62025CJ0116
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 23 kwietnia 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Zabezpieczenie społeczne – Pracownicy migrujący – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Świadczenia z tytułu bezrobocia – Obliczanie – Artykuł 62 ust. 1 i 2 – Ostatnie zatrudnienie lub praca na własny rachunek wykonywane na podstawie ustawodawstwa danego państwa członkowskiego – Artykuł 62 ust. 3 – Miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia z tytułu bezrobocia w państwie członkowskim innym niż „właściwe państwo członkowskie” – Zasada obliczania, która nie polega na tym, że uwzględnia „wyłącznie” wynagrodzenie lub dochód zawodowy otrzymywane przez zainteresowanego z tytułu jego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek – Uregulowania krajowe przewidujące inną zasadę obliczania dla osób, których miejsce ostatniego zatrudnienia znajdowało się w innym państwie członkowskim
W sprawie C‑116/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Administrativen sad – Blagoevgrad (sąd administracyjny w Błagojewgradzie, Bułgaria) postanowieniem z dnia 3 lutego 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 lutego 2025 r., w postępowaniu:
Ts.E.S.
przeciwko
Direktor na Teritorialno podelenie na Natsionalnia osiguritelen institut – Blagoevgrad,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: I. Ziemele, prezes izby, F. Biltgen (sprawozdawca), prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki sędziego szóstej izby, i A. Kumin, sędzia,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Ts.E.S. – D. Grozdanova oraz K. Spiriev, advokati,
–
w imieniu rządu bułgarskiego – T. Mitova oraz T. Tsingileva, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B.‑R. Killmann oraz G. Koleva, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 62 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2013, L 188, s. 10; Dz.U. 2020, L 338, s. 18), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z dnia 16 września 2009 r. (Dz.U. 2009, L 284, s. 43) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Ts.E.S., obywatelką bułgarską, a Direktor na Teritorialno podelenie na Natsionalnia osiguritelen institut – Blagoevgrad (dyrektorem regionalnego oddziału krajowego zakładu ubezpieczeń społecznych w Błagojewgradzie, Bułgaria) w przedmiocie wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia, które ten ostatni przyznał Ts.E.S. na podstawie nowego przepisu wprowadzonego do prawa bułgarskiego w celu obliczania wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia nabytych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Zgodnie z motywami 1, 4 i 45 rozporządzenia nr 883/2004:
(1)
Zasady mające na celu koordynację w zakresie zabezpieczenia społecznego wpisują się w ramy swobodnego przepływu osób oraz powinny z tego tytułu przyczyniać się do podniesienia poziomu życia tych osób i warunków zatrudnienia.
[…]
(4)
Niezbędne jest uwzględnienie szczególnych cech ustawodawstwa krajowego w zakresie zabezpieczenia społecznego i stworzenie jedynie systemu koordynacji.
[…]
(45)
Jako że cel proponowanego działania, to znaczy środków koordynujących, które mają gwarantować, że prawo do swobodnego przepływu osób będzie wykonywane skutecznie, nie może być osiągnięty przez państwa członkowskie w stopniu wystarczającym i wobec tego, ze względu na skalę i skutki tego działania może być lepiej osiągnięty na szczeblu Wspólnoty, Wspólnota może przyjmować środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w artykule 5 traktatu […]”.
4
Artykuł 1 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, przewiduje:
„[…]
j)
określenie »zamieszkanie« oznacza miejsce, w którym osoba zwykle przebywa;
[…]”.
5
Artykuł 62 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Ustalanie wysokości świadczeń”, stanowi:
„1.   Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo przewiduje ustalanie wysokości świadczeń na podstawie wysokości poprzedniego wynagrodzenia lub dochodu zawodowego, bierze pod uwagę wyłącznie wynagrodzenie lub dochód zawodowy, któr[e] zainteresowany otrzymywał z tytułu swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek na podstawie wspomnianego ustawodawstwa.
2.   Przepisy ust. 1 mają także zastosowanie w przypadkach, w których ustawodawstwo stosowane przez instytucję właściwą przewiduje szczególny okres odniesienia do celów ustalania wynagrodzenia, które służy za podstawę wyliczania świadczeń oraz kiedy przez całość lub przez część tego okresu zainteresowany podlegał ustawodawstwu innego państwa członkowskiego.
3.   W drodze odstępstwa od przepisów ust. 1 i 2 w odniesieniu do bezrobotnych objętych przepisami art. 65 ust. 5 lit. a) instytucja miejsca zamieszkania bierze pod uwagę wynagrodzenie lub dochód zawodowy, któr[e] zainteresowany otrzymywał w państwie członkowskim, którego ustawodawstwu podlegał w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek zgodnie z przepisami rozporządzenia wykonawczego”.
6
Artykuł 65 owego rozporządzenia, zatytułowany „Bezrobotni, którzy zamieszkiwali w państwie członkowskim innym niż państwo właściwe”, przewiduje:
„[…]
2.   Całkowicie bezrobotny, który w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek miał miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim niż właściwe państwo członkowskie i który nadal mieszka w tym państwie lub powróci do tego państwa, pozostaje w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania. Bez uszczerbku dla przepisów art. 64 całkowicie bezrobotny może, dodatkowo, pozostawać w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa, w którym wykonywał swą ostatnią pracę najemną lub pracę na własny rachunek.
Bezrobotny niebędący pracownikiem przygranicznym, który nie powraca do państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, oddaje się do dyspozycji służb zatrudnienia na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu podlegał ostatnio.
3.   Bezrobotny, o którym mowa w ust. 2 zdanie pierwsze, rejestruje się jako poszukujący pracy w urzędach zatrudnienia państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, podporządkowuje się organizowanej przez nie procedurze kontrolnej oraz przestrzega warunków określonych na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego. Jeżeli decyduje się on także na rejestrację jako poszukujący pracy w państwie członkowskim, w którym wykonywał swą ostatnią pracę najemną lub pracę na własny rachunek, przestrzega on zobowiązań mających zastosowanie w tym państwie.
4.   Wprowadzenie w życie ust. 2 zdanie drugie oraz ust. 3 zdanie drugie, jak również ustaleń dotyczących wymiany informacji, współpracy i wzajemnej pomocy między urzędami i instytucjami państwa członkowskiego, w którym bezrobotny ma miejsce zamieszkania i państwa członkowskiego, w którym był on ostatnio zatrudniony, określają przepisy rozporządzenia wykonawczego.
5.
a)
Bezrobotny, o którym mowa w ust. 2 zdanie pierwsze i drugie, otrzymuje świadczenia zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym ma on miejsce zamieszkania, tak jak gdyby podlegał temu ustawodawstwu w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Świadczenia te udzielane są przez instytucję miejsca zamieszkania.
[…]”.
Prawo bułgarskie
7
Artykuł 54a Kodeks za sotsialno osiguryavane [kodeksu ubezpieczeń społecznych (DV nr 110 z dnia 17 grudnia 1999 r.), w brzmieniu zmienionym (DV nr 67 z dnia 9 sierpnia 2024 r.)], obowiązującego od dnia 13 sierpnia 2024 r. (zwanego dalej „KSO”), zatytułowany „Prawo do świadczeń z tytułu bezrobocia”, stanowi:
„Prawo do świadczeń z tytułu bezrobocia przysługuje osobom, w odniesieniu do których składki na ubezpieczenie na rzecz Funduszu »Bezrobocie« były opłacone lub były należne przez co najmniej 12 miesięcy w okresie 18 miesięcy poprzedzających ustanie podlegania ubezpieczeniu i które:
1.
zostały zarejestrowane jako bezrobotne w urzędzie pracy;
2.
nie nabyły prawa do emerytury z tytułu okresu ubezpieczenia i wieku w Bułgarii lub emerytury z tytułu osiągniętego wieku w innym państwie lub nie otrzymują emerytury w obniżonej wysokości określonej w art. 68a lub emerytury zawodowej określonej w art. 168;
3.
nie wykonują działalności zawodowej, w odniesieniu do której podlegałyby obowiązkowemu ubezpieczeniu na mocy tego kodeksu lub ustawodawstwa innego państwa, z wyjątkiem osób określonych w art. 114a ust. 1 Kodeks na truda [(kodeksu pracy) (DV nr 26 z dnia 1 kwietnia 1986 r.; DV nr 27 z dnia 4 kwietnia 1986 r.)]”.
8
Artykuł 54b KSO, zatytułowany „Wysokość świadczeń z tytułu bezrobocia”, przewiduje w ust. 1, 5 i 8:
„(1)   Dzienna wysokość świadczenia z tytułu bezrobocia wynosi 60 % przeciętnego dziennego wynagrodzenia albo przeciętnego dziennego dochodu stanowiącego podstawę wymiaru składek, od którego składki na Fundusz »Bezrobocie« były należne lub zostały opłacone za 24 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc ustania podlegania ubezpieczeniu, i nie może być niższa od minimalnej dziennej kwoty świadczenia ani wyższa od maksymalnej dziennej kwoty świadczenia z tytułu bezrobocia.
[…]
(5)   Miesięczna wysokość świadczenia z tytułu bezrobocia jest ustalana poprzez pomnożenie kwoty określonej zgodnie z ust. 1 przez liczbę dni roboczych w miesiącu, którego świadczenie dotyczy.
[…]
(8)   Jeżeli okres, o którym mowa w ust. 1, na podstawie którego ustala się przeciętne dzienne wynagrodzenie albo przeciętny dzienny dochód stanowiący podstawę wymiaru składek, lub miesiąc, w którym ustaje podleganie ubezpieczeniu, obejmuje okresy ubezpieczenia ukończone zgodnie z ustawodawstwem państwa stosującego przepisy Unii Europejskiej dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do celów obliczenia wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia uwzględnia się, co następuje:
1.
dochody otrzymywane przez daną osobę w okresie jej ostatniego zatrudnienia;
2.
wszystkie dochody otrzymywane w Bułgarii […] oraz dochody otrzymywane w innych państwach, do których mają zastosowanie przepisy Unii Europejskiej dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w okresie 24 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc ustania podlegania ubezpieczeniu”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
9
Skarżąca w postępowaniu głównym, Ts.E.S., jest obywatelką bułgarską, która stale zamieszkuje w Bułgarii, gdzie znajduje się jej ośrodek interesów życiowych.
10
Do końca maja 2024 r. wykonywała ona pracę najemną w Bułgarii. W czerwcu 2024 r. przeprowadziła się tymczasowo do Hiszpanii, gdzie w okresie od dnia 7 czerwca do dnia 13 lipca 2024 r. – w łącznym wymiarze 28 dni – wykonywała u pracodawcy hiszpańskiego pracę sezonową, za którą otrzymała wynagrodzenie w wysokości 2590,80 EUR.
11
Od dnia 14 lipca 2024 r. skarżąca w postępowaniu głównym była całkowicie bezrobotna i powróciła do Bułgarii, gdzie w dniu 2 sierpnia 2024 r. złożyła do właściwych organów bułgarskich wniosek o przyznanie świadczenia z tytułu bezrobocia.
12
Decyzją z dnia 13 września 2024 r. Teritorialno podelenie na Natsionalnia osiguritelen institut – Blagoevgrad (regionalny oddział krajowego zakładu ubezpieczeń społecznych w Błagojewgradzie, Bułgaria) uwzględnił ten wniosek i przyznał skarżącej w postępowaniu głównym prawo do świadczenia z tytułu bezrobocia w wysokości 29,71 lewów bułgarskich (BGN) (około 15 EUR) za okres od dnia 25 lipca 2024 r. do dnia 22 lipca 2025 r.
13
Kwota ta została określona na podstawie wszystkich dochodów podlegających składce otrzymywanych przez skarżącą w postępowaniu głównym w ciągu 24 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc zaprzestania opłacania składek, a mianowicie za okres od dnia 1 lipca 2022 r. do dnia 13 lipca 2024 r., co stanowiło łącznie kwotę 25154,03 BGN (około 12860 EUR), obejmujących zarówno wynagrodzenia otrzymywane w okresie zatrudnienia i podlegania ubezpieczeniu w ramach jej ostatniego zatrudnienia w Hiszpanii, jak i wszelkie inne dochody podlegające obowiązkowi opłacania składek związane z wcześniejszymi okresami zatrudnienia i podlegania ubezpieczeniu w Bułgarii przypadającymi na ten 24‑miesięczny okres.
14
Uwzględniając, że w okresie 24 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc ustania podlegania ubezpieczeniu skarżąca ukończyła okresy zatrudnienia i podlegania ubezpieczeniu zarówno na podstawie ustawodawstwa bułgarskiego, jak i na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, Teritorialno podelenie na Natsionalnia osiguritelen institut – Blagoevgrad (regionalny oddział krajowego zakładu ubezpieczeń społecznych w Błagojewgradzie) zastosował art. 54b ust. 8 KSO. Przepis ten, który wszedł w życie w dniu 13 sierpnia 2024 r., stanowi odstępstwo od metody obliczania wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia przewidzianej w art. 54b ust. 1 KSO mającej zastosowanie do osób, które wykonywały w owym okresie 24 miesięcy pracę najemną lub pracę na własny rachunek wyłącznie w Bułgarii.
15
W następstwie oddalenia – decyzją dyrektora regionalnego oddziału krajowego zakładu ubezpieczeń społecznych w Błagojewgradzie z dnia 16 października 2024 r. – jej odwołania w postępowaniu administracyjnym od decyzji wskazanej w pkt 12 niniejszego wyroku, skarżąca w postępowaniu głównym wniosła skargę do Administrativen sad – Blagoevgrad (sądu administracyjnego w Błagojewgradzie, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, podnosząc w ramach tego środka zaskarżenia, że art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004, który przewiduje „uwzględnienie” wynagrodzenia otrzymywanego przez zainteresowaną osobę w państwie członkowskim, którego ustawodawstwu podlegała w okresie ostatniego zatrudnienia, nie ma do niej zastosowania. Twierdzi ona natomiast, że jej sytuacja jest objęta zakresem art. 62 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, który wymaga, aby do celów obliczenia wysokości świadczenia z tytułu bezrobocia „uwzględniono wyłącznie” wynagrodzenie otrzymywane z tytułu ostatniego zatrudnienia zainteresowanej.
16
Sąd odsyłający wyjaśnia, że do czasu wejścia w życie nowej zasady dotyczącej obliczania wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia nabytych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, określonej w art. 54b ust. 8 KSO, art. 62 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 był interpretowany w sposób jednolity w orzecznictwie krajowym w ten sposób, że obliczenie wysokości świadczenia z tytułu bezrobocia powinno opierać się wyłącznie na wynagrodzeniu lub dochodzie otrzymywanym z tytułu ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Jednakże od czasu przyjęcia tej nowej zasady niektóre sądy krajowe odstąpiły od dotychczasowego orzecznictwa i uznały, że ponieważ rozporządzenie nr 883/2004 ma jedynie na celu koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, nie ustanawiając ogólnego systemu zabezpieczenia społecznego, państwa członkowskie zachowują kompetencję do określania warunków nabycia prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji sądy te uważają obecnie, że art. 62 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia nie wymaga, aby państwa członkowskie ustalały wysokość świadczeń z tytułu bezrobocia, biorąc pod uwagę wyłącznie wynagrodzenie lub dochód otrzymywany z tytułu ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, niezależnie od ustawodawstwa państwa członkowskiego, na podstawie którego praca ta była wykonywana.
17
Sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności art. 54b ust. 8 KSO z art. 62 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004.
18
Z jednej strony Trybunał orzekł w pkt 32–37 wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r., Bundesagentur für Arbeit (C‑29/19, EU:C:2020:36), że ten przepis rozporządzenia nr 883/2004, interpretowany w świetle prawa do swobodnego przepływu pracowników, ustanawia – w zakresie obliczania świadczeń z tytułu bezrobocia – obowiązek uwzględnienia wyłącznie wynagrodzenia otrzymywanego z tytułu ostatniego zatrudnienia przez pracownika, który podlegał ustawodawstwu więcej niż jednego państwa członkowskiego.
19
Z drugiej strony, ustanawiając zasadę obliczania świadczeń z tytułu bezrobocia, która stanowi odstępstwo od zasady przewidzianej w art. 54b ust. 1 KSO, w sytuacji gdy część lub całość okresu odniesienia została ukończona na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, art. 54b ust. 8 KSO może okazać się niezgodny z art. 62 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004.
20
W tych okolicznościach Administrativen sad – Blagoevgrad (sąd administracyjny w Błagojewgradzie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 62 ust. 1 i 2 [rozporządzenia nr 883/2004] należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on temu, aby obliczanie wysokości zasiłków dla bezrobotnych opierało się wyłącznie na wynagrodzeniu w ostatnim okresie zatrudnienia, jeżeli ustawodawstwo państwa członkowskiego, które stosuje właściwa instytucja, przewiduje pewien okres wymagany do ustalenia podstawy obliczania zasiłków, a ostatni okres zatrudnienia zainteresowanej osoby jest krótszy niż ten okres, ale wszystkie lub część okresów zatrudnienia zostały ukończone na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego?
2)
Czy art. 62 ust. 1 i 2 [rozporządzenia nr 883/2004] należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, które przewidują różne zasady obliczania wysokości zasiłków dla bezrobotnych w zależności od tego, czy okresy zatrudnienia wymagane przez stosowne ustawodawstwo zostały w całości ukończone na podstawie tego ustawodawstwa lub czy wymagane okresy zatrudnienia zostały w całości lub w części ukończone na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
21
Poprzez swoje dwa pytania sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 62 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004.
22
W tym względzie należy zauważyć, że z samego brzmienia tego przepisu wynika, iż ustanawia on zasadę obliczania świadczeń z tytułu bezrobocia mającą zastosowanie do sytuacji osoby, która ostatnio wykonywała pracę najemną lub pracę na własny rachunek na podstawie ustawodawstwa właściwej instytucji państwa członkowskiego.
23
Co się tyczy świadczeń z tytułu bezrobocia, do których osoba ta jest uprawniona, przyznawanych przez właściwą instytucję wspomnianego państwa członkowskiego, art. 62 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, że właściwa instytucja państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo przewiduje, że obliczenie wysokości świadczeń opiera się na wysokości wcześniejszego wynagrodzenia lub dochodu zawodowego, bierze pod uwagę „wyłącznie wynagrodzenie lub dochód zawodowy, któr[e] zainteresowany otrzymywał z tytułu swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek”, przy czym ta zasada obliczania ma zastosowanie również w przypadku, gdy stosowane ustawodawstwo przewiduje okres odniesienia.
24
Natomiast w odniesieniu do osób całkowicie bezrobotnych, które w okresie ostatniego zatrudnienia lub wykonywania pracy na własny rachunek zamieszkiwały w państwie członkowskim innym niż właściwe państwo członkowskie i nadal tam zamieszkują lub powracają do tego samego państwa członkowskiego w rozumieniu art. 65 ust. 2 zdania pierwsze i drugie rozporządzenia nr 883/2004, o którym mowa w art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia, należy uściślić, że art. 62 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia przewiduje odstępstwo od zasad obliczania określonych w art. 62 ust. 1 i 2.
25
W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, że skarżąca w postępowaniu głównym wykonywała ostatnią pracę najemną na podstawie ustawodawstwa innego niż to, na podstawie którego korzysta ze świadczeń z tytułu bezrobocia. Wykonywała ona bowiem swą ostatnią pracę najemną w Hiszpanii na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego, podczas gdy prawo do świadczeń z tytułu bezrobocia przyznano jej w Bułgarii na podstawie ustawodawstwa tego ostatniego państwa członkowskiego.
26
Po drugie, sąd odsyłający wskazuje, że skarżąca w postępowaniu głównym zamieszkuje na stałe w Bułgarii, gdzie znajduje się jej ośrodek interesów życiowych. Żadna informacja zawarta w aktach sprawy przedłożonych Trybunałowi nie pozwala uznać, że skarżąca w postępowaniu głównym w okresie odpowiadającym jej ostatniemu zatrudnieniu lub po jego ustaniu zmieniła swoje miejsce zamieszkania i przeprowadziła się z Bułgarii do Hiszpanii.
27
W tych okolicznościach wydaje się, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, że w czasie jej ostatniego zatrudnienia w Hiszpanii skarżąca w postępowaniu głównym zamieszkiwała w Bułgarii, a po zaprzestaniu wykonywania tej pracy nadal zamieszkiwała na terytorium tego państwa członkowskiego, to jest w państwie członkowskim innym niż państwo jej ostatniego zatrudnienia, w związku z czym zasada obliczania określona w art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 może mieć zastosowanie do jej sytuacji.
28
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W takim kontekście Trybunał może wziąć pod rozwagę przepisy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu [wyroki: z dnia 20 marca 1986 r., Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, pkt 9; z dnia 11 grudnia 2025 r., Staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport (Papierosy elektroniczne), C‑665/24, EU:C:2025:960, pkt 37].
29
W związku z tym należy uznać, że poprzez swoje dwa pytania sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004.
W przedmiocie pytania pierwszego
30
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 65 ust. 2 zdania pierwsze i drugie oraz art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, jako państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, na mocy których nie ustala się wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia należnych osobie, która ukończyła część lub całość okresu odniesienia przewidzianego przez ustawodawstwo tego państwa członkowskiego, do celów obliczenia świadczeń z tytułu bezrobocia nabytych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, to jest państwa członkowskiego ostatniego zatrudnienia, biorąc pod uwagę „wyłącznie” wynagrodzenie lub dochód zawodowy otrzymywane przez tę osobę z tytułu ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek wykonywanych na podstawie ustawodawstwa tego innego państwa członkowskiego.
31
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (wyroki: z dnia 6 października 1982 r., Cilfit, 283/81, EU:C:1982:335, pkt 20; z dnia 11 grudnia 2025 r., GKV‑Spitzenverband, C‑743/23, EU:C:2025:954, pkt 41).
32
W pierwszej kolejności – art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 stanowi, że do celów obliczenia wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia instytucja miejsca zamieszkania „bierze pod uwagę wynagrodzenie lub dochód zawodowy, któr[e] zainteresowany otrzymywał w państwie członkowskim, którego ustawodawstwu podlegał w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek”.
33
W drugiej kolejności – art. 62 ust. 1 i 2 przewiduje, jak przypomniano w pkt 23 niniejszego wyroku, że do celów obliczenia wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia właściwa instytucja państwa członkowskiego ostatniego zatrudnienia bierze pod uwagę „wyłącznie wynagrodzenie lub dochód zawodowy, któr[e] zainteresowany otrzymywał z tytułu swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek”, przy czym ta zasada obliczania ma zastosowanie również w przypadku, gdy stosowane przez właściwą instytucję ustawodawstwo przewiduje okres odniesienia.
34
W konsekwencji, podczas gdy art. 62 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia nakłada na właściwą instytucję państwa członkowskiego ostatniego zatrudnienia obowiązek uwzględnienia wyłącznie wynagrodzenia lub dochodu zawodowego otrzymywanych przez zainteresowanego z tytułu ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, brak takiego uściślenia w art. 62 ust. 3 oznacza, że instytucja miejsca zamieszkania jest zobowiązana do uwzględnienia – choć nie „wyłącznie” – wynagrodzenia lub dochodu działalności zawodowego otrzymywane przez bezrobotnego, o którym mowa w art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia, z tytułu jego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek.
35
W trzeciej kolejności, jak wynika z motywu 4 rozporządzenia nr 883/2004, rozporządzenie to uwzględnia szczególne cechy ustawodawstw krajowych w zakresie zabezpieczenia społecznego i ma na celu stworzenie jedynie systemu koordynacji. Ów cel nie wymaga, aby art. 62 ust. 3 tego rozporządzenia interpretować w ten sposób, że do celów obliczenia świadczeń przez państwo członkowskie miejsca zamieszkania ustanawia on obowiązek uwzględnienia wyłącznie wynagrodzenia lub dochodu zawodowego otrzymywanych przez zainteresowanego z tytułu jego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, i to mimo brzmienia tego przepisu oraz kontekstu, w który się on wpisuje, przedstawionych w pkt 32–34 niniejszego wyroku.
36
W każdym razie bezrobotny, o którym mowa w art. 65 ust. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, nie może powoływać się przed organami państwa członkowskiego miejsca zamieszkania na wykładnię art. 62 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia przyjętą przez Trybunał w wyroku z dnia 23 stycznia 2020 r., Bundesagentur für Arbeit (C‑29/19, EU:C:2020:36), na którą powołuje się sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Sprawa, w której zapadł ten wyrok, dotyczyła bowiem pracownika objętego zakresem stosowania tego rozporządzenia, który zamieszkiwał w państwie członkowskim, w którym wykonywał swoją ostatnią działalność zawodową i na podstawie ustawodawstwa którego korzystał ze świadczenia z tytułu bezrobocia. Taka sytuacja wchodziła w zakres zasady obliczania ustanowionej w art. 62 ust. 1 i 2 wspomnianego rozporządzenia i w konsekwencji różniła się od sytuacji, w której znajduje się skarżąca w postępowaniu głównym.
37
W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze powinna brzmieć następująco: art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 65 ust. 2 zdania pierwsze i drugie oraz art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, jako państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, na mocy których nie ustala się wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia należnych osobie, która ukończyła część lub całość okresu odniesienia przewidzianego przez ustawodawstwo tego państwa członkowskiego, do celów obliczenia świadczeń z tytułu bezrobocia nabytych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, to jest państwa członkowskiego ostatniego zatrudnienia, biorąc pod uwagę „wyłącznie” wynagrodzenie lub dochód zawodowy otrzymywane przez tę osobę z tytułu ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek wykonywanych na podstawie ustawodawstwa tego innego państwa członkowskiego.
W przedmiocie pytania drugiego
38
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 62 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują, do celów obliczenia świadczeń z tytułu bezrobocia, różne zasady w zależności od tego, czy osoby pozostające w sytuacji bezrobocia ukończyły cały okres odniesienia zgodnie z danym ustawodawstwem krajowym, czy też ukończyły część lub całość tego okresu odniesienia zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego.
39
W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że art. 54b ust. 8 KSO przewiduje, po pierwsze, że okres odniesienia obejmuje zarówno okresy zatrudnienia i okresy składkowe ukończone zgodnie z ustawodawstwem danego państwa członkowskiego, jak i okresy zatrudnienia i okresy składkowe ukończone zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, a po drugie, że jeżeli okres odniesienia obejmuje okresy zatrudnienia i okresy składkowe ukończone zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, do celów ustalenia wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia uwzględnia się dochody otrzymywane z tytułu ostatniego zatrudnienia oraz dochody otrzymywane na podstawie ustawodawstwa bułgarskiego i ustawodawstwa każdego innego państwa członkowskiego w ciągu 24 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc ustania podlegania ubezpieczeniu.
40
Otóż przepisy szczególne, które przepis prawa krajowego taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym przewiduje w odniesieniu do osób, które skorzystały z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się i których sytuacja jest objęta zasadą obliczania ustanowioną w art. 62 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004, uwzględniają zarówno okresy zatrudnienia ukończone zgodnie z ustawodawstwem danego państwa członkowskiego, jak i okresy zatrudnienia ukończone zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, z poszanowaniem celu wynikającego z motywów 1 i 45 tego rozporządzenia, jakim jest zagwarantowanie skutecznego wykonywania prawa do swobodnego przepływu osób. Zapewniają one ponadto, zgodnie ze wspomnianym art. 62 ust. 3, uwzględnienie wynagrodzenia lub dochodu zawodowego otrzymywanych z tytułu ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek wykonywanych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego.
41
W związku z powyższym odpowiedź na pytanie drugie powinna brzmieć: art. 62 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które przewidują, do celów obliczenia świadczeń z tytułu bezrobocia, różne zasady w zależności od tego, czy osoby pozostające w sytuacji bezrobocia ukończyły cały okres odniesienia na podstawie ustawodawstwa tego państwa, czy też ukończyły część lub całość tego okresu odniesienia na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego.
W przedmiocie kosztów
42
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 62 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z dnia 16 września 2009 r., w związku z art. 65 ust. 2 zdania pierwsze i drugie oraz ust. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, ze zmianami,
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, jako państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, na mocy których nie ustala się wysokości świadczeń z tytułu bezrobocia należnych osobie, która ukończyła część lub całość okresu odniesienia przewidzianego przez ustawodawstwo tego państwa członkowskiego, do celów obliczenia świadczeń z tytułu bezrobocia nabytych na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, to jest państwa członkowskiego ostatniego zatrudnienia, biorąc pod uwagę „wyłącznie” wynagrodzenie lub dochód zawodowy otrzymywane przez tę osobę z tytułu jej ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek wykonywanych na podstawie ustawodawstwa tego innego państwa członkowskiego.
2)
Artykuł 62 rozporządzenia nr 883/2004, zmienionego rozporządzeniem nr 988/2009,
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, które przewidują, do celów obliczenia świadczeń z tytułu bezrobocia, różne zasady w zależności od tego, czy osoby pozostające w sytuacji bezrobocia ukończyły cały okres odniesienia na podstawie ustawodawstwa tego państwa, czy też ukończyły część lub całość tego okresu odniesienia na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: bułgarski.