62022TJ0732_INF
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 18ης Δεκεμβρίου 2024 – Deripaska κατά Συμβουλίου
(Υπόθεση T-732/22)
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας – Δέσμευση κεφαλαίων – Κατάλογοι προσώπων, οντοτήτων και φορέων επί των οποίων εφαρμόζεται η δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Διατήρηση του ονόματος του προσφεύγοντος-ενάγοντος στον κατάλογο – Έννοια του “εξέχοντος επιχειρηματία” – Έννοια του “εξέχοντος επιχειρηματία ο οποίος δραστηριοποιείται σε οικονομικούς τομείς που αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας” – Άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και ζʹ, της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ – Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Δικαίωμα σε αποτελεσματική δικαστική προστασία και δικαιώματα άμυνας – Πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως – Αναλογικότητα – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Δικαίωμα ακροάσεως»
1.
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Υποχρέωση γνωστοποιήσεως των επιμέρους και ειδικών λόγων που δικαιολογούν τις ληφθείσες αποφάσεις – Υποχρέωση παροχής στον ενδιαφερόμενο της δυνατότητας να γνωστοποιεί λυσιτελώς την άποψή του επί των εις βάρος του στοιχείων τα οποία ελήφθησαν υπόψη – Περιεχόμενο – Προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως – Δεν υφίσταται
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 2, στοιχείο aʹ· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847, άρθρο 3 § 3· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 14 § 3, 2022/1529, 2023/571, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 51, 75-81, 88, 100)
2.
Πράξεις των οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Δέσμευση κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Υποχρέωση προσδιορισμού στην αιτιολογία των ειδικών και συγκεκριμένων στοιχείων που δικαιολογούν το εν λόγω μέτρο – Απόφαση εντασσόμενη σε πλαίσιο που είναι γνωστό στον ενδιαφερόμενο και του παρέχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί τη σημασία του μέτρου που ελήφθη σε βάρος του – Επιτρεπτό συνοπτικής αιτιολογίας
[Άρθρο 296, εδ. 2, ΣΛΕΕ· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847· κανονισμοί 269/2014, 2022/1529, 2023/571, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 52-62, 65)
3.
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Έκταση του ελέγχου – Απόδειξη του βασίμου του μέτρου – Υποχρέωση της αρμόδιας αρχής της Ένωσης να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη κατά των οικείων προσώπων ή οντοτήτων – Καταχώριση στους καταλόγους βάσει δέσμης συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων – Εσφαλμένη εκτίμηση – Δεν υφίσταται
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, 2022/1529, 2023/571, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 105-109)
4.
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Έκταση του ελέγχου – Απόδειξη του βασίμου του μέτρου – Υποχρέωση της αρμόδιας αρχής της Ένωσης να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη κατά των οικείων προσώπων ή οντοτήτων – Εύρος του περιθωρίου εκτίμησης της εν λόγω αρμόδιας αρχής – Κρισιμότητα των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίστηκαν στο πλαίσιο προηγούμενης καταχώρισης ελλείψει τροποποίησης της αιτιολογίας, μεταβολής της κατάστασης του προσφεύγοντος ή εξέλιξης της συγκυρίας στην Ουκρανία – Μεταβολή της κατάστασης του προσφεύγοντος
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, 2022/1529, 2023/571, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 110, 111, 232-241)
5.
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Έκταση του ελέγχου – Καταχώριση του ονόματος του προσφεύγοντος στον κατάλογο του παραρτήματος της προσβαλλομένης αποφάσεως λόγω της στήριξης ή της υλοποίησης δράσεων ή πολιτικών που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας – Έγγραφα προσβάσιμα στο κοινό – Αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014 και 2022/1529]
(βλ. σκέψεις 117-119)
6.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Πρόσωπα τα οποία είναι υπεύθυνα για δράσεις ή πολιτικές που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία ή την ανεξαρτησία της Ουκρανίας ή που τα υποστηρίζουν και φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά – Έννοια – Ανάγκη άμεσης ή έμμεσης σύνδεσης μεταξύ των δράσεων ή πολιτικών περί των οποίων πρόκειται και της κατάστασης στην Ουκρανία – Εσφαλμένη εκτίμηση – Δεν υφίσταται
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, άρθρο 2 § 1, στοιχείο αʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο αʹ, και 2022/1529]
(βλ. σκέψεις 131, 144, 148, 156)
7.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Εξέχοντες επιχειρηματίες δραστηριοποιούμενοι σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πρόσωπα συνδεόμενα με αυτούς – Έννοια της επιρροής – Ιδιοκτήτης της πρώτης ρωσικής αυτοκινητοβιομηχανίας και κεφαλαιουχικών συμμετοχών σε μεγάλη ρωσική εταιρεία παραγωγής αλουμινίου – Εμπίπτει
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, και 2023/571]
(βλ. σκέψεις 168-170, 176, 185)
8.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Εξέχοντες επιχειρηματίες δραστηριοποιούμενοι σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πρόσωπα συνδεόμενα με αυτούς – Έννοια του οικονομικού τομέα που παρέχει σημαντική πηγή εσόδων – Τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας και των μετάλλων – Περιλαμβάνονται
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, και 2023/571]
(βλ. σκέψεις 169, 191)
9.
Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Περιεχόμενο – Πράξεις κατά των οποίων μπορεί να προβληθεί η ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Πράξη γενικού χαρακτήρα στην οποία στηρίζεται η προσβαλλόμενη πράξη – Ανάγκη ύπαρξης νομικού δεσμού μεταξύ της προσβαλλομένης πράξεως και της επίμαχης πράξεως γενικού χαρακτήρα
(Άρθρα 263 και 277 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 204, 205, 224)
10.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Επιχειρηματίες, νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς που αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πρόσωπα που συνδέονται με αυτούς – Τήρηση της αρχής της ασφάλειας δικαίου που επιτάσσει σαφήνεια, ακρίβεια και προβλεψιμότητα των αποτελεσμάτων των νομικών κανόνων
[Άρθρο 21 § 2, στοιχείο γʹ· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, 2023/1089, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 209-211, 214-216)
11.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Επιχειρηματίες, νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς που αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πρόσωπα που συνδέονται με αυτούς – Έννοια – Επιχειρηματίες που είναι σημαντικοί λόγω των καθηκόντων ή των δραστηριοτήτων τους στον οικείο οικονομικό τομέα
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, 2023/1089, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψη 212)
12.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Επιχειρηματίες, νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς που αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πρόσωπα που συνδέονται με αυτούς – Έννοια της σημαντικής πηγής εσόδων – Σημαντική και μη αμελητέα πηγή εσόδων – Εμπίπτει
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, 2023/1089, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψη 213)
13.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Κριτήρια λήψεως περιοριστικών μέτρων – Επιχειρηματίες, νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς που αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας και πρόσωπα που συνδέονται με αυτούς – Τήρηση της αρχής της αναλογικότητας
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, 2023/1089, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 218-222)
14.
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Έκταση του ελέγχου – Απόδειξη του βασίμου του μέτρου – Υποχρέωση της αρμόδιας αρχής της Ένωσης να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη κατά των οικείων προσώπων ή οντοτήτων – Εύρος του περιθωρίου εκτίμησης της εν λόγω αρμόδιας αρχής – Κρισιμότητα των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίστηκαν στο πλαίσιο προηγούμενης καταχώρισης ελλείψει τροποποίησης της αιτιολογίας, μεταβολής της κατάστασης του προσφεύγοντος ή εξέλιξης της συγκυρίας στην Ουκρανία – Μεταβολή της κατάστασης του προσφεύγοντος – Δεν υφίσταται
[Απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2023/1094, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847, άρθρο 2 § 1, στοιχείο ζʹ· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, άρθρο 3 § 1, στοιχείο ζʹ, 2023/1089, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 232-236, 240-241)
15.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Δέσμευση κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Περιορισμός του δικαιώματος ιδιοκτησίας – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις – Περιορισμός που προβλέπεται από τον νόμο – Σεβασμός του βασικού περιεχομένου του δικαιώματος του οποίου γίνεται επίκληση – Επιδίωξη σκοπού γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζεται από την Ένωση – Τήρηση της αρχής της αναλογικότητας – Προϋποθέσεις οι οποίες πληρούνται
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 και 52 § 1· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, 2022/1529, 2023/571, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψεις 251-271)
16.
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Δέσμευση κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Προσβολή του τεκμηρίου αθωότητας – Δεν συντρέχει
[Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 48 § 1 και 52 § 1· απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με τις αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) 2022/1530, (ΚΕΠΠΑ) 2023/572, (ΚΕΠΠΑ) 2023/1767 και (ΚΕΠΠΑ) 2024/847· κανονισμοί του Συμβουλίου 269/2014, 2022/1529, 2023/571, 2023/1765 και 2024/849]
(βλ. σκέψη 272)
17.
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Μη συνδρομή μιας εκ των προϋποθέσεων – Απόρριψη της αγωγής αποζημιώσεως στο σύνολό της
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 276-278)
Διατακτικό
Το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Ο Oleg Vladimirovich Deripaska φέρει τα δικαστικά έξοδά του, καθώς και τα δικαστικά έξοδα του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
3)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρει τα δικαστικά έξοδά της.