62021CJ0198
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 19 września 2024 r. (
*1
)
Odwołanie – Prawo instytucjonalne – Jednolity statut posła do Parlamentu Europejskiego – Posłowie do Parlamentu Europejskiego wybrani w okręgach włoskich – Przyjęcie decyzji w sprawie emerytur i rent przez włoską izbę deputowanych – Zmiana wysokości emerytur i rent włoskich posłów krajowych – Wprowadzona w związku z tym przez Parlament Europejski zmiana wysokości emerytur i rent niektórych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego wybranych we Włoszech – Zastąpienie decyzji Parlamentu – Zachowanie interesu prawnego w uchyleniu wyroku Sądu Unii Europejskiej
W sprawie C‑198/21 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 29 marca 2021 r.,
Giacomo Santini, zamieszkały w Trydencie (Włochy),
Marco Cellai, zamieszkały we Florencji (Włochy),
Domenico Ceravolo, zamieszkały w Noventa Padovana (Włochy),
Natalino Gatti, zamieszkały w Nonantoli (Włochy),
Rosa Maria Avitabile, w charakterze spadkobierczyni Antonia Mazzonego, zamieszkała w Neapolu (Włochy),
Luigi Moretti, zamieszkały w Nembro (Włochy),
Gabriele Sboarina, zamieszkały w Weronie (Włochy),
Lina Wuhrer, zamieszkała w Brescii (Włochy),
Patrizia Capraro, zamieszkała w Rzymie (Włochy),
Luciana Meneghini, w charakterze spadkobierczyni Ferruccia Pisoniego, zamieszkała w Trydencie,
których reprezentował M. Paniz, avvocato,
strona skarżąca,
w której drugą stroną postępowania jest:
Parlament Europejski, który reprezentowały S. Alves i S. Seyr, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, J.‑C. Bonichot, S. Rodin (sprawozdawca) i L.S. Rossi, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
po zapoznaniu się z opinią rzecznik generalnej na posiedzeniu w dniu 11 stycznia 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W odwołaniu Giacomo Santini, Marco Cellai, Domenico Ceravolo, Natalino Gatti, Rosa Maria Avitabile, jako spadkobierczyni Antonia Mazzonego, Luigi Moretti, Gabriele Sboarina, Lina Wuhrer, Patrizia Capraro i Luciana Meneghini, jako spadkobierczyni Ferruccia Pisoniego, wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 10 lutego 2021 r., Santini i in./Parlament (T‑345/19, T‑346/19, od T‑364/19 do T‑366/19, od T‑372/19 do T‑375/19 i T‑385/19, zwanego dalej zaskarżonym wyrokiem, EU:T:2021:78), w którym Sąd oddalił ich skargi o, po pierwsze, stwierdzenie nieważności pism z dnia 11 kwietnia 2019 r. oraz, w odniesieniu do L. Meneghini, jako spadkobierczyni F. Pisoniego, z dnia 8 maja 2019 r., sporządzonych w przypadku każdego z wnoszących odwołanie przez Parlament Europejski (zwanych dalej łącznie „spornymi decyzjami”) i dotyczących waloryzacji wysokości emerytur i rent, z których wnoszący odwołanie korzystają w następstwie wejścia w życie, w dniu 1 stycznia 2019 r., decyzji nr 14/2018 Ufficio di Presidenza della Camera dei deputati (prezydium izby deputowanych, Włochy) z dnia 12 lipca 2018 r. (zwanej dalej „decyzją nr 14/2018”), i po drugie, o nakazanie naprawienia szkody, jaką wnoszący odwołanie mieli ponieść w następstwie przyjęcia tych aktów.
I. Ramy prawne
A. Prawo Unii
1.
Przepisy ZKDP
2
Artykuł 1 załącznika III do przepisów dotyczących zwrotu kosztów oraz diet posłów do Parlamentu Europejskiego, w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 lipca 2009 r. (zwanych dalej „przepisami ZKDP”), stanowił:
„1.   Każdy poseł do Parlamentu Europejskiego ma prawo do świadczeń emerytalnych.
2.   Do momentu ustanowienia ostatecznego wspólnotowego systemu emerytalnego dla wszystkich członków Parlamentu Europejskiego i w przypadku, gdy w krajowym systemie emerytalnym nie przewidziano świadczeń emerytalnych lub gdy wysokość i/lub warunki otrzymywania w/w świadczeń nie są identyczne ze stosowanymi wobec członków parlamentu krajowego państwa członkowskiego, w którym został wybrany dany poseł, otrzymuje on, na własną prośbę, tymczasowe świadczenia emerytalne z części budżetu Unii Europejskiej przeznaczonej dla Parlamentu”.
3
Artykuł 2 załącznika III do przepisów ZKDP stanowił:
„1.   Tymczasowe świadczenia emerytalne wypłacane są w takiej samej wysokości i na tych samych warunkach co świadczenia emerytalne członków niższej izby parlamentu państwa członkowskiego, w którym poseł do Parlamentu Europejskiego został wybrany.
2.   Poseł korzystający z postanowień art. 1 ust. 2 jest zobowiązany po przystąpieniu do systemu do odprowadzania do budżetu Unii Europejskiej składki obliczanej w taki sposób, aby odpowiadała ona składce, jaką uiszcza, w myśl przepisów krajowych, członek izby niższej parlamentu danego państwa członkowskiego”.
4
Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 załącznika III do przepisów ZKDP:
„1.   Wniosek o przystąpienie do niniejszego tymczasowego systemu emerytalnego powinien zostać złożony w okresie dwunastu miesięcy od daty rozpoczęcia pełnienia mandatu posła.
W przypadku przekroczenia tego terminu jako datę przystąpienia przyjmuje się pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął wniosek.
2.   Wniosek o wypłacanie świadczeń emerytalnych powinien zostać złożony w terminie sześciu miesięcy od momentu nabycia prawa do emerytury.
W przypadku przekroczenia tego terminu jako datę przystąpienia do systemu emerytalnego przyjmuje się pierwszy dzień miesiąca, w którym wniosek został przyjęty” [tłumaczenie nieoficjalne].
2.
Statut posła
5
Artykuł 25 ust. 1 i 2 decyzji Parlamentu Europejskiego 2005/684/WE, Euratom z dnia 28 września 2005 r. w sprawie przyjęcia statutu posła do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. 2005, L 262, s. 1, zwanego dalej „statutem posła”), który wszedł w życie w dniu 14 lipca 2009 r., ma następujące brzmienie:
„1.   Posłowie, którzy byli już członkami Parlamentu przed wejściem w życie niniejszego statutu i zostali ponownie wybrani, mogą w zakresie wynagrodzenia, odprawy przejściowej i poszczególnych rent pozostać przez cały okres działalności poselskiej przy obecnym systemie krajowym.
2.   Płatności tych dokonuje się z budżetu państwa członkowskiego”.
6
Artykuł 28 ust. 1 statutu posła stanowi:
„Uprawnienia do świadczeń emerytalnych nabyte przez posłów na mocy uregulowań poszczególnych państw członkowskich do momentu wejścia w życie niniejszego statutu pozostają w pełni w mocy”.
3.
Przepisy wykonawcze
7
Motyw 7 decyzji Prezydium Parlamentu Europejskiego 2009/C 159/01 z dnia 19 maja i 9 lipca 2008 r. ustanawiającej przepisy wykonawcze do statutu posła do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. 2009, C 159, s. 1), zmienionej decyzją Prezydium Parlamentu Europejskiego 2010/C 340/06 z dnia 13 grudnia 2010 r. (Dz.U. 2010, C 340, s. 6) (zwanej dalej „przepisami wykonawczymi”), stanowi:
„Należy […] zapewnić, za pomocą przepisów przejściowych, by osoby korzystające z pewnych świadczeń przyznanych na podstawie przepisów ZKDP mogły z nich nadal korzystać po uchyleniu tych przepisów zgodnie z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań. Należy również zagwarantować przestrzeganie praw emerytalnych nabytych w oparciu o przepisy ZKDP przed wejściem w życie statutu [posła]”.
8
Artykuł 49 ust. 1 przepisów wykonawczych stanowi:
„Po wygaśnięciu mandatu poseł, który sprawował mandat przez co najmniej pełny rok, ma prawo do dożywotniej emerytury wypłacanej, począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnął wiek 63 lat.
Były poseł lub jego przedstawiciel prawny składa, z wyjątkiem przypadków siły wyższej, wniosek o wypłacanie świadczeń emerytalnych w terminie sześciu miesięcy od momentu nabycia prawa. Po upływie tego terminu za datę rozpoczęcia pobierania emerytury przyjmuje się pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął wniosek”.
9
Zgodnie z art. 73 przepisów wykonawczych weszły one w życie jednocześnie z wejściem w życie statutu posła, a mianowicie w dniu 14 lipca 2009 r.
10
Artykuł 74 przepisów wykonawczych stanowi, że z zastrzeżeniem przepisów przejściowych przewidzianych w ich tytule IV, wśród których znajduje się w szczególności art. 75 tych przepisów, przepisy ZKDP wygasają z dniem wejścia w życie statutu posła.
11
Zgodnie z art. 75 przepisów wykonawczych:
„1.   Renta rodzinna, renta inwalidzka, dodatkowa renta inwalidzka przyznawana dzieciom pozostającym na utrzymaniu oraz emerytura, przyznawane zgodnie z załącznikami I, II i III [do] przepisów ZKDP, są nadal wypłacane zgodnie z tymi załącznikami osobom, którym świadczenia te przysługiwały przed dniem wejścia w życie statutu [posła].
W przypadku gdy były poseł otrzymujący rentę inwalidzką umrze po dniu 14 lipca 2009 r., jego małżonek, partner w związku niemałżeńskim lub dzieci pozostające na utrzymaniu otrzymują rentę rodzinną zgodnie z warunkami określonymi w załączniku I przepisów ZKDP.
2.   Prawa emerytalne uzyskane przed dniem wejścia w życie statutu [posła] na podstawie wyżej wymienionego załącznika III stanowią prawa nabyte. Osoby, które nabyły prawa w tymże systemie emerytalnym, otrzymują świadczenia obliczone na podstawie praw nabytych na podstawie wyżej wymienionego załącznika III, o ile spełniają przesłanki przewidziane w prawie krajowym danego państwa członkowskiego i złożyły wniosek, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wyżej wymienionego załącznika III”.
B. Prawo włoskie
12
Zgodnie z art. 1 ust. 1–3 decyzji nr 14/2018:
„1.   Począwszy od dnia 1 stycznia 2019 r. wysokość świadczeń dożywotnich, bezpośrednich i z rewersji, oraz części świadczenia dożywotniego w ramach świadczeń społecznych pro rata, bezpośrednich i z rewersji, do których uprawnienia zostały nabyte na podstawie przepisów obowiązujących w dniu 31 grudnia 2011 r., oblicza się zgodnie z nowymi zasadami przewidzianymi w niniejszej decyzji.
2.   Nowe obliczenie, o którym mowa w poprzednim ustępie, następuje poprzez pomnożenie wysokości składki indywidualnej przez współczynnik przeliczeniowy związany z wiekiem posła w dniu, w którym poseł nabył prawo do świadczenia dożywotniego lub do świadczenia społecznego pro rata.
3.   Stosuje się współczynniki przeliczeniowe wskazane w tabeli 1, załączonej do niniejszej decyzji”.
II. Okoliczności powstania sporu
13
Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 14–21 zaskarżonego wyroku. Dla celów niniejszego odwołania można je streścić w następujący sposób.
14
Każdy z wnoszących odwołanie jest albo byłym posłem do Parlamentu Europejskiego, wybranym we Włoszech, albo następcą prawnym takiego byłego posła do Parlamentu Europejskiego, pobierającym emeryturę lub rentę rodzinną.
15
Poprzez dodanie wzmianki na rozliczeniach emerytur i rent za styczeń 2019 r. Parlament poinformował wnoszących odwołanie o tym, że wysokość ich emerytur i rent może ulec przeliczeniu w wykonaniu decyzji nr 14/2018, co może ewentualnie prowadzić do konieczności odzyskania nienależnie wypłaconych kwot.
16
Z dniem 1 stycznia 2019 r. Parlament, stosując tę decyzję na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, obniżył wysokość świadczeń emerytalnych wnoszących odwołanie.
17
W nieopatrzonym datą piśmie kierownika wydziału ds. wynagrodzeń i uprawnień socjalnych posłów w Dyrekcji Generalnej (DG) ds. Finansów Parlamentu (zwanego dalej „kierownikiem wydziału”), załączonym do rozliczeń emerytur i rent wnoszących odwołanie za luty 2019 r., Parlament poinformował przede wszystkim wnoszących odwołanie, że w opinii nr SJ-0836/18 z dnia 11 stycznia 2019 r. (zwanej dalej „opinią służby prawnej”) jego służba prawna potwierdziła automatyczne zastosowanie decyzji nr 14/2018 do ich sytuacji. W piśmie tym dodano, że po otrzymaniu niezbędnych informacji od Camera dei deputati (izby deputowanych, Włochy) Parlament powiadomi wnoszących odwołanie o ponownym ustaleniu wysokości ich emerytur i przystąpi do odzyskania ewentualnej różnicy w ciągu kolejnych dwunastu miesięcy. Wreszcie poinformował on wnoszących odwołanie, że ostateczna wysokość ich emerytury zostanie ustalona w drodze formalnego aktu, na który będzie można złożyć zażalenie lub skargę o stwierdzenie nieważności.
18
W spornych decyzjach kierownik wydziału w pierwszej kolejności poinformował wnoszących odwołanie, że wysokość ich świadczeń emerytalnych zostanie dostosowana, na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, do wysokości obniżenia analogicznych świadczeń emerytalnych wypłacanych we Włoszech byłym posłom krajowym przez izbę deputowanych na podstawie uchwały nr 14/2018. W drugiej kolejności wskazano, że wysokość emerytur wnoszących odwołanie zostanie dostosowana od kwietnia 2019 r. – z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2019 r. – na podstawie projektów dotyczących ustalenia nowej wysokości emerytur, przekazanych w załączniku do tych decyzji. W trzeciej kolejności w spornych decyzjach wnoszącym odwołanie wyznaczono termin 30 dni na przedstawienie uwag, biegnący od dnia doręczenia wspomnianych decyzji. W braku takich uwag skutki owych decyzji byłyby uważane za ostateczne i pociągałyby za sobą między innymi obowiązek zwrotu kwot nienależnie pobranych za miesiące od stycznia do marca 2019 r.
19
Ponieważ żaden z wnoszących odwołanie nie przedstawił takich uwag w wyznaczonym terminie, po upływie tego terminu skutki spornych decyzji stały się względem nich ostateczne.
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
20
Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniach 10 czerwca (sprawy T‑345/19 i T‑346/19), 17 czerwca (sprawy T‑364/19 i T‑365/19), 18 czerwca (sprawa T‑366/19), 20 czerwca (sprawy od T‑372/19 do T‑375/19) i 25 czerwca 2019 r. (sprawa T‑385/19) wnoszący odwołanie wnieśli skargi o stwierdzenie nieważności spornych decyzji.
21
Na poparcie swoich skarg wnoszący odwołanie podnieśli osiem zarzutów. Zarzut pierwszy dotyczył braku właściwości organu wydającego sporne decyzje oraz niezgodności z prawem automatycznego stosowania decyzji nr 14/2018. Zarzut drugi dotyczył naruszenia przepisów ZKDP, statutu posła i przepisów wykonawczych. Zarzut trzeci dotyczył naruszenia art. 28 statutu posła oraz art. 75 i 76 przepisów wykonawczych. Zarzut czwarty dotyczył naruszenia art. 49 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) i zasady legalności kar, a także naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz i zasady równości. Zarzut piąty dotyczył naruszenia prawa własności. Zarzut szósty dotyczył naruszenia zasad ochrony uzasadnionych oczekiwań, pewności prawa i ochrony praw nabytych. Zarzut siódmy dotyczył naruszenia zasad racjonalności, proporcjonalności i równego traktowania. Zarzut ósmy dotyczył innych powodów naruszenia zasad racjonalności, proporcjonalności, równości i solidarności.
22
W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił wszystkie te zarzuty i w konsekwencji oddalił te skargi.
IV. Postępowanie i żądania stron przed Trybunałem
23
Wnoszący odwołanie wnoszą do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku;
–
stwierdzenie nieważności spornych decyzji i
–
obciążenie Parlamentu kosztami w postępowaniu odwoławczym i w postępowaniu przed Sądem.
24
Parlament wnosi do Trybunału o:
–
oddalenie odwołania i
–
obciążenie wnoszących odwołanie kosztami w postępowaniu odwoławczym i w postępowaniu przed Sądem.
25
W dniu 12 stycznia 2022 r. Enrico Falqui w ramach dotyczącego go postępowania w sprawie C‑391/21 P złożył w sekretariacie Trybunału odpis wyroku nr 4/2021 Consiglio di giurisdizione della Camera dei deputati (rady sądu izby deputowanych, Włochy) z dnia 23 grudnia 2021 r. (zwanego dalej „wyrokiem nr 4/2021”), stwierdzającego nieważność decyzji nr 14/2018. Na tym etapie dokument ten nie został włączony do akt sprawy.
26
W dniu 9 marca 2022 r. wnoszący odwołanie złożyli ten sam wyrok w sekretariacie Trybunału.
27
W niniejszej sprawie i w sprawach Falqui/Parlament (C‑391/21 P) oraz Coppo Gavazzi i in./Parlament (C‑725/20 P) w dniu 16 marca 2022 r. sekretariat przekazał stronom w tych sprawach środek organizacji postępowania zarządzony przez sędziego sprawozdawcę i rzecznik generalną na podstawie art. 62 regulaminu postępowania przed Trybunałem, zgodnie z którym wezwano te strony do przedstawienia wszystkich dokumentów mogących mieć wpływ na przedmiot dotyczącej ich sprawy, a w szczególności wyroku nr 4/2021.
28
W dniu 23 marca 2022 r. wnoszący odwołanie w niniejszej sprawie przedstawili szereg dokumentów, w tym wyrok nr 4/2021. W dniu 29 marca 2022 r. Parlament również przedstawił szereg dokumentów, w tym wyrok nr 4/2021 i dokument zatytułowany „Nowe zasady obliczania emerytur i rent przyjęte przez włoską izbę deputowanych”. Instytucja ta poinformowała również Trybunał, że po otrzymaniu dodatkowych wyjaśnień, o które zwróciła się do izby deputowanych w odniesieniu do konkretnego stosowania tych zasad, dokona ona ponownego obliczenia emerytur wnoszących odwołanie i przekaże im nowy projekt decyzji dotyczącej ustalenia ich uprawnień emerytalnych, w przedmiocie którego będą mieli możliwość przedstawienia uwag przed wydaniem ostatecznej decyzji.
29
W dniach 12 października i 29 listopada 2022 r. Parlament złożył w sekretariacie Trybunału decyzje końcowe ustalające nową wysokość emerytur i rent, które mają być wypłacane wnoszącym odwołanie od listopada 2022 r. wraz z należnymi zaległościami (zwane dalej „nowymi decyzjami Parlamentu”).
30
Postanowieniem z dnia 25 października 2022 r. prezes Trybunału zwrócił się do stron o wyjaśnienie, czy uważają one, po pierwsze, że nowe decyzje Parlamentu zastąpiły ex tunc sporne decyzje, i po drugie, że w następstwie przyjęcia tych nowych decyzji odwołanie zachowuje swój przedmiot.
31
W dniu 29 listopada 2022 r. Parlament wyjaśnił, że uważa, iż nowe decyzje Parlamentu zastąpiły ze skutkiem ex tunc sporne decyzje, lecz że odwołanie zachowało swój przedmiot. W interesie stron i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości byłoby bowiem, aby Trybunał wypowiedział się w przedmiocie zasadności odwołania w celu wyjaśnienia kwestii, czy zaskarżony wyrok narusza prawo i czy Parlament może ponownie obliczyć, na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, świadczenia emerytalne wnoszących odwołanie w przypadku zmiany, którą wprowadzono w mających zastosowanie przepisach krajowych.
32
Pismem złożonym w dniu 29 listopada 2022 r. wnoszący odwołanie wskazali, że ich zdaniem wszystkie zarzuty odwołania zachowują swój interes i aktualność, ponieważ nowe decyzje Parlamentu nie zastąpiły spornych decyzji, które nadal zachowują pełną skuteczność i ważność. Nowe decyzje Parlamentu, podobnie jak sporne decyzje, pociągają za sobą ponowne obliczenie wysokości ich świadczeń emerytalnych i, zmieniając warunki powstania ich uprawnień emerytalnych, ponowne określenie tych uprawnień z mocą wsteczną i trwałą. Decyzja nr 14/2018 została bowiem zmieniona wyłącznie w części dotyczącej współczynnika przeliczeniowego odnoszącego się do wieku posła pobierającego emeryturę.
V. W przedmiocie odwołania
33
W ramach niniejszego odwołania wnoszący odwołanie podnoszą sześć zarzutów, zmierzających w istocie do podważenia potwierdzenia przez Sąd zasadności wykładni art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych w związku z art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP (zwanych dalej „przepisami wewnętrznymi Parlamentu”), które doprowadziły tę instytucję do zastosowania decyzji nr 14/2018 w celu zmiany wysokości ich świadczeń emerytalnych. Zarzuty od pierwszego do czwartego, które należy rozpatrzyć łącznie, dotyczą błędnej wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, naruszenia zasad pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań i proporcjonalności, prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty oraz braku przyjęcia aktu przez Parlament. Zarzut piąty dotyczy błędnej wykładni art. 25 ust. 3 regulaminu Parlamentu. Zarzut szósty dotyczy naruszenia prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd przy ocenie słusznego uzasadnienia spornych decyzji.
A. Uwagi wstępne dotyczące dalszego istnienia interesu prawnego wnoszących odwołanie
34
Z pkt 29 niniejszego wyroku wynika, że nowe decyzje Parlamentu, wydane w toku postępowania przed Trybunałem, mają na celu ustalenie nowej wysokości świadczeń emerytalnych wypłacanych wnoszącym odwołanie od listopada 2022 r. wraz z należnymi zaległościami.
35
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zarówno przedmiot skargi, jak i interes prawny muszą istnieć, pod rygorem umorzenia postępowania, do momentu wydania orzeczenia sądowego, co oznacza, że odwołanie powinno w efekcie móc doprowadzić do poprawy sytuacji wnoszącego odwołanie (wyrok z dnia 4 września 2018 r., ClientEarth/Komisja, C‑57/16 P, EU:C:2018:660, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
36
Jednakże interes prawny skarżącego niekoniecznie przestaje istnieć ze względu na to, iż akt zaskarżony przez skarżącego przestał wywoływać skutki w trakcie postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 28 maja 2013 r., Abdulrahim/Rada i Komisja, C‑239/12 P, EU:C:2013:331, pkt 62).
37
W niektórych okolicznościach wnoszący odwołanie może zachować interes w żądaniu stwierdzenia nieważności aktu uchylonego w toku postępowania w celu spowodowania, by podmiot, który wydał zaskarżony akt, wprowadził w przyszłości odpowiednie zmiany i w ten sposób zapobiegł powtórzeniu się niezgodności z prawem, którą według zarzutów obarczony jest zaskarżony akt (wyrok z dnia 6 września 2018 r., Bank Mellat/Rada, C‑430/16 P, EU:C:2018:668, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W niniejszej sprawie z odpowiedzi Parlamentu z dnia 29 listopada 2022 r., streszczonej w pkt 31 niniejszego wyroku, wynika jednoznacznie, że instytucja ta zamierza, również w przyszłości, przeliczyć emeryturę byłych posłów do Parlamentu Europejskiego w przypadku zmiany przepisów krajowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP (zwanych dalej „systemem dynamicznym”).
39
Chociaż Parlament zastąpił sporne decyzje nowymi decyzjami, to jednak wszystkie te decyzje opierają się na wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego pobierających emeryturę oraz do osób otrzymujących rentę rodzinną, którzy, tak jak wnoszący odwołanie, są objęci zakresem stosowania załączników do przepisów ZKDP (zwanych dalej „zainteresowanymi byłymi posłami do Parlamentu Europejskiego”).
40
To właśnie ta wykładnia została zakwestionowana przez wnoszących odwołanie w ramach niniejszego odwołania. Wynika z tego, że niezależnie od zastąpienia ex tunc spornych decyzji wnoszący odwołanie zachowują interes w stwierdzeniu, że Sąd naruszył prawo, potwierdzając zasadność tej wykładni, która może zostać wdrożona przez Parlament przy przyjmowaniu w przyszłości decyzji analogicznych do spornych decyzji lub do nowych decyzji Parlamentu, w związku z czym istnieje nie tylko ryzyko powtórzenia się zarzucanej niezgodności z prawem, w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 37 niniejszego wyroku, lecz również ryzyko, że w przypadku skargi o stwierdzenie nieważności takich podobnych decyzji Sąd ponownie dopuści się podniesionych naruszeń prawa, które doprowadziły go do potwierdzenia zasadności wspomnianej wykładni.
41
Ponadto z nowych decyzji wynika, że Parlament nadal jest zdania, że kierownik wydziału jest uprawniony do wydawania decyzji dotyczących zmiany wysokości emerytur w przypadku zmiany przepisów krajowych i że decyzje te nie muszą zawierać uzasadnienia dotyczącego ich zgodności z prawem Unii.
42
Wynika z tego, że należy uznać, iż wnoszący odwołanie zachowują interes prawny we wniesieniu skargi do Trybunału w zakresie, w jakim niniejsze odwołanie jest skierowane przeciwko uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiącemu niezbędną podstawę ocen Sądu, zgodnie z którymi, po pierwsze, z przepisów wewnętrznych Parlamentu wynika, że jest on zobowiązany do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, po drugie, kierownik wydziału jest właściwy do wydawania decyzji w sprawie zmiany wysokości emerytur i rent byłych posłów, i po trzecie, Parlament nie jest zobowiązany do przedstawienia w takich decyzjach powodów uzasadniających ich zgodność z prawem Unii.
B. W przedmiocie zarzutów od pierwszego do czwartego
1.
Argumentacja stron
43
Na poparcie zarzutów od pierwszego do czwartego podniesiono dwa odrębne zarzuty szczegółowe.
44
W pierwszym zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi, że ten stwierdził, po pierwsze, w pkt 81 zaskarżonego wyroku, że załącznik III do przepisów ZKDP miał do nich nadal zastosowanie po wejściu w życie statutu posła, a po drugie, w pkt 90 zaskarżonego wyroku, że przepisy wewnętrzne Parlamentu nie naruszają praw nabytych zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
45
W tym względzie wnoszący odwołanie podnoszą, że art. 74 przepisów wykonawczych uchylił załącznik III do przepisów ZKDP i utrzymuje w mocy jedynie przepisy przejściowe zawarte w tytule IV tych przepisów oraz w ich art. 75. Od dnia wejścia w życie statutu posła treść tego załącznika III w chwili jego uchylenia została utrzymana w art. 74 i 75 tych przepisów, jak wynika w szczególności z motywu 7 przepisów wykonawczych.
46
Należy bowiem uznać, że zawarte w art. 75 przepisów wykonawczych odesłanie do załączników do przepisów ZKDP odnosi się do świadczenia emerytalnego mającego zastosowanie w czasie obowiązywania tych załączników. Przepis ten ma na celu ochronę praw nabytych zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, co znajduje zresztą potwierdzenie w art. 28 statutu posła.
47
W tych okolicznościach stwierdzenie, że obniżenie kwoty emerytury nie ma wpływu na nabyte prawo do pobierania emerytury, wymagałoby sprecyzowania okoliczności, w których tak jest, i dokonania rozróżnienia między ust. 1 a ust. 2 art. 75 przepisów wykonawczych, czego Sąd nie uczynił.
48
W niniejszej sprawie wysokość emerytur wnoszących odwołanie została obliczona z zastosowaniem współczynnika przeliczeniowego ustalonego jednostronnie i z mocą wsteczną przez prezydium izby deputowanych na podstawie zdarzeń, które zgodnie z logiką aktuarialną należy uznać za niepewne, ponieważ są one związane ze zdarzeniami przyszłymi i niepewnymi, takimi jak średnie prawdopodobieństwo przeżycia beneficjenta w dniu wypłaty emerytury i prawdopodobne istnienie małżonka lub spadkobierców uprawnionych do renty rodzinnej. Jednakże w chwili zmiany wysokości świadczeń emerytalnych wnoszących odwołanie można było z całą pewnością ustalić, czy zdarzenia te miały już miejsce, czy też nie.
49
Nawet gdyby art. 2 załącznika III do przepisów ZKDP miał zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 75 przepisów wykonawczych, przepis ten nie dotyczy przesłanek nabycia prawa do emerytury. Natomiast sporne decyzje zmieniły nie tylko wysokość rozpatrywanych świadczeń emerytalnych, lecz również metodę obliczania tej kwoty, zastępując metodę opartą na dodatku otrzymywanym podczas sprawowania mandatu byłych posłów do Parlamentu Europejskiego metodą opartą na składkach wpłacanych przez tych posłów, tak jak gdyby zawsze były one obliczane według metody opartej na metodzie składkowej. Kiedy wnoszący odwołanie byli czynni zawodowo, nie mieli oni możliwości przewidzenia zmiany wprowadzonej przez sporne decyzje ani możliwości podwyższenia swoich składek na ten system emerytalny w celu złagodzenia negatywnych skutków owej zmiany.
50
Pomocniczo, to znaczy na wypadek, gdyby miało zastosowanie rozróżnienie między prawem do emerytury a prawem do świadczenia emerytalnego, wnoszący odwołanie utrzymują, że mają oni nie tylko prawo do emerytury, lecz również prawo do pobierania stałej kwoty emerytury, jak wynika z art. 75 przepisów wykonawczych, w związku z czym mają prawo do pobierania emerytury w wysokości odpowiadającej tej, jakiej mogli się spodziewać, kiedy uiszczali składki. Sporne decyzje powodują nierównowagę ze szkodą dla wnoszących odwołanie, biorąc pod uwagę, że wpłacone składki nie miały wówczas żadnego wpływu na nabycie prawa do emerytury ani na zakres tego prawa, a zatem były niewielkie w czasie pierwszych kadencji, co jest obecnie niekorzystne przede wszystkim dla najstarszych zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, takich jak wnoszący odwołanie.
51
W drugim zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie podnoszą, że Sąd naruszył zasadę pewności prawa, zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, prawo własności zapisane w art. 17 Karty oraz zasadę proporcjonalności.
52
Po pierwsze, określenie uprawnień emerytalnych na podstawie nowych przepisów narusza zasadę pewności prawa, która zgodnie z racją bytu art. 28 statutu posła i art. 75 przepisów wykonawczych stoi na przeszkodzie naruszeniu praw nabytych.
53
Po drugie, ten nowy sposób ustalania wysokości świadczeń emerytalnych narusza zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań sprzeciwia się wszelkim zmianom w zasadach obliczania, do których wnoszący odwołanie dobrowolnie przystąpili. Zainteresowani byli posłowie do Parlamentu Europejskiego nie wiedzieli bowiem, że ich system emerytalny opiera się na automatycznym odesłaniu do kwot świadczeń emerytalnych byłych członków parlamentu państwa członkowskiego, w którym zostali wybrani.
54
Ponadto Sąd nie wziął pod uwagę okoliczności, że Parlament poinformował wnoszących odwołanie o możliwym zastosowaniu wobec nich decyzji nr 14/2018 dopiero w 2019 r., czyli po dniu, w którym obniżenie wysokości ich świadczeń emerytalnych powinno było mieć zastosowanie, czyli w dniu 1 stycznia 2019 r., co zapewnia im w ten sposób rzeczywistą kontynuację wcześniej nabytego prawa.
55
Co więcej, decyzja nr 14/2018 w żaden sposób nie wymienia zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
56
W każdym razie izba deputowanych i Senato (senat, Włochy) udzieliły zapewnień co do niezmienności uprawnień emerytalnych wnoszących odwołanie, zgodnie z art. 27 i 28 statutu posła oraz art. 75 przepisów wykonawczych.
57
Co się tyczy, po trzecie, prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty, wnoszący odwołanie zauważają, że Sąd stwierdził, iż cel przywołany przez Parlament w celu uzasadnienia naruszenia tego prawa w spornych decyzjach został wyraźnie wymieniony w preambule decyzji nr 14/2018. Jednakże w decyzji tej nie wspominano, że ma ona na celu dokonanie ponownego obliczenia wysokości świadczeń emerytalnych. Ponadto ani Parlament, ani decyzja nr 14/2018 nie wskazały na cel interesu ogólnego, który uzasadniałby to naruszenie.
58
Wnoszący odwołanie podkreślają również, że w pkt 160 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał rozróżnienia między naruszeniem prawa do emerytury a zwykłą waloryzacją wysokości emerytury. Sąd nie wskazał jednak, gdzie znajduje się granica, po przekroczeniu której zmiana wysokości emerytury nie respektuje już istoty prawa własności i prowadzi do naruszenia prawa do emerytury jako takiego.
59
Ponadto w pkt 172 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie stwierdził, że obniżenie wysokości świadczeń emerytalnych wnoszących odwołanie miało na celu dostosowanie wysokości świadczeń emerytalnych wypłacanych wszystkim byłym posłom do Parlamentu Europejskiego do metody obliczania wysokości składek w oparciu o treść decyzji nr 14/2018.
60
Zdaniem wnoszących odwołanie to rozumowanie Sądu jest błędne. Opiera się ono bowiem na przepisach prawa włoskiego, a nie na celu interesu ogólnego uznanym w porządku prawnym Unii, wpisując się jednak w ramy badania zgodności spornych decyzji z prawem własności ustanowionym w Karcie.
61
Ponadto rozumowanie to przeinaczyło metodę obliczania wysokości świadczeń emerytalnych przewidzianą w decyzji nr 14/2018, której nie można uznać za mającą charakter składkowy, ponieważ, po pierwsze, zgodnie z art. 1 ust. 4 tej decyzji wysokość świadczeń dożywotnich jest ograniczona. Po drugie, nowa metoda obliczania przewidziana w tej decyzji opiera się nie na stawkach składek określonych indywidualnie, lecz na takiej samej stopie dla wszystkich zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego. Tak więc były poseł do Parlamentu Europejskiego, który w trakcie sprawowania swojej kadencji opłacał składki obliczone według stawki wyższej od tej identycznej stawki, utraciłby możliwość korzystania z części składek wykraczających poza wspomnianą stawkę.
62
Po czwarte, metoda obliczania wysokości emerytur ustanowiona decyzją nr 14/2018 wskazuje również na naruszenie zasady proporcjonalności, ponieważ opiera się ona na niezindywidualizowanej stawce składek.
63
Sporne decyzje nałożyły nadmierne obciążenie indywidualne, w szczególności w odniesieniu do najstarszych wnoszących odwołanie. Natalio Gatti, obecnie mający 80 lat, jest najbardziej poszkodowany, ponieważ wysokość jego emerytury została obniżona o 61 %, mimo że zasiadał w Parlamencie podczas dwóch kadencji. Jeśli chodzi o D. Ceravolo, mającego obecnie 91 lat, kwotę tę obniżono o 47 %. Kwota ta zostałaby obniżona o 24 % w stosunku do F. Pisoniego, który w chwili śmierci miał 83 lata, mimo że pełnił tę samą funkcję w tym samym okresie co D. Ceravolo, którego kwota została obniżona o 47 %.
64
Naruszenie zasady proporcjonalności w stosunku do przedstawionego uzasadnienia jest tym bardziej oczywiste, że system składkowy emerytur został wprowadzony po raz pierwszy we Włoszech w dniu 1 stycznia 1996 r. i został rozszerzony na większość pracowników począwszy od dnia 1 stycznia 2012 r. Natomiast spornymi decyzjami system składkowy został nałożony na wnoszących odwołanie w odniesieniu do okresu opłacania składek poprzedzającego rok 1995, kiedy ten system składkowy nie istniał we Włoszech w odniesieniu do nikogo.
65
Parlament podnosi, że zarzuty od pierwszego do czwartego należy w części odrzucić jako niedopuszczalne, a w części oddalić jako bezzasadne.
2.
Ocena Trybunału
a)
Uwagi wstępne
66
W pierwszym zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie kwestionują, opierając się na przepisach wewnętrznych Parlamentu, utrzymanie systemu dynamicznego po wejściu w życie statutu posła, a także wskazują, że taki system narusza prawa nabyte do pobierania świadczeń emerytalnych.
67
W związku z tym poprzez taki zarzut szczegółowy wnoszący odwołanie kwestionują w istocie zasadność wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
68
To samo dotyczy drugiego zarzutu szczegółowego w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie podnoszą w nim, że stosowanie nowych przepisów dotyczących obliczania wysokości ich świadczeń emerytalnych nie jest zgodne ani z zasadą pewności prawa, ponieważ te nowe przepisy naruszają prawa nabyte do pobierania emerytury, ani z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ zasada ta stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek obniżeniu kwoty emerytury, którą wnoszący odwołanie spodziewali się otrzymywać, przystępując dobrowolnie do systemu ustanowionego w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP.
69
Natomiast w zakresie, w jakim w drugim zarzucie szczegółowym wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi, że ten nie uwzględnił okoliczności, po pierwsze, że Parlament poinformował ich zbyt późno o ewentualnym zastosowaniu decyzji nr 14/2018, po drugie, że decyzja ta nie wymienia zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, a po trzecie, że izba deputowanych oraz senat udzieliły zapewnień co do niezmienności uprawnień emerytalnych wnoszących odwołanie, wnoszący odwołanie nie krytykują, nawet pośrednio, uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które stanowi niezbędne wsparcie orzeczenia Sądu potwierdzającego zasadność wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
70
Co się tyczy trzeciego zarzutu szczegółowego, w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie zarzucają w nim Sądowi, że ten dokonał oceny zgodności spornych decyzji z prawem własności ustanowionym w Karcie nie w świetle celu uznanego w prawie Unii, lecz w świetle celu realizowanego przez decyzję nr 14/2018, kwestionują oni w istocie zgodność z prawem Unii wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
71
Wnoszący odwołanie nie kwestionują natomiast zasadności wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, gdy zarzucają Sądowi, po pierwsze, że nie określił on granicy, powyżej której zmiana wysokości emerytury nie respektuje już istoty prawa własności i prowadzi do naruszenia prawa do emerytury jako takiego, po drugie, że orzekł on, iż cel przywołany przez Parlament w celu uzasadnienia naruszenia tego prawa w spornych decyzjach został wyraźnie wymieniony w preambule decyzji nr 14/2018, a po trzecie, że Sąd przeinaczył metodę obliczania emerytur przewidzianą w tej decyzji.
72
Co się tyczy czwartego zarzutu szczegółowego, dotyczącego naruszenia zasady proporcjonalności, należy zauważyć, że w ramach tego zarzutu szczegółowego wnoszący odwołanie utrzymują, iż decyzja nr 14/2018 nie jest zgodna z tą zasadą ze względu, po pierwsze, na metodę obliczania emerytur przewidzianą w tej decyzji, po drugie, na wpływ, jaki ta metoda wywiera na sytuację wnoszących odwołanie, i po trzecie, na kontekst historyczny, w jaki wpisuje się ta decyzja. W związku z tym poprzez taki zarzut szczegółowy wnoszący odwołanie nie kwestionują, nawet pośrednio, wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
73
Wynika z tego, że zarzuty od pierwszego do czwartego należy zbadać wyłącznie w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie krytykują w nich wykładnię przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, ze względu na to, że taka wykładnia, po pierwsze, nie wynika z tych przepisów, po drugie, nie jest zgodna z zasadami pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, a po trzecie, nie jest zgodna z prawem własności ustanowionym w art. 17 Karty.
b)
Co do istoty
1) W przedmiocie zarzucanego naruszenia przepisów wewnętrznych Parlamentu
74
Wnoszący odwołanie zarzucają zasadniczo Sądowi, że w pkt 99 zaskarżonego wyroku orzekł on, iż Parlament mógł skutecznie oprzeć się na swoich przepisach wewnętrznych w celu zastosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
75
Należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP „[t]ymczasowe świadczenia emerytalne wypłacane są w takiej samej wysokości i na tych samych warunkach co świadczenia emerytalne członków niższej izby parlamentu państwa członkowskiego, w którym poseł do Parlamentu Europejskiego został wybrany”.
76
Jak wskazał w istocie Sąd w pkt 86 zaskarżonego wyroku, ze sformułowania „[t]ymczasowe świadczenia emerytalne wypłacane są w takiej samej wysokości i na tych samych warunkach” wynika, że Parlament jest zobowiązany do stosowania do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego zasad obliczania emerytur stosowanych do członków parlamentu państwa członkowskiego, w którym ci byli posłowie do Parlamentu Europejskiego zostali wybrani. Innymi słowy, instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego wobec zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
77
Ta wykładnia art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP jest zgodna z celem tego przepisu wynikającym z art. 1 ust. 2 tego załącznika.
78
Ten ostatni przepis przewiduje bowiem, że z emerytury przewidzianej w art. 2 ust. 1 wspomnianego załącznika mogą korzystać jedynie byli posłowie do Parlamentu Europejskiego, których system emerytalny państwa członkowskiego, w którym zostali wybrani, nie przewiduje zasad dotyczących emerytur i rent, lub w wypadku których wysokość lub zasady obliczania emerytury, o którą mogą się ubiegać, nie są identyczne z tymi, które mają zastosowanie do członków parlamentu krajowego.
79
W związku z tym art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP ma zasadniczo na celu umożliwienie byłym posłom do Parlamentu Europejskiego znajdującym się w sytuacji, o której mowa w art. 1 ust. 2 tego załącznika, traktowania ich w taki sam sposób jak posłów do Parlamentu Europejskiego, których krajowy system emerytalny przewidywał emeryturę, której wysokość lub zasady obliczania były takie same jak w przypadku członków ich parlamentu krajowego.
80
Wykładnia tego przepisu w ten sposób, że nakłada on na Parlament obowiązek stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, skutkuje tym samym poddaniem ich, podobnie jak tych innych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, zmianom wprowadzonym do zasad obliczania wysokości emerytur członków ich parlamentu krajowego.
81
Ponadto system emerytalny ustanowiony w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP został utrzymany na mocy przepisów wykonawczych po wejściu w życie statutu posła w odniesieniu do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy rozpoczęli pobieranie emerytury na podstawie tego systemu przed tym wejściem w życie.
82
Artykuł 74 przepisów wykonawczych stanowi, po pierwsze, że przepisy ZKDP wygasają w dniu wejścia w życie tego statutu, lecz również, po drugie, że uchylenie to pozostaje bez uszczerbku dla przepisów przejściowych przewidzianych w tytule IV tych przepisów, a w szczególności w ich art. 75.
83
Zgodnie z art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych emerytury przyznawane na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP są nadal wypłacane osobom, które korzystały z tych świadczeń przed dniem wejścia w życie statutu posła.
84
Jak zauważył Sąd w pkt 88 zaskarżonego wyroku, z brzmienia tego przepisu, a dokładniej z bezwzględnie wiążącego charakteru sformułowania „są nadal wypłacane [na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP]”, a także z użycia czasu teraźniejszego trybu oznajmującego w tym sformułowaniu, należy wywieść, że system dynamiczny nadal ma zastosowanie do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego po wejściu w życie statutu posła.
85
W związku z tym, wbrew temu, co twierdzą wnoszący odwołanie, Sąd nie naruszył prawa, stwierdzając w pkt 81 zaskarżonego wyroku, że przepisy załącznika III do przepisów ZKDP nie zostały uchylone w następstwie wejścia w życie statutu posła.
86
Wykładni art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych, zgodnie z którą system dynamiczny nadal ma zastosowanie do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego po wejściu w życie statutu posła, nie podważa – wbrew twierdzeniom wnoszących odwołanie – ani ust. 2 tego przepisu, ani motyw 7 przepisów wykonawczych, ani art. 28 statutu posła.
87
Jeśli chodzi przede wszystkim o art. 75 ust. 2 zdanie pierwsze przepisów wykonawczych, przewiduje on, że „[p]rawa emerytalne uzyskane przed dniem wejścia w życie statutu [posła] na podstawie […] załącznika III [do przepisów ZKDP] stanowią prawa nabyte”.
88
Tymczasem wbrew temu, co twierdzą wnoszący odwołanie, z przepisu tego nie można wywieść żadnej gwarancji ani w odniesieniu do wypłaty emerytury obliczonej na podstawie zasad obliczania krajowych świadczeń emerytalnych obowiązujących w dniu wejścia w życie statutu posła, ani też stałej i niezmiennej kwoty emerytury w chwili przystąpienia do systemu emerytalnego ustanowionego w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP.
89
Sąd słusznie zauważył w pkt 146 zaskarżonego wyroku, że statut posła i przepisy wykonawcze ustanowiły dwa kolejne systemy emerytalne, z których wynikają dwa rodzaje uprawnień emerytalnych, a mianowicie, po pierwsze, uprawnienia emerytalne nabyte do dnia 14 lipca 2009 r., daty wejścia w życie wspomnianego statutu, na podstawie przepisów wewnętrznych Parlamentu, a po drugie, uprawnienia emerytalne nabyte po tej dacie na podstawie art. 49 przepisów wykonawczych.
90
W tym kontekście art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych ma zastosowanie, jak wskazał Sąd w pkt 92 zaskarżonego wyroku, do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, w tym do niektórych z wnoszących odwołanie, którzy wpłacili do budżetu Unii składki na podstawie art. 2 ust. 2 załącznika III do przepisów ZKDP i zaczęli pobierać emeryturę przed wejściem w życie statutu posła, podczas gdy art. 75 ust. 2 przepisów wykonawczych ma zastosowanie do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy, mimo że również opłacali takie składki, nie rozpoczęli jeszcze pobierania świadczeń emerytalnych w dniu wejścia w życie statutu posła.
91
Zgodnie bowiem z art. 75 ust. 2 zdanie drugie przepisów wykonawczych „[o]soby, które nabyły prawa [na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP], otrzymują świadczenia obliczone na podstawie praw nabytych na podstawie [tego załącznika], o ile spełniają przesłanki przewidziane w prawie krajowym danego państwa członkowskiego i złożyły wniosek, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wyżej wymienionego załącznika III”.
92
W zakresie, w jakim art. 75 ust. 2 zdanie drugie przepisów wykonawczych przewiduje warunki, jakie byli posłowie do Parlamentu Europejskiego muszą spełnić, aby otrzymać emeryturę obliczoną na podstawie praw nabytych na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP, przepis ten nie ma zastosowania do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy rozpoczęli pobieranie emerytury na podstawie tego załącznika przed wejściem w życie statutu posła, takich jak wnoszący odwołanie.
93
Ponadto w zakresie, w jakim art. 75 ust. 2 zdanie drugie przepisów wykonawczych przewiduje, że zainteresowani byli posłowie do Parlamentu Europejskiego otrzymują emeryturę na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP na podstawie praw nabytych, pojęcie „[nabytych] praw emerytalnych” w rozumieniu tego art. 75 ust. 2 należy rozumieć, jak słusznie podkreślił Sąd, w istocie, w pkt 91 zaskarżonego wyroku, jako dotyczące praw emerytalnych wynikających ze składek zapłaconych indywidualnie przez każdego z byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, stanowiących podstawę obliczenia emerytury wypłacanej im na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP. Pojęcia tego nie można zatem rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono do podnoszonego prawa do pobierania stałej i niezmiennej kwoty emerytury, obliczonej na podstawie przepisów krajowych obowiązujących w chwili wejścia w życie statutu posła lub w chwili przystąpienia do systemu emerytalnego ustanowionego przez ten przepis.
94
Co się tyczy następnie motywu 7 przepisów wykonawczych, stanowi on, po pierwsze, że „osoby korzystające z pewnych świadczeń przyznanych na podstawie przepisów ZKDP [powinny móc] z nich nadal korzystać po uchyleniu tych przepisów zgodnie z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań”, i po drugie, że „[n]ależy również zagwarantować przestrzeganie praw emerytalnych nabytych w oparciu o przepisy ZKDP przed wejściem w życie statutu [posła]”.
95
Z motywu tego wynika, że uściśla on, iż świadczenia przyznawane na podstawie tego uregulowania są nadal wypłacane, przy czym nie można z tego wywnioskować, że uregulowanie to przestanie mieć zastosowanie po tej dacie.
96
Tym samym pojęcie „[nabytych] praw emerytalnych” ma ten sam zakres w tym motywie co zakres, jaki ma ono w art. 75 ust. 2 przepisów wykonawczych, sprecyzowany w pkt 93 niniejszego wyroku.
97
To w tym kontekście badania przepisów wewnętrznych Parlamentu Sąd mógł stwierdzić w pkt 90 zaskarżonego wyroku, nie naruszając przy tym prawa, że przepisy wewnętrzne Parlamentu nie naruszają nabytych praw emerytalnych.
98
Co się tyczy wreszcie art. 28 statutu posła, jak słusznie zauważył Sąd w pkt 93 zaskarżonego wyroku, przepis ten ma zastosowanie do uprawnień emerytalnych, które byli posłowie do Parlamentu Europejskiego nabyli na mocy nie załącznika III do przepisów ZKDP, lecz krajowych systemów emerytalnych. Wbrew twierdzeniom wnoszących odwołanie przepis ten, jako taki, nie ma wpływu na wykładnię art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych.
99
W związku z tym zarówno z brzmienia, jak i z kontekstu i celu przepisów wewnętrznych Parlamentu wynika, że w pkt 99 zaskarżonego wyroku Sąd w żaden sposób nie naruszył prawa, orzekając, że Parlament mógł zgodnie z prawem oprzeć się na swoich przepisach wewnętrznych w celu zastosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
2) W przedmiocie zarzucanego naruszenia zasad ochrony uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa oraz prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty
100
Wnoszący odwołanie utrzymują, że przyjęta przez Sąd wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu jest sprzeczna z zasadami ochrony uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa oraz z prawem własności zagwarantowanym w art. 17 Karty.
101
Zgodnie z ogólną zasadą wykładni akt prawny Unii powinien być interpretowany, tak dalece, jak to możliwe, w sposób, który nie podważa jego ważności, i w zgodzie z całością prawa pierwotnego, w tym w szczególności z postanowieniami Karty. W związku z tym, wówczas gdy tekst prawa wtórnego Unii można poddać więcej niż jednej wykładni, należy dać raczej pierwszeństwo tej wykładni, która zapewnia zgodność przepisu z prawem pierwotnym, niż wykładni prowadzącej do uznania jego niezgodności z tym prawem (wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains, C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 86 i przytoczone tam orzecznictwo).
102
Co się tyczy przede wszystkim zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, wnoszący odwołanie podnoszą, że okoliczność, iż przystąpili oni do systemu emerytalnego ustanowionego w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, gwarantuje im na mocy tej zasady, że wysokość ich emerytury jest obliczana zgodnie z zasadami obowiązującymi w chwili przystąpienia do tego systemu.
103
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału nikt nie może skutecznie powoływać się na naruszenie wspomnianej zasady, jeśli administracja nie udzieliła mu precyzyjnych zapewnień. Możliwość powołania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdej osobie, u której instytucja wzbudziła uzasadnione nadzieje. W tym względzie zapewnieniami mogącymi wzbudzić takie nadzieje są, niezależnie od formy, w jakiej zostały przekazane, dokładne, bezwarunkowe, spójne informacje, pochodzące z uprawnionych i wiarygodnych źródeł (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Deza/ECHA, C‑419/17 P, EU:C:2019:52, pkt 69, 70 i przytoczone tam orzecznictwo).
104
Natomiast jeżeli ostrożna i poinformowana osoba jest w stanie przewidzieć przyjęcie środka Unii mogącego naruszyć jej interesy, to nie może ona powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań w razie przyjęcia takiego środka (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Deza/ECHA, C‑419/17 P, EU:C:2019:52, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo).
105
Okoliczność, że wnoszący odwołanie przystąpili dobrowolnie do systemu emerytalnego ustanowionego w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, nie dała im jednak prawa do pobierania emerytury przewidywalnej, stałej i niezmiennej w chwili przystąpienia do tego systemu. Jak bowiem słusznie orzekł Sąd w pkt 211 i 212 zaskarżonego wyroku, jedynym zapewnieniem, precyzyjnym i bezwarunkowym, jakie Parlament był w stanie udzielić wnoszącym odwołanie, było zapewnienie, że zgodnie z przepisami wewnętrznymi Parlamentu otrzymywaliby oni emeryturę, której wysokość i warunki byłyby takie same jak w przypadku członków parlamentu państwa członkowskiego, w którym zostali wybrani, zgodnie z systemem dynamicznym.
106
Wynika z tego, że wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, jest zgodna z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań.
107
Następnie, co się tyczy prawa własności, wnoszący odwołanie podnoszą, że Sąd naruszył prawo w pkt 171 zaskarżonego wyroku, gdy uznał, że ocena celu interesu ogólnego realizowanego przez sporne decyzje nie może pomijać celów, które doprowadziły do przyjęcia decyzji nr 14/2018.
108
Należy przypomnieć, że w pkt 163 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, iż nawet jeśli sporne decyzje nie pociągają za sobą zwykłego pozbawienia emerytur wnoszących odwołanie, to jednak obniżają one ich kwotę, ograniczając w ten sposób prawo własności wnoszących odwołanie.
109
Następnie w pkt 164–179 zaskarżonego wyroku Sąd zbadał, czy ograniczenie to odpowiada wymogom art. 52 ust. 1 Karty, przypomnianym w pkt 157 tego wyroku. W tym względzie w pkt 171 wspomnianego wyroku Sąd orzekł, że ocena celu interesu ogólnego realizowanego przez sporne decyzje nie może być dokonywana bez uwzględnienia celów, które doprowadziły do przyjęcia decyzji nr 14/2018. W tym właśnie zakresie Sąd, po przeprowadzeniu badania zgodności tych decyzji z prawem własności, którego dokonał w pkt 172–178 tego wyroku, biorąc pod uwagę te cele, orzekł w pkt 180 tego wyroku, że zarzut dotyczący naruszenia prawa własności należy oddalić.
110
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zakres tego prawa należy, zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty, określić z uwzględnieniem art. 1 protokołu dodatkowego nr 1 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., który ustanawia to prawo (zob. podobnie wyrok z dnia 13 czerwca 2017 r., Florescu i in., C‑258/14, EU:C:2017:448, pkt 49).
111
Z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że uprawnienia wynikające z zapłaty składek na system zabezpieczenia społecznego stanowią prawa majątkowe dla celów tego art. 1 (wyrok z dnia 13 czerwca 2017 r., Florescu i in., C‑258/14, EU:C:2017:448, pkt 50).
112
Ponadto obniżenie wysokości emerytury, które może mieć wpływ na jakość życia zainteresowanego, stanowi ograniczenie jego prawa własności (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 1 września 2015 r. w sprawie Da Silva Carvalho Rico przeciwko Portugalii, CE:ECHR:2015:0901DEC001334114, § 33).
113
W zakresie, w jakim wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, może prowadzić do takiego obniżenia wysokości emerytury tych ostatnich, wykładnia ta może prowadzić do ograniczenia prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty.
114
Tymczasem prawo własności nie jest prawem absolutnym, a zatem korzystanie z niego może podlegać ograniczeniom, pod warunkiem w szczególności, że ograniczenia te są uzasadnione celami interesu ogólnego realizowanymi przez Unię (zob. podobnie wyrok z dnia 13 czerwca 2017 r., Florescu i in., C‑258/14, EU:C:2017:448, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
115
Zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 Karty wszelkie ograniczenia prawa własności zapisanego w jej art. 17 są zgodne z tym ostatnim postanowieniem, o ile są przewidziane ustawą, szanują istotę prawa własności oraz – z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności – są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób.
116
W tym względzie w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że wymóg, zgodnie z którym wszelkie ograniczenia korzystania z praw podstawowych muszą być przewidziane ustawą, oznacza, że podstawa prawna, która pozwala na ingerencję w te prawa, musi sama określać zakres ograniczenia wykonywania danego prawa, przy czym z jednej strony wymaganie to nie wyklucza, by to ograniczenie było sformułowane w sposób wystarczająco otwarty, tak aby można je było dostosować do zmieniających się sytuacji, a z drugiej strony Trybunał może w stosownym przypadku doprecyzować poprzez wykładnię konkretny zakres ograniczenia, z punktu widzenia zarówno samego brzmienia rozpatrywanych przepisów Unii, jak i ich ogólnej systematyki oraz celów, którym służą, zinterpretowanym w świetle praw podstawowych gwarantowanych w Karcie (wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains, C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 114).
117
Jak wskazano w pkt 99 niniejszego wyroku, zarówno z brzmienia, jak i z kontekstu i celu wewnętrznych przepisów Parlamentu, które mają zasięg ogólny w odniesieniu do posłów do Parlamentu Europejskiego, a zatem można je uznać za równoważne – na płaszczyźnie wewnętrznej tej instytucji – z „ustawą” w rozumieniu art. 52 ust. 1 Karty [zob. analogicznie opinia 1/15 (Umowa UE–Kanada o danych PNR) z dnia 26 lipca 2017 r., EU:C:2017:592, pkt 145, 146], wynika, że wspomniana instytucja jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
118
W drugiej kolejności Sąd, jako sąd orzekający co do istoty, i nie naruszając prawa, mógł stwierdzić w pkt 160 i 179 zaskarżonego wyroku, że wnoszący odwołanie nie przedstawili konkretnych dowodów mogących wykazać, że obniżenie wysokości ich emerytur narusza istotę ich prawa własności lub że należy je uznać za nieproporcjonalne.
119
W trzeciej kolejności, co się tyczy kwestii, czy system dynamiczny i mogące z niego wynikać obniżki kwot świadczeń emerytalnych są konieczne i rzeczywiście odpowiadają jednemu lub kilku celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię, należy stwierdzić, że Sąd naruszył prawo w pkt 171 zaskarżonego wyroku, gdy uznał, że biorąc pod uwagę art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, przyjęcie spornych decyzji było siłą rzeczy uzależnione od wyborów dokonanych przez właściwe organy włoskie, w związku z czym „[o]cena realizowanego celu interesu ogólnego nie może zatem pomijać celów, jakie leżały u podstaw wydania [spornej] decyzji nr 14/2018”.
120
Cele decyzji nr 14/2018, mającej zastosowanie do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego na mocy systemu dynamicznego, mają bowiem charakter czysto krajowy. Jako takie nie mogą zatem uzasadniać obniżenia wysokości świadczeń emerytalnych, ponieważ kwoty te są wypłacane w ramach systemu emerytalnego ustanowionego nie na podstawie prawa krajowego, lecz na podstawie prawa Unii, i obciążają budżet Unii.
121
W związku z tym w pkt 172–178 zaskarżonego wyroku Sąd również niesłusznie uwzględnił cele realizowane przez tę decyzję krajową w celu zbadania, czy naruszenie prawa własności wnoszących odwołanie, wynikające ze spornych decyzji, było uzasadnione.
122
Należy jednak przypomnieć, że jeśli w uzasadnieniu wyroku Sądu dopuszczono się naruszenia prawa Unii, lecz sentencja tego wyroku okazuje się zasadna w świetle innych względów prawnych, to naruszenie takie nie może skutkować uchyleniem tego wyroku i w takiej sytuacji uzasadnienie to należy zastąpić innym i oddalić odwołanie (wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., Komisja/Amazon.com i in., C‑457/21 P, EU:C:2023:985, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
123
Należy zatem zbadać, czy oddalenie zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty wydaje się zasadne ze względów prawnych innych niż te dotknięte błędem wskazanym w pkt 119 i 121 niniejszego wyroku.
124
W tym względzie należy zauważyć, że stosowanie systemu dynamicznego do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego znajdujących się w sytuacji, o której mowa w art. 1 ust. 2 załącznika III do przepisów ZKDP, realizuje cel interesu ogólnego uznawany przez Unię w zakresie, w jakim zmierza ono, jak wynika z pkt 79 niniejszego wyroku, do traktowania w taki sam sposób, po pierwsze, posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy albo nie byli objęci systemem emerytalnym w państwie członkowskim, w którym zostali wybrani, albo korzystali z systemu emerytalnego, którego wysokość lub zasady obliczania emerytury nie były takie same jak w przypadku członków parlamentu krajowego, i po drugie, posłów do Parlamentu Europejskiego, których krajowy system emerytalny przewidywał wysokość lub zasady obliczania emerytury takie same jak w przypadku członków parlamentu krajowego.
125
Stosowanie systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego rzeczywiście odpowiada temu celowi równego traktowania, ponieważ skutkuje tym, że obie kategorie posłów do Parlamentu Europejskiego wymienione w poprzednim punkcie podlegają w każdym czasie przepisom krajowym dotyczącym obliczania świadczeń emerytalnych członków parlamentu danego państwa członkowskiego.
126
Stosowanie to było ponadto konieczne do osiągnięcia wspomnianego celu, ponieważ jedynie dostosowanie wysokości lub zasad obliczania emerytury, takie jak przewidziane w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP w związku z art. 1 ust. 2 tego załącznika, mogło prowadzić do równego traktowania wspomnianych kategorii posłów do Parlamentu Europejskiego.
127
Wydaje się zatem, że pomimo naruszenia prawa wskazanego w pkt 119 i 121 niniejszego wyroku oddalenie zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty jest zasadne, ponieważ rozpatrywane ograniczenie prawa własności spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 52 ust. 1 Karty.
128
Wreszcie, jeśli chodzi o zasadę pewności prawa, wnoszący odwołanie utrzymują, że dokonane przez Sąd rozróżnienie między „prawami emerytalnymi nabytymi” a „wysokością świadczeń” prowadzi do błędnego wniosku, zgodnie z którym system dynamiczny jest zgodny z tą zasadą.
129
W ramach badania zgodności spornych decyzji z zasadą pewności prawa Sąd przypomniał w pkt 196 zaskarżonego wyroku, że już z pkt 81–97 tego wyroku wynika, iż należy odróżnić „prawa emerytalne nabyte” od „wysokości świadczeń”. Sąd wskazał w tym względzie, że o ile „prawa emerytalne” zostały ostatecznie nabyte i nie mogą być zmieniane, a świadczenia są ciągle wypłacane, o tyle nic nie stoi na przeszkodzie dostosowaniu wysokości świadczeń w górę lub w dół, do czego Parlament był zobowiązany w niniejszej sprawie ze względu na ciążący na nim obowiązek stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
130
W pkt 206 zaskarżonego wyroku Sąd zakończył swoją analizę, orzekając, że wnoszący odwołanie nie wykazali, iż w niniejszej sprawie naruszono zasadę pewności prawa. Przepisy wewnętrzne Parlamentu oznaczały bowiem, że nowe kwoty świadczeń emerytalnych wnoszących odwołanie wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. Tymczasem Sąd przypomniał, że te przepisy wewnętrzne obowiązywały znacznie wcześniej przed dniem 1 stycznia 2019 r., a nie po tej dacie. Ponadto wnoszący odwołanie nie wykazali ani nie twierdzili, że Parlament zastosował te nowe kwoty przed dniem 1 stycznia 2019 r., czyli przed datą przyjętą w tym celu w decyzji nr 14/2018. Wreszcie, zdaniem Sądu od stycznia 2019 r. Parlament poinformował wnoszących odwołanie o możliwym zastosowaniu wobec nich zasad określonych w decyzji nr 14/2018, co instytucja ta potwierdziła im w lutym 2019 r. Sąd wywiódł z tego, że wnoszący odwołanie zostali poinformowani o zmianie przepisów mających zastosowanie do obliczania wysokości ich świadczeń emerytalnych przed przyjęciem spornych decyzji.
131
W tym względzie należy przypomnieć, że zasada pewności prawa wymaga, aby dane uregulowanie Unii umożliwiało zainteresowanym dokładne zapoznanie się z zakresem obowiązków, które na nich nakłada, oraz aby mogli oni poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki i podjąć w związku z tym odpowiednie działania (wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Global Silicones Council i in./Komisja, C‑558/21 P, EU:C:2023:839, pkt 99 i przytoczone tam orzecznictwo).
132
Tak więc nowe ustawy, które wprowadzają zmiany do dawnej ustawy, mają zastosowanie, z zastrzeżeniem wyjątków, do przyszłych skutków sytuacji powstałych pod rządami dawnej ustawy. Inaczej jest jedynie w przypadku sytuacji, które powstały i w pełni zrealizowały się pod rządami dawnej ustawy, przyznających prawa nabyte. Prawo jest uważane za nabyte, gdy okoliczność powodująca jego powstanie zaistnieje przed zmianą przepisów. Nie jest tak w przypadku prawa, którego przesłanka powstania nie zrealizowała się pod rządami przepisu, który został zmieniony (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Grossetête/Parlament, C‑714/21 P, EU:C:2023:187, pkt 84 i przytoczone tam orzecznictwo).
133
Co się tyczy w szczególności prawa do pobierania emerytury, prawo to nabywa się co do zasady w chwili zaistnienia zdarzenia powodującego powstanie tego prawa, to znaczy w chwili, gdy emerytura staje się wymagalna (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Grossetête/Parlament, C‑714/21 P, EU:C:2023:187, pkt 85–87).
134
Nie oznacza to jednak, że każda zmiana w zasadach obliczania wysokości świadczenia emerytalnego, która pociąga za sobą obniżenie tej kwoty, stosowane na podstawie uregulowania przyjętego po tym, gdy to świadczenie emerytalne stało się wymagalne, stanowi naruszenie tych praw nabytych.
135
Należy przypomnieć w tym względzie, że w prawie Unii nie istnieje zasada, zgodnie z którą prawa nabyte nie mogą w żadnym wypadku być zmieniane lub ograniczane. Istnieje możliwość, pod pewnymi warunkami, zmiany takich praw (zob. podobnie wyrok z dnia 9 marca 2023 r., Grossetête/Parlament, C‑714/21 P, EU:C:2023:187, pkt 88, 89).
136
W niniejszej sprawie Sąd mógł słusznie uznać, na podstawie dowodów wskazanych w szczególności w pkt 206 zaskarżonego wyroku, że stosowanie systemu dynamicznego przewidzianego w załączniku III do przepisów ZKDP i w art. 75 przepisów wykonawczych jest zgodne z zasadą pewności prawa.
137
W świetle wszystkich powyższych rozważań należy oddalić zarzuty od pierwszego do czwartego w zakresie, w jakim wnoszący odwołanie kwestionują w nich wykładnię przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, jako w części bezzasadne, a w części bezskuteczne.
C. W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego błędnej wykładni art. 25 ust. 3 regulaminu Parlamentu
1.
Argumentacja stron
138
Wnoszący odwołanie podnoszą, że w pkt 70–72 zaskarżonego wyroku Sąd błędnie uznał, iż kierownik wydziału był właściwy do wydania spornych decyzji, ponieważ jego subdelegacja była zgodna z prawem.
139
Po pierwsze, z informacji przedstawionych na rozprawie przed Sądem wynika, że sporne decyzje zostały w rzeczywistości przyjęte przez służbę prawną Parlamentu, ponieważ wspomniany kierownik wydziału poddał tę kwestię ocenie tej służby i sam nie przeprowadził żadnej analizy ani nie przedstawił żadnego własnego uzasadnienia. Po drugie, sporne decyzje powinny były zostać przyjęte przez Prezydium Parlamentu, ponieważ są one aktami zarządu nadzwyczajnego. Decyzje takie są bowiem związane z nową, złożoną i nieprzewidzianą sytuacją, o czym świadczy zresztą interwencja służby prawnej Parlamentu, w związku z czym ich zgodność z normami i zasadami wyższego rzędu Unii powinna była zostać sprawdzona przed ich przyjęciem. W związku z tym nie chodzi tu o decyzje czysto techniczne, które mogą być delegowane na kierownika wydziału.
140
Parlament utrzymuje, że zarzut piąty należy oddalić jako bezzasadny.
2.
Ocena Trybunału
a)
Uwagi wstępne
141
W zarzucie piątym wnoszący odwołanie kwestionują w szczególności właściwość kierownika wydziału do wydania spornych decyzji. W świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 37 niniejszego wyroku należy zbadać zasadność takiego zarzutu szczegółowego, ponieważ wnoszący odwołanie podnoszą w nim niezgodność z prawem, która może się powtórzyć w przyszłości.
142
Natomiast zarzut szczegółowy podniesiony również w ramach zarzutu piątego, w którym wnoszący odwołanie zarzucają kierownikowi wydziału, że nie sporządził on żadnej analizy lub uzasadnienia innego niż to zawarte w opinii służby prawnej, sprowadza się do przedstawienia Trybunałowi twierdzenia faktycznego, którego – w braku argumentu dotyczącego przeinaczenia okoliczności faktycznych lub naruszenia prawa przez Sąd – Trybunał nie może zbadać w ramach odwołania.
143
Zgodnie z art. 256 ust. 1 TFUE oraz z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych. Jedynie Sąd jest właściwy do ustalenia i dokonania oceny istotnych okoliczności faktycznych, jak również do dokonania oceny dowodów. Ocena tych okoliczności faktycznych i dowodów nie jest zatem, z wyjątkiem przypadków ich przeinaczenia, kwestią prawną podlegającą, jako taka, kontroli Trybunału w ramach odwołania (wyrok z dnia 28 września 2023 r., Changmao Biochemical Engineering/Komisja, C‑123/21 P, EU:C:2023:708, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo).
144
Wynika z tego, że zarzut piąty należy zbadać co do istoty w zakresie, w jakim zawiera on zarzut szczegółowy dotyczący braku właściwości wspomnianego kierownika wydziału do wydania spornych decyzji, i że w pozostałym zakresie zarzut ten jest niedopuszczalny.
b)
Co do istoty
145
Należy zauważyć, że Sąd stwierdził w pkt 71 zaskarżonego wyroku, iż kierownik wydziału został mianowany subdelegowanym urzędnikiem zatwierdzającym dla linii budżetowej 1030, dotyczącej emerytur i rent, o których mowa w załączniku III do przepisów ZKDP, decyzją FINS/2019‑01 dyrektora generalnego ds. finansów Parlamentu z dnia 23 listopada 2018 r., i że w decyzji tej wyraźnie wskazano, iż kierownik wydziału jest upoważniony do działania w szczególności przy ustalaniu zobowiązań prawnych i zobowiązań budżetowych, rozliczaniu wydatków i zatwierdzaniu płatności, lecz także przy sporządzaniu prognoz wierzytelności, ustalaniu należności do odzyskania oraz wydawaniu nakazów odzyskania środków.
146
W pkt 72 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał w szczególności, że zasady określone w przepisach wykonawczych i przepisach ZKDP, w brzmieniu przyjętym przez Prezydium Parlamentu, nie zostały zmienione przez kierownika wydziału, a jedynie wprowadzone przez niego w życie.
147
W tych okolicznościach Sąd orzekł w pkt 73 zaskarżonego wyroku, że kierownik wydziału jest właściwy do wydania spornych decyzji.
148
W zakresie, w jakim decyzja FINS/2019‑01 dyrektora generalnego ds. finansów Parlamentu z dnia 23 listopada 2018 r. zezwala kierownikowi wydziału między innymi na ustalanie zobowiązań prawnych i zobowiązań budżetowych, rozliczanie wydatków i zatwierdzanie płatności, lecz także na sporządzanie prognoz wierzytelności, ustalenie należności do odzyskania oraz wydawanie nakazów odzyskania środków, jest ona sformułowana w sposób wystarczająco szeroki, aby objąć sytuacje, na które powołują się wnoszący odwołanie, a mianowicie sytuacje nowe, złożone i nieprzewidziane w dziedzinach delegowanych.
149
Ponadto wnoszący odwołanie nie podnoszą, że decyzja ta zawiera zastrzeżenie dotyczące właściwości do stosowania prawa pierwotnego Unii, a w szczególności postanowień Karty, w ramach przyjmowania decyzji z tych dziedzin.
150
Co więcej, art. 25 ust. 3 regulaminu Parlamentu nie zawiera, wbrew temu, co twierdzą wnoszący odwołanie, żadnego zastrzeżenia właściwości w tej dziedzinie na rzecz Prezydium Parlamentu. Zgodnie bowiem z tym przepisem „[n]a wniosek Sekretarza Generalnego lub grupy politycznej Prezydium [Parlamentu] podejmuje decyzje finansowe, organizacyjne i administracyjne w sprawach dotyczących posłów”. Z przepisu tego nie można również wywieść podnoszonego rozróżnienia między aktami zarządu nadzwyczajnego, których wydawanie jest zastrzeżone dla Prezydium Parlamentu, a aktami zwykłego organu administracji, które zostały delegowane na kierownika wydziału.
151
W związku z tym zarzut szczegółowy dotyczący braku właściwości kierownika wydziału jest bezzasadny.
152
Wynika stąd, że zarzut piąty należy w części odrzucić jako niedopuszczalny, a w części oddalić jako bezzasadny.
D. W przedmiocie zarzutu szóstego, dotyczącego naruszenia prawa popełnionego przez Sąd w ramach oceny uzasadnienia spornych decyzji
1.
Argumentacja stron
153
Wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi naruszenie prawa przy ocenie uzasadnienia spornych decyzji.
154
Ponieważ Parlament ma obowiązek zbadania zgodności z normami wyższego rzędu prawa Unii, badaniu temu powinno było towarzyszyć uzasadnienie w tym względzie. Opinia służby prawnej, na którą powołuje się Parlament, nie jest w tym celu wystarczająca, ponieważ, po pierwsze, nie została ona wymieniona w spornych decyzjach ani do nich załączona, a po drugie, zawiera bardzo częściową i pobieżną analizę przestrzegania norm wyższego rzędu i podstawowych zasad Unii.
155
Ponadto w pkt 57 i 178 zaskarżonego wyroku Sąd popełnił błąd, uznając, że art. 1 ust. 7 decyzji nr 14/2018 gwarantuje ogólną proporcjonalność interwencji, umożliwiając podwyższenie kwoty emerytury osób, które nie uzyskują innych rocznych dochodów i cierpią na poważną chorobę. Podwyżki te mają ograniczony zakres, a ten przepis decyzji nr 14/2018 nie może stanowić ważnej klauzuli ochronnej na rzecz innych osób, których decyzja ta nie dotyczy. Ponadto rada sądu izby deputowanych unieważniła wspomniany przepis, w związku z czym Sąd oparł swoją ocenę proporcjonalności na nieistniejącym przepisie.
156
Parlament podnosi, że zarzut szósty należy odrzucić jako niedopuszczalny, a posiłkowo oddalić jako bezzasadny.
2.
Ocena Trybunału
a)
Uwagi wstępne
157
W zarzucie szóstym wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi, że ten nie stwierdził, iż Parlament uchybił ciążącemu na nim obowiązkowi uzasadnienia spornych decyzji. Zdaniem wnoszących odwołanie Parlament powinien był nie tylko sprawdzić, czy stosowanie decyzji nr 14/2018 było zgodne z prawem Unii, lecz również wyraźnie wskazać w spornych decyzjach powody, dla których uznał, że tak było. Sąd niesłusznie uznał za istotną analizę decyzji nr 14/2018 zawartą w opinii służby prawnej, dotyczącą w szczególności proporcjonalności tej decyzji.
158
Zarzut ten dotyczy wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, ponieważ zmierza on do zakwestionowania tego, że na mocy tych przepisów krajowy system emerytalny może być automatycznie stosowany do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego – bez uzasadnionej oceny zgodności takiego stosowania z prawem Unii.
159
Należy zatem zbadać zarzut szósty co do istoty.
b)
Co do istoty
160
Jak wynika z analizy zarzutów od pierwszego do czwartego niniejszego odwołania, Sąd mógł słusznie stwierdzić w pkt 86 i 89 zaskarżonego wyroku, że Parlament był zobowiązany do stosowania wobec wnoszących odwołanie tych samych zasad dotyczących wysokości i warunków świadczeń emerytalnych, co ustalone w prawie włoskim.
161
Sąd również słusznie wskazał w tych samych punktach, że Parlament może zwolnić się od tego obowiązku, w przypadku gdy takie stosowanie prowadziłoby do naruszenia normy wyższego rzędu prawa Unii, takiej jak ogólna zasada prawa Unii lub postanowienie Karty.
162
O ile zatem wnoszący odwołanie słusznie podkreślają, że do Parlamentu należy upewnienie się, iż stosowanie jego przepisów wewnętrznych, polegających na dostosowaniu emerytur jego byłych posłów w zależności od rozwoju systemów krajowych, nie jest sprzeczne z ogólnymi zasadami prawa Unii lub z Kartą, o tyle nie wynika z tego jednak, że sporne decyzje powinny przedstawiać powody, dla których Parlament uważał, że rozpatrywane dostosowanie było zgodne z tymi zasadami i z Kartą.
163
Należy przypomnieć w tym względzie, że wymóg uzasadnienia aktów prawnych Unii przewidziany w art. 296 akapit drugi TFUE należy oceniać w świetle okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności treści aktu, charakteru podniesionych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu informacji mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma zatem wymogu, by uzasadnienie aktu wyszczególniało wszystkie okoliczności faktyczne i prawne, które można by uznać za istotne [wyrok z dnia 30 stycznia 2024 r., Agentsia Patna infrastruktura (Europejskie finansowanie infrastruktury drogowej), C‑471/22, EU:C:2024:99, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo].
164
W świetle tego orzecznictwa należy oczywiście uznać, że do autora spornych decyzji należało przedstawienie w nich powodów związanych z przepisami wewnętrznymi Parlamentu, które skłoniły tę instytucję do dostosowania emerytur i rent adresatów tych decyzji.
165
Nie można natomiast wymagać od tego autora, aby wyjaśnił ponadto, dlaczego Parlament uznał, że ani ogólne zasady prawa Unii, ani Karta nie stoją na przeszkodzie jego decyzji. Nadanie takiego zakresu wymogowi uzasadnienia oznaczałoby zobowiązanie autora aktu do przedstawienia nie tylko powodów jego decyzji, lecz również powodów, dla których uznał on, że nie należy powstrzymywać się od jej wydania. Tymczasem, z zastrzeżeniem szczególnych sytuacji niezwiązanych z niniejszą sprawą, nie można uznać, że w celu zrozumienia uzasadnienia autora aktu konieczne jest, aby przedstawił on analizę zgodności swojej decyzji z ogólnymi zasadami prawa Unii i z Kartą.
166
Z powyższego wynika, że zarzut szósty jest bezzasadny.
167
Ponieważ wszystkie zarzuty podniesione przez wnoszących odwołanie na jego poparcie zostały oddalone, odwołanie należy oddalić w całości.
VI. W przedmiocie kosztów
168
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
169
Ponieważ wnoszący odwołanie przegrali sprawę, należy – zgodnie z żądaniem Parlamentu – obciążyć ich własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Parlament.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1)
Odwołanie zostaje oddalone.
2)
Giacomo Santini, Marco Cellai, Domenico Ceravolo, Natalino Gatti, Rosa Maria Avitabile, w charakterze spadkobierczyni Antonia Mazzonego, Luigi Moretti, Gabriele Sboarina, Lina Wuhrer, Patrizia Capraro i Luciana Meneghini, w charakterze spadkobierczyni Ferruccia Pisoniego, zostają obciążeni, poza własnymi kosztami, kosztami poniesionymi przez Parlament Europejski.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.