Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 16 kwietnia 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych i handlowych – Jurysdykcja i uznawanie orzeczeń sądowych oraz ich wykonywanie w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Jurysdykcja szczególna – Artykuł 8
pkt 1 – Wielość pozwanych – Sprawy, między którymi istnieje „tak ścisła więź”, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie – Pojęcie „tak ścisłej więzi” – Pojęcie „pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję” – Naruszenie art. 101 TFUE – Dyrektywa 2014/104/UE – Naprawienie szkód wyrządzonych przez kartel – Pojęcie przedsiębiorstwa – Odpowiedzialność spółki dominującej i spółki zależnej – Decyzja Komisji – Decyzja krajowego organu ochrony konkurencji – Szkoda powstała poza Europejskim Obszarem Gospodarczym (EOG)
W sprawach połączonych C‑672/23 i C‑673/23
mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie, Niderlandy) postanowieniami z dnia 19 września 2023 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 13 listopada 2023 r., w postępowaniach:
Electricity & Water Authority of the Government of Bahrain,
GCC Interconnection Authority,
Kuwait Ministry of Electricity and Water,
Oman Electricity Transmission Company SAOC
przeciwko
Prysmian Netherlands BV,
Draka Holding BV,
Prysmian Cavi e Sistemi Srl,
Pirelli & C SpA,
Prysmian SpA,
The Goldman Sachs Group Inc.,
ABB BV,
ABB Holdings BV,
ABB AB,
ABB Ltd,
Nexans Nederland BV,
Nexans Cabling Solutions BV,
Nexans Participations SA,
Nexans SA,
Nexans France SAS (C‑672/23)
oraz
Smurfit Kappa Europe BV,
Smurfit International BV,
Smurfit Kappa Italia SpA,
DS Smith Italy BV,
DS Smith plc,
DS Smith Packaging Italia SpA,
DS Smith Holding Italia SpA,
Toscana Ondulati SpA
przeciwko
Unilever Europe BV,
Unilever Supply Chain Company AG,
Unilever Italy Holdings Srl (C‑673/23),
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), prezes izby, T. von Danwitz, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, I. Ziemele, A. Kumin i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: A. Lamote, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 stycznia 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu Electricity & Water Authority of the Government of Bahrain, GCC Interconnection Authority, Kuwait Ministry of Electricity and Water i Oman Electricity Transmission Company SAOC – J.W. de Jong, advocaat,
–        w imieniu Prysmian Netherlands BV, Draka Holding BV, Prysmian Cavi e Sistemi Srl i Prysmian SpA – R.T. Bolland, J.S. Kortmann, A. van Vugt i R. Wesseling, advocaten,
–        w imieniu Pirelli & C SpA – P.N. Malanczuk, E. Mattioli, M.J. Schaufeli, J.P. van der Klein, advocaten, I. Perego i M. Roberti, avvocati,
–        w imieniu The Goldman Sachs Group Inc. – D.A.M.H.W. Strik, advocaat,
–        w imieniu ABB BV, ABB Holdings BV, ABB AB i ABB Ltd – W. Knibbeler, M.H.J.M. Immerzeel, E. Di Pangrazio, A. Schurink i M. Sinninghe Damsté, advocaten,
–        w imieniu Nexans Nederland BV, Nexans Cabling Solutions BV, Nexans Participations SA, Nexans SA i Nexans France SAS – H.M. Cornelissen, A. Knigge i R. van Dijken, advocaten,
–        w imieniu Smurfit Kappa Europe BV, Smurfit International BV i Smurfit Kappa Italia SpA – O.W. Brouwer, E. Di Pangrazio, A. Schurink i M. Sinninghe Damsté, advocaten,
–        w imieniu DS Smith Italy BV, DS Smith plc, DS Smith Packaging Italia SpA, DS Smith Holding Italia SpA i Toscana Ondulati SpA – M.G. Bredenoord-Spoek, J.K. de Pree i S.J. The, advocaten,
–        w imieniu Unilever Europe BV, Unilever Supply Chain Company AG i Unilever Italy Holdings Srl – R.J.G. Lamberti, C.C.A. van Rest i H.J. Vanderveen, advocaten,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – S. Noë, W. Wils i C. Zois, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 8 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2020, L 338, s. 12).
2        Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów między, po pierwsze, Electricity & Water Authority of the Government of Bahrain, GCC Interconnection Authority, Kuwait Ministry of Electricity and Water i Oman Electricity Transmission Company SAOC (które to cztery przedsiębiorstwa są zwane dalej łącznie „EWAGB i in.”) a Prysmian Netherlands BV, Draka Holding BV, Prysmian Cavi e Sistemi Srl, Pirelli & C SpA, Prysmian SpA, The Goldman Sachs group Inc., ABB BV, ABB Holdings BV, ABB AB, ABB Ltd, Nexans Nederland BV, Nexans Cabling Solutions BV, Nexans Participations SA, Nexans SA i Nexans France SAS (których to piętnaście
spółek jest zwanych dalej łącznie „Draka i in.”), a po drugie, Smurfit Kappa Europe BV, Smurfit International BV, Smurfit Kappa Italia SpA, DS Smith Italy BV, DS Smith plc, DS Smith Packaging Italia SpA, DS Smith Holding Italia SpA i Toscana Ondulati SpA (których to osiem spółek jest zwanych dalej łącznie „Smurfit Kappa i in.”) a Unilever Europe BV, Unilever Supply Chain Company AG i Unilever Italy Holdings Srl (które to trzy spółki są zwane dalej łącznie „Unilever i in.”) w przedmiocie ustalenia sądu właściwego miejscowo do rozpoznania powództw o stwierdzenie odpowiedzialności solidarnej Draka i in. i Smurfit Kappa i in. oraz o zasądzenie od nich odszkodowania za szkody wynikające z naruszenia art. 101 TFUE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3, zwanego dalej „porozumieniem EOG”).
Ramy prawne
Rozporządzenie nr 1215/2012
3        Motywy 15, 16 i 21 rozporządzenia nr 1215/2012 głoszą:
„(15)      Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i opierać się na zasadzie, że jurysdykcję w ogólności mają sądy miejsca zamieszkania pozwanego. Tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub autonomię stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. Siedziba osób prawnych musi być zdefiniowana wprost w rozporządzeniu celem wzmocnienia przejrzystości wspólnych przepisów i uniknięcia konfliktów kompetencyjnych.
(16)      Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Istnienie ścisłego związku powinno zagwarantować pewność prawną oraz uniknięcie możliwości pozywania pozwanego przed sąd państwa członkowskiego, którego pozwany nie mógł rozsądnie przewidzieć. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w przypadku sporów dotyczących zobowiązań pozaumownych wynikających z naruszenia prywatności i innych dóbr osobistych, w tym zniesławienia.
[…]
(21)      W interesie zgodnego sprawowania wymiaru sprawiedliwości należy unikać tak dalece, jak jest to tylko możliwe, równoległych postępowań i zapewnić, aby w różnych państwach członkowskich nie zapadały niezgodne ze sobą orzeczenia. Należy przewidzieć jasną i skuteczną regulację w celu wyjaśnienia kwestii zawisłości sprawy i postępowań pozostających w związku, jak również w celu zapobiegania problemom wynikającym z różnego określenia w poszczególnych państwach momentu, od którego postępowanie uważa się za zawisłe. Do celów niniejszego rozporządzenia moment ten powinien zostać określony autonomicznie”.
4        Rozdział II tego rozporządzenia, zatytułowany „Jurysdykcja”, obejmuje dziesięć sekcji. W sekcji 1 tego rozporządzenia, zatytułowanej „Przepisy ogólne”, znajdują się art. 4–6 wspomnianego rozporządzenia.
5        Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia:
„Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”.
6        Artykuł 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 przewiduje:
„Osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy innego państwa członkowskiego tylko zgodnie z przepisami ustanowionymi w sekcjach 2–7 niniejszego rozdziału”.
7        Artykuł 8
pkt 1 tego rozporządzenia, znajdujący się w sekcji 2
rozdziału II, zatytułowanej „Jurysdykcja szczególna”, stanowi:
„Osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może zostać pozwana również:
1)      jeżeli pozywa się łącznie kilka osób – przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń”.
8        Zgodnie z art. 63 ust. 1 tego rozporządzenia:
„Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia przez miejsce zamieszkania w przypadku spółek i osób prawnych rozumie się miejsce, w którym znajduje się:
a)      ich statutowa siedziba; lub
b)      ich główny organ zarządzający; lub
c)      ich główne przedsiębiorstwo”.
Dyrektywa 2014/104/UE
9        Zgodnie z motywem 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego (Dz.U. 2014, L 349, s. 1):
„Artykuły 101 i 102 [TFUE] są kwestią porządku publicznego i powinny być skutecznie stosowane w całej Unii [Europejskiej], aby nie dochodziło do zakłóceń konkurencji na rynku wewnętrznym”.
10      Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot i zakres”, stanowi w ust. 2:
„Niniejsza dyrektywa ustanawia przepisy służące skoordynowaniu egzekwowania reguł konkurencji przez organy ochrony konkurencji oraz egzekwowania tych reguł podczas dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przed sądami krajowymi”.
11      Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 2, 3 i 6, co następuje:
„Do celów niniejszej dyrektywy zastosowanie mają następujące definicje:
[…]
2)      »sprawca naruszenia« oznacza przedsiębiorstwo lub związek przedsiębiorstw, które dokonały naruszenia prawa konkurencji;
3)      »krajowe prawo konkurencji« oznacza przepisy prawa krajowego, których cel jest zasadniczo identyczny z celem art. 101 i 102 TFUE i które stosuje się do tej samej sprawy i równolegle z unijnym prawem konkurencji na mocy art. 3 ust. 1 rozporządzenia [Rady] (WE) nr 1/2003 {z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1)}, z wyłączeniem przepisów prawa krajowego, które nakładają kary na osoby fizyczne, chyba że takie kary są sposobem egzekwowania reguł konkurencji mających zastosowanie do przedsiębiorstw;
[…]
6)      »poszkodowany« oznacza osobę, która poniosła szkodę wynikającą z naruszenia prawa konkurencji”.
12      Zgodnie z art. 3 tej dyrektywy, zatytułowanym „Prawo do pełnego odszkodowania”:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, by każda osoba fizyczna lub prawna, która poniosła szkodę wynikającą z naruszenia prawa konkurencji, mogła dochodzić i uzyskać pełne odszkodowanie z tytułu tej szkody.
2.      Pełne odszkodowanie ma na celu przywrócić poszkodowanego do stanu, w którym znajdowałby się on, gdyby nie doszło do naruszenia prawa konkurencji. W związku z tym pełne odszkodowanie obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, wraz z odsetkami.
3.      Pełne odszkodowanie przewidziane w niniejszej dyrektywie nie prowadzi do nadwyżki odszkodowania ani w drodze odszkodowania karnego, ani odszkodowania wielokrotnego, ani innego rodzaju odszkodowania”.
13      Artykuł 9 dyrektywy 2014/104, zatytułowany „Skutek rozstrzygnięć krajowych”, stanowi:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, by naruszenie prawa konkurencji stwierdzone w ostatecznym rozstrzygnięciu krajowego organu ochrony konkurencji lub sądu odwoławczego było uznawane za dowiedzione w sposób niezbity do celów powództwa o odszkodowanie wytaczanego przed ich sąd krajowy na mocy art. 101 lub 102 TFUE lub na mocy krajowego prawa konkurencji.
2.      Państwa członkowskie zapewniają, by ostateczne rozstrzygnięcie, o którym mowa w ust. 1, wydane w innym państwie członkowskim mogło – zgodnie z prawem krajowym – być przedstawiane przed ich sądami krajowymi co najmniej jako domniemanie faktyczne, że nastąpiło naruszenie prawa konkurencji, oraz w odpowiednim przypadku mogło być oceniane wraz z innymi dowodami powoływanymi przez strony.
3.      Niniejszy artykuł pozostaje bez uszczerbku dla praw i obowiązków wynikających z art. 267 TFUE”.
14      Artykuł 11 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Odpowiedzialność solidarna”, przewiduje w ust. 1:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby przedsiębiorstwa, które naruszyły prawo konkurencji w wyniku wspólnych działań, były solidarnie odpowiedzialne za szkodę wynikającą z naruszenia prawa konkurencji; z takim skutkiem, że każde z tych przedsiębiorstw ma obowiązek w pełni wyrównać szkodę, a poszkodowany, dopóki nie otrzyma pełnego odszkodowania, ma prawo żądać pełnego odszkodowania od dowolnego z nich”.
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
Sprawa C‑672/23
15      W decyzji C(2014) 2139
final z dnia 2 kwietnia 2014 r. dotyczącej postępowania przewidzianego w art. 101 TFUE oraz
w art. 53 porozumienia EOG (sprawa AT.39610, „Kable elektryczne”/„Power Cables”) Komisja Europejska stwierdziła istnienie niemal ogólnoświatowego kartelu na rynkach podmorskich i podziemnych kabli elektroenergetycznych, obejmującego 26 osób prawnych, a mianowicie:
–        Nexans i Nexans France, z siedzibą we Francji,
–        Prysmian SpA i Prysmian Cavi e Sistemi, z siedzibą we Włoszech, oraz jej byłe spółki dominujące, Pirelli & C i The Goldman Sachs Group,
–        J-Power Systems Corporation i jej spółki dominujące wspólnego przedsiębiorstwa, Hitachi Metals Ltd i Sumitomo Electric Industries Ltd,
–        VISCAS Corporation i jej spółki dominujące wspólnego przedsiębiorstwa, Furukawa Electric Co. Ltd i Fujikura Ltd,
–        ABB AB (dawniej), której następcą prawnym jest ABB AB, z siedzibą w Szwecji, i ABB Ltd, jako spółka dominująca ABB AB, z siedzibą w Szwajcarii,
–        Brugg Kabel AG i Kabelwerke Brugg AG Holding,
–        Silec Cable SAS, jej obecna spółka dominująca General Cable Corporation i jej była spółka dominująca Safran SA,
–        EXSYM Corporation i jej spółki dominujące wspólnego przedsiębiorstwa, SWCC Showa Holdings Co. Ltd i Mitsubishi Cable Industries Ltd.,
–        LS Cable & System Ltd,
–        Taihan Electric Wire Co. Ltd oraz
–        nkt cables GmbH i NKT Holding A/S.
16      Komisja uznała, że w okresie od dnia 18 lutego 1999 r. do dnia 29 stycznia 2009 r. spółki te uczestniczyły w sieci wielostronnych i dwustronnych spotkań oraz prowadziły kontakty mające na celu podział rynków i klientów w zakresie projektów dotyczących podziemnych i podwodnych kabli elektroenergetycznych na określonych terytoriach. Zdaniem Komisji owe antykonkurencyjne praktyki stanowiły naruszenie art. 101 TFUE i art. 53 Porozumienia EOG.
17      Electricity & Water Authority of the Government of Bahrain, Kuwait Ministry of Electricity and Water i Oman Electricity Transmission Company są przedsiębiorstwami użyteczności publicznej odpowiedzialnymi za budowę, eksploatację i konserwację sieci wysokiego napięcia zlokalizowanych, odpowiednio, w Bahrajnie, Kuwejcie i Omanie. GCC Interconnection Authority jest właścicielem i operatorem infrastruktury połączeń między krajowymi sieciami elektroenergetycznymi państw członkowskich Rady Współpracy Państw Zatoki Perskiej (Zjednoczone Emiraty Arabskie, Królestwo Bahrajnu, Królestwo Arabii Saudyjskiej, Sułtanat Omanu, Katar i Kuwejt).
18      EWAGB i in. wnieśli do rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie, Niderlandy) powództwo o ustalenie, zmierzające, po pierwsze, do orzeczenia, że Draka i in. ponoszą wobec nich odpowiedzialność solidarną w związku z ich uczestnictwem w rozpatrywanym kartelu, a po drugie, o zasądzenie od tych spółek solidarnie zapłaty odszkodowania, którego wysokość zostanie ustalona w odrębnym postępowaniu, mającego na celu naprawienie szkody, jaką te spółki miały ponieść w wyniku działalności tego kartelu poza Europejskim Obszarem Gospodarczym (EOG).
19      Owo powództwo o ustalenie jest skierowane przeciwko kilku pozwanym w postępowaniu głównym spółkom należącym do grup Prysmian Cavi e Sistemi, ABB AB (dawniej) i Nexans. Niektóre z tych spółek mają siedzibę w Niderlandach, ale poza obszarem właściwości rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie), inne poza Niderlandami. Wszystkie te spółki stanowią, bezpośrednio lub pośrednio, spółki zależne należące w 100 % do przedsiębiorstw, którym Komisja postanowiła przypisać odpowiedzialność za udział w rozpatrywanym kartelu. Komisja stwierdziła w swojej decyzji, że Prysmian Cavi e Sistemi, ABB AB (dawniej) i Nexans France uczestniczyły w kartelu, i uznała odpowiedzialność spółek Prysmian SpA, Pirelli & C, The Goldman Sachs Group, ABB Ltd i Nexans SA jako (pośrednich) spółek dominujących tych uczestników kartelu. Nexans Participations, Prysmian Netherlands, Draka Holding, ABB BV, ABB Holdings, Nexans Nederland i Nexans Cabling Solutions, spółki z siedzibą w Niderlandach, nie były adresatami tej decyzji. Wszystkie te pozwane spółki prawa niderlandzkiego są bezpośrednio lub pośrednio spółkami zależnymi należącymi w 100 %, odpowiednio, do Prysmian Cavi e Sistemi, ABB Ltd i Nexans.
20      Draka Holding, z siedzibą w Amsterdamie, jest jedyną pozwaną spółką mającą siedzibę w okręgu rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) i z tego względu jest pozwanym, który stanowi punkt zaczepienia dla ustalenia jurysdykcji sądu, przed który wytoczono powództwo (zwaną dalej „pozwanym zakotwiczającym jurysdykcję”). Spółka ta jest spółką zależną spółki Prysmian Cavi e Sistemi, która posiada również cały kapitał spółki Prysmian Netherlands. Ani Draka Holding, ani inne pozwane spółki z siedzibą w Niderlandach nie były adresatami decyzji Komisji z dnia 2 kwietnia 2014 r.
21      Wyrokiem wstępnym rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) uznał swoją jurysdykcję, na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, do rozpoznania powództw wniesionych przeciwko wszystkim pozwanym spółkom mającym siedzibę w Niderlandach. Stwierdził on natomiast brak swojej jurysdykcji do rozpoznania powództw wniesionych przeciwko pozwanym spółkom mającym siedzibę poza Niderlandami, uznając, że jurysdykcja krajowa nie może zostać wywiedziona z art. 8
pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 ani z żadnej innej podstawy prawnej. Uznał bowiem, że pomiędzy powództwami wytoczonymi przeciwko spółkom z siedzibą w Niderlandach a powództwami wniesionymi przeciwko spółkom z siedzibą poza Niderlandami nie istnieje wystarczająco ścisły związek uzasadniający ich rozpoznanie przez ten sam sąd w celu uniknięcia wydania sprzecznych ze sobą orzeczeń.
22      EWAGB i in. wnieśli apelację od tego wyroku do Gerechtshof Amsterdam (sądu apelacyjnego w Amsterdamie, Niderlandy), będącego sądem odsyłającym w niniejszej sprawie.
23      Sąd ten przypomina, że pozwane spółki z siedzibą w Niderlandach nie zakwestionowały orzeczenia rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) uznającego jego właściwość miejscową do rozpoznania powództwa nie tylko w odniesieniu do Draka Holding, mającej siedzibę na obszarze właściwości miejscowej tego sądu, lecz również wobec wszystkich wskazanych spółek mających siedzibę w Niderlandach, ale poza jego właściwością miejscową. Wspomniany sąd wyjaśnił, że zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi orzeczenia w przedmiocie właściwości miejscowej nie podlegają zaskarżeniu i że w konsekwencji jest on zobowiązany uznać, iż rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) posiada właściwość miejscową w odniesieniu do wszystkich pozwanych spółek mających siedzibę w Niderlandach.
24      Sąd odsyłający zastanawia się jednak, czy istnieje wystarczająco ścisła więź w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 między z jednej strony powództwem wniesionym przeciwko Draka Holding lub innym pozwanym spółkom mającym siedzibę w Niderlandach a z drugiej strony powództwami wniesionymi przeciwko pozwanym spółkom mającym siedzibę poza Niderlandami.
25      W tych okolicznościach Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      a)      Czy istnieje ścisła więź w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] pomiędzy:
(i)      z jednej strony powództwem przeciwko głównemu pozwanemu, który nie jest adresatem decyzji Komisji w przedmiocie kartelu, ale który – jako podmiot, w stosunku do którego istnieje domniemanie, że należy do przedsiębiorstwa w rozumieniu europejskiego prawa konkurencji – jest obciążany odpowiedzialnością zstępującą za stwierdzone naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli, a
(ii)      z drugiej strony powództwem przeciwko:
–        współpozwanemu będącemu adresatem tej decyzji lub
–        niebędącemu adresatem decyzji współpozwanemu, w odniesieniu do którego istnieje domniemanie, że jako podmiot prawa należy do przedsiębiorstwa, które w decyzji obciążono odpowiedzialnością publicznoprawną za naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli?
Czy w tym względzie znaczenie ma to, czy:
1.      obciążony odpowiedzialnością zstępującą pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« w okresie działania kartelu jedynie posiadał udziały w kapitale i nimi zarządzał;
2.      w przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte lit. a) – obciążony odpowiedzialnością zstępującą pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« brał udział w produkcji, dystrybucji, sprzedaży lub dostawie produktów lub świadczeniu usług będących przedmiotem kartelu;
3.      współpozwany będący adresatem decyzji został w niej uznany za:
(i)      faktycznego uczestnika kartelu – w takim sensie, że rzeczywiście brał udział w stwierdzonej zmowie (stwierdzonych zmowach) lub uzgodnionych praktykach noszących znamiona naruszenia lub
(ii)      podmiot prawa będący częścią przedsiębiorstwa, które obciążono odpowiedzialnością publicznoprawną za naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli;
4.      współpozwany niebędący adresatem decyzji rzeczywiście produkował, dystrybuował, sprzedawał lub dostarczał produkty lub świadczył usługi będące przedmiotem działalności kartelu;
5.      pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« i współpozwany należą do tego samego przedsiębiorstwa;
6.      powodowie nabywali produkty lub usługi lub produkty lub usługi były im dostarczane lub świadczone w sposób bezpośredni lub pośredni przez pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję« lub współpozwanego?
b)      Czy dla odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. a) znaczenie ma to, czy można przewidzieć, że dany współpozwany zostanie wezwany do stawiennictwa przed sądem właściwym dla pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«? Jeżeli tak, to czy ta przewidywalność stanowi odrębne kryterium przy stosowaniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012]? Czy ta przewidywalność jest co do zasady zapewniona, jeżeli wziąć pod uwagę wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800)? W jakim stopniu okoliczności wymienione w [pkt 1–6] w pytaniu pierwszym lit. a) sprawiają, że można tu przewidzieć, iż współpozwany zostanie wezwany do stawiennictwa przed sądem właściwym dla pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«?
2)      Czy przy ustalaniu jurysdykcji należy również wziąć pod uwagę prawdopodobieństwo uwzględnienia powództwa wobec pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«? Jeżeli tak, czy do oceny tej wystarczy, by nie można było z góry wykluczyć, że powództwo zostanie uwzględnione?
3)      a)      Czy zapisane w prawie Unii przysługujące każdej osobie prawo do odszkodowania w następstwie stwierdzenia naruszenia obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli obejmuje prawo do żądania odszkodowania za szkodę poniesioną poza EOG?
b)      Czy przyjęte w zakresie prawa konkurencji domniemanie decydującego wpływu (ukaranych) spółek dominujących na działalność gospodarczą spółek zależnych (tzw. domniemanie Akzo) należy lub można stosować w (cywilnych) postępowaniach w przedmiocie szkód poniesionych w wyniku działalności kartelu?
c)      Czy pośrednia spółka holdingowa, która jedynie posiada udziały i nimi zarządza, spełnia drugie kryterium z wyroku Sumal (prowadzenie działalności gospodarczej, która ma konkretne powiązania z przedmiotem naruszenia, za które spółka dominująca była odpowiedzialna)?
4)      a)      Czy w przypadku zastosowania art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] różni pozwani mający siedzibę w tym samym państwie członkowskim mogą (wspólnie) występować w charakterze pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«?
b)      Czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] wskazuje bezpośrednio i natychmiastowo sąd właściwy miejscowo, wypierając tym samym przepisy prawa krajowego w tym zakresie?
c)      W razie odpowiedzi przeczącej na pytanie czwarte lit. a) – tj. tylko jeden pozwany może występować w charakterze pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję« – oraz odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte lit. b) – tj. art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] bezpośrednio wskazuje sąd właściwy miejscowo, wypierając tym samym przepisy prawa krajowego w tym zakresie, [przepis ten] pozwala na wewnętrzne odesłanie sprawy do sądu miejsca siedziby pozwanego w tym samym państwie członkowskim?”.
Sprawa C‑673/23
26      W dniu 17 lipca 2019 r.
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (organ ochrony konkurencji i rynku, Włochy) (zwany dalej „AGCM”) wydał decyzję, w której uznał, że kilka przedsiębiorstw, w tym Smurfit Kappa Italia i Toscana Ondulati, popełniło dwa odrębne naruszenia art. 101 TFUE oraz art. 15 i 31 włoskiej ustawy o konkurencji.
27      W decyzji tej AGCM uznał, po pierwsze, że w okresie od dnia 2 lutego 2004 r. do dnia 30 marca 2017 r. przedsiębiorstwa te uczestniczyły w kartelu na włoskim rynku tektury falistej, w ramach którego manipulowano cenami sprzedaży tego produktu i zachęcano inne przedsiębiorstwa do przyłączenia się do niego. Po drugie, Komisja uznała, że w okresie od dnia 7 września 2005 r. do dnia 30 marca 2017 r. główni producenci opakowań tekturowych uczestniczyli w kartelu dotyczącym materiałów opakowaniowych mającym na celu zakłócenie konkurencji na włoskim rynku opakowań tekturowych. AGCM wskazał również, że ten drugi kartel pełnił funkcję pomocniczą w stosunku do kartelu dotyczącego tektury falistej.
28      Smurfit Kappa Italia, z siedzibą w Mediolanie (Włochy), DS Smith Holding Italia, z siedzibą w Vimercate (Włochy), i Toscana Ondulati, z siedzibą w Capannori (Włochy), były adresatami wspomnianej decyzji, w której uznano, że Smurfit Kappa Italia i Toscana Ondulati uczestniczyły w kartelu. DS Smith Holding Italia została też uznana za odpowiedzialną na wcześniejszym etapie tego kartelu jako pośrednia spółka dominująca. Inne spółki powodowe w postępowaniu głównym, należące do grup Smurfit Kappa Italia i Toscana Ondulati, nie były natomiast jej adresatami.
29      Unilever i in., należący do grupy Unilever, nabywali w okresach trwania naruszenia od spółek będących stronami karteli surowce i materiały opakowaniowe, a także opakowania z tektury falistej dla europejskich zakładów produkcyjnych Unilever. Unilever i in. uważają, że ponieśli szkodę w wyniku podwyższenia cen produktów kupowanych od spółek uczestniczących w kartelu oraz sztucznego utrzymywania zawyżonych poziomów cen („ceny ochronne”) i ubocznego wpływu kartelu na rynek.
30      Wniosły one zatem do rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) powództwo o ustalenie, w którym domagają się orzeczenia, że Smurfit Kappa i in. ponoszą wobec nich solidarną odpowiedzialność ze względu na ich udział w rozpatrywanym kartelu. Domagają się one ponadto solidarnego zasądzenia od tych spółek odszkodowania, którego wysokość zostanie ustalona w odrębnym postępowaniu, mającego na celu naprawienie szkody, jaką ich zdaniem poniosły one w wyniku tego kartelu.
31      Smurfit Kappa International jest jedyną pozwaną spółką mającą siedzibę w okręgu rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) i jest uważana za pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję. Spółka ta nie była adresatem decyzji AGCM z dnia 17 lipca 2019 r. Jest ona pośrednią spółką holdingową, będącą spółką zależną spółki Smurfit Kappa Group, z siedzibą w Irlandii, której nie dotyczy postępowanie główne, oraz spółką dominującą Smurfit Kappa Europe. Ta ostatnia spółka posiada cały kapitał zakładowy Smurfit Kappa Italia, jednej ze spółek będących adresatem decyzji AGCM z dnia 17 lipca 2019 r.
32      Wyrokiem wstępnym rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) uznał swoją właściwość miejscową do rozpoznania powództw skierowanych przeciwko spółkom mającym siedzibę w Niderlandach, ale
również jurysdykcję krajową do rozpoznania powództw skierowanych przeciwko spółkom mającym siedzibę poza Niderlandami.
33      Uznał on bowiem, po pierwsze, że jest właściwy do rozpoznania powództwa wytoczonego przeciwko Smurfit International, jedynej pozwanej spółce, która miała siedzibę w Amsterdamie (Niderlandy), a tym samym na obszarze jego właściwości miejscowej, ale również
powództw skierowanych przeciwko wszystkim spółkom mającym siedzibę w Niderlandach, ze względu na to, że między wszystkimi tymi powództwami istnieje więź uzasadniająca łączne ich rozpoznanie ze względu na efektywność. Po drugie, uznał, że istnieje wystarczająco ścisła więź między powództwami wytoczonymi przeciwko wszystkim spółkom z siedzibą w Niderlandach a powództwami skierowanymi przeciwko spółkom z siedzibą poza Niderlandami, co uzasadnia wydanie wyroku przez ten sam sąd w celu uniknięcia sprzecznych ze sobą orzeczeń.
34      Smurfit Kappa i in. wnieśli apelację od tego wyroku do Gerechtshof Amsterdam (sądu apelacyjnego w Amsterdamie), będącego sądem odsyłającym w niniejszej sprawie.
35      Sąd ten przypomina, że spółki z siedzibą w Niderlandach nie kwestionowały w pierwszej instancji właściwości rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) i że zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi od orzeczeń dotyczących właściwości miejscowej nie przysługuje odwołanie do tego sądu. Wskazuje on, że jest zatem zobowiązany uznać właściwość miejscową tego sądu do rozpoznania nie tylko powództwa wytoczonego przeciwko Smurfit International – jedynej spółce mającej siedzibę na jego obszarze właściwości,
która też, mimo że nie jest adresatem decyzji AGCM, staje się pozwanym zakotwiczającym jurysdykcję ze względu na miejsce swojej siedziby – ale również powództw skierowanych przeciwko wszystkim pozwanym spółkom mającym siedzibę w Niderlandach.
36      Sąd ten ma natomiast wątpliwości co do jurysdykcji krajowej tego sądu w odniesieniu do powództw przeciwko spółkom mającym siedzibę poza Niderlandami. Zastanawia się
on w istocie, czy istnieje wystarczająco ścisła więź w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 między z jednej strony powództwem wniesionym przeciwko Smurfit International lub innym pozwanym spółkom mającym siedzibę w Niderlandach a z drugiej strony powództwami wniesionymi przeciwko pozwanym spółkom mającym siedzibę poza Niderlandami.
37      W tych okolicznościach Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      a)      Czy istnieje ścisła więź w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] pomiędzy:
(i)      z jednej strony powództwem przeciwko głównemu pozwanemu, który nie jest adresatem wydanej przez krajowy organ ochrony konkurencji decyzji w przedmiocie kartelu, ale – jako podmiot, w stosunku do którego istnieje domniemanie, że należy do przedsiębiorstwa w rozumieniu europejskiego prawa konkurencji – który jest obciążany odpowiedzialnością zstępującą za stwierdzone naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli, a
(ii)      z drugiej strony powództwem przeciwko:
–        współpozwanemu będącemu adresatem tej decyzji lub
–        niebędącemu adresatem decyzji współpozwanemu, w odniesieniu do którego istnieje domniemanie, że jako podmiot prawa należy do przedsiębiorstwa, które w decyzji obciążono odpowiedzialnością publicznoprawną za naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli?
Czy w tym względzie znaczenie ma to, czy:
1.      obciążony odpowiedzialnością zstępującą pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« w okresie działania kartelu jedynie posiadał udziały w kapitale i nimi zarządzał;
2.      w przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte lit. a) – obciążony odpowiedzialnością zstępującą pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« brał udział w produkcji, dystrybucji, sprzedaży lub dostawie produktów lub świadczeniu usług będących przedmiotem kartelu;
3.      pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« mieszka lub ma siedzibę w państwie członkowskim, gdzie krajowy organ ochrony konkurencji stwierdził naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli (tylko) na rynku krajowym;
4.      współpozwany będący adresatem decyzji został w niej uznany za:
(i)      faktycznego uczestnika kartelu – w takim sensie, że rzeczywiście brał udział w stwierdzonej zmowie (stwierdzonych zmowach) lub uzgodnionych praktykach noszących znamiona naruszenia, lub
(ii)      podmiot prawa będący częścią przedsiębiorstwa, które obciążono odpowiedzialnością publicznoprawną za naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli;
5.      współpozwany niebędący adresatem decyzji rzeczywiście produkował, dystrybuował, sprzedawał lub dostarczał produkty lub świadczył usługi będące przedmiotem działalności kartelu;
6.      pozwany »zakotwiczający jurysdykcję« i współpozwany należą do tego samego przedsiębiorstwa;
7.      powodowie nabywali produkty lub usługi lub produkty lub usługi były im dostarczane lub świadczone w sposób bezpośredni lub pośredni przez pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję« lub współpozwanego?
b)      Czy dla odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. a) znaczenie ma to, czy można przewidzieć, że dany współpozwany zostanie wezwany do stawiennictwa przed sądem właściwym dla pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«? Jeżeli tak, to czy ta przewidywalność stanowi odrębne kryterium przy stosowaniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012]? Czy ta przewidywalność jest co do zasady zapewniona, jeżeli wziąć pod uwagę wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal (C‑882/19, EU:C:2021:800)? W jakim stopniu okoliczności wymienione w [pkt 1–6] w pytaniu pierwszym lit. a) sprawiają, że można tu przewidzieć, iż współpozwany zostanie wezwany do stawiennictwa przed sądem właściwym dla pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«?
2)      Czy przy ustalaniu jurysdykcji należy również wziąć pod uwagę prawdopodobieństwo uwzględnienia powództwa wobec pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«? Jeżeli tak, czy do oceny tej wystarczy, by nie można było z góry wykluczyć, że powództwo zostanie uwzględnione?
3)      Czy przyjęte w zakresie prawa konkurencji domniemanie decydującego wpływu (ukaranych) spółek dominujących na działalność gospodarczą spółek zależnych (tzw. domniemanie Akzo) należy lub można stosować w (cywilnych) postępowaniach w przedmiocie szkód poniesionych w wyniku działalności kartelu?
4)      a)      Czy w przypadku zastosowania art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] różni pozwani mający siedzibę w tym samym państwie członkowskim mogą (wspólnie) występować w charakterze pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję«?
b)      Czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] wskazuje bezpośrednio i natychmiastowo sąd właściwy miejscowo, wypierając tym samym przepisy prawa krajowego w tym zakresie?
c)      W razie odpowiedzi przeczącej na pytanie czwarte lit. a) – tj. tylko jeden pozwany może występować w charakterze pozwanego »zakotwiczającego jurysdykcję« – oraz odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte lit. b) – tj. art. 8 pkt 1 rozporządzenia [nr 1215/2012] bezpośrednio wskazuje sąd właściwy miejscowo, wypierając tym samym przepisy prawa krajowego w tym zakresie, [przepis ten] pozwala na wewnętrzne odesłanie sprawy do sądu miejsca siedziby pozwanego w tym samym państwie członkowskim?”.
Postępowanie przed Trybunałem
38      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 18 stycznia 2024 r. sprawy C‑672/23 i C‑673/23 zostały połączone do celów łącznego rozpoznania w ramach ustnego etapu postępowania i orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie zgodnie z art. 54 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszych lit. a)
39      Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, pkt 31).
40      W niniejszej sprawie z postanowień odsyłających wynika, że poprzez pytania pierwsze lit. a), sformułowane w istocie w sposób podobny w sprawach C‑672/23 i C‑673/23, sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy niektóre okoliczności właściwe dla tych spraw mogą świadczyć o istnieniu wystarczająco ścisłej więzi w świetle art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 pomiędzy z jednej strony powództwem skierowanym przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, który nie jest adresatem danej decyzji krajowego lub unijnego organu ochrony konkurencji, lecz który, jako podmiot, w odniesieniu do którego zarzuca się, że należy do przedsiębiorstwa, które na mocy tej decyzji zostało uznane za odpowiedzialne za naruszenie prawa konkurencji Unii, jest również odpowiedzialny na wcześniejszym lub późniejszym etapie w stosunku do stwierdzonego naruszenia, a z drugiej strony – powództwami skierowanymi przeciwko współpozwanym, niezależnie od tego, czy są adresatami tej decyzji, która mogłaby stanowić podstawę jurysdykcji krajowej rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) do ich rozpoznania.
41      Sąd odsyłający zastanawia się w szczególności nad znaczeniem dla oceny istnienia takiej więzi okoliczności takich jak, po pierwsze, samo posiadanie akcji przez pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję i zarządzanie nimi, po drugie, ewentualny udział
pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję
w produkcji, dystrybucji, sprzedaży lub dostawie towarów lub świadczeniu usług będących przedmiotem kartelu, po trzecie, okoliczność, czy pozwany zakotwiczający jurysdykcję ma siedzibę w państwie członkowskim, w którym stwierdzono naruszenie prawa konkurencji, po czwarte, zakwalifikowanie współpozwanego będącego adresatem spornej decyzji jako faktycznego uczestnika naruszenia lub jako podmiotu wchodzącego w skład przedsiębiorstwa uznanego za odpowiedzialnego za naruszenie, po piąte, okoliczność, że współpozwany niebędący adresatem faktycznie produkował, dystrybuował, sprzedawał lub dostarczał towary lub świadczył usługi będące przedmiotem kartelu, po szóste, przynależność pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję i współpozwanego do tego samego przedsiębiorstwa, oraz po siódme, to, czy powodowie bezpośrednio lub pośrednio nabywali towary lub otrzymywali usługi od pozwanego zakotwiczającego lub od współpozwanego bądź zlecali ich dostawę.
42      W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez pytania pierwsze lit. a) sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że „tak ścisła więź” w rozumieniu tego przepisu może istnieć między z jednej strony powództwem wniesionym przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, który nie został uznany za odpowiedzialnego za naruszenie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG stwierdzone przez Komisję lub przez krajowy organ ochrony konkurencji, a z drugiej strony powództwami skierowanymi przeciwko spółkom, w odniesieniu do których istnieją silne przesłanki wskazujące, że należą one do przedsiębiorstw w rozumieniu prawa konkurencji Unii, którym naruszenie to zostało przypisane.
43      Na wstępie należy przypomnieć, że ponieważ rozporządzenie nr 1215/2012 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2007, L 174, s. 28; Dz.U. 2009, L 311, s. 35), które z kolei zastąpiło Konwencję brukselską z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienioną późniejszymi konwencjami dotyczącymi przystąpienia nowych państw członkowskich do tej konwencji, dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów tych ostatnich aktów prawnych obowiązuje również w odniesieniu do rozporządzenia nr 1215/2012, jeżeli przepisy te można uznać za „równoważne” (wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
44      Tak jest w przypadku z jednej strony art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001, a z drugiej strony art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, które są sformułowane w zasadniczo podobny sposób, w związku z czym przepisy te można uznać za „równoważne” w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie niniejszego wyroku (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604, pkt 29; a także z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 24).
45      Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy tego państwa członkowskiego. Artykuł 63 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że do celów stosowania tego rozporządzenia przez miejsce zamieszkania w przypadku spółek i osób prawnych rozumie się miejsce, w którym znajduje się ich statutowa siedziba, ich główny organ zarządzający lub główne przedsiębiorstwo. Jednakże ta zasada jurysdykcyjna sądów państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego jest przewidziana we wspomnianym art. 4 ust. 1 „z zastrzeżeniem” innych przepisów rozporządzenia nr 1215/2012. O ile bowiem owa reguła jurysdykcyjna stanowi, zgodnie z motywem 15 tego rozporządzenia, zasadę ogólną, o tyle rozpatrywane rozporządzenie przewiduje pewną liczbę wyjątków (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lutego 2025 r., BSH Hausgeräte, C‑339/22, EU:C:2025:108, pkt 29, 30). Jednym z takich wyjątków jest art. 8 tego rozporządzenia, który przewiduje odstępstwa od tej reguły w odniesieniu do spraw, między którymi istnieje więź.
46      Artykuł 8
pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 stanowi zatem, że jeżeli pozywa się łącznie kilka osób, to osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może zostać pozwana również przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje „tak ścisła więź”, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń.
47      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy tego rozporządzenia powinny być przedmiotem wykładni autonomicznej, dokonywanej w drodze odwołania się do jego systematyki i celów (zob. podobnie wyrok z dnia 8 czerwca 2023 r., BNP Paribas, C‑567/21, EU:T:2023:452, pkt 43).
48      Reguła jurysdykcji szczególnej ustanowiona w art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 ma na celu, jak wynika z motywów 16 i 21 tego rozporządzenia, wspieranie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, minimalizowanie ryzyka równoległych postępowań oraz uniknięcie ryzyka wydania sprzecznych ze sobą orzeczeń w różnych państwach członkowskich, gdyby sprawy były rozpatrywane oddzielnie (zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2023 r., Beverage City Polska, C‑832/21, EU:C:2023:635, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
49      Tej zasadzie jurysdykcji specjalnej, jako że uchyla ona zasadę jurysdykcji miejsca zamieszkania pozwanego określoną w art. 4 rozporządzenia nr 1215/2012, należy nadawać wykładnię ścisłą, niewykraczającą poza przypadki wyraźnie przewidziane we wspomnianym rozporządzeniu (wyrok z dnia 7 września 2023 r., Beverage City Polska,
C‑832/21, EU:C:2023:635, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
50      W kontekście stosowania art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy zbadać, czy poszczególne powództwa wytoczone przez tego samego powoda wobec różnych pozwanych wykazują więź tego rodzaju, iż przesądza to o potrzebie ich łącznego rozpoznania w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń. Istnienie takiej więzi należy oceniać w świetle wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności ryzyka wydania sprzecznych ze sobą orzeczeń.
51      W tym względzie, aby orzeczenia były uznane za sprzeczne ze sobą, nie wystarczy samo istnienie rozbieżności w rozstrzygnięciu sporu, ale rozbieżności te muszą również występować w ramach tego samego stanu faktycznego i prawnego (wyrok z dnia 21 maja 2015 r., CDC Hydrogen Peroxide, C‑352/13, EU:C:2015:335, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
52      Jak jednak orzekł Trybunał, zasada ustanowiona w art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 nie może być interpretowana w ten sposób, że może ona umożliwić powodowi wytoczenie powództwa przeciwko kilku pozwanym wyłącznie w celu wyłączenia jednego z tych pozwanych spod jurysdykcji sądów państwa, w którym ma on miejsce zamieszkania lub siedzibę, a tym samym obejścia zasady jurysdykcyjnej zawartej w tym przepisie poprzez stworzenie lub utrzymanie w sztuczny sposób przesłanek stosowania tego przepisu (wyrok z dnia 7 września 2023 r., CDC Hydrogen Peroxide, C‑832/21, EU:C:2023:635, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
53      W związku z tym do sądu odsyłającego należy ocena istnienia tego samego stanu prawnego i faktycznego, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności zawisłej przed nim sprawy w odniesieniu do powództw skierowanych przeciwko różnym pozwanym w postępowaniu głównym w pierwszej instancji, oraz upewnienie się, że powództwa skierowane wyłącznie przeciwko współpozwanym, których miejsce zamieszkania lub siedziba uzasadniają jurysdykcję sądu, przed który wytoczono powództwo, nie mają na celu sztucznego spełnienia przesłanek stosowania art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 (zob. podobnie wyrok z dnia 7 września 2023 r., Beverage City Polska, C‑832/21, EU:C:2023:1215, pkt 42, 45).
54      W tym kontekście należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że przesłanka dotycząca istnienia tej samej sytuacji faktycznej i prawnej jest spełniona w szczególności wtedy, gdy kilka przedsiębiorstw, które uczestniczyły w jednolitym i ciągłym naruszeniu reguł konkurencji prawa Unii, stwierdzonym w decyzji Komisji, zostało pozwanych przed sądem z tytułu ich uczestnictwa w tym naruszeniu, mimo że ich udział we wprowadzaniu w życie tego naruszenia różni się w zależności od okresów lub obszarów geograficznych, których ono dotyczyło (zob. podobnie wyrok z dnia 21 maja 2015 r., CDC Hydrogen Peroxide, C‑352/13, EU:C:2015:335, pkt 21).
55      Trybunał stwierdził również, że okoliczność, iż odpowiedzialność solidarna spółki dominującej i jej spółki zależnej za naruszenie reguł konkurencji prawa Unii nie została stwierdzona w ostatecznej decyzji Komisji, nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 do takich powództw (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 30).
56      Trybunał orzekł bowiem, że art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 znajduje zastosowanie w przypadku powództw skierowanych zarówno przeciwko spółce dominującej, jak i przeciwko jej spółce zależnej, z którą ta pierwsza tworzy jednostkę gospodarczą, opartych na udziale tej drugiej w naruszeniu reguł konkurencji prawa Unii, stwierdzonym w decyzji krajowego organu ochrony konkurencji (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 33).
57      W drugiej kolejności należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika również, iż w przypadku ustalenia, że spółka dominująca i jej spółka zależna są częścią tej samej jednostki gospodarczej, a tym samym tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu reguł konkurencji prawa Unii, samo istnienie tej jednostki gospodarczej, która popełniła naruszenie, determinuje w decydujący sposób odpowiedzialność jednej lub drugiej ze spółek tworzących przedsiębiorstwo za antykonkurencyjne zachowanie tego przedsiębiorstwa. W związku z tym pojęcie „przedsiębiorstwa”, a poprzez nie pojęcie „jednostki gospodarczej” powodują z mocy prawa powstanie odpowiedzialności solidarnej między podmiotami tworzącymi jednostkę gospodarczą w chwili popełnienia naruszenia (wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
58      W trzeciej kolejności, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, osoby odrębne pod względem prawnym, zorganizowane w formie grupy, tworzą jedno i to samo przedsiębiorstwo, gdy nie określają one samodzielnie swojego zachowania na rynku właściwym, lecz z uwagi w szczególności na powiązania gospodarcze, organizacyjne i prawne, które wiążą je ze spółką dominującą, podlegają one skutkom rzeczywistego wywierania przez tę spółkę kierowniczą decydującego wpływu (zob. wyrok z dnia 12 maja 2022 r., Servizio Elettrico Nazionale i in., C‑377/20, EU:C:2022:379, pkt 108 i przytoczone tam orzecznictwo).
59      W tym względzie należy przypomnieć, że w szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada bezpośrednio lub pośrednio cały lub prawie cały kapitał swej spółki zależnej, która dopuściła się naruszenia reguł konkurencji, zastosowanie znajduje wzruszalne domniemanie, w myśl którego owa spółka dominująca rzeczywiście wywiera decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej (wyrok z dnia 26 października 2017 r., Global Steel Wire i in./Komisja, C‑457/16 P i od C‑459/16 P do C‑461/16 P, EU:C:2017:819, pkt 84 i przytoczone tam orzecznictwo).
60      To bowiem nie posiadanie całego lub prawie całego kapitału spółki zależnej uzasadnia domniemanie rzeczywistego wywierania decydującego wpływu, lecz stopień kontroli spółki dominującej nad jej spółką zależną, z jakim wiąże się to posiadanie (wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., The Goldman Sachs Group/Komisja, C‑595/18 P, EU:C:2021:73, pkt 35).
61      Jednakże posiadanie przez spółkę prawie całego kapitału zakładowego innej spółki, mimo że stanowi ono bardzo silną przesłankę co do posiadania takiej kontroli, nie pozwala z całą pewnością wykluczyć, że jedna lub większa liczba innych osób może posiadać – samodzielnie lub wspólnie – uprawnienia decyzyjne, ponieważ w szczególności własność kapitału zakładowego mogła zostać oddzielona od praw głosu (wyrok z dnia 12 maja 2022 r., Servizio Elettrico Nazionale i in., C‑377/20, EU:C:2022:379, pkt 110).
62      Aby tworzyć ze swoją spółką zależną jedno i to samo przedsiębiorstwo, spółka dominująca musi sprawować kontrolę nad zachowaniem swojej spółki zależnej, co można wykazać poprzez ustalenie bądź tego, że spółka dominująca ma zdolność wywierania decydującego wpływu na zachowanie spółki zależnej, a ponadto że rzeczywiście wywierała ten wpływ, bądź tego, że ta spółka zależna nie określa samodzielnie swojego zachowania na rynku, lecz że co do zasady stosuje się do wskazówek udzielanych jej przez spółkę dominującą w szczególności z uwagi na powiązania gospodarcze, organizacyjne i prawne łączące te dwa podmioty prawne (wyrok z dnia 12 maja 2022 r., Servizio Elettrico Nazionale i in., C‑377/20, EU:C:2022:379, pkt 111).
63      Trybunał orzekł również, że art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by w przypadku roszczeń o zobowiązanie spółki dominującej i jej spółki zależnej solidarnie do naprawienia szkody wyrządzonej w wyniku naruszenia przez spółkę zależną reguł konkurencji sąd siedziby spółki dominującej, przed który wytoczono powództwo, mógł oprzeć się, w celu ustalenia swojej jurysdykcji krajowej, na domniemaniu, zgodnie z którym, w przypadku gdy spółka dominująca posiada bezpośrednio lub pośrednio cały lub prawie cały kapitał swej spółki zależnej, która dopuściła się naruszenia reguł konkurencji, owa spółka dominująca wywiera decydujący wpływ na tę spółkę zależną, pod warunkiem że pozwani nie zostali pozbawieni możliwości powołania się na przesłanki wskazujące, że spółka dominująca nie posiadała, bezpośrednio lub pośrednio, całego lub prawie całego kapitału swojej spółki zależnej albo że domniemanie to powinno jednak zostać obalone (wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 47).
64      W czwartej kolejności z orzecznictwa Trybunału wynika, że jeśli chodzi o odpowiedzialność spółki zależnej za naruszenie art. 101 ust. 1 TFUE stwierdzone po stronie spółki dominującej, poszkodowany w wyniku tego naruszenia może raczej dochodzić odpowiedzialności cywilnej spółki zależnej tej spółki dominującej niż odpowiedzialności samej spółki dominującej. Odpowiedzialność tej spółki zależnej powstaje jednak tylko wtedy, gdy poszkodowany wykaże, opierając się albo na decyzji wydanej uprzednio przez Komisję lub krajowy organ ochrony konkurencji, albo w jakikolwiek inny sposób, po pierwsze, że ta spółka zależna w momencie dokonywania naruszenia nie wykazuje autonomicznego zachowania rynkowego, lecz zasadniczo stosuje się do instrukcji przekazywanych jej przez spółkę dominującą, biorąc pod uwagę więzy ekonomiczne, organizacyjne i prawne łączące oba te podmioty w taki sposób, że tworzą one tę samą jednostkę gospodarczą i przez to jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 101 TFUE, które jest sprawcą zachowania noszącego znamiona naruszenia, a po drugie, że między działalnością gospodarczą tej spółki zależnej a przedmiotem naruszenia, za które spółka dominująca została uznana za odpowiedzialną, istniał konkretny związek (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 51).
65      Należy dodać, że pojęcie „przedsiębiorstwa” w rozumieniu w art. 101 TFUE jest pojęciem funkcjonalnym, ponieważ jednostkę gospodarczą, która je stanowi, należy zidentyfikować z punktu widzenia przedmiotu rozpatrywanego zachowania stanowiącego naruszenie. Zmiana tej tożsamości w wyniku restrukturyzacji, zbycia lub innych zmian prawnych czy organizacyjnych, które nastąpiły później, jest w tym względzie pozbawiona znaczenia (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 marca 2019 r., Skanska Industrial Solutions i in., C‑724/17, EU:C:2019:204, pkt 46; a także z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 46).
66      Jedna spółka dominująca może zatem wchodzić w skład kilku jednostek gospodarczych, w zależności od danej działalności gospodarczej, utworzonych z niej samej i z różnych połączeń spółek zależnych należących do tej samej grupy spółek. W przeciwnym wypadku spółka zależna należąca do takiej grupy mogłaby zostać pociągnięta do odpowiedzialności za naruszenia popełnione w ramach działalności gospodarczej, która nie ma żadnego związku z jej własną działalnością i w którą nie była w żaden sposób zaangażowana, choćby pośrednio (wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 47).
67      W tym względzie, chociaż Trybunał orzekł, że podmiotami zobowiązanymi do naprawienia szkody spowodowanej porozumieniem lub praktyką zakazaną na mocy art. 101 TFUE są przedsiębiorstwa, które w rozumieniu tego postanowienia uczestniczyły w tym kartelu lub w tej praktyce, to uprawnienie poszkodowanego działaniem antykonkurencyjnym do pociągnięcia do odpowiedzialności, w ramach powództwa o odszkodowanie, spółki zależnej, a nie spółki dominującej, nie może być automatycznie przyznane w stosunku do jakiejkolwiek spółki zależnej spółki dominującej (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 marca 2019 r., Skanska Industrial Solutions i in., C‑724/17, EU:C:2019:204, pkt 32; a także z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 46).
68      W związku z tym, aby ustalić istnienie jednostki gospodarczej złożonej ze spółki dominującej i jednej z jej spółek zależnych, powód musi – zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 64 niniejszego wyroku – wykazać nie tylko gospodarcze, organizacyjne i prawne powiązania między tymi spółkami, lecz również konkretny związek między działalnością gospodarczą tej spółki zależnej a przedmiotem naruszenia spółki dominującej.
69      Jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 74 opinii, jest tak w szczególności w przypadku, gdy antykonkurencyjne porozumienie spółki dominującej lub spółki dominującej wyższego szczebla dotyczyło tych samych produktów, które były wprowadzane do obrotu przez spółkę zależną lub spółkę pośrednio zależną, bądź gdy ta spółka zależna lub spółka pośrednio zależna zajmują się produkcją, sprzedażą, dostawą lub dystrybucją tych produktów, a także świadczeniem usług będących przedmiotem kartelu.
70      Natomiast w przypadku gdy zachowanie noszące znamiona naruszenia nie zostało stwierdzone przez Komisję w decyzji wydanej na podstawie art. 101 TFUE, spółka zależna spółki dominującej, której zarzuca się naruszenie, ma naturalnie prawo zakwestionowania nie tylko swej przynależności do tego samego przedsiębiorstwa co spółka dominująca, ale również istnienia zarzucanego naruszenia (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 60).
71      Okoliczność, czy pozwany zakotwiczający jurysdykcję ma siedzibę w państwie członkowskim, w którym krajowy organ ochrony konkurencji stwierdził naruszenie obowiązującego w prawie Unii zakazu karteli na rynku krajowym, nie ma sama w sobie wpływu na istnienie „tak ścisłej więzi” w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 między powództwem wytoczonym przeciwko temu pozwanemu a powództwami wytoczonymi przeciwko innym pozwanym.
72      Ponadto, jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 75 opinii, różne inne okoliczności wymienione przez sąd odsyłający, w szczególności wskazanie przedmiotowych spółek w decyzjach Komisji lub krajowego organu ochrony konkurencji jako „uczestników kartelu”, nie wiążą się z kryterium dotyczącym istnienia ścisłej więzi między powództwami per se, ale mają znaczenie tylko w kontekście rzeczywistego dowodu istnienia takiej więzi.
73      W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze lit. a) należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że „tak ścisła więź” w rozumieniu tego przepisu może istnieć między z jednej strony powództwem wniesionym przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, który nie został uznany za odpowiedzialnego za naruszenie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG stwierdzone przez Komisję lub przez krajowy organ ochrony konkurencji, a z drugiej strony powództwami skierowanymi przeciwko spółkom, w odniesieniu do których istnieją silne przesłanki wskazujące, że należą one do przedsiębiorstw w rozumieniu prawa konkurencji Unii, którym zostało przypisane to naruszenie.
W przedmiocie pytań pierwszych lit. b)
74      Poprzez pytania pierwsze lit. b), sformułowane w identyczny sposób w sprawach C‑672/23 i C‑673/23, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że dla dokonania oceny istnienia „tak ścisłej więzi” w rozumieniu tego przepisu między powództwami skierowanymi przeciwko kilku pozwanym należy wziąć pod uwagę, jako autonomiczne kryterium, kwestię, czy współpozwany mógł być pozwany przed sąd miejsca zamieszkania pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję.
75      W tym względzie należy zauważyć, że brzmienie art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 nie ustanawia dla współpozwanego przewidywalności bycia pozwanym przed sąd miejsca zamieszkania pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję jako autonomicznego kryterium jurysdykcji. Przepis ten ogranicza się do uzależnienia stosowania go od istnienia „tak ścisłej więzi” między powództwami, że jest pożądane ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie.
76      Jednakże z motywów 15 i 16 rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, że przewidywalność jurysdykcji sądów stanowi jeden z celów przepisów jurysdykcyjnych poprzez umożliwienie powodowi łatwego zidentyfikowania sądu, do którego może on wnieść powództwo, a pozwanemu – racjonalnego przewidywania sądu, przed który może on zostać pozwany.
77      Założona w ten sposób przewidywalność służy realizacji celu pewności prawa, który polega na wzmocnieniu ochrony prawnej osób mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w Unii [zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., FTI Touristik (Element zagraniczny), C‑774/22, EU:C:2024:646, pkt 33].
78      Z orzecznictwa Trybunału wynika również, że wymóg przewidywalności nie stanowi autonomicznego kryterium uzupełniającego przesłanki ustanowione w art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Wymóg ten jest spełniony, o ile pozwani mogli przewidzieć ryzyko pozwania w państwie członkowskim, gdzie przynajmniej jeden z nich ma swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania (zob. podobnie wyrok z dnia 1 grudnia 2011 r., Painer, C‑145/10, EU:T:2011:798, pkt 81 i przytoczone tam orzecznictwo).
79      Zasada pewności prawa wymaga w szczególności interpretacji szczególnych przepisów jurysdykcyjnych w taki sposób, aby normalnie poinformowany pozwany mógł racjonalnie przewidzieć, przed który sąd, poza sądem państwa jego miejsca zamieszkania, może zostać pozwany (wyrok z dnia 13 lipca 2006 r., Reisch Montage, C‑103/05, EU:C:2006:471, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
80      Jak wskazała w istocie rzeczniczka generalna w pkt 81–84 opinii, przewidywalność stanowi ogólną zasadę regulującą przepisy jurysdykcyjne, która znajduje odzwierciedlenie w kryteriach, jakie należy uwzględnić przy ocenie istnienia ścisłej więzi w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Pojęcia użyte w tym rozporządzeniu nie mogą zatem być interpretowane w sposób naruszający tę zasadę. Jest tak w szczególności wtedy, gdy sytuacje, w których istnieje „tak ścisła więź”, są ogólnie rozpoznawalne dla pozwanego. W tym względzie wystarczy, aby poinformowany pozwany mógł racjonalnie przewidzieć, przed które sądy może zostać pozwany poza jego państwem zamieszkania. Co się konkretnie tyczy powództw odszkodowawczych na podstawie prawa antymonopolowego, ma to miejsce, gdy pozwany jako część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 101 TFUE wziął udział w jednolitym naruszeniu konkurencji. Poprzez ten udział należy uznać, że stworzył on ścisły związek z innymi uczestnikami i że mógł racjonalnie przewidywać, iż może zostać pozwany przed sąd siedziby innego członka tego przedsiębiorstwa.
81      W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze lit. b) należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że dla dokonania oceny istnienia „tak ścisłej więzi” w rozumieniu tego przepisu między powództwami skierowanymi przeciwko kilku pozwanym przewidywalność pozwania współpozwanego przed sąd miejsca zamieszkania pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję nie stanowi autonomicznego kryterium, lecz należy ją uwzględnić jako zasadę ogólną przy stosowaniu zasady jurysdykcji szczególnej przewidzianej w tym przepisie.
W przedmiocie pytań drugich w sprawach C‑672/23 i C‑673/23 oraz pytania trzeciego lit. a)–c) w sprawie C‑672/23 i pytania trzeciego w sprawie C‑673/23
82      Poprzez pytania drugie w sprawach C‑672/23 i C‑673/23 oraz pytanie trzecie lit. a)–c) w sprawie C‑672/23 i pytanie trzecie w sprawie C‑673/23 sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o wyjaśnienie, w jakim zakresie do celów stosowania art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy uwzględnić pewne elementy dotyczące zasadności powództw w postępowaniach głównych. Sąd ten zastanawia się w szczególności, czy należy uwzględnić szanse powodzenia powództwa skierowanego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, w szczególności gdy powództwo to ma na celu naprawienie szkody poniesionej poza EOG, i czy w tym celu można uznać za przesłanki zastosowanie domniemania decydującego wpływu spółek dominujących, dopuszczalnego w prawie konkurencji, a także okoliczność, że pośrednia spółka holdingowa, która ogranicza się do posiadania udziałów i zarządzania nimi, spełnia kryterium dotyczące istnienia konkretnego związku między swoją działalnością gospodarczą a przedmiotem naruszenia, za które spółce dominującej przypisano odpowiedzialność.
83      Ponieważ do sądu odsyłającego zwrócono się z pytaniem dotyczącym jurysdykcji krajowej w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, kwestie wymienione w poprzednim punkcie niniejszego wyroku są użyteczne dla rozstrzygnięcia tych sporów jedynie w zakresie, w jakim dotyczą one ustalenia tej jurysdykcji. Mając to na uwadze, Trybunał powinien przeformułować przedłożone mu pytania w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 39 niniejszego wyroku.
84      W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez pytania drugie w sprawach C‑672/23 i C‑673/23 oraz pytanie trzecie lit. a)–c) w sprawie C‑672/23 i pytanie trzecie w sprawie C‑673/23, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że przy ocenie istnienia „tak ścisłej więzi” w rozumieniu tego przepisu między powództwami skierowanymi przeciwko kilku pozwanym należy wziąć pod uwagę szanse powodzenia powództwa skierowanego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, w szczególności gdy powództwo to ma na celu naprawienie szkody poniesionej poza EOG, jako wskazówkę świadczącą o tym, że powód w sposób sztuczny nie spełnił przesłanek stosowania tego przepisu.
85      W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że na etapie badania jurysdykcji krajowej sąd, przed który wytoczono powództwo, nie dokonuje oceny ani dopuszczalności, ani zasadności powództwa, ale jedynie ustala istnienie łączników z państwem sądu uzasadniających jego jurysdykcję na podstawie art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 (wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 41).
86      Cel pewności prawa wymaga bowiem, aby sąd, przed który wytoczono powództwo, mógł orzec w przedmiocie własnej jurysdykcji bez konieczności rozpoznawania sprawy co do istoty [zob. podobnie wyroki: z dnia 28 stycznia 2015 r., Kolassa, C‑375/13, EU:C:2015:37, pkt 61; a także z dnia 29 lipca 2024 r., FTI Touristik (Element zagraniczny), C‑774/22, EU:C:2024:646, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo].
87      W drugiej kolejności należy zauważyć, że Trybunał orzekł jednak, iż art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 nie może być interpretowany w ten sposób, że umożliwia powodowi wytoczenie powództwa przeciwko kilku pozwanym wyłącznie w celu wyłączenia jednego z tych pozwanych spod jurysdykcji sądów państwa członkowskiego, w którym ma on miejsce zamieszkania lub siedzibę, a tym samym obejście normy jurysdykcyjnej zawartej w tym przepisie poprzez stworzenie lub utrzymanie w sztuczny sposób przesłanek stosowania tego przepisu (wyrok z dnia 7 września 2023 r., Beverage City Polska,
C‑832/21, EU:C:2023:635, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
88      W tym względzie Trybunał uznał, że taka hipoteza nadużycia przepisów jurysdykcyjnych jest wykluczona, jeżeli w dniu wszczęcia postępowania istnieje ścisła więź między powództwami skierowanymi przeciwko każdemu z pozwanych, to znaczy w sytuacji gdy istnieje interes w ich łącznym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń (zob. analogicznie wyroki: z dnia 11 października 2007 r., Freeport, C‑98/06, EU:C:2007:595, pkt 52, 54; z dnia 21 maja 2015 r., CDC Hydrogen Peroxide, C‑352/13, EU:C:2015:335, pkt 28; a także z dnia 7 września 2023 r., Beverage City Polska, C‑832/21, EU:C:2023:635, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
89      Wynika stąd, że w wypadku wytoczenia przed tym samym sądem powództw, które w chwili ich wniesienia są ze sobą powiązane w rozumieniu art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, sąd ten może stwierdzić ewentualne obejście lub nadużycie zasady ustalania jurysdykcji zawartej w omawianym przepisie tylko wtedy, gdy istnieją przekonujące wskazówki pozwalające mu na stwierdzenie, że powód w sposób sztuczny stworzył lub utrzymał przesłanki stosowania tego przepisu (zob. analogicznie wyrok z dnia 21 maja 2015 r., CDC Hydrogen Peroxide, C‑352/13, EU:C:2015:335, pkt 29).
90      W tym względzie nie wystarczy jednak, aby powództwo przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję wydawało się bezzasadne. W dniu jego wniesienia musi ono być oczywiście bezpodstawne lub spreparowane albo pozbawione rzeczywistego interesu prawnego dla powoda (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2006 r., Reisch Montage, C‑103/05, EU:C:2006:471, pkt 31, 32).
91      Jak zauważyła w istocie rzeczniczka generalna w pkt 39 opinii, oczywiście bezzasadny charakter powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję może stanowić wskazówkę wskazującą na to, że powód sztucznie spełnił przesłanki stosowania art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012.
92      W trzeciej kolejności, co się tyczy kwestii, czy przy ocenie, czy powód zamierzał naruszyć zasadę jurysdykcyjną przewidzianą w art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, można wziąć pod uwagę szanse powodzenia powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, należy przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z art. 1 ust. 1,
z art. 2 pkt 6 i z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2014/104 każda osoba fizyczna lub prawna, która poniosła szkodę spowodowaną naruszeniem prawa konkurencji w rozumieniu art. 101 TFUE, powinna mieć możliwość żądania i uzyskania pełnego naprawienia tej szkody, jeżeli istnieje związek przyczynowy między wspomnianą szkodą a porozumieniem lub praktyką zakazanymi przez ten art. 101
(zob. w szczególności wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Otis Gesellschaft i in., C‑435/18, EU:C:2019:1069, pkt 22, 23, 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
93      W przypadku gdy kartel działał na rynku wewnętrznym, kompetencja Unii do stosowania wobec takich zachowań reguł konkurencji podlega powszechnie przyjętej w prawie międzynarodowym zasadzie terytorialności (zob. wyrok z dnia 27 września 1988 r., Ahlström Osakeyhtiö i in./Komisja, 89/85, 104/85, 114/85, 116/85, 117/85 i od 125/85 do 129/85, EU:C:1988:447, pkt 17, 18).
94      W tym względzie skuteczne stosowanie prawa konkurencji Unii na całym rynku wewnętrznym jest, jak wynika z motywu 1 dyrektywy 2014/104, konieczne, aby nie dochodziło do zakłóceń konkurencji na tym rynku. Tymczasem skargi o odszkodowanie przed sądami krajowymi mogą przyczynić się w znaczący sposób do utrzymania skutecznej konkurencji w Unii (wyrok z dnia 14 czerwca 2011 r., Pfleiderer, C‑360/09, EU:C:2011:389, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
95      O ile między dochodzoną szkodą a zarzucanym zachowaniem antykonkurencyjnym istnieje związek przyczynowy,
nie ma znaczenia, że szkoda ta wystąpiła poza terytorium Unii.
96      W związku z tym okoliczność, że szkoda podnoszona na poparcie powództwa o odszkodowanie za szkodę spowodowaną przez kartel, wniesionego przed sąd państwa członkowskiego, wystąpiła poza EOG, sama w sobie nie pozwala na uznanie tego powództwa za oczywiście bezzasadne na etapie badania jurysdykcji krajowej sądu, przed który wytoczono powództwo.
97      Należy też przypomnieć, że jeśli chodzi o zastosowanie domniemania istnienia decydującego wpływu wywieranego przez spółkę dominującą na działalność gospodarczą jej spółki zależnej, z orzecznictwa Trybunału wynika, że pojęcie „przedsiębiorstwa” w rozumieniu reguł konkurencji Unii nie może mieć innego zakresu w kontekście nakładania grzywien, a innego w kontekście powództw o wniesienie powództw o odszkodowanie za naruszenie tych reguł (zob. podobnie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Skanska Industrial Solutions i in, C‑724/17, EU:C:2019:204, pkt 47).
98      Egzekwowanie reguł konkurencji Unii przez organy publiczne (public enforcement) z jednej strony i powództwa o odszkodowanie z tytułu naruszenia tych reguł z drugiej strony (private enforcement) stanowią bowiem część jednolitego systemu egzekwowania tych reguł, który ma na celu zwalczanie antykonkurencyjnych zachowań przedsiębiorstw i zapobieganie ich ponownemu popełnieniu (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 37).
99      Z utrwalonego orzecznictwa wynika ponadto, że domniemanie decydującego wpływu i odpowiedzialności spółki dominującej, wypracowane w kontekście skarg na decyzje Komisji wydawane na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 może mieć również zastosowanie w przypadku powództwa osoby fizycznej lub prawnej, która twierdzi, że poniosła szkodę z powodu udziału spółki w naruszeniu reguł konkurencji Unii, skierowanego przeciwko innej spółce, która posiada cały lub prawie cały kapitał tej pierwszej spółki (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2025 r., Athenian Brewery i Heineken, C‑393/23, EU:C:2025:85, pkt 39).
100    Wynika z tego, że wzruszalne domniemanie, zgodnie z którym spółka dominująca posiadająca bezpośrednio lub pośrednio cały lub prawie cały kapitał swojej spółki zależnej wywiera na nią decydujący wpływ, może być stosowane w powództwach o odszkodowanie z tytułu naruszenia reguł konkurencji Unii. Na potrzeby badania jurysdykcji krajowej na podstawie art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 wystarczy jedynie, aby sąd krajowy stwierdził, iż w chwili wniesienia danego powództwa odszkodowawczego nie jest wykluczone, że pozwani, których dotyczy sprawa, należą do tego samego przedsiębiorstwa w rozumieniu prawa konkurencji.
101    Po trzecie, w odniesieniu do istnienia konkretnego związku między działalnością gospodarczą pośredniej spółki holdingowej, która ogranicza się do posiadania udziałów i zarządzania nimi, a przedmiotem naruszenia popełnionego przez spółkę dominującą wyższego szczebla należy zauważyć, że – jak wskazała rzeczniczka generalna w pkt 62 opinii – taka spółka holdingowa, rozpatrywana odrębnie, jedynie posiada udziały i zarządza nimi i jako taka nie działa na rynku.
102    Jednakże sam fakt, że osoba, której przypisano zachowanie spółki zależnej, ma formę spółki holdingowej, nie stoi na przeszkodzie przypisaniu odpowiedzialności tej spółce (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 lipca 2013 r., Komisja/Stichting Administratiekantoor Portielje, C‑440/11 P, EU:C:2013:514, pkt 43; a także z dnia 18 lipca 2013 r., Schindler Holding i in./Komisja, C‑501/11 P, EU:C:2013:522, pkt 101–116).
103    Jak wynika z pkt 57–63 niniejszego wyroku, działalność gospodarcza spółki zależnej może zostać przypisana pośredniej spółce holdingowej, jeżeli pomimo własnej osobowości prawnej ta spółka zależna nie określa w sposób autonomiczny swojego zachowania na rynku, lecz zasadniczo postępuje zgodnie z wytycznymi określonymi przez jej spółkę dominującą. Ma to w szczególności miejsce wówczas, gdy spółka zależna pośredniej spółki holdingowej, na którą ta ostatnia spółka wywiera decydujący wpływ, prowadzi działalność gospodarczą, która ma konkretny związek z przedmiotem naruszenia popełnionego przez spółkę dominującą wyższego szczebla.
104    W świetle powyższych rozważań na pytania drugie w sprawach C‑672/23 i C‑673/23 oraz na pytanie trzecie lit. a)–c) w sprawie C‑672/23 i na pytanie trzecie w sprawie C‑673/23 należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że przy ocenie istnienia „tak ścisłej więzi” w rozumieniu tego przepisu między powództwami skierowanymi przeciwko kilku pozwanym nie należy brać pod uwagę szans powodzenia powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję. Można je jednak uwzględnić jako wskazówkę pozwalającą ustalić, czy powód nie stworzył sztucznie warunków do zastosowania tego przepisu. Sama okoliczność, że szkoda, której naprawienia dochodzi się przed sądem państwa członkowskiego w ramach powództwa o odszkodowanie z tytułu szkód wyrządzonych przez kartel, powstała poza EOG, nie oznacza, że w ramach badania jurysdykcji krajowej tego sądu powództwo należy uznać za oczywiście bezzasadne.
W przedmiocie pytań czwartych lit. b)
105    Poprzez pytania czwarte lit. b), sformułowane w identyczny sposób w sprawach C‑672/23 i C‑673/23, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że określa on zarówno jurysdykcję krajową, jak i właściwość miejscową sądu państwa członkowskiego, w którego obszarze właściwości pozwany zakotwiczający jurysdykcję
ma miejsce zamieszkania.
106    Zgodnie z art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 „[o]soba mająca miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może zostać pozwana również – jeżeli pozywa się łącznie kilka osób – przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń”. Przepis ten odnosi się zatem do sądu miejsca zamieszkania lub siedziby jednego z pozwanych, określonego w prawie danego państwa członkowskiego.
107    Trybunał uznał, że odniesienie do „sądu miejsca zamieszkania” strony należy rozumieć, po pierwsze, jako oznaczające państwo członkowskie, którego sądy mają jurysdykcję, a po drugie, jako przyznające bezpośrednio i natychmiastowo zarówno jurysdykcję krajową, jak i właściwość miejscową sądowi miejsca, w którego obszarze właściwości wystąpiła szkoda [zob. podobnie wyroki: z dnia 3 maja 2007 r., Color Drack, C‑386/05, EU:C:2007:262, pkt 30; z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604, pkt 33; z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung, C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 37, 38, 42; a także z dnia 29 lipca 2024 r., FTI Touristik (Element zagraniczny), C‑774/22, EU:C:2024:646, pkt 42].
108    Natomiast gdy rozporządzenie nr 1215/2012 odnosi się do „sądów państwa członkowskiego”, w szczególności do art. 4 ust. 1, art. 7 pkt 6 lub art. 11 pkt 1 lit. a) rozporządzenia nr 1215/2012, sformułowanie to odnosi się wyłącznie do jurysdykcji krajowej sądów tego państwa członkowskiego [zob. podobnie wyroki: z dnia 30 czerwca 2022 r., Allianz Elementar Versicherung, C‑652/20, EU:C:2022:514, pkt 37, 38, 42; a także z dnia 29 lipca 2024 r., FTI Touristik (Element zagraniczny), C‑774/22, EU:C:2024:646, pkt 42].
109    Jeżeli chodzi o kwestię, który sąd w ramach państwa członkowskiego jest właściwy, z samego brzmienia art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, zgodnie z jego interpretacją dokonaną w orzecznictwie Trybunału, wynika, że przepis ten przyznaje bezpośrednio i natychmiastowo zarówno jurysdykcję krajową, jak i właściwość miejscową sądowi, w którego obszarze właściwości znajduje się miejsce zamieszkania jednego z pozwanych.
110    Jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 92 opinii, taka wykładnia znajduje oparcie w sprawozdaniu dotyczącym konwencji z dnia 27 września 1968 r. sporządzonym przez P. Jenarda (Dz.U. 1979, C 59, s. 44), z którego w odniesieniu do art. 6 pkt 1 tej konwencji, któremu odpowiada art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012, wynika,
że ustanowiona w nim zasada jurysdykcyjna powinna być rozumiana jako wskazująca jako sąd właściwy sąd miejsca, w którym znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba jednego z pozwanych.
111    Taka wykładnia odpowiada również wymogom należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, ponieważ umożliwia zarówno efektywne zarządzanie sporem w postępowaniu, przeprowadzenie i dokonanie oceny dowodów przez jeden sąd, jak i uniknięcie ryzyka wydania rozbieżnych orzeczeń (zob. podobnie wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r., Stichting Right to Consumer Justice i Stichting App Stores Claims, C‑34/24, EU:C:2025:936, pkt 73).
112    Należy podkreślić, że z uwagi na specyfikę spraw z zakresu prawa konkurencji, a w szczególności okoliczność, że wnoszenie powództw o odszkodowanie z tytułu naruszenia tego prawa wymaga co do zasady złożonej analizy stanu faktycznego i złożonej analizy ekonomicznej, mechanizm łączenia roszczeń indywidualnych może ułatwiać zarówno skorzystanie z prawa do odszkodowania przez osoby poszkodowane, jak i zadanie spoczywające na sądzie, przed którym zawisł spór. W kontekście art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 techniczna złożoność przepisów mających zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia przepisów prawa konkurencji może zatem uzasadniać koncentrację właściwości (zob. podobnie wyrok z dnia 2 grudnia 2025 r., Stichting Right to Consumer Justice i Stichting App Stores Claims, C‑34/24, EU:C:2025:936, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo).
113    W świetle powyższego na pytania czwarte lit. b) należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że określa on zarówno jurysdykcję krajową, jak i właściwość miejscową sądu państwa członkowskiego, w którego obszarze właściwości pozwany zakotwiczający jurysdykcję
ma miejsce zamieszkania.
W przedmiocie pytań czwartych lit. c)
114    Poprzez pytania czwarte lit. c) sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego, przed który pierwotnie wytoczono powództwo na podstawie tego przepisu, lecz który uznaje się za niewłaściwy miejscowo do rozpoznania powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, stwierdził brak swojej właściwości na rzecz innego sądu tego samego państwa członkowskiego, który zgodnie z prawem krajowym jest sądem właściwym miejscowo.
115    Sąd odsyłający wyjaśnia w tym względzie, że jest mało prawdopodobne, aby w zawisłych przed nim sprawach Draka Holding i Smurfit Kappa International były pozwanymi zakotwiczającymi jurysdykcję. Jego zdaniem status ten przysługuje innym pozwanym, mającym siedzibę w Niderlandach, lecz znajdujących się poza obszarem właściwości rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie).
116    W tym względzie należy przypomnieć, że rozporządzenie nr 1215/2012 ma w dziedzinie współpracy w sprawach cywilnych i handlowych na celu wzmocnienie uproszczonego i skutecznego systemu norm kolizyjnych, uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych, tak by ułatwić współpracę sądową, przyczyniając się w ten sposób do realizacji wyznaczonego Unii celu, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w oparciu o wysoki stopień zaufania, jakie powinno istnieć między państwami członkowskimi (wyrok z dnia 6 października 2021 r., TOTO i Vianini Lavori, C‑581/20, EU:C:2021:808, pkt 67).
117    Z żadnego przepisu tego rozporządzenia nie wynika, że stoi ono na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego stwierdził brak swojej właściwości na rzecz innego sądu tego samego państwa członkowskiego.
118    Celem tego rozporządzenia nie jest ujednolicenie krajowych przepisów proceduralnych państw członkowskich, lecz dokonanie podziału jurysdykcji na potrzeby rozstrzygania sporów w sprawach cywilnych i handlowych w stosunkach między państwami członkowskimi (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2021 r., TOTO i Vianini Lavori, C‑581/20, EU:C:2021:808, pkt 68).
119    Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że co się tyczy przepisów postępowania, należy odnieść się do właściwych przepisów krajowych stosowanych przez sąd rozpoznający sprawę, z zastrzeżeniem, by stosowanie tych przepisów nie niweczyło skuteczności rozporządzenia nr 1215/2012 (zob. podobnie wyrok z dnia 7 marca 1995 r., Shevill i in., C‑68/93, EU:C:1995:61, pkt 36).
120    Wynika z tego, jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 97 opinii, że sąd, który uznaje się za niewłaściwy w świetle krajowych przepisów dotyczących właściwości miejscowej, może na ich podstawie stwierdzić brak swojej właściwości na rzecz sądu, który uważa on za właściwy, o ile takie stwierdzenie nie prowadzi do udaremnienia skutecznego stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, w szczególności w odniesieniu do zasady jurysdykcji szczególnej przewidzianej w jego art. 8 pkt 1.
121    W świetle powyższych rozważań na pytania czwarte lit. c) należy odpowiedzieć, że art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego, przed który pierwotnie wytoczono powództwo na podstawie tego przepisu, lecz który uważa się za niewłaściwy miejscowo do rozpoznania powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu zakotwiczającemu jurysdykcję, stwierdził brak swojej właściwości na rzecz innego sądu tego samego państwa członkowskiego mającego właściwość do jego rozpoznania, o ile przekazanie sprawy następuje zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi i nie narusza skuteczności (effet utile) tego rozporządzenia.
W przedmiocie pytań czwartych lit. a)
122    Poprzez pytania czwarte lit. a), sformułowane w identyczny sposób w sprawach C‑672/23 i C‑673/23, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że kilku pozwanych mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w tym samym państwie członkowskim można łącznie uznać za pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję do celów stosowania tego przepisu.
123    W tym względzie
należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnieniem zwrócenia się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym nie może być zamiar uzyskania opinii doradczych w odniesieniu do pytań o charakterze ogólnym czy hipotetycznym; winna nim być potrzeba związana nierozerwalnie z rzeczywistym rozstrzygnięciem sporu dotyczącego prawa Unii (wyrok z dnia 3 października 2019 r., A i in., C‑70/18, EU:C:2019:823, pkt 73).
124    Tymczasem właściwość miejscowa rechtbank Amsterdam (sądu rejonowego w Amsterdamie) w sprawach w postępowaniach głównych nie jest uzależniona od tego, czy kilku pozwanych mających siedzibę w tym samym państwie członkowskim można uznać łącznie za pozwanego zakotwiczającego jurysdykcję w rozumieniu art. 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Odpowiedź na pytania czwarte lit. a) nie ma zatem żadnego wpływu na wynik sporów w postępowaniach głównych i w związku z tym należy ją uznać za oczywiście pozbawioną znaczenia dla ich rozstrzygnięcia.
125    W konsekwencji nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania czwarte lit. a).
W przedmiocie kosztów
126    Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)      Artykuł 8 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że „tak ścisła więź” w rozumieniu tego przepisu może istnieć między z jednej strony powództwem wniesionym przeciwko pozwanemu, który stanowi punkt zaczepienia dla ustalenia jurysdykcji sądu, przed który wytoczono powództwo, i który to pozwany nie został uznany za odpowiedzialnego za naruszenie art. 101 TFUE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. stwierdzone przez Komisję Europejską lub przez krajowy organ ochrony konkurencji, a z drugiej strony powództwami skierowanymi przeciwko spółkom, w odniesieniu do których istnieją silne przesłanki wskazujące, że należą one do przedsiębiorstw w rozumieniu prawa konkurencji Unii, którym zostało przypisane to naruszenie.
2)      Artykuł 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że dla dokonania oceny istnienia „tak ścisłej więzi” w rozumieniu tego przepisu między powództwami skierowanymi przeciwko kilku pozwanym przewidywalność pozwania współpozwanego przed sąd miejsca zamieszkania pozwanego, który stanowi punkt zaczepienia dla ustalenia jurysdykcji sądu, przed który wytoczono powództwo, nie stanowi autonomicznego kryterium, lecz należy ją uwzględnić jako zasadę ogólną przy stosowaniu zasady jurysdykcji szczególnej przewidzianej w tym przepisie.
3)      Artykuł 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że przy ocenie istnienia „tak ścisłej więzi” w rozumieniu tego przepisu między powództwami skierowanymi przeciwko kilku pozwanym nie należy brać pod uwagę szans powodzenia powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu, który stanowi punkt zaczepienia dla ustalenia jurysdykcji sądu, przed który wytoczono powództwo. Można je jednak uwzględnić jako wskazówkę pozwalającą ustalić, czy powód nie stworzył sztucznie warunków do zastosowania tego przepisu. Sama okoliczność, że szkoda, której naprawienia dochodzi się przed sądem państwa członkowskiego w ramach powództwa o odszkodowanie z tytułu szkód wyrządzonych przez kartel, powstała poza EOG, nie oznacza, że w ramach badania jurysdykcji krajowej tego sądu powództwo należy uznać za oczywiście bezzasadne.
4)      Artykuł 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że określa on zarówno jurysdykcję krajową, jak i właściwość miejscową sądu państwa członkowskiego, w którego obszarze właściwości ma miejsce zamieszkania pozwany, który stanowi punkt zaczepienia dla ustalenia jurysdykcji sądu, przed który wytoczono powództwo.
5)      Artykuł 8 pkt 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by sąd państwa członkowskiego, przed który pierwotnie wytoczono powództwo na podstawie tego przepisu, lecz który uważa się za niewłaściwy miejscowo do rozpoznania powództwa wytoczonego przeciwko pozwanemu, który stanowi punkt zaczepienia dla ustalenia jurysdykcji sądu, przed który wytoczono powództwo, stwierdził brak swojej właściwości na rzecz innego sądu tego samego państwa członkowskiego mającego właściwość do jego rozpoznania, o ile przekazanie sprawy następuje zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi i nie narusza skuteczności tego rozporządzenia.
Podpisy
*      Język postępowania: niderlandzki.