62023CJ0035_RES
Zaak C‑35/23 (
i
)
Vader
tegen
Moeder
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Oberlandesgericht Frankfurt am Main)
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 20 juni 2024
„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Ouderlijke verantwoordelijkheid – Verordening (EG) nr. 2201/2003 – Artikelen 10 en 11 – Bevoegdheid in het geval van ongeoorloofde overbrenging van een kind – Gewone verblijfplaats van het kind in een lidstaat vóór de ongeoorloofde overbrenging – Terugkeerprocedure tussen een derde land en een lidstaat – Begrip ‚verzoek tot terugkeer’ – Verdrag van ’s‑Gravenhage van 25 oktober 1980 betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen”
Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake ouderlijke verantwoordelijkheid – Verordening nr. 2201/2003 – Bevoegdheid inzake ouderlijke verantwoordelijkheid – Bevoegdheid in gevallen van kinderontvoering – Bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat waar het kind vóór zijn ontvoering zijn gewone verblijfplaats had – Werkingssfeer – Tussen een derde land en een lidstaat tevergeefs ingeleide terugkeerprocedure krachtens het Haags verdrag van 1980 – Geen invloed
[Verordening nr. 2201/2003 van de Raad, art. 2, punt 11, art. 10, b), i), art. 11, leden 6 en 7, en art. 60]
(zie punten 50‑62, dictum 1)
Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake ouderlijke verantwoordelijkheid – Verordening nr. 2201/2003 – Bevoegdheid inzake ouderlijke verantwoordelijkheid – Bevoegdheid in gevallen van kinderontvoering – Bevoegdheid van de gerechten van de lidstaat waar het kind vóór zijn ontvoering zijn gewone verblijfplaats had – Voorwaarde – Verzoek tot terugkeer – Begrip – Verzoek tot terugkeer van het kind naar een andere staat dan de lidstaat waar het kind onmiddellijk voor de ontvoering zijn gewone verblijfplaats had of een bij de gerechten van die eerstgenoemde lidstaat ingediend verzoek tot toewijzing van het ouderlijk gezag over dat kind – Uitgesloten
[Verordening nr. 2201/2003 van de Raad, overweging 17, art. 8, lid 1, art. 10, b), i), en art. 11)
(zie punten 66, 68‑71, 73‑79, 81, dictum 2)
Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake ouderlijke verantwoordelijkheid – Verordening nr. 2201/2003 – Verzoek tot terugkeer van een kind – Beslissing tot niet-terugkeer – Informatie‑ en kennisgevingsverplichtingen en uitvoerbaarheid van een beslissing waarmee de terugkeer van een kind wordt gelast – Werkingssfeer – Tussen een derde land en een lidstaat ingeleide terugkeerprocedure krachtens het Haags verdrag van 1980 – Uitgesloten
(Verordening nr. 2201/2003 van de Raad, art. 11, leden 6‑8)
(zie punten 83‑85, dictum 3)
Samenvatting
Het Hof, waarbij het Oberlandesgericht Frankfurt am Main (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Hessen, Frankfurt am Main, Duitsland) een verzoek om een prejudiciële beslissing heeft ingediend, verduidelijkt de werkingssfeer van bepaalde procedureregels die krachtens verordening nr. 2201/2003 (
1
) van toepassing zijn in geval van internationale ontvoering van een kind dat banden heeft met een derde land.
L is in 2014 in Zwitserland geboren en heeft zowel de Duitse als de Poolse nationaliteit. Haar vader woont sinds juni 2013 om professionele redenen in Zwitserland, terwijl haar moeder van januari 2015 tot april 2016 met L in Duitsland heeft gewoond, waar de vader hen regelmatig bezocht. In april 2016 zijn de moeder en L naar Polen verhuisd, waar de vader hen aanvankelijk bezocht. Vanaf april 2017 heeft de moeder geweigerd om de vader zijn omgangsrecht te laten uitoefenen. Zij heeft L zonder toestemming van de vader ingeschreven in een kleuterschool in Polen en hem meegedeeld dat zij met hun dochter in Polen bleef.
In juli 2017 heeft de vader via de Zwitserse centrale autoriteit (
2
) een verzoek tot terugkeer van het kind naar Zwitserland krachtens het Haags Verdrag van 1980 (
3
) ingediend. Een Poolse rechter heeft dit verzoek afgewezen op grond dat de vader voor onbepaalde tijd toestemming had gegeven voor de verhuizing van de moeder en L naar Polen. Het door de vader tegen deze beslissing ingestelde hoger beroep is verworpen.
Terwijl een tweede, in Duitsland ingediend verzoek tot terugkeer door hem niet werd gehandhaafd, heeft de vader in juli 2018 bij een Duitse rechter verzocht om het exclusieve ouderlijke gezag over het kind, om het recht om de verblijfplaats van het kind te bepalen en om de terugkeer van het kind bij hem in Zwitserland. De aangezochte rechter heeft deze vordering afgewezen wegens het ontbreken van internationale bevoegdheid. De vader heeft tegen deze beslissing beroep ingesteld bij de verwijzende rechter, waarbij hij aanvoerde dat de bevoegdheid van de Duitse gerechten voortvloeit uit de artikelen 10 en 11 van verordening nr. 2201/2003.
De verwijzende rechter vraagt zich af of deze bepalingen van toepassing zijn, aangezien de vader tevergeefs een procedure tot terugkeer van het kind op grond van het Haags Verdrag 1980 heeft ingeleid via de centrale autoriteit van Zwitserland, een derde land dat niet gebonden is door verordening nr. 2201/2003. Hij heeft dan ook beslist het Hof om een prejudiciële beslissing te verzoeken.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats spreekt het Hof zich uit over de werkingssfeer van de in artikel 10 van verordening nr. 2201/2003 neergelegde bijzondere bevoegdheidsregel inzake ouderlijke verantwoordelijkheid. Volgens dit artikel blijven de gerechten van de lidstaat waar het kind voor de ongeoorloofde overbrenging of het niet doen terugkeren zijn gewone verblijfplaats had in beginsel en onder bepaalde voorwaarden internationaal bevoegd.
Met betrekking tot de „ongeoorloofde overbrenging of het niet doen terugkeren van een kind”, waarop artikel 10 van verordening nr. 2201/2003 is gebaseerd, is het Hof om te beginnen van oordeel dat de definitie van dit begrip (
4
) niet afhangt van de vraag of degene die het gezagsrecht uitoefent een procedure tot terugkeer van het kind op grond van het Haags Kinderontvoeringsverdrag 1980 inleidt, iets wat noodzakelijk pas achteraf en ook niet altijd gebeurt.
Vervolgens bepaalt artikel 10, onder b), i), van verordening nr. 2201/2003, volgens hetwelk de gerechten van de vroegere gewone verblijfplaats van het kind in beginsel niet meer bevoegd zijn wanneer er binnen een jaar geen verzoek om terugkeer is ingediend in de lidstaat waarheen het kind ongeoorloofd is overgebracht of waar het wordt vastgehouden, niet dat een verzoek om terugkeer moet zijn ingediend op grond van het Haags Verdrag van 1980, en sluit het evenmin uit dat het verzoek kon worden ingediend door tussenkomst van een centrale autoriteit van een derde land. Ten eerste hebben de bepalingen van het Haags Verdrag van 1980 overeenkomstig artikel 60 van verordening nr. 2201/2003 in de betrekkingen tussen de lidstaten namelijk geen voorrang boven de bepalingen van die verordening. Ten tweede is er geen verplichting om zich op dat verdrag te beroepen om de terugkeer van een kind te vragen, aangezien een terugkeerprocedure kan zijn gebaseerd op andere regels of andere verdragsbepalingen, met name bilaterale bepalingen.
Ten slotte kan, aangezien verordening nr. 2201/2003 hierover niets zegt, niet worden aanvaard dat de toepassing van artikel 10 van deze verordening afhankelijk wordt gesteld van de toepassing van procedureregels als die van artikel 11, leden 6 en 7, van die verordening (
5
), die hoofdzakelijk tot doel hebben de mededeling en kennisgeving van informatie te regelen (
6
).
In de tweede plaats merkt het Hof op, in het licht van met name de doelstellingen van verordening nr. 2201/2003, dat noch een verzoek tot terugkeer van het kind naar een andere staat dan de lidstaat waar dat kind onmiddellijk voor de ongeoorloofde overbrenging of het niet doen terugkeren zijn gewone verblijfplaats had, noch een bij de gerechten van die lidstaat ingediend verzoek tot toewijzing van het ouderlijk gezag over dat kind, onder het begrip „verzoek tot terugkeer” in de zin van artikel 10, onder b), i), van verordening nr. 2201/2003 valt.
Ten slotte preciseert het Hof dat uit de bewoordingen van artikel 11 van verordening nr. 2201/2003 duidelijk blijkt dat deze bepaling, in samenhang met het Haags Verdrag van 1980, slechts tussen lidstaten van toepassing is. Bijgevolg zijn de informatie‑ en kennisgevingsverplichtingen van artikel 11, leden 6 en 7, van die verordening en de uitvoerbaarheid van de in lid 8 van dat artikel 11 bedoelde beslissing niet van toepassing in het kader van een terugkeerprocedure die krachtens dat verdrag is ingeleid tussen een derde land en een lidstaat waar het kind zich bevindt na een ongeoorloofde overbrenging of het niet doen terugkeren.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
1
)	Verordening (EG) nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid, en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1347/2000 (PB 2003, L 338, blz. 1).
(
2
)	Federale autoriteit van justitie te Bern (Zwitserland).
(
3
)	Op 25 oktober 1980 te ’s‑Gravenhage gesloten Verdrag betreffende de burgerrechtelijke aspecten van internationale ontvoering van kinderen (hierna: „Haags Verdrag van 1980”).
(
4
)	Zie artikel 2, punt 11, van verordening nr. 2201/2003.
(
5
)	Artikel 11 van deze verordening vormt het sluitstuk van de uitvoering van de procedure voor de terugkeer van het kind krachtens het Haags Verdrag van 1980.
(
6
)	Het gaat om informatie over een krachtens artikel 13 van het Haags Verdrag van 1980 genomen beslissing houdende niet-terugkeer, die moet worden meegedeeld aan het bevoegde gerecht van de lidstaat waar het kind onmiddellijk voor de ongeoorloofde overbrenging of het niet doen terugkeren zijn gewone verblijfplaats had.