62020CJ0352_RES
Υπόθεση C‑352/20
HOLD Alapkezelő Befektetési Alapkezelő Zrt.
κατά
Magyar Nemzeti Bank
(αίτηση του Kúria για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 1ης Αυγούστου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Οδηγία 2009/65/ΕΚ – Οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) – Οδηγία 2011/61/ΕΕ – Οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων – Πολιτικές και πρακτικές αποδοχών των διευθυντικών στελεχών εταιρίας διαχειρίσεως ΟΣΕΚΑ ή του διαχειριστή οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων – Διανομή μερισμάτων σε ορισμένα διευθυντικά στελέχη – Έννοια των “αποδοχών” – Άρθρο 17, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα ιδιοκτησίας»
Ελευθερία εγκαταστάσεως – Εταιρίες – Οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) – Οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων (ΟΕΕ) – Πολιτικές και πρακτικές αποδοχών εταιρίας διαχειρίσεως ΟΣΕΚΑ ή διαχειριστή ΟΕΕ (ΔΟΕΕ) – Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής – Διανομή μερισμάτων σε ορισμένα διευθυντικά στελέχη εταιρίας διαχειρίσεως ΟΣΕΚΑ ή ΔΟΕΕ – Εμπίπτει – Προϋποθέσεις
(Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2009/65, άρθρα 14, 14α §§ 1 και 2, και 14β §§ 1, στοιχείο ιηʹ, και 3, 2011/61, άρθρο 13 § 1, και παράρτημα II, σημεία 1, στοιχείο ιηʹ, και 2, και 2014/91, αιτιολογική σκέψη 7)
(βλ. σκέψεις 43-52, 54, 59, 67, 83 και διατακτ.)
Θεμελιώδη δικαιώματα – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Ρύθμιση της χρήσεως των αγαθών – Οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) – Οργανισμοί εναλλακτικών επενδύσεων (ΟΕΕ) – Διανομή μερισμάτων σε ορισμένα διευθυντικά στελέχη εταιρίας διαχειρίσεως ΟΣΕΚΑ ή ΔΟΕΕ – Εφαρμογή αρχών οι οποίες διέπουν τις πολιτικές και τις πρακτικές αποδοχών – Περιορισμοί στην άσκηση των δικαιωμάτων των μετόχων – Επιτρέπονται
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 § 1 και 52 § 1· οδηγίες 2009/65 και 2011/61 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 72-82)
Σύνοψη
Οι απαιτήσεις που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης στον τομέα της πολιτικής αποδοχών των διαχειριστών επενδύσεων μπορούν να ισχύσουν στην καταβολή μερισμάτων από τους διαχειριστές σε ορισμένους από τους υπαλλήλους τους οι οποίοι είναι μέτοχοι και εμπίπτουν στο υποκειμενικό πεδίο εφαρμογής της εν λόγω πολιτικής.
Τούτο συμβαίνει όταν ο τρόπος καταβολής των μερισμάτων είναι ικανός να παρακινήσει τους εν λόγω υπαλλήλους να αναλάβουν κινδύνους επιβλαβείς για τα συμφέροντα των οργανισμών και των κεφαλαίων που αυτοί διαχειρίζονται, καθώς και για τα συμφέροντα των επενδυτών σε αυτούς, και να διευκολύνει τοιουτοτρόπως τη μη τήρηση των απαιτήσεων που απορρέουν από τις διατάξεις περί των πολιτικών και πρακτικών αποδοχών.
Το 2019, η Magyar Nemzeti Bank (Εθνική Τράπεζα της Ουγγαρίας) επέβαλε πρόστιμο στη HOLD Alapkezelő Befektetési Alapkezelő Zrt. (στο εξής: HOLD), εταιρία της οποίας η συνήθης δραστηριότητα είναι η διαχείριση οργανισμών συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) και οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων (ΟΕΕ). Η πρακτική που της προσάπτεται αφορά την καταβολή μερισμάτων σε ορισμένους από τους υπαλλήλους της οι οποίοι κατέχουν, άμεσα ή μέσω εταιριών που ελέγχουν, μετοχές εκδοθείσες από την εταιρία. Πρόκειται, ειδικότερα, για υπαλλήλους που ασκούν καθήκοντα γενικού διευθυντή, διευθυντή επενδύσεων ή διαχειριστή χαρτοφυλακίων.
Κατά την Εθνική Τράπεζα της Ουγγαρίας, τα μερίσματα που καταβάλλονται στους υπαλλήλους οι οποίοι είναι μέτοχοι μπορούσαν να έχουν ως συνέπεια να αποβαίνει προς το συμφέρον των προσώπων αυτών η επίτευξη βραχυπρόθεσμων κερδών από την HOLD και τοιουτοτρόπως να τους παρέχονται κίνητρα προς ανάληψη κινδύνων μη συμβατών με το προφίλ κινδύνου των οργανισμών επενδύσεων που αυτή διαχειρίζεται καθώς και με τον κανονισμό της διαχειρίσεως και με τα συμφέροντα των κατόχων μεριδίων κεφαλαίων. Ως εκ τούτου, η Εθνική Τράπεζα της Ουγγαρίας θεώρησε ότι ο τρόπος καταβολής των εν λόγω μερισμάτων καταστρατηγεί τους κανόνες σχετικά με τις πολιτικές αποδοχών στον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
Το Kúria (Ανώτατο Δικαστήριο, Ουγγαρία) επελήφθη κατ’ αναίρεση της προσφυγής της HOLD κατά της σχετικής αποφάσεως της Εθνικής Τράπεζας της Ουγγαρίας. Το εν λόγω δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής των απαιτήσεων των οδηγιών 2009/65 (
1
) και 2011/61 (
2
) σχετικά με τις πολιτικές και πρακτικές αποδοχών των διαχειριστών επενδύσεων, όπως αυτές μεταφέρθηκαν στο ουγγρικό δίκαιο, επί των μερισμάτων που καταβλήθηκαν εν προκειμένω.
Το Δικαστήριο, αποφαινόμενο στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής, διευκρινίζει το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής των σχετικών απαιτήσεων. Αποφαίνεται ότι η καταβολή μερισμάτων σε ορισμένους υπαλλήλους μπορεί να εμπίπτει στις διατάξεις των οδηγιών 2009/65 και 2011/61 σχετικά με τις πολιτικές και πρακτικές αποδοχών (
3
), μολονότι τα μερίσματα δεν καταβάλλονται ως αντιπαροχή για υπηρεσίες παρασχεθείσες από τους εν λόγω υπαλλήλους, αλλά εμπίπτουν στο δικαίωμά τους ιδιοκτησίας ως μετόχων. Κατά το Δικαστήριο, οι ως άνω διατάξεις έχουν εφαρμογή στα εν λόγω μερίσματα όταν η πολιτική της καταβολής τους είναι ικανή να παρακινήσει τους οικείους υπαλλήλους να αναλάβουν κινδύνους επιβλαβείς για τα συμφέροντα των ΟΣΕΚΑ και των ΟΕΕ τους οποίους διαχειρίζεται η εταιρία τους, καθώς και για τα συμφέροντα των επενδυτών σε αυτούς, και τοιουτοτρόπως να διευκολύνει τη μη τήρηση των απαιτήσεων οι οποίες απορρέουν από τις ως άνω διατάξεις.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο ερμηνεύει τις οδηγίες 2009/65 και 2011/61 προκειμένου να καθορίσει το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής των πολιτικών και πρακτικών αποδοχών όπως αυτό ορίζεται στις ως άνω οδηγίες. Οι πολιτικές αποδοχών έχουν εφαρμογή σε οποιαδήποτε καταβολή ή άλλο πλεονέκτημα που καταβάλλεται ως αντιπαροχή για τις επαγγελματικές υπηρεσίες που παρέχουν οι υπάλληλοι των εταιριών διαχειρίσεως ΟΣΕΚΑ ή των ΔΟΕΕ οι οποίοι εμπίπτουν στο υποκειμενικό πεδίο εφαρμογής των εν λόγω πολιτικών και πρακτικών.
Όσον αφορά τα μερίσματα από μετοχές εταιρίας διαχειρίσεως ΟΣΕΚΑ ή ΔΟΕΕ, τα μερίσματα αυτά δεν καταβάλλονται μεν ως τοιαύτη αντιπαροχή, αλλά δυνάμει του δικαιώματος ιδιοκτησίας επί των μετοχών της εταιρίας. Εντούτοις, βάσει των οδηγιών 2009/65 και 2011/61, πρέπει να αποφεύγεται η καταβολή μεταβλητών αποδοχών μέσω φορέων ή μεθόδων που διευκολύνουν τη μη τήρηση των απαιτήσεων των εν λόγω οδηγιών οι οποίες διέπουν τις πολιτικές και πρακτικές αποδοχών.
Όταν η πολιτική καταβολής μερισμάτων παρέχει κίνητρο για την ανάληψη κινδύνων που είναι ασυμβίβαστοι με το προφίλ κινδύνου, τους κανονισμούς ή τα καταστατικά έγγραφα των ΟΣΕΚΑ ή των ΟΕΕ τους οποίους διαχειρίζεται η συγκεκριμένη εταιρία ή ο συγκεκριμένος διαχειριστής, ή που είναι επιζήμιοι για τα συμφέροντα των εν λόγω ΟΣΕΚΑ ή ΟΕΕ και των προσώπων τα οποία έχουν επενδύσει σε αυτούς, και τοιουτοτρόπως διευκολύνει τη μη τήρηση των απαιτήσεων οι οποίες απορρέουν από τις διατάξεις των οδηγιών 2009/65 και 2011/61 σχετικά με τις πολιτικές και πρακτικές αποδοχών, τότε η καταβολή αυτή πρέπει να υπόκειται στις αρχές οι οποίες διέπουν τις εν λόγω πολιτικές και πρακτικές αποδοχών. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να εξακριβώσει, ειδικότερα, αν υφίσταται μεταξύ των κερδών που πραγματοποιούν οι ΟΣΕΚΑ και οι ΟΕΕ, των κερδών που πραγματοποιεί η οικεία εταιρία και των ποσών που καταβάλλονται ως μερίσματα τοιαύτη σχέση ούτως ώστε οι εν λόγω υπάλληλοι να έχουν συμφέρον να πραγματοποιήσουν οι ΟΣΕΚΑ και οι ΟΕΕ, βραχυπρόθεσμα, τα υψηλότερα δυνατά κέρδη. Τούτο θα συνέβαινε ιδίως στην περίπτωση καταβολής προμήθειας αποτελέσματος από τον ΟΣΕΚΑ ή από τον ΟΕΕ στην οικεία εταιρία ήδη με την υπέρβαση της αποδόσεως-στόχου κατά τη διάρκεια δεδομένης περιόδου αναφοράς και ανακατανομής της εν λόγω προμήθειας, εν όλω ή εν μέρει, από τη συγκεκριμένη εταιρία, υπό τη μορφή μερισμάτων, στους οικείους υπαλλήλους ή στις εταιρίες που ελέγχονται από αυτούς, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων που πραγματοποίησε ο ΟΣΕΚΑ ή ο ΟΕΕ μετά την περίοδο αυτή και, ειδικότερα, των ζημιών τις οποίες κατέγραψε ο ΟΣΕΚΑ ή ο ΟΕΕ. Άλλα στοιχεία που πρέπει να εξακριβώνονται είναι, μεταξύ άλλων, η έκταση και το είδος των συμμετοχών τις οποίες κατέχουν οι οικείοι υπάλληλοι, τα δικαιώματα ψήφου που συνδέονται με αυτές, η πολιτική και η διαδικασία λήψεως αποφάσεων για τη διανομή των κερδών της εταιρίας, καθώς και το ενδεχομένως περιορισμένο, σε σχέση με τις παρασχεθείσες επαγγελματικές υπηρεσίες, ύψος του ποσού των σταθερών αποδοχών που καταβάλλονται στους υπαλλήλους.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η ανωτέρω ερμηνεία των οδηγιών είναι σύμφωνη με το άρθρο 17, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα ιδιοκτησίας και έχει εφαρμογή στην κυριότητα μετοχών και στο δικαίωμα εισπράξεως μερισμάτων όπως τα επίδικα.
Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η ερμηνεία των οδηγιών 2009/65 και 2011/61 δεν θίγει το δικαίωμα ιδιοκτησίας των οικείων υπαλλήλων επί των μετοχών της εταιρίας για την οποία εργάζονται και, ως εκ τούτου, δεν συνιστά στέρηση ιδιοκτησίας, κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, του Χάρτη. Γεγονός παραμένει πάντως ότι η συνεπής προς την ανωτέρω ερμηνεία εφαρμογή των αρχών οι οποίες διέπουν τις πολιτικές και πρακτικές αποδοχών σε μερίσματα μετοχών συνιστά ρύθμιση της χρήσεως των αγαθών, κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1, τρίτη περίοδος, του Χάρτη. Η εν λόγω ρύθμιση είναι ικανή να θίξει την άσκηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας και, ειδικότερα, τη δυνατότητα των υπαλλήλων οι οποίοι είναι μέτοχοι να αντλήσουν κέρδος από την ιδιοκτησία αυτή.
Εντούτοις, οι εντεύθεν απορρέοντες περιορισμοί στα δικαιώματα των μετόχων τηρούν τις προϋποθέσεις που επιβάλλει ο Χάρτης. Συγκεκριμένα, προβλέπονται από τον νόμο, ήτοι από τις οδηγίες 2009/65 και 2011/61 και από την εθνική νομοθεσία περί μεταφοράς τους στην εσωτερική έννομη τάξη, δεν θίγουν την ίδια την ουσία του δικαιώματος ιδιοκτησίας και ανταποκρίνονται σε σκοπούς γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζει η Ένωση, ήτοι στην προστασία των επενδυτών και στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, υπό το πρίσμα των οποίων κρίνονται αναλογικοί.
(
1
)	Οδηγία 2009/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με ορισμένους οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες (ΟΣΕΚΑ) (ΕΕ 2009, L 302, σ. 32), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/91/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014 (ΕΕ 2014, L 257, σ. 186).
(
2
)	Οδηγία 2011/61/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2011, σχετικά με τους διαχειριστές οργανισμών εναλλακτικών επενδύσεων και για την τροποποίηση των οδηγιών 2003/41/ΕΚ και 2009/65/ΕΚ και των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1060/2009 και (ΕΕ) αριθ. 1095/2010 (ΕΕ 2011, L 174, σ. 1).
(
3
)	Ήτοι τα άρθρα 14 έως 14β της οδηγίας 2009/65 και το άρθρο 13, παράγραφος 1, και το παράρτημα II, σημεία 1 και 2, της οδηγίας 2011/61.