62020CJ0151_RES
Kawża C‑151/20
Bundeswettbewerbsbehörde
vs
Agrana Zucker GmbH_Nordzucker AGuSüdzucker AG
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Oberster Gerichtshof)
Sentenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja (Awla Manja) tat‑22 ta’ Marzu 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Artikolu 101 TFUE – Tressiq ta’ proċeduri kontra akkordju minn żewġ awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 50 – Prinċipju ta’ ne bis in idem – Eżistenza tal-istess reat – Artikolu 52(1) – Limitazzjonijiet għall-prinċipju ta’ ne bis in idem – Kundizzjonijiet – Tfittxija ta’ għan ta’ interess ġenerali – Proporzjonalità”
Drittijiet fundamentali – Prinċipju ta’ ne bis in idem – Kundizzjonijiet għall-applikazzjoni – Kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet ta’ natura kriminali – Kriterji ta’ evalwazzjoni tan-natura kriminali – Klassifikazzjoni ġuridika tar-reat fid-dritt intern, natura tar-reat u grad ta’ severità tas-sanzjoni mġarrba
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 50)
(ara l-punti 30, 31)
Drittijiet fundamentali – Prinċipju ta’ ne bis in idem – Kundizzjonijiet għall-applikazzjoni – Kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet ta’ natura kriminali – Kunċett – Kumulu ta’ proċeduri li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni u intiżi għall-impożizzjoni ta’ multi jew għas-sempliċi konstatazzjoni ta’ ksur – Inklużjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 50)
(ara l-punti 32, 60 sa 67)
Drittijiet fundamentali – Prinċipju ta’ ne bis in idem – Kundizzjonijiet għall-applikazzjoni – Eżistenza ta’ deċiżjoni preċedenti definittiva – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Deċiżjoni definittiva mogħtija wara evalwazzjoni dwar il-mertu tal-kawża
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 50)
(ara l-punti 34, 35)
Drittijiet fundamentali – Prinċipju ta’ ne bis in idem – Kundizzjonijiet għall-applikazzjoni – Eżistenza tal-istess reat – Kriterju ta’ evalwazzjoni – Identiċità tal-fatti materjali – Tressiq ta’ proċeduri kontra akkordju minn żewġ awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni – Evalwazzjoni tal-identiċità tal-fatti b’riferiment għat-territorju, għas-suq tal-prodotti u għall-perijodu li huma s-suġġett tal-proċeduri mibdija mill-imsemmija awtoritajiet
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 50)
(ara l-punti 38 sa 48)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Limitazzjoni tal-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet stabbiliti mill-Karta – Limitazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem – Kundizzjonijiet – Tfittxija ta’ għan ta’ interess ġenerali – Tressiq ta’ proċeduri kontra akkordju minn żewġ awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni – Kumulu ta’ proċeduri li għandhom bħala suġġett aspetti identiċi tal-istess aġir li jikkostitwixxi ksur – Inammissibbiltà
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 50 u 52(1))
(ara l-punti 49, 57)
Sunt
Nordzucker AG u Südzucker AG huma żewġ manifatturi Ġermaniżi taz-zokkor li jiddominaw, flimkien ma’ tielet produttur kbir, is-suq taz-zokkor fil-Ġermanja. Dan is-suq kien tradizzjonalment maqsum fi tliet żoni ġeografiċi prinċipali, kull waħda kkontrollata minn wieħed minn dawn it-tliet produtturi l-kbar.
Agrana Zucker GmbH (iktar ’il quddiem “Agrana”), li hija sussidjarja ta’ Südzucker, hija l-produttriċi prinċipali taz-zokkor fl-Awstrija.
Sa mis-sena 2004, l-iktar tard, Nordzucker u Südzucker qablu li ma jikkompetux bejniethom permezz ta’ intrużjoni fiż-żoni ta’ bejgħ prinċipali tradizzjonali tagħhom. Huwa f’dan il-kuntest li, fil-bidu tas-sena 2006, id-direttur tal-bejgħ ta’ Südzucker kellem lid-direttur tal-bejgħ ta’ Nordzucker sabiex jilmenta dwar kunsinni ta’ zokkor fis-suq Awstrijak minn sussidjarja Slovakka ta’ Nordzucker, filwaqt li implika li dan seta’ jkollu konsegwenzi fuq is-suq Ġermaniż taz-zokkor (iktar ’il quddiem il-“konverżazzjoni telefonika tal‑2006”).
Sabiex tibbenefika mill-programmi ta’ klemenza nazzjonali, Nordzucker, sussegwentement, informat kemm lill-Bundeskartellamt (l-Awtorità Federali tal-Kompetizzjoni, il-Ġermanja) kif ukoll lill-Bundeswettbewerbsbehörde (l-Awtorità Federali tal-Kompetizzjoni, l-Awstrija) bil-parteċipazzjoni tagħha f’akkordju fuq is-suq taz-zokkor Ġermaniż u dak Awstrijak. Dawn iż-żewġ awtoritajiet, fl-istess ħin, fetħu proċeduri ta’ investigazzjoni.
Fl‑2014, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġermaniża kkonstatat, permezz ta’ deċiżjoni definittiva, li Nordzucker, Südzucker u t-tielet produttur Ġermaniż ipparteċipaw f’akkordju antikompetittiv bi ksur tal-Artikolu 101 TFUE u tad-dispożizzjonijiet korrispondenti tad-dritt Ġermaniż, u, b’mod partikolari, imponiet fuq Südzucker multa ta’ EUR 195500000. Din id-deċiżjoni tirriproduċi wkoll il-kontenut tal-konverżazzjoni telefonika tal‑2006 dwar is-suq taz-zokkor Awstrijak.
Għall-kuntrarju, it-talba tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni Awstrijaka intiża, minn naħa, li jiġi kkonstatat li Nordzucker, Südzucker u Agrana kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u d-dispożizzjonijiet korrispondenti tad-dritt Awstrijak u, min-naħa l-oħra, li jiġu imposti żewġ multi fuq Südzucker, fosthom waħda in solidum ma’ Agrana, ġiet miċħuda mill-Oberlandesgericht Wien (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Vjenna, l-Awstrija).
L-Awtorità tal-Kompetizzjoni Awstrijaka appellat minn din id-deċiżjoni quddiem l-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija), li hija l-qorti tar-rinviju. F’dan il-kuntest, din tistaqsi dwar jekk il-prinċipju ta’ ne bis in idem, stabbilit fl-Artikolu 50 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), jipprojbixxix lil din il-qorti milli tieħu inkunsiderazzjoni l-konverżazzjoni telefonika tal‑2006 fil-proċedura pendenti quddiemha, peress li din il-konverżazzjoni ġiet espressament imsemmija fid-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġermaniża tal‑2014. Din il-qorti tistaqsi, barra minn hekk, jekk, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ ne bis in idem japplikax fi proċedura ta’ konstatazzjoni ta’ ksur li ma twassalx għall-impożizzjoni ta’ multa, minħabba l-parteċipazzjoni ta’ impriża fi programm nazzjonali ta’ klemenza.
B’risposta għal dawn id-domandi, il-Qorti tal-Ġustizzja, komposta bħala Awla Manja, tippreċiża l-artikulazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem fil-kuntest ta’ proċeduri paralleli jew suċċessivi fid-dritt tal-kompetizzjoni li jirrigwardaw l-istess aġir antikompetittiv f’diversi Stati Membri.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja tibda billi tfakkar li l-prinċipju ta’ ne bis in idem, kif stabbilit fl-Artikolu 50 tal-Karta, jipprojbixxi kumulu kemm ta’ proċeduri kif ukoll ta’ sanzjonijiet ta’ natura kriminali fis-sens ta’ dan l-artikolu għall-istess fatti u kontra l-istess persuna.
Fil-qasam tal-kompetizzjoni, dan il-prinċipju jipprekludi, b’mod iktar partikolari, li impriża tiġi kkundannata mill-ġdid jew jitressqu mill-ġdid proċeduri kontriha minħabba aġir antikompetittiv li għalih hija tkun ġiet issanzjonata jew li fir-rigward tiegħu hija tkun ġiet iddikjarata li ma hijiex responsabbli b’deċiżjoni preċedenti li ma tistax tiġi appellata iktar. L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem fil-kuntest ta’ proċeduri li jaqgħu taħt id-dritt tal-kompetizzjoni hija għalhekk suġġetta għal kundizzjoni doppja, jiġifieri, minn naħa, li jkun hemm deċiżjoni preċedenti definittiva (kundizzjoni “bis”) u, min-naħa l-oħra, li l-istess aġir ikun kopert mid-deċiżjoni preċedenti u mill-proċeduri jew mid-deċiżjonijiet sussegwenti (kundizzjoni “idem”).
Peress li d-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġermaniża tal‑2014 tikkostitwixxi deċiżjoni preċedenti definittiva li ngħatat wara evalwazzjoni dwar il-mertu tal-kawża, il-kundizzjoni “bis” hija ssodisfatta fir-rigward tal-proċedura mmexxija mill-Awtorità tal-Kompetizzjoni Awstrijaka.
Fir-rigward tal-kundizzjoni “idem”, il-kriterju rilevanti sabiex tiġi evalwata l-eżistenza tal-istess reat huwa dak tal-identiċità tal-fatti materjali, irrispettivament mill-klassifikazzjoni ġuridika tagħhom fid-dritt nazzjonali jew mill-interess ġuridiku protett. L-identiċità ta’ prattiki antikompetittivi għandha tiġi eżaminata b’riferiment għat-territorju u għas-suq tal-prodotti kkonċernati u għall-perijodu li matulu l-imsemmija prattiki kellhom bħala għan jew bħala effett li jipprekludu, li jillimitaw jew li jfixklu l-kompetizzjoni.
Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika, abbażi ta’ evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi kollha rilevanti, jekk id-deċiżjoni tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġermaniża tal‑2014 ikkonstatatx u ssanzjonatx l-akkordju inkwistjoni minħabba l-għan jew l-effett antikompetittiv tiegħu mhux biss fit-territorju Ġermaniż, iżda ukoll fit-territorju Awstrijak. Jekk dan kien il-każ, proċeduri oħra u, jekk ikun il-każ, sanzjonijiet oħra għall-ksur tal-Artikolu 101 TFUE u tad-dispożizzjonijiet korrispondenti tad-dritt Awstrijak, minħabba l-akkordju fit-territorju Awstrijak, ikunu jikkostitwixxu limitazzjoni tad-dritt fundamentali ggarantit mill-Artikolu 50 tal-Karta.
Barra minn hekk, tali limitazzjoni ma tistax tiġi ġġustifikata abbażi tal-Artikolu 52(1) tal-Karta. Din id-dispożizzjoni tipprevedi, b’mod partikolari, li kull limitazzjoni għall-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti mill-Karta għandha effettivament tissodisfa għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn.
Ċertament, sa fejn il-projbizzjoni tal-akkordji prevista fl-Artikolu 101 TFUE tfittex l-għan ta’ interess ġenerali li tiġi ggarantita kompetizzjoni mhux distorta fis-suq intern, il-limitazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem, iggarantit fl-Artikolu 50 tal-Karta, li tirriżulta minn kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet ta’ natura kriminali minn żewġ awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni tista’ tiġi ġġustifikata abbażi tal-Artikolu 52(1) tal-Karta meta dawn il-proċeduri u dawn is-sanzjonijiet ikunu intiżi għal għanijiet komplementari relatati, jekk ikun il-każ, ma’ aspetti differenti tal-istess aġir li jikkostitwixxi ksur. Madankollu, fl-ipoteżi fejn żewġ awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni jressqu proċeduri kontra u jissanzjonaw l-istess fatti sabiex jiżguraw l-osservanza tal-projbizzjoni ta’ akkordji skont l-Artikolu 101 TFUE u d-dispożizzjonijiet korrispondenti tad-dritt nazzjonali rispettiv tagħhom li jipprojbixxu l-akkordji li jistgħu jaffettwaw l-kummerċ bejn Stati Membri fis-sens tal-Artikolu 101 TFUE, dawn iż-żewġ awtoritajiet isegwu l-istess għan intiż li jiggarantixxi li l-kompetizzjoni fis-suq intern ma tkunx distorta. Tali kumulu ta’ proċeduri u ta’ sanzjonijiet ma jissodisfax għan ta’ interess ġenerali rrikonoxxut mill-Unjoni, b’tali mod li lanqas ma jista’ jiġi ġġustifikat taħt l-Artikolu 52(1) tal-Karta.
Fir-rigward tal-proċedura mmexxija mill-Awtorità tal-Kompetizzjoni Awstrijaka kontra Nordzucker, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma, finalment, li tali proċedura ta’ implimentazzjoni tad-dritt tal-kompetizzjoni, li fiha, minħabba l-parteċipazzjoni ta’ Nordzucker fil-programm nazzjonali ta’ klemenza, ksur ta’ dan id-dritt jista’ biss jiġi kkonstatat, tista’ wkoll tkun suġġetta għall-prinċipju ta’ ne bis in idem.
Fil-fatt, bħala korollarju tal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata, il-prinċipju ta’ ne bis in idem għandu l-għan li jiggarantixxi ċ-ċertezza legali u l-ekwità billi jiżgura li, ladarba jkunu tressqu proċeduri kontra persuna fiżika jew ġuridika u, jekk ikun il-każ, din tkun ġiet ikkundannata, hija jkollha ċ-ċertezza li mhux ser jitressqu mill-ġdid proċeduri kontriha għall-istess ksur. Minn dan isegwi li l-ftuħ ta’ proċeduri ta’ natura kriminali jista’ jaqa’, bħala tali, taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ne bis in idem, indipendentement mill-punt dwar jekk dawn il-proċeduri jagħtux effettivament lok għall-impożizzjoni ta’ sanzjoni.