62005CC0176
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 7 września 2006 r. (
1
)
Sprawa C-176/05
KVZ retec GmbH
przeciwko
Republik Österreich
„Odpady — Rozporządzenie (EWG) nr 259/93 — Nadzór i kontrola przesyłania odpadów — Mączka zwierzęca”
I — Wprowadzenie
1.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy kwestii, w jakim zakresie mączka zwierzęca podlega obowiązkowi zgłoszenia zgodnie z rozporządzeniem Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar (
2
).
2.
Przedmiotem sporu przed sądem krajowym jest żądanie odszkodowania w wysokości 300000 EUR. Opiera się ono na tym, że austriackie władze w okresie od 6 czerwca 2003 r. do 19 września 2003 r. nie pozwalały na opuszczenie w kierunku Niemiec portu Wiedeń/Hainburg przez statek załadowany mączką zwierzęcą. Wymagały one, aby mączka ta przed dalszą drogą została zadeklarowana jako odpad i zgłoszona zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów. Uwzględnienie skargi zależy w mniemaniu sądu odsyłającego od tego, czy ta mączka zwierzęca powinna być zaklasyfikowana jako odpad, czy też jest wyłączona z zakresu zastosowania rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów.
II — Ramy prawne
A — Prawo o odpadach
3.
Ramy prawne opierają się po pierwsze na wzajemnych zależnościach pomiędzy rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów i dyrektywą Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów (
3
) (zwaną dalej „dyrektywą ramową w sprawie odpadów”).
4.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów rozporządzenie to stosuje się do odpadów. Dla ich definicji art. 2 lit. a) tego rozporządzenia odsyła do art. 1 lit. a) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, który ma brzmienie następujące:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
a)
»odpady« oznaczają wszelkie substancje lub przedmioty, które posiadacz usuwa lub powinien usunąć zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa krajowego”.
5.
Załącznik I do dyrektywy ramowej w sprawie odpadów zawiera między innymi grupę Q16, obejmującą wszelkie materiały, substancje lub produkty, które nie zostały uwzględnione w powyższych kategoriach.
6.
Artykuł 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów wyłącza z zastosowania tego rozporządzenia przesyłanie pewnych odpadów, mianowicie odpadów, które art. 2 ust. 1 lit. b) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów wyłącza z zastosowania tej dyrektywy, o ile są one objęte już innym odnośnym prawodawstwem. Wśród nich znajdują się zgodnie z ppkt iii):
„zwłoki zwierzęce oraz następujące odpady z rolnictwa: odchody oraz inne naturalne nieszkodliwe substancje stosowane w gospodarce rolnej”.
7.
Wymagania rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów są także w dużym stopniu wykluczone, jeśli odpady należy zaklasyfikować jako znajdujące się na tzw. zielonym wykazie odpadów określonym załącznikiem II do rozporządzenia. Ponadto występuje także bursztynowy wykaz odpadów (załącznik III) oraz czerwony wykaz odpadów (załącznik IV), dla których obowiązują zaostrzone wymagania. Artykuł 10 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów stanowi, że odpady, których nie można zaklasyfikować do żadnej z tych list, podlegają obowiązkowi zgłoszenia:
„Wysyłki odpadów przeznaczonych do odzysku wymienionych w załączniku IV oraz odpady przeznaczone do odzysku, które nie były jeszcze przypisane do załącznika II, załącznika III lub załącznika IV, podlegają tym samym procedurom, określonym w art. 6–8, z wyjątkiem tego, że zgoda zainteresowanych właściwych władz musi być dostarczona na piśmie przed rozpoczęciem wysyłki”.
8.
Zakres, w jakim rozporządzenie w sprawie przesyłania odpadów stosuje się do przesyłania odpadów znajdujących się na zielonym wykazie odpadów, określony jest w art. 1 ust. 3 lit. a):
„Wysyłki odpadów przeznaczonych tylko do odzysku i wymienionych w załączniku II zostają również wyłączone z przepisów niniejszego rozporządzenia, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 11 lit. b)–e) oraz w art. 17 ust. 1–3”.
9.
Litery c) i d) zawierają niemające tutaj znaczenia wyjątki od wyjątku. Według lit. b) takie odpady są przeznaczone tylko dla obiektów posiadających należyte zezwolenia na mocy dyrektywy ramowej w sprawie odpadów. Ponadto podlegają one art. 8, 12–14 dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, które ustanawiają określone obowiązki użytkowników tych instalacji oraz przedsiębiorstw, które odpady zbierają lub transportują, lub organizują taką zbiórkę lub transport jako pośrednik lub kupiec. Litera e) przewiduje, że w przypadku przesyłania tych odpadów z naruszeniem obowiązujących przepisów znajdują zastosowanie art. 25 i 26 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów dotyczące zwrotu.
10.
Artykuł 11 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów przewiduje, że wysyłki odpadów znajdujących się na zielonym wykazie odpadów muszą być opatrzone określonymi informacjami.
11.
Artykuł 17 ust. 1–3 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów zawiera regulacje szczególne dla przesyłania odpadów z zielonego wykazu w krajach, w których nie obowiązuje decyzja Rady Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) z dnia 30 marca 1992 r. w sprawie kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów przeznaczonych do odzysku. W szczególności ust. 2 stanowi jasno, że obiekt w kraju przywozu musi być uprawniony do działania zgodnie z prawem krajowym.
12.
Zielony wykaz został wprowadzony w następujący sposób:
„Bez względu na to, czy odpady znajdują się w niniejszym wykazie, czy też nie, nie wolno ich przemieszczać jako odpadów z wykazu zielonego, jeśli są one zanieczyszczone innymi materiałami w stopniu, który: a) zwiększa ryzyko związane z danym odpadem do poziomu kwalifikującego ten odpad do wpisania go na wykaz bursztynowy lub czerwony lub b) nie pozwala na odzysk danego odpadu w sposób bezpieczny dla środowiska”.
13.
Zawiera on następującą pozycję:
„GM 130 Odpady z przemysłu rolno-spożywczego z wyłączeniem produktów ubocznych, spełniających krajowe i międzynarodowe normy dla produktów spożywczych dla ludzi i zwierząt”.
14.
Artykuł 25 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów zawiera regulacje dotyczące zwrotu odpadów, jeżeli transport nie został zrealizowany:
„1.   Jeżeli wysyłka odpadów, na którą zainteresowane właściwe władze wyraziły zgodę, nie może zostać zrealizowana zgodnie z warunkami listu przewozowego lub umowy określonej w art. 3 i 6 w ciągu 90 dni po powiadomieniu o tym fakcie, właściwy organ wysyłki zapewni, że zgłaszający zwróci odpady do obszaru podlegającego jego jurysdykcji lub jakiegokolwiek innego miejsca w kraju wysyłki, chyba że jest przekonany, iż odpady można usunąć lub odzyskać w sposób alternatywny i ekologiczny.
2.   W przypadkach, określonych w ust. 1, wysyła się kolejne zgłoszenie […]”.
B — Regulacje dotyczące odpadów lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego
15.
Do dnia 1 maja 2003 r. obowiązywała dyrektywa Rady 90/667/EWG z dnia 27 listopada 1990 r. ustanawiająca przepisy weterynaryjne w sprawie usuwania i przetwarzania odpadów zwierzęcych, wprowadzenia ich na rynek oraz zapobiegania czynnikom chorobotwórczym w paszach pochodzenia zwierzęcego oraz paszach z ryb i zmieniająca dyrektywę 90/425/EWG (
4
).
16.
Z mocą od dnia 1 maja 2003 r. dyrektywa 90/667 została zastąpiona rozporządzeniem (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającym przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (
5
). To rozporządzenie zostało zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 808/2003 z dnia 12 maja 2003 r. (
6
) z mocą od dnia 1 maja 2003 r. W dalszej części odnoszę się do tego zmienionego brzmienia.
17.
Motyw 4 rozporządzenia nr 1774/2002 zawiera stwierdzenia dotyczące stosunku tego rozporządzenia do prawa ochrony środowiska:
„W świetle doświadczeń zdobytych w ostatnich latach uznaje się za właściwe wyraźne określenie zależności między dyrektywą 90/667/EWG oraz ustawodawstwem wspólnotowym w dziedzinie środowiska. Niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć wpływu na stosowanie obowiązującej legislacji w dziedzinie środowiska czy stanowić przeszkodę w opracowywaniu nowych zasad ochrony środowiska naturalnego, szczególnie w zakresie odpadów ulegających biodegradacji. W tym względzie Komisja przyjęła na siebie zobowiązanie, że do końca 2004 r. zostanie przygotowana dyrektywa w sprawie bioodpadów, obejmująca odpady gastronomiczne, w celu ustanowienia zasad dotyczących bezpiecznego wykorzystania, odzyskiwania, powtórnego przetworzenia i usuwania tych odpadów oraz kontrolowania potencjalnych źródeł skażeń”.
18.
Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1774/2002 zawiera następujące postanowienia co do zakresu zastosowania tego rozporządzenia:
„Niniejsze rozporządzenie ustanawia zasady dla ochrony zdrowia ludzi i zwierząt w odniesieniu do:
a)
gromadzenia, transportu, przechowywania, przeładunku, przetwarzania oraz wykorzystywania lub usuwania produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, w celu uniknięcia ryzyka, jakie stwarzają one dla zdrowia ludzi lub zwierząt;
b)
wprowadzania na rynek oraz, w pewnych szczególnych przypadkach, wywozu i tranzytu produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego oraz produktów z nich otrzymywanych, określonych w załącznikach VII i VIII”.
19.
Rozporządzenie nr 1774/2002 wprowadza trzy kategorie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i poddaje je różnym postanowieniom co do ich przetwarzania i wykorzystania.
20.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i) surowiec kategorii I obejmuje między innymi surowiec szczególnego ryzyka i dowolny surowiec zawierający takie produkty:
„1.   Surowiec kategorii 1 obejmuje produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego odpowiadające poniższemu opisowi lub dowolny surowiec zawierający takie produkty:
a)
[…]
b)
i) surowiec szczególnego ryzyka; […]”.
21.
Surowiec kategorii 2 obejmuje zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. g) między innymi pozycję zbiorczą „produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego inne niż surowiec kategorii 1 lub kategorii 3”. Do kategorii 3 należą surowce z najmniejszym potencjałem ryzyka.
22.
Surowiec kategorii 1 musi zgodnie z art. 4 ust. 2 co do zasady zostać usunięty bezpośrednio lub po przetworzeniu albo poprzez spalenie, albo poprzez składowanie jako odpad:
„Surowce kategorii 1 są gromadzone, przewożone i niezwłocznie identyfikowane zgodnie z art. 7 oraz, z wyjątkami, dla których przewidziano inaczej w art. 23 i 24, podlegają:
a)
bezpośredniemu usuwaniu jako odpady przez spopielanie w spalarni zatwierdzonej zgodnie z art. 12;
b)
przetworzeniu w zakładach przetwórczych zatwierdzonych na mocy art. 13 z wykorzystaniem dowolnej metody przetwarzania od 1 do 5 lub, w przypadku gdy właściwe władze tak wymagają, metody przetwarzania 1, w której surowiec końcowy jest trwale oznaczany — za pomocą zapachu w przypadkach, gdy jest to technicznie możliwe — zgodnie z załącznikiem VI rozdział I, a ostatecznemu usuwaniu jako odpady przez spopielanie lub współspopielanie w spalarniach lub współspalarniach zatwierdzonych zgodnie z art. 12;
c)
z wyłączeniem surowca określonego w ust. 1 lit. a) ppkt i) i ii), przetworzeniu w zakładach przetwórczych zatwierdzonych zgodnie z art. 13 z wykorzystaniem metody przetwarzania 1, w której surowiec końcowy jest trwale oznaczany za pomocą zapachu w przypadkach, gdy jest to technicznie możliwe zgodnie z załącznikiem VI rozdział I, a ostatecznemu usuwaniu jako odpady przez składowanie na składowiskach zatwierdzonych zgodnie z dyrektywą Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów;
[…]”.
23.
Dwie pozostałe kategorie surowców mogą natomiast podlegać innym sposobom wykorzystania.
24.
Rozdział II ust. 1 załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002 w brzmieniu rozporządzenia nr 808/2003 stanowi, co następuje:
„1.
Przetworzone białko ssaków musi zostać poddane przetworzeniu metodą 1.
Niemniej jednak przy utrzymaniu zakazu skarmiania przewidzianego w decyzji Rady 2000/766/WE przetworzone białko ssaków może zostać poddane przetworzeniu metodami 1–5 lub metodą 7, a niezwłocznie po takim przetworzeniu, przed usunięciem go jako odpadu zgodnie z obowiązującym prawodawstwem wspólnotowym, musi zostać trwale oznakowane za pomocą barwnika lub w inny sposób.
Ponadto przy utrzymaniu zakazu skarmiania przewidzianego w decyzji Rady 2000/766/WE przetworzone białko ssaków przeznaczone wyłącznie do stosowania w karmach dla zwierząt domowych, przewożone w specjalnych pojemnikach przeznaczonych do tego celu, nieużywanych do transportu produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego ani pasz dla zwierząt hodowlanych, przesyłane bezpośrednio z zakładu przetwórczego kategorii 3 do zakładu produkcji karmy dla zwierząt domowych, może zostać poddane przetworzeniu metodami 1–5 lub 7;”
25.
Te postanowienia rozwinięte zostają przez motyw 6 rozporządzenia nr 808/2003:
„Podczas gdy zakaz skarmiania przewidziany w decyzji Rady 2000/766/WE zostaje utrzymany, w odniesieniu do przetwarzania białek ssaków należy zastosować wymagania mniej rygorystyczne, uwzględniając fakt, że w wyniku zakazu surowce takie przeznaczane są wyłącznie na odpady”.
26.
Zakaz skarmiania został po raz pierwszy ustanowiony w art. 2 decyzji Rady 2000/766/WE z dnia 4 grudnia 2000 r. dotyczącej niektórych środków ochronnych w odniesieniu do przenośnej encefalopatii gąbczastej oraz stosowania białek zwierzęcych w żywieniu zwierząt (
7
). Przepis ten zakazuje skarmiania przetworzonymi białkami zwierzęcymi zwierząt gospodarskich, które są chowane, tuczone lub hodowane w celu produkcji żywności.
27.
Od dnia 1 września 2003 r. art. 7 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii (
8
) znajduje zastosowanie zamiast niego (
9
) i razem z załącznikiem IV pkt 1 w brzmieniu rozporządzenia Komisji (WE) nr 1234/2003 (
10
) zabrania skarmiania zwierząt gospodarskich białkiem pochodzącym ze ssaków.
C — Regulacje dotyczące surowca szczególnego ryzyka
28.
W zakresie istotnym z punktu widzenia niniejszego przypadku surowiec szczególnego ryzyka został z początku zdefiniowany w art. 2 ust. 7 decyzji Komisji 2000/418/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. regulującej wykorzystanie materiałów określonego ryzyka w zakresie przenośnych gąbczastych encefalopatii oraz zmieniającej decyzję 94/474/WE (
11
), jak następuje:
„tkanki, o których mowa w załączniku I; chyba że uregulowano inaczej, jednak nie produkty, które te tkanki zawierają lub są z nich wytworzone” [tłumaczenie nieoficjalne].
29.
Załącznik I wymieniał różne rodzaje tkanek. Decyzja Komisji 2001/2/WE z dnia 27 grudnia 2000 r. zmieniająca decyzję 2000/418 (
12
) uzupełniła tę listę o jelito od dwunastnicy do odbytu bydła w każdym wieku.
30.
Artykuł 3 ust. 1 decyzji 2000/418 wymagał, aby surowiec szczególnego ryzyka został po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania usunięty i w sposób nieszkodliwy zniszczony.
31.
Sposób postępowania z surowcem szczególnego ryzyka został później uregulowany rozporządzeniem nr 999/2001. W czasie tego transportu znajdowało zastosowanie rozporządzenie Komisji (WE) nr 260/2003 w brzmieniu z dnia 12 lutego 2003 r. (
13
).
32.
Rozporządzenie nr 999/2001 przejęło w art. 3 ust. 1 lit. g) i obowiązującym na mocy art. 22 przejściowo do dzisiaj załączniku XI część A ust. 1 lit. a) ppkt i) definicję z rozporządzenia 2000/418. Także na mocy tego rozporządzenia surowiec szczególnego ryzyka [określony materiał niebezpieczny] powinien być usunięty i zniszczony.
III — Stan faktyczny
A — Informacje sądu odsyłającego
33.
Postępowanie dotyczy transportu około 1111 ton mączki zwierzęcej. Właścicielem był dyplomowany geolog Rainer Krenski, występujący w obrocie pod nazwą „PGI-Umwelttechnik”. Zlecenie transportowe złożyła KVZ.
34.
Mączka zwierzęca została w dniu 24 kwietnia 2003 r. załadowana w Straubing w Niemczech i wysłana Dunajem do punktu docelowego w Bułgarii. Była ona przeznaczona do termicznej utylizacji (spalenia) w przystosowanej do tych potrzeb elektrociepłowni w Bułgarii. Mączka zwierzęca ma istotnie wyższą wartość opałową niż występujący w Bułgarii węgiel brunatny. Jest to dopuszczony w Bułgarii w tym celu surowiec opałowy przeznaczony do energetycznej utylizacji w dopuszczonych w tym celu elektrowniach.
35.
W dniu 28 kwietnia 2003 r. transport ten został wstrzymany przed dalszą drogą w urzędzie celnym Bezdan w Serbii przez władze serbskie. W przypadku transportowanej mączki zwierzęcej zgodnie z serbskim prawem chodziło o odpad. Właściciel odmówił dobrowolnego zadeklarowania tego towaru jako „odpad”, ponieważ w takim wypadku w Bułgarii odmówiono by zgody na przywóz. Dla wyjaśnienia, czy w przypadku transportowanej mączki zwierzęcej chodziło o odpad czy też nie, ładunek został odesłany z powrotem w kierunku Straubing.
36.
W drodze powrotnej statek został zatrzymany w dniu 1 czerwca 2003 r. przez służby celne w porcie Wiedeń/Hainburg i zakazano mu kontynuowania rejsu do Straubing. Postępowanie celne zostało zakończone w dniu 17 czerwca 2003 r., ale już w dniu 6 czerwca 2003 r. władze właściwe w sprawach ochrony środowiska wydały decyzję uzależniającą dalszy transport od wpłacenia kaucji w wysokości 250000 EUR i zgłoszenia transportu zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów. Decyzja ta oparta była na klasyfikacji mączki zwierzęcej jako odpadu zgodnie z kodem 020202 (odpadowa tkanka zwierzęca) Europejskiego Katalogu Odpadów. Według władz austriackich transport w kierunku Bułgarii, a także transport powrotny należało zgłosić zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów.
37.
Statek opuścił w dniu 19 września 2003 r. port Wiedeń/Hainburg w kierunku Niemiec, po tym jak władze austriackie odstąpiły od domagania się spełnienia tych warunków.
38.
Następnie austriacki sąd administracyjny stwierdził, że decyzja ta została skierowana do nieistniejącego adresata i była od początku nieważna. Obecnie KVZ dochodzi odszkodowania za okresy przestoju na podstawie cesji praw.
B — Dodatkowe informacje z akt postępowania
39.
Zgodnie z aktami postępowania, które sąd odsyłający przekazał Trybunałowi na podstawie art. 23 statutu, KVZ w postępowaniu przed sądem krajowym podniosło, że mączkę zwierzęcą wyprodukowały niemieckie instalacje do usuwania zwłok zwierzęcych oraz zakłady produkujące mączkę mięsną. PGI-Umwelttechnik nabywała ją następnie od końca 2000 r. do maja 2001 r. (
14
). Składowała ona później tę mączkę zwierzęcą aż do załadunku na statek w kwietniu 2003 r. (
15
).
40.
Istnieją rozbieżne poglądy co do tego, czy mączka zwierzęca winna zostać zaklasyfikowana jako surowiec szczególnego ryzyka (
16
). R. Krenski, właściciel mączki zwierzęcej podczas jej transportu, twierdził, że poświadczono mu, iż w przypadku mączki zwierzęcej chodzi o surowiec mało niebezpieczny w rozumieniu dyrektywy 90/667. Odpowiednie zaświadczenia z 2002 r. znajdują się w aktach postępowania.
41.
Świadek bawarskiej administracji nadmienił przeciwnie, że z mocą od 1 stycznia 2001 r. jelita bydlęce zostały po raz pierwszy uznane za surowiec szczególnego ryzyka (
17
). Stąd należy założyć, że mączka zwierzęca wyprodukowana przed tą datą — tak jak prawdopodobnie w tej sprawie — zawierała między innymi jelita bydlęce i stąd nie była wolna od surowca szczególnego ryzyka (
18
).
42.
Zdaje się panować zgoda co do tego, że w drodze badań naukowych nie uda się ustalić, czy ta mączka zwierzęca zawiera surowiec szczególnego ryzyka.
43.
W aktach postępowania znajduje się także postanowienie Verwaltungsgericht Regensburg (sądu administracyjnego) z dnia 22 sierpnia 2003 r. (
19
), które stwierdza między innymi, że przed podjęciem drogi powrotnej statek początkowo stał około 5 tygodni, tj. do końca maja 2003 r., w Serbii.
IV — Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
44.
Sąd odsyłający zakłada, że zachowanie austriackich władz ds. ochrony środowiska przy wyborze adresata decyzji byłoby prawidłowe i odpowiedzialność z tego tytułu byłaby wykluczona, gdyby transport ten podlegał obowiązkowi zgłoszenia zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów. Stawia on zatem następujące pytania:
„1)
Czy przesyłanie (tranzyt lub dokładniej zwrot) mączki zwierzęcej jako odpadu — niezależnie od tego, czy zawiera ona materiał szczególnego ryzyka, czy nie — podlega obowiązkowi zgłoszenia zgodnie z rozporządzeniem (EWG) nr 259/93?
Ewentualnie:
2)
Czy przesyłanie mączki zwierzęcej — niezależnie od tego, czy zawiera ona surowiec szczególnego ryzyka — jest wyłączone z zakresu stosowania art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 259/93?
Jeśli odpowiedź na pytanie drugie jest przecząca, to:
3)
Czy przesyłanie (tranzyt lub dokładniej zwrot) mączki zwierzęcej:
a)
która nie zawiera surowca szczególnego ryzyka lub
b)
która zawiera surowiec szczególnego ryzyka [zaklasyfikowany jako surowce »kategorii 1« zgodnie z rozporządzeniem nr 1774/2002],
jest, w przypadku braku zgłoszenia i zezwolenia danych władz, niezgodne z prawem na podstawie art. 26 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 259/93, ponieważ mączka zwierzęca jest odpadem w rozumieniu rozporządzenia nr 259/93?”.
45.
W postępowaniu przed Trybunałem wzięły udział KVZ, prokuratura skarbowa, rządy austriacki, francuski i Zjednoczonego Królestwa oraz Komisja.
V — Ocena
46.
Landesgericht für Zivilrechtssachen Wien (okręgowy sąd cywilny) pragnie poprzez swoje pytanie ustalić, czy przesyłanie mączki zwierzęcej z Serbii do Austrii i z Austrii do Niemiec podlegało obowiązkowi zgłoszenia zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów.
47.
Ocena tej sprawy zależy z jednej strony od prawa o odpadach, z drugiej zaś strony od uregulowań dotyczących postępowania ze zwierzęcymi produktami ubocznymi, w tym w szczególności regulacji dotyczących tak zwanych surowców szczególnego ryzyka. W tym ostatnim przypadku chodzi o części zwierząt, w których rzekome pasażowalne gąbczaste encefalopatie występują z większym prawdopodobieństwem. Wychodzi się z założenia, że mogą one wywołać u ludzi tak zwany nowy wariant choroby Creutzfeldta-Jakoba.
48.
Ponieważ podczas zdarzeń będących przedmiotem niniejszego sporu stare uregulowanie dotyczące postępowania z ubocznymi produktami pochodzenia zwierzęcego — dyrektywa 90/667 — zostało zastąpione rozporządzeniem nr 1774/2002, a uregulowanie dotyczące postępowania z surowcami szczególnego ryzyka — rozporządzenie nr 999/2001 — podlegało różnym zmianom, należy na początku określić chwilę właściwą dla oceny prawnej (o tym dalej w części A).
49.
Następnie należy sprawdzić, czy stosuje się tu rozporządzenie w sprawie przesyłania odpadów. Pierwszym warunkiem jest, aby w przypadku mączki zwierzęcej chodziło o odpad (o tym dalej w pkt B). Charakter odpadu mączki zwierzęcej może wynikać albo z obowiązku, albo z woli usunięcia jej przez właściciela. Prawo o odpadach ani nie zawiera obowiązku usunięcia mączki zwierzęcej, ani nie definiuje tego, kiedy mamy do czynienia z wolą usunięcia. Obowiązek usunięcia jest jednak przedmiotem przepisów dotyczących postępowania z produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego oraz surowcem szczególnego ryzyka. Ponadto z przepisów wynikają konsekwencje dla badania zagadnienia, czy mamy do czynienia z wolą usunięcia.
50.
Gdyby badanie to doprowadziło do wniosku, iż mączka zwierzęca jest odpadem, nie wynikałby z tego jeszcze koniecznie obowiązek zgłoszenia. Prawo o odpadach otwiera bowiem możliwość szczególnego reżimu dla zwłok zwierzęcych, które wyłączone są z zakresu zastosowania prawa o odpadach, kiedy przepisy szczególne osiągają poziom ochrony przynajmniej taki jak ogólne prawo o odpadach (o tym dalej w części C). Rozporządzenie nr 1774/2002 mogłoby stanowić taki szczególny reżim, obejmujący także mączkę zwierzęcą. W związku z tym należy z jednej strony zbadać, czy mączka zwierzęca także mogłaby być objęta zakresem zastosowania tego szczególnego reżimu, a z drugiej strony, czy poziom ochrony rozporządzenia nr 1774/2002 osiąga co najmniej poziom rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów. Ocena tych poziomów ochrony zależeć będzie od tego, czy bez przepisów szczególnych rozporządzenia nr 1774/2002 do mączki zwierzęcej należałoby stosować ogólny reżim rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów, czy też mniej rygorystyczny reżim dla odpadów z tak zwanego zielonego wykazu.
A — W przedmiocie chwili właściwej dla określenia znajdujących zastosowanie regulacji
51.
Najpierw należy zidentyfikować chwilę właściwą dla określenia znajdujących zastosowanie regulacji, na podstawie których należało będzie ocenić ewentualny obowiązek zgłoszenia.
52.
Zgodność z prawem decyzji władz należy co do zasady oceniać na podstawie przepisów obowiązujących w momencie podjęcia takich decyzji, tutaj byłby to dzień 6 czerwca 2003 r. Przedmiotem spornej decyzji władz austriackich jest jednak proces przesyłania, który powinien był zostać zgłoszony w przypadku obowiązku zgłoszenia zgodnie z art. 5 ust. 1 lub art. 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów przed rozpoczęciem, tj. przed dniem 24 kwietnia 2003 r., a zgodnie z art. 25 ust. 2 zdanie pierwsze także przed zwrotem (
20
). Wymóg uprzedniego zgłoszenia służy jednak nie temu, aby w sposób ostateczny ustalić chwilę właściwą dla prawa znajdującego zastosowanie. Uprzednie zgłoszenie powinno raczej umożliwić władzom, które należy poinformować, uprzednie zbadanie tego przesyłania, a także zapewnić odpowiedzialnemu za przesyłanie poprzez zezwolenie minimalny poziom bezpieczeństwa prawnego i oszczędzić mu niepotrzebnych wydatków.
53.
Uprzednie zgłoszenie nie zmienia natomiast niczego, jeżeli chodzi o zasadę, że właściwa jest sytuacja prawna obowiązująca w chwili decyzji władz. Artykuł 7 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów pokazuje raczej, że uzyskana poprzez zgłoszenie pewność prawna jest ograniczona. Zgodnie z tym przepisem nowe zgłoszenie należy bowiem sporządzić również wtedy, gdy warunki przesyłania zmienią się w istotny sposób. Uregulowanie to nakierowane jest oczywiście po pierwsze na faktyczne zmiany, jednak także zmiany w sytuacji prawnej mogą w istotny sposób zmienić warunki przesyłania, na przykład jeśli poprzez wprowadzenie obowiązku usunięcia prowadzą po raz pierwszy do tego, że dany surowiec jest odpadem. Co za tym idzie, dla oceny materialnej sytuacji prawnej decydujące jest prawo obowiązujące w chwili, w której wydana została decyzja władz.
54.
Dla niniejszego przypadku oznacza to, że zgodność z prawem decyzji władz austriackich właściwych w sprawach ochrony środowiska z dnia 6 czerwca 2003 r. winna być oceniona na podstawie przepisów obowiązujących w tym dniu.
B — W przedmiocie pojęcia odpadów
55.
Warunkiem dla istnienia obowiązku zgłoszenia transportu mączki zwierzęcej jest po pierwsze konieczność uznania jej za odpad. Dla zdefiniowania pojęcia odpadu art. 2 lit. a) rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów odsyła do definicji z art. 1 lit. a) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów. Według tej definicji pojęcie odpadu obejmuje wszelkie substancje lub przedmioty należące do kategorii określonych w załączniku I, które ich posiadacz usuwa, zamierza usunąć lub ma obowiązek usunąć.
56.
Wspomniany załącznik, jak i Europejski Katalog Odpadów, wyjaśniają i uściślają tę definicję poprzez ustalenie wykazów substancji i przedmiotów, które mogą być zaklasyfikowane jako odpady. Jednak załącznik oraz katalog służą jedynie jako wskazówka, ponieważ załącznik zawiera znajdującą także tutaj zastosowanie grupę Q16 „substancje lub produkty wszelkiego rodzaju, które nie należą do żadnej z powyższych grup” (
21
).
57.
Decydujące jest zatem, czy posiadacz usuwa daną rzecz, chce lub musi ją usunąć. W niniejszym przypadku nie można mówić o ostatecznym usunięciu, gdyż mączka zwierzęca była jeszcze transportowana w celu jej późniejszego spalenia. Wyobrażalny natomiast byłby obowiązek usunięcia lub zamiar usunięcia.
1. W przedmiocie obowiązku usunięcia
58.
Istnieje wiele regulacji, które mogą prowadzić do obowiązku usunięcia. Rządy austriacki i Zjednoczonego Królestwa twierdzą, że obowiązek usunięcia w przypadku mączki zwierzęcej wynika z rozdziału II ust. 1 załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002. Komisja uważa, że obowiązek usunięcia powstaje w każdym razie, jeżeli mączka zwierzęca wyprodukowana jest z materiału szczególnego ryzyka. W tym względzie mogą znaleźć zastosowanie z jednej strony regulacje dotyczące surowca szczególnego ryzyka, z drugiej strony jednak także art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 1774/2002, który dotyczy postępowania z „surowcami kategorii 1”.
a) W przedmiocie rozdziału II ust. 1 załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002
59.
Rozdział II ust. 1 akapit drugi załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002 przewiduje, że wobec zakazu skarmiania mączką zwierzęcą przetworzone białko ssaków może zostać poddane jednej z kilku metod przetwarzania, zanim będzie ono musiało zostać oznaczone i usunięte jako odpad. Z tego rządy austriacki i Zjednoczonego Królestwa wywodzą obowiązek usunięcia.
60.
Powołują się one także na motyw 6 rozporządzenia nr 808/2003, na podstawie którego przetworzone białko ssaków ze względu na zakaz skarmiania jest przeznaczone jedynie do usunięcia jako odpad. To rozporządzenie wprowadziło akapit drugi do rozdziału II ust. 1 załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002.
61.
Istnieją jednak także akapity pierwszy i trzeci rozdziału II ust. 1 załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002, które przewidują inne regulacje. Zgodnie z akapitem pierwszym przetworzone białko ssaków przetwarzane jest według określonej metody, bez konieczności usunięcia go jako odpadu. Akapit trzeci dopuszcza natomiast inne metody przetwarzania, kiedy surowiec używany jest jako karma dla zwierząt gospodarskich nieprzeznaczonych do łańcucha pokarmowego. Obie regulacje nie prowadzą do obowiązku usunięcia. Co za tym idzie, usunięcie jako odpadu jest nakazane tylko przy wzięciu pod uwagę akapitu drugiego, natomiast nie, jeśli postępuje się zgodnie z dwoma pozostałymi akapitami.
62.
Także motyw 6 rozporządzenia nr 808/2003 nie zmusza przy bliższej obserwacji do innej interpretacji. Sformułowanie dotyczące usuwania mączki zwierzęcej jako odpadu nie określa bowiem celu tej regulacji, a jest jedynie oszacowaniem możliwego przeznaczenia mączki zwierzęcej podczas obowiązywania zakazu skarmiania. Uzasadnia ono dopuszczenie metod przetwarzania, które zmniejszają ryzyko infekcji mniej skutecznie, ponieważ ryzyko to przy usunięciu jako odpadu ma mniejsze znaczenie.
63.
Rozdział II ust. 1 załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002 należy zatem rozumieć w ten sposób, że przetwarzanie białka ssaków może nastąpić albo według określonej metody, przy czym produkt może znaleźć dowolne dozwolone przeznaczenie, albo według jednej z innych metod w celu usunięcia lub użycia jako karmy dla zwierząt domowych. Obowiązek usunięcia mączki zwierzęcej w każdym wypadku nie może być z tego wyprowadzony.
b) W przedmiocie obowiązku usunięcia surowca szczególnego ryzyka
64.
Obowiązek usunięcia mógłby jednak powstać, gdyby mączkę zwierzęcą należało traktować jako surowiec szczególnego ryzyka, o ile została ona wytworzona przy użyciu takiego surowca. Stwierdzenie tego poprzez badanie naukowe mączki zwierzęcej wydaje się wprawdzie niemożliwe (
22
), niemniej nie jest wykluczone, że sąd krajowy może dojść do takiego stwierdzenia na podstawie innych dowodów lub reguł dotyczących ciężaru dowodu.
65.
Surowiec szczególnego ryzyka musi zostać oddzielony od ubitego lub padłego zwierzęcia i usunięty w sposób nieszkodliwy. To wynika z załącznika XI w związku z art. 22 rozporządzenia nr 999/2001. Stąd w stosunku do surowca szczególnego ryzyka istnieje obowiązek usunięcia, wobec czego należy go uznać za odpad.
66.
Skądinąd surowiec szczególnego ryzyka przetworzony w mączkę zwierzęcą nie powinien już być traktowany jako taki. Surowiec szczególnego ryzyka w rozumieniu rozporządzenia nr 999/2001 jest zdefiniowany w art. 3 ust. 1 lit. g) w związku z załącznikiem XI do tego rozporządzenia (
23
). Zgodnie z nimi tkanki wymienione w załączniku XI uważa się za surowiec szczególnego ryzyka; w braku innych regulacji nie jest nim jednak produkt zawierający takie tkanki albo z nich wytworzony (
24
). Mączka zwierzęca jest produktem. Obowiązek usunięcia surowca szczególnego ryzyka nie prowadzi zatem bezpośrednio do obowiązku usunięcia skażonej mączki zwierzęcej.
c) W przedmiocie obowiązku usunięcia produktów wytworzonych z surowca szczególnego ryzyka
67.
Obowiązek usunięcia produktu wytworzonego z surowca szczególnego ryzyka wynika natomiast z regulacji art. 4 rozporządzenia nr 1774/2002 dotyczącej postępowania z materiałem kategorii 1.
68.
Rozporządzenie nr 1774/2002 reguluje ogólnie postępowanie z produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego, a co za tym idzie także postępowanie z mączką zwierzęcą. Produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego podzielone są ze względu na wiążące się z nimi ryzyko na trzy kategorie. Do każdej kategorii stosuje się inne postanowienia dotyczące dalszego postępowania.
69.
Surowiec kategorii 1, grupa najwyższego ryzyka, obejmuje zgodnie z definicją art. 4 ust. 1 lit. b) ppkt i) między innymi surowiec szczególnego ryzyka i każdy materiał go zawierający. Jeśli mączka zwierzęca wytworzona została z surowca szczególnego ryzyka, zawiera ona taki surowiec szczególnego ryzyka i jest surowcem kategorii 1.
70.
Artykuł 4 ust. 2 rozporządzenia nr 1774/2002 wymaga, aby surowiec kategorii 1 był usuwany jako odpad, albo poprzez spopielanie, albo poprzez składowanie na składowiskach. To jest obowiązek usunięcia takiego surowca.
71.
KVZ zarzuciło co prawda podczas rozprawy, że taki obowiązek nie ciąży na prywatnym posiadaczu mączki zwierzęcej, jako że nie został on wymieniony jako adresat. Ten pogląd nie jest jednak przekonujący. Jakkolwiek art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 1774/2002 nie wymienia żadnych adresatów obowiązku usunięcia, nie można z tego wyprowadzić wniosku co do zawężenia kręgu adresatów. Poza tym zgodnie z art. 249 akapit drugi WE każda regulacja zawarta w rozporządzeniu zdolna jest co do zasady do wywarcia skutków prawnych wobec każdego.
72.
Co za tym idzie, mączka zwierzęca winna zostać uznana z powodu obowiązku usunięcia za odpad, jeżeli do jej wytworzenia użyto także surowca szczególnego ryzyka, co powinien ustalić sąd krajowy.
2. W przedmiocie zamiaru usunięcia
73.
Jeśli natomiast nie można ustalić, że mączka zwierzęca wytworzona jest również z surowca szczególnego ryzyka, może ona zostać uznana za odpad tylko w wypadku, gdy jej posiadacz chciał ją usunąć. Jakkolwiek zamiar posiadacza co do zasady ma charakter subiektywny, w celu uniknięcia nadużyć nie mogą być brane pod uwagę jako decydujące jego wypowiedzi co do ewentualnych zamiarów, ale jedynie obiektywne fakty, które dopuszczają wnioskowanie co do zobiektywizowanego zamiaru.
74.
W tym zakresie należy najpierw stwierdzić, że zamierzone spalenie tej mączki zwierzęcej nie musi być koniecznie widziane jako postępowanie prowadzące do usunięcia, z którego można by wnioskować o zamiarze usunięcia. Spopielenie materiału może bowiem stanowić albo postępowanie zmierzające do usunięcia, albo postępowanie zmierzające do odzysku w rozumieniu załącznika II dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, choć tylko w wypadku gdy materiał ten jest odpadem. Inaczej niż wywodzi prokuratura skarbowa, nie wszystko jednak, co podlega spopieleniu, może, na podstawie tego postępowania, zostać uznane za odpad. Jako środki opałowe (pozycja R1 załącznika IIB) stosowane są przede wszystkim węgiel, olej opałowy i gaz ziemny, przy czym surowce te nie stają się z tego powodu odpadami (
25
).
75.
Ponadto dyrektywa ramowa w sprawie odpadów nie określa żadnego kryterium, z którego wynikałby zamiar posiadacza usunięcia danego surowca lub materiału (
26
). W przedmiotowym przypadku nie ma także żadnych ewidentnych przepisów krajowych, które konkretyzowałyby to pojęcie w dopuszczalnej formie (
27
).
76.
Zgodnie z wyrokiem w sprawie ARCO Chemie Nederland i in. należy zatem ocenić na podstawie wszystkich okoliczności, czy posiadacz chciał usunąć mączkę zwierzęcą. W tym względzie należy wziąć pod uwagę cele dyrektywy i pamiętać o tym, aby jej skuteczność nie została ograniczona (
28
). Dyrektywa ramowa w sprawie odpadów ma na celu zgodnie z jej motywem trzecim ochronę zdrowia ludzi i środowiska przed szkodliwymi skutkami spowodowanymi przez zbieranie, transport, unieszkodliwianie, magazynowanie oraz składowanie odpadów. Zgodnie z art. 174 ust. 2 WE polityka Wspólnoty w dziedzinie środowiska naturalnego stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony oraz opiera się na zasadzie ostrożności oraz na zasadach działania zapobiegawczego. Z tego Trybunał wywnioskował, że pojęcie odpadu nie może być interpretowane wąsko (
29
).
77.
Przy wielu okazjach Trybunał zajmował się pozostałościami produkcyjnymi, a przy tym w szczególności rozważał stopień prawdopodobieństwa ponownego wykorzystania tych materiałów bez wcześniejszego przetworzenia jako miarodajne kryterium oceny kwestii tego, czy chodzi o odpad. Jeśli istnieje prosta możliwość ponownego wykorzystania materiału, a co za tym idzie korzyść gospodarcza dla posiadacza wynikająca ze zrobienia tego, wtedy prawdopodobieństwo takiego ponownego wykorzystania jest wysokie. W takim wypadku dany materiał nie może być uważany jedynie za ciężar, który posiadacz usiłuje usunąć, lecz za rzeczywisty produkt (
30
).
78.
To orzecznictwo można zastosować szeroko, ponieważ surowiec wyjściowy do produkcji mączki zwierzęcej przynajmniej częściowo powstaje przy produkcji mięsa przeznaczonego do spożycia przez ludzi. Chodzi tu zatem o produkty uboczne (
31
) albo pozostałości produkcyjne.
79.
Jak przedkłada w szczególności rząd Zjednoczonego Królestwa, wykorzystanie mączki zwierzęcej jako karmy dla zwierząt w produkcji mięsa jest od dnia 1 stycznia 2001 r. zakazane (
32
). W ten sposób odpadła istotna możliwość gospodarczego wykorzystania mączki zwierzęcej. Jako że mączka zwierzęca od tamtej pory nie posiada już żadnej gospodarczej wartości użytkowej, jak podkreśla to motyw 6 rozporządzenia nr 808/2003, w rzeczywistości stanowi ona ciężar, który dopuszcza wyciągnięcie wniosku o zamiarze usunięcia.
80.
Niemniej KVZ podnosi, że mączka zwierzęca może być ciągle wykorzystywana jako surowiec opałowy, karma dla zwierząt domowych albo jako nawóz. Prokuratura skarbowa jako przedstawiciel pozwanej twierdzi natomiast, że możliwość gospodarczego wykorzystania nie wyklucza, że dany materiał jest odpadem. Jest to prawdą (
33
), nie zmusza to jednak do wniosku, że dany materiał należy zakwalifikować jako odpad.
81.
Decydujące jest raczej, czy dalsze dopuszczalne wykorzystanie produktu mączki zwierzęcej w konkretnym przypadku należy uznać za prawdopodobne czy za wątpliwe. W tym względzie decydujące jest, czy to wykorzystanie jest korzystne ekonomicznie albo czy mączka zwierzęca pomimo to jest ciężarem (
34
).
82.
Czy zachodzi to w tym przypadku, musi ustalić sąd odsyłający. W tym względzie należy zbadać, czy zamierzone wykorzystanie przynosi straty. Przy ocenie zyskowności sąd nie może ograniczać się jedynie do rynku krajowego, gdzie spalanie mączki zwierzęcej — w szczególności zgodnie z informacjami rządu austriackiego — wydaje się możliwe tylko za opłatą (
35
), ale musi wziąć pod uwagę także zgodne z prawem wykorzystanie za granicą.
83.
W przypadku przedmiotowej w tym sporze mączki zwierzęcej mogły skądinąd zostać wzięte pod uwagę szczególne okoliczności, które wynikały z akt postępowania przed sądem krajowym. Najwyraźniej mączka ta po zakupie za nieznaną cenę była najpierw składowana przez dwa lata, następnie miała zostać przetransportowana za 20000 EUR do Bułgarii i tam sprzedana za 5 EUR za tonę, tj. 5500 EUR. Nawet jeśli koszty transportu miałyby iść na rachunek nabywcy, wydaje się wątpliwe, czy ta cena pokryłaby koszty składowania i uprzedniego zakupu. Także stosunkowo długie składowanie każe wątpić, czy wykorzystanie jako dochodowego surowca opałowego było prawdopodobne w każdym czasie. Raczej niewykluczone jest, że mączka zwierzęca dla swojego właściciela była ciężarem, który chciał usunąć poprzez przynoszącą stratę sprzedaż do Bułgarii.
84.
Z drugiej strony nie może to jednak wykluczyć, że sąd odsyłający przy badaniu, do którego jest zobowiązany, stwierdzi, że ta transakcja stanowiła część początkowej inwestycji w długookresową zyskowną relację biznesową.
85.
W konsekwencji mączka zwierzęca była niezależnie od skażenia surowcem szczególnego ryzyka odpadem, jeżeli zgodnie z okolicznościami tego przypadku, których całościowa ocena jest zadaniem sądu odsyłającego, stanowiła dla posiadacza ciężar, który chciał usunąć.
C — W przedmiocie szczególnego reżimu dla zwłok zwierzęcych
86.
Nawet jeśli sąd odsyłający dojdzie do wniosku, że będąca przedmiotem sporu mączka zwierzęca jest odpadem, transport ten nie musi być zgłoszony zgodnie z rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów, jeśli znajdzie tu zastosowanie szczególny reżim dla zwłok zwierzęcych, o którym sąd odsyłający wspomina w drugim pytaniu.
87.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b) ppkt iii) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów zwłoki zwierzęce są wyłączone z zastosowania dyrektywy, o ile stosują się do nich już inne przepisy. Artykuł 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów rozciąga ten wyjątek na przesyłanie odpadów. Rozporządzenie nr 1774/2002 mogłoby stanowić szczególny reżim dla zwłok zwierzęcych.
88.
Wskaźnikiem tego jest ocena ustawodawcy zawarta w nowej wersji rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów (
36
). Podkreślił on w jedenastym motywie, że konieczne jest uniknięcie powielania rozporządzenia nr 1774/2002, które już zawiera przepisy dotyczące wszystkich aspektów przesyłki, wyboru trasy i przesyłania. W art. 1 ust. 3 lit. d) nowa wersja rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów wyraźnie wyklucza przesyłanie odpadów, które podlegają wymogom w zakresie zezwoleń wynikającym z rozporządzenia nr 1774/2002, ze swojego zakresu zastosowania. Ta decyzja ustawodawcy skutkuje jednak jedynie na przyszłość i nie może być traktowana jako jedyna miarodajna dla wykładni przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie.
89.
Stąd należy zbadać, czy rozporządzenie nr 1774/2002 stanowi szczególny reżim dla zwłok zwierzęcych w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów w związku z art. 2 ust. 1 lit. b) ppkt iii) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów, który obejmuje także mączkę zwierzęcą.
1. W przedmiocie zastosowania wyjątku dotyczącego zwłok zwierzęcych do mączki zwierzęcej
90.
Komisja odrzuca możliwość stosowania wyjątku dotyczącego zwłok zwierzęcych do mączki zwierzęcej. Obejmuje on bowiem jedynie całe zwłoki zwierzęce, przede wszystkim zwierząt padłych. Inne materiały, do powstania których prowadzi usunięcie zwłok zwierzęcych, które na przykład powstały przy uboju, nie są nim objęte. Przy tym powołuje się ona na zwykłe używanie pojęcia zwłok zwierzęcych. Gdyby miało ono obejmować części zwłok zwierzęcych, byłyby one wyraźnie wymienione.
91.
Jak twierdzą również rządy austriacki, francuski i Zjednoczonego Królestwa, ten pogląd Komisji nie jest przekonujący. Jeśli chodzi o części zwłok zwierzęcych, rząd Zjednoczonego Królestwa przedstawia w sposób przekonujący, że zwłoki zwierzęce często dla przetworzenia — prawdopodobnie także dla transportu — są dzielone, a wynikające stąd zastosowanie prawa o odpadach byłoby przypadkowe.
92.
Mączka zwierzęca jest natomiast innej natury pod względem jakościowym niż zwłoki zwierzęce lub ich części. Nie jest ona częścią surowca wyjściowego do przetworzenia, ale jego produktem. Stąd wyżej wymienione rządy wyprowadzają — w tym zakresie zgodnie z poglądem Komisji — że pojęcie zwłoki zwierzęce nie obejmuje już mączki zwierzęcej.
93.
Przykład Zjednoczonego Królestwa pokazuje jednak, że wyjątek dotyczący zwłok zwierzęcych nie może zostać rozsądnie ograniczony do surowca wyjściowego w postaci zwłok zwierzęcych lub ich części. Podobnie jak nierozsądne jest ponowne zastosowanie prawa o odpadach po pierwszym etapie przetworzenia, tj. podzieleniu zwłok zwierzęcych na części dla łatwiejszej obróbki, nie ma to sensu na późniejszym etapie przetworzenia. Raczej wyjątek ten, jak proponuje KVZ, musi zostać rozciągnięty na produkty procesów przetwórczych, które przewidują inne przepisy w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów. Byłoby mianowicie sprzeczne, aby najpierw wyłączać stosowanie prawa o odpadach do surowców wyjściowych obciążonych relatywnie wyższym ryzykiem, jednak dopuszczać jego stosowanie podczas przewidzianego procesu przetwarzania do produktów, których dalsze przetworzenie i wykorzystanie regulowane jest szczególnym reżimem.
94.
Obowiązująca uprzednio dyrektywa 90/667 regulowała postępowanie z produktami ubocznymi lub odpadami pochodzenia zwierzęcego jedynie do momentu wytworzenia mączki zwierzęcej. W konsekwencji zastosowanie prawa o odpadach po takim wytworzeniu nie było już wykluczone.
95.
Rozporządzenie nr 1774/2002 natomiast nie reguluje jedynie produkcji mączki zwierzęcej, ale także sposób dalszego z nią postępowania. Mączka zwierzęca powstaje poprzez zastosowanie metod przetwarzania wymienionych w załączniku V i musi zostać poddana określonym, wymienionym enumeratywnie sposobom wykorzystania. Jakie wykorzystanie jest dopuszczalne, zależy od tego, do której kategorii surowców należy zaklasyfikować mączkę zwierzęcą. Stąd zastosowanie prawa o odpadach jest wykluczone do momentu, w którym to wykorzystanie dobiegnie końca.
96.
Rząd austriacki twierdzi jednak, że przewidziane wielokrotnie w rozporządzeniu nr 1774/2002 usunięcie jako odpadu potwierdza, iż wyjątek dotyczący zwłok zwierzęcych nie obejmuje mączki zwierzęcej. To odniesienie do prawa o odpadach jest jednak ograniczone do procesu usunięcia. W przypadku usuwania mączki zwierzęcej znajduje zastosowanie prawo o odpadach, ponieważ rozporządzenie nr 1774/2002 wyraźnie to przewiduje. Jeśli jednak mączka zwierzęca zostaje poddana innemu dopuszczalnemu sposobowi wykorzystania, rozporządzenie nr 1774/2002 nie przewiduje zastosowania prawa o odpadach.
97.
Co za tym idzie, wyjątek dotyczący zwłok zwierzęcych znajduje zastosowanie w związku z rozporządzeniem nr 1774/2002 także do mączki zwierzęcej.
2. W przedmiocie rozporządzenia nr 1774/2002 jako innej regulacji w rozumieniu wyjątku dotyczącego zwłok zwierzęcych
98.
W dalszej kolejności należy zbadać, czy rozporządzenie nr 1774/2002 spełnia wymagania innych przepisów w rozumieniu wyjątku dotyczącego zwłok zwierzęcych. W zakresie zastosowania art. 2 ust. 1 lit. b) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów nie wystarcza dla zastosowania tego wyjątku, jeśli takie uregulowania dotyczą danego materiału lub przedmiotu jedynie na przykład z punktu widzenia gospodarczego, ale muszą one zawierać dokładne postanowienia co do gospodarowania nimi jako odpadami w rozumieniu art. 1 lit. d) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów (
37
). Ponadto muszą one prowadzić do takiego poziomu ochrony środowiska, który odpowiada co najmniej poziomowi osiągniętemu przez wykonanie dyrektywy ramowej w sprawie odpadów (
38
). W przeciwnym wypadku cele Wspólnoty w zakresie ochrony środowiska, tak jak je przedstawia art. 174 WE, byłyby zagrożone, w szczególności cele samej dyrektywy ramowej. Te wymogi muszą także znaleźć zastosowanie, kiedy ten wyjątek zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia o przesyłaniu odpadów zostaje rozciągnięty na dziedzinę przesyłania.
99.
Wątpliwość co do tego, że rozporządzenie nr 1774/2002 zostało w tym względzie pomyślane jako inne przepisy, zasadzać się może na jego motywie 4. Podkreśla on konieczność wyjaśnienia zależności pomiędzy tym rozporządzeniem a przepisami dotyczącymi ochrony środowiska. Istniejące przepisy dotyczące ochrony środowiska pozostały nienaruszone przez to rozporządzenie, a Komisja miała przedstawić dalsze propozycje, w szczególności w dziedzinie odpadów biodegradowalnych. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenie to nie zawiera przepisów prawa o odpadach, tylko przepisy dotyczące epidemii wśród zwierząt oraz przepisy sanitarne.
100.
Uznanie rozporządzenia nr 1774/2002 za inne przepisy w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b) ppkt iii) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów nie spowoduje jednak, że będzie ono miało wpływ na prawo o odpadach, co chce wyeliminować motyw 4 rozporządzenia nr 1774/2002. Wykorzysta ono raczej przewidziany tam wyraźnie wyjątek i nada mu praktyczną skuteczność.
101.
Ustawodawcy nie stałoby również nic na przeszkodzie, aby przyjął jeszcze surowsze regulacje dotyczące odpadów biodegradowalnych. Gdyby nie regulowały one wyraźnie stosunku do rozporządzenia nr 1774/2002, powodowałyby jednak, że to rozporządzenie jako inne przepisy nie mogłoby mieć pierwszeństwa stosowania, ponieważ nie osiąga ono wymaganego poziomu ochrony środowiska.
102.
Ponadto Trybunał w odniesieniu do postępowania ze zwłokami zwierzęcymi jako takimi oraz do ich ostatecznego usunięcia w szczególności uznał już uregulowanie poprzedzające rozporządzenie nr 1774/2002 — dyrektywę 90/667 — za inne przepisy w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów. W obiter dictum rozszerzył on tę ocenę na uregulowanie późniejsze — rozporządzenie nr 1774/2002 — oraz podkreślił, że zawierało ono przepisy jeszcze bardziej szczegółowe (
39
). Nie można podawać tego w wątpliwość w szczególności wobec przewidzianych tam form usunięcia, ponieważ rozporządzenie nr 1774/2002 w tym zakresie wymaga usunięcia jako odpad, tj. z poszanowaniem poziomu ochrony prawa o odpadach. Także jeśli chodzi o odzysk, brak jest przepisów prawa o odpadach, które wyraźnie przewidywałyby dla zwłok zwierzęcych wyższy poziom ochrony.
103.
Równoważność regulacji dotyczących usuwania i odzysku zwłok zwierzęcych oraz prawa o odpadach nie odpowiada jednak jeszcze na pytanie, czy także dla przesyłania tego surowca osiągnięty został wystarczający poziom ochrony. Stąd poziom ochrony przewidziany rozporządzeniem nr 1774/2002 należy porównać z poziomem ochrony osiąganym przez zastosowanie rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów do przesyłania mączki zwierzęcej.
a) W przedmiocie poziomu ochrony rozporządzenia nr 1774/2002 przy przesyłaniu mączki zwierzęcej
104.
Rozporządzenie nr 1774/2002 zawiera uregulowania dotyczące przesyłania mączki zwierzęcej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. a) znajduje ono zastosowanie do przewożenia produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, tak aby nie dopuścić do tego, żeby te produkty zagroziły zdrowiu ludzi lub zwierząt, a także zgodnie z lit. b) w szczególnych przypadkach do wywozu produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego oraz wymienionych w załącznikach VII i VIII produktów z nich wytworzonych. Rozdział II załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002 dotyczy przetworzonego białka zwierzęcego, tj. także mączki zwierzęcej.
105.
Przewożenie jest szczegółowo uregulowane przede wszystkim w art. 7 i 9 oraz załączniku II do rozporządzenia nr 1774/2002. Przewożący muszą w szczególności wieźć ze sobą dokumenty przewozowe, a każdy przewóz musi zostać udokumentowany. Ponadto istnieje szereg przepisów technicznych.
106.
W przypadku przesyłania pomiędzy państwami członkowskimi art. 8 rozporządzenia nr 1774/2002 przewiduje, że państwo członkowskie pochodzenia informuje państwo członkowskie będące miejscem przeznaczenia o wysyłce surowca kategorii 1 i 2, a także produktów otrzymanych z tych surowców oraz, w każdym przypadku, o wysyłce przetworzonego białka zwierzęcego. To ostatnie państwo musi na taką wysyłkę wyrazić zgodę. Nie ma przepisów, które w związku z tym regulowałyby tranzyt przez inne państwa członkowskie. Rozporządzenie nr 1774/2002 używa pojęcia tranzytu, zgodnie z definicją w art. 2 ust. 1 lit. l), w znaczeniu transportu pomiędzy państwami trzecimi przez terytorium Wspólnoty.
107.
Wywóz do państw trzecich jest uregulowany jedynie w odniesieniu do niektórych produktów. Artykuł 19 rozporządzenia nr 1774/2002 obejmuje wywóz przetworzonego białka zwierzęcego i innych przetworzonych produktów, które mogą zostać wykorzystane jako składnik paszy. Nie zawiera on jednak żadnych szczególnych przepisów dotyczących wysyłki, ale jedynie wymagania dotyczące przetworzenia surowca, który ma być wywieziony. Stąd co do zasady do przesyłania w celu wywozu stosuje się przepisy dotyczące przewozu tego surowca.
108.
Rozdział II część C załącznika VII do rozporządzenia nr 1774/2002 reguluje między innymi wwóz przetworzonego białka zwierzęcego, tj. także mączki zwierzęcej, z państw trzecich. Należy udzielić nań zezwolenia, jeżeli spełnione są określone warunki.
b) W przedmiocie poziomu ochrony rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów przy przesyłaniu mączki zwierzęcej
109.
Poziom ochrony rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów przy przesyłaniu mączki zwierzęcej zależy od tego, czy należy zastosować zasady ogólne, czy też mniej surowy reżim ochronny dla przesyłania odpadów z zielonego wykazu.
110.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów mianowicie jedynie nieliczne przepisy tego rozporządzenia mają zastosowanie do przesyłania odpadów z załącznika II, tj. z zielonego wykazu, kiedy są one przeznaczone wyłącznie do odzysku (
40
). Co do zasady do transportu musi zostać dołączony dokument zawierający pewne minimalne dane, zakład zajmujący się odzyskiem w miejscu przeznaczenia musi posiadać zezwolenie, a przedsiębiorca transportowy potrzebuje zezwolenia, jeśli transportuje odpady w ramach swojej działalności gospodarczej.
111.
Z tego, co można stwierdzić w niniejszym przypadku, planowane spalenie należało wyraźnie zaklasyfikować jako odzysk, ponieważ miał on na celu produkcję energii i miał w ten sposób zastąpić mączką zwierzęcą inne surowce opałowe (
41
).
112.
Stąd należy zbadać, czy mączkę zwierzęcą należy zaklasyfikować do zielonego wykazu. Francuski rząd reprezentuje pogląd, że chodzi o odpady z przemysłu rolno-spożywczego zgodnie z pozycją GM 130. Władze austriackie, przeciwnie, uznały mączkę zwierzęcą za odpad, którego nie można uznać za figurujący w którymkolwiek z załączników II, III i IV, tj. ani na zielonym, ani na bursztynowym, ani na czerwonym wykazie. Takie odpady mogą być przesyłane jedynie po zgłoszeniu oraz wyraźnym wyrażeniu zgody przez odpowiednie władze.
113.
Pogląd władz austriackich nie jest przekonujący, ponieważ pozycja GM 130 zgodnie z jej brzmieniem jest otwarta, ale zgodnie z genezą jej powstania w każdym przypadku obejmuje mączkę zwierzęcą.
114.
Opis „odpady z przemysłu rolno-spożywczego” jest wystarczająco szeroki, aby objąć także mączkę zwierzęcą. Wyjątek dotyczący „produktów ubocznych, spełniających krajowe i międzynarodowe normy dla produktów spożywczych dla ludzi i zwierząt” mógłby wprawdzie obejmować co do zasady mączkę zwierzęcą i wykluczyć ją z zielonego wykazu, ale jedynie kiedy byłaby ona produktem ubocznym, a nie właśnie odpadem.
115.
Włączenie mączki zwierzęcej wydaje się wyraźniejsze, kiedy weźmie się pod uwagę powstanie pozycji GM 130. Komisja wprowadziła ją decyzją 94/721 (
42
). Pozycja ta zastąpiła między innymi wcześniejszą pozycję (GM 010), wyraźnie zawierającą mączkę zwierzęcą, która choć niejadalna, mogła jednak być wykorzystana jako pasza lub do innych celów (
43
).
116.
Decyzja 94/721 wprowadzała do zielonego, bursztynowego i czerwonego wykazu zmiany dokonane przez Radę OECD. Rada OECD wprowadziła pozycję GM 130, aby sześć osobnych pozycji zastąpić jedną ogólną pozycją odpadów z przemysłu rolno-spożywczego (
44
).
117.
Co za tym idzie, pozycja GM 130 nie powinna być rozumiana jako zawężenie istniejących dotychczas pozycji, ale jako klauzula generalna zawierająca wcześniejsze pozycje oraz ewentualnie nawet wychodząca poza nie. Mączka zwierzęca powinna być w związku z tym co do zasady zaklasyfikowana jako odpad z przemysłu rolno-spożywczego z zielonego wykazu.
118.
Ten wniosek nie może być także podważony przez okoliczność, że mączka zwierzęca nie może już być we Wspólnocie wykorzystywana jako pasza dla zwierząt gospodarskich. Jakkolwiek poprzednia rubryka GM 010 wymieniała cel skarmiania, to jednak pozwalała także na wykorzystanie do innych celów. W niniejszym przypadku dotyczy to przede wszystkim pozyskiwania energii.
119.
Zgodnie z wprowadzeniem do zielonego wykazu odpady muszą jednak zostać poddane surowszym zasadom wykazu bursztynowego lub czerwonego, jeśli są one zanieczyszczone innymi materiałami w stopniu, który: a) zwiększa ryzyko związane z danym odpadem do poziomu kwalifikującego ten odpad do wpisania go na wykaz bursztynowy lub czerwony, lub b) nie pozwala na odzysk danego odpadu w sposób bezpieczny dla środowiska. Stąd rząd austriacki wnioskuje, że zanieczyszczenie surowcami szczególnego ryzyka sprzeciwia się przyporządkowaniu mączki zwierzęcej do zielonego wykazu.
120.
Niezagrażający środowisku naturalnemu odzysk — poprzez spalenie w przystosowanym do tego zakładzie — byłby skądinąd nadal możliwy. Możliwość b) nie ma zatem tutaj miejsca.
121.
Pewne zanieczyszczenie surowcami szczególnego ryzyka mogłoby jedynie — w rozumieniu możliwości a) — zwiększyć ryzyko związane z mączką zwierzęcą w taki sposób, że musiałaby się ona znaleźć na bursztynowym albo czerwonym wykazie.
122.
Motyw 14 rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów daje wskazówkę co do tego, jakiego rodzaju musi być to podniesienie ryzyka. Zgodnie z nim przyporządkowanie odpadów do zielonego wykazu zasadza się na przekonaniu, że po prawidłowo przeprowadzonym odzysku w państwie będącym miejscem przeznaczenia zwykle nie przedstawiają one zagrożenia dla środowiska.
123.
W niniejszym przypadku zanieczyszczenie surowcem szczególnego ryzyka przy odzysku zgodnie z przeznaczeniem, tj. spaleniu, w porównaniu z nieskażoną mączką zwierzęcą nie prowadzi do żadnego zwiększonego zagrożenia dla środowiska. Jedynie wykorzystanie niezgodne z zasadami, na przykład skarmienie zwierzętom, mogłoby zagrozić zdrowiu ludzi. Takie nieprawidłowe wykorzystanie zgodnie z motywem czternastym rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów nie jest jednak miarodajne dla przyporządkowania do zielonego wykazu. Co za tym idzie, zanieczyszczenie surowcem szczególnego ryzyka nie wyklucza mączki zwierzęcej z zielonego wykazu.
124.
Gdyby należało zastosować rozporządzenie w sprawie przesyłania odpadów do przesyłania mączki zwierzęcej, znalazłyby wtedy zastosowanie — niezależnie od tego, czy byłaby ona zanieczyszczona surowcem szczególnego ryzyka — regulacje dla odpadów z zielonego wykazu. To przesyłanie nie podlegałoby zatem obowiązkowi zgłoszenia.
c) Porównanie obu regulacji ochronnych
125.
Kiedy porówna się te dwie regulacje ochronne, poziom ochrony rozporządzenia nr 1774/2002 nie pozostaje poniżej poziomu regulacji dla odpadów z zielonego wykazu, ale przeciwnie w niektórych punktach wychodzi poza niego, na przykład jeśli chodzi o przesyłanie pomiędzy państwami członkowskimi, na które wymagane jest zezwolenie państwa będącego miejscem przeznaczenia.
126.
Co za tym idzie, rozporządzenie nr 1774/2002 także w zakresie przesyłania mączki zwierzęcej w celu odzysku należy uznać za uregulowanie szczególne w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b) pkt iii) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów oraz art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów.
D — Wnioski
127.
Nawet jeśli mączka zwierzęca, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, stanowiłaby odpady, w dniu 6 czerwca 2003 r. rozporządzenie w sprawie przesyłania odpadów zgodnie z jego art. 1 ust. 2 lit. d) w związku z art. 2 ust. 1 lit. b) ppkt iii) dyrektywy ramowej w sprawie odpadów nie znajdowało zastosowania do jej przesyłania w celu odzysku, ponieważ proces ten podlegał rozporządzeniu nr 1774/2002.
VI — Wnioski
128.
Proponuję Trybunałowi, aby na pytanie prejudycjalne udzielił następującej odpowiedzi:
Nawet jeśli mączka zwierzęca, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, stanowiłaby odpady, w dniu 6 czerwca 2003 r. rozporządzenie Rady (EWG) nr 259/93 z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie nadzoru i kontroli przesyłania odpadów w obrębie, do Wspólnoty Europejskiej oraz poza jej obszar zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia w związku z art. 2 ust. 1 lit. b) ppkt iii) dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie odpadów nie znajdowało zastosowania do jej przesyłania w celu odzysku, ponieważ proces ten podlegał rozporządzeniu (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającemu przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi.
(
1
)	Język oryginału: niemiecki.
(
2
)	Dz.U. L 30, str. 1, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2557/2001 z dnia 28 grudnia 2001 r. zmieniającym załącznik V do rozporządzenia nr 259/93 (Dz.U. L 349, str. 1) (zwanym dalej „rozporządzeniem w sprawie przesyłania odpadów”).
(
3
)	Dz.U. L 194, str. 39, w odniesieniu do niniejszego przypadku ostatnio zmieniona decyzją Komisji 96/350/WE z dnia 24 maja 1996 r. (Dz.U. L 135, str. 32).
(
4
)	Dz.U. L 363, str. 51.
(
5
)	Dz.U. L 273, str. 1.
(
6
)	Dz.U. L 117, str. 1.
(
7
)	Dz.U. L 306, str. 32.
(
8
)	Dz.U. L 147, str. 1.
(
9
)	Stosowanie art. 7 ust. 2–4 zostało najpierw zawieszone przez art. 1 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1326/2001 z dnia 29 czerwca 2001 r. ustanawiającego środki przejściowe, umożliwiające przejście do przepisów rozporządzenia nr 999/2001 oraz zmieniające załączniki VII i XI do tego rozporządzenia (Dz.U. L 177, str. 60). Artykuł 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1234/2003 z dnia 10 lipca 2003 r. zmieniającego załączniki I, IV i XI do rozporządzenia nr 999/2001 oraz rozporządzenie (WE) nr 1326/2001 w odniesieniu do pasażowalnych encefalopatii gąbczastych oraz żywienia zwierząt (Dz.U. L 173, str. 6) uchylił później to zawieszenie oraz decyzję nr 2000/766.
(
10
)	Wyżej wymienione w przypisie 9.
(
11
)	Dz.U. L 158, str. 76.
(
12
)	Dz.U. L 1, str. 21.
(
13
)	Dz.U. L 37, str. 7.
(
14
)	Protokół przesłuchania świadka R. Krenskiego z dnia 18 stycznia 2005 r., str. 8.
(
15
)	Protokół przesłuchania świadka R. Krenskiego z dnia 18 stycznia 2005 r., str. 8 i nast.
(
16
)	Zanegowane jest to w piśmie KVZ z dnia 17 sierpnia 2004 r., str. 5.
(
17
)	Zobacz wyżej, pkt 29.
(
18
)	Protokół przesłuchania świadka R. Krenskiego z dnia 15 marca 2005 r., w szczególności str. 4.
(
19
)	Akta nr RN 7 S 03.1284, załącznik T do skargi w postępowaniu przed sądem krajowym.
(
20
)	Zgodnie z wymienionym wyżej w pkt 43 postanowieniem sądu powrót rozpoczął się z końcem maja 2003 r.
(
21
)	Zobacz co do powyższego wyrok z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie C-9/00 Palin Granit i Vehmassalon Kansanterveystyön Kuntayhtymän hallitus, Rec. str. I-3533, pkt 22.
(
22
)	Zobacz wyżej, pkt 19.
(
23
)	Załącznik V, uwzględniony w definicji surowca szczególnego ryzyka w art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 999/2001, nie znajduje jeszcze zastosowania, ponieważ brakuje nadal przewidzianej tam klasyfikacji państw członkowskich na kategorie. W związku z tym zgodnie z art. 22 ust. 1 przejściowo stosuje się załącznik XI.
(
24
)	Decyzja Komisji 97/534/WE z dnia 30 lipca 1997 r. wprowadzająca zakaz wykorzystania materiałów stanowiących ryzyko w zakresie przenoszenia pasażowalnych gąbczastych encefalopatii (Dz.U. L 216, str. 95) nie zawierała jeszcze żadnych ograniczeń co do produktów. Decyzja Komisji 94/474/WE z dnia 27 lipca 1994 r. dotycząca niektórych środków ochronnych w odniesieniu do pasażowalnych encefalopatii gąbczastych oraz zniesienia decyzji 89/469/EWG i 90/200/EWG (Dz.U. L 194, str. 96) rozszerza zakaz przesyłania określonych materiałów ze Zjednoczonego Królestwa także wyraźnie na produkty je zawierające.
(
25
)	Wyrok z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawach połączonych C-418/97 i C-419/97 ARCO Chemie Nederland i in., Rec. str. I-4475, pkt 44 i nast., zobacz jednak w przeciwieństwie do tego pkt 85, ww. w przypisie 21 wyrok w sprawie Palin Granit, pkt 27 oraz wyrok z dnia 11 listopada 2004 r. w sprawie C-457/02 Niselli, Zb.Orz. str. I-10853, pkt 37.
(
26
)	Wyżej wymieniony w przypisie 25 wyrok w sprawie Niselli, pkt 34.
(
27
)	Zobacz w tym względzie ww. w przypisie 25 wyroki w sprawach: Niselli, pkt 34 oraz ARCO Chemie Nederland i in., pkt 41 i nast.
(
28
)	Wyżej wymieniony w przypisie 25 wyrok w sprawie ARCO Chemie Nederland i in., pkt 73.
(
29
)	Ibidem, pkt 38 i nast. oraz ww. w przypisie 21 wyrok w sprawie Palin Granit, pkt 23.
(
30
)	Wyżej wymieniony w przypisie 25 wyrok w sprawie Niselli, pkt 46 oraz ww. w przypisie 21 wyrok w sprawie Palin Granit, pkt 37.
(
31
)	Zobacz tytuł rozporządzenia nr 1774/2002 zawierającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi.
(
32
)	Zobacz przepisy ww. w pkt 26 i nast. Obecnie dyskutowane jest rozluźnienie zakazu skarmiania, zob. w tym względzie komunikat Komisji z dnia 15 lipca 2005 r., Mapa drogowa dla TSE, COM(2005) 322 wersja ostateczna, str. 7, oraz streszczenia narad w dokumencie Rady 15537/05 ADD 1 z dnia 9 grudnia 2005 r., str. 4.
(
33
)	Wyroki: z dnia 28 marca 1990 r. w sprawach połączonych C-206/88 i C-207/88 Vessoso i Zanetti, Rec. str. I-1461, pkt 8, z dnia 25 czerwca 1997 r. w sprawach połączonych C-304/94, C-330/94, C-342/94 i C-224/95 Tombesi i in., Rec. str. I-3561, pkt 47 oraz z dnia 18 grudnia 1997 r. w sprawie C-129/96 Inter-Environnement Wallonie, Rec. str. I-7411, pkt 31.
(
34
)	Wyżej wymieniony w przypisie 21 wyrok w sprawie Palin Granit, pkt 37.
(
35
)	Zobacz wstępne oszacowanie kosztów spalenia produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego przez Komisję w jej propozycji rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, COM(2000) 574 wersja ostateczna, str. 18 i nast., które doprowadziło do rozporządzenia nr 1774/2002, oraz ramy wspólnotowe pomocy państwa w ramach badań TSE, padłych zwierząt i odpadów poubojowych (Dz.U. 2002, C 324, str. 2). Dla Niemiec Adolf Nottrodt i in., Technische Anforderungen und allgemeine Empfehlungen für die Entsorgung von Tiermehl und Tierfett in Verbrennungsanlagen, 2001, str. 30, 37, 41 i 43 (http://www.bmu.de/files/bilder/allgemein/application/pdf/leitf.pdf, angielska wersja pod adresem http://www.bmu.de/files/pdfs/allgemein/application/pdf/tiermehl.pdf), zakładają, że ceny rozpoczynają się od około 50 EUR za tonę za spalanie mączki zwierzęcej. Zgodnie z tym opracowaniem postępowanie z mączką zwierzęcą wymaga kosztownych środków ochronnych.
(
36
)	Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz.U. L 190, str. 1).
(
37
)	Wyrok z dnia 11 września 2003 r. w sprawie C-114/01 AvestaPolarit Chrome, Rec. str. I-8725, pkt 52.
(
38
)	Wyżej wymieniony w przypisie 37 wyrok w sprawie AvestaPolarit Chrome, pkt 59. Zobacz także wyroki z dnia 8 września 2005 r.: w sprawie C-416/02 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. str. I-7487, pkt 102 i w sprawie C-121/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. str. I-7569, pkt 72.
(
39
)	Wyżej wymienione w przypisie 38 wyroki: w sprawie C-416/02 Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 101 i w sprawie C-121/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 71.
(
40
)	Dla Bułgarii ponadto art. 1 ust. 4 w związku z załącznikiem D do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1547/1999 z dnia 12 lipca 1999 r. określającego procedury kontrolne na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 259/93, mające zastosowanie do wysyłek niektórych rodzajów odpadów do niektórych krajów, do których nie ma zastosowania decyzja OECD C(92)39 final (Dz.U. L 185, str. 1) w brzmieniu wprowadzonym rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2243/2001 z dnia 16 listopada 2001 r. zmieniającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1420/1999 i rozporządzenie nr 1547/1999 w zakresie wysyłek niektórych rodzajów odpadów do Kamerunu, Paragwaju i Singapuru (Dz.U. L 303, str. 11) przewiduje, że żadna procedura kontrolna nie ma miejsca przy przesyłaniu odpadów z zielonego wykazu.
(
41
)	Zobacz wyroki: z dnia 27 lutego 2002 r. w sprawie C-6/00 ASA, Rec. str. I-1961, pkt 69 oraz z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C-228/00 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I-1439, pkt 41 i nast., a także z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C-458/00 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I-1553, pkt 32 i nast.
Gdyby natomiast mączka ta była przesyłana w celu usunięcia, musiałyby w każdym przypadku zostać zastosowane przepisy ogólne. W tym przypadku uprzednia wysyłka musiałaby zostać zgłoszona na podstawie art. 3 i nast. rozporządzenia w sprawie przesyłania odpadów, zaś zwrot odpadów na podstawie art. 25.
(
42
)	Decyzja Komisji z dnia 21 października 1994 r. dostosowująca, na podstawie art. 42 ust. 3, załączniki II, III i IV do rozporządzenia nr 259/93 (Dz.U. L 288, str. 36).
(
43
)	„Mączka i granulat, suszone, sterylizowane i stabilizowane, z mięsa, z produktów ubocznych uboju, z ryb lub skorupiaków, mięczaków albo innych bezkręgowców żyjących w wodzie, niejadalne, wykorzystywane jako pasza albo do innych celów; skwarki” [tłumaczenie nieoficjalne].
(
44
)	Decyzja Rady C(94)153 wersja ostateczna zmieniająca decyzję w sprawie kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów, przeznaczonych do odzysku [C(92)39 wersja ostateczna] w zakresie zielonego wykazu odpadów (przyjęta przez Radę podczas jej 834. posiedzenia, w dniach 28 i 29 lipca 1994 r.), http://www.olis.oecd.org/olis/1994doc.nsf/linkto/c(94)153-final, motyw trzeci: „zastąpić rubryki od GM 010 do GM 060 zielonego wykazu rubryką ogólną dotyczącą odpadów z przemysłu rolno-spożywczego” (GM 010 obejmowało mączkę zwierzęcą).