62023CJ0623
WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)
z dnia 15 maja 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Dyrektywa 79/7/EWG – Równość traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego – Artykuł 4 ust. 1 i 2 – Artykuł 7 ust. 1 – Ustawodawstwo krajowe przewidujące dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego przyznawany kobietom pobierającym składkowe świadczenie emerytalne i mającym jedno lub większą liczbę dzieci biologicznych lub przysposobionych – Możliwość przyznania tego dodatku mężczyznom z zastrzeżeniem spełnienia dodatkowych warunków – Dyskryminacja bezpośrednia ze względu na płeć – Artykuł 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Środki działania pozytywnego
W sprawach połączonych C‑623/23 [Melbán]i i C‑626/23 [Sergamo] (
i
)
mającej za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone: pierwszy przez Juzgado de lo Social no 3 de Pamplona (sąd pracy nr 3 w Pampelunie, Hiszpania), a drugi przez Tribunal Superior de Justicia de Madrid (wyższy trybunał sprawiedliwości w Madrycie, Hiszpania), postanowieniami z dni 21 września 2023 r. i 13 września 2023 r., które wpłynęły do Trybunału, odpowiednio, w dniach 6 października 2023 r. i 12 października 2023 r., w postępowaniach:
UV (C‑623/23),
XXX (C‑626/23)
przeciwko
Instituto Nacional de la Seguridad (INSS),
przy udziale:
OP (C‑623/23),
Ministerio Fiscal (C‑623/23),
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: D. Gratsias, prezes izby, E. Regan i B. Smulders (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: R. Norkus,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Instituto Nacional de la Seguridad Social (INSS) – A. Álvarez Moreno oraz A.R. Trillo García, w charakterze letrados,
–
w imieniu rządu hiszpańskiego – M. Morales Puerta, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – I. Galindo Martín oraz E. Schmidt, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni dyrektywy Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 1979, L 6, s. 24), a także art. 20, 21, 23 i art. 34 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów między, po pierwsze, UV (C‑623/23), ojcem dwojga dzieci, oraz po drugie, XXX (C‑626/23), ojcem trojga dzieci, a Instituto Nacional de la Seguridad Social (INSS) (krajowym instytutem zabezpieczenia społecznego, Hiszpania) w przedmiocie odmowy przyznania UV i XXX przez INSS dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego (zwanego dalej „rozpatrywanym dodatkiem do świadczenia emerytalno-rentowego”), przewidzianego w prawie krajowym na rzecz kobiet i mężczyzn mających jedno lub większą liczbę dzieci, którego przyznanie mężczyznom jest obwarowane dodatkowymi warunkami.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Artykuł 1 dyrektywy 79/7 stanowi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest stopniowe wprowadzenie w życie, w dziedzinie zabezpieczenia społecznego i innych elementów ochrony socjalnej przewidzianych w art. 3, zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, nazywanej dalej »zasadą równego traktowania«”.
4
Artykuł 2 tej dyrektywy przewiduje:
„Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do ludności czynnej zawodowo, w tym do osób pracujących na własny rachunek, pracowników i osób pracujących na własny rachunek, których praca przerwana została z powodu choroby, wypadku lub niedobrowolnego bezrobocia, oraz do osób poszukujących pracy, jak i do emerytowanych lub będących inwalidami pracowników”.
5
Artykuł 3 ust. 1 wspomnianej dyrektywy przewiduje:
„Niniejszą dyrektywę stosuje się do:
a)
systemów ustawowych zapewniających ochronę przed ryzykiem:
–
choroby,
–
inwalidztwa,
–
starości,
–
wypadku przy pracy i choroby zawodowej,
–
bezrobocia;
[…]”.
6
Artykuł 4 owej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„1.   Zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio poprzez odwołanie, zwłaszcza do stanu cywilnego lub rodzinnego, w szczególności jeżeli chodzi o:
–
zakres stosowania systemów i warunki objęcia systemami,
–
obowiązek opłacania i obliczanie wysokości składek,
–
obliczanie wysokości świadczeń, w tym podwyżek należnych z tytułu małżonka i na osobę będącą na utrzymaniu, oraz jeżeli chodzi o warunki dotyczące okresu wypłaty świadczeń i zachowanie prawa do świadczeń.
2.   Zasada równego traktowania nie narusza przepisów dotyczących ochrony kobiet ze względu na macierzyństwo”.
7
Zgodnie z art. 7 dyrektywy 79/7:
„1.   Niniejsza dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich do wyłączenia z jej zakresu:
[…]
b)
przywilejów przyznawanych w systemach ubezpieczenia emerytalnego osobom, które wychowywały dzieci; nabycia praw do świadczeń na podstawie okresów przerwy w wykonywaniu pracy ze względu na wychowywanie dzieci;
[…]
2.   Państwa członkowskie przeprowadzają okresowo badanie kwestii wyłączonych na mocy ust. 1 w celu zweryfikowania, w świetle zmian społecznych w tej dziedzinie, czy uzasadnione jest podtrzymywanie odpowiednich wyłączeń”.
Prawo hiszpańskie
8
Artykuł 60 Ley General de la Seguridad Social (ustawy ogólnej o zabezpieczeniu społecznym), zatwierdzonej Real Decreto Legislativo 8/2015 (dekretem królewskim z mocą ustawy 8/2015) z dnia 30 października 2015 r. (BOE nr 261 z dnia 31 października 2015 r., s. 103291) (zwanej dalej „dawną LGSS”), zatytułowany „Dodatek macierzyński do świadczeń składkowych z systemu zabezpieczenia społecznego”, przewidywał w ust. 1:
„Kobietom mającym dzieci biologiczne lub przysposobione i otrzymującym z jakiegokolwiek systemu zabezpieczenia społecznego świadczenia składkowe z tytułu emerytury, wdowieństwa lub trwałego inwalidztwa przysługuje ze względu na ich wkład demograficzny w zabezpieczenie społeczne dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego.
Wspomniany dodatek, który ma pod każdym względem charakter prawny publicznego świadczenia składkowego, oblicza się poprzez dodanie do kwoty bazowej wspomnianych świadczeń określonej wartości procentowej, która zależy od liczby dzieci, według następującej skali:
a)
w przypadku dwojga dzieci: 5 procent;
b)
w przypadku trojga dzieci: 10 procent;
c)
w przypadku czworga lub większej liczby dzieci: 15 procent.
[…]”.
9
W następstwie przyjęcia Real Decreto-Ley 3/2021, por el que se adoptan medidas para la reducción de la brecha de género y otras materias en los ámbitos de la Seguridad Social y économico (dekretu królewskiego z mocą ustawy 3/2021 w sprawie przyjęcia środków mających na celu zmniejszenie luki płciowej i odnoszących się do innych kwestii w dziedzinach zabezpieczenia społecznego i gospodarki) z dnia 2 lutego 2021 r. (BOE nr 29 z dnia 3 lutego 2021 r., s. 12268) (zwanego dalej „dekretem królewskim z mocą ustawy 3/2021”) dawna LGSS została zmieniona (zwana dalej „LGSS ze zmianami”). Artykuł 60 LGSS ze zmianami, zatytułowany „Dodatek do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych w celu zmniejszenia luki płciowej”, stanowi:
„1.   Kobiety, które mają jedno lub więcej dzieci i otrzymują świadczenia składkowe z tytułu emerytury, trwałej niezdolności do pracy lub wdowieństwa, mają prawo do dodatku na każde dziecko ze względu na wpływ, jaki luka płciowa ma ogólnie na wysokość świadczeń emerytalnych wypłacanych kobietom z zabezpieczenia społecznego. Prawo do dodatku na każde dziecko przyznaje się lub utrzymuje w odniesieniu do kobiety, pod warunkiem że o dodatek nie wystąpi drugi rodzic i nie zostanie mu on przyznany, a jeśli jest on również kobietą, dodatek przyznaje się kobiecie, która otrzymuje publiczne świadczenie emerytalno-rentowe w niższej kwocie.
Aby mężczyźni mieli prawo do dodatku, musi być spełniony jeden z następujących warunków:
a)
zainteresowany jest uprawniony do renty wdowiej z tytułu śmierci drugiego rodzica na wspólne dzieci, pod warunkiem że jedno z tych dzieci ma prawo do renty sierocej;
b)
zainteresowany ma prawo do składkowej emerytury lub renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy i przerwał karierę zawodową lub ucierpiała ona w związku z narodzinami lub przysposobieniem dziecka pod następującymi warunkami:
1)
w przypadku dzieci urodzonych lub przysposobionych do dnia 31 grudnia 1994 r. nie opłacał składek przez okres dłuższy niż 120 dni między dziewięcioma miesiącami poprzedzającymi narodziny a trzema latami następujących po narodzinach lub, w przypadku przysposobienia, między datą orzeczenia sądowego stwierdzającego przysposobienie a trzema kolejnymi latami, pod warunkiem że suma przyznanych świadczeń emerytalno-rentowych jest niższa od sumy świadczeń emerytalno-rentowych, do których uprawniona jest kobieta;
2)
w przypadku dzieci urodzonych lub przysposobionych od dnia 1 stycznia 1995 r. suma podstaw składki z 24 miesięcy następujących po narodzinach dziecka lub orzeczeniu sądowym stwierdzającym przysposobienie powinna być niższa o więcej niż 15 % od sumy podstaw składki z 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających, pod warunkiem że suma przyznanych świadczeń emerytalno-rentowych jest niższa o od sumy świadczeń emerytalno-rentowych, do których uprawniona jest kobieta;
[…]
3)
jeżeli oboje rodzice są mężczyznami i obaj spełniają powyższe warunki, dodatek jest przyznawany temu z nich, który otrzymuje publiczne świadczenie emerytalno-rentowe w niższej kwocie.
[…]
2.   Przyznanie dodatku drugiemu rodzicowi powoduje wygaśnięcie dodatku przyznanego już pierwszemu rodzicowi i wywołuje skutki finansowe pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wydano decyzję […].
Przed wydaniem decyzji przyznającej prawo drugiemu rodzicowi wysłuchuje się rodzica otrzymującego dodatek.
3.   Dodatek ten ma pod każdym względem charakter prawny publicznej emerytury składkowej.
Wysokość dodatku na dziecko jest określona w odpowiedniej ustawie o budżecie ogólnym państwa. Kwota, jaką można otrzymać, jest ograniczona do czterokrotności miesięcznej kwoty ustalonej na dziecko i powiększonej na początku każdego roku o taki sam procent jak ten przewidziany w ustawie o ogólnym budżecie państwa dla świadczeń składkowych”.
10
Zgodnie z trzydziestym siódmym przepisem dodatkowym LGSS ze zmianami, zatytułowanym „Zakres czasowy dodatku do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych w celu zmniejszenia luki płciowej”:
„1. Prawo do dodatku do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych w celu zmniejszenia luki płciowej, o którym mowa w art. 60, zostaje zachowane dopóty, dopóki luka płciowa w świadczeniach emerytalnych otrzymanych w poprzednim roku będzie większa niż 5 %.
2. Do celów niniejszej ustawy luka płciowa w świadczeniach emerytalnych oznacza wartość procentową stanowiącą różnicę między średnią wysokością składkowych świadczeń emerytalnych uzyskanych w ciągu roku przez mężczyzn i kobiety.
3. Aby zapewnić adekwatność środka korygującego wprowadzonego w celu zmniejszenia luki płciowej w świadczeniach emerytalno-rentowych, rząd hiszpański, w ramach dialogu społecznego, będzie przeprowadzał okresową ocenę skutków tego środka co pięć lat.
4. Jeżeli luka płciowa w okresie jednego roku wyniesie mniej niż 5 %, rząd, po konsultacji z partnerami społecznymi, przekaże [Cortes Generales (parlamentowi hiszpańskiemu)] projekt ustawy mającej na celu uchylenie art. 60”.
11
Trzydziesty trzeci przepis przejściowy LGSS ze zmianami, zatytułowany „Przejściowe utrzymanie dodatku macierzyńskiego w składkowych świadczeniach emerytalno-rentowych w ramach systemu zabezpieczenia społecznego”, stanowi:
„Osoby, które w dniu wejścia w życie zmiany przewidzianej w art. 60 otrzymywały dodatek macierzyński z tytułu wkładu demograficznego, nadal go pobierają.
Pobieranie tego dodatku macierzyńskiego nie łączy się z dodatkiem do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych mającym na celu zmniejszenie luki płciowej, który mógłby być należny ze względu na przyznanie nowego publicznego świadczenia emerytalno-rentowego, ponieważ zainteresowane osoby mogą wybrać jeden z nich.
Jeżeli drugi rodzic jednego z dzieci, które uprawniało do dodatku macierzyńskiego z tytułu wkładu demograficznego, ubiega się o dodatek do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych mający na celu zmniejszenie luki płciowej i ma prawo do jego pobierania na podstawie art. 60 niniejszej ustawy […], przyznana mu miesięczna kwota jest odliczana od pobieranego dodatku macierzyńskiego […]”.
12
Artykuł 3 Ley Orgánica 3/2007 para la igualdad efectiva de mujeres y hombres (ustawy organicznej 3/2007 o rzeczywistej równości kobiet i mężczyzn) z dnia 22 marca 2007 r. (BOE nr 71 z dnia 23 marca 2007 r., s. 12611) jest zredagowany następująco:
„Zasada równego traktowania kobiet i mężczyzn oznacza brak jakiejkolwiek bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć, w szczególności wynikającej z macierzyństwa, przejęcia obowiązków rodzinnych i stanu cywilnego”.
13
Artykuł 11 ust. 1 tej ustawy stanowi:
„W celu zapewnienia skuteczności konstytucyjnego prawa do równości władze publiczne przyjmują szczególne środki na rzecz kobiet w celu zaradzenia wyraźnym sytuacjom faktycznej nierówności w porównaniu z mężczyznami. Środki te, które mają zastosowanie tak długo, jak długo sytuacje te się utrzymują, muszą być w każdym przypadku rozsądne i proporcjonalne do zamierzonego celu”.
Spory w postępowaniach głównych, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
Sprawa C‑623/23
14
UV, ojcu dwojga dzieci, INSS przyznał świadczenie emerytalne w wysokości 1637,08 EUR miesięcznie brutto, ze skutkiem od dnia 1 lipca 2021 r.
15
W dniu 16 czerwca 2022 r. UV zwrócił się do INSS o przyznanie mu od dnia 1 lipca 2021 r. dodatku do świadczeń emerytalno-rentowych mającego na celu zmniejszenie luki płciowej, przewidzianego w art. 60 zmienionej LGSS.
16
Decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. INSS oddalił ten wniosek, uznając, że UV nie spełnia warunków przewidzianych w tym art. 60.
17
Ponadto decyzją z dnia 22 grudnia 2022 r., ze skutkiem od dnia 10 grudnia 2022 r., INSS przyznał matce dwojga dzieci, których sprawa dotyczy, wcześniejsze świadczenie emerytalne w wysokości 2790,99 EUR brutto miesięcznie, powiększone o rozpatrywany dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 56 EUR miesięcznie.
18
UV wniósł skargę na decyzję z dnia 14 listopada 2022 r. do Juzgado de lo Social no 3 de Pamplona (sądu pracy nr 3 w Pampelunie, Hiszpania), będącego sądem odsyłającym w sprawie C‑623/23, w której podniósł, że art. 60 LGSS ze zmianami jest sprzeczny z dyrektywą 79/7, ponieważ wprowadza dyskryminację ze względu na płeć.
19
INSS przypomina, że w wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek) (C‑450/18, EU:C:2019:1075), Trybunał orzekł, że art. 60 dawnej LGSS był dyskryminujący, i uważa, że wspomniany art. 60, który został zmieniony w celu uwzględnienia tego wyroku, jest obecnie zgodny z wymogami dyrektywy 79/7.
20
Sąd odsyłający zauważa na wstępie, że rozpatrywany dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych jest doliczany do kwoty świadczenia emerytalnego obliczonej na podstawie składek odprowadzonych w okresie aktywności zawodowej i jest objęty zakresem stosowania dyrektywy 79/7, ponieważ stanowi część ustawowego systemu ochrony przed jednym z ryzyk wymienionych w art. 3 ust. 1 tej dyrektywy.
21
Sąd ten przypomina ponadto, że chociaż UV rzeczywiście poświęcił się wychowaniu dwojga swoich dzieci, to INSS oddalił wniosek o przyznanie rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego ze względu na to, że okres braku składek UV do systemu zabezpieczenia społecznego nie osiągnął minimum przewidzianego dla mężczyzn w art. 60 LGSS ze zmianami, ponieważ UV nie zaprzestał odprowadzania składek przez ponad 120 dni między dziewięcioma miesiącami poprzedzającymi narodziny a trzema latami po narodzinach dziecka.
22
Sąd odsyłający, uznając w związku z tym, że jest on zobowiązany do rozstrzygnięcia kwestii, czy ów art. 60 wprowadza dyskryminację ze względu na płeć sprzeczną z dyrektywą 79/7, wskazuje, że nie ulega wątpliwości, iż w świetle art. 4 ust. 1 tej dyrektywy wspomniany art. 60 traktuje mężczyzn mniej korzystnie niż kobiety, ponieważ kobietom pobierającym świadczenie emerytalne i mającym jedno lub więcej dzieci automatycznie przyznaje się prawo do rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego, podczas gdy mężczyźni znajdujący się w porównywalnej sytuacji muszą spełnić dodatkowe warunki związane w szczególności z faktycznym przerwaniem kariery zawodowej i opłacaniem składek do systemu zabezpieczenia społecznego.
23
Jednakże sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności, czy takie odmienne traktowanie ze względu na płeć może być uzasadnione faktem notoryjnym, że w Hiszpanii wychowywanie dzieci jest zapewniane w przeważającej części przez kobiety, co wynika jego zdaniem z ich historycznej i strukturalnej dyskryminacji i ma szkodliwy wpływ na ich karierę zawodową, a tym samym na ich składki do systemu zabezpieczenia społecznego. Rozpatrywany dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych, przewidziany w art. 60 LGSS ze zmianami, ma zatem na celu naprawienie szkody poniesionej przez kobiety w trakcie ich kariery zawodowej, co wynika z uzasadnienia dekretu królewskiego z mocą ustawy 3/2021.
24
Niemniej jednak dodatek ten jest przyznawany bez rozróżnienia wszystkim kobietom mającym dzieci, niezależnie od tego, czy faktycznie zajmowały się wychowywaniem dzieci, i niezależnie od wysokości ich świadczenia emerytalno-rentowego, które może być wyższe od średniej, a nawet odpowiadać maksymalnej wysokości świadczenia emerytalno-rentowego dopuszczalnej w Hiszpanii. Zdaniem sądu odsyłającego nie wydaje się zatem, aby środek ten rzeczywiście mógł osiągnąć cel polegający na zmniejszeniu luki płciowej w zakresie świadczeń emerytalnych.
25
W tych okolicznościach sąd odsyłający zastanawia się w szczególności, czy z uwagi na istnienie takiej luki przyznanie rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego można uznać za działanie pozytywne na rzecz kobiet.
26
W tym względzie zwraca on uwagę na ewentualność, że środek przewidziany w art. 60 LGSS ze zmianami wchodzi w zakres środków dopuszczonych przez art. 157 ust. 4 TFUE, w szczególności w świetle wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek) (C‑450/18, EU:C:2019:1075), który zdaje się ją wykluczać.
27
Jednakże sąd odsyłający nie wyklucza, że w świetle celu realizowanego przez art. 60 LGSS ze zmianami, który polega na zrekompensowaniu konsekwencji finansowych spowodowanych sytuacją kobiet na rynku pracy wynikającą z faktu, że historycznie odgrywały one główną rolę w wychowywaniu dzieci, mężczyźni nie znajdują się w rzeczywistości w takiej samej sytuacji jak kobiety, co wyklucza istnienie dyskryminacji między nimi.
28
Uważa on ponadto, że rozpatrywany dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego przewidziany w tym art. 60 nie jest związany ze szczególną ochroną kobiety ze względu na ciążę, poród lub macierzyństwo, w związku z czym nie wydaje się, aby był objęty odstępstwem przewidzianym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7. To samo dotyczy odstępstwa przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, ponieważ przyznanie tego dodatku kobietom nie jest właśnie uzależnione od wychowywania dzieci.
29
W drugiej kolejności, na wypadek uznania, że art. 60 LGSS ze zmianami nie jest zgodny z zasadą równego traktowania, sąd odsyłający zastanawia się, jakie byłyby konsekwencje stwierdzenia takiej niezgodności w świetle tego art. 60, który przewiduje, że rozpatrywany dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego może zostać przyznany tylko jednemu rodzicowi, a mianowicie temu, który ma niższą kwotę składkowego świadczenia emerytalnego.
30
W niniejszym przypadku rozpatrywany dodatek przyznano już matce dwojga dzieci, których dotyczy sprawa. INSS podniósł w tym kontekście, że w przypadku stwierdzenia dyskryminacji ze względu na płeć na podstawie dyrektywy 79/7 przyznanie ojcu rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego powinno skutkować ustaniem wypłaty tego dodatku wypłacanego do tej pory matce ze względu na to, że jej składkowe świadczenie emerytalne jest wyższe niż świadczenie ojca.
31
Sąd odsyłający, który uściśla, że matka została wezwana do stawienia się w charakterze interwenienta, chociaż nie stawiła się na rozprawie, jest jednak zdania, że przyznanie tego dodatku wyłącznie emerytowi pobierającemu niższe świadczenie mogłoby, w przypadku gdy wyższym świadczeniem emerytalnym jest to pobierane przez ojca, pozbawić stwierdzenie istnienia dyskryminacji wszelkiej skuteczności (effet utile). Ponadto sąd odsyłający uważa, że art. 60 LGSS ze zmianami przewiduje wyraźnie, iż wspomniany dodatek może być wypłacany tylko jednemu z rodziców, w przypadku gdy oboje rodzice spełniają ustawowe przesłanki jego otrzymania, w związku z czym to postanowienie art. 60 nie powinno mieć zastosowania, gdy rozpatrywany dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego jest przyznawany ojcu, który nie spełnia warunków przewidzianych w przepisie krajowym wprowadzającym dyskryminację ze względu na płeć.
32
W tych okolicznościach Juzgado de lo Social no 3 de Pamplona (sąd pracy nr 3 w Pampelunie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy dyrektywę [79/7] należy interpretować w ten sposób, że nie jest zgodne z zasadą równego traktowania zakazującą jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, potwierdzoną w art. 1 i 4 dyrektywy, uregulowanie krajowe, takie jak zawarte w art. 60 [LGSS ze zmianami], zatytułowanym »Dodatek do świadczeń składkowych w celu zmniejszenia różnicy między płciami«, który przyznaje prawo do dodatku do świadczeń składkowych z tytułu emerytury lub trwałej niezdolności do pracy kobietom, które mają dzieci biologiczne lub przysposobione i są uprawnione do tych świadczeń, bez innych wymagań i niezależnie od wysokości ich świadczeń, i nie przyznaje tego prawa na tych samych warunkach mężczyznom pozostającym w takiej samej sytuacji, uzależniając przyznanie dodatku do świadczeń emerytalno-rentowych od określonych okresów nieskładkowych lub z niższymi składkami po urodzeniu dzieci lub po przysposobieniu, a w szczególności, w przypadku dzieci urodzonych lub przysposobionych do dnia 31 grudnia 1994 r., od posiadania powyżej 120 dni nieskładkowych w okresie od 9 miesięcy przed urodzeniem do 3 lat po tej dacie, lub, w przypadku przysposobienia, w okresie 3 lat od dnia orzeczenia sądu o przysposobieniu, pod warunkiem że suma kwot przyznanych świadczeń jest niższa od sumy kwot świadczeń przypadających kobiecie, a w przypadku dzieci urodzonych lub przysposobionych po dniu 1 stycznia 1995 r. suma podstaw wymiaru składek z okresu 24 miesięcy od dnia urodzenia dziecka lub od dnia orzeczenia sądu o przysposobieniu jest niższa o więcej niż 15 % sumy podstaw wymiaru składek z 24 miesięcy bezpośrednio poprzedzających ten dzień, pod warunkiem że suma kwot przyznanych świadczeń jest niższa od sumy kwot świadczeń przypadających kobiecie?
2)
Czy [dyrektywa 79/7] nakazuje, jako konsekwencję dyskryminacji wynikającej z wykluczenia emeryta-rencisty płci męskiej, przyznanie temu emerytowi-renciście dodatku do świadczenia emerytalnego, pomimo że art. 60 [LGSS ze zmianami] stanowi, że dodatek może zostać przyznany tylko jednemu z rodziców, przy czym przyznanie dodatku emerytowi-renciście płci męskiej nie powinno przesądzać o tym, że skutkiem wyroku [Trybunału] i nieadekwatności przepisów krajowych wobec dyrektywy [79/7] byłoby odebranie dodatku przyznanego emerytce-rencistce spełniającej ustawowe wymogi w postaci bycia matką jednego lub więcej dzieci?”.
Sprawa C‑626/23
33
Decyzją INSS, doręczoną XXX w dniu 6 kwietnia 2022 r., przyznano mu świadczenie emerytalne ze skutkiem od dnia 11 stycznia 2022 r.
34
Uznawszy, że kwota tej emerytury została obliczona w sposób błędny i że kwota ta powinna również obejmować rozpatrywany dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych, XXX wniósł zażalenie na tę decyzję do INSS.
35
Ponieważ zażalenie to pozostało bez odpowiedzi, w dniu 16 września 2022 r. XXX wniósł skargę do Juzgado de lo Social no 4 de Madrid (sądu pracy nr 4 w Madrycie, Hiszpania), która to skarga wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r. została w całości oddalona.
36
XXX wniósł apelację od tego wyroku do Tribunal Superior de Justicia de Madrid (wyższego trybunału sprawiedliwości w Madrycie, Hiszpania), który jest sądem odsyłającym w sprawie C‑626/23, podnosząc, że odmienne traktowanie mężczyzn i kobiet wynikające z art. 60 dawnej LGSS utrzymało się w ramach art. 60 LGSS ze zmianami w odniesieniu do przyznania rozpatrywanego dodatku do świadczeń emerytalno-rentowych, ponieważ wymóg „przerwania kariery zawodowej” jest wymagany wyłącznie w odniesieniu do mężczyzn, z naruszeniem dyrektywy 79/7.
37
Sąd odsyłający uważa zatem, że konieczne jest ustalenie, czy art. 60 LGSS ze zmianami jest zgodny z tą dyrektywą, a także z art. 20, 21, 23 i art. 34 ust. 1 Karty.
38
W tym względzie sąd ten zauważa, że art. 60 dawnej LGSS został zmieniony w celu uwzględnienia wniosków płynących z wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek) (C‑450/18, EU:C:2019:1075). Przyznanie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego, który został przewidziany w art. 60 LGSS ze zmianami i który nie jest już kwalifikowany jako „dodatek macierzyński do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych z systemu zabezpieczenia społecznego”, lecz jako „dodatek do składkowych świadczeń emerytalno-rentowych mający na celu zmniejszenie luki płciowej”, jest uzależnione od posiadania jednego lub większej liczby dzieci, a kwota tego dodatku jest zmienna w zależności od liczby dzieci.
39
Ponadto w LGSS ze zmianami przewidziano, że dodatek ten nie będzie już przyznawany, jeżeli wartość procentowa odpowiadająca różnicy między średnią kwotą składkowych świadczeń emerytalnych uzyskanych w ciągu roku przez mężczyzn i kobiety przestanie być wyższa niż 5 %.
40
Niemniej jednak, w odróżnieniu od kobiet pobierających świadczenie emerytalne i mających jedno lub więcej dzieci, którym przysługuje automatyczne prawo do dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego przewidzianego w art. 60 LGSS ze zmianami, mężczyźni mogą ubiegać się o ten dodatek tylko wtedy, gdy spełnione są pewne dodatkowe warunki, dotyczące bądź pobierania renty wdowiej z powodu śmierci drugiego rodzica i przyznania jednemu z dzieci renty sierocej, bądź uszczerbku w ich karierze zawodowej, a tym samym w okresie składkowym w systemie zabezpieczenia społecznego.
41
Zdaniem sądu odsyłającego w przypadku takich środków, które wprowadzają odmienne traktowanie ze względu na płeć, dla ich uzasadnienia nie może wystarczyć stwierdzenie, że środki te mają na celu przywrócenie faktycznej równości kobiet i mężczyzn, lecz należy ponadto wykazać, że naruszenie przez te środki formalnego prawa do równego traktowania jest proporcjonalne do zamierzonego celu.
42
W niniejszej sprawie z uzasadnienia dekretu królewskiego z mocą ustawy 3/2021 wynika, że uzasadnienie różnicy w traktowaniu wprowadzonej w art. 60 LGSS ze zmianami zasadza się na celu polegającym na zmniejszeniu istniejącej luki płciowej w zakresie zabezpieczeniu społecznego, będącej odzwierciedleniem sytuacji kobiet na rynku pracy wynikającej z faktu, że historycznie odgrywały one główną rolę w wychowaniu dzieci. Wspomniany art. 60 ustanawia zatem środek działania pozytywnego na rzecz kobiet, do którego mężczyźni mają jednak dostęp, o ile znajdują się w porównywalnej sytuacji.
43
Sąd odsyłający wyraża jednak wątpliwości co do wystarczającego charakteru tego uzasadnienia. Warunki przyznawania rozpatrywanego dodatku do świadczeń emerytalno-rentowych nie tylko bowiem uniemożliwiają w rzeczywistości większości mężczyzn uzyskanie tego dodatku, ale ponadto nie stoją na przeszkodzie temu, by wspomniany dodatek był przyznawany również kobietom, których kariera zawodowa nie ucierpiała z powodu wychowywania dzieci. Ponadto, jako że kwota rozpatrywanego dodatku do świadczeń emerytalno-rentowych stanowi procent kwoty świadczenia emerytalnego, dodatek ten jest bardziej korzystny dla osób o wysokich świadczeniach emerytalnych, podczas gdy zdaniem sądu odsyłającego osoby te są prawdopodobnie najmniej narażone na uszczerbek w karierze zawodowej z powodu wychowywania dzieci, ponieważ mają środki finansowe na zatrudnienie w tym celu osób trzecich.
44
Sąd odsyłający podkreśla wreszcie, że LGSS ze zmianami przewiduje obecnie, iż w przypadku gdy oboje rodzice mają prawo do rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego, dodatek ten stanowi uzupełnienie jedynie niższego świadczenia emerytalnego obojga rodziców. W tym względzie, mimo że w niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest wyłącznie prawo ojca do tego dodatku, powstaje jednak pytanie, czy dla osiągnięcia celu polegającego na zmniejszeniu luki płciowej w zakresie świadczeń emerytalnych, takiego jak cel realizowany przez LGSS ze zmianami, a także dla zapewnienia zgodności art. 60 tej ustawy z art. 23 Karty lub, w stosownym przypadku, z art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 79/7, nie wystarczyłoby przyznanie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego wyłącznie rodzicowi otrzymującemu niższe świadczenie emerytalne, niezależnie od płci rodzica.
45
W tych okolicznościach Tribunal Superior de Justicia de Madrid (wyższy trybunał sprawiedliwości w Madrycie, Hiszpania) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy [dyrektywę 79/7] oraz art. 20, 21, 23 i art. 34 ust. 1 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu takiemu jak przepis będący przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, który ustanawia prawo do dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego dla osób pobierających emeryturę składkową, mających dzieci biologiczne lub przysposobione, lecz który to dodatek jest przyznawany automatycznie kobietom, podczas gdy w stosunku do mężczyzn wprowadza się wymóg, zgodnie z którym albo muszą oni otrzymywać świadczenie z tytułu wdowieństwa ze względu na śmierć drugiego rodzica, przy czym jedno z dzieci musi być uprawnione do renty rodzinnej, albo ich kariera zawodowa musiała zostać przerwana lub musieli oni doświadczyć jej zakłócenia (na warunkach określonych w ustawie i opisanych powyżej) w związku z narodzinami lub przysposobieniem dziecka?”.
46
Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 13 grudnia 2023 r. sprawy C‑623/23 i C‑626/23 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego w sprawie C‑623/23 i jedynego pytania w sprawie C‑626/23
47
Na wstępie należy stwierdzić, że w sprawie C‑626/23 sąd odsyłający zwraca się w swoim pytaniu o dokonanie wykładni nie tylko dyrektywy 79/7, lecz również art. 20, 21 i 23 oraz art. 34 ust. 1 Karty.
48
Co się tyczy art. 20 i 21 Karty, ustanawiają one, po pierwsze, zasadę, że wszyscy są równi wobec prawa, a po drugie, zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu między innymi na płeć. Ponadto art. 34 ust. 1 Karty dotyczy w szczególności uznania i poszanowania przez Unię Europejską prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego.
49
W tym kontekście należy przypomnieć, że dyrektywa 79/7 konkretyzuje zasadę równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, a zatem gdy państwa członkowskie przyjmują środki objęte jej zakresem stosowania, powinny one działać z poszanowaniem tej dyrektywy. Wynika stąd, że pytanie postawione przez sąd odsyłający w sprawie C‑626/23 należy zbadać w świetle wspomnianej dyrektywy, a nie owych postanowień Karty [zob. podobnie wyroki: z dnia 24 września 2020 r., YS (Emerytury zakładowe personelu kierowniczego), C‑223/19, EU:C:2020:753, pkt 83, 84; a także z dnia 2 września 2021 r., INPS (Zasiłki z tytułu urodzenia dziecka i macierzyństwa dla posiadaczy jednego zezwolenia), C‑350/20, EU:C:2021:659, pkt 46, 47].
50
W tych okolicznościach należy przyjąć, że poprzez pytanie pierwsze w sprawie C‑623/23 i jedyne pytanie w sprawie C‑626/23, które należy rozpatrzyć łącznie, sądy odsyłające zmierzają w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 79/7, a w szczególności jej art. 4 i art. 7 ust. 1 lit. b) w świetle art. 23 Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których, w celu zmniejszenia luki płciowej w zakresie świadczeń z zabezpieczenia społecznego wynikającej z wychowywania dzieci, dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych jest przyznawany kobietom pobierającym składkowe świadczenie emerytalne i mającym jedno lub większą liczbę dzieci, podczas gdy przyznanie tego dodatku mężczyznom znajdującym się w identycznej sytuacji jest uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków dotyczących tego, czy ich kariera zawodowa została przerwana lub ucierpiała w związku z narodzinami lub przysposobieniem ich dzieci.
51
Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy 79/7 akt ten znajduje zastosowanie do systemów ustawowych zapewniających ochronę między innymi przed ryzykiem starości. Ponadto, zgodnie z art. 4 ust. 1 tiret trzecie dyrektywy 79/7, zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio, poprzez odwołanie zwłaszcza do stanu cywilnego lub rodzinnego, jeżeli chodzi o obliczanie wysokości świadczeń.
52
Jak zauważyły sądy odsyłające, Trybunał orzekł już w istocie w pkt 39, 41, 66 i 67 wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek) (C‑450/18, EU:C:2019:1075), iż dyrektywę 79/7 należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują prawo do dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego w przypadku kobiet mających przynajmniej dwoje dzieci biologicznych lub przysposobionych i otrzymujących rentę składkową z tytułu trwałej niezdolności do pracy w ramach krajowego systemu zabezpieczenia społecznego, podczas gdy znajdujący się w identycznej sytuacji mężczyźni nie mają prawa do takiego dodatku, ponieważ takie uregulowania stwarzają dyskryminację bezpośrednią ze względu na płeć w rozumieniu art. 4 ust. 1 tiret trzecie tej dyrektywy.
53
W niniejszej sprawie z wyjaśnień przedstawionych przez sądy odsyłające wynika, że uregulowania krajowe, które doprowadziły do wydania tego wyroku, a mianowicie wynikające z art. 60 ust. 1 dawnej LGSS, zostały zmienione w szczególności w ten sposób, że obecnie prawo do takiego dodatku do świadczeń emerytalno-rentowych mają nie tylko kobiety, lecz również mężczyźni, pod warunkiem że spełniają oni dodatkowe warunki związane z tym, że ich kariera zawodowa została przerwana lub ucierpiała w związku z narodzinami lub przysposobieniem ich dzieci, w szczególności, w odniesieniu do sporów w postępowaniach głównych, warunek nieopłacania składek przez okres dłuższy niż 120 dni między dziewięcioma miesiącami poprzedzającymi narodziny ich dzieci a trzema latami po urodzeniu.
54
Jak wyjaśniły INSS i rząd hiszpański, LGSS ze zmianami opiera się, jak wynika z uzasadnienia tej ustawy, na domniemaniu, że wychowywaniem dzieci co do zasady zajmują się kobiety, ze szkodą dla ich kariery zawodowej, przy czym domniemanie to opiera się na stwierdzeniu empirycznym, że wychowywanie dzieci przez ich matkę wpływa w przeważający sposób na jej karierę zawodową. Takie domniemanie może zostać obalone tylko w razie wykazania, że spełnione są przewidziane w art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami warunki mające zastosowanie do mężczyzn, a zatem spełnienie tych warunków pozwala uznać, że w rzeczywistości to mężczyzna poświęcił się wychowaniu dzieci.
55
W tym względzie w pierwszej kolejności należy stwierdzić, po pierwsze, podobnie jak uczyniły to sądy odsyłające i Komisja Europejska, że zmiany wprowadzone do dawnej LGSS nie położyły kresu istnieniu mniej korzystnego traktowania mężczyzn w porównaniu z kobietami.
56
Aby uzyskać prawo do rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego, jedynie mężczyźni muszą bowiem spełniać dodatkowe warunki, o których mowa w pkt 53 niniejszego wyroku. Tym samym przymiot bycia rodzicem nie jest wystarczający, aby umożliwić uzyskanie takiego dodatku przez mężczyzn pobierających świadczenie emerytalne, podczas gdy jest on wystarczający w przypadku kobiet o identycznym statusie.
57
Po drugie, należy zbadać, czy odmienne traktowanie mężczyzn i kobiet wprowadzone przez uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym dotyczy kategorii osób znajdujących się w porównywalnych sytuacjach, zgodnie z rozważaniami przypomnianymi w pkt 42–45 wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek) (C‑450/18, EU:C:2019:1075).
58
W szczególności oceny porównywalności sytuacji należy dokonywać nie w sposób ogólny i abstrakcyjny, lecz w sposób szczególny i konkretny, z uwzględnieniem wszystkich charakteryzujących te sytuacje czynników, w szczególności w świetle przedmiotu i celu uregulowań krajowych, w których ustanowiono dane rozróżnienie, jak również, w stosownym wypadku, zasad i celów dziedziny prawa, do której te uregulowania krajowe należą [wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek), C‑450/18, EU:C:2019:1075, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo].
59
W niniejszej sprawie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, a także z samego brzmienia tych uregulowań wynika, że mają one na celu zmniejszenie luki płciowej w zakresie zabezpieczenia społecznego poprzez zrekompensowanie szkody finansowej poniesionej przez matki w ich karierze zawodowej ze względu na ich przeważającą rolę w wychowywaniu dzieci, która to szkoda przejawia się w szczególności w odprowadzaniu niższych składek do systemu zabezpieczenia społecznego, a zatem w przyznaniu obniżonych świadczeń z zabezpieczenia społecznego.
60
Tymczasem Trybunał orzekł już, że w świetle takiego celu nie można wykluczyć, iż pracownicy płci żeńskiej i męskiej, którzy wychowywali swoje dzieci, znajdują się w porównywalnej sytuacji, ponieważ jedni i drudzy mogą, ze względu na swój udział w wychowaniu dzieci, znaleźć się w takiej samej niekorzystnej sytuacji w zakresie kariery zawodowej, której to oceny nie podważa podkreślana przez INSS i rząd hiszpański okoliczność, że zadania związane z wychowywaniem dzieci są w praktyce w przeważającej mierze wykonywane przez kobiety [zob. podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek), C‑450/18, EU:C:2019:1075, pkt 50–52].
61
Wynika z tego, że uregulowania krajowe takie jak art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami wprowadzają mniej korzystne traktowanie mężczyzn w porównaniu z kobietami, podczas gdy osoby te mogą znajdować się w porównywalnych sytuacjach.
62
Przepis taki stwarza zatem dyskryminację bezpośrednią ze względu na płeć w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7.
63
W drugiej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału odstępstwo od ustanowionego w art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 zakazu wszelkiej dyskryminacji bezpośredniej ze względu na płeć jest możliwe jedynie w przypadkach enumeratywnie wyliczonych w przepisach tej dyrektywy [zob. podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek), C‑450/18, EU:C:2019:1075, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo].
64
W tym względzie, co się tyczy, po pierwsze, art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7, zgodnie z którym zasada równego traktowania nie stoi na przeszkodzie przepisom dotyczącym ochrony kobiety ze względu na macierzyństwo, należy stwierdzić, jak zauważa również sąd odsyłający w sprawie C‑623/23, że art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami nie zawiera żadnego elementu ustanawiającego związek między przyznaniem rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego a skorzystaniem przez kobietę z urlopu macierzyńskiego lub niekorzystnymi sytuacjami na płaszczyźnie zawodowej wynikającymi z przerwania przez kobietę działalności zawodowej w okresie po urodzeniu dziecka [zob. podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek), C‑450/18, EU:C:2019:1075, pkt 57].
65
Ponadto, jak podnosi Komisja, potwierdzeniem takiego stwierdzenia jest sam fakt, że sporny dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego może odtąd, z zastrzeżeniem dodatkowych warunków, o których mowa w pkt 53 niniejszego wyroku, być przyznawany również mężczyznom.
66
W związku z tym dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym nie jest objęty zakresem stosowania odstępstwa od zakazu dyskryminacji przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 79/7.
67
Po drugie, art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 79/7 stanowi, że nie narusza ona prawa państw członkowskich do wyłączenia z jej zakresu przywilejów przyznawanych w systemach ubezpieczenia emerytalnego osobom, które wychowywały dzieci, a także nabycia praw do świadczeń na podstawie okresów przerwy w wykonywaniu pracy ze względu na wychowywanie dzieci.
68
W tym względzie wystarczy jednak zauważyć, że o ile prawdą jest, iż art. 60 ust. 1 lit. b) pkt 1 i 2 LGSS ze zmianami nakłada na mężczyzn warunki mające na celu w szczególności ograniczenia przyznawania rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego wyłącznie do tych pracowników płci męskiej, których kariera zawodowa została przerwana lub ucierpiała w związku z narodzinami lub przysposobieniem dzieci, o tyle z wyjaśnień przedstawionych przez sądy odsyłające wynika, że w odniesieniu do kobiet przepis ten nadal nie uzależnia takiego przyznawania od wychowywania dzieci lub od istnienia okresów przerwy w ich karierze zawodowej wynikających z wychowywania dzieci [zob. podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek), C‑450/18, EU:C:2019:1075, pkt 62].
69
W konsekwencji art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 79/7 nie ma zastosowania do tego rodzaju świadczenia emerytalno-rentowego.
70
W trzeciej kolejności należy zbadać, czy dyskryminację, o której mowa w pkt 62 niniejszego wyroku, wynikającą z art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami, można uzasadnić na podstawie art. 23 Karty.
71
Wspomniany art. 23 stanowi w akapicie drugim, że zasada równości nie stanowi przeszkody w utrzymywaniu lub przyjmowaniu środków zapewniających specyficzne korzyści dla osób płci niedostatecznie reprezentowanej. W tym względzie należy uściślić, że – jak wynika z wyjaśnień dotyczących Karty praw podstawowych (Dz.U. 2007, C 303, s. 17) – postanowienie to przejmuje „w skróconej wersji” art. 157 ust. 4 TFUE, ale „nie zmienia [go]”.
72
Zgodnie ze wspomnianym art. 157 ust. 4 TFUE ze względu na dążenie do zapewnienia pełnej równości między mężczyznami i kobietami w życiu zawodowym zasada równości traktowania nie stanowi dla państwa członkowskiego przeszkody w utrzymaniu lub przyjmowaniu środków przewidujących specyficzne korzyści, zmierzające do ułatwienia wykonywania działalności zawodowej przez osoby płci niedostatecznie reprezentowanej bądź zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej i ich kompensowania.
73
W tym kontekście INSS podnosi, że art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami wchodzi w zakres tego postanowienia, ponieważ należy go uznać za środek działania pozytywnego wpisujący się w realizację celu o znaczeniu uznanym na poziomie Unii, polegającego na zmniejszeniu luki płciowej w zakresie świadczeń emerytalnych, która wynika z faktu, że kobiety odgrywały historycznie główną rolę w wychowywaniu dzieci. INSS dodaje, że rozpatrywany dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego jest częścią zbioru środków przyjętych przez Królestwo Hiszpanii, które dotyczą między innymi rozwiązań mających na celu wspieranie współodpowiedzialności rodziców za godzenie życia rodzinnego i zawodowego, a tym samym osiągnięcie celów określonych w art. 157 ust. 4 TFUE. Tak więc art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami pozwala na uzupełnienie tych innych środków poprzez zrekompensowanie niekorzystnych sytuacji, których kobiety doświadczyły w karierze zawodowej ze względu na wychowywanie dzieci i które po zakończeniu kariery zawodowej przekładają się na ich świadczenia emerytalne.
74
W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł w istocie w pkt 65 wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., Instituto Nacional de la Seguridad Social (Dodatek do emerytury dla matek) (C‑450/18, EU:C:2019:1075), że art. 157 ust. 4 TFUE nie może mieć zastosowania do przepisu krajowego takiego jak art. 60 ust. 1 dawnej LGSS, który jedynie przyznaje kobietom dodatek do świadczenia emerytalno-rentowego w chwili przyznania tego świadczenia, bez zaradzenia problemom, które mogą napotkać podczas swojej kariery zawodowej, przy czym nie wydaje się, aby taki dodatek do emerytury mógł zrekompensować niekorzystne sytuacje, na które są narażone kobiety, poprzez udzielenie im pomocy w tej karierze oraz aby w związku z tym konkretnie zapewniał pełną równość kobiet i mężczyzn w życiu zawodowym.
75
Rozważania przedstawione w poprzednim punkcie są aktualne również w odniesieniu do art. 60 ust. 1 LGSS ze zmianami. W tym względzie okoliczność – z zastrzeżeniem jej wykazania – że przepis ten uzupełnia inne mechanizmy, które ze swej strony zmierzają do osiągnięcia celów określonych w art. 157 ust. 4 TFUE, sama w sobie nie ma wpływu na taki wniosek.
76
W związku z tym należy stwierdzić, że przepisu krajowego takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym nie można uzasadnić na podstawie art. 23 Karty.
77
W świetle powyższych rozważań pytanie pierwsze w sprawie C‑623/23 i jedyne pytanie w sprawie C‑626/23 należy udzielić następującej odpowiedzi: dyrektywę 79/7, a w szczególności jej art. 4 i art. 7 ust. 1 lit. b) w świetle art. 23 Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których, w celu zmniejszenia luki płciowej w zakresie świadczeń z zabezpieczenia społecznego wynikającej z wychowywania dzieci, dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych jest przyznawany kobietom pobierającym składkowe świadczenie emerytalne i mającym jedno lub większą liczbę dzieci, podczas gdy przyznanie tego dodatku mężczyznom znajdującym się w identycznej sytuacji jest uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków dotyczących tego, czy ich kariera zawodowa została przerwana lub ucierpiała w związku z narodzinami lub przysposobieniem ich dzieci.
W przedmiocie pytania drugiego w sprawie C‑623/23
W przedmiocie dopuszczalności
78
INSS i rząd hiszpański podnoszą, że pytanie drugie w sprawie C‑623/23, które dotyczy wpływu, jaki przyznanie rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego ojcu mogłoby mieć na kwestię utrzymania dodatku już przyznanego matce, jest niedopuszczalne, ponieważ ewentualne odebranie tego dodatku matce dzieci, których dotyczy sprawa, nie jest przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
79
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi wyłącznie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który ma obowiązek wydać w tej sprawie orzeczenie, należy dokonanie oceny, z uwzględnieniem szczególnych okoliczności tej sprawy, zarówno tego, czy orzeczenie w trybie prejudycjalnym jest niezbędne do wydania wyroku w zawisłej przed nim sprawie, jak i oceny znaczenia pytań, z którymi zwraca się on do Trybunału. W związku z tym, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest w zasadzie zobowiązany do wydania orzeczenia [wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., TGSS (Bezrobocie pracowników domowych), C‑389/20, EU:C:2022:120, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo].
80
Wynika stąd, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego przedłożonego przez sąd krajowy jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania [wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., TGSS (Bezrobocie pracowników domowych), C‑389/20, EU:C:2022:120, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo].
81
W niniejszej sprawie prawdą jest, że kwestia odebrania dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego przyznanego matce nie wydaje się sama w sobie stanowić przedmiotu sporu w postępowaniu głównym. Niemniej jednak, zgodnie z art. 60 ust. 2 LGSS ze zmianami, „[p]rzyznanie dodatku drugiemu rodzicowi powoduje wygaśnięcie dodatku przyznanego już pierwszemu rodzicowi”, przy czym rodzic ten powinien zostać wysłuchany „[p]rzed wydaniem decyzji przyznającej prawo drugiemu rodzicowi”. Ponadto z wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że matka została wezwana do stawiennictwa w sporze w postępowaniu głównym w charakterze interwenienta.
82
W tych okolicznościach nie można wykluczyć, że w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym sąd odsyłający powinien wziąć pod uwagę ewentualność takiego odebrania z poszanowaniem mających zastosowanie przepisów proceduralnych. W konsekwencji nie jest oczywiste, że zgodność takiego odebrania z prawem Unii nie ma żadnego związku z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
83
Ponadto rząd hiszpański uważa, że dyrektywa 79/7 nie ma żadnego związku z przedmiotem pytania drugiego w sprawie C‑623/23, ponieważ sąd odsyłający nie sprecyzował, który z przepisów tej dyrektywy miałby zostać naruszony, gdyby stwierdzenie dyskryminującego charakteru uregulowań krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym wiązało się z odebraniem rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego przyznanego matce.
84
W tym względzie wystarczy stwierdzić, że wątpliwości sądu odsyłającego wynikają z faktu, iż uważa on, że takie odebranie mogłoby pozbawić wszelkiej skuteczności (effet utile) stwierdzenie dyskryminacyjnego charakteru tego przepisu krajowego, dokonane w świetle dyrektywy 79/7. Można zatem zrozumieć, jaki związek sąd ten dostrzega między odebraniem rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego przyznanego matce a wymogami wynikającymi z tej dyrektywy.
85
Wynika z tego, że pytanie drugie w sprawie C‑623/23 jest dopuszczalne.
Co do istoty
86
Poprzez pytanie drugie w sprawie C‑623/23 sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 79/7 należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy oddalono wniosek o przyznanie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego złożony przez ojca na podstawie uregulowań krajowych uznanych za stwarzające bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć w rozumieniu tej dyrektywy i gdy w związku z tym należy przyznać ten dodatek ojcu na podstawie warunków mających zastosowanie do matek, takie przyznanie pociągało za sobą odebranie dodatku do świadczenia emerytalnego już przyznanego matce, ponieważ zgodnie z tym przepisem wspomniany dodatek może zostać przyznany jedynie temu z rodziców, które otrzymuje świadczenie emerytalne w niższej kwocie, a rodzicem tym jest ojciec.
87
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w razie stwierdzenia istnienia dyskryminacji niezgodnej z prawem Unii i dopóty, dopóki nie zostaną przyjęte środki zmierzające do przywrócenia równego traktowania, poszanowanie zasady równego traktowania może zostać zapewnione jedynie w drodze przyznania osobom znajdującym się w niekorzystnej sytuacji takich samych korzyści jak te, jakie przysługują osobom uprzywilejowanym. W takiej sytuacji sąd krajowy zobowiązany jest do odstąpienia od stosowania wszelkich dyskryminujących przepisów krajowych bez konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów przez ustawodawcę lub oczekiwania na takie uchylenie oraz do zastosowania wobec członków gorzej traktowanej grupy przepisów obowiązujących wobec osób należących do drugiej kategorii [wyrok z dnia 14 września 2023 r., TGSS (Odmowa przyznania dodatku macierzyńskiego), C‑113/22, EU:C:2023:665, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo].
88
W niniejszej sprawie, o ile w odniesieniu do rozpatrywanego dodatku emerytalno-rentowego zastosowanie do ojca tego samego systemu, który ma zastosowanie do matki, pociąga za sobą przyznanie tego dodatku temu ojcu i jednocześnie odebranie dodatku już przyznanego tej matce, ponieważ, po pierwsze, uregulowania krajowe przewidują, że wspomniany dodatek może zostać przyznany tylko jednemu z rodziców, a mianowicie temu, które otrzymuje świadczenie emerytalne w niższej kwocie, a po drugie, matka otrzymuje wyższe świadczenie emerytalno-rentowe, o tyle nie można uznać, że owo odebranie pozbawia skuteczności (effet utile) stwierdzenie dyskryminującego charakteru uregulowań krajowych, na mocy których ojcowie byli pozbawieni tego dodatku.
89
Takie odebranie jest bowiem jedynie konsekwencją zastosowania wobec ojca takich samych warunków jak te, które mają zastosowanie do matek w odniesieniu do przyznania rozpatrywanego dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego.
90
To samo dotyczy przywołanej przez sąd odsyłający sytuacji, w której ojciec otrzymywałby wyższe świadczenie emerytalno-rentowe i w której dodatek ten zostałby z tego powodu przyznany wyłącznie matce.
91
Do tego sądu należy dokonanie wykładni prawa krajowego i przeprowadzenie oceny, czy prawo to pozwala na utrzymanie już przyznanego matce dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego, jeżeli ojciec może ubiegać się o rozpatrywany dodatek świadczenia emerytalno-rentowego na takich samych warunkach jak te mające zastosowanie do matek, przy czym wspomniany sąd wydaje się uważać, że warunek przewidujący, iż dodatek ten przyznaje się wyłącznie rodzicowi, który otrzymuje niższe świadczenie emerytalno-rentowe, nie ma zastosowania, „jeżeli [wspomniany] dodatek jest przyznawany ojcu, który nie spełnia warunków przewidzianych w przepisie krajowym wprowadzającym dyskryminację ze względu na płeć”.
92
Jeżeli sąd odsyłający stwierdzi, że jego prawo krajowe zezwala na takie utrzymanie, to nic w prawie Unii nie wymaga, jak słusznie zauważyła Komisja, pozbawienia dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego, takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, kategorii osób, które już z niego korzystają (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2011 r., Landtová, C‑399/09, EU:C:2011:415, pkt 53).
93
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie w sprawie C‑623/23 należy udzielić następującej odpowiedzi: dyrektywę 79/7 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy oddalono wniosek o przyznanie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego złożony przez ojca na podstawie uregulowań krajowych uznanych za stwarzające bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć w rozumieniu tej dyrektywy i gdy w związku z tym należy przyznać ten dodatek ojcu na podstawie warunków mających zastosowanie do matek, takie przyznanie pociągało za sobą odebranie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego już przyznanego matce, ponieważ zgodnie z tym przepisem wspomniany dodatek może zostać przyznany jedynie temu z rodziców, które otrzymuje świadczenie emerytalne w niższej kwocie, a rodzicem tym jest ojciec.
W przedmiocie kosztów
94
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Dyrektywę Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, w szczególności jej art. 4 i art. 7 ust. 1 lit. b) w świetle art. 23 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których, w celu zmniejszenia luki płciowej w zakresie świadczeń z zabezpieczenia społecznego wynikającej z wychowywania dzieci, dodatek do świadczeń emerytalno-rentowych jest przyznawany kobietom pobierającym składkowe świadczenie emerytalne i mającym jedno lub większą liczbę dzieci, podczas gdy przyznanie tego dodatku mężczyznom znajdującym się w identycznej sytuacji jest uzależnione od spełnienia dodatkowych warunków dotyczących tego, czy ich kariera zawodowa została przerwana lub ucierpiała w związku z narodzinami lub przysposobieniem ich dzieci.
2)
Dyrektywę 79/7
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi ona na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy oddalono wniosek o przyznanie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego złożony przez ojca na podstawie uregulowań krajowych uznanych za stwarzające bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć w rozumieniu tej dyrektywy i gdy w związku z tym należy przyznać ten dodatek ojcu na podstawie warunków mających zastosowanie do matek, takie przyznanie pociągało za sobą odebranie dodatku do świadczenia emerytalno-rentowego już przyznanego matce, ponieważ zgodnie z tym przepisem wspomniany dodatek może zostać przyznany jedynie temu z rodziców, które otrzymuje świadczenie emerytalne w niższej kwocie, a rodzicem tym jest ojciec.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: hiszpański.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.