Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
arna tabhairt an 2 Feabhra 2026 (1)
Cás C‑712/25 PPU [Rastoshev] (i)
Imeachtaí coiriúla
i gcoinne
XM,
idiragraí:
Sofiyska apelativna prokuratura
[Iarraidh ar réamhrialú ó Apelativen sad – Sofia (Cúirt Achomhairc Shóifia, an Bhulgáir)]
(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Cinneadh Réime 2002/584/CGB – Barántas gabhála Eorpach – Forais le neamhfhorghníomhú roghnach an ghéillte – Cionta a rinneadh go hiomlán nó go páirteach ar chríoch an Bhallstáit fhorghníomhaithigh)
1.        An 18 Meán Fómhair 2025, sheol údarás inniúil Phoblacht na Fraince barántas gabhála Eorpach (‘BGE’) chuig údaráis na Bulgáire i gcoinne náisiúnach Bulgárach a bhfuil drochamhras faoi go ndearna sé sraith cionta coiriúla i roinnt tíortha éagsúla (an Bhulgáir agus an Fhrainc ina measc) laistigh d’eagraíocht a bhí ag ionramháil comórtais spóirt.
2.        Tá an chúirt sa Bhulgáir a bhfuil uirthi, ar achomharc, an cinneadh a dhéanamh maidir le géilleadh an duine iarrtha le haghaidh ionchúiseamh coiriúil chuig údaráis na Fraince, in amhras i dtaca leis an léiriú atá le tabhairt ar Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584/CGB, (2) ina luaitear forais le neamhfhorghníomhú roghnach BGE.
I.      Creat rialála
A.      Dlí an Aontais Cinneadh Réime 2002/584
3.        De réir Airteagal 1 (‘[BGE] a shainiú agus an oibleagáid é a fhorghníomhú):
‘1.      Breith bhreithiúnach arna heisiúint ag Ballstát ar mhaithe le Ballstát eile chun duine iarrtha a ghabháil agus a ghéilleadh d'fhonn ionchúiseamh coiriúil a sheoladh nó pianbhreith faoi choimeád nó ordú coinneála a fhorghníomhú, is ea [BGE]
2.      Déanann na Ballstáit aon [BGE] a fhorghníomhú ar bhonn an phrionsabail maidir le haitheantas frithpháirteach agus i gcomhréir le forálacha an [Chinnidh Réime] seo.
[…]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4.        Is mar a leanas atá Airteagal 4 (‘Forais le neamhfhorghníomhú roghnach [BGE]):
‘Féadfaidh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach diúltú [BGE] a fhorghníomhú:
[…]
7.      nuair a bhaineann BGE le cionta:
(a)      a meastar faoi dhlí an Bhallstáit fhorghníomhaithigh go ndearnadh iad go hiomlán nó go páirteach ar chríoch an Bhallstáit fhorghníomhaithigh nó in ionad a roinntear leis amhlaidh;
[…]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
B.      Dlí na Bulgáire Dlí maidir le heiseachadadh agus an barántas gabhála Eorpach (3)
5.        De bhun Airteagal 40(1):
‘Féadfaidh an Okrazhen sad (an Chúirt Cúige) diúltú d’fhorghníomhú BGE nuair:
[…]
5.      a rinneadh an cion go hiomlán nó go páirteach ar chríoch Phoblacht na Bulgáire, nó nuair a rinneadh é lasmuigh de chríoch an Bhallstáit eisithigh agus nach gceadaítear le reachtaíocht na Bulgáire ionchúiseamh ciona den chineál sin a dhéanamh lasmuigh de chríoch Phoblacht na Bulgáire.’
II.    Na fíorais, an díospóid agus an cheist le haghaidh réamhrialú
6.        Tá an tsraith fíoras a dhéantar cur síos orthu san ordú tarchuir an‑ghonta agus áirítear inti an méid seo a leanas:
–        Tá údaráis na Fraince ag lorg géilleadh XM, náisiúnach Bulgárach a bhfuil cónaí air sa Bhulgáir, le haghaidh ionchúiseamh coiriúil, mar dhéantóir líomhnaithe de shé chion choiriúla (4) a bhaineann le hionramháil comórtais spóirt faoi raon feidhme eagraíocht choiriúil.
–        D’ordaigh tribunal judiciaire de Marseille (Cúirt Chéadchéime Marseille) an barántas gabhála an 18 Meán Fómhair 2025. An lá céanna, d’eisigh ionchúisitheoir arna shannadh don chúirt réamhluaite BGE chun críocha imeachtaí coiriúla.
7.        Agus BGE á léamh, agus go háirithe an fhaisnéis á soláthar ag rialtas na Fraince (5) is féidir, ina theannta sin, na fíorais seo a leanas a thuiscint:
–        Rinneadh na cionta coiriúla atá á n‑imscrúdú i gcríoch Phoblacht na Fraince, agus i dtíortha eile freisin, an Bhulgáir san áireamh. (6)
–        Thosaigh an t‑imscrúdú coiriúil roimh tribunal judiciaire de Marseille (Cúirt Chéadchéime Marseille) agus, i bhfianaise nádúr trasteorann na gcionta chomhoibrigh roinnt údaráis náisiúnta ann.
–        Tá an nós imeachta sa Fhrainc, áit ar ordaíodh BGE, i ndiaidh a bheith ina chúis, de bharr nádúr na bhfíoras atá á n‑imscrúdú, le ‘comhar breithiúnach idirnáisiúnta domhain’ as ar eascair, i mí an Mhárta 2025, roinnt Orduithe Imscrúdaithe Eorpacha dírithe ar an mBeilg, ar an Spáinn, ar an Úcráin, ar an Rómáin agus ar an mBulgáir.
–        An tráth céanna, ar thionscnamh údaráis na Fraince, osclaíodh comhad i nGníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil (‘Eurojust’).
–        Reáchtáladh dhá chruinniú faoi choimirce Eurojust, ar fhreastail údaráis na Fraince orthu chomh maith leis na tíortha eile ar díríodh Orduithe Imscrúdaithe Eorpacha orthu, an Bhulgáir ina measc.
–        An 14 Deireadh Fómhair 2025 tharla oibríocht chomhordaithe as ar eascair sainaithint agus coinneáil daoine éagsula sa Fhrainc, sa Rómáin, sa Spáinn, agus sa Bhulgáir. Mar thoradh ar an oibríocht chomhordaithe sin, eisíodh BGEnna éagsúla chuig na trí thír dheireanacha sin.
–        Le linn na tréimhse comhordaithe sin, bhí údaráis na Fraince i dteagmháil lena macasamhail sa Bhulgáir chun forghníomhú na nOrduithe Imscrúdaithe Eorpacha agus BGEnna a éascú.
–        Tá údaráis bhreithiúnacha na Bulgáire i ndiaidh ceann de BGEnna a eisíodh mar gheall ar na fíorais chéanna i gcoinne duine eile a fhorghníomhú cheana féin, i dtaca le náisiúnach Bulgárach a ghéilleadh chuig údaráis na Fraince.
8.        An 15 Deireadh Fómhair 2025 rinne Sofiyska gradska prokuratura (Oifig an Ionchúisitheora i Sóifia, an Bhulgáir) iarratas ar fhorghníomhú BGE i gcoinne XM os comhair an Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathair Shóifia, an Bhulgáir).
9.        An 20 Deireadh Fómhair 2025, dheimhnigh Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathair Shóifia, an Bhulgáir), ag gníomhú di mar ‘údarás breithiúnach forghníomhaitheach’ nárbh ann d’fhorais chun diúltú don ghéilleadh (7) agus d’ordaigh sí forghníomhú BGE. An tráth céanna, d’aontaigh sí le coinneáil réamhthrialach an duine iarrtha mar bheart réamhchúraim
10.      Tá XM tar éis achomharc a sheoladh i gcoinne an chinnidh sin roimh Apelativen sad – Sofia (Cúirt Achomhairc Shóifia, an Bhulgáir), (8) ag maíomh gurb ann d’fhorais chun diúltú don ghéilleadh. Go háirithe, maíonn sé go ndearnadh na fíorais i gcríoch na Bulgáire agus i dtaca le hAirteagal 3, mír 1 agus Airteagal 4, mír 1 de Chód Coiriúil na Bulgáire, go bhfuil feidhm acu sin maidir leis na cionta uile arna ndéanamh sa chríoch náisiúnta, chomh maith leis na gníomhartha arna ndéanamh ag náisiúnaithe na Bulgáire thar lear.
11.      Dar le Apelativen sad – Sofia (Cúirt Achomhairc Shóifia), sa Bhulgáir is ann do chásdlí contrártha maidir leis an dlí lena dtrasuítear Airteagal 4 pointe 7(a) de Chinneadh Réime 2002/584 sa dlí náisiúnta. Chun a cuid amhras a dhíbirt maidir le léiriú na forála sin, dhírigh sí an cheist seo a leanas le haghaidh réamhrialú ar an gCúirt Bhreithiúnais:
‘An bhfuil Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime [2002/584 comhsheasmhach le cásdlí náisiúnta an Stáit fhorghníomhaithigh ar dá réir gurb ionann an fíoras go ndearnadh an ghníomhaíocht choiriúil ar eisíodh [BGE] ina leith, go hiomlán nó go páirteach, ar chríoch Phoblacht na Bulgáire, mar an Stát forghníomhaitheach, agus foras leordhóthanach agus neamhspleách do neamhfhorghníomhú [BGE], ag féachaint do dhlínse [(inniúlacht)] chríochach Phoblacht na Bulgáire chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh i ndáil leis an gcion sin?’
III. Nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
12.      Fuarthas an iarraidh ar réamhrialú ag an gCúirt Bhreithiúnais an 11 Samhain 2023, in éineacht le hiarratas an nós imeachta brostaithe a chur i bhfeidhm, rud ar aontaigh an Chúirt Bhreithiúnais leis.
13.      Chuir XM agus an Coimisiún Eorpach barúlacha isteach. D’iarr an Chúirt Bhreithiúnais ar rialtas na Fraince faisnéis ábhartha a sholáthar i scríbhinn, agus rinne an Rialtas sin amhlaidh an 11 Nollaig 2025.
14.      Rinne XM, Rialtas na Fraince agus an Coimisiún idiragairt ag an éisteacht, arna reáchtáil an 13 Eanáir 2026.
IV.    Anailís
A.      Réamhrá
15.      Is mian leis an gcúirt a rinne an tarchur a fháil amach an bhfuil dlí náisiúnta ar dá réir, má dhéantar an cion ina iomláine nó go páirteach, i gcríoch an Stáit fhorghníomhaithigh (sa chás seo, an Bhulgáir), ina ‘fhoras leordhóthanach agus neamhspleách’ chun diúltú d’fhorghníomhú BGE, nuair atá ‘inniúlacht chríochach’ ag an Stát sin’ (9) chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh maidir leis an gcion sin, i gcomhréir le hAirteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584
16.      Sa chéad áit tá sé tábhachtach a thuiscint céard atá i gceist, sa chomhthéacs seo, le ‘foras leordhóthanach agus neamhspleách’ chun diúltú d’fhorghníomhú BGE. Ní luaitear san ordú tarchuir ach amháin go bhfuil cur i bhfeidhm Airteagal 40(1)(5) den dlí náisiúnta maidir leis an eiseachadadh agus an barántas gabhála Eorpach ina chúis le ‘cásdlí atá ag teacht salach ar a chéile’ sa Bhulgáir. Go háirithe, luaitear (10) gurb ann do dhá chineál cásdlí i dtaca leis sin:
–        ‘De réir roinnt breithiúnas arna dtabhairt ag na cúirteanna achomhairc, dá ndéantar tagairt dóibh i mír 14.1, [(11)] ní hionann gur tharla an ghníomhaíocht choiriúil go hiomlán nó go páirteach laistigh de chríoch na Bulgáire agus údar leordhóthanach chun diúltú d’fhorghníomhú BGE agus ní mór tús áite a thabhairt don riachtanas leanúint leis na himeachtaí coiriúla sa Stát eisitheach’.
–        ‘De réir breithiúnais eile arna dtabhairt ag na cúirteanna achomhairc, dá ndéantar tagairt dóibh i mír 14.2, [(12)] is ionann gur tharla an ghníomhaíocht choiriúil go hiomlán nó go páirteach laistigh de chríoch na Bulgáire agus údar leordhóthanach chun diúltú d’fhorghníomhú BGE, ós rud é go bhfuil údaráis choiriúla na Bulgáire inniúil maidir leis an ngníomhaíocht choiriúil atá i gceist’.
17.      Tuigim, mar sin, gur mian leis an gcúirt a rinne an tarchur a fháil amach an foras ‘leordhóthanach agus neamhspleách’ é gurb ann don dá choinníoll charnacha a luaitear ina ceist, gan aon ghné eile, chun diúltú d’fhorghníomhú BGE, is é sin le rá: (a) go ndearnadh an cion go hiomlán nó go páirteach ar chríoch na Bulgáire agus (b) go bhfuil dlínse ag institiúidí ceartais na Bulgáire chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh maidir leis an gcion sin.
18.      De réir bhrí na ceiste tarchuir, is cosúil go bhfágtar breithnithe eile a bhainfeadh le héifeachtacht an imscrúdaithe sa chás sonrach i leataobh chun críocha Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584. (13)
19.      Tá ceist ann an bhfuil na breithiúnais de chúirteanna na Bulgáire a ndéantar achoimre orthu san ordú tarchuir ‘ag teacht salach ar a chéile’ i ndáiríre sa tslí gurb ann do dhá chineál cásdlí atá soiléir agus ar neamhréir le chéile. Agus an méid atá sna tras-scríbhinní á léamh, is léir gurb é atá i gceist ná raon seasaimh éagsúla idir dhá fhoirceann. (14)
20.      Níor cheart don Chúirt Bhreithiúnais idirghabháil a dhéanamh in argóint (maíte nó iarbhír) idir institiúidí ceartais de Bhallstát, ach ina ionad sin léiriú ar Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 a bheadh úsáideach a sholáthar don institiúid a rinne an tarchur.
21.      Chuige sin, mar a leanas a bheidh struchtúr ar mo chuid anailíse:
–        Ar an gcéad dul síos, déanfaidh mé athbhreithniú ar chásdlí na Cúirte Breithiúnais lena léirítear Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584. Cé gur tugadh é maidir le forais le neamhfhorghníomhú roghnach seachas na cinn atá leagtha amach i bpointe 7(a), tá treoirlínte cuí sa chásdlí sin chun an fhoráil sin a léiriú.
–        Ar an dara dul síos, míneoidh mé an fáth a gcuireann bunréasúnaíocht Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584 cosc ar léiriú ar phointe 7(a) lena dtugtar le fios gur ‘foras leordhóthanach agus neamhspleách’ chun diúltú an duine iarrtha a ghéilleadh é go ndearnadh an cion i gcríoch an Stáit fhorghníomhaithigh.
–        Ar deireadh, gan dochar do na deimhnithe atá le déanamh ag an gcúirt a rinne an tarchur, molfaidh mé roinnt critéar a d'fhéadfadh treoir a thabhairt don údarás breithiúnach forghníomhaitheach agus sainaithneoidh mé critéir eile nár cheart, i mo thuairimse, a chur san áireamh ina mheasúnú.
B.      Cásdlí na Cúirte Breithiúnais lena léirítear Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584
22.      Mura bhfuil dul amú orm, ní raibh ar an gCúirt Bhreithiúnais Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 a léiriú go dtí seo. Thug sí léiriú, áfach, ar fhorais eile le neamh-fhorghníomhú roghnach BGE.
23.      In Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584 a leagtar síos liosta uileghabhálach de na forais lena gceadaítear, nuair a thrasuítear iad sa dlí náisiúnta, d’údarás breithiúnach an Stáit fhorghníomhaithigh diúltú d’fhorghníomhú BGE a d’eisigh Ballstát eile.
24.      Ar an mórgóir is é is aidhm do Chinneadh Réime 2002/584 ná, ‘córas simplithe agus éifeachtach a bhunú chun daoine faoi phianbhreith nó daoine atá faoi dhrochamhras maidir le sárú a bheith déanta acu ar an dlí coiriúil a thabhairt suas, comhar breithiúnach a éascú agus dlús a chur leis d’fhonn cabhrú leis an gcuspóir arna leagan síos a bhaint amach arb é an tAontas Eorpach a bheith ina limistéar saoirse, slándála agus ceartais, bunaithe ar an ardleibhéal muiníne nach mór a bheith ann idir na Ballstáit’. (15)
25.      Ag teacht leis an bpríomhchuspóir seo, tá sé ráite ag an gCúirt Bhreithiúnais gur gá na forais le diúltú d’fhorghníomhú BGE a léiriú i gcomhthéacs phrionsabal an favor executionis. I gcomhréir leis sin, ‘is ionann forghníomhú BGE agus an riail, agus diúltú d’fhorghníomhú an eisceacht, nach mór a léiriú go docht […].’ (16)
26.      Nuair atá machnamh á dhéanamh ag údarás breithiúnach forghníomhaitheach ceann de na forais atá leagtha amach in Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584 2002/584 a ghlacadh, ní mór don údarás sin ‘discréid leathan a bheith aige maidir le cibé acu an ndiúltófar nó nach ndiúltófar an [BGE] a fhorghníomhú’, (17) bunaithe ar scrúdú aonair ar an iarraidh ar fhorghníomhú i bhfianaise ‘imthosca gach cáis’. (18)
27.      Maidir leis an gcur chuige sonrach atá le glacadh ag an údarás breithiúnach forghníomhaitheach, léiríonn an cásdlí i ndáil le hAirteagal 4(6) de Chinneadh Réime 2002/584 próiseas réasúnaíochta ina bhfuil dhá chéim:
–        Ar an gcéad dul síos, tá ar an údarás breithiúnach forghníomhaitheach a fhíorú, thar aon ní eile, an gcomhlíontar na ceanglais maidir le cur i bhfeidhm atá sonrach don fhoras i dtaca le diúltú don fhorghníomhú a bhfuil sé ar intinn aige glacadh leo. (19)
–        Ar an dara dul síos, má tá toradh an chéad fhíoraithe dearfach, ní mór don údarás breithiúnach forghníomhaitheach ‘fós a mheas’ an bhfuil leas dlisteanach ann faoina n‑údarófaí diúltú don ghéilleadh ar an mbonn go bhfuil neamhfhorghníomhú roghnach i gceist. (20)
28.      D'fhonn ‘leas dlisteanach’ a shuí chun diúltú don ghéilleadh, ní mór don údarás breithiúnach forghníomhaitheach an méid seo a chur san áireamh:
–        ar thaobh amháin, ‘an cuspóir a shaothraítear leis an bhforas le neamhfhorghníomhú roghnach [atá i gceist]’ (21) agus
–        ar an taobh eile, cuspóirí sonracha Chinneadh Réime 2002/584, ar de réir Airteagal 1(1), ‘gabháil agus géilleadh duine iarrtha a chumasú […] ionas nach bhfágfar an cion a rinneadh gan phionós agus ionas gur féidir an duine sin a thabhairt os comhair na cúirte […]’. (22)
C.      Má rinneadh an cion i gcríoch an Stáit fhorghníomhaithigh an foras ‘leordhóthanach agus neamhspleách’ é sin chun diúltú don ghéilleadh?
29.      Ní mór an réasúnaíocht in dhá chéim dár thagair mé roimhe, atá infheidhme maidir leis na forais le neamhfhorghníomhú roghnach a leagtar amach in Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584, a ghlacadh freisin chun pointe 7(a) a léiriú i gceart.
30.      Freagraíonn an measúnú ar cé acu a rinneadh nó nach ndearnadh an cion (ina iomláine nó go páirteach) ar chríoch an Stáit fhorghníomhaithigh (sa chás seo, an Bhulgáir) don chéad cheann den dá chéim seo. Leis an bhforas le neamhfhorghníomhú a leagtar síos in Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 tugtar le fios go gcumhdaíonn BGE cionta ‘[…] a meastar, faoi dhlí an Bhallstáit fhorghníomhaithigh a bheith déanta go hiomlán nó go páirteach ar chríoch an Stáit [sin] […] nó in ionad a roinntear leis amhlaidh’.
31.      Tá comhlíonadh an chéad choinníll sin riachtanach dá bhrí sin chun glacadh leis an bhforas le neamhfhorghníomhú dá bhforáiltear i bpointe 7(a) d’Airteagal 4.
32.      Is mian leis an gCúirt a rinne an tarchur a fháil amach an bhfuil an coinníoll sin leordhóthanach. Dá mba amhlaidh an cás, agus ós rud é nach bhfuil aon argóint ann ach go bhféadfadh institiúidí ceartais na Bulgáire imeachtaí coiriúla a thionscnamh (i gcomhréir le rialacha an Chóid Choiriúil lena sainítear a ndlínsí críochacha) i leith gníomhartha a rinneadh ar a gcríoch, bheadh sé leordhóthanach go ndéanfaí an cion, ina iomláine nó go páirteach, sa Bhulgáir chun diúltú don ghéilleadh.
33.      Ar na cúiseanna a leagfaidh mé amach thíos, creidim, de réir mar atá sí agartha, nach bhfuil an argóint seo ceart agus, dá bhrí sin, nach mór don fhreagra ar an gceist a tharchuirtear a bheith diúltach.
34.      Sula dtabharfar aghaidh ar an anailís seo, is cuí amhras áirithe a sheachaint maidir leis an tarchur chuig an dlí náisiúnta atá i bpointe 7(a) d’Airteagal 4( de Chinneadh Réime 2002/584 agus an ról atá ag ceannasacht an stáit fhorghníomhaithigh.
1.      Raon feidhme an tarchuir chuig an dlí náisiúnta
35.      Tá tagairt shoiléir in Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 do dhlí náisiúnta an Bhallstáit fhorghníomhaithigh. Féadfaidh údarás breithiúnach an Stáit sin diúltú BGE a fhorghníomhú maidir le ‘cionta […] a meastar faoi dhlí an Bhallstáit fhorghníomhaithigh go ndearnadh iad go hiomlán nó go páirteach ar chríoch an Bhallstáit fhorghníomhaithigh nó in ionad a roinntear leis amhlaidh’.
36.      Ní thacaíonn an tagairt sin, i mo thuairimse, le léiriú lena gceadófaí d’údarás breithiúnach na Bulgáire diúltú an duine iarrtha a ghéilleadh ar an aon bhonn amháin go dtagann an cion (a rinneadh ar a chríoch) ó thaobh an dlí náisiúnta de, faoi dhlínse na Bulgáire. Níl sé ábhartha, chun críche an cháis seo, gur riail de chineál neamh-mhaolaithe í a leithéid de riail, faoin dlí náisiúnta céanna.
37.      Nuair a ghéilltear do rialacha dlínse Ballstáit in Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2002/584, agus sainmhíniú á thabhairt ar choinníollacha cur i bhfeidhm na bhforas le neamhfhorghníomhú BGE, déantar amhlaidh go neamh-dhébhríoch. Is amhlaidh an cás, mar shampla, i bpointe 4 de. (23)
38.      Os a choinne sin, le pointe 7(a) d’Airteagal 4( de Chinneadh Réime 2002/584 tugtar raon feidhme níos teoranta don ghéilleadh don dlí náisiúnta. Go sonrach, ní fhágtar faoi dhiscréid an dlí náisiúnta ach amháin breithniú a dhéanamh ar dhá cheist shonracha:
–        ar thaobh amháin, an t‑ionad
a ndearnadh an cion a chinneadh, chun a mheas an féidir gur tugadh i gcrích é, ina iomláine nó go páirteach, laistigh de chríoch an Stáit fhorghníomhaithigh; (24)
–        ar an taobh eile, sainaithint na n‑ionad a roinntear leis an gcríoch náisiúnta.
39.      Dearbhaítear é seo leis an obair ullmhúcháin a rinneadh maidir le Cinneadh Réime 2002/584, (25) ina n‑aithnítear Airteagal 7(1) den Choinbhinsiún Eorpach 1957 um Eiseachadadh mar fhoinse inspioráide don reachtóir Eorpach sa réimse seo. (26)
40.      Sa Tuarascáil Mhíniúcháin a ghabhann leis an gCoinbhinsiún seo (27) tá an tagairt d’Airteagal 7(1) don dlí náisiúnta teoranta d'aithint an locus commissi delicti. (28) Níl sé d’aidhm ag an tagairt sin rialacha inmheánacha de chineál eile a chumhdach ná imthosca de chineál difriúil a eisiamh, nach mór d’údarás an Stáit fhorghníomhaithigh a mheá. (29)
41.      Go háirithe, eisítear ó tharchur chuig an dlí náisiúnta rialacha inmheánacha dá réir a mbeadh, a luaithe is a shuífí gur ar chríoch náisiúnta a rinneadh an cion, dlí coiriúil an Stáit lena mbaineann infheidhme go huathoibríoch agus go mbeadh oibleagáid ar a údaráis bhreithceartaiúnacha diúltú BGE a fhorghníomhú mar thoradh ar nádúr an bheartais phoiblí atá ag na rialacha náisiúnta, agus iad de chineál neamh-mhaolaithe, maidir le dlínse na gcúirteanna coiriúla. (30)
42.      I mo thuairimse, ní thugtar, le hAirteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584, ná an tarchur don dlí náisiúnta atá ann, údar don argóint sin, agus ní féidir tacú léi ach oiread le hargóintí atá bunaithe ar cheannasacht an Stáit in ábhair choiriúla, argóintí a ndéanfaidh mé tagairt dóibh anois díreach.
2.      Ceannasacht an Stáit agus dlínse in ábhair choiriúla
43.      Tá gné chríochach, de réir a sainmhínithe, ag baint le dlínse an Stáit i gcúrsaí coiriúla agus lena ius puniendi. Cé gur ceistíodh an fhéidearthacht go leathnódh Stát feidhme a dhlíthe agus dlínse a chúirteanna chuig daoine, chuig maoin agus chuig gníomhartha lasmuigh dá chríoch go stairiúil, níor ceistíodh a shainchumas ceannasach chun gach cion a dhéantar laistigh dá chríoch a chosc, a fhiosrú agus a ionchúiseamh.
44.      Leis an bprionsabal seo, is é an locus commissi delicti an bunchritéar chun dlínse a shainaithint in ábhair choiriúla, critéar atá le fáil i ngach córas dlí comhaimseartha.
45.      Déantar tagairt do cheannasacht an Stáit in ábhair choiriúla, sa chásdlí Bhulgárach a luaitear sa cheist a tharchuirtear agus i mbarúlacha i scríbhinn an Choimisiúin araon. Aontaíonn siad go bhfuil ceannasacht an Stáit a fhorghníomhaíonn BGE ina bhunús leis an bhforas dá bhforáiltear in Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584. Easaontaíonn siad, áfach, maidir le nádúr ‘leordhóthanach agus neamhspleách’ an bhunúis sin.
46.      Maidir le cásdlí na Bulgáire, baineann roinnt cinntí de chuid na gcúirteanna náisiúnta, mar a mhínigh mé cheana, de thátal ó cheannasacht Phoblacht na Bulgáire, nach bhféadfaí a inniúlacht chun cionta a rinneadh ar a críoch a thriail ‘a chur faoi réir aon eisceachta’. Bheadh an ‘inniúlacht chríochach’ sin, mar sin, ina foras ‘leordhóthanach agus neamhspleách’ maidir le neamhfhorghníomhú do BGE. (31)
47.      Os a choinne sin, tosaíonn an Coimisiún ón mbonn tuisceana ‘go léirítear ceart ceannasach na mBallstát na hiarmhairtí coiriúla a bhaineann le gníomhartha a dhéantar ar a gcríoch a thriail le hAirteagal 4(7)(a)’ agus baineann sé eisceacht an‑leathan ón bprionsabal ginearálta de favor executionis de thátal as sin.
48.      Agus an líne reasúnaíochta seo á leanúint, measann an Coimisiún gur féidir leis ‘an mBallstát forghníomhaitheach diúltú do [BGE] a fhorghníomhú agus an t‑ionchúiseamh a ghlacadh de láimh é féin, fiú mura bhfuil sé sa suíomh is fearr go hoibiachtúil chun é sin a dhéanamh’, ar an gcoinníoll go nglacfar na bearta is gá chun an tsaoirse ó phionós a sheachaint. (32)
49.      Leis an argóint seo, nach bhfuil ag teacht le hargóintí eile a chuir an Coimisiún féin chun cinn, (33) is cosúil go dtugtar tús áite do bhreithnithe teibí (bunaithe ar choincheap na ceannasachta) thar bhreithnithe eile a dhíríonn ar an gcomhoibriú idir na Ballstáit, arna spreagadh ag an muinín fhrithpháirteach atá ina bhunchloch le haghaidh limistéar na saoirse, na slándála agus an cheartais.
50.      Ní hamháin go gcuidíonn Cinneadh Réime 2009/948; le cruthú limistéar na saoirse, na slándála agus an cheartais, ach déantar amhlaidh le hionstraimí rialála eile freisin, amhail Cinneadh Réime 2009/948/CGB. (34) Feictear domsa go bhfuil an dara ceann sin thar a bheith ábhartha i gcomhthéacs an réamhrialaithe, óir, mar a mhíneoidh mé thíos, d’fhéadfaí an fhadhb dhlíthiúil atá mar bhunús le cur i bhfeidhm an fhorais le neamhfhorghníomhú in Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 a thuiscint mar choimhlint ‘theibí’ dlínse idir Stát forghníomhaitheach agus Stát eisitheach BGE.
51.      Is fíor, i bhfianaise easpa comhchuibhithe chothrománaigh ar leibhéal an Aontais maidir leis na critéir lena rialaíonn Ballstáit feidhmiú (i gcás gurb infheidhme, comhuaineach dlínse coiriúla, nach féidir leis an gcomhar breithiúnach in ábhair choiriúla a neamhaird a dhéanamh den phrionsabal ghinearálta maidir le hurraim ar cheannasacht an stáit. (35)
52.      Mar sin féin, ní mór an urraim i leith cheannasacht an Stáit a chothromú leis an ngá atá le gníomhaíochtaí na mBallstát éagsúla a chomhordú, más mian go gcoimeádfaí leibhéal áirithe comhsheasmhachta i mbainistiú an cheartais choiriúil laistigh den Aontas. (36)
53.      Ní féidir le cúirt náisiúnta a agraíonn sainchumais ceannasachta an Stáit san ábhar seo, dá bhrí sin, ‘ceannasacht absalóideach’ gan aon ní eile a agairt nuair a bhíonn éilimh iomaíocha atá chomh dlisteanach céanna ó Bhallstáit eile os a chomhair, arna seoladh trí BGE.
54.      Maidir le Cinneadh Réime 2002/584, tá sé curtha in iúl ag an gCúirt Bhreithiúnais go dtugtar le fios leis ‘[…] an oibleagáid um chomhar dílis, a chumhdaítear leis an gcéad mhír d’Airteagal 4(3) CAE, go mbeidh plé idir na húdaráis bhreithiúnacha fhorghníomhaitheacha agus eisiúna. Is léir ón bprionsabal sin, inter alia, nach mór go mbeadh urraim ag na Ballstáit ar a chéile agus nach mór dóibh cuidiú lena chéile i gcomhlíonadh na gcúraimí a eascraíonn as na Conarthaí […]’. (37)
55.      Ba cheart don phlé agus don chomhar dílis, (38) dá bhrí sin, cur i bhfeidhm Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 a threorú. Is í ceannasacht an Stáit in ábhair choiriúla an bunús dlí do reachtóir an Aontais agus é ag breithniú na bhforas, atá faoi chaibidil anseo, le neamhfhorghníomhú roghnach BGE, ach ní hí an bonn cirt deiridh ná an t‑aon bhonn cirt amháin í atá le cur i bhfeidhm sa chás sonrach.
56.      I bhfocail eile, agus úsáid á baint as téarmaí an ordú tarchuir, ní féidir agairt na ceannasachta náisiúnta a mheas mar fhoras ‘leordhóthanach agus neamhspleách chun diúltú d’fhorghníomhú BGE’.
57.      Ní bheadh léiriú ar Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 ar an mbealach teibí seo, agus mé á rá arís, ag teacht leis an gcur chuige a ghlac an Chúirt Bhreithiúnais maidir leis na forais le neamhfhorghníomhú roghnach BGE. Os a choinne sin, ní féidir anailís mhion agus aonair ar chúinsí an cháis a sheachaint.
58.      Bheadh na cúinsí atá leagtha amach thuas leordhóthanach chun freagra diúltach a thabhairt ar an gceist a tharchuir an chúirt, faoi mar a cuireadh in iúl í: Níl sé leordhóthanach, áitím, go ndearnadh an cion (go hiomlán nó go páirteach) ar chríoch an Stáit fhorghníomhaithigh, mar aon leis an bhfíoras aonair go bhfuil dlínse ag an Stát sin, ar bhonn teibí, imeachtaí coiriúla a thionscnamh, chun diúltú d’fhorghníomhú BGE.
59.      Le léiriú contrártha d’athrófaí an réasúnaíocht atá taobh thiar d'Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 ó bhonn mar a bheadh eisceacht chórasach uathoibríoch ann i gcoinne an favor executionis a dhearbhaítear in Airteagal 1(2) den ionstraim chéanna.
60.      Maidir le nádúr córasach
na heisceachta sin, forchoimeádtar an dlí coiriúil do gach Stát, mar léiriú ar a cheannasacht, an chumhacht cionta a rinneadh laistigh dá chríoch a chosc, a fhiosrú agus a ionchúiseamh, os comhair a chúirteanna féin agus a dhlí féin á chur i bhfeidhm. Dá dtabharfaí le fios ón mbuntuiscint seo go sáraítear inniúlacht chríochach Stáit eile le hinniúlacht chríochach an Stáit fhorghníomhaithigh, i ngach cás, ba ionann sin agus eisceacht an‑leathan a leagan síos ina fhabhar, arb é an t‑aon chuspóir a bheadh léi a mhonaplacht chríochach maidir le ius puniendi a chaomhnú.
61.      Maidir le nádúr uathoibríoch na heisceachta sin, dá mbeadh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach faoi oibleagáid a anailís a theorannú don dearbhú gur i gcríoch an Stáit fhorghníomhaithigh a rinneadh an cion agus go n‑aithníonn an Stát sin inniúlacht chríochach a chúirteanna chun í a thriail, ní bheadh aon discréid aige i ndáiríre sa chás sonrach sin. Dá bhrí sin, d'iompódh an foras le neamhfhorghníomhú roghnach BGE ina fhoras éigeantach.
62.      Ina theannta sin, bheadh léiriú ar Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 a mbeadh mar thoradh air ‘[...] saoirse ó phionóis an duine iarrtha ag teacht salach ar an gcuspóir atá á shaothrú ag Cinneadh Réime 2002/584 […] agus ag Airteagal 3 CAE […]’ araon. (39)
63.      Ní leor, ann féin, gurb ann d’inniúlacht chríochach an Stáit fhorghníomhaithigh chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh, ar bhonn teibí, chun an riosca a eisiamh go bhfágfar an cion a rinneadh ar a chríoch saor ó phionós nuair nach gcuirtear an inniúlacht sin i bhfeidhm iarbhír.
64.      Maíonn an chúirt a rinne an tarchur go bhféadfadh ceann den dá rogha cásdlí a luann sí a bheith ina chúis leis an toradh seo, ós rud é nach bhfuil aon fhianaise ann ‘tar éis diúltú don fhorghníomhú [ar an bhforas sin], go dtionscnófaí imeachtaí coiriúla [i bPoblacht na Bulgáire] a bheadh mar thoradh orthu go ndéanfaí díotálacha a chomhdú leis an gcúirt i gcoinne na ndaoine atá faoi réir [BGE]’ (40) Sna cúinsí sin, ba cheart freagra diúltach a thabhairt ar an gceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú, dá ndéanfaí a mhalairt, bheadh saoirse ó phionós i dtaca leis na fíorais ar lorgaíodh an géilleadh ina leith mar thoradh ar neamhfhorghníomhú BGE.
65.      Mar sin féin, tá sé luaite agam cheana go bhfuil éagsúlacht mhór i gcásdlí na gcúirteanna sa Bhulgáir. Is cosúil, áfach, gurb í an fhadhb an leibhéal sonraí atá san anailís ar an gcás sonrach nó sa mheasúnú ar an riosca maidir le saoirse ó phionós.
66.      Agus an t‑ordú á léamh is léir nach bhfuil aon aontacht ann maidir leis an rogha critéar ar cheart don údarás breithiúnach forghníomhaitheach a úsáid chun glacadh leis an bhforas seo maidir le neamhfhorghníomhú roghnach BGE, nó diúltú dó. Déanfaidh mé tagairt dóibh sin thíos.
D.      Critéir le haghaidh chur i bhfeidhm Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584.
67.      Aontaíonn na páirtithe uile atá páirteach sa nós imeachta um réamhrialú, an duine iarrtha san áireamh, go n‑éilítear anailís aonair ar an iarraidh BGE a fhorghníomhú i bhfianaise imthosca gach cáis le hAirteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584. Mar sin féin, níl siad ar aon intinn maidir leis na critéir is mó tábhacht ar cheart a bheith ann san anailís sin.
68.      I gcuid de na breithiúnais ó chúirteanna na Bulgáire a luaitear san ordú tarchuir, (41) déantar an foras le neamhfhorghníomhú atá leagtha síos in Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 a nascadh le fadhbanna a eascraíonn as dlínsí comhuaineacha atá i gcomórtas le chéile a bheith ann.
69.      Sílim go bhfuil an cur chuige sin i gceart. Go deimhin, b’fhéidir go mbeadh ar an údarás breithiúnach forghníomhaitheach cuimhneamh ar an bhforáil sin a chur i bhfeidhm i gcásanna den chineál seo a leanas:
–        I gcás nár tionscnaíodh aon imeachtaí coiriúla go fóill sa Bhallstát forghníomhaitheach maidir leis an gcion a chlúdaítear le BGE; (42) agus
–        i gcás go bhfuil údarás breithiúnach an Stáit fhorghníomhaithigh ag smaoineamh ar ghéilleadh a dhiúltú ionas go bhféadfaidh sé féin nó comhlacht breithiúnach eile den Bhallstát sin a dhlínse choiriúil a fheidhmiú maidir leis an gcion a rinneadh ar a chríoch.
70.      Tá an cás seo, i ndáiríre, cosúil le cás a eascródh ó choimhlint (theoiriciúil) dlínse in ábhair choiriúla idir, ar thaobh amháin, an Stát forghníomhaitheach, a bhfuil dlínse aige de bhua an locus commissi delicti, agus, ar an taobh eile, an Stát eisitheach, áit a bhfuil imeachtaí ar siúl ina bhfuil BGE eisithe chun críocha ionchúisimh choiriúil.
71.      Aontaím leis an gCoimisiún (43) gur cheart an choimhlint sin a réiteach trí úsáid a bhaint as critéir atá cosúil leo siúd a úsáidtear in ionstraimí eile de reachtaíocht thánaisteach an Aontais. Chuige sin, tagraíonn an Coimisiún do na Critéir a d’fhorbair Eurojust, (44) dóibh siúd dá dtagraítear i gCinneadh Réime 2009/948, (45) amhail Rialachán (AE) 2024/3011 maidir le himeachtaí in ábhair choiriúla a aistriú. (46)
72.      Cé nach bhfuil feidhm aige de bharr ratione temporis sa chás seo, beidh feidhm ag Rialachán 2024/3011, de ghnáth, ag céim níos déanaí ná an ceann atá leagtha síos i gCinneadh Réime 2009/948, (47) bunaithe ar an toimhde, i measc nithe eile, go bhfuil comhdhearcadh bainte amach cheana féin, tar éis comhairliúcháin i gcomhréir leis an gCinneadh Réime sin nó ‘ar bhealach eile’, (48) maidir le comhchruinniú na n‑imeachtaí sa ‘dlínse is oiriúnaí’.
73.      Maidir leis na ‘bealaí eile’ úd chun teacht ar comhdhearcadh maidir le comhchruinniú imeachtaí coiriúla, luaitear in aithris 28 de Rialachán 2024/3011 go bhféadfaí ‘teacht ar na comhaontuithe sin i gcruinnithe comhordúcháin [Eurojust]’. (49)
74.      Mar a léiríodh leis na himeachtaí a quo, níl aon rud ann a choisceann cruinnithe comhordaithe Eurojust ó bheith ar siúl ag céim an‑luath den fhiosrúchán, nuair nach bhfuil aon imeachtaí comhthreomhara ann go fóill i mBallstáit éagsúla. D’fhéadfadh cruinnithe den sórt sin comhdhearcadh neamhfhoirmiúil (intuigthe) a chruthú maidir le comhchruinniú na n‑imeachtaí coiriúla, rud a sheachnódh ab origine staid lis pendens agus an t‑achrann a choinneáil ar leibhéal atá go hiomlán ‘teibí’.
75.      Ar an gcaoi sin, dhéanfadh cur i bhfeidhm níos luaithe na gcritéar a úsáidtear i gCinneadh Réime 2009/948 nó i Rialachán 2024/3011 i dtaca le forais le neamhfhorghníomhú roghnach BGE an méid seo a leanas:
–        sheachnófaí go mbeadh ar an Stát forghníomhaitheach, ar mian leis an cion a rinneadh ar a chríoch a ionchúiseamh, na comhairliúcháin dhíreacha a fhoráiltear i gCinneadh Réime 2009/948 a chur i gcrích, agus gan ann ach an t‑aon aidhm teacht ar chomhdhearcadh foirmiúil, nuair a bhí comhdhearcadh intuigthe léirithe cheana féin ag céim níos luaithe, (50)
–        sheachnófaí, mar aon leis sin, go mbeadh ar Stát eisitheach BGE a bheith ag deileáil le staid inar gá an cás coiriúil a aistriú ina iomláine mar fhreagra ar dhiúltú do ghéilleadh. (51)
76.      Féadfar Critéir Eurojust a chur san áireamh, a mhéid is go bhfuil sé d’aidhm acu ‘[…] a bheith ina n‑uirlis sholúbtha do na húdaráis inniúla, ag feidhmiú mar threoir agus mar mheabhrúchán ar na tosca atá le breithniú […]’, ag sannadh tosaíochta agus meáchain éagsúla do gach ceann acu ag brath ar an gcás, ‘[…] chun cinneadh a dhéanamh faoin áit is fearr chun imeachtaí a chur i gcrích […]’. Freagraíonn siad, dá bhrí sin, don éileamh maidir le riar cuí an cheartas in ábhair choiriúla.
77.      Agus na ‘príomhthosca’ is infheidhme i gcásanna den sórt sin á leagan amach, leagtar béim i gCritéir Eurojust ar an méid seo a leanas: ‘gur cheart toimhde tosaigh a bheith ann, i gcás inar féidir, gur i ndlínse na háite inar rinneadh na cionta (nó an chuid is suntasaí díobh), nó inar tharla an chuid is mó de na caillteanais (nó an chuid is suntasaí díobh), a bheidh na himeachtaí [...]’.
78.      Mar sin féin, ní hé an bonn atá leis an ‘toimhde tosaigh’ úd ‘ceart ceannasach na mBallstát breithiúnas a thabhairt ar na hiarmhairtí coiriúla a bhaineann le gníomhartha a dhéantar ar a gcríoch’ (nó ní hé sin amháin é), ach an toil riarachán cuí an cheartais a chur chun cinn.
79.      Is é an locus commissi delicti, nuair a úsáidtear é mar chritéar chun dlínse a chinneadh, an réiteach is fearr chun cuspóirí na gaireachta agus na hinrochtaineachta fianaise a bhaint amach i gcúrsaí sibhialta agus tráchtála (52) chomh maith le cúrsaí coiriúla.
80.      Tá an ‘toimhde tosaigh’ chéanna seo ag Cinneadh Réime 2002/584, ina gceadaítear, i bpointe 7(a) d’Airteagal 4, don údarás breithiúnach forghníomhaitheach measúnú a dhéanamh ar cheart eisceacht a dhéanamh ar phrionsabal ginearálta fhorghníomhú BGE. Féadfaidh an t‑údarás sin an rogha a dhéanamh imeachtaí coiriúla a stiúradh in situ, i gcomhréir leis na cuspóirí thuasluaite, má tá an duine iarrtha suite laistigh dá chríoch agus má tharla an t‑iompar coiriúil i gceist (ina iomláine nó go páirteach) laistigh den chríoch sin.
81.      I gcásanna den chineál sin, maidir le hAirteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 glactar leis an méid seo a leanas i dtaca leis an Stát forghníomhaitheach: a) mar riail ghinearálta, beidh dlínse aige chun gníomhartha a dhéantar laistigh dá chríoch a ionchúiseamh; agus b) ó thaobh riarachán cuí an cheartais choiriúil de, is gnách go mbeidh sé i riocht oiriúnach chun an dlínse sin a fheidhmiú, mar gheall ar a ghaireacht don díospóid agus an éascaíocht a bhaineann le fianaise a bhailiú.
82.      Mar sin féin, d’fhéadfadh sé tarlú (mar a léiríonn an cás seo) go mbaineann imeachtaí coiriúla le cionta a bhfuil gné thrasnáisiúnta shuntasach ag baint leo, a rinneadh go leictreonach agus/nó laistigh de chreat líonra nó eagraíochta coiriúla idirnáisiúnta chasta.
83.      I gcás cionta coiriúla a bhfuil gné thrasnáisiúnta chasta ag baint leo:
–        Tá teorainn intreach le critéar an locus commissi delicti. D’fhonn iomadú as cuimse na n‑imeachtaí comhthreomhara a sheachaint, ní féidir teacht ar réiteach ar an ‘gcoimhlint dlínse’ gan comhar dílis idir údaráis inniúla na mBallstát lena mbaineann, ná ní féidir é a bhunú go heisiach ar an gcritéar sin, atá coiteann do roinnt Stát.
–        Is féidir leis an údarás breithiúnach atá ag breithniú Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 measúnú a dhéanamh an bhfuil an Stát forghníomhaitheach i staid atá leordhóthanach ar a laghad chun an cion a chumhdaítear le BGE a ionchúiseamh, cé nach gá go mbeadh sé sa staid is fearr. (53)
84.      Leis an bhfaisnéis a bhaineann le staid an duine iarrtha agus leis na himeachtaí coiriúla atá déanta cheana féin (sa Bhallstát eisitheach agus sa Bhallstát forghníomhaitheach) is féidir measúnú a dhéanamh ar chomhtharlú na dtosca a luaitear i gCritéir Eurojust, chomh maith leis an tosaíocht agus an tábhacht is ceart a thabhairt do gach ceann acu.
85.      Chun na gcríoch seo, d’fhéadfadh an t‑údarás forghníomhaitheach aird a thabhairt ar na nithe seo a leanas:
–        Na gnéithe cainníochtúla (‘an tromlach’) agus cáilíochtúla (‘an chuid is suntasaí’) den iompar a bhí i gceist sna sáruithe dá dtagraítear sa BGE. Ag an éisteacht, d’aontaigh an Coimisiún agus Rialtas na Fraince, i gcás go gcúisítear an duine iarrtha i gcoir a rinneadh laistigh de chreat eagraíochta coiriúla, nach mór an measúnú a dhéanamh i ndáil leis an gcion ina iomláine, agus ní i ndáil le ról aonair an duine iarrtha. (54)
–        Náisiúntacht nó áit chónaithe an duine iarrtha, chomh maith lena nasc pearsanta le Ballstáit eile, go háirithe an Stát eisitheach. (55)
–        Infhaighteacht agus inghlacthacht fianaise, lena n‑áirítear bailiú teistiméireachta ó fhinnéithe, ó shaineolaithe agus ó íospartaigh.
–        Leasanna agus suíomh na n‑íospartach.
–        An chéim forbartha ina bhfuil na himeachtaí coiriúla sa Stát eisitheach, chomh maith leis na céimeanna a glacadh cheana féin, más infheidhme trí idirghabháil Eurojust, d’fhonn an t‑imscrúdú a chomhordú, a d'fhéadfadh a bheith tar éis comhdhearcadh (fiú intuigthe) a chruthú maidir le comhchruinniú na n‑imeachtaí coiriúla. (56)
86.      Os a choinne sin, measaim nach bhfuil tosca eile a luaitear san ordú tarchuir nó i mbarúlacha na bpáirtithe ábhartha:
–        Agus measúnú á dhéanamh ar a oiriúnaí atá sé an géilleadh a chur i gcrích, ní hé cúram an udaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh imscrúdú a dhéanamh ar an méid rannpháirtíochta a bhí ag an duine san iompar coiriúil a bhfuil siad cúisithe ina leith, ná ar an leibhéal fianaise nó tásca leordhóthanacha ciontachta. (57) Ní bhaineann an measúnú sin ach le húdaráis eisitheach BGE.
–        Chun críoch an chinnidh i dtaca le géilleadh, níl tábhacht suntasach ag na deacrachtaí teanga a d’fhéadfadh a bheith ag an duine iarrtha agus é ag feidhmiú a cheart cosanta, (58) ceart a chosnaítear le rialacha an Aontais i ngach cás. (59)
–        Mura bhfuil easnaimh chórasacha nó forleathana sa chosaint á soláthar ag an mBallstát eisitheach, tá sé de dhualgas ar an Stát sin ceart daoine faoi amhras nó cúisithe a chosaint chun páirt éifeachtach a ghlacadh in imeachtaí coiriúla. (60)
E.      Saoirse ó phionós
87.      Níor cheart go gcruthódh an cinneadh a dhéanann an t‑údarás forghníomhaitheach de bhun Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 an baol an tsaoirse ó phionós. (61)
88.      Pléadh ag an éisteacht an gceanglaítear le Cinneadh Réime 2002/584 go gcuirfeadh an t‑údarás inniúil sa Stát forghníomhaitheach tús le himeachtaí coiriúla, i gcomhréir leis an riail aut dedere, aut iudicare, i gcás diúltú BGE a fhorghníomhú ar bhonn Airteagal 4(7)(a).
89.      D’áitigh Rialtas na Fraince go mbeadh a leithéid de cheanglas ag teacht salach ar phrionsabal an ionchúisimh roghnaigh, prionsabal a aithnítear i gcórais dlí roinnt Ballstát. Sa chomhthéacs sin, ní bheadh ar Stát a chinneann diúltú BGE a fhorghníomhú de bhun Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 ach ‘an cás a thabhairt os comhair a n‑údarás dlíthiúil’: choinneoidís an chumhacht measúnú a dhéanamh, ar bhonn cás ar chás, ar cheart imeachtaí coiriúla a ionchúiseamh nó nár cheart. (62)
90.      Is cosúil, mar sin féin, go dtacaíonn an obair ullmhúcháin do Chinneadh Réime 2002/584 leis an léiriú seo, (63) cé go gcruthaíonn sé teannas áirithe le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh. Sa chéim sular glacadh é, rinneadh machnamh ar fhoirmle lena mbeadh cur i bhfeidhm an fhorais seo le haghaidh neamhfhorghníomhú roghnach spleách ar ghealltanas foirmiúil a thabharfadh údarás inniúil an Stáit fhorghníomhaithigh ionchúiseamh a chur i gcrích i dtaca leis na fíorais sin. Mar sin féin, níor cuireadh an ceanglas seo san áireamh sa leagan deiridh den fhoráil. (64)
91.      Má ghlactar leis gur thacaigh reachtóir an Aontais dá bharr sin go leanfaidh prionsabal an ionchúisimh roghnaigh de bheith i bhfeidhm (sna Ballstáit sin ina n‑aithnítear é), ní mór a aithint gur ghlac sé le riosca de shaoirse ó phionós sa chleachtas. D’fhéadfadh an riosca sin teacht chun cinn dá rachadh Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí sa Stát forghníomhaitheach, a bhfuil monaplacht aici ar imeachtaí coiriúla, i muinín phrionsabal na lánrogha agus gan duine a ionchúiseamh i gcás ina ndiúltaítear é a ghéilleadh don Stát eisithe.
92.      Chun an riosca seo a íoslaghdú, le Cinneadh Réime 2002/584 soláthraítear d'údarás breithiúnach forghníomhaitheach BGE meicníochtaí a chuireann ar a chumas dul i mbun idirphlé le húdaráis inniúla a Stáit féin agus an Stáit eisithigh.
93.      Maidir le húdaráis a Stáit féin (lena n‑áirítear Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí), féadfaidh an t‑údarás breithiúnach atá freagrach as BGE a fhorghníomhú an fhaisnéis riachtanach a iarraidh orthu chun cinneadh a dhéanamh maidir leis an riosca de shaoirse ó phionós a mheas, lena n‑áirítear:
–        Deimhin a dhéanamh de an bhfuil dóchúlacht réasúnta láidir ann chun fiosrúchán coiriúil a thionscnamh.
–        A fháil amach an raibh aon teagmháil roimhe seo le húdaráis Stát eile chun teacht ar chomhsheasamh maidir le comhchruinniú na n‑imeachtaí coiriúla sa Stát forghníomhaitheach nó sa Stát eisitheach.
94.      Maidir le húdaráis Stát eisitheach BGE, féadfaidh an t‑údarás forghníomhaitheach aon fhaisnéis bhreise a theastaíonn uaidh a iarraidh orthu sula ndéanann sé a chinneadh maidir le géilleadh an duine iarrtha (Airteagal 15(2) de Chinneadh Réime 2002/584).
95.      An Chúirt a bhfuil uirthi cinneadh a dhéanamh maidir le géilleadh an duine iarrtha, tar éis di an fhaisnéis a ndearna mé tagairt di a mheas, ní mór di na nithe seo a leanas a mheá:
–        Ar bhonn teibí, níl sé riachtanach ‘go mbeadh forlámhas ag an riachtanas imeachtaí coiriúla a sheoladh sa Stát eisitheach’ i bhfianaise easpa imeachtaí coiriúla a bheith ar siúl sa Stát forghníomhaitheach. (65)
–        Mar sin féin, nuair a chinneann údaráis an Stáit fhorghníomhaithigh gan imeachtaí coiriúla a thionscnamh i gcoinne an duine iarrtha, is féidir le tionchar na toisce seo a bheith cinniúnach agus BGE á fhreagairt, ós rud é go bhfuil sé d’aidhm ag Cinneadh Réime 2002/584 deireadh a chur le limistéir de shaoirse ó phionós sa chomhar breithiúnach i gcúrsaí coiriúla.
96.      San fhaisnéis a soláthraíodh don Chúirt Bhreithiúnais sa chás seo, léirítear gur fhan údaráis bhreithiúnacha na Fraince i dteagmháil lena macasamhlacha sa Bhulgáir laistigh de chreat an chomhair bhreithiúnaigh atá bunaithe cheana féin chun cur i gcrích na n‑orduithe imscrúdaithe Eorpacha agus BGEnna a éascú.
97.      Tugann an fhaisnéis chéanna sin le fios (go háirithe, í sin a sholáthair Rialtas na Fraince), nár léirigh údaráis bhreithiúnacha na Bulgáire a rún na gníomhartha a rinneadh ar a gcríoch a ionchúiseamh. Níl aon fhianaise ann ach oiread go bhfuil aon fhiosrúchán coiriúil ar feitheamh sa Bhulgáir faoi láthair, d'ainneoin gur tuairiscíodh na cionta a shainaithnítear sa BGE d'údaráis na Bulgáire ag an tráth sin. (66)
98.      Gan dochar do na seiceálacha atá le déanamh ag an gcúirt eisitheach, d'fhéadfadh na cúinsí sin a bheith ábhartha agus cinneadh á dhéanamh maidir le géilleadh an duine iarrtha, agus ar an mbealach sin an tsaoirse ó phionós a sheachaint agus triail sa Bhallstát sin a thionscain imeachtaí coiriúla ina aghaidh cheana féin a éascú.
V.      Conclúid
99.      I bhfianaise an mhéid thuas, molaim freagra mar a leanas a thabhairt ar Apelativen sad, Sofia (Cúirt Achomhairc Shóifia, an Bhulgáir):
‘Ní mór Airteagal 4(7) de Chinneadh Réime 2002/584/CGB ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach um ghéilleadh idir na Ballstáit, arna leasú le Cinneadh Réime 2009/299/CGB ón gComhairle an 26 Feabhra 2009,
a léiriú mar a leanas:
ní hionann an fíoras go ndearnadh cion coiriúil, go hiomlán nó go páirteach, ar chríoch an Stáit a n‑iarrtar air barántas gabhála Eorpach a fhorghníomhú agus ‘foras leordhóthanach agus neamhspleách’ do neamhfhorghníomhú an bharántais gabhála Eorpaigh, fiú má tá institiúidí ceartais an Stáit fhorghníomhaithigh, faoina rialacha náisiúnta féin, inniúil chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh don chion céanna.
Agus na forais le haghaidh neamhfhorghníomhú roghnach an bharántais ghabhála Eorpaigh dá bhforáiltear in Airteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 á gcur i bhfeidhm, ní mór don údarás breithiúnach forghníomhaitheach measúnú a dhéanamh ar imthosca an cháis chun a mheas an bhfuil údarás breithiúnach an Stáit eisithigh i staid níos fearr chun an duine iarrtha a ionchúiseamh, agus leasanna riarachán ceart agus éifeachtach an cheartais agus na saoirse ó phionós á gcur san áireamh.’
1      Bunteanga: an Spáinnis.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí
2      Cinneadh Réime 2002/584/CGB ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach agus na nósanna imeachta um ghéilleadh idir na Ballstáit (IO 2002 L 190, lch. 1), arna leasú le Cinneadh Réime 2009/299/CGB ón gComhairle an 26 Feabhra 2009 (IO 2009 L 81, lch. 24).
3      Zakon za ekstraditsiyata i Evropeyskata zapoved za arest, sa leagan is infheidhme maidir leis na fíorais.
4      Tá an méid seo i gceist: (1) calaois eagraithe; (2) éilliú gníomhach: gnóchan a thairiscint do thionscnóir imeachta spóirt ar a ndéantar geallta d’fhonn dul chun cinn normálta agus cothrom an imeachta sin a athrú; (3) glacadh le hearraí um fháltais ó choireacht mar chuid de dhrong eagraithe; (4) tromsciúradh airgid: cuidiú mar chuid de dhrong eagraithe le húdar a thabhairt do thionscnamh earraí nó fáltais údar na gcionta trí bhíthin doiciméid bhréagacha; (5) tromsciúradh airgid: comhoibriú mar chuid de dhrong eagraithe in oibríocht infheistíochta, ceilte, nó tiontaithe fháltais an chiona; (6) ballraíocht d’eagraíocht choiriúil a bhfuil sé d’aidhm aici cionta a réiteach. Le gach ceann de na cionta sin gabhtar pionós uasta de 10 bliana i bpríosún, seachas i gcás an éillithe ghníomhaigh, a bhfuil téarma príosúnachta nach mó ná 5 bliana ag gabháil leis.
5      Míreanna 16 go 25 de na soiléirithe a thug Rialtas na Fraince arna iarraidh sin don Chúirt Bhreithiúnais.
6      Mar aon leis an mBulgáir agus an Fhrainc, luaitear sa BGE an Rómáin, an Ghearmáin, Ceanada, an Éigipt, na Stáit Aontaithe, an Spáinn, an Iodáil, Meicsiceo, an Phortaingéil, an tSeirbia, agus an Tuirc mar áiteanna ina ndearnadh na cionta coiriúla.
7      Chinn an chúirt sin mar a leanas: ‘Níl ann d’fhorais chun forghníomhú BGE a dhiúltiú, ós rud é, de réir na faisnéise arna soláthar ag córas faisnéise comhtháite Oifig Ionchúisitheora Phoblacht na Bulgáire, nach bhfuil imeachtaí coiriúla atá ar feitheamh i gcoinne an duine iarrtha, agus is dá réir sin a shuitear nach bhfuil [an duine sin] i ndiaidh a bheith cúisithe ná ciontaithe i bPoblacht na Bulgáire [...].’
8      Mar thoradh ar an achomharc cuireadh cinneadh Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathair Shóifia) ar fionraí a d’aontaigh le forghníomhú BGE ach nár aontaigh leis an gcoinneáil réamhthrialach.
9      Bainfidh mé úsáid as na téarmaí a úsáidtear san ordú tarchuir, ach b’fhéidir go mbeadh sé ní ba bheaichte a rá go mbíonn ‘dlínse’ ag institiúidí ceartais an Stáit chun an cion a thriail gan beann ar institiúid ceartais an Stáit sin a bheadh inniúil mar gheall ar dhlínse chríochach.
10      Mír 17 den ordú tarchuir.
11      Tugann léamh na mbreithiúnas sin le fios nach raibh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach, agus machnamh á dhéanamh maidir le ceadú nó diúltú BGE sna cásanna faoi seach, ag deimhniú ach amháin an ndearnadh na cionta go hiomlán nó go páirteach laistigh de chríoch na Bulgáire. Chuir sé tosca eile san áireamh: ar thaobh amháin, easpa imeachta choiriúil ar marthain maidir leis na fíorais chéanna sa Bhulgáir, ar thaobh eile, imthosca gach cáis, agus measúnú foriomlán agus comparáideach á dhéanamh ar éifeachtacht an imscrúdaithe, d’fhonn a thuiscint an raibh an Stát eisitheach i suíomh leordhóthanach nó fiú níos fearr ná an Stát forghníomhaitheach chun leanúint leis an imeacht coiriúil.
12      Tá na breithiúnais sin, chomh maith leo siúd a luaitear i mír 14.3 den ordú tarchuir, a theánn ‘sa treo céanna’, éagsúil go leor óna chéile, cé go bhfuil siad ar aon intinn maidir le gan measúnú chomh mion sin a dhéanamh ar éifeachtacht an imscrúdaithe sa chás sonrach. Tugtar tús áite d’argóintí ginearálta agus teibí, dírithe ar ‘inniúlacht chríochach’ na Bulgáire chun breithiúnas a dhéanamh ar na fíorais, rud a chuirtear i láthair go minic mar rud de chineál neamh-mhaolaithe agus nasctha le ceannasacht an Stáit.
13      Tá na breithnithe sin mar chuid, áfach, den fhócas a ghlactar sa chéad ghrúpa cásdlí as an dá cheann a luaitear, mar atá léirithe agam.
14      Ní héasca ráitis a fháil atá teoranta go heisiach do dheimhniú an ann don dá choinníoll a luaitear sa cheist tarchuir. Go ginearálta, is gnách leo argóintí breise a chur chun cinn a bhaineann le ceannasacht an Stáit in ábhair choiriúla nó le gnéithe eile den chás sonrach.
15      Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 4 Meán Fómhair 2025, C. J. (Pianbhreith a fhorghníomhú i ndiaidh BGE) (C‑305/22, EU:C:2025:665; ‘an breithiúnas in C. J’), mír 39 agus an cásdlí a luaitear.
16      Breithiúnas an 29 Aibreán 2021, X (Barántas gabhála Eorpaigh – Non bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339; ‘ an breithiúnas in X’), mír 39. I mír 38 sonraítear: ‘[…] Le hAirteagal 1(2) den Chinneadh Réime sin cuirtear in iúl prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh, arb é an ‘bunchloch’ é don chomhar breithiúnach i gcúrsaí coiriúla, lena leagtar síos an riail go bhfuil sé d’oibleagáid ar na Ballstáit gach [BGE] a fhorghníomhú ar bhonn phrionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh. […]’
17      ‘Is léir ó fhoclaíocht Airteagal 4 den Chinneadh Réime, go háirithe ón úsáid a bhaintear as an bhfocal ‘féad’ i gcomhar leis an bhfocal ‘diúltú’, áit a bhfuil an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach faoi chaibidil, nach mór don údarás sin a bheith saor ó chosc i gcúrsaí breithiúnacha maidir le cinneadh a dhéanamh an gceadófar nó nach gceadófar an [BGE] a fhorghníomhú ar na forais atá liostaithe in Airteagal 4. An breithiúnas in X, mír. 43. Féach freisin, maidir le ‘discréid leathan áirithe’ a bheith ann, breithiúnas an 6 Deireadh Fómhair 2009, Wolzenburg (C‑123/08, EU:C:2009:616), míreanna 60 agus 61.
18       An breithiúnas in X, mír 59.
19      Breithiúnais C. J., mír 43; an 17 Iúil 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437), mír 49. Leis an bhfíorú seo, bíonn discréid níos leithne nó níos cúinge, ag brath ar fhoclaíocht an fhorais atá i gceist. I gcás go n‑úsáidtear coincheapa nach mór a léiriú go haonfhoirmeach i ngach Ballstát, d’fhéadfaí go mbeadh ar an údarás breithiúnach forghníomhaitheach measúnú foriomlán a dhéanamh ar thacar d’imthosca fíorasacha [féach, maidir leis na téarmaí ‘fanacht’ agus ‘cónaitheoir’ a úsáidtear i mír 6, breithiúnas an 17 Iúil 2008, Kozlowski, (C‑66/08, EU:C:2008:437), míreanna 43, 46, 48, 49 agus 54].
20       An breithiúnas in C. J., mír 44.
21      Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 24 Meitheamh 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530), mír 99.
22      Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 6 Nollaig 2018, IK (Pianbhreith fhorlíontach a fhorghníomhú), (C‑318/18 PPU, EU:C:2018:991) mír 39. Féach freisin ar bhreithiúnas X, mír 57, agus an cásdlí dá dtagraítear.
23      Féadfaidh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach diúltú don ghéilleadh ‘má tá an t‑ionchúiseamh coiriúil nó pionósú an duine iarrtha faoi urchosc reachta de réir an dlí sa Bhallstát forghníomhaitheach agus má thagann na gníomhartha faoi dhlínse an Bhallstáit sin faoina dhlí coiriúil féin’ (is liomsa an cló iodálach).
24      I bhfocail eile, ní tagairt do rialacha an dlí choiriúil (shubstaintiúil nó nós imeachta) a shainíonn dlínse choiriúil an Stáit ar bhonn spáis trí chritéar an locus commissi delicti a chur i bhfeidhm atá i gceist, ach tagairt do na rialacha sin a shocraíonn, trí reachtaíocht nó trí chásdlí, an locus commissi delicti i ndáil le cineálacha éagsúla cionta. Leis na rialacha seo sonraítear an pointe geografach inar cheart a mheas gur rinneadh cion ar leith, agus na teoiricí maidir le gníomhaíocht, toradh, nó uileláithreacht á gcur san áireamh, ag brath ar an gcás.
25      Féach doiciméad Uimh.º 2001/0215 (CNS), an 4 Nollaig de 2001, le fáil ag https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST‑14867-2001-INIT/en/pdf, leathanach 13, nóta 2.
26      An Coinbhinsiún Eorpach um Eiseachadadh, a rinneadh i bPáras an 13 Nollaig 1957 (STE uimh.º 24).
27      Le fáil ag https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum= 024.
28      Maidir le hAirteagal 7(1) den Choinbhinsiún sin luaitear sa Tuarascáil an méid seo: ‘Under this paragraph it is for the requested Party to determine in accordance with its law whether the act was committed in whole or in part within its territory or in a place considered as its territory. Thus, for example, offences committed on a ship or aircraft of the nationality of the requested Party may be considered as offences committed on the territory of that Party’.
29      I nótaí míniúcháin an Choinbhinsiúin (le fáil ag https://rm.coe.int/168048bd42) mínítear ‘[Article 7, paragraph 1] should not however be invoked in the case where proceedings and judgment in the territory of the requesting State are warranted in order to arrive at the truth, or by the possibility of applying an appropriate sanction or of effecting the social rehabilitation of the person concerned […]’.
30      Argóint a cuireadh i láthair i Rún Uimh.º 88, an 29 Eanáir 2025 ag Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathair Shóifia), a luaitear i mír 14.3 den ordú tarchuir. ‘[…] De bhua phrionsabal an chríochachais, tá Cód Coiriúil Phoblacht na Bulgáire infheidhme maidir le gach cion a dhéantar ar chríoch na Bulgáire, agus níl aon fhoráil ann lena gceadaítear eisceachtaí don riail seo i gcás gníomh dlí idirnáisiúnta nó conradh atá daingnithe ag Stát na Bulgáire. Is bunphrionsabal é seo maidir le cur i bhfeidhm an cheartais choiriúil i bPoblacht na Bulgáire, nach féidir aon eisceacht a dhéanamh ina leith agus a ndéanann an Chúirt athbhreithniú air ex officio i ngach imeacht breithiúnach, óir bíonn tionchar aige ar an mbeartas poiblí agus is cuid lárnach de cheannasacht Poblacht na Bulgáire é. […]’ (Is liomsa an cló iodálach).
31      Féach rún uimh.º 88, an 29 Eanáir 2025 ó Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathair Shóifia), athscríofa i nóta 30.
32      Mír 8 de bharúlacha scríofa an Choimisiúin
33      Sa mhír 8 chéanna, agus i mír 16 dá bharúlacha scríofa, luann an Coimisiún go n‑éilítear le hAirteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584 go ndéanfaidh an t‑údarás forghníomhaitheach measúnú, ar bhonn critéar oibiachtúil agus ag cur san áireamh leasanna éifeachtúlacht an cheartais agus saoirse ó phionós a chosc, ‘cén Stát is fearr atá in ann an duine iarrtha a ionchúiseamh’. Ag an éisteacht, dheimhnigh an Coimisiún an seasamh seo, ag rá nach féidir a chur as an áireamh, agus go bhfuil sé dosheachanta fiú, go mbaineann leibhéal áirithe suibiachtúlachta le measúnú den sórt seo ar thaobh an údaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh.
34      Cinneadh Réime 2009/948 ón gComhairle an 30 Samhain 2009 maidir le coinbhleachtaí i bhfeidhmiú dlínse in imeachtaí coiriúla a chosc agus a shocrú, (IO 2009 L 328 lch. 42). Baineann Cinneadh Réime 2009/948 le coinbhleachtaí sonracha dlínse a eascraíonn ‘nuair a bhíonn foras réasúnach ag údarás inniúil de Bhallstát a chreidiúint go bhfuil imeachtaí coiriúla comhthreomhara a bhaineann leis na gníomhartha céanna agus a bhfuil an duine céanna i gceist iontu á reáchtáil i mBallstát eile’ (an cúigiú haithris). D’fhonn a leithéid de choinbhleachtaí a chosc nó a réiteach, ní leagtar síos le Cinneadh Réime 2009/948 critéir dochta maidir le sannadh dlínse, ach ní dhéantar ach ‘oibleagáid comhairliúcháin dhírigh’ a fhorchur idir údaráis inniúla na mBallstát lena mbaineann (aithris a deich), chun ‘iarracht a dhéanamh comhdhearcadh a bhaint amach ar aon réiteach éifeachtach atá dírithe ar na hiarmhairtí díobhálacha a eascraíonn as imeachtaí comhthreomhara a sheoladh i roinnt Ballstát a sheachaint’ (aithris a naoi). Chuige sin, tagraítear ann go sonrach do na “Treoracha a foilsíodh i dTuarascáil Bhliantúil Eurojust 2003”, arna leasú in 2016, dá dtagraítear sa nóta 44 atá leis an tuairim seo.
35      Féach, mar shampla, mar léiriú ar an bprionsabal seo, aithris 11 de Chinneadh Réime 2009/948: ‘níor cheart a cheangal ar aon Bhallstát a inniúlacht a ghéilleadh ná í a fheidhmiú mura mian leis sin a dhéanamh […]’.
36      De réir aithris 2 agus aithris 12, is é ‘an cuspóir deiridh’ atá ag Cinneadh Réime 2009/948 ná ‘imeachtaí coiriúla comhthreomhara gan ghá a chosc a bhféadfadh sárú ar phrionsabal ne bis in idem a bheith mar thoradh orthu’, agus ar an gcaoi sin cur le ‘héifeachtacht an ionchúisimh phoiblí a mhéadú, agus ag an am céanna riaradh ceart an cheartais a chinntiú, agus ar an mbealach sin an clár cuimsitheach beart a chomhlánú atá ceaptha chun prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh ar chinntí breithiúnacha in ábhair choiriúla a chur i bhfeidhm.’ [Aistriúchán neamhoifigiúil]
37      An breithiúnas in C. J, mír 68 agus an cásdlí a luaitear.
38      Féach, maidir le Cinneadh Réime 2009/948, Airteagail 5 agus 6 de, ina fhorchuirtear ‘dualgas teagmhála’ agus ‘dualgas freagartha’ ar údaráis inniúla na mBallstát lena mbaineann.
39      Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 24 Meitheamh 2019, Popławski (C‑573/17, ECL: EU:C:2019:530, mír 82).
40      Ordú tarchuir, mír 17, an abairt dheireanach.
41      I mBreithiúnas Uimh.º 267, an 29 Iúil 2024, ó Apelativen sad Sofia (Cúirt Achomhairc Shóifia, an Bhulgáir), glactar go sainráite leis an gcoincheap seo.
42      I gcás ina bhfuil imeachtaí coiriúla ar siúl iarbhír (i gcoinne an duine iarrtha) sa Bhallstát forghníomhaitheach don ghníomh céanna is ábhar don BGE, is cuma cé acu a rinneadh é ar a chríoch nó nár rinneadh, d’fhéadfadh sé sin freisin a bheith ina fhoras le neamhfhorghníomhú BGE i gcomhréir le hAirteagal 4(2) de Chinneadh Réime 2002/584. Ag an éisteacht, d’áitigh an Coimisiún gurb é an difríocht idir an foras seo le haghaidh neamhfhorghníomhú roghnach agus an foras a sholáthraítear i bpointe 7(a) ná go nglactar leis sa dara ceann nach bhfuil aon imeachtaí coiriúla ar feitheamh fós sa Stát forghníomhaitheach.
43      Mír 9 de bharúlacha scríofa an Choimisiúin.
44      Eurojust, ‘Critéir chun cinneadh a dhéanamh maidir le: ‘Cén chúirt ar cheart dlínse a bheith aici?’, ar fáil i dteangacha oifigiúla uile an Aontais ag https://www.eurojust.europa.eu/publication/guidelines-deciding-which-jurisdiction‑should-prosecute. ‘Critéir Eurojust’.
45      Féach thuas, nóta 34.
46      Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Samhain 2024 (IO L 2024/3011). Beidh feidhm ag an Rialachán seo ón 1 Feabhra 2027. Agus na ‘critéir chun an t‑aistriú imeachtaí coiriúla a iarraidh’ á leagan amach in Airteagal 5(2), tagraítear sa Rialachán sin do thosca atá, den chuid is mó, comhionann go substaintiúil leo siúd atá leagtha amach i gCritéir Eurojust.
47      De réir thogra an Choimisiúin an 5 Aibreán 2023, COM(2023) 185 final, dhéanfadh an Rialachán nua comhlánú ar Cinneadh Réime 2009/948 agus ar ionstraimí comhchosúla eile, nach ndéanann ach comhaontú a éascú maidir le comhchruinniú imeachtaí coiriúla i mBallstát amháin, gan rialáil a dhéanamh ar ‘an nós imeachta maidir le haistriú imeachtaí coiriúla, a d’fhéadfadh a bheith ina réiteach riachtanach i gcásanna den sórt sin’. Tá an caidreamh comhlántach soiléir anois ó aithris 8 de Rialachán 2024/3011.
48      Féach Airteagal 5(2)(k).
49      San aithris chéanna luaitear an méid seo leanas: ‘[d]’fhéadfadh údar a bheith le haistriú imeachtaí coiriúla freisin […], mar shampla i gcásanna ionchúisimh eagraíochtaí coiriúla trasteorann, i gcás ina bhféadfaí daoine comhchúisithe éagsúla a ionchúiseamh i mBallstáit éagsúla. […]’.
50      Féach thíos, míreanna 96 agus 97.
51      Sa cheathrú haithris de Rialachán 2024/3011 dearbhaítear ‘[go bhfuil sé de chuspóir ag na] rialacha coiteanna sin, [a bhaineann le haistriú imeachtaí coiriúla] gur féidir imeachtaí coiriúla a aistriú má chuirtear moill ar ghéilleadh duine le haghaidh ionchúiseamh coiriúil faoi bharántas gabhála Eorpach, de bhun Chinneadh Réime 2002/584/CGB ón gComhairle nó má dhiúltaítear í ar chúiseanna áirithe, mar shampla, imeachtaí coiriúla comhthreomhara leanúnacha a bheith ar siúl i mBallstát eile i ngeall ar an gcion coiriúil céanna, chun nach mbeadh an duine atá á ionchúiseamh nó á hionchúiseamh saor ó phionós.’ (Is liomsa an cló iodálach).
52      Deimhnítear é seo le cásdlí socair na Cúirte Breithiúnais maidir le húsáid an locus commissi delicti mar nascfhachtóir faoi Airteagal 7(2) de Rialachán (AE) Uimh. 1215/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Nollaig 2012 maidir le dlínse agus le haithint agus forghníomhú breithiúnas in ábhair shibhialta agus tráchtála (IO 2012 L 351, lch. 1): féach, mar shampla, breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 10 Márta 2022, BMA Nederland (C‑202/20, EU:C:2022:173, míreanna 29 agus 30 agus an cásdlí a luaitear).
53      Deir an Coimisiún (alt 8 dá chuid barúlacha i scríbhinn) go bhféadfadh an Stát forghníomhaitheach, de bharr a cheannasachta in ábhair choiriúla, cinneadh a dhéanamh diúltú d’fhorghníomhú BGE agus an t‑ionchúiseamh coiriúil a ghlacadh de láimh féin, ‘fiú mura mbeadh sé go hoibiachtúil sa staid is fearr chun é sin a dhéanamh’. Ní aontaím go hiomlán leis an seasamh sin. I mo thuairimse, ní féidir géilleadh a dhiúltú nuair atá an nasc idir an Stát forghníomhaitheach agus an cion an‑lag. Is amhlaidh a bheadh dá mba rud é go ndearnadh cuid bheag den iompar coiriúil ina chríoch agus go raibh sé soiléir ó na tosca eile go raibh croílár an chiona i Stát eile.
54      Dar le XM (mír 5 dá chuid barúlacha i scríbhinn), is éard atá i gceist leis an iompar coiriúil a bhfuil sé cúisithe ina leith ná cúig aistriú airgid chuig daoine éagsúla i bPoblacht na Fraince. Mar sin féin, mar a chuir Rialtas na Fraince i dtábhacht ag an éisteacht, is cuid de líonra coireachta eagraithe níos leithne é an t‑iompar coiriúil a chuirtear i leith XM agus tá níos mó i gceist ná na cúig aistriú a luaigh a fhoireann cosanta.
55      Dar le XM (mír 15 dá chuid barúlacha i scríbhinn), ‘tá dearbhuithe faighte ó údaráis bhreithiúnacha na Fraince go gcuirfear XM ar ais go Poblacht na Bulgáire, a luaithe a bheidh na himeachtaí curtha i gcrích’. Mar sin féin, dheimhnigh Rialtas na Fraince ag an éisteacht nach raibh aon eolas aige go raibh a n‑údaráis i ndiaidh an dearbhú dá dtagraítear in Airteagal 5(3) de Chinneadh Réime 2002/584 a thabhairt. Dá dtabharfaí a leithéid de ráthaíocht laghdófaí an meáchan a leagtar ar an toisc ‘náisiúntachta’ sa mheasúnú a éilítear le hAirteagal 4(7)(a) de Chinneadh Réime 2002/584.
56      Mar a chuir Rialtas na Fraince i dtábhacht (féach an chuid 7 den tuairim seo), tá na himeachtaí atá ag dul ar aghaidh sa Fhrainc, a bhfuil cur amach ag údaráis na Bulgáire a ghlac páirt i gcruinnithe comhordaithe Eurojust ina leith, ag céim forbartha. Ní haon ionadh, mar sin, gur iarr Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí sa Bhulgáir forghníomhú BGE agus í os comhair Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathair Shóifia).
57      Dar le XM (mír 12 agus 14 dá chuid barúlacha i scríbhinn), tionscnaíodh imeachtaí sa Bhulgáir chun údar na gcúig aistriú a luadh sa nóta a fhíorú. 54 agus barántúlacht shíniú an duine a shínigh iad. Go dtí seo, a deir sé, tá sé fíoraithe nach féidir ach ceann amháin acu a chur i leith an duine iarrtha.
58      Dar le XM (mír 16 dá chuid barúlacha i scríbhinn), is údar é an easpa eolais atá ag an duine iarrtha ar theanga an Stáit eisithigh chun diúltú dá ghéilleadh.
59      Le Treoir 2010/64/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Deireadh Fómhair 2010 maidir leis an gceart chun ateangaireachta agus chun aistriúcháin in imeachtaí coiriúla (IO 2010 L 280, lch. 1) leagtar síos comhchaighdeáin íosta i réimsí an aistriúcháin agus na hateangaireachta in imeachtaí coiriúla, d’fhonn ‘[…] cúnamh teanga saor in aisce agus leordhóthanach a chinntiú, lena gcumasaítear do dhaoine a bhfuil amhras fúthu nó atá cúisithe nach labhraíonn ná nach dtuigeann an teanga inar seoladh na himeachtaí coiriúla a gceart chun cosanta a fheidhmiú go hiomlán agus cothroime na n‑imeachtaí a chosaint’ (aithris 17). [Aistriúchán neamhoifigiúil].
60      ‘Tá an leibhéal ard muiníne idir na Ballstáit, ar a bhfuil meicníocht an bharántas gabhála Eorpaigh bunaithe, […] ar an mbonn tuisceana go gcomhlíonann cúirteanna coiriúla na mBallstát eile – a mbeidh orthu i ndiaidh BGE a fhorghníomhú an nós imeachta ionchúisimh choiriúil […] agus na himeachtaí coiriúla substaintiúla a chur i gcrích – riachtanais na cosanta breithiúnaí éifeachtaí’. Féach breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 25 Iúil 2018, An tAire Dlí agus Cirt (Easnaimh sa chóras ceartais) (C‑216/18 PPU, EU:C:2018:586), mír 58.
61      Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 24 Meitheamh 2019, Popławski (C‑573/17, ECL: EU:C:2019:530, mír 82). Ar an láimh eile, níor cheart don chinneadh sin a bheith ina chúis le contúirt dhúbailte (cosc ar bis in idem), mar a luaitear sa cheathrú haithris de Rialachán 2024/3011.
62      Dar le Rialtas na Fraince, chun an riosca de shaoirse ó phionós a eisiamh, is leor don Stát forghníomhaitheach gealltanas a thabhairt go ndéanfaidh sé measúnú ar a oiriúnaí a bheadh sé imeachtaí a thionscnamh. D’áitigh an Coimisiún, óna thaobh féin, go bhféadfadh an Stát forghníomhaitheach, i dtús báire, ligean dá údaráis dhlíthiúla measúnú a dhéanamh ar oiriúnacht imeachtaí coiriúla in situ a thionscnamh. Mar sin féin, nuair a roghnaíonn na húdaráis sin gan an duine iarrtha a ionchúiseamh, d’fhéadfadh an t‑údarás breithiúnach eisitheach, dar leis an gCoimisiún, a iarraidh arís go ndéanfaí BGE a fhorghníomhú, agus ní bheadh sé de cheart a thuilleadh ag an údarás forghníomhaitheach é a dhiúltú. Mar sin féin, mar a chuir Rialtas na Fraince i dtábhacht ag an éisteacht, ní chuireann an léiriú seo (a bhfuil amhras faoi ar aon nós) as an áireamh é féin go mbeadh riosca de shaoirse ó phionós ann, ós rud é go mbeadh an fhéidearthacht fós ag an Stát forghníomhaitheach diúltú arís do BGE a fhorghníomhú ar bhonn Airteagal 4(3) de Chinneadh Réime 2002/584.
63      Breithiúnas na Cúirte Breithiúnais an 6 Nollaig 2018, IK (Pianbhreith fhorlíontach a fhorghníomhú), (C‑318/18 PPU, EU:C:2018:991) mír 39. ‘[…] i gcomhréir le hAirteagal 1(1) de Chinneadh Réime 2002/584, is é is cuspóir do mheicníocht [BGE] ná gabháil agus géilleadh duine iarrtha a chumasú ionas, i bhfianaise an chuspóra a bhfuiltear ag iarraidh a bhaint amach leis an gCinneadh Réime sin, nach bhfágfar an cion a rinneadh gan phionós agus gur féidir an duine sin a thabhairt os comhair na cúirte’ (Is liomsa an cló iodálach).
64      Féach an doiciméad a luaitear i nóta 25.
65      Seo iad na téarmaí a úsáideann an chúirt a quo chun cur síos a dhéanamh ar an gcéad chineál cásdlí a luaitear i mír 17 den ordú tarchuir.
66      Barúlacha i scríbhinn Rialtas na Fraince, míreanna 22 go 25. Maíonn XM gurb ann d’imeachtaí sa Bhulgáir. Mar sin féin, ag an éisteacht, soiléiríodh go bhfuil cuspóir na n-imeachtaí sin difriúil ó na cinn sa Fhrainc, mar go mbaineann siad le cion brionnaithe doiciméad, cion a d’fhéadfadh a bheith curtha i leith tríú páirtí, agus gurb é XM an t-íospartach, seachas an déantóir. Sna himeachtaí coiriúla sa Fhrainc cinnfear dliteanas coiriúil féideartha XM i leith na gcionta uile atá cumhdaithe sa BGE a bhfuil a ghéilleadh á lorg ina leith.