61994CC0017_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
1 Στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως το tribunal de grande instance de Bergerac (Γαλλία) υπέβαλε στο Δικαστήριο διάφορα προδικαστικά ερωτήματα αναφορικά με τις σχέσεις μεταξύ της γαλλικής νομοθεσίας περί κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως με σπέρμα ταύρου και των κανόνων της Συνθήκης που αφορούν τα κρατικά μονοπώλια, το δικαίωμα εγκαταστάσεως και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών καθώς και των διαφόρων οδηγιών σχετικά με τις δραστηριότητες του κτηνιάτρου αναφορικά με τους βοοειδείς αναπαραγωγής καθαρής φυλής. Εξάλλου, η υπόθεση αυτή θέτει προβλήματα ως προς τις υποχρεώσεις που υπέχουν τα αιτούντα δικαστήρια από πλευράς περιγραφής του πραγματικού πλαισίου της υποθέσεως καθώς και ως προς τον σύνδεσμο που είναι δυνατό να υφίσταται με τη νομολογία του Δικαστηρίου αναφορικά με καθαρώς εσωτερικές καταστάσεις.
Η εθνική νομοθεσία
2 Οι σχετικοί με την τεχνητή γονιμοποίηση οικοσίτων ζώων γαλλικοί κανόνες έχουν θεσπιστεί με τον νόμο 66-1005, της 28ης Δεκεμβρίου 1966, περί της εκτροφής ζώων, καθώς και με μια σειρά εκτελεστικών διατάξεων. Σύμφωνα με το άρθρο 4 του ανωτέρω νόμου, η λήψη και η επεξεργασία σπέρματος μπορούν να γίνονται μόνο από τους προϋσταμένους των κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως ή υπό τον έλεγχό τους. Ομοίως, η τεχνητή γονιμοποίηση πρέπει να γίνεται μόνο από τους προϋσταμένους των κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως ή από πρόσωπα στα οποία έχει ειδικώς παρασχεθεί άδεια για τη διενέργεια τεχνητής γονιμοποιήσεως.
Τα κέντρα τεχνητής γονιμοποιήσεως μπορούν να λειτουργούν μόνο εφόσον έχουν λάβει, σύμφωνα με το άρθρο 5 του εν λόγω νόμου, προηγούμενη προς τούτο άδεια από το γαλλικό Υπουργείο Γεωργίας. Το τέταρτο και πέμπτο εδάφιο της ίδιας διατάξεως προβλέπουν ότι κάθε κέντρο τεχνητής γονιμοποιήσεως εξυπηρετεί ορισμένη ζώνη εντός της οποίας είναι το μόνο εξουσιοδοτημένο να ασκεί τη σχετική δραστηριότητα. Οι ευρισκόμενοι στη ζώνη δραστηριότητας ενός κέντρου τεχνητής γονιμοποιήσεως εκτροφείς ζώων πρέπει να ζητούν από το τελευταίο να τους παρέχει το σπέρμα που προέρχεται από τα κέντρα παραγωγής της επιλογής τους. Σε περίπτωση παραβάσεως των προπαρατεθέντων κανόνων, το άρθρο 9 προβλέπει ποινικές κυρώσεις.
3 Σύμφωνα με το διάταγμα 69-258, της 22ας Μαρτίου 1969, περί της τεχνητής γονιμοποιήσεως, η άσκηση των σχετικών δραστηριοτήτων προϋποθέτει την έκδοση αδείας από το γαλλικό Υπουργείο Γεωργίας. Η τεχνητή γονιμοποίηση πρέπει να γίνεται υπό τον έλεγχο και μόνο των εγκεκριμένων από το Υπουργείο Γεωργίας κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως.
4 Με την απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 1991 σχετικά με την εκπαίδευση των διενεργούντων τεχνητή γονιμοποίηση προσώπων, τους προϋσταμένους των εν λόγω κέντρων και τη χορήγηση σχετικών αδειών, προβλέπονται οι λεπτομέρειες εφαρμογής του προπαρατεθέντος διατάγματος 69-258. Σύμφωνα με το άρθρο 1 της εν λόγω αποφάσεως, η τεχνητή γονιμοποίηση πραγματοποιείται υπό τον έλεγχο του κατά τόπον αρμοδίου κέντρου. Το γαλλικό Υπουργείο Γεωργίας μπορεί να εκδώσει άδεια για την πραγματοποίηση τεχνητής γονιμοποιήσεως κατόπιν υποβολής βεβαιώσεως χορηγουμένης από τον προϋστάμενο κέντρου τεχνητής γονιμοποιήσεως με την οποία να δηλώνεται ότι ο κάτοχος της βεβαιώσεως ενεργεί, κατά τη διάρκεια της πραγματοποιήσεως της τεχνητής γονιμοποιήσεως, υπό την ευθύνη του προϋσταμένου του κέντρου (βλ. άρθρο 2). Στο άρθρο 3 της ίδιας αποφάσεως προβλέπεται ότι το πιστοποιητικό ικανότητας όσον αφορά το έργο του προϋσταμένου κέντρου χορηγείται στους υποψηφίους που έχουν περάσει με επιτυχία εξετάσεις για λήψη άδειας διενεργείας τεχνητής γονιμοποιήσεως ή σε κτηνιάτρους καθώς και στους υποψηφίους για τη χορήγηση «αδείας προϋσταμένου κέντρου».
Τα πραγματικά περιστατικά
5 Kατηγορούμενοι, στο πλαίσιο της διαδικασίας της κύριας δίκης, είναι οι Denis Gervais, Jean-Louis Nougaillon, Christian Carrard και Bernard Horgue, άπαντες υπήκοοι και κάτοικοι Γαλλίας. ςΟλοι έχουν πετύχει στις εξετάσεις για την απόκτηση πτυχίου κτηνιάτρου. Κανείς απ' αυτούς δεν έχει σχέση με κάποιο εγκεκριμένο κέντρο τεχνητής γονιμοποιήσεως. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία πρέπει να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένο ότι oι κατηγορούμενοι είναι, με εξαίρεση τον Denis Gervais, κάτοχοι πιστοποιητικού ικανότητας για τη διενέργεια τεχνητής γονιμοποιήσεως.
Κατά των ανωτέρω προσώπων υποβλήθηκε, τον Μάρτιο του 1992, μήνυση, από τον Coopιrative pιrigorde agenaise d'ιlevage et d'insιmination artificielle (οικείος συνεταιρισμός εκτροφής και τεχνητής γονιμοποιήσεως ζώων, στο εξής: CPAEIA) ο οποίος είναι κάτοχος του αποκλειστικού δικαιώματος για, μεταξύ άλλων, το γεωγραφικό διαμέρισμα του Bergerac, στον procureur de la Rιpublique (αρμόδιος εισαγγελέας πλημμελειοδικών), για τον λόγο ότι αυτά ασκούσαν, αντίθετα προς το άρθρο 5 του νόμου 66-1005, δραστηριότητες διενεργείας τεχνητής γονιμοποιήσεως χωρίς να είναι κάτοχοι των απαιτουμένων από το γαλλικό δίκαιο αδειών. Το ministθre public (εισαγγελική αρχή) άσκησε δίωξη κατά των Denis Gervais και Jean-Louis Nougaillon, διότι διενεργούσαν τεχνητή γονιμοποιήση χωρίς να τους έχει προηγουμένως παραχωρηθεί κάποια ζώνη εντός της οποίας να μπορούν νομίμως να προβαίνουν σε τέτοιες πράξεις, και κατά των Christian Carrard και Bernard Horgue διότι λειτουργούσαν, χωρίς άδεια, κέντρο τεχνητής γονιμοποιήσεως.
Οι κατηγορούμενοι δεν αμφισβητούν το γεγονός ότι έχουν παραβεί τις διατάξεις του γαλλικού δικαίου σχετικά με την άσκηση δραστηριοτήτων τεχνητής γονιμοποιήσεως. Παρ' όλ' αυτά, ισχυρίζονται ότι δεν είναι δυνατόν να τους επιβληθούν ποινικές κυρώσεις εφόσον το σχετικό σύστημα παροχής αδειών είναι, κατ' αυτούς, αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο.
Τα προδικαστικά ερωτήματα
6 Στην αλληλουχία αυτή, το Tribunal de grande instance de Bergerac υπέβαλε, με διάταξη της 14ης Ιανουαρίου 1994, στο Δικαστήριο τα εξής προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Εμποδίζουν το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ και οι οδηγίες του Συμβουλίου 78/1026/ΕΟΚ και 78/1027/ΕΟΚ της 18ης Δεκεμβρίου 1978 (1), που έχουν εκδοθεί για την εφαρμογή του στον τομέα των δραστηριοτήτων του κτηνιάτρου την εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας η οποία, σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση βοοειδών, εξαρτά τη χορήγηση αδείας για τη διενέργεια τεχνητής γονιμοποιήσεως από κτηνιάτρους από την προσκόμιση βεβαιώσεως του διευθυντή του εγκεκριμένου κέντρου τεχνητής γονιμοποιήσεως με την οποία να πιστοποιείται ότι ο αιτών ενεργεί υπό την επίβλεψή του όσον αφορά επεμβάσεις τοποθετήσεως σπέρματος, απαγορεύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο στον κτηνίατρο, υπό την απειλή ποινικής διώξεως, την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, περιορίζοντας ταυτόχρονα αισθητά τη δραστηριότητά τους διά της αναγνωρίσεως εδαφικού μονοπωλίου ασκήσεως της δραστηριότητας αυτής προς όφελος προσώπων τα οποία εργάζονται στο πλαίσιο "κέντρων" γνωστών ως τεχνητής γονιμοποιήσεως και που δεν είναι κατ' ανάγκη κάτοχοι πτυχίου κτηνιάτρου;
2) Εμποδίζουν το άρθρο 52 της Συνθήκης ΕΟΚ και οι οδηγίες του Συμβουλίου 78/1026/ΕΟΚ και 78/1027/ΕΟΚ της 18ης Δεκεμβρίου 1978, που έχουν εκδοθεί για την εφαρμογή του στον τομέα των δραστηριοτήτων του κτηνιάτρου, την εφαρμογή μιας εθνικής νομοθεσίας σύμφωνα με την οποία, σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση βοοειδών, χορηγείται υπό ορισμένες προϋποθέσεις στους κτηνιάτρους άδεια διενέργειας τεχνητής γονιμοποιήσεως πλην όμως τους απαγορεύεται, υπό την απειλή ποινικής διώξεως, η άσκηση της δραστηριότητας αυτής, και εκμηδενίζεται ταυτόχρονα η ελευθερία τους εγκαταστάσεως, εκτός εάν αυτοί εγκαθίστανται υποχρεωτικώς υπό την επίβλεψη κέντρου γνωστού ως τεχνητής γονιμοποιήσεως, αποτελουμένου από πρόσωπα τα οποία δεν είναι κατ' ανάγκη πτυχιούχοι κτηνιατρικής και στα οποία έχει αναγνωριστεί εδαφικό μονοπώλιο ασκήσεως της δραστηριότητας αυτής, οπότε, όσον αφορά το σύνολο του γαλλικού εδάφους, η ελευθερία εγκαταστάσεως των κτηνιάτρων δεν μπορεί να ασκείται νομίμως εφόσον αυτοί δεν συνδέονται με κάποιο κέντρο;
3) Πρέπει, βάσει του κειμένου τους οι οδηγίες του Συμβουλίου, με ημερομηνία, αντιστοίχως, 25 Ιουλίου 1977 (77/504/ΕΟΚ) (2) περί των ζώων αναπαραγωγής του βοείου είδους καθαρόαιμου γένους και 18 Ιουνίου 1987 (87/328/ΕΟΚ) (3) για την αποδοχή στην αναπαραγωγή βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους που εκδόθηκαν για λόγους υγειονομικής αστυνομεύσεως και με τις οποίες επιδιώκεται η διατήρηση της ελευθερίας του ενδοκοινοτικού εμπορίου, να ερμηνευθούν ως επιτρέπουσες σε μια εθνική νομοθεσία τη θέσπιση εδαφικού μονοπωλίου διενεργείας τεχνητής γονιμοποιήσεως, μονοπωλίου οικονομικής βασικά φύσεως, προς όφελος "κέντρων" στο πλαίσιο των οποίων απασχολούνται πρόσωπα που δεν διαθέτουν κατ' ανάγκη πτυχίο κτηνιάτρου;
4) Είναι μια εθνική νομοθεσία, η οποία εξαρτά την άσκηση της δραστηριότητας της τεχνητής γονιμοποιήσεως από τη χορήγηση αδείας για τεχνητή γονιμοποίηση βοοειδών και η οποία θέτει ως προϋπόθεση για τη χορήγηση τέτοιας αδείας την προσκόμιση βεβαιώσεως διευθυντή εγκεκριμένου κέντρου τεχνητής γονιμοποιήσεως με την οποία να πιστοποιείται ότι ο αιτών ενεργεί υπό την επίβλεψή του όσον αφορά επεμβάσεις τοποθετήσεως σπέρματος, απαγορεύοντας έτσι ή περιορίζοντας την άσκηση της δραστηριότητας αυτής από κτηνιάτρους για τον λόγο ότι πρέπει ο υπεύθυνος να ενεργεί υπό την επίβλεψη διευθυντού κέντρου γνωστού ως τεχνητής γονιμοποιήσεως στο οποίο έχει παρασχεθεί εδαφικό μονοπώλιο ασκήσεως, συμβατή με τις σχετικές διατάξεις των οδηγιών του Συμβουλίου 77/504/ΕΟΚ και 87/328/ΕΟΚ, όπου δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός όσον αφορά την εγκατάσταση και την άσκηση δραστηριοτήτων κτηνιάτρων;
5) Είναι ένα μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών, όπως αυτό που έχει οργανωθεί από τον νόμο της 28ης Δεκεμβρίου 1966 περί της εκτροφής ζώων και τα θεσπισθέντα για την εφαρμογή του νομοθετήματα, συμβατό με τα άρθρα 37 και 59 της Συνθήκης ΕΟΚ, κατά το μέτρο που με το μονοπώλιο αυτό αποκλείεται οποιαδήποτε τοποθέτηση σπέρματος από άτομα άλλα εκτός του απολαύοντος του σχετικού μονοπωλίου προσωπικού των κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως, έστω και αν τα άτομα αυτά διαθέτουν τα απαιτούμενα προσόντα και είναι ικανά για μια τέτοια επέμβαση;»
Επί του παραδεκτού
7 Η Επιτροπή, η Γαλλική Κυβέρνηση και ο CPAEIA, που είναι πολιτικός ενάγων στην κύρια δίκη, ισχυρίζονται ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εκθέτει, έστω και λακωνικώς, ούτε τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως ούτε το νομικό του πλαίσιο. Κατά συνέπεια, επιβάλλεται η κατ' ουσίαν εξέταση των προδικαστικών ερωτημάτων.
8 Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για την επίτευξη μιας ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου η οποία να είναι χρήσιμη στο εθνικό δικαστήριο απαιτείται όπως αυτό προσδιορίσει το πραγματικό και
νομοθετικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσεται το αίτημα ερμηνείας (4). Ομοίως είναι απαραίτητο το εθνικό δικαστήριο να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους κρίνει ότι η απάντηση στα ερωτήματά του είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς (5). Εξάλλου, τα περιεχόμενα στις αποφάσεις περί υποβολής προδικαστικού ερωτήματος στοιχεία δεν χρησιμεύουν μόνον για να επιτρέψουν στο Δικαστήριο να δώσει λυσιτελείς απαντήσεις αλλά επίσης και για να παράσχουν στις κυβερνήσεις των κρατών μελών καθώς και στους λοιπούς ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (6). Επομένως, στο Δικαστήριο εμπίπτει η μέριμνα της διασφαλίσεως της δυνατότητας αυτής, και τούτο ενόψει του γεγονότος ότι δυνάμει του άρθρου 20 του Οργανισμού του Δικαστηρίου, μόνο οι αποφάσεις περί υποβολής προδικαστικών ερωτημάτων κοινοποιούνται στους ενδιαφερομένους (7).
9 Η διάταξη περί παραπομπής δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις που θα ήταν λογικό να ισχύουν ενόψει της νομολογίας αυτής. Αν η υπόθεση εξεταζόταν μόνον υπό το φως της διατάξεως περί παραπομπής, η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως θα έπρεπε, κατά την κρίση μου, να απορριφθεί ως απαράδεκτη.
10 Εντούτοις, το Δικαστήριο απηύθυνε στους κατηγορουμένους στην υπόθεση της κύριας δίκης ορισμένα ερωτήματα προκειμένου αυτά να παράσχουν ορισμένες διασαφηνίσεις. Από τις δοθείσες απαντήσεις προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, ότι είναι δυνατό, ενόψει των περιστάσεων, να δοθεί στο εθνικό δικαστήριο λυσιτελής, όσον αφορά τα υποβληθέντα ερωτήματα, απάντηση. Επομένως, πρέπει να δοθεί απάντηση στα εν λόγω ερωτήματα.
Το πρώτο και δεύτερο ερώτημα
11 Με το πρώτο και δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν διατάξεις, όπως αυτές που καθορίζουν στη Γαλλία τις προϋποθέσεις ασκήσεως των δραστηριοτήτων τεχνητής γονιμοποιήσεως, είναι συμβατές με τα άρθρα 52 και 59 της Συνθήκης καθώς και με τις οδηγίες 78/1026/ΕΟΚ, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων κτηνιάτρου και περί των μέτρων προς διευκόλυνση της πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, και 78/1027/ΕΟΚ, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες του κτηνιάτρου.
12 Σύμφωνα με το άρθρο 2 της οδηγίας 78/1026, που έχει εκδοθεί βάσει των άρθρων 49, 57, 66 και 235 της Συνθήκης ΕΚ, κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει τα διπλώματα, τα πιστοποιητικά και τους άλλους τίτλους που χορηγούνται στους υπηκόους των κρατών μελών από τα άλλα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 1 της οδηγίας 78/1027 προσδίδοντάς τους στην επικράτειά του, όσον αφορά την ανάληψη των επαγγελματικών δραστηριοτήτων από τους κτηνιάτρους και την άσκηση αυτών, την ίδια ισχύ με τα διπλώματα, τα πιστοποιητικά και τους άλλους τίτλους που χορηγεί το κράτος αυτό.
13 Σύμφωνα με το άρθρο 1 της οδηγίας 78/1027, που έχει επίσης εκδοθεί βάσει των άρθρων 49, 57, 66 και 235 της Συνθήκης, τα κράτη μέλη εξαρτούν την ανάληψη και την άσκηση των δραστηριοτήτων του κτηνιάτρου από την κατοχή διπλώματος, πιστοποιητικού ή άλλου τίτλου κτηνιάτρου κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας 78/1026 που να παρέχει την εγγύηση ότι ο ενδιαφερόμενος έχει αποκτήσει κατά τη συνολική διάρκεια της εκπαιδεύσεώς του τα διάφορα προσόντα που είναι σημαντικά για την άσκηση των δραστηριοτήτων του κτηνιάτρου. Στις λοιπές διατάξεις της οδηγίας προβλέπονται κανόνες σχετικοί με τις γνώσεις που ένας κτηνίατρος πρέπει να έχει αποκτήσει από την εκπαίδευσή του καθώς και, επίσης, κανόνες σχετικοί με τη διάρκεια της εκπαιδεύσεως και τις προϋποθέσεις αποκτήσεώς της.
14 Οι κατηγορούμενοι στη διαδικασία της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι η απαίτηση λήψεως αδείας συνεπάγεται γεωγραφικό μονοπώλιο όσον αφορά τις δραστηριότητες της τεχνητής γονιμοποιήσεως. Ως εκ τούτου, οι γαλλικοί κανόνες είναι αντίθετοι τόσο προς τους κανόνες της Συνθήκης τους σχετικούς με την ελεύθερη κυκλοφορία όσο και προς τις οδηγίες 78/1026 και 78/1027. Αντιθέτως, η Επιτροπή, η Γαλλική Κυβέρνηση και ο CPAEIA διατείνονται ότι η αποτελούσα το αντικείμενο της κύριας δίκης διαδικασία έχει σχέση με μια καθαρώς εσωτερική κατάσταση μη εμπίπτουσα στους κανόνες της Συνθήκης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία. Οι οδηγίες 78/1026 και 78/1027 δεν περιλαμβάνουν κανένα κανόνα αναφορικά με την άσκηση των δραστηριοτήτων τεχνητής γονιμοποιήσεως ούτε ρυθμίζουν τις δραστηριότητες που πρέπει να θεωρούνται ως συνδεόμενες με τις δραστηριότητες του κτηνιάτρου.
15 Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, οι σχετικές με την ελευθερία εγκαταστάσεως διατάξεις της Συνθήκης δεν εφαρμόζονται σε καθαρώς εσωτερικές ενός κράτους μέλους καταστάσεις όπως αυτές των υπηκόων ενός κράτους μέλους που ασκούν ελευθέριο επάγγελμα στο έδαφος του κράτους αυτού χωρίς να έχουν προηγουμένως λάβει σχετική εκπαίδευση σε άλλο κράτος μέλος ούτε να έχουν προηγουμένως ασκήσει το ίδιο αυτό επάγγελμα σε άλλο κράτος μέλος (8). Ομοίως, οι διατάξεις των άρθρων 59 και 60 της Συνθήκης, σχετικά με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, δεν μπορούν να εφαρμόζονται επί δραστηριοτήτων των οποίων όλα τα στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνο κράτους μέλους (9).
16 Κανένας από τους κατηγορουμένους δεν συνδέεται επαγγελματικώς με άλλο κράτος μέλος. Επομένως, τα εν λόγω άτομα δεν μπορούν να επικαλούνται τις διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, και τούτο έστω και αν η επίμαχη γαλλική νομοθεσία επρόκειτο να κριθεί ως αντίθετη προς τις προπαρατεθείσες διατάξεις, στο πλαίσιο καταστάσεων όπου υφίστανται σε σημαντικό βαθμό κάποιο κοινοτικό στοιχείο.
17 Υπό τις συνθήκες αυτές, η γνώμη μου είναι ότι, όσον αφορά τη σχέση προς τα άρθρα 52 και 59 της Συνθήκης, το Δικαστήριο πρέπει να δώσει στο πρώτο και δεύτερο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι οι διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών δεν εφαρμόζονται σε καθαρώς εσωτερικές ενός κράτους μέλους καταστάσεις όπως αυτές των υπηκόων κράτους μέλους οι οποίοι επιδιώκουν να ασκήσουν στο έδαφος αυτού του κράτους μέλους ελευθέριο επάγγελμα χωρίς να μπορούν να ισχυριστούν ότι έχουν προηγουμένως λάβει τη σχετική εκπαίδευση ή ότι έχουν ασκήσει το επάγγελμα αυτό σε άλλο κράτος μέλος.
18 Πιστεύω ότι οι οδηγίες 78/1026 και 78/1027 δεν περιλαμβάνουν διατάξεις που να ασκούν επιρροή όσον αφορά την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Σύμφωνα με το άρθρο 2 της οδηγίας 78/1026, τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν, κυρίως, τα διπλώματα που έχουν χορηγηθεί στους υπηκόους των κρατών μελών από τα άλλα κράτη μέλη σύμφωνα με τους κανόνες της οδηγίας 78/1027, προσδίδοντάς τους, όσον αφορά την ανάληψη των επαγγελματικών δραστηριοτήτων από τους κτηνιάτρους και την άσκηση αυτών, την ίδια ισχύ στο έδαφός τους με τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλους τίτλους που αυτά χορηγούν. Η οδηγία 78/1027 συνδέεται με την οδηγία 78/1026 κατά το μέτρο που αυτή θεσπίζει κανόνες που αφορούν τις γνώσεις που πρέπει να έχει, βάσει της εκπαιδεύσεώς του, ένας κτηνίατρος, πλην όμως η οδηγία δεν περιλαμβάνει κανένα κανόνα αναφορικά με τις δραστηριότητες που ένας εκπαιδευμένος κτηνίατρος μπορεί να ασκεί ή αναφορικά με τη σχέση μεταξύ ενός κτηνιάτρου και του κράτους εντός του οποίου πέρασε τις εξετάσεις για την απόκτηση πτυχίου κτηνιάτρου.
19 Επομένως, οι δύο οδηγίες εφαρμόζονται μόνο στο πλαίσιο καταστάσεων όπου ο οικείος κτηνίατρος είναι κάτοχος πτυχίου κράτους μέλους διαφορετικού από αυτό έναντι του οποίου σκοπεύει να επικαλεστεί τις οδηγίες. Αντιθέτως, οι οδηγίες δεν διέπουν μια καθαρώς εσωτερική κράτους μέλους κατάσταση όπου ο κάτοχος πτυχίου χορηγηθέντος
από το κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοος επιδιώκει να το χρησιμοποιήσει προκειμένου να ασκήσει δραστηριότητες κτηνιάτρου εντός αυτού του κράτους μέλους.
20 Συνεπώς, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο τμήμα του πρώτου και δευτέρου ερωτήματος που αφορά τη σχέση προς τις οδηγίες 78/1026 και 78/1027 την απάντηση ότι οι κάτοχοι πτυχίου κτηνιάτρου δεν μπορούν να επικαλεστούν, έναντι του έχοντος χορηγήσει το εν λόγω πτυχίο κράτους, την οδηγία 78/1026 ούτε την οδηγία 78/1027.
Το τρίτο και τέταρτο ερώτημα
21 Με το τρίτο και τέταρτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν αντίκειται προς τις οδηγίες 77/504 και 87/328 μια εθνική νομοθεσία η οποία παρέχει σε ορισμένα κέντρα τεχνητής γονιμοποιήσεως το αποκλειστικό δικαίωμα να προβαίνουν σε τεχνητή γονιμοποίηση και εξαρτά την άσκηση των δραστηριοτήτων της τεχνητής γονιμοποιήσεως από την παροχή αδείας προϋσταμένου σχετικού κέντρου.
22
Με την οδηγία 77/504, περί των ζώων αναπαραγωγής του βοείου είδους καθαρόαιμου γένους, που στηρίζεται στα άρθρα 43 και 100 της Συνθήκης EK, το Συμβούλιο θέσπισε διάφορες διατάξεις προκειμένου να ευνοηθούν οι παραγωγοί και οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους. Σύμφωνα με το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής, τα κράτη μέλη μερινούν ώστε να μην απαγορεύονται, περιορίζονται ή παρεμποδίζονται για ζωοτεχνικούς λόγους οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους.
23 Δυνάμει του άρθρου 3 της ίδιας οδηγίας, το Συμβούλιο καθόρισε, με την οδηγία 87/328 για την αποδοχή στην αναπαραγωγή βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους, διατάξεις σχετικά με την αποδοχή βοοειδών αναπαραγωγής. Σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να απαγορεύουν, περιορίζουν ή παρεμποδίζουν την αποδοχή, προς τον σκοπό επισήμων ελέγχων, ταύτων καθαρόαιμου γένους ή τη χρήση του σπέρματός τους στα αναγκαία ποσοτικά όρια για την πραγματοποίηση αυτών των επισήμων δοκιμών από τους αναγνωρισμένους οργανισμούς ή οργανώσεις. Εξάλλου, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εμποδίζουν την αποδοχή για τεχνητή σπερματέγχυση επί του εδάφους τους ταύρων καθαρόαιμου γένους ή τη χρήση του σπέρματός τους όταν οι ταύροι αυτοί έχουν γίνει δεκτοί για τεχνητή σπερματέγχυση σε ένα κράτος μέλος βάσει επισήμων δοκιμών διεξαγομένων σύμφωνα με την απόφαση 86/130/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 11ης Μαρτίου 1986 (10) (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας).
Εξάλλου, η εν λόγω οδηγία ορίζει ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε για τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές το σπέρμα που αναφέρεται στο άρθρο 2 να συλλέγεται, υφίσταται επεξεργασία και φυλάσσεται σε επισήμως εγκεκριμένο κέντρο τεχνητής σπερματέγχυσης (βλ. άρθρο 4).
24 Οι κατηγορούμενοι υποστηρίζουν ότι οι οδηγίες 77/504 και 87/328 δεν επιτρέπουν στα κράτη μέλη να παρέχουν σε ορισμένα πρόσωπα ή σε ορισμένες επιχειρήσεις το αποκλειστικό δικαίωμα της ασκήσεως των δραστηριοτήτων τεχνητής γονιμοποιήσεως ή να περιορίζουν το δικαίωμα της ασκήσεως τέτοιων δραστηριοτήτων απαιτώντας τη λήψη προηγούμενης αδείας. Μια τέτοια νομοθεσία συνιστά, αντίθετα προς το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΚ, περιορισμό στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Αντιθέτως, η Επιτροπή, η Γαλλική Κυβέρνηση και ο CPAEIA υποστηρίζουν ότι οι προπαρατεθείσες οδηγίες δεν έχουν σχέση με τις συνθήκες τοποθετήσεως του σπέρματος και/ή δεν αφορούν τις ομάδες προσώπων που μπορούν να προβαίνουν σε τεχνητή γονιμοποίηση.
25 Προσωπικώς συμμερίζομαι τη γνώμη της Επιτροπής, της Γαλλικής Κυβερνήσεως και του CPAEIA σύμφωνα με την οποία οι οδηγίες 77/504 και 87/328 αφορούν, με βάση το γράμμα και τον σκοπό του, αποκλειστικά εθνικά μέτρα έχοντα επίπτωση στο εμπόριο βοοειδών καθαρού γένους και, ειδικότερα, στο εμπόριο σπέρματος για παραγωγή. Από κανένα στοιχείο των οδηγιών αυτών δεν προκύπτει ότι αυτές θίγουν, κατά τα λοιπά, την ευχέρεια που έχουν τα κράτη μέλη να επιφυλάσσουν τις σχετικές με την τεχνητή γονιμοποίηση δραστηριότητες σε ορισμένες επαγγελματικές ομάδες ή επιχειρήσεις, αφ' ης στιγμής τέτοιοι εθνικοί κανόνες δεν συνεπάγονται, ούτε αμέσως ούτε εμμέσως, κάποιο αθέμιτο περιορισμό στο εμπόριο σπέρματος ταύρου.
26 Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το γαλλικό σύστημα δεν απαγορεύει σε επιχειρηματίες εκτός κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως την εισαγωγή σπέρματος ταύρου από άλλα κράτη μέλη (11) ή, την πραγματοποίηση τέτοιου είδους εμπορίου. Ούτε άλλωστε η νομοθεσία αυτή παρέχει στον διενεργούντα τεχνητή γονιμοποίηση την αρμοδιότητα να αποφασίζει, ενάντια στη θέληση του εκτροφέα, σχετικά με το αν η τεχνητή γονιμοποίηση πρέπει να πραγματοποιηθεί με γαλλικό ή με εισαγόμενο σπέρμα.
27 Επομένως, μια εθνική νομοθεσία η οποία περιορίζεται στο να καθορίζει τις επιχειρήσεις και τους επιχειρηματίες που μπορούν νομίμως να προβαίνουν σε τεχνητές γονιμοποιήσεις δυσχερώς μπορεί, αυτή καθ' εαυτή, να θεωρηθεί ότι συνεπάγεται περιορισμό στο ενδοκοινοτικό εμπόριο σπέρματος και γονιμοποιηθέντων εμβρύων προερχομένων από βοοειδή αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους, πράγμα απαγορευόμενο από το άρθρο 2 της οδηγίας 77/504. Ούτε άλλωσε μια τέτοια νομοθεσία συνεπάγεται περιορισμούς στην εισαγωγή από την αλλοδαπή σπέρματος ταύρων καθαρόαιμου γένους στο πλαίσιο των ποσοτικών ορίων που είναι αναγκαία για τη διενέργεια των επισήμων ελέγχων από τους εγκεκριμένους, κατά την έννοια του άρθρου 2 της οδηγίας 87/328, οργανισμούς ή οργανώσεις.
28 Υπό τις συνθήκες αυτές, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο τρίτο και τέταρτο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι δεν αντίκειται προς τις οδηγίες 77/504 και 87/328 μια εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με την οποία παρέχεται σε κέντρα τεχνητής γονιμοποιήσεως ή σε πρόσωπα στα οποία έχουν χορηγηθεί άδειες τεχνητής γονιμοποιήσεως και τα οποία δεν είναι κατ' ανάγκη κάτοχοι πτυχίου κτηνιάτρου το αποκλειστικό δικαίωμα να προβαίνουν σε τεχνητές γονιμοποιήσεις.
Το πέμπτο ερώτημα
29 Με το πέμπτο του ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν ένα μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών, όπως το ισχύον στη Γαλλία, είναι σύμφωνο προς τα άρθρα 37 και 59 της Συνθήκης.
30 Οι κατηγορούμενοι όσον αφορά τη διαδικασία της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι η γαλλική νομοθεσία είναι αντίθετη τόσο προς τα άρθρα 37 και 59 όσο και προς τα άρθρα 5, 86 και 90 της Συνθήκης. Αντιθέτως, η Επιτροπή, η Γαλλική Κυβέρνηση και ο CPAEIA διατείνονται ότι το πρόβλημα αυτό έχει ήδη επιλυθεί με την απόφαση της 28ης Ιουνίου 1983, Mialocq κ.λπ. (12). Εξάλλου, η Γαλλική Κυβέρνηση και ο CPAEIA υποστηρίζουν ότι το πέμπτο αυτό ερώτημα στηρίζεται επί εσφαλμένου προαπαιτουμένου ως προς το περιεχόμενο του γαλλικού δικαίου, και τούτο εφόσον είναι επίσης δυνατό ανεξάρτητοι γιατροί να λαμβάνουν άδεια από κέντρα προκειμένου να προβαίνουν σε τεχνητές γονιμοποιήσεις.
31 Δεν νομίζω ότι το Δικαστήριο μπορεί, με βάση την επιχειρηματολογία της Γαλλικής Κυβερνήσεως και του CPAEIA, να αρνηθεί να απαντήσει σ' αυτό το πέμπτο ερώτημα. Στο πλαίσιο της διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί του βασίμου ή μη μιας αντιρρήσεως αντλουμένης από τον μη ασκούντα επιρροή χαρακτήρα ενός προδικαστικού ερωτήματος επειδή τούτο στηρίζεται επί εσφαλμένης ερμηνείας του εθνικού δικαίου (13).
32 ςΟσον αφορά το ζήτημα της σχέσεως προς το άρθρο 59 της Συνθήκης, παραπέμπω στην απάντηση που έχω δώσει στο πρώτο ερώτημα.
33 Η γνώμη μου είναι ότι με την προπαρατεθείσα απόφαση Mialocq κ.λπ. το Δικαστήριο ήδη απεφάνθη επί των σχέσεων μεταξύ του άρθρου 37 της Συνθήκης και μιας εθνικής νομοθεσίας του τύπου της επίμαχης στην υπό κρίση υπόθεση. Με την απόφαση εκείνη, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 37 έχει ως αντικείμενο το εμπόριο και δεν αφορά ένα μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών. Τίποτα δεν επιτρέπει τον ισχυρισμό ότι οι γαλλικοί κανόνες σχετικά με την τεχνητή γονιμοποιήση βοοειδών δημιουργούν κατά τρόπο έμμεσο μια «κατάσταση μονοπωλίου» παρεμποδίζουσα την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων:
«Οι περιστάσεις αυτές καταδεικνύουν πράγματι, ότι σύμφωνα με τη νομοθεσία που ισχύει στη Γαλλία, κάθε μεμονωμένος κτηνοτρόφος είναι ελεύθερος να ζητήσει από το κέντρο σπερματεγχύσεως στο οποίο υπάγεται να του προμηθεύσει σπέρμα που προέρχεται από το κέντρο παραγωγής της εκλογής του, στη Γαλλία ή στο εξωτερικό. Η Γαλλική Κυβέρνηση τόνισε ότι τίποτε στη γαλλική νομοθεσία δεν εμποδίζει ένα κέντρο σπερματεγχύσεων ή ακόμη και ένα μεμονωμένο κτηνοτρόφο να απευθυνθεί σ' ένα αλλοδαπό κέντρο για να αγοράσει από αυτό το σπέρμα και να λάβει την αναγκαία για τον σκοπό αυτό άδεια εισαγωγής.
Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 37 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η διάταξη αυτή δεν αφορά μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών ακόμη και αν τα μονοπώλια αυτά επιτρέπουν στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να αναλάβει τη διεύθυνση ενός κλάδου της εθνικής οικονομίας, υπό τον όρο ότι δεν παραβαίνει την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, προβαίνοντας σε διάκριση σε βάρος των εισαγόμενων προϋόντων και υπέρ των εγχώριων προϋόντων» (σκέψεις 12 και 13).
34 Κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν επιτρέπει τη συναγωγή, εν προκειμένω, άλλου συμπεράσματος. ςΟπως το Δικαστήριο έχει κρίνει με την προπαρατεθείσα απόφασή του Centre d'insιmination de la Crespelle, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται η εκτίμηση του αν η γαλλική νομοθεσία καταλήγει στην πράξη στη δημιουργία διακρίσεων σε βάρος του εισαγομένου σπέρματος ταύρου. Εν προκειμένω, κανένα στοιχείο δεν προέκυψε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας από το οποίο να μπορεί να διαπιστωθεί κάποια διάκριση υπέρ των εγχωρίων προϋόντων.
35 Το Δικαστήριο δεν μπορεί, κατά την άποψή μου, να λάβει υπόψη τα επιχειρήματα των κατηγορουμένων αναφορικά με τα άρθρα 5, 86 και 90 της Συνθήκης ΕΚ. Βεβαίως, η μέριμνα να δοθεί στο αιτούν δικαστήριο η κατάλληλη, αναφορικά με το προδικαστικό ερώτημα, απάντηση είναι δυνατό να ωθήσει το Δικαστήριο στο να λάβει υπόψη κοινοτικούς κανόνες που το αιτούν δικαστήριο δεν έχει μνημονεύσει στο ερώτημά του, πλην όμως το Δικαστήριο δεν μπορεί, αντιθέτως, να ασχοληθεί, κατόπιν αιτήσεως ενός διαδίκου, με ερωτήματα που δεν του υποβλήθηκαν από το εθνικό δικαστήριο (14).
36 Ενόψει των ανωτέρω θεωρήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο πέμπτο ερώτημα την απάντηση ότι το άρθρο 37 δεν αφορά μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών, εκτός αν το μονοπώλιο αυτό παραβιάζει την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων δημιουργώντας διακρίσεις σε βάρος των εισαγομένων και προς όφελος των εγχώριας καταγωγής προϋόντων.
Συμπέρασμα
37 αΕχοντας υπόψη το σύνολο των προηγουμένων θεωρήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ότι:
1) Οι διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών δεν εφαρμόζονται σε καθαρώς εσωτερικές ενός κράτους μέλους καταστάσεις όπως αυτές των υπηκόων κράτους μέλους οι οποίοι επιδιώκουν να ασκήσουν στο έδαφος αυτού του κράτους μέλους ελευθέριο επάγγελμα χωρίς να μπορούν να ισχυριστούν ότι έχουν προηγουμένως λάβει την σχετική εκπαίδευση ή ότι έχουν ασκήσει το επάγγελμα αυτό σε άλλο κράτος μέλος.
2) Οι κάτοχοι πτυχίου κτηνιάτρου δεν μπορούν να επικαλεστούν, έναντι του έχοντος χορηγήσει το εν λόγω πτυχίο κράτους, την οδηγία 78/1026/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων κτηνιάτρου και περί των μέτρων προς διευκόλυνση της πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, ούτε την οδηγία 78/1027/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες του κτηνιάτρου.
3) Δεν αντίκειται προς τις οδηγίες του Συμβουλίου 77/504/ΕΟΚ, της 25ης Ιουλίου 1977, περί των ζώων αναπαραγωγής του βοείου είδους καθαρόαιμου γένους και 87/328/ΕΟΚ, της 18ης Ιουνίου 1987, για την αποδοχή στην αναπαραγωγή βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους, μια εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με την οποία παρέχεται σε κέντρα τεχνητής γονιμοποιήσεως ή σε πρόσωπα στα οποία έχουν χορηγηθεί άδειες διενεργείας τεχνητής γονιμοποιήσεως και τα οποία δεν είναι κατ' ανάγκη κάτοχοι πτυχίου κτηνιάτρου το αποκλειστικό δικαίωμα να προβαίνουν σε τεχνητές γονιμοποιήσεις.
4) Το άρθρο 37 της Συνθήκης δεν αφορά μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών, εκτός αν το μονοπώλιο αυτό παραβιάζει την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων δημιουργώντας διακρίσεις σε βάρος των εισαγομένων και προς όφελος των εγχώριας καταγωγής προϋόντων.
(1) - EE ειδ. έκδ. 06/002, σ. 46 και 52.
(2) - ΕΕ ειδ. έκδ. 03/019, σ. 58, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 91/174/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Μαρτίου 1991, σχετικά με τους ζωοτεχνικούς και γενεαλογικούς όρους που διέπουν την εμπορία ζώων φυλής (ράτσας) και σχετικά με την τροποποίηση των οδηγιών 77/504/ΕΟΚ και 90/425/ΕΟΚ (ΕΕ 1991, L 85, σ. 37).
(3) - ΕΕ L 167, σ. 54.
(4) - Βλ., π.χ., την απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 1993, C-320/90, C-321/90 και C-322/90, Telemarsicabruzzo κ.λπ. (Συλλογή 1993, σ. Ι-393, σκέψη 6), και τη διάταξη της 26ης Απριλίου 1993, C-386/92, Monin Αutomobiles (Συλλογή 1993, σ. Ι-2049, σκέψη 6).
(5) - Βλ. την απόφαση της 16ης Ιουλίου 1992, C-343/90, Lourenηo Dias (Συλλογή 1992, σ. Ι-4673, σκέψη 19)· και τη διάταξη της 9ης Αυγούστου 1994, C-378/93, La Pyramide (Συλλογή 1994, σ. I-3999, σκέψη 13).
(6) - Βλ., ιδίως, την απόφαση της 1ης Απριλίου 1982, 141/81, 142/81 και 143/81, Holdijk κ.λπ. (Συλλογή 1982, σ. 1299, σκέψη 6).
(7) - Βλ. τις διατάξεις της 23ης Μαρτίου 1995, C-458/93, Saddik, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 13, και της 7ης Απριλίου 1995, C-167/94, Grau Gomis κ.λπ., που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 10.
(8) - Βλ. την εσχάτως εκδοθείσα απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 1995, C-29/94 έως C-35/94, Aubertin κ.λπ. (Συλλογή 1995, σ. Ι-311, σκέψη 9).
(9) - Βλ. την απόφαση της 23ης Απριλίου 1991, C-41/90, Hφfner και Elser (Συλλογή 1991, σ. Ι-1979, σκέψη 37).
(10) - ΕΕ L 101, σ. 37.
(11) - Βλ. την απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 1994, C-323/93, Centre d'insιmination de la Crespelle (Συλλογή 1994, σ. Ι-5077).
(12) - Υπόθεση 278/81 (Συλλογή 1983, σ. 2057).
(13) - Βλ. την απόφαση της 16ης Απριλίου 1991, C-347/89, Eurim-Pharm (Συλλογή 1991, σ. Ι-1747, σκέψεις 14 έως 17).
(14) - Βλ. την απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 1985, 299/84, Neumann (Συλλογή 1985, σ. 3663, σκέψη 12).