62021CC0283
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
EMILIOU
ippreżentati fil‑5 ta’ Ottubru 2023 (
1
)
Kawża C‑283/21
VA
vs
Deutsche Rentenversicherung Bund,
parti magħquda:
RB
(Talba għal deċiżjoni preliminari mil-Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen (il-Qorti Superjuri għall-Kwistjonijiet Soċjali, Nordrhein-Westfalen, il-Ġermanja))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Sigurtà soċjali tal-ħaddiema migranti – Koordinazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali – Regolament (KE) Nru 987/2009 – Artikolu 44(2) – Kamp ta’ applikazzjoni – Benefiċċji ta’ invalidità – Kalkolu – Teħid inkunsiderazzjoni tal-‘perijodi għat-trobbija tat-tfal’ imwettqa fi Stati Membri oħra – Kundizzjonijiet – Artikolu 21 TFUE – Moviment liberu taċ-ċittadini”
I. Introduzzjoni
1.
Iċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea jistgħu jgħixu u jaħdmu fi Stati Membri differenti tul ħajjithom. Jistgħu wkoll jieħdu pawżi fil-karriera u jiddedikaw ħinhom għat-trobbija ta’ wliedhom. Persuna tista’ tibda l-karriera professjonali tagħha fi Stat Membru (“Stat Membru A”), imbagħad tieqaf taħdem biex trabbi lil uliedha fi Stat Membru ieħor (“Stat Membru B”), qabel ma terġa’ tkompli l-karriera tagħha fi Stat Membru A. F’sitwazzjoni bħal din, id-dritt tal-Unjoni jeħtieġ li, għall-fini tal-għoti ta’ pensjoni lill-persuna kkonċernata, l-Istat Membru A japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B u jqishom bħallikieku kienu twettqu fit-territorju tiegħu?
2.
Din il-mistoqsija kienet fil-qalba tal-kawżi li wasslu għas-sentenzi fil-kawżi Elsen (
2
), Kauer (
3
) u Reichel-Albert (
4
), fil-kuntest tal-applikazzjoni tar-Regolament (KEE) Nru 1408/71 (
5
), li ġie mħassar u sostitwit bir-Regolamenti (KE) Nru 883/2004 (
6
) u Nru 987/2009 (
7
), kif ukoll, iktar reċentement, fis-sentenza Pensionsversicherungsanstalt (“perijodi għat-trobbija tat-tfal imwettqa barra mill-pajjiż) (
8
), li, bħal fil-kawża preżenti, kienet tikkonċerna sitwazzjoni rregolata minn dawn iż-żewġ regolamenti tal-aħħar.
3.
Fis-sentenza Pensionsversicherungsanstalt, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, għalkemm il-leġiżlatur tal-Unjoni issa kien adotta dispożizzjoni speċifika dwar it-teħid inkunsiderazzjoni mill-Istat Membru A tal-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B, jiġifieri l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, din id-dispożizzjoni ma kinitx tapplika esklużivament. Għalhekk, is-soluzzjoni ġudizzjarja li hija kienet żviluppat fil-kuntest tal-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1408/71, fi żmien meta l-leġiżlatur tal-Unjoni kien għadu ma adotta ebda dispożizzjoni dwar din il-kwistjoni, baqgħet rilevanti. Abbażi ta’ dan, hija ddeċidiet li, f’sitwazzjoni fejn il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 ma kinux issodisfatti, b’tali mod li l-persuna kkonċernata ma setgħetx tinvoka din id-dispożizzjoni, l-Istat Membru A xorta waħda kien meħtieġ, skont l-Artikolu 21 TFUE, li jipproteġi l-libertà tal-moviment taċ-ċittadini tal-Unjoni, li japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għal “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B u li jikkunsidra tali perijodi bħallikieku twettqu fit-territorju tiegħu, sakemm ikun hemm “rabta stretta jew suffiċjenti” ma’ “perijodi ta’ assigurazzjoni” mwettqa mill-persuna kkonċernata f’dak l-Istat Membru. Dan ikun il-każ jekk din il-persuna tkun ħadmet u ħallset kontribuzzjonijiet esklużivament fl-Istat Membru A, kemm qabel kif ukoll wara t-trasferiment tar-residenza tagħha fl-Istat Membru B (
9
).
4.
Is-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija kemxejn differenti. VA, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, lestiet dawk li nifhem li huma perijodi li jistgħu jiġu assimilati għal “perijodi ta’ assigurazzjoni” fil-Ġermanja, kemm qabel kif ukoll wara li rabbiet lil uliedha fil-Pajjiżi l-Baxxi. Madankollu, hija bdiet tħallas il-kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja Ġermaniża biss diversi snin wara li waqfet tiddedika ħinha għat-trobbija ta’ wliedha.
5.
F’dan l-isfond, il-qofol tal-kwistjoni f’din il-kawża hija jekk il-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha huwiex issodisfatt f’sitwazzjoni fejn il-persuna kkonċernata ma tkunx ħallset kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja tal-Istat Membru A qabel ma tkun ħadet iż-żmien biex trabbi lil uliedha fl-Istat Membru B. Kif ser nispjega iktar ’il quddiem, jien tal-fehma li din id-domanda għandha tingħata risposta fl-affermattiv. Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, din iċ-ċirkustanza ma tipprevjenix, fiha nnifisha, milli tiġi stabbilita “rabta stretta jew suffiċjenti” bejn il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B u l-“perijodi ta’ assigurazzjoni” mwettqa fi Stat Membru A.
II. Il‑kuntest ġuridiku
A.
Id‑dritt tal-Unjoni
1. Ir-Regolament Nru 883/2004
6.
It-Titolu II tar-Regolament Nru 883/2004, intitolat “Determinazzjoni ta’ liema leġislazzjoni tapplika” jinkludi, b’mod partikolari, l-Artikolu 11, li jistipula:
“1.   Il-persuni li għalihom japplika dan ir-Regolament għandhom ikunu suġġetti għal-leġislazzjoni ta’ Stat Membru wieħed biss. Din il-leġislazzjoni għandha tkun determinata skond dan it-Titolu.
[…]
3.   Bla ħsara għall-Artikolu 12 sa 16:
(a)
persuna li twettaq attività bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha fi Stat Membru għandha tkun suġġetta għal-leġislazzjoni ta’ dak l-Istat Membru;
[…]
(e)
kull persuna oħra li għaliha ma japplikawx is-subparagrafi (a) sa (d) għandha tkun suġġetta għal-leġislazzjoni ta’ l-Istat Membru fejn għandha r-residenza tagħha: dan iżda mingħajr ħsara għal disposizzjonijiet oħra ta’ dan ir-Regolament li jiggarantixxu benefiċċji taħt il-leġislazzjoni ta’ Stat Membru ieħor jew ta’ Stati Membri oħra.
[…]”
2. Ir-Regolament Nru 987/2009
7.
Ir-Regolament Nru 987/2009 jistabbilixxi l-proċedura ta’ implementazzjoni tar-Regolament Nru 883/2004, skont l-Artikolu 89 ta’ dan l-aħħar regolament.
8.
Skont il-premessa 14 tar-Regolament Nru 987/2009:
“Ċerti regoli u proċeduri speċifiċi huma meħtieġa biex tkun definita l-leġislazzjoni applikabbli biex jittieħed kont ta’ perijodi li matulhom persuna assigurata iddedikat iż-żmien tagħha għat-trobbija ta’ tfal f’diversi Stati Membri.”
9.
L-Artikolu 44 tar-Regolament jipprevedi:
“1.   Għall-finijiet ta’ dan l-Artikolu, ‘perijodu għat-trobbija tat-tfal’ għandha tirriferi għal kwalunkwe perijodu li huwa kreditat taħt il-leġislazzjoni tal-pensjonijiet ta’ Stat Membru jew li jipprovdi suppliment għal pensjoni espliċitament għal raġuni li persuna tkun rabbiet tifel/tifla, irrispettivament mill-metodu użat biex tikkalkula dawk il-perijodi u jekk jakkumulawx matul iż-żmien tat-trobbija tat-tfal jew jiġux rikonoxxuti retroattivament.
2.   Fejn, taħt il-leġislazzjoni tal-Istat Membru li huwa kompetenti taħt it-Titolu II tar-[Regolament Nru 883/2004], ma jittieħed kont ta’ ebda “perijodu għat-trobbija tat-tfal”, l-istituzzjoni tal-Istat Membru li l-leġislazzjoni tiegħu, taħt it-Titolu II tar-[Regolament Nru 883/2004], kienet applikabbli għall-persuna kkonċernata abbażi li hu jew hi kienu qed iwettqu attività bħala persuna impjegata jew li taħdem għal rasha fid-data meta, taħt dik il-leġislazzjoni, beda jittieħed kont tal-“perijodu għat-trobbija tat-tfal” għat-tfal konċernati, għandha tibqa’ responsabbli sabiex jittieħed kont ta’ dak il-perijodu bħala ‘perijodu għat-trobbija tat-tfal’ taħt il-leġislazzjoni tagħha, daqslikieku t-trobbija tat-tfal seħħet fit-territorju proprju tagħha.
[…]”
B.
Id‑dritt nazzjonali
10.
L-Artikolu 56 tas-Sozialgesetzbuch Sechstes Buch (il-Ktieb VI tal-Kodiċi tas-Sigurtà Soċjali; iktar ’il quddiem is-“SGB VI”), kif emendat bil-Liġi tat‑28 ta’ Novembru 2018 (BGB1. I., p. 2016), jipprevedi:
“(1)   ‘perijodu għat-trobbija tat-tfal’ huwa perijodu ddedikat għat-trobbija tat-tfal matul l-ewwel tliet snin tal-ħajja tat-tarbija. Perijodu ta’ trobbija tat-tfal huwa kkreditat għal wieħed mill-ġenituri tal-minuri […] jekk:
1. il-perijodu għat-trobbija tat-tfal għandu jiġi attribwit lil dak il-ġenitur,
2. it-trobbija tat-tfal tkun saret fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja jew tista’ tiġi ttrattata bħala li saret hemmhekk; u
3. dak il-ġenitur ma jkunx ipprojbit milli jiġi kkreditat b’dak il-perijodu.
[…]
(3)   Trobbija tkun saret fit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja jekk il-ġenitur responsabbli għal din it-trobbija kien jirrisjedi abitwalment mal-wild. Ikun hemm assimilazzjoni ma’ trobbija fit-territorju tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja meta l-ġenitur responsabbli għal din it-trobbija kien jirrisjedi abitwalment mal-wild tiegħu barra mill-pajjiż u, ikun kiseb perijodi ta’ kontribuzzjoni obbligatorja matul il-perijodu għat-trobbija jew immedjatament qabel it-twelid tal-wild minħabba l-attività bħala impjegat jew bħala persuna li taħdem għal rasha mwettqa hemmhekk.
[…]
(5)   Il-perijodu tat-trobbija tat-tfal għandu jibda fl-aħħar tax-xahar li matulu twieled il-wild u għandu jintemm wara 36 xahar kalendarju […]”
11.
Il-paragrafu 249(1) tas-SGB VI, kif immodifikat bil-Liġi tat‑23 ta’ Ġunju 2014 (BGB1. I, p. 787), jipprevedi:
“Għal minuri mwieled qabel l‑1 ta’ Jannar 1992, il-perijodu għat-trobbija jintemm 24 xahar wara t-tmiem tax-xahar li matulu jkun twieled il-minuri.”
III. Il‑fatti, il‑proċeduri nazzjonali u d‑domandi preliminari
12.
VA, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, hija ċittadina Ġermaniża, imwielda fl‑1958. Mill‑1962 sal‑2010, hija għexet f’Vaals (il-Pajjiżi l-Baxxi), belt li tinsab madwar 5 kilometri ’l bogħod minn Aachen (il-Ġermanja) (
10
). Waqt li kienet tgħix hemmhekk, hija attendiet l-iskola f’Aachen, imbagħad f’Awwissu 1975, hija bdiet titħarreġ hemmhekk bħala edukatur iċċertifikat mill-Istat.
13.
Fl‑1 ta’ Awwissu 1978, VA bdiet perijodu ta’ prova ta’ sena f’kindergarten li jinsab f’Aachen. F’ċirkustanzi normali, din is-sena kienet titqies bħala perijodu ta’ impjieg fil-Ġermanja, suġġetta għall-assigurazzjoni obbligatorja. Madankollu, peress li ma kienx hemm biżżejjed pożizzjonijiet bi ħlas disponibbli, hija temmet il-perijodu ta’ prova tagħha mingħajr ma tħallset u, għalhekk, kienet eżentata minn tali assigurazzjoni. Għalhekk, hija ma ħallset l-ebda kontribuzzjoni lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja tal-Ġermanja.
14.
Meta VA spiċċat l-perijodu ta’ prova tagħha f’Awwissu 1979, hija reġgħet bdiet it-taħriġ tagħha bħala edukatur iċċertifikat mill-Istat f’Aachen u lestiet il-Fachhochschulreife (il-baċellerat professjonali), filwaqt li kompliet tgħix fil-Pajjiżi l-Baxxi. Meta temmet it-taħriġ tagħha, f’Lulju tal‑1980, ma baqgħet twettaq l-ebda attività professjonali fil-Ġermanja jew fil-Pajjiżi l-Baxxi.
15.
Sussegwentement VA welldet żewġt itfal. Fiż-żmien meta twieldu, VA kienet għadha ma ħallset l-ebda kontribuzzjoni lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja tal-Ġermanja. Hija rabbiet lil uliedha fil-Pajjiżi l-Baxxi.
16.
Bejn Settembru 1993 u Awwissu 1995 u, sussegwentement, bejn April 1999 u Ottubru 2012, hija kienet impjegata fil-Ġermanja. L-impjieg tagħha, peress li kien meqjus bħala “minuri” skont id-dritt Ġermaniż, kien eżentat mill-assigurazzjoni obbligatorja.
17.
VA marret lura l-Ġermanja fl‑2010. Wara Ottubru 2012, hija bdiet tagħmel attività bi ħlas u saret suġġetta għall-assigurazzjoni obbligatorja. Hija bdiet tħallas kontribuzzjonijiet lill-iskema tal-assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja tal-Ġermanja.
18.
VA ilha minn Marzu 2018 tirċievi pensjoni mill-Ġermanja minħabba tnaqqis sħiħ tal-kapaċità tagħha ta’ qligħ. Fil-kalkolu tal-ammont ta’ din il-pensjoni, id-Deutsche Rentenversicherung Bund (l-Organu Federali ta’ Assigurazzjoni għall-Irtirar, il-Ġermanja), il-konvenut fil-kawża prinċipali, qies li, minbarra l-perijodi li matulhom VA kkontribwixxiet għall-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja Ġermaniża (il-perijodu mill‑2012), il-perijodi rilevanti, kienu jinkludu dawk li matulhom hija kienet għaddejja minn taħriġ professjonali fil-Ġermanja (bejn Awwissu 1975 u Lulju 1978, u bejn Awwissu 1979 u Lulju 1980), kif ukoll il-“perijodu għat-trobbija tat-tfal” bejn l‑1 ta’ April u l‑1 ta’ Ġunju 1999, li matulu rabbiet lil uliedha fil-Pajjiżi l-Baxxi waqt li kienet taħdem bħala impjegata fil-Ġermanja (mingħajr ma kienet suġġetta għal assigurazzjoni obbligatorja).
19.
VA ssostni li d-Deutsche Rentenversicherung Bund naqas milli jieħu inkunsiderazzjoni bħala perijodi rilevanti l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li hija għamlet fil-Pajjiżi l-Baxxi bejn il‑15 ta’ Novembru 1986 u l‑31 ta’ Marzu 1999, li matulu ma wettqet l-ebda attività professjonali (iktar ’il quddiem il-“perijodi inkwistjoni”). Hija kkontestat dan ir-rifjut quddiem qorti tal-ewwel istanza. Ir-rikors tagħha ġie miċħud.
20.
VA appellat mid-deċiżjoni tal-qorti tal-ewwel istanza fil-Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen (il-Qorti Superjuri għall-Kwistjonijiet Soċjali, Nordrhein-Westfalen, il-Ġermanja).
21.
Dik il-qorti tosserva li l-fatt li, matul il-perijodi inkwistjoni, iż-żewġt itfal ta’ VA ma trabbewx fil-Ġermanja jipprekludi li dawn il-perijodi jiġu kkreditati taħt l-ewwel sentenza tal-Artikolu 56(3) tas-SGB VI. Il-perijodi inkwistjoni lanqas ma jistgħu jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-tieni sentenza tal-Artikolu 56(3) tas-SGB VI peress li, sabiex dan ikun possibbli, VA kellha toqgħod abitwalment barra l-pajjiż ma’ wliedha u, matul jew immedjatament qabel dawn il-perijodi, kellha twettaq perijodi ta’ kontribuzzjoni obbligatorja fil-Ġermanja bis-saħħa ta’ attività mwettqa barra mill-pajjiż (jiġifieri, fil-Pajjiżi l-Baxxi) bħala persuna impjegata jew li taħdem għal rasha. Hija tfakkar ukoll li l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 ma humiex issodisfatti minħabba li VA ma kinitx impjegata jew taħdem għal rasha fil-Ġermanja meta twieldu wliedha, fiż-żmien meta l-perijodi inkwistjoni bdew jiddekorru.
22.
Dan premess, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, fid-dawl tas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja, inkluż, b’mod partikolari, fil-kawża Reichel-Albert, il-perijodi inkwistjoni għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni mid-Deutsche Rentenversicherung Bund għall-finijiet tal-għoti ta’ pensjoni lil VA, peress li jeżistu ċerti fatturi li jissuġġerixxu l-eżistenza ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed”, fuq il-bażi tal-Artikolu 21 TFUE. F’dan ir-rigward, hija tinnota, minn naħa, li s-sitwazzjoni ta’ VA hija differenti minn dik li wasslet għal dik is-sentenza; tabilħaqq, qabel it-twelid ta’ wliedha, VA ma kienet suġġetta għal ebda assigurazzjoni obbligatorja fil-Ġermanja. Għalhekk, hija ma ħallsitx kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja ta’ dak l-Istat Membru. Barra minn hekk, hija mhux sempliċement ittrasferixxiet ir-residenza tagħha fi Stat Membru differenti (il-Pajjiżi l-Baxxi). Fil-fatt, hija għexet hemm fuq bażi permanenti.
23.
Min-naħa l-oħra, hija tfakkar li l-istorja kollha ta’ impjieg ta’ VA hija marbuta mal-Ġermanja, li hija attendiet l-iskola esklużivament fil-Ġermanja, li hija għamlet hemmhekk il-perijodu ta’ prova ta’ sena li kien ikun suġġett għal assigurazzjoni obbligatorja li kieku ma kienx għall-fatt li kien hemm numru insuffiċjenti ta’ pożizzjonijiet bi ħlas li kienu disponibbli fiż-żmien rilevanti, u li s-snin l-oħra li matulhom VA wettqet taħriġ professjonali kienu rreġistrati bħala “perijodi rilevanti għall-pensjonijiet”. Barra minn hekk ulied VA attendew l-iskola fil-Ġermanja u hija u l-familja tagħha marru joqogħdu fil-Pajjiżi l-Baxxi qrib ħafna tal-fruntiera mal-Ġermanja.
24.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-fatt li l-perijodi inkwistjoni ma jittiħdux inkunsiderazzjoni fid-dritt nazzjonali huwiex kompatibbli mal-Artikolu 21 TFUE.
25.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen (il-Qorti Superjuri għall-Kwistjonijiet Soċjali, Nordrhein-Westfalen) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“(1)
Skont il-leġiżlazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi, bħala l-Istat Membru responsabbli taħt it-Titolu II tar-Regolament bażiku [ir-Regolament Nru 883/2004] - perijodu għat-trobbija tat-tfal fis-sens tal-Artikolu 44(2) [tar-Regolament Nru 987/2009], għandu jiġi kkunsidrat mill-fatt li l-perijodu tat-trobbija tat-tfal fil-Pajjiżi l-Baxxi, purament bħala perijodu ta’ residenza, jistabbilixxi drittijiet għall-pensjoni?
(2)
Fil-każ li l-ewwel domanda tingħata risposta fin-negattiv:
L‑Artikolu 44(2) tar-[Regolament Nru 987/2009], insegwitu għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawżi Elsen u Reichel-Albert - għandu jiġi interpretat b’mod wiesa’ fis-sens li jfisser li l-Istat Membru responsabbli għandu jqis ukoll il-perijodu tat-trobbija tat-tfal jekk il-persuna li trabbi t-tfal, qabel u wara l-perijodu tat-trobbija tat-tfal, għandha perijodi ta’ drittijiet għall-pensjoni minħabba taħriġ jew impjieg biss taħt l-iskema ta’ dan l-Istat, iżda ma għamlitx kontribuzzjonijiet f’din l-iskema immedjatament qabel jew wara li rabbiet it-tfal?”
26.
It-talba għal deċiżjoni preliminari, datata 23 ta’ April 2021, ġiet irreġistrata fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑4 ta’ Mejju 2021. Il-Gvern Ġermaniż, Ċek u dak Olandiż, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. L-istess partijiet interessati, bl-eċċezzjoni tal-Gvern Ċek, kienu rrappreżentati fis-seduta li saret fil‑11 ta’ Mejju 2023.
IV. Analiżi
27.
Sabiex tiġi kkalkulata pensjoni (
11
), l-istituzzjonijiet kompetenti tal-Istati Membri tipikament jibbażaw lilhom innifishom fuq in-numru ta’ “perijodi ta’ assigurazzjoni” jew ta’ “perijodi ta’ residenza” mwettqa mill-persuna kkonċernata (
12
). Fid-dawl tal-għan ġenerali tar-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009, li huwa “li tkun ippreparata biss sistema ta’ kordinazzjoni” u, għalhekk, li jiġu rrispettati l-karatteristiċi speċjali tas-sistemi nazzjonali tas-sigurtà soċjali (
13
), huwa f’idejn kull Stat Membru li jiddeċiedi dak li jgħodd bħala “perijodu ta’ assigurazzjoni” jew “perijodu ta’ residenza” jew dak li jista’ jiġi assimilat għal perijodi bħal dawn (
14
), sakemm il-leġiżlazzjoni tiegħu tkun konformi mad-dispożizzjonijiet tat‑TFUE dwar il-moviment liberu tal-persuni, b’mod partikolari l-Artikolu 21 tat‑TFUE (
15
).
28.
Xi Stati Membri – iżda mhux kollha – ipprevedew “perijodi għat-trobbija tat-tfal” li għandhom jiġu assimilati ma’ “perijodi ta’ assigurazzjoni” jew “perijodi ta’ residenza” u, għalhekk, li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-fini tal-għoti ta’ pensjoni.
29.
F’dan il-kuntest, l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 jintroduċi regola speċjali, maħsuba biex tiddetermina, f’sitwazzjoni fejn persuna tkun ħadmet u rabbiet lil uliedha fi Stati Membri differenti, iċ-ċirkustanzi li fihom l-Istat Membru A (l-Istat Membru fejn il-persuna tkun ħadmet) għandu japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li jkunu twettqu fl-Istat Membru B u li jeħtieġ, fejn dan ikun il-każ, li dawk il-perijodi jiġu ttrattati bħallikieku twettqu fl-Istat Membru A (
16
). Dik il-kompetenza tal-Istat Membru A hija sussidjarja għall-kompetenza tal-Istat Membru B. Fil-fatt, l-obbligu tal-Istat Membru A li japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-“perijodi ta’ trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B japplika biss jekk il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B tippermetti diġà li jitqiesu l-perijodi tat-trobbija tat-tfal.
30.
Kif jispjega l-Gvern Ċek, l-għan tal-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 ma huwiex li jiġi żgurat li benefiċjarju jkollu l-iktar leġiżlazzjoni vantaġġuża applikata għas-sitwazzjoni tiegħu, u lanqas li jimponi obbligu fuq l-Istati Membri li jieħdu inkunsiderazzjoni “perijodi għat-trobbija tat-tfal” bħala “perijodi ta’ assigurazzjoni” jew “perijodi ta’ residenza” rilevanti taħt il-leġiżlazzjoni tagħhom; pjuttost, l-għan huwa biex jiġu evitati sitwazzjonijiet fejn perijodi bħal dawn ma jiġux ikkreditati taħt il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru għall-uniku raġuni li jkunu saru fi Stat Membru differenti. F’dan is-sens, din id-dispożizzjoni għalhekk tirrifletti l-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament li l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 883/2004 jipprova jikkodifika (
17
), u li jirriżulta direttament mill-Artikolu 21 TFUE.
31.
Kif spjegajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (
18
), jekk il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A tapplikax, skont l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, għal “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B jiddependi minn jekk it-tliet kundizzjonijiet li ġejjin jiġux issodisfatti b’mod kumulattiv:
–
ma jittieħed inkunsiderazzjoni ebda perijodu għat-trobbija tal-ulied skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B;
–
il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A kienet qabel applikabbli għall-persuna kkonċernata minħabba li l-persuna kienet twettaq attività bħala persuna impjegata jew li taħdem għal rasha f’dak l-Istat Membru; u
–
dik il-persuna ssoktat tkun suġġetta għal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A minħabba tali attività fid-data meta, skont il-leġiżlazzjoni ta’ dak l-istess Stat Membru, il-perijodu ta’ trobbija tal-ulied ikun beda jittieħed inkunsiderazzjoni għall-wild ikkonċernat (
19
).
32.
Mill-informazzjoni fil-proċess u mill-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju nifhem li VA naqset milli tissodisfa t-tieni u t-tielet kundizzjoni elenkata iktar ’il fuq minħabba li ma kinitx impjegata jew taħdem għal rasha fl-Istat Membru A (il-Ġermanja) u, għalhekk, ma ħallsitx kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja fil-Ġermanja f’xi żmien qabel it-twelid ta’ wliedha, għalkemm fil-fatt lestiet it-taħriġ professjonali tagħha u wettqet perijodu ta’ prova ta’ sena f’kindergarten hemmhekk.
33.
Ninnota, madankollu, li, fis-sentenza tagħha fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 “ma jirregolax b’mod esklużiv it-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi għat-trobbija tat-tfal” (
20
). Il-persuna kkonċernata f’dik il-kawża wkoll naqset milli tissodisfa t-tielet (għalkemm mhux it-tieni) kundizzjoni elenkata fil-punt 31 iktar ’il fuq. Kif diġà għidt fil-punt 3 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, għalkemm dik il-persuna ma setgħetx, f’dawn iċ-ċirkustanzi, tinvoka l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, l-Istat Membru A xorta kien marbut li japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B u biex li inkunsiderazzjoni dawk il-perijodi bħallikieku twettqu fit-territorju tiegħu stess. Hija bbażat din il-konklużjoni fuq l-Artikolu 21 TFUE u fuq il-fatt li teżisti “rabta mill-qrib biżżejjed” bejn dawn il-perijodi u “perijodi ta’ assigurazzjoni” (f’dan il-każ, perijodi ta’ impjieg jew ta’ xogħol ta’ min jaħdem għal rasu) imwettqa fl-Istat Membru A (
21
).
34.
Fid-dawl ta’ din is-sentenza, it-tieni domanda tal-qorti tar-rinviju għandha tinftiehem bħala li tistaqsi, essenzjalment, jekk il-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed”, elaborat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha abbażi mhux tal-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, iżda tal-Artikolu 21 TFUE, huwiex issodisfatt f’każ bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Id-dubji tal-qorti tar-rinviju f’dan ir-rigward jirriżultaw mill-fatt li, għall-kuntrarju tar-rikorrenti fil-kawżi li wasslu għas-sentenzi Elsen, Kauer, Reichel-Albert u Pensionsversicherungsanstalt, li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li teżisti tali “rabta mill-qrib biżżejjed”, VA ma ħallset l-ebda kontribuzzjoni lill-iskema ta’ assigurazzjoni statutorja tal-Ġermanja u lanqas ma setgħet tiġi kkunsidrata, skont il-leġiżlazzjoni ta’ dan l-Istat Membru, bħala “impjegata” jew “persuna li taħdem għal rasha” fil-Ġermanja, qabel ma rabbiet lil uliedha fil-Pajjiżi l-Baxxi.
35.
Ser nispjega għaliex, fil-fehma tiegħi, dan il-fatt, fih innifsu, ma jeħlisx lill-Istat Membru A (il-Ġermanja) mill-obbligu li japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għal “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B (il-Pajjiżi l-Baxxi). Madankollu, qabel ma ngħaddi għal din il-kwistjoni, ser nirrispondi għall-ewwel domanda dwar l-interpretazzjoni tal-ewwel kundizzjoni deskritta fil-punt 31 iktar ’il fuq, li sabiex l-Istat Membru A ikun suġġett għal tali obbligu, li l-ebda “perijodu għat-trobbija tat-tfal” ma għandu jittieħed inkunsiderazzjoni taħt il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B. F’dan ir-rigward, ninnota li l-Kummissjoni ssostni li din id-domanda ma għandha ebda rilevanza f’dan il-każ, peress li t-tieni u t-tielet kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, fi kwalunkwe każ, ma ġewx issodisfatti. Naqbel li, fil-kawża prinċipali, VA ma tistax tinvoka din id-dispożizzjoni. Madankollu, fil-fehma tiegħi, dan ma jfissirx li l-kwistjoni dwar jekk l-Istat Membru B (hawnhekk, il-Pajjiżi l-Baxxi) jonqosx milli jieħu inkunsiderazzjoni l-perijodi inkwistjoni hija irrilevanti. Tabilħaqq, nikkunsidra li, f’sitwazzjoni fejn ir-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 japplikaw ratione temporis (kif inhu l-każ hawnhekk), l-ewwel kundizzjoni elenkata mill-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 tapplika mutatis mutandis fejn il-kwistjoni dwar jekk il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” humiex ikkunsidrati hija rregolata mhux minn din id-dispożizzjoni, iżda mill-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” elaborat mill-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 21 TFUE.
A.
L‑ewwel domanda: “perijodu għat‑trobbija tat-tfal’ meta jittieħed inkunsiderazzjoni mil‑leġiżlazzjoni tal‑Istat Membru B?
36.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-ewwel kundizzjoni, deskritta fil-punt 31 iktar ’il fuq, hijiex issodisfatta meta, skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B (hawnhekk, il-Pajjiżi l-Baxxi), tali perijodu jagħti lok għal drittijiet tal-pensjoni mhux għax huwa assimilat ma’ “perijodu ta’ assigurazzjoni”, iżda għax jingħadd bħala “perijodu ta’ residenza”.
37.
Mill-bidu nett, nixtieq nagħmel żewġ punti ċari ħafna. Fl-ewwel lok, nixtieq nispjega għalfejn, kif diġà indikajt fil-punt 35 iktar ’il fuq, din il-kundizzjoni, li hija stabbilita fl-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, tapplika mutatis mutandis meta l-persuna kkonċernata ma tistax tibbaża t-talba tagħha fuq dik id-dispożizzjoni u trid, minflok, tistrieħ fuq l-Artikolu 21 TFUE u t-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tagħha fil-kawżi Elsen, Kauer, Reichel-Albert u Pensionsversicherungsanstalt.
38.
F’dan ir-rigward, infakkar qabelxejn li, kif spjegajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (
22
), wieħed mill-prinċipji kardinali tar-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 huwa li l-persuni li għalihom japplikaw dawn ir-regolamenti “ikunu suġġetti għal-leġislazzjoni ta’ Stat Membru wieħed biss” (
23
).
39.
Fil-fehma tiegħi, dan il-prinċipju kardinali għandu jiġi rrispettat mhux biss fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, iżda wkoll meta jiġi applikat il-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” abbażi tal-Artikolu 21 TFUE. Fil-fatt, fil-każ kuntrarju, persuna li trabbi lil uliedha barra mill-pajjiż jaf tkun tista’, taħt dan it-test, tieħu inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” rilevanti kemm mill-Istat Membru A kif ukoll mill-Istat Membru B (għadd doppju) jew tagħżel liema leġiżlazzjoni, dik tal-Istat Membru A jew tal-Istat Membru B, hija iktar favorevoli għaliha, peress li ż-żewġ leġiżlazzjonijiet jistgħu jkunu applikabbli għas-sitwazzjoni tagħha. Ir-riżultat ikun li t-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” ma jistax, bħall-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, jitqies li jintroduċi sempliċi kompetenza sussidjarja min-naħa tal-Istat Membru A (
24
). Pjuttost, għandu jitqies li jintroduċi kompetenza doppja (fir-rigward kemm tal-Istat Membru A kif ukoll tal-Istat Membru B).
40.
Barra minn hekk, ninnota li l-Artikolu 21(1) TFUE jipprevedi li “Kull ċittadin ta’ l-Unjoni għandu d-dritt li jmur minn post għal ieħor u li joqgħod liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri, salvi l-limitazzjonijiet u l-kondizzjonijiet stabbiliti fit-Trattati u d-dispożizzjonijiet meħuda sabiex dan jitwettaq” (
25
). B’hekk, inkun inklinat li niċħad interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni li tmur kontra l-loġika ġenerali jew kontra wieħed mill-prinċipji ewlenin li fuqhom huma bbażati dawn iż-żewġ regolamenti (
26
).
41.
F’dan ir-rigward, infakkar ukoll li, filwaqt li l-Artikolu 21 TFUE għandu l-għan li jiżgura, b’mod partikolari, li ċ-ċittadini li jeżerċitaw id-dritt tagħhom għal moviment liberu ma jiġux iddiskriminati u, kif sostniet il-Qorti tal-Ġustizzja, li ma jkunux skoraġġuti milli jeżerċitaw dan id-dritt minħabba ostakoli għal din il-libertà, l-għan ta’ din id-dispożizzjoni ma huwiex li jiggarantixxi li jitqegħdu f’pożizzjoni vantaġġuża minħabba l-fatt li jeżerċitaw dan id-dritt. Naturalment, jekk persuna li eżerċitat id-dritt tagħha għall-moviment liberu kienet intitolata li l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li hija tkun wettqet barra mill-pajjiż jitqiesu kemm mill-Istat Membru A kif ukoll mill-Istat Membru B jew li tagħżel liema leġiżlazzjoni għandha tkun applikabbli għal perijodi bħal dawn, pjuttost milli tkun tista’ tibbaża ruħha fuq il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A biss jekk il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B ma tkunx diġà tippermetti li jittieħdu inkunsiderazzjoni “perijodi għat-trobbija tat-tfal”, tali persuna ssib ruħha f’sitwazzjoni iktar vantaġġuża minn persuna li ħajjitha tkun ġiet limitata għat-territorju ta’ Stat Membru wieħed. Riżultat bħal dan imur lil hinn minn dak li jimponi l-Artikolu 21 TFUE.
42.
Fl-aħħar nett, ninnota li l-Istati Membri kollha li aġixxew bħala “Stat Membru B” fis-sentenzi fil-kawżi Elsen, Kauer u Reichel-Albert, kif ukoll, iktar reċentement, fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (jiġifieri, Franza, il-Belġju u l-Ungerija) ma ħadux inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” rilevanti skont il-leġiżlazzjoni tagħhom stess. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja, sa issa, applikat it-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” biss f’kuntest fejn kien ċar li l-Istat Membru B ma ħax inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” rilevanti (
27
).
43.
Isegwi, fil-fehma tiegħi, mill-kunsiderazzjonijiet ta’ hawn fuq, li “rabta mill-qrib biżżejjed” bejn “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B u “perijodi ta’ assigurazzjoni” mwettqa fl-Istat Membru A ma tistax tiġi stabbilita sakemm ma jkunx ċar li l-Istat Membru B ma jiħux inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” skont il-leġiżlazzjoni tiegħu stess. Din il-kundizzjoni, li ddaħħlet espressament mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 għandha, fil-kuntest fejn l-Istati Membri huma obbligati li jikkonformaw kemm ma’ din id-dispożizzjoni kif ukoll mal-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” elaborat minn il-Qorti tal-Ġustizzja abbażi tal-Artikolu 21 TFUE, titqies bħala li tapplika mutatis mutandis meta wieħed jinvoka dak it-test.
44.
Dan premess, nixtieq, fit-tieni lok, niċċara li f’sitwazzjoni fejn il-kundizzjoni għall-applikazzjoni tal-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 ikunu ssodisfatti, l-Istat Membru B jista’ jitqies bħala li jieħu l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” inkunsiderazzjoni skont il-leġiżlazzjoni tiegħu stess, anki meta dawn il-perijodi jiġu assimilati ma’ “perijodi ta’ residenza”, pjuttost milli “perijodi ta’ assigurazzjoni”. Fil-fatt, l-Artikolu 44(1) tar-Regolament Nru 987/2009 jgħid li “perijodu għat-trobbija tat-tfal” jirreferi għal “kwalunkwe perijodu li huwa kreditat taħt il-leġislazzjoni tal-pensjonijiet ta’ Stat Membru jew li jipprovdi suppliment għal pensjoni espliċitament għal raġuni li persuna tkun rabbiet tifel/tifla, irrispettivament mill-metodu użat biex tikkalkula dawk il-perijodi […]”.
45.
Minn din id-definizzjoni wiesgħa jirriżulta li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” jittiħdux inkunsiderazzjoni taħt il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B, skont it-tifsira tal-Artikolu 44(2) ta’ dan ir-regolament, jeħtieġ biss li jiġi vverifikat jekk tali perijodi humiex ikkreditati (jew meqjusa bħala li jipprovdu suppliment għal pensjoni) taħt il-leġiżlazzjoni tal-pensjoni ta’ dak l-Istat Membru. Eżattament kif jiġu kkreditati dawn il-perijodi, inkluż jekk jiġux ikkreditati bħala “perijodu ta’ assigurazzjoni” jew “perijodu ta’ residenza”, huwa immaterjali.
46.
Fil-fehma tiegħi, u skont l-istess loġika wżata fil-punti 39 u 40 iktar ’il fuq, din id-definizzjoni tapplika mutatis mutandis fil-kuntest tal-applikazzjoni tat-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” żviluppat abbażi tal-Artikolu 21 TFUE. Fil-fatt, fil-każ kuntrarju, persuna tkun intitolata li l-perijodu ddedikat għat-trobbija tat-tfal jiġi kkunsidrat darbtejn (taħt il-leġiżlazzjoni kemm tal-Istat Membru A kif ukoll tal-Istat Membru B), sakemm l-Istat Membru B jieħu inkunsiderazzjoni tali perijodu biss bħal “perijodu ta’ residenza” u mhux bħala “perijodu ta’ assigurazzjoni” (
28
). Tali riżultat imur kontra l-loġika ġenerali tar-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 u lil hinn minn dak li jeħtieġ l-Artikolu 21 TFUE. Fl-istess waqt, riżultat bħal dan jista’ wkoll ikun ta’ detriment għad-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea li jeżerċitaw il-libertà tal-moviment tagħhom, peress li – fix-xenarju oppost – ċittadin ma jkunx intitolat li jkollu l-ħin li qatta’ jrabbi lil uliedu fl-Istat Membru B meħud inkunsiderazzjoni mill-Istat Membru A jekk, skont il-leġiżlazzjoni ta’ dan tal-aħħar, tali perijodu kellu jitqies bħala “perijodu ta’ residenza” pjuttost milli “perijodu ta’ assigurazzjoni”. F’dan ir-rigward, infakkar li mis-sentenza fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt jirriżulta li, meta l-leġiżlatur tal-Unjoni adotta l-Artikolu 44 tar-Regolament Nru 987/2009, huwa esprima b’mod konkret uħud biss mill-obbligi li jikkonċernaw it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ “perijodi għat-trobbija tat-tfal” li jirriżultaw mill-Artikolu 21 TFUE. Billi dawn l-obbligi għandhom portata usa’ minn dawk stabbiliti f’dan l-istrument sekondarju, jidhirli li d-definizzjoni tal-kunċett ta’ “perijodi għat-trobbija tat-tfal” ma tistax tkun idjaq taħt l-Artikolu 21 TFUE milli taħt l-Artikolu 44 tar-Regolament Nru 987/2009.
47.
Fil-kawża prinċipali, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tistabbilixxi jekk il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” humiex diġà meħuda inkunsiderazzjoni taħt il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B (il-Pajjiżi l-Baxxi). Bla ħsara għall-verifika li għandha ssir minn din il-qorti, infakkar li t-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkonċerna d-dritt ta’ VA għal benefiċċji ta’ invalidità, mhux għal pensjoni tax-xjuħija (
29
). Il-Gvern Olandiż spjega fis-seduta li d-dritt nazzjonali tiegħu ma jippermettix li jingħataw benefiċċji ta’ invalidità lil persuni li jaħdmu għal rashom bħal VA u li huwa biss għall-fini li tingħata tip differenti ta’ pensjoni, jiġifieri pensjoni tax-xjuħija, li “perijodi għat-trobbija tat-tfal” huma assimilati ma’ “perijodi ta’ residenza”. Barra minn hekk, huwa ppreċiża li, sa fejn il-kawża prinċipali tikkonċerna biss l-għoti ta’ benefiċċji ta’ invalidità, għandu jiġi kkunsidrat li l-ebda perijodu għat-trobbija tat-tfal ma jittieħed inkunsiderazzjoni taħt il-leġiżlazzjoni ta’ dan l-Istat Membru (
30
).
48.
Wara li għamilt dawn l-osservazzjonijiet li jagħtu risposta għall-ewwel domanda tal-qorti tar-rinviju, issa ser nittratta l-punt dwar jekk il-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” applikat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tagħha fil-kawżi Elsen, Kauer u Reichel-Albert, kif ukoll, iktar reċentement, fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt, huwiex rilevanti f’din il-kawża.
B.
It‑tieni domanda: x’jikkostitwixxi “rabta mill‑qrib biżżejjed”?
49.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-obbligu, taħt l-Artikolu 21 TFUE, li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” għall-Istat Membru A (hawnhekk, il-Ġermanja) japplikax ukoll fejn, kif inhu l-każ fil-kawża prinċipali, il-persuna inkwistjoni tkun ħallset kontribuzzjonijiet minħabba l-“impjieg” jew ix-“xogħol ta’ min jaħdem għal rasu” tagħha f’dak l-Istat Membru biss wara li rabbiet lil uliedha fi Stat Membru wieħed jew iktar, u mhux qabel it-twelid ta’ wliedha. F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment espliċitu għas-sentenzi fil-kawżi Elsen, Kauer u Reichel-Albert, li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja ħolqot u żviluppat il-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed”.
50.
Minn naħa, ser nispjega għaliex, fil-fehma tiegħi, f’kuntest fejn ir-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 japplikaw ratione temporis, wieħed għandu jirreżisti t-tentazzjoni li r-“rabta mill-qrib biżżejjed” tinfirex wisq u, min-naħa l-oħra, għaliex inqis li tista’ teżisti tali rabta anki jekk persuna ma tkunx ħallset kontribuzzjonijiet minħabba l-“impjieg” jew “l-attività għal rasha” tagħha fl-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja tal-Istat Membru A qabel ma tkun irrilokat fl-Istat Membru B biex trabbi lil uliedha.
1. It‑test tar‑“rabta mill‑qrib biżżejjed” wara s‑sentenza fil‑kawża Pensionsversicherungsanstalt
51.
Kif spjegajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (
31
), jidhirli li, meta adotta l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, il-leġiżlatur tal-Unjoni għamel għażla konxja li ma jirreferix għat-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” ifformulat mill-Qorti tal-Ġustizzja taħt is-sistema applikabbli preċedentement (jiġifieri, f’kuntest li fih ir-Regolament Nru 1408/71 kien japplika ratione temporis). Fil-fatt, peress li din id-dispożizzjoni ġiet ippromulgata wara s-sentenzi fil-kawżi Elsen u Kauer (għalkemm mhux fil-kawża Reichel-Albert), il-leġiżlatur tal-Unjoni seta’ jadottaha expressis verbis, kieku xtaq jagħmel dan, b’tali mod li jintegra b’mod sħiħ dan it-test fid-dritt sekondarju tal-Unjoni. Madankollu, forsi minħabba l-fatt li dak it-test ma huwiex intrinsikament ċar daqs (u huwa fformulat b’mod iktar miftuħ minn) it-tliet kundizzjonijiet iddefiniti b’mod ċar u stabbiliti fl-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, u li din id-dispożizzjoni kellha l-għan li tintroduċi eċċezzjoni (limitata u delineata b’mod ċar) għar-regoli ta’ kompetenza li jinsabu fit-Titolu II tar-Regolament Nru 883/2004, huwa għażel li ma jagħmilx dan (
32
).
52.
Huma dawn l-istess raġunijiet, kif ukoll ċerti oħrajn addizzjonali (
33
), li jwassluni biex nikkunsidra li, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja issa ddeċidiet, kuntrarjament għas-suġġeriment tiegħi (
34
), li l-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” jibqa’ rilevanti f’sitwazzjoni fejn ir-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 (minflok ir-Regolament Nru 1408/71) japplikaw ratione temporis, wieħed għandu jirreżisti t-tentazzjoni li jinkoraġġixxi li firxa dejjem usa’ ta’ sitwazzjonijiet taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-test tar-“rabta mill-qrib biżżejjed” abbażi mhux ta’ dawk ir-regolamenti, iżda tal-Artikolu 21 TFUE.
53.
Diversi fatturi jistgħu jikkontribwixxu għal dan il-fenomenu. L-ewwel, kif għadni kif spjegajt, dak li jikkostitwixxi “rabta mill-qrib biżżejjed” ma huwiex ċar. Min-natura tiegħu, it-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” huwa miftuħ u jiddependi fuq x’jistgħu jitqiesu bħala ċirkustanzi rilevanti f’kull każ. Fatturi differenti, inkluż il-fatt li r-rikorrenti kienu ħadmu esklużivament fl-Istat Membru A jew li kienu jikkontribwixxu esklużivament f’dan l-Istat Membru, ġew enfasizzati fis-sentenzi fil-kawżi Elsen, Kauer, Reichel-Albert u Pensionsversicherungsanstalt, mingħajr ma l-ebda waħda minnhom kienet identifikata bħala determinanti (
35
). It-tieni, il-Qorti tal-Ġustizzja, sal-lum, dejjem ikkonkludiet li kienet teżisti “rabta mill-qrib biżżejjed”, u qatt ma sabet li kienet assenti. Fil-fatt, sentenzi tal-passat li fihom ġie applikat dan it-test juru t-tendenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tespandi iktar milli tillimita n-numru ta’ sitwazzjonijiet li fihom l-Istat Membru A jista’ jkun obbligat japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għal “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B. Pereżempju, filwaqt li kemm fil-kawża Elsen kif ukoll fil-kawża Kauer, ir-rikorrenti kienet baqgħet suġġetta għal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A sakemm bdew jiddekorru l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa barra mill-pajjiż (
36
), dan ma kienx il-każ għar-rikorrenti fis-sentenzi Reichel-Albert u Pensionsversicherungsanstalt (
37
) u, madankollu, dan ma waqqafx lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tikkonkludi li kienet teżisti “rabta mill-qrib biżżejjed”.
54.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, ma huwiex sorprendenti li, fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju semmiet diversi ċirkustanzi (bħall-fatt li l-istorja kollha ta’ impjieg ta’ VA hija marbuta mal-Ġermanja, li hija attendiet l-iskola esklużivament fil-Ġermanja, li hija bdiet tirresjedi fil-Pajjiżi l-Baxxi ftit mijiet ta’ kilometri biss ’il bogħod mill-fruntiera tal-Ġermanja u li wliedha attendew l-iskola fil-Ġermanja) bħala potenzjalment rilevanti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” (
38
).
55.
Fit-taqsimiet li ġejjin, ser nipprova niċċara l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan it-test. Se nibda billi nelenka (a) il-kunsiderazzjonijiet li, fil-fehma tiegħi, ma humiex rilevanti biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ tali rabta qabel indur fuq (b) dawk li jien inqis, għall-kuntrarju, bħala determinanti.
a) Kunsiderazzjonijiet irrilevanti
56.
L-ewwel, peress li t-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” ġie elaborat f’kawżi li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat żewġ kwistjonijiet (jiġifieri, minn naħa waħda, jekk l-Istat Membru A kienx obbligat japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-perijodi għat-trobbija tat-tfal imwettqa fi Stat Membru B u, min-naħa l-oħra, fejn dan kien il-każ, jekk din il-leġiżlazzjoni ttrattatx dawk il-perijodi bħallikieku kienu twettqu fit-territorju tiegħu u kinitx, għalhekk, kompatibbli mal-Artikolu 21 TFUE (
39
)), wieħed jista’ jitħajjar iqis il-ġurisprudenza rilevanti għat-tieni waħda minn dawn il-kwistjonijiet bħala rilevanti wkoll għall-ewwel waħda.
57.
F’dan ir-rigward, ninnota li, fis-sentenza tagħha fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret, pereżempju, li leġiżlazzjoni nazzjonali li tqiegħed fi żvantaġġ ċerti ċittadini nazzjonali minħabba s-sempliċi fatt li eżerċitaw il-libertà tagħhom ta’ moviment u ta’ residenza fi Stat Membru ieħor għandha titqies li tagħti lok għal inugwaljanza fit-trattament li tmur kontra l-prinċipji li fuqhom huwa bbażat l-istatus ta’ ċittadin tal-Unjoni fl-eżerċizzju tal-libertà ta’ moviment tiegħu (
40
). Naqbel li, f’dan il-każ, kieku VA rabbiet lil uliedha fil-Ġermanja, il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” rilevanti kienu awtomatikament jittieħdu inkunsiderazzjoni skont il-leġiżlazzjoni Ġermaniża applikabbli (jiġifieri taħt l-ewwel sentenza tal-Artikolu 56(3) tas-SGB VI). B’hekk, bħar-rikorrenti fis-sentenzi Elsen, Kauer, Reichel-Albert u Pensionsversicherungsanstalt, VA kienet tqiegħdet fi żvantaġġ għall-unika raġuni li rabbiet lil uliedha fil-Pajjiżi l-Baxxi, pjuttost milli fil-Ġermanja.
58.
Madankollu, nikkunsidra li l-fatt li persuna bħal VA fil-kawża prinċipali tiġi żvantaġġata minħabba li l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li hija tkun wettqet barra mill-pajjiż jittiħdux inkunsiderazzjoni mill-Istat Membru A ma huwiex, fih innifsu, rilevanti għall-kwistjoni ta’ jekk teżistix “rabta mill-qrib biżżejjed” bejn il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B u l-“perijodi ta’ assigurazzjoni” mwettqa fl-Istat Membru A. Pjuttost, din tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A hijiex kompatibbli mal-Artikolu 21 TFUE.
59.
Fil-fehma tiegħi, dawn iż-żewġ domandi huma distinti u ma jistgħux jingħaqdu flimkien. Dan ġie kkonfermat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (
41
). B’hekk, is-sempliċi fatt li persuna bħal VA tiġi żvantaġġata minħabba li l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li hija wettqet fl-Istat Membru B ma għandhomx jiġu kkunsidrati mill-Istat Membru A ma jistax jiġi invokat biex ikabbar il-firxa ta’ sitwazzjonijiet li fihom teżisti “rabta mill-qrib biżżejjed” (
42
).
60.
It-tieni, ninnota li l-biċċa l-kbira tal-argumenti mressqa mill-Gvern Ġermaniż matul is-seduta ffukaw fuq il-fatt li VA għandha rabtiet iktar b’saħħithom mal-Pajjiżi l-Baxxi milli mal-Ġermanja. Fil-fehma ta’ dak il-gvern, il-Ġermanja, għal din ir-raġuni, ma tkunx obbligata tapplika l-leġiżlazzjoni tagħha għall-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li VA wettqet fil-Pajjiżi l-Baxxi.
61.
Jien ma naqbilx ma’ din l-analiżi. Fil-fehma tiegħi, is-sempliċi fatt li l-persuna kkonċernata għandha wkoll rabtiet mas-sistema tas-sigurtà soċjali tal-Istat Membru B matul il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” rilevanti (pereżempju, peress li dan l-individwu huwa suġġett għal assigurazzjoni obbligatorja f’dan l-Istat Membru matul dawn il-perijodi) ma jipprevjenix il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A milli tapplika għal tali perijodi. Kif spjegajt fir-risposta tiegħi għall-ewwel domanda, l-għan tat-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed”ma huwiex li jiddetermina, skont ma’ liema sistema ta’ sigurtà soċjali r-rikorrent għandu l-eqreb rabtiet, liema leġiżlazzjoni tapplika (jew dik tal-Istat Membru A jew dik tal-Stat Membru B). Pjuttost, dan it-test għandu l-għan li jintroduċi kompetenza sussidjarja (residwa) għall-Istat Membru A, li hija mingħajr preġudizzju għall-fatt li, jekk il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” jitqiesu taħt il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B, b’hekk hija biss il-leġiżlazzjoni ta’ dak l-Istat Membru illi tapplika.
62.
F’dan ir-rigward, infakkar li, kif enfasizzat il-Kummissjoni waqt is-seduta, it-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” ġie żviluppat għall-ewwel darba mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tagħha fil-kawża Elsen, dwar ħaddiem fruntalier. Il-ħaddiema fruntalieri inevitabbilment għandhom rabtiet kemm mal-Istat Membru fejn jaħdmu kif ukoll mal-Istat Membru fejn joqogħdu. Bħala tali, huwa ċar li s-sempliċi fatt li persuna għandha rabtiet mal-Istat Membru B ma jipprevjenix lil tali persuna milli jkollha wkoll “rabta mill-qrib biżżejjed” mas-sistema tas-sigurtà soċjali tal-Istat Membru A.
63.
It-tielet, wieħed jista’ jargumenta wkoll li, sabiex tiġi stabbilita “rabta mill-qrib biżżejjed”, ir-rikorrent irid ikun ħadem esklużivament fi Stat Membru (Stat Membru A) wieħed matul ħajtu. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat dan l-element fis-sentenzi tagħha fil-kawżi Elsen, Kauer, Reichel-Albert u Pensionsversicherungsanstalt.
64.
Madankollu, nara żewġ problemi f’dan l-approċċ. Fl-ewwel lok, din tkun ta’ żvantaġġ għaċ-ċittadini tal-Unjoni li ħadmu f’diversi Stati Membri u li, għalhekk, eżerċitaw id-dritt tagħhom għal moviment liberu b’applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-TFUE. Persuna tista’, pereżempju, tkun ħadmet biss fl-Istat Membru A kemm qabel kif ukoll immedjatament wara li tkun rabbiet wild fl-Istat Membru B. Tali persuna għandha tiġi mċaħħda mill-opportunità li tistrieħ fuq il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A għall-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li hija tkun wettqet fl-Istat Membru B sempliċement għax minn hemm ’il quddiem hija taħdem fl-Istat Membru Ċ jew fl-Istat Membru B, u mhux iktar fl-Istat Membru A?
65.
Fit-tieni lok, dan l-approċċ jista’ wkoll jirriżulta f’obbligi sproporzjonati fuq l-Istat Membru A. Immaġina jekk il-persuna kkonċernata ma kellha ebda rabta mal-Istat Membru A qabel ma rabbiet lil uliedha fl-Istat Membru B iżda hija sussegwentement baqgħet taħdem fl-Istat Membru A biss. Dan l-Istat Membru għandu jkun meħtieġ japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” li jkunu twettqu fl-Istat Membru B, minkejja li l-persuna kkonċernata bdiet taħdem biss fit-territorju tiegħu ħafna snin wara, għall-unika raġuni li jista’ jingħad li din tkun ħadmet esklużivament hemmhekk?
66.
Fl-aħħar nett, ma nemminx li l-eżistenza ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” tista’ tkun ibbażata, kif tenfasizza l-qorti tar-rinviju, fuq is-sempliċi fatt li l-ħajja tal-persuna kkonċernata hija, wara t-twelid ta’ wliedha, “orjentata b’mod predominanti” lejn is-sistema legali, ekonomika u soċjali tal-Istat Membru A (pereżempju, minħabba li t-tfal jattendu l-iskola fl-Istat Membru A jew minħabba li hija kienet tirrisjedi biss ftit kilometri ’l bogħod mill-fruntiera ta’ dak l-Istat Membru). Dan il-kriterju huwa wisq inċert u imprevedibbli u jonqos milli jagħmel it-test ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” iktar ċar.
67.
Wara li għamilt dawn il-kjarifiki, jifdal biss li nispjega liema kunsiderazzjonijiet huma determinanti sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed”.
b) Kunsiderazzjonijiet determinanti
68.
Fil-fehma tiegħu huwa ċar li l-fattur determinanti għall-istabbiliment ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” huwa li l-persuna kkonċernata tkun wettqet “perijodi ta’ assigurazzjoni” fl-Istat Membru A qabel, (iżda mhux neċessarjament wara), li tkun rabbiet lil uliedha fi Stat Membru B (l-ewwel kundizzjoni). Fil-fehma tiegħi, il-fatt li l-persuna kkonċernata marret lura għax-xogħol fl-Istat Membru A wara li jkunu ntemmu l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B jista’ jsaħħaħ il-konklużjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja li teżisti “rabta mill-qrib biżżejjed”. Madankollu, ma hijiex prekundizzjoni għall-eżistenza ta’ tali rabta.
69.
Fil-fatt, jekk il-persuna kkonċernata tkun meħtieġa, sabiex tibbenefika mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A, terġa’ taħdem jew li tlesti iktar “perijodi ta’ assigurazzjoni” f’dak l-Istat Membru wara li trabbi lil uliedha fl-Istat Membru B, hija tiġi, realistikament, affettwata fl-eżerċizzju tad-dritt tagħha li tmur minn post għal ieħor u li tirrisjedi liberament fi Stati Membri oħra taħt l-Artikolu 21 TFUE (billi, ħlief fil-każ ta’ ħaddiema fruntalieri, il-persuna kkonċernata tkun effettivament meħtieġa li terġa’ tirriloka fl-Istat Membru A biex tlesti “perijodi ta’ assigurazzjoni” oħra bħal dawn).
70.
Barra minn hekk, inqis li, għalkemm il-“perijodi ta’ assigurazzjoni” imwettqa fl-Istat Membru A ma għandhomx għalfejn jiġu immedjatament qabel il-perijodi ddedikati għat-trobbija tat-tfal, l-Istat Membru A għandu jkun l-aħħar Stat Membru li fih il-persuna kkonċernata tkun wettqet “perijodi ta’ assigurazzjoni” qabel ma trabbi lil uliedha fl-Istat Membru B (it-tieni kundizzjoni). Tabilħaqq, fil-fehma tiegħi, jekk persuna twettaq “perijodi ta’ assigurazzjoni” fl-Istat Membru A u, imbagħad, fl-Istat Membru Ċ, qabel trabbi lil uliedha fl-Istat Membru B, allura l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru tal-aħħar għandhom jitqiesu li huma marbuta iktar mill-qrib mal-“perijodi ta’ assigurazzjoni” kompluti fl-Istat Membru Ċ milli ma’ dawk imwettqa fl-Istat Membru A. F’sitwazzjoni bħal din, l-Istat Membru Ċ, pjuttost milli l-Istat Membru A, għandu japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu (
43
).
71.
Inżid li din it-tieni kundizzjoni hija konformi mar-regola, stabbilita fl-Artikolu 44(3) tar-Regolament Nru 987/2009, li tipprovdi li l-obbligu għall-Istat Membru A li jieħu inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fl-Istat Membru B skont il-leġiżlazzjoni tiegħu stess ma jibqax japplika “jekk il-persuna kkonċernata hija, jew issir, suġġetta għal-leġislazzjoni ta’ Stat Membru ieħor minħabba attività bħala impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha”.
72.
Minn dan isegwi li l-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” għandu, fil-fehma tiegħi, ikun ibbażat fuq żewġ komponenti essenzjali. L-ewwel, il-persuna kkonċernata trid tkun wettqet “perijodi ta’ assigurazzjoni” fl-Istat Membru A qabel (iżda mhux neċessarjament wara) li trabbi lil uliedha fl-Istat Membru B. It-tieni, l-Istat Membru A għandu jkun l-aħħar Stat Membru li fih il-persuna kkonċernata tkun wettqet tali “perijodi ta’ assigurazzjoni” qabel ma rabbiet lil uliedha fl-Istat Membru B.
2. Applikazzjoni għal sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil‑kawża prinċipali
73.
Fid-dispożittiv tas-sentenza fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat espressament li l-persuna kkonċernata, kienet ħallset kontribuzzjonijiet esklużivament fl-Istat Membru A, kemm qabel kif ukoll wara t-trasferiment tal-post tar-residenza tagħha fi Stat Membru ieħor fejn rabbiet uliedha. Fid-dawl ta’ din il-formulazzjoni, wieħed jista’ jistaqsi, kif tagħmel il-qorti tar-rinviju f’dan il-każ, jekk il-kriterju ta’ “rabta mill-qrib biżżejjed” huwiex issodisfatt f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li fiha VA lestiet dak li jidher li huma perijodi li jistgħu jiġu assimilati għal “perijodi ta’ assigurazzjoni” fl-Istat Membru A (il-Ġermanja) qabel ma rabbiet lil uliedha fl-Istat Membru B (il-Pajjiżi l-Baxxi), iżda bdiet tħallas biss kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni statutorja ta’ dak l-ewwel Stat Membru diversi snin wara li waqfet tiddedika ħinha għat-trobbija ta’ wliedha.
74.
Fil-fehma tiegħi, kif diġà sostnejt fil-punt 35 iktar ’il fuq, din iċ-ċirkustanza ma tistax, fiha nnifisha, tipprevjeni l-applikabbiltà tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A (il-Ġermanja) għall-perijodi inkwistjoni.
75.
F’dan ir-rigward, irrid nammetti li jagħmel sens, bħala prinċipju, li d-dritt ta’ persuna għal pensjoni jiddependi mill-fatt li l-persuna kkonċernata tkun ħallset kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja tal-Istat Membru responsabbli għall-għoti ta’ tali pensjoni. B’hekk, nista’ nifhem għalfejn xi Stati Membri jistgħu jkunu jridu jillimitaw dak li għandu jitqies bħala “perijodu ta’ assigurazzjoni” għal perijodi li matulhom il-persuna kkonċernata effettivament ħallset kontribuzzjonijiet minħabba l-“impjieg” jew “attività għal rasha” tagħha. Madankollu, dan ma jbiddilx il-fatt li Stati Membri oħra, inkluż il-Ġermanja, jippermettu li ċerti perijodi tal-ħajja ta’ persuna, li matulhom ma tkun ħallset l-ebda kontribuzzjoni bħal din u ma tkunx “impjegata” jew “persuna li taħdem għal rasha” (u ma tkunx, għalhekk, suġġetta għal assigurazzjoni obbligatorja) jiġu assimilati għal “perijodi ta’ assigurazzjoni”.
76.
Fuq dan il-punt, infakkar li, skont l-Artikolu 1(t) tar-Regolament Nru 883/2004, it-terminu “perjodu ta’ assigurazzjoni” ma huwiex limitat għal “perjodi ta’ kontribuzzjoni, impjieg jew impjieg għal rashom […]”. Dan it-terminu japplika wkoll għall-“perijodi kollha […] fejn il-leġislazzjoni msemmijja tqishom bħala ekwivalenti għal perjodi ta’ assigurazzjoni”. Minn dan isegwi li “perijodi ta’ assigurazzjoni”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jistgħu jitwettqu minn persuna fi Stat Membru, minkejja li hija ma tħallasx kontribuzzjonijiet lill-iskema ta’ assigurazzjoni statutorja ta’ (u ma tkunx impjegata jew taħdem għal rasha) f’dak l-Istat Membru.
77.
F’dan il-każ, il-Gvern Ġermaniż jidher li jindika li l-perijodi ta’ taħriġ professjonali li VA wettqet fil-Ġermanja qabel ma kompliet trabbi lil uliedha fil-Pajjiżi l-Baxxi huma assimilati għal “perijodi ta’ assigurazzjoni” taħt il-Paragrafu 58(1) tal-SGB VI. Il-qorti tar-rinviju tagħmel dikjarazzjoni simili fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari. Fil-fatt, hija tinnota li “perijodi ta’ kreditu” jew “perijodi rilevanti għall-pensjoni” korrispondenti ġew irreġistrati fir-rekords tal-assigurazzjoni ta’ VA, għall-perijodi li matulhom hija wettqet dan it-taħriġ professjonali.
78.
Barra minn hekk, il-Ġermanja hija l-aħħar Stat Membru li fih VA lestiet “perijodi ta’ assigurazzjoni” qabel ma marret fil-Pajjiżi l-Baxxi.
79.
Konsegwentement, u bla ħsara għall-verifika li għandha ssir mill-qorti tar-rinviju, inkun inklinat li nikkunsidra, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li enfasizzajt fil-punti 68 sa 72 iktar ’il fuq, li l-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A (il-Ġermanja) tapplika għall-perijodi inkwistjoni u li dan l-Istat Membru huwa obbligat, skont l-Artikolu 21 TFUE, li jieħu inkunsiderazzjoni dawn il-perijodi bħallikieku kienu twettqu fit-territorju tiegħu (
44
).
V. Konklużjoni
80.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari mressqa mil-Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen (il-Qorti Superjuri għall-Kwistjonijiet Soċjali, Nordrhein-Westfalen, il-Ġermanja) kif ġej:
L-Artikolu 44(2) tar-Regolament (KE) Nru 987/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 dwar il-koordinazzjoni tal-iskemi ta’ sigurtà soċjali
għandu jiġi interpretat fis-sens li l-Istat Membru responsabbli għall-ħlas tal-pensjoni huwa obbligat li japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu u li jieħu inkunsiderazzjoni “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fi Stat Membru ieħor bħallikieku dawn il-perijodi kienu twettqu fit-territorju tiegħu, skont l-Artikolu 21 TFUE, sakemm, minn naħa, il-persuna kkonċernata tkun wettqet “perijodi ta’ assigurazzjoni” fl-ewwel Stat Membru qabel ma tkun għamlet dawn il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” u, it-tieni, li dan l-Istat Membru jkun l-aħħar Stat Membru li fih hija tkun wettqet dawn il-“perijodi ta’ assigurazzjoni” qabel tali trasferiment. L-obbligu għall-ewwel Stat Membru li jqis il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa fit-tieni Stat Membru ma japplikax jekk dak l-Istat Membru diġà jieħu dawn il-perijodi inkunsiderazzjoni skont il-leġiżlazzjoni tiegħu stess. “Perijodu ta’ assigurazzjoni” jista’ jinkludi perijodu assimilat għal “perijodu ta’ assigurazzjoni” taħt il-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-Istat Membru responsabbli għall-ħlas tal-pensjoni li matulu ma tkun tħallset l-ebda kontribuzzjoni lill-iskema ta’ assigurazzjoni tal-pensjoni statutorja ta’ dak l-Istat Membru.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2000 (C‑135/99, EU:C:2000:647; iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Elsen”).
(
3
)	Sentenza tas‑7 ta’ Frar 2002 (C‑28/00, EU:C:2002:82; iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Kauer”).
(
4
)	Sentenza tad‑19 ta’ Lulju 2012 (C‑522/10, EU:C:2012:475; iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Reichel-Albert”).
(
5
)	Ir-Regolament tal-Kunsill tal‑14 ta’ Ġunju 1971 dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 35).
(
6
)	Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑29 ta’ April 2004 dwar il-kordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 72).
(
7
)	Ir-Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 li jistabbilixxi l-proċedura għall-implimentazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 883/2004 dwar il-koordinazzjoni tal-iskemi ta’ sigurtà soċjali (ĠU 2009, L 284, p. 1).
(
8
)	Sentenza tas‑7 ta’ Lulju 2022, (C‑576/20, EU:C:2022:525; iktar ’il quddiem is-“sentenza fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt”).
(
9
)	Ibid., punt 63.
(
10
)	Il-qorti tar-rinviju tindika li VA għexet fil-Pajjiżi l-Baxxi fuq bażi intermittenti bejn l‑1962 u l‑1975. Hija bdiet tgħix hemmhekk fuq bażi full-time fl‑1975.
(
11
)	Skont l-Artikolu 1(w) tar-Regolament Nru 883/2004, it-terminu “pensjoni” huwa ddefinit bħala li jkopri “mhux biss pensjonijiet imma wkoll benefiċċji mogħtija bħala somma waħda f’daqqa li jistgħu jingħataw minflok il-pensjoni u ħlas fil-forma ta’ ħlas lura ta’ kontribuzzjonijiet u, mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet tat-Titolu III, żidied fuq bażi ta’ valutazzjoni mill-ġdid jew allowances supplimentarji”. Hija tinkludi l-għoti ta’ benefiċċji marbutin mal-invalidità bħal dawk li VA ssostni li hija intitolata għalihom f’dan il-każ (ara l-Kapitolu 4, intitolat “Benefiċċji marbutin mal-invalidità”). Ara wkoll l-Artikolu 3(1)(c) ta’ dan ir-regolament, li jippreċiża li dan l-istrument japplika mhux biss għall-benefiċċji marbuta mal-età, iżda wkoll għall-benefiċċji marbutin mal-invalidità.
(
12
)	Ara, f’dan il-każ, l-Artikolu 45 tar-Regolament Nru 883/2004, li jagħmilha ċara li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru tista’ tagħmel il-kisba, iż-żamma jew l-irkupru tad-dritt għal benefiċċji kundizzjonali fuq l-ikkompletar ta’ perijodi ta’ assigurazzjoni jew residenza.
(
13
)	Ara, b’mod partikolari, il-premessa 4 tar-Regolament Nru 883/2004.
(
14
)	Għad-definizzjoni ta’ “perijodu ta’ assigurazzjoni” u “perijodu ta’ residenza”, ara l-Artikolu 1(t) u (v) tar-Regolament Nru 883/2004 rispettivament. Iż-żewġ kunċetti huma ddefiniti b’riferiment għal-“leġislazzjoni li taħtha kienu magħmulin jew meqjusin bħala magħmulin”.
(
15
)	Ara s-sentenza fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
16
)	B’mod konkret, dan ifisser li, sa fejn il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru ġeneralment tippermetti li jittieħdu inkunsiderazzjoni “perijodi għat-trobbija tat-tfal” għall-fini tal-għoti ta’ pensjoni, dik il-leġiżlazzjoni ma tistax tittratta “perijodi għat-trobbija tat-tfal” imwettqa f’wieħed jew diversi Stati Membri oħra b’mod differenti minn dawk kompluti fil-livell nazzjonali.
(
17
)	Ara wkoll, f’dan is-sens, il-premessa 5 tal-aħħar regolament.
(
18
)	C‑576/20, EU:C:2022:75, punt 32.
(
19
)	Ninnota, obiter, li l-Artikolu 44(3) tar-Regolament Nru 987/2009 jagħmilha ċara li l-obbligu previst fil-paragrafu 2 ta’ dan artikolu ma għandux japplika jekk il-persuna kkonċernata hija, jew issir, suġġetta għal-leġislazzjoni ta’ Stat Membru ieħor minħabba attività bħala impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha.
(
20
)	Ara s-sentenza fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt, punt 55.
(
21
)	Ibid., punt 66.
(
22
)	C‑576/20, EU:C:2022:75, punti 64 u 65.
(
23
)	Ara l-Artikolu 11(1) tar-Regolament Nru 883/2004. Is-sistema ta’ koordinazzjoni stabbilita minn dan ir-regolament u mir-Regolament Nru 987/2009 għandha għan doppju, li huwa, minn naħa, li tiżgura li l-persuni koperti mir-Regolament Nru 883/2004 ma jitħallewx mingħajr kopertura tas-sigurtà soċjali minħabba l-fatt li l-ebda leġiżlazzjoni ma tkun applikabbli għalihom u, min-naħa l-oħra, biex tiġi evitata l-applikazzjoni simultanja ta’ għadd ta’ sistemi leġiżlattivi nazzjonali u l-kumplikazzjonijiet li jistgħu jirriżultaw (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Marzu 2020, Pensionsversicherungsanstalt) (Benefiċċju ta’ riabilitazzjoni) (C‑135/19, EU:C:2020:177, punt 46)).
(
24
)	Ara l-punt 46 ibid.
(
25
)	Enfasi tiegħi.
(
26
)	Kif ser nispjega iktar ’il quddiem, jiġifieri, ovvjament, mingħajr preġudizzju għall-fatt li l-kompatibbiltà ta’ dispożizzjoni nazzjonali ma’ dispożizzjoni tad-dritt sekondarju tal-Unjoni (bħal, f’dan il-każ, l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009), ma għandhiex neċessarjament l-effett li tneħħi l-applikazzjoni ta’ dik il-miżura mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ April 2013, Jeltes et, C‑443/11, EU:C:2013:224, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
27
)	Peress li l-Qorti tal-Ġustizzja ma ddikjaratx b’mod apert, fis-sentenzi tagħha fil-kawżi Elsen, Kauer, Reichel-Albert jew Pensionsversicherungsanstalt, li l-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B ma pprovdietx li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” rilevanti, wieħed jista’ jikkonkludi wkoll li dawn is-sentenzi jfissru li l-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A għandha tapplika għal tali perijodi bl-esklużjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B (ara, insostenn ta’ din l-interpretazzjoni, is-sentenzi fil-kawżi Elsen (punt 28) u Kauer (punti 30 u 31)). Madankollu, fil-fehma tiegħi, din l-interpretazzjoni tkun inkoretta, tal-inqas f’sitwazzjoni fejn ir-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 japplikaw ratione temporis (li ma kienx il-każ fis-sentenzi fil-kawżi Elsen, Kauer, Reichel-Albert). Fil-fatt, ikun ifisser li, taħt il-kriterju ta’ “rabta suffiċjenti”, persuna tkun tista’ tibbaża ruħha fuq il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A biss, filwaqt li, skont l-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009, din il-persuna tkun tista’ tibbaża ruħha fuq il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B kif ukoll, jekk l-ebda “perijodu għat-trobbija tat-tfal” ma jiġi kkunsidrat taħt dik il-leġiżlazzjoni, fuq il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A (bażikament, hija jkollha ċans doppju li tali perijodi jittieħdu inkunsiderazzjoni). Fil-fehma tiegħi, it-test ta’ “rabta suffiċjenti”, li ġie elaborat abbażi tal-Artikolu 21 TFUE, ma jistax joffri livell ta’ protezzjoni iktar baxx liċ-ċittadini tal-Unjoni Ewropea minn dik id-dispożizzjoni.
(
28
)	F’xenarju bħal dan, l-Istat Membru B jitqies li ma jippermettix it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ “perijodi għat-trobbija tat-tfal” taħt il-leġiżlazzjoni tiegħu. L-Istat Membru A, għalhekk, ikun obbligat japplika l-leġiżlazzjoni tiegħu għall-perijodi ddedikati għat-trobbija tat-tfal fl-Istat Membru B, b’applikazzjoni tat-test ta’ “rabta suffiċjenti”. Madankollu, fil-prattika, dawn il-perijodi xorta jkunu kkreditati bħala “perijodi ta’ residenza” taħt il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B.
(
29
)	Ninnota li l-Gvern Ġermaniż isostni li, sabiex il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” jitqiesu bħala “li jittieħdu inkunsiderazzjoni” taħt il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B, huwa importanti biss li, taħt din il-leġiżlazzjoni, jiġu kkreditati għall-għan li tingħata kwalunkwe tip ta’ pensjoni (kemm jekk tkun pensjoni tax-xjuħija jew tal-invalidità). Jien ma naqbilx. Fil-fehma tiegħi, wieħed irid jikkunsidra jekk jiġux ikkreditati għat-tip ta’ pensjoni speċifika inkwistjoni.
(
30
)	Għal raġunijiet ta’ kompletezza, ninnota li l-Gvern Olandiż jargumenta li, f’dan il-każ, l-Istat Membru kompetenti taħt it-Titolu II tar-Regolament Nru 883/2004 ma huwiex ir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi, iżda l-Ġermanja, peress li l-l-invalidità ta’ VA seħħet waqt li kienet tgħix u taħdem fil-Ġermanja. Din l-interpretazzjoni hija, fil-fehma tiegħi, ċertament inkoretta. Tabilħaqq, sabiex tiġi ddeterminata liema leġiżlazzjoni għandha tiġi applikata għal perijodu partikolari (bħal, f’dan il-każ, “perijodu għat-trobbija tat-tfal”), wieħed irid jikkunsidra s-sitwazzjoni tal-persuna kkonċernata matul tali perijodu, mhux id-data meta dik il-persuna saret intitolata għal pensjoni.
(
31
)	C‑576/20, EU:C:2022:75, punti 60 sa 63.
(
32
)	Ibid., punti 64 u 65.
(
33
)	Marbuta, b’mod partikolari, mal-fatt li l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tirrifletti perfettament il-kontenut tal-Artikolu 44(2) tar-Regolament Nru 987/2009 tista’, wara s-sentenza fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt, iċċitata iktar ’il fuq, tiġi kkonstatata li tmur kontra l-Artikolu 21 TFUE, jekk ma tippermettix li jiġu kkunsidrati “perijodi għat-trobbija tat-tfal” f’sitwazzjonijiet oħra (sitwazzjonijiet bħal dawn huma diffiċli biex jiġu antiċipati peress li t-test ta’ “rabta suffiċjenti” intrinsikament ma huwiex ċar).
(
34
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt.
(
35
)	Pereżempju, fis-sentenza tagħha fil-kawża Elsen, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, peress li kien hemm “rabta stretta” bejn dawn il-perijodi u l-perijodi ta’ attività ta’ U. Elsen fil-Ġermanja, is-sinjura Elsen ma setgħetx titqies bħala li waqqfet kull “attività professjonali” jew bħala suġġetta għal dik ir-raġuni għal-leġislazzjoni tal-Istat Membru li fih hija tgħix (Franza). Min-naħa l-oħra, fis-sentenza tagħha fil-kawża Reichel-Albert, jidhirli li l-konklużjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja kienet b’xi mod influwenzata minn kunsiderazzjonijiet differenti. L-ewwel, D. Reichel-Albert kienet ħadmet u kkontribwixxiet fi Stat Membru wieħed biss (il-Ġermanja), kemm qabel kif ukoll wara li temporanjament ittrasferixxiet il-post tar-residenza tagħha fi Stat Membru ieħor (il-Belġju) fejn hija qatt ma kienet ħadmet. It-tieni, D. Reichel-Albert kienet marret il-Belġju biss għal raġunijiet relatati mal-familja u direttament mill-Ġermanja, fejn hija kienet impjegata sax-xahar ta’ qabel it-trasferiment tagħha.
(
36
)	Ara s-sentenzi fil-kawżi Elsen (punt 26), u Kauer (punt 32).
(
37
)	Fil-fatt, f’dawn iż-żewġ kawżi, ir-rikorrenti kienet waqfet milli tkun suġġetta għal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A diversi xhur jew saħansitra iktar minn sena qabel ma bdew jiddekorru tali termini.
(
38
)	Ara l-punt 23 iktar ’il fuq.
(
39
)	Fil-fatt, kif spjegajt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Pensionsversicherungsanstalt (C‑576/20, EU:C:2022:75, punt 38), qabel id-dħul fis-seħħ tar-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif nifhimha jien, kienet iddur ma’ sistema ta’ żewġ stadji msejsa fuq l-applikabbiltà tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru A għal perijodi għat-trobbija tal-ulied imwettqa fl-Istat Membru B sakemm ikun hemm “konnessjoni mill-qrib” jew “konnessjoni biżżejjed mill-qrib” bejn dawk il-perijodi u perijodi ta’ xogħol bi qligħ imwettqa fl-Istat Membru A (l-ewwel stadju); u l-obbligu, li jirriżulta mill-Artikolu 21 TFUE, biex tali leġiżlazzjoni tittratta l-perijodi għat-trobbija tal-ulied imwettqa fl-Istat Membru B daqslikieku kienu twettqu fl-Istat Membru A (jiġifieri, li tittratta tali perijodi b’mod ugwali) (it-tieni stadju).
(
40
)	Ara s-sentenzi fil-kawżi Pensionsversicherungsanstalt (punt 61), u Reichel-Albert (punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
41
)	Ara, b’mod partikolari, il-punti 63 u 64 ta’ dik is-sentenza.
(
42
)	Inżid li, kieku kull darba li persuna teżerċita d-dritt tagħha għal moviment liberu b’applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-TFUE, l-uniċi kriterji jkunu jekk tali persuna titqegħedx fi żvantaġġ jekk ma tkunx tista’ tkompli tibbaża ruħha fuq il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li qabel kienet applikabbli għaliha, ir-regoli li jiffurmaw parti mis-sistema ta’ koordinazzjoni stabbilita mir-Regolamenti Nru 883/2004 u Nru 987/2009 jsiru kollha superfluwi. Riżultat bħal dan joħloq ħafna inċertezza mhux biss għall-Istati Membri, iżda wkoll għaċ-ċittadini tal-Unjoni nfushom (u għalhekk jista’ fl-aħħar mill-aħħar jippreġudika, iktar milli jiffaċilita, l-eżerċizzju tad-dritt tagħhom għal-moviment liberu kif protett taħt dawk id-dispożizzjonijiet).
(
43
)	F’dan ir-rigward, infakkar ukoll li, fir-rigward tal-Artikolu 45 TFUE, li jikkonċerna l-moviment liberu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddikjarat li sitwazzjoni, li hija msejsa fuq grupp ta’ ċirkustanzi li huma wisq inċerti u indiretti, ma hijiex ta’ natura li tinfluwenza l-għażla tal-ħaddiem li jeżerċita l-libertà ta’ moviment tiegħu u ma tistax titqies bħala li hija ta’ natura li tostakola l-moviment liberu tal-ħaddiema (ara s-sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2022, MCM (Għajnuna finanzjarja għall-istudenti għal studji barra mill-pajjiż), C‑638/20, EU:C:2022:916, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-fehma tiegħi, dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw ukoll fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 21 TFUE. Għalhekk, il-“perijodi għat-trobbija tat-tfal” ma jistgħux ikunu remoti jew iddistakkati wisq mill-“perijodi ta’ assigurazzjoni” mwettqa fl-Istat Membru A.
(
44
)	Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali hijiex konformi mal-Artikolu 21 TFUE (it-tieni pass li għalih irreferejt fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 39 iktar ’il fuq), ninnota li, fis-sentenzi Elsen (punt 34) u Reichel-Albert (punt 39), il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ħadet l-opportunità biex tiddikjara, fir-rigward ta’ verżjonijiet preċedenti (identiċi) tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tali dispożizzjonijiet kienu ta’ żvantaġġ għaċ-ċittadini tal-Unjoni li eżerċitaw id-dritt tagħhom li jmorru minn post għal ieħor u jirrisjedu liberament fl-Istati Membri, kif iggarantit mill-Artikolu 21 TFUE, u kienu, għalhekk, kuntrarji għal din id-dispożizzjoni. Fil-fehma tiegħi, din il-konklużjoni għadha valida.