Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fit‑18 ta’ Diċembru 2025 (1)
Kawża C‑820/24
Strominator Elektro GmbH
vs
Bundesimmobiliengesellschaft mbH,
parti oħra fil-proċedura:
Fiegl & Spielberger GmbH
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, l-Awstrija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Kuntratti pubbliċi — Eżekuzzjoni tal-kuntratt — Direttiva 2014/24/UE — Artikolu 72 — Modifika tal-kuntratti matul it-terminu tagħhom — Terminu tal-kuntratt — Direttiva 2011/7/UE — Ġlieda kontra l-ħlas tardiv fit-tranżazzjonijiet kummerċjali — Artikolu 4 — Tranżazzjonijiet bejn impriżi u awtoritajiet pubbliċi — Terminu għall-ħlas — Riċeviment tal-prodotti jew tal-provvista tas-servizzi”
1.        Il-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni tal-Artikolu 72(5) tad-Direttiva 2014/24/UE (2) sabiex jiġi kkjarifikat jekk, fit-tilwima li dwarha hija mitluba tiddeċiedi, l-awtorità kontraenti mmodifikatx il-kundizzjonijiet ta’ kuntratt għal xogħlijiet.
2.        B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk tammontax għal modifika tal-kuntratt matul it-terminu tiegħu (3) l-bidla
fil-kundizzjonijiet kuntrattwali li sseħħ meta: a) il-perijodu ta’ eżekuzzjoni miftiehem ikun skada; b) il-kuntrattur ikun ipprovda s-servizzi kkuntrattati; u ċ) l-awtorità kontraenti tkun irċeviet il-fattura finali, iżda tkun għadha ma ħallsithiex.
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Id-Direttiva 2014/24
3.        L-Artikolu 72 (“Modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom”) jipprovdi:
“1.      Kuntratti u ftehimiet qafas jistgħu jiġu mmodifikati mingħajr proċedura ġdida tal-akkwist [ta’ għoti ta’ kuntratti] f’konformità ma’ din id-Direttiva fi kwalunkwe wieħed minn dawn il-każijiet li ġejjin:
a)      fejn il-modifiki, irrispettivament mill-valur monetarju tagħhom, ikunu ġew previsti fid-dokumenti inizjali tal-akkwist [tal-kuntratt] fi klawżoli ta’ reviżjoni ċari, preċiżi u inekwivokabbli, li jistgħu jinkludi klawżoli ta’ reviżjoni ta’ prezzijiet, jew għażliet. Dawn il-klawżoli għandhom jiddikjaraw il-kamp ta’ applikazzjoni u n-natura ta’ modifiki jew għażliet possibbli kif ukoll il-kondizzjonijiet li taħthom dawn jistgħu jintużaw. Ma għandhomx jipprovdu għal modifiki jew għażliet li jibdlu n-natura ġenerali tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas;
(b)      għal xogħlijiet, servizzi jew provvisti addizzjonali mill-kuntrattur oriġinali li saru meħtieġa u li ma kinux inklużi fl-akkwist [kuntratt] inizjali fejn bidla fil-kuntrattur:
(i)      ma tistax issir għal raġunijiet ekonomiċi jew tekniċi bħalma huma r-rekwiżiti ta’ interkambjalità jew interoperabbiltà mat-tagħmir, is-servizzi jew l-installazzjonijiet eżistenti akkwistati taħt l-akkwist inizjali; u
(ii)      tikkawża inkonvenjenza sinifikanti jew duplikazzjoni [żieda] sostanzjali tal-ispejjeż għall-awtorità kontraenti.
Madankollu, kwalunkwe żieda fil-prezz ma tistax taqbeż 50 % tal-valur tal-kuntratt oriġinali. Fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, dik il-limitazzjoni għandha tapplika għall-valur ta’ kull modifika. Tali modifiki suċċessivi ma għandux ikollhom l-għan li tiġi evitata din id-Direttiva;
(c)      fejn jiġu sodisfatti l-kondizzjonijiet kollha li ġejjin:
(i)      il-ħtieġa ta’ modifika nġiebet minħabba ċirkostanzi li awtorità kontraenti diliġenti ma setgħetx tipprevedi;
(ii)      il-modifika ma tibdilx in-natura ġenerali tal-kuntratt;
(iii)      kwalunkwe żieda fil-prezz mhijiex ogħla minn 50 % tal-valur tal-kuntratt oriġinali jew tal-ftehim qafas. Fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, dik il-limitazzjoni għandha tapplika għall-valur ta’ kull modifika. Tali modifiki suċċessivi ma għandux ikollhom l-għan li tiġi evitata din id-Direttiva;
(d)      fejn kuntrattur ġdid jissostitwixxi dak li inizjalment kien ingħata l-kuntratt mill-awtorità kontraenti bħala konsegwenza ta’ wieħed minn dawn:
(i)      klawżola ta’ reviżjoni mhix ekwivoka jew għażla f’konformità mal-punt (a),
(ii)      suċċessjoni universali jew parzjali fil-pożizzjoni tal-kuntrattur inizjali, wara operazzjonijiet ta’ ristrutturar korporattiv, inkluż it-teħid ta’ pussess, amalgamazzjoni, akkwist jew insolvenza ta’ operatur ekonomiku ieħor li jissodisfa l-kriterji tal-għażla kwalitattiva inizjalment stabbiliti, dejjem jekk din ma twassalx għal modifiki sostanzjali oħrajn għall-kuntratt u ma għandhiex l-għan li tevita l-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva; jew
(iii)      f’każ li l-awtorità kontraenti nnifisha tassumi l-obbligi tal-kuntrattur prinċipali lejn is-sottokuntratturi tiegħu fejn din il-possibbiltà hija prevista taħt il-leġislazzjoni nazzjonali skont l-Artikolu 71;
(e)      fejn il-modifiki, irrispettivament mill-valur tagħhom, mhumiex sostanzjali skont it-tifsira tal-paragrafu 4.
Awtoritajiet kontraenti li jkunu mmodifikaw kuntratt fil-każijiet stipulati taħt il-punti (b) u (c) ta’ dan il-paragrafu għandhom jippubblikaw avviż dwar dan f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Dan l-avviż għandu jkun fih l-informazzjoni stipulata fl-Anness V, parti G u għandu jkun ppubblikat skont l-Artikolu 51.
2.      Barra minn hekk, u mingħajr l-ebda ħtieġa li jiġi vverifikat jekk il-kondizzjonijiet stipulati taħt il-punti (a) sa (d) tal-paragrafi 4 humiex sodisfatti, il-kuntratti jistgħu ugwalment jiġu mmodifikati mingħajr ma tkun meħtieġa proċedura ġdida ta’ akkwist f’konformità ma’ din id-Direttiva fejn il-valur tal-modifika ikun anqas miż-żewġ valuri li ġejjin:
(i)      il-limiti stipulati fl-Artikolu 4; u
(ii)      10 % tal-valur tal-kuntratt inizjali għall-kuntratti ta’ servizz u ta’ provvista u taħt il‑15 % tal-valur tal-kuntratt inizjali għall-kuntratti ta’ xogħlijiet.
Madanakollu, il-modifika ma tistax tibdel in-natura ġenerali tal-kuntratt jew ftehim qafas. Fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, il-valur għandu jiġi valutat abbażi tal-valur kumulattiv nett tal-modifiki suċċessivi.
3.      Għall-finijiet tal-kalkolu tal-prezz imsemmi fil-paragrafu 2 u l-punti (b) u (c) tal-paragrafu 1, il-prezz aġġornat għandu jkun il-valur ta’ referenza meta l-kuntratt ikun jinkludi klawżola ta’ indiċjar.
4.      Modifika ta’ kuntratt jew ta’ ftehim qafas matul it-terminu tiegħu għandha titqies bħala sostanzjali skont it-tifsira tal-punt (e) tal-paragrafu 1, fejn din trendi l-kuntratt jew il-ftehim qafas materjalment differenti fin-natura minn dak inizjalment konkluż. Fi kwalunkwe eventwalità, mingħajr ħsara għall-paragrafi 1 u 2, modifika għandha titqies bħala sostanzjali fejn tkun sodisfatta waħda jew iktar mill-kondizzjonijiet li ġejjin:
(a)      il-modifika tintroduċi kondizzjonijiet li, kieku kienu parti mill-proċedura ta’ akkwist inizjali, kienu jippermettu d-dħul ta’ kandidati oħra minbarra dawk inizjalment magħżula jew l-aċċettazzjoni ta’ offerta oħra minbarra dik aċċettata oriġinarjament jew kienu jattiraw parteċipanti addizzjonali fil-proċedura ta’ akkwist;
(b)      il-modifika tibdel il-bilanċ ekonomiku tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas favur il-kuntrattur b’tali mod li ma kienx previst fil-kuntratt inizjali jew il-ftehim qafas;
(c)      il-modifika testendi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas b’mod konsiderevoli;
(d)      fejn kuntrattur ġdid jissostitwixxi dak li inizjalment kien ingħata l-kuntratt mill-awtorità kontraenti f’każijiet oħra minbarra dawk previsti taħt il-punt (d) tal-paragrafu 1.
5.      Proċedura ġdida ta’ akkwist f’konformità ma’ din id-Direttiva għandha tkun meħtieġa għal modifiki oħra tad-dispożizzjonijiet ta’ kuntratt pubbliku jew ftehim qafas matul it-terminu tiegħu minbarra dawk previsti taħt il-paragrafi 1 u 2”.
2.      Id-Direttiva 2011/7/UE (4)
4.        Skont l-Artikolu 2 (“Definizzjonijiet”) tad-Direttiva 2011/7:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1)      ‘transazzjonijiet kummerċjali’ tfisser transazzjonijiet bejn l-intrapriżi [impriżi] jew bejn l-intrapriżi u l-awtoritajiet pubbliċi li jwasslu għall-forniment ta’ prodotti jew il-provvista ta’ servizzi għar-remunerazzjoni;
2)      ‘awtorità pubblika’ tfisser kull awtorità kontraenti, kif definita fil-punt (a) tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2004/17/KE u fl-Artikolu 1(9) tad-Direttiva 2004/18/KE, indipendentement mis-suġġett jew il-valur tal-kuntratt;
[…]”.
5.        Skont l-Artikolu 4 (“Transazzjonijiet bejn intrapriżi u awtoritajiet pubbliċi”):
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fi transazzjonijiet kummerċjali fejn id-debitur ikun awtorità pubblika, malli jiskadi l-perjodu msemmi fil-paragrafi 3, 4 jew 6, il-kreditur ikun intitolat, mingħajr bżonn ta’ tfakkira, għall-imgħax statutorju għall-ħlas tard, meta l-kondizzjonijiet li ġejjin ikunu sodisfatti:
(a)      il-kreditur issodisfa l-obbligi kuntrattwali u legali tiegħu; u
b)      il-kreditur ma rċeviex l-ammont dovut fil-ħin, sakemm id-debitur ma jkunx responsabbli għad-dewmien.
[…]
3.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fi transazzjonijiet kummerċjali fejn id-debitur ikun awtorità pubblika:
(a)      il-perjodu ta’ ħlas ma jaqbeż l-ebda wieħed mil-limiti ta’ żmien li ġejjin:
(i)      30 jum kalendarju wara d-data meta d-debitur jirċievi l-fattura jew talba ekwivalenti għall-ħlas;
[…]
(iv)      fejn proċedura ta’ aċċettazzjoni jew verifika, li permezz tagħha trid tiġi aċċertata l-konformità tal-prodotti jew servizzi mal-kuntratt, hija prevista statutorjament jew kuntrattwalment u jekk id-debitur jirċievi l-fattura jew talba għall-ħlas ekwivalenti qabel jew fid-data li fiha sseħħ dik l-aċċettazzjoni jew verifika, 30 jum kalendarju wara dik id-data;
[…]”.
B.      Id-dritt Awstrijak. Il-Bundesgesetz über die Vergabe von Aufträgen (Il-Liġi Federali dwar il-Kuntratti Pubbliċi) (5)
6.        L-Artikolu 365 jistipula:
“1.      Modifiki sostanzjali fil-kuntratti u fil-ftehimiet qafas, matul it-terminu tagħhom, huma awtorizzati biss wara proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratti […]
[…]
3.      Il-modifiki li ġejjin tal-kuntratti u tal-ftehimiet qafas għandhom jitqiesu bħala mhux sostanzjali:
[…]”.
II.    Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
7.        Id-deskrizzjoni tal-fatti u tat-tilwima, kif tinsab fid-deċiżjoni tar-rinviju, tinqasam f’diversi punti, li għalihom nagħmel riferiment.
A.      Il-kampus akkademiku kkonċernat
8.        Il-Belt ta’ Salzburg (l-Awstrija) għandha kampus skolastiku kompost minn diversi partijiet konnessi bejniethom, li jinkludu diversi stabbilimenti ta’ tagħlim, fosthom il-Handelsakademie I (l-Iskola tal-Kummerċ I) u l-Handelsakademie II (l-Iskola tal-Kummerċ II).
9.        L-Iskola tal-Kummerċ I tinsab f’binja b’diversi sulari (iktar ’il quddiem il-“Binja I”) li tinsab fiż-żona tan-Nofsinhar tal-art u l-Iskola tal-Kummerċ II tinsab f’binja b’diversi sulari (iktar ’il quddiem il-“Binja II”) li tinsab fiż-żona tal-Lvant. Iż-żewġ binjiet huma konnessi bejniethom f’diversi livelli.
10.      Il-Bundesimmobiliengesellschaft mbH (iktar ’il quddiem il-“BIG”) hija awtorità kontraenti fis-sens tal-BVergG 2018 u, għaldaqstant, f’dak tad-Direttiva 2014/24. Hija twettaq xogħlijiet ta’ renovazzjoni tal-kampus skolastiku, li hija tikri, bħala tali, lir-Repubblika tal-Awstrija.
B.      Il-kuntratt pubbliku tal‑2022, in-nar u l-modifika tal-kuntratt fl‑2023
11.      Fl‑2022, il-BIG nediet proċedura ta’ sejħa għal offerti miftuħa għat-twettiq ta’ xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika (kuntratt għal xogħlijiet; kodiċi CPV 45311200) prinċipalment għall-Binja II. L-avviż ta’ kuntratt ġie ppubblikat fl-Awstrija fil‑25 ta’ Mejju 2022. Minħabba l-valur stmat tal-kuntratt, ma kien meħtieġ l-ebda avviż għat-territorju kollu tal-Unjoni.
12.      Il-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt kienet intitolata “5020 Salzburg, Johann-Brunauer-Straße 2–4, HAK II + 966991 Rinnovazzjoni
tas-sistema tal-elettriku, installazzjonijiet elettriċi”.
13.      L-avviż ta’ kuntratt kien jindika li l-perijodu ta’ eżekuzzjoni kien mill‑11 ta’ Lulju 2022 sal‑31 ta’ Awwissu 2023.
14.      Fit‑3 ta’ Awwissu 2022, il-kuntratt ingħata lil Fiegl & Spielberger GmbH u l-kuntratt għal xogħlijiet ġie ffirmat. Il-valur tiegħu kien jammonta għal EUR 675 107.03 u kien ġie miftiehem li l-perijodu ta’ eżekuzzjoni tas-servizzi kellu jkun mit‑3 ta’ Awwissu 2022 sal‑31 ta’ Awwissu 2023.
15.      Madankollu, fil‑11 ta’ Lulju 2022 (inqas minn xahar qabel it-tmiem tal-kuntratt), kien hemm nar fil-Binja I tal-kampus skolastiku, li kkawża ħsarat serji.
16.      Kien biss fi stadju iktar tard, matul is-sena skolastika 2022/2023, li ġie kkonstatat li, minħabba n-nar, kien neċessarju li t-tqassim u l-funzjonalità tal-ispazju tal-kampus jiġu eżaminati mill-ġdid sabiex l-attività akkademika tkun tista’ titkompla. Għal din ir-raġuni, ix-xogħlijiet ikkuntrattati ma’
Fiegl & Spielberger ma ġewx eżegwiti skont il-modalitajiet inizjalment previsti fil-kuntratt:
–        l-ewwel nett, ix-xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika twettqu fit-tieni u fit-tielet sular tal-Binja II, konformement mal-kuntratt inizjali, sal‑31 ta’ Awwissu 2023.
–        għall-kuntrarju, ma twettaq ebda xogħol ta’ installazzjoni elettrika fis-sulari ta’ taħt l-art, fil-pjan terran, fl-ewwel sular u fil-parti tal-fergħa ta’ konnessjoni tal-Binja II. Fix-xahar ta’ Mejju 2023, l-awtorità kontraenti rrinunzjat għall-dawn ix-xogħlijiet u konsegwentement il-volum tal-kuntratt ġie mnaqqas għal terz ta’ dak li kien inizjalment previst. It-twettiq tax-xogħlijiet ikkanċellati kien sar inutli, minħabba l-bidla li seħħet fit-tqassim u fil-funzjonalità tal-ispazju tal-kampus.
17.      Wara l-annullament tat‑3 ta’ Awwissu 2022 ta’ din il-parti tal-kuntratt, Fiegl & Spielberger talbet kumpens mingħand il-BIG għad-danni mġarrba.
18.      Fis‑7 ta’ Settembru 2023, Fiegl & Spielberger laħqet ftehim mal-BIG sabiex tirrinunzja għat-talba tagħha inkambju għall-eżekuzzjoni, fl-2024, ta’ parti mix-xogħlijiet mhux eżegwiti u annullati, iżda din id-darba fil-Binja I.
19.      Fit‑13 ta’ Diċembru 2023, Fiegl & Spielberger ippreżentat offerta għax-xogħlijiet li kellhom jitwettqu, ikkalkolata abbażi tal-offerta inizjali għas-sejħa għal offerti tal‑2022.
20.      Fil‑15 ta’ Diċembru 2023, Fiegl & Spielberger ħarġet il-fattura finali għall-installazzjonijiet imwettqa fit-tieni u fit-tielet sular tal-Binja II, li kienu twettqu skont il-kuntratt inizjali.
21.      Fit‑22 ta’ Diċembru 2023, il-BIG tat formalment lil Fiegl & Spielberger il-kuntratt relatat max-xogħlijiet ta’ “rinnovazzjoni
funzjonali tas-sistema tad-dawl” u ta’ “dawl” fil-Binja I, b’perijodu ta’ eżekuzzjoni mill‑15 ta’ Jannar 2024 sat‑30 ta’ Settembru 2024 u b’valur kuntrattwali totali ta’ EUR 264 355.80.
C.      Il-proġett ta’ tiswija tal-ħsara kkawżata min-nar u ta’ rinnovazzjoni funzjonali tal-Binja I
22.      Wara n-nar li kien hemm fil-Binja I, il-BIG kellha tniedi l-proġett ta’ tiswija tal-ħsarat ikkawżati min-nirien u ta’ rinnovazzjoni funzjonali tal-Binja I.
23.      Fil-kuntest ta’ dan il-proġett, il-BIG bdiet proċedura ta’ sejħa għal
offerti miftuħa intiża għat-twettiq ta’ xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika fil-Binja I. Is-sejħa għal
offerti kienet intitolata “5020 Salzburg, Johann-Brunauer-Str. 2-4, HAK I 977598 E 009159 Ħsarat minħabba n-nar (responsabbiltà ċivili) installazzjoni elettrika”. Il-valur tal-kuntratt kien jammonta għal EUR 832 551.55.
24.      Fis‑6 ta’ Diċembru 2023, il-BIG tat dan il-kuntratt lil Strominator Elektro GmbH.
D.      L-azzjoni għal dikjarazzjoni (Feststellungsantrag)
25.      Fid‑9 ta’ Lulju 2024, Strominator Elektro talbet lill-qorti tar-rinviju tiddikjara li “l-implimentazzjoni ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt mingħajr il-pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ kuntratt, bil-għan li [Fiegl & Spielberger] tiġi fdata tipprovdi u tinstalla d-dawl fil-kuntest tal-proġett ‘HAK I Salzburg’ kienet illegali, sa fejn kienet tikser il-[BVergG 2018], id-digrieti adottati għall-eżekuzzjoni ta’ din il-liġi jew id-dritt tal-Unjoni direttament applikabbli”.
26.      Skont Strominator Elektro, l-għoti, fix-xahar ta’ Diċembru 2023, tax-xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika fil-Binja I mingħajr l-użu ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt ippubblikata minn qabel kien illegali, u dan ippreġudika d-dritt tagħha li tipparteċipa fi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt konformement mad-dispożizzjonijiet tal-BVergG 2018. Hija invokat id-dritt tagħha li l-awtorità kontraenti tastjeni ruħha minn għoti illegali, id-dritt tagħha li tipparteċipa fi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku, id-dritt tagħha għal ugwaljanza fit-trattament tal-offerenti, id-dritt tagħha għal kompetizzjoni leali u d-dritt tagħha għall-implimentazzjoni ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt trasparenti konformement mad-dritt nazzjonali u mad-dritt tal-Unjoni.
27.      Min-naħa tagħha, il-BIG sostniet, essenzjalment, li l-għoti tal-kuntratt lil Fiegl & Spielberger fix-xahar ta’ Diċembru 2023 kien jikkostitwixxi modifika legali tal-kuntratt pubbliku mogħti fix-xahar ta’ Awwissu 2022, fil-kuntest ta’ proċedura miftuħa.
28.      Huwa f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju tagħmel diversi domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, li minnhom ser nirriproduċi biss l-ewwel waħda, kif ġej:
“L-Artikolu 72(5) tad-Direttiva [2014/24] għandu jiġi interpretat fis-sens li modifika ta’ kuntratt pubbliku wara t-tmiem tat-terminu [perijodu] ta’ eżekuzzjoni miftiehem, wara l-provvista ta’ servizzi mhux ikkanċellati u wara t-tressiq tal-fattura finali mill-offerent rebbieħ iżda qabel il-ħlas tar-remunerazzjoni mill-awtorità kontraenti għandha titqies li hija modifika ta’ kuntratt pubbliku ‘matul it-terminu tiegħu’?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
29.      It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑29 ta’ Novembru 2024.
30.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-BIG, mill-Gvern Ċek, mill-Gvern Franċiż u mill-Gvern Awstrijak, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
31.      Il-BIG, il-Gvern Franċiż u dak Awstrijak kif ukoll il-Kummissjoni dehru fis-seduta li nżammet fil‑15 ta’ Ottubru 2025.
32.      Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-konklużjonijiet tiegħi ser jindirizzaw biss l-ewwel domanda preliminari.
IV.    Evalwazzjoni
A.      Il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
33.      L-espożizzjoni tal-fatti esposta iktar ’il fuq tirrifletti l-eżistenza ta’ tliet kuntratti (bla ħsara għall-fatt li t-tieni wieħed minnhom jiġi aċċettat bħala sempliċi modifika tal-ewwel wieħed) u għandha ssir distinzjoni bejniethom:
–        il-kuntratt konkluż fit‑3 ta’ Awwissu 2022 bejn il-BIG u Fiegl & Spielberger għar-rinnovazzjoni tal-installazzjonijiet elettriċi tal-Binja II tal-kampus skolastiku.
–        il-kuntratt mogħti mll-BIG lil Fiegl & Spielberger fit‑22 ta’ Diċembru 2023, għad-dawl tal-Binja I tal-kampus skolastiku. Il-BIG issostni li fil-verità din kienet modifika tal-kuntratt konkluż bejn l-istess partijiet fit‑3 ta’ Awwissu 2022.
–        il-kuntratt mogħti mill-BIG lil Strominator Elektro fis‑6 ta’ Diċembru 2023, għat-twettiq ta’ xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika fil-Binja I tal-kampus skolastiku.
34.      Issa, minn dawn it-tliet kuntratti (jew tnejn, skont il-BIG), huwa biss dak tat‑22 ta’ Diċembru 2023 li huwa s-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, peress li Strominator Elektro tqis li l-għoti tiegħu lil Fiegl & Spielberger kien illegali.
35.      Meqjus il-valur tiegħu (EUR 264 355.80), dan il-kuntratt ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/24, punt li, bħala prinċipju, jimplika li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma hijiex ammissibbli (6).
36.      Minkejja dan, il-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta li għandha ġurisdizzjoni sabiex tipprovdi risposta għal talbiet għal deċiżjoni preliminari relatati ma kuntratti pubbliċi li ma jilħqux il-livell minimu meħtieġ, meta l-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli tkun, direttament u mingħajr kundizzjonijiet, konformi mad-Direttiva 2014/24 (7).
37.      Din hija s-sitwazzjoni f’din il-kawża. Il-qorti tar-rinviju, fil-kuntest tal-espożizzjoni tagħha tad-dritt nazzjonali, tiddikjara li l-BVergG 2018 ittrasponiet, fost oħrajn, id-Direttiva 2014/24 u li l-Artikolu 365 ta’ din il-liġi huwa kompletament konformi mal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24. Hija tkompli tesponi li hija għandha tapplika l-Artikolu 365 tal-BVergG 2018 bl-istess mod daqs li kieku l-valur tal-kuntratt kien jaqbeż il-limitu korrispondenti tad-Direttiva 2014/24 (8).
B.      L-ewwel domanda preliminari
38.      Il-qorti tar-rinviju tixtieq tikseb l-interpretazzjoni tal-Artikolu 72(5) tad-Direttiva 2014/24 sabiex tiddetermina jekk kuntratt pubbliku jkunx għadu fis-seħħ meta l-perijodu ta’ eżekuzzjoni miftiehem ikun skada, meta s-servizzi miftiehma jkunu ġew ipprovduti (9) u meta l-kuntrattur jkun ippreżenta l-fattura finali, iżda l-awtorità kontraenti tkun għadha ma ħallsithiex.
1.      Id-dispożizzjoni applikabbli
39.      Hekk kif ġustament josserva l-Gvern Franċiż (10), huwa rilevanti li l-analiżi tiġi estiża għat-totalità tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24. Għalkemm, ċertament, il-paragrafu 5 ta’ dan l-artikolu jagħmel riferiment għall-perijodu tat-terminu tal-kuntratt, huwa jagħmel dan b’rabta stretta mal-paragrafi 1 u 2 tal-istess artikolu.
40.      Din ir-rabta tenfasizza n-natura eżawrjenti tal-każijiet li fihom il-leġiżlatur tal-Unjoni jippermetti li kuntratt jiġi mmodifikat mingħajr ma jkun neċessarju li tinfetaħ proċedura ġdida ta’ sejħa għal offerti. L-Artikolu 72(5) tad-Direttiva 2014/24 jesprimi f’termini differenti dak li huwa stipulat fil-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-artikolu (11).
41.      Il-kliem stess tal-Artikolu 72 (“Modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom”) jiddelimita l-applikabbiltà tat-totalità ta’ din id-dispożizzjoni għall-perijodu tat-terminu tal-kuntratt.
2.      L-eżekuzzjoni tal-kuntratt u l-osservanza tal-obbligu mill-kuntrattur
42.      Skont il-qorti tar-rinviju, jeżistu żewġ modi sabiex isir magħruf meta jintemm it-terminu ta’ kuntratt.
43.      Minn naħa, hija tesponi li jista’ jitqies li t-terminu ta’ kuntratt jirreferi għall-eżekuzzjoni tas-servizzi taż-żewġ partijiet fil-kuntratt. Skont din it-teżi:
–        ir-rekwiżit ta’ titolu oneruż previst fil-punt 5 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24 jimplika li l-awtorità kontraenti tirċievi, skont il-kuntratt konkluż u bħala korrispettiv, servizz li jkollu, għaliha, interess ekonomiku dirett.
–        il-perijodu tat-terminu tal-kuntratt imsemmi fl-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24 huwa dak li fih jitwettqu l-obbligi prinċipali reċiproċi (il-provvista tas-servizz mill-kuntrattur u l-ħlas tal-prezz mill-awtorità kontraenti).
–        mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-modifiki jistgħu jaffettwaw ukoll l-obbligi li għalihom hija responsabbli l-awtorità kontraenti (12). Il-prezz tal-kuntratt jista’ jkun suġġett għal bidliet sostanzjali “matul it-terminu tal-validità tiegħu”, minkejja li l-kuntrattur ikun ipprovda s-servizz tiegħu u anki jkun ippreżenta l-fattura finali, dejjem sakemm din tkun għadha ma tħallsitx mill-awtorità kontraenti (13).
44.      Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tkompli tesponi li diversi siltiet tad-Direttiva 2014/24 jistgħu jissuġġerixxu li t-terminu tal-kuntratt jikkonċerna biss is-servizz tal-kuntrattur.
–        il-premessa 107 ssemmi l-kundizzjonijiet għall-modifika ta’ kuntratt “matul it-twettiq tiegħu” u, fl-istess sens, il-premessa 110 tirreferi għall-eżekuzzjoni. Dawn il-premessi jindikaw li l-punt ta’ riferiment jinsab fil-perijodu tat-twettiq tas-servizzi (eżekuzzjoni) mill-kuntrattur.
–        id-definizzjoni ta’ “kuntratt pubbliku” li tinsab fil-punt 5 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24 hija bbażata, fost oħrajn, fuq l-“eżekuzzjoni” ta’ xogħlijiet. L-Artikolu 70 ta’ din id-direttiva, f’armonija mal-premessa 104 tagħha, bl-użu tal-kunċett ta’ “eżekuzzjoni” ta’ kuntratt, jirreferi għall-provvista ta’ servizzi minn operatur ekonomiku.
–        l-Artikolu 58 tad-Direttiva 2014/24 ukoll isostni din l-interpretazzjoni: l-operaturi ekonomiċi għandhom juru l-ħiliet meħtieġa sabiex “jwett[qu]” il-kuntratt.
–        l-Artikolu 67, li jsemmi l-persunal assenjat għat-“twettiq” tal-kuntratt, l-istess bħall-Artikolu 32(3)(b) u bħall-Artikolu 77 (3) tad-Direttiva 2014/24 jipprovdi fl-istess sens. Minnhom jista’ jiġi dedott li l-“perijodu tat-terminu” tal-kuntratt huwa l-“perijodu ta’ eżekuzzjoni”, jiġifieri l-perijodu li matulu l-kuntrattur għandu jipprovdi s-servizzi. Madankollu, ma huwiex ċar li l-awtorità kontraenti għandha twettaq il-ħlas matul l-istess perijodu.
45.      Il-gvernijiet li intervjenew fil-proċedura jagħżlu li jaffermaw li l-kuntratt jibqa’ fis-seħħ sakemm l-obbligi reċiproċi taż-żewġ partijiet jkunu għadhom ma twettqux (14), b’mod li, f’din il-kawża kien hemm modifika tal-kuntratt tat‑3 ta’ Awwissu 2022. Il-Kummissjoni ma taqbilx ma din it-teżi.
46.      Ir-risposta għal din id-domanda doppja tal-qorti tar-rinviju tista’ tingħata jew minn perspettiva astratta, indipendentement miċ-ċirkustanzi speċifiċi tat-tilwima, jew inkella fid-dawl ta’ dawn tal-aħħar.
47.      Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandiex tagħti opinjonijiet konsultattivi dwar kwistjonijiet ġenerali jew ipotetiċi. Bil-kontra ta’ dan, il-funzjoni tagħha hija li tagħti lill-qorti tar-rinviju l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni meħtieġa għal soluzzjoni effettiva tat-tilwima (15).
48.      Mill-perspettiva astratta li għadni kif semmejt, u f’termini wiesa’ ħafna, it-terminu ta’ kuntratt jista’ jitqies li jkun għadu fis-seħħ sakemm iż-żewġ partijiet jkunu għadhom ma wettqux l-obbligi tagħhom skont dak li jkun ġie miftiehem fl-istess kuntratt (16).
49.      Issa, din ir-risposta astratta (17) tibqa’ kunsiderazzjoni ġenerali, mhux konnessa mal-aspetti speċifiċi tat-tilwima. Bħala tali, din ftit li xejn tkun ta’ siwi għall-qorti tar-rinviju, li tixtieq tkun taf jekk isseħħx modifika matul il-perijodu tat-terminu ta’ kuntratt għal xogħlijiet f’sitwazzjoni kkaratterizzata, preċiżament, minn tliet ċirkustanzi partikolari: a) il-perijodu ta’ eżekuzzjoni miftiehem ikun skada; b) il-kuntrattur ikun ipprovda s-servizzi kkuntrattati u jkun ippreżenta l-fattura finali, u ċ) l-awtorità kontraenti tkun għadha ma ħallsitx ir-remunerazzjoni miftiehma fil-kuntratt.
50.      Fix-xenarju deskritt mill-qorti tar-rinviju, li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha taċċetta bħala fatt, dak li huwa determinanti huwa l-mument li fih l-obbligi ta’ kull parti għandhom jiġu kkunsidrati bħala mwettqa.
51.      F’kuntratt għal xogħlijiet, minn analiżi separata tal-obbligi reċiproċi tal-kuntrattur u tal-awtorità kontraenti jirriżulta li: a) f’dak li jirrigwarda l-kuntrattur, il-provvista tas-servizzi għandha tkun, loġikament, segwita mill-kunsinna, jew mill-offerta, tal-frott tax-xogħlijiet tiegħu lill-awtorità kontraenti; u b) f’dak li jirrigwarda l-awtorità kontraenti, l-obbligu tagħha huwa marbut mal-ħlas tal-prezz.
52.      Fit-tilwima quddiem il-qorti tar-rinviju, id-diskussjoni hija ffokata fuq il-modifika tas-servizzi tal-kuntrattur. Ma ġietx diskussa l-possibbiltà ta’ modifika tal-kundizzjonijiet ta’ ħlas mill-awtorità kontraenti wara li jiġu rċevuti x-xogħlijiet diġà eżegwiti.
53.      Fil-fatt, il-BIG ma rrifjutatx li tħallas il-prezz dovut minnha, prezz li diġà kien naqas għal terz minn dak inizjalment previst, bħala konsegwenza tat-tnaqqis tax-xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika fil-Binja II, miftiehem fix-xahar ta’ Mejju 2023 (18).
54.      Ikun hemm punt ta’ konverġenza bejn l-obbligi taż-żewġ partijiet jekk l-awtorità kontraenti tivverifika, wara proċedura ta’ riċeviment, ta’ aċċettazzjoni jew ta’ verifika, li l-kuntrattur wettaq l-obbligi tiegħu skont id-dispożizzjonijiet tal-kuntratt.
55.      L-aċċettazzjoni, mill-awtorità kontraenti, li l-parti l-oħra eżegwixxiet korrettament ix-xogħlijiet li hija kienet impenjat ruħha li twettaq tiddetermina li s-servizz tal-kuntrattur tlesta u toħloq, eo ipso, l-obbligu ta’ ħlas.
56.      Din l-aċċettazzjoni sseħħ, ġeneralment, bl-att ta’ riċeviment tax-xogħlijiet (19) mill-awtorità kontraenti. Din hija fażi kruċjali fid-dinamika ta’ dan it-tip ta’ kuntratti, peress li timmarka l-mument li fih l-awtorità kontraenti tikkonstata li x-xogħlijiet huma fi stat tajjeb u huma konformi mar-rekwiżiti miftiehma.
57.      Għal dak li jinteressana hawnhekk, inqis li t-terminu tal-kuntratt jintemm meta ż-żewġ partijiet jaqblu li l-parti li kellha l-obbligu teżegwixxi x-xogħlijiet tkun wettqithom għas-sodisfazzjon sħiħ tal-awtorità kontraenti, kemm fuq il-livell materjali kif ukoll fuq il-livell ta’ żmien (20). Jekk dan ikun il-każ, din tal-aħħar ikun jifdlilha biss tħallas. Wara li tirċievi x-xogħlijiet eżegwiti kif suppost, l-awtorità kontraenti ma tistax tagħmel iktar modifiki għall-kuntratt.
58.      Hija min-natura tal-modifika tal-kuntratt li l-bidla fil-kundizzjonijiet tal-kuntratt, inkwantu manifestazzjoni tal-pożizzjoni predominanti tal-awtorità kontraenti, tiġi adottata minn din tal-aħħar qabel ma l-kuntrattur ikun eżegwixxa kompletament is-servizz miftiehem u qabel ma l-awtorità kontraenti tkun irċeviet għas-sodisfazzjon sħiħ tagħha, ix-xogħlijiet eżegwiti.
59.      Bil-kontra ta’ dan, kif ġustament tosserva l-Kummissjoni (21), “li kieku jkun possibbli li l-kuntratt jiġi mmodifikat sal-eżekuzzjoni sħiħa tal-ħlas, l-awtorità kontraenti jkollha mezz artifiċjali ta’ kif timmodifika l-kuntratt, inkluż wara li l-kuntrattur ikun wettaq l-obbligi tiegħu”.
60.      Il-qari tal-modifiki kuntrattwali li l-Artikolu 72(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24 jippermetti mingħajr ma huwa neċessarju li tinbeda proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt jikkorrobora, fil-fehma tiegħi, din l-evalwazzjoni.
61.      Fil-fatt, ladarba l-awtorità kontraenti tkun irċeviet għas-sodisfazzjon sħiħ tagħha x-xogħlijiet eżegwiti, ikun insensat li titwettaq modifika a posteriori tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, li tkun valida biss fil-każijiet previsti fl-inċiżi suċċessivi tal-Artikolu 72(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24. Dawn il-każijiet kollha huma maħsuba għal mumenti qabel ma l-awtorità kontraenti tirċievi x-xogħlijiet. Wara li dawn ix-xogħlijiet jiġu rċevuti (u, jekk ikun il-każ, imħallsa matul il-perijodi imperattivi previsti fid-Direttiva 2011/7), ma jkun hemm xejn iktar x’jiġi mmodifikat fil-kuntratt.
62.      Waqt is-seduta, il-Gvern Franċiż indika li jista’ jkun hemm modifiki kuntrattwali meta jkun hemm fatti li seħħew wara r-riċezzjoni tax-xogħlijiet, u dan f’żewġ każijiet: jekk ifeġġu difetti u jekk iseħħu ċirkustanzi imprevedibbli (22). Wieħed jista’ jifhem dan l-argument sa fejn dan huwa intiż li jiġi evitat li interpretazzjoni stretta ħafna tal-kunċett ta’ “modifika tal-kuntratt” twassal għal konsegwenzi negattivi għall-interessi pubbliċi.
63.      Issa, kif irrimarkat ġustament il-Kummissjoni, sabiex jiġu evitati tali konsegwenzi negattivi, il-kuntratti għal xogħlijiet jinkludu ġeneralment klawżoli li jirregolaw il-perijodi ta’ garanzija u r-responsabbiltà tal-offerent rebbieħ għal difetti fix-xogħlijiet. Għalhekk, ma huwiex neċessarju li jkun hemm modifiki għall-kuntratt li jkun ġie eżegwit, għaliex:
–        Difett li ma jkunx ġie skopert waqt l-att ta’ riċeviment jista’ jagħti lok għall-obbligu tal-kuntrattur li jsewwi d-difetti matul il-perijodu ta’ garanzija li għalih huwa suġġett ir-riżultat ta’ xogħlijietu (jew, jekk id-dritt nazzjonali jkun jipprevedi dan, matul il-perijodu stabbilit legalment) (23).
–        Ċirkustanza imprevedibbli (24) li sseħħ wara r-riċeviment tax-xogħlijiet diġà eżegwiti skont il-kuntratt inizjali, li teħtieġ it-twettiq ta’ xogħlijiet ġodda, tagħti lok, fil-verità, għal kuntratt ġdid (25).
3.      L-applikazzjoni ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet għat-tilwima fil-kawża prinċipali
64.      Fil-fehma tiegħi, il-“modifika” magħmula mill-BIG, li dwarha l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, kienet, fir-realtà, l-għoti ta’ kuntratt ġdid (tat‑22 ta’ Diċembru 2023) separat minn dak inizjali (tat‑3 ta’ Awwissu 2022).
65.      Il-kuntratt il-ġdid kien jirrigwarda saħansitra binja li ma kinitx dik inkwistjoni fil-kuntratt inizjali: din kienet il-Handelsakademie I (l-Iskola tal-Kummerċ I), filwaqt li l-kuntratt inizjali kien jikkonċerna l-Handelsakademie II (l-Iskola tal-Kummerċ II).
66.      Id-deċiżjoni tal-BIG jidhirli li hija iktar ispirata minn kunsiderazzjonijiet prattiċi milli minn kunsiderazzjonijiet strettament ġuridiċi (26). Fil-verità, kollox donnu jindika li din ġiet adottata b’riżultat ta’ tranżazzjoni (27) li bis-saħħa tagħha, inkambju għall-irtirar, minn Fiegl & Spielberger, tal-azzjoni għad-danni (ibbażata fuq il-fatt li l-BIG kienet naqqset is-servizzi tal-kuntratt inizjali), il-BIG “ikkumpensatha” billi tatha kuntratt ġdid, li ġie ppreżentat bħala modifika tal-kuntratt inizjali.
67.      Fil-fatt, ir-rappreżentant tal-BIG ammetta, matul is-seduta, li, l-oriġini tal-kuntratt (fl-opinjoni tiegħu, modifika) tat‑22 ta’ Diċembru 2023, mogħti lil Fiegl & Spielberger u li huwa s-suġġett tat-tilwima, kienet ir-rieda li l-azzjoni għad-danni mressqa minn din il-kumpannija tiġi nnewtralizzata.
68.      Il-BIG insistiet, madankollu, li l-“modifika” kellha rabta kawżali man-nar, għalkemm ma setgħetx tispjega b’mod sodisfaċenti għaliex, jekk dan kien il-każ, it-tiswijiet tal-ħsarat ikkawżati min-nar kienu taw lok għal kuntratt ieħor (tas‑6 ta’ Diċembru 2023), favur Strominator Elektro (28).
69.      Meta ġie miftiehem li Fiegl & Spielberger kellha tingħata x-xogħolijiet il-ġodda fil-Binja I tal-kampus skolastiku, din il-kumpannija kienet diġà ħarġet il-fattura finali għall-installazzjonijiet imwettqa fil-Binja II, b’eżekuzzjoni tal-ewwel kuntratt, kif kienu ġew iddeterminati mill-BIG (jiġifieri wara li naqqset ix-xogħlijiet li kellhom jitwettqu fil-Binja II).
70.      Il-qorti tar-rinviju titlaq mill-premessa, kif diġà fakkart, li Fiegl & Spielberger kienet wettqet, fil-perijodu ta’ eżekuzzjoni miftiehem, is-servizzi li hija kellha twettaq (dawk li ma ġewx annullati mill-awtorità kontraenti) u kienet ħarġet il-fattura finali.
71.      Sa fejn id-deċiżjoni tar-rinviju ma tippermettix li l-kwistjoni rilevanti tar-riċeviment tax-xogħlijiet, li kienu s-suġġett tal-kuntratt konkluż fit‑3 ta’ Awwissu 2022 bejn il-BIG u Fiegl & Spielberger, tiġi stabbilita b’ċertezza, din il-kwistjoni kienet is-suġġett ta’ ċerti diskussjonijiet matul is-seduta.
–        skont il-Kummissjoni, dan ir-riċeviment ta’ xogħlijiet, min-naħa tal-awtorità kontraenti, seħħ fix-xahar ta’ Awwissu 2023.
–        Skont il-BIG, l-ewwel riċeviment ta’ xogħlijiet, suġġett għal riżervi, kien seħħ f’Awwissu‑Settembru tal‑2023 (id‑-data eżatta ma hijiex ċerta) (29).
72.      Sa fejn dan huwa punt ta’ fatt, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina f’liema mument eżatt seħħ ir-riċeviment tax-xogħlijiet. B’effett minn dak il-mument, għandu jiġi kkunsidrat mhux biss li l-kuntrattur eżegwixxa b’mod sħiħ is-servizz miftiehem, għas-sodisfazzjon sħiħa tal-awtorità kontraenti, iżda wkoll li din kulma kien għad fadlilha tagħmel kien li tħallas għax-xogħlijiet, mingħajr il-possibbiltà ta’ modifika tal-kuntratt.
73.      Għalhekk, bħala konklużjoni intermedja, inqis li fiċ-ċirkustanzi deskritti mill-qorti tar-rinviju, modifika tal-kuntratt inizjali (tat‑3 ta’ Awwissu 2022) ma kinitx possibbli iżda kien possibbli biss l-għoti ta’ kuntratt għal xogħlijiet ġdid.
4.      L-effett tad-Direttiva 2011/7
74.      Il-Gvern Awstrijak isostni li t-terminu tal-kuntratt jibqa’ fis-seħħ sakemm l-awtorità kontraenti ma tkunx ħallset il-prezz, u dan ippermetta l-modifika tiegħu skont l-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24.
75.      Madankollu, huwa jkompli jesponi li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2011/7 jimponi fuq l-awtorità kontraenti rekwiżiti stretti fil-qasam ta’ termini għall-ħlas, wara li tirċievi fattura. Għaldaqstant l-awtorità kontraenti ma jkollhiex il-“possibbiltà testendi l-applikazzjoni tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24, pereżempju, billi tħallas tard” (30).
76.      Fil-fehma tiegħi, id-Direttiva 2011/7, invokata wkoll mill-Gvern Franċiż matul is-seduta, ma ssostnix l-argument tal-Gvern Awstrijak dwar l-ammissibbiltà tal-modifika kuntrattwali.
77.      Id-Direttiva 2011/7 tapplika, skont l-Artikolu 1(2) tagħha, għall-ħlasijiet magħmula bħala remunerazzjoni għal “transazzjonijiet kummerċjali” (31). Dan l-aħħar kunċett, min-naħa tiegħu, jinkludi l-kuntratti li fihom fejn waħda mill-partijiet tkun awtorità pubblika fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2011/7, dispożizzjoni li tistabbilixxi rabta espliċita mad-Direttiva 2014/24 (32).
78.      L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2011/7 jipprevedi l-possibbiltà li, fit-tranżazzjonijiet kummerċjali, id-debitur ikun awtorità pubblika. F’każ bħal dan, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-“perjodu ta’ ħlas ma jaqbeż l-ebda wieħed mil-limiti ta’ żmien” li huma elenkati iktar ’il quddiem fih.
79.      Fost it-termini għall-ħlas li għandhom jiġu osservati mill-awtoritajiet kontraenti hemm dawn li ġejjin:
–        it-terminu ta’ tletin jum kalendarju wara d-data li fiha d-debitur “jirċievi l-prodotti” (Artikolu 4(3)(a)(iii) tad-Direttiva 2011/7).
–        it-terminu ta’ tletin jum kalendarju wara d-data ta’ aċċettazzjoni jew ta’ verifika, jekk “proċedura ta’ aċċettazzjoni jew verifika, li permezz tagħha trid tiġi aċċertata l-konformità tal-prodotti [...] mal-kuntratt, hija prevista statutorjament jew kuntrattwalment u jekk id-debitur jirċievi l-fattura jew talba għall-ħlas ekwivalenti qabel jew fid-data li fiha sseħħ dik l-aċċettazzjoni jew verifika” (Artikolu 4(3)(a)(iv) tad-Direttiva 2011/7).
80.      Dawn iż-żewġ inċiżi tal-Artikolu 4(3)(a) tad-Direttiva 2011/7 jenfasizzaw l-importanza tal-mument ta’ riċeviment tax-xogħlijiet u, jekk ikun il-każ, tal-verifika tal-konformità tagħhom mal-kundizzjonijiet kuntrattwali, bħala data rilevanti sabiex jiġi evitat kull dewmien fil-ħlas.
81.      Għaldaqstant, huwa biss marġinalment li d-Direttiva 2011/7 taffettwa s-suġġett tat-tilwima inkwistjoni f’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari (l-eżistenza ta’ modifika kuntrattwali). Fil-fatt, bla ħsara għal żball min-naħa tiegħi, il-qorti tar-rinviju mkien ma tagħmel riferiment għaliha fid-deċiżjoni tar-rinviju.
82.      Fi kwalunkwe każ, l-eventwali effett tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2011/7 f’din il-kawża jikkonferma r-rilevanza li tingħata risposta fin-negattiv għall-ewwel domanda preliminari.
83.      Fil-fatt, l-obbligu li l-ħlas jitwettaq mingħajr dewmien, f’perijodu ta’ 30 jum (wara r-riċeviment tax-xogħlijiet jew wara t-tlestija tal-proċedura ta’ aċċettazzjoni jew ta’ verifika, jekk din tkun prevista mil-liġi jew fil-kuntratt), jikkorrobora l-fatt li, skont id-Direttiva 2011/7, dan il-ħlas huwa dovut preċiżament għaliex il-kuntratt ikun diġà ntemm.
84.      Fi kliem ieħor, id-Direttiva 2011/7 issaħħaħ l-argument li l-awtorità kontraenti ma għandhiex marġni ta’ manuvra sabiex timmodifika l-kuntratt għal xogħlijiet inizjali, ladarba l-kuntrattur ikun eżegwixxihom skont dak li ġie miftiehem, għas-sodisfazzjon tal-awtorità kontraenti li tirċevihom, u ladarba jkun ippreżentalha l-fattura finali.
V.      Konklużjoni
85.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda preliminari tal-Bundesverwaltungsgericht (il-Qorti Amministrattiva Federali, l-Awstrija) tkun kif ġej:
“L-Artikolu 72(2) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-‑6 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-azzjoni ta’ awtorità kontraenti li tagħti lill-kuntrattur l-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet ġodda f’bini ieħor, differenti minn dak previst fil-kuntratt inizjali, ma tikkostitwixxix modifika tal-kuntratt għal xogħlijiet matul it-terminu tiegħu, meta a) il-perijodu ta’ eżekuzzjoni miftiehem fil-kuntratt inizjali ikun skada; b) il-kuntrattur ikun ipprovda, għas-sodisfazzjoni tal-awtorità kontraenti, is-servizzi li kellu jipprovdi skont dan l-istess kuntratt inizjali; u ċ) il-kuntrattur ikun ippreżenta fattura finali, iżda l-awtorità kontraenti tkun għadha ma ħallsitx il-prezz indikat fiha”.
1      Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      Id-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65, rettifiki fil-ĠU 2015, L 275, p. 68, fil-ĠU L, 2023/90063 u fil-ĠU L, 2025/90115).
3      L-espressjoni “modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom”, li tintuża, fost l-oħrajn, fil-verżjonijiet bil-lingwa Spanjola (“modificación de los contratos durante su vigencia”), bil-lingwa Taljana (“modifica di contratti durante il periodo di validità”), bil-lingwa Portugiża (“modificação de contratos durante o seu período de vigência”) u bil-lingwa Rumena (“modificarea contractului in cursul perioadei sale de valabilitate”) tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24 għandha, f’verżjonijiet lingwistiċi oħra, formulazzjonijiet xi ftit differenti. B’hekk, il-verżjoni bil-lingwa Franċiża tuża “modification de marchés en cours”; il-verżjoni bil-lingwa Ingliża tuża, “modification of contracts during their term”; il-verżjoni bil-lingwa Ġermaniża tuża, “Auftragsänderungen während der Vertragslaufzeit”, u dik bil-lingwa Olandiża tuża, “Wijziging van opdrachten gedurende de looptijd”.
4      Direttiva 2011/7/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Frar 2011 dwar il-ġlieda kontra l-ħlas tard fi transazzjonijiet kummerċjali (ĠU 2011, L 48, p. 1).
5      Bundesvergabegesetz 2018 (BGBl. I, 65/2018. Iktar ’il quddiem il-“BVergG 2018”).
6      “[I]l-proċeduri partikolari u rigoroużi previsti mid-direttivi [...] li jikkoordinaw il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi japplikaw biss għall-kuntratti li l-valur tagħhom jaqbeż il-livell previst espressament f’kull waħda mill-imsemmija direttivi [...]. Għalhekk, ir-regoli ta’ dawn id-direttivi ma japplikawx għall-kuntratti li l-valur tagħhom ma jilħaqx il-livell stabbilit minn dawn id-direttivi [...]”. Sentenza tal‑15 ta’ Mejju 2008, SECAP u Santorso (C‑147/06 u C‑148/06, EU:C:2008:277, punt 19), u digriet tat‑12 ta’ Novembru 2020, Novart Engineering (C‑170/20, EU:C:2020:908, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
7      Sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, Obshtina Razgrad (C‑441/22 u C‑443/22, EU:C:2023:970), li kienet tirrigwarda kuntratti li l-valur tagħhom kien inqas mil-livell li minnu tkun tapplika d-Direttiva 2014/24, skont l-Artikolu 4(a) tagħha. Din is-sentenza tipprevedi, fil-punt 39 tagħha, dan li ġej: “[...] meta leġiżlazzjoni nazzjonali tikkonforma ruħha, b’mod dirett u inkundizzjonat, għas-soluzzjonijiet li hija tipprovdi għal sitwazzjonijiet mhux koperti minn att tad-dritt tal-Unjoni, ma’ dawk adottati minn dan l-att, jeżisti interess ċert tal-Unjoni li d-dispożizzjonijiet riprodotti fl-imsemmi att jiġu interpretati b’mod uniformi. Fil-fatt, dan jippermetti li jiġu evitati diverġenzi ta’ interpretazzjoni futuri u li jiġi żgurat trattament identiku għal dawn is-sitwazzjonijiet u għal dawk li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjonijiet [...]”.
8      Il-punti 3 u 4 tal-espożizzjoni tad-dritt nazzjonali fid-deċiżjoni tar-rinviju.
9      Għalkemm il-BIG annullat żewġ terzi mis-servizzi li l-kuntrattur kellu jipprovdi skont il-kuntratt inizjali tat‑3 ta’ Awwissu 2002, id-deċiżjoni tar-rinviju tindika espliċitament li “l-annullament tas-servizzi min-naħa tal-awtorità kontraenti fix-xahar ta’ Mejju 2023 ma huwiex punt kontenzjuż f’din il-kawża” (il-punt 1.6 tal-paragrafu ddedikat għall-motivazzjoni għat-tressiq tat-talba għal deċiżjoni preliminari).
10      Il-punti 11 sa 16 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
11      Sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, Obshtina Razgrad (C‑441/22 u C‑443/22, EU:C:2023:970, punt 51: “[...] l-Artikolu 72(1) u (2) tad-Direttiva 2014/24 jelenka s-sitwazzjonijiet li fihom il-kuntratti u l-ftehimiet qafas jistgħu jiġu mmodifikati mingħajr madankollu ma jkun neċessarju li tinbeda proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt konformement ma’ din id-direttiva. Skont id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 5 ta’ dan l-artikolu, it-tnedija ta’ proċedura ġdida hija rikjesta meta jsiru modifiki oħra minbarra dawk imsemmija fil-paragrafi 1 u 2 tal-imsemmi artikolu”.
12      Sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2008, pressetext Nachrichtenagentur (C‑454/06, EU:C:2008:351), punt 87.
13      Għalkemm fil-punt 18 tad-deċiżjoni tar-rinviju ġew iċċitati s-sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 2008, pressetext Nachrichtenagentur (C‑454/06, EU:C:2008:351), punt 34, u tas‑26 ta’ Marzu 2020, Hungeod et (C‑496/18 u C‑497/18, EU:C:2020:240), punt 89, f’dawn iż-żewġ punti ta’ dawn iż-żewġ sentenzi ma hemm ebda riferiment għall-ħlas tal-prezz mill-awtorità kontraenti.
14      Minn fost dawn l-obbligi, skont is-suġġett tal-kuntratt, il-kuntrattur huwa responsabbli għat-twettiq tax-xogħlijiet, għall-provvista tal-prodotti jew għall-provvista tas-servizzi; u l-awtorità kontraenti hija responsabbli għall-ħlas tal-prezz. Din il-pożizzjoni komuni tenfasizza n-natura tal-kuntratti sinallagmatiċi u t-titolu oneruż inerenti fid-definizzjoni tal-kuntratt pubbliku.
15      Sentenzi tas‑16 ta’ Diċembru 1981, Foglia (244/80, EU:C:1981:302), punt 18, u tas‑6 ta’ Marzu 2025, ONB et (C‑575/23, EU:C:2025:141), punt 52.
16      Din l-istess perspettiva astratta tkopri wkoll id-diskussjoni (riflessa fl-osservazzjonijiet bil-miktub tal-intervenjenti fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari) dwar l-interpretazzjoni tal-premessa 107 tad-Direttiva 2014/24, li għaliha tagħmel riferiment il-qorti tar-rinviju. Din il-premessa, minflok ma tuża l-espressjoni “modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom”, tipprovdi l-espressjoni “modifiki għal kuntratt matul it-twettiq tiegħu” (li donnha talludi għall-perijodu ta’ eżekuzzjoni tax-xogħlijiet, fil-kuntratti għal xogħlijiet). Ma naħsibx li huwa neċessarju li dan il-punt tal-preambolu tad-Direttiva 2014/24 jintuża sabiex tiġi eskluża teżi jew oħra minn dawk inkwistjoni fit-tilwima.
17      Jista’ jkun hemm diversi fatturi li jissuġġerixxu li din ir-risposta għandha tiġi mtaffija. Il-perijodu tat-terminu tal-kuntratt ivarja, pereżempju, skont jekk il-kuntratt huwiex b’eżekuzzjoni unika jew b’eżekuzzjoni suċċessiva, bi provvista ta’ servizzi waħda jew bi provvisti ta’ servizzi ddiferiti jew ripetuti.
18      Fil-punt 1.11 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-BIG tirrikonoxxi li kienet tat kuntratt addizzjonali b’mod separat u li kienet ħallset minn qabel il-“kuntratt imnaqqas”, sa fejn qieset li dan kien il-mod korrett kif kellha taġixxi.
19      Il-kwistjoni tad-“data li fiha jirċievi [ta’ riċeviment]”, meta d-debitur ikun awtorità pubblika, hija trattata fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2011/7, li ser neżamina iktar ’il quddiem. Kif ġie enfasizzat waqt is-seduta, l-awtoritajiet kontraenti tal-kuntratti għal xogħlijiet mogħtija fl-Awstrija għandhom protokolli li jirregolaw l-aċċettazzjoni tagħhom.
20      Il-kuntrattur għandu jkun wettaq l-obbligu tiegħu fi ħdan il-perijodu stabbilit fil-kuntratt. Il-perijodu ta’ eżekuzzjoni jista’, madankollu, jkun ġie estiż matul it-terminu tal-kuntratt, sakemm l-estensjoni tiegħu ma tkunx tista’ tiġi kklassifikata bħala modifika sostanzjali. Ara s-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, Obshtina Razgrad (C‑441/22 u C‑443/22, EU:C:2023:970), punt 53.
21      Punt 17 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
22      Il-Gvern Franċiż indika wkoll li huwa possibbli li jkun hemm modifika ex post tal-kundizzjonijiet ta’ ħlas, iżda, kif diġà esponejt, xejn f’din it-tilwima -kawża ma jindika dan: ma kien hemm l-ebda reviżjoni jew indiċjar tal-prezzijiet jew applikazzjoni ta’ mekkaniżmi simili.
23      F’dak li jirrigwarda l-klawżoli ta’ garanzija tal-kuntratti għal xogħlijiet u l-applikazzjoni ta’ regoli addizzjonali tad-dritt nazzjonali għall-dawn l-istess kuntratti, ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2025, Veolia Water Technologies et (C‑82/24, EU:C:2025:396). Il-punt 40 tagħha jipprevedi: “Fir-rigward, b’mod partikolari, tat-tul tal-garanzija u tal-kundizzjonijiet essenzjali għall-implimentazzjoni tagħha, [...] fid-dawl tal-importanza tagħhom għad-determinazzjoni tal-kundizzjonijiet finanzjarji tal-offerti ppreżentati mill-offerenti kkonċernati, hemm lok li jiġi kkunsidrat li dawn l-elementi jagħmlu parti minn dawk li għandhom jiġu ddefiniti b’mod ċar minn qabel u jsiru pubbliċi, sabiex dawn l-offerenti jkunu jistgħu jifhmu eżattament il-kundizzjonijiet legali u ekonomiċi li għalihom huma suġġetti l-għoti tal-kuntratt inkwistjoni u l-modalitajiet tal-eżekuzzjoni tiegħu, u li jkunu żgurati li l-istess rekwiżiti japplikaw għall-kompetituri kollha. Dan japplika b’mod partikolari fil-qasam tal-kuntratti għal xogħlijiet, li fihom l-implimentazzjoni tal-garanzija, kif jirriżulta mill-fatti tal-kawża prinċipali, tista’ tippreżenta riskju finanzjarju sinjifikattiv għall-operatur li jingħata kuntratt”.
24      Analiżi tat-trattament ta’ ċirkustanzi imprevedibbli li jrendu neċessarja modifika ta’ konċessjoni twettqet fis-sentenza tad‑29 ta’ April 2025, Fastned Deutschland (C‑452/23, EU:C:2025:284), punt 75: “[...] sabiex il-modifika ta’ konċessjoni titqies ‘li saret neċessarja’ bis-seħħ ta’ ċirkustanzi imprevedibbli, jeħtieġ ukoll li dawn iċ-ċirkustanzi jeżiġu li l-konċessjoni inizjali tiġi adattata sabiex tiġi żgurata li l-eżekuzzjoni korretta tal-obbligi li jirriżultaw minnha tkun tista’ tkompli”. Enfasi miżjuda minni.
25      Effettivament, f’dan il-każ, fis‑6 ta’ Diċembru 2023, il-BIG tat lil Strominator Elektro kuntratt ġdid għal xogħlijiet, intiż għat-twettiq ta’ xogħlijiet ta’ installazzjoni elettrika fil-Binja I, sabiex jissewwew il-ħsarat ikkawżati min-nar li kien ħakem lill-kampus skolastiku fil‑11 ta’ Lulju 2022.
26      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha (punt 1.11, li għalih għamilt riferiment iktar ’il fuq) il-BIG iddikjarat li l-proċedura korretta għall-eżekuzzjoni tal-ftehim milħuq ma’ Fiegl & Spielberger, filwaqt li fl-istess ħin jiġu osservati r-rekwiżiti tekniċi tas-sistema tal-IT użata fi ħdan il-grupp (speċjalment f’dak li jirrigwarda l-ordnijiet u l-fatturazzjoni), kienet tikkonsisti fil-konklużjoni ta’ kuntratt addizzjonali u qabel dan fil-fatturazzjoni tal-“kuntratt imnaqqas”.
27      F’dan il-kuntest, bil-kelma “tranżazzjoni” rrid infisser il-ftehim bejn żewġ partijiet li, permezz ta’ konċessjonijiet reċiproċi, itemmu nuqqas ta’ qbil attwali jew jevitaw wieħed fil-ġejjieni.
28      Il-BIG sostniet li s-suġġett tal-kuntratt tas‑6 ta’ Diċembru 2023 kien separat minn dak tal-kuntratt (skontha, modifika) tat‑22 ta’ Diċembru 2023. Fil-verità, it-tnejn li huma jirrigwardaw il-Binja I tal-kampus skolastiku u t-tnejn li huma għandhom bħala suġġett il-mogħdija tad-dawl tagħha (kuntratt tat‑22 ta’ Diċembru 2023) jew l-installazzjonijiet elettriċi tagħha (kuntratt tas‑6 ta’ Diċembru 2023). Xejn ma kien jipprekludi kuntratt wieħed milli jkopri ż-żewġ tipi ta’ xogħlijiet.
29      Jekk dan kien il-każ, dan ma kienx ir-riċeviment finali tax-xogħlijiet, li seħħ wara l-ħruġ u l-aċċettazzjoni tal-fattura tal‑15 ta’ Diċembru 2023.
30      Il-punt 15 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Awstrijak. Il-Gvern Ċek iqis li l-“mument li fih l-awtorità kontraenti tħallas ma huwiex determinanti [...] L-ittardjar fil-ħlas min-naħa tal-awtorità kontraenti wara l-provvista [mill-kuntrattur] tas-servizzi ma jistax jaffettwa l-portata tal-marġni ta’ evalwazzjoni [tal-awtorità kontraenti] fir-rigward ta’ eventwali modifika tal-kuntratt fis-sens tal-Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24” (l-aħħar tliet paragrafi tal-punt 7 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu). Fil-fehma tiegħu tali modifika tkun vijabbli jekk ir-raġunijiet li jispirawha jkunu feġġew qabel it-twettiq sħiħ tas-suġġett tal-kuntratt.
31      It-tranżazzjonijiet kummerċjali huma ddefiniti b’mod wiesa’ fl-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2011/7 bħala: “transazzjonijiet bejn l-intrapriżi jew bejn l-intrapriżi u l-awtoritajiet pubbliċi li jwasslu għall-forniment ta’ prodotti jew il-provvista ta’ servizzi għar-remunerazzjoni”.
32      Sentenza tat‑28 ta’ Jannar 2020, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (Direttiva dwar ġlieda kontra l-ħlas tard) (C‑122/18, EU:C:2020:41, punt 56): “[...] Din id-dispożizzjoni [l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2011/7], tagħmel riferiment, għall-finijiet tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ ‘awtorità pubblika’, għad-definizzjoni mogħtija lill-kunċett ta’ ‘awtorità kontraenti’, b’mod partikolari mill-Artikolu 1(9) tad-Direttiva 2004/18, sa fejn dan ir-riferiment jaqdi ħtieġa ta’ koerenza tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, hekk kif huwa indikat fil-premessa 14 tad-Direttiva 2011/7”.