62022CJ0242_RES
Kawża C‑242/22 PPU
TL
vs
Ministério Público
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tal-1 ta’ Awwissu 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2010/64/UE – Dritt għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni – Artikolu 2(1) u Artikolu 3(1) – Kunċett ta’ ‘dokument essenzjali’ – Direttiva 2012/13/UE – Dritt għall-informazzjoni fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali – Artikolu 3(1)(d) – Kamp ta’ applikazzjoni – Assenza ta’ traspożizzjoni fid-dritt nazzjonali – Effett dirett – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikoli 47 u 48(2) – Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali – Artikolu 6 – Kundanna għal piena ta’ priġunerija sospiża b’miżuri ta’ probation– Nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi riżultanti mill-miżura ta’ probation – Ommissjoni ta’ traduzzjoni ta’ dokument essenzjali u assenza ta’ interpretu fir-redazzjoni tiegħu – Revoka tas-sospensjoni – Assenza ta’ traduzzjoni tal-atti proċedurali relatati ma’ din ir-revoka – Konsegwenzi fuq il-validità tal-imsemmija revoka – Difett proċedurali ssanzjonat b’nullità relattiva”
Drittijiet fundamentali – Dritt għal smigħ xieraq – Drittijiet tad-difiża – Stabbiliment, rispettivament, fl-Artikolu 47 u fl-Artikolu 48(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, minn naħa, u fl-Artikolu 6(1) u fl-Artikolu 6(2) u (3) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, min-naħa l-oħra – Sens u portata identiċi
(it-tielet paragrafu tal-Artikolu 6(1) TUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 47, 48(2) u 52(3) u (7))
(ara l-punt 39)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Dritt għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fil-kuntest tal-proċeduri kriminali – Direttiva 2010/64 – Dritt għat-traduzzjoni ta’ dokumenti essenzjali – Kunċett ta’ dokument essenzjali – Dikjarazzjoni tal-identità u tar-residenza użata fil-proċeduri kriminali sabiex tiġi kkomunikata lill-persuna kkonċernata l-informazzjoni dwar l-obbligi tagħha fir-rigward tar-residenza – Inklużjoni
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2010/64, premessi 14, 17 u 22 u Artikolu 3(1) sa (3))
(ara l-punti 58 sa 60)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Dritt għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fil-kuntest tal-proċeduri kriminali – Direttiva 2010/64 – Dritt għall-informazzjoni fil-kuntest tal-proċeduri kriminali – Direttiva 2012/13 – Kamp ta’ applikazzjoni – Atti proċedurali relatati mar-revoka tas-sospensjoni ta’ piena ta’ priġunerija – Inklużjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 47 u 48(2); Direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2010/64 u 2012/13)
(ara l-punti 64 sa 67)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Dritt għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fil-kuntest tal-proċeduri kriminali – Direttiva 2010/64 – Dritt għall-informazzjoni fil-kuntest tal-proċeduri kriminali – Direttiva 2012/13 – Dritt għall-interpretazzjoni – Dritt għat-traduzzjoni ta’ dokumenti essenzjali – Dritt li wieħed jiġi informat b’dawn id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni – Obbligu għall-benefiċjarju tal-imsemmija drittijiet li jinvoka l-ksur tagħhom f’terminu partikolari taħt piena ta’ dekadenza – Bidu ta’ dan it-terminu qabel ma l-persuna kkonċernata tiġi informata, b’lingwa li hija tifhem sew, bl-eżistenza u bil-portata tad-dritt tagħha għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni kif ukoll bl-eżistenza u bil-kontenut tad-dokument essenzjali inkwistjoni – Inammissibbiltà
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 47 u 48(2); Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2010/64, Artikoli 2(1) u 3(1) u Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2012/13, Artikolu 3(1)(d))
(ara l-punti 78, 79, 80, 82, 83, 89 u d-dispożittiv)
Sunt
Fl-2019, TL, ċittadin Moldovan li ma kienx jifhem il-lingwa Portugiża, ġie kkundannat, fil-Portugall, għal piena ta’ priġunerija sospiża b’miżuri ta’ probation. Meta tqiegħed taħt investigazzjoni, TL ġie ssuġġettat għall-miżura ta’ infurzar preventiva prevista mill-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Portuġiż, li kienet tikkonsisti f’dikjarazzjoni ta’ identità u ta’ residenza (iktar ’il quddiem id-“DIR”) (
1
) u li hija akkumpanjata minn serje ta’ obbligi, fosthom dik li jinformaw lill-awtoritajiet b’kull bidla fir-residenza. TL la kellu l-assistenza ta’ interpretu waqt ir-redazzjoni tad-DIR u lanqas ta’ traduzzjoni ta’ dan id-dokument f’lingwa li huwa jitkellem jew jifhem. Għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tal-miżuri ta’ probation, l-awtoritajiet kompetenti ppruvaw mingħajr suċċess jikkuntattjaw lil TL fl-indirizz indikat fid-DIR.
Fis-7 ta’ Jannar 2021, il-qorti li kienet ikkundannat lil TL tat digriet fejn stednitu jidher sabiex jinstema’ dwar in-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi tal-miżuri ta’ probation. In-notifika ta’ dan id-digriet saret bil-Portugiż, fl-indirizz indikat fid-DIR.
Peress li TL ma deherx fid-data indikata, din il-qorti rrevokat, permezz ta’ digriet tad-9 ta’ Ġunju 2021, is-sospensjoni tal-piena ta’ priġunerija. Dan id-digriet ġie wkoll innotifikat bil-Portugiż, fl-indirizz indikat fid-DIR. Sussegwentement, TL ġiet imfittex f’indirizz ieħor u arrestat għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tal-piena tiegħu.
F’Novembru 2021, TL ippreżenta rikors sabiex tiġi kkonstatata n-nullità tad-DIR kif ukoll tad-digrieti dwar ir-revoka tas-sospensjoni. Huwa sostna li ma setax jinstab fl-indirizz indikat fid-DIR minħabba li biddel ir-residenza tiegħu. Huwa allega li ma kkomunikax din il-bidla għaliex ma kienx jaf bl-obbligu li jrid jagħmel dan, peress li la kien ibbenefika minn interpretu waqt ir-redazzjoni tad-DIR u lanqas minn traduzzjoni ta’ dan id-dokument f’lingwa li huwa jitkellem jew jifhem. Barra minn hekk, la d-digriet tas-7 ta’ Jannar 2021 u lanqas dak tad-9 ta’ Ġunju 2021 ma ġew tradotti f’tali lingwa.
Il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet dan ir-rikors minħabba li, għalkemm dawn id-difetti proċedurali li kienu jikkonċernaw it-traduzzjoni u l-interpretazzjoni kienu stabbiliti, dawn kienu ġew irregolarizzati, peress li TL ma kienx invokahom fit-termini previsti (
2
). Il-qorti tar-rinviju, adita b’appell minn din id-deċiżjoni, għandha dubji dwar il-konformità ta’ tali dispożizzjoni proċedurali ma’, b’mod partikolari, id-Direttivi 2010/64 (
3
) u 2012/13 (
4
).
Fil-kuntest tal-proċedura b’urġenza għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ u tiddeċiedi li dawn id-direttivi, moqrija fid-dawl tad-drittijiet fundamentali għal smigħ xieraq u għar-rispett tad-drittijiet tad-difiża (
5
) kif ukoll tal-prinċipju ta’ effettività, jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-ksur tad-drittijiet għall-informazzjoni, għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni previsti minn dawn id-direttivi għandhom jiġu invokati mill-benefiċjarju ta’ dawn id-drittijiet f’terminu stabbilit taħt piena ta’ dekadenza, meta dan it-terminu jibda jiddekorri anki qabel mal-persuna kkonċernata tkun ġiet informata, b’lingwa li hija titkellem jew tifhem, minn naħa, bl-eżistenza u bil-portata tad-dritt tagħha għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni u, minn naħa l-oħra, bl-eżistenza u bil-kontenut tad-dokument essenzjali inkwistjoni kif ukoll bl-effetti marbuta miegħu.
L-ewalwazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja twettaq l-eżami tagħha fid-dawl tal-Artikolu 2(1) (
6
) u tal-Artikolu 3(1) (
7
) tad-Direttiva 2010/64 kif ukoll tal-Artikolu 3(1)(d) (
8
) tad-Direttiva 2012/13, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 u tal-Artikolu 48(2) tal-Karta. Dawn id-dispożizzjonijiet jikkonkretizzaw fil-fatt id-drittijiet fundamentali għal smigħ xieraq u għar-rispett tad-drittijiet tad-difiża.
Fl-ewwel lok, anki fil-każ fejn dawn id-dispożizzjonijiet ma jkunux ġew trasposti jew ikunu ġew trasposti b’mod inkomplet fl-ordinament ġuridiku nazzjonali, l-individwi jistgħu jinvokaw id-drittijiet li jirriżultaw minn dawn id-dispożizzjonijiet, peress li dawn għandhom effett dirett. Fil-fatt, huma jiddikjaraw b’mod preċiż u inkundizzjonat il-kontenut u l-portata tad-drittijiet, li minnhom tibbenefika kull persuna ssuspettata jew akkużata, li tirċievi servizzi ta’ interpretazzjoni u t-traduzzjoni tad-dokumenti essenzjali kif ukoll li tiġi informata b’dawn id-drittijiet.
Fit-tieni lok, fir-rigward ta’ eventwali ksur ta’ dawn id-dispożizzjonijiet f’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li t-tliet atti proċedurali inkwistjoni, jiġifieri d-DIR, id-digriet ta’ taħrika sabiex jidher tas-7 ta’ Jannar 2021 u d-digriet ta’ revoka tas-sospensjoni tad-9 ta’ Ġunju 2021 jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi 2010/64 u 2012/13 u jikkostitwixxu dokumenti essenzjali li kellha tiġi pprovduta traduzzjoni tagħhom. B’mod partikolari, it-traduzzjoni tad-DIR f’lingwa li tinftiehem jew mitkellma minn TL kienet primordjali, peress li n-nuqqasijiet ta’ twettiq tal-obbligi previsti minn dan id-dokument indirettament wasslu għar-revoka tas-sospensjoni tal-piena ta’ priġunerija li kienet ġiet imposta fuqu.
F’dan ir-rigward, l-applikazzjoni ta’ dawn id-direttivi għal att proċedurali li l-kontenut tiegħu jiddetermina ż-żamma jew ir-revoka tas-sospensjoni ta’ piena ta’ priġunerija hija neċessarja fid-dawl tal-għan ta’ dawn id-direttivi li jiġi żgurat ir-rispett tad-dritt għal smigħ xieraq, kif stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta, u tad-drittijiet tad-difiża, kif iggarantiti mill-Artikolu 48(2) ta’ din l-istess Karta. Fil-fatt, dawn id-drittijiet fundamentali jiġu ppreġudikati jekk persuna li tkun ġiet ikkundannata għal piena ta’ priġunerija sospiża ma tkunx tista’ tieħu konjizzjoni — minħabba l-ommissjoni tat-traduzzjoni ta’ tali att jew tal-assenza ta’ interpretu waqt ir-redazzjoni tiegħu — il-konsegwenzi li hija jkollha fil-każ ta’ nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi tagħha taħt dan l-att.
Fit-tielet lok, fir-rigward tal-konsegwenzi ta’ ksur tad-drittijiet inkwistjoni, id-Direttivi 2010/64 u 2012/13 ma jirregolawx il-modalitajiet relatati mal-implimentazzjoni tad-drittijiet li huma jipprevedu. Għaldaqstant, dawn il-modalitajiet jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri skont il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali ta’ dawn tal-aħħar, bil-kundizzjoni li dawn josservaw il-prinċipju ta’ ekwivalenza u l-prinċipju ta’ effettività.
Fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, il-modalitajiet previsti mid-dritt nazzjonali ma jistgħux jippreġudikaw l-għan imfittex minn dawn id-direttivi. Issa, minn naħa, l-obbligu li jiġu informati l-persuni ssuspettati u l-persuni akkużati bid-drittijiet tagħhom għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni huwa ta’ importanza essenzjali għall-garanzija effettiva ta’ dawn id-drittijiet. Fil-fatt, fl-assenza ta’ din l-informazzjoni l-persuna kkonċernata ma tkunx tista’ tkun taf bl-eżistenza u l-portata ta’ dawn id-drittijiet u lanqas ma tkun tista’ titlob l-osservanza tagħhom. Għalhekk, jekk il-persuna kkonċernata tiġi mitluba minn proċedura kriminali mmexxija b’lingwa li hija ma titkellimx jew li ma tifhimx li tinvoka, f’terminu preċiż taħt piena ta’ dekadenza, il-fatt li hija ma ġietx informata bid-drittijiet tagħha għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni jkollu l-effett li jċaħħad mis-sustanza tiegħu d-dritt għal informazzjoni u jikkontesta, bl-istess mod, id-drittijiet ta’ din il-persuna għal smigħ xieraq u għar-rispett tad-drittijiet tad-difiża. Tali konklużjoni tapplika wkoll, fir-rigward tad-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni, meta l-persuna kkonċernata ma tkunx ġiet informata bl-eżistenza u bil-portata ta’ dawn id-drittijiet.
Min-naħa l-oħra, anki meta l-persuna kkonċernata tkun effettivament irċeviet tali informazzjoni fi żmien xieraq, huwa meħtieġ ukoll li hija tkun taf bl-eżistenza u bil-kontenut tad-dokument essenzjali inkwistjoni kif ukoll bl-effetti marbuta miegħu, sabiex tkun f’pożizzjoni li tinvoka ksur tad-dritt tagħha għat-traduzzjoni ta’ dan id-dokument jew tad-dritt tagħha għall-interpretazzjoni waqt ir-redazzjoni tiegħu.
Għaldaqstant, ikun hemm ksur tal-prinċipju ta’ effettività jekk it-terminu li għalih dispożizzjoni nazzjonali proċedurali tissuġġetta l-possibbiltà li jiġi invokat ksur tad-drittijiet mogħtija mid-Direttivi 2010/64 u 2012/13 jibda jiddekorri anki qabel ma l-persuna kkonċernata tkun ġiet informata, f’lingwa li hija titkellem jew tifhem, minn naħa, bl-eżistenza u bil-portata tad-dritt tagħha għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni u, min-naħa l-oħra, bl-eżistenza u bil-kontenut tad-dokument essenzjali inkwistjoni kif ukoll bl-effetti marbuta miegħu.
(
1
)	DIR tiġi stabbilita għal kull persuna mqiegħda taħt investigazzjoni. Hija tinkludi l-post tar-residenza, tax-xogħol jew residenza oħra ta’ din il-persuna u tindika li ċerti informazzjoni u obbligi ġew ikkomunikati lilha, bħall-obbligu li ma tbiddilx ir-residenza mingħajr ma tikkomunika l-indirizz il-ġdid tagħha.
(
2
)	Skont l-Artikolu 120 tal-Código do Processo Penal (Il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali), istanzi ta’ nullità bħal dawk marbuta mal-assenza ta’ ħatra ta’ interpretu għandhom jiġu invokati, taħt piena ta’ dekadenza, f’termini speċifiċi. Għaldaqstant, fil-każ tan-nullità ta’ att li għalih il-persuna kkonċernata tkun preżenti, in-nullità għandha tiġi invokata qabel ma jitlesta dan l-att. Skont il-Gvern Portugiż, dan l-artikolu japplika wkoll għall-invokazzjoni tad-difetti bbażati fuq il-ksur tad-dritt għat-traduzzjoni ta’ dokumenti essenzjali tal-proċedura kriminali.
(
3
)	Direttiva 2010/64/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-20 ta’ Ottubru 2010, dwar id-drittijiet għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni fi proċedimenti kriminali (ĠU 2010, L 280, p. 1).
(
4
)	Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali (ĠU 2012, L 142, p. 1).
(
5
)	Kif iggarantiti mill-Artikolu 47 u l-Artikolu 48(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), rispettivament.
(
6
)	Din id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri jiżguraw li l-persuni ssusspettati jew akkużati li ma jkunux jitkellmu jew li ma jkunux jifhmu l-lingwa tal-proċeduri kriminali kkonċernata, jiġu offruti mingħajr dewmien l-assistenza ta’ interpretu matul dawn il-proċeduri kriminali quddiem is-servizzi ta’ investigazzjoni u l-awtoritajiet ġudizzjarji.
(
7
)	Konformement ma’ din id-dispożizzjoni, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni ssuspettati jew il-persuni akkużati li ma jkunux jifhmu l-lingwa tal-proċeduri kriminali jibbenefikaw, f’terminu raġonevoli, mit-traduzzjoni bil-miktub tad-dokumenti essenzjali kollha sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tad-difiża tagħhom u sabiex tiġi ggarantita n-natura ġusta tal-proċedura.
(
8
)	Din id-dispożizzjoni timponi fuq l-Istati Membri li jiżguraw li l-persuni ssuspettati jew akkużati jingħataw malajr l-informazzjoni dwar id-dritt tagħhom għall-interpretazzjoni u għat-traduzzjoni b’mod li jippermetti l-eżerċizzju effettiv tiegħu.