CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
H. SAUGMANDSGAARD ØE
van 12 november 2020 (1)
Zaak C‑515/19
Eutelsat SA
tegen
Autorité de régulation des communications électroniques et des postes,
Inmarsat Ventures SE, voorheen Inmarsat Ventures Ltd,
in tegenwoordigheid van
Viasat Inc.,
Viasat UK Ltd
[verzoek van de Conseil d’État (hoogste bestuursrechter, Frankrijk) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Elektronischecommunicatienetwerken en -diensten – Beschikking 2007/98/EG – Geharmoniseerd gebruik van het radiospectrum in de 2 GHz-frequentieband – Systemen voor mobiele satellietdiensten – Beschikking nr. 626/2008/EG – Selectie en machtiging – Artikel 2, lid 2 – Mobiel satellietsysteem – Begrip ‚mobiel grondstation’ – Begrip _„complementaire” grondcomponenten’ – Artikel 4, lid 1, onder c), ii) – Toezegging om een dekking te bereiken van ten minste 60 % van het grondgebied van de Unie – Artikel 7, lid 1 – Niet-nakoming – Gevolgen”
I.      Inleiding
1.        Het verzoek om een prejudiciële beslissing van de Conseil d’État (hoogste bestuursrechter, Frankrijk) betreft het door Inmarsat Ventures SE, voorheen Inmarsat Ventures Ltd, (hierna: „Inmarsat”), ontwikkelde „European Aviation Network”-systeem (hierna: „EAN-systeem”), dat bestemd is om vliegtuigen die over het grondgebied van de Unie vliegen met het internet te verbinden.
2.        Dit verzoek is ingediend in het kader van het beroep tot nietigverklaring dat Eutelsat SA heeft ingesteld tegen het besluit van de Autorité de régulation des communications électroniques et des postes (Franse regelgevende instantie voor elektronische communicatie en posterijen; hierna: „ARCEP”) waarbij aan Inmarsat een machtiging is verleend voor de exploitatie van complementaire grondcomponenten in het kader van het EAN-systeem.
3.        Dit besluit van de ARCEP is gebaseerd op beschikking 2009/449/EG(2), waarbij de Europese Commissie Inmarsat en Solaris Mobile Ltd heeft geselecteerd als exploitanten van mobiele satellietsystemen die gemachtigd zijn om gebruik te maken van de 2 GHz-frequentie, overeenkomstig beschikking 2007/98/EG(3) en beschikking nr. 626/2008/EG(4).
4.        Met zijn vragen wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of het door Inmarsat ontwikkelde EAN-systeem, en in het bijzonder de grondcomponent van dit systeem, in overeenstemming is met de in beschikking nr. 626/2008 vastgestelde criteria.
5.        Ik zal het Hof in overweging geven om deze vragen bevestigend te beantwoorden.
II.    Toepasselijke bepalingen
A.      Beschikking 2007/98
6.        Artikel 1 van beschikking 2007/98 luidt als volgt:
„Deze beschikking beoogt de voorwaarden inzake beschikbaarheid en efficiënt gebruik van de frequentiebanden 1 980‑2 010 MHz (aarde-ruimte) en 2 170‑2 200 MHz (ruimte-aarde) te harmoniseren voor systemen die mobiele satellietdiensten leveren in de [Unie].”
7.        Ingevolge artikel 2 van die beschikking wordt onder „systemen die mobiele satellietdiensten leveren” verstaan systemen die radiocommunicatiediensten kunnen leveren tussen een mobiel station op aarde en een of meer ruimtestations, of tussen mobiele stations op aarde via een of meer ruimtestations, of tussen een mobiel station op aarde en een of meer complementaire grondstations op vaste locaties.
8.        Artikel 3 van die beschikking bepaalt:
„1.      De lidstaten wijzen per 1 juli 2007 de frequentiebanden 1 980‑2 010 MHz en 2 170‑2 200 MHz aan en stellen deze beschikbaar voor systemen die mobiele satellietdiensten leveren.
[...]
2.      Complementaire grondstations maken integraal deel uit van het mobiele satellietsysteem en staan onder controle van het beheersysteem voor de systeembronnen en het satellietnetwerk. Zij maken gebruik van dezelfde transmissierichting en dezelfde gedeeltes van frequentiebanden als het mobiele satellietsysteem waar zij bij horen.”
B.      Beschikking nr. 626/2008
9.        Artikel 1, lid 1, van beschikking nr. 626/2008 luidt als volgt:
„Deze beschikking heeft tot doel de ontwikkeling van een op concurrentie gebaseerde interne markt voor mobiele satellietdiensten (MSS) in de gehele [Unie] te vergemakkelijken en gaandeweg dekking in alle lidstaten te bereiken.
Bij deze beschikking wordt een communautaire procedure ingesteld voor de gemeenschappelijke selectie van exploitanten van mobiele satellietsystemen die overeenkomstig [beschikking 2007/98] de 2 GHz-frequentieband gebruiken, die bestaat uit radiospectrum van 1 980 tot 2 010 MHz voor aarde-ruimtecommunicatie en van 2 170 tot 2 200 MHz voor ruimte-aardecommunicatie. Voorts worden bepalingen vastgesteld voor de gecoördineerde machtiging door de lidstaten van de geselecteerde exploitanten voor het gebruik van het toegewezen radiospectrum binnen deze band voor de exploitatie van mobiele satellietsystemen.”
10.      Artikel 2, lid 2, van die beschikking bepaalt:
„Daarnaast zijn tevens de volgende definities van toepassing:
a)      onder ‚mobiele satellietsystemen’ wordt verstaan: elektronischecommunicatienetwerken en de bijbehorende voorzieningen waarmee radiocommunicatiediensten kunnen worden geleverd tussen een mobiel grondstation en een of meer ruimtestations of tussen mobiele grondstations via een of meer ruimtestations dan wel tussen een mobiel grondstation en een of meer complementaire grondcomponenten die op vaste locaties worden gebruikt. Een dergelijk systeem omvat ten minste één ruimtestation;
b)      onder ‚complementaire grondcomponenten’ van mobiele satellietsystemen wordt verstaan: grondstations die op vaste locaties worden gebruikt om de beschikbaarheid van de MSS te verbeteren in geografische gebieden binnen het dekkingsgebied van de satelliet(en) van het systeem waar de communicatie met een of meer ruimtestations niet met de vereiste kwaliteit kan worden gewaarborgd.”
C.      Beschikking 2009/449
11.      Ter uitvoering van beschikking nr. 626/2008 heeft de Commissie, bij beschikking 2009/449, Inmarsat en Solaris Mobile Limited geselecteerd als exploitanten van mobiele satellietsystemen die gemachtigd zijn om de 2 GHz-frequentie te gebruiken, overeenkomstig beschikking 2007/98.
III. Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof
12.      Bij besluit nr. 2014‑1257 van 21 oktober 2014 heeft de ARCEP Inmarsat een machtiging verleend voor het gebruik van de in beschikking 2009/449 genoemde frequenties in continentaal Frankrijk.
13.      Bij besluit nr. 2018‑0001 van 22 februari 2018 heeft de ARCEP Inmarsat een machtiging verleend voor de exploitatie van complementaire grondcomponenten van een mobiel satellietsysteem.
14.      Tegen dit tweede besluit heeft Eutelsat beroep tot nietigverklaring ingesteld bij de Conseil d’État. Viasat Inc. en Viasat UK Ltd (hierna tezamen: „Viasat”) hebben in het hoofdgeding geïntervenieerd ter ondersteuning van dit beroep.
15.      Uit de toelichting van deze rechter blijkt dat Inmarsat de bij beschikking 2009/449 verleende machtiging wil gebruiken om het EAN-systeem te ontwikkelen.
16.      Met het EAN-systeem kunnen aan boord van vliegtuigen internetverbindingen tot stand worden gebracht via satelliettransmissies die worden ontvangen door een bovenaan op de vliegtuigromp geplaatste terminal, en via transmissies vanaf op het grondgebied van de Unie opgestelde complementaire grondcomponenten die worden ontvangen door een onderaan op de vliegtuigromp geplaatste terminal. Al deze transmissies vinden plaats in de bij beschikking 2009/449 aan Inmarsat toegewezen frequentieband. Dit systeem maakt gebruik van een satelliet die op 29 augustus 2017 in gebruik is gesteld.
17.      Ter ondersteuning van haar beroep tot nietigverklaring bij de verwijzende rechter heeft Eutelsat meerdere argumenten aangevoerd om aan te tonen dat het door Inmarsat ontwikkelde EAN-systeem niet in overeenstemming is met de bepalingen van beschikking nr. 626/2008, hetgeen zou leiden tot nietigheid van het besluit van de ARCEP van 22 februari 2018.
18.      Aangezien de Conseil d’État heeft geconstateerd dat die argumenten een aantal moeilijkheden bij de uitlegging van het Unierecht opleveren, heeft hij de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Aan de hand van welke juridische criteria kan worden bepaald of er sprake is van een mobiel grondstation in de zin van [beschikking nr. 626/2008]? Vereist deze beschikking dat een mobiel grondstation dat met een complementaire grondcomponent communiceert, ook, zonder afzonderlijke apparatuur, met een satelliet kan communiceren? Zo ja, hoe moet dan worden beoordeeld of de apparatuur een eenheid vormt?
2)      Moet artikel 2, lid 2, van [beschikking nr. 626/2008] aldus worden uitgelegd dat een mobiel satellietsysteem hoofdzakelijk op satellietcomponenten moet berusten, of kan op basis van dit artikel worden geoordeeld dat de respectieve functies van de satelliet- en grondcomponenten irrelevant zijn, ook in een configuratie waarin de satellietcomponent slechts nuttig is indien de communicatie met de grondcomponenten niet kan worden gewaarborgd? Kunnen complementaire grondcomponenten worden geïnstalleerd om het hele grondgebied van de Europese Unie te bestrijken, op grond dat de ruimtestations niet op elke locatie de vereiste kwaliteit van de communicatie kunnen waarborgen, in de zin van [artikel 2,] lid 2, onder b), van [die beschikking]?
3)      Wanneer is gebleken dat de overeenkomstig titel II van [beschikking nr. 626/2008] geselecteerde exploitant op de in artikel 4, lid 1, onder c), ii), [van die beschikking] bedoelde uiterste datum niet heeft voldaan aan zijn toezeggingen betreffende de dekking van het grondgebied, zoals gedefinieerd in artikel 7, lid 2, [van die beschikking,] moeten de bevoegde instanties van de lidstaten dan weigeren om machtigingen voor de exploitatie van de complementaire grondcomponenten te verlenen? Zo nee, kunnen zij weigeren om deze machtigingen te verlenen?”
19.      Het verzoek om een prejudiciële beslissing van 28 juni 2019 is ingeschreven ter griffie van het Hof op 8 juli 2019.
20.      Eutelsat, Inmarsat, Viasat, de Franse en de Belgische regering, de regering van het Verenigd Koninkrijk alsmede de Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend en hebben schriftelijk geantwoord op een aantal door het Hof gestelde vragen.
IV.    Analyse
21.      Uit het aan het Hof overgelegde dossier blijkt dat de vordering die door Eutelsat bij de verwijzende rechter is ingediend en door Viasat wordt ondersteund, deel uitmaakt van een geheel van vorderingen die zijn ingediend bij de rechterlijke instanties van de Unie(5) alsmede bij nationale rechterlijke instanties, met name in het Verenigd Koninkrijk, in Duitsland, in Italië, in Spanje en in België, waarmee deze partijen beogen te verhinderen dat Inmarsat gebruikmaakt van de 2 GHz-frequentieband door middel van complementaire grondcomponenten.
22.      In het kader van de onderhavige zaak wordt het Hof in wezen verzocht om drie argumenten te onderzoeken die Eutelsat heeft aangevoerd om de geldigheid te betwisten van de machtiging die de ARCEP aan Inmarsat heeft verleend voor de exploitatie van complementaire grondcomponenten in Frankrijk, en bij dat onderzoek is de uitlegging van Unierechtelijke bepalingen vereist. Deze drie argumenten komen overeen met de drie vragen die de verwijzende rechter heeft gesteld.
23.      In de eerste plaats betoogt Eutelsat dat de terminal die onderaan op de vliegtuigromp is geplaatst om met de complementaire grondcomponenten te communiceren, in een systeem zoals het door Inmarsat ontwikkelde EAN-systeem, niet kan worden beschouwd als een „mobiel grondstation”, zodat deze componenten geen integraal deel uitmaken van een „mobiel satellietsysteem” in de zin van artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008.
24.      In de tweede plaats voert Eutelsat aan dat de grondcomponenten, gezien de prominente rol ervan, niet kunnen worden beschouwd als „complementair” binnen een systeem zoals het EAN-systeem, zodat dit systeem niet kan worden aangemerkt als een „mobiel satellietsysteem” in de zin van voornoemde bepaling.
25.      In de derde plaats stelt Eutelsat dat de nationale autoriteiten de machtiging voor de exploitatie van complementaire grondcomponenten op hun grondgebied niet aan Inmarsat hadden mogen toekennen, omdat Inmarsat op de in artikel 4, lid 1, onder c), ii), van beschikking nr. 626/2008 bedoelde datum niet had voldaan aan de toezeggingen betreffende de dekking van het grondgebied.
26.      In het vervolg van mijn conclusie zal ik uitleggen waarom ik van mening ben dat alle argumenten van Eutelsat moeten worden afgewezen. Met andere woorden, ik geef het Hof in overweging de prejudiciële vragen aldus te beantwoorden dat de relevante bepalingen van Unierecht geen afbreuk doen aan de geldigheid van de machtiging die aan Inmarsat is verleend voor de exploitatie van complementaire grondcomponenten in Frankrijk.
A.      Begrippen „mobiel satellietsysteem” en „mobiel grondstation” in de zin van artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008 (eerste vraag)
27.      Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008 aldus moet worden uitgelegd dat, in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde EAN-systeem, de complementaire grondcomponenten met een „mobiel grondstation” communiceren en derhalve integraal deel uitmaken van een „mobiel satellietsysteem”, met dien verstande dat dit systeem bestaat uit twee afzonderlijke ontvangstterminals die door een interface zijn verbonden, waarbij de ene terminal bovenaan op de vliegtuigromp is geplaatst en met een satelliet communiceert en de andere terminal onderaan op de vliegtuigromp is geplaatst en met de complementaire grondcomponenten communiceert.
28.      Eutelsat en Viasat zijn van mening dat deze vraag ontkennend moet worden beantwoord, anders dan Inmarsat, de Franse en de Belgische regering, de regering van het Verenigd Koninkrijk alsmede de Commissie.
29.      Bij de beantwoording van deze vraag dient te worden uitgegaan van de tekst van artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008. Deze bepaling definieert „mobiele satellietsystemen” als „elektronischecommunicatienetwerken en de bijbehorende voorzieningen” waarmee radiocommunicatiediensten kunnen worden geleverd:
–        tussen een mobiel grondstation en een of meer ruimtestations, of
–        tussen mobiele grondstations via een of meer ruimtestations, dan wel
–        tussen een mobiel grondstation en een of meer complementaire grondcomponenten die op vaste locaties worden gebruikt.
30.      De tweede en de derde vraag hebben betrekking op de derde categorie radiocommunicatie, namelijk tussen een mobiel grondstation en complementaire grondcomponenten.
31.      Vooraf lijkt het mij nuttig om opheldering te verschaffen over de betekenis van de termen „mobiel”, „grond-”, „ruimte-” en „satelliet-” die worden gebruikt om deze radiocommunicatiediensten te omschrijven.
32.      Net als alle partijen die opmerkingen hebben ingediend, zie ik er geen bezwaar tegen om in dit verband aansluiting te zoeken bij de definities die worden gegeven in het radioreglement zoals aangenomen door de Wereldradiocommunicatieconferentie van 1995 (hierna: „radioreglement”).(6) Immers, wanneer die termen afzonderlijk worden beschouwd, zijn dit reglement en beschikking nr. 626/2008 niet met elkaar in tegenspraak.
33.      Ik merk allereerst op dat in meerdere bepalingen van beschikking 2007/98 en beschikking nr. 626/2008 het begrip „ruimtestation” en de term „satelliet” haast verwisselbaar worden gebruikt, zonder dat op zijn minst het onderlinge verband tussen die twee begrippen wordt toegelicht.(7) Hoewel die nuance niet bepalend is voor de beslechting van het hoofdgeding, wijs ik erop dat, in het kader van die regelgeving, het begrip „ruimtestation” mijns inziens niet alleen de aanwezigheid vereist van een satelliet, maar ook van bepaalde bijkomende technische componenten; met andere woorden, dit begrip is beperkter dan het begrip „satelliet”.(8) In het kader van het hoofdgeding is het niet betwist dat het EAN-systeem een ruimtestation omvat, zoals artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008 vereist.(9)
34.      Voorts bevindt een „grondstation” „zich ofwel op het aardoppervlak, ofwel in het voornaamste deel van de aardatmosfeer”.(10) Een station dat op een vliegtuig is geplaatst, zoals bij het EAN-systeem, moet worden aangemerkt als grondstation.
35.      Tot slot is een „mobiel” grondstation met name „bestemd om te worden gebruikt terwijl het in beweging is of tijdens stops op niet-gespecificeerde locaties”.(11) Over dit begrip „mobiel grondstation” gaat de eerste vraag.
36.      Na deze verduidelijking kan ik nu ingaan op de argumenten die Eutelsat, ondersteund door Viasat, zowel voor het Hof als voor de verwijzende rechter naar voren heeft gebracht, en die betrekking hebben op de derde categorie radiocommunicatie, zoals omschreven in artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008, namelijk tussen een mobiel grondstation en complementaire grondcomponenten.
37.      Eutelsat en Viasat proberen in wezen aan te tonen dat, in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde EAN-systeem, de complementaire grondcomponenten niet met een mobiel grondstation communiceren, zodat ze geen integraal deel uitmaken van een „mobiel satellietsysteem” in de zin van die bepaling.
38.      Ik ben het niet eens met die redenering.
39.      Het door Eutelsat en Viasat voorgestelde syllogisme kan als volgt worden samengevat. Het begrip „mobiel grondstation” vereist dat een dergelijk station met een satelliet kan communiceren(12) (majorpremisse). Het EAN-systeem communiceert met de complementaire grondcomponenten dankzij de onderaan de vliegtuigromp geplaatste terminal, die een autonoom station vormt dat niet met een satelliet kan communiceren (minorpremisse). Bijgevolg communiceren de complementaire grondcomponenten die in het kader van het EAN-systeem worden geëxploiteerd, niet met een mobiel grondstation en maken ze dus geen integraal deel uit van een mobiel satellietsysteem.
40.      In mijn ogen vertoont deze redenering twee onherstelbare gebreken die zowel de majorpremisse als de minorpremisse van dit syllogisme ontkrachten.
41.      In de eerste plaats, anders dan Eutelsat en Viasat betogen, vereist het begrip „mobiel grondstation” in de zin van beschikking nr. 626/2008 niet dat een dergelijk station met een satelliet kan communiceren. Ik breng in dit verband in herinnering dat de Uniewetgever dit begrip niet uitdrukkelijk heeft gedefinieerd.
42.      Volgens deze partijen volgt dit vereiste uit het radioreglement. In het kader van dit reglement kan immers uit de artikelen 1.63 en 1.68 worden afgeleid dat elk mobiel grondstation communiceert met ofwel een ruimtestation ofwel een ander mobiel grondstation door middel van een voorwerp in de ruimte.(13)
43.      Beschikking nr. 626/2008(14), of zelfs beschikking 2007/98, bevat echter geen enkele aanwijzing dat de definities van het radioreglement integraal moeten worden overgenomen in het kader van die beschikkingen, zoals Inmarsat terecht heeft opgemerkt.
44.      Wat meer in het bijzonder het begrip „mobiel grondstation” betreft, bestaat er volgens mij een reden die een integrale omzetting volstrekt onmogelijk maakt. Zoals de Commissie heeft opgemerkt, komt het begrip „mobiel satellietsysteem” zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008 niet overeen met het begrip „mobiele satellietdienst” zoals omschreven in artikel 1.25 van het radioreglement.(15)
45.      Voor een goed begrip van de verschillen tussen die twee begrippen moeten vier communicatiecategorieën worden onderscheiden.
Artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008
Artikel 1.25 van het radioreglement
Tussen ruimtestations
Tussen mobiele grondstations en ruimtestations
Tussen mobiele grondstations en ruimtestations
Tussen mobiele grondstations,
door middel van ruimtestations
Tussen mobiele grondstations,
door middel van ruimtestations
Tussen mobiele grondstations en complementaire grondcomponenten
46.      Zoals het schema hierboven laat zien, is artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008 zowel beperkter (aangezien de communicatie tussen ruimtestations niet hieronder valt) als ruimer (aangezien de communicatie tussen een mobiel grondstation en complementaire grondcomponenten hieronder valt) dan artikel 1.25 van het radioreglement.
47.      Aangezien het radioreglement de communicatie tussen een mobiel grondstation en complementaire grondcomponenten buiten beschouwing laat en de onderhavige zaak nu juist op die communicatie betrekking heeft, kunnen de definities die dit reglement in dit verband geeft, dus niet worden overgenomen in het kader van artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008.
48.      Wanneer men zich beperkt tot de bepalingen van beschikking nr. 626/2008, is het duidelijk dat een „mobiel satellietsysteem”, zoals bedoeld in artikel 2, lid 2, onder a), van die beschikking, noodzakelijkerwijs moet bestaan uit ten minste één mobiel grondstation dat met een ruimtestation kan communiceren. Dit blijkt uit de laatste zin van die bepaling, waarin staat dat een dergelijk systeem „ten minste één ruimtestation” omvat, alsmede uit de benaming zelf van dit systeem die de aanwezigheid van een „satelliet” veronderstelt.
49.      Dit vereiste sluit echter niet uit dat een dergelijk systeem ook andere mobiele grondstations omvat, die bestemd zijn om met complementaire grondcomponenten te communiceren, maar die niet met een satelliet kunnen communiceren.
50.      Met andere woorden, hoewel een mobiel satellietsysteem ontegenzeggelijk een mobiel grondstation moet omvatten dat met een satelliet kan communiceren, bestaat er geen enkele reden om op grond van de definities van beschikking nr. 626/2008 aan te nemen dat alle tot dit systeem behorende mobiele grondstations met een satelliet moeten kunnen communiceren.
51.      De redenering van Eutelsat en Viasat, zoals samengevat in punt 39 van deze conclusie, moet dus alleen al op basis hiervan van de hand worden gewezen. Anders dan die partijen hebben betoogd, kan een station dat met complementaire grondcomponenten communiceert, worden gekwalificeerd als „mobiel grondstation” in de zin van artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008, zelfs indien communicatie met een satelliet niet mogelijk is.
52.      In de tweede plaats, zelfs indien het Hof oordeelt dat elk „mobiel grondstation” noodzakelijkerwijs met een satelliet moet kunnen communiceren, houdt de redenering van Eutelsat en Viasat ook geen stand voor zover die is gebaseerd op een kunstmatige splitsing van de technische componenten van het EAN-systeem.
53.      Volgens die redenering bevindt de ene ontvangstterminal zich bovenaan op de vliegtuigromp en communiceert die met de satellieten, terwijl de andere ontvangstterminal onderaan op de romp is geplaatst en met de complementaire grondcomponenten communiceert. Aangezien deze laatste terminal niet met een satelliet kan communiceren, kan die niet worden aangemerkt als een mobiel grondstation en voldoet die dus niet aan de definitie van artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008, die aldus wordt uitgelegd – ten onrechte volgens mij – dat deze mogelijkheid wel zou moeten bestaan.
54.      Deze splitsing lijkt mij niet in overeenstemming met de technische realiteit van het EAN-systeem. Overeenkomstig het standpunt dat in wezen wordt verdedigd door Inmarsat, de Franse en de Belgische regering, de regering van het Verenigd Koninkrijk alsmede de Commissie, lijkt het mij vanuit functioneel oogpunt gekunsteld om een systeem, zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde EAN-systeem, op te splitsen in twee afzonderlijke en onafhankelijke stations. Het staat tussen partijen immers vast dat de twee ontvangstterminals van het EAN-systeem onderling verbonden zijn door een interface, die al naargelang de omstandigheden bepaalt welke terminal – naar de satelliet dan wel naar de aarde gericht – wordt gebruikt om het inkomende of uitgaande signaal door te sturen.
55.      In dit verband kan de enkele omstandigheid dat die twee terminals fysiek gescheiden zijn doordat ze bovenaan respectievelijk onderaan op de romp zijn geplaatst, op zichzelf niet inhouden dat er sprake is van twee afzonderlijke „stations”. Mijns inziens betekent het feit dat de respectievelijke signalen ervan centraal worden beheerd dat die terminals deel uitmaken van een en hetzelfde „station”, zoals met name de Franse regering en de Commissie terecht hebben opgemerkt.
56.      Deze uitlegging vindt steun in artikel 1.61 van het radioreglement, dat een „station” definieert als „een of meerdere zenders of ontvangers, of een geheel van zenders en ontvangers, met de daartoe behorende apparatuur, die noodzakelijk zijn voor het uitvoeren van een radiocommunicatiedienst of voor de dienst radioastronomie op een bepaalde locatie”.
57.      De omstandigheid dat dergelijke „zenders” niet fysiek in dezelfde behuizing zijn geplaatst, kan in dit verband niet bepalend zijn, daar een ander standpunt zou getuigen van een juridisch formalisme dat niet strookt met de technische realiteit, die vereist dat de antennen van deze terminals naar boven worden gericht (voor de communicatie met de satellieten) dan wel naar beneden (voor de communicatie met de complementaire grondcomponenten), zoals Inmarsat heeft uitgelegd.
58.      De Franse regering heeft er in dit verband aan toegevoegd dat het bestaan van twee ontvangstterminals ook technisch vereist is, aangezien er verschillende computertalen bestaan voor de communicatie met satellieten („DVB-S”-taal) en voor de communicatie met de complementaire grondcomponenten („LTE”-taal).(16)
59.      De regering van het Verenigd Koninkrijk heeft dit geïllustreerd aan de hand van een voorbeeld dat getuigt van common sense (gezond verstand). Deze regering heeft uitgelegd dat een mobiele telefoon verschillende onderdelen bevat die het mogelijk maken om verbinding te maken met een 3G-netwerk, een 4G-netwerk en een wifinetwerk, of om een bluetoothverbinding tot stand te brengen. Dit neemt niet weg dat al die onderdelen deel uitmaken van een en hetzelfde station, te weten de desbetreffende mobiele telefoon. Dit eenvoudige voorbeeld volstaat volgens mij om de redenering van Eutelsat en Viasat van de hand te wijzen.
60.      Bijgevolg, en anders dan die partijen hebben betoogd, moet een geheel dat bestaat uit twee afzonderlijke ontvangstterminals die door een interface zijn verbonden, waarbij de ene terminal bovenaan op de vliegtuigromp is geplaatst en met een satelliet communiceert, en de andere terminal onderaan op de romp is geplaatst en met complementaire grondcomponenten communiceert, worden gekwalificeerd als „mobiel grondstation”.
61.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de eerste vraag als volgt te beantwoorden. Artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008 moet aldus worden uitgelegd dat, in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde EAN-systeem, de complementaire grondcomponenten met een „mobiel grondstation” communiceren en derhalve integraal deel uitmaken van een „mobiel satellietsysteem”, met dien verstande dat dit systeem bestaat uit twee afzonderlijke ontvangstterminals die door een interface zijn verbonden, waarbij de ene terminal bovenaan op de vliegtuigromp is geplaatst en met een satelliet communiceert en de andere terminal onderaan op de romp is geplaatst en met de complementaire grondcomponenten communiceert.
B.      Begrip „‚complementaire’ grondcomponenten” in de zin van artikel 2, lid 2, van beschikking nr. 626/2008 (tweede vraag)
62.      Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 2, lid 2, van beschikking nr. 626/2008 aldus moet worden uitgelegd dat de grondcomponenten die worden gebruikt in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde EAN-systeem kunnen worden gekwalificeerd als „complementair”, niettegenstaande de omstandigheid dat die componenten een prominente rol spelen bij de exploitatie van dit systeem, het hele grondgebied van de Unie bestrijken en zorgen voor een verbetering van de kwaliteit van de aangeboden communicatiediensten.
63.      Ik wijs erop dat in geval van een ontkennend antwoord op deze vraag, het door Inmarsat ontwikkelde EAN-systeem niet kan worden gekwalificeerd als een „mobiel satellietsysteem” in de zin van voornoemde bepaling, aangezien die kwalificatie de aanwezigheid van „complementaire” grondcomponenten vereist.
64.      Alvorens een antwoord op deze vraag te formuleren, lijkt het mij nuttig enige feitelijke informatie te geven over de aard en de functie van de complementaire grondcomponenten bij de exploitatie van het door Inmarsat ontwikkelde EAN-systeem.
65.      Allereerst blijkt uit de opmerkingen van Inmarsat, zonder dat dit door de andere partijen is betwist, dat de complementaire grondcomponenten vergelijkbaar zijn met de stations die worden gebruikt in het kader van het 4G-netwerk voor mobiele telefonie, „behalve dat ze verticaal naar het luchtruim worden gericht in plaats van horizontaal boven de grond”.(17) Het spreekt vanzelf dat deze verticale positionering noodzakelijk is om de relevante signalen naar de vliegtuigen in de lucht te zenden, waar de ontvangstterminals van het EAN-systeem zich bevinden.
66.      Voorts heeft Inmarsat zelf erkend dat de verbinding met de complementaire grondcomponenten verschillende technische voordelen biedt in vergelijking met de verbinding met een satelliet. Ten eerste is de verbinding met de grondcomponenten van betere kwaliteit, vanwege de aanzienlijk kleinere afstand die het signaal moet afleggen (36 000 km voor de satelliet, minder dan 100 km voor de grondcomponent). Ten tweede kan, anders dan bij de satellietverbinding, de verbinding met de aarde bij overbelasting eenvoudig worden verbeterd door grondcomponenten toe te voegen.(18)
67.      Tot slot staat het tussen partijen vast dat de complementaire grondcomponenten, vanwege de hoogwaardige technische kwaliteit ervan(19), een prominente rol spelen bij de exploitatie van het EAN-systeem. Aldus is het, volgens de uitstekende conclusies van de openbaar rapporteur in het hoofdgeding, „niet betwist dat dit mobiele satellietsysteem in werkelijkheid hoofdzakelijk niet op de satellietcommunicatie, maar op de communicatie met de complementaire grondcomponenten berust, die veel hogere snelheden mogelijk maken, en waarvan de Britse rechters en de Duitse regelgevende autoriteit hebben opgemerkt dat ze zorgen voor 99 % van de dienst, waarbij de satelliet alleen van betekenis is in gebieden waar die complementaire grondcomponenten geen dekking bieden (d.w.z. boven zee)”.(20)
68.      Het is juist vanwege die prominente rol van de grondcomponenten bij de exploitatie van het EAN-systeem dat Eutelsat en Viasat betogen dat die componenten niet kunnen worden aangemerkt als „complementair” en dat een dergelijk systeem derhalve niet kan worden gekwalificeerd als „mobiel satellietsysteem” in de zin van artikel 2, lid 2, van beschikking nr. 626/2008. Hetgeen deze partijen in wezen op het EAN-systeem hebben aan te merken, is dat het niet een satellietcommunicatiesysteem is dat is aangevuld met grondcomponenten, maar een terrestrisch communicatiesysteem dat is aangevuld met een satellietcomponent.
69.      Ik ben het niet eens met die redenering. Met andere woorden, net als Inmarsat, de Franse en de Belgische regering, de regering van het Verenigd Koninkrijk alsmede de Commissie ben ik van mening dat dergelijke grondcomponenten kunnen worden gekwalificeerd als „complementair” ongeacht de prominente rol die ze bij de exploitatie van het EAN-systeem vervullen.
70.      Mijns inziens kunnen uit beschikking nr. 626/2008 twee vereisten worden afgeleid wat betreft de satellietcomponent van een „mobiel satellietsysteem”.
71.      Ten eerste moet een dergelijk systeem een satelliet omvatten. Afgezien van de benaming zelf („mobiel satellietsysteem”), volgt dit vereiste uit artikel 2, lid 2, onder a), laatste zin, van beschikking nr. 626/2008 („[e]en dergelijk systeem omvat ten minste één ruimtestation”(21)), en ook uit de bijlage bij deze beschikking, waaruit blijkt dat de fabricage en de lancering van een satelliet noodzakelijke stappen zijn in het proces voor de selectie van de exploitanten.
72.      Ten tweede moet de satelliet niet alleen aanwezig zijn, maar ook worden gebruikt, zoals de regering van het Verenigd Koninkrijk heeft opgemerkt. Dit vereiste volgt impliciet uit artikel 8, lid 3, onder c), van beschikking nr. 626/2008, op grond waarvan „een onafhankelijke exploitatie van complementaire grondcomponenten wanneer de satellietcomponent van het bijbehorende mobiele satellietsysteem defect is, niet langer [duurt] dan 18 maanden”.(22) Met andere woorden, de gezamenlijke exploitatie van de grondcomponenten en de satellietcomponent is het uitgangspunt.
73.      In het kader van het hoofdgeding blijkt uit het aan het Hof overgelegde dossier dat de satellietcomponent daadwerkelijk wordt gebruikt wanneer de met het EAN-systeem uitgeruste vliegtuigen over zee of over het grondgebied van de Republiek Servië vliegen, en ook wanneer een probleem de goede werking van de grondcomponenten verhindert. Inmarsat heeft erop gewezen dat, vanwege de betrouwbaarheid en stabiliteit van het satellietsignaal, de satellietcomponent voor de continuïteit van de communicatiediensten zorgt. Vanzelfsprekend staat het aan de nationale rechter om het daadwerkelijke gebruik van de satellietcomponent te verifiëren, aangezien die als enige bevoegd is om de feiten in het kader van de prejudiciële procedure te beoordelen.
74.      Na deze verduidelijking denk ik niet dat het mogelijk is om uit deze beschikking een aanvullend vereiste af te leiden met betrekking tot de mate waarin de satellietcomponenten dan wel de grondcomponenten van een dergelijk systeem een rol spelen.
75.      Allereerst sluit het bijvoeglijk naamwoord „complementair” volgens mij niet uit dat de grondcomponenten een prominente rol spelen ten opzichte van de satellietcomponent, anders dan Eutelsat en Viasat beweren.
76.      Zoals de Franse regering heeft opgemerkt, betekent „complémentaire” volgens het woordenboek van de Académie française „qui sert à compléter” (tot aanvulling dienend), dat wil zeggen „rendre complet” (compleet maken). In het Engels definieert de Oxford English Dictionary de term „complementary” als „combining in such a way as to form a complete whole or enhance each other”.(23) De Duitse taalversie gebruikt het woord „ergänzende”, dat een vergelijkbare betekenis heeft.(24)
77.      Uit die definities blijkt dat de term „complementair” geen uitsluitsel geeft over het relatieve belang van de betrokken componenten. Die term sluit dus niet uit dat de grondelementen een prominente rol spelen ten opzichte van de satellietcomponent binnen een mobiel satellietsysteem. Die elementen kunnen een dergelijk systeem „compleet maken” door er een prominente rol in te spelen.
78.      In haar opmerkingen heeft de Commissie gepreciseerd dat de term „complementair” de facultatieve aard van de grondcomponenten benadrukt, in tegenstelling tot de verplichte aanwezigheid van de satellietcomponent.
79.      Het feit dat beschikking nr. 626/2008 niets vermeldt over het relatieve belang van de grond- en satellietcomponenten, lijkt mij eveneens veelzeggend. De Uniewetgever was immers vrij om te bepalen dat de rol van de grondcomponenten „secundair”, „bijkomstig” of „subsidiair” diende te blijven ten opzichte van die van de satellietcomponent, zoals de Belgische en de Franse regering hebben opgemerkt, of zelfs om een maximumpercentage vast te stellen voor de door grondcomponenten tot stand gebrachte verbindingen.
80.      Deze beschikking bevat echter geen preciseringen van dien aard. Volgens de in artikel 2, lid 2, onder b), gegeven definitie van complementaire grondcomponenten worden ze op vaste locaties gebruikt om de beschikbaarheid van de mobiele satellietdienst te verbeteren in geografische gebieden waar de communicatie met een satelliet niet met de vereiste kwaliteit kan worden gewaarborgd.
81.      Mijns inziens verbiedt deze definitie niet met de vereiste duidelijkheid dat de grondcomponenten een prominente rol spelen in het betrokken systeem.
82.      Ik geef grif toe dat bepaalde formuleringen (met name „op vaste locaties”) zo zouden kunnen worden uitgelegd, indien vergezeld van duidelijke bepalingen in die zin, dat een prominente rol van de satellietcomponent was vereist. Aldus heeft de Uniewetgever twijfel laten bestaan over de exacte draagwijdte van het begrip „complementaire grondcomponenten”.
83.      Evenwel staan de vereisten van de rechtszekerheid eraan in de weg dat de discussie over de draagwijdte van dit begrip op een manier wordt beslecht die nadelig is voor de exploitanten die ter uitvoering van beschikking nr. 626/2008 zijn geselecteerd, zoals Inmarsat heeft aangevoerd. Met andere woorden, ik ben van mening dat in dergelijke omstandigheden het voordeel van de twijfel moet worden gegund aan de exploitanten die meer dan tien jaar geleden door de Commissie zijn geselecteerd en die economische keuzen hebben gemaakt en belangrijke investeringen hebben gedaan op basis van de bewoordingen van die beschikking.
84.      De enige beperking die in dit verband mogelijk is, bestaat nu juist erin na te gaan of het door die exploitanten ontwikkelde communicatiesysteem verenigbaar is met de in beschikking nr. 626/2008 gebruikte bewoordingen.
85.      Ik heb in de punten 75 tot en met 78 van deze conclusie reeds uitgelegd waarom ik van mening ben dat de term „complementair” niet uitsluit dat de grondcomponenten een prominente rol spelen.
86.      Ik wijs er thans op dat de definitie van artikel 2, lid 2, onder b), van beschikking nr. 626/2008 geen maximumgrens stelt aan het aantal „vaste locaties” waarop de grondcomponenten kunnen worden gebruikt, zoals de Commissie heeft opgemerkt. Bijgevolg is het voor een geselecteerde exploitant mogelijk om dergelijke componenten op het hele grondgebied van de Unie te plaatsen.
87.      Bovendien lijkt het mij moeilijk te betwisten, gezien de feitelijke informatie zoals samengevat in de punten 64 tot en met 67 van deze conclusie, dat de grondcomponenten zowel de „beschikbaarheid” als de „kwaliteit” van de verleende communicatiediensten verbeteren, in de zin van voornoemde bepaling.
88.      In het bijzonder zie ik geen enkele geldige reden om de kwaliteit van de communicatiediensten op willekeurig wijze te „begrenzen” tot de maximaal haalbare kwaliteit van de satellietcomponent, zoals Eutelsat, Viasat en de Commissie hebben voorgesteld, hetgeen in strijd zou zijn met de consumentenbelangen.
89.      Ik ben het niet eens met het argument van de Commissie dat „ervoor moet worden gewaakt dat de juridische vereisten worden misbruikt, oftewel dat de satelliet een marginale rol speelt”. Ten eerste blijkt uit de punten 77 tot en met 87 van deze conclusie dat uit beschikking nr. 626/2008 geen enkel „juridisch vereiste” met betrekking tot de respectievelijke rol van de satelliet- en de grondcomponenten kan worden afgeleid. Ten tweede verzet het rechtszekerheidsbeginsel zich ertegen dat die beschikking wordt „aangevuld” door een bovengrens voor de kwaliteit van de verleende diensten vast te stellen, terwijl de Uniewetgever niet heeft voorzien in een dergelijke grens.
90.      Zoals Inmarsat alsmede de Franse en de Belgische regering en de regering van het Verenigd Koninkrijk hebben aangevoerd, wordt het kwaliteitscriterium ruim gedefinieerd in artikel 2, lid 2, onder b), van beschikking nr. 626/2008, zodat elke exploitant vrij is om de kwaliteit van de diensten die hij wil aanbieden, te bepalen. Elke andere uitlegging zou erop neerkomen dat de regelgeving van de Unie de aangeboden communicatiediensten op kunstmatige wijze beperkt, haaks op de technologische en commerciële realiteit van die diensten.
91.      Daar staat tegenover dat de vrijheid van de exploitanten om grondcomponenten te exploiteren, voor zover die betere resultaten opleveren dan de satellietcomponent, het mogelijk maakt de 2 GHz-frequentieband zo efficiënt mogelijk te gebruiken, hetgeen des te belangrijker is aangezien de beschikbare frequentiebanden schaars zijn.(25) Deze uitlegging is in overeenstemming met het bevorderen van de concurrentie en de innovatie alsmede met de consumentenbelangen, doelstellingen die worden nagestreefd met beschikking nr. 626/2008(26), zoals Inmarsat alsmede de Franse regering en de regering van het Verenigd Koninkrijk terecht hebben opgemerkt.
92.      Ten overvloede wijs ik er nog op dat de bewoordingen van overweging 18 van beschikking nr. 626/2008, die per definitie geen bindend karakter heeft, bovendien op geen enkele wijze afbreuk doen aan de door mij voorgestelde uitlegging.(27)
93.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de tweede vraag als volgt te beantwoorden. Artikel 2, lid 2, van beschikking nr. 626/2008 moet aldus worden uitgelegd dat de grondcomponenten die worden gebruikt in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde EAN-systeem kunnen worden gekwalificeerd als „complementair”, niettegenstaande de omstandigheid dat die componenten een prominente rol spelen bij de exploitatie van dit systeem, het hele grondgebied van de Unie bestrijken en zorgen voor een verbetering van de kwaliteit van de aangeboden communicatiediensten.
C.      Gevolgen van niet-nakoming van de toezeggingen betreffende de dekking van het grondgebied op de in artikel 4, lid 1, onder c), ii), van beschikking nr. 626/2008 bedoelde datum (derde vraag)
94.      Wat betreft de derde vraag van de verwijzende rechter, merk ik op dat het Hof in het arrest Viasat UK en Viasat(28) in de gelegenheid is geweest om een vergelijkbare vraag die in bijna dezelfde bewoordingen was gesteld, ontkennend te beantwoorden.
95.      Bijgevolg volstaat het voor mij in dit verband te verwijzen naar het antwoord van het Hof in die zaak.
V.      Conclusie
96.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Conseil d’État als volgt te beantwoorden:
„1)      Artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2008 inzake de selectie en machtiging van systemen die mobiele satellietdiensten (MSS) leveren moet aldus worden uitgelegd dat, in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde ‚European Aviation Network’”, de complementaire grondcomponenten met een ‚mobiel grondstation’ communiceren en derhalve integraal deel uitmaken van een ‚mobiel satellietsysteem’, met dien verstande dat dit systeem bestaat uit twee afzonderlijke ontvangstterminals die door een interface zijn verbonden, waarbij de ene terminal bovenaan op de vliegtuigromp is geplaatst en met een satelliet communiceert en de andere terminal onderaan op de romp is geplaatst en met de complementaire grondcomponenten communiceert.
2)      Artikel 2, lid 2, van beschikking nr. 626/2008 moet aldus worden uitgelegd dat de grondcomponenten die worden gebruikt in een systeem zoals het in het hoofdgeding aan de orde zijnde ‚European Aviation Network’ kunnen worden gekwalificeerd als ‚complementair’, niettegenstaande de omstandigheid dat die componenten een prominente rol spelen bij de exploitatie van dit systeem, het hele grondgebied van de Europese Unie bestrijken en zorgen voor een verbetering van de kwaliteit van de aangeboden communicatiediensten.
3)      Artikel 8, lid 1, juncto artikel 7, lid 1, van beschikking nr. 626/2008 moet aldus worden uitgelegd dat wanneer is komen vast te staan dat een overeenkomstig titel II van deze beschikking geselecteerde exploitant die op grond van artikel 7 van die beschikking gemachtigd is om het radiospectrum te gebruiken, geen mobiele satellietdiensten door middel van een mobiel satellietsysteem heeft geleverd tegen de in artikel 4, lid 1, onder c), ii), van diezelfde beschikking bedoelde uiterste datum, de bevoegde instanties van de lidstaten niet mogen weigeren om aan die exploitant machtigingen te verlenen die nodig zijn voor de levering van complementaire grondcomponenten van mobiele satellietsystemen, op grond dat hij de bij zijn aanvraag gedane toezegging niet is nagekomen.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
2      Beschikking van de Commissie van 13 mei 2009 inzake de selectie van exploitanten van pan-Europese systemen die mobiele satellietdiensten (MSS) aanbieden (PB 2009, L 149, blz. 65).
3      Beschikking van de Commissie van 14 februari 2007 betreffende het geharmoniseerde gebruik van het radiospectrum in de 2 GHz-frequentieband voor de implementatie van systemen voor mobiele satellietdiensten (PB 2007, L 43, blz. 32).
4      Beschikking van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2008 inzake de selectie en machtiging van systemen die mobiele satellietdiensten (MSS) leveren (PB 2008, L 172, blz. 15).
5      Viasat heeft op 24 april 2017 tegen de Commissie beroep wegens nalaten ingesteld. Zie zaak T‑245/17, Viasat/Commissie, thans aanhangig bij het Gerecht.
6      Het radioreglement is aangenomen door de Wereldradiocommunicatieconferentie van 1995 (WRC‑95), en herzien door latere Wereldradiocommunicatieconferenties: WRC‑97 (Genève, 1997), WRC‑2000 (Istanbul, 2000), WRC‑03 (Genève, 2003), WRC‑07 (Genève, 2007), WRC‑12 (Genève, 2012), WRC‑15 (Genève, 2015) en WRC‑19 (Sharm-el-Sheikh, 2019), beschikbaar op https://www.itu.int/pub/R-REG-RR-2020.
7      Zie bijvoorbeeld artikel 2 van beschikking 2007/98 en artikel 2, lid 2, onder a), van beschikking nr. 626/2008, die het begrip „systemen die mobiele satellietdiensten leveren” zo definiëren dat de aanwezigheid van een ruimtestation is vereist.
8      Ik leid deze uitlegging met name af uit de opeenvolgende stadia die worden omschreven in de bijlage bij beschikking nr. 626/2008, waaruit blijkt dat voor een ruimtestation niet alleen de fabricage en de lancering van satellieten zijn vereist, maar ook de koppeling van een communicatiemodule en een dienstmodule. Deze uitlegging komt volgens mij overeen met de definitie van „ruimtestation” in artikel 1.64 van het radioreglement, volgens welke een dergelijk station is „geplaatst op een object dat zich verder dan het voornaamste deel van de aardatmosfeer bevindt, dat bestemd is om daarheen te gaan of dat daarheen is gebracht”. Een kunstmatige satelliet, dat wil zeggen door mensen gemaakt, kan inderdaad een dergelijk „object” vormen waarop een „ruimtestation” kan worden geplaatst.
9      Zie punt 16 van deze conclusie.
10      Zie artikel 1.63 van het radioreglement. Dit begrip is gedefinieerd in tegenstelling met „ruimtestation”.
11      Zie artikel 1.68 van het radioreglement.
12      Om de woorden van Eutelsat te gebruiken, „een mobiel grondstation moet noodzakelijkerwijs met een satelliet communiceren om als zodanig te kunnen worden gekwalificeerd”.
13      Volgens artikel 1.68 van het radioreglement is een „mobiel grondstation” een „grondstation voor mobiele satellietdiensten dat is bestemd om te worden gebruikt terwijl het in beweging is of tijdens stops op niet-gespecificeerde locaties”. Artikel 1.63 van dit reglement definieert het begrip „grondstation” echter als een „station dat zich ofwel op het aardoppervlak, ofwel in het voornaamste deel van de aardatmosfeer bevindt en bestemd is om te communiceren ofwel met een of meer ruimtestations, ofwel met een of meer gelijksoortige stations, door middel van een of meer reflecterende satellieten of ander voorwerpen in de ruimte” (cursivering van mij).
14      In overweging 10 van die beschikking wordt verklaard dat „de regelgeving van de Internationale Telecommunicatie-Unie (ITU) voorziet in procedures voor de coördinatie van satellietradiofrequenties als instrument om schadelijke interferentie onder controle te houden, maar [...] geen informatie inzake selectie of machtiging [bevat]”.
15      Volgens artikel 1.25 van het radioreglement is een „mobiele satellietdienst” een „radiocommunicatiedienst ofwel tussen mobiele grondstations en een of meerdere ruimtestations, of tussen ruimtestations die voor die dienst worden gebruikt, ofwel tussen mobiele grondstations, via een of meerdere ruimtestations”.
16      Het gebruik van deze twee computertalen is eveneens door Eutelsat en Viasat genoemd.
17      Rapport van M. Sharkey, overgelegd door Inmarsat, nr. 17.4: „The CGC [(Complementary Ground Components)] network consists of approximately 300 ground-based stations at fixed locations on the ground, similar to 4G base stations, with the difference that they point vertically to the sky rather than horizontally over the ground.”
18      Rapport van M. Sharkey, overgelegd door Inmarsat, nr. 23: „In general, while the satellite provides efficient and continuous coverage performance and resilience, terrestrial systems inherently provide very efficient throughput performance, since: a) there is only one satellite, in space located 36,000 km from the earth with a given power, forming a limited number of beams that may have a diameter of several hundreds of kilometers; and b) CGC terrestrial systems consisting of a large number of towers, with higher power, can be installed within relatively short distances of each other and within a limited distance of the users i.e. <100 km, and can be supplemented by additional towers when congestion occurs.”
19      Inmarsat heeft in dit verband opgemerkt dat de complementaire grondcomponenten een capaciteit bieden die geen enkele satelliet, hoe krachtig ook, kan leveren gezien het beperkte frequentiebereik dat haar bij beschikking 2009/449 is toegekend (twee keer 15 MHz).
20      Conseil d’État, zaak nr. 420128, Eutelsat, conclusies van G. Odinet, openbaar rapporteur, 28 juni 2019, punt 2, beschikbaar op http://www.conseil-etat.fr/fr/arianeweb/CRP/conclusion/2019‑06‑28/420128.
21      Over het verband tussen de begrippen „satelliet” en „ruimtestation”, zie punt 33 van deze conclusie.
22      Cursivering van mij.
23      „Het zodanig combineren dat het een compleet geheel vormt of elkaar versterkt.”
24      Het woordenboek Duden definieert „ergänzen” als „durch Schließen entstandener Lücken wieder vollständig machen; durch Hinzufügen von etwas vervollständigen, bereichern” („weer compleet maken door ontstane hiaten te dichten; aanvullen, verrijken door iets toe te voegen”).
25      Ik wijs erop dat de hoeveelheid beschikbaar radiospectrum beperkt is, hetgeen de noodzaak verklaart om het gebruik ervan te reglementeren. Zie overweging 8 van beschikking nr. 676/2002/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake een regelgevingskader voor het radiospectrumbeleid in de Europese Gemeenschap (Radiospectrumbeschikking) (PB 2002, L 108, blz. 1): „Het spectrumbeleid kan niet uitsluitend op technische parameters worden gebaseerd, er dient ook rekening te worden gehouden met economische, politieke, culturele, gezondheids- en sociale overwegingen. Bovendien zal de steeds grotere vraag naar de schaarse radiofrequenties leiden tot tegenstrijdige pressies om tegemoet te komen aan de wensen van de verschillende groepen radiospectrumgebruikers in sectoren zoals telecommunicatie, omroep, vervoer, rechtshandhaving, defensie en wetenschap. Derhalve dient in het spectrumbeleid rekening te worden gehouden met alle sectoren en moeten de behoeften van elk van deze sectoren tegen elkaar worden afgewogen.”
26      Zie met name overwegingen 1 en 5 alsmede artikel 6, lid 1, onder a), van beschikking nr. 626/2008.
27      Meer in het bijzonder sluiten de in deze overweging gebruikte bewoordingen geen enkele uitlegging uit. Dit geldt met name voor het fragment „[die componenten] hebben typisch ten doel de per satelliet aangeboden diensten te verbeteren” vanwege de aanwezigheid van de term „typisch” (cursivering van mij).
28      Arrest van 5 maart 2020 (C‑100/19, EU:C:2020:174).