62023CJ0073
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
12 ta’ Settembru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Tassazzjoni – Sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) – Direttiva 2006/112/KE – Artikolu 135(1)(i) – Eżenzjonijiet – Imħatri, lotteriji u logħob ieħor tal-ażżard jew tal-flus – Kundizzjonijiet u limiti – Prinċipju ta’ newtralità fiskali – Żamma fis-seħħ tal-effetti ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali – Dritt għal rimbors – Arrikkiment indebitu”
Fil-Kawża C‑73/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-tribunal de première instance de Liège (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Liège, il-Belġju), permezz ta’ deċiżjoni tat‑30 ta’ Jannar 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑10 ta’ Frar 2023, fil-proċedura
Chaudfontaine Loisirs SA
vs
État belge (SPF Finances)
fil-preżenza ta’:
État belge (SPF Justice),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn A. Arabadjiev, President tal-Awla, L. Bay Larsen (Relatur), Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, T. von Danwitz, A. Kumin u I. Ziemele, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Chaudfontaine Loisirs SA, minn Y. Spiegl u E. van Nuffel d’Heynsbroeck, avocats,
–
għall-Gvern Belġjan, minn S. Baeyens, P. Cottin u C. Pochet, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ċek, minn L. Halajová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Portugiż, minn P. Barros da Costa u A. Silva Coelho, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Armenia u M. Herold, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑25 ta’ April 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tat-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE, tal-prinċipju ta’ newtralità fiskali u tal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat‑28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud (ĠU 2006, L 347, p. 1, rettifika fil-ĠU 2007, L 335, p. 60).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Chaudfontaine Loisirs SA u l-État belge (SPF Finances) (is-Servizz Pubbliku Federali tal-Finanzi tal-Istat Belġjan, il-Belġju) (iktar ’il quddiem l-“amministrazzjoni fiskali Belġjana”), dwar deċiżjoni dwar it-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) dovuta għall-perijodu mill‑1 ta’ Lulju 2016 sal‑21 ta’ Mejju 2018, kif ukoll dwar multi u interessi moratorji marbuta ma’ din il-VAT dovuta.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
L-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112 jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jeżentaw it-transazzjonijiet li ġejjin:
[…]
(i)
imħatri, lotteriji u forom oħrajn ta’ logħob ta’ l-azzard, soġġetti għall-kondizzjonijiet u għal-limitazzjonijet mfasslin minn kull Stat Membru”.
Id‑dritt Belġjan
4
L-Artikolu 1(14) tal-code de la taxe sur la valeur ajoutée (il-Kodiċi tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud) (Moniteur belge tas‑17 ta’ Lulju 1969, p. 7046), kif emendat bil-loi-programme du 1er juillet 2016 (il-Liġi Qafas tal‑1 ta’ Lulju 2016), kien ifformulat kif ġej:
“Għall-finijiet ta’ dan il-Kodiċi:
1° ‘logħob tal-ażżard jew tal-flus’ tfisser:
(a)
il-logħob, taħt kwalunkwe denominazzjoni, li jagħti l-opportunità lil min jilgħab jirbaħ premjijiet jew premji fi flus jew in natura, u li fil-kuntest tiegħu min jilgħab ma jkunx jista’ jintervjeni la fil-bidu, la matul u lanqas fl-aħħar tal-logħob, u r-rebbieħa huma magħżula biss bix-xorti jew permezz ta’ kull ċirkustanza oħra dovuta għax-xorti;
(b)
il-logħob, taħt kwalunkwe denominazzjoni, li jagħti lill-parteċipanti f’kompetizzjoni ta’ kwalunkwe tip l-opportunità li jirbħu premjijiet jew premji fi flus jew in natura, sakemm il-kompetizzjoni ma twassalx għall-konklużjoni ta’ kuntratt bejn ir-rebbieħa u l-organizzatur ta’ din il-kompetizzjoni;
2° ‘lotteriji’ tfisser: kull ċirkustanza li tippermetti, permezz tax-xiri ta’ biljetti ta’ lotterija, kompetizzjoni għal premjijiet jew premji fi flus jew in natura, fejn ir-rebbieħa jintgħażlu bix-xorti jew permezz ta’ kull ċirkustanza oħra dovuta għax-xorti li fuqhom huma ma jistgħu jeżerċitaw ebda influwenza.”
5
L-Artikolu 44(3) tal-Kodiċi dwar il-Valur Miżjud, kif emendat bil-Liġi Qafas tal‑1 ta’ Lulju 2016, kien jipprovdi:
“Dawn li ġejjin huma eżentati wkoll:
[…]
13°
(a)
lotteriji,
(b)
logħob ieħor tal-ażżard jew tal-flus, bl-eċċezzjoni ta’ logħob tal-ażżard jew tal-flus li, kif imsemmi fil-punt 16 tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 18(1), ikun disponibbli b’mezzi elettroniċi”.
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
6
Chaudfontaine Loisirs toffri logħob tal-ażżard u tal-flus online.
7
Fil-Belġju, din l-attività kienet eżentata mill-VAT sal‑1 ta’ Lulju 2016, data li fiha ġew adottati dispożizzjonijiet li ħassru l-eżenzjoni mill-VAT għal-logħob tal-ażżard jew tal-flus online bl-esklużjoni tal-lotteriji.
8
Dawn id-dispożizzjonijiet ġew annullati mill-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Belġju), permezz ta’ sentenza tat‑22 ta’ Marzu 2018, minħabba ksur ta’ regoli dwar it-tqassim ta’ kompetenzi bejn l-Istat Federali Belġjan u r-Reġjuni Belġjani previsti fid-dritt Belġjan. F’dik is-sentenza, dik il-qorti ma eżaminatx il-motivi l-oħra ppreżentati quddiemha, b’mod partikolari dawk ibbażati fuq ksur tad-Direttiva 2006/112, tal-prinċipju ta’ newtralità fiskali kif ukoll tal-Artikoli 107 u 108 TFUE, billi qieset li dawn il-motivi ma setgħux iwasslu għal annullament iktar estiż tal-imsemmija dispożizzjonijiet. Fl-imsemmija sentenza, l-imsemmija qorti ddeċidiet ukoll li żżomm fis-seħħ l-effetti tal-istess dispożizzjonijiet billi semmiet id-diffikultajiet baġitarji u amministrattivi li kien mistenni jikkawża r-rimbors tat-taxxi diġà mħallsa.
9
F’sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2018, il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) ippreċiżat li l-effetti tad-dispożizzjonijiet li ħassru l-eżenzjoni mill-VAT għal-logħob tal-ażżard jew tal-flus online bl-esklużjoni tal-lotteriji, dispożizzjonijiet li hija kienet annullat permezz tas-sentenza tagħha tat‑22 ta’ Marzu 2018, kienu miżmuma fis-seħħ għat-taxxi li kienu tħallsu għall-perijodu mill‑1 ta’ Lulju 2016 sal‑21 ta’ Mejju 2018.
10
Wara dawn is-sentenzi, Chaudfontaine Loisirs irreġistrat, fil-parti dwar l-aġġustamenti tal-VAT favur tagħha fid-dikjarazzjoni tal-VAT tagħha għax-xahar ta’ Novembru 2019, ammont ta’ EUR 640 478.82, li jikkorrispondi għall-ammont tal-VAT imħallsa għall-perijodu mill‑1 ta’ Lulju 2016 sal‑21 ta’ Mejju 2018, u talbet ir-rimbors ta’ bilanċ tal-VAT ta’ EUR 630 240.56.
11
Hija tenniet din it-talba f’ittra tas‑16 ta’ Diċembru 2019, li fiha hija sostniet li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet, fis-sentenza tagħha tas‑27 ta’ Ġunju 2019, Belgisch Syndicaat van Chiropraxie et (C‑597/17, EU:C:2019:544), li qorti nazzjonali ma tistax tuża dispożizzjoni nazzjonali li tawtorizzaha żżomm fis-seħħ ċerti effetti ta’ att annullat.
12
Permezz ta’ deċiżjoni tal‑1 ta’ Diċembru 2020, l-amministrazzjoni fiskali Belġjana ċaħdet din it-talba u ppreċiżat li dik is-sentenza kienet tikkonċerna sitwazzjoni li fiha d-dispożizzjonijiet nazzjonali annullati kienu ġew iddikjarati kuntrarji għad-Direttiva 2006/112, filwaqt li, fis-sentenza tagħha tat‑22 ta’ Marzu 2018, il-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali) kienet annullat id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali minħabba ksur tar-regoli dwar it-tqassim ta’ kompetenzi previsti fid-dritt Belġjan.
13
Fis‑7 ta’ Diċembru 2020, ġie stabbilit proċess verbali mill-amministrazzjoni fiskali Belġjana li fih din tal-aħħar indikat li Chaudfontaine Loisirs kienet responsabbli għall-ħlas ta’ ammont ta’ EUR 640 478.82 bħala VAT, ammont ta’ EUR 64 047.88 bħala multa u interessi moratorji bir-rata ta’ 0.8 % fix-xahar fuq l-ammont tal-VAT dovuta b’effett mill‑21 ta’ Diċembru 2019.
14
Fit‑13 ta’ April 2021, Chaudfontaine Loisirs ippreżentat rikors quddiem it-tribunal de première instance de Liège (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Liège, il-Belġju), li hija l-qorti tar-rinviju, kontra din id-deċiżjoni u kontra dan il-proċess verbali ta’ aġġustament. Hija tinvoka, sussidjarjament, ir-responsabbiltà tal-Istat Belġjan minħabba nuqqas tal-Cour constitutionnelle (il-Qorti Kostituzzjonali), sa fejn dik il-qorti ddeċidiet li żżomm fis-seħħ l-effetti tad-dispożizzjonijiet li hija kienet annullat u, b’mod iktar sussidjarju, ir-responsabbiltà tal-Istat Belġjan minħabba nuqqas tal-leġiżlatur.
15
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tribunal de première instance de Liège (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Liège) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 135(1)(i) tad-[Direttiva 2006/112] u l-prinċipju ta’ newtralità fiskali jippermettu lil Stat Membru li jeskludi mill-benefiċċju tal-eżenzjoni prevista minn din id-dispożizzjoni biss il-logħob tal-ażżard jew ta’ flus ipprovdut elettronikament, filwaqt li l-logħob tal-ażżard jew ta’ flus li ma huwiex ipprovdut elettronikament jibqa’ eżenti mill-VAT?
2)
L-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112 u l-prinċipju ta’ newtralità fiskali jippermettu lil Stat Membru li jeskludi mill-benefiċċju tal-eżenzjoni prevista minn din id-dispożizzjoni biss il-logħob tal-ażżard jew ta’ flus ipprovdut elettronikament bl-esklużjoni tal-lotteriji li jibqgħu eżenti mill-VAT irrispettivament minn jekk dawn ikunux ipprovduti elettronikament?
3)
It-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 [TFUE] jippermetti lil qorti superjuri tiddeċiedi li żżomm l-effetti ta’ dispożizzjoni tad-dritt intern li hija tannulla minħabba ksur tad-dritt intern mingħajr ma tiddeċiedi dwar il-ksur tad-dritt tal-Unjoni li tqajjem ukoll quddiemha, u, għalhekk, mingħajr ma tagħmel id-domanda preliminari dwar il-kompatibbiltà ta’ din id-dispożizzjoni tad-dritt intern mad-dritt tal-Unjoni u lanqas ma tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kundizzjonijiet li fihom hija tista’ tiddeċiedi li żżomm l-effetti ta’ din id-dispożizzjoni minkejja l-inkompatibbiltà tagħha mad-dritt tal-Unjoni?
4)
Jekk ir-risposta għal waħda mid-domandi preċedenti tkun fin-negattiv, il-Qorti Kostituzzjonali setgħet iżżomm l-effetti passati tad-dispożizzjonijiet li hija annullat minħabba l-inkompatibbiltà tagħhom mar-regoli nazzjonali dwar it-tqassim tal-kompetenzi, meta dawn id-dispożizzjonijiet kienu wkoll inkompatibbli mad-Direttiva 2006/112, u dan sabiex jiġu evitati diffikultajiet baġitarji u amministrattivi kkawżati mir-rimbors tat-taxxi diġà mħallsa?
5)
Jekk ir-risposta għad-domanda preċedenti tkun fin-negattiv, il-persuna taxxabbli tista’ titħallas lura l-VAT li hija tkun ħallset fuq il-marġni gross reali tal-logħob u tal-imħatri li hija topera, u dan abbażi ta’ dispożizzjonijiet inkompatibbli mad-Direttiva 2006/112 u mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali?”
Fuq it‑talba għall‑ftuħ mill‑ġdid tal‑fażi orali tal‑proċedura
16
Wara l-qari tal-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali fis-seduta tal‑25 ta’ April 2024, Chaudfontaine Loisirs, permezz ta’ ittra li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil‑5 ta’ Ġunju 2024, talbet li jiġi ordnat il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura.
17
Insostenn ta’ din it-talba, Chaudfontaine Loisirs issostni li l-konklużjonijiet jindirizzaw punt ta’ liġi dwar ir-rikonoxximent ta’ effett dirett lill-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112 li ma tressaqx quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja mill-qorti tar-rinviju u li dwaru hija għalhekk ma setgħetx tagħmel l-osservazzjonijiet tagħha. Hija tesprimi wkoll in-nuqqas ta’ qbil tagħha mal-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali dwar dan il-punt.
18
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li, skont l-Artikolu 83 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, wara li jinstema’ l-Avukat Ġenerali, tordna, f’kull ħin, il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura, b’mod partikolari meta tqis li ma għandhiex informazzjoni biżżejjed jew meta l-kawża jkollha tiġi deċiża abbażi ta’ argument li jkun għadu ma ġiex dibattut bejn il-partijiet.
19
Għandu jitfakkar ukoll li l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u r-Regoli tal-Proċedura ma jipprevedux il-possibbiltà, għall-partijiet, li jippreżentaw osservazzjonijiet b’risposta għall-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali (sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et, C‑158/21, EU:C:2023:57, punt 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
20
Barra minn hekk, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 252 TFUE, l-Avukat Ġenerali għandu jippreżenta pubblikament, bl-ikbar imparzjalità u b’indipendenza sħiħa, konklużjonijiet motivati dwar il-kawżi li, konformement mal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ikunu jeħtieġu l-intervent tiegħu. Il-Qorti tal-Ġustizzja la hija marbuta b’dawn il-konklużjonijiet u lanqas bil-motivazzjoni li abbażi tagħha l-Avukat Ġenerali jasal għalihom. Għaldaqstant, in-nuqqas ta’ qbil ta’ parti mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, irrispettivament mill-kwistjonijiet li huwa jeżamina f’dawn il-konklużjonijiet, ma jistax jikkostitwixxi, fih innifsu, raġuni li tiġġustifika l-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura (sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2023, Puig Gordi et, C‑158/21, EU:C:2023:57, punt 38 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
21
F’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li hija għandha l-elementi kollha neċessarji sabiex tiddeċiedi.
22
B’mod partikolari, fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 20 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi rrilevat li, kuntrarjament għal dak li ssostni Chaudfontaine Loisirs insostenn tat-talba tagħha għall-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura, sa fejn il-ħames domanda preliminari tirrigwarda l-effetti li għandhom jiġu rrikonoxxuti lill-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112 quddiem qorti nazzjonali, il-qorti tar-rinviju neċessarjament staqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar ir-rikonoxximent ta’ effett dirett lil din id-dispożizzjoni. Minn dan isegwi li Chaudfontaine Loisirs kellha l-opportunità tesprimi l-pożizzjoni tagħha f’dan ir-rigward.
23
Għaldaqstant, ma hemmx lok li jiġi ordnat il-ftuħ mill-ġdid tal-fażi orali tal-proċedura.
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel u t‑tieni domanda
24
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħmel differenza fit-trattament bejn, minn naħa, ix-xiri ta’ biljetti ta’ lotterija u l-parteċipazzjoni fil-logħob l-ieħor tal-ażżard jew tal-flus offrut b’mod mhux online u, min-naħa l-oħra, il-parteċipazzjoni f’logħob tal-ażżard jew tal-flus li ma huwiex lotteriji offrut online, billi teskludi lil din it-tieni kategorija mill-eżenzjoni mill-VAT applikabbli għall-ewwel kategorija.
25
Skont l-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, l-imħatri, il-lotteriji u l-logħob l-ieħor tal-ażżard jew tal-flus għandhom jiġu eżentati mill-VAT, bla ħsara għall-kundizzjonijiet u għal-limiti stabbiliti minn kull Stat Membru.
26
Mill-kliem stess tagħha jirriżulta li din id-dispożizzjoni tħalli marġni wiesa’ ta’ evalwazzjoni lill-Istati Membri fir-rigward tal-eżenzjoni jew tat-tassazzjoni tat-tranżazzjonijiet ikkonċernati peress li tippermetti lil dawn l-Istati Membri jistabbilixxu l-kundizzjonijiet u l-limiti li għalihom jista’ jkun suġġett il-benefiċċju ta’ din l-eżenzjoni (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
27
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-eżerċizzju tal-possibbiltà li għandhom l-Istati Membri sabiex jistabbilixxu kundizzjonijiet u limiti għall-eżenzjoni mill-VAT prevista fl-imsemmija dispożizzjoni jippermettilhom jeżentaw minn din it-taxxa ċertu logħob tal-ażżard jew tal-flus biss (sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2013, Metropol Spielstätten, C‑440/12, EU:C:2013:687, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28
Madankollu, meta, konformement mal-istess dispożizzjoni, l-Istati Membri jeżerċitaw il-possibbiltà li jiddeterminaw il-kundizzjonijiet u l-limiti tal-eżenzjoni u, għalhekk, li jissuġġettaw jew le tranżazzjonijiet għall-VAT, huma għandhom josservaw il-prinċipju ta’ newtralità fiskali inerenti fis-sistema komuni tal-VAT (sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 41 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
29
Skont ġurisprudenza stabbilita sew, il-prinċipju ta’ newtralità fiskali jipprekludi b’mod partikolari li l-merkanzija jew il-provvisti ta’ servizzi li jixxiebhu, li għalhekk ikunu jinsabu f’kompetizzjoni bejniethom, jiġu ttrattati b’mod differenti mill-perspettiva tal-VAT (sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 32 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
30
Sabiex jiġi ddeterminat jekk żewġ provvisti ta’ servizzi jixxibhux, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, prinċipalment, il-perspettiva tal-konsumatur medju, filwaqt li jiġu evitati distinzjonijiet artifiċjali bbażati fuq differenzi mhux sinjifikattivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
31
B’hekk, żewġ provvisti ta’ servizzi jkunu jixxiebhu meta jkollhom karatteristiċi analogi u jissodisfaw l-istess bżonnijiet tal-konsumatur, skont kriterju ta’ komparabbiltà fl-użu, u meta d-differenzi eżistenti ma jinfluwenzawx b’mod kunsiderevoli d-deċiżjoni tal-konsumatur medju li jirrikorri għal waħda jew għall-oħra mill-imsemmija provvisti (sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 44 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
32
Fi kliem ieħor, għandu jiġi eżaminat jekk il-provvisti inkwistjoni jinsabux, mill-perspettiva tal-konsumatur medju, f’relazzjoni ta’ sostituzzjoni. Fil-fatt, jekk dan ikun il-każ, differenza fit-trattament mill-perspettiva tal-VAT tista’ taffettwa l-għażla tal-konsumatur, u dan ikun jindika, għaldaqstant, ksur tal-prinċipju ta’ newtralità fiskali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Frar 2022, Finanzamt A, C‑515/20, EU:C:2022:73, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33
F’dan ir-rigward, ma għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni biss id-differenzi li jikkonċernaw il-karatteristiċi tal-provvisti inkwistjoni u l-użu ta’ dawn il-provvisti, li huma, għalhekk, inerenti għall-imsemmija provvisti, iżda għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll differenzi relatati mal-kuntest li fih jitwettqu l-istess provvisti, sa fejn dawn id-differenzi kuntestwali jistgħu joħolqu distinzjoni f’għajnejn il-konsumatur medju, f’termini ta’ sodisfazzjon tal-bżonnijiet speċifiċi tiegħu, u sa fejn għaldaqstant ikunu ta’ natura li jinfluwenzaw l-għażla ta’ dan il-konsumatur (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Phantasialand, C‑406/20, EU:C:2021:720, punti 41 u 42 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
34
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li elementi ta’ natura kulturali, bħalma huma drawwiet jew tradizzjonijiet, jistgħu jkunu rilevanti fil-kuntest ta’ tali eżami (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Phantasialand, C‑406/20, EU:C:2021:720, punt 44).
35
Barra minn hekk, fir-rigward tal-logħob tal-ażżard, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li differenzi dwar il-limiti minimi u massimi tal-imħatri u tar-rebħ, dwar l-opportunitajiet tar-rebħ, dwar il-formati disponibbli u dwar il-possibbiltà ta’ interazzjonijiet bejn min jilgħab u l-logħba jista’ jkollhom influwenza kunsiderevoli fuq id-deċiżjoni tal-konsumatur medju, peress li l-ġibda tal-logħob tal-ażżard jew tal-flus tinsab prinċipalment fil-possibbiltà tar-rebħ (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 57).
36
Għall-kuntrarju, għandu jitfakkar li l-identità tal-fornituri, il-forma ġuridika li fiha jeżerċitaw l-attivitajiet tagħhom, il-kategorija ta’ liċenzja li taħtha jaqa’ l-logħob ikkonċernat u s-sistema legali applikabbli fil-qasam tal-kontroll u tar-regolamentazzjoni ma humiex, bħala prinċipju, rilevanti għall-evalwazzjoni tan-natura komparabbli ta’ dawn il-kategoriji ta’ logħob (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punti 46 u 51).
37
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tagħmel żewġ differenzi fit-trattament. Minn naħa, din il-leġiżlazzjoni tagħmel distinzjoni bejn il-lotteriji u l-logħob l-ieħor tal-ażżard jew tal-flus, billi teżenta mill-VAT kull xiri ta’ biljetti ta’ lotterija, kemm jekk online u kemm jekk le. Min-naħa l-oħra, l-imsemmija leġiżlazzjoni tagħmel differenza fit-trattament bejn il-logħob tal-ażżard u tal-flus li ma huwiex lotteriji online u mhux online, billi teskludi l-logħob online mill-eżenzjoni applikabbli għal-logħob mhux online.
38
Għalkemm hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li jinsabu fil-punti 29 sa 37 ta’ din is-sentenza, in-natura simili ta’ dawn il-provvisti ta’ servizzi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tipprovdilha indikazzjonijiet utli għal dan il-għan sabiex dik il-qorti tkun tista’ taqta’ t-tilwima li jkollha quddiemha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Ġunju 2024, GEMA, C‑135/23, EU:C:2024:526, punt 32).
39
B’mod partikolari, għandu jiġi rrilevat li elementi ta’ natura kulturali u differenzi relatati mal-limiti minimi u massimi tal-imħatri u tar-rebħ kif ukoll mal-opportunitajiet ta’ rebħ jistgħu joħolqu distinzjoni, f’għajnejn il-konsumatur medju, kemm bejn il-lotteriji u l-logħob l-ieħor tal-ażżard jew tal-flus u kemm bejn il-logħob tal-ażżard jew tal-flus li ma huwiex lotteriji offrut online u mhux online.
40
Fir-rigward, b’mod iktar speċifiku, fl-ewwel lok, tal-eżami tan-natura simili tal-lotteriji u tal-logħob l-ieħor tal-ażżard u tal-flus, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, minn naħa, b’differenza minn logħob ieħor tal-ażżard jew tal-flus li fih il-kapaċitajiet ta’ min jilgħab, bħalma huma l-abbiltà jew l-għarfien, jista’ jkollhom influwenza fuq il-probabbiltajiet ta’ rebħ, ir-rebbieħa huma ddeterminati biss, fil-kuntest tal-lotteriji fis-sens ta’ din il-leġiżlazzjoni, mix-xorti, mingħajr ma l-kapaċitajiet tagħhom ikunu jistgħu jeżerċitaw xi tip ta’ influwenza f’dan ir-rigward. Min-naħa l-oħra, f’dan il-kuntest, peress li r-rebbieħ jintgħażel f’data preċiża, il-perijodu ta’ żmien bejn ix-xiri tal-biljett ta’ lotterija u r-riżultat jista’ jkun sinjifikattiv.
41
Il-lotteriji kif iddefiniti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma għalhekk ikkaratterizzati minn kombinazzjoni ta’ perijodu ta’ stennija għad-determinazzjoni tar-rebbieħa u ta’ nuqqas totali ta’ influwenza tal-kapaċitajiet ta’ min jilgħab fuq l-eżitu tal-logħba.
42
Issa, tali differenzi oġġettivi fil-konfront tal-logħob l-ieħor tal-ażżard u tal-flus jidhru li jistgħu jinfluwenzaw b’mod kunsiderevoli d-deċiżjoni tal-konsumatur medju li jirrikorri għal kategorija waħda jew oħra ta’ logħob, punt dan li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
43
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-eżami tan-natura simili tal-parteċipazzjoni fil-logħob tal-ażżard jew tal-flus li ma jkunx lotteriji offrut online u mhux online, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, elementi ta’ natura kuntestwali li jikkonċernaw lil dan il-logħob.
44
Fil-fatt, differenzi dwar l-aċċessibbiltà territorjali u temporali tal-logħob, dwar il-possibbiltajiet ta’ anonimat kif ukoll dwar in-natura fiżika jew virtwali tal-interazzjoni bejn min jilgħab u bejn dawn tal-aħħar u l-organizzaturi tal-logħob, jidhru li jistgħu jinfluwenzaw b’mod kunsiderevoli d-deċiżjoni tal-konsumatur medju li jirrikorri għal kategorija waħda jew oħra ta’ logħob, punt dan li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
45
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 29 sa 44 ta’ din is-sentenza, jidher, prima facie, li l-provvisti msemmija fil-punt 37 ta’ din is-sentenza ma jixxibhux, u dan jimplika li differenzi fit-trattament bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma kompatibbli mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali. Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika konkretament, fid-dawl ta’ kull element rilevanti, jekk din il-leġiżlazzjoni tiksirx dan il-prinċipju.
46
Għaldaqstant, ir-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħmel differenza fit-trattament bejn, minn naħa, ix-xiri ta’ biljetti ta’ lotterija u l-parteċipazzjoni fil-logħob l-ieħor tal-ażżard jew tal-flus offrut b’mod mhux online u, min-naħa l-oħra, il-parteċipazzjoni f’logħob tal-ażżard jew tal-flus li ma huwiex lotteriji offrut online, billi teskludi lil din it-tieni kategorija mill-eżenzjoni mill-VAT applikabbli għall-ewwel kategorija, sakemm id-differenzi oġġettivi bejn dawn il-kategoriji ta’ logħob tal-ażżard jew tal-flus jistgħu jinfluwenzaw b’mod kunsiderevoli d-deċiżjoni tal-konsumatur medju li jirrikorri għal waħda jew l-oħra minn dawn il-kategoriji ta’ logħob.
Fuq it‑tielet u r‑raba’ domanda
47
Permezz tat-tielet u tar-raba’ domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk it-tielet paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE għandux jiġi interpretat fis-sens li qorti nazzjonali li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju tista’ tuża dispożizzjoni nazzjonali li tawtorizzaha żżomm fis-seħħ l-effetti ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li hija qieset inkompatibbli mar-regoli superjuri tad-dritt nazzjonali tagħha, mingħajr ma teżamina lment fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet huma inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni u mingħajr ma tressaq dawn il-kwistjonijiet ta’ interpretazzjoni ta’ dan id-dritt quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
48
Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, din tal-aħħar għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha taqta’ t-tilwima li jkollha quddiemha. Minn din il-perspettiva, il-Qorti tal-Ġustizzja, jekk ikun il-każ, għandha tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha (sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2024, Toplofikatsia Sofia (Kunċett ta’ residenza tal-konvenut), C‑222/23, EU:C:2024:405, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49
Għal dan il-għan, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tislet, mill-elementi kollha li tkun ipprovditilha l-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, ir-regoli u l-prinċipji tad-dritt tal-Unjoni li jkunu jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali (sentenza tal‑21 ta’ Marzu 2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Possibbiltà ta’ korrezzjoni fil-każ ta’ rata żbaljata), C‑606/22, EU:C:2024:255, punt 20 u l-ġurisprudenza stabbilita).
50
F’dan il-każ, għalkemm it-tielet u r-raba’ domanda jirrigwardaw l-obbligi li d-dritt tal-Unjoni jimponi fuq qorti nazzjonali li d-deċiżjonijiet tagħha ma humiex suġġetti għal rimedju ġudizzjarju, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li din id-domanda qiegħda ssir minn qorti nazzjonali tal-ewwel istanza, li għandha dubju dwar il-konsegwenzi ta’ eventwali inkompatibbiltà mal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, ta’ dispożizzjoni nazzjonali li ġiet annullata mill-qorti kostituzzjonali tal-Istat Membru tagħha minħabba ksur ta’ regoli superjuri tad-dritt nazzjonali tagħha u li l-effetti tagħha nżammu fis-seħħ minn din il-qorti tal-aħħar.
51
F’dan il-kuntest, jidher għalhekk li, fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju ma hijiex meħtieġa tiddeċiedi direttament dwar l-aġir tal-qorti kostituzzjonali tal-Istat Membru tagħha, iżda, jekk ikun il-każ, hija meħtieġa tislet il-konsegwenzi tal-inkompatibbiltà ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni f’tilwima bejn persuna taxxabbli u amministrazzjoni fiskali dwar l-ammont tal-VAT dovuta minn din il-persuna taxxabbli.
52
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tielet u r-raba’ domanda preliminari għandhom jiġu fformulati mill-ġdid fis-sens li, permezz ta’ dawn id-domandi, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali kif stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE u l-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jobbligawx lill-qorti nazzjonali ma tapplikax dispożizzjonijiet nazzjonali meqjusa li huma inkompatibbli mal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, mingħajr ma hija rilevanti f’dan ir-rigward l-eżistenza ta’ sentenza tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali li tiddeċiedi li żżomm fis-seħħ l-effetti ta’ dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali.
53
Minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, skont il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali previst fl-Artikolu 4(3) TUE, l-Istati Membri huma obbligati jeliminaw il-konsegwenzi illegali ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni u li tali obbligu jaqa’, fil-kuntest tal-kompetenzi tiegħu, fuq kull korp tal-Istat Membru kkonċernat (sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2023, Osteopathie Van Hauwermeiren, C‑355/22, EU:C:2023:737, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54
Għalhekk, meta jikkonstataw li leġiżlazzjoni nazzjonali hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, l-awtoritajiet tal-Istat Membru kkonċernat għandhom, filwaqt li jżommu l-għażla tal-miżuri li għandhom jittieħdu, jiżguraw li, malajr kemm jista’ jkun, id-dritt nazzjonali jitqiegħed f’konformità mad-dritt tal-Unjoni u li jingħata effett sħiħ lid-drittijiet li l-individwi jisiltu mid-dritt tal-Unjoni (sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2023, Osteopathie Van Hauwermeiren, C‑355/22, EU:C:2023:737, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55
Għandu jitfakkar ukoll li l-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimponi fuq il-qorti nazzjonali responsabbli, fil-kuntest tal-kompetenza tagħha, għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, l-obbligu li, jekk ma tkunx tista’ tinterpreta l-leġiżlazzjoni nazzjonali b’mod konformi mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, tiżgura l-effett sħiħ tar-rekwiżiti ta’ dan id-dritt fit-tilwima li jkollha quddiemha u dan billi, jekk ikun hemm bżonn, ma tapplikax, fuq il-bażi tal-awtorità tagħha stess, kwalunkwe leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali, anki jekk sussegwenti, li jmorru kontra dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jkollha effett dirett, mingħajr ma jkollha għalfejn titlob jew tistenna t-tħassir minn qabel ta’ din il-leġiżlazzjoni jew prassi nazzjonali permezz tal-proċess leġiżlattiv jew ta’ kwalunkwe proċess kostituzzjonali ieħor (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tas-sentenzi ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56
Issa, l-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112 għandu effett dirett (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 69 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
57
Huwa minnu li, kif ġie rrilevat fil-punt 26 ta’ din is-sentenza, din id-dispożizzjoni tħalli lill-Istati Membri ċertu marġni ta’ evalwazzjoni meta jadottaw leġiżlazzjoni li tipprevedi l-kundizzjonijiet u li tistabbilixxi l-limiti tal-eżenzjoni mill-VAT prevista fl-imsemmija dispożizzjoni.
58
Madankollu, il-fatt li l-Istati Membri jkollhom, skont dispożizzjoni ta’ direttiva, marġni ta’ evalwazzjoni ma jeskludix li jkun jista’ jsir stħarriġ ġudizzjarju sabiex jiġi vverifikat jekk l-awtoritajiet nazzjonali qabżux dan il-marġni ta’ evalwazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑9 ta’ Ottubru 2014, Traum, C‑492/13, EU:C:2014:2267, punt 47; tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett), C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 30; u tas‑27 ta’ April 2023, M.D. (Projbizzjoni ta’ dħul fl-Ungerija), C‑528/21, EU:C:2023:341, punt 98).
59
Issa, il-limiti tal-imsemmi marġni ta’ evalwazzjoni jirriżultaw, b’mod partikolari, mill-prinċipju ta’ newtralità fiskali. B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, meta l-kundizzjonijiet jew il-limiti li għalihom Stat Membru jissuġġetta l-benefiċċju tal-eżenzjoni mill-VAT għal-logħob tal-ażżard jew tal-flus imorru kontra l-prinċipju ta’ newtralità fiskali, dan l-Istat Membru ma jistax jibbaża ruħu fuq tali kundizzjonijiet jew limiti sabiex jirrifjuta lil operatur ta’ tali logħob l-eżenzjoni li dan jista’ leġittimament jinvoka taħt id-Direttiva 2006/112 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Novembru 2011, The Rank Group, C‑259/10 u C‑260/10, EU:C:2011:719, punt 68).
60
Għandu jitfakkar ukoll li hija biss il-Qorti tal-Ġustizzja li tista’, b’mod eċċezzjonali u għal kunsiderazzjonijiet imperattivi ta’ ċertezza legali, tagħti sospensjoni provviżorja tal-effett ta’ esklużjoni eżerċitat minn regola tad-dritt tal-Unjoni fir-rigward tad-dritt nazzjonali li jmur kontriha. Tali limitazzjoni ratione temporis tal-effetti tal-interpretazzjoni ta’ dan id-dritt mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tingħata biss fis-sentenza stess li tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni mitluba (sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2023, Osteopathie Van Hauwermeiren, C‑355/22, EU:C:2023:737, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
61
Li kieku l-qrati nazzjonali kellhom is-setgħa li jagħtu lid-dispożizzjonijiet nazzjonali supremazija fuq id-dritt tal-Unjoni miksur minn dawn id-dispożizzjonijiet, anki b’mod provviżorju, jiġu ppreġudikati s-supremazija u l-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni (sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2023, Osteopathie Van Hauwermeiren, C‑355/22, EU:C:2023:737, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
62
Għalhekk, il-prinċipju ta’ supremazija jimponi fuq il-qorti nazzjonali l-obbligu li ma tapplikax id-dispożizzjonijiet nazzjonali meqjusa li huma kuntrarji għad-dritt tal-Unjoni li għandu effett dirett, anki meta l-qorti kostituzzjonali nazzjonali tkun iddeċidiet minn qabel li tiddifferixxi t-telf tas-saħħa vinkolanti ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, meqjusa li huma antikostituzzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2009, Filipiak, C‑314/08, EU:C:2009:719, punt 85).
63
Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li l-qorti nazzjonali li tkun eżerċitat il-possibbiltà mogħtija lilha mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE hija marbuta, għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, mill-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja u għandha, jekk ikun il-każ, twarrab l-evalwazzjoni tal-qorti superjuri jekk tikkunsidra, fid-dawl ta’ din l-interpetazzjoni, li din l-evalwazzjoni ma hijiex konformi mad-dritt tal-Unjoni (sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov, C‑173/09, EU:C:2010:581, punt 30).
64
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tielet u għar-raba’ domanda għandha tkun li l-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali kif stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE u l-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimponu fuq il-qorti nazzjonali l-obbligu li ma tapplikax dispożizzjonijiet nazzjonali meqjusa li huma inkompatibbli mal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, mingħajr ma hija rilevanti f’dan ir-rigward l-eżistenza ta’ sentenza tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali li tiddeċiedi li żżomm fis-seħħ l-effetti ta’ dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali.
Fuq il‑ħames domanda
65
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk persuna taxxabbli tistax titħallas lura l-VAT li tkun ħallset, bi ksur tad-Direttiva 2006/112 u tal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, fuq il-marġni gross reali tal-logħob u tal-imħatri offruti minnha.
66
F’dan il-każ, għalkemm fil-ħames domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tirreferi għall-mod ta’ kalkolu dwar ir-rimbors tal-VAT imħallsa bi ksur tad-dritt tal-Unjoni, għandu jiġi osservat li hija ma tipprovdi ebda spjegazzjoni f’dan ir-rigward fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha.
67
Għall-kuntrarju, minn din id-deċiżjoni jirriżulta li, permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, fil-każ li hija tikkonstata li l-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, jipprekludi l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jkollhiex id-dritt tikseb ir-rimbors tal-ammont tal-VAT imħallsa abbażi ta’ din il-leġiżlazzjoni.
68
Din id-domanda għandha għalhekk tinftiehem bħala li tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni dwar l-irkupru ta’ ammonti mħallsa indebitament (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2011, Lady & Kid et, C‑398/09, EU:C:2011:540).
69
F’dawn iċ-ċirkustanzi, u fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 48 u 49 ta’ din is-sentenza, il-ħames domanda preliminari għandha tiġi fformulata mill-ġdid fis-sens li, permezz tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni dwar l-irkupru ta’ ammonti mħallsa indebitament għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jagħtu lill-persuna taxxabbli dritt li tikseb ir-rimbors tal-ammont tal-VAT miġbura fi Stat Membru bi ksur tal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112.
70
Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li d-dritt li jinkiseb ir-rimbors ta’ taxxi miġbura minn Stat Membru bi ksur tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni huwa l-konsegwenza u l-estensjoni tad-drittijiet mogħtija lill-individwi mid-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li jipprojbixxu tali taxxi, kif ikunu ġew interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, l-Istati Membri huma obbligati, bħala prinċipju, jirrimborsaw it-taxxi miġbura bi ksur tad-dritt tal-Unjoni (sentenza tat‑28 ta’ Settembru 2023, Administrația Județeană a Finanțelor Publice Brașov (Trasferiment tad-dritt għal rimbors), C‑508/22, EU:C:2023:715, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
71
Għaldaqstant, jidher li d-dritt għall-irkupru tal-ammonti mħallsa indebitament huwa intiż li jirrimedja l-konsegwenzi tal-inkompatibbiltà tat-taxxa mad-dritt tal-Unjoni billi jinnewtralizza l-piż ekonomiku li hija indebitament imponiet fuq l-operatur li fuqu, fl-aħħar mill-aħħar, ikun effettivament waqa’ dan il-piż (sentenza tas‑16 ta’ Mejju 2013, Alakor Gabonatermelő és Forgalmazó, C‑191/12, EU:C:2013:315, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
72
Madankollu, b’mod eċċezzjonali, tali ħlas lura jista’ jiġi rrifjutat meta dan iwassal għal arrikkiment indebitu ta’ dawk eliġibbli. Il-protezzjoni tad-drittijiet iggarantiti f’dan ir-rigward mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma timponix għaldaqstant ir-rimbors tal-imposti, tad-dazji u tat-taxxi miġbura bi ksur tad-dritt tal-Unjoni meta jiġi stabbilit li l-persuna responsabbli għall-ħlas ta’ dawn tal-aħħar tkun effettivament ittrasferixxiethom fuq individwi oħra (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑16 ta’ Mejju 2013, Alakor Gabonatermelő és Forgalmazó, C‑191/12, EU:C:2013:315, punt 25, kif ukoll tal‑21 ta’ Marzu 2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Possibbiltà ta’ korrezzjoni fil-każ ta’ rata żbaljata), C‑606/22, EU:C:2024:255, punti 34 u 35).
73
Madankollu, din l-eċċezzjoni għandha tiġi interpretata b’mod restrittiv, fid-dawl b’mod partikolari tal-fatt li t-trasferiment ta’ taxxa fuq il-konsumatur ma jinnewtralizzax neċessarjament l-effetti ekonomiċi tat-taxxa fuq il-persuna taxxabbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Ottubru 2003, Weber’s Wine World et, C‑147/01, EU:C:2003:533, punt 95).
74
B’hekk, anki fil-każ li jiġi stabbilit li l-impożizzjoni tat-taxxa indebita kienet ġiet ittrasferita fuq terzi, ir-rimbors tagħha lill-operatur ma jwassalx neċessarjament għall-arrikkiment indebitu ta’ dan tal-aħħar peress li l-integrazzjoni tal-ammont tal-imsemmija taxxa fil-prezzijiet applikati tista’ tikkawżalu dannu marbut mat-tnaqqis fil-volum tal-bejgħ tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑6 ta’ Settembru 2011, Lady & Kid et, C‑398/09, EU:C:2011:540, punt 21, kif ukoll tal‑21 ta’ Marzu 2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Possibbiltà ta’ korrezzjoni fil-każ ta’ rata żbaljata), C‑606/22, EU:C:2024:255, punt 28).
75
Għandu jitfakkar ukoll li l-eżistenza u l-portata tal-arrikkiment indebitu, li jimplika għal persuna taxxabbli r-rimbors ta’ taxxa miġbura indebitament fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, jistgħu jiġu stabbiliti biss wara analiżi ekonomika li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi rilevanti kollha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ April 2008, Marks & Spencer, C‑309/06, EU:C:2008:211, punt 43, kif ukoll tal‑21 ta’ Marzu 2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Possibbiltà ta’ korrezzjoni fil-każ ta’ rata żbaljata), C‑606/22, EU:C:2024:255, punt 38).
76
Minn dan isegwi li r-risposta għall-ħames domanda għandha tkun li r-regoli tad-dritt tal-Unjoni dwar l-irkupru ta’ ammonti mħallsa indebitament għandhom jiġu interpretati fis-sens li jagħtu lill-persuna taxxabbli dritt li tikseb ir-rimbors tal-ammont tal-VAT miġbura fi Stat Membru bi ksur tal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, bil-kundizzjoni li dan ir-rimbors ma jwassalx għal arrikkiment indebitu ta’ din il-persuna taxxabbli.
Fuq l‑ispejjeż
77
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva tal-Kunsill 2006/112/KE tat‑28 ta’ Novembru 2006 dwar is-sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħmel differenza fit-trattament bejn, minn naħa, ix-xiri ta’ biljetti ta’ lotterija u l-parteċipazzjoni fil-logħob l-ieħor tal-ażżard jew tal-flus offrut b’mod mhux online u, min-naħa l-oħra, il-parteċipazzjoni f’logħob tal-ażżard jew tal-flus li ma huwiex lotteriji offrut online, billi teskludi lil din it-tieni kategorija mill-eżenzjoni mit-taxxa fuq il-valur miżjud applikabbli għall-ewwel kategorija, sakemm id-differenzi oġġettivi bejn dawn il-kategoriji ta’ logħob tal-ażżard jew tal-flus jistgħu jinfluwenzaw b’mod kunsiderevoli d-deċiżjoni tal-konsumatur medju li jirrikorri għal waħda jew l-oħra minn dawn il-kategoriji ta’ logħob.
2)
Il-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali kif stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE u l-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimponu fuq il-qorti nazzjonali l-obbligu li ma tapplikax dispożizzjonijiet nazzjonali meqjusa li huma inkompatibbli mal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ newtralità fiskali, mingħajr ma hija rilevanti f’dan ir-rigward l-eżistenza ta’ sentenza tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali li tiddeċiedi li żżomm fis-seħħ l-effetti ta’ dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali.
3)
Ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni dwar l-irkupru ta’ ammonti mħallsa indebitament għandhom jiġu interpretati fis-sens li jagħtu lill-persuna taxxabbli dritt li tikseb ir-rimbors tal-ammont tat-taxxa fuq il-valur miżjud miġbura fi Stat Membru bi ksur tal-Artikolu 135(1)(i) tad-Direttiva 2006/112, bil-kundizzjoni li dan ir-rimbors ma jwassalx għal arrikkiment indebitu ta’ din il-persuna taxxabbli.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Franċiż.