62023CJ0419
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
12 ta’ Diċembru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 63 TFUE – Moviment liberu tal-kapital – Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għall-proprjetà – Użufrutt fuq art agrikola – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ttemm ex lege u mingħajr kumpens id-dritt ta’ użufrutt – Sentenza li tiddikjara nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu – Reġistrazzjoni mill-ġdid fir-reġistru tal-artijiet ta’ użufrutt preċedentement imħassar, mingħajr eżami tal-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali – Natura definittiva tal-inklużjoni inizjali”
Fil-Kawża C‑419/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Győri Törvényszék (il-Qorti ta’ Győr, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tal‑21 ta’ Ġunju 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑6 ta’ Lulju 2023, fil-proċedura
CN
vs
Nemzeti Földügyi Központ,
fil-preżenza ta’:
GW,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala President tar-Raba’ Awla, C. Lycourgos (Relatur), President tat-Tielet Awla, S. Rodin, N. Jääskinen u O. Spineanu‑Matei, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Ungeriż, minn Zs. Biró‑Tóth, M. Z. Fehér u K. Szíjjártó, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Mataija, A. Tokár u G. von Rintelen, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑11 ta’ Lulju 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn CN u n-Nemzeti Földügyi Központ (iċ-Ċentru Nazzjonali tal-Artijiet, l-Ungerija), dwar il-legalità tad-deċiżjoni li permezz tagħha din l-awtorità pubblika rreġistrat mill-ġdid, fir-Reġistru tal-Artijiet, l-użufrutt miżmum minn GW fuq roqgħa art agrikola li tappartjeni lil CN.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
L-Artikolu 63(1) TFUE jipprovdi:
“Fil-kwadru tad-dispożizzjonijiet indikati f’dan il-Kapitolu, kull restrizzjoni fuq il-moviment tal-kapital bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi tkun projbita.”
4
L-Artikolu 17(1) tal-Karta jipprovdi:
“Kull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.”
Id‑dritt Ungeriż
Il-Kodiċi Ċivili
5
Skont il-paragrafu 1 tal-Artikolu 5:147 tal-Polgári Törvénykönyvrġl szóló 2013. évi V. törvény (il-Liġi Nru V tal‑2013 dwar il-Kodiċi Ċivili), l-użufrutt jippermetti lid-detentur tiegħu jgawdi l-proprjetà ta’ ħaddieħor, jużaha, jisfruttaha u jipperċepixxi l-frott tagħha.
Id‑Digriet tal‑Gvern 171/1991
6
L-Artikolu 1(5) tal‑171/1991 Korm. rendelet (id-Digriet tal-Gvern 171/1991) tas‑27 ta’ Diċembru 1991, li daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 1992, eskluda l-possibbiltà għal kull persuna li ma jkollhiex ċittadinanza Ungeriża, bl-eċċezzjoni ta’ persuni li jkollhom permess ta’ residenza permanenti u dawk li l-istatus tagħhom ta’ refuġjat ikun ġie rrikonoxxut, li jixtru art produttiva.
Il‑Liġi tal‑1994 dwar l‑Art Produttiva
7
It-termőföldről szóló 1994. évi LV. törvény (il-Liġi Nru LV tal‑1994 dwar l-Art Produttiva, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva”) żammet fis-seħħ il-projbizzjoni ta’ xiri msemmija fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza u estendietha għall-persuni ġuridiċi, kemm jekk ikunu stabbiliti fl-Ungerija kif ukoll jekk le.
8
Din il-liġi ġiet emendata, b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2002, bit-termőföldről szóló 1994. évi LV. törvény módosításáról szóló 2001. évi CXVII. törvény (il-Liġi Nru CXVII tal‑2001 li temenda l-Liġi Nru LV tal‑1994 dwar l-Art Produttiva), sabiex tiġi eskluża wkoll il-possibbiltà li jiġi kkostitwit kuntrattwalment dritt ta’ użufrutt fuq art produttiva favur persuni fiżiċi li ma jkollhomx iċ-ċittadinanza Ungeriża jew favur persuni ġuridiċi.
9
Wara dawn l-emendi, l-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva kien jipprovdi li, “[g]ħall-kostituzzjoni kuntrattwali tad-dritt ta’ użufrutt u tad-dritt ta’ użu, għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu II dwar ir-restrizzjonijiet fuq ix-xiri tal-proprjetà. […]”.
10
L-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva ġie sussegwentement emendat bil-egyes agrár tárgyú törvények módosításáról szóló 2012. évi CCXIII. törvény (il-Liġi Nru CCXIII tal‑2012 li temenda Ċerti Liġijiet dwar l-Agrikoltura). Fil-verżjoni tiegħu li tirriżulta minn din l-emenda u li daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2013, dan l-Artikolu 11(1) kien jipprovdi li d-“dritt ta’ użufrutt ikkostitwit permezz ta’ kuntratt huwa null, sakemm ma jkunx ikkostitwit għall-benefiċċju ta’ qarib viċin”.
11
Il-Liġi Nru CCXIII tal‑2012 li temenda Ċerti Liġijiet dwar l-Agrikoltura introduċiet ukoll Artikolu 91(1) ġdid fil-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva, li jipprovdi li “[k]ull dritt ta’ użufrutt eżistenti fl‑1 ta’ Jannar 2013 u kkostitwit, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadi wara t‑30 ta’ Diċembru 2032, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma jkunux qraba viċini tal-istess familja, jispiċċa ipso jure fl‑1 ta’ Jannar 2033”.
Il‑Liġi Nru CXXII tal‑2013 dwar il-Bejgħ ta’ Art Agrikola u Forestali
12
Il-mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvény (il-Liġi Nru CXXII tal‑2013 dwar il-Bejgħ ta’ Art Agrikola u Forestali, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal‑2013 dwar l-Art Agrikola”), ġiet adottata fil‑21 ta’ Ġunju 2013 u daħlet fis-seħħ fil‑15 ta’ Diċembru 2013.
13
L-Artikolu 37(1) ta’ din il-liġi żamm fis-seħħ ir-regola li dritt ta’ użufrutt jew ta’ użu fuq art agrikola kkostitwit permezz ta’ kuntratt huwa null sakemm dan il-kuntratt ma jkunx konkluż favur qraba viċini tal-istess familja.
Il‑Liġi tal‑2013 dwar il‑Miżuri Tranżitorji
14
Il-mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvénnyel összefüggő egyes rendelkezésekről és átmeneti szabályokról szóló 2013. évi CCXII. törvény (il-Liġi Nru CCXII tal‑2013 dwar Ċerti Dispożizzjonijiet u Miżuri Tranżitorji fir-rigward tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Bejgħ ta’ Art Agrikola u Forestali), ġiet adottata fit‑12 ta’ Diċembru 2013 u daħlet fis-seħħ fil‑15 ta’ Diċembru 2013.
15
Fil-verżjoni rilevanti tiegħu fil-kuntest tat-tilwima fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 108(1) ta’ din il-liġi kien jipprovdi:
“Kull dritt ta’ użufrutt jew ta’ użu eżistenti fit‑30 ta’ April 2014 u kkostitwit, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadi wara t‑30 ta’ April 2014, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma jkunux qraba viċini tal-istess familja, jispiċċa ipso jure fl‑1 ta’ Mejju 2014.”
16
Bis-saħħa tal-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, il-Kapitolu 20/F iddaħħal fil-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji. Dan il-kapitolu, li jinkludi l-Artikoli l-ġodda 108/B u 108/F, huwa intitolat: “Dispożizzjonijiet speċifiċi adottati b’eżekuzzjoni [tas-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (C‑235/17, EU:C:2019:432)] mogħtija fil-kawża li tressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja wara l-estinzjoni ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt miżmuma fuq art agrikola”. Huwa daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2022.
17
L-Artikolu 108/B(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, kif jirriżulta mil-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, jipprovdi:
“Kull persuna fiżika jew ġuridika li d-drittijiet ta’ użufrutt tagħha jkunu tħassru mir-Reġistru tal-Artijiet skont l-Artikolu 108(1), fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ fit‑30 ta’ April 2014 […], jew l-aventi causa tagħha, tista’ titlob, skont dan il-kapitolu, ir-reġistrazzjoni mill-ġdid fir-Reġistru tal-Artijiet tal-użufrutt hekk imħassar kif ukoll il-kumpens previst f’dan il-kapitolu.”
18
L-Artikolu 108/F(6) sa (8) ta’ din il-liġi, kif jirriżulta mil-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, jipprevedi:
“6.   Għandha tingħata deċiżjoni li tikkonstata li l-użufrutt preċedentement imħassar ikun jista’ jiġi rreġistrat mill-ġdid fejn:
(a)
waħda mill-persuni msemmija fil-paragrafu 7 titqies ma tkunx aġixxiet bona fide u
(b)
ma jkun hemm ebda ostakolu legali għar-reġistrazzjoni mill-ġdid fis-sens tal-paragrafu 8.
7.   Dawn li ġejjin jitqiesu li ma aġixxewx bona fide:
(a)
il-proprjetarju li jżomm dritt ta’ proprjetà fuq l-immobbli fil-waqt li fih jitħassar l-użufrutt;
(b)
il-proprjetarju li jkun akkwista dritt ta’ proprjetà fuq l-immobbli bis-saħħa ta’ kuntratt konkluż wara s‑6 ta’ Marzu 2018 jew konkluż qabel din id-data iżda ppreżentat quddiem l-awtorità kompetenti wara s‑6 ta’ Marzu 2018 fil-kuntest ta’ proċedura prevista fil-Liġi [Nru CXXII tal‑2013 dwar il-Bejgħ ta’ Art Agrikola u Forestali] (b’mod partikolari l-proċedura ta’ reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Artijiet), jew bis-saħħa ta’ dispożizzjoni causa mortis magħmula wara s‑6 ta’ Marzu 2018;
(c)
il-proprjetarju li jkun akkwista dritt ta’ proprjetà fuq l-immobbli wara s‑6 ta’ Marzu 2018 (mhux permezz ta’ kuntratt jew ta’ suċċessjoni);
(d)
il-proprjetarju meqjus li aġixxa bona fide skont il-punti (b) jew (c), iżda li jkun ikkostitwixxa użufrutt fuq l-immobbli wara s‑6 ta’ Marzu 2018;
(e)
l-użufruttwarju li jkun akkwista dritt ta’ użufrutt fuq l-immobbli bis-saħħa ta’ kuntratt konkluż jew ta’ dispożizzjoni causa mortis wara s‑6 ta’ Marzu 2018 jew li jkun żamm il-benefiċċju ta’ dan id-dritt fil-waqt tat-trasferiment, wara din id-data, tad-dritt ta’ proprjetà miżmum fuq l-immobbli;
(f)
il-proprjetarju li jkun akkwista dritt ta’ proprjetà fuq l-immobbli, permezz ta’ suċċessjoni, mingħand proprjetarju fis-sens ta’ wieħed mill-punti (a) sa (d).
8.   Jikkostitwixxi ostakolu legali għar-reġistrazzjoni mill-ġdid il-fatt li l-immobbli jkun ġie esproprjat jew, minflok ma jkun ġie esproprjat, id-dritt ta’ proprjetà jkun ġie ttrasferit permezz ta’ kuntratt ta’ bejgħ.”
Il‑Liġi dwar ir‑Reġistru tal‑Artijiet
19
L-Artikolu 94 tal-ingatlan-nyilvántartásról szóló 1997. évi CXLI. törvény (il-Liġi Nru CXLI tal‑1997 dwar ir-Reġistru tal-Artijiet, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet”) kien jipprovdi:
“1.   Fid-dawl tat-tħassir mir-Reġistru tal-Artijiet tad-drittijiet ta’ użufrutt u tad-drittijiet ta’ użu affettwati bl-estinzjoni skont l-Artikolu 108(1) tal-[Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji] (iktar ’il quddiem flimkien, f’dan l-artikolu, id-‘drittijiet ta’ użufrutt’), il-persuna fiżika li jkollha drittijiet ta’ użufrutt għandha, wara intimazzjoni mibgħuta mhux iktar tard mill‑31 ta’ Ottubru 2014 mill-awtorità fdata bl-amministrazzjoni tar-reġistru u fi żmien 15‑il jum mill-wasla tal-intimazzjoni, tiddikjara, fil-formola mfassla għal dan l-għan mill-Ministru, ir-relazzjoni ta’ qarib viċin tal-istess familja li torbtu, jekk ikun il-każ, mal-persuna msemmija bħala proprjetarja tal-immobbli fid-dokument li abbażi tiegħu tkun saret ir-reġistrazzjoni. Fin-nuqqas ta’ dikjarazzjoni fit-termini stabbiliti, ma għandha tintlaqa’ ebda talba għal reġistrazzjoni wara l‑31 ta’ Diċembru 2014.
[…]
3.   Jekk id-dikjarazzjoni ma tkun turi ebda relazzjoni ta’ qarib viċin tal-istess familja jew jekk ebda dikjarazzjoni ma tkun saret fit-termini stabbiliti, l-awtorità fdata bl-amministrazzjoni tar-Reġistru tal-Artijiet għandha ex officio tħassar mill-imsemmi reġistru d-drittijiet ta’ użufrutt, fi żmien sitt xhur mill-iskadenza tat-terminu li fih għandha ssir id-dikjarazzjoni u mhux iktar tard mill‑31 ta’ Lulju 2015.
[…]”.
Il‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
20
Fit‑30 ta’ Diċembru 2001, il-kumpannija Readiness Kft u GW ikkonkludew kuntratt ta’ użufrutt fuq roqgħa art agrikola li tappartjeni lil din il-kumpannija u li tinsab fit-territorju tal-komun ta’ Kőszeg (l-Ungerija). L-użufrutt ta’ GW ġie rreġistrat fir-Reġistru tal-Artijiet permezz ta’ deċiżjoni tad‑29 ta’ Jannar 2002 li ma kienet is-suġġett ta’ ebda rikors.
21
Fit‑18 ta’ Mejju 2012, CN ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Artijiet bħala proprjetarja ta’ din ir-roqgħa art.
22
Fis‑27 ta’ Lulju 2015, il-Vas Megyei Kormányhivatal Szombathelyi Járási Hivatal (ir-Reġistru Distrettwali ta’ Szombathely, bħala parti mid-Dipartiment Amministrattiv Reġjonali ta’ Vas, l-Ungerija) ħassar l-użufrutt ta’ GW mir-Reġistru tal-Artijiet, skont l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji u l-Artikolu 94(1) u (3) tal-Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet, minħabba li GW ma kinitx qarib viċin tal-proprjetarju tar-roqgħa art agrikola kkonċernata.
23
Permezz tas-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 63 TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li permezz tagħha d-drittijiet ta’ użufrutt preċedentement ikkostitwiti fuq art agrikola u li d-detenturi tagħhom ma jkunux qraba viċini tal-proprjetarju ta’ dawn l-artijiet jiġu estinti ipso jure u, konsegwentement, jitħassru mir-Reġistru tal-Artijiet.
24
Permezz ta’ sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (C‑235/17, EU:C:2019:432) il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Ungerija, billi adottat l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji u billi neħħiet, b’dan il-mod, ex lege, id-drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola u forestali fl-Ungerija miżmuma direttament jew indirettament minn ċittadini ta’ Stati Membri oħra, naqset mill-obbligi tagħha li hija għandha taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta.
25
Fit‑30 ta’ Novembru 2022, iċ-Ċentru Nazzjonali tal-Artijiet ordna, bis-saħħa tal-Artikoli 108/B u 108/F tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, kif iddaħħlu f’din tal-aħħar bil-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, ir-reġistrazzjoni mill-ġdid tal-użufrutt ta’ GW fir-Reġistru tal-Artijiet, filwaqt li ppreċiża li CN ma setgħetx titqies li aġixxiet bona fide, fis-sens tal-Artikolu 108/F(7) ta’ din il-liġi, peress li hija kien proprjetarja tar-roqgħa art agrikola inkwistjoni fid-data li fiha dan l-użufrutt kien tħassar mir-Reġistru tal-Artijiet.
26
CN ippreżentat rikors quddiem il-qorti tar-rinviju intiż għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni ta’ reġistrazzjoni mill-ġdid, minħabba li, fid‑29 ta’ Jannar 2002, l-użufrutt ta’ GW kien ġie rreġistrat illegalment fir-Reġistru tal-Artijiet. Fil-fatt, l-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva, kif kien japplika f’dik id-data, ma kienx jippermetti r-reġistrazzjoni fir-Reġistru tal-Artijiet ta’ użufrutt fuq roqgħa art agrikola wara l‑1 ta’ Jannar 2002 u dan fejn dan l-użufrutt kien ikkostitwit favur persuna fiżika li ma kinitx ċittadina Ungeriża.
27
Iċ-Ċentru Nazzjonali tal-Artijiet u GW talbu li dan ir-rikors jiġi miċħud minħabba li ma hemm ebda ostakolu legali għar-reġistrazzjoni mill-ġdid tal-użufrutt inkwistjoni fir-Reġistru tal-Artijiet u li l-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, fil-verżjoni tagħha li tirriżulta mil-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, ma tissuġġetta din ir-reġistrazzjoni mill-ġdid għal ebda eżami tal-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali ta’ dan l-użufrutt f’tali reġistru.
28
Preliminarjament, il-qorti tar-rinviju tindika, l-ewwel nett, li CN tirrisjedi fil-Ġermanja u li l-investimenti fil-proprjetà immobbli magħmula fit-territorju ta’ Stat Membru minn persuni li ma jkunux jirrisjedu f’dan l-Istat Membru jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 63 TFUE. Hija tenfasizza, it-tieni nett, li l-użufrutt ta’ GW fuq ir-roqgħa art agrikola inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma ġiex konċess minn CN, iżda mill-proprjetarju preċedenti ta’ din ir-roqgħa art u li, konsegwentement, ma jistax jitqies li CN aġixxiet mala fide. Fl-aħħar nett, dik il-qorti tirrileva li, minħabba t-tħassir tal-użufrutt ta’ GW mir-Reġistru tal-Artijiet, CN gawdiet proprjetà sħiħa tal-imsemmija roqgħa art sar-reġistrazzjoni mill-ġdid ta’ dan l-użufrutt. B’hekk, wara t-tħassir tal-użufrutt ta’ GW mir-Reġistru tal-Artijiet, CN setgħet raġonevolment tqis li għandha d-dritt li tisfrutta liberament ir-roqgħa art inkwistjoni u tistenna żieda fil-valur tagħha.
29
Fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki, il-qorti tar-rinviju tenfasizza, fl-ewwel lok, li l-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva kien jipprojbixxi, mill‑1 ta’ Jannar 2002, il-kostituzzjoni ta’ użufrutt fuq l-artijiet produttivi favur persuni li ma jkunux ċittadini Ungeriżi. Barra minn hekk, skont il-ġurisprudenza nazzjonali, din id-dispożizzjoni kienet tipprekludi wkoll milli tali dritt ikun jista’ jiġi rreġistrat fir-Reġistru tal-Artijiet wara din id-data, anki jekk il-kuntratt ta’ użufrutt kien ġie konkluż qabel.
30
F’dan il-każ, l-użufrutt ta’ GW fuq ir-roqgħa art agrikola inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie kkostitwit bis-saħħa ta’ kuntratt konkluż fit‑30 ta’ Diċembru 2001, iżda r-reġistrazzjoni ta’ dan id-dritt saret fid‑29 ta’ Jannar 2002. Għaldaqstant, ir-reġistrazzjoni ta’ dan l-użufrutt fir-Reġistru tal-Artijiet kienet, fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, illegali. Madankollu, billi d-deċiżjoni ta’ reġistrazzjoni ma kienet suġġetta għal ebda rikors, hija saret definittiva.
31
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tirrileva li d-deċiżjoni li l-użufrutt jiġi rreġistrat mill-ġdid għall-benefiċċju ta’ GW fir-Reġistru tal-Artijiet ittieħdet abbażi tal-Artikoli 108/B u 108/F tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, kif jirriżultaw mil-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, peress li dawn l-artikoli ġew adottati b’eżekuzzjoni tas-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (C‑235/17, EU:C:2019:432).
32
Skont l-Artikolu 108/F(6) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, użufrutt preċedentement imħassar jista’ jiġi rreġistrat mill-ġdid fir-Reġistru tal-Artijiet fejn il-proprjetarju jew l-użufruttwarju jitqies li ma jkunux aġixxew bona fide skont il-paragrafu 7 tal-imsemmi Artikolu 108/F.
33
Skont din id-dispożizzjoni tal-aħħar, l-użufruttwarju jitqies li jkun aġixxa mala fide biss jekk huwa jkun akkwista dritt ta’ użufrutt fuq l-immobbli bis-saħħa ta’ kuntratt konkluż jew ta’ dispożizzjoni causa mortis magħmula wara s‑6 ta’ Marzu 2018, jew jekk huwa jkun żamm il-benefiċċju ta’ dan id-dritt fil-waqt tat-trasferiment, wara din id-data, tad-dritt ta’ proprjetà fuq l-immobbli. Mill-banda l-oħra, l-użufruttwarju ma jitqiesx li jkun aġixxa mala fide meta l-użufrutt tiegħu jkun ġie rreġistrat fir-Reġistru tal-Artijiet bi ksur tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li kienet tapplika fid-data ta’ din ir-reġistrazzjoni.
34
Issa, il-qorti tar-rinviju tqis li, fil-punti 112, 117 u 122 tas-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), il-Qorti tal-Ġustizzja riedet li tiġi stabbilita proċedura nazzjonali li tinkludi eżami każ b’każ tal-legalità tar-reġistrazzjoni tad-drittijiet ta’ użufrutt.
35
Fit-tielet lok, dik il-qorti tqis li mis-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175), jirriżulta li deċiżjoni amministrattiva li tkun saret definittiva, bħar-reġistrazzjoni tal-użufrutt ta’ GW fir-Reġistru tal-Artijiet, ma tistax tipprekludi lill-qorti nazzjonali li jkollha ġurisdizzjoni milli tieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex tiżgura l-effett utli tad-dritt tal-Unjoni f’sitwazzjoni fejn l-osservanza xierqa tal-prinċipju ta’ ċertezza legali tkun tqiegħed f’perikolu l-prinċipji ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni u ta’ kooperazzjoni leali.
36
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tqis li, fid-dawl tal-prinċipju li t-tħassir tal-użufrutt jista’ jseħħ biss jekk il-qrati nazzjonali li jkollhom ġurisdizzjoni jkunu jistgħu jwettqu eżami każ b’każ tal-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali, hija jkollha tikkonkludi li r-reġistrazzjoni inizjali tal-użufrutt ta’ GW fir-Reġistru tal-Artijiet hija illegali u, għaldaqstant, li r-reġistrazzjoni mill-ġdid ta’ dan l-użufrutt hija irregolari. Madankollu, l-Artikolu 108/F(7) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, kif jirriżulta mil-Liġi Nru CL tal‑2021 li temenda Ċerti Liġijiet Agrikoli, jipprekludiha milli tagħmel tali eżami.
37
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Győri Törvényszék (il-Qorti ta’ Győr, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 63 [TFUE] u l-Artikolu 17 tal- [Karta] għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fil-mument tal-iskrizzjoni [reġistrazzjoni] mill-ġdid fir-reġistru ta’ dritt ta’ użufrutt ordnata bħala riżultat ta’ proċeduri għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tal-Istat - wara l-kanċellazzjoni ta’ dan id-dritt ta’ użufrutt irreġistrat b’mod illegali iżda b’mod definittiv -, ma tistabbilixxix il-ħtieġa li jiġi eżaminat b’mod obbligatorju jekk ir-reġistrazzjoni tad-dritt ta’ użufrutt inizjalment saritx b’mod legali?”
Fuq id‑domanda preliminari
Fuq l‑ammissibbiltà
38
Il-Gvern Ungeriż jikkontesta l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari minħabba li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti tar-rinviju qiegħda titlob l-interpretazzjoni tagħhom ma humiex relatati mat-tilwima li għandha quddiemha. B’hekk, minn naħa, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fil-fehma tiegħu, tapplika mingħajr distinzjoni u ma tiskoraġġixxix lill-persuni mhux residenti milli jinvestu fl-Ungerija jew milli jżommu l-investimenti tagħhom hemmhekk. Min-naħa l-oħra, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali – iżid jgħid il-Gvern Ungeriż – aġixxiet mala fide, u d-dritt tal-Unjoni ma jistax jiġi invokat sabiex tiġi ġġustifikata prassi abbużiva.
39
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li fejn ma jkunx jidher b’mod ovvju li l-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni ma għandha ebda rabta mal-fatti jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, l-oġġezzjoni li tallega nuqqas ta’ applikabbiltà ta’ din id-dispożizzjoni fil-kawża prinċipali ma tkunx tikkonċerna l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, iżda tkun tikkonċerna l-mertu tad-domandi (sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
40
Issa, ma jidhirx b’mod ovvju li l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta ma japplikawx għat-tilwima fil-kawża prinċipali. B’hekk, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li r-roqgħa art agrikola inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija l-proprjetà ta’ CN, li tirrisjedi fi Stat Membru li ma huwiex l-Ungerija. Il-fatturi tat-tilwima fil-kawża prinċipali ma humiex għalhekk limitati għal Stat Membru wieħed biss.
41
Barra minn hekk, il-fatt, kemm‑il darba kellu jitqies stabbilit, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali fi ħsiebha, fir-realtà, tinvoka d-dritt tal-Unjoni sabiex tiġġustifika prassi legali abbużiva jikkonċerna aspett tal-mertu tal-kawża u ma huwa, b’ebda mod, ta’ natura li jaffettwa l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari magħmula.
42
Għaldaqstant, id-domanda preliminari hija ammissibbli.
Fuq il‑mertu
43
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li bis-saħħa tagħha d-dritt ta’ użufrutt fuq roqgħa art agrikola fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru li, wara li jkun ġie rreġistrat b’mod definittiv fir-Reġistru tal-Artijiet, ikun tneħħa u tħassar minn dan ir-reġistru skont leġiżlazzjoni tal-imsemmi Stat Membru li tmur kontra dawn l-artikoli, għandu, fuq talba tal-persuna li tkun iċċaħdet minn dan id-dritt, jiġi rreġistrat mill-ġdid fl-imsemmi reġistru, anki meta r-reġistrazzjoni inizjali tal-imsemmi dritt kienet tmur kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fid-data ta’ din ir-reġistrazzjoni.
Osservazzjonijiet preliminari
44
Fl-ewwel lok, kif ġie indikat fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, GW ikkonkluda, fit‑30 ta’ Diċembru 2001, kuntratt ta’ użufrutt ma’ kumpannija rregolata mid-dritt Ungeriż, li kienet proprjetarja tar-roqgħa art agrikola qabel ma din il-proprjetà ġiet ittrasferita lil CN. Dan id-dritt ta’ użufrutt ġie rreġistrat fir-Reġistru tal-Artijiet fid‑29 ta’ Jannar 2002.
45
Il-qorti tar-rinviju tqis li, għalkemm fid-data tal-konklużjoni tiegħu, il-kuntratt ta’ użufrutt konkluż minn GW kien legali, ir-reġistrazzjoni tiegħu fir-Reġistru tal-Artijiet kienet, min-naħa tagħha, illegali minħabba li din seħħet wara l‑1 ta’ Jannar 2002.
46
Hija tispjega li l-kostituzzjoni ta’ użufrutt fuq art agrikola favur ċittadini barranin kienet ipprojbita b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2002 minħabba emenda fl-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva bil-Liġi Nru CXVII tal‑2001, imsemmija fil-punt 8 ta’ din is-sentenza. Fil-fehma tagħha, il-qrati Ungeriżi interpretaw din id-dispożizzjoni fis-sens li dritt ta’ użufrutt fuq l-imsemmija artijiet favur ċittadin barrani, anki jekk ikun ġie kkostitwit qabel l‑1 ta’ Jannar 2002, ma setax iktar jiġi rreġistrat fir-Reġistru tal-Artijiet b’effett minn dik id-data.
47
Fit-tieni lok, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li fis‑27 ta’ Lulju 2015, l-użufrutt ta’ GW tħassar mir-Reġistru tal-Artijiet, bis-saħħa tal-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, minħabba li l-persuna kkonċernata ma kinitx qarib viċin tal-proprjetarju tar-roqgħa art agrikola.
48
Permezz tas-sentenza tagħha tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (C‑235/17, EU:C:2019:432), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, madankollu, li l-Ungerija, billi adottat l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, kienet naqset mill-obbligi tagħha li hija għandha taħt id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta.
49
Wara din is-sentenza, il-leġiżlatur Ungeriż emenda l-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji sabiex jippermetti, taħt ċerti kundizzjonijiet, ir-reġistrazzjoni mill-ġdid fir-Reġistru tal-Artijiet tad-drittijiet ta’ użufrutt li tħassru skont l-Artikolu 108(1) ta’ din il-liġi.
50
Bis-saħħa ta’ din il-leġiżlazzjoni l-ġdida, GW kiseb, fit‑30 ta’ Novembru 2022, ir-reġistrazzjoni mill-ġdid tal-użufrutt tiegħu fir-Reġistru tal-Artijiet.
51
Min-naħa l-oħra, jidher li jista’ jiġi dedott mid-deċiżjoni tar-rinviju li d-dritt ta’ użufrutt ta’ GW jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 63 TFUE sa fejn il-persuna kkonċernata hija ċittadina ta’ Stat Membru li ma huwiex l-Ungerija. Għalhekk, ir-risposta għad-domanda preliminari għandha tkun ibbażata fuq din il-premessa li, madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifikaha.
52
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-reġistrazzjoni mill-ġdid fir-Reġistru tal-Artijiet tad-drittijiet ta’ użufrutt imneħħija bi ksur tal-Artikolu 63 TFUE hija l-aħjar mezz sabiex tiġi rripristinata, tal-inqas għall-futur, is-sitwazzjoni legali u fattwali li fiha l-persuna kkonċernata kienet tkun fiha li kieku ma kinitx għat-tneħħija illegali tad-drittijiet tagħha. Madankollu, f’każijiet speċifiċi, ostakoli oġġettivi u leġittimi, b’mod partikolari ta’ natura legali, jistgħu jipprekludu tali miżura, b’mod partikolari fejn, mill-mument tat-tneħħija tad-drittijiet ta’ użufrutt ’il quddiem, proprjetarju ġdid ikun akkwista bona fide l-artijiet li kienu jaggravaw id-drittijiet ikkonċernati jew fejn dawn l-artijiet ikunu ġew irristrutturati. Huwa biss fil-każ fejn tali reġistrazzjoni mill-ġdid tkun effettivament impossibbli li jkun meħtieġ, sabiex jitneħħew il-konsegwenzi illegali tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni, li jingħata lill-ex detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt imneħħija d-dritt għal kumpens, finanzjarju jew ieħor, li l-valur tiegħu jkun xieraq sabiex jiġi kkumpensat, mil-lat finanzjarju, it-telf ekonomiku li jirriżulta mit-tneħħija tħassir ta’ dawn id-drittijiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania, C‑177/20, EU:C:2022:175, punti 66 u 68).
53
Fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki, għandu jiġi ddeterminat jekk l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta jipprekludux li dritt ta’ użufrutt fuq roqgħa art agrikola fl-Ungerija jista’ jiġi rreġistrat mill-ġdid fir-Reġistru tal-Artijiet, fuq talba tal-persuna li tkun iċċaħħdet minn dan id-dritt, f’sitwazzjoni fejn il-proprjetarju ta’ din ir-roqgħa art ma jkunx jirrisjedi fl-Ungerija u fejn dan l-użufrutt ikun ġie rreġistrat inizjalment f’dan ir-reġistru bi ksur tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fid-data ta’ din ir-reġistrazzjoni.
Fuq l‑eżistenza ta’ restrizzjoni għall‑moviment liberu tal‑kapital
54
L-Artikolu 63(1) TFUE jipprojbixxi b’mod ġenerali r-restrizzjonijiet fuq il-moviment tal-kapital bejn l-Istati Membri (sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth, C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punt 61, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
55
It-tranżazzjonijiet li permezz tagħhom persuni mhux residenti jinvestu fi proprjetà immobbli fit-territorju ta’ Stat Membru jaqgħu taħt il-moviment tal-kapital, fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE. Dan huwa b’mod partikolari l-każ tal-investimenti fi proprjetà immobbli li jkunu jirrigwardaw, bħal f’dan il-każ, l-akkwist ta’ drittijiet ta’ proprjetà fuq art agrikola (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth, C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punti 56 u 57, kif ukoll tat‑18 ta’ Jannar 2024, JD (Kundizzjoni ta’ residenza), C‑562/22, EU:C:2024:55, punti 30 u 31).
56
Barra minn hekk, miżura nazzjonali li tapplika mingħajr distinzjoni tista’ tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà ta’ moviment tal-kapital jekk tkun ta’ natura li taffettwa s-sitwazzjoni ta’ investitur, b’mod partikolari f’sitwazzjoni fejn ikun jista’ jkollha l-konsegwenza li tiddiswadi lill-investituri ta’ Stati Membri oħra milli jagħmlu jew iżommu investiment fl-Istat Membru kkonċernat (ara, f’dan ir-rigward, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑4 ta’ Ġunju 2002, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑483/99, EU:C:2002:327, punti 38 sa 42; tat‑13 ta’ Mejju 2003, Il‑Kummissjoni vs Spanja, C‑463/00, EU:C:2003:272, punti 54 sa 62; tal‑10 ta’ Novembru 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Portugall, C‑212/09, EU:C:2011:717, punt 65, kif ukoll tat‑8 ta’ Mejju 2013, Libert et, C‑197/11 u C‑203/11, EU:C:2013:288, punti 64 sa 66).
57
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li CN tirrisjedi fil-Ġermanja u li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tobbliga, għall-benefiċċju ta’ terzi, li jiġi rripristinat dritt ta’ użufrutt fuq rqajja’ artijiet agrikoli fl-Ungerija, fosthom dik li tappartjeni lil CN, liema obbligu jnaqqas il-valur ta’ dawn l-artijiet u jirrestrinġi l-kapaċità tal-proprjetarji tagħhom, inkluż dawk residenti fi Stat Membru ieħor, li jgawdu l-proprjetà tagħhom li investew flushom sabiex jixtruha.
58
Tali leġiżlazzjoni tikkostitwixxi, għalhekk, restrizzjoni fuq il-libertà fundamentali ggarantita mill-Artikolu 63 TFUE (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth, C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punt 64).
Fuq l‑eżistenza ta’ ġustifikazzjoni
59
Miżura li tirrestrinġi l-libertà ta’ moviment tal-kapital tista’ tiġi aċċettata biss kemm‑il darba, minn naħa, tkun iġġustifikata mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 65 TFUE jew minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali u, min-naħa l-oħra, tkun tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jeżiġi li din tkun xierqa sabiex tiggarantixxi li jintlaħaq l-għan leġittimament imfittex u li ma tkunx tmur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex dan jintlaħaq (sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 59 u 60).
60
Barra minn hekk, għandu jitfakkar ukoll li d-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-Karta huma intiżi li japplikaw fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni u għandhom, għalhekk, jiġu rrispettati fejn, bħal f’dan il-każ, leġiżlazzjoni nazzjonali tkun ta’ natura li tostakola waħda jew iktar mil-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat FUE u fejn l-Istat Membru kkonċernat jinvoka r-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 65 TFUE jew raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni sabiex jiġġustifika tali ostakolu. Skont ġurisprudenza stabbilita, f’każ bħal dan, il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkonċernata tkun tista’ tibbenefika biss mill-eċċezzjonijiet hekk previsti kemm‑il darba tkun konformi mad-drittijiet fundamentali li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura r-rispett tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 63 u 64, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
61
F’dan il-każ, jirriżulta, fl-ewwel lok, mid-deċiżjoni tar-rinviju li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha l-għan li teżegwixxi s-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola) (C‑235/17, EU:C:2019:432) li permezz tagħha l-leġiżlazzjoni Ungeriża preċedenti tqieset li tmur kontra l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta, billi jiġu rripristinati d-drittijiet tal-użufruttwarji li, bħal GW, kienu ċċaħħdu minnhom b’mod inkompatibbli ma’ dawn l-artikoli.
62
Għandu jiġi rrilevat li tali għan jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali.
63
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li, bis-saħħa tal-Artikolu 260(1) TFUE, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li Stat Membru naqas mill-obbligi tiegħu li huwa għandu taħt it-Trattati, dan l-Istat Membru huwa obbligat jadotta l-miżuri li tinvolvi l-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, liema sentenza tkun res judicata fir-rigward tal-kwistjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi li jkunu ġew effettivament jew neċessarjament deċiżi permezz tad-deċiżjoni ġudizzjarja inkwistjoni. B’hekk, il-leġiżlatur Ungeriż kien obbligat jemenda d-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li, permezz ta’ tali sentenza, kienu ġew iddikjarati li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania, C‑177/20, EU:C:2022:175, punti 35 u 36).
64
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandu, minn naħa, jitfakkar li leġiżlazzjoni nazzjonali tista’ tiggarantixxi li jintlaħaq l-għan imfittex biss jekk hija tkun tabilħaqq tirrifletti l-ħsieb li l-għan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku (sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 61). F’dan il-każ, ma hemm xejn x’juri li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma hijiex xierqa sabiex jiġi rripristinati d-drittijiet li l-użufruttwarji kkonċernati jisiltu mid-dritt tal-Unjoni.
65
Min-naħa l-oħra, tali leġiżlazzjoni ma tidhirx li tmur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq tali għan, liema konstatazzjoni, madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifikaha.
66
B’hekk, kif tfakkar fil-punt 52 ta’ din is-sentenza, huwa biss fil-preżenza ta’ ostakoli oġġettivi u leġittimi għar-reġistrazzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt fir-Reġistru tal-Artijiet li, minflok din ir-reġistrazzjoni mill-ġdid, l-għoti ta’ kumpens lill-ex detentur tad-dritt jista’ jitqies li jirripristina d-drittijiet tal-persuna kkonċernata li hija għandha taħt id-dritt tal-Unjoni. Issa, il-fatt li r-reġistrazzjoni inizjali tal-użufrutt ta’ GW fir-Reġistru tal-Artijiet kisret, fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva, fil-verżjoni tagħha applikabbli fid-data ta’ din ir-reġistrazzjoni, ma jikkostitwixxix ostakolu oġġettiv u leġittimu.
67
F’dan ir-rigward, jirriżulta, l-ewwel nett, mid-deċiżjoni tar-rinviju stess li l-kuntratt ta’ użufrutt inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie konkluż skont id-dispożizzjonijiet legali applikabbli fid-data tal-formazzjoni tiegħu—fattur li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 73 sa 75). Hija biss ir-reġistrazzjoni ta’ dan l-użufrutt fir-Reġistru tal-Artijiet li tista’ titqies li hija illegali abbażi ta’ interpretazzjoni ġurisprudenzjali tal-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Art Produttiva kif kienet applikabbli fid-data tar-reġistrazzjoni tal-użufrutt ta’ GW fir-Reġistru tal-Artijiet. Issa, Stat Membru huwa liberu li jadotta dispożizzjonijiet leġiżlattivi li bis-saħħa tagħhom jiddeċiedi li tali irregolarità, li tirriżulta mid-dritt nazzjonali tiegħu, ma jkunx hemm iktar bżonn li tiġi ssanzjonata.
68
It-tieni nett, għandu jitfakkar li d-dritt ta’ użufrutt inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie tabilħaqq irreġistrat fir-Reġistru tal-Artijiet fid‑29 ta’ Jannar 2002 u li din ir-reġistrazzjoni kienet saret definittiva. Issa, skont id-dritt Ungeriż, tali reġistrazzjoni kellha bħala konsegwenza li, fin-nuqqas ta’ prova kuntrarja, id-dritt ta’ użufrutt ikkonċernat kien jeżisti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 79). Bl-istess mod, huwa stabbilit li GW seta’ jgawdi dan id-dritt, mingħajr problemi, sas‑27 ta’ Lulju 2015. Għaldaqstant, il-prinċipju ta’ ċertezza legali wkoll jiffavorixxi li d-dritt ta’ użufrutt ta’ GW ikun irripristinat, anki jekk ir-reġistrazzjoni inizjali tiegħu fir-Reġistru tal-Artijiet setgħet titqies bħala illegali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 80).
69
Mill-bqija, tali illegalità, li twettqet fil-waqt tar-reġistrazzjoni inizjali tad-dritt ta’ użufrutt fir-Reġistru tal-Artijiet, setgħet tkun suġġetta għal sanzjonijiet li jkunu ta’ inqas ħsara għad-drittijiet tal-użufruttwarju, li kieku l-awtoritajiet Ungeriżi kienu iktar diliġenti u ssanzjonaw din l-illegalità ab initio (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 108).
70
Barra minn hekk, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punti 66 sa 68 tal-konklużjonijiet tagħha, id-dritt għall-proprjetà ta’ CN ma ġiex affettwat b’mod sproporzjonat mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, din il-leġiżlazzjoni għandha biss il-konsegwenza li tirripristina d-drittijiet ta’ CN li hija kienet akkwistat mingħand l-ex nudu proprjetarju tar-roqgħa art agrikola inkwistjoni fil-kawża prinċipali, peress li l-użufrutt ikkostitwit favur GW fuq din ir-roqgħa art kien ġie rreġistrat b’mod definittiv fir-Reġistru tal-Artijiet qabel id-data li fiha CN saret in-nuda proprjetarja tiegħu.
71
Fl-aħħar nett, huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, kif proprju rrilevat il-qorti tar-rinviju, li eżami każ b’każ tal-kundizzjonijiet li taħthom kienu ġew ikkostitwiti d-drittijiet ta’ użufrutt kien ikun miżura iktar approporzjon mal-għan tal-ġlieda kontra l-prassi abbużivi fil-qasam tax-xiri u tal-użu ta’ fondi agrikoli mid-deċiżjoni tal-leġiżlatur Ungeriż li jneħħi ex lege d-drittijiet ta’ użufrutt miżmuma minn persuni oħra li ma humiex il-qraba viċini tal-proprjetarju tar-roqgħa art agrikola kkonċernata (sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq art agrikola), C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 115 sa 119). Madankollu, minn tali evalwazzjoni b’ebda mod ma jirriżulta li din tal-aħħar tista’ tapplika għall-każ fejn dan il-leġiżlatur jiddeċiedi li jirreġistra mill-ġdid tali drittijiet fir-Reġistru tal-Artijiet mhux bil-għan li jiġġieled dawn il-prassi abbużivi, iżda li jiżgura r-rispett tad-drittijiet li l-individwi jisiltu mid-dritt tal-Unjoni.
72
Fit-tielet lok, għandu jiġi eżaminat ukoll, kif tfakkar fil-punt 60 ta’ din is-sentenza, jekk id-dritt għall-proprjetà, kif iggarantit mill-Artikolu 17 tal-Karta, huwiex ta’ natura li jipprekludi leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
73
F’dan ir-rigward, skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta, kull persuna għandha d-dritt li tgawdi l-proprjetà ta’ ħwejjiġha li hija tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom b’wirt, u ebda persuna ma tista’ tiċċaħħad mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess ġenerali, f’każijiet u taħt kundizzjonijiet previsti f’liġi u kontra kumpens ġust għat-telf tal-proprjetà mogħti fi żmien xieraq.
74
Fir-rigward tal-użu tal-proprjetà, dan jista’ jiġi rregolat bil-liġi sa fejn ikun meħtieġ għall-interess ġenerali. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta, jistgħu jiġu introdotti restrizzjonijiet fuq l-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet stabbiliti fiha, bħalma huwa d-dritt għall-proprjetà, sa fejn dawn ir-restrizzjonijiet ikunu previsti fil-liġi, jirrispettaw l-essenza ta’ dawn id-drittijiet u ta’ dawn il-libertajiet u li, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ikunu meħtieġa u effettivament jissodisfaw għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jitħarsu d-drittijiet u l-libertajiet tal-oħrajn.
75
Issa, għalkemm ma hemm xejn x’juri li d-dritt ta’ nuda proprjetà ta’ CN fuq ir-roqgħa art agrikola inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma ġiex akkwistat legalment, fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, dan ma jgħoddx ukoll għat-tranżazzjoni li permezz tagħha, minħabba t-tħassir tar-reġistrazzjoni mir-Reġistru tal-Artijiet tal-użufrutt ta’ GW fuq din ir-roqgħa art, CN akkwistat il-proprjetà sħiħa ta’ dik ir-roqgħa art. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punt 61 ta’ din is-sentenza, tali tranżazzjoni seħħet bi ksur tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta.
76
Minn dan isegwi li l-proprjetà sħiħa tar-roqgħa art agrikola inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li CN akkwistat wara t-tħassir tal-użufrutt ta’ GW, skont l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji u l-Artikolu 94(1) u (3) tal-Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet fis-seħħ fid-data ta’ dan it-tħassir, ma tistax titqies li ġiet “akkwistata legalment” fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta. Għaldaqstant, il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li permezz tagħha dan l-użufrutt ġie rreġistrat mill-ġdid fir-Reġistru tal-Artijiet, ma tistax titqies bħala restrizzjoni fuq id-drittijiet li CN tista’ tislet mill-Artikolu 17 tal-Karta.
77
Mill-kunsiderazzjonijiet kollha premessi jirriżulta li l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li bis-saħħa tagħha d-dritt ta’ użufrutt li jkun ġie kkostitwit fuq roqgħa art agrikola, li tkun tinsab fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru u li, wara li jkun ġie rreġistrat b’mod definittiv fir-Reġistru tal-Artijiet, ikun tneħħa u tħassar minn dan ir-reġistru skont leġiżlazzjoni tal-imsemmi Stat Membru li tmur kontra dawn l-artikoli, għandu, fuq talba tal-persuna li tkun iċċaħħdet minn dan id-dritt, jiġi rreġistrat mill-ġdid fl-imsemmi reġistru, anki meta r-reġistrazzjoni inizjali ta’ dan id-dritt kienet tmur kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fid-data ta’ din ir-reġistrazzjoni.
Fuq l‑ispejjeż
78
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li bis-saħħa tagħha d-dritt ta’ użufrutt li jkun ġie kkostitwit fuq roqgħa art agrikola, li tkun tinsab fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru u li, wara li jkun ġie rreġistrat b’mod definittiv fir-Reġistru tal-Artijiet, ikun tneħħa u tħassar minn dan ir-reġistru skont leġiżlazzjoni tal-imsemmi Stat Membru li tmur kontra dawn l-artikoli, għandu, fuq talba tal-persuna li tkun iċċaħħdet minn dan id-dritt, jiġi rreġistrat mill-ġdid fl-imsemmi reġistru, anki meta r-reġistrazzjoni inizjali ta’ dan id-dritt kienet tmur kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli fid-data ta’ din ir-reġistrazzjoni.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.