62022CC0638
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
της 12ης Ιανουαρίου 2023 (
1
)
Υπόθεση C-638/22 PPU
T.C.,
Rzecznik Praw Dziecka,
Prokurator Generalny
παρισταμένου του
M.C.,
Prokurator Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu
[αίτηση του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας, Πολωνία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Διεθνής απαγωγή παιδιών – Σύμβαση της Χάγης του 1980 – Άρθρα 11 έως 13 – Κανονισμός (ΕΚ) 2201/2003 – Άρθρο 11 – Επιταγή περί ταχείας περάτωσης της διαδικασίας επιστροφής – Αναστολή εκτέλεσης τελεσίδικης απόφασης επιστροφής, χορηγούμενη αυτεπαγγέλτως κατόπιν αιτήματος δημόσιου φορέα νομιμοποιούμενου προς τούτο, με σκοπό την από μέρους του άσκηση αναιρέσεως και την εξέτασή της από το αρμόδιο δικαστήριο – Ασυμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης»
I. Εισαγωγή
1.
Οι υποθέσεις απαγωγής παιδιών συγκαταλέγονται, πέραν πάσης αμφιβολίας, μεταξύ των πλέον ευαίσθητων υποθέσεων που μπορούν να αχθούν ενώπιον δικαστηρίου. Εντάσσονται, πράγματι, σε ένα ιδιαιτέρως φορτισμένο συναισθηματικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο η αμοιβαία δυσαρέσκεια των γονέων, τα συναισθήματα που τρέφουν για το ή τα παιδιά τους και τα θεμελιώδη δικαιώματα των μεν και των δε αλληλοδιαπλέκονται με επίκεντρο το βέλτιστο συμφέρον του ή των παιδιών.
2.
Η διαδικασία που θεσπίζει συναφώς η Σύμβαση για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών, η οποία συνήφθη στη Χάγη στις 25 Οκτωβρίου 1980 (στο εξής: Σύμβαση της Χάγης του 1980) και συμπληρώθηκε, σε επίπεδο Ένωσης, με ορισμένες διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας (
2
) (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα), του οποίου σκοπός είναι η διασφάλιση της άμεσης επιστροφής του παιδιού στο κράτος της συνήθους διαμονής του, έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένης νομολογίας του Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ). Ωστόσο, η εφαρμογή της παραμένει αμφιλεγόμενο ζήτημα, τουλάχιστον σε ορισμένα κράτη.
3.
Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο Βαρσοβίας, Πολωνία) ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί της υποχρέωσης που υπέχουν από τα νομοθετήματα αυτά τα κράτη μέλη της Ένωσης να προβλέπουν ταχείες διαδικασίες για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων επιστροφής. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν, σύμφωνα με τα νομοθετήματα αυτά, κράτος μέλος δύναται να προβλέψει συναφώς, πέραν των δύο βαθμών δικαιοδοσίας, δυνατότητα άσκησης αναιρέσεως, η οποία συνεπάγεται αναστολή εκτέλεσης της τελεσίδικης απόφασης επιστροφής κατόπιν απλού μη αιτιολογημένου αιτήματος ενός από τους δημοσίους φορείς που νομιμοποιούνται να ασκήσουν τέτοιο ένδικο μέσο. Με τις παρούσες προτάσεις εξηγώ γιατί κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Η Σύμβαση της Χάγης του 1980
4.
Κατά το άρθρο της 1, στοιχείο αʹ, η Σύμβαση της Χάγης του 1980 έχει, μεταξύ άλλων, ως σκοπό «να διασφαλίσει την άμεση επιστροφή των παιδιών που μετακινήθηκαν ή κατακρατήθηκαν παράνομα σε ένα από τα συμβαλλόμενα κράτη».
5.
Το άρθρο 2 της Σύμβασης αυτής προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα κράτη «λαμβάνουν όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα για να διασφαλίσουν, εντός της επικράτειάς τους, την πραγματοποίηση των σκοπών της Σύμβασης. Προς τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιούν τις διαδικασίες επείγοντος χαρακτήρος που διαθέτουν».
6.
Το άρθρο 11 της ίδιας Σύμβασης ορίζει τα εξής:
«Οι δικαστικές ή διοικητικές αρχές των συμβαλλόμενων κρατών οφείλουν να εφαρμόζουν τις διαδικασίες επείγοντος χαρακτήρα για την επιστροφή του παιδιού.
Εάν η δικαστική ή διοικητική αρχή που έχει επιληφθεί δεν αποφασίσει εντός προθεσμίας έξι εβδομάδων από την έναρξη της διαδικασίας, ο αιτών ή η Κεντρική Αρχή του Κράτους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση μπορούν, είτε αυτεπαγγέλτως είτε κατόπιν αιτήματος της Κεντρικής Αρχής του Κράτους από το οποίο προέρχεται η αίτηση, να ζητήσουν επίσημη έκθεση για τους λόγους της καθυστέρησης αυτής. […]»
7.
Το άρθρο 12 της ίδιας Σύμβασης διαλαμβάνει τα εξής:
«Εφόσον ένα παιδί μετακινήθηκε ή κατακρατήθηκε παράνομα κατά την έννοια του άρθρου 3 και από τη μετακίνηση ή κατακράτησή του μέχρι τον χρόνο κατάθεσης της αίτησης ενώπιον της δικαστικής ή διοικητικής αρχής του συμβαλλόμενου κράτους, όπου βρίσκεται το παιδί, διέρρευσε χρονικό διάστημα μικρότερο του ενός έτους, η επιληφθείσα αρχή διατάσσει την άμεση επιστροφή του.
[…]»
8.
Το άρθρο 13 της Σύμβασης της Χάγης του 1980 προβλέπει τα εξής:
«Παρά τις διατάξεις του προηγούμενου άρθρου, η δικαστική ή διοικητική αρχή του κράτους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση δεν δεσμεύεται να διατάξει την επιστροφή του παιδιού, εφόσον το φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή η οργάνωση που αντιτίθεται στην επιστροφή του αποδεικνύει:
[…]
β)
ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος η επιστροφή του παιδιού να το εκθέσει σε φυσική ή ψυχική δοκιμασία ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να το περιαγάγει σε μια αφόρητη κατάσταση.
[…]»
Β.
Ο κανονισμός Βρυξέλλες IIα
9.
Το άρθρο 11 του κανονισμού Βρυξέλλες IIα, υπό τον τίτλο «Επιστροφή του παιδιού», προβλέπει τα εξής:
«1.   Όταν ένα φυσικό πρόσωπο […] που έχει δικαίωμα επιμέλειας προσφεύγει στις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους προκειμένου να εκδοθεί, βάσει της [Σύμβασης της Χάγης του 1980], απόφαση για την επιστροφή του παιδιού το οποίο μετακινήθηκε ή κατακρατείται παρανόμως σε κράτος μέλος διάφορο του κράτους μέλους όπου το παιδί είχε τη συνήθη διαμονή του αμέσως πριν από την παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση, ισχύουν οι παράγραφοι 2 έως 8.
[…]
3.   Το δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται αίτησης επιστροφής ενός παιδιού, όπως προβλέπεται στην παράγραφο 1, ενεργεί αμέσως στα πλαίσια της διαδικασίας σχετικά με την αίτηση, χρησιμοποιώντας τις πλέον σύντομες διαδικασίες τις οποίες προβλέπει το εθνικό δίκαιο.
Ανεξάρτητα από το προηγούμενο εδάφιο, το δικαστήριο εκδίδει την απόφασή του το αργότερο έξι εβδομάδες από την ενώπιόν του κατάθεση της αίτησης, εκτός αν αυτό καθίσταται αδύνατο λόγω εξαιρετικών περιστάσεων.
[…]»
Γ.
Το πολωνικό δίκαιο
10.
Το άρθρο 5191, παράγραφος 21, του Kodeks postępowania cywilnego (Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας), όπως τροποποιήθηκε με τον ustawa o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowyc (νόμο που ρυθμίζει ορισμένες δραστηριότητες της κεντρικής αρχής στον τομέα του οικογενειακού δικαίου βάσει του δικαίου της Ένωσης και των διεθνών συμβάσεων), της 26ης Ιανουαρίου 2018 (Dz. U. του 2018, θέση 416, στο εξής: νόμος του 2018), ορίζει τα εξής:
«Αναίρεση ασκείται και σε υποθέσεις απομάκρυνσης προσώπου που τελεί υπό γονική μέριμνα ή προστασία δυνάμει της Σύμβασης της Χάγης του 1980».
11.
Το άρθρο 5191, παράγραφος 22, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, όπως και αυτό τροποποιήθηκε με τον νόμο του 2018, προβλέπει τα εξής:
«Η αναίρεση της παραγράφου 21 μπορεί να ασκηθεί από τον Prokurator Generalny (γενικό εισαγγελέα του κράτους), τον Rzecznik Praw Dziecka (διαμεσολαβητή για τα δικαιώματα των παιδιών) ή τον Rzecznik Praw Obywatelskich (συνήγορο του πολίτη) εντός τεσσάρων μηνών από την τελεσιδικία της απόφασης».
12.
Ο ustawa z dnia 7 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (νόμος της 7ης Απριλίου 2022 περί τροποποίησης του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας) (Dz. U. του 2022, θέση 1098, στο εξής: νόμος του 2022), ο οποίος ετέθη σε ισχύ στις 24 Ιουνίου 2022, εισήγαγε στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας το άρθρο 3881, το οποίο ορίζει τα εξής:
«1.   Σε υποθέσεις απομάκρυνσης προσώπου που τελεί υπό γονική μέριμνα ή προστασία δυνάμει της [Σύμβασης της Χάγης του 1980], η εκτέλεση δικαστικής απόφασης σχετικά με την απομάκρυνση προσώπου που τελεί υπό γονική μέριμνα ή προστασία αναστέλλεται αυτοδικαίως κατόπιν αιτήματος οποιουδήποτε εκ των μνημονευόμενων στο άρθρο 5191, παράγραφος 22, φορέων, το οποίο υποβάλλεται ενώπιον [του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας)] εντός προθεσμίας που δεν υπερβαίνει τις δύο εβδομάδες από την τελεσιδικία της δικαστικής απόφασης.
2.   Η κατά την παράγραφο 1 αναστολή εκτέλεσης της δικαστικής απόφασης παύει, εφόσον ο φορέας που μνημονεύεται στο άρθρο 5191, παράγραφος 22, δεν ασκήσει αναίρεση εντός δύο μηνών από την τελεσιδικία της εν λόγω δικαστικής απόφασης.
3.   Σε περίπτωση άσκησης αναιρέσεως από τον φορέα που μνημονεύεται στο άρθρο 5191, παράγραφος 22, εντός δύο μηνών από την τελεσιδικία της δικαστικής απόφασης της παραγράφου 1, η αναστολή εκτέλεσης της εν λόγω δικαστικής απόφασης παρατείνεται αυτοδικαίως έως την περάτωση της αναιρετικής διαδικασίας.
4.   Ο αιτών την αναστολή εκτέλεσης της δικαστικής απόφασης της παραγράφου 1 μπορεί να ανακαλέσει την αίτησή του εντός δύο μηνών από την τελεσιδικία της δικαστικής απόφασης, εκτός εάν ασκηθεί αναίρεση από φορέα εκ των μνημονευόμενων στο άρθρο 5191, παράγραφος 22.
5.   Κατόπιν ανακλήσεως της αίτησης για αναστολή εκτέλεσης της δικαστικής απόφασης της παραγράφου 1, η δικαστική απόφαση καθίσταται εκτελεστή.»
III. Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
13.
Ο T.C. (στο εξής: πατέρας) και η M.C. (στο εξής: μητέρα), υπήκοοι Πολωνίας, είναι γονείς δύο ανήλικων τέκνων, του N.C., που γεννήθηκε στις 8 Ιουνίου 2011, και του M.C., που γεννήθηκε την 1η Ιανουαρίου 2017 (στο εξής, από κοινού: παιδιά). Η οικογένεια διέμενε επί έτη στην Ιρλανδία. Εκεί γεννήθηκαν τα παιδιά, τα οποία έχουν και την ιρλανδική ιθαγένεια. Επιπλέον, και οι δύο γονείς εργάζονται μόνιμα στη χώρα αυτή, αν και η μητέρα βρίσκεται σε μακροχρόνια αναρρωτική άδεια.
14.
Το καλοκαίρι του 2021, η μητέρα, κατόπιν συναινέσεως του πατέρα, αναχώρησε με τα παιδιά της για διακοπές στην Πολωνία. Τον Σεπτέμβριο του 2021, η μητέρα ενημέρωσε τον πατέρα ότι θα παρέμενε μόνιμα στην Πολωνία. Ο πατέρας ουδέποτε συναίνεσε στην αλλαγή της συνήθους διαμονής των παιδιών ούτε, ως εκ τούτου, στη μη επιστροφή τους στην Ιρλανδία.
15.
Στις 18 Νοεμβρίου 2021, ο πατέρας υπέβαλε ενώπιον του Sąd Okręgowy we Wrocławiu (πρωτοδικείου του Wrocław, Πολωνία) αίτηση επιστροφής των παιδιών στην Ιρλανδία δυνάμει της Σύμβασης της Χάγης του 1980. Η μητέρα παρενέβη στη διαδικασία και ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αυτής. Ο Prokurator Okręgowy we Wrocławiu (εισαγγελέας πρωτοδικών του Wrocław, Πολωνία) παρενέβη στη διαδικασία προς στήριξη της αίτησης αυτής.
16.
Με διάταξη της 15ης Ιουνίου 2022, το Sąd Okręgowy we Wrocławiu (πρωτοδικείο του Wrocław) έκανε δεκτή την αίτηση του πατέρα. Το δικαστήριο αυτό έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι υπήρξε πράγματι «παράνομη κατακράτηση παιδιού» κατά την έννοια της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και ότι δεν είχε εφαρμογή ο προβλεπόμενος στο άρθρο 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης αυτής λόγος μη επιστροφής. Ως εκ τούτου, διέταξε τη μητέρα να διασφαλίσει την επιστροφή των παιδιών στην Ιρλανδία εντός προθεσμίας επτά ημερών από την τελεσιδικία της διάταξης.
17.
Εν συνεχεία, η μητέρα άσκησε έφεση κατά της διάταξης αυτής ενώπιον του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας, Πολωνία). Ο πατέρας και ο εισαγγελέας πρωτοδικών του Wrocław ζήτησαν, από την πλευρά τους, την απόρριψή της.
18.
Με διάταξη της 21ης Σεπτεμβρίου 2022 το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο της Βαρσοβίας) απέρριψε την έφεση. Κατ’ ουσίαν, το εφετείο επικύρωσε την εκτίμηση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, μεταξύ άλλων, όσον αφορά την αδυναμία εφαρμογής του λόγου μη επιστροφής που προβλέπεται στο άρθρο 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980.
19.
Η διάταξη του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου της Βαρσοβίας) κατέστη τελεσίδικη την ημέρα δημοσίευσή της, ήτοι στις 21 Σεπτεμβρίου 2022. Την ίδια ημέρα κατέστη τελεσίδικη και η διάταξη του Sąd Okręgowy we Wrocławiu (πρωτοδικείου του Wrocław) της 15ης Ιουνίου 2022.
20.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2022 εξέπνευσε η προθεσμία των επτά ημερών που είχε ταχθεί στη μητέρα με τη διάταξη της 15ης Ιουνίου 2022 του Sąd Okręgowy we Wrocławiu (πρωτοδικείου του Wrocław) για εκούσια συμμόρφωση με την τελεσίδικη διάταξη επιστροφής, χωρίς η ίδια να έχει διασφαλίσει την επιστροφή των παιδιών στην Ιρλανδία.
21.
Στις 29 Σεπτεμβρίου 2022, με σκοπό την αναγκαστική εκτέλεση της τελεσίδικης απόφασης επιστροφής, ο πατέρας ζήτησε ενώπιον του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας) την περιαφή του εκτελεστήριου τύπου στην απόφαση και τη χορήγηση απογράφου.
22.
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2022, ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 3881, παράγραφος 1, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, αίτηση αναστολής εκτέλεσης των διατάξεων του πρωτοδικείου και του εφετείου. Στις 5 Οκτωβρίου 2022, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους υπέβαλε το ίδιο αίτημα.
23.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο Βαρσοβίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν το άρθρο 11, παράγραφος 3, του [κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα], καθώς και το άρθρο 22, το άρθρο 24, το άρθρο 27, παράγραφος 6 και το άρθρο 28, παράγραφοι 1 και 2, του [κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ], σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του [Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης)], την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική διάταξη σύμφωνα με την οποία, σε υποθέσεις απομάκρυνσης προσώπου που τελεί υπό γονική μέριμνα ή προστασία δυνάμει της [Σύμβασης της Χάγης του 1980], αναστέλλεται αυτοδικαίως η εκτέλεση διάταξης με αντικείμενο την απομάκρυνση προσώπου που τελεί υπό γονική μέριμνα ή προστασία εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα του [γενικού εισαγγελέα του κράτους], του [διαμεσολαβητή για τα δικαιώματα των παιδιών] ή του [συνηγόρου του πολίτη] ενώπιον του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου της Βαρσοβίας) εντός προθεσμίας που δεν υπερβαίνει τις δύο εβδομάδες από την τελεσιδικία της εν λόγω διάταξης;»
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
24.
Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε να εξεταστεί η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως κατά την επείγουσα προδικαστική διαδικασία του άρθρου 107 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
25.
Προς στήριξη του αιτήματος αυτού, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι, καθόσον τα παιδιά βρίσκονται ήδη στην Πολωνία περισσότερο από ένα έτος, υφίσταται ο κίνδυνος η περαιτέρω παράταση της ασταθούς αυτής κατάστασης λόγω των επιπλέον μηνών διαδικασίας, αφενός, να υπονομεύσει σοβαρά τη σχέση των παιδιών με τον πατέρα και, αφετέρου, να επηρεάσει δυσμενώς την ευημερία τους, και ιδίως να δυσχεράνει την πιθανή επιστροφή και επανένταξή τους στην Ιρλανδία.
26.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, το τρίτο τμήμα αποφάσισε, στις 26 Οκτωβρίου 2022, να κάνει δεκτό το αίτημα αυτό.
27.
Γραπτές παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου υπέβαλαν ο πατέρας, ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους, η μητέρα, η Πολωνική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 8ης Δεκεμβρίου 2022 παρέστησαν ο πατέρας, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους, η μητέρα, η Πολωνική, η Βελγική, η Γαλλική και η Ολλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή.
V. Ανάλυση
28.
Είναι χρήσιμο να υπομνησθεί, κατ’ αρχάς, ότι η Σύμβαση της Χάγης του 1980, στην οποία όλα τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη (
3
), αποσκοπεί στην από απόψεως αστικού δικαίου αντιμετώπιση της «διεθνούς απαγωγής παιδιών» ή, ακριβέστερα, της «παράνομης μετακίνησης ή κατακράτησής» τους. Πρόκειται για καταστάσεις στις οποίες ένας ανήλικος «μετακινείται», κατά κανόνα από έναν από τους γονείς του, από το συμβαλλόμενο κράτος στο οποίο έχει τη συνήθη διαμονή του προς άλλο συμβαλλόμενο κράτος, ή δεν «επιστρέφεται» στο πρώτο κράτος, κατά προσβολή δικαιώματος επιμέλειας που έχει απονεμηθεί σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους αυτού, ιδίως όταν, σύμφωνα με το δίκαιο αυτό, ο άλλος γονέας θα έπρεπε –αλλά δεν το έπραξε– να έχει συναινέσει στην εν λόγω απομάκρυνση ή μη επιστροφή (
4
).
29.
Εκκινώντας από την παραδοχή ότι, κατά γενικό κανόνα, μια τέτοια ενέργεια βλάπτει σοβαρά τα συμφέροντα του απαχθέντος παιδιού –το οποίο απομακρύνεται κατ’ αυτόν τον τρόπο από το περιβάλλον στο οποίο βρισκόταν πριν από την απαγωγή και συχνά στερείται επαφής με τον άλλο γονέα– και ότι, κατ’ αρχήν, είναι προς το συμφέρον του παιδιού η αποκατάσταση, το συντομότερο δυνατό, της «προτέρας κατάστασης» και της συνέχειας των συνθηκών διαβίωσης και ανάπτυξής του (
5
), η σύμβαση αυτή προβλέπει ειδική διαδικασία σκοπός της οποίας είναι να διασφαλιστεί η άμεση επιστροφή του παιδιού στο κράτος της συνήθους διαμονής του.
30.
Όταν υποβάλλεται «αίτηση επιστροφής» βάσει της Σύμβασης της Χάγης του 1980 –κατά κανόνα από τον γονέα από τον οποίον απομακρύνθηκε το παιδί– ενώπιον αρμόδιας αρχής του κράτους στο οποίο μετακινήθηκε το απαχθέν παιδί (το κράτος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση), η σύμβαση αυτή θέτει, στο άρθρο της 12, τον κανόνα ότι η εν λόγω αρχή οφείλει να διατάξει την «άμεση επιστροφή» του παιδιού στο κράτος της συνήθους διαμονής του. Ωστόσο, η αρχή αυτή δύναται, κατ’ εξαίρεση, να μη διατάξει την επιστροφή του παιδιού σε περιπτώσεις εξαντλητικά απαριθμούμενες στην εν λόγω σύμβαση στις οποίες η αποκατάσταση της «προτέρας κατάστασης» δεν θα ήταν προς το συμφέρον του παιδιού. Τούτο ισχύει ιδίως όταν, σύμφωνα με το άρθρο 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης αυτής, υφίσταται «σοβαρός κίνδυνος» η επιστροφή του παιδιού να το εκθέσει σε φυσική ή ψυχική δοκιμασία ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να το περιαγάγει σε μια αφόρητη κατάσταση.
31.
Όταν η απαγωγή παιδιού λαμβάνει χώρα, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, εντός της Ένωσης, οι κανόνες της Σύμβασης της Χάγης του 1980 συμπληρώνονται από τις διατάξεις του άρθρου 11 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα –ή πλέον, όσον αφορά τις αιτήσεις επιστροφής που υποβάλλονται μετά την 1η Αυγούστου 2022, από τα άρθρα 22 έως 29 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ (
6
). Κατ’ ουσίαν, οι κανονισμοί αυτοί ενισχύουν, στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών, την αρχή της άμεσης επιστροφής του παιδιού, όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 12 της εν λόγω σύμβασης, ρυθμίζοντας αυστηρότερα από ό,τι το άρθρο της 13 τους λόγους μη επιστροφής.
32.
Μετά την υπόμνηση των γενικών αυτών κανόνων, όπως ανέφερα στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, η υπό κρίση υπόθεση αφορά ειδικά τα μέσα έννομης προστασίας που προβλέπει το πολωνικό δίκαιο όσον αφορά την εξέταση των αιτήσεων επιστροφής παιδιών και, ως εκ τούτου, όσον αφορά την εφαρμογή της περιγραφείσας ανωτέρω διαδικασίας. Είναι επίσης χρήσιμο, κατά τη γνώμη μου, στο προκαταρκτικό αυτό στάδιο της ανάλυσής μου, να περιγράψω εν συντομία τις κρίσιμες πτυχές.
33.
Συναφώς, από την απόφαση περί παραπομπής και τις υποβληθείσες ενώπιον του Δικαστηρίου παρατηρήσεις προκύπτει ότι η αίτηση επιστροφής που υποβάλλεται ενώπιον των πολωνικών αρχών βάσει της Σύμβασης της Χάγης του 1980, ιδίως σε περίπτωση απαγωγής στην οποία εμπλέκονται δύο κράτη μέλη, περίπτωση κατά την οποία οι κανονισμοί Βρυξέλλες ΙΙα και Βρυξέλλες ΙΙβ συμπληρώνουν τη σύμβαση αυτή, μπορεί να διέλθει από δύο βαθμούς δικαιοδοσίας.
34.
Η αίτηση επιστροφής εξετάζεται αρχικώς από ένα από τα αρμόδια πρωτοδικεία. Οι διάδικοι και οι τυχόν παρεμβαίνοντες μπορούν στη συνέχεια να ασκήσουν έφεση κατά της απόφασης επιστροφής –ή μη επιστροφής– που εκδίδεται στο πλαίσιο του πρώτου αυτού βαθμού δικαιοδοσίας. Επομένως, εάν χρειαστεί, η υπόθεση επανεξετάζεται από το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο της Βαρσοβίας), το οποίο έχει αποκλειστική αρμοδιότητα επί του θέματος (
7
).
35.
Η εκδιδόμενη κατ’ έφεση απόφαση θεωρείται τελεσίδικη από την ημέρα έκδοσής της. Την ίδια ημέρα, καθίσταται, κατά κανόνα, εκτελεστή στην εσωτερική έννομη τάξη. Το ίδιο ισχύει και για την πρωτόδικη απόφαση, σε περίπτωση επικύρωσής της. Συνεπώς, όταν διατάσσεται η επιστροφή του παιδιού, αυτή μπορεί, κατ’ αρχήν, υπό την προϋπόθεση της τήρησης ορισμένων διατυπώσεων (
8
), να εκτελεστεί από τις αρμόδιες αρχές.
36.
Ωστόσο, με τη θέσπιση του νόμου του 2018, ο Πολωνός νομοθέτης προέβλεψε την –έως τότε ανύπαρκτη– δυνατότητα άσκησης αναιρέσεως ενώπιον του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία) κατά της απόφασης επιστροφής (
9
). Η δυνατότητα όμως αυτή δεν παρέχεται στους γονείς του μετακινηθέντος παιδιού ή παιδιών. Πράγματι, μόνον τρεις δημόσιοι φορείς –ο γενικός εισαγγελέας του κράτους, ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών και ο συνήγορος του πολίτη– νομιμοποιούνται να ασκήσουν αναίρεση, ανεξαρτήτως του εάν συμμετείχαν προηγουμένως στη διαδικασία, τούτο δε εντός τεσσάρων μηνών από την τελεσιδικία της οικείας απόφασης επιστροφής (
10
).
37.
Στο πολωνικό δίκαιο, η άσκηση αναιρέσεως δεν έχει, κατά γενικό κανόνα, ανασταλτικό αποτέλεσμα. Κατά γενική διάταξη του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ήτοι το άρθρο 388, παράγραφος 1, του κώδικα αυτού, οι διάδικοι μπορούν, ωστόσο, να ζητήσουν από το εφετείο που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη τελεσίδικη απόφαση να αναστείλει την εκτέλεσή της έως την περάτωση της αναιρετικής διαδικασίας, εφόσον η εκτέλεσή της ενδέχεται να προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη σε κάποιον διάδικο –η εκτίμηση της προϋπόθεσης αυτής και, επομένως, η χορήγηση αναστολής εναπόκειται στο δικαστήριο αυτό.
38.
Ενώ, από το 2018 έως το 2022, οι γενικοί αυτοί κανόνες ίσχυαν και για τις αποφάσεις επιστροφής, ο Πολωνός νομοθέτης εισήγαγε, με τον νόμο του 2022, ειδική διάταξη που αφορά, αρχής γενομένης από τις 24 Ιουνίου 2022 (
11
), συγκεκριμένα την κατηγορία αυτή αποφάσεων.
39.
Πράγματι, σύμφωνα με το νέο άρθρο 3881, παράγραφος 1, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η εκτέλεση τελεσίδικης απόφασης επιστροφής αναστέλλεται αυτοδικαίως όταν κάποιος εκ των δημοσίων φορέων που νομιμοποιούνται να ασκήσουν αναίρεση κατά της εν λόγω απόφασης υποβάλει σχετικό αίτημα ενώπιον του Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείου Βαρσοβίας) εντός δύο εβδομάδων από την τελεσιδικία της απόφασης αυτής (
12
). Σε αντίθεση με τις διατάξεις του άρθρου 388 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, το αίτημα αυτό δεν χρειάζεται να είναι αιτιολογημένο ούτε να αξιολογηθεί από το αιτούν δικαστήριο. Σε περίπτωση υποβολής τέτοιου αιτήματος, η εκτέλεση της απόφασης επιστροφής αναστέλλεται αυτοδικαίως για περίοδο δύο μηνών από την τελεσιδικία της απόφασης αυτής. Εάν ο φορέας που ζήτησε την αναστολή δεν ασκήσει αναίρεση εντός της προθεσμίας αυτής, η αναστολή παύει (
13
). Αντιθέτως, εάν ασκηθεί αναίρεση, η αναστολή αυτή παρατείνεται έως την περάτωση της αναιρετικής διαδικασίας (
14
).
40.
Κατ’ εφαρμογήν των δικονομικών αυτών ρυθμίσεων, η υποβληθείσα από τον πατέρα, στη διαφορά της κύριας δίκης, αίτηση επιστροφής των παιδιών εξετάστηκε σε πρώτο βαθμό και, εν συνεχεία, κατόπιν εφέσεως της μητέρας, από το αιτούν δικαστήριο. Και τα δύο αυτά δικαστήρια έκαναν δεκτή την αίτηση επιστροφής. Οι διατάξεις που εξέδωσαν κατέστησαν τελεσίδικες από την έκδοση της δεύτερης. Ωστόσο, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών υπέβαλαν ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, κατόπιν αιτήματος της μητέρας, αιτήσεις αναστολής εκτέλεσης των εν λόγω διατάξεων βάσει του άρθρου 3881, παράγραφος 1, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Εν συνεχεία, οι δύο αυτοί φορείς άσκησαν έκαστος αναίρεση εντός της νόμιμης προθεσμίας. Κατ’ αρχήν, οι αιτήσεις αυτές αναστολής εμποδίζουν αυτοδικαίως την εκτέλεση της τελεσίδικης απόφασης επιστροφής των παιδιών καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου).
41.
Το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως τη συμβατότητα του αποτελέσματος αυτού με τη Σύμβαση της Χάγης του 1980 και τους κανονισμούς Βρυξέλλες ΙΙα και Βρυξέλλες ΙΙβ, καθώς και με το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη. Συμμερίζομαι την άποψη αυτή, όπως εξηγώ λεπτομερώς στις επόμενες παραγράφους (ενότητα Β). Προηγουμένως, θα εξετάσω εν συντομία το παραδεκτό της αίτησης προδικαστικής αποφάσεως (ενότητα Α).
Α.
Επί του παραδεκτού
42.
Με τις αντίστοιχες παρατηρήσεις τους, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και η μητέρα προβάλλουν ένσταση απαραδέκτου του ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου ως υποθετικού. Συναφώς, ισχυρίζονται ότι ουδεμία «διαφορά» ή «δίκη» εκκρεμεί επί του παρόντος ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου στο πλαίσιο της οποίας προβλέπεται η «έκδοση […] απόφαση[ς]», κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, η οποία θα μπορούσε να λάβει υπόψη ενδεχόμενη προδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου (
15
).
43.
Από την πλευρά μου εκτιμώ, όπως ο πατέρας και η Επιτροπή, ότι το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα είναι σαφώς παραδεκτό και ότι, ως εκ τούτου, η ένσταση αυτή πρέπει να απορριφθεί.
44.
Συναφώς, επισημαίνω, πρώτον, ότι το ερώτημα αυτό συνδέεται με δικαστική διαδικασία επιστροφής η οποία διεξήχθη και ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Ασφαλώς, όπως υπογραμμίζει η μητέρα, το δικαστήριο αυτό υπέβαλε το εν λόγω ερώτημα μετά την έκδοση της διάταξής του της 21ης Σεπτεμβρίου 2022 (
16
), με την οποία περατώθηκε τελεσίδικα η επί της ουσίας αυτή διαδικασία. Ωστόσο, οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου δεν αφορούν την ουσία της αίτησης επιστροφής, αλλά την εκτελεστότητα της απόφασης με την οποία έγινε δεκτή η αίτηση αυτή, επί της οποίας το ίδιο αυτό δικαστήριο δεν έχει ακόμη αποφανθεί, λαμβανομένου υπόψη, αφενός, της αίτησης του πατέρα για περιαφή του εκτελεστήριου τύπου (
17
) και, αφετέρου, των αιτήσεων του γενικού εισαγγελέα του κράτους και του διαμεσολαβητή για τα δικαιώματα των παιδιών περί αναστολής εκτέλεσης.
45.
Ωστόσο, υπενθυμίζω ότι το Δικαστήριο ερμηνεύει με ευρύτητα τους όρους «έκδοση δικής του απόφασης» που χρησιμοποιεί το άρθρο 267 ΣΛΕΕ (
18
). Καίτοι η περιαφή του εκτελεστήριου τύπου στην απόφαση επιστροφής λαμβάνει αναγκαστικά χώρα μετά την «έκδοση» της απόφασης αυτής, παραμένει εντούτοις γεγονός ότι στο πολωνικό δίκαιο, όπως εξήγησε ο πατέρας, η τήρηση των διατυπώσεων αυτών είναι απαραίτητη προκειμένου να μπορέσει εν συνεχεία να ζητηθεί από τις αρμόδιες αρχές η εκτέλεσή της. Επομένως, η περιαφή του εκτελεστήριου τύπου εμφανίζεται, από λειτουργικής απόψεως, ως το τελικό στάδιο της προγενέστερης δικαστικής διαδικασίας, το οποίο είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα της απόφασης επιστροφής (
19
).
46.
Επισημαίνω, δεύτερον, ότι, ακόμη και αν η περιαφή του εκτελεστήριου τύπου στην απόφαση επιστροφής πρέπει να εξεταστεί ως αυτοτελές ζήτημα, ουδεμία αμφιβολία υφίσταται αυτή άπτεται «απόφασης» κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ. Συναφώς, όπως εξήγησε ο πατέρας κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση χωρίς να αντικρουστεί, η περιαφή του εκτελεστήριου τύπου –αρμόδιο για την οποία είναι το αιτούν δικαστήριο, όπως τόσο η μητέρα όσο και ο γενικός εισαγγελέας του κράτους παραδέχθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση (
20
)– αποτελεί αφ’ εαυτής δικαστική διαδικασία, προβλεπόμενη από το πολωνικό δίκαιο. Ο εκτελεστήριος τύπος περιάπτεται στη διάταξη επιστροφής και δίδεται, κατ’ αυτόν τον τρόπο, εντολή στις αρμόδιες αρχές να εκτελέσουν τη διάταξη αυτή (
21
). Επιπλέον, όπως υποστηρίζει ο πατέρας, μπορεί ευχερώς να διαπιστωθεί –εκτός εάν ακολουθηθεί μια υπερβολικά τυπολατρική προσέγγιση– ότι η προφανής αντίφαση μεταξύ των αιτήσεων, αφενός, του πατέρα και, αφετέρου, του γενικού εισαγγελέα του κράτους και του διαμεσολαβητή για τα δικαιώματα των παιδιών αντανακλά την ύπαρξη «διαφοράς» μεταξύ των διαδίκων αυτών επί του θέματος, την οποία, στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, καλείται να «τάμει» το αιτούν δικαστήριο.
47.
Συναφώς, είναι αλυσιτελές το επιχείρημα του γενικού εισαγγελέα του κράτους ότι οι διάφορες αυτές αιτήσεις δεν απαιτούν κανενός είδους εξέταση από το αιτούν δικαστήριο, διότι, σύμφωνα με το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η αναστολή είναι χορηγείται αυτοδικαίως, όπερ επάγεται την αυτόματη απόρριψη της αίτησης του πατέρα. Πράγματι, υπενθυμίζω ότι το ερώτημα που έθεσε το εν λόγω δικαστήριο αφορά, κατ’ ουσίαν, ακριβώς το ζήτημα εάν συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης η αυτοδίκαιη χορήγηση τέτοιας αναστολής σε περίπτωση υποβολής σχετικής αίτησης, χωρίς να ελέγχεται δικαστικά η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα του μέτρου αυτού. Επομένως, το επιχείρημα αυτό άπτεται της ουσίας του υποβληθέντος ερωτήματος και, ως εκ τούτου, το τελευταίο δεν μπορεί να απορριφθεί ως απαράδεκτο (
22
).
48.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η απάντηση του Δικαστηρίου στο εν λόγω ερώτημα μπορεί όχι μόνο να ληφθεί υπόψη από το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, αλλά και να θεωρηθεί, όπως υποστηρίζει ο πατέρας, «αναγκαία» για την επίλυση της διαφοράς ως προς την εκτελεστότητα της απόφασης επιστροφής. Πράγματι, εάν υποτεθεί ότι η απάντηση του Δικαστηρίου είναι ότι το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται σε διάταξη όπως αυτή του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να κρίνει ως μη γενόμενες τις αιτήσεις αναστολής και να κάνει δεκτό το αίτημα του πατέρα. Σε αντίθετη περίπτωση, θα πρέπει να διατάξει την αναστολή εκτέλεσης της απόφασης αυτής και να απορρίψει το αίτημα του πατέρα.
49.
Τούτου διευκρινισθέντος, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους υποστηρίζει περαιτέρω ότι το προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο κατά το μέρος που αφορά την ερμηνεία του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ, δεδομένου ότι ο κανονισμός αυτός δεν έχει εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης.
50.
Ασφαλώς, κατά χρόνον εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση έχει μόνον ο κανονισμός Βρυξέλλες IIα (
23
) –κάτι που, άλλωστε, γνωρίζει το αιτούν δικαστήριο. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν μπορεί, λαμβανομένης υπόψη της λογικής που είναι εγγενής στην προδικαστική διαδικασία, να αποφανθεί ευθέως, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, επί της ερμηνείας του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ. Ωστόσο, το πρόβλημα αυτό μπορεί να επιλυθεί με απλή αναδιατύπωση του προδικαστικού ερωτήματος, ώστε αυτό να περιοριστεί στο πρώτο νομοθέτημα. Τούτου δοθέντος, κατά την εξέταση του ερωτήματος αυτού, ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙβ μπορεί να ληφθεί υπόψη ως στοιχείο του γενικότερου πλαισίου (
24
).
Β.
Επί της ουσίας
51.
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, εάν, αφενός, το άρθρο 11, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 11 της Σύμβασης της Χάγης του 1980, και, αφετέρου, τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση, όπως το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η οποία συνεπάγεται αυτοδίκαιη αναστολή εκτέλεσης, κατόπιν απλού μη αιτιολογημένου αιτήματος ορισμένων εκ των νομιμοποιούμενων προς τούτο δημοσίων φορέων, της τελεσίδικης απόφασης επιστροφής, εκδοθείσας πρωτοδίκως και επικυρωθείσας σε δεύτερο βαθμό, για αρχική περίοδο δύο μηνών εντός της οποίας οι φορείς αυτοί δύνανται να ασκήσουν αναίρεση και, κατά περίπτωση, καθ’ όλη τη διάρκεια της αναιρετικής διαδικασίας.
52.
Όπως επισήμαναν η μητέρα, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και η Πολωνική Κυβέρνηση, η Σύμβαση της Χάγης του 1980 και ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα δεν ενοποιούν τους δικονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στις υποβαλλόμενες βάσει της Σύμβασης αυτής αιτήσεις επιστροφής. Ειδικότερα, τα νομοθετήματα αυτά δεν περιέχουν διατάξεις όσον αφορά τα πιθανά ένδικα μέσα κατά απόφασης επιστροφής που εκδίδει δικαστήριο του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση, όσον αφορά το χρονικό σημείο κατά το οποίο η απόφαση αυτή καθίσταται εκτελεστή ή ακόμη όσον αφορά το ανασταλτικό αποτέλεσμα του ενδίκου αυτού μέσου επί της εκτέλεσης της απόφασης. Η ρύθμιση του συνόλου των ζητημάτων αυτών καταλείπεται στο δικονομικό δίκαιο του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση.
53.
Συνεπώς, η θέσπιση των δικονομικών αυτών κανόνων εμπίπτει στην αρμοδιότητα κάθε κράτους μέλους. Ωστόσο, από τα νομοθετήματα αυτά, καθώς και από τις Συνθήκες, τον Χάρτη και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), απορρέουν ορισμένες υποχρεώσεις οι οποίες περιγράφονται λεπτομερώς στις ακόλουθες ενότητες και τις οποίες τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής (
25
) –η οποία συνεπώς δεν είναι απεριόριστη, αλλά αντιθέτως οριοθετημένη.
54.
Ωστόσο, όπως ο πατέρας, η Βελγική, η Γαλλική και η Ολλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, εκτιμώ ότι ο Πολωνός νομοθέτης, με τη θέσπιση του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, υπερέβη τα όρια της αρμοδιότητάς του. Πράγματι, με τη διάταξη αυτή, ο νομοθέτης κατέστησε αναποτελεσματική τη διαδικασία επιστροφής (ενότητα 1). Με τον τρόπο αυτόν περιόρισε και το θεμελιώδες δικαίωμα του πατέρα για σεβασμό της οικογενειακής ζωής και το θεμελιώδες δικαίωμά του πραγματικής προσφυγής (ενότητα 2), χωρίς ο περιορισμός αυτός και οι εξ αυτού απορρέουσες αρνητικές συνέπειες να δικαιολογούνται (ενότητα 3).
1. Επί της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας επιστροφής
55.
Όπως προαναφέρθηκε, η διαδικασία επιστροφής, η οποία προβλέπεται στη Σύμβαση της Χάγης του 1980 και συμπληρώνεται από τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα, επιδιώκει έναν απλό σκοπό σε περίπτωση απαγωγής παιδιών: να διασφαλιστεί η «άμεση» (
26
) –ή, με άλλα λόγια, η «αμελλητί» (
27
)– επιστροφή του παιδιού στο κράτος της συνήθους διαμονής του.
56.
Πράγματι, ο χρόνος αποτελεί κρίσιμο παράγοντα σε τέτοιες υποθέσεις. Κατά γενικό κανόνα, όσο πιο γρήγορα τερματιστεί η διαταραχή που προκαλείται από την αλλαγή περιβάλλοντος, τόσο λιγότερο τραυματική θα είναι για το παιδί. Αντιθέτως, όσο περισσότερο εντάσσεται το παιδί στο νέο περιβάλλον του, τόσο πιο δύσκολη θα είναι η επιστροφή του στο κράτος καταγωγής (
28
). Ο παράγοντας αυτός είναι κρίσιμος και για τη σχέση του παιδιού με τον γονέα από τον οποίον απομακρύνθηκε. Η ένταση της σχέσης αυτής υποχωρεί όσο περνούν οι μήνες χωρίς επαφή. Στα ανωτέρω προστίθεται το γεγονός ότι όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο πιο γρήγορα εξελίσσεται η διανοητική και ψυχική διάπλασή του και τόσο πιο πιθανό είναι η πάροδος του χρόνου να το επηρεάσει και να βλάψει τη σχέση αυτή (
29
).
57.
Ο σκοπός της «άμεσης» ή «αμελλητί» επιστροφής του παιδιού εμπεριέχει, ασφαλώς, μια επιταγή της ταχύτητας, η οποία υπογραμμίζεται σε διάφορες διατάξεις της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Ειδικότερα, το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, της Σύμβασης αυτής υποχρεώνει τις αρχές των κρατών μελών να χρησιμοποιούν, για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων επιστροφής, τις «διαδικασίες επείγοντος χαρακτήρος» που διαθέτουν, και το άρθρο 11, πρώτο εδάφιο, τις υποχρεώνει να «εφαρμόζουν τις διαδικασίες επείγοντος χαρακτήρος για την επιστροφή του παιδιού». Το άρθρο 11, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού επαναλαμβάνει κατ’ ουσίαν τις υποχρεώσεις αυτές, απαιτώντας από τα δικαστήρια των κρατών μελών, όταν επιλαμβάνονται αίτησης επιστροφής να «ενεργ[ουν] αμέσως στα πλαίσια της διαδικασίας σχετικά με την αίτηση, χρησιμοποιώντας τις πλέον σύντομες διαδικασίες τις οποίες προβλέπει το εθνικό δίκαιο».
58.
Η επιταγή αυτή ταχύτητας βρίσκει συγκεκριμένη έκφραση και στο άρθρο 11, δεύτερο εδάφιο, της Σύμβασης της Χάγης του 1980, από το οποίο προκύπτει ότι οι εθνικές αρχές πρέπει, ει δυνατόν (
30
), να αποφαίνονται επί των αιτήσεων επιστροφής εντός έξι εβδομάδων από την ημερομηνία υποβολής τους. Επιπλέον, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, ο νομοθέτης της Ένωσης έχει καταστήσει υποχρεωτική την προθεσμία αυτή σε σχέση με τις απαγωγές παιδιών εντός της Ένωσης. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, το δικαστήριο που επιλαμβάνεται τέτοιας αίτησης οφείλει να «[εκδώσει] την απόφασή του το αργότερο έξι εβδομάδες από την ενώπιόν του κατάθεση της αίτησης, εκτός αν αυτό καθίσταται αδύνατο λόγω εξαιρετικών περιστάσεων».
59.
Επιπλέον, καίτοι είναι αληθές, όπως υποστηρίζουν ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και η Πολωνική Κυβέρνηση, ότι οι διαφορετικές αυτές υποχρεώσεις αφορούν την έκδοση απόφασης επιστροφής και όχι την εκτέλεση μιας τέτοιας απόφασης, εντούτοις, η ίδια επιταγή αποτελεσματικότητας και ταχύτητας βαρύνει συναφώς και τις εθνικές αρχές. Πράγματι, εάν μια απόφαση επιστροφής που έχει εκδοθεί με τη δέουσα ταχύτητα μπορούσε να παραμείνει νεκρό γράμμα ή να εκτελεστεί μόνο με καθυστέρηση από τις αρχές αυτές, οι επίμαχες υποχρεώσεις θα καθίσταντο άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας (
31
).
60.
Στο πλαίσιο αυτό, οι νομοθέτες των κρατών μελών οφείλουν, δυνάμει του άρθρου 2 της Σύμβασης της Χάγης του 1980 (
32
) και της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ (
33
), να θεσπίσουν ένα κανονιστικό πλαίσιο το οποίο θα διασφαλίζει την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας και, ως εκ τούτου, θα εγγυάται την επίτευξη του σκοπού της, επιτρέποντας στις αρχές στις οποίες υποβάλλονται οι αιτήσεις επιστροφής να διεκπεραιώνουν τις τελευταίες και να εκτελούν τις σχετικές αποφάσεις με τη δέουσα ταχύτητα.
61.
Ωστόσο, όπως ο πατέρας, η Βελγική, η Γαλλική και η Ολλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, εκτιμώ ότι, με τη θέσπιση του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο Πολωνός νομοθέτης έπραξε ακριβώς το αντίθετο.
62.
Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, σύμφωνα με το πολωνικό δίκαιο, η αίτηση επιστροφής μπορεί να διέλθει από δύο βαθμούς δικαιοδοσίας, τυχόν δε έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα. Στο πλαίσιο αυτό, ο Πολωνός νομοθέτης μπορούσε ασφαλώς να προβλέψει και δυνατότητα άσκησης αναιρέσεως –αντίστοιχη δυνατότητα υφίσταται και σε άλλα κράτη μέλη. Ωστόσο, στον βαθμό που το έκτακτο αυτό ένδικο μέσο συνδέεται με έναν μηχανισμό αυτοδίκαιης αναστολής εκτέλεσης της αναιρεσιβαλλόμενης τελεσίδικης απόφασης, όπως αυτός που προβλέπεται στο άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, χωρίς να λαμβάνονται επαρκή μέτρα για τη διασφάλιση της ταχείας εκδίκασής του, ο νομοθέτης υπονόμευσε, σε συστημικό επίπεδο (
34
), την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας επιστροφής.
63.
Πρώτον, υπενθυμίζω ότι, αφ’ ης στιγμής ένας από τους δημόσιους φορείς που νομιμοποιούνται να ασκήσουν αναίρεση –ο γενικός εισαγγελέας του κράτους, ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών ή ο συνήγορος του πολίτη– υποβάλει αίτηση βάσει του ίδιου άρθρου 3881, έχει αυτοδικαίως στη διάθεσή του μια πρώτη ανασταλτική προθεσμία δύο μηνών, αρχόμενη από την ημέρα έκδοσης της τελεσίδικης απόφασης, για να ασκήσει, εφόσον το επιθυμεί, την αναίρεση αυτή (
35
). Καίτοι η εν λόγω προθεσμία, όπως υποστήριξαν η μητέρα, ο γενικός εισαγγελέας, ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών και η Πολωνική Κυβέρνηση, φαίνεται να είναι βραχύτερη από την προθεσμία που προβλέπεται γενικώς στο πολωνικό δίκαιο για την άσκηση τέτοιου ενδίκου μέσου –η οποία, εξ όσων προκύπτει, είναι έξι μήνες– η διάρκειά της, εντούτοις, είναι αξιοσημείωτη στο πλαίσιο της διαδικασίας επιστροφής. Ενδεικτικά, η προθεσμία αυτή –η οποία, επαναλαμβάνω, χορηγείται για την ενδεχόμενη προετοιμασία αίτησης αναιρέσεως– είναι μεγαλύτερη από τις έξι εβδομάδες εντός των οποίων οφείλουν κατά κανόνα τα δικαστήρια να αποφαίνονται επί των αιτήσεων επιστροφής.
64.
Επιπλέον, υπενθυμίζω ότι, εάν εντός της ίδιας προθεσμίας ασκηθεί αναίρεση, το ανασταλτικό αποτέλεσμα παρατείνεται έως την περάτωση της διαδικασίας ενώπιον του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Ωστόσο, όπως παραδέχθηκε η Πολωνική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ουδεμία προθεσμία προβλέπεται στο εθνικό δίκαιο για την εξέταση του ενδίκου αυτού μέσου. Η κυβέρνηση αυτή επισήμανε συναφώς ότι οι διαδικασίες ενώπιον του ανωτέρω δικαστηρίου διαρκούν κατά μέσο όρο ένδεκα μήνες, ήτοι πολύ περισσότερο από την προθεσμία των έξι εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 11, δεύτερο εδάφιο, της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και στο άρθρο 11, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα (
36
). Εξάλλου, το εν λόγω δικαστήριο δεν φαίνεται να διαθέτει, σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό του, εργαλεία, όπως η διαδικασία επείγουσας προδικαστικής αποφάσεως την οποία χρησιμοποίησε εν προκειμένω το Δικαστήριο, τα οποία να το υποχρεώνουν να αποφανθεί ταχέως επί ενός τέτοιου ενδίκου μέσου (
37
).
65.
Δεύτερον, σε αντίθεση προς ό,τι αφήνουν να εννοηθεί η μητέρα, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και η Πολωνική Κυβέρνηση, ο επίμαχος μηχανισμός ενδέχεται να έχει αντίκτυπο όχι μόνο σε ορισμένες, αλλά σε μεγάλο αριθμό υποθέσεων επιστροφής που άγονται ενώπιον των πολωνικών δικαστηρίων.
66.
Συναφώς, καίτοι στην Πολωνία η αίτηση αναιρέσεως περιορίζεται σε νομικά ζητήματα, πρέπει, εντούτοις, να σημειωθεί ότι τούτο περιλαμβάνει τη φερόμενη «εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου» (
38
) από το εφετείο, συμπεριλαμβανομένης της εσφαλμένης εφαρμογής των νομικών λόγων μη επιστροφής που προβλέπονται στο άρθρο 13 της Σύμβασης της Χάγης του 1980. Ωστόσο, καθόσον οι λόγοι αυτοί προβάλλονται συχνά από τον γονέα που απήγαγε το παιδί προκειμένου να αντιταχθεί στην επιστροφή του παιδιού και πρέπει, εάν χρειαστεί, να εξεταστούν από το δικαστήριο αυτό, όλες σχεδόν οι αποφάσεις επιστροφής θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο ενός τέτοιου ενδίκου μέσου. Πράγματι, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους δήλωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι ακριβώς αυτόν τον λόγο είχε προβάλει με την αίτησή του αναιρέσεως στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης (
39
).
67.
Επιπλέον, το γεγονός ότι ο Πολωνός νομοθέτης περιόρισε τον κύκλο προσώπων που νομιμοποιούνται να ασκήσουν το ένδικο αυτό μέσο στον γενικό εισαγγελέα του κράτους, στον συνήγορο του πολίτη και στον διαμεσολαβητή για τα δικαιώματα των παιδιών αποτρέπει, ασφαλώς, την άσκηση καταχρηστικών αναιρέσεων, για καθαρά παρελκυστικούς σκοπούς, από τον γονέα που απήγαγε το παιδί προκειμένου να υπονομευθεί η αποτελεσματικότητα των διατάξεων της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα (
40
). Ωστόσο, παραμένει γεγονός ότι, αφενός, ο αριθμός των φορέων αυτών αυξάνει τις πιθανότητες άσκησης τέτοιου ενδίκου μέσου και, αφετέρου, οι τελευταίοι θα μπορούσαν και οι ίδιοι να χρησιμοποιήσουν καταχρηστικώς, ενδεχομένως κατόπιν αιτήματος του εν λόγω γονέα, τη διαδικασία αυτή –θα επανέλθω στο σημείο αυτό (
41
).
68.
Επί του τελευταίου αυτού ζητήματος, η μητέρα, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και η Πολωνική Κυβέρνηση απάντησαν ότι, στην πράξη, ο αριθμός αναιρέσεων που ασκούνται από φορείς νομιμοποιούμενους προς τούτο σε υποθέσεις διεθνούς απαγωγής παιδιών είναι περιορισμένος. Ωστόσο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι κάτι τέτοιο ισχύει, παραμένει γεγονός ότι η δυνατότητα και μόνον άσκησης ενός τέτοιου ανασταλτικού ενδίκου μέσου ενδέχεται να εγείρει σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ικανότητα των πολωνικών αρχών, σε περίπτωση μετακίνησης απαχθέντος παιδιού στο εν λόγω κράτος μέλος, να διασφαλίσουν την άμεση επιστροφή του (
42
).
69.
Τρίτον, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, η αντίθεση του μηχανισμού αυτού αυτόματης αναστολής με το πνεύμα των κανόνων της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα είναι ακόμη πιο έκδηλη εάν ληφθεί υπόψη ότι ο μηχανισμός αυτός προβλέπεται μόνο για τις αιτήσεις επιστροφής που βασίζονται στην εν λόγω σύμβαση. Επομένως, αντί να προβλέψει ότι, για τη διεκπεραίωση των αιτήσεων αυτών, εφαρμογή θα έχουν οι «πλέον σύντομες διαδικασίες τις οποίες προβλέπει το εθνικό δίκαιο», όπως απαιτεί το άρθρο 11, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού, ο Πολωνός νομοθέτης φαίνεται, αντιθέτως, να τους επιφύλαξε μια από τις πιο βραδείες διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο.
70.
Τέλος, αξίζει να αναφερθεί μια άλλη πτυχή, η οποία συζητήθηκε λιγότερο ενώπιον του Δικαστηρίου. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, κατά το πέρας της αναιρετικής διαδικασίας, οι εν λόγω δημόσιοι φορείς διαθέτουν, σε περίπτωση επικύρωσης της απόφασης επιστροφής, ακόμη ένα ένδικο μέσο κατά της εν λόγω απόφασης, ήτοι την άσκηση «έκτακτης αναιρέσεως», η οποία προβλέπεται στο άρθρο 89 του Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (νόμου της 8ης Δεκεμβρίου 2017 για το Ανώτατο Δικαστήριο) (
43
), η οποία εξετάζεται από το Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου). Η αναίρεση αυτή μπορεί να ασκηθεί εντός ενός έτους από την ημερομηνία απόρριψης της αναιρέσεως και έχει, και στην περίπτωση αυτή, ανασταλτικό αποτέλεσμα (
44
).
71.
Βεβαίως, όπως υποστήριξαν ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και η Πολωνική Κυβέρνηση, η άσκηση μιας τέτοιας «έκτακτης αναιρέσεως» είναι ακόμη υποθετική στο παρόν στάδιο της διαφοράς της κύριας δίκης. Επιπλέον, σύμφωνα με τους τελευταίους, μια τέτοια «αναίρεση» μπορεί να αφορά περιορισμένους λόγους (
45
), διαφορετικούς από εκείνους που έχουν ήδη εξεταστεί στο πλαίσιο της αίτησης αναιρέσεως, και επιπλέον το ένδικο αυτό μέσο δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ έως σήμερα σε υποθέσεις απαγωγής παιδιών. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, η ύπαρξη και μόνον του πρόσθετου αυτού ενδίκου μέσου επιβεβαιώνει, σε μια συνολική θεώρηση του εθνικού δικονομικού συστήματος, τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει διάταξη όπως το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας στην ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας επιστροφής.
2. Επί των δικαιωμάτων του πατέρα για σεβασμό της οικογενειακής ζωής του και για πραγματική προσφυγή
72.
Κατά τη γνώμη μου, διάταξη όπως το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας περιορίζει σοβαρά και το θεμελιώδες δικαίωμα γονέα, του πατέρα εν προκειμένω, για σεβασμό της οικογενειακής ζωής του, καθώς και το δικαίωμά του πραγματικής προσφυγής που κατοχυρώνονται, το μεν πρώτο στο άρθρο 7 του Χάρτη, το δε δεύτερο στο άρθρο 47 του ίδιου νομοθετήματος (
46
). Επισημαίνω ότι, στον βαθμό που τα δικαιώματα αυτά αντιστοιχούν σε εκείνα που προβλέπονται, αφενός, στο άρθρο 8 και, αφετέρου, στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, πρέπει να ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της σχετικής νομολογίας του ΕΔΔΑ (
47
).
73.
Συναφώς, από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι, σε περίπτωση διεθνούς απαγωγής παιδιού, το δικαίωμα γονέα να ζητήσει την επιστροφή του παιδιού εμπίπτει στο δικαίωμα για σεβασμό της οικογενειακής ζωής του (
48
). Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΔΔΑ έχει επανειλημμένως κρίνει ότι τα κράτη μέλη υπέχουν θετικές υποχρεώσεις στον τομέα αυτό βάσει του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ, υποχρεώσεις τις οποίες το ίδιο ερμηνεύει υπό το πρίσμα της Σύμβασης της Χάγης του 1980. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέψουν κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, συμπεριλαμβανομένου ενός προσαρμοσμένου κανονιστικού πλαισίου, προκειμένου να διασφαλίζεται το δικαίωμα του γονέα από τον οποίον απομακρύνθηκε το παιδί όπως το τελευταίο επιστρέψει σε αυτόν. Κατά το ΕΔΔΑ, η καταλληλότητα των μέσων αυτών αξιολογείται υπό το πρίσμα της ταχύτητάς τους, λαμβανομένων υπόψη των συνεπειών που μπορεί να έχει η πάροδος του χρόνου σε τέτοιες υποθέσεις (
49
).
74.
Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη υπέχουν, αφενός, βάσει του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ, την υποχρέωση να θεσπίσουν ένα κανονιστικό πλαίσιο το οποίο θα διασφαλίζει ότι οι αιτήσεις επιστροφής θα εκδικάζονται εντός «ευλόγου χρόνου» σε κάθε βαθμό δικαιοδοσίας, οι δε εθνικές αρχές οφείλουν να επιδεικνύουν «εξαιρετική επιμέλεια» σε περιπτώσεις διεθνούς απαγωγής παιδιών. Την ίδια υποχρέωση υπέχουν και οι αρχές αυτές δυνάμει του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη που προβλέπεται στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ (
50
).
75.
Ωστόσο, από τη νομολογία του ΕΔΔΑ προκύπτει ότι το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιτρέπει πολυάριθμες εφέσεις, αναιρέσεις και λοιπές «έκτακτες αναιρέσεις» κατά αποφάσεων επιστροφής, ενδεχομένως με ανασταλτικό αποτέλεσμα, συνιστά, ως προς το σημείο αυτό_συστημική πλημμέλεια, δεδομένου ότι τα πολλαπλά αυτά ένδικα μέσα μπορούν να παρατείνουν αδικαιολόγητα την εξέταση μιας εκάστης αίτησης επιστροφής –ακόμη και στα όρια της αρνησιδικίας (
51
).
76.
Αφετέρου, σε περίπτωση τελεσίδικης απόφασης επιστροφής, τα κράτη μέλη υποχρεούνται επίσης, βάσει των άρθρων 6 και 8 της ΕΣΔΑ, να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα και αναγκαία μέτρα για να διευκολύνουν την εκτέλεσή της (
52
). Εξάλλου, όπως υποστηρίζουν ο πατέρας και η Επιτροπή, το δικαίωμα σεβασμού της οικογενειακής ζωής και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής του γονέα από τον οποίον απομακρύνθηκε το παιδί θα καθίσταντο άνευ περιεχομένου, εάν ορισμένες δημόσιες αρχές μπορούσαν, χωρίς να οφείλουν να παράσχουν εξηγήσεις και χωρίς καν να χρειαστεί να ασκήσουν εν τέλει αναίρεση, να επιτύχουν την αυτοδίκαιη αναστολή εκτέλεσης μιας τέτοιας απόφασης, όπερ θα είχε ως αποτέλεσμα η τελευταία να παραμένει ανενεργή για σημαντικό χρονικό διάστημα εις βάρος του γονέα αυτού (
53
).
3. Επί της έλλειψης δικαιολογητικού λόγου τέτοιου μηχανισμού
77.
Τούτου λεχθέντος, η μητέρα, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους, ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών και η Πολωνική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι μηχανισμός, όπως αυτός που προβλέπεται στο άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, έχει ως σκοπό να διασφαλίσει –και είναι αναγκαίος προς τούτο–, σύμφωνα με το άρθρο 47 του Χάρτη, την αποτελεσματική δικαστική προστασία του παιδιού, το βέλτιστο συμφέρον του οποίου, όπως αυτό προστατεύεται μεταξύ άλλων από το άρθρο 24 του Χάρτη, αποτελεί πρωταρχικό κριτήριο κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα (
54
).
78.
Οι εν λόγω διάδικοι και μετέχοντες στη διαδικασία, καίτοι αναγνωρίζουν ότι τα τελευταία αυτά νομοθετήματα θεσπίστηκαν με γνώμονα ακριβώς το βέλτιστο συμφέρον του μετακινηθέντος παιδιού και ότι, κατά γενικό κανόνα, είναι προς το συμφέρον του τελευταίου να επιστρέψει το συντομότερο δυνατό στο κράτος της συνήθους διαμονής του (
55
), εντούτοις, επισημαίνουν ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει πάντοτε. Ειδικότερα, όταν ο γονέας που απήγαγε το παιδί ισχυρίζεται –ως εν προκειμένω η μητέρα– ότι υφίσταται «σοβαρός κίνδυνος» η επιστροφή του παιδιού να το εκθέσει σε φυσική ή ψυχική δοκιμασία ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο να το περιαγάγει σε αφόρητη κατάσταση κατά την έννοια του άρθρου 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980, οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει, καθόσον αφορούν την ευημερία και την αξιοπρέπεια του παιδιού, να αποτελέσουν αντικείμενο ενδελεχούς δικαστικού ελέγχου, όπως απαιτεί το ΕΔΔΑ, και, προς τον σκοπό αυτό, να μπορούν να προβληθούν στο πλαίσιο αίτησης αναιρέσεως, ακόμη και ενδεχομένως εις βάρος της ταχύτητας της διαδικασίας επιστροφής.
79.
Στο πλαίσιο αυτό, η αυτοδίκαιη αναστολή εκτέλεσης της τελεσίδικης απόφασης επιστροφής, όπως προβλέπεται στο άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η οποία εμποδίζει την αναγκαστική επιστροφή του παιδιού στο κράτος καταγωγής του πριν από την άσκηση της εν λόγω αναιρέσεως και, κατά περίπτωση, πριν από την εξέτασή της από το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί η πρακτική χρησιμότητα της αίτησης αναιρέσεως, καθώς και για να αποφευχθεί η επέλευση του φερόμενου «σοβαρού κινδύνου» και η συνακόλουθη ανεπανόρθωτη βλάβη του παιδιού.
80.
Όπως ο πατέρας, η Βελγική, η Γαλλική και η Ολλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, διαφωνώ με την άποψη αυτή. Καίτοι ο διακηρυγμένος σκοπός είναι αξιέπαινος, εντούτοις, το επίμαχο μέτρο βαίνει, κατά τη γνώμη μου, πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του και, επιπλέον, δεν είναι αναλογικό.
81.
Από τη νομολογία του ΕΔΔΑ προκύπτει βεβαίως ότι όταν στο πλαίσιο διαδικασίας επιστροφής προβάλλονται βάσιμοι ισχυρισμοί περί «σοβαρού κινδύνου» κατά την έννοια του άρθρου 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980, ο σεβασμός του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού υποχρεώνει τις δικαστικές αρχές να εξετάζουν δεόντως τους ισχυρισμούς αυτούς προκειμένου να διασφαλίζουν, σε κάθε περίπτωση, ότι η επιστροφή του παιδιού θα είναι προς το βέλτιστο συμφέρον του ή, ελλείψει αυτού, να εφαρμόζουν τον λόγο μη επιστροφής που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη. Συνεπώς, οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να «λαμβάνονται πράγματι υπόψη» από τις εν λόγω αρχές –όπερ δύναται να δικαιολογήσει, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια μικρή υπέρβαση της προθεσμίας των έξι εβδομάδων που κατά κανόνα ισχύει (
56
)– και να υποχρεώνουν τις αρχές αυτές να εκδίδουν «ειδικά» και «επαρκώς» αιτιολογημένες αποφάσεις υπό το πρίσμα των περιστάσεων εκάστης υπόθεσης (
57
).
82.
Ωστόσο, δεν μπορεί εξ αυτού να συναχθεί, όπως πράττουν οι υποστηρικτές του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ότι ο ίδιος και ο αυτός ισχυρισμός περί «σοβαρού κινδύνου» για το παιδί σε περίπτωση επιστροφής του πρέπει υποχρεωτικά να μπορεί να επανεξετάζεται σε περισσότερους βαθμούς δικαιοδοσίας. Πράγματι, η δικαστική προστασία του παιδιού έναντι ενός τέτοιου «κινδύνου» διασφαλίζεται, κατ’ αρχήν, –στην έκταση που επιβάλλει το δίκαιο της Ένωσης και η ΕΣΔΑ–, ήδη με τη δυνατότητα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου (
58
).
83.
Η υπόθεση της κύριας δίκης είναι, κατά τη γνώμη μου, ενδεικτική από την άποψη αυτή. Εν προκειμένω, η δικαστική προστασία των παιδιών έχει ήδη διασφαλιστεί στο πλαίσιο όχι μόνον ενός, όπως απαιτείται από τα άρθρα 24 και 47 του Χάρτη, αλλά δύο βαθμών δικαιοδοσίας. Καίτοι οι αναιρέσεις που άσκησαν, κατόπιν αιτήματος της μητέρας, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών φαίνεται να βασίζονται στη φερόμενη παράβαση του άρθρου 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980 από τα ιεραρχικώς κατώτερα δικαστήρια, σημειώνω, εντούτοις, ότι τα δικαστήρια αυτά δεν διέταξαν την επιστροφή των παιδιών κατά τρόπο αυτόματο ή μηχανικό. Αντιθέτως, φαίνεται ότι «έλαβαν πραγματικά υπόψη» τους ισχυρισμούς της μητέρας ως προς την ύπαρξη «σοβαρού κινδύνου» για τα παιδιά σε περίπτωση επιστροφής τους. Ειδικότερα, δεν αμφισβητείται ότι το πρωτοβάθμιο δικαστήριο προέβη, ως προς το ζήτημα αυτό, σε ενδελεχή εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων –όπερ μπορεί να εξηγήσει τους επτά μήνες που χρειάστηκε για να αποφανθεί– παραγγέλλοντας, μεταξύ άλλων, πραγματογνωμοσύνη, τα πορίσματα της οποίας χρησιμοποίησε για να αποκλείσει το ενδεχόμενο έκθεσης των παιδιών σε τέτοιον «κίνδυνο» σε περίπτωση επιστροφής τους (
59
). Δεν αμφισβητείται επίσης ότι οι αποφάσεις των δικαστηρίων αυτών περιέχουν λεπτομερή και ειδική αιτιολογία ως προς το σημείο αυτό, η οποία λαμβάνει υπόψη τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης (
60
).
84.
Εκ των ανωτέρω συνάγεται, κατά τη γνώμη μου, ότι, ακόμη και υπό το πρίσμα των ισχυρισμών περί «σοβαρού κινδύνου» για το παιδί σε περίπτωση επιστροφής, κατά την έννοια του άρθρου 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980, ο σεβασμός του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού και το δικαίωμά του δικαστικής προστασίας, όπως αυτά προστατεύονται από τα άρθρα 24 και 47 του Χάρτη, δεν υποχρέωναν τον Πολωνό νομοθέτη να προβλέψει δυνατότητα άσκησης αναιρέσεως κατά των αποφάσεων επιστροφής ούτε, κατά μείζονα λόγο, να προσδώσει στο ένδικο αυτό μέσο ανασταλτικό αποτέλεσμα, κατόπιν απλού μη αιτιολογημένου αιτήματος (
61
). Συνεπώς, το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας βαίνει πέραν αυτού που είναι συναφώς αναγκαίο.
85.
Είναι αληθές ότι μπορεί να προκύψουν εξαιρετικές καταστάσεις στις οποίες μια τελεσίδικη απόφαση επιστροφής, η οποία εκδίδεται στο πλαίσιο ενός ή ακόμη και δύο βαθμών δικαιοδοσίας, θα εξέθετε, σε περίπτωση εκτέλεσής της, το παιδί σε φυσική ή ψυχική δοκιμασία (κ.λπ.) κατά την έννοια του άρθρου 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980. Τούτο θα μπορούσε να συμβεί εάν ο κίνδυνος αυτός υφίστατο ήδη κατά την εξέταση της αίτησης επιστροφής, αλλά δεν είχε υποπέσει στην αντίληψη του ή των επιληφθέντων δικαστηρίων –παραδείγματος χάριν, διότι ο γονέας που απήγαγε το παιδί δεν τον προέβαλε– ή, διότι, για κάποιον ανεξήγητο λόγο, το ή τα δικαστήρια αυτά αγνόησαν τον εν λόγω ισχυρισμό, κατά κατάφωρη παράβαση των δικονομικών υποχρεώσεων που απορρέουν από τη νομολογία του ΕΔΔΑ. Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε επίσης να προκύψει από ενδεχόμενη αλλαγή των συνθηκών, μεταγενέστερη της έκδοσης της απόφασης επιστροφής, η οποία δημιουργεί νέο κίνδυνο για το παιδί (
62
).
86.
Στις περιπτώσεις αυτές, ένας μηχανισμός αναστολής εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής, παραδείγματος χάριν, ενόσω εκκρεμεί η εκδίκαση αναιρέσεως με την οποία επιδιώκεται η εξαφάνιση της απόφασης αυτής από την έννομη τάξη ή η κήρυξή της ως ανίσχυρης, είναι, κατά τη γνώμη μου, απαραίτητος για την προστασία του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού.
87.
Ωστόσο, ο μηχανισμός του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ακόμη και αν προορίζεται, όπως ισχυρίζεται η Πολωνική Κυβέρνηση, για τέτοιες εξαιρετικές περιπτώσεις, δεν περιβάλλεται, όπως ήδη ανέφερα, από καμία εγγύηση ότι θα χρησιμοποιείται, στην πράξη, μόνο σε τέτοιες περιπτώσεις.
88.
Υπενθυμίζω, συναφώς, ότι η αναστολή εκτέλεσης τελεσίδικης απόφασης επιστροφής βάσει του άρθρου αυτού δεν υπόκειται σε καμία προϋπόθεση πλην της τυπικής υποβολής σχετικού αιτήματος από έναν από τους φορείς που νομιμοποιούνται να ασκήσουν αναίρεση και δεν απαιτεί κανενός είδους αιτιολόγηση εκ μέρους τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι εν λόγω φορείς δεν υποχρεούνται να προσκομίσουν το παραμικρό στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η εκτέλεση της απόφασης αυτής ενδέχεται να εκθέσει το παιδί σε φυσική ή ψυχική δοκιμασία κατά την έννοια του άρθρου 13, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980 (
63
). Συνεπώς, ένας τέτοιος μηχανισμός δεν επιτρέπει κανενός είδους δικαστικό έλεγχο που θα μπορούσε να αποτρέψει την εσφαλμένη ή ακόμη και καταχρηστική χρήση του από τους εν λόγω φορείς (
64
). Όπως ισχυρίζεται ο πατέρας, τίποτα απολύτως δεν εμποδίζει τους τρεις εν λόγω δημόσιους φορείς να υποβάλλουν αυτομάτως τέτοιο αίτημα σε σχέση με οποιαδήποτε απόφαση επιστροφής που εκδίδεται κατ’ έφεση. Ο μηχανισμός αυτός τους ενθαρρύνει μάλιστα να το πράξουν. Πράγματι, δεν έχουν τίποτα να χάσουν, ενώ, κάθε φορά, κερδίζουν χρόνο για να μπορούν να εξετάσουν μια τέτοια απόφαση με ηρεμία.
89.
Ένας τέτοιος μηχανισμός δεν είναι επίσης αναλογικός εν στενή εννοία. Πράγματι, δεν εξισορροπεί επαρκώς τα διάφορα αντιτιθέμενα δικαιώματα και συμφέροντα. Ο Πολωνός νομοθέτης απέτυχε να διατηρήσει «δίκαιη ισορροπία» μεταξύ του σκοπού της προστασίας του παιδιού έναντι κάθε «σοβαρού κινδύνου» και της ταχύτητας και της αποτελεσματικότητας της διαδικασίας επιστροφής (
65
). Έχει γείρει υπερβολικά την πλάστιγγα υπέρ του πρώτου σκοπού, σε σημείο που, στην πράξη, αντιστρέφει την αρχή (επιστροφή) και την εξαίρεση (μη επιστροφή).
90.
Συναφώς, δεν μπορεί να αγνοηθεί ο καθοριστικός αντίκτυπος που ενδέχεται να έχει στην έκβαση της διαδικασίας επιστροφής η αναστολή της απόφασης επιστροφής κατά τη διάρκεια της αναιρετικής διαδικασίας. Πράγματι, όπως ανέφερα στο σημείο 56 των παρουσών προτάσεων, ο χρόνος είναι καθοριστικός παράγοντας στον τομέα αυτόν. Όσο περισσότερο εντάσσεται το παιδί στο κράτος όπου έχει μετακινηθεί, τόσο πιο δύσκολο θα είναι για αυτό να επιστρέψει στο κράτος καταγωγής του και τόσο λιγότερο δικαιολογημένη θα είναι η επιστροφή αυτή. Έτσι, ακόμη και αν η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση επικυρωθεί τελικά κατ’ αναίρεση, είναι πιθανό να μην εκτελεστεί εάν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού επιτάσσει την παραμονή του σε αυτό που εν τω μεταξύ θα έχει καταστεί το νέο περιβάλλον του. Επομένως, υπό το πρόσχημα της σταθεροποίησης της κατάστασης του παιδιού, όπως διατείνονται οι υποστηρικτές του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, η αναστολή βάσει της διάταξης αυτής θα μπορούσε να χρησιμεύσει κυρίως για την παγίωση της πραγματικής κατάστασης που προέκυψε από την παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση, ενισχύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τη θέση του γονέα που απήγαγε το παιδί (
66
).
91.
Ο δυσανάλογος χαρακτήρας του άρθρου 3881 είναι ακόμη πιο έκδηλος εάν ληφθεί υπόψη ότι στο πολωνικό δίκαιο υφίσταται άλλη διάταξη που διασφαλίζει την επαρκή προστασία του παιδιού έναντι κάθε «σοβαρού κινδύνου» φυσικής ή ψυχικής δοκιμασίας σε περίπτωση επιστροφής, εξισορροπώντας ταυτοχρόνως όλα τα αντιτιθέμενα δικαιώματα και συμφέροντα. Πράγματι, το άρθρο 388 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας επιτρέπει ήδη στους φορείς που νομιμοποιούνται να ασκήσουν αναίρεση κατά της απόφασης επιστροφής να ζητήσουν την αναστολή της τελευταίας εφόσον η εκτέλεσή της ενδέχεται να προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη στο παιδί. Κρίσιμο είναι ότι ο δικαστικός έλεγχος που διενεργείται συναφώς από το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο Βαρσοβίας) εγγυάται ότι η αναστολή αυτή μπορεί να χορηγηθεί μόνον όταν το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πράγματι το επιτάσσει.
92.
Στο πλαίσιο αυτό, το επιχείρημα της μητέρας, του γενικού εισαγγελέα του κράτους και του διαμεσολαβητή για τα δικαιώματα των παιδιών ότι ο Πολωνός νομοθέτης προέβλεψε έναν μηχανισμό αυτόματης αναστολής, κατόπιν απλού αιτήματος των ενδιαφερόμενων φορέων, για τον λόγο ακριβώς ότι το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο Βαρσοβίας) απέρριπτε την πλειονότητα των αιτήσεων αναστολής που υποβάλλονταν βάσει του άρθρου 388 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας είναι, κατά τη γνώμη μου, ιδιαιτέρως προβληματικό. Πράγματι, μόνον ένα από τα δύο μπορεί ισχύει: είτε ο Πολωνός νομοθέτης είχε πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι το νέο άρθρο 3881 του κώδικα αυτού θα επέτρεπε την ακύρωση αποφάσεων επιστροφής που δεν ενέχουν πραγματικά «σοβαρό κίνδυνο» για το παιδί σε περίπτωση επιστροφής –καθόσον, ειδάλλως, το δικαστήριο αυτό θα έκανε δεκτές τις αντίστοιχες αιτήσεις αναστολής– κατά παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει η Δημοκρατία της Πολωνίας από το διεθνές και το ενωσιακό δίκαιο· είτε ο νομοθέτης αυτός έκρινε ότι ένα μέλος της πολωνικής εκτελεστικής εξουσίας και δύο διοικητικές αρχές είναι σε καλύτερη θέση από ένα πολωνικό δικαστήριο να εκτιμούν, σε κάθε περίπτωση, την ύπαρξη ενός τέτοιου «κινδύνου», χωρίς κανενός είδους έλεγχο. Εν πάση περιπτώσει, το επιχείρημα αυτό δεν είναι αποδεκτό σε ένα κράτος δικαίου.
4. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
93.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα υπό την έννοια ότι, αφενός, το άρθρο 11, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 11 της Σύμβασης της Χάγης του 1980, και αφετέρου, τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία δυνάμει της οποίας αναστέλλεται αυτοδικαίως, κατόπιν απλού μη αιτιολογημένου αιτήματος συγκεκριμένων δημοσίων φορέων νομιμοποιούμενων προς τούτο, η εκτέλεση απόφασης επιστροφής, εκδοθείσας πρωτοδίκως και επικυρωθείσας σε δεύτερο βαθμό, για αρχική περίοδο δύο μηνών εντός της οποίας οι φορείς αυτοί δύνανται να ασκήσουν αναίρεση και, κατά περίπτωση, καθ’ όλη τη διάρκεια της αναιρετικής διαδικασίας.
94.
Διευκρινίζω επίσης –δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο θέτει ρητώς το ερώτημα αυτό στο Δικαστήριο– ότι, εφόσον το Δικαστήριο κάνει δεκτή την πρότασή μου, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει, στην υπόθεση της κύριας δίκης, να διασφαλίσει την πλήρη αποτελεσματικότητα των σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης αφήνοντας αυτεπαγγέλτως ανεφάρμοστο το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (
67
).
95.
Απομένει να εξεταστεί ένα τελευταίο σημείο. Όπως ανέφερα ανωτέρω, από 1ης Αυγούστου 2022, εφαρμογή στις αιτήσεις επιστροφής έχει ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙβ. Ο νέος αυτός κανονισμός επιβεβαίωσε τις λύσεις που προέβλεπε ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα (
68
), εισάγοντας ταυτοχρόνως καινοτόμες διατάξεις για την περαιτέρω ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της ταχύτητας της διαδικασίας επιστροφής. Ειδικότερα, το άρθρο 27, παράγραφος 6, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ προβλέπει τη δυνατότητα να κηρυχθεί προσωρινά εκτελεστή η απόφαση επιστροφής, ανεξάρτητα από την τυχόν άσκηση έφεσης κατά αυτής, όταν το επιτάσσει το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. Επιπλέον, από την αιτιολογική του σκέψη 42 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη «θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο περιορισμού σε ένα του αριθμού των ένδικων μέσων που είναι δυνατόν να ασκηθούν» κατά μιας τέτοιας απόφασης. Το γεγονός ότι, μετά την έναρξη ισχύος του νέου αυτού κανονισμού, αλλά πριν από την ημερομηνία εφαρμογής του, ο Πολωνός νομοθέτης θέσπισε διάταξη όπως το άρθρο 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας εγείρει, και από την άποψη αυτή, σοβαρά ζητήματα όσον αφορά την καλόπιστη συνεργασία (
69
).
VI. Πρόταση
96.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο ερώτημα που υπέβαλε το Sąd Apelacyjny w Warszawie (εφετείο Βαρσοβίας, Πολωνία), ως εξής:
«Αφενός, το άρθρο 11, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 11 της Σύμβασης για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών, η οποία συνήφθη στη Χάγη στις 25 Οκτωβρίου 1980, και, αφετέρου, τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
αντιτίθενται σε εθνική νομοθεσία δυνάμει της οποίας αναστέλλεται αυτοδικαίως, κατόπιν απλού μη αιτιολογημένου αιτήματος συγκεκριμένων δημοσίων φορέων νομιμοποιούμενων προς τούτο, η εκτέλεση απόφασης επιστροφής, εκδοθείσας πρωτοδίκως και επικυρωθείσας σε δεύτερο βαθμό, για αρχική περίοδο δύο μηνών εντός της οποίας οι φορείς αυτοί δύνανται να ασκήσουν αναίρεση και, κατά περίπτωση, καθ’ όλη τη διάρκεια της αναιρετικής διαδικασίας.»
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 (ΕΕ 2003, L 338, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2013, L 82, σ. 63). Ο κανονισμός αυτός αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/1111 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2019_για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, και για τη διεθνή απαγωγή παιδιών (ΕΕ 2019, L 178, σ. 1· στο εξής κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙβ). Ωστόσο, κατά χρόνον εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης έχει ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα (βλ. σημείο 50 των παρουσών προτάσεων).
(
3
)	Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι η ίδια συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση αυτή, καθόσον η τελευταία δεν επιτρέπει την προσχώρηση διεθνών οργανισμών.
(
4
)	Βλ. παρόμοιους ορισμούς της έννοιας «παράνομη μετακίνηση ή κατακράτηση παιδιού» στο άρθρο 3 της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και στο άρθρο 2, σημείο 11, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Πρβλ. άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού.
(
5
)	Βλ. προοίμιο της Σύμβασης της Χάγης του 1980, αιτιολογικές σκέψεις 12 και 33 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, καθώς και αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Aguirre Zarraga (C-491/10 PPU, EU:C:2010:828, σκέψη 44), και της 8ης Ιουνίου 2017, OL (C-111/17 PPU, EU:C:2017:436, σκέψη 61).
(
6
)	Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η Σύμβαση της Χάγης του 1980 και οι κανονισμοί Βρυξέλλες ΙΙ αποτελούν «αδιαίρετο σύνολο κανόνων δικαίου» [γνωμοδότηση 1/13 (Προσχώρηση τρίτων κρατών στη Σύμβαση της Χάγης), της 14ης Οκτωβρίου 2014 (EU:C:2014:2303, σκέψη 78)] που έχει εφαρμογή στις διαδικασίες επιστροφής παιδιών τα οποία μετακινήθηκαν παράνομα εντός της Ένωσης.
(
7
)	Βλ. άρθρο 5182, παράγραφος 1, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
(
8
)	Βλ. σημείο 45 των παρουσών προτάσεων.
(
9
)	Βλ. άρθρο 5191, παράγραφος 21, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
(
10
)	Βλ. άρθρο 5191, παράγραφος 22, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
(
11
)	Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου του 2022, η νομοθετική αυτή τροποποίηση εφαρμόζεται άμεσα στις διαδικασίες επιστροφής που, κατά την ημερομηνία αυτή, έχουν κινηθεί αλλά δεν έχουν ακόμη περατωθεί με αμετάκλητη απόφαση. Ως εκ τούτου, έχει εφαρμογή, όσον αφορά την υπόθεση της κύριας δίκης, στη διαδικασία που κίνησε ο πατέρας τον Νοέμβριο του 2021.
(
12
)	Το άρθρο 3882 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας αναφέρει ρητώς ότι η νέα αυτή νομική βάση αναστολής δεν αντικαθιστά το άρθρο 388, παράγραφος 1, του ίδιου κώδικα, αλλά το συμπληρώνει. Υφίστανται, συνεπώς, δύο οδοί αναστολής εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής, η μία, η οποία είναι αυτόματη και άνευ όρων, πλην όμως αφορά αποκλειστικώς τους φορείς που νομιμοποιούνται να ασκήσουν αναίρεση σε υποθέσεις επιστροφής, και η άλλη, η οποία υπόκειται τόσο στην προϋπόθεση ύπαρξης κινδύνου ανεπανόρθωτης βλάβης όσο και στην εκτίμηση του δικαστηρίου, την οποία έχουν στη διάθεσή τους και οι διάδικοι –κατά κανόνα οι γονείς.
(
13
)	Βλ. άρθρο 3881, παράγραφος 2, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
(
14
)	Βλ. άρθρο 3881, παράγραφος 3, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
(
15
)	Ως προς την απαίτηση αυτή, βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, W.Ż. (Τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου – Διορισμός) (C‑487/19, EU:C:2021:798, σκέψη 84 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), καθώς και διάταξη της 5ης Μαρτίου 1986, Greis Unterweger (318/85, EU:C:1986:106, σκέψη 4).
(
16
)	Βλ. σημείο 18 των παρουσών προτάσεων.
(
17
)	Βλ. σημείο 21 των παρουσών προτάσεων.
(
18
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 2019, Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden (C-678/18, EU:C:2019:998, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
19
)	Βλ., mutatis mutandis, αποφάσεις της 16ης Ιουνίου 2016, Pebros Servizi (C-511/14, EU:C:2016:448, σκέψεις 27 έως 29), της 28ης Φεβρουαρίου 2019, Gradbeništvo Korana (C‑579/17, EU:C:2019:162, σκέψη 39), και της 4ης Σεπτεμβρίου 2019, Salvoni (C-347/18, EU:C:2019:661, σκέψη 30).
(
20
)	Η διαδικασία περιαφής του εκτελεστήριου τύπου στην απόφαση επιστροφής, η οποία, στη διαφορά της κύριας δίκης, εμπίπτει στην αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου, πρέπει να διακρίνεται από τη διαδικασία εκτέλεσης (ήτοι τα συγκεκριμένα μέτρα εκτέλεσης της επιστροφής), η οποία φαίνεται να εμπίπτει στην αρμοδιότητα άλλου δικαστηρίου.
(
21
)	Βλ. Pawliczak, J., « Reformed Polish court proceedings for the return of a child under the 1980 Hague Convention in the light of the Brussels IIb Regulation », Journal of Private International Law, τόμος 17, αριθ. 3, σ. 581. Κατά τα λοιπά, το άρθρο 267 ΣΛΕΕ αναφέρεται στην απόφαση που πρέπει να εκδώσει ο εθνικός δικαστής χωρίς να προβλέπεται ειδική ρύθμιση ανάλογα με τη φύση της απόφασης αυτής (απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, σκέψη 33).
(
22
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, W.Ż. (Τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου – Διορισμός) (C-487/19, EU:C:2021:798, σκέψη 90).
(
23
)	Κατά το άρθρο 100, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ, ο κανονισμός εφαρμόζεται μόνο στις αγωγές που ασκούνται μετά την 1η Αυγούστου 2022. Επιπλέον, σύμφωνα με την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου, ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα εξακολουθεί να εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, ως προς τις αποφάσεις που εκδίδονται σε αγωγές που ασκήθηκαν πριν από την ημερομηνία αυτή και που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του τελευταίου αυτού κανονισμού. Υπενθυμίζω, ωστόσο, ότι ο πατέρας υπέβαλε την αίτηση επιστροφής των παιδιών στις 18 Νοεμβρίου 2021 (βλ. σημείο 15 των παρουσών προτάσεων).
(
24
)	Βλ. σημείο 95 των παρουσών προτάσεων.
(
25
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, W.Ż. (Τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου – Διορισμός) (C-487/19, EU:C:2021:798, σκέψη 75).
(
26
)	Βλ. προοίμιο και άρθρο 1, στοιχείο αʹ, της Σύμβασης της Χάγης του 1980.
(
27
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 17 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
28
)	Για τον λόγο αυτόν, το άρθρο 12 της Σύμβασης της Χάγης του 1980 προβλέπει ότι, όταν από τη μετακίνηση ή κατακράτηση του παιδιού μέχρι τον χρόνο κατάθεσης της αίτησης επιστροφής διέρρευσε χρονικό διάστημα μικρότερο του ενός έτους, η αρχή διατάσσει την άμεση επιστροφή του. Αντιθέτως, εφόσον παρέλθει χρονικό διάστημα άνω του έτους, δεν διατάσσεται επιστροφή εάν το παιδί έχει ήδη προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον του.
(
29
)	Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2008, Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, σκέψη 81).
(
30
)	Στη Σύμβαση της Χάγης του 1980, η προθεσμία αυτή δεν είναι υποχρεωτική. Πράγματι, η μόνη συνέπεια που προβλέπεται στο άρθρο της 11, δεύτερο εδάφιο, σε περίπτωση υπέρβασης της εν λόγω προθεσμίας, είναι ότι ο αιτών ή η κεντρική αρχή του κράτους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση μπορούν να ζητήσουν από την οικεία διοικητική ή δικαστική αρχή εξηγήσεις για την καθυστέρηση.
(
31
)	Πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2008, Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, σκέψη 82).
(
32
)	Κατά τη διάταξη αυτή, τα συμβαλλόμενα κράτη –συμπεριλαμβανομένων των νομοθετικών αρχών τους– πρέπει να λαμβάνουν «όλα τα ενδεικνυόμενα μέτρα για να εξασφαλίσουν […] την πραγματοποίηση των σκοπών της Σύμβασης».
(
33
)	Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η αρχή της καλόπιστης συνεργασίας επιβάλλει στα κράτη μέλη –εκ νέου, συμπεριλαμβανομένων των νομοθετικών αρχών τους– την υποχρέωση να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση της εφαρμογής και της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης [βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Amoena (C-677/18, EU:C:2019:1142, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)].
(
34
)	Επισημαίνω ότι ένα τέτοιο συστημικό πρόβλημα είναι ιδιαιτέρως σοβαρό καθόσον μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή της Σύμβασης της Χάγης του 1980 και του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
35
)	Για τις ανάγκες της ανάλυσής μου δεν θα υπεισέλθω σε λεπτομέρειες. Στην πραγματικότητα, η προθεσμία για την άσκηση αναιρέσεως είναι τέσσερις μήνες (βλ. άρθρο 5191, παράγραφος 22, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας). Ωστόσο, σε περίπτωση υποβολής αίτησης αναστολής, η αναστολή αυτή παύει αυτοδικαίως εάν δεν ασκηθεί αναίρεση εντός δύο μηνών (βλ. άρθρο 3881, παράγραφος 2, του ίδιου κώδικα).
(
36
)	Επισημαίνω ότι, καίτοι δεν αναφέρεται ρητώς στις δύο αυτές διατάξεις, εντούτοις, ουδεμία αμφιβολία υφίσταται ότι, όταν τα κράτη μέλη προβλέπουν περισσότερους από έναν βαθμό δικαιοδοσίας για την εξέταση αίτησης επιστροφής, η προθεσμία αυτή των έξι εβδομάδων εφαρμόζεται σε έκαστο εξ αυτών. Πράγματι, εάν το πρωτοβάθμιο δικαστήριο ήταν υποχρεωμένο να εκδώσει απόφαση εντός της προθεσμίας αυτής, αλλά στη συνέχεια το δευτεροβάθμιο ή το αναιρετικό δικαστηρίου μπορούσαν να «πάρουν τον χρόνο τους» για να την επανεξετάσουν, οι διατάξεις θα στερούνταν της πρακτικής αποτελεσματικότητάς τους. Βλ., συναφώς, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 12ης Μαρτίου 2015, Adžić κατά Κροατίας (EC:ECHR:2015:0312JUD002264314, § 97), και της 14ης Ιανουαρίου 2020, Rinau κατά Λιθουανίας (EC:ECHR:2020:0114JUD001092609, § 194). Βλ., επίσης, HCCH, «Conclusions et Recommandations de la Quatrième réunion de la Commission spéciale sur le fonctionnement de la Convention de La Haye du 25 octobre 1980 sur les aspects civils de l’enlèvement international d’enfants (22-28 mars 2001)», σημεία 3.3 και 3.4, διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://assets.hcch.net/upload/concl28sc4_f.pdf.
(
37
)	Το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) έχει στη διάθεσή του έναν μηχανισμό κατά προτεραιότητα απλώς εκδίκασης, ο οποίος επιτρέπει αποκλειστικώς και μόνον την εκδίκαση μιας υπόθεσης πριν από άλλες και ο οποίος, επιπλέον, καταλείπεται στη διακριτική ευχέρεια του αρμόδιου για την εκδίκαση της εκάστοτε υπόθεσης εισηγητή δικαστή –επομένως, δεν είναι διασφαλισμένη η εφαρμογή του εν λόγω μηχανισμού κατά προτεραιότητα εκδίκασης των αιτήσεων αναιρέσεως σε υποθέσεις επιστροφής.
(
38
)	Βλ. άρθρο 3983, παράγραφος 1, του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
(
39
)	Βλ., συναφώς, σημεία 78 και 81 των παρουσών προτάσεων.
(
40
)	Βλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2008, Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, σκέψη 85).
(
41
)	Βλ. σημείο 88 των παρουσών προτάσεων. Συναφώς, η Πολωνική Κυβέρνηση δήλωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, σε απάντηση προς τις ερωτήσεις του Δικαστηρίου, ότι υφίσταται μηχανισμός ελέγχου των αιτήσεων αναιρέσεως ενώπιον του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Προτού γίνει δεκτή μια αίτηση αναιρέσεως διενεργείται προκαταρκτική εξέταση, στο πλαίσιο της οποία ελέγχεται, μεταξύ άλλων, εάν η αίτηση αναιρέσεως εγείρει κρίσιμο/σημαντικό νομικό ζήτημα. Ωστόσο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι μια τέτοια παρελκυστική αίτηση αναιρέσεως δεν θα διερχόταν επιτυχώς την προκαταρκτική αυτή εξέταση, παραμένει γεγονός ότι η πρόβλεψη, πρώτον, προθεσμίας για την άσκηση αναιρέσεως και, δεύτερον, προθεσμίας για τη διενέργεια του ελέγχου και την απόρριψη της αναιρέσεως αρκεί αφεαυτής για να καθυστερήσει σημαντικά την επιστροφή του παιδιού.
(
42
)	Παραπέμπω, συναφώς, στις παρατηρήσεις μου στην υποσημείωση 34 των παρουσών προτάσεων.
(
43
)	Dz. U. του 2021, θέση 1904, όπως έχει τροποποιηθεί.
(
44
)	Βλ. άρθρο 3883 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, όπως εισήχθη με τον νόμο του 2022.
(
45
)	Το ένδικο αυτό μέσο μπορεί, μεταξύ άλλων, να ασκηθεί κατά αμετάκλητων αποφάσεων που παραβιάζουν τις αρχές ή προσβάλουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του ανθρώπου και του πολίτη, όπως αυτά ορίζονται στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας, ή παραβαίνουν κατάφωρα τον νόμο, όταν η απόφαση δεν είναι δυνατό να ακυρωθεί ή να μεταρρυθμιστεί με άλλα έκτακτα ένδικα μέσα που προβλέπονται στο εθνικό δίκαιο.
(
46
)	Επισημαίνω ότι ο Χάρτης τυγχάνει εφαρμογής σε περίπτωση όπως αυτή της κύριας δίκης. Πράγματι, όταν η απαγωγή παιδιού αφορά δύο κράτη μέλη, εφαρμογή στην αίτηση επιστροφής έχει ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα. Συνεπώς, υπάρχει «εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης» κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη.
(
47
)	Σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη.
(
48
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 3ης Ιουνίου 2014, López Guió κατά Σλοβακίας (CE:ECHR:2014:0603JUD001028012, § 82).
(
49
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Μαρτίου 2013, Raw κ.λπ. κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2013:0307JUD001013111, §§ 78 και 79), και εκεί μνημονευόμενη νομολογία. Βλ. επίσης, σημείο 56 των παρουσών προτάσεων.
(
50
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 13ης Ιανουαρίου 2015, Hoholm κατά Σλοβακίας (EC:ECHR:2015:0113JUD003563213, § 44), και της 14ης Ιανουαρίου 2020, Rinau κατά Λιθουανίας (CE:ECHR:2020:0114JUD001092609, § 152).
(
51
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 3 Ιουνίου 2014, López Guió κατά Σλοβακίας (EC:ECHR:2014:0603JUD001028012, §§ 107 έως 109), και της 13ης Ιανουαρίου 2015, Hoholm κατά Σλοβακίας (CE:ECHR:2015:0113JUD003563213, §§ 49, 52 και 53). Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Ιουλίου 2008, Rinau (C-195/08 PPU, EU:C:2008:406, σκέψη 87). Κατά τα λοιπά, παραπέμπω εκ νέου στις παρατηρήσεις μου στην υποσημείωση 34 των παρουσών προτάσεων.
(
52
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 7ης Μαρτίου 2013, Raw κ.λπ. κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2013:0307JUD001013111, § 84 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
53
)	Βλ., mutatis mutandis, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Deutsche Umwelthilfe (C-752/18, EU:C:2019:1114, σκέψεις 35 έως 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και απόφαση του ΕΔΔΑ της 6ης Σεπτεμβρίου 2005, Săcăleanu κατά Ρουμανίας (EC:ECHR:2005:0906JUD007397001, § 5).
(
54
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 23ης Δεκεμβρίου 2009, Detiček (C-403/09 PPU, EU:C:2009:810, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
55
)	Βλ. σημείο 29 των παρουσών προτάσεων.
(
56
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 14ης Ιανουαρίου 2020, Rinau κατά Λιθουανίας (CE:ECHR:2020:0114JUD001092609, § 194). Ωστόσο, όπως υποστήριξαν η Βελγική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, η προθεσμία αυτή των έξι εβδομάδων εξισορροπεί θεωρητικά την ανάγκη ταχύτητας με την ανάγκη συγκεκριμένης εξέτασης των περιστάσεων έκαστης υπόθεσης, όπερ εξηγεί τον λόγο για τον οποίον τηρείται κατά κανόνα από τα δικαστήρια. Ωστόσο, η αδυναμία ενός δικαστηρίου να ανταποκριθεί, σε συγκεκριμένη περίπτωση, στις απαιτήσεις της ΕΣΔΑ εντός της προθεσμίας αυτής εμπίπτει, κατά τη γνώμη μου, στις «εξαιρετικές περιστάσεις» στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 11, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
57
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 26ης Νοεμβρίου 2013, X κατά Λεττονίας (EC:ECHR:2013:1126JUD002785309, §§ 106 και 107).
(
58
)	Ως προς το γεγονός ότι το θεμελιώδες δικαίωμα πραγματικής προσφυγής δεν επιβάλλει γενικώς την ύπαρξη πολλών βαθμών δικαιοδοσίας, βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2018, Belastingdienst/Toeslagen (Ανασταλτικό αποτέλεσμα της έφεσης) (C-175/17, EU:C:2018:776, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και απόφαση του ΕΔΔΑ της 5ης Απριλίου 2018, Zubac κατά Κροατίας (EC:ECHR:2018:0405JUD004016012, § 82).
(
59
)	Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 26ης Νοεμβρίου 2013, X κατά Λεττονίας (EC:ECHR:2013:1126JUD002785309, §§ 112 έως 114), και της 14ης Ιανουαρίου 2020, Rinau κατά Λιθουανίας (EC:ECHR:2020:0114JUD001092609, §§ 190 έως 195).
(
60
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της 26ης Νοεμβρίου 2013, X κατά Λεττονίας (EC:ECHR:2013:1126JUD002785309, § 107).
(
61
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2018, Belastingdienst/Toeslagen (Ανασταλτικό αποτέλεσμα της έφεσης) (C-175/17, EU:C:2018:776, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
62
)	Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο θάνατος του γονέα που επρόκειτο να αναλάβει τη φροντίδα του παιδιού στο κράτος μέλος καταγωγής ή η εκδήλωση ένοπλης σύρραξης στο κράτος αυτό.
(
63
)	Δεν με πείθει το επιχείρημα της Πολωνικής Κυβέρνησης ότι ο λόγος για τον οποίον δεν απαιτείται αιτιολόγηση είναι για να μπορέσουν οι φορείς αυτοί να αντιδράσουν και να υποβάλουν αίτηση αναστολής το συντομότερο δυνατόν, λαμβανομένου υπόψη ότι συχνά δεν έχουν ακριβή γνώση των περιστάσεων των υποθέσεων επιστροφής, καθόσον δεν είναι διάδικοι στις διαδικασίες επιστροφής. Πράγματι, δεν αμφισβητείται ότι, τουλάχιστον, ο γενικός εισαγγελέας του κράτους και ο διαμεσολαβητής για τα δικαιώματα των παιδιών μπορούν να παρέμβουν στις διαδικασίες αυτές, και μάλιστα από τον πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας. Επιπλέον, το επιχείρημα αυτό τείνει ακριβώς να υπογραμμίσει ότι ο μηχανισμός του άρθρου 3881 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους εν λόγω φορείς ακόμη και προτού λάβουν γνώση των περιστάσεων ορισμένης υπόθεσης και, ως εκ τούτου, προτού εξετάσουν κατά πόσον είναι δικαιολογημένη η αναστολή.
(
64
)	Εάν, όπως υποστήριξε η Πολωνική Κυβέρνηση, οι εν λόγω φορείς θεωρείται ότι ενεργούν προς το συμφέρον του νόμου και του παιδιού, υπενθυμίζω ότι ένας εξ αυτών –ο γενικός εισαγγελέας του κράτους– εντάσσεται στην πολωνική εκτελεστική εξουσία. Συναφώς, δεν μπορεί να παραβλεφθεί ο κίνδυνος παρέμβασης της εκτελεστικής εξουσίας σε ορισμένες εκκρεμείς και ιδιαιτέρως προβεβλημένες αναιρετικές διαδικασίες για σκοπούς άλλους από το αυστηρό συμφέρον του νόμου. Βλ., συναφώς, απόφαση του ΕΔΔΑ της 14ης Ιανουαρίου 2020, Rinau κατά Λιθουανίας (EC:ECHR:2020:0114JUD001092609, §§ 195 έως 223).
(
65
)	Πρβλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 13 Ιανουαρίου 2015, Hoholm κατά Σλοβακίας (EC:ECHR:2015:0113JUD003563213, §§ 45 έως 47).
(
66
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 23ης Δεκεμβρίου 2009, Detiček (C-403/09 PPU, EU:C:2009:810, σκέψη 49).
(
67
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2007, C (C-435/06, EU:C:2007:714, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
68
)	Ειδικότερα, το άρθρο 24 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ εξακολουθεί να προβλέπει προθεσμία έξι εβδομάδων για την εξέταση των αιτήσεων επιστροφής, επιβεβαιώνοντας ταυτοχρόνως ρητώς ότι η προθεσμία αυτή εφαρμόζεται σε κάθε βαθμό δικαιοδοσίας.
(
69
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 1997, Inter-Environnement Wallonie (C‑129/96, EU:C:1997:628, σκέψη 45).