Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
NICHOLASA EMILIOU
przedstawiona w dniu 26 marca 2026 r.(1)
Sprawa C‑579/24
Austro-Mechana Gesellschaft zur Wahrnehmung mechanisch-musikalischer Urheberrechte Gesellschaft mbH,
AKM eingetragene Genossenschaft mit beschränkter Haftung
przeciwko
Aufsichtsbehörde für Verwertungsgesellschaften
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria)]
Odesłanie prejudycjalne – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa (UE) 2019/790 – Artykuł 17 – Odpowiedzialność dostawców usług udostępniania treści online za treści chronione zamieszczane przez ich użytkowników – Zakres odpowiedzialności – Obowiązek uzyskania przez tych dostawców od podmiotów uprawnionych zezwolenia na publiczne udostępnianie lub podawanie do publicznej wiadomości – Dyrektywa 2001/29/WE – Artykuł 2 – Prawo do zwielokrotniania utworu – Wykonywanie cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług – Kopie technicznie niezbędne do podawania treści do publicznej wiadomości – Brak jakiegokolwiek obowiązku uzyskania oddzielnego zezwolenia od podmiotów uprawnionych
I.      Wprowadzenie
1.        Niniejsza sprawa stwarza Trybunałowi drugą sposobność do dokonania wykładni(2) art. 17 dyrektywy (UE) 2019/790 w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym(3). Przepis ten określa warunki, na jakich dostawcy usług udostępniania treści online, tacy jak YouTube, Soundcloud i Pinterest, mogą ponosić odpowiedzialność za udzielenie publicznego dostępu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną (zwanych dalej „treściami chronionymi”) zamieszczanych na ich platformach przez użytkowników tych platform z naruszeniem prawa autorskiego.
2.        Dokładniej rzecz ujmując, art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 stanowi, że dostawcy tych usług dokonują czynności „publicznego udostępniania” lub „podawania do publicznej wiadomości”, zgodnie z definicjami zawartymi w art. 3 dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym(4), w przypadku gdy udzielają publicznego dostępu do treści chronionych.
3.        W myśl tego drugiego przepisu co do zasady podmioty uprawnione mają wyłączne prawo do udostępniania lub podawania do wiadomości swoich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną. W związku z tym sami dostawcy usług udostępniania treści online nie mogą dokonać czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości bez uzyskania uprzedniego zezwolenia od podmiotów uprawnionych, co zazwyczaj następuje w drodze zawarcia umowy licencyjnej. Obowiązek uzyskania takiego zezwolenia został wyraźnie wyrażony w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790.
4.        U podstaw pytań prejudycjalnych zadanych Trybunałowi przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria) leży okoliczność, że w przypadku gdy treści chronione są zamieszczane na platformach internetowych przez użytkowników usług udostępniania treści online, cyfrowe kopie tych treści są automatycznie wykonywane i przechowywane na serwerach dostawców usług. Wykonanie tych kopii jest technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do takich treści.
5.        Jak jednak wyjaśnię, potencjalnie narusza to inne prawo chronione na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29, mianowicie „prawo do zwielokrotniania utworu”; przepis ten przewiduje w istocie, że wykonywanie kopii treści chronionych jest, co do zasady, również zastrzeżone dla podmiotów uprawnionych.
6.        W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się w szczególności, czy wykonywane na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowe kopie treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, stanowią „zwielokrotnienia” w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29 objęte zakresem tego prawa. Na wypadek gdyby tak było, zwraca się on do Trybunału o wyjaśnienie, czy zezwolenia, które dostawcy tych usług muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości treści chronionych, siłą rzeczy uprawniają również tym dostawców do wykonania takich kopii.
7.        Stronami sporu w postępowaniu głównym są, z jednej strony, Austro-Mechana i AKM (jednostka dominująca Austro-Mechany) – dwie organizacje zbiorowego zarządzania zarejestrowane w austriackim rejestrze handlowym (zwane dalej „skarżącymi”), które dysponują zezwoleniami na zarządzanie, przewidzianymi w dyrektywie 2014/26/UE(5), w celu wykonywania praw autorskich i praw pokrewnych do utworów muzycznych i utworów językowych związanych z utworami muzycznymi oraz w celu zarządzania takimi prawami w interesie podmiotów uprawnionych – oraz, z drugiej strony, Aufsichtsbehörde für Verwertungsgesellschaften (austriacki organ nadzoru nad organizacjami zbiorowego zarządzania (zwany dalej „organem nadzoru”).
8.        Organ nadzoru stoi w istocie na stanowisku, że zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie na serwerach dostawców tych usług cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści. Z kolei skarżące argumentują, że wykonywanie takich kopii powinno być przedmiotem oddzielnego zezwolenia, a tym samym podlegać innej umowie licencyjnej, oraz że w związku z tym taka umowa może zostać wynegocjowana z dostawcami tych usług przez organizację zbiorowego zarządzania (w niniejszym przypadku – Austro-Mechanę) inną niż organizacja, która zarządza przysługującymi odpowiednim podmiotom uprawnionym prawami do publicznego udostępniania lub do podawania do publicznej wiadomości (w niniejszym przypadku – ATM). Uważam, że Trybunał powinien przychylić się do pierwszego z tych stanowisk.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo międzynarodowe
9.        Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych podpisana w Bernie w dniu 9 września 1886 r. (Akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.), w brzmieniu uwzględniającym zmiany z dnia 28 września 1979 r. (zwana dalej „konwencją berneńską”), podpisana przez wszystkie państwa członkowskie, stanowi w art. 9:
„1.      Autorzy dzieł literackich i artystycznych chronionych przez niniejszą konwencję korzystają z wyłącznego prawa udzielania zezwolenia na reprodukcję tych dzieł, bez względu na sposób i na formę, w których miałaby ona nastąpić.
2.      Ustawodawstwu państw należących do związku zastrzega się możność zezwolenia na reprodukcję tych dzieł w pewnych szczególnych wypadkach, pod warunkiem że reprodukcja ta nie wyrządzi szkody normalnemu korzystaniu z dzieła ani nie przyniesie nieuzasadnionego uszczerbku prawowitym interesom autora.
3.      W rozumieniu niniejszej konwencji wszelki zapis dźwiękowy lub wizualny uważa się za reprodukcję”.
B.      Prawo Unii
1.      Dyrektywa 2001/29
10.      Zgodnie z art. 2 dyrektywy 2001/29, zatytułowanym „Prawo do zwielokrotniania utworu”:
„Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:
a)      dla autorów – w odniesieniu do ich utworów;
b)      dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień;
c)      dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów;
d)      dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów;
e)      dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”.
11.      Artykuł 3 tej dyrektywy dotyczy „[prawa] do publicznego udostępniania utworów i praw[a] podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”. Stanowi on w ust. 1, że „[p]aństwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie”. W ust. 2 wymieniono konkretne przypadki, w których prawo to ma zastosowanie i które są takie same jak te wyszczególnione w art. 2 lit. b)–e) dyrektywy 2001/29.
2.      Dyrektywa 2014/26
12.      Artykuł 4 dyrektywy 2014/26 stanowi, że „[p]aństwa członkowskie zapewniają, aby organizacje zbiorowego zarządzania działały w sposób najlepiej zabezpieczający interesy podmiotów uprawnionych, których prawa reprezentują, oraz aby nie nakładały na nie jakichkolwiek obowiązków, które nie są obiektywnie niezbędne do celów ochrony ich praw i interesów lub do efektywnego zarządzania ich prawami”.
13.      W art. 5 tej dyrektywy wymieniono konkretne prawa przysługujące podmiotom uprawnionym względem organizacji zbiorowego zarządzania.
14.      Artykuł 16 ust. 1 i 2 dyrektywy 2014/26 dotyczy procedury udzielania licencji oraz kryteriów, na jakich opierają się warunki udzielenia licencji.
3.      Dyrektywa 2019/790
15.      Zgodnie z art. 2 pkt 6 dyrektywy 2019/790 „dostawca usług udostępniania treści online” oznacza „dostawcę usług społeczeństwa informacyjnego, którego głównym lub jednym z głównych celów jest przechowywanie i udzielanie publicznego dostępu do dużej liczby chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez użytkowników tych usług, które są przez niego organizowane i promowane w celach zarobkowych”.
16.      Artykuł 17 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„1.      Państwa członkowskie wprowadzają przepisy przewidujące, że dostawca usług udostępniania treści online dokonuje czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości do celów niniejszej dyrektywy, w przypadku gdy udziela on publicznego dostępu do chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez jego użytkowników.
Dostawca usług udostępniania treści online musi zatem uzyskać zezwolenie od podmiotów uprawnionych, o którym mowa w art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy [2001/29], na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej, w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną.
2.      Państwa członkowskie wprowadzają przepisy przewidujące, że w przypadku gdy dostawca usług udostępniania treści online uzyska zezwolenie, na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej, zezwolenie to obejmuje swoim zakresem również czynności wykonywane przez użytkowników usług objęt[e] zakresem stosowania art. 3 dyrektywy [2001/29], w przypadku gdy nie działają oni na zasadach komercyjnych lub gdy ich działalność nie przynosi znaczących przychodów.
3.      Jeżeli dostawca usług udostępniania treści online dokonuje czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości na warunkach określonych w niniejszej dyrektywie, ograniczeń odpowiedzialności ustanowionych w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31/WE(6) nie stosuje się do sytuacji objętych niniejszym artykułem.
Akapit pierwszy niniejszego ustępu nie ma wpływu na ewentualne stosowanie art. 14 ust. 1 dyrektywy [2000/31] w odniesieniu do tych dostawców usług do celów wykraczających poza zakres stosowania niniejszej dyrektywy.
4.      Jeżeli nie udzielono zezwolenia, dostawcy usług udostępniania treści online ponoszą odpowiedzialność za nieobjęte zezwoleniem czynności publicznego udostępniania, w tym podawania do wiadomości publicznej, chronionych prawem autorskim utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, chyba że wykażą, że:
a)      dołożyli wszelkich starań, aby uzyskać zezwolenia, oraz
b)      dołożyli wszelkich starań – zgodnie z wysokimi standardami staranności zawodowej w sektorze – aby zapewnić brak dostępu do poszczególnych utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, w odniesieniu do których podmioty uprawnione przekazały dostawcom usług odpowiednie i niezbędne informacje; oraz w każdym przypadku
c)      działali niezwłocznie po otrzymaniu odpowiednio uzasadnionego zastrzeżenia od podmiotów uprawnionych w celu zablokowania dostępu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, których dotyczy zastrzeżenie, lub usunięcia ich ze swoich stron internetowych, a także dołożyli wszelkich starań, aby zapobiec ich przyszłemu zamieszczaniu zgodnie z lit. b).
[…]”.
C.      Prawo krajowe
17.      Paragraf 15 Bundesgesetz über das Urheberrecht an Werken der Literatur und der Kunst und über verwandte Schutzrechte (Urheberrechtsgesetz) [ustawy o prawie autorskim do dzieł literackich i artystycznych oraz pokrewnych prawach ochronnych (ustawy o prawie autorskim); zwanej dalej „UrhG”)], zatytułowany „Prawo do zwielokrotniania”, stanowi w ust 1 i 2:
„1.      Twórca ma wyłączne prawo do zwielokrotniania utworu, niezależnie od zastosowanego procesu i ilości zwielokrotnianego utworu, w sposób tymczasowy lub stały.
2.      Zwielokrotnianie polega także na utrwalaniu przedstawienia lub wykonania utworu na środkach powtarzalnego odtwarzania dla wzroku lub słuchu (nośnik wizualny lub dźwiękowy), np. na taśmach filmowych lub płytach”.
18.      Paragraf 17 UrhG, zatytułowany „Prawo do nadawania”, stanowi w ust. 1:
„1.      Twórca ma wyłączne prawo do nadawania utworu za pośrednictwem radia i telewizji lub w podobny sposób.
[…]”.
19.      Paragraf 18a UrhG, zatytułowany „Prawo podawania do wiadomości”, brzmi w ust. 1 następująco:
„Twórca ma wyłączne prawo podawania do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
20.      Paragraf 18c UrhG, zatytułowany (Nadawanie i podawanie do wiadomości przez dostawców dużych platform internetowych”, stanowi:
„Na warunkach określonych w § 17 ust. 1 i 2 oraz § 18a nadania lub podania do publicznej wiadomości utworu dokonuje również ten, kto jako dostawca dużej platformy internetowej udziela publicznego dostępu do chronionych prawem autorskim utworów zamieszczanych przez jego użytkowników. Musi on zatem uzyskać zezwolenie twórców.
[…]”.
21.      W myśl § 24a UrhG, zatytułowanego „Zezwolenie na korzystanie z utworu lub prawo do korzystania z utworu w celu nadawania lub podawania do publicznej wiadomości zgodnie z § 18c”, udzielone dostawcy dużej platformy internetowej zezwolenie na korzystanie z utworu w celu nadawania lub podawania do publicznej wiadomości zgodnie z § 18c UrhG rozciąga się również na użytkowników tej platformy w odniesieniu do tego samego celu oraz w zakresie udzielonego zezwolenia, z zastrzeżeniem, że ci użytkownicy nie działają na zasadach komercyjnych lub że ich działalność nie przynosi znaczących przychodów. Podobnie § 24a UrhG przewiduje też, że zezwolenie udzielone użytkownikowi uprawnia dostawcę usług do dozwolonego użytku.
III. Okoliczności faktyczne, postępowanie przed sadem krajowym i pytania prejudycjalne
22.      Pierwsza skarżąca, Austro-Mechana, jest organizacją zbiorowego zarządzania w rozumieniu § 2 ust. 1 Bundesgesetz über Verwertungsgesellschaften (ustawy o organizacjach zbiorowego zarządzania). W tym charakterze reprezentuje ona prawa i interesy różnych podmiotów uprawnionych do utworów i innych przedmiotów objętych ochroną w rozumieniu UrhG. Stanowi ona jednostkę w pełni zależną drugiej skarżącej, mianowicie AKM, która również jest organizacją zbiorowego zarządzania. W celu prowadzenia swojej działalności Austro-Mechany i AKM zawierają z podmiotami uprawnionymi umowy o zarządzanie. Te umowy o zarządzanie upoważniają je do zarządzania pewnymi prawami wyłącznymi podmiotów uprawnionych oraz, w szczególności, do negocjowania w ich imieniu zezwoleń lub umów licencyjnych z dostawcami usług udostępniania treści online.
23.      Austro-Mechana dysponuje wydanym przez organ nadzoru zezwoleniem na zarządzanie „dotyczącym utworów muzycznych i utworów językowych związanych z utworami muzycznymi […] w celu wykonywania lub dochodzenia praw do zwielokrotniania […], a także odpowiednich roszczeń do udziału lub wynagrodzenia”(7). Ma ono zastosowanie między innymi do „zwielokrotniania lub rozpowszechniania na nośnikach wizualnych lub dźwiękowych (nośnikach przechowywania danych) zgodnie z § 15 i § 16 UrhG” oraz do „zwielokrotniania […] na nośnikach wizualnych i dźwiękowych (nośnikach przechowywania danych) w związku z utworami filmowymi przeznaczonymi do emisji, które nadawca lub webcaster produkuje samodzielnie lub których produkcję zleca innemu podmiotowi”.
24.      AKM dysponuje zezwoleniem na zarządzanie „dotyczącym utworów muzycznych i utworów językowych związanych z utworami muzycznymi […] w celu wykonywania lub dochodzenia praw w zakresie wykonywania, postanowień umownych, nadawania i podawania do wiadomości dotyczących przedstawień, wykonań na koncertach i nadań oraz odpowiedniego udziału lub roszczeń o wynagrodzenie”(8).
25.      W dniu 7 czerwca 2022 r. Austro-Mechana wystąpiła do organu nadzoru o stwierdzenie, że udzielone jej zezwolenie na zarządzanie obejmuje zwielokrotnianie w celu nadawania i podawania do publicznej wiadomości na dużych platformach internetowych. Twierdziła ona w istocie, że jej zezwolenie obejmuje cyfrowe kopie treści chronionych wykonywane na serwerach dostawców usług udostępniania treści online, które mają charakter dodatkowy w stosunku do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości takich treści na tych platformach i są technicznie niezbędne do takiego ich udostępnienia lub podawania do wiadomości. Z wnioskiem tym wystąpiła ona niezależnie od faktu, że te czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości są objęte zakresem zezwolenia na zarządzanie, którym dysponuje AKM.
26.      Decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. organ nadzoru oddalił (w pkt 1) wniosek Austro-Mechany i stwierdził (w pkt 2), że zezwolenie na zarządzanie, którym dysponuje AKM, obejmuje już swoim zakresem wszelkie takie zwielokrotnianie.
27.      Organ nadzoru zauważył, po pierwsze, że nie jest jasne, czy na prawo do zwielokrotniania, chronione na podstawie § 15 UrhG, który stanowi środek transpozycji do prawa austriackiego art. 2 dyrektywy 2001/29, jakikolwiek wpływ mają czynności lub operacje określone w § 18c UrhG, który z kolei stanowi środek transpozycji do prawa austriackiego art. 17 dyrektywy 2019/790. W tym względzie nawiązał on do niektórych stwierdzeń Komisji Europejskiej zawartych w jej wytycznych dotyczących tego przepisu(9) i podkreślił, że art. 17 dyrektywy 2019/790, a zatem również § 18c UrhG odnoszą się wyłącznie do prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, tak jak zostały one zdefiniowane w art. 3 dyrektywy 2001/29.
28.      Dodał on, że nawet gdyby założyć, iż na prawo do zwielokrotniania mają wpływ czynności lub operacje określone w art. 17 dyrektywy 2019/790, a tym samym w § 18c UrhG, to z celu art. 17 dyrektywy 2019/790 można wywnioskować, że zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości treści chronionych zamieszczanych przez użytkowników na ich platformach, obejmuje siłą rzeczy wszystkie te czynności zwielokrotniania, które są technicznie niezbędne w tym celu. Czynności tych nie można oddzielić od czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, wobec czego nie można udzielać oddzielnego zezwolenia obejmującego prawo do zwielokrotniania.
29.      Zarówno Austro-Mechana, jak i AKM wniosły skargę na tę decyzję do Bundesverwaltungsgericht (federalnego sądu administracyjnego), który jest sądem odsyłającym. W istocie wnoszą one o uchylenie pkt 2 zaskarżonej decyzji w całości oraz o zmianę pkt 1 tej decyzji w ten sposób, by wniosek Austro-Mechany z dnia 7 czerwca 2022 r. został uwzględniony.
30.      Powziąwszy wątpliwości co do prawidłowej wykładni wyżej wspomnianych przepisów prawa Unii, Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.      Czy prawo Unii, w szczególności art. 2 dyrektywy [2001/29] oraz art. 17 ust. 1 dyrektywy [2019/790] i art. 9 [konwencji berneńskiej], należy interpretować w ten sposób, że dostawca usług udostępniania treści online w rozumieniu art. 2 pkt 6 dyrektywy [2019/790], który przechowuje zamieszczone przez użytkowników utwory i przedmioty objęte ochroną, dokonuje, oprócz czynności publicznego udostępniania (lub czynności podawania do publicznej wiadomości) w rozumieniu art. 3 dyrektywy [2001/29], także zwielokrotniania w rozumieniu art. 2 dyrektywy [2001/29] lub też należy uznać, iż tego dokonuje, i jest zobowiązany do uzyskania w tym względzie oddzielnego zezwolenia podmiotów uprawnionych, o których mowa w art. 2 dyrektywy [2001/29]?
2.      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie prejudycjalne:
Czy prawo Unii, w szczególności art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 1 ust. 2 i art. 2 pkt 6 dyrektywy [2019/790] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy dostawca usług udostępniania treści online w rozumieniu art. 2 pkt 6 dyrektywy [2019/790] uzyska zezwolenie na zwielokrotnianie, zezwolenie to obejmuje swoim zakresem również czynności zwielokrotniania wykonywane przez użytkowników takich platform lub które należy uznać za wykonywane przez nich, w przypadku gdy nie są one dokonywane na zasadach komercyjnych lub gdy ich działalność nie przynosi znaczących przychodów?
3.      W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pierwsze pytanie prejudycjalne:
Czy prawo Unii, w szczególności art. 2 dyrektywy [2001/29] i art. 17 ust. 2 dyrektywy [2019/790], należy interpretować w ten sposób, że użytkownicy ofert dostawców usług udostępniania treści online w rozumieniu art. 2 pkt 6 dyrektywy [2019/790], poprzez zamieszczanie w Internecie w celu przechowywania i udostępniania utworów chronionych prawem autorskim i przedmiotów objętych ochroną, dokonują zwielokrotniania w rozumieniu art. 2 dyrektywy [2001/29] i muszą uzyskać w tym względzie zezwolenie podmiotów uprawnionych, o których mowa w art. 2 [tej dyrektywy]?
4.      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie prejudycjalne:
Czy prawo Unii, w szczególności art. 4 i 5 oraz art. 16 ust. 1 i 2 dyrektywy [2014/26], należy interpretować w ten sposób, że podmioty uprawnione mogą przyznać, z jednej strony, prawo do zwielokrotniania, o którym mowa w art. 2 dyrektywy [2001/29], a z drugiej strony, prawo do publicznego udostępniania, o którym mowa w art. 3 tej samej dyrektywy, dla celów udzielenia licencji w myśl art. 17 ust. 1 i 2 dyrektywy [2019/790], również indywidualnie i oddzielnie danej organizacji zbiorowego zarządzania (lub danemu niezależnemu podmiotowi zarządzającemu), czy to w celu umożliwienia wykonywania tych praw różnym organizacjom zbiorowego zarządzania (lub niezależnym podmiotom zarządzającym), czy też częściowego wykonywania tych praw indywidualnie?”.
31.      Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym z dnia 30 sierpnia 2024 r. został złożony w sekretariacie Trybunału w dniu 3 września 2024 r. Uwagi na piśmie przedstawiły skarżące w postępowaniu głównym, rządy austriacki i francuski oraz Komisja. Te zainteresowane strony i organ nadzoru przedstawiły swe wystąpienia ustne na rozprawie w dniu 8 października 2025 r.
IV.    Ocena
32.      W art. 2 dyrektywy 2001/29 prawo do zwielokrotniania utworu zdefiniowano jako „wyłączne prawo” autorów, artystów wykonawców, producentów oraz organizacji radiowych i telewizyjnych „do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania […], przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo” ich utworów, przedstawień, fonogramów, filmów lub programów.
33.      W niniejszej sprawie do Trybunału zwrócono się o ustalenie, czy w kontekście usług udostępniania treści online prawo to ma zastosowanie w przypadku, gdy cyfrowe kopie treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, są wykonywane na serwerach dostawców tych usług. Wymaga to wyjaśnienia, czy takie kopie są zwielokrotnieniami w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29.
34.      Ponadto przy założeniu, że prawo do zwielokrotniania ma zastosowanie w tym kontekście, sąd odsyłający zastanawia się, czy zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości treści chronionych na ich platformach, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie na serwerach dostawców tych usług cyfrowych kopii tych treści, które to kopie są technicznie niezbędne w tym celu.
35.      Aby wyjaśnić, dlaczego w art. 17 dyrektywy 2019/790 prawodawca Unii wprowadził szczególny system odpowiedzialności dla dostawców usług udostępniania treści online, warto przypomnieć jeden z głównych celów dyrektywy 2001/29, a także względy, które doprowadziły do przyjęcia tego przepisu.
36.      Jak wynika z preambuły dyrektywy 2001/29, zmierza ona do zagwarantowania podmiotom uprawnionym „wysokiego poziomu ochrony” przysługujących im praw autorskich i praw pokrewnych oraz zapewnienia, aby otrzymywali oni „stosowne wynagrodzenie” za korzystanie z ich utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, zwłaszcza w „społeczeństwie informacyjnym”(10). W tym celu dyrektywa ta przyznaje im – jak wyjaśniłem we wprowadzeniu – wyłączne prawo do zwielokrotniania ich treści chronionych (art. 2) oraz wyłączne prawo do publicznego udostępniania tych treści i podawania ich do publicznej wiadomości (art. 3). W związku z tym czynności należące do zakresu tych praw nie mogą, co do zasady(11), być wykonywane przez osoby trzecie bez uprzedniego zezwolenia, które zazwyczaj przybiera formę licencji udzielanej za wynagrodzeniem.
37.      Niemniej jednak pojawienie się, niedługo po przyjęciu dyrektywy 2001/29, interaktywnych usług „Web 2.0” oraz, w szczególności, dużych platform takich jak YouTube, wprowadziło niepewność prawną w odniesieniu do zamieszczania treści chronionych na tych platformach.
38.      Główną osią toczonej wówczas debaty było ustanowione w art. 3 dyrektywy 2001/29 prawo do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości. O ile nie ulegało wątpliwości, że zamieszczenie przez użytkownika na platformie udostępniania treści online utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną stanowi czynność publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, która co do zasady wymaga uprzedniego zezwolenia danego podmiotu uprawnionego (danych podmiotów uprawnionych), o tyle kontrowersje wzbudziła kwestia, czy sam operator tej platformy dokonuje takiej czynności, gdy udziela publicznego dostępu do tych treści, oraz, w związku z tym, czy jest zobowiązany do zawierania umów licencyjnych lub wypłaty wynagrodzenia podmiotom uprawnionym. Ze swej strony podmioty uprawnione wyrażały obawy(12), że dostawcy usług udostępniania treści online zachęcają użytkowników do zamieszczania chronionych treści na swoich platformach internetowych i uzyskują, w drodze reklam lub subskrypcji, znaczące przychody z tytułu tych treści, nie występując przy tym o zezwolenie od podmiotów uprawnionych ani ich nie wynagradzając. Argument ten jest określany mianem „value gap” (różnica w wartości)(13).
39.      Niepewność dotyczyła także zakresu mechanizmu „bezpiecznej przystani” (safe harbour), który ustanowiono w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31. Przepis ten zwalniał, pod pewnymi warunkami, dostawców „usług hostingowych” z odpowiedzialności, jaka może powstać w związku z treściami chronionymi przechowywanymi przez nich dla ich użytkowników. Również w tym przypadku nie było jasne, czy przepis ten „osłaniał” dostawców usług udostępniania treści online, takich jak YouTube, Soundcloud i Pinterest, przed odpowiedzialnością na podstawie prawa autorskiego w przypadku publicznego udostępniania treści chronionych zamieszczonych przez ich użytkowników(14).
40.      Aby rozwiać tę niepewność prawną, prawodawca Unii postanowił odnieść się do tej kwestii w dyrektywie 2019/790(15), a konkretnie w jej art. 17.
41.      Jak wyjaśniłem we wprowadzeniu, po pierwsze, ust. 1 tego artykułu stanowi, że to sami dostawcy usług udostępniania treści online dokonują czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29, w przypadku gdy udzielają publicznego dostępu do treści chronionych zamieszczanych przez ich użytkowników(16). Powoduje to powstanie po stronie dostawców tych usług obowiązku uzyskania zezwolenia od odpowiednich podmiotów uprawnionych, co zazwyczaj następuje w drodze zawarcia umowy licencyjnej. Ponadto art. 17 ust. 3 dyrektywy 2019/790 wyklucza, w przypadku zaistnienia takiego scenariusza, zastosowanie mechanizmu „bezpiecznej przystani” ustanowionego w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31.
42.      Po drugie, art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790 jasno wskazuje, że użytkownicy usług udostępniania treści online również dokonują czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości, w przypadku gdy zamieszczają treści chronione na platformach internetowych dostawców tych usług. Jeżeli jednak ci dostawcy uzyskają zezwolenie, na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej zgodnie z art. 17 ust. 1 tej dyrektywy, zezwolenie to obejmuje swoim zakresem także te czynności, pod warunkiem, że tacy użytkownicy nie działają na zasadach komercyjnych lub że ich działalność nie przynosi znaczących przychodów.
43.      Szczególny system odpowiedzialności(17) ustanowiony w art. 17 dyrektywy 2019/790 ma na celu ugruntowanie „wysokiego poziomu ochrony”, z jakiego korzystają podmioty uprawnione w odniesieniu do ich treści chronionych(18), oraz, w szczególności, zapewnienie im możliwości uzyskania lepszego wynagrodzenia za korzystanie z tych treści na platformach udostępniania treści online. Jednocześnie zmierza on do osiągnięcia „sprawiedliwej równowagi” między prawami i interesami tych podmiotów uprawnionych a prawami i interesami dostawców usług udostępniania treści online oraz ich użytkowników, w szczególności poprzez zagwarantowanie dostawcom tych usług pewności prawa(19).
44.      Jednakże ani w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790, ani w innych ustępach tego artykułu nie wspomniano wyraźnie o prawie do zwielokrotniania przyznanym podmiotom uprawnionym w art. 2 dyrektywy 2001/29 bądź też o wykonywaniu na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści.
45.      Tym samym niepewność, która wcześniej dotyczyła prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, pojawia się obecnie w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania.
46.      W tym kontekście wyjaśnię najpierw, dlaczego takie cyfrowe kopie stanowią „zwielokrotnienia” w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29, a tym samym są objęte zakresem przysługującego podmiotom uprawnionym wyłącznego prawa do zwielokrotniania (część pierwsza pytania pierwszego) (śródtytuł A). Następnie przedstawię powody, dla których uważam, że zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości treści chronionych, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie na ich serwerach cyfrowych kopii tych treści, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do wspomnianych treści (część druga pytania pierwszego) (śródtytuł B). Ponadto wyjaśnię, dlaczego to zezwolenie obejmuje również, w myśl art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790, czynności zwielokrotniania dokonywane przez użytkowników usług udostępniania treści online, z czego wynika, iż ci użytkownicy nie muszą uzyskać oddzielnego zezwolenia na te czynności, pod warunkiem że nie działają na zasadach komercyjnych lub ich działalność nie przynosi znaczących przychodów (pytania drugie i trzecie) (śródtytuł C). Wreszcie odniosę się pokrótce do kwestii, czy podmioty uprawnione mogą powierzyć zarządzanie przysługującymi im prawami różnym organizacjom zbiorowego zarządzania (pytanie czwarte) (śródtytuł D).
47.      Na samym początku powinienem jednak wyjaśnić, dlaczego zakres niniejszej opinii jest ograniczony pod dwoma zasadniczymi względami. Po pierwsze, pytania skierowane do Trybunału przez sąd krajowy dotyczą wyłącznie szczególnego kontekstu zamieszczania treści chronionych na platformach dostawców usług udostępniania treści online, którzy są objęci zakresem stosowania art. 17 dyrektywy 2019/790. W art. 2 pkt 6 akapit pierwszy dyrektywy 2019/790 dostawcę usług udostępniania treści online zdefiniowano jako „dostawcę usług społeczeństwa informacyjnego, którego głównym lub jednym z głównych celów jest przechowywanie i udzielanie publicznego dostępu do dużej liczby chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez użytkowników tych usług, które są przez niego organizowane i promowane w celach zarobkowych”. W szczególności z użycia słowa „dużej” wynika, że art. 17 odnosi się do najważniejszych operatorów platform udostępniania treści, takich jak YouTube, Soundcloud lub Pinterest, i nie ma zastosowania do innych operatorów(20). W związku z tym moja analiza nie będzie dotyczyła kopii cyfrowych wykonywanych w toku podawania treści chronionych do wiadomości w Internecie przez osoby fizyczne na ich stronach internetowych lub z wykorzystaniem usług pośredników nieobjętych zakresem tego przepisu(21).
48.      Po drugie, kwestie prawne podniesione w niniejszej sprawie dotyczą szczególnego kontekstu wykonywania, na serwerach dostawców usług udostępniania treści online, cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści. W niniejszej opinii nie odniesiono się do zwielokrotnień dokonywanych na serwerach użytkowników usług udostępniania treści online, w ich innych urządzeniach informatycznych lub kontach w serwisach przechowywania plików online, w szczególności zaś w chmurze obliczeniowej(22).
A.      W przedmiocie części pierwszej pytania pierwszego – czy technicznie niezbędne kopie cyfrowe wykonywane na serwerach dostawców usług udostępniania treści online stanowią zwielokrotnienia należące do zakresu prawa do zwielokrotniania chronionego na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29?
49.      Jak na rozprawie wyjaśniła Komisja, gdy użytkownik naciska przycisk „Prześlij” na platformie udostępniania treści online, przesyłany przez niego plik jest dzielony na „pakiety”. Te pakiety są przekazywane w Internecie za pośrednictwem routerów, a następnie – po dotarciu do centrów danych odpowiedniego dostawcy usług udostępniania treści online – ponownie składane w całość na jego serwerach, na których plik jest rekonstruowany przed jego udostępnieniem online. W ramach tego procesu dochodzi do automatycznego wykonania cyfrowych kopii pliku(23), co stanowi integralny element procesu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości treści chronionych na danej platformie. Jak rozumiem, takie kopie służą wyłącznie publicznemu udostępnianiu tych treści online.
50.      Moim zdaniem jest oczywiste, że cyfrowe kopie treści chronionych wykonane w ten sposób na serwerach dostawców usług udostępniania treści online stanowią zwielokrotnienia, które są objęte zakresem prawa wyłącznego ustanowionego w art. 2 dyrektywy 2001/29.
51.      Po pierwsze, Trybunał potwierdził już w innych kontekstach, że prawo to obejmuje wykonywanie i przechowywanie na serwerach cyfrowych kopii treści chronionych, ponieważ ma ono zastosowanie do zwielokrotniania treści chronionych „przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie”(24).
52.      Ta wykładnia jest spójna z pierwszą normą prawną, w której prawo do zwielokrotniania zostało uznane na gruncie prawa międzynarodowego, mianowicie z art. 9 konwencji berneńskiej. W tym względzie uzgodniona deklaracja do art. 1 ust. 4 Traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) o prawach autorskich(25) stanowi, że „przechowywanie w formie cyfrowej utworu chronionego na nośniku elektronicznym stanowi zwielokrotnienie w rozumieniu artykułu 9 [konwencji berneńskiej]”. Pragnę zauważyć, że sama Unia nie jest stroną konwencji berneńskiej, do której – zgodnie z jej art. 29 ust. 1 – mogą przystąpić wyłącznie państwa, a nie organizacje międzynarodowe. Unia zobowiązała się jednak do przestrzegania postanowień prawa materialnego (art. 1–21) tej konwencji na mocy art. 9 ust. 1 Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS)(26) oraz art. 1 ust. 4 Traktatu WIPO o prawach autorskich(27).
53.      Po drugie, zgodnie z rozmyślnie szeroką koncepcją przyjętą przez prawodawcę Unii w art. 2 dyrektywy 2001/29 prawo do zwielokrotniania ma zastosowanie nie tylko do zwielokrotniania „przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie”, lecz także niezależnie od „bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego” charakteru takiego zwielokrotniania. W związku z tym okoliczność, że – zarówno z perspektywy technicznej, jak i ekonomicznej – rozpatrywane kopie cyfrowe mają jedynie charakter dodatkowy w stosunku do publicznego udostępniania treści lub podawania ich do publicznej wiadomości w rozumieniu art. 3 tej dyrektywy, jest co do zasady pozbawiona znaczenia.
54.      W tym względzie chciałbym jednak zauważyć, że art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29 przewiduje, z zastrzeżeniem ściśle określonych przesłanek, wyłączenie, które dotyczy „[tymczasowych] czynności zwielokrotniania […], które mają charakter przejściowy lub dodatkowy [i] które stanowią integralną i podstawową część procesu technologicznego”(28). To wyłączenie ma zastosowanie tylko wówczas, gdy spełnionych jest łącznie pięć przesłanek, mianowicie gdy dana czynność:
–        jest tymczasowa;
–        ma charakter przejściowy lub dodatkowy;
–        stanowi integralną i podstawową część procesu technologicznego;
–        ma za cel wyłącznie umożliwienie transmisji w sieci wśród osób trzecich przez pośrednika lub legalnego korzystania z treści chronionych; oraz
–        nie ma odrębnego znaczenia ekonomicznego(29).
55.      O ile z orzecznictwa jasno wynika, że te przesłanki należy poddawać wykładni ścisłej(30), o tyle Trybunał orzekł, iż można uznać, że tymczasowe czynności zwielokrotniania, które zachodzą w pamięci dekodera satelitarnego i na ekranie telewizora(31), a także kopie ekranowe i kopie w pamięci podręcznej tworzone przez użytkownika końcowego podczas oglądania strony internetowej(32) spełniają wszystkie owe przesłanki.
56.      Podobnie jak skarżące, rządy austriacki i francuski oraz organ nadzoru uważam, że tego samego nie można powiedzieć o kopiach cyfrowych takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym. Jak wyjaśnił na rozprawie organ nadzoru, takie kopie nie są tymczasowe, ponieważ równie dobrze mogą być latami przechowywane na serwerach dostawców usług udostępniania treści online.
57.      W świetle tych rozważań jestem zdania, że ustanowione w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wyłączenie od prawa do zwielokrotniania nie ma zastosowania do wykonywania, na serwerach dostawców usług udostępniania treści online, cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści.
58.      Po trzecie, chciałbym dodać, że dyrektywa 2001/29 nie zawiera żadnego elementu, który sugerowałby, iż w takiej sytuacji przewidziane w jej art. 3 prawo do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości powinno „wypierać” zastosowanie prawa do zwielokrotniania chronionego na podstawie jej art. 2 w tym znaczeniu, że prawo to nie miałoby już znaczenia.
59.      Przede wszystkim zgadzam się ze skarżącymi, że jakakolwiek forma „zgrupowania” różnych praw wyłącznych – w niniejszym kontekście chodziłoby o prawo do zwielokrotniania i prawo do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości – byłaby sprzeczna z art. 2 dyrektywy 2001/29, a także w szczególności z art. 9 konwencji berneńskiej, gdyż w obu tych normach prawo do zwielokrotniania zostało określone jako prawo wyłączne, które jest odrębne od prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości.
60.      Ponadto, jak zauważa rząd francuski, motyw 23 dyrektywy 2001/29 przewiduje, że „[prawo do publicznego udostępniania utworu] nie obejmuje żadnych innych działań”. Jak rozumiem, oznacza to, że ustalenie, iż prawo do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości ma zastosowanie w danej sytuacji, nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu stosowaniu innych praw wyłącznych, w tym prawa do zwielokrotniania.
61.      Wbrew temu, co podnosi Komisja, z wcześniejszych wyroków Trybunału, w szczególności z wyroków Renckhoff(33), YouTube i Cyando lub Polska/Parlament i Rada, nie wynika żaden inny wniosek.
62.      Jak słusznie podkreślają skarżące oraz rządy austriacki i francuski, Trybunał nie odniósł się w tych sprawach do prawa do zwielokrotniania ani do art. 2 dyrektywy 2001/29 po prostu z tego powodu, że pytania prejudycjalne nie dotyczyły ani tego prawa, ani tego przepisu. W sprawie, w której zapadł wyrok Renckhoff, sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału wyłącznie o dokonanie wykładni prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości. Sprawa, w której zapadł wyrok YouTube i Cyando, dotyczyła odpowiedzialności za zamieszczanie i udostępnianie treści na witrynach internetowych tych usługodawców, na gruncie systemu obowiązującego przed przyjęciem art. 17 dyrektywy 2019/790. Wreszcie w sprawie, w której zapadł wyrok Polska/Parlament i Rada, do Trybunału zwrócono się o dokonanie oceny zgodności niektórych aspektów tego systemu odpowiedzialności z prawem podstawowym do wolności wypowiedzi potwierdzonym w art. 11 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). Z tych wyroków nie można zatem wyciągnąć żadnych wniosków w przedmiocie zakresu prawa do zwielokrotniania.
63.      Wreszcie Trybunał konsekwentnie utrzymuje w swoim orzecznictwie wyraźne rozróżnienie między prawem do zwielokrotniania a prawem do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości; potwierdził on też już, że oba te prawa mogą mieć zastosowanie równolegle. Orzekł on na przykład, że każde udostępnianie polegające na dzieleniu się utworem przez użytkownika usługi przechowywania w chmurze stanowi czynność eksploatacji, która jest odrębna od czynności zwielokrotniania wskazanej w art. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 i która może wchodzić w zakres art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki(34).
64.      W świetle powyższego uważam za oczywiste, że zamieszczanie treści chronionych na platformie dostawcy usług udostępniania treści online wiąże się nie tylko z czynnościami publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29, lecz także z czynnościami zwielokrotniania objętymi zakresem jej art. 2. Takie czynności zwielokrotniania mogą zatem, w przypadku gdy są dokonywane bez zezwolenia odpowiednich podmiotów uprawnionych, prowadzić do naruszenia odrębnego prawa wyłącznego, mianowicie prawa do zwielokrotniania, które jest oddzielne od prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości.
B.      W przedmiocie części drugiej pytania pierwszego – czy dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać zezwolenie na rozpatrywane zwielokrotnienia cyfrowe, odrębne od zezwolenia, które jest im potrzebne do udzielenia publicznego dostępu do przedmiotowych treści chronionych?
65.      Przeanalizuję teraz, czy zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w celu publicznego udostępniania treści chronionych lub podawania ich do publicznej wiadomości w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29, obejmuje również zwielokrotnienia dokonywane, na podstawie art. 2 tej dyrektywy, wówczas, gdy na ich serwerach wykonywane są cyfrowe kopie tych treści, które to kopie są technicznie niezbędne do publicznego udostępniania tych treści.
66.      W tym względzie Trybunałowi przedstawiono trzy różne linie argumentacji.
67.      Po pierwsze, organ nadzoru i Komisja stoją na stanowisku, że w kontekście stosowania art. 17 dyrektywy 2019/790 prawo do zwielokrotniania nie może być wykonywane niezależnie od prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości. W związku z tym zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać zgodnie z ust. 1 tego artykułu, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie takich kopii.
68.      Po drugie, skarżące podnoszą, że chociaż szczególny system odpowiedzialności ustanowiony w art. 17 dyrektywy 2019/790 ma zastosowanie do wykonywania na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, to dostawcy tych usług muszą mimo to uzyskać oddzielne zezwolenie obejmujące te zwielokrotnienia, które różni się od zezwolenia wyraźnie wskazanego w ust. 1 tego artykułu. Ich zdaniem przyjęcie rozwiązania, za którym opowiadają się organ nadzoru i Komisja, byłoby równoznaczne z „faktycznym zniesieniem” prawa do zwielokrotniania, co stałoby w sprzeczności z art. 17 ust. 2 Karty, który stanowi, że „[w]łasność intelektualna podlega ochronie”.
69.      Po trzecie, rządy austriacki i francuski twierdzą, że art. 17 dyrektywy 2019/790 nie ma w ogóle zastosowania do wykonywania takich kopii, ponieważ dotyczy on wyłącznie czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości. W związku z tym odpowiedzialność dostawcy usług udostępniania treści online za wykonane na jego serwerach cyfrowe kopie treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, winno się oceniać jedynie w świetle ogólnego systemu odpowiedzialności, to znaczy przepisów dyrektywy 2001/29. W tym względzie rząd francuski przypomina, że w myśl utrwalonego orzecznictwa Trybunału art. 2 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż, z zastrzeżeniem wyjątków i ograniczeń przewidzianych w art. 5 tej dyrektywy, każda czynność zwielokrotniania utworu przez osobę trzecią wymaga uprzedniej zgody odpowiedniego podmiotu uprawnionego(35). Zdaniem tego rządu umożliwienie dostawcom takich usług wykonywania cyfrowych kopii treści chronionych bez szczególnego zezwolenia odpowiedniego podmiotu uprawnionego, odrębnego od zezwolenia wymaganego na podstawie art. 17 dyrektywy 2019/790, oznaczałoby wprowadzenie nowego, niepisanego „wyłączenia” od prawa do zwielokrotniania chronionego na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29 lub też „ograniczenia” tego prawa.
70.      W tym miejscu pragnę odnotować, co w postępowaniu przed sądem odsyłającym zauważył już organ nadzoru(36), że w wytycznych dotyczących art. 17 dyrektywy 2019/790 Komisja stwierdziła – nie przedstawiwszy przy tym, jak trzeba przyznać, żadnego rzeczywistego wyjaśnienia – iż „[c]zynności publicznego udostępniania lub podawania treści do publicznej wiadomości wymienione w art. 17 ust. 1 należy rozumieć w taki sposób, że obejmują również zwielokrotnienia niezbędne do wykonania tych czynności”(37) oraz iż „[p]aństwa członkowskie nie powinny nakładać na dostawców usług udostępniania treści online obowiązku uzyskania zezwolenia na zwielokrotnienia dokonywane w kontekście art. 17”(38). Przypominam jednak, że wytyczne Komisji dotyczące art. 17 dyrektywy 2019/790 odzwierciedlają jedynie punkt widzenia tej instytucji i nie mają mocy wiążącej(39).
71.      W kolejnych śródtytułach niniejszej opinii wyjaśnię, że wykładnia językowa i historyczna art. 17 dyrektywy 2019/790 nie pozwala na sformułowanie ostatecznego wniosku co do tego, czy zezwolenie wymagane na podstawie tego przepisu siłą rzeczy obejmuje wykonywanie na serwerach dostawców usług udostępniania treści online kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do celów publicznego udostępniania tych treści lub podawania ich do publicznej wiadomości (śródtytuł 1). Niemniej jednak wykładnia kontekstowa i teleologiczna art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 skłania mnie do przychylenia się do stanowiska wyrażonego przez Komisję w jej wytycznych (śródtytuł 2).
1.      Wykładnia językowa i historyczna
72.      Na wstępie chciałbym zaznaczyć, że zgadzam się z rządami austriackim i francuskim, iż w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 jest mowa wyłącznie o „czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości”. Ani ten ustęp, ani żaden inny ustęp art. 17 nie odnoszą się do czynności zwielokrotniania lub do prawa do zwielokrotniania, tak jak zostało ono zdefiniowane w art. 2 dyrektywy 2001/29.
73.      Jeżeli chodzi o genezę tego przepisu, pragnę zauważyć, że art. 13 ust. 1 akapit trzeci skonsolidowanego wniosku kompromisowego prezydencji z dnia 23 marca 2018 r.(40) (obecnie art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790) stanowił, iż umowy licencyjne zawierane między dostawcami usług udostępniania treści online a podmiotami uprawnionymi „regulują odpowiedzialność użytkowników usługi za czynności objęte zakresem stosowania art. 2 i 3 dyrektywy [2001/29], w przypadku gdy nie działają oni na zasadach komercyjnych”(41). Odniesienie do art. 2 dyrektywy 2001/29 następnie wykreślone, według mojej wiedzy bez żadnego wyraźnego wyjaśnienia(42), na późniejszych etapach procesu legislacyjnego. Prace przygotowawcze dotyczące art. 17 dyrektywy 2019/790 nie zawierają żadnych dalszych wskazówek co do ewentualnego stosowania tego przepisu do czynności zwielokrotniania w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29.
74.      W związku z tym, o ile zarówno tekst art. 17 ust. 1, jak i dokumenty powstałe w toku prac przygotowawczych poprzedzających jego przyjęcie milczą w przedmiocie omawianej kwestii, o tyle milczenie to jest niejednoznaczne. Jak słusznie zauważa Komisja, okoliczność, że na jednym z etapów procesu legislacyjnego wspomniano o art. 2 dyrektywy 2001/29, świadczy o tym, iż prawodawca Unii był świadomy istnienia stadium pośredniego polegającego na wykonywaniu cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online.
75.      Wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień na temat późniejszego wykreślenia tego odniesienia można wysnuć dwa przeciwstawne wnioski. Da się argumentować, jak podnosi Komisja, że prawodawca Unii uznał takie odniesienie za zbędne, z uwagi na fakt, iż te zwielokrotnienia są akcesoryjnie związane z publicznym udostępnianiem lub udzielaniem publicznego dostępu do tych treści, a tym samym objęte w sposób dorozumiany szczególnym systemem odpowiedzialności ustanowionym w art. 17 dyrektywy 2019/790. Można też utrzymywać, jak twierdzą Austro-Mechana, AKM oraz rząd francuski, że prawo do zwielokrotniania zostało celowo pozostawione poza zakresem stosowania tego przepisu i podlega wyłącznie systemowi ogólnemu, mianowicie przepisom dyrektywy 2001/29 (oraz, potencjalnie, mechanizmowi „bezpiecznej przystani” przewidzianemu w art. 14 dyrektywy 2014/26).
76.      Jak wyjaśnię w kolejnych częściach niniejszej opinii, moim zdaniem należy przychylić się do pierwszego z tych wniosków.
2.      Wykładnia kontekstowa i teleologiczna
77.      Dwa przepisy dyrektywy 2019/790 inne niż jej art. 17 ust. 1 potwierdzają wniosek, że przepis ten ma zastosowanie do wykonywania na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, w przypadku gdy takie kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści.
78.      Po pierwsze, jak wyjaśniłem w pkt 41 niniejszej opinii, szczególny system odpowiedzialności ustanowiony w art. 17 dyrektywy 2019/790 ma zastosowanie do „dostawców usług udostępniania treści online”, których w art. 2 pkt 6 dyrektywy 2019/790 zdefiniowano jako „dostawc[ów] usług społeczeństwa informacyjnego, któr[ych] głównym lub jednym z głównych celów jest przechowywanie i udzielanie publicznego dostępu do dużej liczby chronionych prawem autorskim utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną zamieszczanych przez użytkowników tych usług, które są przez [nich] organizowane i promowane w celach zarobkowych”(43). Trudno zrozumieć, dlaczego prawodawca Unii miałby wyraźnie wspominać w tej definicji o czynności „przechowywania”, gdyby wykonywanie i przechowywanie cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online nie miało znaczenia dla stosowania tego przepisu(44).
79.      Po drugie, motyw 61 dyrektywy 2019/790 przewiduje, że szczególny system odpowiedzialności ustanowiony w jej art. 17 służył doprecyzowaniu, po latach debaty i niepewności, iż dostawcy usług udostępniania treści online „wchodzą w zakres czynności regulowanych prawem autorskim i muszą uzyskać zezwolenie od podmiotów uprawnionych dotyczące treści zamieszczanych przez użytkowników”(45). Motyw ten sugeruje, że art. 17 ust. 1 został pomyślany w celu osłony dostawców tych usług przed odpowiedzialnością za naruszenia, szeroko rozumianych, praw wyłącznych przysługujących podmiotom uprawnionym, pod warunkiem uzyskania przez nich zezwolenia.
80.      Jeżeli chodzi o cele przyświecające szczególnemu systemowi odpowiedzialności ustanowionemu w art. 17 dyrektywy 2019/790, przypominam – jak zauważyłem w pkt 43 niniejszej opinii – że zmierza on do ugruntowania „wysokiego poziomu ochrony”, z jakiego korzystają podmioty uprawnione w odniesieniu do ich treści chronionych. Cel ten realizuje on w drodze wspierania rozwoju „rynku udzielania licencji między podmiotami uprawnionymi a dostawcami usług udostępniania treści online”(46). Ma on w ten sposób umożliwić podmiotom uprawnionym uzyskanie lepszego wynagrodzenia za korzystanie z treści chronionych na platformach tych dostawców usług i przyczynić się do „prawidłowe[go] i sprawiedliwe[go] funkcjonowani[a] rynku prawa autorskiego”(47). Jednocześnie ten szczególny system odpowiedzialności zmierza do osiągnięcia „sprawiedliwej równowagi” między, z jednej strony, prawami i interesami podmiotów uprawnionych a, z drugiej strony, prawami i interesami dostawców usług udostępniania treści online oraz ich użytkowników.
81.      Dokładniej rzecz ujmując, w motywie 61 dyrektywy 2019/790 podkreślono, że umowy licencyjne powinny być uczciwe i zachowywać rozsądną równowagę dla obu stron (podmiotów uprawnionych i dostawców usług udostępniania treści online)(48), natomiast w jej motywie 70 zwrócono uwagę na znaczenie zagwarantowania, w szczególnym kontekście usług udostępniania treści online, swobody wypowiedzi użytkowników oraz „zachowania równowagi między prawami podstawowymi ustanowionymi w [Karcie], przede wszystkim w zakresie wolności słowa i wolności sztuki oraz prawa własności, w tym własności intelektualnej”(49).
82.      W obliczu tych celów wydaje mi się, że gdyby zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790, nie obejmowało wykonywania na ich serwerach cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, art. 17 tej dyrektywy byłby pozbawiony skuteczności (effet utile).
83.      Po pierwsze, z perspektywy dostawców usług udostępniania treści online, w art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 wspomniano wyłącznie o „zezwoleni[u] […] [na] [publiczne] udostępniani[e] lub podawani[e] do publicznej wiadomości utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną”. Uznanie przez Trybunał, że wykonywanie na serwerach dostawców tych usług cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, może podlegać oddzielnemu zezwoleniu, o którym nie ma w ogóle mowy w art. 17, spowodowałoby dla dostawców usług udostępniania treści online znaczny stopień niepewności prawnej. Przypominam w tym względzie, że – jak wskazałem w pkt 40 niniejszej opinii – przy przyjmowaniu tego przepisu prawodawca Unii dążył w szczególności do zmniejszenia niepewności prawnej co do odpowiedzialności dostawców tych usług za zamieszczane przez użytkowników treści chronione. Jak zakładam, nie zamierzał on uregulować tej odpowiedzialności jedynie częściowo (to znaczy wyłącznie odpowiedzialności dostawców usług udostępniania treści online za czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, z wyłączeniem czynności zwielokrotniania, które są technicznie niezbędne w tym celu).
84.      Ponadto gdyby zezwolenie wymagane na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 nie obejmowało wykonywania takich cyfrowych kopii, zezwolenie to stałoby się w praktyce bezużyteczne. Dostawcy tych usług byliby cały czas narażeni na roszczenia podmiotów uprawnionych z tytułu naruszeń ich wyłącznego prawa do zwielokrotniania, które jest chronione na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29, z tego tylko powodu, że cyfrowe kopie treści chronionych są automatycznie wykonywane na ich serwerach zawsze, gdy użytkownik zamieszcza na ich platformach takie treści chronione.
85.      Oznacza to, że przez wzgląd na pewność prawa jedynym spójnym rozwiązaniem jest to, iż zezwolenie wymagane na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 siłą rzeczy obejmuje takie kopie.
86.      Po drugie, z perspektywy podmiotów uprawnionych, gdyby zezwolenie wymagane na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 nie obejmowało wykonywania takich kopii, urzeczywistnienie celu polegającego na zapewnieniu lepszego wynagrodzenia za korzystanie z treści chronionych na platformach udostępniania treści online byłoby poważnie zagrożone. Dostawcy usług udostępniania treści online mieliby niewielką motywację do ubiegania się o takie zezwolenie, ponieważ mogliby w każdym wypadku być narażeni na odpowiedzialność za nieobjęte nim czynności zwielokrotniania.
87.      Ponadto kwestia odpowiedzialności dostawców tych usług za takie czynności zwielokrotniania znów rozbudziłaby w istocie te same wątpliwości, które Trybunał rozstrzygnął w wyroku YouTube i Cyando w odniesieniu do prawa do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości na gruncie stanu prawnego sprzed wprowadzenia szczególnego systemu ustanowionego w art. 17 dyrektywy 2019/790. W szczególności – czy na dostawcy spoczywałaby odpowiedzialność zasadniczo na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29? Czy mógłby on się powołać na mechanizm „bezpiecznej przystani” przewidziany w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31(50)? W zależności od udzielonej odpowiedzi dostawcy usług udostępniania treści online mogliby ponosić pełną odpowiedzialność albo nie ponosić żadnej odpowiedzialności.
88.      Przypominam, że w tym wyroku(51) Trybunał orzekł, w odniesieniu do pierwszego z tych pytań, iż potencjalnie sprzeczne z prawem treści są, co do zasady, zamieszczane na odpowiedniej platformie nie przez jej operatora, lecz przez użytkowników, którzy działają niezależnie, oraz iż odpowiedzialność operatora zależy od zakresu i zamierzonego charakteru jego udziału w udostępnianiu. Dodał on, że sama okoliczność, iż operator jest ogólnie świadomy, że na jego platformie są bezprawnie udostępnianie treści chronione, nie wystarcza, aby uznać, iż podejmuje on działania w celu umożliwienia internautom dostępu do tych treści.
89.      Co się tyczy drugiego z tych pytań, Trybunał nie wykluczył w wyroku YouTube i Cyando, że art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31 może mieć zastosowanie do dostawców usług udostępniania treści online(52). Przepis ten w związku z art. 15 ust. 1 tej dyrektywy(53) stanowił, że dostawcy usług hostingu nie podlegają ogólnemu obowiązkowi w zakresie nadzoru i są zasadniczo zobowiązani do usunięcia sprzecznych z prawem treści lub uniemożliwienia do nich dostępu na podstawie zastrzeżenia otrzymanego od podmiotów uprawnionych [„notice and take down” („zastrzeżenie i usunięcie”)](54).
90.      Prawodawca Unii, gdy przyjmował dyrektywę 2019/790, uznał, że to rozwiązanie nie zapewnia odpowiedniej ochrony podmiotów uprawnionych(55). Dlatego właśnie art. 17 ust. 4 lit. b) i c) dyrektywy 2019/790 wymaga w istocie, aby dostawcy usług udostępniania treści online w pierwszej kolejności zapobiegali zamieszczaniu lub ponownemu zamieszczaniu treści niezgodnych z prawem, z wykorzystaniem środków o charakterze ex ante, przybierających formę automatycznych narzędzi filtrujących mających na celu dokonanie przeglądu treści zamieszczanych przez użytkowników przed ich publicznym rozpowszechnieniem(56), a nie po prostu usuwali je ex post.
91.      W świetle powyższego wydaje się, że stanowisko reprezentowane przez rząd francuski, który zwraca się do Trybunału o przyjęcie podejścia zapewniającego ochronę podmiotów uprawnionych, zasadza się na tym, że ustawodawca Unii zamierzał, by czynności zwielokrotniania rozpatrywane w postępowaniu głównym nadal podlegały ogólnemu systemowi odpowiedzialności (to znaczy przepisom mającym zastosowanie poza zakresem art. 17 dyrektywy 2019/790), ale nie art. 14 i 15 dyrektywy 2000/31, tak aby dostawcy usług udostępniania treści online mogli ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29 za wykonywane na ich serwerach cyfrowe kopie treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, chyba że uzyskali szczególne zezwolenie od podmiotu uprawnionego albo zastosowanie ma jeden z wyjątków lub ograniczeń wymienionych w art. 5 dyrektywy 2001/29.
92.      Moim zdaniem jednak w tekstach odpowiednich aktów prawnych (w dyrektywie 2000/31, dyrektywie 2001/29 lub dyrektywie 2017/790) brak jest jakichkolwiek punktów zaczepienia dla takiego podejścia. Ponadto stanowisko rządu francuskiego jest w istocie równoznaczne, z jednej strony, z twierdzeniem, że prawodawca Unii nie chciał, by szczególny system odpowiedzialności ustanowiony w art. 17 dyrektywy 2019/790 miał zastosowanie do rozpatrywanych czynności zwielokrotniania, oraz, z drugiej strony, z przyjęciem – bez jakiejkolwiek podstawy prawnej – że zamierzał on, by ust. 3 tego artykułu, który stanowi, że „[j]eżeli dostawca usług udostępniania treści online dokonuje czynności publicznego udostępniania lub czynności podawania do publicznej wiadomości […], ograniczeń odpowiedzialności ustanowionych w art. 14 ust. 1 dyrektywy [2000/31] nie stosuje się […]”, miał zastosowanie do tych czynności w drodze analogii.
93.      Uważam, że jest jasne, iż art. 17 ust. 3 dyrektywy 2019/790 mógłby mieć zastosowanie do wykonywania cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online tylko w sytuacji, gdy sam art. 17 ust. 1 tej dyrektywy
należało według prawodawcy Unii rozumieć w ten sposób, że zezwolenie, które ci dostawcy muszą uzyskać na podstawie tego przepisu w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości treści chronionych, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie takich cyfrowych kopii.
94.      Tylko taka wykładnia pozwalała na całkowite wyłączenie, w kontekście usług udostępniania treści online, systemu „zastrzeżenia i usunięcia”, o którym mowa w pkt 89 niniejszej opinii, oraz zachowanie skuteczności przewidzianego w art. 17 ust. 4 lit. b) i c) dyrektywy 2019/790 obowiązku, wymagającego od dostawców tych usług stosowania zautomatyzowanych środków zapobiegawczych w postaci automatycznych narzędzi filtrujących. Trudno sobie wyobrazić, że prawodawca Unii mógł, z jednej strony, wymagać od tych dostawców usuwania wykrytych za pomocą automatycznych narzędzi filtrujących treści niezgodnych z prawem i zapobiegania ich przyszłemu zamieszczaniu oraz, z drugiej strony, wprowadzić wymóg usuwania cyfrowych kopii tych samych treści jedynie na podstawie zastrzeżenia otrzymanego od odpowiedniego podmiotu uprawnionego.
95.      Wreszcie, jeżeli chodzi o interes, jaki podmioty uprawnione mają w zachowaniu wartości majątkowej przysługującego im wyłącznego prawa do zwielokrotniania, uważam, że wartość ta może, w każdym wypadku, być negocjowana i odzwierciedlona w zezwoleniu, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790. Nie jest zatem konieczne uzyskanie oddzielnego zezwolenia dotyczącego tego prawa.
96.      Po trzecie, z perspektywy użytkowników usług udostępniania treści online, chciałbym przypomnieć, że szczególny system odpowiedzialności ustanowiony w art. 17 dyrektywy 2019/790 ma również na celu ochronę praw i interesów tych użytkowników w przypadku, gdy zamieszczają oni treści chronione na platformach dostawców tych usług.
97.      Z technicznego punktu widzenia jest bowiem bezsporne, że wykonywanie cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online jest inicjowane przez użytkowników tych usług z chwilą naciśnięcia przez nich przycisku „Prześlij”. Należy zatem uznać, że ci użytkownicy dokonują również czynności zwielokrotniania w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29. Jak wyjaśniłem w pkt 42 niniejszej opinii, art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790 wyraźnie wskazuje, że to sami użytkownicy wykonują czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29, gdy zamieszczają treści chronione na platformach internetowych tych dostawców.
98.      Artykuł 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790 stanowi też jednak, że w przypadku gdy dostawca usług udostępniania treści online uzyskał od podmiotu uprawnionego zezwolenie zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790, zezwolenie to „obejmuje swoim zakresem również czynności wykonywane przez użytkowników usług objęt[e] zakresem stosowania art. 3 dyrektywy [2001/29]”, o ile „nie działają oni na zasadach komercyjnych lub gdy ich działalność nie przynosi znaczących przychodów”. W związku z tym w takiej sytuacji sami użytkownicy nie muszą uzyskać zezwolenia i mogą swobodnie zamieszczać na platformach internetowych dane treści chronione.
99.      Co się tyczy czynności zwielokrotniania objętych zakresem stosowania art. 2 dyrektywy 2001/29, pragnę zauważyć, że nie wymieniono ich wyraźnie w art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790. Jednakże motyw 69 dyrektywy 2019/790, który jest sformułowany w sposób szerszy niż ten przepis, przewiduje, że zezwolenia uzyskane przez dostawców usług udostępniania treści online obejmują „czynności regulowane prawem autorskim w odniesieniu do zamieszczania treści przez użytkowników w ramach zezwolenia udzielonego dostawcom usług”(57). To ogólne odniesienie do „czynności regulowanych prawem autorskim”, a nie tylko do czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, przemawia za słusznością poglądu, że zakres stosowania art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790 niekoniecznie ogranicza się do „czynności wykonywan[ych] przez użytkowników usług objętych zakresem stosowania art. 3 dyrektywy [2001/29]”, lecz może się rozciągać na wykonywane przez nich czynności zwielokrotniania.
100. W każdym wypadku zgadzam się ze skarżącymi, że wprowadzenie wymogu, aby to sami użytkownicy uzyskiwali w sposób systematyczny oddzielne zezwolenia na wykonywanie cyfrowych kopii na serwerach dostawców usług udostępniania treści online, nie tylko powodowałoby znaczące trudności praktyczne, lecz także prowadziłoby do sytuacji, w której użytkownik mógłby zamieszczać treści chronione w przekonaniu, iż jest „objęty” licencją uzyskaną przez dostawcę, a następnie mierzyłby się z roszczeniem z tytułu odpowiedzialności na podstawie prawa autorskiego za technicznie niezbędne kopie wykonane w toku tego procesu. Taki rezultat naraziłby na szwank ochronę przysługującej użytkownikom wolności wypowiedzi na platformach internetowych, która jest zagwarantowana w art. 10 europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) i art. 11 Karty, jak również wolności sztuki potwierdzonej w art. 13 Karty.
101. W tym względzie przypominam, że zarówno dyrektywie 2001/29, jak i dyrektywie 2019/790 przyświeca cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony podmiotów uprawnionych(58). Jednocześnie w tych aktach prawnych wskazano wyraźnie, że podmioty uprawnione nie korzystają z całkowitego monopolu na korzystanie z ich utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną. Jak bowiem wyjaśniłem w pkt 54 i 69 niniejszej opinii, w art. 5 ust. 1–3 dyrektywy 2001/29 ustanowiono wyłączenie oraz zbiór wyjątków i ograniczeń odnoszących się w szczególności do wyłącznego prawa do zwielokrotniania. To wyłączenie oraz te wyjątki i ograniczenia zmierzają do osiągnięcia „sprawiedliwej równowagi” między, z jednej strony, prawami i interesami podmiotów uprawnionych w odniesieniu do ochrony ich własności intelektualnej oraz, z drugiej strony, ochroną interesów i praw podstawowych użytkowników treści chronionych oraz interesu ogólnego(59), w tym publicznego dostępu do kultury.
102. W szczególności, mając na uwadze znaczenie usług, o których mowa w art. 17 dyrektywy 2019/790, dla wolności otrzymywania i przekazywania informacji i idei, Trybunał potwierdził, że zamieszczanie treści chronionych na platformach udostępniania treści online wchodzi w zakres wykonywania prawa do wolności wypowiedzi(60). Jest tak niezależnie od tego, czy treści te mogą naruszać prawa autorskie, ponieważ sam fakt, iż dana informacja jest chroniona prawami autorskimi, nie skutkuje jej wykluczeniem w sposób automatyczny z zakresu wolności wypowiedzi(61).
103. Prawo do wolności wypowiedzi jest zapisane w art. 11 Karty i „obejmuje wolność posiadania poglądów oraz otrzymywania i przekazywania informacji i idei bez ingerencji władz publicznych i bez względu na granice państwowe”. Odpowiada ono prawu zagwarantowanemu w art. 10 EKPC)(62).
104. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ETPC dotyczącym art. 10 EKPC Internet stał się jednym z głównych środków, za pomocą których jednostki korzystają z prawa do wolności wypowiedzi i informacji. Witryny internetowe, a zwłaszcza platformy udostępniania treści online, ze względu na swoją dostępność oraz zdolność do przechowywania i rozpowszechniania dużej ilości danych, przyczyniają się w przeważającej mierze do zwiększania dostępu ogółu społeczeństwa do aktualnych wiadomości i w sposób ogólny do ułatwiania przekazywania informacji. Możliwość wypowiadania się przez jednostki w Internecie stanowi zatem bezprecedensowe narzędzie pozwalające na korzystanie z wolności wypowiedzi(63). Jest tak w szczególności w przypadku dużych sieci społecznościowych i platform, takich jak YouTube, które niewątpliwie stanowią ważny środek korzystania z wolności otrzymywania i przekazywania informacji i idei(64).
105. W świetle tych rozważań uważam – w przeciwieństwie do skarżących – że prawo do zwielokrotniania, podobnie jak pozostałe prawa własności intelektualnej chronione na podstawie art. 17 ust. 2 Karty, nie jest prawem bezwzględnym i należy je wyważyć w szczególności z prawem do wolności wypowiedzi, które przysługuje użytkownikom platform internetowych na podstawie art. 10 EKPC i art. 11 Karty.
106. Dodam jeszcze, że Trybunał wielokrotnie orzekał, iż „z art. 17 ust. 2 Karty [który stanowi, że »[w]łasność intelektualna podlega ochronie«] w żaden sposób nie wynika, by prawo własności intelektualnej było nienaruszalne i by w konsekwencji powinno zostać objęte bezwzględną ochroną”(65).
107. Dobitniej rzecz ujmując, gdyby na gruncie szczególnych ram odpowiedzialności ustanowionych w art. 17 dyrektywy 2019/790 wykonywanie cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, wymagało dodatkowego zezwolenia oprócz zezwolenia, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą już uzyskać na podstawie ust. 1 tego przepisu, podmioty uprawnione byłyby w praktyce w stanie uniemożliwić udostępnianie tych treści online lub podawanie ich w ten sposób do wiadomości. W tym względzie mogłyby się one powołać na brak zezwolenia na te czynności zwielokrotniania nawet w razie spełnienia wszystkich przesłanek wyraźnie przewidzianych w tym przepisie. Moim zdaniem taki rezultat wyraźnie naruszałby sprawiedliwą równowagę, którą – jak wyjaśniłem w pkt 43 niniejszej opinii – zamierzał zapewnić prawodawca Unii, gdy przyjmował art. 17 dyrektywy 2019/790.
108. W świetle wszystkich tych okoliczności uważam, jak podniosła Komisja na rozprawie, że powodem, dla którego w art. 17 dyrektywy 2019/790 prawodawca Unii skoncentrował się na czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, tak jak zostały one zdefiniowane w art. 3 dyrektywy 2001/29, nie wymieniając wyraźnie wykonywania na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne w tym celu, nie był zamiar wyłączenia takich kopii z zakresu art. 17 dyrektywy 2019/790. Przeciwnie – z punktu widzenia prawodawcy Unii objęcie ich tym zakresem było oczywiste.
109. Tę wykładnię potwierdza ponadto fakt, że cyfrowe kopie treści chronionych rozpatrywane w postępowaniu głównym są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści. Czynności zwielokrotniania oraz publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, do których dochodzi w trakcie zamieszczania treści chronionych na platformie internetowej, stanowią element jednego procesu, który jest inicjowany z chwilą naciśnięcia przez użytkownika przycisku „Prześlij”. Ponieważ celem tego procesu jest w ostatecznym rozrachunku publiczne udostępnienie treści online, wydaje mi się – jak już wyjaśniłem w poprzednim śródtytule niniejszej opinii – że te pierwsze czynności (czynności zwielokrotniania) mają charakter dodatkowy
w stosunku do tych drugich czynności (czynności publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości)(66).
110. Wynika z tego, że w ramach szczególnego systemu odpowiedzialności ustanowionego w art. 17 dyrektywy 2019/790 wykonywanie na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści, nie może moim zdaniem podlegać zezwoleniu innemu niż to, które ci dostawcy usług muszą już uzyskać na podstawie ust. 1 tego artykułu.
C.      W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego – czy użytkownicy usług udostępniania treści online muszą uzyskać oddzielne zezwolenie na wykonywanie cyfrowych kopii na serwerach dostawców tych usług?
111. Poprzez pytania drugie i trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy to sami użytkownicy
usług udostępniania treści online muszą uzyskać zezwolenie na wykonywanie na serwerach dostawców usług cyfrowych kopii treści chronionych w przypadku, gdy takie kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści. W szczególności sąd ten pragnie ustalić, czy w takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790. Przepis ten stanowi, że „w przypadku gdy dostawca usług udostępniania treści online uzyska zezwolenie, na przykład poprzez zawarcie umowy licencyjnej, zezwolenie to obejmuje swoim zakresem również czynności wykonywane przez użytkowników usług objęte zakresem stosowania art. 3 dyrektywy [2001/29], w przypadku gdy nie działają oni na zasadach komercyjnych lub gdy ich działalność nie przynosi znaczących przychodów”(67).
112. Jak już wskazałem w pkt 97 niniejszej opinii, wykonywanie cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online jest inicjowane przez użytkowników tych usług z chwilą naciśnięcia przez nich przycisku „Prześlij” w odniesieniu do danych treści. W konsekwencji należy uznać, że ci użytkownicy dokonują nie tylko czynności publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29, lecz także czynności zwielokrotniania w rozumieniu art. 2 tej dyrektywy.
113. Gdyby art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 nie obejmował swoim zakresem wykonywania cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online, rozumowanie Trybunału zawarte w wyroku YouTube i Cyando, które zarysowano w pkt 88 niniejszej opinii, znalazłoby moim zdaniem zastosowanie w drodze analogii. Oznaczałoby to, że należałoby uznać, iż treści chronione są zamieszczane na danej platformie nie przez operatora, lecz przez użytkowników, którzy sami byliby w związku z tym zobowiązani do uzyskania zezwolenia na wykonywanie takich cyfrowych kopii.
114. Niemniej jednak z powodów przedstawionych w poprzednim śródtytule uważam, że wniosek stanowiący, iż zezwolenie, które dostawcy usług udostępniania treści online muszą uzyskać na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w celu publicznego udostępniania treści chronionych lub podawania ich do publicznej wiadomości, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie cyfrowych kopii tych treści na ich serwerach, w przypadku gdy takie kopie są techniczne niezbędne w tym celu, odnosi się również do art. 17 ust. 2 tej dyrektywy. Inaczej mówiąc, przepis ten reguluje kwestię odpowiedzialności użytkowników usług udostępniania treści online w odniesieniu nie tylko do czynności objętych zakresem stosowania art. 3 dyrektywy 2001/29 (mianowicie czynności publicznego udostępniania treści chronionych lub podawania ich do publicznej wiadomości), lecz także do czynności zwielokrotniania polegających na wykonywaniu na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do dokonania tych czynności.
D.      W przedmiocie pytania czwartego – czy podmioty uprawnione mogą powierzyć zarządzanie prawami wyłącznymi przysługującymi im na podstawie art. 2 i 3 dyrektywy 2001/29 odrębnym organizacjom zbiorowego zarządzania?
115. Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zgodnie z art. 4 i 5 oraz art. 16 ust. 1 i 2 dyrektywy 2014/26 podmioty uprawnione mogą przyznać, z jednej strony, prawo do zwielokrotniania, o którym mowa w art. 2 dyrektywy 2001/29 oraz, z drugiej strony, prawo do publicznego udostępniania, o którym mowa w art. 3 tej dyrektywy, do celów udzielenia licencji na podstawie art. 17 ust. 1 i 2 dyrektywy 2019/790, również indywidualnie i oddzielnie, skutkiem czego prawa te będą mogły być zarządzane przez różne organizacje zbiorowego zarządzania.
116. Pytanie to odzwierciedla sytuację analizowaną w postępowaniu głównym, w której Austro-Mechana jest odpowiedzialna za zarządzanie w szczególności prawem do zwielokrotniania, które przysługuje podmiotom uprawnionym na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29, zaś AKM zajmuje się zarządzaniem prawem do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, które przysługuje tym podmiotom na podstawie art. 3 tej dyrektywy. Sąd odsyłający pragnie zatem w istocie ustalić, czy taki „podział pracy” jest zgodny z dyrektywą 2014/26, która reguluje zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
117. Z powodów przedstawionych w poprzednich śródtytułach uważam, że nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na to pytanie. Gdyby jednak Trybunał nie przychylił się do tego stanowiska i stwierdził w istocie, że dostawcy usług udostępniania treści online są zobowiązani, po pierwsze, do uzyskania licencji na publiczne udostępnianie treści chronionych zamieszczanych przez użytkowników, zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 2019/790 w związku z art. 3 dyrektywy 2001/29, oraz, po drugie, do uzyskania licencji na zwielokrotnienia (cyfrowe kopie) dokonywane na ich serwerach w celu udzielenia publicznego dostępu do tych treści, zgodnie z art. 2 dyrektywy 2001/29, odniosę się pokrótce do tej kwestii dla pełności wywodu.
118. Jak zauważają skarżące, dyrektywa 2014/26 opiera się na zasadzie autonomii woli. Motyw 19 tej dyrektywy przewiduje, że „zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi powinno wiązać się z możliwością swobodnego wybierania organizacji zbiorowego zarządzania przez podmiot uprawniony na potrzeby zarządzania przysługującymi mu prawami, niezależnie od tego, czy są to prawa publicznego komunikowania [prawa do publicznego udostępniania]
czy zwielokrotniania […]”. Podobnie art. 5 ust. 2 dyrektywy 2014/26 stanowi, że „[p]odmioty uprawnione mają prawo upoważnić wybraną przez siebie organizację zbiorowego zarządzania do zarządzania [swoimi] prawami”(68).
119. Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 7 dyrektywy 2014/26 „[w] przypadkach gdy podmiot uprawniony upoważnia organizację zbiorowego zarządzania do zarządzania jego prawami, udziela on wyraźnej zgody w odniesieniu do każdego prawa […], do zarządzania któr[ym] upoważnia tę organizację zbiorowego zarządzania”. W świetle tego przepisu organizacja zbiorowego zarządzania nie może, co do zasady, negocjować, w imieniu podmiotu uprawnionego, umowy licencyjnej obejmującej nie tylko prawo do publicznego udostępniania, lecz także prawo do zwielokrotniania, chyba że ten podmiot uprawniony udzielił wyraźnej i konkretnej zgody w odniesieniu do tego ostatniego prawa.
120. Moim zdaniem wynika stąd, że podmioty uprawnione mogą powierzyć zarządzanie prawem do zwielokrotniania, które przysługuje im na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29, jednej organizacji zbiorowego zarządzania, a zarządzanie prawem do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości, które przysługuje im na podstawie art. 3 tej dyrektywy – innej takiej organizacji.
121. Niemniej jednak opowiedzenie się przez Trybunał za rozwiązaniem, które zaproponowałem przyjąć w odpowiedzi na pierwsze trzy pytania prejudycjalne, oznaczałoby, w szczególnym kontekście zamieszczania treści chronionych na platformach udostępniania treści online, że jedynie organizacja zbiorowego zarządzania odpowiedzialna za zarządzanie przysługującym danemu podmiotowi uprawnionemu prawem do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości mogłaby prowadzić negocjacje dotyczące licencji lub zezwolenia w odniesieniu do tego prawa. Taka licencja lub zezwolenie siłą rzeczy obejmowałyby również prawo do zwielokrotniania chronione na podstawie art. 2 dyrektywy 2001/29 w zakresie, w jakim prawo to jest wykonywane w związku z wykonywanymi na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowymi kopiami treści chronionych, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści.
E.      Postscriptum
122. Na samym końcu chciałbym jeszcze przypomnieć, iż w myśl art. 17 ust. 4 dyrektywy 2019/790, nawet jeżeli nie udzielono zezwolenia zgodnie z art. 17 ust. 1 tej dyrektywy, dostawcy usług udostępniania treści online mogą zostać zwolnieni z odpowiedzialności za nieobjęte zezwoleniem czynności publicznego udostępniania i podawania do wiadomości publicznej treści chronionych pod warunkiem spełnienia pewnych łącznych przesłanek. Wśród tych przesłanek wymieniono w art. 17 ust. 4 lit. b) i c) dyrektywy 2019/790 obowiązek wykazania w szczególności, że dostawcy tych usług dołożyli wszelkich starań, aby zapewnić brak dostępu do tych treści i zapobiec ich przyszłemu zamieszczaniu na ich platformach, co w praktyce wiąże się ze stosowaniem automatycznych narzędzi filtrujących(69).
123. Z powodów przedstawionych w istocie w pkt 94 niniejszej opinii uważam, że to wyłączenie ma również zastosowanie do wykonywania na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii treści chronionych, w przypadku gdy takie kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych treści. Niemniej jednak w takich okolicznościach obowiązek dołożenia wszelkich starań wymagałby według mnie od dostawców tych usług usunięcia wszystkich cyfrowych kopii danego pliku z ich serwerów od razu po zidentyfikowaniu przez automatyczne narzędzia filtrujące, że plik ten narusza prawa autorskie lub prawa pokrewne.
V.      Wnioski
124. W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria) odpowiedział następująco:
1.      Artykuł 2 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym
należy interpretować w ten sposób, że wykonywanie na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną na platformach online prowadzonych przez dostawców tych usług, stanowi „zwielokrotnianie” objęte zakresem chronionego na podstawie tego przepisu wyłącznego prawa do zwielokrotniania. Nie znajduje zastosowania ustanowione w art. 5 ust. 1 tej dyrektywy wyłączenie dotyczące „[tymczasowych] czynności zwielokrotniania […], które mają charakter przejściowy lub dodatkowy [i] które stanowią integralną i podstawową część procesu technologicznego”.
2.      Artykuł 17 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE
należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do wykonywania na serwerach dostawców usług udostępniania treści online cyfrowych kopii utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, które to kopie są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do tych utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną. Zezwolenie, które dostawcy tych usług muszą uzyskać od podmiotów uprawnionych na podstawie tego przepisu w celu publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, siłą rzeczy obejmuje wykonywanie takich kopii, które nie może podlegać oddzielnemu zezwoleniu.
3.      Artykuł 17 ust. 2 dyrektywy 2019/790
należy interpretować w ten sposób, że zezwolenie uzyskane przez dostawców usług udostępniania treści online na podstawie art. 17 ust. 1 tej dyrektywy obejmuje również czynności wykonywane przez użytkowników usług objęte zakresem stosowania art. 2 dyrektywy 2001/29, które są technicznie niezbędne do udzielenia publicznego dostępu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, w przypadku gdy ci użytkownicy nie działają na zasadach komercyjnych lub gdy ich działalność nie przynosi znaczących przychodów.
1      Język oryginału: angielski.
2      Zobacz wyrok z dnia 26 kwietnia 2022 r., Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2022:297; zwany dalej „wyrokiem Polska/Parlament i Rada”).
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE (Dz.U. 2019, L 130, s. 92).
4      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).
5      Zobacz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych do korzystania online na rynku wewnętrznym (Dz.U. 2014, L 84, s. 72).
6      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.U. 2000, L 178, s. 1).
7      Podkreślenie moje.
8      Podkreślenie moje.
9      Zobacz komunikat Komisji, Wytyczne dotyczące art. 17 dyrektywy 2019/790 w sprawie prawa autorskiego na jednolitym rynku cyfrowym, COM(2021) 288 final.
10      Zobacz motywy 4, 10 dyrektywy 2001/29. Motyw 9 tej dyrektywy przewiduje też, że „[w]szelka harmonizacja praw autorskich i pokrewnych opiera się na wysokim poziomie ochrony, odkąd prawa te mają zasadnicze znaczenie dla twórczości intelektualnej”, natomiast jej motywy 12 i 22 wskazują, iż „[b]ardzo ważne jest również, z kulturowego punktu widzenia, otoczenie właściwą ochroną utworów chronionych przez prawo autorskie oraz przedmiotów ujętych w prawach pokrewnych” oraz iż „[w] celu właściwego wsparcia dla upowszechniania kultury nie można zrezygnować ze ścisłej ochrony praw autorskich”.
11      Chyba że zastosowanie ma wyjątek od prawa autorskiego lub ograniczenie tego prawa. Większość tych wyjątków i ograniczeń wyliczono w art. 5 dyrektywy 2001/29.
12      Zobacz: dokument roboczy służb Komisji, Impact Assessment on the modernisation of EU copyright rules, SWD(2016) 301 final, część 1/3, s. 137–142; opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawach połączonych YouTube i Cyando (C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2020:586, pkt 67–70).
13      Zobacz wniosek Komisji dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie praw autorskich na jednolitym rynku cyfrowym (COM(2016) 593 final), przyjęty w dniu 14 września 2016 r. (zwany dalej „wnioskiem dotyczącym dyrektywy”), s. 3. Zobacz także K. Grisse, After the Storm – Examining the Final Version of Article 17 of the New Directive 2019/790, Journal of Intellectual Property Law & Practice, Vol. 14, No 11, 2019, s. 887–899.
14      Zobacz wyrok
z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando (C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 106 i przytoczone tam orzecznictwo; zwany dalej „wyrokiem YouTube i Cyando”).
15      Zobacz uzasadnienie wniosku dotyczącego dyrektywy, w którym Komisja wskazuje, że celem wniosku jest dostosowanie przepisów zawartych w dyrektywie 2001/29 do rozwoju technologii cyfrowych (s. 2, 3).
16      W stanie prawnym sprzed przyjęcia dyrektywy 2019/790 operator platformy do udostępniania filmów lub platformy do przechowywania i udostępniania plików, na której użytkownicy mogą bezprawnie podawać do publicznej wiadomości treści chronione, nie dokonywał czynności „publicznego udostępniania” tych treści w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, chyba że przyczyniał się – w inny sposób niż samo udostępnienie tej platformy – do publicznego udostępniania takich treści z naruszeniem prawa autorskiego (zob. wyrok YouTube i Cyando, pkt 102).
17      Co do pozostałego zakresu zob. art. 1 ust. 2 dyrektywy 2019/790, który stanowi, że z wyjątkiem niektórych sytuacji dyrektywa ta nie narusza istniejących zasad ustanowionych w innych dyrektywach obowiązujących obecnie w obszarze prawa autorskiego lub praw pokrewnych i nie ma na te zasady żadnego wpływu.
18      Zobacz motywy 2 i 3 dyrektywy 2019/790.
19      Zobacz motywy 6, 61 i 66 tej dyrektywy. Zobacz także: S. Dusollier, The 2019 Directive on Copyright in the Digital Single Market: Some Progress, a Few Bad Choices, and an Overall Failed Ambition, Common Market Law Review, Vol. 57, 2020, s. 1008 i nast.; E. Rosati, Article 17 – Use of Protected Content by Online Content-sharing Service Providers, w: Copyright in the Digital Single Market: Article-by-Article Commentary to the Provisions of Directive 2019/790, Oxford University Press 2021, s. 334 i nast.
20      Zobacz art. 2 pkt 6 akapit drugi dyrektywy 2019/790, w którym zawarto niewyczerpujący wykaz usługodawców, do których art. 17 tej dyrektywy nie ma zastosowania.
21      W szczególności ponieważ art. 17 dyrektywy 2019/790 nie odnosi się do wykonywania kopii cyfrowych w kontekście innej działalności online, takiej jak podawanie do wiadomości treści chronionych w wyszukiwarkach internetowych oraz przez generatywną sztuczną inteligencję, kopie te nie wchodzą w zakres niniejszej opinii. W tym względzie pragnę zauważyć, że przed Trybunałem toczy się sprawa o sygnaturze C‑250/25 (Like Company), która dotyczy w szczególności kwestii, czy proces szkolenia chatbota opartego na dużym modelu językowym (LLM) stanowi „czynność zwielokrotniania” w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/29, jeżeli taki LLM został rozwinięty na podstawie obserwacji i dopasowywania wzorców, co umożliwia mu nauczenie się rozpoznawania wzorców językowych.
22      Aby zapoznać się z bardziej ogólnym omówieniem czynności zwielokrotniania dokonywanych przez użytkowników usług internetowych, zob. na przykład opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Stichting de Thuiskopie (C‑496/24, EU:C:2025:749), która dotyczy utworów udostępnianych abonentom usługi udostępniania na żądanie w drodze streamingu w Internecie do użytku bez dostępu do sieci i zapisywanych w pamięci urządzenia abonenta.
23      Jak wyjaśnił rząd austriacki, dostawcy usług udostępniania treści online zazwyczaj wykonują wówczas dodatkowe kopie pliku na serwerach znajdujących się w różnych lokalizacjach geograficznych, aby zapewnić odpowiednio szybki dostęp do niego wszystkim użytkownikom.
24      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r., Infopaq International, (C‑5/08, EU:C:2009:465, pkt 51); z dnia 24 marca 2022 r., Austro-Mechana (C‑433/20, EU:C:2022:217, pkt 16–18 i przytoczone tam orzecznictwo; zwany dalej „wyrokiem Austro-Mechana”); z dnia 11 września 2014 r., Eugen Ulmer (C‑117/13, EU:C:2014:2196, pkt 52, 53).
25      Zobacz https://www.wipo.int/wipolex/en/text/295456. WIPO przyjęła w dniu 20 grudnia 1996 r. Traktat WIPO o prawach autorskich oraz Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach (zwany dalej „traktatem o artystycznych wykonaniach i fonogramach”). Oba te traktaty zostały zatwierdzone w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie zatwierdzenia w imieniu Wspólnoty Europejskiej Traktatu WIPO o prawach autorskich oraz Traktatu WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach (Dz.U. 2000, L 89, s. 6) i w odniesieniu do Unii weszły w życie w dniu 14 marca 2010 r.
26      Porozumienie zawarte w załączniku 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisane w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r., zostało zatwierdzone decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej, w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. 1994, L 336, s. 1).
27      Zobacz wyroki: z dnia 13 listopada 2018 r., Levola Hengelo (C‑310/17, EU:C:2018:899, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 12 września 2019 r., Cofemel (C‑683/17, EU:C:2019:721, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
28      Podkreślenie moje.
29      Ponadto takie czynności muszą spełniać jeszcze przesłanki określone w art. 5 ust. 5 tej dyrektywy (zob. wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Public Relations Consultants Association, C‑360/13, EU:C:2014:1195, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
30      Zobacz podobnie wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 162, 163 i przytoczone tam orzecznictwo).
31      Zobacz wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 180).
32      Zobacz wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Public Relations Consultants Association (C‑360/13, EU:C:2014:1195, pkt 63).
33      Wyrok z dnia 7 sierpnia 2018 r. (C‑161/17, EU:C:2018:634).
34      Zobacz wyrok Austro-Mechana, pkt 32.
35      Zobacz podobnie wyrok Renckhoff, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo.
36      Zobacz pkt 27 powyżej.
37      Zobacz wytyczne Komisji dotyczące art. 17 dyrektywy 2019/790, s. 6. Podkreślenie moje.
38      Ibidem.
39      Zobacz s. 1 tego dokumentu, na której wskazano, że dokument ten „nie jest prawnie wiążący […] i stanowi […] wypełnienie mandatu udzielonego Komisji przez prawodawcę unijnego na mocy art. 17 ust. 10 [dyrektywy 2019/790]”.
40      2016/0280 (COD).
41      Podkreślenie moje.
42      Zapytane o tę kwestię na rozprawie zainteresowane strony nie były w stanie udzielić żadnych wyjaśnień.
43      Podkreślenie moje.
44      Pragnę dodać, że w art. 17 ust. 3 dyrektywy 2019/790 jest mowa o ograniczeniach odpowiedzialności ustanowionych w art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31. Jak już wyjaśniłem w pkt 47 niniejszej opinii, drugi z tych przepisów ma zastosowanie do „hostingu”, to znaczy do „usługi społeczeństwa informacyjnego polegającej na przechowywaniu informacji przekazanych przez usługobiorcę” (podkreślenie moje). Uważam, że również w tym przypadku prawodawca Unii nie odniósłby się, w art. 17 dyrektywy 2019/790, do przepisu (art. 14 ust. 1 dyrektywy 2000/31) dotyczącego działalności polegającej na „przechowywaniu”, gdyby nie zamierzał poddać wykonywania i przechowywania cyfrowych kopii treści chronionych na serwerach dostawców usług udostępniania treści online szczególnemu systemowi odpowiedzialności ustanowionemu w tym przepisie.
45      Podkreślenie moje.
46      Zobacz motyw 61 dyrektywy 2019/790. W motywie tym wskazano również, że „[p]onieważ […] [brak jest] wpływu na swobodę zawierania umów, podmioty uprawnione nie powinny być zobowiązane do udzielania zezwolenia lub zawierania umów licencyjnych”.
47      Zobacz motyw 3 dyrektywy 2019/790.
48      Zobacz także motyw 6 dyrektywy 2019/790.
49      Podkreślenie moje. W tym motywie wskazano również, że „[u]żytkownicy powinni mieć prawo do zamieszczania i udostępniania treści generowanych przez użytkowników do szczególnych celów, takich jak cytowanie, krytykowanie, recenzowanie, karykaturowanie, parodiowanie lub pastisz”.
50      Zobacz pkt 39 niniejszej opinii.
51      Punkty 71, 80, 85.
52      Punkty 107–109.
53      Artykuł 15 dyrektywy 2000/31 ma następujące brzmienie: „Państwa członkowskie nie nakładają na usługodawców świadczących usługi określone w art. […] 14 ogólnego obowiązku nadzorowania informacji, które przekazują lub przechowują ani ogólnego obowiązku aktywnego poszukiwania faktów i okoliczności wskazujących na bezprawną działalność”.
54      Zobacz opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2021:613, pkt 48).
55      Ibidem, pkt 53, w którym rzecznik generalny wyjaśnia, że prawodawca Unii, przyjmując art. 17 dyrektywy 2019/790, uznał, iż system nadzoru ustanowiony w art. 14 i 15 dyrektywy 2000/31 nakłada zbyt duże obciążenie na podmioty uprawnione, ponieważ nie pozwala im na skuteczną kontrolę korzystania z ich utworów i innych przedmiotów objętych ochroną. Było tak w szczególności z tego powodu, że treści często ponownie zamieszczano online krótko po ich usunięciu, co zmuszało podmioty uprawnione do mnożenia zastrzeżeń.
56      Zobacz wyrok Polska/Parlament i Rada,
pkt 53, 54.
57      Podkreślenie moje.
58      Zobacz motywy 9, 12 i 22 dyrektywy 2001/29 oraz motywy 4 i 10 tej dyrektywy. Cel ten wskazano również w motywach 2 i 3 dyrektywy 2019/790.
59      Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 3 września 2014 r., Deckmyn i Vrijheidsfonds (C‑201/13, EU:C:2014:2132, pkt 26); z dnia 29 lipca 2019 r., Spiegel Online (C‑516/17, EU:C:2019:625, pkt 38, 42, 43, 54).
60      Zobacz wyrok Polska/Parlament i Rada,
pkt 45. W przypadku gdy zamieszczane treści stanowią wypowiedź artystyczną użytkownika, ich udostępnienie jest objęte zakresem wolności sztuki zagwarantowanej w art. 13 Karty.
61      Zobacz opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie Polska/Parlament i Rada (C‑401/19, EU:C:2021:613, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo).
62      Zobacz wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Funke Medien NRW (C‑469/17, EU:C:2019:623, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo). Zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty należy zatem uznać, że te dwa postanowienia mają takie samo znaczenie i co najmniej ten sam zakres, chyba iż prawo Unii przyznaje szerszą ochronę. Oznacza to, że wykładni art. 11 Karty powinno się dokonywać w świetle art. 10 EKPC i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”).
63      Zobacz podobnie wyroki ETPC: z dnia 1 grudnia 2015 r. w sprawie Cengiz i in. przeciwko Turcji, CE:ECHR:2015:1201JUD004822610, § 52 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 23 czerwca 2020 r. w sprawie Vladimir Kharitonov przeciwko Rosji, CE:ECHR:2020:0623JUD001079514, § 33 i przytoczone tam orzecznictwo. Oba te wyroki zostały przywołane w pkt 46 wyroku Polska/Parlament i Rada.
64      Zobacz w szczególności wyrok ETPC z dnia 1 grudnia 2015 r. w sprawie Cengiz i in. przeciwko Turcji, CE:ECHR:2015:1201JUD004822610, §§ 51, 52.
65      Zobacz w szczególności wyrok z dnia 27 marca 2014 r., UPC Telekabel Wien (C‑314/12, EU:C:2014:192, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
66      Nie oznacza to oczywiście, że prawo do zwielokrotniania jest mniej istotne niż prawo do publicznego udostępniania lub podawania do publicznej wiadomości. Jak wyjaśniłem w śródtytule A niniejszej opinii, publiczne udostępnianie treści online bez zezwolenia odpowiedniego podmiotu uprawnionego (odpowiednich podmiotów uprawnionych) prowadzi do oddzielnych naruszeń tych odrębnych praw.
67      Zobacz także pkt 42 niniejszej opinii.
68      Podkreślenie moje.
69      Zobacz pkt 91 niniejszej opinii.