Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 26ης Φεβρουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑147/25
«Inter Rao Lietuva» AB
κατά
Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos
[αίτηση του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas(Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Λιθουανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Κανονισμός (ΕΕ) 269/2014 – Άρθρο 2 – Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ – Άρθρο 2 – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Εθνικό μέτρο το οποίο προβλέπει τη δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων προσώπου που συνδέεται με πρόσωπα που υπόκεινται σε κυρώσεις της Ένωσης – Έκταση του δικαστικού ελέγχου – Επίπεδο απόδειξης του δεσμού με τα πρόσωπα που υπόκεινται σε κυρώσεις »
1.        Το 2022 οι λιθουανικές αρχές κατάρτισαν «κατάλογο φυσικών και νομικών προσώπων που συνδέονται με οντότητες οι οποίες υπόκεινται σε διεθνείς κυρώσεις». Στον κατάλογο επισημαινόταν ότι τα περιουσιακά στοιχεία της Inter Rao Lietuva AB (2) δεσμεύονται λόγω των δεσμών της με πρόσωπα που υπόκεινται στα περιοριστικά μέτρα που λήφθηκαν με την απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ (3) και τον κανονισμό (ΕΕ) 269/2014 (4).
2.        Προκειμένου να αποφανθεί επί της αναιρέσεως που άσκησε η Inter Rao κατά της καταχώρισής της στον κατάλογο, το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Λιθουανία) υποβάλλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως με την οποία εκθέτει τις αμφιβολίες του σχετικά με την ερμηνεία των εφαρμοστέων κανόνων του δικαίου της Ένωσης.
3.        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να διευκρινίσει αν, και ενδεχομένως σε ποια έκταση, η νομολογία του σχετικά με τους καταλόγους (φυσικών και νομικών προσώπων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα) που έχει εκδώσει η Ένωση μπορεί να εφαρμοστεί στους καταλόγους που μπορούν να καταρτίζουν τα κράτη μέλη προς εφαρμογή των εν λόγω περιοριστικών μέτρων.
I.      Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η απόφαση 2014/145
4.        Το άρθρο 2 ορίζει τα εξής:
«1.      Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο:
α)      φυσικών προσώπων υπεύθυνων για δράσεις ή πολιτικές που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας ή τη σταθερότητα ή την ασφάλεια στην Ουκρανία ή που στηρίζουν ή εφαρμόζουν τέτοιες δράσεις ή πολιτικές ή που παρεμποδίζουν το έργο διεθνών οργανισμών στην Ουκρανία·
β)      νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη σε δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας·
γ)      νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων στην Κριμαία ή τη Σεβαστούπολη η κυριότητα των οποίων έχει μεταβιβαστεί αντίθετα προς το ουκρανικό δίκαιο ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που έχουν ωφεληθεί από την εν λόγω μεταβίβαση·
δ)      φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη σε Ρώσους ιθύνοντες υπεύθυνους για την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας ή έχουν οφέλη από αυτούς·
ε)      φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που πραγματοποιούν συναλλαγές με τις αυτονομιστικές ομάδες στην περιοχή Ντονμπάς της Ουκρανίας·
στ)      φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας ή έχουν οφέλη από αυτήν, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας· ή
ζ)      εξεχόντων επιχειρηματιών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας,
και φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που συνδέονται με αυτά, όπως απαριθμούνται στο παράρτημα.
2.      Απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση διάθεση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ή προς όφελος αυτών.
[...]»
5.        Το άρθρο 3 ορίζει τα εξής:
«1.      Το Συμβούλιο αποφασίζει ομόφωνα για την κατάρτιση και την τροποποίηση του καταλόγου του παραρτήματος, κατόπιν πρότασης κράτους μέλους ή του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας.
2.      Το Συμβούλιο γνωστοποιεί την απόφαση που αναφέρεται στην παράγραφο 1 στο ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα, μαζί με τους λόγους για την προσθήκη του στον κατάλογο, είτε άμεσα, εάν η διεύθυνσή του είναι γνωστή, είτε με δημοσίευση σχετικής ανακοίνωσης, παρέχοντας τη δυνατότητα σε αυτό το πρόσωπο, οντότητα ή φορέα να υποβάλει παρατηρήσεις.
3.      Όταν υποβάλλονται παρατηρήσεις ή εφόσον προκύπτουν νέα ουσιαστικά στοιχεία, το Συμβούλιο επανεξετάζει την απόφαση που αναφέρεται στην παράγραφο 1 και ενημερώνει αναλόγως το ενδιαφερόμενο πρόσωπο, οντότητα ή φορέα.»
6.        Το άρθρο 4, παράγραφος 1, ορίζει τα εξής:
«Το παράρτημα περιλαμβάνει τους λόγους καταχώρισης στον κατάλογο των φυσικών ή νομικών προσώπων, των οντοτήτων ή των φορέων που αναφέρονται στο άρθρο 1
παράγραφος 1 και στο άρθρο 2
παράγραφος 1.»
2.      Ο κανονισμός 269/2014
7.        Το άρθρο 2 ορίζει τα εξής:
«1.      Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου, οντότητας ή φορέα ή φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που σχετίζονται με αυτά, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.
2.      Κανένα κεφάλαιο ή οικονομικός πόρος δεν διατίθεται, άμεσα ή έμμεσα, σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς ή φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά ή προς όφελός τους, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.»
8.        Στο άρθρο 3, παράγραφος 1, διευκρινίζεται ότι στο παράρτημα I περιλαμβάνονται φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που μνημονεύονται στη συγκεκριμένη παράγραφο 1, καθώς και φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά. Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 2, το παράρτημα I περιλαμβάνει αιτιολογία για την καταχώριση στον κατάλογο των οικείων φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων.
9.        Το άρθρο 14 ορίζει τα εξής:
«1.      Οσάκις το Συμβούλιο αποφασίζει να υπαγάγει φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα στα μέτρα που αναφέρονται στο άρθρο 2, τροποποιεί αναλόγως το παράρτημα I.
2.      Το Συμβούλιο γνωστοποιεί την απόφασή του στο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, την οντότητα ή τον φορέα που αναφέρεται στην παράγραφο 1, μαζί με τους λόγους για την καταχώρισή του στον κατάλογο, είτε άμεσα, εάν η διεύθυνσή του είναι γνωστή, είτε με δημοσίευση ανακοίνωσης, παρέχοντας τη δυνατότητα στο εν λόγω φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα να υποβάλει παρατηρήσεις.
3.      Όταν υποβάλλονται παρατηρήσεις ή προσκομίζονται ουσιαστικά νέα στοιχεία, το Συμβούλιο επανεξετάζει την απόφασή του και ενημερώνει σχετικά το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα.
4.      Ο κατάλογος του παραρτήματος I επανεξετάζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και τουλάχιστον κάθε δωδεκάμηνο.»
10.      Το άρθρο 17 ορίζει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται:
[…]
δ)      σε κάθε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό, εντός ή εκτός του εδάφους της Ένωσης, που έχει συσταθεί ή δημιουργηθεί βάσει του δικαίου κράτους μέλους·
ε)      σε κάθε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό για εμπορική οικονομική δραστηριότητα που ασκεί εν όλω ή εν μέρει εντός της Ένωσης.»
Β.      Το λιθουανικό δίκαιο
1.      Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymas n.º IX‑2160 (5)
11.      Το άρθρο 12, κατά το κείμενο που τέθηκε σε ισχύ στις 27 Απριλίου 2022, όριζε ότι η εποπτεία της εφαρμογής των διεθνών οικονομικών κυρώσεων ήταν, ειδικότερα, αρμοδιότητα της Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos (υπηρεσίας διερεύνησης οικονομικών εγκλημάτων του Υπουργείου Εσωτερικών της Δημοκρατίας της Λιθουανίας) (6).
12.      Το άρθρο 12, παράγραφος 3, προέβλεπε ότι η FNTT συντονίζει, παρακολουθεί και διασφαλίζει την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων (περιορισμών στη διάθεση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων) στη Δημοκρατία της Λιθουανίας.
2.      Lietuvos Respublikos tarptautinių sankcijų įstatymas (7)
13.      Ο νόμος IX‑2160 αντικαταστάθηκε από τον νόμο περί διεθνών κυρώσεων, όπως συνάγεται από τον Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymo n.º IX‑2160 pakeitimo įstatymas n.º XIV‑1020 (8).
14.      Το άρθρο 4, παράγραφος 4, το οποίο τέθηκε σε ισχύ στις 17 Μαΐου 2022, ορίζει ότι η FNTT παρέχει, στα φυσικά και νομικά πρόσωπα, στους διαχειριστές των δημόσιων μητρώων και στους διαχειριστές των κρατικών συστημάτων πληροφοριών που εφαρμόζουν τις κυρώσεις, τις πληροφορίες σχετικά με τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε σχέση με τις οντότητες που υπόκεινται σε κυρώσεις λόγω των δεσμών τους με οντότητες που είναι καταχωρισμένες στους καταλόγους προσώπων που υπόκεινται σε κυρώσεις.
15.      Το άρθρο 11 ορίζει τα εξής:
«1.      Όταν εφαρμόζουν διεθνείς κυρώσεις στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς τους, οι αρμόδιες αρχές [όπως η FNTT]:
1)      λαμβάνουν τις αποφάσεις που προβλέπονται στις πράξεις με τις οποίες θεσπίζονται οι διεθνείς κυρώσεις·
[…]
4.      Η FNTT συντονίζει, επιβλέπει και διασφαλίζει την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων (περιορισμών στη διάθεση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων) στη Λιθουανία.
[…]»
3.      Το διάταγμα 1679/2004
16.      Η διαδικασία εποπτείας της εφαρμογής των διεθνών κυρώσεων διέπεται από το διάταγμα 1679 της 30ής Δεκεμβρίου 2004. Στο σημείο 11 του διατάγματος, όπως ίσχυε στο διάστημα από τις 30 Ιανουαρίου 2019 έως τις 27 Μαΐου 2022, προβλεπόταν ότι η FNTT ελέγχει, επαληθεύει περιοδικά και συγκεντρώνει τα δεδομένα που αφορούν την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων εκ μέρους διαφόρων φορέων, όπως χρηματοοικονομικών οντοτήτων ή εταιριών χρηματοδότησης.
4.      Το διάταγμα 535/2022
17.      Το διάταγμα 1679/2004 αντικαταστάθηκε από το διάταγμα 535 της 25ης Μαΐου 2022. Σύμφωνα με το σημείο 13 αυτού, κατά την άσκηση των καθηκόντων της ως αρμόδιας αρχής, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 11, παράγραφος 1, του νόμου περί διεθνών κυρώσεων, η FNTT συντονίζει, επιβλέπει και διασφαλίζει την εφαρμογή των οικονομικών κυρώσεων (περιορισμών στη διάθεση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων) στη Λιθουανία.
18.      Στο σημείο 13.2 επισημαίνονται τα εξής:
«Εάν διαπιστώσει […] ότι, σύμφωνα με τα κριτήρια που προβλέπονται στις πράξεις που διέπουν τις διεθνείς κυρώσεις, ένα νομικό πρόσωπο […] ανήκει σε οντότητα που υπόκειται σε κυρώσεις ή ελέγχεται από τέτοια οντότητα, η FNTT εκδίδει απόφαση με την οποία διαπιστώνει ότι οι οικονομικές κυρώσεις πρέπει να εφαρμοστούν επίσης στο εν λόγω νομικό πρόσωπο […]. Ο κατάλογος των νομικών προσώπων […] που ανήκουν σε οντότητα που υπόκειται σε κυρώσεις ή ελέγχονται από τέτοιου είδους οντότητα, ο οποίος καταρτίζεται και επικαιροποιείται βάσει των αποφάσεων που εκδίδονται, δημοσιεύεται στον διαδικτυακό τόπο της FNTT και διαβιβάζεται στους οργανισμούς που διαχειρίζονται τα κρατικά μητρώα και τα κρατικά συστήματα πληροφοριών εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την έκδοση της οικείας απόφασης.»
19.      Σύμφωνα με το σημείο 15, οι αποφάσεις της FNTT που μνημονεύονται στο σημείο 13.2 συνιστούν κανονιστικές πράξεις δεσμευτικού χαρακτήρα για την εφαρμογή των διεθνών κυρώσεων στη Λιθουανία.
II.    Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
20.      Τα πραγματικά περιστατικά που παρατίθενται κατωτέρω περιέχονται στη σχετική ενότητα της διατάξεως περί παραπομπής.
21.      Η Inter Rao δραστηριοποιείται στη Λιθουανία ως εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας και ανεξάρτητος πάροχος ηλεκτρικής ενέργειας.
22.      Το 51 % του εταιρικού κεφαλαίου της Inter Rao ανήκει στη Rao Nordic, φινλανδική εταιρία η οποία ανήκει εξ ολοκλήρου (100 %) στη ρωσική εταιρία Inter Rao Ues.
23.      Στις 28 Απριλίου 2022 η FNTT περιέλαβε την Inter Rao σε «κατάλογο φυσικών και νομικών προσώπων που συνδέονται με οντότητες οι οποίες υπόκεινται σε διεθνείς κυρώσεις» (στο εξής: εθνικό κατάλογο ή επίμαχο κατάλογο) (9).
24.      Στον εθνικό κατάλογο επισημαινόταν ότι τα περιουσιακά στοιχεία της Inter Rao δεσμεύθηκαν λόγω των δεσμών της με τον G.H., ο οποίος υπέκειτο σε περιοριστικά μέτρα δυνάμει του κανονισμού 269/2014.
25.      Στις 12 Μαΐου 2022 η Inter Rao υπέβαλε στην FNTT αίτηση ζητώντας να διαγραφεί από τον εθνικό κατάλογο και να επιβεβαιωθεί ότι δεν υπόκειται σε κυρώσεις.
26.      Στις 25 Μαΐου 2022 η FNTT διόρθωσε τον επίμαχο κατάλογο, διαγράφοντας τις πληροφορίες που αφορούσαν τους δεσμούς της Inter Rao με τον G.H. και επισημαίνοντας ότι η εν λόγω εταιρία είχε δεσμούς με τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ο οποίος υπόκειται σε περιοριστικά μέτρα δυνάμει της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2022/331 (10).
27.      Στις 27 Μαΐου 2022 η FNTT εξέδωσε απόφαση «περί εφαρμογής του κανονισμού [269/2014] στην Inter Rao […]» (στο εξής: απόφαση αριθ. 1), με την οποία απέρριψε ως νόμω αβάσιμο το αίτημα περί διαγραφής των σχετικών με την Inter Rao πληροφοριών που είχαν δημοσιευθεί στον διαδικτυακό τόπο της.
28.      Σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 1:
–        το 51 % των μετοχών της Inter Rao ανήκει στη Rao Nordic, φινλανδική εταιρία της οποίας οι μετοχές ανήκουν στο σύνολό τους στη Rao Ues, ρωσική εταιρία. Μέτοχοι της Rao Ues είναι η Rosneftgaz, η οποία κατέχει το 26,37 % των μετοχών, η Inter Rao Capital Group, η οποία κατέχει το 29,56 % των μετοχών, η PJSC FGC UES, η οποία κατέχει το 8,57 % των μετοχών, το δε εναπομένον 34,24 % συνίσταται σε μετοχές εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Μόσχας και ανήκει σε μετόχους μειοψηφίας·
–        οι βασικοί μέτοχοι της ρωσικής εταιρίας Inter Rao Ues είναι εταιρίες που ελέγχονται εμμέσως από τη Ρωσική Ομοσπονδία, η οποία είναι προεδρική ομοσπονδιακή δημοκρατία, της οποίας ο αρχηγός του κράτους και Πρόεδρος υπόκειται σε περιοριστικά μέτρα δυνάμει της απόφασης 2022/331.
29.      Στις 30 Μαΐου 2022 η Inter Rao υπέβαλε εκ νέου αίτηση διαγραφής από τον εθνικό κατάλογο, υποστηρίζοντας ότι ουδείς εκ των μετόχων της Inter Rao Ues διαθέτει πλειοψηφικό μετοχικό μερίδιο και ότι οι εν λόγω μέτοχοι δεν υπόκεινται σε κυρώσεις.
30.      Στις 23 Ιουνίου 2022 η FNTT εξέδωσε δεύτερη απόφαση «περί εφαρμογής της απόφασης [2022/231] στην Inter Rao […]» (στο εξής: απόφαση αριθ. 2). Με την εν λόγω απόφαση η FNTT διαπίστωσε ότι το αίτημα περί διαγραφής των πληροφοριών που είχαν δημοσιευθεί στον διαδικτυακό τόπο της ήταν νόμω αβάσιμο.
31.      Επαναλαμβάνοντας τα παρατιθέμενα στην απόφαση αριθ. 1 στοιχεία σχετικά με τη μετοχική σύνθεση της Inter Rao, η FNTT επισήμανε, με την απόφαση αριθ. 2, ότι οι εταιρίες Rosneftgaz και Inter Rao Capital Group κατέχουν ποσοστό άνω του 25 % των μετοχών η καθεμία και, επομένως, θεωρείται ότι κατέχουν από κοινού ποσοστό άνω του 50 % των μετοχών, καθώς και ότι ανήκουν εμμέσως στη Ρωσική Ομοσπονδία, η οποία δικαιούται να λαμβάνει αποφάσεις σχετικά με τις εταιρίες αυτές και να αντλεί οφέλη από αυτές.
32.      Στις 20 Ιουλίου 2022 η FNTT εξέδωσε την «κανονιστική πράξη V‑174», στην οποία περιέχεται ο κατάλογος των νομικών προσώπων ή άλλων οργανισμών χωρίς νομική προσωπικότητα που ανήκουν σε οντότητα η οποία υπόκειται σε κυρώσεις ή ελέγχονται από οντότητα του είδους αυτού. Η Inter Rao αναγράφεται στο σημείο 1 του εν λόγω καταλόγου.
33.      Η Inter Rao άσκησε προσφυγή ενώπιον του Vilniaus apygardos administracinis teismas (διοικητικού πρωτοδικείου Βίλνιους, Λιθουανία) με αίτημα να ακυρωθούν οι αποφάσεις αριθ. 1 και αριθ. 2 της FNTT και να διαγραφεί από τον επίμαχο κατάλογο.
34.      Κατόπιν απόρριψης των αιτημάτων της από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, η Inter Rao άσκησε αναίρεση ενώπιον του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), το οποίο υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχουν το άρθρο 2 της απόφασης [2014/145] και το άρθρο 2 του κανονισμού [269/2014], σε συνδυασμό με την αρχή της χρηστής διοίκησης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [στο εξής: Χάρτης], την έννοια ότι είναι επιτρεπτό εθνικό μέτρο κατ’ εφαρμογήν του οποίου πρόσωπο που δεν έχει καταχωριστεί στον κατάλογο του παραρτήματος της απόφασης [2014/145], ούτε σε εκείνον του παραρτήματος I του κανονισμού [269/2014], καταχωρίζεται σε κατάλογο προσώπων των οποίων δεσμεύονται περιουσιακά στοιχεία λόγω των δεσμών του με πρόσωπα υποκείμενα σε κυρώσεις, ενώ η δυνατότητα προβολής αντιρρήσεων κατά του εν λόγω εθνικού μέτρου ενώπιον της αρμόδιας αρχής προβλέπεται μεν, αλλά μόνο μετά την καταχώριση στον κατάλογο;
2)      Πληροί τις επιταγές της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας κατά το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, ο ασκούμενος από το εθνικό δικαστήριο έλεγχος νομιμότητας της απόφασης περί δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων ορισμένου προσώπου η οποία εκδίδεται προκειμένου να εφαρμοστούν περιοριστικά μέτρα που έχει επιβάλει η Ένωση, εφόσον στο πλαίσιο του ελέγχου αυτού εξετάζεται αν τηρήθηκαν οι διαδικαστικοί κανόνες ή η υποχρέωση αιτιολογήσεως, αν είναι βάσιμα τα πραγματικά περιστατικά, αν η εκτίμησή τους ενέχει πρόδηλα σφάλματα και αν συντρέχει περίπτωση κατάχρησης εξουσίας;
3)      Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 2 της απόφασης [2014/145] και του άρθρου 2 του κανονισμού [269/2014], σε συνδυασμό με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και με το άρθρο 47 του Χάρτη, την έννοια ότι, όταν προκύπτει ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου ζήτημα απόδειξης των δεσμών μεταξύ συγκεκριμένου προσώπου και των εκπροσώπων των πολιτικών αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, επιβάλλεται η εκτίμηση περιστάσεων σχετικών με το ζήτημα αν οι πολιτικές αρχές της Ρωσικής Ομοσπονδίας ασκούν πραγματικό και αποτελεσματικό έλεγχο επί νομικών προσώπων που δραστηριοποιούνται στη χώρα, ζήτημα για το οποίο ενδέχεται να μην είναι δυνατό να προσκομιστούν αντικειμενικές και αρκούντως σοβαρές ενδείξεις, ενώ στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής μπορεί να γίνει αποδεκτό ότι ορισμένοι εκπρόσωποι των πολιτικών αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας ασκούν έλεγχο επί του εμπλεκόμενου προσώπου λόγω της κυβερνητικής εξουσίας που κατέχουν;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
35.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 17 Φεβρουαρίου 2025.
36.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Inter Rao, η Įmonių bankroto administravimo ir teisinių paslaugų biuras UAB, η Ιταλική, η Λεττονική, η Λιθουανική και η Ολλανδική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
37.      Το Δικαστήριο δεν έκρινε αναγκαία τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως.
IV.    Ανάλυση
38.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις σχετικά με το χρονικό σημείο κατά το οποίο ένα πρόσωπο πρέπει να μπορεί να προσβάλει την καταχώρισή του στον εθνικό κατάλογο (πρώτο προδικαστικό ερώτημα) και σχετικά με την έκταση του δικαστικού ελέγχου του μέτρου καταχώρισης (δεύτερο και τρίτο προδικαστικό ερώτημα).
39.      Προτού εξετάσω τα τρία προδικαστικά ερωτήματα, είναι σκόπιμο να επισημάνω ότι το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει την FNTT χαρακτηρίζοντάς την ως αρχή που επέβαλε τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα (11).
40.      Στην πραγματικότητα, όπως υπενθύμισε προσφάτως ο γενικός εισαγγελέας R. Norkus, κατά το δίκαιο της Ένωσης, τα «περιοριστικά μέτρα» λαμβάνονται με αποφάσεις του Συμβουλίου, οι οποίες «καθορίζουν τη στάση της Ένωσης επί συγκεκριμένου ζητήματος γεωγραφικής ή θεματικής φύσεως», στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) και βάσει του άρθρου 29 ΣΕΕ (12).
Α.      Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
41.      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν συνάδει με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης (το άρθρο 2 της απόφασης 2014/145, το άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014 και το άρθρο 41 του Χάρτη) ρύθμιση κατά την οποία πρόσωπο το οποίο δεν είναι καταχωρισμένο στους καταλόγους της Ένωσης, αλλά είναι καταχωρισμένο στον εθνικό κατάλογο, έχει τη δυνατότητα να προβάλει αντιρρήσεις κατά της καταχώρισής του στον εθνικό κατάλογο μόνον μετά τη δημοσίευσή του.
42.      Η Ιταλική και η Ολλανδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή θεωρούν ότι η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα δεν πρέπει να αφορά μόνον το χρονικό σημείο της δυνατότητας προσβολής της καταχώρισης στον εθνικό κατάλογο, αλλά επίσης, και πρωτίστως, τη νομιμότητα του εν λόγω καταλόγου.
43.      Μολονότι το αιτούν δικαστήριο προφανώς δεν αμφιβάλλει για τη νομιμότητα του εθνικού καταλόγου (ή μάλλον τη θεωρεί δεδομένη, καθότι η συζήτηση επικεντρώνεται μόνον στην καταχώριση της Inter Rao σε αυτόν), φρονώ ότι το Δικαστήριο οφείλει να εξετάσει την παραδοχή αυτή. Εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν υφίσταται νομική βάση για την κατάρτιση του εθνικού καταλόγου, δεν θα συντρέχει λόγος να αποφανθεί σχετικά με το χρονικό σημείο της ενδεχόμενης προσβολής του περιεχομένου του ή σχετικά με την έκταση του δικαστικού ελέγχου του μέτρου καταχώρισης.
44.      Μετά την ανωτέρω διευκρίνιση, θα εξετάσω τα δύο σκέλη του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος.
1.      Επί της νομιμότητας εθνικού καταλόγου κεφαλαίων και πόρων που υπόκεινται σε δέσμευση
45.      Δυνάμει του άρθρου 29 ΣΕΕ, το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 2014/145 σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας.
46.      Δεδομένου ότι οι αποφάσεις που εκδίδονται στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ δεν παράγουν άμεσο αποτέλεσμα στην εσωτερική έννομη τάξη των κρατών μελών, δεν μπορούν αφ’ εαυτών να δημιουργήσουν υποχρεώσεις για νομικά ή φυσικά πρόσωπα. Επομένως, για την εφαρμογή τους πρέπει να εκδοθούν, βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ, πράξεις παράγωγου δικαίου, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο «τη διακοπή ή τη μείωση, εν όλω ή εν μέρει, των οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες» (παράγραφος 1) ή «περιοριστικά μέτρα έναντι φυσικών ή νομικών προσώπων, ομάδων ή μη κρατικών οντοτήτων» (παράγραφος 2) (13).
47.      Τούτος είναι ο λόγος για τον οποίο, στην υπό κρίση υπόθεση, το Συμβούλιο εξέδωσε, δυνάμει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ, την ίδια ημερομηνία με την απόφαση 2014/145, τον κανονισμό 269/2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά τις ενέργειες που μνημονεύονται στην εν λόγω απόφαση. Σύμφωνα με το άρθρο 288, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, ο κανονισμός αυτός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.
48.      Τούτου λεχθέντος, και όπως υποστήριξε η Ολλανδική Κυβέρνηση, πρέπει να γίνει διαφοροποίηση μεταξύ:
–        αφενός, της επιβολής περιοριστικών μέτρων, η οποία πραγματοποιείται, στο επίπεδο της Ένωσης, με την καταχώριση προσώπου ή οντότητας στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014·
–        αφετέρου, της ενδεχόμενης κατάρτισης, σε εθνικό επίπεδο, καταλόγου στον οποίο προσδιορίζονται οι οντότητες οι οποίες τελούν υπό τον έλεγχο προσώπου ή οντότητας που έχει καταχωριστεί στο εν λόγω παράρτημα (14).
49.      Η υποχρέωση δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων απορρέει άμεσα από το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 και εφαρμόζεται στα πρόσωπα ή στις οντότητες που προσδιορίζονται στο παράρτημά του I.
50.      Η καταχώριση της Inter Rao στο επίμαχο παράρτημα δεν συνιστά επιβολή πρόσθετης κύρωσης εκ μέρους της FNTT. Για την ακρίβεια, η εν λόγω καταχώριση δεν παράγει αποτέλεσμα ισοδύναμο με την καταχώριση στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014, δηλαδή δεν συνεπάγεται τη διεύρυνση του κύκλου των προσώπων και των οντοτήτων που υπόκεινται στα περιοριστικά μέτρα που λαμβάνει η Ένωση.
51.      Είναι διαφορετικό ζήτημα το ότι, όπως υποστήριξαν η Επιτροπή και η Ολλανδική Κυβέρνηση, τα κράτη μέλη μπορούν να καταρτίζουν καταλόγους στους οποίους καταχωρίζονται τα πρόσωπα ή οι οντότητες των οποίων τα κεφάλαια δεσμεύονται λόγω των δεσμών τους με τα πρόσωπα και τις οντότητες που καταχωρίζονται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014.
52.      Υπ’
αυτή την έννοια, και όπως παρατήρησε η Επιτροπή, η ανάθεση αποκλειστικώς σε ιδιωτικούς φορείς του καθήκοντος προσδιορισμού και δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων που ανήκουν σε οντότητα η οποία είναι καταχωρισμένη στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014 ή ελέγχονται από την εν λόγω οντότητα μπορεί να θίγει την αποτελεσματική εφαρμογή των κυρώσεων, ειδικότερα όταν τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία
αποκρύπτονται σε περίπλοκα νομικά μορφώματα (15).
53.      Συντάσσομαι με την άποψη της Ολλανδικής Κυβέρνησης ότι η κατάρτιση καταλόγων όπως ο επίμαχος στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν είναι, αυτή καθεαυτήν, αντίθετη προς το δίκαιο της Ένωσης, δεδομένου ότι ούτε ο κανονισμός 269/2014 ούτε οποιαδήποτε άλλη διάταξη απαγορεύει τη χρήση τους.
54.      Εξάλλου, δεν συντρέχει λόγος απαγόρευσης καταλόγων όπως ο επίμαχος στην υπό κρίση υπόθεση, οι οποίοι μπορούν να συμβάλουν στην ασφάλεια δικαίου και στην αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης. Πρόκειται για μέσα τα οποία παρέχουν σαφήνεια στην ίδια τη θιγόμενη οντότητα και στους λοιπούς παράγοντες της αγοράς: εάν οι ελεγκτικές αρχές αποφάσισαν ότι συγκεκριμένα κεφάλαια ή οικονομικοί πόροι πρέπει να δεσμευθούν, είναι χρήσιμο, για την αποτελεσματικότητα των περιοριστικών μέτρων, οι ιδιώτες να μπορούν να γνωρίζουν την εκτίμηση αυτή (16).
55.      Η χρησιμότητα των επίμαχων καταλόγων είναι μεγάλη, καθότι, εν αντιθέσει προς ό,τι συμβαίνει με τον προσδιορισμό των προσώπων, οντοτήτων και φορέων των οποίων τα κεφάλαια και οι πόροι υπόκεινται άμεσα στα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλει η Ένωση, ο προσδιορισμός των συγκεκριμένων κεφαλαίων και οικονομικών πόρων δεν ανταποκρίνεται πάντοτε σε ακριβείς και βέβαιες παραμέτρους προσδιορισμού.
56.      Συγκεκριμένα, τα πρόσωπα, οι οντότητες και οι φορείς που υπόκεινται στα περιοριστικά μέτρα είναι κατ’ αρχήν αυτά που προσδιορίζονται στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014. Αντιθέτως, τα κεφάλαια και οι πόροι των οποίων τη δέσμευση επιβάλλει η Ένωση δεν είναι μόνον εκείνα που τελούν υπό την κυριότητα των προσώπων, οντοτήτων και φορέων που προσδιορίζονται στο παράρτημα I, αλλά και εκείνα που, σύμφωνα με το άρθρο 2 της απόφασης 2014/145, τελούν υπό την κατοχή ή τον έλεγχό τους (17).
57.      Δεδομένου ότι ο προσδιορισμός των περιουσιακών στοιχείων που υπόκεινται σε δέσμευση μπορεί να είναι ιδιαιτέρως περίπλοκος και χρονοβόρος, τίποτε δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη, προκειμένου να διευκολύνουν την αποτελεσματικότητα των περιοριστικών μέτρων, να αναθέσουν σε εθνική αρχή το καθήκον του προσδιορισμού και της δημοσιοποίησής τους σε κατάλογο όπως ο επίμαχος στην υπό κρίση υπόθεση.
58.      Η αξία του εθνικού καταλόγου συνίσταται στην επιβεβαίωση του προσδιορισμού των περιουσιακών στοιχείων και των πόρων που πρέπει να δεσμευθούν κατ’ εφαρμογήν των περιοριστικών μέτρων της Ένωσης.
2.      Επί του χρόνου προσβολής της καταχώρισης σε εθνικό κατάλογο
59.      Ακριβώς επειδή στον επίμαχο κατάλογο παρατίθενται τα κεφάλαια και οι πόροι που δεν έχουν δεσμευθεί, αλλά πρέπει να δεσμευθούν κατ’ εφαρμογήν του δικαίου της Ένωσης, είναι θεμιτό ο εν λόγω κατάλογος να εκδίδεται από τις εθνικές αρχές χωρίς να απαιτείται προηγούμενη ακρόαση των θιγόμενων προσώπων, οντοτήτων και φορέων.
60.      Για λόγους αποτελεσματικότητας της δέσμευσης, η καταχώριση στον εθνικό κατάλογο «πρέπει, ως εκ της φύσεώς της, να επιβάλλεται αιφνιδιαστικώς», το δε Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τούτο είναι αναγκαίο στην περίπτωση της λήψης περιοριστικών μέτρων από την Ένωση (18).
61.      Η καταχώριση στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014 μπορεί να δικαιολογεί ορισμένες προσαρμογές της αρχής της χρηστής διοίκησης, όπως θα εκθέσω εν συνεχεία. Το ίδιο συμβαίνει με την καταχώριση σε εθνικό κατάλογο, στον οποίο παρατίθενται τα κεφάλαια και οι πόροι που υπόκεινται σε δέσμευση, με σκοπό την εκτέλεση του περιοριστικού μέτρου που επιβάλλεται από το δίκαιο της Ένωσης.
62.      Το άρθρο 41 του Χάρτη, το οποίο μνημόνευσε το αιτούν δικαστήριο, «δεν απευθύνεται στα κράτη μέλη, αλλά αποκλειστικώς στα θεσμικά όργανα και στα λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης» (19). Πάντως, «το δικαίωμα χρηστής διοικήσεως, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη, απηχεί μια γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, η οποία ισχύει ως προς τα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο αυτό» (20).
63.      Επομένως, η καταχώριση σε κατάλογο που έχουν καταρτίσει οι εθνικές αρχές προς διευκόλυνση της εκτέλεσης των περιοριστικών μέτρων της Ένωσης πρέπει να αξιολογηθεί υπό το πρίσμα της νομολογίας σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 41 του Χάρτη.
64.      Η εν λόγω νομολογία συνδέει το δικαίωμα χρηστής διοίκησης με την υποχρέωση των διοικητικών οργάνων να αιτιολογούν τις αποφάσεις τους (21) και με το δικαίωμα κάθε προσώπου να εξεταστεί η υπόθεσή του με αμεροληψία και εντός εύλογου χρονικού διαστήματος (22).
65.      Ειδικότερα, κατά το άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του Χάρτη, το δικαίωμα χρηστής διοίκησης περιλαμβάνει «το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση πριν να ληφθεί ατομικό μέτρο εις βάρος του». Προκειμένου να είναι τεκμηριωμένη, αντικειμενική και αμερόληπτη, η αιτιολογία του ατομικού μέτρου δεν πρέπει να παραβλέπει τους λόγους που το θιγόμενο πρόσωπο προέβαλε για την άμυνά του (23).
66.      Πάντως, όσον αφορά τη διαδικασία που εφαρμόζεται για την έγκριση ατομικών μέτρων που λαμβάνονται στο πλαίσιο κανονισμών όπως ο επίμαχος στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι:
–        «[ό]σον αφορά τα δικαιώματα άμυνας και, ιδίως, το δικαίωμα ακροάσεως, προκειμένου περί περιοριστικών μέτρων όπως αυτά που επιβάλλει ο προσβαλλόμενος κανονισμός, δεν μπορεί να απαιτηθεί από τις κοινοτικές αρχές η γνωστοποίηση των λόγων αυτών πριν από την πρώτη αναγραφή του ονόματος ενός προσώπου ή μιας οντότητας στον εν λόγω κατάλογο» (24).
–        «Για τους ίδιους λόγους που αφορούν επίσης τον επιδιωκόμενο με τον προσβαλλόμενο κανονισμό σκοπό και την αποτελεσματικότητα των μέτρων που αυτός προβλέπει, οι κοινοτικές αρχές δεν είχαν, επίσης, την υποχρέωση να ακούσουν τους αναιρεσείοντες πριν από την πρώτη αναγραφή των ονομάτων τους στον κατάλογο του παραρτήματος I του εν λόγω κανονισμού» (25).
67.      Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι η υποχρέωση γνωστοποίησης των λόγων της καταχώρισης πρέπει να εκπληρώνεται «είτε κατά τον χρόνο λήψεως της αποφάσεως περί αναγραφής του ονόματός τους στον κατάλογο είτε, τουλάχιστον, το ταχύτερο δυνατό μετά τη λήψη αυτής της αποφάσεως, ώστε να παρασχεθεί σ’
αυτούς η δυνατότητα να ασκήσουν, εμπροθέσμως, το δικαίωμά τους για προσφυγή» (26).
68.      Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι το άρθρο 41 του Χάρτη (και, κατά μείζονα λόγο, το άρθρο 2 της απόφασης 2014/145 και το άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014) δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση ή πρακτική που καθιστά δυνατή την προβολή αντιρρήσεων κατά της καταχώρισης στον επίμαχο κατάλογο μόνον εκ των υστέρων.
69.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα γίνεται μνεία στους λόγους που δικαιολογούν την καταχώριση στον κατάλογο. Εντούτοις, όπως και η Ιταλική Κυβέρνηση, θεωρώ ότι το ζήτημα αυτό συνδέεται αντικειμενικώς με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα και πρέπει να εξεταστεί από κοινού με το εν λόγω ερώτημα (27).
Β.      Επί των δικαιολογητικών λόγων της καταχώρισης σε εθνικό κατάλογο κεφαλαίων και πόρων που υπόκεινται σε δέσμευση και της έκτασης του σχετικού δικαστικού ελέγχου (τρίτο και δεύτερο προδικαστικό ερώτημα)
70.      Η απάντηση σε αμφότερα τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία μπορούν να εξεταστούν από κοινού, θα πρέπει να εκκινήσει από τη διαπίστωση ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν αντιτίθεται στην κατάρτιση καταλόγου όπως ο επίμαχος στην κύρια δίκη ούτε στην εθνική ρύθμιση ή πρακτική που καθιστά δυνατή την προβολή αντιρρήσεων μόνον μετά την καταχώριση στον εν λόγω κατάλογο.
71.      Τούτου λεχθέντος, πρέπει να αποσαφηνιστούν οι λόγοι που μπορεί να δικαιολογούν την καταχώριση προσώπου ή οντότητας στον εθνικό κατάλογο και η ένταση του δικαστικού ελέγχου τέτοιας καταχώρισης.
72.      Σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη στην κύρια δίκη καταχώριση δικαιολογείται από τους δεσμούς της Inter Rao με τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ο οποίος υπόκειται σε διεθνείς κυρώσεις δυνάμει της απόφασης 2022/331 (28).
73.      Το αιτούν δικαστήριο:
–        αναγνωρίζει ότι στη δικογραφία δεν περιλαμβάνονται αποδεικτικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν άμεσα την ύπαρξη συγκεκριμένου δεσμού μεταξύ της [Inter Rao] και του προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας προσωπικά (29)·
–        θεωρεί, εντούτοις ότι «ο αυταρχισμός και τα ολιγαρχικά χαρακτηριστικά από τα οποία διαπνέεται το κυβερνητικό καθεστώς» της Ρωσικής Ομοσπονδίας (στοιχεία κοινώς γνωστά των οποίων δεν απαιτείται περαιτέρω απόδειξη) συνεπάγονται την άσκηση πραγματικού και αποτελεσματικού, πλην όμως άτυπου, ελέγχου επί των πολιτικών αρχών και των επιχειρηματικών οντοτήτων του συγκεκριμένου κράτους, μεταξύ άλλων και επί οντοτήτων που δραστηριοποιούνται σε οικονομικά και πολιτικά ευαίσθητους τομείς, όπως εν προκειμένω στον τομέα της ενέργειας (30)·
–        επισημαίνει ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, «καταλήγει στην κρίση ότι ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, λόγω της εν τοις πράγμασι απεριόριστης εξουσίας που διαθέτει –και ανεξαρτήτως του μετοχικού μεριδίου που τυχόν κατέχει ο ίδιος ή άλλα πρόσωπα του περιβάλλοντός του τα οποία συνδέονται με την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας–, δύναται να ασκεί πραγματικό και αποτελεσματικό έλεγχο επί προσώπων που δραστηριοποιούνται στη Ρωσική Ομοσπονδία προκειμένου να επιδιώκει πολιτικούς σκοπούς βλαπτικούς για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της, αντλώντας παράλληλα οικονομικά οφέλη από τα πρόσωπα αυτά» (31).
74.      Κατά το άρθρο 2 της απόφασης 2014/145, ο δεσμός που έχει σημασία για τον προσδιορισμό των κεφαλαίων και των πόρων που υπόκεινται σε δέσμευση είναι να τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο «[…] φυσικών προσώπων υπεύθυνων για δράσεις ή πολιτικές που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας» και «φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που συνδέονται με αυτά, όπως απαριθμούνται στο παράρτημα».
75.      Στο μέτρο που, όπως υποστήριξε η Επιτροπή, οι άμεσοι ή έμμεσοι μέτοχοι της Inter Rao δεν είναι καταχωρισμένοι στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 ούτε φαίνεται ότι η εταιρία τελεί εμμέσως υπό την κυριότητα του προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας (32), πρέπει να εξακριβωθεί αν η Inter Rao τελεί υπό τον έλεγχό του.
76.      Κατά τη γνώμη μου, το γεγονός και μόνον ότι το κυβερνητικό καθεστώς της Ρωσικής Ομοσπονδίας διαπνέεται από «αυταρχισμό και ολιγαρχικά χαρακτηριστικά» (κατά τη διατύπωση της αποφάσεως περί παραπομπής) δεν συνιστά επαρκή απόδειξη για τη διαπίστωση του ελέγχου που μνημονεύεται στο άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014 και στο άρθρο 2 της οδηγίας 2014/145.
77.      Εάν τούτο συνιστούσε επαρκή απόδειξη, τα περιοριστικά μέτρα της Ένωσης θα είχαν στηριχθεί στο στοιχείο
αυτό και μόνον για τον προσδιορισμό των κεφαλαίων και των πόρων που υπόκεινται σε δέσμευση, τα οποία θα ήταν τα κεφάλαια και οι πόροι όλων των επιχειρήσεων που ασκούν τη δραστηριότητά τους στη Ρωσική Ομοσπονδία.
78.      Ο έλεγχος των κεφαλαίων και των πόρων που μνημονεύεται στο άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014 δεν μπορεί να είναι μόνον αφηρημένος, αλλά πρέπει να είναι πραγματικός, συγκεκριμένος και να τεκμηριώνεται με αρκούντως σοβαρά στοιχεία. Ο δικαστικός έλεγχος του περιοριστικού μέτρου που θεμελιώνεται στη δυνατότητα άσκησης τέτοιου ελέγχου εκ μέρους προσώπου που είναι καταχωρισμένο στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014 δεν μπορεί να περιορίζεται «στην εκτίμηση της αφηρημένης πιθανότητας των προβαλλομένων λόγων» (33).
79.      Στην υπό κρίση υπόθεση, ένα σημαντικό στοιχείο, το οποίο μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο, είναι ότι το 51 % του εταιρικού κεφαλαίου της Inter Rao ανήκει σε φινλανδική επιχείρηση, της οποίας ιδιοκτήτρια είναι, σε ποσοστό 100 %, μια ρωσική εταιρία. Κατά την Επιτροπή, η ρωσική εταιρία κατέχει το μονοπώλιο των εισαγωγών και των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρωσία, είναι δε μια από τις μεγαλύτερες ρωσικές δημόσιες επιχειρήσεις στον τομέα της ενέργειας από απόψεως χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης και ελέγχει διάφορες επιχειρήσεις στον τομέα της ενέργειας στην αλλοδαπή, συμπεριλαμβανομένων θερμοηλεκτρικών και υδροηλεκτρικών σταθμών, διαχειριστών δικτύων και εμπόρων ενέργειας (34).
80.      Από το ανωτέρω στοιχείο (το οποίο απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει) θα μπορούσε να συναχθεί ότι, εάν η ρωσική δημόσια επιχείρηση κατέχει, μέσω της φινλανδικής εταιρίας, άνω του 50 % του κεφαλαίου της Inter Rao, μπορεί ευλόγως να θεωρηθεί ότι διαθέτει ικανότητα άσκησης αποφασιστικής επιρροής επί της ίδιας της Inter Rao (35).
81.      Έστω και αν διαπιστωθεί η αποφασιστική επιρροή μιας ρωσικής δημόσιας επιχείρησης επί της Inter Rao, θα πρέπει να εξακριβωθεί επίσης αν ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας είναι σε θέση να ασκεί έλεγχο επί της εν λόγω ασκούσας αποφασιστική επιρροή επιχείρησης.
82.      Προς εξακρίβωση του ανωτέρω ελέγχου, η Επιτροπή πρότεινε ως κρίσιμο στοιχείο πλαισίου το γεγονός ότι ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας μπόρεσε να κάνει χρήση της ευχέρειας άσκησης ελέγχου επί των δημόσιων επιχειρήσεων στον τομέα της ενέργειας (36).
83.      Ακόμη και ελλείψει ακριβέστερων στοιχείων που αποδεικνύουν ότι ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας ελέγχει τις εταιρίες που ασκούν αποφασιστική επιρροή επί της Inter Rao, η εκτίμηση της περίστασης αυτής επαφίεται στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο πρέπει να εξετάσει τα αποδεικτικά στοιχεία όχι μεμονωμένα, αλλά εντός του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται.
84.      Για την εκπλήρωση του βάρους της απόδειξης θα αρκεί η ύπαρξη ενός «συνόλου επαρκώς συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων» από τις οποίες μπορεί να συναχθεί ότι ο πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας είναι σε θέση να ασκεί έλεγχο επί των επιχειρήσεων του τομέα της ενέργειας στη χώρα του και, κατ’ επέκταση, επί των επιχειρήσεων επί των οποίων οι ρωσικές δημόσιες επιχειρήσεις ασκούν αποφασιστική επιρροή (37).
85.      Εν κατακλείδι, το δίκαιο της Ένωσης επιτρέπει στον εθνικό δικαστή να αξιολογεί όλες τις περιστάσεις της υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένων των γενικών περιστάσεων ή του πλαισίου, και να χρησιμοποιεί βάσιμα και μαχητά τεκμήρια όταν η φύση του ελέγχου είναι άτυπη ή δεν μπορεί να τεκμηριωθεί ευχερώς. Σημασία έχει η εκτίμηση σχετικά με την ύπαρξη αποφασιστικής σημασίας επιρροής να είναι εύλογη, συνεκτική και δεκτική αντίκρουσης από τα θιγόμενα πρόσωπα.
86.      Όσον αφορά, ειδικότερα, την έκταση του δικαστικού ελέγχου των δικαιολογητικών λόγων της καταχώρισης σε εθνικό κατάλογο κεφαλαίων και πόρων που υπόκεινται σε δέσμευση, φρονώ ότι τυγχάνει εφαρμογής η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τα περιοριστικά μέτρα που λαμβάνουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης.
87.      Δεν συμμερίζομαι την άποψη της Inter Rao (38) ότι είναι απρόσφορη η εφαρμογή της νομολογίας του Δικαστηρίου στη δέσμευση κεφαλαίων και πόρων που αποφασίζεται από τις εθνικές αρχές. Όταν η εν λόγω δέσμευση απορρέει, ακριβώς, από τη συμμόρφωση προς διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, δεν συντρέχει λόγος μη εφαρμογής της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με τον δικαστικό έλεγχό της.
88.      Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο μπορεί να εμπνευστεί από τις παρατηρήσεις του Δικαστηρίου επί του ζητήματος αυτού, και ειδικότερα εκείνες που εκτίθενται στην απόφαση της 1ης Αυγούστου 2025 (39):
–        «[Σ]το πλαίσιο του ελέγχου της νομιμότητας των λόγων στους οποίους στηρίζεται η απόφαση περί καταχώρισης ή διατήρησης του ονόματος προσώπου στον κατάλογο των προσώπων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα, η αποτελεσματικότητα του δικαστικού ελέγχου που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του [Χάρτη] επιβάλλει, μεταξύ άλλων, στον δικαστή της Ένωσης να βεβαιωθεί ότι μια τέτοια απόφαση, η οποία έχει ατομικό χαρακτήρα για τον ενδιαφερόμενο, στηρίζεται σε αρκούντως στέρεη πραγματική βάση. Τούτο προϋποθέτει έλεγχο των πραγματικών περιστατικών που προβάλλονται στην αιτιολογική έκθεση στην οποία στηρίζεται η απόφαση, ούτως ώστε ο δικαστικός έλεγχος να μην περιορίζεται στην εκτίμηση της αφηρημένης πιθανολόγησης των προβαλλομένων λόγων, αλλά να αφορά το ζήτημα αν οι λόγοι αυτοί, ή, τουλάχιστον, ένας εξ αυτών που θεωρείται αφ’ εαυτού επαρκής για να στηρίξει τη συγκεκριμένη απόφαση, είναι τεκμηριωμένοι» (40).
–        «[Η] ανωτέρω εκτίμηση πρέπει να γίνεται με την εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων όχι μεμονωμένα, αλλά εντός του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, δεδομένου ότι το Συμβούλιο ανταποκρίνεται στο βάρος αποδείξεως που φέρει, εφόσον προβάλλει ενώπιον του δικαστή της Ένωσης ένα σύνολο επαρκώς συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη επαρκούς συνδέσμου μεταξύ του προσώπου που υπόκειται σε μέτρο δεσμεύσεως κεφαλαίων και του οικείου καθεστώτος […]. Επιπροσθέτως, εναπόκειται στην αρμόδια αρχή της Ένωσης, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, να αποδείξει το βάσιμο της αιτιολογίας που ελήφθη υπόψη κατά του εμπλεκόμενου προσώπου, και όχι στο πρόσωπο αυτό να αποδείξει ότι η εν λόγω αιτιολογία δεν είναι βάσιμη. Μολονότι δεν απαιτείται η αρχή αυτή να προσκομίσει ενώπιον του δικαστή της Ένωσης το σύνολο των πληροφοριών και των αποδεικτικών στοιχείων που συνδέονται εγγενώς με την παρατεθείσα αιτιολογία, πρέπει ωστόσο οι πληροφορίες ή τα στοιχεία που προσκομίσθηκαν να τεκμηριώνουν τους λόγους οι οποίοι ελήφθησαν υπόψη κατά του οικείου προσώπου» (41).
89.      Οι ανωτέρω είναι επιτακτικές απαιτήσεις του ελάχιστου ουσιώδους περιεχομένου του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη. Στο μέτρο αυτό, οι εν λόγω απαιτήσεις πρέπει να τηρούνται στις δικαστικές διαδικασίες ελέγχου της νομιμότητας εθνικών πράξεων εκτέλεσης των περιοριστικών μέτρων της Ένωσης, όπως τα προβλεπόμενα από τον κανονισμό 269/2014 (42).
90.      Αναγνωρίζω, εντούτοις, ότι η ανωτέρω απάντηση μπορεί να μην ανταποκρίνεται στην προσδοκία του αιτούντος δικαστηρίου να λάβει από το Δικαστήριο ακριβέστερη καθοδήγηση σχετικά με τα κριτήρια τα οποία πρέπει να εφαρμόσει για την εκτίμηση της νομιμότητας των επίμαχων στην κύρια δίκη εθνικών αποφάσεων.
91.      Το Δικαστήριο ερμηνεύει το δίκαιο της Ένωσης, αλλά δεν το εφαρμόζει (μολονότι η διάκριση αυτή δεν είναι πάντοτε σαφής) στις υποθέσεις στο πλαίσιο των οποίων υποβάλλεται αίτηση προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με την εφαρμογή εθνικών μέτρων δέσμευσης κεφαλαίων και πόρων όπως τα επίμαχα στην υπό κρίση υπόθεση. Η εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης επαφίεται στα εθνικά δικαστήρια.
92.      Από την άποψη αυτή, το Δικαστήριο δεν μπορεί να υποκαταστήσει το αιτούν δικαστήριο στην εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων ή των αποχρωσών ενδείξεων που τεκμηριώνουν την ύπαρξη λόγων για τη δέσμευση των κεφαλαίων και των πόρων συγκεκριμένης εταιρίας, λόγω του ελέγχου που ασκούν επ’ αυτής τα πρόσωπα που είναι καταχωρισμένα στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014.
93.      Προς τούτο, αρκεί η επισήμανση ότι ο έλεγχος της νομιμότητας των προσβαλλόμενων αποφάσεων πρέπει να εκτείνεται στις παραμέτρους που προσδιόρισε το αιτούν δικαστήριο (43) και σε κάθε άλλη παράμετρο η οποία είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλίζεται έλεγχος πλήρους δικαιοδοσίας των εθνικών αποφάσεων.
V.      Πρόταση
94.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Λιθουανία) ως εξής:
«1)      Το άρθρο 2 της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/660 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022, και το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/658 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022, σε συνδυασμό με το άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνικό μέτρο δυνάμει του οποίου πρόσωπο το οποίο δεν είναι καταχωρισμένο στον κατάλογο του παραρτήματος της απόφασης 2014/145 ή στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014 περιλαμβάνεται στον κατάλογο προσώπων των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία
δεσμεύονται κατ’ εφαρμογήν των ανωτέρω διατάξεων, χωρίς το θιγόμενο πρόσωπο ή η θιγόμενη οντότητα να έχει τη δυνατότητα προβολής αντιρρήσεων ενώπιον της αρμόδιας αρχής πριν από την καταχώρισή του/της στον εν λόγω κατάλογο.
2)      Το άρθρο 2 της οδηγίας 2014/145 και το άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014, σε συνδυασμό με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και με το άρθρο 47 του Χάρτη,
έχουν την έννοια ότι:
προκειμένου να αποδειχθεί, ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, ότι εταιρία τελεί υπό τον έλεγχο των πολιτικών αρχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, δεν αντιτίθενται στη συνεκτίμηση περιστάσεων σχετικά με τον πραγματικό και αποτελεσματικό άτυπο έλεγχο τον οποίο οι πολιτικές αρχές ασκούν επί των προσώπων που ασκούν σημαντική επιρροή επί της συγκεκριμένης εταιρίας, έστω και αν οι σχετικές περιστάσεις δεν αποδεικνύονται με άμεσες έγγραφες αποδείξεις, εφόσον το συμπέρασμα βασίζεται σε αντικειμενικές και αρκούντως σοβαρές ενδείξεις και η θιγόμενη εταιρία είχε τη δυνατότητα να αντικρούσει τη συνεκτίμηση των στοιχείων
αυτών στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας κατά την οποία τηρήθηκαν όλες οι εγγυήσεις.»
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2      Στο εξής: Inter Rao.
3      Απόφαση του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 16), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/660 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022 (ΕΕ 2022, L 120, σ. 11).
4      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 6), όπως τροποποιήθηκε με τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/658 του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2022 (ΕΕ 2022, L 120, σ. 1).
5      Νόμος της Λιθουανίας IX‑2160, της 22ας Απριλίου 2004, περί εφαρμογής των οικονομικών κυρώσεων και άλλων διεθνών κυρώσεων (Žin., 2004, αριθ. 68-2369).
6      Στο εξής: FNTT.
7      Νόμος της Λιθουανίας περί διεθνών κυρώσεων.
8      Νόμος της Λιθουανίας XIV‑1020, της 19ης Απριλίου 2022, περί τροποποιήσεως του νόμου IX‑2160 περί εφαρμογής οικονομικών κυρώσεων και άλλων διεθνών κυρώσεων (TAR, 2022, αριθ. 2022-8433).
9      Ο επίμαχος κατάλογος, καθώς και όλες οι σχετικές τροποποιήσεις του, δημοσιεύθηκαν στον διαδικτυακό τόπο της FNTT.
10      Απόφαση του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022, που τροποποιεί την απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2022, L 52, σ. 1).
11      Βλ., για παράδειγμα, σημείο 45 της διατάξεως περί παραπομπής.
12      Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα R. Norkus στην υπόθεση Čiekuri-Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672, σημείο 27).
13      Όπ.π.
14      Σημείο 16 των γραπτών παρατηρήσεων της Ολλανδικής Κυβέρνησης.
15      Σημείο 20 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής. Στο σημείο αυτό επισημαίνεται επίσης ότι, για τον λόγο αυτόν, σε ορισμένα κράτη μέλη οι δημόσιες αρχές καταρτίζουν κατάλογο των περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στη δικαιοδοσία τους.
16      Σημείο 13 των γραπτών παρατηρήσεων της Ολλανδικής Κυβέρνησης.
17      Στο άρθρο 2 του κανονισμού 269/2014 γίνεται λόγος για κυριότητα, κατοχή και έλεγχο. Εξέτασα τα χαρακτηριστικά των εν λόγω νομικών κατηγοριών με τις προτάσεις μου στην υπόθεση T Trust (C‑483/23, EU:C:2025:559, σημεία 67 και 109), όπου εξέθεσα ότι η εισαγωγή στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 της έννοιας του «ελέγχου» των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων συμπληρώνει τα κριτήρια της κυριότητας και της κατοχής των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων ή πόρων. Η εισαγωγή της υπαγορεύεται από τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να κλείσει τον κύκλο των ενδεχόμενων καταστάσεων και να αποφύγει κατ’ αυτόν τον τρόπο την καταστρατήγηση των περιοριστικών μέτρων.
18      Απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑402/05 P και C‑415/05 P, στο εξής: απόφαση Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής, EU:C:2008:461, σκέψη 340): «τέτοια μέτρα πρέπει, ως εκ της φύσεώς τους, να επιβάλλονται αιφνιδιαστικώς και […] να εφαρμόζονται αμέσως».
19      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2020, van Buitenlandse Zaken (C‑225/19 και C‑226/19, EU:C:2020:951, σκέψη 33).
20      Απόφαση της 10ης Φεβρουαρίου 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Χρόνος παραγραφής) (C‑219/20, EU:C:2022:89, σκέψη 37).
21      Απόφαση
της 21ης
Δεκεμβρίου 2023, Infraestruturas de Portugal και Futrifer Indústrias Ferroviárias (C‑66/22, EU:C:2023:1016, σκέψη 87).
22      Απόφαση της 8ης Μαΐου 2014, N. (C‑604/12, EU:C:2014:302, σκέψη 50).
23      Τούτο προϋποθέτει, όπως επισήμανε η Επιτροπή, το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο, το οποίο έχει ερμηνευθεί από τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης, στο πλαίσιο διαδικασιών σχετικά με περιοριστικά μέτρα, κατά τρόπο τον οποίο τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εφαρμόζουν, τηρουμένων των αναλογιών, όταν ελέγχουν τα μέτρα εκτέλεσης των εθνικών αρχών τους (σημείο 33 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής).
24      Απόφαση Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (σκέψη 338).
25      Απόφαση Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (σκέψη 341).
26      Απόφαση Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (σκέψη 336).
27      Σημεία 24 και 25 των γραπτών παρατηρήσεων της Ιταλικής Κυβέρνησης.
28      Σημεία 36 και 37 της αποφάσεως περί παραπομπής.
29      Σημείο 72 της αποφάσεως περί παραπομπής.
30      Σημείο 73 της αποφάσεως περί παραπομπής.
31      Σημείο 73 της αποφάσεως περί παραπομπής.
32      Σημείο 57 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
33      Απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Επιτροπή κ.λπ. κατά Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P και C‑595/10 P, EU:C:2013:518, σκέψη 119).
34      Σημείο 68 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
35      Μολονότι δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, τα κριτήρια που παρατίθενται στο έγγραφο του Συμβουλίου σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές της Ένωσης για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων (επικαιροποιήθηκε στις 3 Ιουλίου 2024, έγγραφο αριθ. 11623/24) είναι χρήσιμα. Στο σημείο 63 του εγγράφου επισημαίνεται ότι, εάν μια οντότητα ανήκει, μεταξύ άλλων συγκεντρωτικά, σε ποσοστό τουλάχιστον 50 % σε νομικό πρόσωπο ή οντότητα που είναι καταχωρισμένο/-η στον κατάλογο της Ένωσης, μπορεί να θεωρηθεί ότι η οντότητα ανήκει στο πρόσωπο που είναι καταχωρισμένο στον κατάλογο.
36      Στο σημείο 69 των γραπτών παρατηρήσεών της, η Επιτροπή παραπέμπει σε διάταγμα του προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας, της 31ης Μαρτίου 2022, σχετικά με ειδική διαδικασία η οποία παρέχει στους αλλοδαπούς αγοραστές τη δυνατότητα να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους έναντι των Ρώσων προμηθευτών φυσικού αερίου, δυνάμει του οποίου ο πρόεδρος επέβαλε στους αγοραστές από «εχθρικές δικαιοδοσίες» (στις οποίες περιλαμβάνονται τα κράτη μέλη της Ένωσης) την υποχρέωση να πραγματοποιούν όλες τις πληρωμές τους, για το αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών, σε ρούβλια και όχι στο ξένο νόμισμα που προβλέπεται στη σύμβαση.
37      Στο πνεύμα αυτό, βλ., κατ’ αναλογίαν, τη νομολογία που μνημονεύεται στην απόφαση της 21ης Απριλίου 2015, Anbouba κατά Συμβουλίου (C‑605/13 P, EU:C:2015:248, σκέψεις 50 και 51).
38      Σημείο 54 των γραπτών παρατηρήσεων της Inter Rao. Κατά την Inter Rao, η διαδικασία εκτέλεσης, από τις εθνικές αρμόδιες αρχές, των κυρώσεων της Ένωσης διαφέρει σημαντικά από τη διαδικασία έκδοσης των αποφάσεων του Συμβουλίου και, επομένως, η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις υποχρεώσεις που υπέχει το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
39      Απόφαση Timchenko κατά Συμβουλίου (C‑702/23 P, στο εξής: απόφαση Timchenko κατά Συμβουλίου, EU:C:2025:605).
40      Απόφαση Timchenko κατά Συμβουλίου (σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41      Απόφαση Timchenko κατά Συμβουλίου (σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42      Στην αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού 269/2014 διευκρινίζεται ότι ο κανονισμός πρέπει να εφαρμόζεται με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τηρουμένων των αρχών που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη «και κυρίως το[υ] δικα[ιώματος] αποτελεσματικής προσφυγής και δίκαιης δίκης».
43      «[Ε]ξετάζεται αν τηρήθηκαν οι διαδικαστικοί κανόνες ή η υποχρέωση αιτιολογήσεως, αν είναι βάσιμα τα πραγματικά περιστατικά, αν η εκτίμησή τους ενέχει πρόδηλα σφάλματα και αν συντρέχει περίπτωση κατάχρησης εξουσίας».