62024CJ0283
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 3 kwietnia 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Ochrona międzynarodowa – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuł 46 ust. 3 – Wymóg pełnego rozpatrzenia ex nunc – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznego środka prawnego – Zakres uprawnień sądu pierwszej instancji – Uregulowania krajowe nieprzewidujące uprawnienia do zarządzenia badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej
W sprawie C‑283/24 [Barouk] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Dioikitiko Dikastirio Diethnous Prostasias (sąd administracyjny ds. ochrony międzynarodowej, Cypr) postanowieniem z dnia 29 marca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 kwietnia 2024 r., w postępowaniu:
B.F.
przeciwko
Kypriaki Dimokratia,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezes izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer i B. Smulders (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu cypryjskiego – F. Sotiriou oraz E. Symeonidou, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – M. Debieuvre oraz A. Katsimerou, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60) rozpatrywanego w świetle art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) w związku z art. 4 ust. 1 i art. 4 ust. 3 lit. c). dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9), a także z art. 4 ust. 3 TUE.
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy B.F. a Kypriaki Dimokratia (Republiką Cypryjską), reprezentowaną przez Ypiresia Asylou (cypryjski organ ds. azylu, Cypr, zwany dalej „organem ds. azylu”) w przedmiocie decyzji tego organu oddalającej wniosek B.F. o udzielenie ochrony międzynarodowej i nakazującej jego powrót do państwa pochodzenia.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2011/95
3
Artykuł 4 dyrektywy 2011/95 stanowi:
„1.   Państwa członkowskie mogą nałożyć na wnioskodawcę obowiązek jak najszybszego przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Obowiązkiem państwa członkowskiego jest ocenienie odpowiednich elementów wniosku we współpracy z wnioskodawcą.
[…]
3.   Ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest przeprowadzana indywidualnie dla każdego przypadku i obejmuje m.in.:
[…]
c)
indywidualną sytuację i osobiste uwarunkowania wnioskodawcy, w tym takie czynniki, jak jego przeszłość, płeć i wiek – by ocenić, czy w świetle osobistych uwarunkowań wnioskodawcy akty, których doświadczył lub na które mógłby zostać narażony, stanowią prześladowanie lub powodują poważną krzywdę;
[…]”.
Dyrektywa 2013/32
4
Motywy 18, 50 i 60 dyrektywy 2013/32 stanowią:
„(18)
Podejmowanie decyzji w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w najkrótszym możliwym terminie leży w interesie zarówno państw członkowskich, jak i wnioskodawców, bez uszczerbku dla odpowiedniego i kompletnego rozpatrywania wniosku.
[…]
(50)
W myśl podstawowej zasady prawa unijnego od decyzji podjętych w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, decyzji dotyczących odmowy wznowienia rozpatrywania wniosku po jego umorzeniu oraz decyzji w sprawie cofnięcia statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej przysługują skuteczne środki zaskarżenia do sądu.
[…]
(60)
Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w Karcie. Niniejsza dyrektywa zmierza w szczególności do zapewnieniu pełnego poszanowania godności ludzkiej i wspierania stosowania art. 1, 4, 18, 19, 21, 23, 24 i 47 Karty oraz musi zostać odpowiednio wdrożona”.
5
Zgodnie z art. 2 lit. f) owej dyrektywy:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
f)
»organ rozstrzygający« oznacza każdy organ quasi-sądowy lub administracyjny w państwie członkowskim odpowiedzialny za rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej i właściwy do podejmowania decyzji w takich sprawach w pierwszej instancji”.
6
Artykuł 18 tej dyrektywy, zatytułowany „Badania lekarskie”, stanowi:
„1.   W przypadku gdy organ rozstrzygający uzna to za mające znaczenie dla oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zgodnie z art. 4 dyrektywy 2011/95/UE, państwa członkowskie organizują, z zastrzeżeniem zgody wnioskodawcy, badanie lekarskie wnioskodawcy pod kątem oznak, które mogłyby świadczyć o prześladowaniach lub poważnej krzywdzie doznanych w przeszłości. Ewentualnie państwa członkowskie mogą postanowić, że wnioskodawca sam organizuje takie badanie lekarskie.
Badania lekarskie, o których mowa w akapicie pierwszym, są przeprowadzane przez wykwalifikowany personel medyczny, a ich wyniki są w najkrótszym możliwym terminie przekazywane organowi rozstrzygającemu. Państwa członkowskie mogą wyznaczyć personel medyczny, który może przeprowadzać takie badania lekarskie. Odmowa poddania się takim badaniom ze strony wnioskodawcy nie uniemożliwia organowi rozstrzygającemu podjęcia decyzji w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Koszty badań lekarskich przeprowadzanych zgodnie z niniejszym ustępem są pokrywane ze środków publicznych.
2.   Gdy nie przeprowadza się żadnych badań lekarskich zgodnie z ust. 1, państwa członkowskie informują wnioskodawców, że mogą oni z własnej inicjatywy i na własny koszt zorganizować badanie lekarskie pod kątem oznak, które mogłyby świadczyć o prześladowaniach lub poważnej krzywdzie doznanych w przeszłości.
3.   Wyniki badań lekarskich, o których mowa w ust. 1 i 2, są oceniane przez organ rozstrzygający łącznie z innymi elementami wniosku”.
7
Artykuł 46 dyrektywy 2013/32, zatytułowany „Prawo do skutecznego środka zaskarżenia”, przewiduje:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawcy mieli prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem w następujących sytuacjach:
a)
decyzji podjętej w sprawie ich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym decyzji:
(i)
o uznaniu wniosku za bezzasadny w zakresie dotyczącym nadania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej;
[…]
[…]
3.   Aby spełnić wymogi w ust. 1, państwa członkowskie zapewniają, aby skuteczny środek zaskarżenia zapewniał pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy 2011/95/UE, co najmniej w postępowaniach odwoławczych przed sądem pierwszej instancji.
4.   Państwa członkowskie ustanawiają rozsądne terminy i inne przepisy konieczne, aby wnioskodawca mógł korzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia na mocy ust. 1. […]
[…]”.
Prawo cypryjskie
8
Artykuł 15 Peri Prosfygon Nomos (ustawy o uchodźcach), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o uchodźcach”), zatytułowany „Badania lekarskie i psychologiczne wnioskodawcy”, stanowi:
„1.   W przypadku gdy właściwy pracownik [organu ds. azylu] uzna to za stosowne do rozpatrzenia wniosku […] i za zgodą wnioskodawcy, lekarz lub psycholog przeprowadza badanie wnioskodawcy dotyczące:
a)
oznak prześladowania lub doznania poważnej krzywdy w przeszłości; oraz
b)
symptomów i oznak tortur lub innych poważnych aktów przemocy fizycznej lub psychicznej, w tym przemocy seksualnej.
2.   Badania lekarskie, o których mowa w ust. 1, są przeprowadzane przez wykwalifikowany personel medyczny, a ich wyniki są przekazywane [organowi ds. azylu] w najkrótszym możliwym terminie.
3.   Odmowa poddania się przez wnioskodawcę badaniom lekarskim lub psychologicznym nie stoi na przeszkodzie temu, by kierownik [organu ds. azylu] wydał decyzję w przedmiocie wniosku.
4.   Wyniki badań lekarskich, o których mowa w ust. 1 i 8, są oceniane przez kierownika [organu ds. azylu] łącznie z innymi elementami wniosku.
5.   Jeżeli istnieją przesłanki doznania poważnej krzywdy, właściwy pracownik [organu ds. azylu] przeprowadza rozmowę z wnioskodawcą po konsultacji i we współpracy z właściwym lekarzem.
[…]
8.   Gdy nie przeprowadza się żadnych badań lekarskich lub psychologicznych zgodnie z ust. 1, państwa członkowskie informują wnioskodawców, że mogą oni z własnej inicjatywy i na własny koszt zorganizować badanie lekarskie pod kątem oznak, które mogłyby świadczyć o prześladowaniach lub poważnej krzywdzie doznanych w przeszłości”.
9
Zgodnie z art. 7 Peri tis Litourgias Dioikitikou Dikastiriou Diethnous Prostasias Diadikastikoi Kanonismoi tou 2019 (regulaminu postępowania z 2019 r. dotyczącego funkcjonowania sądu administracyjnego ds. ochrony międzynarodowej), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym:
„[Sąd administracyjny ds. ochrony międzynarodowej] może uregulować procedurę i, w stosownych przypadkach, wydać instrukcje dotyczące gromadzenia pisemnych lub ustnych zeznań świadków lub innych dowodów, rozmów z osobą ubiegającą się o azyl lub o udzielenie ochrony międzynarodowej, a także innych procedur zgodnie z ustawą […] o uchodźcach oraz wytycznymi Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO), tak jak sąd ten uzna to za właściwe i słuszne w okolicznościach danej sprawy”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
10
W dniu 4 września 2018 r. B.F., obywatel Libanu, złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na Cyprze.
11
Na poparcie swojego wniosku podniósł on w szczególności, że był ofiarą tortur ze strony tajnych służb wojskowych Libanu, między innymi ze względu na aktywizm polityczny i udział w siłach wojskowych libańskiej partii politycznej, oraz że nadal jest narażony na groźby i próby zabójstwa, w związku z czym jest przekonany, iż w przypadku powrotu do Libanu zostanie zatrzymany na lotnisku w tym państwie i skazany na karę pozbawienia wolności lub karę śmierci.
12
Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. urząd ds. azylu odmówił przyznania mu statusu uchodźcy ze względu na brak uzasadnionej obawy przed prześladowaniem lub brak ryzyka doznania poważnej krzywdy w przypadku powrotu do Libanu. W tym względzie organ ten uznał, że oświadczenia złożone przez B.F. w trakcie szeregu przesłuchań były niespójne, sprzeczne i mało precyzyjne.
13
Dioikitiko Dikastirio Diethnous Prostasias (sąd administracyjny ds. ochrony międzynarodowej, Cypr), do którego B.F. wniósł skargę na tę decyzję i który jest sądem odsyłającym, stwierdził również, że doszedł do wniosku, iż zarzuty B.F. dotyczące prześladowań politycznych, religijnych i rasowych, jakich miał on doznać ze strony tajnych służb Libanu, między innymi jako członek libańskiej partii politycznej, nie były spójne, logiczne i wiarygodne.
14
Jednakże zdaniem sądu odsyłającego przy indywidualnej ocenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej należy wziąć pod uwagę podatność na zagrożenia wnioskodawcy, ponieważ może ona mieć wpływ w szczególności na spójność jego oświadczeń na poparcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a tym samym na ocenę jego wiarygodności.
15
Organ ds. azylu nie przeprowadził jednak badania lekarskiego lub psychologicznego zainteresowanego dotyczącego oznak prześladowania lub poważnej krzywdy, których, jak twierdzi, doznał w przeszłości, albo symptomów i oznak tortur lub innych poważnych aktów przemocy fizycznej lub psychicznej.
16
W związku z tym w braku przeprowadzenia badania lekarskiego zainteresowanego sąd odsyłający uważa, że nie jest w stanie dokonać oceny wiarygodności wnioskodawcy, która to ocena stanowiłaby integralną część pełnego rozpatrzenia ex nunc wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, które powinno zostać przeprowadzone przez sąd pierwszej instancji na podstawie art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32.
17
Sąd odsyłający twierdzi, że na mocy prawa krajowego nie jest uprawniony do zarządzenia takiego badania lekarskiego, co znajduje potwierdzenie w najnowszym orzecznictwie Anotato Dikastirio Kyprou (sądu najwyższego Cypru), zgodnie z którym organ ds. azylu jest wyłącznie właściwy na mocy prawa krajowego do nakazania osobie ubiegającej się o azyl poddania się badaniom lekarskim. Sąd odsyłający mógłby zatem jedynie zwrócić się do tego organu z pytaniami dotyczącymi powodów, dla których takie badania nie zostały przeprowadzone, a w razie potrzeby stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, jeżeli uzna, że doszło do naruszenia art. 15 ustawy o uchodźcach.
18
W związku z tym sąd ten zastanawia się, czy może wywieść z art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 uprawnienie do zarządzenia badania lekarskiego, ponieważ przepis ten, rozpatrywany w świetle prawa do skutecznego środka prawnego ustanowionego w art. 47 Karty, nakłada na niego obowiązek przeprowadzenia „pełnego rozpatrzenia ex nunc” wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
19
Sąd odsyłający zastanawia się w szczególności, czy w przypadku gdyby sąd odsyłający uznał, że badanie lekarskie jest niezbędne do oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, można by uznać, że w świetle bezpośredniej skuteczności art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, potwierdzonej w orzecznictwie Trybunału, jest on uprawniony do samodzielnego zarządzenia takiego badania lub przynajmniej do nakazania organowi rozstrzygającemu przeprowadzenia badania lekarskiego i przekazania mu wyników tego badania.
20
Ponadto na wypadek uznania, że środki, którymi dysponuje w celu przeprowadzenia badania przewidzianego w art. 46 ust. 3 tej dyrektywy, wchodzą w zakres autonomii proceduralnej państw członkowskich, sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy w przypadku gdy mające zastosowanie przepisy krajowe nie spełniają wymogów wynikających z zasady skuteczności, może on wymagać od organu rozstrzygającego, poprzez uruchomienie mechanizmu z art. 18 dyrektywy 2013/32, przeprowadzenia badania lekarskiego zainteresowanego i poinformowania go o wyniku tego badania.
21
Wreszcie sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy biorąc pod uwagę również wymóg szybkiego rozpatrzenia wniosków o udzielenie azylu, gwarancje przewidziane w art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 i w art. 47 Karty są spełnione, jeżeli w przypadku pojawienia się w trakcie rozpatrywania wniosku o udzielenie azylu przez sąd kwestii medycznej, sąd krajowy nie jest uprawniony do zarządzenia badania lekarskiego, mimo że uważa, iż takie badanie jest konieczne, ale może stwierdzić nieważność decyzji organu rozstrzygającego oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na to, że organ ten nie poddał osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową badaniu lekarskiemu.
22
W tych okolicznościach Dioikitiko Dikastirio Diethnous Prostasias (sąd administracyjny ds. ochrony międzynarodowej) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy [2013/32] rozpatrywany w świetle art. 47 [Karty] oraz w związku z obowiązkiem przeprowadzenia indywidualnej oceny wynikającym z art. 4 ust. 3 lit. c) dyrektywy [2011/95], obowiązkiem współpracy wynikającym z art. 4 ust. 1 dyrektywy [2011/95] i obowiązkiem lojalnej współpracy wynikającym z art. 4 ust. 3 TUE, należy interpretować w ten sposób, że wobec braku [przepisu prawa krajowego przewidującego wyraźnie] uprawnienie sądu krajowego, […], do poddania osoby [ubiegającej się o azyl] badaniom lekarskim, sąd ten może wywodzić prawo do wydania postanowienia o poddaniu skarżącego [takim badaniom] bezpośrednio z [tego art. 46], jeżeli zostanie to uznane za niezbędne w celu pełnego rozpatrzenia ex nunc wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej?
2)
Czy art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy [2013/32] rozpatrywany w świetle art. 47 [Karty] oraz w związku z obowiązkiem przeprowadzenia indywidualnej oceny wynikającym z art. 4 ust. 3 lit. c) dyrektywy [2011/95], obowiązkiem współpracy wynikającym z art. 4 ust. 1 dyrektywy [2011/95] i obowiązkiem lojalnej współpracy wynikającym z art. 4 ust. 3 TUE, należy interpretować w ten sposób, że wobec braku wyraźnego przepisu prawa krajowego przewidującego uprawnienie sądu krajowego […] do poddania osoby [ubiegającej się o azyl] badaniom lekarskim, a co za tym idzie, wobec braku wyraźnego przepisu ustawowego dotyczącego mechanizmu skierowania zainteresowanego na badania lekarskie, którym sąd krajowy dysponowałby bezpośrednio na podstawie [tego art. 46], sąd ten jest uprawiony zwrócić się do organu rozstrzygającego (który jest zawsze stroną postępowania przed nim), aby organ ten mógł zastosować w drodze analogii mechanizm przewidziany w art. 18 dyrektywy [2013/32], i następnie przedstawić sądowi krajowemu wyniki badania lekarskiego wnioskodawcy?
3)
Czy art. 46 ust. 3 dyrektywy [2013/32] rozpatrywany w świetle art. 47 [Karty], należy interpretować w ten sposób, że zasady pełnego rozpatrzenia ex nunc wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej pozostawiono autonomii proceduralnej państw członkowskich? W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej – czy art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy [2013/32] rozpatrywany w świetle art. 47 [Karty] oraz w związku z obowiązkiem współpracy wynikającym z art. 4 ust. 1 dyrektywy [2011/95] i obowiązkiem lojalnej współpracy wynikającym z art. 4 ust. 3 TUE, należy interpretować w ten sposób, że wobec braku wyraźnego przepisu prawa krajowego przewidującego uprawnienie sądu krajowego do poddania skarżącego badaniom lekarskim, a co za tym idzie, wobec braku wyraźnego przepisu ustawowego dotyczącego mechanizmu skierowania zainteresowanego na badania lekarskie, którym dysponowałby sąd krajowy, sąd ten jest uprawniony zwrócić się do organu rozstrzygającego (który jest zawsze stroną postępowania przed nim), aby organ ten mógł zastosować w drodze analogii mechanizm przewidziany w art. 18 dyrektywy [2013/32], i następnie przedstawić sądowi krajowemu wyniki badania lekarskiego skarżącego, jeżeli ten ostatni uważa, że środki krajowe są niezgodne z zasadą skuteczności?
4)
Czy art. 46 ust. 3 dyrektywy [2013/32] rozpatrywany w świetle art. 47 [Karty], należy interpretować w ten sposób, że w przypadkach, w których stwierdzono brak odpowiednich mechanizmów przeprowadzenia indywidualnej, pełnej oceny ex nunc przewidzianej w art. 46 ust. 3 dyrektywy [2013/32], gwarancje przewidziane w tych [przepisach] są zapewnione, jeżeli sąd krajowy jest uprawniony do stwierdzenia nieważności decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
23
Poprzez swoje cztery pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 rozpatrywany w świetle art. 47 Karty i art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że w celu spełnienia wymogu pełnego rozpatrzenia ex nunc przewidzianego w tym art. 46 ust. 3 sąd krajowy pierwszej instancji rozpatrujący skargę na decyzję organu rozstrzygającego oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien być uprawniony do zarządzenia badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, jeżeli sąd ten uzna, że przeprowadzenie tego badania jest niezbędne lub istotne dla oceny wspomnianego wniosku lub że wystarczy, iż sąd ten jest uprawniony do stwierdzenia nieważności takiej decyzji ze względu na to, iż organ ten nie poddał owego wnioskodawcy badaniu lekarskiemu, i do przekazania sprawy wspomnianemu organowi w celu późniejszego zarządzenia przez ów organ tego badania w ramach nowego postępowania.
24
Zgodnie ze swoim tytułem art. 46 dyrektywy 2013/32 dotyczy prawa do skutecznego środka zaskarżenia przysługującego osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową. Artykuł 46 ust. 1 przyznaje tym osobom takie prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem od decyzji dotyczących ich wniosku. Artykuł 46 ust. 3 określa zakres owego prawa, przewidując, że państwa członkowskie związane tą dyrektywą powinny zapewnić, by sąd, do którego zaskarżono decyzję w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, zapewniał „pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [2011/95]”.
25
Ponadto należy przypomnieć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż cechy środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 46 dyrektywy 2013/32, muszą być określone zgodnie z art. 47 Karty, który stanowi potwierdzenie zasady skutecznej ochrony sądowej. Otóż to postanowienie Karty samoistnie, a więc bez konieczności ustanowienia szczegółowych norm w przepisach prawa Unii lub prawa krajowego, przyznaje jednostkom prawo, na które mogą się one bezpośrednio powoływać. Nie może być zatem inaczej w przypadku art. 46 ust. 3 tej dyrektywy w świetle wspomnianego postanowienia Karty (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky (C‑406/22, EU:C:2024:841, pkt 86 i przytoczone tam orzecznictwo).
26
W tym kontekście, jeżeli chodzi o zakres prawa do skutecznego środka zaskarżenia określonego w owym art. 46 ust. 3, Trybunał orzekł, że zawarte w tym przepisie wyrażenie „zapewniają, aby skuteczny środek zaskarżenia zapewniał pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych” należy interpretować w ten sposób, iż państwa członkowskie są na podstawie tego przepisu zobowiązane do zorganizowania swego prawa krajowego tak, by rozpoznawanie odnośnych skarg obejmowało rozpatrzenie przez sąd wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które umożliwią mu przeprowadzenie zaktualizowanej oceny danego przypadku (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, C‑406/22, EU:C:2024:841, pkt 87 i przytoczone tam orzecznictwo).
27
W tej kwestii należy wskazać, że wyrażenie „ex nunc” uwydatnia obowiązek sądu polegający na przeprowadzeniu oceny uwzględniającej w stosownym wypadku nowe okoliczności, które ujawniły się po wydaniu decyzji będącej przedmiotem skargi. Taka ocena pozwala bowiem na rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w sposób wyczerpujący, bez potrzeby przekazywania sprawy organowi rozstrzygającemu. W konsekwencji uprawnienie sądu do uwzględnienia nowych okoliczności, w przedmiocie których organ ten się nie wypowiedział, wpisuje się w ramy celu dyrektywy 2013/32 polegającego w szczególności, jak wynika zwłaszcza z jej motywu 18, na tym, by wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej były rozpatrywane „w najkrótszym możliwym terminie”, bez uszczerbku dla odpowiedniego i kompletnego rozpatrywania wniosku” (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky (C‑406/22, EU:C:2024:841, pkt 78, 88 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
Zawarcie w art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 przymiotnika „pełne” potwierdza, że sąd ma obowiązek rozpatrzenia zarówno okoliczności, które organ rozstrzygający powinien był lub miał możliwość uwzględnić, jak i te, które wystąpiły po wydaniu decyzji przez ten organ (wyrok z dnia 4 października 2024 r., Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, C‑406/22, EU:C:2024:841, pkt 89 i przytoczone tam orzecznictwo).
29
W niniejszej sprawie sąd odsyłający podkreśla, po pierwsze, że zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym sam nie jest uprawniony do poddania osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej badaniu lekarskiemu lub do nakazania organowi rozstrzygającemu przeprowadzenia takiego badania, nawet jeśli uzna, że w danym przypadku takie badanie jest niezbędne dla oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, podczas gdy organ ds. azylu, który jest „organem rozstrzygającym” w rozumieniu art. 2 lit. f) dyrektywy 2013/32, posiada takie uprawnienie na podstawie art. 15 ustawy o uchodźcach, który ma na celu transpozycję art. 18 tej dyrektywy.
30
Po drugie, sąd ten podkreśla, że zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym przysługuje mu jednak uprawnienie do stwierdzenia nieważności decyzji organu ds. azylu odmawiającej udzielenia ochrony międzynarodowej, jeżeli uzna, że w świetle szczególnych okoliczności sprawy organ ten powinien był zarządzić przeprowadzenie badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej zgodnie ze wspomnianym art. 15 i że takie stwierdzenie nieważności pozwala wspomnianemu organowi na wydanie następnie, w ramach nowego postępowania administracyjnego, decyzji uwzględniającej wyniki takiego badania.
31
W świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 25–28 niniejszego wyroku należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że uregulowania krajowe uniemożliwiające sądowi pierwszej instancji zarządzenie, za zgodą wnioskodawcy, badania lekarskiego, jeżeli sąd ten uzna, że takie badanie jest niezbędne lub istotne dla oceny zasadności wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie spełniają wymogu pełnego rozpatrzenia ex nunc przewidzianego w art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32.
32
Nieumożliwienie bowiem w takich okolicznościach tego rodzaju sądowi zarządzenia badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej wydaje się sprzeczne ze spoczywającym na państwach członkowskich na mocy art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 obowiązkiem, polegającym na zorganizowaniu ich prawa krajowego tak, by rozpoznawanie odnośnych skarg obejmowało rozpatrzenie przez sąd wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które pozwolą mu na przeprowadzenie zaktualizowanej oceny danego przypadku w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 26 niniejszego wyroku.
33
Tymczasem, w sytuacji gdy właściwy sąd nie może uzyskać informacji na temat stanu zdrowia osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej na potrzeby oceny jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, ocena ta nie będzie mogła uwzględniać wszystkich okoliczności faktycznych, które pozwoliłyby temu sądowi na przeprowadzenie zaktualizowanej oceny danego przypadku. W szczególności badanie lekarskie wnioskodawcy może pozwolić na sprawdzenie, czy oznaki choroby, jakie wykazuje on w danym przypadku, mogą być wytłumaczone prześladowaniem lub poważną krzywdą, których doświadczył w przeszłości, w szczególności w państwie pochodzenia, i powinny z tego względu zostać uwzględnione przy ocenie rzeczywistych potrzeb w zakresie ochrony międzynarodowej wspomnianego wnioskodawcy [zob. podobnie wyrok z dnia 29 czerwca 2023 r., International Protection Appeals Tribunal i in. (Zamach w Pakistanie), C‑756/21, EU:C:2023:523, pkt 61].
34
W drugiej kolejności należy stwierdzić, że uregulowania krajowe, które ograniczają się do przewidzenia, iż sąd pierwszej instancji może stwierdzić nieważność decyzji organu rozstrzygającego oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na to, że organ ten powinien był poddać wnioskodawcę badaniu lekarskiemu, nie spełnia wymogu pełnego rozpatrzenia ex nunc w rozumieniu art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, i to nawet wówczas, gdy możliwość ta pozwoliłaby w konsekwencji na ponowne rozpatrzenie tego wniosku przez ten organ w świetle wyników badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.
35
Wystarczy bowiem zauważyć, że takie uregulowania krajowe, w zakresie, w jakim oznaczają, iż do wspomnianego organu należy wydanie nowej decyzji z uwzględnieniem wyników badania lekarskiego, nie gwarantują poszanowania zasady wynikającej z orzecznictwa Trybunału przytoczonego w pkt 27 niniejszego wyroku, zgodnie z którą to do sądu należy zapewnienie, że wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej zostanie rozpatrzony w sposób wyczerpujący, bez konieczności odsyłania akt sprawy organowi rozstrzygającemu, i podważają w ten sposób cel polegający na szybkim rozpatrywaniu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, do którego dąży dyrektywa 2013/32 i którego znaczenie Trybunał podkreślił w owym orzecznictwie.
36
W trzeciej kolejności należy zauważyć, że jedynym przepisem dyrektywy 2013/32 ustanawiającym zasady dotyczące badań lekarskich jest art. 18 tej dyrektywy. Jednakże, jak wynika z samego brzmienia owego artykułu, a w szczególności z jego ust. 1, przewidziane w nim przepisy mają zastosowanie jako takie wyłącznie w ramach oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez organ rozstrzygający, a nie w ramach sądowego środka zaskarżenia od decyzji wydanej przez taki organ.
37
Tymczasem, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału, w braku przepisów Unii w tej dziedzinie, do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy, na mocy zasady autonomii proceduralnej, ustanowienie szczególnych przepisów proceduralnych dotyczących takiego badania, pod warunkiem jednak że zasady te nie są mniej korzystne od zasad regulujących podobne sytuacje podlegające prawu krajowemu (zasada równoważności) oraz że nie czynią one wykonywania prawa osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową do skutecznego środka zaskarżenia w rozumieniu art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności) [zob. analogicznie wyrok z dnia 19 marca 2020 r., Bevándorlási és Menekültügyi Hivatal (Tompa), C‑564/18, EU:C:2020:218, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo].
38
W tym ostatnim względzie, po pierwsze, dany sąd powinien w każdym wypadku móc zarządzić przeprowadzenie badania lekarskiego, jeżeli istnieją konkretne poszlaki wskazujące na istnienie problemów ze zdrowiem osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej mogących wynikać z traumatycznego zdarzenia, które miało miejsce w szczególności w państwie pochodzenia tej osoby, i ogólnie, jeżeli zgodnie z oceną tego sądu przeprowadzenie takiego badania okazuje się niezbędne lub istotne dla dokonania oceny rzeczywistych potrzeb uzyskania ochrony międzynarodowej wspomnianego wnioskodawcy. Ponadto szczegółowe zasady regulujące przeprowadzanie badań lekarskich nie mogą naruszać praw podstawowych zagwarantowanych w Karcie, takich jak prawo do poszanowania godności człowieka i prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, wyrażone, odpowiednio, w jej art. 1 i 7 [zob. podobnie wyroki: z dnia 25 stycznia 2018 r., F, C‑473/16, EU:C:2018:36, pkt 35; a także z dnia 29 czerwca 2023 r., International Protection Appeals Tribunal i in. (Zamach w Pakistanie), C‑756/21, EU:C:2023:523, pkt 61].
39
Po drugie, należy uściślić, że nie jest konieczne, aby sąd, który zarządził badanie lekarskie danego wnioskodawcy, mógł sam zwrócić się do wykwalifikowanego pracownika służby zdrowia, aby ten przeprowadził to badanie i przekazał mu wyniki, ponieważ sąd ten może również nakazać organowi rozstrzygającemu podjęcie środków niezbędnych do poddania tego wnioskodawcy zarządzonemu badaniu lekarskiemu i przekazanie temu sądowi wyników tego badania w krótkim terminie. W jednym lub w drugim przypadku sąd byłby bowiem w stanie uzyskać informacje, które uzna za istotne lub niezbędne do dokonania zaktualizowanej oceny danego przypadku, przy jednoczesnym poszanowaniu celu szybkości postępowania, do którego osiągnięcia zmierza dyrektywa 2013/32, przypomnianego w pkt 27 niniejszego wyroku.
40
W czwartej kolejności, o ile należy zatem uznać, że uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym nie są zgodne z wymogiem pełnego rozpatrzenia ex nunc przewidzianym w art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 w zakresie, w jakim nie przewidują one możliwości zarządzenia przez sąd badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, o tyle należy przypomnieć, iż do sądu odsyłającego należy dokonanie wykładni tych uregulowań w możliwie najszerszym zakresie zgodnie z tym wymogiem (zob. w szczególności wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Protect Natur-, Arten- und Landschaftsschutz Umweltorganisation, C‑664/15, EU:C:2017:987, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).
41
Gdyby jednak taka wykładnia zgodna miała okazać się niemożliwa, Trybunał wskazał już na wymóg, aby właściwy sąd, w celu stosowania prawa Unii, odstąpił od stosowania krajowych przepisów ustawowych mogących stać na przeszkodzie zapewnieniu pełnej skuteczności podlegających bezpośredniemu stosowaniu norm prawa Unii, takich jak art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 w związku z art. 47 Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2019 r., Torubarov, C‑556/17, EU:C:2019:626, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
W związku z tym należy stwierdzić, że z bezpośredniej skuteczności, jaką posiadają zarówno art. 47 Karty, jak i art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, wynika, że w celu zagwarantowania osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu wspomnianego art. 47 i zgodnie z zasadą lojalnej współpracy ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE sąd krajowy rozpatrujący skargę na decyzję oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien mieć możliwość zarządzenia badania lekarskiego tego wnioskodawcy, jeżeli takie rozpatrzenie jest niezbędne dla oceny tego wniosku.
43
W świetle całości powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, iż art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32 rozpatrywany w świetle art. 47 Karty i art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że w celu spełnienia wymogu pełnego rozpatrzenia ex nunc przewidzianego w tym art. 46 ust. 3 sąd krajowy pierwszej instancji rozpatrujący skargę na decyzję organu rozstrzygającego oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien być uprawniony do zarządzenia badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, jeżeli sąd ten uzna, że przeprowadzenie tego badania jest niezbędne lub istotne dla oceny tego wniosku.
W przedmiocie kosztów
44
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 46 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej rozpatrywany w świetle art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 4 ust. 3 TUE
należy interpretować w ten sposób, że:
w celu spełnienia wymogu pełnego rozpatrzenia ex nunc przewidzianego w tym art. 46 ust. 3 sąd krajowy pierwszej instancji rozpatrujący skargę na decyzję organu rozstrzygającego oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien być uprawniony do zarządzenia badania lekarskiego osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, jeżeli sąd ten uzna, że przeprowadzenie tego badania jest niezbędne lub istotne dla oceny tego wniosku.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: grecki.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa, która nie odpowiada rzeczywistej nazwie żadnej ze stron postępowania.