62014CJ0274_RES
Sprawa C‑274/14
Postępowanie wszczęte przez Banco de Santander SA
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Económico Administrativo Central)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 21 stycznia 2020 r.
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 267 TFUE – Pojęcie „sądu krajowego” – Kryteria – Niezawisłość danego organu krajowego – Nieusuwalność członków – Niedopuszczalność wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
Pytania prejudycjalne – Wystąpienie do Trybunału – Sąd krajowy w rozumieniu art. 267 TFUE – Pojęcie – Tribunal Económico-Administrativo Central (Hiszpania) – Wykluczenie
(art. 267 TFUE)
(zob. pkt 51–77)
Pytania prejudycjalne – Wystąpienie do Trybunału – Sąd krajowy w rozumieniu art. 267 TFUE – Pojęcie – Kryterium niezawisłości – Status członków danego organu krajowego – Wymóg nieusuwalności – Zakres
(art. 267 TFUE)
(zob. pkt 58–60, 64–71)
Pytania prejudycjalne – Wystąpienie do Trybunału – Sąd krajowy w rozumieniu art. 267 TFUE – Pojęcie – Kryterium niezawisłości – Bezstronność – Pojęcie
(art. 267 TFUE)
(zob. pkt 61–63, 72–77)
Prawo Unii – Pierwszeństwo – Sprzeczne prawo krajowe – Pomoc przyznawana przez państwa – Organ krajowy powołany mocą ustawy w celu rozpatrywania zażaleń w dziedzinie podatkowej – Obowiązek odstąpienia od stosowania ustawodawstwa krajowego niezgodnego z przepisami prawa Unii mającymi bezpośredni skutek
(art. 108 ust. 3 TFUE)
(zob. pkt 78)
Państwa członkowskie – Zobowiązania – Ustanowienie środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej – Konieczność zagwarantowania skuteczności mechanizmu odesłania prejudycjalnego i jednolitej wykładni prawa Unii – Uregulowania krajowe powierzające wyłączną kompetencję decyzyjną organowi, który nie odpowiada wymogom niezawisłości i bezstronności – Przesłanki dopuszczalności – Możliwość zaskarżenia na drodze sądowej decyzji takiego organu
(art. 267 TFUE)
(zob. pkt 79)
Streszczenie
W wyroku Banco de Santander (C‑274/14), ogłoszonym w dniu 21 stycznia 2020 r., Trybunał w składzie wielkiej izby orzekł, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Económico Administrativo Central (naczelny sąd administracyjny ds. podatkowych, Hiszpania) (zwany dalej „organem odsyłającym”) jest niedopuszczalny z uwagi na to, że organ ten nie spełnia kryterium niezawisłości, wymaganego do uznania za „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym skierowany do Trybunału przez organ odsyłający dotyczył w istocie wykładni i ważności kolejnych decyzji przyjętych przez Komisję (
1
) w dziedzinie pomocy państwa w odniesieniu do hiszpańskiego systemu amortyzacji podatkowej finansowej wartości firmy w związku z nabyciem udziałów w zagranicznych przedsiębiorstwach. Wniosek ten został złożony do Trybunału w ramach postępowania między Banco de Santander a Inspección Financiera (urzędem kontroli podatkowej, Hiszpania) w przedmiocie odliczenia wartości firmy w związku z nabyciem przez ten bank wszystkich udziałów spółki holdingowej prawa niemieckiego. Zgodnie z odpowiednimi uregulowaniami prawa krajowego organ odsyłający rozpoznaje zażalenia na decyzje wydane przez określone centralne organy podatkowe, w tym na odnośną decyzję w niniejszej sprawie. Jest on również organem odwoławczym od określonych decyzji przyjętych przez inne Tribunales Económico-Administrativos (sądy administracyjne ds. podatkowych), których właściwość terytorialna jest ograniczona. Specjalna izba organu odsyłającego rozpatruje nadzwyczajne skargi w celu ujednolicenia orzecznictwa, które, stosownie do okoliczności, są wnoszone wyłącznie przez dyrektora generalnego ds. podatkowych ministerstwa gospodarki i finansów.
Trybunał uznał, że należy na wstępie zbadać w świetle jego niedawnego orzecznictwa (
2
), czy organ odsyłający może zostać uznany za „sąd” w rozumieniu art. 267 TFUE.
Trybunał przypomniał przede wszystkim, że uznanie za sąd oznacza w szczególności, że organ odsyłający musi spełniać kryterium niezawisłości. Niezawiłość sądów krajowych, mających stosować prawo Unii, ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania systemu współpracy sądowej pod postacią mechanizmu odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE, a mechanizm ten może zostać uruchomiony wyłącznie przez organ, którego zadaniem jest stosowanie prawa Unii, spełniający w szczególności rzeczone kryterium niezawisłości.
Co się tyczy w pierwszej kolejności aspektu pojęcia „niezawisłości” o charakterze zewnętrznym, Trybunał podkreślił, że konieczne jest, aby dany organ wypełniał swe zadania w pełni autonomicznie, nie podlegając żadnej hierarchii służbowej ani nie będąc podporządkowanym komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych, co oznacza w szczególności konieczność określenia przypadków odwołania członków tego organu w wyraźnych i szczególnych przepisach ustawowych, ustanawiających gwarancję odpowiadające wymogom zasady nieusuwalności nierozerwalnie związanej z niezawisłością sądów. Tymczasem Trybunał stwierdził, że członkowie organu odsyłającego mogą zostać odwołani na mocy dekretu królewskiego przyjętego przez radę ministrów na wniosek ministra gospodarki i finansów, przy czym ten tryb odwołania nie podlega szczególnym przepisom, co oznacza, że członkowie ci nie korzystają z gwarancji innych niż te przewidziane w ogólnych przepisach prawa administracyjnego.
Jeżeli chodzi w drugiej kolejności o aspekt pojęcia „niezawisłości” o charakterze wewnętrznym, Trybunał przypomniał, że łączy się on z pojęciem „bezstronności”, które wymaga poszanowania obiektywizmu i braku wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa. Rozumiane w ten sposób pojęcie „niezawisłości” wymaga, by dany organ był „podmiotem trzecim” w stosunku do organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Tymczasem cechy nadzwyczajnej skargi, która może być wniesiona do specjalnej izby organu odsyłającego na decyzje tegoż organu, nie pozwalają uznać, że jest on „podmiotem trzecim” w odniesieniu do sprzecznych ze sobą interesów. Trybunał zauważył w szczególności, że skarga ta jest wnoszona wyłącznie przez dyrektora generalnego ds. podatkowych ministerstwa gospodarki i finansów, będącego członkiem składu rozpoznającego tę skargę, podobnie jak dyrektor generalny lub dyrektor departamentu administracji podatkowej, od którego jest zależny organ będący autorem aktu, którego dotyczy decyzja będąca przedmiotem tejże skargi.
Trybunał dodał, że fakt, iż organ odsyłający nie stanowi „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE, nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia stosowania prawa Unii przy wydawaniu przez niego decyzji, poprzez odstąpienie od stosowania w razie konieczności przepisów krajowych, które wydają się sprzeczne z przepisami prawa Unii mającymi bezpośredni skutek. Ponadto istnienie środków zaskarżenia na decyzje organu odsyłającego gwarantuje skuteczność mechanizmu odesłania prejudycjalnego, ponieważ sądy krajowe mają możliwość lub, w stosownym przypadku, są zobowiązane wystąpić do Trybunału w trybie prejudycjalnym, w sytuacji gdy w celu wydania przez nie wyroku konieczne jest wydanie orzeczenia w przedmiocie wykładni lub ważności prawa Unii.
(
1
)	Decyzja Komisji 2011/5/WE z dnia 28 października 2009 r. w sprawie amortyzacji podatkowej finansowej wartości firmy w związku z nabyciem udziałów w zagranicznych przedsiębiorstwach C 45/07 (ex NN 51/07, ex CP 9/07) wdrożonej przez Hiszpanię (Dz.U. 2011, L 7, s. 48); decyzja Komisji 2011/282/UE z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie amortyzacji podatkowej finansowej wartości firmy w związku z nabyciem udziałów w zagranicznych przedsiębiorstwach C 45/07 (ex NN 51/07, ex CP 9/07) wdrożonej przez Hiszpanię (Dz.U. 2011, L 135, s. 1), oraz decyzja Komisji (UE) 2015/314 z dnia 15 października 2014 r. w sprawie pomocy państwa SA.35550 (2013/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) wdrożonej przez Hiszpanię – Program dotyczący amortyzacji podatkowej finansowej wartości firmy w związku z nabyciem udziałów w zagranicznych przedsiębiorstwach (Dz.U. 2015, L 56, s. 38).
(
2
)	W swej ocenie Trybunał odwołał się w szczególności do wyroków z dnia 16 lutego 2017 r., Margarit Panicello (C‑503/15, EU:C:2017:126), z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117), oraz z dnia 24 czerwca 2019 r., Komisja/Polska (Niezależność Sądu Najwyższego) (C‑619/18, EU:C:2019:531).