62020CJ0302_RES
Υπόθεση C‑302/20
A.
κατά
Autorité des marchés financiers (AMF)
[αίτηση του Cour d’appel de Paris (εφετείου Παρισίων, Γαλλία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 15ης Μαρτίου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Ενιαία αγορά χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών – Κατάχρηση αγοράς – Οδηγίες 2003/6/ΕΚ και 2003/124/ΕΚ – “Προνομιακές πληροφορίες” – Έννοια –“Συγκεκριμένες” πληροφορίες – Πληροφορία για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου το οποίο διαδίδει φήμη της αγοράς για εκδότη χρηματοπιστωτικών μέσων – Παράνομο της γνωστοποίησης προνομιακής πληροφορίας – Εξαιρέσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 596/2014 – Άρθρο 10 – Γνωστοποίηση προνομιακής πληροφορίας κατά τη συνήθη άσκηση του επαγγέλματος – Άρθρο 21 – Γνωστοποίηση προνομιακής πληροφορίας για δημοσιογραφικούς σκοπούς – Ελευθερία του Τύπου και ελευθερία έκφρασης – Γνωστοποίηση, από δημοσιογράφο σε συνήθη πηγή πληροφόρησής του, πληροφορίας για την επικείμενη δημοσίευση άρθρου στον Τύπο»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών και πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) – Απαγορεύονται – Προνομιακές πληροφορίες – Συγκεκριμένες πληροφορίες – Έννοια – Πληροφορία για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου το οποίο διαδίδει φήμη της αγοράς για εκδότη χρηματοπιστωτικών μέσων – Ζήτημα εάν εμπίπτει – Κριτήρια εκτιμήσεως
(Οδηγία 2003/6 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 1, σημείο 1· οδηγία 2003/124 της Επιτροπής, άρθρο 1 § 1)
(βλ. σκέψεις 33, 36, 38, 41, 42, 46, 48-51, 52, 55-57, διατακτ. 1)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών και πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) – Απαγορεύονται – Προνομιακές πληροφορίες – Γνωστοποίηση ή διάδοση πληροφοριών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης – Γνωστοποίηση για δημοσιογραφικούς σκοπούς – Έννοια – Γνωστοποίηση, από δημοσιογράφο σε συνήθη πηγή, πληροφορίας για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου το οποίο αφορά εκδότη χρηματοπιστωτικών μέσων – Ζήτημα εάν εμπίπτει – Προϋπόθεση
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 11 και 52 § 3· κανονισμός 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογική σκέψη 77 και άρθρα 10 και 21)
(βλ. σκέψεις 64-66, 69-71, διατακτ. 2)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών και πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) – Απαγορεύονται – Προνομιακές πληροφορίες – Παράνομη γνωστοποίηση – Εξαιρέσεις – Γνωστοποίηση για δημοσιογραφικούς σκοπούς – Γνωστοποίηση, από δημοσιογράφο σε συνήθη πηγή, πληροφορίας για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου το οποίο διαδίδει φήμη της αγοράς για εκδότη χρηματοπιστωτικών μέσων – Ζήτημα εάν εμπίπτει – Προϋποθέσεις – Γνωστοποίηση αναγκαία για την άσκηση επαγγέλματος – Τήρηση της αρχής της αναλογικότητας
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 11 και 52 § 1· κανονισμός 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογική σκέψη 77 και άρθρα 10 και 21)
(βλ. σκέψεις 75-78, 80, 81-83, 85-89, διατακτ. 3)
Σύνοψη
Ο Α εργαζόταν επί πολλά έτη ως δημοσιογράφος για διάφορες βρετανικές εφημερίδες. Στο πλαίσιο της επαγγελματικής του δραστηριότητας συνέτασσε άρθρα με τα οποία διέδιδε φήμες της αγοράς· μεταξύ άλλων, συνέταξε δύο άρθρα αναφερόμενα συγκεκριμένα σε τίτλους εισαχθέντες προς διαπραγμάτευση στο Euronext, τα οποία δημοσιεύθηκαν στον ιστότοπο της εφημερίδας Daily Mail.
Στο πλαίσιο αυτό, το πρώτο άρθρο του έκανε λόγο για ενδεχόμενη δημόσια προσφορά εξαγοράς των τίτλων της εταιρίας Hermès από την εταιρία LVMH. Την επομένη της δημοσίευσης, η τιμή των τίτλων αυξήθηκε κατά τη διάρκεια της χρηματιστηριακής συνεδρίασης. Το δεύτερο άρθρο του ανέφερε ότι οι τίτλοι της εταιρίας Maurel & Prom ήταν πιθανόν να αποτελέσουν αντικείμενο δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Την επομένη της δημοσίευσης του άρθρου, η τιμή των μετοχών σημείωσε, κατά το κλείσιμο του χρηματιστηρίου, σημαντική αύξηση.
Στο πλαίσιο έρευνας που διεξήγαγε η Autorité des marchés financiers (Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, Γαλλία, στο εξής: AMF), αποκαλύφθηκε ότι, λίγο πριν από τη δημοσίευση των δύο άρθρων, ορισμένα πρόσωπα, κάτοικοι Μεγάλης Βρετανίας, έδωσαν εντολές για την εξαγορά τίτλων των εταιριών Hermès και Maurel & Prom και ότι, μόλις πραγματοποιήθηκε η δημοσίευση των άρθρων, πώλησαν τους τίτλους τους. Προσάπτοντας στον A ότι γνωστοποίησε σε δύο πρόσωπα προνομιακή πληροφορία για την επικείμενη δημοσίευση δύο άρθρων που διέδιδαν φήμες περί υποβολής δημοσίων προσφορών για τους τίτλους των ανωτέρω εταιριών, η επιτροπή κυρώσεων της AMF του επέβαλε χρηματική ποινή ύψους 40000 ευρώ.
Με την απόφασή του, η οποία εκδόθηκε από το τμήμα μείζονος συνθέσεως, το Δικαστήριο αποφαίνεται ως προς το εάν εμπίπτει στην έννοια των «προνομιακών πληροφοριών», κατά τις οδηγίες για [την κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών] και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (
1
), πληροφορία για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου το οποίο διαδίδει φήμη της αγοράς για εκδότη χρηματοπιστωτικών μέσων, και ιδίως ως προς το πόσο συγκεκριμένη πρέπει να είναι μια πληροφορία για να μπορεί να θεωρηθεί προνομιακή. Διευκρινίζει επίσης τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να γίνει δεκτό ότι η γνωστοποίηση πληροφορίας, από δημοσιογράφο σε μια από τις συνήθεις πηγές πληροφόρησής του, πραγματοποιείται για δημοσιογραφικούς σκοπούς και είναι νόμιμη, κατά την έννοια του κανονισμού για την κατάχρηση της αγοράς (
2
).
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, όσον αφορά το πόσο συγκεκριμένη πρέπει να είναι μια πληροφορία για να μπορεί να θεωρηθεί προνομιακή, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι μια πληροφορία θεωρείται συγκεκριμένη εάν από κατά περίπτωση εξέταση προκύπτει ότι περιέχει, μεταξύ άλλων, αναφορά σε γεγονός που ευλόγως μπορεί να αναμένεται ότι θα λάβει χώρα και εάν είναι αρκούντως συγκεκριμένη ώστε να μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο του γεγονότος αυτού στις τιμές των οικείων χρηματοπιστωτικών μέσων. Εξάλλου, ο συγκεκριμένος χαρακτήρας μιας πληροφορίας δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να αποκλειστεί απλώς και μόνον επειδή μια πληροφορία εμπίπτει σε ορισμένη κατηγορία πληροφοριών, όπως είναι οι πληροφορίες για την επικείμενη δημοσίευση άρθρου αναφερόμενου σε φήμη της αγοράς. Συναφώς, δεδομένου ότι μια φήμη χαρακτηρίζεται από ορισμένο βαθμό αβεβαιότητας, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το πόσο συγκεκριμένο είναι το περιεχόμενο της φήμης, καθώς και η αξιοπιστία της πηγής που την αναπαράγει. Ομοίως, η αναγνωρισιμότητα του δημοσιογράφου που υπέγραψε τα άρθρα στον Τύπο καθώς και ο δημοσιογραφικός οργανισμός που τα δημοσίευσε μπορούν να θεωρηθούν, ανάλογα με τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης, καθοριστικά στοιχεία, εφόσον τα στοιχεία αυτά παρέχουν τη δυνατότητα να εκτιμηθεί η εγκυρότητα της συγκεκριμένης φήμης.
Στο πλαίσιο αυτό, μια πληροφορία για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου το οποίο διαδίδει φήμη της αγοράς για εκδότη χρηματοπιστωτικών μέσων μπορεί να συνιστά «συγκεκριμένη» πληροφορία. Η αναφορά, στο άρθρο αυτό, της τιμής στην οποία θα εξαγοράζονταν οι τίτλοι του οικείου εκδότη στο πλαίσιο ενδεχόμενης δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, καθώς και η ταυτότητα του δημοσιογράφου που υπέγραψε το εν λόγω άρθρο και του δημοσιογραφικού οργανισμού που το δημοσίευσε είναι κρίσιμα στοιχεία για την αξιολόγηση του συγκεκριμένου χαρακτήρα της πληροφορίας, εφόσον τα στοιχεία αυτά έγιναν γνωστά πριν από την εν λόγω δημοσίευση. Όσον αφορά την πραγματική επίδραση της δημοσίευσης στην τιμή των τίτλων τους οποίους αφορά, η επίδραση αυτή, μολονότι μπορεί να συνιστά εκ των υστέρων ένδειξη περί του συγκεκριμένου χαρακτήρα της πληροφορίας, εντούτοις δεν αρκεί, αυτή καθεαυτήν, για να διαπιστωθεί η ύπαρξη συγκεκριμένου χαρακτήρα, δίχως να εξεταστούν άλλα στοιχεία τα οποία ήταν ή έγιναν γνωστά πριν από τη δημοσίευση.
Περαιτέρω, όσον αφορά τη γνωστοποίηση, από δημοσιογράφο σε μια από τις συνήθεις πηγές πληροφόρησής του, προνομιακής πληροφορίας, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η έκφραση «για δημοσιογραφικούς σκοπούς» (
3
) αφορά όχι μόνον τις πληροφορίες που γνωστοποιούνται με τη δημοσίευση, αλλά και εκείνες που εντάσσονται στη διαδικασία η οποία καταλήγει σε τέτοια δημοσίευση. Προκειμένου να ληφθεί υπόψη η σημασία που έχουν η ελευθερία του Τύπου και η ελευθερία της έκφρασης, οι οποίες κατοχυρώνονται στο άρθρο 11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), εντός κάθε δημοκρατικής κοινωνίας, οι έννοιες αυτές πρέπει να ερμηνεύονται ευρέως. Επομένως, γνωστοποίηση πραγματοποιηθείσα στο πλαίσιο προπαρασκευαστικών για τη δημοσίευση ερευνητικών εργασιών ενός δημοσιογράφου μπορεί να συνιστά γνωστοποίηση πληροφοριών για δημοσιογραφικούς σκοπούς.
Κατά συνέπεια, η γνωστοποίηση, από δημοσιογράφο σε μια από τις συνήθεις πηγές πληροφόρησής του, πληροφορίας για την επικείμενη δημοσίευση στον Τύπο άρθρου του ιδίου το οποίο διαδίδει φήμη της αγοράς πραγματοποιείται «για δημοσιογραφικούς σκοπούς» εφόσον η γνωστοποίηση είναι αναγκαία για την άσκηση δημοσιογραφικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανόμενων των προπαρασκευαστικών για τις δημοσιεύσεις ερευνητικών εργασιών.
Τέλος, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η διάταξη του κανονισμού για την κατάχρηση της αγοράς η οποία αφορά τη γνωστοποίηση ή τη διάδοση πληροφοριών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης (
4
) δεν συνιστά αυτοτελή βάση, παρεκκλίνουσα από τη διάταξη του ίδιου κανονισμού σχετικά με την παράνομη γνωστοποίηση προνομιακής πληροφορίας (
5
), για τον καθορισμό του νόμιμου ή παράνομου χαρακτήρα γνωστοποίησης προνομιακών πληροφοριών για δημοσιογραφικούς σκοπούς. Η εξαίρεση στην απαγόρευση της γνωστοποίησης τέτοιων πληροφοριών την οποία προβλέπει η τελευταία αυτή διάταξη πρέπει, εντούτοις, να ερμηνεύεται κατά τρόπο που να διαφυλάσσει την πρακτική αποτελεσματικότητα της πρώτης διάταξης υπό το πρίσμα του σκοπού της, ο οποίος έγκειται στον σεβασμό της ελευθερίας του Τύπου και της ελευθερίας της έκφρασης σε άλλα μέσα που κατοχυρώνονται, ιδίως, στο άρθρο 11 του Χάρτη. Επομένως, η γνωστοποίηση προνομιακής πληροφορίας από δημοσιογράφο είναι νόμιμη, εφόσον θεωρείται αναγκαία για την άσκηση του επαγγέλματός του και εφόσον τηρείται η αρχή της αναλογικότητας. Η εκτίμηση ως προς τον αναγκαίο και αναλογικό χαρακτήρα τέτοιας γνωστοποίησης πρέπει να είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις του Χάρτη (
6
).
Επομένως, όσον αφορά, πρώτον, την απαίτηση ότι η γνωστοποίηση αυτή πρέπει να είναι αναγκαία για την άσκηση δημοσιογραφικής δραστηριότητας, πρέπει να εξεταστεί εάν η γνωστοποίηση υπερέβη το αναγκαίο μέτρο για τη διασταύρωση των περιεχομένων στο επίμαχο δημοσίευμα πληροφοριών. Ειδικότερα, σχετικά με τη διασταύρωση πληροφορίας η οποία αφορά φήμη της αγοράς, πρέπει να εξεταστεί εάν ήταν αναγκαίο ο δημοσιογράφος να γνωστοποιήσει σε τρίτον, πέραν του περιεχομένου της επίμαχης φήμης, τη συγκεκριμένη πληροφορία για την επικείμενη δημοσίευση άρθρου το οποίο διαδίδει τη φήμη.
Δεύτερον, προκειμένου να καθοριστεί εάν τέτοια γνωστοποίηση είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας, πρέπει να ληφθεί υπόψη το δυνητικώς αποτρεπτικό αποτέλεσμα της απαγόρευσης της γνωστοποίησης όσον αφορά την άσκηση της δημοσιογραφικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων των προπαρασκευαστικών ερευνητικών εργασιών, καθώς και να εξακριβωθεί εάν, πραγματοποιώντας την επίμαχη δημοσίευση, ο δημοσιογράφος ενήργησε σύμφωνα με τους κανόνες και τους κώδικες που διέπουν το επάγγελμά του (
7
). Επιπλέον, πρέπει να συνεκτιμηθούν οι επιπτώσεις της γνωστοποίησης των επίμαχων προνομιακών πληροφοριών στην ακεραιότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών. Ειδικότερα, στο μέτρο που η κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών πραγματοποιήθηκε μετά την εν λόγω γνωστοποίηση, η κατάχρηση αυτή ενδέχεται να προξενήσει οικονομική ζημία στους λοιπούς επενδυτές και, μεσοπρόθεσμα, να οδηγήσει στην απώλεια της εμπιστοσύνης στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Επομένως, η γνωστοποίηση προνομιακών πληροφοριών θίγει όχι μόνον τα ιδιωτικά συμφέροντα ορισμένων επενδυτών, αλλά και, γενικότερα, το δημόσιο συμφέρον για τη διασφάλιση συνθηκών πλήρους διαφάνειας στην αγορά, προκειμένου να προστατευτεί η ακεραιότητά της και να διασφαλιστεί η εμπιστοσύνη του συνόλου των επενδυτών. Ως εκ τούτου, στο αιτούν δικαστήριο απόκειται επίσης να συνεκτιμήσει το γεγονός ότι ο σκοπός δημοσίου συμφέροντος τον οποίο ενδέχεται να εξυπηρέτησε τέτοια γνωστοποίηση είναι αντίθετος όχι μόνον προς ιδιωτικά συμφέροντα, αλλά και προς έναν άλλον επίσης δημοσίου συμφέροντος σκοπό.
(
1
)	Οδηγία 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για την [κατάχρηση προνομιακών πληροφοριών] και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) (ΕΕ 2003, L 96, σ. 16), άρθρο 1, σημείο 1· οδηγία 2003/124/ΕΚ της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2003, για την εφαρμογή της οδηγίας 2003/6 όσον αφορά τον ορισμό και τη δημοσιοποίηση των [προνομιακών] πληροφοριών και τον ορισμό των πράξεων χειραγώγησης της αγοράς (ΕΕ 2003, L 339, σ. 70), άρθρο 1, παράγραφος 1.
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6 και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 1).
(
3
)	Άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014.
(
4
)	Άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014.
(
5
)	Άρθρο 10 του κανονισμού 596/2014.
(
6
)	Άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
(
7
)	Άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014.