62008CC0456
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 29 października 2009 r. (
1
)
Sprawa C-456/08
Komisja Europejska
przeciwko
Irlandii
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Dyrektywa 93/37/EWG — Zamówienia publiczne na roboty budowlane — Zawiadomienie kandydatów i oferentów o decyzjach dotyczących udzielenia zamówienia — Dyrektywa 89/665/EWG — Procedury zaskarżenia w sprawach udzielania zamówień publicznych — Termin na wniesienie skargi — Dzień, od którego rozpoczyna się bieg terminu na wniesienie skargi”
I — Wprowadzenie
1.
Niniejsze postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego daje Trybunałowi okazję do rozwinięcia swojego orzecznictwa w odniesieniu do środków odwoławczych oferentów, których oferty zostały odrzucone w postępowaniu w sprawie zamówień publicznych.
2.
Z jednej strony, Komisja zarzuca Irlandii, że w konkretnym przypadku irlandzkie władze przy składaniu zamówienia na przedsięwzięcie budowy dróg nie zawiadomiły konsorcjum oferentów, którego oferta została odrzucona, o ostatecznej decyzji w sprawie udzielenia zamówienia.
3.
Z drugiej strony Komisja i Irlandia spierają się o to, czy terminy przewidziane w irlandzkim prawie procesowym są sformułowane w sposób wystarczająco jasny, precyzyjny i przewidywalny, aby umożliwić skuteczną kontrolę decyzji instytucji zamawiającej.
4.
W odniesieniu do tej ostatniej problematyki sprawa ta wykazuje analogię do sprawy C-406/08 Uniplex (UK), w której również dzisiaj przedstawiam moją opinię.
II — Ramy prawne
A — Prawo wspólnotowe
5.
Dyrektywy 93/37/EWG (
2
) oraz 89/665/EWG (
3
) wytyczają ramy prawa wspólnotowego w niniejszej sprawie.
6.
Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy 93/37 w brzmieniu zmienionym dyrektywą 97/52/WE (
4
) zawiera następującą regulację:
„Instytucje zamawiające informują niezwłocznie kandydatów i oferentów — na piśmie, jeśli o to wnioskowano — o podjętych decyzjach dotyczących udzielenia zamówienia, podając przyczyny, dla których zdecydowały się one zrezygnować z udzielenia zamówienia, na którego realizację ogłosiły zaproszenia do składania ofert lub ponownie wszcząć procedurę. O takich decyzjach informują także Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich”.
7.
Artykuł 1 dyrektywy 89/665 w zmienionym dyrektywą 92/50/EWG (
5
) brzmieniu (
6
) stanowi:
„1.   Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby decyzje podejmowane przez instytucje zamawiające odnośnie do procedur udzielania zamówień publicznych objętych zakresem dyrektyw 71/305/EWG, 77/62/WE i 92/50/EWG […] mogły […] skutecznie i przede wszystkim możliwie szybko, zgodnie z warunkami określonymi w poniższych artykułach, w szczególności art. 2 ust. 7, podlegać odwołaniu na podstawie tego, że takie decyzje naruszyły prawo wspólnotowe w dziedzinie zamówień publicznych albo krajowe przepisy, wykonujące to prawo.
2.   Państwa członkowskie zapewniają, że nie istnieje dyskryminacja pomiędzy przedsiębiorstwami, które mogą wystąpić z roszczeniami z tytułu poniesionej szkody w ramach procedury udzielania zamówienia, w wyniku zawartego w niniejszej dyrektywie rozróżnienia pomiędzy przepisami krajowymi wdrażającymi prawo wspólnotowe a pozostałymi przepisami krajowymi.
3.   Państwa członkowskie zapewniają, że procedury odwoławcze, zgodnie ze szczegółowymi przepisami, które państwa członkowskie mogą wprowadzić, dostępne są co najmniej każdemu podmiotowi, który ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia publicznego na dostawy lub roboty budowlane, w przypadku gdy taki podmiot doznał uszczerbku lub zagraża mu doznanie uszczerbku w wyniku domniemanego naruszenia przepisów. W szczególności państwa członkowskie mogą wymagać od podmiotu, który zamierza skorzystać ze środków odwoławczych, uprzedniego powiadomienia instytucji zamawiających o domniemanym naruszeniu przepisów oraz o zamiarze skorzystania ze środków odwoławczych.” (
7
)
B — Prawo krajowe
8.
Jeśli chodzi o prawo krajowe, to dla niniejszej sprawy znaczenie mają: European Communities (Award of Public Authorities’ Contracts) Regulations 2006 (
8
) (zwane dalej „rozporządzeniem APAC”) oraz Rules of the Superior Courts (
9
) (zwane dalej „RSC”).
9.
Artykuł 49 rozporządzenia APAC ma we fragmentach istotnych dla sprawy następujące brzmienie:
„1.   Wkrótce po podjęciu decyzji o zawarciu umowy publicznej albo umowy ramowej albo o dopuszczeniu do dynamicznego systemu zamówień, instytucja zamawiająca informuje o niej kandydatów i oferentów za pomocą możliwie najszybszych środków komunikacji (jak poczta elektroniczna lub fax). […]
[…]
5.   Instytucja zamawiająca zawiera umowę publiczną z wygrywającym oferentem dopiero po upływie co najmniej 14 dni od dnia, w którym oferenci zgodnie z ust. 1 zostali poinformowani o decyzji w sprawie udzielenia zamówienia.
[…]”.
10.
Artykuł 84a ust. 4 RSC (
10
) stanowi, co następuje:
„Decyzję o udzieleniu zamówienia albo udzielenie zamówienia publicznego należy zaskarżyć możliwie jak najwcześniej, a w każdym razie w ciągu trzech miesięcy od wystąpienia podstaw do zaskarżenia, chyba że sąd uzna za właściwe przedłużenie tego terminu.”
III — Okoliczności faktyczne oraz postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
11.
Irish National Roads Authority (zwane dalej „NRA”) jest instytucją zajmującą się budową i utrzymaniem dróg w Irlandii.
12.
W dniu 10 lipca 2001 r. NRA opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej zaproszenie do składania ofert na planowanie, budowę, finansowanie i użytkowanie obwodnicy Dundalk, zwanej Dundalk Western Bypass Motorway. Wykonawca miał zawrzeć z NRA partnerstwo publiczno-prywatne (
11
) oraz użytkować tę drogę przez przewidywalnie 30 lat.
13.
W grudniu 2001 r. NRA zaprosiła do negocjacji cztery zainteresowane podmioty. W kwietniu 2003 r. NRA wybrała dwa z nich, a mianowicie konsorcja EuroLink i Celtic Roads Group, do prowadzenia dalszych negocjacji. W dniu 8 sierpnia 2003 r. NRA wezwała te konsorcja do złożenia ostatecznych ofert („best and final offer”).
14.
Pismem z dnia 14 października 2003 r. EuroLink zostało poinformowane przez NRA o wyborze Celtic Roads Group jako preferowanego przez nią oferenta. NRA wyjaśniła przy tym, że oferta EuroLink nie zostaje odrzucona. Gdyby bowiem dalsze rozmowy z Celtic Roads Group nie doprowadziły do zawarcia umowy, NRA zastrzegła sobie możliwość zaproszenia do rozmów EuroLink zamiast Celtic Roads Group.
15.
W dniu 9 grudnia 2003 r. NRA zdecydowała o przyznaniu umowy Celtic Roads Group. Umowa z Celtic Roads Group została podpisana w dniu Od dnia komunikat dotyczący jej treści był dostępny na stronie internetowej NRA, ogłoszenie na ten temat zamieszczono również w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu
16.
W dniu 8 kwietnia 2004 r. SIAC Construction Limited (SIAC), przedsiębiorstwo będące członkiem przegrywającego konsorcjum EuroLink, wniosło do High Court of Ireland skargę o odszkodowanie, opartą na pewnych rzekomych błędach postępowania w sprawie zamówień publicznych.
17.
Wyrokiem z dnia 16 lipca 2004 r. (
12
) High Court odrzucił tę skargę jako niedopuszczalną, ponieważ nie zachowano terminu zawitego. Przeciwnie do poglądu SIAC, irlandzki sąd stanął na stanowisku, że SIAC musiał znać podstawy swojej skargi od dnia, jeśli nie wcześniej, kiedy to EuroLink zostało poinformowane przez NRA o preferowanym przez siebie oferencie. Zgodnie z art. 84a ust. 4 RSC SIAC powinno było wnieść skargę w ciągu trzech miesięcy, licząc od tego dnia.
18.
SIAC zwróciło się w związku z tym ze skargą do Komisji. W skardze tej przedsiębiorstwo między innymi stwierdziło, że nie zostało nigdy poinformowane przez NRA o decyzji w sprawie udzielenia zamówienia.
19.
W następstwie tej skargi Komisja zwróciła się w dniu 15 listopada 2004 r. do władz irlandzkich z pismem administracyjnym, w którym zażądała informacji dotyczących okoliczności faktycznych. Odpowiedź Irlandii z dnia nie rozwiała wątpliwości Komisji. Następnie Komisja wystosowała do Irlandii w dniu wezwanie do usunięcia uchybienia oraz w dniu uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia, do których to państwo członkowskie ustosunkowało się w swoich pismach z dnia oraz
20.
Ponieważ wyjaśnienia Irlandii nadal nie były dla Komisji satysfakcjonujące, w dniu 1 lutego 2008 r. wydała ona uzasadnioną opinię w rozumieniu art. 226 ust. 1 WE oraz wezwała Irlandię do przyjęcia w ciągu dwóch miesięcy środków koniecznych do zastosowania się do tej opinii. W dniu Irlandia udzieliła odpowiedzi na tę opinię i wskazała między innymi, że w ramach transpozycji dyrektywy 2007/66 zamierzona jest nowelizacja krajowych przepisów i procedur. Także ta ostatnia odpowiedź nie wydała się Komisji wystarczająca.
IV — Żądania stron i postępowanie przed Trybunałem
21.
Pismem z dnia 14 października 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu, Komisja wniosła zgodnie z art. 226 ust. 2 WE niniejszą skargę przeciwko Irlandii.
22.
Komisja wnosi o:
—
stwierdzenie, że z uwagi na zasady dotyczące terminów w przepisach krajowych regulujących wykonywanie prawa oferentów do kontroli sądowej w postępowaniach w sprawie zamówień publicznych oraz z uwagi na niepowiadomienie skarżącego decyzję w sprawie udzielenia zamówienia o tej decyzji, Irlandia uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą: w zakresie terminów, na mocy art. 1 ust. 1 dyrektywy Rady 89/665/EWG w wykładni dokonanej przez Trybunał, oraz w zakresie braku zawiadomienia, na mocy art. 8 ust. 2 dyrektywy Rady 93/37/EWG w wykładni dokonanej przez Trybunał;
—
obciążenie Irlandii kosztami postępowania.
23.
Irlandia wnosi o:
—
oddalenie skargi;
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
24.
W sprawie skargi Komisji toczyło się przed Trybunałem najpierw postępowanie pisemne, a następnie w dniu 24 września 2009 r. odbyła się rozprawa (
13
).
V — Ocena
25.
Skarga Komisji jest uzasadniona w zakresie, w jakim Irlandia uchybiła swoim zobowiązaniom wynikającym z traktatu WE. Do tych zobowiązań należy również, zgodnie z art. 249 ust. 3 WE i art. 10 WE, obowiązek urzeczywistnienia celów dyrektyw wspólnotowych.
26.
W niniejszej sprawie Komisja opiera swoją skargę na dwóch zarzutach. Pierwszy z tych zarzutów dotyczy konkretnego przypadku; jego przedmiotem jest rzekomy brak zawiadomienia konsorcjum, którego oferta została odrzucona, o decyzji w sprawie udzielenia zamówienia na projekt drogi Dundalk Western Bypass Motorway. Drugi zarzut wychodzi poza ten konkretny przypadek. Podnosi on niezgodność z prawem wspólnotowym przepisów dotyczących terminów do wniesienia środków odwoławczych w prawie irlandzkim, takim jak art. 84a ust. 4 RSC.
A — Zarzut pierwszy: Brak zawiadomienia o decyzji w sprawie udzielenia zamówienia
27.
W swoim zarzucie pierwszym Komisja zarzuca Irlandii uchybienie jej zobowiązaniom wynikającym z art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665, a także z art. 8 ust. 2 dyrektywy 93/37, polegające na tym, że NRA nie zawiadomiła oferenta, którego oferta została odrzucona, o swojej decyzji w sprawie udzielenia zamówienia na projekt budowy drogi Dundalk Western Bypass Motorway zgodnie z przepisami.
28.
Zarówno Komisja, jak i Irlandia stoją milcząco na stanowisku, że ogłoszony przez NRA projekt budowy drogi Dundalk Western Bypass Motorway stanowił zamówienie publiczne na roboty budowlane w rozumieniu dyrektywy 93/37.
29.
W konsekwencji NRA jako instytucja zamawiająca była, zgodnie z art. 8 ust. 2 dyrektywy 93/37, zobowiązana do niezwłocznego poinformowania kandydatów lub oferentów o swojej decyzji w sprawie udzielenia tego zamówienia.
30.
To samo zobowiązanie wynika ponadto z art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665, ponieważ skuteczna ochrona prawna przeciwko decyzjom w sprawie udzielenia zamówienia może zostać zapewniona jedynie w sytuacji, gdy wszyscy kandydaci lub oferenci zostają we właściwym czasie w pełni poinformowani o tych właśnie decyzjach (
14
).
31.
Bezsporne jest jednak w niniejszej sprawie, że NRA nie poinformowała oficjalnie konsorcjum Eurolink, w którym uczestniczyło SIAC, a którego oferta została odrzucona, o swojej decyzji w sprawie udzielenia zamówienia na rozpatrywany projekt budowy drogi konkurencyjnemu konsorcjum Celtic Roads Group.
32.
Ogłoszenie z dnia 9 lutego 2004 r. na stronie internetowej NRA oraz komunikat z dnia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nie mogą we właściwy sposób zastąpić tego zawiadomienia. Informowały one bowiem jedynie opinię publiczną o ostatecznym zawarciu umowy przez NRA z Celtic Roads Group. Aby jednak zagwarantować kandydatom lub oferentom, których oferty zostały odrzucone, skuteczną ochronę prawną, musieliby oni zostać poinformowani o decyzji w sprawie udzielenia zamówienia przez NRA w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy, a nie postawieni przed faktem dokonanym (
15
).
33.
Tym samym NRA nie dopełniła w odniesieniu do projektu budowy drogi Dundalk Western Bypass Motorway swoich obowiązków w zakresie udzielenia informacji w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 93/37 oraz art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665.
34.
Irlandia podnosi, że w niniejszej sprawie SIAC nie poniosła żadnej szkody. W okolicznościach tej sprawy przedsiębiorstwu temu nigdy nie pozostawiono wątpliwości, komu NRA udzieli zamówienia na ten projekt budowy drogi. W tej kwestii Irlandia wskazuje na pismo NRA z dnia 14 października 2003 r., w którym konsorcjum EuroLink zostało poinformowane o wyborze Celtic Roads Group jako preferowanego przez NRA oferenta. Najpóźniej od tego momentu SIAC musiało, zdaniem Irlandii, mieć świadomość, że — z wyłączeniem nadzwyczajnych okoliczności (
16
) — zamówienie zostanie udzielone Celtic Roads Group. W tym zakresie Irlandia przyłącza się wyraźnie do argumentacji High Court of Ireland w krajowym postępowaniu odwoławczym (
17
).
35.
Ten argument nie może jednak zostać przyjęty. W swoim piśmie z dnia 14 października 2003 r. NRA nie poinformowała o ostatecznej decyzji w sprawie udzielenia zamówienia, ale nawet wyraźnie wskazała EuroLink, że jego oferta nie została odrzucona. Wybór „preferowanego oferenta” przez NRA mógł wprawdzie stanowić istotną wskazówkę, nie było jednak z nim jeszcze związane ostateczne określenie jednego oferenta. NRA zastrzegła sobie bowiem wyraźnie możliwość zaproszenia EuroLink, w odpowiednim przypadku, w późniejszym terminie do rozmów zamiast Celtic Roads Group. EuroLink mogło zatem do momentu uzyskania innej informacji uważać, że nie zostało jeszcze całkiem wyeliminowane z postępowania.
36.
Niezależnie od tego, w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego zgodnie z art. 226 WE, które ma charakter obiektywny, chodzi nie o to, czy poprzez postępowanie organów publicznych państwa członkowskiego powstały konkretne szkody, ani czy wystąpiły negatywne skutki (
18
).
37.
Irlandia podkreśla wreszcie, że jej prawo krajowe odpowiada obowiązkom informowania ciążącym na niej na podstawie prawa wspólnotowego; obowiązki te zostały w prawidłowy sposób transponowane w art. 49 ust. 1 rozporządzenia APAC. W tych okolicznościach konkretny przypadek, w którym nie nastąpiło poinformowanie o decyzji w sprawie udzielenia zamówienia, nie powinien zostać uznany za naruszenie prawa wspólnotowego.
38.
Ten argument Irlandii nie jest jednak przekonujący. Z jednej strony nie jest jasne, czy art. 49 ust. 1 rozporządzenia APAC rzeczywiście prawidłowo transponuje obowiązki informowania nałożone na podstawie prawa wspólnotowego; w tej sprawie toczy się przeciwko Irlandii osobne postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego (
19
). Z drugiej strony, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego może być badana nie tylko zgodność przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państwa członkowskiego z prawem wspólnotowym, lecz również może zostać stwierdzone naruszenie prawa wspólnotowego przez organy krajowe w konkretnym przypadku (
20
).
39.
Reasumując, dochodzę do wniosku, że pierwszy zarzut Komisji jest zasadny.
B — Zarzut drugi: Niezgodne z prawem wspólnotowym przepisy dotyczące terminów wniesienia środków odwoławczych w irlandzkim prawie procesowym
40.
W swoim zarzucie drugim Komisja zarzuca Irlandii naruszenie art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665, polegające na tym, że art. 84a ust. 4 RSC reguluje termin zawity dla postępowania odwoławczego w sposób niespełniający wymogów prawa wspólnotowego.
41.
Dyrektywa 89/665 nie zawiera żadnego wyraźnego uregulowania dotyczącego terminów obowiązujących w postępowaniach odwoławczych określonych w jej art. 1 (
21
). Trybunał uznał jednak w utrwalonym orzecznictwie, że państwa członkowskie w ramach swojej autonomii proceduralnej mogą wprowadzić rozsądne terminy do wniesienia środków prawnych pod rygorem prekluzji, o ile przestrzegają przy tym zasad równoważności i skuteczności (
22
). Obie zasady znajdują swój wyraz również w art. 1 dyrektywy 89/665: zasada równoważności w ust. 2, a zasada skuteczności w ust. 1 (
23
).
42.
W niniejszej sprawie centralnym punktem zainteresowania jest zasada skuteczności. Bezsporne jest, że Irlandia może dla odwołań od decyzji instytucji zamawiających przewidzieć terminy zawite (
24
). Uczestnicy postępowania spierają się jedynie o określone szczegóły przepisów dotyczących terminów. Zasadniczo należy zbadać, czy te przepisy dotyczące terminów są wystarczająco jasne, aby umożliwić skuteczne odwołanie w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665. Komisja się z tym nie zgadza. Wskazuje ona, z jednej strony, na niejasności w kontekście określania rodzajów decyzji, dla których zaskarżenia obowiązuje termin z art. 84a ust. 4 RSC, a z drugiej strony, na niejasności w odniesieniu do długości tego terminu.
1. W przedmiocie określenia rodzajów decyzji, dla których obowiązuje termin zawity (część pierwsza zarzutu drugiego)
43.
W części pierwszej zarzutu drugiego Komisja krytykuje występowanie niepewności prawa w odniesieniu do rodzaju decyzji w prawie zamówień publicznych, których zaskarżenie podlega terminowi z art. 84a ust. 4 RSC. Zgodnie ze swoim brzmieniem art. 84a ust. 4 RSC znajduje zastosowanie jedynie wobec odwołań od „decyzji o udzieleniu zamówienia albo udzieleni[a] zamówienia publicznego”. W praktyce jednak zakres zastosowania tego przepisu rozszerzony zostaje również na decyzje tymczasowe w taki sposób, że można żądać ich zbadania również wyłącznie w terminie określonym w art. 84a ust. 4 RSC.
44.
Okoliczności, na których Komisja opiera się w tej kwestii, nie są sporne: zarówno twierdzenia Irlandii w niniejszym postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, jak i wyrok High Court of Ireland w przedmiocie projektu budowy drogi Dundalk Western Bypass Motorway (
25
) potwierdzają, że unormowany w art. 84a ust. 4 RSC termin do wniesienia skargi w praktyce stosowany jest przez właściwe organy irlandzkie nie tylko do zaskarżania decyzji ostatecznych („decyzji o udzieleniu zamówienia albo udzieleni[a] zamówienia publicznego”), lecz również do zaskarżania decyzji tymczasowych instytucji zamawiających (
26
).
45.
Przedmiotem zaciekłych sporów wśród uczestników postępowania jest natomiast kwestia tego, czy art. 84a ust. 4 RSC w tej wykładni i przy tym stosowaniu przez władze krajowe czyni zadość wymogom art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665.
46.
Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 89/665 wymaga, aby decyzje organów udzielających zamówień publicznych mogły „skutecznie i przede wszystkim możliwie szybko” podlegać odwołaniu na podstawie tego, że takie decyzje naruszyły prawo zamówień publicznych.
47.
Państwa członkowskie mają podjąć, zgodnie z art. 249 ust. 3 WE w związku z art. 10 WE, wszelkie właściwe środki ogólne lub szczególne w celu osiągnięcia rezultatu dyrektywy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zobowiązane są one ustanowić dokładne ramy prawne w danej dziedzinie (
27
). Są one zobowiązane do ukształtowania krajowego porządku prawnego w sposób wystarczająco szczegółowy, precyzyjny i jasny, aby jednostki miały możliwość zapoznania się z całością swych uprawnień i obowiązków (
28
).
48.
Wynika to ponadto z zasady pewności prawa, która jako ogólna zasada prawna stanowi część wspólnotowego porządku prawnego i wiąże państwa członkowskie podczas wykonywania ich uprawnień w zakresie zastosowania prawa wspólnotowego (
29
). Zasada pewności prawa wymaga zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, by przepisy prawa były jasne, precyzyjne i przewidywalne co do ich skutków, w szczególności gdy mogą wywoływać skutki niekorzystne dla jednostek i przedsiębiorstw (
30
).
49.
W odniesieniu do przepisów dotyczących terminów, takich jak art. 84a ust. 4 RSC, wymogi precyzji, jasności i przewidywalności winny stosować się szczególnie rygorystycznie. Niejasny przepis dotyczący terminu może bowiem w istotnym zakresie pociągnąć za sobą skutki niekorzystne dla jednostek i przedsiębiorstw. Jeśli kandydat lub oferent nie dotrzyma terminu zgodnie z art. 84a ust. 4 RSC, jego zarzut ewentualnego naruszenia prawa zamówień publicznych ulega prekluzji oraz traci on możliwość poddania danej decyzji o udzieleniu zamówienia procedurze odwoławczej. Nie ma on już wówczas prawa domagać się przed sądem zamówienia publicznego jako takiego, albo przynajmniej odszkodowania za utracone zamówienie publiczne (
31
).
50.
Zastosowanie terminu zawitego nie może bowiem prowadzić do tego, że wykonywanie prawa do odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia zostaje pozbawione swojej praktycznej skuteczności (
32
).
51.
Jedynie w sytuacji, w której bezsporne jest, że także czynności przygotowawcze instytucji zamawiającej albo jej sporne w niniejszej sprawie decyzje tymczasowe wywołują rozpoczęcie biegu terminu zawitego określonego w art. 84a ust. 4 RSC, kandydaci albo oferenci mogą przedsięwziąć odpowiednie kroki w celu skutecznego odwołania w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665 na podstawie ewentualnych naruszeń prawa zamówień publicznych oraz w celu zapobieżenia prekluzji ich zarzutów.
52.
W tym kontekście uważam rozszerzenie w Irlandii zakresu stosowania terminu określonego w art. 84a ust. 4 RSC na badanie decyzji tymczasowych, bez wyraźnego zaznaczenia tego w brzmieniu tego przepisu, za niezgodne z wymogami art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665. W ten sposób bowiem skutki przepisów dotyczących terminu, zwłaszcza co do zakresu wywołanej nimi prekluzji, nie są możliwe do przewidzenia z wystarczającą pewnością przez kandydatów i oferentów w postępowaniu w sprawie zamówień publicznych. Zaprzepaszczony zostaje zatem cel skutecznego odwołania od decyzji instytucji zamawiających, jaki nałożony został na państwa członkowskie przez art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665.
— W przedmiocie argumentu Irlandii, że termin zaskarżenia decyzji tymczasowych odpowiada celom dyrektywy 89/665, w szczególności wymogowi szybkości
53.
Irlandia podnosi na wstępie, że zgodnie z dyrektywą 89/665 oraz wydanym na jej podstawie orzecznictwem wszystkie decyzje instytucji zamawiających są zaskarżalne. Rozszerzenie przepisów dotyczących terminów z art. 84a ust. 4 RSC na decyzje tymczasowe jest zgodne z wymogami prawa wspólnotowego. Ponadto u podstaw dyrektywy 89/665 leży wymóg szybkości. Jej art. 1 ust. 1 wymaga nie tylko skutecznego, lecz również możliwie szybkiego odwołania od decyzji instytucji zamawiających. Odwołania od wszystkich decyzji instytucji zamawiających muszą zatem zostać poddane terminowi z art. 84a ust. 4 RSC. Gdyby dopuścić, że oferenci, których oferty zostały odrzucone, podnoszą swoje zarzuty dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o udzieleniu zamówienia, należałoby się obawiać długo utrzymującej się niepewności prawa i znaczącej straty czasu przy udzielaniu zamówienia przez instytucję zamawiającą. Ponadto w ten sposób nie byłoby możliwe naprawienie ewentualnych naruszeń jeszcze w trakcie toczącego się postępowania w sprawie zamówień publicznych.
54.
Należy w tym względzie zauważyć, że Irlandia może oczywiście wprowadzić terminy zawite także dla odwołań na podstawie prawa zamówień publicznych czynności przygotowawczych i decyzji tymczasowych instytucji zamawiającej — na przykład selekcji kandydatów (tworzenia tzw. „short list”) albo określenia preferowanego oferenta. Jak już wspomniano (
33
), wprowadzenie rozsądnych terminów do wniesienia środków prawnych pod rygorem prekluzji jest zgodne z prawem wspólnotowym, o ile zachowane są przy tym zasady równoważności i skuteczności. Takie terminy zawite, nawet relatywnie krótkie, mogą być tym bardziej dopuszczalne i odpowiednie do zamierzonego celu, jeśli prawo wspólnotowe dla określonej dziedziny ustanawia wymóg szybkości w ten sposób, że wymaga, tak jak w prawie zamówień publicznych, „możliwie szybkiego” działania (
34
) (art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665 (
35
)).
55.
Jest zatem niewątpliwe słuszne, że Irlandia poprzez rozszerzenie zawartej w art. 84a ust. 4 RSC regulacji dotyczącej terminów na decyzje tymczasowe zmierzała do realizacji zgodnego z prawem i z dyrektywą celu (
36
). Cel ten musi być jednak realizowany w zgodzie z wymogami pewności prawa w prawie krajowym. Terminy muszą być uregulowane w sposób jasny i precyzyjny, a ich skutki muszą być przewidywalne. Istnienie praktyki krajowej, służącej celom dyrektywy, nie zwalnia państwa członkowskiego od obowiązku ukształtowania porządku prawnego w sposób wystarczająco szczegółowy, precyzyjny i jasny, aby jednostki miały możliwość zapoznania się z całością swych uprawnień i obowiązków (
37
).
56.
W niniejszej sprawie należy ponadto wziąć pod uwagę, że dyrektywa 89/665 stawia państwom członkowskim nie tylko cel szybkiego odwołania, lecz również cel skutecznego odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia (zob. art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665). Praktyka krajowa realizująca jedynie jeden z tych celów kosztem drugiego nie jest zgodna z dyrektywą. Rozszerzenie terminu zawitego z art. 84a ust. 4 RSC na decyzje tymczasowe może wprawdzie służyć celowi szybkiego odwołania; jednak bez jednoczesnego doprecyzowania w brzmieniu art. 84a ust. 4 RSC ta praktyka władz irlandzkich odbywa się kosztem pewności prawa i zagraża w ten sposób ostatecznie osiągnięciu celu skutecznego odwołania (
38
).
57.
Ponadto pomiędzy wymogiem pewności prawa a wymogiem szybkości w prawie zamówień publicznych nie występuje zasadnicza sprzeczność (
39
). Przeciwnie, możliwie szybkie odwołanie od decyzji instytucji zamawiającej służy raczej wytworzeniu pewności prawa, przy założeniu, że znajdujące do niego zastosowanie procedury włącznie z terminami zawitymi są w prawie krajowym uregulowane w sposób możliwie jasny, precyzyjny i przewidywalny.
58.
Argument pierwszy Irlandii należy zatem odrzucić.
— W przedmiocie argumentu Irlandii, że jej prawo krajowe ma charakter „common law”
59.
Irlandia podnosi ponadto, że jej prawo krajowe ma charakter „common law”. System common law, taki jak irlandzki, opiera się nie tylko na przepisach ustawowych, lecz także na orzecznictwie. Oferenci i kandydaci muszą z konieczności korzystać z pomocy prawnej.
60.
Należy w tym względzie zauważyć, że dyrektywa pozostawia władzom krajowym swobodę wyboru formy i środków dla osiągnięcia zamierzonego rezultatu (art. 249 ust. 3 WE). Transpozycja dyrektywy do prawa krajowego niekoniecznie wymaga wydania wyraźnego i szczególnego przepisu prawnego, lecz może wystarczyć ogólny kontekst prawny. Decydujące jest natomiast, aby ten sposób postępowania faktycznie zapewniał pełne stosowanie dyrektywy w sposób wystarczająco jasny i ścisły (
40
).
61.
Krajowy porządek prawny wynikający z połączenia przepisów prawnych i „prawa pretoriańskiego” nie może jednak funkcjonować kosztem precyzji i jasności odpowiednich postanowień i norm. Dotyczy to tym bardziej sytuacji, w której dyrektywa ma na celu przyznanie praw jednostkom (
41
), a niejasny i skomplikowany stan prawny w odniesieniu do terminów zawitych może doprowadzić do utraty uprawnień, w niniejszej sprawie do utraty uprawnienia do odwołania od decyzji instytucji zamawiającej. Skomplikowany i nieprzejrzysty stan prawny mógłby odstraszyć przede wszystkim zagranicznych oferentów i kandydatów od ubiegania się o zamówienia publiczne w Irlandii.
62.
Sądy krajowe zobowiązane są do interpretowania i stosowania prawa krajowego w świetle dyrektywy (
42
). Szczególnie w odniesieniu do procedur odwoławczych w prawie zamówień publicznych muszą one w taki sposób interpretować przepisy krajowe regulujące termin zawity, aby przestrzeganie wynikającego z dyrektywy 89/665 wymogu skuteczności było możliwie jak najlepiej zapewnione (
43
).
63.
Nie jest zgodna z tymi wymogami sytuacja, w której sąd krajowy w drodze analogii wychodzącej poza brzmienie przepisu stosuje ustanowiony ustawą termin zawity do wniesienia odwołania, w niniejszej sprawie art. 84a ust. 4 RSC, także do odwołań od decyzji, dla których ustawodawca nie przewidział takiego terminu zawitego. W ten sposób stan prawny staje się bowiem jeszcze mniej transparentny. Na zainteresowanych oferentach i kandydatach ciąży ze względu na prekluzyjne działanie tego terminu ryzyko utraty ich prawa do odwołania od określonych decyzji. Zaprzepaszczony zostaje zatem w ten sposób unormowany w art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665 cel skutecznego odwołania od decyzji instytucji zamawiających (
44
).
64.
Wobec powyższego także argument drugi Irlandii należy odrzucić.
— Wniosek pośredni
65.
Biorąc powyższe pod uwagę, dochodzę do wniosku, że część pierwszą zarzutu drugiego Komisji należy uwzględnić.
2. W przedmiocie długości terminu zawitego (część druga zarzutu drugiego)
66.
W części drugiej zarzutu drugiego Komisja sprzeciwia się zawartemu w art. 84a ust. 4 RSC sformułowaniu, zgodnie z którym odwołania muszą być wnoszone „możliwie jak najwcześniej, a w każdym razie w ciągu trzech miesięcy”. Przepis ten pozostawia po stronie zainteresowanych oferentów i kandydatów wątpliwości co do dokładnej długości terminu zawitego i nieproporcjonalnie utrudnia im wniesienie odwołania. Nie jest ponadto jasne, w jakich przypadkach wniesienie odwołania w ciągu trzech miesięcy jest wystarczające, a w jakich środek odwoławczy musi zostać wniesiony wcześniej — a więc przed upływem trzech miesięcy.
67.
Na wstępie należy zauważyć, że nie musi koniecznie chodzić o dwa niezależne terminy zawite, kiedy przepis prawny wiąże określenie terminu w dniach, tygodniach, miesiącach czy latach ze słowami „możliwie jak najwcześniej” albo podobnym wyrażeniem. Niektóre przepisy używają takich wyrażeń po prostu dla podkreślenia wymogu szybkości i dla przypomnienia wnioskującym albo skarżącym o ich obowiązku podjęcia, we własnym interesie, właściwych kroków celem możliwie najlepszej ochrony swoich praw.
68.
W tym ostatnim znaczeniu na przykład Trybunał używał wcześniej wyrażenia „najszybciej jak to możliwe” w odniesieniu do ewentualnych wniosków stron o przedłużenie czasu przewidzianego na wystąpienie na rozprawie (
45
). Członkowie personelu tymczasowego Wspólnoty, którzy stają się bezrobotni, muszą dopełnić określonych formalności „najszybciej jak to możliwe i najpóźniej w ciągu [określonych, bliżej zdefiniowanych terminów]” (
46
). Podobny dobór słów używany jest ponadto dla wyrażenia, że organy publiczne podlegają wymogowi szybkości przy rozpatrywaniu określonych wniosków albo w określonych postępowaniach (
47
). Koncepcja „obowiązku staranności sprowadzającego się bardziej do obowiązku działania aniżeli do obowiązku rezultatu” nie jest obca również prawu zamówień publicznych (
48
).
69.
W odniesieniu do interesującego w niniejszej sprawie przepisu dotyczącego terminu zawartego w art. 84a ust. 4 RSC nie można natomiast z całą pewnością uznać, że słowa „możliwie jak najwcześniej” mają wyrażać jedynie wymóg szybkości. Nie jest raczej wykluczone, zgodnie z informacjami Irlandii w postępowaniu przed Trybunałem, że sformułowanie „możliwie jak najwcześniej” w art. 84a ust. 4 RSC posiada dalej idące znaczenie i winno być rozumiane jako samodzielny termin zawity, który może nawet przed upływem obowiązującego „w każdym razie” terminu trzymiesięcznego spowodować niedopuszczalność odwołań.
70.
Irlandia zdaje się wprawdzie stać na stanowisku, że odwołanie na ogół zostaje wniesione w terminie, kiedy wpłynie „w każdym razie w ciągu trzech miesięcy po wystąpieniu podstaw do zaskarżenia”. Jednocześnie jednak Irlandia podkreśla, powołując się na wyrok swojego sądu najwyższego (
49
), że „główny obowiązek” (
50
) wnioskującego w ramach art. 84a ust. 4 RSC polega na wniesieniu środka odwoławczego „możliwie jak najwcześniej”. W szczególnych okolicznościach może dojść do tego, że odwołanie zostanie odrzucone nawet w sytuacji, gdy zostanie wniesione w ciągu trzymiesięcznego terminu (
51
). Nie można zatem przynajmniej wykluczyć, że zwrot „możliwie jak najwcześniej” w art. 84a ust. 4 RSC jest rozumiany przez irlandzkie sądy jako samodzielny termin zawity (
52
).
71.
Gdyby sformułowanie „możliwie jak najwcześniej” rzeczywiście przyznawało sądom irlandzkim uprawnienie do odrzucenia jako niedopuszczalnych, zgodnie z ich swobodnym uznaniem, odwołań wniesionych jeszcze przed upływem trzymiesięcznego terminu, nie spełniałoby ono wymogów prawa wspólnotowego. Termin zawity bowiem, którego długość pozostawiona jest swobodnemu uznaniu właściwego sądu, nie jest przewidywalny w swoich skutkach. Zainteresowani oferenci i kandydaci nie mają pewności co do tego, ile czasu mają na przygotowanie swoich odwołań w rozsądny sposób oraz nie mają żadnej możliwości oszacowania szans powodzenia takich środków odwoławczych. Zaprzepaszczony zostaje w ten sposób ustanowiony w art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665 cel skutecznego odwołania od decyzji instytucji zamawiających (
53
).
72.
Skoro nie można wykluczyć, że sformułowanie „możliwie jak najwcześniej” w art. 84a ust. 4 RSC rozumiane jest przez sądy krajowe jako samodzielny termin zawity, przepis ten nie jest ponadto wystarczająco jasny, aby zapewnić stosowanie zgodne z prawem wspólnotowym (
54
). Także z tego powodu art. 84a ust. 4 RSC nie stanowi wystarczającej transpozycji dyrektywy 89/665.
— W przedmiocie argumentu Irlandii, że sądy krajowe mogą w razie potrzeby przedłużyć termin do wniesienia skargi zgodnie ze swobodnym uznaniem
73.
Irlandia podnosi, że art. 84a ust. 4 RSC dopuszcza, aby sądy krajowe przedłużały termin do wniesienia odwołań zgodnie ze swobodnym uznaniem; jako przykład Irlandia podaje wyrok High Court of Ireland z 2006 r. (
55
).
74.
Taka możliwość przedłużenia terminu może wprawdzie ułatwić sądom dbanie o słuszne rozstrzygnięcie w poszczególnym przypadku. Nie jest jednak odpowiednia do zaradzenia wymienionym powyżej brakom art. 84a ust. 4 RSC w odniesieniu do wymogów jasności, precyzji i przewidywalności przepisów dotyczących terminu. Zainteresowani oferenci i kandydaci, nawet przy uwzględnieniu tej możliwości przedłużenia terminu, nie są w stanie przewidzieć, ile mają czasu na przygotowanie w rozsądny sposób odwołania, oraz czy taki środek odwoławczy ma szanse powodzenia. Przeciwnie, w ten sposób niejasne już przepisy dotyczące terminu zostają uzupełnione o kolejny element niepewności.
75.
Artykuł 1 ust. 1 w związku z ust. 3 dyrektywy 89/665 gwarantuje każdej osobie, która ma lub miała interes w uzyskaniu danego zamówienia publicznego, i która doznała uszczerbku lub której zagraża doznanie uszczerbku w wyniku domniemanego naruszenia przepisów, indywidualne prawo do odwołania od decyzji instytucji zamawiającej (
56
). Jak stwierdzam w sprawie Uniplex (UK), skuteczne wykonywanie takiego prawa nie może zostać poddane swobodnemu uznaniu organu krajowego, w tym również uznaniu niezawisłego sądu (
57
).
76.
W konsekwencji pierwszy argument Irlandii należy odrzucić.
— W przedmiocie argumentu Irlandii, że nie odrzucono jeszcze ani jednej skargi jako złożonej po terminie z powodu naruszenia zasady „możliwie jak najwcześniej”
77.
Irlandia argumentuje ponadto, że dotychczas żaden irlandzki sąd nie odrzucił jako złożonego po terminie odwołania, z tego powodu, że zostało wniesione w ciągu trzech miesięcy, ale nie „możliwie jak najwcześniej”.
78.
Także ten drugi argument nie może zostać przyjęty. Dla wykazania, że nie dokonano wystarczającej lub prawidłowej transpozycji dyrektywy nie ma potrzeby wskazania faktycznych skutków krajowych przepisów transponujących. Z samego brzmienia spornych przepisów wynika raczej, czy transpozycja jest niewystarczająca lub nieprawidłowa (
58
). Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego ma charakter obiektywny i może zostać wniesiona także w sytuacji, kiedy nie powstała żadna szkoda ani nie wystąpiły negatywne skutki (
59
).
— W przedmiocie argumentu Irlandii, że krajowy stan prawny zostanie niebawem zmieniony
79.
Irlandia w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi broniła się wreszcie argumentem, że prawo krajowe zostanie tak czy inaczej zmienione w ramach transpozycji dyrektywy 2007/66, co umożliwi doprecyzowanie art. 84a ust. 4 RSC.
80.
W tym względzie wystarczy wskazać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zaistnienie uchybienia powinno zostać ocenione wedle sytuacji państwa członkowskiego, w jakiej znajdowało się ono w chwili upływu terminu wskazanego w uzasadnionej opinii i zmiany dokonane w okresie późniejszym nie mogą być wzięte pod uwagę przez Trybunał (
60
). Tym bardziej nie mogą być brane pod uwagę zmiany prawa krajowego, znajdujące się jeszcze na etapie planowania lub projektu.
— Wniosek pośredni
81.
Reasumując, dochodzę do wniosku, że także część druga zarzutu drugiego jest zasadna, a skargę Komisji należy zatem uwzględnić w całości.
VI — Koszty
82.
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Irlandii kosztami postępowania, a ta sprawę przegrała, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
VII — Wnioski
83.
Wobec powyższych rozważań proponuję Trybunałowi udzielenie następującej odpowiedzi:
1)
Irlandia uchybiła swoim obowiązkom wynikającym z traktatu WE w ten sposób, że:
a)
irlandzka National Roads Authority nie zawiadomiła oferenta, którego oferta została odrzucona, o swojej decyzji w sprawie udzielenia zamówienia na projekt budowy drogi Dundalk Western Bypass Motorway wbrew wymogom art. 8 ust. 2 dyrektywy 93/37/EWG oraz art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665/EWG, oraz
b)
z art. 84a ust. 4 irlandzkich Rules of the Superior Courts wbrew wymogom art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665/EWG nie wynika w sposób wystarczająco jasny, jak długi jest termin zawity do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie udzielenia zamówienia oraz jakich decyzji instytucji zamawiającej dotyczy ten termin.
2)
Irlandia zostaje obciążona kosztami postępowania.
(
1
)	Język oryginału: niemiecki.
(
2
)	Dyrektywa Rady 93/37/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. dotycząca koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane (Dz.U. L 199, s. 54). Ponieważ sporne postępowanie toczyło się przed dniem, dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. L 134, s. 114, sprostowana w Dz.U. L 351, s. 44) nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.
(
3
)	Dyrektywa Rady 89/665/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.U. L 395, s. 33).
(
4
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 97/52/WE z dnia 13 października 1997 r. zmieniająca dyrektywy: 92/50/EWG, 93/36/EWG i 93/37/EWG dotyczące koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych, odpowiednio: na usługi, dostawy i roboty budowlane (Dz.U. L 328, s. 1).
(
5
)	Dyrektywa Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnosząca się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. L 209, s. 1).
(
6
)	Najnowsze zmiany wprowadzone do dyrektywy 89/665 przez dyrektywę 2007/66/WE nie mają znaczenia dla niniejszej sprawy, ponieważ obowiązujący termin ich transpozycji upływa w dniu 20 grudnia 2009 r. (dyrektywa 2007/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia zmieniająca dyrektywy Rady 89/665/EWG i 92/13/EWG w zakresie poprawy skuteczności procedur odwoławczych w dziedzinie udzielania zamówień publicznych, Dz.U. L 335, s. 31, zob. w szczególności jej art. 3 ust. 1).
(
7
)	Zawarte w art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/665 odniesienie do dyrektywy 71/305 należy rozumieć jako odniesienie do dyrektywy 93/37 (zob. art. 36 ust. 2 dyrektywy 93/37).
(
8
)	Rozporządzenie z 2006 r. w sprawie udzielania zamówień publicznych (s. I. nr 329 z 2006 r.).
(
9
)	Regulamin sądów apelacyjnych.
(
10
)	Przepis ten pochodzi z nowelizacji regulaminu High Court of Ireland, która weszła w życie w dniu 19 października 1998 r., a została dokonana przez tak zwane Rules of the Superior Courts (nr 4) (Review of the Award of Public Contracts) (s. I. nr 374 z 1998 r.).
(
11
)	„Public-Private Partnership (PPP)”.
(
12
)	Wyrok High Court of Ireland (sędzia Kelly) w sprawie SIAC Construction Limited przeciwko National Roads Authority, [2004] IEHC 128; zwany dalej „wyrokiem w sprawie SIAC przeciwko NRA”.
(
13
)	Rozprawa odbyła się w bezpośrednim związku z rozprawą w sprawie Uniplex (UK) (C-406/08).
(
14
)	Wyroki z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie C-212/02 Komisja przeciwko Austrii, pkt 21, oraz z dnia w sprawie C-444/06 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I-2045, pkt 38; w tym samym duchu już wyrok z dnia w sprawie C-81/98 Alcatel Austria i in., Rec. s. I-7671, pkt 43.
(
15
)	W tym duchu wyrok w sprawie C-212/02 Komisja przeciwko Austrii, przywołany w przypisie 14, pkt 21.
(
16
)	W języku postępowania: „except in very exceptional circumstances”.
(
17
)	Zobacz w tym względzie wyrok w sprawie SIAC przeciwko NRA (ww. w pkt 17 oraz w przypisie 12 tej opinii).
(
18
)	Wyroki z dnia 21 września 1999 r. w sprawie C-392/96 Komisja przeciwko Irlandii, Rec. s. I-5901, pkt 61, z dnia w sprawie C-233/00 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-6625, pkt 62, z dnia w sprawie C-177/04 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I-2461, pkt 52, oraz z dnia w sprawie C-36/05 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I-10313, pkt 38.
(
19
)	Sprawa C-455/08 Komisja przeciwko Irlandii.
(
20
)	Zobacz, między innymi, wyrok z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie C-503/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I-1097, oraz — w odniesieniu do udzielenia zamówień publicznych — wyroki z dnia w sprawach połączonych C-20/01 i C-28/01 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I-3609, z dnia w sprawie C-385/02 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-8121, z dnia w sprawie C-29/04 Komisja przeciwko Austrii, Zb.Orz. s. I-9705, z dnia w sprawie C-250/07 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-4369, oraz z dnia w sprawie C-275/08 Komisja przeciwko Niemcom.
(
21
)	Zobacz także moją opinię z dnia 13 marca 2008 r. w sprawie C-454/06 Pressetext Nachrichtenagentur, Zb.Orz. s. I-4401, pkt 154. Artykuł 2c dyrektywy 89/665 w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2007/66 definiuje jednak na przyszłość prawnowspólnotowe wymogi wobec krajowych terminów do wniesienia odwołania.
(
22
)	Zobacz chociażby wyroki z dnia 16 grudnia 1976 r. w sprawie 33/76 Rewe przeciwko Landwirtschaftskammer Saarland, Rec. s. 1989, pkt 5, z dnia w sprawie C-231/96 Edis, Rec. s. I-4951, pkt 20 i 35, z dnia w sprawie C-30/02 Recheio — Cash & Carry, Zb.Orz. s. I-6051, pkt 18, oraz z dnia w sprawie C-40/08 Asturcom Telecomunicaciones, Zb.Orz. s. I-9579, pkt 41.
(
23
)	Zobacz moją opinię w sprawie Pressetext Nachrichtenagentur, ww. w przypisie 21, pkt 155.
(
24
)	Zobacz w tym względzie wyroki z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C-470/99 Universale-Bau i in., Rec. s. I-11617, w szczególności pkt 71 i 76, z dnia w sprawie C-327/00 Santex, Rec. s. I-1877, pkt 52, oraz z dnia w sprawie C-241/06 Lämmerzahl, Zb.Orz. s. I-8415, pkt 50.
(
25
)	Wyrok w sprawie SIAC przeciwko NRA, ww. w przypisie 12.
(
26
)	Znaczenie krajowych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych należy oceniać z uwzględnieniem ich wykładni przez sądy krajowe; zob. wyroki z dnia 8 czerwca 1994 r. w sprawie C-382/92 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. s. I-2435, pkt 36, z dnia w sprawie C-129/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I-14637, pkt 30, oraz z dnia w sprawie C-490/04 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I-6095, pkt 49.
(
27
)	Wyroki z dnia 15 marca 1990 r. w sprawie C-339/87 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. s. I-851, pkt 25, z dnia C-361/88 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I-2567, pkt 24, z dnia w sprawie C-366/89 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I-4201, pkt 17, z dnia w sprawie C-410/03 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-3507, pkt 32, oraz z dnia w sprawie C-507/04 Komisja przeciwko Austrii, Zb.Orz. s. I-5939, pkt 298.
(
28
)	Wyroki w sprawie C-361/88 Komisja przeciwko Włochom, przywołany w przypisie 27, pkt 24, w sprawie C-366/89 Komisja przeciwko Włochom, przywołany w przypisie 27, pkt 17, z dnia 7 listopada 1996 r. w sprawie C-221/94 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. s. I-5669, pkt 22, z dnia w sprawie C-417/99 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I-6015, pkt 38, oraz z dnia w sprawie C-427/07 Komisja przeciwko Irlandii, Zb.Orz. s. I-6277, pkt 55.
(
29
)	Wyroki z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie C-376/02 „Goed Wonen”, Rec. s. I-3445, pkt 32, z dnia w sprawie C-288/07 Isle of Wight Council i in., Zb.Orz. s. I-7203, pkt 48, oraz z dnia w sprawie C-201/08 Plantanol, Zb.Orz. s. I-8343, pkt 43.
(
30
)	Wyroki z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie C-17/03 VEMW i in., Zb.Orz. s. I-4983, pkt 80, z dnia w sprawie C-347/06 ASM Brescia, Zb.Orz. s. I-5641, pkt 69, z dnia C-158/07 Förster, Zb.Orz. s. I-8507, pkt 67, oraz ww. przypisie 29 w sprawie Plantanol, pkt 46.
(
31
)	Prekluzja wywołana art. 84a ust. 4 RSC jest szczególnie widoczna na przykładzie projektu budowy drogi Dundalk Western Bypass Motorway, będącego powodem niniejszego postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego: zdaniem Irlandii SIAC powinno było już decyzję tymczasową NRA dotyczącą wyboru preferowanego oferenta zaskarżyć w terminie określonym w art. 84a ust. 4 RSC i podnieść swoje zarzuty w odniesieniu do wyboru konsorcjum Celtic Roads Group już wtedy. W przypadku późniejszego zaskarżenia ostatecznej decyzji o udzieleniu zamówienia odnoszący się do tego zarzut SIAC, jak stwierdzono w wyroku High Court of Ireland SIAC przeciwko NRA, ww. w przypisie 12, uległ już prekluzji.
(
32
)	W tym duchu wyroki w sprawie Universale-Bau i in., w szczególności pkt 72, w sprawie Santex, pkt 51 i 57, oraz w sprawie Lämmerzahl, pkt 52, odpowiednio przywołane w przypisie 24; ogólnie w przedmiocie cech postępowania sądowego zob. wyrok z dnia 3 marca 2005 r. w sprawach połączonych C-21/03 i C-34/03 Fabricom, Zb.Orz. s. I-1559, pkt 42.
(
33
)	Zobacz powyżej, pkt 41 tej opinii.
(
34
)	Wyroki w sprawie Universale-Bau i in., pkt 76, w sprawie Santex, pkt 52, oraz w sprawie Lämmerzahl, pkt 50 i 51, odpowiednio przywołane w przypisie 24; zob. również moją opinię w sprawie Pressetext Nachrichtenagentur, przywołaną w przypisie 21, pkt 157.
(
35
)	Zobacz ponadto motywy trzeci i piąty dyrektywy 89/665, gdzie jest mowa o „szybkich środkach odwoławczych” lub o tym, że „wszelkie naruszenia […] muszą być eliminowane w trybie pilnym”. Ponadto na przyszłość art. 2c dyrektywy 89/665 (wprowadzony dyrektywą 2007/66) wyjaśnia, że dopuszczalne są krajowe przepisy, zgodnie z którymi „odwołanie od decyzji podjętej przez instytucję zamawiającą w kontekście procedury udzielania zamówień objętej zakresem zastosowania dyrektywy 2004/18/WE lub w związku z taką procedurą musi zostać wniesione przed upływem pewnego okresu”.
(
36
)	W tym samym duchu wyroki w sprawie Universale-Bau i in., przywołany w przypisie 24, pkt 75–79, w sprawie Lämmerzahl, przywołany w przypisie 24, pkt 50 i 51, oraz z dnia 12 lutego 2004 r. w sprawie C-230/02 Grossmann Air Service, Rec. s. I-1829, pkt 30 i 36–39.
(
37
)	Wyroki: w sprawie C-361/88 Komisja przeciwko Niemcom, ww. w przypisie 27, pkt 24; w sprawie C-366/89 Komisja przeciwko Włochom, ww. w przypisie 27, pkt 17; w sprawie C-221/94 Komisja przeciwko Luksemburgowi, ww. w przypisie 28, pkt 22.
(
38
)	Zobacz w tym względzie powyżej, pkt 49 i 50 tej opinii.
(
39
)	Zobacz ponownie wyrok w sprawie Universale-Bau i in., ww. w przypisie 24, pkt 76-78.
(
40
)	Wyroki: z dnia 23 maja 1985 r. w sprawie 29/84 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. 1661, pkt 23; z dnia w sprawie 363/85 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. 1733, pkt 7; z dnia w sprawie C-144/99 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. s. I-3541, pkt 17; z dnia w sprawie C-6/04 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Zb.Orz. s. I-9017, pkt 21; z dnia w sprawie C-32/05 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Zb.Orz. s. I-11323, pkt 34; w sprawie C-427/07 Komisja przeciwko Irlandii, ww. w przypisie 28, pkt 54 i 55.
(
41
)	Zobacz ponownie wyrok w sprawie C-427/07 Komisja przeciwko Irlandii, ww. w przypisie 28, pkt 55.
(
42
)	Ogólnie w przedmiocie zasady wykładni zgodnej z dyrektywą zob. wyroki: z dnia 10 kwietnia 1984 r. w sprawie 14/83 Von Colson i Kamann, Rec. s. 1891, pkt 26; z dnia w sprawach połączonych C-397/01 do C-403/01 Pfeiffer i in., Zb.Orz. s. I-8835, pkt 113; z dnia w sprawie C-268/06 Impact, Zb.Orz. s. I-2483, pkt 98; szczególnie w przedmiocie dyrektywy 89/665 zob. ponadto wyroki w sprawie Santex, pkt 63, oraz w sprawie Lämmerzahl, pkt 62, odpowiednio przywołane w przypisie 24.
(
43
)	Wyrok w sprawie Santex, ww. w przypisie 24, pkt 62.
(
44
)	Zobacz również powyżej, pkt 49–52 tej opinii.
(
45
)	Zobacz pkt 50 ust. 2 praktycznych instrukcji odnoszących się do skarg bezpośrednich i odwołań w brzmieniu z dnia 15 października 2004 r. (Dz.U. 2004, L 361, s. 15): Zgodnie z tym ustępem wniosek o przedłużenie czasu przewidzianego na wystąpienie na rozprawie „należy złożyć w Trybunale w możliwie najszybszym terminie” i może on zostać uwzględniony jedynie w sytuacji, w której wpłynie „najpóźniej dwa tygodnie przed datą posiedzenia”.
(
46
)	Artykuł 1 pkt 2 lit. a) i b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 780/2009 z dnia 27 sierpnia 2009 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do art. 28a ust. 2 akapit trzeci i art. 96 ust. 2 akapit trzeci warunków zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich (BBSB) (Dz.U. L 226, s. 3).
(
47
)	Zobacz chociażby art. 3 ust. 2 dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG (Dz.U. L 141, s. 26), ponadto — w przedmiocie poprzedniego uregulowania — moją opinię z dnia w sprawie C-186/04 Housieaux, Zb.Orz. s. I-3299, pkt 23.
(
48
)	Wyrok w sprawie C-250/07 Komisja przeciwko Grecji, ww. w przypisie 20, pkt 68. Zobacz ponadto art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/665 i art. 41 ust. 1 i ust. 2 dyrektywy 2004/18.
(
49
)	Wyrok Supreme Court of Ireland z dnia 4 kwietnia 2003 r. w sprawie Dekra Éireann Teoranta przeciwko Minister for the Environment and Local Government, [2003] IESC 25, [2003] 2 IR 270 (Irlandia wskazuje w szczególności na pkt 14a wywodów sędzi Denham).
(
50
)	W języku postępowania: „primary obligation”.
(
51
)	Powołując się na obiter dictum w wyroku Supreme Court of Ireland w sprawie Dekra Éireann Teoranta, przywołanym w przypisie 49, Irlandia wskazuje, że „in certain circumstances a court could refuse an application unter Order 84A, rule 4, brought within three months where the prejudice to the public or a party could be such that the application should be refused”.
(
52
)	W tym kontekście szczególnie pouczające są wywody sędzi Denham w wyroku Dekra Éireann Teoranta, przywołanym w przypisie 49. Sędzia wypowiada się tam na wstępie w przedmiocie zasadniczo identycznego pod względem treści przepisu dotyczącego terminu zawartego w art. 84 ust. 21 pkt 1 RSC: „Whilst there is a discretion in the court to extend this time, there is also a discretion to refuse the application even within the months specified in the Rules of the Superior Courts” ([2003] 2 IR 270 [285]). W dalszej częsci swoich wywodów sędzia Denham wypowiada się w przedmiocie wykładni interesującego w niniejszej sprawie przepisu dotyczącego terminu zawartego w art. 84a ust. 4 RSC i interpretuje go następująco: „[…] in all the circumstances of a case a court may determine in its discretion that the prejudice to the public or a party could be such that […] the application should be refused. Since urgency and rapidity is an underpinning policy of applications regarding public contracts, the test requires that such applications be made rapidly and an applicant must explain reasonably any delay” ([2003] 2 IR 270 [286]).
(
53
)	Zobacz w tym względzie moją opinię z dnia dzisiejszego w sprawie C-406/08 Uniplex (UK), pkt 69.
(
54
)	Wyrok w sprawie C-129/00 Komisja przeciwko Włochom, przywołany w przypisie 26, pkt 33.
(
55
)	Wyrok High Court of Ireland (sędzia Clarke) z dnia 2 maja 2006 r. w sprawie Veolia Water UK przeciwko Fingal County Council (No. 1), [2006] IEHC 137, [2007] 1 IR 690 (pkt 28 do 54).
(
56
)	W tym duchu wyroki z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie C-15/04 Koppensteiner, Zb.Orz. s. I-4855, pkt 38, oraz w sprawie Lämmerzahl, ww. w przypisie 24, pkt 63, zdanie drugie.
(
57
)	Zobacz moją opinię z dnia dzisiejszego w sprawie Uniplex (UK), ww. w przypisie 53, pkt 48–50.
(
58
)	Wyrok w sprawie C-392/96 Komisja przeciwko Irlandii, ww. w przypisie 18, pkt 60.
(
59
)	Wyroki: w sprawie C-392/96 Komisja przeciwko Irlandii, pkt 61, w sprawie C-233/00 Komisja przeciwko Francji, pkt 62, w sprawie C-177/04 Komisja przeciwko Francji, pkt 52, oraz w sprawie C-36/05 Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 38, ww. w przypisie 18.
(
60
)	Zobacz, między innymi, wyroki w sprawie C-6/04 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, ww. w przypisie 40, pkt 49, w sprawie C-417/99 Komisja przeciwko Hiszpanii, ww. w przypisie 28, pkt 34, w sprawie C-32/05 Komisja przeciwko Luksemburgowi, ww. w przypisie 40, pkt 22, oraz w sprawie C-427/07 Komisja przeciwko Irlandii, ww. w przypisie 28, pkt 64 i 65. Szczególnie w przedmiocie argumentu zbliżającej się transpozycji dyrektywy 2007/66, zob. wyrok z dnia 11 czerwca 2009 r. w sprawie C-327/08 Komisja przeciwko Francji, pkt 21–26.