62019CJ0049
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
25 ta’ Novembru 2020 (
*1
)
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu – Komunikazzjonijiet elettroniċi – Servizz universali u drittijiet tal-utenti fir-rigward tan-netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi – Direttiva 2002/22/CE – Netwerks u servizzi – Artikolu 13 – Finanzjament tal-obbligi ta’ servizz universali – Mekkaniżmu ta’ qsim – Prinċipji ta’ trasparenza, ta’ distorsjoni minima tas-suq, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità”
Fil-Kawża C‑49/19,
li għandha bħala suġġett rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont l-Artikolu 258 TFUE, ippreżentat fil-25 ta’ Jannar 2019,
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata inizjalment minn L. Nicolae, P. Costa de Oliveira u minn G. Braga da Cruz, sussegwentement minn L. Nicolae u M. G. Braga da Cruz, bħala aġenti,
rikorrenti,
vs
Ir-Repubblika Portugiża, irrappreżentata minn L. Inez Fernandes, P. Barros da Costa u minn M. J. Marques, bħala aġenti, assistiti minn D. Silva Morais, advogado,
konvenuta,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn E. Regan, President tal-Awla, M. Ilešič, E. Juhász (relatur), C. Lycourgos u I. Jarukaitis, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Szpunar,
Reġistratur: M. Ferreira, amministratur prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-11 ta’ Marzu 2020,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali ppreżentati fis-seduta tat-28 ta’ Mejju 2020,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tagħha l-Kummissjoni Ewropea titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha tikkonstata li, billi stabbilixxiet kontribuzzjoni straordinarja għall-finijiet tal-qsim tal-ispiża netta tal-obbligi ta’ servizz universali b’effett mis-sena 2007, konformement mal-Lei n.o 35/2012 procede à criação do fundo ta’ compensação do serviço universal ta’ comunicações eletrónicas previsto na Lei das Comunicações Eletrónicas, destinado ao financiamento dos custos líquidos decorrentes da prestação do serviço universal (il-Liġi Nru 35/2012 li Toħloq il-Fond ta’ Kumpens tas-Servizz Universali Previst mil-Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, Intiż għall-Finanzjament tal-Ispejjeż Netti li Jirriżultaw mill-Provvista tas-Servizz Universali), tat-23 ta’ Awwissu 2012 (Diário da República, Serje 1, Nru 163, tat-23 ta’ Awwissu 2012), emendata u kkonsolidata bil-Lei n.o 149/2015 (il-Liġi Nru 149/2015), tal-10 ta’ Settembru 2015 (Diário da República, Serje 1, Nru 177, tal-10 ta’ Settembru 2015) (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 35/2012”), ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 13(3) u t-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva Servizz Universali) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 367).
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
2
Il-premessa 23 tad-Direttiva 2002/22 tistipula:
“L-ispiża netta ta’ obbligi ta’ servizz universali jista’ jinqasam bejn l-impriżi kollha jew ċerti klassijiet speċifikati tagħhom. L-Istati Membri għandhom jassiguraw li l-mekkaniżmu tal-qsim jirrispetta il-prinċipji tat-trasparenza, l-anqas distorsjoni tas-suq, non-diskriminazzjoni u l-proporzjonalità. L-anqas distorsjoni tas-suq tfisser li l-kontribuzzjonijiet għandhom jiġu rkuprati b’mod li sa fejn hu possibbli jimminimizza l-impatt li l-piż finanzjarju li jaqa’ fuq l-utenti finali, per eżempju billi jitqassmu l-kontribuzzjonijiet fl-aktar firxa wiesa’ possibbli.”
3
L-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“Meta l-Istati Membri jaħtru mpriżi f’parti jew fit-territorju kollu nazzjonali bħala li jkollhom obbligi ta’ servizz universali, għandhom jagħmlu dan billi jużaw mekkaniżmu ta’ ħatra effiċjenti, oġġettiv, trasparenti u mhux diskriminatorju, li bih ebda mpiża ma tkun a priori eskluża milli tiġi maħtura. Dawk il-metodi ta’ ħatra għandhom jassiguraw li s-servizz universali jiġi provdut b’mod effiċjenti fl-ispiża u jista’ jintuża bħala mezz biex tiġi stabbilita l-ispiża netta ta’ l-obbligu tas-servizz universali skond l-Artikolu 12”
4
L-Artikolu 12 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Stima ta’ l-ispejjeż ta’ obbligi ta’ servizz universali”, jipprevedi:
“1.   Fejn l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jqiesu li forniment ta’ servizz universali kif stipulat fl-Artikoli 3 sa 10 jista’ jirrappresenta piż inġust fuq impriżi maħtura biex ifornu servizz universali, għandhom jikkalkolaw l-ispejjeż netti tal-forniment tiegħu.
Għal dak l-iskop l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom:
a)
jikkalkolaw l-ispiża netta ta’ l-obbligu tas-servizz universali, waqt li jieħdu kont ta’ xi benefiċċju tas-suq li jinġema għal impriża maħtura biex tipprovdi servizz universali, skond l-Anness IV, Taqsima A; jew
b)
jagħmlu użu ta’ l-ispejjeż netti għall-forniment tas-servizz universali identifikat minn mekkaniżmu magħżul skond l-Artikolu 8(2).
2.   Il-kontabilità u/jew informazzjoni oħra li sservi bħala bażi għall-kalkolu ta’ l-ispiża netta ta’ obbligi ta’ servizz universali taħt il-paragrafu 1 (a) għandhom jiġu awditjati jew verifikati mill-awtorità regolatorja nazzjonali jew korp indipendenti mill-partijiet relevanti u approvat mill-awtorità regolatorja nazzjonali. Ir-riżultat tal-kalkolu ta’ l-ispejjeż u l-konklużjonijiet tal-verifika għandhom jintgħamlu pubblikament disponibbli.”
5
L-Artikolu 13 tal-istess direttiva, intitolat “Iffinanzjar ta’ obbligi ta’ servizz universali”, jipprovdi:
“1.   Fejn, fuq il-bażi tal-kalkolu ta’ l-ispejjeż netti msemmija fl-Artikolu 12, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jsibu li mpriża hija suġġetta għal piż inġust, l-Istati Membri għandhom, fuq talba minn impriża maħtura, jiddeċiedu:
a)
li jintroduċu mekkaniżmu biex jikkumpensaw lil dik l-impriża għall-ispiża netta stabbilita taħt kondizzjonijiet trasparenti minn fondi pubbliċi; u/jew
b)
jaqsmu l-ispiża netta ta’ l-obbligu tas-servizz universali bejn il-fornituri ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi.
2.   Fejn l-ispiża netta tinqasam taħt il-paragrafu 1 (b), l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu mekkaniżmu ta’ qsim amministrat mill-awtorità regolatorja nazzjonali jew korp indipendenti mill-benefiċjarji taħt is-sorveljanza ta’ l-awtorità regolatorja nazzjonali. L-ispiża netta biss, kif stabbilita taħt l-Artikolu 12, ta’ l-obbligi stabbiliti fl-Artikoli 3 sa 10 tista’ tiġi ffinanzjata.
3.   Il-mekkaniżmu tal-qsim għandu jirrispetta l-prinċipji tat-trasparenza, l-anqas distorsjoni tas-suq, non-diskriminazzjoni u proporzjonalità skond il-prinċipji ta’ l-Anness IV, Taqsima B. L-Istati Membri jistgħu jagħżlu li ma jeħtieġux kontribuzzjonijiet minn impriżi li l-valur tal-bejgħ nazzjonali tagħhom ikun anqas minn limitu ffissat.
4.   Kull ħlasijiet relatati mal-qsim ta’ l-ispiża ta’ obbligi ta’ servizz universali għandhom jiġu disassoċċjati u identifikati separatament għal kull impriża. Dawk il-ħlasijiet m’għandhomx ikunu mposti jew miġbura minn impriżi li ma jfornux servizzi fit-territorju ta’ l-Istat Membru li jkun stabbilixxa l-mekkaniżmu tal-qsim.”
6
L-Artikolu 14 ta’ tad-Direttiva 2002/22, intitolat “Trasparenza”, jipprevedi:
“1.   Fejn il-mekkaniżmu għall-qsim ta ta’ l-ispiża netta ta’ l-obbligi ta’ servizzi universali kif imsemmi fl-Artikolu 13 jiġi stabbilit, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jassiguraw li l-prinċipji għall-qsim ta’ l-ispiża, u d-dettalji tal-mekkaniżmu wżat, jkunu pubblikament disponibbli.
2.   Bla ħsara għar-regoli tal-Komunità u nazzjonali dwar il-kunfidenzjalità tan-negozju, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jassiguraw li rapport ta’ kull sena jiġi ppublikat li jagħti l-ispiża kalkolata ta’ l-obbligi tas-servizz universali, waqt li jidentifika l-kontribuzzjonijiet magħmula mill-impriżi kollha nvoluti, u jidentifika kull benefiċċju tas-suq, li jistgħu jkun inġemgħu għall-impriża/i maħtura biex ifornu servizz universali, fejn fond ikun attwalment stabbilit u jaħdem.”
7
L-Anness IV ta’ din id-direttiva, intitolat “Kalkolu ta’ l-Ispiża Netta, jekk Ikun Hemm, ta’ Obbligi ta’ Servizz Universali u l-Istabbiliment ta’ Kull Mekkaniżmu ta’ Rkupru jew Qsim Skond l-Artikoli 12 u 13”, jinkludi, b’mod partikolari, it-Taqsima B, li min-naħa tagħha hija intitolata “Irkupru ta’ spejjeż netti ta’ obbligi ta’ servizz universali”, li hija fformulata kif ġej:
“L-irkupru jew l-iffinanzjar ta’ kull spiża netta ta’ obbligi ta’ servizz universali jeħtieġ li mpriżi maħtura b’obbligi ta’ servizz universali jiġu kumpensati għas-servizzi li jfornu taħt kondizzjonijiet mhux kummerċjali. Minħabba li dak il-kumpens jinvolvi trasferimenti finanzjarji, l-Istati Membri għandhom jassiguraw li dawn jitwettqu b’mod oġġettiv, trasparenti, mhux diskriminatorju u proporzjonat. Dan ifisser li t-trasferimenti jirriżultaw fl-anqas distorsjoni ta’ kompetizzjoni u tad-domanda ta’ l-utent.
Skond l-Artikolu 13(3), mekkaniżmu ta’ qsim ibbażat fuq fond għandu juża mezzi trasparenti u newtrali għall-ġbir ta’ kontribuzzjonijiet li jevitaw il-perikolu ta’ impozizzjon doppja ta’ kontribuzzjonijiet li jaqgħu kemm fuq l-outputs u fuq l-inputs ta’ l-impriżi.
Il-korp indenpendenti li jamministra l-fond għandu jkun responsabbli għall-ġbir tal-kontribuzzjonijiet minn impriżi li huma stmati bħala li għandhom l-obbligu li jikkontribwixxu għall-ispiża netta ta’ l-obbligi ta’ servizz universali fl-Istat Membru u għandu jissorvelja it-trasferiment tas-somom dovuti u/jew ħlasijiet amministrattivi lill-impriżi ntitolati li jirċievu l-ħlasijiet minn dak il-fond.”
Id-dritt Portugiż
Il-Liġi Nru 5/2004
8
Il-Lei n.o 5/2004 das Comunicações Electrónicas (il-Liġi Nru 5/2004 dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi), tal-10 ta’ Frar 2004 (Diário da República, Serje I-A, Nru 34, tal-10 ta’ Frar 2004), kif emendata l-aħħar bid-Decreto-Lei n.o 92/2017 (id-Digriet Liġi Nru 92/2017), tal-31 ta’ Lulju 2017 (Diário da República, Serje 1, Nru 146, tal-31 ta’ Lulju 2017) (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 5/2004”), ittrasponiet id-Direttiva 2002/22 fl-ordinament ġuridiku Portugiż.
9
L-Artikolu 97 tal-Liġi Nru 5/2004 jipprovdi:
“1.   Wara li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ spejjeż netti marbuta mas-servizz universali kkunsidrati bħala eċċessivi mill-awtorità regolatorja nazzjonali, il-gvern għandu, fuq talba tal-fornituri rispettivi, jistabbilixxi kumpens adegwat permezz ta’ wieħed miż-żewġ mekkaniżmi jew permezz taż-żewġ mekkaniżmi li ġejjin:
a)
ġbir minn fondi pubbliċi;
b)
tqassim tal-ispiża bejn l-impriżi l-oħrajn li jipprovdu, fit-territorju nazzjonali, netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi aċċessibbli għall-pubbliku.
2.   Meta jiġi applikat il-mekkaniżmu previst fil-punt b) tal-paragrafu preċedenti, għandu jiġi stabbilit fond ta’ kumpens, li fih jikkontribwixxu l-impriżi li jipprovdu netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi aċċessibbli għall-pubbliku, amministrat mill-awtorità regolatorja nazzjonali jew minn organu indipendenti ieħor magħżul mill-gvern u mqiegħed taħt is-superviżjoni tal-awtorità regolatorja nazzjonali.
3.   Il-kriterji għat-tqassim tal-ispiża netta tas-servizz universali bejn l-impriżi li għandhom jikkontribwixxu huma ddefiniti mill-gvern, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza, ta’ distorsjoni minima tas-suq, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità.
[…].”
Il-Liġi Nru 35/2012
10
Il-Liġi Nru 35/2012 stabbilixxiet fond ta’ kumpens tas-servizz universali ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi sabiex jiġu ffinanzjati l-ispejjeż netti li jirriżultaw mill-osservanza tal-obbligi ta’ servizz universali u sabiex jiġi ggarantit it-tqassim ta’ dawn l-ispejjeż bejn l-impriżi li għandhom jikkontribwixxu fih (iktar ’il quddiem il-“fond ta’ kumpens”).
11
L-Artikolu 6 tal-Liġi Nru 35/2012 jipprevedi:
“Il-fond ta’ kumpens iservi sabiex jiġu ffinanzjati l-ispejjeż netti tas-servizz universali ddeterminati fil-kuntest tal-proċeduri ta’ sejħa għal offerti msemmija fl-Artikolu 99(3) tal-Liġi Nru 5/2004 tal-10 ta’ Frar 2004, emendata u kkonsolidata bil-Liġi Nru 51/2011 tat‑13 ta’ Settembru 2011, u kkunsidrati bħala eċċessivi mill-[Autoridade Nacional de Comunicações (Anacom) (l-Awtorità Nazzjonali tal-Komunikazzjonijiet, il-Portugall)] konformement mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 95(1)(b), u tal-Artikolu 97 tal-istess liġi, kif ukoll sabiex jiġu ffinanzjati l-ispejjeż netti tas-servizz universali msemmija fil-Kapitolu V.”
12
L-Artikolu 17 tal-Liġi Nru 35/2012, intitolat “Finanzjament tal-ispejjeż netti għall-perijodu qabel l-għażla permezz ta’ sejħa għal offerti”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Il-fond ta’ kumpens stabbilit b’din il-liġi għandu wkoll jippermetti l-kumpens għall-ispejjeż netti tas-servizz universali sostnuti sal-bidu tal-provvista tas-servizz universali mill-fornitur jew mill-fornituri ta’ servizzi magħżula konformement mal-Artikolu 99(3) tal-Liġi Nru 5/2004 tal-10 ta’ Frar 2004, emendata u kkonsolidata bil-Liġi Nru 51/2011, tat‑13 ta’ Settembru 2011, skont il-kundizzjonijiet kumulattivi li ġejjin:
a)
l-eżistenza ta’ spejjeż netti tiġi stabbilita wara verifika u dawn l-ispejjeż huma kkunsidrati bħala eċċessivi mill-[Anacom] skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 95(1)(a), tal-Artikolu 95(2), u tal-Artikoli 96 u 97 tal-Liġi Nru 5/2004 tal-10 ta’ Frar 2004, kif emendata u kkonsolidata bil-Liġi Nru 51/2011 tat‑13 ta’ Settembru 2011;
b)
il-fornitur tas-servizz universali jitlob lill-gvern kumpens għall-ispejjeż imsemmija fil-paragrafu preċedenti.
2.   L-ammont tal-ispejjeż netti li għandhom jiġu kkumpensati għall-perijodu ta’ qabel l-għażla wara sejħa għal offerti jikkorrispondi għall-ammont li jiġi approvat mill-[Anacom], skont it-termini previsti fil-paragrafu preċedenti (a)”
13
L-Artikolu 18(1) tal-Liġi Nru 35/2012 jipprevedi:
“1.   L-impriżi li jipprovdu netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjonijiet u/jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi aċċessibbli għall-pubbliku fit-territorju nazzjonali għandhom iħallsu kontribuzzjoni straordinarja lill-fondi ta’ kumpens għal kull sena finanzjarja 2013, 2014 u 2015. Din il-kontribuzzjoni straordinarja hija esklużivament intiża sabiex tiffinanzja l-ispejjeż netti msemmija fl-artikolu preċedenti, approvati mill-[Anacom] matul dawn is-snin.
[…]
5.   Il-kontribuzzjoni straordinarja msemmija fil-paragrafu 1 tirrappreżenta 3 % tad-dħul mill-bejgħ annwali eliġibbli ta’ kull entità, fl-osservanza tal-limiti ffissati fil-punti li ġejjin.
6.   L-ammont tal-kontribuzzjoni straordinarja li kull impriża għandha tħallas qatt ma jista’ jaqbeż il-valur li jirriżulta mil-qsim tal-ispejjeż netti msemmi fl-Artikolu 17(2), mill-impriżi li għandhom l-obbligu li jikkontribwixxu, proporzjonalment għad-dħul mill-bejgħ eliġibbli tagħhom
[…]”.
14
Skont l-Artikolu 20 tal-Liġi Nru 35/2012, l-ammont tal-kontribuzzjoni straordinarja li jikkorrispondi għal kull sena finanzjarja għandu jitħallas f’perijodu ta’ ħames snin.
Il-proċedura prekontenzjuża"
15
Fit‑13 ta’ Diċembru 2012, permezz tas-sistema “EU Pilot”, il-Kummissjoni bagħtet ittra lir-Repubblika Portugiża li fiha talbitha kjarifiki dwar il-kompatibbiltà tal-fond ta’ kumpens mal-Artikolu 13 u mat-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-kumpens għall-ispejjeż netti sostnuti mill-fornitur tas-servizz universali PT Comunicações, fl-imgħoddi u matul perijodu qabel l-għażla ġdida tagħha permezz ta’ proċedura ta’ sejħa għal offerti bħala fornitur tas-servizz universali.
16
Fil‑21 ta’ Frar 2013, l-awtoritajiet Portugiżi wieġbu għal din l-ittra. Huma pprovdew informazzjoni addizzjonali waqt laqgħa mad-dipartimenti tal-Kummissjoni li nżammet fit‑23 ta’ Ottubru 2014, u sussegwentement permezz ta’ ittra tal‑5 ta’ Diċembru 2014.
17
Peress li ma kinitx issodisfatta b’dawn il-punti tar-risposta, fis‑27 ta’ Frar 2015, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Portugiża. Fir-risposta tagħhom tad‑29 ta’ April 2015, din tal-aħħar iddikjarat mill-ġdid li l-leġiżlazzjoni Portugiża u l-implimentazzjoni tagħha kellhom jiġu kkunsidrati bħala kompatibbli mar-rekwiżiti tad-Direttiva 2002/22, u inkluż f’dak li jirrigwarda l-prinċipji ta’ trasparenza, ta’ distorsjoni minima tas-suq, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità.
18
Wara li eżaminat din ir-risposta, il-Kummissjoni bagħtet opinjoni motivata lir-Repubblika Portugiża permezz ta’ ittra tad‑29 ta’ April 2016, fejn stiednet lil dan l-Istat Membru jieħu l-miżuri neċessarji sabiex jikkonforma ruħu ma’ din l-opinjoni motivata f’terminu ta’ xahrejn minn meta jirċieviha.
19
L-awtoritajiet Portugiżi rrispondew għall-opinjoni motivata permezz ta’ ittra tal‑1 ta’ Lulju 2016. Wara laqgħa mad-dipartimenti tal-Kummissjoni li nżammet fis‑7 ta’ Settembru 2016, l-awtoritajiet Portugiżi, permezz ta’ ittra tal‑14 ta’ Ottubru 2016, kkompletaw ir-risposta tagħhom u bagħtu informazzjoni addizzjonali lill-Kummissjoni.
20
Saru żewġ laqgħat oħra bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Portugiżi fix-xahar ta’ Jannar u f’dak ta’ Lulju 2017. F’din l-aħħar laqgħa ġew eżaminati diversi soluzzjonijiet sabiex tinstab soluzzjoni għat-tilwima bejn il-partijiet. Sussegwentement, il-Kummissjoni talbet li tintbagħtilha proposta ta’ soluzzjoni, flimkien mal-indikazzjoni ta’ terminu ta’ eżekuzzjoni. Fiż-żewġ ittri li ntbagħtu sussegwentement lill-Kummissjoni fl‑14 ta’ Marzu 2017 u fit‑12 ta’ Settembru 2018, l-awtoritajiet Portugiżi, minn naħa, ipproponew l-organizzazzjoni ta’ laqgħa ġdida u, min-naħa l-oħra, irrimarkaw li huma kienu jqisu prudenti li jistennew ir-riżultati tal-proċeduri mibdija minn ċerti operaturi quddiem il-qrati nazzjonali u li kellhom bħala suġġett il-kwistjoni kkonċernata minn din il-kawża.
21
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni ppreżentat dan ir-rikors.
Fuq ir-rikors
22
Il-Kummissjoni tallega, fil-konfront tar-Repubblika Portugiża, li l-kontribuzzjoni straordinarja lill-fond ta’ kumpens, prevista fl-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 35/2012 (iktar ’il quddiem il-“kontribuzzjoni straordinarja”), ma hijiex konformi mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 13(3) u mit-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22.
23
Il-Kummissjoni tosserva li, konformement mad-dispożizzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti, jekk Stat Membru jagħżel il-mekkaniżmu ta’ qsim tal-ispejjeż netti li jirriżultaw mill-provvista tas-servizz universali bejn il-fornituri ta’ netwerks u ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet, dan il-mekkaniżmu għandu josserva l-prinċipji ta’ trasparenza, ta’ distorsjoni minima tas-suq, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità.
Fuq il-portata tar-rikors
24
Għandu jiġi osservat, fl-ewwel lok, li l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/22 jiddetermina l-modalitajiet ta’ finanzjament tal-obbligi ta’ servizz universali.
25
Għalhekk, mill-Artikolu 13(1) ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-Artikolu 12(1) tagħha, jirriżulta li l-mekkaniżmu ta’ finanzjament jista’ jopera biss favur impriża maħtura konformement mal-Artikolu 8(2) tal-imsemmija direttiva.
26
Madankollu, huwa paċifiku li l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2002/22 ma huwiex is-suġġett ta’ dan ir-rikors, hija biss l-osservanza tal-Artikolu 13(3) ta’ din id-direttiva permezz tal-kontribuzzjoni straordinarja stabbilita mir-Repubblika Portugiża għall-finijiet tal-kumpens għall-ispiża netta kkawżata mill-provvista tas-servizz universali huma inkwistjoni f’dan ir-rikors.
27
Fit-tieni lok, il-Kummissjoni tenfasizza, fir-rigward tal-oriġini tal-kontribuzzjoni straordinarja, li l-Anacom adottat, matul il-sena 2011, deċiżjonijiet li jirrigwardaw il-kunċett ta’ piż inġust li jirriżulta mill-provvista tas-servizz universali u l-metodoloġija li għandha tintuża għad-determinazzjoni tal-ispejjeż netti ta’ dan is-servizz. Konformement ma dawn id-deċiżjonijiet, il-provvista tas-servizz universali tikkostitwixxi piż inġust għall-fornitur ikkonċernat b’effett mill-mument meta s-sehem tas-suq f’termini ta’ dħul magħmul mis-servizz tat-telefonija f’pożizzjoni speċifika tal-fornitur tas-servizz universali, ikkalkolat fuq bażi annwali, tkun ta’ inqas minn 80 % u jekk l-ispiża tas-servizz universali kkalkolata tkun daqs jew ikbar minn EUR 2.5 miljun.
28
Hija tkompli tesponi li, peress li kien biss b’effett mis-sena 2007 li r-rata tas-sehem tas-suq ta’ PT Comunicações, operatur storiku preċedenti, niżlet għal taħt it-80 %, kien ġie deċiż, minn naħa, li ma jingħata ebda kumpens għas-snin 2001sa 2006 u, min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-perijodu ta’ wara l-1 ta’ Jannar 2007 u sa meta l-fornitur jew il-fornituri tas-servizz universali magħżula permezz ta’ sejħa għal offerti jibdew il-provvista ta’ dan is-servizz, li tintuża l-metodoloġija ta’ stabbiliment tal-ispejjeż netti tas-servizz universali stabbilita mill-Anacom.
29
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni bl-ebda mod ma tikkontesta l-metodoloġija għall-kalkolu tal-ispejjeż tas-servizz universali magħżula mill-awtoritajiet Portugiżi, u lanqas l-ammonti li għandhom jiġu kkumpensati stabbiliti b’applikazzjoni ta’ din il-metodoloġija.
30
Min-naħa l-oħra, hija tqis li l-mekkaniżmu ta’ qsim tal-ispejjeż li jirriżultaw mill-provvista ta’ servizz universali stabbilit mir-Repubblika Portugiża jikser kemm l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/22 kif ukoll it-Taqsima B tal-Anness IV ta’ din id-direttiva, peress li dan jipprevedi kontribuzzjoni finanzjarja min-naħa tal-fornituri ta’ netwerks u ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi għal snin preċedenti. Għalhekk, l-ispiża netta tas-servizz universali għas-snin finanzjarji 2007 sa 2009, 2010 u 2011 kif ukoll 2012 u 2013 ġiet ivverifikata u l-ammont final ġie approvat mill-Anacom matul, rispettivament, is-snin 2013, 2014 u 2015. Barra minn hekk, permezz ta’ tliet deċiżjonijiet tad-29 ta’ Jannar 2015, tat-28 ta’ Jannar 2016 u tas-26 ta’ Jannar 2017, l-Anacom identifikat l-impriżi li kienu obbligati jikkontribwixxu għall-fond ta’ kumpens u stabbilixxiet l-ammont tal-kontribuzzjonijiet straordinarji akkarigu tagħhom, sa fejn il-kontribuzzjonijiet għas-snin 2013, 2014 u 2015 kienu intiżi li jikkumpensaw, rispettivament, l-ispejjeż netti tas-snin finanzjarji 2007 sa 2009, 2010 u 2011 kif ukoll 2012 u 2013.
31
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li r-rikors tal-Kummissjoni jqajjem biss il-kwistjoni ta’ jekk il-leġiżlazzjoni Portugiża li tistabbilixxi l-mekkaniżmu ta’ qsim tal-ispejjeż li jirriżultaw mill-provvista ta’ servizz universali tosservax il-prinċipji li għandhom ikunu osservati minn kull mekkaniżmu ta’ qsim tal-ispejjeż netti tal-obbligi ta’ servizz universali implimentat b’applikazzjoni tal-Artikolu 13(1)(b) tad-Direttiva 2002/22, sabiex ikun konformi mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 13(3) u mit-Taqsima B tal-Anness IV ta’ din id-direttiva.
Fuq il-prinċipju ta’ trasparenza
L-argumenti tal-partijiet
32
Il-Kummissjoni ssostni li r-Repubblika Portugiża kisret il-prinċipju ta’ trasparenza. F’dan ir-rigward, hija ssostni li l-leġiżlazzjoni Portugiża fis-seħħ qabel l-adozzjoni tal-Liġi Nru 35/2012 ma kinitx tippermetti li jiġi ddeterminat il-mod li bih kellu jitwettaq l-eventwali kumpens tal-ispejjeż netti tas-servizz universali. Barra minn hekk, din il-leġiżlazzjoni ma kienet timponi l-ebda obbligu ta’ kontribuzzjoni, għall-fond ta’ kumpens intiż li jkopri l-ispejjeż netti tas-servizz universali, fuq l-operaturi tas-settur ikkonċernat. F’dan ir-rigward, l-eżistenza ta’ possibbiltà formali astratta ta’ użu tal-fond ta’ kumpens ma tippermettix li jitqies li d-detenturi ta’ drittijiet u ta’ obbligi abbażi tad-Direttiva 2002/22 kienu f’pożizzjoni li jkunu konxji mill-portata tal-obbligi tagħhom, bi ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, li għandu wkoll ikun iggarantit mill-prinċipju ta’ trasparenza.
33
Il-prinċipju ta’ trasparenza ma jimplikax biss obbligu ta’ pubblikazzjoni jew ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni tal-atti adottati jew tal-azzjonijiet mibdija mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea u mill-Istati Membri, bħal dik prevista fl-Artikolu 14 tad-Direttiva 2002/22 u li l-osservanza tagħha mil-leġiżlazzjoni Portugiża ma hijiex ikkontestata minn din l-istituzzjoni. Fil-fatt, hekk kif jirriżulta mis-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2001, Il-Kummissjoni vs Franza (C-146/00, EU:C:2001:668, punti 48 u 49), dwar il-finanzjament tas-servizz universali abbażi tad-Direttiva 97/33/CE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-30 ta’ Ġunju 1997, fuq l-interkonnessjoni fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet sabiex jiġi żgurat servizz universali u l-interoperabbiltà permezz tal-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ provvista ta’ netwerk miftuħ (ONP) (ĠU 1997, L 199, p. 32), sabiex mekkaniżmu ta’ qsim tal-ispiża netta tal-obbligi ta’ servizz universali jkun konformi mal-prinċipju ta’ trasparenza previst fl-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva, il-valuri magħżula għandhom ikunu stabbiliti konformement ma kriterji oġġettivi, billi jittieħdu inkonsiderazzjoni elementi paragunabbli u għalhekk trasparenti, sabiex dawn l-operaturi jkunu jistgħu jikkalkolaw l-ispejjeż tagħhom u d-dħul probabbli tagħhom. Kull element li jagħmel dan il-kalkolu iktar diffiċli jiskoraġġixxi d-dħul fis-suq ta’ tali operaturi.
34
Bl-istess mod, fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi, ir-rekwiżiti ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni jiffurmaw parti integrali mill-prinċipju ta’ trasparenza fi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti. Fir-rigward tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, dan jeżiġi li l-effetti tad-dispożizzjonijiet legali li jista’ jkollhom konsegwenzi sfavorevoli fuq l-individwi jkunu ċari, preċiżi u prevedibbli. Dan ir-rekwiżit ta’ ċertezza legali jimponi ruħu b’mod partikolarment rigoruż meta l-leġiżlazzjoni kkonċernata tista’ tkun tinvolvi piżijiet finanzjarji.
35
Fl-opinjoni tal-Kummissjoni, teżisti relazzjoni evidenti bejn il-prinċipju ta’ trasparenza u dak ta’ ċertezza legali, li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jmur lil hinn mill-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi u li jippreżupponi rekwiżit ta’ ċarezza u ta’ prevedibbiltà tad-dritt, peress li dan ir-rekwiżit ma japplikax biss għal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, iżda wkoll għad-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva.
36
Fir-risposta, ir-Repubblika Portugiża tikkontesta l-interpretazzjoni sostnuta mill-Kummissjoni tal-prinċipju ta’ trasparenza, li la hija msejsa fuq kliem u lanqas fuq l-ispirtu tad-Direttiva 2002/22, u ħafna inqas fuq il-ġurisprudenza tal-qrati tal-Unjoni. Fl-opinjoni tagħha, dan il-prinċipju, li jimplika l-possibbiltà li deċiżjonijiet imputabbli lil entitajiet pubbliċi jiġu eżaminati b’mod partikolari permezz tal-motivazzjoni tagħhom u tal-adozzjoni tagħhom fil-kuntest ta’ proċeduri miftuħa jew aċċessibbli għall-pubbliku, jaffettwa l-oġġettività tal-kriterji u l-paragunabbiltà tal-elementi użati għall-kalkolu tal-ispiża netta tal-obbligi ta’ servizz universali, sa fejn il-prevedibbiltà tal-ispejjeż hija konsegwenza ta’ dawn l-elementi.
37
Barra minn hekk, skont ir-Repubblika Portugiża, il-prinċipju ta’ ċertezza legali ma għandux jiġi konfuż mal-prinċipju ta’ trasparenza. Issa, l-argumenti invokati mill-Kummissjoni jikkonċernaw qabel kollox il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, peress li dawn l-argumenti jammontaw għal allegazzjoni li l-kontribuzzjoni straordinarja għandha retroattività li hija inkompatibbli mal-prinċipju ta’ ċertezza legali. Tali argumenti jimplikaw li l-fornitur tas-servizz universali ma jkunx jista’ jiġi kkumpensat għall-ispejjeż netti diġà sostnuti, ivverifikati u approvati mill-Anacom, minkejja li l-irkupru ta’ dawn l-ispejjeż huwa previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali.
Evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
38
Qabel kollox, għandu jiġi osservat li, abbażi tal-Artikolu 13(3) u tat-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22, il-mekkaniżmu ta’ qsim stabbilit, jekk ikun il-każ, mill-Istati Membri, abbażi tal-Artikolu 13(1)(b) ta’ din id-direttiva, għandu josserva, b’mod partikolari, il-prinċipju ta’ trasparenza. Tali prinċipju, li huwa korollarju tal-prinċipju ta’ ugwaljanza, jeħtieġ, bħall-prinċipju ta’ ċertezza legali, li l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet ta’ tali mekkaniżmu ta’ qsim jiġu stabbiliti permezz ta’ regoli suffiċjentement aċċessibbli, ċari, preċiżi, konsistenti u prevedibbli fl-applikazzjoni tagħhom sabiex kull operatur ekonomiku raġonevolment informat u normalment diliġenti jifhem il-portata eżatta tagħhom u jiġi evitat kull riskju ta’ arbitrarjetà (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad-19 ta’ Diċembru 2018, Stanley International Betting u Stanleybet Malta, C‑375/17, EU:C:2018:1026, punt 57, kif ukoll tat-3 ta’ Ottubru 2019, Irgita, C‑285/18, EU:C:2019:829, punt 55). B’mod iktar partikolari, dawn il-parametri għandhom jiġu stabbiliti konformement ma kriterji oġġettivi, u dan huwa barra minn hekk ikkonfermat mit-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22, billi jieħu inkunsiderazzjoni elementi paragunabbli u għalhekk trasparenti, sabiex jippermetti li l-operaturi jkunu jistgħu jikkalkolaw l-ispejjeż tagħhom u d-dħul probabbli tagħhom (ara, b’analoġija s-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2001, Il-Kummissjoni vs Franza, C‑146/00, EU:C:2001:668, punti 48 u 49).
39
Minn dan isegwi li l-obbligi għall-Istati Membri jirriżultaw minn tali prinċipju differenti minn dawk li huma speċifikament imposti mill-Artikolu 14 tad-Direttiva 2002/22, b’tali mod li l-osservanza ta’ dawn l-aħħar obbligi ma tistax tkun biżżejjed sabiex jitqies li l-prinċipju ta’ trasparenza, previst fl-Artikolu 13 ta’ din id-direttiva, ma ġiex miksur.
40
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, minkejja l-eżistenza ta’ rabtiet bejn il-prinċipju ta’ trasparenza u l-prinċipju ta’ ċertezza legali, dawn xorta waħda jikkostitwixxu prinċipji awtonomi.
41
Konsegwentement, sa fejn, skont l-istess dikjarazzjonijiet tal-Kummissjoni, il-kontribuzzjoni straordinarja ġiet stabbilita bil-Liġi Nru 35/2012, ir-Repubblika Portugiża ma tistax tiġi kkritikata talli ma osservatx il-prinċipju ta’ trasparenza biss għar-raġuni li l-operaturi ma setgħux jipprevedu, qabel id-data tal-adozzjoni ta’ din il-liġi, il-portata tal-obbligi tagħhom abbażi tal-kontribuzzjoni straordinarja li l-imsemmija liġi stabbilixxiet. Fil-fatt, il-prinċipju ta’ trasparenza ma jistax ikun estiż sa tali punt li jkun jeħtieġ li l-persuni responsabbli għall-ħlas ta’ kontribuzzjoni jkunu jistgħu jafu l-kontenut tagħha saħansitra qabel ma din tiġi stabbilita.
42
Għandu jiżdied li, hekk kif ġie enfasizzat fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, il-Kummissjoni ma sostnitx li l-metodoloġija ta’ kalkolu tal-kontribuzzjoni straordinarja kienet imsejjsa fuq kriterji li kienu neqsin minn aċċessibbiltà, minn ċarezza, minn preċiżjoni, minn oġġettività u minn prevedibbiltà jew li ma kinux konsistenti.
43
Barra minn hekk, għandu jiġi osservat li, fil-perijodu ta’ dejn l-2007 u l-2013, li matulu kienet kompletament applikabbli d-Direttiva 2002/22, l-operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet ma setgħux jippretendu li r-Repubblika Portugiża ma timplimentax il-possibbiltà offruta lilha mill-Artikolu 13(1)(b) ta’ din id-direttiva.
44
Fl-aħħar nett, sa fejn il-Kummissjoni tenfasizza, fir-replika tagħha, li l-kontribuzzjoni straordinarja tgħaddi fuq l-operaturi l-obbligu li jikkumpensaw l-ispejjeż sostnuti matul perijodu preċedenti għall-adozzjoni tal-Liġi Nru 35/2012, għandu jiġi kkonstatat li, hekk kif jirriżulta min-noti ta’ din l-istituzzjoni u hekk kif hija kkonfermat matul is-seduta, il-bażi ta’ dan ir-rikors hija limitata, f’dan ir-rigward, għal ksur tal-prinċipju ta’ trasparenza. Għaldaqstant huwa biżżejjed li jiġi osservat li tali ċirkustanza ma tistax, f’kull każ, tikkostitwixxi ksur ta’ dan il-prinċipju.
45
Għaldaqstant, l-ilment ibbażat fuq il-fatt li l-istabbiliment, mir-Repubblika Portugiża, tal-kontribuzzjoni straordinarja huwa vvizzjat bi ksur tal-prinċipju ta’ trasparenza previst fl-Artikolu 13(3) u fit-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22 għandu jiġi miċħud.
Fuq il-prinċipji ta’ distorsjoni minima tas-suq u ta’ proporzjonalità
L-argumenti tal-partijiet
46
Il-Kummissjoni tqis, fl-ewwel lok, li l-prinċipju ta’ distorsjoni minima tas-suq ma ġiex osservat, peress li l-piż finanzjarju li jirriżulta mill-kontribuzzjoni straordinarja kien sinjifikattiv u imprevedibbli għall-operaturi u li kull waħda mill-kontribuzzjonijiet kienet tkopri diversi snin, b’tali mod li dan il-metodu ta’ qsim jimponi obbligu iktar konsiderevoli milli kienet timponi kontribuzzjoni annwali li tieħu inkonsiderazzjoni l-ispejjeż netti tas-sena inkwistjoni. Din il-konstatazzjoni hija valida anki jekk, fil-prattika, ir-rata ta’ 3 % tad-dħul mill-bejgħ annwali mhux dejjem intlaħqet.
47
Fir-risposta, ir-Repubblika Portugiża tqis li dan il-prinċipju jirrigwarda qabel kollox il-mod li bih jitwettaq il-qsim tal-ispejjeż sostnuti mill-fornituri tas-servizz universali sabiex jiġi mminimizzat l-impatt finanzjarju fuq l-utenti finali. Issa, f’dan il-każ, fid-dawl tal-modalitajiet konkreti tal-ġbir tal-kontribuzzjoni straordinarja, l-impatt effettiv tagħha fuq l-operaturi kkonċernati kienet dgħajfa.
48
Il-Kummissjoni ssostni, fit-tieni lok, li l-prinċipju ta’ proporzjonalità ma ġiex osservat peress li l-impriżi obbligati li jikkontribwixxu għall-kumpens tal-ispejjeż netti tal-impriżi maħtura wara proċeduri ta’ sejħa għal offerti kienu ġew, fl-istess ħin, obbligati li jħallsu l-kontribuzzjoni straordinarja. Dan l-obbligu għalhekk wassal għal “kontribuzzjoni doppja” jew, minn tal-anqas, għal żieda tal-piżijiet fiskali li għandhom jiġu sostnuti minn dawn tal-ewwel. Barra minn hekk, skont il-Kummissjoni, l-ammonti tal-kontribuzzjoni straordinarja kienu sinjifikattivi meta mqabbla, b’mod partikolari, mal-ammont tal-kontribuzzjoni għall-istess perijodu fi Spanja.
49
Ir-Repubblika Portugiża tqis li l-kontribuzzjoni straordinarja osservat bis-sħiħ il-prinċipju ta’ proporzjonalità peress li din ġiet imfassal b’tali mod li taqsam bejn diversi operaturi, skont id-dħul mill-bejgħ tagħhom, l-ispejjeż netti tas-servizz universali kkunsidrati eċċessivi, filwaqt li ħadet ħsieb li teżentah mill-kontribuzzjoni lill-impriżi ta’ daqs iżgħar li għad ma għandhomx pożizzjoni konsolidata fis-suq, permezz tal-iffissar ta’ livell minimu ta’ dħul mill-bejgħ għall-ġbir tal-kontribuzzjoni straordinarja.
Evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
50
Mill-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2002/22 jirriżulta li l-Istati Membri huma obbligati li jistabbilixxu wieħed miż-żewġ mekkaniżmi ta’ kumpens stipulati f’din id-dispożizzjoni meta l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkunu kkonstataw, bħal f’dan il-każ, li l-impriża inkarigata mis-servizz universali hija suġġetta għal piż inġust, abbażi tal-kalkolu tal-ispiża netta previst fl-Artikolu 12 ta’ din id-direttiva, u meta din l-impriża titlob dan.
51
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-prinċipju ta’ distorsjoni minima tas-suq huwa espliċitu, fil-premessa 23 tad-Direttiva 2002/22, peress li fiha huwa jipprevedi li l-kontribuzzjonijiet ikunu “rkuprati b’mod li sa fejn hu possibbli jimminimizza l-impatt li l-piż finanzjarju li jaqa’ fuq l-utenti finali, per eżempju billi jitqassmu l-kontribuzzjonijiet fl-aktar firxa wiesa’ possibbli”. Għalhekk, fid-dawl ta din l-ispjegazzjoni u bi qbil ma dak li ġie osservat mir-Repubblika Portugiża, dan il-prinċipju huwa qabel kollox jirrigwarda l-mod li bih isir il-qsim tal-piż sostnut mill-fornituri tas-servizz universali. It-Taqsima B tal-Anness IV ta’ din id-direttiva tkompli tispeċifika f’dan ir-rigward li dawn il-kontribuzzjonijiet “jirriżultaw fl-anqas distorsjoni ta’ kompetizzjoni u tad-domanda ta’ l-utent”.
52
F’din il-kawża, l-Artikolu 18 tal-Liġi Nru 35/2012, li jirregola l-modalitajiet ta’ ġbir tal-kontribuzzjoni straordinarja, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li din hija esklużivament intiża għall-finanzjament tal-ispejjeż netti tas-servizz universali għas-snin 2007 sa 2013 li kienu s-suġġett ta’ verifika mill-Anacom u li fir-rigward tagħhom din l-awtorità qieset li dawn jikkostitwixxu piż eċċessiv għall-fornitur tas-servizz universali u, sussegwentement, fil-paragrafu 5 tiegħu, li l-ammont tal-imsemmija kontribuzzjoni jista’ jilħaq it-3 % tad-dħul mill-bejgħ annwali eliġibbli ta’ kull impriża kkonċernata, fl-aħħar, fil-paragrafu 6 tiegħu, li dan l-ammont madankollu qatt ma jista’ jaqbeż il-valur li jirriżulta mill-qsim, imwettaq proporzjonalment għad-dħulijiet mill-bejgħ tal-impriżi obbligati li jikkontribwixxu, tal-ispejjeż netti sostnuti mill-fornitur tas-servizz universali u meqjusa eċċessivi mill-Anacom.
53
Għandu jitfakkar, barra minn hekk, li l-Kummissjoni la tikkontesta l-metodoloġija ta’ kalkolu tal-ispejjeż netti adottat mill-Anacom, la l-eżistenza ta’ piż inġust għall-fornitur tas-servizz għas-snin 2007 sa 2013, u lanqas ir-riżultat li għalih waslet din l-awtorità fid-deċiżjonijiet relatati mas-snin 2013 sa 2015.
54
F’dak li jirrigwarda l-argument tal-Kummissjoni li jgħid li l-allegata imprevedibbiltà tal-ispejjeż għall-operaturi li jirriżultaw mill-kontribuzzjoni straordinarja tikser il-prinċipju ta’ distorsjoni minima tas-suq, għandu jiġi osservat li l-Kummissjoni baqgħet ma wrietx li din l-imprevedibbiltà, waħedha, jekk jitqies li hija stabbilita, twassal għal ksur ta’ tali prinċipju. Mill-kumplament, hekk kif ġie kkonstatat fil-punt 41 ta’ din is-sentenza, il-Kummissjoni ma rnexxilhiex tisabbilixxi li l-parametri ta’ kalkolu tal-kontribuzzjoni straordinarja kienu ostakolaw lill-operaturi milli jipprevedu, bi grad ta’ ċertezza raġonevoli, l-ammont ta’ din il-kontribuzzjoni għal kull waħda mis-snin 2013, 2014 u 2015.
55
Lanqas is-sempliċi fatt li l-ammont ta’ din il-kontribuzzjoni rriżulta kunsiderevoli ma jista’ juri li din kienet, fiha nnifisha, ta’ natura sproporzjonata jew li kisret il-prinċipju ta’ distorsjoni minima tas-suq. Peress li l-imsemmija kontribuzzjoni kienet tikkorrispondi għall-ammont tal-ispejjeż netti sostnuti mill-fornitur tas-servizz universali u peress li dawn l-ispejjeż tqiesu bħala li jirrappreżentaw piż inġust għall-impriża inkarigata mill-provvista tas-servizz universali, l-Istat Membru kien obbligat, minn naħa, li jikkumpensa dan il-piż inġust permezz ta’ wieħed miż-żewġ mekkaniżmi deskritti fl-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2002/22 u li jara li din il-kontribuzzjoni tkun, min-naħa l-oħra, xierqa sabiex tikkostitwixxi kumpens xieraq u limitat għal dak li huwa neċessarju sabiex dan l-għan jintlaħaq.
56
Barra minn hekk, hekk kif sostniet ir-Repubblika Portugiża, l-impriżi suġġetti għall-kontribuzzjoni straordinarja kellhom faċilitajiet ta’ ħlas, peress li, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 20(4) tal-Liġi Nru 35/2012, il-ħlas ta’ din il-kontribuzzjoni seta’, għal kull sena finanzjarja, jinfirex fuq perijodu ta’ ħames snin. Tali possibbiltà għalhekk offriet lill-operaturi l-possibbiltà li jimmodulaw il-piż finanzjarja li huma kellhom isostnu għall-ħlas tal-imsemmija kontribuzzjoni, b’tali mod li jnaqqsu kemm jista’ jkun l-effett tagħha.
57
Barra minn hekk, bil-kontra ta’ dak li tallega l-Kummissjoni, iċ-ċirkustanza li l-bażi tal-kontribuzzjoni straordinarja kienet id-dħul mill-bejgħ tal-operaturi għas-snin ta’ wara d-dħul fis-seħħ ta’ din il-kontribuzzjoni, u mhux id-dħul mill-bejgħ tagħhom relatat mas-snin li matulhom is-servizz universali ġie pprovdut mill-PT Comunicações, ma tiksirx il-prinċipju ta’ proporzjonalità u l-prinċipju ta’ distorsjoni minima tas-suq, peress li l-piż finanzjarja, hekk impost fuq l-operaturi, kien proporzjonat mas-sehem tas-suq li huma seta’ jkollhom speċifikament fil-mument ta’ meta dan il-piż ġie impost fuqhom.
58
Għandu jingħad ukoll, hekk kif osservat ir-Repubblika Portugiża, li l-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti żgurat li l-ammont tal-kontribuzzjoni straordinarja jinqasam fuq numru għoli ta’ operaturi, kif hija tiġi mistiedna tagħmel mill-premessa 23 tad-Direttiva 2002/22.
59
Il-Kummissjoni terġa’ ssostni li l-konsegwenza tal-ġbir tal-kontribuzzjoni straordinarja kienet li l-impriżi kontribwenti ġew suġġetti għal “kontribuzzjoni doppja”, sa fejn dawn l-impriżi kienu obbligati, b’effett mis-sena 2013, li fl-istess ħin jikkontribwixxu għall-finanzjament tal-ispejjeż marbuta mas-servizz universali għall-perijodu ta’ wara s-sejħa għal offerti u li jħallsu l-kontribuzzjoni straordinarja għall-ispejjeż sostnuti minn PT Comunicações qabel is-sejħa għal offerti.
60
Huwa minnu li l-għażla mwettqa mir-Repubblika Portugiża li tiġbor, permezz tal-kontribuzzjoni straordinarja, kumpens għall-ispejjeż netti sostnuti mill-fornitur tas-servizz universali qabel is-sejħa għal offerti wasslet għal żieda tal-ispejjeż inkombenti fuq l-impriżi kkonċernati għas-snin finanzjarji 2013 sa 2015.
61
Madankollu, sa fejn il-kontribuzzjoni straordinarja kienet intiża bħala kumpens għall-ispejjeż netti tas-servizz universali sostnuti mill-fornitur tas-servizz universali matul il-perijodi preċedenti għas-sejħa għal offerti li fir-rigward tagħhom kien għadu ma ngħata ebda kumpens, din il-kontribuzzjoni għandha fil-verità titqies bħala li hija kontribuzzjoni ddifferita fiż-żmien, b’tali mod li l-Kummissjoni ma hijiex fondata li tinvoka l-eżistenza ta’ “kontribuzzjoni doppja”.
62
F’dan ir-rigward, is-sempliċi fatt li l-għażla mwettqa mir-Repubblika Portugiża neċessarjament wasslet, għal ċerti snin finanzjarji, għal żieda fil-piżijiet finanzjarji inkombenti fuq l-impriżi kkonċernati ma jistax, waħdu, jikkostitwixxi, fid-dawl ta’ dak li ġie espost fil-punti 54 sa 57 ta’ din is-sentenza, ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
63
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma stabbilixxietx, suffiċjentement skont id-dritt, li l-kontribuzzjoni straordinarja kisret il-prinċipju ta’ distorsjoni minima tas-suq u l-prinċipju ta’ proporzjonalità, previsti fl-Artikolu 13(3) u fit-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22.
Fuq il- prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni
L-argumenti tal-partijiet
64
Il-Kummissjoni ssostni li l-għan tal-kumpens għall-ispejjeż netti huwa li jiġi stabbilit mill-ġdid bilanċ kompetittiv bejn l-impriżi kkonċernati, b’tali mod li, f’din il-kawża, l-osservanza tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni kien jeżiġi li jkun biss id-dħul mill-bejgħ tal-operaturi preżenti fis-suq tat-telekomunikazzjonijiet fil-Portugall fil-mument ta’ meta ġew sostnuti l-ispejjeż netti li jittieħed inkunsiderazzjoni. Issa, il-kontribuzzjoni straordinarja ġiet applikata fil-konfront tal-operaturi kollha preżenti fis-suq matul il-perijodu 2013 sa 2015, inklużi dawk li kienu assenti minn dan is-suq jew li kienu preżenti fih taħt konfigurazzjoni oħra matul il-perijodu 2007 sa 2013. Il-Kummissjoni b’mod iktar partikolari tosserva li kienu seħħ tibdil importanti fis-suq tat-telekomunikazzjonijiet fil-Portugall, b’mod partikolari minħabba diversi konċentrazzjonijiet u trasformazzjonijiet ta’ impriżi. Għal dawn ir-raġunijiet, il-Kummissjoni tqis li l-impriżi kkonċernati, fil-konfigurazzjonijiet il-ġodda tagħhom, kienu vittmi ta’ diskriminazzjoni minħabba l-fatt li huma kellhom iħallsu kontribuzzjoni kkalkolata abbażi tad-dħulijiet mill-bejgħ tagħhom magħmula fi snin li ma kinux dawk li magħhom kienu relatati l-ispejjeż netti.
65
Ir-Repubblika Portugiża tqis li l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni ġie osservat. Fir-rigward tal-iżvilupp tas-suq nazzjonali tat-telekomunikazzjonijiet fil-Portugall, hija ssostni li r-ristrutturazzjonijiet li seħħew f’dan is-suq matul il-perijodu 2007 sa 2014 kienu ristrutturazzjonijiet intra- u intergruppi, li l-uniku effett tagħhom kien il-bdil tal-isem jew tal-istruttura interna tal-operaturi kkonċernati. Għalhekk, kien hemm identiċità ekonomika tal-operaturi matul il-perijodu 2007 sa 2014, minħabba l-eżistenza ta’ unità ekonomika u/jew ta’ rabtiet ta’ interdipendenza li jittraduċi l-eżistenza ta’ setgħa ta’ kontroll.
Evalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
66
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, diskriminazzjoni tikkonsisti fl-applikazzjoni ta’ regoli differenti għal sitwazzjonijiet paragunabbli jew anki fl-applikazzjoni tal-istess regola għal sitwazzjonijiet differenti (sentenzi tat-13 ta’ Frar 1996, Gillespie et, C‑342/93, EU:C:1996:46, punt 16, kif ukoll tat-12 ta’ Diċembru 2019, Instituto Nacional tal-Seguridad Social (suppliment għall-pensjoni għall-ommijiet), C‑450/18, EU:C:2019:1075, punt 42).
67
F’dan ir-rigward, huwa minnu li l-operaturi li kienu preżenti fis-suq fil-mument ta’ meta ġew sostnuti l-ispejjeż li l-kontribuzzjoni straordinarja kienet intiża li tikkumpensa u l-operaturi li ma kinux preżenti f’dan is-suq kienu s-suġġett ta’ trattament paragunabbli, peress li kemm tal-ewwel kif ukoll tat-tieni ġew suġġetti għal din il-kontribuzzjoni.
68
Il-Kummissjoni madankollu ma stabbilixxietx, suffiċjentement skont id-dritt, li dawn iż-żewġ gruppi ta’ operaturi kienu jinsabu f’sitwazzjonijiet talment differenti li l-applikazzjoni tal-istess regola għat-tnejn li huma għandha tiġi kkunsidrata bħala diskriminazzjoni.
69
Barra minn hekk, għalkemm matul il-perijodu inkwistjoni kien hemm żviluppi fis-suq tat-telekomunikazzjonijiet fil-Portugall, xorta jibqa’ l-fatt li, hekk kif ġie osservat mill-Avukat Ġenerali fil-punt 85 tal-konklużjonijiet tiegħu u kif jirriżulta b’mod partikolari mir-risposta tar-Repubblika Portugiża u mid-diskussjonijiet matul is-seduta, dawn ir-ristrutturazzjonijiet kienu essenzjalment żammew naturat intra- u intergruppi, fejn l-operaturi li l-Kummissjoni tikkwalifika bħala ġodda huma, fir-realtà operaturi li ġejjin minn amalgamazzjonijiet bejn operaturi li kienu diġà preżenti f’dan is-suq.
70
F’dan il-kuntest, is-sempliċi fatt li kien hemm ristrutturazzjoni jew amalgamazzjoni ma għandux bħala effett li jqiegħed, f’dak li jirrigwarda l-ġbir tal-kontribuzzjoni straordinarja, lill-persuni, li rriżultaw minn tali operazzjonijiet, responsabbli għall-ħlas ta’ din il-kontribuzzjoni f’sitwazzjoni li ma hijiex paragunabbli għal dik tal-persuni responsabbli għall-ħlas ta’ din il-kontribuzzjoni li ma kinux is-suġġett ta’ tali bidliet fl-istruttura ġuridika tagħhom.
71
Għalhekk, hekk kif ġie kkonstatat fil-punt 68 ta’ din is-sentenza, l-iżvilupp tas-suq tat-telekomunikazzjonijiet fil-Portugall ma huwiex ta’ natura li jikkonfuta l-paragunabbiltà tas-sitwazzjoni ġuridika ta’ dawn l-impriżi.
72
F’dawn iċ-ċirkustanzi, billi implimentat il-kontribuzzjoni straordinarja, ir-Repubblika Portugiża ma kisritx il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, kif stipulat fl-Artikolu 13(3) u fit-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22.
73
Sa fejn l-ebda wieħed mill-prinċipji previsti fl-Artikolu 13(3) u fit-Taqsima B tal-Anness IV tad-Direttiva 2002/22 ma ġie miksur, ir-rikors tal-Kummissjoni għandu jiġi miċħud.
Fuq l-ispejjeż
74
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, kull parti li titlef għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż jekk dawn jintalbu. Peress li l-Kummissjoni tilfet, hija għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż kif mitluba mir-Repubblika Portugiża.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Ir-rikors huwa miċħud.
2)
Il-Kummissjoni Ewropea hija kkundannata għall-ispejjeż.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.