62012CP0192_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. O ile zdarza się często, że rzeczywistość służy jako tło w dziełach literackich, o tyle rzadziej można spotkać się z sytuacją, gdy rzeczywistość dogania fikcję literacką. Wydaje się, że taki przypadek występuje w niniejszej sprawie, dotyczącej osoby ściganej i skazanej w kilku państwach członkowskich za czyny tego samego rodzaju, konkretnie za kradzież starych i rzadkich map w różnych bibliotekach publicznych(2) .
2. Sprawa daje Trybunałowi sposobność dokonania po raz pierwszy wykładni przepisów art. 28 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi(3), który to przepis określa, w jakich przypadkach i pod jakimi warunkami państwo członkowskie wydające europejski nakaz aresztowania może z kolei przekazać osobę, której nakaz ten dotyczy, państwu członkowskiemu innemu niż państwo członkowskie wykonujące nakaz (dalsze przekazanie).
3. Ściślej rzecz ujmując, dalsze przekazanie przez państwo członkowskie wydające europejski nakaz aresztowania osoby, której nakaz ten dotyczy, państwu członkowskiemu innemu niż państwo członkowskie wykonujące nakaz, może – z pewnymi wyjątkami – nastąpić dopiero po uzyskaniu „zgody” rzeczonego państwa członkowskiego wykonującego nakaz.
4. Rozpatrywany przepis, który mówi o „państwie członkowskim wykonującym nakaz” w liczbie pojedynczej, pozostawia otwartą kwestię, w jaki sposób powinna funkcjonować ta „zgoda” w przypadku takim jak w sprawie głównej, która dotyczy drugiego wniosku o dalsze przekazanie, a bardziej ogólnie – w sytuacji gdy istnieje łańcuch europejskich nakazów aresztowania i wielość wniosków o kolejne dalsze przekazania. Czy w takich okolicznościach należy uzyskać tyle zgód, ile jest państw członkowskich wykonujących nakaz? Czy też przeciwnie, należy uzyskać zgodę tylko jednego państwa członkowskiego wykonującego nakaz? W tej ostatniej sytuacji: które państwo jest państwem członkowskim wykonującym nakaz?
5. Przedstawione w ten sposób pytanie prejudycjalne sformułowane w tej sprawie stanowi dla Trybunału wyzwanie, by wypełnić lukę, którą, jak się wydaje, zawiera przepis normatywny, co moim zdaniem będzie możliwe dopiero po dokonaniu celowościowej i systemowej wykładni decyzji ramowej 2002/584.
I – Ramy prawne
A – Prawo Unii
6. Motywy 5, 6, 8, 9 i 12 decyzji ramowej 2002/584 przewidują:
„(5) Cel Unii, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, prowadzi do zniesienia ekstradycji między państwami członkowskimi i zastąpienia jej systemem przekazywania osób między organami sądowymi. W dalszej perspektywie wprowadzenie nowego, uproszczonego systemu przekazywania osób skazanych bądź podejrzanych, w celach wykonania wyroku lub wszczęcia postępowania prowadzącego do wydania wyroku w sprawach karnych, stwarza możliwość usunięcia złożoności obecnych procedur ekstradycyjnych i związanej z nimi możliwości przewlekania postępowania. Dominująca do dziś między państwami członkowskimi tradycyjna współpraca w zakresie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości powinna zostać zastąpiona przez system swobodnego przepływu orzecznictwa sądowego w sprawach karnych, obejmujący zarówno decyzje prawomocne, jak i nieprawomocne.
(6) Europejski nakaz aresztowania, przewidziany w niniejszej decyzji ramowej stanowi pierwszy konkretny środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający zasadę wzajemnego uznawania, którą Rada Europejska określa jako »kamień węgielny« współpracy sądowej.
[…]
(8) Decyzje w sprawie wykonywania europejskiego nakazu aresztowania należy poddawać należytym kontrolom, co oznacza, że organ sądowy państwa członkowskiego, na terytorium którego osoba, której wniosek dotyczy, została aresztowana, zobowiązany jest do podjęcia decyzji w sprawie przekazania tej osoby.
(9) Rolę władz centralnych w wykonywaniu europejskiego nakazu aresztowania należy ograniczyć do pomocy praktycznej i administracyjnej.
[…]
(12) Niniejsza decyzja ramowa respektuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz tych, które znajdują odbicie w Karcie podstawowych praw Unii Europejskiej [...], w szczególności w jej rozdziale VI. Żadnego z przepisów niniejszej decyzji ramowej nie należy interpretować jako zakazującego odmowy przekazania osoby, w odniesieniu do której europejski nakaz aresztowania został wydany, kiedy istnieją, oparte o obiektywne przesłanki, podstawy do przypuszczania, że wymieniony nakaz aresztowania został wydany w celu ścigania lub ukarania osoby ze względu na jej płeć, rasę, religię, pochodzenie etniczne, obywatelstwo, język, poglądy polityczne lub orientację seksualną, lub że jej sytuacja może ulec pogorszeniu z jednej z tych przyczyn.
Niniejsza decyzja ramowa nie uniemożliwia państwu członkowskiemu stosowania własnych norm konstytucyjnych odnoszących się do sprawiedliwego procesu, wolności zrzeszania się, wolności prasy i wolności słowa w innych mediach”.
7. Artykuł 27 decyzji ramowej 2002/584 stanowi:
„1.	Każde państwo członkowskie może notyfikować Sekretariatowi Generalnemu Rady, że w jego stosunkach z innymi państwami członkowskimi, które wystosowały podobną notyfikację, domniemana jest zgoda na ściganie, skazanie lub zatrzymanie w związku z pozbawieniem wolności lub wykonaniem środka zabezpieczającego za przestępstwo popełnione przed przekazaniem osoby inne niż to, z powodu którego została przekazana, chyba że w przypadku szczególnym wykonujący nakaz organ sądowy stanowi inaczej w swojej decyzji w sprawie przekazania.
2.	Z wyjątkiem przypadków określonych w ust. 1 i 3 osoba przekazana może nie być ścigana, skazana lub w inny sposób pozbawiona wolności za przestępstwo popełnione przed jej przekazaniem, inne niż to, za które została przekazana.
3.	Ustęp 2 nie ma zastosowania w następujących przypadkach:
a) kiedy osoba mająca możliwość opuszczenia terytorium państwa członkowskiego, któremu została przekazana, nie uczyniła tego w ciągu 45 dni od swego ostatecznego zwolnienia lub wróciła na to terytorium po opuszczeniu go;
b) przestępstwo nie podlega karze pozbawienia wolności lub środkowi zabezpieczającemu [polegającemu na pozbawieniu wolności];
c) sądowa procedura karna nie daje podstaw do zastosowania środków ograniczających wolność osobistą;
d) kiedy osoba może podlegać karze lub środkowi penitencjarnemu niepolegającemu [na] pozbawieniu wolności, co w szczególności dotyczy kary finansowej lub środka zastosowanego w jej miejsce, nawet jeśli kara lub środek daje podstawy do ograniczenia jej wolności osobistej;
e) kiedy osoba, co do której uzgodniono, że ma zostać przekazana, równocześnie, jeśli to właściwe, zgodnie z art. 13 odwołuje się do zasady szczególności [kiedy osoba wyraziła zgodę na przekazanie, w odpowiednim przypadku, równocześnie ze zrzeczeniem się prawa do skorzystania z zasady szczególności zgodnie z art. 13];
f) kiedy osoba po jej przekazaniu w sposób jednoznaczny [zrzeka się] zasady szczególności w odniesieniu do szczególnych przestępstw [konkretnych czynów] poprzedzających jej przekazanie. Zrzeczenie się następuje przed właściwymi organami sądowymi wydającego nakaz państwa członkowskiego i zostaje zapisane zgodnie z prawem krajowym tego państwa. Zrzeczenie się sporządza się w taki sposób, aby jego brzmienie wyraźnie świadczyło, iż osoba ta uczyniła to dobrowolnie i mając pełną świadomość konsekwencji. W tym celu osoba ta ma prawo do korzystania z pomocy prawnej;
g) w przypadku gdy wykonujący nakaz organ sądowy, który przekazał osobę, wyraża zgodę zgodnie z ust. 4.
4.	Z wnioskiem o wyrażenie zgody występuje się do wykonującego nakaz organu sądowego, z załączeniem informacji określonych w art. 8 ust. 1 oraz tłumaczenia określonego w art. 8 ust. 2. Zgodę taką wyraża się, gdy przestępstwo, wobec [w odniesieniu do] którego jest ona wymagana, podlega przekazaniu [samo wymaga przekazania] osoby zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej. Zgody odmawia się w przypadkach wymienionych w art. 3, a ponadto można jej nie udzielić jedynie na podstawie przyczyn wymienionych w art. 4. Decyzja podejmowana jest w terminie do 30 dni od otrzymania wniosku.
[…]”.
8. Artykuł 28 decyzji ramowej 2002/584 stanowi:
„1.	Każde państwo członkowskie może notyfikować Sekretariatowi Generalnemu Rady, że w jego stosunkach z pozostałymi państwami członkowskimi, które wystąpiły z podobną notyfikacją, można domniemywać zgodę na przekazanie osoby do państwa członkowskiego innego niż wykonujące nakaz państwo członkowskie na mocy europejskiego nakazu aresztowania za przestępstwo popełnione przed jej przekazaniem, chyba że w przypadku szczególnym wykonujący nakaz organ sądowy [po]stanowi inaczej w swojej decyzji w sprawie przekazania.
2.	W każdym przypadku osoba, która została przekazana państwu członkowskiemu wydającemu nakaz na mocy europejskiego nakazu aresztowania, może, bez zgody wykonującego nakaz państwa członkowskiego, zostać przekazana do państwa członkowskiego, innego niż wykonujące nakaz państwo członkowskie, na mocy europejskiego nakazu aresztowania wydanego za przestępstwo popełnione przed jej przekazaniem w następujących przypadkach:
a) gdy osoba, której dotyczy wniosek, miała możliwość opuszczenia terytorium państwa członkowskiego, do którego została przekazana, nie uczyniła tego przed upływem 45 dni od swego ostatecznego zwolnienia lub wróciła na to terytorium po jego opuszczeniu;
b) gdy osoba, której dotyczy wniosek, wyraża zgodę na jej przekazanie do państwa członkowskiego, innego niż wykonujące nakaz państwo członkowskie, na mocy europejskiego nakazu aresztowania. Zgodę wyraża się przed właściwymi organami sądowymi wydającego nakaz państwa członkowskiego i zapisuje się ją zgodnie z prawem krajowym tego państwa. Zapis sporządza się w sposób jednoznacznie świadczący, że osoba, której to dotyczy, wyraziła ją dobrowolnie i mając pełną świadomość konsekwencji. W tym celu osoba, której dotyczy wniosek, ma prawo do skorzystania z pomocy prawnej;
c) gdy osoby, której dotyczy wniosek, nie obejmuje zasada szczególności zgodnie art. 27 ust. 3 lit. a), e), f) i g).
3.	Wykonujący nakaz organ sądowy wyraża zgodę na przekazanie osoby do drugiego państwa członkowskiego zgodnie z następującymi zasadami:
a) wniosek o wyrażenie zgody zostaje złożony zgodnie z art. 9 i towarzyszą mu informacje określone w art. 8 ust. 1 oraz tłumaczenie określone w art. 8 ust. 2;
b) zgodę wyraża się, gdy przestępstwo, za które się o nią wnioskuje, pociąga za sobą przekazanie osoby zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej;
c) decyzja zostaje podjęta nie później niż przed upływem 30 dni po otrzymaniu wniosku;
d) nie wyraża się zgody w przypadk[ach] określonych w art. 3, a ponadto można odmówić jej wyrażenia jedynie na podstawach określonych w art. 4.
W przypadku sytuacji określonej w art. 5 wydające nakaz państwo członkowskie musi udzielić odnośnych gwarancji.
4.	Bez względu na ust. 1 osoba przekazana na mocy europejskiego nakazu aresztowania nie zostaje poddana ekstradycji do państwa trzeciego bez zgody właściwych organów państwa członkowskiego, które tę osobę przekazało. Zgodę taką wyraża się zgodnie z konwencjami wiążącymi dla tego państwa członkowskiego, jak również zgodnie z jego prawem krajowym”.
9. Z informacji dotyczącej daty wejścia w życie traktatu z Amsterdamu, opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich
w dniu 1 maja 1999 r.(4), wynika, że Republika Finlandii złożyła oświadczenie w trybie art. 35 ust. 2 UE, mocą którego uznała właściwość Trybunału Sprawiedliwości do orzekania na warunkach określonych w art. 35 ust. 3 lit. b) UE.
B – Prawo fińskie
10. Decyzja ramowa 2002/584 została transponowana do prawa fińskiego w drodze rikoksen johdosta tapahtuvasta luovuttamisesta Suomen ja muiden Euroopan unionin jäsenvaltioiden välillä annettu laki (1286/2003) [ustawy (1286/2003) o przekazywaniu między Republiką Finlandii a innymi państwami członkowskimi Unii Europejskiej] z dnia 30 grudnia 2003 r.(5) .
11. Na podstawie § 61 ust. 1 fińskiej ustawy o przekazywaniu osoba, która została przekazana przez państwo członkowskie Republice Finlandii, nie może zostać przekazana dalej innemu państwu członkowskiemu lub państwu nienależącemu do Unii Europejskiej. Paragraf 61 ust. 2 tej ustawy przewiduje jednak, że zakazu z ust. 1 nie stosuje się między innymi wtedy, gdy państwo członkowskie, które tę osobę przekazało, wyrazi zgodę na odstąpienie od tego zakazu.
12. Paragraf 62 fińskiej ustawy o przekazywaniu stanowi, że jeżeli państwo członkowskie zwróci się do Republiki Finlandii o przekazanie mu osoby, która została jej przekazana przez inne państwo członkowskie, a dalsze przekazanie nie jest możliwe w świetle § 61 ust. 2 pkt 1–3 i 5, właściwa prokuratura występuje do tego ostatniego państwa członkowskiego o wyrażenie zgody.
II – Stan faktyczny i postępowanie przed sądem krajowym
13. Z postanowienia odsyłającego, uwag na piśmie oraz ustnych przedstawionych przez poszczególnych uczestników, a także z odpowiedzi na pytania zadane przez Trybunał wynika, że skarżący w sprawie głównej, M. West, osoba o brytyjskiej przynależności państwowej, został skazany w kilku państwach członkowskich i w konsekwencji wydano przeciwko niemu kilka europejskich nakazów aresztowania, które doprowadziły do następujących po sobie przekazań między zainteresowanymi państwami członkowskimi na podstawie decyzji ramowej 2002/584. Z uwagi na to, że sprawa główna ma swoje źródło w tych poprzednich sprawach i w kolejnych procedurach wydawania, to właśnie na ich tle zostaną przedstawione najważniejsze okoliczności sprawy głównej.
A – Okoliczności powstania sporu
14. Z uwagi na skomplikowanie okoliczności powstania sporu zostaną one przedstawione kolejno w odniesieniu do poszczególnych państw członkowskich.
1. We Francji
15. W dniu 15 marca 2001 r. francuska biblioteka narodowa złożyła doniesienie o kradzieży rzadkich i starych map, popełnionej przez M. Westa w okresie między dniem 26 października 1999 r. a dniem 5 września 2000 r.
16. W dniu 14 marca 2005 r. sądowe organy francuskie wydały przeciwko M. Westowi pierwszy europejski nakaz aresztowania, rozpowszechniany za pośrednictwem Systemu Informacyjnego Schengen, podczas gdy podejrzany był pozbawiony wolności w Zjednoczonym Królestwie. Ten nakaz aresztowania został przekazany organom Zjednoczonego Królestwa w dniu 1 kwietnia 2005 r.
17. W dniu 28 kwietnia 2005 r. organy Zjednoczonego Królestwa poinformowały organy francuskie, że M. West może ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z dniem 27 lipca 2005 r., oraz zażądały dodatkowych informacji i uściśleń.
18. W dniu 23 czerwca 2005 r. organy francuskie udzieliły odpowiedzi na żądanie organów Zjednoczonego Królestwa, którą to odpowiedź te ostatnie uznały jednak za niekompletną.
19. W dniu 27 lipca 2005 r. brytyjski oficer łącznikowy we Francji wystąpił o pilne przekazanie nowego europejskiego nakazu aresztowania, zawierającego żądane informacje. Z uwagi na to, że nowy nakaz aresztowania nie został wydany, wniosek o przekazanie został pozostawiony bez dalszego biegu.
20. W dniu 15 lutego 2007 r. M. West został skazany przez orzekający w składzie ds. karnych tribunal de grande instance de Paris (sąd pierwszej instancji w Paryżu) (Francja), wyrokiem zaocznym, na karę trzech lat pozbawienia wolności za kradzież map geograficznych we francuskiej bibliotece narodowej.
21. W dniu 31 sierpnia 2007 r. francuskie organy sądowe wydały przeciwko M. Westowi drugi europejski nakaz aresztowania (nr 0233123012), rozpowszechniony za pomocą Systemu Informacyjnego Schengen w dniu 21 września 2007 r., w celu jego przekazania na potrzeby wykonania kary orzeczonej w dniu 15 lutego 2007 r.
22. W dniu 9 lutego 2012 r. adwokat M. Westa, posiadający pełnomocnictwo szczególne, złożył sprzeciw od wyroku wydanego w dniu 15 lutego 2007 r. przez orzekający w składzie ds. karnych tribunal de grande instance de Paris. W konsekwencji tribunal de grande instance de Paris wyznaczył rozprawę na dzień 7 czerwca 2012 r.
2. W Finlandii
23. W kwietniu 2001 r. M. West został zatrzymany w Zjednoczonym Królestwie; znaleziono przy nim wówczas 400 starych map geograficznych. Następnie został wydany Finlandii, gdzie w dniu 4 września 2001 r. został skazany na karę 18 miesięcy pozbawienia wolności za kradzież map dokonaną w lutym 2001 r. na szkodę Uniwersytetu Helsińskiego.
24. W dniu 31 maja 2002 r. Helsingin hovioikeus (sąd apelacyjny w Helsinkach) (Finlandia) utrzymał w mocy wyrok skazujący M. Westa na karę 18 miesięcy pozbawienia wolności za kradzież.
25. W dniu 9 grudnia 2009 r. sądowe organy fińskie wydały przeciwko M. Westowi europejski nakaz aresztowania nr R01/3078 w celu jego przekazania na potrzeby wykonania kary orzeczonej w dniu 31 maja 2002 r.
3. Na Węgrzech
26. W dniach 16, 17 i 18 sierpnia 2000 r. M. West uszkodził pewną liczbę siedemnastowiecznych atlasów znacznej wartości przechowywanych w Bibliotece Narodowej im. Széchenyiego, usuwając z nich w celu przywłaszczenia osiem kart z mapami geograficznymi.
27. W dniu 1 kwietnia 2010 r. Budai Központi kerületi bíróság (sąd rejonowy Buda-centrum) (Węgry) wydał przeciwko M. Westowi europejski nakaz aresztowania w celu uzyskania jego przekazania.
28. W dniu 5 lipca 2011 r. Budai Központi kerületi bíróság skazał M. Westa na karę jednego roku i czterech miesięcy pozbawienia wolności za czyny popełnione w dniach 16, 17 i 18 sierpnia 2000 r.
B – Procedury wydawania
29. W celu łatwiejszego zrozumienia głównych wydarzeń poszczególne procedury wydawania zostaną również przedstawione w odniesieniu do poszczególnych państw.
1. Procedura przekazania ze Zjednoczonego Królestwa i Irlandii Północnej do Węgier
30. Na podstawie nakazu aresztowania wydanego przez węgierskie organy sądowe w dniu 1 kwietnia 2010 r. sądowe organy Zjednoczonego Królestwa przekazały M. Westa Węgrom w dniu, który nie został sprecyzowany w aktach przedłożonych Trybunałowi. Wykonanie tego nakazu aresztowania nie podlegało żadnemu warunkowi.
2. Procedura dalszego przekazania z Węgier do Republiki Finlandii
31. W dniu 27 stycznia 2011 r. właściwy węgierski organ sądowy, Fővárosi Bíróság (sąd stołeczny w Budapeszcie) (Węgry), wydał postanowienie nakazujące przekazanie M. Westa Republice Finlandii w terminie dziesięciu dni od jego zwolnienia, przewidzianego na dzień 29 sierpnia 2011 r.(6) .
32. Korkein oikeus (sąd najwyższy) (Finlandia), będący sądem odsyłającym, wyjaśnia, że o ile w orzeczeniu tym wskazano, iż warunki przekazania M. Westa były spełnione na podstawie zarówno nakazu aresztowania wystawionego przez Republikę Finlandii, jak i nakazu aresztowania wystawionego przez Republikę Francuską, o tyle sąd ten nie zaznaczył jednak, czy M. West powinien w dalszej kolejności zostać przekazany przez Republikę Finlandii Republice Francuskiej.
33. W dniu 5 września 2011 r. Fővárosi Bíróság wydał nowe postanowienie, w którym zaznaczył, że w swoim postanowieniu z dnia 27 stycznia 2011 r. nie wziął pod uwagę faktu, iż przekazanie M. Westa Republice Finlandii jest uzależnione od zgody Zjednoczonego Królestwa.
34. W dniu 9 września 2011 r. właściwy organ sądowy Zjednoczonego Królestwa wyraził a posteriori zgodę na przekazanie M. Westa przez Węgry Republice Finlandii. Zgoda ta nie była obwarowana żadnym warunkiem.
35. W dniu 15 września 2011 r. Węgry przekazały M. Westa Republice Finlandii.
36. W dniu 24 stycznia 2012 r. fińska prokuratura otrzymała pismo z węgierskiego ministerstwa sprawiedliwości i administracji publicznej informujące o postanowieniu z dnia 27 stycznia 2011 r. W piśmie tym wskazano, że Fővárosi Bíróság postanowił, iż „po zakończeniu postępowania fińskiego skazany powinien zostać przekazany organom francuskim”.
3. Procedury dalszego przekazania Republice Francuskiej
37. W dniu 28 grudnia 2010 r. organy węgierskie poinformowały organy francuskie, że wydane zostało postanowienie o tymczasowym aresztowaniu M. Westa do celów przekazania, oraz zażądały przesłania europejskiego nakazu aresztowania.
38. W dniu 30 grudnia 2010 r. francuskie organy sądowe przesłały poświadczony za zgodność z oryginałem odpis europejskiego nakazu aresztowania w języku francuskim, a następnie, w dniu 7 stycznia 2011 r., jego wersję węgierską.
39. W dniu 4 marca 2011 r. organy węgierskie poinformowały sądowe organy francuskie o postanowieniu z dnia 27 stycznia 2011 r. Dodały, że wydane zostało postanowienie o przekazaniu M. Westa zarówno Republice Francuskiej, jak i Republice Finlandii, że M. West powinien zostać przekazany Republice Francuskiej po zakończeniu postępowania w Finlandii oraz że przekazanie zostało odroczone z uwagi na trwające postępowanie na Węgrzech.
40. W dniu 28 czerwca 2011 r. organy węgierskie wystąpiły do organów Zjednoczonego Królestwa o wyrażenie zgody na przekazanie M. Westa Republice Francuskiej; odpowiedzi nie uzyskały.
41. W dniu 7 listopada 2011 r. organy francuskie zostały poinformowane przez Republikę Finlandii, że M. West został osadzony w zakładzie karnym w Finlandii, a jego zwolnienie wyznaczono na dzień 29 kwietnia 2012 r.
42. W dniu 9 lutego 2012 r. fińska prokuratura wystąpiła do Helsingin käräjäoikeus (sądu pierwszej instancji w Helsinkach) (Finlandia) z wnioskiem mającym na celu przekazanie M. Westa Republice Francuskiej, z zaznaczeniem, że Węgry wyraziły zgodę na to przekazanie.
43. W dniu 17 lutego 2012 r. Helsingin käräjäoikeus postanowił, mimo sprzeciwu M. Westa, uwzględnić wniosek o jego przekazanie. Melvin West zaskarżył to orzeczenie do Korkein oikeus.
III – Pytanie prejudycjalne i wniosek o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego
44. W tych okolicznościach Korkein oikeus, postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy do celów stosowania art. 28 ust. 2 decyzji ramowej [2002/584] przez wykonujące nakaz państwo członkowskie należy rozumieć państwo członkowskie, z którego osoba została pierwotnie przekazana na mocy europejskiego nakazu aresztowania drugiemu państwu członkowskiemu, czy też to drugie państwo członkowskie, z którego osoba ta została przekazana trzeciemu państwu członkowskiemu, do którego obecnie zwrócono się o kolejne przekazanie osoby do czwartego państwa członkowskiego? Czy ewentualnie wymagana jest zgoda obu państw członkowskich?”.
45. Odrębnym postanowieniem, wydanym i złożonym w Trybunale również w dniu 24 kwietnia 2012 r., Korkein oikeus zwrócił się o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie pilnym przewidzianym w art. 23a statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i uregulowanym w art. 104b regulaminu postępowania przed Trybunałem.
46. Korkein oikeus wskazał w tej kwestii, że M. West odbył karę w wymiarze jednego roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności, na którą skazał go Helsingin hovioikeus w dniu 31 maja 2002 r., i powinien zostać zwolniony w dniu 29 kwietnia 2012 r. Sąd ten zaznaczył, że postanowieniem z tego samego dnia zdecydował on o pozostawieniu M. Westa w areszcie. W ten sposób, skoro M. West jest pozbawiony wolności, wniosek o wydanie orzeczenia w pilnym trybie prejudycjalnym jest bezwzględnie konieczny ze względów jego bezpieczeństwa prawnego.
47. Postanowieniem z dnia 3 maja 2012 r. Trybunał (druga izba) uwzględnił wniosek sądu krajowego o wydanie orzeczenia w pilnym trybie prejudycjalnym. Jednocześnie, na podstawie art. 24 statutu Trybunału Sprawiedliwości oraz art. 54a regulaminu postępowania przed Trybunałem, wezwał on Republikę Francuską, Węgry i Zjednoczone Królestwo do udzielenia pewnych informacji i do przedłożenia określonych dokumentów.
48. Strona pozwana w sprawie głównej, Republika Finlandii oraz Komisja Europejska złożyły uwagi na piśmie. Republika Francuska, Węgry i Zjednoczone Królestwo udzieliły odpowiedzi na pytania Trybunału w wyznaczonym im terminie.
49. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 4 czerwca 2012 r., strona pozwana w sprawie głównej, podobne jak Republika Finlandii, a także Republika Francuska i Komisja przedstawiły również uwagi ustne.
IV – Streszczenie uwag
50. Stanowiska poszczególnych zainteresowanych wyrażone w ich uwagach na piśmie lub ustnych tworzą szeroką gamę możliwych odpowiedzi na pytanie przedstawione w sprawie głównej. Zostaną one streszczone poniżej, przy czym należy zauważyć, że rozwiązania, za którymi opowiadają się państwa członkowskie, kładą nacisk na zidentyfikowanie państwa członkowskiego wykonującego nakaz lub państw członkowskich wykonujących nakaz (tego
właśnie dotyczy pytanie), którego lub których zgoda jest wymagana do celów dalszego przekazania w rozumieniu art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 w sytuacji takiej jak w sprawie głównej, która wyróżnia się istnieniem łańcucha europejskich nakazów aresztowania angażujących więcej niż trzy państwa członkowskie, stające się kolejno państwem wydającym nakaz, a następnie państwem wykonującym nakaz.
51. Strona skarżąca w sprawie głównej uważa, że o zgodę na dalsze przekazanie należy wystąpić do każdego kolejnego państwa członkowskiego wykonującego nakaz, a zatem konieczna jest zgoda zarówno Węgier, jak i Zjednoczonego Królestwa.
52. Ten punkt widzenia podziela w pełni Republika Finlandii.
53. Strona pozwana w sprawie głównej wyjaśnia, iż decyzję ramową 2002/584 oraz prawo fińskie uchwalone w celu jej transpozycji interpretowała ona zawsze w ten sposób, że zgoda tego państwa członkowskiego wykonującego nakaz, które dokonało ostatniego przekazania, jest wystarczająca, jako że każde rozwiązanie obejmujące zgodę ogółu państw członkowskich wykonujących nakaz może jedynie utrudnić sprawdzanie oraz zaszkodzić skuteczności i szybkości mechanizmu europejskiego nakazu aresztowania.
54. Również Republika Francuska twierdziła na rozprawie, że każde państwo członkowskie wykonujące nakaz powinno wyrazić zgodę na dalsze przekazanie, z tym jednak uściśleniem, że ów wniosek o wyrażenie zgody powinien być kierowany przez każde państwo członkowskie wydające nakaz do tego tylko państwa członkowskiego wykonującego nakaz, z którym utrzymuje ono bezpośrednie stosunki poprzez europejski nakaz aresztowania. W konsekwencji w stanie faktycznym sprawy głównej Republika Finlandii powinna zwrócić się o zgodę do Węgier, a te z kolei powinny wystąpić o zgodę do Zjednoczonego Królestwa.
55. Wreszcie, Komisja uważa, że przez państwo członkowskie wykonujące nakaz należy rozumieć ostatnie państwo członkowskie wykonujące nakaz, ponieważ taka wykładnia pozwala na wzmocnienie zasady wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi, jednocześnie ułatwiając i przyspieszając ich współpracę sądową bez uszczerbku dla praw osoby, której nakaz dotyczy.
V – Analiza
A – Uwagi wstępne
56. Przede wszystkim i mimo ryzyka powtórzeń należy w bardzo zwięzły i skondensowany sposób nakreślić chronologię wydarzeń, tak aby uwypuklić podstawowe okoliczności mające znaczenie dla odpowiedzi na przedstawione pytanie.
57. Pierwszy nakaz aresztowania przeciwko M. Westowi został wydany w dniu 14 marca 2005 r. we Francji i miał on na celu jego przekazanie w celu osądzenia za czyny popełnione w dniach 26 października 1999 r. i 5 września 2000 r. Zjednoczone Królestwo odmówiło wykonania tego europejskiego nakazu aresztowania z przyczyn, które nie wynikają z akt sprawy, i w związku z tą odmową M. West został we Francji skazany wyrokiem zaocznym z dnia 15 lutego 2007 r. W konsekwencji w dniu 31 sierpnia 2007 r. został przeciwko niemu wydany drugi europejski nakaz aresztowania w celu jego przekazania dla potrzeb odbycia tej kary. Nakaz ten został przekazany Węgrom w dniu 30 grudnia 2010 r.
58. Melvin West, zatrzymany w Zjednoczonym Królestwie w dniu 14 kwietnia 2001 r. i wydany Finlandii, został tam skazany w dniu 4 września 2001 r. na karę 18 miesięcy pozbawienia wolności. Kara ta została utrzymana w mocy w postępowaniu odwoławczym w dniu 31 maja 2002 r., lecz nie została wykonana, gdyż M. West, zgodnie z informacjami udzielonymi na rozprawie przez jego pełnomocnika, zdążył opuścić Finlandię. Dopiero w dniu 9 grudnia 2009 r., to jest siedem lat później, Republika Finlandii wydała przeciwko M. Westowi europejski nakaz aresztowania do celów wykonania kary.
59. Następnie, w dniu 1 kwietnia 2010 r., europejski nakaz aresztowania wydały z kolei Węgry; miał on na służyć przekazaniu M. Westa w celu jego osądzenia za czyny pop ełnione w dniach 16, 17 i 18 sierpnia 2000 r. Melvin West, przekazany bezwarunkowo Węgrom przez Zjednoczone Królestwo, został osądzony i w dniu 5 lipca 2011 r. skazany na karę 16 miesięcy pozbawienia wolności. Po przekazaniu przez Węgry Republice Finlandii w dniu 15 września 2011 r. M. West powinien zostać zwolniony w dniu 29 kwietnia 2012 r., lecz decyzją sądu odsyłającego pozostał w areszcie w oczekiwaniu na orzeczenie prejudycjalne Trybunału.
60. Szczególną uwagę należy zwrócić na kilka elementów, które wynikają ze streszczonego w ten sposób stanu faktycznego.
61. Przede wszystkim bezsporne jest, że przesłanki stosowania art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 zostały w sprawie głównej spełnione, gdyż europejski nakaz aresztowania, na podstawie którego domagano się przekazania M. Westa z Republiki Finlandii do Republiki Francuskiej, został wydany za przestępstwo popełnione przed jego przekazaniem Republice Finlandii przez Węgry, a nawet przed przekazaniem Węgrom przez Zjednoczone Królestwo. Omawiany łańcuch europejskich nakazów aresztowania dotyczy natomiast wyłącznie państw będących członkami Unii Europejskiej.
62. Bezsporne jest także, że Zjednoczone Królestwo przekazało M. Westa Węgrom bezwarunkowo, że w dniu 9 września 2011 r. wyraziło zgodę na jego dalsze przekazanie Republice Finlandii, natomiast nie wyraziło zgody na jego dalsze przekazanie Republice Francuskiej. Zjednoczone Królestwo wyjaśniło w tej kwestii, że o ile Republika Finlandii zwróciła się do niego o zgodę na dalsze przekazanie Republice Francuskiej, o tyle w przypadku Węgier tak nie było. Z akt sprawy nie wynika, by wykonujący nakaz organ sądowy Zjednoczonego Królestwa, na podstawie art. 27 ust. 3 lit. g) decyzji ramowej 2002/584 i zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 27 ust. 4 tej decyzji ramowej, zgodził się na odstąpienie od zasady szczególności na niekorzyść M. Westa czy to podczas przekazania go Węgrom, czy podczas dalszego przekazania Republice Finlandii. Węgry natomiast wyraziły zgodę na przekazanie M. Westa przez Republikę Finlandii Republice Francuskiej. Melvin West sprzeciwił się jednak temu przekazaniu i przed sądem odsyłającym podniósł właśnie tę okoliczność, że przekazanie jest uzależnione od zgody Zjednoczonego Królestwa.
63. Bezsporne jest wreszcie, iż dwa razy zdarzyło się tak, że jedno państwo członkowskie stanęło w obliczu zbiegu dwóch europejskich nakazów aresztowania w rozumieniu art. 16 decyzji ramowej 2002/584. Zjednoczone Królestwo musiało wybierać między przekazaniem M. Westa Republice Francuskiej (europejski nakaz aresztowania z dnia 31 sierpnia 2007 r.), Republice Finlandii (europejski nakaz aresztowania z dnia 9 grudnia 2009 r.) lub Węgrom (z dnia 1 kwietnia 2010 r.). Po przekazaniu M. Westa przez Zjednoczone Królestwo Węgrom w kwietniu 2010 r. Węgry z kolei musiały zdecydować, czy przekazać dalej M. Westa Republice Francuskiej lub Republice Finlandii na podstawie tych samych europejskich nakazów aresztowania wystawionych przez te dwa państwa członkowskie. Faktem jest jednak, że Trybunał posiada bardzo mało informacji na temat powodów, jakie mogły uzasadniać wybór tych dwóch państw członkowskich, oraz że w każdym razie w niniejszej sprawie nie pojawiło się żadne pytanie dotyczące art. 16 decyzji ramowej 2002/584.
B – Przypadek prosty: systemowa i celowościowa wykładnia art. 28 decyzji ramowej 2002/584
64. By móc właściwie rozważyć złożony przypadek kolejnych przekazań przedłożony do oceny Trybunału przez sąd odsyłający i udzielić odpowiedzi na jego pytanie, należy przystąpić do analizy co do zasady systemowej i teleologicznej art. 28 decyzji ramowej nr 2002/584 w przypadku prostym, który przepis ten wyraźnie obejmuje. Widziana z tej perspektywy analiza systemowa będzie musiała w znacznej mierze koncentrować się na parze utworzonej przez zasadę szczególności (art. 27 tej decyzji ramowej) i zasadę wyrażania zgody przez państwo członkowskie wykonujące europejski nakaz aresztowania na każde dalsze przekazanie (art. 28 wspomnianej decyzji ramowej). Wykładni celowościowej należy natomiast dokonać z zachowaniem ducha i zasadniczego celu decyzji ramowej nr 2002/584, którym jest skuteczne i szybkie funkcjonowanie pierwszej „konkretyzacji” przestrzeni sądowej Unii będącej gwarantem podstawowych praw i wolności.
65. O ile art. 27 i 28 decyzji ramowej 2002/584 stanowią w systemie europejskiego nakazu aresztowania odbicie dwóch tradycyjnych elementów prawa ekstradycji, to jest zasady szczególności i związanego z nią zakazu wszelkiego dalszego przekazania(7), o tyle wyrażające je normy zostały poddane „aklimatyzacji” do logiki europejskiego nakazu aresztowania, instrumentu współpracy sądowej opierającego się na zasadzie wzajemnego uznawania(8) i wzajemnego zaufania(9) między państwami członkowskimi, który to instrument powinien zastąpić klasyczne stosunki współpracy prawa międzynarodowego(10), a sam dostosowany jest do szczególnego celu budowy przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, do którego zmierza Unia(11), będąc gwarantem praw podstawowych zainteresowanych osób(12) .
66. Stanowi to podkreślenie faktu, że – zgodnie z orzecznictwem Trybunału – z jednej strony wzajemne uznawanie ustanowione przez europejski nakaz aresztowania jako „kamień węgielny” współpracy sądowej państw członkowskich(13) i wspieranie szybkiego i skutecznego mechanizmu przekazywania, który nakaz ten przewiduje, a także z drugiej strony gwarancja ścisłego przestrzegania podstawowych praw i interesów zainteresowanych osób, którą zapewniają w szczególności organy sądowe państw członkowskich sprawujące kontrolę wykonywania europejskich nakazów aresztowania(14), powinny stanowić zasady przewodnie decyzji ramowej 2002/584.
67. Artykuł 28 decyzji ramowej 2002/584 formułuje zasadę zgody państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania na każde dalsze przekazanie przez państwo członkowskie wydające nakaz osoby, której ten europejski nakaz aresztowania dotyczy, państwu członkowskiemu innemu niż państwo członkowskie wykonujące nakaz, zaopatrując jednak ten zakaz w kilka wyjątków, wymienionych, odpowiednio, w art. 28 ust. 2 lit. a), b) i c), przy czym art. 28 ust. 2 lit. c) odsyła do przepisów art. 27 ust. 3 lit. a) i e)–g) tej decyzji ramowej. To właśnie w tych różnych przepisach, posiłkując się z jednej strony mechanizmem zasady i wyjątku, a z drugiej strony mechanizmem odsyłania przez jeden przepis do drugiego, należy szukać racji bytu wymaganej zgody.
68. Artykuły 27 i 28 decyzji ramowej 2002/584, których nie zawierał pierwotny wniosek Komisji(15), zostały umieszczone w tym samym rozdziale poświęconym skutkom przekazania (osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania) i przedstawiają związek(16) strukturalny i bliskość(17) pojęciową. Uderzające jest, że zasada szczególności, która powinna regulować całość przepisów tegoż art. 27, pojawia się dopiero w jego ust. 2, a ust. 1 przewiduje możliwy wyjątek od zasady. Struktura art. 28 decyzji ramowej 2002/584 jest jeszcze bardziej zaskakująca, jako że zawarta w nim zasada „zniknęła” w trakcie procesu legislacyjnego i wynika jedynie w sposób dorozumiany, a contrario sensu, z ogółu przepisów(18) .
69. Najpierw należy zwrócić uwagę na fakt, że art. 27 ust. 1 i art. 28 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 są z uwagi na ich miejsce i treść bardzo znaczące i nie mogą nie wywierać wpływu na znaczenie zasady szczególności i jego odpowiednika w systemie tej decyzji ramowej.
70. Te dwa ustępy przewidują, że państwa członkowskie mogą z wyprzedzeniem notyfikować Radzie swą zgodę, odpowiednio, na rezygnację z dobrodziejstwa zasady szczególności (art. 27 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584) lub na dalsze przekazanie do państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie wykonujące nakaz (art. 28 ust. 1 tej decyzji ramowej), przy czym należy zauważyć, po pierwsze, że uważa się, iż zgoda ta wywołuje skutki wyłącznie w stosunkach między państwami członkowskimi, które dokonały tej samej notyfikacji, a po drugie, że wykonujący nakaz organ sądowy może w szczególnym wypadku postanowić inaczej.
71. Można zakładać, że kształtując w ten sposób mechanizm notyfikacji w pierwszej części art. 27 i 28 decyzji ramowej 2002/584, prawodawca Unii zamierzał szczególnie zachęcić państwa członkowskie do zamanifestowania ich wzajemnej zgody na rezygnację z mechanizmu zasady szczególności oraz z zakazu wszelkiego dalszego przekazania w myśl doskonałej logiki zasady wzajemnego zaufania, z zastrzeżeniem klauzuli ochronnej pozwalającej organowi sądowemu wykonującemu nakaz na podejmowanie decyzji stosownie do przypadku, w trosce o zapewnienie pełnego przestrzegania praw zainteresowanych osób.
72. W pewien sposób można by nawet twierdzić, że ustępy te powinny stać się zasadą przewodnią, w pełnej zgodzie z dwiema zasadami przewodnimi przytoczonymi powyżej. Tak jednak nie jest, ponieważ – jak podkreśliła Komisja w uwagach na piśmie – tylko jedno państwo członkowskie skorzystało z uprawnienia przewidzianego w tych przepisach. Tym samym, jako że przepisy te mogą odgrywać swoją rolę jedynie między państwami członkowskimi, które dokonały takiej samej notyfikacji, zawarte w nich normy są mimo ich znaczenia bezskuteczne, przynajmniej w tej chwili.
73. Poza swymi międzynarodowymi korzeniami, nad którymi nie ma potrzeby rozwodzić się w tym miejscu(19), zasada szczególności wyrażona wprost w art. 27 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 i jej następstwo, zasada wyrażenia zgody przez państwo członkowskie wykonujące nakaz na wszelkie dalsze przekazanie, w sposób dorozumiany zawarta w art. 28 ust. 2 tej decyzji ramowej, stanowią w systemie europejskiego nakazu aresztowania i w świetle przewodnich zasad wykładni przytoczonych powyżej wyraz szczególnej odpowiedzialności państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania za ochronę podstawowych praw i interesów osoby przekazywanej(20) i w momencie przekazania umieszczonej pod jego jurysdykcją oraz pewnej kontroli nad losem osoby przekazywanej, która to kontrola pełni ponadto również pewną funkcję resocjalizacyjną(21) .
74. Nie należy w tej kwestii zapominać o tym, że państwo członkowskie wydające europejski nakaz aresztowania zwraca się do państwa członkowskiego wykonującego nakaz o drastyczną interwencję w sferę wolności osoby, której nakaz dotyczy. Osoba ta doznaje przynajmniej zawieszenia wykonywania prawa do swobody zamieszkiwania w państwie członkowskim wykonującym nakaz(22) . Z zastrzeżeniem przypadku z art. 28 ust. 2 lit. a) decyzji ramowej 2002/584 osoba objęta europejskim nakazem aresztowania i przekazana jednemu z państw członkowskich zazwyczaj(23), po zakończeniu postępowania i niezależnie od tego, czy została uniewinniona, czy odbyła karę, odzyskuje zresztą „prawo powrotu” do państwa członkowskiego, które ją przekazało.
75. Dlatego właśnie to prawo państwa członkowskiego wykonującego nakaz reguluje, zgodnie decyzją ramową 2002/584, warunki przekazania i jego skutki w państwie członkowskim wydającym nakaz, w tym, na koniec, dalsze przekazanie. Zasada szczególności ogranicza prerogatywy państwa członkowskiego wydającego nakaz jedynie do przestępstw uzasadniających europejski nakaz aresztowania, a zasada zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na każde dalsze przekazanie potwierdza w pewien sposób to ograniczenie w szczególnym przypadku, ponieważ warunkuje przekazanie osoby objętej nakazem przez państwo członkowskie wydające nakaz trzeciemu państwu członkowskiemu.
76. Wagę tej kontroli podkreślają przepisy art. 28 ust. 3 lit. b) i c) decyzji ramowej 2002/584, gdyż z jednej strony państwo członkowskie wykonujące nakaz może odmówić przekazania z powodów wymienionych w art. 3 lub 4 tej decyzji ramowej, a z drugiej strony powinno ono wyrazić zgodę, jeżeli przestępstwo, z powodu którego wnoszono o przekazanie, skutkuje obowiązkiem przekazania zgodnie z tą samą decyzją ramową.
77. Szczególną uwagę należy w tej kwestii poświęcić art. 4 pkt 6 i art. 5 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584, które przyznają pewne prerogatywy państwu członkowskiemu wykonującemu nakaz wobec nie tylko własnych obywateli, ale i osób mających w tym państwie miejsce zamieszkania(24) .
78. Właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego nakaz może przede wszystkim, na podstawie prawa krajowego i w zgodzie z art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584, odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego związanego z pozbawieniem wolności, jeżeli dane państwo członkowskie zobowiąże się do spowodowania jej wykonania. Właściwy organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego nakaz może również, na podstawie prawa krajowego i w zgodzie z art. 5 pkt 3 tej decyzji ramowej, uzależnić przekazanie osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania w celu ścigania od warunku, że osoba ta po rozprawie zostanie przekazana do wykonującego nakaz państwa członkowskiego w celu odbycia tam kary pozbawienia wolności lub wykonania środka zabezpieczającego związanego z pozbawieniem wolności, orzeczonych w wydającym nakaz państwie członkowskim.
79. Z pewnością zasada szczególności, podobnie jak zasada zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na każde dalsze przekazanie, nie zależy ani od przynależności państwowej, ani od miejsca zamieszkania, ani nawet od adresu osoby przekazanej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania.
80. Tym niemniej obie te zasady są elementami owej kontroli warunków i skutków przekazania, a kontrolę tę należy rozumieć szerzej, jako element zadania państwa członkowskiego wykonującego nakaz, które państwo to ewentualnie będzie musiało wykonać przy resocjalizacji osoby przekazanej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania po zakończeniu postępowania(25) . Zadanie to jednak, jak zobaczymy dalej, jest wykonywane tylko wtedy, gdy osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, jest w stanie wykazać pewien stopień integracji ze społeczeństwem rzeczonego państwa członkowskiego(26) .
81. To jednak właśnie wyjątki od dorozumianej zasady zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na każde dalsze przekazanie pozwalają doskonale wyodrębnić znaczenie i zakres przepisów art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584.
82. Wyjątki te, przewidziane w art. 28 ust. 2 lit. a)–c) decyzji ramowej 2002/584 oraz, w drodze odesłania, w art. 27 ust. 3 lit. a) i e)–g) tej decyzji ramowej, zasadzają się na istnieniu zgody(27) – bezpośredniej lub pośredniej, jako wyjątku od zasady szczególności(28), wyraźnej lub dorozumianej – bądź osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, bądź państwa członkowskiego wykonującego nakaz.
83. Z jednej strony osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, może sama wprost wyrazić zgodę na dalsze przekazanie, bądź bezpośrednio(29) przed właściwymi organami sądowymi państwa członkowskiego wydającego nakaz i zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego, bądź pośrednio(30) – jeżeli wcześniej zrezygnowała ona z zasady szczególności w chwili jej przekazywania państwu członkowskiemu wydającemu nakaz – w sposób wyraźny przed organem sądowym państwa członkowskiego wykonującego nakaz zgodnie z art. 13 decyzji ramowej 2002/584, lub po tym przekazaniu, również w sposób wyraźny, lecz przed organem sądowym państwa członkowskiego wydającego nakaz i zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego, w zgodzie z art. 27 ust. 3 lit. f) tej decyzji ramowej.
84. W takich przypadkach osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, zgadza się, by przekazano ją państwu członkowskiemu wydającemu ten nakaz, a warunki jej dalszego przekazania podlegają od tej pory prawu tego państwa członkowskiego. Początkowa odpowiedzialność państwa członkowskiego wykonującego nakaz wobec tej osoby zostaje z woli tej osoby przeniesiona na państwo członkowskie wydające nakaz, które „może” zatem zdecydować, na podstawie art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, o dalszym przekazaniu tej osoby trzeciemu państwu członkowskiemu, podobnie jak może ewentualnie sprzeciwić się temu w zgodzie z przepisami rzeczonej decyzji ramowej.
85. Z drugiej strony uważa się również, co jest logiczne, że organ sądowy państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania pośrednio zgadza się na dalsze przekazanie osoby, której nakaz dotyczy, państwu członkowskiemu innemu niż państwo członkowskie wykonujące nakaz(31), jeżeli zgodziło się ono na niestosowanie zasady szczególności(32) . W takiej bowiem sytuacji państwo członkowskie wykonujące nakaz przeniosło ciążącą na nim szczególną odpowiedzialność za osobę objętą nakazem na państwo członkowskie wydające nakaz. To ostatnie nie jest już związane zasadą szczególności, może ono zatem – na podstawie własnego prawa i w zgodzie z decyzją ramową 2002/584 – przekazać osobę, której nakaz dotyczy, trzeciemu państwu członkowskiemu lub odmówić takiego przekazania.
86. Wreszcie, ostatni wyjątek od zasady zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na wszelkie dalsze przekazanie stanowi dobrowolna obecność osoby, której nakaz dotyczy, na terytorium państwa członkowskiego wydającego nakaz(33) . Na podstawie tego wyjątku państwo członkowskie wydające europejski nakaz aresztowania nie jest związane zasadą szczególności ani nie ma obowiązku żądania zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na dalsze przekazanie, jeżeli osoba, której nakaz dotyczy, pozostała na jego terytorium krajowym przez 45 dni(34), mimo że została zwolniona i miała prawo opuścić to terytorium lub na nie powrócić. W takich okolicznościach przyjmuje się, że poprzez takie zachowanie osoba ta w sposób dorozumiany zgodziła się na poddanie się bez zastrzeżeń jurysdykcji tego państwa członkowskiego(35) .
87. Podsumowując, należy stwierdzić, że wymóg zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na wszelkie dalsze przekazanie w przypadku prostym, opisanym wprost w art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, ma zasadniczo na celu umożliwienie temu państwu zachowania kontroli nad sensem i celem przekazania osoby innemu państwu członkowskiemu, w szczególności jako państwu członkowskiemu będącemu w pierwszej instancji gwarantem poszanowania praw i wolności osoby przekazywanej oraz ograniczeń, jakie przekazanie nieuchronnie za sobą pociąga.
88. To właśnie z tego powodu osoba przekazywana może w każdej chwili, pomijając przypadki warunkowego przekazania, wyeliminować potrzebę uzyskania zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz bądź poprzez bezpośrednie lub pośrednie wyrażenie woli, bądź poprzez własne zachowanie (dobrowolne pozostanie, nawet krótkotrwałe, lub powrót na terytorium państwa członkowskiego wydającego nakaz). Czyniąc to, osoba, której nakaz dotyczy, nie tylko „eliminuje” państwo członkowskie wykonujące nakaz z jakiegokolwiek udziału w procesie dalszego przekazania, ale przede wszystkim oddaje się pod opiekę państwa członkowskiego wydającego nakaz, na którym – od czasu wyrażenia tej woli – spoczywa odpowiedzialność za poszanowanie praw i wolności owej osoby.
89. Jeśli przyjąć taką wykładnię znaczenia art. 28 decyzji ramowej 2002/584 zastosowanego w ten sposób w prostym przypadku, ustalenie znaczenia tego przepisu stosowanego w przypadku bardziej złożonym, nieprzewidzianym w nim wyraźnie, powinno nastąpić w sposób raczej niewymuszony.
C – Zgoda państwa członkowskiego wykonującego nakaz w sytuacjach złożonych
1. Wykluczenie tezy o potrzebie uzyskania zgody ogółu państw członkowskich wykonujących łańcuch europejskich nakazów aresztowania
90. Wykładnia art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 oznaczająca obowiązek uzyskania zgody ogółu państw członkowskich wykonujących łańcuch europejskich nakazów aresztowania na dalsze przekazanie osoby nim objętej do ostatniego w łańcuchu państwa członkowskiego wydającego nakaz byłaby trudna do pogodzenia z wymogiem skuteczności i szybkości, które powinny cechować funkcjonowanie europejskiego nakazu aresztowania.
91. Taka ocena pozostaje aktualna niezależnie od tego, jakie mogłyby być szczegółowe zasady występowania o zgodę – czy wnioski o wyrażenie zgody byłyby kierowane przez zainteresowane państwo członkowskie równocześnie do wszystkich zainteresowanych państw członkowskich wydających nakaz, czy po kolei, najpierw przez państwo członkowskie wydające nakaz i stojące przed decyzją o dalszym przekazaniu do państwa członkowskiego, które przekazało mu daną osobę, następnie przez to ostatnie państwo do tego, które mu tę osobę wydało wcześniej, i tak dalej, aż do pierwszego państwa członkowskiego wykonującego nakaz, jak proponuje w uwagach ustnych rząd francuski.
92. W obu bowiem przypadkach mechanizm przekazywania zostałby, mimo trzydziestodniowego terminu przewidzianego w art. 28 ust. 3 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, spowolniony, a jednocześnie i przede wszystkim poważnie zagrożony, skoro każde państwo wykonujące nakaz mogłoby się sprzeciwić dalszemu przekazaniu na podstawie art. 28 ust. 3 lit. d) decyzji ramowej 2002/584, podczas gdy nie uzasadniałby tego żaden powód natury prawnej lub społecznej.
93. Z jednej strony bowiem różne państwa członkowskie wykonujące nakaz są zwykle z założenia związane zasadą szczególności; w przeciwnym wypadku zastosowanie miałby wyjątek z art. 28 ust. 2 lit. c) decyzji ramowej 2002/584. Poza zakresem przewidzianych wyjątków konieczność uzyskania zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz ma uzasadnienie tylko w stosunku do tego państwa, które powinno zachować kontrolę nad osobą objętą nakazem w rozumieniu sprecyzowanym powyżej. Ponadto przyznanie każdemu z łańcucha państw członkowskich wykonujących europejski nakaz aresztowania uprawnienia do wyrażenia zgody na każde dalsze przekazanie oznaczałoby równoczesne stosowanie takiej samej liczby praw krajowych, nawet jeżeli byłoby to zgodne z decyzją ramową 2002/584, oraz stwarzałoby tyle samo możliwości sprzeciwienia się temu przekazaniu, co oznaczałoby poważne zagrożenie dla skuteczności mechanizmu.
94. Z drugiej strony, i poza całkowicie wyjątkowymi okolicznościami, szczególna odpowiedzialność za resocjalizację tej samej osoby, która mogłaby uzasadniać konieczność zgody na dalsze przekazanie, nie może spoczywać jednocześnie na różnych państwach członkowskich wykonujących nakaz.
95. Podsumowując, uważam, że art. 28 decyzji ramowej 2002/584 nie można interpretować w ten sposób, iż zezwala on na zwielokrotnianie czy choćby podwajanie liczby zgód wymaganych w celu dalszego przekazania osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania.
2. Identyfikacja państwa członkowskiego wykonującego nakaz, które powinno wyrazić zgodę na wszelkie dalsze przekazanie w przypadku złożonym
96. Z chwilą sformułowania powyższego wniosku staje się jasne, że państwem członkowskim wykonującym nakaz, które powinno wyrazić zgodę na wszelkie dalsze przekazanie w rozumieniu art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, nie może być państwo inne niż to, które wynika z logiki tej przedstawionej powyżej zgody.
97. Państwem tym jest zasadniczo pierwsze w łańcuchu państw członkowskich wykonujących europejski nakaz aresztowania, pierwotne lub początkowe państwo członkowskie wykonujące nakaz, ponieważ jako jedyne w tymże łańcuchu nie jest ono jednocześnie państwem członkowskim wydającym nakaz, a zatem z założenia związanym zasadą szczególności. W pewnym sensie jest to państwo członkowskie wykonujące nakaz w ścisłym znaczeniu, mogące sprawować nad osobą, której nakazy dotyczą, pełnię jurysdykcji, podczas gdy prawo do rozporządzania kolejnych w łańcuchu państw członkowskich wykonujących nakaz ogranicza się do wykonania ich ius puniendi.
98. Z tego punktu widzenia to zasadniczo Zjednoczone Królestwo jest jedynym państwem, do którego w okolicznościach sprawy głównej należy zwrócić się o wyrażenie zgody na dalsze przekazanie M. Westa przez Republikę Finlandii Republice Francuskiej; za rozwiązaniem takim przemawia też okoliczność, że to właśnie z pierwszym państwem członkowskim zainteresowany utrzymuje najściślejsze więzi. Ponadto, skoro Zjednoczone Królestwo wyraziło a posteriori zgodę na dalsze przekazanie M. Westa przez Węgry Republice Finlandii, trudno byłoby uzasadnić potrzebę wyrażenia zgody przez Węgry w celu jego dalszego przekazania przez Republikę Finlandii Republice Francuskiej.
99. Należy ponadto dodać, że z okoliczności sprawy głównej zdaje się wynikać niecelowość przeniesienia „prawa do wyrażenia zgody” ze Zjednoczonego Królestwa na Węgry. Okoliczności te cechują się bowiem stałym brakiem pozytywnego skutku kroków podjętych przez Republikę Francuską do celów przekazania M. Westa przez Zjednoczone Królestwo.
100. Rozumowanie takie doprowadzi do takich samych skutków w sytuacji, gdy zaangażowanych państw członkowskich będzie więcej niż cztery, gdyż państwo członkowskie wykonujące nakaz w ścisłym znaczeniu powinno co do zasady wyrazić zgodę, a państwa pośrednie powinny zostać pominięte. Natomiast sytuacja, gdy – wciąż z udziałem więcej niż czterech państw członkowskich – osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, zrezygnowałaby, poprzez oświadczenie lub zachowanie, ze zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz w ścisłym znaczeniu, powinna mieć logicznie tę konsekwencję, że to właśnie pierwsze państwo wydające nakaz powinno w takiej sytuacji wyrazić zgodę, z wyjątkiem przypadków, które obejmuje jeden z wyjątków z art. 28 decyzji ramowej 2002/584.
101. Z konsekwencji tej można wyprowadzić abstrakcyjnie sformułowaną zasadę, którą można zredagować w sposób następujący:
„W sytuacji, gdy istnieje łańcuch europejskich nakazów aresztowania dotyczących tej samej osoby, obejmujący więcej niż trzy państwa członkowskie, oraz gdy istnieją kolejne, następujące po sobie wnioski o przekazanie, o zgodę na dalsze przekazanie wymaganą a contrario sensu w art. 28 decyzji ramowej 2002/584 należy zwrócić się wyłącznie do pierwszego państwa członkowskiego, w odwrotnym porządku chronologicznym, przekazującego osobę, której nakaz dotyczy, przy czym ono samo nie ma obowiązku, na podstawie tych przepisów, występowania o tę uprzednią zgodę”.
102. Jednakże, skoro sprawa przed sądem dotyczy tylko czterech państw członkowskich, proponuję orzec prościej, że art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, iż w sytuacji takiej jak w sprawie głównej to właśnie pierwsze w łańcuchu państw członkowskich wykonujących nakaz – samo i z wyłączeniem kolejnych państw członkowskich wykonujących nakaz – powinno być ewentualnie, to jest przy założeniu, że okoliczności nie wchodzą w zakres jednego z wyjątków precyzyjnie określonych w tym przepisie, adresatem wniosku o wyrażenie zgody na wszelkie dalsze przekazanie osoby, której nakaz dotyczy, do każdego innego państwa członkowskiego wydającego nakaz.
103. Mówiąc bardziej precyzyjnie, uważam, że w okolicznościach sprawy głównej oraz o ile żaden z wyjątków przewidzianych w art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584 nie ma zastosowania, co ustalić powinien sąd odsyłający, za konieczną w celu przekazania M. Westa przez Republikę Finlandii Republice Francuskiej należy uznać wyłącznie zgodę Zjednoczonego Królestwa, a zgoda Węgier nie jest w niniejszej sprawie ani konieczna, ani nawet pożądana, przy czym należy wskazać, że Republika Finlandii powinna uczynić wszystko co konieczne w celu uzyskania takiej zgody.
VI – Wnioski
104. W tym stanie rzeczy proponuję Trybunałowi, by na pytanie prejudycjalne przedłożone przez Korkein oikeus udzielił następującej odpowiedzi:
Artykuł 28 ust. 2 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak w sprawie głównej to właśnie pierwsze w łańcuchu państw członkowskich wykonujących nakaz – samo i z wyłączeniem kolejnych państw członkowskich wykonujących nakaz – powinno być ewentualnie, to jest przy założeniu, że okoliczności nie wchodzą w zakres jednego z wyjątków precyzyjnie określonych w tym przepisie, adresatem wniosku o wyrażenie zgody na wszelkie dalsze przekazanie osoby, której nakaz dotyczy, do każdego innego państwa członkowskiego wydającego nakaz.
(1) .
(2)  –	M. Harvey, The Island of Lost Maps: A True Story of Cartographic Crime, Broadway 2001.
(3)  –	Dz.U. L 190, s. 1; sprostowanie, Dz.U. L 279, s. 30. Decyzja ramowa zmieniona decyzją ramową 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową 2002/584”).
(4)  –	Dz.U. L 114, s. 56.
(5)  –	Zwanej dalej „fińską ustawą o przekazywaniu”.
(6)  –	Zwane dalej „postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r.”.
(7)  –	B. Bouloc, Le principe de la spécialité en droit pénal international, w: Mélanges dédiés à Dominique Holleaux, Litec 1990, s. 7, 20; J. Semmelman, The Doctrine of Specialty in Criminal Cases, New York Law Journal, vol. 239, 2008, n° 2.
(8)  –	Zobacz w tej kwestii motyw 6 decyzji ramowej 2002/584.
(9)  –	Zobacz w tej kwestii motyw 10 decyzji ramowej 2002/584.
(10)  –	Zobacz w tej kwestii motywy 5 i 11 decyzji ramowej 2002/584.
(11)  –	Zobacz w tej kwestii motywy 5 i 6 decyzji ramowej 2002/584.
(12)  –	Zobacz w tej kwestii motyw 12 decyzji ramowej 2002/584.
(13)  –	Zgodnie z wyrażeniem użytym w motywie 6 decyzji ramowej 2002/584; zob. również wyrok z dnia 1 grudnia 2008 r. w sprawie C-388/08 PPU Leymann i Pustovarov, Zb.Orz. s. I-8983, pkt 49.
(14)  –	Zobacz w tej kwestii motyw 8 decyzji ramowej 2002/584.
(15)  –	W przedmiocie prac przygotowawczych, niewiele zresztą wyjaśniających, zob. wniosek Komisji z dnia 25 maja 2001 r. [COM(2001) 522 wersja ostateczna/2]; por. propozycje dotyczące art. 22 i 23 w nocie prezydencji Rady do komitetu utworzonego na podstawie art. 36 z dnia 31 października 2001 r. (dokument nr 13425/01, COPEN 65 i CAT 33); nota prezydencji Rady do komitetu utworzonego na podstawie art. 36 z dnia 19 listopada 2001 r. (dokument nr 14207/01, COPEN 69 i CATS 37); a także nota Coreper do Rady z dnia 4 grudnia 2001 r. (dokument nr 14867/01, COPEN 79 i CATS 50).
(16)  –	Dokonane w art. 28 ust. 2 lit. c) decyzji ramowej 2002/584 odesłanie do art. 27 ust. 3 lit. a) i e)–g) tej decyzji ramowej wiąże bardzo ściśle te dwie zasady, o czym przekonamy się poniżej.
(17)  –	Pierwsze ustępy obu tych artykułów zredagowane są bardzo podobnie, co należy uznać za wielce znaczące.
(18)  –	Należy jednak w tej kwestii zauważyć, że w pierwotnej wersji, jak wynika z prac przygotowawczych, oba przepisy zawierały w ust. 1 równoważną dyspozycję. Jednak o ile ostatecznie zasada szczególności, choć przesunięta z art. 27 ust. 1 do art. 27 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584, została formalnie zachowana, o tyle wyraźnie sformułowana zasada zgody państwa członkowskiego wykonującego nakaz na każde dalsze przekazanie zniknęła z art. 28 ust. 2 tej decyzji ramowej. Zobacz art. 22 ust. 1 i art. 23 ust. 1 projektu decyzji ramowej zawartego w ww. nocie prezydencji Rady do komitetu utworzonego na podstawie art. 36 z dnia 19 listopada 2001 r., która zawiera zresztą przypis wskazujący, że „[t]a sama filozofia leży u podstaw art. 23 i 22 [które formułują zasadę szczególności]. To dlatego delegacje, które były przychylne zachowaniu zasady szczególności, były również zdania, że pierwsze państwo członkowskie wykonujące nakaz powinno zasadniczo zawsze wyrażać zgodę”.
(19)  –	Zobacz w szczególności art. 14 Europejskiej konwencji o ekstradycji z dnia 13 grudnia 1957 r. Zobacz w tej kwestii prace doktryny przywołane powyżej.
(20)  –	W tej kwestii Trybunał wskazał, że zasada szczególności, związana z suwerennością państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania, przyznaje osobie, której wniosek dotyczy, prawo do tego, aby ściganie, skazanie lub pozbawienie jej wolności w inny sposób nastąpiło wyłącznie za przestępstwo, w związku z którym została ona przekazana; zob. ww. wyrok w sprawie Leymann i Pustovarov, pkt 44.
(21)  –	W tej kwestii zob. pkt 80 niniejszego stanowiska.
(22)  –	W tym również w przypadku, gdy w chwili przekazania osoba ta była pozbawiona wolności w państwie członkowskim wykonującym nakaz, o ile sytuacja ta pozwala na ustanowienie łącznika z tym ostatnim.
(23)  –	Należy tu jednak odrębnie potraktować przypadek – do którego będę miał jeszcze okazję powrócić – osoby przekazanej przez państwo członkowskie, w którym została ona zatrzymana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, mimo iż w państwie tym nie ma miejsca pobytu ani zamieszkania, ani nie ma z nim najmniejszego związku, czyli, krótko mówiąc, osoby zatrzymanej w czasie ucieczki.
(24)  –	Jak również, w odniesieniu do art. 4 pkt 3 decyzji ramowej 2002/584, osób, które przebywają na jego terytorium.
(25)  –	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C-66/08 Kozłowski, Zb.Orz. s. I-6041, pkt 45; z dnia 6 października 2009 r. w sprawie C-123/08 Wolzenburg, Zb.Orz. s. I-9621, pkt 62.
(26)  –	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Wolzenburg, pkt 67.
(27)  –	Zobacz podobnie ww. wyrok w sprawie Leymann i Pustovarov, pkt 68.
(28)  –	Wyjątki te są zresztą powtórzeniem tradycyjnych wyjątków od zasady szczególności w międzynarodowym prawie ekstradycji; podobnie: M. Franchimont i in., Manuel de procédure pénale, Larcier, 2 e
éd., s. 1297; A. Huet, R. Koering-Joulin, Droit pénal international, PUF 2005, 3 e
éd., n° 294, s. 486.
(29)  –	Artykuł 28 ust. 2 lit. b) decyzji ramowej 2002/584.
(30)  –	Artykuł 13, art. 27 ust. 3 lit. e) i f), art. 28 ust. 2 lit. c) decyzji ramowej 2002/584.
(31)  –	Oczywiście poza zasadą wyraźnie przewidzianą w art. 28 ust. 2 decyzji ramowej 2002/584.
(32)  –	Artykuł 27 ust. 3 lit. g) i art. 28 ust. 2 lit. c) decyzji ramowej 2002/584.
(33)  –	Ten wyjątek działa zarazem bezpośrednio, z art. 28 ust. 2 lit. a) decyzji ramowej 2002/584, oraz pośrednio, jako wyjątek od zasady szczególności, w związku z art. 28 ust. 2 lit. c) i z art. 27 ust. 3 lit. a) tej decyzji ramowej.
(34)  –	Ten termin 45 dni jest terminem powszechnym; zob. na przykład art. 14 ust. 3 rezolucji Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych z dnia 14 grudnia 1990 r., zatytułowanej „Traité type d’extradition” [wzorcowy traktat o ekstradycji].
(35)  –	Podobnie B. Bouloc, op.cit.