62024CJ0284_RES
Υπόθεση C‑284/24
LD
κατά
Criminal Injuries Compensation Tribunal κ.λπ.
[αίτηση του High Court (Ιρλανδία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 2ας Οκτωβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Οδηγία 2004/80/ΕΚ – Άρθρο 12, παράγραφος 2 – Αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας – Εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση – Εθνική ρύθμιση η οποία αποκλείει τη χρηματική ικανοποίηση λόγω άλγους και κακουχίας»
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Οδηγία 2004/80 – Αποζημίωση των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας – Υποχρέωση των κρατών μελών για τη θέσπιση συστημάτων αποζημίωσης των θυμάτων – Εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση των θυμάτων – Εθνικό σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων το οποίο αποκλείει, όσον αφορά την ηθική βλάβη, κάθε χρηματική ικανοποίηση λόγω του άλγους και της κακουχίας που υπέστησαν τα θύματα αυτά – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 2012/29 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 2 § 1, στοιχείο αʹ· οδηγία 2004/80 του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 2, 10 και 14 και άρθρα 12 § 2, και 18 § 2)
(βλ. σκέψεις 20-32, 34-39 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, αποφαίνεται επί του ζητήματος αν συμβιβάζεται με την οδηγία 2004/80 (
1
) σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας το οποίο, όπως το ιρλανδικό σύστημα, αποκλείει, όσον αφορά την ηθική βλάβη, κάθε χρηματική ικανοποίηση λόγω του άλγους και της κακουχίας που υπέστησαν τα θύματα αυτά.
Στις 12 Ιουλίου 2015 ο LD υπήρξε θύμα βίαιης εγκληματικής επίθεσης την οποία διέπραξε ομάδα προσώπων μπροστά στην κατοικία του στο Δουβλίνο (Ιρλανδία). Την 1η Οκτωβρίου του ίδιου έτους ο LD υπέβαλε ενώπιον του Criminal Injuries Compensation Tribunal (δικαστηρίου αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, Ιρλανδία) αίτηση αποζημίωσης βάσει του ιρλανδικού συστήματος αποζημίωσης θυμάτων. Με την αίτηση αυτή, ο LD επισήμανε ότι, εξαιτίας της επίθεσης, είχε υποστεί σοβαρό οφθαλμικό τραυματισμό, με αποτέλεσμα τη μερική απώλεια της όρασής του, και μάλιστα σε μόνιμη βάση. Περαιτέρω, υποστήριξε ότι πάσχει από ψυχολογικές διαταραχές και άγχος. Το δικαστήριο αποζημίωσης των θυμάτων αξιόποινων πράξεων, αφού διαπίστωσε ότι ο LD είχε υποστεί σωματικές βλάβες και υλικές ζημίες λόγω του εκ προθέσεως εγκλήματος βίας του οποίου υπήρξε θύμα, του επιδίκασε ποσό 645,62 ευρώ για τα έξοδα στα οποία είχε υποβληθεί ως άμεσο αποτέλεσμα αυτής της εγκληματικής πράξης.
Στις 2 Αυγούστου 2019 ο LD προσέφυγε ενώπιον του High Court (ανώτερου δικαστηρίου, Ιρλανδία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, προβάλλοντας μεταξύ άλλων ότι το ιρλανδικό σύστημα αποζημίωσης θυμάτων δεν είναι συμβατό με την οδηγία 2004/80, καθόσον το σύστημα αυτό δεν προβλέπει εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση διότι αποκλείονται οι λεγόμενες «γενικές» ζημίες, στις οποίες συγκαταλέγονται το άλγος και η κακουχία που υφίστανται τα θύματα (
2
).
Διατηρώντας αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στο άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Όσον αφορά την ικανοποίηση της ηθικής βλάβης την οποία υπέστησαν τα θύματα εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, μολονότι, βεβαίως, το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 δεν περιέχει ρητή αναφορά σε τέτοια βλάβη, η ευρεία διατύπωση της διάταξης αυτής ουδόλως περιορίζει το περιεχόμενο της προβλεπόμενης σε αυτήν αποζημίωσης όσον αφορά τις ζημίες στην αποκατάσταση των οποίων μπορεί να συμβάλει.
Όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να γίνει καμία διάκριση ανάλογα με το είδος της ζημίας που τυχόν υπέστησαν τα θύματα των εγκληματικών πράξεων ή ανάλογα με τις συνέπειες στις οποίες τυχόν εκτίθενται τα θύματα αυτά. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι το γράμμα του άρθρου 18, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80, το οποίο στις αποδόσεις του μεταξύ άλλων στη γαλλική και στη ρουμανική γλώσσα αφορά μόνον τις «σωματικές βλάβες», θα μπορούσε να υποδηλώνει την ύπαρξη τέτοιας διάκρισης, επισημαίνεται ότι, σε πολλές άλλες γλωσσικές αποδόσεις της ίδιας διάταξης, ο όρος «βλάβες» δεν συνοδεύεται από κάποιον επιθετικό προσδιορισμό που να περιορίζει το περιεχόμενό του. Πλην όμως, οι διατάξεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται κατά τρόπο ομοιόμορφο λαμβανομένων υπόψη των αποδόσεών τους σε όλες τις γλώσσες της Ένωσης και, σε περίπτωση αποκλίσεως μεταξύ των αποδόσεων αυτών, η επίμαχη διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται με γνώμονα την όλη οικονομία και τον σκοπό της κανονιστικής ρυθμίσεως της οποίας αποτελεί στοιχείο.
Συναφώς, αφενός, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι από καμία άλλη διάταξη της οδηγίας 2004/80 δεν μπορεί να συναχθεί ότι πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των ειδών ζημίας που υφίστανται τα θύματα τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της. Αφετέρου, επισημαίνει ότι τα μέτρα για την αποζημίωση των θυμάτων εγκληματικών πράξεων πρέπει να εντάσσονται στο πλαίσιο της υλοποίησης του στόχου της διασφάλισης της προστασίας της ακεραιότητας των προσώπων αυτών (
3
). Περαιτέρω, η οδηγία αυτή σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
4
). Όπως προκύπτει δε από το άρθρο 3, παράγραφος 1, του Χάρτη, η ακεραιότητα του προσώπου πρέπει να νοείται τόσο ως σωματική όσο και ως διανοητική. Ως εκ τούτου, η κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 αποζημίωση πρέπει να συμβάλλει, κατά περίπτωση, στη χρηματική ικανοποίηση κάθε ηθικής βλάβης, συμπεριλαμβανομένης της βλάβης λόγω άλγους και κακουχίας του θύματος.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/80 αντιτίθεται σε εθνικό σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας το οποίο, κατ’ αρχήν, αποκλείει, όσον αφορά την ηθική βλάβη, κάθε χρηματική ικανοποίηση λόγω του άλγους και της κακουχίας που υπέστησαν τα θύματα αυτά. Παρά την ανάγκη για διασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας των εθνικών συστημάτων αποζημίωσης, με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να μην οφείλουν να προβλέπουν οπωσδήποτε πλήρη αποκατάσταση της υλικής ζημίας και πλήρη ικανοποίηση της ηθικής βλάβης που υπέστησαν τα εν λόγω θύματα, η εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, απαιτεί να λαμβάνεται υπόψη, κατά τον καθορισμό της, η σοβαρότητα των συνεπειών που έχουν για τα θύματα οι τελεσθείσες εγκληματικές πράξεις, καθώς και η αποζημίωση που μπορούν να λάβουν τα θύματα αυτά στο πλαίσιο της αδικοπρακτικής ευθύνης του αυτουργού της εγκληματικής πράξης.
(
1
)	Οδηγία 2004/80/ΕΚ του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για την αποζημίωση των θυμάτων εγκληματικών πράξεων (ΕΕ 2004, L 261, σ. 15). Ειδικότερα, κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι, στο πλαίσιο των εθνικών τους ρυθμίσεων, υπάρχει πρόβλεψη για σύστημα αποζημίωσης των θυμάτων εκ προθέσεως εγκλημάτων βίας που έχουν τελεστεί στο έδαφός τους, το οποίο να διασφαλίζει εύλογη και προσήκουσα αποζημίωση των θυμάτων.
(
2
)	Το ιρλανδικό σύστημα αποζημίωσης θυμάτων, το οποίο θεσπίστηκε το 1974, προέβλεπε, στην αρχική του μορφή, την καταβολή της λεγόμενης «γενικής» αποζημίωσης (general damages), στις οποίες συγκαταλέγεται η χρηματική ικανοποίηση λόγω του άλγους και της κακουχίας (pain and suffering) που υπέστησαν τα θύματα. Μετά την από 1ης Απριλίου 1986 τροποποίηση του εν λόγω συστήματος, δεν χορηγείται χρηματική ικανοποίηση λόγω άλγους και κακουχίας, στο πλαίσιο της γενικής αποζημίωσης, διότι οι επίμαχες διατάξεις, ως είχαν πριν από την τροποποίησή τους, επιβάρυναν σημαντικά τα οικονομικά του Ιρλανδικού Δημοσίου, το οποίο διερχόταν, κατά τον χρόνο εκείνο, περίοδο βαθιάς οικονομικής ύφεσης.
(
3
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2004/80.
(
4
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 14 της οδηγίας 2004/80.