62022TJ0104_RES
Υπόθεση Τ‑104/22
Ουγγαρία
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
(ένατο πενταμελές τμήμα) της 10ης Ιουλίου 2024
«Πρόσβαση στα έγγραφα – Κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001 – Έγγραφα σχετικά με την αλληλογραφία των ουγγρικών αρχών με την Επιτροπή όσον αφορά σχέδιο προσκλήσεως υποβολής προτάσεων το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ένωση στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων – Έγγραφα προερχόμενα από κράτος μέλος – Εναντίωση του κράτους μέλους – Εξαίρεση σχετική με την προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Έννοια του “εγγράφου το οποίο σχετίζεται με θέμα επί του οποίου δεν έχει αποφασίσει [το] θεσμικό όργανο” – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Καλόπιστη συνεργασία»
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Άρνηση προσβάσεως – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Απόφαση επί επιβεβαιωτικής αιτήσεως προσβάσεως στα έγγραφα, η οποία αφίσταται της απαντήσεως στην αρχική αίτηση προσβάσεως – Παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 296, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 2, στοιχείο γʹ· κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3)
(βλ. σκέψεις 24, 27, 30, 35-37)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Έγγραφα προερχόμενα από κράτος μέλος – Δυνατότητα του κράτους μέλους να ζητήσει από το θεσμικό όργανο τη μη γνωστοποίηση εγγράφων – Υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ του θεσμικού οργάνου και του κράτους μέλους
(Άρθρο 4 § 3, ΣΕΕ· κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 §§ 1 έως 3 και 5)
(βλ. σκέψεις 41-43)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Έγγραφα προερχόμενα από κράτος μέλος – Δυνατότητα του κράτους μέλους να ζητήσει από το θεσμικό όργανο τη μη γνωστοποίηση εγγράφων – Διαδικαστικές προεκτάσεις – Υποχρέωση αιτιολογήσεως την οποία υπέχει το κράτος μέλος
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 5)
(βλ. σκέψεις 44-46, 49)
Οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή – Διαρθρωτικές παρεμβάσεις – Χρηματοδότηση από την Ένωση – Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία – Επιμερισμένη διαχείριση – Λήψη αποφάσεως σχετικά με πρόσκληση υποβολής προτάσεων – Αποκλειστική ευθύνη των κρατών μελών
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 1303/2013, άρθρα 4 § 4, 34 § 3, στοιχείο δʹ, 73-75, 110 § 2, στοιχείο αʹ, και 125 § 3, και 2018/1046, άρθρο 63 § 1)
(βλ. σκέψεις 66, 75, 76)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Περιεχόμενο – Έγγραφα σχετικά με την αλληλογραφία των εθνικών αρχών με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά σχέδιο προσκλήσεως υποβολής προτάσεων το οποίο συγχρηματοδοτείται από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία – Δεν εμπίπτουν
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 92, 93, 100, 101)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Έννοια – Περιεχόμενο – Διαδικασία λήψεως αποφάσεων εκ μέρους των εθνικών διαχειριστικών αρχών – Δεν εμπίπτει
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 110-113, 126, 127)
Θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων – Προϋποθέσεις – Συγκεκριμένη, ουσιώδης και σοβαρή προσβολή της εν λόγω διαδικασίας – Δεν υφίσταται σε περίπτωση γνωστοποιήσεως των εγγράφων σχετικά με την αλληλογραφία των εθνικών αρχών με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά σχέδιο προσκλήσεως υποβολής προτάσεων το οποίο συγχρηματοδοτείται από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία
(Κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 3, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 130-133, 136, 137, 140)
Ένδικη διαδικασία – Εισαγωγικό δικόγραφο – Τυπικά στοιχεία – Προσδιορισμός του αντικειμένου της διαφοράς – Συνοπτική έκθεση των προβαλλόμενων λόγων και ισχυρισμών – Αόριστη επίκληση – Απαράδεκτο
(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 21· Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 76, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψη 145)
Σύνοψη
Το Γενικό Δικαστήριο, απορρίπτοντας την προσφυγή της Ουγγαρίας με αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί παροχής σε αιτούντα τρίτον προσβάσεως στην αλληλογραφία των ουγγρικών αρχών με το εν λόγω θεσμικό όργανο σχετικά με σχέδιο προσκλήσεως υποβολής προτάσεων χρηματοδοτούμενο από Ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), διευκρινίζει το περιεχόμενο της εξαιρέσεως περί προστασίας της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων που προβλέπει ο κανονισμός 1049/2001 (
1
), ιδίως ως προς τον ακριβή ορισμό της έννοιας της «διαδικασίας λήψεως αποφάσεων του θεσμικού οργάνου». Επιπλέον, η σχετικώς σπάνια υπό κρίση διαφορά, στο πλαίσιο της οποίας ένα κράτος μέλος εναντιώνεται στην εκ μέρους θεσμικού οργάνου της Ένωσης γνωστοποίηση εγγράφων προερχομένων από τις αρχές του κράτους μέλους, παρέχει στο Γενικό Δικαστήριο την ευκαιρία να αποφανθεί επί του καινοφανούς ζητήματος αν χωρεί επίκληση της εν λόγω εξαιρέσεως από κράτος μέλος προκειμένου αυτό να εναντιωθεί στη γνωστοποίηση εγγράφων σχετικών με πρόσκληση υποβολής προτάσεων που καταρτίσθηκε από την εθνική διαχειριστική αρχή των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων (στο εξής: ΕΔΕΤ), στο πλαίσιο της επιμερισμένης διαχειρίσεως του προϋπολογισμού της Ένωσης.
Το 2021 υποβλήθηκε στην Επιτροπή αίτηση προσβάσεως η οποία αφορούσε την επίσημη αλληλογραφία μεταξύ του εν λόγω θεσμικού οργάνου και των ουγγρικών αρχών σχετικά με πρόσκληση υποβολής προτάσεων που εντασσόταν σε επιχειρησιακό πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από τα ΕΔΕΤ (
2
) βάσει του κανονισμού 1303/2013 (
3
). Στο πλαίσιο της διαδικασίας διαβουλεύσεως δυνάμει του κανονισμού 1049/2001 (
4
), οι ουγγρικές αρχές εναντιώθηκαν στην γνωστοποίηση των προερχόμενων από αυτές εγγράφων, επικαλούμενες την εξαίρεση περί προστασίας της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων. Επισήμαναν ότι, καθόσον η διαδικασία λήψεως αποφάσεων όσον αφορά την επίμαχη πρόσκληση υποβολής προτάσεων εξακολουθούσε να βρίσκεται εν εξελίξει, η γνωστοποίηση των εν λόγω εγγράφων μπορούσε να θίξει σοβαρά τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των δυσμενών διακρίσεων και της διαφάνειας.
Η Επιτροπή παρέσχε κατ’ αρχάς στον αιτούντα τρίτο πρόσβαση σε έξι από τα ένδεκα έγγραφα τα οποία είχαν προσδιορισθεί ως εμπίπτοντα στο πεδίο της αιτήσεως γνωστοποιήσεως, πλην όμως αρνήθηκε να του παράσχει πρόσβαση στα έγγραφα που προέρχονταν από τις ουγγρικές αρχές. Ωστόσο, η Επιτροπή, κατόπιν της υποβολής επιβεβαιωτικής αιτήσεως και κατόπιν νέας διαβουλεύσεως με τις ουγγρικές αρχές, παρά τη δεδηλωμένη εναντίωση των εν λόγω αρχών, παρέσχε πρόσβαση στα προερχόμενα από τις ουγγρικές αρχές έγγραφα, περιλαμβανομένων και των εγγράφων που είχαν προσδιορισθεί επιπλέον ως σχετικά με την υπόθεση.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Αποφαινόμενο επί του λόγου ακυρώσεως με τον οποίο η Ουγγαρία προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν εφάρμοσε εν προκειμένω την εξαίρεση περί προστασίας της διαδικασίας λήψεων αποφάσεων, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει, κατά πρώτον, ότι, κατά τον χρόνο εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, δεν εκκρεμούσε καμία διαδικασία λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής.
Επισημαίνει συναφώς ότι, μολονότι τα ΕΔΕΤ εμπίπτουν στον τομέα της επιμερισμένης διαχειρίσεως, οι διατάξεις του κανονισμού 1303/2013 (
5
) με τις οποίες καθορίζονται τα κριτήρια που πρέπει να τηρούνται ενόψει της επιλογής των πράξεων που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τα ΕΔΕΤ καταδεικνύουν ότι οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων υπόκεινται αποκλειστικώς στην ευθύνη των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, με τον κανονισμό 1303/2013 δεν ανατίθεται στην Επιτροπή ειδική αρμοδιότητα κατά τη διαδικασία οριστικοποιήσεως προσκλήσεως υποβολής προτάσεων διεπομένης από τον εν λόγω κανονισμό.
Επιπλέον, βάσει γραμματικής, συστηματικής και τελολογικής ερμηνείας του άρθρου 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι η εφαρμογή της εξαιρέσεως που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη εξαρτάται από τον προσδιορισμό της διαδικασίας κατά το πέρας της οποίας ένα θεσμικό όργανο εξουσιοδοτείται από το δίκαιο της Ένωσης να εκδώσει συγκεκριμένη απόφαση. Η συμμετοχή, απλώς και μόνον, της Επιτροπής σε διαδικασία διεπόμενη από τους δημοσιονομικούς κανόνες της επιμερισμένης διαχειρίσεως δεν δικαιολογεί υπαγωγή της συγκεκριμένης διαδικασίας στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων του εν λόγω θεσμικού οργάνου. Πράγματι, η εκ μέρους της Επιτροπής μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στις εθνικές διαχειριστικές αρχές, η οποία χαρακτηρίζει την επιμερισμένη διαχείριση, εξακολουθεί να μην επηρεάζει τις αντίστοιχες αρμοδιότητες της Επιτροπής και των κρατών μελών οι οποίες καθορίζονται σαφώς βάσει των διατάξεων του κανονισμού 1303/2013, με συνέπεια η διαδικασία λήψεως αποφάσεων της πρώτης να μην ταυτίζεται με εκείνη των δεύτερων.
Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, εν προκειμένω, δεν εναπέκειτο στην Επιτροπή να εκδώσει απόφαση. Ως εκ τούτου, τα έγγραφα που παρέλαβε η Επιτροπή δεν μπορούν να θεωρηθούν σχετιζόμενα με εν εξελίξει διαδικασία λήψεως αποφάσεων θεσμικού οργάνου της Ένωσης. Κατά συνέπεια δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι «σχετίζ[ον]ται με θέμα επί του οποίου δεν έχει αποφασίσει [θεσμικό όργανο της Ένωσης]» (
6
).
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τα επιχειρήματα της Ουγγαρίας σχετικά με τη δυνατότητα εφαρμογής της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001 στην περίπτωση της διαδικασίας λήψεως αποφάσεων εκ μέρους των εθνικών διαχειριστικών αρχών.
Επισημαίνει συναφώς ότι η ως άνω διάταξη δεν έχει ως σκοπό να προστατεύει τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων των κρατών μελών ή άλλων νομικών προσώπων εκτός των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, δεδομένου ότι το ίδιο το κείμενο της διατάξεως προκύπτει ότι αυτή αφορά αποκλειστικώς τα έγγραφα που σχετίζονται με «θέμα επί του οποίου δεν έχει αποφασίσει [το] θεσμικό όργανο». Αν η συγκεκριμένη εξαίρεση ερμηνευόταν υπό την έννοια ότι προστατεύει και τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων των εθνικών διαχειριστικών αρχών, η ερμηνεία αυτή θα είχε ως αποτέλεσμα να εισαχθεί εκ νέου, κατά τρόπο που συνιστά καταστρατήγηση, ο καταργηθείς από τον νομοθέτη της Ένωσης κανόνας του συντάκτη για κάθε έγγραφο που αφορά τη λήψη αποφάσεως από κράτος μέλος. Η ερμηνεία αυτή, όμως, δεν θα ήταν σύμφωνη ούτε με το αντικείμενο ούτε με τον σκοπό του άρθρου 15 ΣΛΕΕ και του κανονισμού 1049/2001 που συνίστανται στην παροχή στο κοινό του ευρύτερου δυνατού δικαιώματος προσβάσεως στα έγγραφα των θεσμικών οργάνων σε όλους τους τομείς δραστηριότητας της Ένωσης. Επιπλέον, οποιαδήποτε ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως βαίνει πέραν του γράμματός της θα είχε ως αποτέλεσμα μια διασταλτική ερμηνεία της προβλεπόμενης στη συγκεκριμένη διάταξη εξαιρέσεως, η οποία δεν θα καθιστούσε δυνατή την οριοθέτηση του περιεχομένου του οικείου λόγου αρνήσεως.
(
1
)	Άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43).
(
2
)	Πρόσκληση υποβολής προτάσεων «EFOP 2.2.5», φέρουσα τον τίτλο «Βελτίωση της μεταβάσεως από την εντός ιδρύματος παροχή φροντίδας στις παρεχόμενες από κοινοτικές δομές υπηρεσίες – αντικατάσταση της φιλοξενίας σε ιδρυματικές δομές έως το 2023».
(
3
)	Κανονισμός (ΕΕ) 1303/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, περί καθορισμού κοινών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και περί καθορισμού γενικών διατάξεων για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, το Ταμείο Συνοχής και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1083/2006 [του Συμβουλίου] (ΕΕ 2013, L 347, σ. 320, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 200, σ. 140).
(
4
)	Άρθρο 4, παράγραφοι 4 και 5, του κανονισμού 1049/2001.
(
5
)	Άρθρο 110, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, και άρθρο 125, παράγραφος 3, του κανονισμού 1303/2013.
(
6
)	Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1049/2001.