BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Cúigiú Dlísheomra)
12 Deireadh Fómhair 2023 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Árachas i gcoinne dliteanas sibhialta i ndáil le húsáid mótarfheithiclí – Treoir 2009/103/CE – Pointe 1 d’Airteagal 1 – An bhrí atá le ‘feithicil’ – Reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear do cúiteamh uathoibríoch le haghaidh úsáideoirí bóithre áirithe gurb íospartaigh tionóisc bhóthair iad – Duine nach dtiomáineann ‘mótarfheithicil’ de réir bhrí na reachtaíochta sin – Coincheap is comhionann le ‘feithicil’ de réir bhrí Treoir 2009/103 – Rothar atá feistithe le mótar leictreach a thugann cúnamh troitheánaigh, agus atá feistithe le feidhm luasghéaraithe is féidir gníomhachtú amháin tar éis úsáid a bhaint as cumhacht matánach)
I gCás C‑286/22,
Iarraidh ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ón Hof van Cassatie (an Chúirt Uachtarach, an Bheilg), trí chinneadh an 7 Aibreán 2022, a fuarthas ag an gCúirt an 28 Aibreán 2022, sna himeachtaí idir
KBC Verzekeringen NV
agus
P&V Verzekeringen CVBA,
tugann AN CHÚIRT (an Cúigiú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: E. Regan, Uachtarán Dlísheomra, Z. Csehi, M. Ilešič, I. Jarukaitis (Rapóirtéir) agus D. Gratsias, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: L. Medina,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        KBC Verzekeringen NV, dá ndéanann B. Maes, advocaat, ionadaíocht,
–        P&V Verzekeringen CVBA, dá ndéanann J. Verbist, advocaat, ionadaíocht,
–        Rialtas na Beilge, dá ndéanann S. Baeyens, P. Cottin agus C. Pochet, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht,
–        Rialtas na Gearmáine, dá ndéanann J. Möller, P. Busche agus M. Hellmann, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht,
–        Rialtas na Fionlainne, dá ndéanann M. Pere, i gcáil Gníomhaire, ionadaíocht,
–        an Coimisiún Eorpach, dá ndéanann A. Nijenhuis agus H. Tserepa-Lacombe, i gcáil Gníomhairí, ionadaíocht,
tar éis cinneadh a dhéanamh, tar éis an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 1(1) de Threoir 2009/103/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Meán Fómhair 2009 maidir le hárachas i gcoinne dliteanas sibhialta i ndáil le húsáid mótarfheithiclí, agus le forfheidhmiú na hoibleagáide chun árachú i gcoinne an dliteanais sin (IO 2009 L 263, lch. 11).
2        Rinneadh an iarraidh in imeachtaí idir KBC Verzekeringen NV (‘KBC’) agus P & V Verzekeringen CVBA (‘P&V’) maidir leis an gceart a d’fhéadfadh a bheith ag árachóir i leith tionóiscí ag an obair, a sheachaítear maidir le cearta rothaí a bhí ag taisteal ar rothar leictreach, atá le cúiteamh ag an árachóir as dliteanas sibhialta thiománaí na feithicle a bhain leis an tionóisc ba chúis le bás an rothaí sin.
Creat dlíthiúil
Dlí an Aontais Eorpaigh
3        Foráiltear mar a leanas in aithris 2 de Threoir 2009/103:
‘Tá tábhacht ar leith ag baint le hárachas i gcoinne dliteanas sibhialta i ndáil le húsáid mótarfheithiclí (mótarárachas) do shaoránaigh na hEorpa [...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        De réir Airteagal 1 den Treoir sin, dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha na Treorach seo, beidh feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
1)      “feithicil”: aon mhótarfheithicil atá beartaithe le haghaidh taisteal ar thalamh agus atá faoi thiomáint ag cumhacht mheicniúil, ach nach ritheann ar ráillí, agus aon leantóir, cibé acu atá sé cúpláilte nó nach bhfuil;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Foráiltear sa chéad mhír d’Airteagal 3 den Treoir sin, dar teideal ‘Árachas éigeantach i gcás feithiclí:
‘Déanfaidh gach Ballstát na bearta go léir is iomchuí lena áirithiú go bhfuil dliteanas sibhialta i ndáil le húsáid feithicle atá bunaithe de ghnáth ina chríoch cumhdaithe faoi árachas.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        In Airteagal 13 den Treoir sin, dar teideal ‘Clásail eisiaimh’, foráiltear an méid seo a leanas i mír 1:
‘Déanfaidh gach Ballstát na bearta go léir is iomchuí lena áirithiú go measfar aon fhoráil reachtúil nó aon chlásal conarthach atá i bpolasaí árachais arna eisiúint i gcomhréir le hAirteagal 3 a bheith ar neamhní i ndáil le héilimh ó thríú páirtithe a dhíobháiltear mar thoradh ar thionóisc i gcás ina n‑eisiatar ó árachas, leis an bhforáil reachtúil nó an clásal conarthach sin, úsáid nó tiomáint feithiclí ag;
[...]
b)      daoine nach bhfuil ceadúnas acu lena n‑údaraítear dóibh an fheithicil lena mbaineann a thiomáint;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        An 24 Samhain 2021, glacadh Treoir (AE) 2021/2118 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena leasaítear Treoir 2009/103 (IO 2021 L 430, lch. 1). Le Treoir 2021/2118 lena leasaítear go sonrach Airteagal 1(1) de Threoir 2009/103. I gcomhréir le hAirteagal 2 de Threoir 2021/2118, beidh feidhm ag an leasú sin ón 23 Nollaig 2023.
Dlí na Beilge
8        In Airteagal 1 den wet betreffende de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen (an Dlí maidir le hárachas éigeantach i gcoinne dliteanas i leith mótarfheithiclí) an 21 Samhain 1989 (Belgisch Staatsblad, 8 Nollaig 1989, lch. 20122), sa leagan is infheidhme i leith na díospóide sna príomhimeachtaí (‘Dlí an 21 Samhain 1989’), tá an sainmhíniú seo a leanas:
‘Chun an Dlí seo a chur i bhfeidhm, ciallaíonn:
Mótarfheithiclí: feithiclí a bheartaítear a úsáid ar thalamh agus ar féidir iad a oibriú le cumhacht mheicniúil gan í a bheith ceangailte le ráillí; meastar go bhfuil gach rud atá ceangailte leis an bhfeithicil mar chuid de.
Measfar go bhfolaíonn mótarfheithiclí leantóirí a tógadh go speisialta lena gcúpláil le mótarfheithicil chun daoine nó earraí a chinnfidh an Rí a iompar. Féadfaidh an Rí, le foraithne arna plé ag Comhairle na nAirí, a shonrú cén modhanna iompair a thagann faoin míniú ar mhótarfheithicil.’
9        Foráiltear in Airteagal 29a den Dlí sin, i míreanna 1 go 3:
‘§ 1.      I gcás tionóisc bhóthair a bhaineann le mótarfheithicil amháin nó níos mó [...] agus cé is moite de dhamáiste ábhartha agus damáiste a bhain do thiománaí gach mótarfheithicle lena mbaineann, déanfaidh na hárachóirí, i gcomhréir leis an Dlí seo, gach damáiste d’íospartaigh agus a gcomharbaí i dteideal agus a d’eascair as díobháil phearsanta nó as bás [...] a chúiteamh i gcomhpháirt ag na hárachóirí a chumhdaíonn dliteanas úinéir, thiománaí nó shealbhóir na mótarfheithiclí, i gcomhréir leis an Dlí seo. Beidh feidhm ag an bhforáil seo freisin más é an tiománaí ba chúis leis an damáiste d’aon ghnó.
[...]
§ 2.      Ní bheidh tiománaí mótarfheithicle ná a thairbhithe i dteideal brath ar an Airteagal seo mura ngníomhaíonn an tiománaí mar thairbhí d’íospartaigh nach raibh ina thiománaí agus ar choinníoll nach ndearna sé an damáiste d’aon ghnó.
§ 3.      Ciallaíonn “mótarfheithicil” aon fheithicil dá dtagraítear in Airteagal 1 den Dlí seo, seachas cathaoireacha rothaí féinghluaiste ar féidir le duine faoi mhíchumas úsáid a bhaint as.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus an cheist a tharchuirtear chun réamhrialú
10      Ar an 14 Deireadh Fómhair 2017, bhuail feithicil, a bhí faoi árachas KBC faoi Dhlí an 21 Samhain 1989, BV (‘an t‑íospartach’), a bhí ag taisteal ar rothar leictreach ar mhórbhealach poiblí. Gortaíodh an t‑íospartach go dona agus fuair sé bás an 11 Aibreán 2018. Cé gurb é a bhí sa tionóisc sin, i gcás an íospartaigh sin, ná ‘tionóisc thaistil’, d’íoc P&V, árachóir a fhostóra i leith tionóiscí ag an obair, cúiteamh agus seachaíodh é maidir lena chearta agus cearta a thairbhithe.
11      Chuir P&V toghairm ar KBC os comhair an politierechtbank West‑Vlaanderen, afdeling Brugge (an Chúirt Póilíní, Iarthar Fhlóndras, Rannán Bruges, an Bheilg) ag lorg aisíocaíocht ar a chostais ar bhonn Airteagal 1382 d’iar-Chód Sibhialta na Beilge nó Airteagal 29a de Dhlí an 21 Samhain 1989. Thíolaic KBC frithéileamh ar chostais aisíocaíochta ó P&V i leith suim airgid a d’íocfaí go míchuí. Ina chosaint, d’áitigh P&V, bunaithe ar Airteagal 29a, nach bhféadfaí a mheas go raibh an t‑íospartach ina thiománaí mótarfheithicle.
12      Le breithiúnas an 24 Deireadh Fómhair 2019, chinn an chúirt sin nach raibh tiománaí na feithicle lena mbaineann freagrach as an tionóisc atá i gceist, ach, de bhun Airteagal 29a, go raibh ceanglas ar KBC mar sin féin cúiteamh a thabhairt don íospartach agus do P&V, a seachaíodh ar chearta an íospartaigh sin, ar an bhforas nach raibh an t‑íospartach sin ina thiománaí mótarfheithicle agus go raibh sí i dteideal cúitimh dá bhrí sin faoin Airteagal sin.
13      Rinne KBC achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin chuig an rechtbank van eerste aanleg West‑Vlaanderen, afdeling Brugge (an Chúirt Dúiche, Iarthar Fhlóndras, Rannán Bruges, an Bheilg). Thaisc P&V crosachomharc.
14      Le breithiúnas an 20 Bealtaine 2021, dhearbhaigh an chúirt sin go raibh an príomhachomharc gan bhunús agus go raibh bunús maith leis an gcrosachomharc. Maidir le cur i bhfeidhm Airteagal 29a de Dhlí an 21 Samhain 1989, thug sí faoi deara, go háirithe, go raibh an coincheap ‘mótarfheithicil’, dá dtagraítear san Airteagal sin, ag freagairt don choincheap ‘feithicil’ in Airteagal 1(1) de Threoir 2009/103. Tar éis di a shuí nár sainmhíníodh an coincheap ‘fórsa meicniúil’ sa Dlí sin nó sa Treoir sin, mheas sí go raibh an coincheap sin sainráite mar sin féin agus gur ghá na focail ‘a fhéadfar a thiomáint le cumhacht mheicniúil’ a thuiscint mar fhocail a chiallaíonn gur feithicil í mótarfheithicil atá in ann gluaiseacht gan iarracht mhatánach. Baineadh as seo nach mótarfheithicil é rothar, de réir bhrí an Dlí sin, má tá inneall cúnta aige ach nach féidir leis an gcumhacht mheicniúil, ann féin, tús a chur le gluaiseacht an rothair nó gluaiseacht an rothair a choinneáil.
15      I bhfianaise na faisnéise a chuir monaróir an rothair leictrigh ábhartha ar fáil, chinn an chúirt sin nár thug a rothar ach troitheáil chuidithe, lena n‑áirítear feidhm ‘threise’ an mhótair sin, agus nach bhféadfaí an fheidhm sin a ghníomhachtú ach amháin tar éis cumhacht mhatánach a úsáid, cibé acu trí throitheánú, trí shiúil leis nó tríd an rothar a bhrú. Tuigtear ón méid sin nach raibh an t‑íospartach ina thiománaí mótarfheithicle, de réir bhrí Airteagal 1 de Dhlí an 21 Samhain 1989, agus go raibh sí i dteideal cúitimh faoi Airteagal 29a den Dlí sin mar ‘úsáideoir soghonta bóithre’, mar aon leis an árachóir i leith tionóiscí ag an obair, a seachaíodh ar chearta an íospartaigh sin.
16      Rinne KBC achomharc ar phointe dlí i gcoinne an bhreithiúnais dá dtagraítear i mír 14 thuas os comhair an Hof van Cassatie (an Chúirt Achomhairc, an Bheilg), an chúirt a rinne an tarchur. Os comhair na cúirte sin, thug KBC faoi deara, inter alia, go gcomhfhreagraíonn an sainmhíniú ar an gcoincheap ‘mótarfheithicil’ in Airteagal 1 den Dlí sin do shainmhíniú an téarma ‘feithicil’ i bpointe 1 d’Airteagal 1 de Threoir 2009/103. Tuigtear ón méid sin nach mór dlí na Beilge a léiriú i gcomhréir leis an Treoir sin.
17      Maidir leis an tsubstaint, áitíonn KBC, ós rud é nach ndéantar idirdhealú in Airteagal 1 de Dhlí an 21 Samhain 1989 idir feithiclí a bheartaítear a úsáid ar an talamh a bhféadfar iad a oibriú le cumhacht mheicniúil amháin agus na feithiclí sin is féidir a oibriú le cumhacht mheicniúil freisin, nach féidir ach amháin feithiclí a oibrítear le cumhacht mhatánach amháin a eisiamh ó raon feidhme an Dlí sin. Is í an chonclúid go raibh míthuiscint ag an rechtbank van eerste aanleg West‑Vlaanderen, afdeling Brugge (an Chúirt Dúiche, Iarthar Fhlóndras, Rannán Bruges) ar an gcoincheap ‘mótarfheithicil’ agus gur sháraigh sí Airteagal 1 agus Airteagal 29a den Dlí sin agus, go háirithe, pointe 1 d’Airteagal 1 de Threoir 2009/103.
18      Cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl go bhfuil gá le léiriú a dhéanamh ar an gcoincheap ‘feithicil’ de réir bhrí phointe 1 d’Airteagal 1 de Threoir 2009/103 chun an díospóid atá os a comhair a réiteach.
19      Sna himthosca sin, chinn Hof van Cassatie (an Chúirt Achomhairc) bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt:
‘An bhfuil pointe 1 d’Airteagal 1 de Threoir [2009/103], de réir mar is infheidhme sular leasaíodh é le Treoir [2021/2118], ina sainmhínítear an téarma ‘feithicil’ mar ‘aon mhótarfheithicil a bheartaítear a úsáid ar thalamh agus is féidir a oibriú le cumhacht mheicniúil gan í a bheith ceangailte le ráillí, agus leantóirí, cibé acu atá sí cúpláilte nó nach bhfuil’, le léiriú mar mhír a chiallaíonn nach feithiclí iad rothar leictreach (‘Speed-Pedelec’) i gcás nach dtugann an t‑inneall ach cúnamh troitheáin amháin, ionas nach féidir leis an rothar gluaiseacht go neamhspleách gan cumhacht mhatánach, ach amháin ag úsáid cumhacht tiomána augs cumhacht mhatánach, agus rothar leictreach feistithe le feidhm ‘threise’ lena luasghéaraíonn an rothar gan troitheáil go luas 20 km/u nuair a bhrúitear ar an gcnaipe ‘treise’, ach go bhfuil cumhacht mhatánach ag teastáil chun an fheidhm ‘threise’ a úsáid, de réir bhrí Threoir 2009/103?’
Inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú
20      Déanann Rialtas na Gearmáine agóid i gcoinne inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú seo ar an bhforas nach léirítear cén fáth go bhfuil an léiriú arna iarraidh ar dhlí an Aontais ábhartha chun na príomhimeachtaí a réiteach. Tagann an díospóid sin go heisiach faoi raon feidhme an dlí náisiúnta, nach gcomhchuibhítear le dlí an Aontais, agus ní léir ó dhoiciméid an cháis gur dearbhaíodh forálacha dhlí an Aontais a bheith infheidhme leis an dlí náisiúnta.
21      De réir chásdlí socair na Cúirte, faoi chuimsiú an chomhair idir an Chúirt agus na cúirteanna náisiúnta arna bhunú le hAirteagal 267 CFAE, is faoin gcúirt náisiúnta amháin ar tugadh an díospóid os a comhair agus nach mór di freagracht a ghlacadh as an gcinneadh breithiúnach ina dhiaidh sin, i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, atá sé a chinneadh an gá atá le réamhrialú ionas go mbeidh sí in ann a breithiúnas a thabhairt agus ábharthacht na gceisteanna a chuirfidh sí faoi bhráid na Cúirte araon. Dá bhrí sin, ós rud é go mbaineann na ceisteanna a tarchuireadh le léiriú nó bailíocht rialach de chuid dhlí an Aontais, dlitear ar an gCúirt, i bprionsabal, rialú a thabhairt (breithiúnais an 16 Meitheamh 2015, Gauweiler agus páirtithe eile, C‑62/14, EU:C:2015:400, mír 24 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 28 Deireadh Fómhair 2020, Pegaso agus Sistemi di Sicurezza, C‑521/18, EU:C:2020:867, mír 26 agus an cásdlí dá dtagraítear).
22      Dá bhrí sin, tá toimhde ábharthachta ann maidir le ceisteanna a bhaineann le dlí an Aontais Eorpaigh. Ní féidir leis an gCúirt diúltú rialú a thabhairt maidir le ceist arna tarchur ag cúirt náisiúnta ach amháin má dhealraíonn sé go follasach nach bhfuil baint ar bith ag an léiriú nó measúnú bailíochta arna n‑iarraidh ar dhlí an Aontais le fíricí iarbhír nó le cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí, i gcás gur fadhb de chineál hipitéiseach í nó nach bhfuil an fhaisnéis fhíorasach agus dhlíthiúil is gá ag an gCúirt chun freagra úsáideach a thabhairt ar na ceisteanna a cuireadh uirthi (breithiúnais an 16 Meitheamh 2015, Gauweiler agus páirtithe eile, C‑62/14, EU:C:2015:400, mír 25 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 28 Deireadh Fómhair 2020, Pegaso agus Sistemi di Sicurezza, C‑521/18, EU:C:2020:867, mír 27 agus an cásdlí dá dtagraítear).
23      Ina theannta sin, is fíor gur chinn an Chúirt arís agus arís eile go bhfuil an oibleagáid chun árachú i gcoinne dliteanas sibhialta i leith damáiste a dhéantar do thríú páirtithe mar thoradh ar mhótarfheithiclí éagsúil le méid an chúitimh as an damáiste sin de bhua dhliteanas sibhialta an árachaí. Go deimhin, cé go sainítear agus áirítear an chéad cheann a shainiú agus a ráthú le dlí an Aontais, tá an reachtaíocht sin á rialú, go bunúsach, ag an dlí náisiúnta (breithiúnais an 23 Deireadh Fómhair 2012, Marques Almeida, C‑300/10, EU:C:2012:656, mír 28, agus an 30 Márta 2023, AR agus páirtithe eile(Caingean díreach i gcoinne an árachóra), C‑618/21, EU:C:2023:278, mír 42 agus an cásdlí dá dtagraítear).
24      Ar an gcaoi sin, ní fhéachtar le Rialacháin an Aontais córais shibhialta na mBallstát a chomhchuibhiú, agus, mar atá dlí an Aontais faoi láthair, tá sé de shaoirse ag na Ballstáit réimeas dliteanais shibhialta a chinneadh d’éilimh mar thoradh ar ghluaiseacht feithiclí (féach, chuige sin, breithiúnais an 23 Deireadh Fómhair 2012, Marques Almeida, C‑300/10, EU:C:2012:656, mír 29, agus an 30 Márta 2023, AR agus páirtithe eile (Caingean díreach i gcoinne an árachóra), C‑618/21, EU:C:2023:278, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
25      Dá bhrí sin, mar atá dlí an Aontais faoi láthair, tá sé de shaoirse ag na Ballstáit, i bprionsabal, ina gcórais dliteanais shibhialta go háirithe, a chinneadh cén damáiste de dheasca ar feithiclí atá le slánú, méid an chúitimh maidir leis an dochar sin agus cé hiad siúd atá i dteideal an chúitimh sin [féach, chuige sin, breithiúnais an 24 Deireadh Fómhair 2013, Drozdovs, C‑277/12, EU:C:2013:685, mír 32, agus an 30 Márta 2023, AR agus páirtithe eile (Caingean díreach i gcoinne an árachóra), C‑618/21, EU:C:2023:278, mír 22 agus an cásdlí dá dtagraítear).
26      Dá ainneoin sin, faoi dhlí Ballstáit, chun léiriú a dhéanamh ar fhoráil i réimse neamh-chomhchuibhithe, ní mór tagairt a dhéanamh do choincheap de dhlí an Aontais, is léir gur le leas an Aontais é, chun difríochtaí sa léiriú sa todhchaí a sheachain, léiriú comhionann a dhéanamh ar an gcoincheap a bhaineadh ó dhlí an Aontais, gan beann ar na coinníollacha ar cheart feidhm a bheith aige [féach, de réir analaí, breithiúnais an 24 Deireadh Fómhair 2019, Belgische Staat, C‑469/18 agus C‑470/18, EU:C:2019:895, mír 22, agus an 27 Aibreán 2023, Banca A (Feidhmiú na Treorach um chumaisc i gcás inmheánach), C‑827/21, EU:C:2023:355, mír 44].
27      Sa chás sin, ní bhaineann an cheist a tharchuirtear chun réamhrialú leis na hábhair dá dtagraítear i mír 25 den bhreithiúnas seo. Go háirithe, leis an gceist sin, ní iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt an bhfuil íospartach amhail an t‑íospartach sna príomhimeachtaí i dteideal cúitimh faoi Threoir 2009/103, ach fiafraíonn sí ar an gCúirt faoi raon feidhme an choincheapa ‘feithicil’ i bpointe 1 d’Airteagal 1 den Treoir sin amháin.
28      Cé go bhfuil mínithe na cúirte a rinne an tarchur maidir leis an nasc idir an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme agus an fhoráil sin de Threoir 2009/103 – nasc a cheanglaítear ar na cúirteanna náisiúnta a mhíniú leis an gCúirt faoi Airteagal 94(c) dá Rialacha Nós Imeachta – gonta, tugann an chúirt sin le fios, ina hiarraidh ar réamhrialú, go mbraitheann réiteach na díospóide os a comhair ar an léiriú ar an gcoincheap sin ann. Ina theannta sin, is léir ón iarraidh sin, de réir na cúirte sin, go gcomhfhreagraíonn an sainmhíniú ar an gcoincheap ‘mótarfheithiclí’ in Airteagal 1 de Dhlí an 21 Samhain 1989 an sainmhíniú ar ‘fheithicil’ san fhoráil sin de Threoir 2009/103.
29      Thairis sin, ar an gcéad dul síos, tá na gnéithe fíorasacha agus dlíthiúla go léir ag an gCúirt a bhfuil gá leis chun freagra úsáideach a thabhairt ar an gceist a cuireadh uirthi agus, den pháirt eile, níl aon amhras ann faoin díospóid sna príomhimeachtaí agus nach ceist bharúlach í an cheist sin.
30      Sna himthosca sin, ní mór a chinneadh go bhfuil an iarraidh seo ar réamhrialú inghlactha.
An cheist a tharchuirtear
31      Lena ceist, iarrann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, ar cheart Airteagal 1(1) de Threoir 2009/103 a léiriú sa chaoi go gcumhdaítear leis an gcoincheap ‘feithicil’ de réir bhrí na forála sin ná rothar nach soláthraíonn a mhótar leictreach ach troitheáil chuidithe amháin agus a bhfuil feidhm aige lena gcuirtear ar a chumas a luasghéarú gan troitheáil go luas 20 km/u, feidhm a fhéadfaí a ghníomhú tar éis cumhacht mhatánach a úsáid.
32      Agus foráil de dhlí an Aontais á léiriú, is gá a chur san áireamh ní hamháin foclaíocht na forála sin, ach an comhthéacs ina bhfuil sí chomh maith, agus na cuspóirí a shaothraítear leis na rialacha lena mbaineann sí.
33      Maidir le foclaíocht phointe 1 d’Airteagal 1(1) de Threoir 2009/103, ba cheart a mheabhrú go bhforáiltear leis an bhforáil sin, chun críocha na Treorach sin, go gcumhdaítear leis an gcoincheap ‘feithicil’ ‘aon mhótarfheithicil atá beartaithe le haghaidh taisteal ar thalamh agus atá faoi thiomáint ag cumhacht mheicniúil, ach nach ritheann ar ráillí, agus aon leantóir, cibé acu atá sé cúpláilte nó nach bhfuil’. Dá bhrí sin, i gcomhréir le gnáthchiall na dtéarmaí sin sa ghnáthchaint, is gá go dtagraíonn an coincheap sin, a mhéid a chumhdaíonn sé ‘aon mhótarfheithicil’, d’innealra atá deartha chun gluaiseacht ar an talamh le cumhacht a tháirgtear le meaisín, seachas le cumhacht daonna nó le cumhacht ainmhithe, cé is moite d’fheithiclí a ghluaiseann ar ráillí.
34      Cé go leanann sé, dá bhrí sin, as foclaíocht phointe 1 d’Airteagal 1 de Threoir 2009/103 nach gcumhdaítear ach feithiclí atá ceaptha lena n‑úsáid ar thalamh ar féidir iad a oibriú le cumhacht mheicniúil cé is moite díobh siúd a ritheann ar ráillí leis an gcoincheap ‘feithicil’, de réir bhrí na forála sin, ní leor an fhoclaíocht sin, inti féin, lena fhreagairt an cheist dá dtagraítear, ós rud é nach bhfuil aon léiriú i dtaobh ar cheart ról eisiach a bheith ag cumhacht mheicniúil den sórt sin i ngníomhú na feithicle lena mbaineann.
35      Mar sin, maidir leis na leaganacha d’Airteagal 1(1), go háirithe sa Fhraincis, san Iodáilis, san Ollainnis agus sa Phortaingéilis, a mhéid a thagraíonn siad go ‘bhféadfadh’ na feithiclí lena mbaineann a ‘ghníomhú’ le cumhacht mheicniúil, d’fhéadfaí a léamh sa tslí nach ‘feithiclí’ iad de réir bhrí na forála sin amháin a thiomáintear go heisiach le cumhacht mheicniúil, ach freisin na feithiclí sin atá in ann gluaiseacht ar bhealaí eile. Áfach, i dteangacha eile, go háirithe iad siúd sa Spáinnis, sa Ghearmáinis, sa Ghréigis, sa Bhéarla agus sa Liotuáinis, tá foclaíocht na forála sin ar bhealach éagsúil, ionas nach féidir í a léamh ar an mbealach céanna.
36      De réir chásdlí socair na Cúirte, ní mór forálacha dhlí an Aontais a léiriú agus a chur i bhfeidhm go haonfhoirmeach, i bhfianaise na leaganacha atá i dteangacha uile an Aontais Eorpaigh. I gcás go bhfuil difríocht idir na leaganacha teanga de théacs de dhlí an Aontais, an fhoráil i dtrácht a léiriú i bhfianaise chomhthéacs ginearálta agus chuspóir an rialacháin a bhfuil sí mar chuid de (breithiúnais an 8 Nollaig 2005, Jyske Finans, C‑280/04, EU:C:2005:753, mír 31, agus an 21 Nollaig 2021, Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, mír 32).
37      Dá bhrí sin, maidir le scéim ghinearálta Threoir 2009/103, ní mór a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, de bhun aithris 2 den Treoir sin, go ndéanann an oibleagáid ‘árachais i gcoinne dliteanas sibhialta i ndáil le húsáid mótarfheithiclí’, lena bhforáiltear leis an Treoir sin, tagairt do ‘mhótar-árachas’, abairt ina dtagraítear go traidisiúnta, sa ghnáthchaint, d’árachas i gcoinne dliteanas sibhialta i ndáil le húsáid innealra amhail gluaisrothair, gluaisteáin agus leoraithe, ar innealra é a oibrítear go heisiach le cumhacht mheicniúil ach amháin i gcás nach bhfuil siad in úsáid.
38      Ar an dara dul síos, sonraítear in Airteagal 13(1)(b) de Threoir 2009/103 go ndéanfaidh gach Ballstát na bearta go léir is iomchuí chun a áirithiú go measfar aon fhoráil reachtúil nó aon chlásal conarthach atá i bpolasaí árachais arna eisiúint i gcomhréir le hAirteagal 3 a bheith ar neamhní i ndáil le héilimh ó thríú páirtithe ar íospartaigh tionóisce iad i gcás ina n‑eisiatar ó árachas, leis an bhforáil reachtúil nó an clásal conarthach sin, úsáid nó tiomáint feithiclí ag daoine nach bhfuil ceadúnas acu lena n‑údaraítear dóibh an fheithicil lena mbaineann a thiomáint. Is léir ó fhoclaíocht Airteagal 4(1) de Threoir 2006/126/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Nollaig 2006 maidir le ceadúnais tiomána (IO 2006 L 403, lch. 18), i bprionsabal, nach bhfuil ach tiomáint feithiclí is féidir a thiomáint ar a modhanna féin, cé is moite de na feithiclí sin a ghluaiseann ar iarnróid, faoi réir ceadúnas tiomána náisiúnta.
39      Maidir leis na cuspóirí faoina dtugtar le Treoir 2009/103, ba cheart a mheabhrú go bhfuil sé mar aidhm don Treoir sin go gcumhdófar saorghluaiseacht feithiclí atá bunaithe de ghnáth laistigh de chríoch an Aontais Eorpaigh agus saorghluaiseacht daoine ar bord araon a áirithiú agus a áirithiú go mbainfidh na híospartaigh tionóiscí arb iad na feithiclí sin is cúis leo gcuirfear cóireáil inchomparáide leas as cóireáil inchomparáide, beag beann ar an áit ar tharla an tionóisc i gcríoch an Aontais, agus ar an gcaoi sin a áirithiú cosaint d’íospartaigh tionóiscí arb iad mótarfheithiclí is cúis leo, agus ar an gcaoi sin, go dtabharfaí cosaint d’íospartaigh a bhí á saothrú agus á neartú go leanúnach ag reachtas an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnais an 20 Meitheamh 2019, Línea Directa Aseguradora, C‑100/18, EU:C:2019:517, míreanna 33, 34 agus 46 agus an cásdlí dá dtagraítear agus an 20 Bealtaine 2021, K.S. (Costais feithicle damáistithe a tharraingt), C‑707/19, EU:C:2021:405, mír 27).
40      Mar sin féin, maidir le hinnealra nach n‑oibrítear go heisiach le cumhacht mheicniúil agus nach féidir, gluaiseacht ar an talamh gan cumhacht mhatánach a úsáid, amhail an rothar le cuidiú leictreach atá i gceist sna príomhimeachtaí, a d’fhéadfadh, thairis sin, a luasghéarú gan throitheánú go luas 20 km/u, is cosúil nach ndéanann siad gortú coirp nó damáiste ábhartha do thríú páirtithe, ó thaobh tromchúise nó cainníochta de, i gcomparáid leis an damáiste a dhéanann mótarfheithiclí, gluaisteáin, leoraithe, nó feithiclí eile, atá ag oibriú ar an talamh, a oibríonn go heisiach le cumhacht mheicniúil, go bhféadfadh luas a dhéanamh, atá i bhfad níos airde ná an luas a rinne na hinnealra sin, agus, faoi láthair, a úsáidtear den chuid is mó chun críocha tráchta. Maidir leis an bpríomhchuspóir cosaint a thabhairt d’íospartaigh tionóiscí tráchta arb iad mótarfheithiclí is cúis leo, a shaothraítear le Treoir 2009/103, ní chuireann sé de cheangal an t‑innealra sin a chumhdach leis an gcoincheap ‘feithicil’ de réir bhrí phointe 1 d’Airteagal 1 den Treoir sin.
41      I gcás na mbreithnithe uile thuas, is é freagra na ceiste a chuirtear ná go gcaithfear pointe 1 d’Airteagal 1 de Threoir 2009/103 a léiriú sa chaoi nach dtagann rothar nach gcuireann a mhótar leictreach ach troitheáil chuidithe ar fáil agus a bhfuil feidhm aige lena gcuirtear ar a chumas luasghéarú go luas 20 km/u, feidhm a fhéadfaí a ghníomhú tar éis cumhacht mhatánach a úsáid amháin, faoin gcoincheap ‘feithicil’ de réir bhrí na forála sin.
Costais
42      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Cúigiú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 1(1) de Threoir 2009/103/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Meán Fómhair 2009 maidir le hárachas i gcoinne dliteanas sibhialta i leith úsáid mótarfheithiclí, agus le forfheidhmiú na hoibleagáide chun árachú i gcoinne an dliteanais sin,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chumhdaítear leis an gcoincheap ‘feithicil’, de réir bhrí na forála sin, rothar atá feistithe le mótar leictreach a thugann troitheáil chuidithe amháin agus atá feistithe le feidhm trína bhféadfaidh rothar luasghéarú go dtí luas 20 km/u gan troitheánú, feidhm is féidir gníomhachtú amháin tar éis úsáid a bhaint as cumhacht mhatánach.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Ollainnis.