61970C0001
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL K. ROEMER
VAN 27 MEI 1970 (
1
)
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
Met betrekking tot de aan het heden te behandelen verzoek om een prejudiciële beslissing ten grondslag liggende feiten zij het volgende opgemerkt.
Eiseres, en daarna geïntimeerde, in het oorspronkelijk geding is een te München gevestigde handelsvennootschap met beperkte aansprakelijkheid. Met de Franse naamloze vennootschap Parfums Marcel Rochas te Parijs die parfumerie-artikelen produceert en onder haar eigen merk afzet heeft zij op 14 maart 1963 voor de tijd van vijf jaren en met ingang van 1 januari 1963 een overeenkomst gesloten waarbij haar voor het gebied van de Bondsrepubliek Duitsland en West-Berlijn het exclusieve recht werd toegekend de produkten van de firma Rochas te Parijs te kopen, te vervaardigen en te verkopen en daarbij het merk van de firma Rochas te Parijs te voeren. Harerzijds verbond de Duitse handelsvennootschap zich onder meer geen goederen te zullen importeren of kopen die met de produkten van Rochas zouden kunnen concurreren. Bovendien was zij gehouden de afzet volgens het zogenaamde depotstelsel te doen plaatsvinden, dat wil zeggen dat zij slechts aan een beperkt aantal gekwalificeerde detaillisten mocht leveren die op hun beurt ingevolge bijzondere regelingen slechts aan de eindverbruikers mochten verkopen. Een model van dit contract, hetwelk door de firma Rochas ook met een alleenverkoper in een ander EEG-land (Holland) was gesloten, werd op 30 januari 1963 overeenkomstig het bepaalde in Verordening no. 17 bij de Commissie der EEG aangemeld. — Voorts volgde op 31 juli 1967, dus nog juist voor het einde van de in artikel 5 der Verordening no. 67/67 vastgestelde termijn, een aanpassing van de overeenkomst aan de bepalingen van genoemde Verordening, waarmede immers werd beoogd voor bepaalde groepen van alleenverkoopovereenkomsten de mogelijkheid tot ontheffing te openen. Daarbij werd bepaald dat het aan de alleenverkoper oorspronkelijk opgelegde exportverbod nog slechts zou gelden voorzover het met de voorschriften van het EEG-Verdrag en van Verordening no. 67/67 te verenigen viel, dat wil zeggen het was de alleenverkoper niet langer verboden aan erkende handelaren van de firma Rochas in andere Lid-Staten te leveren. Van deze aanpassing werd door de firma Rochas op 2 oktober 1967 (dus voor het verstrijken van de in artikel 5 der Verordening no. 67/67 vastgestelde termijn) aan de Commissie mededeling gedaan. Bovendien werd — hetgeen overigens in dit verband niet meer van belang is — de overeenkomst met ingang van 1 januari 1968 verlengd.
In Frankrijk zelf vindt de afzet van Rochas-produkten blijkbaar plaats in dier voege dat de producent rechtstreeks aan geselecteerde depothouders levert. Daarvoor geldt een standaard-overeenkomst („contrat de concession”) waarbij de handelaar zich verplicht het assortiment volledig te voeren en effectief aan te bieden. De handelaar is voorts verplicht „à ne vendre les produits dont la Société Rochas lui a concenti la concession qu'au détail et à des consommateurs directs”. „Il s'engage expressément”, heet het verder, „à ne jamais les céder sous quelque forme que ce soit à d'autres négociants, dépositaires ou grossistes, non plus qu'à les exporter.” Zulk een overeenkomst werd op 29 juni 1964 ook met de Parfumerie Saint-Roch te Parijs afgesloten. Een afzonderlijke aanmelding bij de Commissie volgde niet daar de firma Rochas op 30 januari 1963 een gelijkluidende standaardovereenkomst bij een in de Commissie-Verordening no. 27 voorgeschreven formulier B had aangemeld. De Commissie heeft daarover tot heden nog geen beslissing gegeven.
In strijd met de aangegane overeenkomst schijnt nu de detaillist Saint-Roch in de eerste helft van 1967 herhaaldelijk produkten van de firma Rochas aan de te Breisach am Rhein gevestigde parfumerie-handelaar Helmut Bitsch — gedaagde en later appellant in het oorspronkelijk geding — geleverd te hebben, dat wil zeggen aan een handelaar die niet tot de gesloten depotorganisatie van de handelsfirma Parfums Marcel Rochas te München behoort. Deze produkten werden op het verkoopgebied van de handelsonderneming aan een kosmetisch instituut te Karlsruhe geleverd. — Toen de producerende onderneming dit vernam heeft zij de met de Parfumerie St-Roch afgesloten overeenkomst bij kennisgeving van 30 juni 1967 met onmiddellijke ingang opgezegd. De Duitse handelsvennootschap reageerde hierop door zich op 1 juni 1967 tot het Landgericht te Freiburg te wenden. Zij stelde dat de handelaar te Breisach zich de produkten van de firma Rochas had verschaft door gebruik te maken van een door derde gepleegde wanprestatie en zich derhalve schuldig had gemaakt aan oneerlijke concurrentie en voorts in strijd met goede handelsgebruiken had gecontracteerd. Wegens schending van § 1 van het Duitse „Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb” moest hem derhalve verboden worden produkten van de firma Marcel Rochas aan te bieden, te koop te hebben of te verkopen dan wel op andere wijze in het verkeer te brengen. Deze vordering werd door het Landgericht Freiburg bij vonnis van 4 december 1967 toegewezen. De rechter beschouwde het systeem van gebonden verkoop als gesloten en ging met name uit van de geldigheid rechtens der aangegane verplichtingen gezien de tijdig bij de Commissie gedane aanmelding alsmede — wat het contract Rochas Paris/Rochas München betreft — de correcte aanpassing daarvan aan de voorschriften van Verordening no. 67/67. Derhalve werd de Breisacher handelaar overeenkomstig de eis veroordeeld om zich van zodanige handelingen te onthouden. — Hierbij bleef het evenwel niet, want gedaagde ging tegen dit vonnis in hoger beroep. Voor het Oberlandesgericht te Karlsruhe verdedigde hij andermaal zijn standpunt dat het tussen de firma Rochas en de Parfumerie St-Roch gesloten contract, waarin was bedongen dat slechts aan eindverbruikers mocht worden geleverd en uitvoer achterwege zou blijven, tot een verdeling der markten leidt. De overeenkomst zou derhalve wegens schending van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag nietig zijn en voor verbodsacties rechtens geen voldoende grondslag bieden. Het Oberlandesgericht te Karlsruhe besliste dan ook dat het voor de beoordeling van de geldigheid of de voorlopige geldigheid van de overeenkomst van 29 juni 1964 tussen de firma Rochas en de Parfumerie St-Roch — die op 30 januari 1963 slechts in de vorm van een model bij de Commissie werd aangemeld — op de interpretatie van gemeenschapsrecht aankwam. Daar het gerecht zelf niet tot deze interpretatie over wilde gaan, schorste het bij beschikking van 27 november 1969 het geding en legde krachtens artikel 177 van het EEG-Verdrag de volgende vragen ter fine van een prejudiciële beslissing voor:
1.
Is een op 29 juni 1964 gesloten overeenkomst, die onder meer een uitvoerverbod bevat en die niet naar de bepalingen van Verordening no. 17/62 werd aangemeld, niettemin voorlopig geldig wanneer een „standaardcontract” van gelijke inhoud binnen de in genoemde verordening voorgeschreven termijn behoorlijk bij de EEG-Commissie werd aangemeld ?
2.
Zo ja: moest in dit geval het standaardcontract hetwelk tot voorbeeld diende voor een groot aantal afzonderlijke overeenkomsten die telkens tussen één der betrokken ondernemingen en een derde onderneming gesloten werden of gesloten worden uiterlijk op 1 november 1962 of op 31 januari 1963 bij de EEG-Commissie worden aangemeld?
Met betrekking tot deze vragen hebben eiseres en geïntimeerde in het oorspronkelijke geding alsmede de Commissie der Europese Gemeenschappen overeenkomstig artikel 20 van het EEG-Statuut van het Hof zowel schriftelijk als mondeling stelling genomen.
Wij zullen thans, in het licht van bedoelde beschouwingen, ons standpunt met betrekking tot de opgeworpen vragen bepalen.
1.
Allereerst dan de vraag of, wanneer een onderneming verschillende gelijkluidende overeenkomsten met andere ondernemingen heeft afgesloten dan wel voornemens is af te sluiten, de tijdige en behoorlijke aanmelding ener standaardovereenkomst bij de Commissie volgens het communautair kartelrecht voldoende is ook een later gesloten overeenkomst van gelijke inhoud zonder afzonderlijke aanmelding niettemin als aangemeld te beschouwen. — Deze vraag is niet moeilijk te beantwoorden en wel niet alleen omdat de bij het geding betrokkenen dezelfde opvatting verdedigen, doch ook daar zowel uit de tekst als de strekking der toepasselijke bepalingen het te geven antwoord zonder meer volgt.
Beslissend is in dit verband dat de Commissie in artikel 24 van Verordening no. 17 werd gemachtigd „met betrekking tot vorm, inhoud en overige bijzonderheden van de in artikel 4 en artikel 5 genoemde aanmeldingen uitvoeringsbepalingen” vast te stellen. Van deze machtiging heeft de Commissie in de Verordening no. 27 van 3 mei 1962 (PB 1962, blz. 1118) gebruik gemaakt. Voor bedoelde aanmeldingen (dat wil zeggen voor de in artikel 85 genoemde overeenkomsten, enz. welke voor en na de inwerkingtreding van Verordening no. 17 — 13 maart 1962 — tot stand kwamen en waartoe toepassing van artikel 85, derde lid, dient te worden verzocht) moet krachtens artikel 4 van Verordening no. 27 een formulier B worden gevolgd dat, als bijlage tot de Verordening, een bestanddeel daarvan vormt. In dit formulier wordt nu — wat het onderhavige probleem betreft — onder II, 1, b, het volgende bepaald : „Gegevens over de inhoud van de overeenkomst, enz. : 1. Indien de inhoud schriftelijk is vastgelegd, dient als bijlage een afschrift van de volledige tekst bijgevoegd te worden… b) Betreft het hier een standaardovereenkomst, dat wil zeggen een overeenkomst welke de onderneming die het verzoek indient regelmatig met bepaalde personen of groepen van personen afsluit (bij voorbeeld een overeenkomst waarbij de vrijheid van de ene partij tot het vaststellen van de prijzen of andere voorwaarden bij wederverkoop van goederen die zij van de andere partij betrokken heeft, wordt beperkt) ? Zo ja, dan kan worden volstaan met bijvoeging van een exemplaar van de standaardovereenkomst.” Hieruit blijkt dat het overleggen van een standaardovereenkomst naar gemeenschapsrecht voor de aanmelding voldoende is.
Deze vergemakkelijking van de behandeling — de Commissie wijst hierop terecht — werd zowel in het belang van de ondernemingen als van de Commissie ingevoerd en zij beantwoord aan de in artikel 87, lid 2, b, geformulerde eis van „een doeltreffend toezicht waarbij de administratieve controle zoveel mogelijk wordt vereenvoudigd”. Van materieelrechtelijke bezwaren blijkt hier niet want een voldoende materieelrechtelijke beoordeling van de desbetreffende overeenkomsten is niettemin gewaarborgd. Deze hoeft evenwel niet alleen op genoemde behandeling te steunen, want — bij voorbeeld overeenkomstig het arrest in de zaak 23-67 (Jurispr. Deel XIII, blz. 523) — geldt in ieder geval de eis dat de gevolgen van een overeenkomst „in hun feitelijke samenhang dienen te worden bezien, dat wil zeggen in verband met de economische en juridische omstandigheden waarin zij hun plaats vinden”; Bij de aanmelding van een standaardovereenkomst wordt de Commissie daarop reeds door de enkele vermelding van het feit dat het hier om zodanige overeenkomst gaat opmerkzaam gemaakt. Zou zij daarna nog aanleiding tot een grondig onderzoek vinden, dan stond haar daartoe in ieder geval de mogelijkheid van een verzoek om inlichtingen als bedoeld in artikel 11 van Verordening no. 17 open.
Met betrekking tot de eerste vraag kunnen wij derhalve zonder verdere overwegingen thans reeds vaststellen dat de tijdige aanmelding van een standaardovereenkomst ook voor een later — in casu 29 juni 1964 — gesloten overeenkomst van gelijke inhoud geldt, zodat een bijzondere aanmelding voor elk afzonderlijk contract niet nodig is.
2.
Met de tweede vraag verlangt de verzoekende rechter voorlichting inzake de voor een standaardovereenkomst — en wel voor een overeenkomst die bij de inwerkingtreding van Verordening no. 14 reeds bestond — geldende termijn van aanmelding, dat wil zeggen hij vraagt of zodanige overeenkomst naar welks model een onderneming telkens met andere ondernemingen een reeks van overeenkomsten heeft afgesloten of nog zal afsluiten, uiterlijk op 1 november 1962 dan wel op 31 januari 1963 behoorde te worden aangemeld. Deze vraag vindt haar verklaring in het feit dat de voor de zogenaamde oude overeenkomsten ingevolge artikel 5, eerste lid, van Verordening no. 17 aanvankelijk voorziene termijn (de referentiedatum was 1 augustus 1962) door de Raads-Verordening no. 59 van 3 juli 1962 tot 1 november 1962 en — wat overeenkomsten betreft waarbij slechts twee ondernemingen partij- zijn — tot 1 februari 1963 werd verlengd.
Ook ten aanzien van deze vraag verdedigen de beide deelnemers aan het geding dezelfde opvatting en ook hierin kunnen wij hen ongetwijfeld volgen.
Inderdaad kan het voor de vraag of slechts twee ondernemingen bij 'een overeenkomst partij zijn, alleen op het getal van de partijen bij elke overeenkomst afzonderlijk aankomen en niet op de omstandigheid dat een onderneming een groter aantal parallelle overeenkomsten met verschillende ondernemingen aangaat. — Voor de juistheid van deze stelling spreekt de tekst van de geciteerde bepaling die, daar zij — in de vorm van verlenging van een termijn — een gunst voorziet, niet ten nadele van de betrokkenen restrictief mag worden geïnterpreteerd. Hiervoor pleit eveneens Verordening no. 153 van 21 december 1962 die een vereenvoudigde aanmeldingsprocedure voor alleenverkoopovereenkomsten voorzag waarbij slechts twee ondernemingen partij zijn, want ook in het daarbij gevoegde formulier B 1 wordt van standaardovereenkomsten gesproken. In gelijke zin ten slotte ook de door de Commissie op de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag uitgegeven handleiding waarop de betrokken ondernemingen toch zeker mogen vertrouwen. Derhalve gold voor tweezijdige overeenkomsten de tot 1 februari 1963 verlengde aanmeldingstermijn en wel onverschillig of een onderneming een veelvoud van parallelle overeenkomsten heeft gesloten. Dit kan worden verklaard uit de omstandigheid dat zich ook hier een massaprobleem voordeed waardoor de administratieve behandeling werd bemoeilijkt. Mogelijk heeft bovendien nog de overweging een rol gespeeld dat het bij bedoelde overeenkomsten uit een oogpunt van kartelrecht om minder belangrijke afspraken ging, welker aanmelding derhalve zonder bezwaar voor een bepaalde tijd kon worden uitgesteld.
Hiermee is, zonder dat verder onderzoek nodig voorkomt, ook het antwoord op de tweede vraag gegeven.
3.
Naar het oordeel van de Commissie is echter het verzoek om een prejudiciële beslissing met bovenstaande overwegingen niet uitputtend behandeld. Zij meent dat bepaalde wendingen in de eerste vraag, ook al valt daarin geen speciale probleemstelling te onderkennen, aanleiding geven tot een aanvullende toelichting op het vraagstuk van de voorlopige geldigheid van overeenkomsten met een exportverbod. — Eiseres in het oorspronkelijke geding heeft op dit punt bezwaar gemaakt. Naar haar mening lag het niet in de bedoeling van de verzoekende rechter de vraag van de voorlopige geldigheid op te werpen en wel daar reeds vóór de dag van de renvooibeschikking het arrest Portelange (Jurispr., Deel XV, blz. 309; zaak 10-69) bekend was en dit punt derhalve als opgehelderd mocht worden beschouwd. Eiseres refereert zich echter met betrekking tot de behandeling van de bijkomende vraagstukken uitdrukkelijk aan 's Hofs oordeel.
Een zodanige uitbreiding van het gerechtelijk onderzoek in het prejudiciële geding ontmoet in beginsel geen bedenkingen van procesrechtelijke aard, want het Hof heeft herhaaldelijk niet uitdrukkelijk geformuleerde vragen beantwoord, wanneer daartoe op grond van het geheel der feiten aanleiding bestond en die vragen derhalve als impliciet gesteld mochten worden beschouwd. — Wij willen derhalve ook in het onderhavige geval onderzoeken of er inderdaad aanleiding bestaat nadere toelichting te geven nopens de vraag der voorlopige geldigheid van overeenkomsten met een exportverbod.
Gezien de conclusie waartoe het onderzoek tot dusver heeft geleid dient ervan te worden uitgegaan, dat hoewel de overeenkomst in juni 1964 tot stand kwam het hier een zogenaamde oude overeenkomst betreft en wel daar zij overeenstemt met een reeds voor de inwerkingtreding van Verordening no. 17 bestaande overeenkomst die tijdig was aangemeld. — Voorts zal men — anders dan eiseres meent — moeten aannemen dat de tussen de firma Rochas en de Parfumerie St-Roch gesloten concessie-overeenkomst een echt exportverbod inhield. Niet alleen de verzoekende rechter spreekt zich uitdrukkelijk in die zin uit, doch het verbod kan ook geacht worden bedongen te zijn daar de bedoeling van partijen dat de concessiehouder slechts Franse eindverbruikers zal bevoorraden en dat verkopen aan buitenlandse verbruikers en in het buitenland erkende handelaren achterwege zullen blijven, onmiskenbaar is. — Ten slotte zal — ook hier anders dan eiseres meent — overwogen moeten worden dat de overeenkomst, hoewel slechts tussen twee in één Lid-Staat gevestigde ondernemingen gesloten, gezien het daarin voorkomende exportverbod op uitvoer betrekking heeft en derhalve niet ingevolge artikel 4, lid 2, van Verordening no. 17 van aanmelding was vrijgesteld. Dat in een zodanig geval van geldigheid zonder aanmelding niet gesproken kan worden schijnt ons reeds uit bepaalde overwegingen in het Bosch-arrest (Jurispr., Deel VIII, blz. 93; zaak 13-61) te volgen.
Ook wanneer men dit alles aanneemt zien wij, het zij thans reeds gezegd, geen noodzaak voor een aanvullende verklaring in de door de Commissie gewilde zin. Wij menen veeleer dat 's Hofs jurisprudentie, gelijk met name uit de samenvattende interpretatie van de arresten Bosch en Portelange (Jurispr., Deel XV, blz. 309; zaak 10-69) blijkt, juist met betrekking tot een problematiek als de onderhavige volkomen duidelijk is. In het Portelange-arrest werd ondubbelzinnig beslist dat tijdig aangemelde overeenkomsten volledig geldig zijn zolang de Commissie niet de — een economische en juridische beoordeling eisende — vaststelling heeft gegeven dat de voorwaarden van artikel 85, lid 1, vervuld zijn en toepassing van artikel 85, lid 3, niet in aanmerking komt. Van belang schijnt ons dat deze aanvullende toelichting op het bekende Bosch-arrest volgde waarin het begrip voorlopige geldigheid voor de eerste maal verschijnt. Doch juist in het geval Bosch ging het om een overeenkomst met exportverbod (Jurisprudentie, Deel VIII, blz. 102/109). Ook met betrekking daartoe werd van voorlopige geldigheid gesproken en de in het Portelange-arrest gegeven precisering heeft niet in de laatste plaats daarop betrekking.
strikt genomen gaat het derhalve uitsluitend om de vraag of er thans aanleiding bestaat de hierboven geciteerde rechtspraak te wijzigen dan wel te nuanceren. Dit schijnt de Commissie inderdaad te bepleiten. Naar haar mening gaat het niet aan de voorlopige geldigheid tot exportverboden uit te breiden; althans zou de voorlopige geldigheid tot partijen bij de overeenkomst beperkt moeten blijven en dus niet voor de betrekkingen met derden worden aangenomen. Beslissend is hierbij voor de Commissie dat de met exportverboden beoogde absolute territoriale bescherming van een alleenverkoper en de op deze wijze bewerkte afsluiting der markten met de fundamentele doelstellingen der Gemeenschap in strijd zijn. Dit komt in 's Hofs jurisprudentie (met name in de zaken 56 en 58-64, Jurispr. Deel XII, blz. 450) duidelijk tot uitdrukking. Ook het door de Commissie in de praktijk gevoerde beleid en met name de bepalingen van Verordening no. 67/67 zouden in deze richting wijzen. Derhalve zal geoordeeld moeten worden dat exportverboden in de regel met artikel 85, eerste lid, in strijd zijn en, nu daarvoor geen ontheffing kan worden verleend, nietig zijn. Gezien het complex van feiten zou ook aanvaarding van de stelling der Commissie geen miskenning betekenen van de in het Portelange-arrest met nadruk gestelde eis van rechtszekerheid, terwijl zou worden bereikt dat met de gemeenschappelijke markt onverenigbare situaties niet uit kracht van een aanmelding bij de Commissie over een lange periode worden gehandhaafd.
Dat deze opvatting geheel ongegrond is, mag stellig niet worden gezegd. Wij aarzelen niettemin de Commissie in haar betoog te volgen. Zij heeft namelijk zelf erkend dat zich gevallen kunnen voordoen waarin exportverboden geduld mogen worden, bij voorbeeld dan wanneer de gebiedsbescherming noodzakelijk is om het met aanzienlijke financiële offers gepaard gaande invoeren van een produkt op een vreemde markt mogelijk te maken, dan wel (zoals in de zaak Völk, Jurispr. Deel XV, blz. 295; zaak 5-69) wanneer betrokkenen op de markt een zwakke positie innemen, hetgeen evenwel — zo voegde de Commissie hieraan beperkend toe — bij een veelvoud van parallelle afzetregelingen niet op grond van een geïsoleerde behandeling van elk dier regelingen aangenomen mag worden. Uit deze voorbehouden volgt inderdaad duidelijk dat ook bij exportverboden een ondubbelzinnige beoordeling ontbreekt. Wanneer dit zo is, dan blijkt de gedachte dat exportverboden in de regel niet als voorlopig geldig mogen worden beschouwd even onaanvaardbaar als de overweging dat een differentiatie moet worden geëist, waarmee uiteindelijk aan de nationale rechter een beoordeling wordt toevertrouwd welke aan de Commissie werd voorbehouden. Met name valt dit niet overeen te brengen met de door het Hof in het arrest Portelange herhaaldelijk met nadruk geformuleerde eis der rechtszekerheid waartoe het Hof heeft beslist „dat zo het feit, dat deze overeenkomsten volledige werking verkrijgen, gebeurlijk tot praktische bezwaren kan leiden, toch de moeilijkheden voortvloeiend uit het onzekere karakter van de bij de aangemelde overeenkomsten aangegane rechtsbetrekkingen nog veel ernstiger zouden zijn”. Met name deze laatste gedachte zal ons ervan terug moeten houden de duidelijke en categorische beslissingen van het Portelangearrest met betrekking tot de inhoud van aangemelde overeenkomsten te wijzigen naar gelang het om de interne of externe werking ener overeenkomst gaat. Ook nu moet worden vastgesteld dat de uiteindelijk niet ten volle bevredigende situatie in gevallen waarin de Commissie een inbreuk op het mededingingsrecht meent te onderkennen en waarin de regelmatige behandeling, gezien de voorschriften van Verordening no. 17, niet snel genoeg tot een resultaat leidt, slechts kan worden verholpen door op de bepalingen van artikel 5, zesde lid, der Verordening no. 17 terug te grijpen. Het Hof van Justitie heeft hierop reeds in het Portelange-arrest gewezen. Wanneer daarbij tevens werd beslist dat wanneer partijen na de toepassing van dit voorschrift „met de uitvoering der overeenkomst zouden voortgaan, zij zulks op eigen risico zouden doen”, dan moet dit ook wanneer toepassing van artikel 5, zesde lid, niet tot de nietigheid ener overeenkomst leidt, in die zin worden verstaan dat zij de mogelijkheid van een aktie bij de rechter uitsluit.
4.
Verdere toelichting op het door de Commissie opgeworpen probleem komt niet nodig voor; wij menen dan ook dat de gestelde vragen als volgt dienen te worden beantwoord :
1.
Een op 29 juni 1964 gesloten overeenkomst die onder andere een exportverbod inhoudt en niet afzonderlijk werd aangemeld is niettemin voorlopig geldig, wanneer een gelijkluidende standaardovereenkomst binnen de voorgeschreven termijn en behoorlijk bij de EEG-Commissie werd aangemeld.
2.
Een bij de inwerkingtreding van Verordening no. 17 bestaande en toegepaste overeenkomst, naar welker model een veelvoud van afzonderlijke overeenkomsten tussen een onderneming en andere ondernemingen gesloten werden en gesloten worden, moest uiterlijk op 31 januari 1963 bij de EEG-Commissie worden aangemeld.
De kostenbeslissing staat aan de verzoekende rechter.
(
1
)	Vertaald uit het Duits.