Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
ĆAPETA
ippreżentati fit‑12 ta’ Marzu 2026(1)
Kawża C‑681/24
Il-Kummissjoni Ewropea
vs
Ir-Repubblika Ċeka
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu – Artikolu 258 TFUE – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2013/48/UE – Dritt ta’ aċċess għal avukat fi proċeduri kriminali – Artikolu 3(3)(b) – Dritt li jkun preżenti avukat waqt interrogazzjoni – Artikolu 3(6) – Deroga temporanja – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi għall-interrogazzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati fin-nuqqas ta’ avukat fil-każ li l-avukat ma jidhirx fit-terminu speċifikat – Traspożizzjoni inkorretta”
I.      Introduzzjoni
1.        F’din il-kawża, il-Kummissjoni Ewropea bdiet proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontra r-Repubblika Ċeka skont l-Artikolu 258 TFUE
minħabba li naqset li twettaq obbligu tagħha skont id-dritt tal-Unjoni sabiex tittrasponi b’mod korrett ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2013/48/UE (2), li tikkonċerna d-dritt ta’ aċċess għal avukat fi proċeduri kriminali.
2.        Din il-kawża essenzjalment tirriżulta minn nuqqas ta’ ftehim fundamentali bejn il-Kummissjoni u r-Repubblika Ċeka, flimkien mal-Ungerija li intervjeniet f’dawn il-proċeduri, dwar kif għandhom jinftiehmu d-dritt ta’ aċċess għal avukat u d-derogi minn dan id-dritt, kif stabbiliti fid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3) u (6) ta’ din id-direttiva.
3.        Kwistjoni simili tinsab ukoll quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C‑660/24, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, li dwarha qegħdin jiġu ppreżentati l-konklużjonijiet tiegħi fl-istess ġurnata.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
4.        L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2013/48, intitolat “[I]d-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta’ avukat fi proċedimenti kriminali”, jiddikjara:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni suspettati u akkużati jkollhom id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta’ avukat f’ħin u b’mod li l-persuni konċernati jkunu jistgħu jeżerċitaw d-drittijiet tagħhom ta’ difiża b’mod prattiku u b’mod effettiv.
[…]
3.      Id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta’ avukat għandu jimplika dan li ġej:
(a)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li persuna suspettata jew akkużata jkollha d-dritt li tiltaqa’ fil-privat u tikkomunika mal-avukat li jirrappreżentaha, inkluż qabel interrogazzjoni mill-pulizija jew minn awtorità oħra tal-infurzar tal-liġi jew awtorità ġudizzjarja;
(b)      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuna suspettata jew akkużata jkollha d-dritt li l-avukat tagħha jkun preżenti u jipparteċipa b’mod effettiv meta hija tiġi interrogata. Tali parteċipazzjoni għandha tkun konformi mal-proċeduri taħt il-liġi nazzjonali, dment li tali proċeduri ma jippreġudikawx l-eżerċizzju effettiv u l-essenza tad-dritt konċernat. Fejn avukat jipparteċipa matul interrogazzjoni, il-fatt li saret tali parteċipazzjoni għandu jiġi rreġistrat bl-użu tal-proċedura ta’ reġistrar f’konformità mal-liġi tal-Istat Membru konċernat;
[…]
6.      F’ċirkostanzi eċċezzjonali u biss fl-istadju ta’ qabel il-kawża, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw temporanjament mill-applikazzjoni tad-drittijiet previsti fil-paragrafu 3 sakemm dan ikun iġġustifikat fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ, abbażi ta’ waħda mir-raġunijiet konvinċenti li ġejjin:
(a)      fejn hemm ħtieġa urġenti li jkunu evitati konsegwenzi negattivi serji għall-ħajja, il-libertà jew l-integrità fiżika ta’ persuna;
(b)      fejn l-azzjoni immedjata mill-awtoritajiet investigattivi tkun essenzjali biex jiġu evitati li l-proċedimenti kriminali jiġu pperikolati b’mod sostanzjali.”
B.      Id-dritt Ċek
5.        Il-paragrafu 76 ta’
zákon č. 141/1961 Sb., o trestním řizení soudním (trestní řád) (il-Liġi Nru 141/1961 dwar il-Proċedura Kriminali (il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali)), kif emendat (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali”) jipprevedi:
“[…]
(3)      Il-korp tal-pulizija li wettaq l-arrest għandu jinterroga lill-persuna arrestata u jimla rapport tal-interrogazzjoni, li fih huwa għandu jindika l-post, id-data u ċ-ċirkustanzi tal-arrest u jniżżel id-data personali li tikkonċerna lill-persuna arrestata u r-raġunijiet sostantivi għall-arrest.
(4)      Il-korp tal-pulizija li wettaq l-arrest jew li lilu ġiet mibgħuta l-persuna li nqabdet fit-twettiq ta’ reat kriminali, skont il-paragrafu 2, għandu jirrilaxxa immedjatament lil din il-persuna jekk is-suspetti jitneħħew jew jekk jieqfu jeżistu r-raġunijiet għall-arrest għal kwalunkwe raġuni oħra. Jekk il-persuna arrestata ma tiġix irrilaxxata, il-korp tal-pulizija għandu jibgħat lill-Prosekutur Pubbliku r-rapport tal-interrogazzjoni tiegħu, flimkien ma’ kopja tal-ordni li jinbdew proċeduri kriminali u provi oħrajn, sabiex il-Prosekutur Pubbliku jkun jista’, jekk ikun neċessarju, japplika sabiex il-persuna tinżamm taħt arrest preventiv. Il-korp tal-pulizija għandu jippreżenta t-talba mingħajr dewmien sabiex il-persuna arrestata skont din il-liġi tkun tista’ titressaq quddiem il-qorti sa mhux iktar tard minn 48 siegħa wara l-arrest; altrimenti, il-persuna arrestata għandha tiġi rrilaxxata.
[…]
(6)      Il-persuna ssuspettata arrestata għandu jkollha d-dritt li titlob li jkun preżenti avukat waqt l-interrogazzjoni kif previst fil-paragrafu 3, ħlief meta l-avukat ma jkunx disponibbli/ma jistax jiġi kkuntattjat fit-terminu stabbilit fil-paragrafu 4.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
III. Il-proċedura prekontenzjuża u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
6.        Fit‑23 ta’ Settembru 2021, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Ċeka, skont l-Artikolu 258 TFUE, peress li kkunsidrat li numru ta’ dispożizzjonijiet, inkluż l-Artikolu 3(6)(b), tad-Direttiva 2013/48 ġew trasposti b’mod inkorrett, u stiednet lil dan l-Istat Membru sabiex jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu fi żmien xahrejn.
7.        Fit‑23 ta’ Novembru 2021, ir-Repubblika Ċeka wieġbet għal din l-ittra u kkontestat l-argumenti tal-Kummissjoni.
8.        Fit‑28 ta’ Settembru 2023, il-Kummissjoni indirizzat opinjoni motivata lir-Repubblika Ċeka, tallega, b’mod partikolari, li l-Artikolu 3(6)(b) tad-Direttiva 2013/48 kien għadu ma ġiex traspost b’mod korrett, u stidnitha sabiex tikkonforma ruħha mal-opinjoni motivata fi żmien xahrejn minn meta tirċeviha.
9.        Fl‑24 ta’ Novembru 2023, ir-Repubblika Ċeka wieġbet għall-opinjoni motivata, fejn saħqet li hija kienet ittrasponiet b’mod korrett l-Artikolu 3(6)(b) tad-Direttiva 2013/48.
10.      Konsegwentement, permezz tar-rikors tagħha ppreżentat fil‑15 ta’ Ottubru 2024, il-Kummissjoni ressqet din l-azzjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 258 TFUE. Il-Kummissjoni titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–        tiddikjara li r-Repubblika Ċeka naqset li twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 3(6), moqri flimkien mal-Artikolu 3(3), tad-Direttiva 2013/48 minħabba li ttrasponiet b’mod inkorrett dawn id-dispożizzjonijiet; u
–        tikkundanna lir-Repubblika Ċeka għall-ispejjeż.
11.      Fid-difiża tagħha ppreżentata fil‑31 ta’ Diċembru 2024, ir-Repubblika Ċeka ssostni li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–        tiċħad dan ir-rikors bħala infondat; u
–        tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
12.      Il-Kummissjoni u r-Repubblika Ċeka ippreżentaw ukoll replika u kontroreplika fit‑12 ta’ Frar 2025 u fl‑20 ta’ Marzu 2025, rispettivament.
13.      Fit‑30 ta’ Jannar 2025, il-President tal-Qorti awtorizza intervent lill-Ungerija f’din il-kawża insostenn tat-talbiet imressqa mir-Repubblika Ċeka.
14.      Minħabba x-xebh bejn din il-kawża u l-kawża C‑660/24, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija, il-Qorti tal-Ġustizzja organizzat, skont l-Artikolu 77 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, seduta komuni f’dawn iż-żewġ kawżi. Din is-seduta nżammet fl‑10 ta’ Diċembru 2025 li fiha l-Kummissjoni, ir-Repubblika Ċeka u l-Ungerija ppreżentaw sottomissjonijiet orali.
IV.    Analiżi
15.      L-analiżi tiegħi hija maqsuma f’żewġ taqsimiet prinċipali. L-ewwel, nikkunsidra li jkun utli li nipprovdi xi osservazzjonijiet preliminari li jikkonċernaw id-Direttiva 2013/48 u postha fl-ispazju ta’ libertà, sigurtà, u ġustizzja (AFSJ) (A). It-tieni, ser neżamina l-merti tal-ilment li jikkonċerna l-ksur tal-Artikolu 3(6), moqri flimkien mal-Artikolu 3(3), tad-Direttiva 2013/48 (B).
16.      Fuq il-bażi ta’ din l-analiżi, wasalt għall-konklużjoni li dan l-ilment huwa fondat.
A.      Osservazzjonijiet preliminari dwar id-Direttiva 2013/48 u l‑AFSJ
17.      Sabiex nibda, kif ġie nnotat fil-konklużjonijiet tiegħi preċedenti (3), l-Unjoni adottat numru ta’ direttivi bbażati fuq il-kompetenza tal-Unjoni skont l-Artikolu 82(2)(b) TFUE sabiex tippromulga regoli minimi li jikkonċernaw id-drittijiet tal-individwi fil-proċedura kriminali. Dan is-sett ta’ sitt direttivi jinkludi d-Direttiva 2013/48 (4).
18.      Dawk id-direttivi huma xi drabi msejħa bħala d-direttivi ta’ “pjan direzzjonali”, minħabba li kienet ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-2009 dwar pjan direzzjonali għat-tisħiħ tad-drittijiet proċedurali ta’ persuni suspettati jew akkużati fi proċedimenti kriminali (5), li bdiet il-proċess tagħhom. Ir-riżoluzzjoni ġiet approvata mill-Programm ta’ Stokkolma tal-Kunsill Ewropew dwar l-AFSJ (6), li kkonferma li “[I]l-protezzjoni tad-drittijiet tal-persuni ssuspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali hija valur fundamentali tal-Unjoni, li hija essenzjali sabiex tinżamm fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri u fiduċja pubblika fl-Unjoni” (7).
19.      Fil-fatt, kif rifless fil-premessi tad-Direttiva 2013/48 (8), il-ġustifikazzjoni għall-istabbiliment ta’ regoli minimi komuni dwar drittijiet proċedurali kriminali għall-individwi f’dawn id-direttivi hija sabiex tissaħħaħ il-fiduċja reċiproka fis-sistemi nazzjonali tal-ġustizzja kriminali, bħala “l-bażi tar-rikonoxximent reċiproku, li huwa stess ngħata importanza bħala punt ċentrali għall-ħolqien ta’ żona ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja” (9). Tali regoli huma wkoll intiżi sabiex ineħħu l-ostakoli għall-moviment liberu taċ-ċittadini fl-Unjoni, u sabiex jibnu fuq standards li jikkonċernaw id-dritt għal smigħ xieraq u d-dritt għad-difiża, iggarantiti, b’mod partikolari, mill-Artikolu 47 u Artikolu 48(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kif ukoll dispożizzjonijiet simili tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (10).
20.      Id-Direttiva 2013/48 tistabbilixxi regoli minimi komuni li jikkonċernaw id-dritt ta’ aċċess għal avukat tal-persuni ssuspettati u akkużati, fl-istadji kollha tal-proċedura kriminali (11). Dan id-dritt huwa fundamentali għal smigħ xieraq (12), u jgħin sabiex jiżgura li jiġu rrispettati drittijiet oħrajn ta’ proċedura kriminali (13).
21.      Id-dritt ta’ aċċess għal avukat fi proċeduri kriminali huwa indikat fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2013/48.
22.      L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2013/48 jistabbilixxi “l-prinċipju fundamentali” li persuni ssuspettati u akkużati għandhom id-dritt ta’ aċċess għal avukat f’ħin u b’mod li jkunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tad-difiża tagħhom b’mod prattiku u effettiv (14).
23.      Dan il-prinċipju huwa ppreċiżat fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2013/48 fir-rigward tal-mument li minnu għandu jingħata dan id-dritt, li jinkludi l-interrogazzjoni mill-awtoritajiet (15).
24.      Dan il-prinċipju huwa żviluppat b’mod ulterjuri fl-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 2013/48, li jiddeskrivi l-kontenut tad-dritt ta’ aċċess għal avukat. B’mod partikolari, l-Artikolu 3(3)(a) jeħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-persuni ssuspettati u akkużati jkollhom id-dritt li jiltaqgħu fil-privat u jikkomunikaw mal-avukat tagħhom, inkluż qabel l-interrogazzjoni (16), filwaqt li l-Artikolu 3(3)(b) jeħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li tali persuni jkollhom id-dritt li l-avukat tagħhom ikun preżenti u jipparteċipa b’mod effettiv meta jiġu interrogati (17).
25.      Skont l-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2013/48, l-Istati Membri jistgħu jidderogaw temporanjament mid-drittijiet previsti fl-Artikolu 3(3) “[F]’ċirkostanzi eċċezzjonali u biss fl-istadju ta’ qabel il-kawża” sakemm dan ikun iġġustifikat fiċ-“ċirkostanzi partikolari tal-każ” abbażi ta’ “raġunijiet konvinċenti” fejn hemm: (a) “ħtieġa urġenti li jkunu evitati konsegwenzi negattivi serji għall-ħajja, il-libertà jew l-integrità fiżika ta’ persuna”; jew (b) “fejn l-azzjoni immedjata mill-awtoritajiet investigattivi tkun essenzjali biex jiġu evitati li l-proċedimenti kriminali jiġu pperikolati b’mod sostanzjali”. Kwalunkwe deroga temporanja skont l-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2013/48 għandha wkoll tosserva l-kundizzjonijiet ġenerali stabbiliti fl-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva (18).
26.      Il-qalba ta’ din il-kawża tinsab fil-mod differenti li bih il- Kummissjoni, minn naħa, u mir-Repubblika Ċeka u mill-Ungerija, min-naħa l-oħra, jifhmu s-sustanza tad-dritt ta’ aċċess għal avukat u d-derogi possibbli minn dan id-dritt.
27.      Essenzjalment, u qabel ma nispjega l-pożizzjonijiet tal-partijiet f’iktar dettall, il-Kummissjoni tinterpreta s-sustanza tad-dritt ta’ aċċess għal avukat kif stabbilit fid-Direttiva 2013/48 li teħtieġ, bħala regola, il-preżenza ta’ avukat waqt l-interrogazzjoni, u l-uniċi eċċezzjonijiet għal din ir-regola (jiġifieri, meta l-persuni ssuspettati jew akkużati jistgħu jiġu interrogati fin-nuqqas ta’ avukat) huma s-sitwazzjonijiet spjegati fl-Artikolu 3(6) ta’ din id-direttiva. B’żieda ma’ dan, dawn il-persuni jistgħu jirrinunzjaw għad-dritt li jkun preżenti avukat skont il-kundizzjonijiet iddeterminati fl-Artikolu 9 tad-Direttiva. Għall-kuntrarju, ir-Repubblika Ċeka u l-Ungerija jiddikjaraw li d-dritt ta’ aċċess għal avukat huwa ssodisfatt meta dawn il-persuni jingħataw l-opportunità li jkun preżenti avukat. Għal din ir-raġuni, il-possibbiltà li ssir interrogazzjoni jekk l-avukat ma jidhirx f’ċertu terminu ma hijiex deroga mid-dritt ta’ aċċess għal avukat.
B.      L-ilment, li jallega ksur tal-Artikolu 3(6), moqri flimkien mal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 2013/48
1.      Sommarju tal-argumenti tal-partijiet
28.      Il-Kummissjoni ssostni li r-Repubblika Ċeka ttrasponiet b’mod inkorrett l-Artikolu 3(6), moqri flimkien mal-Artikolu 3(3), tad-Direttiva 2013/48 għaliex l-Paragrafu 76(6) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali (iktar ’il quddiem “il-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata”) ġeneralment tawtorizza l-interrogazzjoni mill-awtoritajiet ta’ persuni ssuspettati jew akkużati fin-nuqqas tal-avukat tagħhom f’sitwazzjonijiet fejn il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 3(6) ta’ din id-direttiva ma humiex issodisfatti. Dan il-paragrafu jipprevedi li tali persuni jistgħu jiġu interrogati mill-awtoritajiet fi proċeduri prekontenzjużi mingħajr aċċess għal avukat, jekk l-avukat ma jidhirx fit-terminu speċifikat. Għalhekk, l-ammissjoni ta’ interrogazzjoni fin-nuqqas ta’ avukat hija marbuta mas-sempliċi fatt li l-avukat ma jistax jiġi kkuntattjat fit-terminu speċifikat, mingħajr l-ebda evalwazzjoni konkreta tal-ħtieġa għal tali interrogazzjoni fuq il-bażi ta’ raġunijiet konvinċenti indikati fl-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2013/48 (19).
29.      Il-Kummissjoni tenfasizza, inter alia, li l-pożizzjoni tar-Repubblika Ċeka – li, sabiex jiġi ggarantit id-dritt ta’ aċċess għal avukat, huwa suffiċjenti li l-persuna ngħatat l-opportunità li tikkuntattja u tagħżel avukat li jista’ jkun preżenti waqt l-interrogazzjoni – tmur kontra l-Artikolu 3(3)(b) tad-Direttiva 2013/48, li ċarament jagħmel riferiment kemm għall-aspetti tad-dritt ta’ aċċess għal avukat, jiġifieri għall-preżenza ta’ avukat kif ukoll għall-parteċipazzjoni effettiva mill-avukat waqt l-interogazzjoni. Isegwi mill-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2013/48 li ma tirriżulta l-ebda sitwazzjoni li fiha l-persuna tkun qed tiġi interrogata fin-nuqqas ta’ avukat, sakemm l-Istati Membri jkunu għamlu użu mid-deroga temporanja fl-Artikolu 3(6) ta’ din id-direttiva jew il-persuna rrinunzjat għad-dritt skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva.
30.      Għall-Kummissjoni, il-ħtieġa li tiġi rrilaxxata l-persuna fi żmien 48 siegħa ma tiġġustifikax il-ħtieġa għall-interrogazzjoni ta’ din il-persuna fin-nuqqas ta’ avukat, u huwa possibbli għall-awtoritajiet nazzjonali sabiex jindirizzaw abbuż potenzjali fit-twettiq ta’ proċeduri kriminali permezz ta’ mezzi oħrajn, bħall-użu ta’ avukat ieħor li huwa disponibbli sabiex jassisti lill-persuna waqt l-interrogazzjoni. Kif il-Kummissjoni enfasizzat fis-seduta, indipendentement minn jekk il-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata titqiesx konsistenti mal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti
EDB”), id-Direttiva 2013/48 xorta waħda nkisret.
31.      Ir-Repubblika Ċeka ssostni li l-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata hija konsistenti mal-Artikolu 3(3) tad-Direttiva 2013/48 u ma hijiex deroga skont l-Artikolu 3(6) tagħha. L-Artikolu 3(3)(b) ta’ din id-direttiva ma jirrikjedix lill-Istati Membri sabiex jiżguraw li l-interrogazzjoni tal-persuni sssuspettati jew akkużati titwettaq dejjem fil-preżenza ta’ avukat. Minflok, jeħtieġ biss li l-Istati Membri jiżguraw li dawn il-persuni kellhom l-opportunità ta’ aċċess għal avukat u li l-avukat magħżul ġie awtorizzat li jkun preżenti waqt l-interrogazzjoni.
32.      Skont ir-Repubblika Ċeka, ikun hemm deroga skont l-Artikolu 3(6) tad-Direttiva 2013/48 jekk il-persuna ma kinitx awtorizzata li tagħżel avukat li seta’ jkun preżenti waqt l-interrogazzjoni. Madankollu, jekk il-persuna kellha l-opportunità li tagħżel avukat iżda għal kwalunkwe raġuni l-avukat ma setax ikun preżenti, ma hemm l-ebda tali deroga. Dan huwa preċiżament il-każ bil-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata, li tosserva globalment l-Artikolu 3(3)(b) ta’ din id-direttiva, għaliex huma l-proċeduri skont il-liġi nazzjonali li, fis-sitwazzjoni eċċezzjonali ta’ persuna miżmuma, jeħtieġu li l-persuna tiġi interrogata fi żmien ta’ 48 siegħa u li jkollha possibbiltà suffiċjenti li tagħżel avukat li ser ikun preżenti fl-interrogazzjoni (20). Ir-Repubblika Ċeka żżid li, anki jekk din il-leġiżlazzjoni kellha titqies li titbiegħed mill-Artikolu 3(3)(b), din il-leġiżlazzjoni tosserva l-Artikolu 3(6), għaliex (i)
tapplika b’mod eċċezzjonali biss f’każijiet urġenti,
(ii) tapplika sabiex tevita theddida serja għall-proċeduri kriminali, u
(iii) teħtieġ evalwazzjoni individwali mill-awtoritajiet kompetenti li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi tal-każ.
33.      Ir-Repubblika Ċeka tenfasizza, inter alia, li din il-leġiżlazzjoni hija salvagwardja għal każijiet speċifiċi u eċċezzjonali li fihom persuna ssuspettata b’mod deliberat tagħżel avukat li ma jkunx disponibbli u għalhekk tabbuża de facto mid-dritt li tagħżel avukat sabiex tikseb ir-rilaxx u taħrab mill-ġustizzja. Il-pożizzjoni tagħha hija konsistenti wkoll mal-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB (21), li tqis problematika s-sitwazzjoni li fiha l-persuna
kkonċernata ma jkollha l-ebda possibbiltà li tikkomunika ma’ avukat, u mhux is-sitwazzjoni fejn att partikolari jitwettaq fin-nuqqas ta’ avukat, b’mod partikolari fejn dan huwa minħabba l-insistenza mill-persuna li jkollha avukat li ma jkunx disponibbli dak il-ħin. Kif ir-Repubblika Ċeka enfasizzat fis-seduta, id-Direttiva 2013/48 ma tipprekludix li ssir l-interrogazzjoni ta’ persuni ssuspettati jew akkużati fin-nuqqas tal-avukat tagħhom, skont il-kliem tagħha, l-istorja leġiżlattiva u l-paragun mad-Direttiva 2016/800 li tikkonċerna lit-tfal, u d-Direttiva 2013/48 ma tmurx lil hinn mill-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB, minħabba li d-dispożizzjonijiet tagħha jikkorrispondu ma’ din il-ġurisprudenza u ma hemm l-ebda tali indikazzjonijiet fix-xogħlijiet preparatorji.
34.      L-Ungerija żżid li, permezz tal-kliem fl-Artikolu 3(3)(b) (“konformi mal-proċeduri taħt il-liġi nazzjonali”), id-Direttiva 2013/48 tqiegħed fil-portata tal-liġi nazzjonali l-possibbiltà ta’ definizzjoni u kjarifika tad-dritt li jkun preżenti avukat, u li dan ir-rekwiżit jiġi ssodisfatt mil-leġiżlazzjoni nazzjonali li tiżgura li persuni ssuspettati jew akkużati jkollhom opportunità biżżejjed sabiex jagħżlu avukat li ser ikun preżenti fl-interrogazzjoni. Li kieku kienet tkun obbligatorja li tiġi żgurata l-preżenza effettiva ta’ avukat fil-każijiet kollha, din kienet tista’ twassal għal abbużi u ostakoli fit-twettiq ta’ proċeduri kriminali u timpedixxi d-drittijiet tal-persuni ssuspettati u akkużati. Kif l-Ungerija indikat fis-seduta, il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB ma timponix rekwiżit assolut ta’ preżenza.
2.      Analiżi
35.      L-argumenti tal-partijiet jiżvelaw, kif spjegajt fil-qosor iktar ’il fuq (ara l-punti 26 u 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet), li dan l-ilment jirriżulta minħabba fehmiet differenti tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2013/48. It-tilwima għalhekk tiċċentra fuq l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3) u (6) tad-Direttiva 2013/48 u kif għandu jinftiehem id-dritt ta’ aċċess għal avukat waqt l-interrogazzjoni fl-Artikolu 3(3)(b) ta’ din id-direttiva. Dawn il-kwistjonijiet għadhom ma ġewx indirizzati direttament mill-Qorti tal-Ġustizzja.
36.      Jiena nqis li, abbażi tal-kliem, tal-istorja leġiżlattiva, tal-kuntest u tal-għanijiet tad-Direttiva 2013/48, flimkien mal-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB, għandha tiġi milqugħa l-interpretazzjoni tal-Kummissjoni tat-tifsira tal-Artikolu 3(3) u (6) u tar-relazzjoni bejniethom.
a)      Il-kliem
37.      Bħala wieħed mill-elementi tad-dritt ta’ aċċess għal avukat fil-punt(b) tal-Artikolu 3(3), b’mod espliċitu jeħtieġ li l-Istati Membri jiżguraw li l-persuna ssuspettata jew akkużata jkollha “d-dritt li l-avukat tagħha jkun preżenti u jipparteċipa b’mod effettiv meta hija tiġi interrogata” (22).
38.      Il-premessa 25 tad-Direttiva 2013/48 tiddikjara b’mod ulterjuri li: “L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni suspettati jew akkużati jkollhom id-dritt li l-avukat tagħhom ikun preżenti u jipparteċipa b’mod effettiv meta huma jiġu interrogati mill-pulizija jew minn awtorità oħra tal-infurzar tal-liġi jew minn awtorità ġudizzjarja, anke matul is-seduta tal-qorti” (23).
39.      Fl-opinjoni tiegħi, u kif indikat mill-Kummissjoni, preżenza tfisser preżenza fiżika, jiġifieri, il-persuni ssuspettati jew akkużati għandhom id-dritt għall-avukat tagħhom li jkun preżenti fiżikament meta jiġu interrogati mill-awtoritajiet (24).
40.      Isegwi li l-Artikolu 3(3)(b) tad-Direttiva 2013/48 jipprevedi għal dritt ġenerali ta’ persuni ssuspettati jew akkużati  sabiex ikollhom l-avukat tagħhom preżenti waqt interrogazzjoni mill-awtoritajiet. Madankollu, dan id-dritt ma huwiex assolut u għalhekk, kif previst minn din id-direttiva, jista’ jkun suġġett għal derogi temporanji skont l-Artikolu 3(6) tagħha jew għal rinunzja għal dan id-dritt skont l-Artikolu 9 tagħha.
41.      Kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, id-derogi temporanji fid-Direttiva 2013/48 huma eżawrjenti (25).
42.      Kif indikat mill-Kummissjoni u għall-kuntrarju tal-argumenti ppreżentati mir-Repubblika Ċeka, jidher li l-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata ma tissodisfax ir-rekwiżiti kollha għal deroga temporanja possibbli kif stabbiliti fl-Artikolu 3(6), flimkien mal-Artikolu 8, tad-Direttiva 2013/48. Fil-fatt, huwa evidenti li, kif sostnut mill-Kummissjoni, din il-leġiżlazzjoni tistabbilixxi regola li tapplika b’mod ġenerali f’sitwazzjonijiet fejn l-avukat ma jidhirx fit-terminu speċifikat ta’ 48 siegħa u għalhekk ma hijiex limitata għal każijiet individwali (“sakemm dan ikun iġġustifikat fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ”) kif meħtieġ mill-Artikolu 3(6) ta’ din id-direttiva. Lanqas ma huma meħtieġa li jintwerew “raġunijiet konvinċenti” speċifikament li jappartjenu għal “ħtieġa urġenti li jkunu evitati konsegwenzi negattivi serji għall-ħajja, il-libertà, jew l-integrità fiżika ta’ persuna” jew “fejn l-azzjoni immedjata mill-awtoritajiet investigattivi tkun essenzjali biex jiġu evitati li l-proċedimenti kriminali jiġu pperikolati b’mod sostanzjali” f’dan ir-rigward.
43.      Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, il-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata, li tawtorizza fuq bażi ġenerali l-interrogazzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati fin-nuqqas tal-avukat tagħhom sempliċement għaliex l-avukat ma setax jidher fit-terminu ta’ 48 siegħa, tmur kontra d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3)(b), moqrija flimkien mal-Artikolu 3(6), tad-Direttiva 2013/48 (26).
44.      B’mod ulterjuri, kif indikat mill-Kummissjoni u għall-kuntrarju tal-argumenti ppreżentati mill-Ungerija, għandu jiġi ddikjarat li r-riferiment għal-liġi nazzjonali fl-Artikolu 3(3)(b) tad-Direttiva 2013/48 jappartjeni għall-parteċipazzjoni effettiva tal-avukat, u mhux għall-preżenza nnifisha tal-avukat. Dan jidher mill-kliem ta’ din id-dispożizzjoni (“[T]ali parteċipazzjoni għandha tkun konformi mal-proċeduri taħt il-liġi nazzjonali”) u tal-premessa 25 tagħha (“[T]ali parteċipazzjoni għandha tkun f’konformità ma kwalunkwe proċedura taħt liġi nazzjonali li tista’ tirregola l-parteċipazzjoni ta’ avukat matul l-interrogazzjoni”).
45.      Fil-fehma tiegħi, dan ma jikkuntrastax mal-fatt li l-Artikolu 3(3)(b) tad-Direttiva 2013/48 għandu jinqara fis-sens li jeħtieġ kemm il-preżenza kif ukoll il-parteċipazzjoni effettiva. Minflok, huwa jimplika li, filwaqt li hemm xi spazju mogħti lill-Istati Membri skont id-Direttiva 2013/48 fir-rigward ta’ regoli nazzjonali li jirregolaw ċerti modalitajiet tal-parteċipazzjoni effettiva ta’ avukat (bla ħsara għar-rekwiżit li tali regoli ma “jippreġudikawx l-eżerċizzju effettiv u l-essenza” ta’ dan id-dritt), ma hemm tali marġini ta’ manuvra fir-rigward ta’ preżenza, minħabba li bħala regola l-persuni ssuspettati jew akkużati għandhom id-dritt ta’ aċċess għal avukat waqt l-interrogazzjoni skont l-Artikolu 3(3)(b) ta’ din id-direttiva. Preżenza tfisser preżenza, u l-avukat jew qiegħed hemm, jew ma huwiex.
46.      Il-fatt li l-Artikolu 3(3)(b) tad-Direttiva 2013/48 jindika “l-avukat tagħha” ma għandux jinftiehem li qiegħed jirreferi dejjem għal avukat magħżul minn persuna ssuspettata jew akkużata. Dan il-kliem ma jwaqqafx li, kif indikat mill-Kummissjoni, abbuż possibbli tad-dritt ta’ aċċess għal avukat, li jista’ joħloq ostakoli għat-twettiq tal-proċeduri kriminali, jista’ jiġi ttrattat mill-awtoritajiet tal-Istati Membri permezz ta’ arranġamenti li jsiru għal dawn il-persuni sabiex ikollhom avukat maħtur sabiex jassistihom waqt l-interrogazzjoni fil-post tal-avukat magħżul li ma setax ikun preżenti. L-avukat maħtur isir sussegwentement “l-avukat tagħha”.
b)      L-istorja leġiżlattiva
47.      Ir-Repubblika Ċeka sostniet fis-seduta li d-Direttiva 2013/48 tirregola d-dritt ta’ aċċess għal avukat, iżda mhux il-preżenza obbligatorja ta’ avukat, u li l-istorja leġiżlattiva ta’ din id-direttiva tindika li tqajmu bħala alternattiva dispożizzjonijiet li jikkonċernaw il-preżenza obbligatorja ta’ avukat, iżda fl-aħħar mill-aħħar ma ntagħżlux. Iċ-ċaħda ta’ dispożizzjonijiet dwar il-preżenza obbligatorja ta’ avukat tfisser, fil-fehma tagħha, li d-Direttiva 2013/48 ma tirrikjedix li avukat għandu jkun preżenti dejjem waqt l-interrogazzjoni.
48.      Fil-fehma tiegħi, dan l-argument ippreżentat mir-Repubblika Ċeka jistrieħ fuq fehma inkorretta tar-rekwiżit ta’ preżenza obbligatorja ta’ avukat.
49.      Huwa minnu li, bħala parti mill-istorja leġiżlattiva tad-Direttiva 2013/48 (27), kien hemm għażla politika mressqa fil-Valutazzjoni tal-Impatt tal-Kummissjoni li kienet tipprevedi, b’mod partikolari, dispożizzjonijiet li jimponu difiża obbligatorja ġenerali. Dan kien ifisser li persuni ssuspettati jew akkużati għandhom ikunu assistiti dejjem minn avukat fis-sens li r-rinunzja għal dan id-dritt ma kinitx ammissibbli. Fi kliem ieħor, n-natura obbligatorja tad-difiża tfisser li dritt ma jistax jiġi rrinunzjat. Madankollu, l-għażla tal-politika li pprevalixxiet kienet li tiġi ammessa r-rinunzja għad-dritt ta’ aċċess għal avukat bla ħsara għal regoli minimi komuni.
50.      Għalhekk, għall-kuntrarju tal-argumenti tar-Repubblika Ċeka, il-kunċett ta’ preżenza obbligatorja ta’ avukat u d-dritt ġenerali ta’ aċċess għal avukat għandhom jiġu distinti.
51.      Jidher mid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2013/48 (28) li l-preżenza obbligatorja ta’ avukat tfisser li l-persuna ssuspettata jew akkużata ma tistax tirrinunzja għad-dritt ta’ aċċess għal avukat u għandu jkollha dejjem avukat, filwaqt li d-dritt ta’ aċċess għal avukat fl-Artikolu 3(3) ta’ din id-direttiva jfisser li persuna ssuspettata jew akkużata għandha dritt ġenerali li jkollha avukat, u b’mod partikolari li jkun preżenti waqt l-interrogazzjoni skont l-punt(b) ta’ dak il-paragrafu, iżda li din il-persuna tista’ tirrinunzja għal dan id-dritt, sakemm ir-rekwiżiti tal-Artikolu 9 ġew issodisfatti (jew jista’ jkun hemm deroga temporanja skont l-Artikolu 3(6)). Fi kliem ieħor, il-fatt li ma hemm l-ebda preżenza obbligatorja ta’ avukat skont sak il-punt (b) bla ebda mod ma jaffettwa d-dritt ġenerali mogħti lil persuni ssuspettati jew akkużati li jkollhom avukat preżenti waqt l-interrogazzjoni, sakemm huma jkunu rrinunzjaw għal dan id-dritt skont l-Artikolu 9.
52.      Inoltre, il-kwistjoni ta’ stennija għall-wasla tal-avukat qabel l-interrogazzjoni kienet fil-fatt tqajmet fil-Kunsill, bi proposti mressqa sabiex jindirizzaw dan fit-test tad-direttiva, li tirreferi lura għas-sistemi ġudizzjarji tal-Istati Membri (29). Madankollu, dawn id-dispożizzjonijiet proposti tħassru minħabba li ġew iffinalizzati n-negozjati mal-Parlament Ewropew (30).
53.      Minkejja li l-istorja leġiżlattiva ma hijiex konklużiva, ma tipprekludix l-interpretazzjoni li l-intenzjoni leġiżlattiva hija li tiżgura li persuni ssuspettati u akkużati għandhom fil-prinċipju jingħataw id-dritt li jkollhom l-avukat tagħhom preżenti waqt l-interrogazzjoni.
c)      Il-kuntest
54.      Dispożizzjonijiet oħrajn tad-Direttiva 2013/48 u ta’ direttivi ta’ “pjan direzzjonali” jidhru li jsostnu b’mod ulterjuri l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(3)(b), moqri flimkien mal-Artikolu 3(6), ta’ din id-direttiva ppreżentata mill-Kummissjoni.
55.      B’mod partikolari, kif jidher mill-punt 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2013/48 jagħmilha ċara, bħala prinċipju ġenerali, li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li persuni ssuspettati u akkużati jingħataw id-dritt ta’ aċċess għal avukat “f’ħin u b’mod li l-persuni konċernati jkunu jistgħu jeżerċitaw d-drittijiet tagħhom ta’ difiża b’mod prattiku u b’mod effettiv”. Moqri flimkien mal-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva, dan ifisser li l-Istati Membri huma obbligati sabiex jiżguraw, mingħajr eċċezzjonijiet, li dan id-dritt huwa eżerċitat “b’mod prattiku u b’mod effettiv” fl-istadji kollha tal-proċeduri kriminali. Fil-fehma tiegħi, u kif indikat mill-Kummissjoni, il-fatt li persuna ssuspettata jew akkużata tista’ tiġi interrogata mill-awtoritajiet fin-nuqqas tal-avukat tagħha sempliċement għaliex l-avukat ma jidhirx fit-terminu speċifikat iwassal sabiex jippreġudika serjament l-eżerċizzju b’mod prattiku u b’mod effettiv tad-drittijiet tad-difiża tal-persuna.
56.      Ir-Repubblika Ċeka sostniet fis-seduta li jista’ jittieħed sostenn ulterjuri għall-fatt li d-Direttiva 2013/48 ma tirrikjedix li avukat għandu jkun dejjem preżenti waqt l-interrogazzjoni, mill-paragun mad-Direttiva 2016/800 li tikkonċerna t-tfal li huma persuni ssuspettati jew akkużati fi proċeduri kriminali (ara l-punt 17 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Ir-Repubblika Ċeka tiddikjara li, skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2016/800, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li t-tfal huma assistiti minn avukat, u skont l-Artikolu 6(4)(b) tad-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li t-tfal huma assistiti minn avukat waqt l-interrogazzjoni. Fil-fehma tagħha, il-fatt li huwa ċar minn dawn id-dispożizzjonijiet li hemm il-preżenza ta’ avukat waqt l-interrogazzjoni hija obbligatorja u li dawk id-dispożizzjonijiet huma inklużi fid-Direttiva 2016/800 minħabba l-vulnerabbiltà tat-tfal, jindika li hija deroga mis-sistema ġenerali stabbilita fid-Direttiva 2013/48; loġikament, li kieku l-preżenza obbligatorja ta’ avukat kienet tkun stabbilita mid-Direttiva 2013/48, ma kienx ikun neċessarju li jiġi stabbilit dan l-obbligu fid-Direttiva 2016/800 biss għal ċerti persuni ssuspettati jew akkużati.
57.      Għal darba oħra, fil-fehma tiegħi, dan l-argument jistrieħ fuq fehma inkorretta tar-rekwiżit ta’ preżenza obbligatorja ta’ avukat.
58.      Huwa minnu li, għall-kuntrarju tad-Direttiva 2013/48, id-Direttiva 2016/800 tipprevedi għall-preżenza obbligatorja ta’ avukat waqt l-interrogazzjoni minħabba s-sitwazzjoni partikolari tat-tfal bħala vulnerabbli u minħabba li mhux dejjem jistgħu jifhmu kollox u jsegwu l-proċeduri kriminali (31). Madankollu, kif ġie diskuss iktar ’il fuq, il-preżenza obbligatorja ta’ avukat waqt l-interrogazzjoni tfisser li l-ebda rinunzja ma hija ammessa u għalhekk ma hijiex l-istess ħaġa bħad-dritt ġenerali li jkun preżenti avukat waqt l-interrogazzjoni, fejn ir-rinunzja hija ammessa.
d)      L-għanijiet
59.      Kif indikat iktar ’il fuq fil-parti IV.A ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-Direttiva 2013/48 tikkontribwixxi għall-binja tal-AFSJ billi tistabbilixxi sett ta’ regoli minimi komuni dwar id-dritt ta’ aċċess għal avukat fi proċeduri kriminali, sabiex tiżviluppa l-fiduċja reċiproka tal-Istati Membri fis-sistemi tal-ġustizzja kriminali tagħhom u l-kunfidenza fil-moviment taċ-ċittadini madwar l-Unjoni. Fir-rigward tal-Programm ta’ Stokkolma, din id-direttiva hija prevista mhux biss sabiex tikkodifika, iżda sabiex issaħħaħ id-dritt ta’ aċċess għal avukat fi proċeduri kriminali madwar l-Istati Membri.
60.      Meħud inkunsiderazzjoni dan, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2013/48 fis-sens li tippermetti lil Stat Membru li jawtorizza l-interrogazzjoni ta’ persuni ssuspettati jew akkużati mingħajr ma joffrilhom id-dritt li jkun preżenti l-avukat tagħhom sempliċement għaliex l-avukat ma deherx fit-terminu ta’ 48 siegħa, fl-opinjoni tiegħi, tippreġudika l-għanijiet tad-Direttiva 2013/48 sabiex tiżgura livell komuni ta’ drittijiet għal smigħ xieraq lill-persuni ssuspettati jew akkużati madwar l-Unjoni.
e)      Il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB
61.      Ir-Repubblika Ċeka u l-Ungerija invokaw il-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB insostenn għall-pożizzjoni tagħhom u b’mod partikolari r-Repubblika Ċeka sostniet fis-seduta li d-Direttiva 2013/48 tikkorrispondi ma’ dak li huwa meħtieġ mill-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB.
62.      Għandu jiġi enfasizzat li dan l-ilment huwa bbażat fuq l-allegat ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(3) u (6) tad-Direttiva 2013/48. Għalhekk, il-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata kellhiex titqies bħala konsistenti mal-Artikolu 6 KEDB kif interpretat mill-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB ma hijiex konklużiva.
63.      F’dan ir-rigward, kif spjegajt fil-konklużjonijiet preċedenti (32), l-obbligu li jiġu interpretati direttivi ta’ “pjan direzzjonali” b’mod li huwa konsistenti ma’ drittijiet fundamentali jfisser li d-drittijiet li jinsabu f’direttiva partikolari ma jistgħux joffru protezzjoni inqas minn dik iggarantita mill-Karta u mill-KEDB, iżda ma jfissirx li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma jistax jagħti drittijiet li huma iktar estensivi. Fi kliem ieħor, minħabba li l-KEDB tirrappreżenta livell minimu ta’ protezzjoni skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta (33), kull interpretazzjoni tad-direttiva partikolari għandha tipprovdi għal protezzjoni tal-inqas fil-livell ta’ dik il-konvenzjoni, filwaqt li l-protezzjoni pprovduta mill-Unjoni tista’ tkun ogħla.
64.      Għalhekk, f’din il-kawża, indipendentement minn kif tiġi interpretata l-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB, dan ma jfissirx neċessarjament li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2013/48 ma jistgħux jiġu interpretati fis-sens li jeħtieġu livell saħansitra ogħla ta’ protezzjoni.
65.      Minkejja dan, għall-kuntrarju tal-argumenti tar-Repubblika Ċeka u tal-Ungerija, il-ġurisprudenza tal-Qorti
EDB tidher li ssostni li skont il‑KEDB hemm ukoll rekwiżit għall-preżenza fiżika ta’ avukat.
66.      Il-Qorti EDB iddeċidiet li d-dritt ta’ kull min hu akkużat b’reat kriminali, li jkun effettivament difiż minn avukat kif iggarantit mill-Artikolu 6(3)(c) KEDB, huwa wieħed mill-elementi fundamentali ta’ smigħ xieraq fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali (34).
67.      B’mod partikolari, f’Beuze vs Il‑Belġju (35), il-QEDB enfasizzat li, fir-rigward tal-iskopijiet ta’ dan id-dritt, aċċess għal avukat fl-istadju prekontenzjuż jikkontribwixxi għall-prevenzjoni ta’ amministrazzjonijiet ħżiena tal-ġustizzja u, fuq kollox, għas-sodisfazzjon tal-iskopijiet tal-Artikolu 6 KEDB, b’mod notevoli l-opportunitajiet ugwali bejn l-awtoritajiet u l-persuna akkużata; aċċess immedjat għal avukat jikkostitwixxi miżura importanti sabiex tilqa’ kontra l-vulnerabbiltà ta’ persuni ssuspettati detenuti mill-pulizija u huwa wkoll preventiv, għaliex jipprovdi salvagwardja fundamentali kontra l-oppressjoni u trattament ħażin tal-persuni ssuspettati mill-pulizija. Barra minn dan, wieħed mill-kompiti prinċipali tal-avukat fl-istadji tad-detenzjoni mill-pulizija u tal-investigazzjoni huwa li jiżgura r-rispett għad-dritt tal-akkużat sabiex ma jinkriminax ruħu u għad-dritt tiegħu li jibqa’ sieket, drittijiet li huma għalhekk komplementari għad-dritt għall-għajnuna legali.
68.      Barra minn dan, fir-rigward tal-kontenut tad-dritt ta’ aċċess għal avukat, il-Qorti
EDB ikkunsidrat li l-Artikolu 6(3)(c) KEDB ma jispeċifikax il-metodu tal-eżerċizzju tad-dritt ta’ aċċess għal avukat jew il-kontenut tiegħu. Filwaqt li jħalli f’idejn l-Istati l-għażla tal-mezzi sabiex jiżguraw li jiġi implimentat fis-sistemi ġudizzjarji tagħhom, il-portata u l-kontenut ta’ dan id-dritt għandhom jiġu ddeterminati skont l-iskop tal-KEDB, jiġifieri li jiġu ggarantiti d-drittijiet li huma prattiċi u effettivi (36).
69.      Sabiex id-dritt għal smigħ xieraq jibqa’ prattiku u effettiv b’mod suffiċjenti, l-Artikolu 6(1) KEDB jeħtieġ li, bħala regola, l-aċċess għal avukat għandu jiġi pprovdut mill-ewwel interrogazzjoni ta’ persuna ssuspettata mill-pulizija (37).
70.      Il-ħatra tad-difiża minnha nnifisha ma tiżgurax l-effettività tal-għajnuna li hija tista’ tagħti lil persuna akkużata, u għal dan il-għan, għandhom jiġu ssodisfatti ċerti rekwiżiti minimi (38). L-ewwel, il-persuni ssuspettati għandhom ikunu jistgħu jikkuntattjaw avukat mill-mument meta jiġu detenuti mill-pulizija; għalhekk għandu jkun possibbli għalihom li jikkonsultaw mal-avukat tagħhom qabel l-interrogazzjoni (39). It-tieni, il-Qorti
EDB kkonstatat f’numru ta’ kawżi li “l-persuni ssuspettati għandhom id-dritt li l-avukat tagħhom ikun preżenti fiżikament waqt l-interrogazzjonijiet inizjali tal-pulizija u kull meta jiġu interrogati fil-proċeduri prekontenzjużi sussegwenti. Tali preżenza fiżika għandha tippermetti lill-avukat sabiex jipprovdi għajnuna li hija effettiva u prattika iktar milli sempliċement astratta, u b’mod partikolari sabiex tiżgura li d-drittijiet tad-difiża tal-persuna ssuspettata interrogata ma humiex ippreġudikati” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (40).
71.      Dawn il-konstatazzjonijiet f’Beuze vs Il‑Belġju ġew ikkonfermati f’ġurisprudenza sussegwenti (41).
72.      B’żieda ma’ dan, f’Soytemiz vs It‑Turkija (42), il-Qorti
EDB enfasizzat li l-preżenza ta’ avukat waqt l-azzjonijiet investigattivi, inkluż l-interrogazzjoni mill-pulizija, hija aspett inerenti tas-salvagwardja sanċita fl-Artikolu 6(3)(c) KEDB, għaliex huwa diffiċli li tara kif is-servizzi speċifiċi assoċjati ma’ “għajnuna legali”, li l-Artikolu 6(3)(c) KEDB jikkonċerna, jistgħu jiġu eżerċitati fin-nuqqas ta’ avukat. Għalhekk, id-dritt li wieħed jiġi assistit minn avukat jeħtieġ mhux biss li l-avukat ikun awtorizzat li jkun preżenti, iżda wkoll li jkun awtorizzat li jassisti b’mod attiv lill-persuna ssuspettata waqt, inter alia, l-interrogazzjoni mill-pulizija u li jintervjeni sabiex jiżgura r-rispett tad-drittijiet tal-persuna ssuspettata, għaliex persuna akkużata b’reat kriminali għandha tkun tista’ tikseb il-firxa sħiħa ta’ servizzi speċifikament assoċjati mal-għajnuna legali, mhux biss waqt is-smigħ iżda wkoll waqt l-istadju prekontenzjuż minħabba l-importanza partikolari għall-preparazzjoni tal-proċeduri kriminali. Barra minn dan, id-dritt għall-għajnuna legali japplika matul l-interrogazzjoni u sal-aħħar tal-interrogazzjoni mill-pulizija: “il-preżenza u l-għajnuna attiva tal-avukat waqt l-interrogazzjoni mill-pulizija huma salvagwardja proċedurali importanti intiżi sabiex, fost affarijiet oħrajn, tevita l-ġbir tal-provi permezz ta’ metodi ta’ forza jew oppressjoni li jmorru kontra r-rieda tal-persuna ssuspettata u tipproteġi l-libertà tal-persuna ssuspettata sabiex tagħżel meta titkellem jew meta tibqa’ siekta meta tiġi interrogata mill-pulizija” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (43).
73.      Il-Qorti
EDB fakkret ukoll li l-pulizija huma, bħala prinċipju, obbligati li ma jinterrogawx jew jissospendu l-interrogazzjoni fil-każ li l-persuna ssuspettata invokat id-dritt li tiġi assistita minn avukat waqt l-interrogazzjoni sakemm avukat ikun preżenti u jkun jista’ jassisti lill-persuna ssuspettata. L-istess kunsiderazzjonijiet huma l-istess fil-każ li l-avukat ikollu – jew jiġi mitlub li – jitlaq qabel it-tmiem tal-interrogazzjoni tal-pulizija u qabel ma jinqraw u jiġu ffirmati d-dikjarazzjonijiet meħuda (44).
74.      Konsegwentement, kif spjegat mill-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti
EDB, titqiegħed enfasi fuq il-fatt li l-persuni ssuspettati u akkużati għandhom ikunu jistgħu jibbenefikaw mid-dritt li jkollhom il-preżenza fiżika effettiva ta’ avukat waqt l-interrogazzjoni kif iggarantit mid-dritt ta’ aċċess għal avukat skont l-Artikolu 6(1) u 3(c) KEDB (45). Għalhekk, għall-kuntrarju tal-argumenti tar-Repubblika Ċeka u tal-Ungerija, din il-ġurisprudenza tissuġġerixxi li bħala prinċipju hemm il-ħtieġa għall-preżenza fiżika tal-avukat, sakemm ir-restrizzjoni ta’ dan id-dritt tista’ tkun debitament iġġustifikata.
75.      Jista’ jiżdied li ċerta ġurisprudenza tal-Qorti
EDB invokata mir-Repubblika Ċeka u mill-Ungerija tidher li ma hijiex rilevanti. F’Yoldas vs It‑Turkija (46), il-Qorti
EDB kkonstatat li ma hemm l-ebda ksur tal-Artikolu 6(1) u (3)(c) KEDB f’sitwazzjoni fejn ir-rikorrent kien irrinunzja għad-dritt li jiġi assistit minn avukat, li kien ikkonstatat li jkun skont l-istandards meħtieġa. F’Hovanesian vs Il‑Bulgarija (47), il-Qorti
EDB ma kkonstatat l-ebda ksur tal-Artikolu 6(1) u 3(c) KEDB f’sitwazzjoni fejn id-dritt tar-rikorrent għall-għajnuna legali kien ġie llimitat matul l-ewwel 24 siegħa tad-detenzjoni tiegħu mill-pulizija, li ġie kkonstatat fiċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ li huwa ġġustifikat fid-dawl tal-ġustizzja tal-proċedura b’mod globali. La r-rinunzja u lanqas l-applikazzjoni tal-eċċezzjonijiet għad-dritt ġenerali ta’ aċċess għal avukat ma tqiegħdu inkwistjoni f’dan l-ilment. Jekk xejn, dawn iż-żewġ kawżi rispettivament jenfasizzaw l-importanza li jkun hemm rekwiżiti suffiċjenti għar-rinunzja għad-dritt ta’ aċċess għal avukat u s-sistema riġida għad-derogi temporanji skont id-Direttiva 2013/48.
76.      Fid-dawl tar-raġunijiet preċedenti, l-ilment imressaq mill-Kummissjoni huwa fondat.
V.      Spejjeż
77.      Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef tiġi kkundannata għall-ispejjeż jekk ġew mitluba mill-parti li tirbaħ. Skont l-Artikolu 140(1) tagħhom, l-Istati Membri li intervjenew fil-proċeduri jbatu l-ispejjeż tagħhom stess. Għaldaqstant, minħabba li l-Kummissjoni talbet l-ispejjeż u r-Repubblika Ċeka ħarġet telliefa, tal-aħħar għandha tbati l-ispejjeż. L-Ungerija għandha tbati l-ispejjeż tagħha stess.
VI.    Konklużjoni
78.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja:
(1)      Tiddikjara li r-Repubblika Ċeka naqset li twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 3(6), moqri flimkien mal-Artikolu 3(3), tad-Direttiva 2013/48/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2013 dwar id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta’ avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta’ mandat ta’ arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tal-libertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma’ partijiet terzi u mal-awtoritajiet konsulari, matul iċ-ċaħda tal-libertà,
peress li naqset li tittrasponi b’mod korrett dawn id-dispożizzjonijiet;
(2)      Tikkundanna lir-Repubblika Ċeka sabiex tbati l-ispejjeż tagħha stess u dawk tal-Kummissjoni Ewropea; u
(3)      Tikkundanna lill-Ungerija sabiex tbati l-ispejjeż tagħha stess.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva 2013/48/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2013 dwar id-dritt ta’ aċċess għas-servizzi ta’ avukat fi proċedimenti kriminali u fi proċedimenti ta’ mandat ta’ arrest Ewropew, u dwar id-dritt li tiġi infurmata parti terza dwar iċ-ċaħda tal-libertà u d-dritt għal komunikazzjoni ma’ partijiet terzi u mal-awtoritajiet konsulari, matul iċ-ċaħda tal-libertà (ĠU 2013, L 294, p. 1).
3      Ara, il-konklużjonijiet tiegħi f’BK (Klassifikazzjoni mill-ġdid tar-reat kriminali) (C‑175/22, EU:C:2023:436, b’mod partikolari punti 22 u 23), u l-konklużjonijiet tiegħi
f’M.S.
et (Drittijiet proċedurali tal-minuri) (C‑603/22, EU:C:2024:157, b’mod partikolari l-punti 26 sa 31).
4      B’żieda mad-Direttiva 2013/48, dawn id-direttivi jinkludu: id-Direttiva 2010/64/UE
tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Ottubru 2010 dwar id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali (ĠU 2010, L 280, p. 1); Direttiva 2012/13/UE
tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali (ĠU 2012, L 142, p. 1); Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali (ĠU 2016, L 65, p. 1); Direttiva (UE) 2016/1919 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ottubru 2016 dwar għajnuna legali għal persuni ssuspettati u akkużati fi proċedimenti kriminali u għal persuni rikjesti fi proċedimenti ta’ mandat ta’ arrest Ewropew (ĠU 2016, L 297, p. 1, rettifika fil-ĠU 2017, L 91, p. 40); u Direttiva (UE) 2016/800 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Mejju 2016 dwar il-garanziji proċedurali għal tfal li huma suspettati jew li huma persuni akkużati fi proċedimenti kriminali (ĠU 2016, L 132, p. 1).
5      Riżoluzzjoni tal-Kunsill tat‑30 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, C 295, p. 1).
6      Ara, f’dan ir-rigward, il-premessi 9 u 10 tad-Direttiva 2013/48.
7      Il-Kunsill Ewropew, “Il-programm ta’ Stokkolma – Ewropa miftuħa u sigura għas-servizz u l-protezzjoni taċ-ċittadini” (ĠU 2010, C 115, p. 1) punt 2.4.
8      Ara, b’mod partikolari, il-premessi 1 sa 8 u l-premessa 12 tad-Direttiva 2013/48.
9      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali
Bot f’Covaci (C‑216/14, EU:C:2015:305, punt 30). Ara wkoll, pereżempju, , Rapport mill-Kummissjoni Ewropea lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill dwar l-implimentazzjoni tad-[Direttiva 2013/48], COM(2019) 560 final, 26 ta’ Settembru 2019, punt 1.1.
10      Kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet, il-prinċipju fundamentali ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet, iddikjarat mill-ġdid fl-Artikolu 47 tal-Karta, u l-kunċett ta’ “smigħ xieraq”, indikat fl-Artikolu 6 KEDB, huma kkostitwiti minn diversi elementi, li jinkludu, b’mod partikolari, ir-rispett għad-drittijiet tad-difiża u għad-dritt ta’ persuna li tieħu parir, li tiġi difiża u li tiġi rrappreżentata. Bl-istess mod, ir-rispett għad-drittijiet tad-difiża jikkostitwixxi, fi kwalunkwe proċedura li tista’ tagħti lok għal sanzjonijiet, prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni li ġie stabbilit fl-Artikolu 48(2) tal-Karta. Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja  (Sistema dixxiplinari applikabbli għall-imħallfin) (C‑791/19, EU:C:2021:596, punti 203 u 204).
11      Ara, b’mod partikolari, l-Artikoli 1 u 2 u l-premessi 8, 12 u 57 tad-Direttiva 2013/48.
12      Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek f’VW (Dritt ta’ aċċess għal avukat fil-każ ta’ nuqqas ta dehra) (C‑659/18, EU:C:2019:940, punt 2), u l-konklużjonijiet tiegħi
f’M.S. et (Drittijiet proċedurali tal-minuri) (C‑603/22, EU:C:2024:157, punt 63).
13      F’dan ir-rigward, id-dritt ta’ aċċess għal avukat jitqies, pereżempju, bħala l-“entratura”
(ara Sayers, D., “Article 48 (Criminal Law)”
f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. u Ward, A. (edituri), EU Charter of Fundamental Rights: A Commentary, it-tieni edizzjoni,
Hart Publishing,
Oxford, 2021,
p. 1413, b’mod partikolari p. 1450), jew il-“bażi” (ara
Mitsilegas, V., EU Criminal Law, it-tieni edizzjoni,
Hart Publishing,
Oxford, 2022, p. 265) tad-drittijiet tal-proċedura kriminali, minħabba li jippermetti l-eżerċizzju ta’ drittijiet oħrajn u jgħin sabiex jagħmilhom prattiċi u effettivi.
14      Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑12 ta’ Marzu 2020, VW (Dritt ta’ aċċess għal avukat fil-każ ta’ nuqqas ta’ dehra) (C‑659/18, EU:C:2020:201, punt 31), u tat-8 ta’ Mejju 2025, Barało (C‑530/23, EU:C:2025:322, punt 59).
15      Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑12 ta’ Marzu 2020, VW (Dritt ta’ aċċess għal avukat fil-każ ta’ nuqqas ta’ dehra) (C‑659/18, EU:C:2020:201, punt 31), u tal‑14 ta’ Mejju 2024,
Stachev (C‑15/24 PPU, EU:C:2024:399, punt 48).
16      Ara wkoll il-premessa 23 tad-Direttiva 2013/48.
17      Ara wkoll il-premessa 25 tad-Direttiva 2013/48.
18      Ara wkoll il-premessa 38 tad-Direttiva 2013/48.
19      Il-Kummissjoni ddikjarat fis-seduta li l-ilment huwa bbażat fuq allegat ksur tal-Artikolu 3(3) u (6) tad-Direttiva 2013/48 moqrija flimkien, u filwaqt li l-leġiżlazzjoni Ċeka kkontestata tista’ titqies fid-dawl tad-deroga speċifikata jew il-punt (a) jew il-punt (b) tal-Artikolu 3(6), il-leġiżlazzjoni Ungeriża inkwistjoni fil-Kawża C‑660/24 tista’ titqies fid-dawl tad-deroga speċifikata fl-Artikolu 3(6)(b). Dan jista’ jispjega għalfejn il-Kummissjoni fasslet l-ilmenti fiż-żewġ kawżi b’mod differenti, iżda dak li huwa deċiżiv huwa li kull waħda minn dawk iż-żewġ leġiżlazzjonijiet
nazzjonali titbiegħed ħafna mid-derogi possibbli taħ din id-direttiva.
20      Ir-Repubblika Ċeka tindika li l-proċedura fejn persuna ssuspettata tista’ tagħżel avukat hija rregolata mill-Istruzzjoni Interna tad-Direttorat tal-Pulizija Nru 103/2013, li tipprevedi li l-persuni jiġu informati fi żmien tajjeb dwar id-drittijiet tagħhom u li jiġu assistiti meta jippruvaw jikkuntattjaw avukat tal-għażla tagħhom jew meta jagħżlu avukat ieħor fuq il-bażi ta’ lista ta’ avukati li tinżamm fil-Kamra tal-Avukati Ċeka jew fid-direttorju tat-telefon.
21      Ir-Repubblika Ċeka tindika, b’mod partikolari, il-Qorti EDB, 27 ta’ Novembru 2008, Salduz vs It‑Turkija (CE:ECHR:2008:1127JUD003639102); Qorti EDB, 23 ta’ Frar 2010, Yoldaş vs It‑Turkija (CE:ECHR:2010:0223JUD002750304); Qorti EDB, 21 ta’ Diċembru 2010, Hovanesian vs Il‑Bulgarija (CE:ECHR:2010:1221JUD003181403); u Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2018:1109JUD007140910).
22      Enfasi miżjuda.
23      Enfasi miżjuda.
24      Kif ġie diskuss fis-seduta, minkejja li ma huwiex direttament rilevanti għal din il-kawża, l-iżvilupp tat-teknoloġija jista’ jippermetti l-preżenza ta’ avukat fil-“forma diġitali” li għandha tinftiehem bħala preżenza fiżika, sakemm tali preżenza tkun paragunabbli mal-preżenza ta’ avukat tad-“demm u l-laħam”.
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ddikjarat fis-seduta li l-preżenza ta’ avukat permezz ta’ videokonferenza
tista’ tkun kompatibbli f’ċerti sitwazzjonijiet mal-Artikolu 3(3)(b) tad-Direttiva 2013/48 iżda għandha titqies bħala eċċezzjoni, u mhux bħala alternattiva, għall-preżenza fiżika tal-avukat, sakemm il-kundizzjonijiet stabbiliti f’dik id-direttiva huma ssodisfatti. B’mod partikolari, il-Kummissjoni enfasizzat li l-preżenza u l-parteċipazzjoni tal-avukat permezz ta’ videokonferenza għandha tkun possibbli biss jekk il-persuna tista’ teżerċita d-drittijiet tad-difiża b’mod prattiku u b’mod effettiv skont l-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva; il-preżenza u l-parteċipazzjoni għandhom
ikunu
suġġetti għall-kunsens informat tal-persuna; u għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet ta’ persuni vulnerabbli u aspetti prattiċi. L-Ungerija wkoll qieset possibbli din il-preżenza ta’ avukat, għaliex l-interrogazzjoni remota hija għodda li ntużat b’mod wiesa’ fi proċeduri kriminali mill-pandemija COVID-19 u ma hijiex per se inkompatibbli mad-dritt għal smigħ xieraq. Ir-Repubblika Ċeka, madankollu, ħadet il-pożizzjoni li din il-kwistjoni hija de lege ferenda u, l-fatt dwar jekk l-użu ta’ videokonferenza għandux jitqies neċessarju sabiex jissaħħu d-drittijiet għal smigħ xieraq, għandu jiġi ttrattat permezz tal-proċess leġiżlattiv tal-Unjoni.
25      Ara s-sentenza tat‑12 ta’ Marzu 2020, VW (Dritt ta’ aċċess għal avukat fil-każ ta’ nuqqas ta’ dehra) (C‑659/18, EU:C:2020:201, punti 42 sa 45), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-derogi temporanji mid-dritt ta’ aċċess għal avukat li l-Istati Membri jistgħu jipprovdu huma stabbiliti b’mod eżawrjenti fl-Artikolu 3(5) u (6) tad-Direttiva 2013/48. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2013/48 fis-sens li tippermetti lill-Istati Membri sabiex jipprovdu għal derogi oħrajn li ma humiex dawk stabbiliti b’mod eżawrjenti f’dan l-artikolu tmur kontra l-kliem tiegħu u kontra l-għanijiet u l-iskema ta’ din id-direttiva, u tirrendi superfluwu dan id-dritt.
26      Din il-pożizzjoni ntlaqgħet ukoll mir-rapporti tal-akkademiċi u tal-esperti. Ara, f’dan is-sens, Ogorodova, A. u Spronken, T., “Legal Advice in Police Custody: From Europe to a Local Police Station”, Erasmus Law Review, Vol. 7, 2014, p. 191, b’mod partikolari p. 199; Hodgson, J. “Criminal Procedure in Europe’s Area of Freedom, Security and Justice”. The rights of the suspect’
f’Mitsilegas, V., Bergström, M. u
Quintel, T. (edituri), Research Handbook on EU Criminal Law, it-tieni edizzjoni, Edward Elgar,
Publishing, Cheltenham, 2024, p. 135, b’mod partikolari p. 155; Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għad-Drittijiet Fundamentali, “Rights in practice: access to a lawyer and procedural rights in criminal and European arrest warrant proceedings”, l-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu:
2019, proposta FRA opinjoni 3 u punt 3.3.4.
27      Ara Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, Valutazzjoni tal-Impatt li takkumpanja l-Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar id-drittijiet ta’ aċċess għal avukat u tan-notifika tad-detenzjoni lil terz fi proċeduri kriminali, SEC(2011) 686 final, 8 ta’ Ġunju 2011, b’mod partikolari punti 5.3 u 6.
28      Ara, f’dan ir-rigward, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(4), l-Artikolu 9 u l-premessi 19, 28 u 39 sa 41 tad-Direttiva 2013/48.
29      Ara, pereżempju, d-Dokument tal-Kunsill 7337/12, 9 ta’ Marzu 2012, punt 7 u l-premessa proposta 19a; Dokument tal-Kunsill 10064/12, 16 ta’ Mejju 2012, premessa proposta 20.
30      Ara, pereżempju, d-Dokument tal-Kunsill 10190/13, 31 ta’ Mejju 2013.
31      Ara
l-Artikolu 6(4)(b) u l-premessi 25 u 27 tad-Direttiva 2016/800. Ara wkoll is-sentenza tal‑5 ta’ Settembru 2024, M.S.
et (Drittijiet proċedurali tal-minuri) (C‑603/22, EU:C:2024:685, punt 106), u l-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża (C‑603/22, EU:C:2024:157, punti 67 sa 71).
32      Ara l-konklużjonijiet f’BK (Klassifikazzjoni mill-ġdid tar-reat kriminali) (C‑175/22, EU:C:2023:436, punti 53 sa 76), u l-konklużjonijiet f’M.S.
et (Drittijiet proċedurali tal-minuri) (C‑603/22, EU:C:2024:157, punt 62).
33      Skont ġurisprudenza stabbilita, skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, id-drittijiet li jinsabu fiha għandhom l-istess tifsira u portata bħad-drittijiet korrispondenti ggarantiti mill‑KEDB, li ma jipprekludux lid-dritt tal-Unjoni milli jagħti protezzjoni iktar estensiva. Meta jiġu interpretati d-drittijiet iggarantiti mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 u l-Artikolu 48(2) tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, għalhekk, tieħu inkunsiderazzjoni tad-drittijiet korrispondenti ggarantiti mill-Artikolu 6 KEDB, kif interpretati mill-Qorti EDB, bħala l-limitu minimu ta’ protezzjoni. Ara, pereżempju, is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2023, K.B. u F.S. (Jitqajjem
ex officio ksur fi proċeduri kriminali) (C‑660/21, EU:C:2023:498, punt 41).
34      Ara, pereżempju, il-Qorti
EDB, 27 ta’ Novembru 2008, Salduz vs It‑Turkija (CE:ECHR:2008:1127JUD003639102, punt 51), u l-Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju
(CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, punti 121 sa 123).
35      Ara l-Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018 (CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, punti 125 sa 129).
36      Ara l-Qorti
EDB,
27 ta’ Novembru 2008, Salduz vs It‑Turkija (:CE:ECHR:2008:1127JUD003639102, punt 51), u l-Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, punt 131).
37      Ara l-Qorti
EDB,
27 ta’ Novembru 2008, Salduz vs It‑Turkija (CE:ECHR:2008:1127JUD003639102, punt 55), u l-Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, punt 137).
38      Ara l-Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, punti 131 u 132).
39      Ara l-Qorti
EDB, 9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju
(CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, § 133).
40      Qorti
EDB,
9 ta’ Novembru 2018, Beuze vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2018:1109JUD007140910, punt 134) (enfasi miżjuda).
41      Ara, pereżempju, il-Qorti
EDB,
23 ta’ Mejju 2019, Doyle vs L‑Irlanda (CE:ECHR:2019:0523JUD005197917, punt 74), li fiha l-Qorti
EDB indikat ukoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(1) sa (3) tad-Direttiva 2013/48 bħala parti mill-materjal rilevanti; ara wkoll il-Qorti
EDB,
4 ta’ Ġunju 2019, Farrugia vs Malta (CE:ECHR:2019:0604JUD006304113, punt 97), u l-Qorti
EDB,
18 ta’ Jannar 2022, Atristain Gorosabel vs Spanja (CE:ECHR:2022:0118JUD001550815, punt 49).
42      Ara l-Qorti
EDB,
27 ta’ Novembru 2018 (CE:ECHR:2018:1127JUD005783709, punti 43 u 44).
43      Ara l-Qorti
EDB,
27 ta’ Novembru 2018, Soytemiz vs It‑Turkija (CE:ECHR:2018:1127JUD005783709, punt 45) (enfasi miżjuda).
44      Ara l-Qorti
EDB,
27 ta’ Novembru 2018, Soytemiz vs It‑Turkija (CE:ECHR:2018:1127JUD005783709, punt 46).
45      Ara, f’dan ir-rigward, Giannoulopoulos, D., “Strasbourg Jurisprudence, Law Reform and Comparative Law: A Tale of the Right to Custodial Legal Assistance in Five Countries”, Human Rights Law Review, Vol. 16, 2016, p. 103.
46      Ara l-Qorti
EDB, 23 ta’ Frar 2010
(CE:ECHR:2010:0223JUD002750304, punti 51 sa 55).
47      Ara l-Qorti
EDB,
21 ta’ Diċembru 2010
(CE:ECHR:2010:1221JUD003181403, punti 32 sa 44).