62015CC0395
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOT
ippreżentati fis-26 ta’ Mejju 2016 (
1
)
Kawża C‑395/15
Mohamed Daouidi
vs
Bootes Plus SL,
Fondo de Garantía Salarial,
Ministerio Fiscal
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (qorti tax-xogħol Nru 33 ta’ Barcelona, Spanja)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Politika soċjali — Direttiva 2000/78/KE — Artikoli 1 sa 3 — Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol — Tkeċċija ta’ ħaddiem f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja għax-xogħol — Diskriminazzjoni bbażata fuq id-diżabbiltà — Kunċett ta’ ‘diżabbiltà’ — Natura dewwiema tal-limitazzjoni”
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 3, 15, tal-Artikolu 21(1), tal-Artikoli 30, 31, tal-Artikolu 34(1) u tal-Artikolu 35(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
2
) kif ukoll tal-Artikoli 1 sa 3 tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (
3
).
2.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Mohamed Daouidi u Bootes Plus SL, Fondo de Garantía Salarial (fond ta’ garanzija salarjali, Spanja) u l-Ministerio Fiscal (ministeru pubbliku, Spanja), dwar it-tkeċċija tiegħu waqt li huwa kien f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità għax-xogħol li rriżultat minn inċident fuq il-post tax-xogħol tiegħu.
3.
Dawn il-konklużjonijiet se jkunu mmirati lejn il-ħames domanda preliminari magħmula mill-Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (qorti tax-xogħol Nru 33 ta’ Barcelona, Spanja), li tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt internazzjonali
4.
Il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tal-Persuni b’Diżabbiltà, li ġiet approvata f’isem il-Komunità Ewropea permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill Nru 2010/48/KE, tas-26 ta’ Novembru 2009 (
4
), tistabbilixxi fil-punt e) tal-preambolu tagħha:
“Filwaqt li jagħrfu li d-diżabbiltà hija kunċett li qed jevolvi u li d-diżabbiltà tirriżulta mill-effett reċiproku bejn il-persuni bi ħsara fis-saħħa l-barrieri ta’ attitudni u ambjentali li jxekklu l-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tagħhom fis-soċjetà fuq bażi ugwali ma’ ħaddieħor”
5.
Skont l-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni tan-NU:
“L-għan ta’ din il-Konvenzjoni huwa li tippromwovi, tipproteġi u tiżgura t-tgawdija sħiħa u ugwali tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali kollha mill-persuni kollha b’diżabbiltà, u li tippromwovi ir-rispett għad-dinjità inerenti tagħhom.
Il-persuni b’diżabbiltà jinkludu dwak li għandom ħsarat fiżiċi, mentali, intellettwali jew fis-sensi fuq perjodu twil li flimkien ma’ diversi ostakli jistgħu jxekklu l-partċipazzjoni sħiħa u effettiva tagħhom fis-soċjetà fuq bażi ugwali ma’ ħaddieħor.”
B – Id-dritt tal-Unjoni
6.
Skont il-premessa 16 tad-Direttiva 2000/78:
“Il-provvediment ta’ miżuri biex jakkommodaw il-bżonnijiet ta’ persuna b’diżabilità fuq post tax-xogħol għandha rwol importanti fil-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni minħabba dizabilità.”
7.
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jiddikjara:
“L-iskop ta’ din id-Direttiva huwa li tniżżel parametru ġenerali biex tikkumbatti diskriminazzjoni fuq bażi ta’ reliġjon jew twemmin, diżabilità, età jew orjentazzjoni sesswali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-impjieg u x-xogħol, bi skop li timplimenta fl-Istati Membri il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.”
8.
L-Artikolu 2(1) u (2) tal-imsemmija direttiva jiddisponi:
“1.   Għall-iskop ta’ din id-Direttiva, ’il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament’ għandu jfisser li m’għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta għall-ebda raġuni msemmija fl-Artikolu 1.
2.   Għall-iskopijiet tal-paragrafu 1:
a)
għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi trattata b’mod inqas favorevoli milli kienet tiġi trattata oħra f’sitwazzjoni simili, għar-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1;
b)
għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni indiretta meta fejn dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentement newtrali tkun tqiegħed persuni li għandhom reliġjon jew twemmin partikolari, diżabilità partikolari, età partikolari, jew orjentazzjoni sesswali partikolari, partikolari fi żvantaġġ partikolari a paragun ma’ persuni oħra ħlief:
i)
meta dik id-dispożizzjoni, jew dak il-kriterju jew prattika jkunu oġġettivament iġġustifikati minn skop leġittimu u l-mezzi li tintlaħaq ikun approprjati u neċessarji, jew
ii)
fir-rigward ta’ persuni b’dizabilità partikolari, min iħaddem jew kwalunkwe persuna jew organizzazzjoni li għalihom tapplika din id-Direttiva, huma obbligati, taħt legislazzjoni nazzjonali, li jieħdu miżuri approprijati fil-linja mal-prinċipji li jinsabu fl-Artikolu 5 biex jeliminaw l-iżvantaġġi involuti minn dispożizzjoni, kriterju jew prattika simili.”
9.
L-Artikolu 3(1)(ċ) tal-istess direttiva jipprevedi:
“1.   Fil-limiti tal-kompetenzi konferiti lill-Komunità, din id-Direttiva għandha tapplika għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda:
[…]
ċ)
il-kundizzjonijiet għall-impjieg u tax-xogħol, inklużi sensji [tkeċċijiet] u paga”.
C – Id-dritt Spanjol
10.
L-Artikolu 55 tar-Real Decreto Legislativo 1/1995, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley del Estatuto de los Trabajadores (Digriet Irjali Leġiżlattiv 1/1995, li japprova t-test rivedut tal-liġi dwar l-istatut tal-ħaddiema), tal-24 ta’ Marzu 1995 (
5
), fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali (
6
), intitolat “Forma u effetti ta’ tkeċċija dixxiplinari”, jipprevedi, fil-paragrafi 3 sa 6 tiegħu:
“3.   It-tkeċċija hija kklassifikata bħala fondata, abbużiva jew nulla.
4.   It-tkeċċija tkun meqjusa fondata meta n-nuqqas allegat mill-persuna li timpjega fl-avviż ta’ tkeċċija jkun ipprovat. Din tkun abbużiva fil-każ kuntrarju jew meta r-rekwiżiti proċedurali stabbiliti fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu ma jkunux ġew osservati.
5.   Kull tkeċċija li jkollha bħala raġuni waħda mill-kawżi ta’ diskriminazzjoni pprojbiti mill-Kostituzzjoni jew mil-liġi, jew li tirriżulta minn ksur tad-drittijiet fundamentali u tal-libertajiet pubbliċi tal-ħaddiem hija nulla.
[…]
6.   In-nullità ta’ tkeċċija għandha bħala effett ir-riintegrazzjoni immedjata tal-ħaddiem, bi ħlas tas-salarji mhux imħallsa.”
11.
L-Artikolu 56(1) tal-istatut tal-ħaddiema, intitolat “Tkeċċija abbużiva”, jiddikjara:
“Meta t-tkeċċija tiġi ddikjarata abbużiva, min iħaddem, fi żmien ħamest ijiem min-notifika tas-sentenza, għandu jirriintegra lill-impjegat fl-impriża, kif ukoll iħallsu danni ekwivalenti għal 33 jum ta’ salarju għal kull sena ta’ servizz, bil-perijodi ta’ inqas minn sena jittieħdu inkunsiderazzjoni pro rata fuq il-bażi tax-xhur maħduma, b’massimu ta’ 24 pagament mensili. Fil-każ ta’ kumpens, il-kuntratt ta’ xogħol jintemm u jitqies li jkun intemm fid-data li fiha l-ħaddiem ikun effettivament waqaf jaħdem.”
12.
L-Artikolu 96(1) tal-Ley 36/2011, reguladora de la jurisdicción social (Liġi 36/2011, dwar ir-regolamentazzjoni tal-ġurisdizzjoni soċjali), tal-10 ta’ Ottubru 2011 (
7
), huwa fformulat kif ġej:
“Meta l-allegazzjonijiet tar-rikorrent jippermettu li jiġi konkluż li jeżistu indikazzjonijiet serji ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, l-orjentazzjoni jew l-identità sesswali, l-oriġini razzjali jew etnika, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabbiltà, l-età, il-fastidju jew kwalunkwe ipoteżi oħra ta’ ksur ta’ dritt fundamentali jew ta’ libertà pubblika, huwa l-konvenut li għandu jipprovdi ġustifikazzjoni oġġettiva u raġonevoli, suffiċjentement fondata, tal-miżuri adottati u l-proporzjonalità tagħhom.”
13.
L-Artikolu 108(1) u (2) tal-Liġi 36/2011 jiddisponi:
“1.   Fid-dispożittiv tas-sentenza, il-qorti għandha tikklassifika t-tkeċċija bħala fondata, abbużiva jew nulla.
Din hija kklassifikata bħala fondata meta n-nuqqas allegat mill-persuna li timpjega fl-avviż ta’ tkeċċija jkun ipprovat. Fil-każ kuntrarju jew meta r-rekwiżiti proċedurali stabbiliti fl-Artikolu 55(1) tal-[istatut tal-ħaddiema] ma jkunux ġew osservati, din għandha tiġi kklassifikata bħala abbużiva.
[…]
2.   Kull tkeċċija li għandha bħala raġuni waħda mill-kawżi ta’ diskriminazzjoni previsti mill-Kostituzzjoni jew mil-liġi, jew li tirriżulta minn ksur tad-drittijiet fundamentali u tal-libertajiet pubbliċi rrikonoxxuti lill-ħaddiem hija nulla.
[…]”
14.
L-Artikolu 110(1) ta’ din il-liġi jiddikjara:
“Jekk it-tkeċċija tiġi ddikjarata abbużiva, il-persuna li timpjega għandha tiġi kkundannata tirriintegra lill-ħaddiem fl-istess kundizzjonijiet li kien jibbenefika minnhom qabel it-tkeċċija u tħallsu l-arretrati fuq is-salarju li jsir riferiment għalihom fl-Artikolu 56(2) tal-[istatut tal-ħaddiema] jew, skont l-għażla tagħha, tħallsu allowance li l-ammont tagħha jiġi stabbilit f’konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 56(1) tal-[istatut tal-ħaddiema] […]
[…]”
15.
L-Artikolu 113 tal-imsemmija liġi jipprevedi:
“Jekk it-tkeċċija tiġi ddikjarata nulla, il-persuna li timpjega għandha tiġi kkundannata tirriintegra immedjatament lill-ħaddiem u tħallsu l-arretrati fuq is-salarju. […]”
16.
L-Artikolu 181(2) tal-Liġi 36/2011 huwa fformulat kif ġej:
“Ladarba tintwera l-eżistenza ta’ indikazzjonijiet li jippermettu li jiġi konkluż li hemm ksur tad-dritt fundamentali jew tal-libertà pubblika, huwa l-konvenut li għandu jipprovdi, matul is-seduta, ġustifikazzjoni oġġettiva u raġonevoli, suffiċjentement appoġġata, tal-miżuri adottati u l-proporzjonalità tagħhom.”
II – Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
17.
Fis-17 ta’ April 2014, M. Daouidi ġie impjegat bħala persuna li tgħin fil-kċina għal ħin ta’ xogħol ta’ 20 siegħa fil-ġimgħa minn Bootes Plus, li tmexxi ristorant li jinsab fil-lukanda Vela ta’ Barcelona (Spanja).
18.
L-impjieg ta’ M. Daouidi kien previst għal perijodu ta’ tliet xhur fuq il-bażi ta’ kuntratt okkażjonali ġġustifikat minn żieda fl-ammont ta’ xogħol. Dan il-kuntratt kien jipprevedi perijodu ta’ prova ta’ 30 jum.
19.
Fl-1 ta’ Lulju 2014, M. Daouidi u Bootes Plus qablu li jaqilbu l-imsemmi kuntratt għal kuntratt full-time ta’ 40 siegħa fil-ġimgħa.
20.
Il-kuntratt ta’ M. Daouidi ġġedded sussegwentement b’disa’ xhur u t-tmiem tiegħu ġie stabbilit għas-16 ta’ April 2015. Din l-estensjoni bbenefikat mill-opinjoni favorevoli tax-xeff, li kien approva wkoll il-bidla minn kuntratt part-time għal kuntratt full-time.
21.
Fit-3 ta’ Ottubru 2014, M. Daouidi kien vittma ta’ inċident fuq il-post tax-xogħol fejn żelaq fuq l-art tal-kċina, li kkawżatlu żlugar tal-minkeb tax-xellug. Huwa nieda l-proċedura ta’ inkapaċità temporanja għax-xogħol fl-istess jum. Minkbu kellu jitqiegħed fil-ġibs u kien għadu fil-ġibs sitt xhur wara, fil-mument tal-ftuħ tal-proċess quddiem il-qorti tar-rinviju.
22.
Ġimagħtejn wara dan l-inċident fuq il-post tax-xogħol, ix-xeff ċempel lil M. Daouidi biex jistaqsih dwar l-istat tas-saħħa tiegħu u esprima t-tħassib tiegħu fir-rigward tad-dewmien ta’ din is-sitwazzjoni. M. Daouidi wieġbu li ma setax jiġi rriintegrat fl-immedjat. Ftit żmien wara, ix-xeff indirizza lill-amministrazzjoni tal-impriża, fejn allegatament qal li M. Daouidi “kellu sensiela ta’ problemi” u li “ma kienx qed jaħdem tajjeb”.
23.
Fis-26 ta’ Novembru 2014, meta kienu għadu f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja għax-xogħol, M. Daouidi rċieva avviż ta’ tkeċċija dixxiplinari, imfassla bil-mod li ġej:
“Jiddispjaċina ninformawk li aħna ħadna d-deċiżjoni li ntemmu r-relazzjoni ta’ xogħol li torbtok mal-impriża tagħna u li nkeċċuk b’effett immedjat fid-data tal-lum. Din id-deċiżjoni ttieħdet minħabba l-fatt li inti ma tissodisfax l-aspettattivi tal-impriża u ma lħaqtx il-prestazzjoni li din tqis adegwata biex twettaq kompiti li jikkorrispondu għall-pożizzjoni tax-xogħol tiegħek. Dawn il-fatti huma suġġetti għal tkeċċija f’konformità [mal-istatut tal-ħaddiema].”
24.
Fit-23 ta’ Diċembru 2014, M. Daouidi ppreżenta rikors quddiem il-Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (qorti tax-xogħol Nru 33 ta’ Barcelona) bil-għan li tiġi ddikjarata n-nullità tat-tkeċċija tiegħu. Min-naħa, din allegatament kisret id-dritt fundamentali tiegħu għall-integrità fiżika, stabbilit mid-dritt Spanjol. Min-naħa l-oħra, din hija diskriminatorja, b’mod partikolari fis-sens tad-Direttiva 2000/78 u s-sentenza tal-11 ta’ April 2013, HK Danmark (C‑335/11 u C‑337/11, EU:C:2013:222).
25.
Sussidjarjament, M. Daouidi talab lil din il-qorti tiddikjara t-tkeċċija tiegħu bħala abbużiva.
26.
Huwa talab li Bootes Plus tiġi kkundannata tħallsu kumpens li jammonta għal EUR 6251 għad-dannu morali mġarrab u EUR 2841.56 għad-dannu materjali.
27.
Il-qorti tar-rinviju tinnota li, skont il-ġurisprudenza tat-Tribunal Superior de Justicia de Cataluña (qorti suprema tal-ġustizzja ta’ Cataluña, Spanja), tat-Tribunal Supremo (qorti suprema, Spanja) u tat-Tribunal Constitucional (qorti kostituzzjonali, Spanja), il-mard u s-sitwazzjonijiet ta’ inkapaċità temporanja li jirriżultaw minn inċidenti fuq il-post tax-xogħol ma jikkostitwixxux fattur diskriminatorju, bil-konsegwenza li tkeċċija, f’tali sitwazzjoni, ma tistax titqies bħala nulla, fis-sens tal-Artikolu 55(5) tal-istatut tal-ħaddiema.
28.
Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-dritt tal-Unjoni jistax jiġi interpretat fis-sens li t-tkeċċijiet minħabba inċident fuq il-post tax-xogħol jiksru l-prinċipju ta’ ugwaljanza, il-projbizzjoni ta’ kull tip ta’ diskriminazzjoni, id-dritt għall-integrità fiżika u għas-saħħa, id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi tas-sigurtà soċjali kif ukoll id-dritt għax-xogħol innifsu (li jinkludi d-dritt li wieħed ma jitkeċċiex mingħajr raġuni “ġusta”), prinċipji u drittijiet stabbiliti wkoll fil-Karta.
29.
Jekk dan kien il-każ, tali tkeċċijiet għandhom jiġu kklassifikati bħala “nulli” u mhux sempliċiment bħala “abbużivi”, fis-sens tal-Artikolu 55(4) tal-istatut tal-ħaddiema.
30.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (qorti tax-xogħol Nru 33 ta’ Barcelona) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Il-projbizzjoni ta’ kwalunkwe diskriminazzjoni stabbilita fl-Artikolu 21(1) tal-Karta għandha tiġi interpretata fis-sens li tista’ tinkludi fil-kamp ta’ projbizzjoni u ta’ protezzjoni tagħha d-deċiżjoni ta’ impriża li tkeċċi ħaddiem, li sa dak il-mument kien stmat professjonalment, sempliċement minħabba l-fatt li, għal żmien indeterminat, jinsab f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja minħabba inċident fuq il-post tax-xogħol meta qiegħed isegwi trattament mediku u jirċievi allowances tas-sigurtà soċjali?
2)
L-Artikolu 30 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li l-protezzjoni li jibbenefika minnha ħaddiem vittma ta’ tkeċċija manifestament arbitrarja u infondata għandha tkun prevista fil-leġiżlazzjoni nazzjonali għal kull tkeċċija li tikser dritt fundamentali?
3)
Id-deċiżjoni ta’ impriża li tkeċċi ħaddiem, sa dak il-mument stmat professjonalment, sempliċement minħabba l-fatt li, għal żmien indeterminat, jinsab f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja minħabba inċident fuq il-post tax-xogħol meta qiegħed jieħu trattament mediku u jirċievi allowances tas-sigurtà soċjali, taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 3, 15, 31, 34(1) u 35(1) tal-Karta (jew taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ wieħed jew iktar minnhom biss)?
4)
F’każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tliet domandi preċedenti (jew għal waħda minnhom) u fl-ipoteżi fejn il-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ u tiddeċiedi li d-deċiżjoni li jitkeċċa ħaddiem, sa dak il-mument stmat professjonalment, sempliċement minħabba l-fatt li, għal żmien indeterminat, jinsab f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja minħabba inċident fuq il-post tax-xogħol, meta qiegħed jieħu trattament mediku u jirċievi allowances tas-sigurtà soċjali, jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ wieħed jew iktar mill-artikoli tal-Karta, il-qorti nazzjonali tista’ tapplika dawn l-artikoli sabiex tiddeċiedi tilwima bejn individwi, jew għaliex, skont jekk huwiex każ ta’ ‘dritt’ jew ta’ ‘prinċipju’, dawn għandhom jingħataw effett orizzontali jew għaliex għandu jiġi applikat il-‘prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi’?
5)
F’każ ta’ risposta negattiva għall-erba’ domandi preċedenti, id-deċiżjoni tal-impriża li tkeċċi ħaddiem, sa dak il-mument stmat professjonalment, sempliċement minħabba l-fatt li, għal żmien indeterminat, jinsab f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja minħabba inċident fuq il-post tax-xogħol taqa’ taħt il-kunċett ta’ ‘diskriminazzjoni diretta bbażata fuq diżabilità’ bħala raġuni ta’ diskriminazzjoni msemmija fl-Artikoli 1, 2 u 3 tad-Direttiva 2000/78/KE?”
III – L-analiżi tiegħi
31.
Mill-proċess jirriżulta li M. Daouidi prinċipalment qed jitlob lill-qorti tar-rinviju tikkonstata n-nullità tat-tkeċċija tiegħu, bil-konsegwenza li l-impriża konvenuta fil-kawża prinċipali tkun ikkundannata tirriintegrah u tħallsu l-arretrati fuq is-salarju kif ukoll kumpens għad-dannu morali u għad-dannu materjali tiegħu (
8
). Madankollu, il-Liġi 36/2011 tipprevedi n-nullità ta’ tkeċċija biss fil-każ fejn din ikollha bħala raġuni “waħda mill-kawżi ta’ diskriminazzjoni previsti mill-Kostituzzjoni jew mil-liġi, jew li tirriżulta minn ksur tad-drittijiet fundamentali u tal-libertajiet pubbliċi tal-ħaddiem”. Huwa għalhekk li t-talba għan-nullità tat-tkeċċija tiegħu li hija fformulata minn M. Daouidi hija bbażata, minn naħa, fuq il-preġudizzju li jirriżulta min-natura diskriminatorja ta’ din it-tkeċċija, deċiża minħabba s-sitwazzjoni ta’ inkapaċità għax-xogħol għal perijodu indeterminat li rriżultat mill-inċident fuq il-post tax-xogħol ta’ M. Daouidi, u, min-naħa l-oħra, fuq il-preġudizzju li jirriżulta minn ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għall-integrità fiżika stabbilit fl-Artikolu 15 tal-Kostituzzjoni Spanjola.
32.
Il-qorti tar-rinviju tispjega li, fl-istat attwali tal-ġurisprudenza tat-Tribunal Superior de Justicia de Cataluña (qorti suprema tal-ġustizzja ta’ Cataluña), tat-Tribunal Supremo (qorti suprema) u tat-Tribunal Constitucional (qorti kostituzzjonali), huwa dubjuż li t-tkeċċija ta’ M. Daouidi tista’ tiġi ddikjarata nulla fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali biss. Huwa għalhekk li l-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni ta’ diversi artikoli tal-Karta kif ukoll tad-Direttiva 2000/78.
33.
Fir-rigward tal-Karta, l-Artikolu 51(1) tagħha jipprevedi li d-dispożizzjonijiet tagħha huma intiżi “għall-Istati Membri […] biss meta jkunu qed jimplimentaw il-liġi ta’ l-Unjoni”. L-Artikolu 6(1) TUE, li jagħti valur vinkolanti lill-Karta, kif ukoll l-Artikolu 51(2) ta’ din tal-aħħar jippreċiżaw li d-dispożizzjonijiet tal-Karta ma għandhom bl-ebda mod jestendu l-kompetenzi tal-Unjoni Ewropea kif iddefiniti mit-Trattati (
9
).
34.
Meta sitwazzjoni legali ma taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tagħha u d-dispożizzjonijiet eventwalment invokati tal-Karta ma jistgħux, fihom infushom, jistabbilixxu dik il-ġurisdizzjoni (
10
).
35.
F’dawn il-kundizzjonijiet, għandu jiġi vverifikat jekk is-suġġett tal-kawża prinċipali jikkonċernax l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni differenti minn dawk li jidhru fil-Karta.
36.
Huwa għal din ir-raġuni li, bħalma ssuġġerew il-Gvern Spanjol u l-Gvern Franċiż kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, fl-ewwel lok għandha tiġi eżaminata l-ħames domanda, dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2000/78.
37.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 1 tagħha, l-għan tad-Direttiva 2000/78 huwa li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ġlieda, f’dak li jikkonċerna l-impjieg u x-xogħol, kontra d-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq waħda mir-raġunijiet previsti f’dan l-artikolu, li fosthom hemm id-diżabbiltà.
38.
Skont l-Artikolu 2(2)(a) ta’ din id-direttiva, għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi ttrattata b’mod inqas favorevoli milli persuna oħra hija, kienet jew kienet tiġi ttrattata f’sitwazzjoni paragunabbli, b’mod partikolari, fuq il-bażi tad-diżabbiltà.
39.
Skont l-Artikolu 3(1)(ċ) tagħha, id-Direttiva 2000/78 tapplika, fil-limiti tal-kompetenzi kkonferiti lill-Unjoni, għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis-settur privat, inklużi l-korpi pubbliċi, b’mod partikolari fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ tkeċċija.
40.
Wara r-ratifika mill-Unjoni tal-Konvenzjoni tan-NU, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-kunċett ta’ “diżabbiltà”, fis-sens tad-Direttiva 2000/78, għandu jinftiehem fis-sens li jirreferi għal limitazzjoni, li tirriżulta b’mod partikolari minn ħsara ta’ natura fiżika, mentali jew psikika għal perijodu twil, li flimkien ma’ diversi ostakoli tista’ tkun ta’ xkiel għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali fuq bażi ugwali mal-ħaddiema l-oħra (
11
). Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk adottat definizzjoni evoluttiva u relattivament wiesgħa tal-kunċett ta’ diżabbiltà (
12
).
41.
Dan il-kunċett ta’ “diżabbiltà” ma għandux jinftiehem bħala li jirreferi biss għall-impossibbiltà li tiġi eżerċitata attività professjonali, iżda għandu jinftiehem ukoll fis-sens li jirreferi għal ostakolu fl-eżerċizzju ta’ tali attività. Interpretazzjoni differenti tkun inkompatibbli mal-għan ta’ din id-direttiva li huwa b’mod partikolari li persuna b’diżabbiltà jkun jista’ jkollha aċċess għal impjieg jew tkun tista’ teżerċitah (
13
).
42.
Barra minn hekk, jekk jiġi ammess li l-imsemmija direttiva tista’ tapplika skont l-oriġini tad-diżabbiltà, dan ikun imur kontra l-għan tagħha stess, li huwa li tiġi implementata l-ugwaljanza fit-trattament (
14
). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ma jidhirx li d-Direttiva 2000/78 hija intiża sabiex tkopri biss id-diżabbiltajiet mit-twelid jew dawk ta’ oriġini inċidentali filwaqt li teskludi dawk ikkawżati minn marda (
15
).
43.
Għalhekk, jekk marda li titfejjaq jew li ma tistax titfejjaq tinvolvi limitazzjoni, li tirriżulta b’mod partikolari minn diffikultajiet fiżiċi, mentali jew psikiċi, li flimkien ma’ diversi ostakoli tista’ tkun ta’ xkiel għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali fuq il-bażi tal-ugwaljanza mal-ħaddiema l-oħra u jekk din il-limitazzjoni hija għal żmien twil, tali marda tista’ taqa’ taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78 (
16
). Min-naħa l-oħra, marda li ma tinvolvix tali limitazzjoni ma taqax taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, il-marda bħala tali ma tistax titqies bħala raġuni addizzjonali għal dawk li abbażi tagħhom l-imsemmija direttiva tipprojbixxi kull diskriminazzjoni (
17
).
44.
Fir-rigward tal-kunċett funzjonali li l-Qorti tal-Ġustizzja żammet tal-kunċett ta’ “diżabbiltà”, il-kawża ta’ din hija irrilevanti. Jien niddeduċi li sitwazzjoni ta’ inkapaċità għax-xogħol li tirriżulta meta wieħed iweġġa’ kawża ta’ inċident fuq il-post tax-xogħol tista’, jekk din tissodisfa l-kundizzjonijiet li jinsabu fid-definizzjoni adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78.
45.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti fir-rigward tas-sitwazzjoni ta’ M. Daouidi.
46.
F’dan ir-rigward, għalkemm jidher stabbilit li M. Daouidi ġarrab limitazzjoni li rriżultat minn leżjoni fil-minkeb u li din il-limitazzjoni, flimkien ma’ ostakoli oħra, hija ta’ xkiel għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tiegħu fil-ħajja professjonali taħt l-istess kundizzjonijiet bħall-ħaddiema l-oħra, in-natura dewwiema tal-imsemmija limitazzjoni (
18
) għadha trid tintwera.
47.
Sabiex tiġi vverifikata n-natura dewwiema ta’ tali limitazzjoni, il-qorti tar-rinviju tista’ tibbaża fuq l-elementi kollha li se jiġu pprovduti lilha, b’mod partikolari fuq dokumenti u ċertifikati mediċi li jevalwaw it-tul probabbli tad-diżabbiltà inkwistjoni. Jekk minn dawn l-elementi jirriżulta li l-limitazzjoni mġarrba minn M. Daouidi hija ta’ natura dewwiema, jiġifieri li, minħabba konsegwenzi eventwali, din tista’ tippersisti lil hinn miż-żmien medju meħtieġ għall-fejqan ta’ leżjoni bħal dik li jsofri minnha u għal perijodu twil, din il-limitazzjoni tista’ taqa’ taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78.
48.
Min-naħa l-oħra, għall-kuntrarju ta’ dak li tindika l-qorti tar-rinviju, l-evalwazzjoni ta’ min iħaddem, li skontha M. Daouidi kien assenti għal perijodu twil biżżejjed sabiex iqis meħtieġ li jissepara minn miegħu, ma hijiex ta’ natura li tistabbilixxi n-natura dewwiema tal-limitazzjoni. Fil-fatt, id-diżabbiltà hija kunċett oġġettiv u għalhekk ma huwiex rilevanti li titqies l-evalwazzjoni suġġettiva ta’ min iħaddem fir-rigward ta’ jekk l-impossibbiltà li r-rikorrent fil-kawża prinċipali jaħdem kinitx għal perijodu twil biżżejjed jew le.
49.
Għaldaqstant, dejjem fir-rigward tal-prova tan-natura dewwiema jew mhux dewwiema tal-limitazzjoni, il-Gvern Franċiż josserva li l-qorti tar-rinviju tikklassifika b’mod ċar bħala “temporanju” l-istat ta’ inkapaċità għax-xogħol ta’ M. Daouidi, bit-tendenza li tistabbilixxi li, meta din tqisu bħala tali u mhux b’rabta mar-raġunijiet li jiġġustifikaw id-deċiżjoni ta’ min iħaddem li jkeċċih, dan l-istat ta’ inkapaċità, fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, ma huwiex verament ta’ natura dewwiema. Jien naħseb, madankollu, li l-fatt li l-inkapaċità, inizjalment, kienet ġiet ikklassifikata bħala “temporanja” ma jxekkilx il-fatt li din, sussegwentement, fuq il-bażi ta’ elementi mediċi, tista’ titqies bħala li hija dewwiema. Barra minn hekk, il-klassifikazzjoni ta’ sitwazzjoni bħala waħda li taqa’ taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà”, fis-sens tad-Direttiva 2000/78, ma għandhiex, fil-fehma tiegħi, tiddependi mill-klassifikazzjoni ta’ “inkapaċità temporanja”, fis-sens tad-dritt nazzjonali, li kien ġie applikat għar-rikorrent fil-kawża prinċipali. Barra minn hekk, ninnota li mill-formulazzjoni tal-ħames domanda jirriżulta li M. Daouidi jinsab f’sitwazzjoni ta’ inkapaċità temporanja “għal żmien indeterminat”.
50.
Il-Gvern Franċiż jinnota wkoll li huwa stabbilit li t-tkeċċija tar-rikorrent fil-kawża prinċipali seħħet biss 53 jum wara l-inċident tiegħu fuq il-post tax-xogħol, li, fil-fehma tiegħu, jidher li tikkostitwixxi perijodu qasir ħafna biex dan ikun jista’ jiġi kklassifikat bħala “dewwiemi”. Iż-żmien bejn meta jseħħ inċident fuq il-post tax-xogħol u t-tkeċċija madankollu ma jidhirlix li jikkostitwixxi kriterju tan-natura dewwiema jew mhux dewwiema tal-limitazzjoni mġarrba minn ħaddiem. Tali limitazzjoni tista’ fil-fatt titqies bħala li tkun dewwiema minkejja li ħaddiem ikun tkeċċa immedjatament wara inċident fuq il-post tax-xogħol. L-adozzjoni ta’ pożizzjoni kuntrarja tmur manifestament kontra l-protezzjoni tal-ħaddiema b’diżabbiltà hekk kif din tħeġġeġ lil min iħaddem biex ikeċċu malajr kemm jista’ jkun lill-ħaddiema morda jew li jkorru li l-istat ta’ inkapaċità professjonali tagħhom jista’ jirriżulta li jkun għal perijodu twil.
51.
Huwa fuq il-bażi tal-elementi preċedenti li l-qorti tar-rinviju se jkollha tfassal opinjoni fir-rigward ta’ jekk is-sitwazzjoni ta’ M. Daouidi taqax jew le taħt il-kunċett ta’ “diżabbiltà” fis-sens tad-Direttiva 2000/78.
52.
Peress li l-applikazzjoni tad-Direttiva 2000/78 hija marbuta mal-evalwazzjoni li se tagħmel il-qorti tar-rinviju wara s-sentenza li se tagħti l-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża, ma hemmx lok li jitqies li s-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni, f’dan l-istadju tal-proċedura (
19
).
IV – Konklużjoni
53.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi li tingħata r-risposta bil-mod li ġej għad-domandi magħmula mill-Juzgado de lo Social no 33 de Barcelona (qorti tax-xogħol Nru 33 ta’ Barcelona, Spanja):
Id-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol, għandha tiġi interpretata fis-sens li s-sitwazzjoni li jinsab fiha ħaddiem b’inkapaċità temporanja għax-xogħol għal żmien indeterminat minħabba inċident fuq il-post tax-xogħol tista’ tiġi kklassifikata bħala “diżabbiltà”, fis-sens ta’ din id-direttiva, meta din tinvolvi limitazzjoni, li tirriżulta b’mod partikolari minn ħsarat fiżiċi ta’ natura dewwiema, li flimkien ma’ diversi ostakoli tista’ tkun ta’ xkiel għall-parteċipazzjoni sħiħa u effettiva tal-persuna kkonċernata fil-ħajja professjonali fuq bażi ugwali mal-ħaddiema l-oħra. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk, fil-kawża prinċipali, dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Iktar ’il quddiem il-“Karta”.
(
3
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79.
(
4
)	ĠU 2010, L 23, p. 35, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni tan-NU”.
(
5
)	BOE Nru 75, tad-29 ta’ Marzu 1995, p. 9654.
(
6
)	Iktar ’il quddiem l-“istatut tal-ħaddiema”.
(
7
)	BOE Nru 245, tal-11 ta’ Ottubru 2011, p. 106584, iktar ’il quddiem il-“Liġi 36/2011”.
(
8
)	Min-naħa l-oħra, bħalma tenfasizza l-qorti tar-rinviju, jekk it-tkeċċija ta’ M. Daouidi jkollha tiġi kklassifikata bħala “abbużiva”, tali klassifikazzjoni jista’ jkollha bħala konsegwenza li dan il-ħaddiem ikollu biss dritt għal allowance minima, li bilkemm tammonta għall-ekwivalenti ta’ 22 jum ta’ salarju.
(
9
)	Ara, b’mod partikolari, id-digriet tat-23 ta’ Frar 2016, Garzón Ramos u Ramos Martín (C‑380/15, mhux ippubblikat, EU:C:2016:112, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Ara, b’mod partikolari, id-digriet tat-23 ta’ Frar 2016, Garzón Ramos u Ramos Martín (C‑380/15, mhux ippubblikat, EU:C:2016:112, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
11
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, FOA (C‑354/13, EU:C:2014:2463, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Ara Cavallini, J., “Maladie et discrimination indirecte fondée sur le handicap”, La semaine juridique – Édition sociale, 2013, Nru 23, p. 20. Dan l-awtur josserva li “[j]kun biżżejjed li marda jkollha bħala konsegwenza fit-tul li xxekkel il-possibbiltà li titwettaq ‘b’mod normali’ attività professjonali biex ikun hemm diżabbiltà” [traduzzjoni libera] (p. 21). Ara, ukoll, Boujeka, A., “La définition du handicap en droit international et en droit de l’Union européenne”, Recueil Dalloz, 2013, Nru 20, p. 1388. Dwar il-kunċett “aġġornat” tad-diżabbiltà maħruġ mill-Konvenzjoni tan-NU, l-awtur jindika li “ġie pprovat, permezz tas-soċjoloġija u l-antropoloġija, li d-diżabbiltà tappartjeni inqas għal nuqqas milli għall-interazzjoni bejn limitazzjoni funzjonali tal-individwu u l-ostakoli soċjali jew ambjentali. Iktar milli jibni ħajt diviżorju bejn il-mard u d-diżabbiltà, dan l-approċċ il-ġdid jagħmel l-ewwel waħda kawża, fost oħrajn, tat-tieni waħda” [traduzzjoni libera] (punt 9).
(
13
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, FOA (C‑354/13, EU:C:2014:2463, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
14
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-18 ta’ Diċembru 2014, FOA (C‑354/13, EU:C:2014:2463, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
15
)	Ara s-sentenza tal-11 ta’ April 2013, HK Danmark (C‑335/11 u C‑337/11, EU:C:2013:222, punt 40).
(
16
)	Ara s-sentenza tal-11 ta’ April 2013, HK Danmark (C‑335/11 u C‑337/11, EU:C:2013:222, punt 41).
(
17
)	Ara s-sentenza tal-11 ta’ April 2013, HK Danmark (C‑335/11 u C‑337/11, EU:C:2013:222, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
18
)	Ara, b’mod partikolari, għal formulazzjoni ta’ din il-kundizzjoni, is-sentenza tat-18 ta’ Marzu 2014, Z. (C‑363/12, EU:C:2014:159, punt 79).
(
19
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, Torralbo Marcos (C‑265/13, EU:C:2014:187, punt 40).