62023CJ0536_RES
Sprawa C‑536/23
Bundesrepublik Deutschland
przeciwko
Mutua Madrileña Automovilista
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht München I)
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 30 kwietnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia – Artykuł 11 ust. 1 lit. b) – Artykuł 13 ust. 2 – Powództwo wytoczone przez poszkodowanego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi – Pojęcie „poszkodowanego” – Urzędnik poszkodowany w wypadku drogowym – Wynagrodzenie wypłacane w okresie jego niezdolności do pracy – Państwo członkowskie działające jako pracodawca wstępujący w prawa tego urzędnika do odszkodowania – Jurysdykcja sądu miejsca, w którym powód ma miejsce zamieszkania lub siedzibę – Miejsce siedziby jednostki administracyjnej zatrudniającej tego urzędnika
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Jurysdykcja w sprawach dotyczących ubezpieczenia – Powództwa wytoczone przeciwko ubezpieczycielowi – Bezpośrednie działanie przez poszkodowanego – Pojęcie poszkodowanego – Państwo członkowskie działające jako pracodawca wstępujący w prawa urzędnika, który doznał obrażeń w wypadku drogowym i któremu nadal wypłacano wynagrodzenie w okresie niezdolności do pracy – Włączenie – Jurysdykcja sądu miejsca zamieszkania lub siedziby powoda – Państwo członkowskie mogące pozwać zakład ubezpieczający pojazd uczestniczący w tym wypadku przed sąd miejsca siedziby jednostki administracyjnej zatrudniającej tego urzędnika
[rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, motywy 15, 16, 18, art. 1 ust. 1, art. 11 ust. 1 lit. a), b), art. 13 ust. 2, art. 63 ust. 1]
(zob. pkt 27–49; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, w kontekście rozpatrywania wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, z którym wystąpił Landgericht München I (sąd krajowy Monachium I, Niemcy), wypowiedział się w przedmiocie szczególnych przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych w rozporządzeniu nr 1215/2012 (
1
) w sprawach dotyczących ubezpieczenia w sytuacji, w której pracodawca osoby poszkodowanej w wypadku drogowym, który wstąpił w jej prawa wytoczył powództwo przeciwko zakładowi ubezpieczającemu pojazd, który spowodował ten wypadek.
W marcu 2020 r. urzędniczka federalna, zatrudniona w Monachium (Niemcy) i mająca miejsce zamieszkania w tym mieście, doznała obrażeń w wypadku drogowym, do którego doszło w Hiszpanii a w którym uczestniczył pojazd ubezpieczony w spółce Mutua Madrileña Automovilista. W okresie, w którym urzędniczka ta była niezdolna do pracy, jej pracodawca, Republika Federalna Niemiec, nadal wypłacał jej wynagrodzenie.
Republika Federalna Niemiec, działając w charakterze pracodawcy, wytoczyła przed Amtsgericht München (sąd rejonowy w Monachium, Niemcy) powództwo cywilne o zasądzenie od spółki Mutua Madrileña Automovilista odszkodowania z tytułu szkody wynikającej z wypłaty wynagrodzenia swojej pracownicy. Ów zakład ubezpieczeń, którego siedziba znajduje się w Hiszpanii, podniósł zarzut braku jurysdykcji międzynarodowej tego sądu i zakwestionował zasadność roszczenia.
W lutym 2022 r. sąd rejonowy w Monachium stwierdził brak swojej jurysdykcji międzynarodowej ze względu na to, że Republika Federalna Niemiec nie może korzystać ze szczególnych przepisów jurysdykcyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczenia, przewidzianych w art. 11 ust. 1 lit. b) i art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012. Republika Federalna Niemiec wniosła wobec tego apelację do sądu krajowego Monachium I.
Według tego sądu bezsporne jest, że intencją Republiki Federalnej Niemiec jest wniesienie bezpośrednie powództwo przeciwko Mutua Madrileña Automovilista i że to państwo członkowskie wniosło sprawę do sądu w oparciu o cesję ustawową. W celu oceny zasadności apelacji sąd ów postanowił wystąpić do Trybunału z pytaniem, czy państwo członkowskie – które, jako pracodawca, wnosi bezpośrednie powództwo przeciwko ubezpieczycielowi, na podstawie wstąpienia na mocy ustawy w prawa do odszkodowania urzędnika, który doznał obrażeń w wypadku – może powoływać się na szczególne przepisy jurysdykcyjne w sprawach dotyczących ubezpieczenia ustanowione na rzecz „poszkodowanego” w rozporządzeniu nr 1215/2012.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał przypomniał, że w drodze odstępstwa od ogólnej zasady jurysdykcji sądu miejsca zamieszkania pozwanego przewidzianej w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy innego państwa członkowskiego zgodnie z przepisami ustanowionymi w sekcjach 2–7 rozdziału II tego rozporządzenia. W szczególności przepisy sekcji 3 rozdziału II tego rozporządzenia mają skorygować pewną nierównowagę między stronami w sprawach dotyczących ubezpieczenia poprzez zapewnienie stronie słabszej możliwości pozywania strony silniejszej przed łatwo dostępny sąd państwa członkowskiego. W szczególności zgodnie z art. 13 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia przepisy jego art. 11 – który reguluje w ust. 1 jurysdykcję w sprawach dotyczących ubezpieczenia, jeśli ubezpieczyciel ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium państwa członkowskiego (
2
) - mają zastosowanie do powództw wytoczonych przez poszkodowanego bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi, jeżeli takie powództwo jest możliwe.
W drugiej kolejności z orzecznictwa wynika, że przepisy jurysdykcyjne stanowiące odstępstwo od zasady ogólnej jurysdykcji sądu miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego należy interpretować ściśle. Tymczasem Trybunał stwierdził już, że ze szczególnych przepisów jurysdykcyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczenia przewidzianych w rozporządzeniu nr 1215/2012 korzystają osoby, które poniosły szkodę, przy czym krąg tych osób nie jest ograniczony do osób, które bezpośrednio poniosły szkodę. Niektóre kategorie osób, które wstąpiły w prawa przysługujące osobie bezpośrednio poszkodowanej w wyniku szkody, mogą bowiem również powoływać się na przepisy jurysdykcyjne przewidziane w art. 13 ust. 2 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia w celu pozwania ubezpieczyciela przed sąd inny niż sąd jego siedziby, jeżeli osoby te, które wstąpiły w prawa, można uznać za „poszkodowane” w rozumieniu tego art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia.
Trybunał podkreślił jednak, że nie ma potrzeby dokonywania w każdym konkretnym przypadku oceny kwestii, czy osobę, która wytoczyła powództwo przeciwko danemu ubezpieczycielowi, można uznać za „stronę słabszą”, aby mogła zostać objęta zakresem pojęcia „poszkodowanego”. Tym samym w odniesieniu do stosunków między podmiotami profesjonalnymi działającymi w sektorze ubezpieczeń, z których żaden nie może być objęty domniemaniem, że znajduje się w słabszej pozycji w stosunku do drugiego, Trybunał wykluczył stosowanie art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia (lub odpowiednich przepisów rozporządzenia nr 44/2001 (
3
)) w przypadkach, w których cesjonariusz praw osoby bezpośrednio poszkodowanej jest takim podmiotem profesjonalnym. O podobnym wykluczeniu zdecydowano w odniesieniu do instytucji zabezpieczenia społecznego działającej w celu zwrotu świadczeń udzielonych ubezpieczonemu poszkodowanemu w wypadku drogowym.
Natomiast z orzecznictwa Trybunału dotyczącego tych przepisów równoważnych rozporządzenia nr 44/2001 wynika, że pracodawca, który wstąpił w prawa swojego pracownika ze względu na wypłatę wynagrodzenia temu pracownikowi w okresie niezdolności do pracy i który, wyłącznie ze względu na ten status, wytacza powództwo z tytułu poniesionej przez tego pracownika szkody, może zostać uznany za stronę słabszą od pozwanego ubezpieczyciela jako osoba, która doznała szkody, i to niezależnie od jego rozmiaru i formy prawnej.
W odniesieniu do kwestii, czy z orzecznictwa tego wynika, że państwu członkowskiemu działającemu w charakterze pracodawcy, który wstąpił w prawa do odszkodowania bezpośrednio poszkodowanej urzędniczki, która doznała obrażeń w wypadku, w którym uczestniczył ubezpieczony pojazd, należy przyznać status „poszkodowanego” w rozumieniu art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012, z uwagi na fakt, że nadal wypłacało wynagrodzenie tej urzędniczce w okresie niezdolności do pracy, w związku z czym takie państwo-pracodawca korzystałoby z możliwości pozwania danego ubezpieczyciela przed sąd miejsca, w którym powód ma miejsce zamieszkania, zgodnie z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, gdy możliwe jest wniesienie takiego bezpośredniego powództwa, Trybunał stwierdził, że rozpoznawana sprawa jest analogiczna do sprawy, w której zapadł wyrok MMA IARD (
4
). W związku z tym rozważania, które Trybunał przyjął w owym wyroku, można przenieść na grunt niniejszej sprawy. Wyrok ów został bowiem wydany w kontekście i w okolicznościach faktycznych podobnych do kontekstu i okoliczności leżących u podstaw sporu w postępowaniu głównym. Analogia ta narzuca się tym bardziej, że Republika Federalna Niemiec działa w celu naprawienia szkody jedynie jako pracodawca wstępujący w prawa jednego ze swoich pracowników, a nie jako podmiot prawa międzynarodowego publicznego.
Tym samym, zgodnie z rozporządzeniem nr 1215/2012 (
5
) pracodawcę, który wypłacał wynagrodzenie swojemu pracownikowi w okresie jego niezdolności do pracy w następstwie wypadku drogowego i który wstąpił w jego prawa wobec ubezpieczyciela pojazdu uczestniczącego w tym wypadku, należy uznać za „poszkodowanego”, i to również w sytuacji, gdy stroną powodową jest państwo członkowskie działające w charakterze pracodawcy. W tym względzie bez znaczenia jest okoliczność, że takie państwo członkowskie wykonuje ponadto zadania instytucji zabezpieczenia społecznego, ponieważ dane państwo członkowskie wnosi powództwo o odszkodowanie wyłącznie jako pracodawca wstępujący w prawa pracownika do odszkodowania, a nie jako instytucja zabezpieczenia społecznego.
W trzeciej kolejności Trybunał odrzucił tezę sądu odsyłającego, że na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012, w przypadku gdy powód, który pozwał ubezpieczyciela, jest państwem członkowskim działającym jako pracodawca wstępujący w prawa swojego bezpośrednio poszkodowanego pracownika, to sąd miejsca zamieszkania tego pracownika ma właściwość miejscową. W sytuacji gdy art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, który wskazuje „sąd miejsca, w którym powód ma miejsce zamieszkania”, znajduje zastosowanie, przepis ten określa on zarówno jurysdykcję, jak i właściwość miejscową tak wskazanego sądu. Ponadto, biorąc pod uwagę że pracodawca, który wstąpił w prawa swojego pracownika ze względu na to, iż wypłacił wynagrodzenie temu pracownikowi, poniósł własną szkodę, a zatem sam jest „poszkodowanym”, może skorzystać z przewidzianej w tym przepisie możliwości wytoczenia powództwa przeciwko ubezpieczycielowi przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania lub siedzibę. Ponieważ pracodawca, który wstąpił w prawa do odszkodowania, jako jedyny może powoływać się na roszczenia odszkodowawcze wynikające z wstąpienia w prawa, nie jest konieczne wymaganie od niego wniesienia sprawy do sądu miejsca zamieszkania pracownika, aby uniknąć ryzyka mnożenia sądów rozpoznających sprawę. Odnosi się to również do przypadku, w którym – tak jak w niniejszej sprawie – wspomniany pracodawca, który wstąpił w prawa pracownika, jest państwem członkowskim. Miejsce, w którym ma siedzibę takie państwo członkowskie będące pracodawcą, należy określić jako miejsce siedziby administracyjnej jednostki organizacyjnej zatrudniającej danego urzędnika, która, w praktyce, poniosła szkodę związaną z jego nieobecnością.
W świetle powyższego Trybunał orzekł, że zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, państwo członkowskie działające jako pracodawca wstępujący w prawa urzędnika, który doznał obrażeń w wypadku drogowym i któremu nadal wypłacano wynagrodzenie w okresie niezdolności do pracy, może, jako „poszkodowany” w rozumieniu tego art. 13 ust. 2, pozwać zakład ubezpieczający odpowiedzialność cywilną wynikającą z ruchu pojazdu uczestniczącego w tym wypadku nie przed sąd miejsca zamieszkania tego urzędnika, lecz przed sąd miejsca siedziby jednostki administracyjnej zatrudniającej tego urzędnika, gdy możliwe jest wniesienie bezpośredniego powództwa.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1; zwane również „rozporządzeniem Bruksela I bis”).
(
2
)	Na podstawie art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012: „Ubezpieczyciel mający miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może zostać pozwany: a) w innym państwie członkowskim, w przypadku powództw ubezpieczającego, ubezpieczonego lub uposażonego z tytułu ubezpieczenia – przed sąd miejsca, w którym powód ma miejsce zamieszkania; […]”.
(
3
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1; zwane również „rozporządzeniem Bruksela I”). Konkretniej te „przepisy równoważne” stanowią art. 11 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 44/2001.
(
4
)	Wyrok z dnia 20 lipca 2017 r., MMA IARD (C‑340/16, EU:C:2017:576).
(
5
)	Artykuł 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 w związku z art. 11 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia.