62019TJ0018_RES
Zaak T‑18/19
Colin Brown
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Vierde kamer – uitgebreid) van 5 oktober 2020
„Openbare dienst – Ambtenaren – Ambtenaar die bij indiensttreding onderdaan is van het Verenigd Koninkrijk – Terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie – Verkrijging van de nationaliteit van het land van de standplaats tijdens de loopbaan – Verlies van de ontheemdingstoelage – Gelijke behandeling – Beginsel van non-discriminatie – Artikel 4, lid 1, van bijlage VII bij het Statuut”
Ambtenaren – Bezoldiging – Ontheemdingstoelage – Toekenningsvoorwaarden – Gebeurtenis die rechtvaardigt dat de administratie opnieuw onderzoek doet naar de situatie van de begunstigde – Verkrijging van de nationaliteit van het land van de standplaats tijdens de loopbaan – Daaronder begrepen
[Ambtenarenstatuut, bijlage VII, art. 4, lid 1, a)]
(zie punten 36, 37, 39, 41‑45, 50‑52)
Ambtenaren – Bezoldiging – Ontheemdingstoelage – Toekenningsvoorwaarden – Nieuw onderzoek naar de situatie van de begunstigde wegens het verkrijgen van de nationaliteit van het land van de standplaats tijdens de loopbaan – Verlies van de ontheemdingstoelage – Inaanmerkingneming van de omstandigheden die ten grondslag liggen aan het naturalisatieverzoek – Risico van ambtshalve ontslag door de terugtrekking van een lidstaat uit de Unie – Geen invloed
[Ambtenarenstatuut, bijlage VII, art. 4, lid 1, a)]
(zie punten 64‑69)
Ambtenaren – Bezoldiging – Ontheemdingstoelage – Toekenningsvoorwaarden – Nieuw onderzoek naar de situatie van de begunstigde wegens het verkrijgen van de nationaliteit van het land van de standplaats tijdens de loopbaan – Gelijkstelling met de situatie van een ambtenaar die de nationaliteit van het land van de standplaats bezit of heeft bezeten – Schending van het beginsel van gelijke behandeling en non-discriminatie – Geen schending
[Ambtenarenstatuut, bijlage VII, art. 4, lid 1, b)]
(zie punten 81‑83, 86‑90, 96, 97, 112‑117)
Samenvatting
In het arrest Brown/Commissie (T‑18/19) van 5 oktober 2020 heeft het Gerecht in een uitgebreide samenstelling van vijf rechters verduidelijkt onder welke voorwaarden de ontheemdingstoelage van een ambtenaar die tijdens zijn loopbaan de nationaliteit van het land van de standplaats verkrijgt, om die reden kan worden ingetrokken, gelet op de toekenningsvoorwaarden van artikel 4, lid 1, van bijlage VII bij het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie (hierna: „Statuut”).
In casu is verzoeker, Colin Brown, op 1 januari 2001 in dienst getreden bij de Commissie. Hij was toen enkel onderdaan van het Verenigd Koninkrijk. Gelet op de aan een ambtenaar gestelde voorwaarde dat hij „niet de nationaliteit bezit van de staat op welks grondgebied zijn standplaats is gelegen, en [...] deze ook nooit heeft bezeten”, werd hem door het Bureau voor het beheer en de afwikkeling van de individuele rechten (PMO) van de Commissie op grond van artikel 4, lid 1, onder a), van bijlage VII bij het Statuut de ontheemdingstoelage toegekend.
Op 23 juni 2016 hebben de burgers van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland zich in een referendum uitgesproken voor de terugtrekking van hun land uit de Europese Unie. Op 29 maart 2017 heeft het Verenigd Koninkrijk de Europese Raad in kennis gesteld van zijn voornemen om zich terug te trekken uit de Unie. In deze omstandigheden heeft verzoeker op 27 juni 2017 de Belgische nationaliteit aangevraagd en die op 3 november van dat jaar verkregen. Na daarover te zijn geïnformeerd, heeft het PMO verzoeker op 23 februari 2018 in kennis gesteld van zijn besluit om zijn ontheemdingstoelage en dientengevolge ook zijn reiskostenvergoeding in te trekken omdat hij de nationaliteit had verkregen van het land van zijn standplaats (in het onderhavige geval België). In het wijzigingsbesluit van 19 maart 2018 (hierna: „bestreden besluit”) werd bepaald dat het besluit van 23 februari 2018 per 1 december 2017 in werking zou treden.
Nadat verzoeker tevergeefs een klacht had ingediend tegen het bestreden besluit, heeft hij bij het Gerecht een beroep ingesteld dat ertoe strekte het bestreden besluit nietig te verklaren en de betrokken toelagen vanaf 1 december 2017 weer toe te kennen. Tot staving van zijn vordering tot nietigverklaring heeft verzoeker vier middelen aangevoerd, waarmee hij de mogelijkheid betwistte om zijn recht op de ontheemdingstoelage opnieuw te onderzoeken, zowel in beginsel als gelet op de specifieke omstandigheden van het onderhavige geval, en tevens aanvoerde dat het beginsel van gelijke behandeling en non-discriminatie was geschonden als gevolg van met name de bij het nieuwe onderzoek toegepaste toekenningsvoorwaarden en de uitlegging daarvan.
In de eerste plaats heeft het Gerecht geoordeeld dat het PMO artikel 4, lid 1, onder a), van bijlage VII bij het Statuut niet heeft geschonden door vast te stellen dat het recht op de ontheemdingstoelage opnieuw moet worden onderzocht wanneer een ambtenaar tijdens zijn loopbaan de nationaliteit van het land van de standplaats verkrijgt. De mogelijkheid om een dergelijk nieuw onderzoek te verrichten, is weliswaar niet uitdrukkelijk in deze bepaling opgenomen, maar het Gerecht benadrukt dat de administratie deze ontheemdingstoelage niet maandelijks kan blijven uitkeren wanneer zich een gebeurtenis voordoet waardoor de situatie van de begunstigde ten opzichte van de toekenningsvoorwaarden ervan aanzienlijk wordt gewijzigd. De administratie moet in dat geval, bij gebreke van een bepaling die hieraan in de weg staat, deze situatie opnieuw onderzoeken.
In dit verband merkt het Gerecht op dat de uitlegging van artikel 4, lid 1, onder a), van bijlage VII bij het Statuut deze analyse bevestigt, aangezien deze niets aan het licht brengt dat zich ertegen verzet dat het recht op de ontheemdingstoelage opnieuw wordt onderzocht nadat een ambtenaar tijdens zijn loopbaan de nationaliteit van het land van de standplaats heeft verkregen. Ten eerste is de voorwaarde dat de betrokken ambtenaar niet de nationaliteit van het land van de standplaats bezit in de tegenwoordige tijd geformuleerd. Deze formulering sluit dus niet uit dat de ambtenaar tijdens zijn hele loopbaan aan deze voorwaarde moet blijven voldoen om de ontheemdingstoelage te behouden. Wat ten tweede de keuzes betreft die de wetgever heeft gemaakt bij de vaststelling van de voorwaarden voor toekenning van de ontheemdingstoelage, merkt het Gerecht in het licht van de voorbereidende werkzaamheden (
1
) tot vaststelling van het oude Statuut (
2
) op dat de nationaliteitsvoorwaarde is gehanteerd omdat deze nauwkeurig is en eenvoudig kan worden toegepast, ook al was men zich ervan bewust dat deze voorwaarde beperkingen kent, met name in geval van een dubbele nationaliteit. Gelet op het beginsel dat Unierechtelijke bepalingen die recht geven op financiële vergoedingen strikt moeten worden uitgelegd, zou volgens het Gerecht een andere formulering van de betrokken bepaling vereist zijn om geheel uit te sluiten dat nieuw onderzoek kan worden gedaan indien tijdens de loopbaan de nationaliteit van het land van de standplaats wordt verkregen. Ten derde is het Gerecht van oordeel dat een dergelijk nieuw onderzoek eveneens in overeenstemming is met het doel van de ontheemdingstoelage om de bijzondere lasten en nadelen te compenseren die gedurende de gehele loopbaan verbonden zijn aan het feit dat de ambtenaar ver verwijderd is van zijn plaats van herkomst doordat hij in zijn standplaats een functie bij de Unie uitoefent. Aangezien de Uniewetgever bij de omschrijving van de toekenningsvoorwaarden voor de ontheemdingstoelage rekening moest houden met dit doel, merkt het Gerecht op dat, gelet op de formulering die in dat verband in artikel 4, lid 1, onder a), van bijlage VII bij het Statuut is gekozen, het feit dat een ambtenaar is geïntegreerd doordat hij tijdens zijn loopbaan zijn gewone verblijfplaats in het land van de standplaats heeft gevestigd en daar werkt, niet aan de betaling van deze toelage in de weg kan staan. Dit kan daarentegen niet gelden in het geval dat de nationaliteit van het land van tewerkstelling tijdens de loopbaan wordt verkregen, gelet op de bijzondere vorm van integratie die een dergelijke naturalisatie inhoudt.
Ten slotte verwerpt het Gerecht het betoog waarmee verzoeker het PMO verwijt dat het niet heeft afgezien van een nieuw onderzoek van zijn situatie, gelet op de redenen voor zijn naturalisatieverzoek. Verzoeker voert aan dat hij noodgedwongen handelde zodat er sprake was van overmacht. In dit verband heeft het Gerecht uiteengezet dat verzoeker de naturalisatieprocedure heeft gevolgd om het ambtshalve ontslag af te wenden dat de eventuele terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie voor hem zou meebrengen, en geoordeeld dat het bestreden nieuwe onderzoek niet kan worden geacht voor verzoeker een buitensporige last te hebben meegebracht die voldoet aan de vereisten om van overmacht te kunnen spreken en die aldus het PMO kan ontlasten van zijn verplichting om een nieuw onderzoek te verrichten. Dit geldt des te meer daar verzoeker thans, door de verwerving van de Belgische nationaliteit, ten volle verzekerd is van het behoud van zijn baan. In dit verband herinnert het Gerecht er ten slotte aan dat niemand aanspraak kan maken op neutralisatie van de gevolgen van de terugtrekking van een lidstaat uit de Unie.
In de tweede plaats is het Gerecht van oordeel dat het PMO het beginsel van gelijkheid en non-discriminatie niet heeft geschonden door in het kader van het nieuwe onderzoek de toekenningsvoorwaarden die gelden voor ambtenaren die de nationaliteit van het land van de standplaats hebben, toe te passen op verzoeker, en ook niet door de manier waarop het die voorwaarden heeft uitgelegd.
Het Gerecht benadrukt om te beginnen dat het onderscheid dat voortvloeit uit het feit dat de wetgever in het kader van de uitoefening van de ruime beoordelingsbevoegdheid waarover hij bij de vaststelling van de arbeidsvoorwaarden van ambtenaren beschikt, ervoor heeft gekozen om de nationaliteit als eerste criterium te hanteren, niet kennelijk ongeschikt of willekeurig is, gelet op het doel van de ontheemdingstoelage. Bovendien moet het beginsel van gelijke behandeling en non-discriminatie, gelet op de periodieke uitbetaling van deze toelage, die overigens niet beperkt is in de tijd, niet alleen op het moment van de indiensttreding in acht worden genomen, maar ook telkens wanneer opnieuw wordt onderzocht of de betrokkene recht heeft op die toelage.
Ambtenaren die onderdaan zijn van het land van de standplaats moeten voldoen aan strikte voorwaarden om in aanmerking te komen voor de ontheemdingstoelage. Zij mogen namelijk gedurende een referentieperiode van tien jaar voorafgaand aan hun indiensttreding nooit op het Europese grondgebied van dat land hebben gewoond of gewerkt. Volgens het Gerecht is er geen enkele rechtvaardiging om verzoeker vanaf zijn naturalisatie daarvan vrij te stellen. Vanaf dat moment moet hij dus op dezelfde wijze worden behandeld als iedere andere Belgische onderdaan of voormalige Belgische onderdaan die ingevolge artikel 4, lid 1, onder b), van bijlage VII bij het Statuut het recht op de toelage kan verliezen indien hij gedurende de referentieperiode van tien jaar in België verblijft, zelfs al is het maar voor korte duur. Omgekeerd stelt het Gerecht vast dat de situatie van een ambtenaar die gedurende zijn loopbaan de nationaliteit van het land van de standplaats heeft verkregen, niet meer vergelijkbaar is met de situatie van ambtenaren die niet het voornemen hebben geuit om hun banden met dit land te formaliseren door de nationaliteit ervan aan te nemen.
Het Gerecht verwerpt hoe dan ook het argument dat ambtenaren die onderdaan zijn van het Verenigd Koninkrijk worden gediscrimineerd. In dat verband heeft het vastgesteld dat de betwiste uitlegging in de praktijk wordt toegepast ongeacht de nationaliteit van de ambtenaar die aanvankelijk in aanmerking is genomen, en ook niets van doen heeft met de ontwikkeling van de betrekkingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. Ten slotte merkt het Gerecht met betrekking tot het middel dat het beginsel van gelijke behandeling en non-discriminatie is geschonden door de onjuiste uitlegging van artikel 4, lid 1, onder b), van bijlage VII bij het Statuut, op dat de in dit verband voorgestane uitlegging onverenigbaar is met de bewoordingen zelf van deze bepaling en met de strekking ervan, zodat zij moet worden afgewezen.
Op grond van deze overwegingen heeft het Gerecht ook de overige vorderingen afgewezen en aldus het beroep in zijn geheel verworpen.
(
1
)	Informatienota van de Raad van 11 december 1959.
(
2
)	Verordening nr. 31/EEG, 11/EGA van de Raad van 18 december 1961 tot vaststelling van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Economische Gemeenschap en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (PB 1962, 45, blz. 1387).