62021CJ0168_RES
Υπόθεση C‑168/21
Procureur général près la cour d’appel d’Angers
[αίτηση του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα) της 14ης Ιουλίου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση‑πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Άρθρο 2, παράγραφος 4 – Προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου της πράξης – Άρθρο 4, σημείο 1 – Λόγος προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Έλεγχος εκ μέρους της δικαστικής αρχής εκτέλεσης – Πράξεις εκ των οποίων ορισμένες μόνον συνιστούν ποινικό αδίκημα κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης – Άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχή της αναλογικότητας αξιόποινων πράξεων και ποινών»
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου – Ένταλμα σύλληψης εκδοθέν για την εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής ή στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας – Στερητική της ελευθερίας ποινή επιβληθείσα για πράξεις που συνιστούν ποινικό αδίκημα κατά το δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης και του κράτους μέλους εκτέλεσης – Χαρακτηρισμός ποινικού αδικήματος υπό την ισχύουσα μόνον στο κράτος μέλος έκδοσης προϋπόθεση της προσβολής προστατευόμενου έννομου αγαθού – Συνδρομή της προϋπόθεσης του διττού αξιοποίνου
(Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρα 2 § 4 και 4, σημείο 1)
(βλ. σκέψεις 44-47, 49-51, διατακτ. 1)
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου – Ένταλμα σύλληψης εκδοθέν για την εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής ή στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας – Στερητική της ελευθερίας ποινή επιβληθείσα για ενιαίο ποινικό αδίκημα συγκροτούμενο από πλείονες πράξεις – Πράξεις ορισμένες μόνον εκ των οποίων συνιστούν ποινικό αδίκημα στο κράτος μέλος εκτέλεσης – Συνδρομή της προϋπόθεσης του διττού αξιοποίνου – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας των ποινών – Δεν υφίσταται – Υποχρέωση εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 49 § 3· απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρα 2 § 4, 4, σημείο 1, και 5)
(βλ. σκέψεις 58, 60-64, 68, 69, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου: δεν απαιτείται πλήρης ταύτιση μεταξύ των συστατικών στοιχείων του σχετικού αδικήματος στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος και στο κράτος μέλος εκτέλεσης
Επομένως, η δικαστική αρχή εκτέλεσης δεν μπορεί να αρνηθεί την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης για τον λόγο ότι ορισμένες μόνον από τις πράξεις που συγκροτούν το αδίκημα στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος συνιστούν επίσης ποινικό αδίκημα στο κράτος μέλος εκτέλεσης
Τον Ιούνιο του 2016, οι ιταλικές δικαστικές αρχές εξέδωσαν ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης (ΕΕΣ) εις βάρος του KL, με σκοπό την εκτέλεση ποινής φυλάκισης δώδεκα ετών και έξι μηνών. Η ποινή αυτή προέκυψε από τη σώρευση τεσσάρων ποινών επιβληθεισών για τέσσερα ποινικά αδικήματα, μεταξύ των οποίων η «εκτεταμένη υλική καταστροφή και λεηλασία». Το cour d’appel d’Angers (εφετείο Angers, Γαλλία) αρνήθηκε την παράδοση του KL με την αιτιολογία ότι δύο από τις πράξεις για τις οποίες επιβλήθηκε η ποινή αυτή δεν στοιχειοθετούσαν ποινικό αδίκημα στη Γαλλία. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο, ενώπιον του οποίου ασκήθηκε αναίρεση κατά της εν λόγω απόφασης, επισημαίνει ότι τα συστατικά στοιχεία του ποινικού αδικήματος της «εκτεταμένης υλικής καταστροφής και λεηλασίας» είναι διαφορετικά στα δύο κράτη μέλη, καθόσον, στο ιταλικό δίκαιο, εν αντιθέσει με το γαλλικό δίκαιο, η προσβολή της δημόσιας ειρήνης αποτελεί ουσιώδες στοιχείο για τον χαρακτηρισμό του αδικήματος αυτού.
Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν πληρούται εν προκειμένω η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου της πράξης, όπως αυτή προβλέπεται από την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 (
1
), από την οποία εξαρτάται η παράδοση του KL. Στην περίπτωση που η εν λόγω προϋπόθεση δεν εμποδίζει την παράδοση του KL, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ανακύπτει το ζήτημα αν, υπό αυτές τις περιστάσεις, η εκτέλεση του ΕΕΣ θα έπρεπε να απορριφθεί υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας των ποινών η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 49, παράγραφος 3, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
2
). Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο σχετικά προδικαστικά ερωτήματα.
Το Δικαστήριο κρίνει ότι η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου της πράξης, η οποία προβλέπεται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584 (
3
), πληρούται στην περίπτωση κατά την οποία το ΕΕΣ εκδίδεται προς τον σκοπό εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής επιβληθείσας για πράξεις που συνιστούν στο κράτος μέλος έκδοσης ποινικό αδίκημα το οποίο στοιχειοθετείται εφόσον οι σχετικές πράξεις μπορούν να προσβάλλουν προστατευόμενο έννομο αγαθό στο εν λόγω κράτος μέλος, ενώ οι πράξεις αυτές συνιστούν ποινικό αδίκημα και κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης, χωρίς όμως να απαιτείται η συνδρομή του στοιχείου της προσβολής προστατευόμενου έννομου αγαθού. Επιπλέον, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, λαμβανομένης υπόψη της εν λόγω προϋπόθεσης και της αρχής της αναλογικότητας των ποινών, η δικαστική αρχή εκτέλεσης δεν μπορεί να αρνηθεί να εκτελέσει ΕΕΣ εκδοθέν προς τον σκοπό εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής όταν η ποινή έχει επιβληθεί, στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος, για την τέλεση από τον εκζητούμενο ενιαίου ποινικού αδικήματος συγκροτούμενου από πλείονες πράξεις εκ των οποίων ορισμένες μόνο συνιστούν ποινικό αδίκημα στο κράτος μέλος εκτέλεσης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, όσον αφορά το περιεχόμενο της προϋπόθεσης του διττού αξιοποίνου της πράξης, το Δικαστήριο διευκρινίζει καταρχάς ότι, προκειμένου να κριθεί αν πληρούται η προϋπόθεση αυτή, απαιτείται και αρκεί οι πράξεις για τις οποίες εκδόθηκε το ΕΕΣ να συνιστούν επίσης αξιόποινες πράξεις κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης. Συνεπώς, δεν απαιτείται τα αδικήματα να είναι πανομοιότυπα σε αμφότερα τα κράτη μέλη. Επομένως, κατά την εκτίμηση της εν λόγω προϋπόθεσης, προκειμένου να καθοριστεί αν συντρέχει λόγος μη εκτέλεσης του ΕΕΣ (
4
), εναπόκειται στην αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης να εξακριβώσει εάν τα πραγματικά περιστατικά του αδικήματος για το οποίο εκδόθηκε το ΕΕΣ θα συνιστούσαν επίσης, αυτά καθεαυτά, συστατικά στοιχεία αδικήματος κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης, στην περίπτωση που είχαν λάβει χώρα στο έδαφός του.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ως εξαίρεση από τον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο το ΕΕΣ πρέπει να εκτελεστεί, η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου της πράξης ως λόγος προαιρετικής μη εκτέλεσης του ΕΕΣ πρέπει να ερμηνεύεται στενά και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να ερμηνεύεται κατά τρόπο που θα οδηγούσε στην υπονόμευση του σκοπού διευκόλυνσης και επιτάχυνσης των παραδόσεων μεταξύ των δικαστικών αρχών. Τυχόν ερμηνεία κατά την οποία η προϋπόθεση αυτή θα απαιτούσε να υφίσταται πλήρης ταύτιση μεταξύ των στοιχείων συγκρότησης της αξιόποινης πράξης όπως αυτή τυποποιείται στο δίκαιο του κράτους μέλους έκδοσης του εντάλματος και των στοιχείων συγκρότησης της αξιόποινης πράξης όπως αυτή τυποποιείται στο δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης, καθώς και όσον αφορά το προστατευόμενο στα δίκαια των δύο αυτών κρατών μελών έννομο αγαθό, θα έθιγε την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας παράδοσης. Πράγματι, λαμβανομένης υπόψη της ελάχιστης εναρμόνισης στον τομέα του ποινικού δικαίου στο επίπεδο της Ένωσης, αυτή η πλήρης ταύτιση ενδέχεται να μην υφίσταται για μεγάλο αριθμό αδικημάτων. Κατά συνέπεια, η ως άνω ερμηνεία θα περιόριζε σημαντικά τις περιπτώσεις στις οποίες θα μπορούσε να πληρούται η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου και, ως εκ τούτου, θα διακυβευόταν η επίτευξη του σκοπού της απόφασης-πλαισίου 2002/584. Επιπλέον, η ερμηνεία αυτή θα παρέβλεπε επίσης τον σκοπό καταπολέμησης της ατιμωρησίας εκζητουμένου που βρίσκεται σε έδαφος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο διέπραξε την αξιόποινη πράξη.
Δεύτερον, το Δικαστήριο επισημαίνει καταρχάς ότι το γεγονός ότι ορισμένες μόνον εκ των πράξεων που συγκροτούν το ποινικό αδίκημα στο κράτος μέλος έκδοσης συνιστούν επίσης ποινικό αδίκημα κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης δεν επιτρέπει στη δικαστική αρχή εκτέλεσης να αρνηθεί την εκτέλεση του ΕΕΣ, διότι άλλως ο λόγος μη εκτέλεσης που αφορά την προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου θα καταλάμβανε και το μέρος των πράξεων που συνιστούν ποινικό αδίκημα κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης και που, επομένως, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του λόγου αυτού. Η απόφαση‑πλαίσιο 2002/584 (
5
) δεν προβλέπει προϋπόθεση σχετική με το ότι ο ενδιαφερόμενος δεν αντιμετωπίζει ποινή στο κράτος μέλος έκδοσης για το μέρος των πράξεων που δεν συνιστούν ποινικό αδίκημα στο κράτος μέλος εκτέλεσης. Η εκτέλεση, όμως, του ΕΕΣ μπορεί να εξαρτάται από μία μόνον από τις προϋποθέσεις που απαριθμούνται περιοριστικά στην εν λόγω απόφαση‑πλαίσιο.
Επιπλέον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η ερμηνεία της προϋπόθεσης του διττού αξιοποίνου της πράξης υπό την έννοια ότι θα ήταν δυνατή η άρνηση εκτέλεσης του ΕΕΣ για τον λόγο ότι ορισμένες μόνον εκ των πράξεων που είναι αξιόποινες στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος δεν συνιστούν ποινικό αδίκημα και στο κράτος μέλος εκτέλεσης θα παρακώλυε την πραγματική παράδοση του ενδιαφερομένου και θα οδηγούσε στην ατιμωρησία του για το σύνολο των επίμαχων πράξεων. Επομένως, υπό τις συνθήκες αυτές, η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου πληρούται. Τέλος, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι δεν απόκειται στη δικαστική αρχή εκτέλεσης, στο πλαίσιο της εκτίμησης της προϋπόθεσης αυτής, να εξετάσει την ποινή που επιβλήθηκε στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος υπό το πρίσμα της αναλογικότητας των ποινών.
(
1
)	Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1, και διορθωτικό EE 2013, L 222, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24) (στο εξής: απόφαση-πλαίσιο 2002/584). Η προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 4, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου.
(
2
)	Σύμφωνα με την αρχή αυτή, η αυστηρότητα της ποινής δεν πρέπει να είναι δυσανάλογη προς το ποινικό αδίκημα.
(
3
)	Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 4, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα εξάρτησης της παράδοσης από την προϋπόθεση αυτή για αξιόποινες πράξεις διαφορετικές από εκείνες της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου, καθώς και άρθρο 4, σημείο 1, της απόφασης-πλαισίου, δυνάμει του οποίου η δικαστική αρχή εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί την εκτέλεση του ΕΕΣ αν, σε μία από τις περιπτώσεις του άρθρου 2, παράγραφος 4, το γεγονός που αποτελεί τη βάση του ΕΕΣ δεν συνιστά αξιόποινη πράξη κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης.
(
4
)	Βλ. άρθρο 4, σημείο 1, της απόφασης-πλαισίου 2002/584.
(
5
)	Βλ. άρθρο 5 της απόφασης-πλαισίου 2002/584, το οποίο προβλέπει τις προϋποθέσεις από τις οποίες το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης μπορεί να εξαρτήσει την εκτέλεση του ΕΕΣ.