61994C0106
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
MICHAEL Β. ELMER
της 16ης Μαρτίου 1995 (
*1
)
Εισαγωγή
1.
Οι παστίλιες για τον λαιμό με τις ονομασίες «Pulmoll» και «Valda» και τα ελιξήρια με τις ονομασίες «élixir Sangart» και «Quintonine» είναι «φαρμακευτικά προϊόντα» κατά την έννοια του κεφαλαίου 30 του Κοινού Δασμολογίου;
Αυτό είναι το ερώτημα επί του οποίου πρέπει να αποφανθεί το Δικαστήριο στις παρούσες υποθέσεις.
Τα πραγματικά περιστατικά
2.
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1010/86 του Συμβουλίου, της 25ης Μαρτίου 1986, για τον καθορισμό των γενικών κανόνων που εφαρμόζονται στην επιστροφή στην παραγωγή για ορισμένα προϊόντα του τομέα της ζάχαρης που χρησιμοποιούνται στη χημική βιομηχανία (
1
), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1714/88 της Επιτροπής, της 13ης Ιουνίου 1988 (
2
), προβλέπει κανόνες σχετικούς με τη χορήγηση επιστροφών στις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ζάχαρα για την παρασκευή ορισμένων χημικών προϊόντων, μεταξύ άλλων «φαρμακευτικών προϊόντων» που υπάγονται στο κεφάλαιο του Κοινού Δασμολογίου.
Από το 1987 έως το 1990, η SARL Distrithera, διά του διαχειριστή της Patrick Colin, εισέπραξε, υπό τους προβλεπόμένους από τους προμνησθέντες κανονισμούς όρους, 2371976,78 γαλλικά φράγκα (FF) ως επιστροφές για τη χρησιμοποίηση ζάχαρης, παρουσιάζοντας ως φαρμακευτικά προϊόντα τις κόκκινες και πράσινες παστίλιες Pulmoll, τα ελιξήρια Sangart και Quintonine. Η SA Laboratoires Valda, διά του διευθύνοντος συμβούλου της Daniel Dupré, εισέπραξε κατά την ίδια περίοδο 1728760 FF ως επιστροφές για τη χρησιμοποίηση ζάχαρης, δηλώνοντας ότι οι παστίλιες Valda, που παρασκευάζονται με βάση ζελατίνη και αραβικό κόμμι, ήσαν φαρμακευτικά προϊόντα.
Εντούτοις, η υπηρεσία τελωνείων και εμμέσων φόρων δεν δέχθηκε ότι πρόκειται για φαρμακευτικά προϊόντα και κατέταξε τις παστίλιες στο κεφάλαιο 17 του Κοινού Δασμολογίου («ζάχαρα και ζαχαρώδη παρασκευάσματα») και τα ελιξήρια στο κεφάλαιο 22 του Κοινού Δασμολογίου («ποτά, αλκοολούχα υγρά και ξίδι»), αξιώνοντας την απόδοση των επιστροφών που είχαν καταβληθεί παράλληλα, υπέβαλε μηνύσεις κατά των διευθυνόντων συμβούλων των δύο εταιριών.
3.
Ως προς τη σύνθεση των επίμαχων εν προκειμένω εκλειγμάτων για τον βήχα, το Δικαστήριο πληροφορήθηκε ότι μια κόκκινη παστίλια Pulmoll περιέχει κυρίως ζάχαρα, τερπένη (3,8 mg), μινθόλη (0,76 mg), χλωριούχο αμυλένιο (0,152 mg), γλυκυρριζίνη (7,6 mg) καθώς και έκδοχα φαρμάκων, αρωματικές και χρωστικές ουσίες.
Η πράσινη παστίλια Pulmoll περιέχει, ομοίως, κυρίως ζάχαρα, καθώς και μινθόλη (1,52 mg), έλαιο κυρίως πεπερώδους ηδύοσμου (0,19 mg), έλαιο ευκαλύπτου (0,76 mg) καθώς και έκδοχα φαρμάκων, αρωματικές και χρωστικές ουσίες.
Οι παστίλιες Valda περιέχουν, κυρίως, ζάχαρα, ζελατίνη ή αραβικό κόμμι, με άλλα συστατικά όπως μινθόλη (3,28 mg ανά γραμμάριο), ευκαλυπτόλη (0,451 mg ανά γραμμάριο) καθώς και θυμόλη (1,6 mg ανά γραμμάριο), γαϊκόλη (1,6 mg ανά γραμμάριο) και τερπινόλη (1,6 mg ανά γραμμάριο).
Κάθε φιαλίδιο ελιξηρίου Sangart περιέχει, σύμφωνα με τις δοθείσες πληροφορίες, αποσταγμένο νερό (100 cm3), σιρόπι (25 cm3) και οινόπνευμα 90° (16 cm3), στα οποία προστέθηκαν 0,005 του γραμμαρίου αρσενικικό νάτριο, 0,02 του γραμμαρίου νουκλεϊνικό νάτριο, 1 γραμμάριο στρυχνοκάρυο, 1,5 γραμμάριο εκχύλισμα από συκώτι μόσχου και διάφορες αρωματικές ουσίες.
Ως προς το ελιξήριο Quintonine, τα 100 γραμμάρια περιέχουν, εκτός από νερό, οινόπνευμα 96° και ζάχαρη, καθώς και πικρές και αρωματικές ουσίες (κανέλλα, κόλα, πικρό πορτοκάλι (bitter orange), αλκαλοειδή της κίνας), 0,033 του γραμμαρίου στρυχνοκάρυο και 0,068 του γραμμαρίου γλυκεροφωσφορικό οξύ ασβεστίου.
Τα προδικαστικά ερωτήματα
4.
Κατά τις εκκρεμείς ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων ποινικές δίκες, ανέκυψαν αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία του Κοινού Δασμολογίου.
Στην υπόθεση C-106/94 (Patrick Colin), το cour d'appel de Bourges υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα:
«—
Ενόψει της συνθέσεως, της μορφής και της λειτουργίας τους, εμπίπτουν τα κόκκινα δισκία Pulmoll στις διατάξεις του κανονισμού 717/85 της Επιτροπής, της 19ης Μαρτίου 1985, σχετικά με την κατάταξη εμπορευμάτων στη διάκριση 17.04 ΔΙ ή στο κεφάλαιο 30 του ΚΔ “φαρμακευτικά προϊόντα” — κλάση 30-4;
—
Ενόψει της συνθέσεως, της μορφής και της λειτουργίας τους, εμπίπτουν τα πράσινα δισκία Pulmoll στις διατάξεις του κανονισμού 717/85 της Επιτροπής, της 19ης Μαρτίου 1985, σχετικά με την κατάταξη εμπορευμάτων στη διάκριση 17.04 ΔΙ ή στο κεφάλαιο 30 του ΚΔ “φαρμακευτικά προϊόντα” — κλάση 30-4;
—
Ενόψει της συνθέσεως, της μορφής και της λειτουργίας του, εμπίπτει το υγρό φαρμακευτικό παρασκεύασμα Sangart στο κεφάλαιο 30 του ΚΔ “φαρμακευτικά προϊόντα”;
—
Ενόψει της συνθέσεως, της μορφής και της λειτουργίας της, εμπίπτει η Quintonine στο κεφάλαιο 30 του ΚΔ “φαρμακευτικά προϊόντα”;»
Στην υπόθεση C-139/94 (Daniel Dupré), το tribunal de grande instance de Paris υπέβαλε στο Δικαστήριο τα εξής ερωτήματα:
«—
Μπορεί να θεωρηθεί ότι ο κανονισμός 717/85 της Επιτροπής, της 19ης Μαρτίου 1985, περί κατατάξεως των εμπορευμάτων στην κλάση 17.04 του Κοινού Δασμολογίου, έχει την έννοια ότι αφορά εμπορεύματα η σύνθεση των οποίων (εκατοστιαίο ποσοστό κατά βάρος) διαφέρει της περιγραφόμενης στο πρώτο άρθρο του εν λόγω κανονισμού;
—
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχει η κλάση 30-04 της Τελωνειακής Ονοματολογίας περί φαρμάκων την έννοια ότι εμπίπτει σ' αυτό το προϊόν που αποτελείται από ζάχαρη αλλά και κυρίως από ενεργά αρωματικά πρόσθετα με ιαματικές ιδιότητες σε αναλογία τέτοια ώστε να χρησιμοποιείται κυρίως για θεραπευτικούς και προφυλακτικούς σκοπούς;»
Οι σχετικές με την παρούσα υπόθεση τελωνειακές διακρίσεις
5.
Και στις δύο υποθέσεις, τα πραγματικά περιστατικά έλαβαν χώρα τόσο πριν όσο και μετά την εισαγωγή του Εναρμονισμένου Συστήματος και της Συνδυασμένης Ονοματολογίας (στο εξής: ΣΟ), η οποία αντικατέστησε το 1988 την ονοματολογία του Συμβουλίου Τελωνειακής Συνεργασίας (στο εξής: ΣΤΣ). Η τροποποίηση αυτή, η οποία λογικώς έπρεπε να αντικατοπτρίζεται στα υποβληθέντα ερωτήματα, δεν ασκεί επιρροή επί της ουσίας των υποθέσεων των οποίων επελήφθη το Δικαστήριο. Οι επεξηγηματικές σημειώσεις, οι οποίες κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, συμβάλλουν σημαντικά (
3
), χωρίς ωστόσο να έχουν υποχρεωτική νομική ισχύ (
4
), στην ερμηνεία του περιεχομένου διαφόρων δασμολογικών διακρίσεων και στις οποίες θα αναφερθώ στη συνέχεια των προτάσεων μου αυτών, καταρτίστηκαν από το Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας (όσον αφορά την ονοματολογία του ΣΤΣ) και από το Ανώτατο Συμβούλιο Εναρμονίσεως (όσον αφορά τη ΣΟ).
6.
Το κεφάλαιο 17 του Κοινού Δασμολογίου αφορά τα «ζάχαρα και ζαχαρώδη παρασκευάσματα» και η κλάση 17.04 περιλαμβάνει, τόσο κατά την ονοματολογία του ΣΤΣ όσο και κατά τη ΣΟ, τα «ζαχαρώδη προϊόντα χωρίς κακάο».
Οι σχετικές με τη διάκριση αυτή επεξηγηματικές σημειώσεις έχουν πανομοιότυπη διατύπωση είτε προέρχονται από το Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας είτε από το Ανώτατο Συμβούλιο Εναρμονίσεως, ήτοι:
«Η κλάση αυτή καλύπτει τα περισσότερα προς βρώση ζαχαρώδη παρασκευάσματα που είναι στερεά ή ημιστερεά, έτοιμα, γενικώς, για άμεση κατανάλωση και κοινώς ονομάζονται ζαχαρώδη παρασκευάσματα ή προϊόντα ζαχαροπλαστικής.
Μεταξύ αυτών των προϊόντων μπορούν να συγκαταλέγουν:
(...) Τα παρασκευάσματα υπό μορφή δισκίων για τον λαιμό ή καραμελών κατά του βήχα, αποτελούμενα κυρίως από ζάχαρη (στην οποία προστίθενται βρώσιμες ουσίες όπως το άμυλο ή το αλεύρι) και αρωματικές ουσίες (συμπεριλαμβανομένων ουσιών όπως η βενζυλική αλκοόλη, η μιν-θόλη, η ευκαλυπτόλη και βάλσαμο τολου-ταίο). Ωστόσο, όταν μια αρωματική ουσία που μπορεί επίσης να έχει θεραπευτικές ιδιότητες περιλαμβάνεται στη σύνθεση κάθε παστίλιας ή καραμέλας σε αναλογία τέτοια που το παρασκεύασμα μπορεί να χρησιμοποιείται για θεραπευτικούς ή προφυλακτικούς σκοπούς, οι παστίλιες ή καραμέλες υπάγονται επομένως στην κλάση 30.03.»
Η επιτροπή ονοματολογίας έκρινε ότι η κλάση 17.04 περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα εξής προϊόντα:
«17.04 : Καραμέλες κατά του βήχα που αποτελούνται από ζάχαρη (περίπου 99 %) στην οποία προστίθενται, σε μικρές αναλογίες, διάφορες ουσίες όπως μινθόλη, ευκα-λυπτόλη, γλυκάνισο, τολουταίο, χαμαιλεύκη (βήχιο), μελαπράσιο, μοσχολίβανο κ.λπ. σε συσκευασία αναγράφουσα την εμπορική ονομασία του προϊόντος, τη σύνθεση του και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με σχέδιο που παριστάνει έναν άνθρωπο που βήχει.»
Ο κανονισμός 717/85 (
5
) της Επιτροπής (
6
), της 19ης Μαρτίου 1985, ο οποίος μνημονεύεται στα ερωτήματα των δύο αιτούντων δικαστηρίων, περιγράφει τους «τροχίσκους (pastilles) για το βήχα και τους ερεθισμούς του λαιμού» ως περιέχοντες ουσίες που είναι αρωματικές και συγχρόνως έχουν ιατρικές ιδιότητες, πάντως σε πολύ μικρή αναλογία για να τους προσδώσουν τον χαρακτήρα φαρμάκου κατά την έννοια της σημειώσεως 1 του κεφαλαίου 30.
Το άρθρο 1 του κανονισμού έχει ως εξής:
«Άρθρο 1
Οι τροχίσκοι (pastilles) για το βήχα και τους ερεθισμούς του λαιμού με την ακόλουθη σύνθεση (εκατοστιαίο ποσοστό κατά βάρος):
— ζαχαρόζη, γλυκόζη και καραμέλα
99,50
— καμφορά
0,007
— μινθόλη
0,207
— ευκαλυπτόλη
0,069
— βάλσαμο τολουταίο
0,003
— θυμόλη
0,069
— βενζυλική αλκοόλη
0,138
πρέπει να καταταγούν στη διάκριση του Κοινού Δασμολογίου:
17.04 Ζαχαρώδη παρασκευάσματα χωρίς κακάο.»
7.
Το κεφάλαιο 22 του Κοινού Δασμολογίου περιλαμβάνει τα «ποτά, αλκοολούχα υγρά και ξίδι». Η κλάση 22.09 της ονοματολογίας του ΣΤΣ είναι πανομοιότυπη με την κλάση 22.08 της ΣΟ και περιλαμβάνει:
«Αιθυλική αλκοόλη μη μετουσιωμένη, με κατ' όγκον αλκοολικό τίτλο λιγότερο του 80 % vol. Αποστάγματα, λικέρ και άλλα οινοπνευματώδη ποτά. Σύνθετα αλκοολούχα παρασκευάσματα των τύπων που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ποτών.»
Κατά τις επεξηγηματικές σημειώσεις, η διάκριση αυτή περιλαμβάνει:
«Τα αλκοολούχα ποτά, που μερικές φορές ονομάζονται συμπληρώματα τροφίμων, προοριζόμενα να διατηρήσουν τον οργανισμό σε καλή υγεία. Μπορεί, για παράδειγμα, να έχουν ως βάση εκχυλίσματα φυτών, συμπυκνώματα φρούτων, λεκιθίνη, χημικά προϊόντα κ.λπ. και να έχουν προστεθεί βιταμίνες και ενώσεις σιδήρου.»
8.
Το κεφάλαιο 30 του Κοινού Δασμολογίου περιλαμβάνει τα «φαρμακευτικά προϊόντα». Η κλάση 30.03 της ονοματολογίας του ΣΤΣ, με τον τίτλο «Φάρμακα για την ιατρική και την κτηνιατρική», αντιστοιχεί στην κλάση 30.04 της ΣΟ, η οποία περιλαμβάνει τα «φάρμακα (με εξαίρεση τα προϊόντα των κλάσεων 3002, 3005 ή 3006) που αποτελούνται από προϊόντα αναμειγμένα ή μη αναμειγμένα, παρασκευασμένα για θεραπευτικούς ή προφυλακτικούς σκοπούς, που παρουσιάζονται με μορφή δόσεων ή είναι κατασκευασμένα για τη λιανική πώληση».
Κατά τις σημειώσεις που περιέχονται στην επικεφαλίδα του κεφαλαίου 30 της ονοματολογίας του ΣΤΣ:
«Ο όρος φάρμακα, κατά την έννοια της κλάσεως 30.03, πρέπει να θεωρηθεί ότι εφαρμόζεται
α)
στα προϊόντα που αναμείχθηκαν για χρήσεις θεραπευτικές ή προφυλακτικές,
β)
σε μη αναμειγμένα προϊόντα, κατάλληλα για τις ίδιες χρήσεις, υπό μορφή δόσεων ή σε συσκευασίες λιανικής πωλήσεως προκειμένου να χρησιμοποιηθούν για θεραπευτικούς ή προφυλακτικούς σκοπούς.»
Κατά τις επεξηγηματικές σημειώσεις τόσο του Συμβουλίου Τελωνειακής Συνεργασίας όσο και Ανωτάτου Συμβουλίου Εναρμονίσεως:
«τα παρασκευάσματα υπό μορφή δισκίων για τον λαιμό ή καραμελών κατά του βήχα, αποτελούμενα κυρίως από ζάχαρη (έστω και αν προστίθενται άλλες βρώσιμες ουσίες όπως η ζελατίνη, το άμυλο ή το αλεύρι) και αρωματικές ουσίες (συμπεριλαμβανομένων ουσιών όπως η βενζυλική αλκοόλη, η μιν-θόλη, η ευκαλυπτόλη και το βάλσαμο τολουταίο) πρέπει να κατατάσσονται στην κλάση 17.04 εφόσον, όταν μια αρωματική ουσία μπορεί να έχει επίσης ιατρικές ιδιότητες, η αναλογία της στη σύνθεση κάθε παστίλιας ή καραμέλας είναι τέτοια ώστε δεν επιτρέπει να χρησιμοποιείται το παρασκεύασμα για θεραπευτικούς ή προφυλακτικούς σκοπούς.»
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
9.
Ο Patrick Colin αναφέρει ότι είναι βεβαίως ακριβές ότι οι κόκκινες παστίλιες Pulmoll περιέχουν μικρές μόνον δόσεις ενεργών ουσιών. Αποφασιστικό στοιχείο πάντως είναι ότι οι ουσίες αυτές έχουν, από κοινού, θεραπευτικά αποτελέσματα, οπότε οι παστίλιες αυτές πρέπει να υπάγονται στο κεφάλαιο 30 του Κοινού Δασμολογίου, το οποίο είναι αφιερωμένο στα φαρμακευτικά προϊόντα. Συναφώς, η υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη δεν ασκεί επιρροή. Η ζάχαρη εμφανίζεται πολύ συχνά ως έκδοχον φαρμάκου, ακόμη και στα προϊόντα που κατατάσσονται στο κεφάλαιο 30. Όσον αφορά ειδικότερα τα ελιξήρια, ο Patrick Colin παρατηρεί ότι, με την απόφαση του Bioforce (
7
), το Δικαστήριο δέχθηκε ότι ένα προϊόν πρέπει να κατατάσσεται στη δασμολογική κλάση 30.04 και όχι στην κλάση 22.08, παρά την υψηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλη, δεδομένου ότι η αλκοόλη εμφανιζόταν μόνον ως «βοηθητική ουσία, ως συντηρητικό και ως ενισχυτικό της δράσεως του εν λόγω προϊόντος».
10.
Ο Daniel Dupré υπογραμμίζει ότι οι παστίλιες Valda είναι φάρμακα κατά τη γαλλική νομοθεσία με την οποία μεταφέρθηκε στο γαλλικό δίκαιο η οδηγία 65/65/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιανουαρίου 1965, περί της προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα (ΕΕ ειδ. έκδ. 13/001, σ. 25), και πρέπει επίσης, κατά τη γνώμη του, να θεωρηθούν φάρμακα κατά τη σχετική με τον τομέα αυτόν νομολογία του Δικαστηρίου. Δυνάμει της προ-μνησθείσας οδηγίας, φάρμακο θεωρείται «κάθε ουσία ή σύνθεση ουσιών που δύναται να χορηγηθεί σε άνθρωπο ή ζώο, προς τον σκοπό να γίνει ιατρική διάγνωση ή να αποκατασταθούν, να βελτιωθούν ή να τροποποιηθούν οργανικές λειτουργίες στον άνθρωπο ή στο ζώο». Οι παστίλιες Valda πληρούν τους όρους του φαρμάκου «λόγω της λειτουργίας τους», η δε περιεκτικότητά τους σε ζάχαρη δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω. Συγχρόνως, οι παστίλιες Valda πληρούν τους όρους της «εμφανίσεως» ως φαρμάκου, όπως καθορίζονται στην οδηγία, δεδομένου ότι στη συσκευασία του προϊόντος αναγράφεται ευκρινώς η συνιστώμενη δόση και η σύνθεση και επιπλέον το προϊόν υπόκειται στους εθνικούς κανόνες που ισχύουν για την πώληση των φαρμάκων. Τέλος, οι παστίλιες Valda περιέχουν συστατικά άλλα από εκείνα που αναφέρει ο κανονισμός 717/85 και, εξάλλου, δεν παρατίθενται στον κατάλογο των δισκίων για τον λαιμό τα οποία πρέπει να κατατάσσονται, κατά το Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας, στην κλάση 17.04.
11.
Η Επιτροπή και η Γαλλική Κυβέρνηση είναι της γνώμης ότι τόσο οι παστίλιες Pulmoll όσο και οι παστίλιες Valda πρέπει να κατατάσσονται στην κλάση 17.04, διότι αποτελούνται κυρίως από ζάχαρη και η αναλογία των άλλων ουσιών που περιέχουν είναι ανεπαρκής για να έχουν την απαιτούμενη θεραπευτική ή προφυλακτική επίδραση για την κατάταξη τους στο κεφάλαιο 30 της ονοματολογίας του ΣΤΣ ή της ΣΟ.
Για παράδειγμα, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μινθόλη που περιέχουν τόσο οι παστίλιες Valda όσο και οι παστίλιες Pulmoll είναι αρωματική ουσία που, είναι αλήθεια, μπορεί να έχει ορισμένες ιατρικές ιδιότητες. Εντούτοις, θα μπορούσε να υπαχθεί στο κεφάλαιο 30, μόνον εφόσον η ουσία αυτή υπήρχε σε αναλογίες τέτοιες που θα την καθιστούσαν ικανή να έχει θεραπευτικά ή προφυλακτικά αποτελέσματα. Η μινθόλη αντιπροσωπεύει, στις παστίλιες Valda και Pulmoll, αντιστοίχως 0,0328 % και 0,076 % κατά βάρος, δηλαδή εκατοστιαίο ποσοστό κατά βάρος ακόμη μικρότερο από τις παστίλιες που μνημονεύονται στον κανονισμό 717/85, οι οποίες κατατάσσονται στη δασμολογική κλάση 17.04.
Όσον αφορά ειδικότερα το ελιξήριο Sangart και Quintonine, η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή υποστήριξαν ότι ενόψει της συνθέσεως τους τα προϊόντα αυτά είναι «δυναμωτικά» ή τονωτικά ποτά και, υπ' αυτές τις συνθήκες, πρέπει, λαμβανομένης υπόψη της περιεκτικότητάς τους σε αλκοόλη, να κατατάσσονται αντιστοίχως στις δασμολογικές κλάσεις 22.09 (ονοματολογία του ΣΤΣ) και 22.08 (ΣΟ). Η άποψη αυτή επιρρωννύεται από τις επεξηγηματικές σημειώσεις του ΣΤΣ, κατά τις οποίες η διάκριση αυτή περιλαμβάνει τα «αλκοολούχα ποτά, που μερικές φορές ονομάζονται συμπληρώματα τροφίμων, προοριζόμενα να διατηρήσουν τον οργανισμό σε καλή υγεία». Συγκεκριμένα, τα προϊόντα αυτά χρησιμεύουν μόνον για τη διευκόλυνση της πέψεως και την καταπολέμηση της ανορεξίας και της κοπώσεως. Επομένως, δεν προορίζονται, λόγω των «ιδιοτήτων» τους, για την πρόληψη ή την αντιμετώπιση κάποιας ασθενείας και κατά συνέπεια δεν μπορούν να ταξινομούνται ως φάρμακα. Τα περισσότερα στοιχεία που περιέχονται στη σύνθεση των προϊόντων αυτών δεν έχουν κανένα θεραπευτικό αποτέλεσμα, ενώ τα ιατρικά στοιχεία είτε δεν έχουν αποτελέσματα έναντι συγκεκριμένων ασθενειών είτε υπάρχουν σε ελάχιστες ποσότητες για να μπορούν να έχουν θεραπευτικά ή προφυλακτικά αποτελέσματα τέτοια ώστε να μπορούν τα προϊόντα αυτά να υπαχθούν σε άλλη δασμολογική διάκριση.
Η γνώμη μου
12.
Πρέπει να γίνει δεκτό ότι με τα ερωτήματα που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της υποθέσεως C-106/94 ζητείται η ερμηνεία του κεφαλαίου 30 του Κοινού Δασμολογίου και όχι η έκδοση γνωμοδοτήσεως για τη δασμολογική κατάταξη των συγκεκριμένων προϊόντων.
13.
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου και λαμβάνοντας υπόψη τις επιταγές της ασφάλειας δικαίου, το αποφασιστικό κριτήριο για τη δασμολογική κατάταξη των εμπορευμάτων πρέπει να αναζητείται, γενικώς, στα χαρακτηριστικά τους και τις αντικειμενικές ιδιότητες τους, όπως ορίζονται από το γράμμα των κλάσεων του Κοινού Δασμολογίου. Μόνον κατ' αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η σαφής εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων, τόσο για τον οικείο επιχειρηματία όσο και για τις αρχές που καλούνται να τις ερμηνεύσουν (βλ. την απόφαση Hamlin Electronics (
8
)).
14.
Η παρουσίαση του προϊόντος δεν είναι αποφασιστικό κριτήριο. Όπως το διατύπωσε ο γενικός εισαγγελέας Gulmann στις προτάσεις του επί της υποθέσεως Bioforce (
9
), είναι «σαφές ότι η παρουσίαση ενός προϊόντος δεν αρκεί αφ' εαυτής για να θεωρηθεί το προϊόν αυτό ως φάρμακο. Το να θεωρηθεί η παρουσίαση ενός προϊόντος ως αποφασιστικό κριτήριο για τη δασμολογική του κατάταξη θα κατέληγε ενδεχομένως στο να αρκεί η ειδική παρουσίαση του προϊόντος για την κατάταξη του σε μια δασμολογική κλάση, ακόμη και αν τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά του δεν αντιστοιχούν στα κριτήρια της κρίσιμης δασμολογικής κλάσεως. Το αποτέλεσμα αυτό θα αντέκειτο προς την αρχή της ασφαλείας του δικαίου και θα συνεπήγετο ενδεχομένως αυθαίρετη διάκριση».
15.
Δεν είναι επίσης αποφασιστικής σημασίας σε σχέση με το Κοινό Δασμολόγιο η έρευνα των λόγων βάσει των οποίων ένα προϊόν χαρακτηρίζεται φάρμακο στη κοινοτική ή εθνική νομοθεσία περί εμπορίας των φαρμάκων. Αυτό συνάγεται επίσης από τις γενικές παρατηρήσεις του κεφαλαίου 30 των επεξηγηματικών σημειώσεων του Κοινού Δασμολογίου, όπου διευκρινίζεται ότι «για την κατάταξη στο κεφάλαιο αυτό, δεν έχει προσδιοριστική αξία η περιγραφή του προϊόντος ως φαρμάκου στην κοινοτική νομοθεσία (...), στην εθνική νομοθεσία των κρατών μελών ή σε κάθε άλλη φαρμακολογική συλλογή».
Η έννοια του φαρμάκου, όπως ορίζεται στην προμνησθείσα οδηγία 65/65, διακρίνεται επομένως από την έννοια του φαρμάκου, όπως αυτή συνάγεται από το Κοινό Δασμολόγιο. Η οδηγία αυτή έχει «ως σκοπό, τόσο να εξαλείψει — μερικώς τουλάχιστον — τα εμπόδια στο ενδοκοινοτικό εμπόριο των φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων, όσο και να επιτύχει τον θεμελιώδη στόχο της προστασίας της δημόσιας υγείας» (
10
). Η οδηγία επιτρέπει έτσι, προκειμένου να διευκολύνει τις συναλλαγές και συγχρόνως να προστατεύσει τη δημόσια υγεία, να υπάγεται ένα σχετικώς ευρύ φάσμα προϊόντων στο καθεστώς ελέγχου που καθορίζει η νομοθεσία περί φαρμάκων.
16.
Αντιθέτως, το κριτήριο της δασμολογικής κατατάξεως ενός προϊόντος ως φαρμάκου είναι η θεραπευτική ή προφυλακτική του ιδιότητα. Οι επεξηγηματικές σημειώσεις που αφορούν τόσο τη διάκριση 30.03 της ονοματολογίας του ΣΤΣ όσο και την κλάση 30.04 της ΣΟ είναι σαφέστατες επ' αυτού (
11
): η προσθήκη ουσιών που έχουν κάποιο ιατρικό αποτέλεσμα δεν συνεπάγεται αυτομάτως την κατάταξη στο κεφάλαιο 30.
17.
Εξάλλου, αυτή τη βασική άποψη ενισχύει επίσης ο κανονισμός 717/85, ο οποίος μνημονεύεται στα προδικαστικά ερωτήματα. Ο κανονισμός αυτός προβλέπει ότι ορισμένοι τροχίσκοι (παστίλιες) για τον βήχα και τους ερεθισμούς του λαιμού, που περιέχουν ουσίες ικανές, σε ορισμένες δοσολογίες, να έχουν κάποιο ιατρικό αποτέλεσμα, πρέπει να κατατάσσονται στη δασμολογική κλάση 17.04.
Κατά τα λοιπά, δεν μπορεί να προσδοθεί στον κανονισμό αυτόν ευρύτερο περιεχόμενο από αυτό που προκύπτει από το ίδιο το κείμενο του προαναφερθέντος κανονισμού, ότι δηλαδή το συγκεκριμένο προϊόν με τη συγκεκριμένη σύνθεση υπάγεται στην κλάση 17.04 κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν λαμβάνει θέση ως προς τη δασμολογική κατάταξη των δισκίων (μεταξύ άλλων) κατά του βήχα που θα είχαν άλλη σύνθεση.
Επομένως, στο πρώτο ερώτημα του tribunal de grande instance de Paris, το σχετικό με το ζήτημα αν ο κανονισμός 717/85 καλύπτει εμπορεύματα των οποίων η σύνθεση (ποσοστό κατά βάρος) είναι διαφορετική από εκείνη που παραθέτει το άρθρο 1 του κανονισμού, πρέπει να δοθεί αρνητική απάντηση.
18.
Με τις παρατηρήσεις της, η Επιτροπή εξέτασε προσεκτικά τις διάφορες ενεργές ουσίες που περιέχουν οι εν λόγω παστίλιες για τον λαιμό. Η εξέταση αυτή δείχνει ότι οι ενεργές ουσίες υπάρχουν στις παστίλιες σε δόσεις τόσο μικρές ώστε πρέπει να γίνει δεκτό το σημείο εκκινήσεως — η κατάταξη τους δηλαδή ως ζαχαρωδών προϊόντων στη δασμολογική κλάση 17.04 — καθόσον το κύριο συστατικό είναι η ζάχαρη.
Έτσι, οι κόκκινες παστίλιες Pulmoll περιέχουν, για παράδειγμα, τερπένη, ενώ οι παστίλιες Valda περιέχουν θυμόλη. Ακόμη και αν, βάσει των υφισταμένων ιατρικών πληροφοριακών στοιχείων, οι ουσίες αυτές μπορούν να έχουν, σε ορισμένες δόσεις, θεραπευτικό ή προφυλακτικό αποτέλεσμα όπως ένα φάρμακο, εντούτοις διαπιστώνεται ότι υπάρχουν στις επίμαχες παστίλιες σε ποσότητες τόσο μικρές, ώστε, ακόμη και αν λαμβάνεται αριθμός δισκίων ίσος με την ανώτατη ημερήσια ποσότητα που αναγράφεται στις συσκευασίες, οι ουσίες αυτές δεν θα είχαν κανένα αποτέλεσμα υπό την προ-μνησθείσα έννοια (
12
). Οι παστίλιες πρέπει επομένως να κατατάσσονται στο κεφάλαιο 17, κλάση 17.04, «ζαχαρώδη προϊόντα χωρίς κακάο», ελλείψει αποδεδειγμένων αντικειμενικών χαρακτηριστικών που συνεπάγονται την κατάταξη τους σε άλλα κεφάλαια και δασμολογικές διακρίσεις.
19.
Τα κύρια συστατικά του ελιξηρίου Sangart και της Quintonine είναι το αποσταγμένο νερό, η ζάχαρη και η αλκοόλη, και τα δύο αυτά προϊόντα προορίζονται για πόση. Επομένως, πρέπει να μπορούν να κατατάσσονται στη κλάση 22.09 της ονοματολογίας του ΣΤΣ (κλάση 22.08 της ΣΟ) ως «αιθυλική αλκοόλη μη μετουσιωμένη, με κατ' όγκον αλκοολικό τίτλο λιγότερο του 80 % vol. Αποστάγματα, λικέρ και άλλα οινοπνευματώδη ποτά. Σύνθετα αλκοολούχα παρασκευάσματα των τύπων που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή ποτών», εκτός αν αποδεικνύεται η ύπαρξη αντικειμενικών χαρακτηριστικών συνεπαγομένων την κατάταξη τους σε άλλα κεφάλαια ή δασμολογικές διακρίσεις.
Από το σημείο 1, στοιχείο α', των εισαγωγικών σημειώσεων της επικεφαλίδας του κεφαλαίου 30 προκύπτει ρητώς ότι το κεφάλαιο αυτό δεν έχει εφαρμογή στα «τρόφιμα και στα ποτά (όπως: διαιτητικά τρόφιμα, εμπλουτισμένα τρόφιμα, τρόφιμα για διαβητικούς, τονωτικά ποτά και μεταλλικά νερά φυσικά ή τεχνητά)». Τέτοια προϊόντα υπάγονται σε άλλες δασμολογικές διακρίσεις λόγω των αντικειμενικών χαρακτηριστικών τους που είναι σύμφωνα με τις περιγραφές που παρατίθενται στις άλλες αυτές δασμολογικές διακρίσεις.
Με τις παρατηρήσεις της, η Επιτροπή εξέτασε εμπεριστατωμένα μερικά σπάνια ενεργά στοιχεία που περιέχουν τα ελιξήρια. Τονίζει έτσι ότι το αρσενικικό νάτριο χρησιμοποιείται παραδοσιακώς για την αντιμετώπιση αναιμιών, αλλά, δεδομένου ότι κάθε φιαλίδιο ελιξηρίου Sangart, χωρητικότητας 141 cm3, περιέχει μόνον 0,005 mg της ουσίας αυτής, πρέπει να μπορεί να αποκλειστεί κάθε θεραπευτικό αποτέλεσμα. Υπ' αυτές τις συνθήκες, εφόσον δεν διαθέτουμε, για τα επίμαχα ελιξήρια, καμιά ένδειξη αφορώσα τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά που είναι ικανά να θεμελιώσουν παρέκκλιση από την καταρχήν δασμολογική διάκριση, πρέπει, για τους ίδιους λόγους που έχουν ήδη προβληθεί όσον αφορά τις παστίλιες για τον λαιμό, να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ούτε τα προϊόντα αυτά μπορούν να κατατάσσονται στο κεφάλαιο 30.
20.
Ενόψει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στα προδικαστικά ερωτήματα τις εξής απαντήσεις:
«—
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 717/85 της Επιτροπής, της 19ης Μαρτίου 1985, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2723/90 της Επιτροπής, της 24ης Σεπτεμβρίου 1990, έχει την έννοια ότι δεν περιλαμβάνει εμπόρευμα του οποίου η σύνθεση (εκατοστιαίο ποσοστό κατά βάρος) είναι διαφορετική από εκείνη που ορίζει το άρθρο 1 του κανονισμού αυτού.
—
Το Κοινό Δασμολόγιο έχει την έννοια ότι τα “φαρμακευτικά προϊόντα” στα οποία αναφέρεται το κεφάλαιο 30 δεν περιλαμβάνουν τις παστίλιες για τον λαιμό και τα ελιξήρια που έχουν τη σύνθεση των περιγραφομένων εν προκειμένω προϊόντων.»
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η δανική.
(
1
)	EE L 94, σ. 9.
(
2
)	ΕΕ L 152, α 23.
(
3
)	Βλ. για παράδειγμα την απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 1985 στην υπόθεση 200/84, Daiber (Συλλογή 1985, σ. 3363).
(
4
)	Βλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 1994 στην υπόθεση C-35/93, Eisbein (Συλλογή 1994, σ. I-2655).
(
5
)	ΕΕ L 78, σ. 13.
(
6
)	Όπως παρατηρεί η Επιτροπή, ο κανονισμός 717/85 αφορά τη δασμολόγηση κατά την ονοματολογία του ΣΙΣ. Πανομοιότυποι κανόνες απορρέοντες από τη ΣΟ έχουν πάντως θεσπιστεί με τον κανονισμό 2723/90 της Επιτροπής, της 24ης Σεπτεμβρίου 1990 (ΕΕ L 261, σ. 24).
(
7
)	Απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 1993 οτην υπόθεση C-177/91 (Συλλογή 1993, σ. I-45).
(
8
)	Απόφαση της 31ης Μαρτίου 1992 στην υπόθεση C-338/90 (Συλλογή 1992, σ. I-2333).
(
9
)	Βλ. υποσημείωση 7.
(
10
)	Βλ. απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 1983 στην υπόθεση 227/82, Van Bennekom (Συλλογή 1983, σ. 3883).
(
11
)	Βλ. σημείο 8 των προτάσεων αυτών.
(
12
)	Για παράδειγμα, κατά τον Martindale, The Extra Pharmacoopia, Λονδίνο 1989, η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα τερ-πένης είναι από 500 έως 800 mg, η δε θυμόλη είναι ενεργός ουσία με ημερήσια δόση 3 g. Οι κόκκινες παστίλιες Pulmoll περιέχουν 3,8 mg τερπένης και μια παστίλια Valda 1,6 mg θυμόλης.