62022CJ0593
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla)
6 ta’ Lulju 2023 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Kamp ta’ applikazzjoni – Artikolu 1(2) – Esklużjoni tal-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari imperattivi – Kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija – Klawżoli dwar ir-riskju tal-kambju – Preżunzjoni ta’ għarfien tal-liġi”
Fil-Kawża C‑593/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunalul Specializat Cluj (il-Qorti Speċjalizzata ta’ Cluj, ir-Rumanija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑23 ta’ Mejju 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ Settembru 2022, fil-proċedura
FS,
WU
vs
First Bank SA,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla),
komposta minn M. Safjan, President tal-Awla, N. Piçarra u N. Jääskinen (Relatur), Imħallfin
Avukat Ġenerali: G. Pitruzzella,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal First Bank SA, minn D. Barbu u R. Muraru, avocaţi,
–
għall-Gvern Rumen, minn M. Chicu, E. Gane u O.‑C. Ichim, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Portugiż, minn P. Barros da Costa, A. Cunha, I. Gameiro u L. Medeiros, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Boitos u N. Ruiz García, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, FS u WU u, min-naħa l-oħra, First Bank SA, dwar il-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
It-tlettax-il premessa tad-Direttiva 93/13 tiddikjara:
“Billi d-disposizzjonijiet statutorji jew regolatorji ta’l-Istati Membri li jistabbilixxu direttament jew indirettament il-klawżoli tal-kuntratti tal-konsumatur huma preżunti li ma’ fihomx klawżoli inġusti; billi, għal dan il-għan, ma jidhirx li huwa meħtieġ li jiġu assoġġettati l-klawżoli li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u l-prinċipji jew id-disposizzjonijiet tal-konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom huma parti l-Istati Membri jew il-Komunità; billi f’dak ir-rigward il-kliem ‘disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji’ fl-Artikolu 1(2) ikopru wkoll ir-regoli li, skond il-liġi, għandhom jgħoddu bejn il-partijiet kontraenti sakemm ma twaqqfux xi arranġamenti oħra”.
4
L-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“Il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u d-disposizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom ikunu parti l-Istati Membri jew il-Komunità, b’mod partikolari fil-qasam tat-trasport, m’għandhomx ikunu suġġetti għad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva.”
Id‑dritt Rumen
5
L-Artikolu 970 tal-Codul civil (il-Kodiċi Ċivili), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwima fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili preċedenti”), kien jipprovdi:
“Il-ftehimiet għandhom jiġu eżegwiti in bona fide.
Huma jobbligaw mhux biss għal dak li huwa speċifikament imsemmi fihom, iżda wkoll għall-konsegwenzi kollha li jirriżultaw min-natura tal-obbligu skont l-ekwità, il-konswetudni jew il-liġi.”
6
L-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti kien jipprevedi:
“L-obbligu li jirriżulta minn self fi flus huwa dejjem biss dak tas-somma numerika li tissemma fil-kuntratt.
Jekk ikun hemm żieda jew tnaqqis fil-valur tal-munita qabel iż-żmien tal-ħlas, id-debitur għandu jagħti s-somma numerika mislufa u għandu jagħti din is-somma biss fil-munita viġenti fil-mument tal-ħlas.”
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
7
Fis‑17 ta’ Awwissu 2007, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, bħala konsumaturi, ikkonkludew ma’ Pireaus Bank Romania SA, li saret First Bank, kuntratt ta’ self fl-ammont ta’ 78180 franki Svizzeri (CHF) (madwar EUR 78500).
8
Konformement mal-klawżola li tinsab fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 6.3 tal-kuntratt ta’ self, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu obbligati jiddepożitaw, sa mhux iktar tard mid-data tal-iskadenza, l-ammont neċessarju għar-rimbors fil-kont kurrenti miftuħ ma’ First Bank, fil-munita indikata fl-iskeda tar-rimbors.
9
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali adixxew lill-Judecătoria Cluj-Napoca (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Cluj-Napoca, ir-Rumanija) b’rikors intiż, minn naħa, li jiġu ddikjarati inġusti u nulli l-klawżoli tal-kuntratt ta’ self li permezz tagħhom huma kellhom ibatu r-riskju tal-kambju. Min-naħa l-oħra, huma talbu li First Bank tiġi ordnata, bl-għan li jiġi stabbilit mill-ġdid il-bilanċ kuntrattwali, tikkalkola u tiġbor il-pagamenti mensili, l-interessi u l-kummissjonijiet b’riferiment għar-rata tal-kambju frank Svizzeru/leu Rumen indikata mill-Banca Națională a României (il-Bank Nazzjonali tar-Rumanija) fid-data tal-iffirmar tal-kuntratt, kemm retroattivament kif ukoll għall-futur, sar-rimbors tal-kreditu, bil-ħlas lura tal-ammonti mħallsa żejjed.
10
Permezz ta’ sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2018, dik il-qorti ċaħdet dan ir-rikors. Wara li rrilevat li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu qegħdin jikkontestaw l-assenza ta’ klawżola li tipproteġihom mir-riskju tal-kambju, hija enfasizzat li l-obbligu ta’ rimbors tas-self fil-munita li fiha ngħata kien jirrifletti l-prinċipju tan-nominaliżmu monetarju stabbilit fl-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti, b’tali mod li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma setgħux jinvokaw in-nuqqas ta’ għarfien tal-effetti ta’ dan l-obbligu li jirriżultaw mil-liġi stess.
11
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali appellaw minn din is-sentenza quddiem it-Tribunalul Specializat Cluj (il-Qorti Speċjalizzata ta’ Cluj, ir-Rumanija), il-qorti tar-rinviju, filwaqt li sostnew li l-qorti tal-ewwel istanza kienet applikat b’mod żbaljat il-prinċipju ta’ nominaliżmu monetarju stabbilit fl-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti u li First Bank kienet naqset milli twettaq l-obbligu ta’ informazzjoni tagħha dwar ir-riskju tal-kambju.
12
Min-naħa tagħha, First Bank issostni li l-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali tirrifletti l-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti, li jikkostitwixxi, konformement mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 970 ta’ dan il-kodiċi, dispożizzjoni imperattiva tad-dritt Rumen. B’hekk, peress li din il-klawżola ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13, il-qorti tal-ewwel istanza ġustament ma vverifikatx in-natura eventwalment inġusta tagħha, konformement mad-dispożizzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva.
13
Il-qorti tar-rinviju għandha dubju dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-espressjoni “klawżola kuntrattwali li tirrifletti dispożizzjonijiet leġiżlattivi”, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, b’mod partikolari lill-verb “jirrifletti” li jinsab f’din l-espressjoni.
14
Hija tistaqsi jekk, f’dan il-każ, il-fatt li l-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tinkludi ebda referenza u ebda riferiment għall-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti jew għall-prinċipju tan-nominaliżmu monetarju u ma tirriproduċix la testwalment u lanqas b’parafrażi l-kontenut ta’ dan l-artikolu jipprekludix li din il-klawżola tkun tista’ titqies li “tirrifletti” l-imsemmi artikolu.
15
F’dan ir-rigward, hija tistaqsi b’mod partikolari dwar jekk il-konsumatur għandux ikun f’pożizzjoni li jifhem, fuq il-bażi tal-klawżola kuntrattwali inkwistjoni jew flimkien ma’ klawżoli kuntrattwali oħra, il-konsegwenzi li għalihom ikun qiegħed jesponi ruħu, mingħajr ma jkollu jikkonsulta testi leġiżlattivi nazzjonali li ma jkunux indikati espliċitament jew impliċitament fil-kuntratt konkluż mal-bejjiegħ jew fornitur.
16
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tippermettix li tingħata risposta għal din id-domanda. Fil-fatt, fil-kawżi li taw lok għas-sentenza tad‑9 ta’ Lulju 2020, Banca Transilvania (C‑81/19, EU:C:2020:532), u għad-digriet tal‑14 ta’ Ottubru 2021, NSV u NM (C‑87/21, mhux ippubblikat, EU:C:2021:860), fejn kien inkwistjoni wkoll l-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti, il-qrati tar-rinviju kif ukoll il-Qorti tal-Ġustizzja bbażaw ruħhom fuq il-premessa li l-klawżola kuntrattwali li kienet qiegħda tiġi invokata l-allegata natura inġusta tagħha kienet tirrifletti dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ natura supplenti. Fir-rigward tas-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Trapeza Peiraios (C‑243/20, EU:C:2021:1045), din kienet tikkonċerna kawża fejn il-klawżola kkontestata mill-konsumatur kienet parafrażi tal-Artikolu 291 tal-Kodiċi Ċivili Grieg.
17
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunalul Specializat Cluj (il-Qorti Speċjalizzata ta’ Cluj) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1.
L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva [93/13] għandu jiġi interpretat:
(a)
fis-sens li ‘klawżola kuntrattwali li tirrifletti dispożizzjonijiet leġiżlattivi’ għandha tirriproduċi, kollha kemm hi jew parzjalment, ir-regola ġuridika korrispondenti tad-dispożizzjoni leġiżlattiva rilevanti?
jew
(b)
fis-sens li ‘klawżola kuntrattwali li tirrifletti dispożizzjonijiet leġiżlattivi’ għandha tinkludi referenza espressa għar-regola ġuridika korrispondenti tad-dispożizzjoni leġiżlattiva rilevanti?
jew, għall-kuntrarju,
(c)
fis-sens li, sabiex tinżamm l-esklużjoni mill-ambitu tal-analiżi tan-natura abbużiva ta’ klawżola kuntrattwali prevista mill-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, huwa biżżejjed li tiġi applikata r-regola ġenerali tad-dritt ċivili li l-kuntratti huma kkompletati permezz tal-liġi, fl-assenza ta’ kull referenza jew riferiment konkret għar-regola ġuridika korrispondenti tad-dispożizzjoni leġiżlattiva rilevanti?
2.
L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li, fil-kuntest tas-sistema legali speċjali għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumatur, huwa eċċessiv li jiġi kkunsidrat li l-konsumatur għandu l-obbligu li jkun jaf il-kontenut tar-regoli ġuridiċi kollha fid-dispożizzjonijiet leġiżlattivi li jikkompletaw il-kuntratt, fl-assenza ta’ informazzjoni minn qabel f’dan ir-rigward lill-konsumatur mill-bejjiegħ jew il-fornitur?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
18
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li, sabiex taqa’ taħt l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista f’din id-dispożizzjoni, il-klawżola inkluża f’kuntratt ta’ self konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur għandha tirriproduċi, kompletament jew parzjalment, id-dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali korrispondenti jew, tal-inqas, għandha tinkludi riferiment espliċitu għal tali dispożizzjoni.
19
Preliminarjament, għandu jiġi enfasizzat li l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha l-klawżoli “li jirriflettu”, b’mod partikolari, dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari imperattivi.
20
Barra minn hekk, fid-dawl tal-għan ta’ protezzjoni tal-konsumaturi previst f’din id-direttiva, l-eċċezzjoni stabbilita fl-Artikolu 1(2) tagħha għandha tiġi interpretata b’mod strett (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, punt 37).
21
Fir-rigward, minn naħa, tal-espressjoni “dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari imperattivi”, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li din l-espressjoni, moqrija fid-dawl tat-tlettax-il premessa tal-imsemmija direttiva, tkopri kemm id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li japplikaw bejn il-partijiet kontraenti indipendentement mill-għażla tagħhom u kemm dawk li huma ta’ natura supplenti, jiġifieri li japplikaw awtomatikament fl-assenza ta’ arranġament differenti bejn il-partijiet (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
22
Fir-rigward, min-naħa l-oħra, tal-kwistjoni dwar jekk klawżola kuntrattwali tirriflettix, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, tali dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali, għandu jitfakkar li l-esklużjoni stabbilita minn din id-dispożizzjoni tad-Direttiva 93/13 hija ġġustifikata mill-fatt li, bħala prinċipju, huwa leġittimu li jiġi preżunt li l-leġiżlatur nazzjonali stabbilixxa ekwilibriju bejn id-drittijiet u l-obbligi kollha tal-partijiet għal ċerti kuntratti, ekwilibriju li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried espliċitament iżomm. Barra minn hekk, il-fatt li tali ekwilibriju ġie stabbilit ma jikkostitwixxix kundizzjoni għall-applikazzjoni tal-esklużjoni prevista fl-imsemmi Artikolu 1(2), iżda l-ġustifikazzjoni ta’ din l-esklużjoni (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
23
F’din il-perspettiva, klawżola kuntrattwali li tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali, li ma tkunx applikabbli għall-kuntratt inkwistjoni konkluż mill-partijiet, jew li tagħmel sempliċi riferiment ġenerali għad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi applikabbli indipendentement minn tali klawżola ma tistax titqies li tirrifletti tali dispożizzjoni imperattiva fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Marzu 2013, RWE Vertrieb, C‑92/11, EU:C:2013:180, punt 30, u tat‑3 ta’ April 2019, Aqua Med, C‑266/18, EU:C:2019:282, punti 35 sa 38).
24
Għall-kuntrarju, għall-finijiet tal-applikabbiltà tal-esklużjoni stabbilita fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, ma jistax ikun meħtieġ li l-klawżola kuntrattwali kkonċernata tikkorrispondi perfettament, mill-perspettiva formali, mad-dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali li din il-klawżola hija intiża li tirrifletti. Tali interpretazzjoni, fl-aħħar mill-aħħar, iddaħħal inkwistjoni l-effett utli ta’ din l-esklużjoni.
25
Għaldaqstant, sabiex klawżola kuntrattwali “tirrifletti” dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, din il-klawżola għandha tirriproduċi l-kontenut normattiv ta’ dispożizzjoni imperattiva applikabbli għall-kuntratt inkwistjoni, b’tali mod li tkun tista’ titqies li tesprimi, b’mod konkret, l-istess regola ġuridika bħal dik prevista f’din id-dispożizzjoni imperattiva. Dan ikun il-każ mhux biss meta l-klawżola kuntrattwali tikkorrispondi litteralment mad-dispożizzjoni imperattiva jew tinkludi riferiment espliċitu għaliha, iżda wkoll meta din il-klawżola tkun, għalkemm espressa f’termini differenti, materjalment ekwivalenti għal din id-dispożizzjoni imperattiva.
26
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju għandha twettaq l-evalwazzjonijiet neċessarji, billi tieħu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari n-natura, l-istruttura ġenerali u l-istipulazzjonijiet tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali kif ukoll il-kuntest ġuridiku u fattwali tiegħu, sabiex tiddetermina jekk il-klawżola kuntrattwali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tirriflettix, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, l-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti.
27
Peress li, kif ġie speċifikat fil-punt 24 ta’ din is-sentenza, l-applikabbiltà tal-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva ma teħtieġx korrispondenza formali bejn il-klawżola inkwistjoni fil-kawża prinċipali u l-Artikolu 1578 tal-Kodiċi Ċivili preċedenti, fis-sens li għandha tiċċita litteralment din id-dispożizzjoni jew tinkludi riferiment espliċitu għaliha, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika b’mod partikolari jekk din il-klawżola u dan l-Artikolu 1578 humiex materjalment ekwivalenti, fis-sens li l-applikazzjoni tal-imsemmija klawżola timplika, għar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, obbligu ta’ ħlas identiku għal dak li kien jirriżulta mill-applikazzjoni diretta, fil-kuntest tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tal-imsemmi Artikolu 1578.
28
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex taqa’ taħt l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista f’din id-dispożizzjoni, ma huwiex neċessarju li l-klawżola inkluża f’kuntratt ta’ self konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur tiċċita litteralment id-dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali korrispondenti jew tinkludi riferiment espliċitu għaliha, iżda huwa biżżejjed li tkun materjalment ekwivalenti għal din id-dispożizzjoni imperattiva, jiġifieri li jkollha l-istess kontenut normattiv.
Fuq it‑tieni domanda
29
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li, sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola inkluża f’kuntratt ta’ self konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur taqax taħt l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista f’din id-dispożizzjoni, huwa rilevanti l-fatt li dan il-konsumatur ma kienx jaf bil-fatt li din il-klawżola tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali.
30
L-applikazzjoni ta’ din l-esklużjoni, stabbilita fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, teħtieġ li jkunu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet, jiġifieri li l-klawżola kuntrattwali kkonċernata tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari u li din id-dispożizzjoni tkun imperattiva (ara, f’dan is-sens, id-digriet tal‑14 ta’ Ottubru 2021, NSV u NM, C‑87/21, mhux ippubblikat, EU:C:2021:860, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
31
B’hekk, kif irrilevat il-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, l-applikazzjoni tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 hija ta’ natura oġġettiva u għalhekk la tiddependi mill-informazzjoni pprovduta lill-konsumatur mill-bejjiegħ jew fornitur, u lanqas mill-għarfien li l-konsumatur ikollu tad-dispożizzjonijiet legali applikabbli.
32
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fl-interpretazzjoni ta’ dan l-Artikolu 1(2), li l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, prevista f’din id-dispożizzjoni, hija applikabbli anki jekk il-bejjiegħ jew fornitur ma jkunx issodisfa l-obbligu tiegħu ta’ informazzjoni u ta’ trasparenza (ara, f’dan is-sens, id-digriet tal‑14 ta’ Ottubru 2021, NSV u NM, C‑87/21, mhux ippubblikat, EU:C:2021:860, punt 42).
33
Fid-dawl tar-raġunijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda hija li l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola inkluża f’kuntratt ta’ self konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur taqax taħt l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista f’din id-dispożizzjoni, ma huwiex rilevanti l-fatt li dan il-konsumatur ma kienx jaf bil-fatt li din il-klawżola tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali.
Fuq l‑ispejjeż
34
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13 KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
sabiex taqa’ taħt l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista f’din id-dispożizzjoni, ma huwiex neċessarju li l-klawżola inkluża f’kuntratt ta’ self konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur tiċċita litteralment id-dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali korrispondenti jew tinkludi riferiment espliċitu għaliha, iżda huwa biżżejjed li tkun materjalment ekwivalenti għal din id-dispożizzjoni imperattiva, jiġifieri li jkollha l-istess kontenut normattiv.
2)
L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola inkluża f’kuntratt ta’ self konkluż bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur taqax taħt l-esklużjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva prevista f’din id-dispożizzjoni, ma huwiex rilevanti l-fatt li dan il-konsumatur ma kienx jaf bil-fatt li din il-klawżola tirrifletti dispożizzjoni leġiżlattiva jew regolamentari imperattiva tad-dritt nazzjonali.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: ir-Rumen.