WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 19 października 2017 r. (*)
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna organizacja rynków – Ochrona zwierząt podczas transportu – Refundacje wywozowe – Rozporządzenie (UE) nr 817/2010 – Rozporządzenie (WE) nr 1/2005 – Obowiązek uaktualniania kopii dziennika podróży do momentu osiągnięcia przez zwierzęta miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia – Odzyskanie nadpłaconych kwot
W sprawie C‑383/16
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez College van Beroep voor het bedrijfsleven (administracyjny sąd apelacyjny do spraw gospodarczych, Niderlandy) postanowieniem z dnia 4 lipca 2016 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 lipca 2016 r., w postępowaniu:
Vion Livestock BV
przeciwko
Staatssecretaris van Economische Zaken,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, J. Malenovský, M. Safjan, D. Šváby (sprawozdawca) i M. Vilaras, sędziowie,
rzecznik generalny: N. Wahl,
sekretarz: L. Carrasco Marco, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 maja 2017 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
–        w imieniu Vion Livestock BV przez H.A. Pasveera, advocaat,
–        w imieniu rządu niderlandzkiego przez M. Bulterman oraz M. Noort, działające w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu węgierskiego przez M.Z. Fehéra oraz E. Sebestyén, działających w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej przez A. Bouqueta oraz B. Eggers, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2017 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 4, art. 8 ust. 2 oraz pkt 3 i 7 załącznika II do rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań oraz zmieniającego dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE oraz rozporządzenie (WE) nr 1255/97 (Dz.U. 2005, L 3, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2011, L 336, s. 86), a także art. 3 ust. 1 i art. 4, 5 i 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 817/2010 z dnia 16 września 2010 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do wymagań dotyczących przyznania refundacji wywozowych związanych z dobrostanem żywego bydła w czasie transportu (Dz.U. 2010, L 245, s. 16).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Vion Livestock BV (zwaną dalej „spółką Vion”) a Staatssecretaris van Economische Zaken (sekretarzem stanu ds. gospodarczych, Niderlandy, zwanym dalej „sekretarzem stanu”) w przedmiocie odzyskania refundacji wywozowych wypłaconych spółce Vion w związku z wywozem żywego bydła do Libanu.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 1/2005
3        Zgodnie z motywem 11 rozporządzenia nr 1/2005, aby zagwarantować spójne i skuteczne stosowanie niniejszego rozporządzenia w Unii Europejskiej w świetle podstawowej zasady, zgodnie z którą zwierzęta nie mogą być transportowane w warunkach powodujących zranienia lub niepotrzebne cierpienia, należy ustanowić szczegółowe przepisy uwzględniające szczególne potrzeby w związku z wykorzystaniem różnych środków transportu.
4        Artykuł 1 rozporządzenia nr 1/2005, który definiuje jego zakres stosowania, stanowi w ust. 1:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do transportu [żywych] zwierząt kręgowych w obrębie [Unii], jak również do przeprowadzanych przez właściwych urzędników specjalnych kontroli partii wjeżdżających na lub opuszczających obszar celny [Unii]”.
5        Artykuł 5 tego rozporządzenia, zatytułowany „Obowiązki planowania w odniesieniu do transportu zwierząt”, przewiduje w ust. 4:
„W przypadku długich przewozów pomiędzy państwami członkowskimi i państwami trzecimi domowych gatunków nieparzystokopytnych innych niż zarejestrowane nieparzystokopytne [oraz gatunków] bydła, owiec, kóz i świń, przewoźnicy [i] organizatorzy stosują przepisy dotyczące dzienników podróży zamieszczone w załączniku II”.
6        Artykuł 8 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Opiekunowie”, stanowi w ust. 2:
„Opiekunowie sprawdzają wszystkie zwierzęta przybywające na miejsce tranzytu lub na miejsce przeznaczenia i określają, czy ich przewóz [między państwami członkowskimi i państwami trzecimi] był długotrwały. W przypadku długotrwałych przewozów domowych nieparzystokopytnych oraz gatunków domowego bydła, owiec, kóz i świń, opiekunowie przestrzegają przepisów dotyczących dziennika podróży ustanowionych w załączniku II”.
7        Artykuł 14 rozporządzenia nr 1/2005, zatytułowany „Kontrole oraz inne środki związane z dziennikiem podróży podejmowane przez właściwe władze przed długotrwałym przewozem”, stanowi w ust. 1:
„W przypadku długotrwałego przewozu między państwami członkowskimi i państwami trzecimi [danych gatunków] właściwe władze miejsca wyjazdu:
a)      przeprowadzają właściwe kontrole w celu sprawdzenia, czy:
i)      przewoźnicy wskazani w dzienniku podróży posiadają odpowiednie zezwolenia na transport, ważne świadectwa zatwierdzenia środka transportu do przewozu na duże odległości oraz ważne zaświadczenia o uprawnieniach kierowców i osób obsługujących;
ii)      dziennik podróży złożony przez organizatora jest możliwy do zrealizowania i zgodny z niniejszym rozporządzeniem;
b)      jeżeli wynik kontroli opisanych w lit. a) jest niezadowalający, wymagają od organizatora zmiany ustaleń dla zaplanowanej długotrwałej podróży w sposób spełniający wymagania niniejszego rozporządzenia;
c)      jeżeli wynik kontroli opisanych w lit. a) jest zadowalający, właściwe władze stemplują dziennik podróży;
[…]”.
8        Załącznik II do rozporządzenia nr 1/2005, zatytułowany „Dziennik podróży”, przewiduje w pkt 1–3, 7 i 8:
„1.      Osoba planująca długotrwały przewóz musi przygotować, podstemplować i podpisać wszystkie strony dziennika podróży zgodnie z przepisami niniejszego załącznika.
2.      Dziennik podróży składa się z następujących części:
Sekcja 1 – Planowanie;
Sekcja 2 – Miejsce wyjazdu;
Sekcja 3 – Miejsce przeznaczenia:
Sekcja 4 – Oświadczenie przewoźnika;
Sekcja 5 – Przykładowy raport o nieprawidłowościach
[…]
3.      Organizator:
a)      nadaje każdemu dziennikowi szczególny numer podróży;
b)      zapewnia, aby właściwie wypełniona i podpisana kopia sekcji 1 dziennika podróży z wyjątkiem numerów zaświadczeń weterynaryjnych dotarła do właściwych władz miejsca przeznaczenia [wyjazdu] w okresie dwóch dni roboczych przed datą wyjazdu, w sposób przez nie określony;
[…]
e)      zapewni, aby dziennik podróży towarzyszył zwierzętom podczas podróży do miejsca przeznaczenia [lub] w przypadku [wywozu do] państwa trzeciego aż do punktu wyjścia.
[…]
7.      Jeśli zwierzęta są wywożone do państwa trzeciego, przewoźnicy przekazują dziennik podróży urzędowemu lekarzowi weterynarii w miejscu wyjścia.
W przypadku wywozu żywego bydła połączonego ze zwrotem, wypełnianie sekcji 3 dziennika podróży nie jest konieczne, w przypadku gdy wymagane jest przedstawienie sprawozdania zgodnie z prawodawstwem rolnym.
8.      Przewoźnik, o którym mowa w sekcji 3 [dziennika podróży]:
a)      zachowuje kopię wypełnionego dziennika podróży;
[…]
Dokumenty określone w lit. a) i b) są udostępniane właściwym władzom wydającym zezwolenie przewoźnikowi oraz, na ich żądanie, właściwym władzom miejsca wyjazdu w ciągu miesiąca od wypełnienia i muszą być zachowane przez [przewoźnika przez] co najmniej trzy lata od daty kontroli.
Dokumenty określone w lit. a) zostaną zwrócone właściwym władzom miejsca wyjazdu w ciągu 1 miesiąca od zakończenia podróży […]”.
9        Dodatek do załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 składa się z różnych sekcji, z których każda zawiera standardowy formularz. Sekcja 3 w szczególności zawiera formularz zatytułowany „Miejsce przeznaczenia”. W pkt 4 tego formularza wyszczególniono „[kontrole, które należy przeprowadzić]” przez „opiekuna w miejscu przeznaczenia/urzędowego lekarza weterynarii”. Jedna z tych kontroli – wymieniona w pkt 4.5 – dotyczy „[zapisów] dziennika podróży i limit[ów] czasow[ych] podróży”. Ponadto ta sama sekcja 4 dodatku do załącznika II zawiera formularz oświadczenia przewoźnika do wypełnienia przez kierowcę w trakcie podróży. W oświadczeniu tym należy wskazać w odniesieniu do faktycznej trasy (postoje, transfer lub punkty wyjścia) poszczególne miejsca i adresy, daty i czas przyjazdu i wyjazdu, długość i powody postojów, przyczyny różnic między planowanym a zrealizowanym planem oraz inne uwagi, a także liczbę i przyczyny zranienia zwierząt lub padnięć podczas podróży. Oświadczenie podpisują kierowca lub kierowcy oraz przewoźnik.
Rozporządzenie nr 817/2010
10      Zgodnie z motywem 3 rozporządzenia nr 817/2010 „[w] celu zagwarantowania, że utrzymywane są normy dobrostanu zwierząt, należy wprowadzić system monitorowania w postaci obowiązkowych kontroli w miejscach wywozu z obszaru celnego [Unii] oraz po opuszczeniu obszaru celnego [Unii], w przypadku zmiany środka transportu, a także w miejscu pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia”.
11      Artykuł 1 rozporządzenia nr 817/2010, zatytułowany „Zakres”, stanowi w akapicie pierwszym:
„Płatność refundacji wywozowych za żywe bydło objęte kodem CN 0102 (zwane dalej »zwierzętami«) zgodnie z art. 168 rozporządzenia [Rady] (WE) nr 1234/2007 [z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (»rozporządzenia o jednolitej wspólnej organizacji rynku«) (Dz.U. 2007, L 299, s. 1)] jest uzależniona od przestrzegania podczas transportu zwierząt do ich pierwszego miejsca rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia przepisów art. 3–9 rozporządzenia [nr 1/2005], przepisów załączników, o których mowa w wymienionych artykułach, oraz przepisów niniejszego rozporządzenia”.
12      Artykuł 2 rozporządzenia nr 817/2010, zatytułowany „Kontrole na obszarze celnym [Unii]”, stanowi w ust. 2:
„Urzędowy lekarz weterynarii w miejscu wywozu sprawdza […], w odniesieniu do tych zwierząt, na które przyjęto zgłoszenie wywozowe, czy:
a)      wymogi ustanowione w rozporządzeniu [nr 1/2005] zostały spełnione od miejsca wyjazdu […] aż do miejsca wywozu,
oraz
b)      warunki transportu w pozostałym czasie podróży są zgodne z rozporządzeniem [nr 1/2005], a konieczne działania zostały podjęte, aby zapewnić zgodność tych warunków do pierwszego rozładunku w państwie trzecim miejsca przeznaczenia.
Urzędowy lekarz weterynarii po przeprowadzeniu kontroli sporządza sprawozdanie zgodnie ze wzorem określonym w załączniku I niniejszego rozporządzenia, poświadczając, że wyniki przeprowadzonej zgodnie z akapitem pierwszym kontroli są zadowalające lub nie.
Organ weterynaryjny odpowiedzialny za miejsce wywozu zachowuje to sprawozdanie przez co najmniej trzy lata. Kopię tego sprawozdania przesyła się agencji płatniczej”.
13      Artykuł 3 rozporządzenia nr 817/2010, zatytułowany „Kontrole w państwach trzecich”, przewiduje:
„1.      Po opuszczeniu obszaru celnego [Unii] eksporter zapewnia, aby zwierzęta podlegały kontroli:
a)      w każdym miejscu, gdzie następuje zmiana środka transportu, z wyjątkiem miejsc, gdzie taka zmiana nie była zaplanowana i jest spowodowana wyjątkowymi i nieprzewidzianymi okolicznościami;
b)      w miejscu pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
2.      Spółka wyspecjalizowana na płaszczyźnie międzynarodowej w dziedzinie kontroli i nadzoru, zatwierdzona i kontrolowana w tym celu przez państwo członkowskie […] lub urzędowa agencja państwa członkowskiego są odpowiedzialne za przeprowadzanie kontroli wymienionych w ust. 1.
[…]
Sprawozdanie z każdej kontroli przeprowadzonej zgodnie z ust. 1 jest sporządzane zgodnie ze wzorami wymienionymi w załącznikach III i IV do niniejszego rozporządzenia przez lekarza weterynarii, który dokonał kontroli”.
14      Artykuł 4 rozporządzenia nr 817/2010, zatytułowany „Procedura dotycząca wypłaty refundacji wywozowych”, przewiduje:
„1.      Eksporter informuje właściwy organ w państwie członkowskim, w którym przyjmuje się zgłoszenie wywozowe, o wszelkich niezbędnych szczegółach transportu, najpóźniej w momencie złożenia zgłoszenia wywozowego.
[…]
2.      Wnioski o wypłatę refundacji wywozowych […] są uzupełniane […]:
a)      odpowiednio wypełnionym dokumentem, o którym mowa w art. 2 ust. 3 niniejszego rozporządzenia,
oraz
b)      sprawozdaniami przewidzianymi w art. 3 ust. 2 akapit trzeci niniejszego rozporządzenia.
3.      W przypadku gdy kontrole, o których mowa w art. 3 ust. 1, nie mogły zostać przeprowadzone wskutek okoliczności niezależnych od eksportera, właściwy organ, po złożeniu przez eksportera uzasadnionego wniosku, może przyjąć inne dokumenty, stanowiące dostateczny dla właściwych organów dowód na to, że eksporter spełnił wymogi rozporządzenia [nr 1/2005]”.
15      Artykuł 5 cytowanego rozporządzenia, zatytułowany „Brak wypłaty refundacji wywozowych”, stanowi w ust. 1:
„Łączna kwota refundacji wywozowej na zwierzę obliczona zgodnie z akapitem drugim nie jest wypłacana za:
a)      zwierzęta, które padły podczas transportu, z wyjątkiem przypadków określonych w ust. 2;
[…]
c)      zwierzęta, w odniesieniu do których, w świetle dokumentów, o których mowa w art. 4 ust. 2, lub wszystkich innych dostępnych właściwemu organowi dowodów dotyczących zgodności z niniejszym rozporządzeniem, organ ten stwierdzi nieprzestrzeganie przepisów art. 3–9 rozporządzenia [nr 1/2005] oraz przepisów załączników, o których mowa w wymienionych artykułach.
[…]”.
16      Artykuł 7 rozporządzenia nr 817/2010, zatytułowany „Odzyskanie nadpłaconych kwot”, stanowi:
„W przypadku gdy po wypłaceniu refundacji okazuje się, że nie zastosowano się do przepisów rozporządzenia [nr 1/2005], wypłacenie odpowiedniej części refundacji, wraz z odpowiednią karą wynikającą z art. 6 niniejszego rozporządzenia, traktuje się jako bezprawne i podlega ono odzyskaniu zgodnie z art. 49 rozporządzenia [Komisji (WE) nr 612/2009 z dnia 7 lipca 2009 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. 2009, L 186, s. 1)]”.
17      Załącznik IV do rozporządzenia nr 817/2010 składa się ze wzoru sprawozdania z kontroli w miejscu pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia. Jedna z rubryk odnoszących się do „wykonanych kontroli” dotyczy „rejestru planu podróży”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
18      Z końcem 2010 r. spółka Vion dokonała wywozu do Libanu 36 sztuk żywego bydła. Zwierzęta te zostały najpierw przewiezione samochodem ciężarowym z Woerden (Niderlandy) do Kopru (Słowenia), gdzie zostały przeładowane na statek przystosowany do przewozu bydła. Następie bydło to opuściło drogą morską terytorium Unii, by trafić do Bejrutu (Liban).
19      Zdaniem sądu odsyłającego to w Koprze przewoźnik powinien był przekazać dziennik podróży urzędowemu lekarzowi weterynarii miejsca opuszczenia terytorium Unii [punktu wyjścia], tak że oryginał dziennika podróży nie mógł być uaktualniany aż do Bejrutu.
20      Zgodnie z rozporządzeniem nr 1/2005 spółka Vion złożyła właściwemu organowi administracji niderlandzkiej przed rozpoczęciem przewozu dziennik podróży precyzujący w sekcji 1, zatytułowanej „Planowanie”, że całkowity czas przewozu powinien trwać siedem dni, że miejscem wyjazdu było Woerden, a miejscem przeznaczenia Bejrut. Przewóz ten miał rozpocząć się w dniu 9 września 2010 r., (przy czym nie podano dokładnej godziny wyjazdu), a zakończyć się w dniu 16 września 2010 r. Wreszcie, wskazano, że odpoczynek był przewidziany w Monachium (Niemcy) oraz że przeładunek na statek nastąpi w Koprze.
21      W ten sam sposób, chociaż zwierzęta miały trafić do Libanu, sekcja 3 dziennika podróży, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, zatytułowana „Miejsce przeznaczenia”, wskazywała Koper oraz Słowenię jako miejsce i państwo przeznaczenia. „Oświadczenie przewoźnika”, figurujące w sekcji 4 tego dziennika podróży, potwierdzało fakt, że zwierzęta przybyły do Kopru w dniu 10 września 2010 r. o godzinie 10.50 oraz że ta data i godzina odpowiadają dacie i godzinie przybycia na miejsce przeznaczenia. Natomiast rzeczony dziennik podróży nie zawierał informacji dotyczących przebiegu przewozu pomiędzy wyjściem statku w morze w porcie w Koprze i jego przybyciem do Bejrutu.
22      Zwierzęta zostały rozładowane w dniu 22 września 2010 r. w godzinach od 11.15 do 13.30; w tym czasie miała również miejsce inspekcja weterynaryjna, którą przeprowadził, zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2010, niezależny lekarz weterynarii prowadzący działalność w Bejrucie.
23      Na podstawie sprawozdania sporządzonego tego samego dnia i opatrzonego podpisem owego lekarza weterynarii Control Union Nederland, spółka działająca na zlecenie spółki Vion, zaświadczyła w dniu 12 października 2010 r., że dochowano przepisów rozporządzeń nr 1/2005 i nr 817/2010.
24      Decyzją z dnia 4 lutego 2014 r. sekretarz stanu zobowiązał spółkę Vion do zwrotu przekazanej jej refundacji wywozowej w kwocie 5292,92 EUR, powiększonej o kwotę 577,40 EUR należną tytułem odsetek w wysokości 10% od kwoty dłużnej. Sekretarz stanu zarzucił przewoźnikowi, z którego usług korzystała spółka Vion, iż wypełnił on sekcję 4 dziennika podróży wyłącznie do momentu opuszczenia przez zwierzęta terytorium Unii, a nie do momentu osiągnięcia przez nie miejsca przeznaczenia. Tym samym zgodnie z oświadczeniem tego przewoźnika przewóz miał zakończyć się w Koprze, a nie być realizowany aż do Bejrutu.
25      Wobec faktu, że decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r. sekretarz stanu oddalił zażalenie spółki Vion, spółka ta wniosła środek odwoławczy do College van Beroep voor het bedrijfsleven (administracyjnego sądu apelacyjnego do spraw gospodarczych, Niderlandy).
26      Spór powstały pomiędzy spółką Vion a sekretarzem stanu dotyczy tego, czy obowiązek prowadzenia dziennika podróży, w przypadku długotrwałego przewozu zwierząt, istnieje wyłącznie do momentu opuszczenia terytorium Unii, czy też ma zastosowanie, w szerszym zakresie, aż do osiągnięcia miejsca przeznaczenia, a zatem do przybycia zwierząt do wybranego państwa trzeciego.
27      Sąd odsyłający napotyka w tym zakresie na poważne trudności w wykładni prawa Unii ze względu na rozbieżności istniejące pomiędzy przepisami art. 4, 5 i 7 rozporządzenia nr 817/2010 z jednej strony a art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005 oraz pkt 3 załącznika II do tego rozporządzenia z drugiej strony. Ani argumentacja podniesiona przez spółkę Vion, ani twierdzenia sekretarza stanu nie wydają się temu sądowi pozbawione znaczenia.
28      W świetle brzemienia pkt 3 i 7 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 sąd odsyłający wyraża wątpliwość, podobnie jak spółka Vion, co do tego, czy organizator przewozu lub przewoźnik może zachować dziennik podróży do momentu dotarcia do miejsca przeznaczenia, to znaczy aż do osiągnięcia wybranego państwa trzeciego. Sąd ten jest natomiast przekonany, że wyłącznie na podstawie dziennika podróży lekarz weterynarii miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia może rzeczywiście upewnić się co do przestrzegania rozporządzenia nr 1/2005.
29      Obowiązek przekazania dziennika podróży urzędowemu lekarzowi weterynarii miejsca, w którym ładunek opuścił terytorium Unii [miejsca wyjścia], wynikający z pkt 7 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005, uniemożliwia zatem eksporterowi dostarczenie lekarzowi weterynarii miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia dowodu, iż faktycznie przestrzegano art. 3–9 tego rozporządzenia, jak również przepisów załączników do tego rozporządzenia.
30      Sąd odsyłający wskazuje jednak, że twierdzenia sekretarza stanu opierają się również na solidnej argumentacji. W szczególności motyw 11 rozporządzenia nr 1/2005, który przewiduje, że zwierzęta nie mogą być przewożone w warunkach powodujących zranienia lub niepotrzebne cierpienia, odnosi się do całego czasu trwania przewozu do państwa trzeciego.
31      Co więcej, liczne przepisy rozporządzenia nr 817/2010 uzależniają wypłatę refundacji wywozowych od przestrzegania rozporządzenia nr 1/2005, który to fakt podlega kontroli przez lekarza weterynarii miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia. Aby zapewnić skuteczność takiej kontroli, dziennik podróży powinien być prowadzony aż do przybycia do rzeczonego państwa trzeciego. Zdaniem sądu odsyłającego każde inne rozwiązanie skutkowałoby uniemożliwieniem poddania części przewozu, który odbywałby się na terytorium państwa trzeciego, kontroli za pomocą dziennika podróży.
32      W tych okolicznościach College van Beroep voor het bedrijfsleven (administracyjny sąd apelacyjny do spraw gospodarczych) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 5 ust. 4 i art. 8 ust. 2 [rozporządzenia nr 1/2005] w związku z przepisami dotyczącymi dziennika podróży w załączniku II do tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że w przypadku przewozu zwierząt do państwa trzeciego obejmują one dla organizatora przewozu lub opiekuna [zwierząt], lub obu, obowiązek prowadzenia dziennika podróży do miejsca przeznaczenia w tym państwie trzecim?
2)      Czy art. 5 i 7 [rozporządzenia nr 817/2010] w związku z art. 4 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że należy żądać zwrotu refundacji wywozowych, jeżeli dziennik podróży nie jest prowadzony do miejsca przeznaczenia w państwie trzecim z tego względu, że przewoźnik wykonał przewidziany w pkt 7 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 obowiązek przekazania dziennika podróży urzędowemu lekarzowi weterynarii w miejscu wyjścia z terytorium Unii?
3)      Czy art. 5 i 7 rozporządzenia nr 817/2010 w związku z art. 4 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że należy żądać zwrotu refundacji wywozowych, jeżeli eksporter nie może wykazać, że spełnił wymogi rozporządzenia nr 1/2005 w sytuacji, w której lekarz weterynarii nie może sprawdzić w ramach kontroli, które ma przeprowadzić zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2010 w państwie trzecim, czy plan podróży (dziennik podróży) jest zadowalający, to jest czy zastosowano się do przepisów rozporządzenia nr 1/2005 (i w konsekwencji nie może on również potwierdzić, że wynik tej kontroli jest zadowalający), z tego względu, że przewoźnik przekazał dziennik podróży urzędowemu lekarzowi weterynarii w miejscu wyjścia z terytorium Unii?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
33      W pytaniach, które należy rozpatrzeć łącznie, sąd odsyłający dąży co do zasady do ustalenia, czy wykładni art. 7 rozporządzenia nr 817/2010 w związku z art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia, a także z pkt 3, 7 i 8 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 należy dokonywać w taki sposób, że można żądać zwrotu refundacji wywozowych na podstawie rozporządzenia nr 817/2010, jeżeli przewoźnik bydła nie uzupełniał wpisów do dziennika podróży przewidzianego w załączniku II do rozporządzenia nr 1/2005 aż do miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
34      Tytułem wstępu należy podkreślić, że ani rozporządzenie nr 817/2010, ani rozporządzenie nr 1/2005 nie wskazują w sposób wyraźny, jakie dokumenty winien dostarczyć przewoźnik dokonujący wywozu bydła do państwa trzeciego, aby móc skorzystać z refundacji wywozowych.
35      Niemniej jednak z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy odwołać się nie tylko do jego brzmienia, ale również do jego kontekstu oraz uwzględnić systematykę i cele regulacji, której stanowi on część (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 26 czerwca 1990 r., Velker International Oil Company, C‑185/89, EU:C:1990:262, pkt 17; a także z dnia 27 września 2007 r., Teleos i in., C‑409/04, EU:C:2007:548, pkt 35).
36      W pierwszej kolejności należy wskazać w tym względzie, że jak wynika z art. 7 rozporządzenia nr 817/2010, w przypadku gdy po wypłaceniu refundacji okazuje się, że nie zastosowano się do przepisów rozporządzenia nr 1/2005, wypłacenie odpowiedniej części refundacji traktuje się jako nienależne. Podlega ona tym samym odzyskaniu, tak samo jak kara ewentualnie zastosowana wobec eksportera lub przewoźnika. Warunkiem zwrotu refundacji wywozowych jest zatem naruszenie przez eksportera lub przez przewoźnika obowiązków wynikających z rozporządzenia nr 1/2005.
37      Artykuł 1 rozporządzenia nr 817/2010 uzależnia wypłatę refundacji wywozowych od przestrzegania podczas przewozu zwierząt do ich pierwszego miejsca rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia przepisów art. 3–9 rozporządzenia nr 1/2005 oraz przepisów załączników, o których mowa w wymienionych artykułach, a także przepisów samego rozporządzenia nr 817/2010. Zwrot refundacji uzasadnia zatem naruszenie tych samych art. 3–9 rozporządzenia nr 1/2005.
38      W drugiej kolejności rozporządzenie nr 817/2010 wymaga, zgodnie brzmieniem jego motywu 3, by w celu zagwarantowania, że utrzymywane są normy dobrostanu zwierząt, wprowadzić system monitorowania w postaci obowiązkowych kontroli w miejscach wywozu z obszaru celnego Unii, ale również do miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia. Zgodnie w szczególności z art. 3 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia w miejscu pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia przeprowadza się bowiem kontrolę, która zgodnie z art. 3 ust. 2 akapit ostatni rzeczonego rozporządzenia winna zakończyć się sporządzeniem sprawozdania zgodnie z wzorami, o których mowa w pkt 17 niniejszego wyroku. Jak potwierdza ten wzór, celem owej kontroli jest co do zasady ustalenie, czy przestrzegano przepisów rozporządzenia nr 1/2005, w tym w trakcie przewozu od momentu opuszczenia terytorium Unii [miejsca wywozu] do pierwszego miejsca rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
39      W zakresie, w jakim jednym z elementów poddawanych kontroli jest „[p]lan podróży”, który odpowiada rejestrowi planu podróży, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 47 opinii, przeprowadzenie kontroli wspomnianej w poprzednim punkcie niniejszego wyroku wymaga przedłożenia spółce odpowiedzialnej za realizację tej kontroli informacji koniecznych w tym celu.
40      „Oświadczenie przewoźnika”, stanowiące sekcję 4 dziennika podróży, winno zostać wypełnione przez kierowcę i podpisane przez kierowcę i przewoźnika. W oświadczeniu tym należy wskazać w odniesieniu do faktycznej trasy (postoje, transfer lub miejsca wywozu) poszczególne miejsca i adresy, daty i czas przyjazdu i wyjazdu, długość i powody postojów, przyczyny różnic między planowanym a zrealizowanym planem oraz inne uwagi, a także liczbę i przyczyny zranienia zwierząt lub padnięć podczas podróży.
41      Wykładnia ta umożliwia zapewnienie skuteczności art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005, który należy interpretować w ten sposób, iż aby transport wiążący się z długotrwałym przewozem danych zwierząt, który rozpoczyna się na terytorium Unii i jest kontynuowany poza jej terytorium, mógł zostać zatwierdzony przez właściwe władze miejsca wyjazdu, organizator przewozu powinien przedstawić dziennik podróży, który– jest możliwy do zrealizowania i pozwala sądzić, że przepisy niniejszego rozporządzenia będą przestrzegane, w tym w zakresie odcinka trasy tego przewozu przebiegającego na terytorium państw trzecich (wyrok z dnia 23 kwietnia 2015 r., Zuchtvieh-Export, C‑424/13, EU:C:2015:259, pkt 56).
42      Tyn samym, aby zapewnić skuteczność kontroli przeprowadzonej ex ante przez właściwy organ miejsca wyjazdu, jak również rzeczywisty dobrostan zwierząt, konieczne jest wymaganie, by dziennik podróży był wypełniany sukcesywnie w trakcie podróży, w tym w trakcie przewozu pomiędzy miejscem wywozu z Unii i miejscem pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
43      W trzeciej kolejności z pkt 7 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 wynika, że w przypadku wywozu zwierząt do których rozporządzenie to znajduje zastosowanie, do państwa trzeciego, w stosunku do którego znajduje zastosowanie to rozporządzenie, przewoźnik ma obowiązek przekazania dziennika podróży urzędowemu lekarzowi weterynarii miejsca wywozu z Unii.
44      Niemniej jednak z pkt 8 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 wynika, że rozporządzenie to przewiduje posługiwanie się kopią dziennika podróży. Możliwość taką przewiduje również art. 2 ust. 2 akapit trzeci zdanie drugie rozporządzenia nr 817/2010.
45      Ponadto jeżeli pkt 3 lit. e) załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 przewiduje, że w przypadku wywozu do państwa trzeciego organizator przewozu powinien zapewnić, aby dziennik podróży towarzyszył zwierzętom podczas podróży przynajmniej do miejsca wywozu z Unii, oznacza to, że organizator winien kontynuować uzupełnianie kopii dziennika aż do miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
46      W konsekwencji związek, jaki ustanawia rozporządzenie nr 817/2010 z rozporządzeniem nr 1/2005, dopuszcza wniosek, że kopia dziennika podróży spełnia tę samą funkcję w przypadku przewozu do miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia, co oryginał w trakcie przewozu do miejsca wywozu z Unii.
47      Mając na względzie, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie refundacji wywozowych spoczywa ciężar przeprowadzenia dowodu, iż przestrzegano wymogów wynikających z art. 3–9 rozporządzenia nr 1/2005 i ze wspomnianych tam załączników, jak również wynikających z przepisów rozporządzenia nr 817/2010, z powyższych rozważań wynika, że do tej osoby należy wypełnianie kopii dziennika podróży aż do momentu kontroli zwierząt przez lekarza weterynarii w pierwszym miejscu rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia oraz umożliwienie temu lekarzowi weterynarii weryfikacji, czy zostały spełnione wymogi w zakresie prowadzenia dziennika podróży.
48      Wynika stąd, że art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2010 zakłada, że przewoźnik wypełnia kopię dziennika podróży aż do momentu osiągnięcia przez dane zwierzęta miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
49      W tych okolicznościach na przedłożone pytania należy udzielić odpowiedzi, że wykładni art. 7 rozporządzenia nr 817/2010 w związku z art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia, a także z pkt 3, 7 i 8 załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 należy dokonywać w taki sposób, że można domagać się zwrotu refundacji wywozowych na podstawie rozporządzenia nr 817/2010, jeżeli przewoźnik bydła nie uzupełniał wpisów do kopii dziennika podróży przewidzianego w załączniku II do rozporządzenia nr 1/2005 aż do miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
W przedmiocie kosztów
50      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Wykładni art. 7 rozporządzenia Komisji (UE) nr 817/2010 z dnia 16 września 2010 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do wymagań dotyczących przyznania refundacji wywozowych związanych z dobrostanem żywego bydła w czasie transportu w związku z art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2010, a także z pkt 3, 7 i 8 załącznika II do rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań oraz zmieniającego dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE oraz rozporządzenie (WE) nr 1255/97 należy dokonywać w taki sposób, że można domagać się zwrotu refundacji wywozowych na podstawie rozporządzenia nr 817/2010, jeżeli przewoźnik bydła nie uzupełniał wpisów do kopii dziennika podróży przewidzianego w załączniku II do rozporządzenia nr 1/2005 aż do miejsca pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia.
Podpisy
* Język postępowania: niderlandzki.