62021CJ0436
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 6ης Οκτωβρίου 2022 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Αεροπορικές μεταφορές – Κανονισμός (ΕΚ) 261/2004 – Άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 2, στοιχεία στʹ έως ηʹ – Έννοια “εισιτηρίου” – Έννοια “κρατήσεως” – Έννοια “πτήσεως με άμεση ανταπόκριση” – Κράτηση μέσω ταξιδιωτικού πρακτορείου – Άρθρο 7 – Αποζημίωση των επιβατών αεροπορικών μεταφορών σε περίπτωση σημαντικής καθυστερήσεως πτήσεως – Πραγματοποίηση μεταφοράς η οποία αποτελείται από πλείονες πτήσεις εκτελούμενες από διαφορετικούς πραγματικούς αερομεταφορείς – Πτήση με άμεση ανταπόκριση η οποία αναχωρεί από αερολιμένα ευρισκόμενο στο έδαφος κράτους μέλους, με ενδιάμεσο σταθμό την Ελβετία και τελικό προορισμό ευρισκόμενο σε τρίτη χώρα»
Στην υπόθεση C‑436/21,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) με απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 15 Ιουλίου 2021, στο πλαίσιο της δίκης
flightright GmbH
κατά
American Airlines Inc.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους N. Jääskinen, πρόεδρο τμήματος, M. Safjan και N. Piçarra (εισηγητή), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: T. Ćapeta
γραμματέας: Α. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η flightright GmbH, εκπροσωπούμενη από τους M. Michel και R. Weist, Rechtsanwälte,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον G. Braun, τον G. Wilms και την N. Yerrell,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 2, 3 και 7 του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1), καθώς και του άρθρου 2 και του παραρτήματος της Συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, η οποία υπογράφηκε στο Λουξεμβούργο στις 21 Ιουνίου 1999 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Κοινότητας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την απόφαση 2002/309/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με τη συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας της 4ης Απριλίου 2002 για τη σύναψη επτά συμφωνιών με την Ελβετική Συνομοσπονδία (ΕΕ 2002, L 114, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 1/2017 της μεικτής επιτροπής αερομεταφορών Ευρωπαϊκής Ένωσης/Ελβετίας που έχει συσταθεί με την εν λόγω Συμφωνία, της 29ης Νοεμβρίου 2017 (ΕΕ 2017, L 348, σ. 46) (στο εξής: Συμφωνία ΕΚ‑Ελβετίας).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της flightright GmbH, εταιρίας παροχής νομικής βοήθειας στους επιβάτες αεροπορικών μεταφορών, και του αερομεταφορέα American Airlines Inc., σχετικά με αποζημίωση δυνάμει του κανονισμού 261/2004 η οποία ζητήθηκε λόγω μεγάλης καθυστερήσεως κατά την άφιξη πτήσεως στον τελικό προορισμό της.
Το νομικό πλαίσιο
3
Η αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 261/2004 έχει ως εξής:
«Η ανάληψη δράσης από την Κοινότητα στο πεδίο των αερομεταφορών θα πρέπει να αποβλέπει, μεταξύ άλλων, στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας του επιβατικού κοινού. Θα πρέπει εξάλλου να ληφθούν πλήρως υπόψη οι απαιτήσεις προστασίας των καταναλωτών.»
4
Το άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού νοείται ως:
[…]
β)
“πραγματικός αερομεταφορέας”, αερομεταφορέας που πραγματοποιεί ή σκοπεύει να πραγματοποιήσει πτήση κατόπιν συμβάσεως με επιβάτη ή για λογαριασμό άλλου φυσικού ή νομικού προσώπου που έχει σύμβαση με τον επιβάτη·
[…]
δ)
“ταξιδιωτικός πράκτορας”, ο διοργανωτής κατά την έννοια του άρθρου 2 παράγραφος 2 της [οδηγίας 90/314/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1990, για τα οργανωμένα ταξίδια και τις οργανωμένες διακοπές και περιηγήσεις (ΕΕ 1990, L 158, σ. 59)]·
[…]
στ)
“εισιτήριο”, το έγκυρο έγγραφο που παρέχει δικαίωμα μεταφοράς, ή το ισοδύναμό του σε μη έντυπη, π.χ. ηλεκτρονική μορφή, το οποίο έχει εκδοθεί ή εγκριθεί από τον αερομεταφορέα ή τον εξουσιοδοτημένο πράκτορά του·
ζ)
“κράτηση”, η κατοχή από τον επιβάτη εισιτηρίου, ή άλλου στοιχείου, το οποίο αποδεικνύει ότι η κράτηση έχει γίνει δεκτή και καταγραφεί από τον αερομεταφορέα ή τον ταξιδιωτικό πράκτορα·
η)
“τελικός προορισμός”, ο προορισμός ο οποίος αναγράφεται στο εισιτήριο που προσκομίζεται στον έλεγχο εισιτηρίων ή, στην περίπτωση πτήσεων με άμεση ανταπόκριση, ο προορισμός της τελευταίας πτήσης· […]
[…]».
5
Το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται:
α)
στους επιβάτες που αναχωρούν από αερολιμένα στο έδαφος κράτους μέλους στο οποίο εφαρμόζεται η συνθήκη·
[…]».
6
Το άρθρο 7 του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα αποζημίωσης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Όταν γίνεται παραπομπή στο παρόν άρθρο, ο επιβάτης λαμβάνει αποζημίωση ύψους:
α)
250 ευρώ για όλες τις πτήσεις έως και 1500 χιλιομέτρων·
β)
400 ευρώ για όλες τις ενδοκοινοτικές πτήσεις άνω των 1500 χιλιομέτρων και όλες τις άλλες πτήσεις μεταξύ 1500 και 3500 χιλιομέτρων·
γ)
600 ευρώ για όλες τις πτήσεις που δεν εμπίπτουν στα στοιχεία α) ή β).
[…]»
7
Το άρθρο 13 του κανονισμού 261/2004, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα αποζημίωσης», προβλέπει τα εξής:
«Σε περίπτωση που ένας πραγματικός αερομεταφορέας καταβάλει την αποζημίωση ή εκπληρώσει τις υπόλοιπες υποχρεώσεις του βάσει του παρόντος κανονισμού, καμία διάταξη του παρόντος κανονισμού δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως περιορίζουσα το δικαίωμά του να απαιτήσει αποζημίωση από οποιοδήποτε πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των τρίτων, σύμφωνα με το ισχύον δίκαιο. Ειδικότερα, ο παρών κανονισμός ουδόλως περιορίζει το δικαίωμα του πραγματικού αερομεταφορέα να διεκδικήσει αποζημίωση από ταξιδιωτικό πράκτορα ή άλλο πρόσωπο με το οποίο συμβάλλεται. […]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
8
Επιθυμώντας να μεταβεί, στις 25 Ιουλίου 2018, από τη Στουτγάρδη (Γερμανία) στο Κάνσας Σίτι (Ηνωμένες Πολιτείες), μία επιβάτις συνήψε σύμβαση μεσιτείας με ταξιδιωτικό πρακτορείο, εκδίδοντας μέσω αυτού ενιαίο ηλεκτρονικό εισιτήριο, αφενός, για μία πτήση μεταξύ Στουτγάρδης και Ζυρίχης (Ελβετία), την οποία θα εκτελούσε η Swiss International Air Lines AG, και, αφετέρου, για δύο πτήσεις μεταξύ, αντιστοίχως, Ζυρίχης και Φιλαδέλφειας (Ηνωμένες Πολιτείες) και Φιλαδέλφειας και Κάνσας Σίτι, οι οποίες θα εκτελούνταν από την American Airlines. Ο αριθμός του εν λόγω εισιτηρίου αναγραφόταν στις κάρτες επιβιβάσεως για τις πτήσεις αυτές. Επιπλέον, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι το εν λόγω εισιτήριο ανέφερε την American Airlines ως πάροχο υπηρεσιών και περιείχε ενιαίο αριθμό κρατήσεως θέσεων («Filekey») για το σύνολο του προαναφερθέντος ταξιδιού. Το ταξιδιωτικό πρακτορείο εξέδωσε τιμολόγιο με ενιαία «τιμή χρήστη» για το σύνολο του εν λόγω ταξιδιού, καθώς και για την επιστροφή από το Κάνσας Σίτι στη Στουτγάρδη, μέσω Σικάγου (Ηνωμένες Πολιτείες) και Λονδίνου (Ηνωμένο Βασίλειο).
9
Ενώ οι πτήσεις μεταξύ Στουτγάρδης και Ζυρίχης και Ζυρίχης και Φιλαδέλφειας πραγματοποιήθηκαν όπως είχε προγραμματισθεί, η πτήση μεταξύ Φιλαδέλφειας και Κάνσας Σίτι είχε καθυστέρηση μεγαλύτερη των τεσσάρων ωρών κατά την άφιξη.
10
Ενώπιον των γερμανικών δικαστηρίων, η flightright, στην οποία μεταβιβάστηκαν τα δικαιώματα που προέκυψαν από την καθυστέρηση αυτή, ζητεί από την American Airlines την καταβολή αποζημιώσεως ύψους 600 ευρώ, δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 261/2004.
11
Η απόρριψη της αγωγής σε πρώτο βαθμό επικυρώθηκε κατ’ έφεση από το Landgericht Stuttgart (περιφερειακό δικαστήριο Στουτγάρδης, Γερμανία), το οποίο έκρινε ότι η American Airlines δεν ήταν ο πραγματικός αερομεταφορέας που εκτέλεσε πτήση με αναχώρηση από το έδαφος κράτους μέλους, οπότε ο κανονισμός 261/2004 δεν είχε εφαρμογή στην περίπτωσή της και, ως εκ τούτου, δεν οφειλόταν καμία αποζημίωση βάσει του οικείου κανονισμού. Κατά το ως άνω δικαστήριο, από κανένα στοιχείο δεν προέκυπτε ότι η εναγομένη της κύριας δίκης είχε δεσμευθεί να εκτελέσει τη μεταφορά της συγκεκριμένης επιβάτιδος από τη Στουτγάρδη στο Κάνσας Σίτι, ούτε ότι είχε αναλάβει τη μεταφορά αυτή σε εκτέλεση συμφωνίας πτήσεων με κοινό κωδικό.
12
Κατόπιν αυτού, η flightright άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία), το οποίο εκτιμά ότι η επίλυση της διαφοράς εξαρτάται από την ερμηνεία των άρθρων 2, 3 και 7 του κανονισμού 261/2004 καθώς και, ενδεχομένως, της Συμφωνίας ΕΚ-Ελβετίας.
13
Πρώτον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στην προκειμένη περίπτωση, ο εν λόγω κανονισμός έχει εφαρμογή, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, εάν οι τρεις επίμαχες πτήσεις που συναποτελούν τη μεταφορά από τη Στουτγάρδη στο Κάνσας Σίτι πρέπει να θεωρηθούν ως «ενιαίο σύνολο» κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, ιδίως των αποφάσεων της 31ης Μαΐου 2018, Wegener (C‑537/17, EU:C:2018:361), και της 11ης Ιουλίου 2019, České aerolinie (C‑502/18, EU:C:2019:604).
14
Κατά το αιτούν δικαστήριο, μολονότι από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι δύο ή περισσότερες πτήσεις οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο ενιαίας κρατήσεως πρέπει, ως πτήση με άμεση ανταπόκριση, να θεωρηθούν ως ενιαίο σύνολο για τους σκοπούς του δικαιώματος αποζημιώσεως που προβλέπει ο κανονισμός 261/2004, τίθεται το ζήτημα αν, για να θεωρηθεί ότι υφίσταται ενιαία κράτηση, αρκεί ένα ταξιδιωτικό πρακτορείο να συνδυάζει τις πτήσεις που εκτελούνται από διαφορετικούς αερομεταφορείς σε μία και την αυτή πράξη μεταφοράς, να χρεώνει για αυτή μια συνολική τιμή στον επιβάτη και να εκδίδει ενιαίο ηλεκτρονικό εισιτήριο ή αν, προς τον σκοπό αυτόν, απαιτείται επίσης η ύπαρξη ειδικής νομικής σχέσεως μεταξύ των εν λόγω μεταφορέων.
15
Το αιτούν δικαστήριο κλίνει προς την άποψη, αφενός, ότι η κράτηση με ενιαίο τίμημα που συνεπάγεται την έκδοση ενιαίου εισιτηρίου για το σύνολο των επίμαχων πτήσεων αρκεί για να διαπιστωθεί ότι οι πτήσεις αυτές αποτελούν αντικείμενο «ενιαίας κρατήσεως», κατά την έννοια της νομολογίας που μνημονεύθηκε στη σκέψη 13 της παρούσας αποφάσεως, και, αφετέρου, ότι από το άρθρο 2, στοιχεία στʹ και ζʹ, του κανονισμού 261/2004 προκύπτει ότι ο επιβάτης δικαιούται να λάβει αποζημίωση από πραγματικό αερομεταφορέα όταν ο τελευταίος, χωρίς να έχει συμμετάσχει στην κράτηση ή στην επιβεβαίωση αυτής, επιτρέπει σε ένα μεσάζοντα ή σε έναν οργανωτή ταξιδιών να δέχεται και να καταχωρίζει τέτοια κράτηση. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ερμηνεία αυτή είναι σύμφωνη με τον σκοπό διασφαλίσεως υψηλού επιπέδου προστασίας των επιβατών, ο οποίος μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού αυτού, καθόσον ενισχύει την εμπιστοσύνη εκείνων οι οποίοι απευθύνονται, κατά την αγορά εισιτηρίων, σε μεσάζοντα εξουσιοδοτημένο από τον αερομεταφορέα.
16
Δεύτερον, σε περίπτωση που γίνει δεκτή αντίθετη ερμηνεία των ανωτέρω διατάξεων, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, αν τουλάχιστον οι δύο επίμαχες πτήσεις που εκτελέστηκαν από την American Airlines, ήτοι οι πτήσεις μεταξύ Ζυρίχης και Φιλαδέλφειας και Φιλαδέλφειας και Κάνσας Σίτι, πρέπει να θεωρηθούν ως πτήση με άμεση ανταπόκριση, τίθεται το ζήτημα αν ο κανονισμός 261/2004 έχει εφαρμογή σε περίπτωση πτήσεως από την Ελβετία προς τρίτη χώρα.
17
Υπό αυτές τις συνθήκες, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Μπορεί να γίνει λόγος για πτήσεις με άμεση ανταπόκριση κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ηʹ, του [κανονισμού 261/2004], όταν ταξιδιωτικό πρακτορείο συνδυάζει επιμέρους πτήσεις διαφορετικών αερομεταφορέων σε ενιαίο αεροπορικό ταξίδι, χρεώνει στον επιβάτη συνολική τιμή για αυτό και εκδίδει ενιαίο ηλεκτρονικό εισιτήριο, ή πρέπει να υφίσταται επιπλέον ειδική έννομη σχέση μεταξύ των πραγματικών αερομεταφορέων;
2)
Στην περίπτωση που πρέπει να υφίσταται ειδική έννομη σχέση μεταξύ των πραγματικών αερομεταφορέων:
Αρκεί αν, σε κράτηση όπως αυτή που περιγράφεται στο πρώτο ερώτημα, συνδυάζονται δύο διαδοχικές επιμέρους πτήσεις που πρόκειται να εκτελεσθούν από τον ίδιο αερομεταφορέα;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο δεύτερο ερώτημα:
Έχουν το άρθρο 2 της [Συμφωνίας ΕΚ-Ελβετίας] και η παραπομπή στον [κανονισμό 261/2004] που γίνεται στο παράρτημα της [εν λόγω Συμφωνίας] […] την έννοια ότι ο εν λόγω κανονισμός έχει εφαρμογή και στους επιβάτες που επιβιβάζονται σε πτήση προς τρίτη χώρα σε αερολιμένες ευρισκόμενους στο έδαφος της Ελβετίας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
18
Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού 261/2004 έχει την έννοια ότι ο όρος «πτήση με άμεση ανταπόκριση» καλύπτει πράξη μεταφοράς αποτελούμενη από πλείονες πτήσεις, εκτελούμενες από πραγματικούς αερομεταφορείς οι οποίοι δεν συνδέονται με ειδική έννομη σχέση, σε περίπτωση που οι πτήσεις αυτές έχουν συνδυαστεί από ταξιδιωτικό πρακτορείο το οποίο χρέωσε συνολική τιμή και εξέδωσε ενιαίο εισιτήριο για την πράξη αυτή, με αποτέλεσμα επιβάτης ο οποίος αναχώρησε από αερολιμένα ευρισκόμενο στο έδαφος κράτους μέλους και έφτασε με σημαντική καθυστέρηση στον προορισμό της τελευταίας πτήσεως να μπορεί να επικαλεστεί το δικαίωμα αποζημιώσεως δυνάμει του άρθρου 7 του οικείου κανονισμού.
19
Το άρθρο 2, στοιχείο ηʹ, του εν λόγω κανονισμού ορίζει την έννοια του «τελικού προορισμού» ως τον προορισμό που αναγράφεται στο εισιτήριο το οποίο προσκομίζεται κατά τον έλεγχο εισιτηρίων ή, στην περίπτωση πτήσεων με άμεση ανταπόκριση, ως ο προορισμός της τελευταίας πτήσεως στην οποία επιβιβάζεται ο επιβάτης (πρβλ. αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Folkerts, C‑11/11, EU:C:2013:106, σκέψεις 34 και 35, καθώς και της 31 Μαΐου 2018, Wegener, C‑537/17, EU:C:2018:361, σκέψη 17).
20
Ο όρος «πτήση με άμεση ανταπόκριση», κατά τη διάταξη αυτή, πρέπει να νοηθεί ως αναφερόμενος σε δύο ή περισσότερες πτήσεις που συνιστούν ενιαίο σύνολο όσον αφορά το προβλεπόμενο από τον κανονισμό 261/2004 δικαίωμα αποζημιώσεως των επιβατών. Τέτοια περίπτωση συντρέχει οσάκις δύο ή περισσότερες πτήσεις εμπίπτουν σε ενιαία κράτηση (απόφαση της 31ης Μαΐου 2018, Wegener, C‑537/17, EU:C:2018:361, σκέψεις 18 και 19).
21
Η έννοια της «κρατήσεως» ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 261/2004 ως «κατοχή από τον επιβάτη εισιτηρίου, ή άλλου στοιχείου, το οποίο αποδεικνύει ότι η κράτηση έχει γίνει δεκτή και καταγραφεί από τον αερομεταφορέα ή τον ταξιδιωτικό πράκτορα». Αυτή η αποδοχή και καταγραφή μπορούν να πραγματοποιούνται τόσο από τον αερομεταφορέα όσο και από τον ταξιδιωτικό πράκτορα, κατά την έννοια του στοιχείου δʹ του ίδιου άρθρου. Η έννοια του «εισιτηρίου», κατά το άρθρο 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού αυτού, περιλαμβάνει κάθε υλικό ή άυλο στοιχείο που παρέχει στον επιβάτη δικαίωμα μεταφοράς (διάταξη της 11ης Οκτωβρίου 2021, Vueling Airlines, C‑686/20, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2021:859, σκέψη 28), το οποίο έχει χορηγηθεί ή εγκριθεί είτε από αερομεταφορέα είτε από εξουσιοδοτημένο πράκτορά του.
22
Οι έννοιες αυτές πρέπει να ερμηνεύονται ευρέως, προκειμένου να εξασφαλισθεί ένα υψηλό επίπεδο προστασίας των επιβατών, για το οποίο γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 261/2004 (πρβλ. αποφάσεις της 19ης Νοεμβρίου 2009, Sturgeon κ.λπ., C‑402/07 και C‑432/07, EU:C:2009:716, σκέψη 45, καθώς και της 4ης Οκτωβρίου 2012, Finnair, C‑22/11, EU:C:2012:604, σκέψη 23).
23
Επομένως, όσον αφορά πτήση με άμεση ανταπόκριση, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού 261/2004, η δυνατότητα εφαρμογής του κανονισμού αυτού πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τον αρχικό τόπο αναχωρήσεως και τον τελικό προορισμό της επίμαχης πτήσεως. Δεδομένου ότι ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται, δυνάμει του άρθρου του 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ιδίως σε επιβάτες που αναχωρούν από αερολιμένα στο έδαφος κράτους μέλους, πτήση με άμεση ανταπόκριση που εκτελείται με αναχώρηση από τέτοιο αερολιμένα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2019, České aerolinie, C‑502/18, EU:C:2019:604, σκέψεις 16 έως 18).
24
Εν προκειμένω, από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης επιβάτις διέθετε ενιαίο ηλεκτρονικό εισιτήριο, εκδοθέν από ταξιδιωτικό πρακτορείο, με το οποίο μπορούσε να ταξιδέψει από τη Στουτγάρδη στο Κάνσας Σίτι με τρεις διαδοχικές πτήσεις, ο δε αριθμός του εισιτηρίου αυτού αναγραφόταν στις κάρτες επιβιβάσεως για τις πτήσεις αυτές. Εξάλλου, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι το εν λόγω εισιτήριο ανέφερε έναν και μόνο πάροχο υπηρεσιών, ήτοι την American Airlines, και έναν ενιαίο αριθμό κρατήσεως («Filekey») για το σύνολο του εν λόγω ταξιδιού, για το οποίο χρεώθηκε συνολική τιμή.
25
Δεν αμφισβητείται ότι μόνον η τελευταία πτήση, η οποία πραγματοποιήθηκε εξ ολοκλήρου εκτός του εδάφους της Ένωσης, έφτασε με καθυστέρηση άνω των τεσσάρων ωρών. Επομένως, προκειμένου να κριθεί αν επιβάτις όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης μπορεί να αποζημιωθεί για την καθυστέρηση αυτή κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού 261/2004, πρέπει να εξακριβωθεί, σύμφωνα με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 20 της παρούσας αποφάσεως, αν η εν λόγω πτήση πρέπει να θεωρηθεί ως μέρος πτήσεως με άμεση ανταπόκριση, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο ηʹ, του προαναφερθέντος κανονισμού, με σημείο αναχωρήσεώς της αερολιμένα ευρισκόμενο στο έδαφος κράτους μέλους.
26
Συναφώς, υπό την επιφύλαξη περαιτέρω εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, προκύπτει ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη επιβάτις διέθετε εισιτήριο, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 261/2004, το οποίο αποδεικνύει ότι η κράτηση για το σύνολο του ταξιδιού της από τη Στουτγάρδη στο Κάνσας Σίτι έγινε δεκτή και καταχωρίστηκε από διοργανωτή ταξιδίων, κατά τα οριζόμενα στο στοιχείο ζʹ του άρθρου αυτού. Πρέπει να γίνει δεκτό ότι μια τέτοια μεταφορά στηρίζεται σε ενιαία κράτηση και ότι πρέπει, κατά συνέπεια, να χαρακτηριστεί ως «πτήση με άμεση ανταπόκριση», κατά την έννοια της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 20 της παρούσας αποφάσεως.
27
Βεβαίως, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι πτήσεις που αποτελούσαν την επίμαχη στην κύρια δίκη πράξη μεταφοράς εκτελούνταν από διαφορετικούς πραγματικούς αερομεταφορείς, ήτοι από τη Swiss International Air Lines και την American Airlines, χωρίς να υφίσταται καμία ειδική έννομη σχέση μεταξύ τους.
28
Ωστόσο, καμία διάταξη του κανονισμού 261/2004 δεν εξαρτά τον χαρακτηρισμό μιας πτήσεως ως πτήσεως με άμεση ανταπόκριση από την ύπαρξη ειδικής νομικής σχέσεως μεταξύ των πραγματικών αερομεταφορέων που εκτελούν, αναλόγως της περιπτώσεως, τις πτήσεις που τη συναποτελούν (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 31ης Μαΐου 2018, Wegener, C‑537/17, EU:C:2018:361, σκέψη 22).
29
Εξάλλου, μια τέτοια πρόσθετη προϋπόθεση θα αντέβαινε προς τον σκοπό της διασφαλίσεως ενός υψηλού επιπέδου προστασίας των επιβατών που επιδιώκει ο εν λόγω κανονισμός, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη του 1, καθόσον θα ήταν ικανή να περιορίσει τα δικαιώματα που παρέχονται στους επιβάτες από τον κανονισμό αυτόν, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται το δικαίωμα αποζημιώσεως δυνάμει του άρθρου 7 του κανονισμού 261/2004, όταν οι επιβάτες φτάνουν με σημαντική καθυστέρηση της πτήσεώς τους, ήτοι καθυστέρηση διάρκειας ίσης ή μεγαλύτερης από τρεις ώρες (πρβλ. αποφάσεις της 19ης Νοεμβρίου 2009, Sturgeon κ.λπ., C‑402/07 και C‑432/07, EU:C:2009:716, σκέψεις 60 και 61, και της 23ης Οκτωβρίου 2012, Nelson κ.λπ., C‑581/10 και C‑629/10, EU:C:2012:657, σκέψεις 34 και 40).
30
Τέλος, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 13 του κανονισμού 261/2004, οι πραγματικοί αερομεταφορείς που εκτελούν τις πτήσεις οι οποίες συναποτελούν την επίμαχη πτήση με άμεση ανταπόκριση μπορούν να ζητήσουν αποζημίωση από διοργανωτή ταξιδίων ή από άλλο πρόσωπο με το οποίο έχουν συνάψει σύμβαση, σύμφωνα με το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο. Επομένως, ο ανωτέρω κανονισμός δεν εμποδίζει τον πραγματικό αερομεταφορέα ο οποίος υποχρεώθηκε να καταβάλει την προβλεπόμενη από τον κανονισμό αποζημίωση να στραφεί, προκειμένου να αποζημιωθεί για αυτή την οικονομική επιβάρυνση, ιδίως κατά του προσώπου μέσω του οποίου εκδόθηκαν τα εισιτήρια, σε περίπτωση παραβάσεως των υποχρεώσεων που υπέχει το εν λόγω πρόσωπο (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Azurair κ.λπ., C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 και C‑270/20, EU:C:2021:1038, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31
Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού 261/2004 έχει την έννοια ότι ο όρος «πτήση με άμεση ανταπόκριση» καλύπτει πράξη μεταφοράς αποτελούμενη από πλείονες πτήσεις, εκτελούμενες από πραγματικούς αερομεταφορείς οι οποίοι δεν συνδέονται με ειδική έννομη σχέση, σε περίπτωση που οι πτήσεις έχουν συνδυαστεί από ταξιδιωτικό πρακτορείο το οποίο χρέωσε συνολική τιμή και εξέδωσε ενιαίο εισιτήριο για την πράξη αυτή, με αποτέλεσμα επιβάτης ο οποίος αναχώρησε από αερολιμένα ευρισκόμενο στο έδαφος κράτους μέλους και έφτασε με σημαντική καθυστέρηση στον προορισμό της τελευταίας πτήσεως να μπορεί να επικαλεστεί το δικαίωμα αποζημιώσεως δυνάμει του άρθρου 7 του οικείου κανονισμού.
Επί του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
32
Κατόπιν της απαντήσεως που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
33
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
To άρθρο 2, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91,
έχει την έννοια ότι:
ο όρος «πτήση με άμεση ανταπόκριση» καλύπτει πράξη μεταφοράς αποτελούμενη από πλείονες πτήσεις, εκτελούμενες από πραγματικούς αερομεταφορείς οι οποίοι δεν συνδέονται με ειδική έννομη σχέση, σε περίπτωση που οι πτήσεις έχουν συνδυαστεί από ταξιδιωτικό πρακτορείο το οποίο χρέωσε συνολική τιμή και εξέδωσε ενιαίο εισιτήριο για την πράξη αυτή, με αποτέλεσμα επιβάτης ο οποίος αναχώρησε από αερολιμένα ευρισκόμενο στο έδαφος κράτους μέλους και έφτασε με σημαντική καθυστέρηση στον προορισμό της τελευταίας πτήσεως να μπορεί να επικαλεστεί το δικαίωμα αποζημιώσεως δυνάμει του άρθρου 7 του οικείου κανονισμού.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.