62023CJ0797_RES
Sprawa C‑797/23
Meta Platforms Ireland Ltd
przeciwko
Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (Włochy)]
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 12 maja 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa (UE) 2019/790 – Artykuł 15 – Ochrona publikacji prasowych w zakresie sposobów korzystania online – Uregulowania krajowe przyznające wydawcom tych publikacji prawo do „godziwej rekompensaty” – Obowiązki nałożone na dostawców usług społeczeństwa informacyjnego – Uprawnienia przyznane niezależnemu organowi administracyjnemu – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 16 – Wolność prowadzenia działalności gospodarczej – Ograniczenia w korzystaniu z tej wolności – Artykuł 52 ust. 1 – Względy uzasadniające – Wyważenie rzeczonej wolności z innymi prawami podstawowymi – Artykuł 11 ust. 2 – Wolność i pluralizm mediów – Artykuł 17 ust. 2 – Ochrona własności intelektualnej
Akty instytucji – Dyrektywy – Wykonanie przez państwa członkowskie – Zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie przy regulowaniu materialnej treści wyłącznych praw do zwielokrotniania i podawania do publicznej wiadomości – Brak – Szczegółowe zasady wykonywania tych praw – Zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie – Granice – Przestrzeganie materialnej treści wspomnianych praw i celów określonych w dyrektywie
(art. 288 akapit trzeci TFUE; dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2001/29 art. 2, art. 3 ust. 2; 2019/790, art. 15 ust. 1)
(zob. pkt 49–53)
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2019/790 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Prawo do zwielokrotniania i podawania do publicznej wiadomości – Uregulowania krajowe przewidujące prawo do godziwej rekompensaty dla wydawców publikacji prasowych – Obowiązki nałożone na dostawców usług społeczeństwa informacyjnego – Uprawnienia przyznane organowi publicznemu – Dopuszczalność – Przesłanki – Konieczność uzyskania uprzedniej zgody wydawców na korzystanie z ich publikacji – Uprawnienie tych wydawców do odmowy lub udzielenia zezwolenia na nieodpłatne korzystanie ze wspomnianych publikacji – Brak obowiązku zapłaty przez dostawców usług w przypadku niekorzystania z publikacji – Poszanowanie zasady proporcjonalności
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 16, 52; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/790, art. 15)
(zob. pkt 60–66, 78, 81–83; sentencja)
Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2019/790 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Uregulowania krajowe nakładające na dostawców usług społeczeństwa informacyjnego obowiązki udostępniania pewnych danych pod rygorem administracyjnej kary pieniężnej i nieograniczania widoczności publikacji– Ograniczenie wolności prowadzenia działalności gospodarczej – Dopuszczalność – Przesłanki – Ograniczenie przewidziane ustawą – Poszanowanie istoty podnoszonego prawa – Realizacja celu leżącego w interesie ogólnym uznanego za taki przez Unię – Poszanowanie zasady proporcjonalności – Spełnienie przesłanek
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 16, 52; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/790, art. 15)
(zob. pkt 90–101)
Streszczenie
Trybunał, w składzie wielkiej izby, do którego Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum, Włochy) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wypowiedział się po raz pierwszy w przedmiocie zakresu uznania, jakim dysponują państwa członkowskie w kontekście transpozycji art. 15 dyrektywy 2019/790 (
1
).
Włoski ustawodawca dokonał transpozycji tego przepisu w art. 43-bis ustawy o prawie autorskim (
2
), który przewiduje, że wydawcy publikacji prasowych mają prawo do godziwego wynagrodzenia za korzystanie online z ich publikacji oraz ustanawia system mający na celu zapewnienie tego wynagrodzenia. I tak ustawa włoska nakłada na dostawców usług społeczeństwa informacyjnego obowiązek negocjowania takiego wynagrodzenia z wydawcami, bez ograniczania widoczności treści w wynikach wyszukiwania w trakcie tych negocjacji, oraz dostarczania danych niezbędnych do jego obliczenia. Ponadto ustawa ta powierza Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (urzędowi regulacyjnemu do spraw komunikacji, Włochy) (zwanemu dalej „AGCOM”) zadanie określania kryteriów ustalania tego wynagrodzenia, ustalania jego wysokości w przypadku braku porozumienia i zapewnienia przestrzegania obowiązku informacyjnego spoczywającego na dostawcach, w tym poprzez nakładanie sankcji.
W dniu 19 stycznia 2023 r. AGCOM wydał decyzję nr 3/23/CONS na podstawie tej ustawy. Decyzja ta określa kryteria do celów ustalania godziwej rekompensaty należnej wydawcom od dostawców usług społeczeństwa informacyjnego z tytułu korzystania online z publikacji prasowych. Meta Platforms Ireland Ltd, która jest takim usługodawcą, wniosła do sądu odsyłającego skargę o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji AGCOM.
Powziąwszy wątpliwości co do zgodności uregulowań krajowych z prawem Unii, sąd ten postanowił zwrócić się do Trybunału z pytaniem o wykładnię art. 15 dyrektywy 2019/790 oraz art. 16 i 52 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności, co się tyczy art. 15 dyrektywy 2019/790, Trybunał przypomniał, że przepis ten (
3
) zobowiązuje państwa członkowskie do zagwarantowania wydawcom publikacji prasowych wyłącznych praw do zwielokrotniania i podawania do publicznej wiadomości tych publikacji. O ile państwa te nie dysponują żadnym zakresem uznania przy regulowaniu materialnej treści tych praw, o tyle przy dokonywaniu ich transpozycji dysponują one zakresem uznania w odniesieniu do określenia szczegółowych zasad wykonywania tych praw.
Trybunał wyjaśnił, że te szczegółowe zasady wykonywania nie mogą jednak skutkować zmianą materialnej treści wspomnianych praw, w szczególności ich charakteru i zakresu, i muszą być w pełni zgodne zarówno z ogólnym celem tej dyrektywy, jak i ze szczegółowym celem jej art. 15.
W tym względzie Trybunał wskazał, po pierwsze, że ogólnym celem wspomnianej dyrektywy jest harmonizacja ustawodawstw państw członkowskich w zakresie prawa autorskiego i praw pokrewnych przy zachowaniu wysokiego poziomu ochrony tych praw oraz zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania rynku prawa autorskiego. Co się tyczy celu art. 15 dyrektywy 2019/790, Trybunał wyjaśnił, że wprowadzenie do prawa Unii praw ustanowionych w tym artykule ma w szczególności na celu zaradzenie trudnościom, jakie mają wydawcy z udzielaniem licencji na korzystanie online z ich publikacji przez dostawców usług społeczeństwa informacyjnego, oraz zapewnienie możliwości osiągnięcia zwrotu z inwestycji niezbędnych do produkcji tych publikacji.
Po drugie, Trybunał zauważył, że prawa wyłączne ustanowione w tym art. 15 mają charakter prewencyjny w tym znaczeniu, że każde wykorzystanie publikacji prasowych objętych zakresem stosowania wspomnianego artykułu wymaga uprzedniej zgody wydawców takich publikacji. O ile z tego względu ci ostatni mają prawo uzależnienia zezwolenia na korzystanie z ich publikacji od wynagrodzenia, które uznają za stosowne, o tyle Trybunał podkreślił również, że muszą oni zachować możliwość zezwalania na nieodpłatne korzystanie online z ich publikacji prasowych, a także możliwość jego zakazania. Jednocześnie dostawcy usług społeczeństwa informacyjnego powinni zachować swobodę decydowania o takim korzystaniu. Nie należy zatem nakładać na nich jakiegokolwiek obowiązku zapłaty na podstawie art. 15 dyrektywy 2019/790, jeżeli nie korzystają oni ani nie zamierzają korzystać ze wspomnianych publikacji prasowych.
W niniejszej sprawie Trybunał zauważył przede wszystkim, że do sądu odsyłającego należy ocena, czy rozpatrywane uregulowania krajowe przewidujące prawo wydawców do uzyskania godziwego wynagrodzenia spełniają te wymogi.
Następnie Trybunał wyjaśnił, że obowiązki nałożone na dostawców usług przez te uregulowania, a mianowicie obowiązek przekazywania danych niezbędnych do ustalenia wysokości wynagrodzenia oraz obowiązek powstrzymania się od ograniczania widoczności publikacji prasowych w wynikach wyszukiwania w trakcie negocjacji, przyczyniają się do realizacji celów dyrektywy 2019/790 i jej art. 15, wzmacniając stopień ochrony, o którym mowa w tej dyrektywie, a w szczególności w tym art. 15. W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że jedynie ci dostawcy dysponują istotnymi informacjami, aby ocenić wartość ekonomiczną korzystania z publikacji prasowych online, co sprawia, że wydawcy tych publikacji mają słabszą pozycję przetargową w zakresie ustalania ich wynagrodzenia.
W związku z tym obowiązki te zapewniają, aby negocjacje między dostawcami a wydawcami były uczciwe, a wydawcy mogli swobodnie decydować na podstawie wszystkich istotnych informacji – czy i, w stosownym wypadku, za jakim wynagrodzeniem – chcą udzielić dostawcom zezwolenia na zwielokrotnianie lub podawanie do publicznej wiadomości publikacji prasowych.
Wreszcie, co się tyczy uprawnień przyznanych AGCOM przez rozpatrywane uregulowania krajowe, Trybunał stwierdził, że poza rolą tego organu w ustalaniu wysokości wynagrodzenia dostawcy i wydawcy zachowują swobodę w zakresie niezawierania umowy. Dodał on przy tym że uprawnienia tego organu do kontrolowania przestrzegania obowiązku informacyjnego nałożonego na dostawców i do nakładania sankcji w przypadku ewentualnych uchybień nie można uznać za niezgodne z tym art. 15, z zastrzeżeniem poszanowania zasady proporcjonalności.
W drugiej kolejności, co się tyczy art. 16 i 52 Karty, Trybunał uznał, że uregulowań krajowych, które przewidują „godziwą rekompensatę”, rozumianą jako świadczenie wzajemne ustalane swobodnie przez strony, nie można uznać za stanowiące ograniczenia w korzystaniu z wolności prowadzenia działalności gospodarczej przez dostawców. Natomiast nałożone na nich obowiązki przekazywania określonych danych i nieograniczania widoczności publikacji, a także uprawnienia przyznane AGCOM w tym względzie mogą ograniczać korzystanie z tej wolności.
Stwierdziwszy, że rozpatrywane uregulowania krajowe w zakresie, w jakim ograniczają one możliwość dochodzenia przez dostawców usług ich interesów w ramach stosunku umownego, nie mogą naruszać istoty wolności prowadzenia działalności gospodarczej, Trybunał zbadał poszanowanie zasady proporcjonalności.
W tym względzie zauważył on przede wszystkim, że uregulowania te są zdatne do osiągnięcia realizowanego celu. Następnie stwierdził, że nie wydaje się oczywiste, że istnieją środki mniej restrykcyjne, pozwalające z równą skutecznością osiągnąć ten cel. Wreszcie, co się tyczy w szczególności nałożonego na dostawców usług obowiązku przekazywania określonych danych, Trybunał zauważył, po pierwsze, że dane, które należy przekazać, wydają się ograniczać do danych niezbędnych do ustalenia ewentualnego wynagrodzenia, jakie będą musieli oni zapłacić wydawcom, przy czym ci ostatni muszą przestrzegać obowiązku zachowania poufności informacji handlowych, przemysłowych i finansowych. Po drugie, sankcja, która może zostać nałożona za nieprzestrzeganie tego obowiązku, uwzględnia możliwości finansowe dostawcy, a tym samym nie obciąża go w sposób oczywiście nieracjonalny. Nałożenie takiego obowiązku wydaje się zatem proporcjonalne w stosunku do realizowanego celu, ponieważ pozwala na osiągnięcie odpowiedniej równowagi między poszczególnymi prawami i podstawowymi wolnościami, do których zbiegu dochodzi: zagwarantowaną w art. 16 Karty wolnością prowadzenia działalności gospodarczej z jednej strony oraz zapisanym w art. 17 ust. 2 Karty prawem własności intelektualnej i zagwarantowanym w art. 11 ust. 2 Karty prawem do wolności i pluralizmu mediów z drugiej strony.
W związku z tym Trybunał orzekł, że art. 15 dyrektywy 2019/790 oraz art. 16 i 52 Karty nie stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują, że wydawcy mają prawo do godziwego wynagrodzenia w zamian za zezwolenie dostawcom usług społeczeństwa informacyjnego na korzystanie z ich publikacji, które nakładają na tych dostawców pewne obowiązki i upoważniają organ publiczny do określenia kryteriów odniesienia w celu ustalenia tego wynagrodzenia, a także do kontrolowania przestrzegania jednego z tych obowiązków i do nałożenia sankcji za jego nieprzestrzeganie, pod warunkiem, po pierwsze, że uregulowania te nie pozbawiają wydawców możliwości odmowy udzielenia takiego zezwolenia ani możliwości udzielenia go nieodpłatnie, że nie nakładają one na dostawców żadnego obowiązku zapłaty niezwiązanego z korzystaniem z takich publikacji, oraz po drugie, że obowiązki i ewentualne kary nałożone na tych dostawców są zgodne z zasadą proporcjonalności.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/790 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym oraz zmiany dyrektyw 96/9/WE i 2001/29/WE (Dz.U. 2019, L 130, s. 92).
(
2
)	Articolo 43-bis della legge n. 633 – Protezione del diritto d’autore e di altri diritti connessi al suo esercizio (ustawy nr 633 o ochronie praw autorskich i innych praw związanych z ich wykonywaniem) z dnia 22 kwietnia 1941 r. (GURI nr 166 z dnia 16 lipca 1941 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwany dalej „ art. 43-bis ”).
(
3
)	W związku z art. 2 i 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/29/WE z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).