62022CJ0774_RES
Sprawa C‑774/22
JX
przeciwko
FTI Touristik GmbH
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Amtsgericht Nürnberg)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 29 lipca 2024 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i uznawanie orzeczeń sądowych oraz ich wykonywanie w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (UE) 1215/2012 – Artykuł 18 – Jurysdykcja w sprawach dotyczących umów konsumenckich – Ustalenie jurysdykcji międzynarodowej i właściwości miejscowej sądów państwa członkowskiego – Element zagraniczny – Podróż do państwa trzeciego
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Jurysdykcja w sprawach dotyczących umów konsumenckich – Zakres stosowania – Spór pomiędzy konsumentem a organizatorem podróży w następstwie zawarcia umowy o udział w imprezie turystycznej – Kontrahenci mający miejsce zamieszkania lub siedzibę w tym samym państwie członkowskim – Docelowe miejsce podróży znajdujące się za granicą – Jurysdykcja międzynarodowa i właściwość miejscowa sądu wynikająca z miejsca zamieszkania konsumenta – Włączenie
(rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 1896/2006, art. 3 ust. 1; nr 1215/2012, motywy 3, 26, art. 18, art. 19 ust. 3)
(zob. pkt 25–37, 40–45, 47, sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego zwrócono się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w ramach sporu pomiędzy konsumentem mającym miejsce zamieszkania w państwie członkowskim a organizatorem podróży mającym siedzibę w tym samym państwie członkowskim, dotyczącego podróży zagranicznej, zarezerwowanej przez tego pierwszego, wyjaśnił zakres stosowania rozporządzenia Bruksela I bis (
1
), badając w szczególności istnienie elementu zagranicznego w takiej sytuacji.
W grudniu 2021 r. JX, osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania w Norymberdze (Niemcy), zawarła umowę o udział w imprezie turystycznej z FTI Touristik GmbH, organizatorem podróży z siedzibą w Monachium (Niemcy), w celu odbycia podróży do państwa trzeciego.
JX, uznawszy, że nie został wystarczająco poinformowany o warunkach wjazdu i wizach niezbędnych do podróży do danego państwa, domagał się przed Amtsgericht Nürnberg (sądem rejonowym w Norymberdze, Niemcy), sądem właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania, zapłaty odszkodowania w wysokości 1500 EUR. Jego zdaniem właściwość miejscowa tego sądu wynika z przepisów o jurysdykcji o charakterze ochronnym przewidzianych na korzyść konsumentów w rozporządzeniu Bruksela I bis (
2
). FTI Touristik twierdzi natomiast, że sąd ten nie jest właściwy miejscowo, i wskazuje, że rozporządzenie to nie ma zastosowania do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym, takich jak sytuacja rozpatrywana w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji brak jest elementu zagranicznego wymaganego do zastosowania tego rozporządzenia.
W swoim odesłaniu prejudycjalnym sąd ten zwrócił się do Trybunału o wyjaśnienie, czy rozporządzenie Bruksela I bis określa jurysdykcję zarówno międzynarodową, jak i właściwość miejscową sądu państwa członkowskiego, w którego obszarze właściwości konsument ma miejsce zamieszkania, w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której element zagraniczny ogranicza się do miejsca docelowego podróży, które znajduje się za granicą.
Ocena Trybunału
W celu zbadania w pierwszej kolejności, czy rozporządzenie Bruksela I bis ma zastosowanie do sporu takiego jak w postępowaniu głównym, w którym powód i pozwany mają miejsce zamieszkania lub siedziby w tym samym państwie członkowskim, Trybunał przypomniał, że stosowanie przepisów jurysdykcyjnych tego rozporządzenia wymaga istnienia elementu zagranicznego. Taki element istnieje w szczególności, gdy sytuacja rozpatrywana na gruncie danego sporu może rodzić wątpliwości dotyczące ustalenia jurysdykcji sądów w porządku międzynarodowym. O ile element zagraniczny jest w sposób oczywisty obecny gdy przynajmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub siedziby lub miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie sądu, do którego wniesiono sprawę, o tyle międzynarodowy charakter może również wynikać, z innych czynników, związanych w szczególności z przedmiotem postępowania. Tym samym istnienie związku z państwem członkowskim i z państwem trzecim, polegającego przykładowo na tym, że miejsce zamieszkania lub siedziby powoda i pozwanego znajduje się w jednym państwie, a sporne zdarzenia miały miejsce w innym, może również nadać przedmiotowemu stosunkowi prawnemu międzynarodowy charakter, ponieważ sytuacja ta może powodować powstanie w państwie członkowskim kwestii dotyczących ustalenia jurysdykcji sądów w międzynarodowym porządku prawnym. Wynika z tego, że spór dotyczący zobowiązań umownych, które mają być wykonane albo w państwie trzecim, albo w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, w którym obie strony mają miejsce zamieszkania lub siedziby, może prowadzić do wystąpienia kwestii dotyczących ustalenia jurysdykcji sądów w porządku międzynarodowym i spełnia w związku z tym przesłankę istnienia elementu zagranicznego wymaganego dla objęcia sporu zakresem stosowania rozporządzenia Bruksela I bis.
Co się tyczy sporów między konsumentami a przedsiębiorcami, wykładnia ta znajduje przede wszystkim potwierdzenie w art. 18 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I bis (
3
), zgodnie z którym konsumenci mogą powołać się na ten przepis, ustanowiony na ich korzyść, wobec przedsiębiorców mających miejsce zamieszkania lub siedzibę nie tylko w innych państwach członkowskich, w tym również w państwach trzecich, lecz również w tym samym państwie członkowskim, w którym konsument ma miejsce zamieszkania. Wykładnia ta jest ponadto zgodna z celem rozporządzenia Bruksela I bis, gdyż Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że dąży ono do osiągnięcia pewności prawa, która wymaga, by sąd krajowy, do którego wniesiono powództwo, mógł łatwo wypowiedzieć się co do własnej jurysdykcji, nie będąc zmuszonym do rozpoznawania sprawy co do istoty. Zgodnie z tym celem kwestię dotyczącą roszczenia podróżnego w przedmiocie problemów napotkanych w związku z podróżą za granicę zorganizowaną i sprzedaną przez organizatora podróży należy uznać za mającą charakter międzynarodowy w rozumieniu rozporządzenia Bruksela I bis, ponieważ cel podróży jest elementem łatwym do zweryfikowania. Wreszcie wykładni tej nie podważa powołanie się przez Trybunał na pojęcie „sprawy transgranicznej”, zdefiniowanej w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1896/2006 (
4
) jako sprawy, w której przynajmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub siedziby lub miejsce stałego pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie sądu rozpoznającego sprawę. Ponieważ cel i zakres stosowania tego rozporządzenia oraz rozporządzenia Bruksela I bis nie są równoważne, drugiego rozporządzenia nie należy interpretować w świetle pierwszego.
W konsekwencji spór dotyczący umowy o podróż jest objęty zakresem rozporządzenia Bruksela I bis, mimo że strony umowy, a mianowicie konsument i jego kontrahent, mają miejsce zamieszkania lub siedziby w tym samym państwie członkowskim, pod warunkiem że miejsce docelowe podróży znajduje się za granicą.
Co się tyczy w drugiej kolejności kwestii, czy art. 18 rozporządzenia Bruksela I bis określa jurysdykcję zarówno międzynarodową, jak i właściwość miejscową danego sądu, Trybunał zauważył, że z samego brzmienia ust. 1 tego artykułu wynika, że zasady przyjęte w tym przepisie w celu ustalenia jurysdykcji w przypadku wytoczenia powództwa przez konsumenta dotyczą, po pierwsze, „sąd[ów] państwa członkowskiego, na którego terytorium kontrahent ma miejsce zamieszkania”, a po drugie, „sąd[u] miejsca, w którym konsument ma miejsce zamieszkania”. O ile pierwsza z dwóch wskazanych w ten sposób zasad ogranicza się do przyznania jurysdykcji międzynarodowej wyznaczonego państwa jako całości, o tyle druga zasada właściwość miejscową przyznaje bezpośrednio sądowi właściwemu terytorialnie dla miejsca zamieszkania konsumenta. Ta druga zasada określa nie tylko jurysdykcję międzynarodową danego sądu, lecz wskazuje również bezpośrednio konkretny sąd w państwie członkowskim, bez odesłania do obowiązujących w tym państwie członkowskim przepisów dotyczących właściwości miejscowej.
Trybunał wywnioskował z tego, że art. 18 rozporządzenia Bruksela I bis określa zarówno jurysdykcję międzynarodową, jak i właściwość miejscową sądu państwa członkowskiego, na którego obszarze właściwości konsument ma miejsce zamieszkania, w sytuacji gdy do takiego sądu zostaje wniesione przez konsumenta powództwo przeciwko organizatorowi podróży w następstwie zawarcia umowy o udział w imprezie turystycznej, a obaj kontrahenci mają miejsce zamieszkania lub siedzibę w tym państwie członkowskim, ale miejsce docelowe podróży znajduje się za granicą.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1, zwane dalej: „rozporządzeniem Bruksela I bis”).
(
2
)	JX odnosi się w szczególności do art. 17 i 18 rozporządzenia Bruksela I bis.
(
3
)	Zgodnie z tym przepisem: „[k]onsument może wytoczyć powództwo przeciwko swojemu kontrahentowi przed sądem państwa członkowskiego, na którego terytorium kontrahent ten ma miejsce zamieszkania, albo bez względu na miejsce zamieszkania kontrahenta – przed sądem miejsca, w którym konsument ma miejsce zamieszkania.”
(
4
)	Rozporządzenie (WE) nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (Dz.U. 2006 L 399, s. 1).