62018CC0546
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MICHAL BOBEK
της 18ης Μαρτίου 2021 (
1
)
Υπόθεση C-546/18
FN,
GM,
Adler Real Estate AG,
HL,
Petrus Advisers LLP
παρισταμένης της:
Übernahmekommission
[αίτηση του Bundesverwaltungsgericht(Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Απρόσβλητος χαρακτήρας αποφάσεων που εκδίδονται κατά το πέρας διοικητικών διαδικασιών – Οδηγία 2004/25/ΕΚ – Ερμηνεία σύμφωνη με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης»
I. Εισαγωγή
1.
Το πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως ορίζουν δύο χωριστές διαδικασίες κινηθείσες από την Übernahmekommission (Επιτροπή Εξαγορών, Αυστρία). Κατά την πρώτη (προκαταρκτική) διαδικασία διαπιστώθηκαν τα (αντικειμενικά) πραγματικά περιστατικά μιας παράβασης των κανόνων περί υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Με βάση τους αυστριακούς διαδικαστικούς κανόνες, από τη στιγμή που το πόρισμα της προκαταρκτικής διαδικασίας καταστεί οριστικό, οι εν λόγω αντικειμενικές διαπιστώσεις είναι δεσμευτικές στο πλαίσιο της δεύτερης διαδικασίας (διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα) κατά την αξιολόγηση του κατά πόσο πληρούται και η (υποκειμενική) υπόσταση της πιθανολογούμενης παράβασης και κατά την επιβολή κυρώσεων στα εμπλεκόμενα πρόσωπα.
2.
Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία), παραπέμποντας στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) και στην οδηγία 2004/25/ΕΚ (
2
) (στο εξής: οδηγία για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς), ζητεί, κατ’ ουσίαν, διευκρινίσεις σχετικά με τα διαδικαστικά δικαιώματα που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης στα πρόσωπα τα οποία δεν μετείχαν στον «πρώτο γύρο» της προκαταρκτικής διαδικασίας, πλην όμως, λόγω της θέσης τους στη διάρθρωση των εταιριών που μετείχαν στην αρχική διαδικασία, ενδέχεται να υποστούν κυρώσεις που τους επιβάλλονται κατά τον «δεύτερο γύρο» της διοικητικής διαδικασίας.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
3.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς, τα κράτη μέλη ορίζουν μία ή περισσότερες αρχές για την εποπτεία των προσφορών, για τους σκοπούς των κανόνων που θεσπίζουν ή εισάγουν δυνάμει της εν λόγω οδηγίας. Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 5:
«[ο]ι εποπτικές αρχές διαθέτουν όλες τις απαιτούμενες εξουσίες για την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται το καθήκον να εξασφαλίζουν την τήρηση των θεσπισθέντων ή εισαχθέντων κατ’ εφαρμογή της παρούσας οδηγίας κανόνων από τους μετέχοντες στην προσφορά.»
4.
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει την υποχρέωση υποβολής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Η εν λόγω υποχρέωση υφίσταται όταν «ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο, λόγω της απόκτησης από το ίδιο ή από πρόσωπα που ενεργούν σε συνεννόηση μαζί του, έχει στην κατοχή του τίτλους εταιρείας κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 1 παράγραφος 1, οι οποίοι, προστιθέμενοι στις τυχόν ήδη υπάρχουσες συμμετοχές του και στις συμμετοχές προσώπων που ενεργούν σε συνεννόηση με αυτό, του παρέχουν, άμεσα ή έμμεσα, δεδομένο ποσοστό δικαιωμάτων ψήφου στην εν λόγω εταιρεία, με το οποίο αποκτά τον έλεγχό της […]».
5.
Το άρθρο 17 της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς, που φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη καθορίζουν τις κυρώσεις που επιβάλλονται για την παράβαση των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογή της παρούσας οδηγίας και λαμβάνουν κάθε απαραίτητο μέτρο για να εξασφαλισθεί η εφαρμογή τους. Οι ούτως προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Τα κράτη μέλη κοινοποιούν τα εν λόγω μέτρα στην Επιτροπή το αργότερο κατά την ημερομηνία που προβλέπεται στο άρθρο 21 παράγραφος 1 καθώς και κάθε μεταγενέστερη τροποποίηση, το συντομότερο δυνατόν.»
Β. Το αυστριακό δίκαιο
6.
Οι διαδικασίες ενώπιον της Αυστριακής Διοικήσεως διέπονται από τον Allgemeines Verwaltungsverfahrensgesetz 1991 (γενικό κώδικα διοικητικής διαδικασίας του 1991, στο εξής: AVG). Σύμφωνα με το άρθρο 24 του Verwaltungsstrafgesetz 1991 (νόμου περί διοικητικών κυρώσεων του 1991), ο AVG εφαρμόζεται και επί διαδικασιών διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά.
7.
Ο Bundesgesetz betreffend Übernahmeangebote (ομοσπονδιακός νόμος περί δημοσίων προσφορών εξαγοράς, BGBl. [Εφημερίδα Ομοσπονδιακής Νομοθεσίας] τεύχος Ι, αριθμός 127/1998, στο εξής: ÜbG), ρυθμίζει ουσιαστικά και διαδικαστικά θέματα της δημόσιας προσφοράς εξαγοράς μετοχών και άλλων τίτλων εισηγμένων εταιριών.
8.
Το άρθρο 1, παράγραφος 6, του ÜbG περιέχει τον ορισμό της έννοιας «που ενεργούν σε συνεννόηση». Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1, οι μετοχές ή τίτλοι που κατέχουν στην υπό εξαγορά εταιρία μετέχοντες οι οποίοι διαπιστώθηκε ότι «ενεργούν σε συνεννόηση» προσυπολογίζονται αμοιβαία στο πλαίσιο της εφαρμογής των άρθρων 22 έως 22b του ÜbG.
9.
Το άρθρο 22 του ÜbG αφορά την υποχρέωση υποβολής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Υπόχρεος να υποβάλει, εντός 20 χρηματιστηριακών ημερών, δημόσια προσφορά εξαγοράς είναι «όποιος αποκτά, άμεσα ή έμμεσα, ελέγχουσα συμμετοχή σε υπό εξαγορά εταιρία». Κατά το άρθρο 22a του εν λόγω νόμου, η υποχρέωση υποβολής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς βαρύνει και φορείς που ενεργούν σε συνεννόηση αποκτώντας «ελέγχουσα συμμετοχή».
10.
Το άρθρο 30, παράγραφος 2, του ÜbG προβλέπει ότι ο AVG εφαρμόζεται στις διαδικασίες που κινεί η Επιτροπή Εξαγορών.
III. Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και τα προδικαστικά ερωτήματα
11.
Στις 22 Νοεμβρίου 2016, η Επιτροπή Εξαγορών εξέδωσε απόφαση (στο εξής: προκαταρκτική απόφαση) εις βάρος των Adler Real Estate AG (στο εξής: Adler), Mountain Peak Trading LLP (στο εξής: Mountain Peak), Westgrund AG (στο εξής: Westgrund), Petrus Advisers LLP (στο εξής: Petrus) και GM (φυσικό πρόσωπο). Η εν λόγω απόφαση εκδόθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας σχετικά με την απόκτηση «σημαντικής συμμετοχής» συνιστάμενης στο 31,36 % των μετοχών με δικαίωμα ψήφου της Conwert Immobilien SE (στο εξής: Conwert) και την παραβίαση της σχετικής υποχρέωσης υποβολής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς.
12.
Κατά την προκαταρκτική διαδικασία, η Επιτροπή Εξαγορών διαπίστωσε ότι, με βάση τον αμοιβαίο συνυπολογισμό δικαιωμάτων ψήφου σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 1, του ÜbG, είχε αποκτηθεί ελέγχουσα συμμετοχή κατά την έννοια του άρθρου 22 του ÜbG. Η Επιτροπή Εξαγορών κατέληξε στο εν λόγω συμπέρασμα περί συμπληρώσεως του κατωτάτου ορίου βάσει των προβλεπόμενων στο άρθρο 1, παράγραφος 6, του ÜbG κριτηρίων συνυπολογισμού για «φορείς που ενεργούν σε συνεννόηση». Συνεπώς, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 1, του ÜbG, τα εν λόγω δικαιώματα ψήφου στην Conwert ήταν αμοιβαίως καταλογιστέα στους Adler, Mountain Peak, Westgrund, Petrus και GM, το πρώτον στις 29 Σεπτεμβρίου 2015. Σύμφωνα με το άρθρο 22a, σημείο 1, του ÜbG, η ως άνω απόκτηση «σημαντικής συμμετοχής» από «πρόσωπα που ενεργούν σε συνεννόηση» θα έπρεπε καταρχήν να είχε οδηγήσει σε υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς της Conwert εντός 20 χρηματιστηριακών ημερών.
13.
Με απόφαση της 1ης Μαρτίου 2017, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία) απέρριψε προσφυγή κατά της προκαταρκτικής αποφάσεως. Η προκαταρκτική απόφαση κατέστη απρόσβλητη.
14.
Κατόπιν αυτού, η Επιτροπή Εξαγορών κίνησε διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα, η οποία στρεφόταν, μεταξύ άλλων, κατά των GM, HL και FN (όλοι τους φυσικά πρόσωπα). Η ευθύνη των HL και FN απέρρεε από την ιδιότητα του μεν πρώτου ως μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Adler, του δε δεύτερου ως διευθυντή της Petrus κατά τον χρόνο της πιθανολογούμενης παραβάσεως.
15.
Στις 29 Ιανουαρίου 2018, η Επιτροπή Εξαγορών εξέδωσε την απόφασή της κατά των GM (ως φυσικού προσώπου), HL (υπό την ιδιότητα του μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Adler) και FN (υπό την ιδιότητα του διευθυντή της Petrus) (στο εξής: διοικητική απόφαση ποινικού χαρακτήρα). Η Επιτροπή Εξαγορών επέβαλε στους GM, HL και FN διοικητικές κυρώσεις ποινικού χαρακτήρα και έκρινε ότι συντρέχει παρεπόμενη ευθύνη των εταιριών που εκπροσωπούνται αντιστοίχως από τους ΗL και FN.
16.
Η Επιτροπή Εξαγορών έλαβε την εν λόγω απόφαση στηριζόμενη στα πραγματικά περιστατικά που διαπιστώθηκαν με την προκαταρκτική απόφαση, ιδίως όσον αφορά τη βασική διαπίστωση ότι οι ενδιαφερόμενοι «ενήργησαν σε συνεννόηση» κατά την έννοια του άρθρου 22a του ÜbG, δυνάμει συμφωνίας που συνήψαν στις 29 Σεπτεμβρίου 2015. Παραλείποντας να υποβάλουν στην Επιτροπή Εξαγορών υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς εντός της νομοθετικώς προβλεπόμενης προθεσμίας των 20 χρηματιστηριακών ημερών, οι GM, HL και FN είχαν παραβεί το άρθρο 22a, παράγραφος 1, του ÜbG σε συνδυασμό με το άρθρο 22, παράγραφος 1, του νόμου αυτού. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή Εξαγορών επέβαλε χρηματικό πρόστιμο στους GM, HL και FN και έκρινε ότι οι Adler και Petrus είχαν παρεπόμενη ευθύνη για την καταβολή αντιστοίχως του προστίμου των HL και FN.
17.
Κατά της διοικητικής αποφάσεως ποινικού χαρακτήρα ασκήθηκαν προσφυγές ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου), αιτούντος δικαστηρίου. Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι, βάσει του αυστριακού δικαίου διοικητικής διαδικασίας, οι προκαταρκτικές αποφάσεις της Διοικήσεως που έχουν καταστεί απρόσβλητες είναι δεσμευτικές τόσο για την εκδούσα όσο και για κάθε άλλη διοικητική αρχή και δικαστήριο που καλείται να αποφασίσει επί της ίδιας πραγματικής και νομικής καταστάσεως επί της οποίας εκδόθηκε η προηγούμενη προκαταρκτική απόφαση. Η εν λόγω δεσμευτική ισχύς προϋποθέτει ταυτότητα των μετεχόντων στη διαδικασία. Επίσης, πρέπει να τηρείται και από τα διοικητικά δικαστήρια, και πάλι υπό τον όρο της ταυτότητας των μετεχόντων στις δύο διαδικασίες.
18.
Ως προς τον GM, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι υφίσταται ταυτότητα μετεχόντων στη διαδικασία όσον αφορά τις διαδικασίες επί των οποίων εκδόθηκαν η προκαταρκτική απόφαση, αφενός, και η διοικητική απόφαση ποινικού χαρακτήρα, αφετέρου. Επίσης εκτιμά ότι ως προς τον GM συντρέχουν και όλες οι λοιπές προϋποθέσεις για την δεσμευτική ισχύ της προκαταρκτικής αποφάσεως με βάση το εθνικό δίκαιο.
19.
Όσον αφορά τους HL και FN, το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει ως προς το κατά πόσο υφίσταται ταυτότητα μεταξύ των μετεχόντων στην προκαταρκτική διαδικασία και των μετεχόντων στη διοικητική διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι οι HL και FN δεν παρίσταντο στην προκαταρκτική διαδικασία ως «μετέχοντες» αλλά ενεργούσαν απλώς ως εκπρόσωποι των εταιριών Adler (για λογαριασμό της οποίας ενεργούσε ο HL ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου) και Petrus (για λογαριασμό της οποίας ενεργούσε ο FN ως διευθυντής). Οι HL και FN (ως φυσικά πρόσωπα) είχαν την ιδιότητα του «μετέχοντος στη διαδικασία» μόνον κατά τη διοικητική διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Ωστόσο, η Επιτροπή Εξαγορών έκρινε ότι, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα, η «διευρυμένη δεσμευτική ισχύς» («erweiterte Bindungswirkung») της προκαταρκτικής αποφάσεως καταλάμβανε και τους HL και FN (ως φυσικά πρόσωπα).
20.
Εντός αυτού του πραγματικού και νομικού πλαισίου, το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να θέσει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Αποκλείουν τα άρθρα 4 και 17 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς –ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης– ερμηνεία σύμφωνα με την οποία δεν αναγνωρίζεται σε απόφαση της εποπτικής αρχής του άρθρου 4 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ που κατέστη απρόσβλητη και με την οποία διαπιστώθηκε παράβαση από κάποιο πρόσωπο διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίστηκαν προς μεταφορά της οδηγίας 2004/25/ΕΚ στην εσωτερική έννομη τάξη, δεσμευτική ισχύς στο πλαίσιο διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα που κινήθηκε μεταγενέστερα από αυτήν την εποπτική αρχή κατά του ίδιου προσώπου, με αποτέλεσμα το πρόσωπο αυτό να έχει στη διάθεσή του εκ νέου όλες τις ουσιαστικές και νομικές ενστάσεις και τα αποδεικτικά μέσα για να αμφισβητήσει την παράβαση κανόνα δικαίου που έχει διαπιστωθεί με την ήδη καταστάσα απρόσβλητη απόφαση;
2)
Αποκλείουν τα άρθρα 4 και 17 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς –ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης– ερμηνεία σύμφωνα με την οποία δεν αναγνωρίζεται σε απόφαση της εποπτικής αρχής του άρθρου 4 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ που κατέστη απρόσβλητη και με την οποία διαπιστώθηκε παράβαση από κάποιο νομικό πρόσωπο διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίστηκαν προς μεταφορά της οδηγίας 2004/25/ΕΚ στην εσωτερική έννομη τάξη, δεσμευτική ισχύς στο πλαίσιο διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα που κινήθηκε μεταγενέστερα από αυτήν την εποπτική αρχή κατά του οργάνου που εκπροσωπεί αυτό το νομικό πρόσωπο, με αποτέλεσμα το πρόσωπο αυτό (το όργανο) να έχει εκ νέου στη διάθεσή του όλες τις ουσιαστικές και νομικές ενστάσεις και τα αποδεικτικά μέσα για να αμφισβητήσει την παράβαση κανόνα δικαίου που έχει διαπιστωθεί με την ήδη καταστάσα απρόσβλητη απόφαση;
3)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο ερώτημα 1: Αποκλείει το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εσωτερική πρακτική κράτους μέλους σύμφωνα με την οποία αναγνωρίζεται σε απόφαση της εποπτικής αρχής του άρθρου 4 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ που κατέστη απρόσβλητη και με την οποία διαπιστώθηκε παράβαση από κάποιο πρόσωπο διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίστηκαν προς μεταφορά της οδηγίας 2004/25/ΕΚ στην εσωτερική έννομη τάξη, δεσμευτική ισχύς στο πλαίσιο διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα που κινήθηκε μεταγενέστερα από αυτήν την εποπτική αρχή κατά του ίδιου προσώπου, με αποτέλεσμα το πρόσωπο αυτό να εμποδίζεται να αμφισβητήσει από ουσιαστική και νομική άποψη την ήδη κατά τρόπο απρόσβλητο διαπιστωθείσα παράβαση κανόνα δικαίου;
4)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο ερώτημα 2: Αποκλείει το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εσωτερική πρακτική κράτους μέλους σύμφωνα με την οποία αναγνωρίζεται σε απόφαση της εποπτικής αρχής του άρθρου 4 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ που κατέστη απρόσβλητη και με την οποία διαπιστώθηκε παράβαση από κάποιο νομικό πρόσωπο διατάξεων εσωτερικού δικαίου που θεσπίστηκαν προς μεταφορά της οδηγίας 2004/25/ΕΚ στην εσωτερική έννομη τάξη, δεσμευτική ισχύς στο πλαίσιο διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα που κινήθηκε μεταγενέστερα από αυτήν την εποπτική αρχή κατά του οργάνου που εκπροσωπεί αυτό το νομικό πρόσωπο, με αποτέλεσμα το πρόσωπο αυτό (το όργανο) να εμποδίζεται να αμφισβητήσει από ουσιαστική και νομική άποψη την ήδη κατά τρόπο απρόσβλητο διαπιστωθείσα παράβαση κανόνα δικαίου;»
21.
Οι Adler, HL, GM, η Επιτροπή Εξαγορών καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Όλοι οι ανωτέρω, με εξαίρεση την Επιτροπή, απάντησαν επίσης στις ερωτήσεις που τους απηύθυνε το Δικαστήριο.
IV. Ανάλυση
22.
Οι παρούσες προτάσεις είναι διαρθρωμένες ως εξής. Καταρχάς θα παραθέσω την ερμηνεία που αποδίδω στο εθνικό δίκαιο, με βάση δε τούτο θα προτείνω μια απλοποιημένη διατύπωση των ερωτημάτων που τίθενται από το αιτούν δικαστήριο (Α). Στη συνέχεια θα αναπτύξω τα εφαρμοστέα κριτήρια κατά το δίκαιο της Ένωσης (Β) προτού επανέλθω στην υπό κρίση υπόθεση (Γ).
Α. Το (εθνικό νομοθετικό) πλαίσιο και τα ανακύψαντα ζητήματα
23.
Εκ πρώτης όψεως, τα τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα που διατυπώνει το αιτούν δικαστήριο, εξεταζόμενα στο πλαίσιο του σύνθετου πλέγματος των εθνικών κανόνων και διαδικασιών, φαίνονται πράγματι ιδιαίτερα περίπλοκα. Μάλιστα δίνεται η εντύπωση ότι πρόκειται για ερωτήματα με ιδιαίτερα ευρύ πεδίο, τα οποία θίγουν γενικώς: την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης, το καθεστώς ή τη δεσμευτική ισχύ των διοικητικών αποφάσεων που έχουν καταστεί απρόσβλητες, ενδεχομένως σε συνδυασμό με την υποχρέωση επανεξετάσεως αποφάσεων αυτού του είδους, καθώς και τα θεμελιώδη δικαιώματα σε διαδικασίες επιβολής ποινικών κυρώσεων.
24.
Κατά τη γνώμη μου, η υπό κρίση υπόθεση επιδέχεται μια στενότερα οριοθετημένη προσέγγιση. Στο αιτούν δικαστήριο δύνανται να γίνουν χρήσιμες υποδείξεις χωρίς να αναλυθούν όλες οι ιδιαιτερότητες της εθνικής νομοθεσίας, που περιγράφονται αρκετά λεπτομερώς από το αιτούν δικαστήριο, και οι αλληλοαντικρουόμενες θέσεις της εθνικής νομολογίας. Ανεξάρτητα από το πιθανό ενδιαφέρον που παρουσιάζει η σχετική συζήτηση, δεν έχω πειστεί ότι είναι πράγματι αναγκαία στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως. Αντιθέτως, προτιμώ να εστιάσω στο πρακτικό ζήτημα που ανακύπτει, για τους ενδιαφερόμενους οι οποίοι υποβάλλονται σε τέτοιου είδους διαδικασίες, ιδίως από απόψεως του δικαιώματος άμυνας και του δικαιώματος προσβάσεως σε δικαστήριο.
25.
Προς τούτο πρέπει να εξεταστούν καταρχάς τρία σημεία. Πρώτον, ποιο ακριβώς είναι το επίμαχο ζήτημα βάσει του εθνικού δικαίου; Δεύτερον, με ποιον τρόπο ο Χάρτης και το άρθρο του 47 αλληλεπιδρούν με την οδηγία για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς και πώς εντάσσονται στην υπό κρίση υπόθεση; Τρίτον, τα δύο ανωτέρω σημεία με υποχρεώνουν να αναδιατυπώσω και να απλουστεύσω τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου κατά τρόπο που, όπως ελπίζω, δεν θα αποπροσανατολίζει από το πρόβλημα.
26.
Καταρχάς, στην υπό κρίση υπόθεση επιβάλλεται να γίνουν κατανοητά δύο στοιχεία του εθνικού διοικητικού δικαίου και δη, αφενός, οι διαδικαστικοί κανόνες που διέπουν τη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής Εξαγορών επί πιθανολογούμενων παραβάσεων των κανόνων περί υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς και, αφετέρου, οι εθνικοί διαδικαστικοί κανόνες βάσει των οποίων προσδίδεται δεσμευτική ισχύς σε διοικητικές αποφάσεις οι οποίες έχουν καταστεί απρόσβλητες.
27.
Η Επιτροπή Εξαγορών δύναται να κινήσει έρευνα, μεταξύ άλλων, σχετικά με ενδεχόμενη παράλειψη κατόχου τίτλων να υποβάλει υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς κατά την έννοια του άρθρου 22, παράγραφος 1, του ÜbG λόγω αποκτήσεως «σημαντικής συμμετοχής» σε υπό εξαγορά εταιρία. Το ίδιο δύναται να πράξει σε περίπτωση που ομάδα μετεχόντων «ενεργεί σε συνεννόηση» για τον σκοπό της απόκτησης τέτοιας συμμετοχής (
3
).
28.
Η εν λόγω διαδικασία αναλύεται όμως στη διαπίστωση των στοιχείων της αντικειμενικής υπόστασης και στη διαπίστωση των στοιχείων της υποκειμενικής υπόστασης της παράλειψης υποβολής υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς (
4
). Οι μετέχοντες στη διαδικασία διευκρινίζουν ότι πρόκειται για δύο χωριστά στάδια, η δε αντικειμενική διαπίστωση του κατά πόσον ένας μετέχων παρέλειψε να υποβάλει υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς γίνεται στο πλαίσιο προκαταρκτικής διαδικασίας διά της εκδόσεως προκαταρκτικής αποφάσεως. Ωστόσο, κατά την προκαταρκτική διαδικασία δεν αντιμετωπίζεται το ζήτημα της ποινικής ευθύνης. Η εν λόγω ευθύνη κρίνεται με μεταγενέστερη εκτίμηση περί συνδρομής των υποκειμενικών στοιχείων της διοικητικής ευθύνης, η οποία μπορεί να επισύρει κυρώσεις ποινικού χαρακτήρα.
29.
Ο τυχόν δικαστικός έλεγχος των διαπιστώσεων σε κάθε ένα από τα ανωτέρω στάδια γίνεται με διαφορετικό τρόπο. Η Επιτροπή Εξαγορών διευκρινίζει ότι η προκαταρκτική διαδικασία υπόκειται σε διαφορετικά ένδικα βοηθήματα σε σχέση με τη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Κατά της προκαταρκτικής διαδικασίας χωρεί προσφυγή ενώπιον του Oberster Gerichtshof (Ανώτατου Δικαστηρίου). Ωστόσο, στις περιπτώσεις αυτές ο έλεγχος του Ανώτατου Δικαστηρίου έχει χαρακτηριστεί ως περιοριζόμενος σε νομικά ζητήματα. Δεν μπορεί να έχει ως αντικείμενο πραγματικά ζητήματα. Αντιθέτως, κατά της διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα χωρεί προσφυγή ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις επιτρέπεται και αναίρεση ενώπιον του Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία). Το Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο διαθέτει «πλήρη δικαιοδοσία» για τον κατά νόμο και κατ’ ουσίαν έλεγχο των αποφάσεων που εκδίδονται κατόπιν διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Εντούτοις, η εν λόγω δικαιοδοσία υπόκειται στη δεσμευτική ισχύ προηγούμενης αποφάσεως της Επιτροπής Εξαγορών ή άλλης αρχής ή δικαστηρίου, η οποία έχει καταστεί απρόσβλητη.
30.
Η Επιτροπή Εξαγορών διατείνεται ότι, ως προς αμφότερα τα ένδικα βοηθήματα, λειτουργεί ως «πρωτοβάθμιο δικαστήριο». Κατά συνέπεια, τόσο στο πλαίσιο της προκαταρκτικής διαδικασίας όσο και στο πλαίσιο της διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα προβλέπονται δύο τουλάχιστον βαθμοί δικαιοδοσίας.
31.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι αφ’ ης στιγμής η διοικητική απόφαση που εκδόθηκε από την Επιτροπή Εξαγορών καθίσταται απρόσβλητη, είναι δεσμευτική τόσο για την ίδια την Επιτροπή Εξαγορών όσο και για άλλες διοικητικές αρχές. Μάλιστα παράγει το ίδιο αποτέλεσμα και όσον αφορά το Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, όταν αυτό καλείται να αποφασίσει επί της ίδιας πραγματικής και νομικής καταστάσεως επί της οποίας αποφάσισε η Επιτροπή Εξαγορών. Κατά συνέπεια, η διάρθρωση της ενώπιον της Επιτροπής Εξαγορών διαδικασίας σε «δύο γύρους» σημαίνει ότι στην πράξη η μεταγενέστερη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα, η οποία αφορά τα (υποκειμενικά) στοιχεία της παραλείψεως υποβολής υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, τελεί υπό τη δεσμευτική ισχύ των προηγούμενων (αντικειμενικών) διαπιστώσεων της προκαταρκτικής διαδικασίας αφότου η εκδοθείσα κατά την τελευταία αυτή διαδικασία απόφαση καταστεί απρόσβλητη.
32.
Εν ολίγοις, θεωρώ ότι στο σημείο αυτό ανακύπτει το πρακτικό πρόβλημα. Ό_τι αποφασίστηκε στην «πρώτη» προκαταρκτική διαδικασία δεσμεύει όλες τις μεταγενέστερες διαδικασίες –διοικητικές και δικαστικές. Επιπλέον, ή μάλλον προπάντων, η εν λόγω «δεσμευτική ισχύς» δεν αναπτύσσεται μόνο μεταξύ διαδικασιών που αφορούν τους ίδιους μετέχοντες (ταυτότητα μετεχόντων σε διαφορετικές διαδικασίες) (
5
). Αναπτύσσεται επίσης, με κρίσιμες συνέπειες, σε περιπτώσεις στις οποίες η εν λόγω «ταυτότητα» είναι, το λιγότερο, αμφισβητήσιμη (για παράδειγμα όταν στον «δεύτερο» γύρο επιβάλλονται ατομικές κυρώσεις σε φυσικά πρόσωπα, ενώ κατά τον «πρώτο» γύρο μόνον η εταιρία τους συμμετείχε τυπικά στην προκαταρκτική διαδικασία).
33.
Περαιτέρω, στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος, το αιτούν δικαστήριο θέτει τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα. Το πρώτο και το δεύτερο ερώτημα αφορούν τη συμβατότητα των αυστριακών διαδικαστικών κανόνων περί του απροσβλήτου των διοικητικών αποφάσεων από την άποψη της διατηρήσεως των ουσιωδών αποτελεσμάτων των άρθρων 4 και 17 της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς. Τα δύο αυτά ερωτήματα διαφέρουν ως προς το ζήτημα της ταυτότητας –ή της έλλειψης ταυτότητας– των μετεχόντων σε διαφορετικές διαδικασίες.
34.
Τα άρθρα 4 και 17 της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς αφορούν τον διορισμό και τις εξουσίες της εποπτικής αρχής και την επιβολή κυρώσεων για την παράβαση των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται δυνάμει της οδηγίας. Ωστόσο, δεν είναι σαφές ούτε διευκρινίζεται από το αιτούν δικαστήριο το πώς οι εν λόγω διατάξεις δύνανται να παράσχουν οιαδήποτε καθοδήγηση σε σχέση με τα συγκεκριμένα ζητήματα που ανακύπτουν στην παρούσα διαδικασία.
35.
Το τρίτο και το τέταρτο ερώτημα αφορούν το ίδιο ζήτημα υπό το πρίσμα του Χάρτη. Με τα εν λόγω ερωτήματα ζητείται κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 47 του Χάρτη απαγορεύει εθνικούς διαδικαστικούς κανόνες κατά τους οποίους οι αποφάσεις μιας διοικητικής αρχής που αφορούν παραβάσεις των εθνικών διατάξεων περί δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, αφότου καταστούν απρόσβλητες, δεσμεύουν την ίδια διοικητική αρχή στο πλαίσιο μεταγενέστερης (διοικητικής) διαδικασίας ποινικού χαρακτήρα. Με το τρίτο ερώτημα ζητείται να διευκρινιστεί το ζήτημα της εν λόγω συμβατότητας σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ταυτότητα μετεχόντων στις δύο διαδικασίες που διεξάγονται από την εν λόγω διοικητική αρχή. Το τέταρτο ερώτημα θέτει το ίδιο ζήτημα σε σχέση με περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει ταυτότητα μετεχόντων.
36.
Ως εκ τούτου, η συνδυασμένη ανάγνωση των τεσσάρων προδικαστικών ερωτημάτων που υποβάλλει το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να φέρνει σε αντιπαράθεση την «πλήρη αποτελεσματικότητα» της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς με τον σεβασμό των διαδικαστικών δικαιωμάτων που προστατεύονται, μεταξύ άλλων, από τον Χάρτη. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, προφανώς, ότι υφίσταται τεταμένη σχέση μεταξύ των δύο αυτών επιδιώξεων. Πράγματι, φαίνεται να θεωρεί σιωπηρώς ότι είτε θα είναι αποτελεσματικές οι κυρώσεις είτε θα προστατεύονται τα θεμελιώδη δικαιώματα, όμως δεν είναι δυνατόν να συμβαίνουν και τα δύο. Δεν αποκλείεται μάλιστα να θεωρεί σιωπηρώς και ότι για να είναι «αποτελεσματική» μια κύρωση δεν θα πρέπει να παρεμποδίζεται υπερβολικά από τα δικαιώματα των μετεχόντων.
37.
Φρονώ ότι μια τέτοια παραδοχή δεν αποτελεί κατάλληλη αφετηρία.
38.
Απεναντίας, δεν αμφισβητείται ότι οι αυστριακές ρυθμίσεις περί εποπτείας δημοσίων προσφορών εξαγοράς που περιέχονται, μεταξύ άλλων, στον ÜbG αποτελούν εφαρμογή της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές και, συνεπώς, του δικαίου της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη. Ως εκ τούτου, όλες οι εθνικές διαδικασίες που διεξάγονται στο πλαίσιο της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς πρέπει να συνάδουν με το άρθρο 47 του Χάρτη και τα δικαιώματα τα οποία εγγυάται το δίκαιο της Ένωσης.
39.
Συνεπώς, κατά την άποψή μου, δεν τίθεται όντως θέμα επιλογής μεταξύ «πλήρους αποτελεσματικότητας» και «θεμελιωδών δικαιωμάτων». Το πραγματικό ζήτημα είναι, αντιθέτως, εάν οι αυστριακοί διαδικαστικοί κανόνες, με τον τρόπο που εφαρμόζονται κατά τα εκτιθέμενα στην υπό κρίση υπόθεση, συνάδουν με τα άρθρα 4 και 17 της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη και τα δικαιώματα που εγγυάται το δίκαιο της Ένωσης.
40.
Τρίτον, υπό το πρίσμα αυτό, τα τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου γίνονται δύο, ή μάλλον ένα ερώτημα με δύο σκέλη. Ως εκ τούτου, τα προδικαστικά ερωτήματα δύνανται ουσιαστικά να αναδιατυπωθούν υπό την έννοια ότι αφορούν το κατά πόσον η εφαρμογή των εθνικών διαδικαστικών κανόνων, όπως εκτίθεται στην υπό κρίση υπόθεση, συνάδει με τα άρθρα 4 και 17 της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς υπό το πρίσμα της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας και/ή του άρθρου 47 του Χάρτη. Το εν λόγω βασικό ερώτημα αναλύεται σε δύο επιμέρους ερωτήματα βάσει της υποθέσεως, πρώτον, ότι υφίσταται ταυτότητα μετεχόντων στις διάφορες διαδικασίες (ερωτήματα 1 και 3) ή, δεύτερον, ότι δεν υφίσταται ταυτότητα μετεχόντων (ερωτήματα 2 και 4).
41.
Τα εν λόγω ερωτήματα τίθενται με ιδιαίτερη αναφορά στη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Ωστόσο, καθίσταται σαφές ότι το πρόβλημα δεν προκύπτει από τη συγκεκριμένη διαδικασία. Η αφετηρία του προβλήματος βρίσκεται «ύπερθεν», στην προστασία των εν λόγω δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής Εξαγορών και στον περιορισμένο έλεγχο των διαπιστώσεων της διαδικασίας αυτής από το Ανώτατο Δικαστήριο, ζητήματα τα οποία εν συνεχεία μεταφέρονται στη μεταγενέστερη (διοικητική) διαδικασία διώξεως παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα και, ενδεχομένως, και σε περαιτέρω διαδικασίες.
42.
Ως εκ τούτου, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία της προκαταρκτικής διαδικασίας, θα ξεκινήσω με τα ερωτήματα 2 και 4 και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων οι οποίοι, ως μη μετέχοντες στην προκαταρκτική διαδικασία, δεν είχαν δυνατότητα να προσβάλουν τις διαπιστώσεις της προκαταρκτικής αποφάσεως (Γ.1). Μόνον κατόπιν θα εξετάσω, αν και εν συντομία, τα ερωτήματα 1 και 3 και την περίπτωση στην οποία υφίσταται ταυτότητα μετεχόντων μεταξύ των διαδικασιών (Γ.2). Προηγουμένως όμως θα σκιαγραφήσω το καθεστώς προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων που ισχύει για αμφότερες τις κατηγορίες ερωτημάτων (Β).
Β. Οι απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης
1.
Οι διοικητικές διαδικασίες και τα δικαιώματα άμυνας
43.
Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας συνιστά γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης η οποία έχει εφαρμογή όταν η Διοίκηση προτίθεται να εκδώσει βλαπτική πράξη εις βάρος ενός προσώπου (
6
). Σε αυτή την περίπτωση, ο αποδέκτης της αποφάσεως πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ακουστεί και να υποβάλει τις παρατηρήσεις του πριν ληφθεί η απόφαση (
7
). Τα εν λόγω δικαιώματα είναι απαραίτητα σε κάθε διαδικασία ικανή να καταλήξει σε δυσμενή απόφαση για τον ενδιαφερόμενο, ανεξαρτήτως της φύσης της –πολιτικής, διοικητικής ή ποινικής (
8
).
44.
Είναι πολύ σημαντικό ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας ενός προσώπου να διασφαλίζεται από τις διοικητικές αρχές κατά τη διεξαγωγή των ενώπιόν τους διαδικασιών (
9
). Τα δικαιώματα αυτά πρέπει να παρέχονται κατά τη χρονική στιγμή που χρειάζονται (
10
). Μόνον έτσι εξασφαλίζεται ότι η εκάστοτε αρχή θα λάβει υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία και ότι ο ενδιαφερόμενος θα έχει τη δυνατότητα να διορθώσει οποιοδήποτε σφάλμα και να επιχειρηματολογήσει κατά της λήψης δυσμενούς απόφασης (
11
).
2.
Οι δικαστικές διαδικασίες και το άρθρο 47 του Χάρτη
45.
Το άρθρο 47, παράγραφος 1, του Χάρτη καθιερώνει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου. Βασικά στοιχεία του εν λόγω δικαιώματος είναι η αρχή της ισότητας των όπλων, συμπεριλαμβανομένης της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως (
12
), και η αρχή της δικονομικής ισότητας (
13
). Επιβάλλοντας την υποχρέωση να παρέχεται σε καθέναν από τους διαδίκους η εύλογη δυνατότητα να εκθέτει την άποψή του, υπό συνθήκες που δεν περιάγουν τον έναν εξ αυτών σε σαφώς μειονεκτική θέση έναντι του άλλου (
14
), το άρθρο 47 του Χάρτη πραγματεύεται επίσης την προστασία των δικαιωμάτων άμυνας (
15
).
46.
Πράγματι, το πλήρες φάσμα των εγγυήσεων που απορρέουν από το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 3, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (στο εξής: ΕΣΔΑ), στις οποίες αντιστοιχούν τα άρθρα 47 και 48 του Χάρτη, αναδεικνύεται μόνο σε διαδικασίες δυνάμενες να οδηγήσουν στην επιβολή κυρώσεων «ποινικού» χαρακτήρα (
16
). Ωστόσο, από το γράμμα του άρθρου 47 του Χάρτη προκύπτει σαφώς ότι η εν λόγω διάταξη δεν αφορά αποκλειστικώς διαδικασίες που οδηγούν στην επιβολή μόνον «ποινικών» κυρώσεων. Αντιθέτως, η εν λόγω διάταξη κατοχυρώνει έναν πυρήνα δικαιωμάτων τα οποία πρέπει να προστατεύονται σε οιαδήποτε δικαστική διαδικασία (
17
).
47.
Ο σεβασμός του εν λόγω πυρήνα δικαιωμάτων πρέπει να υπόκειται σε κατά νόμο και κατ’ ουσίαν έλεγχο από «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη (
18
). Κατά την έννοια της νομολογίας, ένα τέτοιο όργανο πρέπει να έχει συσταθεί με νόμο, να είναι μόνιμο, η δικαιοδοσία του να είναι δεσμευτική, η ενώπιόν του διαδικασία να διεξάγεται κατ’ αντιμωλίαν, να εφαρμόζει κανόνες δικαίου και να είναι (εσωτερικά και εξωτερικά) ανεξάρτητο (
19
).
48.
Εξ ορισμού, ο δικαστικός έλεγχος, για να είναι αποτελεσματικός κατά την έννοια της παραγράφου 1 του άρθρου 47 του Χάρτη, πρέπει να είναι πλήρους δικαιοδοσίας σε τουλάχιστον έναν βαθμό (
20
). Η έκταση του ελέγχου από ένα «δικαστήριο» μπορεί να περιορίζεται, για παράδειγμα, σε νομικά ζητήματα (
21
). Στην περίπτωση αυτή, όμως, η αρμόδια για την έκδοση της οικείας αποφάσεως διοικητική αρχή πρέπει να ανταποκρίνεται η
ίδια σε όλα τα κριτήρια της έννοιας του «δικαστηρίου» του άρθρου 47 του Χάρτη (
22
). Επομένως, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον ένα πλήρως ανεξάρτητο δικαιοδοτικό όργανο, το οποίο να ανταποκρίνεται στην έννοια του «δικαστηρίου», για τους σκοπούς της παραγράφου 1 του άρθρου 47 του Χάρτη, και να έχει την εξουσία να εξετάσει την υπόθεση κατά πλήρη δικαιοδοσία, δηλαδή τόσο ως προς τα νομικά ζητήματα όσο και ως προς τα πραγματικά περιστατικά.
Γ. Η υπό κρίση υπόθεση
1.
Η περίπτωση των διαφορετικών μετεχόντων σε μεταγενέστερη διοικητική διαδικασία
49.
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η Επιτροπή Εξαγορών εξέτασε στο πλαίσιο της προκαταρκτικής διαδικασίας κατά πόσον, βάσει της συμπεριφοράς τους, οι μετέχοντες στη διαδικασία μπορούσαν να θεωρηθούν (από αντικειμενική άποψη) ως «ενεργούντες σε συνεννόηση» με σκοπό την απόκτηση «σημαντικής συμμετοχής» στην Conwert και αν αυτό θα έπρεπε να προκαλέσει υποχρέωση υποβολής υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Κατά την εν συνεχεία κινηθείσα διαδικασία (διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα), η Επιτροπή Εξαγορών θεώρησε ότι δεσμεύεται από τις εν λόγω (αντικειμενικές) διαπιστώσεις στο πλαίσιο της εκτιμήσεως των υποκειμενικών στοιχείων της παραλείψεως υποβολής υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Μολονότι η προκαταρκτική διαδικασία και η διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα δεν αφορούσαν τους ίδιους μετέχοντες, η Επιτροπή Εξαγορών δέχθηκε την ύπαρξη της εν λόγω δεσμευτικής ισχύος.
50.
Φρονώ ότι, υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης, η εν λόγω κατάσταση εγείρει σαφώς ζητήματα ως προς αμφότερες τις ανωτέρω περιγραφείσες πτυχές: τόσο από την άποψη της ασκήσεως των δικαιωμάτων άμυνας από τους εμπλεκόμενους (α) όσο και από εκείνη της απουσίας δυνατότητας ελέγχου από δικαστήριο «πλήρους δικαιοδοσίας» (β).
α)
Η άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας
51.
Ο HL εκθέτει ότι δεν είχε τη δυνατότητα να ασκήσει δικαιώματα άμυνας στο πλαίσιο της προκαταρκτικής διαδικασίας καθόσον δεν είχε τη ιδιότητα του «μετέχοντος στη διαδικασία» («Parteistellung»). Αντιθέτως, ο HL θεωρήθηκε απλώς «παριστάμενος» («Beteiligter») στην προκαταρκτική διαδικασία. Κατά το αυστριακό δίκαιο, οι δύο αυτές ιδιότητες εξοπλίζονται με διαφορετικά δικαιώματα και εγγυήσεις. Για παράδειγμα, ο HL διευκρινίζει ότι δεν ενημερώθηκε σχετικά με την προκαταρκτική διαδικασία και ότι δεν είχε δυνατότητα να λάβει γνώση του φακέλου ή να ασκήσει το δικαίωμα σιωπής ούτε είχε δικαίωμα να προσφύγει κατά της προκαταρκτικής αποφάσεως. Ο HL υποστηρίζει ότι απέκτησε τη δυνατότητα να ασκήσει τα εν λόγω δικαιώματα το πρώτον μετά την κίνηση της διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα και μόνο στο πλαίσιο της δεύτερης αυτής φάσης της διαδικασίας. Ωστόσο, κατά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή η προκαταρκτική απόφαση είχε καταστεί απρόσβλητη, δεσμεύοντας την Επιτροπή Εξαγορών ως προς την αντικειμενικό καθορισμό των μερών που είχαν «ενεργήσει σε συνεννόηση». Επομένως, οι ενέργειες της Adler καταλογίστηκαν αντικειμενικώς στον HL εξαρχής, λόγω της ιδιότητάς του ως μέλος του διοικητικού συμβουλίου της εταιρίας, χωρίς ο ίδιος να έχει τη δυνατότητα να ασκήσει τα (ατομικά του) δικαιώματα άμυνας.
52.
Απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου, η Επιτροπή Εξαγορών υποστηρίζει ότι ο HL είχε τη δυνατότητα να συμμετέχει στην προκαταρκτική διαδικασία· είχε το δικαίωμα να σιωπήσει σύμφωνα με το άρθρο 51 του AVG, καθώς και το δικαίωμα να υπερασπιστεί τον εαυτό του κατά τη διάρκεια της εν λόγω διαδικασίας. Η Επιτροπή Εξαγορών υποστηρίζει επίσης ότι, στην πραγματικότητα, ο HL είχε προσκληθεί «προσωπικώς» στην ακρόαση στο πλαίσιο της προκαταρκτικής διαδικασίας, στην οποία παρέστη και συμμετείχε. Αυτό σημαίνει ότι ο HL είχε τη δυνατότητα να ασκήσει ορισμένα εκ των διαδικαστικών δικαιωμάτων του.
53.
Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εξακριβώσει τις πραγματικές περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης καθώς και την τρέχουσα ερμηνεία των εθνικών διατάξεων, η οποία φαίνεται κάπως αμφιλεγόμενη.
54.
Από τη μελέτη του φακέλου της υποθέσεως συνάγω ότι κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής διαδικασίας ο HL συμμετείχε όχι ατομικά αλλά υπό την ιδιότητα του μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Adler, ενεργώντας στο όνομα και για λογαριασμό της. Πράγματι, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Επιτροπή Εξαγορών διερεύνησε αντικειμενικώς την προσωπική ευθύνη του HL στο πλαίσιο της προκαταρκτικής διαδικασίας. Αυτό που διερεύνησε ήταν η εμπλοκή της εταιρίας. Ζήτημα προσωπικής εμπλοκής του HL τέθηκε μόνο στο πλαίσιο της διαδικασίας διώξεως διοικητικών κυρώσεων ποινικού χαρακτήρα.
55.
Ωστόσο, η Επιτροπή Εξαγορών υποστηρίζει ότι, παρά την αναντιστοιχία μεταξύ των δύο διαδικασιών όσον αφορά τους μετέχοντες σε αυτές, ο HL θα μπορούσε να είχε ασκήσει τα προσωπικά του δικαιώματα άμυνας κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής διαδικασίας εμμέσως διά της Adler, στο πλαίσιο της εκπροσώπησής της υπό την ιδιότητά του ως μέλους του διοικητικού της συμβουλίου, δεδομένων των κοινών συμφερόντων αμφοτέρων («Interessengleichlauf»).
56.
Δεν συμμερίζομαι την ως άνω προσέγγιση για (τουλάχιστον) δύο λόγους.
57.
Πρώτον, δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί η εξαιρετικά ισχυρή πιθανότητα ένας διευθυντής εταιρίας που περιέρχεται στην θέση την οποία περιγράφει η Επιτροπή Εξαγορών να βρεθεί σε κατάσταση σύγκρουσης συμφερόντων ή να παραβιάσει υποχρεώσεις πίστεως. Ασφαλώς είναι εν πολλοίς ορθό να υποτεθεί ότι, όσον αφορά τη γενικότερη εικόνα, η εταιρία και ο διευθυντής ή οι διευθυντές της ή άλλα μέλη των οργάνων της διοικήσεώς της πιθανώς έχουν κοινό συμφέρον να μη διαπιστωθεί ότι η εταιρία παρέβη τους κανόνες για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς. Ωστόσο, αναφορικά με άλλα ζητήματα που ενδέχεται να ανακύψουν στην πορεία, μπορεί πράγματι να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ένας διευθυντής εταιρίας ή ένα μέλος διοικητικού συμβουλίου να βρεθεί ενώπιον του διλήμματος να επιλέξει μεταξύ του συμφέροντος της εταιρίας και του προσωπικού του συμφέροντος, ιδίως ενόψει μεταγενέστερης προσωπικής ευθύνης των διευθυντών μιας εταιρίας, η οποία ανάγεται στο διοικητικό δίκαιο και επισύρει κυρώσεις ποινικού χαρακτήρα;
58.
Δεύτερον, τα δικαιώματα άμυνας είναι υποκειμενικής φύσεως. Κατά πάγια νομολογία, τα εν λόγω δικαιώματα δεν εκχωρούνται σε άλλο φυσικό ή νομικό πρόσωπο και, ασφαλώς, δεν μπορούν να ασκηθούν για λογαριασμό άλλου προσώπου (
23
). Ανεξαρτήτως της φύσεως της οικείας διαδικασίας, ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ασκεί τα δικαιώματα που του απονέμει το δίκαιο της Ένωσης.
59.
Επομένως, χωρίς να θέλω να φανώ τυπολάτρης, δεν μπορώ να συμμεριστώ την παραδοχή ότι ένα φυσικό πρόσωπο που ενεργεί στο όνομα και για λογαριασμό εταιρίας (το οποίο, ως εκ τούτου, νοείται κανονικά ότι ενεργεί ως εταιρία, ήτοι ως νόμιμος εκπρόσωπος νομικού προσώπου) ταυτίζεται κατ’ ουσίαν με το πρόσωπο αυτό που ενεργεί προς ίδιο συμφέρον και για ίδιο λογαριασμό. Αυτό ισχύει, κατά μείζονα λόγο, υπό συνθήκες στις οποίες, στο πλαίσιο μιας τέτοιας διαδικασίας, τα συμφέροντα των δύο αυτών προσώπων ενδέχεται να αποκλίνουν ή και να συγκρούονται.
60.
Στην υπό κρίση υπόθεση, ο HL ατομικά είχε τη δυνατότητα να ασκήσει τα δικά του δικαιώματα άμυνας μόλις κατά τη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Ωστόσο, κατά τη συγκεκριμένη στιγμή η προκαταρκτική απόφαση είχε καταστεί απρόσβλητη. Ως εκ τούτου, ήταν δεσμευτική για τη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα ως προς τα «αντικειμενικά» στοιχεία της έρευνας της Επιτροπής Εξαγορών σχετικά με πιθανή παραβίαση της υποχρεώσεως υποβολής υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Το αποτέλεσμα ήταν να προκαταλαμβάνεται η κρίση σχετικά με τη συμπεριφορά του HL χωρίς αυτός να έχει τη δυνατότητα να εκφράσει τις απόψεις του πριν από την λήψη της εν λόγω αποφάσεως (
24
).
β)
Η έλλειψη δυνατότητας προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου «πλήρους δικαιοδοσίας»
61.
Οι GM, HL και Adler υποστηρίζουν ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, το άρθρο 47 του Χάρτη αντιτίθεται στην αναγνώριση της δεσμευτικής ισχύος της προκαταρκτικής αποφάσεως στο πλαίσιο της διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Σε σχέση με το άρθρο 47, παράγραφος 1, του Χάρτη υποστηρίζουν ότι, λαμβανομένου υπόψη του περιορισμένου δικαιοδοτικού ελέγχου από το Ανώτατο Δικαστήριο, η αναγνώριση της προκαταρκτικής αποφάσεως, αφότου κατέστη απρόσβλητη, ως δεσμευτικής στο πλαίσιο της μεταγενέστερης διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα και των τυχόν διαδικασιών ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου) υπονομεύει το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που τους παρέχει ο Χάρτης.
62.
Η Επιτροπή Εξαγορών απορρίπτει την εν λόγω άποψη. Υποστηρίζει ότι οι διαδικαστικές εγγυήσεις που ισχύουν τόσο κατά την προκαταρκτική διαδικασία όσο και κατά τη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα είναι τέτοιες ώστε οι σχετικές αποφάσεις να λαμβάνονται από ανεξάρτητο και αμερόληπτο «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη. Επομένως, καθόσον η Επιτροπή Εξαγορών ενεργεί σε αμφότερες τις περιπτώσεις ως «πρωτοβάθμιο δικαστήριο», ο περιορισμός του ελέγχου από το Ανώτατο Δικαστήριο αποκλειστικά σε νομικά ζητήματα συνάδει με το άρθρο 47 του Χάρτη.
63.
Η λογική των απαιτήσεων του άρθρου 47, παράγραφος 1, του Χάρτη επιβάλλει την εξέταση σε δύο επίπεδα (
25
). Πρώτον, ως προς το εάν η Επιτροπή Εξαγορών δύναται πράγματι να χαρακτηριστεί ως «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη, όπως η ίδια υποστηρίζει (1). Δεύτερον, εφόσον αυτό δεν συμβαίνει, ως προς το εάν οι αποφάσεις της υπόκεινται σε έλεγχο από δικαστήριο «πλήρους δικαιοδοσίας» (2).
1) Είναι η Επιτροπή Εξαγορών «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη;
64.
Μία από τις σωρευτικές προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό μιας αρχής ως «δικαστηρίου» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη είναι να πρόκειται για «ανεξάρτητη» αρχή (
26
). Η εν λόγω προϋπόθεση διασφαλίζει ισότιμους όρους για τους μετέχοντες στη διαδικασία και τα αντίστοιχα συμφέροντά τους σε σχέση με το αντικείμενο της διαδικασίας (
27
). Με άλλα λόγια, το δικάζον όργανο δεν μπορεί να αποτελεί εμπλεκόμενο μέρος σε υπόθεση που αφορά το ίδιο κατά παραβίαση της αρχής ότι ουδείς δικάζει υπόθεση που τον αφορά (nemo judex in sua causa) (
28
).
65.
Χωρίς να είναι αναγκαία η εξέταση όλων των απαιτήσεων που πρέπει να πληροί προκειμένου να ανταποκρίνεται στα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό της ως «δικαστηρίου» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη, προκύπτει ότι η Επιτροπή Εξαγορών δεν ανταποκρίνεται στο κριτήριο της «ανεξαρτησίας».
66.
Απαντώντας σε ερώτηση που του απηύθυνε το Δικαστήριο, ο GM διευκρίνισε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 29, παράγραφος 1, του ÜbG, η Επιτροπή Εξαγορών είναι αρμόδια για την εφαρμογή του ÜbG διαθέτοντας προς τούτο ευρείες εξουσίες αυτεπάγγελτης δράσεως, μεταξύ των οποίων και αυτή της κινήσεως προκαταρκτικών διαδικασιών και διαδικασιών διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Στις περιπτώσεις αυτές, η Επιτροπή Εξαγορών αποφασίζει η ίδια για το πλαίσιο και το αντικείμενο της διαδικασίας, ενώ επίσης διεξάγει η ίδια τις έρευνες για τους σκοπούς της διαδικασίας. Υπό την επιφύλαξη της επιβεβαιώσεως από το αιτούν δικαστήριο, από το άρθρο 33, παράγραφος 4, του ÜbG προκύπτει ότι, ως προς τις διαδικασίες που κινούνται κατόπιν αιτιολογημένης αιτήσεως, η Επιτροπή Εξαγορών είναι αποκλειστικά αρμόδια να αποφασίζει για τη συνέχιση της διαδικασίας ακόμη και αν η εν λόγω αίτηση ανακληθεί αργότερα.
67.
Εν ολίγοις, η Επιτροπή Εξαγορών έχει διάφορους ρόλους με βάση το εθνικό δίκαιο: του ανακριτή, του εισαγγελέα και του «δικαστή». Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η εσωτερική λειτουργία της Επιτροπής Εξαγορών χαρακτηρίζεται από σαφή λειτουργικό διαχωρισμό μεταξύ, αφενός, των υπηρεσιών της αρχής αυτής που είναι αρμόδιες για την έρευνα και τη λήψη αποφάσεων στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς και, αφετέρου, ενός οργάνου που αποφασίζει επί των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων των εν λόγω υπηρεσιών (
29
).
68.
Πράγματι, προκύπτει ότι, σε μεταγενέστερες δικαστικές διαδικασίες κατόπιν προσφυγών κατά διαδικασίας της Επιτροπής Εξαγορών, είτε προκαταρκτικής είτε έχουσας τον χαρακτήρα διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα, η Επιτροπή Εξαγορών ενεργεί ως καθού διάδικος σε υπόθεση που την αφορά προκειμένου να υπερασπίσει τις αποφάσεις της ενώπιον του αρμόδιου αυστριακού δικαστηρίου (
30
). Επομένως, δεν ενεργεί ως αμερόληπτος τρίτος μεταξύ του φερόμενου παραβάτη, αφενός, και της διοικητικής αρχής που είναι υπεύθυνη για τον έλεγχο της συμμόρφωσης με τους κανόνες για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς, αφετέρου.
69.
Φυσικά, η απόφαση επί όλων των ανωτέρω στοιχείων απόκειται στο αιτούν δικαστήριο. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τις απαντήσεις που δόθηκαν στο Δικαστήριο και με βάση τους λόγους που εκτίθενται στα προηγούμενα σημεία των παρουσών προτάσεων, δεν είμαι πεπεισμένος ότι η Επιτροπή Εξαγορών πληροί τα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό της ως «δικαστηρίου» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη. Θα ήθελα να τονίσω ότι ένα τέτοιο προσωρινό συμπέρασμα, του οποίου η επιβεβαίωση απόκειται αποκλειστικώς στο αιτούν δικαστήριο, ουδόλως θέτει υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι σε ορισμένες εθνικές διοικητικές αρχές έχει παρασχεθεί υψηλός βαθμός ανεξαρτησίας και οι αρχές αυτές διαθέτουν μέγιστο επίπεδο εμπειρογνωμοσύνης στο εκάστοτε πεδίο δραστηριοποιήσεώς τους.
70.
Τούτο όμως δεν εξασφαλίζει τον χαρακτηρισμό ως «ανεξάρτητο» δικαστήριο. Ένα ανεξάρτητο δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 47, παράγραφος 1, του Χάρτη χαρακτηρίζεται από πλήρη ανεξαρτησία, τόσο «εσωτερική» όσο και «εξωτερική». Αποτελεί ανεξάρτητο τρίτο ως προς αμφότερα τα εμπλεκόμενα μέρη. Βάσει της συλλογιστικής αυτής, τα αρμόδια για τη λήψη αποφάσεων τμήματα μιας διοικητικής αρχής ή ακόμη και τα απολαύοντα υψηλό βαθμό λειτουργικής ανεξαρτησίας τμήματα προσφυγών μιας διοικητικής αρχής εξακολουθούν να ανήκουν στη Δημόσια Διοίκηση και όχι στις δικαστικές αρχές (
31
).
71.
Καθόσον προκύπτει ότι η Επιτροπή Εξαγορών δεν είναι «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 47, παράγραφος 1, του Χάρτη, ανακύπτει το ερώτημα αν, στην υπό κρίση περίπτωση, τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια διαθέτουν «πλήρη δικαιοδοσία» για τον έλεγχο των αποφάσεων της Επιτροπής Εξαγορών.
2) Υφίσταται έλεγχος από δικαστήριο «πλήρους δικαιοδοσίας»;
72.
Ο δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων της Επιτροπής Εξαγορών φαίνεται να διαφέρει ανάλογα με την εκάστοτε διαδικασία. Τα πορίσματα που προκύπτουν από την προκαταρκτική διαδικασία προσβάλλονται με ένδικο μέσο ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ο έλεγχος του Ανωτάτου Δικαστηρίου περιορίζεται σε νομικά ζητήματα (
32
). Ως εκ τούτου, το Ανώτατο Δικαστήριο δεν διαθέτει «πλήρη δικαιοδοσία» για τον έλεγχο πραγματικών ζητημάτων (
33
). Αντιθέτως, τα πορίσματα που προκύπτουν από τη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα υπόκεινται σε προσφυγή ενώπιον του Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου (που είναι και το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση) (
34
). Το εν λόγω δικαστήριο έχει «πλήρη δικαιοδοσία» για τον κατά νόμο και κατ’ ουσίαν έλεγχο των αποφάσεων της Επιτροπής Εξαγορών.
73.
Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι στην πράξη δεν ασκεί «πλήρη δικαιοδοσία» καθόσον δεν μπορεί να επανεξετάσει την προκαταρκτική απόφαση της Επιτροπής Εξαγορών. Τονίζει ότι, λόγω της ευρείας έκτασης της δεσμευτικής ισχύος των απρόσβλητων διοικητικών αποφάσεων σύμφωνα με τους αυστριακούς διαδικαστικούς κανόνες, το ίδιο δεσμεύεται από τα (έχοντα πλέον καταστεί απρόσβλητα) πορίσματα που περιέχονται στην προκαταρκτική απόφαση της Επιτροπής Εξαγορών, τα οποία δεν δύναται να επανεξετάσει.
74.
Εν ολίγοις, το εθνικό δίκαιο καθιερώνει ένα σύστημα βάσει του οποίου η Επιτροπή Εξαγορών, η οποία (i) δεν πληροί τα χαρακτηριστικά ενός «δικαστηρίου» εκδίδει απόφαση, η οποία (ii) δεν υπόκειται σε πλήρη έλεγχο από το Ανώτατο Δικαστήριο και (iii) αφότου καταστεί απρόσβλητη (iv) δεσμεύει όχι μόνον την ίδια την Επιτροπή Εξαγορών σε μελλοντικές διαδικασίες στις οποίες υπάρχει ταυτότητα μετεχόντων (υπό τη μάλλον ευρεία έννοια που προσδίδει στον όρο αυτό το εν λόγω όργανο), πραγματικών περιστατικών και αντικειμένου, αλλά και (v) οιοδήποτε δικαστήριο κληθεί στο πλαίσιο των τακτικών καθηκόντων του να ελέγξει τις συναφείς αυτές διαδικασίες.
75.
Αν τούτο όντως ισχύει, μια τέτοια κατάσταση δεν συνάδει, κατά τη γνώμη μου, με το άρθρο 47 του Χάρτη και την απαίτηση παροχής αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
76.
Θα ήθελα να τονίσω ότι η ασυμβατότητα αφορά κάθε μετέχοντα στην «πρώτη» προκαταρκτική διαδικασία, για την οποία δεν φαίνεται να υφίσταται «δικαστήριο» πλήρους δικαιοδοσίας, όπως απαιτεί το άρθρο 47, παράγραφος 1, του Χάρτη. Στο ανωτέρω αρχικό πρόβλημα έρχεται να προστεθεί ένα επιπλέον ζήτημα όσον αφορά ειδικά την κατάσταση των μερών οι οποίοι δεν είχαν καν μετάσχει στην πρώτη προκαταρκτική διαδικασία.
2.
Η περίπτωση των ίδιων μετεχόντων σε μεταγενέστερη διαδικασία
77.
Ο GM υποστηρίζει ότι, μολονότι παρέστη στην προκαταρκτική διαδικασία ως «μετέχων» σε αυτή, εντούτοις δεν ενημερώθηκε για το ότι η εν λόγω διαδικασία θα μπορούσε να οδηγήσει στην επιβολή κυρώσεως «ποινικού χαρακτήρα» μέσω διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα. Επίσης διατείνεται ότι κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής διαδικασίας δεν του αναγνωρίστηκε το δικαίωμα σιωπής.
78.
Η Επιτροπή Εξαγορών θεωρεί ότι τόσο κατά την προκαταρκτική διαδικασία όσο και κατά τη διαδικασία διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα έγιναν σεβαστά όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα του GM.
79.
Η εξακρίβωση των εν λόγω περιστάσεων ανήκει στην αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου· ωστόσο, ως προς την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων του GM ισχύει, σε γενικές γραμμές, ό,τι και στην ειδική περίπτωση του HL και της Adler. Το πρόβλημα που προκύπτει στον πρώτο γύρο είναι τρόπον τινά το ίδιο για όλους τους μετέχοντες στη διαδικασία. Η μόνη διαφορά είναι ότι, στο ειδικό πλαίσιο όπου οι μετέχοντες είναι οι ίδιοι στις διάφορες διαδικασίες, ενδέχεται να μην προκύψει το πρόσθετο ζήτημα της απουσίας δικαιωμάτων άμυνας (υπό την προϋπόθεση βεβαίως ότι τα δικαιώματα αυτά, τα οποία γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια του «πρώτου γύρου», μπορούσαν να ασκηθούν κατά τον κρίσιμο χρόνο).
80.
Κατά τα λοιπά δεν βλέπω τον λόγο για τον οποίο, καταρχήν, οι αντικειμενικές διαπιστώσεις μιας προηγούμενης διοικητικής διαδικασίας δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως βάση σε μία παράλληλη ή μεταγενέστερη διοικητική διαδικασία που απορρέει από τα ίδια πραγματικά περιστατικά (
35
). Αποτελεί κοινή πρακτική μεταγενέστερες διοικητικές αποφάσεις να στηρίζονται σε διαπιστώσεις, πληροφορίες ή ακόμη και αποδεικτικά στοιχεία προηγούμενων αποφάσεων της ίδιας ή και άλλης διοικητικής αρχής.
81.
Ωστόσο, όλες οι εν λόγω «μεταφορές στοιχείων μεταξύ φακέλων» έχουν ως κοινό παρονομαστή ότι ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να παραμένει σε θέση να ασκεί πλήρως τα δικαιώματά του άμυνας όποτε χρειάζεται ή ενδέχεται να χρειαστεί η άσκηση τέτοιων δικαιωμάτων (
36
). Δεν επιτρέπεται ο ενδιαφερόμενος να άγεται αιφνιδίως προ τετελεσμένου γεγονότος το οποίο, κατ’ ουσίαν, προδικάζει εν πολλοίς την κατάστασή του, χωρίς να του έχει δοθεί προηγουμένως η ευκαιρία να εκφράσει τις απόψεις του.
82.
Καθόσον ο GM φαίνεται ότι μετείχε σε αμφότερες τις διαδικασίες ενεργώντας και τις δύο φορές για ίδιο λογαριασμό, δεν προκύπτουν τα διαρθρωτικά ζητήματα που συνδέονται με τη μη ταύτιση των μετεχόντων στις διάφορες διαδικασίες (
37
). Το κατά πόσον στη συγκεκριμένη περίπτωση έγιναν σεβαστά τα δικαιώματά του άμυνας σε κάθε μία από τις δύο δέσμες διαδικασιών είναι ζήτημα που θα κριθεί από το αιτούν δικαστήριο.
3.
Τελική παρατήρηση
83.
Θεωρώ απαραίτητο να επισημάνω ότι οι παρούσες προτάσεις ουδόλως θέτουν υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα του εθνικού δικαίου να επεκτείνει το δεσμευτικό αποτέλεσμα των διοικητικών αποφάσεων οι οποίες έχουν καταστεί απρόσβλητες και σε άλλες διαδικασίες. Επαναλαμβάνω ότι είναι αρκετά σύνηθες μια απόφαση να αποτελέσει τη βάση άλλης απόφασης ή να ληφθεί υπόψη σε άλλη διαδικασία (
38
). Πράγματι, αρκετά συχνά η αποτελεσματικότητα της Διοικήσεως σε συνδυασμό με την ισότητα και την προβλεψιμότητα της διοικητικής δράσεως συνηγορούν υπέρ της επεκτάσεως ορισμένων διαπιστώσεων και σε άλλες διαδικασίες (
39
).
84.
Η επιλογή του αν και με ποιον τρόπο η εσωτερική έννομη τάξη αναγνωρίζει δεσμευτική ισχύ σε απρόσβλητες αποφάσεις της Διοικήσεως απόκειται στα κράτη μέλη στο πλαίσιο της διαδικαστικής τους αυτονομίας. Η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά το δίκαιο της Ένωσης περιορίζει την εν λόγω αυτονομία μόνο στο βαθμό που είναι απαραίτητος για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων αυτών (
40
).
85.
Είναι επίσης σαφές ότι τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να θεσπίσουν σύστημα διοικητικών αποφάσεων στο πλαίσιο του οποίου η ίδια η διοικητική αρχή πληροί τα κριτήρια του «δικαστηρίου» κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη. Ωστόσο, βάσει του δικαίου της Ένωσης, όταν πρόκειται για δικαιώματα που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, ο (δικαστικός) έλεγχος των αποφάσεων μιας τέτοιας διοικητικής αρχής μετατίθεται στο αμέσως ανώτερο σκαλοπάτι που συνιστούν τα αρμόδια εθνικά δικαστήρια.
86.
Στο πλαίσιο αυτό, οι παρούσες προτάσεις απλώς επισημαίνουν ότι ο συγκεκριμένος συνδυασμός θεσμικών και διαδικαστικών επιλογών του εθνικού νομοθέτη είναι προβληματικός για δύο λόγους. Πρώτον, στο πλαίσιο της προκαταρκτικής διαδικασίας οι μετέχοντες σε αυτήν πρέπει σε κάποιο στάδιο να έχουν τη δυνατότητα να προσβάλουν την προκαταρκτική απόφαση ενώπιον δικαστηρίου «πλήρους δικαιοδοσίας», εφόσον το επιθυμούν. Δεύτερον, η προστασία (εκ φύσεως) υποκειμενικών δικαιωμάτων δεν επιτρέπει τον «κατ’ αντιπροσώπευση καταλογισμό» στο πλαίσιο διαφορετικών διοικητικών διαδικασιών, στις οποίες η υπόθεση του εκάστοτε ενδιαφερόμενου έχει εν μέρει κριθεί εκ των προτέρων βάσει διαπιστώσεων σχετικά με τη συμπεριφορά του οι οποίες έγιναν σε προηγούμενη διαδικασία στην οποία αυτός δεν μετείχε.
V. Πρόταση
87.
Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) ως εξής:
Τα άρθρα 4 και 17 της οδηγίας 2004/25/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα δικαιώματα άμυνας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται στην εφαρμογή εθνικών διαδικαστικών κανόνων οι οποίοι έχουν ως αποτέλεσμα να παρεμποδίζουν τους ενδιαφερόμενους από το να ασκήσουν πλήρως τα δικαιώματα άμυνάς τους στο πλαίσιο μεταγενέστερης διαδικασίας διώξεως διοικητικών παραβάσεων ποινικού χαρακτήρα κατά την οποία κρίνεται η υποκειμενική ευθύνη για παράβαση προβλεπόμενη από την οδηγία 2004/25 ή οι οποίοι δεν παρέχουν στους ενδιαφερόμενους δυνατότητα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά την έννοια του άρθρου 47, παράγραφος 1, του Χάρτη.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς (ΕΕ 2004, L 142, σ. 12).
(
3
)	Άρθρο 22a, σημείο 1, του ÜbG.
(
4
)	Σύμφωνα με τα άρθρα 33 και 35 του ÜbG.
(
5
)	Όπως κατά κανόνα προϋποθέτει το εθνικό δίκαιο σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο –βλ. σημείο 17 των παρουσών προτάσεων.
(
6
)	Βλ. αποφάσεις της 22ας Οκτωβρίου 2013, Sabou (C-276/12, EU:C:2013:678, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 17ης Δεκεμβρίου 2015, WebMindLicenses (C-419/14, EU:C:2015:832, σκέψη 84), και της 16ης Οκτωβρίου 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
7
)	Αποφάσεις της 19ης Φεβρουαρίου 2009, Kamino International Logistics (C-376/07, EU:C:2009:105, σκέψεις 42 και 43), της 5ης Νοεμβρίου 2014, Mukarubega (C-166/13, EU:C:2014:2336, σκέψη 47), και της 16ης Οκτωβρίου 2019, Glencore Agriculture Hungary (C‑189/18, EU:C:2019:861, σκέψη 41).
(
8
)	Αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, Akzo Nobel Chemicals και Akcros Chemicals κατά Επιτροπής (C-550/07 P, EU:C:2010:512, σκέψη 92 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 5ης Μαρτίου 2015, Επιτροπή κ.λπ. κατά Versalis κ.λπ. (C-93/13 και C-123/13 P, EU:C:2015:150, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 6ης Οκτωβρίου 2020, Bank Refah Kargaran κατά Συμβουλίου (C-134/19 P, EU:C:2020:793, σκέψη 56).
(
9
)	Βλ.. αποφάσεις της 26ης Σεπτεμβρίου 2013, Texdata Software (C-418/11, EU:C:2013:588, σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 17ης Μαρτίου 2016, Bensada Benallal (C-161/15, EU:C:2016:175, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
10
)	Πρβλ. αποφάσεις της 22ας Νοεμβρίου 2012, M. (C-277/11, EU:C:2012:744, σκέψη 90), της 16ης Οκτωβρίου 2019, Glencore Agriculture Hungary (C-189/18, EU:C:2019:861, σκέψεις 47 έως 49), και της 2ας Φεβρουαρίου 2021, Consob (C-481/19, EU:C:2021:84, σκέψεις 42 και 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
11
)	Αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Γαλλία κατά People’s Mojahedin Organization of Iran (C-27/09 P, EU:C:2011:853, σκέψη 65 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 5ης Νοεμβρίου 2014, Mukarubega (C-166/13, EU:C:2014:2336, σκέψη 47), και της 16ης Οκτωβρίου 2019, Glencore Agriculture Hungary (C-189/18, EU:C:2019:861, σκέψη 41).
(
12
)	Απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2010, Σουηδία κ.λπ. κατά API και Επιτροπής (C-514/07 P, C‑528/07 P και C-532/07 P, EU:C:2010:541, σκέψη 88 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
13
)	Απόφαση της 30ής Ιουνίου 2016, Toma και Biroul Executorului Judecătoresc Horațiu-Vasile Cruduleci (C-205/15, EU:C:2016:499, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
14
)	Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014, Sánchez Morcillo και Abril García (C-169/14, EU:C:2014:2099, σκέψη 49).
(
15
)	Αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 2018, Minister for Justice and Equality (Ελλείψεις του δικαστικού συστήματος) (C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, σκέψη 67), και της 24ης Ιουνίου 2019, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Ανεξαρτησία του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C-619/18, EU:C:2019:531, σκέψη 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
16
)	Πρβλ. απόφαση της 2ας Φεβρουαρίου 2021, Consob (C-481/19, EU:C:2021:84, σκέψεις 42 και 43). Βλ., επίσης, απόφαση του ΕΔΔΑ της 10ης Δεκεμβρίου 2020, Edizioni del Roma Societa Cooperativa A.R.L. και Edizioni del Roma S.R.L. κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2020:1210JUD006895413, § 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
17
)	Πρβλ. αποφάσεις της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Centraal Israëlitisch Consistorie van België κ.λπ. (C-336/19, EU:C:2020:1031, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 2ας Φεβρουαρίου 2021, Consob (C-481/19, EU:C:2021:84, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
18
)	Πρβλ. απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής (C-67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψεις 43 έως 46). Βλ., επίσης, απόφαση του ΕΔΔΑ της 10ης Δεκεμβρίου 2020, Edizioni del Roma Societa Cooperativa A.R.L. και Edizioni del Roma S.R.L. κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2020:1210JUD006895413, § 90 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
19
)	Απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C-64/16, EU:C:2018:117, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ως προς την «εσωτερική» πτυχή της ανεξαρτησίας, πρβλ. απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2019, Α.Κ. κ.λπ., (Ανεξαρτησία του πειθαρχικού τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου) (C-585/18, C-624/18 και C-625/18, EU:C:2019:982, σκέψη 122).
(
20
)	Αποφάσεις της 6ης Νοεμβρίου 2012, Otis κ.λπ. (C-199/11, EU:C:2012:684, σκέψη 49), και της 16ης Μαΐου 2017, Berlioz Investment Fund (C-682/15, EU:C:2017:373, σκέψεις 54 έως 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
21
)	Πρβλ. απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2006, Wilson (C-506/04, EU:C:2006:587, σκέψη 61). Βλ., επίσης, αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 18ης Ιανουαρίου 2000, Pesti και Frodl κατά Αυστρίας (CE:ECHR:2000:0118DEC002761895, § 4 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 22ας Νοεμβρίου 1985, Bryan κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:1995:1122JUD001917891, § 47).
(
22
)	Πρβλ. απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2006, Wilson (C-506/04, EU:C:2006:587, σκέψεις 61 και 62). Βλ., επίσης, απόφαση του ΕΔΔΑ της 27ης Οκτωβρίου 2009, Crompton κατά Ηνωμένου Βασιλείου (CE:ECHR:2009:1027JUD004250905, §§ 70 έως 73).
(
23
)	Βλ., επί παραδείγματι, αποφάσεις της 9ης Ιουνίου 2011, Ευρωπαϊκή Δυναμική κατά ΕΚΤ (C‑401/09 P, EU:C:2011:370, σκέψη 49), και της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, Fliesen-Zentrum Deutschland (C-687/13, EU:C:2015:573, σκέψη 73). Βλ. επίσης, πιο πρόσφατα, απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2019, Zhejiang Jndia Pipeline Industry κατά Επιτροπής (T-228/17, EU:T:2019:619, σκέψη 36).
(
24
)	Απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2014, Mukarubega (C-166/13, EU:C:2014:2336, σκέψεις 46 και 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
25
)	Βλ. σημείο 48 των παρουσών προτάσεων.
(
26
)	Βλ. σημείο 47 των παρουσών προτάσεων.
(
27
)	Βλ., επί παραδείγματι, απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, RTL Belgium (C-517/09, EU:C:2010:821, σκέψεις 38 έως 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
28
)	Πρβλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2020, Banco de Santander (C-274/14, EU:C:2020:17, σκέψη 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση του ΕΔΔΑ της 10ης Δεκεμβρίου 2020, Edizioni del Roma Societa Cooperativa A.R.L. και Edizioni del Roma S.R.L. κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2020:1210JUD006895413, § 64).
(
29
)	Βλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2020, Banco de Santander (C-274/14, EU:C:2020:17, σκέψεις 72 έως 77).
(
30
)	Όπ.π. (σκέψη 42).
(
31
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, τη νομολογία σχετικά με το παραδεκτό αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως που υποβάλλονται από διάφορα (ελεγκτικά ή οιονεί δικαστικά) τμήματα φορέων της Δημόσιας Διοίκησης, όπως ενδεικτικά αποφάσεις της 31ης Μαΐου 2005, ΣΥΦΑΙΤ κ.λπ. (C‑53/03, EU:C:2005:333, σκέψεις 31 έως 37), ή της 30ής Μαΐου 2002, Schmid (C‑516/99, EU:C:2002:313, σκέψεις 34 έως 38).
(
32
)	Βλ., αναλυτικότερα, σημείο 29 των παρουσών προτάσεων.
(
33
)	Βλ., συναφώς, άρθρο 30a, παράγραφοι 1 και 2, του ÜbG. Βλ. αντιθέτως, επί παραδείγματι, την προβλεπόμενη στο γερμανικό δίκαιο διαδικασία ελέγχου αποφάσεων της Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (γερμανικής ομοσπονδιακής αρχής εποπτείας των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών), η οποία εξασφαλίζει την εξέταση τόσο νομικών όσο και πραγματικών ζητημάτων. Βλ. άρθρο 48 του Wertpapiererwerbs- und Übernahmegesetz (γερμανικού νόμου περί αποκτήσεως κινητών αξιών και εξαγορών).
(
34
)	Άρθρο 35, παράγραφος 3, του ÜbG.
(
35
)	Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Glencore Agriculture Hungary (C-189/18, EU:C:2019:462, σημείο 39).
(
36
)	Βλ. σημείο 44 των παρουσών προτάσεων.
(
37
)	Βλ. σημεία 54 έως 60 των παρουσών προτάσεων.
(
38
)	Όσον αφορά τον ΦΠΑ, βλ., επί παραδείγματι, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2015, WebMindLicenses (C-419/14, EU:C:2015:832, σκέψεις 68 και 90). Βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση Glencore Agriculture Hungary (C-189/18, EU:C:2019:462, σημείο 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
39
)	Εντούτοις, η επίκληση λόγων διοικητικής αποτελεσματικότητας δεν είναι δυνατόν να αποτελέσει το αβγό του Κολόμβου για τον περιορισμό της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Πρβλ. απόφαση της 30ής Ιουνίου 2011, Zeturf (C-212/08, EU:C:2011:437, σκέψη 48).
(
40
)	Πρβλ. απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2015, Klausner Holz Niedersachsen (C-505/14, EU:C:2015:742, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).