Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
TAMARY ĆAPETY
przedstawiona w dniu 19 marca 2026 r.(1)
Sprawy połączone C‑7/25 [Ramodi] i C‑8/25 [Karkik](i)
K (C‑7/25)
P (C‑8/25)
przeciwko
Minister van Asiel en Migratie
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond, Niderlandy)]
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Dyrektywa 2011/95/UE – Ocena odpowiednich elementów wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Obowiązek wykazania elementów wniosku autentycznymi dokumentami lub innymi obiektywnie weryfikowalnymi dowodami – Procedury udzielania i cofania ochrony międzynarodowej – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuł 46 ust. 3 – Pełne rozpatrzenie ex nunc podstaw faktycznych i prawnych, w tym rozpatrzenie potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej – Zasada non-refoulement – Elementy
zawarte w aktach sprawy przedstawione sądowi pierwszej instancji rozpatrującemu skargę
I.      Wprowadzenie
1.        Rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond, Niderlandy), który jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, zwrócił się do Trybunału z dwoma pytaniami prejudycjalnymi.
2.        Oba pytania zrodziły się w kontekście dwóch odrębnych postępowań. W postępowaniach tych skarżący ubiegający się o azyl domagają się kontroli sądowej decyzji właściwego organu administracyjnego,
na mocy której oddalono ich wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadne.
3.        Zadając drugie pytanie, na którym, zgodnie
z prośbą Trybunału, mam skupić się w niniejszej opinii, sąd odsyłający pragnie ustalić, czy w takim postępowaniu polegającym na przeprowadzeniu kontroli sądowej prawo Unii zobowiązuje go do przeprowadzenia, w razie potrzeby i z urzędu, pełnego rozpatrzenia ex nunc zarówno stanu faktycznego, jak i prawa, na podstawie przedstawionych mu elementów zawartych w aktach sprawy, uzupełnionych lub wyjaśnionych w następstwie przeprowadzonego postępowania kontradyktoryjnego, nawet w przypadku gdy prawo krajowe ogranicza to rozpatrzenie jedynie do okoliczności faktycznych i podstaw prawnych wyraźnie określonych w piśmie, które wszczyna tę kontrolę sądową.
4.        Sąd odsyłający wnosi o dokonanie wykładni art. 46 dyrektywy w sprawie procedur azylowych(2) w związku z art. 4, 18 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
II.    Okoliczności faktyczne w postępowaniu przed sądem odsyłającym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
5.        Sąd odsyłający złożył do Trybunału Sprawiedliwości dwa odrębne wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Mimo że każdy z wniosków pojawiło się w kontekście odmiennych stanów faktycznych, oba zawierają te same pytania prejudycjalne. W związku z tym przedstawię najpierw okoliczności faktyczne dotyczące każdej sprawy zanim wyjaśnię związane z nimi kwestie prawne.
Sprawa C‑7/25
6.        K, skarżąca w postępowaniu przed sądem odsyłającym, jest obywatelką Iraku, która twierdzi, że wpływowy i znany członek grupy zbrojnej w jej miejscu zamieszkania zaatakował ją i jej męża po tym, jak ona i jej córka kilkukrotnie odrzuciły jego liczne prośby o zawarcie małżeństwa z tą córką. Skarżąca zgłosiła ten incydent sądowi w jej kraju pochodzenia, jednak według skarżącej sąd nie podjął w związku z tym żadnych działań. Ona i jej mąż opuścili Irak w 2022 roku, podczas gdy ich córka nadal ukrywa się w tym kraju.
7.        W dniu 1 lutego 2022 r. zarówno skarżąca, jak i jej mąż złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Królestwie Niderlandów, jednak po śmierci jej męża postępowanie
prowadzone w jego imieniu zostało umorzone. We wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej skarżąca na potwierdzenie powodów swojej ucieczki złożyła oświadczenia i przedłożyła oryginalny paszport, kopię zawiadomienia przedstawionego przez nią sądowi rejonowemu w Iraku oraz kopię aktualnego wykazu przyjmowanych leków. Skarżąca twierdziła również, że ze względu na to, że jest obecnie wdową, w kontekście jej powrotu do Iraku należy traktować ja jako kobietę samotną, z którego to powodu podlega szczególnej polityce ochronnej dla kobiet
samotnych z Iraku ustanowionej przez Minister van Asiel en Migratie (ministra ds. azylu i migracji, Niderlandy), który jest drugą stroną postępowania przed sądem odsyłającym (zwanego dalej „stroną przeciwną”)(3).
8.        Strona przeciwna oddaliła wniosek skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, ponieważ jej oświadczenia dotyczące mężczyzny, który prosił o rękę jej córki w Iraku nie były wiarygodne. W tym względzie strona przeciwna stwierdziła, po pierwsze, że skarżąca nie poparła swoich oświadczeń obiektywnymi dokumentami, które w pełni potwierdzałyby potrzebę udzielenia jej azylu, i, po drugie, że nie spełnia wymogów określonych w art. 31 ust. 6 lit. c) i d) ustawy Vreemdelingenwet 2000 (ustawy o cudzoziemcach z 2000 r.), które odpowiadają wymogom określonym w art. 4 ust. 5 lit. c) i d) dyrektywy w sprawie kwalifikacji(4).
9.        Strona przeciwna uznała, że chociaż tożsamość, obywatelstwo i pochodzenie skarżącej są wiarygodne, same te powody nie były wystarczające do udzielenia skarżącej ochrony międzynarodowej.
10.      Decyzją z dnia 15 lipca 2024 r. strona przeciwna oddaliła wniosek skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny. Decyzja ta obejmowała decyzję nakazującą powrót, wskazując Irak jako kraj przeznaczenia, oraz wyznaczała czterotygodniowy termin dobrowolnego opuszczenia Niderlandów.
11.      W dniu 19 lipca 2024 r. skarżąca zaskarżyła tę decyzję przed sądem odsyłającym, podnosząc między innymi, że sposób, w jaki strona przeciwna oceniła wiarygodność jej powodów ubiegania się o azyl jest niezgodny z art. 4 ust. 5 dyrektywy w sprawie kwalifikacji.
12.      W dniu 18 grudnia 2024 r. sąd odsyłający przeprowadził rozprawę odwoławczą – łącznie z rozprawą odwoławczą w postępowaniu,
które stało się podstawą odesłania w sprawie C‑8/25 – i w dniu 7 stycznia 2025 r. poinformował skarżącą, że uznał za konieczne zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości
z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Sprawa C‑8/25
13.      P, skarżący w postępowaniu przed sądem odsyłającym, jest obywatelem Iraku, który miał zostać przyłapany na utrzymywaniu intymnych relacji z innym mężczyzną. Po tym, jak zgłoszono go władzom irackim skarżący obawia się, że może zostać skazany na karę więzienia z powodu swojej orientacji seksualnej. Na tej podstawie skarżący uzasadnia swój wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Niderlandach, który złożył w dniu 6 lipca 2023 r.
14.      Chociaż strona przeciwna uznała tożsamość, obywatelstwo i pochodzenie skarżącego za wiarygodne, mimo że skarżący nie dostarczył dokumentów potwierdzających jego dane osobowe, nie uznała ona, że takie informacje stanowią wystarczającą podstawę do udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej.
15.      Decyzją z dnia 5 lipca 2024 r. strona przeciwna oddaliła wniosek skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, ponieważ skarżący nie był w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających, że został aresztowany przez władze irackie z powodu swojej orientacji seksualnej. W tym względzie strona przeciwna uznała, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 31 ust. 6 lit. c) ustawy o cudzoziemcach z 2000 r., które to warunki odpowiadają art. 4 ust. 5 lit. c) dyrektywy w sprawie kwalifikacji. Decyzja o oddaleniu wniosku P zawierała decyzję nakazującą powrót, wskazując Irak jako kraj przeznaczenia, oraz wyznaczała czterotygodniowy termin dobrowolnego opuszczenia Niderlandów.
16.      W następującej po tym skardze z dnia 10 lipca 2024 r. wniesionej do sądu odsyłającego skarżący podniósł między innymi, że sposób, w jaki dokonano oceny wiarygodności jego powodów ubiegania się o azyl jest niezgodny z art. 4 ust. 5 dyrektywy w sprawie kwalifikacji.
17.      W dniu 18 grudnia 2024 r. sąd odsyłający przeprowadził rozprawę odwoławczą – łącznie z rozprawą odwoławczą w postępowaniu, z którego pochodzi odesłanie w sprawie C‑7/25 – i w dniu 7 stycznia 2025 r. poinformował skarżącego, że uważa za konieczne zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
18.      Jak rozumiem, na wspólnej rozprawie sąd odsyłający zidentyfikował dodatkowe elementy, które nie zostały podniesione w żadnej ze skarg, a które uznał za istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Wspólne kwestie powstałe przed sądem odsyłającym
19.      Przed sądem odsyłającym powstały dwie kwestie prawne wspólne dla obu spraw.
20.      Pierwsza kwestia dotyczy sposobu, w jaki strona przeciwna zbadała i oceniła potrzebę udzielenia ochrony międzynarodowej zarówno K, jak i P (zwanych dalej łącznie „skarżącymi”), oraz tego czy ocena ta była zgodna z prawem Unii i orzecznictwem Trybunału.
21.      W tym względzie sąd odsyłający uważa, że sporne przepisy krajowe, a dokładniej art. 31 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach z 2000 r., stoją w sprzeczności z tym samym przepisem, którego implementację mają stanowić, a mianowicie z art. 4 ust. 5 dyrektywy w sprawie kwalifikacji. Dodatkowe wątpliwości wprowadza nowa polityka oceny wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, która, jak wyjaśnił sąd odsyłający, weszła w życie w dniu 1 lipca 2024 r. Zgodnie z tą polityką każda ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej polega na: (i) określeniu powodów udzielenia azylu; (ii) ustaleniu, czy powody te zostały w pełni potwierdzone autentycznymi lub obiektywnie możliwymi do zweryfikowania dokumentami lub informacjami z powszechnie dostępnych, obiektywnych źródeł; oraz iii) jeżeli tak nie jest, ustaleniu, czy wnioskodawca spełnia wszystkie warunki określone w art. 31 ust. 6 ustawy o cudzoziemcach z 2000 r., które odpowiadają warunkom określonym w art. 4 ust. 5 lit. c) i d) dyrektywy w sprawie kwalifikacji.
22.      Zdaniem sądu odsyłającego takie zastosowanie art. 4 ust. 5 dyrektywy w sprawie kwalifikacji umożliwia stronie przeciwnej oddalenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadnego, jeżeli wnioskodawca (i) nie może w pełni wykazać powodów ubiegania się o azyl autentycznymi, obiektywnie możliwymi do zweryfikowania dokumentami lub obiektywnymi źródłami powszechnie dostępnymi, oraz (ii) nie złożył wniosku tak szybko, jak to możliwe, a strona przeciwna nie uzna tego opóźnienia za usprawiedliwione.
23.      Sąd odsyłający wskazuje jednak, że z brzmienia art. 4 ust. 5 dyrektywy w sprawie kwalifikacji, rozpatrywanego w świetle pozostałych ustępów art. 4, art. 10 ust. 3 lit. b) dyrektywy w sprawie procedur azylowych oraz art. 4 i 18 Karty wynika, że strona przeciwna, w sytuacjach takich jak te w dwóch sprawach rozpatrywanych w postępowaniu przed sądem odsyłającym, jest zobowiązana do współpracy z wnioskodawcą przy ustalaniu okoliczności faktycznych.
24.      Sąd odsyłający nie jest zatem pewien, czy odpowiednie prawo Unii wymaga od organu rozstrzygającego przy ocenie faktów i okoliczności leżących u podstaw wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej współpracy z wnioskodawcą oraz uwzględnienia wszelkich dowodów i elementów uzasadniających ten wniosek.
25.      Druga kwestia dotyczy tego, czy spoczywający na sądzie krajowym obowiązek zapewnienia skutecznego środka zaskarżenia pociąga za sobą również obowiązek sprawdzenia,
w stosownym przypadku z urzędu oraz we współpracy ze skarżącym, czy strona przeciwna zebrała, zbadała i uwzględniła w swojej ocenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wszystkie istotne dane zawarte w aktach sprawy, które zostały mu przedstawione, uzupełnione lub wyjaśnione w następstwie postępowania kontradyktoryjnego,
w tym – w w stosownym przypadku z urzędu – zbadaniew stosownym przypadku z urzędu, potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikacji.
26.      Jak wyjaśnił sąd odsyłający, w Niderlandach, na podstawie art. 8:69 Algemene wet bestuursrecht (ogólnej ustawy o prawie administracyjnym), kontrola decyzji administracyjnej jest ograniczona do kwestii podniesionych w zarzutach.
27.      Z tego powodu, jak wyjaśnił sąd odsyłający, nie ma on możliwości przeprowadzenia pełnej kontroli ex nunc zgodności z prawem decyzji strony przeciwnej, w tym kontroli przestrzegania zasady non-refoulement, ponieważ nie ma możliwości uwzględnienia żadnych elementów, na które wnioskujący o azyl nie powołał się wyraźnie w swojej skardze na decyzję oddalającą wniosek.
28.      Zdaniem sądu odsyłającego krajowa praktyka prawna, w której przeprowadzana przez organ sądowy kontrola decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny ogranicza się do zbadania istoty tej decyzji wyłącznie w świetle okoliczności faktycznych i argumentów wyraźnie podniesionych przez skarżącego w postępowaniu odwoławczym, jest trudna do pogodzenia z wykładnią prawa Unii dokonaną przez Trybunał, a w szczególności z absolutnym charakterem zasady non-refoulement, a także z prawem do skutecznego środka zaskarżenia zagwarantowanego w art. 47 Karty, które zostało wyraźnie wyrażone w art. 13 ust. 1 i 2 dyrektywy w sprawie powrotów(5) oraz w art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych.
29.      Po przeanalizowaniu orzecznictwa Trybunału(6) sąd odsyłający doszedł do wniosku, że Trybunał nie odniósł się jeszcze do tych kwestii. W szczególności jego zdaniem Trybunał nie stwierdził wyraźnie, czy obowiązek sprawdzenia,
w stosownym przypadku z urzędu, czy zasada non-refoulement była przestrzegana, ma również zastosowanie w przypadkach, gdy do sądu krajowego pierwszej instancji wniesiono o zbadanie oddalenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na jego bezzasadność.
30.      Sąd odsyłający wskazuje ponadto, że dopiero wtedy, gdy sąd krajowy jest zobowiązany do przeprowadzenia, w razie konieczności z urzędu, pełnego rozpatrzenia ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i podstaw prawnych, w tym rozpatrzenia potrzeby ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikacji, sąd ten może w pełni zapewnić zgodność z zasadą non-refoulement. Nawet jeżeli podczas badania potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej okaże się, że skarżący nie kwalifikuje się do ochrony międzynarodowej przewidzianej w art. 12 i 17 dyrektywy w sprawie kwalifikacji, badanie to przeprowadzone z urzędu może jednak prowadzić do stwierdzenia, że odesłanie wnioskodawcy do kraju pochodzenia byłoby sprzeczne z zasadą non-refoulement oraz że decyzja nakazująca powrót albo nie może zostać nałożona, albo, jeżeli taka decyzja o nakazująca powrót została już wydana, musi zostać zawieszona, a powrót – odroczony. Z drugiej strony, jeżeli sąd krajowy nie jest zobowiązany do sprawdzenia,
w stosownym przypadku z urzędu, czy zasada non-refoulement była przestrzegana, zwłaszcza gdy naruszenie tej zasady oczywiście wynika z przedstawionych mu elementów, uzupełnionych lub wyjaśnionych w trakcie toczącego się przed nim postępowania kontradyktoryjnego, ochrona sądowa nie byłaby ani skuteczna ani kompletna.
31.      W tych okolicznościach rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond) postanowił zawiesić oba postępowania i w obu sprawach
skierować do Trybunału Sprawiedliwości następujące pytania prejudycjalne:
1)       Czy zgodna z prawem Unii jest krajowa praktyka, w myśl której art. 4 ust. 5 [dyrektywy w sprawie kwalifikacji] stosuje się w taki sposób, że oświadczeń leżących u podstaw wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie uznaje się za wiarygodne, jeżeli wnioskodawca nie może ich w pełni poprzeć autentycznymi lub obiektywnie możliwymi do zweryfikowania dokumentami lub informacjami z obiektywnych źródeł i nie spełnia wszystkich z wymienionych w ust. 5 warunków, czy też art. 4 ust. 5 [dyrektywy w sprawie kwalifikacji] w związku z art. 4 ust. 1–4 [dyrektywy w sprawie kwalifikacji], art. 10 ust. 3 lit. b) [dyrektywy w sprawie procedur azylowych] oraz art. 4 i 18 Karty […] należy interpretować w ten sposób, że dokonując oceny faktów i okoliczności leżących u podstaw wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, organ wydający decyzję musi współpracować z wnioskodawcą oraz uwzględnić każdy dowód i element na poparcie takiego wniosku w ramach badania i oceny potrzeb w zakresie ochrony oraz że jeżeli wnioskodawca może swoje oświadczenia poprzeć dowodami w stopniu wystarczającym lub jeżeli wnioskodawca spełnia wyżej wspomniane warunki, to jego oświadczenia nie wymagają dalszego potwierdzenia, a zatem są wiarygodne?
2)       Czy art. 46 ust. 3 [dyrektywy w sprawie procedur azylowych] w związku z art. 4, 18 i 47 Karty […] należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy pierwszej instancji, do którego wniesiono o zbadanie zgodności z prawem decyzji o bezzasadności wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, ma obowiązek, w razie potrzeby z urzędu, dokonać pełnego rozpatrzenia ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym zbadać potrzebę udzielenia ochrony międzynarodowej zgodnie z [dyrektywą w sprawie kwalifikacji] na podstawie przedstawionych mu danych zawartych w aktach sprawy, uzupełnionych lub wyjaśnionych w następstwie przeprowadzonego postępowania kontradyktoryjnego?
32.      Sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości o połączenie spraw C‑7/25 i C‑8/25 zgodnie z art. 54 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości. W odpowiedzi na ten wniosek w dniu 26 lutego 2025 r. prezes Trybunału
wydał postanowienie o połączeniu spraw.
33.      Sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie przyspieszonym, przewidzianym w art. 105 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem. W dniu 27 marca 2025 r. prezes Trybunału, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawozdawczy i rzecznika generalnego, oddalił ten wniosek.
34.      Strony w obu postępowaniach przed sądem odsyłającym, rząd niderlandzki oraz Komisja Europejska przedstawiły Trybunałowi swoje uwagi na piśmie.
35.      Trybunał postanowił wydać orzeczenie bez przeprowadzania rozprawy, zgodnie z art. 76 § 2 regulaminu postępowania.
III. Analiza
36.      Na wniosek Trybunału moja opinia w niniejszej sprawie koncentruje się wyłącznie na drugim pytaniu prejudycjalnym.
37.      Zadając to pytanie sąd odsyłający w istocie pragnie się dowiedzieć, czy w postępowaniu, w którym wniesiono o dokonanie kontroli decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, jest on zobowiązany na podstawie prawa Unii, głównie na podstawie art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych, w kontekście art. 47 Karty, do uwzględnienia prawa i okoliczności faktycznych, o których ten sąd dowiedział się na podstawie przedstawionych mu elementów zawartych w aktach sprawy, uzupełnionych lub wyjaśnionych w następstwie przeprowadzonego postępowania kontradyktoryjnego, nawet jeśli nie wszystkie te dane stanowiły część pierwotnego zarzutu inicjującego kontrolę sądową. Zwraca się także o wyjaśnienie, czy w takich okolicznościach sędzia jest zobowiązany do rozpatrzenia,
w stosownym przypadku z urzędu, potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikacji oraz ewentualnego naruszenia zasady non-refoulement.
38.      Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd odsyłający uważa, iż nie może on przeprowadzić takiej pełnej kontroli ex nunc zgodnie z art. 8:69 ogólnej ustawy o prawie administracyjnym i odpowiedniego orzecznictwa krajowego. Przepis ten, zgodnie z wyjaśnieniem sądu odsyłającego, stanowi, że decyzja administracyjna podlega kontroli w kontekście podniesionych zarzutów. Stanowi on, że: „1. Sąd rozpatrujący sprawę wydaje rozstrzygnięcie na podstawie środka odwoławczego, przedstawionych dokumentów, wcześniejszego postępowania dowodowego oraz postępowania dowodowego przeprowadzonego na rozprawie. 2. Argumenty prawne są uzupełniane przez sąd z urzędu. 3. Okoliczności faktyczne mogą zostać uzupełnione przez sąd z urzędu”(7). Przepisom tym towarzyszy uzasadnienie, które dodatkowo ogranicza uprawnienia sędziego administracyjnego(8).
39.      Skierowanie pytania prejudycjalnego jest motywowane opinią sądu odsyłającego, że prawo krajowe, które w taki sposób ogranicza uprawnienia sędziego administracyjnego, jest niezgodne z prawem Unii.
40.      To pytanie prejudycjalne można podzielić na dwie części, które przeanalizuję osobno. Po pierwsze będę argumentowała (w sekcji A), że dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, sąd krajowy jest zobowiązany na podstawie prawa Unii do uwzględnienia wszystkich przedstawionych mu elementów zawartych w aktach sprawy, uzupełnionych lub wyjaśnionych w następstwie przeprowadzenia postępowania kontradyktoryjnego, nawet jeśli niektóre elementy nie zostały ujęte w zarzutach podniesionych przez skarżącego. W sekcji B wyjaśnię, że sąd krajowy jest również zobowiązany do rozpatrzenia,
w stosownym przypadku z urzędu, potrzeby udzielenia stronie skarżącej ochrony międzynarodowej, dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny.
A.      Zakres kontroli sądowej
41.      Jakie elementy musi wziąć pod uwagę sąd krajowy rozpatrując skargę na decyzję oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny? Czy musi się on ograniczyć jedynie do rozpatrzenia kwestii podniesionych w skardze, czy też musi uwzględnić również inne elementy, które pojawiają się w przedstawionych mu aktach?
42.      Udzielenie odpowiedzi na te pytania wymaga dokonania wykładni art. 46 dyrektywy w sprawie procedur azylowych w świetle zasady skutecznej ochrony sądowej określonej w art. 47 Karty(9).
43.      Odpowiednie części art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych brzmią następująco:
„1.       Państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawcy mieli prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem w następujących sytuacjach:
a)       decyzji podjętej w sprawie ich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym decyzji:
(i)       o uznaniu wniosku za bezzasadny w zakresie dotyczącym nadania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej;
[…]
3.      Aby spełnić wymogi w ust. 1, państwa członkowskie zapewniają, aby skuteczny środek zaskarżenia zapewniał pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [w sprawie kwalifikacji], co najmniej w postępowaniach odwoławczych przed sądem pierwszej instancji”(10).
44.      Moim zdaniem samo brzmienie art. 46 dyrektywy w sprawie procedur azylowych wyraźnie wskazuje, po pierwsze, że wnioskodawca, którego wniosek o azyl został oddalony jako bezzasadny, ma prawo do rozpatrzenia takiej decyzji przez sąd. Po drugie, ust. 3 tego przepisu wymaga, aby sąd dokonujący kontroli, przynajmniej w pierwszej instancji, w której sądy są ogólnie uprawnione do oceny stanu faktycznego, rozpatrzył całe akta sprawy, czyli każdy argument i dowód, który został mu udostępniony, a nie tylko elementy wyraźnie wskazane przez skarżącego w skardze. Wyrażenie „w tym […] rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej” nie może być rozumiane w żaden inny sposób, niż jako upoważniające sędziego krajowego do ponownej kontroli, w razie potrzeby, decyzji co do istoty sprawy, niezależnie od tego czy taka kontrola jest przedmiotem skargi wniesionej przez skarżącego. Odniesienie do „pełnego rozpatrzenia […] zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych” wskazuje, że sędzia musi wziąć pod uwagę wszystkie istotne okoliczności faktyczne i aspekty prawne sprawy, a nie tylko te, które przedstawiono mu w skardze. Wyrażenie „rozpatrzenie ex nunc” oznacza, że sędzia może wziąć pod uwagę nowe argumenty prawne oraz okoliczności faktyczne, które nie zostały uwzględnione w postępowaniu administracyjnym prowadzącym do wydania decyzji.
45.      Interpretacja ta jest zgodna z orzecznictwem Trybunału. W wyroku w sprawie Alheto Trybunał wyjaśnił, że „ex nunc” oznacza, że sąd musi przeprowadzić ocenę uwzględniającą w stosownym wypadku nowe okoliczności, które ujawniły się po wydaniu decyzji będącej przedmiotem skargi. Taka ocena pozwala bowiem na rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w sposób wyczerpujący, bez potrzeby przekazywania sprawy organowi rozstrzygającemu. W związku z tym sąd krajowy jest uprawniony do uwzględnienia nowych okoliczności, w których przedmiocie organ ten się nie wypowiedział, które to uprawnienie jest zgodne z dyrektywą w sprawie procedur azylowych. Ponadto Trybunał stwierdził, że przymiotnik „pełne” potwierdza ze swej strony, że sąd ma obowiązek rozpatrzenia zarówno okoliczności, które organ rozstrzygający powinien był lub miał możliwość uwzględnić, jak i tych, które wystąpiły po wydaniu decyzji przez ten organ(11).
46.      Konieczność oceny stanu faktycznego wykraczającej poza formalną skargę może rzeczywiście powstać w trakcie postępowania. Na przykład w trakcie rozpatrywania skargi może się okazać, że ujawnione zostaną nowe dowody lub że sędzia dowie się o dowodach, które organ rozstrzygający powinien był rozważyć, ale których nie uwzględnił przy podejmowaniu decyzji o udzieleniu skarżącemu ochrony międzynarodowej. W takich przypadkach sąd krajowy rozpatrujący skargę musi mieć możliwość skorzystania ze swojego uznania w celu ustalenia, czy dowody mogą być uznane za istotne na potrzeby kontroli decyzji w sprawie wniosku o azyl.
47.      Taka wykładnia art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych zapewnia, że w przypadku odesłania akt z powrotem do organu rozstrzygającego można w krótkim czasie przyjąć nową decyzję, aby uniknąć ryzyka, że wystąpią nowe okoliczności wymagające zaktualizowanej oceny(12).
48.      Ponadto taka wykładnia jest zgodna z tym, że w przypadku gdy obywatel państwa trzeciego spełnia warunki udzielenia ochrony międzynarodowej określone w rozdziałach II i III lub rozdziałach II i V dyrektywy w sprawie kwalifikacji, państwa członkowskie muszą, z zastrzeżeniem przewidzianych w tej dyrektywie podstaw wykluczenia, udzielić mu ochrony międzynarodowej, nie posiadając żadnych uprawnień dyskrecjonalnych w tym zakresie(13).
49.      Skarżący w obu sprawach w postępowaniu przed sądem odsyłającym oraz Komisja popierają taką wykładnię art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych, podczas gdy rząd niderlandzki ją kwestionuje.
50.      Na podstawie pkt 93 wyroku Trybunału w sprawie Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky, zgodnie z którym „uznanie tego państwa trzeciego za bezpieczny kraj pochodzenia stanowi jeden z elementów sprawy, na który zwrócił uwagę sąd odsyłający i który powinien on zbadać w ramach środka zaskarżenia od tej decyzji”(14), rząd niderlandzki stwierdził, że sąd krajowy musi zbadać jedynie dowody, na które skarżący zwrócił uwagę w swojej skardze.
51.      W moim rozumieniu tego wyroku Trybunał w pkt 93 wyjaśnił jedynie, że wyznaczenie Republiki Mołdawii jako bezpiecznego kraju pochodzenia było jednym z elementów, na które zwrócił uwagę sąd odsyłający podczas kontroli decyzji właściwego organu. W pkt 94 tego wyroku Trybunał wyjaśnił, że taki element stanowi kwestię prawną, którą sąd odsyłający musi rozważyć w ramach pełnego rozpatrzenia ex nunc wymaganego na podstawie art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych, nawet jeśli skarżący w postępowaniu głównym w tej sprawie nie powołał się wyraźnie na ten element w swojej skardze. W związku z tym moja interpretacja tych fragmentów jest taka, że Trybunał stwierdził jedynie, iż sąd krajowy musi uwzględnić każdą kwestię, na którą skarżący zwrócił uwagę, nawet jeśli ma to miejsce w trakcie postępowania, a nie w skardze.
52.      Ponadto rząd niderlandzki twierdzi, że istnienie obowiązku rozpatrzenia przez sąd krajowy podstaw faktycznych i prawnych,
w stosownym przypadku z urzędu, może zostać zaakceptowane w sprawach dotyczących zatrzymania(15), ponieważ w takich przypadkach prawo Unii wyraźnie wymaga sądowej kontroli zgodności z prawem zatrzymania zarządzonego przez organ administracyjny(16). Nie dotyczy to jednak postępowań w sprawie wniosków o azyl, ponieważ dyrektywa w sprawie procedur azylowych nie ustanawia obowiązkowej kontroli sądowej. W związku z tym wnioskodawca może albo zaakceptować decyzję oddalającą jego wniosek lub złożyć skargę na tę decyzję, ale z wyłączeniem pewnych zarzutów, które jego zdaniem nie stanowią wystarczających podstaw zaskarżenia decyzji i które w związku z tym nie będą prawdopodobnie prowadzić do stwierdzenia jej nieważności.
53.      W tym względzie, moim zdaniem, rząd niderlandzki słusznie twierdzi, że dyrektywa w sprawie procedur azylowych nie ustanawia obowiązkowej kontroli sądowej w odniesieniu do decyzji w sprawie azylu. W związku z tym, jeżeli wnioskodawca nie zaskarży decyzji oddalającej jego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, sąd krajowy nie jest zobowiązany do dokonania kontroli zgodności z prawem decyzji podjętej przez organ rozstrzygający.
54.      Jeżeli jednak wnioskodawca wniesie na tę decyzję skargę, sąd krajowy musi w razie potrzeby działać z urzędu i rozważyć wszystkie elementy, które zostały mu przedstawione – niezależnie od tego, czy zostały one uzupełnione lub wyjaśnione w trakcie postępowania kontradyktoryjnego – nawet jeśli elementy te nie zostały wyraźnie podniesione w skardze. Nie oznacza to, że sąd ten musi aktywnie poszukiwać z urzędu jakichkolwiek dodatkowych elementów w sprawie. Oznacza to jednak, że sąd nie może ignorować takich elementów, jeżeli zwrócą one uwagę sędziego w trakcie postępowania. Wreszcie, prawo do obrony wymaga, aby obie strony miały możliwość przedstawienia swojego stanowiska co do znaczenia każdego nowego elementu.
B.      Rozpatrzenie przez sąd krajowy, w stosownym przypadku z urzędu, potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej
55.      Przejdę teraz do drugiej części pytania drugiego, która ma na celu wyjaśnienie, czy sąd krajowy pierwszej instancji, do którego wniesiono o dokonanie kontroli zgodności z prawem decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, jest zobowiązany do rozpatrzenia,
w stosownym przypadku z urzędu, potrzeby udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikacji.
56.      W wyjaśnieniu przyczyn zadania pytania drugiego sąd odsyłający zastanawiał się również, czy przy ocenie zgodności z prawem decyzji oddalającej wniosek konieczne jest rozpatrzenie przez sąd z urzędu przestrzegania zasady non-refoulement. Sąd odsyłający nie wyjaśnił, dlaczego podniósł to pytanie równolegle z pytaniem dotyczącym oceny z urzędu potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej. Ponieważ jednak decyzje oddalające wniosek będące przedmiotem postępowania przed sądem odsyłającym zarówno w sprawie C‑7/25, jak i w sprawie C‑8/25 zawierały również decyzje nakazujące powrót, może to wyjaśniać potrzebę sądu odsyłającego uzyskania wyjaśnienia, czy na podstawie prawa Unii jest on zobowiązany do dokonania z urzędu oceny potencjalnego naruszenia zasady non-refoulment przy przeprowadzaniu kontroli sądowej decyzji oddalających wnioski o azyl jako bezzasadne.
57.      Potrzebę udzielenia ochrony międzynarodowej należy ocenić w świetle warunków przewidzianych w rozdziałach II i III lub rozdziałach II i V dyrektywy w sprawie kwalifikacji, które obejmują między innymi obowiązek rozpatrzenia, czy istnieje poważne ryzyko, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową zostanie poddana karze śmierci, torturom lub nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu w jej kraju pochodzenia, co jest zabronione zgodnie z art. 4 Karty(17).
58.      W takim przypadku państwa członkowskie muszą przestrzegać zasady non-refoulement, która jest zagwarantowana jako prawo podstawowe w art. 18 Karty w związku z art. 33 konwencji genewskiej(18) oraz w art. 19 ust. 2 Karty(19). Należy jednak pamiętać, że samo ryzyko uzasadniające zakaz powrotu osoby do kraju pochodzenia nie jest wystarczające dla udzielenia jej azylu.
59.      Aby uzasadnić twierdzenie, że sąd krajowy musi z urzędu dokonać oceny potencjalnego naruszenia zasady non-refoulement, skarżący w postępowaniu przed sądem odsyłającym i Komisja w swoich uwagach na piśmie oparli się na wyroku w sprawie Ararat. Wyrok ten dotyczył zgodności
z prawem decyzji oddalającej wniosek o zezwolenie na pobyt, która po oddaleniu wniosku skutkowała koniecznością wykonania decyzji nakazującej powrót wydanej wcześniej w ramach procedury udzielenia ochrony międzynarodowej.
60.      W wyroku tym Trybunał uznał, po pierwsze, że ochrona sądowa zagwarantowana w art. 47 Karty i skonkretyzowana w art. 13 ust. 1 i 2 dyrektywy w sprawie powrotów „nie byłaby ani skuteczna, ani pełna, gdyby sąd krajowy nie był zobowiązany do stwierdzenia z urzędu braku poszanowania zasady non-refoulement, w sytuacji gdy przedstawione mu dane zawarte w aktach sprawy, uzupełnione lub wyjaśnione w toku prowadzonego przed nim postępowania kontradyktoryjnego, wskazywałyby na to, że decyzja nakazująca powrót opiera się na nieaktualnej ocenie ryzyka traktowania zakazanego przez tę zasadę, jakie ponosiłby dany obywatel państwa trzeciego, gdyby miał powrócić do danego państwa trzeciego […]”(20) Ponadto Trybunał stwierdził, że ograniczenie „zadania sądu krajowego mogłoby skutkować wykonaniem takiej decyzji”, nawet jeśli pewne elementy w aktach sprawy wskazują, że zainteresowany mógłby zostać poddany w tym państwie trzecim traktowaniu zakazanemu przez art. 4 Karty(21).
61.      Ponadto w pkt 51 tego samego wyroku Trybunał wyjaśnił, że obowiązek czuwania przez sąd krajowy, w stosownym przypadku z urzędu, nad przestrzeganiem zasady non-refoulement odnosi się w ten sam sposób do procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową, mimo że postępowanie w tamtej sprawie dotyczyło wniosku o wydanie dokumentu pobytowego.
62.      Na podstawie tego punktu wyroku w sprawie Ararat skarżący w postępowaniu przed sądem odsyłającym oraz Komisja argumentowali, że zasada non-refoulement musi być przestrzegana przez cały czas i na każdym etapie postępowania w sprawie powrotu, jak również na każdym etapie postępowania w przedmiocie kontroli oddalenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Według nich bezwzględny charakter zasady non-refoulement wymaga od sądu krajowego zapewnienia jej przestrzegania, nie ograniczając go do dokonania kontroli okoliczności faktycznych i argumentów wyraźnie przedstawionych przez skarżącego w jego skardze.
63.      Rząd niderlandzki nie zgadza się w pełni z ich stanowiskiem. Twierdzi natomiast, że muszą istnieć poważne i udowodnione powody, aby sądzić, że osoba ubiegająca się o ochronę międzynarodową będzie narażona na realne ryzyko traktowania zabronionego przez art. 4 i 19 ust. 2 Karty w jej kraju pochodzenia. Prawdopodobieństwo takiego ryzyka musi w sposób oczywisty wynikać z informacji przedstawionych sędziemu, uzupełnionych lub wyjaśnionych podczas postępowania kontradyktoryjnego. Wobec tego taka kontrola jest obowiązkowa tylko wtedy, gdy istnieją wyraźne czynniki wskazujące na to, że dana osoba może zostać potraktowana tym państwie trzecim w sposób, który jest absolutnie zabroniony na podstawie art. 4 Karty.
64.      Moim zdaniem wyrok w sprawie Ararat w żaden sposób nie sugeruje, że odpowiednim warunkiem przeprowadzenia
z urzędu oceny przestrzegania zasady non-refoulement jest to, że dane oceniane przez sąd „wyraźnie” wskazują na potencjalne naruszenie praw chronionych przez art. 4 Karty po powrocie do kraju pochodzenia. Z uwagi na absolutny charakter tej zasady(22) jestem raczej zdania, że sądy krajowe, rozpatrując skargi dotyczące decyzji nakazujących powrót lub decyzji oddalających wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, muszą ocenić, czy występuje potencjalne naruszenie zasady non-refoulement, gdy tylko dane przedstawione w trakcie postępowania wzbudzą wątpliwości co do potencjalnego naruszenia.
65.      Ponadto pragnę
zauważyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka (zwany dalej „ETPC”) również orzekał, dokonując wykładni art. 3 europejskiej konwencji praw człowieka, że sądy krajowe oceniają ryzyko bycia poddanym torturom, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu „w świetle wszystkich przedstawionych [im] materiałów, lub, w razie potrzeby, materiałów uzyskanych proprio motu, w szczególności w przypadku gdy wnioskodawca [lub interwenient będący osobą trzecią] przedstawia uzasadnione powody, które podważają prawidłowość informacji, na których oparł się pozwany rząd”(23).
66.      Oprócz kontroli przestrzegania zasady non-refoulement sąd odsyłający podnosi, że musi również być w stanie dokonać oceny potrzeby udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej z urzędu, jeśli zajdzie taka potrzeba.
67.      Biorąc pod uwagę, że sąd krajowy jest zobowiązany do przeprowadzenia wyczerpującej i aktualnej oceny sytuacji skarżącego w trakcie postępowania odwoławczego, z tych samych powodów sąd musi również zbadać,
w stosownym przypadku z urzędu, nie tylko ryzyko odesłania, ale także potrzebę udzielenia ochrony międzynarodowej skarżącemu w oparciu o elementy w aktach sprawy, na które zwrócił uwagę lub które zostały podniesione podczas postępowania kontradyktoryjnego.
68.      Moim zdaniem, niezależnie od tego, co już jasno wynika z brzmienia art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych, sąd krajowy rozpatrujący skargę na decyzję oddalającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, musi posiadać taką właściwość, aby móc rozpatrzyć wszystkie elementy istotne dla skarżącego.
69.      Taka wykładnia art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych jest wymagana przez zasadę skutecznej ochrony sądowej wyrażoną w art. 47 Karty. Pełna kontrola potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej umożliwia sądowi dokonującemu kontroli uwzględnienie elementów, które, gdyby zostały rozpatrzone przez organ rozstrzygający, skutkowałyby przyznaniem skarżącemu ochrony międzynarodowej.
70.      Z powyższych względów proponuję, aby Trybunał odpowiedział na drugie pytanie sądu odsyłającego, że obowiązujące prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy pierwszej instancji, do którego wniesiono o zbadanie zgodności z prawem decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, ma obowiązek,
w stosownym przypadku z urzędu, dokonać pełnego rozpatrzenia ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych tej decyzji na podstawie przedstawionych mu elementów zawartych w aktach sprawy, niezależnie od tego czy wszystkie te elementy zostały uwzględnione w zarzutach skargi, stanowiących podstawę wszczęcia kontroli sądowej. Takie rozpatrzenie z urzędu musi obejmować ocenę zarówno potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej zgodnie z dyrektywą w sprawie kwalifikacji, jak i poszanowania zasady non-refoulement.
71.      Jakie są konsekwencje takiej wykładni dla sądu odsyłającego?
72.      W wyroku w sprawie Alheto Trybunał wyjaśnił, że państwa członkowskie są zobowiązane na podstawie art. 46 ust. 3 dyrektywy w sprawie procedur azylowych do zorganizowania swego prawa krajowego tak, by rozpoznawanie odnośnych skarg obejmowało rozpatrzenie przez sąd wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które umożliwią mu przeprowadzenie zaktualizowanej oceny danego przypadku(24).
73.      Wynika z tego, że jeżeli sąd odsyłający uzna, że jego prawo krajowe uniemożliwia mu uwzględnienie elementów faktycznych i prawnych, które zostały mu przedstawione w postępowaniu odwoławczym, ale nie zostały ujęte w skardze, albo uniemożliwia mu z dokonanie urzędu oceny potrzeby udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej lub ocenę, czy istnieją powody stosowania zasady non-refoulement, musi on dokonać wykładni tego prawa krajowego, a w szczególności art. 8:69 ogólnej ustawy o prawie administracyjnym, w sposób zgodny z prawem Unii. Jeżeli taka wykładnia nie jest możliwa(25), sąd odsyłający jest zobowiązany odstąpić od stosowania tych przepisów krajowych(26).
IV.    Wnioski
74.      W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na drugie pytanie prejudycjalne skierowane przez Rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond (sąd rejonowy w Hadze, ośrodek zamiejscowy w Roermond, Niderlandy) w następujący sposób:
artykuł 46 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej w związku z art. 4, 18 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy pierwszej instancji, do którego wniesiono o zbadanie zgodności z prawem decyzji oddalającej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako bezzasadny, ma obowiązek,
w stosownym przypadku z urzędu, dokonać pełnego rozpatrzenia ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, na podstawie przedstawionych mu elementów zawartych w aktach sprawy, uzupełnionych lub wyjaśnionych w następstwie przeprowadzonego postępowania kontradyktoryjnego, niezależnie od tego czy wszystkie te elementy zostały uwzględnione w zarzutach skargi stanowiących podstawę wszczęcia kontroli sądowej. Takie rozpatrzenie z urzędu musi obejmować ocenę zarówno potrzeby udzielenia ochrony międzynarodowej zgodnie z mającym zastosowanie prawem Unii, jak i poszanowania zasady non-refoulement.
1      Język oryginału: angielski.
i Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60, zwana dalej „dyrektywą w sprawie procedur azylowych”).
3      Polityka ta została, jak wskazał sąd odsyłający, ustanowiona w pkt 16.3.2.1 besluit van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 13 juni 2024, nummer WBV 2024/12, houdende wijziging van de Vreemdelingencirculaire 2000 (decyzji sekretarza stanu ds. sprawiedliwości i bezpieczeństwa z dnia 13 czerwca 2024 r., nr WBV 2024/12, zmieniającej okólnik dotyczący cudzoziemców z 2000 r.) Decyzja ta weszła w życie z dniem 1 lipca 2024 r. Strona przeciwna wydała również Werkinstructie WI 2024/6 Geloofwaardigheidsbeoordeling (asiel) [instrukcję roboczą WI 2024/6 – ocena wiarygodności (azyl)], która zawiera instrukcje dotyczące wdrażania tej polityki.
4      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9, zwana dalej „dyrektywą w sprawie kwalifikacji”).
5      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/115/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98, zwana dalej „dyrektywą w sprawie powrotów”).
6      Sąd odsyłający przywołuje wyroki z dnia 25 lipca 2018 r., Alheto (C‑585/16, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Alheto”, EU:C:2018:584, pkt 105, 106, 109–116 i 118), z dnia 4 października 2018 r., Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, pkt 60), z dnia 4 października 2024 r., Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky (C‑406/22, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky”, EU:C:2024:841, pkt 87–91, 93, 94, 97 i 98) i z dnia 17 października 2024 r., Ararat (C‑156/23, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Ararat”, EU:C:2024:892, pkt 45, 46 i 49–51).
7      Ustawa została przetłumaczona za pomocą tłumaczenia maszynowego.
8      Zobacz uzasadnienie ogólnej ustawy o prawie administracyjnym: Tweede Kamer, vergaderjaar 1991–1992, 22 495, nr. 3 (izba reprezentantów), zgodnie z którym: „Odnośnie do zakresu sporu, który musi rozstrzygnąć sąd, zauważamy, że zasadniczo zależy to od zakresu wniesionej skargi […] Ze względu na podstawową funkcję postępowania administracyjnego, a mianowicie zapewnienie ochrony prawnej, nie ma powodu, aby sąd wykraczał poza zakres roszczenia. Ponadto, z punktu widzenia pewności prawnej dla osób, których dotyczy decyzja, byłoby niekorzystne, gdyby sąd mógł wykraczać poza granice rozpatrywanego sporu. Z powyższego wynika, że w pierwszej instancji te części decyzji, które nie zostały zaskarżone, muszą zostać pominięte przez sąd. Należy jednak zauważyć, że sąd nie może po prostu polegać na argumentach przedstawionych w skardze. Brak pewnych twierdzeń w skardze niekoniecznie oznacza, że wnoszący skargę celowo zdecydował się nie podnosić pewnych uchybień i wobec tego chce je zaakceptować. […] Zgodnie z art. 48 akapit drugi Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering [kodeksu postępowania cywilnego] sąd uzupełnia podstawy prawne z urzędu. Akapit trzeci stanowi, że sąd może uzupełnić stan faktyczny z urzędu. Znaczenie tego ostatniego leży przede wszystkim w tym, że w przeciwieństwie do postępowania cywilnego, sąd nie ma co do zasady obowiązku przyjmowania za podstawę
okoliczności faktycznych przedstawionych przez strony. Sędzia może zadawać dalsze pytania. Uprawnienie do uzupełnienia podstaw faktycznych nie sięga tak daleko, aby, aby umożliwiało sędziemu oprzeć rozstrzygnięcie na okolicznościach faktycznych, w odniesieniu do których strony nie mogły się wypowiedzieć w trakcie postępowania. Uprawnienie to nie ma zatem wpływu na zasadę określoną w akapicie pierwszym. Jeżeli okoliczności faktyczne o istotnym znaczeniu dla orzeczenia zostaną po raz pierwszy ujawnione poza rozprawą, właściwym sposobem postępowania jest ponowne wszczęcie postępowania przez sąd i umożliwienie stronom wypowiedzenia się na temat tych okoliczności faktycznych” (przetłumaczono za pomocą tłumaczenia maszynowego).
9      Zobacz wyrok z dnia 5 lutego 2026 r., Predsedatel na Darzhavna agentsia za bezhantsite (C‑718/24, EU:C:2026:68, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
10      Ponadto motyw 50 dyrektywy w sprawie procedur azylowych stanowi, że prawo do skutecznego środka zaskarżenia odzwierciedla podstawową zasadę prawa Unii, zgodnie z którą od decyzji podjętych w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przysługują, między innymi, skuteczne środki zaskarżenia do sądu.
11      Wyrok w sprawie Alheto, pkt 111–113. Trybunał powtórzył tę wykładnię w wyroku z dnia 29 lipca 2019 r., Torubarov (C‑556/17, zwanym dalej „wyrokiem w sprawie Torubarov”, EU:C:2019:626, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
12      Wyrok w sprawie Alheto, pkt 147.
13      Wyrok w sprawie Torubarov, pkt 50.
14      Wyróżnienie własne.
15      Rząd niderlandzki odwołuje się do wyroku z dnia 8 listopada 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (badanie z urzędu środka detencyjnego) (C‑704/20 i C‑39/21, EU:C:2022:858, pkt 72, 77, 82, 83, 87, 88).
16      Zobacz art. 15 ust. 2 dyrektywy w sprawie powrotów i art. 9 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/33/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową (Dz.U. 2013, L 180, s. 96).
17      Jak potwierdził Trybunał w wyroku z dnia 29 stycznia
2026 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑431/24, EU:C:2026:53, pkt 31, 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
18      Konwencja dotycząca statusu uchodźców, podpisana w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. (Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 137), uzupełniona protokołem dotyczącym statutu uchodźców, podpisanym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r. (Recueil des traités des Nations unies, vol. 606, s. 267), który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r. (zwane dalej łącznie „konwencją genewską”)
19      Jak potwierdził Trybunał w wyroku z dnia 6 lipca
2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo) (C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
20      Wyrok w sprawie Ararat, pkt 50.
21      Ibidem.
22      Zobacz wyrok w sprawie Ararat, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo.
23      Zobacz wyrok ETPC z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie Salah Sheekh przeciwko Niderlandom (CE:ECHR:2007:0111JUD000194804, § 136).
24      Wyrok w sprawie Alheto, pkt 110.
25      Moje rozumienie odnośnej ustawy niderlandzkiej i noty interpretacyjnej nie uniemożliwia takiej spójnej wykładni. Ocena ta
należy jednak do sądu krajowego. Warto wspomnieć, że Trybunał orzekł, iż to utrwalone orzecznictwo krajowe nie powinno uniemożliwiać sądom krajowym wykładni przepisu prawa krajowego zgodnie z prawem Unii. Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 17 kwietnia 2018 r., Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257, pkt 72, 73 i przytoczone tam orzecznictwo).
26      Wyrok w sprawie Torubarov, pkt 73.