62023CJ0313_RES
Sprawy połączone C‑313/23, C‑316/23 i C‑332/23
Inspektorat kam Visshia sadeben savet
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sofiyski rayonen sad)
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 30 kwietnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Państwo prawne – Niezawisłość sędziowska – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Skuteczna ochrona prawna w dziedzinach objętych prawem Unii – Organ sądowy właściwy do zaproponowania wszczęcia postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów w celu wymierzenia kar dyscyplinarnych – Dalsze wykonywanie funkcji przez członków organu sądowego po zakończeniu ich kadencji– Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie (UE) 2016/679 – Bezpieczeństwo danych – Dostęp organu sądowego do danych dotyczących rachunków bankowych sędziów i członków ich rodzin – Zezwolenie sądu na uchylenie tajemnicy bankowej – Sąd zezwalający na uchylenie tajemnicy bankowej – Artykuł 4 pkt 7 – Pojęcie „administratora” – Artykuł 51 – Pojęcie „organu nadzorczego”
Pytania prejudycjalne – Wystąpienie do Trybunału – Sąd krajowy w rozumieniu art. 267 TFUE – Pojęcie – Ustalenie w oparciu o kryteria strukturalne i funkcjonalne – Sąd rozpatrujący złożony przez organ sądowy wniosek o udzielenie dostępu do danych dotyczących rachunków bankowych sędziów i członków ich rodzin – Zezwolenie sądu na uchylenie tajemnicy bankowej – Sąd wykonujący funkcje o charakterze sądowym – Włączenie
(art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE; art. 267 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7, 8)
(zob. pkt 59–63)
Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Obowiązek państw członkowskich polegający na ustanowieniu środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej – Pytania dotyczące przepisów krajowych w zakresie organizacji i funkcjonowania organu sądowego – Włączenie
(art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE; art. 267 TFUE)
(zob. pkt 71–73)
Państwa członkowskie – Obowiązki – Ustanowienie środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej – Poszanowanie zasady niezawisłości sędziowskiej – Dalsze wykonywanie funkcji przez członków organu sądowego właściwego do zaproponowania wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziom po zakończeniu ich kadencji – Brak wyraźnej podstawy prawnej lub ograniczenia czasowego tego przedłużenia – Niedopuszczalność
(art. 2 i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)
(zob. pkt 81–97; pkt 1 sentencji)
Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2016/679 – Zakres stosowania – Odstępstwa – Przetwarzanie danych w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii – Pojęcie – Ujawnienie organowi sądowemu danych osobowych chronionych tajemnicą bankową, dotyczących sędziów i członków ich rodzin – Ujawnienie w kontekście weryfikacji oświadczeń majątkowych – Wyłączenie
[rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679, art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 2 lit. a), art. 2 ust. 3]
(zob. pkt 99–106; pkt 2 sentencji)
Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2016/679 – Pojęcie administratora – Sąd właściwy do udzielenia, na wniosek organu sądowego, zezwolenia na ujawnienie temu organowi przez bank danych dotyczących rachunków bankowych sędziów i członków ich rodzin – Wyłączenie
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679, art. 4 pkt 7)
(zob. pkt 108–117; pkt 3 sentencji)
Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2016/679 – Krajowe organy kontroli – Pojęcie – Sąd właściwy do udzielenia, na wniosek organu sądowego, zezwolenia na ujawnienie temu organowi przez bank danych dotyczących rachunków bankowych sędziów i członków ich rodzin – Wyłączenie
[art. 16 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 8 ust. 3; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679, art. 51 ust. 1, 2, 4, art. 57 ust. 1 lit. a), g), art. 58]
(zob. pkt 119–123; pkt 4 sentencji)
Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie 2016/679 – Środki zaskarżenia – Sąd właściwy do wydania zezwolenia na ujawnienie danych osobowych organowi sądowemu – Sąd rozpatrujący wniosek o udzielenie dostępu do tych danych złożony przez ten organ, a nie środek ochrony prawnej wniesiony przeciwko administratorowi danych – Obowiązek zapewnienia z urzędu zgodności z zasadami dotyczącymi bezpieczeństwa danych – Brak – Naruszenie tych zasad w przeszłości przez wspomniany organ – Brak wpływu
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679, art. 79 ust. 1)
(zob. pkt 128–138; pkt 5 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii, Bułgaria) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, orzekł, że zasada niezawisłości sędziowskiej stoi na przeszkodzie praktyce państwa członkowskiego umożliwiającej członkom organu sądowego właściwego do zaproponowania wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziom dalsze pełnienie obowiązków po upływie ustawowego okresu ich kadencji, w braku wyraźnej podstawy prawnej lub ograniczenia tego przedłużenia w czasie. Ponadto Trybunał wyjaśnił zakres pojęć „administratora” i „organu nadzorczego”, przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu o ochronie danych (
1
), w kontekście ujawnienia danych osobowych chronionych tajemnicą bankową dotyczącą sędziów i członków ich rodzin, na które sąd krajowy zezwolił na wniosek tego organu sądowego.
W maju 2023 r., po upływie terminu przewidzianego na złożenie corocznych oświadczeń majątkowych sędziów i ich rodzin za 2022 r., Inspektorat kam Visshia sadeben savet (inspekcja przy najwyższej radzie sądownictwa, Bułgaria, zwana dalej „inspekcją”) zwróciła się do sądu odsyłającego z wnioskiem o uchylenie tajemnicy bankowej dotyczącej rachunków bankowych kilku sędziów i członków ich rodzin (
2
).
Sąd odsyłający wskazuje, że inspekcja została utworzona w 2007 r. w następstwie zmiany konstytucji Bułgarii i, jako organ sądowy, jest odpowiedzialna za prowadzenie dochodzeń w sprawie wywierania niewłaściwego wpływu na sędziów, weryfikacji ich oświadczeń majątkowych oraz wykrywania ewentualnych konfliktów interesów i naruszeń niezależności sądownictwa. Ponadto wyjaśnia on, że kadencje członków inspekcji, wybranych przez parlament krajowy na okres od czterech do pięciu lat, wygasły w 2020 r., przy czym nowi członkowie nie zostali wybrani. Jednakże zgodnie z orzecznictwem Konstitutsionen sad (trybunału konstytucyjnego, Bułgaria) członkowie inspekcji nadal pełnią swoje funkcje do czasu wyboru nowych członków, ponieważ zachowanie powierzonego temu organowi zadania zostało uznane za ważniejsze niż ryzyko nadużyć jego członków.
W tych okolicznościach sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy przedłużenie kadencji członków inspekcji może naruszać gwarancje niezależności tego organu, a jeśli tak, to jakie są kryteria oceny, czy takie przedłużenie jest dopuszczalne i na jaki okres.
Ponadto sąd odsyłający zastanawia się nad rolą i obowiązkami sądów krajowych, gdy zezwalają one inspekcji na dostęp do danych osobowych sędziów. W szczególności sąd ten dąży do ustalenia, czy jego działalność polegająca na zezwalaniu inspekcji na dostęp do danych osobowych objętych tajemnicą bankową jest objęta zakresem stosowania RODO, a jeśli taka sytuacja ma miejsce, to jaki byłby tego wpływ na kontrolę, jaką powinien on sprawować. W tym względzie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy kontrola, jaką powinien przeprowadzić przed udzieleniem inspekcji zezwolenia na dostęp do rozpatrywanych danych, powinna być czysto formalna i ograniczać się do weryfikacji, czy osoby, w odniesieniu do których wniesiono o uchylenie tajemnicy bankowej, mają status osób podlegających obowiązkowi złożenia oświadczenia i czy są sędziami lub osobami pozostającymi w stosunku rodzinnym lub w innym stosunku z nimi, czy też powinna ona raczej zapewnić bezpieczeństwo przedmiotowych danych na podstawie RODO.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał uznał, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, odczytywany w świetle prawa do skutecznej ochrony sądowej (
3
), a w szczególności zasady niezawisłości sędziów, stoi na przeszkodzie praktyce państwa członkowskiego, zgodnie z którą członkowie organu sądowego, wybierani przez parlament tego państwa na określone czasowo kadencje i mający uprawnienie do kontrolowania działalności sędziów przy pełnieniu przez nich obowiązków, ich uczciwości i braku konfliktu interesów, a także do proponowania innemu organowi sądowemu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w celu nałożenia na nich kar dyscyplinarnych, nadal pełnią swoje funkcje po upływie ustawowego okresu ich kadencji, określonego w konstytucji wspomnianego państwa członkowskiego, do czasu wyboru nowych członków przez ten parlament. Powyższe ma zastosowanie w sytuacji, gdy przedłużenie wygasłych kadencji nie opiera się na wyraźnej podstawie prawnej w prawie krajowym zawierającej jasne i precyzyjne zasady regulujące wykonywanie tych funkcji i bez zapewnienia, że przedłużenie to będzie w praktyce ograniczone w czasie.
W tym względzie Trybunał przypomniał swoje utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym wymóg niezależności sądów (
4
) wymaga, by system odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów zapewniał niezbędne gwarancje, aby zapobiec wykorzystywaniu go do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych. W związku z tym takimi gwarancjami są przepisy, które określają zarówno zachowania stanowiące przewinienia dyscyplinarne, jak i konkretnie stosowane kary, które przewidują interwencję niezależnego organu, zgodnie z procedurą w pełni gwarantującą prawo do skutecznego środka prawnego i prawo do obrony (
5
) oraz przewidują możliwość zaskarżenia przed sądem decyzji organów dyscyplinarnych.
Jest kwestią zasadniczą bowiem, aby takie organy przy wykonywaniu swoich zadań działały w sposób obiektywny i bezstronny i aby w tym celu były wolne od jakiegokolwiek wpływu z zewnątrz. Dotyczy to w szczególności organu sądowego, który, podobnie jak inspekcja, posiada szerokie uprawnienia do kontrolowania działalności sędziów przy pełnieniu przez nich obowiązków, ich uczciwości i braku konfliktu interesów w ich przypadku, a także do zaproponowania, w następstwie takich kontroli, innemu organowi sądowemu (w niniejszej sprawie bułgarskiej najwyższej radzie sądownictwa) wszczęcia postępowania dyscyplinarnego mającego na celu nałożenie na nich sankcji dyscyplinarnych. W związku z tym ważne jest, aby wszystkie zasady regulujące organizację i funkcjonowanie takiego organu, w tym przepisy regulujące procedurę powoływania jego członków, były ukształtowane w taki sposób, aby nie mogły wzbudzić w przekonaniu jednostek żadnych uzasadnionych wątpliwości co do wykorzystywania prerogatyw i funkcji takiego organu jako narzędzia nacisku na działalność sądowniczą lub kontroli politycznej tej działalności.
Co się tyczy kadencji członków inspekcji, które wygasły, a parlament narodowy nie dokonał wyboru nowych członków, Trybunał podkreślił, że uregulowania krajowe nie wydają się zawierać żadnych przepisów dotyczących możliwości dalszego pełnienia przez takich członków funkcji po upływie ich kadencji. O ile prawdą jest, że zgodnie z orzecznictwem trybunału konstytucyjnego członkowie inspekcji nadal pełnią swoje funkcje do czasu wyboru nowych członków, o tyle prawdą jest również, że te uregulowania krajowe nie zawierają zasad regulujących przedłużone w ten sposób wykonywanie tych funkcji ani przepisów prawnych pozwalających na zakończenie ewentualnej blokady w procesie mianowania nowych członków inspekcji. W związku z tym przedłużenie kadencji byłych członków inspekcji wydaje się w praktyce przedłużać się bez ograniczenia w czasie.
W tym kontekście wyłącznie do państw członkowskich należy decyzja, czy zezwalają one na wykonywanie funkcji przez członków organu sądowego – właściwego do kontrolowania działalności sędziów i zaproponowania wszczęcia wobec nich postępowań dyscyplinarnych – wykraczające poza ustawowy okres ich kadencji, w celu zapewnienia ciągłości funkcjonowania tego organu. Jednakże w przypadku gdy państwa członkowskie zdecydują się na takie przedłużenie kadencji, są one zobowiązane do zapewnienia, aby wykonywanie funkcji po wygaśnięciu kadencji opierało się na wyraźnej podstawie prawnej w prawie krajowym, zawierającej jasne i precyzyjne zasady mogące wyznaczać ramy tego wykonywania. Powinny one również czuwać nad tym, aby warunki i szczegółowe zasady, którym podlega takie wykonywanie, były ukształtowane w taki sposób, aby umożliwić zainteresowanym członkom takiego organu sądowego działanie w ramach wykonywania ich zadań w sposób obiektywny i bezstronny. W związku z tym, o ile w pewnych okolicznościach przedłużenie kadencji może okazać się konieczne ze względu na znaczenie funkcji wykonywanych przez dany organ sądowy, o tyle przedłużenie to może być możliwe jedynie wyjątkowo i pod warunkiem, że jest ono obwarowane jasnymi i precyzyjnymi zasadami wykluczającymi w praktyce możliwość, że będzie ono nieograniczone w czasie.
W drugiej kolejności Trybunał stwierdził, że ujawnienie organowi sądowemu danych osobowych, które są chronione tajemnicą bankową i dotyczą sędziów i członków ich rodzin, do celów weryfikacji oświadczeń tych sędziów dotyczących ich majątku oraz majątku członków ich rodzin – gdy oświadczenia te stanowią przedmiot publikacji – stanowi przetwarzanie danych osobowych objęte przedmiotowym zakresem stosowania RODO.
Aby dojść do tego wniosku, Trybunał zauważył, że o ile ustanowienie przepisów mających zastosowanie do statusu sędziów i wykonywania przez nich obowiązków należy do kompetencji państw członkowskich, o tyle przetwarzanie danych, które ma na celu kontrolę uczciwości sędziów i weryfikację istnienia ewentualnych konfliktów interesów, nie jest objęte wyjątkami od przedmiotowego zakresu stosowania RODO (
6
), ponieważ nie jest to działalność mająca na celu ochronę bezpieczeństwa narodowego ani działalność, która może zostać zaliczona do tej samej kategorii. Ujawnienie organowi sądowemu danych osobowych chronionych tajemnicą bankową i dotyczących sędziów i członków ich rodzin stanowi bowiem udostępnienie tych danych osobowych temu organowi.
W trzeciej kolejności Trybunał wypowiedział się w przedmiocie wykładni pojęć „administratora” i „organu nadzorczego” w rozumieniu RODO (
7
).
Co się tyczy pojęcia „administratora”, Trybunał uznał, że pojęcie to nie obejmuje sądu właściwego do udzielenia, na wniosek innego organu sądowego, zezwolenia na ujawnienie temu organowi przez bank danych dotyczących rachunków bankowych sędziów i członków ich rodzin.
Na mocy uregulowań krajowych inspekcja jest właściwa do przeprowadzania w szczególności kontroli uczciwości i braku konfliktu interesów po stronie sędziów oraz ich oświadczeń majątkowych. W tym celu uregulowania te przyznają inspekcji, po pierwsze, możliwość domagania się dostępu do danych dotyczących rachunków bankowych sędziów i członków ich rodzin, a po drugie, uprawnienie do wystąpienia o uprzednie zezwolenie sądu w celu uzyskania dostępu do tych danych, jeżeli osoby, których dane dotyczą, nie wyraziły zgody na taki dostęp. Sąd, do którego wpłynął wniosek o udzielenie zezwolenia na ujawnienie informacji, podejmuje zatem czynności wyłącznie na wniosek inspekcji i ogranicza się do sprawdzenia, czy spełnione są przesłanki zgodności z prawem określone w prawie krajowym. Podobnie to nie ten sąd, lecz inspekcja określa, w zależności od mających zastosowanie przepisów krajowych, osoby, do których danych zamierza uzyskać dostęp do celów wykonywania tych uprawnień i w odniesieniu do których składa do wspomnianego sądu wniosek o udzielenie zezwolenia. I tak, o ile do tego sądu należy zbadanie, czy i w jakim zakresie przesłanki zgodności przetwarzania z prawem są spełnione w danym przypadku, o tyle nie określa on z własnej inicjatywy ani celu przetwarzania, ani osób i danych, których dane dotyczą. W tych okolicznościach to nie ten sąd jest administratorem, lecz organ właściwy do realizacji zamierzonych celów.
Co się tyczy pojęcia „organu nadzorczego”, sąd właściwy do udzielenia zezwolenia na ujawnienie danych osobowych innemu organowi sądowemu nie jest objęty, zdaniem Trybunału, tym pojęciem, gdy sąd ten nie został zobowiązany przez państwo członkowskie, któremu podlega, do nadzorowania stosowania RODO w celu ochrony w szczególności podstawowych wolności i praw osób fizycznych w odniesieniu do przetwarzania ich danych osobowych.
Wreszcie Trybunał uznał, że sąd właściwy do udzielenia zezwolenia na ujawnienie danych osobowych innemu organowi sądowemu nie jest zobowiązany, gdy nie wniesiono do niego środka ochrony prawnej przeciwko administratorowi (
8
), do zapewnienia z urzędu ochrony osób, których dane dotyczą, w odniesieniu do przestrzegania przepisów tego rozporządzenia dotyczących bezpieczeństwa danych osobowych. To samo dotyczy przypadku, w którym ten organ władzy publicznej dopuścił się w przeszłości naruszenia tych przepisów.
Trybunał wyjaśnił bowiem, że sąd krajowy, do którego nie wniesiono środka ochrony prawnej przeciwko organowi nadzorczemu lub administratorowi (
9
), nie jest zobowiązany, w braku przepisów przyznających mu wyraźnie uprawnienia nadzorcze, do czuwania nad przestrzeganiem materialnych przepisów RODO. Aby zagwarantować skuteczność takiego środka, państwa członkowskie muszą zapewnić, by szczegółowe warunki dotyczące korzystania ze środków prawnych przewidzianych w RODO faktycznie spełniały wymogi wynikające z prawa do skutecznego środka prawnego (
10
). W tym celu administrator danych, to jest właściwy organ sądowy, któremu przyznano dostęp do danych osobowych, musi przekazać osobom, których dane dotyczą, informacje wymienione w art. 14 RODO (
11
), ponieważ takie informacje są niezbędne, aby umożliwić tym osobom skorzystanie, w stosownych przypadkach, z prawa do sprzeciwu wobec przetwarzania ich danych osobowych (
12
) oraz prawa do odwołania się w przypadku poniesionej szkody (
13
).
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1, zwane dalej „RODO”).
(
2
)	Zgodnie z art. 62 ust. 6 pkt 12 Zakon za kreditnite institutsii (ustawy o instytucjach kredytowych) (DV nr 59 z dnia 21 lipca 2006 r.).
(
3
)	Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
(
4
)	Wynikający z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.
(
5
)	Artykuły 47 i 48 Karty.
(
6
)	W szczególności wyjątek przewidziany w art. 2 ust. 2 lit. a) RODO, który stanowi, że rozporządzenie to nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych „w ramach działalności nieobjętej zakresem prawa Unii”. Wyjątek ten ma na celu wyłączenie z zakresu stosowania RODO przetwarzania danych osobowych dokonywanego przez organy państwowe w ramach działalności mającej na celu ochronę bezpieczeństwa narodowego lub działalności, która może zostać zaliczona do tej samej kategorii.
(
7
)	W rozumieniu art. 4 pkt 7 i art. 51 ust. 1 RODO.
(
8
)	Na podstawie art. 79 ust. 1 RODO.
(
9
)	Artykuł 78 ust. 1 i art. 79 ust. 1 RODO.
(
10
)	Artykuł 47 Karty.
(
11
)	Dokładniej rzecz ujmując, w ust. 1 i 2 tego przepisu.
(
12
)	Artykuł 21 RODO.
(
13
)	Artykuł 79 i 82 RODO.