62023CJ0513
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 24ης Οκτωβρίου 2024 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών – Οδηγία 2014/24/ΕΕ – Δημόσιες συμβάσεις έργων – Άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ – Τεχνικές προδιαγραφές – Μνεία “ή ισοδύναμο” – Παραπομπή σε τεχνικά πρότυπα – Κανονισμός (ΕΕ) 305/2011 – Οδηγία 2014/35/ΕΕ»
Στην υπόθεση C‑513/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Аdministrativen sad Pleven (διοικητικό πρωτοδικείο Pleven, Βουλγαρία) με απόφαση της 28ης Ιουλίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 9 Αυγούστου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Obshtina Pleven
κατά
Rakovoditel na Upravlyavashtia organ na Operativna programa «Regioni v rastezh» 2014-2020,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο (εισηγητή), πρόεδρο του τρίτου τμήματος, προεδρεύοντα του ενάτου τμήματος, S. Rodin και O. Spineanu-Matei, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
ο Obshtina Pleven, εκπροσωπούμενος από την M. Manolova-Naydenova, advokat,
–
η Αυστριακή Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Posch και την J. Schmoll,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους A. Spina, G. Wils και I. Zaloguin,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 94, σ. 65, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 135, σ. 120), όπως τροποποιήθηκε με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2019/1828 της Επιτροπής, της 30ής Οκτωβρίου 2019 (ΕΕ 2019, L 279, σ. 25) (στο εξής: οδηγία 2014/24), σε συνδυασμό με το παράρτημα VII, σημείο 2, της οδηγίας.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του Obshtina Pleven (Δήμου Pleven, Βουλγαρία) και του rakovoditel na Upravliavashtia organ na Operativna programa «Regioni v rastezh» 2014‑2020 (προϊσταμένου της διαχειριστικής αρχής του επιχειρησιακού προγράμματος «Περιφέρειες υπό ανάπτυξη» 2014‑2020, Βουλγαρία), με αντικείμενο απόφαση με την οποία ο εν λόγω προϊστάμενος επέβαλε στον Δήμο Pleven δημοσιονομική διόρθωση των επιλέξιμων δαπανών για τη χρηματοδότηση έργου σχετικού με το βιώσιμο αστικό περιβάλλον στο πλαίσιο του ως άνω επιχειρησιακού προγράμματος, λόγω προβαλλόμενης παραβάσεως των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 98/34/ΕΚ
3
Η οδηγία 98/34/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Ιουνίου 1998, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών και των κανόνων σχετικά με τις υπηρεσίες της κοινωνίας των πληροφοριών (ΕΕ 1998, L 204, σ. 37), η οποία δεν ίσχυε πλέον κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, είναι κρίσιμη υπό το πρίσμα της εφαρμοστέας νομοθεσίας της Ένωσης. Το παράρτημα I της οδηγίας έφερε τον τίτλο «Ευρωπαϊκοί οργανισμοί τυποποίησης» και περιλάμβανε τον ακόλουθο κατάλογο:
«CEN
Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης
CENELEC
Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ηλεκτροτεχνικής Τυποποίησης
ETSI
Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Τηλεπικοινωνιακών Προτύπων».
4
Το άρθρο 6, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας προέβλεπε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να καλέσει τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης να εκπονήσουν ένα ευρωπαϊκό πρότυπο εντός τακτής προθεσμίας.
Ο κανονισμός (ΕΕ) 305/2011
5
Το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) 305/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2011, για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων και για την κατάργηση της οδηγίας 89/106/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2011, L 88, σ. 5, και διορθωτικό ΕΕ 2013, L 103, σ.10), ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
11.
“εναρμονισμένο πρότυπο”: το πρότυπο που θεσπίζει ένας από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης που παρατίθενται στο παράρτημα I της οδηγίας 98/34/ΕΚ, βάσει αιτήματος που εκδίδει η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας·
[…]».
6
Το άρθρο 17, παράγραφος 5, του κανονισμού ορίζει τα εξής:
«Η Επιτροπή αξιολογεί τη συμμόρφωση των εναρμονισμένων προτύπων που θεσπίζονται από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς τυποποίησης με τη σχετική εντολή.
Η Επιτροπή δημοσιεύει στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον κατάλογο των αναφορών των εναρμονισμένων προτύπων που συμμορφώνονται με τις σχετικές εντολές.
Για κάθε εναρμονισμένο πρότυπο του καταλόγου επισημαίνονται τα ακόλουθα:
α)
αναφορές των εναρμονισμένων τεχνικών προδιαγραφών που έχουν αντικατασταθεί, εφόσον υπάρχουν·
β)
ημερομηνία έναρξης της περιόδου συνύπαρξης·
γ)
ημερομηνία λήξης της περιόδου συνύπαρξης.
Η Επιτροπή δημοσιεύει τυχόν ενημερώσεις του εν λόγω καταλόγου.
Από την ημερομηνία έναρξης της περιόδου συνύπαρξης είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί εναρμονισμένο πρότυπο προκειμένου να καταρτισθεί δήλωση επιδόσεων για δομικό προϊόν το οποίο καλύπτει. Οι εθνικοί οργανισμοί τυποποίησης υποχρεούνται να μεταφέρουν τα εναρμονισμένα πρότυπα σύμφωνα με την οδηγία 98/34/ΕΚ.
Με την επιφύλαξη των άρθρων 36 έως 38, [τα οποία θεσπίζουν απλουστευμένες διαδικασίες] από την ημερομηνία λήξης της περιόδου συνύπαρξης το εναρμονισμένο πρότυπο είναι ο μόνος τρόπος που χρησιμοποιείται για την κατάρτιση δήλωσης επιδόσεων για δομικό προϊόν το οποίο καλύπτει.
Στο τέλος της περιόδου συνύπαρξης, τα αντικρουόμενα εθνικά πρότυπα αποσύρονται και τα κράτη μέλη τερματίζουν την ισχύ όλων των αντικρουόμενων εθνικών διατάξεων.»
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1025/2012
7
Κατά το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) 1025/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με την ευρωπαϊκή τυποποίηση, την τροποποίηση των οδηγιών του Συμβουλίου 89/686/ΕΟΚ και 93/15/ΕΟΚ και των οδηγιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 94/9/ΕΚ, 94/25/ΕΚ, 95/16/ΕΚ, 97/23/ΕΚ, 98/34/ΕΚ, 2004/22/ΕΚ, 2007/23/ΕΚ, 2009/23/ΕΚ και 2009/105/ΕΚ και την κατάργηση της απόφασης 87/95/ΕΟΚ του Συμβουλίου και της απόφασης αριθ. 1673/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2012, L 316, σ. 12):
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)
“πρότυπο”: η τεχνική προδιαγραφή που έχει εγκριθεί από αναγνωρισμένο φορέα τυποποίησης, για επανειλημμένη ή διαρκή εφαρμογή, τ[ης] οποί[ας] η τήρηση δεν είναι υποχρεωτική και [η] οποί[α] υπάγ[ε]ται σε μία από τις ακόλουθες κατηγορίες:
α)
“διεθνές πρότυπο”: πρότυπο το οποίο έχει εκδοθεί από διεθνή φορέα τυποποίησης·
β)
“ευρωπαϊκό πρότυπο”: πρότυπο το οποίο έχει εκδοθεί από έναν ευρωπαϊκό οργανισμό τυποποίησης·
γ)
“εναρμονισμένο πρότυπο”: ευρωπαϊκό πρότυπο που έχει εκδοθεί κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής για την εφαρμογή της νομοθεσίας εναρμόνισης της Ένωσης·
δ)
“εθνικό πρότυπο”: πρότυπο το οποίο έχει εκδοθεί από εθνικό φορέα τυποποίησης·
[…]».
Η οδηγία 2014/24
8
Η αιτιολογική σκέψη 74 της οδηγίας 2014/24 έχει ως εξής:
«Οι τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζονται από τους αγοραστές του Δημοσίου πρέπει να επιτρέπουν το άνοιγμα των δημόσιων [συμβάσεων] στον ανταγωνισμό καθώς και την επίτευξη των στόχων βιωσιμότητας. Για τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να είναι δυνατή η υποβολή προσφορών που αντικατοπτρίζουν την ποικιλία των προτύπων για τεχνικές λύσεις και των τεχνικών προδιαγραφών στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων όσων καταρτίζονται βάσει των κριτηρίων απόδοσης βάσει του κύκλου ζωής και της βιωσιμότητας της διαδικασίας παραγωγής των έργων, αγαθών και υπηρεσιών.
Κατά συνέπεια, οι τεχνικές προδιαγραφές θα πρέπει να καταρτίζονται κατά τρόπο ώστε να αποφεύγεται ο τεχνητός περιορισμός του ανταγωνισμού μέσω απαιτήσεων που να ευνοούν έναν συγκεκριμένο οικονομικό φορέα, αντικατοπτρίζοντας βασικά χαρακτηριστικά των αγαθών, υπηρεσιών ή έργων που παρέχονται συνήθως από τον οικονομικό φορέα αυτό. Η κατάρτιση των τεχνικών προδιαγραφών ως προς τις λειτουργικές απαιτήσεις και τις απαιτήσεις εκτέλεσης επιτρέπει εν γένει την επίτευξη του ανωτέρω στόχου με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Οι λειτουργικές απαιτήσεις και οι σχετικές με την εκτέλεση απαιτήσεις συνιστούν επίσης ενδεδειγμένα μέσα που θα ευνοήσουν την καινοτομία στις δημόσιες [συμβάσεις] και θα πρέπει να χρησιμοποιούνται όσο το δυνατόν ευρύτερα. Σε περίπτωση αναφοράς σε ευρωπαϊκό πρότυπο ή, ελλείψει αυτού, σε εθνικό πρότυπο, θα πρέπει να εξετάζονται από τις αναθέτουσες αρχές προσφορές βασιζόμενες σε άλλες ισοδύναμες λύσεις. Υπεύθυνος για την απόδειξη της ισοδυναμίας με το απαιτούμενο σήμα θα πρέπει να είναι ο οικονομικός φορέας.
Προκειμένου να αποδείξουν την εν λόγω ισοδυναμία, θα πρέπει να μπορεί να απαιτείται από τους προσφέροντες να παρέχουν στοιχεία επαληθευμένα από τρίτο μέρος· ωστόσο, θα πρέπει επίσης να επιτρέπονται τυχόν άλλα ενδεδειγμένα αποδεικτικά μέσα, όπως ο τεχνικός φάκελος του κατασκευαστή, εφόσον ο ενδιαφερόμενος οικονομικός φορέας είτε δεν έχει πρόσβαση στα εν λόγω πιστοποιητικά ή εκθέσεις δοκιμών είτε δεν έχει τη δυνατότητα να τα αποκτήσει εντός των σχετικών προθεσμιών, υπό την προϋπόθεση ότι ο συγκεκριμένος οικονομικός φορέας αποδεικνύει ότι τα έργα, τα αγαθά και οι υπηρεσίες πληρούν τις απαιτήσεις και τα κριτήρια που προβλέπονται στις τεχνικές προδιαγραφές, τα κριτήρια ανάθεσης ή τους όρους εκτέλεσης σύμβασης.»
9
Το άρθρο 4 της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις των οποίων η εκτιμώμενη αξία εκτός φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) είναι ίση προς ή ανώτερη από τα ακόλουθα κατώτατα όρια:
α)
5350000 [ευρώ] για τις δημόσιες συμβάσεις έργων·
[…]».
10
Το άρθρο 42 της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«[…]
2.   Οι τεχνικές προδιαγραφές εξασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση των οικονομικών φορέων στη διαδικασία σύναψης σύμβασης και δεν έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αδικαιολόγητων εμποδίων στο άνοιγμα της σύμβασης στον ανταγωνισμό.
3.   Υπό την επιφύλαξη των υποχρεωτικών εθνικών τεχνικών κανόνων, εφόσον συμβιβάζονται με το δίκαιο της Ένωσης, οι τεχνικές προδιαγραφές διατυπώνονται με έναν από τους κατωτέρω τρόπους:
[…]
β)
με παραπομπή σε τεχνικές προδιαγραφές και, με σειρά προτεραιότητας, σε εθνικά πρότυπα που μεταφέρουν ευρωπαϊκά πρότυπα, ευρωπαϊκές τεχνικές αξιολογήσεις, κοινές τεχνικές προδιαγραφές, διεθνή πρότυπα, άλλα τεχνικά συστήματα αναφοράς που έχουν θεσπιστεί από ευρωπαϊκούς φορείς τυποποίησης ή —όταν αυτά δεν υπάρχουν— σε εθνικά πρότυπα, εθνικές τεχνικές εγκρίσεις ή εθνικές τεχνικές προδιαγραφές στον τομέα του σχεδιασμού, του υπολογισμού και της εκτέλεσης των έργων και της χρησιμοποίησης των προμηθειών· κάθε παραπομπή συνοδεύεται από τη μνεία “ή ισοδύναμο”·
[…]
5.   Όταν η αναθέτουσα αρχή χρησιμοποιεί τη δυνατότητα παραπομπής στις τεχνικές προδιαγραφές που αναφέρονται στην παράγραφο 3 στοιχείο β), δεν απορρίπτει προσφορά με την αιτιολογία ότι τα έργα, οι προμήθειες ή οι υπηρεσίες για τις οποίες υποβάλλεται η προσφορά δεν πληρούν τις τεχνικές προδιαγραφές στις οποίες έχει παραπέμψει, εφόσον ο προσφέρων αποδεικνύει στην προσφορά του, με κάθε ενδεδειγμένο μέσο, συμπεριλαμβανομένων των αποδεικτικών μέσων που αναφέρονται στο άρθρο 44, ότι οι λύσεις που προτείνει πληρούν κατά ισοδύναμο τρόπο τις απαιτήσεις που καθορίζονται από τις τεχνικές προδιαγραφές.
[…]»
11
Κατά το άρθρο 44 της ίδιας οδηγίας:
«1.   Οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να απαιτούν από τους οικονομικούς φορείς να προσκομίζουν έκθεση δοκιμών από οργανισμό αξιολόγησης της συμμόρφωσης ή πιστοποιητικό που έχει εκδοθεί από τέτοιον οργανισμό ως αποδεικτικό μέσο συμμόρφωσης με απαιτήσεις ή κριτήρια που αναφέρονται στις τεχνικές προδιαγραφές, τα κριτήρια ανάθεσης ή τους όρους εκτέλεσης της σύμβασης.
Σε περίπτωση που οι αναθέτουσες αρχές απαιτούν την υποβολή πιστοποιητικών εκδιδόμενων από συγκεκριμένο οργανισμό αξιολόγησης της συμμόρφωσης οφείλουν να δέχονται επίσης πιστοποιητικά από άλλους ισοδύναμους οργανισμούς αξιολόγησης της συμμόρφωσης.
[…]
2.   Οι αναθέτουσες αρχές δέχονται και άλλα κατάλληλα αποδεικτικά μέσα, εκτός από αυτά που αναφέρονται στην παράγραφο 1, όπως τον τεχνικό φάκελο του κατασκευαστή, εφόσον ο ενδιαφερόμενος οικονομικός φορέας δεν είχε πρόσβαση στα πιστοποιητικά ή στις εκθέσεις δοκιμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 ή δεν είχε τη δυνατότητα να τα αποκτήσει εντός των σχετικών προθεσμιών, υπό τους όρους ότι για την αδυναμία πρόσβασης δεν ευθύνεται ο ενδιαφερόμενος οικονομικός φορέας και ότι ο ίδιος αποδεικνύει ότι τα προς παροχή έργα, προμήθειες και υπηρεσίες πληρούν τις απαιτήσεις ή τα κριτήρια που ορίζονται στις τεχνικές προδιαγραφές, τα κριτήρια ανάθεσης ή τις προϋποθέσεις εκτέλεσης σύμβασης.
3.   Εφόσον τους ζητηθεί, τα κράτη μέλη θέτουν στη διάθεση άλλων κρατών μελών οποιεσδήποτε πληροφορίες σχετικά με τα στοιχεία και τα έγγραφα που υποβάλλονται σύμφωνα με […] τις παραγράφους 1 και 2 του παρόντος άρθρου. […]»
12
Το παράρτημα VII της οδηγίας 2014/24 προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως:
[…]
2.
“πρότυπο”: η τεχνική προδιαγραφή που έχει εγκριθεί από αναγνωρισμένο οργανισμό με δραστηριότητα τυποποίησης, για επαναλαμβανόμενη ή διαρκή εφαρμογή, της οποίας όμως η τήρηση δεν είναι υποχρεωτική και εμπίπτει σε μία από τις ακόλουθες κατηγορίες:
α)
“διεθνές πρότυπο”: πρότυπο που έχει εγκριθεί από διεθνή οργανισμό τυποποίησης και έχει τεθεί στη διάθεση του κοινού·
β)
“ευρωπαϊκό πρότυπο”: πρότυπο εγκεκριμένο από ευρωπαϊκό οργανισμό τυποποίησης που έχει τεθεί στη διάθεση του κοινού·
γ)
“εθνικό πρότυπο”: πρότυπο που έχει εκδοθεί από εθνικό οργανισμό τυποποίησης και έχει τεθεί στη διάθεση του κοινού·
[…]».
Η οδηγία 2014/35/ΕΕ
13
Το άρθρο 2 της οδηγίας 2014/35/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, για την εναρμόνιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με τη διαθεσιμότητα στην αγορά ηλεκτρολογικού υλικού που προορίζεται να χρησιμοποιηθεί εντός ορισμένων ορίων τάσης (ΕΕ 2014, L 96, σ. 357), ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
9)
“εναρμονισμένο πρότυπο”: εναρμονισμένο πρότυπο, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού [1025/2012]·
[…]».
Το βουλγαρικό δίκαιο
14
Δυνάμει του άρθρου 48, παράγραφος 2, του Zakon za obshtestvenite porachki (νόμου περί δημοσίων συμβάσεων, DV αριθ. 13, της 16ης Φεβρουαρίου 2016), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί δημοσίων συμβάσεων), κάθε αναφορά σε πρότυπο, προδιαγραφή, τεχνική αξιολόγηση ή τεχνική έγκριση συμπληρώνεται με τις λέξεις «ή ισοδύναμο».
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
15
Στις 10 Ιουλίου 2020 ο Δήμος Pleven συνήψε διοικητική σύμβαση με το Ministerstvo na regionalnoto razvitie i blagoustroystvoto (Υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και Δημοσίων Έργων, Βουλγαρία) προκειμένου να λάβει, στο πλαίσιο του Operativna programa «Regioni v rastezh» 2014‑2020 (επιχειρησιακού προγράμματος «Περιφέρειες υπό ανάπτυξη» 2014‑2020), επιδότηση για τη χρηματοδότηση έργου που συμβάλλει στη δημιουργία βιώσιμου αστικού περιβάλλοντος.
16
Στο πλαίσιο αυτό, ο εν λόγω δήμος διοργάνωσε διαδικασία πρόσκλησης υποβολής προσφορών με τίτλο «Πραγματοποίηση εργασιών κατασκευής και συναρμολόγησης – ανακατασκευή γραμμικών αντικειμένων του αστικού περιβάλλοντος του Pleven, υποδιαιρούμενη σε τρία χωριστά τμήματα». Οι τεχνικές προδιαγραφές του τμήματος 1 παρέπεμπαν στα πρότυπα BDS 624:87 (Κράσπεδα από σκυρόδεμα), BDS EN 1340:2005 (Κράσπεδα πεζοδρομίων από σκυρόδεμα. Απαιτήσεις και μέθοδοι δοκιμής) και EN 60332-1-2 (Δοκιμές ηλεκτρικών και ινοοπτικών καλωδίων σε συνθήκες πυρκαγιάς. Μέρος 1-2. Δοκιμή για κατακόρυφη διάδοση της φλόγας σ’ έναν αγωγό ή μονωμένο καλώδιο. Διαδικασία για προαναμεμειγμένη φλόγα 1 kW). Οι τεχνικές αυτές προδιαγραφές δεν περιείχαν τη μνεία «ή ισοδύναμο».
17
Στις 19 Φεβρουαρίου 2021 ορίστηκε ανάδοχος για καθένα από τα τμήματα της δημόσιας σύμβασης. Στις 23 Μαρτίου 2021 συνήφθη σύμβαση με τον ανάδοχο του τμήματος 1, αξίας 1449180,17 βουλγαρικών λέβα (BGN) (περίπου 740000 ευρώ) εκτός ΦΠΑ.
18
Με απόφαση της 20ής Μαρτίου 2023, ο προϊστάμενος της διαχειριστικής αρχής του επιχειρησιακού προγράμματος «Περιφέρειες υπό ανάπτυξη» 2014‑2020 επέβαλε δημοσιονομική διόρθωση, η οποία αντιστοιχούσε στο 25 % της αξίας της σύμβασης, στις επιλέξιμες για επιδότηση από το βουλγαρικό κράτος δαπάνες. Η εν λόγω δημοσιονομική διόρθωση επιβλήθηκε, μεταξύ άλλων, για τον λόγο ότι η διαδικασία σύναψης της επίμαχης δημόσιας σύμβασης δεν είχε διεξαχθεί σύμφωνα με το άρθρο 48, παράγραφος 2, του νόμου περί δημοσίων συμβάσεων, το οποίο μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 42 της οδηγίας 2014/24 και προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι κάθε τεχνική προδιαγραφή δημόσιας σύμβασης που διατυπώνεται με παραπομπή σε πρότυπο πρέπει να συμπληρώνεται με τις λέξεις «ή ισοδύναμο». Παραλείποντας τη μνεία αυτή, ο Δήμος Pleven περιόρισε αδικαιολογήτως τη δυνατότητα κάθε ενδιαφερόμενου οικονομικού φορέα να συμμετάσχει στην εν λόγω διαδικασία, όπερ είχε, σύμφωνα με την απόφαση του προϊσταμένου της ως άνω αρχής, δημοσιονομικές επιπτώσεις, καθόσον δημιουργούσε κίνδυνο ζημίας για τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
19
Ο Δήμος Pleven προσέφυγε ενώπιον του Administrativen sad Pleven (διοικητικού πρωτοδικείου Pleven, Βουλγαρία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, ζητώντας την ακύρωση της ως άνω απόφασης. Ισχυρίζεται ότι η παράλειψη της μνείας «ή ισοδύναμο» δεν είχε ως αποτέλεσμα να αποθαρρύνει τους δυνητικούς συμμετέχοντες στην εν λόγω διαδικασία. Συγκεκριμένα, τα δομικά προϊόντα πρέπει να συμμορφώνονται προς τις βασικές απαιτήσεις του κανονισμού 305/2011. Τα πρότυπα BDS EN 1340:2005 και EN 60332‑1‑2 συνιστούν «εναρμονισμένα πρότυπα», κατά την έννοια του κανονισμού αυτού. Ως εκ τούτου, δεν υφίστανται, κατά την άποψή του, πρότυπα ισοδύναμα με αυτά, και οποιοδήποτε άλλο πρότυπο θα ήταν αντίθετο προς την εφαρμοστέα ρύθμιση.
20
Συναφώς, σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που περιέχονται σε έγγραφο του Balgarski institut po standartizatsia (βουλγαρικού ινστιτούτου τυποποίησης), το οποίο προσκομίστηκε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, το 2005 το βουλγαρικό πρότυπο BDS EN 1340:2005, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο σύνταξης του εν λόγω εγγράφου, αντικατέστησε το βουλγαρικό πρότυπο BDS 624:1987. Το δε πρότυπο BDS EN 60332‑1‑2:2006 αποτελεί το βουλγαρικό πρότυπο με το οποίο εισάγεται το ευρωπαϊκό πρότυπο που είναι πανομοιότυπο με το διεθνές πρότυπο IEC 60332-1-2:2004. Η έννοια της ισοδυναμίας δεν έχει νόημα στον τομέα της διεθνούς, ευρωπαϊκής ή εθνικής τυποποίησης, της οποίας η γενική αρχή συνίσταται ακριβώς στην καθιέρωση ενός μόνο προτύπου για κάθε αντικείμενο.
21
Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η επίμαχη δημόσια σύμβαση χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της Ένωσης, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι, δυνάμει του παραρτήματος VII, σημείο 2, της οδηγίας 2014/24, ως «πρότυπο» νοείται τεχνική προδιαγραφή η τήρηση της οποίας δεν είναι υποχρεωτική.
22
Πλην όμως, κατά το αιτούν δικαστήριο, τα επίμαχα ενώπιόν του πρότυπα είναι εναρμονισμένα πρότυπα, κατά την έννοια του κανονισμού 305/2011. Υπό το πρίσμα της σκέψης 40 της απόφασης της 27ης Οκτωβρίου 2016, James Elliott Construction (C‑613/14, EU:C:2016:821), καθώς και των σκέψεων 65 και 66 της απόφασης της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Γερμανία κατά Επιτροπής (C‑475/19 P και C‑688/19 P, EU:C:2020:1036), το εν λόγω δικαστήριο εκτιμά ότι τέτοιου είδους πρότυπα μπορούν να θεωρηθούν δεσμευτικά.
23
Επί της βάσεως αυτής, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα συγκεκριμένα πρότυπα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24 και αν η αναθέτουσα αρχή έχει την υποχρέωση ή το δικαίωμα να απαιτεί ισοδύναμο πρότυπο.
24
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Administrativen sad Pleven (διοικητικό πρωτοδικείο Pleven) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, σε συνδυασμό με το παράρτημα VII, σημείο 2, της [οδηγίας 2014/24] την έννοια ότι είναι επιτρεπτή εθνική κανονιστική ρύθμιση ή εθνική νομολογία κατά την οποία, στη γνωστοποίηση προκήρυξης σύμβασης, η αναθέτουσα αρχή υποχρεούται σε κάθε παραπομπή σε εφαρμοστέο πρότυπο να παραθέτει πάντοτε τη μνεία “ή ισοδύναμο”, ακόμη και όταν εφαρμόζεται εναρμονισμένο πρότυπο το οποίο έχει θεσπιστεί βάσει [του κανονισμού 305/2011] ή βάσει της καταργηθείσας οδηγίας 89/106/ΕΟΚ του Συμβουλίου[, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών όσον αφορά τα προϊόντα του τομέα των δομικών κατασκευών (ΕΕ 1989, L 40, σ. 12)];»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
25
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία απαιτεί από τις αναθέτουσες αρχές να προσθέτουν τη μνεία «ή ισοδύναμο» σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες οι τεχνικές προδιαγραφές που περιλαμβάνονται στα έγγραφα της σύμβασης διατυπώνονται με παραπομπή σε εθνικά πρότυπα τα οποία μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο ευρωπαϊκά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των εναρμονισμένων προτύπων που εμπίπτουν στον κανονισμό 305/2011.
26
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν μπορεί να συναχθεί ότι η εκτιμώμενη αξία της επίμαχης στην κύρια δίκη σύμβασης είναι ίση ή μεγαλύτερη από το κατώτατο όριο των 5350000 ευρώ που καθορίζεται στο άρθρο 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2014/24 όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις έργων και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να συναχθεί ότι η σύμβαση αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.
27
Εν πάση περιπτώσει, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, όταν εθνική νομοθεσία εναρμονίζει, ευθέως και ανεπιφύλακτα, τις προβλεπόμενες λύσεις για καταστάσεις που δεν καλύπτονται από πράξη του δικαίου της Ένωσης προς τις λύσεις που έχουν γίνει δεκτές από την πράξη αυτή, υφίσταται οπωσδήποτε συμφέρον της Ένωσης για ομοιόμορφη ερμηνεία των διατάξεων που έχουν ληφθεί από την εν λόγω πράξη. Με τον τρόπο αυτόν αποφεύγονται ερμηνευτικές αποκλίσεις στο μέλλον και εξασφαλίζεται ομοιόμορφη μεταχείριση τόσο των καταστάσεων αυτών όσο και εκείνων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων (απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2023, Obshtina Razgrad, C‑441/22 και C‑443/22, EU:C:2023:970, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
28
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο νόμος περί δημοσίων συμβάσεων, με τον οποίο μεταφέρθηκε στη βουλγαρική έννομη τάξη η οδηγία 2014/24, εφαρμόζεται γενικότερα σε όλες τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων που επιδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους, ανεξαρτήτως της αξίας των οικείων συμβάσεων (απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2023, Obshtina Razgrad, C‑441/22 και C‑443/22, EU:C:2023:970, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη δημόσια σύμβαση χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της Ένωσης και ότι ο νόμος περί δημοσίων συμβάσεων μεταφέρει στο βουλγαρικό δίκαιο το άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24, με αποτέλεσμα οι κανόνες που προβλέπει η διάταξη αυτή να έχουν εφαρμογή στην εν λόγω δημόσια σύμβαση.
30
Υπό τις συνθήκες αυτές, το γεγονός ότι η εκτιμώμενη αξία της επίμαχης στην κύρια δίκη σύμβασης δεν προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα.
31
Κατόπιν των ανωτέρω προκαταρκτικών διευκρινίσεων, παρατηρείται ότι το άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24 ορίζει ότι οι τεχνικές προδιαγραφές διατυπώνονται με παραπομπή, μεταξύ άλλων, με σειρά προτεραιότητας, σε εθνικά πρότυπα που μεταφέρουν ευρωπαϊκά πρότυπα, σε διεθνή πρότυπα ή σε εθνικά πρότυπα. Η διάταξη αυτή προβλέπει επίσης ότι «κάθε παραπομπή» συνοδεύεται από τη μνεία «ή ισοδύναμο».
32
Από το γράμμα της ίδιας διάταξης προκύπτει ότι η μνεία «ή ισοδύναμο» πρέπει πάντοτε να προστίθεται όταν οι τεχνικές προδιαγραφές διατυπώνονται με παραπομπή σε πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών προτύπων που μεταφέρουν ευρωπαϊκά πρότυπα. Η ίδια διάταξη δεν προβλέπει καμία εξαίρεση όσον αφορά τα εναρμονισμένα πρότυπα κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 11, του κανονισμού 305/2011.
33
Η απαίτηση αυτή συνάδει εξάλλου με το παράρτημα VII, σημείο 2, της οδηγίας 2014/24, το οποίο ορίζει ότι ο όρος «πρότυπο» αντιστοιχεί σε τεχνική προδιαγραφή εγκριθείσα από αναγνωρισμένο διεθνή, ευρωπαϊκό ή εθνικό οργανισμό με δραστηριότητα τυποποίησης για επαναλαμβανόμενη ή διαρκή εφαρμογή, της οποίας η τήρηση δεν είναι υποχρεωτική και η οποία έχει τεθεί στη διάθεση του κοινού.
34
Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να επικριθεί εθνική ρύθμιση για τον λόγο ότι απαιτεί από τις αναθέτουσες αρχές να προσθέτουν τη μνεία «ή ισοδύναμο» σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες τεχνικές προδιαγραφές διατυπώνονται με παραπομπή σε πρότυπα.
35
Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από τη διαπίστωση ότι, σύμφωνα με το άρθρο 42, παράγραφος 5, της οδηγίας 2014/24, όταν τα έργα, οι προμήθειες ή οι υπηρεσίες που προσφέρονται δεν πληρούν τις τεχνικές προδιαγραφές που διατυπώνονται με παραπομπή σε πρότυπα, δυνάμει του άρθρου 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας, ο προσφέρων μπορεί να αποδείξει με την προσφορά του ότι οι προτεινόμενες λύσεις πληρούν κατά ισοδύναμο τρόπο τις απαιτήσεις που καθορίζονται από τις ως άνω τεχνικές προδιαγραφές.
36
Η εκτίμηση που περιλαμβάνεται στη σκέψη 34 της παρούσας απόφασης επιρρωννύεται επίσης από τον σκοπό της οδηγίας 2014/24, ο οποίος μνημονεύεται στην αιτιολογική της σκέψη 74 και συνίσταται στο ότι οι τεχνικές προδιαγραφές που καθορίζονται από τους αγοραστές του Δημοσίου πρέπει να καθιστούν δυνατό το άνοιγμα των δημοσίων συμβάσεων στον ανταγωνισμό και να αντικατοπτρίζουν, μεταξύ άλλων, την ποικιλία των τεχνικών λύσεων που υφίστανται στην αγορά.
37
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι, εν προκειμένω, δεν ασκεί επιρροή το γεγονός ότι το πρότυπο EN 1340:2003 που μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο με το πρότυπο BDS EN 1340:2005, στο οποίο κάνει μνεία το αιτούν δικαστήριο, περιλαμβάνεται, χωρίς να έχει αντικατασταθεί ή να έχει κηρυχθεί παρωχημένο στη συνέχεια, στον κατάλογο των εναρμονισμένων προτύπων που περιέχεται στην τελευταία ανακοίνωση της Επιτροπής που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της εφαρμογής του κανονισμού 305/2011 (ΕΕ 2018, C 92, σ. 139). Ομοίως, δεν ασκεί επιρροή το γεγονός ότι, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, το πρότυπο EN 60332‑1‑2:2004 περιλαμβανόταν στον κατάλογο εναρμονισμένων προτύπων που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με ανακοίνωση της Επιτροπής στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2014/35 (ΕΕ 2018, C 326, σ. 4).
38
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24 έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία απαιτεί από τις αναθέτουσες αρχές να προσθέτουν τη μνεία «ή ισοδύναμο» σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες οι τεχνικές προδιαγραφές που περιλαμβάνονται στα έγγραφα της σύμβασης διατυπώνονται με παραπομπή σε εθνικά πρότυπα τα οποία μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο ευρωπαϊκά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των εναρμονισμένων προτύπων που εμπίπτουν στον κανονισμό 305/2011.
Επί των δικαστικών εξόδων
39
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 42, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2014/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων και την κατάργηση της οδηγίας 2004/18/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2019/1828 της Επιτροπής, της 30ής Οκτωβρίου 2019,
έχει την έννοια ότι:
δεν αντιτίθεται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία απαιτεί από τις αναθέτουσες αρχές να προσθέτουν τη μνεία «ή ισοδύναμο» σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες οι τεχνικές προδιαγραφές που περιλαμβάνονται στα έγγραφα της σύμβασης διατυπώνονται με παραπομπή σε εθνικά πρότυπα τα οποία μεταφέρουν στο εθνικό δίκαιο ευρωπαϊκά πρότυπα, συμπεριλαμβανομένων των εναρμονισμένων προτύπων που εμπίπτουν στον κανονισμό (ΕΕ) 305/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2011, για τη θέσπιση εναρμονισμένων όρων εμπορίας δομικών προϊόντων και για την κατάργηση της οδηγίας 89/106/ΕΟΚ του Συμβουλίου.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η βουλγαρική.