WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (pierwsza izba)z dnia 9 listopada 1995 r. (*)W sprawie T‑346/94France‑aviation,
spółka prawa francuskiego z siedzibą w Châteaufort (Francja),
reprezentowana przez Jeana‑Claude’a Cavaillégo, członka izby
adwokackiej w Lyonie, z adresem do doręczeń
w Luksemburgu, na nazwisko Guy Arendta, 62, avenue Guillaume_strona skarżąca_przeciwkoKomisji Wspólnot Europejskich,
reprezentowanej przez Richarda Wainwrighta, głównego radcę prawnego,
oraz Jeana‑Francisa Pasquiera, urzędnika państwowego oddelegowanego do
Komisji, działających w charakterze pełnomocników, z adresem
do doręczeń w Luksemburgu, na nazwisko Carlosa Gómeza de la Cruza,
członka służby prawnej, Centre Wagner, Kirchberg_strona pozwana_mającej
za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji REM
4/94 z dnia 18 lipca 1994 r. stwierdzającej, na wniosek
Republiki Francuskiej, że zwrot należności celnych przywozowych nie jest
w przypadku skarżącej uzasadniony_SĄD PIERWSZEJ INSTANCJIWSPÓLNOT EUROPEJSKICH (pierwsza izba)_w składzie: H. Kirschner, pełniący obowiązki prezesa, A. Kalogeropoulos i V. Tiili, sędziowie_sekretarz: H. Jung_uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 września 1995 r._wydaje następującyWyrok Ramy prawne i okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu1        Skarżąca,
której główna działalność polega na obsłudze technicznej lekkich
samolotów o przeznaczeniu cywilnym i wojskowym, prowadzi od
1980 r. przywóz do Francji części składowych i zapasowych do
samolotów. Dla celów stosowania wspólnej taryfy celnej importowane
towary odpowiadają odmiennym pozycjom taryfowym, w zależności od
ich przeznaczenia – cywilnego (zwolnienie z należności celnych) lub
wojskowego (obowiązek uiszczenia należności celnych).2        Strony
są zgodne, że w momencie przywozu większości z tych części
skarżąca nie jest w stanie określić z wyprzedzeniem ich
późniejszego przeznaczenia, to jest stwierdzić, czy zostaną one
zamontowane w samolotach cywilnych, czy wojskowych. Z tego
względu nie otrzymała nigdy ani nie wnosiła o wydanie pisemnego
zezwolenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1
rozporządzenia Komisji (EWG) nr 4142/87 z dnia 9 grudnia
1987 r. określającego warunki korzystania w przywozie przez
niektóre towary z uprzywilejowanego traktowania taryfowego ze
względu na ich przeznaczenie, będącego warunkiem przywozu części
używanych przez skarżącą zwolnionych z należności celnych ze
względu na ich „cywilne” przeznaczenie.3        W
związku z tym francuskie organy celne dopuszczały początkowo
deklarowanie wszystkich części importowanych przez skarżącą jako
„cywilnych”, niezależnie od ich ostatecznego przeznaczenia,
i późniejsze regulowanie sytuacji części używanych w celach
wojskowych, a więc objętych należnościami celnymi.4        Jak
wynika z akt sprawy, francuskie organy celne sygnalizowały
skarżącej w 1988 r., że praktyka polegająca na przywozie
zwolnionym z należności celnych i regulowaniu należności
w drodze późniejszej zapłaty jest nieprawidłowa. Przypomniały jej
powzięte przez nią na początku tego roku zobowiązanie do utworzenia
prywatnego składu celnego zarządzanego drogą informatyczną, co
pozwoliłoby jej deklarować każdą część zgodnie z jej cywilnym lub
wojskowym przeznaczeniem w chwili pobrania jej ze składu. Zgodnie
bowiem z rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2503/88 z dnia
25 lipca 1988 r. w sprawie składów celnych (Dz.U.
L 225, str. 1) skład celny służyć ma między innymi podmiotom
gospodarczym, które nie znają jeszcze przeznaczenia towarów pochodzących
spoza Wspólnoty lub które nie zamierzają jeszcze nadawać tym towarom
przeznaczenia.5        Pismem
z dnia 26 grudnia 1988 r. skarżąca rzeczywiście wniosła
o ustanowienie prywatnego składu celnego w należących do niej
pomieszczeniach na lotnisku. Ponieważ rok później wniosek ten nadal nie
był pozytywnie rozpatrzony, francuskie organy celne potwierdziły pismem
z dnia 28 listopada 1989 r. dalsze stosowanie metody
późniejszej spłaty należności celnych, podobnie jak w latach
poprzednich, dodając, że „z uwagi na napotkane trudności […]
w utworzeniu prywatnego składu celnego nie będą nakładane
w związku z tym żadne kary”.6        Pismem
z dnia 25 czerwca 1991 r. skarżąca zwróciła się ponownie
do właściwego urzędu celnego z wnioskiem o ustanowienie
prywatnego składu celnego. Pismem z dnia 2 października
1991 r. dyrektor regionalnego urzędu celnego podkreślił, że
występują w tej sprawie trudności związane ze zmianą przepisów
dotyczących składów. Wreszcie pismem z dnia 16 kwietnia
1992 r. dyrektor regionalnego urzędu celnego poinformował skarżącą
o zgodzie na prowadzenie wnioskowanego składu celnego. Po zmianie
właściwego do tej pory urzędu celnego ten sam dyrektor przekazał jej
pismem z dnia 20 października 1992 r. zmianę pierwotnie
wydanego zezwolenia. Skład celny został utworzony dopiero z dniem
1 stycznia 1993 r., a skarżąca tłumaczy to opóźnienie
opisanymi powyżej „przeciągającymi się formalnościami
administracyjnymi”.7        Wcześniej,
pismem z dnia 12 czerwca 1990 r. właściwy urząd celny
poinformował skarżącą, że przyznane jej do tej pory uprzywilejowane
traktowanie taryfowe zostanie cofnięte od dnia 1 lipca 1990 r.
z tego względu, że nie dopełniła ona zobowiązania do utworzenia od
roku 1990 wspomnianego składu celnego. W związku z tym
skarżąca była zmuszona wprowadzać wszystkie importowane przez siebie
towary do swobodnego obrotu i natychmiast uiszczać od nich
należności celne, w tym odnoszące się do części, które miały
później otrzymać przeznaczenie „cywilne”. Pismo to zawiera następujące
stwierdzenie: „Należy obecnie wystąpić, na koniec roku obrachunkowego,
z wnioskiem o zwrot należności celnych i opłat od części
do samolotów, które otrzymały przeznaczenie cywilne”.8        W
odpowiedzi na pierwszy wniosek o zwrot należności celnych złożony
przez skarżącą w październiku 1991 r. dyrektor regionalnego
urzędu celnego stwierdził w piśmie z dnia 23 grudnia
1991 r., że „co do zasady wniosek został uwzględniony”, dodając, iż
konieczne będzie jeszcze dostarczenie pewnych dokumentów w celu
przeprowadzenia przez właściwe służby kontroli. Następnie skarżąca
pismem z dnia 12 lipca 1993 r. wniosła do organów celnych
o zwrot należności celnych, jakie uiściła z tytułu przywozu
w latach 1990, 1991 i 1992 części, które zostały ostatecznie
zamontowane w samolotach cywilnych. Dokładna żądana kwota,
nieokreślona uprzednio, wynosi 1 610 338 franków
francuskich. Ani władze francuskie, ani Komisja nie zakwestionowały tej
kwoty, jak również sposobu jej obliczenia.9        Pismem
z dnia 4 stycznia 1994 r. dyrekcja generalna ds. ceł
i podatków pośrednich zwróciła skarżącej uwagę, że w chwili
wprowadzenia importowanych towarów do swobodnego obrotu nie korzystała
ona z uprzywilejowanego traktowania taryfowego ze względu na ich
szczególne przeznaczenie, a zatem zapłacone cło było prawnie
należne zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 4142/87.
Poinformowała ją również, że w związku ze szczególnymi
okolicznościami sprawy postanowiła przekazać wniosek o zwrot
należności celnych Komisji Wspólnot Europejskich na podstawie
art. 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1430/79
z dnia 2 lipca 1979 r. w sprawie zwrotu lub
umorzenia należności celnych w przywozie lub wywozie (Dz.U.
L 175, str. 1), który w brzmieniu nadanym rozporządzeniem
Rady (EWG) nr 3069/86 z dnia 7 października 1986 r.
w sprawie zmiany rozporządzenia nr 1430/79 (Dz.U. L 286,
str. 1) stanowi:„Zwrotu lub umorzenia
należności celnych przywozowych można dokonać w sytuacjach
szczególnych innych niż określone w sekcjach A–D, wynikających
z okoliczności niespowodowanych podstępem ani rażącym zaniedbaniem
zainteresowanego […]” [tłumaczenie nieoficjalne].10      Pismem
z dnia 4 lutego 1994 r. francuskie ministerstwo ds.
budżetu przekazało Komisji sprawę skarżącej w trybie przewidzianym
w art. 905 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93
z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy
w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92
ustanawiającego wspólnotowy kodeks celny (odpowiednio Dz.U. L 253,
str. 1, i Dz.U. L 302, str. 1). Przepis ten znajduje
się w rozdziale, gdzie wymienione są pewne typowe sytuacje
szczególne, w których uznaje się warunki dokonania zwrotu za
spełnione lub niespełnione z mocy prawa. Jeżeli organy krajowe
znajdą się w obliczu jednej z takich sytuacji, mają prawo
przyznać lub odmówić zwrotu. Natomiast, w przypadku gdy nie są
w stanie wydać takiej decyzji, a wniosek zawiera informacje
mogące uzasadniać zwrot, organy krajowe zobowiązane są przekazać sprawę
do rozstrzygnięcia Komisji, przy czym przekazana dokumentacja winna
zawierać wszelkie dane niezbędne do jej pełnego rozpatrzenia.11      Jeżeli
okaże się, że przekazane Komisji przez państwo członkowskie dokumenty
są niewystarczające, może ona zwrócić się o dostarczenie
dodatkowych informacji. Po zasięgnięciu opinii grupy ekspertów złożonej
z przedstawicieli wszystkich państw członkowskich zebranych
w ramach komitetu w celu rozpatrzenia tego konkretnego
przypadku Komisja wydaje decyzję stwierdzającą, czy rozpatrywana
sytuacja szczególna uzasadnia zwrot (art. 907). Decyzję tę
notyfikuje się zainteresowanemu państwu członkowskiemu i na tej
podstawie organy krajowe rozstrzygają w przedmiocie wniosku
zainteresowanego (art. 908).12      Francuskie
ministerstwo ds. budżetu dołączyło do pisma z dnia 4 lutego
1994 r. dokumentację liczącą dwie strony, na których opisano
przypadek skarżącej w latach 1990–1992, nie wspomniawszy
o procedurze celnej stosowanej przed 1990 r., o zmianie
procedury nakazanej w lipcu 1990 r. ani o korespondencji
wymienianej ze skarżącą w latach 1988–1992 w kwestii
ewentualnego zwrotu należności celnych i utworzenia składu celnego.
Dokumentacja podaje w szczególności, że:–        skarżąca
nie była w stanie określić w chwili nadejścia towarów, które
części zostaną zamontowane w samolotach cywilnych, a które
w samolotach wojskowych, w związku z czym nie złożyła
wniosku o zastosowanie procedury związanej ze szczególnym
przeznaczeniem towarów_–        w związku
z tym skarżąca wprowadzała towary do swobodnego obrotu
i uiszczała od nich należności celne, podczas gdy mogła korzystać
ze zwolnienia w ramach wspomnianej procedury_–        od
1993 r. skarżąca, za radą organów celnych, umieszcza towary
w składzie celnym.Wśród dokumentów
księgowych i celnych załączonych do wspomnianej dokumentacji
znajduje się pismo, które skarżąca wystosowała w dniu 12 lipca
1993 r. do dyrekcji generalnej ceł i podatków pośrednich,
gdzie informowała o cofnięciu z dniem 1 lipca
1990 r. uprzywilejowanego traktowania taryfowego stosowanego
uprzednio, o utworzeniu własnego składu celnego w dniu
1 stycznia 1993 r., opóźnionego z powodu licznych zmian
obowiązujących aktów normatywnych oraz o złożonym jej zapewnieniu,
iż może dochodzić zwrotu należności celnych uiszczonych za lata 1990,
1991 i 1992.13      Przekazując
dokumentację w dniu 4 lutego 1994 r. francuskie organy
celne zaproponowały przyznanie zwrotu należności uiszczonych
z tytułu części mających „cywilne” przeznaczenie. Skarżąca nie jest
bowiem w stanie rozróżnić ich a priori, gdyż części te są
identyczne niezależnie od rodzaju samolotu. Skarżąca, ze względów
efektywności, dokonuje przywozu łącznego, zamiast oddzielnego przywozu
części do samolotów cywilnych. Części te były traktowane zgodnie
z procedurą szczególnego przeznaczenia. Zdaniem francuskich organów
celnych „spółce tej nie można zarzucić żadnego zaniedbania ani
podstępu”.14      Na
wniosek Komisji ministerstwo uzupełniło dokumentację w maju
1994 r., dostarczając danych liczbowych oraz przekazując kopię
deklaracji celnej.15      W
dniu 18 lipca 1994 r. na podstawie wspomnianej dokumentacji
i po zasięgnięciu opinii grupy ekspertów ustanowionej na mocy
obowiązujących przepisów Komisja wydała, w trybie art. 13
ust. 1 rozporządzenia nr 1430/79 w zmienionym brzmieniu,
decyzję REM 4/94, zgodnie z którą zwrot należności celnych
przywozowych nie jest w tym przypadku uzasadniony, ponieważ:–        skarżąca
nie spełniła żadnego z warunków zastosowania uprzywilejowanej
procedury przywozowej z racji szczególnego przeznaczenia towarów,
ustanowionych w rozporządzeniu nr 4142/87,
w szczególności nie uzyskała uprzedniego zezwolenia na piśmie,
a zezwolenie takie nie rodzi skutków wstecz_–        nieprzestrzeganie
przepisów nie stanowi sytuacji szczególnej w rozumieniu
art. 13 rozporządzenia nr 1430/79 w zmienionym brzmieniu_–        miały
miejsce liczne przypadki przywozu w takim trybie, a błąd był
powtarzany_–        skarżąca dopuściła się rażącego zaniedbania.16      Po
notyfikowaniu przez Komisję tej decyzji francuskim organom celnym
podały one tę decyzję wraz z głównymi motywami do wiadomości
skarżącej pismem z dnia 13 sierpnia 1994 r. Jak wynika
z datownika, pismo to dotarło do siedziby skarżącej w dniu
23 sierpnia tego roku. Postępowanie17      W
tych okolicznościach skarżąca wniosła skargę w niniejszej sprawie,
zarejestrowaną w sekretariacie Sądu w dniu
18 października 1994 r.18      Procedura
pisemna została przeprowadzona prawidłowo. Decyzją z dnia
9 marca 1995 r., po zapoznaniu się z uwagami stron, Sąd
przydzielił sprawę pierwszej izbie, złożonej z trzech sędziów. Na
podstawie sprawozdania na rozprawę Sąd postanowił otworzyć procedurę
ustną bez przeprowadzania środków dowodowych. Zastosował natomiast pewne
środki organizacji postępowania. Strony przedstawiły stanowiska oraz
udzieliły odpowiedzi na pytania Sądu na rozprawie w dniu
27 września 1995 r. Na zakończenie rozprawy prezes ogłosił
zamknięcie procedury ustnej. Żądania stron19      Skarżąca wnosi do Sądu o:–        stwierdzenie
nieważności decyzji Komisji REM 4/94 z dnia 18 lipca
1994 r., skierowanej do Republiki Francuskiej, reprezentowanej
przez dyrekcję generalną ceł i podatków pośrednich;–        uznanie
wniosku o zwrot przekazanego za pośrednictwem francuskiej dyrekcji
generalnej ceł i podatków pośrednich za zasadny co do istoty,
z zastrzeżeniem kontroli przez nią kwoty należności celnych do
zwrotu;–        obciążenie pozwanej kosztami postępowania.20      Komisja wnosi do Sądu o:–        oddalenie skargi;–        obciążenie skarżącej kosztami postępowania. W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności decyzji21      Na
poparcie żądania stwierdzenia nieważności decyzji skarżąca podnosi trzy
zarzuty, oparte kolejno na naruszeniu zasady kontradyktoryjności
z tego względu, że nie umożliwiono jej przedstawienia Komisji
własnych argumentów, naruszeniu zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań
z tego względu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna ze słusznymi
oczekiwaniami, jakie mogła ona żywić na podstawie zapewnień francuskich
organów celnych w kwestii zwrotu uiszczonych należności, oraz na
błędnej wykładni pojęcia „sytuacji szczególnej” w rozumieniu
art. 13 rozporządzenia nr 1430/79 w zmienionym brzmieniu
z tego względu, że Komisja w sposób oczywisty nie
przeanalizowała jej rzeczywistej sytuacji z punktu widzenia
wszystkich możliwych ewentualności. Zdaniem Sądu w pierwszej
kolejności należy rozpatrzyć zarzut oparty na naruszeniu zasady
kontradyktoryjności. W przedmiocie zarzutu naruszenia zasady kontradyktoryjności Argumenty stron22      Skarżąca
twierdzi, że zasada kontradyktoryjności, niezbędna dla zabezpieczenia
prawa do obrony – uznanego za jedną z zasad podstawowych prawa
wspólnotowego – jest regułą znajdującą powszechne zastosowanie, zgodnie
z którą adresaci decyzji władz publicznych dotyczących
w istotnym stopniu ich interesów winni mieć możliwość
przedstawienia w sposób użyteczny swojego punktu widzenia (wyroki
Trybunału: z dnia 23 października 1974 r. w sprawie
17/74 Transocean Marine Paint przeciwko Komisji, Rec. str. 1063,
pkt 15, i z dnia 9 listopada 1983 r. w sprawie
322/81 Michelin przeciwko Komisji, Rec. str. 3461, pkt 7).
Zasada kontradyktoryjności znajduje zastosowanie nie tylko
w postępowaniach mogących prowadzić do zastosowania sankcji, ale
także w tych, które mogą nieść niekorzystne skutki dla
przedsiębiorstw, jak to ma miejsce w niniejszym przypadku.23      Skarżąca
przypomina, że nie miała możliwości przedstawić swoich argumentów ani
grupie ekspertów, ani służbom Komisji. Podkreśla ona w związku
z tym, że naruszenie zasady kontradyktoryjności spowodowało
w niniejszym przypadku popełnienie przez Komisję błędu
w ocenie i doprowadziło do zastosowania rozporządzenia
nr 4142/87 w sposób zupełnie nieodpowiadający jej rzeczywistej
sytuacji. Francuskie organy celne nie wskazały bowiem
w przekazanych Komisji dokumentach roli, jaką same odegrały
w wydarzeniach, które były podstawą wniosku o zwrot. Stąd
skarżąca pozbawiona została możliwości przedstawienia argumentów
istotnych dla obrony jej sprawy przed Komisją i grupą ekspertów.24      Komisja,
zgadzając się co do wagi zasady kontradyktoryjności, powołuje się na
orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym procedura wydawania
decyzji w sprawie zwrotu, złożona z kolejnych etapów,
z czego niektóre mają miejsce na szczeblu krajowym (złożenie
wniosku przez przedsiębiorstwo, wstępne rozpatrzenie przez organy
celne), a niektóre na szczeblu wspólnotowym (przedstawienie wniosku
Komisji, rozpatrzenie sprawy przez komitet, zasięgnięcie opinii grupy
ekspertów, decyzja Komisji, notyfikacja zainteresowanemu państwu
członkowskiemu), daje zainteresowanym wszystkie niezbędne gwarancje
prawne [wyroki: z dnia 17 marca 1983 r. w sprawie
294/81 Control Data przeciwko Komisji, Rec. str. 911, z dnia
13 listopada 1984 r. w sprawach połączonych 98/83
i 230/83 Van Gend & Loos przeciwko Komisji, Rec.
str. 3763, i z dnia 6 lipca 1993 r. w sprawach
połączonych C‑121/91 i C‑122/91 CT Control (Rotterdam) i JCT
Benelux przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3873, pkt 48].25      Twierdzi
ona, że w niniejszym przypadku postępowanie to zostało
przeprowadzone prawidłowo, pozwalając skarżącej na przedstawienie
argumentów francuskim organom celnym, które poparły jej wniosek
o zwrot wobec Komisji i grupy ekspertów. Jeżeli organy
francuskie nie wskazały roli, jaką same odegrały w sprawie, to
prawdopodobnie dlatego, że uznały tę okoliczność za niedostatecznie
udowodnioną, albo dlatego, że pozostaje ona bez wpływu na ocenę wniosku
co do istoty. Poza tym Komisja nie odczuwała potrzeby, biorąc pod uwagę
przekazaną dokumentację, zwrócenia się o dodatkowe informacje,
które w każdym razie nie zmieniłyby rozstrzygnięcia przyjętego
w zaskarżonej decyzji.26      W
odpowiedzi na jedno z pytań Sądu, dotyczące ewentualnej możliwości
zastosowania tu linii orzecznictwa przyjętej w wyroku z dnia
21 listopada 1991 r. w sprawie C‑269/90 Technische
Uniwersität München, Rec. str. I‑5469, Komisja uznała za niemożliwe
przeniesienie tego rozstrzygnięcia na grunt niniejszego sporu. Powody,
dla których sprawa trafiła do Komisji, są bowiem w obu sprawach
całkowicie odmienne. W sprawie C‑269/90 chodziło
o przeniesienie technicznej analizy wniosku o udzielenie
zwolnienia przewidzianego dla aparatury naukowej na najbardziej
odpowiedni szczebel decyzji, gdyż organy krajowe uznały, że Komisja ze
wsparciem państw członkowskich jest w stanie lepiej niż one same
dokonać porównań technicznych i zbadać, czy we Wspólnocie istnieje
podobna aparatura. Natomiast w niniejszym przypadku, dotyczącym
zwrotu należności celnych, dewolucja kompetencji związana jest
z kierunkiem rozstrzygnięcia i jego skutkami dla dochodów
własnych Wspólnoty, gdyż Komisja jest kompetentna do decydowania
o ewentualnym przyznaniu zwrotu, podczas gdy w odniesieniu do
odmowy zwrotu uprawnione pozostają państwa członkowskie. Komisja
powtarza, że dodatkowe informacje, jakie skarżąca zamierzała przedstawić
na poparcie wniosku, w każdym razie nie wpłynęłyby na zmianę
przyjętego rozstrzygnięcia.27      W
odpowiedzi na jedno z pytań Sądu, dotyczące procedury szczególnego
przeznaczenia, Komisja przypomniała wreszcie, że uzyskanie zezwolenia
jest niezbędnym warunkiem możliwości skorzystania z tej procedury.
Jest jej zdaniem oczywiste, że zarówno na etapie wydawania zezwolenia,
jak przede wszystkim na etapie deklaracji wprowadzenia do swobodnego
obrotu zainteresowany musi być w stanie zidentyfikować towary
spełniające warunki przyznania szczególnego przeznaczenia.
W przypadku skarżącej jedyne zgodne z prawem rozwiązanie
polegałoby zatem na dokonaniu identyfikacji tych towarów najpóźniej
w chwili składania deklaracji wprowadzenia do swobodnego obrotu.
Jasne jest jednak, że uprzednie uzyskanie zezwolenia na zastosowanie
procedury szczególnego przeznaczenia stawało się bezprzedmiotowe, jeżeli
skarżąca nie była w stanie rozdzielić towarów o przeznaczeniu
cywilnym i towarów o przeznaczeniu wojskowym w chwili
wprowadzania do swobodnego obrotu. Komisja wnioskuje z tego, że
skarżąca nie mogła w żadnym razie, nawet gdyby chciała, uzyskać
zezwolenia na zastosowanie procedury szczególnego przeznaczenia, ani
w związku z tym odnieść wynikających z tego korzyści. Ocena Sądu28      Należy
na wstępnie stwierdzić, że zgodnie z opisanymi powyżej
uregulowaniami postępowanie administracyjne, w wyniku którego
wydano zaskarżoną decyzję, składało się z kolejnych etapów na
szczeblu krajowym, gdy skarżąca złożyła organom francuskim wniosek
o zwrot wraz z dokumentami uzasadniającymi ten wniosek,
a następnie na szczeblu wspólnotowym, gdy organy francuskie
opracowały i przekazały dokumentację sprawy skarżącej do Komisji,
która po zasięgnięciu opinii grupy ekspertów uznała wniosek o zwrot
za bezzasadny.29      W
tych okolicznościach Komisja twierdzi, powołując się na ww. wyroki
w sprawach Control Data przeciwko Komisji, Van Gend & Loos
przeciwko Komisji, a w szczególności CT Control (Rotterdam)
i JCT Benelux przeciwko Komisji, że w niniejszym przypadku
prawo skarżącej do przedstawienia stanowiska nie zostało naruszone, gdyż
w spornym postępowaniu umożliwiono jej przedstawienie wszystkich
argumentów francuskim organom celnym, a akta jej sprawy, przekazane
przez te organy, były do dyspozycji zarówno grupy ekspertów, jak
Komisji.30      Sąd
stwierdza w tej kwestii, że w postępowaniu tego rodzaju jak
postępowanie będące przedmiotem niniejszego sporu prawo skarżącego do
przedstawienia stanowiska winno rzeczywiście być chronione
w pierwszym rzędzie w ramach stosunków między zainteresowanym
a administracją krajową. Rozporządzenie nr 2454/93 przewiduje
bowiem jedynie kontakty między zainteresowanym a administracją
krajową, z jednej strony, oraz między tą administracją
a Komisją z drugiej. Jednakże, mimo iż przepisy te nie
przewidują bezpośrednich kontaktów między służbami Komisji
a zainteresowanym, nie oznacza to w sposób bezwzględny, że
Komisja może w każdym przypadku, gdy rozpatruje wniosek
o zwrot, poprzestać na danych przekazanych jej przez administrację
krajową. Trzeba w tej kwestii przypomnieć, że art. 905
ust. 2 rozporządzenia nr 2454/93 pozwala Komisji wystąpić do
zainteresowanego państwa członkowskiego o dodatkowe informacje.
W związku z tym zbadać należy, czy w niniejszym przypadku
Komisja miała obowiązek wystąpić z takim wnioskiem, aby zapewnić
poszanowanie prawa skarżącej do przedstawienia stanowiska za pomocą
dodatkowych wyjaśnień udzielonych najpierw przez skarżącą administracji
francuskiej, a następnie przekazanych Komisji.31      Należy
podkreślić, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy różnią się
zasadniczo od okoliczności spraw wymienionych w pkt 24
i 29 powyżej. W tym przypadku bowiem skarżąca powołuje się na
niekompletność dokumentacji opracowanej i przekazanej przez krajowe
organy celne, podczas gdy w żadnej z trzech wymienionych
wyżej spraw nie podnoszono tego rodzaju zarzutu. W sprawach CT
Control (Rotterdam) i JCT Benelux przeciwko Komisji skarżący
przyznali nawet, że wszystkie argumenty, jakie mogli podnieść, zostały
przedstawione we wniosku i nie było żadnego nowego elementu,
którego nie mogliby włączyć do swojej argumentacji (pkt 49 wyroku).
W tym przypadku natomiast skarżąca oświadczyła w odpowiedzi
na środki organizacji postępowania zastosowane przez Sąd, że nie brała
udziału w opracowaniu dokumentacji, że nie miała możliwości
zapoznać się z nią przed jej przekazaniem i że
w rzeczywistości nigdy się z nią nie zapoznała.32      Ponadto
trzeba przypomnieć, że w ww. wyroku w sprawie Technische
Uniwersität München, mającej za przedmiot zwolnienie od należności
celnych w przywozie aparatury naukowej, Trybunał stwierdził, iż
w przypadku postępowania administracyjnego wymagającego złożonych
analiz technicznych Komisji przysługuje szeroki zakres uznania,
i podkreślił przy tym, iż wraz z takim szerokim zakresem
uznania szczególnej wagi nabiera potrzeba zapewnienia ochrony, jaką daje
prawo wspólnotowe w postępowaniu administracyjnym, której
elementem jest zwłaszcza prawo zainteresowanego do przedstawienia
swojego punktu widzenia (pkt 13 i 14). Ponieważ obowiązujące
uregulowania wspólnotowe nie przewidywały możliwości złożenia przez
importera wyjaśnień przed Komisją, jakkolwiek jego informacje
o charakterystyce importowanej aparatury naukowej i planowanym
wykorzystaniu mogły być bardzo pomocne, Trybunał orzekł, że prawo do
przedstawienia stanowiska w tego rodzaju postępowaniu wymaga, by
zainteresowanemu umożliwiono w postępowaniu przed Komisją zajęcie
stanowiska i przedstawienie w sposób użyteczny swojego punktu
widzenia w kwestii poprawności ustaleń faktycznych,
a w razie potrzeby także w odniesieniu do dokumentów
przyjętych przez instytucję Wspólnoty za podstawę rozstrzygnięcia
(pkt 23–25).33      Należy
ustalić, czy przedstawione powyżej rozumowanie Trybunału może również
znaleźć zastosowanie w odniesieniu do postępowania w trybie
art. 13 rozporządzenia nr 1430/79 w zmienionym brzmieniu,
jak w niniejszej sprawie. W kwestii tej Komisja zaznacza,
niewątpliwie słusznie, że wydając decyzje w sprawie zwrotu
należności celnych, nie dokonuje „złożonych analiz technicznych”.
Zdaniem Sądu jednak to nie szczególny, techniczny charakter sprawy może
być źródłem prawa zainteresowanego do przedstawienia stanowiska przed
Komisją, lecz zakres uznania, jakim Komisja dysponuje w tej
dziedzinie.34      Sąd
stwierdza zaś, że przy stosowaniu art. 13 rozporządzenia
nr 1430/79 w zmienionym brzmieniu, określonego przez Trybunał
jako „ogólna klauzula słuszności” (wyrok z dnia 15 grudnia
1983 r. w sprawie 283/82 Schoellershammer przeciwko Komisji,
Rec. str. 4219, pkt 7), Komisji przysługuje w wielu
kwestiach szeroki zakres uznania. Po pierwsze, przepis ten dotyczy
„sytuacji szczególnych”, co w sposób nieunikniony zakłada wzięcie
przez Komisję pod uwagę i wyważenie, spośród szeregu okoliczności
faktycznych i prawnych, tych, które mogą mieć istotne znaczenie dla
ostatecznego rozstrzygnięcia. Po drugie, Komisja winna ustalić, czy
zainteresowany dopuścił się nie tylko zaniedbania, lecz zaniedbania
„rażącego”. Wreszcie zgodnie z art. 907 rozporządzenia
nr 2454/93 Komisja ma obowiązek zasięgnąć, przed wydaniem decyzji,
opinii grupy ekspertów, co oznacza, że może się do tej opinii przychylić
lub nie. W tych okolicznościach zdaniem Sądu w postępowaniu
w trybie art. 13 rozporządzenia nr 1430/79
w zmienionym brzmieniu Komisji przysługuje zakres uznania co
najmniej tak szeroki jak ten, który Trybunał przyznał jej w ww.
wyroku w sprawie Technische Uniwersität München. Stąd
w postępowaniu w sprawie zwrotu należności celnych zapewnić
należy poszanowanie prawa do przedstawienia stanowiska.35      W
niniejszym przypadku należy stwierdzić, że dokumentacja przekazana
Komisji przez francuskie organy celne obejmuje pismo skarżącej do
administracji celnej z dnia 12 lipca 1993 r.,
w którym wspomina ona o trudnościach z utworzeniem
własnego składu celnego oraz o „zapewnieniu” o ewentualnym
zwrocie należności celnych uiszczonych w latach 1990–1992.
Tymczasem korespondencja między skarżącą a francuską administracją
celną dotycząca tych dwóch kwestii nie znajduje się w dokumentacji.
Okazuje się więc, że Komisja wydała zaskarżoną decyzję na podstawie
niekompletnej dokumentacji sprawy.36      Wypada
dodać, że francuskie organy celne zaproponowały w przekazanej
dokumentacji przyznanie zwrotu, podkreślając, iż skarżącej nie można
zarzucić „żadnego zaniedbania”. Komisja, zamierzając postąpić wbrew tej
opinii i oddalić wniosek o zwrot z tego względu, że
skarżąca dopuściła się wręcz „rażącego zaniedbania” – a przymiotnik
„rażące” został wprost dodany na mocy ww. rozporządzenia
nr 3069/86 z dnia 7 października 1986 r. – miała
obowiązek umożliwić skarżącej przedstawienie jej stanowiska
administracji francuskiej. Tego rodzaju decyzja w kwestii stopnia
zaniedbania wymagała bowiem złożonej analizy prawnej, której można było
dokonać tylko na podstawie wszystkich istotnych danych
o okolicznościach faktycznych, w tym na temat decyzji
i deklaracji administracji krajowej składanych skarżącej. Zdaniem
Sądu w takiej sytuacji, gdy Komisja postawiła skarżącej poważny
zarzut „rażącego zaniedbania”, uznanie, iż ta ostatnia ma prawo do
przedstawienia administracji krajowej swojego stanowiska, jest jeszcze
bardziej konieczne niż w ww. sprawie Technische Uniwersität
München, w której Trybunał sformułował wymaganie umożliwienia
importerowi przedstawienia stanowiska w postępowaniu prowadzonym
przed Komisją, mimo że chodziło tam tylko o obiektywną analizę
techniczną aparatury naukowej.37      Natomiast
podkreślana przez Komisję okoliczność, że nawet francuski członek grupy
ekspertów, której opinii Komisja zasięgnęła przed wydaniem zaskarżonej
decyzji, wypowiedział się przeciwko przyznaniu zwrotu należności
celnych, jest bez znaczenia. Nie udowodniono bowiem ani nawet się nie
utrzymuje, że osoba ta znała wszystkie okoliczności sprawy.38      Zatem
zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu administracyjnym,
w którym doszło do naruszenia prawa skarżącej do przedstawienia
stanowiska.39      W
odniesieniu do twierdzenia Komisji, zgodnie z którym nawet wzięcie
pod uwagę dodatkowych informacji przedstawionych przez skarżącą przed
Sądem nie wpłynęłoby na zaskarżoną decyzję, należy uznać, że argument
ten, za pomocą którego Komisja zdaje się negować wagę stwierdzonego
powyżej naruszenia zasad postępowania, jest nie do przyjęcia. Sąd nie
może bowiem zastępować właściwych organów administracji ani wyprzedzać
rozstrzygnięcia, jakie przyjmą one w nowym postępowaniu
administracyjnym w świetle dokumentacji uzupełnionej przez
francuskie organy celne i skarżącą. Poza tym grupa ekspertów,
której opinii Komisji zobowiązana jest zasięgnąć zgodnie
z art. 907 rozporządzenia nr 2454/93 przed wydaniem
decyzji, nie zapoznała się jeszcze z taką uzupełnioną dokumentacją,
nie mogła więc wydać opinii z pełną znajomością sprawy.40      Jak
wynika z powyższego, zarzut oparty na naruszeniu zasady
kontradyktoryjności należy uwzględnić. Należy zatem stwierdzić
nieważność zaskarżonej decyzji bez potrzeby orzekania w przedmiocie
innych zarzutów podniesionych przez skarżącą. W przedmiocie żądania uznania wniosku o zwrot należności celnych za zasadny41      W
odpowiedzi na pytanie Sądu skarżąca podtrzymała to żądanie nawet na
wypadek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Skarżąca
podkreśliła w tej kwestii, że opiera wniosek o zwrot przede
wszystkim na uzasadnionych oczekiwaniach, jakie żywiła w związku
z deklaracjami francuskich organów celnych w sprawie zwrotu
uiszczonych należności. Taka podstawa prawna, wykraczająca poza ramy
zwykłego postępowania w trybie art. 905 i nast.
rozporządzenia nr 2454/93, podlega jej zdaniem wyłącznie
kompetencji Sądu i pozwala mu wydać wobec skarżącej bezpośrednio
wykonalną decyzję w przedmiocie żądanego zwrotu.42      W
tej kwestii wystarczy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na
podstawie art. 173 traktatu WE sąd wspólnotowy nie może, bez
naruszania uprawnień organów administracyjnych, nakazać instytucji
Wspólnoty podjęcia działań, jakich wymaga wykonanie wyroku
stwierdzającego nieważność decyzji (zob. na przykład postanowienie Sądu
z dnia 27 maja 1994 r. w sprawie T‑5/94 J. przeciwko
Komisji, Rec. str. II‑391, pkt 17, i wyrok Sądu
z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie T‑73/89 Barbi
przeciwko Komisji, Rec. str. II‑619, pkt 38). Artykuł 176
traktatu WE, zgodnie z którym instytucja, która wydała
nieważny akt zobowiązana jest podjąć odpowiednie kroki, stanowi bowiem
wyczerpujące uregulowanie w tej dziedzinie. Dodać należy, że
w każdym razie nastąpić musi ponowne wszczęcie przez Komisję
postępowania administracyjnego, zatem orzekanie przez Sąd
w przedmiocie zarzutu opartego na naruszeniu zasady ochrony
uzasadnionych oczekiwań byłoby przedwczesne.43      Stąd żądanie uznania wniosku o zwrot za zasadny jest niedopuszczalne. W przedmiocie kosztów44      Zgodnie
z art. 87 § 2 akapit pierwszy regulaminu kosztami
zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca
sprawę. Ponieważ Komisja przegrała sprawę w zasadniczej części,
należy obciążyć ją kosztami.Z powyższych względówSĄD (pierwsza izba)orzeka, co następuje:1)      Stwierdza
się nieważność decyzji Komisji REM 4/94 z dnia 18 lipca
1994 r., skierowanej do Republiki Francuskiej, reprezentowanej
przez generalną dyrekcję ceł i podatków pośrednich.2)      W pozostałym zakresie skarga zostaje odrzucona.3)      Komisja zostaje obciążona kosztami postępowania.Kirschner Kalogeropoulos TiiliWyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 9 listopada 1995 r.Sekretarz        Pełniący obowiązki prezesaH. Jung        H. Kirschner* Język postępowania: francuski.