62018CC0002
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOBEK
ippreżentati fis-7 ta’ Marzu 2019 (
1
)
Kawża C‑2/18
Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė
parti intervenjenti:
Lietuvos Respublikos Seimas
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mil-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika tal-Litwanja))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Agrikoltura – Organizzazzjoni komuni tas-suq – Ħalib u prodotti mill-ħalib – Regolament Nru 1308/2013 – Artikolu 148(4) – Klawżoli kuntrattwali – Negozjar liberu tal-prezzijiet – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tobbliga lix-xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat li joffru l-istess prezzijiet lil gruppi ta’ produtturi u tipprojbixxi tnaqqis fil-prezzijiet mingħajr ġustifikazzjoni”
I. Introduzzjoni
1.
Is-suq Litwan tal-ħalib mhux ipproċessat huwa kkaratterizzat minn provvista atomizzata, ikkostitwita minn eluf ta’ produtturi żgħar tal-ħalib mhux ipproċessat, u minn domanda kkonċentrata ħafna, bi ftit biss kumpanniji ta’ xiri kbar. Il-produtturi ż-żgħar ma humiex organizzati. Għalhekk, il-kumpanniji tax-xiri setgħu jimponu fuqhom prezzijiet tax-xiri baxxi ħafna tal-ħalib mhux ipproċessat.
2.
B’reazzjoni għal din is-sitwazzjoni, il-Litwanja adottat leġiżlazzjoni speċifika intiża sabiex tipprekludi prattiki kummerċjali żleali fis-settur tal-ħalib mhux ipproċessat. Din il-leġiżlazzjoni tistabbilixxi l-klassifikazzjoni tal-produtturi skont il-volum ta’ ħalib mhux ipproċessat mibjugħ kuljum, u tobbliga lix-xerrejja ta’ ħalib mhux ipproċessat joffru l-istess prezz lill-produtturi kollha li jappartjenu għall-istess grupp. Hija tipprojbixxi wkoll lix-xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat milli jbaxxu l-prezzijiet mingħajr ma jipprovdu ġustifikazzjoni. Tnaqqis fil-prezz ta’ 3 % jew iktar tal-prezz tax-xiri huwa permess biss b’awtorizzazzjoni minn qabel mill-awtorità amministrattiva kompetenti.
3.
Fil-kawża prinċipali, grupp ta’ membri tal-Parlament Litwan ressqu rikors quddiem il-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika tal-Litwanja) (iktar ’il quddiem il-“Qorti Kostituzzjonali tal-Litwanja”) fejn ikkontestaw il-kostituzzjonalità ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali. Fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri, ġew espressi wkoll dubji dwar il-kompatibbiltà ta’ dawn id-dispożizzjonijiet mal-Artikolu 148(4) tar-Regolament (UE) Nru 1308/2013 (
2
), b’mod partikolari mar-rekwiżit li l-elementi kollha tal-kuntratti, inkluż il-prezz tax-xiri, jiġu nnegozjati liberament bejn il-partijiet.
4.
F’dan il-kuntest, il-kwistjoni ewlenija mqajma mit-tilwima preżenti hija biex jiġi ddeterminat kif għandu jiġi evalwat jekk hemmx “armonizzazzjoni eżawrjenti” jew “prelazzjoni leġiżlattiva tal-Unjoni” f’ċertu qasam jew fir-rigward ta’ ċerta kwistjoni. X’inhuma l-kriterji u l-elementi ta’ evalwazzjoni li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni? Filwaqt li ovvjament il-kwistjoni tal-portata tal-kompetenzi tal-Istati Membri f’oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni ċertament ma hijiex waħda ġdida, il-bidliet reċenti fit-teknika leġiżlattiva u fil-perspettiva tal-politika agrikola komuni u l-organizzazzjoni tas-suq komuni tal-prodotti agrikoli kellhom ukoll impatt fuq il-ġurisprudenza tradizzjonali f’dan il-qasam, kif muri reċentement bis-sentenza Scotch Whisky Association (
3
).
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
5.
L-Artikolu 148 tar-Regolament Nru 1308/2013 jaqra kif ġej:
“1.   Fejn Stat Membru jiddeċiedi li kull konsenja ta’ ħalib mhux ipproċessat fit-territorju tiegħu minn bidwi lil proċessur tal-ħalib mhux ipproċessat għandha tiġi koperta minn kuntratt bil-miktub bejn il-partijiet, u/jew jiddeċiedi li l-ewwel xerrejja għandhom jagħmlu offerta bil-miktub għal kuntratt għall-konsenja, mill-bdiewa, ta’ ħalib mhux ipproċessat, tali kuntratt u/jew tali offerta ta’ kuntratt għandhom jissodisfaw il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 2.
[…]
2.   Il-kuntratt u/jew l-offerta għal kuntratt imsemmija fil-paragrafu 1 għandhom:
(a)
issir qabel ma ssir il-konsenja,
(b)
issir bil-miktub, u
(c)
li jkopri partikolarment l-elementi li ġejjin:
(i)
il-prezz pagabbli għall-konsenja, li għandu:
–
ikun statiku u stabbilit fil-kuntratt, u/jew
–
jiġi kkalkulat billi jiġu kkumbinati diversi fatturi stabbiliti fil-kuntratt, li jistgħu jinkludu indikaturi tas-suq li jirriflettu l-bidliet fil-kundizzjonijiet tas-suq, il-volum ikkunsinnjat u l-kwalità jew il-kompożizzjoni tal-ħalib mhux ipproċessat ikkunsinnjat,
(ii)
il-volum tal-ħalib mhux ipproċessat li jista’ u/jew għandu jiġi kkonsenjat u l-ħin ta’ konsenji bħal dawn,
(iii)
it-tul ta’ żmien tal-kuntratt, li jista’ jinkludi tul ta’ żmien definit jew indefinit bi klawsoli ta’ terminazzjoni,
(iv)
id-dettalji rigward il-perijodi u l-proċeduri ta’ pagament,
(v)
l-arranġamenti għall-ġbir jew il-konsenja tal-ħalib mhux ipproċessat, u
(vi)
ir-regoli applikabbli f’każ ta’ force majeure.
[…]
4.   L-elementi kollha tal-kuntratti għall-konsenja ta’ ħalib mhux ipproċessat konkluż mir-raħħala, il-kolletturi jew il-proċessuri tal-ħalib mhux ipproċessat, inkluż l-elementi msemmija fil-punt (c) tal-paragrafu 2, għandhom jiġu nnegozjati liberament bejn il-partijiet.
Minkejja l-ewwel subparagrafu, għandhom japplikaw waħda jew it-tnejn minn dawn li huma:
(a)
meta Stat Membru jiddeċiedi li jagħmel kuntratti bil-miktub għall-konsenja ta’ ħalib mhux ipproċessat obbligatorji skont il-paragrafu 1, jista’ jistabbilixxi tul ta’ żmien minimu li għandu japplika biss f’kuntratti bil-miktub bejn bidwi u l-ewwel xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat; tali tul ta’ żmien minimu għandu jkun ta’ mill-anqas sitt xhur, u ma għandux ixekkel il-funzjonament tajjeb tas-suq intern;
(b)
meta Stat Membru jiddeċiedi li l-ewwel xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat għandu jagħmel offerta bil-miktub għal kuntratt lill-bidwi f’konformità mal-paragrafu 1, huwa jista’ jipprevedi li l-offerta għandha tinkludi tul ta’ żmien minimu tal-kuntratt, stabbilit mil-liġi nazzjonali għal dan il-għan; tali tul ta’ żmien minimu għandu jkun ta’ mill-anqas sitt xhur, u ma għandux ixekkel il-funzjonament tajjeb tas-suq intern.
It-tieni subparagrafu għandu jkun mingħajr preġudizzju għad-dritt tal-bidwi li jirrifjuta tali tul ta’ żmien minimu dment li jagħmel dan bil-miktub. F’dan il-każ il-partijiet għandhom ikunu liberi li jinnegozjaw l-elementi kollha tal-kuntratt, inklużi l-elementi msemmija fil-punt (c) tal-paragrafu 2.”
6.
Ir-Regolament (UE) 2017/2393 (
4
), li emenda r-Regolament Nru 1308/2013, immodifika l-Artikolu 148(4)(a) kif ġej:
“(a)
fejn Stat Membru jiddeċiedi li jagħmel kuntratt bil-miktub għall-konsenja ta’ ħalib mhux ipproċessat obbligatorju f’konformità mal-paragrafu 1, huwa jista’ jistabbilixxi:
(i)
l-obbligu għall-partijiet li jaqblu dwar relazzjoni bejn ċerta kwantità konsenjata u l-prezz pagabbli għal dik il-konsenja;
(ii)
tul ta’ żmien minimu, applikabbli biss għal kuntratti bil-miktub bejn bidwi u l-ewwel xerrej ta’ ħalib mhux ipproċessat; tali tul ta’ żmien minimu għandu jkun ta’ mill-anqas sitt xhur, u ma għandux ixekkel il-funzjonament tajjeb tas-suq intern;
[…]”
B.
Id-dritt Litwan
7.
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni tal-Litwanja: “l-ekonomija tal-Litwanja għandha tkun ibbażata fuq id-dritt għall-proprjetà privata, il-libertà ta’ attività ekonomika individwali, u l-inizjattiva ekonomika.”
8.
Skont l-Artikolu 2(5) tal-Lietuvos Respublikos Ūkio subjektų, perkančių-parduodančių žalią pieną ir prekiaujančių pieno gaminiais, nesąžiningų veiksmų draudimo įstatymas (il-Liġi tar-Repubblika tal-Litwanja li Tipprojbixxi Prattiki Żleali min-naħa ta’ Operaturi Ekonomiċi meta Jixtru u Jbigħu Ħalib mhux Ipproċessat u meta Jikkummerċjalizzaw Prodotti tal-Ħalib) (
5
) kif emendata bil-Liġi Nru XII‑2230 (iktar ’il quddiem “il-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali”) (
6
), il-bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat huma kklassifikati f’għaxar gruppi skont il-volum (espress f’kilogrammi) ta’ ħalib mhux ipproċessat b’kontenut ta’ xaħam naturali mibjugħ kuljum. L-Artikolu 2(7) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali jistabbilixxi li l-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat huwa l-ammont miftiehem bejn ix-xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat u l-bejjiegħ li jitħallas għall-ħalib mhux ipproċessat li jissodisfa l-indikaturi ta’ bażi tal-kompożizzjoni tal-ħalib, u li ma jinkludix żidiet, primjums jew tnaqqis. Dawn l-indikaturi ġew stabbiliti fid-Digriet Nru 146 tal-Ministru għall-Agrikoltura tad-9 ta’ Mejju 2001, intitolat “Adozzjoni tar-Regoli dwar ix-Xiri tal-Ħalib”.
9.
L-Artikolu 3 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali huwa intitolat “Projbizzjoni ta’ prattiki żleali min-naħa ta’ operaturi ekonomiċi”. Skont l-Artikolu 3(3)(1) ta’ din il-liġi: “xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat huwa pprojbit milli jwettaq il-prattiki żleali li ġejjin: (1) jiffissa prezzijiet differenti ta’ xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat f’kuntratti għall-bejgħ ta’ ħalib mhux ipproċessat, meta jixtri ħalib mhux ipproċessat li jissodisfa r-rekwiżiti ta’ kwalità, stabbiliti b’digriet tal-Ministru Litwan għall-Agrikoltura, mill-istess grupp ta’ bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat u meta jiġi kkunsinnat lix-xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat bl-istess metodu (ħalib mhux ipproċessat ikkunsinnat f’post tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat, ħalib mhux ipproċessat akkwistat direttament minn razzett, ħalib mhux ipproċessat ikkunsinnat direttament lil kumpannija li tipproċessa l-ħalib mhux ipproċessat), bl-eċċezzjoni tal-każ fejn il-ħalib mhux ipproċessat jinxtara minn bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat li qegħdin ibigħu l-ħalib li huma stess ipproduċew u li jappartjenu għal organizzazzjoni ta’ produtturi tal-ħalib irrikonoxxuta skont ir-regoli stabbiliti b’digriet tal-Ministru Litwan għall-Agrikoltura. Madankollu, fil-każ tal-aħħar, il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat applikat ma jistax ikun inqas mill-prezz li kien jiġi stabbilit skont il-grupp ta’ bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat.”
10.
L-Artikolu 3(3)(3) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali jipprovdi: “Ix-xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat huma pprojbiti milli jwettqu l-prattiki żleali li ġejjin: […] (3) inaqqsu l-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat mingħajr ġustifikazzjoni […]”.
11.
L-Artikolu 5 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali jipprovdi li:
“1.   Jekk ix-xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat inaqqas il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat stabbilit fil-kuntratt għax-xiri u l-bejgħ ta’ ħalib mhux ipproċessat b’iktar minn 3 %, huwa għandu jipprovdi raġunijiet li jiġġustifikaw it-tnaqqis tal-prezz u għandu jissottometti dawn ir-raġunijiet lill-Aġenzija għar-Regolamentazzjoni tas-Suq.
2.   L-Aġenzija għar-Regolamentazzjoni tas-Suq, skont il-linji gwida adottati b’digriet tal-Ministru Litwan għall-Agrikoltura, wara li teżamina, fi żmien ħamest ijiem tax-xogħol, ir-raġunijiet li jiġġustifikaw it-tnaqqis tal-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat mix-xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, għandha tiddeċiedi, fi żmien tlett ijiem tax-xogħol, jekk it-tnaqqis tal-prezz, b’iktar minn 3 %, tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat kienx iġġustifikat.
3.   Jekk, skont il-linji gwida msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, l-Aġenzija għar-Regolamentazzjoni tas-Suq tiddeċiedi li t-tnaqqis tal-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat b’iktar minn 3 % ma kienx iġġustifikat, ix-xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat għandu jkun ipprojbit milli jnaqqas il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat stabbilit fil-kuntratt ta’ xiri u bejgħ ta’ ħalib mhux ipproċessat.”
III. Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
12.
Il-Lietuvos Respublikos Seimo narių grupė (grupp ta’ membri tal-Parlament Litwan) (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”) talab li l-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tal-Litwanja) teżamina l-konformità tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali, b’mod partikolari l-Artikoli 3 u 5 tagħha, mal-Kostituzzjoni tal-Litwanja, b’mod partikolari mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 46. Huma jsostnu li l-imsemmija liġi ma hijiex kostituzzjonali għaliex tirrestrinġi d-dritt tal-partijiet fil-kuntratt li jaqblu dwar l-elementi essenzjali relatati max-xiri u l-bejgħ ta’ ħalib mhux ipproċessat li jinsabu f’dan il-kuntratt. Dan imur kontra l-libertà kostituzzjonali kuntrattwali, iggarantita mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni Litwana.
13.
Il-qorti tar-rinviju tispjega li fil-Litwanja s-suq tal-ħalib mhux ipproċessat (is-settur tal-ħalib huwa wieħed mill-ikbar setturi tal-produzzjoni tal-ikel, li jammonta għal madwar 2 % tal-prodott domestiku gross tal-pajjiż) huwa kkaratterizzat mill-eżistenza ta’ numru kbir ta’ produtturi żgħar (madwar 25000 produttur, li fosthom 74 % għandhom minn baqra waħda sa ħames baqriet), u ftit proċessuri biss (sitt kumpanniji li jipproċessaw il-ħalib jipproċessaw 97 % tal-ħalib). Diversi metodi li ntużaw biex iħeġġu l-kooperazzjoni bejn il-produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat ma rnexxewx. Ma jeżistux organizzazzjonijiet ta’ produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat kif iddefiniti u rrikonoxxuti skont l-Artikoli 152 sa 154 tar-Regolament Nru 1308/2013. Il-ħalib mhux ipproċessat jinxtara permezz ta’ postijiet tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat mingħand produtturi żgħar tal-ħalib mhux ipproċessat. Qabel ma ġiet adottata l-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali, ix-xerrejja kienu sempliċement jindikaw lill-produtturi l-prezz li bih kienu ser jixtru l-ħalib mhux ipproċessat, mingħajr ma jinnegozjaw mal-produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat. B’riżultat ta’ dan, skont id-data prodotta mill-Kummissjoni, il-prezz medju tax-xiri għall-ħalib mhux ipproċessat fil-Litwanja kien fost l-iktar baxxi fl-Unjoni Ewropea.
14.
Il-qorti tar-rinviju tinnota wkoll li l-għan tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali huwa li tipprojbixxi atti żleali min-naħa tal-bejjiegħa u tax-xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat. L-espożizzjoni tal-motivi għall-abbozz ta’ liġi kienet tindika li l-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali kienet intiża sabiex tiggarantixxi li jkun hemm bilanċ bejn l-interessi legali tax-xerrejja u dawk tal-bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat, biex tirrestrinġi l-eżerċizzju mill-kumpanniji kbar li jipproċessaw il-ħalib tas-saħħa estensiva tagħhom fis-suq, u biex tirrestrinġi l-vantaġġ żleali li l-operaturi ekonomiċi li jbigħu l-prodotti tal-ħalib jiksbu minn tnaqqis fil-prezzijiet bl-ingrossa ta’ prodotti tal-ħalib.
15.
Skont l-opinjonijiet espressi matul il-proċedura quddiem il-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tal-Litwanja), l-Artikolu 3(3)(1), l-Artikolu 3(3)(3) u l-Artikolu 5 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali joħolqu problemi ta’ kompatibbiltà mal-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013. Il-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tal-Litwanja) tinnota li l-interpretazzjoni tal-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 hija tabilħaqq importanti sabiex jiġi ddeterminat jekk id-dispożizzjonijiet ikkontestati humiex konformi mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni Litwana. Id-dritt tal-Unjoni huwa sors għall-interpretazzjoni tal-liġi Litwana, inkluża l-Kostituzzjoni, f’dawk l-oqsma fejn il-Litwanja taqsam mal-Unjoni Ewropea, jew tittrasferixxilha, is-setgħat tal-awtoritajiet pubbliċi tagħha, bħalma huwa l-każ tas-setturi tal-agrikoltura u tas-suq intern.
16.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tal-Litwanja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
Huwa possibbli li l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 jiġi interpretat fis-sens li, għal skopijiet ta’ tisħiħ tas-setgħa ta’ negozjazzjoni tal-produtturi ta’ ħalib mhux ipproċessat u ta’ prevenzjoni tal-prattiki kummerċjali żleali, u b’teħid inkunsiderazzjoni ta’ ċerti partikolaritajiet strutturali tas-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib tal-Istat Membru kkonċernat kif ukoll tal-evoluzzjoni tas-suq tal-ħalib, ma jipprekludix l-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tillimita l-libertà tal-partijiet f’kuntratt li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat sa fejn ix-xerrej jiġi pprojbit milli jħallas lill-bejjiegħa li għandhom jiġu kklassifikati fl-istess grupp fir-rigward tal-kwantità ta’ ħalib mhux ipproċessat mibjugħ u li ma jappartjenu għal ebda organizzazzjoni rrikonoxxuta ta’ produtturi tal-ħalib, prezzijiet ta’ xiri differenti għal ħalib mhux ipproċessat li għandu kompożizzjoni u kwalità identiċi u li jiġi kkunsinnat lix-xerrej skont metodi identiċi, u li l-partijiet b’hekk ma jistgħux jiftehmu fuq prezz ta’ xiri differenti skont fatturi oħra, ikunu xi jkunu?
(2)
Huwa possibbli li l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 jiġi interpretat fis-sens li, għal skopijiet ta’ tisħiħ tas-setgħa ta’ negozjazzjoni tal-produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat u ta’ prevenzjoni tal-prattiki kummerċjali żleali u b’teħid inkunsiderazzjoni ta’ ċerti partikolaritajiet strutturali tas-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib tal-Istat Membru kkonċernat kif ukoll tal-evoluzzjoni tas-suq tal-ħalib, ma jipprekludix l-adozzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li għandha l-effett li tillimita l-libertà tal-partijiet f’kuntratt li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat sa fejn ix-xerrej jiġi pprojbit milli jbaxxi l-prezz tax-xiri mingħajr ġustifikazzjoni u sa fejn ikun possibbli li dan il-prezz jitbaxxa b’iktar minn 3 % biss jekk l-awtorità kompetenti tal-Istat tkun iddikjarat it-tnaqqis bħala ġġustifikat?”
17.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Ġermaniż, mill-Gvern Franċiż u mill-Gvern Litwan kif ukoll mill-Kummissjoni. Dawn il-partijiet interessati, kif ukoll ir-rikorrenti u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, ippreżentaw argument orali fis-seduta tal-5 ta’ Diċembru 2018.
IV. Evalwazzjoni
18.
Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej: l-ewwel nett, nibda billi nissuġġerixxi liema kunsiderazzjonijiet għandhom jiggwidaw l-eżami dwar jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix l-adozzjoni ta’ ċerti miżuri mill-Istati Membri (A). It-tieni nett, fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, ser nanalizza d-domandi tal-qorti tar-rinviju biex nikkonkludi li l-miżuri nazzjonali, bħal dawk fil-kawża prinċipali, huma tabilħaqq esklużi (B). It-tielet nett, ser nagħmel ukoll diversi kummenti ta’ konklużjoni, li huma ġġustifikati fid-dawl tal-kuntest usa’ ta’ din il-kawża (C).
A.
Armonizzazzjoni mill-UE (jew pjuttost prelazzjoni federali)
1. Il-kuntest leġiżlattiv li qiegħed jevolvi
19.
Din il-kawża tqajjem kwistjoni fundamentali, li hija qadima daqs il-proġett ta’ integrazzjoni Ewropea nnifsu: sa liema punt l-Istati Membri (għadhom) jistgħu jadottaw miżuri nazzjonali f’qasam li huwa “kopert” mid-dritt tal-Unjoni? In-natura li qiegħda tevolvi tal-leġiżlazzjoni tal-politika agrikola komuni tagħti lil din id-domanda (u l-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja li tittratta dik il-kwistjoni) orjentazzjoni ġdida.
20.
Storikament, il-kwistjoni tal-portata tal-armonizzazzjoni Ewropea ta’ spiss qamet fil-qasam tal-politika agrikola komuni, meta jitqies l-intervent estensiv u ddettaljat tad-dritt tal-Unjoni f’dan il-qasam. Mingħajr ma huwa possibbli li hawnhekk jiġu riprodotti l-kumplessitajiet kollha tal-ġurisprudenza voluminuża tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam (
7
), fil-qosor, jista’ jingħad li din id-domanda rċeviet tweġiba sfumata mill-Qorti tal-Ġustizzja, skont: (1) l-ispazju regolatorju li r-regoli tal-UE jokkupaw; (2) l-interazzjoni speċifika bejn ir-regola nazzjonali u l-qafas leġiżlattiv tal-Unjoni f’termini tal-ispeċifiċità tal-kunflitt normattiv; kif ukoll (3) l-għanijiet segwiti permezz tad-diversi dispożizzjonijiet.
21.
Għalhekk, f’sitwazzjonijiet fejn id-dritt tal-Unjoni jkun irregola kwistjoni b’mod estensiv (xi kultant imsejħa armonizzazzjoni “eżawrjenti”), l-Istati Membri ma jistgħux jibqgħu jieħdu azzjoni permezz ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali adottati unilateralment, li jistgħu jaffettwaw is-sistema stabbilita fil-livell tal-Unjoni. Jista’ jkun ukoll li l-qafas regolatorju tad-dritt tal-Unjoni li joħloq sistema jew mekkaniżmu leġiżlattiv komplet ma jinvolvix “żona” kompleta jew qasam komplet – “prelazzjoni”, iżda l-effetti tiegħu jersqu viċin: kwalunkwe regola nazzjonali li tista’ taffettwah hija prekluża (
8
). Għaldaqstant, l-ebda regola nazzjonali li tmiss dan il-qasam ma tista’ tiġi adottata.
22.
Fil-passat, dan jidher li kien il-każ tas-sistema komuni ta’ pprezzar, li kienet fil-qalba tal-qafas leġiżlattiv “qadim” tal-organizzazzjonijiet komuni tas-suq f’diversi setturi. Minkejja l-fatt li jista’ jiġi diskuss jekk fil-fatt kienx hemm prelazzjoni assoluta tal-qasam kollu (
9
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “fl-oqsma koperti minn organizzazzjoni komuni, speċjalment meta din l-organizzazzjoni tkun ibbażata fuq sistema komuni ta’ prezzijiet, l-Istati Membri ma jistgħux jibqgħu jintervjenu, permezz ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali meħudin unilateralment, fil-mekkaniżmu tad-determinazzjoni tal-prezzijiet irregolati, fl-istess stadju ta’ produzzjoni u ta’ kummerċjalizzazzjoni, mill-organizzazzjoni komuni” (
10
).
23.
Madankollu, ir-riformi suċċessivi tal-politika agrikola komuni wasslu għal approċċ iktar orjentat lejn is-suq, li jfittex li jsaħħaħ il-kompetittività tas-settur u s-sostenibbiltà tiegħu fil-kuntest tal-kummerċ globalizzat (
11
). Din il-bidla fl-approċċ wasslet, min-naħa tagħha, għal “rikalibrar” tal-livell ta’ prelazzjoni fir-rigward tal-ispazju leġiżlattiv nazzjonali. Tabilħaqq, l-organizzazzjoni komuni tas-suq komuni ma għadhiex ibbażata fuq sistema komuni ta’ pprezzar (
12
).
24.
Għalhekk, jista’ jingħad li dawn l-elementi rritornaw (kompletament) għas-sistema ġenerali ta’ kompetenza kondiviża. Skont l-Artikolu 4(2)(d) TFUE, il-politika agrikola komuni hija kompetenza kondiviża bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri. Għalhekk, f’konformità mal-Artikolu 2(2) TFUE, l-Istati Membri jistgħu jeżerċitaw il-kompetenza leġiżlattiva tagħhom sakemm l-Unjoni Ewropea ma tkunx irregolat kwistjoni (
13
).
25.
F’dan il-kuntest, regola nazzjonali ma tistax awtomatikament titlef il-preċedenza minħabba li hija relatata mal-ħalib, prodott kopert mill-organizzazzjoni unika tas-suq komuni. Lanqas ma tista’ tiġi prekluża minħabba li tolqot id-determinazzjoni tal-prezzijiet. Fi kliem ieħor, l-approċċ ma huwiex (jew ma għadux, jekk fil-fatt qatt kien) wieħed ta’ “armonizzazzjoni tal-qasam” jew “prelazzjoni skont il-kategorija”, li fih l-ebda dispożizzjoni f’qasam iddefinit b’mod astratt ma tista’ qatt tiġi adottata fil-livell nazzjonali.
2. Elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni
26.
Sabiex issir evalwazzjoni korretta tal-eżistenza jew tal-assenza tal-prelazzjoni leġiżlattiva tal-Unjoni fil-każ inkwistjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni tliet elementi: il-livell korrett ta’ analiżi jew astrazzjoni li bih ir-regoli tal-Unjoni u dawk nazzjonali għandhom jiġu mqabbla u kkontrastati (a); it-tip u l-portata tal-kunflitt li jista’ jirriżulta (b); u, fl-aħħar nett, identifikazzjoni tal-għanijiet segwiti permezz tad-diversi regoli (c).
a) Livell ta’ analiżi
27.
Fil-fehma tiegħi, it-twettiq tal-eżami tal-prelazzjoni f’termini ta’ “eżawrjenza” tal-armonizzazzjoni barra minn sitwazzjonijiet iddefiniti b’mod ċar ma jidhirx li jikkostitwixxi qafas xieraq ta’ analiżi. Dan għaliex l-analiżi dwar jekk id-dritt tal-Unjoni rregolax b’mod eżawrjenti kwistjoni speċifika, ovvjament, tiddependi fuq il-livell ta’ preċiżjoni jew ta’ ġeneralità li bih huwa maħsub il-qafas ta’ referenza.
28.
Pereżempju, nikkunsidraw il-fatt li miżura tad-dritt tal-Unjoni tkun ipprevediet regola (immaġinarja) f’direttiva dwar il-protezzjoni tal-konsumatur. Din ir-regola immaġinarja tgħid li “hija raġuni biżżejjed sabiex il-kuntratt jiġi ddikjarat null u bla effett jekk kummerċjant, huwa u jinnegozja kuntratt ma’ konsumatur ma jkunx fil-bini tan-negozju tal-ewwel, u b’mod suspettuż jegħmeż mill-inqas darbtejn meta jiddiskuti l-kwalità tal-prodott li jbigħ”. Din ir-regola (mhux iktar minn diversi regoli fil-qasam li jkunu jinsabu fl-imsemmija miżura) qajl tista’ tiġi interpretata fis-sens li hija intiża sabiex tarmonizza (b’mod eżawrjenti) “l-elementi kollha tal-formazzjoni tal-kuntratti tal-konsumatur” jew, fuq livell ogħla ta’ astrazzjoni, “il-formazzjoni tal-kuntratti (tal-konsumatur)” jew, saħansitra, id-“dritt tal-kuntratti” fl-intier tiegħu.
29.
Għaldaqstant, loġikament, meta d-domanda inkwistjoni tikkonċerna l-kompatibbiltà ta’ regola nazzjonali ma’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-punt tat-tluq għall-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà għandha tkun il-portata tad-dispożizzjoni kif iddeterminata mid-dritt tal-Unjoni. Kif issuġġerit f’parti oħra, il-mod xieraq biex tiġi indirizzata l-kwistjoni dwar jekk regola nazzjonali speċifika titlifx fil-preċedenza fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni huwa fuq il-livell ta’ mikroanaliżi, billi tiġi eżaminata regola speċifika jew aspett speċifiku u ddefinit sew tad-dritt tal-Unjoni (
14
). Huwa għalhekk neċessarju li titwettaq l-analiżi tal-prelazzjoni permezz tal-eżami ta’ kunflitt normattiv speċifiku.
b) Tip ta’ kunflitt
30.
Wara li d-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni tittieħed fil-livell ta’ astrazzjoni xieraq tagħha, il-pass li jmiss huwa li jiġi evalwat jekk hija tidħolx f’kunflitt, fuq il-livell tan-natura u tal-portata tar-regola legali, ma’ dispożizzjoni tal-liġi nazzjonali. Jistgħu jitfaċċaw żewġ tipi ta’ kunflitti.
31.
L-ewwel nett, kunflitt normattiv ovvju jitnissel meta jkun hemm “nuqqas ta’ qbil” dirett bejn il-formulazzjonijiet tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni u regola waħda jew iktar tad-dritt nazzjonali. Fuq il-livell ta’ stqarrija normattiva, il-proposta tal-Unjoni u dik nazzjonali ma jistgħux jinżammu simultanjament: id-dispożizzjonijiet tal-Unjoni jiddikjaraw “kun A”, filwaqt li r-regola nazzjonali tiddikjara “kun (kompletament jew parzjalment) mhux A”.
32.
It-tieni nett, madankollu, kunflitti normattivi jistgħu jkunu wkoll ta’ natura funzjonali: dan ikopri sitwazzjonijiet fejn ir-regoli tad-dritt nazzjonali u d-dispożizzjonijiet tal-Unjoni jkunu inkompatibbli għaliex, anki fl-assenza ta’ dispożizzjoni espliċita u li ma taqbilx, ċerti regoli tal-Istat Membru jmorru kontra l-qafas leġiżlattiv tad-dritt tal-Unjoni fuq il-livell ta’ applikazzjoni jew ta’ implimentazzjoni (
15
). Huwa f’dan is-sens li nifhem l-istqarrija tal-Qorti tal-Ġustizzja li, anki jekk kwistjoni ma tkunx ġiet irregolata b’mod eżawrjenti mill-organizzazzjoni komuni tas-suq, regoli li jostakolaw il-funzjonament tajjeb tagħha huma pprojbiti mid-dritt tal-Unjoni (
16
).
33.
Madankollu, huwa ċar li dawn iż-żewġ kategoriji huma ’l bogħod ħafna milli jkunu separati b’mod ċar. Dawn huma iktar simili għal żewġ punti fuq l-ispettru. Huwa ċar ukoll li kunflitti diretti bejn il-formulazzjonijiet għandhom mnejn iseħħu (biss) rarament (
17
). Il-kunflitti x’aktarx jinqalgħu iktar ta’ spiss f’każijiet fejn dispożizzjoni nazzjonali tistabbilixxi regola inċidentalment differenti, jew tintroduċi eċċezzjonijiet, derogi jew kundizzjonijiet addizzjonali li ma humiex previsti b’mod espliċitu fid-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Dan għalhekk jirrendi partikolarment neċessarju l-eżami tal-kuntest usa’ ta’ dispożizzjoni, inkluża l-iskema ġenerali li l-imsemmija dispożizzjoni tagħmel parti minnha, kif ukoll l-għanijiet tagħha.
c) Għanijiet
34.
Fir-rigward tad-determinazzjoni dwar jekk regola nazzjonali hijiex prekluża minn dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni kunfliġġenti, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-għanijiet segwiti fuq il-livell nazzjonali inkwistjoni għandhom rwol importanti, u jawtorizzaw il-ġustifikazzjoni tal-miżura nazzjonali jekk jiġu osservati r-rekwiżiti tal-proporzjonalità (
18
).
35.
Madankollu, possibbiltà bħal din għal differenzjazzjoni nazzjonali hija marbuta naturalment mal-portata u man-natura eżawrjenti tal-prelazzjoni tal-Unjoni (li sar riferiment għaliha wkoll b’“natura eżawrjenti tal-armonizzazzjoni” (
19
)). Dan jispjega d-deċiżjoni li kwalunkwe miżura nazzjonali li jkollha l-effett li tintervjeni fil-mekkaniżmu tad-determinazzjoni tal-prezzijiet fl-istadji tal-produzzjoni u tal-kummerċjalizzazzjoni f’organizzazzjoni komuni tas-suq tal-ancien régime tiġi eskluża “irrispettivament mill-għan allegat jew mistqarr tagħha” (
20
), jew, “anki jekk din il-miżura tista’ tkun ta’ sostenn għall-politika komuni tal-[UE]” (
21
).
36.
Bil-maqlub, fl-isferi regolatorji li ma ġewx kompletament koperti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, jew li saru “deregolati” fuq il-livell tal-Unjoni, l-eżami tal-kompatibbiltà tar-regoli nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni jista’ jieħu inkunsiderazzjoni l-għanijiet segwiti fuq iż-żewġ livelli. Għaldaqstant, regoli nazzjonali li jsegwu għanijiet ta’ interess ġenerali mhux koperti mill-istrument tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni, bħall-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem, ġew iddikjarati bħala kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, bil-kundizzjoni li jiġu osservati l-kundizzjonijiet tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, anki jekk ikollhom impatt fuq l-organizzazzjoni komuni tas-suq (
22
). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li“is-sempliċi stabbiliment ta’ organizzazzjoni komuni tas-suq ma għandux l-effett li jeżenta lill-produtturi agrikoli minn kwalunkwe dispożizzjoni nazzjonali maħsuba biex tilħaq għanijiet għajr dawk koperti mill-organizzazzjoni komuni tas-suq, għalkemm tali dispożizzjonijiet jista’ jkollhom impatt fuq il-funzjonament tas-suq fis-settur ikkonċernat” (
23
).
37.
Madankollu, f’sitwazzjoni fejn ir-regoli inkwistjoni jsegwu l-istess għanijiet bħar-regola tad-dritt tal-Unjoni kunfliġġenti, id-dispożizzjonijiet nazzjonali huma esklużi (
24
). Din id-differenza fl-approċċ hija dovuta għall-fatt li, fejn regoli kunfliġġenti jsegwu l-istess għanijiet, ir-regoli nazzjonali kunfliġġenti ma jaqblux mar-regoli tad-dritt tal-Unjoni għaliex jixtiequ sempliċement jistabbilixxu bilanċ leġiżlattiv differenti abbażi tal-istess tip ta’ kunsiderazzjonijiet. Fi kliem ieħor, wara li ħa inkunsiderazzjoni l-fatturi rilevanti kollha, il-leġiżlatur tal-Unjoni għażel soluzzjoni normattiva partikolari li teħtieġ li jinstab bilanċ bejn id-diversi interessi u kunsiderazzjonijiet inkwistjoni. Regola nazzjonali li ssegwi l-istess għanijiet iżda li tagħmel hekk permezz ta’ mekkaniżmu normattiv differenti tinvolvi evalwazzjoni mill-ġdid tal-istess kwistjoni.
38.
L-eżistenza ta’ għanijiet differenti tfisser, għall-kuntrarju, li l-kunsiderazzjonijiet li ż-żewġ leġiżlaturi kellhom f’moħħhom kienu ta’ natura differenti. Pereżempju, huma jistgħu jikkonċernaw oqsma differenti tal-liġi li għandhom biss konnessjoni inċidentali ma’ att tad-dritt tal-Unjoni, jew anki f’qasam kopert mid-dritt tal-Unjoni, huma jistgħu jikkonċernaw stadju differenti fil-katina tal-produzzjoni/distribuzzjoni jew atturi differenti. Il-leġiżlatur nazzjonali jingħata ċertu livell ta’ libertà li jsegwi għanijiet oħra ta’ interess pubbliku, li l-leġiżlatur Ewropew ma ħax (jew ma setax jieħu) inkunsiderazzjoni meta ġiet abbozzata r-regola tal-Unjoni inkwistjoni.
39.
Nixtieq nenfasizza kjarifika importanti waħda: l-għanijiet segwiti għandhom ikunu ta’ natura differenti, u mhux biss ta’ grad differenti. Għalhekk, pereżempju, meta tiġi adottata miżura tal-Unjoni li ssegwi għan ta’ protezzjoni tal-konsumaturi, partikolarment fejn intlaħaq bilanċ bejn il-protezzjoni tal-konsumaturi, minn naħa, u l-kompetizzjoni u l-libertà tal-kuntratt min-naħa l-oħra, huwa kompletament plawżibbli li l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika jew tal-ambjent ma jkunx ittieħed inkunsiderazzjoni. Is-sitwazzjoni hija, min-naħa l-oħra, differenti meta kemm il-miżuri tal-Unjoni kif ukoll dawk nazzjonali jkollhom l-għan li jakkomodaw l-istess tip ta’ għanijiet, iżda b’piżijiet differenti marbuta ma’ dawn l-għanijiet. Dan ikun il-każ kieku l-leġiżlazzjoni nazzjonali msemmija fl-eżempju preċedenti tiegħi kellha tqiegħed iktar enfasi fuq il-protezzjoni tal-konsumaturi milli d-dritt tal-Unjoni f’dak il-każ partikolari, billi tadotta, pereżempju, projbizzjonijiet iktar preċiżi u ddettaljati. Dan ikun jinvolvi differenza fil-grad jew fil-preċiżjoni, iżda r-regoli inkwistjoni xorta jkunu marbuta ma’ għanijiet tal-istess natura.
40.
Fl-aħħar nett, anki jekk ikun hemm differenza ġenwina fin-natura ta’ għan, diġà ġie enfasizzat li l-Istati Membri ma għandhom l-ebda marġni ta’ diskrezzjoni li tippermettilhom jadottaw regoli nazzjonali li jsegwu għanijiet differenti, ikun xi jkun l-“impatt” potenzjali tagħhom fuq ir-regoli komuni. Il-limitazzjonijiet li jirriżultaw mill-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ proporzjonalità jfissru neċessarjament li għandu jinstab bilanċ bejn dawn l-għanijiet u dawk tal-politika agrikola komuni u tal-organizzazzjoni komuni tas-suq, kif ukoll li l-miżura tkun xierqa u ma tmurx lil hinn minn dak li huwa strettament meħtieġ (
25
).
41.
Huwa f’dan il-qafas analitiku li nifhem id-dikjarazzjonijiet reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Scotch Whisky Association (
26
). Din il-kawża kienet tikkonċerna regoli nazzjonali li jimponu prezzijiet minimi ta’ bejgħ bl-imnut għal xorb alkoħoliku sabiex tiġi protetta s-saħħa tal-bniedem. Il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li l-leġiżlazzjoni nazzjonali setgħet tippreġudika l-kompetizzjoni billi tipprekludi lil ċerti produtturi jew importaturi milli jieħdu vantaġġ minn prezzijiet iktar baxxi. Hija ddeċidiet li l-leġiżlazzjoni nazzjonali kienet tmur kontra l-prinċipju tad-determinazzjoni libera tal-prezzijiet tal-prodotti agrikoli abbażi ta’ kompetizzjoni ġusta, li hija l-pedament tar-Regolament Nru 1308/2013. Madankollu, peress li r-regola nazzjonali kienet issegwi għan ta’ interess ġenerali differenti minn dawk koperti bir-Regolament Nru 1308/2013, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li r-regola ma tkunx eskluża jekk tissodisfa r-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
42.
Jidher li l-għan tal-protezzjoni tas-saħħa pubblika ma kienx speċifikament parti mill-ekwazzjoni fil-bilanċ milħuq mil-leġiżlatur Ewropew fil-livell tal-Unjoni meta stabbilixxa r-regoli għall-funzjonament tas-suq komuni rigward il-prodotti tal-inbid (
27
). Dan l-għan kien parti minn sistema regolatorja nazzjonali differenti, iggwidata minn kunsiderazzjonijiet differenti, li kienu jikkoinċidu ma’ dak tal-Unjoni biss inċidentalment. Ir-regola nazzjonali involuta kienet miżura applikabbli biss fl-istadju tal-bejgħ bl-imnut. Għalhekk, għalkemm naturalment il-bejgħ bl-imnut huwa wkoll stadju (l-aħħar stadju) tal-katina ta’ kummerċjalizzazzjoni, il-koinċidenza u, b’hekk, il-kunflitt bejn ir-regoli tal-Unjoni u r-regoli nazzjonali kienu, fil-fatt, marġinali.
B.
Il-każ preżenti
43.
Fid-dawl ta’ dawn il-kjarifiki ġenerali, issa ser indur għall-eżami ta’ dan il-każ.
44.
Permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 3(3)(1), l-Artikolu 3(3)(3) u l-Artikolu 5 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali mal-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013. Il-kontenut u l-portata ta’ din id-dispożizzjoni tal-aħħar b’hekk loġikament jifforma l-punt tat-tluq f’termini ta’ referenza fil-livell tal-UE għall-evalwazzjoni ta’ kwalunkwe kunflitt potenzjali, filwaqt li jiddefinixxi l-livell xieraq ta’ astrazzjoni li fih għandha ssir l-analiżi tal-prelazzjoni.
45.
Għalhekk, l-argument tal-Gvern Franċiż, li jindika l-qasam ġenerali tar-“relazzjonijiet kuntrattwali” jew tad-dritt kummerċjali bħala l-qafas ta’ referenza sabiex tiġi evalwata n-natura eżawrjenti tal-armonizzazzjoni, filwaqt li jissuġġerixxi li r-regoli applikabbli għall-qasam kollu tar-relazzjonijiet kuntrattwali ma jistgħux jiġu esklużi peress li l-ebda armonizzazzjoni bħal din ma tirriżulta mir-Regolament Nru 1308/2013, ma huwiex konvinċenti. Minbarra l-każijiet ta’ prelazzjoni ta’ “żona” jew ta’ “qasam”, li taħthom ma jaqax (jew ma għadux jaqa’) dan l-element tal-organizzazzjoni komuni tas-suq tal-ħalib, huwa neċessarju li wieħed jiffoka fuq l-eżami tal-kunflitt normattiv attwali. Bl-adozzjoni ta’ dan il-qafas ta’ referenza, il-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni ffokaw, b’mod korrett fil-fehma tiegħi, fuq ir-regola speċifika rigward in-negozjar liberu tal-elementi kuntrattwali kollha għall-kunsinna ta’ ħalib mhux ipproċessat (inkluż il-prezz tiegħu), li tinsab fl-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013.
46.
Sabiex tingħata risposta għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, l-ewwel nett, għandhom jiġu ddeterminati l-portata u l-interpretazzjoni eżatti tal-imsemmija regola li tinsab fl-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 (1). It-tieni nett, għandu jiġi eżaminat jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni humiex f’kunflitt ma’ din id-dispożizzjoni (2). Jekk dan ikun l-każ, ikun possibbli li regola nazzjonali kunfliġġenti tkun kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni biss – bil-kundizzjoni li jiġu osservati l-kundizzjonijiet tal-prinċipju tal-proporzjonalità – jekk hija ssegwi għanijiet ta’ natura differenti (3).
47.
Wara t-twettiq ta’ din l-analiżi, ikolli nikkonkludi li, peress li l-Artikolu 3(3)(1), l-Artikolu 3(3)(3) u l-Artikolu 5 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali jidhru li jsegwu għanijiet tal-istess natura bħal dawk li huma inerenti fl-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 u li diġà ttieħdu inkunsiderazzjoni mil-leġiżlatur Ewropew fl-adozzjoni ta’ dan l-artikolu, ir-regoli nazzjonali inkwistjoni huma esklużi mid-dritt tal-Unjoni (4).
1. L-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 u r-regola dwar “in-negozjar liberu tal-elementi kuntrattwali kollha”
48.
L-Artikolu 148 tar-Regolament Nru 1308/2013 għandu jiġi analizzat fil-kuntest tal-evoluzzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-organizzazzjoni komuni tas-suq fis-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib (
28
). Ir-riformi suċċessivi tal-politika agrikola komuni ġabu magħhom bidla fl-approċċ, immexxija minn enfasi ikbar fuq l-orjentazzjoni tas-suq u l-kompetittività (
29
).
49.
Madankollu, b’reazzjoni għas-sitwazzjoni diffiċli tas-suq f’dan is-settur, inħasset il-ħtieġa li jiġu adottati miżuri addizzjonali, skont ir-rakkomandazzjonijiet tal-Grupp ta’ Esperti ta’ Livell Għoli dwar il-Ħalib. Dawn il-miżuri (ta’ appoġġ) inkludew rakkomandazzjoni għall-adozzjoni ta’ dispożizzjonijiet dwar ir-relazzjonijiet kuntrattwali. Huwa b’dan il-mod li fl-2012 ġiet introdotta fir-Regolament (KE) Nru 1234/2007 (
30
) dispożizzjoni li tikkorrispondi għall-Artikolu 148 attwali.
50.
L-adozzjoni ta’ dispożizzjoni dwar il-kuntratti fformalizzati u bil-miktub kienet ikkunsidrata bħala tali miżura ta’ appoġġ fis-settur tal-ħalib, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li s-sistema ta’ prezzijiet komuni ma kinitx għadha tapplika, u li s-sistema ta’ kwoti kienet waslet viċin id-data ta’ skadenza tagħha. Il-leġiżlatur tal-UE qies li l-użu ta’ kuntratti fformalizzati u bil-miktub ikun “jgħin […] biex tissaħħaħ ir-responsabbiltà tal-operaturi fil-katina tal-prodotti tal-ħalib u sabiex iżidu l-kuxjenza dwar il-bżonn li jittieħed kont aħjar tas-sinjali tas-suq, biex titjieb it-trażmissjoni tal-prezzijiet u biex jaddattaw il-provvista mad-domanda, kif ukoll biex jgħinu biex jiġu evitati ċerti prattiki kummerċjali mhux ġusti” (
31
). Id-dispożizzjoni dwar ir-relazzjonijiet kuntrattwali, li inizjalment kienet ta’ natura temporanja, iktar tard saret miżura permanenti (
32
) u ġiet estiża għal setturi oħra minbarra dak tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib (
33
).
51.
Skont l-Artikolu 148 tar-Regolament Nru 1308/2013, meta l-Istati Membri jiddeċiedu li l-kunsinni ta’ ħalib mhux ipproċessat minn bidwi lil proċessur għandhom ikunu koperti minn kuntratt bil-miktub (bħalma huwa l-każ fil-Litwanja, skont il-qorti tar-rinviju), dawn il-kuntratti għandhom, skont il-paragrafu 1 ta’ din id-dispożizzjoni, jissodisfaw ċerti kundizzjonijiet. Kif spjegat fil-premessa 127, ir-regolament jistabbilixxi ċerti kundizzjonijiet bażiċi għall-użu ta’ dawn il-kuntratti sabiex jiġu żguratistandards minimi xierqa għal tali kuntratti u l-funzjonament tajjeb tas-suq intern u dak tal-organizzazzjoni tas-suq komuni. Sabiex jissodisfa din il-funzjoni, l-Artikolu 148(2) tar-Regolament Nru 1308/2013 jistabbilixxi l-kontenut minimu li għandu jkun fihom dawn il-kuntratti, inkluż il-prezz (
34
).
52.
L-Artikolu 148(2) jistabbilixxi wkoll li l-kuntratt għandu jsir qabel il-kunsinna u għandu jsir bil-miktub; huwa għandu jinkludi, inter
alia, elementi bħall-prezz, il-volum u l-ħin tal-kunsinni, it-tul tal-kuntratt, dettalji dwar il-ħlasijiet, arranġamenti għall-ġbir jew għall-kunsinna u r-regoli applikabbli fil-każ ta’ force majeure. L-Artikolu 148(2)(c)(i) jispeċifika li l-element “prezz”, li huwa obbligatorju li jiġi inkluż fil-kuntratt bil-miktub, jista’ jiġi espress b’diversi modi: il-prezz għandu jkun statiku u jkun stabbilit fil-kuntratt u/jew il-prezz għandu jkun ikkalkolat billi jingħaqdu diversi fatturi stabbiliti fil-kuntratt (li jistgħu jinkludu indikaturi tas-suq li jirriflettu bidliet fil-kundizzjonijiet tas-suq, il-volum ikkunsinnat u l-kwalità jew il-kompożizzjoni tal-ħalib mhux ipproċessat ikkunsinnat).
53.
Madankollu, anki jekk l-Istati Membri jagħmlu użu mill-possibbiltà mogħtija mir-Regolament Nru 1308/2013 li jirrendu kuntratti bil-miktub obbligatorji, l-elementi kollha ta’ dawn il-kuntratti bejn il-bejjiegħa u x-xerrejja – inkluż il-prezz – għandhom jibqgħu jiġu nnegozjati b’mod liberu. B’dan il-mod, u kif jidher mill-premessa 127 ta’ dan ir-regolament, l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 jistipula l-limiti għall-poteri tal-Istati Membri li jintervjenu fis-settur meta jirrendu obbligatorja l-konklużjoni ta’ kuntratti bil-miktub. Din id-dispożizzjoni nnifisha tippermetti biss żewġ derogi speċifiċi mill-prinċipju ta’ negozjar liberu. L-ewwel nett, l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu obbligu għall-partijiet biex jaqblu dwar ir-relazzjoni bejn kwantità partikolari kkunsinnata u l-prezz li għandu jitħallas għal tali kunsinna. It-tieni nett, l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu tul ta’ żmien minimu għal kuntratti bejn il-bdiewa u l-ewwel xerrejja.
54.
Sabiex niġbor fil-qasir l-istruttura effettivament pjuttost kumplessa ta’ din id-dispożizzjoni, ir-regola fl-assenza ta’ oħrajn li jingħad li hija preżenti fl-organizzazzjoni komuni tas-suq hija d-determinazzjoni ħielsa tal-prezzijiet tal-bejgħ fuq il-bażi ta’ kompetizzjoni ġusta, li, barra minn hekk, “tikkostitwixxi l-espressjoni tal-prinċipju tal-moviment liberu tal-merkanzija f’kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni effettiva” (
35
). Bħala eċċezzjoni għal dan, l-Istati Membri jistgħu jinsistu fuq numru ta’ formalitajiet elenkati ta’ kuntratt, essenzjalment bħala miżura ta’ appoġġ biex jiġu kkorreġuti l-iżbilanċi f’dan is-settur speċifiku. Madankollu, anki jekk l-Istati Membri jipprovdu għal derogi bħal dawn, hemm limitu għall-eċċezzjoni: l-Istati Membri ma jistgħux jaslu biex jimminaw il-prinċipju ta’ negozjar liberu tal-elementi kollha tal-kuntratti, inkluż il-prezz, b’eċċezzjonijiet minuri li jinsabu fl-Artikolu 148(4).
55.
Huwa f’dan il-kuntest, fid-dawl tan-natura u tal-portata tar-regola applikabbli tal-Unjoni, li d-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni għandhom jiġu evalwati.
2. Kunflitt bejn l-Artikolu 148(4) u d-dispożizzjonijiet nazzjonali?
a) Domanda 1: L-Artikolu 3(3)(1) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali
56.
Bl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 jipprekludix dispożizzjoni nazzjonali bħalma huwa l-Artikolu 3(3)(1) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali. Skont din l-aħħar dispożizzjoni, xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat huwa pprojbit milli japplika prezzijiet differenti tal-ħalib mhux ipproċessat għall-bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat li jagħmlu parti mill-istess grupp. Il-gruppi huma kkostitwiti skont il-volum ta’ ħalib mibjugħ u jinkludu biss produtturi li ma jappartjenux għal organizzazzjoni rrikonoxxuta tal-produtturi tal-ħalib. L-istess prezz għandu jkun applikat għal kull grupp għal ħalib mhux ipproċessat tal-istess kwalità u tal-istess kompożizzjoni bħal dak ikkunsinnat lix-xerrej bl-istess metodu.
57.
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tinnota li l-partijiet f’kuntratt ma jistgħux jiftiehmu fuq prezz tax-xiri għall-ħalib mhux ipproċessat billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-fatturi rilevanti oħra barra minn dawk stabbiliti mil-leġiżlazzjoni. Skont l-informazzjoni mogħtija minn din il-qorti, skont ir-Regoli tax-Xiri tal-Ħalib, il-ħalib jinxtara jekk l-indikaturi inizjali tal-kwalità tiegħu (kulur tal-ħalib, riħa, konsistenza, temperatura, togħma, aċidità, purità, densità, sustanzi newtralizzanti u inibittivi) jikkonformaw ma’ dawk indikati fl-imsemmija regoli. Jekk il-ħalib ma jikkonformax ma’ indikaturi oħra tal-kwalità tal-ħalib (bħalma huma n-numru totali ta’ batterji, numru ta’ ċelloli somatiċi, sustanzi inibittivi, temperatura tal-iffriżar tal-ħalib), għandu jiġi applikat tnaqqis tal-ammont previst mir-regoli. Għaldaqstant, il-produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat jistgħu jitħallsu żidiet jew primjums skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fil-kuntratt, u għalhekk ukoll għal ħalib ta’ kwalità aħjar.
58.
B’riżultat ta’ dan, xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat ma huwiex ipprojbit milli japplika prezzijiet differenti ta’ xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat għall-bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat mill-istess grupp, iżda jista’ jagħmel hekk biss jekk il-kompożizzjoni u l-kwalità tal-ħalib fornut ivarjaw. Il-lista li tistabbilixxi l-fatturi li jinfluwenzaw il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat hija madankollu eżawrjenti. Għalhekk, il-partijiet fil-kuntratt ma jistgħux jagħżlu liberament il-fatturi rilevanti għad-determinazzjoni tal-prezz.
59.
Fid-dawl ta’ din il-limitazzjoni doppja, ikolli naqbel mal-Kummissjoni u mal-Gvern Ġermaniż li d-dispożizzjonijiet nazzjonali ma humiex kompatibbli mal-libertà li jiġu nnegozjati l-elementi kollha tal-kuntratti bil-miktub, prevista fl-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013. Barra minn hekk, kif indika wkoll il-Gvern Ġermaniż, l-Artikolu 148(4) jipprovdi b’mod espliċitu għal eċċezzjonijiet mill-prinċipju ta’ negozjar liberu tal-elementi tal-kuntratt. Il-limitazzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(3)(1) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali ma jaqgħu taħt l-ebda waħda minn dawn id-derogi.
60.
Madankollu, il-Gvern Litwan sostna li l-partijiet kontraenti jinnegozjaw liberament il-“prezz bażi”, b’referenza għall-indikaturi bbażati fuq il-kompożizzjoni tal-ħalib. L-effett tal-Artikolu 3(3)(1) huwa li japplika dan il-prezz bażi għall-membri kollha ta’ grupp. F’dan il-każ, il-prezz jista’ jvarja skont il-metodi użati għall-kunsinna. Barra minn hekk, il-prezz finali ser ikun influwenzat minn żidiet, skontijiet jew primjums, ibbażati fuq kriterji ta’ kwalità. Bħala riżultat, il-Gvern Litwan isostni li dan il-mekkaniżmu jirrispetta l-libertà li jiġu nnegozjati l-prezzijiet filwaqt li jiġu evitati prattiki żleali.
61.
L-argumenti tal-Gvern Litwan ma humiex konvinċenti.
62.
L-ewwel nett, il-Gvern Litwan jinsisti li l-prezz bażi huwa nnegozjat liberament bejn il-partijiet. Madankollu, anki jekk jingħad li dan huwa minnu fir-rigward ta’ produttur wieħed, preżumibbilment dak li miegħu x-xerrej ikkonkluda l-ewwel kuntratt fi grupp partikolari (
36
), l-effett tal-Artikolu 3(3)(1) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali huwa li jiġi applikat l-istess prezz bażi b’mod obbligatorju għall-produtturi l-oħra kollha tal-istess grupp. Ma narax kif l-impożizzjoni tal-istess prezz bażi għall-membri kollha ta’ grupp ta’ produtturi tirrispetta l-prinċipju tal-libertà tan-negozjar fir-rigward tal-kuntratti l-oħra kollha konklużi. Għall-produtturi l-oħra kollha f’dan il-grupp, il-prezz bażi jsir, effettivament, fiss.
63.
It-tieni nett, is-sottomissjonijiet tal-Gvern Litwan li l-prezz jista’ jvarja wkoll skont fatturi oħra stabbiliti fil-leġiżlazzjoni ma jwasslux għal konklużjoni differenti. Dan l-argument pjuttost jenfasizza biss il-fatt li ladarba l-prezz bażi jkun iffissat, l-istess huma l-fatturi kollha li jistgħu jiġu kkunsidrati meta jiġi kkalkolat il-prezz eżatt għal kull kunsinna individwali, b’tali mod li fil-fatt ma hemm l-ebda negozjar liberu tal-prezz.
64.
L-Artikolu 148(2)(c)(i) tar-Regolament Nru 1308/2013 jirreferi għall-kontenut minimu ta’ kuntratti rigward l-indikazzjoni tal-prezz pagabbli għall-kunsinna, li għandu jkun indikat fihom. Il-kuntratt għandu jew jirreferi għal prezz statiku, u/jew għal prezz ikkalkolat billi jgħaqqad diversi fatturi, li għandhom jiġu stabbiliti fil-kuntratt. Bħala eżempju, din id-dispożizzjoni tgħid li dawn il-fatturi “jistgħu jinkludu indikaturi tas-suq li jirriflettu l-bidliet fil-kundizzjonijiet tas-suq, il-volum ikkunsinnjat u l-kwalità jew il-kompożizzjoni tal-ħalib mhux ipproċessat ikkunsinnjat”.
65.
Mill-użu tal-konġunzjonijiet “u/jew” fl-Artikolu 148(2)(c)(i) jidher li r-Regolament Nru 1308/2013 huwa newtrali fir-rigward tal-mekkaniżmu tal-ipprezzar magħżul mill-partijiet fil-kuntratt. Barra minn hekk, il-kliem “li jistgħu jinkludu” jindika li l-fatturi elenkati fit-tieni inċiż tal-Artikolu 148(2)(c)(i) huma purament indikattivi, u li elementi oħra jew inqas elementi jistgħu jiġu inklużi.
66.
Madankollu, fi kwalunkwe każ, l-essenza tal-Artikolu 148(4) tibqa’ l-istess: irid ikun possibbli għall-partijiet li jinnegozjaw liberament l-elementi kollha tal-kuntratt. L-istabbiliment ta’ lista li ma tistax tinbidel ta’ fatturi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni biss fil-kalkolu tal-prezz eżatt għal kull kunsinna permezz ta’ digriet tal-Istat Membru, li huwa obbligatorju għall-partijiet kollha li japplikaw, għal darba oħra ma tantx huwa konċiljabbli ma’ tali proposta.
67.
Konsegwentement, għandu jiġi konkluż li d-dispożizzjoni inkwistjoni f’din il-kawża tirrestrinġi l-libertà tal-partijiet kontraenti li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat minn żewġ aspetti: hija torbot il-prezz bażi mal-grupp u timplika li l-partijiet f’kuntratt ma jistgħux jaqblu fuq prezz differenti ta’ xiri tal-ħalib mhux ipproċessat billi jieħdu inkunsiderazzjoni fatturi oħra għajr dawk speċifikati fil-leġiżlazzjoni nazzjonali.
b) Domanda 2: il-projbizzjoni ta’ tnaqqis mhux iġġustifikat tal-prezz
68.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 jipprekludix regoli nazzjonali li skonthom ix-xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat huma pprojbiti milli jnaqqsu b’mod mhux iġġustifikat il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat. Fejn it-tnaqqis tal-prezz huwa iktar minn 3 %, ikun possibbli biss jekk l-awtorità kompetenti (l-Aġenzija għar-Regolamentazzjoni tas-Suq) tiddikjara tnaqqis bħal dan bħala ġġustifikat.
69.
Skont il-Gvern Litwan, l-Artikolu 3(3)(3) u l-Artikolu 5 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali huma intiżi sabiex jipprovdu garanziji biex jiġu evitati modifiki tal-prezz mhux iġġustifikati wara l-konklużjoni tal-kuntratt. Dawn id-dispożizzjonijiet ma jistabbilixxux limitazzjoni fuq in-negozjar liberu tal-prezzijiet, iżda garanzija li l-prezz ma jiġix immodifikat mingħajr ma jkunu ġew ipprovduti raġunijiet oġġettivi.
70.
Il-Gvern Ġermaniż argumenta li l-Artikolu 3(3)(3) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali ma jmurx kontra l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013. Dan il-gvern isostni li din ir-regola tikkonċerna l-imġiba unilaterali ta’ waħda mill-partijiet fil-kuntratt wara l-konklużjoni ta’ dak il-kuntratt u, bħala tali, ma hijiex koperta mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 148(4), peress li tkopri aspett li ma huwiex irregolat hemmhekk: il-prevenzjoni ta’ prattiċi żleali.
71.
Il-Kummissjoni ssostni li din id-dispożizzjoni, l-istess bħall-Artikolu 3(3)(1) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali, tikkostitwixxi restrizzjoni tal-libertà tan-negozjar tal-prezz, kif hija stabbilita fl-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013, u għalhekk hija pprojbita minn dan tal-aħħar.
72.
Naqbel mal-Kummissjoni fuq dan il-punt.
73.
Mill-bidu, nammetti li jien xi ftit konfuż bl-Artikolu 3(3)(3) u bl-Artikolu 5 tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali. Is-sempliċi eżistenza tagħhom tidher li timplika li, minkejja l-obbligu li wieħed ikollu kuntratti bil-miktub (u anki wara l-iffissar ta’ prezzijiet komuni fi ħdan il-grupp skont l-Artikolu 3(3)(1) ta’ din il-liġi), xorta jista’ jkun hemm volatilità pjuttost għolja fil-prezz wara l-konklużjoni ta’ kuntratt bil-miktub bħal dan, li l-għan iddikjarat tiegħu kien li jintroduċi stabbiltà fir-relazzjonijiet kuntrattwali.
74.
Waqt is-seduta, il-Gvern Litwan spjega li r-raġuni għal din id-dispożizzjoni hija s-sitwazzjoni partikolari tas-suq Litwan. Minħabba setgħa ta’ negozjar inugwali bejniethom, ix-xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat jistgħu jimponu prezz iktar baxx fuq il-produtturi, bit-theddida li jirtiraw il-klijentela fil-futur. Skont dan il-gvern, l-implimentazzjoni ta’ kundizzjonijiet kuntrattwali ma hijiex qiegħda tiżvolġi kif previst fir-rigward ta’ xerrejja tal-ħalib mhux ipproċessat.
75.
Fid-dawl ta’ tali realtà, jidhirli li l-argument tal-Gvern Ġermaniż – li huwa bbażat fuq id-distinzjoni bejn il-mument eżatt tal-konklużjoni tal-kuntratt, li għalih japplika l-prinċipju ta’ negozjar liberu, u l-eżekuzzjoni sussegwenti tal-kuntratt, li ma hijiex suġġetta għal tali regoli – kemxejn formalistiku u ma huwiex konvinċenti. L-ispjegazzjonijiet offruti mill-Gvern Litwan pjuttost jenfasizzaw il-fatt li l-asimetrija tan-negozjar li teżisti fl-istadju tan-negozjar tal-kuntratt tista’ faċilment timmanifesta ruħha fl-istadju iktar tard tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Dan jista’ jiġri formalment (billi jiġu inkorporati klawżoli kuntrattwali li jippermettu tali volatilità tal-prezzijiet, li ma hemmx għalfejn ngħidu, jidher li hija għad-detriment ta’ parti waħda biss), jew fuq livell fattwali (billi numru ta’ kuntratti suċċessivi x’aktarx jiġu konklużi bejn l-istess partijiet li fihom – fil-mod indikat mill-Gvern Litwan – l-“assenza ta’ kooperazzjoni” fil-każ ta’ “nuqqas ta’ eżekuzzjoni” ta’ kuntratt tista’ timplika “kundizzjonijiet inqas favorevoli” fil-kuntratt ta’ wara bejn l-istess partijiet).
76.
Madankollu, meta jiġu kkunsidrati dawn iż-żewġ pożizzjonijiet, jidhirli wkoll li d-dispożizzjonijiet rilevanti fil-fatt ifittxu li jirrestrinġu l-libertà li jiġu nnegozjati l-elementi tal-kuntratt, u dan jippreġudika l-implimentazzjoni tal-Artikolu 148(4) tar-Regolament. Huma jillimitaw il-possibbiltà ta’ negozjar liberu dwar it-tnaqqis fil-prezzijiet. L-Artikolu 3(3)(3) tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali jimponi projbizzjoni assoluta fuq tnaqqis mhux iġġustifikat, u b’hekk jillimita b’mod ċar il-libertà kuntrattwali tal-partijiet. L-Artikolu 5 ta’ din l-istess liġi jkompli jespandi u jipprovdi qafas istituzzjonali għal din il-loġika billi jissuġġetta t-tnaqqis fil-prezz ta’ iktar minn 3 % għall-ksib ta’ awtorizzazzjoni mill-awtorità amministrattiva kompetenti.
77.
Bħala konklużjoni, anki jekk jiena konxju mir-realtà ekonomika sottostanti għall-funzjonament tas-suq tal-ħalib mhux ipproċessat fil-Litwanja, ma nistax insib mod kif dawn ir-regoli nazzjonali jiġu kkonċiljati mar-regola stabbilita b’mod ċar li tgħid li partijiet f’kuntratt ikunu jistgħu jinnegozjaw liberament l-elementi kollha tal-kuntratt.
3. Għanijiet differenti?
78.
Waqt is-seduta, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi sostna, billi bbaża ruħu fuq is-sentenza Scotch Whisky Association et (
37
), li, minkejja r-regoli inkwistjoni li jinvolvu restrizzjonijiet għal-libertà tan-negozjar prevista fl-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013, huma għandhom madankollu jiġu eżaminati b’referenza għar-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ proporzjonalità għaliex isegwu għanijiet differenti minn dawk koperti minn dan ir-regolament. F’dan il-kuntest, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi jikkunsidra li l-għan segwit permezz tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali – li jiġu evitati l-prattiki kummerċjali żleali – ma huwiex għan awtonomu ta’ dan ir-regolament, iżda għandu r-rwol ta’ sempliċi kunsiderazzjoni anċillari.
79.
Bl-istess mod, il-Gvern Franċiż argumenta waqt is-seduta li s-soluzzjoni fis-sentenza Scotch Whisky Association hija applikabbli f’dan il-każ, peress li r-regola inkwistjoni ma timplikax armonizzazzjoni eżawrjenti. Jekk dispożizzjonijiet nazzjonali li għandhom impatt fuq dispożizzjoni espliċita tad-dritt tal-Unjoni jistgħux jiġu awtorizzati fuq din il-bażi jista’ jiġi vverifikat biss każ b’każ.
80.
Il-Gvern Ġermaniż jieħu l-pożizzjoni kuntrarja. Skont dan il-gvern, dan il-każ huwa differenti minn dak tas-sentenza Scotch Whisky Association. Bil-kontra ta’ dak il-każ, fejn il-materja inkwistjoni ma kinitx irregolata mir-Regolament Nru 1308/2013, il-każ preżenti jikkonċerna regola espliċita li tirregola l-limiti li Stat Membru jista’ jimponi fuq il-libertà li jiġu nnegozjati l-elementi kollha ta’ kuntratt.
81.
Bl-applikazzjoni tal-qafas analitiku deskritt hawn fuq fil-punti 26 sa 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-domanda ewlenija għal dan l-istadju tal-evalwazzjoni hija: x’inhuma eżattament l-għanijiet segwiti rispettivament permezz tad-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u dik tad-dritt nazzjonali, bejn liema għadu kif ġie kkonfermat li hemm kunflitt?
82.
Fir-rigward tal-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013, hemm żewġ għanijiet li jispikkaw. L-ewwel nett, hemm l-għan li tittejjeb is-setgħa ta’ negozjar tal-produtturi tal-ħalib fis-settur speċifiku tal-ħalib. Kif issostni korrettement il-Kummissjoni, dan ir-regolament, kif tgħid il-premessa 128 tiegħu, stabbilixxa miżuri biex jissaħħaħ il-poter ta’ negozjar tal-bdiewa tal-ħalib fil-konfront tal-proċessuri, bil-għan li jiġi żgurat livell ta’ għajxien xieraq għal dawn il-bdiewa. L-Artikolu 149 tar-Regolament Nru 1308/2013 jippermetti lill-organizzazzjonijiet tal-produtturi li huma kkostitwiti minn bdiewa tal-ħalib jew l-assoċjazzjonijiet tagħhom jinnegozjaw kollettivament il-klawżoli f’kuntratti għall-kunsinna ta’ ħalib mhux ipproċessat, bħala eċċezzjoni mill-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni. Barra minn hekk, ir-regolament ġeneralment jiddependi (mhux biss fis-settur tal-ħalib) fuq il-kapaċità ta’ tali organizzazzjonijiet tal-produtturi li jikkonċentraw il-provvista u, għalhekk, jikkontribwixxu għall-pożizzjoni ta’ negozjar tal-produtturi, u dan min-naħa tiegħu jrawwem il-ħolqien u r-rikonoxximent ta’ organizzazzjonijiet bħal dawn (
38
).
83.
It-tieni nett, kif indikat fil-premessa 138 tar-Regolament Nru 1308/2013, l-użu ta’ kuntratti bil-miktub, kif previst fl-Artikolu 148 u l-Artikolu 168 tar-Regolament Nru 1308/2013, huwa ġeneralment meqjus bħala għodda li tista’ tgħin biex jiġu evitati ċerti prattiki kummerċjali żleali. Id-dispożizzjoni ekwivalenti għall-Artikolu 148 iddaħħlet fir-Regolament Nru 1234/2007 bir-Regolament Nru 261/2012, bl-għan espliċitu li l-konklużjoni ta’ kuntratti fformalizzati u bil-miktub tikkontribwixxi għall-prevenzjoni ta’ ċerti prattiki kummerċjali żleali (
39
). B’mod partikolari, il-premessi tar-Regolament Nru 261/2012 jagħmluha ċara li l-kunsiderazzjonijiet li wasslu għall-adozzjoni tad-dispożizzjoni li tikkorrispondi għall-Artikolu 148 attwali tar-Regolament Nru 1308/2013 kienu dawk li, minkejja differenzi kbar fl-Istati Membri f’dak li jirrigwarda s-setturi tal-produzzjoni u tal-ipproċessar tal-ħalib, f’bosta każijiet, il-konċentrazzjoni tal-provvista hija baxxa, u dan joħloq żbilanċi fil-poter ta’ negozjar fil-katina tal-provvista bejn il-bdiewa u l-imħaleb, b’mod li dan l-iżbilanċ għandu mnejn iwassal għal prattiki kummerċjali żleali (
40
).
84.
Dwar l-għanijiet segwiti permezz tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali, il-Gvern Litwan iddikjara li r-regoli inkwistjoni għandhom l-għan li jipprojbixxu prattiki kummerċjali żleali, u għalhekk jistimulaw il-kompetizzjoni u jsaħħu l-poter ta’ negozjar tal-bdiewa. L-Artikolu 3(3)(1) ta’ din il-liġi jiżgura ċertu livell ta’ kooperazzjoni fost il-produtturi rigward l-iffissar tal-prezzijiet tal-ħalib mhux ipproċessat bħala mezz biex tissaħħaħ il-pożizzjoni tan-negozjar tagħhom. Għalhekk, il-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali għandha l-għan li ttejjeb il-poter ta’ negozjar tal-produtturi tal-ħalib u biex jiġu evitati prattiki kummerċjali żleali fis-settur tal-ħalib.
85.
Għaldaqstant huwa evidenti li l-għanijiet segwiti permezz tad-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni huma l-istess bħal dawk segwiti mir-regolament. Waqt is-seduta, il-Gvern Litwan innifsu ammetta dan ukoll. Il-leġiżlatur tal-Unjoni fassal l-Artikolu 148 tar-Regolament Nru 1308/2013 preċiżament wara li qies kunsiderazzjonijiet tal-istess natura bħal dawk li jimmotivaw l-adozzjoni mil-leġiżlatur Litwan tad-dispożizzjonijiet ikkontestati tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali. Dak li ntlaħaq huwa forsi bilanċ differenti bejn l-istess valuri: meta pprova jikkonċilja l-għanijiet tal-kompetizzjoni libera mal-għanijiet speċifiċi tal-politika agrikola komuni, inkluż l-għan li jiġi ggarantit livell ta’ għajxien xieraq għall-bdiewa fis-settur tal-ħalib billi jsaħħaħ il-poter ta’ negozjar tagħhom u jipproteġihom minn prattiki kummerċjali żleali, il-leġiżlatur tal-Unjoni għażel, minflok il-miżuri forsi iktar robusti adottati mil-leġiżlatur Litwan, li jippermetti sempliċement il-possibbiltà li l-Istati Membri jirrendu l-kuntratt bil-miktub obbligatorju.
86.
Madankollu, jekk u kemm din il-miżura hija fil-fatt xierqa u effettiva sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet hija kwistjoni pjuttost differenti, li ser nerġa’ lura għaliha fl-aħħar parti ta’ dawn il-konklużjonijiet. Minkejja dan, ftit hemm dubju li l-leġiżlatur Ewropew għamel għażla ta’ valur ċara: filwaqt li ħa inkunsiderazzjoni l-istess għanijiet u wasal biex jirregola l-istess sitwazzjoni eżatt fl-istess stadju tal-katina tal-produzzjoni. Għal dawn ir-raġunijiet, f’dan il-każ, il-kunflitt bejn ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni u dawk nazzjonali ma huwiex eżempju purament marġinali ta’ żewġ sistemi li jikkoinċidu parzjalment, fejn jista’ jkun hemm eżami ulterjuri tal-proporzjonalità. Minflok, huwa kunflitt funzjonali fundamentali bejn żewġ modi kif tiġi rregolata eżattament l-istess kwistjoni, li jirrifletti għażliet ta’ valur differenti bejn l-istess għanijiet.
87.
Il-fatt li, kif tosserva l-qorti tar-rinviju, għad ma hemmx miżuri speċifiċi oħra tad-dritt tal-Unjoni dwar prattiki kummerċjali żleali bejn kumpanniji fil-katina tal-provvista tal-ikel, iżda biss miżuri preparatorji (
41
), ftit jibdel din il-konkużjoni.
88.
F’April 2018 ġiet ippubblikata proposta għal direttiva dwar prattiki kummerċjali żleali fir-relazzjonijiet bejn l-impriżi fil-katina tal-provvista tal-ikel (
42
). Huwa minnu li sakemm dan l-ispazju leġiżlattiv jibqa’ vojt, sakemm jiġi adottat strument tad-dritt tal-Unjoni f’dan il-qasam, l-Istati Membri jistgħu jadottaw dispożizzjonijiet nazzjonali.
89.
Madankollu, huwa minnu wkoll li l-miżuri li l-Istati Membri jistgħu jadottaw fl-intervall ma jistgħux ikunu f’kunflitt ma’ dawk ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni li huma diġà fis-seħħ skont ir-Regolament Nru 1308/2013, jew kwalunkwe strument ieħor eżistenti tad-dritt tal-Unjoni.
90.
Waqt is-seduta, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi ssuġġerixxa madankollu li l-proposta msemmija hawn fuq tfisser li d-dritt tal-Unjoni, fl-Artikolu 148 tar-Regolament Nru 1308/2013, ma setax diġà kopra esklużivament il-kwistjoni ta’ (protezzjoni kontra) prattiki kummerċjali żleali fis-settur tal-ħalib mhux ipproċessat. Kieku diġà għamel hekk, kif issa l-Kummissjoni qiegħda tipproponi leġiżlazzjoni ġdida f’dan il-qasam? Għalhekk, billi pproponiet leġiżlazzjoni ġdida li tirregola eżattament din il-kwistjoni, il-Kummissjoni fil-fatt impliċitament irrikonoxxiet li teżisti lakuna leġiżlattiva speċifika.
91.
Minkejja l-eleganza li jidher li għandu dan l-argument mal-ewwel daqqa t’għajn, bi spezzjoni iktar mill-qrib, huwa jaqa’. L-ewwel nett, il-prelazzjoni attwali tal-Unjoni, kif deskritta hawn fuq (
43
), seħħet fuq il-livell tar-regola li tiddikjara li l-elementi kollha tal-kuntratt għandhom jiġu nnegozjati liberament bejn il-partijiet. Dan ma jeskludix miżuri potenzjali oħra intiżi sabiex jirrimedjaw l-iżbilanċ, u li ma jimpedixxux l-implimentazzjoni ta’ din ir-regola speċifika. Iżda dawk fil-kawża prinċipali jagħmlu hekk biċ-ċar. It-tieni nett, anki kieku kellu jiġi kkunsidrat li l-portata tar-regoli l-ġodda tal-Unjoni li dalwaqt ser jiġu proposti tikkorrispondi eżattament għal dik attwali tal-Artikolu 148 u tad-dispożizzjonijiet l-oħra tar-Regolament Nru 1308/2013, quod non, allura l-fatt li regoli ġodda qegħdin jiġu proposti fl-istess qasam jista’ sempliċement ifisser li dak li diġà jeżisti f’dak il-qasam qiegħed jiġi emendat. Dispożizzjonijiet sussegwenti tad-dritt tal-Unjoni jkunu jikkostitwixxu għaldaqstant lex posterior fl-istess livell leġiżlattiv bħar-Regolament Nru 1308/2013.
4. Konklużjoni intermedja
92.
Bħala riżultat ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, jiena tal-fehma li l-Artikolu 148(4) tar-Regolament Nru 1308/2013 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni, li, bil-għan li ssaħħaħ il-poteri ta’ negozjar tal-produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat u li tipprevjeni l-prattiki kummerċjali żleali:
–
tirrestrinġi l-libertà tal-partijiet kontraenti li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat fis-sens li xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat huwa pprojbit milli jħallas prezzijiet differenti tal-ħalib mhux ipproċessat lill-bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat mill-istess grupp, miġbura skont il-volum tal-ħalib mibjugħ, li ma jappartjenux għal organizzazzjoni rrikonoxxuta ta’ produtturi tal-ħalib, għal ħalib mhux ipproċessat tal-istess kwalità u kompożizzjoni bħal dak ikkunsinnat lix-xerrej bl-istess metodu, u, għaldaqstant, fejn il-partijiet ma jkunux jistgħu jiftiehmu fuq prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat differenti billi jieħdu inkunsiderazzjoni fatturi oħra; u li
–
tirrestrinġi l-libertà tal-partijiet kontraenti li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat fis-sens li xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat huwa pprojbit milli jnaqqas b’mod mhux iġġustifikat il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat, u skont liema, tnaqqis fil-prezz b’iktar minn 3 % huwa possibbli biss jekk ikun awtorizzat mill-awtorità kompetenti.
C.
Post scriptum
93.
Bil-bidla fil-qafas regolatorju fil-politika agrikola komuni u l-organizzazzjoni komuni tas-suq tal-prodotti agrikoli, kif ukoll bis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Scotch Whisky Association, setgħu nqalgħu dubji dwar xi spazju hemm għar-regoli nazzjonali li jsegwu għanijiet leġittimi li ma humiex koperti mill-istrumenti tal-politika agrikola komuni.
94.
Fid-dawl tal-bdil fl-approċċ u fil-loġika regolatorji li ddiskutejt f’dawn il-konklużjonijiet, hemm post għad-diversità nazzjonali, b’mod partikolari fit-truf tas-suq, fejn il-forzi tas-suq għandhom jiġu kkonċiljati ma’ għanijiet u valuri oħra. Madankollu, ma naħsibx li “awtorizzazzjoni għal diverġenza”, anki jekk immexxija minn għanijiet pjuttost leġittimi, tista’ tiġi inkoraġġuta sal-punt li tibda tiżżarma l-qalba regolatorja tal-organizzazzjoni komuni tas-suq.
95.
Dawn il-kummenti bl-ebda mod ma jikkontestaw il-leġittimità u l-fondatezza ta’ dak li l-leġiżlatur Litwan xtaq jikseb bid-dispożizzjonijiet ikkontestati tal-Liġi li Tipprojbixxi Prattiki Żleali. Fil-fatt, għandi simpatija personali kbira għal dawn l-għanijiet. Id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni jfittxu li jirrispondu għal kuntest speċifiku nazzjonali fejn jidher li l-approċċ tal-leġiżlazzjoni, li jistrieħ fuq il-potenzjal ta’ organizzazzjonijiet u assoċjazzjonijiet tal-produtturi, ma jidhirx li ħadem korrettement. L-aħħar rapport tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet rilevanti tar-Regolament Nru 1308/2013 jirrepeti din ir-realtà fil-livell nazzjonali, u jsemmi reżistenza f’ċerti Stati Membri għall-“approċċ assoċjattiv” bħala waħda mir-raġunijiet għan-natura inkompleta tas-suċċess tar-Regolament (
44
).
96.
Madankollu, jekk l-organizzazzjoni tas-suq tal-prodotti agrikoli ma għandhiex issir bħall-Emmental, anki dawn il-kunsiderazzjonijiet ma jippermettux lil Stat Membru jiddevja unilateralment mir-rekwiżiti ċari tad-dritt tal-Unjoni. L-ewwel nett, ir-Regolament Nru 1308/2013 jipprovdi għal miżuri speċifiċi li għandhom jiġu adottati fir-rigward ta’ problemi speċifiċi (
45
). It-tieni nett, huwa jfittex ukoll li jiżgura r-reazzjoni tal-leġiżlatur tal-UE billi jżid l-obbligi ta’ komunikazzjoni u ta’ rapportar (
46
).
97.
It-tielet nett u fuq kollox, b’mod ġenerali, l-Istati Membri huma marbuta, permezz tad-dmir ta’ kooperazzjoni leali, li josservaw id-dritt tal-Unjoni. Fil-każ ta’ diffikultajiet u problemi fl-applikazzjoni, huma għandhom, jekk iqisu li hemm bżonn li jiġu indirizzati dawn il-problemi, jirrikorru għall-mezzi istituzzjonali xierqa fil-livell tal-UE sabiex jippromwovu bidla leġiżlattiva u adattament progressiv għaċ-ċirkustanzi li qegħdin jevolvu (
47
).
98.
Madankollu, id-dmir ta’ kooperazzjoni leali jaqta’ minn żewġ naħat. Huwa jimponi obbligu mhux biss fuq l-Istati Membri, iżda wkoll fuq l-istituzzjonijiet li “jaħdmu flimkien bona fide bl-għan li jegħlbu d-diffikultajiet filwaqt li josservaw b’mod sħiħ it-Trattat u dispożizzjonijiet oħra [tal-Unjoni], b’mod partikolari dawk li jirregolaw l-organizzazzjoni komuni tas-suq fis-settur ikkonċernat” (
48
).
99.
F’dan il-kuntest, huwa d-dmir tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jirreaġixxi fil-ħin għal żviluppi bħal dawn (
49
). Kif diġà insistejt f’parti oħra, il-fatt li l-leġiżlatur tal-Unjoni jgawdi minn marġni diskrezzjonali wiesa’, b’mod partikolari fil-qasam tal-politika agrikola komuni, ma jammontax għal ‘karta bajda’, fejn l-għażliet regolatorji tal-passat li jikkonċernaw l-organizzazzjoni tas-suq għandhom jiġu pperċepiti bħala ġustifikazzjoni permanenti u suffiċjenti għall-applikazzjoni kontinwa tagħhom f’kuntesti soċjali u tas-suq li nbidlu kunsiderevolment (
50
). Fil-fatt, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jirrikjedi wkoll li l-miżuri tad-dritt tal-Unjoni jkunu xierqa sabiex jintlaħqu l-għanijiet segwiti permezz tal-leġiżlazzjoni kkonċernata, fin-nuqqas ta’ liema, il-validità tagħhom tista’ eventwalment tiġi kkontestata (
51
). Kwalunkwe kontestazzjoni bħal din, madankollu, tkun tikkostitwixxi kawża differenti, li teħtieġ li jiġu ppreżentati argumenti u provi differenti lil din il-Qorti.
V. Konklużjoni
100.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula lilha mil-Lietuvos Respublikos Konstitucinis Teismas (il-Qorti Kostituzzjonali tar-Repubblika tal-Litwanja):
“L-Artikolu 148(4) tar-Regolament (UE) Nru 1308/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 922/72, (KEE) Nru 234/79, (KE) Nru 1037/2001 u (KE) Nru 1234/2007 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li, bil-għan li ssaħħaħ il-poteri ta’ negozjar tal-produtturi tal-ħalib mhux ipproċessat u li tipprevjeni l-prattiki kummerċjali żleali:
–
tirrestrinġi l-libertà tal-partijiet kontraenti li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat fis-sens li xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat huwa pprojbit milli jħallas prezzijiet differenti tal-ħalib mhux ipproċessat lill-bejjiegħa tal-ħalib mhux ipproċessat mill-istess grupp, miġbura skont il-volum tal-ħalib mibjugħ, li ma jappartjenux għal organizzazzjoni rrikonoxxuta ta’ produtturi tal-ħalib, għal ħalib mhux ipproċessat tal-istess kwalità u kompożizzjoni bħal dak ikkunsinnat lix-xerrej bl-istess metodu, u, għaldaqstant, fejn il-partijiet ma jkunux jistgħu jiftiehmu fuq prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat differenti billi jieħdu inkunsiderazzjoni fatturi oħra; u li
–
tirrestrinġi l-libertà tal-partijiet kontraenti li jinnegozjaw il-prezz tax-xiri ta’ ħalib mhux ipproċessat fis-sens li xerrej tal-ħalib mhux ipproċessat huwa pprojbit milli jnaqqas b’mod mhux iġġustifikat il-prezz tax-xiri tal-ħalib mhux ipproċessat, u skont liema, tnaqqis fil-prezz b’iktar minn 3 % huwa possibbli biss jekk ikun awtorizzat mill-awtorità kompetenti.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Regolament (UE) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni tas-swieq fi prodotti agrikoli u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 922/72, (KEE) Nru 234/79, (KE) Nru 1037/2001 u (KE) Nru 1234/2007 (ĠU 2013, L 347, p. 671; rettifika fil-ĠU 2014, L 189, p. 261).
(
3
)	Sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845).
(
4
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Diċembru 2017 (ĠU 2017, L 350, p. 15).
(
5
)	Reġistru Leġiżlattiv (TAR), 2015‑07‑09, Nru 11209.
(
6
)	Reġistru Leġiżlattiv (TAR), 2015‑12‑29, Nru 20903.
(
7
)	Ara, rigward l-istadji sussegwenti tal-evoluzzjoni tal-politika agrikola komuni, pereżempju: Barents, R., The Agricultural Law of the EC (Id-Dritt Agrikolu tal-KE), Kluwer, 1994; Usher, J. A., EC Agricultural Law (Id-Dritt Agrikolu tal-KE), Oxford University Press, 2001; McMahon, J. A., EU Agricultural Law (Id-Dritt Agrikolu tal-UE), Oxford University Press, 2007; u Schütze, R., “Reforming the ‘CAP’: From Vertical to Horizontal Harmonization” (Riforma tal-‘PAK’: Mill-Armonizzazzjoni Vertikali għall-Armonizzazzjoni Orizzontali), Yearbook of European Law, Volum 28, Ħarġa 1, 2009, pp. 337 sa 361.
(
8
)	Ċerti sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja dehru li jissuġġerixxu l-prelazzjoni, billi jiddikjaraw li “ladarba r-regoli dwar l-organizzazzjoni komuni tas-suq jistgħu jitqiesu li jifformaw sistema kompleta, l-Istati Membri m’għadx għandhom kompetenza f’dan il-qasam sakemm il-liġi [tal-UE] ma tipprovdix b’mod espliċitu mod ieħor”; sentenza tat-13 ta’ Marzu 1984, Prantl (16/83, EU:C:1984:101, punt 13). Dwar din il-kwistjoni, ara Schütze, R., “Reforming the ‘CAP’: From Vertical to Horizontal Harmonization”, Yearbook of European Law, Volum 28, Ħarġa 1, 2009, pp. 337 sa 361.
(
9
)	Ara, pereżempju, Berardis, G., “The Common organisation of agricultural markets and national price regulations” (L-Organizzazzjoni Komuni tas-Swieq Agrikoli u r-Regolamentazzjoni Nazzjonali tal-Prezzijiet), CML Rev, 1980, pp. 539 sa 551; Usher, J. A., “The Effects of Common Organisations and Policies on the Powers of a Member State” (L-Effetti tal-Organizzazzjonijiet u tal-Politiki Komuni fuq il-Kompetenzi ta’ Stat Membru), European Law Review, Volum 2, 1977, pp. 428 sa 443.
(
10
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tas-26 ta’ Mejju 2005, Kuipers (C‑283/03, EU:C:2005:314, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
11
)	Ara l-premessa 1 tar-Regolament (UE) Nru 261/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Marzu 2012 li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1234/2007 fir-rigward tar-relazzjonijiet kuntrattwali fis-settur tal-ħalib u prodotti tal-ħalib (ĠU 2012, L 94, p. 38).
(
12
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:527, punti 31
et seq.).
(
13
)	Ara, rigward dan is-suġġett, is-sentenza tad-19 ta’ Settembru 2013, Panellinios Sindesmos Viomikhanion Metapoiisis Kapnou (C‑373/11, EU:C:2013:567, punt 26).
(
14
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Dzivev et (C‑310/16, EU:C:2018:623, punti 72 sa 80).
(
15
)	Ara, għal darba oħra, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Dzivev et (C‑310/16, EU:C:2018:623, punt 76), fejn niċċita bħala eżempju, fil-kuntest tal-mandat ta’ arrest Ewropew, is-sentenza tat-30 ta’ Mejju 2013, F. (C‑168/13 PPU, EU:C:2013:358, punti 37 sa 38 u 56).
(
16
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tad-19 ta’ Marzu 1998, Compassion in World Farming (C‑1/96, EU:C:1998:113, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
17
)	Ara, rigward din id-diskussjoni, Arena, A., “The Twin Doctrines of Primacy and Pre-emption” (Id-Duttrina Doppja tas-Supremazija u tal-Prelazzjoni) f’Schütze R. u Tridimas, T., Oxford Principles of European Union Law: The European Union Legal Order, Vol. 1, Oxford University Press, 2018, pp. 300 sa 349, fil-p. 329.
(
18
)	Ara s-sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
19
)	Hawn fuq, punti 21 u 22.
(
20
)	Ara s-sentenza tas-26 ta’ Mejju 2005, Kuipers (C‑283/03, EU:C:2005:314, punt 53).
(
21
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2004, Spanja vs Il-Kummissjoni (C‑173/02, EU:C:2004:617, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
22
)	Sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punti 26 sa 29).
(
23
)	Ara, pereżempju, is-sentenzi tas-6 ta’ Ottubru 1987, Nertsvoederfabriek Nederland (118/86, EU:C:1987:424, punt 12), u tal-1 ta’ April 1982, Holdijk et (141/81 sa 143/81, EU:C:1982:122 punti 12 u 13).
(
24
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2003, Hammarsten (C‑462/01, EU:C:2003:33, punti 34
et seq.), u d-digriet tal-11 ta’ Lulju 2008, Babanov (C‑207/08, mhux ippubblikat, EU:C:2008:407, punti 28
et seq.).
(
25
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punt 29).
(
26
)	Sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845).
(
27
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fil-kawża Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:527, punt 41).
(
28
)	It-Taqsima 3, iddedikata għall-ħalib u prodotti tal-ħalib, tal-Kapitolu II (dwar dispożizzjonijiet speċifiċi applikabbli għal ċerti setturi) tat-Titolu II tal-Parti II tar-Regolament Nru 1308/2013.
(
29
)	Hawn fuq, punt 23.
(
30
)	L-Artikolu 185f ġie introdott fir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1234/2007 tat-22 ta’ Ottubru 2007 li jistabbilixxi organizzazzjoni komuni ta’ swieq agrikoli u dwar dispożizzjonijiet speċifiċi għal ċerti prodotti agrikoli (Ir-Regolament Waħdieni dwar l-OKS) (ĠU 2007, L 299, p. 1; rettifika fil-ĠU 2013, L 97, p. 4) bir-Regolament Nru 261/2012.
(
31
)	Premessa 8 tar-Regolament Nru 261/2012.
(
32
)	Skont l-Artikolu 232(2) tar-Regolament Nru 1208/2013, l-Artikolu 148 kellu jiġi applikat biss sat-30 ta’ Ġunju 2020. Madankollu, peress li ġie meqjus xieraq li s-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib ikompli jiġi megħjun fil-kuntest tat-tranżizzjoni tiegħu wara t-tmiem tas-sistema tal-kwoti u biex jitħeġġeġ iwieġeb b’mod iktar effettiv għall-varjazzjonijiet tas-suq u tal-prezzijiet, din id-data tat-tmiem tneħħiet bir-Regolament 2017/2393; ara l-premessa 60 u l-Artikolu 4(22).
(
33
)	Ara l-premessa 138 u l-Artikolu 168 tar-Regolament Nru 1308/2013.
(
34
)	Il-karattru “minimu” ta’ din ir-regola jirriżulta wkoll mit-travaux préparatoires, b’mod partikolari, mill-Proposta tal-Kummissjoni għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jemenda r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1234/2007 fir-rigward tar-relazzjonijiet kuntrattwali fis-settur tal-ħalib u tal-prodotti tal-ħalib, COM(2010) 728 finali (proposta li wasslet għar-Regolament Nru 261/2012, li tintroduċi l-predeċessur tal-Artikolu 148).
(
35
)	Ara s-sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punt 20).
(
36
)	“Preżumibbilment” peress li f’suq b’karatteristiċi bħal dawk tas-suq tal-ħalib mhux ipproċessat tal-Litwanja, fejn jidher li hemm żbilanċ sinjifikattiv fil-poter tan-negozjar, wieħed jista’ raġonevolment jippreżumi li dan jimmanifesta ruħu wkoll f’asimetrija kunsiderevoli ta’ informazzjoni.
(
37
)	Sentenza tat-23 ta’ Diċembru 2015, Scotch Whisky Association et (C‑333/14, EU:C:2015:845, punti 26 sa 29).
(
38
)	Ara l-premessi 131 sa 134 u l-Kapitolu III tat-Titolu II tal-Parti II tar-Regolament, dwar “organizzazzjonijiet u assoċjazzjonijiet tal-produtturi u organizzazzjonijiet interprofessjonali”.
(
39
)	Premessa 8 tar-Regolament Nru 261/2012, iċċitata fil-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
40
)	Ara l-premessa 5 tar-Regolament Nru 261/2012.
(
41
)	Fis-7 ta’ Ġunju 2016, il-Parlament Ewropew adotta riżoluzzjoni dwar il-prattiki kummerċjali żleali fil-katina tal-provvista tal-ikel (2015/2065(INI)). Fl-14 ta’ Novembru 2016, il-grupp ta’ xogħol dwar is-swieq agrikoli, imwaqqaf mill-Membru tal-Kummissjoni Phil Hogan, ippreżenta rapport dwar it-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-bdiewa fil-katina tal-provvista, filwaqt li fit-12 ta’ Diċembru 2016 il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta l-konklużjonijiet tiegħu dwar it-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-bdiewa fil-katina tal-provvista tal-ikel u l-ġlieda kontra l-prattiki kummerċjali żleali (Konklużjonijiet Nru 15508/16).
(
42
)	KUMM (2018) 173 finali, tat-12 ta’ April 2018.
(
43
)	Punt 29 u l-punti 59 sa 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
44
)	Rapport mill-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill. Żvilupp tas-sitwazzjoni tas-suq tal-ħalib u l-implimentazjoni tal-“Pakkett tal-Ħalib”, KUMM(2016) 724 finali. Osservatur xettiku mill-partijiet l-iktar tal-Lvant tal-Unjoni Ewropea jista’ jqis tali konklużjonijiet bħala mhux sorprendenti, u jinnota li dan x’aktarx iseħħ meta “soluzzjoni” waħda, kulturalment pjuttost kjarament ippreġudikata, tkun qed tiġi ssuġġerita lill-bqija tal-Unjoni. Mudell bħal dan, fi Stati Membri b’sensibbiltà storika pjuttost friska f’termini ta’ assoċjazzjoni “obbligatorja” u kollettivizzazzjoni tal-produzzjoni agrikola, x’aktarx li jsib “nuqqas ta’ suċċess”.
(
45
)	Ara, b’mod partikolari, l-Artikolu 221(1) tar-Regolament Nru 1308/2013.
(
46
)	Ara, rispettivament, l-Artikoli 223 u 225 tar-Regolament.
(
47
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas-7 ta’ Frar 1973, Il-Kummissjoni vs L-Italja (39/72, EU:C:1973:13, punti 20
et seq.).
(
48
)	Sentenza tat-8 ta’ Jannar 2002, van den Bor (C‑428/99, EU:C:2002:3, punt 47).
(
49
)	Ara, f’dan ir-rigward, dwar l-“obbligu li tiġi emendata l-leġiżlazzjoni eżistenti”, is-sentenza tat-12 ta’ Diċembru 1985, Vonk’s Kaas Inkoop en Produktie Holland (208/84, EU:C:1985:508, punt 22).
(
50
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Lidl (C‑134/15, EU:C:2016:169, punt 90), u fil-kawża Confédération paysanne et (C‑528/16, EU:C:2018:20, punt 139).
(
51
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tat-12 ta’ Lulju 2012, Association Kokopelli (C‑59/11, EU:C:2012:447, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenza tas-6 ta’ Diċembru 1984, Biovilac vs KEE (59/83, EU:C:1984:380, punt 17) li tgħid “[…] biss in-nuqqas ta’ adegwatezza manifest ta’ miżura sabiex jintlaħaq l-għan li l-istituzzjoni kompetenti tipprova ssegwi jista’ jaffettwa b’mod negattiv il-legalità tagħha”.