Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fit-13 ta’ Settembru 2018 (1)
Kawża C-486/16
Bankia SA
vs
Alfredo Sánchez Martínez,
Sandra Sánchez Triviño
(talba għal deċiżjoni preliminari magħmula mill-Juzgado de Primera Instancia nº6 ta’ Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 6 ta’ Alicante (Spanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 93/13/KEE – Protezzjoni tal-konsumaturi – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal‑konsumaturi – Klawżola ta’ skadenza antiċipata ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju – Artikolu 6(1) – Artikolu 7(1) – Kriterji ta’ evalwazzjoni tan-natura inġusta – Prinċipju ta’ effettività”
I.      Introduzzjoni
1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l‑interpretazzjoni tad-Direttiva 93/13/KEE (2). B’mod iktar preċiż, il‑Juzgado de Primera Instancia nº6 d’Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 6 ta’ Alicante, Spanja) tistaqsi, b’mod partikolari, dwar il‑kompatibbiltà tal-ġurisprudenza tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) dwar l-interpretazzjoni tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata fil‑kuntest tal-proċedura speċifika ta’ sekwestru ta’ immobbli ipotekat (iktar ’il quddiem il-“proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja”) mas-sistema ta’ protezzjoni tal-konsumaturi stabbilita b’din id-direttiva.
2.        B’hekk, il-kawża prinċipali taqa’ fl-istess kuntest ġuridiku u ġudizzjarju bħall-Kawżi C-92/16, C-167/16, C-70/17 u C-179/17 (3).
3.        Ix-xebh bejn id-domandi preliminari li wasslu għal din il-kawża u dawk magħmula mill-qrati tar-rinviju fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17, li fihom il-konklużjonijiet tiegħu huma ppreżentati llum ukoll, jippermettili għalhekk li nirreferi, fuq ċerti punti, għall-argumenti esposti fil-konklużjonijiet ippreżentati f’dawn il-kawżi paralleli sabiex jiġu evitati r-repetizzjonijiet.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
4.        Mir-raba’ premessa tad-Direttiva 93/13 jirriżulta li “hija r‑responsabbiltà ta’ l-Istati Membri li jiżguraw li l-kuntratti konklużi mal‑konsumaturi ma jkunx fihom klawżoli inġusti”.
5.        L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 jipprevedi:
“Il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji […] m’għandhomx ikunu suġġetti għad‑disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva.”
6.        L-Artikolu 3(1) u (2) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“1.      Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.
2.      Klawżola għandha dejjem tiġi kkunsidrata li ma tkunx ġiet innegozjat individwalment meta din tkun ġiet abbozzata minn qabel u l-konsumatur b’hekk ma jkunx seta’ jinfluwenza s-sustanza tal-klawżola, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ kuntratt standard imfassal minn qabel.”
7.        L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva huwa redatt kif ġej:
“1.      Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7, il-karattru inġust ta’ klawżola kuntrattwali għandu jiġi stmat, billi titqies in-natura tal‑merkanzija jew servizzi li għalihom ikun kien konkluż il-kuntratt u ssir referenza, filwaqt li jiġi konkluż il-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tal-kuntratt u għall-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu.
2.      L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad‑definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt u lanqas mas-suffiċjenza tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, kontra s‑servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar.”
8.        L-Artikolu 6(1) ta’ din l-istess direttiva huwa redatt kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
9.        L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l‑kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.”
B.      Id-dritt Spanjol
10.      L-Artikolu 1124 tal-Código Civil (Kodiċi Ċivili) jipprevedi:
“Il-possibbiltà li xxolji l-obbligi hija meqjusa impliċita fil-każ ta’ obbligi bilaterali, meta waħda mill-partijiet kontraenti tonqos milli twettaq l‑obbligi tagħha.
Il-parti leża tista’ titlob, jew l-eżekuzzjoni ta’ dan l-obbligu, jew ix‑xoljiment tiegħu, peress li d-danni jkunu dovuti fi kwalunkwe każ. Anki meta tagħżel l-eżekuzzjoni, il-parti leża tista’ titlob ix-xoljiment meta l-eżekuzzjoni tirriżulta li hija impossibbli.
Il-qorti għandha tordna x-xoljiment mitlub, ħlief jekk ikun hemm motivi li jiġġustifikaw l-għoti ta’ terminu għall-eżekuzzjoni tal-obbligi.”
11.      Skont l-Artikolu 552(1) u (3) tal-Ley 1/2000 de Enjuiciamiento Civil (Liġi 1/2000 dwar il-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili), tas‑7 ta’ Jannar 2000 (4), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“LEC”), li jirrigwarda l-istħarriġ ex officio ta’ klawżoli inġusti:
“1.      Il-qorti għandha tevalwa ex officio jekk klawżola ta’ xi wieħed mit‑titoli eżekuttivi msemmija fl-Artikolu 557(1) tistax tiġi kklassifikata bħala inġusta. Jekk tikkunsidra li waħda minn dawn il-klawżoli tista’ tiġi kklassifikata bħala tali, hija għandha tisma’ l-partijiet fi żmien ħmistax‑il jum. Wara li tkun semgħathom, hija għandha tiddeċiedi fi żmien ħamest’ijiem tax-xogħol skont id-dispożizzjonijiet tas-subparagrafu 3 tal‑Artikolu 561(1).
[…]
3.      Ladarba d-digriet li jiċħad l-eżekuzzjoni jsir definittiv, il-kreditur jista’ jinvoka biss id-drittijiet tiegħu fil-proċedura ordinarja korrispondenti, jekk il-prinċipju ta’ res judicata tas-sentenza jew tad-deċiżjoni definittiva li fuqha kienet ibbażata t-talba għall-eżekuzzjoni ma tkunx tipprekludi dan”.
12.      L-Artikolu 557 tal-LEC huwa redatt kif ġej:
“1.      Meta tintalab l-eżekuzzjoni tat-titoli msemmija fil-punti 4, 5, 6 u 7 tal‑Artikolu 517(2), kif ukoll bis-saħħa ta’ dokumenti oħra li għandhom forza eżekuttiva msemmija fil-punt 9 tal-Artikolu 517(2), il-parti li kontriha tintalab l-eżekuzzjoni ma tistax topponiha, fit-termini u fil‑forom previsti fl-artikolu preċedenti, ħlief jekk tinvoka wieħed mill‑motivi segwenti:
[…]
7°      It-titolu fih klawżoli inġusti.
2.      Jekk l-oppożizzjoni msemmija fil-paragrafu preċedenti ssir, ir‑reġistru tal-qorti għandu jissospendi l-eżekuzzjoni permezz ta’ miżura ta’ organizzazzjoni tal-proċedura.”
13.      Skont is-subparagrafu 3 tal-Artikolu 561(1) tal-LEC:
“Jekk tiġi kkonstatata n-natura inġusta ta’ klawżola waħda jew iktar, id‑digriet adottat għandu jispjega l-konsegwenzi tagħha, jew billi jiddeċiedi li ma hemmx lok ta’ eżekuzzjoni, jew billi jordna l-eżekuzzjoni mingħajr l-applikazzjoni tal-klawżoli kkunsidrati inġusti.”
14.      Skont l-Artikolu 693(2) tal-LEC dwar l-iskadenza antiċipata tad-dejn dovut f’pagamenti differenti:
“Id-dejn kollu bħala kapital u interessi jista’ jintalab jekk tkun ġiet miftehma l-eżegwibbiltà tas-self kollu f’każ ta’ nuqqas ta’ ħlas ta’ mill‑inqas tliet pagamenti mingħajr ma d-debitur ikun issodisfa l-obbligu ta’ ħlas tiegħu, jew ta’ numru ta’ pagamenti li jfisser li d-debitur ma jkunx issodisfa l-obbligu tiegħu matul perijodu ekwivalenti għal mill-inqas tliet xhur, u li dan il-ftehim jinstab fl-att li jikkostitwixxi s-self u fir-reġistru korrispondenti.”
15.      L-Artikolu 695 tal-LEC, dwar l-oppożizzjoni għall-eżekuzzjoni ipotekarja, huwa redatt kif ġej:
“1.      Fil-proċeduri msemmija f’dan il-kapitolu, l-oppożizzjoni tal-parti li kontriha tintalab l-eżekuzzjoni tintlaqa’ biss jekk din tkun ibbażata fuq il‑motivi segwenti:
[…]
(4)      in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li tikkostitwixxi l-bażi tal-eżekuzzjoni jew li tippermetti li jiġi stabbilit l-ammont eżegwibbli.
2.      F’każ ta’ introduzzjoni tal-oppożizzjoni msemmija fil-paragrafu preċedenti, ir-reġistru tal-qorti għandu jipproċedi bis-sospensjoni tal-eżekuzzjoni u jitlob lill-partijiet jidhru quddiem il-qorti li tkun ordnat l-eżekuzzjoni. It-talba sabiex jidhru quddiem il-qorti għandha ssir mill-inqas ħmistax-il jum qabel is-seduta inkwistjoni. Matul din is-seduta, il-qorti għandha tisma’ lill‑partijiet, teżamina d-dokumenti prodotti u tadotta d-deċiżjoni rilevanti permezz ta’ digriet, matul it-tieni ġurnata.
3.      […]
Jekk ir-raba’ motiv [tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu] jiġi aċċettat, għandu jiġi deċiż li ma hemmx lok għall-eżekuzzjoni jekk il-klawżola kuntrattwali tikkostitwixxi l-bażi tal-eżekuzzjoni. Jekk le, l-eżekuzzjoni titkompla filwaqt li ma tiġix applikata l-klawżola inġusta.
4.      Id-deċiżjoni li tordna li ma hemmx lok li ssir l-eżekuzzjoni jew li tiddikjara l-inapplikabbiltà ta’ klawżola inġusta jew iċ-ċaħda tal‑oppożizzjoni għall-motiv previst fil-paragrafu 1(4) ta’ dan l-artikolu tista’ tiġi appellata.
Salv f’dawn il-każijiet, id-deċiżjonijiet dwar l-oppożizzjoni msemmija f’dan l-artikolu ma jistgħux jiġu appellati u l-effetti tagħhom huma esklużivament limitati għall-proċedura ta’ eżekuzzjoni li fil-kuntest tagħha ngħataw.”
16.      L-Artikolu 698(1) tal-LEC jipprevedi:
“Kull ilment li d-debitur, it-terz detentur jew kwalunkwe persuna oħra kkonċernata tista’ tagħmel u li ma huwiex inkluż fl-artikoli preċedenti, inklużi dawk li jirrigwardaw in-nullità tat-titolu jew il-maturità, in-natura ċerta, l-estinzjoni jew l-ammont tad-dejn, għandu jiġi deċiż b’sentenza adattata, mingħajr qatt ma jkollu bħala effett li jissospendi jew iwaqqaf il-proċedura [ġudizzjarja ta’ eżekuzzjoni] prevista f’dan il-kapitolu.”
17.      Id-Direttiva 93/13 ġiet trasposta fl-ordinament ġuridiku Spanjol permezz tal-Ley 7/1998 sobre condiciones generales de la contratación (Liġi 7/1998 dwar il-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratti), tat‑13 ta’ April 1998 (5), u permezz tar-Real Decreto Legislativo 1/2007 por el que se aprueba el texto refundido de la Ley General para la Defensa de los Consumidores y Usuarios y otras leyes complementarias (Digriet Irjali Leġiżlattiv 1/2007 dwar ir-riformulazzjoni tal-Liġi ġenerali dwar il‑protezzjoni tal-konsumaturi u tal-utenti u ta’ liġijiet oħra kumplimentari), tas-16 ta’ Novembru 2007 (6).
18.      Skont l-Artikolu 83 tal-imsemmi texto refundido, fil‑verżjoni tiegħu kif emendata bil-Liġi Nru 3/2014, tas‑27 ta’ Marzu 2014 (7):
“Il-klawżoli inġusti huma nulli ipso iure u meqjusa bħala mhux miktuba. Għal dan il-għan, il-qorti, wara konsultazzjoni mal-partijiet, tiddikjara n‑nullità tal-klawżoli inġusti inklużi fil-kuntratt, li xorta jkompli jorbot lill-partijiet skont l-istess termini jekk ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il‑klawżoli inġusti.”
III. Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
19.      Fl-20 ta’ Jannar 2006, l-istabbiliment bankarju Caja de Ahorros de Valencia, Castellón y Alicante (bank ta’ tfaddil ta’ Valencia, Castellón u Alicante, li sar Bankia SA, iktar ’il quddiem “Bankia”) ikkonkluda kuntratt ta’ self ipotekarju għal ammont ta’ EUR 140 000 u għal perijodu ta’ 35 sena ma’ Alfredo Sánchez Martínez u Sandra Sánchez Triviño. Dan il-kuntratt sar biex jiffinanzja x-xiri ta’ immobbli bħala residenza prinċipali. Fit-18 ta’ Ottubru 2006, dan il-kuntratt kien suġġett għal novazzjoni intiża sabiex is-self jinqasam f’żewġ partijiet (parti A u B).
20.      Fir-rigward tar-rimbors tal-parti A tas-self, wara n-nuqqas ta’ ħlas tal-pagamenti tax-xahar ta’ Frar u Marzu 2012 (li kienu ta’ EUR 131.56 u EUR 131.92 rispettivament) u tan-nuqqas parzjali ta’ ħlas tal-pagament tax-xahar ta’ April 2012 (l-ammont li kien għad irid jitħallas kien jammonta għal EUR 31.21), Bankia ddikjarat il-parti A tas-self dovuta b’mod antiċipat. Fir-rigward tar-rimbors tal-parti B tas-self, il-ħlas tal-pagament kien interrott fit-18 ta’ April 2012.
21.      Fis-17 ta’ April 2013, Bankia ressqet l-ewwel talba għal eżekuzzjoni ipotekarja quddiem il-Juzgado de Primera Instancia nº11 de Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 11 ta’ Alicante, Spanja), li ordnat, fit-2 ta’ Ottubru 2013, is-sekwestru tal-proprjetà ipotekata abbażi tat‑titolu eżekuttiv.
22.      Fit-12 ta’ Marzu 2014, id-debituri opponew is-sekwestru billi invokaw l-eżistenza ta’ diversi klawżoli inġusti fil-kuntratt ta’ self ipotekarju, fosthom il-klawżola 6a relatata mal-iskadenza antiċipata. Skont din il-klawżola “[il-bank] jista’ jiddikjara l-iskadenza antiċipata tal-obbligu u jitlob il-ħlas immedjat tal-ammonti li huma dovuti lilu bħala kapital prinċipali u interessi, inkluż l-interessi moratorji, […] fil-każijiet segwenti: a) minn jissellef ma ħallasx, b’mod sħiħ jew parzjali, fl‑iskadenza tiegħu, wieħed mill-pagamenti bħala kapital jew interessi skont kif miftiehem f’dan l-att”.
23.      Fis-26 ta’ Mejju 2014, il-Juzgado de Primera Instancia n°11 de Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 11 ta’ Alicante, Spanja) tat digriet li permezz tiegħu ddikjarat din il-klawżola inġusta u ddikjarat li ma kienx hemm lok li tordna s-sekwestru.
24.      Fis-27 ta’ Ġunju 2014, Bankia appella mis-sentenza quddiem l‑Audiencia Provincial de Alicante (il-Qorti Provinċjali ta’ Alicante, Spanja), li ċaħditu permezz ta’ digriet tal-14 ta’ Ottubru 2014.
25.      Fl-20 ta’ Mejju 2015, Bankia reġa’ ressaq talba għal sekwestru quddiem il-Juzgado de Primera Instancia nº6 d’Alicante (il-Qorti tal‑Ewwel Istanza Nru 6 ta’ Alicante) abbażi tal-istess titolu eżekuttiv kontra A. Sánchez Martínez u S. Sánchez Triviño.
26.      Permezz ta’ digriet tal-14 ta’ Ottubru 2015, il-qorti tar-rinviju ċaħdet din it-talba. Fil-11 ta’ Frar 2016, dan id-digriet ġie annullat mill‑Audiencia Provincial de Alicante (il-Qorti Provinċjali ta’ Alicante) minħabba li d-debituri ma kinux ħallsu 38 pagamenti. Peress li d-digriet mogħti fl-appell ma kienx ordna s-sekwestru, il-qorti tar-rinviju għandha tiddeċiedi mill-ġdid dwar dan il-punt.
27.      Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Juzgado de Primera Instancia nº6 de Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 6 ta’ Alicante, Spanja), permezz ta’ sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, li waslet fil-Qorti tal‑Ġustizzja fit-12 ta’ Settembru 2016, iddeċidiet li tissospendi l‑proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi segwenti (8):
“1)      Huwa kuntrarju għall-prinċipju ta’ effettività stabbilit fl-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13/KEE dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumaturi li tiġi ordnata l-eżekuzzjoni abbażi ta’ klawżola ta’ terminazzjoni antiċipata li n-natura inġusta tagħha ġiet ikkonstatata f’sentenza definittiva mogħtija fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ eżekuzzjoni ipotekarja preċedenti bejn l-istess partijiet u bbażata fuq l-istess kuntratt ta’ self ipotekarju, minkejja li l-ordinament ġuridiku intern ma jirrikonoxxix l-effetti pożittivi tal-awtorità ta’ res judicata lil din is-sentenza preliminari, minkejja li hija tipprevedi l-impossibbiltà li jinfetħu proċeduri ġodda ta’ eżekuzzjoni bbażati fuq l-istess titolu eżekuttiv?
2)      Fil-każ ta’ proċeduri ta’ eżekuzzjoni ipotekarja fejn il-qorti tal-ewwel istanza rrifjutat li tordna l-eżekuzzjoni peress li hija kienet ibbażata fuq klawżola ta’ terminazzjoni antiċipata li kienet tqieset bħala inġusta fi proċeduri ta’ eżekuzzjoni ipotekarja preċedenti bbażati fuq l-istess titolu eżekuttiv u bejn l-istess partijiet u li fihom il-qorti tal-appell annullat ir-rifjut ta’ ordni ta’ eżekuzzjoni u bagħtet il-kawża lura sabiex l-eżekuzzjoni tiġi ordnata fl-ewwel istanza, huwa kuntrarju għall-prinċipju ta’ effettività previst fl-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13/KEE dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumaturi, li l-qorti tal-ewwel istanza tkun marbuta bid-deċiżjoni tal-qorti tal-appell, jew id-dritt intern għandu jiġi interpretat fis-sens li l-qorti tal-ewwel istanza ma hijiex marbuta bid-deċiżjoni tal-qorti tat-tieni istanza peress li diġà hemm sentenza preċedenti definittiva li tiddikjara nulla l-klawżola ta’ terminazzjoni antiċipata li fuqha hija bbażata l-eżekuzzjoni, fejn għalhekk il-qorti tal-ewwel istanza ikollha mill-ġdid tiddikjara inammissibbli t-talba għal eżekuzzjoni?”
IV.    Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
28.      Permezz ta’ deċiżjonijiet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑18 ta’ Marzu, tal-21 ta’ April, u tal-10 ta’ Ottubru 2016, rispettivament, il-Kawżi C-92/16, C-167/16 u C-486/16 ġew sospiżi sa meta tingħata s‑sentenza tas-26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus (9).
29.      Wara n-notifika ta’ din is-sentenza, il-qorti tar-rinviju, permezz ta’ digriet tal-21 ta’ Frar 2017, indikat li xtaqet tkompli bit-tieni u bit-tielet domandi preliminari tagħha.
30.      Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑24 ta’ Ottubru 2017, il-Kawżi C-92/16, C-167/16, C-486/16, C-70/17 u C-179/17 ibbenefikaw minn trattament ikkoordinat.
31.      Permezz ta’ deċiżjoni tal-20 ta’ Frar 2018, il-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 29(1) tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, iddeċidiet li tirrinvija l‑Kawżi C-92/16, C-167/16 u C-486/16 quddiem l-ewwel awla bl-istess kompożizzjoni u, skont l-Artikolu 77 ta’ dan ir-regolament, organizzat seduta komuni għal dawn il-kawżi.
32.      Bankia, il-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub f’din il-kawża.
33.      Is-sottomissjonijiet orali tar-rappreżentanti tal-partijiet fil-kawża prinċipali, tal‑Gvern Spanjol u tal-Kummissjoni nstemgħu waqt is-seduta komuni li saret fis-16 ta’ Mejju 2018.
V.      Analiżi
34.      F’din il-kawża, nixtieq qabel kollox nirreferi għall‑kunsiderazzjonijiet li għamilt fil-konklużjonijiet tiegħi fil‑Kawżi C‑70/17 u C-179/17, dwar il-kwistjonijiet fil-kawża prinċipali u l-analiżi tad-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar‑rinviju.
A.      Kunsiderazzjonijiet ġenerali dwar il-protezzjoni tal‑konsumatur u tfakkir tal-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal‑Ġustizzja
35.      Ir-risposta għad-domandi preliminari magħmula mill-qorti tar‑rinviju għandha tkun ibbażata, minn naħa, fuq il‑kunsiderazzjonijiet ġenerali esposti fil-punti 51 sa 56 tal‑konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17 u, min-naħa l‑oħra, fuq il-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja analizzata fil‑punti 65 sa 82 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fil-fatt, dawn il‑kunsiderazzjonijiet u din il-ġurisprudenza jikkostitwixxux mhux biss il‑bażi tar-risposti proposti għall-kwistjonijiet ta’ dritt imqajma mill-qrati tar-rinviju fil-Kawżi C‑70/17 u C‑179/17, iżda wkoll il-kuntest ġuridiku u ġurisprudenzjali applikabbli għall-eżami tad-domandi magħmula mill‑qorti tar-rinviju f’din il-kawża.
36.      Fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet ġenerali, dawn jippermettu, qabel kollox, li jiġi ddefinit il-kuntest li fih taqa’ d-Direttiva 93/13, sussegwentement, li jiġi kkonstatat kif id-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari bis-saħħa ta’ din id-direttiva, poġġa l-protezzjoni tal‑konsumatur fil-qalba tal-proċess ta’ integrazzjoni Ewropea u, finalment, li jitfakkar aspett essenzjali tal-imsemmija direttiva, jiġifieri l‑fatt li l‑armonizzazzjoni tal-protezzjoni tal-konsumatur hija kkunsidrata neċessarja għat-tisħiħ tas-suq intern u għalhekk għat-tisħiħ tal-ħajja ekonomika u soċjali (10).
37.      F’dak li jirrigwarda l-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal‑Ġustizzja, l-ispjegazzjoni li tinsab fil-punti 65 sa 82 tal‑konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17, enfasizzat aspett essenzjali, jiġifieri li l‑proċess ta’ stħarriġ tal-klawżoli inġusti mill-qorti nazzjonali jikkonsisti f’żewġ fażijiet suċċessivi u differenti, li jimplikaw żewġ tranżazzjonijiet jew eżerċizzji distinti. L-ewwel fażi hija dik tal‑klassifikazzjoni, mill-qorti nazzjonali, tal-klawżola kuntrattwali bħala klawżola inġusta, filwaqt li t-tieni fażi tikkonċerna l-konsegwenzi li din il-qorti għandha tislet mill-klassifikazzjoni tal-klawżola bħala inġusta. Dan l‑eżerċizzju tal-qorti nazzjonali sabiex tislet il-konsegwenzi kollha tal‑konstatazzjoni tan-natura inġusta tal-klawżola huwa differenti, kemm mill-perspettiva rationae temporis kif ukoll rationae materie, mill‑eżerċizzju ta’ klassifikazzjoni li jkun sar qabel. Il-fatt li dawn iż‑żewġ eżerċizzji jsiru wieħed wara l-ieħor ma għandux iwassalni sabiex nagħmel differenza bejniethom. Barra minn hekk, id-differenzi bejniethom jirriżultaw b’mod ċar mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif ser naraw iktar ’il quddiem (11).
38.      Mill-ġurisprudenza rilevanti għalhekk jirriżulta li, wara li tkun ikkonstatat in-natura inġusta tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata (l‑ewwel fażi) (12), ir-regola ġenerali paċifika fil-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tirriżulta mill-kliem tal-Artikolu 6(1) tad‑Direttiva 93/13, hija li l-qorti nazzjonali hija obbligata li tislet il‑konsegwenzi kollha ta’ din il-konstatazzjoni (it-tieni fażi), jiġifieri li din hija obbligata twarrab l-applikazzjoni ta’ klawżola inġusta mingħajr ma hija awtorizzata temenda l-kontenut tagħha. Bħala regola, il-kuntratt għandu jibqa’ jeżisti mingħajr ebda emenda oħra ħlief dik li tirriżulta mit‑tneħħija tal-klawżoli inġusti, sa fejn, skont ir-regoli tad-dritt nazzjonali, tali eżistenza tal-kuntratt hija ġuridikament possibbli (13).
39.      Mill-eżami tal-ġurisprudenza rilevanti jirriżulta wkoll li din ir‑regola ġenerali għandha biss eċċezzjoni waħda sa issa: dik użata fis‑sentenza Kásler u Káslerné Rábai (14). Madankollu, hekk kif indikajt fil‑punti 80 sa 82 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C‑179/17, sabiex l-eċċezzjoni rrikonoxxuta f’din is-sentenza tkun tista’ tiġi applikata mill-qorti nazzjonali skont id-Direttiva 93/13 u l‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Qorti tal-Ġustizzja ssuġġettata għal ċerti kundizzjonijiet. B’hekk, meta kuntratt konkluż bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur ma jistax ikompli jeżisti wara t-tneħħija ta’ klawżola inġusta, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 ma jipprekludix li regola ta’ dritt nazzjonali tippermetti lill-qorti nazzjonali tirrimedja għan‑nullità ta’ din il-klawżola billi tissostitwixxieha b’dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali ta’ natura supplimentari (15).Madankollu, għandhom jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet. Minn naħa, din is-sostituzzjoni għandha twassal “għar-riżultat li l-kuntratt jista’ jibqa’ applikabbli minkejja t-tneħħija tal‑klawżola inġusta” u li “jkompli jkun vinkolanti għall-partijiet” (16). Min-naħa l-oħra, fil-każ fejn il-qorti hija obbligata tannulla l-kuntratt kollu kemm hu, l-imsemmija sostituzzjoni għandu jkollha effett li tevita li l-konsumatur jiġi espost għal “konsegwenzi li partikolarment jikkawżaw preġudizzju, b’mod li n-natura dissważiva li tirriżulta mill‑annullament tal-kuntratt tirriskja li tiġi kompromessa” (17).
40.      Huwa għalhekk fid-dawl tal-ġurisprudenza esposta fil-punti preċedenti, u eżaminata fid-dettall fil-punti 65 sa 82 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17, li hemm lok li tingħata risposta għad-domandi magħmula mill-qrati tar-rinviju f’dawn il-kawżi.
B.      Fuq id-diffikultajiet tal-kawża
41.      Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-istabbiliment bankarju talab darbtejn is-sekwestru tal-proprjetà ipotekata. Iż-żewġ proċeduri ta’ eżekuzzjoni ipotekarja korrispondenti kienu għalhekk kontra l-istess partijiet u kienu bbażati fuq l-istess kuntratt ta’ self ipotekarju.
42.      Fil-kuntest tal-ewwel proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja, il‑Juzgado de Primera Instancia nº11 de Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 11 ta’ Alicante), wara li kkonstatat in-natura inġusta tal‑klawżola ta’ skadenza antiċipata, iddikjarat li ma hemmx lok li jiġi ordnat is-sekwestru. Id-digriet li jistabbilixxi li ma hemmx lok li jiġi ordnat is-sekwestru mogħti minn din il-qorti ġie kkonfermat mill-qorti tal-appell, minħabba li n-nuqqas ta’ ħlas ta’ żewġ pagamenti ma kienx serju biżżejjed sabiex jippermetti li tiġi ddikjarata l-iskadenza antiċipata.
43.      Fil-kuntest tat-tieni proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja, il-qorti tar-rinviju tat digriet li permezz tiegħu rrifjutat li tordna s-sekwestru minħabba li mill-proċess kien jirriżulta li, waqt il-proċedura preċedenti, il-qorti tal-ewwel istanza kienet iddeċidiet li ma hemmx lok li jiġi ordnat is-sekwestru minħabba n-natura inġusta tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata. Dan id-digriet, mogħti abbażi tal-Artikolu 552(3) tal-LEC (18), ġie annullat mill-istess qorti tal-appell, minħabba li n-nuqqas ta’ ħlas kien iktar serju minn dak eżaminat waqt l-ewwel proċedura.
44.      Għalhekk, il-partikolarità ta’ din il-kawża tinsab fil-fatt li t-talba għal deċiżjoni preliminari saret fil-kuntest tat-tieni proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja.
45.      Il-qorti tar-rinviju tindika li, fil-kuntest ta’ din it-tieni proċedura, id-digriet tal-qorti tal-appell “jidher li huwa fuq l-istess linji” bħas‑sentenza tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) tat-23 ta’ Diċembru 2015 dwar il-klawżola ta’ skadenza antiċipata (19), ikkonfermata bis-sentenza tat-18 ta’ Frar 2016 (20). Fis-sentenzi tagħha, it‑Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) ikkunsidrat li l-validità tal‑klawżoli ta’ skadenza antiċipata kienet tirrikjedi li tali klawżoli jirriflettu l-gravità tan-nuqqas skont il-perijodu u l-ammont tas-self u tippermetti lill-konsumatur jevita l-applikazzjoni tagħhom billi jħallas b’mod diliġenti. Madankollu, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) spjegat li l‑eżekuzzjoni ipotekarja setgħet issir jekk il-possibbiltà li tiġi ddikjarata l-iskadenza antiċipata tas-self kienet eżerċitata b’mod mhux inġust, minħabba l-vantaġġi li l-proċedura speċifika tagħti lill‑konsumatur. Barra minn hekk, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) kienet ippermettiet l‑applikazzjoni b’mod supplimentari ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, bħall‑Artikolu 693(2) tal-LEC, sabiex tkun tista’ tinbeda proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja (21).
46.      Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tagħmel l-argument li, fid-dawl tal‑ġurisprudenza tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema), il-qorti tal‑appell irreferietilha l-kawża sabiex tilqa’ t-talba għal sekwestru, minħabba li n-nuqqas ta’ min issellef sadattant kien gravi biżżejjed, u sabiex tordna l-eżekuzzjoni ipotekarja.
47.      Fil-kawża prinċipali, għalkemm il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li għandha tosserva d-digriet tal-qorti tal-appell, hija xorta għandha dubji dwar il-konformità tal-interpretazzjoni tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) u, għalhekk, ta’ dan id-digriet, mad-Direttiva 93/13.
48.      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li d-domandi preliminari jirrappreżentaw xi partikolaritajiet meta mqabbla mad‑domandi magħmula fil-Kawżi C-92/16, C-167/16, C-70/17 u C-179/17. Madankollu, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta b’mod ċar li d‑diffikultà ta’ din il-kawża xorta taqa’ fl-istess kuntest ġuridiku u ġurisprudenzjali bħall-Kawżi C-92/16, C-167/16, C-70/17 u C-179/17. Konsegwentement, dawn il-konklużjonijiet u dawk li qed nippreżenta fl‑istess ħin fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17 għandhom jinqraw flimkien.
C.      Fuq id-domandi preliminari
49.      Bid-domandi tagħha, li fl-opinjoni tiegħi għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, fid-dawl tal‑prinċipju ta’ effettività, l-Artikoli 6(1) u 7(1) tad-Direttiva 93/13 jipprekludux interpretazzjoni tal-liġi proċedurali nazzjonali li timponi lil qorti inferjuri li tipproċedi b’eżekuzzjoni ipotekarja abbażi ta’ klawżola ta’ skadenza antiċipata li n-natura inġusta tagħha ġiet ikkonstatata f’sentenza li saret finali mogħtija minn qorti superjuri fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja preċedenti bejn l-istess partijiet, ibbażata fuq l-istess titolu eżekuttiv.
50.      Sabiex jiġu analizzati dawn id-domandi, jidhirli li jkun utli li jsiru erba’ kjarifiki.
51.      Fl-ewwel lok, infakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest tal-proċedura msemmija fl-Artikolu 267 TFUE, ibbażata fuq separazzjoni netta tal-funzjonijiet bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, hija biss il-qorti nazzjonali li hija kompetenti biex tikkonstata u tevalwa l-fatti tal-kawża prinċipali kif ukoll biex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali (22).
52.      Fit-tieni lok, fid-dawl tal-argument li żviluppajt fil-punti 84 sa 136 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17, jien ma naqbilx mal-argument imressaq mill-Gvern Spanjol fl-osservazzjonijiet bil‑miktub tiegħu, li jgħid li ż-żewġ proċeduri ta’ eżekuzzjoni ipotekarja ġew mibdija fuq żewġ bażijiet differenti. Il-Gvern Spanjol, fil-fatt, isostni li l‑ewwel eżekuzzjoni ipotekarja saret abbażi tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata inġusta filwaqt li t-tieni proċedura saret abbażi tal‑Artikolu 693(2) tal-LEC, skont is-sentenza Nru 705/2015 tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) (23).
53.      F’dan ir-rigward, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-Direttiva 93/13 tipprekludi interpretazzjoni ġurisprudenzjali ta’ dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali li tirregola l-klawżoli ta’ skadenza antiċipata tat‑terminu tal-kuntratti ta’ self, bħall-Artikolu 693(2) tal-LEC, li tipprojbixxi lill-qorti nazzjonali li kkonstatat in-natura inġusta ta’ tali klawżola kuntrattwali milli tiddikjaraha nulla u milli tiskartaha meta, fil‑fatt, il-bejjiegħ jew fornitur ma kienx applikaha, iżda kkonforma ruħu mal-kundizzjonijiet previsti minn din id-dispożizzjoni ta’ dritt nazzjonali (24).
54.      F’dan il-każ, il-fatt li l-istabbiliment bankarju beda l-proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja biss wara n-nuqqas ta’ ħlas ta’ 38 pagament konsekuttivi huwa element fattwali li ma għandux jittieħed inkunsiderazzjoni fl‑evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali li kienet intiża sabiex tippermetti lill-istabbiliment bankarju li jipproċedi bl‑eżekuzzjoni ipotekarja fil-każ ta’ nuqqas ta’ ħlas ta’ pagament wieħed. F’dan ir-rigward, ninnota li, fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur, aġir raġonevoli f’kuntest kuntrattwali inġust ma jistax jibdel in-natura inġusta ta’ klawżola (25).
55.      Barra minn hekk, infakkar li, kif jirriżulta mill-osservazzjonijiet esposti fil-punti 127 sa 133 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17, u b’mod partikolari fil-punt 124 ta’ dawn il-konklużjonijiet, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li klawżola inġusta ddikjarata nulla hija kkunsidrata bħala li qatt ma eżistiet u li ma pproduċiet l-ebda effett. B’hekk, l-applikazzjoni, f’dan il-każ, tal‑Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 ikollha bħala konsegwenza prattika li, meta l-qorti nazzjonali tiddeċiedi dwar in-nullità tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata, il-proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja ma tistax tinbeda jew, jekk kienet mibdija, ma tistax titkompla peress li l-klawżola ta’ skadenza antiċipata li tirrigwarda l-ftehim tal-partijiet u r-riferiment għal pagament wieħed biss irreġistrat fir-Reġistru ġiet iddikjarata inġusta u, għalhekk, ġiet iddikjarata null u mingħajr effett. Għandu jiġi nnotat ukoll li kieku setgħet tiġi rrimedjata n-nullità tal-klawżola bl‑applikazzjoni tan-numru minimu ta’ tliet pagamenti stabbilit bl‑Artikolu 693(2) tal-LEC, dan iwassal sabiex de facto jippermetti li l-qrati nazzjonali jemendaw l-imsemmija klawżola. Issa, kif il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret fis-sentenza Gutiérrez Naranjo et, “il-qorti nazzjonali ma tistax tirrevedi l-kontenut tal-klawżoli inġusti, ħlief sabiex tikkontribwixxi għall-eliminazzjoni tal-effett dissważiv eżerċitat fuq il‑bejjiegħa jew fornituri bil-pur u bis-sempliċi nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ tali klawżoli inġusti fil-konfront tal-konsumatur” (26).
56.      Fit-tielet lok, infakkar li, fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni tal‑mekkaniżmi nazzjonali ta’ eżekuzzjoni forzata, il-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal-motivi ta’ oppożizzjoni aċċettati fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja u tas-setgħat mogħtija lill-qorti kompetenti sabiex tanalizza l-leġittimità tal-klawżoli kuntrattwali li bis‑saħħa tagħhom ġie stabbilit it-titolu eżekuttiv, jaqgħu fl-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali ta’ dawn tal-aħħar, bil-kundizzjoni, madankollu li ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (prinċipju ta’ ekwivalenza) u lanqas li jagħmlu impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-konsumaturi bid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (27).
57.      Fir-rigward, minn naħa waħda, tal-prinċipju ta’ ekwivalenza, hemm lok li jiġi rilevat li d-deċiżjoni tar-rinviju ma tindika l-ebda element li jista’ jqajjem dubju dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni proċedurali nazzjonali miegħu.
58.      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, skont il‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kull każ li fih tqum il-kwistjoni jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali tagħmilx impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għandu jiġi analizzat filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-pożizzjoni ta’ din id‑dispożizzjoni fil-proċedura fl-intier tagħha, l-iżvolġiment tagħha u l‑karatteristiċi partikolari tagħha, quddiem id-diversi qrati nazzjonali (28).
59.      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-Artikolu 552(3) tal-LEC jipprevedi li meta d-digriet li jiċħad l-eżekuzzjoni jsir finali, il-kreditur jista’ jinvoka biss id-drittijiet tiegħu fil-proċedura ordinarja korrispondenti, jekk il‑prinċipju ta’ res judicata tas-sentenza jew tad-deċiżjoni finali li fuqha kienet ibbażata t-talba għal sekwestru ma jipprekludix dan (29).
60.      F’dan ir-rigward nosserva li, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li n-natura inġusta tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata diġà ġiet ikkonstatata b’deċiżjoni ġudizzjarja finali fil-kuntest tal-proċedura ta’ sekwestru ipotekarju preċedenti bejn l-istess partijiet u abbażi tal-istess titolu eżekuttiv. Issa, wara li l-qorti tar-rinviju ddeċidiet li ma kienx hemm lok li tingħata deċiżjoni fit-tieni proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja, il-qorti tal-appell, billi bbażat ruħha fuq il-ġurisprudenza tat‑Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema), irreferiet il-kawża lill-qorti tar‑rinviju sabiex tilqa’ t-talba għal sekwestru, minħabba n-numru għoli ta’ pagamenti mhux imħallsa li kienu jikkaratterizzaw, din id-darba, il-gravità meħtieġa, u tordna l-eżekuzzjoni ipotekarja.
61.      Jiena tal-opinjoni li interpretazzjoni tad-dritt proċedurali nazzjonali applikabbli li ma tippermettix lill-qorti tar-rinviju twarrab il‑klawżola ta’ skadenza antiċipata minħabba li hija marbuta bit-tieni deċiżjoni, kuntrarja għad-dritt tal-Unjoni, tal-qorti tal-appell, tikser il‑prinċipju ta’ effettività, b’tali mod li timplika, fil-prattika, li l‑konsumatur jibqa’ marbut bi klawżola kuntrattwali inġusta. F’dawn iċ‑ċirkustanzi, huwa impossibbli jew eċċessivament diffiċli għall‑konsumatur li jsostni d-drittijiet tiegħu.
62.      Fir-raba’ u l-aħħar lok, il-qorti tar-rinviju tosserva li l-ordinament ġuridiku Spanjol ma jirrikonoxxix l-effetti pożittivi tal-awtorità tar-res judicata ta’ sentenza finali mogħtija minn qorti tal-appell fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja (Artikoli 222 u 695(4) tal-LEC) iżda jipprevedi l-impossibbiltà li tiftaħ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja ġdida bbażata fuq l-istess titolu eżekuttiv (Artikolu 552(3) tal‑LEC).
63.      Konsegwentement, f’dan il-każ, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar‑rinviju, id-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja bl-ebda mod ma tikkonċerna l-prinċipju tal-awtorità tar-res judicata fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja li taqa’ fl-ordinament ġuridiku Spanjol, iżda iktar tikkonċerna l-obbligu li jiġi impost fuq qorti inferjuri li tikkonforma ruħha mal-istruzzjonijiet ta’ qorti superjuri fil-kuntest tal‑interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni neċessarji għad-deċiżjoni ta’ kawża.
64.      Issa, infakkar, kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet diversi drabi, li l-eżistenza ta’ regola ta’ dritt intern li torbot il-qrati li ma jkunux tal‑aħħar istanza għall-evalwazzjoni mogħtija fid-dritt minn qorti ta’ grad superjuri ma tistax, sempliċiment minħabba dan il-fatt, iċċaħħadhom mill-fakultà prevista fl-Artikolu 267 TFUE jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja b’domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (30). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l‑qorti li ma tiddeċidix fl-aħħar istanza għandha tkun libera, b’mod partikolari jekk tqis li l-evalwazzjoni fid-dritt magħmula fi grad superjuri tista’ twassalha li tagħti sentenza bi ksur tad-dritt tal-Unjoni, li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja bid‑domandi li jħassbuha (31). Konsegwentement, meta qorti nazzjonali, adita b’kawża, tqis li, fil-kuntest tagħha, tqajmet kwistjoni li tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, din għandha l-fakultà jew l-obbligu, skont il-każ, li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’mod preliminari, mingħajr ma din il-fakultà jew dan l-obbligu jkunu jistgħu jixxekklu minn regoli nazzjonali ta’ natura leġiżlattiva jew ġurisprudenzjali (32).
65.      Konsegwentement, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, jiena tal-opinjoni, fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, li l‑Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jipprekludu interpretazzjoni ta’ regoli proċedurali tad-dritt nazzjonali li jimponu lil qorti inferjuri li tordna eżekuzzjoni ipotekarja abbażi ta’ klawżola ta’ skadenza antiċipata li n-natura inġusta tagħha ġiet ikkonstatata f’sentenza finali mogħtija minn qorti superjuri fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja preċedenti bejn l-istess partijiet u bbażata fuq l-istess titolu eżekuttiv.
VI.    Konklużjoni
66.      Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, nipproponi lill-Qorti tal‑Ġustizzja sabiex tagħti risposta lill-Juzgado de Primera Instancia nº6 de Alicante (il-Qorti tal-Ewwel Istanza Nru 6 ta’ Alicante, Spanja) bil-mod segwenti:
Fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur jipprekludu interpretazzjoni ta’ regoli proċedurali tad-dritt nazzjonali li timponi lil qorti inferjuri li tordna eżekuzzjoni ipotekarja abbażi ta’ klawżola ta’ skadenza antiċipata li n‑natura inġusta tagħha ġiet ikkonstatata f’sentenza finali mogħtija minn qorti superjuri fil-kuntest ta’ proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja preċedenti bejn l-istess partijiet u bbażata fuq l-istess titolu eżekuttiv.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Direttiva tal-Kunsill tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal‑konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288).
3      Għal viżibbiltà tal-kwistjoni ġuridika kollha li fuqha huma bbażati t-talbiet għal deċiżjoni preliminari fil-Kawżi C-92/16, C-167/16, C-486/16, C-70/17 u C-179/17, nirreferi għall‑konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17 kif ukoll fil-Kawżi C‑92/16 u C‑167/16.
4      BOE Nru°7, tat-8 ta’ Jannar 2000, p. 575.
5      BOE Nru°89, tal-14 ta’ April 1998, p. 12304.
6      BOE Nru°287, tat-30 ta’ Novembru 2007, p. 49181.
7      BOE Nru°52, tal-1 ta’ Marzu 2014, p. 19339.
8      Wara n-notifika tas-sentenza tas-26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus (C-421/14, EU:C:2017:60), il-qorti tar-rinviju, permezz ta’ digriet tal-21 ta’ Frar 2017, indikat li xtaqet iżżomm it-tieni u t-tielet domandi preliminari. Peress li l-ewwel domanda ġiet irtirata, din għalhekk ma ġietx inkluża f’dawn il-konklużjonijiet. F’dan ir‑rigward, ara wkoll, il-punt 29 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
9      C-421/14, EU:C:2017:60.
10      Ara l-punti 51 sa 57 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17.
11      Ara l-punt 65 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17.
12      Ara l-punti 66 sa 71 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17 u l‑ġurisprudenza ċċitata.
13      Ara l-punti 72 sa 79 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17 u l‑ġurisprudenza ċċitata. B’mod partikolari, jidhirli li huwa importanti li nirreferi għall-punt 79 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li fihom ninsisti fuq punt essenzjali: ma għandux ikun hemm dubju li l-istabbiliment mill-ġdid tal‑bilanċ bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew il‑fornitur ma jistax iseħħ bil-possibbiltà li jiġu emendati l-klawżoli kuntrattwali inġusti. Fil-fatt, minn naħa, tali possibbiltà hija kuntrarja għall‑Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13, li jitlef is-sens tiegħu, u, konsegwentement, l-effett utli tal‑protezzjoni mixtieqa minnu. Min-naħa l-oħra, tali possibbiltà ma tippermettix li jinżamm l-effett dissważiv eżerċitat fuq il-bejjiegħa jew il-fornituri bl‑impossibbiltà li jiġu applikati tali klawżoli fir-rigward tal‑konsumatur.
14      Sentenza tat-30 ta’ April 2014 (C-26/13, EU:C:2014:282).
15      Sentenza tat-30 ta’ April 2014, Kásler u Káslerné Rábai (C-26/13, EU:C:2014:282, punt 85). Ara, ukoll, id-digriet tal-11 ta’ Ġunju 2015, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria (C-602/13, mhux ippubblikat, EU:C:2015:397, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata) : “[i]l-Qorti tal-Ġustizzja ċertament irrikonoxxiet ukoll il-possibbiltà tal‑qorti nazzjonali li tissostitwixxi klawżola inġusta b’dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali ta’ natura supplimentari, bil-kundizzjoni li din is-sostituzzjoni tkun konformi mal-għan tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 u tippermetti li jerġa’ jiġi stabbilit mill-ġdid bilanċ reali bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-kontraenti. Madankollu, din il-possibbiltà hija limitata għall-każijiet fejn l-invalidità tal-klawżola inġusta tobbliga lill-qorti tannulla l-kuntratt kollu kemm hu, u b’hekk tesponi lill‑konsumatur għal konsegwenzi li bihom dan tal-aħħar jiġi ppenalizzat.” Ara, ukoll, in-nota ta’ qiegħ il-paġna Nru 13 ta’ dawn il-konklużjonijiet u l-punt 79 tal‑konklużjonijiet tiegħi fil‑Kawżi C-70/17 u C-179/17.
16      Sentenza tat-30 ta’ April 2014, Kásler u Káslerné Rábai (C-26/13, EU:C:2014:282, punt 81).
17      Sentenza tat-30 ta’ April 2014, Kásler u Káslerné Rábai (C-26/13, EU:C:2014:282, punt 83).
18      Ara l-punt 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
19      Sentenza Nru 705/2015 (ECLI:ES:TS:2015:5618).
20      Sentenza Nru 79/2016 (ECLI:ES:TS:2016:626).
21      Bħall-qrati tar-rinviju fil-Kawżi C-92/16 u C-167/16, il-qorti tar-rinviju f’din il‑kawża tiċċita l-opinjoni diverġenti fis-sentenza inkwistjoni tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema). Skont il-qorti tar-rinviju, minn din l-opinjoni jirriżulta li “[…] il‑kreditur lanqas ma jista’, wara l-konstatazzjoni tan-natura inġusta tal-klawżola ta’ skadenza antiċipata, jibbaża t-talba għal eżekuzzjoni tiegħu fuq l-osservanza tal‑kundizzjonijiet msemmija fl-Artikolu 693(2) tal-LEC. […], għaliex din id‑dikjarazzjoni hija falza, inkwantu din id-dispożizzjoni ma ġietx innegozjata u inkluża fl-att li jikkostitwixxi l-ipoteka, li jirreferi għal ‘kull nuqqas tad-debitur’. […] F’tali każijiet, l-applikazzjoni tal-Artikolu 693(2) tal-LEC tikkostitwixxi għalhekk ksur tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’qasam li jaqa’ fil‑kompetenza tagħha u jwassal kemm għall-emendar tal-klawżola kkunsidrata inġusta, peress li l-effett prinċipali tan-nullità ipso jure previst mis-sistema ta’ nuqqas ta’ effetti ma huwiex osservat, inkwantu l-proċedura ta’ eżekuzzjoni ma ġietx sospiża, kif ukoll li tneħħi l-effetti jew il-funzjoni dissważiva ta’ din is-sistema.”. Ara, f’dan ir-rigward, in-nota ta’ qiegħ il-paġna Nru 125 fil-konklużjonijiet tiegħi fil‑Kawżi C-70/17 u C-179/17 u l-punt 25 fil-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-92/16 u C‑167/16. Skont id-duttrina, l-opinjonijiet diverġenti jistgħu jkunu sors ta’ ispirazzjoni għall-iżvilupp futur tal-ġurisprudenza nazzjonali. Ara Wathelet, M., “La Cour de justice de l’Union européenne sera-t-elle le dernier des mohicans?”, f’Lenaerts, K. (editur), Liber Amicorum Antonio Tizzano. De la Cour CECA à la Cour de l’Union: le long parcours de la justice européenne, G. Giappichelli Editore, Torino, 2018, p. 1031.
22      Għal eżempju reċenti ta’ din il-ġurisprudenza stabbilita, ara s-sentenzi tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc etAndriciuc et (C-186/16, EU:C:2017:703, punt 19), u tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus (C-421/14, EU:C:2017:60, punt 29).
23      Fir-rigward tal-portata tal-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola ta’ skadenza antiċipata fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ara l-punti 84 sa 109 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17 u l-ġurisprudenza ċċitata. F’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, l-analiżi tal-possibbiltà li tinbeda proċedura ta’ eżekuzzjoni ipotekarja bl-applikazzjoni supplimentari ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, bħall-Artikolu 693(2) tal-LEC, ara l-punti 110 sa 133 ta’ dawn il-konklużjonijiet u l-ġurisprudenza ċċitata.
24      Sentenza tas-26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus (C-421/14, EU:C:2017:60, punt 75). Ara, ukoll, il-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 118 sa 120 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-70/17 u C-179/17.
25      Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Banco Primus (C-421/14, EU:C:2016:69, punt 85).
26      Sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo etGutiérrez Naranjo et (C-154/15, C-307/15 u C‑308/15, EU:C:2016:980, punti 60, 61 u 66).
27      Sentenza tal-14 ta’ Marzu 2013, Aziz (C-415/11, EU:C:2013:164, punt 50).
28      Sentenzi tal-14 ta’ Marzu 2013, Aziz (C-415/11, EU:C:2013:164, punt 53) u tal‑14 ta’ Ġunju 2012, Banco Español de Crédito (C-618/10, EU:C:2012:349, punt 49).
29      Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li “id-digriet li jilqa’ kompletament oppożizzjoni għas‑sekwestru inċidentali jikkorrobora l-fatt li dan is-sekwestru ma kellu qatt jiġi ordnat, f’dan il-każ għaliex il-dejn mitlub kien ibbażat fuq klawżola inġusta”.
30      Ara s-sentenzi tas-16 ta’ Jannar 1974, Rheinmühlen-Düsseldorf (166/73, EU:C:1974:3, punt 4); tat-22 ta’ Ġunju 2010, Melki u Abdeli (C-188/10 u C-189/10, EU:C:2010:363, punt 42), kif ukoll tas-6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C-52/16 u C-113/16, EU:C:2018:157, punt 48).
31      Ara s-sentenzi tas-16 ta’ Jannar 1974, Rheinmühlen-Düsseldorf (166/73, EU:C:1974:3, punt 4); tad-9 ta’ Marzu 2010, ERG etERG et (C-378/08, EU:C:2010:126, punt 32); tal-15 ta’ Novembru 2012, Bericap Záródástechnikai (C-180/11, EU:C:2012:717, punt 55), kif ukoll tas-6 ta’ Novembru 2014, Cartiera dell’Adda (C-42/13, EU:C:2014:2345, punt 27).
32      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-5 ta’ April 2016, PFE (C-689/13, EU:C:2016:199, punt 34).