62023CJ0629_RES
Sprawa C‑629/23
MTÜ Eesti Suurkiskjad
przeciwko
Keskkonnaamet
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Riigikohus)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 12 czerwca 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43/EWG – Artykuł 1 lit. i) akapit pierwszy – Stan ochrony gatunku – Pojęcie – Artykuł 14 – Środki zarządzania – Pozyskiwanie ze stanu dzikiego i eksploatacja zgodne z zachowaniem lub odtworzeniem gatunku we właściwym stanie ochrony – Artykuł 1 lit. i) akapit drugi – Ocena właściwego charakteru stanu ochrony danego gatunku – Przesłanki kumulatywne – Canis lupus (wilk) – Zaklasyfikowanie do kategorii „narażone” czerwonej księgi Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody – Gatunek zwierząt należący do populacji, której naturalny zasięg wykracza poza terytorium państwa członkowskiego – Uwzględnienie wymiany z populacjami tego samego gatunku występującymi w sąsiednich państwach członkowskich lub państwach trzecich – Artykuł 2 ust. 3 – Uwzględnienie wymogów gospodarczych, społecznych i kulturowych oraz cech regionalnych i lokalnych
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Gatunki zwierząt będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty – Środki zarządzania – Uprawnienia dyskrecjonalne państw członkowskich – Granice – Zachowanie gatunku we właściwym stanie ochrony – Kryteria oceny – Uwzględnienie poziomu lokalnego i krajowego, a w danym wypadku poziomu transgranicznego
[art. 191 ust. 2 TFUE; dyrektywa Rady 92/43, zmieniona dyrektywą 2013/17, motyw 15, art. 1 lit. i) akapit pierwszy, art. 2 ust. 2, art. 11, art. 14 ust. 1, art. 16, załącznik V lit. a)]
(zob. pkt 37–48)
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Obowiązek nadzoru nad stanem ochrony – Pojęcie właściwego stanu ochrony – Konieczność upewnienia się co do trwałości sytuacji – Kryteria oceny – Uwzględnienie poziomu transgranicznego
[dyrektywa Rady 92/43, zmieniona dyrektywą 2013/17, art. 1 lit. i) akapit drugi, art. 11, art. 14 ust. 1]
(zob. pkt 49–66; pkt 1 sentencji)
Środowisko naturalne – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Dyrektywa 92/43 – Gatunki zwierząt będące przedmiotem zainteresowania Wspólnoty – Środki zarządzania – Zachowanie gatunku we właściwym stanie ochrony – Kryteria oceny – Uwzględnienie wymogów gospodarczych, społecznych i kulturowych oraz cech regionalnych i lokalnych – Granice
[dyrektywa Rady 92/43, zmieniona dyrektywą 2013/17, art. 1 lit. i) akapit drugi, art. 2 ust. 2, art. 11, art. 14 ust. 1, załącznik V lit. a)]
(zob. pkt 67–71; pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego Riigikohus (sąd najwyższy, Estonia) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wypowiedział się w przedmiocie szeregu kwestii dotyczących ochrony wilka (Canis lupus) na podstawie dyrektywy siedliskowej (
1
), a w szczególności jej art. 14 (
2
), który pozwala na przyjęcie środków takich jak ograniczenie polowań, które co do zasady są dozwolone w Estonii (
3
), jeżeli takie ograniczenie okazuje się konieczne do zachowania danego gatunku we właściwym stanie ochrony.
W 2020 r. właściwy organ estoński ustalił w drodze zarządzenia kwotę łowiecką odnośnie do wilków w sezonie łowieckim 2020/2021 w Estonii. Skarżąca w postępowaniu głównym, estońskie stowarzyszenie ochrony środowiska, zakwestionowała zgodność z prawem tego zarządzenia, twierdząc, że leżące u podstaw owego zarządzenia założenie, zgodnie z którym stan ochrony wilka w Estonii jest właściwy, jest błędne.
W tym względzie nie było sporu co do „właściwego” stanu ochrony bałtyckiej populacji wilka, która stanowi część populacji euroazjatyckiej tego gatunku zwierząt, której naturalny zasięg obejmuje Estonię, Łotwę, Litwę, północno-wschodnią Polskę i niektóre sąsiadujące państwa trzecie. Jednakże, biorąc pod uwagę sklasyfikowanie regionalnej populacji estońskiej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (zwaną dalej „IUCN”), zdaniem skarżącej w postępowaniu głównym populacji tej nie można uznać za znajdującą się w takim stanie ochrony.
Sąd odsyłający, do którego strona ta wniosła skargę kasacyjną na wyrok oddalający jej skargę, zwrócił się w istocie z pytaniem, czy art. 1 lit. i) dyrektywy siedliskowej, który definiuje pojęcie stanu ochrony gatunku i warunki pozwalające na ustalenie, czy stan ochrony gatunku jest właściwy, należy interpretować w ten sposób, że zaklasyfikowanie populacji gatunku zwierząt występującej na terytorium państwa członkowskiego do kategorii „narażone” czerwonej księgi IUCN wyklucza uznanie stanu ochrony tego gatunku na terytorium owego państwa członkowskiego za „właściwy” w rozumieniu rzeczonego przepisu. Ponadto sąd ten zwrócił się o wyjaśnienie w istocie, czy ów art. 1 lit. i) należy interpretować w ten sposób, że przyjęcie przez państwo członkowskie środków zarządzania na podstawie art. 14 ust. 1 tej dyrektywy implikuje obowiązek zapewnienia właściwego stanu ochrony populacji tego gatunku występującej na terytorium owego państwa członkowskiego, czy też państwo to może wziąć pod uwagę stan ochrony całej populacji, której naturalny zasięg wykracza poza terytorium wspomnianego państwa członkowskiego, a jeśli tak, to w jakim zakresie i na jakich warunkach.
W tym kontekście sąd odsyłający zwrócił się również o wyjaśnienie, czy przy ocenie stanu ochrony gatunku można uwzględnić wymogi gospodarcze, społeczne i kulturowe oraz cechy regionalne i lokalne.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał wskazał, że zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie przy określaniu konieczności przyjęcia środków na podstawie art. 14 ust. 1 dyrektywy siedliskowej, jest ograniczony obowiązkiem zapewnienia, aby pozyskanie okazów gatunku ze stanu dzikiego i ich eksploatacja były zgodne z zachowaniem tego gatunku we właściwym stanie ochrony. W szczególności jeżeli gatunek zwierząt znajduje się w niewłaściwym stanie ochrony, właściwe organy powinny podjąć środki w rozumieniu tego przepisu w celu poprawy stanu ochrony tego gatunku, tak aby jego populacje osiągnęły w przyszłości w trwały sposób właściwy stan ochrony.
Właściwy stan ochrony populacji danych gatunków w ich naturalnym zasięgu musi istnieć i być oceniany w pierwszej kolejności i siłą rzeczy na poziomie lokalnym i krajowym. Jeśli bowiem stan ochrony gatunku nie jest właściwy w państwie członkowskim, na którego terytorium rozciąga się, przynajmniej potencjalnie, jego naturalny zasięg, to nie może on tam spełniać swojej funkcji ekologicznej, a przynajmniej nie w pełnym zakresie, nawet jeśli populacja danego gatunku występująca w tym państwie członkowskim stanowi część populacji, której stan ochrony jest właściwy.
Niemniej zaklasyfikowanie krajowej populacji gatunku w kategorii „narażone” czerwonej księgi IUCN nie wyklucza jako takie tego, że stan ochrony rzeczonego gatunku na terytorium danego państwa członkowskiego zostanie jednak uznany za właściwy, jeżeli spełnione są kumulatywne przesłanki przewidziane w art. 1 lit. i) akapit drugi dyrektywy siedliskowej.
W tym względzie populacje gatunku zwierząt, w szczególności wilka, występujące również w innych państwach członkowskich lub państwach trzecich sąsiadujących z państwem członkowskim, które zamierza przyjąć środki zarządzania na podstawie art. 14 ust. 1 dyrektywy siedliskowej, będą miały znaczenie dla weryfikacji przez to ostatnie państwo członkowskie, czy stan ochrony populacji tego gatunku występującej na jego terytorium jest właściwy, czy też nie. Ich znaczenie jest uzależnione od istnienia wymiany między tymi populacjami, która może implikować oddziaływanie na ten gatunek, mogące wpływać na jego długofalowe rozmieszczenie i obfitość jego populacji w obrębie wspomnianego terytorium.
W przypadku obecnej zadowalającej sytuacji należy jeszcze upewnić się co do trwałości tej sytuacji, aby można było stwierdzić właściwy charakter stanu ochrony gatunku.
W tym celu należy wziąć pod uwagę w szczególności, po pierwsze, wszelkie przewidywalne zmiany mogące wpłynąć na wymianę między populacją występującą w danym państwie członkowskim a innymi populacjami należącymi do tej samej populacji. Po drugie, należy wziąć pod uwagę poziom ochrony prawnej, z której dany gatunek korzysta w sąsiednich państwach członkowskich i państwach trzecich. Po trzecie, znaczenie, jakie należy przypisać relacjom z populacjami innych państw, będzie jeszcze większe, jeśli te państwa członkowskie i państwa trzecie nie tylko stosują porównywalne systemy ochrony prawnej, ale również współpracują w celu ochrony danego gatunku i koordynują na przykład swoje środki ochronne w taki sposób, aby zoptymalizować wymianę między danymi populacjami.
Ponadto w celu zapewnienia, by pozyskanie ze stanu dzikiego okazów gatunku i ich eksploatacja były zgodne z zachowaniem tego gatunku we właściwym stanie ochrony, może okazać się konieczne, aby państwo członkowskie, na którego terytorium występuje populacja wilków stanowiąca część populacji, której naturalny zasięg rozciąga się poza to terytorium, jeżeli zamierza ono uwzględnić wymianę między populacją wilka występującą na wspomnianym terytorium a populacjami wilka występującymi w sąsiednich państwach członkowskich lub państwach trzecich, dzieliło się z tymi państwami informacjami na temat transgranicznych przemieszczeń zaobserwowanych wśród osobników tego gatunku oraz na temat środków zarządzania, które te państwa członkowskie lub państwa trzecie podejmują lub zamierzają podjąć w odniesieniu do populacji występujących na ich terytoriach. Po pierwsze, taka wymiana informacji może bowiem sprawić, że dokonana przez dane państwo członkowskie ocena wielkości jego własnej populacji będzie dokładniejsza. Po drugie, uzyskanie informacji na temat środków zarządzania stosowanych lub planowanych przez odnośne państwa członkowskie lub państwa trzecie może być konieczne, aby to państwo członkowskie mogło upewnić się, że dany gatunek można uznać za znajdujący się faktycznie we właściwym stanie ochrony na jego terytorium. Wreszcie informacje o stosowanych lub planowanych przez sąsiednie państwa członkowskie lub państwa trzecie środkach mogą być mu niezbędne w celu zapewnienia, by środki, jakie zamierza ono podjąć w odniesieniu do tego gatunku, były zgodne z zachowaniem tego gatunku we właściwym stanie ochrony na terytorium tego państwa członkowskiego.
W drugiej kolejności Trybunał wyjaśnił, że nie można powoływać się na wymogi gospodarcze, społeczne i kulturowe oraz cechy regionalne i lokalne, o których mowa w art. 2 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, który nie stanowi zresztą autonomicznego odstępstwa od ogólnego systemu ochrony ustanowionego w tej dyrektywie, w celu uniknięcia obowiązku zapewnienia, aby pozyskanie ze stanu dzikiego okazów gatunku i ich eksploatacja były zgodne z zachowaniem tego gatunku we właściwym stanie ochrony, który to obowiązek ogranicza zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie na podstawie art. 14 rzeczonej dyrektywy. Jedynie w granicach tego zakresu uznania państwa członkowskie są co do zasady uprawnione do uwzględnienia tych wymogów i cech.
(
1
)	Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7), zmieniona dyrektywą Rady 2013/17/UE z dnia 13 maja 2013 r. (Dz.U. 2013, L 158, s. 193) (zwana dalej „dyrektywą siedliskową”).
(
2
)	Zobacz art. 14 ust. 1 dyrektywy siedliskowej: „Jeśli w świetle nadzoru przewidzianego w art. 11 państwa członkowskie uznają to za konieczne, podejmują one środki w celu zapewnienia, aby pozyskanie ze stanu dzikiego okazów gatunków dzikiej fauny i flory, wymienionych w załączniku V, a także ich eksploatacja, był[y] zgodne z ich zachowaniem we właściwym stanie ochrony”.
(
3
)	Estońskie populacje wilka są wymienione w lit. a) załącznika V do dyrektywy siedliskowej, w związku z czym można na nie polować. Populacje te stanowią zatem wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą polowanie na wilki jest zasadniczo zakazane na mocy art. 12 tej dyrektywy w związku z lit. a) załącznika IV do tej dyrektywy.