62023CJ0119_RES
Kawża C-119/23
Virgilijus Valančius
vs
Lietuvos Republikos Vyriausybė
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Vilniaus apygardos administracinis teismas)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tad-29 ta’ Lulju 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – It-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE – It-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE – Ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea – Garanzija ta’ indipendenza – Kapaċità meħtieġa għall-eżerċizzju ta’ funzjonijiet ġudizzjarji għolja – Proċedura nazzjonali ta’ proposta ta’ kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea – Grupp ta’ esperti indipendenti biex jevalwa l-kandidati – Lista ta’ mertu tal-kandidati li jissodisfaw ir-rekwiżiti previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE – Proposta ta’ kandidat fuq il-lista ta’ mertu differenti mill-kandidat ikklassifikat l-aħjar – Opinjoni tal-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE dwar l-idoneità tal-kandidati”
Domandi preliminari – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja – Portata – Proċedura għall-ħatra tal-imħallfin tal-Unjoni – Proċedura nazzjonali ta’ proposta ta’ kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea – Talba għall-interpretazzjoni tar-rekwiżiti previsti mit-Trattati għall-ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali – Inklużjoni
(it-tieni paragrafu tal-Artikolu 19(2) TUE; l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE)
(ara l-punti 28 sa 34)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Prinċipji – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Prinċipju ta’ indipendenza tal-imħallfin – Portata – Relazzjoni mad-dritt għal qorti indipendenti u imparzjali, stabbilita minn qabel bil-liġi
(Artikolu 2 u 3 (2) (19) TUE)
(ara l-punti 46 sa 50)
Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea – Ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea – Rekwiżiti ta’ indipendenza u ta’ kapaċità professjonali previsti mid-dritt tal-Unjoni – Effett fuq il-proċedura nazzjonali ta’ proposta ta’ kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-intervent, fil-proċedura ta’ selezzjoni, ta’ grupp ta’ esperti indipendenti inkarigat bl-evalwazzjoni tal-kandidati u bit-tfassil ta’ lista ta’ mertu – Proposta mill-gvern nazzjonali għall-approvazzjoni ta’ kandidat inkluż f’din il-lista, li ma huwiex l-aħjar kandidat ikklassifikat – Ammissibbiltà – Garanziji tal-osservanza tal-imsemmija rekwiżiti
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19 (2) TUE; l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE)
(ara l-punti 53, 54, 56 sa 60, 62, 63, 65 sa 69 u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnjus, il-Litwanja), l-Awla Manja tal-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-effett tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati li jirregolaw il-ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea (
1
) fuq il-proċedura nazzjonali ta’ proposta ta’ kandidat għall-eżerċizzju ta’ dawn il-funzjonijiet.
Fl‑2016, V. Valančius inħatar Imħallef tal-Qorti Ġenerali. Wara li ntemm il-mandat tiegħu f’Awwissu 2019, huwa baqa’ jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu (
2
). Fl‑2021, ġiet stabblita proċedura għall-għażla ta’ kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef fil-Qorti Ġenerali (
3
). Konformement ma’ din il-proċedura, grupp ta’ ħidma fil-parti l-kbira kompost minn esperti indipendenti stabbilixxa lista ta’ mertu tal-kandidati, elenkati f’ordni jiċkien skont il-marki li nkisbu. V. Valančius kien il-kandidat li ġie l-ewwel f’din il-lista.
Fl‑2022, il-Gvern Litwan iddeċieda li jipproponi bħala kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali l-persuna inkluża fit-tieni pożizzjoni fl-imsemmija lista. Wara opinjoni sfavorevoli dwar dan il-kandidat mogħtija mill-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE, dan il-gvern iddeċieda li jipproponi l-kandidatura tal-persuna inkluża fit-tielet pożizzjoni fuq l-istess lista. Fl‑2023, din l-aħħar persuna nħatret Imħallef tal-Qorti Ġenerali.
V. Valančius ikkontesta l-legalità tad-deċiżjonijiet ta’ proposta meħuda mill-Gvern Litwan quddiem il-qorti tar-rinviju, filwaqt li talab, b’mod partikolari, li dan il-gvern jiġi ordnat jiftaħ mill-ġdid il-proċedura ta’ proposta u li jippreżenta l-isem tal-kandidat ikklassifikat l-aħjar fil-lista ta’ mertu.
Kien f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati li jirregolaw il-ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tagħti deċiżjoni dwar it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li, bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni (
4
), il-proċedura ta’ ħatra ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali hija artikolata fi tliet stadji. Fl-ewwel stadju, il-gvern tal-Istat Membru kkonċernat jipproponi kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali billi jibgħat din il-proposta lis-Segretarjat Ġenerali tal-Kunsill. Fit-tieni stadju, il-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE jagħti opinjoni dwar l-idoneità ta’ dan il-kandidat għall-eżerċizzju tal-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali, fid-dawl tar-rekwiżiti previsti fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE. Fit-tielet stadju, li jsegwi l-konsultazzjoni ta’ dan il-kumitat, il-gvernijiet tal-Istati Membri, permezz tar-rappreżentanti tagħhom, jipproċedu għall-ħatra tal-imsemmi kandidat bħala Mħallef tal-Qorti Ġenerali, permezz ta’ deċiżjoni meħuda bi qbil komuni fuq proposta tal-gvern tal-Istat Membru kkonċernat. B’hekk, id-deċiżjoni ta’ proposta ta’ kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali, meħuda mill-gvern ta’ Stat Membru, tikkostitwixxi l-ewwel stadju tal-proċedura ta’ ħatra rregolata mit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE u għalhekk taqa’, f’dan ir-rigward, fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet taqa’ manifestament taħt il-ġurisdizzjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja.
Fir-rigward tal-mertu tad-domandi preliminari magħmula, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li r-rekwiżit ta’ indipendenza tal-qrati jikkonkretizza wieħed mill-valuri fundamentali tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha stabbiliti fl-Artikolu 2 TUE, li jiddefinixxu l-identità stess tal-Unjoni bħala ordinament ġuridiku komuni u li l-osservanza tagħhom hija imposta kemm fuq l-Unjoni kif ukoll fuq l-Istati Membri. Peress li dan ir-rekwiżit, li jinkludi żewġ aspetti, l-indipendenza fis-sens strett u l-imparzjalità, huwa inerenti għall-kompitu li tittieħed deċiżjoni u peress li l-Artikolu 19 TUE jagħti konġuntament lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u lill-qrati nazzjonali r-responsabbiltà li jiżguraw l-istħarriġ ġudizzjarju fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, dan ir-rekwiżit japplika kemm fil-livell tal-Unjoni, b’mod partikolari għall-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali, kif ukoll fil-livell tal-Istati Membri, għall-qrati nazzjonali.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li r-rekwiżit ta’ qorti stabbilita minn qabel bil-liġi huwa marbut mill-qrib, b’mod partikolari, mar-rekwiżit ta’ indipendenza fis-sens li t‑tnejn huma intiżi għall-osservanza tal-prinċipji fundamentali li huma l-preeminenza tad-dritt u s-separazzjoni tal-poteri, prinċipji li huma essenzjali għall-Istat tad-dritt li l-valur tiegħu huwa affermat fl-Artikolu 2 TUE. Issa, ir-rekwiżit ta’ qorti stabbilita minn qabel bil-liġi jinkludi, min-natura tiegħu stess, il-proċess ta’ ħatra tal-imħallfin, filwaqt li jiġi ppreċiżat li l-indipendenza ta’ qorti tiddependi, b’mod partikolari, mill-mod kif il-membri tagħha jkunu nħatru.
F’dan ir-rigward, il-kundizzjonijiet sostantivi u l-modalitajiet proċedurali dwar il-ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali għandhom jippermettu li jiġi eskluż kull dubju leġittimu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, dwar il-fatt li huma jissodisfaw ir-rekwiżiti previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE, li jirrigwardaw kemm il-“garanziji ta’ indipendenza” kif ukoll il-“kapaċità meħtieġa għall-eżerċizzju ta’ funzjonijiet ġudizzjarji għolja”. Għal dan l-għan, huwa b’mod partikolari neċessarju li tiġi ggarantita l-integrità tal-proċedura kollha ta’ ħatra tal-Imħallfin tal-Qorti Ġenerali u, konsegwentement, tar-riżultat tagħha f’kull stadju li minnu tkun komposta din il-proċedura.
Għalhekk, fir-rigward, qabelxejn, tal-istadju nazzjonali ta’ proposta ta’ kandidat għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, minn naħa, li, fl-assenza, fid-dritt tal-Unjoni, ta’ dispożizzjonijiet speċifiċi għal dan il-għan, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru li għandu jirregola l-modalitajiet proċedurali ta’ proposta ta’ tali kandidat, sakemm dawn il-modalitajiet ma jkunux jistgħu jqajmu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, dubji leġittimi dwar l-osservanza, mill-kandidat propost, tar-rekwiżiti previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE. F’dan ir-rigward, il-fatt li rappreżentanti tal-poter leġiżlattiv jew tal-poter eżekuttiv jintervjenu fil-proċess ta’ ħatra tal-imħallfin ma huwiex fih innifsu ta’ natura li jqajjem tali dubji leġittimi f’moħħ il-partijiet fil-kawża. B’dan premess, l-intervent ta’ korpi konsultattivi indipendenti kif ukoll l-eżistenza, fid-dritt nazzjonali, ta’ obbligu ta’ motivazzjoni jistgħu jikkontribwixxu għal oġġettività ikbar tal-proċess ta’ ħatra, billi jinkwadraw is-setgħa ta’ evalwazzjoni li jista’ jkollha l-istituzzjoni tal-ħatra.
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-kundizzjonijiet sostantivi previsti għas-selezzjoni u għall-proposta tal-kandidati għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-Istati Membri, filwaqt li għandhom marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ sabiex jiddefinixxu dawn il-kundizzjonijiet, għandhom madankollu jiżguraw, irrispettivament mill-modalitajiet proċedurali magħżula għal dan l-għan, li jiggarantixxu li l-kandidati proposti jissodisfaw ir-rekwiżiti ta’ indipendenza u ta’ kapaċità professjonali previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-verifika tal-idoneità tal-kandidati proposti mill-Istati Membri għall-eżerċizzju tal-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali fid-dawl ta’ dawn ir-rekwiżiti taqa’ wkoll taħt ir-responsabbiltà tal-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE. Fil-fatt, għall-finijiet tal-adozzjoni tal-opinjoni tiegħu dwar din l-idoneità, dan il-kumitat għandu jivverifika li l-kandidat propost jissodisfa r-rekwiżiti ta’ indipendenza u ta’ kapaċità professjonali li huma meħtieġa mit-Trattati sabiex jeżerċita l-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, għalkemm l-eżistenza ta’ proċedura ta’ selezzjoni miftuħa, trasparenti u rigoruża hija element rilevanti fil-kuntest tal-verifika tal-osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti mill-kandidat propost, l-assenza ta’ tali proċedura ma tikkostitwixxix, għall-kuntrarju, bħala tali, raġuni li tippermetti li jitqajjem dubju dwar tali osservanza. Għall-finijiet ta’ tali verifika, il-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE jista’ jitlob lill-gvern li minnu toriġina l-proposta sabiex jibgħatlu informazzjoni addizzjonali jew elementi oħra li huwa jqis neċessarji għad-deliberazzjonijiet tiegħu.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-kompitu li tiġi ggarantita l-osservanza tar-rekwiżiti previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE jaqa’ wkoll fuq il-gvernijiet tal-Istati Membri, permezz tar-rappreżentanti tagħhom, meta jiddeċiedu, fid-dawl tal-opinjoni mogħtija mill-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE, li jaħtru bħala Mħallef tal-Qorti Ġenerali l-kandidat propost minn wieħed minn dawn il-gvernijiet. Fil-fatt, ladarba jinħatar, dan il-kandidat isir Imħallef tal-Unjoni u ma jirrappreżentax l-Istat Membru li jkun ipproponih.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, meta Stat Membru jkun stabbilixxa proċedura għall-għażla tal-kandidati għall-funzjonijiet ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali li fil-kuntest tagħha grupp kompost fil-parti l-kbira minn esperti indipendenti jkun inkarigat li jevalwa dawn il-kandidati, li jistabbilixxi lista ta’ mertu ta’ dawk fosthom li jissodisfaw ir-rekwiżiti previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE u li jindika, bħala rakkomandazzjoni, il-kandidat ikklassifikat l-aħjar f’din il-lista, is-sempliċi fatt li l-gvern ta’ dan l-Istat Membru jkun iddeċieda li jipproponi kandidat inkluż fl-imsemmija lista li ma jkunx l-aħjar kandidat ikklassifikat ma huwiex, fih innifsu, suffiċjenti sabiex jiġi konkluż li din il-proposta tista’ tqajjem dubji leġittimi fir-rigward tal-osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti mill-kandidat propost. Barra minn hekk, il-fatt li l-Kumitat previst fl-Artikolu 255 TFUE jkun esprima opinjoni favorevoli dwar il-kandidat propost mill-gvern nazzjonali li kien inkluż fit-tielet pożizzjoni fuq l-istess lista huwa ta’ natura li jikkonferma li d-deċiżjoni tal-gvernijiet tal-Istati Membri li jaħtru dan il-kandidat tkun konformi mar-rekwiżiti ċċitati iktar ’il fuq.
(
1
)	It-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE.
(
2
)	Fis-sens tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 5 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea.
(
3
)	Pretendento į Europos Sąjungos bendrojo teismo teisėjus atrankos tvarkos aprašas (id-Deskrizzjoni tal-proċedura tal-għażla tal-kandidati għall-kariga ta’ Mħallef tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, adottata permezz tad-Digriet Nru 1R‑65 tal-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja tad‑9 ta’ Marzu 2021.
(
4
)	B’mod partikolari, skont it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 19(2) TUE, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 254 TFUE u l-Artikolu 255 TFUE.