61994CC0096_NL
Conclusie van de advocaat generaal
Conclusie van de advocaat generaal
++++
1 De onderhavige vraag betreft nogmaals de overheidsregelingen die de mededinging beperken, en is gerezen in de navolgende context.
2 De Italiaanse wet nr. 298, van 6 juni 1974, houdende instelling van het nationaal register van vervoerders van goederen over de weg voor rekening van derden, regeling van het goederenvervoer over de weg en invoering van een stelsel van margetarieven voor het goederenvervoer over de weg(1), regelt de vaststelling van de tarieven voor het goederenvervoer over de weg.
3 Het bijhouden van het register (waarin elke vervoerder van goederen over de weg voor rekening van derden moet zijn ingeschreven) is opgedragen aan een centraal comité, dat volgens artikel 3 van genoemde wet nr. 298 is samengesteld als volgt:
"Het centraal comité bestaat uit:
a) een lid van de Raad van State, dat de functie van voorzitter uitoefent;
b) vier vertegenwoordigers van het Ministerie van Verkeer en Burgerluchtvaart, een vertegenwoordiger van elk van de Ministeries van Industrie, Handel en Ambacht, van Staatsdeelnemingen, van Buitenlandse handel, van Land- en Bosbouw, van Binnenlandse zaken, van Openbare werken, van Financiën en van de Schatkist;
c) vier vertegenwoordigers van de regio's, waarvan één de regio's met een bijzonder statuut vertegenwoordigt, en drie, respectievelijk, de streken van Midden-, Zuid-, en Noord-Italië. De wijze van voordracht wordt vastgesteld bij de uitvoeringsverordening van deze wet;
d) twaalf vertegenwoordigers van de meest representatieve nationale verenigingen van de groep goederenvervoer over de weg voor rekening van derden, alsmede van de nationale verenigingen voor vertegenwoordiging en bescherming van en steun aan de cooeperatieve beweging (...)
De leden van het comité worden benoemd bij besluit van de minister van Verkeer en Burgerluchtvaart. De benoemingen geschieden op voordracht van:
- de president van de Raad van State voor het sub a bedoelde lid;
- de respectieve ministers voor de sub b bedoelde leden;
- de respectieve nationale verenigingen voor de sub d bedoelde leden.
Van de vier vertegenwoordigers van het Ministerie van Verkeer worden er twee gekozen uit de ambtenaren van de algemene directie Burgerlijk autoverkeer en verkeer onder concessieregeling (dezen worden dan gedetacheerd) en twee uit de ambtenaren tewerkgesteld bij de algemene directie Cooerdinatie en algemene zaken.
De uitvoeringsverordening bepaalt de representativiteitsvoorwaarden van de nationale verenigingen voor de sub d van dit artikel en sub f van het hierna volgende artikel 4 bedoelde voordrachten.
Het comité kiest uit zijn leden twee vice-voorzitters, waarvan ten minste een wordt gekozen uit de sub d bedoelde vertegenwoordigers.
De leden van het centraal comité hebben een mandaat van vijf jaar."
4 Het centraal comité bepaalt een marge van verbindende tarieven onder de volgende bij artikel 50 en volgende van de wet gestelde voorwaarden.
5 Artikel 52 luidt:
"Voor de berekening van elk tarief wordt uitgegaan van een basisprijs die in het midden van de marge ligt. Bij de bepaling van de basisprijs wordt rekening gehouden met de gemiddelde kostprijs van de overeenkomstige vervoerverrichtingen, handelskosten inbegrepen, voor ondernemingen die goed worden beheerd en die hun vervoercapaciteit onder normale voorwaarden benutten, alsmede met de marktsituatie, en wel in dier voege dat de vervoerondernemingen een billijke vergoeding krijgen.
De tarieven kunnen worden gedifferentieerd naar:
- de voorwaarden van de vervoerverrichtingen, met name op basis van de technische en economische kenmerken van de verzonden goederen;
- de verkeersverbindingen;
- de leveringstermijnen;
- de verschillende tonnagevoorwaarden;
- de categorieën goederen.
Voorts kunnen voor de uitvoering van de transporten bijzondere voorwaarden en prijzen worden vastgesteld naargelang van de totale tonnage van de door een zelfde onderneming in een bepaalde periode voor rekening van een zelfde expediteur vervoerde goederen."
6 De bij artikel 53 van genoemde wet nr. 298 vastgestelde procedure van vaststelling van de tarieven omvat de volgende etappes:
- het centraal comité dient bij de minister van Verkeer en Burgerluchtvaart (hierna: de "minister") een voorstel voor tarieven in;
- de minister raadpleegt de regio's en de nationale confederale vertegenwoordigingen van de betrokken economische sectoren;
- de minister wint het advies van het interministerieel prijscomité in.
7 De minister kan dan kiezen.
8 Ofwel keurt hij de tarieven goed en verklaart hij ze verbindend bij een besluit dat binnen zestig dagen na ontvangst van het voorstel in het staatsblad wordt bekendgemaakt.
9 Ofwel keurt hij het voorstel van het comité niet goed en stuurt hij het binnen dezelfde termijn van zestig dagen terug met zijn opmerkingen.
10 Het centraal comité dient dan nieuwe voorstellen in of handhaaft zijn tariefvoorstel met tegenopmerkingen.
11 Indien de minister deze goedkeurt, stelt hij binnen zestig dagen na ontvangst van de nieuwe voorstellen of van de tegenopmerkingen een decreet in die zin vast.
12 Indien de minister de nieuwe voorstellen of de tegenopmerkingen niet goedkeurt (of deze niet tijdig ontvangt), kan hij eraan voorbijgaan en bij besluit een tarief vaststellen dat afwijkt van het standpunt van het comité.
13 De minister kan ook eigener beweging een tariefwijziging eisen. Hij moet het centraal comité raadplegen en kan het advies van dit laatste naast zich neerleggen na de vertegenwoordigers van de rechtstreeks betrokken economische sectoren te hebben geraadpleegd.
14 De bekendgemaakte tarieven bepalen de maximum- en minimumgrenzen van de marges. Bij niet-naleving ervan kunnen de vervoerders administratieve straffen oplopen.
15 Volgens artikel 13 van het ministerieel besluit van 18 november 1982(2) kunnen de vervoerders onder bepaalde voorwaarden van de verbindende tarieven afwijken, hetzij bij wege van een overeenkomst tussen expediteur en vervoerder, hetzij krachtens een collectieve economische overeenkomst tussen de meest representatieve verenigingen van de vervoerders die in het centraal registercomité zitting hebben, en van de gebruikers.
16 In de loop van 1993 heeft Spedizioni Marittima del Golfo Srl (hierna: "Marittima del Golfo") Centro Servizi Spediporto Srl (hierna: "Spediporto") belast met een aantal verzendingen (met inbegrip van vervoer en douaneformaliteiten), bestaande met name uit:
- zes transporten over de weg, volledig op Italiaans grondgebied, van over zee uit China aangevoerde containers;
- twee transporten over de weg, volledig op Italiaans grondgebied, van over zee uit Indonesië aangevoerde containers;
- een transport over de weg, volledig op Italiaans grondgebied, van over de weg uit Spanje aangevoerde goederen.
17 Het vervoer werd verricht door Italiaanse ondernemingen.
18 Marittima del Golfo weigerde de overeenkomstig de bepalingen van genoemde wet nr. 298 voor deze verzending- en transportverrichtingen opgestelde factuur te betalen, omdat het bedrag ervan te hoog was.
19 Daarop verzocht Spediporto de president van het Tribunale di Genova om een betalingsbevel voor het bedrag van 9 839 611 LIT. Als verweer tegen deze vordering stelde de schuldenaar bij deze rechter een beroep in om veroordeling te voorkomen.
20 De aangezochte rechter heeft het Hof de volgende drie prejudiciële vragen gesteld:
"1) Is met de artikelen 3, sub f, 5, 30, 85, 86 en eventueel 90 EEG-Verdrag verenigbaar een nationale regeling die
a) de vaststelling van de tarieven voor het goederenvervoer over de weg voor rekening van derden opdraagt aan een comité bestaande uit vertegenwoordigers van de verenigingen van wegvervoerondernemingen (die daarin de belangen van hun beroepscategorie behartigen) en/of deze vaststelling aan particuliere overeenkomsten overlaat, en volgens welke de tarieven verbindend worden voor alle marktdeelnemers na goedkeuring door de overheid op de wijze bepaald in de wetten nrs. 162/93 en 298/74 en het ministerieel besluit van 18 november 1982;
b) het mogelijk maakt
- de vrije prijsvorming te belemmeren;
- contractuele voorwaarden op te leggen die voortvloeien uit de toepassing van verbindende tarieven die niet zijn berekend op basis van de werkelijke kostprijs van de verrichte dienst;
- het verbindend karakter van de tarieven uit te breiden tot alle andere contracten die een vervoerverrichting omvatten, welke aldus aan het stelsel van de vrije prijsvorming wordt onttrokken;
- de gebruikers van vervoerdiensten te discrimineren naargelang van het vastgestelde tarief;
- op gelijkwaardige verrichtingen verschillende voorwaarden toe te passen doordat de vervoerondernemingen afwijkende voorwaarden kunnen bedingen;
- de contractuele betrekkingen tussen vervoeronderneming en klant te wijzigen door deze laatste het risico op te leggen door de vervoeronderneming in rechte te worden aangesproken tot betaling van het verschil tussen de betaalde prijs en het tarief;
- een reorganisatie van de aangeboden wegvervoerdiensten in de zin van een aanpassing aan de eisen van de gebruikers, te beperken?
2) Valt het wettelijk monopolie van het goederenvervoer over de weg voor rekening van derden onder het gemeenschapsrechtelijk begrip bedoeld in artikel 90 EEG-Verdrag?
Zo ja,
kunnen de rechten die aan de ondernemingen met een vergunning zijn toegekend, misbruik van een collectieve machtspositie in de zin van artikel 86 EEG-Verdrag opleveren,
of
kan dat monopolie, zoals geregeld bij de in de vorige vraag genoemde nationale regeling, voor zover het van invloed kan zijn op de kostprijs van de ingevoerde produkten, een maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking in de zin van artikel 30 van het Verdrag opleveren?
3) Moet de definitie van `gecombineerd goederenvervoer tussen Lid-Staten' in artikel 1 van richtlijn 92/106/EEG van de Raad van 7 december 1992 houdende vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor bepaalde vormen van gecombineerd vervoer van goederen tussen Lid-Staten, aldus worden uitgelegd, dat aan het beginsel van het vrij verrichten van diensten inzake zeevervoer tussen de Lid-Staten onderling en tussen de Lid-Staten en derde landen, bedoeld in artikel 1 van verordening (EEG) nr. 4055/86 van de Raad van 22 december 1986, zijn `nuttig effect' niet wordt ontnomen, dat wil zeggen aldus dat het goederenvervoer ook geliberaliseerd moet worden geacht wanneer het traject over zee, aan boord van een schip dat onder communautaire vlag vaart, tussen een haven van een derde land en een haven van een Lid-Staat, een deel van het traject in het kader van een gecombineerd vervoer tussen een derde land en een Lid-Staat vormt?"
21 Opmerking vooraf over de ontvankelijkheid: volgens vaste rechtspraak van het Hof is de prejudiciële verwijzing van een Italiaanse rechter die kennis moet nemen van een verzoek om een bevel in de zin van de artikelen 633 en volgende van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering ontvankelijk.(3) Bovendien is, zoals de Commissie opmerkt(4), het beginsel van hoor en wederhoor in acht genomen: Marittima del Golfo heeft haar standpunt immers kunnen uiteenzetten in haar beroep om veroordeling te voorkomen.
De eerste vraag
22 Met de eerste vraag wordt het Hof in wezen verzocht om een antwoord op de vraag, of de regeling betreffende de vaststelling van de tarieven voor het goederenvervoer over de weg in Italië verenigbaar is met de artikelen 3, sub g, 5 en 85 enerzijds, de artikelen 3, sub g, 5 en 86 anderzijds, alsmede met de artikelen 30 en 90 EG-Verdrag.
23 Het lijdt niet de minste twijfel, dat de mededingingsregels van het EG-Verdrag, en met name die van de artikelen 85 tot en met 90, van toepassing zijn op de vervoersector.(5)
a) De toepassing van de artikelen 3, sub g, 5, 85 en 86 van het Verdrag
24 Sinds het arrest van 16 november 1977, GB-INNO-BM(6) weten wij, dat de artikelen 3, sub g, 5 en 86 (of 85) van het Verdrag, in onderlinge samenhang gelezen, de mededinging beperkende overheidsregelingen verbieden:
"(...) ofschoon artikel 86 zich tot de ondernemingen richt, toch legt het Verdrag ook de Lid-Staten de verplichting op geen maatregelen te nemen of te handhaven welke die bepaling haar nuttig effect kunnen ontnemen".(7)
25 Deze rechtspraak werd gesystematiseerd bij arrest van 21 september 1988, Van Eycke(8), waarin het Hof onderscheid heeft gemaakt tussen twee situaties: een Lid-Staat schendt de artikelen 3, sub g, 5 en 85 van het Verdrag, (i) wanneer hij het tot stand komen van mededingingsregelingen oplegt of begunstigt, (ii) wanneer hij aan zijn eigen regeling het overheidskarakter ontneemt door de verantwoordelijkheid voor het nemen van besluiten tot interventie op economisch gebied aan particuliere ondernemingen over te dragen.(9)
26 Aan deze dubbele maatstaf heeft het Hof in zijn arrest Reiff(10) de Duitse regeling van verbindende tarieven voor het goederenvervoer over de weg getoetst. Passen wij deze toe op de Italiaanse regeling.
27 In het eerste geval (i) is er slechts schending van de artikelen 3, sub g, 5 en 85 van het Verdrag, wanneer er een mededingingsregeling is. Het Hof heeft in zijn arresten van 17 november 1993, Meng(11), Ohra Schadeverzekeringen(12), en Reiff, reeds aangehaald, geweigerd het verbod op de mededinging beperkende overheidsregelingen uit te breiden tot het geval waarin deze regelingen een mededingingsregeling overbodig maken, omdat zij dezelfde werking hebben.
28 Het is dus van beslissend belang, na te gaan of er een mededingingsregeling is en die te karakteriseren. Is het door het centraal comité vastgestelde tariefvoorstel voor het goederenvervoer over de weg een mededingingsregeling?
29 Om ten minste vier redenen is het antwoord ontkennend:
- door de samenstelling zelf van het comité, dat zeventien vertegenwoordigers van de overheid en twaalf vertegenwoordigers van de meest representatieve nationale verenigingen van wegvervoerders telt, kan er geen sprake zijn van een mededingingsregeling; de vertegenwoordigers van de ondernemingen uit de vervoersector zijn in de minderheid in het comité;
- het comité is enkel en alleen bevoegd om de minister niet-bindende voorstellen te doen;
- het comité moet een aantal bij genoemde wet nr. 298 bepaalde en bij decreet van de president van de Italiaanse Republiek nr. 56, van 9 januari 1978, nader omschreven criteria in acht nemen;
- het comité is niet de enige instantie die de minister voorstellen kan doen. Deze laatste moet rekening houden met de opmerkingen van niet-economische openbare organisaties, zoals de regio's, en met de richtlijnen van het interministerieel prijscomité.
30 Aangezien er geen mededingingsregeling is, heeft de overheid dan haar eigen bevoegdheid inzake de vaststelling van de vervoertarieven aan particuliere marktdeelnemers overgedragen? (ii)
31 Hier kan niet worden gezegd, dat de Staat zijn beslissingsbevoegdheid aan particuliere marktdeelnemers heeft overgedragen, daar het centraal comité alleen bevoegd is om voorstellen te doen en de minister zijn eigen oordeel in de plaats van dat van het comité kan stellen.
32 Voorts kan geen bevoegdheidsoverdracht in de zin van genoemd arrest Van Eycke worden afgeleid uit de enkele omstandigheid, dat een regeling slechts na overleg met de vertegenwoordigers van de betrokken activiteitssector wordt vastgesteld. In rechtsoverweging 19 van dit arrest heeft het Hof verklaard, dat
"(...) uit de betrokken regeling blijkt, dat de overheid zich de bevoegdheid heeft voorbehouden om zelf de maximale rentevoet voor spaardeposito's vast te stellen, en deze taak niet aan een particuliere onderneming heeft gedelegeerd. De regeling heeft dus duidelijk het karakter van een overheidsmaatregel. Hieraan wordt niet afgedaan door de - door verzoeker sterk beklemtoonde - omstandigheid, dat het koninklijk besluit van 13 maart 1986 blijkens zijn considerans is vastgesteld na overleg met vertegenwoordigers van de verenigingen van de financiële instellingen."
33 Wat de krachtens artikel 13 van genoemd ministerieel besluit van 18 november 1982 gesloten collectieve overeenkomsten betreft, zij opgemerkt, dat deze de mededinging niet beperken, doch door in een uitzondering op de toepassing van de "margetarieven" te voorzien, de maneuvreerruimte van de marktdeelnemers vergroten.
34 Zoals artikel 85 van het Verdrag slechts van toepassing is als het bewijs van een mededingingsregeling is geleverd, kan artikel 86 slechts geldig worden toegepast, indien het misbruik van een machtspositie is bewezen.
35 In een arrest van 13 februari 1979, Hoffman-La Roche, heeft het Hof misbruik van een machtspositie gedefinieerd als "(...) een economische machtspositie welke een onderneming in staat stelt de instandhouding van een daadwerkelijke mededinging in de relevante markt te verhinderen, en het haar mogelijk maakt zich, jegens haar concurrenten, haar afnemers en, uiteindelijk, de consumenten in belangrijke mate onafhankelijk te gedragen".(13)
36 Overeenkomstig de tekst van artikel 86 van het Verdrag heeft het Hof aanvaard, dat "een of meer ondernemingen"(14) een machtspositie kunnen innemen.
Dit heeft het Hof onlangs bevestigd naar aanleiding van de zaak Almelo e.a.:
"Artikel 86 van het Verdrag verbiedt, dat één of meer ondernemingen misbruik maken van een machtspositie op de gemeenschappelijke markt of op een wezenlijk deel daarvan (...)"(15)
Het Hof heeft evenwel gepreciseerd, dat voor het bestaan van een dergelijke collectieve machtspositie is vereist, dat:
"(...) de ondernemingen van de groep door zodanige banden met elkaar verenigd zijn, dat zij hun optreden op de markt kunnen cooerdineren".(16)
37 Van een dergelijke situatie is geen spoor te vinden op de betrokken markt, te weten de markt van het nationale wegvervoer in Italië. Zoals de Commissie opmerkt, zijn op deze markt 200 000 ondernemingen, voor het merendeel kleine ondernemingen met een rudimentaire organisatie ("padroncini") werkzaam. Zij hebben tal van beroepsverenigingen in het leven geroepen, waarvan sommige in het centraal comité vertegenwoordigd zijn, en zij staan dikwijls vijandig tegenover elkaar.(17) De rechter a quo bevestigt dit.(18)
Aangezien er geen economische band bestaat tussen de verschillende op de betrokken markt werkzame ondernemingen, behoeft niet te worden nagegaan, of er sprake kan zijn van misbruik in de zin van artikel 86 van het Verdrag.
b) De toepassing van artikel 30 van het Verdrag
38 In zijn verwijzingsbeschikking stelt de nationale rechter, dat artikel 30 zich verzet tegen de toepassing van de Italiaanse regeling betreffende de wegvervoertarieven, met name artikel 3 van genoemde wet nr. 298 van 1974.(19) Om twee essentiële redenen denk ik, dat dit niet het geval is.
39 Allereerst ben ik van mening, dat de litigieuze regeling betrekking heeft op het verrichten van diensten inzake vervoer en niet op het vrije verkeer van goederen.
40 Volgens artikel 61, lid 1, EG-Verdrag wordt "het vrije verkeer van de diensten op het gebied van het vervoer geregeld door de bepalingen voorkomende in de titel betreffende het vervoer".
Toetsing van een nationale regeling betreffende het goederenvervoer aan de bepalingen van artikel 30 van het Verdrag, zou de bepalingen van artikel 59 en volgende van het Verdrag derhalve elk nuttig effect ontnemen.
Om deze klip te omzeilen, volg ik de analyse van advocaat-generaal Lenz in de zaak Peralta en zijn voorstel om de respectieve toepassingssfeer van de bepalingen betreffende het goederenverkeer en die betreffende het dienstenverkeer af te bakenen teneinde "(...) alle situaties waarin de belemmering van het goederenverkeer alleen maar het gevolg blijkt te zijn van de belemmering van (...) diensten, onder de bepalingen inzake het dienstenverkeer te brengen".(20)
41 In de tweede plaats is in casu geenszins aangetoond, dat de litigieuze prijsregeling, die zonder onderscheid van toepassing is op nationale en ingevoerde produkten, deze laatste benadeelt ten opzichte van de nationale produkten.(21)
Overeenkomstig het arrest van het Hof in de zaak Peralta en na te hebben vastgesteld, dat de litigieuze wettelijke regeling "(...) geen onderscheid maakt naar de herkomst van de vervoerde stoffen, dat zij niet tot doel heeft, het handelsverkeer met de andere Lid-Staten te regelen, en dat de beperkingen die zij voor het vrije verkeer van goederen teweeg zou kunnen brengen, zo onzeker en indirect zijn, dat men van de in de regeling vervatte verplichting niet kan zeggen, dat zij de handel tussen de Lid-Staten belemmert (...)"(22), geef ik het Hof derhalve in overweging, voor recht te verklaren dat artikel 30 van het Verdrag zich niet verzet tegen een nationale wettelijke regeling als die waar het in casu om gaat.
c) De toepassing van artikel 90 van het Verdrag
42 De nationale rechter vraagt zich ook af, of de betrokken nationale bepalingen verenigbaar zijn met de bepalingen van artikel 90.
43 Opgemerkt zij, dat geenszins is aangetoond, dat de betrokken ondernemingen openbare bedrijven zijn, ondernemingen waaraan bijzondere of uitsluitende rechten zijn verleend in de zin van het Verdrag of ondernemingen belast met het beheer van diensten van algemeen economisch belang. Het staat weliswaar aan de nationale rechter dit aan de hand van de door het Hof aangereikte criteria te beoordelen, doch uit het dossier blijkt, dat de betrokken ondernemingen in casu:
- niet als openbare bedrijven(23) of als ondernemingen belast met het beheer van diensten van algemeen economisch belang(24) kunnen worden beschouwd;
- geen bijzondere of uitsluitende rechten in de zin van het Verdrag(25) hebben. Zo is de situatie van het wegvervoer in Italië geenszins vergelijkbaar met die waarin de wetgever aan een onderneming het monopolie op een belangrijk deel van de gemeenschappelijke markt verleent.(26) In casu schakelt de wetgever de mededinging op de markt niet uit door deze aan een enkele marktdeelnemer voor te behouden(27), doch regelt hij alleen de toegang tot de markt en bepaalde elementen van het gedrag van de op die markt werkzame ondernemingen.(28)
44 Hoe dan ook, zelfs al zou de Italiaanse staat de wegvervoerders bijzondere of uitsluitende rechten hebben verleend, dan nog hadden de Lid-Staten of de betrokken autoriteiten "maatregelen"(29) moeten nemen of handhaven die in strijd waren met de andere verdragsbepalingen die samen met artikel 90 van het Verdrag van toepassing zijn.
45 Ik heb evenwel aangetoond, dat er geen schending van de mededingingsregels of van de andere door de nationale rechter genoemde verdragsbepalingen is geweest.(30) De bepalingen van artikel 90 van het Verdrag zijn in casu dus niet toepassing.
De tweede vraag
46 Deze prejudiciële vraag is niet duidelijk gesteld. De verwijzende rechter lijkt zich af te vragen, of de nationale wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen waarbij "een wettelijk monopolie" voor het wegvervoer (regeling van verlening van vergunningen voor gecontingenteerd vervoer(31)) wordt ingesteld, verenigbaar zijn met de artikelen 30, 86 en 90 van het Verdrag.
47 Aangezien de verwijzende rechter zelf verklaart, dat "(...) het bestaan van genoemde contingenteringsregeling als zodanig niet relevant is voor de beslechting van dit geschil (...)"(32), stel ik voor deze prejudiciële vraag niet-ontvankelijk te verklaren.
48 Volgens vaste rechtspraak is het Hof immers in het kader van een geding krachtens artikel 177 EG-Verdrag niet bevoegd om "de vragen van de verwijzende rechter te beantwoorden, wanneer zij geen verband houden met de feiten of met het voorwerp van het hoofdgeding, en dus niet objectief noodzakelijk zijn voor de beslechting van het hoofdgeding (...)".(33)
De derde vraag
49 Deze vraag betreft de uitlegging van het beginsel van het vrij verrichten van diensten inzake vervoer, zoals toegepast bij richtlijn 92/106/EEG van de Raad van 7 december 1992 houdende vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor bepaalde vormen van gecombineerd vervoer van goederen tussen Lid-Staten(34) en verordening (EEG) nr. 4055/86 van de Raad van 22 december 1986 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer tussen de Lid-Staten onderling en tussen de Lid-Staten en derde landen.(35) De vraag is in wezen erop gericht te vernemen, of dit beginsel eraan in de weg staat, dat een Lid-Staat een stelsel van verbindende tarieven toepast op het nationale wegvervoer dat na zeevervoer tussen een derde land en deze Lid-Staat door in die Lid-Staat gevestigde vervoerders wordt verricht.
50 Allereerst dient te worden nagegaan, of het voor de verwijzende rechter aanhangige geschil binnen de werkingssfeer van deze gemeenschapsteksten valt.
51 Richtlijn 92/106 is alleen van toepassing op het gecombineerd goederenvervoer tussen Lid-Staten.(36)
52 De gecombineerde zee/wegtransporten die in het hoofdgeding aan de orde zijn, zijn evenwel alle afkomstig uit derde landen.(37)
53 Deze gemeenschapstekst is in casu dus niet van toepassing.
54 Verordening nr. 4055/86 is volgens artikel 1, lid 1, ervan alleen van toepassing op zeevervoer tussen Lid-Staten onderling en tussen Lid-Staten en derde landen.
55 In lid 4 van dit artikel wordt de definitie van zeevervoer evenwel gepreciseerd als volgt:
"In de zin van deze verordening wordt, indien deze normaal tegen vergoeding worden verricht, onder diensten inzake zeevervoer tussen de Lid-Staten onderling en tussen de Lid-Staten en derde landen verstaan:
a) intracommunautaire vervoerdiensten:
vervoer over zee van reizigers of goederen tussen een haven van een Lid-Staat en een haven of een off-shore-installatie van een andere Lid-Staat;
b) verkeer met derde landen:
vervoer over zee van reizigers of goederen tussen de havens van een Lid-Staat en havens of off-shore-installaties van een derde land."
Met andere woorden, de dienst inzake zeevervoer houdt op bij aankomst in een haven of een off-shore-installatie. Deze gemeenschapstekst is in casu dus niet van toepassing.
56 Mitsdien geef ik het Hof in overweging voor recht te verklaren:
"1) De artikelen 3, sub g, 5, 30, 85, 86 en 90 EG-Verdrag staan niet in de weg aan de toepassing van een nationale regeling volgens welke voor het nationale goederenvervoer over de weg tarieven moeten worden toegepast die door de overheid op basis van vooraf bepaalde criteria zijn vastgesteld op voorstel van een comité met een meerderheid leden die de overheid en een minderheid leden die de vervoerders vertegenwoordigen, en waarvan slechts mag worden afgeweken krachtens collectieve economische overeenkomsten gesloten tussen de gebruikers- en de vervoerdersverenigingen.
2) Richtlijn 92/106/EEG van de Raad van 7 december 1992 houdende vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor bepaalde vormen van gecombineerd vervoer van goederen tussen Lid-Staten, en verordening (EEG) nr. 4055/86 van de Raad van 22 december 1986 houdende toepassing van het beginsel van het vrij verrichten van diensten op het zeevervoer tussen de Lid-Staten onderling en tussen de Lid-Staten en derde landen, staan niet in de weg aan de toepassing door een Lid-Staat van een stelsel van verbindende tarieven voor het nationale wegvervoer dat door in deze Lid-Staat gevestigde vervoerders wordt verricht, zelfs wanneer dit vervoer aansluit op zeevervoer tussen een derde land en deze Lid-Staat."
(1) - GURI nr. 200, van 31 juli 1974.
(2) - Suppl. ord. GURI nr. 342, van 14 december 1982.
(3) - Zie bijvoorbeeld het arrest van 3 maart 1994, gevoegde zaken C-332/92, C-333/92 en C-335/92, Eurico Italia e.a., Jurispr. 1994, blz. I-711, r.o. 11 e.v., en de conclusie van advocaat-generaal Darmon bij dit arrest, punten 19 en 20.
(4) - Blz. 15 van de Franse vertaling van haar opmerkingen.
(5) - Arresten van 30 april 1986, gevoegde zaken 209/84, 210/84, 211/84, 212/84 en 213/84, Asjes e.a., Jurispr. 1986, blz. 1425, en 17 november 1993, zaak C-185/91, Reiff, Jurispr. 1993, blz. I-5801, r.o. 12.
(6) - Zaak 13/77, Jurispr. 1977, blz. 2115.
(7) - R.o. 31.
(8) - Zaak 267/86, Jurispr. 1988, blz. 4769.
(9) - R.o. 16.
(10) - Reeds aangehaald in voetnoot 5.
(11) - Zaak C-2/91, Jurispr. 1993, blz. I-5751.
(12) - Zaak C-245/91, Jurispr. 1993, blz. I-5851.
(13) - Zaak 85/76, Jurispr. 1979, blz. 461, r.o. 38, derde alinea.
(14) - Arrest Hof van 16 december 1975, gevoegde zaken 40/73-48/73, 50/73, 54/73-56/73, 111/73, 113/73 en 114/73, Suiker Unie e.a., Jurispr. 1975, blz. 1663, r.o. 376 e.v., en arrest Gerecht van 10 maart 1992, gevoegde zaken T-68/89, T-77/89 en T-78/89, SIV e.a., Jurispr. 1992, blz. II-1403, r.o. 340 e.v.
(15) - Arrest van 27 april 1994, zaak C-393/92, Jurispr. 1994, blz. I-1477, r.o. 40.
(16) - Ibidem, r.o. 42.
(17) - Opmerkingen van de Commissie, blz. 22, tweede alinea, van de Franse vertaling.
(18) - Verwijzingsbeschikking, blz. 7, tweede alinea, van de Franse vertaling.
(19) - De tekst van deze bepaling staat in punt 3 van mijn conclusie.
(20) - Punt 51 van de conclusie van advocaat-generaal Lenz bij het arrest van 14 juli 1994, zaak C-379/92, Peralta, Jurispr. 1994, blz. I-3453.
(21) - Zie met name de opmerkingen van de Commissie, blz. 24, laatste alinea, en blz. 25, eerste en tweede alinea, van de Franse vertaling.
(22) - R.o. 24 van het in voetnoot 20 aangehaalde arrest.
(23) - Artikel 90, lid 1.
(24) - Artikel 90, lid 2.
(25) - Artikel 90, lid 1.
(26) - Arrest van 17 mei 1994, zaak C-18/93, Corsica Ferries, Jurispr. 1994, blz. I-1783, r.o. 40.
(27) - Zoals wij hebben gezien, zijn er op deze markt 200 000 ondernemingen werkzaam (punt 37 van mijn conclusie).
(28) - Zie in die zin de Franse vertaling van de opmerkingen van de Commissie, blz. 26.
(29) - Term verstaan in zijn ruimste betekenis, dus zowel wetgevende, bestuursrechtelijke of individuele handelingen als aanbevelingen, aansporingen, administratieve instructies (...).
(30) - Zie hierboven, punten 24 tot en met 40.
(31) - Verwijzingsbeschikking, blz. 8, vierde alinea, van de Franse vertaling.
(32) - Verwijzingsbeschikking, blz. 9, vierde alinea, van de Franse vertaling.
(33) - R.o. 14 van het arrest Corsica Ferries, reeds aangehaald in voetnoot 26, alsmede in die r.o. aangehaalde rechtspraak.
(34) - PB 1992, L 368, blz. 38.
(35) - PB 1986, L 378, blz. 1.
(36) - Zie artikel 1, tweede alinea, van de richtlijn.
(37) - Zie punt 16 van mijn conclusie.