Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
30 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Futbol professjonali – Ftehim ta’ nuqqas ta’ teħid ta’ plejers, konkluż minn assoċjazzjoni sportiva nazzjonali u grupp ta’ klabbs wara s-sospensjoni tal-istaġun sportiv 2019/2020 minħabba l-pandemija tal-COVID‑19 – Artikolu 101(1) TFUE – Restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan jew minħabba r-riżultat – Suq tax-xogħol – Reklutaġġ tal-plejers mill-klabbs – Xoljiment unilaterali tal-kuntratt ta’ xogħol mill-plejers – Skadenza tal-kuntratt ta’ xogħol – Kontenut tal-ftehim – Kuntest ekonomiku u ġuridiku ta’ dan il-ftehim – Għanijiet oġġettivi li l-imsemmi ftehim huwa intiż li jilħaq fir-rigward tal-kompetizzjoni – Ġustifikazzjoni – Kundizzjonijiet – Tfittxija ta’ għanijiet leġittimi ta’ interess ġenerali – Neċessità – Proporzjonalità”
Fil-Kawża C‑133/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (il-Qorti tal-Kompetizzjoni, tar-Regolazzjoni u tal-Kontroll, il-Portugall), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Diċembru 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑16 ta’ Frar 2024, fil-proċedura
Liga Portuguesa de Futebol Profissional (LPFP),
CD Tondela – Futebol, SAD,
Clube Desportivo Feirense – Futebol, SAD,
Académico de Viseu Futebol Clube –
Futebol, SAD,
Os Belenenses – Sociedade Desportiva de Futebol, SAD,
Boavista Futebol Clube, Futebol SAD,
Sporting Clube de Braga –
Futebol, SAD,
Sporting Clube da Covilhã – Futebol, SDUQ, Lda,
Estoril Praia – Futebol, SAD,
Gil Vicente Futebol Clube – Futebol, SDUQ, Lda,
Leixões Sport Clube –
Futebol, SAD,
Clube Desportivo de Mafra – Futebol, SDUQ, Lda,
União Desportiva Oliveirense – Futebol, SAD,
Futebol Clube de Paços de Ferreira, SDUQ, Lda.,
Futebol Clube de Penafiel, SAD,
Portimonense Futebol, SAD,
Rio Ave Futebol Clube – Futebol SDUQ, Lda.,
Santa Clara Açores – Futebol, SAD,
Varzim Sport Club – Futebol, SDUQ, Lda,
União Desportiva Vilafranquense –
Futebol, SAD,
Futebol Clube de Famalicão – Futebol, SAD,
Associação Académica de Coimbra – Organismo Autónomo de Futebol, SDUQ, Lda.,
Moreirense Futebol Clube – Futebol, SAD,
Marítimo da Madeira, Futebol, SAD,
Vitória Sport Clube – Futebol, SAD,
Futebol Clube do Porto, Futebol, SAD,
Sporting Clube de Portugal – Futebol, SAD,
Sport Lisboa e Benfica, Futebol, SAD,
vs
Autoridade da Concorrência,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn M. L. Arastey Sahún, Presidenta tal-Awla, J. Passer (Relatur), E. Regan, D. Gratsias u B. Smulders, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: N. Emiliou,
Reġistratur: L. Carrasco Marco, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑13 ta’ Frar 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal-Liga Portuguesa de Futebol Profissional (LPFP), CD Tondela – Futebol, SAD, Clube Desportivo Feirense – Futebol, SAD, Académico de Viseu Futebol Clube, Futebol SAD, Os Belenenses – Sociedade Desportiva de Futebol, SAD, Boavista Futebol Clube, Futebol SAD, Sporting Clube de Braga, Futebol, SAD, Sporting Clube da Covilhã – Futebol, SDUQ, Lda., Estoril Praia – Futebol, SAD, Gil Vicente Futebol Clube – Futebol, SDUQ, Lda., Leixões Sport Clube, Futebol, SAD, Clube Desportivo de Mafra – Futebol, SDUQ, Lda., União Desportiva Oliveirense – Futebol, SAD, Futebol Clube de Paços de Ferreira, SDUQ, Lda., Futebol Clube de Penafiel, SAD, Portimonense Futebol, SAD, Rio Ave Futebol Clube – Futebol SDUQ, Lda., Santa Clara Açores – Futebol, SAD, Varzim Sport Club – Futebol, SDUQ, Lda., União Desportiva Vilafranquense, Futebol SAD, Futebol Clube de Famalicão – Futebol SAD, Associação Académica de Coimbra – Organismo Autónomo de Futebol, SDUQ, Lda., minn A. Cantanhede Gonçalves, M. J. Faria u L. M. Soares Romão, advogados,
–        għal Moreirense Futebol Clube – Futebol, SAD, minn G. Ribeiro Dias, advogado,
–        għal Marítimo da Madeira, Futebol, SAD, minn J. A. Martins u J. Pinto de Almeida, advogados,
–        għal Vitória Sport Clube – Futebol, SAD, minn G. Gama Lobo u J. Pinto de Almeida, advogados,
–        għal Futebol Clube do Porto, Futebol, SAD, minn A. Domingues, advogado,
–         għal Sporting Clube de Portugal – Futebol, SAD, minn G. Banha Coelho, C. Homem Ferreira Morais, L. D. Silva Morais u L. Tomé Feteira, advogados,
–        għal Sport Lisboa e Benfica, Futebol, SAD, minn R. Bordalo Junqueiro, R. Pacheco Bettencourt u M. Stock da Cunha, advogados,
–        għall-Autoridade da Concorrência, minn D. Cardoso, A. Cruz Nogueira u A. C. Salgueiro, advogadas,
–        għall-Gvern Portugiż, minn C. Alves u P. Barros da Costa, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Elleniku, minn K. Boskovits, bħala aġent,
–        għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna u D. Lutostańska, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn S. Baches Opi, P. Caro de Sousa u F. van Schaik, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑15 ta’ Mejju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE.
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, il-Liga Portuguesa de Futebol Profissional (LPFP) (il-Lig Portugiż tal-Futbol Professjonali (LPFP)) u grupp ta’ klabbs tal-futbol professjonali stabbiliti fil-Portugall u, min-naħa l-oħra, l-Autoridade da Concorrência (l-Awtorità tal-Kompetizzjoni, il-Portugall), dwar il-legalità ta’ deċiżjoni li permezz tagħha din ikkonstatat, essenzjalment, li l-LPFP u dawn il-klabbs tal-futbol professjonali, li jipparteċipaw fil-kampjonati Portugiżi tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni nazzjonali, kienu kisru l-Artikolu 101 TFUE u d-dritt intern tal-kompetizzjoni minħabba ftehimiet no-poach ta’ plejers konkluż fil-kuntest imqajjem mill-pandemija tal-COVID‑19 u mis-sospensjoni sine die tal-istaġun sportiv 2019/2020.
Il-kuntest ġuridiku
3        L-Artikolu 101 TFUE jistipula:
“1.      Is-segwenti għandhom ikunu inkompatibbli mas-suq intern u għandhom ikunu projbiti: l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq intern, partikolarment dawk li jinvolvu:
a)      l-iffissar dirett jew indirett tal-prezzijiet ta’ l-akkwist jew tal-bejgħ, jew ta’ kondizzjonijiet oħra tan-negozju,
b)      il-limitazzjoni jew kontroll tal-produzzjoni, tas-swieq, ta’ l-iżvilupp tekniku jew ta’ l-investiment,
ċ)      it-taqsim tas-swieq jew it-taqsim ta’ fonti ta’ provvista,
d)      l-applikazzjoni ta’ kondizzjonijiet differenti għal transazzjonijiet ekwivalenti ma partijiet oħra, li b’ hekk jiġu mqiegħda fi żvantaġġ kompetittiv,
e)      is-suġġettar tal-konklużjoni ta’ kuntratt għall-aċċettazzjoni, mill-parti l-oħra, ta’ obbligi addizzjonali li, jew min-natura tagħhom jew skond l-użu kummerċjali, ma jkollhom l-ebda konnessjoni mas-suġġett ta’ dawk il-kuntratti.
2.      L-akkordji jew deċiżjonijiet projbiti bid-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu jkunu awtomatikament nulli.
3.      Madankollu, id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 jistgħu jiġu dikjarati inapplikabbli fil-każ ta’ xi wieħed milli ġejjin, jiġifieri:
–        akkordji jew kategoriji ta’ akkordji bejn impriżi,
–        deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi jew kategoriji ta’ deċiżjonijiet assoċjazzjonijiet ta’ impriżi,
–        prattiċi miftiehma jew kategoriji ta’ prattiċi miftiehma
li jikkontribwixxu sabiex itejbu l-produzzjoni jew id-distribuzzjoni ta’ prodotti, jew sabiex jippromwovu progress tekniku jew ekonomiku waqt li fl-istess ħin, jassiguraw li l-konsumaturi jkollhom sehem ġust mill-benefiċċji li joħorġu minnhom, izda li ma:
a)      jimponux fuq l-impriżi interessati restrizzjonijiet li ma jkunux indispensabbli għall-kisba ta’ l-għanijiet ta’ hawn fuq,
b)      jagħtux lil dawn l-impriżi l-possibiltà li jeliminaw il-kompetizzjoni f’parti sostanzjali tal-prodotti in kwistjoni”.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
4        Il-LPFP hija assoċjazzjoni rregolata mid-dritt privat Portugiż li għandha l-għan, skont l-istatuti tagħha, li tirregola u torganizza l-attivitajiet marbuta mal-futbol professjonali fil-Portugall. B’mod partikolari, bis-saħħa ta’ delega ta’ setgħat mogħtija lilha mill-Federação Portuguesa de Futebol (il-Federazzjoni Portugiża tal-Futbol), il-LPFP tirregola u torganizza kompetizzjonijiet tal-futbol professjonali. Fost dawn il-kompetizzjonijiet hemm il-Primeira Liga (il-kampjonat nazzjonali tal-ewwel diviżjoni) u s-Segunda Liga (il-kampjonat nazzjonali tat-tieni diviżjoni).
5        Matul l-istaġun 2019/2020, li inizjalment kien ikopri l-perijodu bejn l‑1 ta’ Lulju 2019 u t‑30 ta’ Ġunju 2020, il-kampjonat nazzjonali tal-ewwel diviżjoni kellu jinkludi 18‑il klabb tal-futbol professjonali stabbiliti fil-Portugall. Min-naħa tiegħu, il-kampjonat nazzjonali tat-tieni diviżjoni kellu jinkludi 13‑il klabb ieħor, stabbiliti wkoll fil-Portugall.
6        Fil‑11 ta’ Marzu 2020, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) ddikjarat li l-epidemija tal-COVID‑19 kienet tikkostitwixxi pandemija.
7        Fit‑12 ta’ Marzu 2020, l-awtoritajiet Portugiżi ħabbru l-adozzjoni ta’ numru ta’ miżuri intiżi li jillimitaw ir-riskju ta’ tixrid tal-pandemija tal-COVID‑19, li fosthom kien hemm il-konfinament tal-popolazzjoni u l-għeluq tal-istabbilimenti intiżi li jospitaw il-pubbliku. Fl-istess jum, il-LPFP ordnat is-sospensjoni sine die tal-istaġun sportiv 2019/2020 u tal-kompetizzjonijiet kollha organizzati fil-kuntest tiegħu, inklużi, fost l-oħrajn, il-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni. F’din id-data, kien għad baqa’ għaxart ijiem ta’ logħob f’kull wieħed minn dawn iż-żewġ kampjonati.
8        Fit‑18 ta’ Marzu 2020, l-awtoritajiet Portugiżi ddikjaraw l-istat ta’ emerġenza, minħabba l-aggravazzjoni rapida tas-sitwazzjoni sanitarja. Din id-dikjarazzjoni wasslet għas-sospensjoni parzjali ta’ numru ta’ drittijiet, fosthom dak ta’ vjaġġar fil-pajjiż, id-dritt ta’ vjaġġar barra mill-pajjiż u d-drittijiet tal-ħaddiema. Fl-istess ħin, ġew adottati diversi gruppi ta’ miżuri straordinarji, b’mod partikolari sabiex jgħinu lill-persuni li jimpjegaw u lill-ħaddiema affettwati mill-konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u finanzjarji ta’ din il-pandemija.
9        Mill‑21 ta’ Marzu 2020, il-LPFP u s-Sindicato de Jogadores Profissionais de Futebol (is-Sindikat ta’ Plejers Professjonali tal-Futbol, il-Portugall) (iktar ’il quddiem is-“SJPF”) bdew negozjati biex jidentifikaw flimkien soluzzjonijiet possibbli għad-diffikultajiet ta’ natura sportiva, soċjali, ekonomika u finanzjarja li għalihom il-pandemija kienet tesponi s-settur tal-futbol professjonali Portugiż. Dawn in-negozjati kienu jirrigwardaw, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet ta’ finalizzazzjoni tal-istaġun sportiv 2019/2020.
10      Fis‑7 ta’ April 2020, il‑LPFP u s‑SJPF ħarġu stqarrija għall-istampa kull wieħed dwar l-istatus tan-negozjati tagħhom. Fl-istqarrija għall-istampa tiegħu, il-LPFP indika, qabelxejn, li kien irċieva l-ftehim tas-SJPF dwar pakkett ta’ miżuri legali maħsuba biex jiġu inkorporati fil-ftehim kollettiv tax-xogħol applikabbli għall-plejers tal-futbol professjonali, li fosthom kien hemm l-estensjoni, sat-tmiem tal-istaġun sportiv 2019/2020, mifhum bħala d-data meta tinżamm, b’mod definittiv, l-aħħar partita uffiċjali tal-kompetizzjonijiet organizzati matul dan l-istaġun, tal-kuntratti ta’ xogħol tal-plejers kif ukoll tal-kuntratt ta’ self jew ta’ trasferiment ta’ plejers fis-seħħ fid-data tal-imsemmija stqarrija għall-istampa. Il-LPFP ippreċiżat, sussegwentement, li ebda ftehim ma seta’, mill-banda l-oħra, jiġi konkluż mas-SJPF dwar il-kwistjonijiet finanzjarji li kienu qegħdin jiġu diskussi, fosthom il-possibbiltà, għall-klabbs u għall-plejers jew, fin-nuqqas ta’ dan, għall-imsieħba soċjali, li jiftiehmu dwar miżuri ta’ tnaqqis fil-pagi. Dan in-nuqqas ta’ qbil issemma wkoll mis-SJPF fl-istqarrija għall-istampa tiegħu tal-istess jum. Finalment, il-LPFP fakkar li, fl-assenza ta’ tali ftehim, il-klabbs baqgħu liberi, fost affarijiet oħra, li jirrikorru għall-qgħad temporanju ssimplifikat jew li jidħlu f’negozjati individwali mal-plejers tagħhom, qabel ma kkonkluda b’dan il-mod:
“Il-[LPFP] jibqa’ jittama li jkun jista’ jikkonstata bil-miktub il-miżuri intiżi sabiex jikkompletaw il-ftehim kollettiv ta’ xogħol diġà miftiehem mas-[SJPF], flimkien ma’ dan tal-aħħar [...]”
11      Fl-istess jum, il-LPFP u l-klabbs parteċipanti fil-kampjonat nazzjonali tal-ewwel diviżjoni, irrappreżentati fil-biċċa l-kbira mill-presidenti rispettivi tagħhom, ħadu sehem f’vidjokonferenza li matulha huma kkonkludew ftehim dwar l-impenn tal-plejers li jxolju unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom minħabba l-pandemija tal-COVID‑19. Wara din il-vidjokonferenza, il-LPFP ippubblikat stqarrija għall-istampa, intitolata “Presidenti tal-klabbs [tal-Ewwel Diviżjoni] jistabbilixxu regola għal terminazzjonijiet unilaterali”, ifformulata kif ġej:
“Il-presidenti tal-klabbs tal-[ewwel diviżjoni], li llum iltaqgħu permezz ta’ vidjokonferenza mal-President tal-[LPFP], analizzaw is-sitwazzjoni attwali u, wara li ddiskutewha, iddeċidew li jħabbru pubblikament li l-ebda klabb ma kien ser jimpjega plejer li jtemm il-kuntratt tax-xogħol tiegħu b’mod unilaterali, b’riferiment għal diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kwalunkwe deċiżjoni eċċezzjonali li tirriżulta minnha, u b’mod partikolari mill-estensjoni tal-istaġun sportiv.”
12      Fit‑8 ta’ April 2020, il-LPFP u parti mill-klabbs parteċipanti fil-kampjonat nazzjonali tat-tieni diviżjoni, irrappreżentati fil-biċċa l-kbira mill-presidenti rispettivi tagħhom, ħadu sehem f’vidjokonferenza, li fi tmiemha l-LPFP ippubblika stqarrija għall-istampa bit-titolu “Presidenti tal-klabbs [tat-tieni diviżjoni] jistabbilixxu regola għal terminazzjonijiet unilaterali”. Din l-istqarrija għall-istampa tinkludi l-ewwel paragrafu fformulat fl-istess termini tal-istqarrija għall-istampa msemmija fil-punt preċedenti, segwita minn żewġ paragrafi oħra redatti kif ġej:
“Din il-miżura ttieħdet u tħabbret ilbieraħ mill-presidenti tal-klabbs tal-[ewwel diviżjoni], li magħhom issa jingħaqdu l-persuni responsabbli tal-[klabbs tat-tieni diviżjoni]. Magħquda sabiex jegħlbu dan iż-żmien diffiċli u jitkellmu b’vuċi waħda, il-presidenti tal-klabbs tat-tieni diviżjoni, dejjem flimkien mal-[LPFP], ser ikunu jistgħu jegħlbu dan il-perjodu tant diffiċli għas-settur kollu.
Dawk responsabbli jqisu aktar minn qatt qabel li l-problemi u l-isfidi li jiffaċċjaw huma komuni u li r-reazzjoni għandha tkun komuni wkoll”.
13      Min-naħa tagħha, il-Fédération internationale de football association (FIFA) ippubblikat, fis‑7 ta’ April 2020, iċ-ċirkulari tagħha Nru 1714, li tirriproduċi dokument intitolat “COVID‑19: kwistjonijiet regolatorji dwar il-futbol” u stabbilit minn grupp ta’ ħidma li jinkludi, minbarra r-rappreżentanti tagħha stess, dawk tal-assoċjazzjonijiet nazzjonali tal-futbol li huma membri tagħha, dawk tal-konfederazzjonijiet, dawk tal-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Klabbs, dawk tal-Federazzjoni Internazzjonali tal-futbol professjonali (FIFPro) u dawk tal-Forum Dinji tal-kampjonati tal-futbol professjonali. F’dan id-dokument, il-FIFA pprevediet, b’mod partikolari, li l-assoċjazzjonijiet nazzjonali tal-futbol jistgħu jkunu awtorizzati jibdlu d-dati tal-istaġun sportiv rispettiv tagħhom kif ukoll dawk tal-perijodi għar-reġistrazzjoni tal-plejers. Il-FIFA pproponiet ukoll li l-klabbs u l-plejers jiġu mħeġġa jikkollaboraw sabiex jilħqu ftehim dwar tnaqqis tas-salarji jew, alternattivament, li l-ftehimiet konklużi bejn il-klabbs u l-plejers jiġu “sospiżi” matul il-perijodu ta’ sospensjoni tal-istaġun sportiv.
14      Fit‑23 ta’ April 2020, il-Gvern Portugiż ippubblika digriet leġiżlattiv li jistabbilixxi sett ta’ miżuri eċċezzjonali u temporanji fil-qasam tal-isport, inkluża l-awtorizzazzjoni mogħtija lill-assoċjazzjonijiet sportivi Portugiżi biex jemendaw ir-regolamenti tagħhom matul u għat-tul tal-istaġun 2019/2020, sabiex jittrattaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija.
15      Fit‑30 ta’ April 2020, dawn l-awtoritajiet adottaw riżoluzzjoni li tistabbilixxi strateġija għat-tneħħija tal-miżuri ta’ trażżin, li kienet tipprevedi b’mod partikolari l-possibbiltà li jerġa’ jibda l-istaġun 2019/2020 sabiex jitlesta l-kampjonat nazzjonali tal-ewwel diviżjoni.
16      Fl‑4 ta’ Mejju 2020, il-LPFP, is-SJPF u l-Associação Nacional de Treinadores de Futebol (l-Assoċjazzjoni Nazzjonali tal-Coaches tal-Futbol, il-Portugall) iffirmaw memorandum ta’ ftehim. L-espożizzjoni tal-motivi preċedenti għal dan il-memorandum ta’ qbil issemmi s-sitwazzjoni atipika u eċċezzjonali ta’ emerġenza sanitarja u ta’ tfixkil soċjali kkawżat mill-pandemija, qabel ma ssemmi l-possibbiltà ta’ tkomplija tal-kampjonat nazzjonali tal-ewwel diviżjoni prevista mir-riżoluzzjoni msemmija fil-punt preċedenti, u sussegwentement tagħmel riferiment għas-“[s]alvagwardja ta’ [dan il-kampjonat] billi jiġu rrispettati speċifikament il-prinċipji ta’ stabbiltà kompetittiva [...] u ta’ mertu sportiv”.
Fir-rigward tal-memorandum ta’ ftehim innifsu, dan jipprevedi, b’mod partikolari, li “[l]-istaġun sportiv 2019/2020 jintemm l-għada tal-aħħar partita uffiċjali ta’ dan l-istaġun” u li “[i]l-kuntratti ta’ xogħol sportivi [...] konklużi bejn klabbs [...] u plejers li se jiskadu matul l-istaġun attwali [...] jitqiesu li ġew estiżi awtomatikament sa tmiem l-istaġun”
17      Fis‑26 ta’ Mejju 2020, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni ordnat is-sospensjoni, għal perijodu ta’ 90 jum, tal-miżuri invokati fl-istqarrijiet għall-istampa ppubblikati mil-LPFP fis‑7 u fit‑8 ta’ April 2020, kif imsemmija fil-punti 10 sa 12 ta’ din is-sentenza. Fit‑2 ta’ Ġunju 2020, il-LPFP u l-klabbs ikkonċernati kkonformaw ruħhom ma’ din l-ordni.
18      Fit‑8 ta’ Ġunju 2020, il-ftehim kollettiv ta’ xogħol konkluż mil-LPFP u mis-SJPF ġie emendat mill-partijiet għalih bl-għan li jiddaħħal fih l-Artikolu 7a, intitolat “Effett tal-emendi tal-kalendarju tal-kompetizzjonijiet minħabba l-COVID‑19 fuq ir-relazzjoni ta’ xogħol sportiv”, redatt kif ġej:
“1.      Il-partijiet għall-ftehim kollettiv ta’ xogħol qegħdin jikkonkludu dan il-ftehim konformement mal-protokoll stabbilit mal-[LPFP] [...], li jipprevedi li l-istaġun sportiv 2019/2020 għandu jintemm fil-jum wara l-aħħar partita uffiċjali tal-kompetizzjonijiet ta’ dan l-istaġun.
2.      Sakemm il-partijiet ma jaqblux mod ieħor, il-kuntratti ta’ xogħol sportiv [...] konklużi bejn il-klabbs li jipparteċipaw fl-[ewwel diviżjoni] u l-plejers u li jiskadu matul l-istaġun sportiv attwali, kif iddefinit mir-Regolament, huma kkunsidrati li huma awtomatikament estiżi sat-tmiem tal-istaġun pendenti, kif iddefinit fil-punt preċedenti.
[...]
4.      L-estensjoni tal-kuntratt iddefinita fil-punt 1 timplika ż-żamma tad-drittijiet u tal-obbligi kollha tal-partijiet, inkluż l-obbligu tal-persuna li timpjega sportiva li tħallas ir-remunerazzjoni mensili tal-plejer stabbilita għall-istaġun sportiv pendenti, jew ammont proporzjonali għal din ir-remunerazzjoni, jekk l-istaġun sportiv jintemm qabel ma din tkun dovuta kollha kemm hi, [...]
[...]”
19      Fit‑18 ta’ Ġunju 2020, il-Federazzjoni Portugiża tal-Futbol stabbilixxiet id-data l-ġdida tat-tmiem tal-istaġun sportiv 2019/2020 għat‑2 ta’ Awwissu 2020.
20      Fit‑28 ta’ April 2022, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni adottat deċiżjoni li permezz tagħha hija qieset li l-miżuri msemmija fl-istqarrijiet għall-istampa ppubblikati mil-LPFP fis‑7 u fit‑8 ta’ April 2020, kif imsemmija fil-punti 10 sa 12 ta’ din is-sentenza, kellhom jiġu kklassifikati bħala ftehim li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni li l-klabbs tal-futbol professjonali li jipparteċipaw fih setgħu jwettqu, fl-assenza ta’ tali ftehim, fis-suq tar-reklutaġġ tal-plejers xierqa sabiex jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni.
21      It-Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (il-Qorti tal-Kompetizzjoni, tar-Regolazzjoni u tal-Kontroll, il-Portugall), li hija l-qorti tar-rinviju, ġiet adita b’rikors kontra dik id-deċiżjoni mil-LPFP u minn grupp ta’ klabbs tal-futbol professjonali li jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni.
22      Fid-deċiżjoni tar-rinviju, wara li ppreżentat il-kuntest ġuridiku applikabbli għar-reklutaġġ u għar-reġistrazzjoni tal-plejers xierqa sabiex jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni kif ukoll il-konsegwenzi tal-pandemija tal-COVID‑19 fuq is-sitwazzjoni sportiva, ekonomika u finanzjarja tal-klabbs tal-futbol professjonali Portugiż, u sussegwentement fuq is-sitwazzjoni professjonali tal-plejers, dik il-qorti tindika, essenzjalment, li hija għandha dubji dwar il-mod kif l-Awtorità tal-Kompetizzjoni interpretat u applikat l-Artikolu 101(1) TFUE fid-deċiżjoni tagħha tat‑28 ta’ April 2022.
23      F’dan ir-rigward, l-imsemmija qorti tqis, qabelxejn, li, b’mod ġenerali u astratt, aġir li permezz tiegħu impriżi jiftiehmu ma’ xulxin sabiex ma jagħmlux poaching jew ma jimpjegawx il-ħaddiema rispettivi tagħhom u, għaldaqstant, sabiex jillimitaw jew ineħħu l-prospetti ta’ mobbiltà professjonali ta’ dawn il-ħaddiema kif ukoll is-setgħa ta’ negozjar tagħhom lejn il-persuna li timpjegahom rispettiva, għandu jiġi kklassifikat, fid-dawl tal-Artikolu 101(1) TFUE, bħala ftehim li permezz tiegħu operaturi ekonomiċi li jaġixxu fil-kwalità ta’ “xerrejja” fis-“suq” tar-reklutaġġ jaqsmu r-“riżorsa” li tikkostitwixxi x-xogħol. Hija tqis, barra minn hekk, li tali ftehim jista’ jiġi assimilat, permezz tal-kontenut tiegħu, ma’ dawk imsemmija fl-Artikolu 101(1)(c) TFUE u li għalhekk jista’ jiġi kklassifikat, fid-dawl tal-livell ta’ dannu tiegħu, bħala ftehim li għandu bħala “għan” li jirrestrinġi l-kompetizzjoni li l-impriżi parteċipanti jistgħu jwettqu, fl-assenza ta’ dan il-ftehim, fis-suq tar-reklutaġġ, li jista’ jkollu rwol ċentrali f’ċerti setturi fejn il-kwalifiki tal-ħaddiema huma essenzjali, bħal dak tal-isport professjonali.
24      Sussegwentement, il-qorti tar-rinviju tispjega li, f’dan il-każ, hija tiddubita madankollu li interpretazzjoni korretta tal-Artikolu 101(1) TFUE tippermetti li jitqies li ftehim bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandu, fir-rigward tal-kompetizzjoni, grad ta’ dannu suffiċjenti sabiex ikun jista’ jiġi kklassifikat bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-“għan”.
25      B’mod partikolari, minn naħa, dik il-qorti tqis li l-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih ġie konkluż il-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, sa fejn jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni, huwa kkaratterizzat minn numru ta’ elementi speċifiċi għas-settur tal-futbol professjonali, li magħhom żdiedet is-sitwazzjoni kkawżata mill-pandemija tal-COVID-19 kif ukoll mill-konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u finanzjarji tagħha fuq dan is-settur, fuq il-klabbs tal-futbol professjonali u fuq il-plejers. F’dan ir-rigward, hija tosserva, essenzjalment, li l-pandemija tal-COVID‑19 u t-taqlib ikkawżat minnha wasslu lill-assoċjazzjoni sportiva kompetenti sabiex tordna s-sospensjoni tal-istaġun sportiv 2019/2020 u li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali jaqa’ fil-kuntest ta’ numru ta’ miżuri nnegozjati jew deċiżi wara din is-sospensjoni mid-diversi partijiet ikkonċernati, bħall-assoċjazzjonijiet sportivi, l-imsieħba soċjali, il-klabbs u l-awtoritajiet pubbliċi, sabiex jippermettu, sa fejn huwa possibbli, it-tkomplija ta’ dan l-istaġun sportiv kif ukoll, b’mod iktar wiesa’, l-istabbiliment mill-ġdid tas-settur.
26      Min-naħa l-oħra, l-imsemmija qorti hija tal-fehma li, f’dan il-kuntest, l-għanijiet oġġettivi li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa intiż li jilħaq fir-rigward tal-kompetizzjoni huma ta’ natura ambivalenti. Fil-fatt, dan il-ftehim ċertament irrestrinġa l-kompetizzjoni li l-klabbs parteċipanti setgħu jwettqu, fl-assenza tiegħu, fis-suq tar-reklutaġġ tal-plejers. Madankollu, billi jfittex, b’dan il-mod, li jippreżerva l-istabbiltà tal-persunal ta’ plejers matul il-perijodu ta’ sospensjoni sine die tal-istaġun sportiv 2019/2020, l-imsemmi ftehim kellu wkoll l-għan li jippermetti, fil-mument opportun, it-tkomplija tal-kompetizzjonijiet bejn dawn il-klabbs u, għaldaqstant, li jistabbilixxi mill-ġdid il-kompetizzjoni fl-istejdjums, f’kundizzjonijiet xierqa sabiex tiġi ppreżervata l-integrità tal-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni.
27      Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar jekk, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandux jew le, fir-rigward tal-kompetizzjoni, grad ta’ dannu suffiċjenti sabiex ikun jista’ jiġi kklassifikat bħala ftehim li għandu bħala “għan” li jirrestrinġi l-kompetizzjoni, tali ftehim jistax jiġi assimilat mal-aġir li l-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat, b’mod partikolari fis-sentenzi tad‑19 ta’ Frar 2002, Wouters et (C‑309/99, EU:C:2002:98), u tat‑18 ta’ Lulju 2006, Meca Medina u Majcen vs Il‑Kummissjoni (C‑519/04 P, EU:C:2006:492), li jista’ ma jaqax, taħt ċerti kundizzjonijiet, taħt il-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 101(1) TFUE.
28      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunal da Concorrência, Regulação e Supervisão (il-Qorti tal-Kompetizzjoni, tar-Regolazzjoni u tal-Kontroll) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1.      Ftehim konkluż b’mod telematiku fuq il-pjattaformi Zoom jew Microsoft Teams fis‑7 ta’ April 2020 bejn il-klabbs sportivi tal-futbol professjonali kollha tal-Ewwel Diviżjoni u li sussegwentement, permezz tal-istess proċedura, l-għada, il-parti l-kbira tal-klabbs sportivi tal-futbol professjonali tat-Tieni Diviżjoni ta’ Stat Membru aderixxew għalih, dejjem bil-kompliċità tal-assoċjazzjoni li, f’dan l-Istat Membru, ikollha l-għan li tiggarantixxi u li tirregola l-attivitajiet tal-futbol professjonali, li permezz tiegħu huma ftehmu li ma jirreklutawx bejniethom plejers tal-futbol professjonali ta’ dawn id-diviżjonijiet li jkunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom, billi jinvokaw kwistjonijiet li jirriżultaw b’konsegwenza tal-pandemija tal-COVID-19 jew ta’ kwalunkwe deċiżjoni eċċezzjonali li tirriżulta minnha, b’mod partikolari, dik tal-estensjoni tal-istaġun sportiv, fiċ-ċirkustanzi deskritti f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, jikkostitwixxi regola ta’ natura sportiva fis-sens tal-ġurisprudenza [tat‑18 ta’ Lulju 2006], Meca-Medina u Majcen vs Il‑Kummissjoni, [(C‑519/04 P], EU:C:2006:492)?
2.      Għall-finijiet tal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenzi tad‑19 ta’ Frar 2002, Wouters et (C‑309/99, EU:C:2002:98, punt 97), u tat‑18 ta’ Lulju 2006, Meca-Medina u Majcen vs Il‑Kummissjoni (C‑519/04 P, EU:C:2006:492, punt 42), regola, li tirriżulta minn ftehim konkluż b’mod telematiku fuq il-pjattaformi Zoom jew Microsoft Teams, fis‑7 ta’ April 2020, bejn il-klabbs sportivi tal-futbol professjonali kollha tal-Ewwel Diviżjoni u li sussegwentement, permezz tal-istess proċedura, l-għada, il-parti l-kbira tal-klabbs sportivi tal-futbol professjonali tat-Tieni Diviżjoni ta’ Stat Membru aderixxew għalih, dejjem bil-kompliċità tal-assoċjazzjoni li, f’dan l-Istat Membru, ikollha l-għan li tiggarantixxi u li tirregola l-attivitajiet tal-futbol professjonali, li permezz tiegħu huma ftehmu li ma jirreklutawx bejniethom plejers tal-futbol professjonali ta’ dawn id-diviżjonijiet li jkunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom, billi jinvokaw kwistjonijiet li jirriżultaw b’konsegwenza tal-pandemija tal-COVID-19 jew ta’ kwalunkwe deċiżjoni eċċezzjonali li tirriżulta minnha, b’mod partikolari, dik tal-estensjoni tal-istaġun sportiv, bil-karatteristiċi, l-għanijiet u fiċ-ċirkustanzi identifikati f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, tista’ titqies li hija proporzjonata u adatta u, għaldaqstant, fid-dawl tal-Artikolu 165 TFUE, kompatibbli mal-Artikolu 101(1) TFUE?
3.      L-Artikolu 101(1) TFUE jipprekludi interpretazzjoni fis-sens li ftehim bil-karatteristiċi, l-għanijiet u fiċ-ċirkustanzi deskritti f’din it-talba għal deċiżjoni preliminari, konkluż, b’mod telematiku fuq il-pjattaformi Zoom jew Microsoft Teams, fis‑7 ta’ April 2020, bejn il-klabbs sportivi tal-futbol professjonali kollha tal-Ewwel Diviżjoni u li sussegwentement, permezz tal-istess proċedura, l-għada, il-parti l-kbira tal-klabbs sportivi tal-futbol professjonali tat-Tieni Diviżjoni ta’ Stat Membru aderixxew għalih, dejjem bil-kompliċità tal-assoċjazzjoni li, f’dan l-Istat Membru, ikollha l-għan li tiggarantixxi u li tirregola l-attivitajiet tal-futbol professjonali, li permezz tiegħu huma ftehmu li ma jirreklutawx bejniethom plejers tal-futbol professjonali ta’ dawn id-diviżjonijiet li jkunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom, billi jinvokaw kwistjonijiet li jirriżultaw b’konsegwenza tal-pandemija tal-COVID‑19 jew ta’ kwalunkwe deċiżjoni eċċezzjonali li tirriżulta minnha, b’mod partikolari, dik tal-estensjoni tal-istaġun sportiv, jista’ jiġi kklassifikat bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan, minħabba li dan jippreżenta grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni?”
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
29      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, sa fejn l-eżerċizzju ta’ sport jikkostitwixxi attività ekonomika, huwa jaqa’ taħt id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li huma applikabbli għal tali attività (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 83 u l-ġurisprudenza ċċitata kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 75).
30      Huma biss ċerti regoli speċifiċi li, minn naħa, ġew adottati esklużivament għal raġunijiet ta’ natura mhux ekonomika u li, min-naħa l-oħra, jirrigwardaw kwistjonijiet li jikkonċernaw biss l-isport bħala tali għandhom jitqiesu bħala estranji għal kull attività ekonomika. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, ta’ dawk li jirrigwardaw l-esklużjoni tal-plejers barranin mill-formazzjoni tat-timijiet li jipparteċipaw fil-kompetizzjonijiet bejn timijiet li jirrappreżentaw il-pajjiż tagħhom jew dwar l-iffissar tal-kriterji ta’ klassifikazzjoni użati għall-għażla tal-atleti li jipparteċipaw f’kompetizzjonijiet fuq bażi individwali (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 84 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 76).
31      Bl-eċċezzjoni ta’ dawn ir-regoli speċifiċi, ir-regoli adottati minn tali assoċjazzjonijiet sportivi u, b’mod iktar wiesa’, l-aġir ta’ dawn l-assoċjazzjonijiet jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar id-dritt tal-kompetizzjoni meta l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ikunu ssodisfatti (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 87 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 78). L-istess japplika għar-regoli u għall-aġir adottati, bħal fit-tilwima fil-kawża prinċipali, minn klabbs tal-futbol professjonali, jekk ikun il-każ bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kompetenti.
32      F’dan il-każ, miżuri bħal dawk invokati fl-istqarrijiet għall-istampa ppubblikati mil-LPFP fis‑7 u fit‑8 ta’ April 2020, kif imsemmija fil-punti 10 sa 12 ta’ din is-sentenza, ma jagħmlux parti minn dawk li għalihom tista’ tiġi applikata l-eċċezzjoni msemmija fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, li l-Qorti tal-Ġustizzja fakkret repetutament li hija għandha tibqa’ limitata għall-għan proprju tagħha u li ma tistax tiġi invokata sabiex tiġi eskluża kull attività sportiva mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar id-dritt ekonomiku tal-Unjoni (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 89 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 79).
33      Għall-kuntrarju, peress li l-kompożizzjoni tat-timijiet tikkostitwixxi wieħed mill-parametri essenzjali tal-kompetizzjonijiet li fihom jikkompetu l-klabbs tal-futbol professjonali u li dawn il-kompetizzjonijiet jagħtu lok għal attività ekonomika, miżuri bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li jirrigwardaw ir-reklutaġġ, it-trasferiment eventwali u l-prospetti ta’ mobbiltà professjonali possibbli tal-plejers, għandhom ukoll jitqiesu li għandhom inċidenza diretta fuq il-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ din l-attività ekonomika kif ukoll fuq il-kompetizzjoni bejn il-klabbs tal-futbol professjonali li jeżerċitaw din l-attività (ara, f’dan is-sens u b’analoġija, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 81).
34      Għaldaqstant, tali miżuri jistgħu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE.
Fuq it-tielet domanda
35      Permezz tat-tielet domanda tagħha, li għandha tiġi ttrattata fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 101(1) TFUE għandux jiġi interpretat fis-sens li ftehim li permezz tiegħu l-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn il-plejers ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi jinvokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari mill-estensjoni tal-istaġun sportiv, għandu jiġi kklassifikat bħala ftehim li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni.
36      F’dan ir-rigward, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li, sabiex ikun jista’ jiġi kkunsidrat, f’każ speċifiku, li ftehim, deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jew prattika miftiehma jaqgħu taħt il-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 101(1) TFUE, huwa neċessarju, konformement mal-kliem innifsu ta’ din id-dispożizzjoni, li jintwera jew li dan l-aġir għandu bħala għan il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, jew li dan l-aġir għandu tali effett (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 158 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 124).
37      Għal dan l-għan, għandu jsir, fl-ewwel lok, eżami tal-għan tal-aġir inkwistjoni. Fil-każ fejn, fi tmiem tali eżami, jirriżulta li dan l-aġir għandu għan antikompetittiv, ma huwiex neċessarju li jsir eżami tal-effett tiegħu fuq il-kompetizzjoni. Għaldaqstant, huwa biss fil-każ li l-imsemmi aġir ma jistax jitqies li għandu tali għan antikompetittiv li huwa neċessarju li jsir, fit-tieni lok, l-eżami ta’ dan l-effett (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 159 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 125).
38      Il-kunċett ta’ “għan” antikompetittiv, filwaqt li ma jikkostitwixxix eċċezzjoni fir-rigward tal-kunċett ta’ “effett” antikompetittiv, għandu madankollu jiġi interpretat b’mod strett (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 161 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 126).
39      Għaldaqstant, dan il-kunċett għandu jinftiehem bħala li jirreferi esklużivament għal ċerti tipi ta’ koordinazzjoni bejn impriżi li juru grad suffiċjenti ta’ noċività fir-rigward tal-kompetizzjoni sabiex ikun jista’ jitqies li ma huwiex neċessarju eżami tal-effetti tagħhom. Fil-fatt, ċerti forom ta’ koordinazzjoni bejn impriżi jistgħu jitqiesu, min-natura tagħhom stess, li huma ta’ ħsara għall-funzjonament tajjeb tal-kompetizzjoni (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 162 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 127).
40      Fost it-tipi ta’ aġir li għandhom jiġu kkunsidrati bħala tali hemm, qabelxejn, ċertu aġir kollużorju partikolarment dannuż fir-rigward tal-kompetizzjoni, bħall-kartelli orizzontali li jwasslu għall-iffissar tal-prezzijiet, għat-tqassim tas-swieq, għal-limitazzjoni tal-kapaċitajiet ta’ produzzjoni jew għat-tqassim tal-klijentela. Fil-fatt, dawn it-tipi ta’ aġir huma ta’ natura li jwasslu għal żieda fil-prezzijiet jew għal tnaqqis tal-produzzjoni u, għalhekk, tal-offerta, li jwasslu għal użu ħażin tar-riżorsi, għad-detriment tal-impriżi utenti u tal-konsumaturi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 163 u l-ġurisprudenza ċċitata).
41      Mingħajr ma neċessarjament jagħmlu ħsara wkoll għall-kompetizzjoni, tipi oħra ta’ aġir jistgħu wkoll jiġu kkunsidrati, f’ċerti każijiet, bħala li għandhom għan antikompetittiv. L-istess japplika, b’mod partikolari, għal ċerti tipi ta’ ftehimiet orizzontali minbarra kartelli, pereżempju dawk li jwasslu għall-esklużjoni ta’ impriżi kompetituri mis-suq, jew ukoll ta’ ċerti tipi ta’ deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 164 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 128). Sabiex tkun tista’ tiġi adottata tali klassifikazzjoni, għandu madankollu jintwera li tali aġir juri grad ta’ dannu suffiċjenti fir-rigward tal-kompetizzjoni fis-sens li, kif sostna l-Avukat Ġenerali fil-punt 28 tal-konklużjonijiet tiegħu, dan għandu loġika antikompetittiva ċara.
42      Bħalma jsegwi mill-Artikolu 101(1)(a) u (ċ) TFUE, li jirreferi b’mod partikolari għall-iffissar tal-“prezzijiet ta’ l-akkwist jew tal-bejgħ” u għat-tqassim tas-“swieq jew [tal-]fonti ta’ provvista”, tali kartelli, tali ftehimiet orizzontali u tali deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet ta’ impriżi jistgħu jirrigwardaw mhux biss il-prodotti jew is-servizzi kkummerċjalizzati mill-impriżi kkonċernati, għalhekk l-offerta, iżda wkoll ir-riżorsi ta’ kull natura li dawn l-impriżi għandhom bżonn sabiex iwettqu dawn il-prodotti jew dawn is-servizzi, u għalhekk fuq id-domanda. L-aġir kollużiv tal-imsemmija impriżi jista’ għalhekk jikkonsisti, pereżempju, fit-tqassim tal-fornituri, fl-użu tas-setgħa tagħhom fis-suq kollettiv sabiex jiffissaw il-prezz li bih huma jixtru l-inputs tagħhom jew ukoll fil-limitazzjoni jew fil-kontroll tal-parametru essenzjali tal-kompetizzjoni li jista’ jikkostitwixxi, f’ċerti setturi jew f’ċerti swieq, ir-reklutaġġ ta’ ħaddiema ta’ livell għoli, bħalma huma l-plejers diġà mħarrġa fir-rigward tas-settur tal-futbol professjonali (sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 129 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43      Sabiex jiġi ddeterminat, f’każ partikolari, jekk ftehim, deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jew prattika miftiehma jaqgħux taħt forma ta’ koordinazzjoni li għandha titqies, min-natura tagħha stess, li tippreġudika l-funzjonament tajjeb tal-kompetizzjoni, huwa neċessarju li jiġu eżaminati, l-ewwel, il-kontenut tal-ftehim, tad-deċiżjoni jew tal-prattika inkwistjoni, it-tieni, il-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih huma inklużi u, it-tielet, l-għanijiet li huma beħsiebhom jilħqu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 165 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2024, Banco BPN vs BIC Português et, C‑298/22, EU:C:2024:638, punt 44).
44      F’dan ir-rigward, qabelxejn, l-eżami tal-kontenut tal-ftehim, tad-deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jew tal-prattika miftiehma inkwistjoni f’każ partikolari jippreżupponi li jiġi ddeterminat, fid-dawl tad-diversi aspetti tiegħu, jekk il-ftehim li jirriżulta minn dan għandux karatteristiċi li jippermettu li dan ikun marbut ma’ forma ta’ koordinazzjoni bejn impriżi li għandha titqies, min-natura tagħha stess, li hija ta’ ħsara għall-funzjonament tajjeb tal-kompetizzjoni, li huwa b’mod partikolari l-każ jekk kull koordinazzjoni li jkollha tali karatteristiċi hija, preċiżament minħabba dawn tal-aħħar, xierqa sabiex twassal għal kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni li ma jikkorrispondux għall-kundizzjonijiet normali tas-settur jew tas-suq inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, Banco BPN vs BIC Português et, C‑298/22, EU:C:2024:638, punt 45 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
45      Sussegwentement, fir-rigward tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku tal-aġir inkwistjoni, hemm lok li tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-prodotti jew tas-servizzi kkonċernati kif ukoll il-kundizzjonijiet reali li jikkaratterizzaw l-istruttura u l-funzjonament tas-setturi jew tas-swieq inkwistjoni. Min-naħa l-oħra, bl-ebda mod ma huwa neċessarju li jiġu eżaminati u a fortiori li jintwerew l-effetti ta’ dan l-aġir fuq il-kompetizzjoni, kemm jekk reali kif ukoll jekk potenzjoni u negattivi jew pożittivi (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 166 u l-ġurisprudenza ċċitata; tas‑27 ta’ Ġunju 2024, Il‑Kummissjoni vs Servier et, C‑176/19 P, EU:C:2024:549, punti 288 u 453, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 131).
46      Fid-dawl tad-dikjarazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju dwar dan is-suġġett, għandu jiġi ppreċiżat li, għalkemm l-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku ta’ aġir partikolari huwa meħtieġ fi kwalunkwe każ, bħalma jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 43 ta’ din is-sentenza, il-grad ta’ teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan il-kuntest jista’ madankollu jiddependi mit-tip ta’ aġir inkwistjoni, bħalma rrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 42, 43 u 66 tal-konklużjonijiet tiegħu.
47      Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fil-preżenza ta’ aġir kollużiv li jista’ jaqa’ taħt forma ta’ koordinazzjoni partikolarment dannuża fir-rigward tal-kompetizzjoni, bħall-kartelli orizzontali li jwasslu għat-tqassim tas-swieq jew għall-esklużjoni ta’ impriżi potenzjalment kompetituri minn dawn is-swieq, l-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih jaqa’ tali aġir jista’ jkun limitat għal dak li jirriżulta strettament neċessarju sabiex jiġi konkluż li teżisti restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-għan (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑20 ta’ Jannar 2016, Toshiba Corporation vs Il‑Kummissjoni (C‑373/14 P, EU:C:2016:26, punti 28 u 29, kif ukoll tas‑26 ta’ Ottubru 2023, EDP – Energias de Portugal et, C‑331/21, EU:C:2023:812, punti 100 sa 102).
48      Min-naħa l-oħra, fil-preżenza ta’ tipi oħra ta’ aġir li, mingħajr ma jkunu neċessarjament daqstant dannużi għall-kompetizzjoni, jistgħu madankollu jkollhom grad ta’ dannu suffiċjenti sabiex ikun jista’ jitqies li għandhom għan antikompetittiv, għandu jsir eżami iktar fil-fond tal-elementi kollha msemmija fil-punt 45 ta’ din is-sentenza, li jimplika, sa fejn ikun meħtieġ, li jittieħed inkunsiderazzjoni l-qafas regolamentari u istituzzjonali rilevanti.
49      F’kull każ, l-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku reali li fih jaqa’ l-aġir inkwistjoni għandu jippermetti li jiġi żgurat li l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex jitqies li dan l-aġir għandu grad ta’ dannu suffiċjenti sabiex jiġi kklassifikat bħala antikompetittiv minħabba l-“għan” huma ssodisfatti. Fil-fatt, jista’ jkun li jkun biss f’ċerti ċirkustanzi, relatati b’mod partikolari man-natura tal-oġġetti jew tas-servizzi inkwistjoni, mal-kundizzjonijiet reali tal-funzjonament tas-suq jew inkella mal-istruttura tiegħu, li tali klassifikazzjoni tista’ tiġi adottata. Għall-kuntrarju, it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dan il-kuntest jista’ jwassal sabiex jiġi kkonstatat li ċirkustanzi partikolari madwar l-imsemmi aġir huma ta’ natura li juru li ma huwiex suffiċjentement dannuż sabiex jiġġustifika tali klassifikazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, Banco BPN vs BIC Português et, C‑298/22, EU:C:2024:638, punt 48).
50      Fl-aħħar nett, f’dak li jirrigwarda l-għanijiet segwiti mill-aġir inkwistjoni, għandhom jiġu ddeterminati l-għanijiet oġġettivi li dan l-aġir huwa intiż li jilħaq fir-rigward tal-kompetizzjoni. Min-naħa l-oħra, iċ-ċirkustanza li l-impriżi involuti aġixxew mingħajr l-intenzjoni li jipprekludu, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni u l-fatt li huma fittxew ċerti għanijiet leġittimi ma humiex determinanti għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 167
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 132).
51      Barra minn hekk, it-teħid inkunsiderazzjoni tal-punti kollha meħtieġa għandu, fi kwalunkwe każ, juri r-raġunijiet preċiżi li għalihom l-aġir inkwistjoni għandu grad suffiċjenti ta’ noċività fir-rigward tal-kompetizzjoni, li jiġġustifika li jitqies li dan għandu bħala għan il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 168
u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 133).
52      F’dan il-każ, fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kontenut tal-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, mill-formulazzjoni stess tat-tielet domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju kif ukoll mid-dikjarazzjonijiet ta’ dik il-qorti, li huma mfakkra fil-punti 11 u 12 ta’ din is-sentenza, jirriżulta li dan huwa ftehim li permezz tiegħu grupp ta’ klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi jinvokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari mill-estensjoni tal-istaġun sportiv.
53      Billi kkonkludew tali ftehim, il-klabbs tal-futbol professjonali li jipparteċipaw fih jikkoordinaw, sa fejn u skont il-modalitajiet stabbiliti flimkien, f’dan il-każ għal żewġ kompetizzjonijiet ta’ livell għoli li jseħħu fil-livell ta’ Stat Membru, l-aġir tagħhom fis-“suq upstream” li jikkostitwixxi, mill-perspettiva ekonomika, ir-reklutaġġ ta’ plejers diġà mħarrġa jew fil-proċess ta’ taħriġ. Billi jikkoordinaw ruħhom b’dan il-mod, dawn il-klabbs kollha jirrinunzjaw għal, jew ikunu pprojbiti minn, kull possibbiltà li jiddeċiedu b’mod indipendenti li jirreklutaw plejer li jkun xolja unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol li jorbtu ma’ klabb ieħor, għal raġunijiet marbuta mal-pandemija tal-COVID‑19. Tali ftehim, li jikkorrispondi għal ftehim “no poach”, jikkostitwixxi restrizzjoni manifesta ta’ parametru ta’ kompetizzjoni li għandu rwol essenzjali fil-qasam tal-isport professjonali ta’ livell għoli, jiġifieri l-possibbiltà li jiġu rreklutati plejers diġà rreklutati minn klabb partikolari, peress li l-assenza ta’ din ir-restrizzjoni tista’ preċiżament tippermetti lill-imsemmija klabbs jikkompetu ma’ xulxin f’dan is-suq (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punti 138, 145 u 146).
54      Issa, il-ftehimiet “no poach” huma assimilabbli mal-ftehimiet orizzontali ta’ tqassim tal-“fonti ta’ provvista” msemmija fl-Artikolu 101(1)(ċ) TFUE, li, bħalma jirriżulta mill-punt 42 ta’ din is-sentenza, huma ta’ ħsara għall-kompetizzjoni sa fejn huma intiżi li jżidu artifiċjalment it-tqassim, bejn l-impriżi parteċipanti, tar-“riżorsi” li huma l-ħaddiema (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 146), li jwasslu għalhekk għal allokazzjoni potenzjalment ineffiċjenti ta’ dawn ir-riżorsi fis-suq.
55      Barra minn hekk, dawn il-ftehimiet inaqqsu l-possibbiltajiet ta’ dawn il-ħaddiema li joffru s-servizzi tagħhom lil impriżi oħra u b’hekk jillimitaw is-setgħa ta’ negozjar tagħhom fis-suq, inkluż fir-rigward tal-impriża li timpjegahom. Konsegwentement, minkejja li l-kontenut tagħhom huwa differenti minn dak tal-ftehimiet li permezz tagħhom tali impriżi ftiehmu direttament sabiex jiffissaw is-salarji tal-plejers tagħhom, u għalhekk il-“prezzijiet tax-xiri” tar-riżorsi umani rispettivi tagħhom, bil-konsegwenza li jeliminaw jew jirrestrinġu l-kompetizzjoni f’dan ir-rigward, tali ftehimiet “no poach” xorta waħda jista’ jkollhom effett indirett u potenzjali fuq dawn il-prezzijiet.
56      Madankollu, l-eżami tal-kontenut ta’ ftehim partikolari ma huwiex biżżejjed, waħdu, anki jekk dan ikun marbut ma’ tip jew ieħor ta’ aġir li jista’ jitqies, b’mod ġenerali, li huwa ta’ natura li jirrestrinġi l-kompetizzjoni minħabba l-għan tiegħu stess, sabiex tiġi kkonstatata l-eżistenza ta’ tali klassifikazzjoni, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza stabbilita mfakkra fil-punti 43 u 49 ta’ din is-sentenza.
57      F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, il-kuntest ekonomiku u ġuridiku li jidħol fih l-aġir inkwistjoni, għandu, l-ewwel nett, jitfakkar li l-eżami konkret tal-kuntest reali li fih jaqgħu l-attivitajiet ekonomiċi marbuta mal-eżerċizzju ta’ sport jista’ jimplika li jittieħdu inkunsiderazzjoni, fost elementi oħra u sa fejn dawn il-karatteristiċi speċifiċi jirriżultaw rilevanti, in-natura, l-organizzazzjoni jew ukoll il-funzjonament tal-isport ikkonċernat, il-mod kif jiġi eżerċitat, il-mod kif jinteraġixxu d-diversi atturi li jipparteċipaw fih kif ukoll ir-rwol li għandhom l-istrutturi jew il-korpi li huma responsabbli għalih fil-livelli kollha, li magħhom l-Unjoni tiffavorixxi l-kooperazzjoni, konformement mal-Artikolu 165(3) TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punti 104 u 105 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
58      F’dan il-każ, il-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa, kif imsemmi fil-punt 52 ta’ din is-sentenza, ftehim “no poach” tal-plejers li jkunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom għal raġunijiet marbuta mal-pandemija tal-COVID‑19, konkluż minn grupp ta’ klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata. Għaldaqstant, kif ġie rrilevat fil-punt 53 ta’ din is-sentenza, dan jikkonċerna parametru ta’ kompetizzjoni li għandu rwol essenzjali fil-qasam tal-futbol professjonali ta’ livell għoli.
59      Issa, il-kompetizzjoni li tista’ teżisti bejn impriżi bħall-klabbs tal-futbol professjonali għandha ċerti karatteristiċi speċifiċi. Fil-fatt, għalkemm dawn l-impriżi jistgħu jikkompetu ma’ xulxin fi swieq differenti, bħall-bejgħ ta’ biljetti li jippermettu lill-ispettaturi jattendu partiti, it-tfittxija u l-akkwist ta’ sponsors jew ukoll l-użu ta’ ċerti drittijiet legali jew ekonomiċi marbuta mal-kompetizzjonijiet li huma jieħdu sehem fihom kif ukoll mal-plejers li huma jimpjegaw, il-pożizzjoni reċiproka tagħhom f’dawn is-swieq tiddependi madankollu, sa ċertu punt, fuq l-attività primarja u prinċipali tagħhom, li hija l-parteċipazzjoni tagħhom f’kompetizzjonijiet sportivi.
60      Dawn il-kompetizzjonijiet sportivi huma kkaratterizzati, fost l-oħrajn, mill-fatt li, anki jekk il-parteċipazzjoni fihom hija rriżervata għal timijiet li kisbu ċerti riżultati sportivi u anki jekk l-iżvolġiment tagħhom huwa bbażat fuq il-kompetizzjoni u l-eliminazzjoni progressiva ta’ dawn it-timijiet, li huma bbażati għalhekk fuq il-mertu sportiv, il-funzjonament tajjeb tagħhom, is-sostenibbiltà tagħhom u s-suċċess tagħhom huma bbażati wkoll fuq iż-żamma ta’ ċertu bilanċ sportiv u finanzjarju kif ukoll ta’ ċerta ugwaljanza tal-opportunitajiet bejn il-klabbs tal-futbol professjonali li jipparteċipaw fihom, fid-dawl tar-rabta ta’ interdipendenza li tgħaqqad lil dawn tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punti 143 u 235 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
61      F’dan ir-rigward, il-kontinwità tal-kompetizzjoni li jistgħu jipprovdu l-klabbs tal-futbol professjonali tippreżupponi li jkun jeżisti, f’kull mument, numru suffiċjenti ta’ klabbs li jipparteċipaw fid-diversi kompetizzjonijiet organizzati fuq livell nazzjonali u internazzjonali, minkejja li dawn il-klabbs jistgħu, skont l-istaġuni sportivi, jiġu eliminati progressivament minn kompetizzjoni sportiva partikolari u minkejja li wħud minnhom jieħdu promozzjoni jew, għall-kuntrarju, jiġu rrelegati minn lig għal ieħor.
62      It-tieni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, diversi drabi, li, fid-dawl ta’ dawn id-diversi karatteristiċi speċifiċi, huwa leġittimu, għall-assoċjazzjonijiet sportivi nazzjonali u internazzjonali li huma responsabbli għal dixxiplina sportiva partikolari, li jadottaw, li jimplimentaw kif ukoll li jiżguraw l-osservanza, fil-kuntest tal-awtonomija ġuridika tagħhom, tar-regoli komuni dwar, b’mod partikolari, l-organizzazzjoni tal-kompetizzjonijiet f’din id-dixxiplina, l-iżvolġiment tajjeb tagħhom u l-parteċipazzjoni tal-isportivi fihom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punti 75 u 142 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
63      Tali regoli komuni, intiżi sabiex jiggarantixxu l-omoġeneità u l-koordinazzjoni tal-kompetizzjonijiet fi ħdan skeda ġenerali kif ukoll, b’mod iktar wiesa’, sabiex jippromwovu, b’mod adegwat u effettiv, iż-żamma ta’ kompetizzjonijiet ibbażati fuq l-ugwaljanza tal-opportunitajiet u l-mertu, jistgħu leġittimament ikollhom l-għan, fost l-oħrajn, li jirregolaw il-kundizzjonijiet li fihom il-klabbs tal-futbol professjonali jistgħu jifformaw it-timijiet li jipparteċipaw f’tali kompetizzjonijiet kif ukoll dawk li fihom il-plejers stess jistgħu jieħdu sehem fihom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 143 u l-ġurisprudenza ċċitata).
64      B’mod partikolari, peress li l-iżvolġiment annwali jew staġjonali tal-kompetizzjonijiet tal-futbol professjonali bejn il-klabbs huwa bbażat, kif imsemmi fil-punt 60 ta’ din is-sentenza, fuq il-konfrontazzjoni u l-eliminazzjoni progressiva tat-timijiet parteċipanti u li huwa bbażat, konsegwentement, essenzjalment fuq il-mertu sportiv, li jista’ jiġi ggarantit biss jekk dawn it-timijiet kollha jikkompetu f’kundizzjonijiet regolatorji u tekniċi omoġenji, li jiżguraw ċerta ugwaljanza tal-opportunitajiet, jista’ jkun leġittimu, għal assoċjazzjoni sportiva, li tfittex li tiżgura, sa ċertu punt, l-istabbiltà fil-kompożizzjoni tal-persunal magħmul minn plejers li jservu bħala sors għat-timijiet li huma fformati minn dawn il-klabbs matul staġun partikolari, pereżempju billi tipprojbixxi x-xoljiment unilaterali tal-kuntratti ta’ xogħol matul l-istaġun, jew saħansitra sena partikolari (sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 144 u l-ġurisprudenza ċċitata).
65      Madankollu, meta assoċjazzjoni sportiva tadotta tali regoli, dawn għandhom ikunu konformi mad-dritt tal-Unjoni. B’mod partikolari, l-adozzjoni ta’ dawn ir-regoli ma għandhiex ikollha l-konsegwenza li l-osservanza tagħhom mill-membri ta’ din l-assoċjazzjoni li jikkostitwixxu impriżi twassal għal ksur tal-Artikoli 101 u 102 TFUE. Barra minn hekk, l-applikazzjoni tal-imsemmija regoli ma tistax tillimita l-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet li d-dritt tal-Unjoni jagħti lill-individwi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Royal Antwerp Football Club, C‑680/21, EU:C:2023:1010, punt 103 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66      Issa, f’dan il-każ, il-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li ġie adottat flimkien mil-LPFP u grupp ta’ klabbs tal-futbol, jiffriża parzjalment ir-relazzjonijiet kompetittivi ta’ dawn il-klabbs bħala operaturi ekonomiċi.
67      It-tielet, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, bħalma jsegwi mill-punti 24 u 25 ta’ din is-sentenza, jekk uħud mill-elementi l-oħra li jikkaratterizzaw il-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih jaqa’ l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali jistgħux iwassluha sabiex tqis li dan il-ftehim ma għandux, fir-rigward tal-kompetizzjoni, grad ta’ dannu suffiċjenti sabiex ikun jista’ jitqies li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni u, konsegwentement, sabiex ikun iġġustifikat li wieħed ma jeżaminax l-effetti attwali jew potenzjali tiegħu fuqha.
68      B’mod partikolari, bħalma jsegwi mill-punti 7 sa 11, 14 sa 16 u 18 ta’ din is-sentenza, dik il-qorti tagħmel riferiment għall-pandemija tal-COVID-19, għall-konsegwenzi ġenerali ta’ din il-pandemija, relatati b’mod partikolari mal-konfinament tal-popolazzjoni u mal-għeluq tal-istabbilimenti intiżi li jilqgħu lill-pubbliku, kif ukoll għall-konsegwenzi speċifiċi tagħha fuq is-settur tal-futbol professjonali, bħas-sospensjoni tal-istaġun sportiv 2019/2020 u d-diversi diffikultajiet ta’ natura prattika, sportiva, soċjali, ekonomika u finanzjarja li kellhom quddiemhom il-klabbs tal-futbol minħabba l-imsemmija pandemija.
69      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, għalkemm hija, fl-aħħar mill-aħħar, il-qorti tar-rinviju li għandha tikklassifika l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali fid-dawl tal-Artikolu 101(1) TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi dwar rinviju għal deċiżjoni preliminari, tista’ madankollu, abbażi tal-elementi tal-proċess għad-dispożizzjoni tagħha, tagħmel preċiżazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lil dik il-qorti fl-interpretazzjoni tagħha kif ukoll sabiex tippermettilha taqta’ l-kawża prinċipali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et, C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 48, kif ukoll tal‑25 ta’ Jannar 2024, Em akaunt BG, C‑438/22, EU:C:2024:71, punt 27).
70      F’dan il-każ, qabelxejn, l-aġir inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa differenti mir-regoli li l-assoċjazzjonijiet sportivi nazzjonali jew internazzjonali li huma responsabbli għal dixxiplina sportiva partikolari jistabbilixxu skont l-istatuti tagħhom u l-kompiti mogħtija lilhom jew irrikonoxxuti mill-awtoritajiet pubbliċi. Fil-fatt, mill-istqarrijiet għall-istampa tal-LPFP tas‑7 u tat‑8 ta’ April 2020, kif imsemmija fil-punti 10 sa 12 ta’ din is-sentenza, jidher li jirriżulta li dan l-aġir ġie adottat oriġinarjament mhux minn tali assoċjazzjoni sportiva, iżda minn klabbs tal-futbol professjonali, li jikkostitwixxu impriżi.
71      Barra minn hekk, peress li l-Artikolu 101(1) TFUE huwa intiż li jipprojbixxi kull forma ta’ koordinazzjoni li intenzjonalment tissostitwixxi r-riskji tal-kompetizzjoni b’kooperazzjoni prattika bejn impriżi u li, b’mod iktar wiesa’, id-dispożizzjonijiet tat-Trattat FUE dwar il-kompetizzjoni huma bbażati fuq il-premessa li kull operatur ekonomiku għandu jiddetermina b’mod awtonomu l-politika li huwa għandu l-intenzjoni li jsegwi fis-suq (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑14 ta’ Lulju 1981, Züchner, 172/80, EU:C:1981:178, punt 13, u tal‑20 ta’ Novembru 2008, Beef Industry Development Society u Barry Brothers, C‑209/07, EU:C:2008:643, punt 34), tali aġir ma jistax jiġi assimilat ma’ tali regoli.
72      Madankollu, mill-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju jsegwi li, anki jekk ma joriġinax oriġinarjament mill-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kompetenti, l-aġir inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie adottat fil-preżenza tal-President ta’ din l-assoċjazzjoni u jista’ jitqies li ġie sostnut, jew saħansitra approvat, minnha, aspett li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
73      Sussegwentement, kif ġie ppreċiżat fid-deċiżjoni tar-rinviju, dan l-aġir seħħ fil-kuntest kompletament speċifiku kkawżat mill-pandemija tal-COVID‑19, li mhux biss affettwat is-settur ikkonċernat f’diversi aspetti iżda wkoll, u fuq kollox, kellha effett essenzjali fuq il-funzjonament kompetittiv stess ta’ dan is-settur. B’mod partikolari, minħabba din il-pandemija u wara s-sospensjoni tal-istaġun sportiv 2019/2020 li rriżulta minnha, it-tkomplija tal-logħbiet li kienu għadhom iridu jintlagħbu fil-kuntest tal-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni kienet għadha inċerta meta sar il-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, liema inċertezza kienet taffettwa kemm id-data tat-tmiem ta’ dan l-istaġun sportiv, fil-każ tat-tkomplija tiegħu, kif ukoll l-iskadenza tal-kuntratti ta’ xogħol ta’ ċerti plejers. Fil-fatt, fl-assenza ta’ miżuri adegwati, il-plejers li jkunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom minħabba l-imsemmija pandemija jew li l-kuntratt ta’ xogħol tagħhom ikun intemm fid-data li fiha l-imsemmi staġun sportiv kien inizjalment mistenni li jintemm, jiġifieri t‑30 ta’ Ġunju 2020, kienu jkunu jistgħu jiġu rreklutati liberament minn klabb ieħor sussegwentement, li inevitabbilment u b’mod sinjifikattiv kien ibiddel il-kompożizzjoni tad-diversi timijiet involuti, u għalhekk kien jippreġudika l-integrità tal-kompetizzjoni. Barra minn hekk, kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 57 u 58 tal-konklużjonijiet tiegħu, tali sitwazzjoni setgħet tiġi aggravata li kieku d-diffikultajiet ekonomiċi u finanzjarji li ltaqgħu magħhom il-klabbs ikkonċernati minħabba li jitilqu l-plejers kienu jipprekluduhom milli jimpjegaw plejers ġodda, minħabba nuqqas ta’ likwidità suffiċjenti.
74      Ċertament, l-okkorrenza ta’ avveniment bħall-pandemija tal-COVID‑19 ma hijiex, bħala tali, ta’ natura li tiġġustifika li ssir eċċezzjoni għad-dispożizzjoni imperattiva li jikkostitwixxi l-Artikolu 101(1) TFUE (ara, f’dan is-sens u b’analoġija, is-sentenzi tas‑26 ta’ Settembru 2013, ÖBB-Personenverkehr, C‑509/11, EU:C:2013:613, punti 49 u 50, kif ukoll tat‑8 ta’ Ġunju 2023, UFC - Que choisir u CLCV, C‑407/21, EU:C:2023:449, punt 57).
75      Sa fejn il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment għall-Artikolu 165 TFUE, għandu jingħad ukoll li dan ma huwiex differenti fil-każ fejn il-ftehim, id-deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jew il-prattika miftiehma jseħħu fil-qasam tal-isport. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni ma tikkostitwixxix regola speċjali li teżenta l-isport mid-dispożizzjonijiet l-oħra kollha tad-dritt primarju tal-Unjoni, jew minn parti minnhom, li jistgħu jiġu applikati għalih jew li timponi l-obbligu li jingħatalu trattament partikolari fil-kuntest ta’ din l-applikazzjoni (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 101).
76      Madankollu, xorta jibqa’ l-fatt li ċirkustanzi bħal dawk imsemmija fil-punt 73 ta’ din is-sentenza għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mill-qorti tar-rinviju sabiex jiġi ddeterminat jekk il-kuntest madwar l-aġir inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ikkunsidrat flimkien mal-kontenut u mal-għanijiet oġġettivi tiegħu, jippermettix jew le li jitqies li dan l-aġir għandu bħala għan il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni.
77      Fl-aħħar nett, it-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih jaqa’ l-aġir inkwistjoni f’każ partikolari u, b’mod iktar partikolari, tal-kundizzjonijiet reali li jikkaratterizzaw il-funzjonament tas-settur jew tas-setturi jew tas-swieq li fihom seħħ dan l-aġir, għandu, fi kwalunkwe każ, juri r-raġunijiet preċiżi li għalihom l-imsemmi aġir ma għandux, fid-dawl tal-karatteristiċi speċifiċi ta’ dan il-kuntest, grad suffiċjenti ta’ dannu għall-kompetizzjoni sabiex ikun jista’ jitqies li għandu bħala għan li jipprekludi jew ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tagħha, bl-istess mod kif għandu jkun il-każ, bħalma jsegwi mill-punt 51 ta’ din is-sentenza, fil-każ fejn l-awtorità jew il-qorti kompetenti tasal għall-konklużjoni opposta.
78      Konsegwentement, tkun xi tkun il-konklużjoni li tasal għaliha l-qorti tar-rinviju, fi tmiem l-eżami tagħha tal-elementi l-oħra tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku li għalihom hija tirreferi, fir-rigward tal-eżistenza jew tal-assenza ta’ restrizzjoni tal-kompetizzjoni minħabba l-“għan”, tali evalwazzjoni għandha tkun ibbażata fuq analiżi kompetittiva li turi r-raġunijiet preċiżi insostenn ta’ din il-konklużjoni, fid-dawl tal-punti ta’ fatt u ta’ dritt rilevanti kollha.
79      Fir-rigward, fit-tielet u l-aħħar lok, tal-għanijiet oġġettivi li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa intiż li jilħaq fir-rigward tal-kompetizzjoni, l-elementi esposti mill-qorti tar-rinviju f’dan ir-rigward jeħtieġu l-osservazzjonijiet li ġejjin.
80      Minn naħa, dik il-qorti tiddikjara, essenzjalment, li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandu jitqies, fid-dawl tal-kontenut ċar u preċiż tiegħu, bħala li huwa intiż li jirrestrinġi l-kompetizzjoni li l-klabbs tal-futbol professjonali li jkunu ssottoskrivew għal dan il-ftehim setgħu jwettqu, fl-assenza tiegħu, fis-suq tar-reklutaġġ tal-plejers.
81      Dawn id-dikjarazzjonijiet, li jiddeduċu l-għan inkwistjoni mill-kontenut stess tal-imsemmi ftehim, jikkonfermaw li dan tal-aħħar kien intrinsikament ta’ natura li jippreġudika waħda mill-forom differenti ta’ kompetizzjoni, jiġifieri l-kompetizzjoni permezz tar-reklutaġġ ta’ plejers, li seta’ jiġi eżerċitat bejn il-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonat nazzjonali tal-ewwel diviżjoni, li dak iż-żmien kien sospiż sine die iżda madankollu seta’ jerġa’ jibda inkwantu l-iżvilupp tas-sitwazzjoni kkawżata mill-pandemija tal-COVID‑19 jippermetti dan.
82      Min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tiddikjara, essenzjalment, li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali madankollu kien intiż ukoll, f’ċirkustanzi bħal dawk imsemmija fil-punt 73 ta’ din is-sentenza, li jippreżerva l-istabbiltà tal-persunal ta’ plejers li minnhom setgħu jkunu komposti t-timijiet rispettivi tagħhom matul il-perijodu ta’ sospensjoni sine die tal-istaġun sportiv 2019/2020 u, b’dan il-mod, jippermetti t-tkomplija, meta jasal il-waqt, tal-kampjonat f’kundizzjonijiet li jiggarantixxu l-integrità tiegħu. F’dan ir-rigward, dik il-qorti tfakkar, b’mod partikolari, li kien inizjalment previst li dan l-istaġun sportiv jispiċċa fit‑30 ta’ Ġunju 2020, li diversi kuntratti ta’ xogħol li jorbtu lill-klabbs u lill-plejers tagħhom kienu jiskadu f’din l-istess data u li, fl-assenza tal-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-klabbs kien ikollhom id-dritt li jirreklutaw il-plejers tal-kompetituri tagħhom matul il-kampjonat, inkluż bejn id-data ta’ tmiem tal-imsemmi staġun sportiv kif inizjalment previst u d-data ta’ tkomplija tal-istess staġun sportiv, li kien jippermetti lill-klabbs li jkollhom iktar riżorsi finanzjarji li jsaħħu t-timijiet tagħhom u li fl-istess waqt idgħajfu dawk tal-kompetituri tagħhom u, finalment, il-kompetizzjoni fl-istejdjums.
83      Issa, dawn id-dikjarazzjonijiet, li jwasslu lill-qorti tar-rinviju tqis li, f’dan ir-rigward, dan il-ftehim kellu għan oġġettivament favorevoli għall-kompetizzjoni, jidhru rilevanti fid-dawl tal-ispeċifiċitajiet li jikkaratterizzaw l-iżvolġiment normali tagħha fis-settur tal-futbol professjonali, kif imfakkra fil-punti 60 sa 64 ta’ din is-sentenza, kif ukoll tal-kuntest reali li fih sar l-imsemmi ftehim.
84      Fil-fatt, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata f’dawn il-punti, il-kompetizzjonijiet tal-futbol bejn il-klabbs huma bbażati, fost l-oħrajn, fuq il-prinċipju ta’ mertu sportiv, li jippreżupponi li r-riżultati miksuba mill-klabbs kollha preżenti matul id-diversi fażijiet ta’ kompetizzjoni partikolari jistgħu jiġu pparagunati b’mod validu.
85      Bħalma osserva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punti 57 sa 59 tal-konklużjonijiet tiegħu, din il-forma ta’ kompetizzjoni li jistgħu jwettqu l-klabbs tippreżupponi neċessarjament li l-integrità tal-kompetizzjoni u l-istabbiltà tal-persunal ta’ plejers li minnhom il-klabbs jistgħu jifformaw it-timijiet li huma jippreżentaw matul kompetizzjoni jew staġun partikolari jiġu ppreżervati, li jimplika, fil-prattika, li jiġu evitati t-trasferimenti tard ta’ plejers li jistgħu jbiddlu b’mod sinjifikattiv il-valur sportiv ta’ tali jew tali tim matul kompetizzjoni kif ukoll li jipprojbixxu x-xoljiment unilaterali tal-kuntratti ta’ xogħol matul l-istaġun (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ April 2000, Lehtonen u Castors Braine, C‑176/96, EU:C:2000:201, punti 53 u 54, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punti 100 u 144), ħlief meta dawn ikunu bbażati fuq raġunijiet ġusti, bħan-nuqqas ta’ ħlas tas-salarju ta’ plejer mill-klabb tiegħu jew nuqqas dixxiplinari ta’ natura li jiġġustifika tali xoljiment.
86      Il-qorti tar-rinviju tista’ għalhekk validament tqis li l-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien ifittex, b’mod parallel, għan oġġettivament antikompetittiv, relatat mar-restrizzjoni tal-kompetizzjoni fis-suq tar-reklutaġġ tal-plejers, u għan oġġettivament favur il-kompetizzjoni, li jikkonsisti f’li tiġi żgurata l-istabbiltà tal-persunal ta’ plejers li jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni billi jiġi limitat it-teħid, mill-klabbs li jipparteċipaw fihom, ta’ plejers li l-kuntratt ta’ xogħol tagħhom kien ser jasal fi tmiemu jew jiġi xolt unilateralment mill-persuna kkonċernata għal raġuni marbuta mal-pandemija tal-COVID‑19, inkluż matul il-perijodu bejn id-data li fiha l-istaġun sportiv 2019/2020 kellu jintemm fl-assenza ta’ sospensjoni u dik finalment adottata, fil-każ ta’ tkomplija, sabiex jintemm dan l-istaġun.
87      Fid-dawl tal-osservazzjonijiet tal-konvenuta fil-kawża prinċipali u tal-Kummissjoni f’dan ir-rigward, għandu jingħad ukoll li tali sitwazzjoni hija fundamentalment differenti minn dik li fiha aġir intiż għal għan oġġettivament antikompetittiv isegwi, fl-istess ħin, għanijiet oħra li jistgħu jkunu leġittimi, iżda newtrali fir-rigward tal-kompetizzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 167 u l-ġurisprudenza ċċitata).
88      Konsegwentement, id-dikjarazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju u l-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja juru li, għalkemm l-eżami tal-kontenut tal-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali juri li dan kien ta’ natura li jirrestrinġi, b’mod evidenti, il-kompetizzjoni li tista’ teżisti bejn il-klabbs tal-futbol parteċipanti fis-suq tar-reklutaġġ ta’ plejers, l-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku reali li jagħmel parti minnu juri, min-naħa tiegħu, li dan il-ftehim sar, minn naħa, f’settur fejn il-kompetizzjoni għandha diversi karatteristiċi speċifiċi u, min-naħa l-oħra, f’kuntest kompletament partikolari. Minn dan isegwi, barra minn hekk, li dan il-ftehim ma jsegwix biss għan oġġettivament antikompetittiv, li jikkonsisti fir-restrizzjoni tal-kompetizzjoni fis-suq tar-reklutaġġ tal-plejers, iżda huwa intiż ukoll sabiex jintlaħaq għan oġġettivament favur il-kompetizzjoni, jiġifieri li tiġi ggarantita l-istabbiltà tal-persunal ta’ plejers li jipparteċipaw fil-kampjonati nazzjonali tal-ewwel u tat-tieni diviżjoni. Għaldaqstant, hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina, b’mod preċiż u motivat, jekk, fid-dawl tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi rilevanti kollha, l-imsemmi ftehim għandux grad ta’ dannu suffiċjenti jew le sabiex jippermetti li jitqies li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni.
89      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 101(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li ftehim li permezz tiegħu l-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn il-plejers ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi invokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari permezz tal-estensjoni tal-istaġun sportiv, għandu jiġi kklassifikat bħala ftehim li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni, sakemm l-eżami konkret tal-kontenut ta’ dan il-ftehim, tal-għanijiet oġġettivi tiegħu fir-rigward tal-kompetizzjoni kif ukoll tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku speċifiku li jaqa’ fih ma jurix ir-raġunijiet preċiżi li għalihom l-awtorità jew il-qorti kompetenti tqis li tali klassifikazzjoni ma tistax tiġi aċċettata.
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda
90      Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu ttrattati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 101(1) TFUE għandux jiġi interpretat fis-sens li l-projbizzjoni li huwa jistabbilixxi ma tapplikax għal ftehim li permezz tiegħu l-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi qbil mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn il-plejers ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi jinvokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari mill-estensjoni tal-istaġun sportiv.
91      F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li kull ftehim bejn impriżi jew kull deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi li tillimita l-libertà ta’ azzjoni tal-impriżi li huma partijiet f’dan il-ftehim jew li huma suġġetti għall-osservanza ta’ dik id-deċiżjoni ma jaqax neċessarjament taħt il-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 101(1) TFUE. Fil-fatt, l-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku li fih jaqgħu wħud minn dawn il-ftehimiet u wħud minn dawn id-deċiżjonijiet jista’ jwassal sabiex jiġi kkonstatat, l-ewwel, li dawn huma ġġustifikati mit-tfittxija ta’ għan jew ta’ diversi għanijiet leġittimi ta’ interess ġenerali li, fihom innifishom, ma humiex ta’ natura antikompetittiva, it-tieni, li l-mezzi konkreti li jintużaw sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet huma verament neċessarji għal dan l-għan u, it-tielet, li, anki jekk jirriżulta li dawn il-mezzi għandhom bħala effett inerenti ta’ restrizzjoni jew ta’ distorsjoni, tal-inqas potenzjalment, tal-kompetizzjoni, dan l-effett inerenti ma jmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju, b’mod partikolari billi jelimina kull kompetizzjoni (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 183 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 149).
92      Madankollu, din il-ġurisprudenza ma tistax tiġi applikata fil-każ ta’ aġir li, minflok ma sempliċement ikollu bħala “effett” inerenti li jirrestrinġi, tal-inqas potenzjalment, il-kompetizzjoni billi jillimita l-libertà ta’ azzjoni ta’ ċerti impriżi, ikollu, fir-rigward ta’ din il-kompetizzjoni, livell ta’ noċività li jiġġustifika li jiġi kkunsidrat li dawn għandhom bħala “għan” stess il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tagħha (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 186, u tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 150). Fil-fatt, il-grad ta’ noċività ta’ dan l-aġir fir-rigward tal-kompetizzjoni, għaldaqstant id-dannu dirett jew indirett li jista’ jikkawża lill-utenti u lill-konsumaturi intermedjarji jew finali fid-diversi setturi jew swieq ikkonċernati, huwa kbir wisq sabiex jippermetti li dawn jitqiesu li huma ġġustifikati u proporzjonati (sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 150).
93      Fir-rigward ta’ aġir li għandu bħala għan il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni, huwa għalhekk biss skont l-Artikolu 101(3) TFUE u sakemm jiġu osservati l-kundizzjonijiet kollha previsti minn din id-dispożizzjoni li jista’ jingħata l-benefiċċju ta’ eżenzjoni mill-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 101(1) TFUE (sentenzi tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 187 u tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punt 151).
94      F’dan il-każ, huwa għalhekk biss jekk il-qorti tar-rinviju tasal, fi tmiem l-eżami tagħha tal-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, għall-konklużjoni li dan ma għandux l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni u jekk huwa possibbli għaliha li tistabbilixxi li dan il-ftehim għandu madankollu tali effett li hija għandha tivverifika jekk l-imsemmi ftehim jistax jitqies li ma jaqax taħt l-Artikolu 101(1) TFUE skont il-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 91 ta’ din is-sentenza, peress li huwa l-obbligu tal-parti li tinvoka din il-ġurisprudenza li turi, permezz ta’ argumenti u ta’ provi konvinċenti, li l-kundizzjonijiet kollha meħtieġa sabiex tibbenefika minnha huma ssodisfatti (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punti 130, 191 u 205 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
95      Fid-dawl tad-dikjarazzjonijiet tad-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll tal-osservazzjonijiet f’dan ir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali u tal-persuni kkonċernati l-oħra li pparteċipaw f’din il-proċedura, għandu madankollu jiġi osservat, fl-ewwel lok, li, anki jekk l-aġir inkwistjoni fil-kawża prinċipali jieħu l-forma ta’ ftehim konkluż minn klabbs tal-futbol professjonali bl-għajnuna tal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata u, għaldaqstant, minn impriżi li aġixxew bi ftehim ma’ assoċjazzjoni ta’ impriżi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, punt 90), dan jista’ jaqa’ taħt il-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 91 ta’ din is-sentenza. Fil-fatt, bħalma jsegwi mill-kliem tagħha, din il-ġurisprudenza hija applikabbli, kuntrarjament għal dak li jsostnu l-konvenuta fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni, għal kull aġir li permezz tiegħu assoċjazzjoni ta’ impriżi u l-impriżi li huma membri tagħha jikkoordinaw bejniethom, tkun xi tkun il-forma ta’ din il-koordinazzjoni, u mhux biss għal dak ta’ dan l-aġir li jieħu l-forma ta’ regoli li jistgħu jiġu kklassifikati bħala deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi.
96      Fit-tieni lok, fir-rigward tal-eżistenza ta’ għan leġittimu ta’ interess ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat, diversi drabi, li l-għan li tiġi żgurata r-regolarità tal-kompetizzjonijiet sportivi jikkostitwixxi għan leġittimu ta’ interess ġenerali li għandu importanza partikolari fil-każ tal-futbol u li jista’ b’mod partikolari jiġġustifika, fil-prinċipju u bla ħsara għall-kontenut konkret tagħhom, l-adozzjoni ta’ regoli li jirrigwardaw it-termini għat-trasferiment ta’ plejers li jkunu qegħdin jikkompetu kif ukoll ta’ regoli intiżi sabiex jiżguraw iż-żamma ta’ ċertu livell ta’ stabbiltà fil-persunal ta’ plejers li minnhom il-klabbs jistgħu jifformaw it-timijiet li huma jippreżentaw f’kompetizzjoni partikolari (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, FIFA, C‑650/22, EU:C:2024:824, punti 100 sa 102 u l-ġurisprudenza ċċitata).
97      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tfittxija ta’ tali għan tista’ tiġġustifika, bħala prinċipju u bla ħsara għall-kontenut konkret tagħhom, ir-regoli implimentati minn ftehim bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
98      F’dak li jirrigwarda, fit-tielet u l-aħħar lok, in-natura neċessarja u proporzjonata fis-sens strett ta’ dan il-ftehim, għandu jiġi rrilevat li l-eżami tiegħu jimplika, bħalma jsegwi mill-ġurisprudenza msemmija fil-punt 91 ta’ din is-sentenza, qabelxejn, li jiġi ddeterminat jekk il-mezzi konkreti li jintużaw, f’każ partikolari, sabiex jintlaħaq għan leġittimu ta’ interess ġenerali humiex xierqa sabiex jiggarantixxu t-twettiq ta’ dan l-għan, sussegwentement, li jiġi evalwat jekk l-użu ta’ dawn il-mezzi huwiex neċessarju sabiex jintlaħaq l-imsemmi għan, li jimplika li ma jeżistux miżuri oħra li jkunu daqstant effettivi għal dan l-għan filwaqt li jkunu inqas restrittivi għall-kompetizzjoni, u, fl-aħħar nett, li jiġi vverifikat li l-effetti restrittivi kkawżati mill-miżuri adottati ma humiex sproporzjonati meta mqabbla ma’ tali għan, b’mod partikolari billi tiġi eliminata kull kompetizzjoni fis-suq ikkonċernat.
99      Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju, li semmiet, fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, dubji dwar in-natura neċessarja u proporzjonata tal-ftehim inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li għandha twettaq l-eżami fil-fond ta’ dawn it-tliet kundizzjonijiet li huma l-kapaċità, in-neċessità u l-proporzjonalità fis-sens strett ta’ dan il-ftehim, fid-dawl tal-argumenti u tal-provi invokati mill-partijiet kif ukoll taċ-ċirkustanzi kollha ta’ fatt u ta’ liġi rilevanti.
100    Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 101(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-projbizzjoni li huwa jistabbilixxi ma tapplikax għal ftehim li permezz tiegħu l-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn il-plejers ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi invokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari permezz tal-estensjoni tal-istaġun sportiv, jekk, minn naħa, dan il-ftehim ma jistax jiġi kklassifikat bħala ftehim li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni u jekk, min-naħa l-oħra, jiġi stabbilit li l-imsemmi ftehim huwa ġġustifikat mit-tfittxija ta’ għan leġittimu ta’ interess ġenerali, li fir-rigward tiegħu jidher xieraq, neċessarju u proporzjonat fis-sens strett.
Fuq l-ispejjeż
101    Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu 101(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li ftehim li permezz tiegħu l-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn il-plejers ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi invokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari permezz tal-estensjoni tal-istaġun sportiv, għandu jiġi kklassifikat bħala ftehim li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni, sakemm l-eżami konkret tal-kontenut ta’ dan il-ftehim, tal-għanijiet oġġettivi tiegħu fir-rigward tal-kompetizzjoni kif ukoll tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku speċifiku li jaqa’ fih ma jurix ir-raġunijiet preċiżi li għalihom l-awtorità jew il-qorti kompetenti tqis li tali klassifikazzjoni ma tistax tiġi aċċettata.
2)      L-Artikolu 101(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-projbizzjoni li huwa jistabbilixxi ma tapplikax għal ftehim li permezz tiegħu l-klabbs li jipparteċipaw fil-kampjonati tal-futbol professjonali ta’ Stat Membru impenjaw ruħhom, bi ftehim mal-assoċjazzjoni sportiva nazzjonali kkonċernata, li ma jirreklutawx il-plejers rispettivi tagħhom fil-każ li dawn il-plejers ikunu xoljew unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol tagħhom billi invokaw id-diffikultajiet ikkawżati mill-pandemija tal-COVID‑19 jew minn kull deċiżjoni eċċezzjonali marbuta magħha, u b’mod partikolari permezz tal-estensjoni tal-istaġun sportiv jekk, minn naħa, dan il-ftehim ma jistax jiġi kklassifikat bħala ftehim li għandu l-għan li jirrestrinġi l-kompetizzjoni u jekk, min-naħa l-oħra, jiġi stabbilit li l-imsemmi ftehim huwa ġġustifikat mit-tfittxija ta’ għan leġittimu ta’ interess ġenerali, li fir-rigward tiegħu jidher xieraq, neċessarju u proporzjonat fis-sens strett.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.