62018CC0414
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
van 9 juli 2019 (
1
)
Zaak C‑414/18
Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo
tegen
Banca d’Italia
[verzoek van de Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (bestuursrechter in eerste aanleg Latium, Italië) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Ontvankelijkheid – Onbevoegdheid van de nationale rechter om de rechtmatigheid van de handelingen van de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad te toetsen – Verplichting om tegen de handelingen van de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad beroep in te stellen bij het Gerecht – Harmonisatie van wetgevingen – Bankenunie – Herstel en afwikkeling van kredietinstellingen – Vaste en buitengewone bijdragen aan het nationale afwikkelingsfonds – Vaststelling van de vooraf te betalen bijdrage aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds voor 2016 – Bijdragen van coöperatieve kredietinstellingen – Risicoaanpassing van de bijdragen – Artikel 5, lid 1, van gedelegeerde verordening (EU) 2015/63 – Uitsluiting van bepaalde passiva van de berekening van de bijdragen”
1.
Deze prejudiciële verwijzing biedt het Hof de gelegenheid om twee omstreden aspecten te verduidelijken met betrekking tot de bijdragen die kredietinstellingen moeten betalen aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (hierna: „GAF”) of aan de nationale afwikkelingsfondsen (hierna: „NAF’s”) voor de financiering daarvan:
–
ten eerste de vraag wie bevoegd is voor de rechterlijke toetsing van de besluiten van de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad (hierna: „GAR”) met betrekking tot die bijdragen, wanneer zij door een nationale afwikkelingsautoriteit (hierna: „NAA”) zoals Banca d’Italia worden betekend aan bankinstellingen;
–
ten tweede de vraag of bij de berekening van de bijdragen aan de NAF’s rekening moet worden gehouden met interne passiva tussen ondernemingen in een groep van coöperatieve kredietbanken dan wel of die passiva buiten beschouwing kunnen worden gelaten.
I. Wettelijk kader
A.
Unierecht
1. Bepalingen met betrekking tot bijdragen van kredietinstellingen aan de NAF’s in de hele Unie
a) Richtlijn 2014/59/EU (
2
)
2.
Wat betreft de bewoordingen van de artikelen 100, 102, 103 en 104 van die richtlijn, verwijs ik naar de conclusie die ik onlangs heb genomen in zaak C‑255/18, State Street Bank International (
3
).
b) Gedelegeerde verordening (EU) 2015/63 (
4
)
3.
De overwegingen 8 en 9 luiden als volgt:
„(8)
Bij groepen zou de berekening van bijdragen op individueel niveau leiden tot de dubbeltelling van bepaalde passiva bij de bepaling van de jaarlijkse basisbijdrage van de verschillende groepsentiteiten, aangezien de passiva die samenhangen met de overeenkomsten die de entiteiten van dezelfde groep met elkaar sluiten, deel zouden uitmaken van de totale passiva die in aanmerking moeten worden genomen om de jaarlijkse basisbijdrage van elke entiteit van de groep te bepalen. Daarom moet de bepaling van de jaarlijkse basisbijdrage bij groepen nader worden beschreven om de verwevenheid van de groepsentiteiten te weerspiegelen en te vermijden dat intragroepblootstellingen dubbel worden geteld. [...]
(9)
Voor de berekening van de jaarlijkse basisbijdrage van een groepsentiteit mogen de in aanmerking te nemen totale passiva niet de passiva omvatten die voortvloeien uit een contract dat de betrokken groepsentiteit heeft gesloten met een andere entiteit die van dezelfde groep deel uitmaakt. Een dergelijke uitsluiting mag echter alleen mogelijk zijn wanneer elke groepsentiteit in de Unie is gevestigd, op volledige basis in dezelfde consolidatie is betrokken, aan passende gecentraliseerde procedures voor risicobeoordeling, risicometing en risicocontrole is onderworpen, en indien er geen praktische of juridische belemmering aanwezig of te voorzien is die een onmiddellijke terugbetaling van de desbetreffende passiva op de vervaldag kan verhinderen. Aldus zou worden voorkomen dat passiva van de berekeningsgrondslag van de bijdragen worden uitgesloten indien er geen garanties zijn dat de intragroepblootstellingen uit hoofde van kredietverlening zouden worden gedekt ingeval de financiële gezondheid van de groep verslechtert. [...]”
4.
Artikel 4 („Berekening van de jaarlijkse bijdragen”) bepaalt:
„1.   De afwikkelingsautoriteiten bepalen de jaarlijkse bijdragen die elke instelling moet betalen in verhouding tot haar risicoprofiel op basis van de informatie die de instelling overeenkomstig artikel 14 heeft verstrekt en volgens de methode die in deze afdeling wordt beschreven.
2.   De afwikkelingsautoriteit bepaalt de in lid 1 bedoelde jaarlijkse bijdrage op basis van het jaarlijkse streefbedrag van de afwikkelingsfinancieringsregeling, rekening houdend met het streefbedrag dat overeenkomstig artikel 102, lid 1, van richtlijn [2014/59] uiterlijk op 31 december 2024 moet worden gehaald, en uitgaande van het op kwartaalbasis berekende gemiddelde bedrag aan gedekte deposito’s van een jaar eerder van alle instellingen waaraan op haar grondgebied vergunning is verleend.”
5.
Artikel 5 („Risicoaanpassing van de jaarlijkse basisbijdrage”) bepaalt:
„1.   Bij de berekening van de in artikel 103, lid 2, van richtlijn [2014/59] bedoelde bijdragen worden de volgende passiva buiten beschouwing gelaten:
a)
de passiva binnen de groep welke voortvloeien uit transacties die een instelling heeft gesloten met een instelling die van dezelfde groep deel uitmaakt, mits aan alle volgende voorwaarden is voldaan:
i)
elke instelling is in de Unie gevestigd;
ii)
elke instelling valt volledig onder hetzelfde toezicht op geconsolideerde basis in overeenstemming met de artikelen 6 tot en met 17 van verordening (EU) nr. 575/2013 [van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot intrekking van verordening (EU) nr. 648/2012 (PB 2013, L 176, blz. 1)] en is onderworpen aan passende gecentraliseerde risicobeoordelings-, risicometings- en risicocontroleprocedures; en
iii)
er zijn geen feitelijke of juridische belemmeringen van wezenlijk belang aanwezig of te voorzien die een onmiddellijke terugbetaling van de passiva op de vervaldag kunnen verhinderen;
[...]
f)
in geval van instellingen die stimuleringsleningen verstrekken, de verplichtingen van de bemiddelende instelling jegens de initiërende of een andere ontwikkelingsbank, dan wel een andere bemiddelende instelling, en de verplichtingen van de oorspronkelijke ontwikkelingsbank jegens de partijen die haar financieren, voor zover tegenover het bedrag van die verplichtingen stimuleringsleningen van de instelling in kwestie staan.
[...]”
2. Bepalingen met betrekking tot bijdragen van kredietinstellingen aan het GAF in het kader van de bankenunie
a) Verordening (EU) nr. 806/2014 (
5
)
6.
Overweging 120 luidt als volgt:
„Bij het [gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme (GAM)] zijn de afwikkelingsraad, de Raad, de Commissie en de afwikkelingsautoriteiten van de deelnemende lidstaten betrokken. Het Hof van Justitie is bevoegd om overeenkomstig artikel 263 VWEU de rechtmatigheid na te gaan van de door de afwikkelingsraad, de Raad en de Commissie vastgestelde besluiten, alsook om hun niet-contractuele aansprakelijkheid te bepalen. Bovendien is het Hof van Justitie overeenkomstig artikel 267 VWEU bevoegd om op verzoek van de nationale justitiële autoriteiten bij wijze van prejudiciële beslissing een uitspraak te doen over de geldigheid en de uitlegging van de handelingen van de instellingen, de organen of de instanties van de Unie. De nationale rechterlijke instanties dienen overeenkomstig hun nationale recht bevoegd te zijn voor de beoordeling van de rechtmatigheid van de besluiten die door de afwikkelingsautoriteiten van de deelnemende lidstaten in de uitoefening van de hun bij deze verordening toegekende bevoegdheden worden genomen, alsook voor het bepalen van hun niet-contractuele aansprakelijkheid.”
7.
Artikel 67 bepaalt:
„1.   Hierbij wordt een gemeenschappelijk afwikkelingsfonds (het „fonds”) opgericht. Het wordt gevuld overeenkomstig de in de overeenkomst vastgestelde regels voor de overdracht van de op nationaal niveau bijeengebrachte middelen aan het fonds.
[...]
3.   De afwikkelingsraad is de eigenaar van het fonds.
4.   De in de artikelen 69, 70 en 71 bedoelde bijdragen worden door de nationale afwikkelingsautoriteiten geïnd van de in artikel 2 bedoelde entiteiten en worden aan het fonds overgedragen overeenkomstig de overeenkomst.”
8.
Wat de vooraf te betalen bijdragen betreft, bepaalt artikel 70:
„1.   De individuele bijdrage van elke instelling wordt ten minste jaarlijks geïnd en wordt berekend volgens de verhouding tussen het bedrag van haar passiva (exclusief eigen vermogen), verminderd met gedekte deposito’s, en het totaalbedrag van de passiva (exclusief eigen vermogen), verminderd met gedekte deposito’s, van alle instellingen waaraan op de grondgebieden van alle deelnemende lidstaten vergunning is verleend.
2.   Elk jaar berekent de afwikkelingsraad, na raadpleging van de ECB of de nationale bevoegde autoriteit en in nauwe samenwerking met de nationale afwikkelingsautoriteiten, de individuele bijdragen om ervoor te zorgen dat de bijdragen die alle instellingen waaraan op de grondgebieden van alle deelnemende lidstaten vergunning is verleend, verschuldigd zijn, niet meer bedragen dan 12,5 % van het streefbedrag.
[...]”
b) Uitvoeringsverordening (EU) nr. 2015/81 (
6
)
9.
Artikel 4 („Berekening van de jaarlijkse bijdragen”) bepaalt:
„Na raadpleging van de ECB of de nationale bevoegde autoriteiten en in nauwe samenwerking met de nationale afwikkelingsautoriteiten berekent de raad voor elke bijdrageperiode de jaarlijkse bijdrage die elke instelling verschuldigd is op basis van het jaarlijkse streefbedrag van het fonds. Het jaarlijkse streefbedrag wordt vastgesteld onder verwijzing naar het in artikel 69, lid 1, en artikel 70 van verordening (EU) nr. 806/2014 bedoelde streefbedrag van het fonds en volgens de methode die in gedelegeerde verordening (EU) 2015/63 is omschreven.”
10.
Artikel 5 luidt:
„1.   De raad stelt de relevante nationale afwikkelingsautoriteiten in kennis van zijn besluiten tot berekening van de jaarlijkse bijdragen van de instellingen waaraan op hun respectieve grondgebied vergunning is verleend.
2.   Na ontvangst van de in lid 1 bedoelde kennisgeving brengt elke nationale afwikkelingsautoriteit elke instelling waaraan in haar lidstaat vergunning is verleend, op de hoogte van het besluit van de raad tot berekening van de door die instelling verschuldigde bijdrage.”
B.
Nationaal recht: wetsbesluit nr. 180/2015 (
7
)
11.
Richtlijn 2014/59 is in het Italiaanse recht omgezet bij wetsbesluit nr. 180 van 16 november 2015.
12.
Wat betreft de bewoordingen van artikel 2, lid 1, artikel 3, lid 1, artikel 78, artikel 81, leden 1 en 2, en artikel 83 van dat wetsbesluit verwijs ik wederom naar de conclusie in de zaak State Street Bank International.
II. Hoofdgeding en prejudiciële vragen
13.
Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo (hierna: „Iccrea Banca”) is een bank die zou kunnen worden aangemerkt als een bank „van het tweede niveau”, aangezien zij aan het hoofd staat van een netwerk van kredietinstellingen die in Italië „coöperatieve kredietbanken” (hierna: „CKB’s”) worden genoemd. (
8
)
14.
Iccrea Banca heeft tot doel „de activiteiten van de coöperatieve kredietbanken vollediger, intensiever en efficiënter te maken door hen te ondersteunen en hun activiteiten te bevorderen aan de hand van kredietverlening, technische bemiddeling en financiële bijstand van welke aard dan ook”.
15.
Banca d’Italia heeft bij opeenvolgende besluiten (
9
) Iccrea Banca verzocht om de vaste, buitengewone en aanvullende bijdragen aan het Italiaanse NAF voor de jaren 2015 en 2016 en de bijdragen aan het GAF voor het jaar 2016 te betalen.
16.
Iccrea Banca heeft bij de verwijzende rechter een verzoek tot vernietiging van de besluiten van Banca d’Italia ingediend en de berekeningsmethoden van de gevraagde bijdragen betwist. (
10
)
17.
Volgens Iccrea Banca:
–
had Banca d’Italia de passiva tussen Iccrea Banca en de CKB’s moeten beschouwen als passiva binnen de groep en hadden zij in ieder geval op een vergelijkbare wijze moeten worden behandeld als stimuleringsleningen;
–
heeft Banca d’Italia bij de berekening van de bijdragen geen rekening gehouden met de bijzonderheden van het geïntegreerde systeem tussen Iccrea Banca en de CKB’s;
–
is Banca d’Italia voorbijgegaan aan de ondersteunende rol die Iccrea Banca heeft in het CKB-systeem en aan het bestaan van een „de-factogroep”, waarvan de passiva hadden moeten vallen onder de uitzonderingen van gedelegeerde verordening 2015/63. Hoe dan ook hadden deze passiva op grond van de beginselen van evenredigheid, non-discriminatie en gelijke behandeling niet mogen worden onderworpen aan dubbeltelling (en aan een dubbele bijdrage);
–
is zij dus aan het NAF en het GAF een aanzienlijk lager bedrag verschuldigd dan de geëiste bijdragen.
18.
Daartegen voert Banca d’Italia om te beginnen aan dat de verwijzende rechter niet bevoegd is ten aanzien van de vorderingen van Iccrea Banca betreffende de bijdragen aan het GAF voor 2016. Banca d’Italia voegt daar nog andere formele bezwaren aan toe (
11
) en voert in wezen het volgende aan:
–
tussen Iccrea Banca en de CKB’s is er geen sprake van een zodanige afhankelijkheid of overheersende invloed dat is voldaan aan het vereiste van artikel 5, lid 1, onder a), van gedelegeerde verordening 2015/63;
–
aan een zuiver feitelijk gegeven zoals de „ondernemingsmissie” die Iccrea Banca door middel van de contractuele betrekkingen met de CKB’s concreet nastreeft, kan geen rechtsbelang worden toegekend. Het is ook niet voldoende dat Iccrea Banca de rol van „dienstige” bank speelt binnen het systeem van de CKB’s;
–
de passiva jegens de CKB’s verdienen bijgevolg geen geprivilegieerde behandeling.
19.
In deze omstandigheden heeft de Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (bestuursrechter in eerste aanleg Latium, Italië) het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„Staat artikel 5, lid 1, inzonderheid onder a) en f), van gedelegeerde verordening 2015/63, zoals uitgelegd tegen de achtergrond van de beginselen die te vinden zijn in deze verordening en in richtlijn 2014/59, verordening nr. 806/2014 en artikel 120 VWEU, en op grond van de grondbeginselen van gelijke behandeling, non-discriminatie en evenredigheid als bedoeld in artikel 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en het verbod op dubbele bijdrageheffing, voor de berekening van de bijdragen als bedoeld in artikel 103, lid 2, van richtlijn 2014/59 eraan in de weg dat de regeling betreffende passiva binnen de groep ook wordt toegepast op een ‚de-factogroep’ of zelfs indien sprake is van verwevenheid tussen een instelling en andere banken van eenzelfde systeem? Kan de gunstige behandeling die in artikel 5 aan geprivilegieerde passiva wordt voorbehouden, tegen de achtergrond van bovengenoemde beginselen daarentegen naar analogie ook worden toegepast op de passiva van een zogeheten bank ‚van het tweede niveau’ jegens andere banken van het systeem (coöperatieve kredietbanken), of moet dit kenmerk van een instelling – die in concreto fungeert als centrale instelling binnen een groep van kleine met elkaar verweven en geïntegreerde banken, ook in de betrekkingen met de ECB en met de financiële markt – op grond van de geldende regeling tot gevolg hebben dat enige correcties worden aangebracht in de door de nationale afwikkelingsautoriteit bij de communautaire organen ingediende gegevens en bij de vaststelling van de bijdragen die de instelling aan het afwikkelingsfonds verschuldigd is op grond van haar werkelijke passiva en haar concrete risicoprofiel?”
20.
Iccrea Banca, Banca d’Italia, de Italiaanse en de Spaanse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Zij hebben allemaal deelgenomen aan de mondelinge behandeling op 30 april 2019, samen met de GAR, die door het Hof werd verzocht om deelname krachtens artikel 24, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
III. Overwegingen met betrekking tot de prejudiciële vragen
A.
Inleidende overwegingen over de bijdragen aan de NAF’s en aan het GAF
21.
In mijn conclusie in de zaak State Street Bank International (punten 33 tot en met 51) heb ik in grote lijnen de bij richtlijn 2014/59 geharmoniseerde mechanismen voor herstel en afwikkeling van banken beschreven. Het is niet nodig om hier te herhalen wat daar is gezegd, en voor een beter begrip van deze nieuwe regelgeving verwijs ik dus naar de inhoud van die conclusie.
B.
Ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen
22.
Volgens de besluiten waarvan Iccrea Banca om vernietiging heeft verzocht (
12
), moeten ten eerste de bijdragen aan het Italiaanse NAF voor 2015 en 2016 en ten tweede de bijdragen aan het GAF voor 2016 worden betaald.
23.
Banca d’Italia heeft in het hoofdgeding aangevoerd dat de verwijzende rechter niet bevoegd is om zich uit te spreken over de twee besluiten met betrekking tot de bijdragen aan het GAF voor 2016, aangezien de inhoud van de desbetreffende besluiten in werkelijkheid was goedgekeurd door de GAR.
24.
De verwijzende rechter is echter van mening dat hij wel bevoegd is om de rechtmatigheid van deze besluiten te toetsen. Hij stelt dat „Banca d’Italia niet louter optreedt als intermediair tussen de GAR en de kredietinstellingen, en dat zij met haar besluiten niet louter de inhoud van een besluit van de GAR meedeelt, maar juist een actieve en doorslaggevende rol speelt in zowel de fase waarin de bijdrage wordt vastgesteld, als in de fase waarin deze bijdragen worden geïnd, door één besluit te geven dat bindende gevolgen voor de kredietinstellingen heeft”. (
13
)
25.
Ook de Commissie stelt zich op het standpunt dat de verwijzende rechter niet bevoegd is om zich uit te spreken over de rechtmatigheid van die twee besluiten van de GAR en acht de daarop betrekking hebbende prejudiciële vraag niet-ontvankelijk.
26.
De Spaanse en de Italiaanse regering hebben de bezwaren van Banca d’Italia en van de Commissie onderschreven (hoewel wat de Italiaanse regering betreft slechts gedeeltelijk en met enkele nuances) en naar mijn mening moet Banca d’Italia op dit punt in het gelijk worden gesteld, en wel om de onderstaande redenen. Een gedetailleerde analyse van deze bezwaren is echter in ieder geval geboden, aangezien hier – voor zover ik weet voor het eerst – het delicate vraagstuk van de rechterlijke toetsing van besluiten van de GAR met betrekking tot bijdragen aan het GAF aan de orde is.
27.
De bevoegdheid van de verwijzende rechter om zich uit te spreken over de rechtmatigheid van de vijf besluiten van Banca d’Italia betreffende de vaste, buitengewone en aanvullende bijdragen (
14
) aan het NAF voor 2015 en 2016 staat voor mij buiten kijf. Het betreft namelijk specifieke besluiten van Banca d’Italia zonder inspraak van de GAR die zien op de financiering van het Italiaanse NAF. Die bijdragen dienen in wezen voor de afwikkeling van minder belangrijke kredietinstellingen die niet onder het gemeenschappelijk toezichtsmechanisme (hierna: „GTM”) en het GAM vallen, maar wel onderworpen zijn aan richtlijn 2014/59 en gedelegeerde verordening 2015/63.
28.
De prejudiciële vragen zijn bijgevolg ontvankelijk wat die vijf besluiten van Banca d’Italia over bijdragen aan het NAF betreft. De verwijzende rechter kan zich, op basis van het antwoord dat het Hof geeft, inhoudelijk uitspreken over de rechtmatigheid van die besluiten. (
15
)
29.
De prejudiciële verwijzing moet daarentegen gedeeltelijk niet-ontvankelijk worden verklaard wat betreft de twee besluiten van Banca d’Italia aan de hand waarvan Iccrea Banca in kennis wordt gesteld van het bedrag van haar vaste bijdrage aan het GAF voor 2016. De verwijzende rechter is niet bevoegd om zich uit te spreken over de rechtmatigheid van die besluiten, aangezien zij afkomstig zijn van de GAR.
30.
De verwijzende rechter verzoekt om uitlegging van artikel 5 van gedelegeerde verordening 2015/63, zonder de geldigheid ervan en klaarblijkelijk de geldigheid van de besluiten van de GAR met betrekking tot de bijdragen aan het GAF voor 2016 in twijfel te trekken. Hij richt zich vooral op de besluiten van Banca d’Italia waarmee uitvoering wordt gegeven aan eerdere besluiten van de GAR. Als de verwijzende rechter uiteindelijk echter van oordeel zou zijn dat de berekeningsmethoden van de bijdragen van de coöperatieve kredietinstellingen aan het GAF voor 2016 niet juist zijn, zou hij in werkelijkheid de geldigheid ter discussie stellen van de besluiten van de GAR, waardoor Banca d’Italia deze niet zou mogen toepassen op Iccrea Banca. Wat er in het hoofdgeding (en met name in een deel ervan) bijgevolg op het spel staat, is de rechtmatigheid van die twee besluiten van de GAR.
31.
Het lijkt mij evenwel duidelijk dat een nationale rechter zich niet kan uitspreken over de geldigheid van de besluiten van de GAR, aangezien de rechtmatigheidstoetsing daarvan onder de exclusieve bevoegdheid van het Hof valt. Hiervoor zijn er twee argumenten: ten eerste kan de redenering van het arrest Berlusconi en Fininvest (
16
) worden gehanteerd waar het gaat om de besluiten van de GAR, en ten tweede is de in het arrest TWD Textilwerke Deggendorf (
17
) ontwikkelde jurisprudentie van toepassing.
1. Gecentraliseerde rechterlijke toetsing van besluiten van de GAR
32.
In het arrest Berlusconi en Fininvest moest het Hof zich uitlaten over de rechterlijke toetsing van besluiten die genomen waren in een samengestelde administratieve procedure voor de goedkeuring van de verwerving of vergroting van gekwalificeerde deelnemingen in kredietinstellingen, een en ander in het kader van het GTM. Het Hof heeft, zakelijk weergegeven, geoordeeld dat artikel 263 VWEU eraan in de weg staat dat nationale rechters de wettigheid toetsen van inleidende handelingen, onderzoekshandelingen en niet-bindende ontwerpbesluiten die de nationale bevoegde autoriteiten hadden vastgesteld in het kader van de voornoemde procedure.
33.
Dat oordeel was gebaseerd op twee uitgangspunten:
–
wanneer de door de nationale autoriteiten vastgestelde handelingen een fase vormen in een procedure waarin een instelling van de Unie de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid alleen uitoefent, zonder gebonden te zijn aan voorbereidende handelingen of voorstellen van de nationale autoriteiten, is er sprake van handelingen van de Unie (
18
);
–
wanneer het Unierecht de exclusieve beslissingsbevoegdheid vaststelt van een instelling van de Unie, is het aan de rechter van de Unie om op grond van zijn exclusieve bevoegdheid krachtens artikel 263 VWEU de wettigheid van de handelingen van de Unie te toetsen. Het is enkel aan de rechter van de Unie om eventuele gebreken in de voorbereidende handelingen of voorstellen van de nationale autoriteiten die de geldigheid van dat definitieve besluit kunnen aantasten, te onderzoeken teneinde een doeltreffende rechterlijke bescherming van de betrokken personen te waarborgen. (
19
)
34.
Zoals ik heb uiteengezet in mijn conclusie in die zaak (
20
), moet in samengestelde administratieve procedures waaraan nationale autoriteiten en autoriteiten van de Unie deelnemen, om te bepalen welke rechter bevoegd is worden nagegaan bij wie de werkelijke beslissingsbevoegdheid ligt in de samengestelde administratieve procedure. Als de beslissingsbevoegdheid bij een instelling van de Unie ligt, is de rechter van de Unie overeenkomstig artikel 263 VWEU bevoegd voor de rechterlijke toetsing.
35.
Ook de vaste bijdragen aan het GAF worden bepaald aan de hand van een samengestelde administratieve procedure waaraan de nationale afwikkelingsautoriteiten deelnemen (
21
), maar waarin de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid bij de GAR ligt.
36.
Het arrest Berlusconi en Fininvest heeft weliswaar betrekking op een samengestelde administratieve procedure die verschillen vertoont met de procedure om de bijdragen aan het GAF te bepalen, maar kan worden toegepast in deze zaak. De rechterlijke toetsing van het besluit van de GAR valt bijgevolg onder de exclusieve bevoegdheid van de rechter van de Unie, zoals ik hierna zal aangeven.
37.
Bij besluit SRB/ES/SRF/2016/06 van 15 april 2016 heeft de GAR uit hoofde van artikel 54, lid 1, onder b), en artikel 70, lid 2, van de GAM-verordening het bedrag van de vooraf te betalen jaarlijkse bijdrage aan het GAF voor 2016 vastgesteld voor elke kredietinstelling met betalingsplicht, waaronder Iccrea Banca. Als gevolg van een rekenfout werden deze bijdragen gewijzigd bij besluit SRB/ES/SRF/2016/13 van 20 mei 2016, waarmee de GAR de vooraf te betalen bijdragen aan het GAF voor 2016 corrigeerde. (
22
)
38.
Beide besluiten werden genomen in overeenstemming met artikel 70, lid 2, van de GAM-verordening en artikel 4 van uitvoeringsverordening 2015/81. Uit hoofde van die bepalingen berekent de GAR na raadpleging van de ECB of de nationale bevoegde autoriteiten en in nauwe samenwerking met de nationale afwikkelingsautoriteiten voor elke bijdrageperiode de jaarlijkse bijdrage die elke instelling verschuldigd is op basis van het jaarlijkse streefbedrag van het fonds. (
23
)
39.
Met het oog op een betere vergelijkbaarheid van de gerapporteerde informatie en een efficiëntere verwerking van de ontvangen informatie stelt de GAR uit hoofde van artikel 6 van uitvoeringsverordening 2015/81 de vorm en de wijze van voorstelling van de gegevens vast die de instellingen moeten gebruiken om de voor de berekening van de jaarlijkse bijdragen benodigde informatie te rapporteren. De GAR heeft die bevoegdheid om de gegevensverzameling door de NAA’s te organiseren geleidelijk in de praktijk gebracht. (
24
)
40.
In deze voorbereidende fase beperken de NAA’s zich op aanwijzing van de GAR tot het verzamelen en doorgeven aan laatstgenoemde van de gegevens van de kredietinstellingen in de vorm en op de wijze als hierboven vermeld. De „nauwe samenwerking” met de NAA’s waarnaar artikel 70, lid 2, van de GAM-verordening verwijst, blijft beperkt tot deze activiteit.
41.
De NAA’s spelen geen actieve onderzoeksrol bij de analyse of de verwerking van de gegevens (zoals Banca d’Italia heeft verklaard tijdens de mondelinge behandeling), noch dienen zij voorstellen voor besluiten in bij de GAR. (
25
) De werkzaamheden van de NAA’s betreffen slechts operationele ondersteuning.
42.
Op basis van de gegevens van de instellingen die onder het GTM en het GAM vallen, besluit de GAR welke bijdragen elk van hen vooraf aan het GAF moet betalen. Enkel de GAR kan dat besluit nemen omdat, aangezien er sprake is van een GAF met een Europees streefbedrag, de jaarlijkse individuele bijdragen van de instellingen waaraan op het grondgebied van alle deelnemende lidstaten vergunning is verleend, afhankelijk zijn van de bijdragen van alle instellingen die onder het GAM vallen. (
26
)
43.
De NAA’s kunnen de jaarlijkse bijdragen aan het GAF bijgevolg niet berekenen, daar dat besluit alleen centraal kan worden genomen. Het totale jaarlijkse bijdragepercentage aan het GAF moet worden vastgesteld door de GAR, aangezien dit het enige agentschap van de Unie is dat beschikt over alle samengevoegde gegevens, waaronder de deposito’s van alle instellingen, en over de nodige informatie om hun risicofactor te bepalen. Alleen de GAR heeft dus alle benodigde elementen om de vaste bijdragen aan het GAF vast te stellen, en voert deze taak elk jaar uit. (
27
)
44.
Het is zelfs zo dat de GAR zijn besluit over de vaste bijdragen aan het GAF in een bestuursvergadering, en niet in een plenaire vergadering, neemt. De vertegenwoordigers van de NAA’s nemen bijgevolg niet eens deel aan die vergadering. (
28
)
45.
Wanneer de GAR het bedrag van de jaarlijkse bijdragen van elke instelling heeft bepaald, moet hij volgens artikel 5 van uitvoeringsverordening 2015/81 de NAA’s in kennis stellen van de besluiten tot berekening van de jaarlijkse bijdragen van de instellingen waaraan op hun respectieve grondgebied vergunning is verleend. Als laatste en louter instrumentele stap in dit proces brengen de NAA’s elke instelling die onder hun toezicht staat op de hoogte van „het besluit van de raad tot berekening van de door die instelling verschuldigde bijdrage”.
46.
De GAR stelt elke kredietinstelling niet rechtstreeks in kennis van het bedrag van haar jaarlijkse bijdrage aan het GAF. Artikel 5 van uitvoeringsverordening 2015/81 bepaalt weliswaar letterlijk dat kennis wordt gegeven van het „besluit van de GAR”, maar deze kennisgeving wordt, zoals eerder vermeld, gedaan door de NAA’s.
47.
Deze kennisgevingsprocedure kan niet worden aangevoerd om het besluit van de GAR niet als zodanig te beschouwen. Het betreft namelijk een echt „besluit” als bedoeld in artikel 288, vierde alinea, VWEU, aangezien daarin met naam wordt aangegeven welk bedrag elke kredietinstelling als jaarlijkse bijdrage aan het GAF moet betalen.
48.
De rol van Banca d’Italia als NAA van Iccrea Banca bleef met betrekking tot de besluiten SRB/ES/SRF/2016/06 en SRB/ES/SRF/2016/13 van de GAR beperkt tot de betekening van deze besluiten, zonder ook maar enige inspraak in of zeggenschap over hun inhoud te hebben. De NAA’s zijn niet bevoegd om het bedrag van de vaste bijdragen aan het GAF te wijzigen, daar deze bevoegdheid is voorbehouden aan de GAR, en zij beschikken niet over de nodige gegevens om dergelijke veranderingen door te voeren. (
29
)
49.
Ik ben het niet eens met de (enigszins dubbelzinnige) opvatting die de GAR heeft verdedigd tijdens de mondelinge behandeling en voor het Gerecht (
30
), volgens welke zijn besluiten over de jaarlijkse bijdragen aan het GAF gericht zijn tot de NAA’s en geen rechtsgevolgen hebben voor de kredietinstellingen. De GAR stelt immers dat zijn besluiten van 2016 gericht waren tot de NAA’s en dat deze nationale bestuurshandelingen hebben gesteld om elke instelling in kennis te stellen van de hoogte van de jaarlijkse bijdrage aan het GAF, met als gevolg dat slechts die bestuurshandelingen kunnen worden betwist bij de nationale rechter.
50.
Tijdens de mondelinge behandeling heeft de GAR benadrukt dat hij de bevoegdheid om besluiten te nemen over de jaarlijkse bijdragen aan het GAF deelt met de NAA’s. Volgens de GAR betreft het een samengestelde administratieve procedure waarin het de NAA’s zijn die deze bijdragen uiteindelijk innen. (
31
) Aangezien in het arrest Berlusconi en Fininvest wordt gepleit voor één enkele rechterlijke toetsing in dergelijke procedures, moet de rechterlijke toetsing volgens de GAR in het belang van een doeltreffende rechtsbescherming en rechtszekerheid door de nationale rechterlijke instanties worden uitgevoerd.
51.
De argumenten van de GAR, die haaks staan op die van de Commissie, kunnen mij niet overtuigen en hebben twijfels doen rijzen over de kenmerken van de besluiten tot vaststelling van de jaarlijkse bijdragen aan het GAF en de mogelijkheid tot rechterlijke toetsing van die besluiten. De beroepen tot nietigverklaring die thans aanhangig zijn bij het Gerecht en de handelswijze van de NAA’s geven duidelijk blijk van deze complexe situatie (
32
), die dringend moet worden opgehelderd.
52.
Op basis van de hierboven uiteengezette redenen ben ik van oordeel dat de exclusieve beslissingsbevoegdheid in deze samengestelde administratieve procedure bij de GAR ligt. Juist omdat het om het besluit van een orgaan van de Unie gaat, voorziet artikel 86, lid 2, van de GAM-verordening in de mogelijkheid dat de lidstaten en de instellingen van de Unie, maar ook iedere natuurlijke persoon of rechtspersoon overeenkomstig artikel 263 VWEU bij het Gerecht beroep kan instellen tegen besluiten van de GAR. (
33
)
53.
In tegenstelling tot wat Iccrea Banca beweert, kan dit niet in twijfel worden getrokken vanwege de verwijzing in overweging 120 van de GAM-verordening naar de handelingen van de nationale justitiële autoriteiten.
54.
Die overweging vermeldt de toetsing door de nationale justitiële autoriteiten van de besluiten van de NAA’s op de gebieden waarvoor de GAM-verordening aan hen beslissingsbevoegdheid toekent. Dit is het geval voor de handelingen van de NAA’s met betrekking tot de vaste bijdragen aan de NAF’s die de minder belangrijke kredietinstellingen die niet onder het GTM of het GAM vallen jaarlijks moeten betalen.
55.
Gelet op de in het arrest Berlusconi en Fininvest gehanteerde redenering, waarop ik mij hier baseer, ben ik dan ook van oordeel dat de bevoegdheid voor de rechtmatigheidstoetsing van besluiten van de GAR en van handelingen van de NAA’s die meewerken aan deze samengestelde administratieve procedure, exclusief bij het Hof ligt.
2. Toepassing van de in het arrest TWD Textilwerke Deggendorf ontwikkelde jurisprudentie
56.
Volgens de in het arrest TWD Textilwerke Deggendorf ontwikkelde jurisprudentie, die onlangs werd bevestigd in het arrest Georgsmarienhütte e.a. (
34
), kan de natuurlijke persoon of rechtspersoon die duidelijk procesbevoegd is om een beroep tot nietigverklaring in te stellen tegen een besluit van een orgaan van de Unie de geldigheid van dit besluit niet langer in twijfel trekken bij de nationale rechter na afloop van een termijn van twee maanden zonder een beroep tot nietigverklaring te hebben ingesteld bij het Gerecht. Op die manier wordt de rechtszekerheid beschermd en voorrang gegeven aan het beroep tot nietigverklaring boven een prejudiciële verwijzing ter beoordeling van de geldigheid, als aangewezen rechtsmiddel om de wettigheid van een handeling van de Unie aan rechterlijke toetsing te onderwerpen.
57.
In het geding betreffende de vaste bijdragen aan het GAF voor 2016 heeft Iccrea Banca op 28 juli 2017 bij het Gerecht een beroep tot nietigverklaring ingesteld tegen besluit SRB/ES/SRF/2016/06 van de GAR van 15 april 2016, maar besluit SRB/ES/SRF/2016/13 van de GAR van 20 mei 2016 tot correctie van de vooraf te betalen bijdragen aan het GAF voor 2016 niet betwist.
58.
Het Gerecht heeft dat beroep niet-ontvankelijk verklaard omdat het was ingesteld buiten de in artikel 263, zesde alinea, VWEU bedoelde termijn. (
35
)
59.
Het lijdt mijns inziens geen twijfel dat Iccrea Banca actief procesbevoegd was om dit beroep (tijdig) in te stellen, aangezien die instelling bij naam is geïdentificeerd in de bijlage bij het besluit en daar ook het door haar te betalen bedrag voor de vaste bijdragen aan het GAF voor 2016 wordt vermeld. (
36
) Hieruit blijkt duidelijk haar rechtstreekse en individuele geraaktheid.
60.
De toepassing van de in het arrest TWD Textilwerke Deggendorf ontwikkelde jurisprudentie leidt bijgevolg tot de constatering dat Iccrea Banca de geldigheid van de besluiten van de GAR over de vaste bijdragen aan het GAF voor 2016 niet langer bij de nationale rechter kan betwisten in een procedure tegen de betekening van die besluiten door een NAA. (
37
)
61.
Volgens mij is er ook geen sprake van een nationale uitvoeringshandeling met betrekking tot de besluiten van de GAR die Iccrea Banca kan betwisten bij de nationale rechter en die haar indirect in de mogelijkheid stelt om de geldigheid van de besluiten van de GAR in twijfel te trekken middels een prejudiciële verwijzing ter beoordeling van de geldigheid. (
38
) De kennisgevingen van de twee besluiten van de GAR over de bijdragen aan het GAF voor 2016 kunnen niet worden beschouwd als aanvechtbare handelingen van Banca d’Italia. In het hoofdgeding is de wettigheid van de betekende handeling, en niet het bestaan van gebreken of tekortkomingen met betrekking tot de betekening zelf, aan de orde.
62.
Dit wordt bevestigd in het arrest Foto-Frost (
39
), volgens welk een nationale rechter een Uniehandeling niet ongeldig kan verklaren en geen beslissingen kan nemen die in strijd zijn met deze handeling of in de weg staan aan de toepassing ervan. (
40
) De nationale rechter kan bijgevolg de besluiten van de GAR over de bijdragen aan het GAF voor 2016 niet ongeldig verklaren, noch andere maatregelen treffen die de toepassing ervan bemoeilijken of wijzigen.
63.
Kortom, de prejudiciële vragen zijn niet-ontvankelijk wat betreft de besluiten van de GAR over de bijdragen aan het GAF voor 2016, welke besluiten door Banca d’Italia zijn betekend aan Iccrea Banca, en moeten enkel worden beantwoord met betrekking tot de besluiten over de bijdragen aan het Italiaanse NAF.
C.
Beoordeling ten gronde: vaste bijdragen van de coöperatieve kredietinstellingen aan de afwikkelingsfondsen voor banken
64.
De verwijzende rechter wil weten of, voor de berekening van de vaste bijdragen aan een NAF, de passiva die een zogenoemde bank van het „tweede niveau” jegens de overige banken in een systeem van CKB’s heeft, onder de uitzonderingen vallen van artikel 5, lid 1, in het bijzonder onder a) en f), van gedelegeerde verordening 2015/63.
65.
Volgens die bepaling moeten de passiva binnen de groep welke voortvloeien uit transacties die een instelling heeft gesloten met een instelling die van dezelfde groep deel uitmaakt [onder a)] en de passiva die overeenkomen met de stimuleringsleningen [onder f)] buiten beschouwing worden gelaten bij de berekening van de bijdragen. In een systeem van met elkaar verweven CKB’s, zoals dat van Iccrea Banca, hangt het antwoord af van hoe de onderlinge verhoudingen zijn georganiseerd.
66.
Volgens de algemene regel (artikel 103, lid 2, van richtlijn 2014/59) „[is] [d]e bijdrage van elke instelling [...] gelijk aan het verhoudingsgetal tussen, enerzijds, het bedrag van haar passiva (exclusief eigen vermogen) minus gedekte deposito’s, en, anderzijds, het totaalbedrag van de passiva (exclusief eigen vermogen) minus gedekte deposito’s van alle instellingen waaraan op het grondgebied van de lidstaat vergunning is verleend.” In de bepaling wordt daaraan nog toegevoegd dat „[d]ie bijdragen [...] op basis van de overeenkomstig lid 7 van dit artikel vastgestelde criteria aan het risicoprofiel van de instellingen [worden] aangepast”.
67.
Doorslaggevend om de hoogte van de vaste bijdrage van een kredietinstelling aan het NAF te bepalen, zijn bijgevolg haar passiva. Op basis daarvan wordt de bijdrage berekend, aangezien de som van de passiva van een instelling een weerspiegeling is van het risico dat de instelling voor het NAF vormt. De hoogte van de vaste bijdrage is in beginsel het resultaat van de toepassing van een percentage op het bedrag van de passiva van elke kredietinstelling, waardoor de heffingsgrondslag wordt verkregen.
68.
Deze algemene (rekenkundige) regel wordt uit hoofde van artikel 103, lid 2, in fine, van richtlijn 2014/59 evenwel gecorrigeerd aan de hand van een aanvullende technische factor, namelijk het risicoprofiel van instellingen.
69.
Volgens lid 7 van deze bepaling is de Commissie bevoegd om „overeenkomstig artikel 115 gedelegeerde handelingen vast te stellen met het oog op de nadere omschrijving van het [...] begrip ‚aanpassen van de bijdragen aan de financieringsregelingen aan het risicoprofiel van de instellingen’”. Hierbij kan de Commissie onder andere rekening houden met factoren zoals „de risicoblootstelling van de instelling, waaronder het belang van haar handelsactiviteiten, haar risicoposities buiten de balanstelling en de omvang van de hefboomfinanciering” (
41
).
70.
De Commissie heeft die bevoegdheid uitgeoefend en gedelegeerde verordening 2015/63 vastgesteld, die regelt op welke wijze de bijdragen van kredietinstellingen aan de NAF’s worden berekend en worden aangepast aan het risicoprofiel van die instellingen. Artikel 4 van die verordening herhaalt dat de NAA’s de vaste jaarlijkse bijdragen berekenen op basis van de passiva en risicoprofielen van de kredietinstellingen, en op basis van:
–
het jaarlijkse streefbedrag van het NAF, dat in 2024 gelijk moet zijn aan 1 % van de deposito’s, en
–
het op kwartaalbasis berekende gemiddelde bedrag aan gedekte deposito’s van een jaar eerder van alle instellingen waaraan op haar grondgebied vergunning is verleend.
71.
Artikel 5 van gedelegeerde verordening 2015/63 voorziet in de „risicoaanpassing van de jaarlijkse basisbijdrage” en bepaalt in lid 1 dat bij de berekening van de in artikel 103, lid 2, van richtlijn 2014/59 bedoelde bijdragen verschillende soorten passiva buiten beschouwing worden gelaten, waaronder ook twee soorten die van belang zijn voor de onderhavige zaak: de passiva binnen de groep en de passiva die verband houden met stimuleringsleningen.
72.
De verwijzende rechter vraagt zich af of in de-factobankgroepen, zoals die van Iccrea Banca, de passiva tussen de centrale instelling en de verbonden CKB’s kunnen worden beschouwd als passiva binnen de groep. Zo niet, vraagt hij zich af of de uitzondering voor passiva die verband houden met stimuleringsleningen naar analogie kan worden toegepast.
73.
Volgens Iccrea Banca zijn de passiva die de centrale instelling van een coöperatief kredietsysteem heeft jegens de CKB’s binnen dat systeem, passiva binnen de groep of moeten zij ten minste worden gelijkgesteld aan op stimuleringsleningen betrekking hebbende passiva. Banca d’Italia, de Commissie en de Spaanse en de Italiaanse regering verdedigen het tegenovergestelde standpunt, dat ook het mijne is, omdat het naar mijn oordeel het meest strookt met de strekking en het doel van artikel 5, lid 1, van gedelegeerde verordening 2015/63.
1. De interne passiva van een coöperatief kredietsysteem zijn geen passiva binnen de groep
74.
Volgens artikel 5, lid 1, onder a), van gedelegeerde verordening 2015/63 wordt bij de berekening van de vaste bijdrage geen rekening gehouden met „de passiva binnen de groep welke voortvloeien uit transacties die een instelling heeft gesloten met een instelling die van dezelfde groep deel uitmaakt, mits aan alle volgende voorwaarden is voldaan:
i)
elke instelling is in de Unie gevestigd;
ii)
elke instelling valt volledig onder hetzelfde toezicht op geconsolideerde basis in overeenstemming met de artikelen 6 tot en met 17 van verordening [...] nr. 575/2013 en is onderworpen aan passende gecentraliseerde risicobeoordelings-, risicometings- en risicocontroleprocedures; en
iii)
er zijn geen feitelijke of juridische belemmeringen van wezenlijk belang aanwezig of te voorzien die een onmiddellijke terugbetaling van de passiva op de vervaldag kunnen verhinderen”.
75.
Het buiten beschouwing laten van de passiva binnen de groep geldt bijgevolg slechts voor transacties tussen instellingen van dezelfde bankgroep.
76.
Artikel 3 van gedelegeerde verordening 2015/63 verwijst voor de toepassing van die verordening naar de definities van richtlijn 2014/59. Artikel 2, lid 1, punt 26, van de richtlijn definieert „groep” als „een moederonderneming en haar dochterondernemingen”, en in de punten 5 en 6 wordt verwezen naar de definitie van „dochteronderneming” en „moederonderneming” in artikel 4 van verordening nr. 575/2013. Deze laatste verordening verwijst op haar beurt naar richtlijn 83/349/EEG (
42
), die is ingetrokken bij richtlijn 2013/34 (
43
). In artikel 2, punten 9 en 10, van richtlijn 2013/34 worden de moederonderneming („een onderneming die zeggenschap heeft over een of meer dochterondernemingen”) en de dochteronderneming („een onderneming waarover een moederonderneming zeggenschap heeft, met inbegrip van elke dochteronderneming van een uiteindelijke moederonderneming”) gedefinieerd.
77.
Uit deze kruisverwijzingen blijkt dat het om een bankgroep gaat wanneer de moederonderneming zeggenschap heeft over de dochterondernemingen. Bij de jure zeggenschap is er onder andere sprake van een meerderheid van de stemrechten, het recht om de meerderheid van de leden van het bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudende orgaan van de andere onderneming te benoemen of te ontslaan, en het recht om een overheersende invloed op de dochteronderneming uit te oefenen krachtens een met deze onderneming gesloten overeenkomst, de statuten van die onderneming of een bepaling in de statuten van die onderneming. De groep moet geconsolideerde financiële overzichten en een geconsolideerd bestuursverslag voor de groep opstellen, en deze verplichting geldt ook bij de facto zeggenschap van de moederonderneming over de dochterondernemingen. (
44
)
78.
Uit de informatie in de verwijzingsbeslissing kan niet worden afgeleid dat Iccrea Banca op de voor de onderhavige zaak relevante datums rechtstreekse of de facto zeggenschap had over de met haar verbonden CKB’s. (
45
) De hierna uiteengezette overwegingen zijn gebaseerd op dat uitgangspunt. Het is in ieder geval aan de verwijzende rechter om de feiten en de verhoudingen tussen de verschillende instellingen te beoordelen.
79.
Uit de taken die Iccrea Banca voor de met haar verbonden CKB’s vervult, blijkt geen zeggenschap van eerstgenoemde over laatstgenoemden die kan worden gelijkgesteld aan zeggenschap van een moederonderneming over haar dochterondernemingen.
80.
Volgens de verwijzingsbeslissing (
46
) fungeert Iccrea Banca namelijk enkel als technische en financiële „spil” tussen de CKB’s en het Italiaanse en het buitenlandse kredietstelsel. Zij verleent de CKB’s grensoverschrijdende diensten zoals elektronische betalingen, effectenafwikkeling en ‑bewaring, en biedt als financiële centrale van het CKB-systeem, waarvan zij ook de liquiditeit beheert, nog andere financiële diensten aan. (
47
)
81.
Banca d’Italia betwist echter de stelling van Iccrea Banca dat de CKB’s zonder haar tussenkomst afzonderlijk geen toegang zouden hebben tot de gerichte langlopende herfinancieringstransacties (Targeted Long Term Refinancing Operations, TLTRO’s) van de ECB.
82.
Bovendien is een van de cumulatieve voorwaarden van artikel 5, lid 1, om de passiva binnen de groep buiten beschouwing te laten bij de berekening van de vaste bijdragen aan een NAF dat de instelling volledig onder hetzelfde toezicht op geconsolideerde basis valt in overeenstemming met de artikelen 6 tot en met 17 van verordening nr. 575/2013 en is onderworpen aan passende gecentraliseerde risicobeoordelings-, risicometings- en risicocontroleprocedures.
83.
Uit de aan het Hof verschafte (en tijdens de mondelinge behandeling bevestigde) informatie volgt echter dat Iccrea Banca en de CKB’s waarmee zij samenwerkt, niet als een enkele bankgroep onder toezicht op geconsolideerde basis vallen in het kader van het GTM. Ook geldt voor hen geen uitzondering op het afzonderlijke toezicht op grond van artikel 7, lid 1, van verordening nr. 575/2013.
84.
Uit hoofde van deze laatste bepaling kunnen de bevoegde autoriteiten ontheffing verlenen van het afzonderlijke toezicht op een dochteronderneming van een instelling als de betrokken lidstaat een vergunning heeft verleend aan en toezicht houdt op zowel de dochteronderneming als de instelling, de dochteronderneming betrokken is in het toezicht op geconsolideerde basis van de instelling die de moederonderneming is en er met het oog op een adequate verdeling van het eigen vermogen tussen de moederonderneming en de dochteronderneming voldaan is aan strikte voorwaarden. (
48
)
2. De interne passiva van een coöperatief kredietsysteem kunnen niet worden gelijkgesteld aan passiva die betrekking hebben op stimuleringsleningen
85.
Artikel 5, lid 1, onder f), van gedelegeerde verordening 2015/63 bepaalt dat bij de berekening van de vaste bijdragen de volgende passiva buiten beschouwing worden gelaten: „in geval van instellingen die stimuleringsleningen verstrekken, de verplichtingen van de bemiddelende instelling jegens de initiërende of een andere ontwikkelingsbank, dan wel een andere bemiddelende instelling, en de verplichtingen van de oorspronkelijke ontwikkelingsbank jegens de partijen die haar financieren, voor zover tegenover het bedrag van die verplichtingen stimuleringsleningen van de instelling in kwestie staan.”
86.
Iccrea Banca komt noch vanuit subjectief noch vanuit objectief oogpunt in aanmerking voor deze uitzondering:
–
het is geen ontwikkelingsbank (
49
);
–
zij verstrekt geen stimuleringsleningen op een niet-concurrerende, non-profitbasis in de zin van artikel 3, punt 28, van gedelegeerde verordening 2015/63;
–
het is een kredietinstelling die onder de zeggenschap van particuliere aandeelhouders en niet van de Staat of van een Italiaanse overheidsinstantie staat;
–
zij heeft niet de doelstellingen van een overheidsinstantie.
87.
De leningen die Iccrea Banca verstrekt en de overdrachten die zij doet aan de CKB’s die met haar zijn verbonden (en naar derden) dienen bijgevolg niet om de doelstellingen van een overheidsinstantie te ontwikkelen of te stimuleren en worden ook niet ondersteund door een dergelijke instantie.
88.
Door in die omstandigheden de in artikel 5, lid 1, onder f), van gedelegeerde verordening 2015/63 bedoelde uitzondering toe te passen, zou Iccrea Banca worden bevoordeeld ten opzichte van andere particuliere banken en zou de mededinging worden vervalst.
89.
Ik moet hieraan toevoegen dat het optreden van Iccrea Banca bij de TLTRO-verrichtingen van de ECB, zoals de Italiaanse regering aanvoert, niets te maken heeft met stimuleringsleningen: de ECB biedt die financiering tegen marktrente en via concurrerende veilingen aan.
3. Strikte uitlegging van de uitzonderingen van artikel 5, lid 1, van gedelegeerde verordening 2015/63
90.
Uit het bovenstaande volgt dat de passiva die Iccrea Banca jegens de met haar verbonden CKB’s heeft niet in aanmerking komen voor de in artikel 5, lid 1, van gedelegeerde verordening 2015/63 bedoelde uitzonderingen voor de berekening van de vaste bijdragen aan de NAF’s.
91.
De verwijzende rechter en Iccrea Banca stellen evenwel voor om een ruime en analoge uitlegging te geven aan deze uitzonderingen of om middels jurisprudentie een nieuwe uitzondering in het leven te roepen, zodat de interne passiva die de centrale instelling van een coöperatief kredietsysteem heeft jegens de tot dat systeem behorende instellingen buiten beschouwing worden gelaten bij de berekening van de vaste bijdragen.
92.
Dit voorstel kan niet worden gevolgd.
93.
Zoals alle uitzonderingen moeten ook die van artikel 5, lid 1, van gedelegeerde verordening 2015/63 zodanig strikt worden uitgelegd dat de geldende algemene regel niet wordt ontkracht.
94.
De uitzondering voor passiva binnen de groep weerspiegelt de verwevenheid van de groepsentiteiten en dient om te voorkomen dat intragroepblootstellingen dubbel worden geteld. Deze uitzondering is onderworpen aan strikte voorwaarden (
50
), om te voorkomen dat passiva van de berekeningsgrondslag worden uitgesloten indien er geen garanties zijn dat de intragroepblootstellingen uit hoofde van kredietverlening zouden worden gedekt ingeval de financiële gezondheid van de groep verslechtert. (
51
)
95.
In het geval van groepen van coöperatieve kredietinstellingen, zoals Iccrea Banca en de met haar verbonden CKB’s, is de Uniewetgever ervan uitgegaan dat er geen garanties zijn dat de intragroepblootstellingen uit hoofde van kredietverlening zouden worden gedekt ingeval de financiële gezondheid van de groep verslechtert. Daarom heeft hij ervoor gekozen dergelijke passiva niet buiten beschouwing te laten bij de berekening van de vaste bijdragen, met als gevolg dat zij niet zijn opgenomen in artikel 5, lid 1, van gedelegeerde verordening 2015/63.
96.
Het Hof kan uiteraard niets veranderen aan deze keuze van de Uniewetgever, tenzij de geldigheid ervan ter discussie wordt gesteld. Noch de verwijzende rechter noch de partijen in het onderhavige geding hebben dit echter gedaan.
IV. Conclusie
97.
Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de vragen van de Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio te beantwoorden als volgt:
„1)
De prejudiciële vragen zijn niet-ontvankelijk voor zover zij betrekking hebben op de door Banca d’Italia aan Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo betekende besluiten van de Gemeenschappelijke Afwikkelingsraad over de bijdragen aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds voor 2016. Tegen die besluiten kan alleen beroep worden aangetekend bij het Hof, en de nationale rechterlijke instanties zijn niet bevoegd om deze te vernietigen.
2)
Wat de besluiten van Banca d’Italia over de bijdragen aan het nationale afwikkelingsfonds betreft, zijn de uitzonderingen als bedoeld in artikel 5, lid 1, in het bijzonder onder a) en f), van gedelegeerde verordening (EU) 2015/63 van de Commissie van 21 oktober 2014 tot aanvulling van richtlijn 2014/59/EU van het Europees Parlement en de Raad wat de vooraf te betalen bijdragen aan afwikkelingsfinancieringsregelingen betreft, niet van toepassing wanneer het gaat om de interne passiva van een systeem van coöperatieve kredietbanken als dat in het hoofdgeding. Die passiva moeten in aanmerking worden genomen bij de berekening van de vaste bijdragen aan het nationale afwikkelingsfonds.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Spaans.
(
2
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de totstandbrenging van een kader voor het herstel en de afwikkeling van kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van richtlijn 82/891/EEG van de Raad en richtlijnen 2001/24/EG, 2002/47/EG, 2004/25/EG, 2005/56/EG, 2007/36/EG, 2011/35/EU, 2012/30/EU en 2013/36/EU en verordeningen (EU) nr. 1093/2010 en (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad (PB 2014, L 173, blz. 190).
(
3
)	Conclusie van 26 juni 2019 (hierna: „conclusie in de zaak State Street Bank International”).
(
4
)	Gedelegeerde verordening van de Commissie van 21 oktober 2014 tot aanvulling van richtlijn 2014/59/EU van het Europees Parlement en de Raad wat de vooraf te betalen bijdragen aan afwikkelingsfinancieringsregelingen betreft (PB 2015, L 11, blz. 44, met rectificatie in PB 2017, L 156, blz. 38).
(
5
)	Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 15 juli 2014 tot vaststelling van eenvormige regels en een eenvormige procedure voor de afwikkeling van kredietinstellingen en bepaalde beleggingsondernemingen in het kader van een gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme en een gemeenschappelijk afwikkelingsfonds en tot wijziging van verordening (EU) nr. 1093/2010 (PB 2014, L 225, blz. 1; hierna: „GAM-verordening”).
(
6
)	Verordening van de Raad van 19 december 2014 tot vaststelling van eenvormige voorwaarden voor de toepassing van verordening (EU) nr. 806/2014 van het Europees Parlement en de Raad wat vooraf te betalen bijdragen aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds betreft (PB 2015, L 15, blz. 1).
(
7
)	Decreto legislativo 16 novembre 2015, n. 180. Attuazione della direttiva 2014/59/UE del Parlamento europeo e del Consiglio, del 15 maggio 2014, che istituisce un quadro di risanamento e risoluzione degli enti creditizi e delle imprese di investimento e che modifica la direttiva 82/891/CEE del Consiglio, e le direttive 2001/24/CE, 2002/47/CE, 2004/25/CE, 2005/56/CE, 2007/36/CE, 2011/35/UE, 2012/30/UE e 2013/36/UE e i regolamenti (UE), n. 1093/2010 e (UE) n. 648/2012, del Parlamento europeo e del Consiglio (GURI nr. 267 van 16 november 2015; hierna: „wetsbesluit nr. 180/2015”)
(
8
)	De Testo Unico Bancario (geconsolideerde wet inzake banken) van 1993 maakte van de „Casse Rurali e Artigiane” (landelijke en ambachtelijke spaarbanken) „Banche di Credito Cooperativo” (coöperatieve kredietbanken).
(
9
)	Het gaat om de volgende besluiten:
– besluit nr. 1249264/15 van 24 november 2015 houdende betaling van de vaste bijdrage aan het NAF voor het jaar 2015;
– besluit nr. 1262091/15 van 26 november 2015 houdende betaling van de buitengewone bijdrage aan het NAF voor het jaar 2015;
– besluit nr. 1547337/16 van 29 december 2016 waarbij Banca d’Italia Iccrea Banca in kennis stelde van de verplichte betaling van twee extra jaarlijkse tranches aan het NAF in 2016 naar aanleiding van de afwikkelingsregeling van Banca delle Marche s.p.a., Banca Popolare dell’Etruria e del Lazio s.c.p.a., Cassa di Risparmio della Provincia di Chieti s.p.a. en Cassa di Risparmio di Ferrara s.p.a.;
– besluit nr. 333162/17 van 14 maart 2017 houdende betaling van 36687705 EUR aan aanvullende bijdragen aan het NAF voor het jaar 2016;
– besluit nr. 334520/17 van 14 maart 2017 houdende betaling van een toeslag op de bijdragen aan het NAF voor het jaar 2015 teneinde een tussenpersoon terug te betalen die te veel bijdragen aan het NAF had betaald voor het jaar 2015.
– besluit nr. 585821/16 van 3 mei 2016 houdende betaling van de bijdrage aan het GAF voor het jaar 2016;
– besluit nr. 709417/16 van 27 mei 2016 houdende correctie van de bij het voorgaande besluit van banken verlangde bijdragen aan het GAF voor het jaar 2016.
(
10
)	De verwijzende rechter werd eveneens verzocht de werking van de besluiten te schorsen, terugbetaling van de onverschuldigd betaalde bedragen te bevelen en een veroordeling tot schadevergoeding uit te spreken.
(
11
)	Zij voert aan dat het recht om vorderingen in te stellen is vervallen, dat het beroep niet-ontvankelijk is omdat het niet aan ten minste een van de andere betrokkenen is betekend, dat zij niet passief procesbevoegd is, en dat Iccrea Banca niet actief procesbevoegd is en geen procesbelang heeft.
(
12
)	Zie voetnoot 9.
(
13
)	Verwijzingsbeslissing, punt 4.1.
(
14
)	Van aanvullende bijdragen is geen sprake in de voorschriften van de Unie. Zij werden in het leven geroepen om de middelen van het NAF aan te vullen wanneer deze onvoldoende zouden blijken vanwege het uitvoeren van afwikkelingsprocedures. Banca d’Italia kan sinds 2016 om deze bijdragen verzoeken uit hoofde van artikel 1 van de disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato, legge di stabilità 2016 [wet houdende bepalingen betreffende het opstellen van de jaar- en meerjarenbegroting van de Staat (stabiliteitswet 2016)] (GURI nr. 302 van 30 december 2015) en artikel 25 van decreto-legge 23 dicembre 2016, n.o 237, recante disposizioni urgenti per la tutela del risparmio nel settore creditizio (wetgevend besluit nr. 237 van 23 december 2016) (GURI nr. 299 van 23 december 2016), gewijzigd en omgezet in wet bij legge nr. 15 van 17 februari 2017 (GURI nr. 43 van 21 februari 2017).
(
15
)	Uiteraard kan het Hof zich niet uitspreken over de overige niet-ontvankelijkheidsbezwaren van processuele aard die zijn aangevoerd in de respectieve beroepen tegen die besluiten van Banca d’Italia.
(
16
)	Arrest van 19 december 2018 (C‑219/17, EU:C:2018:1023; hierna: „arrest Berlusconi en Fininvest”).
(
17
)	Arrest van 9 maart 1994 (C‑188/92, EU:C:1994:90; hierna: „arrest TWD Textilwerke Deggendorf”, punt 17).
(
18
)	Arrest van 18 december 2007, Zweden/Commissie (C‑64/05 P, EU:C:2007:802, punten 93 en 94), en arrest Berlusconi en Fininvest, punt 43.
(
19
)	Arrest Berlusconi en Fininvest, punt 44. Zie naar analogie arrest van 22 oktober 1987, Foto-Frost (C‑314/85, EU:C:1987:452, punt 17).
(
20
)	Conclusie van 27 juni 2018 (C‑219/17, EU:C:2018:502, punten 60‑63).
(
21
)	De betrokkenheid van de nationale autoriteiten in deze procedures is overigens kwalitatief gezien minder belangrijk dan in procedures voor de goedkeuring van de verwerving van gekwalificeerde deelnemingen.
(
22
)	Het eerste besluit stelde de jaarlijkse bijdrage van Iccrea Banca aan het GAF voor 2016 vast op 18309577 EUR en het tweede verlaagde het bedrag tot 18292713 EUR.
(
23
)	Nadere toelichting over de samenwerking tussen de GAR en de NAA’s is te vinden in de Decision of the Plenary Session of the Board SRB/PS/2016/07 of 28 June 2016 establishing the framework for the practical arrangements for the cooperation within the Single Resolution Mechanism between the single Resolution Board and the national resolution authorities, https://srb.europa.eu/sites/srbsite/files/srb_ps_2016_07.pdf.
(
24
)	Zie de informatie op https://srb.europa.eu/en/content/data-collection.
(
25
)	Het verschil met de procedure voor de goedkeuring van gekwalificeerde deelnemingen in kredietinstellingen die wordt geanalyseerd in het arrest Berlusconi en Fininvest is duidelijk, aangezien in de desbetreffende zaak de nationale autoriteit (Banca d’Italia) na een inleidende onderzoeksfase wel een voorstel voor een besluit indiende bij de ECB. Vandaar dat de in het arrest Berlusconi en Fininvest gehanteerde redenering des te belangrijker is in gevallen zoals het onderhavige.
(
26
)	Overweging 11 van uitvoeringsverordening 2015/81.
(
27
)	Zie de gegevens voor de berekening van de vaste bijdragen aan het GAF voor 2016, 2017, 2018 en 2019 op https://srb.europa.eu/en/content/ex-ante-contributions-0.
(
28
)	Dit blijkt uit de artikelen 50, 53 en 54 van de GAM-verordening, gelezen in onderlinge samenhang.
(
29
)	De GAR probeert de inningsmechanismen van de NAA’s te harmoniseren, zoals te lezen valt in zijn Jaarverslag, 2017, blz. 39. Uit dit jaarverslag blijkt dat „de GAR – samen met de NAA’s – heeft gewerkt aan het harmoniseren van de wijze waarop instellingen in kennis worden gesteld van de hoogte van de bijdragen. Deze inspanning heeft tot twee resultaten geleid:
– de ‚master calculation decision’ (hoofdberekeningsbesluit) van 2017. Dit besluit was bedoeld om de methode toe te lichten die voor de berekening van de vooraf te betalen bijdragen voor 2017 is gebruikt. Met dit besluit zijn de voorbereidende handelingen met betrekking tot de berekening die de GAR in eerdere fasen heeft uitgevoerd, omgezet. De NAA’s hebben dit besluit samen met hun kennisgevingen aan alle instellingen toegezonden;
– een afzonderlijke ‚geharmoniseerde bijlage’ voor elke instelling. In dit document kregen de instellingen de belangrijkste inputgegevens die bij de berekening zijn gebruikt, de tussentijdse berekeningswaarden en de uiteindelijke bijdrage. Dit document is ontwikkeld in nauwe samenwerking met de NAA’s.”
(
30
)	Beschikking van 19 november 2018, Iccrea Banca/Commissie en GAR (T‑494/17, EU:T:2018:804, punt 26), en drie beschikkingen van dezelfde datum in de zaken T‑661/16, Credito Fondiario/GAR, niet gepubliceerd, EU:T:2018:806; T‑14/17, Landesbank Baden-Würtemberg/GAR, niet gepubliceerd, EU:T:2018:812, en T‑42/17, VR-Bank Rheing-Sieg/GAR, niet gepubliceerd, EU:T:2018:813. Het Gerecht heeft zich in geen van deze zaken moeten uitspreken over de opvatting van de GAR, omdat de verzoeken tot nietigverklaring van de besluiten met betrekking tot de bijdragen aan het GAF voor 2016 tardief waren ingesteld.
(
31
)	Ik denk niet dat op basis van artikel 67, lid 4, van de GAM-verordening, volgens welk de NAA’s bevoegd zijn om de jaarlijkse bijdragen te innen en af te dragen aan het GAF, kan worden gesteld dat de NAA’s de jaarlijkse bijdragen aan het GAF mogen bepalen. De NAA’s zijn bevoegd om de door de GAR vastgestelde bedragen te innen, maar de rechtmatigheid van die bedragen valt onder de verantwoordelijkheid van laatstgenoemde en niet onder die van de NAA’s. Bij geschillen met betrekking tot de afwikkeling van de inningsprocedure kan wel beroep worden ingesteld bij de nationale rechter, voor zover het de procedure zelf betreft.
(
32
)	De Spaanse NAA bijvoorbeeld, het Fondo de Reestructuración Ordenada Bancaria (Spaans fonds voor een geordende herstructurering van de banksector, FROB), heeft in haar kennisgeving aan een coöperatieve kredietinstelling die met Iccrea Banca kan worden vergeleken, aangegeven dat de kredietinstelling tegen de besluiten van de GAR over de bijdragen aan het GAF voor 2016 beroep kon instellen bij het Gerecht. Het beroep tot nietigverklaring dat deze instelling bij het Gerecht heeft ingediend, is nog aanhangig (zaak T‑323/16, Banco Cooperativo Español/GAR).
(
33
)	Ik heb de inhoud ervan overgenomen in punt 6 van deze conclusie. In overweging 120 van de GAM-verordening wordt aangegeven dat „[h]et Hof van Justitie [bevoegd] is [...] om overeenkomstig artikel 263 VWEU de rechtmatigheid na te gaan van de door de afwikkelingsraad, de Raad en, de Commissie vastgestelde besluiten, alsook om hun niet-contractuele aansprakelijkheid te bepalen”.
(
34
)	Arrest TWD Textilwerke Deggendorf, punt 17, en arrest van 25 juli 2018, Georgsmarienhütte e.a. (C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 14).
(
35
)	Volgens de beschikking van 19 november 2018, Iccrea Banca/Commissie en GAR (T‑494/17, EU:T:2018:804), is Iccrea Banca van het besluit van de GAR op de hoogte gesteld bij door Banca d’Italia op 3 mei 2016 gedane kennisgeving, die dezelfde dag in ontvangst werd genomen en waarin stond vermeld dat de GAR haar vooraf te betalen bijdrage aan het GAF voor 2016 had berekend. De kennisgeving bevatte het te betalen bedrag. Iccrea Banca liet echter meer dan een jaar verstrijken alvorens zich tot het Gerecht te wenden. Zie punten 35 en 36 van die beschikking.
(
36
)	Het feit dat de GAR de bevoegdheid van de nationale rechter om de rechtmatigheid van de besluiten over de vaste bijdragen aan het GAF te toetsen heeft verdedigd, staat niet in de weg aan deze conclusie.
(
37
)	„De mogelijkheid voor een justitiabele om zich in het kader van een bij de nationale rechter ingesteld beroep te beroepen op de ongeldigheid van de bepalingen in een Uniehandeling die de grondslag vormt van een ten aanzien van hem genomen nationaal besluit, veronderstelt dus ofwel dat hij tevens krachtens artikel 263, vierde alinea, VWEU binnen de gestelde termijn beroep tot nietigverklaring tegen die Uniehandeling heeft ingesteld ofwel dat hij dat niet heeft gedaan omdat niet buiten twijfel staat dat hij het recht had om een dergelijk beroep in te stellen” (zie in die zin arresten van 17 februari 2011, Bolton Alimentari, C‑494/09, EU:C:2011:87, punten 22 en 23; 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 67, en 25 juli 2018, Georgsmarienhütte e.a., C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 17).
(
38
)	„[H]et feit dat een natuurlijke of rechtspersoon, indien hij de wettigheid van een Uniehandeling wil aanvechten, beroep tot nietigverklaring moet instellen op grond van artikel 263 VWEU wanneer buiten twijfel staat dat hij procesbevoegdheid heeft in de zin van de vierde alinea van dat artikel, [doet] niet [af] aan de aan deze persoon geboden mogelijkheid om de wettigheid van de nationale handelingen ter uitvoering van die handeling bij de bevoegde nationale rechterlijke instanties aan te vechten.” (Arrest van 25 juli 2018, Georgsmarienhütte e.a., C‑135/16, EU:C:2018:582, punt 22.)
(
39
)	Arrest van 22 oktober 1987 (314/85, EU:C:1987:452, punten 15‑18); zie ook arresten van 6 oktober 2015, Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:650, punt 62), en 28 maart 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, punten 78 en 79).
(
40
)	Zie tevens „[w]anneer de nationale rechterlijke instanties artikel 101 VWEU toepassen op overeenkomsten, besluiten of gedragingen die reeds het voorwerp uitmaken van een beschikking van de Commissie, kunnen zij geen beslissingen nemen die in strijd zijn met de door de Commissie gegeven beschikking”. „Dat beginsel geldt ook wanneer de nationale rechterlijke instanties uitspraak moeten doen over een vordering tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door een mededingingsregeling of onderling afgestemde feitelijke gedraging waarvan bij een beschikking van die instelling is vastgesteld dat zij in strijd is met artikel 101 VWEU” (arresten van 14 september 2000, Masterfoods en HB, C‑344/98, EU:C:2000:689, punt 52, en 6 november 2012, Otis e.a., C‑199/11, EU:C:2012:684, punten 50 en 51).
(
41
)	De andere factoren zijn: „b) de stabiliteit en diversiteit van de financieringsbronnen en de onbezwaarde zeer liquide activa van de holding; c) de financiële toestand van de instelling; d) de waarschijnlijkheid dat tot afwikkeling van de instelling wordt overgegaan; e) de mate waarin de instelling eerder van buitengewone financiële overheidssteun heeft geprofiteerd; f) de complexiteit van de structuur van de instelling en de afwikkelbaarheid daarvan; g) het belang van de instelling voor de stabiliteit van het financiële stelsel of de economie van een of meer lidstaten of van de Unie; h) het feit dat de instelling deel uitmaakt van een IPS [institutioneel protectiestelsel]”.
(
42
)	Zevende richtlijn (83/349/EEG) van de Raad van 13 juni 1983 op de grondslag van artikel 54, lid 3, onder g), van het Verdrag betreffende de geconsolideerde jaarrekening (PB 1983, L 193, blz. 1).
(
43
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen, tot wijziging van richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad (PB 2013, L 182, blz. 19).
(
44
)	Zie artikel 22, leden 1 en 9, van richtlijn 2013/34.
(
45
)	Tijdens de mondelinge behandeling heeft Banca d’Italia erop gewezen dat de CKB’s in Italië pas bankgroepen konden vormen na een hervorming van de wetgeving die in werking is getreden in 2019, het jaar waarin Iccrea Banca en verscheidene CKB’s een door de ECB als zodanig erkende bankgroep hebben gevormd.
(
46
)	Verwijzingsbeslissing, punt 3.1.
(
47
)	Iccrea Banca verstrekt de CKB’s met name een aantal diensten om zowel bij de ECB als op de markt op gestructureerde wijze toegang te krijgen tot door zekerheden gedekte financieringen (cash pooling) door een door effecten gegarandeerd krediet te openen. Zo wordt aan de afzonderlijke CKB’s de mogelijkheid geboden om herfinancieringstransacties met de ECB aan te gaan of toegang tot de financiële markten te krijgen.
(
48
)	Het gaat om de volgende voorwaarden:
„a) er is geen feitelijke of juridische belemmering van wezenlijk belang aanwezig of te voorzien die een onmiddellijke overdracht van eigen vermogen of terugbetaling van passiva door de moederonderneming kan verhinderen;
b) ofwel verstrekt de moederonderneming de bevoegde autoriteit waarborgen ten aanzien van het zorgvuldige beheer van de dochteronderneming en verklaart zij, met toestemming van de bevoegde autoriteit, dat zij garant staat voor de door de dochtermaatschappij aangegane verplichtingen, ofwel zijn de risico’s ten aanzien van de dochteronderneming verwaarloosbaar;
c) de dochteronderneming wordt in de risicobeoordelings-, meet- en controleprocedures van de moederonderneming betrokken;
d) de moederonderneming bezit meer dan 50 % van de stemrechten die verbonden zijn aan aandelen in het kapitaal van de dochteronderneming of heeft het recht om het grootste deel van de leden van het leidinggevend orgaan van de dochteronderneming aan te stellen of te ontslaan.”
(
49
)	Volgens artikel 3, lid 27, van gedelegeerde verordening 2015/63 is een ontwikkelingsbank „een onderneming of entiteit die door een lidstaat, een centrale overheid of een regionale overheid is opgezet en die stimuleringsleningen verstrekt op een niet-concurrerende, non-profitbasis ter bevordering van de oogmerken van openbare orde van die overheid, mits die overheid verplicht is de economische grondslag van de onderneming of entiteit te beschermen en die onderneming of entiteit gedurende haar volledige bestaan levensvatbaar te houden, of mits ten minste 90 % van haar oorspronkelijke financiering of de stimuleringsleningen die zij verstrekt, direct of indirect door de centrale overheid of de regionale overheid van de lidstaat wordt gewaarborgd”.
(
50
)	Elke groepsentiteit moet in de Unie zijn gevestigd, op volledige basis in dezelfde consolidatie zijn betrokken, en aan passende gecentraliseerde procedures voor risicobeoordeling, risicometing en risicocontrole zijn onderworpen, en er mogen geen praktische of juridische belemmeringen aanwezig of te voorzien zijn die een onmiddellijke terugbetaling van de desbetreffende passiva op de vervaldag kunnen verhinderen.
(
51
)	Zie de overwegingen 8 en 9 van gedelegeerde verordening 2015/63.