61993CJ0255_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-255/93,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Xavier Lewis, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, και τον Bernard Leplat, δημόσιο υπάλληλο κράτους μέλους αποσπασμένου στη νομική υπηρεσία της Επιτροπής, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γεώργιο Κρεμλή, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Γαλλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπουμένης από την Catherine de Salins, υποδιευθύντρια της διευθύνσεως νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και τον Jean-Louis Falconi, γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων, στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του ιδίου υπουργείου, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την πρεσβεία της Γαλλίας, 9, boulevard du Prince Henri,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, παραλείποντας να καταρτίσει και να κοινοποιήσει στην Επιτροπή εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας 85/339/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1985, για τις συσκευασίες υγρών τροφίμων (ΕΕ L 176, σ. 18) προγράμματα για την ελάττωση του βάρους ή/και του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων που περιέχονται στα προς οριστική διάθεση οικιακά απορρίμματα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή και τη Συνθήκη ΕΟΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους G. F. Mancini, πρόεδρο τμήματος, προεδρεύοντα (εισηγητή), J. C. Moitinho de Almeida, M. Diez de Velasco, Κ. Ν. Κακούρη, F. A. Schockweiler, F. Grevisse, M. Zuleeg, P. J. G. Kapteyn και J. L. Murray, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: C. O. Lenz
γραμματέας: R. Grass
έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 1ης Ιουνίου 1994,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 26 Απριλίου 1993, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, παραλείποντας να καταρτίσει και να κοινοποιήσει στην Επιτροπή εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας 85/339/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1985, για τις συσκευασίες υγρών τροφίμων (ΕΕ L 176, σ. 18, στο εξής: οδηγία) προγράμματα για την ελάττωση του βάρους ή/και του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων που περιέχονται στα προς οριστική διάθεση οικιακά απορρίμματα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή και τη Συνθήκη ΕΟΚ.
2 Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας επιβάλλει στα κράτη μέλη να εκπονήσουν προγράμματα για την ελάττωση του βάρους ή/και του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων που περιέχονται στα προς οριστική διάθεση οικιακά απορρίμματα. Η παράγραφος 2 του ιδίου άρθρου ορίζει ότι τα προγράμματα που εκπονούνται για πρώτη φορά καλύπτουν την περίοδο που αρχίζει από την 1η Ιανουαρίου 1987 και κοινοποιούνται στην Επιτροπή πριν από την ημερομηνία αυτή. Η παράγραφος 3 προβλέπει ότι στη συνέχεια τα προγράμματα "αναθεωρούνται και αναπροσαρμόζονται τακτικά, και τουλάχιστον ανά τετραετία, με γνώμονα ειδικότερα την τεχνολογική πρόοδο και την εξέλιξη των οικονομικών συνθηκών".
3 Δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, τα κράτη μέλη, στα πλαίσια των προγραμμάτων αυτών, λαμβάνουν, είτε με νομοθετικές ή διοικητικές διατάξεις είτε με ελεύθερες συμφωνίες, μέτρα που αποσκοπούν μεταξύ άλλων στη διευκόλυνση της εκ νέου πληρώσεως ή/και της ανακυκλώσεως των συσκευασιών υγρών τροφίμων, στη βελτίωση της διαπαιδαγωγήσεως των καταναλωτών στον τομέα αυτό, στην προαγωγή της περισυλλογής και της μετατροπής των μη επαναπληρούμενων συσκευασιών, στην προώθηση νέων τύπων συσκευασιών, καθώς και στη διατήρηση και, ει δυνατόν, στην αύξηση του ποσοστού των επαναπληρούμενων και/ή ανακυκλούμενων συσκευασιών. Κατ' εφαρμογήν του άρθρου 5, τα κράτη μέλη μεριμνούν για την ενημέρωση των καταναλωτών όσον αφορά τη δυνατότητα εκ νέου πληρώσεως των συσκευασιών και το ύψος του παρακρατουμένου πλην όμως επιστρεφομένου ποσού.
4 Τέλος, το άρθρο 7 της οδηγίας υποχρεώνει τα κράτη μέλη να ανακοινώνουν στην Επιτροπή όλες τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που θεσπίζουν καθώς και όλες τις ελεύθερες συμφωνίες που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, και συνάπτονται κατ' εφαρμογήν της οδηγίας.
5 Σύμφωνα με το άρθρο 8, τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθούν με την οδηγία εντός προθεσμίας εικοσιτεσσάρων μηνών από της κοινοποιήσεώς της.
6 Η οδηγία κοινοποιήθηκε στη Γαλλική Κυβέρνηση στις 3 Ιουλίου 1985. Επειδή η Γαλλική Κυβέρνηση δεν κοινοποίησε τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 προγράμματα, η Επιτροπή την κάλεσε, με έγγραφο της 22ας Ιουλίου 1987, να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σύμφωνα με το άρθρο 169 της Συνθήκης.
7 Απαντώντας στην όχληση αυτή με έγγραφο της 22ας Σεπτεμβρίου 1987, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν ότι τα προγράμματα για την ελάττωση του βάρους και του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων βρίσκονταν στο στάδιο των διαπραγματεύσεων με τους ενδιαφερομένους επαγγελματικούς φορείς. Με έγγραφο της 16ης Μαρτίου 1988, οι ίδιες αρχές διαβίβασαν στην Επιτροπή σχέδια ελευθέρων συμφωνιών. Οι συμφωνίες, τις οποίες συνήψαν στις 9 Μαΐου 1988 οι δημόσιες αρχές με τους εκπροσώπους των ενδιαφερομένων επαγγελματικών φορέων, κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή στις 12 Αυγούστου 1988. Επρόκειτο για έξι συμφωνίες σχετικές με έξι διαφορετικούς τύπους συσκευασίας: το γυαλί, το πλαστικό, τον χάλυβα, το αλουμίνιο, τις συσκευασίες από χαρτόνι και τις επιστρεφόμενες γυάλινες συσκευασίες.
8 Στις 4 Νοεμβρίου 1988, η Επιτροπή ρώτησε τις γαλλικές αρχές αν τα κοινοποιηθέντα στις 16 Μαρτίου 1988 σχέδια συμφωνιών είχαν στο μεταξύ υπογραφεί. Το ερώτημα αυτό έμεινε χωρίς απάντηση.
9 Στις 2 Οκτωβρίου 1989, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γαλλική Κυβέρνηση αιτιολογημένη γνώμη βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης, με την οποία της προσήπτε ότι δεν της διαβίβασε τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας προγράμματα. Σύμφωνα με το σκεπτικό της γνώμης αυτής, ούτε οι ενέργειες που μνημονεύονται στο έγγραφο της 22ας Σεπτεμβρίου 1987 ούτε τα σχέδια συμφωνιών ανταποκρίνονταν στη έννοια του προγράμματος κατά τη διάταξη αυτή.
10 Δεδομένου ότι οι γαλλικές αρχές υποστήριξαν, με την απάντησή τους της 26ης Οκτωβρίου 1989, ότι οι κοινοποιηθείσες ελεύθερες συμφωνίες αποτελούσαν προγράμματα σύμφωνα με τους όρους της οδηγίας, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την παρούσα προσφυγή.
Επί του παραδεκτού
11 Η Γαλλική Κυβέρνηση ζητεί, κυρίως, την απόρριψη της προσφυγής ως απαράδεκτης για δύο λόγους. Αφενός, η παράβαση την οποία της προσάπτει η Επιτροπή έπαυσε πριν από την κοινοποίηση της αιτιολογημένης γνώμης της 2ας Οκτωβρίου 1989. Αφετέρου, η Επιτροπή, εξειδικεύοντας τις αιτιάσεις της κατά των ελευθέρων συμφωνιών για πρώτη φορά κατά το στάδιο της καταθέσεως του δικογράφου της προσφυγής, διευρύνει το αντικείμενο της διαφοράς όπως αυτό προκύπτει από το έγγραφο της οχλήσεως και την αιτιολογημένη γνώμη.
12 Οι δύο αυτοί λόγοι δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί.
13 Το βάσιμο του πρώτου λόγου εξαρτάται από την απάντηση στο ερώτημα αν οι αναληφθείσες ενέργειες που κοινοποιήθηκαν από τις γαλλικές αρχές στην Επιτροπή στις 12 Αυγούστου 1988 αποτελούν προγράμματα κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας. Το ερώτημα όμως αυτό αφορά την ουσία της διαφοράς.
14 Ως προς τον δεύτερο λόγο, αυτός δεν είναι βάσιμος. Συγκεκριμένα, η περιγραφομένη στο δικόγραφο της προσφυγής παράβαση συνίσταται στην παράλειψη κοινοποιήσεως των προβλεπομένων στο άρθρο 3 της οδηγίας προγραμμάτων και, επομένως, οι δύο αιτιάσεις συμπίπτουν με τις διατυπούμενες στο έγγραφο της 22ας Ιουλίου 1987 και στην αιτιολογημένη γνώμη.
15 Επομένως, η προσφυγή είναι παραδεκτή.
Επί της ουσίας
16 Με την προσφυγή της, η Επιτροπή ισχυρίζεται καταρχάς ότι η οδηγία καθιερώνει διάκριση μεταξύ "μέτρων" και "προγραμμάτων". Συγκεκριμένα, "τα μέτρα" κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας λαμβάνονται από τα κράτη μέλη "στα πλαίσια των προγραμμάτων που αναφέρει το άρθρο 3 (...)". Η διάκριση αυτή επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι υπάρχουν δύο διαφορετικά συστήματα κοινοποιήσεως, από τα οποία το μεν ένα ισχύει για τα προγράμματα και προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, το δε άλλο για τα μέτρα και προβλέπεται στο άρθρο 7.
17 Κατά την Επιτροπή, οι ελεύθερες συμφωνίες που κοινοποίησε η Γαλλική Δημοκρατία αποτελούν μέτρα κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1. Σε αντίθεση προς τα προγράμματα που εκπονούνται κατ' εφαρμογήν του άρθρου 3, οι συμφωνίες αυτές δεν περιέχουν ούτε δέσμευση εκ μέρους των δημοσίων αρχών ούτε ποσοτικό προσδιορισμό των επιδιωκομένων στόχων ούτε χρονοδιάγραμμα ούτε κατάλογο των προβλεπομένων ενεργειών για την υλοποίησή τους.
18 Η Γαλλική Δημοκρατία φρονεί αντιθέτως ότι εκπλήρωσε την υποχρέωση εκπονήσεως προγραμμάτων κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας με τη σύναψη ελευθέρων συμφωνιών, οι οποίες πληρούν τους όρους της οδηγίας και επομένως μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων αυτών.
19 Πρώτον, όλες αυτές οι ελεύθερες συμφωνίες συνεπάγονται υποχρεώσεις εις βάρος των δημοσίων αρχών. Δεύτερον, η οδηγία, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, δεν επιβάλλει αριθμητικό προσδιορισμό των επιδιωκομένων στόχων περιορισμού των συσκευασιών. Τρίτον, οι ελεύθερες συμφωνίες, υποχρεώνοντας τις αρμόδιες αρχές να συντάσσουν ετήσιο ισολογισμό βάσει του οποίου μια επιτροπή παρακολουθήσεως θα αποφασίζει για τις αναλαμβανόμενες ενέργειες και τις ενδεχόμενες κατευθυντήριες γραμμές, επιβάλλουν εμμέσως την υποχρέωση προβλέψεως χρονοδιαγράμματος για κάθε τομέα.
20 Για την επίλυση της διαφοράς, πρέπει να εξεταστεί αν οι ελεύθερες συμφωνίες που επικαλείται η Γαλλική Δημοκρατία παρουσιάζουν όλα τα χαρακτηριστικά των προβλεπομένων στο άρθρο 3 προγραμμάτων περιορισμού των συσκευασιών.
21 Συναφώς, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί καταρχάς ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, η οδηγία δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη την ανάληψη μονομερών υποχρεώσεων.
22 Εν πάση περιπτώσει, φαίνεται ότι όλες οι κοινοποιηθείσες στην Επιτροπή ελεύθερες συμφωνίες επιβάλλουν υποχρεώσεις εις βάρος όλων των συμβαλλομένων και επομένως και εις βάρος των γαλλικών δημοσίων αρχών. Στον τομέα των γυάλινων συσκευασιών, οι δημόσιες αρχές παρέχουν τη συνδρομή τους υπό ποικίλες μορφές όπως η προώθηση της ανακυκλώσεως, η τεχνική βοήθεια σε τοπικούς φορείς, η κατάρτιση στατιστικών. Στον τομέα των πλαστικών συσκευασιών, οι δημόσιες αρχές υποχρεούνται να διευκολύνουν την ανταλλαγή πληροφοριών και τον συντονισμό των ερευνών και των εργασιών μεταξύ των φορέων και της βιομηχανίας, καθώς και τη χορήγηση των προβλεπομένων για τον τομέα αυτό κρατικών ενισχύσεων. Στον τομέα των συσκευασιών από χάλυβα, αλουμίνιο και χαρτόνι, υποχρεούνται να διευκολύνουν, το μέγιστο δυνατό, τις σχέσεις με τους τοπικούς φορείς, ιδίως δε να ευνοούν τα σχέδια επενδύσεων σχετικών με ενέργειες ανακυκλώσεως και να διευκολύνουν ιδιαίτερα τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων. Τέλος, στον τομέα των επιστρεφομένων γυάλινων συσκευασιών, οι δημόσιες αρχές μεριμνούν ιδιαίτερα για την ανανέωση και την τήρηση των οδηγιών περί χρησιμοποιήσεως των επιστρεφομένων συσκευασιών από τους ιδιωτικούς φορείς.
23 Υπ' αυτές τις συνθήκες, δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι οι επίδικες ελεύθερες συμφωνίες δεν αποτελούν προγράμματα περιορισμού των συσκευασιών κατά την έννοια της οδηγίας, απλώς διότι δεν περιέχουν ανάληψη υποχρεώσεων εκ μέρους των δημοσίων αρχών.
24 Εντούτοις, διαφορετική είναι η περίπτωση της αιτιάσεως περί ελλείψεως αριθμητικού προσδιορισμού των επιδιωκομένων στόχων και ακριβούς χρονοδιαγράμματος.
25 'Οπως ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 19 των προτάσεών του, η οδηγία, καίτοι αναθέτει στα κράτη μέλη τη μέριμνα να προσδιορίσουν, ανάλογα με τις προτεραιότητες και τον ρυθμό τους, τους συγκεκριμένους στόχους για την ελάττωση του βάρους και/ή του όγκου των συσκευασιών, τους επιβάλλει, προς επίτευξη των στόχων αυτών, να εκπονήσουν προγράμματα πριν από την 1η Ιανουαρίου 1987 και κατόπιν να τα αναθεωρούν και να τα αναπροσαρμόζουν τακτικά, τουλάχιστον ανά τετραετία. Συναφώς, είναι σημαντικό ότι τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή, εγκαίρως και πριν από τα τέλη του 1986, τη δέσμευσή τους να επιτύχουν τους στόχους αυτούς και τις αριθμητικά προσδιορισμένες ενέργειες που επιθυμούν να υιοθετήσουν ή να θέσουν σε εφαρμογή, εναρμονιζόμενα ενδεχομένως με τους επαγγελματικούς και βιομηχανικούς κύκλους, στους οικείους τομείς. Ειδικότερα, ενόψει αυτών των αριθμητικών και χρονολογικών δεδομένων, η Επιτροπή θα μπορέσει στη συνέχεια να εκτιμήσει αν τα προβλεπόμενα κατ' εφαρμογήν του άρθρου 4 μέτρα συμβάλλουν πραγματικά στην εκτέλεση των προγραμμάτων που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας.
26 Εν προκειμένω, διαπιστώνεται ότι μόνον η συμφωνία για τις γυάλινες συσκευασίες καθορίζει ακριβείς ποσοτικούς στόχους, ενώ οι άλλες συμφωνίες περιορίζονται στη θέσπιση γενικών διατάξεων χωρίς να παραθέτουν αριθμητικά στοιχεία. Υπ' αυτές τις συνθήκες, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούνται οι όροι του άρθρου 3. Συγκεκριμένα, οι όροι αυτοί αφορούν όλες τις συσκευασίες που προβλέπονται στο άρθρο 2, ήτοι τις συσκευασίες από γυαλί, μέταλλο, πλαστικό, χαρτί ή οποιοδήποτε άλλο υλικό.
27 Ως προς την υποχρέωση καταρτίσεως χρονοδιαγράμματος για την εκτέλεση των προγραμμάτων, πρέπει να τονιστεί ότι η εφαρμογή τουλάχιστον πέντε από τις εν λόγω έξι συμφωνίες περιορίστηκε σε περίοδο τριάντα μηνών η οποία αρχίζει από τις 10 Μαΐου 1988, ημερομηνία της υπογραφής τους, και ότι δεν ανανεώνονται αυτομάτως, ενώ η ισχύς της έκτης, για τις γυάλινες συσκευασίες, δεν μπορεί να παραταθεί πέραν της 31ης Δεκεμβρίου 1992. Τίποτε δεν εγγυάται, επομένως, ότι οι συμφωνίες θα αναθεωρούνται και θα αναπροσαρμόζονται, τουλάχιστον ανά τετραετία, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας.
28 Ενόψει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να θεωρηθεί ότι οι εν λόγω συμφωνίες δεν έχουν τα χαρακτηριστικά των προγραμμάτων που προβλέπονται στο άρθρο 3 της οδηγίας και, επομένως, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία, μη καταρτίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας 85/339 προγράμματα για την ελάττωση του βάρους και/ή του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων που περιέχονται στα προς οριστική διάθεση οικιακά απορρίμματα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή και τη Συνθήκη ΕΟΚ.
29 Τουναντίον, αντιθέτως προς σχετικό αίτημα της Επιτροπής, παρέλκει η εξέταση από το Δικαστήριο της παραβάσεως η οποία συνίσταται στη μη κοινοποίηση στην Επιτροπή των εν λόγω προγραμμάτων, δεδομένου ότι η Γαλλική Κυβέρνηση όντως δεν κατάρτισε τα προγράμματα αυτά εντός της ταχθείσας προθεσμίας.
30 Επομένως, αναγνωρίζεται ότι η Γαλλική Δημοκρατία, μη καταρτίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας 85/339 προγράμματα για την ελάττωση του βάρους και/ή του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων που περιέχονται στα προς οριστική διάθεση οικιακά απορρίμματα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή και τη Συνθήκη ΕΟΚ.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
31 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Επειδή η Γαλλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
αποφασίζει:
1) Η Γαλλική Δημοκρατία, μη καταρτίζοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3 της οδηγίας 85/339/ΕΟΚ, της 27ης Ιουνίου 1985, για τις συσκευασίες υγρών τροφίμων, προγράμματα για την ελάττωση του βάρους και/ή του όγκου των συσκευασιών υγρών τροφίμων που περιέχονται στα προς οριστική διάθεση οικιακά απορρίμματα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη διάταξη αυτή και τη Συνθήκη ΕΟΚ.
2) Καταδικάζει τη Γαλλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.