62023CJ0461
WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 17 października 2024 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Środowisko naturalne – Dyrektywa 2001/42/WE – Ocena skutków wywieranych przez niektóre plany i programy na środowisko naturalne – Artykuł 3 ust. 2 lit. b) – Dyrektywa 92/43/EWG – Artykuł 6 ust. 3 – Akty wymagające oceny – Akt krajowy wyznaczający teren jako specjalny obszar ochrony – Wymienienie działań człowieka, które, z zastrzeżeniem wyjątku, są zakazane na tym terenie
W sprawie C‑461/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht (wyższy sąd administracyjny dla kraju związkowego Dolna Saksonia, Niemcy) postanowieniem z dnia 4 lipca 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 lipca 2023 r., w postępowaniu:
Umweltforum Osnabrücker Land eV
przeciwko
Landkreis Osnabrück,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: F. Biltgen, prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki prezesa siódmej izby, M.L. Arastey Sahún, prezes piątej izby, J. Passer (sprawozdawca), sędzia,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Umweltforum Osnabrücker Land eV – F. Heß, Rechtsanwältin,
–
w imieniu Landkreis Osnabrück – A. Blume i R. Wiemann, Rechtsanwälte,
–
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller i A. Hoesch, w charakterze pełnomocników, których wspierali K. Dingemann, F. Fellenberg, K. Reiter oraz D. Römling, Rechtsanwälte,
–
w imieniu Irlandii – M. Browne, Chief State Solicitor, A. Joyce i M. Tierney, w charakterze pełnomocników, których wspierali B. Kennedy, SC i A. Caroll, BL,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – C. Hermes i M. Noll-Ehlers, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (Dz.U. 2001, L 197, s. 30).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Umweltforum Osnabrücker Land eV a Landkreis Osnabrück (powiatem Osnabrück, Niemcy) w przedmiocie zgodności z prawem wydanego przez ten powiat rozporządzenia w sprawie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu jako istotnego elementu obszaru Natura 2000.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2001/42
3
Artykuł 1 dyrektywy 2001/42, zatytułowany „Cele”, stanowi:
„Celem niniejszej dyrektywy jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony środowiska i przyczynienie się do uwzględniania aspektów środowiskowych w przygotowaniu i przyjmowaniu planów i programów w celu wspierania stałego rozwoju, poprzez zapewnienie, że zgodnie z niniejszą dyrektywą dokonywana jest ocena wpływu na środowisko niektórych planów i programów, które potencjalnie mogą powodować znaczący wpływ na środowisko”.
4
Artykuł 2 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„Do celów niniejszej dyrektywy:
a)
»plany i programy« oznaczają plany i programy, w tym współfinansowane przez Wspólnotę Europejską, jak również wszelkie ich modyfikacje:
–
przygotowywane lub przyjmowane przez organ na poziomie krajowym, regionalnym lub lokalnym lub przygotowywane przez organ do przyjęcia za pośrednictwem procedury ustawodawczej przez parlament lub rząd, i
–
wymagane przez przepisy ustawowe, wykonawcze lub administracyjne;
[…]”.
5
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, stanowi:
„1.   Ocenę wpływu na środowisko, zgodnie z art. 4–9, przeprowadza się w odniesieniu do określonych w ust. 2–4 planów i programów, które potencjalnie mogą powodować znaczący wpływ na środowisko.
2.   Z zastrzeżeniem art. 3, ocenę wpływu na środowisko przeprowadza się w odniesieniu do wszystkich planów i programów,
a)
które są przygotowane dla rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa, energetyki, przemysłu, transportu, gospodarki odpadami, gospodarki wodnej, telekomunikacji, turystyki, planów zagospodarowania przestrzennego lub użytkowania gruntu i które ustalają ramy dla przyszłego zezwolenia na inwestycję, dotyczącego projektów [przedsięwzięć] wymienionych w załącznikach I i II do dyrektywy [Rady] 85/337/EWG [z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz.U. 1985, L 175, s. 40)]; lub
b)
które, ze względu na potencjalny wpływ na tereny, zostały uznane za wymagające oceny na podstawie art. 6 lub 7 dyrektywy [Rady] 92/43/EWG [z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7)].
3.   Plany i programy określone w ust. 2, określające użytkowanie małych obszarów na poziomie lokalnym oraz niewielkie modyfikacje planów i programów, określonych w ust. 2, wymagają oceny wpływu na środowisko tylko w przypadku, gdy państwa członkowskie stwierdzają, że mogą one potencjalnie powodować znaczący wpływ na środowisko.
4.   Państwa członkowskie ustalają, czy plany i programy inne niż określone w ust. 2, które określają ramy dla przyszłego zezwolenia na inwestycję dotyczącego projektów [przedsięwzięć], mogą potencjalnie powodować [mieć] znaczący wpływ na środowisko.
5.   Państwa członkowskie ustalają, czy plany i programy określone w ust. 3 i 4 mogą potencjalnie powodować znaczący wpływ na środowisko, poprzez rozpatrywanie każdej sprawy na zasadzie jednostkowych przypadków lub poprzez wyszczególnienie rodzajów planów i programów lub przez połączenie obu podejść. W tym celu państwa członkowskie w każdym przypadku uwzględniają odpowiednie kryteria określone w załączniku II dla zapewnienia objęcia niniejszą dyrektywą planów i programów o potencjalnym znaczącym wpływie na środowisko.
[…]”.
6
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.U. 2012, L 26, s. 1), która weszła w życie w dniu 17 lutego 2012 r., uchyliła i zastąpiła dyrektywę 85/337. Zgodnie z art. 14 akapit drugi dyrektywy 2011/92 „[o]desłania do […] dyrektywy [85/337] odczytuje się jako odesłania do [dyrektywy 2011/92]”.
Dyrektywa 92/43
7
Artykuł 4 ust. 4 dyrektywy 92/43 stanowi:
„Po zatwierdzeniu terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty zgodnie z procedurą określoną w ust. 2 zainteresowane państwa członkowskie możliwie najszybciej, nie później niż w ciągu sześciu lat, wyznaczają ten teren jako specjalny obszar ochrony, ustalając priorytetowe działania w świetle znaczenia tych terenów dla zachowania lub odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, typu siedliska przyrodniczego wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II, a także do celów spójności Natury 2000 oraz w świetle zagrożenia degradacją lub zniszczeniem, na które narażone są te tereny”.
8
Artykuł 6 tej dyrektywy stanowi:
„1.   Dla specjalnych obszarów ochrony państwa członkowskie tworzą konieczne środki ochronne obejmujące, jeśli zaistnieje taka potrzeba, odpowiednie plany zagospodarowania opracowane specjalnie dla tych terenów bądź zintegrowane z innymi planami rozwoju oraz odpowiednie środki ustawowe, administracyjne lub umowne, odpowiadające ekologicznym wymaganiom typów siedlisk przyrodniczych, wymienionych w załączniku I, lub gatunków, wymienionych w załączniku II, żyjących na tych terenach.
2.   Państwa członkowskie podejmują odpowiednie działania w celu uniknięcia na specjalnych obszarach ochrony pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków, jak również w celu uniknięcia niepokojenia gatunków, dla których zostały wyznaczone takie obszary, o ile to niepokojenie może mieć znaczenie w stosunku do celów niniejszej dyrektywy.
3.   Każdy plan lub przedsięwzięcie, które nie jest bezpośrednio związane lub konieczne do zagospodarowania terenu, ale które może na nie w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami, podlega odpowiedniej ocenie jego skutków dla danego terenu z punktu widzenia założeń jego ochrony. W świetle wniosków wynikających z tej oceny oraz bez uszczerbku dla przepisów ust. 4 właściwe władze krajowe wyrażają zgodę na ten plan lub przedsięwzięcie dopiero po upewnieniu się, że nie wpłynie on niekorzystnie na dany teren oraz, w stosownych przypadkach, po uzyskaniu opinii całego społeczeństwa.
[…]”.
9
Zgodnie z art. 7 rzeczonej dyrektywy:
„Obowiązki wynikające z art. 6 ust. 2, 3 i 4 niniejszej dyrektywy zastępują wszelkie obowiązki wynikające z art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze dyrektywy [Rady] 79/409/EWG [z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. 1979, L 103, s. 1)] w odniesieniu do obszarów sklasyfikowanych zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy lub uznanych w podobny sposób na mocy art. 4 ust. 2, poczynając od daty wykonania niniejszej dyrektywy albo od daty klasyfikacji lub uznania przez państwo członkowskie na mocy dyrektywy [79/409], gdy ta ostatnia data jest późniejsza”.
10
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. 2010, L 20, s. 7), która weszła w życie w dniu 15 lutego 2010 r., uchyliła i zastąpiła dyrektywę 79/409. Zgodnie z art. 18 akapit drugi dyrektywy 2009/147 „[o]desłania do dyrektywy [79/409] traktuje się jako odesłania do dyrektywy [2009/147]”.
Prawo niemieckie
UVPG
11
Paragraf 35 Gesetz über die Umweltverträglichkeitsprüfung (ustawy o ocenie oddziaływania na środowisko naturalne) z dnia 12 lutego 1990 r. (BGBl. 1990 I, s. 205), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „UVPG”), stanowi:
„1.   Strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko należy przeprowadzić w przypadku planów i programów:
1)
wymienionych w pkt 1 załącznika 5; lub
2)
wymienionych w pkt 2 załącznika 5, które ustanawiają ramy dla decyzji w sprawie kwalifikowalności przedsięwzięć wymienionych w załączniku 1 lub przedsięwzięć, które zgodnie z przepisami kraju związkowego wymagają oceny oddziaływania na środowisko lub wstępnej oceny danego przypadku.
2.   Plany i programy niewymienione w ust. 1 wymagają przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko tylko wtedy, gdy ustanawiają ramy dla decyzji w sprawie kwalifikowalności przedsięwzięć wymienionych w załączniku 1 lub innych przedsięwzięć oraz, po przeprowadzeniu wstępnej oceny danego przypadku w rozumieniu ust. 4, jest prawdopodobne, że będą mieć znaczący wpływ na środowisko. […]
[…]”.
12
Paragraf 36 UVPG ma następujące brzmienie:
„Strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko należy przeprowadzić dla planów i programów, które podlegają ocenie oddziaływania na podstawie § 36 zdanie pierwsze pkt 2 [Gesetz über Naturschutz und Landschaftspflege (Bundesnaturschutzgesetz) (ustawy o ochronie przyrody i zachowaniu krajobrazu) z dnia 29 lipca 2009 r. (BGBl. 2009 I, s. 2542), w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej »BNatSchG«)]”.
13
Zgodnie z § 37 UVPG:
„W przypadku gdy plany lub programy określone w § 35 ust. 1 lub w § 36 podlegają jedynie niewielkim zmianom lub określają użytkowanie małych obszarów na poziomie lokalnym, strategiczną ocenę oddziaływania na środowisko przeprowadza się wyłącznie w przypadku, gdy z wstępnej oceny danego przypadku zgodnie z § 35 ust. 4 wynika, że plan lub program może potencjalnie mieć znaczący wpływ na środowisko. […]”.
BNatSchG
14
Paragraf 20 ust. 2 BNatSchG stanowi:
„Ochronie mogą podlegać części przyrody i krajobrazu,
[…]
4) zgodnie z § 26, jako obszary chronionego krajobrazu;
[…]”.
15
Paragraf 22 BNatSchG stanowi:
„1.   Objęcie ochroną części przyrody i krajobrazu następuje w drodze deklaracji klasyfikacyjnej. […]
[…]
2a.   Klasyfikacje, o których mowa w ust. 1, które:
1)
zostały dokonane w drodze ustawy, rozporządzenia lub statutu oraz
2)
nie są zgodne z wymogami dyrektywy [2001/42], ponieważ strategiczna ocena oddziaływania na środowisko wymagana zgodnie z tą dyrektywą nie została przeprowadzona
stosuje się nadal w przypadku, gdy niezgodność z tymi wymogami wynika z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, o ile i tak długo, jak orzeczenie to zezwala na ich stosowanie. Działania niezbędne do usunięcia niezgodności z [dyrektywą 2001/42] muszą zostać przeprowadzone w jak najkrótszym terminie w ramach procedury uzupełniającej. […]
[…]”.
16
Zgodnie z § 26 ust. 1 BNatSchG:
„Obszary chronionego krajobrazu są obszarami ustanowionymi w sposób prawnie wiążący, w których wymagana jest szczególna ochrona przyrody i krajobrazu:
1)
w celu zachowania, rozwoju lub przywrócenia wydajności i funkcjonowania ekosystemu lub zdolności regeneracji oraz zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych, w tym ochrony biotopów i siedlisk niektórych gatunków dzikiej fauny i flory;
[…]”.
17
Paragraf 32 BNatSchG ma następujące brzmienie:
„[…]
2.   Tereny wpisane do wykazu, o którym mowa w art. 4 ust. 2 akapit trzeci dyrektywy [92/43], klasyfikuje się zgodnie z art. 4 ust. 4 tej dyrektywy […] i w zależności od odpowiednich celów ochrony jako chronione części przyrody i krajobrazu w rozumieniu § 20 ust. 2.
3.   W deklaracji klasyfikacyjnej określa się konkretny cel ochrony zgodnie z odpowiednimi celami ochrony oraz granice terenu. Należy w niej określić, czy ochronie podlegają typy siedlisk przyrodniczych o znaczeniu priorytetowym lub gatunki o znaczeniu priorytetowym. Poprzez ustanowienie odpowiednich obowiązków i zakazów oraz przyjęcie środków w zakresie zarządzania i rozwoju należy zapewnić, aby spełnione były wymogi art. 6 dyrektywy [92/43]. […]
[…]”.
18
Paragraf 33 ust. 1 BNatSchG stanowi:
„Zakazane są wszelkie modyfikacje i niepokojenie, które mogą spowodować istotne pogorszenie stanu obszaru Natura 2000 w odniesieniu do jego elementów istotnych z punktu widzenia celów jego ochrony lub zachowania. […]”.
19
Paragraf 34 BNatSchG przewiduje:
„1.   Przed wydaniem zezwolenia na jakiekolwiek przedsięwzięcie lub przed jego realizacją należy przeprowadzić ocenę jego skutków z punktu widzenia celów ochrony obszaru Natura 2000, jeżeli – indywidualnie lub w powiązaniu z innymi planami i przedsięwzięciami – może ono znacząco oddziaływać na ten obszar i nie służy bezpośrednio zagospodarowaniu tego obszaru. W przypadku gdy obszar Natura 2000 jest chronioną częścią przyrody i krajobrazu w rozumieniu § 20 ust. 2, kryteria oceny skutków wynikają z celu ochrony oraz z przyjętych w tym względzie przepisów, pod warunkiem że różne cele ochrony zostały już uwzględnione. […]
[…]
6.   Jeżeli zgodnie z innymi przepisami przedsięwzięcie w rozumieniu ust. 1 zdanie pierwsze, które nie jest realizowane przez organ, nie wymaga decyzji administracyjnej lub powiadomienia organu, należy je zgłosić organowi właściwemu w zakresie ochrony przyrody i krajobrazu. […]
7.   W odniesieniu do chronionych części przyrody lub krajobrazu w rozumieniu § 20 ust. 2 […] ust. 1–6 stosuje się wyłącznie w zakresie, w jakim przepisy ochronne, w tym przepisy dotyczące wyjątków i wyłączeń, nie uzależniają dopuszczalności przedsięwzięć od bardziej rygorystycznych zasad. […]
[…]”.
20
Zgodnie z § 36 BNatSchG:
„Paragraf 34 ust. 1–5 stosuje się odpowiednio:
[…]
2)
do planów, które władze muszą respektować lub brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.
[…]”.
Ustawa kraju związkowego Dolna Saksonia o ochronie przyrody
21
Paragraf 19 Niedersächsisches Naturschutzgesetz (ustawy kraju związkowego Dolna Saksonia o ochronie przyrody) z dnia 19 lutego 2010 r., w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
„Organ właściwy w sprawach ochrony przyrody może w drodze przepisów wykonawczych, zgodnie z § 26 ust. 1 BNatSchG, klasyfikować obszary jako obszary chronionego krajobrazu”.
Sporne rozporządzenie
22
Paragraf 1 Verordnung über das Landschaftsschutzgebiet „Bäche im Artland” in den Städten Quakenbrück, Fürstenau und Bersenbrück sowie den Gemeinden Menslage, Nortrup, Badbergen, Berge, Bippen, Eggermühlen, Kettenkamp, Ankum und Merzen, Landkreis Osnabrück (rozporządzenia w sprawie obszaru chronionego krajobrazu „Strumienie w Artland” w miastach Quakenbrück, Fürstenau i Bersenbrück oraz gminach Menslage, Nortrup, Badbergen, Berge, Bippen, Eggermühlen, Kettenkamp, Ankum i Merzen, powiat Osnabrück) z dnia 30 września 2019 r. (zwanego dalej „spornym rozporządzeniem”), zatytułowany „Obszar chronionego krajobrazu”, stanowi:
„1.   Teren określony bardziej szczegółowo w ust. 2 i 3 klasyfikuje się jako obszar chronionego krajobrazu o nazwie »Strumienie w Artland«.
[…]
4.   Obszar chronionego krajobrazu stanowi istotny element obszaru [Natura 2000] »Strumienie w Artland« […], sklasyfikowanego na podstawie [dyrektywy 92/43]. Zgodnie z § 32 ust. 2 BNatSchG klasyfikacja ma na celu ochronę tego terenu jako obszaru [Natura 2000] i zapewnienie spójności europejskiej sieci ekologicznej »Natura 2000«.
5.   Obszar chronionego krajobrazu ma powierzchnię około 1095 ha.
[…]”.
23
Paragraf 2 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Charakterystyka obszaru”, ma następujące brzmienie:
„1.   Obszar przyrodniczy i cechy charakterystyczne terenu
Obszar chronionego krajobrazu »Strumienie w Artland« znajduje się w regionie geograficznym »Ems-Hunte-Geest i Dümmer-Geestniederung«. Za strumienie uważa się typowe dla obszaru naturalnego cieki wodne z zanurzoną roślinnością wodną, będące w szczególności ważnymi siedliskami gatunków ryb i bezżuchwowców wymienionych w załączniku II do dyrektywy 92/43. Jesionowo-olchowe lasy aluwialne położone wzdłuż strumieni oraz przylegające do nich leśne rozlewiska (brzozowe) są siedliskami przyrodniczymi o znaczeniu priorytetowym w rozumieniu dyrektywy 92/43. Wartość tego obszaru zwiększa obecność siedlisk przyrodniczych niemających znaczenia priorytetowego, takich jak ziołorośla eutroficzne, grzęzawiska przejściowe i trzęsawiska o małej powierzchni, mieszane acydofilne lasy bukowe i dębowe, a także traszka grzebieniasta (Triturus cristatus) i jelonek rogacz (Lucanus cervus) – gatunki wymienione w załączniku II.
[…]”.
24
Paragraf 3 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Szczególny cel ochrony”, stanowi w ust. 4:
„Oprócz § 3 ust. 1 i 2 niniejszego rozporządzenia szczególnym celem [Natura 2000] na obszarze chronionego krajobrazu jest ochrona (cele ochrony w rozumieniu § 7 ust. 1 pkt 9 BNatSchG), utrzymanie lub odtworzenie, we właściwym stanie ochrony w rozumieniu § 7 ust. 1 pkt 10 BNatSchG, występujących na tym terenie siedlisk przyrodniczych będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty wymienionych w załączniku I i gatunków zwierząt wymienionych w załączniku II do dyrektywy 92/43, które są istotne z punktu widzenia celu ochrony:
1)
w szczególności siedlisk przyrodniczych o znaczeniu priorytetowym (załącznik I do dyrektywy 92/43):
[…]
2)
w szczególności innych siedlisk przyrodniczych (załącznik I do dyrektywy 92/43):
[…]
3)
w szczególności gatunków zwierząt (załącznik II do dyrektywy 92/43):
[…]”.
25
Artykuł 4 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Zakazy”, stanowi:
„Zgodnie z § 26 ust. 2 BNatSchG zakazane są wszelkie działania, które zmieniają cechy obszaru określone w § 2 niniejszego rozporządzenia lub które są sprzeczne z ogólnym lub szczególnym celem ochrony określonym w § 3 niniejszego rozporządzenia. Zgodnie z § 33 ust. 1 BNatSchG zakazane są wszelkie działania, które mogą spowodować istotne pogorszenie stanu obszaru Natura 2000 w zakresie jego elementów istotnych z punktu widzenia określonych w niniejszym rozporządzeniu celów w zakresie zachowania i ochrony gatunków.
W związku z tym na obszarze chronionego krajobrazu zakazane są następujące działania:
[…]
10) dokonywanie pierwszego zalesiania,
11) przekształcenie lasów w celu wykorzystania ich w inny sposób,
[…]”.
26
Paragraf 5 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Wyjątki”, stanowi:
„1.   Działania lub sposoby korzystania, o których mowa w ust. 2–7, nie są objęte zakazami określonymi w § 4.
[…]
3.   Nie jest zabronione właściwe utrzymanie wód zgodnie z zasadami [Wasserhaushaltsgesetz (ustawy o gospodarce wodnej), Niedersächsisches Wassergesetz (ustawy Dolnej Saksonii o wodzie)] i BNatSchG oraz zgodnie z następującymi wymogami wynikającymi z celu ochrony:
1)
W zakresie, w jakim osoba odpowiedzialna za utrzymanie przedkłada właściwemu powiatowi, najpóźniej w dniu 31 stycznia każdego roku plan utrzymania dla wód drugiej kategorii obejmujący wszystkie środki utrzymania objęte zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, planowane na dany rok utrzymania, wymogi określone w § 5 ust. 3 pkt 2 lit. b)–c), e) i h) niniejszego rozporządzenia nie mają zastosowania, jeżeli właściwy powiat zatwierdzi ten plan.
2)
Jeżeli nie przedłożono planu utrzymania zgodnie z § 5 ust. 3 pkt 1 niniejszego rozporządzenia, utrzymanie wód drugiej kategorii, o których mowa w § 2, i ich otoczenia musi być zgodne z następującymi zasadami:
[…]
b)
usuwanie wodorostów w formie częściowego koszenia wzdłuż linii prądu jest dozwolone przez cały rok. Jeżeli koryto cieku wodnego nie jest wystarczająco szerokie, aby umożliwić częściowe koszenie wzdłuż linii nurtu, koszenie przeprowadza się tylko z jednej strony lub fragmentami; odstępstwo od powyższych zasad wymaga uprzedniej zgody właściwego organu ochrony przyrody;
[…]
4.   Nie zabrania się właściwej eksploatacji poprzez rybołówstwo zgodnie z [Niedersächsisches Fischereigesetz (ustawą o rybołówstwie kraju związkowego Dolna Saksonia) i Binnenfischereiordnung (rozporządzenia w sprawie rybołówstwa słodkowodnego)], przy zachowaniu w miarę możliwości warunków i biocenoz występujących naturalnie na danym terenie, w szczególności roślinności wodnej i roślinności pływającej, a także roślinności brzegowej, zgodnie z następującymi wymogami wynikającymi z celu ochrony:
1)
zarybianie jest dozwolone wyłącznie [gatunkami należącymi do] naturalnego spektrum gatunków wód płynących, o których mowa w § 2, pod warunkiem że są to gatunki, w odniesieniu do których rozporządzenie w sprawie rybołówstwa słodkowodnego w brzmieniu obowiązującym w dniu zarybiania nie uzależnia zarybiania od uzyskania zezwolenia, oraz że zapewniono, że zarybianie nie wpłynie na gatunki priorytetowe lub typowe gatunki siedlisk, o których mowa w § 3, ani ich nie wyprze.
[…]
5.   Nie jest zabroniona prawidłowa eksploatacja rolnicza gruntów zgodnie z dobrymi praktykami, o której mowa w § 5 ust. 2, i z następującymi wymogami wynikającymi z celu ochrony:
[…].
6.   Nie jest zabroniona prawidłowa gospodarka leśna w lasach zgodnie z § 11 [Niedersächsischen Gesetz über den Wald und die Landschaftsordnung (ustawy kraju związkowego Dolna Saksonia o gospodarce leśnej i krajobrazowej)] i § 5 ust. 3 BNatSchG, a także zgodnie z następującymi wymogami wynikającymi z celu ochrony:
[…]
7)
Tworzenie nowych obszarów leśnych w drodze zalesiania jest dozwolone wyłącznie za zgodą właściwego organu ochrony przyrody.
[…]
8.   W przypadkach, o których mowa w ust. 2, 3, 5 i 6, właściwy organ ochrony przyrody udziela wymaganej zgody […], pod warunkiem że i w zakresie, w jakim nie można oczekiwać wystąpienia trwałych skutków lub zaburzeń na obszarze chronionego krajobrazu lub w odniesieniu do jego elementów istotnych z punktu widzenia celów utrzymania i ochrony określonych w niniejszym rozporządzeniu. […]
9.   W przypadkach obowiązkowego zgłoszenia, o których mowa w ust. 2, 4, 6 i 7, właściwy organ ochrony przyrody może zastosować środki niezbędne do zapewnienia przestrzegania celu ochrony określonego w niniejszym rozporządzeniu. […] Właściwy organ ochrony przyrody może w każdym indywidualnym przypadku zakazać podejmowania działań lub stosowania środków będących przedmiotem zgłoszenia, w przypadku naruszenia celu ochrony określonego w niniejszym rozporządzeniu.
[…]”.
27
Paragraf 7 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Uprawnienie do wydawania nakazów”, stanowi w ust. 1:
„[…] właściwy organ ochrony przyrody może zarządzić przywrócenie stanu poprzedniego, jeżeli naruszono zakazy, o których mowa w § 4, lub obowiązki dotyczące zatwierdzania lub zgłaszania, o których mowa w § 5 niniejszego rozporządzenia, a przyroda lub krajobraz zostały bezprawnie zniszczone, uszkodzone lub zmienione”.
28
Paragraf 9 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Wdrażanie środków w zakresie ochrony i przywracania stanu poprzedniego”, przewiduje w ust. 1:
„Przepisy zawarte w §§ 4 i 5 niniejszego rozporządzenia odpowiadają co do zasady środkom mającym na celu zachowanie we właściwym stanie ochrony typów siedlisk przyrodniczych wymienionych w załączniku I i gatunków zwierząt wymienionych w załączniku II do dyrektywy [92/43] występujących na [obszarze chronionego krajobrazu]”.
29
Paragraf 10 spornego rozporządzenia, zatytułowany „Naruszenia administracyjne”, stanowi w ust. 1:
„Naruszenia prawa dopuszcza się […] każdy, kto w braku wyłączenia na podstawie § 5 lub odstępstwa na podstawie § 6 narusza umyślnie lub w wyniku zaniedbania zakazy ustanowione w § 4 niniejszego rozporządzenia”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
30
W dniu 30 września 2019 r. powiat Osnabrück wydał sporne rozporządzenie, wyznaczając obszar chronionego krajobrazu „Strumienie w Artland” jako istotny element obszaru Natura 2000 o tej samej nazwie (zwany dalej „przedmiotowym obszarem”).
31
W trakcie procedury przyjmowania tego rozporządzenia powiat Osnabrück zapewnił udział społeczeństwa, w tym wnioskodawcy w postępowaniu głównym, umożliwiając społeczeństwu zapoznanie się z projektem rozporządzenia i ze związanymi z nim mapami, a także z jego uzasadnieniem. Powiat Osnabrück nie przeprowadził natomiast oceny wpływu na środowisko na podstawie dyrektywy 2001/42 ani wstępnego badania konieczności przeprowadzenia takiej oceny przed wydaniem spornego rozporządzenia.
32
W dniu 13 października 2020 r. wnioskodawca w postępowaniu głównym złożył wniosek o przeprowadzenie kontroli legalności spornego rozporządzenia, powołując się na naruszenie przepisów dotyczących środowiska, w szczególności przepisów mających na celu transpozycję prawa Unii.
33
Rozpatrujący ten wniosek Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht (wyższy sąd administracyjny Dolnej Saksonii, Niemcy), który jest sądem odsyłającym w niniejszej sprawie, stoi na stanowisku, że w świetle wyroku z dnia 22 lutego 2022 r., Bund Naturschutz in Bayern (C‑300/20, EU:C:2022:102, pkt 60–69), na podstawie § 35 UVPG, który opiera się na art. 3 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/42, nie istniał żaden obowiązek przeprowadzenia oceny wpływu na środowisko przed wydaniem spornego rozporządzenia.
34
Zdaniem tego sądu możliwe jest jednak, że przed przyjęciem tego aktu prawnego konieczne byłoby przeprowadzenie oceny wpływu na środowisko na podstawie § 36 UVPG w związku z § 36 zdanie pierwsze pkt 2 i § 34 ust. 1 zdanie pierwsze BNatSchG, które opierają się na art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43.
35
W tym względzie sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności, w szczególności w świetle wyroku z dnia 12 czerwca 2019 r., CFE (C‑43/18, EU:C:2019:483, pkt 49, 50), czy akt taki jak sporne rozporządzenie, na mocy którego państwo członkowskie wyznacza dany teren jako specjalny obszar ochrony zgodnie z dyrektywą 92/43, należy w każdym razie uznać za bezpośrednio związany z zagospodarowaniem terenu lub niezbędny do jego zagospodarowania, niezależnie od jego treści normatywnej.
36
Ponieważ w ocenie sądu odsyłającego szereg czynników przemawia przeciwko takiej wykładni, w drugiej kolejności dąży on do ustalenia, czy i na jakich warunkach przepisy takie jak wyjątki określone w art. 5 ust. 3–6 przedmiotowego postanowienia należy uznać za bezpośrednio związane z zagospodarowaniem danego terenu lub niezbędne do jego zagospodarowania.
37
W trzeciej kolejności, w przypadku gdyby wyjątki te należało rozumieć nie w ten sposób, że polegają one wyłącznie na doprecyzowaniu zakresu zakazów ustanowionych w § 4 spornego rozporządzenia, lecz jako autonomiczne normy, które nie są bezpośrednio związane z zagospodarowaniem danego terenu ani niezbędne do jego zagospodarowania, sąd odsyłający zastanawia się nad tym, jakie znaczenie dla istnienia obowiązku przeprowadzenia oceny wpływu na środowisko na podstawie dyrektywy 2001/42 ma, po pierwsze, okoliczność, że działania objęte tymi wyjątkami przed ich realizacją nie będą już przedmiotem zindywidualizowanej oceny skutków na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43, a nawet gdyby były one przedmiotem takiej oceny, to zostałaby ona przeprowadzona w świetle konkretnych kryteriów i konkretnych zasad wprowadzonych przez te wyjątki, po drugie, okoliczność, że działalność, na którą wydano zezwolenie na podstawie tych wyjątków, była już od dawna prowadzona na danym obszarze, oraz po trzecie, fakt, że sporne rozporządzenie należy w stosownych przypadkach uznać za plan określający użytkowanie małych obszarów na poziomie lokalnym w rozumieniu art. 3 ust. 3 dyrektywy 2001/42.
38
Wreszcie, w czwartej kolejności sąd odsyłający zastanawia się nad tym, jakie konkretnie wymogi powinna w danym wypadku spełniać ocena wpływu na środowisko.
39
W tych okolicznościach Niedersächsisches Oberverwaltungsgericht (wyższy sąd administracyjny dla kraju związkowego Dolna Saksonia) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że wszystkie przepisy aktu prawnego, na mocy którego państwo członkowskie wyznacza teren jako specjalny obszar ochrony zgodnie z dyrektywą 92/43, należy uznać, niezależnie od ich odpowiedniej treści regulacyjnej, za bezpośrednio związane z zagospodarowaniem tego terenu lub niezbędne do tego, w związku z czym akt prawny jako plan nie podlega ocenie wpływu na środowisko na podstawie art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43, czy też należy zastosować odrębne podejście w zależności od treści poszczególnych przepisów, tak aby poszczególne przepisy takiego aktu prawnego jako plan (część planu) były uznawane za bezpośrednio związane z zagospodarowaniem tego terenu lub niezbędne do tego, a inne przepisy tego aktu jako plan (część planu) nie były uznawane za takie?
2)
W przypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi w drugim znaczeniu: czy art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że indywidualny przepis zawarty w akcie prawnym państwa członkowskiego wyznaczającym teren jako specjalny obszar ochrony w rozumieniu dyrektywy 92/43, definiującym cele w dziedzinie ochrony oraz ustanawiającym wymogi i zakazy, należy uznać za plan (część planu) niezwiązany bezpośrednio z zagospodarowaniem terenu lub niebędący niezbędnym do tego, jeżeli przepis ten, ustanawiając szczególne kryteria i sposoby, wyłącza określone działania na tym terenie z zakresu ustanowionych wymogów i zakazów, a działania te nie służą bezpośrednio realizacji celów ochrony, lecz należy je uznać za środki zagospodarowania lub utrzymania służące innym celom i mające charakter przedsięwzięcia w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43?
3)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że wystąpienie istotnego pogorszenia danego terenu na mocy przepisu zawartego w akcie prawnym wyznaczającym obszar jako specjalny obszar ochrony w rozumieniu dyrektywy siedliskowej, jak opisano w pytaniu drugim, który w wystarczająco konkretny sposób określa kryteria i sposoby realizacji objętych nim działań związanych z jakością projektu w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43, nie można wówczas uznać za wykluczone, jeżeli prawo krajowe nie przewiduje wymogu uzyskania zezwolenia na te działania, a właściwy organ, ze względu na wspomniany przepis aktu prawnego również odstępuje od uprzedniego zgłoszenia i przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na podstawie art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 w indywidualnych przypadkach w odniesieniu do tych działań lub przeprowadza ocenę oddziaływania przedsięwzięcia w indywidualnych przypadkach i wykorzystuje przy tym jako kryterium zgodności przedsięwzięcia to, czy spełnione są kryteria i sposoby zawarte w przepisie opisanym w pytaniu drugim?
4)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że nie należy obawiać się istotnego pogorszenia stanu terenu na podstawie przepisu zawartego w akcie prawnym wyznaczającym teren jako specjalny obszar ochrony w rozumieniu dyrektywy 92/43, o którym mowa w pytaniu drugim, jeżeli działalność objęta takim przepisem jest już co do zasady prowadzona od dłuższego czasu, a w każdym razie nie jest możliwe zintensyfikowanie lub rozszerzenie tej działalności na tym obszarze na skutek kryteriów i sposobów jej prowadzenia określonych w tym przepisie?
5)
Jeżeli na podstawie odpowiedzi na powyższe pytania przyjmuje się, że istnieje obowiązek przeprowadzenia oceny wpływu na środowisko na podstawie art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 ze względu na treść poszczególnych przepisów aktu prawnego wyznaczającego teren jako specjalny obszar ochrony w rozumieniu dyrektywy siedliskowej: czy art. 3 ust. 3 dyrektywy 2001/42 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wyznaczenie terenu należy uznać za określenie sposobu użytkowania małych obszarów na poziomie lokalnym, organ państwa członkowskiego powinien, na podstawie wcześniejszej klasyfikacji terenu jako terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty w rozumieniu art. 4 ust. 2 akapit trzeci dyrektywy 92/43, w normalnych okolicznościach przyjąć, że wyznaczenie terenu może w istotny sposób oddziaływać na środowisko?
6)
Jeżeli po udzieleniu odpowiedzi na powyższe pytania przyjmuje się, że istnieje obowiązek przeprowadzenia oceny wpływu na środowisko ze względu na treść poszczególnych przepisów aktu prawnego wyznaczającego teren jako specjalny obszar ochrony w rozumieniu dyrektywy 92/43: czy art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że przedmiotem oceny oddziaływania na środowisko powinny być tylko te poszczególne przepisy, czy też taka ocena wpływu na środowisko powinna odnosić się do całej treści aktu prawnego?
7)
Jeżeli po udzieleniu odpowiedzi na powyższe pytania przyjmuje się, że istnieje obowiązek przeprowadzenia oceny wpływu na środowisko ze względu na treść poszczególnych przepisów aktu prawnego wyznaczającego teren jako specjalny obszar ochrony w rozumieniu dyrektywy 92/43: czy art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/42, zgodnie z którym ocena wpływu na środowisko na podstawie art. 3 tej dyrektywy powinna zostać przeprowadzona w trakcie przygotowywania i przed przyjęciem planu lub programu, należy interpretować w ten sposób, że pominięcie oceny wpływu na środowisko w odniesieniu do planu lub jego elementów nie może zostać uzupełnione w drodze postępowania uzupełniającego po przyjęciu planu lub jego elementów, a tym samym nie może zostać usunięte uchybienie proceduralne polegające na pominięciu oceny wpływu na środowisko?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
40
Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że akt, w drodze którego dane państwo członkowskie wyznacza dany teren jako specjalny obszar ochrony na podstawie dyrektywy 92/43 i który wymienia rodzaje działalności człowieka zakazane na tym terenie, z zastrzeżeniem przewidzianych również w tym akcie wyjątków, wchodzi w zakres pojęcia „planów i programów” w rozumieniu dyrektywy 2001/42, w odniesieniu do których ocena wpływu na środowisko jest obowiązkowa.
41
Artykuł 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 uzależnia obowiązek poddania konkretnego planu lub programu ocenie wpływu na środowisko na podstawie tej dyrektywy od tego, aby ocena była wymagana na podstawie art. 6 i 7 dyrektywy 92/43.
42
Zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 odpowiedniej oceny wymaga się dla każdego planu lub przedsięwzięcia, które nie jest bezpośrednio związane z zagospodarowaniem terenu lub konieczne do jego zagospodarowania, ale które może na ów teren w istotny sposób oddziaływać, zarówno oddzielnie, jak i w połączeniu z innymi planami lub przedsięwzięciami.
43
Tymczasem Trybunał orzekł już, że akt, w którym państwo członkowskie wyznacza teren jako specjalny obszar ochrony zgodnie z dyrektywą 92/43, jest ze swej natury bezpośrednio związany z zagospodarowaniem terenu lub do niego niezbędny. Artykuł 4 ust. 4 tej dyrektywy wymaga bowiem takiego wyznaczenia w celu wprowadzenia go w życie (wyrok z dnia 12 czerwca 2019 r., CFE, C‑43/18, EU:C:2019:483, pkt 49).
44
Wprawdzie oceny tej nie można rozciągać na wszystkie przepisy takiego aktu automatycznie, bez weryfikacji ich treści. W szczególności nie można a priori wykluczyć, że taki akt zawiera również przepisy, które nie mają żadnego związku z wykonywaniem przez dane państwo członkowskie obowiązku określonego w art. 4 ust. 4 dyrektywy 92/43 i które nie są bezpośrednio związane z zagospodarowaniem danego terenu lub niezbędne do zagospodarowania go w jakikolwiek inny sposób.
45
Jednakże, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, wydaje się, że sporne rozporządzenie nie zawiera takich przepisów.
46
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 4 ust. 4 dyrektywy 92/43, po zatwierdzeniu danego terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty zainteresowane państwo członkowskie możliwie najszybciej i w maksymalnym okresie sześciu lat wyznacza ten teren jako specjalny obszar ochrony, ustalając priorytetowe działania w świetle znaczenia tych terenów dla zachowania lub odtworzenia we właściwym stanie ochrony typu siedliska przyrodniczego lub gatunku, a także dla spójności sieci Natura 2000. To państwo członkowskie powinno również, po pierwsze, zgodnie z tym samym przepisem dyrektywy 92/43, z uwzględnieniem jego wykładni dokonanej przez Trybunał, określić w tych samych terminach i przed ustaleniem tych priorytetów cele ochrony, które powinny być szczegółowe, a po drugie, zgodnie z art. 6 ust. 1 tej dyrektywy ustanowić środki ochronne [zob. podobnie wyrok z dnia 29 czerwca 2023 r., Komisja/Irlandia (Ochrona specjalnych obszarów ochrony), C‑444/21, EU:C:2023:524, pkt 45, 53, 65, 66].
47
Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 92/43 środki ochronne obejmują, w stosownych przypadkach, „odpowiednie środki ustawowe, administracyjne lub umowne”.
48
Tak więc środki ochronne, które dane państwo członkowskie ma obowiązek ustanowić na podstawie tego art. 6 ust. 1, mogą polegać w szczególności na ustanowieniu systemu prawnego zmierzającego do ograniczenia na danym terenie, z uwzględnieniem ustalonych założeń ochrony, działalności człowieka w stosunku do tego, co było wcześniej dozwolone na tym terenie.
49
Przepisy aktu wyznaczającego dany teren jako specjalny obszar ochrony, w drodze których dane państwo członkowskie zmierza do ustanowienia takiego systemu prawnego, należy zatem uznać za „bezpośrednio związane z zagospodarowaniem terenu lub konieczne do jego zagospodarowania”.
50
Wobec niedoprecyzowania tej kwestii w dyrektywie 92/43 państwa członkowskie zachowują ponadto swobodę w odniesieniu do określania w swoich porządkach prawnych rodzaju norm, które uznają za najwłaściwsze dla ustanowienia takiego systemu prawnego.
51
W niniejszej sprawie system prawny ustanowiony przez sporne rozporządzenie składa się z szeregu przepisów, w tym z art. 4 tego rozporządzenia, który przewiduje zakazy, oraz z art. 5 tego rozporządzenia, który wymienia „działania i sposoby korzystania”, które nie są objęte tymi zakazami.
52
W tym względzie sąd odsyłający wskazuje w szczególności, że w jego ocenie wyjątki przewidziane w art. 5 spornego rozporządzenia mają na celu zezwolenie, w pewnych ramach, na kontynuowanie działalności eksploatacyjnej, która była już prowadzona na danym terenie i która jest jeszcze prowadzona w chwili obecnej, w szczególności w celach handlowych, takiej jak rybołówstwo, rolnictwo, leśnictwo, a także niektóre działania w zakresie utrzymania wód w celu uniknięcia nieproporcjonalnej ingerencji w prawa właścicieli i podmiotów uprawnionych, na których sytuację wpływa objęcie danego terenu ochroną.
53
Niemniej jednak, z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać ten sąd, art. 5 spornego rozporządzenia należy do przepisów, które łącznie służą ustanowieniu systemu prawnego uznanego za niezbędny do ochrony między innymi wyznaczonego specjalnego obszaru ochrony, czyli w tym wypadku terenu, o którym mowa w niniejszej sprawie.
54
Wydaje się to potwierdzać art. 9 spornego rozporządzenia, który stanowi w ust. 1, że przepisy zawarte w art. 4 i 5 tego rozporządzenia „odpowiadają co do zasady środkom mającym na celu zachowanie we właściwym stanie ochrony typów siedlisk wymienionych w załączniku I i gatunków zwierząt wymienionych w załączniku II do dyrektywy [92/43] występujących [na danym terenie]”, a także brzmieniu art. 7 ust. 1 i art. 10 ust. 1 tego rozporządzenia.
55
Wynika z tego, że – również z zastrzeżeniem ustaleń, jakich powinien dokonać sąd odsyłający – sporne rozporządzenie należy uznać w całości za bezpośrednio związane z zagospodarowaniem danego terenu lub konieczne do jego zagospodarowania.
56
W świetle wszystkich tych argumentów odpowiedź na pytania pierwsze i drugie powinna brzmieć: art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42 w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy 92/43 należy interpretować w ten sposób, że akt, w drodze którego dane państwo członkowskie wyznacza dany teren jako specjalny obszar ochrony na podstawie dyrektywy 92/43 i który wymienia rodzaje działalności człowieka zakazane na tym terenie, z zastrzeżeniem przewidzianych również w tym akcie wyjątków, nie wchodzi w zakres pojęcia „planów i programów” w rozumieniu dyrektywy 2001/42, w odniesieniu do których ocena wpływu na środowisko jest obowiązkowa.
W przedmiocie pytań od trzeciego do siódmego
57
Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytania pierwsze i drugie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania od trzeciego do siódmego.
W przedmiocie kosztów
58
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko w związku z art. 6 ust. 3 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory
należy interpretować w ten sposób, że:
akt, w drodze którego dane państwo członkowskie wyznacza dany teren jako specjalny obszar ochrony na podstawie dyrektywy 92/43 i który wymienia rodzaje działalności człowieka zakazane na tym terenie, z zastrzeżeniem przewidzianych również w tym akcie wyjątków, nie wchodzi w zakres pojęcia „planów i programów” w rozumieniu dyrektywy 2001/42, w odniesieniu do których ocena wpływu na środowisko jest obowiązkowa.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.