62021CC0430
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
COLLINS
ippreżentati fl‑20 ta’ Jannar 2022 (
1
)
Kawża C‑430/21
RS
(Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali)
(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova, ir-Rumanija))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Stat tad-dritt – Prinċipju ta’ indipendenza ġudizzjarja – Artikolu 2 TEU – Tieni subparagrafu tal‑Artikolu 19(1) TEU – Artikolu 47 tal-Karta tad‑Drittijiet Fundamentali tal‑Unjoni Ewropea – Dispożizzjoni tal‑Kostituzzjoni ta’ Stat Membru kif interpretata mill‑konstatazzjoni tal-qorti kostituzzjonali tiegħu li l‑qrati nazzjonali ma għandhomx is‑setgħa li janalizzaw il‑konformità mad-dritt tal‑Unjoni Ewropea ta’ dispożizzjoni nazzjonali, meqjusa kostituzzjonali permezz ta’ sentenza tal‑qorti kostituzzjonali – Proċeduri dixxiplinari”
I. Introduzzjoni
1.
Imħallef nazzjonali jista’ jiġi prekluż, u mqiegħed f’riskju ta’ espożizzjoni għal proċeduri u sanzjonijiet dixxiplinari bħala konsegwenza tal-eżami tal‑konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li ġiet deċiża bħala kostituzzjonali mill-qorti kostituzzjonali ta’ dak l-Istat Membru? Dan huwa l-element prinċipali f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari mill-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova, ir-Rumanija). It-talba tirrigwarda, essenzjalment, l-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Hija tobbliga lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex għal darba oħra tinterpreta dawn id-dispożizzjonijiet f’kuntest fejn qorti kostituzzjonali nazzjonali tikkontesta direttament is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni.
2.
It-talba toriġina minn rikors quddiem il-qorti tar-rinviju li jirrigwarda t-tul tal-proċeduri li rriżultaw minn tilwima kontra prosekutur u żewġ imħallfin li ġiet ippreżentata quddiem il-Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Secția pentru Investigarea Infracțiunilor din Justiție (it-Taqsima fl-Uffiċċju tal-Prosekutur għall-Investigazzjoni ta’ Reati Mwettqa fis-Sistema Ġudizzjarja) (iktar ’il quddiem is-“SIIJ”).
3.
Fis-sentenza tat‑18 ta’ Mejju 2021, Asociaţia Forumul Judecătorilor din România et (C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑355/19 u C‑397/19, EU:C:2021:393) (iktar ’il quddiem is-“sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România”) (
2
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, inter alia, li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-ħolqien tas-SIIJ tmur kontra d-dritt tal-Unjoni meta l-istabbiliment tagħha ma jkunx iġġustifikat minn rekwiżiti oġġettivi u verifikabbli bbażati fuq l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u ma jkunx akkumpanjat minn garanziji speċifiċi identifikati mill-Qorti tal-Ġustizzja (
3
).
4.
Fis-sentenza tagħha nru 390/2021 (
4
), mogħtija fit‑8 ta’ Ġunju 2021, il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) tar-Rumanija ċaħdet eċċezzjoni ta’ antikostituzzjonalità tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali dwar l-istabbiliment u l-funzjonament tas-SIIJ. Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) innotat li fis-sentenzi preċedenti tagħha hija kienet iddeċidiet li d-dispożizzjonijiet inkwistjoni kienu kostituzzjonali u ddikjarat li hija ma rat ebda raġuni sabiex titbiegħed minn dawn is-sentenzi minkejja s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Asociaţia Forumul Judecătorilor din România. Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) irrikonoxxiet li minkejja li l-Artikolu 148(2) tal-Kostituzzjoni Rumena jipprevedi s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni fuq id-dispożizzjonijiet kuntrarji tad-dritt nazzjonali, dan il-prinċipju ma jistax ineħħi jew jinnega l-identità kostituzzjonali nazzjonali. Din id-dispożizzjoni sempliċement tiżgura s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni fuq id-“dritt infrakostituzzjonali”. Hija ma tagħtix lid-dritt tal-Unjoni s-supremazija fuq il-Kostituzzjoni Rumena, bir-riżultat li qorti nazzjonali ma għandhiex setgħa sabiex teżamina l-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt domestiku li ġiet deċiża bħala kostituzzjonali mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali). Is-sentenza nru 390/2021 għalhekk għandha implikazzjonijiet ċari fuq is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni u l-effetti tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja li jmorru lil hinn mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-kontenzjuż dwar is-SIIJ.
5.
Id-domandi magħmula mill-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova) ma jirrigwardawx direttament il-kwistjoni tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni jew il-legalità skont id-dritt tal-Unjoni tal-istabbiliment u l-funzjonament tas-SIIJ. Huma jiffokaw pjuttost fuq ir-rwol tal-qrati nazzjonali sabiex jiżguraw protezzjoni legali effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni u l-indipendenza tal-ġudikatura fl-isfond tas-sentenza nru 390/2021 tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali).
6.
Qabel ma neżamina d-domandi magħmula, sejjer nindika d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali, it-tilwima fil-kawża prinċipali u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża.
II. Id‑dritt Rumen
A.
Il‑Kostituzzjoni Rumena
7.
L-Artikolu 148(2) sa (4) tal-Constituția României (iktar ’il quddiem il-“Kostituzzjoni Rumena”) jipprevedi:
“(2)   Wara l-adeżjoni, id-dispożizzjonijiet tat-Trattati li jikkostitwixxu l-Unjoni Ewropea kif ukoll il-leġiżlazzjonijiet Komunitarji l-oħra vinkolanti għandhom jipprevalu fuq id-dispożizzjonijiet li jmorru kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali, b’osservanza tad-dispożizzjonijiet tal-Att ta’ Adeżjoni.
(3)   Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-artikolu japplikaw b’analoġija għall-adeżjoni mal-atti ta’ reviżjoni tat-Trattati li jikkostitwixxu l-Unjoni Ewropea.
(4)   Il-Parlament, il-President tar-Rumanija, il-Gvern u l-awtorità ġudizzjarja għandhom jiggarantixxu l-osservanza tal-obbligi li jirriżultaw mill-Att ta’ Adeżjoni u mid-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2.”
B.
Il‑Kodiċi tal‑Proċedura Kriminali
8.
L-Artikolu 4881 tal-Codul de procedură penală (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali) jipprevedi inter alia li, jekk ix-xogħol tal-prosekuzzjoni ma jitlestiex f’terminu raġonevoli, il-parti li ġġarrab dannu tista’ tressaq ilment tal-inqas sena wara l-bidu tal-proċeduri kriminali li jitlob li l-proċedura tiġi mħaffa.
9.
L-Artikolu 4885(1) tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali jipprevedi inter alia li, meta jiddeċiedi dwar l-ilment, l-imħallef responsabbli għal kwistjonijiet relatati mad-drittijiet u l-libertajiet, jew il-qorti li għandha ġurisdizzjoni, għandu jivverifika t-tul tal-proċeduri abbażi tal-miżuri meħuda, id-dokumenti fil-proċess u l-osservazzjonijiet ippreżentati.
10.
L-Artikolu 4886(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali jipprevedi inter alia li meta l-imħallef responsabbli għal kwistjonijiet relatati mad-drittijiet u l-libertajiet, jew il-qorti li għandha ġurisdizzjoni, jikkunsidra li l-ilment huwa fondat, huwa għandu jilqa’ l-ilment u jiffissa terminu li fih il-prosekutur għandu jittratta l-kawża.
C.
Il‑Liġi Nru 303/2004
11.
Skont l-Artikolu 99(ș) tal-Legea nr. 303/2004 privind statutul judecătorilor și procurorilor (il-Liġi Nru 303/2004 dwar l-Istatus tal-Imħallfin u tal-Prosekuturi) tat‑28 ta’ Ġunju 2004 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 303/2004”), in-nuqqas ta’ konformità mad-deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali jikkostitwixxi ksur dixxiplinari (
5
).
III. It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
12.
RS ġie kkundannat minħabba proċeduri kriminali fir-Rumanija. Fl‑1 ta’ April 2020, il-mara ta’ RS ressqet ilment kriminali kontra tliet membri tal-ġudikatura, prosekutur u żewġ imħallfin. Fl-ilment tagħha, hija akkużat lill-prosekutur bir-reati ta’ abbuż ta’ proċedura u abbuż tal-kariga. Hija allegat, essenzjalment, li l-prosekutur kien beda proċeduri kriminali bi ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ RS u kien ressaq akkużi kontrih fuq il-bażi ta’ xhieda falza. Il-mara ta’ RS akkużat ukoll liż-żewġ imħallfin b’abbuż tal-kariga minħabba li, matul il-proċedura ta’ appell, huma naqsu milli jeżaminaw u jiddeċiedu dwar rikors għall-klassifikazzjoni ġuridika mill-ġdid tal-fatti, u għalhekk kisru d-drittijiet tad-difiża.
13.
Peress li l-ilment kriminali kien relatat mal-membri tal-ġudikatura, dan ġie ppreżentat quddiem is-SIIJ. Fl‑14 ta’ April 2020, il-prosekutur tas-SIIJ beda proċeduri kriminali bl-allegazzjoni li l-membri tal-ġudikatura kienu wettqu r-reati ta’ abbuż tal-proċess u abbuż tal-kariga.
14.
Fl‑10 ta’ Ġunju 2021, RS ressaq, quddiem l-imħallef tal-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova) responsabbli għal kwistjonijiet relatati mad-drittijiet u l-libertajiet, ilment dwar it-tul tal-proċeduri kriminali pendenti quddiem is-SIIJ. Huwa talab lill-qorti tiffissa data li fiha l-prosekutur inkarigat mill-kawża kellu jagħlaqha.
15.
Is-SIIJ bagħtet il-proċess relatat mal-prosekuzzjoni kriminali lill-qorti tar-rinviju, fuq talba ta’ din tal-aħħar.
16.
Il-qorti tar-rinviju tinnota li, fil-proċeduri quddiemha, hija għandha tilqa’ jew tiċħad l-ilment. Jekk tiċħad l-ilment, il-proċess jintbagħat lura lis-SIIJ, minħabba li t-tul tal-proċeduri ma qabiżx terminu ta’ żmien raġonevoli. Jekk il-qorti tar-rinviju tilqa’ l-ilment, dik il-qorti għandha tiffissa terminu għall-ipproċessar tal-kawża u sussegwentement tibgħat lura l-proċess lis-SIIJ. Jidher li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan l-aħħar terminu ma jwassal għal ebda konsegwenza ġuridika.
17.
Il-qorti tar-rinviju tqis li, sabiex tiddeċiedi dwar l-ilment quddiemha, hija għandha tanalizza (i) il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tirregola l-istabbiliment u l-funzjonament tas-SIIJ, (ii) il-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România sabiex tiddeċiedi jekk is-SIIJ toperax b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni u (iii) l-effett fuq l-istabbiliment u l-funzjonament tas-SIIJ tas-sentenza nru 390/2021, li permezz tagħha l-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ċaħdet eċċezzjoni ta’ antikostituzzjonalità intiża kontra l-Artikoli 881 sa 889 tal-Legea nr. 304/2004 privind organizarea judiciară (il-Liġi Nru 304/2004 dwar l-Organizzazzjoni tas-Sistema Ġudizzjarja) tat‑28 ta’ Ġunju 2004 (il-Ġurnal Uffiċjali tar-Rumanija, Parti I, Nru 827 tat‑13 ta’ Settembru 2005) (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 304/2004”).
18.
Skont il-qorti tar-rinviju, fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, flimkien mad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2006/928 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali milli tipprevedi l-ħolqien ta’ taqsima speċjalizzata tal-Uffiċċju tal-Prosekutur b’kompetenza esklużiva li twettaq investigazzjonijiet ta’ reati mwettqa minn imħallfin u prosekuturi, fejn il-ħolqien ta’ din it-taqsima ma jkunx iġġustifikat minn rekwiżiti oġġettivi u verifikabbli relatati mal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u ma jkunx akkumpanjat minn garanziji speċifiċi. Barra minn hekk, il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni għandu jiġi interpretat li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru ta’ status kostituzzjonali, kif interpretata mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, li skontha qorti inferjuri ma għandhiex permess twarrab ex officio dispożizzjoni nazzjonali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni 2006/928, li hija tqis, fid-dawl ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kuntrarja għal din id-deċiżjoni jew għat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
19.
Jidher mill-estratti tas-sentenza nru 390/2021 li ġew riprodotti mill-qorti tar-rinviju fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari li l-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) irrikonoxxiet li, skont l-Artikolu 148 tal-Kostituzzjoni Rumena, li jirregola r-relazzjoni bejn id-dritt nazzjonali u dak tal-Unjoni, hija għandha tiżgura s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni. “Madankollu, din is-supremazija, jew preċedenza, ma għandhiex tinftiehem li teskludi jew tinnega l-identità kostituzzjonali nazzjonali, stabbilita fl-Artikolu 11(3) tal-Kostituzzjoni, moqri flimkien mal-Artikolu 152 tagħha, li hija garanzija tal-identità ċentrali tal-Kostituzzjoni Rumena u ma għandhiex tiġi rrelattivizzata fil-proċess ta’ integrazzjoni Ewropea. Permezz ta’ din l-identità kostituzzjonali, il-Qorti Kostituzzjonali għandha s-setgħa li tiżgura s-supremazija tal-Kostituzzjoni fit-territorju tar-Rumanija (ara, mutatis mutandis, is-sentenza tat‑30 ta’ Ġunju 2009, 2 BvE 2/08 et, mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali Federali tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja)” (
6
).
20.
Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ikkunsidrat li qorti jew tribunal għandhom is-setgħa li jeżaminaw il-konformità ta’ dispożizzjoni li tifforma parti mid-dritt domestiku mad-dritt tal-Unjoni fid-dawl tal-Artikolu 148 tal-Kostituzzjoni. F’każ ta’ kunflitt, dik il-qorti għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti preċedenza lid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni f’tilwimiet li jirrigwardaw id-drittijiet suġġettivi taċ-ċittadini. Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ikkunsidrat li r-riferiment għad-dritt domestiku huwa esklużivament għal leġiżlazzjoni infrakostituzzjonali peress li, skont l-Artikolu 11(3) tagħha, il-Kostituzzjoni Rumena żżomm pożizzjoni ġerarkikament superjuri fid-dritt Rumen. Għaldaqstant, l-Artikolu 148 tal-Kostituzzjoni Rumena ma jagħtix lid-dritt tal-Unjoni s-supremazija fuq il-Kostituzzjoni, bir-riżultat li qorti nazzjonali ma għandhiex is-setgħa sabiex teżamina l-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt domestiku meqjusa kostituzzjonali skont l-Artikolu 148 tal-Kostituzzjoni (
7
).
21.
Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ikkunsidrat ukoll li l-obbligi imposti mid-Deċiżjoni 2006/928 huma vinkolanti fuq l-awtoritajiet Rumeni li huma kompetenti biex iwettqu kooperazzjoni istituzzjonali mal-Kummissjoni Ewropea (il-Parlament Rumen u l-Gvern Rumen). Peress li l-qrati ma humiex awtorizzati jikkooperaw mal-istituzzjonijiet politiċi tal-Unjoni, huma ma humiex marbuta b’dan il-mod. Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ikkonstatat li l-applikazzjoni tal-punt 7 tad-dispożittiv tas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, li skontu qorti “hija awtorizzata ma tapplikax, fuq inizjattiva tagħha stess, dispożizzjoni nazzjonali li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Deċiżjoni 2006/928, li hija tqis, fid-dawl ta’ sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tmur kontra din id-deċiżjoni jew kontra t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE”, ma għandha ebda bażi fil-Kostituzzjoni Rumena minħabba li l-Artikolu 148 tagħha jistabbilixxi s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni fuq dispożizzjonijiet kunfliġġenti tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali. Ir-rapporti tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar il-Progress li sar mir-Rumanija taħt il-Mekkaniżmu għall-Kooperazzjoni u l-Verifika, stabbiliti fuq il-bażi tad-Deċiżjoni 2006/928 (iktar ’il quddiem ir-“rapporti MKV”), minħabba l-kontenut u l-effetti tagħhom, kif stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, fl-opinjoni tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), ma “jikkostitwixxux regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qrati għandhom jagħtuhom prijorità billi jwarrbu regoli ta’ dritt nazzjonali”. Il-qrati nazzjonali ma jistgħux jagħtu prijorità lill-applikazzjoni ta’ rakkomandazzjonijiet, għad-detriment tad-dritt nazzjonali, peress li r-rapporti MKV ma humiex atti leġiżlattivi u għalhekk ma jistgħux ikunu f’kunflitt mal-leġiżlazzjoni domestika. Id-deċiżjoni tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) tikkonferma għalhekk din il-konklużjoni li d-dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali hija konformi mal-Kostituzzjoni Rumena b’riferiment għall-Artikolu 148 tagħha (
8
).
22.
Peress li s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România ma tistax treġġa’ lura l-ġurisprudenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) dwar l-effett fuq l-istabbiliment u l-funzjonament tas-SIIJ tad-Deċiżjoni 2006/928 fuq l-istħarriġ tal-kostituzzjonalità u, impliċitament, ksur tal-Artikolu 148 tal-Kostituzzjoni, il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ċaħdet bħala infondata l-eċċezzjoni ta’ antikostituzzjonalità mqajma fir-rigward tal-Liġi Nru 304/2004.
23.
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li d-domandi magħmula għandhom rabta diretta mas-soluzzjoni tal-kawża quddiemha. L-ilment dwar it-tul tal-proċeduri kriminali jikkonċerna l-proċeduri quddiem is-SIIJ. L-imħallef li qiegħed jisma’ dan l-ilment għandu jeżamina ċ-ċirkustanzi kollha li jaffettwaw it-tul tal-proċeduri kriminali. Dawn jinkludu l-leġiżlazzjoni li tirregola l-attivitajiet tas-SIIJ, il-piż tax-xogħol tas-SIIJ fir-rigward tan-numru ta’ prosekuturi, ir-rata li biha jiġu deċiżi l-kawżi u jekk is-SIIJ toperax konformement mas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România. Dan l-eżerċizzju jippermetti lill-imħallef li qiegħed jisma’ l-ilment sabiex jiddetermina jekk ix-xogħol tas-SIIJ, fil-kuntest ġuridiku attwali u bil-persunal attwali tagħha, huwiex iġġustifikat minn rekwiżiti oġġettivi u verifikabbli relatati mal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja. B’mod partikolari, tqum il-kwistjoni dwar jekk is-SIIJ hijiex f’pożizzjoni li tmexxi proċeduri kriminali meta d-dritt ta’ kull persuna għal smigħ xieraq jiġi rrispettat b’mod korrett, inkluż it-tul ta’ dawn il-proċeduri. Il-qorti tar-rinviju tosserva li, fil-punt 221 tas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, fir-rigward tad-drittijiet stabbiliti fl-Artikoli 47 u 48 tal-Karta, huwa importanti li r-regoli li jirregolaw l-organizzazzjoni u l-funzjonament ta’ entità bħas-SIIJ ikunu maħsuba b’mod li jiżguraw li kawżi kontra mħallfin u prosekuturi jinstemgħu fi żmien raġonevoli.
24.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju għandha tiddeċiedi jekk il-proċess għandux jiġi rrinvijat għall-finijiet tat-tkomplija tal-prosekuzzjoni tal-proċeduri kriminali minn uffiċċju tal-prosekutur li, fid-dawl tas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, jista’ jitqies li qiegħed jaġixxi bi ksur tad-dritt tal-Unjoni.
25.
Il-qorti tar-rinviju tqis li hija obbligata tagħżel bejn l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România u l-applikazzjoni tas-sentenza nru 390/2021. Jekk l-imħallef jagħżel li japplika s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u li jwarrab is-sentenza nru 390/2021, huwa jista’ jkun suġġett għal proċeduri dixxiplinari, skont l-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004, peress li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ deċiżjoni tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) jikkostitwixxi reat dixxiplinari. Tali proċeduri dixxiplinari jistgħu jwasslu sabiex l-imħallef jiġi sospiż mill-funzjonijiet tiegħu. Il-possibbiltà li jirriżultaw tali konsegwenzi hija kapaċi tinterferixxi mal-indipendenza tal-imħallef sabiex jiddeċiedi fuq il-kawża li jkollu quddiemu.
26.
Il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment ukoll għall-kawża ta’ mħallef tal-Curtea de Apel Pitești (il-Qorti tal-Appell ta’ Pitești, ir-Rumanija), irrapportata fl-istampa. Fl-applikazzjoni tal-Artikoli 2 TUE u 19 TUE, id-Deċiżjoni 2006/928 u s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, l-imħallef tal-Curtea de Apel Pitești (il-Qorti tal-Appell ta’ Pitești) iddeċieda li s-SIIJ ma kinitx “iġġustifikata minn rekwiżiti oġġettivi u verifikabbli relatati mal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u ma [kinitx toffri] garanziji speċifiċi li, l-ewwel, [ipprekludew] kwalunkwe riskju li din it-taqsima tintuża bħala strument li permezz tiegħu [seta’] jiġi eżerċitat il-kontroll politiku fuq l-attivitajiet ta’ mħallfin u prosekuturi individwali b’mod li jimmina l-indipendenza tagħhom u, it-tieni, [żguraw] li s-setgħat tagħha [setgħu] jiġu eżerċitati fir-rigward ta’ tali individwi skont l-obbligi li jirriżultaw fl-Artikoli 47 u 48 tal-[Karta].” Għalhekk huwa obbliga lill-prosekutur sabiex jiċħad il-ġurisdizzjoni sabiex isolvi l-kawża, u għalhekk warrab id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 881 tal-Liġi Nru 304/2004 fir-rigward tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni. Bħala konsegwenza ta’ din id-deċiżjoni, l-Inspecția Judiciară (l-Ispettorat Ġudizzjarju, ir-Rumanija) fetaħ proċeduri dixxiplinari kontra dan l-imħallef minħabba allegat nuqqas, li jikkonsisti fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu b’mala fide jew b’negliġenza gravi waqt it-trattament ta’ kawża li oriġinat minn ilment dwar it-tul tal-proċeduri.
27.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi għalhekk jekk prattika li tikkonsisti fl-issuġġettar għal proċeduri dixxiplinari ta’ mħallef li, abbażi tas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, kien tal-fehma li d-dispożizzjonijiet nazzjonali dwar is-SIIJ imorru kontra d-dritt tal-Unjoni, hijiex konformi mal-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura.
28.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi segwenti għal deċiżjoni preliminari:
“1)
Il-prinċipju ta’ indipendenza tal-imħallfin, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-[Karta], jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali, bħall-Artikolu 148(2) tal-Constituția României (il-Kostituzzjoni Rumena), kif interpretata mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) fis-sentenza Nru 390/2021, li tipprovdi li l-qrati nazzjonali ma għandhomx is-setgħa li janalizzaw il-konformità ta’ dispożizzjoni nazzjonali, meqjusa kostituzzjonali permezz ta’ sentenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni Ewropea?
2)
Il-prinċipju ta’ indipendenza tal-imħallfin, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-[Karta], jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali, bħall-Artikolu 99(ș) tal-[Liġi Nru 303/2004], li tippermetti l-ftuħ ta’ proċedura dixxiplinari u l-impożizzjoni ta’ sanzjoni dixxiplinari fil-konfront ta’ mħallef għal nuqqas ta’ osservanza ta’ sentenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), meta l-imħallef huwa mitlub jistabbilixxi s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet ta’ sentenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), dispożizzjoni nazzjonali din li ċċaħħad lill-imħallef mill-possibbiltà li japplika s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li huwa jqis li għandha prijorità?
3)
Il-prinċipju ta’ indipendenza tal-imħallfin, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-[Karta], jipprekludi prattiki ġudizzjarji nazzjonali li jipprojbixxu lill-imħallef, taħt piena ta’ responsabbiltà dixxiplinari, milli japplika l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fi proċeduri kriminali bħall-kontestazzjoni tat-tul raġonevoli tal-proċeduri kriminali, irregolat mill-Artikolu 4881 tal-Cod de procedură penală (il-Kodiċi tal-Proċeduri Kriminali) tar-Rumanija?”
IV. Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
29.
Il-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova) talbet li din it-talba għal deċiżjoni preliminari tkun suġġetta għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari jew, sussidjarjament, għall-proċedura mħaffa skont inter alia l-Artikolu 23a tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.
30.
Insostenn tat-talba tagħha, il-qorti tar-rinviju indikat li kienu nfetħu proċeduri dixxiplinari fir-rigward tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni skont l-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România. Dawn il-proċeduri jimminaw serjament l-indipendenza tal-ġudikatura u l-istabbiltà tas-sistema ġudizzjarja. Barra minn hekk, l-inċertezzi maħluqa mid-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni jaffettwaw il-funzjonament tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE.
31.
Fit‑30 ta’ Lulju 2021, l-Ewwel Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, wara li nstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, li tiċħad it-talba tal-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova) sabiex it-talba għal deċiżjoni preliminari tiġi suġġetta għall-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari.
32.
Fir-rigward tat-talba għal proċedura mħaffa, l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura jipprovdi li, fuq talba tal-qorti tar-rinviju jew, f’każijiet eċċezzjonali, ex officio, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’ jiddeċiedi, wara li jinstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari għandu jiġi suġġett għal proċedura mħaffa meta n-natura tal-kawża teżiġi li tiġi ttrattata f’qasir żmien. Barra minn hekk, meta kawża tqajjem inċertezzi serji li jikkonċernaw kwistjonijiet fundamentali tad-dritt kostituzzjonali nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni, jista’ jkun meħtieġ, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ tali kawża, li din tiġi ttrattata f’qasir żmien (
9
).
33.
Fit‑12 ta’ Awwissu 2021, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċieda, wara li nstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, li jilqa’ t-talba tal-qorti tar-rinviju sabiex din it-talba għal deċiżjoni preliminari tiġi suġġetta għal proċedura mħaffa, skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura. Il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja bbaża d-deċiżjoni tiegħu fuq il-fatt li l-kwistjonijiet dwar is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni mqajma minn dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huma ta’ importanza fundamentali għar-Rumanija u għall-ordinament kostituzzjonali tal-Unjoni.
34.
Il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxa d-data tal-preżentata tal-osservazzjonijiet bil-miktub fis‑27 ta’ Settembru 2021. Skont l-Artikolu 105(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-data tas-seduta ġiet iffissata għat‑23 ta’ Novembru 2021.
35.
Il-Gvern Rumen, tal-Pajjiżi l-Baxxi u Belġjan ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub, kif għamlet ukoll il-Kummissjoni. Intbagħtu mistoqsijiet bil-miktub lill-partijiet, lil partijiet ikkonċernati oħra u lill-Gvern Rumen għal tweġiba fis-seduta tat‑23 ta’ Novembru 2021.
36.
Il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni ppreżentaw sottomissjonijiet orali fis-seduta tat‑23 ta’ Novembru 2021.
V. Ammissibbiltà
37.
Il-qorti tar-rinviju indikat li l-ħtieġa li titressaq din it-talba għal deċiżjoni preliminari tnisslet mill-kunflitt bejn is-sentenza nru 390/2021 tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) u s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România u, b’mod partikolari, mill-ħtieġa li jiġi aċċertat jekk fl-eżami tal-ilment li jinsab quddiemha, il-qorti tar-rinviju tistax, skont din is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, teżamina d-dispożizzjonijiet relatati mal-istabbiliment u mal-funzjonament tas-SIIJ sabiex tiddetermina jekk dawn humiex kuntrarji għall-Artikolu 2 TUE, għat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u għall-Artikolu 47 tal-Karta.
38.
L-osservazzjonijiet bil-miktub ma kien fihom ebda oġġezzjoni għall-ammissibbiltà tad-domandi magħmula. Fis-seduta tat‑23 ta’ Novembru 2021, il-Gvern Rumen kif ukoll il-Kummissjoni aċċettaw li d-domandi magħmula huma ammissibbli.
39.
Il-Kummissjoni kkunsidrat li ċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali huma differenti minn dawk li rriżultaw fis-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234). L-ewwel, f’dik il-kawża, il-kawżi prinċipali ma kinux marbuta mad-dritt tal-Unjoni u l-imħallfin nazzjonali ma ntalbux japplikaw id-dritt tal-Unjoni. Għall-kuntrarju, fil-kawża prinċipali attwalment inkwistjoni, l-imħallef nazzjonali qiegħed jintalab japplika t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, id-Deċiżjoni 2006/928 u s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România. It-tieni, huwa ċar mis-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 54), li l-proċeduri dixxiplinari kontra ż-żewġ imħallfin li ressqu t-talbiet għal rinviju għal deċiżjoni preliminari kienu magħluqa. It-theddida ta’ proċeduri dixxiplinari għaldaqstant kienet saret ipotetika. F’din il-kawża, it-theddida ta’ proċeduri dixxiplinari kontra l-imħallef li għamel ir-rinviju preliminari ma hijiex ipotetika peress li għadu ma applikax id-dritt tal-Unjoni. Barra minn hekk, deċiżjoni li tmur kontra s-sentenza nru 390/2021 tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) tikkostitwixxi awtomatikament ksur tal-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004. It-tielet, il-Kummissjoni kkunsidrat li, fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, it-tliet domandi magħmula huma marbuta.
40.
Il-Gvern Rumen min-naħa tiegħu enfasizza r-rilevanza tal-Artikolu 19(1) TUE fir-rigward tal-legalità tat-tul tal-proċeduri quddiem is-SIIJ fil-kawża prinċipali. Huwa aċċetta wkoll li r-riskju li mħallef ikun espost għal sanzjonijiet dixxiplinari jista’ jkun fattur rilevanti fil-kawża prinċipali.
41.
Nipproponi, għall-kompletezza, li tiġi eżaminata l-ammissibbiltà ta’ kull domanda magħmula.
42.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk il-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, jipprekludix dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali, bħal dik li tinsab fl-Artikolu 148(2) tal-Kostituzzjoni Rumena kif interpretata mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021, li skontha l-qrati nazzjonali ma għandhomx is-setgħa li janalizzaw il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali meqjusa kostituzzjonali permezz ta’ sentenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali).
43.
Hija ġurisprudenza stabbilita li għalkemm id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula minn qorti nazzjonali jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza, l-għan tal-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari fl-Artikolu 267 TFUE ma huwiex li tiffaċilita l-għoti ta’ opinjonijiet konsultattivi dwar domandi ġenerali jew ipotetiċi. Pjuttost, kif jirriżulta mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, din teħtieġ li d-deċiżjoni preliminari mitluba tkun “meħtieġa” sabiex tippermetti lill-qorti tar-rinviju “[tagħti] s-sentenza” fil-kawża li għandha quddiemha (
10
).
44.
L-Artikolu 267 TFUE għaldaqstant jagħti lill-qrati nazzjonali diskrezzjoni mill-iktar wiesgħa sabiex jagħmlu rinviju ta’ kawża lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk huma jqisu li kawża pendenti quddiemhom tqajjem kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni neċessarji għar-riżoluzzjoni tat-tilwima mressqa quddiemhom. Huwa għalhekk, b’mod partikolari, li l-qorti li ma tiddeċidix fl-aħħar istanza għandha tkun libera, jekk hija tqis li l-evalwazzjoni ta’ dritt magħmula f’livell ogħla, anki fuq livell kostituzzjonali, tista’ twassal għal sentenza li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi li jħassbuha (
11
).
45.
Mingħajr preġudizzju għall-eżami fuq il-mertu tal-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju, jidher li d-deċiżjoni tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021 tista’ twassal lill-qorti tar-rinviju sabiex tagħti sentenza kuntrarja għad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, għad-dispożizzjonijiet imsemmija f’din id-domanda, jiġifieri l-Artikolu 2 TUE, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-Artikolu 47 tal-Karta. Għaldaqstant inqis li l-ewwel domanda hija ammissibbli.
46.
Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tfittex li taċċerta jekk il-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, jipprekludix dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali jew prattika ġudizzjarja nazzjonali li tippermetti l-ftuħ ta’ proċeduri dixxiplinari u l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari għal imħallef li japplika dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja, u b’hekk jonqos milli josserva sentenza tal-Curtea Constituțială (il-Qorti Kostituzzjonali).
47.
Għalkemm il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni qablu waqt is-seduta li dawn id-domandi huma ammissibbli, fid-dawl tas-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234), nikkunsidra li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina din il-kwistjoni ex officio.
48.
F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet mistoqsija jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali milli żżid b’mod sinjifikattiv ir-riskju li tiġi mminata l-indipendenza tal-imħallfin jew li tneħħi l-garanzija ta’ proċeduri dixxiplinari indipendenti kontrihom. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma deher li kien hemm ebda rabta bejn id-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li d-domandi kienu relatati magħha, jiġifieri t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, u t-tilwim quddiem il-qorti tar-rinviju, li kienu jikkonsistu fi proċeduri kontra t-Teżor Pubbliku għall-ħlas ta’ somom u għat-tnaqqis ta’ sentenzi kriminali għax-“xhieda repentiti” (
12
). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li t-tilwim fil-kawżi prinċipali ma kienx relatat mal-fatt li l-imħallfin li ressqu t-talbiet għal deċiżjoni preliminari kienu, bħala riżultat tat-talbiet tagħhom, potenzjalment suġġetti għall-ftuħ ta’ proċeduri dixxiplinari kontrihom (
13
).
49.
Flimkien mal-Kummissjoni, nikkunsidra li t-tliet domandi preliminari huma marbuta u jissovrapponu lil xulxin. It-tliet domandi kollha jirrigwardaw il-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura u l-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali, kif interpretati mill-qorti kostituzzjonali nazzjonali, li jipprekludu jew jostakolaw l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mill-qorti tar-rinviju, b’mod partikolari l-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, ir-rabta bejn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li dawn id-domandi jagħmlu riferiment għalihom, jiġifieri l-Artikolu 2 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, u t-tilwima fil-kawża prinċipali dwar il-legalità ta’ proċedura quddiem is-SIIJ wara s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România u s-sentenza nru 390/2021 tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), hija evidenti.
50.
Nikkunsidra wkoll li l-ammissibbiltà tal-kwistjoni iktar speċifika mqajma fit-tieni u fit-tielet domanda dwar jekk l-imħallef jew l-imħallfin li għamlu dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jistgħux eventwalment jiġu esposti għal proċeduri dixxiplinari skont l-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004 talli applikaw id-deċiżjoni fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, jew fil-fatt id-deċiżjoni li tista’ finalment tingħata mill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-proċedura għal deċiżjoni preliminari, minflok ma jżommu mas-sentenza nru 390/2021 tal-Curtea Constituță (il-Qorti Kostituzzjonali), hija “marbuta b’mod profond” (
14
) mas-sustanza tal-ewwel domanda (
15
). Fil-fehma tiegħi, ikun artifiċjali li din ir-rabta tiġi injorata (
16
).
51.
Barra minn hekk, minħabba l-kliem ċar u inekwivoku tal-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004, ir-riskju ta’ tali proċeduri dixxiplinari ma huwiex imbiegħed iżda huwa probabbiltà reali fir-rigward tal-imħallef jew tal-imħallfin fil-kawża prinċipali.
52.
F’dan ir-rigward, fis-sentenza reċenti tat‑23 ta’ Novembru 2021, IS (Illegalità tad-deċiżjoni tar-rinviju) (C‑564/19, EU:C:2021:949, punti 85 sa 87), il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni mis-sentenza preċedenti tagħha tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234).
53.
Fis-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2021, IS (Illegalità tad-deċiżjoni tar-rinviju) (C‑564/19, EU:C:2021:949, punti 85 sa 87), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja u l-possibbiltà fid-dritt nazzjonali li jinbdew proċeduri dixxiplinari kontra mħallef għat-tressiq ta’ talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE kienet ammissibbli. Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat, l-ewwel nett, li kien hemm rabta mill-qrib bejn id-domanda preliminari dwar il-possibbiltà ta’ proċeduri dixxiplinari u domanda preliminari oħra li tfittex interpretazzjoni tal-Artikolu 267 TFUE. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk ikkunsidrat li d-domanda dwar il-possibbiltà ta’ proċeduri dixxiplinari kienet qiegħda tfittex, essenzjalment, li taċċerta jekk, meta jiddeċiedi fuq il-mertu tal-kawża li għandu quddiemu, l-imħallef tal-qorti tar-rinviju jistax jastjeni milli jikkonforma ruħu mad-deċiżjoni ta’ qorti superjuri mingħajr ma jkollu għalfejn jibża’ li l-proċeduri dixxiplinari li kien is-suġġett tagħhom jiġu rriattivati. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-imħallef tal-qorti tar-rinviju kellu quddiemu ostakolu proċedurali, li jirriżulta minn applikazzjoni fil-konfront tiegħu ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, li għandu jneħħi qabel ma jkun jista’ jiddeċiedi l-kawża prinċipali mingħajr interferenza esterna u b’indipendenza sħiħa.
54.
Nikkunsidra li hemm paraguni ċari dwar il-kwistjoni tal-ammissibbiltà ta’ domandi dwar il-possibbiltà ta’ proċeduri dixxiplinari kontra mħallef li jagħmel domanda preliminari u li jikkonforma mad-deċiżjoni sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża u fil-kawża li tat lok għas-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2021, IS (Illegalità tad-deċiżjoni tar-rinviju) (C‑564/19, EU:C:2021:949, punti 85 sa 87) (
17
). Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja tadotta approċċ realistiku lejn l-ammissibbiltà ta’ din il-kwistjoni fil-kuntest speċifiku ta’ din il-kawża. Peress li s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fi proċeduri ta’ deċiżjoni preliminari torbot lill-qorti nazzjonali fir-rigward tal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għall-finijiet tad-deċiżjoni li għandha tingħata fil-kawża prinċipali (
18
), nikkunsidra li d-domandi dwar ir-riskju ta’ responsabbiltà dixxiplinari tal-imħallfin nazzjonali li japplikaw kwalunkwe risposta li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tagħti wara talba għal deċiżjoni preliminari huma “neċessarji” għad-deċiżjoni tal-kawża li għandha quddiemha.
VI. Fuq il‑mertu
55.
Id-domandi tal-qorti tar-rinviju jfittxu, essenzjalment, li jaċċertaw jekk il-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, jipprekludix dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru li skontha l-qrati nazzjonali ma għandhomx is-setgħa li jeżaminaw il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali meqjusa kostituzzjonali mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru u, fil-każ ta’ tali eżami, l-imħallfin jistgħu jkunu suġġetti għal proċeduri dixxiplinari u għall-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet.
A.
Is‑sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România
56.
Fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat b’mod ċar iċ-ċirkustanzi li fihom entità bħas-SIIJ ma tkunx konformi mar-rekwiżiti tal-Artikolu 2 TUE u tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE kif ukoll tad-Deċiżjoni 2006/928 (
19
). Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ukoll il-ġurisprudenza stabbilita tagħha dwar il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni li skontu kull qorti nazzjonali, li tisma’ kawża fil-ġurisdizzjoni tagħha, għandha l-obbligu li twarrab kwalunkwe dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali – kemm ta’ status leġiżlattiv kif ukoll ta’ dak kostituzzjonali, kif interpretata mill-qorti kostituzzjonali – li tmur kontra dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li għandha effett dirett (
20
).
57.
Peress li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u l-punti ta’ riferiment imsemmija fid-Deċiżjoni 2006/928 għandhom effett dirett (
21
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li qorti nazzjonali għandha, fil-limiti tal-ġurisdizzjoni tagħha, tiżgura l-effettività sħiħa tagħhom billi twarrab, jekk ikun meħtieġ, kwalunkwe dispożizzjonijiet nazzjonali kuntrarji (
22
).
58.
Ma nipproponix li terġa’ tiġi kkunsidrata l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-konformità ta’ entità bħas-SIIJ mad-dritt tal-Unjoni jew dwar l-applikazzjoni konkreta tal-effett dirett u tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România. Iż-żewġ parametri (
23
) stabbiliti fil-punt 223 ta’ dik is-sentenza sabiex tiġi evalwata l-konformità tas-SIIJ mad-dritt tal-Unjoni huma ċari. Barra minn hekk, l-obbligu, skont il-prinċipji ta’ effett dirett u ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, li jiġu mwarrba leġiżlazzjoni, prattiki amministrattivi jew ġurisprudenza nazzjonali li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni li japplika għall-korpi kollha tal-Istat – bħall-qrati nazzjonali, inklużi l-qrati kostituzzjonali nazzjonali, u awtoritajiet amministrattivi – li huma msejħa, fil-kuntest tal-eżerċizzju tas-setgħat mogħtija lilhom, sabiex japplikaw id-dritt tal-Unjoni, huwa ċar ħafna (
24
).
59.
B’hekk huwa stabbilit sew li huma inkompatibbli mar-rekwiżiti inerenti għan-natura stess tad-dritt tal-Unjoni kull dispożizzjoni ta’ ordinament ġuridiku nazzjonali jew kull prassi, leġiżlattiva, amministrattiva jew ġudizzjarja, kemm minn qorti kostituzzjonali u anki jekk le, li jkollha l-effett li tnaqqas l-effettività tad-dritt tal-Unjoni minħabba l-fatt li tirrifjuta lill-qorti kompetenti sabiex tapplika dan id-dritt is-setgħa li tagħmel, fil-mument stess ta’ din l-applikazzjoni, dak kollu li huwa neċessarju sabiex twarrab id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi nazzjonali jew ġurisprudenza nazzjonali li possibbilment jostakolaw l-effettività sħiħa tar-regoli direttament applikabbli tad-dritt tal-Unjoni (
25
).
60.
Barra minn hekk, f’kawża bħal din inkwistjoni, il-qorti nazzjonali, fl-eżerċizzju tad-diskrezzjoni mogħtija lilha mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE li tagħmel rinviju preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja hija marbuta, għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, bl-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja u għandha, jekk ikun il-każ, twarrab l-evalwazzjoni tal-qorti superjuri jew fil-fatt tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali jekk tikkunsidra, fid-dawl ta’ din l-interpetazzjoni, li dawn ma jikkonformawx mad-dritt tal-Unjoni (
26
).
61.
Il-Gvern Rumen indika fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li ż-żewġ kundizzjonijiet imposti mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021 sabiex id-dritt tal-Unjoni jkollu supremazija fuq il-Kostituzzjoni Rumena huma ssodisfatti fir-rigward tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Għalhekk, skont dan il-gvern, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa ċar, preċiż u inekwivoku biżżejjed u għandu ċertu livell ta’ rilevanza kostituzzjonali, b’tali mod li l-kontenut regolatorju tiegħu jista’ jiġġustifika kwalunkwe ksur eventwali tal-Kostituzzjoni mid-dritt nazzjonali. Filwaqt li dan jista’ jkun minnu, dan ma jirrikonoxxix li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-punt 249 tas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, iddeċidiet li l-punti ta’ riferiment imsemmija fid-Deċiżjoni 2006/928 għandhom effett dirett. Għalhekk il-punt 251 ta’ dik is-sentenza stabbilixxa li fil-każ tal-ksur ikkonstatat tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jew tad-Deċiżjoni 2006/928, il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jeżiġi li l-qorti tar-rinviju ma tapplikax id-dispożizzjonijiet kuntrarji, kemm jekk ikunu ta’ oriġini leġiżlattiva jew kostituzzjonali.
62.
L-obbligu li titwarrab il-leġiżlazzjoni, il-prattiki amministrattivi jew il-ġurisprudenza nazzjonali, ta’ kwalunkwe natura, kuntrarji għad-dritt tal-Unjoni, huwa manifestazzjoni konkreta tal-prinċipju ta’ għoti tal-kompetenzi li jirriżulta mill-Artikoli 4(1) TUE u 5 TUE kif ukoll mill-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali skont l-Artikolu 4(3) TUE (
27
). Ħlief f’ċirkustanzi eċċezzjonali, dan l-obbligu ma jaffettwax l-identità nazzjonali ta’ Stat Membru, inerenti pereżempju għall-istrutturi politiċi u kostituzzjonali fundamentali tagħhom (
28
), li għandhom jiġu osservati skont l-Artikolu 4(2) TUE (
29
) u t-tielet paragrafu tal-preambolu tal-Karta. Fil-każijiet fejn Stat Membru jinvoka l-identità nazzjonali sabiex jiġġustifika n-nuqqas ta’ osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina jekk dawn id-dispożizzjonijiet fil-fatt jikkostitwixxux theddida ġenwina u suffiċjentement serja li taffettwa interess fundamentali tas-soċjetà, jew l-istrutturi politiċi u kostituzzjonali fundamentali ta’ Stat Membru (
30
). Affermazzjonijiet vagi, ġenerali u astratti ma jissodisfawx dan il-limitu. Fil-fatt, jidher mit-talba għal deċiżjoni preliminari li l-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) stess ma identifikatx liema aspett tal-identità nazzjonali jinkiser permezz tas-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România.
63.
Għalhekk id-dikjarazzjoni ġenerali tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) li l-qorti tar-rinviju tiddeskrivi fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, li d-dritt tal-Unjoni ma għandux supremazija fuq il-Kostituzzjoni Rumena bir-riżultat li l-qrati Rumeni ma għandhomx is-setgħa li jeżaminaw il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt domestiku meqjusa bħala kostituzzjonali mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), hija wisq wiesgħa u ġenerali sabiex tirrifletti manifestazzjoni kkunsidrata ta’ identità nazzjonali minn Stat Membru tal-Unjoni skont l-Artikolu 4(2) TUE (
31
).
64.
Fi kwalunkwe każ, id-dikjarazzjonijiet kollha tal-identità nazzjonali għandhom josservaw il-valuri komuni msemmija fl-Artikolu 2 TUE (
32
) u għandhom ikunu bbażati fuq il-valuri indiviżibbli u universali msemmija fit-tieni paragrafu tal-preambolu tal-Karta (
33
). F’dawn il-każijiet, l-Istat tad-dritt (
34
) u l-protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinsabu fiċ-ċentru. Hija din il-kwistjoni li ser nindirizza issa.
65.
Qabel ma nagħmel dan, nosserva li l-kontenut tas-sentenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021 huwa ta’ natura li jqajjem dubji serji fir-rigward tal-osservanza minn dik il-qorti tal-prinċipji essenzjali tad-dritt tal-Unjoni kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România. Barra minn hekk, il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) ma ressqitx talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE sabiex tevita r-riskju ta’ interpretazzjoni żbaljata tad-dritt tal-Unjoni.
66.
F’dan ir-rigward, fis-sentenza tagħha tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Il‑Kummissjoni vs Franza (Taxxa minn ras il-għajn) (C‑416/17, EU:C:2018:811, punti 107 sa 109), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li n-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ta’ Stat Membru jista’, bħala prinċipju, jiġi kkonstatat skont l-Artikolu 258 TFUE tkun liema tkun l-aġenzija Statali li l-azzjoni jew in-nuqqas ta’ azzjoni tagħha jwasslu għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, inklużi l-istituzzjonijiet kostituzzjonalment indipendenti. Fejn ma jeżisti ebda rimedju ġudizzjarju kontra d-deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali, din tal-aħħar għandha l-obbligu bħala prinċipju li tagħmel rinviju fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE meta kwistjoni dwar l-interpretazzjoni tat-Trattat FUE titressaq quddiemha. Dan l-obbligu tar-rinviju huwa intiż b’mod partikolari sabiex jipprekludi milli tiġi stabbilita fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri linja ta’ ġurisprudenza li ma hijiex konformi mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, peress li l-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza) naqas milli jagħmel rinviju skont il-proċedura prevista fit-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE sabiex jiddeċiedi kwistjoni partikolari li ma kinitx daqshekk evidenti li ma tħalli lok għal ebda dubju, ir-Repubblika Franċiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt din id-dispożizzjoni.
67.
Fis-seduta tat‑23 ta’ Novembru 2021, il-Gvern Rumen ikkonferma li l-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) hija qorti tal-aħħar istanza meta tiddeċiedi dwar kwistjonijiet li jaqgħu taħt il-Kostituzzjoni Rumena.
B.
Id‑dispożizzjonijiet applikabbli tad‑dritt tal‑Unjoni
68.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-okkażjoni f’dawn l-aħħar snin li tiddeċiedi dwar il-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura tal-Istati Membri fl-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u fuq ir-rabta bejn l-Artikolu 2 TUE, l-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 267 TFUE u l-Artikolu 47 tal-Karta (
35
). L-oriġini reċenti ta’ din il-ġurisprudenza tmur lura għas-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117). Għalkemm dik is-sentenza hija stadju importanti fl-iżvilupp tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam, fil-fehma tiegħi, hija ma stabbilixxietx kunċetti ġodda iżda pjuttost irriproduċiet ċertu numru ta’ prinċipji fundamentali diġà preżenti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
69.
Fir-rigward tad-dispożizzjonijiet applikabbli tad-dritt tal-Unjoni, huwa stabbilit sew li l-Artikolu 19 TUE jagħti espressjoni konkreta lill-valur tal-Istat tad-dritt kif stabbilit fl-Artikolu 2 TUE. Għaldaqstant, ma hemmx għalfejn li l-Artikolu 2 TUE jiġi kkunsidrat separatament (
36
). Fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, l-Artikolu 19 TUE jafda r-responsabbiltà tal-istħarriġ ġudizzjarju lill-Qorti tal-Ġustizzja u lill-qrati nazzjonali. Il-garanzija ta’ indipendenza, inerenti għall-kompitu li tittieħed deċiżjoni u essenzjali għall-funzjonament tajjeb tas-sistema ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja inkluża fl-Artikolu 267 TFUE, hija meħtieġa għalhekk fiż-żewġ livelli tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
70.
Għalkemm id-domandi magħmula jagħmlu riferiment għall-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura, ma hemm ebda indikazzjoni fil-proċess ippreżentat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja li l-indipendenza tal-qorti tar-rinviju kienet ġiet kompromessa b’xi mod lil hinn mil-limitazzjoni mqiegħda mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021 u mill-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004 dwar l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mill-qorti tar-rinviju. Għalkemm it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE ma jirrigwardax speċifikament l-indipendenza ġudizzjarja, hija ġurisprudenza stabbilita li sabiex jiġi ggarantit li istanzi li jistgħu jintalbu jiddeċiedu dwar kwistjonijiet marbuta mal-applikazzjoni jew mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni jkunu jistgħu jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja effettiva meħtieġa minn din id-dispożizzjoni, iż-żamma tal-indipendenza tagħhom hija primordjali, kif jikkonferma t-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jsemmi l-aċċess għal qorti “indipendenti” fost ir-rekwiżiti marbuta mad-dritt fundamentali għal rimedju effettiv. Dan ir-rekwiżit ta’ indipendenza tal-qrati, li huwa inerenti għall-kompitu li tittieħed deċiżjoni, jagħmel parti mill-kontenut essenzjali tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva u tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq, li għandu importanza kardinali sa fejn jiggarantixxi l-protezzjoni tad-drittijiet kollha li l-partijiet fil-kawża jgawdu taħt id-dritt tal-Unjoni u l-ħarsien tal-valuri komuni għall-Istati Membri stabbiliti fl-Artikolu 2 TUE, b’mod partikolari dak tal-Istat tad-dritt (
37
). Din il-kwistjoni tikkonċerna l-fakultà tal-qorti tar-rinviju li tistabbilixxi rimedji li huma biżżejjed sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni kif previst mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (
38
) fid-dawl tal-limitazzjonijiet imposti fuqha mill-Artikolu 148(2) tal-Kostituzzjoni Rumena, kif interpretat mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021.
71.
L-Artikolu 19 TUE jagħti lill-qrati nazzjonali u lill-Qorti tal-Ġustizzja r-responsabbiltà li jiggarantixxu l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha kif ukoll il-protezzjoni ġudizzjarja li l-individwi għandhom taħt dan id-dritt (
39
). L-Artikolu 19 TUE jipprevedi għalhekk sistema ddevoluta ta’ ġustizzja fejn ir-responsabbiltà għall-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni hija kondiviża bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali.
72.
Issa, il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-individwi għandhom taħt id-dritt tal-Unjoni, li għalih jirreferi t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li attwalment jinsab affermat fl-Artikolu 47 tal-Karta, b’tali mod li l-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet tobbliga lill-Istati Membri kollha jistabbilixxu r-rimedji legali neċessarji sabiex tiġi żgurata, fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni, protezzjoni ġudizzjarja effettiva, fis-sens b’mod partikolari tat-tieni waħda mill-imsemmija dispożizzjonijiet (
40
). Għalhekk, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tagħha tal‑20 ta’ April 2021, Repubblika (
41
), iddeċidiet li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa intiż li japplika fil-kuntest ta’ rikors li għandu l-għan li jikkontesta l-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li, allegatament, jistgħu jaffettwaw l-indipendenza ġudizzjarja. Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 47 tal-Karta jistabbilixxi d-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti għal kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha żgurati mid-dritt tal-Unjoni jiġu miksura.
73.
Peress li mit-talba għal deċiżjoni preliminari ma jirriżultax b’mod ċar jekk RS, fit-tilwima fil-kawża prinċipali, huwiex qiegħed jinvoka dritt mogħti lilu minn dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, jidher li, skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta (
42
), l-Artikolu 47 tagħha ma huwiex, bħala tali, applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali. Madankollu, peress li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jobbliga lill-Istati Membri kollha jistabbilixxu r-rimedji suffiċjenti sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni, fis-sens b’mod partikolari tal-Artikolu 47 tal-Karta, din l-aħħar dispożizzjoni għandha tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (
43
).
C.
Protezzjoni ġudizzjarja effettiva minn ġudikatura indipendenti
74.
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jidher li l-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova), li għandha ġurisdizzjoni fil-qasam tad-drittijiet u tal-libertajiet, għandha quddiemha lment imressaq minn RS dwar it-tul tal-proċeduri kriminali quddiem is-SIIJ. Xejn fil-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma jindika li l-qorti tar-rinviju ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tittratta dan l-ilment.
75.
Jidher ukoll li, skont l-Artikolu 148(2) tal-Kostituzzjoni Rumena, kif interpretat mill-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021, il-qrati nazzjonali ma jistgħux janalizzaw il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali meqjusa kostituzzjonali permezz ta’ sentenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali). Għalhekk id-dritt nazzjonali effettivament jipprekludi lill-qorti tar-rinviju milli tevalwa jekk l-istabbiliment u l-funzjonament tas-SIIJ humiex konformi mad-dritt tal-Unjoni u, jekk ikun meħtieġ u xieraq, konformement inter alia mal-indikazzjonijiet mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, li twarrab id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt nazzjonali inkwistjoni skont il-prinċipji ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni u ta’ effett dirett.
76.
Din is-sitwazzjoni hija aggravata mit-theddida potenzjali, skont l-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004, li jinfetħu proċeduri dixxiplinari u li jiġu applikati sanzjonijiet dixxiplinari kontra mħallef għan-nuqqas ta’ osservanza ta’ deċiżjoni tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) (
44
).
77.
Hija ġurisprudenza stabbilita li għalkemm l-organizzazzjoni tal-ġustizzja fl-Istati Membri taqa’ fil-kompetenza ta’ dawn tal-aħħar, dawn huma meħtieġa josservaw l-obbligi tagħhom li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (
45
).
78.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet konsistentement li kull qorti nazzjonali adita fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħha, bħala korp ta’ Stat Membru, għandha l-obbligu, b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE, li tapplika b’mod sħiħ id-dritt tal-Unjoni direttament applikabbli u li tipproteġi d-drittijiet li dan jagħti lill-individwi, billi ma tapplikax kull dispożizzjoni nazzjonali li tikser il-liġi nazzjonali, irrispettivament minn jekk tkunx preċedenti jew sussegwenti għar-regola tad-dritt tal-Unjoni (
46
).
79.
Fil-fehma tiegħi, l-istess obbligu jirriżulta direttament mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, li jobbliga (
47
) lill-Istati Membri li jipprovdu rimedji suffiċjenti sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni. Il-qrati nazzjonali għandhom għalhekk jiżguraw l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fl-Istati Membri kollha u jipprovdu rimedji suffiċjenti sabiex jiżguraw protezzjoni ġudizzjarja effettiva (
48
). In-natura tar-rimedju li għandu jiġi pprovdut mill-qrati nazzjonali tiddependi mill-kwistjoni dwar jekk l-att jew il-miżura tal-Unjoni għandhomx effett dirett. Meta l-att jew il-miżura ma jkollhomx effett dirett, in-natura vinkolanti tagħhom madankollu twassal għal obbligu fuq il-qrati nazzjonali li jinterpretaw id-dritt nazzjonali f’konformità mad-dritt tal-Unjoni (
49
). F’ċerti ċirkustanzi, in-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan l-obbligu jista’ jkun il-bażi ta’ azzjoni għad-danni kontra l-Istat (
50
).
80.
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa għalhekk manifestazzjoni konkreta tal-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni fit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (
51
).
81.
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jeżiġi wkoll li l-qrati nazzjonali mitluba jiddeċiedu dwar kwistjonijiet marbuta mal-interpretazzjoni u mal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għandhom ikunu indipendenti. Dan huwa kkonfermat mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jsemmi l-aċċess għal qorti “indipendenti” fost ir-rekwiżiti marbuta mad-dritt fundamentali għal rimedju effettiv (
52
). Il-qrati kkonċernati għandhom għalhekk ikunu f’pożizzjoni li jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom b’mod awtonomu, mingħajr ma jkunu suġġetti għal ebda rabta ġerarkika jew għal subordinazzjoni fir-rigward ta’ xi ħadd u mingħajr ma jirċievu ordnijiet jew istruzzjonijiet minn kwalunkwe sors. Huwa biss permezz ta’ dan li dawn huma protetti kontra interventi jew pressjonijiet esterni li jistgħu jippreġudikaw is-sentenza indipendenti tal-ġudizzju u l-kontenut u r-riżultati tad-deċiżjonijiet tagħhom (
53
).
82.
Fost dawn l-interventi jew pressjonijiet esterni pprojbiti hemm id-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali, bħal dik tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza nru 390/2021, li hija intiża sabiex tipprekludi li qrati nazzjonali oħra – li jaġixxu fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni mogħtija lilhom skont id-dritt nazzjonali – jiżguraw l-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni u l-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet tal-individwi li jirriżultaw minnu.
83.
Il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), fis-sentenza nru 390/2021, fil-fehma tiegħi, illegalment tat lilha nnifisha kompetenza bi ksur tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, bi ksur tal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni u bi ksur tar-rekwiżit fundamentali ta’ ġudikatura indipendenti.
84.
Regola jew prattika tad-dritt nazzjonali, li fuq il-bażi tagħha d-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali jorbtu lil qorti nazzjonali oħra li għandha ġurisdizzjoni, konformement mad-dritt nazzjonali, sabiex tapplika d-dritt tal-Unjoni, ma jistgħux iċaħħdu lil din l-aħħar qorti mill-mandat awtonomu tagħha li tapplika dan id-dritt u milli tiżgura protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni. Tali regoli u prattiki jippreġudikaw l-effettività tad-dritt tal-Unjoni u huma inkompatibbli mal-essenza stess tad-dritt tal-Unjoni, inkluż l-Istat tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 2 TUE (
54
). F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fis-sentenza tagħha tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117, punt 36), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-eżistenza nnifisha ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv intiż li jiżgura l-osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni hija inerenti għall-eżistenza tal-Istat tad-dritt.
85.
Għaldaqstant nikkunsidra li l-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, jipprekludi dispożizzjoni jew prattika tad-dritt nazzjonali li skontha l-qrati nazzjonali ta’ Stat Membru ma għandhomx is-setgħa li jeżaminaw il-konformità mad-dritt tal-Unjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali meqjusa kostituzzjonali permezz ta’ sentenza tal-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru. A fortiori, dan l-istess prinċipju jipprekludi l-ftuħ ta’ proċeduri dixxiplinari u l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari fir-rigward ta’ mħallef li jirriżultaw minn tali eżami.
VII. Konklużjoni
86.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Curtea de Apel Craiova (il-Qorti tal-Appell ta’ Craiova, ir-Rumanija) kif ġej:
Il-prinċipju tal-indipendenza tal-ġudikatura, stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 2 TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, jipprekludi dispożizzjoni jew prattika tad-dritt nazzjonali ta’ Stat Membru li skontha l-qrati nazzjonali ma għandhomx is-setgħa li jeżaminaw il-konformità mad-dritt tal-Unjoni Ewropea ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali meqjusa kostituzzjonali permezz ta’ sentenza tal-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru. Dan l-istess prinċipju jipprekludi l-ftuħ ta’ proċeduri dixxiplinari u l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet dixxiplinari fir-rigward ta’ mħallef li jirriżultaw minn tali eżami.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Li kienet tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2 TUE, l-Artikolu 4(3) TUE, l-Artikolu 9 TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 67(1) TFUE u l-Artikolu 267 TFUE, l-Artikolu 47 tal-Karta u d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat‑13 ta’ Diċembru 2006 dwar it-twaqqif ta’ mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verfika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni (ĠU 2007, L 142M, p. 825).
(
3
)	Ara l-punt 5 tad-dispożittiv ta’ dik is-sentenza.
(
4
)	Sentenza nru 390 tat‑8 ta’ Ġunju 2021 dwar Eċċezzjoni ta’ Antikostituzzjonalità Mqajma fir-rigward tal-Artikoli 881–889 tal-Liġi Nru 304/2004 dwar l-Organizzazzjoni tal-Ġudikatura kif ukoll fir-rigward tal-Ordinanza ta’ Emerġenza tal-Gvern Nru 90/2018 li Tintroduċi Ċerti Miżuri fir-rigward tal-Funzjonament tat-Taqsima għall-Investigazzjoni ta’ Reati Mwettqa fil-Ġudikatura (Secţia pentru investigarea infracţiunilor din justiţie), ippubblikata fil-Monitorul Oficial al României (il-Gazzetta Uffiċjali tar-Rumanija) Nru 612 tat‑22 ta’ Ġunju 2021 (iktar ’il quddiem is-“sentenza nru 390/2021”).
(
5
)	Il-Gazzetta Uffiċjali tar-Rumanija, Parti I, Nru 826 tat‑13 ta’ Settembru 2005.
(
6
)	Ara s-sentenza nru 390/2021, punt 81.
(
7
)	Ara s-sentenza nru 390/2021, punt 83.
(
8
)	Ara s-sentenza nru 390/2021, punt 85.
(
9
)	Digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tad‑19 ta’ Ottubru 2018, Wightman et (C‑621/18, mhux ippubblikat, EU:C:2018:851, punt 10 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punti 43 sa 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
11
)	Ara s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, punt 133 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
12
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat, l-ewwel, li t-tilwim fil-kawżi prinċipali ma kellhom, fir-rigward tal-mertu, l-ebda rabta mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari, mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE li kien is-suġġett tad-domandi preliminari. Il-qrati tar-rinviju għalhekk ma kinux mitluba japplikaw dan id-dritt, jew din id-dispożizzjoni, sabiex jistabbilixxu l-mertu tat-tilwim quddiemhom. It-tieni, hija sostniet li d-domandi magħmula ma kinux jikkonċernaw l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet proċedurali tad-dritt tal-Unjoni li l-qrati tar-rinviju kienu obbligati japplikaw sabiex jagħtu deċiżjoni. It-tielet, risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi magħmula ma setgħetx tagħti lill-qrati tar-rinviju interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tippermettilhom jsolvu kwistjonijiet proċedurali tad-dritt nazzjonali qabel ma jkunu jistgħu jiddeċiedu fuq il-mertu tat-tilwim quddiemhom. Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punti 49 sa 53).
(
13
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 54). Minkejja li kkonstatat li d-domandi fil-kawżi li wasslu għal din is-sentenza kienu inammissibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dispożizzjonijiet ta’ dritt nazzjonali li jesponu lill-qrati nazzjonali għal proċeduri dixxiplinari minħabba l-fatt li huma adixxew lill-Qorti tal-Ġustizzja b’rinviju għal deċiżjoni preliminari ma jistgħux jintlaqgħu. Is-sempliċi perspettiva li tkun tista’ tkun is-suġġett ta’ proċeduri dixxiplinari minħabba li jkun sar tali rinviju hija ta’ natura li tippreġudika l-eżerċizzju effettiv mill-qrati nazzjonali tad-diskrezzjoni tagħhom li jagħmlu rinviju ta’ kwistjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja u tal-funzjonijiet tal-qorti tar-rinviju fir-rigward tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 58). Il-Qorti tal-Ġustizzja osservat ukoll li, f’tali ċirkustanzi, il-miżura jew il-prassi nazzjonali setgħu jkunu l-bażi ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 47).
(
14
)	Ara l-approċċ propost fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek f’IG et (C‑379/19, EU:C:2021:174, punt 40).
(
15
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑20 ta’ April 2021, Repubblika (C‑896/19, EU:C:2021:311, punt 33).
(
16
)	Fil-konklużjonijiet tiegħu f’IG et (C‑379/19, EU:C:2021:174, punt 40) l-Avukat Ġenerali Bobek ikkunsidra li l-kwistjonijiet dwar ir-responsabbiltà dixxiplinari tal-imħallfin nazzjonali li ressqu talba għal deċiżjoni preliminari huma “neċessarji” għall-ġudizzju tal-kawża prinċipali fejn din ir-responsabbiltà tista’ tiskatta għaliex inkella jitressqu ftit talbiet. Ara b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Lulju 2016, Ognyanov (C‑614/14, EU:C:2016:514, punt 25). Għall-kuntrarju, fil-konklużjonijiet tiegħu f’IS (Illegalità tad-deċiżjoni tar-rinviju) (C‑564/19, EU:C:2021:292, punt 97), l-Avukat Ġenerali Pikamäe kkunsidra li domanda preliminari dwar jekk l-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta u l-Artikolu 267 TFUE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu liġi nazzjonali li tippermetti li jinbdew proċeduri dixxiplinari kontra mħallef, għar-raġuni li dan ressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja kienet inammissibbli meta l-kawża prinċipali la tirrigwarda t-tnedija ta’ proċedura dixxiplinari fil-konfront tal-imħallef tal-qorti tar-rinviju u lanqas ma tirrigwarda r-regolamenti tal-ġudikatura u d-dispożizzjonijiet tagħhom relatati mas-sistema dixxiplinari tal-imħallfin. Barra minn hekk, f’din il-kawża, l-att li nieda l-proċeduri dixxiplinari ġie rtirat u dawn ingħalqu. L-Avukat Ġenerali Pikamäe kkonċeda wkoll li l-kwistjoni dwar il-proċeduri dixxiplinari tista’ tkun ammissibbli meta ma tkunx tista’ tiġi sseparata minn kwistjoni oħra, ammissibbli, billi ż-żewġ kwistjonijiet jiġu ttrattati flimkien bħala “grupp indiviżibbli”. Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Pikamäe f’IS (Illegalità tad-deċiżjoni tar-rinviju) (C‑564/19, EU:C:2021:292, punt 98).
(
17
)	Ara wkoll is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 140). Fil-Kawża C‑379/19, li qamet fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali dwar inter alia reati ta’ korruzzjoni, il-konvenuti fittxu li jeskludu l-provi skont id-deċiżjonijiet f’numru ta’ sentenzi tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali). Il-qorti tar-rinviju kellha dubji dwar il-kompatibbiltà ta’ dawk is-sentenzi – li n-nuqqas ta’ osservanza tagħhom jista’ jesponi lill-imħallfin li jieħdu sehem fid-deċiżjoni għal sanzjonijiet dixxiplinari skont l-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004 – mar-rekwiżit tal-indipendenza tal-qrati. Il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tagħmel domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, dwar l-interpretazzjoni ta’, inter alia, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dawk id-domandi kienu ammissibbli.
(
18
)	Sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2018, Weiss et (C‑493/17, EU:C:2018:1000, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
19
)	Ara s-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, punt 223.
(
20
)	Skont il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, l-invokazzjoni minn Stat Membru tar-regoli ta’ dritt nazzjonali, anki jekk ta’ ordinament kostituzzjonali, ma tistax titħalla timmina l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni. Skont ġurisprudenza stabbilita sew, l-effetti tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni huma vinkolanti fuq il-korpi kollha tal-Istati Membri, mingħajr ma jkunu ostakolati mid-dispożizzjonijiet tad-dritt domestiku, inklużi d-dispożizzjonijiet kostituzzjonali. Sentenzi tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:503, punt 61), u tas‑6 ta’ Ottubru 2021, W.Ż. (Awla ta’ Stħarriġ Straordinarju u Affarijiet Pubbliċi tal-Qorti Suprema – Ħatra) (C‑487/19, EU:C:2021:798, punt 157). Ara wkoll is-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, punti 243 et seq. b’mod partikolari l-punt 251 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
21
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE jimponi fuq l-Istati Membri obbligu ċar u preċiż fir-rigward tar-riżultat li għandu jinkiseb. Dan l-obbligu ma huwa suġġett għal ebda kundizzjoni dwar l-indipendenza li għandha tikkaratterizza l-qrati msejħa sabiex jinterpretaw u japplikaw id-dritt tal-Unjoni. Is-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, punt 250 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
22
)	Is-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, punti 242 sa 252.
(
23
)	Fuq il-bażi tal-Artikolu 2 TUE, tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u tad-Deċiżjoni 2006/928.
(
24
)	Sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2017, Trustees of the BT Pension Scheme (C‑628/15, EU:C:2017:687, punt 54).
(
25
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 22). Għal tfakkira iktar reċenti ta’ din ir-regola, ara d-digriet tal-Viċi Presidenta tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑14 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (C‑204/21 R, EU:C:2021:593, punt 173).
(
26
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 30).
(
27
)	Ara, b’analoġija, is-sentenzi tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 166), u tat‑2 ta’ Marzu 2021, A.B. et (Ħatra tal-imħallfin fil-Qorti Suprema – Rikors) (C‑824/18, EU:C:2021:153, punt 79). Fil-punt 173 tal-Opinjoni 2/13 (Adeżjoni tal-Unjoni Ewropea għall-KEDB) tat‑18 ta’ Diċembru 2014 (EU:C:2014:2454), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-Istati Membri, b’mod partikolari, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(3) TUE, huma responsabbli sabiex jiżguraw, fit-territorji rispettivi tagħhom, l-applikazzjoni u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni. Barra minn hekk, skont it-tieni subparagrafu tal-istess artikolu, l-Istati Membri għandhom jieħdu kull miżura ġenerali jew partikolari xierqa sabiex jiżguraw li jitwettqu l-obbligi li joħorġu mit-Trattati jew li jirriżultaw mill-atti tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni.
(
28
)	Inkluż, pereżempju, il-forma Repubblikana tal-Istat (sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2010f’Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806, punt 92) u l-qsim ta’ kompetenzi fi Stat Membru flimkien mar-riorganizzazzjoni interna ta’ dawn is-setgħat (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Remondis (C‑51/15, EU:C:2016:985, punti 40 u 41), u tat‑18 ta’ Ġunju 2020, Porin kaupunki (C‑328/19, EU:C:2020:483, punt 46)).
(
29
)	Sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et (C‑673/16, EU:C:2018:385, punt 43).
(
30
)	Għalkemm il-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali) speċifikament tagħmel riferiment għall-“identità kostituzzjonali”, fil-fehma tiegħi, il-kunċett ta’ identità nazzjonali msemmi fl-Artikolu 4(2) TUE huwa kunċett komprensiv li jista’ jkopri kemm l-identità soċjetali/kulturali kif ukoll l-identità politika/kostituzzjonali. Madankollu, l-invokazzjoni tal-identità nazzjonali skont l-Artikolu 4(2) TUE ma tippermettix lil Stat Membru li jitbiegħed mill-valuri ċentrali u fundamentali inklużi fl-Artikolu 2 TUE, inkluż l-Istat tad-dritt. Il-protezzjoni tal-identità nazzjonali għaldaqstant ma tistax tiġġustifika n-nuqqas ta’ osservanza ta’ dawn il-valuri. Barra minn hekk, l-identità nazzjonali, taħt il-kopertura tal-identità kostituzzjonali, ma tistax tikkostitwixxi eċċezzjoni jew riżerva assoluta għall-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni.
(
31
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et (C‑673/16, EU:C:2018:385, punti 44 u 46).
(
32
)	Hija ġurisprudenza stabbilita, kif jirriżulta mill-Artikolu 49 TUE, li jipprevedi l-possibbiltà għal kull Stat Membru tal-Unjoni li jitlob li jsir membru tal-Unjoni, li l-Unjoni hija komposta minn Stati impenjati b’mod liberu u volontarju għall-valuri komuni msemmija fl-Artikolu 2 TUE, li josservaw dawn il-valuri u li jimpenjaw ruħhom li jippromwovuhom. Id-dritt tal-Unjoni huwa bbażat fuq il-premessa fundamentali li kull Stat Membru jikkondividi mal-Istati Membri l-oħra kollha, u jirrikonoxxi li dawn tal-aħħar jikkondividu miegħu, dawn l-istess valuri. Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza mill-Qorti Suprema) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
33
)	Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali Kokott f’V.М.А. (C‑490/20, EU:C:2021:296, punt 73). Ara wkoll, b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Coman et (C‑673/16, EU:C:2018:385, punt 47).
(
34
)	Il-fatt li l-Komunità Ewropea/l-Unjoni hija bbażata fuq l-Istat tad-dritt issemma għall-ewwel darba fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat‑23 ta’ April 1986, Les Verts vs Il‑Parlament (294/83, EU:C:1986:166, punt 23).
(
35
)	Għal ħarsa sistematika u aġġornata tal-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, ara Pech, L. u Kochenov, D., Respect for the Rule of Law in the Case Law of the European Court of Justice: A Casebook Overview of Key Judgments since the Portuguese Judges Case, SIEPS, Stokkolma, 2021:3.
(
36
)	Sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2020, Land Hessen (C‑272/19, EU:C:2020:535, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
37
)	Is-sentenza Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, punti 194 u 195 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
38
)	Fir-rigward tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, din id-dispożizzjoni tkopri l-“oqsma koperti mid-dritt ta’ l-Unjoni”, indipendentement mis-sitwazzjoni li fiha l-Istati Membri jimplimentaw dan id-dritt, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Għaldaqstant, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa intiż li japplika fir-rigward ta’ kull qorti nazzjonali li tista’ tiddeċiedi dwar kwistjonijiet li jirrigwardaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u li għalhekk jaqgħu fl-oqsma koperti minn dan id-dritt (sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020Miasto Łowicz u Prokurator Generalny, C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punti 33 u 34 u l-ġurisprudenza ċċitata). Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan l-artikolu tal-Karta, sa fejn hija kkonċernata l-azzjoni tal-Istati Membri, huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tagħha, li jgħid li d-dispożizzjonijiet tal-Karta huma indirizzati lejn l-Istati Membri meta huma jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. Sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2017, Online Games et (C‑685/15, EU:C:2017:452, punt 55).
(
39
)	Sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 167 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
40
)	Sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-Awla Dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 168 u l-ġurisprudenza ċċitata). Il-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-individwi għandhom taħt id-dritt tal-Unjoni, imsemmi fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, huwa prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li jirriżulta mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, stabbilit fl-Artikoli 6 u 13 tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950, u kkonfermata mill-ġdid fl-Artikolu 47 tal-Karta. Sentenzi tat‑2 ta’ Marzu 2021, A.B. et (Ħatra tal-imħallfin fil-Qorti Suprema – Rikors) (C‑824/18, EU:C:2021:153, punt 110), u tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 219).
(
41
)	Sentenza tal‑20 ta’ April 2021, Repubblika (C‑896/19, EU:C:2021:311, punti 39 sa 45).
(
42
)	Li jobbliga li l-Istati Membri jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni sabiex il-Karta tkun applikabbli.
(
43
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑20 ta’ April 2021, Repubblika (C‑896/19, EU:C:2021:311, punti 42 sa 45). Filwaqt li l-Artikolu 47 tal-Karta jikkontribwixxi għar-rispett tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ta’ kull individwu li jinvoka, f’kawża partikolari, dritt li huwa jgawdi bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa intiż, min-naħa tiegħu, li jiżgura li s-sistema ta’ rimedji stabbilita minn kull Stat Membru tiżgura l-protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni. Sentenza tal‑20 ta’ April 2021, Repubblika (C‑896/19, EU:C:2021:311, punt 52).
(
44
)	Il-ġurisprudenza reċenti tidher li ssostni li s-salvagwardja tal-indipendenza ġudizzjarja ma teskludi l-ebda possibbiltà li mħallef jista’, f’ċerti każijiet eċċezzjonali ħafna, ikun suġġett għal dixxiplina bħala konsegwenza tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji tiegħu: sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punti 238 sa 240 u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-impatt tal-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004, li jipprevedi li l-imħallfin nazzjonali ta’ qorti ordinarja jkunu suġġetti għad-dixxiplina għan-nuqqas ta’ osservanza tad-deċiżjonijiet tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), ma huwiex limitat għal tali każijiet eċċezzjonali ħafna. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet li l-Artikolu 2 TUE, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u d-Deċiżjoni 2006/928 jipprekludu dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali bħall-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004 sa fejn jipprevedi li kwalunkwe ksur tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali minn imħallfin nazzjonali ta’ qorti ordinarja jimponi responsabbiltà dixxiplinarja fuqhom. Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punti 241 u 242). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni tipprekludi li jiġu imposti sanzjonijiet dixxiplinarji fuq l-imħallfin nazzjonali fejn, fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni ordinarja tagħhom, huma jqisu, meta jirċievu risposta għal talba għal deċiżjoni preliminari taħt l-Artikolu 267 TFUE, li l-ġurisprudenza tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali tagħhom tmur kontra d-dritt tal-Unjoni u jwarrbuha. Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Euro Box Promotion et (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 u C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 260).
(
45
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
46
)	Sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export (C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
47
)	Irrid nenfasizza l-użu tar-rekwiżit “għandhom” fit-test tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
(
48
)	Sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158, punt 36). Għar-rabta bejn l-Artikolu 4(3) TUE u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, ara s-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117, punti 34 u 35).
(
49
)	Sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2021, Whiteland Import Export (C‑308/19, EU:C:2021:47, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
50
)	Sentenza tat‑30 ta’ Settembru 2003, Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:513, punt 50).
(
51
)	L-Artikolu 19(1) TUE jirrifletti wkoll in-natura awtonoma tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. Ara s-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158, punti 33 sa 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
52
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Novembru 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-qrati ordinarji) (C‑192/18, EU:C:2019:924, punti 104 u 105 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
53
)	Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-Qorti Suprema) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punti 71 u 72).
(
54
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:503, punti 56 u 57).