitvoering van hun wetenschappelijk onderzoek en voor de uitoefening van hun pedagogische activiteiten, zodat die maatregelen de in artikel 13 van het Handvest beschermde academische vrijheid kunnen beperken. Bovendien valt de oprichting van deze instellingen onder artikel 14, lid 3, en artikel 16 van het Handvest en vormen de litigieuze maatregelen om soortgelijke redenen als de hierboven genoemde een inmenging in de rechten die in deze bepalingen zijn neergelegd. Aangezien voor deze verschillende inmengingen geen rechtvaardiging kan worden gevonden in artikel 52, lid 1, van het Handvest, heeft het Hof vastgesteld dat Hongarije de voormelde bepalingen daarvan heeft geschonden.
1      Artikel XVII GATS.
2      Artikel 13, artikel 14, lid 3, en artikel 16 van het Handvest.
3      Artikel 49 VWEU.
4      Artikel 16 van richtlijn 2006/123/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende diensten op de interne markt (PB 2006, L 376, blz. 36; hierna: „dienstenrichtlijn”).
5      Nemzeti felsőoktatásról szóló 2011. évi CCIV. törvény módosításáról szóló 2017. évi XXV. törvény (wet nr. XXV van 2017 tot wijziging van wet nr. CCIV van 2011 betreffende het nationaal hoger onderwijs) (hierna: „wet van 2017 op het hoger onderwijs”).
6      Zie met name arrest van 18 juni 2020, Commissie/Hongarije (Transparantie van verenigingen) (C‑78/18, EU:C:2020:476, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak) (zie ook perscommuniqué nr. 73/20).