62009CJ0083_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C‑83/09 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 23 lutego 2009 r.,
Komisja Wspólnot Europejskich,
reprezentowana przez K. Grossa oraz V. Kreuschitza, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona skarżąca,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
Kronoply GmbH & Co. KG, z siedzibą w Heiligengrabe (Niemcy),
Kronotex GmbH & Co. KG, z siedzibą w Heiligengrabe (Niemcy),
reprezentowane przez R. Nierera oraz L. Gordallę, Rechtsanwälte,
strona skarżąca w pierwszej instancji,
Zellstoff Stendal GmbH, z siedzibą w Arneburgu (Niemcy), reprezentowana przez T. Müllera-Ibolda oraz K. Karla, Rechtsanwälte,
Republika Federalna Niemiec,
Land Sachsen-Anhalt,
interwenienci w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, N. Cunha Rodriguez, K. Lenaerts i J.C. Bonichot, prezesi izb, A. Rosas, R. Silva de Lapuerta, J. Malenovský, U. Lõhmus, E. Levits (sprawozdawca), A. Ó Caoimh, M. Safjan i M. Berger, sędziowie
rzecznik generalny: N. Jääskinen,
sekretarz: A. Calot Escobar,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 listopada 2010 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. W swoim odwołaniu Komisja Wspólnot Europejskich wnosi o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 10 grudnia 2008 r. w sprawie T‑388/02 Kronoply i Kronotex przeciwko Komisji (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym to wyroku Sąd uznał za dopuszczalną wniesioną przez spółkę Kronoply GmbH & Co. KG oraz spółkę Kronotex GmbH & Co. KG (zwane dalej łącznie „spółkami Kronoply i Kronotex”) skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C (2002) 2018 wersja ostateczna z dnia 19 czerwca 2002 r. o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec pomocy państwa przyznanej spółce Zellstoff Stendal GmbH przez władze niemieckie (zwanej dalej „sporną decyzją”).
Ramy prawne
2. Z motywu 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 [88] traktatu WE (Dz.U. L 83, s. 1) wynika, że celem tego rozporządzenia jest kodyfikacja i umocnienie utrwalonej praktyki, wypracowanej i ustanowionej przez Komisję, w zgodności z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącej zastosowania art. 88 WE.
3. Artykuł 1 omawianego rozporządzenia stanowi:
„Do celów niniejszego rozporządzenia:
[...]
h) »zainteresowana strona« oznacza którekolwiek państwo członkowskie oraz jakiekolwiek osoby, przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, na których interesy może mieć wpływ przyznanie pomocy, w szczególności beneficjentów pomocy, konkurujące ze sobą przedsiębiorstwa lub stowarzyszenia handlowe [zawodowe]”.
4. Artykuł 4 rozporządzenia, zatytułowany „Wstępne badanie zgłoszenia i decyzje Komisji” stanowi w ust. 2–4:
„2. W przypadku gdy Komisja po przeprowadzeniu badania wstępnego stwierdza, że środek będący przedmiotem zgłoszenia nie stanowi pomocy, ustalenie to zostaje stwierdzone w formie decyzji.
3. W przypadku gdy Komisja po przeprowadzeniu badania wstępnego stwierdza, że nie ma żadnych wątpliwości co do zgodności środka będącego przedmiotem zgłoszenia ze wspólnym rynkiem, w stopniu, w jakim mieści się on w zakresie art. 92 ust. 1 traktatu [art. 87 ust. 1 WE], Komisja podejmuje decyzję, że środek jest zgodny ze wspólnym rynkiem (zwaną dalej »decyzją o niewnoszeniu zastrzeżeń«). W decyzji określone zostaje, który z przewidzianych traktatem wyjątków zastosowano.
4. W przypadku gdy po przeprowadzeniu wstępnego badania Komisja stwierdza, że zaistniały wątpliwości co do zgodności środka będącego przedmiotem zgłoszenia ze wspólnym rynkiem, Komisja podejmuje decyzję o wszczęciu postępowania zgodnie z art. 93 ust. 2 traktatu [art. 88 ust. 2 WE] (zwaną dalej »decyzją o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego]«).
[...]”.
5. Zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999:
„Decyzja o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego] zawiera podsumowanie odpowiednich kwestii faktycznych i prawnych, wstępną ocenę Komisji odnośnie do charakteru pomocowego proponowanego środka i określa wątpliwości co do jego zgodności ze wspólnym rynkiem. Decyzja wzywa zainteresowane państwo członkowskie i inne zainteresowane strony do przedstawienia uwag w wyznaczonym terminie, który zwykle nie przekracza jednego miesiąca. W należycie uzasadnionych przypadkach Komisja może przedłużyć wyznaczony termin”.
6. Wielosektorowe zasady ramowe dotyczące pomocy regionalnej na rzecz dużych projektów inwestycyjnych (Dz.U. 1998, C 107, s. 7, zwane dalej „wielosektorowymi zasadami ramowymi z 1998 r.”), obowiązujące w okresie właściwym dla stanu faktycznego niniejszej sprawy, określają w celu zastosowania art. 87 ust. 3 WE reguły oceny objętych zakresem ich stosowania form pomocy regionalnej.
7. Na podstawie wielosektorowych zasad ramowych z 1998 r. Komisja ustala, w każdej sprawie osobno, intensywność maksymalnej dopuszczalnej pomocy dla projektów podlegających ustanowionemu w art. 2 rozporządzenia nr 659/1999 obowiązkowi zgłoszenia.
Okoliczności powstania sporu
8. W dniu 9 kwietnia 2002 r. władze niemieckie zgłosiły Komisji plan udzielenia pomocy państwa na rzecz spółki Zellstoff Stendal GmbH (zwanej dalej „spółką ZSG”).
9. Planowana pomoc, obejmująca bezzwrotną pożyczkę, inwestycyjną ulgę podatkową oraz kaucję w wysokości 80% pożyczki – co, zdaniem Komisji, stanowi łącznie kwotę 250 899 mln EUR – przeznaczona była na sfinansowanie budowy zakładu produkcyjnego wytwarzającego wysokiej jakości ścier drzewny, utworzenie przedsiębiorstwa zaopatrzenia w drewno oraz przedsiębiorstwa logistycznego w Arneburgu w kraju związkowym Saksonia‑Anhalt (Niemcy).
10. Spółki Kronoply i Kronotex są spółkami prawa niemieckiego zajmującymi się wytwarzaniem płyt pilśniowych (średniej, wysokiej i niskiej gęstości), jak rówież płyt o ukierunkowanych wiórach płaskich w zakładach produkcyjnych położonych w Heiligengrabe w kraju związkowym Brandenburgia (Niemcy). Podobnie jak w wypadku spółki ZSG, zasadniczym surowcem niezbędnym do ich działalności jest drewno.
11. W treści spornej decyzji Komisja postanowiła, w wyniku badania wstępnego, nie wnosić zastrzeżeń wobec planowanej pomocy ze względu na brak nadmiernych mocy produkcyjnych w branży oraz ze względu na ilość bezpośrednich i pośrednich miejsc pracy, jakie zostaną w jej wyniku utworzone. Wobec tego, bez wszczynania formalnego postępowania wyjaśniającego zgodnie z art. 88 ust. 2 WE, Komisja uznała, że planowana pomoc zgodna jest z rynkiem wewnętrznym.
Postępowanie w pierwszej instancji i zaskarżony wyrok
12. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 23 grudnia 2002 r. spółki Kronoply i Kronotex wniosły skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji, w której podniosły trzy zarzuty.
13. Po pierwsze, spółki Kronoply i Kronotex są zdania, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie stanu faktycznego, uznając planowaną pomoc dla spółki ZSG za zgodną z rynkiem wewnętrznym.
14. Po drugie, Komisja uchybiła gwarancjom procesowym, jakie przysługują spółkom Kronoply i Kronotex na mocy art. 88 ust. 2 WE, ze względu na to, że nie wszczęła formalnego postępowania wyjaśniającego.
15. Po trzecie, Komisja naruszyła między innymi art. 87 ust. 1 WE i art. 87 ust. 3 lit. c) WE, jak również uchybiła wytycznym regionalnym oraz ramom wielosektorowym z 1998 r.
16. Pismem odrębnym złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 25 lutego 2003 r. Komisja podniosła dwa zarzuty niedopuszczalności, spośród których jeden oparty jest na braku legitymacji czynnej skarżących w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Zdaniem wspomnianej instytucji, spółki Kronoply i Kronotex nie mogły zostać uznane za przedsiębiorstwa konkurujące z beneficjentem pomocy, a w konsekwencji nie mogły powoływać się na swój status stron zainteresowanych w rozumieniu rozporządzenia nr 659/1999. Z tego względu nie miały one legitymacji czynnej do zaskarżenia spornej decyzji.
17. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2005 r. Sąd orzekł o pozostawieniu kwestii zarzutu niedopuszczalności do rozstrzygnięcia w wyroku.
18. W kwestii legitymacji czynnej spółek Kronoply i Kronotex Sąd przypomniał w pkt 55 zaskarżonego wyroku, że zgodnie z art. 230 akapit czwarty WE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę na decyzję skierowaną do innej osoby wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie. Sąd wskazał także na utrwalone orzecznictwo, któremu początek dał wyrok z dnia 15 lipca 1963 r. w sprawie 25/62 Plaumann przeciwko Komisji, Rec. s. 197, zgodnie z którym podmioty inne niż adresaci decyzji mogą utrzymywać, że taka decyzja dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia ich od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje w sposób podobny jak adresata decyzji.
19. Po zwróceniu uwagi w pkt 57–59 zaskarżonego wyroku na rozróżnienie pomiędzy wstępnym etapem badania pomocy państwa a formalnym postępowaniem wyjaśniającym w rozumieniu art. 88 ust. 2 i 3 WE, które cechuje badanie przez Komisję zgodności tego rodzaju pomocy z rynkiem wewnętrznym, Sąd przypomniał, w pkt 60 i 61 tegoż wyroku, orzecznictwo, zgodnie z którym skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego, wniesiona przez stronę zainteresowaną w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, powinna zostać uznana za dopuszczalną w sytuacji, gdy skarżący poprzez złożenie skargi zmierza do uzyskania ochrony przysługujących mu z mocy tego postanowienia uprawnień procesowych (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 maja 1993 r. w sprawie C‑198/91 Cook przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2487, pkt 23; z dnia 15 czerwca 1993 r. w sprawie C‑225/91 Matra przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3203, pkt 17). Sąd dodał w tym względzie, że stroną zainteresowaną jest każda osoba, przesiębiorstwo lub zrzeszenie, na których interes ma wpływ udzielenie pomocy.
20. Podkreśliwszy w pkt 62 zaskarżonego wyroku, że zgodnie z orzecznictwem status strony zainteresowanej może jednak stanowić podstawę legitymacji procesowej jedynie do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności zmierzającej do uzyskania ochrony uprawnień procesowych, a dopuszczalność skargi, za pomocą której skarżący kwestionuje zasadność decyzji, należy oceniać pod kątem spełnienia przesłanek określonych w ww. wyroku w sprawie Plaumann przeciwko Komisji, Sąd stwierdził w pkt 63 wskazanego wyroku, że w rozpatrywanej sprawie spółki Kronoply i Kronotex kwestionują w swoich zarzutach zarówno odmowę wszczęcia przez Komisję formalnego postępowania wyjaśniającego, jak i zasadność spornej decyzji.
21. Na tej podstawie Sąd zbadał legitymację czynną spółek Kronoply i Kronotex w zależności od podniesionych przez nie zarzutów.
22. Gdy chodzi o legitymację czynną spółek Kronoply i Kronotex do kwestionowania zasadności spornej decyzji, Sąd stwierdził w pkt 69 zaskarżonego wyroku, że spółki Kronoply i Kronotex nie wykazały, by decyzja ta dotyczyła ich indywidualnie. Z tego względu Sąd odrzucił tę część skargi, która dotyczyła zasadności spornej decyzji.
23. Gdy chodzi o legitymację czynną spółek Kronoply i Kronotex do poszukiwania ochrony przysługujących im uprawnień procesowych, Sąd przypomniał w pkt 71 i 72 zaskarżonego wyroku, że status strony zainteresowanej w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE oparty jest na istnieniu słusznego interesu osoby fizycznej lub prawnej, aby sporne środki pomocowe nie zostały wprowadzone w życie. Tym samym konkurencyjnemu przedsiębiorstwu przysługuje taki interes w sytuacji, gdy może ono wykazać, że jego pozycja konkurencyjna na rynku ulegnie lub może ulec zmianie w wyniku udzielenia pomocy.
24. Podkreśliwszy w pkt 73 i 74 zaskarżonego wyroku, że znaczące skutki pomocy mogą być odczuwalne nie tylko na rynku, na którym działalnośc prowadzi beneficjent pomocy, ale także na rynkach wyższego i niższego szczebla, Sąd w szczególności orzekł w pkt 76 wymienionego wyroku, że „skarżące spółki wykazały, że miał miejsce wzrost, przynajmniej czasowy, cen drewna. Choć skarżące nie wykazały, by wzrost ten stanowił skutek uruchomienia zakładów spółki ZSG, nie można wykluczyć istnienia ujemnych skutków dla skarżących, choćby przemijających, występujących po uruchomieniu zakładów ZSG, a prawdopodobnie w wyniku tego uruchomienia. Wzrost ceny surowca, bezsporny w odniesieniu do roku 2003, może wpłynąć na ceny wyrobów końcowych, a co za tym idzie, osłabić konkurencyjność przedsiębiorstw, które odczuwają ten wzrost w stosunku do swoich konkurentów, których ta sytuacja nie dotyczy”.
25. Sąd wyciągnął stąd wniosek w pkt 77 wymienionego wyroku, że „[w] konsekwencji należy stwierdzić, że skarżące spółki wykazały w sposób wymagany prawem istnienie stosunku konkurencji, jak i potencjalnego wpływu na ich pozycję rynkową, który może być skutkiem udzielenia spornej pomocy. Należy zatem uznać je za strony zainteresowane w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE”.
26. W konsekwencji Sąd uznał w pkt 78 omawianego wyroku, że „[n]iniejsza skarga […] jest dopuszczalna w zakresie, w jakim skarżące spółki są legitymowane czynnie do poszukiwania ochrony przysługujących im uprawnień procesowych. W tych okolicznościach zadaniem Sądu jest ustalenie, czy za pomocą podniesionych w skardze zarzutów skarżące spółki rzeczywiście zmierzają do uzyskania ochrony swych uprawnień procesowych wynikających z art. 88 ust. 2 WE”.
27. Na tej podstawie Sąd orzekł w przedmiocie dopuszczalności trzech podstaw stwierdzenia nieważności powołanych przez spółki Kronoply i Kronotex, opartych, odpowiednio, na oczywistym błędzie w ocenie, na naruszeniu przysługujących skarżącym gwarancji procesowych oraz na naruszeniu art. 87 ust. 1 WE i art. 87 ust. 3 lit. c) WE, wytycznych regionalnych, jak również ram wielosektorowych z 1998 r.
28. Tak czyniąc, po podniesieniu w pkt 80 zaskarżonego wyroku, że w treści drugiego zarzutu spółki Kronoply i Kronotex twierdziły wyraźnie, że Komisja powinna była wszcząć postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE, Sąd stwierdził w pkt 81 i 82 tegoż wyroku, że choć nie jest jego zadaniem dokonywanie wykładni zarzutów mających na celu jedynie podważenie zasadności danej decyzji jako zmierzających w rzeczywistości do uzyskania ochrony uprawnień procesowych spółek Kronoply i Kronotex, może on jednak zbadać, czy argumenty co do istoty nie zawierają także elementów na poparcie zarzutu dotyczącego w sposób wyraźny ochrony uprawnień procesowych.
29. Na podstawie tych elementów Sąd stwierdził, że zarzut pierwszy, w odróżnieniu od zarzutu trzeciego, zawiera argumenty co do istoty mające na celu podważenie decyzji Komisji w przedmiocie niewszczynania formalnego postępowania wyjaśniającego, które mogą być także przytoczone na poparcie zarzutu drugiego, dotyczącego ochrony uprawnień procesowych.
30. W pkt 86 zaskarżonego wyroku Sąd doszedł do wniosku, że argumenty powołane na poparcie pierwszego zarzutu powinny zostać uwzględnione w ramach analizy drugiego zarzutu, a zarzut trzeci jest niedopuszczalny.
31. Sąd oddalił argumenty spółek Kronoply i Kronotex dotyczące istoty sprawy.
32. Sąd uznał w pkt 115 zaskarżonego wyroku, że Komisja wydała sporną decyzję na podstawie pełnych i wiarygodnych danych, a następnie w pkt 117, 128, 146 i 152 tegoż wyroku orzekł, że spółki Kronoply i Kronotex nie wykazały, by podczas wstępnego badania spornej pomocy Komisja napotkała poważne trudności powodujące konieczność wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego.
33. Tym samym Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności w całości.
Żądania stron
34. W swoim odwołaniu Komisja wnosi do Trybunału o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uznano w nim za dopuszczalną wniesioną przez spółki Kronoply i Kronotex skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji;
– odrzucenie skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji wniesionej przez spółki Kronoply i Kronotex;
– obciążenie spółek Kronoply i Kronotex kosztami postępowania odwoławczego.
35. Spółka ZSG wnosi do Trybunału o:
– uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uznano w nim za dopuszczalną wniesioną przez spółki Kronoply i Kronotex skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji;
– odrzucenie skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji wniesionej przez spółki Kronoply i Kronotex;
– solidarne obciążenie spółek Kronoply i Kronotex kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
36. Komisja przy wsparciu w tym zakresie ze strony spółki ZSG podniosła trzy zarzuty, za pomocą których kwestionuje zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim uznano w nim skargę spółek Kronoply i Kronotex za dopuszczalną.
W przedmiocie zarzutów pierwszego i drugiego
Argumentacja stron
37. Po pierwsze, Komisja twierdzi w istocie, że Sąd błędnie uznał skargę spółek Kronoply i Kronotex za dopuszczalną, stosując przesłanki odmienne od określonych w art. 230 akapit czwarty WE. W tym względzie orzecznictwo, na którym oparł się Sąd, miałoby w oparciu o art. 108 TFUE ustalać odmienne przesłanki dopuszczalności.
38. Tymczasem ponieważ ustawodawca Unii w sposób wyraźny ustalił w art. 230 akapit czwarty WE przesłanki dopuszczalności skarg na akty instytucji, nie można wobec tego uznać, by ten sam ustawodawca miał zamiar od nich odstąpić w sposób dorozumiany w art. 108 TFUE.
39. Spółka ZSG dodaje, że przesłanki dopuszczalności skargi na decyzję Komisji nie mogą różnić się w zależności od podnoszonych zarzutów.
40. Po drugie, Komisja popierana w tym zakresie przez spółkę ZSG podkreśla, że Sąd, po wskazaniu w pkt 81 zaskarżonego wyroku, że nie jest jego zadaniem dokonywanie wykładni „skargi, w której skarżący kwestionuje wyłącznie zasadność samej decyzji w sprawie oceny pomocy jako takiej, która zmierza w rzeczywistości do ochrony uprawnień procesowych, jakie skarżący wywodzi z art. 88 ust. 2 WE, jeśli skarżący nie podniósł wyraźnie zarzutu w tym celu”, w pkt 82 zaskarżonego wyroku dokonał takiej właśnie wykładni.
41. Tymczasem tak czyniąc, po pierwsze, Sąd przekroczył swe kompetencje, gdyż jest on związany granicami skargi określonymi w złożonych pismach procesowych. Po drugie, tego rodzaju podejście narusza równość stron przed sądem Unii, przyznając uprzywilejowaną pozycję skarżącym ze szkodą dla Komisji.
42. Spółka ZSG dodaje, że postępując w ten sposób, Sąd błędnie wyprzedził ocenę, jakiej Komisja dokonałaby w odniesieniu do akt sprawy w wypadku, gdyby zostało wszczęte formalne postępowanie wyjaśniające, podczas gdy na etapie badania wstępnego planowana pomoc nie była przedmiotem pogłębionej analizy.
Ocena Trybunału
43. W pierwszej kolejności, gdy chodzi o zarzut oparty na naruszeniu przesłanek określonych w art. 230 akapit czwarty WE, należy na wstępie przypomnieć, że w art. 4 rozporządzenia nr 659/1999 ustanowiono wstępny etap badania zgłoszonych środków pomocowych, który to etap ma umożliwić Komisji wyrobienie sobie wstępnej opinii na temat zgodności planowanej pomocy ze wspólnym rynkiem. Po zakończeniu tego etapu Komisja stwierdza, że dany środek albo nie stanowi pomocy, albo podlega zakresowi stosowania art. 87 ust. 1 WE. W tym ostatnim wypadku środek ten może nie budzić wątpliwości odnośnie do jego zgodności ze wspólnym rynkiem albo też, przeciwnie, może wątpliwości takie budzić.
44. Jeżeli po dokonaniu badania wstępnego Komisja stwierdzi, że zgłoszony środek, który podlega zakresowi stosowania art. 87 ust. 1 WE, nie budzi wątpliwości co do jego zgodności ze wspólnym rynkiem, wydaje decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń w oparciu o art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999.
45. Wydając decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń, Komisja stwierdza nie tylko, że dany środek jest zgodny ze wspólnym rynkiem, ale także w sposób dorozumiany odmawia wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego, przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE oraz w art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999.
46. Jeżeli po badaniu wstępnym Komisja dojdzie do wniosku, że zgłoszony środek budzi wątpliwości co do jego zgodności ze wspólnym rynkiem, zobowiązana jest na podstawie art. 4 ust. 4 rozporządzenia nr 659/1999 wydać decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE oraz art. 6 ust. 1 wymienionego rozporządzenia. Zgodnie z tym ostatnim przepisem w decyzji takiej wzywa się zainteresowane państwo członkowskie oraz inne strony zainteresowane do złożenia uwag w określonym terminie, który zazwyczaj nie jest dłuższy niż miesiąc.
47. W niniejszej sprawie sporna decyzja jest decyzją o niewnoszeniu zastrzeżeń, wydaną na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999, której zgodność z prawem uzależniona jest od istnienia wątpliwości co do zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Ponieważ występowanie tego rodzaju wątpliwości powinno skutkować wszczęciem formalnego postępowania wyjaśniającego, w którym mogą uczestniczyć strony zainteresowane wymienione w art. 1 lit. h) rozporządzenia nr 659/1999, należy uznać, że decyzja taka wywiera bezpośredni i indywidualny wpływ na każdą stronę zainteresowaną w rozumieniu tego ostatniego przepisu. Beneficjenci gwarancji procesowych przewidzianych w art. 88 ust. 2 WE i art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 mogą bowiem uzyskać ochronę tych gwarancji jedynie poprzez możliwość zaskarżenia decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń przed sądem Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie C‑78/03 P Komisja przeciwko Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum, Zb.Orz. s. I‑10737, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C‑487/06 P British Aggregates przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑10515, pkt 28; a także z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie C‑319/07 P 3F przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5963, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
48. Wobec tego szczególna właściwość strony zainteresowanej w rozumieniu art. 1 lit. h) rozporządzenia nr 659/1999, powiązana ze szczególnym przedmiotem skargi, wystarcza, by dokonać indywidualizacji dla potrzeb art. 230 akapit czwarty WE skarżącego, który kwestionuje decyzję o niewnoszeniu zastrzeżeń.
49. W niniejszej sprawie, po pierwsze, z zaskarżonego wyroku, a w szczególności z jego pkt 16 wynika, że za pomocą swej skargi spółki Kronoply i Kronotex zmierzały do uzyskania stwierdzenia nieważności decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń wydanej na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999. Po drugie, w pkt 77 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził w istocie, że spółki Kronoply i Kronotex należy uznać za strony zainteresowane w rozumieniu art. 1 lit. h) rozporządzenia nr 659/1999.
50. W drugiej kolejności, Komisja i spółka ZSG twierdzą, że Sąd zmienił przedmiot skargi w zakresie, w jakim zbadał nie tylko zarzut drugi oparty na naruszeniu gwarancji procesowych skarżących, ale także argumenty podniesione w ramach zarzutu pierwszego, kwestionujące zasadność decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń.
51. W tym względzie jeżeli skarżąca, która kwestionuje decyzję Komisji o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego, obowiązana jest określić przedmiot sporu w skardze, zgodnie z art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem, wymóg ten zostanie spełniony w sposób wymagany prawem, jeżeli skarżąca wskaże decyzję, której stwierdzenia nieważności się domaga.
52. Nie ma znaczenia, czy w skardze wskazano, iż dotyczy ona stwierdzenia nieważności decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń – określenie takie znajduje się w art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 – czy też decyzji o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego, albowiem Komisja rozstrzyga w obu tych aspektach sprawy za pomocą jednej decyzji.
53. W niniejszej sprawie należy przypomnieć, że spółki Kronoply i Kronotex domagały się w pierwszej instancji stwierdzenia nieważności decyzji Komisji „o niewnoszeniu zastrzeżeń w odniesieniu do przyznania pomocy przez Republikę Federalną Niemiec” na rzecz spółki ZSG, podnosząc na poparcie swej skargi trzy zarzuty.
54. W tym względzie Sąd stwierdził w pkt 80 zaskarżonego wyroku, że spółki Kronoply i Kronotex jedynie w ramach zarzutu drugiego twierdziły wyraźnie, iż Komisja powinna była wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające.
55. Co się tyczy zarzutów pierwszego i trzeciego, Sąd trafnie zauważył w pkt 81 zaskarżonego wyroku, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie jest jego zadaniem dokonywanie wykładni skargi, w której skarżąca kwestionuje wyłącznie zasadność samej decyzji w sprawie oceny pomocy jako takiej, która zmierza w rzeczywistości do ochrony uprawnień procesowych, jakie skarżąca wywodzi z art. 88 ust. 2 WE, jeśli skarżąca nie podniosła wyraźnie zarzutu w tym celu. W takim wypadku wykładnia zarzutu doprowadziłaby w rzeczywistości do zmiany kwalifikacji przedmiotu skargi (zob. podobnie wyrok z dnia 29 listopada 2007 r. w sprawie C‑176/06 P Stadtwerke Schwäbisch Hall i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑170, pkt 25).
56. Niemniej jednak w pkt 82 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że tego rodzaju ograniczenie kompetencji do dokonywania wykładni zarzutów skargi nie uniemożliwia mu badania argumentów co do istoty, podniesionych przez skarżącą w celu zbadania, czy argumenty te zawierają także twierdzenia dające się podnieść na poparcie zarzutu, podniesionego także przez skarżącą, w którym podnosi ona istnienie poważnych trudności, które uzasadniały wszczęcie formalnego postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE.
57. W konsekwencji Sąd orzekł w pkt 83 zaskarżonego wyroku, że miał on prawo zbadać pierwszy i trzeci zarzut w celu ustalenia, czy argumenty podniesione na ich poparcie mogą odnosić się do zarzutu opartego na naruszeniu gwarancji procesowych. W tym kontekście Sąd orzekł w pkt 86 zaskarżonego wyroku, że argumenty podniesione na poparcie pierwszego zarzutu, w zakresie, w jakim miały na celu podważenie decyzji Komisji o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego, powinny zostać zbadane łącznie z argumentami podniesionymi na poparcie zarzutu drugiego.
58. Tak czyniąc, Sąd nie naruszył prawa.
59. W sytuacji, gdy skarżąca domaga się stwierdzenia nieważności decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń, kwestionuje tym samym podjęcie przez Komisję decyzji w przedmiocie spornej pomocy bez wszczynania przez tę instytucję formalnego postępowania wyjaśniającego, a co za tym idzie – z naruszeniem przysługujących skarżącej uprawnień procesowych. Aby wniesiona przez skarżącą skarga o stwierdzenie nieważności została uwzględniona, może ona podnieść wszelkie zarzuty mogące wykazać, że ocena informacji i danych posiadanych przez Komisję podczas wstępnego etapu badania zgłoszonego środka powinna była wzbudzić wątpliwości co do zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Wykorzystanie takich argumentów nie prowadzi przy tym do zmiany przedmiotu sporu ani do zmiany przesłanek dopuszczalności (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie 3F przeciwko Komisji, pkt 35). Przeciwnie, istnienie wątpliwości co do wymienionej zgodności stanowi właśnie dowód, jaki powinien zostać przeprowadzony, aby wykazać, że Komisja zobowiązana była wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE i art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999.
60. W tych okolicznościach pierwszy i drugi zarzut odwoławczy należy oddalić w całości.
W przedmiocie zarzutu trzeciego
Argumentacja stron
61. Zdaniem Komisji Sąd naruszył prawo w ten sposób, że uznał, iż przedsiębiorstwom, które nie konkurują na rynku wytwarzanego przez siebie wyrobu z beneficjentem pomocy, przysługuje status stron zainteresowanych w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE. Tak czyniąc, Sąd dopuścił istnienie formy skargi powszechnej na decyzje Komisji w przedmiocie pomocy państwa. Wobec tego w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Sąd błędnie uznał, że spółki Kronoply i Kronotex miały interes w uzyskaniu stwierdzenia nieważności spornej decyzji.
62. W tej kwestii spółka ZSG dodaje, że rozumowanie Sądu prowadzi do nadmiernego rozszerzenia kręgu przedsiębiorstw, które mogą kwestionować decyzje w obszarze pomocy państwa. Choć spółka ZSG wykorzystuje do swojej działalności przede wszystkim celulozę, wykorzystuje ona także inne surowce i źródła energii w ramach swojego procesu produkcyjnego. Wobec tego z zaskarżonego wyroku wynikałoby uznanie za strony zainteresowane nieograniczonego kręgu potencjalnych skarżących.
Ocena Trybunału
63. Zgodnie z art. 1 lit. h) rozporządzenia nr 659/1999 za stronę zainteresowaną należy uznać między innymi wszelką osobę, przedsiębiorstwo lub związek przedsiębiorstw, na których interes przyznanie pomocy może mieć wpływ, w szczególności konkurentów beneficjenta tej pomocy. Innymi słowy, mamy tu do czynienia z nieokreślonym zbiorem adresatów (zob. podobnie wyrok z dnia 14 listopada 1984 r. w sprawie 323/82 Intermills przeciwko Komisji, Rec. s. 3809, pkt 16).
64. Wobec tego przepis ten nie wyklucza, że przedsiębiorstwo, które nie jest bezpośrednim konkurentem beneficjenta pomocy, ale wykorzystuje w swoim procesie produkcyjnym ten sam surowiec, może zostać zakwalifikowane jako strona zainteresowana, pod warunkiem że podniesie, iż jej interes również może zostać naruszony przez udzielenie pomocy.
65. Aby tak uczynić, przedsiębiorstwo to musi wykazać w sposób wymagany prawem, że pomoc może mieć konkretny wpływ na jego sytuację (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie 3F przeciwko Komisji, pkt 33).
66. W niniejszej sprawie, w pkt 71 zaskarżonego wyroku, po przypomnieniu, że aby przyznać osobie fizycznej lub prawnej status strony zainteresowanej, osoba taka powinna być w stanie wykazać swój uzasadniony interes w tym, aby dane środki pomocy zostały lub nie zostały wprowadzone w życie lub aby zostały utrzymane w mocy, w sytuacji gdy już zostały przyznane, Sąd przypomniał, że w przypadku przedsiębiorstwa tego rodzaju uzasadniony interes może w szczególności polegać na ochronie jego pozycji konkurencyjnej na rynku, o ile została ona naruszona wskutek środków pomocy.
67. Stwierdziwszy w pkt 74 i 75 zaskarżonego wyroku, że spółki Kronoply i Kronotex nie są konkurentami na tych samych rynkach produktowych, ale wykorzystują w swym procesie produkcyjnym te same surowce, to jest drewno przemysłowe, Sąd wyciągnął wniosek, że skarżące spółki oraz spółka ZSG pozostają ze sobą w stosunku konkurencji jako nabywcy drewna.
68. Następnie w pkt 76 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że skarżące spółki wykazały, iż miał miejsce wzrost, przynajmniej czasowy, cen drewna, i orzekł, że choć spółki te nie wykazały, by wzrost ten był wynikiem działalności zakładu spółki ZSG, nie można wykluczyć istnienia ujemnych skutków dla skarżących będących prawdopodobnie wynikiem działania zakładu spółki ZSG.
69. Na tej podstawie Sąd stwierdził w pkt 77 zaskarżonego wyroku, że spółki Kronoply i Kronotex „wykazały w sposób wymagany prawem istnienie stosunku konkurencji, jak również potencjalny wpływ na ich pozycję rynkową, będące wynikiem przyznania kwestionowanej pomocy”.
70. W tych okolicznościach nie można zarzucać Sądowi naruszenia prawa ze względu na to, że uznał on w istocie, iż przedsiębiorstwa, które nie pozostają w stosunku konkurencji z beneficjentem pomocy na rynku wyrobu, który wytwarzają, mogą należeć do kategorii stron zainteresowanych w rozumieniu art. 1 lit. h) rozporządzenia nr 659/1999.
71. Z rozważań tych wynika, że Sąd słusznie orzekł, iż spółki Kronoply i Kronotex były stronami zainteresowanymi w rozumieniu tego przepisu.
72. Z uwagi na powyższe trzeci zarzut odwoławczy należy oddalić.
73. Z całości powyższych rozważań wynika, że odwołanie należy oddalić w całości.
W przedmiocie kosztów
74. Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jednakże na podstawie art. 69 § 3 regulaminu w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań oraz w przypadkach szczególnych Trybunał może postanowić, że koszty zostaną podzielone albo że każda ze stron pokryje swoje własne koszty.
75. W niniejszej sprawie Komisja popierana przez spółkę ZSG przegrała w postępowaniu odwoławczym. Ponieważ skarżące w pierwszej instancji nie brały udziału w postępowaniu odwoławczym i w konsekwencji nie zgłosiły żądań w przedmiocie kosztów, należy obciążyć Komisję i spółkę ZSG ich własnymi kosztami.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) Komisja Europejska i spółka Zellstoff Stendal GmbH pokrywają własne koszty.