62021CJ0808
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Mór-Dhlísheomra)
19 Samhain 2024 (
*1
)
(Mainneachtain Stáit – Airteagal 20 CFAE – Saoránacht an Aontais – Airteagal 21 CFAE – An ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát – Airteagal 22 CFAE – An ceart chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina gcónaíonn siad, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin – Saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad – Easpa ceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitíochta – Airteagail 2 agus 10 CAE – Prionsabal an daonlathais – Airteagal 4(2)CAE – Céannacht náisiúnta na mBallstát a urramú – Airteagal 12 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Ról na bpáirtithe polaitiúla toil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl)
I gCás C‑808/21,
IMEACHTAÍ mar gheall ar mhainneachtain in oibleagáidí a chomhlíonadh faoi Airteagal 258 CFAE, a tionscnaíodh an 21 Nollaig 2021,
An Coimisiún Eorpach, dá ndéanann P. Ondrůšek, J. Tomkin agus A. Szmytkowska ionadaíocht, i gcáil Gníomhairí,
iarratasóir,
v
Poblacht na Seice, dá ndéanann A. Edelmannová, T. Müller, M. Smolek agus J. Vláčil ionadaíocht, i gcáil Gníomhairí,
cosantóir,
le tacaíocht ó:
Poblacht na Polainne, dá ndéanann B. Majczyna, E. Borawska-Kędzierska agus A. Siwek-Ślusarek ionadaíocht, i gcáil Gníomhairí,
idiragraí,
tugann AN CHÚIRT (an Mór-Dhlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Lenaerts, Uachtarán, T. von Danwitz, Leas-Uachtarán, K. Jürimäe, C. Lycourgos, M. L. Arastey Sahún, A. Kumin agus D. Gratsias, Uachtaráin Dlísheomra, E. Regan, I. Ziemele (Rapóirtéir), Z. Csehi agus O. Spineanu–Matei, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Richard de la Tour,
Cláraitheoir: C. Strömholm, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 12 Meán Fómhair 2023,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ginearálta ag éisteacht an 11 Eanáir 2024
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Lena iarratas, iarrann an Coimisiún Eorpach ar an gCúirt a dhearbhú gur mhainnigh Poblacht na Seice na hoibleagáidí atá uirthi de réir Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, tríd an gceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitíochta nó i ngluaiseacht polaitíochta a shéanadh ar shaoránaigh de chuid an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Seice iad ach a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice.
An dlí lena mbaineann
An dlí idirnáisiúnta
2
An Coinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘an CECD’), ina dtugtar foráil in Airteagal 11, dar teideal ‘Saoirse Comhthionóil agus Comhlachais’:
‘1.   Tá ag gach duine an ceart chun saoirse comhthionóil shíochánta agus chun saoirse comhlachais le daoine eile, lena n‑áirítear an ceart chun bheith mar bhall de cheardchumainn chun a leasanna a chosaint.
2.   Ní chuirfear srian ar fheidhmiú na saoirsí sin seachas den sórt a fhorordaítear le dlí agus atá riachtanach i sochaí dhaonlathach ar mhaithe leis an tslándáil náisiúnta nó sábháilteacht an phobail, chun ainriail nó coireacht a chosc, chun sláinte nó moráltacht a chosaint nó chun cearta nó saoirsí daoine eile a chosaint. Ní chuirfidh an tAirteagal seo cosc ar shrianta dleathacha a chur ar fheidhmiú na saoirsí sin ag comhaltaí na bhfórsaí armtha, na bpóilíní nó lucht riaracháin an Stáit.’
3
Foráiltear le hAirteagal 16 den CECD, dar teideal ‘Srianta ar ghníomhaíocht pholaitiúil eachtrannach’:
‘Ní mheasfar aon rud in Airteagail 10, 11 agus 14 mar chosc ar na hArdpháirtithe Conarthacha srianta a chur ar ghníomhaíocht pholaitiúil eachtrannach.’
4
Léitear Airteagal 3 de Phrótacal den CECD, arna shíniú i bPáras an 20 Márta 1952, dar teideal ‘Ceart chun toghchán saor’ mar a leanas:
‘Gabhann na hArdpháirtithe Conarthacha orthu féin, ag eatraimh réasúnacha, saorthoghcháin le ballóid rúnda, faoi na coinníollacha a chinntíonn saoirse tuairim an phobail a léiriú ar rogha an reachtais, a eagrú’
Dlí an Aontais Eorpaigh
Conarthaí an AE agus CFAE
5
Foráiltear le hAirteagal 2 CAE:
‘Tá an tAontas fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, ar an tsaoirse, ar an daonlathas, ar an gcomhionannas, ar an smacht reachta agus an mheasa ar chearta an duine, lena n‑áirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad. Is comhluachanna ag Ballstáit na luachanna sin i sochaí arb iad is sainairíonna inti an t‑iolrachas, an neamhidirdhealú, an chaoinfhulaingt, an ceartas, an dlúthpháirtíocht agus an comhionannas idir mná agus fir.’
6
Is mar seo a leanas a léitear Airteagal 4(1) agus (2) CAE:
‘1.   I gcomhréir le hAirteagal 5, inniúlachtaí nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí, fanann siad ag na Ballstáit.
2.   Urramóidh an tAontas comhionannas na mBallstát i bhfianaise na gConarthaí, mar aon lena bhféiniúlacht náisiúnta atá ina cuid dhílis dá struchtúir bhunúsacha idir polaitiúla agus bhunreachtúla, lena n‑áirítear an fhéinriail áitiúil agus réigiúnach. Urramóidh sé a bhfeidhmeanna sár‑riachtanacha Stáit, lena n‑áirítear iomláine chríochach an Stáit a áirithiú, an smacht reachta a chaomhnú agus an tslándáil náisiúnta a choimirciú. Fanfaidh an tslándáil náisiúnta, go háirithe, ina freagracht ar gach Ballstát faoi leith agus air siúd amháin.’
7
Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 5(1) agus (2) CAE:
‘1.   Tá teorainneacha inniúlachtaí an Aontais faoi rialú ag prionsabal na tabhartha. Tá feidhmiú na n‑inniúlachtaí faoi rialú ag prionsabail na coimhdeachta agus na comhréireachta.
2.   Faoi phrionsabal na tabhartha, gníomhóidh an tAontas faoi theorainneacha na n‑inniúlachtaí atá tugtha dó ag na Ballstáit sna Conarthaí d’fhonn na cuspóirí atá leagtha amach sna Conarthaí a bhaint amach. Inniúlachtaí nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí, fanann siad ag na Ballstáit.’
8
Foráiltear le hAirteagal 10 CFAE:
‘1.   Beidh oibriú an Aontais fothaithe ar an daonlathas ionadaíoch.
2.   Ionadaítear do na saoránaigh go díreach ar leibhéal an Aontais i bParlaimint na hEorpa.
Ionadaítear do na Ballstáit sa Chomhairle Eorpach ag a gCeannairí Stáit nó Rialtais agus sa Chomhairle [an Aontais Eorpaigh] ag a rialtais, atá freagrach iad féin go daonlathach, sin os comhair na bParlaimintí náisiúnta nó os comhair a gcuid saoránach.
3.   Beidh an ceart ag gach saoránach a bheith rannpháirteach i saol daonlathach an Aontais. Glacfar cinntí chomh hoscailte agus is féidir agus ar leibhéal chomh gar agus is féidir don saoránach.
4.   Rannchuidíonn páirtithe polaitiúla ar leibhéal Eorpach le feasacht pholaitiúil Eorpach a fhoirmiú agus le toil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl.’
9
Leagtar amach an méid seo a leanas sa chéad mhír d’Airteagal 18 CFAE:
‘Laistigh de raon feidhme na gConarthaí, agus gan dochar d’aon fhorálacha speisialta iontu, toirmiscfear aon idirdhealú de bhíthin náisiúntachta.’
10
Seo a leanas foclaíocht Airteagal 20 CFAE:
‘1.   Tionscnaítear leis seo saoránacht den Aontas. Is saoránach den Aontas é gach duine a bhfuil náisiúntacht Bhallstáit aige. Beidh saoránacht den Aontas ann de bhreis ar an tsaoránacht náisiúnta agus ní ghabhfaidh sí a hionad.
2.   Beidh ag saoránaigh an Aontais na cearta dá bhforáiltear sna Conarthaí, agus beidh siad faoi réir na ndualgas dá bhforáiltear iontu. Beidh acu, inter alia:
[...]
b)
an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina gcónaíonn siad, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin;
[...]
Feidhmeofar na cearta sin faoi na coinníollacha agus na teorainneacha a shainítear leis na Conarthaí agus leis na bearta arna nglacadh dá mbun.’
11
Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 21(1) CFAE:
‘Beidh an ceart ag gach saoránach den Aontas gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát, faoi réir na dteorainneacha agus na gcoinníollacha dá bhforáiltear sna Conarthaí agus sna forálacha arna nglacadh lena gcur chun feidhme.’
12
Foráiltear le hAirteagal 22 CFAE:
‘1.   Beidh ag gach saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i mBallstát nach náisiúnach de é an ceart chun vótála agus chun bheith ina iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina bhfuil cónaí air, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin. Feidhmeofar an ceart sin faoi réir rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle, ag gníomhú di d’aon toil i gcomhréir le nós imeachta reachtach speisialta agus tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa; féadfaidh na rialacha mionsonraithe sin maoluithe a fhoráil nuair a dhlíonn fadhbanna is sonrach do Bhallstát é.
2.   Gan dochar d’fhorálacha Airteagal 223(1) agus do na forálacha arna nglacadh lena chur chun feidhme, beidh ag gach saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i mBallstát nach náisiúnach de é an ceart chun vótála agus chun bheith ina iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát ina bhfuil cónaí air, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin. Feidhmeofar an ceart sin faoi réir rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle, ag gníomhú di d’aon toil i gcomhréir le nós imeachta reachtach speisialta agus tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa; féadfaidh na rialacha mionsonraithe sin maoluithe a fhoráil nuair a dhlíonn fadhbanna is sonrach do Bhallstát é.’
An Chairt
13
Seo a leanas foclaíocht Airteagal 12 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), dar teideal ‘Saoirse comhthionóil agus comhlachais:
‘1.   Tá ag gach duine an ceart chun saoirse comhthionóil shíochánta agus chun saoirse comhlachais ar gach leibhéal, go háirithe in ábhair polaitiúla, ceardchumainn agus sibhialta, rud a thugann le tuiscint go bhfuil ag gach duine an ceart chun ceardchumainn a chur ar bun agus an ceart chun bheith mar bhall de cheardchumainn chun a leasanna a chosaint.
2.   Rannchuidíonn na páirtithe polaitiúla ar leibhéal Aontais chun toil pholaitiúil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl.’
14
Foráiltear le hAirteagal 39 den Chairt, dar teideal ‘An ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa’ mar a leanas:
‘1.   Tá ag gach saoránach den Aontas an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát ina gcónaíonn sé nó sí, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin.
2.   Toghfar comhaltaí do Pharlaimint na hEorpa trí vótáil chomhchoiteann dhíreach, trí shaorbhallóid rúnda.’
15
Foráiltear le hAirteagal 40 den Chairt, dar teideal ‘An ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha’ mar a leanas:
‘Tá ag gach saoránach den Aontas an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina gcónaíonn sé nó sí, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin.’
Treoir 93/109/CE
16
Maidir le Treoir 93/109/CE ón gComhairle an 6 Nollaig 1993 lena leagtar síos rialacha mionsonraithe maidir le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin chuig Parlaimint na hEorpa do shaoránaigh de chuid an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (IO 1993 L 329, lch. 34) arna leasú ag Treoir 2013/1/AE ón gComhairle an 20 Nollaig 2012 (IO 2013 L 26, lch. 27) (‘Treoir 93/109’), leagtar síos in aithrisí 3 go 7 de:
‘De bhrí gurb ionann an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát cónaithe, dá bhforáiltear in Airteagal 8 B(2) [CE], agus prionsabal an neamh‑idirdhealaithe idir náisiúnaigh agus neamhnáisiúnaigh a chur i bhfeidhm agus atoradh den cheart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse dá bhforáiltear in Airteagal 8 A[CE];
de bhrí nach mbaineann Airteagal 8B(2) de Chonradh CE ach le féidearthacht an ceart vótála a fheidhmiú agus le bheith ina iarrthóir i dtoghcháin chuig Parlaimint na hEorpa, gan dochar d’Airteagal 138(3) [CE], a dhéanann foráil maidir le bunú rialacha aonfhoirmeacha i ngach Ballstát do na toghcháin sin, de bhrí go bhfuil sé mar aidhm aige go bunúsach deireadh a chur leis an gceanglas náisiúntachta nach mór a shásamh i bhformhór na mBallstát chun na cearta sin a fheidhmiú;
de bhrí nach gá córais toghcháin na mBallstát a chomhchuibhiú chun Airteagal 8 B(2) [CE] a chur i bhfeidhm agus, thairis sin, chun prionsabal na comhréireachta a leagtar síos sa tríú fomhír d’Airteagal 3 [B] [CE] a chur san áireamh, nár cheart go rachadh inneachar reachtaíocht ábhartha an Chomhphobail thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir dá dtagraítear in Airteagal 8 (2) [CE] a bhaint amach;
de bhrí go bhfuil sé mar cuspóir ag Airteagal 8B(2) [CE] gur féidir le gach saoránach an Aontais, bíodh nó ná bíodh siad ina náisiúnaigh de chuid an Bhallstáit cónaithe, a cheart chun vótála agus chun seasaimh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú i bParlaimint na hEorpa faoi na coinníollacha céanna; rud a fhágann gur gá gurb ionann na coinníollacha, go háirithe iad siúd maidir le fad agus cruthúnas ar chónaí a bhaineann le neamhnáisiúnaigh agus na coinníollacha is infheidhme, i gcás inarb iomchuí, maidir le náisiúnaigh an Bhallstáit lena mbaineann;
de bhrí go bhforáiltear le hAirteagal 8 B(2) [CE] don cheart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i bParlaimint na hEorpa sa Bhallstát cónaithe gan é a chur in ionad an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir sa Bhallstát ar náisiúnach de an saoránach Eorpach, áfach; go bhfuil sé tábhachtach saoirse rogha shaoránaigh an Aontais a urramú i ndáil leis an mBallstát inar mian leo páirt a ghlacadh sna toghcháin Eorpacha, agus a áirithiú ag an am céanna nach mbainfear aon mhí-úsáid as an tsaoirse sin trí vótáil dhúbailte nó trí iarrthóireacht dhúbailte’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
17
Foráiltear le hAirteagal 1(1) de Threoir 93/109:
‘Leagtar síos leis an Treoir seo na rialacha mionsonraithe maidir le hinfheidhmeacht an chirt chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha atá ag saoránaigh an Aontais a chónaíonn i mBallstát nach náisiúnaigh de iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]’
18
Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 10(1) den Treoir sin:
‘Agus a dhearbhú iarratais á chur isteach aige, ní mór do gach iarrthóir incháilithe an cruthúnas céanna a sholáthar le hiarrthóir náisiúnta. Ina theannta sin, ní mór dó dearbhú foirmiúil a sholáthar lena sonraítear an méid seo a leanas:
a)
a náisiúntacht, a dháta breithe agus a áit bhreithe, a sheoladh deireanach sa Bhallstát baile agus a sheoladh i dtoghlach an Bhallstáit chónaithe;
b)
nach bhfuil sé ag seasamh go comhuaineach mar iarrthóir i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa i mBallstát eile;
c)
i gcás inarb infheidhme, an dúiche nó an toghlach ina Bhallstát baile ar cuireadh a ainm ar an rolla toghthóirí den uair dheireanach, agus
d)
nár baineadh an ceart de seasamh mar iarrthóir sa Bhallstát baile trí chinneadh breithiúnach aonair nó trí chinneadh riaracháin aonair ar choinníoll gur féidir an cinneadh riaracháin a bheith faoi réir leigheasanna breithiúnacha.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
19
De réir Airteagal 11(2) den Treoir chéanna:
‘Má dhiúltaítear saoránaigh den Aontas a chur ar rolla na dtoghthóirí nó má dhiúltaítear a n‑iarratas seasamh mar iarrthóir, beidh na daoine lena mbaineann i dteideal cearta in‑fhorfheidhmithe ar na téarmaí céanna lena bhforordaítear i reachtaíocht an Bhallstát cónaithe do vótálaithe agus do dhaoine i dteideal bheith ina n‑iarrthóirí ar náisiúnaigh dá chuid iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 94/80/CE
20
Leagtar amach an méid seo a leanas le haithrisí 4, 5 agus 6 a ghabhann le Treoir 94/80/CE ón gComhairle an 19 Nollaig 1994 lena leagtar síos rialacha mionsonraithe maidir le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha ag saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (IO 1994 L 368, lch. 38):
‘de bhrí nach gá comhchuibhiú foriomlán a dhéanamh ar chórais toghcháin na mBallstát chun Airteagal 8B(1) [CE] a chur i bhfeidhm; de bhrí gurb é príomhaidhm dó deireadh a chur leis an gceanglas náisiúntachta a cheanglaítear faoi láthair i bhformhór na mBallstát chun an ceart chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú; de bhrí, thairis sin, chun prionsabal na comhréireachta a leagtar amach sa tríú fomhír d’Airteagal 3B [CE] a chur san áireamh, nár cheart go rachadh inneachar reachtaíocht ábhartha an Chomhphobail thar a bhfuil riachtanach chun cuspóir Airteagal 8 (1) [CE] a bhaint amach;
de bhrí go bhfuil sé mar aidhm ag Airteagal 8 B(1) den Chonradh [gur] féidir le gach saoránach an Aontais, bíodh nó ná bíodh siad ina náisiúnaigh de chuid an Bhallstáit cónaithe, a cheart chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú sa Bhallstát sin faoi na coinníollacha céanna; rud a fhágann gur gá gurb ionann na coinníollacha, go háirithe iad siúd maidir le fad agus cruthúnas ar chónaí a bhaineann le neamhnáisiúnaigh agus na coinníollacha is infheidhme, i gcás inarb iomchuí, maidir le náisiúnaigh an Bhallstáit lena mbaineann; gur gá nach bhfuil na saoránaigh is neamhnáisiúnaigh faoi réir coinníollacha sonracha mura dtugtar údar, go heisceachtúil, le caitheamh éagsúil le náisiúnaigh agus neamhnáisiúnaigh trí imthosca, a bhaineann go sainiúil le náisiúnaigh an Bhallstáit lena mbaineann, lena ndéantar iad a idirdhealú ó na neamhnáisiúnaigh;
[...]
de bhrí go bhfuil sé mar aidhm le saoránacht an Aontais saoránaigh an Aontais a lánpháirtiú níos fearr ina dtír óstach agus go bhfuil sí sa chomhthéacs sin i gcomhréir le rúin údair an Chonartha deighilt a sheachaint idir liostaí d’iarrthóirí náisiúnaigh agus neamhnáisiúnaigh’.
[Aistriúchán Neamhoifigiúil]
21
Foráiltear le hAirteagal 1(1) de Threoir 94/80:
‘Leagtar síos leis an Treoir seo na rialacha mionsonraithe faoina bhféadfaidh saoránaigh den Aontas a chónaíonn i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad a gcearta chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú sa Bhallstát sin.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
22
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 8(3) den Treoir sin:
‘Fanfaidh vótálaí [...] atá ar rolla na dtoghthóirí cláraithe ansin, faoi na coinníollacha céanna le vótálaí náisiúnta, go dtí go mbainfear go huathoibríoch é nó í toisc nach gcomhlíonann sé nó sí na coinníollacha vótála a thuilleadh.
Féadfar vótálaithe a cuireadh ar rolla na dtoghthóirí arna iarraidh sin dóibh a bhaint de freisin má iarrann siad amhlaidh.
Má bhogann na vótálaithe sin go dtí bunaonad rialtais áitiúil eile sa Bhallstát céanna, cuirfear iad ar rolla na dtoghthóirí san aonad sin faoi na coinníollacha céanna le vótálaithe ar náisiúnaigh iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
23
Foráiltear le hAirteagal 9(1) den Treoir sin:
‘Agus a dhearbhú iarratais á chur isteach aige, ní mór do gach iarrthóir incháilithe dá dtagraítear in Airteagal 3 an cruthúnas céanna a sholáthar le hiarrthóir náisiúnta. Féadfaidh an Ballstát cónaithe a cheangal air dearbhú foirmiúil a chur isteach ina luaitear a náisiúntacht agus a sheoladh sa Bhallstát cónaithe.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
24
Foráiltear mar a leanas in Airteagal 10(2) den Treoir sin:
‘Muna gcuirtear saoránaigh den Aontas ar rolla na dtoghthóirí nó má dhiúltaítear dá bhfoirm iarratais nó má dhiúltaítear dá n‑iarratas chun seasamh mar iarrthóir, beidh an duine lena mbaineann i dteideal leigheasanna dlí a fháil faoi théarmaí a bheidh comhchosúil lena bhforordaítear le dlíthe an Bhallstáit chónaithe do vótálaithe agus do dhaoine atá i dteideal seasamh mar iarrthóirí ar náisiúnaigh dá chuid iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí Phoblacht na Seice
25
Foráiltear don mhéid seo a leanas le § 1(1) de zákon č. 424/1991 Sb., o sdružování v politických stranách a v politických hnutích (Dlí Uimh. 424/1991 maidir le dul i gcomhlachas i bpáirtithe polaitíochta agus gluaiseachtaí polaitíochta), arna leasú ag an zákon č. 117/1994 Sb. (Dlí Uimh. 117/1994) (‘an Dlí maidir le páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla’):
‘Beidh an ceart ag saoránaigh chun dul i gcomhlachas i bpáirtithe polaitíochta agus gluaiseachtaí polaitíochta (“páirtithe agus gluaiseachtaí”). Cuirtear saoránaigh ar a gcumas a bheith rannpháirteach i saol polaitíochta na sochaí le feidhmiú an chirt sin, go háirithe i gcomhdhéanamh comhlachtaí reachtacha agus comhlachtaí rialtais réigiúnaigh agus áitiúil [...]’’
26
Foráiltear le § 2(3) den Dlí maidir le Páirtithe Polaitiúla:
‘Is féidir le gach saoránach atá os cionn 18 mbliana d’aois ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí nó i ngluaiseacht; ní féidir leis, áfach, ach ballraíocht a ghlacadh in aon pháirtí nó gluaiseacht amháin.’’
27
Foráiltear le § 20(1) de zákon č. 491/2001 Sb., o volbách do zastupitelstev obcí a o změně některých zákonů (Dlí Uimh. 491/2001 maidir le toghcháin do chomhairlí bardasacha agus lena leasaítear dlíthe áirithe), sa leagan is infheidhme sa chás seo (‘an Dlí maidir le toghcháin do chomhairlí bardasacha’):
‘D’fhéadfaidís seo a leanas a bheith ina bpáirtí toghcháin de réir an dlí seo: páirtithe polaitíochta agus gluaiseachtaí polaitíochta atá cláraithe [...], nár gcuireadh a ngníomhaíochtaí ar fionraí agus a gcomhghuaillíochtaí, na hiarrthóirí neamhspleácha, na comhlachais iarrthóirí neamhspleácha nó na comhlachais páirtithe polaitíochta nó gluaiseachtaí polaitíochta agus iarrthóirí neamhspleácha.’
28
Foráiltear don mhéid seo a leanas le § 21(1) de zákon č. 62/2003 Sb., o volbách do Evropského parlamentu a o změně některých zákonů (Dlí Uimh. 62/2003 maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus lena leasaítear dlíthe áirithe), sa leagan is infheidhme sa chás seo (‘an Dlí maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa’), go bhféadfaidh páirtithe agus gluaiseachtaí polaitíochta cláraithe nár cuireadh a ngníomhaíochtaí ar fionraí, agus a gcomhghuaillíochtaí liostaí na n‑iarrthóirí ar thoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a chur isteach.
29
Foráiltear le § 22(2) agus (3) den Dlí maidir le Páirtithe Polaitiúla:
‘2.   Ní mór seo a leanas a chur le liosta na n‑iarrthóirí: cruthúnas ar náisiúntacht an iarrthóra agus dearbhú arna shíniú ag an iarrthóir go dtoilíonn sé dá iarratas, nach bhfuil constaicí roimh a iontaofacht atá ar eolas aige, agus i gcás inarb iomchuí, nach mbeidh na constaicí sin ann ar lá na dtoghchán do Pharlaimint na hEorpa, agus nár thoiligh sé a bheith ar liosta eile iarrthóirí ar thoghcháin do Pharlaimint na hEorpa, fiú i mBallstát eile. Tabharfaidh an t‑iarrthóir a áit chónaithe nó, más náisiúnach Ballstáit eile é, a áit fanachta agus a dháta breithe, le fios ina dhearbhú chomh maith. Is féidir dearbhú an iarrthóra a scríobh i Seicis nó i gceann de theangacha oibre an Aontais Eorpaigh i gcomhréir le § 4.
3.   I gcás inar náisiúnach de chuid Ballstáit eile é an t‑iarrthóir, tabharfaidh sé le fios ina dhearbhú, chomh maith leis an eolas dá bhforáiltear le mír 2, a áit bhreithe agus seoladh a áite fanachta deireanaí ina Bhallstát tionscnaimh, cuirfidh sé dearbhú leis ina dtabharfaidh sé le fios nár baineadh an ceart chun seasaimh mar iarrthóir i dtoghcháin ina Bhallstát tionscnaimh uaidh trí chinneadh breithiúnach nó trí chinneadh riaracháin agus cuirfidh sé na doiciméid dá dtagraítear sa chéad abairt de mhír 2 le liosta na n‑iarrthóirí.’
Éilimh na bpáirtithe agus an nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
30
Le linn na bliana 2010, chuir an Coimisiún in iúl do Phoblacht na Seice, mar chuid de chóras EU Pilot, a hamhras maidir le comhoiriúnacht le hAirteagal 22 CFAE nach féidir ach le náisiúnaigh na Seice bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil.
31
Ós rud é nár cuireadh deireadh leis an amhras sin leis an bhfaisnéis a chuir Poblacht na Seice ar fáil agus go raibh sí den tuairim, trí chead a thabhairt do náisiúnaigh Phoblacht na Seice amháin a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil, gur mhainnigh Poblacht na Seice a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, sheol an Coimisiún, an 22 Samhain 2012, litir fógra fhoirmiúil chuig an mBallstát sin. Thug an Coimisiún freagairt an 22 Eanáir 2013, trí agóid a dhéanamh in aghaidh aon sárú ar dhlí an Aontais.
32
An 22 Aibreán 2014, d’eisigh an Coimisiún tuairim réasúnaithe inar áitigh sé gur mhainnigh Poblacht na Seice sna hoibleagáidí atá uirthi de réir Airteagal 22 CFAE tríd an gceart chun páirtí polaitíochta nó gluaiseacht polaitíochta a chur ar bun agus chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitíochta agus i ngluaiseacht polaitíochta a shéanadh ar shaoránaigh ‘thaistil’ de chuid an Aontais. Dá bhrí sin, d’iarr an Coimisiún ar Phoblacht na Polainne na bearta is gá a ghlacadh chun an tuairim réasúnaithe sin a chomhlíonadh laistigh de dhá mhí óna fáil.
33
Ina fhreagra a chuir sé faoi bhráid an 20 Meitheamh 2014, thug Poblacht na Seice le fios go raibh sé le meas go raibh na bearta a ghlac sí comhréireach agus i gcomhréir le dlí an Aontais mar sin.
34
Le litir dar dáta an 2 Nollaig 2020, d’iarr an Coimisinéir Eorpach um Cheartas faisnéis ar Phoblacht na Seice maidir le forbairtí ina phost nó maidir le leasaithe reachtacha a d’fhéadfadh a bheith ann chun na cearta lena mbaineann a ráthú do shaoránaigh den Aontas nach bhfuil náisiúntacht Phoblacht na Seice acu agus a bhfuil cónaí orthu ar a críoch.
35
Tar éis dó gan freagra a fháil ar an litir sin, chinn an Coimisiún an chaingean seo a thionscnamh, ag srianadh a hábhar do mhainneachtain an Bhallstáit sin a oibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh tríd an gceart chun bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil nó gluaiseacht a fhorchoimeád do náisiúnaigh Sheiceacha amháin.
36
Le cinneadh ó Uachtarán na Cúirte an 19 Bealtaine 2022, tugadh cead idiragartha do Phoblacht na Polainne chun tacú leis an ordú a bhí á lorg ag Poblacht na Seice.
An chaingean
Inghlacthacht na caingne
Argóintí na bpáirtithe
37
Áitíonn Poblacht na Seice go bhfuil an chaingean seo mar gheall ar mhainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh do‑ghlactha, ós rud é nach féidir an mhainneachtain líomhnaithe oibleagáidí a chomhlíonadh a bhunú ar Airteagal 22 CFAE. Níl feidhm ag an bhforáil sin ach amháin maidir leis an gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i bprionsabal an neamh-idirdhealaithe ar bhonn náisiúntachta, cé go bhfuil ballraíocht i bpáirtí polaitiúil nó i ngluaiseacht pholaitiúil ina gné dhifriúil de na coinníollacha chun an ceart sin a fheidhmiú. Dá bhrí sin, tá an Coimisiún ag agairt, mar thaca lena chaingean, sárú ar Airteagal 18 CFAE agus, trí thagairt a dhéanamh do theorainneacha ar an gceart comhlachais, sárú ar an gceart sin, mar a ráthaítear le hAirteagal 12(1) den Chairt.
38
I ndáil leis sin, ní léir ón iarratas ar bhealach intuigthe arb iad na hábhair dlí ar a bhfuil an chaingean bunaithe agus an líomhann an Coimisiún freisin, sa bhreis ar an sárú líomhnaithe ar Airteagal 22 CFAE, gur sháraigh Poblacht na Seice Airteagal 18 CFAE agus Airteagal 12(1) den Chairt.
39
Theip ar an gCoimisiún mar sin na ceanglais a eascraíonn as cásdlí na Cúirte a chomhlíonadh ar dá réir a cheanglaítear ar an institiúid sin na hábhair fhíor-riachtanacha dlí agus fíorais ar a bhfuil an chaingean bunaithe a leagan amach go comhleanúnach agus go hintuigthe, ní mór do na hábhair sin freagairt do na hábhair sin a d’ardaigh an institiúid sin le linn chéim réamhdhlíthíochta an nós imeachta. Ní féidir leis an gCoimisiún, sa ráiteas ar a chur i bhfeidhm, sárú líomhnaithe ar dhlí an Aontais ag Ballstát a bhunú ar fhorálacha nach dtagraítear dóibh san ordú atá á lorg san iarratas sin agus nár líomhnaíodh gur sáraíodh iad le linn chéim réamhdhlíthíochta an nós imeachta.
40
Déanann an Coimisiún agóid i gcoinne thuillteanais na n‑argóintí sin.
Breithniú na Cúirte
41
Ní mór a mheabhrú go socraítear cuspóir caingne maidir le mainneachtain oibleagáid a chomhlíonadh, agus Airteagal 258 CFAE á chur i bhfeidhm, le tuairim réasúnaithe an Choimisiúin, sa chaoi nach mór an chaingean a bhunú ar na forais agus saincheisteanna dlí céanna ar a bunaíodh an tuairim sin (breithiúnas an 28 Meitheamh 2022, an Coimisiún v an Spáinn, (Sárú ar dhlí an Aontais ag an reachtóir), C‑278/20, EU:C:2022:503, mír 24 agus an cásdlí dá dtagraítear).
42
Thairis sin, leanann sé ó chásdlí socair a bhaineann le hAirteagal 120(c), de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte nach mór d’iarratas lena dtionscnaítear ábhar na n‑imeachtaí a shonrú go soiléir agus go beacht agus achoimre ar na saincheisteanna dlí a bhfuiltear ag brath orthu a leagan amach, ionas go mbeidh an cosantóir in ann cosaint a ullmhú agus rialú a thabhairt ar an iarratas. Dá bhrí sin, ní mór gnéithe bunriachtanacha dlí agus fíorais ar a bhfuil caingean bunaithe a léiriú go comhleanúnach agus go hintuigthe san iarratas féin agus ní mór an t‑ordú atá á lorg a leagan amach gan amhras ionas nach rialóidh an Chúirt ultra petita nó nach rialóidh sí ar ghearán (breithiúnas an 8 Márta 2022, an Coimisiún v an Ríocht Aontaithe (Calaois tearc-luachála a chomhrac), C‑213/19, EU:C:2022:167, mír 132 agus an cásdlí dá dtagraítear).
43
Chinn an Chúirt chomh maith, i gcaingean arna tabhairt faoi Airteagal 258 CFAE, nach mór don chaingean sin na gearáin a leagan amach go comhleanúnach beacht inti, ionas gur féidir leis an mBallstát agus an gCúirt cruinntuiscint a bhaint amach ar raon feidhme an tsáraithe líomhainte ar dhlí an Aontais, ar coinníoll riachtanach é chun go mbeidh an Stát sin in ann a chosaint a dhéanamh go héifeachtach agus chun go mbeidh an Chúirt in ann a chinneadh an ndearnadh nó nach ndearnadh an mhainneachtain in oibleagáidí a chomhlíonadh, mar a líomhnaítear (breithiúnas an 8 Márta 2022, an Coimisiún v an Ríocht Aontaithe (Calaois tearc-luachála a chomhrac), C‑213/19, EU:C:2022:167, mír 133 agus an cásdlí dá dtagraítear).
44
Go háirithe, ní mór ráiteas comhleanúnach mionsonraithe a bheith i gcaingean an Choimisiúin ar na cúiseanna a thug air a chreidiúint gur mhainnigh an Ballstát lena mbaineann i gceann dá oibleagáidí faoi dhlí an Aontais a chomhlíonadh (breithiúnas an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 190 agus an cásdlí dá dtagraítear).
45
Ar an gcéad dul síos, maidir le hábhar na caingne seo mar gheall ar mhainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh, chuir an Coimisiún in iúl, in ordú a iarradh san iarratas lenar tionscnaíodh imeachtaí, gur sháraigh Poblacht na Seice Airteagal 22 CFAE sa mhéid gur dhiúltaigh an Ballstát sin do shaoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh de chuid na Seice iad ach a bhfuil cónaí orthu ar a chríoch an ceart chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil.
46
Go deimhin, leagadh an gearán sin amach sa litir fógra fhoirmiúil agus sa tuairim réasúnaithe.
47
Ar an dara dul síos, maidir le hargóintí Poblacht na Seice nach ndearnadh iarratas tionscanta na n‑imeachtaí ar bhealach comhleanúnach agus soiléir agus nach fhéadfadh an Ballstát sin raon feidhme an tsáraithe a líomhnaítear ar dhlí an Aontais a thuiscint go díreach, ba cheart a thabhairt faoi deara gur léir go soiléir ón iarratas sin go líomhann an Coimisiún gur mhainnigh Poblacht na Seice a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE, go háirithe an ceanglas nach mór do na Ballstáit na forálacha céanna is infheidhme maidir le náisiúnaigh an Ballstát sin a áirithiú do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát ach náisiúnaigh de iad maidir leis an gceart seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa. Ós rud é nár thagair an Coimisiún d’Airteagal 18 CFAE ina iarratas, ní féidir a mheas, dá bhrí sin, go líomhann sé gur mhainnigh an Ballstát sin a oibleagáidí faoin Airteagal sin a chomhlíonadh, agus ní faoi Airteagal 22 CFAE. Ina theannta sin, is ceist shubstaintiúil í an cheist an bhfuil oibleagáid in Airteagal 22 CFAE údarú a thabhairt do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla agus gluaiseachtaí sa Stát sin, nach mór a mheas i gcomhthéacs scrúdú a dhéanamh ar fhiúntas na mainneachtana líomhnaithe oibleagáidí a chomhlíonadh.
48
Maidir le hAirteagal 12 den Chairt, is léir freisin ón iarratas go maíonn an Coimisiún nach mór Airteagal 22 CFAE a léirmhíniú i bhfianaise na forála sin den Chairt, gan sárú uathrialach ar an gCairt a agairt.
49
Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go bhfuil an t‑iarratas sin i bhfoclaíocht dhébhríoch agus nach gcomhlíonann sé, ar an bpointe sin, ceanglais an chásdlí dá dtagraítear i míreanna 42 agus 43 den bhreithiúnas seo.
50
I bhfianaise an mhéid thuas, ní mór an phléadáil maidir le do-ghlacthachta a dhiúltú.
Substaint an cháis
Argóintí na bpáirtithe
51
Áitíonn an Coimisiún go n‑áirithítear le hAirteagal 22 CFAE ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí air i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin an ceart vótála agus an ceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus Pharlaimint na hEorpa faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin. Dá bhrí sin, theip ar Phoblacht na Seice a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, ós rud é nach féidir leis an Dlí maidir le páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla an ceart chun bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil nó gluaiseacht a fheidhmiú ach amháin do náisiúnaigh Sheiceacha agus do shaoránaigh an Aontas a bhfuil cónaí orthu i gcríoch an Bhallstáit sin gan a bheith ina náisiúnaigh den Bhallstát sin an ceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Seice.
52
Leagtar síos in Airteagal 22 CFAE oibleagáid ghinearálta maidir le cóir chomhionann agus tá díothú an cheanglais náisiúntachta mar choinníoll chun vótáil agus seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin i gceist leis agus gach beart a d’fhéadfadh cosc a chur ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a gceart chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin. Ba cheart, dá bhrí sin, go mbainfeadh saoránaigh an Aontais tairbhe as na modhanna ar fad atá ar fáil sa dlíchóras náisiúnta agus atá ar fáil d’iarrthóirí náisiúnta sna toghcháin sin.
53
Sa chéad áit, tá ról bunúsach ag páirtithe polaitiúla i gcórais toghcháin na mBallstát, ós rud é gurb iad sin an cineál bunriachtanach rannpháirtíochta sa saol polaitiúil agus an modh is coitianta chun páirt a ghlacadh i dtoghcháin mar iarrthóirí. Thairis sin, tá nasc díreach idir ballraíocht i bpáirtí polaitiúil agus an fhéidearthacht seasamh go rathúil agus go héifeachtúil i dtoghcháin. Sna himthosca sin, ós rud é nach féidir le saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach di a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil ná de ghluaiseacht pholaitiúil agus, dá bhrí sin, go bhfuil na buntáistí iomadúla acu, go háirithe maidir le clú, acmhainní daonna agus airgeadais, bonneagar eagraíochtúil agus rochtain ar na meáin, rud a bheadh i gceist le ballraíocht den sórt sin, chuirfí a gcumas seasamh i dtoghchán faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Seice i mbaol.
54
Fiú dá bhféadfadh saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach seasamh ar liosta an pháirtí pholaitiúil nó na gluaiseachta mar iarrthóir neamhspleách, ní bheadh seasamh chomh fabhrach aige mar sin féin ná mar a bheadh ag iarrthóirí toghcháin ar comhaltaí iad den pháirtí nó den ghluaiseacht atá i gceist. Go deimhin, ní bheadh an deis chéanna ag saoránach den Aontas den sórt sin seasamh buntáisteach a bheith aige ar an liosta sin agus bheadh air liostáil le clár nach raibh sé rannpháirteach ann, i bprionsabal. Ós rud é nach bhféadfadh sé seasamh ar an liosta sin ach mar iarrthóir neamhspleách, cé go bhféadfadh náisiúnaigh Sheiceacha é sin a dhéanamh mar bhaill den pháirtí nó den ghluaiseacht sin, is léir, ann féin, nach féidir le saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan a bheith ina náisiúnaigh de seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh Sheiceacha.
55
Ar an dara dul síos, áitíonn an Coimisiún nach féidir ábhar agus raon feidhme ábhartha Airteagal 22 CFAE a laghdú go dtí na gnéithe foirmiúla amháin a rialaítear le Treoracha 93/109 agus 94/80, a glacadh ar bhonn an Airteagail sin. Ní léirítear léiriú den sórt sin i bhfoclaíocht na forála sin ná i bhfoclaíocht Threoracha 93/109 agus 94/80, agus bhainfí éifeachtacht Airteagal 22 CFAE de. Seachas léiriú sriantach ar raon feidhme oibleagáid na mBallstát faoi Airteagal 22 CFAE a thacú, soiléirítear i mbreithiúnas an 12 Meán Fómhair 2006, Eman agus Sevinger, (C‑300/04, EU:C:2006:545) ríthábhacht a bhaineann le prionsabal an neamh-idirdhealaithe ar fhoras a náisiúntachta i léiriú agus i gcur i bhfeidhm an Airteagail sin. Ag an am céanna, ní dhéanfaí dochar d’oibleagáid chun cóir chomhionann a áirithiú faoi Airteagal 22 CFAE de bharr easpa liosta uileghabhálach coinníollacha nach mór a chomhlíonadh chun na críche sin, sa foráil sin.
56
Ar an tríú dul síos, áitíonn an Coimisiún, cé gur faoi na Ballstáit atá sé faoi láthair rialáil a dhéanamh ar ghnéithe a bhaineann le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa nach bhfuil comhchuibhithe ar leibhéal an Aontais, nach mór do na Stáit sin a gcumhachtaí a fheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais. Ní fhéadfaí údar a thabhairt le beart náisiúnta lena bhféadfaí srian a chur le feidhmiú ceann de na cearta a eascraíonn as stádas shaoránach an Aontais, amhail an ceart chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin, ar mhaithe le leas an phobail ach amháin má tá an beart sin ag luí leis na cearta bunúsacha a ráthaítear le dlí an Aontais, rud nach amhlaidh sa chás seo.
57
Sa cheathrú háit, dar leis an gCoimisiún, ní mór Airteagal 20(2) (b) agus Airteagal 22 CFAE a léiriú i bhfianaise fhorálacha na Cairte, agus go háirithe Airteagal 12(1) di, a bhfreagraíonn a fhoclaíocht d’Airteagal 11 de CECD.
58
Is teorannú ar an gceart bunúsach chun saoirse comhlachais é cailleadh an chirt chun bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil agus ní féidir leis, i gcomhréir le hAirteagal 52(3) den Chairt, dul thar na teorainneacha a cheadaítear le CECD. Níl feidhm sa chás seo ag na forais atá leagtha amach in Airteagal 11(2) de CECD ar forais iad a d’fhéadfadh údar a thabhairt le teorannú ar an gceart chun saoirse comhlachais. Thairis sin, is léir ó bhreithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an 27 Aibreán 1995, Piermont v an Fhrainc (CE:ECHR:1995:0427JUD 001577389, § 64), nach féidir leis na Ballstáit brath ar Airteagal 16 de CECD maidir le náisiúnaigh Ballstát eile a éilíonn cearta a thugtar dóibh leis na Conarthaí, go háirithe ós rud é go sainmhínítear an coincheap ‘saoránacht an Aontais’ go sainráite sna Conarthaí anois agus go dtugann sé cearta do shaoránaigh an Aontais.
59
Sa chúigiú háit, áitíonn an Coimisiún nach dtugann ról bunriachtanach na bpáirtithe polaitiúla agus na ngluaiseachtaí i dtoghcháin pharlaiminteacha náisiúnta údar le léiriú sriantach ar Airteagal 22 CFAE agus nach féidir údar a thabhairt leis an toirmeasc ar bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil tríd an gcuspóir cur isteach ar ghnóthaí náisiúnta agus aon chur isteach ar fhéiniúlacht náisiúnta a sheachaint.
60
Ar thaobh amháin, cuireadh cearta polaitiúla san áireamh i bhforálacha CFAE a bhaineann le saoránacht agus é mar chuspóir leis sin a áirithiú gur féidir le saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Bhallstát sin lánpháirtiú agus ról gníomhach polaitiúil a imirt sa Bhallstát sin maidir le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa. Le reachtaíocht Phoblacht na Seice maidir le páirtithe polaitiúla agus gluaiseachtaí polaitiúla, ní thugtar ach an stádas céanna do shaoránaigh den sórt sin de chuid an Aontais agus a thugtar do náisiúnaigh tríú tír.
61
Ar an taobh eile, tá saoirse ag na Ballstáit an ceart a fhorchoimeád dá náisiúnaigh chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin náisiúnta nó, i gcásanna áirithe, i dtoghcháin réigiúnacha, nó rialacha sonracha a ghlacadh a bhfuil d’éifeacht acu srian a chur leis na cearta a thugtar do shaoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sna Ballstáit sin gan bheith ina náisiúnaigh díobh ina gcáil mar chomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, gan raon feidhme na mbeart sin a mhéid a bhaineann le coinníollacha comhionanna a chomhréiteach maidir lena rannpháirtíocht i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin i bParlaimint na hEorpa. Os a choinne sin, is léir go gcuimseodh toirmeasc ginearálta, do shaoránaigh den sórt sin de chuid an Aontais, ar theacht chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil a ghlacann páirt gníomhach i dtoghcháin bhardasacha, pharlaiminteacha nó Eorpacha araon, réimsí ina bhfuil an ceart chun córa comhionainne cumhdaithe agus go mbeadh sé níos sriantaí ná teorannú ar a rannpháirtíocht i gcinntí áirithe de chuid an pháirtí pholaitiúil nó na gluaiseachta polaitiúla atá i gceist.
62
Ní sháraíonn léiriú an Choimisiúin ar Airteagal 22 CFAE prionsabal na hurraime don fhéiniúlacht náisiúnta, ós rud é, ar an gcéad dul síos, nach mór Airteagal 4(2) CAE a léirmhíniú i gcomhréir le forálacha eile na gConarthaí, lena n‑áirítear Airteagal 22 CFAE, agus, ar an dara dul síos, nach bhfuil feidhm ag an Airteagal sin ach amháin maidir le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, agus ní maidir le toghcháin pharlaiminteacha náisiúnta. Ní féidir raon feidhme Airteagal 22 CFAE a shrianadh ar bhonn Airteagal 4(2) CAE agus idirdhealú díreach in aghaidh shaoránaigh an Aontais ar fhorais náisiúntachta a cheadú.
63
In aon chás, níor chuir Poblacht na Seice aon fhianaise ar fáil gur bagairt d’fhéiniúlacht náisiúnta an Bhallstáit sin í an fhéidearthacht atá ag saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan a bheith ina náisiúnach den Bhallstát sin, ar mian leo seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin, a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil.
64
Sa séú háit, áitíonn an Coimisiún, i gcomhthéacs caingean a bhaineann le sárú ar dhlí an Aontais mar thoradh ar reachtaíocht náisiúnta agus nach bhfuil dlí an Aontais á chur i bhfeidhm go mícheart, nach gceanglaítear ar an gCoimisiún sonraí staidrimh a sholáthar don Chúirt maidir le líon na saoránach de chuid an Aontais a ndearnadh damáiste dóibh, sa chleachtas, mar thoradh ar an reachtaíocht sin, ós rud é go bhfuil sé beagnach dodhéanta, thairis sin, cruthúnas ar na héifeachtaí diúltacha a bhaineann le beart idirdhealaitheach de chineál díspreagthach a thabhairt ar aird.
65
Maidir leis na sonraí staidrimh arna soláthar ag Poblacht na Seice chun a léiriú, sa chleachtas, go gcomhlíonann an staid sa Bhallstát sin Airteagal 22 CFAE, ní bhaineann siad le hábhar freisin ar an gcúis sin.
66
In aon chás, baineann na sonraí staidrimh arna dtáirgeadh ag Poblacht na Seice go ginearálta le ‘daoine gan cleamhnacht pholaitiúil’, gan é a bheith indéanta an líon saoránach den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan bheith ina náisiúnaigh den Bhallstát sin a shainaithint as measc na ndaoine sin. Is cás sonrach é cás na bpáirtithe polaitiúla sin, toisc nach bhfuil an oiread sin eolas orthu, de réir sainmhínithe, ina mBallstát óstach agus, dá bhrí sin, gur mó an spéis atá acu a bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla seanbhunaithe nó de ghluaiseachtaí polaitiúla seanbhunaithe, a bhfuil eolas maith ar a luachanna agus ar a dtreoshuíomh polaitiúil agus a ndearnadh uainíocht ar bhonneagar an fheachtais toghcháin. Ní féidir a bhaint de thátal as na sonraí sin ach an oiread líon na n‑iarratas ar shaoránaigh den Aontas den sórt sin a áireamh ar liostaí páirtithe diúltaithe nó ar chomhghuaillíochtaí páirtithe.
67
Lagaíonn na sonraí sin, nó bréagnaíonn siad fiú, dearbhú Phoblacht na Seice go bhfuil an seans go gcuirfí iarrthóir ar liosta de pháirtí polaitiúil nó gluaiseacht tofa go hiomlán inchomparáide cibé acu is iarrthóir neamhspleách nó ball den pháirtí nó den ghluaiseacht sin é. Is léir ó na sonraí sin, maidir leis na toghcháin do Pharlaimint na hEorpa a reáchtáladh idir 2004 agus 2019, go raibh formhór mór na n‑iarrthóirí ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil agus, i dtrí cinn de na ceithre thoghchán do Pharlaimint na hEorpa a reáchtáladh le linn na tréimhse sin, go raibh cion na n‑ionadaithe tofa níos ísle i measc na n‑iarrthóirí nach raibh ina gcomhaltaí de pháirtí ná de ghluaiseacht den sórt sin ná i measc na n‑iarrthóirí a bhí ann. Is minic gur pearsantachtaí iad iarrthóirí neamhspleácha a thoghtar do Pharlaimint na hEorpa a bhfuil cáil agus tóir eisceachtúil orthu, agus ní féidir le cás amháin a bheith ann inar toghadh saoránach an Aontais a bhfuil cónaí air i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach de Pharlaimint na hEorpa chuig Parlaimint na hEorpa a dhiúltú go bhfuil idirdhealú de jure ann.
68
A mhéid a bhaineann le toghcháin bhardasacha, dar leis an gCoimisiún, cé gur féidir a mheas, mar a áitíonn Poblacht na Seice, i bhfianaise ghné áitiúil na dtoghchán sin, go bhfuil claonadh ag vótálaithe a bheith i bhfabhar daoine a bhfuil eolas orthu ar an leibhéal sin, rud a laghdaíonn a spéis seasamh mar chomhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil seachas mar iarrthóir neamhspleách, is cosúil nach bhfuil breithniú den sórt sin ábhartha ach amháin más náisiúnaigh den Bhallstát lena mbaineann iad na daoine sin. Maidir le saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Stát sin, ní bheadh an oiread sin eolas orthu, de réir sainmhínithe, ar an leibhéal áitiúil, agus is dóchúla go dtoghfaí iad dá mbeidís in ann iarratas a dhéanamh mar chomhaltaí de pháirtí polaitiúil.
69
Ar deireadh, cé go bhfuil toghcháin bhardasacha i bPoblacht na Seice oscailte freisin do ghrúpaí iarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil agus do ghrúpaí páirtithe polaitiúla agus iarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil agus go gceadaíonn na socruithe vótála do gach vótálaí an oiread vótaí a bheith aige agus atá ag comhaltaí den chomhairle bhardasach, rud a mhéadaíonn an seans go dtoghfar na hiarrthóirí éagsúla, nach gcuireann deireadh ar bhealach ar bith leis an idirdhealú i gcoinne shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach. Ina theannta sin, i gcomhréir le § 21(4) den Dlí maidir le toghcháin do chomhairlí bardasacha, ba cheart d’iarrthóirí neamhspleácha, murab ionann agus iad siúd a chuireann páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla isteach, achainí a thíolacadh lena dtacaítear lena n‑iarrthóireacht, arna síniú ag roinnt vótálaithe ag brath ar mhéid an bhardais ina bhfuil siad.
70
Áitíonn Poblacht na Seice, le tacaíocht ó Phoblacht na Polainne, ar an gcéad dul síos, nach dtagann an cheist maidir le ballraíocht a fháil i bpáirtí polaitiúil faoi raon feidhme Airteagal 22 CFAE. Eascraíonn conclúid den sórt sin as foclaíocht an Airteagail sin, nach dtagraíonn do na coinníollacha chun bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil agus nach gceadaítear leis an tátal go n‑áirítear san Airteagal sin an ceart atá ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát gan bheith ina náisiúnach chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla. Deimhnítear an méid sin le léiriú stairiúil, córasach agus teileolaíoch ar Airteagal 22 CFAE agus le cásdlí na Cúirte Breithiúnais agus, go háirithe, le breithiúnas an 12 Meán Fómhair 2006, Eman agus Sevinger, (C‑300/04, EU:C:2006:545, mír 53), as a leanann sé go bhfuil an tAirteagal sin teoranta do phrionsabal an neamh-idirdhealaithe ar fhorais náisiúntachta a chur i bhfeidhm maidir leis an gceart chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa, agus nach gcumhdaítear leis bearta náisiúnta eile a bhaineann le toghcháin.
71
Tugtar le tuiscint leis an nath ‘arna fheidhmiú faoi réir na rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle’ in Airteagal 22 CFAE go bhfuil feidhmiú na gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa faoi réir forálacha reachtaíochta tánaisteacha a ghlacadh, ós rud é nach féidir an tAirteagal sin a chur i bhfeidhm go neamhspleách, lasmuigh den chreat reachtaíochta tánaistí ábhartha. Mheas reachtóir an Aontais, trí Threoracha 93/109 agus 94/80 a ghlacadh ar bhonn Airteagal 22 CFAE, gurb iad na gnéithe a rialaítear leis na treoracha sin na gnéithe sin atá riachtanach chun an tAirteagal sin a chomhlíonadh. Trí staonadh leis na treoracha seo ó ghnéithe eile a rialáil, lena n‑áirítear ballraíocht páirtí pholaitiúil a fháil ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát gan bheith ina náisiúnach den pháirtí sin, deimhnítear go soiléir lena raon feidhme nach bhfuil na gnéithe eile sin i measc na ‘gcoinníollacha céanna’, de réir bhrí Airteagal 22 CFAE, nach mór do na saoránaigh sin den Aontas a bheith in ann leas a bhaint astu i gcomparáid le náisiúnaigh a mBallstáit chónaithe. Leanann sé ó aithrisí Threoracha 93/109 agus 94/80 nach raibh ar intinn ag reachtas an Aontais ach toirmeasc a chur ar an gcoinníoll náisiúntachta chun an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú, agus ní thagraíonn na treoracha sin ar bhealach ar bith don fhéidearthacht go bhféadfadh aon tionchar a bheith ag an gceart dá bhforáiltear in Airteagal 22 CFAE ar na coinníollacha faoina bhféadfaidh saoránaigh an Aontais a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil.
72
Dar le Poblacht na Seice, murab ionann agus Airteagal 18 CFAE, lena leagtar síos an toirmeasc ginearálta ar idirdhealú ar fhorais náisiúntachta, níl feidhm ag Airteagal 22 CFAE, mar fhoráil speisialta, maidir le saoránach den Aontas ach amháin tar éis don saoránach sin stádas vótálaí nó iarrthóra a fháil i dtoghchán. Cé go bhféadfadh duine a bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil, ní chiallaíonn sé sin go seasfaidh an duine sin mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha nó i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa nó go n‑ainmneofar é amhlaidh ar liostaí an pháirtí polaitiúla, agus is é sin an fáth nach féidir leis an gceist ghinearálta maidir le ballraíocht páirtí polaitiúil a fháil teacht faoi raon feidhme Airteagal 22 CFAE.
73
Is eisceacht é Airteagal 22 CFAE ar na srianta a fhéadfaidh na Ballstáit a fhorchur ar ghníomhaíocht pholaitiúil náisiúnach eachtrach, srianta a aithnítear freisin le hAirteagal 16 de CECD.
74
Sa chomhthéacs sin, fiú dá sheasfaí le hargóint an Choimisiúin nach féidir brath ar an bhforáil dheireanach sin chun teorainn a chur le gníomhaíochtaí polaitiúla shaoránaigh an Aontais agus a gcearta faoi na Conarthaí á bhfeidhmiú acu, ní chuirfeadh aon ní cosc ar Bhallstát srian a chur le rannpháirtíocht náisiúnach eachtrach i ngníomhaíochtaí polaitiúla a théann i bhfad níos faide ná feidhmiú an chirt sin chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir.
75
Dá bhrí sin, ní féidir Airteagal 22 CFAE a léiriú go leathan, chun raon feidhme Airteagal 4(2) CAE a laghdú. Is é an rialachán a bhaineann le feidhmiú páirtithe polaitiúla an bhunchloch struchtúir pholaitiúil agus bhunreachtúil atá ag na mBallstáit agus aithníonn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine an ról bunúsach atá ag páirtithe polaitiúla i dtoghcháin pharlaiminteacha náisiúnta. Ós rud é nach gcuireann dlí an Aontais toirmeasc ar Bhallstát an fhéidearthacht seasamh sna toghcháin sin a fhorchoimeád dá náisiúnaigh féin, luíonn sé le réasún nach gcuireann an ceart céanna sin toirmeasc ar Bhallstát srian a chur ar an mbealach céanna ar an bhféidearthacht atá ag náisiúnaigh Ballstát eile páirt a ghlacadh sa ‘phríomhardán’ le haghaidh gníomhaíocht pholaitiúil ar an leibhéal náisiúnta arna chomhdhéanamh ag páirtithe polaitiúla. Eascraíonn conclúid den sórt sin freisin as an gceart a thugtar do na Ballstáit le hAirteagal 5(3) de Threoir 94/80 gan ach poist i gcomhlachtaí feidhmiúcháin bardasacha a fhorchoimeád dá náisiúnaigh féin.
76
Cuireann Poblacht na Polainne in iúl, i ndáil leis sin, go bhfágfadh an léiriú ar Airteagal 22 CFAE a dtacaíonn an Coimisiún leis go mbeadh saoránaigh an Aontais ina gcónaí i mBallstát gan é a bheith ina náisiúnach den Bhallstát sin a bhfuil sé de cheart acu páirt a ghlacadh go buan agus gan srian i saol polaitiúil an Bhallstáit sin, rud nach dtugtar dóibh leis an Airteagal sin. Inniúlacht eisiach na mBallstát a bheadh ann, i bprionsabal, chun rialacha oibriúcháin, struchtúr agus cuspóirí na bpáirtithe polaitiúla atá ag feidhmiú ina gcríoch a chinneadh. Chun tacú leis an argóint sin, áitíonn Poblacht na Polainne go bhfuil an léiriú ar Airteagal 22 CFAE, mar a thacaíonn an Coimisiún léi, ar neamhréir le prionsabal na tabhartha, mar a leagtar amach in Airteagal 5(2) CAE. Mar thoradh ar léiriú den sórt sin, chuirfí forálacha na gConarthaí i bhfeidhm i réimse inniúlachtaí na mBallstát, rud a sháródh Airteagal 4(1) agus (2) CAE.
77
Sa dara háit, mar mhalairt air sin, áitíonn Poblacht na Seice, le tacaíocht ó Phoblacht na Polainne, cé nach gceadaítear léi do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, go ndéantar na cearta a ráthaítear le hAirteagal 22 CFAE a chur chun feidhme go hiomlán le dlí na Seice.
78
Ciallaíonn an nath ‘faoi na coinníollacha céanna’, de réir bhrí na forála sin, nach mór do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Bhallstát sin a bheith in ann a gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin agus nach mór na leigheasanna céanna a bheith acu ann. Leanann léiriú den sórt sin, ar thaobh amháin, ón séú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 93/109 chomh maith le Airteagal 10(1) agus Airteagal 11(2) den Treoir sin agus, ar an taobh eile, ón gcúigiú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 94/80 chomh maith le hAirteagal 8(3), Airteagal 9(1) agus Airteagal 10(2) den Treoir sin. Bheadh sé curtha i bhfeidhm go hiomlán i ndlí na Seice.
79
Níl an fhíric go bhfuil duine ag seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin ar liostaí páirtithe polaitiúla nó comhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla ag brath ar a bheith ina bhall d’aon pháirtí nó gluaiseacht pholaitiúil agus is cleachtas coitianta é i bPoblacht na Seice.
80
Leanann sé ó chásdlí na Cúirte go gceanglaítear ar an gCoimisiún a mhaoímh a shuíomh go bhfuil iarrthóirí i dtoghcháin nach gcuireann páirtí nó gluaiseacht pholaitiúil i láthair i gcás nach bhfuil chomh fabhrach leo siúd atá tofa agus ar lú an dóchúlacht go dtoghfar iad, gan a bheith in ann brath ar aon toimhde ar chor ar bith maidir leis an bpointe sin.
81
In aon chás, tá na líomhaintí sin á bhréagnú ag na fíricí, mar a léirítear sna sonraí staidrimh arna soláthar ag Poblacht na Seice. Tugann na sonraí staidrimh sin le fios go bhfuil go leor iarrthóirí ann gan cleamhnacht pholaitiúil sa Bhallstát sin, nach bhfuil faoi mhíbhuntáiste ar bhealach ar bith i dtoghcháin, nach bhfuil a stádas éagsúil de réir a náisiúntachta agus go bhféadfaidh siad seasamh ar liostaí na bpáirtithe polaitiúla nó a gcomhghuaillíochtaí, go háirithe, ar bharr an liosta, agus, dá bhrí sin, tairbhe iomlán a bhaint as clú na bpáirtithe sin. Ní bheadh rath iarrthóra sna toghcháin ag brath ar a bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, ach ar thosca amhail tuairimí agus pearsantacht.
82
Mar shampla, bhí 30 % ar a laghad de na hiarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil ar liostaí na bpáirtithe polaitiúla sna toghcháin do Pharlaimint na hEorpa a reáchtáladh i bPoblacht na Seice in 2004, 2009, 2014 agus 2019, lena n‑áirítear na mórpháirtithe polaitiúla, nó comhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla. Fuair na hiarrthóirí sin post, go minic ag barr an liosta, agus tacaíonn siad go láidir go leor chun iad a thoghadh, rud a léiríonn freisin a dtionchar ar shainiú agus ar chur chun feidhme thosaíochtaí cláir na bpáirtithe nó na gcomhghuaillíochtaí páirtithe sin. Dá bhrí sin, sna toghcháin do Pharlaimint na hEorpa a reáchtáladh i bPoblacht na Seice in 2004, toghadh náisiúnach Gearmánach a sheas sna toghcháin sin sa Bhallstát sin.
83
Maidir leis na toghcháin bhardasacha a reáchtáladh i bPoblacht na Seice in 2006, 2010, 2014 agus 2018, rinne iarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil ionadaíocht ar thromlach mór na n‑iarrthóirí agus na n‑ionadaithe tofa agus, go háirithe, bhí siad le feiceáil, i gcion ard, sna chéad áiteanna ar liostaí na mórpháirtithe polaitiúla. Tá iarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil ar bharr an liosta agus toghadh iad freisin sna cathracha móra, go háirithe i bPrág in 2010 agus in 2014.
84
Ina theannta sin, i gcomhréir le § 20(1) den Dlí maidir le toghcháin do chomhairlí bardasacha, féadfaidh iarrthóirí neamhspleácha, grúpaí iarrthóirí neamhspleácha nó grúpaí de pháirtithe polaitiúla nó gluaiseachtaí polaitiúla agus iarrthóirí neamhspleácha, inter alia, seasamh i dtoghcháin bhardasacha. I gcomhréir le § 34 den dlí sin, tá an oiread vótaí ag vótálaí agus atá ag comhairleoirí bardasacha atá le toghadh agus féadfaidh siad vótáil i bhfabhar iarrthóirí sonracha ar liostaí éagsúla. Dá bhrí sin, ní bheadh sé d’oibleagáid ar vótálaí vótáil d’aon liosta amháin, ach bheadh sé nó sí in ann a vóta a thabhairt d’iarrthóirí sonracha, gan beann ar an liosta ar a bhfuil siad le feiceáil. I dtoghcháin bhardasacha, bheadh ról suntasach ag pearsantacht iarrthóirí aonair, rud a d’fhágfadh nach mbeadh sé chomh tábhachtach céanna cibé acu is comhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht iad nó nach ea.
85
Ní féidir leis an gCoimisiún a chur ar rath na n‑iarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil le toghcháin bhardasacha i bPoblacht na Seice i bpeirspictíocht trí dhearbhú gur phearsantachtaí feiceálacha iad, nó a éileamh go bhféadfadh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát gan bheith ina náisiúnaigh díobh a bheith níos lú aithne, rud a thugann údar níos mó gur féidir leo seasamh do na toghcháin sin mar chomhaltaí de pháirtí polaitiúil chun deis a bheith tofa acu. Bheadh pearsantacht iarrthóra ina gné an‑tábhachtach ní hamháin i dtoghcháin bhardasacha, ina dtoghtar ionadaithe ar an leibhéal is gaire do na saoránaigh, ach i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa chomh maith, go háirithe maidir leis na Ballstáit ina bhfuil níos lú Feisirí de Pharlaimint na hEorpa. Maidir le saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i bPoblacht na Seice nach náisiúnach den Bhallstát sin é, bheadh an deis chéanna aige a cháilíochtaí pearsanta a dhearbhú agus atá ag náisiúnach den Bhallstát sin agus ní féidir an saoránach sin den Aontas, nach raibh aithne fhorleathan air sa Bhallstát sin sular toghadh é, a aicmiú mar ‘chás aonraithe’, mar a mhaíonn an Coimisiún. Léiríonn sé sin, os a choinne sin, go bhfuil saoránaigh an Aontais den sórt sin go hiomlán in ann seasamh i dtoghcháin bhardasacha agus do Pharlaimint na hEorpa agus a bheith tofa, fiú gan a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil ná de ghluaiseacht pholaitiúil.
86
Sa tríú háit, dar le Poblacht na Seice, tá sé i gceist leis an reachtaíocht náisiúnta a bhfuil sé d’éifeacht aici cosc a chur ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan bheith ina náisiúnach de bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht cosanta an chórais pholaitiúil agus bhunreachtúil an Bhallstáit sin a áirithiú agus, dá bhrí sin, urraim don fhéiniúlacht náisiúnta a áirithiú, de réir bhrí Airteagal 4(2) CAE, agus ar an gcaoi sin an ceart a fhorchoimeád do shaoránaigh na Seice páirt a ghlacadh i ‘bpríomhardán’ le haghaidh gníomhaíocht pholaitiúil náisiúnta. Tá an beart a roghnaítear chun urraim don fhéiniúlacht sin a áirithiú comhsheasmhach le príomhchuspóir na bpáirtithe polaitiúla agus na ngluaiseachtaí polaitiúla araon, is é sin tionchar a imirt ar bheartas an stáit ar an leibhéal is airde is féidir, agus, i gcás toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, nach coinníoll é ballraíocht i bpáirtí polaitiúil ná i ngluaiseacht pholaitiúil chun seasamh mar iarrthóir sa toghchán ná, a fortiori, ráthaíocht go dtoghfar é. Bheadh beart den sórt sin iomchuí agus ní bhainfeadh sé an bonn de shubstaint an chirt chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir faoi Airteagal 22 CFAE. Sa chleachtas, cheadódh sé do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan a bheith ina náisiúnach an ceart sin a fheidhmiú ina iomláine.
87
Ní fhéadfaí an aidhm dhlisteanach atá á saothrú le reachtaíocht na Seice a bhaint amach trí bheart nach bhfuil chomh dochraideach céanna. Ní fhéadfaí cead a thabhairt do shaoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan a bheith ina náisiúnach a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, ach teorainn a chur lena gcearta mar chomhaltaí den pháirtí polaitiúil sin nó den ghluaiseacht pholaitiúil sin trí pháirt a thabhairt dóibh i gcinntí a bhaineann le toghcháin bhardasacha nó toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, toisc go gciallódh sé sin nach bhféadfaidís a bheith rannpháirteach ach i gcuid imeallach de ghníomhaíocht an pháirtí nó na gluaiseachta sin agus go n‑eisiafaí iad ó gach gné eile dá ngníomhaíocht. Ar thaobh amháin, deir Poblacht na Seice, le tacaíocht ó Phoblacht na Polainne, go bhfuil reachtaíocht den sórt sin contrártha le bunphrionsabal na córa comhionainne do chomhaltaí páirtí pholaitiúil agus, ar an taobh eile, nach dtugann sí seasamh láidir do shaoránaigh sin an Aontais Eorpaigh sa pháirtí polaitiúil a mheasann an Coimisiún go mícheart a bheith riachtanach. Níor shonraigh an Coimisiún ach an oiread sa tuairim réasúnaithe cé na bearta nach bhfuil chomh sriantach sin a d’fhéadfadh Poblacht na Seice a ghlacadh ina leith sin.
88
Ar deireadh, áitíonn Poblacht na Seice, le tacaíocht ó Phoblacht na Polainne, de réir chásdlí na Cúirte, in éagmais forálacha sonracha de CFAE a bhaineann le ceart shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Stát sin iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla, gur faoi na Ballstáit atá sé na rialacha is fearr a oireann dá gcóras bunreachtúil a ghlacadh.
Breithniú na Cúirte
89
Lena iarratas, iarrann an Coimisiún Eorpach ar an gCúirt a dhearbhú gur mhainnigh Poblacht na Seice na hoibleagáidí atá uirthi de réir Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, tríd an gceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitíochta nó i ngluaiseacht polaitíochta a shéanadh ar shaoránaigh de chuid an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Seice iad ach a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice.
90
Chun fiúntas na caingne sin a scrúdú, is gá raon feidhme Airteagal 22 CFAE a chinneadh sula ndéanfar measúnú an dtoirmisctear leis an bhforáil sin an difríocht sa chóir a thugtar isteach ar an gcaoi sin le reachtaíocht na Seice ar fhorais náisiúntachta, maidir leis an bhféidearthacht a bheith ina comhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, nó an bhféadfar údar a thabhairt léi ar chúiseanna a bhaineann le féiniúlacht náisiúnta Ballstáit a urramú.
– De réir Airteagal 22 CFAE
91
De réir chásdlí socair na Cúirte, agus foráil de dhlí an Aontais á léirmhíniú aici, is gá machnamh a dhéanamh ní hamháin ar a foclaíocht agus ar na cuspóirí atá á saothrú aici, ach ar a comhthéacs freisin. Féadfaidh gnéithe atá ábhartha dá léirmhíniú a bheith ag gabháil le bunús forála de dhlí an Aontais chomh maith (breithiúnas an 14 Iúil 2022, an Iodáil agus Comune di Milano v an Chomhairle (Suíomh na Gníomhaireachta Leigheasra Eorpach), C‑59/18 agus C‑182/18, EU:C:2022:567, mír 67 agus an cásdlí dá dtagraítear).
92
Sa chéad áit, de réir Airteagal 22 CFAE, tá sé de cheart ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad vótáil agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin agus feidhmeofar na cearta sin faoi réir rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle.
93
Níl aon tagairt i bhfoclaíocht Airteagal 22 CFAE do na coinníollacha chun ballraíocht i bpáirtí polaitiúil nó i ngluaiseacht pholaitiúil a fháil.
94
Os a choinne sin, is léir ón bhfoclaíocht sin, ar an gcéad dul síos, go mbaineann an ceart chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir a thugtar do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad le toghcháin bhardasacha agus le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin.
95
Leanann sé, ina dhiaidh sin, gur cheart é sin atá ag saoránaigh den Aontas ‘faoi na coinníollacha céanna’ le náisiúnaigh an Bhallstáit ina bhfuil cónaí orthu. Trí thagairt a dhéanamh do na coinníollacha lena rialaítear an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir is infheidhme maidir le náisiúnaigh Bhallstát cónaithe an tsaoránaigh sin den Aontas, toirmisctear le hAirteagal 22 CFAE ar an mBallstát sin feidhmiú an chirt sin ag an saoránach sin den Aontas a chur faoi réir coinníollacha seachas na coinníollacha sin is infheidhme maidir lena náisiúnaigh féin.
96
Bunaítear leis an bhforáil sin, dá bhrí sin, riail shonrach maidir le neamh-idirdhealú ar fhorais náisiúntachta is infheidhme maidir le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa (féach, chuige sin, breithiúnais an 12 Meán Fómhair 2006, an Spáinn v an RíochtAontaithe, C‑145/04, EU:C:2006:543, mír 66; an 12 Meán Fómhair 2006, Eman agus Sevinger, C‑300/04, EU:C:2006:545, mír 53, agus an 6 Deireadh Fómhair 2015, Delvigne, C‑650/13, EU:C:2015:648, mír 42) agus, dá bhrí sin, tá feidhm acu maidir le haon bheart náisiúnta as a n‑eascraíonn difríocht sa chóir a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh d’fheidhmiú éifeachtach na gceart sin.
97
Thairis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, níl i riail an neamh-idirdhealaithe ach léiriú sonrach ar phrionsabal ghinearálta an chomhionannais a thagann faoi phrionsabail bhunúsacha dhlí an Aontais (féach, de réir analaí, breithiúnas an 20 Feabhra 2024, X (Gan foras le foirceannadh), C‑715/20, EU:C:2024:139, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
98
De réir chásdlí bunaithe, níl feidhm ag an chéad fomhír d’Airteagal 18 go neamhspleách ach amháin maidir le cásanna a rialaítear le dlí an Aontais ina leith sin nach leagtar síos aon toirmeasc sonrach le CFAE ar an idirdhealú (breithiúnas an 15 Iúil 2021, The Department for Communities in Northern Ireland, C‑709/20, EU:C:2021:602, mír 65).
99
Ní féidir le Poblacht na Seice a mhaoímh go bailí mar sin go dtagann an reachtaíocht náisiúnta dá dtagraítear i gcur i bhfeidhm an Choimisiúin faoi raon feidhme an chéad fomhír d’Airteagal 18 CFAE, seachas faoi raon feidhme Airteagal 22 CFAE, a bhfuil feidhm aige maidir le saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach de ach amháin ón tráth a fhaigheann sé nó sí stádas vótálaí nó iarrthóra i dtoghchán.
100
Ar deireadh, is léir ó fhoclaíocht Airteagal 22 CFAE go bhfeidhmítear na cearta sin chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir faoi réir na dtéarmaí arna nglacadh ag an gComhairle.
101
I ndáil leis sin, le Treoracha 93/109 agus 94/80, a glacadh ar bhonn Airteagal 8 B CE, arb é Airteagal 22 CFAE anois é, leagtar síos na rialacha mionsonraithe lena rialaítear feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha, faoi seach.
102
Is fíor nach ndéantar comhchuibhiú uileghabhálach ar chórais toghcháin na mBallstát leis na treoracha sin, mar is léir ón gcúigiú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 93/109 agus ón gceathrú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 94/80, nach bhfuil forálacha iontu maidir leis na coinníollacha faoina bhfaighidh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnach iad ballraíocht i bpáirtí polaitiúil nó gluaiseacht pholaitiúil.
103
Mar sin féin, ní féidir le raon feidhme na dtreoracha sin, fiú go hintuigthe, raon feidhme na gceart agus na n‑oibleagáidí a eascraíonn as Airteagal 22 CFAE a theorannú. I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go leagtar amach riail shonrach an neamh-idirdhealaithe ar fhorais náisiúntachta san fhoráil sin i dtéarmaí ginearálta agus, de réir fhoclaíocht Airteagal 22 CFAE, nach bhfuil ach feidhmiú na gceart vótála agus incháilitheachta a chumhdaítear ann faoi réir na rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle. Cé go bhféadfadh na rialacha sin ‘forálacha maolaitheacha a leagan síos i gcás ina bhfuil údar cuí leo de bharr fadhbanna a bhaineann go sonrach le Ballstát’, ní féidir leo, sa bhreis ar an gcás áirithe sin, an bonn a bhaint d’éifeachtacht na gceart sin go ginearálta.
104
I ndáil leis sin, in éagmais forálacha sonracha a bhaineann leis na coinníollacha faoina bhféadfaidh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Bhallstát sin teacht chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla nó de ghluaiseachtaí polaitiúla sa Bhallstát sin, cé go dtagann cinneadh na gcoinníollacha sin faoi inniúlacht na mBallstát, agus an inniúlacht sin á feidhmiú acu, ceanglaítear orthu a n‑oibleagáidí faoi dhlí an Aontais a chomhlíonadh (féach, de réir analaí, breithiúnais an 2 Márta 2010, Rottmann, C‑135/08, EU:C:2010:104, mír 41 agus an cásdlí dá dtagraítear; an 14 Nollaig 2021, Stolichna obshtina, réón Pancharevo, C‑490/20, EU:C:2021:1008, mír 38; an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 63, agus an 5 Meán Fómhair 2023, Udlændinge- og Integrationsministeriet (Caillteanas náisiúntachta na Danmhairge), C‑689/21, EU:C:2023:626, mír 30 agus an cásdlí dá dtagraítear).
105
Dá bhrí sin, agus na rialacha mionsonraithe a leagtar síos leis na treoracha sin á gcomhlíonadh aige, ní fhéadfaidh Ballstát, lasmuigh de na réimsí a rialaíonn siad, saoránach de chuid an Aontais a bhfuil cónaí air sa Bhallstát sin a chur faoi réir forálacha náisiúnta gan a bheith ina náisiúnach lena dtugtar isteach difríocht sa chóir i bhfeidhmiú na gceart a thugtar dó le hAirteagal 22 CFAE, agus dá uireasa sin chaithfeadh sé amhras ar éifeachtacht riail an neamh-idirdhealaithe ar fhorais náisiúntachta a leagtar síos san Airteagal sin. (féach, de réir analaí, a mhéid a bhaineann le hAirteagal 21(1) CFAE, breithiúnais an 12 Márta 2014, O. agus B., C‑456/12, EU:C:2014:135, mír 54, agus an 27 Meitheamh 2018, Altiner agus Ravn, C‑230/17, EU:C:2018:497, mír 26).
106
Dá bhrí sin, ní cheadaítear le heaspa forálacha i dTreoracha 93/109 agus 94/80 maidir leis na coinníollacha faoina bhféadfadh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Bhallstát sin teacht chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla nó de ghluaiseachtaí polaitiúla sa Bhallstát sin, ná leis an bprionsabal gur ar na Ballstáit atá aon inniúlacht nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí, atá cumhdaithe in Airteagal 4(1) agus in Airteagal 5(2) CAE, a bhaint de thátal go dtagann cinneadh na gcoinníollacha chun ballraíocht páirtí pholaitiúil nó gluaiseacht pholaitiúil a fháil lasmuigh de raon feidhme Airteagal 22 CFAE.
107
Ar an dara dul síos, maidir le comhthéacs Airteagal 22 CFAE, ní mór tagairt a dhéanamh d’fhorálacha eile CFAE agus d’fhorálacha den chéim chéanna, go háirithe i CAE agus sa Chairt.
108
Chuige sin, ní mór a chur in iúl, ar an gcéad dul síos, go bhfuil Airteagal 22 CFAE laistigh de Chuid a Dó CFAE ina bhfuil forálacha a bhaineann le neamh-idirdhealú agus saoránacht an Aontais.
109
Le hAirteagal 20 CFAE bronntar stádas saoránach den Aontas d’aon duine a bhfuil náisiúntacht Ballstáit aige, a cheaptar, de réir cásdlí socair, a bheith mar stádas bunúsach do náisiúnaigh na mBallstát (breithiúnais an 20 Meán Fómhair 2001, Grzelczyk, C‑184/99, EU:C:2001:458, mír 31, an 18 Eanáir 2022, Wiener Landesregierung (Aisghairm ar ghealltanais eadóirseachta), C‑118/20, EU:C:2022:34, mír 38 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 9 Meitheamh 2022, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑673/20, EU:C:2022:449, mír 49).
110
Le hAirteagal 22 CFAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 20(2) CFAE, déantar nasc idir an ceart chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus stádas shaoránaigh an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnais an 9 Meitheamh 2022, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑673/20, EU:C:2022:449, míreanna 49 go 51 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 18 Aibreán 2024, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑716/22, EU:C:2024:339, míreanna 40 agus 41).
111
Tugtar an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa le saoránacht an Aontais mar sin agus, contrártha leis an méid a mhaíonn Poblacht na Seice, ní féidir a thomhas, dá bhrí sin, gur eisceacht é ar riail líomhnaithe nach bhféadfaidh ach náisiúnaigh de chuid Ballstáit a bheith rannpháirteach i saol polaitiúil an Stáit sin, rud a éilíonn léiriú sriantach ar Airteagal 22 CFAE. Bheadh an léiriú sin ar neamhréir leis an stádas bunúsach go mbeidh saoránacht an Aontais do na náisiúnaithe sin.
112
Os a choinne sin, i gcomhréir le hAirteagal 20(2) agus le hAirteagal 21 CFAE, tugann saoránacht an Aontais an ceart bunúsach agus an ceart aonair i leith gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstáit do shaoránaigh uile, faoi réir na dteorainneacha agus na srianta a leagtar síos sa CFAE agus faoi réir na mbeart arna nglacadh lena gcur chun feidhme (breithiúnas an 9 Meitheamh 2022, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑673/20, EU:C:2022:449, mír 50).
113
Tá nasc, ar thaobh amháin, idir an ceart chun saorghluaiseachta agus cónaithe agus, ar an taobh eile, an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát gan bheith ina náisiúnach i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa. Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i míreanna 68 agus 69 dá Thuairim, bunaíodh an nasc sin a luaithe a cumhdaíodh an ceart sin chun vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i gConradh Maastricht, tríd an gceart sin a nascadh leis an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát.
114
Ar an dara dul síos, faoi Airteagal 10(1) CAE, tá feidhmiú an Aontais bunaithe ar dhaonlathas ionadaíoch, lena léirítear go nithiúil luach an daonlathais. Is é atá ann, de bhun Airteagal 2 CAE, ceann de na luachanna ar a bhfuil an tAontas fothaithe. (féach, chuige sin, breithiúnais an 19 Nollaig 2019, Puppinck agus páirtithe eile v an Coimisiún, C‑418/18 P, EU:C:2019:1113, mír 64, agus an 19 Nollaig 2019, Junqueras Vies, C‑502/19, EU:C:2019:1115, mír 63).
115
Aithnítear in Airteagal 10(2) agus (3) CAE an ceart atá ag saoránaigh an Aontais go ndéanfaí ionadaíocht dhíreach orthu i bParlaimint na hEorpa agus go mbeidís rannpháirteach i saol daonlathach an Aontais.
116
Mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta, go bunúsach, i mír 74 dá Thuairim, leagtar béim in Airteagal 10 CAE, maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, ar an nasc idir prionsabal an daonlathais ionadaíoch laistigh den Aontas Eorpach agus an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa a ghabhann le saoránacht an Aontais, a ráthaítear le hAirteagal 22(2) CFAE.
117
Ar an tríú dul síos, cumhdaítear le hAirteagal 12(1) den Chairt an ceart atá ag gach duine chun saoirse comhlachais ar gach leibhéal, lena n‑áirítear ábhair polaitiúla, cheardchumainn agus shibhialta.
118
Tá an ceart sin chun saoirse comhlachais ag freagairt don cheart a ráthaítear in Airteagal 11(1) CECD, dá bhrí nach mór a aithint gurb ionann an bhrí agus an raon feidhme acu, i gcomhréir le hAirteagal 52(3) den Chairt (féach, chuige sin, breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v an Ungair (Trédhearcacht comhlachas), C‑78/18, EU:C:2020:476, mír 111), rud nach gcuireann bac ar dhlí an Aontais cosaint níos fairsinge a dheonú (breithiúnas an 22 Meitheamh 2023, K.B. agus F.S. (Sárú a ardú ex officio in imeachtaí coiriúla), C‑660/21, EU:C:2023:498, mír 41).
119
Is léir ó chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine go bhfuil an ceart chun saoirse comhlachais ar cheann de na bunchlocha riachtanacha de shochaí dhaonlathach agus iolraíoch, a mhéid a chuirtear ar chumas do shaoránaigh leis gníomhú i dteannta a chéile sna réimsí a bhfuil leas coiteann acu iontu agus rannchuidiú le dea‑fheidhmiú an saoil phoiblí dá bhrí sin (féach, chuige sin, ECtHR, an 17 Feabhra 2004, Gorzelik agus páirtithe eile v an Pholainn, CE:ECHR:2004:0217JUD 004415898, §§ 88, 90 agus 92).
120
Aithnítear príomhról na bpáirtithe polaitiúla maidir le toil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl, a mhéid a bhaineann le páirtithe polaitiúla ar leibhéal Eorpach, in Airteagal 10(4) CAE agus in Airteagal 12(2) den Chairt.
121
Páirtithe polaitiúla, a bhfuil sé ar cheann dá bhfeidhmeanna iarrthóirí a chur ar aghaidh i dtoghcháin (féach, de réir analaí, ECtHR, an 8 Iúil 2008, Páirtí Lucht Oibre na Seoirsia v an tSeoirsia, CE:ECHR:2008:0708JUD 000910304, § 142), agus dá bhrí sin tá feidhm bhunriachtanach aici i gcóras an daonlathais ionadaíoch, ar a bhfuil feidhmiú an Aontais Eorpaigh fothaithe, i gcomhréir le hAirteagal 10(1) CAE.
122
Dá bhrí sin, rannchuidíonn ballraíocht i bpáirtí polaitiúil nó i ngluaiseacht pholaitiúil go mór le feidhmiú éifeachtach an chirt chun seasamh mar iarrthóir, mar a thugtar le hAirteagal 22 CFAE.
123
Ar an tríú dul síos, maidir le cuspóir Airteagal 22 CFAE, féachtar leis an Airteagal sin, ar an gcéad dul síos, an ceart a thabhairt do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Bhallstát sin páirt a ghlacadh i bpróiseas daonlathach toghcháin an Bhallstáit sin. Baineann an ceart sin, mar a cuireadh in iúl i mír 94 den bhreithiúnas seo, le rannpháirtíocht sa phróiseas sin tríd an gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal áitiúil.
124
Ar an dara dul síos, féachann an tAirteagal sin le cóir chomhionann a áirithiú idir saoránaigh an Aontais, rud a chiallaíonn, chun go bhféadfar an ceart chun seasamh mar iarrthóir atá ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát gan bheith ina náisiúnach den Bhallstát sin a fheidhmiú go héifeachtach, rochtain chomhionann ar na hacmhainní atá ar fáil i ndlíchóras náisiúnta náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun críche an ceart sin a fheidhmiú i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa.
125
Ar an tríú dul síos, leanann sé ón nasc idir, ar thaobh amháin, saorghluaiseacht agus cónaí agus, ar an taobh eile, an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin, dá dtagraítear i mír 113 den bhreithiúnas seo, go bhfuil sé beartaithe leis an gceart deireanach sin, inter alia, comhtháthú forásach shaoránach an Aontais lena mbaineann i sochaí an Bhallstáit óstaigh a chur chun cinn (breithiúnais an 14 Samhain 2017, Lounes, C‑165/16, EU:C:2017:862, mír 56, agus an 18 Eanáir 2022, Wiener Landesregierung (Aisghairm ar ghealltanais eadóirseachta), C‑118/20, EU:C:2022:34, mír 42).
126
Mar a chuir an tAbhcóide Ginearálta in iúl i mír 75 dá Thuairim, tá sé beartaithe le hAirteagal 22 CFAE, dá bhrí sin, ionadaíocht shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach de a áirithiú mar atoradh ar a lánpháirtiú i sochaí an Bhallstáit óstaigh.
127
Dá bhrí sin, ní mór a mheas go gceanglaítear le hAirteagal 22 CFAE, arna léiriú i bhfianaise Airteagail 20 agus 21 CFAE, Airteagal 10 CAE agus Airteagal 12 den Chairt, chun go bhféadfaidh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach den Stát sin a gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin a fheidhmiú go héifeachtach, go mbeidh rochtain chomhionann acu ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun na cearta sin a fheidhmiú go héifeachtach.
– Difríocht sa chóir a thoirmisctear le hAirteagal 22 CFAE
128
Mar is léir ó mhír 90 den bhreithiúnas seo, bunaítear le reachtaíocht na Seice difríocht sa chóir ar fhorais náisiúntachta maidir leis an bhféidearthacht a bheith ina comhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil.
129
Measann Poblacht na Seice, le tacaíocht ó Phoblacht na Polainne, áfach, mar mhalairt air sin, nach bhfuil an difríocht sa chóir seo contrártha le hAirteagal 22 CFAE, a mhéid, ar an gcéad dul síos, a bhfuil tionchar ag an dlí Seicis ar saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí air i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach an féidearthacht gach cineál iarratais atá ar fáil a úsáid, lena n‑áirítear iarratas ar liosta arna mholadh ag páirtí polaitiúil nó gluaiseacht polaitiúil, toisc nach bhfuil liostú den sórt sin faoi réir rannpháirtíocht an duine sin in aon páirtí polaitiúil nó gluaiseacht polaitiúil.
130
Ar an dara dul síos, níor léirigh an Coimisiún go gcuireann an toirmeasc ar shaoránaigh den sórt sin an Aontas Eorpach a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó gluaiseacht polaitiúil teorainn le feidhmiú a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa, nó nach bhfuil iarrthóirí gan cleamhnacht pholaitiúil chomh fabhrach céanna le hiarrthóirí ar comhaltaí iad de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, agus bréagnaítear líomhain den sórt sin, thairis sin, leis na sonraí staidrimh arna soláthar ag Poblacht na Seice.
131
I ndáil leis sin, ní mór a mheabhrú, mar is léir ó chásdlí socair na Cúirte, gur faoin gCoimisiún atá sé a chruthú gurb ann do na sáruithe a líomhann sé, gan é a bheith in ann brath ar aon toimhde ar bith (breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v an Ungáir (Trédhearcacht comhlachas), C‑78/18, EU:C:2020:476, mír 36 agus an cásdlí dá dtagraítear).
132
Mar sin féin, is féidir a chruthú gurb ann do mhainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh, i gcás ina bhfuil bunús léi agus beart reachtach nó rialála á ghlacadh nach bhfuil díospóid ann maidir lena bheith ann agus lena chur i bhfeidhm, trí anailís dhlíthiúil a dhéanamh ar fhorálacha an bhirt sin (breithiúnais an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v an Ungáir (Trédhearcacht comhlachas), C‑78/18, EU:C:2020:476, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 16 Samhain 2021, an Coimisiún v an Ungáir (Cóiriúlú na Cabhrach d’Iarrthóirí Tearmainn), C‑821/19, EU:C:2021:930, mír 106).
133
Sa chás seo, is é is bun leis an mainneachtain in oibleagáidí a chomhlíonadh a bhfuil Poblacht na Seice freagrach astu nuair a ghlactar beart reachtach, go háirithe § 1 agus § 2(3) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla agus gluaiseachtaí polaitiúla, nach gconspóideann an Ballstát sin a bheith ann agus a gcur i bhfeidhm agus a bhfuil forálacha faoi réir anailís dhlíthiúil in iarratas tionscanta na n‑imeachtaí.
134
Mar sin, is gá scrúdú a dhéanamh ar fhiúntas na hanailíse sin trína fháil amach an gciallaíonn an difríocht sa chóir a bhunaítear le § 1 agus le § 2(3) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla agus gluaiseachtaí polaitiúla nach bhfuil rochtain chomhionann ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan bheith ina náisiúnaigh di ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun a gceart chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú go héifeachtach de shárú ar Airteagal 22 CFAE.
135
Maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, foráiltear le § 21(1) den Dlí maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa go bhféadfaidh páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla cláraithe agus a gcomhghuaillíochtaí liostaí iarrthóirí do na toghcháin sin a thíolacadh. I gcomhréir le § 22(2) agus (3) den dlí sin, féadfar náisiúnaigh de Bhallstát seachas Poblacht na Seice a áireamh ar liosta na n‑iarrthóirí arna thíolacadh amhlaidh.
136
Maidir le toghcháin bhardasacha, i gcomhréir le § 20(1) den Dlí maidir le toghcháin do chomhairlí bardasacha, páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla atá cláraithe agus a gcomhghuaillíochtaí, féadfaidh na hiarrthóirí neamhspleácha, na comhlachais d’iarrthóirí neamhspleácha nó na comhlachais de pháirtithe polaitiúla nó de ghluaiseachtaí polaitiúla agus iarrthóirí neamhspleácha a bheith ina bpáirtí toghcháin faoin dlí sin.
137
Fágann sé sin, i dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa, gurb iad páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla, agus a gcomhghuaillíochtaí, amháin atá in ann iarrthóirí a chur ar aghaidh sna toghcháin sin agus, maidir le toghcháin bhardasacha, tá na páirtithe polaitiúla agus na gluaiseachtaí polaitiúla sin i measc na bhfoirmíochtaí atá i dteideal iarrthóirí a chur i láthair do na toghcháin sin.
138
I gcomhréir le § 22(2) agus (3) den Dlí maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, féadfar náisiúnaigh de Bhallstát seachas Poblacht na Seice a chur isteach ar liosta na n‑iarrthóirí arna thíolacadh ag páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla cláraithe agus ag a gcomhghuaillíochtaí. Maíonn Poblacht na Seice, gan bheith faoi dhíospóid ag an gCoimisiún, go bhfuil iarrthóir den sórt sin indéanta freisin i dtoghcháin bhardasacha, ar liosta arna thíolacadh ag páirtí polaitiúil nó ag gluaiseacht polaitiúil nó ag a gcomhghuaillíocht, agus, ar aon chuma, go bhféadfaidh iarrthóirí neamhspleácha páirtí toghcháin a bhunú chun seasamh do na toghcháin bhardasacha sin.
139
Cé gur féidir, dá bhrí sin, mar a áitíonn Poblacht na Seice, le hiarrthóir nach comhalta de pháirtí polaitiúil ná de ghluaiseacht pholaitiúil é a áireamh ar liosta iarrthóirí arna chur isteach ag páirtí polaitiúil nó ag gluaiseacht pholaitiúil, nó ag a gcomhghuaillíocht, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, nach féidir le saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i bPoblacht na Seice gan bheith ina náisiúnach ar mian leis páirt a ghlacadh sna toghcháin sin a bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, de bhun § 1 agus § 2(3) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla agus gluaiseachtaí polaitiúla, go bhfuil an baol ann go n‑eisiafar é ó rannpháirtíocht i gcinnteoireacht an pháirtí sin nó na gluaiseachta sin maidir lena áireamh ar an liosta iarrthóirí sin agus maidir leis an áit a bhféadfadh sé áitiú ar an liosta sin, nó go gcuirfear teorainn leis an rannpháirtíocht sin ar a laghad.
140
Maidir le hiarrthóirí ionchasacha a roinneann smaointe polaitiúla páirtí pholaitiúil nó gluaiseachta polaitiúla, fágann an toirmeasc ar theacht chun bheith ina gcomhaltaí de na páirtithe nó na gluaiseachtaí polaitiúla sin, mura bhfágann sé nach féidir iad a áireamh ar liosta de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, go bhfuil sé deacair ar a laghad, ós rud é, i bprionsabal, gur comhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil iad a roghnaíonn na hiarrthóirí lena n‑áireamh ar a liostaí agus an áit ina bhfuil siad ar na liostaí sin, rud a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar an seans atá acu a bheith tofa.
141
Cuireann sé sin saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnaigh di i staid nach lú fabhar ná náisiúnaigh Sheiceacha, comhaltaí de pháirtí polaitiúil nó gluaiseacht sa Bhallstát sin, maidir leis an bhféidearthacht seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa ar liosta páirtí nó gluaiseachta polaitiúla den sórt sin, nó ar liosta a gcomhghuaillíochta.
142
Ar an taobh eile, ós rud é go bhféadfaidh náisiúnaigh na Seice roghnú seasamh mar iarrthóirí mar chomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil nó mar iarrthóirí neamhspleácha, cé nach bhfuil ach an dara rogha ag saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnaigh di, léirítear, mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 109 dá Thuairim, nach féidir leis na saoránaigh sin den Aontas a gceart chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Seice.
143
Ciallaíonn an difríocht sa chóir mar sin a bhunaítear le § 1 agus le § 2(3) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla agus gluaiseachtaí polaitiúla nach bhfuil rochtain chomhionann ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan bheith ina náisiúnaigh di ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú go héifeachtach.
144
Áitíonn Poblacht na Seice, áfach, go bhfuil go leor iarrthóirí ann gan cleamhnacht pholaitiúil, nach bhfuil siad faoi mhíbhuntáiste agus nach ndéanann ballraíocht i bpáirtí polaitiúil nó i ngluaiseacht pholaitiúil difear do dheiseanna na n‑iarrthóirí a bheith tofa, rud a chinneann a ngníomhaíocht agus a bpearsantacht. Léiríonn na sonraí staidrimh arna dtáirgeadh ag an mBallstát sin, dá bhrí sin, nach bhfuil aon tionchar diúltach ag an reachtaíocht atá i gceist ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan a bheith ina náisiúnach den Bhallstát sin agus ar mian leo seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa.
145
Ní hionann sonraí staidrimh lena léirítear cion na n‑iarrthóirí neamhspleácha i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa i gcoitinne agus amhras a chaitheamh ar an gcinneadh, a rinneadh i mír 143 den bhreithiúnas seo, go ndéantar, leis an difríocht sa chóir a thugtar isteach le reachtaíocht na Seice dá dtagraítear i ngníomhaíocht an Choimisiúin, rochtain chomhionann ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin a bhaint de shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnaigh de chun críche a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa a fheidhmiú go héifeachtach.
146
Is fíor go léirítear leis na sonraí sin, maidir leis na toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, gur chomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil iad formhór na n‑iarrthóirí agus na n‑ionadaithe tofa, cé gur sheas sciar suntasach de na hiarrthóirí agus de na hionadaithe tofa do na toghcháin sin mar thoghcháin neamhspleácha. Ina theannta sin, maidir le toghcháin bhardasacha, is féidir a thuiscint ó na sonraí sin go raibh sciar na n‑iarrthóirí agus na gcomhaltaí tofa de pháirtithe polaitiúla níos ísle sna ceithre thoghchán lena mbaineann siad ná an sciar a ndearna na hiarrthóirí agus na hionadaithe tofa neamhspleácha ionadaíocht orthu.
147
Mar sin féin, mar a áitíonn an Coimisiún, ní féidir aon tátal cinntitheach a bhaint as na torthaí sin maidir le cás shonrach shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan bheith ina náisiúnaigh díobh maidir le feidhmiú éifeachtach a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa.
148
Ar thaobh amháin, ní bhíonn an t‑eolas céanna ag na saoránaigh sin agus atá ag náisiúnaigh a mBallstáit chónaithe de ghnáth agus, dá bhrí sin, d’fhéadfadh suim níos mó a bheith acu ná na náisiúnaigh sin tairbhe a bhaint as struchtúir agus íomhá páirtí d’fhonn a bpróifíl a ardú agus cur leis an seans atá acu a bheith tofa. Ar an dara dul síos, ní sholáthraíonn na staitisticí arna soláthar ag Poblacht na Seice aon chomparáid idir saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin gan a bheith ina náisiúnach den Bhallstát sin agus a náisiúnaigh maidir lena ndóchúlacht faoi seach go ligfí isteach iad mar iarrthóirí neamhspleácha ar liostaí arna dtíolacadh ag páirtí polaitiúil nó ag gluaiseacht pholaitiúil.
149
Maidir leis na hargóintí lena bhféachtar leis an spéis a léiriú i gcur i bhfeidhm ar liosta de pháirtí polaitiúil nó gluaiseacht i dtoghcháin bhardasacha, i bhfianaise na socruithe vótála lena gceadaítear do vótálaithe vótáil d’iarrthóirí ar liostaí éagsúla, ní cheadaítear aon chonclúid a dhéanamh leo maidir le rochtain ar iarrthóir ar liosta arna mholadh ag páirtí nó ag gluaiseacht pholaitiúil ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan a bheith ina náisiúnach.
150
Ina theannta sin, mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i mír 111 dá Thuairim, áitíonn an Coimisiún, gan a bheith contrártha don phointe sin ag Poblacht na Seice, go bhfuil rochtain ar iarrthóir neamhspleách faoi réir na hoibleagáide dlíthiúla achainí arna síniú ag vótálaithe a thíolacadh, agus líon na sínithe á chinneadh de réir mhéid an bhardais ina bhfuil an t‑iarrthóir ina sheasamh, cé nach bhfuil iarrthóirí ó pháirtithe polaitiúla nó ghluaiseachtaí polaitiúla faoi réir oibleagáid den sórt sin.
151
Ar deireadh, cé nach féidir gannmheas a dhéanamh ar an éifeacht a bhíonn ag pearsantacht na n‑iarrthóirí i dtoghcháin ar vótálaithe agus ar a ngníomhaíochtaí, tá a mballraíocht i bpáirtí polaitiúil nó i ngluaiseacht pholaitiúil, a fhéachann, mar gheall ar a nádúr féin, le toradh fabhrach do na toghcháin a fháil dá hiarrthóirí agus a bhfuil a struchtúir eagraíochtúla agus a n‑acmhainní daonna, riaracháin agus airgeadais tiomnaithe don chuspóir sin a shaothrú, de chineál a spreagann a dtoghadh.
152
I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, ní mór a mheas go gciallaíonn an difríocht sa chóir a bhunaítear le § 1 agus le § 2(3) den Dlí maidir le páirtithe agus gluaiseachtaí polaitiúla nach bhfuil rochtain chomhionann ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan bheith ina náisiúnaigh di ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú go héifeachtach agus, dá bhrí sin, gurb ionann í agus difríocht sa chóir a thoirmisctear, i bprionsabal, le hAirteagal 22 CFAE.
– An urraim d’fhéiniúlacht náisiúnta
153
Is gá freisin scrúdú a dhéanamh ar argóintí Phoblacht na Seice go bhfuil sé i gceist le § 1 agus le § 2(3) den Dlí maidir le Páirtithe Polaitiúla agus Gluaiseachtaí Polaitiúla cosaint an chórais pholaitiúil agus bhunreachtúil a áirithiú ar leibhéal náisiúnta agus urraim don fhéiniúlacht náisiúnta a ráthú mar sin, de réir bhrí Airteagal 4(2) CAE, tríd an gceart a fhorchoimeád do shaoránaigh na Seice chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil, a mhéid nach mór iad a mheas mar ‘phríomhardán’ le haghaidh gníomhaíocht pholaitiúil ar an leibhéal náisiúnta.
154
Is fíor gur cuid den fhéiniúlacht náisiúnta de réir bhrí Airteagal 4(2) CAE é eagrú an tsaoil pholaitiúil náisiúnta, rud a rannchuidíonn na páirtithe polaitiúla leis.
155
Ar an dara dul síos, áfach, ós rud é go mbaineann an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a thugtar do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i Stát gan bheith ina náisiúnach den Stát sin le hAirteagal 22 CFAE le toghcháin bhardasacha agus le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin, níl oibleagáid ar an mBallstát sin an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin náisiúnta a dheonú do na saoránaigh sin, ná toirmeasc, don Bhallstát sin, ar rialacha sonracha a ghlacadh maidir le cinntí a dhéanamh laistigh de pháirtí nó maidir le gluaiseacht pholaitiúil i ndáil le hinfheistiú iarrthóirí i dtoghcháin náisiúnta, rud a chuirfeadh bac ar chomhaltaí den pháirtí nó den ghluaiseacht nach náisiúnaigh den Stát sin iad páirt a ghlacadh i gcinneadh den sórt sin.
156
Ní féidir glacadh le hargóint Phoblacht na Seice nach féidir gníomhaíocht nó rannpháirtíocht shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach bhfuil ina náisiúnach a theorannú do ghnéithe a bhaineann go heisiach le toghcháin bhardasacha nó le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, ós rud é go bhfuil reachtaíocht den sórt sin contrártha le bunphrionsabal na córa comhionainne do chomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht pholaitiúil.
157
Go deimhin, leanann sé ó Airteagal 22 CFAE nach bhfuil saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice gan bheith ina náisiúnaigh di i gcás atá inchomparáide le cás náisiúnaigh an Bhallstáit sin maidir le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin náisiúnta, agus d’fhéadfar údar a thabhairt le cóir éagsúil a chur ar na saoránaigh sin i ndáil leis sin.
158
Ar an tríú dul síos, le hAirteagal 4(2) CAE, atá le léiriú agus na forálacha á gcur san áireamh atá ar aon chéim léi a chumhdaítear in Airteagal 2 agus 10 CAE, ní fhéadfaí Ballstáit a shaoradh ó urraim a thabhairt ar na ceanglais a eascraíonn ó na forálacha sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), (C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 72).
159
Chuige sin, tá sé tábhachtach a mheabhrú gur croíluacha ar a bhfuil an tAontas bunaithe iad prionsabal an daonlathais agus prionsabal na córa comhionainne, i gcomhréir le hAirteagal 2 CFAE (féach, chuige sin, breithiúnas an 3 Meitheamh 2021, an Ungáir v an Pharlaimint, C‑650/18, EU:C:2021:426, mír 94).
160
Dá bhrí sin, níl in Airteagal 2 CAE ach ráiteas ar threoracha agus rúin de chineál polaitiúil amháin, ach tá luachanna ann atá mar chuid de dhlíchóras coiteann, ar luachanna iad a dhaingnítear sna prionsabail atá sna hoibleagáidí atá de cheangal ar na Ballstáit de réir dlí (breithiúnais an 16 Feabhra 2022, an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C‑156/21, EU:C:2022:97, mír 232, agus an 16 Feabhra 2022, an Pholainn v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C‑157/21, EU:C:2022:98, mír 264).
161
Thairis sin, mar is léir ó mhír 114 den bhreithiúnas seo, faoi Airteagal 10(1) CAE, tá oibriú an Aontais bunaithe ar phrionsabal an daonlathais ionadaíoch, lena léirítear luach an daonlathais dá dtagraítear in Airteagal 2 CAE (Breithiúnas an 19 Nollaig 2019, Junqueras Vies, C‑502/19, EU:C:2019:1115, mír 63 agus an cásdlí dá dtagraítear).
162
Trína ráthú gur féidir le saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad ceart vótála agus an ceart seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa sa Bhallstáit sin, agus faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin, léirítear prionsabal an daonlathais go nithiúil le hAirteagal 22 CFAE agus, mar a cuireadh in iúl i mír 97 den bhreithiúnas seo, prionsabal na córa comhionainne shaoránaigh an Aontais a thagann faoi fhéiniúlacht choiteann agus luachanna comhchoiteanna an Aontais Eorpaigh, a gcloíonn na Ballstáit leo agus nach mór dóibh a n‑urramú a áirithiú ina gcríoch.
163
Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go mbaintear an bonn d’fhéiniúlacht náisiúnta an Bhallstáit sin má ghlactar leis go bhfuil saoránaigh den sórt sin de chuid an Aontais ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó de ghluaiseacht ina mBallstát cónaithe chun prionsabail an daonlathais agus na córa comhionainne a chur chun feidhme go hiomlán.
164
Lena iarratas, iarrann an Coimisiún Eorpach ar an gCúirt a dhearbhú gur mhainnigh Poblacht na Seice na hoibleagáidí atá uirthi de réir Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, tríd an gceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitíochta nó i ngluaiseacht polaitíochta a shéanadh ar shaoránaigh de chuid an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Seice iad ach a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice.
Costais
165
Faoi Airteagal 138(1) de na Rialacha Nós Imeachta, ordófar don pháirtí caillteach na costais a íoc, má iarrtar iad i bpléadálacha an pháirtí a n‑éireoidh leis. Ós rud é nár éirigh le Poblacht na Seice sa chaingean seo, ní mór a ordú di a costais féin agus na costais arna dtabhú ag an gCoimisiún a íoc, i gcomhréir leis an ordú atá á lorg ag an gCoimisiún.
166
Faoi Airteagal 140(1) de na Rialacha Nós Imeachta sin, íocfaidh na Ballstáit agus na hinstitiúidí a rinne idiragairt sna himeachtaí as a gcostais féin. Dá bhrí sin, ordaítear do Phoblacht na Polainne a costais féin a íoc.
Ar na forais sin, dearbhaíonn agus rialaíonn an Chúirt (an Mór-Dhlísheomra):
1.
Gur mhainnigh Poblacht na Seice na hoibleagáidí atá uirthi de réir Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, tríd an gceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitíochta nó i ngluaiseacht polaitíochta a shéanadh ar shaoránaigh de chuid an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Seice iad ach a bhfuil cónaí orthu i bPoblacht na Seice;
2.
Ordaítear do Phoblacht na Polainne, chomh maith lena costais féin, na costais arna dtabhú ag an gCoimisiún Eorpach a íoc.
3.
Ordaítear do Phoblacht na Polainne a costais féin a íoc.
[Sínithe]
(
*1
)	Teanga an cháis: an tSeicis.