Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
21 ta’ Mejju 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Għajnuna mill-Istat – Skema ta’ għajnuna inkompatibbli mas-suq intern – Regoli ddettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 TFUE – Regolament (UE) 2015/1589 – Irkupru tal-għajnuna – Obbligu ta’ rkupru – Artikolu 16(3) – Eżekuzzjoni immedjata u effettiva – Awtonomija proċedurali rrikonoxxuta lill-Istati Membri – Sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali nazzjonali – Kundizzjoni dwar l-għoti ta’ garanzija adegwata – Kompatibbiltà”
Fil-Kawża C‑545/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (il-Qorti Amministrattiva u Fiskali ta’
Funchal, il-Portugall), permezz ta’ deċiżjoni tad‑9 ta’ Awwissu 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Awwissu 2024, fil-proċedura
Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira
vs
Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn K. Jürimäe, Presidenta tal-Awla, K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Mħallef tat-Tieni Awla, F. Schalin, Z. Csehi (Relatur) u M. Bošnjak, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Biondi,
Reġistratur: L. Carrasco Marco, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑1 ta’ Ottubru 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira, minn A. Cantanhede Gonçalves, P. Dewerbe, J. Faria, A. M. Gaspar u L. M. Soares Romão, advogados,
–        għall-Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira, minn M. R. Correia Baroca u A. C. Garcês Rodrigues, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Belġjan, minn P. Cottin u M. Van Regemorter, bħala aġenti, u S. Hamerijck, esperta,
–        għall-Gvern Spanjol, minn A. Pérez-Zurita Gutiérrez, bħala aġent,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn I. Barcew, P. Caro de Sousa u M. Lagrue, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑18 ta’ Diċembru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 16(3) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat‑13 ta’ Lulju 2015 li jistabbilixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 [TFUE] (ĠU 2015, L 248, p. 9), u tal-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2022/1414 tal‑4 ta’ Diċembru 2020 dwar l-iskema ta’ għajnuna SA.21259 (2018/C) (ex 2018/NN) implimentata mill-Portugall għal Zona Franca da Madeira (ZFM) – Reġim III (ĠU 2022, L 217, p. 49, iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑4 ta’ Diċembru 2020”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira (iktar ’il quddiem “Utiledulci”) u l-Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (l-Awtorità tat-Taxxa u tal-Affarijiet Fiskali tar-Reġjun Awtonomu ta’ Madeira, il-Portugall, iktar ’il quddiem l-“Awtorità tat-Taxxa”) dwar proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali diretta kontra Utiledulci bl-għan li tiġi rkuprata l-għajnuna mill-Istat li kienet ingħatat lil din il-kumpannija fil-forma ta’ tnaqqis tar-rata tat-taxxa fuq id-dħul.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Il-premessa 25 tar-Regolament (UE) 2015/1589 tiddikjara:
“F’każijiet ta’ għajnuna kontra l-liġi li ma tkunx kompatibbli mas-suq intern, għandha terġa’ tiġi stabbilita sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni effettiva. Għal dan il-għan huwa meħtieġ li l-għajnuna, li tinkludi l-imgħax, għandha tiġi rkuprata mingħajr dewmien. Huwa xieraq li tiġi rkuprata f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali. L-applikazzjoni ta’ dawk il-proċeduri m’għandhiex, billi tipprevjeni l-esekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni [Ewropea], timpedixxi li terġa’ tiġi stabbilita sitwazzjoni ta’ kompetizzjoni effettiva. Biex jinkiseb dan ir-riżultat, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jassiguraw li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni tkun effettiva.”
4        L-Artikolu 16 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Rkupru ta’ għajnuna”, jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 3 tiegħu:
“1.      Fejn jittieħdu deċiżjonijiet negattivi f’każijiet ta’ għajnuna kontra l-liġi, il-Kummissjoni għandha tiddeċiedi li l-Istat Membru kkonċernat għandu jieħu l-miżuri kollha meħtieġa biex jirkupra l-għajnuna mill-benefiċjarju [...] Il-Kummissjoni m’għandhiex teħtieġ li jsir irkupru tal-għajnuna jekk dan imur kontra xi prinċipju ġenerali tal-liġi tal- Unjoni.
[...]
3.      Mingħajr preġudizzju għall-ebda ordni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal- Unjoni skont l-Artikolu 278 tat-TFUE, irkupru għandu jsir mingħajr dewmien u f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, sakemm jippermettu li l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni ssir b’mod immedjat u effettiv. Għal dan il-għan u fl-eventwalità ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li huma disponibbli fis-sistemi legali rispettivi tagħhom, li jinkludu miżuri provviżorji, mingħajr preġudizzju għal-liġi tal-Unjoni.”
Id-dritt Portugiż
Il-Liġi Fiskali Ġenerali
5        L-Artikolu 52 tal-lei Geral Tributária (il-Liġi Fiskali Ġenerali), approvata bid-Decreto-Lei no 398/98 (id-Digriet Liġi Nru 398/98), tas‑17 ta’ Diċembru 1998 (Diário da República, I Serje A, Nru 290, tas‑17 ta’ Diċembru 1998), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, jipprovdi:
“1.      L-irkupru tal-obbligazzjoni tat-taxxa huwa sospiż fil-proċedura tal-eżekuzzjoni fiskali fil-każ ta’ pagamenti bin-nifs jew ta’
lmenti, rikorsi, kontestazzjonijiet u oppożizzjonijiet għall-eżekuzzjoni li għandhom bħala suġġett l-illegalità jew in-nuqqas ta’
infurzabbiltà tal-obbligazzjoni tat-taxxa li huwa s-suġġett tal-eżekuzzjoni, kif ukoll matul il-proċedura ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim fis-sens tal-[Konvenzjoni 90/436/KEE tat‑23 ta’ Lulju 1990 dwar l-Eliminazzjoni Tat-Taxxa Doppja in Konnessjoni ma’ l-Aġġustament tal-Qligħ ta’ Intrapriżi Assoċjati (ĠU 2005, C 160, p. 11)] ta’ Stati Membri differenti.
2.      Is-sospensjoni tal-eżekuzzjoni skont il-paragrafu preċedenti hija suġġetta għall-kostituzzjoni ta’ garanzija adegwata skont il-liġijiet dwar it-taxxa.
[...]
4.      L-awtorità tat-taxxa tista’, fuq talba tad-debitur, teżentah milli jipprovdi garanzija fil-każijiet fejn il-kostituzzjoni tal-garanzija tikkawżalu dannu irreparabbli jew fil-każ ta’ nuqqas manifest ta’ riżorsi finanzjarji, murija mill-insuffiċjenza ta’ beni li jistgħu jiġu ssekwestrati għall-finijiet tal-ħlas tad-dejn li huwa s-suġġett tal-eżekuzzjoni u taż-żidiet tiegħu, bil-kundizzjoni li ma jkunx hemm indizji serji li l-insuffiċjenza jew l-ineżistenza ta’ beni tkun dovuta għal aġir intenzjonali min-naħa tal-persuna kkonċernata.
[...]”
Il-Kodiċi tal-Proċedura u tal-Kontenzjuż Fiskali
6        L-Artikolu 169 tal-Código de Procedimento e de Processo Tributário (il-Kodiċi tal-Proċedura u tal-Kontenzjuż Fiskali), approvat bid-Decreto-Lei no 433/99 (id-Digriet Liġi Nru 433/99), tas‑26 ta’ Ottubru 1999 (Diário da República, I Serje A, Nru 255, tas‑26 ta’ Ottubru 1999), u li daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2000, fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, jipprevedi:
“1.      L-eżekuzzjoni għandha tiġi sospiża sakemm it-tilwima tiġi riżolta fil-każ ta’ rimedju intern jew ta’ rikors ġudizzjarju fl-ewwel jew fit-tieni istanza dwar il-legalità tad-dejn li jkun is-suġġett tal-eżekuzzjoni, kif ukoll matul il-proċeduri ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim skont il-[Konvenzjoni 90/436], jew skont ftehim dwar ħelsien minn taxxa doppja, bil-kundizzjoni li garanzija tkun ingħatat konformement mal-Artikolu 195 jew tkun ġiet ikkostitwita skont l-Artikolu 199 jew bil-kundizzjoni li s-sekwestru jiggarantixxi l-ammont kollu li jkun is-suġġett tal-eżekuzzjoni u ż-żidiet tiegħu, u dan għandu jiġi rreġistrat fil-fajl mill-uffiċjal kompetenti.
[...]
13.      Il-persuni taxxabbli li jkunu kisbu s-sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali konformement ma’ dan l-artikolu għandhom jitqiesu li rregolarizzaw is-sitwazzjoni fiskali tagħhom, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet dwar l-eżenzjoni mill-garanzija.
[...]”
7        L-Artikolu 199 tal-Kodiċi tal-Proċedura u tal-Kontenzjuż Fiskali, fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, jipprovdi:
“1.      Jekk garanzija tkun għadha ma ġietx ipprovduta, il-parti li kontriha tintalab l-eżekuzzjoni għandha tipprovdi, flimkien mat-talba, garanzija adegwata li tikkonsisti f’garanzija bankarja, garanzija, garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni jew kwalunkwe mezz ieħor li jippermetti li jiġu ggarantiti l-pretensjonijiet tal-parti li titlob l-eżekuzzjoni.
2.      Il-garanzija adegwata msemmija fil-paragrafu preċedenti tista’ tikkonsisti wkoll, fuq talba tal-parti li titlob l-eżekuzzjoni u bil-kunsens tal-awtorità tat-taxxa, f’sekwestru jew f’ipoteka volontarja, b’applikazzjoni mutatis mutandis tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 195.
[...]”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
8        Fl‑4 ta’ Diċembru 2020, il-Kummissjoni adottat id-Deċiżjoni 2022/1414, li permezz tagħha hija ddikjarat l-iskema ta’ għajnuna “Zona Franca da Madeira (ZFM) – Reġim III” (iktar ’il quddiem l-“Iskema III”) inkompatibbli mas-suq intern sa fejn kienet ġiet implimentata mir-Repubblika Portugiża bi ksur tad-deċiżjonijiet ta’ approvazzjoni tal-Kummissjoni tas‑27 ta’ Ġunju 2007 u tat‑2 ta’ Lulju 2013 mogħtija, rispettivament, fil-Każ N 421/2006 u fil-Każ SA.34160 (2011/N), u, għaldaqstant, bi ksur tal-Artikolu 108(3) TFUE.
9        L-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑4 ta’ Diċembru 2020 kien jippreċiża li l-irkupru tal-għajnuna inkompatibbli mas-suq intern mogħtija fil-kuntest tal-Iskema III kellu jkun “immedjat u effettiv”, u li r-Repubblika Portugiża kellha teżegwixxi din id-deċiżjoni “fi żmien tmien xhur wara d-data ta’ notifika”. Dan it-terminu skada fil‑5 ta’ Awwissu 2021.
10      Abbażi ta’ din id-deċiżjoni, l-Awtorità tat-Taxxa bdiet proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali fir-rigward ta’
Utiledulci għall-irkupru tal-għajnuna mill-Istat li kienet ingħatat lil din il-kumpannija fil-kuntest tal-Iskema III fil-forma ta’ tnaqqis tar-rata tat-taxxa fuq id-dħul applikabbli għall-kumpanniji benefiċjarji.
11      L-ordinament ġuridiku Portugiż ma jipprevedi ebda sistema speċifika li tirregola l-irkupru tal-għajnuna mill-Istat. Ma teżisti ebda regola, meta jkun inkwistjoni l-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat, li teskludi l-applikazzjoni ta’ garanziji proċedurali stabbiliti mid-dritt fiskali Portugiż, b’mod partikolari dawk relatati mas-sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-proċedura amministrattiva applikabbli għall-irkupru ta’ tali għajnuna hija proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali.
12      Id-dispożizzjonijiet tad-dritt Portugiż li jirregolaw din il-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali jipprevedu l-possibbiltà li tintalab is-sospensjoni tal-imsemmija proċedura fil-każ ta’ kontestazzjoni tad-dejn fiskali jew ta’ oppożizzjoni għall-atti ta’ eżekuzzjoni u fil-każ ta’ ħlas bin-nifs, bil-kundizzjoni li tingħata garanzija adegwata jew kull mezz ieħor xieraq sabiex jiġi ggarantit l-irkupru tal-kreditu fiskali jew inkella, fl-assenza ta’ tali garanzija, meta l-kontribwent juri li ma huwiex f’pożizzjoni li jipprovdiha.
13      Utiledulci talbet il-benefiċċju ta’ tali sospensjoni. L-Awtorità tat-Taxxa ċaħdet din it-talba billi invokat il-prinċipju ta’
supremazija tad-dritt tal-Unjoni. Utiledulci kkontestat din id-deċiżjoni ta’ ċaħda quddiem it-Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (il-Qorti Amministrattiva u Fiskali ta’
Funchal, il-Portugall), li hija l-qorti tar-rinviju.
14      Dik il-qorti għandha dubju dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 u lill-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑4 ta’ Diċembru 2020. Hija tqis, essenzjalment, li l-kwistjoni li għandha tiġi deċiża hija dik dwar jekk l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva ta’ din id-deċiżjoni teħtieġx li tiġi eskluża l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt fiskali Portugiż dwar is-sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali.
15      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (il-Qorti Amministrattiva u Fiskali ta’
Funchal) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domanda preliminari li ġejja:
“L-espressjoni ‘irkupru [...] immedjat u effettiv’ fl-Artikolu 5 tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni [tal‑4 ta’ Diċembru 2020], u l-espressjoni l-‘irkupru għandu jsir mingħajr dewmien u f’konformità mal-proċeduri tal-liġi nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, sakemm jippermettu li l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni ssir b’mod immedjat u effettiv’ fl-Artikolu 16(3) tar-Regolament [2015/1589] għandhom jiġu interpretati fis-sens li għandhom jitwarrbu r-regoli tad-dritt Portugiż dwar il-garanziji proċedurali previsti fil-kuntest tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali, b’mod speċifiku dawk relatati mas-sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali, jew, għall-kuntrarju, l-[Awtorità tat-Taxxa] għandha tkompli tkun marbuta tosserva l-garanziji proċedurali kollha previsti mid-dritt fiskali Portugiż, indipendentement minn jekk ikunx inkwistjoni l-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat iddikjarata illegali [permezz tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑4 ta’ Diċembru 2020]?”
Fuq id-domanda preliminari
16      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, din tal-aħħar għandha tagħti risposta utli lill-qorti nazzjonali sabiex din tal-aħħar tkun tista’ tiddeċiedi t-tilwima li jkollha quddiemha. F’dan id-dawl, jekk ikun meħtieġ, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tifformula mill-ġdid id-domanda li tkun saritilha (ara s-sentenzi tas‑17 ta’ Lulju 1997, Krüger, C‑334/95, EU:C:1997:378, punti 22 u 23; tat‑28 ta’ Novembru 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, punt 18; kif ukoll tat‑3 ta’ Ġunju 2025, Kinsa, C‑460/23, EU:C:2025:392, punt 34).
17      F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li d-dispożizzjonijiet tad-dritt Portugiż li jirregolaw il-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali, applikabbli meta r-Repubblika Portugiża tipproċedi għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli mas-suq intern, jipprevedu l-possibbiltà li tintalab is-sospensjoni ta’ din il-proċedura, b’mod partikolari, fil-każ ta’ kontestazzjoni tad-dejn fiskali jew ta’ oppożizzjoni għall-atti ta’ eżekuzzjoni u fil-każ ta’ ħlas bin-nifs, bil-kundizzjoni li tiġi pprovduta garanzija li tikkonsisti f’garanzija bankarja, f’garanzija, f’garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni, f’sekwestru, f’ipoteka volontarja jew fi kwalunkwe mezz ieħor xieraq sabiex jiġi ggarantit l-irkupru tad-dejn fiskali. Il-kontribwent jista’ jiġi eżentat, fuq talba tiegħu, milli jipprovdi tali garanzija meta din tikkawżalu dannu irreparabbli jew fil-każ ta’ assenza manifesta ta’ riżorsi finanzjarji.
18      Għaldaqstant, għandu jitqies li, permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 għandux jiġi interpretat fis-sens li jimponi fuq l-awtoritajiet kompetenti nazzjonali u fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jeskludu l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jippermettu s-sospensjoni ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali intiża għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli mas-suq intern meta l-benefiċjarju tal-għajnuna jipprovdi garanzija, bħalma huma garanzija bankarja, garanzija, garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni, sekwestru, ipoteka volontarja jew kull mezz ieħor xieraq sabiex jiġi ggarantit l-irkupru tal-kreditu tal-parti li titlob l-eżekuzzjoni, jew saħansitra wara talba ta’ dan il-benefiċjarju intiża li jiġi eżentat mill-obbligu li jipprovdi tali garanzija.
19      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589, bla ħsara għal digriet tal-Qorti tal-Ġustizzja adottat skont l-Artikolu 278 TFUE, l-irkupru ta’ għajnuna għandu jitwettaq mingħajr dewmien u konformement mal-proċeduri previsti fid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat, kemm-il darba dawn tal-aħħar jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni. Għal dan il-għan, fil-każ ta’ proċedura quddiem il-qrati nazzjonali, l-Istati Membri kkonċernati għandhom jieħdu l-miżuri kollha li jkunu previsti fl-ordinamenti ġuridiċi rispettivi tagħhom, inklużi l-miżuri provviżorji, bla ħsara għad-dritt tal-Unjoni.
20      Il-premessa 25 ta’ dan ir-regolament tippreċiża li, fil-każ ta’ għajnuna illegali inkompatibbli mas-suq intern, għandha tiġi stabbilita mill-ġdid kompetizzjoni effettiva u li, għal dan il-għan, l-għajnuna kkonċernata għandhom tiġi rkuprata mingħajr dewmien. L-applikazzjoni tal-proċeduri nazzjonali ma għandhiex għalhekk tostakola l-istabbiliment mill-ġdid ta’ kompetizzjoni effettiva billi twaqqaf l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni. Sabiex jintlaħaq dan il-għan, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jiggarantixxu l-effett utli ta’ din id-deċiżjoni.
21      B’hekk, għalkemm il-formulazzjoni tal-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 tirrifletti r-rekwiżiti tal-prinċipju ta’
effettività, minnha jirriżulta wkoll li l-applikazzjoni, għall-finijiet tal-irkupru ta’ għajnuna illegali, tad-dritt tal-Istat Membru kkonċernat għandha ssir konformement mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali ta’ dan tal-aħħar fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni f’dan ir-rigward u b’rispett tad-drittijiet fundamentali, b’mod partikolari tad-dritt għal smigħ xieraq, inklużi d-drittijiet tad-difiża (sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑527/12, EU:C:2014:2193, punt 39).
22      Madankollu, il-libertà tal-Istati Membri fir-rigward tal-għażla tal-metodi ta’ rkupru ta’ tali għajnuna hija limitata għaliex dawn il-metodi ma jistgħux iwasslu sabiex l-irkupru meħtieġ mid-dritt tal-Unjoni jkun prattikament impossibbli. L-applikazzjoni tal-proċeduri nazzjonali hija għalhekk suġġetta għall-kundizzjoni li dawn il-proċeduri jippermettu l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑5 ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑232/05, EU:C:2006:651, punt 49, kif ukoll tal‑11 ta’ Settembru 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑527/12, EU:C:2014:2193, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
23      Stat Membru li, bis-saħħa ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni, ikun obbligat jirkupra l-għajnuna illegali, jista’ jissodisfa dan l-obbligu biss jekk il-miżuri li jadotta jkunu adatti sabiex jistabbilixxu mill-ġdid il-kundizzjonijiet normali tal-kompetizzjoni li ġew distorti bl-għoti ta’ din l-għajnuna illegali (sentenzi tat‑12 ta’ Diċembru 2002, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑209/00, EU:C:2002:747, punt 35, u tal‑11 ta’ Settembru 2014, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑527/12, EU:C:2014:2193, punt 42).
24      Fil-fatt, l-għan tal-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali huwa li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni li kienet teżisti fis-suq intern qabel il-ħlas ta’ din l-għajnuna. Dan l-għan jintlaħaq malli l-imsemmi għajnuna, jekk ikun il-każ flimkien mal-interessi moratorji, tkun tħallset lura mill-benefiċjarju tagħha jew, fi kliem ieħor, mill-impriżi li kellhom it-tgawdija effettiva tagħha. Permezz ta’ dan il-ħlas lura, dan il-benefiċjarju jitlef, bħala konsegwenza, il-vantaġġ li kien gawda minnu fis-suq fil-konfront tal-kompetituri tiegħu u tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni li kien hemm qabel il-ħlas tal-istess għajnuna (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2016, Il‑Kummissjoni vs Aer Lingus u Ryanair Designated Activity, C‑164/15 P u C‑165/15 P, EU:C:2016:990, punti 89 u 90; tad‑19 ta’ Ottubru 2023, Ministar na zemedelieto, hranite i gorite, C‑325/22, EU:C:2023:793, punt 47; kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2024, Koiviston Auto Helsinki vs Il‑Kummissjoni, C‑697/22 P, EU:C:2024:641, punt 79 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      F’dan ir-rigward, għandu jiġi ppreċiżat ukoll li, kif essenzjalment osserva l-Avukat Ġenerali fil-punti 16 u 17 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-obbligu li għandu l-Istat Membru destinatarju ta’ deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni, skont l-Artikolu 16(1) tar-Regolament 2015/1589, li jieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jirkupra l-għajnuna kkonċernata mingħand il-benefiċjarju tagħha jikkostitwixxi obbligu ta’ riżultat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Novembru 2025, Il‑Kummissjoni vs Il‑Bulgarija (Skambji ta’ artijiet forestali II), C‑632/23, EU:C:2025:890, punt 64). Barra minn hekk, dan l-obbligu għandu jiġi ssodisfatt fit-termini mogħtija mill-Kummissjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑304/09, EU:C:2010:812, punt 32, u tat‑13 ta’ Novembru 2025, Il‑Kummissjoni vs Il‑Bulgarija (Skambji ta’ artijiet forestali II), C‑632/23, EU:C:2025:890, punt 33 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
26      Dan ifisser li, kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 21 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-awtonomija proċedurali rrikonoxxuta lill-Istati Membri fil-qasam tal-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali hija suġġetta għan-neċessità li tiġi żgurata l-effettività tal-azzjoni tal-awtoritajiet amministrattivi responsabbli sabiex iwettqu dan l-irkupru. Għaldaqstant, huma kemm il-qrati nazzjonali kif ukoll, suġġetti għall-istħarriġ ta’ dawn tal-aħħar, dawn l-awtoritajiet, li għandhom jiggarantixxu implimentazzjoni konformi mal-għan imfittex mid-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tordna l-irkupru ta’ din l-għajnuna, li jikkonsisti fil-prevenzjoni ta’ kull distorsjoni tal-funzjonament tas-suq li tirriżulta mill-għoti ta’ għajnuna mill-Istat li tagħmel ħsara lill-kompetizzjoni. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li skont ġurisprudenza stabbilita Stat Membru ma jistax jeċċepixxi dispożizzjonijiet tal-ordinament ġuridiku nazzjonali tiegħu, anki jekk ikunu ta’ natura kostituzzjonali, sabiex jiġġustifika n-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Mejju 2015, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja, C‑674/13, EU:C:2015:302, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      F’dan il-każ, kif ġie ppreċiżat fil-punti 12 u 17 ta’ din is-sentenza, id-dispożizzjonijiet tad-dritt Portugiż applikabbli meta r-Repubblika Portugiża tipproċedi għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli mas-suq intern, jipprevedu l-possibbiltà li tintalab is-sospensjoni tal-proċedura, b’mod partikolari fil-każ ta’ kontestazzjoni tad-dejn fiskali jew ta’ oppożizzjoni għall-atti ta’ eżekuzzjoni u fil-każ ta’ ħlas bin-nifs, bil-kundizzjoni li tingħata garanzija li tikkonsisti f’garanzija bankarja, f’garanzija, f’garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni, f’sekwestru, f’ipoteka volontarja jew fi kwalunkwe mezz ieħor xieraq sabiex jiġi ggarantit l-irkupru tad-dejn fiskali jew inkella, fl-assenza ta’ tali garanzija, meta l-kontribwent juri li din tal-aħħar ser tikkawżalu dannu irreparabbli jew fil-każ ta’ assenza manifesta ta’ riżorsi finanzjarji.
28      Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk l-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest ġenerali tad-dritt nazzjonali li jagħmlu parti minnu, hijiex inkompatibbli mar-rekwiżit ta’ rkupru immedjat u effettiv tal-għajnuna kkonċernata, stabbilit fl-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589, kif interpretat fid-dawl tat-tagħlim li jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 21 sa 25 ta’ din is-sentenza.
29      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar, fl-ewwel lok, li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi effett sospensiv awtomatiku tar-rikorsi ppreżentati kontra deċiżjoni intiża għall-irkupru ta’ għajnuna illegali ma tistax titqies li tippermetti l-eżekuzzjoni immedjata u effettiva ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni intiża għall-irkupru ta’ din l-għajnuna. Għall-kuntrarju, l-għoti ta’ tali effett sospensiv jista’ jdewwem b’mod kunsiderevoli l-irkupru tal-imsemmija għajnuna u b’hekk itawwal il-vantaġġ kompetittiv indebitu li jirriżulta minnha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑232/05, EU:C:2006:651, punti 46, 51 u 52). Tali leġiżlazzjoni nazzjonali, li tipprevedi effett sospensiv awtomatiku tar-rikorsi ppreżentati kontra deċiżjonijiet intiżi għall-irkupru ta’ għajnuna illegali, għandha għalhekk titħalla mhux applikata (sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2006, Il‑Kummissjoni vs Franza, C‑232/05, EU:C:2006:651, punt 53).
30      F’dan il-każ, il-proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali nazzjonali hija kkaratterizzata wkoll, kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 24 tal-konklużjonijiet tiegħu, minn elementi ta’ natura sistematika u awtomatika, sa fejn l-awtoritajiet tat-taxxa Portugiżi ma għandhom ebda marġni ta’ evalwazzjoni f’dak li jirrigwarda, minn tal-inqas, is-sospensjoni tal-eżekuzzjoni, meta l-kundizzjoni dwar l-għoti ta’ garanzija tkun ġiet issodisfatta.
31      Għaldaqstant, għandu jiġi kkonstatat li n-natura awtomatika tas-sospensjoni prevista minn proċedura nazzjonali ta’ eżekuzzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tista’
ddewwem b’mod sinjifikattiv l-irkupru ta’ għajnuna illegali u, b’dan il-mod, ittawwal il-vantaġġ kompetittiv indebitu li din tat lill-benefiċjarju tagħha, u b’hekk tippreġudika r-rekwiżit ta’ rkupru immedjat u effettiv ta’ din l-għajnuna, kif stabbilit fl-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589.
32      Fil-fatt, kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 26 tal-konklużjonijiet tiegħu, strumenti bħalma huma garanzija bankarja, garanzija, garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni, sekwestru jew ipoteka volontarja, a priori ma għandhomx l-effett li jirkupraw l-għajnuna mill-patrimonju tal-benefiċjarju biex b’hekk iċaħħduh mill-vantaġġ relatat ma’ din l-għajnuna. La l-konsegwenzi f’termini ta’
kontabbiltà u lanqas l-ispejjeż assoċjati mal-għoti ta’ garanzija ma jistgħu, fir-rigward tal-effett tagħhom fuq is-sitwazzjoni ekonomika tal-benefiċjarju, jiġu assimilati mal-ħlas lura tal-għajnuna rċevuta. L-għan espliċitu ta’ dawn l-istrumenti huwa li jiġi ggarantit il-kreditu tal-parti li titlob l-eżekuzzjoni matul il-perijodu tas-sospensjoni tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni, li huwa differenti mill-għan imfittex mill-irkupru tal-għajnuna illegali.
33      Is-sitwazzjoni tkun differenti biss jekk id-distorsjoni tal-kompetizzjoni tiġi eliminata kompletament, pereżempju permezz tas-sekwestru jew permezz tal-ħlas f’kont imblukkat, tal-ammont tal-għajnuna illegali u tal-interessi relatati magħha, punt dan li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju. Fil-fatt, f’tali ipoteżi, jintlaħaq l-għan imfittex mid-deċiżjoni tal-Kummissjoni intiża għall-irkupru ta’ din l-għajnuna illegali, jiġifieri l-istabbiliment mill-ġdid tal-kundizzjonijiet normali tal-kompetizzjoni distorti bl-għoti ta’ din l-għajnuna.
34      Fit-tieni lok, fir-rigward tal-possibbiltà li l-parti li kontriha tintalab l-eżekuzzjoni tiġi eżentata milli tipprovdi garanzija, għandu jiġi ppreċiżat li kunsiderazzjonijiet dwar id-dannu ekonomiku li jirriżulta mill-ħlas lura tal-għajnuna kkonċernata ma jistgħux jiġġustifikaw dewmien fil-proċedura ta’ rkupru. Anki meta l-għajnuna mill-Istat imħallsa illegalment ikollha tiġi rkuprata mingħand impriżi benefiċjarji f’diffikultà jew fi stat ta’ falliment, tali diffikultajiet ma jaffettwawx l-obbligu ta’ rkupru ta’ din l-għajnuna (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ Diċembru 2012, Il‑Kummissjoni vs Spanja, C‑610/10, EU:C:2012:781, punt 71, kif ukoll tas‑17 ta’ Jannar 2018, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑363/16, EU:C:2018:12, punt 36). Minn dan jirriżulta li l-Istat Membru huwa obbligat, skont il-każ, li jipprovoka l-istralċ tal-kumpannija kkonċernata, li jirreġistra l-kreditu tiegħu fil-passiv tagħha jew li jieħu kull miżura oħra li tippermetti r-rimbors tal-imsemmija għajnuna (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2007, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja, C‑280/05, EU:C:2007:753, punt 28).
35      Fit-tielet lok, fir-rigward tal-possibbiltà ta’ ħlas bin-nifs tas-somom dovuti, għandu jiġi enfasizzat li tali modalitajiet ta’ ħlas, meta jkunu awtorizzati lil hinn mit-terminu għall-irkupru stabbilit mill-Kummissjoni, ma jistgħux jiġu kkonċiljati mal-obbligu ta’ eżekuzzjoni mingħajr dewmien tal-irkupru, li huwa intiż b’mod partikolari li jiggarantixxi l-effettività sħiħa tad-deċiżjoni ta’ rkupru tal-Kummissjoni, f’dan il-każ id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑4 ta’ Diċembru 2020, u li jippermetti li tinstab soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minn din id-deċiżjoni, jiġifieri li jiġi żgurat li l-benefiċjarju tal-għajnuna ma jkollux, lanqas provviżorjament, fondi li jikkorrispondu għall-għajnuna diġà mħallsa lura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Mejju 2010, Scott u Kimberly Clark, C‑210/09, EU:C:2010:294, punt 29).
36      Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-eliminazzjoni ta’ għajnuna illegali permezz tal-irkupru hija l-konsegwenza loġika tal-konstatazzjoni tal-illegalità tagħha. Għaldaqstant, l-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat mogħtija illegalment, bl-għan li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni preċedenti, ma jistax, bħala prinċipju, jiġi kkunsidrat li huwa miżura sproporzjonata meta mqabbla mal-għanijiet tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat fil-qasam tal-għajnuna mill-Istat. Il-miżura ta’ rkupru tal-għajnuna illegali tikser il-prinċipju ta’
proporzjonalità biss jekk l-ammont li l-benefiċjarju jkollu jirrimborsa jkun ogħla mill-ammont aġġornat tal-għajnuna li jkun irċieva (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Marzu1990, Il‑Belġju vs Il‑Kummissjoni, C‑142/87, EU:C:1990:125, punt 66, kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2024, Koiviston Auto Helsinki vs Il‑Kummissjoni, C‑697/22 P, EU:C:2014:641, punti 79 u 80).
37      Minn dan isegwi li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi effett sospensiv awtomatiku tal-ħlas bin-nifs jew tar-rikorsi ppreżentati kontra deċiżjoni intiża għall-irkupru ta’ għajnuna illegali tidher, bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti nazzjonali adita, li hija inkompatibbli mal-għanijiet tal-eliminazzjoni tal-għajnuna illegali ddikjarata inkompatibbli mas-suq intern u mar-rekwiżit li tiġi żgurata eżekuzzjoni immedjata u effettiva tad-deċiżjonijiet li jordnaw l-irkupru tagħha. Għaldaqstant, kif imsemmi fil-punt 29 ta’ din is-sentenza, tali dispożizzjonijiet nazzjonali għandhom jitħallew mhux applikati.
38      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 16(3) tar-Regolament 2015/1589 għandu jiġi interpretat fis-sens li jimponi fuq l-awtoritajiet kompetenti nazzjonali u fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jeskludu l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jippermettu s-sospensjoni ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali intiża għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli mas-suq intern meta l-benefiċjarju tal-għajnuna jipprovdi garanzija, bħalma huma garanzija bankarja, garanzija, garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni, sekwestru, ipoteka volontarja jew kull mezz ieħor xieraq sabiex jiġi ggarantit l-irkupru tal-kreditu tal-parti li titlob l-eżekuzzjoni, jew saħansitra wara talba ta’ dan il-benefiċjarju intiża li jiġi eżentat mill-obbligu li jipprovdi tali garanzija, sakemm l-għoti tal-garanzija ma jċaħħadx lill-imsemmi benefiċjarju mill-vantaġġ kompetittiv marbut ma’ din l-għajnuna.
Fuq l-ispejjeż
39      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 16(3) tar-Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat‑13 ta’ Lulju 2015 li jistabblixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 [TFUE]
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jimponi fuq l-awtoritajiet kompetenti nazzjonali u fuq il-qrati nazzjonali l-obbligu li jeskludu l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jippermettu s-sospensjoni ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni fiskali intiża għall-irkupru ta’ għajnuna mill-Istat illegali u inkompatibbli mas-suq intern meta l-benefiċjarju tal-għajnuna jipprovdi garanzija, bħalma huma garanzija bankarja, garanzija, garanzija fil-forma ta’ assigurazzjoni, sekwestru, ipoteka volontarja jew kull mezz ieħor xieraq sabiex jiġi ggarantit l-irkupru tal-kreditu tal-parti li titlob l-eżekuzzjoni, jew saħansitra wara talba ta’ dan il-benefiċjarju intiża li jiġi eżentat mill-obbligu li jipprovdi tali garanzija, sakemm l-għoti tal-garanzija ma jċaħħadx lill-imsemmi benefiċjarju mill-vantaġġ kompetittiv marbut ma’ din l-għajnuna.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.