Zaak C‑56/18 P
Europese Commissie
tegen
Gmina Miasto GdyniaenPort Lotniczy Gdynia Kosakowo sp. z o.o
Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 11 maart 2020
„Hogere voorziening – Staatssteun – Artikel 108, lid 2, VWEU – Investeringssteun – Exploitatiesteun – Luchthaveninfrastructuur – Openbare financiering van de ontwikkeling van de luchthaven te Gdynia-Kosakowo door de gemeenten Gdynia en Kosakowo – Besluit van de Europese Commissie – Met de interne markt onverenigbare steun – Bevel tot terugvordering van de steun – Nietigverklaring door het Gerecht van de Europese Unie – Wezenlijk vormvoorschrift – Procedurele rechten van de belanghebbenden”
1.        Hogere voorziening – Middelen – Noodzaak van precieze kritiek op een onderdeel van de redenering van het Gerecht
[Art. 256, lid 1, tweede alinea, VWEU; Statuut van het Hof van Justitie, art. 58, eerste alinea; Reglement voor de procesvoering van het Hof, art. 168, lid 1, d), en art. 169, lid 2]
(zie punten 35‑38)
2.        Beroep tot nietigverklaring – Middelen – Schending van wezenlijke vormvoorschriften – Begrip – Middel inzake schending van de procedurele rechten van de belanghebbenden bij de vaststelling van een besluit inzake staatssteun – Besluit waarbij een eerste besluit wordt ingetrokken en steun onverenigbaar met de interne markt wordt verklaard – Daarvan uitgesloten
(Art. 108, lid 2, en art. 263, tweede alinea, VWEU)
(zie punten 66, 71, 80‑86, 97)
3.        Recht van de Europese Unie – Beginselen – Rechten van de verdediging – Toepassing op door de Commissie ingeleide administratieve procedures – Onderzoek van een onrechtmatige steunmaatregel – Rechten die alleen aan de lidstaten toekomen en niet aan de belanghebbenden
[Art. 108, lid 2, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41; verordening nr. 659/1999 van de Raad, art. 1, h)]
(zie punten 74‑79, 93, 94)
4.        Steunmaatregelen van de staten – Administratieve procedure – Recht van de belanghebbenden om hun opmerkingen in te dienen – Schending – Gevolgen – Besluit gebaseerd op meerdere rechtsgrondslagen
(Art. 108, lid 2, VWEU)
(zie punten 87‑90)
5.        Steunmaatregelen van de staten – Besluit van de Commissie waarbij wordt vastgesteld dat een steunmaatregel onverenigbaar is met de interne markt – Exploitatiesteun – Vaststelling van onverenigbaarheid die is gebaseerd op de onverenigbaarheid van aan hetzelfde project toegekende investeringssteun – Onafhankelijke en voldoende basis
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 141, 142, 153, 154)
Samenvatting
Bij het arrest van 11 maart 2020, Commissie/Gmina Miasto Gdynia en Port Lotniczy Gdynia Kosakowo (C‑56/18 P), heeft het Hof het arrest van het Gerecht van 17 november 2017, Gmina Miasto Gdynia en Port Lotniczy Gdynia Kosakowo/Commissie (T‑263/15), vernietigd. Bij dit arrest van het Gerecht was een besluit van de Europese Commissie inzake staatssteun(1) (hierna: „litigieus besluit”) gedeeltelijk nietig verklaard omdat de procedurele rechten van de belanghebbenden waren geschonden.
Aan de oorsprong van deze zaak liggen kapitaalinjecties die in 2007 door Gmina Masto Gdynia (gemeente Gdynia, Polen) en Gmina Kosakowo (gemeente Kosakowo, Polen) zijn verricht ten gunste van de vennootschap Port Lotniczy Gdynia Kosakowo sp. z o.o., die was opgericht om van de militaire luchthaven te Gdynia-Oksywie (Polen) een burgerlijke luchthaven te maken. Deze kapitaalinjecties waren bedoeld om zowel de investeringskosten als de latere exploitatiekosten te dekken. De Republiek Polen heeft deze financieringsmaatregel in 2012 aangemeld bij de Commissie, die in 2013 een formele onderzoeksprocedure heeft geopend. Op 11 februari 2014 heeft de Commissie een eerste besluit(2) vastgesteld, waarin zij heeft geconstateerd dat die maatregel staatssteun vormde, en bijgevolg de terugvordering ervan heeft gelast. Met het litigieuze besluit heeft de Commissie dit eerste besluit ingetrokken en vervangen.
Na te hebben opgemerkt dat het onderdeel „exploitatiesteun” van de betrokken financieringsmaatregel in de twee opeenvolgende besluiten was onderzocht aan de hand van verschillende richtsnoeren en afwijkingen, heeft het Gerecht in zijn arrest van 17 november 2017 geoordeeld dat de belanghebbenden daarover niet dienstig hun opmerkingen hadden kunnen maken, zodat hun procedurele rechten waren geschonden. Aangezien het van oordeel was dat de eerbiediging van de procedurele rechten van de belanghebbenden een wezenlijk vormvoorschrift vormt in de zin van artikel 263 VWEU, heeft het Gerecht het litigieuze besluit nietig verklaard voor zover daarbij de betrokken financieringsmaatregel als staatssteun werd aangemerkt en de terugvordering ervan werd gelast.
De Commissie heeft hogere voorziening ingesteld bij het Hof, dat in de eerste plaats heeft geoordeeld dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de eerbiediging van de procedurele rechten van de belanghebbenden aan te merken als een wezenlijk vormvoorschrift waarvan de enkele schending leidt tot nietigverklaring van het litigieuze besluit, zonder dat het bewijs hoeft te worden geleverd van de eventuele impact van die schending op de inhoud van het litigieuze besluit. Dienaangaande heeft het Hof in herinnering gebracht dat de procedurele rechten waarover de belanghebbenden bij controleprocedures inzake staatssteun beschikken, verschillen van de rechten van verdediging die de lidstaten als partijen bij dergelijke onderzoeken bezitten. Volgens het Hof volgt hieruit dat de belanghebbenden de mogelijkheid moet worden geboden om hun opmerkingen te maken wanneer de Commissie haar besluit wil baseren op nieuwe beginselen die door een nieuwe rechtsregeling zijn ingevoerd. Het Hof heeft evenwel benadrukt dat een onregelmatigheid in de procedure, zoals schending van de procedurele rechten van de belanghebbenden, slechts tot nietigverklaring van het besluit leidt indien vaststaat dat het litigieuze besluit bij ontbreken van deze onregelmatigheid een andere inhoud had kunnen hebben. Het Hof heeft hieruit afgeleid dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de nietigverklaring van het litigieuze besluit te baseren op de enkele schending van de procedurele rechten van de belanghebbenden, zonder na te gaan – zoals de Commissie had verzocht – of het litigieuze besluit was gebaseerd op een autonome rechtsgrondslag die geenszins werd beïnvloed door de wijziging van de rechtsregeling.
In de tweede plaats heeft het Hof uitgesloten dat de in het litigieuze besluit toegepaste nieuwe beginselen invloed konden hebben op de strekking van dat besluit. Naar zijn oordeel kon het Gerecht zich niet ertoe beperken de wijzigingen van de toegepaste rechtsregeling vast te stellen, maar had het moeten nagaan welke eventuele impact deze wijzigingen hadden kunnen hebben op de strekking van het besluit. Het Hof heeft opgemerkt dat de vaststelling van de onverenigbaarheid van de exploitatiesteun met de interne markt in het litigieuze besluit was gebaseerd op de onverenigbaarheid van de investeringssteun met de interne markt. Na de motivering van het litigieuze besluit te hebben onderzocht, heeft het Hof geoordeeld dat een dergelijke vaststelling was gegrond op de bepalingen zelf van het Verdrag en niet op een toepassing van de richtsnoeren, waarvan de wijziging bijgevolg geen impact kon hebben op de strekking van het litigieuze besluit.
Het Hof heeft dan ook geoordeeld dat de schending van de procedurele rechten van de belanghebbenden geen impact had kunnen hebben op de inhoud van het litigieuze besluit, zodat het arrest van het Gerecht moest worden vernietigd. Het Hof heeft de zaak terugverwezen naar het Gerecht voor een uitspraak over de onderdelen van het beroep die nog niet waren onderzocht.
1      Besluit (EU) 2015/1586 van de Commissie van 26 februari 2015 betreffende steunmaatregel SA.35388 (13/C) (ex 13/NN en ex 12/N) – Polen – Ontwikkeling van de luchthaven van Gdynia-Kosakowo (PB 2015, L 250, blz. 165).
2      Besluit 2014/883/EU met betrekking tot steunmaatregel SA. 35388 (13/C) (ex 13/NN en ex 12/N) – Polen – Ontwikkeling van de luchthaven Gdynia-Kosakowo (PB 2014, L 357, blz. 51).