Wydanie tymczasowe
OPINIA ADWOKATA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 13 maja 2026 r.(1)
Sprawa C‑227/25 P
DR,
DS
przeciwko
Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA)
Odwołanie – Służba publiczna – Skarga o ustalenie odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej wniesiona ze względu na uchybienie przez instytucję obowiązkowi zapewnienia ochrony danych osobowych – Krzywda doznana przez pracownika
Unii i jego małżonkę – Podstawa prawna skargi wniesionej przez małżonkę pracownika
Unii – Niedopuszczalność skargi wniesionej na podstawie art. 268 i 340 TFUE – Kwestia, czy członek rodziny ma prawo do wniesienia skargi na podstawie art. 270 TFUE
czy też obowiązek wniesienia takiej skargi
I.      Wprowadzenie
1.        Niniejsze odwołanie zostało wniesione od postanowienia Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 stycznia 2025 r., DR i DS/EIOPA(2), na mocy którego Sąd odrzucił jako niedopuszczalną skargę o ustalenie odpowiedzialności pozaumownej Unii wniesioną przez DR, będącego pracownikiem Unii, oraz przez jego żonę, DS, w związku z zarzucanym przez nich ujawnieniem ich danych osobowych przez Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych (EIOPA) w toku kontroli zgodności z zasadami etyki oraz postępowania administracyjnego toczącego się wobec DR.
2.        Celem niniejszego odwołania jest rozstrzygnięcie przez Trybunał w przedmiocie wniosków, jakie Sąd wywiódł z zasad sformułowanych przez Trybunał w wyroku z dnia 5 maja 2022 r., Komisja/Missir Mamachi di Lusignano(3), dotyczącym przesłanek dopuszczalności skarg o zasądzenie odszkodowania wniesionych przez członków rodziny urzędnika lub pracownika w związku ze sporem, u podstaw którego leży stosunek pracy łączący urzędnika lub pracownika z daną instytucją.
3.        Zaproponuję Trybunałowi, aby uwzględnił niniejsze odwołanie i uchylił zaskarżone postanowienie ze względu na okoliczność, że Sąd uznał skargę wniesioną przez DS za niedopuszczalną na tej podstawie, iż została ona oparta na błędnej podstawie prawnej. Wyjaśnię, dlaczego moim zdaniem wspomniane postanowienie opiera się na błędnej wykładni treści przywołanego wyroku, ponieważ uprawnienie przyznane przez Trybunał członkom rodziny urzędnika lub pracownika do wniesienia skargi na podstawie art. 270 TFUE zostało we wspomnianym postanowieniu przekształcone w obowiązek, którego niedochowanie skutkuje odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej.
II.    Okoliczności powstania sporu
4.        Na potrzeby niniejszego odwołania okoliczności powstania sporu, o których mowa w pkt 2–30 zaskarżonego postanowienia, można streścić w następujący sposób.
5.        W dniu 16 września 2017 r. DR został zatrudniony jako urzędnik w dziale „Nadzór” EIOPA po wypełnieniu oświadczenia o braku konfliktu interesów. Po wszczęciu wobec niego w dniu 7 grudnia 2018 r. postępowania w sprawie kontroli zgodności z zasadami etyki, w wiadomościach elektronicznych
z dnia 14 stycznia 2019 r. i z dnia 10 marca 2019 r. przekazał on informacje dotyczące spółek A, B i C(4), zastrzegając poufny charakter przekazanych danych oraz wskazując, że wspomniane dane nie mogą zostać ujawnione innym osobom w ramach EIOPA bez jego uprzedniej zgody. W następstwie sprawozdania z oceny przekazanego przez osobę odpowiedzialną za kontrolę zasad etyki w EIOPA dyrektor wykonawczy tego urzędu wszczął w dniu 22 lipca 2019 r. wobec DR
postępowanie administracyjne w celu ustalenia charakteru jego działalności prowadzonej poza urzędem. W dniu 30 września 2019 r. zewnętrzna audytorka prowadząca wspomniane postępowanie przekazała swój raport, a DR został zwolniony ze stanowiska w EIOPA na mocy decyzji z dnia 17 grudnia 2019 r.
6.        W dniu 13 stycznia 2020 r. DR złożył pierwszą skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, w celu zgłoszenia niezgodności z prawem rozwiązania z nim stosunku pracy. Wspomniana skarga została odrzucona jako niedopuszczalna z powodu niewyczerpania przez niego wszystkich wewnętrznych środków odwoławczych. W związku z tym, w dniu 3 lutego 2020 r., DR złożył do EIOPA zażalenie
na decyzję o rozwiązaniu z nim stosunku pracy, w którym, po pierwsze, zakwestionował zgodność z prawem przeniesienia go do pracy w innym dziale, jak również zgodność z prawem decyzji o rozwiązaniu z nim stosunku pracy, po drugie, zgłosił szereg nieprawidłowości dotyczących przetwarzania jego danych osobowych, po trzecie, przedstawił okoliczności świadczące o tym, że padł ofiarą molestowania, a wreszcie, po czwarte, wniósł o zapłatę odszkodowania za szkodę, którą, jak twierdzi, poniósł.
7.        Na mocy decyzji z dnia 2 czerwca 2020 r. EIOPA oddalił zażalenie od decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy.
8.        W dniu 16 września 2020 r. DR złożył drugą skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, który ją odrzucił ze względu na brak wystarczających podstaw do wszczęcia postępowania wyjaśniającego.
9.        W dniu 30 września 2020 r. DR zwrócił się do Europejskiego Inspektora Ochrony Danych (EIOD) w sprawie niezgodnego z prawem przetwarzania przez EIOPA jego danych osobowych, danych DS oraz danych przedmiotowych spółek.
10.      W dniu 1 grudnia 2021 r. DR złożył trzecią skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.
11.      Na mocy decyzji z dnia 9 września 2022 r. EIOD stwierdził, że EIOPA naruszył art. 4 ust. 1 lit. a) oraz art. 15 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (UE) 2018/1725(5) w zakresie, w jakim, w toku postępowania administracyjnego, urząd ten prawidłowo nie poinformował DR o podstawie prawnej przetwarzania jego danych osobowych. W związku z tym EIOD postanowił upomnieć EIOPA zgodnie z art. 58 ust. 2 lit. b) wspomnianego rozporządzenia.
12.      Na mocy decyzji z dnia 25 maja 2023 r., wydanej w następstwie wniesienia przez DR trzeciej skargi, Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że podczas procesu jego rekrutacji EIOPA nie zajął się w sposób należyty kwestią konfliktu interesów, co doprowadziło do naruszenia zasady dobrej administracji. Ponadto Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że EIOPA nie przeprowadził w sposób uważny i rygorystyczny kontroli zasad etyki oraz dochodzenia administracyjnego.
III. Postępowanie przed sądami Unii
A.      Postępowanie przed Sądem i zaskarżone postanowienie
13.      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 4 kwietnia 2024 r. skarżący wnieśli skargę na podstawie art. 268 TFUE oraz w oparciu o art. 340 akapit drugi TFUE, wnosząc o zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej mieli doznać w wyniku niezgodnego z prawem postępowania EIOPA w zakresie przetwarzania ich danych osobowych w ramach kontroli zasad etyki i postępowania administracyjnego dotyczącego DR.
14.      W odrębnym piśmie złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 2 lipca 2024 r. EIOPA podniósł zarzut niedopuszczalności. W szczególności wspomniany urząd podniósł, że skarga wniesiona przez DR i jego małżonkę, DS, wynika ze stosunku pracy tego pierwszego, a zatem przedmiot wspomnianej skargi w sposób oczywisty wchodzi w zakres art. 270 TFUE oraz art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego Unii Europejskiej(6) a nie art. 268 oraz art. 340 akapit drugi TFUE. W ramach uwag przedłożonych w sprawie tego zarzutu niedopuszczalności skarżący ponownie podkreślili i wyraźnie uzasadnili wybór tej podstawy prawnej w świetle przepisów rozporządzenia 2018/1725.
15.      Na mocy zaskarżonego postanowienia, wydanego na podstawie art. 130 ust. 1 i 7 regulaminu postępowania
przed Sądem, Sąd odrzucił skargę wniesioną zarówno przez DR, jak i przez DS jako niedopuszczalną.
B.      Postępowanie przed Trybunałem i wnioski stron
16.      W dniu 24 marca 2025 r. skarżący wnieśli odwołanie od zaskarżonego postanowienia. Wnoszą oni do Trybunału o uchylenie wspomnianego postanowienia, uwzględnienie ich stanowiska przez Sąd, stwierdzenie, że EIOPA dopuścił się wystarczająco istotnego naruszenia norm prawnych przyznających prawa jednostkom, w szczególności art. 8 i 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz rozporządzenia 2018/1725, oraz że doznali oni krzywdy wynikającej z bezprawnych działań EIOPA, zasądzenie zadośćuczynienia za doznanie wspomnianej krzywdy, obciążenie EIOPA całością kosztów postępowania w obu instancjach albo jeżeli nie jest to możliwe, przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania w celu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
17.      EIOPA wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie skarżących kosztami postępowania.
IV.    Analiza
18.      Na poparcie odwołania, skarżący podnoszą dwa zarzuty oparte, po pierwsze, na braku uzasadnienia pkt 74 zaskarżonego postanowienia, a po drugie, na naruszeniu prawa w odniesieniu do zakresu pojęcia „osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy” w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego(7).
19.      Z uwagi na okoliczność, że sentencja wspomnianego postanowienia, w zakresie dotyczącym skargi wniesionej przez DS, opiera się na jej statusie „osoby, wobec której stosuje się regulamin pracowniczy”, w pierwszej kolejności rozpatrzę drugi zarzut odwołania.
A.      W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na błędnej wykładni zakresu pojęcia „osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy” w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego
1.      Zaskarżone postanowienie
20.      W pkt 38 zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził przede wszystkim, że skarżący opierają swoją skargę na art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE.
21.      W pkt 39–47 wspomnianego postanowienia Sąd przywołał zasady oraz stosowne orzecznictwo dotyczące zakresu art. 270 TFEU, przytaczając w szczególności wyrok Komisja/Missir Mamachi di Lusignano.
22.      W pkt 43 wspomnianego postanowienia Sąd przypomniał zatem, że z przywołanego orzecznictwa wynika, iż w przypadku gdy spór wynika ze stosunku pracy łączącego urzędnika lub pracownika z instytucją Unii, to nie tylko ten urzędnik lub pracownik, ale również każda inna osoba, wobec której stosuje się regulamin pracowniczy, zgodnie z art. 91 ust. 1 tego regulaminu, „może wystąpić przeciwko instytucji Unii na podstawie art. 270 TFUE aby zakwestionować zgodność z prawem niekorzystnego dla niej aktu”.
23.      W celu ustalenia, które osoby inne niż urzędnicy lub pracownicy mogą być uznane za „osoby. wobec których stosuje się regulamin pracowniczy”, Sąd zauważył w pkt 44 zaskarżonego postanowienia, że zgodnie ze wspomnianym orzecznictwem regulamin pracowniczy oraz warunki zatrudnienia innych pracowników Unii Europejskiej (zwane dalej „WZIP”) mają na celu uregulowanie stosunków prawnych między instytucjami Unii a ich urzędnikami lub pracownikami oraz iż aby osiągnąć ten cel ustanawiają one nie tylko szereg wzajemnych praw i obowiązków między tymi instytucjami a ich urzędnikami lub pracownikami, ale również przyznają niektórym członkom ich rodzin prawa i przywileje.
24.      W pkt 45 tego postanowienia Sąd stwierdził zatem, że w odniesieniu do małżonka urzędnika lub pracownika, art. 42b i 55a regulaminu pracowniczego oraz art. 16 WZIP zezwalają mu, w przypadku gdy cierpi on na poważną chorobę lub ciężką niepełnosprawność, na skorzystanie z pomocy urzędnika lub pracownika, dając temu ostatniemu możliwość wykorzystania przysługującego mu prawa do urlopu rodzinnego lub pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto art. 70 regulaminu pracowniczego oraz art. 35 WZIP przyznają pozostającemu przy życiu małżonkowi, pod pewnymi warunkami, prawo do świadczeń w przypadku śmierci urzędnika lub pracownika.
25.      W pkt 46 wspomnianego postanowienia Sąd stwierdził, że małżonek urzędnika lub pracownika jest osobą, wobec której stosuje się regulamin pracowniczy w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego i że w związku z tym, zgodnie z przytoczonym orzecznictwem, „może” on, na równi z urzędnikiem lub pracownikiem, którego jest małżonkiem, wnieść skargę o odszkodowanie przeciwko instytucji Unii na podstawie art. 270 TFUE, w razie gdy u podstaw danego sporu leży stosunek pracy łączący tego urzędnika lub pracownika ze wspomnianą instytucją.
26.      W tym zakresie Sąd w pkt 47 zaskarżonego postanowienia zauważył, że w świetle przywołanego orzecznictwa „prawo osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy, do wniesienia skargi na podstawie art. 270 TFUE nie jest uzależnione od warunku, aby wspomniane osoby faktycznie posiadały w każdym konkretnym przypadku prawa i przywileje przyznane im przez regulamin i WZIP. Wystarczy bowiem, aby osoby te były objęte regulaminem pracowniczym ze względu na więzi łączące je z urzędnikiem lub pracownikiem”.
27.      To właśnie w świetle powyższych zasad sformułowanych w szczególności w wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignano, Sąd orzekł w pkt 48 wspomnianego postanowienia, że „o ile u podstaw skargi o odszkodowanie wniesionej przez urzędnika lub pracownika, bądź przez jego małżonka, leży stosunek pracy łączący tego urzędnika lub pracownika z instytucją Unii, skarga ta podlega, pod rygorem niedopuszczalności, regulacji art. 270 TFUE, wdrożonego przez art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego, i nie może zostać wniesiona na podstawie art. 340 akapit drugi TFUE”.
28.      W związku z tym, aby ocenić dopuszczalność skargi zarówno w odniesieniu do DR, jak i do DS, Sąd zbadał w pkt 51–61 zaskarżonego postanowienia źródło sporu w celu ustalenia, czy u jego podstaw leży stosunek pracy łączący DR z EIOPA. Po ustaleniu, że istotnie tak jest, Sąd stwierdził w pkt 62 wspomnianego postanowienia, że zgodnie z przytoczonym orzecznictwem skarga powinna zostać uznana za niedopuszczalną ze względu na okoliczność, że została wniesiona na podstawie art. 340 akapit drugi TFUE.
29.      W pkt 63 wspomnianego postanowienia Sąd podniósł, że „w każdym razie”, nawet gdyby skargę można było uznać za opartą na art. 270 TFUE i niezależnie od tego, czy jej przedmiot pokrywał się z przedmiotem zażalenia dotyczącego decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy z DR, należy ją uznać za niedopuszczalną, ze względu na fakt, iż skarżący nie wszczęli przed EIOPA postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, zgodnie z art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego.
30.      W pkt 64 zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł, że powyższy wniosek nie może zostać podważony przez argumenty przedstawione przez skarżących w ich uwagach dotyczących zarzutu niedopuszczalności.
2.      Argumenty stron
31.      W ramach zarzutu drugiego skarżący podnoszą, że Sąd naruszył prawo, orzekając, że DS należy uznać za „osobę, wobec której stosuje się regulamin pracowniczy” w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego i że w tym charakterze powinna ona wnieść skargę o odszkodowanie na podstawie art. 270 TFUE.
32.      Przywołując pkt 52 wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignano
, skarżący podnoszą, że pojęcie „osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy”, w rozumieniu art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego, zgodnie z wykładnią Trybunału, obejmuje członków rodziny, do których odnosi się regulamin pracowniczy, ponieważ przyznano im określone prawa i przywileje oraz są oni uprawnieni aby dochodzić tych praw i przywilejów niezależnie od zasadności ich roszczenia. W sprawie, która legła u podstaw przywołanego wyroku, regulamin wyraźnie przyznawał zatem członkom rodziny zmarłego urzędnika prawa i przywileje. Taka sytuacja nie ma miejsca w przypadku DS. Jak wskazują skarżący, nie powołuje się ona na przysługujące jej prawo lub przywilej ani nie zmierza do skorzystania z prawa lub przywileju, które miałyby jej przysługiwać na mocy regulaminu pracowniczego, a jej skarga dotyczy zgłoszenia niezgodnego z prawem przetwarzania jej danych osobowych z naruszeniem rozporządzenia 2018/1725.
33.      EIOPA podnosi, że wspomniany zarzut jest oczywiście bezzasadny. Po pierwsze zdaniem tego urzędu jako małżonce byłego pracownika EIOPA zatrudnionego na czas określony, DS przysługuje szereg uprawnień majątkowych wynikających z regulaminu pracowniczego, takich jak objęcie wspólnym systemem ubezpieczeń urzędników i innych pracowników. Po drugie, niewielkie znaczenie ma kwestia, czy w niniejszej sprawie DS dochodzi praw i przywilejów wynikających z regulaminu pracowniczego, ponieważ art. 13 wspomnianego regulaminu odnosi się właśnie do małżonków urzędników(8).
3.      Ocena
34.      Moim zdaniem, powyższy zarzut jest zasadny. Uważam bowiem, że Sąd naruszył prawo, kwalifikując DS jako „osobę, wobec której stosuje się regulamin pracowniczy”, co pociągało za sobą obowiązek wniesienia przez nią skargi o ustalenie odpowiedzialności na podstawie art. 270 TFUE.
35.      Należy zwrócić uwagę, że zawarte w pkt 43, 44 i 47 zaskarżonego postanowienia odniesienie do pkt 46–48 oraz 51–55 wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignanojest poprzedzone wyrażeniem „zobacz podobnie”. Jednakże należy stwierdzić, że we wspomnianym postanowieniu Sąd wykracza poza zwykłe zastosowanie wspomnianego wyroku, ponieważ rozszerza pojęcie „osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy”, tak jak zostało ono zdefiniowane przez Trybunał i ustanawia przesłankę dopuszczalności skarg o ustalenie odpowiedzialności pozaumownej Unii wniesionych przez wspomniane osoby, wymagając wniesienia skargi do Sądu na podstawie art. 270 TFUE. To właśnie skutek wynikający z połączenia tych dwóch aspektów wspomnianego postanowienia jest źródłem trudności, ponieważ Sąd wywodzi z tego wyroku nieuzasadnione wnioski proceduralne, ze względu na fakt, że z żadnego przepisu ani orzeczenia nie wynika wymóg, aby małżonek urzędnika lub pracownika wnosił skargę na takiej podstawie prawnej. O ile skarżący nie rozwijają drugiego z tych aspektów na poparcie swojego zarzutu drugiego, aspekt ten jest jednak ściśle powiązany z zakresem zaskarżenia, tak jak został on wyrażony w pkt 47 wniesionego przez nich odwołania.
36.      Jak podnoszą skarżący, okoliczności niniejszej sprawy różnią się od tych, które legły u podstaw wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignano. Jak wynika z pkt 48, 51, 52 i 54 wspomnianego wyroku, Trybunał definiuje pojęcie „osób wobec których stosuje się regulamin pracowniczy” w odniesieniu w szczególności do „praw i przywilejów”, które regulamin pracowniczy przyznaje wspomnianym tym osobom, a członkom rodziny urzędnika przysługują w istocie określone prawa i przywileje majątkowe w przypadku śmierci tego ostatniego. Trybunał dodał, że nie jest konieczne ustalenie, czy wspomniane osoby rzeczywiście dysponują w danym przypadku prawem lub przywilejem, tak aby nie było konieczne uprzednie zbadanie zasadności wniesionej do niego skargi w celu rozstrzygnięcia w przedmiocie właściwości sądu(9). Jednakże, właśnie ze względu na okoliczność, że na podstawie regulaminu pracowniczego mogli oni uzyskać świadczenia pieniężne z tytułu śmierci urzędnika, Trybunał mógł uznać ich za „osoby, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy”.
37.      Z kolei w sprawie będącej przedmiotem postępowania głównego regulamin pracowniczy nie przyznaje małżonkowi urzędnika lub pracownika żadnego prawa ani przywileju związanego z przetwarzaniem jego danych osobowych. W pkt 45 zaskarżonego postanowienia Sąd odnosi się do przepisów tego regulaminu, które umożliwiają urzędnikowi lub pracownikowi skorzystanie z przysługującego mu prawa do urlopu rodzinnego lub pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy w przypadku poważnej choroby lub ciężkiej niepełnosprawności małżonka, a także umożliwiają małżonkowi skorzystanie ze świadczeń w przypadku śmierci urzędnika lub pracownika. Wspomniane przepisy nie mają żadnego związku z ewentualnym prawem lub przywilejem, jakie regulamin pracowniczy przyznawałby małżonkowi urzędnika lub pracownika w przypadku niezgodnego z prawem przetwarzania jego danych osobowych. Podobnie w swojej odpowiedzi na skargę EIOPA powołuje się na art. 13 regulaminu pracowniczego, w świetle którego urzędnik jest zobowiązany do zgłoszenia działalności zarobkowej wykonywanej zawodowo przez jego małżonka. Artykuł ten określa jednak wynikający z regulaminu obowiązek spoczywający na urzędniku lub pracowniku, który należy odróżnić od prawa lub przywileju przysługujących członkom jego rodziny, których dotyczy orzecznictwo Trybunału.
38.      Tak szeroka wykładnia pojęcia „osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy” oraz rozszerzenie zakresu stosowania ratione personae art. 270 TFUE, do którego prowadzi jej zastosowanie, niekoniecznie skutkowałoby szczególnymi trudnościami, gdyby w zaskarżonym postanowieniu nie towarzyszyło temu zaostrzenie wymagań dotyczących dopuszczalności skarg o odszkodowanie wnoszonych przez członków rodziny urzędnika lub pracownika(10). W istocie przyznane przez Trybunał członkowi rodziny urzędnika lub pracownika uprawnienie do wniesienia skargi na podstawie art. 270 TFUE zostaje potraktowane przez Sąd jako obowiązek, wskutek czego wspomniane postanowienie jest wadliwe ze względu na naruszenie prawa.
39.      O ile Sąd słusznie podniósł w pkt 46 zaskarżonego postanowienia, że małżonek urzędnika lub
pracownika „może” wnieść skargę o odszkodowanie na podstawie art. 270 TFUE, w przypadku, gdy źródłem sporu jest stosunek pracy łączący wspomnianego urzędnika lub pracownika z daną instytucją i w sposób prawidłowy odniósł się w pkt 47 wspomnianego postanowienia do „prawa osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy do wniesienia skargi na podstawie art. 270 TFUE”, to jednak równocześnie stwierdził w pkt 48 wspomnianego postanowienia, że tego rodzaju skarga zostanie co do istoty uznana za niedopuszczalną, jeżeli nie zostanie wniesiona na podstawie wspomnianego artykułu. Tymczasem powyższe dwa stwierdzenia są ze sobą sprzeczne: albo chodzi o uprawnienie albo chodzi o obowiązek. Z uwagi na fakt, że Trybunał w sposób wyraźny opowiedział się w wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignano, za zwykłym uprawnieniem przysługującym członkom rodziny urzędnika, Sąd, który bez uzasadnienia przekształcił tę możliwość w obowiązek, nie zastosował się do orzecznictwa Trybunału i tym samym naruszył art. 270 TFUE oraz art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego.
40.      Uważam, że powyższy wniosek zostaje potwierdzony w świetle okoliczności, iż Trybunał, interpretując w sposób szeroki legitymację procesową członków rodziny urzędnika lub pracownika na podstawie art. 270 TFUE, nie zamierzał wprowadzać wymogu dopuszczalności skarg o odszkodowanie wnoszonych przez wspomniane osoby. O ile się nie mylę, sformułowania użyte w pkt 55 i 62 wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignano świadczą jedynie o zamiarze sądu Unii, aby zapewnić członkom rodziny urzędnika lub pracownika możliwość wniesienia skargi o odszkodowanie na podstawie art. 270 TFUE, o ile u podstaw sporu leży stosunek pracy łączący tego urzędnika lub pracownika z daną instytucją, a nie aby całkowicie wykluczyć możliwość wniesienia wspomnianej skargi na podstawie art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE.
41.      Sformułowania zawarte w tym wyroku nie mają kategorycznego charakteru, co potwierdza wielokrotnie powtórzone wyrażenie: „mogą […] wnieść skargę” [„eine Schadensersatzklage erheben können” w języku niemieckim, „may […] bring an action” w języku angielskim lub „possono […] proporre un ricorso” w języku włoskim (kursywa moja)]. Wyrażenie to zakłada możliwość wyboru. O ile członkowie rodziny urzędnika lub pracownika mają możliwość wniesienia skargi o odszkodowanie na podstawie art. 270 TFUE, w przypadku, gdy źródłem sporu jest stosunek pracy łączący tę osobę z daną instytucją, wniesienie wspomnianej skargi na tej podstawie prawnej nie stanowi w żaden sposób obowiązku, a osoby te dysponują w tym zakresie uprawnieniem dyskrecjonalnym. Mają one zatem również możliwość wniesienia skargi na podstawie art. 268 i 340 TFUE. Jak
niedawno ponownie przypomniał Sąd, „regulamin pracowniczy, sam w sobie, jest aktem autonomicznym, którego jedynym celem jest uregulowanie stosunków prawnych między instytucjami a ich urzędnikami lub pracownikami poprzez ustanowienie między nimi wzajemnych praw i obowiązków”(11). Innymi słowy, regulamin pracowniczy jest wiążący tylko dla stron: ustanawia zobowiązania wyłącznie między stronami, a na jego mocy nie jest możliwe nałożenie takich zobowiązań na osoby trzecie, które nie uczestniczyły w jego przyjęciu.
42.      Ścisła wykładnia, której należy dokonać w odniesieniu do wymogów dopuszczalności skarg wnoszonych do sądu, ze względu na fakt, że warunkują one dostęp do wymiaru sprawiedliwości i skuteczność ochrony sądowej – a także bezwzględna konieczność posiadania jasnych przepisów w tej kwestii sprzeciwiają się temu, aby czasownik „móc” był w tym przypadku utożsamiany z czasownikiem „musieć” i był rozumiany jako wymagający od członków rodziny urzędnika lub pracownika wniesienia skargi na podstawie art. 270 TFUE pod rygorem jej niedopuszczalności. Taki kierunek orzecznictwa wymagałby przynajmniej minimalnego wyjaśnienia, z tego względu, że dotyczy on wykładni przesłanek dopuszczalności skarg wnoszonych przez jednostki do Sądu, a prawidłowa wykładnia wspomnianych przesłanek ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia skutecznej ochrony sądowej.
43.      W szczególnych okolicznościach sprawy, która legła u podstaw wyroku Komisja/Missir Mamachi di Lusignano, wspomniana szeroka wykładnia właściwości sądu Unii do rozpatrywania skarg o odszkodowanie wniesionych na podstawie art. 270 TFUE miała na celu zapewnienie większej ochrony członkom rodziny urzędnika, z uwzględnieniem obowiązków staranności i troski spoczywających na danej instytucji. Jej celem było również zapewnienie, aby sprawy dotyczące tego samego zdarzenia wynikającego ze stosunku pracy między urzędnikiem a instytucją, której podlega lub podlegał, mogły zostać połączone w ramach jednego postępowania sądowego przed tym samym sądem.
44.      Mimo, że podzielam troskę o potrzebę konsolidacji całości wspomnianych sporów, to należy jednak zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie DS została ostatecznie pozbawiona możliwości rozpoznania jej skargi o odszkodowanie z tytułu szkody, której doznała osobiście, a to ze względu na jej status rodzinny. Takie rozwiązanie może wydawać się szczególnie surowe w porównaniu z podejściem proceduralnym, jakie Sąd przyjął w odniesieniu do skargi o odszkodowanie, która została wniesiona w tym samym dniu ze względu na popełnienie tego samego czynu przez przedsiębiorstwo, którego DR jest właścicielem, założycielem, przedstawicielem prawnym i dyrektorem generalnym, a także przez przedsiębiorstwo należące do tego ostatniego przedsiębiorstwa(12). Powyższa skarga, na mocy której wspomniane osoby prawne wniosły o odszkodowanie z tytułu szkody, jaką mieli ponieść w związku z kontrolą zgodności z zasadami etyki oraz postępowania administracyjnego toczącego się wobec DR na podstawie art. 268 i 340 TFUE, została rozpatrzona co do istoty przez Sąd w wyroku z dnia 25 marca 2026 r. w sprawie DP i DQ/EIOPA(13).
45.      W świetle powyższych rozważań jestem zdania, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z prawem, ponieważ Sąd uznał skargę wniesioną przez DS za niedopuszczalną na tej podstawie, że opierała się ona na art. 340 akapit drugi TFUE.
46.      W tych okolicznościach nie ma zatem potrzeby rozpatrywania zarzutu pierwszego, opartego na braku uzasadnienia wspomnianego postanowienia w odniesieniu do podstawy prawnej skargi wniesionej przez DS.
47.      Proponuję jednak zbadać wspomniany zarzut pierwszy nie tylko w pierwszej kolejności z tego względu, że wynika on z braku uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w odniesieniu do podstawy prawnej skargi wniesionej przez DR, ale również pomocniczo, na wypadek gdyby Trybunał uznał zarzut drugi, oparty na błędnej interpretacji zakresu pojęcia „osób, wobec których stosuje się regulamin pracowniczy”, w rozumieniu art. 91 ust. 1 wspomnianego regulaminu, za bezzasadny.
B.      W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego braku uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w odniesieniu do podstawy prawnej skargi wniesionej przez DR i DS
1.      Zaskarżone postanowienie
48.      W pkt 64–78 zaskarżonego postanowienia Sąd zbadał różne argumenty podnoszone przez skarżących w ich uwagach dotyczących zarzutu niedopuszczalności.
49.      W szczególności w pkt 72–75 wspomnianego postanowienia Sąd zbadał drugi argument, oparty na istnieniu wcześniejszego orzecznictwa, w ramach którego Sąd uznał za dopuszczalne skargi wniesione w związku z naruszeniem rozporządzenia 2018/1725(14), i to pomimo okoliczności, że nie zostały one wniesione na podstawie art. 270 TFUE.
50.      W pkt 74 wspomnianego postanowienia Sąd orzekł, że „w sprawie, która legła u podstaw wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., JR/Komisja (T‑265/20, EU:T:2021:850), strona skarżąca, która zgłosiła swoją kandydaturę do konkursu wewnętrznego zorganizowanego przez Komisję […] a jej nazwisko nie zostało umieszczone na liście rezerwy kadrowej, złożyła skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji, na mocy których odmówiono jej dostępu do informacji dotyczących wspomnianego konkursu. A zatem, wspomniany wyrok dotyczy skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE i pozostaje bez znaczenia dla oceny, czy w niniejszym przypadku skarżącym przysługuje prawo do wniesienia skargi przeciwko EIOPA na podstawie art. 340 akapit drugi TFUE”.
2.      Argumenty stron
51.      W zarzucie pierwszym skarżący podnoszą brak uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
52.      Skarżący podnoszą, że pkt 74 wspomnianego postanowienia nie pozwala im na zrozumienie przyczyn, dla których 270 TFUE miałby stanowić, w świetle orzecznictwa, przywołanego przez Sąd w pkt 39- 41 wspomnianego postanowienia, podstawę prawną dla skarg w ramach sporów dotyczących służby publicznej. W tym zakresie, podnoszą, że sąd Unii uznał w wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., JR/Komisja(15), o którym mowa we wspomnianym pkt 74, za dopuszczalną skargę o stwierdzenie nieważności wniesioną na podstawie art. 263 TFUE w ramach sporu o podobnym charakterze, u którego podstaw legł stosunek pracy łączący urzędnika z daną instytucją i dotyczącego naruszenia rozporządzenia 2018/1725.
53.      W szczególności, mimo że skarżący wskazują, że w pełni rozumieją, iż procedura wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE jest postępowaniem, którego charakter i zakres różnią się od postępowania w sprawie o odszkodowanie opartego na art. 268 i art. 340 akapit drugi TFUE, to jednak uważają oni, że Sąd nie uzasadnił w wystarczającym stopniu, dlaczego taka różnica proceduralna miałaby pociągać za sobą odmienne konsekwencje proceduralne w odniesieniu do dopuszczalności każdej z tych skarg, wniesionych w obu przypadkach przez urzędników lub pracowników ramach sporów, u podstaw których leży stosunek pracy łączący ich z daną instytucją, w związku z naruszeniem rozporządzenia 2018/1725.
54.      Skarżący powołują się również na wyrok z dnia 6 lipca 2022 r., OC/ESDZ(16), o którym mowa w pkt 70 zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd w istocie zarzucił skarżącej, będącej urzędnikiem Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ), że nie wniosła skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE w odniesieniu do decyzji Komisji dotyczącej przekazania jedynie streszczenia niektórych dokumentów zawierających dane osobowe, z naruszeniem 2018/1725.
55.      EIOPA twierdzi, że zarzut ten jest nieskuteczny, a w każdym razie oczywiście bezzasadny.
3.      Ocena
56.      Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązek uzasadnienia, który spoczywa na Sądzie na mocy art. 36 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z art. 53 tego statutu, stanowi istotny wymóg formalny, które należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia(17). Ponadto, obowiązek uzasadnienia wymaga od Sądu jasnego i jednoznacznego przedstawienia przyjętego przez niego rozumowania, tak aby umożliwić zainteresowanym poznanie powodów wydanego orzeczenia, a Trybunałowi sprawowanie kontroli sądowej(18). Jednakże, należy zwrócić uwagę, że obowiązek ten nie wymaga jednak od Sądu ustosunkowania się w sposób wyczerpujący do każdego punktu argumentacji przedstawionej przez strony sporu a uzasadnienie to może być zatem dorozumiane, pod warunkiem że umożliwia ono zainteresowanym poznanie podstaw, na których Sąd oparł swe rozstrzygnięcie, a Trybunałowi dostarcza elementów wystarczających do dokonania kontroli(19).
57.      W niniejszej sprawie uważam, że zaskarżone postanowienie nie zostało w wystarczający sposób uzasadnione, z tego względu, że nie odnosi się ono w sposób wyraźny do argumentu, który skarżący przedstawili w pkt 42 swoich uwag dotyczących zarzutu niedopuszczalności. Skarżący powołali się bowiem na wyrok z dnia 1 grudnia 2021 r., JR/Komisja(20), właśnie z tego względu, że dotyczył on skargi o stwierdzenie nieważności(21). Zwięzłe ustosunkowanie się do tego argumentu nie pozwala ocenić, z jakich powodów Sąd w pkt 40 zaskarżonego postanowienia zajmuje przeciwne stanowisko wobec skarżących, zgodnie z którym art. 270 TFUE stanowi środek odwoławczy w sporach dotyczących służby publicznej, odrębny od ogólnego środka odwoławczego, jakim jest skarga o stwierdzenie nieważności uregulowana w art. 263 TFUE, podczas gdy istnieje wcześniejsze
orzecznictwo wskazujące, że ta szczególna procedura wnoszenia skarg nie ma charakteru wyłącznego(22).
58.      Wspomniane uchybienie dotyczące uzasadnienia nie ma jednak wpływu na sentencję zaskarżonego postanowienia dotyczącą skargi wniesionej zarówno przez DR, jak i przez DS, w związku z czym zarzut ten należy uznać za bezprzedmiotowy.
59.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w przypadku, gdy jeden ze względów podniesionych przez Sąd jest wystarczający do uzasadnienia sentencji wyroku, wady, jakie mogłyby dotyczyć innego względu, o którym również mowa w danym wyroku, nie mają w żadnym wypadku wpływu na tę sentencję, tak więc zarzut, który ich dotyczy, jest bezprzedmiotowy i należy go oddalić(23).
60.      Ponadto, pkt 74 zaskarżonego postanowienia wpisuje się w kontekst rozważań, które Sąd rozpoczyna w pkt 63 tego postanowienia od słów „w każdym razie”. Wyrażenie to wskazuje jednak, że wspomniane rozważania stanowią zbyteczne uzasadnienie wspomnianego postanowienia, ponieważ Sąd uznał skargę wniesioną przez DR i DS za niedopuszczalną ze względu na powody o charakterze prawnym oraz ustalenia faktyczne przedstawione odpowiednio w pkt 39–42 oraz 51–61 wspomnianego postanowienia, których skarżący nie zakwestionowali w ramach swojego odwołania.
V.      Wniosek
61.      W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, aby uchylił postanowienie Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 stycznia 2025 r., DR i DS/EIOPA (T‑182/24, EU:T:2025:62) w zakresie, w jakim Sąd orzekł o niedopuszczalności skargi o odszkodowanie wniesionej przez DS z tego względu, że była ona zobowiązana do jej wniesienia na podstawie art. 270 TFUE i przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania.
1      Język oryginału: francuski.
2      T‑182/24, zwanego dalej
„zaskarżonym postanowieniem”.
3      C‑54/20 P, zwanym dalej „wyrokiem Komisja/Missir Mamachi di Lusignano”, EU:C:2022:349.
4      DR był właścicielem i dyrektorem generalnym spółki A, która posiadała 100 % kapitału spółek B i C, przy czym te dwie ostatnie spółki połączyły się w roku 2018.
5      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2018 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii i swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 45/2001 i decyzji nr 1247/2002/WE (Dz.U. 2018, L 295, s. 39).
6      W wersji mającej zastosowanie do sporu (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”).
7      Artykuł 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego stanowi, że „Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy w zakresie rozstrzygania wszelkich sporów pomiędzy Unią a osobami, wobec których stosuje się niniejszy regulamin pracowniczy, w zakresie zgodności z prawem aktu, z którym wiążą się niekorzystne skutki dla danej osoby w rozumieniu art. 90 ust. 2. Trybunał Sprawiedliwości jest uprawniony do nieograniczonej kontroli prawidłowości decyzji”.
8      Artykuł 13 regulaminu pracowniczego stanowi w szczególności, że „jeśli małżonek urzędnika prowadzi zawodowo działalność zarobkową, urzędnik powiadamia o tym organ powołujący”.
9      Zobacz wyrok Komisja/Missir Mamachi di Lusignano (pkt 52 i 61). Punkt 52 wspomnianego wyroku na następujące brzmienie: »Takie uwzględnienie w regulaminie pracowniczym tych członków rodziny urzędnika skutkuje tym, że są oni osobami, wobec których „stosuje się regulamin pracowniczy”, w rozumieniu art. 91 ust. 1 tego regulaminu, i to niezależnie od tego, czy skarżący rzeczywiście dysponuje w danym przypadku prawem lub przywilejem przyznanym przez regulamin pracowniczy [w wersji angielskiej wspomnianego wyroku, powyższy fragment zdania ma następujące brzmienie: „irrespective of whether an applicant does in fact have, in the particular case under consideration, a right or benefit”] […] Ustalenie właściwości ratione personae sądów Unii na podstawie art. 270 TFUE i art. 91 ust. 1 regulaminu pracowniczego jest bowiem niezależne od kwestii faktycznego przyznania [„actual grant” w wersji angielskiej językowej] prawa lub przywileju osobie, wobec której stosuje się regulamin pracowniczy
która wnosi skargę do tych sądów«. Wyróżnienie własne.
10      Podzielam potrzebę zagwarantowania, by sprawy dotyczące tego samego zdarzenia, wynikającego ze stosunku pracy urzędnika z daną instytucją, były rozpoznawane w jednym postępowaniu przed tym samym sądem.
11      Zobacz postanowienie z dnia 13 marca 2025 r., RY/Komisja, T‑246/24, EU:T:2025:299, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo.
12      Do Sądu wpłynęły zatem dwie skargi dotyczące ustalenia odpowiedzialności pozaumownej, wniesione równolegle, w związku z popełnieniem tego samego czynu naruszającego, z jednej strony, przepisy dotyczące ochrony danych osobowych (T‑182/24) a z drugiej strony zasady dotyczące ochrony poufnych danych o charakterze gospodarczym (T‑183/24).
13      T‑183/24, EU:T:2026:221.
14      A zatem naruszenie rozporządzenia (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych (Dz.U. 2001, L 8, s. 1), które zostało zastąpione przez rozporządzenie 2018/1725.
15      T‑265/20, EU:T:2021:850.
16      T‑681/20, EU:T:2022:422.
17      Zobacz wyrok z dnia 4 października 2024 r., UPL Europe i Indofil Industries (Netherlands)/Komisja, C‑262/23 P, EU:C:2024:862, pkt 134 i przytoczone tam orzecznictwo.
18      Zobacz wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., Martinair Holland/Komisja, C‑386/22 P, EU:C:2026:131, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo.
19      Zobacz wyrok z dnia 26 lutego 2026 r., Martinair Holland/Komisja (C‑386/22 P, EU:C:2026:131, pkt 79 i przytoczone tam orzecznictwo.
20      T‑265/20, EU:T:2021:850.
21      W pkt 42 wspomnianych uwag, skarżący
podnieśli następujący argument: „Ponadto w sprawie [która legła u podstaw wyroku z dnia 1 grudnia 2021 r., JR/Komisja (T‑265/20, EU:T:2021:850)], przeciwko Komisji została wniesiona skarga związku z naruszeniem szeregu przepisów rozporządzenia 2018/1725, w tym art. 14–17 wspomnianego rozporządzenia, z uwagi na brak przekazania niektórych danych osobowych dotyczących ocen uzyskanych w ramach konkursu. Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez stronę skarżącą będącą urzędnikiem Komisji, była oparta na art. 263 TFUE a Sąd nie uznał jej za niedopuszczalną”.
22      W postanowieniu z dnia 24 lutego 2026 r., RY/Komisja (C‑336/25 P, EU:C:2026:138), Trybunał przypomniał, że zgodnie ze [swoim] dotychczasowym orzecznictwem [Trybunał] wielokrotnie orzekał, że art. 270 TFUE […] ustanawia środek odwoławczy w sprawach dotyczących służby publicznej, odrębny od ogólnych środków odwoławczych, takich jak skarga o stwierdzenie nieważności uregulowana w art. 263 TFUE, oraz skarga o odszkodowanie uregulowana w art. 268 TFUE oraz art. 340 akapity drugi i trzeci TFUE” (pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
23      Zobacz wyrok z dnia 13 listopada 2025 r., Al-Assad/Rada, C‑779/24 P, EU:C:2025:880, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo.