62022CC0717
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY
przedstawiona w dniu 8 maja 2024 r. (
1
)
Sprawy C‑717/22 i C‑372/23
SISTEM LUX OOD
i
VU
przeciwko
Teritorialna direktsia Mitnitsa Burgas
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rayonen sad Svilengrad (sąd rejonowy w Swilengradzie, Bułgaria) oraz przez Administrativen sad Haskovo (sąd administracyjny w Chaskowie, Bułgaria)]
Odesłanie prejudycjalne – Unia celna i swobodny przepływu towarów – Rozporządzenie (UE) nr 952/2013 – Naruszenie przepisów prawa celnego – Sankcje administracyjne – Skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje – Uregulowanie krajowe przewidujące konfiskatę przedmiotu naruszenia przepisów prawa celnego – Mienie będące własnością osoby trzeciej
1.
W dwóch wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dwa sądy bułgarskie przedstawiły Trybunałowi Sprawiedliwości wątpliwości w przedmiocie wykładni systemu naruszeń i sankcji ustanowionego na mocy rozporządzenia (UE) nr 952/2013 (
2
).
2.
Pytania te mają na celu w istocie ustalenie: a) czy umyślność działania stanowi obowiązkowy element przestępstwa lub wykroczenia polegającego na nieudzieleniu organom celnym informacji, o których mowa w art. 15 kodeksu celnego, oraz b) czy prawo Unii stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje, w okolicznościach takich jak w przypadku sporów będących przedmiotem postępowań głównych, konfiskatę towarów jako sankcję z tytułu niewykonania obowiązków celnych.
I. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
1. Decyzja ramowa 2005/212/WSiSW (
3
)
3.
W art. 1 („Definicje”) tiret czwarte wskazano, że „»konfiskata« oznacza karę lub środek orzeczony przez sąd, powodujący ostateczne pozbawienie mienia w wyniku postępowania dotyczącego przestępstwa lub przestępstw” (
4
).
2. Kodeks celny
4.
Motyw 38 stanowi:
„W przypadkach gdy dług celny powstaje w wyniku nieprzestrzegania przepisów prawa celnego, należy uwzględnić istnienie dobrej wiary dłużnika oraz ograniczyć skutki spowodowanego przez niego zaniedbania”.
5.
Motyw 45 stanowi:
„Właściwe jest określenie na szczeblu Unii przepisów mających zastosowanie w przypadkach, gdy organy celne dokonują zniszczenia towarów lub dysponują nimi w inny sposób, co uprzednio wymagało odpowiednich przepisów prawa krajowego”.
6.
Artykuł 15 („Udzielanie informacji organom celnym”) stanowi:
„1.   Na żądanie organu celnego i w określonym terminie każda osoba bezpośrednio lub pośrednio uczestnicząca w załatwianiu formalności celnych lub podlegająca kontrolom celnym dostarcza organom celnym wszelkie wymagane dokumenty i informacje w odpowiedniej formie, jak również udziela im wszelkiej pomocy niezbędnej do zakończenia tych formalności lub kontroli.
2.   Osoba składająca zgłoszenie celne, deklarację do czasowego składowania, przywozową lub wywozową deklarację skróconą, zgłoszenie do powrotnego wywozu, powiadomienie o powrotnym wywozie, wniosek o udzielenie pozwolenia lub o wydanie innego typu decyzji jest odpowiedzialna za:
a)
prawidłowość i kompletność informacji podanych w zgłoszeniu, deklaracji, powiadomieniu lub wniosku;
b)
autentyczność, prawidłowość i ważność dokumentu załączanego do zgłoszenia, deklaracji, powiadomienia lub wniosku;
c)
wypełnianie – w stosownych przypadkach – wszystkich zobowiązań związanych z objęciem towarów daną procedurą celną lub z prowadzeniem dozwolonych operacji.
Przepisy akapitu pierwszego mają również zastosowanie do wszelkich innych form udzielania informacji wymaganych przez organy celne lub dostarczanych organom celnym.
Obowiązkom określonym w akapicie pierwszym niniejszego ustępu podlega również przedstawiciel celny danej osoby, o którym mowa w art. 18, jeżeli składa zgłoszenie, deklarację lub powiadomienie, przedkłada wniosek lub udziela wymaganych informacji”.
7.
W art. 42 („Stosowanie sankcji”) wskazano:
„1.   Każde państwo członkowskie przewiduje sankcje za nieprzestrzeganie przepisów prawa celnego. Sankcje są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
2.   Stosowane sankcje administracyjne mogą przybrać, między innymi, jedną z następujących form lub obie z nich:
a)
kara pieniężna pobierana przez organy celne, w tym, w stosownych przypadkach, ugoda w miejsce sankcji karnej;
b)
cofnięcie, zawieszenie lub zmiana pozwoleń znajdujących się w posiadaniu osoby zainteresowanej.
[…]”.
8.
Artykuł 79 („Dług celny powstały w wyniku niespełnienia warunków lub obowiązków”) ust. 1 stanowi:
„Jeżeli towary podlegają należnościom celnym przywozowym, dług celny w przywozie powstaje w przypadku niewypełnienia:
a)
jednego z obowiązków przewidzianych w przepisach prawa celnego, dotyczących wprowadzania towarów nieunijnych na obszar celny Unii, usunięcia spod dozoru celnego, przemieszczania, przetwarzania, składowania, czasowego składowania, odprawy czasowej tych towarów lub dysponowania nimi na tym obszarze;
b)
jednego z obowiązków przewidzianych w przepisach prawa celnego dotyczących końcowego przeznaczenia towarów na obszarze celnym Unii;
c)
jednego z warunków wymaganych do objęcia towarów nieunijnych procedurą celną lub przyznania zwolnienia z cła lub obniżonej stawki celnej przywozowej ze względu na końcowe przeznaczenie towaru”.
9.
Artykuł 158 („Zgłoszenie celne towarów i dozór celny towarów unijnych”) stanowi:
„1.   Wszystkie towary, które mają być objęte procedurą celną, z wyjątkiem procedury wolnego obszaru celnego, obejmuje się zgłoszeniem celnym właściwym dla danej procedury.
2.   W szczególnych przypadkach, innych niż te, o których mowa w art. 6 ust. 3, zgłoszenie celne można złożyć z wykorzystaniem środków innych niż techniki elektronicznego przetwarzania danych.
3.   Towary unijne zgłoszone do wywozu, procedury unijnego tranzytu wewnętrznego lub procedury uszlachetniania biernego podlegają dozorowi celnemu od chwili przyjęcia zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, do czasu wyprowadzenia ich z obszaru celnego Unii, zrzeczenia na rzecz skarbu państwa lub ich zniszczenia lub do czasu unieważnienia zgłoszenia celnego”.
10.
Zgodnie z art. 198 („Środki podejmowane przez organy celne”):
„1.   Organy celne podejmują wszelkie środki niezbędne do dysponowania towarami, włącznie z orzeczeniem ich przepadku i sprzedażą lub zniszczeniem, jeżeli:
a)
nie został wypełniony jeden z obowiązków przewidzianych w przepisach prawa celnego dotyczących wprowadzania towarów nieunijnych na obszar celny Unii lub towary zostały usunięte spod dozoru celnego;
[…]”.
11.
Artykuł 233 („Obowiązki osoby uprawnionej do korzystania z procedury tranzytu unijnego oraz przewoźnika i odbiorcy towarów przemieszczanych w ramach procedury tranzytu unijnego”) ust. 3 stanowi:
„Osoba przewożąca towary lub odbiorca, który przyjmuje towary, wiedząc, że są one przemieszczane w ramach procedury tranzytu unijnego, również odpowiadają za przedstawienie towarów w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie w nienaruszonym stanie i zgodnie ze środkami zastosowanymi przez organy celne w celu zapewnienia identyfikacji towarów”.
B.
Prawo krajowe. Zakon za mitnitsite (ustawa celna)
12.
Artykuł 231 stanowi, że decyzje w przedmiocie sankcji administracyjnych są wydawane przez dyrektora agencji celnej lub wyznaczonych przez niego funkcjonariuszy.
13.
Zgodnie z art. 233:
„1.   Kto przenosi lub przewozi towary przez granicę państwa lub usiłuje to zrobić bez wiedzy i pozwolenia organów celnych, podlega karze – w zakresie, w jakim dokonany czyn nie stanowi przestępstwa – grzywny za przemyt celny w wysokości od 100 do 200 procent wartości celnej towarów, a w przypadku wywozu – wartości towarów.
[…].
6.   Towary stanowiące przedmiot przemytu celnego przepadają na rzecz państwa niezależnie od tego, czyją są własnością, a jeśli ich brakuje lub zostały zbyte, nakazuje się zapłatę ich równowartości stanowiącej ich wartość celną lub, w przypadku wywozu – wartość towarów.
[…]”.
II. Okoliczności faktyczne, postępowania i pytania prejudycjalne
14.
W dniu 28 maja 2021 r. VU, obywatel Serbii, prowadzący samochód ciężarowy z naczepą załadowaną profilami aluminiowymi, jadąc z Turcji do Serbii, stawił się w bułgarskim punkcie kontroli celnej.
15.
Podczas weryfikacji dokumentów celnych oraz ważenia pojazdu stwierdzono obecność towarów w ilości wyraźnie przekraczającej ilość zadeklarowaną w dokumentach.
16.
Podczas kontroli w przedziale ładunkowym pojazdu znaleziono trzynaście palet z profilami aluminiowymi. Zgodnie z dokumentacją pięć z nich odpowiadało w całości ładunkowi określonego przedsiębiorstwa wysyłającego. Profile znajdujące się na pozostałych ośmiu paletach, wysłanych przez inne przedsiębiorstwo, nie zostały zadeklarowane.
17.
Okoliczności te doprowadziły do wszczęcia dwóch postępowań sądowych, w toku których każdy z właściwych sądów postanowił zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
A.
Sprawa C‑717/22
18.
W dniu 28 maja 2021 r. Teritorialna direktsia „Juzhna morska” (dyrekcja terytorialna „Juzhna morska”) wszczęła administracyjne postępowanie karne przeciwko kierowcy samochodu ciężarowego z naczepą w związku z naruszeniem art. 233 ust. 1 ustawy celnej. Niezadeklarowane płyty aluminiowe oraz samochód ciężarowy z naczepą zostały skonfiskowane.
19.
Administracyjne postępowanie karne zostało zawieszone po wszczęciu postępowania karnego w przedmiocie tych samych okoliczności faktycznych.
20.
Po ostatecznym wykluczeniu, że popełnione zostało przestępstwo, i po wznowieniu postępowania w przedmiocie nałożenia sankcji administracyjnej organ administracji uznał, że zachowanie kierowcy (to jest przewóz przez granicę państwa płyt aluminiowych bez wiedzy i zezwolenia organu celnego) wypełniło typowe znamiona naruszenia administracyjnego, o którym mowa w art. 233 § 1 ustawy celnej.
21.
Organ administracji w rezultacie:
–
nałożył na kierowcę karę administracyjną grzywny w wysokości 73140,06 BGN (około 37400 EUR), co stanowi 100 % wartości celnej towaru;
–
na podstawie art. 233 ust. 6 w związku z art. 233 ust. 1 ustawy celnej postanowił o konfiskacie płyt aluminiowych oraz o zwrocie samochodu ciężarowego z naczepą jego właścicielowi, to jest osobie trzeciej, która nie brała udziału w opisanych czynach.
22.
Spółka Sistem Lux, właściciel zajętego towaru, zaskarżyła tę decyzję do Rayonen sad Svilengrad (sądu rejonowego w Swilengradzie, Bułgaria), który postanowił przedstawić Trybunałowi trzy pytania prejudycjalne, z których dwa pierwsze zostały wskazane poniżej:
„1)
Czy art. 42 ust. 2 [kodeksu celnego], wyliczający wyczerpująco rodzaje sankcji administracyjnych, które mogą mieć zastosowanie za nieprzestrzeganie ustawodawstwa celnego, w związku z art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej [zwanej dalej »Kartą«] należy interpretować w ten sposób, że niedopuszczalne jest krajowe uregulowanie prawne takie jak zawarte w art. 233 ust. 6 [ustawy celnej], przewidujące jako dodatkową sankcję administracyjną konfiskatę (przepadek na rzecz państwa) przedmiotu naruszenia? Czy przepadek przedmiotu naruszenia jest dopuszczalny w wypadkach, gdy podlegające przepadkowi mienie jest własnością osoby innej niż sprawca naruszenia?
2)
Czy art. 42 ust. 1 [kodeksu celnego] w związku z art. 49 ust. 3 Karty należy interpretować w ten sposób, że niedopuszczalne jest krajowe uregulowanie prawne takie jak zawarte w art. 233 ust. 6 [ustawy celnej], przewidujące jako dodatkową sankcję konfiskatę (przepadek na rzecz państwa) przedmiotu naruszenia wraz z nałożeniem kary »grzywny«, jako mającą charakter sankcji ingerencję w prawo własności, która jest nieproporcjonalnie surowa w stosunku do zamierzonego słusznego celu, w wypadkach gdy podlegające przepadkowi mienie będące przedmiotem naruszenia jest własnością sprawcy naruszenia, a także w wypadkach gdy jest własnością osoby trzeciej innej niż sprawca – w ogóle, a w szczególności w wypadkach, gdy sprawca nie popełnił naruszenia umyślnie, lecz ponosi winę za czyn popełniony na skutek niezachowania ostrożności?”.
B.
Sprawa C‑372/23
23.
VU, kierowca, o którym mowa w sprawie C‑717/22, zaskarżył do Rayonen sad Svilengrad (sądu rejonowego w Swilengradzie, Bułgaria) zarówno nałożoną na niego grzywnę, jak i konfiskatę towarów. Jego skarga została oddalona wyrokiem z dnia 17 stycznia 2022 r.
24.
VU zaskarżył wyrok sądu pierwszej instancji do Administrativen sad Haskovo (sądu administracyjnego w Chaskowie, Bułgaria), który postanowił przedstawić Trybunałowi pięć pytań prejudycjalnych, z których cztery pierwsze zostały wskazane poniżej:
„1)
Czy art. 15 w związku z art. 42 ust. 1 [kodeksu celnego] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym takim jak art. 233 ust. 1 [ustawy celnej] w związku z art. 7 Zakon za administrativnite narushenia i nakazania (ustawy o naruszeniach i karach administracyjnych), w których przewidziano nałożenie kary za nieumyślny przemyt w przypadku popełnienia w wyniku zaniedbania wykroczenia celnego związanego z nieprzestrzeganiem odpowiedniej formy zgłoszenia przewożonych przez granicę państwa towarów? Czy dopuszczalne są przepisy krajowe, które w takich przypadkach zezwalają na zakwalifikowanie naruszenia jako przemytu celnego popełnionego lekkomyślnie, czy też zamiar jest obowiązkowym elementem znamion przemytu celnego?
2)
Czy art. 42 ust. 1 [kodeksu celnego] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym takim jak art. 233 ust. 1 [ustawy celnej] w związku z art. 7 [ustawy o naruszeniach i karach administracyjnych], w których zezwolono na nałożenie, za naruszenie objęte znamionami »przemytu celnego« i popełnione po raz pierwszy, kary tego samego rodzaju i w tej samej wysokości – a mianowicie kary »grzywny« w wysokości od 100 % do 200 % wartości celnej przedmiotu naruszenia, niezależnie od tego, czy zostało ono popełnione umyślnie, czy lekkomyślnie?
3)
Czy art. 42 ust. 2 [kodeksu celnego] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym takim jak art. 233 ust. 6 [ustawy celnej], w których przewidziano jako dodatkową sankcję administracyjną konfiskatę (przepadek na rzecz państwa) towarów lub mienia stanowiących przedmiot naruszenia, których posiadanie nie jest zabronione? Czy przepadek przedmiotu naruszenia jest dopuszczalny w przypadkach, gdy podlegające przepadkowi mienie jest własnością osoby innej niż sprawca naruszenia?
4)
Czy art. 42 ust. 1 [kodeksu celnego] w związku z art. 49 ust. 3 Karty […] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu takiemu jak art. 233 ust. 6 [ustawy celnej], w którym przewidziano jako sankcję dodatkową konfiskatę (przepadek na rzecz państwa) towarów lub mienia stanowiących przedmiot naruszenia, których posiadanie nie jest zabronione, wraz z nałożeniem kary »grzywny«, jako nieproporcjonalną ingerencję karną w prawo własności, która jest niewspółmierna do zamierzonego zgodnego z prawem celu, w przypadkach, gdy skonfiskowane mienie będące przedmiotem naruszenia należy do sprawcy, oraz w przypadkach, gdy należy ono do osoby trzeciej innej niż sprawca – ogólnie, a w szczególności w przypadkach, gdy sprawca nie popełnił naruszenia umyślnie, lecz lekkomyślnie?”.
III. Postępowanie przed Trybunałem
25.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, będący źródłem sprawy C‑717/22, wpłynął do Trybunału w dniu 23 listopada 2022 r.
26.
Uwagi w tym postępowaniu zostały przedstawione przez spółkę Sistem Lux, Teritorialna direktsia Mitnitsa Burgas (terytorialną dyrekcję celną w Burgas, Bułgaria), rządy bułgarski, włoski i łotewski oraz przez Komisję Europejską.
27.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, będący źródłem sprawy C‑372/23, wpłynął do Trybunału w dniu 13 czerwca 2023 r.
28.
Uwagi w tym drugim postępowaniu zostały przedstawione przez Teritorialna direktsia Mitnitsa Burgas (terytorialną dyrekcję celną w Burgas), rządy belgijski, bułgarski, hiszpański i włoski oraz Komisję.
29.
Ze uwagi na to, że obie te sprawy są ze sobą powiązane, zostały one połączone dla celów ustnego etapu postępowania i wydania wyroku.
30.
Trybunał, który nie uznał za konieczne przeprowadzenia rozprawy jawnej, zwrócił się z wnioskiem, aby w opinii skoncentrować się na dwóch pierwszych pytaniach w sprawie C‑717/22 (które pokrywają się w istocie z pytaniami trzecim i czwartym w sprawie C‑372/23) oraz na dwóch pierwszych pytaniach w sprawie C‑372/23.
IV. Analiza
31.
Dwa pierwsze pytania przedstawione w sprawie C‑717/22 dotyczą zgodności z prawem Unii uregulowania krajowego, które w danym przypadku naruszenia przepisów prawa celnego przewiduje konfiskatę przewożonych towarów.
32.
Dwa pierwsze pytania przedstawione w sprawie C‑372/23 dotyczą zgodności z prawem Unii uregulowania krajowego, które przewiduje nałożenie określonej kary za przestępstwa lub wykroczenia związane z przemytem celnym.
33.
W pierwszej kolejności dokonam analizy pytań prejudycjalnych przedstawionych w związku z karą główną (sprawa C‑372/23), a następnie pytań prejudycjalnych przedstawionych w związku z konfiskatą (sprawy C‑717/22 i C‑372/23).
34.
Nie będę odnosił się do wpływu art. 17 ust. 1 i art. 49 ust. 3 Karty, ponieważ sądy odsyłające nie wskazały powodów, dla których zwróciły się o dokonanie wykładni tych właśnie przepisów.
A.
Kara za naruszenie obowiązku udzielenia informacji celnych (pytania prejudycjalne pierwsze i drugie w sprawie C‑372/23)
35.
Sąd odsyłający kwestionuje zgodność z prawem Unii (w szczególności z art. 15 w związku z art. 42 ust. 1 kodeksu celnego) przepisu prawa krajowego, który nakazuje zastosowanie sankcji z tytułu przestępstw lub wykroczeń celnych popełnionych w wyniku zaniedbania, a określanych jako przemyt nieumyślny.
36.
W szczególności zwraca się on o wyjaśnienie, czy:
–
zamiar stanowi obowiązkowy element przestępstwa lub wykroczenia w postaci przemytu celnego (pytanie pierwsze);
–
w przypadku przemytu celnego można zastosować karę „tego samego rodzaju i w tej samej wysokości”, zarówno w razie popełnienia go w sposób umyślny, jak i wskutek zaniedbania (pytanie drugie).
37.
Przypominam, że VU został ukarany za naruszenie art. 233 ust. 1 ustawy celnej. Przepis ten penalizuje w Bułgarii przewóz towarów przez granicę państwową bez wiedzy lub zezwolenia organów celnych. Obejmuje to niewykonanie przewidzianego w art. 15 kodeksu celnego obowiązku udzielenia informacji organom celnym (
5
). Obowiązek ten nie zostanie wykonany, jeżeli udzielone informacje są nieprawdziwe, ponieważ nie odpowiadają one rzeczywistej zawartości towarów.
38.
Aczkolwiek nie zostało to wskazane w postanowieniu odsyłającym, wydaje się, że państwem przeznaczenia przewożonych towarów pochodzących z Turcji była Serbia, a Bułgaria była jedynie państwem tranzytowym. W takim przypadku przepisem prawa unijnego posiadającym pierwszeństwo zastosowania jest art. 158 kodeksu celnego.
39.
Zgodnie z tym przepisem towary, które mają być objęte procedurą celną (z wyjątkiem wolnego obszaru celnego), powinny być przedmiotem właściwego zgłoszenia celnego (ust. 1) oraz podlegać dozorowi celnemu od chwili przyjęcia takiego zgłoszenia do czasu wyprowadzenia ich z obszaru celnego Unii, zrzeczenia na rzecz skarbu państwa lub ich zniszczenia lub do czasu unieważnienia zgłoszenia celnego (ust. 3).
40.
Stosownie do art. 233 ust. 3 kodeksu celnego osoba przewożąca towary w ramach procedury tranzytu odpowiada za ich przedstawienie w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i w nienaruszonym stanie oraz zgodnie ze środkami zastosowanymi przez organy celne w celu zapewnienia ich identyfikacji (
6
).
41.
W ocenie sądu odsyłającego, której nikt nie kwestionuje i nie podważa w toku niniejszego postępowania, niewykonanie obowiązku dokonania wiarygodnego zgłoszenia towarów przewożonych przez VU w ramach procedury tranzytu stanowiło naruszenie art. 15 kodeksu celnego, którego dopuściła się ta osoba (
7
).
42.
Stosownie do art. 15 ust. 1 kodeksu celnego każda osoba bezpośrednio lub pośrednio uczestnicząca w załatwianiu formalności celnych lub podlegająca kontrolom celnym zobowiązana jest dostarczyć, w odpowiedniej formie, informacje i dokumenty wymagane przez organy celne, jak również udzielić pomocy niezbędnej do wykonania tych formalności lub kontroli.
43.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 kodeksu celnego osoba składająca organom celnym zgłoszenie celne jest odpowiedzialna za jego prawidłowość i kompletność oraz za autentyczność, prawidłowość i ważność załączanych dokumentów.
44.
Stosownie do art. 42 kodeksu celnego każde naruszenie przepisów prawa celnego powinno być karane przez państwa członkowskie w sposób skuteczny, proporcjonalny i odstraszający.
45.
Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału, ściśle rzecz biorąc, o ustalenie, czy nałożona kara jest zgodna, w odniesieniu do umyślności naruszenia, z art. 15 kodeksu celnego oraz, w odniesieniu do proporcjonalności samej kary, z art. 42 ust. 1 tego kodeksu.
46.
W celu udzielenia odpowiedzi na pierwsze z pytań należy wziąć pod uwagę, że zdaniem Trybunału Sprawiedliwości:
–
niewykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 15 ust. 1 kodeksu celnego, stanowi „nieprzestrzeganie przepisów prawa celnego” w rozumieniu art. 42 ust. 1 tego kodeksu;
–
„[p]ojęcie [naruszenia przepisów prawa celnego] nie dotyczy w istocie wyłącznie działań stanowiących oszustwo, lecz obejmuje wszelkie nieprzestrzeganie przepisów celnych Unii_niezależnie od tego, czy nieprzestrzeganie było zamierzone, zostało popełnione w wyniku niedbalstwa, czy też zaistniało w braku jakiegokolwiek zawinionego zachowania danego podmiotu gospodarczego” (
8
).
47.
To samo dotyczy w szczególności, jak wskazała Komisja, niewykonania przewidzianego w art. 158 kodeksu celnego obowiązku złożenia zgłoszenia celnego właściwego dla danej procedury.
48.
W rezultacie zamiar nie jest obowiązkowym elementem przestępstwa przemytu celnego. W przypadku gdy naruszenie art. 15 ust. 1 kodeksu celnego zostało popełnione w wyniku zaniedbania, państwa członkowskie są zobowiązane do nałożenia kary zgodnie z art. 42 kodeksu.
49.
Zgodnie z treścią art. 42 ust. 1 kodeksu celnego kara powinna być w każdym przypadku, również w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania, proporcjonalna.
50.
W drugim pytaniu przedstawionym przez sąd odsyłający w sprawie C‑372/23 chodzi nie tyle o problem proporcjonalności w ścisłym tego słowa znaczeniu, ile, po raz kolejny, o znaczenie umyślności dla określenia kary.
51.
Sąd odsyłający kładzie zatem nacisk na umyślność rozpatrywaną w niniejszej sprawie w odniesieniu do art. 42 ust. 1 kodeksu celnego, to jest z punktu widzenia kary, a nie w odniesieniu do opisu okoliczności faktycznych dokonanego naruszenia.
52.
Podstawowy problem pozostaje ten sam, a jest nim zgodność z kodeksem celnym uregulowania krajowego, które kwalifikuje zachowanie niedbałe jako przestępstwo lub wykroczenie celne (pytanie pierwsze) i w rezultacie nakłada taką samą karę niezależnie od tego, czy chodzi o niedbalstwo, czy o działanie umyślne (pytanie drugie).
53.
Chodzi zatem o ustalenie, czy kara będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym była proporcjonalna nie ze względu na jej wysokość w danym przypadku lub na inne okoliczności, lecz ze względu na dokonanie danego naruszenia w sposób umyślny lub w wyniku niedbalstwa.
54.
Sąd odsyłający podkreśla w istocie, że „zezwolono na nałożenie, […] kary tego samego rodzaju i w tej samej wysokości […] niezależnie od tego, czy zostało ono popełnione umyślnie, czy lekkomyślnie”. Zdaniem sądu odsyłającego, gdyby nie dokonywano rozróżnienia między przestępstwem lub wykroczeniem dokonanym w wyniku niedbalstwa i w wyniku działania umyślnego, rezultat byłby w sposób oczywisty „nieproporcjonalny”.
55.
Pobieżne jedynie odniesienie do proporcjonalności nałożonej kary nie powinno wprowadzać w błąd. Rzeczywista treść przedstawionych pytań polega, powtarzam, na tym, czy przestępstwo lub wykroczenie przemytu celnego może ‑ i na jakich warunkach ‑ podlegać karze jedynie wówczas, gdy jest ono wynikiem działania umyślnego.
56.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału środki karne dozwolone przez ustawodawstwo krajowe nie mogą wykraczać poza to, co jest konieczne do realizacji uzasadnionych celów tego ustawodawstwa, ani nie powinny być niewspółmierne w odniesieniu do tych celów (
9
).
57.
W rezultacie „organy celne […] powinny […] wziąć pod uwagę zarówno w celu dokonania kwalifikacji prawnej ewentualnie popełnionego naruszenia, jak i w celu określenia w stosownym przypadku sankcji za nieprzestrzeganie przepisów prawa celnego, które mają zostać nałożone, wszystkie istotne elementy, w tym, w razie potrzeby, dobrą wiarę zgłaszającego, w celu zapewnienia, by sankcje te były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające” (
10
).
58.
Znaczenie dobrej wiary dla celów rozważenia zakresu sankcji nie oznacza, że kary są dopuszczalne jedynie w przypadku umyślnych naruszeń. Jak już wskazałem, pojęcie „nieprzestrzegania przepisów prawa celnego” w rozumieniu art. 42 ust. 1 kodeksu celnego obejmuje wszelkie naruszenia tych przepisów, niezależnie od tego, czy naruszenie zostało dokonane umyślne, czy też wynikało ono z zaniedbania.
59.
Podsumowując, uważam, że na drugie pytanie prejudycjalne w sprawie C‑372/23 należy udzielić odpowiedzi w taki sam sposób jak na pytanie pierwsze: ponieważ zamiar nie jest obowiązkowym elementem przestępstwa przemytu celnego, a samo naruszenie art. 15 ust. 1 kodeksu celnego wystarcza, aby uznać dane zachowanie za podlegające karze na podstawie art. 42 tego kodeksu, prawo Unii nie stoi na przeszkodzie karaniu przestępstw lub wykroczeń nieumyślnych.
60.
Trybunał potwierdził taką wykładnię art. 42 ust. 1 kodeksu celnego, stwierdzając, że w przypadku podania w zgłoszeniu celnym nieprawdziwych informacji grzywna administracyjna może zostać nałożona niezależnie od dobrej wiary danego przedsiębiorcy (
11
).
61.
Odpowiedź ta nie wyklucza jednak, że przy ustalaniu odpowiedniej kary należy wziąć pod uwagę wszystkie istotne elementy (w tym dobrą wiarę sprawcy, jeśli taka istnieje) w ramach zakresu kar określonego przez ustawodawcę krajowego, zgodnie z którym wysokość kary można stopniować, to jest może być ona niższa lub wyższa (
12
).
B.
Konfiskata w przypadku naruszenia obowiązku powiadomienia organów celnych (pytania pierwsze i drugie w sprawie C‑717/22, tożsame z pytaniami trzecim i czwartym w sprawie C‑372/23)
62.
W odniesieniu do tych pytań sądy odsyłające zmierzają w istocie do ustalenia, czy:
–
konfiskatę należy uznać za dodatkową sankcję administracyjną w przypadku „przemytu celnego”;
–
a jeżeli tak, to czy mienie należące do osoby trzeciej innej niż sprawca może zostać skonfiskowane, w szczególności gdy sprawca nie działał umyślnie.
63.
Artykuł 42 ust. 2 kodeksu celnego nie zawiera wyczerpującego opisu „form”, jakie mogą przyjąć sankcje administracyjne ustanowione przez państwa członkowskie. Wynika to z brzmienia tego przepisu, który przy wyliczeniu, tytułem przykładu, tych form posługuje się wyrażeniem między innymi (
13
) lub podobnymi wyrażeniami.
64.
Jak stwierdził Trybunał, „w braku harmonizacji przepisów Unii w dziedzinie sankcji mających zastosowanie w przypadku niedochowania warunków przewidzianych w ramach systemu wprowadzonego przez te przepisy państwa członkowskie mają kompetencję do dokonania wyboru sankcji, które uznają za odpowiednie”. W rezultacie państwa członkowskie „mają […] obowiązek wykonywania tej kompetencji z przestrzeganiem prawa Unii i jego zasad ogólnych” (
14
).
65.
Nie widzę przy tym powodu, dla którego konfiskata nie miałaby być przewidziana jako dodatkowa sankcja administracyjna w przypadkach takich jak przypadek sporny w niniejszej sprawie, to jest naruszenia art. 15 ust. 1 kodeksu celnego (
15
).
66.
Kodeks celny (art. 198) sam nakłada na organy krajowe obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych środków w celu dysponowania towarami w przypadku niewykonywania obowiązków wynikających z przepisów prawa celnego. Wśród tych środków wyraźnie wymienia się przepadek [konfiskatę] i sprzedaż lub zniszczenie spornych towarów.
67.
Zatem, czy to jako sankcja administracyjna (art. 42 kodeksu celnego), czy też jako środek niezbędny w przypadku niewykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawa celnego (art. 198 kodeksu celnego), konfiskata zajętych towarów, w przypadkach takich jak przypadek sporny w niniejszej sprawie, jest dozwolona na mocy prawa Unii (
16
).
68.
O ile można dyskutować, w jakich przypadkach dana konfiskata jest zgodna z prawem, o tyle z pewnością nie podlega dyskusji, że chodzi o środek zgodny, jako taki, z prawem Unii.
69.
W odniesieniu do konfiskaty mienia będącego własnością działającej w dobrej wierze osoby trzeciej, innej niż sprawca, Trybunał wypowiedział się już w sposób jednoznaczny: „[m]ając zaś na względzie istotne naruszenie praw osób wynikające z konfiskaty mienia, a mianowicie ostateczne pozbawienie prawa własności tego mienia, należy wskazać, że – jeśli chodzi o osobę trzecią pozostającą w dobrej wierze, która nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że jej mienia użyto w celu popełnienia przestępstwa – taka konfiskata stanowi, przy uwzględnieniu zamierzonego celu, nieproporcjonalną i niedopuszczalną ingerencję naruszającą samą istotę prawa własności tej osoby” (
17
).
70.
Z informacji przekazanych przez sądy odsyłające nie można z całą pewnością wywnioskować, czy skonfiskowane towary rzeczywiście należały do osoby trzeciej działającej w dobrej wierze w rozumieniu wyroku, który właśnie zacytowałem.
71.
Wszystko wskazuje na to, że towary te nie stanowią własności VU (to jest ukaranego kierowcy), choć nie stwierdzono, by jego legitymacja do zaskarżenia konfiskaty została zakwestionowana. Stanowiły one raczej własność spółki Sistem Lux, to jest skarżącego w sporze będącym źródłem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑717/22.
72.
Jednakże zgodnie ze stanowiskiem organów celnych (
18
) oraz rządu bułgarskiego (
19
) Sistem Lux wydaje się głównym zobowiązanym w ramach procedury tranzytu, do którego należały skonfiskowane towary. Gdyby tak było, czego zweryfikowanie należy do sądów odsyłających, spółki Sistem Lux nie można byłoby uznać za, ściśle rzecz biorąc, „osobę trzecią”.
73.
Z przedstawionego we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑717/22 (
20
) stanowiska organu celnego wynika, że decyzja administracyjna w przedmiocie konfiskaty została wydana w wyniku niewykonania przez spółkę Sistem Lux, w odniesieniu do zajętych towarów, obowiązków, które wynikały z przepisów prawa celnego. Gdyby sąd odsyłający przyjął to stanowisko, niewykonanie tego obowiązku, zgodnie z art. 198 kodeksu celnego, mogłoby prowadzić do zastosowania środka w postaci konfiskaty.
74.
Podsumowując, nawet jeżeli spółka Sistem Lux nie popełniła przestępstwa lub wykroczenia zarzucanego VU, to nie wykonała ona własnego obowiązku, co może uzasadniać konfiskatę.
V. Wnioski
75.
W świetle powyższego proponuję Trybunałowi, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Rayonen sad Svilengrad (sąd rejonowy w Swilengradzie, Bułgaria) i Administrativen sad Haskovo (sąd administracyjny w Chaskowie, Bułgaria) odpowiedział następująco:
Artykuł 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny kodeks celny w związku z art. 42 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia
należy interpretować w ten sposób, że:
1)
zamiar nie jest obowiązkowym elementem przestępstwa lub wykroczenia przemytu celnego;
2)
uregulowanie krajowe może przewidywać konfiskatę towarów jako sankcję dodatkową nakładaną na osoby, które dokonały naruszenia o charakterze administracyjnym poprzez niewykonanie obowiązków określonych w przepisach prawa celnego.
(
1
)	Język oryginału: hiszpański.
(
2
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (Dz.U. 2013, L 269, s. 1, zwane dalej „kodeksem celnym”).
(
3
)	Decyzja ramowa Rady z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa (Dz.U. 2005, L 68, s. 49).
(
4
)	Zgodnie z art. 14 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 127, s. 39) definicja ta otrzymała brzmienie: „ostateczne pozbawienie mienia orzeczone przez sąd w związku z przestępstwem”.
(
5
)	Organy bułgarskie stwierdziły, że VU przewoził towary o znacznej wartości i znacznym rozmiarze przez granicę państwa bez wiedzy i zezwolenia organów celnych oraz przywiózł je do Bułgarii, popełniając w ten sposób naruszenie administracyjne w postaci „przemytu celnego”, ponieważ wcześniej nie dopełnił obowiązku pisemnego zadeklarowania przewożonych towarów. Zdaniem organu administracyjnego okoliczność, że VU przekazał ustnie, iż przewożone przez niego towary mają pewną przybliżoną wagę, nie spełniała wymogów pojęcia „zgłoszenia”, które oznacza wyczerpujący, dokładny i jednoznaczny opis przewożonych towarów oraz ilości każdego z towarów w pisemnym zgłoszeniu celnym. Organ ten stwierdził, że podlegające karze zachowanie było rezultatem niedbalstwa: zgodnie z prawem krajowym niedbalstwo stanowi jedną z form winy w odniesieniu do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia.
(
6
)	Obowiązek przedstawienia towarów „w stanie nienaruszonym” obejmuje obowiązek przedstawienia ich zgodnie z treścią zgłoszenia, to jest w ilości określonej w zgłoszeniu.
(
7
)	Kierowca jest osobą, która podczas odprawy celnej przedstawia organom celnym odpowiednie dokumenty i informacje na temat przewożonych towarów.
(
8
)	Wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., J.P. Mali (C‑653/22, EU:C:2023:912, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). Wyróżnienie moje.
(
9
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 4 marca 2020 r., Schenker (C‑655/18, EU:C:2020:157, pkt 43).
(
10
)	Wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., Zes Zollner Electronic (C‑640/21, EU:C:2023:457, pkt 62).
(
11
)	Wyrok z dnia 23 listopada 2023 r., J.P. Mali (C‑653/22, EU:C:2023:912, sentencja): „Artykuł 42 ust. 1 [kodeksu celnego] należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przewidującemu – w przypadku uszczuplenia należności celnych spowodowanego dostarczeniem nieprawidłowych informacji w zgłoszeniu celnym dotyczącym towarów przywożonych do Unii Europejskiej – grzywnę administracyjną w wysokości, co do zasady, 50 % kwoty odpowiadającej uszczupleniu należności celnych, która jest stosowana niezależnie od tego, czy dany podmiot gospodarczy działał w dobrej wierze i czy podjął środki ostrożności, ponieważ stawka w wysokości 50 % jest znacznie niższa od stawki przewidzianej w przypadku, gdy podmiot ten działał w złej wierze, a ponadto jest ona w znaczącym stopniu ograniczona w niektórych sytuacjach określonych w tym uregulowaniu […]”.
(
12
)	W niniejszej sprawie wydaje się, że na VU nałożono najniższą z możliwych kar. Okoliczność ta nie czyni tego pytania niedopuszczalnym, jak podnosi rząd hiszpański, ponieważ pytanie sądu odsyłającego wykracza poza to stwierdzenie.
(
13
)	Łacińskie wyrażenie inter alia używane jest w wersjach hiszpańskiej i angielskiej. Wersja francuska posługuje się terminem „notamment”; portugalska używa przysłówka „nomeadamente”, a wersje niemiecka i włoska, odpowiednio, pojęć „unter anderem” i „tra l’altro”.
(
14
)	Wyrok z dnia 4 marca 2020 r., Schenker (C‑655/18, EU:C:2020:157, pkt 42).
(
15
)	Konfiskata, o której mowa w decyzji ramowej 2005/212, nie ma zastosowania, ze względu na jej przedmiot, w sytuacjach takich jak ta w niniejszej sprawie, gdy popełniony czyn nie stanowi przestępstwa. Zobacz wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Otdel Mitnichesko razsledvane i razuznavane (C‑752/21, EU:C:2023:179, pkt 42–48 i sentencja).
(
16
)	Sądy odsyłające przyjęły, że w niniejszej sprawie konfiskata została zastosowana jako sankcja dodatkowa, zatem ich pytania dotyczą wykładni art. 42 kodeksu celnego w związku z art. 233 ust. 6 ustawy o urzędach celnych, który odnosi się do stosowanych kar. Praktyczne skutki takiego założenia lub po prostu stosowania art. 198 kodeksu celnego nie ulegają zasadniczej zmianie, co wyjaśnię poniżej. W każdym razie sądy odsyłające nie zwracają się o dokonanie wykładni art. 198 kodeksu celnego.
(
17
)	Wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura‑ Haskovo i Apelativna prokuratura ‑Plovdiv (C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 55).
(
18
)	Punkt 48 uwag na piśmie złożonych przez Teritorialna direktsia Mitnitsa Burgas (terytorialną dyrekcję celną w Burgas).
(
19
)	Punkt 48 uwag na piśmie złożonych przez rząd bułgarski.
(
20
)	Punkt 7.3 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, w którym przedstawiono stanowisko Teritorialna direktsia Mitnitsa Burgas (terytorialnej dyrekcji celnej w Burgas).