62002CC0293_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Czy prawo wspólnotowe sprzeciwia się przepisom właściwym dla wyspy Jersey(2), które poddają różnym formalnościom wprowadzanie do obrotu w Zjednoczonym Królestwie ziemniaków wyprodukowanych na tej wyspie?
2. Takie jest w istocie pytanie, z którym zwrócił się Royal Court of Jersey w niniejszej sprawie, wnosząc do Trybunału Sprawiedliwości o zbadanie szczególnego statusu tej wyspy względem Wspólnoty Europejskiej, wynikającego z przystąpienia Zjednoczonego Królestwa.
3. W rozwinięciu wyroku z dnia 16 lipca 1998 r. w sprawie Pereira Roque(3) dotyczącej sytuacji na Jersey w dziedzinie swobodnego przepływu osób, w niniejszej sprawie chodzi o określenie, czy postanowienia traktatu WE dotyczące swobodnego przepływu towarów znajdują zastosowanie do jej terytorium w zakresie wprowadzania do obrotu produktów rolnych, takich jak ziemniaki, a jeśli tak, to na jakich warunkach. Mając na względzie szczególny status wyspy Jersey względem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, w sprawie tej wniesiono do Trybunału o ponowne zbadanie kwestii stosowania postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego.
I – Ramy prawne
A – Uregulowania wspólnotowe dotyczące statusu wyspy Jersey względem Wspólnoty
4. Liczne postanowienia prawa wspólnotowego pierwotnego lub wtórnego dotyczą statusu Wysp Normandzkich i wyspy Man(4) w zakresie stosowania uregulowań wspólnotowych na terytorium tych wysp.
5. Chociaż art. 299 ust. 4 WE przewiduje, że „[p]ostanowienia niniejszego traktatu stosują się do terytoriów europejskich, za których stosunki zewnętrzne odpowiedzialne jest państwo członkowskie”, to jednak ten sam artykuł wyjaśnia w ust. 6 lit. c), że „niniejszy traktat stosuje się do wysp kanału La Manche i wyspy Man tylko w zakresie niezbędnym do zapewnienia stosowania ustaleń dotyczących tych wysp, zawartych w traktacie dotyczącym przystąpienia nowych państw członkowskich do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej oraz Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej podpisanym 22 stycznia 1972 roku”.
6. Reżim prawny przewidziany dla tych wysp we wspomnianym traktacie o przystąpieniu został uregulowany w protokole nr 3 w sprawie Wysp Normandzkich i wyspy Man załączonym do Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii oraz Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej i dostosowań w traktatach(5) .
7. Artykuł 1 ust. 1 tego protokołu przewiduje, że „[p]rzepisy wspólnotowe w sprawie ceł i ograniczeń ilościowych, w szczególności opłat celnych i opłat o skutku równoważnym, w szczególności te, które zostały zawarte w Akcie przystąpienia, mają zastosowanie do Wysp Normandzkich i wyspy Man na tych samych warunkach, jak wobec Zjednoczonego Królestwa. W szczególności stopniowo znosi się cła i opłaty o skutku równoważnym pomiędzy tymi terytoriami a Wspólnotą w swym pierwotnym składzie oraz pomiędzy tymi terytoriami a nowymi państwami członkowskimi, zgodnie z przepisami zawartymi w art. 32 i 36 Aktu przystąpienia”.
8. Artykuł 1 ust. 2 akapit pierwszy protokołu nr 3 uściśla, że „[w] odniesieniu do produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia, podlegających szczególnemu systemowi wymiany handlowej, opłaty i inne środki przywozowe przewidziane w przepisach wspólnotowych i stosowane przez Zjednoczone Królestwo mają zastosowanie do państw trzecich”. Następny akapit dodaje, że „[s]tosuje się także przepisy wspólnotowe, w szczególności te, które zostały zawarte w Akcie przystąpienia, które są niezbędne dla zapewnienia swobodnego przepływu i przestrzegania normalnych warunków konkurencji w handlu tymi produktami”.
9. Artykuł 1 ust. 2 akapit ostatni przewiduje, że „Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną na wniosek Komisji, ustala warunki zastosowania przepisów, o których mowa w akapitach poprzednich, do tych terytoriów”. To właśnie na tej podstawie Rada przyjęła w dniu 12 marca 1973 r. rozporządzenie (EWG) nr 706/73 dotyczące uzgodnień wspólnotowych mających zastosowanie do Wysp Normandzkich oraz wyspy Man w zakresie handlu produktami rolnymi(6) .
10. Artykuł 1 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje, że „[p]rzepisy wspólnotowe stosowane w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa w handlu produktami rolnymi objętymi postanowieniami załącznika II do Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą(7), jak i towarami objętymi przepisami rozporządzenia nr 170/67/EWG(8) i rozporządzenia (EWG) nr 1059/69(9) mają zastosowanie w odniesieniu do wysp, z wyjątkiem przepisów w sprawie przyznawania refundacji i kwot wyrównawczych przy wywozie przez Zjednoczone Królestwo”.
11. Artykuł 1 ust. 2 rozporządzenia nr 706/73 uściśla, że „Zjednoczone Królestwo i wyspy uważa się, do celów stosowania przepisów określonych w ust. 1, za jedno państwo członkowskie”.
12. Artykuł 3 tego rozporządzenia zmieniony rozporządzeniem nr 1174/86(10) dodaje, że „[…] wspólnotowe przepisy stosowane w następujących kwestiach […] prawodawstwa dotyczącego zdrowia roślin, obrotu nasionami i sadzonkami, prawodawstwa dotyczącego żywności […], norm jakościowych i handlowych stosuje się na tych samych warunkach jak w Zjednoczonym Królestwie w odniesieniu do produktów określonych w art. 1 przywożonych na wyspy lub wywożonych z wysp do Wspólnoty”.
B – Uregulowania lokalne właściwe dla wyspy Jersey
13. W dniu 18 grudnia 2001 r. States of Jersey (organ legislacyjny wyspy Jersey)(11) wydał Jersey Potato Export Marketing Scheme Act 2001 (ustawę dotyczącą ustanowienia reżimu prawnego wywozu ziemniaków z Jersey)(12) .
14. Sporne przepisy zostały przyjęte w następstwie skarg rolników na niskie marże zysku uzyskiwane przez nich z uprawy odmiany ziemniaków zwanej Jersey Royal, które to ziemniaki stanowią główną uprawę polową wyspy(13) . Odpowiedzialność za tę sytuację ponoszą podmioty odpowiedzialne za wprowadzanie do obrotu ziemniaków z Jersey, ponieważ ich polityka handlowa jest prowadzona w sposób mało przejrzysty i według zasad zasadniczo wynikających ze stosunków konkurencyjnych między nimi, to znaczy w warunkach, które wymykają się kontroli rolników(14) . W tej właśnie sytuacji sporne przepisy zostały przyjęte z intencją promowania przejrzystości i uczciwości transakcji handlowych.
15. Ich celem jest ustanowienie szczególnego reżimu prawnego „wywozu” ziemniaków z Jersey na inne sąsiadujące wyspy oraz do Zjednoczonego Królestwa, gdzie jest zbywana prawie cała produkcja. Zgodnie z art. 2 spornych przepisów, który określa geograficzny zakres ich stosowania, termin „wywóz” oznacza „wywożenie ziemniaków poza wyspę w celu ich sprzedaży, bezpośrednio lub poprzez inne miejsce, do miejsca przeznaczenia znajdującego się w Zjednoczonym Królestwie, baliwacie Guernsey lub wyspie Man, w celu ich konsumpcji”.
16. Sporne przepisy wprowadzają dwojakiego rodzaju obowiązki, których naruszenie powoduje odpowiedzialność karną.
17. W szczególności nakładają na producentów ziemniaków na Jersey, którzy zamierzają „wywieźć” swoje produkty, obowiązek rejestracji w Jersey Potato Export Marketing Board (podmiot utworzony ustawą z 2001 r. w celu zarządzania wprowadzonym reżimem)(15) i zawarcia z tym ostatnim umowy o wprowadzanie ziemniaków do obrotu(16) .
18. Obowiązek polegający na zawarciu umowy z tym urzędem o wprowadzanie ziemniaków do obrotu dotyczy również podmiotów wprowadzających je do obrotu, które zamierzają „wywieźć” z Jersey ziemniaki uzyskane przez nie od producentów(17) .
19. Naruszenie tych obowiązków powoduje odpowiedzialność karną. W istocie każda osoba, która sprzedaje, oferuje do sprzedaży lub chce nabyć ziemniaki z Jersey z naruszeniem spornych przepisów, naraża się na karę grzywny w maksymalnej wysokości 200 GBP lub karę pozbawienia wolności na okres do sześciu miesięcy.
20. Ponadto ze spornych przepisów wynika, że jeżeli producent ziemniaków z Jersey nie dotrzymuje warunków umowy o wprowadzanie do obrotu, którą zawarł z urzędem, ten ostatni jest uprawniony do nałożenia na niego sankcji oraz ? w przypadku ponownego naruszenia ? do podania danych tego producenta do wiadomości właściwym władzom States, aby te dokonały jego wykreślenia z rejestru, pozbawiając w ten sposób wykreślonego producenta prawa do zawierania nowych umów o wprowadzanie do obrotu.
21. Poza tymi kompetencjami urząd może na podstawie spornych przepisów wymagać, aby każdy producent zarejestrowany u niego płacił składki na fundusz przeznaczony na pokrycie jego podstawowych kosztów(18), nawet jeśli dany producent nie jest stroną umowy o wprowadzanie do obrotu.
II – Postępowanie przed sądem krajowym
22. Ten nowy reżim wprowadzony spornymi przepisami w celu uregulowania „wywozu” ziemniaków z Jersey na sąsiadujące wyspy oraz do Zjednoczonego Królestwa powinien był co do zasady wejść w życie w dniu 1 marca 2002 r.
23. Jednak jego wejście w życie zostało zawieszone przez Royal Court of Jersey w ramach kontroli sądowej („judicial review”) w przedmiocie zgodności z prawem spornych przepisów, w szczególności pod kątem prawa wspólnotowego.
24. Postępowanie to, wszczęte przeciwko States i urzędowi, zostało zainicjowane przez jeden z czterech podmiotów wprowadzających ziemniaki do obrotu, które dokonują „wywozu” ziemniaków z Jersey do Zjednoczonego Królestwa (Jersey Produce Marketing Organisation Ltd)(19) . Inny podmiot wprowadzający ziemniaki do obrotu, który wraz z JPMO dokonuje około 80% tego „wywozu” (Top Produce Ltd)(20), jak również spółka, względem której TOP jest spółką zależną, produkująca około 12–15% ziemniaków na Jersey i je wywożąca (Fairview Farm Ltd)(21), zgłosiły interwencję, popierając to powództwo.
25. Kilka miesięcy po zawieszeniu wejścia w życie omawianego nowego reżimu prawnego States i urząd wniosły o uchylenie tego zawieszenia, począwszy od dnia 1 października 2002 r. (zaraz po szczytowym okresie kampanii ziemniaczanej). Wniosek ten został oddalony przez Royal Court of Jersey, co oznacza, że wejście tych przepisów w życie nadal jest zawieszone.
III – Pytania prejudycjalne
26. Jednocześnie z zawieszeniem wejścia w życie kwestionowanego nowego reżimu prawnego Royal Court of Jersey postanowił zawiesić postępowanie w przedmiocie zgodności z prawem spornych przepisów i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
1) „Czy reżim prawny taki jak ten, który reguluje wywóz ziemniaków z Jersey do Zjednoczonego Królestwa, należy uważać za środek o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych w wywozie, stojący w sprzeczności z art. 29 WE ze względu na to, że ziemniaki wywożone bezpośrednio z Jersey do Zjednoczonego Królestwa mogą, bez opuszczania statku towarowego, być przesyłane tranzytem przez inne państwo członkowskie?
2) Czy reżim prawny taki jak ten, który reguluje wywóz ziemniaków z Jersey do Zjednoczonego Królestwa, należy uważać za niezgodny z art. 23 WE, 25 WE, 28 WE i 29 WE ze względu na to, że może on wpływać na wymianę handlową pomiędzy tą wyspą a Zjednoczonym Królestwem (a także Guernsey i wyspą Man) lub prowadzić do pobierania opłat związanych z taką wymianą?”.
27. Poprzez te dwa pytania, które należy rozważyć łącznie, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy postanowienia traktatowe dotyczące swobodnego przepływu towarów należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one temu, by wprowadzanie do obrotu produktów rolnych pochodzących z wyspy Jersey (takich jak ziemniaki) w Zjednoczonym Królestwie, a także w baliwacie Guernsey lub na wyspie Man było uzależnione od spełnienia różnych formalności, takich jak rejestracja producentów w lokalnym organie publicznym, zawarcie umów o wprowadzanie do obrotu między tym organem a zainteresowanymi podmiotami (pod groźbą sankcji pieniężnych) i ewentualne płacenie składek przez producentów na fundusz przeznaczony na finansowanie działalności tego organu.
IV – Analiza
28. Celem udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy przede wszystkim zbadać, czy przepisy wspólnotowe dotyczące swobodnego przepływu towarów mogą być stosowane do wyspy Jersey w zakresie wprowadzania do obrotu produktów rolnych takich jak ziemniaki.
29. Jedynie w przypadku odpowiedzi twierdzącej na to pytanie należy zadać sobie pytanie, czy przepisy te, w szczególności zawarte w art. 23 WE, 25 WE i 29 WE, mogą być stosowane do sytuacji, które są objęte przez sporne przepisy, to znaczy do wymiany towarowej między wyspą Jersey a Zjednoczonym Królestwem lub między wyspą Jersey a innymi Wyspami Normandzkimi i wyspą Man, mając na względzie szczególny status tych wysp w stosunku do Zjednoczonego Królestwa.
30. Jedynie gdyby tak było, należałoby zbadać, czy owe postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów rzeczywiście sprzeciwiają się spornym przepisom.
A – W przedmiocie zastosowania do wyspy Jersey postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów w zakresie wprowadzania do obrotu produktów rolnych, takich jak ziemniaki
31. Zgodnie z zasadą powszechnie przyjętą w prawie międzynarodowym publicznym(22) zakres stosowania ratione loci traktatu obejmuje co do zasady terytorium państw członkowskich Wspólnoty, które są związane tym traktatem. Wynika stąd, że aby określić, czy traktat stosuje się w danej strefie geograficznej, należy przede wszystkim zbadać, czy strefa ta stanowi część terytorium państwa członkowskiego, zgodnie z tym, jak jest ono określone w jego prawie krajowym.
32. Jednak to wstępne badanie nie jest rozstrzygające, jako że terytorialny zakres stosowania traktatu nie pokrywa się dokładnie z granicami terytorium każdego państwa członkowskiego, tak jak jest ono określone w jego prawie krajowym. To właśnie wynika z licznych postanowień traktatu, a w szczególności z art. 299 ust. 4 WE, zgodnie z którym, przypomnijmy, „[p]ostanowienia niniejszego traktatu stosują się do terytoriów europejskich, za których stosunki zewnętrzne odpowiedzialne jest państwo członkowskie”.
33. Sytuacja Jersey odpowiada dokładnie temu przypadkowi. Podobnie bowiem jak inne Wyspy Normandzkie i wyspa Man nie stanowi ona terytorium Zjednoczonego Królestwa(23) . Wynika z tego, że w aspekcie wewnętrznym wyspa Jersey cieszy się szeroką autonomią w stosunku do Zjednoczonego Królestwa, zarówno na płaszczyźnie ustawodawczej, jak i administracyjnej lub sądowej(24) . Natomiast w aspekcie międzynarodowym jest ona ściśle zależna od Zjednoczonego Królestwa, ponieważ jest ono odpowiedzialne za jej stosunki zewnętrzne(25) . Zatem gdy rozważano przystąpienie Zjednoczonego Królestwa do Wspólnoty, niektórzy mogli się obawiać, że zgodnie z art. 299 ust. 4 WE traktat będzie się stosował w całości do terytorium europejskiego, które stanowi wyspa Jersey, jak również inne Wyspy Normandzkie czy wyspa Man(26) .
34. W tej sytuacji postanowiono przyjąć szczególny dla tych wysp reżim prawny w celu uwzględnienia szczególnych stosunków, jakie utrzymywały one od dawna ze Zjednoczonym Królestwem(27) .
35. Tego rodzaju uściślenie zostało wprowadzone przez akt dotyczący warunków przystąpienia i dostosowań w traktatach(28) . W istocie art. 299 ust. 6 lit. c) WE (który wywodzi się z tego aktu) stanowi, że na zasadzie odstępstwa od ust. 4 tego artykułu „niniejszy traktat stosuje się do wysp kanału La Manche i wyspy Man tylko w zakresie niezbędnym do zapewnienia stosowania ustaleń dotyczących tych wysp, zawartych w traktacie dotyczącym przystąpienia nowych państw członkowskich do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej […], podpisanym 22 stycznia 1972 roku”.
36. Innymi słowy, postanowienia traktatu nie stosują się w całości do tych wysp, w tym do wyspy Jersey, lecz jedynie w części, w granicach określonych szczególnym reżimem prawnym, który jest dla nich zastrzeżony.
37. Wiodące zasady tego szczególnego reżimu zostały zawarte w protokole nr 3, który został dołączony do aktu dotyczącego warunków przystąpienia. Wynika z niego, że o ile postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu osób lub swobodnego przepływu usług nie znajdują zastosowania do wyspy Jersey(29), o tyle nie jest tak w przypadku uregulowań wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu towarów.
38. Przypomnę bowiem, że art. 1 ust. 1 protokołu nr 3 przewiduje, że „[p]rzepisy wspólnotowe w sprawie ceł i ograniczeń ilościowych, szczególnie opłat celnych i opłat o skutku równoważnym, w szczególności te, które zostały zawarte w Akcie przystąpienia, mają zastosowanie do Wysp Normandzkich […] na tych samych warunkach, jak wobec Zjednoczonego Królestwa” oraz że „[w] szczególności stopniowo znosi się cła i opłaty o skutku równoważnym pomiędzy tymi terytoriami a Wspólnotą […], zgodnie z przepisami zawartymi w art. 32 i 36 Aktu przystąpienia”.
39. Z przepisów tych wynika, że wszystkie postanowienia dotyczące swobodnego przepływu towarów zawarte w tytule I części trzeciej traktatu, jak również w aktach prawa wtórnego mają zastosowanie do wyspy Jersey. Jest tak w szczególności w przypadku postanowień zawartych w art. 23 WE i 25 WE(30) (dotyczących ceł przywozowych i wywozowych oraz opłat o skutku równoważnym), jak również w art. 28 WE i 29 WE (dotyczących ograniczeń ilościowych w przywozie oraz wszelkich środków o skutku równoważnym).
40. W rozwinięciu tych ogólnych przepisów dotyczących stosowania uregulowań wspólnotowych w dziedzinie swobodnego przepływu towarów (niezależnie od ich rodzaju) protokół nr 3 zawiera postanowienia szczególne dotyczące pewnych towarów, to znaczy produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia.
41. Jak już bowiem wskazałem, art. 1 ust. 2 akapit pierwszy protokołu wyjaśnia, że „[w] odniesieniu do produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia, podlegających szczególnemu systemowi wymiany handlowej, opłaty i inne środki przywozowe przewidziane w przepisach wspólnotowych i stosowane przez Zjednoczone Królestwo mają zastosowanie do państw trzecich”.
42. Artykuł 1 ust. 2 akapit drugi protokołu dodaje, że „[s]tosuje się także przepisy wspólnotowe, w szczególności te, które zostały zawarte w Akcie przystąpienia, które są niezbędne dla zapewnienia swobodnego przepływu i przestrzegania normalnych warunków konkurencji w handlu tymi produktami”.
43. Moim zdaniem art. 1 ust. 2 akapit drugi protokołu nr 3 stosuje się do produktów rolnych takich jak ziemniaki, co oznacza, że uregulowania wspólnotowe dotyczące swobodnego przepływu towarów obowiązują w stosunku do wyspy Jersey w zakresie wprowadzania do obrotu ziemniaków, które są produkowane na jej terytorium.
44. Odmiennie od tego, co twierdzi JPMO, nie ma wielkiego znaczenia fakt, że ziemniaki nie są przedmiotem wspólnej organizacji rynków(31) .
45. To prawda, że art. 1 ust. 2 akapit drugi protokołu nr 3 stanowi, że odpowiednie przepisy wspólnotowe, w szczególności te, które mają zapewnić swobodny przepływ towarów, stosują się do produktów wskazanych w poprzednim akapicie. Z kolei ten ostatni dotyczy „produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia, podlegających szczególnemu systemowi wymiany handlowej ”(32) .
46. Brzmienie tych postanowień może sugerować, że w zakresie produktów rolnych stosowanie do wyspy Jersey przepisów wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu towarów jest uwarunkowane tym, że te produkty rolne (podobnie jak produkty powstałe w drodze ich przetworzenia) podlegają szczególnemu reżimowi prawnemu wymiany handlowej(33) .
47. Zdaniem JPMO wyrażenie „szczególny system wymiany handlowej” odnosi się do takiego reżimu prawnego jak wspólna organizacja rynku, co oznacza, że produkty rolne, które podobnie jak ziemniaki nie są przedmiotem takiego reżimu, nie należą do zakresu stosowania uregulowania wspólnotowego dotyczącego swobodnego przepływu towarów. Jej zdaniem wynika z tego, że wprowadzanie do obrotu ziemniaków z Jersey nie podlega reżimowi prawnemu swobodnego przepływu towarów.
48. Nie zgadzam się z tą zawężającą wykładnią art. 1 ust. 2 akapit drugi protokołu nr 3 z następujących powodów.
49. Przede wszystkim należy być świadomym, że możliwa jest inna wykładnia tych postanowień poprzez to samo odczytanie przedmiotowych postanowień łącznie z postanowieniami art. 1 ust. 2 akapit pierwszy protokołu nr 3. Akapit pierwszy tego artykułu dotyczy bowiem wymiany towarowej między przedmiotowymi wyspami a państwami trzecimi, podczas gdy akapit drugi dotyczy raczej, jak się wydaje, wymiany towarowej wewnątrz Wspólnoty. To, co odnosi się do pierwszego rodzaju wymiany handlowej, niekoniecznie stosuje się do drugiego.
50. W istocie użycie w art. 1 ust. 2 akapit pierwszy protokołu nr 3 wyrażenia „szczególny system wymiany handlowej” mogło służyć jedynie podkreśleniu, że jego postanowienia dotyczą wymiany handlowej z państwami trzecimi w zakresie produktów z sektora rolnego, dla której ustanowione zostały szczególne mechanizmy, takie jak opłaty wyrównawcze lub inne środki przywozowe, np. cła (których kwota jest generalnie określana zgodnie ze wspólną taryfą celną). Wzmianka dotycząca istnienia szczególnego reżimu prawnego wymiany handlowej wpisuje się z łatwością w kontekst postanowień zamieszczonych w art. 1 ust. 2 akapit pierwszy protokołu, ponieważ dokładnie te postanowienia mają na celu rozszerzenie na omawiane wyspy stosowania uregulowań wspólnotowych dotyczących opłat wyrównawczych i innych środków przywozowych.
51. Wydaje się natomiast trudne dostrzeżenie jakiegokolwiek związku między istnieniem „szczególnego systemu wymiany handlowej” w znaczeniu szczególnego reżimu prawnego wymiany handlowej z państwami trzecimi a celem art. 1 ust. 2 akapit drugi protokołu nr 3, ponieważ artykuł ten dotyczy przede wszystkim wymiany towarowej wewnątrz Wspólnoty.
52. Wnioskuję stąd, że art. 1 ust. 2 akapit drugi protokołu nr 3, odwołując się do produktów, o których mowa w akapicie poprzednim, może być rozumiany w ten sposób, że czyni on aluzję do produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia, niezależnie od tego, czy podlegają one „szczególnemu systemowi wymiany handlowej” w znaczeniu szczególnego reżimu prawnego wymiany handlowej z państwami trzecimi.
53. Zatem odmiennie od tego, co twierdzi JPMO, moim zdaniem ten artykuł protokołu nr 3 nie wydaje się oznaczać, że stosowanie do wyspy Jersey uregulowań wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu towarów jest uzależnione w zakresie produktów rolnych, takich jak ziemniaki, od warunku, by produkty te podlegały wspólnej organizacji rynków.
54. Wniosek ten nasuwa się jeszcze silniej po lekturze rozporządzenia nr 706/73, które zostało przyjęte na podstawie art. 1 ust. 2 akapit trzeci protokołu nr 3 w celu uściślenia warunków wykonania na terytorium przedmiotowych wysp przepisów wspólnotowych, które stosują się do tych terytoriów zgodnie z poprzednimi akapitami.
55. Przypominam, że art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że „[p]rzepisy wspólnotowe stosowane w odniesieniu do Zjednoczonego Królestwa w handlu produktami rolnymi objętymi postanowieniami załącznika II do Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą, jak i towarami objętymi przepisami rozporządzenia nr 170/67/EWG i rozporządzenia (EWG) nr 1059/69 mają zastosowanie w odniesieniu do wysp, z wyjątkiem przepisów w sprawie przyznawania refundacji i kwot wyrównawczych przy wywozie przez Zjednoczone Królestwo”.
56. Artykuł ten dotyczy zarówno wymiany handlowej tych produktów lub tych towarów wewnątrz Wspólnoty, jak i tej, która następuje między Wspólnotą a państwami trzecimi.
57. Nie ma w brzmieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 706/73 nic, co sugerowałoby, że produkty rolne, takie jak ziemniaki, nie są objęte zakresem stosowania (na terytorium omawianych wysp) przepisów wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu towarów z tego powodu, że produkty te nie podlegają wspólnej organizacji rynków. W tym względzie brzmienie tego rozporządzenia jest nieznacznie bardziej satysfakcjonujące od brzmienia protokołu nr 3, którego niejednoznaczność przepisów rzeczywiście uzasadniała wyjaśnienia, które zostały do niego wprowadzone.
58. Jak słusznie podkreśla Komisja, jedynym warunkiem przewidzianym w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 706/73 stosowania do produktów rolnych przepisów wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu towarów jest wymóg, by produkty te były objęte załącznikiem II do traktatu EWG (obecnie załącznikiem I WE)(34) .
59. Przypominam tutaj, że ziemniaki spełniają ten warunek(35) . Wynika z tego, że postanowienia traktatowe dotyczące swobodnego przepływu towarów należy stosować do wyspy Jersey w zakresie wprowadzania do obrotu ziemniaków, które są tam produkowane.
60. Nie ma w tym kontekście wielkiego znaczenia, że znacząca część wspólnej polityki rolnej nie znajduje zastosowania do wyspy Jersey(36), niezależnie od tradycyjnego związku między, po pierwsze, funkcjonowaniem i rozwojem wspólnego rynku produktów rolnych a po drugie, ustanowieniem wspólnej polityki rolnej(37) .
61. Szczególna sytuacja, w której znajduje się wyspa Jersey w aspekcie wspólnej polityki rolnej, wynika bowiem z samej treści protokołu nr 3 i rozporządzenia nr 706/73, z którego wynika również, jak już to wskazałem, że przepisy wspólnotowe dotyczące swobodnego przepływu towarów mają zastosowanie do tego terytorium w zakresie wprowadzania do obrotu ziemniaków, które są tam produkowane.
62. Wyłączenie tej wymiany handlowej z zakresu stosowania postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów jedynie z tego względu, że wyspa Jersey nie jest objęta w całości zakresem stosowania wspólnej polityki rolnej, oznaczałoby pozbawienie skuteczności niektórych postanowień protokołu nr 3 i przepisów rozporządzenia nr 706/73 oraz naruszenie w ten sposób zarówno ogólnej systematyki tych aktów, jak i woli prawodawcy wspólnotowego.
63. Wnioskuję z tego, że postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów mają zastosowanie do wyspy Jersey w zakresie wprowadzania do obrotu ziemniaków, które są produkowane na jej terytorium.
64. Skoro została ustanowiona taka zasada, należy teraz zbadać, czy postanowienia te mogą mieć zastosowanie do szczególnych sytuacji objętych spornymi przepisami.
B – W przedmiocie zastosowania postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów do sytuacji objętych spornymi przepisami
65. Przed zbadaniem, czy postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów mają zastosowanie do sytuacji objętych spornymi przepisami, należy poczynić kilka uwag wstępnych odnoszących się do, po pierwsze, statusu Wysp Normandzkich i wyspy Man względem Zjednoczonego Królestwa w zakresie wykonania przepisów wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu produktów rolnych i po drugie, konkretnych sytuacji, które należy traktować jako objęte spornymi przepisami.
1. Uwagi wstępne
66. Jak już stwierdziłem, moim zdaniem z art. 1 ust. 2 akapit drugi protokołu nr 3 w związku z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 706/73 wynika, że postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów mają zastosowanie do wyspy Jersey w zakresie wprowadzania do obrotu ziemniaków, które są produkowane na jej terytorium.
67. Przypominam, że art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia wyjaśnia, że „Zjednoczone Królestwo i wyspy uważa się, do celów stosowania przepisów określonych w ust. 1, za jedno państwo członkowskie”.
68. Wynika z tego, że na potrzeby stosowania postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów w zakresie produktów rolnych takich jak ziemniaki wyspę Jersey należy traktować jako integralną część Zjednoczonego Królestwa. Tak samo rzecz się ma w przypadku pozostałych Wysp Normandzkich i wyspy Man. Na potrzeby stosowania przepisów wspólnotowych w tej dziedzinie stosunki między tymi wyspami a Zjednoczonym Królestwem nie mogą być więc traktowane tak jak stosunki między państwem trzecim i państwem członkowskim bądź między dwoma państwami członkowskimi(38) .
69. Wobec powyższego można sobie zadać pytanie, czy sytuacje, których dotyczą sporne przepisy, w zakresie wprowadzania ziemniaków z Jersey do obrotu nie powinny być traktowane jako sytuacje o charakterze czysto wewnętrznym jednego i tego samego państwa członkowskiego, to znaczy Zjednoczonego Królestwa.
70. Jak już wskazałem, sporne przepisy przewidują bowiem szczególny reżim dla „wywozu” ziemniaków z Jersey do Zjednoczonego Królestwa (gdzie zbywana jest niemal cała produkcja). Przypominam również, że zgodnie z ich art. 2 termin „wywóz” oznacza „wywożenie ziemniaków poza wyspę w celu ich sprzedaży, bezpośrednio lub poprzez inne miejsce, do miejsca przeznaczenia znajdującego się w Zjednoczonym Królestwie, baliwacie Guernsey lub na wyspie Man, w celu ich konsumpcji”.
71. Nie ma wątpliwości co do faktu, że zgodnie z tym artykułem sporne przepisy znajdują zastosowanie do przypadków, gdy ziemniaki są wysyłane „ferry‑boat” (promem) z wyspy Jersey do Zjednoczonego Królestwa bezpośrednio bądź tranzytem przez port w innym państwie członkowskim (jak francuski port w Caen) bez opuszczania tego „ferry‑boat”. Tak samo jest w przypadku ziemniaków wysyłanych bezpośrednio lub pośrednio z wyspy Jersey na wyspy baliwatu Guernsey lub na wyspę Man.
72. Poza tymi przypadkami strony sporu przed sądem krajowym popierały znacznie różniące się od siebie wykładnie terytorialnego zakresu stosowania spornych przepisów(39) . W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w ramach rozdziału kompetencji między Trybunałem a sądami krajowymi, co jest zasadą postępowania w trybie prejudycjalnym, wyłącznie do sądów krajowych, a nie do Trybunału należy wykładnia prawa krajowego(40) .
73. Zgodnie z wykładnią art. 2 spornych przepisów, która została przyjęta przez sąd krajowy, przypuszczam, że te przepisy nie znajdują zastosowania do przypadku, gdy ziemniaki są najpierw wysyłane do Francji celem ich przetworzenia (takiego jak mycie, pakowania lub paczkowanie), a następnie są przewożone do Zjednoczonego Królestwa w celu ich sprzedaży i konsumpcji w tym państwie(41) .
74. Chociaż sąd krajowy nie wypowiedział się wyraźnie w tym zakresie, przypuszczam również, że sporne przepisy nie znajdują też zastosowania w przypadku, gdy ziemniaki są sprzedawane podmiotowi z siedzibą we Francji lub w innym państwie członkowskim i są następnie odsprzedawane przez niego (w stanie nieprzetworzonym lub po przetworzeniu) do konsumpcji w Zjednoczonym Królestwie.
75. Sąd krajowy przyjął bowiem wykładnię prezentowaną przez States, zgodnie z którą wyrażenie „bezpośrednio lub poprzez inne miejsce” odnosi się wyłącznie do połączenia morskiego, które zostanie użyte celem wysłania ziemniaków poza wyspę(42) . Wywiódł on z tego, jak wskazałem, że sporne przepisy nie mogą być stosowane do przypadku, gdy ziemniaki są wysyłane do Francji celem ich przetworzenia, a następnie przewożone do Zjednoczonego Królestwa celem ich sprzedaży i konsumpcji w tym państwie. Przypuszczam, że podobnie jest w przypadku, gdy ziemniaki są sprzedawane podmiotowi z siedzibą we Francji lub w innym państwie członkowskim, a następnie odsprzedawane przez niego (w stanie nieprzetworzonym lub po przetworzeniu) do konsumpcji w Zjednoczonym Królestwie, jako że taka operacja, dokładnie tak jak ta opisana wcześniej, wykracza poza ograniczony kontekst, w który zdaniem sądu krajowego wpisuje się przedmiotowe wyrażenie, to znaczy prostą operację przewozu towarów.
76. Ponieważ zakres terytorialny spornych przepisów został zakreślony w ten sposób, należy teraz ustalić, czy określone postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów mogą być stosowane do operacji wprowadzania do obrotu ziemniaków objętych tymi spornymi przepisami.
77. Moja analiza będzie dotyczyła zarówno art. 23 WE i 25 WE, jak też art. 29 WE. Choć art. 28 WE został również wspomniany przez sąd krajowy, nie będę się nim zajmował, ponieważ nie ma on w każdym razie znaczenia wobec tego, że sporne przepisy regulują jedynie wysyłkę ziemniaków poza wyspę Jersey, a nie ich wprowadzenie na to terytorium.
2. Stosowanie art. 23 WE, 25 WE i 29 WE do sytuacji objętych spornymi przepisami
78. Na wstępnie stwierdzam, że kwestia stosowania art. 23 WE i 25 WE do sytuacji objętych spornymi przepisami może się pojawiać jedynie w odniesieniu do ewentualnej składki na rzecz urzędu, a nie w odniesieniu do sankcji pieniężnych, których celem jest zapewnienie przestrzegania obowiązków nałożonych spornym reżimem prawnym wprowadzania do obrotu, ponieważ sankcje takie tym bardziej kwalifikują się jako środki o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych w rozumieniu art. 29 WE.
79. Jeśli chodzi o ewentualną składkę na rzecz urzędu, to nie dysponuję wystarczającą ilością informacji dotyczących tego aspektu spornych przepisów. Z zastrzeżeniem analizy, której przeprowadzenie w tym zakresie należy do sądu krajowego, przypuszczam, podobnie jak twierdzi Komisja, że kwota spornej składki jest obliczana w zależności od ilości ziemniaków, które zostały wysłane w poprzednim roku przez danego producenta (do Zjednoczonego Królestwa, baliwatu Guernsey lub na wyspę Man), bądź w zależności od powierzchni, jaką ten ostatni przeznaczył na uprawę ziemniaków w tym okresie(43) .
80. W tym właśnie zakresie powstaje kwestia stosowania art. 23 WE, 25 WE i 29 WE do sytuacji objętych spornymi przepisami. Zbadam tę kwestię, wychodząc od brzmienia art. 23 WE, 25 WE, 28 WE i 29 WE, aby prześledzić następnie rozwój orzecznictwa Trybunału w tym zakresie, co ma na celu sprecyzowanie jego zasięgu i zbadanie jego znaczenia, jak również granic w kontekście sytuacji objętych spornymi przepisami.
a) Brzmienie art. 23 WE, 25 WE, 28 WE i 29 WE i jego uwzględnienie w tradycyjnym orzecznictwie Trybunału odnoszącym się do terytorialnego zakresu stosowania postanowień traktatu w dziedzinie swobodnego przepływu towarów
81. Na podstawie lektury art. 23 WE, 25 WE, 28 WE i 29 WE, które są rozwinięciem art. 3 ust. 1 lit. a) WE, wydaje się oczywiste, że jedynymi przeszkodami (taryfowymi lub pozataryfowymi) dla swobodnego przepływu towarów, które są zabronione przez te artykuły, są te, które odnoszą się do wymiany handlowej między państwami członkowskimi, lecz nie są nimi te przeszkody, które dotyczą wymiany handlowej między poszczególnymi częściami terytorium jednego i tego samego państwa członkowskiego(44) .
82. Ten oczywisty wniosek był wielokrotnie przypominany przez Trybunał w kontekście przepisów krajowych mających dwojaki wpływ na wprowadzanie towarów do obrotu: zarówno w ramach wymiany handlowej z innymi państwami członkowskimi, jak i wewnętrznej wymiany handlowej w państwie członkowskim, które przyjęło dane przepisy(45) .
83. W kontekście tych przepisów, które zostały uznane za sprzeczne z art. 28 WE lub 29 WE, Trybunał zadał sobie trud, by odróżnić wymianę handlową między państwami członkowskimi (którą regulują postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów) od wewnętrznej wymiany handlowej w danym państwie członkowskim (której postanowienia te nie regulują)(46) . Dodaje on, że przepisy krajowe nie wymykają się zakazowi ustanowionemu w art. 28 WE z tego względu, że przepisy te oddziaływują jednocześnie na wymianę towarową wewnątrz danego państwa członkowskiego(47) .
84. Z orzecznictwa tego wynika, że aby określić, czy dany przepis krajowy mieści się w zakresie stosowania art. 28 WE lub 29 WE, należy zbadać, czy może on wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Jeśli zatem przepis taki wpływa jedynie na wymianę handlową wewnątrz jednego państwa członkowskiego, lecz nie między państwami członkowskimi, to przepisu tego nie obejmują postanowienia traktatu ustanowione w art. 28 WE i 29 WE.
85. Orzecznictwo to zostało przeniesione na podobny przypadek, w którym uregulowania lokalne obowiązujące jedynie na części terytorium państwa członkowskiego oddziaływały na wymianę towarową między tą częścią terytorium krajowego a innymi państwami członkowskimi oraz na wymianę handlową między tą częścią terytorium krajowego a innymi częściami terytorium tego państwa(48) .
86. Zatem aby art. 28 WE lub 29 WE znalazły zastosowanie, dane towary muszą przechodzić z terytorium jednego państwa członkowskiego (lub jego części) na terytorium innego państwa członkowskiego (lub jego część), to znaczy aby towary wprowadzone na terytorium jednego państwa członkowskiego lub jego część pochodziły z innego państwa członkowskiego (lub jego części) i aby towary pochodzenia krajowego lub lokalnego przeznaczone były do innego państwa członkowskiego (lub jego części). Jeśli przechodzenie produktów pochądzących z jednego państwa członkowskiego jest ograniczone do przechodzenia z jednego regionu do innego regionu tego samego państwa członkowskiego, podstawowa przesłanka stosowania art. 28 WE lub 29 WE nie jest spełniona, co oznacza, że żaden z tych artykułów nie znajduje zastosowania. Ta podstawowa przesłanka dotyczy przekroczenia granicy jednego państwa członkowskiego z innym państwem członkowskim, to znaczy przekroczenia granicy, którą kwalifikuję jako „międzypaństwową”, niezależnie od jej lokalizacji, niezależnie od tego, czy znajduje się ona na granicy terytorium krajowego lub jego części(49) .
87. Troska Trybunału o to, by ograniczyć stosowanie w dziedzinie swobodnego przepływu towarów postanowień traktatu, które zawarte są w art. 28 WE, do samej wymiany handlowej między państwami członkowskimi, znalazła również wyraz przy badaniu licznych przepisów krajowych poddających produkty pochodzenia krajowego (niebędące przedmiotem wymiany handlowej między państwami członkowskimi) reżimowi prawnemu wprowadzania do obrotu mniej korzystnemu od reżimu zastrzeżonego dla produktów przywożonych z innych państw członkowskich(50) . Przepisy te przedstawiały szczególne trudności, ponieważ wynikała z nich „odwrotna dyskryminacja”.
88. Wobec takich trudności Trybunał podkreślił, że art. 28 WE ma „za cel wyeliminowanie przeszkód w przywozie towarów, a nie zapewnienie, że towary pochodzenia krajowego są we wszystkich przypadkach tak samo traktowane jak towary przywożone”(51) . Wyciągnął z tego wniosek, że „różnica w traktowaniu towarów, która nie może ograniczyć przywozu lub stawiać w mniej korzystnej sytuacji wprowadzanie towarów przywożonych do obrotu, nie jest objęta zakazem ustanowionym w tym artykule”(52) .
89. Ze wszystkich tych wywodów zawartych w orzecznictwie wynika, że art. 28 WE i 29 WE nie mają zastosowania do wymiany towarowej, która ma charakter czysto wewnętrzny względem danego państwa członkowskiego. Mając na uwadze to orzecznictwo, można by oczekiwać, że tak samo jest w zakresie stosowania art. 23 WE i 25 WE, ponieważ, jak wskazałem, treść tych artykułów, podobnie jak artykułów art. 28 WE i 29 WE, odwołuje się do stosunków między państwami członkowskimi.
90. Jednakże Trybunał orzekł odmiennie. Wynika to z powołanego powyżej wyroku w sprawie Lancry i in., z wyroku z dnia 14 września 1995 r. w sprawie Simitzi(53) oraz z wyroku z dnia 9 września 2004 r. w sprawie Carbonati Apuani(54) . Wyroki te odchodzą w wyraźny sposób od tradycyjnego orzecznictwa Trybunału w kwestii terytorialnego zakresu stosowania postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów. Przed zbadaniem zakresu oraz granic tej nowej linii orzeczniczej w kontekście sytuacji objętych spornymi przepisami należy prześledzić poszczególne jej etapy.
b) Ewolucja orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do terytorialnego zakresu stosowania art. 23 WE i 25 WE
91. W rozwinięciu wyroku z dnia 16 lipca 1992 r. w sprawie Legros i in.(55) Trybunał orzekł w powołanym powyżej wyroku w sprawie Lancry i in., że opłata zwana „octroi de mer” przewidziana w przepisach francuskich stanowi opłatę o skutku równoważnym do cła przywozowego w rozumieniu art. 25 WE.
92. Opłata ta była pobierana we francuskich departamentach zamorskich i dotyczyła towarów wprowadzanych na tę część terytorium francuskiego, niezależnie od ich pochodzenia, co skutkowało tym, że stosowana była zarówno do produktów pochodzących z innych państw członkowskich, jak i produktów pochodzących z innych części terytorium tego samego państwa członkowskiego.
93. W powołanym powyżej wyroku w sprawie Legros i in. Trybunał ograniczył się do stwierdzenia, że „opłata pobierana na granicy regionu przy wprowadzeniu produktów na terytorium regionu państwa członkowskiego stanowi przeszkodę dla swobodnego przepływu towarów co najmniej tak poważną, jak opłata pobierana na granicy państwa przy wprowadzeniu produktów na terytorium całego państwa członkowskiego”(56) . Wskazał w tym względzie po prostu, że „[s]zkody wyrządzonej taką opłatą regionalną jedności wspólnotowego obszaru celnego nie zmienia okoliczność, że nakładana jest ona również na towary pochodzące z innych części terytorium danego państwa członkowskiego”(57) . Rozważania te są w pełni zgodne z linią orzecznictwa, którą właśnie zaprezentowałem(58) .
94. Jednak rozważania te zostały rozwinięte później w pkt 29 powołanego powyżej wyroku w sprawie Lancry i in. w znaczeniu daleko odmiennym od dotychczasowego. Trybunał podkreślił bowiem, że „sama zasada unii celnej rozciągająca się na całą wymianę towarową […] wymaga, by w sposób generalny zapewniony został swobodny przepływ towarów wewnątrz unii, a nie tylko w handlu między państwami”. Wyjaśnił on, że „[o] ile art. […] [23 WE i 25 WE] odnoszą się wyraźnie jedynie do wymiany towarowej między państwami członkowskimi, o tyle dzieje się tak, ponieważ zakładały one, że wewnątrz tych państw nie występują opłaty mające cechy cła”. Trybunał wywiódł z tego, że „[p]onieważ brak takich opłat był warunkiem wstępnym niezbędnym dla realizacji unii celnej rozciągającej się na całą wymianę towarową, to z art. [23 WE i 25 WE] również wynika zakaz takich opłat”.
95. W tym samym wyroku w sprawie Lancry i in. Trybunał dodał do tego zasadniczego argumentu dwa dalsze.
96. Przede wszystkim podkreślił, że opłata „octroi de mer” obciąża wszystkie produkty wprowadzane do danego departamentu zamorskiego, niezależnie od ich pochodzenia, co skutkuje tym, że przepis ten stosuje się do sytuacji, której nie można uznać za sytuację o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego. W tym względzie stwierdził on, że „byłoby niespójne orzec z jednej strony, że »octroi de mer« stanowi opłatę o skutku równoważnym w zakresie, w jakim jest pobierana od towarów pochodzących z innych państw członkowskich, a z drugiej strony przyznać, że opłata ta nie stanowi opłaty o skutku równoważnym, jeśli jest pobierana od towarów pochodzących z kontynentalnej części Francji”(59) .
97. Ponadto Trybunał wskazał, że w każdym razie w praktyce byłoby bardzo trudne, a wręcz niemożliwe, przeprowadzić rozróżnienie między produktami krajowymi a produktami pochodzącymi z innych państw członkowskich, chyba żeby dokonać różnych rodzajów weryfikacji, co spowodowałoby właśnie przeszkodę w swobodnym przepływie towarów(60) .
98. Mając na względzie ten szereg argumentów, Trybunał orzekł w powołanym powyżej wyroku w sprawie Lancry i in., że sporna opłata „octroi de mer” stanowi opłatę o skutku równoważnym do cła przywozowego „nie tylko w zakresie, w jakim obciąża towary wprowadzane do tego regionu z innych państw członkowskich, lecz również w zakresie, w jakim nakładana jest na towary wprowadzane do tego regionu, pochodzące z innych części tego państwa”(61) .
99. To orzeczenie dotyczące przywozu towarów zostało przejęte w powołanych powyżej wyrokach w sprawie Simitzi, a następnie w sprawie Carbonati Apuani, w odniesieniu do wywozu towarów.
100. W powołanej powyżej sprawie Simitzi rozpatrywana była opłata gminna obciążająca towary wprowadzone na wyspy Dodekanezu (niezależnie od ich pochodzenia) lub wysyłane z tej części terytorium greckiego (niezależnie od ich punktu docelowego). Zgodnie z powołanym powyżej wyrokiem w sprawie Lancry i in. Trybunał orzekł, że opłata ta stanowiła opłatę o skutku równoważnym do ceł przywozowych, jak również opłatę o skutku równoważnym do ceł wywozowych, w szczególności z tego względu, że była ona pobierana przez państwo członkowskie od towarów wprowadzonych na teren regionu mieszczącego się w ramach jego terytorium, pochodzących wyłącznie z innych regionów tego państwa członkowskiego i towarów wysyłanych z danego regionu wyłącznie do innych regionów tego samego państwa członkowskiego(62) .
101. Jeśli chodzi o powołaną powyżej sprawę Carbonati Apuani, dotyczyła ona opłaty gminnej obciążającej marmury wydobywane na terenie tej gminy (Carrare) w związku z ich przewożeniem poza teren tej części terytorium Włoch. Trybunał orzekł, że opłata taka stanowi opłatę o skutku równoważnym do cła wywozowego w rozumieniu art. 23 WE, chociaż obciążała ona również towary, których miejsce docelowe położone było wewnątrz tego państwa członkowskiego(63) . Powtórzył on, rozwijając je następnie, dwa argumenty wskazane w powołanym powyżej wyroku w sprawie Lancry i in. dotyczące po pierwsze, wymogów unii celnej, a po drugie, okoliczności, że badany przepis nie znajduje zastosowania do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego.
102. Jeśli chodzi o pierwszy argument, który jest nadal głównym argumentem, Trybunał rozwinął go, podkreślając konieczność wykładni art. 23 WE i następnych w świetle art. 14 ust. 2 WE, który definiuje rynek wewnętrzny jako „obszar bez granic wewnętrznych, w którym jest zapewniony swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału”. Jako że postanowienia te nie czynią żadnego rozróżnienia między granicami międzypaństwowymi a wewnątrzpaństwowymi, Trybunał wywnioskował z nich, w rozwinięciu powołanego powyżej wyroku w sprawie Lancry i in., że „brak opłat, tak międzypaństwowych, jak i wewnątrzpaństwowych, mających cechy ceł lub opłat o skutku równoważnym, stanowi wstępny warunek niezbędny do osiągnięcia unii celnej, w ramach której zapewniony jest swobodny przepływ towarów”(64) .
103. Jeśli chodzi o drugi argument, Trybunał stwierdził, że sporna opłata znajduje zastosowanie do wszystkich marmurów z Carrare, które przekraczają granice terytorialne tej gminy, bez rozróżnienia ma marmury, których miejsce docelowe sytuuje się we Włoszech, a tymi przeznaczonymi do innych państw członkowskich. Wywnioskował stąd, że opłata ta oddziaływuje ze swej natury oraz treści na handel między państwami członkowskimi.
104. Przypomniawszy to orzecznictwo, należy zbadać jego zakres oraz granice w kontekście sytuacji objętych spornymi przepisami.
c) Zakres i granice powołanego powyżej orzecznictwa w sprawie Lancry i in., Simitzi i Carbonati Apuani
105. Na podstawie lektury powołanych powyżej wyroków w sprawach Lancry i in., Simitzi i Carbonati Apuani wydaje się bezsporne, że art. 23 WE i 25 WE znajdują zastosowanie do takich sytuacji, jak te objęte spornymi przepisami zakwestionowanymi w postępowaniu przed sądem krajowym. W istocie zgodnie z tym orzecznictwem opłata objęta jest zakazem ustanowionym w tych przepisach, jeśli jest ona nakładana z uwagi na przekroczenie granicy, niezależnie od tego, czy granica ta jest międzypaństwowa (w ramach wymiany handlowej między wieloma państwami członkowskimi), czy wewnątrzpaństwowa (w ramach wymiany wewnętrznej w jednym państwie członkowskim)(65) . Zakładając, że ewentualna składka na rzecz urzędu zostałaby nałożona w związku z wysłaniem ziemniaków poza wyspę Jersey (do Zjednoczonego Królestwa, baliwatu Guernsey lub na wyspę Man), środek ten stanowiłby opłatę o skutku równoważnym do cła wywozowego.
106. Wobec tego należy pamiętać, że ewentualne przeniesienie tego orzecznictwa na sytuacje objęte spornymi przepisami nie jest wcale oczywiste. W istocie moim zdaniem dwa z trzech argumentów, na których Trybunał oparł się w powołanym powyżej wyroku w sprawie Lancry i in., są pozbawione wagi w przypadku, którego dotyczy spór przed sądem krajowym, co oznacza, że muszą zostać odrzucone. Jeśli chodzi o pozostały argument, to wydaje mi się on nieprzekonujący Pragnę wykazać powyższe, badając każdy z tych argumentów, aby uwidocznić pełne ich znaczenie i uniknąć w ten sposób jakiegokolwiek błędu perspektyw lub „złudzenia optycznego”(66) w stosowaniu prawa wspólnotowego.
107. Przede wszystkim należy stwierdzić, że odmiennie od tego, co miało miejsce w powołanych powyżej wyrokach w sprawach Lancry i in., Simitzi i Carbonati Apuani, sporne przepisy znajdują zastosowanie do sytuacji, których wszystkie elementy należy uznać za umiejscowione w jednym tylko państwie członkowskim.
108. W istocie przepisy te dotyczą wyłącznie handlu ziemniakami między wyspą Jersey a Zjednoczonym Królestwem, wyspami baliwatu Guernsey i wyspą Man. Przypominam, że dla stosowania postanowień traktatu w dziedzinie swobodnego przepływu towarów w odniesieniu do produktów rolnych, takich jak ziemniaki, Zjednoczone Królestwo i wszystkie te wyspy należy uznawać za jedno państwo członkowskie.
109. Niewielkie znaczenie ma w tym zakresie okoliczność, że w ramach wymiany handlowej, której dotyczą sporne przepisy, ziemniaki są wysyłane bezpośrednio do Zjednoczonego Królestwa (lub do baliwatu Guernsey bądź na wyspę Man) lub pośrednio poprzez port innego państwa członkowskiego (przy czym towary nie są przedmiotem jakiejkolwiek transakcji przetworzenia lub sprzedaży). W istocie moim zdaniem ewentualność samego tranzytu towarów przez inne państwo członkowskie nie może nadać omawianej transakcji handlowej charakteru wymiany handlowej między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 23 WE i 25 WE. Innymi słowy, ten ewentualny czynnik zewnętrzny nie jest wystarczający, by sytuacje objęte spornymi przepisami wymknęły się kwalifikacji jako sytuacje o charakterze czysto wewnętrznym jednego państwa członkowskiego, a konkretnie Zjednoczonego Królestwa.
110. Ponieważ omawiane przepisy regulują wyłącznie wymianę handlową w zakresie ziemniaków wewnątrz Zjednoczonego Królestwa, z wyłączeniem wymiany handlowej z innymi państwami członkowskimi, byłoby co najmniej zaskakujące stwierdzenie, że postanowienia traktatu w dziedzinie swobodnego przepływu towarów należy stosować nawet w takim przypadku. W każdym razie nie można podnosić jakiegokolwiek wpływu, nawet częściowego, handlu wewnątrzwspólnotowego na uzasadnienie zastosowania art. 23 WE i 25 WE. O ile Trybunał uwzględnił ten argument w powołanych powyżej wyrokach w sprawach Lancry i in. (pkt 30) i Carbonati Apuani (pkt 26), o tyle nie znajduje on żadnego uzasadnienia w sporze przed sądem krajowym.
111. Należy w tym zakresie podkreślić, że w obecnej sprawie nie występują trudności, które mogły się pojawić w poprzednich sprawach w związku z „odwrotną dyskryminacją”.
112. Przypominam, że odwrotna dyskryminacja ma miejsce w szczególności wtedy, gdy produkty pochodzące z państwa członkowskiego są poddane (na podstawie uregulowań krajowych), w zakresie ich wymiany handlowej wewnątrz tego jednego państwa członkowskiego, reżimowi prawnemu mniej korzystnemu niż ten zastrzeżony dla produktów przywożonych z innych państw członkowskich bądź produktów przeznaczonych do wywozu do nich (na podstawie postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu towarów). Jak już wskazałem, Trybunał ustanowił zasadę, że postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów nie służą rozwiązywaniu problemów związanych z istnieniem odwrotnej dyskryminacji, jako że wpływa ona wyłącznie na sytuacje o charakterze czysto wewnętrznym, które ze swej natury są wyłączone z zakresu stosowania prawa wspólnotowego(67) .
113. W powołanym powyżej wyroku w sprawie Lancry i in. (pkt 30) Trybunał odstąpił w wyraźny sposób od tego utrwalonego orzecznictwa, ponieważ podkreślił, że byłoby niespójne kwalifikowanie „octroi de mer” jako opłaty o skutku równoważnym do cła przywozowego w rozumieniu art. 23 WE i 25 WE w zakresie, w jakim jest pobierana od towarów pochodzących z innych państw członkowskich, i odrzucił taką kwalifikację, jeśli ta opłata jest pobierana od towarów pochodzących z innej części tego państwa członkowskiego. Ocena ta tłumaczy, jak się wydaje, troskę Trybunału o to, by uniknąć przyczyniania się do pojawiania się przypadków odwrotnej dyskryminacji, ponieważ w następstwie wydania jego wyroku (w przypadku, gdyby przyjął on taką różnicę w kwalifikacji) produkty krajowe zostałyby poddane mniej korzystnemu traktowaniu niż produkty przywożone z innych państw członkowskich. Trybunał wywiódł z tego założenia argument, aby orzec, że „octroi de mer” stanowi opłatę o skutku równoważnym do cła przywozowego, nawet jeśli środek ten jest pobierany od towarów wprowadzonych na część terytorium państwa członkowskiego, pochodzących z innej części tego samego państwa członkowskiego. Jak się wydaje, argument ten nie został przejęty w powołanym powyżej wyroku w sprawie Carbonati Apuani, chociaż wyrok ten odwołuje się do wyroku z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie Guimont(68) .
114. W niniejszej sprawie nie ma żadnych powodów, które przemawiałyby za tym, by Trybunał oparł się na takich twierdzeniach.
115. O ile bowiem ziemniaki z Jersey podlegają w zakresie ich wprowadzania do obrotu w Zjednoczonym Królestwie i na terytoriach wysp, które są z nim związane (baliwat Guernsey i wyspa Man), reżimowi prawnemu mniej korzystnemu od tego, który został zastrzeżony dla ziemniaków, które są wywożone do innych państw członkowskich, o tyle ta różnica w traktowaniu wynika jedynie ze spornych przepisów, jako że zgodnie z ich art. 2 przewidziany w nich reżim wprowadzania do obrotu stosuje się wyłącznie do wymiany handlowej między różnymi terytoriami wchodzącymi w skład jednego państwa członkowskiego, z wyłączeniem wymiany handlowej z innymi państwami członkowskimi. Wprowadzanie ziemniaków z Jersey do obrotu w innych państwach członkowskich niż Zjednoczone Królestwo wymyka się zatem jako takie wiążącemu reżimowi przewidzianemu w ramach spornych przepisów, przy czym nie ma potrzeby, by Trybunał wydawał wyrok o tej treści na podstawie postanowień dotyczących swobodnego przepływu towarów. Jest zatem wykluczone, by Trybunał przyczynił się poprzez wydanie przyszłego wyroku w sprawie do wystąpienia odwrotnej dyskryminacji, która istnieje już z samego powodu spornych przepisów.
116. Ponieważ prawo wspólnotowe nie dotyczy tej dyskryminacyjnej sytuacji, nie ma żadnego powodu, by Trybunał zajmował się tą sprawą i rozszerzał w ten sposób zakres stosowania art. 23 WE i 25 WE na sytuacje o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego, takie jak te w sporze zawisłym przed sądem krajowym, ponieważ poddanie ich odmiennemu traktowaniu od tego, które znajduje zastosowanie do stanów faktycznych pozostających w związku z wywozem towarów do innych państw członkowskich, prowadziłoby do niespójności. O ile można mieć wątpliwości, jaka idea powodowała przyjęciem spornych przepisów, o tyle ani na prawie wspólnotowym, ani na Trybunale nie spoczywa obowiązek zaradzenia dyskryminacyjnej sytuacji, która z tego wynika. Jedynie lokalne władze, ustawodawcze lub sądowe, są kompetentne do zaradzenia jej poprzez podjęcie działań, które uznają za stosowne, polegających na przykład na zakwestionowaniu spornych przepisów.
117. Jeśli chodzi o argument, zgodnie z którym w praktyce byłoby bardzo trudne, a wręcz niemożliwe zidentyfikowanie pochodzenia lub miejsca przeznaczenia towarów i odpowiednie ograniczenie stosowania art. 23 WE i 25 WE wyłącznie do wymiany handlowej między państwami członkowskimi, z wyłączeniem jednak wewnętrznej wymiany handlowej w ramach państwa członkowskiego, to wydaje się on również pozbawiony znaczenia dla sprawy zawisłej przed sądem krajowym. O ile może być szczególnie trudne odróżnienie określonych produktów w zależności od ich pochodzenia lub ich miejsca przeznaczenia w sytuacji, gdy sporne przepisy stosują się do nich bez rozróżnienia (bez wątpienia ze względu na praktyczne trudności), o tyle trudno mi pojąć, że miałoby być tak samo w sytuacji, gdy zostało precyzyjnie przewidziane, że sporne przepisy, takie jak te będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, znajdują zastosowanie wyłącznie do produktów pochodzących z terytorium uznawanego za część terytorium danego państwa członkowskiego, przeznaczonych do sprzedaży i konsumpcji w innych częściach terytorium tego samego państwa członkowskiego. W niniejszej sprawie należy zatem odrzucić ten argument (wskazany w pkt 31 ww. wyroku w sprawie Lancry i in.), tym bardziej że nie został on powtórzony w powołanym powyżej wyroku w sprawie Carbonati Apuani.
118. Jeśli chodzi o pozostały argument (dotyczący wymogów unii celnej i rynku wewnętrznego), który jest głównym argumentem, to według mnie nie jest on wystarczający, by uzasadniał zastosowanie art. 23 WE i 25 WE do takich sytuacji, jak te objęte spornymi przepisami, które są sytuacjami o charakterze czysto wewnętrznym jednego państwa członkowskiego.
119. Prawdą jest, jak to stwierdził rzecznik generalny Tesauro w opinii we wspomnianej sprawie Lancry i in., że może się wydać paradoksalne, że w ramach rynku wewnętrznego przeszkody w handlu między dwoma państwami członkowskimi (na przykład między Portugalią a Danią) są zabronione, podczas gdy przeszkody w wewnętrznej wymianie handlowej w ramach jednego państwa członkowskiego (na przykład między Neapolem a Capri) nie są tu uwzględniane(69) . Na pierwszy rzut oka proces integracji państw członkowskich we Wspólnocie, który jest naczelną zasadą rozwoju struktury europejskiej, okazuje się trudny do pogodzenia z przyjęciem wewnątrz państw członkowskich przepisów mających na celu wprowadzenie podziału lub fragmentacji danego terytorium krajowego, wewnątrz którego nie będzie zapewniony swobodny przepływ towarów.
120. Wobec tego, niezależnie od zasięgu tego zjawiska, pozostaje niemniej faktem, że – moim zdaniem – postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów, w tym wskazane art. 23 WE i 25 WE, nie mogą mu jednak zapobiec.
121. Rozumowanie Trybunału idące w kierunku uzasadnienia twierdzenia przeciwnego wydaje mi się mało przekonujące, a co najmniej problematyczne.
122. Przede wszystkim trudno mi pogodzić się z tezą, wysuniętą przez Trybunał w powołanych powyżej wyrokach w sprawach Lancry i in. (pkt 29) i Carbonati Apuani (pkt 22), że sama zasada unii celnej, która wynika z art. 23 WE, wymaga, by swobodny przepływ towarów został zagwarantowany w sposób generalny nie tylko w ramach handlu międzypaństwowego, lecz również szerzej, na całym terytorium unii celnej.
123. Bowiem, jak to podkreślił rzecznik generalny Poiares Maduro w opinii w powołanej powyżej sprawie Carbonati Apuani(70), „art. 23 WE nie jest niczym innym, jak tylko wyrazem woli państw założycieli Wspólnoty ograniczenia od tej chwili korzystania przez jej państwa członkowskie z kompetencji w dziedzinie celnej” czy to w relacjach wzajemnych, czy też w relacjach z państwami trzecimi, z uwzględnieniem przyjęcia wspólnej taryfy celnej.
124. Wola ta oznacza, w wewnętrznym aspekcie unii celnej, zakaz ceł i opłat o skutku równoważnym w przywozie lub wywozie. Jak to wyjaśnił Trybunał relatywnie wcześnie, „uzasadnienie [takiego zakazu] wynika z tego, że obciążenia finansowe, nawet te najmniejsze, stosowane w związku z przekroczeniem granic stanowią przeszkodę dla swobodnego przepływu towarów”(71) . Posługując się wyrażeniem „przekroczenie granic”, Trybunał nie miał na myśli nic innego, jak przekroczenie granic międzypaństwowych, niezależnie od tego, czy znajdują się one na krańcach terytorium krajowego, czy też jego części.
125. Działalność celna wpisuje się bowiem z definicji w ten kontekst, tak że ograniczenie kompetencji państw członkowskich przewidziane w art. 23 WE w tym zakresie, w celu ustanowienia unii celnej, definiuje się bezwzględnie i wyłącznie poprzez odniesienie do przekroczenia granicy międzypaństwowej. Dodam tu jeszcze, że tylko takie stanowisko jest zgodne z brzmieniem art. 3 ust. 1 lit. a) WE, art. 23 WE i 25 WE. Stanowisko takie jest również jedynym, które jest zgodne z licznymi wywodami zawartymi w orzecznictwie, które – jak to wskazałem – ograniczyło stosowanie postanowień dotyczących swobodnego przepływu towarów wyłącznie do wymiany handlowej między państwami członkowskimi, z wyłączeniem wewnętrznej wymiany handlowej w ramach jednego państwa członkowskiego.
126. Moim zdaniem rozważania przedstawione w powołanym powyżej wyroku w sprawie Carbonati Apuani w odniesieniu do brzmienia art. 14 ust. 2 WE nie mogą usunąć ułomności, którą obarczone jest, począwszy od powołanego powyżej wyroku w sprawie Lancry i in., stanowisko Trybunału w zakresie wymogów unii celnej.
127. Przypominam, że artykuł ten, wprowadzony do traktatu na mocy Jednolitego Aktu Europejskiego, definiuje rynek wewnętrzny jako „obszar bez granic wewnętrznych, w którym jest zapewniony swobodny przepływ towarów, osób, usług i kapitału, zgodnie z postanowieniami niniejszego traktatu”(72) .
128. To prawda, że na pierwszy rzut oka formuła ta może sugerować, że ustanowienie rynku wewnętrznego nakłada dodatkowe wymogi prócz tych, które regulowały wprowadzenie wspólnego rynku, jako że z ustanowienia rynku wewnętrznego wynika postęp w procesie integracji państw członkowskich we Wspólnocie(73) .
129. Jednak definiując rynek wewnętrzny jako „obszar bez granic wewnętrznych”, autorzy Jednolitego Aktu Europejskiego nie zamierzali podważyć ram, które zostały w jasny sposób ustanowione przez traktat EWG w zakresie stosowania postanowień dotyczących swobodnego przepływu towarów, osób, usług i kapitału, co zostało już podkreślone przez orzecznictwo Trybunału(74) .
130. Należy bowiem podkreślić, że art. 14 ust. 2 WE odwołuje się wyraźnie, w zakresie wykonania podstawowych swobód gwarantowanych przez traktat, do jego postanowień. To uściślenie, które zostało dodane podczas negocjacji dotyczących Jednolitego Aktu Europejskiego, odzwierciedla intencję, by nie rozszerzać zakresu stosowania postanowień traktatu w dziedzinie swobodnego przepływu nie tylko w odniesieniu do osób, lecz również do towarów, usług i kapitału(75) .
131. Jak to już wskazałem, jeśli chodzi o swobodny przepływ towarów, brzmienie art. 3 ust. 1 lit. a) WE oraz art. 23 WE, 25 WE, 28 WE i 29 WE obejmuje jedynie wymianę towarową między państwami członkowskimi, z wyłączeniem wymiany towarowej wewnątrz jednego państwa członkowskiego. Wnioskuję z tego, że art. 14 ust. 2 WE nie rozszerza terytorialnego zakresu stosowania art. 23 WE i 25 WE na czysto wewnętrzną wymianę handlową w państwie członkowskim.
132. Wniosek taki nasuwa się jeszcze wyraźniej po lekturze art. 3 ust. 1 lit. c) WE. Przewiduje on bowiem, że „[…] działalność Wspólnoty obejmuje, na warunkach i zgodnie z harmonogramem przewidzianym w niniejszym traktacie […], rynek wewnętrzny, charakteryzujący się zniesieniem między państwami członkowskimi
przeszkód w swobodnym przepływie towarów, osób, usług i kapitału”(76) .
133. Ta definicja rynku wewnętrznego, która poprzedzała wejście w życie Jednolitego Aktu Europejskiego, nie została przez niego zmieniona w celu jej dostosowania do definicji, która została umieszczona na mocy tego aktu w traktacie. Pojęcie „rynku wewnętrznego” w rozumieniu art. 14 ust. 2 WE nie może się zatem radykalnie różnić od tego, które widnieje w art. 3 ust. 1 lit. c) WE.
134. Wynika z tego, że wyrażenie „obszar bez granic wewnętrznych”, widniejące w art. 14 ust. 2 WE, nie oznacza nic innego, jak przestrzeń, na której zakazane są przeszkody w wymianie handlowej między państwami członkowskimi. Zatem przez „granice wewnętrzne” należy rozumieć „granice międzypaństwowe” (w ramach wymiany handlowej między państwami członkowskimi, wewnątrz Wspólnoty)(77) z wyłączeniem granic wewnątrzpaństwowych (w ramach wymiany handlowej wewnątrz jednego państwa członkowskiego) i w odróżnieniu od granic zewnętrznych (w ramach wymiany handlowej między państwami członkowskimi a państwami trzecimi)(78) .
135. W rzeczywistości definiując rynek wewnętrzny jako „obszar bez granic wewnętrznych”, autorzy Jednolitego Aktu Europejskiego zamierzali przede wszystkim nadać strukturze europejskiej nowy impuls, co oznacza, że znaczenie tego wyrażenia ma raczej charakter polityczny niż prawny. Wynika to z treści białej księgi dotyczącej wprowadzenia rynku wewnętrznego, która została opracowana przez Komisję przed posiedzeniem Rady Europejskiej w Mediolanie w dniach 28 i 29 czerwca 1985 r. i miała decydujące znaczenie podczas całych negocjacji dotyczących Jednolitego Aktu Europejskiego(79) .
136. Dokument ten wyliczał bowiem długą listę środków przeznaczonych do ponownego rozpoczęcia procesu integracji europejskiej poprzez eliminację wszelkiego rodzaju „granic” czy to „fizycznych”, „technicznych”, czy też „fiskalnych”.
137. Jeśli chodzi o granice fizyczne, planowane było zniesienie w odniesieniu do towarów i osób kontroli na granicach zwanych „wewnętrznymi”, to znaczy na posterunkach celnych znajdujących się na granicy między poszczególnymi państwami członkowskimi(80) . Nic we wspomnianej białej księdze nie pozwala sądzić, że ustanowienie rynku wewnętrznego narzucałoby również likwidację ewentualnych przeszkód taryfowych w swobodnym przepływie towarów wewnątrz każdego państwa członkowskiego.
138. Jeśli chodzi o inne rodzaje przeszkód w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej, które zostały określone słowami „granice techniczne i fiskalne”, przewidywano ich zmniejszenie w znacznym stopniu dzięki zakrojonemu na szeroką skalę programowi harmonizacji lub zbliżenia uregulowań krajowych, którego realizacja przed upływem 31 grudnia 1992 r. miała być ułatwiana, z wyjątkiem określonych dziedzin, poprzez uproszczenie procedury przyjmowania danych przepisów wspólnotowych. W takim właśnie kontekście Jednolity Akt Europejski włączył do traktatu art. 100 A (obecnie, po zmianie, art. 95 WE) z intencją, jak to uściśla ust. 1 tego artykułu, ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego, zgodnie z celami wskazanymi w art. 8 A traktatu EWG (obecnie, po zmianie, art. 14 WE).
139. O ile Jednolity Akt Europejski ustanowił w ten sposób ścisły związek między z jednej strony wprowadzeniem rynku wewnętrznego, a z drugiej strony przyjęciem przepisów harmonizujących lub zbliżających uregulowania krajowe, o tyle jednak nie można z tego wnioskować, że ustanowienie rynku wewnętrznego w rozumieniu art. 14 ust. 2 WE oznacza, że postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów mają odtąd zastosowanie względem sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego.
140. W istocie, choć Trybunał orzekł, że „odwołanie się do podstawy prawnej art. 100 A traktatu nie zakłada istnienia rzeczywistego związku ze swobodnym przepływem między państwami członkowskimi w każdej z sytuacji objętych aktem przyjętym w oparciu o tę podstawę”(81), co oznacza, że akt taki może się stosować do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego, nie jest tak samo w przypadku stosowania postanowień traktatu, takich jak te figurujące w art. 23 WE i 25 WE. O ile bowiem postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów, osób, usług i kapitału przyczyniają się w znaczącym stopniu do integracji państw członkowskich we Wspólnocie, o tyle przepisy harmonizujące lub zbliżające ustawodawstwa krajowe przyczyniają się do tego w jeszcze większym stopniu, a zatem ich przyjęcie stanowi generalnie decydujący etap w procesie integracji europejskiej.
141. Ze wszystkich tych rozważań wynika moim zdaniem, że zasadnicze znaczenie ma to, by nie przenosić powołanego powyżej orzecznictwa w sprawach Lancry i in., Simitzi i Carbonati Apuani na sytuacje objęte spornymi przepisami, a zatem by wykluczyć możliwość stosowania art. 23 WE i 25 WE do takich sytuacji, które, przypomnę, są sytuacjami o charakterze czysto wewnętrznym jednego państwa członkowskiego.
142. Taki sam wniosek wypływa z art. 29 WE. Odmiennie od tego, co twierdzi Komisja(82), moim zdaniem wspomniane orzeczenia w sprawach Lancry i in. oraz Simitzi nie mogą zostać przeniesione do dziedziny pozataryfowych przeszkód w wymianie towarowej. Przeniesienie takie opierałoby się na argumentach całkowicie niewystarczających, jak te, które skłoniły Trybunał do przyznania, że art. 23 WE i 25 WE znajdują zastosowanie do sytuacji czysto wewnętrznych jednego państwa członkowskiego.
143. Z pewnością pkt 23 powołanego powyżej wyroku w sprawie Carbonati Apuani(83) może sugerować, że Trybunał w sposób dorozumiany przyznał, że wszystkie postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów mają zastosowanie do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego(84) .
144. Jednak nie jest wcale pewne, że należy wyciągnąć z tego aż tak ogólny wniosek. Moim zdaniem wspomniany wyrok w sprawie Carbonati Apuani ogranicza się do potwierdzenia powołanych powyżej orzeczeń w sprawach Legros, Lancry i in. oraz Simitzi jedynie w odniesieniu do przeszkód taryfowych w wymianie handlowej. Trudno mi zrozumieć, że tym właśnie wyrokiem Trybunał zamierzał zakwestionować tradycyjne orzecznictwo w dziedzinie pozataryfowych przeszkód w wymianie handlowej, czyli innej dziedzinie niż ta, której dotyczył spór zawisły przed sądem krajowym w odnośnej sprawie. Przyznanie temu wyrokowi zakresu szerszego niż ten, który wiąże się bezpośrednio z okolicznościami sporu, wydaje mi się tym trudniejsze do pomyślenia, że prowadziłoby to ostatecznie do tego, że wszystkie postanowienia traktatu w dziedzinie swobodnego przepływu (towarów, osób, usług czy też kapitału) znajdowałyby zastosowanie do przepisów krajowych odnoszących się wyłącznie do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego. Jest bardzo prawdopodobne, że wyrokiem tym Trybunał nie zamierzał wcale dokonać tak generalnej zmiany linii orzeczniczej(85) .
145. Wnioskuję z tego, że ani art. 23 WE i 25 WE, ani art. 29 WE nie mają zastosowania do sytuacji, których dotyczą sporne przepisy.
146. W związku z tym należy na przedstawione pytania prejudycjalne odpowiedzieć, że o ile postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu towarów znajdują zastosowanie do wyspy Jersey w zakresie wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej produktów rolnych takich jak ziemniaki, o tyle ani art. 23 WE i 25 WE, ani art. 29 WE nie mają zastosowania do sytuacji takich, jak sytuacje będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, które odnoszą się wyłącznie do wprowadzania tych produktów do obrotu między z jednej strony wyspą Jersey a, z drugiej strony Zjednoczonym Królestwem, baliwatem Guernsey lub wyspą Man, ponieważ należy uznać te terytoria za stanowiące część jednego państwa członkowskiego.
V – Wnioski
147. Mając na względzie wszystkie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał udzielił na pytania prejudycjalne przedłożone przez Royal Court of Jersey następującej odpowiedzi:
„O ile postanowienia traktatu WE dotyczące swobodnego przepływu towarów znajdują zastosowanie do wyspy Jersey w zakresie wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej produktów rolnych takich jak ziemniaki, o tyle ani art. 23 WE i 25 WE, ani art. 29 WE nie mają zastosowania do sytuacji takich, jak sytuacje będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, które odnoszą się wyłącznie do wprowadzania tych produktów do obrotu między z jednej strony wyspą Jersey a, z drugiej strony Zjednoczonym Królestwem, baliwatem Guernsey lub wyspą Man, ponieważ należy uznać te terytoria za stanowiące część jednego państwa członkowskiego”.
(1) .
(2) –	Wyspa Jersey położona jest w zatoce Mont‑Saint‑Michel, 22 kilometry od wybrzeża francuskiego i 161 kilometrów od wybrzeża brytyjskiego. Ma powierzchnię 116 km², zamieszkuje na niej 96 000 mieszkańców. Wyspa ta wchodzi w skład baliwatu Jersey, obejmującego również niezamieszkane wyspy Minquiers i Écréhous. Baliwat Jersey stanowi jeden z dwóch baliwatów Wysp Normandzkich, które – jak wskazuje ich nazwa – dawniej należały do Księstwa Normandii. Drugim baliwatem jest Guernesey. Należy do niego wyspa o tej samej nazwie, jak również wyspy Aurigny (Alderney), Sercq (Sark) i Herm. Wyspa Jersey jest największą wyspą w archipelagu Wysp Normandzkich.
(3) –	C‑171/96, Rec. str. I‑4607.
(4) –	Odmiennie od Wysp Normandzkich wyspa Man jest usytuowana bliżej Zjednoczonego Królestwa niż Francji. Położona na Morzu Irlandzkim, wyspa ta leży mniej więcej w równej odległości od Anglii, Walii, Szkocji, Irlandii Północnej i Irlandii.
(5) –	Dz.U. 1972, L 73, str. 164 (zwanym dalej „protokołem nr 3”).
(6) –	Dz.U. L 68, str. 1.
(7) Załącznik II do traktatu EWG (obecnie załącznik I WE) dotyczy w szczególności bulw jadalnych. Należy do nich ziemniak, co oznacza, że stanowi on produkt rolny należący do zakresu stosowania rozporządzenia nr 706/73.
(8) –	Rozporządzenie Rady z dnia 27 czerwca 1967 r. w sprawie wspólnego systemu handlu albuminami jaj i mleka oraz uchylające rozporządzenie nr 48/67/EWG (Dz.U. 1967, 130, str. 2596).
(9) –	Rozporządzenie Rady z dnia 28 maja 1969 r. ustanawiające zasady handlu mające zastosowanie do niektórych towarów pochodzących z przetwórstwa produktów rolnych (Dz.U. L 141, str. 1).
(10) –	Rozporządzenie Rady z dnia 21 kwietnia 1986 r. (Dz.U. L 107, str. 1).
(11) –	Zwany dalej „States”.
(12) –	Zwaną dalej „spornymi przepisami”.
(13) –	Z pkt 6 postanowienia odsyłającego wynika, że roczna produkcja tej odmiany ziemniaków (zwanej dalej „ziemniakami Jersey”) wynosi około 35 000–40 000 ton. Zajmuje się nią około 80 rolników. Prawie cała produkcja sprzedawana jest do Zjednoczonego Królestwa. Według Komisji Wspólnot Europejskich działalność ta stanowi 68% obrotów osiągniętych przez wyspę Jersey w sektorze rolnym.
(14) –	Zobacz pkt 7 i 8 postanowienia odsyłającego.
(15) –	Zwanym dalej „urzędem”.
(16) –	Umowa taka powinna, jak się wydaje, dotyczyć różnych kwestii, takich jak rozgraniczenie powierzchni przeznaczonych na uprawę ziemniaków przeznaczonych do „wywozu”, normy jakościowe lub kryteria dobrego gospodarowania, które należy stosować, tożsamość podmiotów uprawnionych przez urząd, którym rolnik może przekazywać swoje zbiory (zob. pkt 18 uwag na piśmie powoda w postępowaniu przed sądem krajowym).
(17) –	Jak się wydaje, umowa taka powinna zawierać liczne informacje wskazujące w szczególności tożsamość producentów uprawnionych przez urząd, u których dany podmiot może się zaopatrywać, normy jakości, które należy osiągnąć, procedury, jakie należy zachować w zakresie wywozu lub gospodarowania nadwyżkami ziemniaków w stosunku do rzeczywistego popytu lub oczekiwań rynkowych, wszelką reklamę lub promocję, jaką powinny zrealizować urząd lub zainteresowany podmiot, jak również szereg danych służących zapewnieniu przejrzystości transakcji handlowych (koszt usług zafakturowanych przez ten podmiot, cena zafakturowana nabywcom, przekazanie producentom ceny zapłaconej przez nabywców, istnienie czynników, które mogą prowadzić podmiot do przyjęcia zupełnie innej podstawy niż cena rynkowa, związane z wynikami bonifikaty lub kary umowne stosowane w odniesieniu do zainteresowanego podmiotu) [zob. pkt 25 uwag na piśmie powoda w postępowaniu przed sądem krajowym, oraz pkt 9 lit. c) uwag pozwanych w tym postępowaniu].
(18) –	Koszty, na jakie może być narażony urząd, mogą wynikać z różnych działań, które są mu przekazane w spornych przepisach, takich jak wprowadzanie do obrotu, przetwarzanie, gospodarowanie lub transport ziemniaków oraz promocja lub rozwój badań oraz szkoleń w zakresie produkcji i wprowadzania tych towarów do obrotu. Aby zapoznać się z tymi różnymi działaniami urzędu, zobacz pkt 27 uwag na piśmie powoda w postępowaniu przed sądem krajowym.
(19) –	Zwany dalej „JPMO”.
(20) –	Zwany dalej „TOP”.
(21) –	Zwana dalej „Fairview”.
(22) –	Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r. (która kodyfikuje praktyki szeroko stosowane i wspólnie uznane jako dziedzictwo zwyczaju międzynarodowego) wskazuje w art. 29, że „[j]eżeli odmienny zamiar nie wynika z traktatu ani nie zostaje ustalony w inny sposób, traktat wiąże każdą stronę w odniesieniu do całego jej terytorium”, Zbiór traktatów Narodów Zjednoczonych, tom 788, str. 354.
(23) –	Zobacz Royal Commission on the Constitution 1969‑73 (sprawozdanie), tom I, University of London Library, Senate House, Londyn, 1973, pkt 1347 (przywołane w pkt 3 opinii rzecznika generalnego La Pergoli w ww. sprawie Pereira Roque, jak również w pkt 4 opinii rzecznika generalnego Jacobsa w kontekście wyspy Man w sprawie C‑355/89 Barr i Montrose Holdings, zakończonej wyrokiem z dnia 3 lipca 1991 r., Rec. str. I‑3479).
(24) –	W tej kwestii zobacz rozważania rzecznika generalnego La Pergoli w jego opinii w ww. sprawie Pereira Roque, przypis 7, jak również podobnie rozważania rzecznika generalnego Jacobsa w kontekście wyspy Man w jego opinii w ww. sprawie Barr i Montrose Holdings, pkt 4–8.
(25) –	W ww. wyroku w sprawie Pereira Roque, pkt 11 Trybunał podkreślił, że z postanowienia odsyłającego wynikało, iż „Jersey jest częściowo autonomicznym terytorium zależnym Korony Brytyjskiej, którą reprezentuje w Jersey Lieutenant Governor”, oraz że „rząd Zjednoczonego Królestwa odpowiada w imieniu Korony za obronę i stosunki międzynarodowe”.
(26) –	Zobacz S. A. Horner „The isle of Man and the Channel Islands – A Study of Their Status under Constitutional, International and European Law”, European University Institute Working Papers, nr 98, San Domenico, 1984, str. 70, 71 i 96–102. Zobacz również w odniesieniu do wyspy Man pkt 9 opinii rzecznika generalnego Jacobsa w ww. sprawie Barr i Montrose Holdings.
(27) –	Powszechnie przyjmuje się, że szczególny charakter reżimu prawnego zastrzeżonego dla Wysp Normandzkich i wyspy Man wynika z ich pierwotnych stosunków konstytucyjnych ze Zjednoczonym Królestwem, ze ścisłych związków gospodarczych, które je łączą z tym państwem członkowskim, jak też z ich położenia geograficznego i małego rozmiaru. Zobacz w tej kwestii J.‑L. Dewost, J.‑V. Louis, I. Schwartz, F. Van Craeyenest, G. Vandersanden, D. Vignes, i M. Waelbroeck, Le droit de la Communauté économique européenne – Dispositions générales et finales, tom 15, Université de Bruxelles, 1987, str. 490.
(28) Zobacz jego art. 26 ust. 3, który uzupełnił art. 227 traktatu EWG o ust. 5 (obecnie, po zmianie, art. 299 ust. 6 WE) (Dz.U. 1972, L 73, str. 14, zwany dalej „aktem dotyczącym warunków przystąpienia”).
(29) –	Zobacz art. 2 protokołu nr 3 tak jak został on zinterpretowany przez Trybunał w ww. wyrokach w sprawie Barr i Montrose Holdings, pkt 16 i Pereira Roque, pkt 34 i 47.
(30) –	Ponadto rozporządzenie Rady (EWG) nr 2151/84 z dnia 23 lipca 1984 r. w sprawie obszaru celnego Wspólnoty (Dz.U. L 197, str. 1) precyzuje w art. 1 ust. 1, że Wyspy Normandzkie stanowią część terytorium celnego Wspólnoty. Wyjaśnienie to potwierdza, że zgodnie z protokołem nr 3 wyspy te podlegają art. 23 WE i 25 WE.
(31) –	Sektor ziemniaków stanowi jeden z nielicznych sektorów rolnych, który nie został jeszcze objęty wspólną organizacją rynku. Projekt rozporządzenia w tym zakresie został przedstawiony w dniu 25 listopada 1992 r. (Dz.U. C 333, str. 19). Nie został on jednak nigdy przyjęty. Zobacz w tej kwestii odpowiedzi Komisji na pytania parlamentarne nr 1827/97 (Dz.U. 1998, C 21, str. 101) i P‑849/03 (Dz.U. C 192 E, str. 221).
(32) –	Podkreślenie pochodzi ode mnie.
(33) –	Wrażenie takie powstaje w wersjach niemieckiej i niderlandzkiej art. 1 ust. 2 zdanie pierwsze protokołu nr 3 wyraźniej niż w innych wersjach językowych tych postanowień. W istocie w wersji niemieckiej i niderlandzkiej zdanie „[w] odniesieniu do produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia” jest oddzielone przecinkiem od zdania „podlegających szczególnemu systemowi wymiany handlowej”, co powoduje, że wydaje się, iż to drugie zdanie odnosi się również do produktów rolnych i produktów powstałych w drodze ich przetworzenia, a nie tylko do produktów powstałych w drodze ich przetworzenia. W języku niemieckim przepisy te brzmią następująco: „Bei Landwirtschaftlichen Erzeugnissen und Landwirtschaftlichen Verarbeitungserzeugnissen, die unter eine besondere Handelsregelung fallen […]”. W języku niderlandzkim formuła ta wyrażona jest następująco: „Voor landbouwprodukten en voor door verwerking daarvan verkregen produkten, waarvoor een speziale regeling van het handelsverkeer bestaat […]”.
(34) –	Jeśli chodzi o produkty z sektora rolnego, które nie są ujęte w tym załączniku, podlegają one przepisom wspólnotowym dotyczącym swobodnego przepływu osób tylko wtedy, gdy objęte są rozporządzeniami nr 170/67 lub nr 1059/69.
(35) –	Zobacz przypis 7.
(36) –	Z art. 1 ust. 2 akapit pierwszy protokołu nr 3 oraz z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 706/73 wynika, że opłaty i inne środki przywozowe są jedynymi instrumentami zewnętrznej części wspólnej polityki rolnej, które znajdują zastosowanie do wyspy Jersey, z wyłączeniem innych mechanizmów, takich jak refundacje i kwoty wyrównawcze przy wywozie. Jeśli chodzi o „rdzeń” wspólnej polityki rolnej, który stanowią przepisy reglamentujące ceny i polityka strukturalna, wydaje się, że również nie znajduje on zastosowania do tej wyspy. Zobacz podobnie J.‑L. Dewost, J.‑V. Louis, I. Schwartz, F. Van Craeyenest, G. Vandersanden, D. Vignes, i M. Waelbroeck, op.cit., str. 490.
(37) –	Artykuł 32 ust. 4 WE ustanawia zasadę, zgodnie z którą „[f]unkcjonowaniu i rozwojowi wspólnego rynku produktów rolnych musi towarzyszyć ustanowienie wspólnej polityki rolnej”. Wynika z tego, że wykonanie postanowień dotyczących swobodnego przepływu towarów jest generalnie związane ze stosowaniem środków przyjętych w ramach wspólnej polityki rolnej. Powiązanie to nie ma charakteru absolutnego. W wyroku z dnia 29 marca 1979 r. w sprawie 231/78 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. 1447, pkt 14 Trybunał orzekł bowiem, że „utrzymywanie zarzucanych braków w ustanawianiu wspólnej polityki rolnej [to znaczy brak wspólnej organizacji rynku w sektorze ziemniaków] nie może [po upływie okresu przejściowego] stanowić przeszkody dla stosowania postanowień przewidzianych w celu ustanowienia wspólnego rynku, a zwłaszcza dla zakazu ograniczeń ilościowych”. Zobacz również podobnie wyroki z dnia 25 września 1979 r. w sprawie 232/78 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. 2729, pkt 8 oraz z dnia 11 czerwca 1985 r. w sprawie 288/83 Komisja przeciwko Irlandii, Rec. str. 1761, pkt 23.
(38) –	W ww. wyroku w sprawie Pereira Roque dotyczącym sytuacji Jersey w dziedzinie swobodnego przepływu osób Trybunał stwierdził w pkt 42, że „[p]ozostałe elementy statusu Wysp [Normandzkich w szczególności w dziedzinie swobodnego przepływu towarów] również nie pozwalają na uznanie, że stosunki między tymi wyspami a Zjednoczonym Królestwem są podobne do tych, które istnieją między dwoma państwami członkowskimi”.
(39) –	Zdaniem JPMO z wyrażenia „bezpośrednio lub poprzez inne miejsce” wynika, że sporne przepisy znajdują również zastosowanie do sytuacji, gdy ziemniaki są wysyłane z wyspy Jersey do Francji w celu ich przetworzenia w tym państwie i są następnie przewożone do Zjednoczonego Królestwa w celu ich sprzedaży i konsumpcji na jego terytorium. Wykładnię taką kwestionuje States. Jego zdaniem omawiane wyrażenie dotyczy wyłącznie połączenia morskiego, które zostanie użyte w celu wysłania ziemniaków poza wyspę. Wyrażenie to zostało wprowadzone w celu uniknięcia wszelkiej dyskryminacji między towarami, które są wysyłane bezpośrednio „ferry‑boat” (promem) do Zjednoczonego Królestwa (bezpośrednio z portu Saint‑Hélier na Jersey do portu Portsmouth w Zjednoczonym Królestwie), a tymi, które są wysyłane do tego państwa członkowskiego za pośrednictwem portów usytuowanych w innych państwach członkowskich, w szczególności we Francji (z Saint‑Hélier do Portsmouth przez francuski port w Caen). W odpowiedzi na pytanie na piśmie wystosowane przez Trybunał States twierdzi, że sporne przepisy nie mają też zastosowania w przypadku, gdy ziemniaki zostaną sprzedane podmiotowi z siedzibą we Francji lub w innym państwie członkowskim, a później odsprzedane przez niego, bez poddania ich przetworzeniu, w celu ich konsumpcji w Zjednoczonym Królestwie.
(40) –	Zobacz w szczególności wyroki z dnia 13 marca 1986 r. w sprawie 296/84 Sinatra, Rec. str. 1047, pkt 11 i z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑341/94 Allain, Rec. str. I‑4631, pkt 11.
(41) –	Zobacz pkt 33 postanowienia odsyłającego, zgodny z wykładnią popieraną przez States.
(42) –	Zobacz pkt 33 w związku z pkt 31 postanowienia odsyłającego.
(43) –	W przypadku gdyby kwota spornej składki była obliczana w zależności od ilości wysłanych ziemniaków, składka ta pozostawałaby w bezpośrednim związku z przekroczeniem granicy terytorialnej kwalifikowanej przez niektórych jako „granica wewnątrzpaństwowa” (to znaczy w ramach wewnętrznej wymiany handlowej w jednym i tym samym państwie członkowskim), z tym skutkiem, że z pewnością powstałaby kwestia stosowania art. 23 WE i 25 WE. Gdyby podstawą obliczenia była uprawiana powierzchnia, związek między sporną składką a przekroczeniem jakiejkolwiek granicy nie byłby już tak oczywisty, chyba żeby uznać, jak to podnosi Komisja, że taki związek wynika z celu składki, którym jest pokrywanie podstawowych kosztów urzędu, mimo że koszty te niekoniecznie mają związek z handlem ziemniakami ze Zjednoczonym Królestwem (zob. przypis 18). W tym zakresie zobacz wyrok z dnia 7 lipca 1994 r. w sprawie C‑130/93 Lamaire, Rec. str. I‑3215, w odniesieniu do obowiązkowej składki rocznej od ziemniaków wywożonych poza Belgię, przeznaczonej na finansowanie działalności urzędu odpowiedzialnego za promowanie rozwoju zbytu wewnętrznego i zewnętrznego produktów rolnych, sadowniczych i rybołówstwa morskiego. Kwota tej składki była obliczana na podstawie wagi wywiezionych ziemniaków, co oznacza, że środek ten bezsprzecznie obciążał towary ze względu na przekroczenie granicy międzypaństwowej (w ramach wymiany handlowej między wieloma państwami członkowskimi).
(44) –	Artykuł 3 ust. 1 lit. a) WE przewiduje, że działalność Wspólnoty obejmuje „zakaz opłat celnych i ograniczeń ilościowych między państwami członkowskimi
w przywozie i wywozie towarów, jak również wszelkich innych środków o skutku równoważnym”. Artykuł 23 ust. 1 WE dodaje, że unia celna, która jest podstawą Wspólnoty, „obejmuje zakaz ceł przywozowych i wywozowych między państwami członkowskimi
oraz wszelkich opłat o skutku równoważnym […]”. Będący pogłosem tych postanowień art. 25 WE wskazuje, że „[c]ła przywozowe i wywozowe lub opłaty o skutku równoważnym są zakazane między p aństwami członkowskimi”. Tak samo art. 28 WE ustanawia zasadę, zgodnie z którą „[o]graniczenia ilościowe w przywozie oraz wszelkie środki o skutku równoważnym są zakazane między państwami członkowskimi ”. To odniesienie do stosunków między państwami członkowskimi odnajdujemy w identycznym brzmieniu w art. 29 WE w odniesieniu do ograniczeń ilościowych w wywozie i środków o skutku równoważnym (podkreślenia pochodzą ode mnie).
(45) –	Zobacz w szczególności wyroki z dnia 10 lipca 1980 r. w sprawie 152/78 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. 2299, z dnia 14 grudnia 1982 r. w sprawach połączonych od 314/81 do 316/81 i 83/82 Waterkeyn i in., Rec. str. 4337 w kontekście uregulowania francuskiego ograniczającego reklamę napojów alkoholowych niezależnie od tego, czy zostały one wyprodukowane we Francji, czy też przywiezione z innych państw członkowskich z dnia 15 grudnia 1982 r. w sprawie 286/81 Oosthoek’s Uitgeversmaatschappij, Rec. str. 4575 w kontekście przepisów niderlandzkich ograniczających użycie niektórych form promocji sprzedaży encyklopedii niezależnie od tego, czy zostały one wyprodukowane i wprowadzone do obrotu w Niderlandach, wyprodukowane w tym państwie członkowskim i wywiezione do innych państw członkowskich, czy też wyprodukowane w innych państwach członkowskich i przywiezione do tego państwa członkowskiego, z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie 407/85 3 Glocken i Kritzinger, Rec. str. 4233 w kontekście przepisów włoskich zakazujących sprzedaży makaronów uzyskanych z mieszanki pszenicy zwykłej lub mieszanki pszenicy zwykłej i pszenicy durum niezależnie od tego, czy makarony te zostały wyprodukowane we Włoszech, czy też przywiezione z innych państw członkowskich, oraz z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie 298/87 Smanor, Rec. str. 4489 w kontekście uregulowania francuskiego zakazującego sprzedaży niektórych produktów określanych nazwą „yaourt surgelé” (jogurt mrożony) niezależnie od tego, czy zostały one wyprodukowane we Francji, czy przywiezione z innych państw członkowskich.
(46) –	Zobacz w szczególności ww. wyroki w sprawach Waterkeyn i in., pkt 11 i 12, Oosthoek’s Uitgeversmaatschappij, pkt 9, 3 Glocken i Kritzinger, pkt 11, 25 i 28 oraz Smanor, pkt 7 i 8.
(47) –	Zobacz ww. wyrok w sprawie 152/78 Komisja przeciwko Francji, pkt 11–14.
(48) –	Zobacz w szczególności wyroki z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawach połączonych C‑1/90 i C‑176/90 Aragonesa de Publicidad Exterior i Publivía, Rec. str. I‑4151, pkt 11 i 24 w odniesieniu do uregulowania Wspólnoty Autonomicznej Katalonii zakazującego na tej części terytorium Hiszpanii reklamy napojów mających pewną zawartość alkoholu niezależnie od tego, czy były one wyprodukowane w innych częściach terytorium krajowego, czy też zostały przywiezione z innych państw członkowskich, z dnia 15 grudnia 1993 r. w sprawach połączonych C‑277/91, C‑318/91 i C‑319/91 Ligur Carni i in., Rec. str. I‑6621, pkt 36–38 w odniesieniu do uregulowania regionu Ligurii poddającego wprowadzenie świeżego mięsa (niezależnie od jego pochodzenia) na tę część terytorium Włoch kontrolom sanitarnym w gminie tranzytu lub docelowej dla tych towarów i nakładającego równolegle na dane podmioty gospodarcze obowiązek zapłaty opłaty, oraz z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie C‑67/97 Bluhme, Rec. str. I‑8033, pkt 19, 20 i 22 w kontekście przepisów duńskich zakazujących posiadania pewnych gatunków pszczół (niezależnie od ich pochodzenia) na wyspie Læsø i wyspach sąsiadujących należących do terytorium Danii.
(49) –	Zobacz podobnie w rozwinięciu tego orzecznictwa pkt 19 i 27 opinii rzecznika generalnego Tesaura w sprawach połączonych C‑363/93 i od C‑407/93 do C‑411/93 Lancry i in. zakończonych wyrokiem z dnia 9 sierpnia 1994 r., Rec. str. I‑3957. Jego zdaniem „nie ma […] znaczenia dla zgodności z art. 9 i nast. traktatu [obecnie, po zmianie, art. 23 WE i nast.], że opłata znajduje zastosowanie do produktów przywożonych w chwili ich wprowadzenia na obszar regionu danego państwa członkowskiego, który nie jest przygraniczny, a nie w chwili przekroczenia granicy”. Podkreślił on, że „muszą to być jednak zawsze towary, które przepływają między jednym państwem członkowskim a drugim”, i że „nie ma znaczenia, na przykład, czy szkocka whisky przekracza granicę francuską w Calais (ponieważ została przewieziona drogą morską), czy w Lyonie (ponieważ została przewieziona drogą lotniczą): w obu przypadkach […] jest to przekroczenie granicy państwa członkowskiego”. Podobnie rzecznik generalny Tesauro wyjaśnił, że „departamenty zamorskie, które – czy to są wyspami (Reunion, Martynika, Gwadelupa,) czy nimi nie są (Gujana) są »granicami« tylko wtedy, gdy dany produkt pochodzi z innego państwa członkowskiego, nie są zaś »granicami«, jeśli dany produkt pochodzi z innego regionu Francji.
(50) –	Zobacz w szczególności wyroki z dnia 23 października 1986 r. w sprawie 355/85 Cognet, Rec. str. 3231, w odniesieniu do przepisów francuskich przewidujących stałą cenę sprzedaży detalicznej książek z wyjątkiem książek, które przekroczyły granicę wewnątrzwspólnotową w trakcie ich dystrybucji, w zakresie w jakim zostały one wydane i wydrukowane we Francji i wywiezione do innego państwa członkowskiego, a następnie ponownie przywiezione do Francji, z dnia 13 listopada 1986 r. w sprawach połączonych 80/85 i 159/85 Edah, Rec. str. 3359, w kontekście przepisów niderlandzkich ustalających cenę w sprzedaży detalicznej chleba, zgodnie z którymi cena sprzedaży chleba przywiezionego z innych państw członkowskich mogła być niższa od ceny przewidzianej dla chleba produkcji krajowej, oraz z dnia 18 lutego 1987 r. w sprawie 98/86 Mathot, Rec. str. 809, w kontekście przepisów belgijskich wymagających naniesienia określonych wzmianek na etykiety masła, z wyjątkiem masła przywiezionego z innych państw członkowskich.
(51) –	Powołany powyżej wyrok w sprawie Cognet, pkt 10. Zobacz podobnie ww. wyroki w sprawach Edah, pkt 18 i Mathot, pkt 7.
(52) –	Idem.
(53) –	W sprawach połączonych C‑485/93 i C‑486/93, Rec. str. I‑2655.
(54) –	W sprawie C‑72/03, Zb.Orz. str. I‑8027.
(55) –	W sprawie C‑163/90, Rec. str. I‑4625.
(56) –	Punkt 16.
(57) –	Punkt 17.
(58) –	Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego Tesaura w ww. sprawie Lancry i in., pkt 19 i 20.
(59) –	Punkt 30.
(60) –	Zobacz pkt 31.
(61) –	Punkt 32.
(62) –	Zobacz pkt 27.
(63) –	Zobacz pkt 35.
(64) –	Powołany powyżej wyrok w sprawie Carbonati Apuani, pkt 24.
(65) –	Odsyłam do ww. wyroków w sprawie Lancry i in., pkt 29 i 32, Simitzi, pkt 27 i Carbonati Apuani, pkt 24.
(66) –	Zapożyczam tu wyrażenie użyte przez rzecznika generalnego Tesaura w jego opinii w ww. sprawie Lancry i in., pkt 27.
(67) –	Zobacz w szczególności ww. wyroki w sprawach Cognet, pkt 10–12, Edah, pkt 23 i Mathot, pkt 12. Zobacz również podobnie wyrok z dnia 13 marca 1979 r. w sprawie 86/78 Peureux, Rec. str. 897, pkt 38. Zobacz tak samo pkt 78 i 79 mojej opinii w sprawie C‑294/01 Granarolo zakończonej wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r., Rec. str. I‑13429.
(68) –	Punkt 26 ww. wyroku w sprawie Carbonati Apuani odnosi się do pkt 21–23 wyroku w sprawie C‑448/98 Guimont, Rec. str. I‑10663. O ile prawdą jest, że te fragmenty wyroku w sprawie Guimont tłumaczą, podobnie jak wyrok w sprawie Lancry i in., troskę Trybunału o uwzględnienie trudności, które mogłyby wyniknąć z istnienia odwrotnej dyskryminacji, o tyle Trybunał wyciąga z tego konsekwencje, które wydają mi się trudne do porównania. W istocie wyrokiem w sprawie Guimont Trybunał odstąpił od swego tradycyjnego orzecznictwa w zakresie dopuszczalności pytań prejudycjalnych, wyrażając zgodę na udzielenie odpowiedzi na pytanie dotyczące wykładni art. 30 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 28 WE) – choć spór przed sądem krajowym nie miał żadnego punktu stycznego z kwestią przywozu towarów – wyłącznie w przypadku, gdy prawo krajowe sądu krajowego wymagałoby przyznania krajowemu producentowi tych samych praw, co prawa, które producent z innego państwa członkowskiego wywodzi z prawa wspólnotowego w tej samej sytuacji, w celu uniknięcia odwrotnej dyskryminacji producenta krajowego. Choć Trybunał zgodził się zbadać, czy sporne przepisy krajowe stanowiły środek o skutku równoważnym do ograniczenia ilościowego w przywozie w rozumieniu art. 30 traktatu, to wskazał, że uczynił to jedynie w zakresie, w jakim przepisy te (stosowane bez rozróżnienia zarówno do produktów krajowych, jak i do produktów przywożonych) miały zastosowanie do produktów przywożonych (zob. pkt 24, 25 i 35). Czyniąc to wyjaśnienie, Trybunał wykluczył możliwość stosowania art. 30 traktatu do sytuacji o charakterze czysto wewnętrznym państwa członkowskiego. Z tego punktu widzenia ww. wyrok w sprawie Guimont nie idzie tak daleko, jak przywoływane orzecznictwo w sprawie Lancry i in., co oznacza, że ich zbieżność okazuje się ograniczona.
(69) –	Zobacz pkt 28.
(70) –	Zobacz pkt 46.
(71) –	Zobacz wyrok z dnia 1 lipca 1969 r. w sprawach połączonych 2/69 i 3/69 Sociaal Fonds voor de Diamantarbeiders, Rec. str. 211, pkt 14, podkreślenie pochodzi ode mnie.
(72) –	Podkreślenie pochodzi ode mnie.
(73) –	Ta wizja „rynku wewnętrznego” jako kontynuacji wspólnego rynku znajduje pewne odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału. W wyroku z dnia 5 maja 1982 r. w sprawie 15/81 Schul Douane Expéditeur, Rec. str. 1409, pkt 33 podkreślone zostało, że „pojęcie wspólnego rynku rozwinięte przez Trybunał w utrwalonym orzecznictwie odnosi się do eliminacji wszelkich przeszkód w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej w celu połączenia rynków krajowych w jeden rynek, którego warunki odpowiadają w jak największym stopniu warunkom prawdziwego rynku wewnętrznego”.
(74) –	Zobacz w szczególności w odniesieniu do swob odnego przepływu towarów ww. wyroki w sprawie 152/78 Komisja przeciwko Francji, Waterkeyn i in. oraz Oosthoek’s Uitgeversmaatschappij.
(75) –	Zobacz podobnie C.‑D. Ehlermann, „The internal market following the Single European Act”, Common Market Law Review, Martinus Nijhoff Publishers, Dordrecht, 1987, str. 364–370; G. Bosco, „Commentaire de l’Acte unique européen des 17‑28 février 1987”, Cahiers de droit européen, Maison Larcier, Bruksela, 1987, str. 371, oraz J. De Ruyt, L’Acte unique européen, Université de Bruxelles, 1989, str. 160.
(76) –	Podkreślenie pochodzi ode mnie.
(77) –	Zobacz podobnie J.‑E. de Cockborne, L. Defalque, C.‑F. Durand, H. Prahl i G. Vandersanden, Commentaire Mégret – Le droit de la CEE, tom 1, Université de Bruxelles, 1992, str. 20 i 21, pkt 21.
(78) –	Zobacz podobnie C.‑D. Ehlermann, op.cit., str. 368 (pkt 1.3).
(79) –	COM(85) 310 końcowy.
(80) –	Zobacz w tej kwestii pkt 24–31 tej białej księgi, jak również N. Vaulont, „La suppression des frontières intérieures et la réglementation douanière communautaire”, Revue du marché unique européen, Éditions Juglar, Paryż, 1994, str. 51 i nast.
(81) –	Zobacz wyroki z dnia 20 maja 2003 r. w sprawach połączonych C‑465/00, C‑138/01 i C‑139/01 Österreichischer Rundfunk i in., Rec. str. I‑4989, pkt 41 oraz z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie C‑101/01 Lindqvist, Rec. str. I‑12971, pkt 40. Zobacz również podobnie wyrok z dnia 1 marca 2005 r. w sprawie C‑281/02 Owusu, Zb.Orz. str. I‑1383, pkt 34, jak też moją opinię w sprawie zakończonej tym wyrokiem (pkt 197–204).
(82) –	Zobacz pkt 19 i 20 uwag na piśmie.
(83) –	Przypominam, że Trybunał stwierdził, iż „[…] art. 14 ust. 2 WE definiuje rynek wewnętrzny jako »obszar bez granic wewnętrznych, w którym zapewniony jest swobodny przepływ towarów, osób usług i kapitału«, przy czym postanowienie to nie czyni rozróżnienia między granicami międzypaństwowymi a wewnątrzpaństwowymi”.
(84) –	Zobacz podobnie komentarz do wyroku w sprawie Carbonati Apuani autorstwa A. Rigaux, Revue mensuelle du JurisClasseur – Europe, listopad 2004 r., str. 13 i nast.
(85) –	Jeśli chodzi o swobodny przepływ osób i usług, zobacz w szczególności wyroki z dnia 27 października 1982 r. w sprawach połączonych 35/82 i 36/82 Morson i Jhanjan, Rec. str. 3723, pkt 15–17, z dnia 28 stycznia 1992 r. w sprawie C‑332/90 Steen, Rec. str. I‑341, pkt 9, z dnia 7 grudnia 1995 r. w sprawie C‑17/94 Gervais i in., Rec. str. I‑4353, pkt 24, z dnia 16 stycznia 1997 r. w sprawie C‑134/95 USSL n° 47 di Biella, Rec. str. I‑195, pkt 19, z dnia 9 września 1999 r. w sprawie C‑108/98 RI.SAN., Rec. str. I‑5219, pkt 23 oraz z dnia 21 października 1999 r. w sprawie C‑97/98 Jägerskiöld, Rec. str. I‑7319, pkt 42.