62024CJ0034
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
z dnia 2 grudnia 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Jurysdykcja i uznawanie orzeczeń sądowych oraz ich wykonywanie w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Artykuł 7 pkt 2 – Jurysdykcja szczególna w sprawach, których przedmiotem jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego – Ustalenie właściwości miejscowej sądu państwa członkowskiego – Miejsce, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę – Miejsce, w którym szkoda się urzeczywistniła – Powództwo przedstawicielskie mające na celu naprawienie szkód wyrządzonych przez zachowania antykonkurencyjne polegające na pobieraniu przez operatora platformy internetowej przeznaczonej dla wszystkich użytkowników w danym państwie członkowskim nadmiernej prowizji od cen aplikacji i produktów cyfrowych oferowanych do sprzedaży na tej platformie – Powództwo wytoczone przez podmiot upoważniony do obrony zbiorowych interesów wielu niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników
W sprawie C‑34/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy) postanowieniem z dnia 20 grudnia 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 stycznia 2024 r., w postępowaniach:
Stichting Right to Consumer Justice,
Stichting App Stores Claims
przeciwko
Apple Distribution International Ltd,
Apple Inc.
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes, T. von Danwitz, wiceprezes, F. Biltgen, I. Jarukaitis, M.L. Arastey Sahún, I. Ziemele, J. Passer, O. Spineanu‑Matei (sprawozdawczyni), M. Condinanzi, F. Schalin, prezesi izb, A. Kumin, N. Jääskinen, Z. Csehi, B. Smulders i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: G. Chiapponi, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 grudnia 2024 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Stichting Right to Consumer Justice – M.A. van Bemmel i C. Jeloschek, advocaten,
–
w imieniu Stichting App Stores Claims – R. Meijer i S. Timmerman, advocaten,
–
w imieniu Apple Distribution International Ltd i Apple Inc. – B.M. Katan, J.S. Kortmann i R. Wesseling, advocaten,
–
w imieniu rządu niderlandzkiego – E.M.M. Besselink, M.K. Bulterman i A. Hanje, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu portugalskiego – C. Alves, P. Barros da Costa i M.J. Castello-Branco, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – S. Noë i W. Wils, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 marca 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporów pomiędzy dwiema fundacjami prawa niderlandzkiego z siedzibą w Amsterdamie (Niderlandy), odpowiednio, Stichting Right to Consumer Justice i Stichting App Stores Claims a Apple Distribution International Ltd., spółką prawa irlandzkiego, i Apple Inc., spółką prawa amerykańskiego (zwanymi dalej łącznie „Apple”), w przedmiocie stwierdzenia zachowań antykonkurencyjnych przyjętych przez pozwane w postępowaniu głównym oraz nakazania im naprawienia szkody, jaką miały spowodować te zachowania.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motywy 15 i 16 rozporządzenia nr 1215/2012 przewidują:
„(15)
Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i opierać się na zasadzie, że jurysdykcję w ogólności mają sądy miejsca zamieszkania pozwanego. Tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub autonomię stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. Siedziba osób prawnych musi być zdefiniowana wprost w rozporządzeniu celem wzmocnienia przejrzystości wspólnych przepisów i uniknięcia konfliktów kompetencyjnych.
(16)
Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Istnienie ścisłego związku powinno zagwarantować pewność prawną oraz uniknięcie możliwości pozywania pozwanego przed sąd państwa członkowskiego, którego pozwany nie mógł rozsądnie przewidzieć. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w przypadku sporów dotyczących zobowiązań pozaumownych wynikających z naruszenia prywatności i innych dóbr osobistych, w tym zniesławienia”.
4
Rozdział II rozporządzenia nr 1215/2012, zatytułowany „Jurysdykcja”, obejmuje między innymi sekcję 1, noszącą tytuł „Przepisy ogólne”, i sekcję 2, noszącą tytuł „Jurysdykcja szczególna”. Artykuł 4 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia, znajdujący się we wspomnianej sekcji 1, stanowi:
„Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”.
5
Znajdujący się w tej samej sekcji 1 art. 5 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia przewiduje:
„Osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy innego państwa członkowskiego tylko zgodnie z przepisami ustanowionymi w sekcjach 2–7 niniejszego rozdziału”.
6
Artykuł 7 rozporządzenia nr 1215/2012, zawarty w sekcji 2 rozdziału II tego rozporządzenia, przewiduje:
„Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim:
1)
a)
w sprawach dotyczących umowy – przed sądy miejsca wykonania danego zobowiązania;
[…]
2)
w sprawach dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego – przed sądy miejsca, w którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę;
[…]”.
Prawo niderlandzkie
7
Wet tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering teneinde de afwikkeling van massaschade in een collectieve actie mogelijk te maken (Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie) [ustawa zmieniająca kodeks cywilny i kodeks postępowania cywilnego w celu umożliwienia rozstrzygania spraw dotyczących szkód masowych w ramach powództwa zbiorowego (ustawa o rozstrzyganiu szkód masowych w ramach powództw zbiorowych)] z dnia 20 marca 2019 r. (Stb. 2019, nr 130) weszła w życie w dniu 1 stycznia 2020 r. i została zmieniona ze skutkiem od dnia 25 czerwca 2023 r. w celu przetransponowania do prawa niderlandzkiego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1828 z dnia 25 listopada 2020 r. w sprawie powództw przedstawicielskich wytaczanych w celu ochrony zbiorowych interesów konsumentów i uchylającej dyrektywę 2009/22/WE (Dz.U. 2020, L 409, s. 1).
8
Artykuł 3:305a Burgerlijk Wetboek (kodeksu cywilnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych (zwanego dalej „BW”), przewiduje:
„1.   Fundacja lub stowarzyszenie, które mają pełną zdolność do czynności prawnych, mogą wytoczyć powództwo w celu ochrony podobnych interesów innych osób, pod warunkiem że bronią one tych interesów zgodnie ze swoim statutem i że interesy te są wystarczająco chronione.
[…]
3.   Osoba prawna, o której mowa w ust. 1, jest uprawniona do wniesienia powództwa tylko wtedy, gdy:
[…]
b.
powództwo ma wystarczająco ścisły związek z niderlandzkim porządkiem prawnym. Związek z niderlandzkim porządkiem prawnym jest wystarczająco ścisły, gdy:
1°
osoba prawna wystarczająco wykaże, że większość osób, których interesy ma chronić powództwo, ma miejsce zwykłego pobytu w Niderlandach; lub
2°
osoba, przeciwko której wniesiono powództwo, ma miejsce zamieszkania w Niderlandach, a dodatkowe okoliczności świadczą o istnieniu wystarczającego związku z niderlandzkim porządkiem prawnym; lub
3°
zdarzenie lub zdarzenia, których dotyczy powództwo, miało lub miały miejsce w Niderlandach;
[…]”.
9
Artykuł 220 ust. 1 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (kodeksu postępowania cywilnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych (zwanego dalej „Rv”), przewiduje:
„W sprawach zawisłych już przed innym sądem powszechnym tej samej rangi, między tymi samymi stronami i mającymi ten sam przedmiot lub gdy sprawa jest powiązana ze sprawą, która już zawisła przed innym sądem powszechnym tej samej rangi, można wystąpić z wnioskiem o przekazanie sprawy temu innemu sądowi powszechnemu. W tych sprawach sąd może również z urzędu przekazać sprawę innemu sądowi po zapoznaniu się ze stanowiskiem stron. Takie przekazanie jest również możliwe, jeżeli jedna ze spraw jest w trakcie rozpoznawania przez kantonrechter [(sędziego sądu kantonalnego)], a druga nie”.
10
W art. 1018b–1018f Rv, znajdujących się w tytule 14a Rv, doprecyzowano przepisy proceduralne dotyczące powództwa zbiorowego.
11
Zgodnie z art. 1018c ust. 5 Rv:
„Rozpoznanie powództwa zbiorowego co do istoty następuje dopiero wtedy, gdy – i po tym, jak – sąd stwierdzi, że:
a)
powód spełnia przesłanki dopuszczalności określone w art. 305a ust. 1–3 księgi trzeciej [BW] lub przesłanki dopuszczalności, które muszą zostać spełnione zgodnie z ust. 6 niniejszego artykułu;
b)
powód wystarczająco wykazał, że dochodzenie tego powództwa zbiorowego jest bardziej skuteczne i efektywne niż powództwo indywidualne, ponieważ kwestie faktyczne i prawne, które należy rozstrzygnąć, pokrywają się w wystarczającym stopniu, że liczba osób, których interesy ma chronić powództwo, jest wystarczająca, a jeśli powództwo ma na celu uzyskanie odszkodowania, to mają one, samodzielnie lub wspólnie, wystarczająco ważny interes finansowy;
c)
powództwo zbiorowe prima facie nie wydaje się bezzasadne w chwili wniesienia sprawy do sądu.
[…]”.
12
Artykuł 1018e Rv stanowi:
„1. Sąd wyznacza jako wyłącznego obrońcę interesów najbardziej kompetentnego powoda spośród powodów, którzy wytoczyli powództwo zbiorowe na podstawie art. 1018c lub 1018d […].
2. Ponadto sąd ocenia dokładną treść powództwa zbiorowego, ściśle określoną grupę osób, w odniesieniu do której wyłączny obrońca interesów reprezentuje interesy w tym powództwie zbiorowym, oraz czy charakter powództwa zbiorowego związanego z określonym miejscem uzasadnia rozpoznanie sprawy przez inny sąd.
3. Powód wyznaczony jako wyłączny obrońca interesów działa w takim postępowaniu w interesie wszystkich osób należących do ściśle określonej grupy, o której mowa w ust. 2, oraz jako przedstawiciel powodów, którzy nie zostali wyznaczeni jako wyłączni obrońcy. Powodowie, którzy nie zostali wyznaczeni jako wyłączni obrońcy, pozostają stronami postępowania. Wyłączny obrońca dokonuje czynności procesowych. Sąd może ustalić, że powodowie, którzy nie zostali wyznaczeni, są również uprawnieni do dokonywania czynności procesowych.
[…]”.
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
13
Apple Inc. jest spółką dominującą Apple Distribution International, zaś ta ostatnia działa jako przedstawiciel Apple Inc. i dystrybutor produktów Apple w Unii Europejskiej.
14
Apple jest producentem szeregu urządzeń przenośnych, takich jak iPhone, iPad i iPod Touch (zwanych dalej „urządzeniami Apple”). Urządzenia Apple działają w oparciu o system operacyjny iOS, który jest zainstalowany fabrycznie na tych urządzeniach i jest regularnie aktualizowany.
15
Aplikacje i produkty cyfrowe zintegrowane w tych aplikacjach dla owych urządzeń mogą być nabywane w App Store, internetowej platformie sprzedaży opracowanej i zarządzanej przez Apple, która to platforma jest od 2009 r. systematycznie instalowana na urządzeniach Apple. App Store oferuje bezpłatne i płatne aplikacje, które mogą różnić się w poszczególnych państwach i które są opracowywane albo przez Apple, albo przez osoby trzecie (te ostatnie są zwane dalej „deweloperami”). Płatności za zakup tych aplikacji są co do zasady dokonywane za pośrednictwem systemu płatności App Store.
16
Aby sprzedawać swoje aplikacje w App Store, gdzie są one wyłącznie oferowane, deweloperzy muszą zawrzeć umowę z Apple Inc. Cena sprzedaży tych aplikacji jest ustalana na podstawie cennika opracowanego przez Apple i pobierana za pośrednictwem systemu płatności App Store. Apple pobiera, w zależności od przypadku, 15 lub 30 % tej ceny tytułem prowizji. Po odliczeniu tej prowizji pozostała kwota jest wypłacana deweloperom.
17
Użytkownicy urządzeń Apple muszą utworzyć profil użytkownika, aby uzyskać dostęp do App Store (zwany dalej „Apple ID”). W przypadku gdy użytkownik posiada Apple ID, które wskazuje Niderlandy jako państwo lub region, i uzyskuje dostęp do App Store, jest on domyślnie kierowany do „sklepu internetowego” stworzonego specjalnie dla Niderlandów (zwanego dalej „App Store NL”). Użytkownik ma teoretycznie możliwość zmiany państwa powiązanego z jego profilem, ale w tym celu musi zaakceptować nowe warunki i dysponować środkiem płatniczym ważnym w tym państwie.
18
Powódki w postępowaniu głównym są fundacjami prawa niderlandzkiego, których celem – zgodnie z ich statutami – jest w szczególności reprezentowanie przed sądem i obrona interesów osób, które padły ofiarą oszukańczych lub antykonkurencyjnych praktyk, zwłaszcza niezgodnego z prawem zachowania jednego lub kilku podmiotów należących do grupy Apple, a także naprawienie szkód wyrządzonych tym ofiarom.
19
Powódki te wytoczyły przed rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie, Niderlandy), będący sądem odsyłającym, dwa powództwa przedstawicielskie mające na celu stwierdzenie, że pozwane w postępowaniu głównym działały niezgodnie z prawem wobec użytkowników aplikacji działających na podstawie systemu operacyjnego iOS, oraz zasądzenie od nich naprawienia szkody, którą w ten sposób wyrządziły.
20
Na poparcie swoich żądań powódki w postępowaniu głównym podnoszą, że Apple zajmuje pozycję dominującą na rynku dystrybucji aplikacji dla urządzeń Apple oraz w systemie płatności App Store. Nadużywa ona tej pozycji, pobierając nadmierną prowizję w wysokości 30 % ceny zapłaconej za nabycie tych aplikacji, co stanowi naruszenie art. 102 TFUE. Poprzez ustanawianie cen w sposób wertykalny Apple narusza również art. 101 TFUE. W wyniku tych antykonkurencyjnych zachowań użytkownicy wspomnianych aplikacji mieli ponieść szkodę.
21
Apple kwestionuje jurysdykcję sądu odsyłającego do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych i podnosi, że sąd ten nie może uznać się za właściwy na podstawie art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012, ponieważ wskazywane zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło w Niderlandach, a w szczególności w Amsterdamie, ponieważ ani tym państwie, ani w tym mieście nie miało miejsca żadne istotne zdarzenie. Posiłkowo Apple podnosi, że wspomniany sąd może być właściwy jedynie w odniesieniu do żądań dotyczących użytkowników, którzy dokonali zakupów w Amsterdamie, w App Store NL. W odniesieniu do wszystkich pozostałych żądań sąd odsyłający nie ma jurysdykcji międzynarodowej ani właściwości miejscowej na podstawie tego przepisu.
22
W wyroku wstępnym z dnia 16 sierpnia 2023 r. sąd odsyłający stwierdził, że spory w postępowaniach głównych wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia nr 1215/2012 w zakresie, w jakim powództwo zostało wytoczone przeciwko Apple Distribution International, której siedziba znajduje się na terytorium innego państwa członkowskiego, a mianowicie Irlandii. Sąd ten wyjaśnił natomiast, że w odniesieniu do Apple Inc. jego właściwość zostanie ustalona zgodnie z prawem krajowym.
23
W tym kontekście przypomniał on, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 ustanawia jurysdykcję sądu zarówno miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące powstanie podnoszonej szkody, jak i miejsca, w którym szkoda ta się urzeczywistniła, w związku z czym powództwo przeciwko pozwanemu może zostać wytoczone według wyboru powoda przed jeden z tych sądów.
24
Co się tyczy w pierwszej kolejności miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące powstanie podnoszonej szkody, sąd odsyłający stwierdził, że w odniesieniu do zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia art. 101 TFUE nie może on ustalić swojej właściwości do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych w braku ustalenia konkretnego zdarzenia, które miało miejsce w Niderlandach, w ramach którego albo został ostatecznie zawarty zarzucany pozwanym kartel, albo przyjęto porozumienie stanowiące samo w sobie zdarzenie powodujące powstanie domniemanej szkody.
25
Natomiast w odniesieniu do zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia art. 102 TFUE sąd ten uznał, że zgodnie z wyrokiem z dnia 5 lipca 2018 r., flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533) zdarzenie powodujące powstanie szkody zaistniało w Niderlandach, ponieważ działania podjęte przez Apple w celu nadużycia jej pozycji dominującej miały miejsce na terytorium tego państwa członkowskiego. W tym względzie wspomniany sąd uznał w istocie, że App Store NL odnosił się konkretnie do rynku niderlandzkiego i że używał języka niderlandzkiego. Sąd ten wskazał ponadto, że Apple Distribution International działała w charakterze wyłącznego dystrybutora i opłacanego z prowizji pośrednika deweloperów w odniesieniu do aplikacji opracowanych przez deweloperów i w związku z tym oferowała te aplikacje w App Store NL.
26
W konsekwencji sąd odsyłający stwierdził, że ma jurysdykcję międzynarodową do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych w zakresie, w jakim dotyczą one domniemanego naruszenia art. 102 TFUE.
27
Co się tyczy w drugiej kolejności miejsca urzeczywistnienia się szkody, sąd odsyłający wyjaśnił, że w sporach w postępowaniach głównych pierwotna i bezpośrednia szkoda polegała na potencjalnie zbyt wysokiej cenie płaconej przez użytkowników przy zakupie aplikacji w App Store NL.
28
W tym względzie sąd ten zauważył przede wszystkim, że rozróżnienie między zarzutami szczegółowymi dotyczącymi naruszenia art. 101 TFUE a zarzutami szczegółowymi dotyczącymi naruszenia art. 102 TFUE nie ma znaczenia dla określenia miejsca wystąpienia podnoszonej szkody.
29
Przypomniał on następnie, opierając się w szczególności na wyroku z dnia 5 lipca 2018 r., flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑27/17, EU:C:2018:533), że jeżeli rynek, na który miały wpływ dane zachowania antykonkurencyjne, znajduje się w państwie członkowskim, na którego terytorium wystąpiła ta szkoda, to należy uznać, że miejsce urzeczywistnienia się wspomnianej szkody znajduje się w tym państwie członkowskim.
30
Zważywszy, że większość użytkowników, którzy dokonali zakupów w App Store NL, mieszkała lub miała siedzibę w Niderlandach i zapłaciła za te zakupy za pośrednictwem niderlandzkich rachunków bankowych, sąd ten stwierdził wreszcie, że ta sama szkoda została poniesiona w Niderlandach.
31
W związku z tym sąd odsyłający stwierdził, że ma jurysdykcję międzynarodową do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych na podstawie miejsca urzeczywistnienia się szkody.
32
Sąd ten wyjaśnia jednak, że o ile mógł w ten sposób ustalić swoją jurysdykcję międzynarodową do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych, o tyle powinien jeszcze sprawdzić swoją właściwość miejscową, ponieważ zgodnie z wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in. (C‑30/20, EU:C:2021:604) art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 przyznaje bezpośrednio i natychmiastowo zarówno jurysdykcję międzynarodową, jak i właściwość miejscową.
33
W tym celu sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności, gdzie znajduje się w Niderlandach miejsce zdarzenia powodującego powstanie podnoszonej szkody lub urzeczywistnienia się tej szkody. Sąd ten stwierdza, że z wyroku z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in. (C‑30/20, EU:C:2021:604) wynika, iż miejsce zakupu towaru lub, w przypadku zakupów dokonanych w kilku miejscach, miejsce, w którym znajduje się siedziba strony poszkodowanej, może określać, jaki sąd jest właściwy. W niniejszym przypadku, ponieważ zakupy zostały dokonane za pośrednictwem internetowej platformy aplikacji, które można pobrać na całym świecie, trudno jest określić miejsce zakupu, co prowadzi do ustalenia właściwości miejscowej sądu na podstawie siedziby nabywcy/użytkownika.
34
Jednakże taki łącznik mógłby prowadzić w sporach w postępowaniach głównych do podziału właściwości do rozpoznania powództw przedstawicielskich pomiędzy sądy jedenastu okręgów Królestwa Niderlandów, ponieważ każdy z tych sądów ma jurysdykcję wyłącznie w odniesieniu do nabywców/użytkowników, którzy mają miejsce zamieszkania lub siedzibę na obszarze jego właściwości miejscowej. Taka sytuacja zwiększyłaby ryzyko wydania rozbieżnych orzeczeń i zaszkodziłaby zarówno ekonomii postępowania, jak i prawidłowemu sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
35
W drugiej kolejności sąd ten zastanawia się nad kwestią, czy okoliczność, że powództwo przedstawicielskie zostaje wytoczone przez osobę prawną broniącą interesów zbiorowych, pozwala powiązać właściwość do rozpoznania takiego powództwa z siedzibą tej osoby, czy też w takim przypadku istotne są inne łączniki. W tym względzie zastanawia się on, czy okoliczność, że powództwa przedstawicielskie rozpoznawane w postępowaniu głównym, które zostały wytoczone na podstawie art. 3:305a BW przez osobę prawną, która nie działa w charakterze cesjonariusza lub przedstawiciela, lecz której przysługuje własne prawo do działania w imieniu nieokreślonej grupy osób, ma jakiekolwiek znaczenie dla ustalenia właściwości miejscowej na podstawie art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012.
36
W trzeciej kolejności, na wypadek gdyby wykładnia tego ostatniego przepisu prowadziła do ustalenia jurysdykcji kilku sądów do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych, sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy z uwagi na fakt, że ustawodawca niderlandzki nie powierzył właściwości do rozpoznawania powództw przedstawicielskich jednemu wyspecjalizowanemu sądowi, możliwe jest zastosowanie przepisu prawa krajowego pozwalającego scentralizować przed jednym sądem rozpoznanie kilku powództw mających ten sam przedmiot, wniesionych pierwotnie do różnych sądów.
37
W tych okolicznościach rechtbank Amsterdam (sąd rejonowy w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.
a)
Co należy uznać za miejsce [zdarzenia] wywołującego szkodę w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia [nr 1215/2012] w przypadku takim jak ten rozpatrywany w niniejszym postępowaniu, gdzie podnoszone nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE popełniono w państwie członkowskim w drodze sprzedaży za pośrednictwem zarządzanej przez Apple i przeznaczonej dla całego tego państwa członkowskiego platformy internetowej, w ramach której Apple [Distribution International] działa w charakterze wyłącznego dystrybutora i opłacanego z prowizji pośrednika dewelopera oraz potrąca prowizję z ceny zakupu? Czy istotne jest przy tym, że ta platforma internetowa zasadniczo jest dostępna na całym świecie?
b)
Czy znaczenie ma przy tym to, że [spory w postępowaniach głównych dotyczą] powództw wytoczonych na podstawie art. 3:305a [BW] przez osobę prawną, której celem jest występowanie na mocy własnego prawa w obronie zbiorowych interesów wielu użytkowników mających siedziby na terenie obszarów właściwości różnych sądów […] danego państwa członkowskiego?
c)
Jeżeli na gruncie odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. a) [lub pytanie pierwsze lit. b)] wyznaczony zostaje nie jeden, lecz wiele sądów mających wewnętrznie właściwość miejscową w danym państwie członkowskim, to czy wówczas art. 7 pkt 2 rozporządzenia [nr 1215/2012] stoi na przeszkodzie zastosowaniu krajowych przepisów prawa […], które pozwalają na przekazanie sprawy jednemu tylko sądowi na terenie tego państwa członkowskiego?
2)
a)
Czy w przypadku takim jak ten rozpatrywany w niniejszym postępowaniu, gdzie podnoszona szkoda zaistniała wskutek dokonania zakupów [w postaci aplikacji] za pośrednictwem zarządzanej przez Apple platformy internetowej (App Store), w ramach której Apple [Distribution International] działa w charakterze wyłącznego dystrybutora i pośrednika deweloperów oraz potrąca prowizję z ceny zakupu (i gdzie miało miejsce zarówno domniemane nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, jak i podnoszone naruszenie zakazu karteli w rozumieniu art. 101 TFUE), oraz gdzie niemożliwe jest ustalenie miejsca dokonania tych zakupów, jako łącznik z miejscem zaistnienia szkody w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia [nr 1215/2012] może służyć wyłącznie siedziba użytkownika? Czy w takiej sytuacji istnieją też inne łączniki pozwalające na wskazanie właściwego sądu?
b)
Czy znaczenie ma przy tym to, że [powództwa wytoczone] na podstawie art. 3:305a [BW] przez osobę prawną, której celem jest występowanie na mocy własnego prawa w obronie zbiorowych interesów wielu użytkowników mających siedziby na terenie obszarów właściwości różnych sądów […] danego państwa członkowskiego?
c)
Jeżeli na gruncie odpowiedzi na pytanie drugie lit. a) [lub pytanie drugie lit. b)] wyznaczony zostaje sąd mający wewnętrznie właściwość miejscową w danym państwie członkowskim, który to sąd jest sądem właściwym w odniesieniu do powództw dotyczących tylko części użytkowników w tym państwie członkowskim, natomiast w odniesieniu do powództw dotyczących pozostałej części użytkowników właściwe miejscowo są inne sądy w tym samym państwie członkowskim, to czy art. 7 pkt 2 rozporządzenia [nr 1215/2012] stoi na przeszkodzie zastosowaniu krajowych przepisów prawa […], które pozwalają na przekazanie sprawy jednemu tylko sądowi na terenie tego państwa członkowskiego?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
38
Stichting Right to Consumer Justice twierdzi, że przedstawione pytania prejudycjalne mogą zostać uznane za niedopuszczalne, ponieważ sąd odsyłający dokonał już wykładni art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 i zastosował już ten przepis. Odpowiedź Trybunału na te pytania miałaby już zatem nie być użyteczna dla tego sądu w celu rozstrzygnięcia zawisłych przed nim sporów.
39
W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i ocena znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań. W konsekwencji jeżeli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Oznacza to, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione (wyroki: z dnia 13 lipca 2000 r., Idéal tourisme, C‑36/99, EU:C:2000:405, pkt 20; z dnia 24 czerwca 2025 r., GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
W niniejszym przypadku, stwierdziwszy, że sądy niderlandzkie, w tym on sam, mogą oprzeć się na swojej jurysdykcji międzynarodowej do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych, sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo nad kwestią, który z tych sądów jest właściwy miejscowo ze względu na miejsce zdarzenia powodującego powstanie szkody bądź miejsce urzeczywistnienia się szkody w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012.
41
W tym względzie sąd odsyłający, zaznaczając, że jest właściwy do rozpoznania powództw przedstawicielskich w postępowaniach głównych, o ile zainteresowani użytkownicy mają miejsce zamieszkania lub siedzibę na jego obszarze właściwości miejscowej, uważa, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do tego, czy może on wywieść z tego art. 7 pkt 2 jurysdykcję do rozpoznania tych powództw wobec użytkowników, których miejsce zamieszkania lub siedziba znajduje się w Niderlandach, lecz poza obszarem jego właściwości miejscowej.
42
Wydaje się zatem, że zadane pytania nie są pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia sporów w postępowaniach głównych. W związku z powyższym pytania te są dopuszczalne.
Co do istoty
Uwagi wstępne
43
Należy przypomnieć, że w zakresie, w jakim rozporządzenie nr 1215/2012 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1), które z kolei zastąpiło Konwencję z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienioną późniejszymi konwencjami dotyczącymi przystąpienia nowych państw członkowskich do tej konwencji, dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów tych ostatnich instrumentów prawnych obowiązuje także w odniesieniu do wykładni przepisów rozporządzenia nr 1215/2012, jeżeli przepisy te można uznać za im „równoważne” [wyrok z dnia 16 maja 2024 r., Toplofikatsia Sofia (Pojęcie miejsca zamieszkania pozwanego), C‑222/23, EU:C:2024:405, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo]. Jest tak między innymi w przypadku art. 5 pkt 3 konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych oraz art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 z jednej strony i art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 z drugiej strony (wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Verein für Konsumenteninformation, C‑343/19, EU:C:2020:534, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo].
44
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis ustanawiający jurysdykcję szczególną zawarty w art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012, który pozwala powodowi – w drodze odstępstwa od ustanowionej w art. 4 tego rozporządzenia ogólnej zasady jurysdykcji sądów miejsca zamieszkania pozwanego – wytoczyć powództwo dotyczące czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, powinien być przedmiotem wykładni autonomicznej i ścisłej (wyroki: z dnia 12 maja 2021 r., Vereniging van Effectenbezitters, C‑709/19, EU:C:2021:377, pkt 24; z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
45
Ten przepis ustanawiający jurysdykcję szczególną opiera się na istnieniu szczególnie ścisłego związku między sporem a sądami miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, co uzasadnia przyznanie tym sądom jurysdykcji ze względów związanych z prawidłowym sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości i sprawną organizacją postępowania (wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r., Zuid-Chemie, C‑189/08, EU:C:2009:475, pkt 24; z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
46
Jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego, sąd właściwy dla miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, jest zazwyczaj najbardziej odpowiedni do orzekania, w szczególności ze względu na bliskość w stosunku do przedmiotu sporu i łatwość przeprowadzenia postępowania dowodowego (wyroki: z dnia 1 października 2002 r., Henkel, C‑167/00, EU:C:2002:555, pkt 46; z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
47
Należy także przypomnieć, że pojęcie „miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę”, obejmuje zarówno miejsce, w którym szkoda się urzeczywistniła, jak i miejsce zdarzenia powodującego powstanie tej szkody, tak że pozwany może być pozwany, według wyboru powoda, przed sąd właściwy dla jednego lub drugiego z tych miejsc (wyroki: z dnia 30 listopada 1976 r., Bier_21/76, EU:C:1976:166, pkt 24, 25; a także z dnia 6 października 2021 r., Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo). Te dwa miejsca mogą tworzyć powiązanie istotne dla określenia właściwej jurysdykcji, przy czym każde z nich może, stosownie do okoliczności, dostarczyć szczególnie użytecznej wskazówki co do dowodów i organizacji postępowania (wyrok z dnia 25 października 2011 r., eDate Advertising i in., C‑509/09 i C‑161/10, EU:C:2011:685, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
W swoim orzecznictwie dotyczącym określenia miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę w przypadku szkód majątkowych spowodowanych nadużyciem pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE, Trybunał orzekł, że zdarzenie powodujące powstanie szkody obejmuje wprowadzanie w życie tego nadużycia, to jest działania podejmowane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą w celu stosowania tego nadużycia w praktyce, w szczególności poprzez proponowanie i stosowanie drapieżnych cen na rynku właściwym (zob. podobnie wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., flyLAL-Lithuanian Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, pkt 52).
49
W odniesieniu do miejsca urzeczywistnienia się takiej szkody Trybunał orzekł, że jeżeli rynek, na który ma wpływ antykonkurencyjne zachowanie, znajduje się w państwie członkowskim, na którego terytorium miała wystąpić podnoszona szkoda, należy uznać, że miejsce to znajduje się w tym państwie członkowskim. Wyjaśnił on, że rozwiązanie to, oparte na zgodności tych dwóch elementów, odpowiada celom bliskości i przewidywalności przepisów o jurysdykcji. Z jednej strony bowiem sądy państwa członkowskiego, w którym mieści się rynek, na który mają wpływ zachowania antykonkurencyjne, są najbardziej odpowiednie do rozpatrzenia takich skarg odszkodowawczych, a z drugiej strony podmiot gospodarczy, który stosuje wspomniane zachowania, może rozsądnie spodziewać się, że zostanie pozwany przed sądy miejsca, w którym jego zachowania zakłóciły zasady uczciwej konkurencji (zob. podobnie wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., flyLAL-Lithuanian Airlines, C‑27/17, EU:C:2018:533, pkt 40).
50
Trybunał orzekł również, że z samego brzmienia art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, że przepis ten przyznaje bezpośrednio i natychmiastowo zarówno jurysdykcję międzynarodową, jak i właściwość miejscową sądowi, w którego obszarze właściwości wystąpiła szkoda (wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604, pkt 33).
W przedmiocie pytania drugiego lit. a) i b)
51
Poprzez pytanie drugie lit. a) i b), które należy zbadać w pierwszej kolejności, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, w jaki sposób należy interpretować art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w celu zidentyfikowania w ramach rynku państwa członkowskiego, na który ma mieć wpływ stosowanie zachowań antykonkurencyjnych polegających na pobieraniu przez operatora platformy internetowej, przeznaczonej dla wszystkich użytkowników mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w danym państwie członkowskim, nadmiernej prowizji od ceny aplikacji i produktów cyfrowych zintegrowanych w tych aplikacjach, oferowanych do sprzedaży na tej platformie, sądu właściwego miejscowo – ze względu na miejsce urzeczywistnienia się szkody – do rozpoznania powództwa przedstawicielskiego wytoczonego przez podmiot upoważniony do obrony zbiorowych interesów wielu niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników.
52
Na wstępie należy zauważyć, że – jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i z zastrzeżeniem oceny okoliczności faktycznych, której dokonanie należy do sądu odsyłającego – szkoda podnoszona w sporach w postępowaniach głównych polega zasadniczo na dodatkowych kosztach uiszczanych przez użytkowników urządzeń Apple przy zakupie aplikacji w App Store NL z powodu przerzucenia na cenę zakupu nadmiernej prowizji nałożonej przez Apple na deweloperów.
53
Sąd odsyłający ustalił również w wyroku wstępnym z dnia 16 sierpnia 2023 r., że przynajmniej w przypadku zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia art. 102 TFUE rynek, na który miały wpływ zachowania antykonkurencyjne podniesione przez powódki postępowaniu głównym, odpowiadał rynkowi niderlandzkiemu, uznając zasadniczo, że App Store NL został stworzony specjalnie dla tego rynku, używał języka niderlandzkiego w celu oferowania do sprzedaży aplikacji użytkownikom posiadającym Apple ID powiązane z Niderlandami oraz że Apple Distribution International działała na tej platformie jako wyłączny dystrybutor tych aplikacji i pośrednik deweloperów.
54
W odniesieniu w pierwszej kolejności do charakteru domniemanej szkody z orzecznictwa Trybunału wynika, że należy dokonać rozróżnienia pomiędzy z jednej strony szkodą pierwotną, wynikającą bezpośrednio ze zdarzenia powodującego powstanie szkody, której miejsce wystąpienia może uzasadniać jurysdykcję sądu tego miejsca na podstawie art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012, a z drugiej strony późniejszymi negatywnymi konsekwencjami, które nie mogą uzasadniać przyznania jurysdykcji na podstawie tego przepisu (wyrok z dnia 22 lutego 2024 r., FCA Italy i FPT Industrial, C‑81/23, EU:C:2024:165, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). Chociaż uznaje się, że pojęcie „miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę” w rozumieniu tego przepisu może odnosić się zarówno do miejsca, w którym nastąpiła szkoda, jak i do miejsca zdarzenia powodującego powstanie szkody, nie można go jednak interpretować w sposób tak szeroki, aby obejmował on każde miejsce, w którym odczuwalne są szkodliwe skutki zdarzenia, które spowodowało szkodę faktycznie zaistniałą w innym miejscu (wyrok z dnia 19 września 1995 r., Marinari, C‑364/93, EU:C:1995:289, pkt 14).
55
W tym względzie, jak stwierdził sąd odsyłający, szkoda polegająca zasadniczo na dodatkowych kosztach wynikających z nałożenia wysokich prowizji na deweloperów, które są przerzucane na ceny fakturowane użytkownikom końcowym aplikacji działających w oparciu o system operacyjny iOS, wydaje się być bezpośrednim skutkiem zachowań antykonkurencyjnych podnoszonych przez powódki w postępowaniu głównym i stanowi szkodę bezpośrednią, która pozwala co do zasady uzasadnić jurysdykcję międzynarodową i właściwość miejscową sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium szkoda ta się urzeczywistniła.
56
Co się tyczy w drugiej kolejności miejsca urzeczywistnienia się tej szkody, to jak przypomniano w pkt 49 niniejszego wyroku, Trybunał orzekł, że jeżeli rynek, na który ma wpływ dane zachowanie antykonkurencyjne, znajduje się w państwie członkowskim, na którego terytorium wystąpiła podnoszona szkoda, do celów ustalenia jurysdykcji międzynarodowej sądu należy uznać, że miejsce urzeczywistnienia się tej szkody w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 znajduje się w tym państwie członkowskim.
57
Na podstawie tego orzecznictwa sąd odsyłający stwierdził, że sądy niderlandzkie mają jurysdykcję międzynarodową do rozpoznania sporów w postępowaniach głównych.
58
Jednakże w świetle dokonanej przez Trybunał wykładni art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012, przypomnianej w pkt 50 niniejszego wyroku, zgodnie z którą przepis ten przyznaje bezpośrednio i natychmiastowo zarówno jurysdykcję międzynarodową, jak i właściwość miejscową, sąd odsyłający zastanawia się, który z tych sądów mających jurysdykcję międzynarodową jest właściwy miejscowo do rozpoznania tego sporu.
59
W tym względzie należy przypomnieć, że w odniesieniu do powództwa o naprawienie szkody spowodowanej przez uzgodnienia o znamionach zmowy dotyczące ustalania i podwyższania cen dóbr materialnych Trybunał orzekł, że na rynku, na który wywierały wpływ te uzgodnienia, sądem mającym jurysdykcję międzynarodową oraz właściwość miejscową do rozpoznania takiego powództwa ze względu na miejsce urzeczywistnienia się podnoszonej szkody jest albo sąd, w którego obszarze właściwości osoba prawna uznająca się za poszkodowaną kupiła towary, na które owe uzgodnienia wywarły wpływ, albo – w przypadku zakupu towarów przez tę osobę w wielu miejscach – sąd, w obszarze właściwości którego znajduje się siedziba tej osoby prawnej (zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604, pkt 43).
60
W niniejszej sprawie należy zauważyć, po pierwsze, że owe łączniki nie mogą mieć zastosowania mutatis mutandis w przypadku – takim jak rozpatrywany w postępowaniach głównych – nabycia produktów cyfrowych na platformie internetowej przez nieokreśloną liczbę osób fizycznych lub prawnych niezidentyfikowanych w chwili wytoczenia powództwa.
61
Trudności związane ze stosowaniem wspomnianych łączników wymagają zatem ich dostosowania w celu zachowania skuteczności (effet utile) art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 i przyczynienia się do należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
62
W niniejszym przypadku z uwagi na okoliczność, że App Store NL został stworzony specjalnie dla rynku niderlandzkiego i używa języka niderlandzkiego w celu oferowania do sprzedaży aplikacji użytkownikom posiadającym Apple ID związane z Niderlandami, spośród których niektóre są aplikacjami stworzonymi specjalnie dla tego rynku, do celów ustalenia miejsca urzeczywistnienia się szkody na podstawie art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 można uznać, że przestrzeń wirtualna, jaką stanowi App Store NL i w ramach której dokonano zakupów, odpowiada całemu terytorium tego państwa. Szkoda poniesiona w związku z zakupami dokonanymi w tej przestrzeni wirtualnej może zatem urzeczywistnić się na tym terytorium, i to niezależnie od miejsca, w którym znajdowali się zainteresowani użytkownicy w chwili dokonania danego zakupu.
63
Po drugie, należy również stwierdzić, że w odróżnieniu od podmiotu, który wytoczył powództwo grupowe będące przedmiotem sporu w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 21 maja 2015 r., CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335), powódki w postępowaniu głównym nie powołują się na wiele roszczeń odszkodowawczych, które zostały na nie scedowane przez zidentyfikowanych poszkodowanych w wyniku antykonkurencyjnego zachowania.
64
Jak wynika bowiem z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, zgodnie z prawem niderlandzkim fundacja lub stowarzyszenie, które wytaczają powództwo przedstawicielskie, działają w charakterze niezależnego podmiotu reprezentującego interesy osób, które, mimo że nie zostały wskazane indywidualnie, mają podobne interesy. Powódki te wykonują zatem własne prawo, a mianowicie prawo do reprezentowania i obrony zbiorowych interesów „ściśle określonej grupy”, która obejmuje niezidentyfikowane, lecz możliwe do zidentyfikowania osoby, czyli użytkowników, zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców, którzy nabyli aplikacje stworzone przez deweloperów w sklepie App Store NL, do którego mieli dostęp za pośrednictwem Apple ID powiązanego z Niderlandami, i których miejsce zamieszkania lub siedziba mogą znajdować się, w przypadku większości tych użytkowników, na całym terytorium tego państwa.
65
Grupę tę należy określić w sposób wystarczająco precyzyjny, aby umożliwić zainteresowanym osobom wyrażenie swojego stanowiska w sprawie wyniku danego postępowania oraz, w stosownym przypadku, uzyskanie odszkodowania. W tym względzie rząd niderlandzki wyjaśnił na rozprawie, że wynik powództwa przedstawicielskiego mającego na celu obronę zbiorowych interesów niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania osób wiąże osoby mające miejsce zamieszkania lub siedzibę w Niderlandach, które należą do tej grupy i które nie wyraziły woli powstrzymania się od udziału w tym postępowaniu.
66
W takich okolicznościach nie można wymagać od sądu – do celów ustalenia jego właściwości miejscowej do rozpoznania takiego powództwa ze względu na miejsce urzeczywistnienia się szkody w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 – aby wskazał on w odniesieniu do każdego domniemanego poszkodowanego z osobna dokładne miejsce urzeczywistnienia się ewentualnie poniesionej szkody, ponieważ ci poszkodowani nie są zindywidualizowani w chwili, gdy sąd ten bada swoją jurysdykcję, ani by zidentyfikował jednego lub niektórych ze wspomnianych poszkodowanych.
67
Wreszcie należy uściślić, że wbrew temu, co podnosi Apple w swoich uwagach na piśmie, nie można uznać, iż niemożność określenia w odniesieniu do każdej osoby, która miała być poszkodowana wskutek zachowania antykonkurencyjnego, miejsca urzeczywistnienia się szkody w rozumieniu wspomnianego art. 7 pkt 2 oznacza, że przepis ten nie ma zastosowania. Jak bowiem uściślono w pkt 62 niniejszego wyroku, w niniejszym przypadku miejsce to odpowiada dokładnie określonemu obszarowi geograficznemu, a mianowicie całemu terytorium, do którego należy rynek, na który mają wpływ dane zachowania antykonkurencyjne, w związku z czym nie chodzi tu o niemożność zlokalizowania tego miejsca, która mogłaby w danym wypadku uzasadniać zastosowanie ogólnego kryterium ustalania jurysdykcji przewidzianego w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, a mianowicie kryterium miejsca zamieszkania pozwanego (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 lutego 2002 r., Besix, C‑256/00, EU:C:2002:99, pkt 49, 50).
68
Z powyższego wynika, że w sytuacjach takich jak rozpatrywane w postępowaniach głównych każdy sąd rzeczowo właściwy do rozpoznania powództwa przedstawicielskiego wytoczonego przez podmiot upoważniony do obrony zbiorowych interesów wielu niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników, będzie miał jurysdykcję międzynarodową i będzie miejscowo właściwy ze względu na miejsce urzeczywistnienia się szkody w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 do rozpoznania całości tego powództwa.
69
Taki wniosek jest zgodny z celami przyświecającymi rozporządzeniu nr 1215/2012.
70
W tym względzie należy przypomnieć, że ustalenie miejsca urzeczywistnienia się szkody do celów ustalenia sądu właściwego w obrębie państw członkowskich do rozpoznania powództwa o naprawienie szkody wynikającej z zachowań antykonkurencyjnych powinno odpowiadać celom bliskości i przewidywalności przepisów jurysdykcyjnych, a także celowi należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, przypomnianym w motywach 15 i 16 tego rozporządzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604 pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
71
Co się tyczy celu bliskości między sądem, przed który wytoczono powództwo, a przedmiotem sporu, należy zauważyć, że specyfika powództw przedstawicielskich w postępowaniach głównych prowadzi zasadniczo do zbadania przez sąd, do którego zwrócono się o ich rozpoznanie, istnienia podnoszonej szkody w stosunku do ściśle określonej grupy, składającej się z niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników, którzy ponieśli ten sam rodzaj szkody wynikającej z zachowań antykonkurencyjnych podejmowanych na całym danym terytorium. W związku z tym każdy sąd rzeczowo właściwy do zbadania takiego powództwa pozostaje w takim samym stosunku bliskości z przedmiotem tego powództwa.
72
Wniosek ten czyni również zadość wymogowi przewidywalności, ponieważ pozwala zarówno powodowi, jak i pozwanemu na ustalenie właściwych sądów. Co się tyczy w niniejszym przypadku Apple Distribution International, w zakresie, w jakim App Store NL jest konkretnie ukierunkowany na rynek niderlandzki, można przewidzieć, że powództwo przedstawicielskie dotyczące odpowiedzialności w odniesieniu do zakupów dokonanych na tej platformie zostanie wniesione do dowolnego sądu niderlandzkiego, który jest rzeczowo właściwy.
73
Ów wniosek czyni również zadość wymogom należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości, ponieważ umożliwia zarówno efektywne zarządzanie sporem w postępowaniu, przeprowadzenie i dokonanie oceny dowodów przez jeden sąd, czyli sąd niderlandzki rzeczowo właściwy, przed który wytoczył powództwo podmiot upoważniony do obrony zbiorowych interesów wielu niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników, a także uniknięcie ryzyka wydania rozbieżnych orzeczeń.
74
W tym względzie należy podkreślić, że z uwagi na specyfikę spraw z zakresu prawa konkurencji, a w szczególności okoliczność, że wnoszenie powództw o odszkodowanie z tytułu naruszenia tego prawa wymaga co do zasady złożonej analizy stanu faktycznego i złożonej analizy ekonomicznej, mechanizm łączenia roszczeń indywidualnych może ułatwiać zarówno skorzystanie z prawa do odszkodowania przez osoby poszkodowane (zob. podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 2025 r., ASG 2, C‑253/23, EU:C:2025:40, pkt 85), jak i zadanie spoczywające na sądzie, przed którym zawisł spór. W kontekście art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 techniczna złożoność przepisów mających zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia przepisów prawa konkurencji może zatem przemawiać za koncentracją właściwości (wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo), w szczególności gdy dotyczą one praktyk operatorów platform cyfrowych.
75
Przepis ten nie stoi zatem na przeszkodzie stosowaniu przepisów krajowych mających na celu zapewnienie takiej koncentracji, w szczególności w przypadku gdy powództwa przedstawicielskie wytaczane przez upoważnione podmioty zostałyby wniesione do kilku sądów krajowych (zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Volvo i in., C‑30/20, EU:C:2021:604 pkt 35).
76
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie drugie lit. a) i b) należy odpowiedzieć, że art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że na rynku państwa członkowskiego, na który ma mieć wpływ stosowanie zachowań antykonkurencyjnych polegających na pobieraniu przez operatora platformy internetowej, przeznaczonej dla wszystkich użytkowników mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w tym państwie, nadmiernej prowizji od ceny aplikacji i produktów cyfrowych zintegrowanych w tych aplikacjach, oferowanych do sprzedaży na tej platformie, każdy sąd tego państwa, który jest rzeczowo właściwy do rozpoznania powództwa przedstawicielskiego wytoczonego przez podmiot upoważniony do obrony zbiorowych interesów wielu niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników, którzy zakupili produkty cyfrowe na tej platformie, ma jurysdykcję międzynarodową i jest miejscowo właściwy – ze względu na miejsce urzeczywistnienia się szkody – do rozpoznania tego powództwa wobec wszystkich tych użytkowników.
W przedmiocie pytania pierwszego i pytania drugiego lit. c)
77
Z zastrzeżeniem weryfikacji okoliczności faktycznych, której powinien dokonać sąd odsyłający, z odpowiedzi udzielonej na pytanie drugie lit. a) i b) wynika zatem, że sąd ten jest właściwy do rozpoznania powództw przedstawicielskich, które zostały do niego wniesione, w odniesieniu do wszystkich użytkowników, którzy zakupili aplikacje w sklepie App Store NL, ze względu na miejsce urzeczywistnienia się szkody w rozumieniu art. 7 pkt 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Nie jest zatem konieczne badanie, czy wspomniany sąd mógłby również wywieść swoją jurysdykcję ze zdarzenia powodującego powstanie tej szkody w rozumieniu tego przepisu, czy też przepis krajowy umożliwiający scentralizowanie przed jednym sądem kilku powództw przedstawicielskich mających ten sam przedmiot, wniesionych pierwotnie do różnych sądów, naruszałby skuteczność (effet utile) wspomnianego przepisu.
78
Wobec powyższego nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie pierwsze i pytanie drugie lit. c).
W przedmiocie kosztów
79
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 7 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
należy interpretować w ten sposób, że:
na rynku państwa członkowskiego, na który ma mieć wpływ stosowanie zachowań antykonkurencyjnych polegających na pobieraniu przez operatora platformy internetowej, przeznaczonej dla wszystkich użytkowników mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w tym państwie, nadmiernej prowizji od ceny aplikacji i produktów cyfrowych zintegrowanych w tych aplikacjach, oferowanych do sprzedaży na tej platformie, każdy sąd tego państwa, który jest rzeczowo właściwy do rozpoznania powództwa przedstawicielskiego wytoczonego przez podmiot upoważniony do obrony zbiorowych interesów wielu niezidentyfikowanych, lecz możliwych do zidentyfikowania użytkowników, którzy zakupili produkty cyfrowe na tej platformie, ma jurysdykcję międzynarodową i jest miejscowo właściwy – ze względu na miejsce urzeczywistnienia się szkody – do rozpoznania tego powództwa wobec wszystkich tych użytkowników.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niderlandzki.