Υπόθεση C‑588/20
Landkreis Northeim
κατά
Daimler AG
(αίτηση του Landgericht Hannover για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 1ης Αυγούστου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Αγωγή αποκαταστάσεως ζημίας που προκλήθηκε από παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση – Διαδικασία διευθετήσεως διαφορών – Προϊόντα τα οποία αφορά η παράβαση – Ειδικά φορτηγά – Απορριμματοφόρα»
1.        Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Προσδιορισμός των παραβάσεων για τις οποίες επιβάλλεται κύρωση – Προσδιορισμός των προϊόντων τα οποία αφορά η παράβαση – Προσδιορισμός βάσει του διατακτικού και των αιτιολογικών σκέψεων της αποφάσεως της Επιτροπής – Απόφαση εκδοθείσα μετά το πέρας διαδικασίας διευθετήσεως διαφορών – Δεν επηρεάζεται το αντικείμενο της αντίθετης στον ανταγωνισμό συμπεριφοράς
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· ανακοίνωση 2008/C 167/01 της Επιτροπής, σημείο 2)
(βλ. σκέψεις 38-53)
2.        Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Αίτηση παροχής πληροφοριών – Αίτηση που δεν έχει ως σκοπό τον ορισμό ή τον προσδιορισμό των προϊόντων τα οποία αφορούν οι αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 18 § 1)
(βλ. σκέψεις 54-56)
3.        Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Απόφαση περί επιβολής προστίμου – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Δυνατότητα της Επιτροπής να αποκλίνει από τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων
(Άρθρα 101 και 296 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 §§ 2 και 3· ανακοίνωση 2006/C 210/02 της Επιτροπής, σημεία 6, 13 και 37)
(βλ. σκέψεις 58-66)
Σύνοψη
Το 2016, μετά το πέρας διαδικασίας διευθετήσεως διαφορών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε (1) ότι, καθόσον είχαν έλθει σε συμφωνία, αφενός, ως προς τις τιμές των φορτηγών στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) από το 1997 έως το 2011 και, αφετέρου, ως προς το χρονοδιάγραμμα και τη μετακύλιση των δαπανών για την εισαγωγή των τεχνολογιών εκπομπών που επιβάλλουν τα πρότυπα Euro 3 έως Euro 6, οι εταιρίες Daimler, MAN SE και Iveco Magirus AG (στο εξής: οι οικείες επιχειρήσεις) συμμετείχαν σε σύμπραξη αντίθετη προς το δίκαιο της Ένωσης (2).
Στο πλαίσιο της διαδικασίας διευθετήσεως διαφορών που κατέληξε στην έκδοση της ανωτέρω αποφάσεως, η Επιτροπή απηύθυνε στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις αίτηση παροχής πληροφοριών προκειμένου να λάβει πληροφορίες σχετικά με τον κύκλο εργασιών που είχαν πραγματοποιήσει με τα προϊόντα που σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με τη σύμπραξη, προκειμένου να καθορίσει το πρόστιμο που επρόκειτο να τους επιβληθεί. Επί τη ευκαιρία, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, για τους σκοπούς των ερωτήσεων που τέθηκαν με την αίτηση αυτή, ο όρος «φορτηγά» δεν κάλυπτε ούτε τα ειδικά φορτηγά ούτε τα μεταχειρισμένα φορτηγά.
Η περιφέρεια Northeim, η οποία είχε αγοράσει κατά τα έτη 2006 και 2007 δύο απορριμματοφόρα από την Daimler, άσκησε ενώπιον του Landgericht Hannover (περιφερειακού δικαστηρίου Αννόβερου, Γερμανία) αγωγή με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη λόγω της διαπιστωθείσας από την Επιτροπή συμπράξεως. Προς αντίκρουση της αγωγής, η Daimler υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι, σύμφωνα με την αίτηση της Επιτροπής περί παροχής πληροφοριών, τα απορριμματοφόρα, ως ειδικά φορτηγά, δεν θίγονται από την απόφαση του εν λόγω θεσμικού οργάνου με την οποία διαπιστώθηκε η σύμπραξη.
Σε αυτό το πλαίσιο, το περιφερειακό δικαστήριο Αννόβερου υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα ζητώντας να διευκρινιστεί κατά πόσον τα ειδικά φορτηγά, ιδίως τα απορριμματοφόρα, περιλαμβάνονται στα προϊόντα τα οποία αφορά η διαπιστωθείσα από την Επιτροπή σύμπραξη. Απαντώντας καταφατικά, το Δικαστήριο εξετάζει το ζήτημα του προσδιορισμού των προϊόντων τα οποία αφορά σύμπραξη η οποία διαπιστώθηκε με απόφαση της Επιτροπής εκδοθείσα μετά το πέρας διαδικασίας διευθετήσεως διαφορών.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Καταρχάς, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι τα προϊόντα τα οποία αφορά η διαπιστούμενη με απόφαση της Επιτροπής παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ καθορίζονται σε συνάρτηση με τις συμφωνίες και τις δραστηριότητες της συμπράξεως. Συγκεκριμένα, τα μέλη της συμπράξεως είναι εκείνα που επικεντρώνουν εκουσίως τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειές τους στα προϊόντα τα οποία αφορά η διαπιστούμενη σύμπραξη. Επομένως, για να κριθεί αν τα ειδικά φορτηγά, ιδίως τα απορριμματοφόρα, περιλαμβάνονται στα προϊόντα τα οποία αφορά η διαπιστωθείσα με την οικεία απόφαση σύμπραξη, πρέπει να γίνει αναγωγή, κατά προτεραιότητα, στο διατακτικό και στην αιτιολογία της αποφάσεως αυτής.
Συναφώς, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, όπως προκύπτει από το γράμμα της αποφάσεως της Επιτροπής, η απόφαση αυτή αφορά την πώληση όλων των μεσαίων και των βαρέων φορτηγών, είτε πρόκειται για άκαμπτα φορτηγά είτε για ρυμουλκά φορτηγά, αποκλειομένων των στρατιωτικών φορτηγών, δεδομένου ότι το αποκλειστικό κριτήριο που καθορίζεται στην επίμαχη απόφαση για να κριθεί εάν ένα φορτηγό καλύπτεται από την επίμαχη απόφαση είναι το βάρος του.
Επιπλέον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από κανένα στοιχείο της επίμαχης αποφάσεως δεν μπορεί να συναχθεί ότι τα ειδικά φορτηγά αποκλείονται από τα προϊόντα τα οποία αφορά η σύμπραξη. Αντιθέτως, από την απόφαση αυτή προκύπτει ότι η σύμπραξη αφορούσε το σύνολο του ειδικού και βασικού εξοπλισμού και το σύνολο των μοντέλων, καθώς και όλες τις εργοστασιακές επιλογές που προσέφεραν οι διάφοροι κατασκευαστές οι οποίοι μετείχαν στην επίμαχη σύμπραξη. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα ειδικά φορτηγά, συμπεριλαμβανομένων των απορριμματοφόρων, αποτελούν μέρος των προϊόντων τα οποία αφορά η διαπιστωθείσα με την επίμαχη απόφαση σύμπραξη.
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από την αίτηση παροχής πληροφοριών που απευθύνθηκε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας διευθετήσεως διαφορών.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει, πρώτον, ότι, μολονότι στο πλαίσιο διαδικασίας διευθετήσεως διαφορών η Επιτροπή μπορεί να ανταμείψει τη συνεργασία των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, δεν διαπραγματεύεται ούτε το ζήτημα της υπάρξεως παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης ούτε την κύρωση που πρέπει να επιβληθεί. Επομένως, το γεγονός ότι η επίμαχη απόφαση εκδόθηκε στο πλαίσιο τέτοιας διαδικασίας δεν ασκεί επιρροή στον καθορισμό του περιεχομένου της αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφοράς.
Δεύτερον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η αίτηση παροχής πληροφοριών έχει ως αποκλειστικό σκοπό να παράσχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να συλλέξει τις πληροφορίες και τα έγγραφα που είναι αναγκαία για να εξακριβώσει το υποστατό και την έκταση ορισμένης πραγματικής και νομικής καταστάσεως και όχι να ορίσει ή να προσδιορίσει τα προϊόντα που αφορούν οι αντίθετες στον ανταγωνισμό συμπεριφορές. Εν προκειμένω, η απευθυνθείσα στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις αίτηση παροχής πληροφοριών αποσκοπούσε αποκλειστικά στον καθορισμό των κρίσιμων για τον υπολογισμό του προστίμου πωλήσεων.
Τρίτον και τελευταίο, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, μολονότι η Επιτροπή διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως όσον αφορά τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων σε περίπτωση παραβάσεως των κανόνων της Ένωσης στον τομέα του ανταγωνισμού, αυτή η εξουσία εκτιμήσεως οριοθετείται, μεταξύ άλλων, από τους κανόνες συμπεριφοράς με τους οποίους το εν λόγω θεσμικό όργανο αυτοδεσμεύθηκε.
Πλην όμως, σύμφωνα με το σημείο 37 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων (3), η Επιτροπή μπορεί να αποκλίνει από τη γενική μέθοδο που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον καθορισμό των προστίμων, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες μιας συγκεκριμένης υποθέσεως ή να επιτευχθεί επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται, κρίνοντας κατά περίπτωση, να λάβει υπόψη τη μέγιστη αξία όλων των πωλήσεων τις οποίες αφορά η σύμπραξη προκειμένου να διασφαλίσει τον αποτελεσματικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα του προστίμου. Πάντως, όταν η Επιτροπή αποφασίζει να στηριχθεί στο σημείο 37 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων και να παρεκκλίνει από τη γενική μεθοδολογία που αυτές προβλέπουν, οφείλει να τηρεί την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει από το άρθρο 296 ΣΛΕΕ. Πράγματι, η Επιτροπή δεν μπορεί να παρεκκλίνει από τις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές σε μια συγκεκριμένη περίπτωση χωρίς να εκθέσει λόγους που να συνάδουν με το δίκαιο της Ένωσης.
Εν προκειμένω, από την επίμαχη απόφαση προκύπτει ότι η Επιτροπή εφάρμοσε το σημείο 37 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή εκτίμησε ότι, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους της αξίας των πωλήσεων των οικείων επιχειρήσεων, οι σκοποί της αποτροπής και της αναλογικότητας του προστίμου μπορούσαν να επιτευχθούν χωρίς να γίνει χρήση του στοιχείου της συνολικής αξίας των πωλήσεων φορτηγών των οικείων επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή αποφάσισε να λάβει υπόψη της μέρος μόνον της συνολικής αξίας των πωλήσεων για τον υπολογισμό του προστίμου.
Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι τα ειδικά φορτηγά εξαιρέθηκαν από την έννοια των «φορτηγών» που περιλαμβάνεται στην αίτηση παροχής πληροφοριών και το γεγονός ότι η Επιτροπή αποφάσισε να λάβει υπόψη της μέρος μόνον της συνολικής αξίας των πωλήσεων για τον υπολογισμό του προστίμου δεν δύναται να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι τα ειδικά φορτηγά δεν περιλαμβάνονταν στα προϊόντα τα οποία αφορούσε η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης σύμπραξη.
1      Απόφαση C(2016) 4673 τελικό της Επιτροπής, της 19ης Ιουλίου 2016, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (Υπόθεση AT.39824 – Φορτηγά) (στο εξής: επίμαχη απόφαση).
2      Άρθρο 101 ΣΛΕΕ και άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ.
3      Κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, σημείο α), του κανονισμού 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2).