ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ 28. 3. 1990 — ΥΠΟΘΕΣΗ C-359/88 
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα) 
της 28ης Μαρτίου 1990 * 
Στην υπόθεση C-359/88, 
που έχει ως αντικείμενο αίτηση της Pretura di San Vito al Tagliamento ( Ιταλία ) προς 
το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, στο πλαίσιο της 
ποινικής δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου αυτού κατά 
E. Zanetti και λοιπών, 
με την οποία ζητείται η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της 
οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών 
αποβλήτων (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 86), καθώς και της οδηγίας 78/319/ΕΟΚ του 
Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 1978, περί των τοξικών και επικινδύνων αποβλήτων 
( ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 161 ), 
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( πρώτο τμήμα ), 
συγκείμενο από τους Sir Gordon Slynn, πρόεδρο τμήματος, R. Joliét και 
G. C. Rodríguez Iglesias, δικαστές, 
γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs 
γραμματέας: Η. Α. Rühi, κύριος υπάλληλος διοικήσεως 
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν: 
— η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενη από τον P. G. Ferri, 
avvocato dello Stato, 
— η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον S. Fabro, 
μέλος της νομικής της υπηρεσίας, 
* Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική. 
Ι-1518
ZANETTI ΚΛΠ. 
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφο­
ρικής διαδικασίας της 21ης Νοεμβρίου 1989, 
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνε­
δρίαση της 13ης Δεκεμβρίου 1989, 
εκδίδει την ακόλουθη 
Απόφαση 
1 Με Διάταξη της 14ης Ιουλίου 1988, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Δεκεμβρίου 
1988, η Pretura di San Vito al Tagliamento υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συν­
θήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 
75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων 
(ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 86), καθώς και της οδηγίας 78/319/ΕΟΚ του Συμβουλίου, 
της 20ής Μαρτίου 1978, περί των τοξικών και επικινδύνων αποβλήτων (ΕΕ ειδ. 
έκδ. 15/001, σ. 161). 
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ποινικής διώξεως κατά των διαχειριστών 
ορισμένων επιχειρήσεων μεταφορών, οι οποίοι κατηγορούνταν ότι μετέφεραν για 
λογαριασμό τρίτων χρησιμοποιημένα διαλύματα υδροχλωρικού οξέος χωρίς να έχουν 
λάβει προηγουμένως άδεια, παραβαίνοντας έτσι το ιταλικό προεδρικό διάταγμα 915 
της 10ης Σεπτεμβρίου 1982 ( GURI [ Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ιταλικής Δημο­
κρατίας ] αριθ. φύλλου 343 της 15.12.1982, σ. 9071, στο εξής: προεδρικό διάταγμα). Το 
διάταγμα αυτό, το οποίο εκδόθηκε για τη μεταφορά στο ιταλικό εσωτερικό δίκαιο 
των προαναφερθεισών δύο οδηγιών, προβλέπει ποινικές κυρώσεις κατά των προσώπων 
που προβαίνουν στη διάθεση, συμπεριλαμβανομένης της μεταφοράς, αποβλήτων για 
λογαριασμό τρίτων χωρίς να έχουν λάβει την άδεια της αρμόδιας ιταλικής περιφέ­
ρειας. 
3 Οι κατηγορούμενοι υποστήριξαν προς υπεράσπιση τους ότι οι ουσίες που είχαν μετα­
φέρει δεν αποτελούσαν απόβλητα κατά την έννοια του προεδρικού διατάγματος, το 
οποίο ορίζει στο άρθρο 2 την έννοια του αποβλήτου ως εξής: « κάθε ουσία ή αντικεί­
μενο που προέρχεται από ανθρώπινες δραστηριότητες ή τη φύση και έχει εγκαταλει­
φθεί ή προορίζεται να εγκαταλειφθεί ». Εν προκειμένω, οι μεταφερθείσες ουσίες ήταν 
Ι-1519
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ 28. 3. 1990 — ΥΠΟΘΕΣΗ C-359/88 
δεκτικές, από οικονομική άποψη, περαιτέρω χρησιμοποιήσεως και, επομένως, ούτε 
είχαν εγκαταλειφθεί ούτε προορίζονταν να εγκαταλειφθούν. Δεδομένου συνεπώς ότι η 
δραστηριότητα για την οποία ασκήθηκε η δίωξη δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής 
του προεδρικού διατάγματος, δεν μπορούν να επιβληθούν οι προβλεπόμενες από το 
διάταγμα ποινικές κυρώσεις. 
4 Συναφώς, η Pretura επισήμανε ότι το άρθρο 1 των οδηγιών 75/442 και 78/319, του 
οποίου η μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο αποτελεί το αντικείμενο του άρθρου 2 του 
προεδρικού διατάγματος, προσδιορίζει την έννοια του αποβλήτου ως « κάθε ουσία ή 
αντικείμενο το οποίο ο κάτοχος του αποβάλλει ή υποχρεούται να αποβάλλει, δυνάμει 
των διατάξεων της εν ισχύι εθνικής νομοθεσίας ». Το εθνικό δικαστήριο διερωτάται 
αν είναι σύμφωνο προς τις εν λόγω δύο οδηγίες το να εξαιρούνται από την έννοια του 
αποβλήτου οι ουσίες και τα αντικείμενα που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν από 
οικονομική άποψη, πράγμα που θα συνέβαινε αν γινόταν δεκτή η υποστηριζόμενη από 
τους κατηγορουμένους ερμηνεία του διατάγματος. 
5 Εξάλλου, οι κατηγορούμενοι επισήμαναν ότι κατά το άρθρο 16 του προεδρικού δια­
τάγματος σε άδεια υπόκειται μόνο ή μεταφορά τοξικών και επικίνδυνων αποβλήτων, 
κατά την έννοια της οδηγίας 78/319, ενώ το εν λόγω διάταγμα δεν περιλαμβάνει ανά­
λογη διάταξη όσον αφορά τη μεταφορά των αποβλήτων που εμπίπτουν στην οδηγία 
75/442. Εξ αυτού συνήγαγαν ότι, εφόσον θεωρηθεί ότι οι ουσίες που μετέφεραν αποτε­
λούν απόβλητα κατά την έννοια της οδηγίας 75/442, καμιά άδεια δεν απαιτούνταν για 
τη μεταφορά τους. 
6 Συναφώς, η Pretura αναγνώρισε ότι οι ουσίες που είχαν μεταφέρει οι κατηγορούμενοι 
δεν ήταν τοξικά και επικίνδυνα απόβλητα κατά την έννοια της οδηγίας 78/319, διότι 
δεν περιλαμβάνονταν μεταξύ των ουσιών και υλών που αναφέρονται στο παράρτημα 
της οδηγίας αυτής. Ωστόσο, η Pretura δέχτηκε ότι οι μεταφερθείσες ουσίες ενδέχεται 
να εμπίπτουν στην οδηγία 75/442 και έκρινε ότι δεν μπορούσε να δεχτεί την ερμηνεία 
του προεδρικού διατάγματος την οποία πρότειναν οι κατηγορούμενοι παρά μόνο υπό 
την προϋπόθεση ότι η οδηγία 75/442 δεν υποχρεώνει τα κράτη μέλη να υποβάλουν τη 
μεταφορά αποβλήτων σε σύστημα προηγούμενης άδειας. 
7 Τέλος, η Pretura έκρινε ότι το προεδρικό διάταγμα δεν είναι σαφές ως προς το ζήτημα 
αν η άδεια μεταφοράς αποβλήτων πρέπει να εκδίδεται μόνο από την περιφέρεια στο 
έδαφος της οποίας έχει την έδρα της η επιχείρηση μεταφορών ή από καθεμία από τις 
περιφέρειες από τις οποίες διέρχονται τα απόβλητα. Το εν λόγω δικαστήριο φρονεί ότι 
Ι-1520
ZANETTI Κ.ΛΠ. 
πρέπει να γίνει δεκτή η δεύτερη ερμηνεία, δεδομένου ότι οι λαμβανόμενες από κάθε 
ιταλική περιφέρεια αποφάσεις δεν ισχύουν παρά μόνον εντός των εδαφικών της 
ορίων. 
8 Η Pretura διερωτάται εντούτοις αν το προεδρικό διάταγμα, ερμηνευόμενο κατ' αυτό 
τον τρόπο, συμβιβάζεται με το άρθρο 5 της οδηγίας 75/442. Η διάταξη αυτή προβλέπει 
ότι « τα κράτη μέλη συνιστούν ή υποδεικνύουν την ή τις αρμόδιες αρχές τις επιφορτι­
σμένες, εντός μιας καθορισμένης ζώνης, να σχεδιάζουν, να οργανώνουν, να επιτρέ­
πουν και να επιβλέπουν τις εργασίες διαθέσεως των στερεών αποβλήτων ». Η Pretura 
θεωρεί ότι η διάταξη αυτή συνεπάγεται κατ' ανάγκη ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να 
ορίζουν τις αρχές που είναι αρμόδιες, επί εθνικού επιπέδου, για την έκδοση των 
αδειών μεταφοράς των αποβλήτων. Πράγματι, η κατάτμηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ 
διαφόρων τοπικών αρχών θα καθιστούσε το σύστημα αδειών ανεφάρμοστο, δεδο­
μένου ότι οι επιβαλλόμενες από τις διάφορες αρχές υποχρεώσεις θα μπορούσαν να 
είναι διαφορετικές. 
9 Κατόπιν τούτου, η Pretura ανέστειλε τη σχετική διαδικασία και υπέβαλε στο Δικα­
στήριο τα εξής προδικαστικά ερωτήματα: 
« 1 ) Είναι ο ορισμός της έννοιας του αποβλήτου που έδωσε ο ιταλός νομοθέτης με το 
άρθρο 2, πρώτο εδάφιο, του προεδρικού διατάγματος 915 του 1982 σύμφωνος 
προς τις οδηγίες 75/442 και 78/319; 
2 ) Τηρεί ο νομοθέτης το άρθρο 10 της οδηγίας 75/442, όταν επιβάλλει την υπο­
χρέωση λήψεως αδείας μόνο για τις φάσεις διαθέσεως των τοξικών και επικιν­
δύνων αποβλήτων, ενώ (άρθρο 16 του προεδρικού διατάγματος 915/82) δεν 
προβλέπει ειδική άδεια για παρόμοιες πράξεις όσον αφορά τα ειδικά απόβλητα; 
3 ) Τηρεί ο ιταλός νομοθέτης, προβλέποντας τη χορήγηση ειδικών αδειών από τις 
περιφέρειες για τη μεταφορά των αποβλήτων, το άρθρο 5 της ανωτέρω οδηγίας, 
εφόσον οι επιφορτισμένες με την έκδοση τους αρχές περιορίζονται σε μια 
"καθορισμένη ζώνη"; » 
Ι-1521
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ 28. 3. 1990 — ΥΠΟΘΕΣΗ C-359/88 
10 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγ­
ματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, οι ισχύουσες ρυθμίσεις καθώς 
και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της 
δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη 
συλλογιστική του Δικαστηρίου. 
Επί του πρώτου ερωτήματος ( έννοια του αποβλήτου ) 
11 Με το πρώτο ερώτημα, η Pretura ερωτά κατ' ουσία αν συμβιβάζεται με τις οδηγίες 
75/442 και 78/319 του Συμβουλίου η εθνική κανονιστική ρύθμιση με την οποία η 
έννοια του αποβλήτου ορίζεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποκλείονται οι ουσίες και 
τα αντικείμενα που μπορούν από οικονομική άποψη να επαναχρησιμοποιηθούν. 
12 Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, με την απόφαση της 28ης Μαρτίου 1990, Vessoso 
και Zanetti (C-206/88 και C-207/88, Συλλογή 1990, σ. I-1461), το Δικαστήριο απο­
φάνθηκε ότι από την έννοια του αποβλήτου, κατά το άρθρο 1 των οδηγιών 75/442 και 
78/319 του Συμβουλίου, δεν αποκλείονται οι ουσίες και τα αντικείμενα που μπορούν 
από οικονομική άποψη να επαναχρησιμοποιηθούν. 
13 Κατά συνέπεια, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η 
εθνική κανονιστική ρύθμιση κατά την οποία η έννοια του αποβλήτου ορίζεται κατά 
τέτοιο τρόπο, ώστε να αποκλείονται οι ουσίες και τα αντικείμενα που μπορούν από 
οικονομική άποψη να επαναχρησιμοποιηθούν, δεν συμβιβάζεται με τις οδηγίες 75/442 
και 78/319 του Συμβουλίου. 
Επί του δευτέρου ερωτήματος (υποχρέωση κατοχής άδειας για τη μεταφορά των 
αποβλήτων ) 
14 Με το δεύτερο ερώτημα η Pretura ερωτά κατ' ουσία αν συμβιβάζεται με το άρθρο 10 
της οδηγίας 75/442 του Συμβουλίου η εθνική κανονιστική ρύθμιση κατά την οποία η 
μεταφορά των αποβλήτων που εμπίπτουν στην οδηγία αυτή δεν υπόκειται σε σύστημα 
χορηγήσεως προηγούμενης άδειας. 
I-1522
ZANETTI Κ.ΛΠ. 
15 Πρέπει να υπομνησθεί ότι κατά το άρθρο 10 της οδηγίας 75/442 « οι επιχειρήσεις οι 
οποίες εξασφαλίζουν τη μεταφορά, την περισυλλογή, την εναποθήκευση, την απόθεση 
ή την επεξεργασία των δικών τους στερεών αποβλήτων, καθώς και εκείνες οι οποίες 
περισυλλέγουν ή μεταφέρουν για λογαριασμό τρίτων στερεά απόβλητα, εποπτεύονται 
από την αναφερόμενη στο άρθρο 5 αρμόδια αρχή ». Η διάταξη αυτή επιβάλλει επο­
μένως στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θέτουν τη μεταφορά των αποβλήτων υπό 
την εποπτεία της αρχής που ορίζουν προς τούτο, αλλά δεν τα υποχρεώνει να 
υποβάλλουν την άσκηση της δραστηριότητας αυτής σε ένα σύστημα χορηγήσεως 
προηγούμενης άδειας. 
16 Πρέπει ωστόσο να υπογραμμιστεί ότι το άρθρο 4 της οδηγίας 75/442 προβλέπει ότι 
« τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα στερεά 
απόβλητα θα διατίθενται χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου και 
χωρίς να βλάπτουν το περιβάλλον ». Κατά συνέπεια, επιτρέπεται στα κράτη μέλη να 
υποβάλλουν τη μεταφορά των αποβλήτων που εμπίπτουν στην εν λόγω οδηγία σε 
σύστημα χορηγήσεως προηγούμενης άδειας, εφόσον το θεωρούν αναγκαίο για την 
πραγματοποίηση των στόχων της οδηγίας αυτής. 
17 Κατόπιν των ανωτέρω, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι 
συμβιβάζεται με το άρθρο 10 της οδηγίας αυτής η εθνική κανονιστική ρύθμιση με την 
οποία η μεταφορά των αποβλήτων που εμπίπτουν στην οδηγία 75/442 του Συμβουλίου 
δεν υποβάλλεται σε σύστημα χορηγήσεως προηγούμενης άδειας. Τα κράτη μέλη είναι 
πάντως ελεύθερα να υποβάλλουν τη μεταφορά των αποβλήτων που εμπίπτουν στην εν 
λόγω οδηγία σε σύστημα χορηγήσεως προηγούμενης άδειας, εφόσον το θεωρούν ανα­
γκαίο για την πραγματοποίηση των στόχων της οδηγίας αυτής. 
Επί του τρίτου ερωτήματος (αρχές στις οποίες μπορεί να ανατεθεί η έκδοση των 
προβλεπόμενων από την οδηγία 75/442 αδειών ) 
18 Με το τρίτο ερώτημα η Pretura ερωτά κατ' ουσία αν συμβιβάζεται με το άρθρο 5 της 
οδηγίας 75/442 του Συμβουλίου η ανάθεση της αρμοδιότητας εκδόσεως των αδειών 
μεταφοράς των αποβλήτων σε αρχές των οποίων η αρμοδιότητα δεν εκτείνεται εφ' 
όλης της εθνικής επικράτειας. 
I-1523
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ 28. 3. 1990 — ΥΠΟΘΕΣΗ C-359/88 
19 Όπως προκύπτει από το άρθρο 5 της ανωτέρω οδηγίας, οι αρχές που τα κράτη μέλη 
ορίζουν για « να επιτρέπουν... τις εργασίες διαθέσεως των στερεών αποβλήτων » είναι 
αρμόδιες μόνο « εντός μιας καθορισμένης ζώνης ». Επομένως, η διάταξη αυτή επι­
τρέπει την ανάθεση της αρμοδιότητας εκδόσεως των αδειών μεταφοράς αποβλήτων σε 
αρχές των οποίων η αρμοδιότητα δεν εκτείνεται εφ' όλης της εθνικής επικράτειας. 
20 Κατόπιν των ανωτέρω, στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η ανάθεση 
της αρμοδιότητας εκδόσεως των αδειών μεταφοράς των αποβλήτων σε αρχές των 
οποίων η αρμοδιότητα δεν εκτείνεται εφ' όλης της εθνικής επικράτειας συμβιβάζεται 
με το άρθρο 5 της οδηγίας 75/442 του Συμβουλίου. 
Επί των δικαστικών εξόδων 
21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η ιταλική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρω­
παϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδί­
δονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας 
δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, 
σ' αυτό εναπόκειται ν' αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. 
Για τους λόγους αυτούς, 
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα), 
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 14ης Ιουλίου 1988 η 
Pretura di San Vito al Tagliamento, αποφαίνεται: 
1) Η εθνική κανονιστική ρύθμιση κατά την οποία η έννοια του αποβλήτου ορίζεται 
κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αποκλείονται οι ουσίες και τα αντικείμενα που μπορούν 
από οικονομική άποψη να επαναχρησιμοποιηθούν δεν συμβιβάζεται με τις οδηγίες 
75/442/ΕΟΚ και 78/319/ΕΟΚ του Συμβουλίου. 
I-1524
ZANETTI Κ.ΛΠ. 
2) Η εθνική κανονιστική ρύθμιση με την οποία η μεταφορά των αποβλήτων που εμπί­
πτουν στην οδηγία 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου δεν υποβάλλεται σε σύστημα χορη­
γήσεως προηγούμενης άδειας συμβιβάζεται με το άρθρο 10 της οδηγίας αυτής. Τα 
κράτη μέλη είναι πάντως ελεύθερα να υποβάλλουν τη μεταφορά των αποβλήτων που 
εμπίπτουν στην εν λόγω οδηγία σε σύστημα χορηγήσεως προηγούμενης άδειας, 
εφόσον το θεωρούν αναγκαίο για την πραγματοποίηση των στόχων της οδηγίας 
αυτής. 
3) Η ανάθεση της αρμοδιότητας εκδόσεως των αδειών μεταφοράς των αποβλήτων σε 
αρχές των οποίων η αρμοδιότητα δεν εκτείνεται εφ' όλης της εθνικής επικράτειας 
συμβιβάζεται με το άρθρο 5 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου. 
Slynn Joliét Rodríguez Iglesias 
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 28 Μαρτίου 1990. 
Ο γραμματέας 
J.-G. Giraud 
Ο πρόεδρος του πρώτου τμήματος 
Gordon Slynn 
Ι-1525