Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 27ης Μαρτίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑654/23
Inteligo Media SA
κατά
Autoritatea Naţională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal (ANSPDCP)
[αίτηση του Curtea de Apel Bucureşti
(εφετείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2002/58/ΕΚ – Άρθρο 13, παράγραφος 1 – Χρήση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για σκοπούς απευθείας εμπορικής προώθησης – Άρθρο 13, παράγραφος 2 – Έννοια των “εμπορικών επικοινωνιών” – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 – Άρθρο 95 – Άρθρο 83, παράγραφος 2 – Υποχρέωση αιτιολόγησης »
Εισαγωγή
1.        Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, την οποία έχει υποβάλει το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία), αφορά κατά κύριο λόγο το ζήτημα κατά πόσον και υπό ποιες προϋποθέσεις επικοινωνίες όπως ένα ενημερωτικό δελτίο (newsletter) που αποστέλλεται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου επιτρέπονται από το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58/ΕΚ (2) και αν πρέπει να εφαρμοστούν οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 (3).
2.        Στην υπό κρίση υπόθεση, θα υποστηρίξω ότι οι πρακτικές εμπορικής προώθησης τις οποίες χρησιμοποιεί ο επίμαχος οικονομικός φορέας δεν προσκρούουν στο ισχύον στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθεστώς προστασίας των δεδομένων. Συγκεκριμένα, όπως θα καταδειχθεί, αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό των πρακτικών εμπορικής προώθησης το να περιλαμβάνουν αλληλεπίδραση με δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και δεν είναι ασύνηθες για τα υποκείμενα των δεδομένων να ανταλλάσσουν δεδομένα έναντι της απόκτησης αντίστοιχου πλεονεκτήματος.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3.        Το άρθρο 95 του ΓΚΠΔ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σχέση με την οδηγία 2002/58/ΕΚ», έχει την ακόλουθη διατύπωση:
«Ο παρών κανονισμός δεν επιβάλλει πρόσθετες υποχρεώσεις σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα σε σχέση με την επεξεργασία όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών διαθέσιμων στο κοινό σε δημόσια δίκτυα επικοινωνίας στην Ένωση σε σχέση με θέματα τα οποία υπόκεινται στις ειδικές υποχρεώσεις με τον ίδιο στόχο που ορίζεται στην οδηγία 2002/58/ΕΚ.»
4.        Το άρθρο 13 της οδηγίας 2002/58, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αυτόκλητες κλήσεις», έχει ως εξής:
«1.      Η χρησιμοποίηση αυτόματων συστημάτων κλήσης και επικοινωνίας χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση (συσκευές αυτόματων κλήσεων), τηλεομοιοτυπικών συσκευών (φαξ) ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για σκοπούς απευθείας εμπορικής προώθησης μπορεί να επιτρέπεται μόνο στην περίπτωση συνδρομητών ή χρηστών οι οποίοι έχουν δώσει εκ των προτέρων τη συγκατάθεσή τους.
2.      Παρά την παράγραφο 1, αν ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο αποκτά από τους πελάτες του στοιχεία επαφής του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τους στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, σύμφωνα με την οδηγία 95/46/ΕΚ [(4)], μπορεί να χρησιμοποιεί τα εν λόγω στοιχεία για την απευθείας εμπορική προώθηση των δικών του παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών, υπό την προϋπόθεση ότι οι πελάτες του έχουν σαφώς και ευδιάκριτα την ευκαιρία να αντιτάσσονται, δωρεάν και εύκολα, σε αυτή τη συλλογή και χρησιμοποίηση ηλεκτρονικών στοιχείων επαφής κατά τη στιγμή της συλλογής τους, και τούτο με κάθε μήνυμα, σε περίπτωση που ο χρήστης αρχικά δεν είχε διαφωνήσει με αυτή τη χρήση.
[…]»
Το ρουμανικό δίκαιο
5.        Οι διατάξεις του ρουμανικού δικαίου στις οποίες στηρίζεται το αιτούν δικαστήριο είναι το άρθρο 1, παράγραφος 2, και τα άρθρα 12 και 13 του Legea nr. 506/2004 privind prelucrarea datelor cu caracter personal și protecția vieții private în sectorul comunicaților electronice (νόμου 506/2004 περί επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και προστασίας της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών), καθώς και το άρθρο 1, παράγραφος 8, του Legea nr. 365/2002 privind comerțul electronic (νόμου 365/2002 περί ηλεκτρονικού εμπορίου). Κατά τον περιλαμβανόμενο στην τελευταία ως άνω διάταξη ορισμό, ως «εμπορικές επικοινωνίες» νοούνται «όλες οι μορφές επικοινωνίας που αποσκοπούν να προωθήσουν, άμεσα ή έμμεσα, αγαθά, υπηρεσίες ή την εικόνα [...] πωλητή ή προσώπου που ασκεί νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα [...]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
6.        Η Inteligo Media SA είναι εκδότης του ηλεκτρονικού μέσου ενημέρωσης avocatnet.ro, το οποίο ενημερώνει το ευρύ κοινό για τις νομοθετικές τροποποιήσεις που θεσπίζονται καθημερινά στη Ρουμανία.
7.        Οι χρήστες του ηλεκτρονικού μέσου ενημέρωσης έχουν πρόσβαση, δωρεάν και χωρίς καμία περαιτέρω ενέργεια, σε έναν περιορισμένο (μέγιστο) αριθμό άρθρων, ο οποίος καθορίζεται από το ίδιο το μέσο ενημέρωσης (έξι άρθρα κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση υπόθεσης).
8.        Στις 27 Ιουλίου 2018 η Inteligo Media καθιέρωσε ένα σύστημα συνδρομής επί πληρωμή, με την ονομασία «Serviciu Premium» (στο εξής: υπηρεσία Premium), για τους χρήστες οι οποίοι, μετά τη συμπλήρωση του ορίου προβολής των έξι άρθρων, επιθυμούσαν να έχουν πρόσβαση σε επιπλέον άρθρα του ηλεκτρονικού μέσου ενημέρωσης.
9.        Για τη συνδρομή στην υπηρεσία Premium οι χρήστες καλούνταν να δημιουργήσουν, χωρίς χρέωση, έναν λογαριασμό χρήστη στην πλατφόρμα. Για τη δημιουργία λογαριασμού απαιτείτο η παροχή της διεύθυνσης ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του χρήστη και η εκ μέρους του αποδοχή των συμβατικών όρων για την παροχή της υπηρεσίας Premium από την Inteligo Media.
10.      Με τη συνδρομή στην υπηρεσία Premium, ο χρήστης αποκτούσε δικαίωμα δωρεάν πρόσβασης σε δύο επιπλέον άρθρα τον μήνα και στη λήψη ενός ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου (newsletter), μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, με την ονομασία «Personal Update» (στο εξής: Προσωπική Ενημέρωση) (εκτός εάν ο χρήστης επέλεγε να μην κάνει χρήση της εν λόγω υπηρεσίας), καθώς και, έναντι αμοιβής και προαιρετικά, τη δυνατότητα πρόσβασης σε όλα τα άρθρα του μέσου ενημέρωσης και, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σε μια σειρά λεπτομερέστερων ημερήσιων ενημερωτικών δελτίων με την ονομασία «Sinteze Informative» (Ενημερωτική Ανακεφαλαίωση).
11.      Η Προσωπική Ενημέρωση περιλάμβανε κατ’ ουσίαν λεπτομέρειες σχετικά με τη νομοθετική επικαιρότητα της προηγούμενης ημέρας, με υπερσυνδέσμους προς τα σχετικά άρθρα που εμφανίζονταν στο μέσο ενημέρωσης.
12.      Προκειμένου να παρασχεθεί στους χρήστες η δυνατότητα, κατά την απόκτηση της ηλεκτρονικής τους διεύθυνσης, να αντιταχθούν στη λήψη της Προσωπικής Ενημέρωσης, η φράση «Nu vreau să primesc Personal Update, informarea transmisă zilnic gratuit pe e-mail de avocatnet.ro» («Δεν επιθυμώ να λαμβάνω την Προσωπική Ενημέρωση, το δωρεάν ημερήσιο ενημερωτικό δελτίο, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από την avocatnet.ro») εμφανιζόταν παραπλεύρως ενός τετραγωνιδίου επιλογής στο έντυπο δημιουργίας λογαριασμού, το οποίο έπρεπε να επιλεγεί από τον χρήστη. Ομοίως, κάθε φορά που λάμβαναν ενημερωτικό δελτίο μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, οι χρήστες που δεν επιθυμούσαν πλέον να λαμβάνουν την Προσωπική Ενημέρωση μπορούσαν να επιλέξουν τη δυνατότητα «Dezabonare» (διαγραφή).
13.      Για τους χρήστες που δημιουργούσαν τον λογαριασμό τους στην πλατφόρμα για σκοπό διαφορετικό από τη συνδρομή στη δωρεάν υπηρεσία Premium και την πρόσβαση σε επιπλέον περιεχόμενο, το πεδίο που αφορούσε την Προσωπική Ενημέρωση είχε προγραμματιστεί να μην εμφανίζεται και η Προσωπική Ενημέρωση δεν αποστελλόταν στις εν λόγω κατηγορίες χρηστών.
14.      Στις 26 Σεπτεμβρίου 2019 η Autoritatea Națională de Supraveghere a Prelucrării Datelor cu Caracter Personal (εθνική εποπτική αρχή επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, Ρουμανία, στο εξής: ANSPDCP) εξέδωσε πράξη διαπίστωσης παράβασης και επιβολής διοικητικής κύρωσης, με την οποία επέβαλε στην Inteligo Media διοικητικό πρόστιμο ύψους 42 714 ρουμανικών λέου (RON) (που αντιστοιχούσε σε 9 000 ευρώ). Με την εν λόγω πράξη διαπιστώθηκε ότι, από τον Ιούλιο του 2018, η Inteligo Media είχε επεξεργαστεί τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα (ηλεκτρονικές διευθύνσεις, κωδικούς πρόσβασης, ονόματα χρήστη) 4 357 χρηστών (φυσικών προσώπων) στηριζόμενη σε νομική βάση η οποία δεν ήταν κατάλληλη για τους σκοπούς της επίμαχης επεξεργασίας, ήτοι για την καθημερινή αποστολή της Προσωπικής Ενημέρωσης μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, χωρίς να αποδείξει ότι είχε λάβει τη ρητή συγκατάθεση των ενδιαφερόμενων χρηστών για την επεξεργασία των δεδομένων τους προσωπικού χαρακτήρα για τον εν λόγω σκοπό. Η ANSPDCP κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Inteligo Media είχε παραβεί το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και βʹ, το άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 7 του ΓΚΠΔ.
15.      Η Inteligo Media άσκησε προσφυγή ενώπιον του Tribunalul București – Secția a II-a de Contencios Administrativ și Fiscal (πρωτοδικείου Βουκουρεστίου – δεύτερο τμήμα διοικητικών και φορολογικών διαφορών, Ρουμανία), με κύριο αίτημα την ακύρωση της πράξης της ANSPDCP και την απαλλαγή της από την ευθύνη για τη διοικητική παράβαση.
16.      Η απόφαση την οποία εξέδωσε το εν λόγω δικαστήριο στις 5 Ιουνίου 2020, με την οποία απορρίφθηκε η προσφυγή, εξαφανίστηκε κατ’ έφεση από το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) και η υπόθεση αναπέμφθηκε στο πρωτοδικείο προς έκδοση νέας απόφασης.
17.      Κατόπιν επανεξέτασης της υπόθεσης, το Tribunalul București – Secția a II-a de Contencios Administrativ și Fiscal (πρωτοδικείο Βουκουρεστίου – δεύτερο τμήμα διοικητικών και φορολογικών διαφορών), με απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2021, έκανε εν μέρει δεκτή την προσφυγή και μείωσε το ύψος του επιβληθέντος προστίμου· ωστόσο, επικύρωσε τη διαπιστωθείσα διοικητική παράβαση της υποχρέωσης εξασφάλισης της ρητής συγκατάθεσης για την επεξεργασία δεδομένων μέσω της Προσωπικής Ενημέρωσης, σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ.
18.      Κατά της ανωτέρω απόφασης άσκησαν έφεση τόσο η προσφεύγουσα όσο και η καθής. Οι εν λόγω εφέσεις εκκρεμούν ενώπιον του Curtea de Apel București (εφετείου Βουκουρεστίου), που είναι το αιτούν δικαστήριο.
19.      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η έκβαση της διαφοράς της κύριας δίκης εξαρτάται από τον προσδιορισμό της προσήκουσας νομικής βάσης για την επεξεργασία των επίμαχων στην υπό κρίση υπόθεση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και από τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται προκειμένου η εν λόγω επεξεργασία να είναι σύννομη σύμφωνα με την οδηγία 2002/58 και τον ΓΚΠΔ.
20.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να διευκρινιστούν, πρώτον, οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί ότι η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη έχει αποκτηθεί «στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, δεύτερον, το περιεχόμενο της έννοιας της «απευθείας εμπορικής προώθησης» κατά το άρθρο 13 της εν λόγω οδηγίας και, τρίτον, το αν η έννοια αυτή είναι ταυτόσημη με την έννοια των «εμπορικών επικοινωνιών», την οποία χρησιμοποίησε ο εθνικός νομοθέτης κατά τη μεταφορά του άρθρου 13 της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη.
21.      Στη συνέχεια, σε περίπτωση που στην υπό κρίση υπόθεση θεωρηθεί ότι οι διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείο των χρηστών δεν αποκτήθηκαν «στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν η αποστολή της Προσωπικής Ενημέρωσης μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου καθιστά εφαρμοστέο το άρθρο 13, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο αφορά τη λήψη της προηγούμενης συγκατάθεσης των χρηστών, και να επιβεβαιωθεί ποιες διατάξεις προβλέπουν κύρωση για ενδεχόμενη παράβαση της εν λόγω διάταξης.
22.      Τέλος, το αιτούν δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να αποσαφηνιστούν οι υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει η ANSPDCP κατά την εφαρμογή του άρθρου 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ, στο μέτρο που οι υποχρεώσεις αυτές δεν προκύπτουν σαφώς από το γράμμα του εν λόγω άρθρου.
23.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Σε περίπτωση στην οποία εκδότης διαδικτυακού μέσου ενημέρωσης το οποίο απευθύνεται στο ευρύ μη ειδικευμένο κοινό και αφορά τις τροποποιήσεις της νομοθεσίας που δημοσιοποιούνται καθημερινά στη Ρουμανία αποκτά τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη κατά τη δημιουργία, χωρίς χρέωση, από τον χρήστη λογαριασμού που του παρέχει τη δυνατότητα: i) δωρεάν πρόσβασης σε επιπλέον αριθμό άρθρων του εν λόγω μέσου ενημέρωσης· ii) λήψης, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου το οποίο περιέχει σύνοψη της νέας νομοθεσίας η οποία αναλύεται σε άρθρα του μέσου ενημέρωσης και υπερσυνδέσμους προς τα οικεία άρθρα και iii) πρόσβασης, επί πληρωμή, σε επιπλέον ή/και αναλυτικότερα άρθρα και αναλύσεις του μέσου ενημέρωσης σε σχέση με το δωρεάν ημερήσιο ενημερωτικό δελτίο:
α)      αποκτάται η εν λόγω διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από τον εκδότη του διαδικτυακού μέσου ενημέρωσης “στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας”, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2002/58];
β)      πραγματοποιείται η αποστολή, από τον εν λόγω εκδότη, ενημερωτικού δελτίου όπως το εκτεθέν στο σημείο ii “για την απευθείας εμπορική προώθηση των δικών του παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών”, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2002/58];
2)      Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, υπό αʹ και βʹ, ποιες προϋποθέσεις, εκ των προβλεπομένων στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ έως στʹ, του [ΓΚΠΔ], πρέπει να πληρούνται όταν ο εκδότης χρησιμοποιεί τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του χρήστη για σκοπούς αποστολής ενημερωτικού δελτίου όπως το εκτεθέν στο σημείο ii του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων του άρθρου 13, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2002/58];
3)      Έχει το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, της [οδηγίας 2002/58] την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθεσία η οποία χρησιμοποιεί την έννοια των “εμπορικών επικοινωνιών” του άρθρου 2, στοιχείο στʹ, της [οδηγίας 2000/31 (5)] αντί της έννοιας της “απευθείας εμπορικής προώθησης” της [οδηγίας 2002/58]; Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο παρόν ερώτημα, συνιστά ένα ενημερωτικό δελτίο όπως το εκτεθέν στο σημείο ii του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος “εμπορική επικοινωνία”, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο στʹ, της [οδηγίας 2000/31];
4)      Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, υπό αʹ και βʹ:
α)      συνιστά η αποστολή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ενημερωτικού δελτίου όπως το εκτεθέν στο σημείο ii του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος “χρησιμοποίηση [...] ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για σκοπούς απευθείας εμπορικής προώθησης” κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, της [οδηγίας 2002/58];
β)      ειδικότερα, έχει το άρθρο 95 του [ΓΚΠΔ], σε συνδυασμό με το άρθρο 15, παράγραφος 2, της [οδηγίας 2002/58], την έννοια ότι η μη πλήρωση των προϋποθέσεων για την εξασφάλιση της έγκυρης συγκατάθεσης από τον χρήστη, κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 1, της [οδηγίας 2002/58], τιμωρείται βάσει του άρθρου 83 του [ΓΚΠΔ] ή βάσει των διατάξεων του εθνικού δικαίου που περιέχονται στην πράξη μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της [οδηγίας 2002/58], η οποία προβλέπει την επιβολή ειδικών κυρώσεων;
5)      Έχει το άρθρο 83, παράγραφος 2, του [ΓΚΠΔ] την έννοια ότι η εποπτική αρχή που αποφασίζει σχετικά με την επιβολή διοικητικού προστίμου, καθώς και σχετικά με το ύψος του διοικητικού προστίμου για κάθε μεμονωμένη περίπτωση, οφείλει να αναλύει και να εκθέτει με τη διοικητική πράξη επιβολής του προστίμου τον αντίκτυπο καθενός από τα κριτήρια που προβλέπονται στα στοιχεία αʹ έως ιαʹ στην απόφαση σχετικά με την επιβολή προστίμου και, αντιστοίχως, στην απόφαση σχετικά με το ύψος του επιβαλλόμενου προστίμου;»
24.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι διάδικοι της κύριας δίκης, η Ρουμανία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Inteligo Media και η Επιτροπή παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 27ης Νοεμβρίου 2024.
Εκτίμηση
Επί του πρώτου και του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος
25.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα και το πρώτο σκέλος του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος, τα οποία θα εξετάσω από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν μπορεί να θεωρηθεί ότι η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη η οποία αποκτάται κατά τη δημιουργία από τον χρήστη ηλεκτρονικού λογαριασμού που του παρέχει τη δυνατότητα i) δωρεάν πρόσβασης σε ορισμένο αριθμό άρθρων του εν λόγω μέσου ενημέρωσης, ii) λήψης, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου το οποίο περιέχει σύνοψη της νέας νομοθεσίας η οποία αναλύεται σε άρθρα του μέσου ενημέρωσης και υπερσυνδέσμους προς τα οικεία άρθρα και iii) πρόσβασης, επί πληρωμή, σε επιπλέον ή/και αναλυτικότερα άρθρα και αναλύσεις του μέσου ενημέρωσης αποκτάται «στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας» και αν η αποστολή του ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου που περιγράφεται στο σημείο ii συνιστά «απευθείας εμπορική προώθηση […] παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών» κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58.
26.      Το άρθρο 13 της εν λόγω οδηγίας ρυθμίζει τη νομιμότητα των αυτόκλητων κλήσεων.
27.      Ειδικότερα, το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2002/58 επιτρέπει τη χρησιμοποίηση αυτόματων συστημάτων κλήσης και επικοινωνίας χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση (συσκευές αυτόματων κλήσεων), τηλεομοιοτυπικών συσκευών (φαξ) ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για σκοπούς απευθείας εμπορικής προώθησης υπό την προϋπόθεση ότι οι επικοινωνίες αποστέλλονται σε χρήστες οι οποίοι έχουν δώσει εκ των προτέρων τη συγκατάθεσή τους, ήτοι σε όσους έχουν επιλέξει την προαιρετική συμμετοχή («opt-in»).
28.      Αντιθέτως, το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58 καθιερώνει μια εξαίρεση βάσει της οποίας τα στοιχεία επικοινωνίας του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που λαμβάνονται από χρήστες σύμφωνα με τον ΓΚΠΔ και στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας μπορούν να χρησιμοποιούνται για την απευθείας εμπορική προώθηση παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση, υπό την προϋπόθεση ότι οι χρήστες έχουν τη δυνατότητα να αντιταχθούν στη λήψη τέτοιων επικοινωνιών («opt-out») κατά τη συλλογή των στοιχείων επικοινωνίας τους. Αν ο χρήστης δεν αντιταχθεί κατά το εν λόγω χρονικό σημείο, τέτοια δυνατότητα πρέπει να παρέχεται περαιτέρω με κάθε λήψη νέας επικοινωνίας απευθείας εμπορικής προώθησης.
29.      Οι δύο αυτές διατάξεις ρυθμίζουν από κοινού τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπονται οι επικοινωνίες απευθείας εμπορικής προώθησης. Αν το Δικαστήριο κρίνει ότι επικοινωνία όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν συνιστά απευθείας εμπορική προώθηση, δεν θα εμπίπτει σε καμία από τις δύο αυτές διατάξεις και η ανάλυση του Δικαστηρίου θα περιοριστεί στο πεδίο εφαρμογής του ΓΚΠΔ. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητο καταρχάς να εξακριβωθεί κατά πόσον επικοινωνίες όπως η Προσωπική Ενημέρωση συνιστούν απευθείας εμπορική προώθηση.
30.      Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, προκειμένου να διαπιστωθεί αν μια επικοινωνία έχει ως σκοπό την απευθείας εμπορική προώθηση, πρέπει να εξακριβωθεί, πρώτον, αν μια τέτοια επικοινωνία επιδιώκει εμπορικό σκοπό και, δεύτερον, αν απευθύνεται άμεσα και ατομικά σε έναν καταναλωτή (6).
31.      Επικοινωνία που επιδιώκει εμπορικό σκοπό έχει ως αντικείμενο ή συνδέεται με «αγορές και πωλήσεις [...] με σκοπό την αποκόμιση εσόδων ή κέρδους» (7). Το κατά πόσον η Προσωπική Ενημέρωση επιδιώκει τέτοιο σκοπό αποτελεί ζήτημα αμφιλεγόμενο μεταξύ των μετεχόντων στη διαδικασία. Όπως υποστηρίζουν η ANSPDCP και η Ρουμανική Κυβέρνηση, το περιεχόμενο του εν λόγω ενημερωτικού δελτίου ήταν αμιγώς συντακτικού χαρακτήρα (8) και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί ως απευθείας εμπορική προώθηση. Αντιθέτως, η Inteligo Media και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι το ενημερωτικό δελτίο έχει εμπορικό σκοπό στο μέτρο που προωθεί άρθρα που είναι διαθέσιμα στην πλατφόρμα του εκδότη.
32.      Φρονώ ότι το τελευταίο ως άνω επιχείρημα είναι πειστικότερο. Είναι σαφές ότι πρόθεση των εν λόγω μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου δεν είναι να παράσχουν –δωρεάν– καταγραφή των νομοθετικών τροποποιήσεων στη Ρουμανία, την οποία ο χρήστης μπορεί να διαβάσει σε πλήρη έκταση από την άνεση της δικής του θυρίδας εισερχομένων μηνυμάτων. Αντιθέτως, παραθέτοντας υπερσυνδέσμους προς άρθρα που βρίσκονται στην ιστοσελίδα του μέσου ενημέρωσης, η Προσωπική Ενημέρωση παρέχει στους χρήστες μια προεπισκόπηση άρθρων ως δέλεαρ (teaser), με σκοπό να τους ωθήσει να καταναλώσουν ταχύτερα τα οκτώ άρθρα που δικαιούνται να διαβάζουν δωρεάν κάθε μήνα.
33.      Συναφώς, είναι χρήσιμο να γίνει διάκριση μεταξύ της «αυστηρής» (hard) και της «διαβαθμισμένης» (metered) επί πληρωμή πρόσβασης (paywall), που χρησιμοποιείται από τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης. Στο πλαίσιο μιας αυστηρής επί πληρωμή πρόσβασης, ο χρήστης πρέπει να πληρώνει συνδρομή πριν αποκτήσει πρόσβαση σε οποιοδήποτε περιεχόμενο. Ενώ τούτο διασφαλίζει ότι οι εκδότες επωφελούνται άμεσα κάθε φορά που ένας χρήστης αποκτά πρόσβαση σε άρθρο, από τη σκοπιά των εκδοτών ενέχει τον κίνδυνο της αποθάρρυνσης δυνητικών πελατών. Αντιθέτως, η «διαβαθμισμένη» επί πληρωμή πρόσβαση αποτελεί στρατηγική την οποία χρησιμοποιούν οι εκδότες για να δελεάσουν τους χρήστες να αγοράσουν εν τέλει πλήρη συνδρομή, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να έχουν δωρεάν πρόσβαση σε περιορισμένο αριθμό άρθρων πριν απαιτήσουν πληρωμή (9).
34.      Ο εμπορικός σκοπός της διαβαθμισμένης επί πληρωμή πρόσβασης την οποία παρέχει η Inteligo Media προκύπτει σαφώς αν ληφθεί υπόψη το κοινό στο οποίο απευθύνεται η Προσωπική Ενημέρωση. Μπορεί να υποτεθεί ότι κάθε χρήστης που παρέχει τα ηλεκτρονικά στοιχεία επικοινωνίας του στο avocatnet.ro με σκοπό την προβολή περισσότερων από έξι δωρεάν άρθρων μηνιαίως και τη λήψη ενημερωτικού δελτίου μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου έχει ένα, τουλάχιστον, στοιχειώδες ενδιαφέρον να παραμένει ενήμερος σχετικά με τις νομοθετικές τροποποιήσεις στη Ρουμανία. Η Προσωπική Ενημέρωση διασφαλίζει ότι κάθε μέρα θα προσφέρονται στους εν λόγω χρήστες απευθείας πλείονες υπερσύνδεσμοι προς άρθρα σχετικά με αντικείμενο που τους ενδιαφέρει. Οι χρήστες αυτοί είναι πιθανό να ανοίξουν οκτώ από τα άρθρα εντός ορισμένων ημερών ή εβδομάδων, μην έχοντας πλέον άλλη επιλογή παρά να πληρώσουν πλήρη συνδρομή, εφόσον επιθυμούν να διαβάσουν τυχόν περισσότερα άρθρα κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου μήνα.
35.      Συνεπώς, δελεάζοντας τους χρήστες να αγοράζουν πλήρη συνδρομή, η Προσωπική Ενημέρωση επιδιώκει τον εμπορικό σκοπό της αποκόμισης εσόδων στο πλαίσιο του μοντέλου της διαβαθμισμένης επί πληρωμή πρόσβασης.
36.      Για να συνιστά απευθείας εμπορική προώθηση, η Προσωπική Ενημέρωση πρέπει επίσης να απευθύνεται άμεσα και ατομικά σε έναν καταναλωτή (10). Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η προϋπόθεση αυτή πληρούται όταν η επικοινωνία εμφανίζεται απευθείας στη θυρίδα εισερχομένων του ιδιωτικού λογαριασμού ηλεκτρονικής αλληλογραφίας του οικείου χρήστη. Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής, αυτός είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο η Προσωπική Ενημέρωση εμφανιζόταν στους χρήστες που παρείχαν τα ηλεκτρονικά στοιχεία επικοινωνίας τους στην Inteligo Media.
37.      Επομένως, με βάση τη νομολογία του Δικαστηρίου, επικοινωνία όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης συνιστά απευθείας εμπορική προώθηση.
38.      Στη συνέχεια, πρέπει να εξεταστεί αν οι επίμαχες διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου αποκτώνται «στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας», κατά την έννοια του άρθρου 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58. Αν συντρέχει τέτοια περίπτωση, δεν θα είναι αναγκαία η προηγούμενη συναίνεση.
39.      Από την ίδια την οδηγία 2002/58 δεν προκύπτει σαφώς το ακριβές νόημα της εν λόγω φράσης. Ένας τέτοιος όρος, ο οποίος δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου του, πρέπει κανονικά να ερμηνεύεται, σε ολόκληρη την Ένωση, κατά τρόπο αυτοτελή και ομοιόμορφο (11).
40.      Κατά έναν κοινώς αποδεκτό ορισμό, ως «πώληση» νοείται η σύμβαση που περιλαμβάνει απαραιτήτως καταβολή τιμήματος σε αντάλλαγμα για ένα αγαθό ή μια υπηρεσία (12).
41.      Δεδομένου ότι η υπό κρίση υπόθεση αφορά υπηρεσία, χρήσιμη μπορεί να φανεί επιπλέον η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την οδηγία 2000/31 και τις κρίσιμες διατάξεις της Συνθήκης.
42.      Σε σχέση με την οδηγία 2000/31, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η αμοιβή για υπηρεσία δεν καταβάλλεται κατ’ ανάγκην από αυτούς που επωφελούνται από αυτήν (13). Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι τέτοια περίπτωση συντρέχει όταν η δωρεάν παροχή από τον πάροχο πραγματοποιείται προκειμένου να διαφημιστούν προϊόντα ή υπηρεσίες, οπότε το κόστος της δραστηριότητας αυτής ενσωματώνεται στην τιμή πώλησης των προϊόντων ή στην τιμή παροχής των υπηρεσιών (14).
43.      Αυτή ακριβώς η περίπτωση συντρέχει και στην υπόθεση της κύριας δίκης. Όπως προαναφέρθηκε, η υπηρεσία που παρεχόταν «δωρεάν» από την Inteligo Media (αποστολή της Προσωπικής Ενημέρωσης και πρόσβαση σε επιπλέον άρθρα) αποσκοπούσε στην προώθηση της αγοράς του πλήρους συνδρομητικού προγράμματος, επιδιώκοντας ως εκ τούτου διαφημιστικό σκοπό. Όπως και στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Mc Fadden, το κόστος παροχής μιας τέτοιας υπηρεσίας ενσωματώνεται στην τιμή της κύριας υπηρεσίας, η οποία εν προκειμένω είναι η πλήρης συνδρομή. Αυτή η έμμεση μορφή αμοιβής πληροί την απαίτηση της καταβολής τιμήματος σύμφωνα με τον ορισμό της έννοιας της «πώλησης» από το Δικαστήριο.
44.      Εξάλλου, ακόμη και υπό το πρίσμα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών κατά τα άρθρα 56 και 57 ΣΛΕΕ, δεν είναι κρίσιμο το ποιος πληρώνει τον παρέχοντα την υπηρεσία για την υπηρεσία (15). Κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 57 ΣΛΕΕ δεν απαιτεί η αμοιβή για την παρεχόμενη υπηρεσία να καταβάλλεται από τους αποδέκτες της (16).
45.      Επιπλέον, δεν πρέπει να λησμονείται ότι, στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, τα ίδια τα δεδομένα αντιμετωπίζονται ως εμπόρευμα (17). Επομένως, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι, για να υπάρχει συλλογή δεδομένων «στο πλαίσιο πώλησης», αρκεί, αντί χρηματικής αντιπαροχής, ο χρήστης να παρέχει τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που τον αφορούν σε αντάλλαγμα για αγαθό ή υπηρεσία που έχει αξία για τον ίδιο.
46.      Εν κατακλείδι, προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα και στο πρώτο σκέλος του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος η απάντηση ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58 έχει την έννοια ότι η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη η οποία αποκτάται κατά τη δημιουργία από τον χρήστη ηλεκτρονικού λογαριασμού που του παρέχει τη δυνατότητα i) δωρεάν πρόσβασης σε ορισμένο αριθμό άρθρων του εν λόγω μέσου ενημέρωσης, ii) λήψης, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου το οποίο περιέχει σύνοψη της νέας νομοθεσίας η οποία αναλύεται σε άρθρα του μέσου ενημέρωσης και υπερσυνδέσμους προς τα οικεία άρθρα και iii) πρόσβασης, επί πληρωμή, σε επιπλέον ή/και αναλυτικότερα άρθρα και αναλύσεις του μέσου ενημέρωσης αποκτάται «στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας». Η αποστολή του ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου που περιγράφεται στο σημείο ii συνιστά «απευθείας εμπορική προώθηση […] παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών», κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης.
47.      Λαμβανομένης υπόψη της απάντησης που προτείνεται να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα και στο πρώτο σκέλος του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος, παρέλκει η απάντηση του δεύτερου σκέλους του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
48.      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί ποια από τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ έως στʹ, του ΓΚΠΔ έχει εφαρμογή όταν ο υπεύθυνος επεξεργασίας χρησιμοποιεί τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ενός χρήστη για την αποστολή ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου, όπως η Προσωπική Ενημέρωση, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58.
49.      Το άρθρο 95 του ΓΚΠΔ διευκρινίζει ότι ο εν λόγω κανονισμός δεν επιβάλλει πρόσθετες υποχρεώσεις σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα σε σχέση με την επεξεργασία όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών διαθέσιμων στο κοινό σε δημόσια δίκτυα επικοινωνίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχέση με θέματα που υπόκεινται σε ειδικές υποχρεώσεις οι οποίες επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό και οι οποίες αποβλέπουν στην οδηγία 2002/58. Επομένως, η σχέση μεταξύ της εν λόγω οδηγίας και του ΓΚΠΔ διέπεται από την αρχή lex specialis derogat legi generali: οσάκις υπάρχει ειδική διάταξη στην οδηγία 2002/58 που συνεπάγεται υποχρεώσεις που επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό με αντίστοιχες διατάξεις του ΓΚΠΔ, πρέπει να εφαρμόζεται η διάταξη της οδηγίας 2002/58.
50.      Φρονώ ότι, όσον αφορά την αυτοματοποιημένη και απευθείας εμπορική προώθηση στο πλαίσιο της πώλησης προϊόντος ή υπηρεσίας, το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58 ρυθμίζει εξαντλητικώς τις προϋποθέσεις και τους σκοπούς της επεξεργασίας, καθώς και τα δικαιώματα του υποκειμένου των δεδομένων, και επιβάλλει στον υπεύθυνο επεξεργασίας «ειδικές υποχρεώσεις», κατά την έννοια του άρθρου 95 του ΓΚΠΔ. Ειδικότερα, φρονώ ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58 ρυθμίζει εξαντλητικώς το ζήτημα της συγκατάθεσης. Τούτο μπορεί ιδίως να συναχθεί από το γεγονός ότι η διάταξη αυτή συνιστά εξαίρεση από το άρθρο 13, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, η οποία απαιτεί προηγούμενη συγκατάθεση.
51.      Κατά συνέπεια, η νομιμότητα της επεξεργασίας μπορεί να κριθεί με βάση το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58. Η εφαρμογή του ΓΚΠΔ, ιδίως του άρθρου του 6, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ έως στʹ, δεν είναι ούτε δυνατή ούτε αναγκαία.
52.      Ως εκ τούτου, προτείνω να δοθεί στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, σε συνδυασμό με το άρθρο 95 του ΓΚΠΔ, έχει την έννοια ότι, όταν ο υπεύθυνος επεξεργασίας χρησιμοποιεί τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη για την αποστολή ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, και η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα έχει κριθεί νόμιμη βάσει της εν λόγω διάταξης, δεν χωρεί εφαρμογή του άρθρου 6 του ΓΚΠΔ.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
53.      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 13, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2002/58 έχει την έννοια ότι αντιβαίνει σε αυτό εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία, κατά τη μεταφορά της εν λόγω οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο, αντικαθιστά την έννοια της «απευθείας εμπορικής προώθησης» με την έννοια των «εμπορικών επικοινωνιών», όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο στʹ, της οδηγίας 2000/31.
54.      Κατά τον περιλαμβανόμενο στο άρθρο 2, στοιχείο στʹ, της οδηγίας 2000/31 ορισμό, ως «εμπορικές επικοινωνίες» νοούνται όλες οι μορφές επικοινωνίας που αποσκοπούν να προωθήσουν, άμεσα ή έμμεσα, αγαθά, υπηρεσίες ή την εικόνα μιας επιχείρησης, ενός οργανισμού ή ενός προσώπου που ασκεί εμπορική, βιομηχανική ή βιοτεχνική δραστηριότητα ή νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα.
55.      Βάσει της εν λόγω διάταξης, τα στοιχεία που επιτρέπουν την άμεση πρόσβαση στη δραστηριότητα της εν λόγω επιχείρησης, του οργανισμού ή του προσώπου, ιδίως το όνομα του τομέα ή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, δεν συνιστούν καθαυτό εμπορική επικοινωνία, ούτε οι επικοινωνίες που αφορούν αγαθά, υπηρεσίες ή την εικόνα της εν λόγω επιχείρησης, του οργανισμού ή του προσώπου οι οποίες πραγματοποιούνται κατά τρόπο ανεξάρτητο από τη θέλησή τους, ιδίως χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα.
56.      Ωστόσο, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, οι επικοινωνίες που συνιστούν «απευθείας εμπορική προώθηση» κατά την έννοια της οδηγίας 2002/58 πρέπει να έχουν εμπορικό σκοπό και να απευθύνονται άμεσα και ατομικά σε έναν καταναλωτή. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, οι εμπορικές επικοινωνίες έχουν ευρύτερο πεδίο εφαρμογής, το οποίο περιλαμβάνει την έννοια της απευθείας εμπορικής προώθησης· τούτο σημαίνει ότι κάθε απευθείας εμπορική προώθηση συνιστά εμπορική επικοινωνία, αλλά όχι ότι κάθε εμπορική επικοινωνία συνιστά απευθείας εμπορική προώθηση.
57.      Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το τρίτο προδικαστικό ερώτημα είναι υποθετικό όσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση και, ως εκ τούτου, απαράδεκτο στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως. Το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα δεν είναι αναγκαίο για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης. Το αιτούν δικαστήριο μπορεί να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί χωρίς να απαιτείται να απαντήσει στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, δεν εναπόκειται σε εθνικό δικαστήριο να επιδιώξει να εξακριβώσει in abstracto αν ένα κράτος μέλος έχει μεταφέρει ορθώς παράγωγο δίκαιο στο εσωτερικό του δίκαιο. Το ζήτημα αυτό είναι προτιμότερο να επιλυθεί στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει.
Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
58.      Με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν, όταν μια εποπτική αρχή επιβάλλει διοικητικό πρόστιμο, οφείλει να αναλύει και να εκθέτει με την οικεία διοικητική πράξη τον αντίκτυπο καθενός από τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 83, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ έως ιαʹ, του ΓΚΠΔ.
59.      Καθώς το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα αφορά την περίπτωση κατά την οποία ο ΓΚΠΔ έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση και δεδομένου ότι στο πλαίσιο της ανάλυσής μου κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η υπό κρίση υπόθεση εμπίπτει αποκλειστικά στο άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, παρέλκει η απάντηση στο εν λόγω προδικαστικό ερώτημα.
60.      Ως εκ τούτου, οι ακόλουθες παρατηρήσεις διατυπώνονται μόνον υπό την προϋπόθεση ότι το Δικαστήριο θα κρίνει ότι ο ΓΚΠΔ έχει εφαρμογή.
61.      Κατά το άρθρο 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ, όταν λαμβάνεται απόφαση σχετικά με την επιβολή διοικητικού προστίμου, καθώς και σχετικά με το ύψος του διοικητικού προστίμου για κάθε μεμονωμένη περίπτωση, πρέπει να λαμβάνονται δεόντως υπόψη τα στοιχεία που απαριθμούνται ακολούθως στην εν λόγω διάταξη (18).
62.      Ενώ το άρθρο 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ καθορίζει, κατά κύριο λόγο, τις υποχρεώσεις των αρμόδιων αρχών (και όχι τα δικαιώματα των υποκειμένων των δεδομένων), το άρθρο 83, παράγραφος 8, του ΓΚΠΔ διευκρινίζει ότι η άσκηση εκ μέρους εποπτικής αρχής των εξουσιών της δυνάμει του εν λόγω άρθρου πρέπει να υπόκειται στις δέουσες δικονομικές εγγυήσεις σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης και το δίκαιο του κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης πραγματικής δικαστικής προσφυγής και της τήρησης της προσήκουσας διαδικασίας (19).
63.      Επιπλέον, το άρθρο 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της γενικής αρχής του δικαίου της Ένωσης κατά την οποία το δικαίωμα χρηστής διοίκησης περιλαμβάνει την υποχρέωση της διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της. Η εν λόγω υποχρέωση παράθεσης από τη διοίκηση αρκούντως ειδικής και συγκεκριμένης αιτιολογίας ώστε να παρέχεται στον ενδιαφερόμενο η δυνατότητα να κατανοήσει τους λόγους του εις βάρους του ατομικού μέτρου αποτελεί το αναγκαίο συμπλήρωμα της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, γενικής αρχής του δικαίου της Ένωσης (20).
64.      Εν κατακλείδι, εφόσον το φυσικό πρόσωπο είναι σε θέση να κατανοήσει τους λόγους του εις βάρους του ατομικού μέτρου, η εν λόγω αρχή τηρείται, χωρίς να είναι απαραίτητη η λεπτομερής ανάλυση όσον αφορά καθένα από τα κριτήρια που απαριθμούνται στο άρθρο 83, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ.
Πρόταση
65.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) ως εξής:
1)      Το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2002, σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών [οδηγία για την προστασία (της) ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες],
έχει την έννοια ότι:
η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη η οποία αποκτάται κατά τη δημιουργία από τον χρήστη ηλεκτρονικού λογαριασμού που του παρέχει τη δυνατότητα i) δωρεάν πρόσβασης σε ορισμένο αριθμό άρθρων του εν λόγω μέσου ενημέρωσης, ii) λήψης, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου το οποίο περιέχει σύνοψη της νέας νομοθεσίας η οποία αναλύεται σε άρθρα του μέσου ενημέρωσης και υπερσυνδέσμους προς τα οικεία άρθρα και iii) πρόσβασης, επί πληρωμή, σε επιπλέον ή/και αναλυτικότερα άρθρα και αναλύσεις του μέσου ενημέρωσης αποκτάται «στο πλαίσιο της πώλησης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας». Η αποστολή του ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου που περιγράφεται στο σημείο ii συνιστά «απευθείας εμπορική προώθηση […] παρόμοιων προϊόντων ή υπηρεσιών», κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης.
2)      Το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, σε συνδυασμό με το άρθρο 95 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων),
έχει την έννοια ότι:
όταν ο υπεύθυνος επεξεργασίας χρησιμοποιεί τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου χρήστη για την αποστολή ημερήσιου ενημερωτικού δελτίου, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/58, και η επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα έχει κριθεί νόμιμη βάσει της εν λόγω διάταξης, δεν χωρεί εφαρμογή του άρθρου 6 του κανονισμού 2016/679.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2002, σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών [οδηγία για την προστασία (της) ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες] (ΕΕ 2002, L 201, σ. 37), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/136/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 337, σ. 11).
3      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1) (στο εξής: ΓΚΠΔ).
4      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (ΕΕ 1995, L 281, σ. 31).
5      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2000, για ορισμένες νομικές πτυχές των υπηρεσιών της κοινωνίας της πληροφορίας, ιδίως του ηλεκτρονικού εμπορίου, στην εσωτερική αγορά («οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο») (ΕΕ 2000, L 178, σ. 1).
6      Βλ. απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2021, StWL Städtische Werke Lauf a.d. Pegnitz (C‑102/20, EU:C:2021:954, σκέψη 47).
7      Oxford English Dictionary, «commerce» (εμπόριο), διαθέσιμο στη διεύθυνση https://www.oed.com/dictionary/commerce_n?tab=meaning_and_use#8735085.
8      Ο όρος «συντακτικού χαρακτήρα» αναφέρεται στο «περιεχόμενο μιας εφημερίδας, περιοδικού κ.λπ. που έχει συνταχθεί ή αποτελέσει αντικείμενο επιμέλειας από τους συντάκτες της, σε αντιδιαστολή προς τις διαφημίσεις». Oxford English Dictionary, «editorial», διαθέσιμο στη διεύθυνση https://www.oed.com/dictionary/ editorial_adj?tab=meaning_and_use#5741224.
9      Βλ. Papadopoulos, P., Snyder, P., Athanasakis, D., και Livshits, B., Keeping out the Masses: Understanding the Popularity and Implications of Internet Paywalls, σε «WWW’20: Proceedings of The Web Conference 2020», Association for Computing Machinery, Νέα Υόρκη, NY, Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, σ. 1433 έως 1444, https://doi.org/10.1145/3366423.3380217.
10      Βλ. απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2021, StWL Städtische Werke Lauf a.d. Pegnitz (C‑102/20, EU:C:2021:954, σκέψη 47).
11      Βλ. απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Latvijas Republikas Saeima (Βαθμοί ποινής) (C‑439/19, EU:C:2021:504, σκέψη 81 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
12      Βλ., όσον αφορά την περίπτωση μεταβίβασης του δικαιώματος κυριότητας επί ενσώματου ή άυλου αγαθού, αποφάσεις της 3ης Ιουλίου 2012, UsedSoft (C‑128/11, EU:C:2012:407, σκέψη 42), και της 16ης Σεπτεμβρίου 2021, The Software Incubator (C‑410/19, EU:C:2021:742, σκέψη 40).
13      Βλ. απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, Mc Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, σκέψεις 41 και 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14      Βλ. απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2016, Mc Fadden (C‑484/14, EU:C:2016:689, σκέψη 42).
15      Βλ., για παράδειγμα, Müller-Graff, P.-Chr., σε Streinz, R. (επιμ.), EUV/AEUV Kommentar, C.H. Beck, Μόναχο, 3η έκδ., 2018, Art. 56 AEUV, σημείο 21.
16      Βλ. απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 2016, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (C‑179/14, EU:C:2016:108, σκέψη 155 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
17      Για μια ενδελεχή ανάλυση σχετικά με τη μετατροπή των δεδομένων σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, βλ. Noto La Diega, G., σε Bakhoum, M., Conde Gallego, B., Mackenrodt, M., και Gintarė Surblytė-Namavičienė, G. (επιμ.), Personal Data in Competition, Consumer Protection and Intellectual Property Law: Towards a Holistic Approach?,
Βερολίνο, 2018, σ. 452. Συναφώς, η εφημερίδα The Economist έχει αναφέρει ότι πολυτιμότερος πόρος του κόσμου «δεν είναι πλέον το πετρέλαιο, αλλά τα δεδομένα», βλ. «Regulating the Internet Giants: The World’s Most Valuable Resource Is No Longer Oil, but Data», The Economist (6 Μαΐου 2017), http://www.economist.com/news/leaders/21721656-data-economy-demands-new-approach-antitrust-rules-worlds-most-valuable-resource.
18      Η εν λόγω διάταξη αντιστοιχεί στην αιτιολογική σκέψη 150 του ΓΚΠΔ, στην οποία εκτίθεται ότι τα διοικητικά πρόστιμα θα πρέπει να καθορίζονται από την αρμόδια εποπτική αρχή σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση, αφού ληφθούν υπόψη όλες οι συναφείς περιστάσεις της συγκεκριμένης κατάστασης, με τη δέουσα προσοχή ειδικότερα στη φύση, τη βαρύτητα και τη διάρκεια της παράβασης και στις συνέπειές της και τα μέτρα που λαμβάνονται για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον ΓΚΠΔ και για την πρόληψη ή τον μετριασμό των συνεπειών της παράβασης.
19      Η εν λόγω διάταξη αντιστοιχεί στην αιτιολογική σκέψη 148 του ΓΚΠΔ, η οποία έχει σχεδόν πανομοιότυπη διατύπωση. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εν λόγω αιτιολογική σκέψη αναφέρεται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όχι στο δίκαιο των κρατών μελών.
20      Βλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, PI (C‑230/18, EU:C:2019:383, σκέψη 57).