62007CJ0250
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
4 ta’ Ġunju 2009 (
*1
)
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — Direttiva 93/38/KEE — Kuntratti pubbliċi fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjonijiet — Għoti ta’ kuntratti pubbliċi mingħajr sejħa għal offerti minn qabel — Kundizzjonijiet — Komunikazzjoni tal-motivi ta’ ċaħda ta’ offerta — Terminu”
Fil-Kawża C-250/07,
li għandha bħala suġġett rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont l-Artikolu 226 KE, imressaq fl-24 ta’ Mejju 2007,
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej, irrappreżentata minn M. Patakia u D. Kukovec, bħala aġenti, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
rikorrenti,
vs
Ir-Repubblika Ellenika, irrappreżentata minn D. Tsagkaraki, bħala aġent, assistita minn V. Christianos, dikigoros, b’indirizz għan-notifika fil-Lussemburgu,
konvenuta,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn P. Jann, President tal-Awla, M. Ilešič, A. Tizzano, A. Borg Barthet u J.-J. Kasel (Relatur), Imħallfin
Avukat Ġenerali: M. Poiares Maduro,
Reġistratur: L. Hewlett, Amministratur Prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-14 ta’ Ottubru 2008,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas-17 ta’ Diċembru 2008,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tikkonstata li, billi naqset milli tippubblika avviż ta’ sejħa għal offerti minn qabel għal kuntratt pubbliku, u billi damet, mingħajr ġustifikazzjoni, sabiex tirrispondi għat-talba għal preċiżazzjonijiet ta’ offerent dwar ir-raġunijiet għaċ-ċaħda tal-applikazzjoni tiegħu, ir-Repubblika Ellenika naqset, minn naħa waħda, mill-obbligu ta’ sejħa għal offerti qabel ma tinbeda din l-istess proċedura impost fuqha mill-Artikolu 20(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/38/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku għal entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 194), kif emendata bid-Direttiva tal-Kummissjoni 2001/78/KE, tat- (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 4, p. 94, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 93/38”), u min-naħa l-oħra, mill-obbligu impost fuqha mill-Artikolu 41(4) tad-direttiva msemmija.
Il-kuntest ġuridiku
2
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 93/38 jipprevedi:
“1.   Din id-Direttiva għandha tapplika għall-entitajiet kontraenti li:
a)
jkunu awtoritajiet pubbliċi jew intrapriżi pubbliċi u li jeżerċitaw wieħed mix-xogħlijiet li hemm referenza għalihom fil-paragrafu 2;
b)
meta ma jkunux awtoritajiet pubbliċi jew intrapriżi pubbliċi, ikollhom bħala waħda mill-attivitajiet tagħhom kwalunkwe waħda minn dawk li hemm referenza għalihom fil-paragrafu 2 jew xi assoċjazzjoni minnhom u li joperaw fuq il-bażi ta’ drittijiet speċjali jew esklussivi maħruġa minn awtorità kompetenti ta’ Stat Membru.
2.   Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, xogħlijiet relevanti għandhom ikunu:
a)
il-provvista jew it-tħaddim ta’ networks fissi maħsuba biex jipprovdu servizz lill-pubbliku b’konnessjoni mal-produzzjoni, it-trasport jew id-distribuzzjoni ta’:
[…]
ii)
l-elettriku; jew
[…]”
3
Skont l-Artikolu 20 tad-Direttiva 93/38:
“1.   L-entitajiet kontraenti jistgħu jagħżlu kwalunkwe proċedura deskritta fl-Artikolu 1(7), sakemm, soġġetti għall-paragrafu 2, jkunu għamlu sejħa għall-kompetizzjoni skond l-Artikolu 21.
2.   L-entitajiet kontraenti jistgħu jużaw proċedura mingħajr ma qabel jagħmlu sejħa għall-kompetizzjoni fil-każijiet li ġejjin:
a)
fin-nuqqas ta’ sejħiet għal offerti jew ta’ sejħiet għal offerti addattati bħala reazzjoni għal proċedura b’sejħa minn qabel għall-kompetizzjoni, sakemm il-kundizzjonijiet oriġinali tal-kuntratt ma nbidlux sostanzjalment;
[…]
d)
sakemm dan ikun strettament neċessarju meta għal raġunijiet ta’ emerġenza estrema miġjuba minn avvenimenti li ma setgħux jiġu mbassra mill-entitajiet kontraenti, il-limiti ta’ żmien preskritti minn proċeduri miftuħa jew ristretti ma jistgħux jiġu rrispettati;
[…]”
4
L-Artikolu 41(4) tad-Direttiva 93/38 jgħid kif ġej:
“L-entitajiet kontraenti […] għandhom, fil-pront wara d-data li fiha jkunu rċevew t-talba [bil-miktub], jgħarrfu lil kull wieħed mill-kandidati eliminati jew lil dak li jkun tefa’ offerta u jkun ġie eliminat dwar ir-raġuni tar-rifjut ta’ l-applikazzjoni jew l-offerta, u lil kull min ikun tefa’ offerta ammissibbli dwar il-karatteristiċi u l-vantaġġi relattivi ta’ l-offerta magħżula kif ukoll l-isem ta’ min ikun rebaħ l-offerta.
[…]”
Il-fatti li wasslu għall-kawża u l-proċedura prekontenzjuża
5
Fit-2 ta’ Lulju 2003, Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (kumpannija pubblika li tipprovdi l-elettriku, iktar ’il quddiem “DEI”) ippubblikat sejħa għal offerti għall-istudju, il-provvista, it-trasport, l-installazzjoni u t-tħaddim ta’ żewġ unitajiet termoelettriċi simili u tat-tagħmir awżiljarju tagħhom għaċ-ċentrali termoelettrika ta’ Atherinolakkos li tinsab fuq il-gżira ta’ Kreta (il-Greċja).
6
Peress li din l-ewwel sejħa għal offerti ġiet irtirata wara l-konstatazzjoni, min-naħa tal-kunsill amministrattiv ta’ DEI, li l-offerti rċevuti ma kinux jissodisfaw ċerti kriterji, fis-26 ta’ Mejju 2004, DEI ippubblikat sejħa għal offerti ġdida li kellha ċerti differenzi meta mqabbla ma’ dik preċedenti. L-offerti kollha ta’ ħames kumpanniji u gruppi ta’ impriżi li kienu pparteċipaw f’din il-proċedura ġew rifjutati mill-kumitat ta’ evalwazzjoni minħabba li dawn kienu “mhux addattati”, fis-sens li dawn ma kinux konformi ma’ diversi valuri minimi u massimi ta’ ċerti parametri tekniċi meħtieġa mill-kuntratt pubbliku.
7
Permezz ta’ ittra tal-14 ta’ Diċembru 2004 (iktar ’il quddiem l-“ittra tal-14 ta’ Diċembru”), il-ħames offerenti li ħadu sehem fit-tieni sejħa għal offerti ġew informati bl-irtirar ta’ din is-sejħa u ġew mistiedna sabiex fi żmien ħmistax-il jum minn meta jirċievu din l-ittra, jippreżentaw “offerta finanzjarja finali”.
8
Fl-ittra tal-14 ta’ Diċembru, DEI immotivat id-deċiżjoni tagħha li tirrikorri għal din il-proċedura ġdida billi għamlet referenza għall-“istorja komplessiva tal-każ, kif ukoll:
—
[għall-] mument tal-integrazzjoni tal-unitajiet,
—
[għar-] rekwiżit li jiġu koperti fl-iqsar żmien il-bżonnijiet dejjem ikbar u urġenti tal-gżira ta’ Kreta fir-rigward tal-provvista tal-elettriku sa mill-2007,
—
[għaż-] żmien meħtieġ sabiex jiġu installati ż-żewġ unitajiet il-ġodda, jiġifieri 29 u 31 xahar rispettivament,
—
[għad-] dewmien mhux previst fl-assenjazzjoni tal-proġett minħabba r-riżultati tas-sejħiet għal offerti msemmija iktar ’il fuq”.
9
Għal din il-proċedura l-ġdida, il-ħames offerenti kkonċernati ġew mitluba sabiex jikkoreġu d-diskrepanzi tekniċi li wasslu għar-rifjut tal-offerti fil-kuntest tat-tieni proċedura. Fir-rigward tad-diskrepanzi l-oħra enfasizzati mid-DEI, l-offerenti kellhom jindikaw l-ispejjeż tal-korrezzjonijiet li kellhom isiru. Mill-osservazzjonijiet tal-partijiet jirriżulta li l-imsemmija offerenti lkoll ħadu sehem f’din il-proċedura l-ġdida.
10
Permezz ta’ ittra tas-7 ta’ Frar 2005, DEI informat lil wieħed mill-offerenti li l-offerta tiegħu kienet ġiet irrifjutata. Madankollu, din l-ittra ma kien fiha l-ebda indikazzjoni fir-rigward tar-raġunijiet għal din iċ-ċaħda.
11
Mill-osservazzjonijiet tal-partijiet jirriżulta li, wara diversi talbiet min-naħa tiegħu, l-offerent inkwistjoni rċieva, fl-4 ta’ April 2005, att li kien jagħtih il-raġunijiet dettaljati għal din iċ-ċaħda. Peress li r-rikors ġudizzjarju mressaq minn dan l-offerent kontra dan l-att ġie miċħud permezz ta’ sentenza tas-, DEI ipproċediet bl-għoti tal-kuntratt pubbliku fil-.
12
Fit-12 ta’ Ottubru 2005, il-Kummissjoni, wara li ġiet ikkuntatjata mill-offerent imsemmi u wara li qieset li kien hemm ksur tad-dispożizzjonijiet Komunitarji dwar il-kuntratti pubbliċi, bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Ellenika, li rrispondiet għal din l-aħħar ittra permezz ta’ ittra tat-.
13
Billi ma kinitx sodisfatta minn din ir-risposta, fl-4 ta’ Lulju 2006, il-Kummissjoni bagħtet opinjoni motivata lil dan l-Istat Membru, fejn stednitu sabiex jikkonforma ruħu f’terminu ta’ xahrejn mid-data tan-notifika tagħha.
14
Peress li r-risposta tar-Repubblika Ellenika għall-imsemmija opinjoni motivata ma kinitx sodisfaċenti għall-Kummissjoni, din iddeċidiet li tressaq il-preżenti rikors.
Fuq ir-rikors
15
Insostenn tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni invokat żewġ ilmenti li jirrigwardaw, rispettivament, il-ksur tal-Artikoli20(2)(a) u (d), kif ukoll 41(4) tad-Direttiva 93/38.
Fuq l-ewwel ilment
L-argumenti tal-partijiet
16
Permezz tal-ewwel ilment tagħha, il-Kummissjoni tallega li r-Repubblika Ellenika naqset mill-obbligi tagħha skont l-Artikolu 20(2)(a) u (d), tad-Direttiva 93/38.
17
Skont il-Kummissjoni, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva 93/38 jikkostitwixxu, hekk kif jirriżulta mis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 2005, Strabag u Kostmann (C-462/03 u C-463/03, Ġabra p. I-5397), dispożizzjonijiet derogatorji li għandhom, b’mod konformi mal-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, ikunu s-suġġett ta’ interpretazzjoni stretta. Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-oneru tal-prova tal-eżistenza ta’ ċirkustanzi eċċezzjonali li jiġġustifikaw l-użu ta’ tali dispożizzjoni derogatorja jinsab fuq il-parti li tixtieq tagħhmel użu minnha (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, C-394/02, Ġabra p. I-4713, punt 33).
18
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38, il-Kummissjoni tirrileva li tnejn mill-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, jiġifieri li l-ebda offerta ma tkun ġiet ippreżentata jew li l-offerti ppreżentati ma jkunux xierqa u li l-kundizzjonijiet inizjali tal-kuntratt pubbliku ma jkunux ġew mibdula sostanzjalment, mhumiex sodisfatti f’dan il-każ.
19
Fil-fatt, minn naħa, l-entità kontraenti żbaljat meta kkwalifikat l-offerti bħala “mhux addattati” filwaqt li kienu biss “irregolari”. L-interpretazzjoni tat-terminu “mhux addattati” użat mir-Repubblika Ellenika hija wiesgħa ħafna u tqiegħed indiskussjoni l-effett utli tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38. Il-paragun tal-kliem ta’ din id-dispożizzjoni ma’ dak tad-dispożizzjonijiet simili li jinsabu fid-direttivi l-oħra dwar kuntratti pubbliċi, b’mod partikolari d-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 163), juri li t-terminu “mhux addattati” għandu l-istess kontenut f’dawn id-direttivi kollha. Jistgħu biss jiġu kkwalifikati bħala “mhux addattati” dawk l-offerti li s-suġġett tagħhom huwa totalment differenti minn dak deskritt fis-sejħa għal offerti. Skont il-Kummissjoni, teżisti rabta bejn in-nuqqas ta’ offerta u l-offerta mhux adattata peress li kull waħda minn dawn is-sitwazzjonijiet tieħu post l-oħra bħala motiv ta’ assenjazzjoni diretta. Is-sitwazzjonijiet imsemmija huma ekwivalenti mhux biss fir-rigward tal-effett li jipproduċu iżda wkoll fir-rigward tad-diffikultajiet li joħolqu lill-entità kontraenti, peress li l-bżonnijiet marbuta mal-eżekuzzjoni tal-proġett mhumiex sodisfatti fiż-żewġ każijiet.
20
Barra minn hekk, ikun konvenjenti li ma tiġix sopravalutata l-importanza tal-prinċipju ta’ flessibbiltà fl-interpretazzjoni tad-Direttiva 93/38. Dan il-prinċipju, li ċertament kellu influwenza fuq il-kontenut tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/38, ma jistax jiġi invokat insostenn ta’ interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet li tmur kontra t-Trattat KE u l-prinċipji ġenerali ta’ ugwaljanza ta’ trattament u ta’ trasparenza.
21
Min-naħa l-oħra, waqt it-tielet proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, l-entità kontraenti bidlet b’mod sostanzjali l-kundizzjonijiet tal-kuntratt pubbliku, liema ħaġa kellha l-konsegwenza li tirrendi lil ċerti offerti “irregolari”. Mill-formulazzjoni tat-tieni sejħa għal offerti jirriżulta li għalkemm id-diskrepanzi kummerċjali u ekonomiċi fil-konfront tas-sejħa għal offerti ma kinux awtorizzati, id-diskrepanzi tekniċi dovuti għal partikolaritajiet ta’ kostruzzjoni jew għal partikolaritajiet tekniċi tat-tagħmir ipprovdut kienu, taħt ċerti kundizzjonijiet, jistgħu jiġu aċċettati mingħajr ma l-korrezzjoni tagħhom tkun tinvolvi preġudizzju finanzjarju lill-offerent. Min-naħa l-oħra, mill-ittra tal-14 ta’ Diċembru jirriżulta li waqt it-tielet proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku, il-parteċipanti kienu marbuta li jikkoreġu d-diskrepanzi kollha u li jbatu l-ispejjeż ta’ din il-korrezzjoni. Bil-għan li jiżguraw ir-rispett ta’ dan ir-rekwiżit, il-parteċipanti kellhom jiffirmaw dikjarazzjoni fir-rigward tal-korrezzjoni tad-diskrepanzi tekniċi li kienu jinsabu fl-offerti tagħhom. Dan il-bdil fil-kundizzjonijiet tas-suq irrenda l-offerti ta’ ċerti offerenti irregolari fir-rigward ta’ din it-tielet proċedura, filwaqt li dawn kienu validi matul it-tieni waħda.
22
F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tippreċiża li hija bl-ebda mod ma tikkontesta r-raġunijiet li wasslu għall-esklużjoni ta’ min għamel l-ilment mid-diversi proċeduri ta’ sejħa għal offerti, iżda li hija tillimita ruħha sabiex tqiegħed indiskussjoni l-legalità tad-deċiżjoni li permezz tagħha l-entità kontraenti kkunsidrat lill-offerti ddepożitati bħala “mhux adattati”.
23
Fit-tieni lok, f’dak li jirrigwarda l-Artikolu 20(2)(d) tad-Direttiva 93/38, li skont il-Kummissjoni, l-entità kontraenti bbażat ruħha fuqu sabiex tiġġustifika l-użu min-naħa tagħha tal-proċedura ta’ attribuzzjoni mingħajr sejħa għal offerti minn qabel, il-Kummissjoni tfakkar li din id-dispożizzjoni hija suġġetta għall-eżistenza ta’ “emerġenza estrema miġjuba minn avvenimenti li ma setgħux jiġu mbassra mill-entitajiet kontraenti”. Issa, f’dan il-każ, la l-eżistenza ta’ emerġenza estrema u lanqas dik ta’ avvenimenti li ma setgħux jiġu mbassra ma hija pprovata mill-entità kontraenti. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tirrileva, b’mod partikolari, li l-mument tal-integrazzjoni u tal-installazzjoni tal-unitajiet kien magħruf qabel il-pubblikazzjoni tal-ewwel sejħa għal offerti, li ż-żieda fil-bżonn tal-elettriku fuq il-gżira ta’ Kreta kienet mistennija u li l-fatt li żewġ proċeduri kienu ġew irtirati ma jistax jitqies bħala li jikkostitwixxi, għall-entità kontraenti, avveniment mhux prevedibbli.
24
Il-Kummissjoni żżid tgħid li l-ispjegazzjonijiet mogħtija mir-Repubblika Ellenika fil-kuntest tal-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ma tistax tibdel il-motivazzjoni mogħtija mill-entità kontraenti fl-ittra tal-14 ta’ Diċembru sabiex tiġġustifika r-rifjut tal-offerti tal-offerenti.
25
Preliminarjament, ir-Repubblika Ellenika tosserva, minn naħa, li l-karattru speċjali tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/38, fil-konfront tad-direttivi ġenerali dwar il-kuntratti pubbliċi, jirriżulta mill-karattru sensittiv tas-“setturi esklużi” u jimmanifesta ruħu permezz tal-prinċipju ta’ flessibbiltà msemmi fil-ħamsa u erbgħin premessa tad-Direttiva 93/38 li tipprovdi li r-regoli li għandhom jiġu applikati mill-entitajiet ikkonċernati għandhom jistabbilixxu struttura għall-prattika ta’ kummerċ b’saħħtu u għandhom iħallu l-massimu ta’ flessibbiltà. B’hekk, fil-kuntest tad-Direttiva 93/38, l-entitajiet kontraenti jgawdu minn setgħa diskrezzjonali ikbar minn dik li jibbenifikaw minnha fil-kuntest tad-direttivi ġenerali. Huwa fid-dawl ta’ dan il-prinċipju ta’ flessibbiltà li għandu jiġi evalwat jekk proċedura għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tkunx adattata mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/38.
26
Fil-kuntest tad-Direttiva 93/38, it-tliet proċeduri msemmija fl-Artikolu 1(7) tagħha jinsabu, b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ flessibbiltà u tas-setgħa diskrezzjonali wiesgħa rrikonoxxuta lill-entità kontraenti, eżattament fl-istess livell. Għaldaqstant, l-Artikolu 20(1) tad-Direttiva 93/38 jippermetti lill-entitajiet kontraenti li jagħżlu liberament lil waħda minn dawn it-tliet proċeduri kemm-il darba tkun saret sejħa għal offerti. Għaldaqstant, peress li d-Direttiva 93/38 tiddistingwi ruħha anki fuq dan il-punt mid-direttivi l-oħra invokati mill-Kummissjoni, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dawn id-direttivi ma tistax tiġi trasposta b’analoġija għad-Direttiva 93/38.
27
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38 u tal-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, ir-Repubblika Ellenika ssostni li, f’dan il-każ, dawn huma sodisfatti.
28
Minn naħa, matul it-tieni proċedura ta’ sejħa għal offerti, xi offerti ġew ċertament iddepożitati, iżda l-ebda waħda minnhom ma ġiet ikkunsidrata bħala “adattata”. Kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, teżisti differenza kbira bejn offerta “mhux adattata” u offerta “inammissibbli jew irregolari”, fejn l-ewwel wieħed minn dawn il-kunċetti jirreferi għall-konformità tal-offerta mal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi stabbiliti mill-entità kontraenti, u t-tieni wieħed jirreferi għan-nuqqas ta’ motiv formali ta’ parteċipazzjoni fis-sejħa għal offerti. Barra minn hekk, l-interpretazzjoni permezz ta’ analoġija proposta mill-Kummissjoni ma tistax tiġi aċċettata minħabba d-differenzi sostanzjali li jeżistu bejn il-kliem tad-diversi dispożizzjonijiet invokati, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenza tas-17 ta’ Settembru 2002, Concordia Bus Finland (C-513/99, Ġabra p. I-7213, punti 90 u 91), li kienu biss id-dispożizzjonijiet li jiffurmaw parti mill-istess qasam tad-dritt Komunitarju u li l-kliem tagħhom huwa essenzjalment identiku li setgħu jiġu interpretati b’mod identiku.
29
L-argumenti invokati mill-Kummissjoni kontra t-teħid inkunsiderazzjoni tal-prinċipju ta’ flessibbiltà fl-interpretazzjoni tad-Direttiva 93/38 huma wkoll vagi, neqsin mir-rilevanza u mhux ipprovati. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet li, fil-kuntest tal-proċeduri msemmija fid-Direttiva 93/38, l-entitajiet kontraenti jiddisponu minn setgħa diskrezzjonali wiesgħa ħafna meta ddeċidiet, fil-punt 34 tas-sentenza Strabag u Kostmann, iċċitata iktar ’il fuq, li r-regoli msemmija mid-Direttiva 93/38 “[jawtoriżżaw] użu aktar wiesa’ tal-proċedura negozjata”.
30
Min-naħa l-oħra, il-kundizzjonijiet tal-kuntratt pubbliku ma ġewx mibdula, u f’kull każ, ma sar l-ebda tibdil “sostanzjali”. Fil-fatt, mill-paragun bejn it-tieni u t-tielet sejħa għal offerti jirriżulta li kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, dawn huma identiċi fir-rigward tal-ittra ta’ garanzija relattiva għall-parteċipazzjoni, tal-evalwazzjoni tal-offerti finanzjarji u tal-metodu tal-ħlas. Barra minn hekk, eżami dettaljat tal-ħtiġijiet relattivi għad-diskrepanzi tekniċi, għall-ispejjeż tal-korrezzjoni ta’ dawn id-diskrepanzi u għad-dikjarazzjoni mitluba mill-offerenti jippermetti li jiġi kkonstatat li lanqas dawn l-elementi ma ġew mibdula bejn it-tieni u t-tielet proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku.
31
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-Artikolu 20(2)(d) tad-Direttiva 93/38, ir-Repubblika Ellenika tilmenta li l-Kummissjoni qrat b’mod żbaljat l-ittra tal-14 ta’ Diċembru 2004. Fil-fatt, minn din l-ittra jirriżulta mingħajr ekwivoku li l-entità kontraenti ddeċidiet li tagħżel proċedura mingħajr sejħa għal offerti minn qabel minħabba “l-istorja komplessiva tal-każ” u b’hekk minħabba l-fatt li l-offerti ddepożitati matul l-ewwel żewġ proċeduri ma kinux adattati. L-elementi ta’ spjega l-oħrajn li jinsabu f’din l-ittra ssemmew b’mod sussidjarju.
32
Barra minn hekk, ikun konvenjenti li jitqies li, għalkemm l-irtirar ta’ sejħa għal offerti ċertament ma jikkostitwixxix avveniment mhux mistenni għall-entità kontraenti, il-fatt li, matul iż-żewġ sejħiet għal offerti konsekuttivi, l-offerti kollha ma kinux adattati, xorta għandu jitqies bħala li jifforma parti mill-kunċett ta’ “avveniment mhux prevedibbli”.
33
F’kull każ, il-Kummissjoni ma pprovatx b’mod suffiċjenti fid-dritt li l-entità kontraenti invokat il-karattru mhux prevedibbli tal-ostakli taż-żewġ sejħiet għal offerti preċedenti sabiex tiġġustifika l-użu ta’ proċedura mingħajr sejħa għal offerti minn qabel. Ikun jaqbel li ma jkunx hemm konfużjoni bejn rikors għal annullament u proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, peress li din tal-aħħar tagħti lill-Istati Membri l-possibbiltà li jipprovdu spjegazzjonijiet, preċiżazzjonijiet u, jekk ikun hemm il-ħtieġa, ir-raġunijiet li jiġġustifikaw id-deċiżjonijiet tagħhom. F’dan il-każ, mhijiex kwistjoni li tiġi evalwata l-validità tal-motivazzjoni mogħtija mill-entità kontraenti, iżda li jiġi evalwat jekk jistax jiġi lmentat ksur tad-Direttiva 93/38 fil-konfront tal-Istat Membru kkonċernat.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
34
Qabel kollox, għandu jiġi mfakkar li, bħala derogi għan-normi relattivi għall-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 20(2)(ċ) u (d) tad-Direttiva 93/38 għandhom ikunu s-suġġett ta’ interpretazzjoni stretta, u l-oneru tal-prova taqa’ fuq min irid jinvokhom (sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, iċċitata iktar ’il fuq, punt 33).
35
Peress li mill-qari flimkien tal-paragrafi (1) u (2) tal-Artikolu 20 tad-Direttiva 93/38 jirriżulta li t-tieni wieħed minn dawn il-paragrafi jikkostitwixxi deroga fil-konfront tal-ewwel paragrafu, minħabba li jipprovdi l-każijiet li fihom l-entità kontraenti tista’ tagħmel użu mill-proċedura għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi mingħajr sejħa għal offerti minn qabel, għandu jiġi konkluż li mhux biss id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 20(2)(ċ) u (d) tad-direttiva msemmija għandhom jiġu interpretati b’mod strett, iżda li d-dispożizzjonijiet l-oħra kollha tal-Artikolu 20(2) għandhom jiġu interpretati bl-istess mod.
36
Din il-konklużjoni ma titqiegħedx indiskussjoni mill-argumenti tar-Repubblika Ellenika li jgħidu li d-Direttiva 93/38, b’mod konformi mal-ħamsa u erbgħin premessa tagħha, għandha tippermetti “l-massimu tal-flessibbiltà” u tawtorizza użu iktar frekwenti tal-proċedura negozjata minn dak li tippermetti, bħala eżempju, id-Direttiva 93/37.
37
Fil-fatt, minn naħa, hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 15 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-imsemmija premessa ħamsa u erbgħin tagħti indikazzjoni dwar l-għan imfittex mill-leġiżlatur Komunitarju permezz tal-adozzjoni tad-Direttiva 93/38, jiġifieri r-rikonoxximent ta’ flessibbiltà ikbar fil-kuntest tal-kuntratti pubbliċi kkonċernati mid-direttiva msemmija, u konsegwentement tippermetti li jiġu spjegati r-raġunijiet għalfejn din tawtorizza, diversament minn direttivi oħra dwar kuntratti pubbliċi, lill-entitajiet kontraenti sabiex jgħamlu użu iktar frekwenti tal-proċedura negozjata.
38
Min-naħa l-oħra, bil-preċiżazzjoni fis-sitta u erbgħin premessa tad-Direttiva 93/38 li, bħala kontroparti ta’ din il-flessibbiltà u sabiex tiġi promossa l-kunfidenza reċiproka, għandha tiġi ggarantita t-trasparenza tal-proċeduri għall-għoti tal-kuntratti pubbliċi, u billi tipprovdi, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 20(1) ta’ din id-direttiva, li l-użu ta’ waħda minn dawn it-tliet proċeduri għall-għoti previsti fil-punt 7 tal-Artikolu 1 tad-direttiva msemmija, għandu jkun preċedut minn sejħa għal offerti, il-leġiżlatur Komunitarju ma ħalla l-ebda dubju fir-rigward tal-intenzjoni tiegħu li jikkunsidra l-possibbiltà li kuntratt pubbliku jingħata mingħajr sejħa għal offerti minn qabel, fil-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 20(2) tad-Direttiva 93/38, bħala li tikkostitwixxi deroga mill-prinċipju li jgħid li l-għoti ta’ tali kuntratt pubbliku għandu jkun preċedut minn sejħa għal offerti.
39
Isegwi li l-argument tar-Repubblika Ellenika li jgħid li t-terminu “mhux adattati”, imsemmi fl-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38, għandu jiġi interpretat b’mod wiesa’, ma jistax jiġi milqugħ.
40
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandu jiġi stabbilit jekk, f’dan il-każ, ir-Repubblika Ellenika pprovatx b’mod validu li l-offerti li saru fil-kuntest tat-tieni proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku kinux ġustament ikkwalifikati bħala “mhux adattati” skont l-imsemmi Artikolu 20(2)(a).
41
F’dan ir-rigward, ir-Repubblika Ellenika osservat li peress li l-offerti ppreżentati ma kinux, f’dak li jirrigwarda l-volumi ggarantiti, konformi mal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi stabbiliti mill-entità kontraenti fir-rigward tad-dispożizzjonijiet regolamentari dwar il-protezzjoni tal-ambjent, b’tali mod li ċ-ċentrali termoelettrika inkwistjoni ma kinitx tkun tista’ titħaddem legalment, l-offerti msemmija kellhom jitqiesu bħala “mhux adattati” fis-sens tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38.
42
Għandu jiġi kkonstatat li speċifikazzjonijiet tekniċi bħal dawk inkwistjoni f’dan il-każ, li jirriżultaw minn dispożizzjonijiet regolamentari nazzjonali u Komunitarji dwar il-protezzjoni tal-ambjent, għandhom jiġu kkunsidrati bħala elementi indispensabbli sabiex l-installazzjonijiet, li l-provviżjoni u t-tħaddim tagħhom huma s-suġġett tal-kuntratt pubbliku, jippermettu lill-entità kontraenti li tilħaq l-għanijiet li huma imposti fuqha permezz ta’ liġijiet jew dispożizzjonijiet regolamentari.
43
Peress li n-nuqqas ta’ konformità tal-offerti ppreżentati ma’ tali speċifikazzjonijiet jipprekludi lill-entità kontraenti milli tirrejalizza validament il-proġett li għalih tnediet is-sejħa għal offerti, dan in-nuqqas ta’ konformità ma jikkostitwixxix sempliċi nuqqas ta’ preċiżjoni jew sempliċi dettall, iżda bil-kontra, għandu jiġi kkunsidrat bħala li ma jippermettix lill-offerti msemmija li jissodisfaw il-bżonnijiet tal-entità kontraenti.
44
Issa, tali offerti għandhom, hekk kif ammettiet il-Kummissjoni stess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, jiġu kkwalifikati bħala “mhux adattati” fis-sens tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38.
45
Għandu jingħad ukoll li f’dan il-każ, il-biża’ espressa mill-Kummissjoni li l-entitajiet kontraenti jevitaw l-obbligu ta’ sejħa għal offerti impost mid-Direttiva 93/38 billi jiffissaw kundizzjonijiet eċċessivament stretti jew impossibbli li jiġu rispettati, sabiex ikunu jistgħu jikkwalifikaw lill-offerti kollha ppreżentati bħala “mhux adattati” qabel ma jagħtu l-kuntratt pubbliku mingħajr sejħa għal offerti minn qabel, mhijiex iġġustifikata.
46
Fil-fatt, qabel kollox, l-entità kontraenti, wara li qieset li l-offerti ppreżentati matul l-ewwel proċedura ta’ sejħa għal offerti ma kinux jissodisfaw l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi stabbiliti, fasslet it-tieni proċedura ta’ sejħa għal offerti, u b’hekk ma għamlitx użu immedjat mill-proċedura prevista mill-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38.
47
Wara, fil-kuntest tal-proċedura negozjata li fasslet b’applikazzjoni tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38, l-entità kontraenti stiednet lill-offerenti kollha li kienu pparteċipaw fit-tieni proċedura ta’ sejħa għal offerti sabiex jippreżentaw l-offerti tagħhom, filwaqt li d-dispożizzjonijiet tad-direttiva msemmija dwar il-proċedura negozjata, b’mod partikolari l-Artikolu 1(7)(ċ) tagħha, ma kinux jobbligawha tagħmel dan.
48
Fl-aħħar, ma huwa la pprovat u lanqas allegat li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi stabbiliti mill-entità kontraenti u li wassluha sabiex tikkunsidra lill-offerti li kienet irċeviet bħala mhux adattati kienu eċċessivament stretti, jew impossibbli li jiġu rispettati.
49
Bil-kontra, hekk kif sostniet ir-Repubblika Ellenika mingħajr ma ġiet ikkontestata mill-Kummissjoni fuq dan il-punt, il-ħtiġijiet relattivi għall-volumi ggarantiti, li l-offerenti ma setgħux jevitawhom, ġew finalment rispettati minn ċerti kandidati għall-għoti tal-kuntratt pubbliku.
50
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, għandu jiġi kkonstatat li l-entità kontraenti setgħet validament tikkwalifika l-offerti inkwistjoni bħala “mhux adattati” fis-sens tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38.
51
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għad irid jiġi vverifikat jekk, hekk kif issostni l-Kummissjoni, l-entità kontraenti, bi ksur ta’ dak li jipprovdi l-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38, bidlitx sostanzjalment il-kundizzjonijiet inizjali tal-kuntratt pubbliku matul il-proċedura negozjata mingħajr sejħa għal offerti minn qabel.
52
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rilevat li, b’analoġija ma’ dak li ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tan-negozjar mill-ġdid tal-kuntratti pubbliċi diġà mogħtija (ara s-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2008, Pressetext Nachrichtenagentur, C-454/06, Ġabra p. I-4401, punt 35), il-bidla ta’ kundizzjoni inizjali ta’ kuntratt pubbliku tista’ b’mod partikolari titqies bħala sostanzjali fis-sens tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38 meta l-kundizzjoni mibdula, għalkemm kienet tidher fil-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt inizjali, kienet tippermetti li l-offerti ppreżentati fil-kuntest tal-proċedura b’sejħa għal offerti minn qabel jitqiesu bħala adattati, jew jekk kienet tippermetti lil xi offerenti differenti minn dawk li pparteċipaw fil-proċedura inizjali li jippreżentaw l-offerti tagħhom.
53
Peress li, hekk kif jirriżulta mill-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni, din tqis li l-fatti inkwistjoni jaqgħu b’mod ċar taħt l-ewwel wieħed minn dawn l-eżempji, għandu jiġi eżaminat jekk il-kundizzjonijiet inizjali tal-kuntratt pubbliku inizjali, li n-nuqqas ta’ osservanza tagħhom wassal sabiex l-entità kontraenti tikkwalifika lill-offerti ppreżentati bħala mhux adattati, ġewx mibdula sostanzjalment matul il-proċedura negozjata.
54
Fir-rigward ta’ dawn il-kundizzjonijiet, ir-Repubblika Ellenika ssostni, mingħajr ma hija kkontestata mill-Kummissjoni fuq dan il-punt, li l-offerti kollha ppreżentati waqt it-tieni proċedura b’sejħa għal offerti ġew iddikjarati bħala mhux adattati minħabba l-fatt li dawn ma kinux konformi mal-ħtiġijiet relattivi għall-volumi garantiti ta’ emissjonijiet ta’ skart.
55
Issa, għandu jiġi kkonstatat li l-kundizzjonijiet relattivi għall-volumi msemmija ma ġewx mibdula fil-kuntest tat-tielet proċedura, u li, l-istess bħal fl-ewwel żewġ proċeduri, l-osservanza ta’ dawn il-kundizzjonijiet kienet vinkolanti għall-entità kontraenti. Fil-fatt, huwa preċiżament minħabba l-fatt li ma kienet ammessa l-ebda diskrepanza fil-konfront ta’ dawn il-kundizzjonijiet li l-kandidati kellhom jippreżentaw dikjarazzjoni li permezz tagħha kienu jobbligaw ruħhom li jagħmlu l-offerti tagħhom konformi mal-ħtiġijiet tal-avviż li jirrigwarda dawn il-volumi ggarantiti.
56
Fir-rigward tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi l-oħra, għandu jiġi ppreċiżat li, għalkemm ċerti diskrepanzi fir-rigward ta’ dawn l-ispeċifikazzjonijiet setgħu jiġu aċċettati fil-kuntest tat-tieni proċedura b’sejħa għal offerti, l-ispejjeż li rriżultaw mill-korrezzjoni ta’ dawn id-diskrepanzi setgħu, hekk kif osservat ir-Repubblika Ellenika mingħajr ma ġiet ikkontestata mill-Kummissjoni, jitħallew fuq l-offerenti. Għaldaqstant, il-fatt li fil-kuntest tat-tielet proċedura l-offerenti kellhom ibatu huma stess l-ispejjeż tal-korrezzjonijiet tad-diskrepanzi tekniċi ma jistax jitqies bħala li jikkostitwixxi obbligu ġdid.
57
Barra minn hekk, matul din it-tielet proċedura, l-offerenti ma kinux marbuta li jwettqu l-korrezzjonijiet inkwistjoni, iżda kellhom biss jipprovdu stima tal-ispiża totali tal-imsemmija korrezzjonijiet u jippreżentaw offerta finanzjarja finali. B’hekk din it-tielet proċedura kienet toffri lill-offerenti kollha li kienu pparteċipaw fit-tieni proċedura l-possibbiltà li jirrevedu xi wħud mill-proposti tagħhom fil-kuntest ta’ offerta finanzjarja finali, u li jevalwaw mill-ġdid id-diskrepanzi fil-konfront tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi previsti fis-sejħa għal offerti.
58
Isegwi li l-entità kontraenti ma bidlitx sostanzjalment il-kundizzjonijiet inizjali tas-suq fis-sens tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38, matul il-proċedura negozjata mingħajr sejħa għal offerti minn qabel.
59
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi konkluż li l-Kummissjoni ma pprovatx il-ksur, min-naħa tar-Repubblika Ellenika, tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38. Konsegwentement, l-ewwel parti tal-ewwel ilment tagħha għandha tiġi miċħuda.
60
F’dak li jirrigwarda l-allegat ksur tal-Artikolu 20(2)(d) tad-Direttiva 93/38, għandu jiġi mfakkar li, hekk kif jirriżulta mill-punt 34 ta’ din is-sentenza, dan l-Artikolu 20(2)(d) jikkostitwixxi dispożizzjoni derogatorja, u li l-oneru tal-prova li l-kundizzjonijiet tal-applikazzjoni tiegħu huma sodisfatti jinsab fuq il-parti li tixtieq tinvokah.
61
F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi rilevat, hekk kif għamel l-Avukat Ġenerali fil-punt 25 tal-konklużjonijiet tiegħu, li r-Repubblika Ellenika ma invokatx din id-dispożizzjoni insostenn tad-deċiżjoni li permezz tagħha DEI ipproċediet għall-għoti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni mingħajr sejħa għal offerti minn qabel, iżda li hija llimitat ruħha sabiex tindika li din id-deċiżjoni kienet ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 20(2)(a) tad-Direttiva 93/38.
62
Għaldaqstant, il-Kummissjoni ma tistax b’mod validu tilmenta li r-Repubblika Ellenika kisret dispożizzjoni li dan l-Istat Membru effettivament ma invokax, b’tali mod li t-tieni parti tal-ewwel ilment għandha wkoll tiġi miċħuda.
63
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li l-ewwel ilment invokat mill-Kummissjoni jiġi miċħud bħala infondat fl-intier tiegħu.
Fuq it-tieni lment
L-argumenti tal-partijiet
64
Permezz tat-tieni lment tagħha, il-Kummissjoni tilmenta li r-Repubblika Ellenika naqset mill-obbligu tagħha skont l-Artikolu 41(4) tad-Direttiva 93/38, jiġifieri milli “fil-pront wara d-data li fiha [tkun irċeviet i]t-talba [bil-miktub, tgħarraf] lil kull wieħed mill-kandidati eliminati jew lil dak li jkun tefa’ offerta u jkun ġie eliminat dwar ir-raġuni tar-rifjut tal-applikazzjoni jew l-offerta”.
65
F’dan il-każ, iddekorra terminu ta’ xahrejn bejn it-talba tal-offerent li ġie eliminat u r-risposta tal-entità kontraenti. Issa, tali terminu bl-ebda mod ma jista’ jiġi kkunsidrat bħala li jikkostitwixxi risposta mogħtija “fil-pront”. F’dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ dawn it-termini, il-Kummissjoni tirreferi għad-dispożizzjonijiet analogi tad-Direttivi tal-Kunsill 92/50/KEE tat-18 ta’ Ġunju 1992 relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322), tal-Kunsill 93/36/KEE, tal-, li tikkoordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ta’ provvista (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 110), 93/37 u 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 19), li jipprevedu terminu ta’ ħmistax-il jum.
66
Ir-Repubblika Ellenika tirrikonoxxi li l-komunikazzjoni tar-raġunijiet li jiġġustifikaw iċ-ċaħda tal-offerta ta’ wieħed mill-offerenti saret b’ċertu dewmien. Madankollu, dan id-dewmien ma marx kontra l-effett utli tad-Direttiva 93/38 u ma pprekludiex lill-offerent ikkonċernat mill-possibbiltà li jinvoka d-drittijiet tiegħu quddiem qorti. Barra minn hekk, il-kuntratt kien iffirmat biss wara li r-rikors ġudizzjarju tal-imsemmi offerent kien ġie rifjutat. Ir-Repubblika Ellenika żżid li t-termini previsti mid-diversi direttivi invokati mill-Kummissjoni ma jistgħux jiġu trasposti għal dan il-każ, peress li minn naħa waħda, id-Direttiva 93/38 ma tipprevedi l-ebda terminu preċiż u, min-naħa l-oħra, peress li d-Direttiva 2004/17 kienet għadha mhux applikabbli fid-data meta seħħew il-fatti li waslu għal din il-kawża.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
67
Fir-rigward ta’ dan l-ilment, għandu jiġi rilevat li, peress li d-Direttiva 93/38, diversament mid-direttivi l-oħra invokati mill-Kummissjoni f’dan ir-rigward, ma tippreskrivi l-ebda terminu preċiż li fih l-offerent li l-kandidatura jew l-offerta tiegħu ġiet rifjutata għandu jiġi informat bir-raġunijiet għaċ-ċaħda, iżda tillimita ruħha sabiex tipprevedi, fl-Artikolu 41(4) tagħha, li din l-informazzjoni għandha tiġi mgħarrfa “fil-pront”, ma tistax, hekk kif qal l-Avukat Ġenerali fil-punt 27 tal-konklużjonijiet tiegħu, tiġi interpretata bħala li l-entità kontraenti għandha tagħti l-informazzjoni msemmija fil-ħmistax-il jum wara li tiġi rċevuta t-talba bil-miktub tal-offerent.
68
Madankollu, għandu jiġi ppreċiżat li, meta stabbilixxa li l-entità kontraenti kellha tibgħat l-informazzjoni mitluba “fil-pront”, il-leġiżlatur Komunitarju impona fuqha obbligu ta’ diliġenza li jikkostitwixxi obbligu ta’ mezzi iktar milli obbligu ta’ riżultat. Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat każ b’każ kif ukoll abbażi tal-karatteristiċi konkreti tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni, u b’mod partikolari tal-kumplessità tiegħu, jekk l-entità kontraenti kkonċernata kkomunikatx jew le l-informazzjoni msemmija bid-diliġenza meħtieġa. Il-fatt li din il-komunikazzjoni sseħħ qabel ma jiskadi t-terminu mogħti sabiex tiġi kkontestata d-deċiżjoni ta’ rifjut tal-kandidatura jew tal-offerta, li b’hekk ifisser li l-offerent kien f’pożizzjoni li juża l-proċeduri ta’ rikors disponibbli għalih sabiex jitlob stħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjoni minn qorti, jikkostitwixxi biss element minn sensiela ta’ indizji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi stabbilit jekk l-entità kontraenti osservatx l-obbligu ta’ diliġenza impost fuqha b’applikazzjoni tal-Artikolu 41(4) tad-Direttiva 93/38, u minnu nnifsu ma jikkostitwixxix prova suffiċjenti f’dan ir-rigward.
69
Peress li, f’dan il-każ, ir-Repubblika Ellenika tammetti l-eżistenza ta’ dewmien fil-komunikazzjoni, lill-offerent li l-offerta tiegħu ġiet rifjutata, tar-raġunijiet għal din iċ-ċaħda, filwaqt li ssostni li din il-komunikazzjoni seħħet b’mod konformi mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 41(4) tad-Direttiva 93/38, huwa dan l-Istat Membru li għandu jipprova l-eżistenza ta’ elementi oġġettivi li jiġġustifikaw id-dewmien fl-imsemmija komunikazzjoni u li jistgħu jagħmlu plawżibbli t-tul ta’ żmien li għadda bejn meta ġiet irċevuta t-talba tal-offerent u r-risposta tal-entità kontraenti.
70
Issa, għandu jiġi kkonstatat li, minbarra l-argument li jgħid li ż-żmien li għadda ma pprekludiex lill-offerent ikkonċernat milli jinvoka b’mod validu d-drittijiet tiegħu quddiem qorti, ir-Repubblika Ellenika ma tressaqx provi konkreti li jiġġustifikaw id-dewmien fil-komunikazzjoni tar-raġunijiet għaċ-ċaħda tal-offerta jew li jesponu r-raġunijiet għalfejn, f’dan il-każ, terminu ta’ xahrejn għandu jitqies bħala “fil-pront”, fis-sens tal-Artikolu 41(4) tad-Direttiva 93/38.
71
Għaldaqstant, it-tieni lment imressaq mill-Kummissjoni għandu jitqies bħala fondat.
72
Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li, billi damet mingħajr ġustifikazzjoni sabiex tirrispondi għat-talba għal preċiżazzjonijiet ta’ offerent dwar ir-raġunijiet għaċ-ċaħda tal-offerta tiegħu, ir-Repubblika Ellenika naqset mill-obbligu tagħha skont l-Artikolu 41(4) tad-Direttiva 93/38.
Fuq l-ispejjeż
73
Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Madankollu, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 69(3) tal-istess regoli, jekk il-partijiet ikunu telliefa rispettivament fuq kap jew aktar tat-talbiet tagħhom, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi li taqsam l-ispejjeż jew tiddeċiedi li kull parti tbati l-ispejjeż tagħha. Peress li r-Repubblika Ellenika u l-Kummissjoni tilfu parzjalment, hemm lok li huma jiġu ordnati jbatu l-ispejjeż tagħhom.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Billi damet mingħajr ġustifikazzjoni sabiex tirrispondi għat-talba għal preċiżazzjonijiet ta’ offerent dwar ir-raġunijiet għaċ-ċaħda tal-offerta tiegħu, ir-Repubblika Ellenika naqset mill-obbligu tagħha skont l-Artikolu 41(4) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/38/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku għal entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjoni, kif emendata bid-Direttiva tal-Kummissjoni 2001/78/KE, tat-.
2)
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
3)
Ir-Repubblika Ellenika u l-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Grieg.