62012CC0328
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ELEANOR SHARPSTON
της 10ης Σεπτεμβρίου 2013 (
1
)
Υπόθεση C‑328/12
Ralph Schmid (ως σύνδικος στη διαδικασία αφερεγγυότητας
που αφορά τα περιουσιακά στοιχεία της Aletta Zimmermann)κατά
Lilly Hertel
[αίτηση του Bundesgerichtshof (Γερμανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις — Διαδικασίες αφερεγγυότητας — Κανονισμός (ΕΚ) 1346/2000 — Δικαιοδοσία του δικαστηρίου του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη — Αγωγή πτωχευτικής ανακλήσεως στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας — Στοιχείο εξωεδαφικότητας — Εναγόμενος που κατοικεί σε τρίτη χώρα»
1.
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 1346/2000 του Συμβουλίου (
2
) (στο εξής: κανονισμός) ορίζει ποια δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας. Στο πλαίσιο τέτοιων διαδικασιών, οι σύνδικοι μπορούν να ασκούν «αγωγές πτωχευτικής ανάκλησης προς όφελος των πιστωτών» (
3
). Το ζήτημα στην υπό κρίση υπόθεση είναι εάν ο κανόνας δικαιοδοσίας που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, εφαρμόζεται σε περίπτωση αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως στρεφόμενης κατά εναγομένου ο οποίος κατοικεί σε τρίτη χώρα.
Ο κανονισμός περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας
2.
Ο κανονισμός περιλαμβάνει κυρίως διατάξεις σχετικά με τον καθορισμό της δικαιοδοσίας και του εφαρμοστέου δικαίου για τις διαδικασίες αφερεγγυότητας και την αμοιβαία αναγνώρισή τους. Η παρούσα υπόθεση αφορά την ερμηνεία του γενικού κανόνα περί διεθνούς δικαιοδοσίας. Εντούτοις, είναι απαραίτητο να εξετασθεί, ως μέρος της αναλύσεως, το όλο πλαίσιο του κανονισμού και ο ρόλος του συνδίκου.
3.
Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 4 στο προοίμιο του κανονισμού διασαφηνίζουν ότι η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς απαιτεί να λειτουργούν αποτελεσματικά και αποδοτικά οι διασυνοριακές διαδικασίες αφερεγγυότητας και ότι είναι αναγκαίο, για την εύρυθμη λειτουργία της πρώτης, να μην υπάρχουν κίνητρα για τα μέρη να μεταφέρουν τα περιουσιακά τους στοιχεία ή τις νομικές διαφορές τους από το ένα κράτος μέλος σε άλλο επιδιώκοντας να βελτιώσουν τη νομική τους θέση (forum shopping).
4.
Η αιτιολογική σκέψη 8 ορίζει ότι για να επιτευχθούν αυτοί οι σκοποί «επιβάλλεται οι διατάξεις για τη δικαιοδοσία, την αναγνώριση και το εφαρμοστέο δίκαιο στον τομέα αυτό να συμπεριληφθούν σε κοινοτική νομοθετική πράξη».
5.
Οι αιτιολογικές σκέψεις 12 έως 14 ορίζουν τα εξής:
«12
Ο παρών κανονισμός προβλέπει ότι η κύρια διαδικασία αφερεγγυότητας μπορεί να αρχίζει στο κράτος μέλος [εντός του οποίου] βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη. Η διαδικασία αυτή είναι γενικής εφαρμογής και αποσκοπεί στο να συμπεριλάβει όλα τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη. Προκειμένου να προστατευθούν τα διάφορα συμφέροντα, ο παρών κανονισμός επιτρέπει την έναρξη δευτερεύουσας διαδικασίας εκ παραλλήλου με τη διεξαγωγή της κύριας διαδικασίας. Η δευτερεύουσα διαδικασία μπορεί να αρχίσει στο κράτος μέλος όπου έχει εγκατάσταση ο οφειλέτης. Τα αποτελέσματα της δευτερεύουσας διαδικασίας περιορίζονται στα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος. Η ύπαρξη [αναγκαστικών] κανόνων συντονισμού με την κύρια διαδικασία αφερεγγυότητας εγγυάται την ενιαία αντιμετώπιση [εντός της Κοινότητας].
13
Το “κέντρο των κύριων συμφερόντων” θα πρέπει να αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης ασκεί συνήθως τη διοίκηση των συμφερόντων του [και ο οποίος] είναι συνεπώς αναγνωρίσιμος από τους τρίτους.
14
Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται μόνο σε διαδικασίες στις οποίες το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη βρίσκεται στην Κοινότητα.»
6.
Το κεφάλαιο Ι του κανονισμού φέρει τον τίτλο «Γενικές Διατάξεις». Το άρθρο 1 («Πεδίο εφαρμογής») του κεφαλαίου αυτού ορίζει στην παράγραφο 1:
«Ο παρών κανονισμός ισχύει για όλες τις συλλογικές διαδικασίες οι οποίες προϋποθέτουν την αφερεγγυότητα του οφειλέτη, συνεπάγονται τη μερική ή ολική πτωχευτική του απαλλοτρίωση και τον διορισμό συνδίκου.»
7.
Το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, ορίζει ως «διαδικασίες αφερεγγυότητας» τις «συλλογικές διαδικασίες» που απαριθμούνται στο παράρτημα Α του κανονισμού, απαρίθμηση η οποία καλύπτει συγκεκριμένους τύπους διαδικασιών σε έκαστο κράτος μέλος, όπως αυτοί καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία.
8.
Το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, ορίζει ως «σύνδικο»«κάθε πρόσωπο ή όργανο αρμόδιο να διοικεί ή να εκκαθαρίζει την πτωχευτική περιουσία ή να επιβλέπει τη διαχείριση των υποθέσεων του οφειλέτη».
9.
Το άρθρο 3 του κανονισμού φέρει τον τίτλο «Διεθνής Δικαιοδοσία». Προβλέπει συγκεκριμένα τα εξής:
«1.   Αρμόδια για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας είναι τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Για τις εταιρίες και τα νομικά πρόσωπα τεκμαίρεται, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, ότι κέντρο των κυρίων συμφερόντων είναι ο τόπος της καταστατικής έδρας.
2.   Όταν το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη ευρίσκεται σε κράτος μέλος, τα δικαστήρια άλλου κράτους μέλους είναι αρμόδια για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας, κατ’ αυτού, μόνον εάν έχει εκεί εγκατάσταση. Η διαδικασία αυτή παράγει αποτελέσματα μόνον έναντι των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη που βρίσκονται στο συγκεκριμένο κράτος μέλος.
3.   Όταν αρχίσει διαδικασία αφερεγγυότητας, κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 1, τυχόν μεταγενέστερες διαδικασίες αφερεγγυότητας που αρχίζουν κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 2, είναι δευτερεύουσες, και συνιστούν υποχρεωτικώς διαδικασίες εκκαθάρισης.»
10.
Το άρθρο 16 του δεύτερου κεφαλαίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αναγνώριση της διαδικασίας αφερεγγυότητας», προβλέπει στην παράγραφό του 1:
«Η κήρυξη της έναρξης μιας διαδικασίας αφερεγγυότητας από τα κατ’ άρθρο 3 αρμόδια δικαστήρια κράτους μέλους αναγνωρίζεται στο έδαφος όλων των άλλων κρατών μελών μόλις αρχίσει να παράγει τα αποτελέσματά της στο κράτος έναρξης. […]»
11.
Το άρθρο 17 («Αποτελέσματα της αναγνώρισης») προβλέπει στην παράγραφο 1:
«Η απόφαση έναρξης διαδικασίας του άρθρου 3, παράγραφος 1, παράγει άνευ ετέρου σε κάθε άλλο κράτος μέλος τα αποτελέσματα που ορίζει το δίκαιο του κράτους έναρξης, εφόσον ο παρών κανονισμός δεν προβλέπει άλλως και ενόσω δεν έχει κινηθεί σ’ αυτό το άλλο κράτος μέλος καμία άλλη διαδικασία του άρθρου 3, παράγραφος 2.»
12.
Το άρθρο 18 («Εξουσίες του συνδίκου») προβλέπει, μεταξύ άλλων:
«1.   Ο σύνδικος ο οριζόμενος από το δικαστήριο αρμόδιο βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 1 δικαιούται να ασκεί εντός άλλου κράτους μέλους όλες τις εξουσίες που του απονέμει το δίκαιο του κράτους ενάρξεως […]
2.   Ο σύνδικος […] δικαιούται επίσης να ασκεί αγωγές πτωχευτικής ανάκλησης προς όφελος των πιστωτών.
3.   Κατά την άσκηση των εξουσιών του, ο σύνδικος τηρεί το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο προτίθεται να ενεργήσει, και δη τις διαδικασίες ρευστοποίησης των περιουσιακών στοιχείων. Οι εξουσίες του συνδίκου δεν περιλαμβάνουν δικαίωμα χρήσης μέσων καταναγκασμού ούτε δικαίωμα αποφάσεως επί νομικής διαδικασίας ή διαφοράς.»
13.
Το άρθρο 25 του κανονισμού («Αναγνώριση και εκτελεστό άλλων αποφάσεων») ορίζει στην παράγραφο 1:
«Οι αποφάσεις για τη διεξαγωγή και την περάτωση διαδικασίας αφερεγγυότητας οι εκδιδόμενες από δικαστήριο του οποίου η απόφαση περί ενάρξεως της διαδικασίας αναγνωρίζεται σύμφωνα με το άρθρο 16, καθώς και ο πτωχευτικός συμβιβασμός που εγκρίνεται από το δικαστήριο αυτό, αναγνωρίζονται επίσης άνευ ετέρου. […]
Το πρώτο εδάφιο ισχύει επίσης για τις αποφάσεις που αποτελούν άμεση απόρροια της διαδικασίας αφερεγγυότητας και εντάσσονται απευθείας σ’ αυτήν, και αν ακόμη εκδοθούν από άλλο δικαστήριο.
[…]»
14.
Το άρθρο 44, παράγραφος 1, ορίζει ότι, για ζητήματα που εμπίπτουν στο ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής του, ο κανονισμός αντικαθιστά τις διμερείς συμβάσεις που έχουν συναφθεί μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών. Το άρθρο 44, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, προβλέπει, εντούτοις, ότι ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται «κατά το μέτρο που είναι ασυμβίβαστος με υποχρεώσεις σε πτωχευτικές υποθέσεις που προκύπτουν από σύμβαση η οποία έχει συναφθεί από κράτος μέλος με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες, πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού».
Πραγματικά περιστατικά, διαδικασία και το υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα
15.
Ο Ralph Schmid είναι σύνδικος στις διαδικασίες αφερεγγυότητας που κινήθηκαν στις 4 Μαΐου 2007 κατά της Aletta Zimmermann. Στο πλαίσιο αυτών των διαδικασιών, άσκησε κατά της Lilly Hertel αγωγή ανακλήσεως συμβάσεως συναφθείσας μεταξύ αυτής και της A. Zimmermann. Η L. Hertel, μητριά της A. Zimmermann, κατοικεί στην Ελβετία. Δεν φαίνεται να υπήρξε άλλο στοιχείο αλλοδαπότητας στις εν λόγω διαδικασίες (ιδίως, δεν υπήρξε στοιχείο που να αφορά άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκτός από τη Γερμανία). Με την αγωγή του, ο σύνδικος ζητεί να του αποδοθεί, ως τμήμα της περιουσίας της Α. Zimmermann, ποσόν 8015,08 ευρώ πλέον τόκων.
16.
Η αγωγή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη από τα κατώτερα δικαστήρια με την αιτιολογία ότι τα γερμανικά δικαστήρια στερούνταν διεθνούς δικαιοδοσίας. Ο R. Schmid άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Bundesgerichtshof (Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου) (στο εξής: αιτούν δικαστήριο).
17.
Το ένατο πολιτικό τμήμα του Bundesgerichtshof, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η έκβαση της ένδικης διαφοράς εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους εντός του οποίου κινήθηκε η διαδικασία αφερεγγυότητας που αφορά τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη, αρμοδιότητα να επιληφθούν αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως κατά εναγομένου που δεν έχει την κατοικία του ή την καταστατική του έδρα στην επικράτεια του κράτους μέλους;»
18.
Ο R. Schmid και η Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 10ης Απριλίου 2013, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικώς τα επιχειρήματά τους.
Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο
19.
Ο R. Schmid υποστηρίζει ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού έχει την έννοια ότι ορίζει ως αρμόδια να επιληφθούν της αγωγής τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο κινήθηκε η διαδικασία αφερεγγυότητας. Το μόνο κριτήριο δικαιοδοσίας που θέτει το άρθρο 3, παράγραφος 1, είναι το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Το να προστεθεί μία επιπλέον προϋπόθεση, ήτοι ότι είναι αναγκαία η ύπαρξη στοιχείου που να αφορά δύο ή περισσότερα κράτη μέλη, θα δημιουργούσε ανασφάλεια δικαίου κατά την έναρξη της διαδικασίας. Η προτεινόμενη ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, ανταποκρίνεται στην αρχή της ενότητας της διαδικασίας. Επίσης, βελτιώνει την εύρυθμη λειτουργία της κοινής αγοράς, αποτρέποντας τη μεταφορά περιουσιακών στοιχείων εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σκοπό την απόκτηση συγκριτικού πλεονεκτήματος (forum shopping) και διευκολύνοντας τη δυνατότητα του συνδίκου να προσφύγει κατά της μεταφοράς των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να πετύχει την ακύρωσή της.
20.
Επ’ αυτού συμφωνεί και η Επιτροπή. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, απονέμει διεθνή δικαιοδοσία στα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Δεν υφίσταται πρόσθετη προϋπόθεση όσον αφορά τη δικαιοδοσία επί αγωγών που εντάσσονται στις διαδικασίες αφερεγγυότητας: κατά συνέπεια, η ύπαρξη στοιχείου που να αφορά άλλο κράτος μέλος δεν είναι αναγκαία. Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των κανόνων περί διεθνούς δικαιοδοσίας και εκείνων που αφορούν την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων. Το δίκαιο της Ένωσης δεν μπορεί να υποχρεώσει τρίτες χώρες να αναγνωρίσουν και να εκτελέσουν αποφάσεις δικαστηρίων της Ένωσης επί ζητημάτων αφερεγγυότητας.
21.
Η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το δίκαιο της Ένωσης μπορεί να αναπτύσσει αποτελέσματα σε τρίτες χώρες μόνο βάσει διμερών ή πολυμερών συμβάσεων. Τέτοια σύμβαση αναφορικά με διαδικασίες αφερεγγυότητας δεν υφίσταται μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ελβετίας, όπου κατοικεί η L. Hertel. Επιπλέον, οι σκοποί του κανονισμού δεν δικαιολογούν την επέκταση του κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας σε παρεπόμενες διαδικασίες πτωχευτικής ανακλήσεως στρεφόμενες κατά εναγομένου ο οποίος κατοικεί σε τρίτη χώρα. Με τον κανονισμό επιδιώκεται να διασφαλιστεί ότι οι διαδικασίες αφερεγγυότητας λειτουργούν αποτελεσματικά και αποδοτικά στην εσωτερική αγορά, στην οποία δεν μετέχουν τρίτα κράτη. Δεν ρυθμίζεται με αυτόν το ζήτημα της δικαιοδοσίας μεμονωμένα. Αντιθέτως, οι κανόνες δικαιοδοσίας αποτελούν μέρος ενός γενικού πλαισίου που έχει θεσπιστεί ώστε οι διαδικασίες αφερεγγυότητας να είναι αποτελεσματικές και αποδοτικές. Εφόσον οι κανόνες περί αναγνωρίσεως και εκτελέσεως δεν μπορούν να εφαρμοσθούν σε τρίτα κράτη, δεν θα είχε νόημα να ερμηνευθεί το άρθρο 3, παράγραφος 1, κατά τρόπο ώστε να απονέμει σε ένα δικαστήριο διεθνή δικαιοδοσία έναντι τρίτων κρατών. Επίσης, σε αυτή την περίπτωση θα εξέθετε τους εναγομένους, οι οποίοι είναι ούτως ή άλλως τα ασθενέστερα μέρη, σε δίκαιο και διαδικασίες περί αφερεγγυότητας οι οποίες τους είναι ανοίκειες, με αποτέλεσμα την περαιτέρω αποδυνάμωση της θέσεώς τους.
Εκτίμηση
22.
Ο κανονισμός σκοπεί στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των διαδικασιών αφερεγγυότητας που αναπτύσσουν διασυνοριακά αποτελέσματα (
4
). Προς επίτευξη αυτού του σκοπού, ο κανονισμός θεσπίζει κανόνες δικαιοδοσίας κοινούς για όλα τα κράτη μέλη· -κανόνες για τη διευκόλυνση της αναγνωρίσεως των δικαστικών αποφάσεων και κανόνες περί του εφαρμοστέου δικαίου (
5
). Οι ως άνω κανόνες βασίζονται στις αρχές της ενότητας και της καθολικότητας (
6
), προσαρμοσμένων έτσι ώστε να επιτρέπουν περιορισμένες δευτερεύουσες διαδικασίες. Συνεπώς, ο κανονισμός προβλέπει μία και μόνη κύρια διαδικασία σε ένα κράτος μέλος προκειμένου να καλύψει το σύνολο της περιουσίας του οφειλέτη, όπου κι αν βρίσκονται τα περιουσιακά του στοιχεία, με περιορισμένη δυνατότητα κινήσεως δευτερευουσών διαδικασιών σε δεύτερο κράτος μέλος (
7
).
23.
Ο κανόνας δικαιοδοσίας του άρθρου 3, παράγραφος 1, έχει χαρακτηριστεί ως ο «ακρογωνιαίος λίθος» του συστήματος που εγκαθιδρύει ο κανονισμός (
8
). Προβλέπει ότι αρμόδια για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας είναι τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Συνεπώς, βάσει του κανονισμού, το αποφασιστικό κριτήριο κατά τον προσδιορισμό της δικαιοδοσίας αποτελεί το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη (
9
).
24.
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν τα δικαστήρια του κράτους μέλους στην επικράτεια του οποίου ήδη κινήθηκαν διαδικασίες αφερεγγυότητας σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη έχουν δικαιοδοσία επί αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως η οποία στρέφεται κατά εναγομένου ο οποίος είναι κάτοικος τρίτης χώρας. Εντούτοις, πριν δοθεί απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί κατά πόσον, σε περιπτώσεις όπου το μόνο στοιχείο αλλοδαπότητας στη διαδικασία αφερεγγυότητας αφορά ένα κράτος μέλος και τρίτο κράτος (και όχι μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών μελών), τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη έχουν δικαιοδοσία δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού, ή δυνάμει της νομοθεσίας του συγκεκριμένου κράτους μέλους περί αφερεγγυότητας και του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. (Στην τελευταία περίπτωση, όποια διεθνή δικαιοδοσία κι αν είχαν αυτά τα δικαστήρια, αυτή θα καθοριζόταν από τυχόν υπάρχουσες διμερείς συμβάσεις περί αφερεγγυότητας μεταξύ του συγκεκριμένου κράτους μέλους και τρίτων κρατών). Το ερώτημα θα μπορούσε να τεθεί και διαφορετικά: εφαρμόζεται τελικά ο κανονισμός σε τέτοιες διαδικασίες;
25.
Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση είναι καταφατική. Κατά το άρθρο του 1, παράγραφος 1, ο κανονισμός εφαρμόζεται σε «όλες τις συλλογικές διαδικασίες οι οποίες προϋποθέτουν την αφερεγγυότητα του οφειλέτη, συνεπάγονται τη μερική ή ολική πτωχευτική του απαλλοτρίωση και τον διορισμό συνδίκου». Ούτε το άρθρο 1, παράγραφος 1, ούτε το παράρτημα Α φαίνεται να περιορίζουν την εφαρμογή του κανονισμού σε διαδικασίες που περιλαμβάνουν διασυνοριακό στοιχείο.
26.
Ο κανονισμός αποτελεί απευθείας εφαρμοστέο δίκαιο. Με τη θέση του σε ισχύ, αντικατέστησε κάθε εθνική νομοθεσία και διμερή σύμβαση (
10
) στην οποία ήταν συμβαλλόμενα μέρη τα κράτη μέλη και οι οποίες καθόριζαν διεθνή δικαιοδοσία όσον αφορά τις διαδικασίες αφερεγγυότητας, υπό την επιφύλαξη μόνο του άρθρου 44, παράγραφος 3 (
11
). Κατά συνέπεια, οσάκις το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη βρίσκεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφαρμόζεται το άρθρο 3, παράγραφος 1 (και όχι η εθνική νομοθεσία) προκειμένου να καθοριστεί τίνος κράτους μέλους τα δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία για την έναρξη των διαδικασιών.
27.
Όπως υποστηρίζει η Γερμανική Κυβέρνηση, ο λόγος θεσπίσεως του επίμαχου κανονισμού από τον κοινοτικό νομοθέτη είναι η εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 2, 3, 4 και 8). Βεβαίως, εξ αυτού δεν έπεται ότι είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι υφίσταται διασυνοριακό στοιχείο σε κάθε συγκεκριμένη διαδικασία αφερεγγυότητας προκειμένου να εφαρμοσθεί ο κανονισμός. Ερμηνεία του κανονισμού υπό την έννοια ότι εφαρμόζεται μόνο οσάκις υφίσταται διασυνοριακό στοιχείο που αφορά τουλάχιστον δύο κράτη μέλη της Ένωσης θα είχε ως αποτέλεσμα σοβαρή ανασφάλεια δικαίου και θα περιόριζε την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα των διαδικασιών.
28.
Βεβαίως, για να εφαρμοσθεί ο κανονισμός, πρέπει οι διαδικασίες αφερεγγυότητας καθεαυτές να αφορούν οφειλέτη του οποίου το κέντρο των κυρίων συμφερόντων βρίσκεται σε κράτος μέλος (βλ. αιτιολογική σκέψη 14). Εάν αυτό δεν συμβαίνει, δεν τίθεται ζήτημα εφαρμογής του κανονισμού. Ο κανονισμός προβλέπει ότι «η κύρια διαδικασία αφερεγγυότητας μπορεί να αρχίζει στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη» και διευκρινίζει ότι «η διαδικασία αυτή είναι γενικής εφαρμογής και αποσκοπεί στο να συμπεριλάβει όλα τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη» (
12
). Κατά τη γνώμη μου, αυτή η διάταξη αποτελεί έκφραση των αρχών της ενότητας και της καθολικότητας. Φρονώ δε ότι αυτές οι αρχές πρέπει να εφαρμόζονται σε κάθε διαδικασία αφερεγγυότητας.
29.
Ο προσδιορισμός του δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν νωρίτερα, ώστε να καταστεί δυνατή η λήψη όλων των μέτρων προστασίας της περιουσίας του οφειλέτη προς όφελος των πιστωτών του, και κατά συνέπεια η εξασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας των διαδικασιών (
13
). Πράγματι, το Δικαστήριο έκρινε στην απόφασή του επί της υποθέσεως Staubitz-Schreiber (
14
) ότι, προκειμένου να προσδιοριστεί ποιο δικαστήριο έχει δικαιοδοσία για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας, το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη πρέπει να προσδιορίζεται κατά τον χρόνο υποβολής της αιτήσεως ενάρξεως της διαδικασίας αφερεγγυότητας, και όχι κατά την πραγματική ημερομηνία ενάρξεως της διαδικασίας. Σε αυτό το πρώιμο στάδιο, η ύπαρξη διασυνοριακού στοιχείου ενδέχεται να είναι άγνωστη. Εντούτοις, ο προσδιορισμός του δικαστηρίου που έχει δικαιοδοσία δεν μπορεί να αναβληθεί μέχρις ότου γίνει γνωστός ο τόπος που συνδέεται με την κάθε πτυχή της διαδικασίας (όπως ο τόπος κατοικίας πιθανών εναγομένων παρεπόμενων αγωγών ή ο τόπος όπου βρίσκεται κάθε περιουσιακό στοιχείο του οφειλέτη) πλέον του κέντρου των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Η αναμονή μέχρι την πλήρη γνώση θα αποτελούσε τροχοπέδη για την επίτευξη των σκοπών της αποτελεσματικότητας και αποδοτικότητας των διαδικασιών αφερεγγυότητας που επιδιώκει ο κανονισμός και θα οδηγούσε σε ανασφάλεια δικαίου.
30.
Το ίδιο το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού ορίζει κατηγορηματικά ότι «αρμόδια για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας είναι τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη» (
15
). Κανένα άλλο στοιχείο δεν ασκεί επιρροή στον προσδιορισμό του αρμόδιου δικαστηρίου. Συνεπώς, ο τόπος στον οποίο βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη δεν ασκεί επιρροή, παρά μόνο στον βαθμό που αποτελεί παράγοντα ο οποίος πρέπει να ληφθεί υπόψη για να προσδιορισθεί πού βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη και/ή το εάν πρέπει να κινηθούν δευτερεύουσες διαδικασίες βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2. Ο τόπος κατοικίας κάθε πιθανού εναγομένου αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως η οποία μπορεί (εάν αυτό κριθεί αναγκαίο) να ασκηθεί στο πλαίσιο αυτών των διαδικασιών από τον σύνδικο ή τον εκκαθαριστή δεν ασκεί επιρροή στο ζήτημα της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου. Μια τέτοια αγωγή εμπίπτει στη δικαιοδοσία του δικαστηρίου που έχει (ήδη) επιληφθεί της διαδικασίας διότι πρόκειται για αγωγή η οποία απορρέει άμεσα από τέτοιου είδους διαδικασίες και εντάσσεται απευθείας σε αυτές (
16
). Σε αυτό το στάδιο, οι διαδικασίες αφερεγγυότητας είναι ήδη εν εξελίξει. Η αγωγή πτωχευτικής ανακλήσεως έπεται χρονολογικά της ενάρξεως των διαδικασιών αφερεγγυότητας ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου. Συνεπώς, ο τόπος κατοικίας του εναγομένου ουδεμία επιρροή δύναται να ασκήσει στον προσδιορισμό του δικαστηρίου το οποίο έχει δικαιοδοσία για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας.
31.
Κατά συνέπεια, έχω την άποψη ότι δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί η ύπαρξη διασυνοριακού στοιχείου που να αφορά δύο ή περισσότερα κράτη μέλη προκειμένου να εφαρμοσθεί ο κανονισμός. Με μόνη προϋπόθεση το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη να βρίσκεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
17
), το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού, ο οποίος εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη μέλη, προσδιορίζει το αρμόδιο δικαστήριο.
32.
Έχει άραγε το αρμόδιο δικαστήριο επίσης δικαιοδοσία επί αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως ασκηθείσας από τον σύνδικο στην περίπτωση που ο εναγόμενος είναι κάτοικος όχι άλλου κράτους μέλους αλλά τρίτου κράτους;
33.
Η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ο κανονισμός δεν εφαρμόζεται για τον προσδιορισμό της δικαιοδοσίας σε περίπτωση τέτοιας αγωγής. Ο πιθανός εναγόμενος (και, πιθανότατα, τα επίδικα περιουσιακά στοιχεία) βρίσκονται εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το να πρέπει ο εναγόμενος να υπερασπιστεί τον εαυτό του σε μία ξένη, γι’ αυτόν, έννομη τάξη θα αποδυνάμωνε τη θέση του. Επιπροσθέτως, ενώ ο κανονισμός ρυθμίζει ρητά τα ζητήματα αναγνωρίσεως και εκτελέσεως των αποφάσεων του αρμοδίου δικαστηρίου σχετικά με συναλλαγές σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης (
18
), τα δικαστήρια τρίτου κράτους δεν υπέχουν υποχρέωση αναγνωρίσεως ή εκτελέσεως αποφάσεως που μπορεί να εκδώσει αρμόδιο δικαστήριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
34.
Δεν θεωρώ πειστικά τα επιχειρήματα αυτά. Κατά την άποψή μου, το αρμόδιο δικαστήριο βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού έχει δικαιοδοσία να επιληφθεί αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως ασκηθείσας από τον σύνδικο κατά εναγομένου που κατοικεί σε τρίτη χώρα.
35.
Πρώτον, οι αρχές της ενότητας και της καθολικότητας συνηγορούν υπέρ μιας τέτοιας προσεγγίσεως. Οι διαδικασίες αφερεγγυότητας είναι συλλογικές και το δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη θα επιληφθεί των περισσοτέρων από τις υποθέσεις του τελευταίου (άλλως, οι λέξεις «κέντρο των κυρίων συμφερόντων» θα στερούνταν νοήματος (
19
)). Εάν το δικαστήριο αυτό –του οποίου η δικαιοδοσία να επιληφθεί της αφερεγγυότητας θα έπρεπε να είναι σχετικά εύκολο να προβλεφθεί (
20
)– οφείλει να επιβλέψει την ακριβή εκτίμηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και τον προσήκοντα διακανονισμό με τους πιστωτές του, πρέπει να έχει εξοπλισθεί με τη δυνατότητα να επιληφθεί αγωγής ανακλήσεως ασκηθείσας από τον σύνδικο κατά προγενέστερης συναλλαγής μεταξύ του οφειλέτη και τρίτου, προκειμένου να περιληφθεί το αντικείμενο ή προϊόν αυτής της συναλλαγής στην περιουσία του οφειλέτη, προς όφελος των πιστωτών.
36.
Δεύτερον, φρονώ ότι το γεγονός ότι οι διατάξεις του κανονισμού περί αναγνωρίσεως και εκτελέσεως των αποφάσεων δεν δεσμεύουν τρίτες χώρες δεν αποκλείει την εφαρμογή του κανόνα δικαιοδοσίας. Είναι και σημαντικό και χρήσιμο να γίνει μια διάκριση μεταξύ δικαιοδοσίας, αφενός, και αναγνωρίσεως και εκτελέσεως, αφετέρου.
37.
Όσον αφορά το ζήτημα της δικαιοδοσίας, ο κανονισμός το ρυθμίζει αναφερόμενος μόνο στον τόπο όπου βρίσκεται το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι, επί αμιγώς ενδο-ενωσιακής αφερεγγυότητας, το δικαστήριο πρέπει να έχει δικαιοδοσία όχι μόνο επί της κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας αλλά και επί κάθε παρεπόμενης διαδικασίας (
21
).
38.
Όσον αφορά την αναγνώριση και την εκτέλεση, θέλω καταρχάς να επισημάνω ότι οι διατάξεις αυτές μπορούν να εξετασθούν χωριστά από τη διάταξη περί δικαιοδοσίας. Δεύτερον, ακόμα και ελλείψει της δυνατότητας να βασιστεί στον ίδιο τον κανονισμό περί αναγνωρίσεως και εκτελέσεως, η απόφαση του αρμόδιου δικαστηρίου δεν στερείται κατ’ ανάγκην συνεπειών. Είναι πιθανόν (αν και όχι, κατά τα φαινόμενα, στην υπό κρίση υπόθεση) να εξασφαλισθεί αναγνώριση και εκτέλεση αυτής της αποφάσεως δυνάμει διμερούς συμβάσεως.
39.
Βεβαίως, ο σύνδικος, εάν επιτύγχανε την έκδοση αποφάσεως ανακλήσεως μίας συγκεκριμένης προγενέστερης συναλλαγής με τρίτο, θα έπρεπε να ζητήσει αναγνώριση και εκτέλεση της αποφάσεως αυτής στο κράτος όπου έχει την κατοικία του ο εν λόγω τρίτος (και/ή όπου βρίσκονται τα επίδικα περιουσιακά στοιχεία). Ασφαλώς θα θεωρούσε μια τέτοια διαδικασία περισσότερο αποτελεσματική και λιγότερο δαπανηρή από την εξαρχής κίνηση νέας διαδικασίας στην εν λόγω έννομη τάξη (και μια λιγότερο δαπανηρή διαδικασία διαφυλάσσει περισσότερο την περιουσία του οφειλέτη προς όφελος των πιστωτών). Αν τα πράγματα εξελιχθούν ομαλώς, η απόφαση την έκδοση της οποίας επέτυχε ο σύνδικος θα αναγνωρισθεί και θα εκτελεσθεί. Αν όχι, θα πρέπει να επανέλθει στο αρμόδιο δικαστήριο στο κράτος μέλος της Ένωσης και να ζητήσει μία προς τα κάτω προσαρμογή της εκτιμήσεως των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη πριν προβεί στον τελικό πτωχευτικό συμβιβασμό.
40.
Από τη σκοπιά του τρίτου, η έλλειψη αυτόματης αναγνωρίσεως και εκτελέσεως παρέχει ένα βαθμό συμπληρωματικής προστασίας. Είναι πιθανό τρίτος, όταν του επιδοθεί η αγωγή του συνδίκου, να επιλέξει να παραστεί ως εναγόμενος ενώπιον του δικαστηρίου του κέντρου των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη. Εάν, για οιονδήποτε λόγο, δεν μπορέσει ή δεν επιλέξει να το πράξει, θα έχει ακόμα βασιμότερους λόγους να ζητήσει από το δικαστήριο της δωσιδικίας του να μην αναγνωρίσει και να μην εκτελέσει την εις βάρος του απόφαση αυτομάτως, αλλά να εξετάσει την αγωγή επί της ουσίας.
41.
Τρίτον, πρέπει να επισημανθεί ότι στην απόφαση επί της υποθέσεως Owusu (
22
), η οποία αφορούσε την ερμηνεία του κανόνα δικαιοδοσίας του άρθρου 2 της Συμβάσεως των Βρυξελλών (
23
) (το οποίο ορίζει ότι «τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους στο έδαφος κράτους μέλους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων αυτού του κράτους μέλους»), το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) έκρινε ότι η ως άνω διάταξη εφαρμόζεται σε περιπτώσεις που αφορούν σχέσεις μεταξύ των δικαστηρίων ενός και μόνο συμβαλλομένου κράτους και εκείνων μη συμβαλλομένου (
24
). Σε εκείνη την περίπτωση, ένας από τους εναγομένους ήταν κάτοικος Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά αρκετοί από τους λοιπούς εναγομένους ήταν κάτοικοι Τζαμάικα, όπου είχε λάβει χώρα το ατύχημα που δημιούργησε την ένδικη διαφορά, και προβλήθηκε (πειστικά) το επιχείρημα ότι το forum conveniens ήταν η Τζαμάικα. Και σε εκείνη την περίπτωση (όπως και στην παρούσα) η υπόθεση αφορούσε ένα συμβαλλόμενο κράτος και ένα τρίτο κράτος, ήτοι δεν ετίθετο ζήτημα δικαιοδοσίας κανενός άλλου κράτους μέλους. Επίσης, δεν υπήρχε στοιχείο συνδέσεως με κανένα άλλο συμβαλλόμενο κράτος (
25
). Το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) έκρινε, εντούτοις, ότι ο κανόνας δικαιοδοσίας του άρθρου 2 της Συμβάσεως των Βρυξελλών ήταν υποχρεωτικός και απέκλειε κάθε δυνατότητα δικαστηρίου κράτους μέλους να εφαρμόσει τη θεωρία περί forum non conveniens και να αρνηθεί τη δικαιοδοσία του.
42.
Τα επιχειρήματα που προβάλλει η Γερμανική Κυβέρνηση στην υπό κρίση υπόθεση είναι παρεμφερή με εκείνα που είχε ανεπιτυχώς προβάλει το Ηνωμένο Βασίλειο στην υπόθεση Owusu (
26
) .
43.
Έτσι, είναι σαφές ότι, όταν απεφάνθη επί της υποθέσεως Οwusu, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) ήταν σε γνώση του γεγονότος ότι, εάν έκρινε ότι τα δικαστήρια του οικείου συμβαλλομένου κράτους (του Ηνωμένου Βασιλείου) δεν μπορούν να αρνηθούν τη δικαιοδοσία τους χάριν των δικαστηρίων ενός μη συμβαλλομένου κράτους (Τζαμάικα), θα ήταν δυνατόν να ανακύψουν δυσκολίες σχετικά με την αναγνώριση και την εκτέλεση της εκδοθείσας αποφάσεως (
27
). Παρομοίως, στην απόφαση επί της υποθέσεως Owusu το Δικαστήριο εξέτασε ειδικώς την αρχή της σχετικότητας των συμβάσεων (στη συγκεκριμένη περίπτωση, το γεγονός ότι η Σύμβαση των Βρυξελλών δεν μπορούσε να επιβάλει καμία υποχρέωση σε κράτη που δεν είχαν συμφωνήσει να δεσμεύονται από αυτήν). Έκρινε ότι, «συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι ο καθορισμός του δικαστηρίου ενός συμβαλλομένου κράτους ως δικαστηρίου έχοντος διεθνή δικαιοδοσία, λόγω του ότι ο εναγόμενος έχει την κατοικία του στο έδαφος του εν λόγω κράτους, ακόμη και επί διαφοράς που συνδέεται, τουλάχιστον εν μέρει, λόγω του αντικειμένου της ή της κατοικίας του ενάγοντος, με τρίτο κράτος δεν είναι ικανός να επιβάλει υποχρέωση στο τελευταίο κράτος» (
28
). Το Δικαστήριο έδωσε προτεραιότητα στις αρχές της ασφάλειας δικαίου (
29
), της έννομης προστασίας των εγκατεστημένων στην Κοινότητα προσώπων (
30
) και στην ομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων περί δικαιοδοσίας, υπενθυμίζοντας ότι «η Σύμβαση των Βρυξελλών έχει ακριβώς ως σκοπό να προβλέψει ενιαίους κανόνες, κατ’ αποκλεισμόν των υπέρμετρων εθνικών κανόνων [των εθνικών κανόνων που θεσπίζουν παρεκκλίσεις]» (
31
).
44.
Το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αναγνώρισε ρητά ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν πραγματικές δυσχέρειες (όπως «δυσχέρειες πρακτικής φύσεως που συνδέονται με τη γεωγραφική απόσταση, την ανάγκη να εκτιμηθεί η ουσία της διαφοράς βάσει κριτηρίων τα οποία ισχύουν στην Ιαμαϊκή, τη δυνατότητα να επιτευχθεί στην Ιαμαϊκή η εκτέλεση δικαστικής αποφάσεως που εκδόθηκε ερήμην και την αδυναμία αναγωγής κατά των άλλων εναγομένων»). Έκρινε, εντούτοις, ότι «ανεξαρτήτως του υποστατού των ως άνω δυσχερειών […] τέτοιες σκέψεις […] δεν είναι ικανές να αμφισβητήσουν τον υποχρεωτικό χαρακτήρα του θεμελιώδους κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 2 της Συμβάσεως των Βρυξελλών» (
32
).
45.
Έχω την εντύπωση ότι το ίδιο σκεπτικό βάσει του οποίου το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) απεφάνθη επί της υποθέσεως Owusu μπορεί να ισχύσει και στην υπό κρίση υπόθεση. Και ότι η νομολογία Owusu θα μπορούσε, κατά συνέπεια, να εφαρμοστεί εν προκειμένω κατ’ αναλογίαν.
46.
Τέταρτον, η εκτίμηση ότι το αρμόδιο κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού δικαστήριο έχει επίσης δικαιοδοσία, στο πλαίσιο διαδικασιών αφερεγγυότητας, να επιληφθεί αγωγής ανακλήσεως προγενέστερης συναλλαγής μεταξύ του οφειλέτη και εναγομένου που κατοικεί σε τρίτη χώρα συνάδει με τον σκοπό του κανονισμού που είναι η εξασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Ο κανονισμός αναγνωρίζει ρητώς (στην τέταρτη αιτιολογική σκέψη) την ανάγκη «να μην υπάρχουν κίνητρα για τα μέρη να μεταφέρουν τα περιουσιακά τους στοιχεία ή τις νομικές διαφορές τους από ένα κράτος μέλος σε άλλο επιδιώκοντας να βελτιώσουν τη νομική τους θέση (forum shopping)». Το ίδιο ισχύει εξάλλου και για υποθέσεις στις οποίες εμπλέκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και τρίτο κράτος. Εάν κριθεί ότι το κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού, αρμόδιο δικαστήριο δεν έχει δικαιοδοσία να επιληφθεί αγωγής ανακλήσεως μιας τέτοιας προγενέστερης συναλλαγής, πρόσωπο ή επιχείρηση που αντιμετωπίζει οικονομικές δυσχέρειες θα είχε προδήλως κίνητρο να μεταφέρει περιουσιακά του/της στοιχεία εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταφεύγοντας σε αμφίβολης νομιμότητας ή εικονικές συναλλαγές με τρίτους που κατοικούν σε τρίτες χώρες, με αποτέλεσμα να τα θέτει εκτός της σφαίρας επιρροής του συνδίκου και να αποστερεί τους πιστωτές της δυνατότητας να τους αποδοθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο τμήμα της περιουσίας του οφειλέτη.
47.
Κατά συνέπεια, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η ερμηνεία που προτείνεται από τον R. Schmid (τον σύνδικο) και την Επιτροπή πρέπει να προτιμηθεί έναντι αυτής που προτείνεται από τη Γερμανική Κυβέρνηση. Το να κριθεί ότι το κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού αρμόδιο δικαστήριο έχει δικαιοδοσία να επιληφθεί αγωγής ασκηθείσας από σύνδικο περί ανακλήσεως προηγούμενης συναλλαγής μεταξύ του οφειλέτη και εναγομένου που κατοικεί σε τρίτη χώρα συνάδει με τις αρχές της ενότητας και της καθολικότητας και προωθεί τους σκοπούς της κοινής αγοράς. Ο σύνδικος θα δύναται να διαχειριστεί την περιουσία του οφειλέτη πιο αποτελεσματικά και με μικρότερο κόστος, γεγονός που θα λειτουργήσει προς όφελος των πιστωτών (πολλοί εκ των οποίων είναι πιθανόν να κατοικούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση). Αυτά τα πλεονεκτήματα υπερφαλαγγίζουν κάθε μειονέκτημα που έχει για τον εναγόμενο τρίτου κράτους το να πρέπει να αμυνθεί έναντι της αγωγής σε «λάθος» γι’ αυτόν έννομη τάξη. Και ακριβώς επειδή δεν θα εξασφαλιστεί για κάθε απόφαση αυτόματη αναγνώριση και εκτέλεση βάσει του κανονισμού_- αυτός θα συνεχίσει σε κάθε περίπτωση να απολαύει ενός βαθμού προστασίας από το δικαστήριο της δωσιδικίας του.
Πρόταση
48.
Για τους ανωτέρω λόγους προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την εξής απάντηση στο ερώτημα που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Γερμανία):
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 1346/2000 του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2000, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας, έχει την έννοια ότι τα δικαστήρια του κράτους μέλους εντός του οποίου κινήθηκε η διαδικασία αφερεγγυότητας έχουν διεθνή δικαιοδοσία να επιλαμβάνονται αγωγής πτωχευτικής ανακλήσεως, στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας, στρεφόμενης κατά εναγομένου ο οποίος δεν έχει την κατοικία του σε άλλο κράτος μέλος.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Κανονισμός της 29ης Μαΐου 2000, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (ΕΕ L 160, σ. 1), όπως έχει τροποποιηθεί.
(
3
)	Τελευταία περίοδος του άρθρου 18, παράγραφος 2, του κανονισμού.
(
4
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 2 και 8 στο προοίμιο του κανονισμού, προπαρατεθείσες στα σημεία 3 και 4, ανωτέρω.
(
5
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 8, προπαρατεθείσα στο σημείο 4.
(
6
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 12, προπαρατεθείσα στο σημείο 5, ανωτέρω, και απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 2006, C-1/04, Staubitz-Schreiber (Συλλογή 2006, σ. I-701, σκέψη 28). Η «αρχή της ενότητας» σημαίνει ότι υφίσταται ένα και μόνο σύνολο διαδικασιών αφερεγγυότητας. Η «αρχή της καθολικότητας» σημαίνει ότι οι διαδικασίες αυτές εκτείνονται σε όλα τα περιουσιακά στοιχεία του οφειλέτη, όπου κι αν αυτά βρίσκονται.
(
7
)	Οι δευτερεύουσες διαδικασίες μπορούν να είναι μόνο διαδικασίες εκκαθαρίσεως και να έχουν επιπτώσεις μόνο ως προς περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται σε αυτό το κράτος μέλος. Βλ. σχετικά την αιτιολογική σκέψη 12, προπαρατεθείσα στο σημείο 5. Το σύστημα που εγκαθιδρύεται από τον κανονισμό έχει ορθώς χαρακτηριστεί από εκπρόσωπο της θεωρίας ως «συντονισμένη καθολικότητα»: βλ. το άρθρο του καθηγητή Bob Wessels «The Changing Landscape of Cross-border In Europe», Juridica
International
XII/2007, σ. 116‑124.
(
8
)	Βλ. σημείο 21 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα R.-J. Colomer στην υπόθεση Staubitz‑Schreiber, προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 6.
(
9
)	Ακριβώς όπως στον κανονισμό (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ L 12, σ. 1, στο εξής: κανονισμός των Βρυξελλών), η κατοικία του εναγομένου έχει κεντρικό ρόλο κατά τον προσδιορισμό της διεθνούς δικαιοδοσίας, με περιορισμένο αριθμό εξαιρέσεων.
(
10
)	Άρθρο 44, παράγραφος 1.
(
11
)	Προπαρατεθέν στο σημείο 14, ανωτέρω. Φαίνεται πως δεν υφίσταται σχετική διμερής σύμβαση μεταξύ Γερμανίας και Ελβετίας η οποία θα καθιστούσε αυτή τη διάταξη εφαρμοστέα στην παρούσα υπόθεση.
(
12
)	Αιτιολογική σκέψη 12.
(
13
)	Η ανάγκη για ταχεία εφαρμογή του κανόνα του κανονισμού περί δικαιοδοσίας προκειμένου να εξασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών υπογραμμίσθηκε επίσης σε σχέση με το σύστημα αναγνωρίσεως στην απόφαση της 2ας Μαΐου 2006, C-341/04, Eurofood IFSC (Συλλογή 2006, σ. I-3813, σκέψη 52).
(
14
)	Προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 6.
(
15
)	Για την προσέγγιση που πρέπει να υιοθετηθεί κατά τον προσδιορισμό του κέντρου των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη βλ. αποφάσεις Staubitz-Schreiber (προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 6, ανωτέρω) και Eurofood IFSC (προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 13), καθώς και απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2011, C-396/09, Interedil (Συλλογή 2011, σ. Ι-9915).
(
16
)	Βλ. απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 2009, C-339/07, Seagon (Συλλογή 2009, σ. I-767, σκέψεις 21 και 28). Βλ. επίσης την αιτιολογική σκέψη 6 του κανονισμού.
(
17
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 14, προπαρατεθείσα στο σημείο 5.
(
18
)	Βλ. άρθρα 16 (Βασική αρχή της αναγνωρίσεως), 17 (Αποτελέσματα της αναγνωρίσεως) και 25 (Αναγνώριση και εκτελεστό άλλων αποφάσεων). Ιδίως το άρθρο 25, παράγραφος 1, προβλέπει ότι οι αποφάσεις που αφορούν «τη διεξαγωγή και την περάτωση της διαδικασίας αφερεγγυότητας οι εκδιδόμενες από το δικαστήριο» πρέπει να αναγνωρίζονται «άνευ ετέρου». Και το δεύτερο εδάφιό του ρητά προβλέπει ότι «το πρώτο εδάφιο ισχύει επίσης για τις αποφάσεις που αποτελούν άμεση απόρροια της διαδικασίας αφερεγγυότητας και εντάσσονται απευθείας σ’ αυτήν, και αν ακόμη εκδοθούν από άλλο δικαστήριο».
(
19
)	Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού (προπαρατεθείσα στο σημείο 5, ανωτέρω), το κέντρο των κυρίων συμφερόντων του οφειλέτη αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης ασκεί συνήθως τη διοίκηση των συμφερόντων του και, συνεπώς, είναι τόπος αναγνωρίσιμος από τους τρίτους.
(
20
)	Ένας απ’ τους σκοπούς του κανόνα δικαιοδοσίας είναι να εγγυηθεί την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα ως προς το ποια δικαστήρια είναι αρμόδια για την έναρξη των διαδικασιών αφερεγγυότητας: βλ. αποφάσεις Staubitz-Schreiber (προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 6, σκέψη 27) και Eurofood IFSC (προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 13, σκέψη 33).
(
21
)	Βλ. απόφαση Seagon (προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 16).
(
22
)	Απόφαση της 1ης Μαρτίου 2005, C-281/02, Owusu (Συλλογή 2005, σ. I-1383).
(
23
)	Η Σύμβαση της 27ης Σεπτεμβρίου 1968, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7), όπως έχει τροποποιηθεί (στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών). Η Σύμβαση των Βρυξελλών αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό των Βρυξελλών, προπαρατεθέντα στην υποσημείωση 9.
(
24
)	Απόφαση Owusu (προπαρατεθείσα στην υποσημείωση 22, σκέψη 35).
(
25
)	Το γεγονός αυτό υπογραμμίστηκε κατά τη διατύπωση του πρώτου υποβληθέντος ερωτήματος: βλ. σκέψη 22 της αποφάσεως.
(
26
)	Βλ. σκέψεις 30 και 32 της αποφάσεως.
(
27
)	Βλ. σκέψη 21 της αποφάσεως, η οποία καθιστά σαφές ότι η εν λόγω δυσκολία επισημάνθηκε από το αιτούν δικαστήριο.
(
28
)	Σκέψη 31.
(
29
)	Βλ. τις σκέψεις 38 έως 41.
(
30
)	Βλ. τη σκέψη 42.
(
31
)	Βλ. τη σκέψη 43.
(
32
)	Σκέψεις 44 και 45. Βλ. επίσης, σχετικά με τα προβαλλόμενα εμπόδια στην εφαρμογή του άρθρου 2 της Συμβάσεως των Βρυξελλών σε έννομη σχέση συναπτόμενη μόνο μεταξύ συμβαλλομένου κράτους και τρίτου κράτους, τις λεπτομερείς και εμβριθείς προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Léger στην υπόθεση αυτή (σημεία 177 έως 216).