62020CJ0352_RES
Sprawa C‑352/20
Hold Alapkezelő Befektetési Alapkezelő Zrt.
przeciwko
Magyar Nemzeti Bank
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Kúria)
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 1 sierpnia 2022 r.
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Dyrektywa 2009/65/WE – Przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) – Dyrektywa 2011/61/UE – Alternatywne fundusze inwestycyjne – Polityka i praktyki w zakresie wynagrodzeń osób kierujących spółką zarządzającą UCITS lub zarządzającym alternatywnym funduszem inwestycyjnym – Dywidendy wypłacane niektórym członkom zarządu – Pojęcie „wynagrodzenia” – Artykuł 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo własności
Swoboda przedsiębiorczości – Spółki – Przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) – Alternatywne fundusze inwestycyjne (AFI) – Polityka i praktyki w zakresie wynagrodzeń spółki zarządzającej UCITS lub zarządzającego AFI – Przedmiotowy zakres stosowania – Dywidendy wypłacane niektórym członkom zarządu spółki zarządzającej UCITS lub zarządzającego AFI – Objęcie zakresem stosowania – Warunki
[dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2009/65, art. 14, art. 14a ust. 1, 2, art. 14b ust. 1 lit. r), art. 3; 2011/61, art. 13 ust. 1; załącznik II pkt 1 lit. r), pkt 2; 2014/91, motyw 7]
(zob. pkt 43–52, 54, 59–67, 83; sentencja)
Prawa podstawowe – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo własności – Regulacja korzystania z mienia – Przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) – Alternatywne fundusze inwestycyjne (AFI) – Dywidendy wypłacane niektórym członkom zarządu spółki zarządzającej UCITS lub zarządzającego AFI – Stosowanie zasad regulujących politykę i praktyki w zakresie wynagrodzeń – Ograniczenia w korzystaniu z praw akcjonariuszy – Dopuszczalność
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17 ust. 1, art. 52 ust. 1; dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2009/65, 2011/61)
(zob. pkt 72–82)
Streszczenie
Wymogi wynikające z prawa Unii w dziedzinie polityki wynagradzania podmiotów zarządzających inwestycjami mogą mieć zastosowanie do wypłaty dywidend przez te podmioty niektórym z ich pracowników będących akcjonariuszami, którzy są objęci podmiotowym zakresem stosowania tej polityki.
Jest tak wówczas, gdy sposób, w jaki dywidendy te są wypłacane, może zachęcać tych pracowników do podejmowania ryzyka szkodzącego interesom zarządzanych podmiotów i funduszy oraz interesom inwestorów, a tym samym może ułatwiać obchodzenie wymogów wynikających z przepisów dotyczących polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń.
W 2019 r. na HOLD Alapkezelő Befektetési Alapkezelő Zrt. (zwaną dalej „HOLD”), spółkę, której zasadniczy rodzaj działalności to zarządzanie przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) i alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (AFI), Magyar Nemzeti Bank (narodowy bank Węgier) nałożył grzywnę. Zarzucana jej praktyka dotyczy wypłaty dywidend niektórym z jej pracowników, którzy bezpośrednio lub za pośrednictwem kontrolowanych przez nich spółek posiadają wyemitowane przez nią akcje. Chodzi w szczególności o pracowników pełniących funkcję dyrektora generalnego, dyrektora inwestycyjnego lub zarządzającego portfelami.
Zdaniem narodowego banku Węgier dywidendy wypłacane pracownikom będącym akcjonariuszami mogły skutkować tym, że mieliby oni interes w tym, aby HOLD osiągała zyski krótkoterminowe i byliby w ten sposób zachęcani do podejmowania ryzyka niezgodnego z profilem ryzyka zarządzanych przez nią funduszy inwestycyjnych, a także z jej regulaminem zarządzania i interesami posiadaczy jednostek uczestnictwa w funduszach. W związku z tym zasady wypłaty tych dywidend stanowią obejście zasad dotyczących polityki w zakresie wynagrodzeń w sektorze usług finansowych.
Skarga wniesiona przez HOLD na decyzję narodowego banku Węgier wydaną w tej sprawie doprowadziła do skierowania sprawy do Kúria (sądu najwyższego, Węgry). Sąd ten zwrócił się do Trybunału z pytaniem o zastosowanie wymogów dyrektyw 2009/65 (
1
) i 2011/61 (
2
) dotyczących polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń podmiotów zarządzających inwestycjami, transponowanych do prawa węgierskiego, do dywidend wypłaconych w niniejszej sprawie.
Rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Trybunał określił przedmiotowy zakres stosowania tych wymogów. Uznał on, że wypłata dywidend niektórym pracownikom może być objęta przepisami dyrektyw 2009/65 i 2011/61 dotyczącymi polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń (
3
), mimo że dywidendy nie są wypłacane w zamian za usługi świadczone przez tych pracowników, lecz wynikają z prawa własności tych ostatnich jako akcjonariuszy. Zdaniem Trybunału przepisy te mają zastosowanie do takich dywidend, gdy polityka ich wypłaty może zachęcać zainteresowanych pracowników do podejmowania ryzyka szkodzącego interesom UCITS lub AFI zarządzanych przez ich spółkę oraz interesom inwestorów w te UCITS lub AFI, a tym samym ułatwiać obejście wymogów wynikających z tych przepisów.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał dokonał wykładni dyrektyw 2009/65 i 2011/61 w celu określenia przedmiotowego zakresu stosowania polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń określonych w tych dyrektywach. Polityki te mają zastosowanie do wszelkich płatności lub wszelkich innych korzyści przekazywanych w zamian za profesjonalne usługi świadczone przez pracowników spółek zarządzających UCITS lub ZAFI, które wchodzą w podmiotowy zakres stosowania tych polityk.
W odniesieniu do dywidend z akcji spółki zarządzającej UCITS lub ZAFI, są one wypłacane nie z tytułu takiego wynagrodzenia, lecz w oparciu o prawo własności akcji spółki. Jednakże na mocy dyrektyw 2009/65 i 2011/61 należy unikać wypłacania wynagrodzenia zmiennego przy pomocy instrumentów bądź metod ułatwiających unikanie spełnienia wymogów tych dyrektyw regulujących politykę i praktyki w zakresie wynagrodzeń.
Jeżeli polityka wypłat dywidend zachęca do podejmowania ryzyka niezgodnego z profilami ryzyka, regulaminami lub dokumentami założycielskimi UCITS lub AFI zarządzanych przez tę spółkę lub zarządzającego lub szkodliwego dla interesów tych UCITS lub AFI i osób, które w nie zainwestowały, i ułatwia w ten sposób obejście wymogów wynikających z przepisów dyrektyw 2009/65 i 2011/61 dotyczących polityki i praktyk w zakresie wynagrodzeń, wypłata ta powinna podlegać zasadom regulującym te polityki i praktyki w zakresie wynagrodzeń. W tym kontekście sąd odsyłający powinien w szczególności zbadać, czy pomiędzy zyskami osiąganymi przez UCITS i AFI, zyskami osiąganymi przez daną spółkę oraz kwotami wypłaconymi z tytułu dywidend, istnieje taki związek, że pracownicy ci mieliby interes w tym, by UCITS i AFI osiągały jak najwyższe zyski w perspektywie krótkoterminowej. Byłoby tak w szczególności, w przypadku gdyby opłata za wyniki była wypłacana przez UCITS lub AFI zainteresowanej spółce od momentu przekroczenia docelowego zwrotu w danym okresie odniesienia i gdyby opłata ta była redystrybuowana w całości lub w części przez tę spółkę w formie dywidend zainteresowanym pracownikom lub spółkom przez nich kontrolowanym niezależnie od wyników osiągniętych przez UCITS lub AFI po tym okresie, a w szczególności od strat poniesionych przez UCITS lub AFI. Innymi elementami podlegającymi sprawdzeniu są w szczególności zakres i rodzaj udziałów posiadanych przez zainteresowanych pracowników, związane z nimi prawa głosu, polityka i proces decyzyjny w zakresie podziału zysków spółki, a także ewentualnie skromny charakter w stosunku do świadczonych profesjonalnych usług kwoty stałego wynagrodzenia wypłacanego pracownikom.
W drugiej kolejności Trybunał uściślił, że dokonana w ten sposób wykładnia dyrektyw jest zgodna z art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), który określa prawo własności i ma zastosowanie do własności akcji i prawa do pobierania dywidend takich jak w niniejszej sprawie.
Trybunał stwierdził, że wykładnia dyrektyw 2009/65 i 2011/61 nie skutkuje podważeniem prawa własności zainteresowanych pracowników do akcji spółki, dla której pracują, a zatem nie stanowi pozbawienia własności w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie drugie karty. Niemniej stosowanie, w związku z tą wykładnią, zasad regulujących politykę i praktyki w zakresie wynagrodzeń do dywidend z akcji stanowi regulację korzystania z mienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie trzecie karty. Uregulowanie to może naruszać wykonywanie prawa własności, a w szczególności możliwość czerpania korzyści z tej własności przez pracowników będących akcjonariuszami.
Wynikające stąd ograniczenia praw akcjonariuszy są jednak zgodne z warunkami określonymi w karcie. Są one bowiem przewidziane ustawą, czyli przez dyrektywy 2009/65 i 2011/61 oraz ustawodawstwo krajowe transponujące te dyrektywy, nie naruszają istoty prawa własności i odpowiadają celom interesu ogólnego uznanym przez Unię, a mianowicie ochronie inwestorów i stabilności systemu finansowego, w stosunku do których wydają się one proporcjonalne.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U. 2009, L 302, s. 32), zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/91/UE z dnia 23 lipca 2014 r. (Dz.U. 2014, L 257, s. 186).
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/61/UE z dnia 8 czerwca 2011 r. w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi i zmiany dyrektyw 2003/41/WE i 2009/65/WE oraz rozporządzeń (WE) nr 1060/2009 i (UE) nr 1095/2010 (Dz.U. 2011, L 174, s. 1).
(
3
)	Mianowicie art. 14–14b dyrektywy 2009/65 i art. 13 ust. 1 oraz pkt 1 i 2 załącznika II do dyrektywy 2011/61.