62007CJ0568
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 4 czerwca 2009 r. (
*1
)
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Artykuły 43 WE i 48 WE — Optycy — Warunki przedsiębiorczości — Zakładanie i prowadzenie salonów optycznych — Niepełne wykonanie wyroku Trybunału — Ryczałt”
W sprawie C-568/07
mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 228 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 18 grudnia 2007 r.,
Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez G. Zavvosa oraz E. Traversa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona skarżąca,
przeciwko
Republice Greckiej, reprezentowanej przez E. Skandalou, działającą w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona pozwana,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, K. Schiemann, J. Makarczyk, L. Bay Larsen i C. Toader (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Mazák,
sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 marca 2009 r.,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o:
—
stwierdzenie, że nie podejmując wszelkich środków jakich wymaga wykonanie wyroku z dnia 21 kwietnia 2005 r. w sprawie C-140/03 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-3177 Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 43 i 48 WE;
—
nałożenie na Republikę Grecką obowiązku zapłaty na rzecz Komisji zaproponowanej okresowej kary pieniężnej w wysokości 70956 EUR za każdy dzień zwłoki w wykonaniu ww. wyroku wydanego w sprawie Komisja przeciwko Grecji począwszy od dnia, w którym zostanie wydany wyrok w niniejszej sprawie aż do dnia, w którym zostanie wykonany wspomniany wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji;
—
nałożenie na Republikę Grecką obowiązku zapłaty na rzecz Komisji kwoty ryczałtowej, która zostanie obliczona poprzez pomnożenie kwoty za każdy dzień przez liczbę dni, w których trwało uchybienie, począwszy od dnia, w którym został wydany ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji aż do dnia, w którym zostanie wydany wyrok w niniejszej sprawie; i
—
obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania.
Krajowe ramy prawne
2
Krajowe ramy prawne stanowią następujące ustawy: ustawa nr 971/79 o wykonywaniu zawodu optyka i o salonach optycznych (FEK A’ 223, zwana dalej „ustawą nr 971/79”); ustawa nr 2646/98 o rozszerzeniu krajowego sytemu opieki społecznej i o zmianie innych przepisów (FEK A’ 236, s. 3455, zwana dalej „ustawą nr 2646/98”); ustawa nr 3204/03 zmieniająca i uzupełniająca ustawodawstwo dotyczące krajowego systemu [ochrony] zdrowia oraz regulująca inne kwestie należące do kompetencji ministerstwa zdrowia i opieki społecznej (FEK A’ 296, zwana dalej „ustawą nr 3204/03”); oraz ustawa 3661/08 z dnia 19 maja 2008 r. (FEK A’ 89, zwana dalej „ustawą nr 3661/08”).
3
W czasie wystąpienia okoliczności faktycznych leżących u podstaw ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji art. 6 § 1, art. 7 § 1 i art. 8 § 1 ustawy nr 971/79 miały następującą treść:
„Artykuł 6
[…]
1.   Bez uszczerbku dla przepisów § 3 niniejszego artykułu (zakładanie aptek) i art. 8 § 2 (przeniesienie na członków rodziny), salonami optycznymi zarządzają osobiście osoby, na których rzecz wydano zezwolenia na ich prowadzenie. Każdy optyk może zarządzać tylko jednym salonem optycznym […].
Artykuł 7
1.   Salony optyczne mogą być zakładane tylko przez osoby posiadające licencję na wykonywanie zawodu optyka, a ich prowadzenie jest uzależnione od wydania zezwolenia przez właściwy organ publiczny.
[…].
Artykuł 8
1.   Przyznane na podstawie zezwolenia uprawnienie do prowadzenia salonu optycznego ma charakter osobisty i niezbywalny.
[…]”.
4
Artykuł 27 § 4 ustawy nr 2646/98 stanowi:
„Jedynie licencjonowani optycy mogą zakładać spółkę jawną lub komandytową w celu prowadzenia salonu optycznego, pod warunkiem że osoba, na której rzecz wydano zezwolenie, ma co najmniej 50-procentowy udział w kapitale zakładowym spółki. Optyk może poza tym być wspólnikiem co najwyżej jeszcze jednej spółki, o ile zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka”.
5
Postanowienia art. 6 ustawy nr 971/79 zostały zmienione ustawą nr 3204/03 w trakcie postępowania zakończonego ww. wyrokiem w sprawie Komisja przeciwko Grecji w ten sposób, że optycy będący osobami fizycznymi są od tego czasu uprawnieni do prowadzenia więcej niż jednego salonu optycznego, o ile każdy z salonów będzie zarządzany przez dyplomowanego optyka posiadającego licencję.
6
Postanowienia art. 7 ustawy nr 971/79 również zostały w nastepujący sposób zmienione ustawą nr 3204/03:
„1.   Salony optyczne mogą być zakładane przez:
a)
osoby posiadające licencję na wykonywanie zawodu optyka i
b)
spółki bez względu na ich formę prawną pod warunkiem, że:
1)
w odniesieniu do spółek jawnych, większość wspólników i zarządzający lub większość zarządzających jest optykami posiadającymi licencje do wykonywania zawodu;
2)
w odniesieniu do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, ponad połowa wspólników reprezentująca ponad połowę kapitału zakładowego spółki jest optykami posiadającymi licencję do wykonywania zawodu;
3)
w odniesieniu do spółek akcyjnych, co najmniej 51% kapitału zakładowego spółki znajduje się w posiadaniu optyków mieszkających w jednym z państw Unii Europejskiej.
[…]”.
7
Po upływie terminu, który Komisja wyznaczyła w uzasadnionej opinii z dnia 4 lipca 2006 r. dotyczącej niniejszej sprawy Republika Grecka wydała ustawę nr 3661/08, która w swoim art. 14 stanowi:
„Artykuł 7 §1, 2, 3, 4, 5, 6 i 7 ustawy nr 971/79 […] zmienionej art. 21 § 3 ustawy nr 3204/03 […] uzyskują następujące brzmienie:
Salony optyczne mogą być zakładane przez: A) osoby fizyczne i B) spółki bez względu na ich formę prawną. Zezwolenie na wykonywanie zawodu optyka nie jest wymagane.
Prowadzenie salonu optycznego wymaga wyznaczenia licencjonowanego optyka odpowiedzialnego za ochronę zdrowia, który będzie zatrudniony wyłącznie w danym salonie. Osoba odpowiedzialna za ochronę zdrowia może być jednocześnie właścicielem lub wspólnikiem spółki założycielskiej, pod warunkiem, że jest ona licencjonowanym optykiem i że pracuje w salonie optycznym.
Osoby fizyczne i spółki mogą zakładać i prowadzić kilka salonów optycznych, przy czym każdy z nich wymaga odrębnego zezwolenia i wyznaczenia innej osoby odpowiedzialnej za ochronę zdrowia.
[…]”.
Wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji
8
W ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji Trybunał uwzględnił zarzut pierwszy Komisji i stwierdził, że przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79, która nie zezwala dyplomowanemu optykowi będącemu osobą fizyczną na prowadzenie więcej niż jednego salonu optycznego, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 43 WE (zwany dalej „pierwszym uwzględnionym zarzutem”).
9
W tym samym wyroku Trybunał uwzględnił także zarzut drugi Komisji i stwierdził, że przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79 i ustawę nr 2646/98, które uzależniają możliwość założenia przez osobę prawną salonu optycznego w Grecji od spełnienia następujących warunków:
—
zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego musi być wydane na rzecz licencjonowanego optyka będącego osobą fizyczną; osoba, na której rzecz zostało wydane zezwolenie na prowadzenie salonu, musi posiadać co najmniej 50-procentowy udział w kapitale zakładowym spółki, a także w jej zyskach i stratach; spółka musi mieć formę prawną spółki jawnej lub komandytowej oraz
—
optyk ten może być poza tym udziałowcem co najwyżej jeszcze jednej spółki będącej właścicielem salonu optycznego, o ile zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka,
Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 43 WE i 48 WE (zwany dalej „drugim uwzględnionym zarzutem”).
Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
10
W dniu 13 grudnia 2005 r. w wezwaniu do usunięcia uchybienia Komisja uznała, że środki podjęte przez Republikę Grecką nie stanowią pełnego wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
11
W odpowiedzi z dnia 22 lutego 2006 r. wspomniane państwo członkowskie poinformowało, że było w trakcie prac nad ustawą mającą na celu przyznanie wszystkim rodzajom spółek prawa założenia salonu optycznego bez konieczności posiadania pakietu większościowego przez optyków.
12
W dniu 4 lipca 2006 r. Komisja wydała uzasadnioną opinię, wzywając Republikę Grecką do podjęcia niezbędnych działań, zapewniających wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
13
Pismem z dnia 8 września 2006 r. państwo to odpowiedziało, że jest w trakcie wprowadzania zmiany do wspomnianego projektu ustawy, która zapewni pełne wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
14
Pismem z dnia 22 grudnia 2006 r. wspomniane państwo członkowskie poinformowało, że ww. zmiana projektu ustawy została przedłożona parlamentowi greckiemu w dniu 15 grudnia 2006 r.
15
Uznawszy, że środki niezbędne w celu wykonania wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji nie zostały podjęte w wymaganym terminie, Komisja wniosła niniejszą skargę.
Okoliczności jakie nastąpiły w toku niniejszego postępowania
16
W dniu 19 maja 2008 r. została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Republiki Greckiej ustawa nr 3661/08, która zapewnia zdaniem pozwanej pełne wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
17
Po zbadaniu treści tej ustawy, pismem z dnia 28 listopada 2008 r. Komisja poinformowała Trybunał, że jej zdaniem Republika Grecka doprowadziła do zgodności prawa greckiego ze wspomnianym wyrokiem.
18
W konsekwencji Komisja nie żąda już ustalenia okresowej kary pieniężnej. Jednakże podtrzymała ona swoje żądanie dotyczące zapłaty kwoty ryczałtowej i jej wysokości.
W przedmiocie uchybienia
Argumentacja stron
19
Zdaniem Komisji na dzień wyznaczony w uzasadnionej opinii Republika Grecka wykonała jedynie częściowo ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
20
Republika Grecka kwestionuje istnienie uchybienia podnosząc, że ustawa nr 3204/03 usunęła wszelkie ograniczenia w swobodzie przedsiębiorczości osób fizycznych i złagodziła ograniczenia w swobodzie przedsiębiorczości osób prawnych. Po pierwsze ustawa ta zniosła zakaz obowiązujący osoby fizyczne w zakresie zakładania salonów optycznych i, po drugie, pozwoliła ona spółkom bez względu na ich formę prawną na posiadanie i prowadzenie salonów optycznych.
21
Republika Grecka przyznaje jednak w swojej odpowiedzi na skargę, że ustawa nr 3204/03 utrzymała w mocy jeden warunek, który nie odpowiada w pełni warunkom drugiego uwzględnionego zarzutu w ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji a konkretnie, że większość wspólników spółki prowadzącej salon optyczny powinna składać się z optyków a co się tyczy spółek akcyjnych co najmniej 50 procent udziału w kapitale zakładowym spółki powinni posiadać optycy.
22
Republika Grecka uważa, że poprzez wydanie ustawy nr 3661/08, podjęła wszelkie niezbędne środki w celu wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
23
W swoich odpowiedziach i w trakcie rozprawy Republika Grecka stwierdziła, że opóźnienie we wprowadzeniu rozpatrywanych zmian ustawowych było spowodowane, po pierwsze, wyborami, a po drugie faktem, że Parlament odrzucił pierwszy projekt ustawy w tej sprawie.
Ocena Trybunału
24
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem istnienie uchybienia powinno być oceniane w odniesieniu do sytuacji w państwie członkowskim w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii oraz, że zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał (zob. w szczególności wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie C-121/07 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz., s. I-9159, pkt 22).
25
Tak jak przyznała Republika Grecka, przepisy ustawowe wydane przed upłynięciem terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii nie zapewniają wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji w odniesieniu do drugiego uwzględnionego w tym wyroku zarzutu.
26
Ponadto zostało ustalone, że ustawa nr 3661/08 została wydana po upływie wspomnianego terminu i w związku z tym jej przepisy nie mogą zostać uwzględnione w celu dokonania oceny istnienia uchybienia.
27
W takich okolicznościach należy stwierdzić, że nie podejmując do dnia, w którym upłynął termin określony w uzasadnionej opinii wydanej przez Komisję na podstawie art. 228 WE wszelkich środków, jakich wymaga wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 228 ust. 1 WE.
W przedmiocie kary pieniężnej
Argumentacja stron
28
W swoim komunikacie z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie wykonania art. 228 WE [SEC(2005)1658], Komisja przedstawiła metodę, którą będzie od tego czasu stosowała w celu wywiązania się z zadania nałożonego na nią w tym artykule.
29
W pkt 10 tego komunikatu Komisja wskazuje, że będzie ona wnosiła regularnie o nałożenie na państwo członkowskie uchybiające zobowiązaniom ryczałtu oraz że będzie podtrzymywała takie żądanie, nie wycofując skargi, nawet w przypadku usunięcia uchybienia po wniesieniu skargi do Trybunału i przed wydaniem wyroku na podstawie art. 228 WE.
30
Opierając się na wyroku z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie C-304/02 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I-6263 a także na komunikacie z dnia 30 grudnia 2005 r. Komisja w pierwszej kolejności zwróciła się do Trybunału o obciążenie Republiki Greckiej zapłatą zarówno okresowej kary pieniężnej jak i kwoty ryczałtowej.
31
Tak jak zostało już wskazane w pkt 17 niniejszego wyroku, Komisja uznała, że wydając ustawę nr 3661/08, Republika Grecka dostosowała swoje ustawodawstwo do ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji i zwróciła się do Trybunału o obciążenie tego państwa członkowskiego jedynie zapłatą kwoty ryczałtowej.
32
W trakcie procedury pisemnej i rozprawy, Komisja stwierdziła, że wysokość ryczałtu należy obliczyć przez pomnożenie jednolitej kwoty bazowej w wysokości 200 EUR dziennie przez współczynnik wagi uchybienia i współczynnik uwzględniający możliwości finansowe państwa członkowskiego, który w przypadku Republiki Greckiej wynosi 4,38.
33
W tym względzie Komisja zaproponowała współczynnik wagi uchybienia 9 na 20 uwzględniając znaczenie przepisów wspólnotowych stanowiących przedmiot uchybienia i skutki tego uchybienia na interes ogólny i interesy prywatne.
34
Po pierwsze, w odniesieniu do znaczenia zasad wspólnotowych stanowiących przedmiot rozpatrywanego naruszenia, Komisja podkreśliła, że niewykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji przedłużało trwanie znaczącego naruszenia podstawowej swobody powodując tym samym dyskryminację pomiędzy osobami fizycznymi i prawnymi, która jest sprzeczna z art. 43 WE i 48 WE.
35
Po drugie, Komisja twierdzi, że konsekwencje naruszenia dla interesu ogólnego i interesów prywatnych są szczególnie poważne, ponieważ rozpatrywane przepisy ustawowe miały na celu ochronę rynku greckiego i sprzeciwiały się dostępowi na ten rynek spółek z dziedziny optyki mających siedzibę w innych państwach członkowskich. W związku z tym utrzymanie w mocy tych przepisów stanowiłoby bardzo istotną przeszkodę w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, w zakresie, w jakim przyczyniłoby się do jego rozdrobnienia.
36
Po trzecie, w odniesieniu do okoliczności obciążających i łagodzących Komisja twierdzi, że Republika Grecka przez kilka kolejnych lat pomimo, że posiadała doskonałą znajomość prawodawstwa wspólnotowego oraz ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, to jednak dążyła do utrzymania systemu ochrony określonej kategorii przedsiębiorców zakazując dostępu osób prawnych z innych państw członkowskich na swój rynek. Republika Grecka bagatelizowała także wezwania do usunięcia uchybienia i powtarzające się apele ze strony Komisji, które lekceważyła co do istoty.
37
Republika Grecka zasadniczo podnosi, że obciążenie jej zapłatą ryczałtu jest nieuzasadnione, ponieważ przyjęła ona niezbędne przepisy ustawowe i wykonała ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji ze swojej własnej inicjatywy, w terminie zarazem krótkim jak i rozsądnym.
38
Pomocniczo to państwo członkowskie kwestionuje współczynnik wagi uchybienia zaproponowany przez Komisję i, ujmując skrótowo, podkreśla fakt, że sporne ustawodawstwo greckie nie realizowało protekcjonistycznego celu, odpowiadało ono natomiast nadrzędnym wymogom interesu ogólnego z dziedziny zdrowia publicznego.
39
Opóźnienie w wykonaniu ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji nie było spowodowane zamiarem w tym względzie, ale wewnętrznymi trudnościami związanymi z procedurą ustawodawczą i przeprowadzeniem wyborów.
40
Zważywszy na przedmiot sprawy i treść art. 14 ustawy nr 3661/08 nie istnieje konkretne niebezpieczeństwo powtórzenia się takiej sytuacji.
41
Ponadto zdaniem Republiki Greckiej naruszenie nie jest bardzo poważne, ponieważ dotyczyło ono nawet przed wydaniem ustawy nr 3661/08 jedynie części drugiego uwzględnionego zarzutu w ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
Ocena Trybunału
W przedmiocie okresowej kary pieniężnej
42
Należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż ewentualne nałożenie okresowej kary pieniężnej na podstawie art. 228 WE ma co do zasady uzasadnienie, o ile utrzymuje się uchybienie zobowiązaniom wynikającym z niewykonania uprzednio wydanego wyroku Trybunału (zob. w szczególności podobnie wyroki z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie C-119/04 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-6885, pkt 45, 46, jak również wyrok z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie w sprawie C-503/04 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I-6153, pkt 40).
43
Mając na uwadze fakt, że Komisja przyznaje, iż ustawa nr 3661/08 zapewnia pełne wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka nie zostaje obciążona zapłatą okresowej kary pieniężnej.
W przedmiocie ryczałtu
44
W odniesieniu do ewentualnego nałożenia ryczałtu należy przypomnieć, że powinno ono w każdym przypadku, pozostać funkcją całokształtu istotnych elementów związanych z naturą stwierdzonego uchybienia, jak i postawą państwa członkowskiego, którego dotyczy postępowanie wszczęte na podstawie art. 228 WE (zob. w szczególności ww. wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 62).
45
O ile nałożenie okresowej kary pieniężnej wydaje się szczególnie właściwe, by skłonić państwo członkowskie do usunięcia w jak najkrótszym czasie uchybienia, które w braku tego rodzaju środka miałoby tendencję do utrwalania się, o tyle nałożenie ryczałtu opiera się przede wszystkim na ocenie skutków niewykonania zobowiązań danego państwa członkowskiego dla interesów prywatnych i interesu publicznego, w szczególności gdy uchybienie trwało przez długi czas od chwili wydania stwierdzającego je wyroku (ww. wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 81).
46
Zadaniem Trybunału jest, w każdej zawisłej przed nim sprawie i na podstawie okoliczności danego przypadku, jak i stopnia perswazji i odstraszania, który uzna za wymagany, określenie kar pieniężnych właściwych w celu zapewnienia w najszybszym możliwym czasie wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie i zapobieżenia powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego (zob. ww. wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 59).
47
Jeśli Trybunał podejmie decyzję o nałożeniu ryczałtu, to do niego należy w ramach wykonywania przysługującego mu swobodnego uznania określenie go w taki sposób, aby, po pierwsze, był on stosowny do okoliczności i, po drugie, proporcjonalny do stwierdzonego uchybienia, jak również do możliwości finansowych danego państwa członkowskiego (zob. wyrok z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie C-278/01 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I 14141, pkt 41).
48
W konsekwencji w celu orzeczenia w przedmiocie wniosku o obciążenie ryczałtem, należy uwzględnić całokształt okoliczności niniejszej sprawy, postawę Republiki Greckiej, czas trwania oraz wagę naruszenia.
49
W odniesieniu, po pierwsze, do postawy Republiki Greckiej, zostało ustalone, że państwo to wykonało w pełni drugi uwzględniony w wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji zarzut dopiero w drodze wydania ustawy nr 3661/08, podczas gdy działania wymagane w celu całkowitego zniesienia przeszkód stwierdzonych w tym wyroku nie stanowiły szczególnej trudności.
50
W tym względzie nie można uwzględnić uzasadnienia przedstawionego przez Republikę Grecką, zgodnie z którym opóźnienie w wykonaniu wspomnianego wyroku było spowodowane trudnościami wewnętrznymi związanymi z procedurą ustawodawczą lub przeprowadzeniem wyborów. Jak Trybunał już wielokrotnie podkreślał, państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym porządku prawnym dla uzasadnienia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z prawa wspólnotowego (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 38).
51
W odniesieniu, po drugie, do czasu trwania naruszenia, należy przypomnieć, że, o ile art. 228 WE nie precyzuje terminu wykonania wyroku, to jednak zostało ustalone, że realizacja wykonania powinna rozpocząć się natychmiast i powinna zostać zakończona w możliwie najszybszym terminie (zobacz wyrok z dnia 6 listopada 1985 r. w sprawie C-131/84 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. 3531, pkt 7).
52
W niniejszej sprawie należy podnieść, że prawie 37 miesięcy upłynęło od wydania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji do dnia, w którym Republika Grecka w pełni dostosowała swoje ustawodawstwo do tego wyroku.
53
Należy zatem stwierdzić, że uchybienie zarzucane Republice Greckiej trwało przez znaczący okres czasu, zważywszy w szczególności na niewielki stopień zawiłości, którego wymagałoby pełne wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji.
54
Po trzecie, w odniesieniu do wagi uchybienia, należy zauważyć, że wpłynęło ono na utrzymanie istotnego ograniczenia w swobodzie przedsiębiorczości.
55
W ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji Trybunał bowiem uznał, że sporne ustawodawstwo naruszało podstawową zasadę, której poświęcony został art. 43 WE, nie pozwalając spółkom posiadającym siedzibę w innych państwach członkowskich na zakładanie i prowadzenie salonów optycznych, chyba że większość ich wspólników posiadała zawód optyka lub jeżeli, w zależności od przypadku właściciele większości kapitału zakładowego byli optykami.
56
W tym względzie należy stwierdzić, że uchybienie takie jak w niniejszej sprawie może wpłynąć znacząco na interesy spółek i optyków posiadających siedzibę w innym państwie członkowskim, którzy zamierzają założyć salon optyczny w Grecji.
57
Mając na uwadze powyższe Trybunał uważa, że nakazanie Republice Greckiej zapłaty ryczałtu jest uzasadnione.
58
Co się tyczy wysokości tego ryczałtu, poza okolicznościami przedstawionymi w pkt 49–56 niniejszego wyroku należy uwzględnić następujące elementy dodatkowe.
59
Należy przypomnieć, że już przed wydaniem ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka położyła kres uchybieniu stwierdzonemu w tym wyroku. Pozwana dokonała bowiem zmian w spornych przepisach dotyczących niemożliwości optyków będących osobami fizycznymi prowadzenia więcej niż jednego salonu optycznego i usunęła większość warunków związanych z zakładaniem i prowadzeniem salonów optycznych przez osoby prawne.
60
Należy także stwierdzić, że wydając ustawę nr 3661/08 Republika Grecka zastosowała się w pełni do wymogów postawionych w ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, co nastąpiło w trakcie postępowania w niniejszej sprawie.
61
Mając na uwadze powyższe rozważania określenie w niniejszym przypadku ryczałtu, jaki Republika Grecka powinna zapłacić w wysokości 1 mln EUR jest słuszne w świetle oceny okoliczności.
62
Należy zatem nakazać Republice Greckiej zapłatę na rzecz Komisji, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”, ryczałt w kwocie 1 mln EUR.
W przedmiocie kosztów
63
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, a Republika Grecka przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
1)
Nie podejmując do dnia, w którym upłynął termin wyznaczony w uzasadnionej opinii wystosowanej przez Komisję Wspólnot Europejskich w trybie art. 228 WE, środków zapewniających wykonanie wyroku z dnia 21 kwietnia 2005 r. w sprawie C-140/03 Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 228 ust. 1 WE.
2)
Republika Grecka zostaje obciążona obowiązkiem zapłaty na rzecz Komisji Wspólnot Europejskich, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”, ryczałtu w kwocie 1 mln EUR.
3)
Republika Grecka zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: grecki.