ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 21ης Νοεμβρίου 2024 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Κανονισμός (ΕΕ) 995/2010 – Υποχρεώσεις των φορέων εκμετάλλευσης που διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά – Άρθρο 2, στοιχεία αʹ έως γʹ – Έννοια των όρων “ξυλεία και προϊόντα ξυλείας”, “διάθεση στην αγορά” και “φορέας εκμετάλλευσης” »
Στην υπόθεση C‑370/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Najvyšší správny súd Slovenskej republiky (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Σλοβακικής Δημοκρατίας) με απόφαση της 26ης Απριλίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Ιουνίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Mesto Rimavská Sobota
κατά
Ministerstvo pôdohospodárstva a rozvoja vidieka Slovenskej republiky,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis, πρόεδρο του τέταρτου τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος, Δ. Γρατσία (εισηγητή) και E. Regan, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: T. Ćapeta
γραμματέας: Σ. Σπυροπούλου, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 15ης Μαΐου 2024,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Σλοβακική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την E. V. Larišová,
–        η Ουγγρική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. Z. Fehér και την R. Kissné Berta,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον A. Tokár και τη C. Valero,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 4ης Ιουλίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 995/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, για τη θέσπιση των υποχρεώσεων των φορέων εκμετάλλευσης που διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά (ΕΕ 2010, L 295, σ. 23).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του Mesto Rimavská Sobota (Δήμου Rimavská Sobota, Σλοβακία) και του Ministerstvo pôdohospodárstva a rozvoja vidieka (Υπουργείου Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης, Σλοβακία, στο εξής: Υπουργείο Γεωργίας), σχετικά με τη νομιμότητα προστίμου επιβληθέντος στον πρώτο από τους διαδίκους λόγω παράλειψής του να εφαρμόσει σύστημα δέουσας επιμέλειας, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, και του άρθρου 6 του κανονισμού 995/2010.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Η αιτιολογική σκέψη 31 του κανονισμού 995/2010 έχει ως εξής:
«Δεδομένου ότι ο στόχος του παρόντος κανονισμού, δηλαδή η καταπολέμηση της παράνομης υλοτομίας και του συναφούς εμπορίου, δεν μπορεί να επιτευχθεί από τα μεμονωμένα κράτη μέλη και, επομένως, λόγω της κλίμακάς του, μπορεί να επιτευχθεί καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο, η Ένωση δύναται να θεσπίσει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας του άρθρου 5 [ΣΕΕ]. […]»
4        Το άρθρο 1 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», προβλέπει τα ακόλουθα:
«Ο παρών κανονισμός καθορίζει τις υποχρεώσεις των φορέων εκμετάλλευσης που διαθέτουν για πρώτη φορά ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην εσωτερική αγορά, καθώς και τις υποχρεώσεις των εμπόρων.»
5        Το άρθρο 2 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
α)      ως “ξυλεία και προϊόντα ξυλείας” νοούνται η ξυλεία και τα προϊόντα ξυλείας που καθορίζονται στο παράρτημα, εξαιρουμένων των προϊόντων ξυλείας ή συστατικών στοιχείων των εν λόγω προϊόντων που έχουν κατασκευαστεί από ξυλεία ή προϊόντα ξυλείας που έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους και σε άλλη περίπτωση θα απορρίπτονταν ως απόβλητα, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της οδηγίας 2008/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με τα απόβλητα [(ΕΕ 2008, L 312, σ. 3)]·
β)      ως “διάθεση στην αγορά” νοείται η για πρώτη φορά προμήθεια, με οποιαδήποτε μέσα και ανεξαρτήτως της τεχνικής πώλησης, ξυλείας ή προϊόντων ξυλείας στην εσωτερική αγορά προς διανομή ή χρήση στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας, είτε αυτή πραγματοποιείται επί πληρωμή είτε δωρεάν. Περιλαμβάνει επίσης την προμήθεια με μέσο επικοινωνίας εξ αποστάσεως, όπως ορίζεται στην οδηγία 97/7/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 1997, για την προστασία των καταναλωτών κατά τις εξ αποστάσεως συμβάσεις [(ΕΕ 1997, L 144, σ. 19)]. Η διάθεση στην εσωτερική αγορά προϊόντων ξυλείας προερχόμενων από ξυλεία ή προϊόντα ξυλείας που διατίθενται ήδη στην αγορά δεν συνιστά “διάθεση στην αγορά”·
γ)      ως “φορέας εκμετάλλευσης” νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διαθέτει στην αγορά ξυλεία ή προϊόντα ξυλείας·
[…]
στ)      ως “νόμιμα υλοτομημένη” νοείται η ξυλεία που υλοτομήθηκε σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία της χώρας υλοτόμησης·
ζ)      ως “παράνομα υλοτομημένη” νοείται η ξυλεία που υλοτομήθηκε κατά παράβαση της κείμενης νομοθεσίας της χώρας υλοτόμησης·
η)      ως “κείμενη νομοθεσία” νοείται η νομοθεσία που ισχύει στη χώρα υλοτόμησης και η οποία καλύπτει τους εξής τομείς δικαίου:
–        τα δικαιώματα υλοτόμησης εντός των νομίμως δημοσιευμένων ορίων,
[…]
–        τα έννομα δικαιώματα τρίτων όσον αφορά τη χρήση και την ιδιοκτησία που θίγονται από την υλοτόμηση, […]
[…]».
6        Το άρθρο 4 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Υποχρεώσεις των φορέων εκμετάλλευσης», ορίζει τα ακόλουθα:
«1.      Απαγορεύεται η διάθεση στην αγορά παράνομα υλοτομημένης ξυλείας ή προϊόντων τέτοιου είδους ξυλείας.
2.      Οι φορείς εκμετάλλευσης θα επιδεικνύουν δέουσα επιμέλεια όταν διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά. Προς τούτο, οφείλουν να χρησιμοποιούν πλαίσιο διαδικασιών και μέτρων, καλούμενο εφεξής “σύστημα δέουσας επιμέλειας”, όπως ορίζεται στο άρθρο 6.
3.      Κάθε φορέας εκμετάλλευσης διατηρεί και αξιολογεί ανά τακτά χρονικά διαστήματα το σύστημα δέουσας επιμέλειας που χρησιμοποιεί […]».
7        Το άρθρο 6 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Συστήματα δέουσας επιμέλειας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Το σύστημα δέουσας επιμέλειας που αναφέρεται στο άρθρο 4 παράγραφος 2 περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία:
α)      μέτρα και διαδικασίες που παρέχουν πρόσβαση στις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την προμήθεια από τον φορέα εκμετάλλευσης της ξυλείας και των προϊόντων ξυλείας που διατίθενται στην αγορά:
–        περιγραφή, με την εμπορική ονομασία και τον τύπο του προϊόντος, καθώς επίσης την κοινή ονομασία του είδους δένδρου και, όπου έχει εφαρμογή, την πλήρη επιστημονική ονομασία,
–        χώρα υλοτόμησης και, κατά περίπτωση:
i)      περιφέρεια της χώρας όπου υλοτομήθηκε η ξυλεία· και
ii)      άδεια υλοτομίας·
–        ποσότητα (εκφραζόμενη σε όγκο, βάρος ή αριθμό μονάδων),
–        όνομα και διεύθυνση του προμηθευτή του φορέα εκμετάλλευσης,
–        όνομα και διεύθυνση του εμπόρου που προμηθεύτηκε την ξυλεία και τα προϊόντα ξυλείας,
–        έγγραφα ή άλλες πληροφορίες που καταδεικνύουν τη συμμόρφωση της εν λόγω ξυλείας και των εν λόγω προϊόντων ξυλείας προς την κείμενη νομοθεσία,
β)      διαδικασίες αξιολόγησης των κινδύνων που δίνουν τη δυνατότητα στον φορέα εκμετάλλευσης να αναλύσει και να αξιολογήσει τον κίνδυνο της διάθεσης στην αγορά παράνομα υλοτομημένης ξυλείας ή προϊόντων ξυλείας προερχόμενων από τέτοια ξυλεία.
Οι διαδικασίες αυτές λαμβάνουν υπόψη τις πληροφορίες που καθορίζονται στο στοιχείο α), καθώς και συναφή κριτήρια αξιολόγησης των κινδύνων, μεταξύ άλλων:
–        εξασφάλιση συμμόρφωσης προς την κείμενη νομοθεσία, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει πιστοποίηση ή άλλα συστήματα επαλήθευσης από τρίτους που καλύπτουν τη συμμόρφωση προς την κείμενη νομοθεσία,
–        διάδοση της παράνομης υλοτόμησης συγκεκριμένων ειδών δένδρων,
–        διάδοση της παράνομης υλοτόμησης ή πρακτικών της χώρας και/ή της περιφέρειας υλοτόμησης της ξυλείας, συμπεριλαμβανομένης της εξέτασης του αν επικρατούν συνθήκες ένοπλης σύγκρουσης,
–        κυρώσεις που επιβάλλονται από το Συμβούλιο Ασφαλείας των ΗΕ ή το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τις εισαγωγές και εξαγωγές ξυλείας,
–        πολυπλοκότητα της αλυσίδας εφοδιασμού ξυλείας και προϊόντων ξυλείας,
γ)      εκτός από τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο κίνδυνος που εντοπίζεται κατά τη διάρκεια των διαδικασιών αξιολόγησης του κινδύνου που αναφέρονται στο στοιχείο β) είναι αμελητέος, διαδικασίες μετριασμού του κινδύνου που συνίστανται σε δέσμη μέτρων και διαδικασιών οι οποίες είναι κατάλληλες και αναλογικές προκειμένου να ελαχιστοποιούν αποτελεσματικά τον εν λόγω κίνδυνο και οι οποίες ενδέχεται να περιλαμβάνουν την απαίτηση συμπληρωματικών πληροφοριών ή εγγράφων ή/και την απαίτηση της επαλήθευσης από τρίτους.»
8        Το άρθρο 19 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις», ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τους κανόνες σχετικά με τις κυρώσεις που επιβάλλονται για τις παραβάσεις των διατάξεων του παρόντος κανονισμού και λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν την εφαρμογή τους.»
9        Το παράρτημα του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ξυλεία και προϊόντα ξυλείας όπως ταξινομούνται στη συνδυασμένη ονοματολογία που ορίζεται στο παράρτημα Ι του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2658/87 του Συμβουλίου[, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το κοινό δασμολόγιο (ΕΕ 1987, L 256, σ. 1)], όπου εφαρμόζεται ο παρών κανονισμός» διαλαμβάνει τα ακόλουθα:
«      4401      Καυσόξυλα σε κυλίνδρους, κούτσουρα, μικρά κλαδιά, δεμάτια ή παρόμοιες μορφές· ξυλεία σε πλακίδια ή μικρά τεμάχια· πριονίδια και απορρίμματα ή θραύσματα ξυλείας, συσσωματωμένα ή μη σε μορφή κούτσουρων, πλίνθων, τροχίσκων ή σε παρόμοιες μορφές,
4403      Ξυλεία ακατέργαστη, έστω και ξεφλουδισμένη, που της έχει αφαιρεθεί ο σομφός ή ορθογωνισμένη,
[…]».
Το σλοβακικό δίκαιο
10      Από το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο a, του zákon č. 113/2018 Z. z. o uvádzaní dreva a výrobkov z dreva na vnútorný trh a o zmene a doplnení zákona č. 280/2017 Z. z. o poskytovaní podpory a dotácie v pôdohospodárstve a rozvoji vidieka a o zmene zákona č. 292/2014 Z. z. o príspevku poskytovanom z európskych štrukturálnych a investičných fondov a o zmene a doplnení niektorých zákonov (νόμου 113/2018 σχετικά με τη διάθεση της ξυλείας και των προϊόντων ξυλείας στην εσωτερική αγορά και την τροποποίηση και συμπλήρωση του νόμου 280/2017, σχετικά με την παροχή στήριξης και ενισχύσεων στη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη και την τροποποίηση του νόμου 292/2014, σχετικά με τις χορηγούμενες από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία ενισχύσεις και την τροποποίηση και συμπλήρωση ορισμένων νόμων, όπως τροποποιήθηκε), της 14ης Μαρτίου 2018 (αριθ. 113/2018 Z. z.), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών (στο εξής: νόμος περί ξυλείας), προκύπτει ότι ο νόμος αυτός διέπει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των φορέων που διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά.
11      Το άρθρο 4 του νόμου αυτού έχει ως εξής:
«1)      Ο φορέας εκμετάλλευσης που διαθέτει ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην εσωτερική αγορά υποχρεούται να χρησιμοποιεί σύστημα δέουσας επιμέλειας· […]. Το σύστημα δέουσας επιμέλειας δημιουργείται σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή πριν από τη διάθεση της ξυλείας και των προϊόντων ξυλείας στην εσωτερική αγορά.
2)      Ο φορέας εκμετάλλευσης υποχρεούται να διατηρεί και να αξιολογεί ανά τακτά χρονικά διαστήματα το σύστημα δέουσας επιμέλειας […].
3)      Φορέας εκμετάλλευσης ο οποίος διαθέτει στην εσωτερική αγορά ξυλεία και προϊόντα ξυλείας προερχόμενα από δέντρα ή θάμνους που υλοτομούνται στην επικράτεια της Σλοβακικής Δημοκρατίας και ο οποίος είναι ο ιδιοκτήτης, ο διαχειριστής ή ο υπεύθυνος δάσους σε δασική έκταση […] υποχρεούται να συμπεριλαμβάνει στο σύστημα δέουσας επιμέλειας στοιχεία, έγγραφα και μητρώα σύμφωνα με ειδικές διατάξεις, καθώς και στοιχεία σχετικά με τη διαδικασία υλοτόμησης ξυλείας, την επεξεργασία ξυλείας και προϊόντων ξυλείας, τη μεταφορά και τη διάθεση ξυλείας και προϊόντων ξυλείας στην εσωτερική αγορά και τα σχετικά έγγραφα.
[…]»
12      Κατά το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο c, του νόμου περί ξυλείας, φορέας εκμετάλλευσης διαπράττει διοικητική παράβαση εάν «δεν διατηρεί σύστημα δέουσας επιμέλειας ή δεν χρησιμοποιεί ορθά το σύστημα δέουσας επιμέλειας και δεν το αξιολογεί σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφοι 1, 2, 3 ή 5 [του νόμου] […]». Το άρθρο 17, παράγραφος 5, στοιχείο b, του νόμου αυτού προβλέπει ότι «[η] εποπτική αρχή επιβάλλει πρόστιμο ύψους από 2 000 έως 10 000 ευρώ σε περίπτωση διάπραξης […] διοικητικής παράβασης σύμφωνα με την παράγραφο 1, στοιχείο […] c […]».
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
13      Με απόφαση της 10ης Απριλίου 2019, η Slovenská lesnícko – drevárská inšpekcia (σλοβακική επιθεώρηση δασών και ξυλείας, Σλοβακία) επέβαλε στον Δήμο Rimavská Sobota πρόστιμο ύψους 2 000 ευρώ, βάσει του άρθρου 17, παράγραφος 5, του νόμου περί ξυλείας, για τον λόγο ότι ο δήμος αυτός, ως φορέας εκμετάλλευσης, κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 995/2010, παρέλειψε να εφαρμόσει σύστημα δέουσας επιμέλειας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφοι 1 έως 3, του νόμου περί ξυλείας. Η εν λόγω απόφαση επικυρώθηκε με απόφαση του Υπουργείου Γεωργίας της 25ης Ιουνίου 2019.
14      Ο Δήμος Rimavská Sobota άσκησε ένδικη προσφυγή κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως, η οποία απορρίφθηκε με απόφαση του Krajský súd v Banskej Bystrici (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Banská Bystrica, Σλοβακία). Ο Δήμος Rimavská Sobota άσκησε αναίρεση κατά της δικαστικής αποφάσεως ενώπιον του Najvyšší správny súd Slovenskej republiky (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου της Σλοβακικής Δημοκρατίας), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
15      Κατά το αιτούν δικαστήριο, ο Δήμος Rimavská Sobota πωλούσε ξυλεία υποδεικνύοντας απλώς στους αγοραστές τα προς υλοτόμηση δέντρα ή τις εκτάσεις που είχαν διατεθεί για την υλοτόμηση αυτή, η οποία πραγματοποιούνταν από τους ίδιους τους αγοραστές υπό την εποπτεία δημοτικών υπαλλήλων.
16      Οι διάδικοι της κύριας δίκης διαφωνούν ως προς το αν ο Δήμος Rimavská Sobota αποτελεί «φορέα εκμετάλλευσης» κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 995/2010. Ο δήμος εκτιμά ότι δεν εμπίπτει στην οικεία έννοια διότι δεν πωλούσε υλοτομημένη ξυλεία, αλλά το δικαίωμα υλοτόμησης ιστάμενων δέντρων.
17      Από πλευράς του, το Υπουργείο Γεωργίας υποστηρίζει ότι ο Δήμος Rimavská Sobota, καθόσον «[διέθεσε] στην αγορά», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 995/2010, ξυλεία, αποτελεί «φορέα εκμετάλλευσης» κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού αυτού και, ως εκ τούτου, υπέχει υποχρέωση τήρησης των απαιτήσεων που θέτει το άρθρο 4, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, το Υπουργείο Γεωργίας στηρίζεται στο γεγονός ότι ο Δήμος Rimavská Sobota πωλούσε απευθείας ξυλεία καταλείποντας συναφώς στους αγοραστές την ευθύνη της υλοτόμησης και της μεταφοράς χωρίς, εντούτοις, να μεταβιβάζει σε εκείνους το δικαίωμα υλοτόμησης και διαχείρισης επί ορισμένου τμήματος του οικείου δάσους. Κατά το Υπουργείο Γεωργίας, μόνο στην περίπτωση που λάμβανε χώρα τέτοια μεταβίβαση, θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι αγοραστές ως «υπεύθυνοι δάσους», κατά την έννοια των σχετικών διατάξεων του σλοβακικού δικαίου, και θα διέθεταν, συνεπώς, την αναγκαία πληροφόρηση ώστε να εφαρμόζουν σύστημα δέουσας επιμέλειας, όπως απαιτεί το άρθρο 4, παράγραφος 2, του κανονισμού 995/2010.
18      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί εγείρει ζήτημα ερμηνείας των όρων «διάθεση στην αγορά» και «φορέας εκμετάλλευσης» του άρθρου 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 995/2010.
19      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Najvyšší správny súd Slovenskej republiky (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Σλοβακικής Δημοκρατίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχει το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του [κανονισμού 995/2010] την έννοια ότι θεωρείται ως διάθεση ξυλείας στην αγορά και η επί πληρωμή διάθεση ακατέργαστης ξυλείας ή καυσόξυλων στην αγορά, κατά την έννοια του παραρτήματος του εν λόγω κανονισμού, όταν, σύμφωνα με τη σύμβαση, η υλοτόμηση πραγματοποιείται από τον αγοραστή υπό τις οδηγίες και την επίβλεψη του πωλητή;»
Επί του παραδεκτού
20      Η Σλοβακική Κυβέρνηση εκτιμά ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη για τον λόγο ότι, με το προδικαστικό ερώτημα όπως διατυπώθηκε, το αιτούν δικαστήριο καλεί το Δικαστήριο να εφαρμόσει τον κανονισμό 995/2010 στα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης της κύριας δίκης.
21      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, η οποία στηρίζεται σε σαφή διαχωρισμό των καθηκόντων των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, ο εθνικός δικαστής είναι ο μόνος αρμόδιος να διαπιστώσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης καθώς και να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει το εθνικό δίκαιο. Στο Δικαστήριο εναπόκειται, αντιθέτως, να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο που υπέβαλε προδικαστικό ερώτημα τα ερμηνευτικά στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που κρίνονται αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τα στοιχεία που περιλαμβάνει η απόφαση περί παραπομπής όσον αφορά το εθνικό δίκαιο που έχει εφαρμογή στην οικεία διαφορά και τα πραγματικά περιστατικά που χαρακτηρίζουν τη διαφορά αυτή (πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Euro Box Promotion κ.λπ., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 και C‑840/19, EU:C:2021:1034, σκέψη 134 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22      Πάντως, εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι με το προδικαστικό ερώτημα ζητείται, κατά την ίδια τη διατύπωσή του, η ερμηνεία από το Δικαστήριο του όρου «διάθεση στην αγορά» υπό την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 995/2010. Συνεπώς, στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εφαρμόσει τη συγκεκριμένη διάταξη στα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, συμφώνως προς την ερμηνεία του Δικαστηρίου, λαμβάνοντας υπόψη τις χρήσιμες ενδείξεις που θα παρασχεθούν προς τούτο από το Δικαστήριο ώστε να περιέλθει σε θέση το ίδιο να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί (πρβλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2024, Chaudfontaine Loisirs, C‑73/23, EU:C:2024:734, σκέψη 38).
23      Επομένως, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
24      Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 2, στοιχεία αʹ έως γʹ του κανονισμού 995/2010 έχει την έννοια ότι ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συνάπτει σύμβαση, δυνάμει της οποίας επιτρέπει στον αντισυμβαλλόμενό του την υλοτόμηση, υπό τις οδηγίες ή τον έλεγχο του πρώτου, με σκοπό τη λήψη ακατέργαστης ξυλείας ή καυσόξυλων, συνιστά «φορέα» ο οποίος «διαθέτει στην αγορά» «ξυλεία και προϊόντα ξυλείας», κατά την έννοια της συγκεκριμένης διάταξης.
25      Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, προκειμένου να ερμηνευθεί διάταξη του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2024, W. GmbH, C‑67/23, EU:C:2024:680, σκέψη 70).
26      Σύμφωνα με το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 995/2010, «φορέας εκμετάλλευσης» νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διαθέτει στην αγορά ξυλεία ή προϊόντα ξυλείας.
27      Κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού αυτού, «διάθεση στην αγορά» νοείται «η για πρώτη φορά προμήθεια, με οποιαδήποτε μέσα και ανεξαρτήτως της τεχνικής πώλησης, ξυλείας ή προϊόντων ξυλείας στην εσωτερική αγορά προς διανομή ή χρήση στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας, είτε αυτή πραγματοποιείται επί πληρωμή είτε δωρεάν».
28      Ο όρος «προμήθεια» του εν λόγω άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού πρέπει να νοηθεί, κατά τη συνήθη σημασία του, ως μεταβίβαση της κυριότητας επί μιας ποσότητας ξυλείας ή προϊόντων ξυλείας.
29      Η έννοια της «ξυλείας και προϊόντων ξυλείας» καλύπτει, κατά το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού, την «ξυλεία και τα προϊόντα ξυλείας που καθορίζονται στο παράρτημα [του κανονισμού], εξαιρουμένων των προϊόντων ξυλείας ή συστατικών στοιχείων των εν λόγω προϊόντων που έχουν κατασκευαστεί από ξυλεία ή προϊόντα ξυλείας που έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους και σε άλλη περίπτωση θα απορρίπτονταν ως απόβλητα, όπως ορίζεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της οδηγίας [2008/98]».
30      Από το παράρτημα του κανονισμού προκύπτει ότι η κατά τον κανονισμό έννοια της «ξυλείας και προϊόντων ξυλείας» περιλαμβάνει την «ακατέργαστη ξυλεία» και τα «καυσόξυλα», αλλά δεν περιλαμβάνει τα «ιστάμενα δέντρα», ήτοι τα δέντρα που προορίζονται για κοπή χωρίς ακόμα να έχουν κοπεί, δεδομένου ότι η κατηγορία αυτή δεν περιλαμβάνεται στο εν λόγω παράρτημα.
31      Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο πρέπει να θεωρείται ως «φορέας εκμετάλλευσης» που «διαθέτει στην αγορά» «ξυλεία και προϊόντα ξυλείας», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχεία αʹ έως γʹ, του κανονισμού 995/2010, όταν, ανεξαρτήτως της τεχνικής πώλησης, μεταβιβάζει για πρώτη φορά, προς διάθεση ή χρήση στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας, το δικαίωμα κυριότητας επί της ακατέργαστης ξυλείας ή επί των καυσόξυλων σε πρόσωπο το οποίο διενεργεί πράξεις εντός της εσωτερικής αγοράς.
32      Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ότι η εν λόγω ακατέργαστη ξυλεία και τα εν λόγω καυσόξυλα διατίθενται στην αγορά από φορέα εκμετάλλευσης, κατά την έννοια του κανονισμού, όταν, μετά την υλοτόμηση, αποτελούν για πρώτη φορά, ανεξαρτήτως της τεχνικής πώλησης, αντικείμενο μεταβίβασης κυριότητας προς διανομή ή χρήση στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας.
33      Όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 995/2010, επισημαίνεται ότι, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού, «[α]παγορεύεται η διάθεση στην αγορά παράνομα υλοτομημένης ξυλείας ή προϊόντων τέτοιου είδους ξυλείας». Πλην όμως, κατά το άρθρο 2, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού, η έννοια της «παράνομα υλοτομημένης» ξυλείας καλύπτει την ξυλεία «που υλοτομήθηκε κατά παράβαση της κείμενης νομοθεσίας της χώρας υλοτόμησης». Υπό τον όρο «κείμενη νομοθεσία» νοείται, κατά το άρθρο 2, στοιχείο ηʹ, πρώτη και τέταρτη περίπτωση, του κανονισμού, η νομοθεσία που ισχύει στη χώρα υλοτόμησης και καλύπτει, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα υλοτόμησης εντός των νομίμως δημοσιευμένων ορίων καθώς και τα έννομα δικαιώματα τρίτων όσον αφορά τη χρήση και την ιδιοκτησία που θίγονται από την υλοτόμηση.
34      Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι ο κανονισμός 995/2010 δεν ρυθμίζει τις προϋποθέσεις σύστασης του δικαιώματος κυριότητας επί της υλοτομημένης ξυλείας που προέρχεται από κοπή των δέντρων, ούτε τον τρόπο κτήσης ή μεταβίβασης του συγκεκριμένου δικαιώματος.
35      Επομένως, οι εν λόγω προϋποθέσεις και ειδικότερες λεπτομέρειες διέπονται από το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο, ήτοι από το δίκαιο του κράτους στου οποίου το έδαφος κείται η έκταση. Συνεπώς, το κατά πόσον η οικεία πράξη συνιστά «διάθεση στην αγορά», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού, ξυλείας ή προϊόντων ξυλείας πρέπει να προσδιοριστεί με γνώμονα τις συνέπειες, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, που επιφέρει η επίμαχη πράξη.
36      Όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει ο κανονισμός 995/2010, αυτός συνίσταται, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 31 του εν λόγω κανονισμού, στην καταπολέμηση της παράνομης υλοτομίας και του συναφούς εμπορίου. Προς τούτο, σύμφωνα με το άρθρο 1 του κανονισμού, ο συγκεκριμένος κανονισμός καθορίζει, ιδίως, τις υποχρεώσεις των «φορέων εκμετάλλευσης», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού, ήτοι των προσώπων που διαθέτουν για πρώτη φορά στην αγορά ξυλεία και προϊόντα ξυλείας.
37      Προκειμένου να διευκολυνθεί η επίτευξη του ανωτέρω σκοπού, η εφαρμογή του εθνικού δικαίου παρέχει τη δυνατότητα να προσδιοριστεί με βεβαιότητα αν, σε ορισμένη περίπτωση, ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο έχει την ιδιότητα του κυρίου της υλοτομημένης ξυλείας κατά τον χρόνο της πρώτης πωλήσεώς της σε τρίτον, οπότε πρέπει να χαρακτηριστεί ως «φορέας εκμετάλλευσης» που «διαθέτει στην αγορά» «ξυλεία ή προϊόντα ξυλείας», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχεία αʹ έως γʹ, του κανονισμού, και υπέχει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τους συγκεκριμένους νομικούς χαρακτηρισμούς.
38      Συνεπώς, σύμβαση όπως αυτή για την οποία κάνει λόγο το αιτούν δικαστήριο, δυνάμει της οποίας ο υπεύθυνος του δάσους επιτρέπει στον αντισυμβαλλόμενό του να προβεί, υπό τις οδηγίες ή τον έλεγχο του πρώτου, σε κοπή ορισμένων δέντρων του δάσους και να συγκομίσει την εντεύθεν προκύπτουσα ξυλεία είναι δυνατό να συνιστά «διάθεση στην αγορά», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 995/2010, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω σύμβαση έχει ως συνέπεια, βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, την πραγματοποίηση μεταβίβασης της κυριότητας επί της ξυλείας αυτής, μετά τη συγκομιδή της, από τον υπεύθυνο του δάσους στον αντισυμβαλλόμενό του.
39      Αντιθέτως, όταν, βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, η σύμβαση δεν συνεπάγεται την πραγματοποίηση τέτοιας μεταβίβασης της κυριότητας επί της υλοτομημένης ξυλείας, αλλά ο αντισυμβαλλόμενος καθίσταται απευθείας και αυτομάτως κύριος της ξυλείας απλώς και μόνον λόγω της πράξης κοπής των δέντρων, τότε η σύμβαση που έχει συναφθεί με τον υπεύθυνο της έκτασης δεν επιφέρει «διάθεση στην αγορά». Έστω και αν υποτεθεί ότι μια τέτοια πράξη μπορεί να χαρακτηριστεί ως προμήθεια ιστάμενων δέντρων, αρκεί να υπομνησθεί ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 30 της παρούσας αποφάσεως, τα ιστάμενα δέντρα δεν εμπίπτουν στην έννοια της «ξυλείας και προϊόντων ξυλείας» κατά τον κανονισμό 995/2010. Σε μια τέτοια περίπτωση, η διάθεση στην αγορά θα υλοποιηθεί όταν το πρόσωπο που συνέλεξε την ξυλεία μεταβιβάσει την κυριότητα επ’ αυτής σε τρίτον προς διανομή ή χρήση στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας.
40      Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να διαπιστώσει και να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί καθώς και να ερμηνεύσει και να εφαρμόσει το σλοβακικό δίκαιο, ιδίως δε τους κανόνες που διέπουν τη σύσταση, την κτήση και τη μεταβίβαση του δικαιώματος κυριότητας επί ποσότητας υλοτομημένης ξυλείας, να εκτιμήσει αν ο Δήμος Rimavská Sobota, ως υπεύθυνος του συγκεκριμένου δάσους, κατέστη, μετά την υλοτόμηση, κύριος της ξυλείας που συνέλεξαν οι αντισυμβαλλόμενοί του. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, η μεταγενέστερη μεταβίβαση της κυριότητας επί της ξυλείας αυτής στους τελευταίους, κατ’ εφαρμογήν των συμβάσεων που συνήφθησαν με τον Δήμο Rimavská Sobota, συνιστά «διάθεση στην αγορά» κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 995/2010, υπό την προϋπόθεση ότι η μεταβίβαση αυτή πραγματοποιήθηκε προς διανομή ή χρήση στο πλαίσιο εμπορικής δραστηριότητας, όπερ εναπόκειται επίσης στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.
41      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, στοιχεία αʹ έως γʹ του κανονισμού 995/2010 έχει την έννοια ότι ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συνάπτει σύμβαση, δυνάμει της οποίας επιτρέπει στον αντισυμβαλλόμενό του την υλοτόμηση, υπό τις οδηγίες ή τον έλεγχο του πρώτου, με σκοπό τη λήψη ακατέργαστης ξυλείας ή καυσόξυλων, συνιστά «φορέα» ο οποίος «διαθέτει στην αγορά» «ξυλεία και προϊόντα ξυλείας» κατά την έννοια της διάταξης αυτής όταν, βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, ο εν λόγω αντισυμβαλλόμενος δεν καθίσταται απευθείας και αυτομάτως κύριος της υλοτομημένης ξυλείας απλώς και μόνον λόγω της πράξης υλοτόμησης, αλλά, δυνάμει της σύμβασης, το πρώτο εκ των ανωτέρω προσώπων, καθόσον παρέμεινε κάτοχος του δικαιώματος κυριότητας επί της οικείας ποσότητας ξυλείας, μεταβιβάζει, μετά την υλοτόμηση, το δικαίωμα κυριότητας στον ως άνω αντισυμβαλλόμενο.
Επί των δικαστικών εξόδων
42      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, στοιχεία αʹ έως γʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 995/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, για τη θέσπιση των υποχρεώσεων των φορέων εκμετάλλευσης που διαθέτουν ξυλεία και προϊόντα ξυλείας στην αγορά,
έχει την έννοια ότι:
ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο συνάπτει σύμβαση, δυνάμει της οποίας επιτρέπει στον αντισυμβαλλόμενό του την υλοτόμηση, υπό τις οδηγίες ή τον έλεγχο του πρώτου, με σκοπό τη λήψη ακατέργαστης ξυλείας ή καυσόξυλων, συνιστά «φορέα» ο οποίος «διαθέτει στην αγορά» «ξυλεία και προϊόντα ξυλείας» κατά την έννοια της διάταξης αυτής όταν, βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, ο εν λόγω αντισυμβαλλόμενος δεν καθίσταται απευθείας και αυτομάτως κύριος της υλοτομημένης ξυλείας απλώς και μόνον λόγω της πράξης υλοτόμησης, αλλά, δυνάμει της σύμβασης, το πρώτο εκ των ανωτέρω προσώπων, καθόσον παρέμεινε κάτοχος του δικαιώματος κυριότητας επί της οικείας ποσότητας ξυλείας, μεταβιβάζει, μετά την υλοτόμηση, το δικαίωμα κυριότητας στον ως άνω αντισυμβαλλόμενο.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβακική.