Kawża C-137/21
Il-Parlament Ewropew
vs
Il-Kummissjoni Ewropea
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal‑5 ta’ Settembru 2023
“Rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni – Regolament (UE) 2018/1806 – Il-punt (f) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 – Lista ta’ pajjiżi terzi li ċ-ċittadini tagħhom għandu jkollhom viża meta jaqsmu l-fruntieri esterni tal-Istati Membri – Lista ta’ pajjiżi terzi li ċ-ċittadini tagħhom huma eżentati minn dan l-obbligu – Prinċipju ta’ reċiproċità – Stedina għall-adozzjoni ta’ att delegat li jissospendi provviżorjament l-eżenzjoni mill-viża għal perijodu ta’ tnax-il xahar għaċ-ċittadini tal-Istati Uniti tal-Amerika”
1.        Rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni – Intimazzjoni lill-istituzzjoni – Sejħa għal teħid ta’ azzjoni – Termini – Kundizzjonijiet  – Rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni ppreżentat wara t-tieni sejħa għal teħid ta’ azzjoni magħmula tliet snin wara l-ewwel sejħa għal teħid ta’ azzjoni li baqgħet mingħajr segwitu – Natura tardiva tar-rikors – Assenza – Ammissibbiltà
(it-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE)
(ara l-punti 27 sa 35)
2.        Rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni – Teħid ta’ pożizzjoni fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE qabel il-preżentata tar-rikors – Kunċett – Rifjut ta’ teħid ta’ azzjoni konformement mas-sejħa għal teħid ta’ azzjoni – Inklużjoni – Ammissibbiltà
(it-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE)
(ara l-punti 39 sa 43)
3.        Istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea – Eżerċizzju tal-kompetenzi – Setgħa mogħtija lill-Kummissjoni sabiex tadotta atti delegati – Setgħa li jiġi kkompletat att leġiżlattiv – Portata – Regolament ta’ bażi li jawtorizza lill-Kummissjoni tissospendi temporanjament l-eżenzjoni mill-obbligu ta’ viża għaċ-ċittadini ta’ pajjiż terz – Obbligu għall-Kummissjoni li tadotta l-att delegat mitlub – Assenza
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2018/1806, premessa 17 u l-punti (a), (d), (e), (f) u (h) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7, u Anness II)
(ara l-punti 57 sa 64)
4.        Istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea – Eżerċizzju tal-kompetenzi – Setgħa mogħtija lill-Kummissjoni sabiex tadotta atti delegati – Setgħa ta’ evalwazzjoni tal-Kummissjoni li tikkompleta l-leġiżlazzjoni tal-qasam ikkonċernat – Rifjut tal-Kummissjoni li tadotta att delegat intiż li jissospendi temporanjament l-eżenzjoni mill-obbligu ta’ viża għaċ-ċittadini ta’ pajjiż terz – Ammissibbiltà
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2018/1806, punt (d) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7)
(ara l-punti 65 sa 70)
Sunt
Skont ir-Regolament 2018/1806 (1) li jistabbilixxi l-lista ta’ pajjiżi terzi li ċ-ċittadini tagħhom għandu jkollhom viża fil-pussess tagħhom meta jaqsmu l-fruntieri esterni tal-Istati Membri u l-lista ta’ dawk li ċ-ċittadini tagħhom huma eżenti minn dan l-obbligu, l-Unjoni stabbilixxiet bħala għan il-prinċipju ta’ reċiproċità totali fil-qasam tal-viża, sabiex ittejjeb il-kredibbiltà u l-koerenza tal-politika esterna tagħha fir-rigward ta’ pajjiżi terzi (2). Għal dan il-għan, dan ir-regolament jipprovdi li mekkaniżmu li jippermetti l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ reċiproċità għandu jippermetti l-Unjoni tipprovdi risposta solidali fil-każ fejn wieħed mill-pajjiżi terzi fuq il-lista tal-Anness II tal-istess regolament jiddeċiedi li jissuġġetta għall-obbligu ta’ viża liċ-ċittadini ta’ Stat Membru wieħed jew iktar  (3). Ir-Regolament jiddelega lill-Kummissjoni s-setgħa li tadotta atti konformement mal-Artikolu 290 TFUE, dwar b’mod partikolari s-sospensjoni temporanja tal-eżenzjoni mill-viża għaċ-ċittadini ta’ tali pajjiż terz (4).
F’April 2016, il-Kummissjoni ppreżentat lill-Parlament u lill-Kunsill komunikazzjoni (5) li kienet tindika li kienet qiegħda tippersisti sitwazzjoni ta’ nuqqas ta’ reċiproċità fir-rigward ta’ tliet pajjiżi terzi, fosthom l-Istati Uniti tal-Amerika, li kienu jissuġġettaw għall-obbligu ta’ viża liċ-ċittadini ta’ ħames Stati Membri. Wara li l-Kummissjoni kkonstatat (6) li n-nuqqas ta’ reċiproċità fil-qasam tal-viżas kien għadu jikkonċerna biss żewġ pajjiżi terzi, fosthom l-Istati Uniti tal-Amerika, il-Parlament adotta, f’Marzu 2017, riżoluzzjoni (7) li fiha qies li l-Kummissjoni kienet “legalment obbligata […] tadotta att delegat biex tissospendi temporanjament l-eżenzjoni mill-ħtieġa tal-viża għaċ-ċittadini tal-pajjiżi terzi li ma jkunux neħħew il-ħtieġa tal-viża għaċ-ċittadini ta’ ċerti Stati Membri” u stieden lill-Kummissjoni tadotta tali att. Il-Kummissjoni wieġbet fin-negattiv għal din it-talba f’Mejju 2017 (8). Wara l-preżentazzjoni, mill-Kummissjoni, tas-sitt komunikazzjoni ta’ segwitu tagħha f’Marzu 2020, il-Parlament tenna t-talba tiegħu għal teħid ta’ azzjoni (9), peress li l-Istati Uniti tal-Amerika komplew jimponu obbligu ta’ viża fuq iċ-ċittadini ta’ erba’ Stati Membri. Għal darba oħra, il-Kummissjoni ma weġbitx b’mod favorevoli għal din is-sejħa (10).
Peress li qies li l-punt (f) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament 2018/1806 jimponi fuq il-Kummissjoni l-obbligu li tadotta att delegat meta jkunu ssodisfatti l-kundizzjonijiet għall-adozzjoni ta’ tali att previsti minn din id-dispożizzjoni, il-Parlament ippreżenta rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni kontra l-Kummissjoni, skont l-Artikolu 265 TFUE.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-ammissibbiltà tar-rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni, jiġifieri, minn naħa, dwar it-terminu għall-preżentata ta’ rikors previst minn din l-aħħar dispożizzjoni u, min-naħa l-oħra, dwar il-kunċett ta’ teħid ta’ pożizzjoni fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni f’kuntest interistituzzjonali. Fuq il-mertu, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet ir-rikors għar-raġuni li, billi osservat il-kriterji tal-imsemmi regolament, il-Kummissjoni ma kinitx marret lil hinn mill-marġni ta’ evalwazzjoni tagħha meta qieset li ma kinitx obbligata tadotta l-att delegat mitlub.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-ammissibbiltà tar-rikors (11).
L-ewwel eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà kienet ibbażata fuq it-tardività ta’ dan tal-aħħar, peress li l-Parlament kien ippreżenta r-rikors tiegħu għal nuqqas li tittieħed azzjoni wara li bagħat lill-Kummissjoni, permezz ta’ riżoluzzjoni ta’ Ottubru 2020, it-tieni sejħa għal teħid ta’ azzjoni, minkejja li huwa ma kienx ippreżenta tali rikors wara r-riżoluzzjoni ta’ Marzu 2017. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-kwistjoni dwar jekk il-Parlament naqasx b’dan il-mod milli josserva t-terminu għall-preżentata ta’ rikors previst fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE kienet tiddependi minn jekk din it-tieni sejħa għal teħid ta’ azzjoni kinitx, fid-dawl ta’ elementi oġġettivi li jirrigwardaw il-kontenut tagħha jew il-kuntest tagħha, distinta mill-ewwel waħda. F’dan ir-rigward, fil-komunikazzjoni ta’ wara r-riżoluzzjoni ta’ Marzu 2017, il-Kummissjoni kienet qieset b’mod partikolari li l-adozzjoni ta’ att delegat li jissospendi temporanjament l-eżenzjoni mill-viża tkun “għalissa” kontroproduttiva u ma tikkontribwixxix sabiex jintlaħaq l-għan tal-eżenzjoni mill-viża għaċ-ċittadini kollha tal-Unjoni. Permezz tar-riżoluzzjoni tiegħu ta’ Ottubru 2020, il-Parlament kien stieden lill-Kummissjoni tikkunsidra mill-ġdid il-metodu magħżul tliet snin qabel, fid-dawl tal-iżviluppi li kienu seħħew minn dakinhar. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, f’dan ir-rigward, li diversi raġunijiet, kemm legali kif ukoll politiċi, setgħu wasslu lill-Parlament sabiex jirtira, inizjalment, mit-triq kontenzjuża wara l-adozzjoni ta’ din il-komunikazzjoni mill-Kummissjoni. Barra minn hekk, jidher li kien wara li evalwa l-iżvilupp tas-sitwazzjoni wara l-adozzjoni tal-ewwel sejħa għal teħid ta’ azzjoni li l-Parlament adotta r-riżoluzzjoni ta’ Ottubru 2020. Peress li s-sejħiet sabiex tittieħed azzjoni inklużi fiż-żewġ riżoluzzjonijiet kienu distinti kemm fir-rigward tal-kontenut tagħhom kif ukoll tal-kuntest li fih ġew adottati, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li r-riżoluzzjoni ta’ Ottubru 2020 ma setax ikollha l-għan li tevita t-terminu għall-preżentata ta’ rikors previst fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE, liema terminu kien beda jiddekorri bis-sejħa sabiex tittieħed azzjoni li tinsab fir-riżoluzzjoni ta’ Marzu 2017.
Fir-rigward tat-tieni eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, li kienet ibbażata fuq l-eżistenza ta’ teħid ta’ pożizzjoni tal-Kummissjoni permezz tal-komunikazzjoni tagħha ta’ Diċembru 2020, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE, hija tista’ tiġi adita sabiex jiġi kkonstatat li, bi ksur tat-Trattati, l-istituzzjoni kkonċernata tastjeni milli tagħti deċiżjoni. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-fatt li risposta ta’ istituzzjoni għal sejħa għal teħid ta’ azzjoni ma tissodisfax lill-persuna li tkun bagħtitilha ma jfissirx li din ir-risposta ma tikkostitwixxix teħid ta’ pożizzjoni, li l-adozzjoni tagħha ttemm in-nuqqas li tittieħed azzjoni. Madankollu, din is-soluzzjoni ma tistax tapplika f’kuntest interistituzzjonali, f’każijiet fejn l-inammissibbiltà tar-rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni tippermetti lill-istituzzjoni kkonċernata tipperpetwa n-nuqqas ta’ azzjoni. Dan ikun il-każ jekk il-komunikazzjoni inkwistjoni tal-Kummissjoni kellha tiġi kklassifikata bħala “teħid ta’ pożizzjoni”, fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE. Rifjut li tittieħed azzjoni wara sejħa għal teħid ta’ azzjoni jista’ għalhekk jitressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE peress li dan ir-rifjut, ikun kemm ikun espliċitu, ma jtemmx in-nuqqas li tittieħed azzjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, f’kuntest interistituzzjonali, ir-risposta ta’ istituzzjoni li tikkonsisti, bħal f’dan il-każ, f’espożizzjoni tar-raġunijiet li għalihom, skont din l-istituzzjoni, ma tiġix adottata l-miżura mitluba għandha neċessarjament titqies li tkun rifjut li tittieħed azzjoni min-naħa ta’ din l-istituzzjoni u għandha għalhekk tkun tista’ titressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat skont l-Artikolu 265 TFUE.
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-motiv uniku mqajjem, fuq il-mertu, mill-Parlament, li jgħid li l-Kummissjoni kisret it-Trattati billi ma adottatx, skont il-punt (f) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament 2018/1806, att delegat li jissospendi temporanjament l-eżenzjoni mill-obbligu ta’ viża fir-rigward taċ-ċittadini tal-Istati Uniti tal-Amerika, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li huwa minnu li mill-kliem ta’ din id-dispożizzjoni kien jidher li jirriżulta li l-Kummissjoni hija obbligata tadotta tali att meta l-kundizzjonijiet meħtieġa għall-adozzjoni tiegħu jkunu ssodisfatti. Madankollu, din l-interpretazzjoni kellha tiġi eskluża fid-dawl tal-istruttura ġenerali tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament 2018/1806, ikkaratterizzata b’mod partikolari mill-istruttura f’diversi stadji tal-mekkaniżmu ta’ reċiproċità li huwa jistabbilixxi. Għalhekk, b’mod partikolari, mill-qari flimkien tad-dispożizzjonijiet li jinsabu f’dan l-artikolu, moqri fid-dawl tal-premessa 17 tal-istess regolament, kien jirriżulta li l-Kummissjoni kellha marġni ta’ evalwazzjoni sabiex tadotta jew le att delegat ibbażat fuq dan l-artikolu. Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma kellhiex l-obbligu li tadotta l-att delegat inkwistjoni wara l-iskadenza tal-perijodu ta’ 24 xahar mid-data tal-pubblikazzjoni tal-komunikazzjoni msemmija fil-punt (a) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.
Għall-kuntrarju, il-Kummissjoni kellha tieħu inkunsiderazzjoni t-tliet kriterji stabbiliti fil-punt (d) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament 2018/1806 sabiex tiddetermina jekk kienx hemm lok, fir-rigward tal-għan ta’ reċiproċità totali, li tissospendi l-eżenzjoni mill-obbligu ta’ viża għaċ-ċittadini tal-pajjiż terz ikkonċernat jew, għall-kuntrarju, jekk kienx hemm lok li ma tittiħidx tali miżura, fid-dawl tal-interessi relatati, b’mod partikolari, mar-relazzjonijiet esterni tal-Istati Membri, tal-pajjiżi assoċjati ma’ Schengen u tal-Unjoni (12). Wara li evalwat dawn it-tliet kriterji, il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għall-konklużjoni li l-Kummissjoni ma marritx lil hinn mill-marġni ta’ evalwazzjoni li hija kellha fil-każ ineżami meta qieset, wara s-sejħa għal teħid ta’ azzjoni li kienet ġiet indirizzata lilha mill-Parlament f’Ottubru 2020, li ma kinitx obbligata tadotta l-att delegat inkwistjoni. Konsegwentement, hija ċaħdet ir-rikors bħala infondat.
1      Regolament (UE) 2018/1806 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Novembru 2018 li jelenka l-pajjiżi terzi li ċ-ċittadini tagħhom għandhom ikollhom viża fil-pussess tagħhom meta jaqsmu l-fruntieri esterni u dawk li ċ-ċittadini tagħhom huma eżenti minn dik il-ħtieġa (ĠU 2018, L 303, p. 39).
2      Ara l-premessa 14 tar-Regolament 2018/1806.
3      Ara l-premessa 15 tar-Regolament 2018/1806.
4      Ara l-premessa 17 u l-Artikolu 7(e), (f) u (h) tar-Regolament 2018/1806. B’mod partikolari, skont l-Artikolu 7:
“Fejn pajjiż terz elenkat fl-Anness II jimponi ħtieġa tal-viża għal ċittadini ta’ għall-anqas Stat Membru wieħed, id-dispożizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw:
[…]
f) jekk fi żmien 24 xahar mid-data tal-pubblikazzjoni msemmija fit-tielet subparagrafu tal-punt(a), il-pajjiż terz ikkonċernat ma jkunx neħħa l-ħtieġa tal-viża, il-Kummissjoni għandha tadotta att delegat skont l-Artikolu 10 li jissospendi b’mod temporanju l-eżenzjoni mill-ħtieġa tal-viża għal perijodu ta’ 12-il xahar għaċ-ċittadini ta’ dak il-pajjiż terz. [...]. Mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tal-Artikolu 6, matul il-perijodi ta’ dik is-sospensjoni ċ-ċittadini tal-pajjiż terz ikkonċernat mill-att delegat għandhom ikunu meħtieġa li jkollhom viża fil-pussess tagħhom meta jaqsmu l-fruntieri esterni tal-Istati Membri;
[…]”.
5      Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill, tat‑12 ta’ April 2016, “Sitwazzjoni attwali u l-modi possibli ’l quddiem rigward is-sitwazzjoni tan-nuqqas ta’ reċiproċità ma’ ċerti pajjiżi terzi fil-qasam tal-politika dwar il-viża” [COM(2016) 221 final].
6      Permezz tat-tieni komunikazzjoni ta’ segwitu tagħha, tal‑21 ta’ Diċembru 2016.
7      Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew, tat‑2 ta’ Marzu 2017, dwar l-obbligi tal-Kummissjoni fil-qasam tar-reċiproċità tal-viżi b’konformità mal-Artikolu 1(4) tar-Regolament (KE) Nru 593/2001 [2016/2986(RSP)] (ĠU 2018, C 263, p. 2, iktar ’il quddiem ir-“riżoluzzjoni ta’ Marzu 2017”).
8      Permezz tal-komunikazzjoni ta’ segwitu tagħha, tat‑2 ta’ Mejju 2017 [COM(2017) 227 final].
9      Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew, tat‑22 ta’ Ottubru 2020, dwar l-obbligi tal-Kummissjoni fil-qasam tar-reċiproċità tal-viżi b’konformità mal-Artikolu 7 tar-Regolament (UE) 2018/1806 [2020/2605(RSP)] (ĠU 2021, C 404, p. 157, iktar ’il quddiem ir-“riżoluzzjoni ta’ Ottubru 2020”).
10      Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew u lill-Kunsill li tiddefinixxi il-pożizzjoni tal-Kumissjoni wara r-reżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat‑22 ta’ Ottubru 2020 dwar l-obbligi tal-Kummissjoni fil-qasam tar-reċiproċità tal-viża u r-rapportar dwar il-progress attwali [COM(2020) 851 final] (iktar ’il quddiem il-“komunikazzjoni ta’ Diċembru 2020”).
11      Skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 265 TFUE, ir-rikors għal nuqqas li tittieħed azzjoni huwa ammissibbli biss jekk l-istituzzjoni, il-korp jew l-organiżmu inkwistjoni jkunu preliminarjament intalbu jieħdu azzjoni. Jekk, wara l-iskadenza ta’ terminu ta’ xahrejn minn din is-sejħa, din l-istituzzjoni, dan il-korp jew dan l-organiżmu ma jkunux ħadu pożizzjoni, dan ir-rikors jista’ jiġi ppreżentat f’terminu ġdid ta’ xahrejn.
12      Skont il-punt (d) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 7 tar-Regolament 2018/1806 :
“Fejn pajjiż terz elenkat fl-Anness II jimponi ħtieġa tal-viża għal ċittadini ta' għall-anqas Stat Membru wieħed, id-dispożizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw:
[…]
d) il-Kummissjoni għandha, meta tqis passi ulterjuri skont il-punt (e), (f) jew (h), tieħu kont tal-eżitu tal-miżuri meħudin mill-Istat Membru kkonċernat bil-ħsieb li jiġi żgurat vjaġġar mingħajr viża mal-pajjiż terz ikkonċernat, il-passi meħudin skont il-punt (b) u l-konsegwenzi tas-sospensjoni tal-eżenzjoni mill-ħtieġa tal-viża għar-relazzjonijiet esterni tal-Unjoni u l-Istati Membri tagħha mal-pajjiż terz ikkonċernat;
[…]”.