Kawża C‑148/22
OP
vs
Commune d’Ans
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunal du travail de Liège)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tat-28 ta’ Novembru 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 2000/78/KE – Ħolqien ta’ qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol – Projbizzjoni tad-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq ir-reliġjon jew fuq it-twemmin – Settur pubbliku – Regolament tax-xogħol ta’ amministrazzjoni pubblika li jipprojbixxu l-ilbies viżibbli ta’ kwalunkwe simbolu filosofiku jew reliġjuż fuq il-post tax-xogħol – Velu Iżlamiku – Rekwiżit ta’ newtralità fil-kuntatti mal-pubbliku, mal-ġerarkija u mal-kollegi”
1.        Politika soċjali – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Direttiva 2000/78 – Kamp ta’ applikazzjoni – Kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol – Kunċett – Regola interna ta’ amministrazzjoni komunali li tipprojbixxi lill-persunal tagħha l-ilbies viżibbli ta’ kwalunkwe simbolu ta’ twemmin fuq il-post tax-xogħol – Inklużjoni
(Direttiva tal-Kunsill 2000/78, Artikolu 3(1)(ċ))
(ara l-punt 23)
2.        Politika soċjali – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Direttiva 2000/78 – Projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin – Regola interna ta’ amministrazzjoni komunali li tipprojbixxi lill-persunal tagħha, b’mod ġenerali u mingħajr distinzjoni, l-ilbies viżibbli ta’ kwalunkwe simbolu ta’ twemmin fuq il-post tax-xogħol – Assenza ta’ diskriminazzjoni diretta – Eżistenza ta’ diskriminazzjoni indiretta possibbli – Ġustifikazzjoni bbażata fuq il-fatt li jitfittex għan leġittimu – Rieda tal-persuna li timpjega li ssegwi politika ta’ newtralità esklużiva fuq il-post tax-xogħol – Osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità – Verifika mill-qorti nazzjonali
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 10 u 21; Direttiva tal-Kunsill 2000/78, Artikolu 2(2))
(ara l-punti 25, 27 sa 30, 32 sa 41, u d-dispożittiv)
Sunt
OP ilha mill-11 ta’ Ottubru 2016 tokkupa l-pożizzjoni ta’ “kap tal-uffiċċju” fil-Komun ta’ Ans (il-Belġju), funzjoni li hija teżerċita prinċipalment mingħajr kuntatt mal-utenti tas-servizz pubbliku.
Fit-8 ta’ Frar 2021, hija talbet l-awtorizzazzjoni sabiex tilbes il-velu Iżlamiku fuq il-post tax-xogħol tagħha. Din it-talba ġiet provviżorjament miċħuda mill-persuna li timpjegaha.
Sussegwentement, il-kunsill komunali emenda r-regolament tax-xogħol tal-Komun ta’ Ans billi inkluda obbligu ta’ “newtralità esklużiva” fuq il-post tax-xogħol, mifhum bħala li jipprojbixxi lill-ħaddiema kollha tiegħu milli jilbsu, fuq dan il-post, kwalunkwe simbolu viżibbli li jista’ jiżvela t-twemmin tagħhom, b’mod partikolari reliġjuż jew filosofiku, kemm jekk ikunu f’kuntatt mal-pubbliku u kemm jekk le.
Peress li qieset li kienet is-suġġett ta’ diskriminazzjoni minħabba r-reliġjon tagħha, OP ressqet azzjoni għall-ħruġ ta’ mandat ta’ inibizzjoni quddiem it-tribunal du travail de Liège (il-Qorti Industrijali ta’ Liège, il-Belġju).
Skont dik il-qorti, il-projbizzjoni tal-ilbies tal-velu Iżlamiku, imposta fuq OP mill-persuna li timpjegaha skont ir-regolament tax-xogħol, kienet toħloq differenza fit-trattament li tikkostitwixxi diskriminazzjoni, fis-sens tad-Direttiva 2000/78 (1). Fid-dawl tad-dubji li hija kellha dwar il-konformità ma’ din id-direttiva tad-dispożizzjoni tar-regolament tax-xogħol inkwistjoni, l-imsemmija qorti ddeċidiet li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, iddeċidiet li regola interna ta’ amministrazzjoni komunali li tipprojbixxi, b’mod ġenerali u mingħajr distinzjoni, lill-membri tal-persunal ta’ din l-amministrazzjoni milli jilbsu b’mod viżibbli, fuq il-post tax-xogħol, kwalunkwe simbolu li jiżvela, b’mod partikolari, twemmin filosofiku jew reliġjuż, tista’ tiġi ġġustifikata mir-rieda tal-imsemmija amministrazzjoni li tistabbilixxi ambjent amministrattiv totalment newtrali sakemm din ir-regola tkun adatta, neċessarja u proporzjonata fir-rigward ta’ dan il-kuntest u fid-dawl tad-diversi drittijiet u interessi inkwistjoni.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Wara li warrbet, abbażi tal-punti ta’ fatt imressqa mill-qorti tar-rinviju, l-ipoteżi ta’ diskriminazzjoni diretta, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li regola interna stabbilita minn persuna li timpjega, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, setgħet tikkostitwixxi differenza fit-trattament ibbażata indirettament fuq ir-reliġjon jew fuq it-twemmin, fis-sens tal-Artikolu 2(2)(b) tad-Direttiva 2000/78, jekk jiġi stabbilit li l-obbligu ta’ dehra newtrali inkluż f’din ir-regola jwassal, fil-fatt, għal żvantaġġ partikolari għall-persuni li jaderixxu ma’ reliġjon jew li jkollhom twemmin partikolari.
Tali differenza fit-trattament ma tikkostitwixxix madankollu diskriminazzjoni indiretta, skont l-Artikolu 2(2)(b)(i) tad-Direttiva 2000/78, jekk tkun iġġustifikata oġġettivament minn għan leġittimu u jekk il-mezzi sabiex jintlaħaq dan l-għan ikunu xierqa u neċessarji.
Fl-ewwel lok, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dispożizzjoni ta’ regolament tax-xogħol ta’ amministrazzjoni pubblika, bħal dik inkwistjoni f’dan il-każ, tista’ titqies li jkollha għan leġittimu, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Fil-fatt, fl-assenza ta’ qbil fil-livell tal-Unjoni Ewropea, kull Stat Membru, inkluż, jekk ikun il-każ, l-entitajiet infrastatali tiegħu, b’osservanza tal-kompetenzi li huma rrikonoxxuti lilhom, għandu jingħata setgħa ta’ evalwazzjoni fil-kunċett tan-newtralità tas-servizz pubbliku li huwa jkun jixtieq jippromwovi fuq il-post tax-xogħol. Din is-setgħa ta’ evalwazzjoni tippermetti lill-Istati Membri u lil dawn l-entitajiet infrastatali jieħdu inkunsiderazzjoni l-kuntest tagħhom stess, fid-dawl tad-diversità tal-approċċi tagħhom fir-rigward tal-post li huma jkollhom l-intenzjoni jagħtu, fi ħdanhom, lir-reliġjon jew lit-twemmin filosofiku fis-settur pubbliku. Madankollu, il-qrati nazzjonali u tal-Unjoni għandhom jivverifikaw jekk il-miżuri nazzjonali, reġjonali jew lokali meħuda jkunux iġġustifikati bħala prinċipju u jekk ikunux proporzjonati.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li d-dispożizzjoni tar-regolamenti tax-xogħol kellha tkun adatta sabiex tiżgura l-applikazzjoni tajba tal-għan imfittex mill-persuna li timpjega. F’dan ir-rigward, qabel kollox, il-qorti tar-rinviju kellha tivverifika jekk il-Komun ta’ Ans kienx qiegħed isegwi l-għan ta’ “newtralità esklużiva” b’mod verament koerenti u sistematiku fir-rigward tal-ħaddiema kollha.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-għan leġittimu li jikkonsisti f’li jiġi żgurat, permezz ta’ tali politika ta’ “newtralità esklużiva”, ambjent amministrattiv totalment newtrali jista’ jintlaħaq b’mod effettiv biss jekk ebda manifestazzjoni viżibbli ta’ twemmin, b’mod partikolari filosofiku jew reliġjuż, ma tiġi ammessa meta l-ħaddiema jkunu f’kuntatt mal-utenti tas-servizz pubbliku jew ikunu f’kuntatt bejniethom. Fil-fatt, l-użu ta’ kull sinjal, anki ta’ daqs żgħir, jikkomprometti l-kapaċità tal-miżura li tilħaq l-għan allegatament imfittex u għalhekk jimmina l-koerenza stess ta’ din il-politika.
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju kellha twettaq, fid-dawl tal-elementi karatteristiċi kollha tal-kuntest li fih ġiet adottata din ir-regola, ibbilanċjar tal-interessi inkwistjoni billi ħadet inkunsiderazzjoni, minn naħa, id-drittijiet u l-prinċipji fundamentali inkwistjoni, u, min-naħa l-oħra, il-prinċipju ta’ newtralità intiż li jiggarantixxi lill-utenti u lill-persunal tal-amministrazzjoni pubblika ambjent amministrattiv mingħajr manifestazzjonijiet viżibbli ta’ twemmin, b’mod partikolari filosofiku jew reliġjuż.
1      Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas-27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79).