62023CJ0469
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 26 czerwca 2025 r. (
*1
)
Odwołanie – Konkurencja – Koncentracje – Decyzja uznająca koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym – Skarga wniesiona przez osobę trzecią – Dopuszczalność – Artykuł 263 akapit czwarty TFUE – Legitymacja procesowa
W sprawie C‑469/23 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 21 lipca 2023 r.,
eins energie in sachsen GmbH & Co. KG, z siedzibą w Chemnitz (Niemcy), którą reprezentowali T. Heymann i I. Zenke, Rechtsanwälte,
strona wnosząca odwołanie,
w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
Komisja Europejska, którą reprezentowali G. Meessen oraz I. Zaloguin, w charakterze pełnomocników, których wspierał T.G. Funke, Rechtsanwalt,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Republika Federalna Niemiec, którą reprezentowali J. Möller oraz R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
E.ON SE, z siedzibą w Essen (Niemcy), którą reprezentowali początkowo C. Barth, C. Grave, D.-J. dos Santos Goncalves oraz R. Seifert, Rechtsanwälte, a następnie C. Barth, A. Fuchs, C. Grave oraz D.-J. dos Santos Goncalves, Rechtsanwälte,
RWE AG, z siedzibą w Essen, którą reprezentowali początkowo U. Scholz, J. Siegmund oraz J. Ziebarth, Rechtsanwälte, a następnie U. Scholz, J. Siegmund oraz M. von Armansperg, Rechtsanwälte,
interwenienci w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M. L. Arastey Sahún, prezeska izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer (sprawozdawca) i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzeczniczki generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swym odwołaniu eins energie in sachsen (zwana dalej „spółką eins energie in sachsen”) wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., eins energie in sachsen/Komisja (T‑318/20, zwanego dalej zaskarżonym wyrokiem, EU:T:2023:262), w którym Sąd odrzucił jako niedopuszczalną jej skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2020, C 111, s. 1, GmbH & Co. KG zwanej dalej „sporną decyzją”).
Okoliczności powstania sporu
2
Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 2–11 zaskarżonego wyroku i można je streścić w następujący sposób:
Kontekst koncentracji
3
RWE AG jest spółką prawa niemieckiego, która w momencie zgłoszenia planowanej koncentracji prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii, w tym w sektorach produkcji, dostaw hurtowych, przesyłu i dystrybucji energii oraz handlu detalicznego energią, a także usług energetycznych dla konsumentów. RWE i jej spółki zależne, w tym innogy SE, prowadzą działalność w kilku państwach członkowskich.
4
E.ON SE jest spółką prawa niemieckiego, która w tamtym właśnie momencie prowadziła działalność obejmującą cały łańcuch dostaw energii elektrycznej, zarówno w zakresie produkcji, sprzedaży hurtowej i dystrybucji energii elektrycznej, jak też handlu detalicznego energią elektryczną. E.ON posiada i eksploatuje aktywa służące do produkcji energii elektrycznej w kilku państwach członkowskich.
5
Spółka eins energie in sachsen jest spółką komunalną prawa niemieckiego wytwarzającą energię elektryczną zarówno z konwencjonalnych źródeł energii dzięki swej elektrociepłowni, jak i z odnawialnych źródeł energii za pośrednictwem swoich farm wiatrowych i instalacji fotowoltaicznych. Jej aktywa produkcyjne znajdują się w Niemczech.
6
Koncentracja będąca przedmiotem niniejszej sprawy wpisuje się w ramy złożonej wymiany aktywów między RWE a E.ON, ogłoszonej w dniach 11 i 12 marca 2018 r. przez te dwa przedsiębiorstwa (zwanej dalej „całościową transakcją”). W drodze pierwszej transakcji, czyli koncentracji będącej przedmiotem niniejszej sprawy, RWE zamierza przejąć wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi E.ON. Druga transakcja polega na przejęciu przez E.ON wyłącznej kontroli nad działalnością w zakresie dystrybucji i handlu detalicznego oraz niektórych aktywów produkcyjnych spółki innogy kontrolowanej przez RWE. Co się tyczy trzeciej transakcji, przewiduje ona, że RWE nabędzie 16,67 % udziałów w E.ON.
7
W dniu 31 stycznia 2019 r. zgłoszono Komisji Europejskiej drugą z transakcji składających się na koncentrację (zwaną dalej „transakcją M.8870”). Komisja przyjęła decyzję C(2019) 6530 final z dnia 17 września 2019 r. uznającą koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8870 – E.ON/Innogy) (Dz.U. 2020, C 379, s. 16).
8
Trzecia transakcja składająca się na koncentrację została zgłoszona Bundeskartellamt (federalnemu urzędowi ds. karteli, Niemcy), który zezwolił na nią decyzją z dnia 26 lutego 2019 r. (sprawa B8‑28/19).
Postępowanie administracyjne
9
W dniu 22 stycznia 2019 r. Komisja otrzymała, na podstawie art. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (rozporządzenia WE w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1), zgłoszenie dotyczące projektu koncentracji, w wyniku której spółka RWE chciała przejąć, w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, wyłączną kontrolę lub wspólną kontrolę nad niektórymi aktywami produkcyjnymi E.ON.
10
W dniu 31 stycznia 2019 r. Komisja opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej uprzednie zgłoszenie tej koncentracji (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) (Dz.U. 2019, C 38, s. 22, zwanej dalej „transakcją M.8871”), w oparciu o art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 139/2004.
11
W ramach badania transakcji M.8871 Komisja przeprowadziła badanie rynku, w związku z czym przekazała kwestionariusz niektórym przedsiębiorstwom, w tym spółce eins energie in sachsen, kwestionariusz, na który ta ostatnia jednak nie odpowiedziała.
Sporna decyzja
12
W dniu 26 lutego 2019 r. Komisja wydała sporną decyzję, w której transakcja M.8871 została uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na etapie badania przewidzianym w art. 6 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 139/2004 i w art. 57 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3).
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
13
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 27 maja 2020 r. spółka eins energie in sachsen złożyła skargę mającą na celu stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
14
Na poparcie tej skargi spółka eins energie in sachsen podniosła w istocie sześć zarzutów nieważności, z których: pierwszy dotyczył błędnego rozdziału analizy całościowej transakcji, drugi – naruszenia obowiązku uzasadnienia, trzeci – naruszenia jej prawa do bycia wysłuchaną, czwarty – naruszenia jej prawa do skutecznej ochrony sądowej, piąty – oczywistych błędów w ocenie, i szósty – naruszenia obowiązku staranności.
15
W zaskarżonym wyroku Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną ze względu na to, że sporna decyzja nie dotyczy spółki eins energie in sachsen indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, a zatem – stronie tej nie przysługuje legitymacja procesowa.
16
W tym względzie w pkt 24–31 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, co następuje [tłumaczenie nieoficjalne]:
„24
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podmioty inne niż adresaci decyzji mogą twierdzić, iż dotyczy ich ona indywidualnie tylko wtedy, gdy dotyczy ich indywidualnie ze względu na określone cechy, które są im właściwe, lub sytuację faktyczną, która wyodrębnia je spośród wszystkich innych osób i w ten sposób indywidualizuje je w sposób analogiczny do adresata tej decyzji (zob. wyrok z dnia 4 lipca 2006 r., easyJet/Komisja, T‑177/04, EU:T:2006:187, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
25
Oceny tego, czy decyzja dotyczy indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w przypadku decyzji uznającej koncentrację za zgodną ze wspólnym rynkiem, należy dokonać, po pierwsze, w zależności od udziału tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym, a po drugie, w zależności od wpływu na jego pozycję rynkową. Wprawdzie zwykłe wzięcie udziału w postępowaniu nie wystarczy samo w sobie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy skarżącej indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, których szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, lecz wzięcie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia, w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga wniesiona przez skarżącą jest dopuszczalna (zob. wyrok z dnia 4 lipca 2006 r., easyJet/Komisja, T‑177/04, EU:T:2006:187, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
26
To właśnie w świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 25 powyżej Sąd przyjął środek organizacji postępowania mający na celu wezwanie stron do przedstawienia na rozprawie uwag w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności, który zamierzał podnieść z urzędu.
27
Należy wskazać, że [spółka eins energie in sachsen] wysłała w dniu 18 lutego 2019 r. do Komisji pocztą elektroniczną wiadomość, która jednak, wbrew twierdzeniom [spółki eins energie in sachsen], zawierała jedynie uwagi w przedmiocie transakcji M.8870. Ponadto nie uczestniczyła ona w badaniu rynku przeprowadzonym w ramach postępowania w sprawie [transakcji] M.8871, lecz w badaniu przeprowadzonym w związku z postępowaniem dotyczącym [transakcji] M.8870. Co się tyczy indywidualnego spotkania z Komisją, które odbyło się w dniu 15 kwietnia 2019 r., należy stwierdzić, że miało ono miejsce po wydaniu [spornej] decyzji, i w każdym razie dotyczyło [transakcji] M.8870. Natomiast z akt sprawy nie wynika, żeby [spółka eins energie in sachsen] wysłała do Komisji pismo w celu przedstawienia jej uwag w przedmiocie [transakcji] M.8871 lub w celu poinformowania jej o swej woli uczestniczenia w dotyczącym tej transakcji postępowaniu przed wydaniem [spornej] decyzji.
28
W tym względzie prawdą jest, że w odpowiedzi na zarzut trzeci, dotyczący naruszenia prawa [spółki eins energie in sachsen] do bycia wysłuchaną, Komisja w odpowiedzi na skargę utrzymuje, iż [spółce eins energie in sachsen] umożliwiono pełne uczestnictwo w postępowaniu, w szczególności poprzez udział w badaniu rynku, na które odpowiedziała, oraz że [spółka eins energie in sachsen] została przez nią wysłuchana. Niemniej jednak Komisja wyjaśniła na rozprawie, że chodzi o błąd pisarski i że [spółka eins energie in sachsen] ani nie uczestniczyła w tym badaniu rynku, ani nie została wysłuchana przez Komisję na swój wniosek.
29
Z powyższego wynika, że [spółka eins energie in sachsen] nie uczestniczyła w postępowaniu administracyjnym.
30
Ponadto na rozprawie [spółka eins energie in sachsen] nie przedstawiła żadnego innego argumentu mającego na celu wykazanie, że stawiła się przed Komisją w celu wzięcia udziału w postępowaniu administracyjnym.
31
Ponieważ [spółka eins energie in sachsen] nie uczestniczyła czynnie w postępowaniu w sprawie transakcji M.8871, należy uznać, mając ponadto na uwadze brak szczególnych okoliczności związanych z wpływem na jej pozycję na rynku, że [sporna] decyzja nie dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 25 powyżej”.
Postępowanie przed Trybunałem i żądania podniesione przez strony w postępowaniu odwoławczym
17
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 21 lipca 2023 r. spółka eins energie in sachsen wniosła niniejsze odwołanie.
18
W tym samym dniu ta spółka, która wniosła ponadto w trakcie 2021 r. skargę o stwierdzenie nieważności decyzji C(2019) 6530 final (sprawa T‑59/21), która w dniu 21 lipca 2023 r. nadal była zawisła przed Sądem, zażądała zawieszenia rozpatrywania niniejszego odwołania do czasu wydania przez Sąd wyroku w przedmiocie tamtej skargi o stwierdzenie nieważności.
19
Rozstrzygnięciem z dnia 19 września 2023 r. prezes Trybunału, po wysłuchaniu stanowisk stron w przedmiocie tego wniosku o zawieszenie postępowania oraz ewentualnego połączenia dziewięciu odwołań – w tym niniejszego – wniesionych w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑466/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P, C‑469/23 P, C‑470/23 P, C‑484/23 P i C‑485/23 P od wyroków wydanych przez Sąd w sprawach T‑312/20, T‑313/20, T‑314/20, T‑315/20, T‑317/20, T‑318/20, T‑319/20, T‑320/20 i T‑321/20, oddalił wspomniany wniosek o zawieszenie postępowania i zarządził połączenie jedynie odwołań w sprawach C‑464/23 P, C‑465/23 P, C‑467/23 P, C‑468/23 P i C‑470/23 P, wniesionych od wyroków Sądu wydanych co do istoty, z wyłączeniem czterech innych odwołań, w tym niniejszego, od wydanych przez Sąd wyroków stwierdzających niedopuszczalność wniesionych doń skarg.
20
Spółka eins energie in sachsen wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności spornej decyzji;
–
tytułem żądania ewentualnego, o przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania w celu wydania wszystkich koniecznych rozstrzygnięć oraz
–
obciążenie Komisji kosztami postępowania, włącznie z poniesionymi przez spółkę eins energie in sachsen kosztami postępowania przed Sądem oraz kosztami podróży.
21
Komisja i pozostałe strony wnoszą do Trybunału o:
–
oddalenie odwołania oraz
–
obciążenie spółki eins energie in sachsen kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołania
22
Na poparcie odwołania wnosząca je spółka eins energie in sachsen podnosi sześć zarzutów dotyczących: naruszenia obowiązku uzasadnienia, przeinaczenia okoliczności faktycznych i naruszenia jej uprawnień procesowych (zarzut pierwszy), błędnego zastosowania art. 263 akapit czwarty TFUE (zarzut drugi), błędnego niezastosowania art. 101 TFUE (zarzut trzeci), błędnego zastosowania art. 3 rozporządzenia nr 139/2004 (zarzut czwarty), błędnego zastosowania art. 2 tego rozporządzenia (zarzut piąty) oraz naruszenia zasad rozkładu ciężaru dowodu (zarzut szósty).
23
W pierwszej kolejności należy zbadać zarzut drugi, a następnie zarzut pierwszy.
W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego błędnego zastosowania art. 263 akapit czwarty TFUE
W przedmiocie części pierwszej
– Argumentacja stron
24
W części pierwszej drugiego zarzutu odwołania wnosząca je spółka eins energie in sachsen podnosi, że w przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym do tego, aby uznać, iż decyzja ta dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, nie jest konieczne, aby formalnie uczestniczyło ono w postępowaniu administracyjnym. Z proceduralnego punktu widzenia wystarczyłoby, aby osobie tej w przypadku potencjalnego naruszenia jej interesów materialnych przyznano prawa do uczestnictwa, informacji i konsultacji.
25
W pkt 27–31 zaskarżonego wyroku Sąd zaś oparł się wyłącznie na braku formalnego udziału spółki eins energie in sachsen w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871. Choć uczestnictwo w postępowaniu może zostać uznane za przesłankę służącą ustaleniu, czy dany akt dotyczy danej osoby indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE, to uczestnictwo to nie może stanowić bezwzględnej przesłanki w przypadku złożonej i przeprowadzanej wieloetapowo transakcji takiej jak całościowa transakcja. Decydujące znaczenie ma to, że poprzez badanie przygotowane przez przedsiębiorstwo zajmujące się doradztwem gospodarczym na temat Residual Index Supply (wskaźnika dostaw rezydualnych), które spółka eins energie in sachsen współfinansowała, wpłynęła ona na treść spornej decyzji, o czym ma świadczyć jej treść. Ponadto Komisja sztucznie rozdzieliła postępowanie dotyczące transakcji M.8871 od tego dotyczącego transakcji M.8870.
26
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki eins energie in sachsen.
– Ocena Trybunału
27
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę na decyzję skierowaną do innej osoby wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie.
28
W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że podmioty inne niż adresaci decyzji mogą utrzymywać, iż decyzja ta dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje je w sposób podobny jak adresata takiej decyzji (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo).
29
W przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym oceny, czy decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie, należy dokonać na podstawie zbioru zgodnych poszlak lub okoliczności faktycznych mogących dotyczyć zarówno uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym, jak i wpływu na jego pozycję rynkową. Wprawdzie zwykłe wzięcie udziału w postępowaniu nie wystarczy samo w sobie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy skarżącej indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, których szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, lecz wzięcie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia, w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga wniesiona przez skarżącą jest dopuszczalna. Ponadto do tego, aby decyzja stwierdzająca zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym mogła dotyczyć indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w stosunku do transakcji na rynku, na który ta koncentracja może mieć wpływ, konieczne jest, aby obecna i przyszła pozycja tego przedsiębiorstwa została istotnie naruszona (zob. podobnie wyrok z dnia 31 marca 1998 r., Francja i in./Komisja, C‑68/94 i C‑30/95, EU:C:1998:148, pkt 54–56 i przytoczone tam orzecznictwo).
30
Wynika z tego, że w ocenach zawartych w pkt 24 i 25 zaskarżonego wyroku i powtarzających w istocie to orzecznictwo – z którego wynika, że samo uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym nie wystarcza do uznania, że kończąca je decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE – Sąd w żaden sposób nie dopuścił się naruszenia prawa.
31
Następnie w pkt 29 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że spółka eins energie in sachsen nie uczestniczyła w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871, i w pkt 30 tego wyroku dodał, iż nie przedstawiła ona na rozprawie żadnego argumentu mającego wykazać, iż stawiła się ona przed Komisją w celu wzięcia udziału w tym postępowaniu. Spółka eins energie in sachsen nie kwestionuje zaś tych ustaleń Sądu.
32
Co się tyczy podniesionego przez tę spółkę w odwołaniu argumentu, zgodnie z którym decydujące znaczenie ma nie kwestia jej formalnego udziału w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871, lecz konkretny wpływ, jaki, poprzez badanie, o którym mowa w pkt 25 niniejszego wyroku, miała ona wywrzeć na treść spornej decyzji, należy zauważyć, że w motywach 59–65 tej decyzji Komisja niewątpliwie zbadała szereg przeprowadzonych w przedmiocie Residual Supply Index badań, które zostały jej przedłożone zarówno przez strony koncentracji, jak i przez osoby trzecie. Jednakże sama okoliczność polegająca na tym, że spółka eins energie in sachsen współfinansowała jedno z tych badań, nie wystarcza, aby uznać, że brała ona czynny udział w postępowaniu administracyjnym w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 29 niniejszego wyroku.
33
Ponadto, co się tyczy argumentu, zgodnie z którym postępowanie dotyczące transakcji M.8871 i postępowanie dotyczące transakcji M.8870 zostały sztucznie rozdzielone, należy zauważyć, że spółka eins energie in sachsen nie przedstawiła w tym względzie żadnego dowodu, za pomocą którego można by było wykazać naruszenie prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd przy wykładni przesłanek dopuszczalności przewidzianych w art. 263 akapit czwarty TFUE. Podnosząc ten argument w odwołaniu wnosząca je spółka eins energie in sachsen zmierza bowiem w rzeczywistości do podważenia nie konkretnych punktów zaskarżonego wyroku, lecz wydanej przez Komisję co do istoty decyzji o zatwierdzeniu każdej z tych dwóch transakcji indywidualnie. Argument ten należy zatem odrzucić jako niedopuszczalny.
34
W tych okolicznościach należy oddalić część pierwszą zarzutu drugiego.
W przedmiocie części drugiej
– Argumentacja stron
35
W części drugiej zarzutu drugiego odwołania wnosząca je spółka eins energie in sachsen podnosi, po pierwsze, że Sąd pominął okoliczność polegającą na tym, iż zachodzenie przesłanki, zgodnie z którą akt, o którego stwierdzenie nieważności dana osoba wnosi, musi dotyczyć jej indywidualnie, może zostać ustalone w oparciu o „inne szczególne okoliczności”. W szczególności Sąd nie zbadał zaś przedstawionych w skardze okoliczności takich jak szczególne cechy rynku, znaczna kwota dokonanych przez nią inwestycji, jej pozycja bezpośredniego konkurenta RWE czy też wpływ koncentracji na jej pozycję konkurencyjną.
36
Po drugie, spółka eins energie in sachsen twierdzi, że w przypadku występowania po stronie skarżącej wielu podmiotów skarga jest dopuszczalna w całości wówczas, gdy dotyczy choćby tylko jednego ze skarżących indywidualnie, i dodaje, że to samo dotyczy skarg wniesionych przez kilku skarżących oddzielnie. W związku z tym jej zdaniem Sąd naruszył art. 263 akapit czwarty TFUE, nie orzekając o połączeniu jej wniesionej w pierwszej instancji skargi z innymi równocześnie wniesionymi skargami, które zostały uznane za dopuszczalne.
37
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, kwestionuje argumenty spółki eins energie in sachsen.
– Ocena Trybunału
38
Co się tyczy pierwszego argumentu spółki eins energie in sachsen, należy zauważyć, że w istocie zarzuca ona Sądowi, iż ten nie zbadał dowodów przedstawionych przez tę spółkę w skardze w pierwszej instancji, aby wykazać w niniejszym przypadku szczególne okoliczności pozwalające wykazać, że sporna decyzja dotyczyła jej indywidualnie.
39
W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika po pierwsze, że sprawowana przezeń w ramach odwołania kontrola ma w szczególności na celu sprawdzenie, czy Sąd odpowiedział w wystarczający pod względem prawnym sposób na całokształt argumentów wysuniętych przez stronę skarżącą, i po drugie, że zarzut dotyczący braku rozpatrzenia przez Sąd zarzutu podniesionego w pierwszej instancji sprowadza się w istocie do podniesienia naruszenia obowiązku uzasadnienia (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Land Rheinland-Pfalz/Deutsche Lufthansa, C‑466/21 P, EU:C:2023:666, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
Ten pierwszy argument dotyczy zaś ciążącego na Sądzie obowiązku uzasadnienia, który jest przedmiotem zarzutu pierwszego, a zatem zostanie zbadany w ramach tego zarzutu.
41
Co do drugiego argumentu, zgodnie z którym decyzja Sądu o niełączeniu jej skargi z innymi, również skierowanymi przeciwko spornej decyzji, skargami, które zostały uznane za dopuszczalne, stanowi naruszenie art. 263 akapit czwarty TFUE, uniemożliwiające uznanie tej dopuszczalności, czego wymagałaby ekonomia procesowa, należy zauważyć, że decyzja o połączeniu lub rozłączeniu spraw stanowi środek organizacji wewnętrznej Sądu, który nie podlega kontroli Trybunału (zob. podobnie postanowienie z dnia 14 grudnia 1995 r., Hogan/Trybunał Sprawiedliwości, C‑173/95 P, EU:C:1995:461, pkt 15).
42
Wreszcie, ponieważ postanowienie o połączeniu spraw pozostaje bez wpływu na niezależność i autonomiczny charakter spraw, których dotyczy (wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r., Moccia Irme i in./Komisja, od C‑280/99 P do C‑282/99 P, EU:C:2001:348, pkt 66), skarga wniesiona przez skarżącego niespełniającego określonych w art. 263 akapit czwarty TFUE przesłanek dopuszczalności jest niedopuszczalna niezależnie od jej ewentualnego połączenia, na podstawie art. 68 regulaminu postępowania przed Sądem, z inną skargą, którą Sąd uznał za dopuszczalną.
43
W tych okolicznościach i z zastrzeżeniem wyrażonym w pkt 40 niniejszego wyroku należy oddalić część drugą zarzutu drugiego i, co za tym idzie, zarzut drugi w całości.
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia, przeinaczenia okoliczności faktycznych i naruszenia uprawnień procesowych spółki eins energie in sachsen
Argumentacja stron
44
W części pierwszej zarzutu pierwszego odwołania wnosząca je spółka eins energie in sachsen podnosi, że Sąd oddalił jej skargę ze względu na to, iż nie uczestniczyła ona w postępowaniu administracyjnym dotyczącym transakcji M.8871. Jej zdaniem Sąd w zaskarżonym wyroku nie wyjaśnił, czy podnoszone przez nią faktyczne naruszenie jej pozycji na rynku jest pozbawione znaczenia, ani też tego, z jakiego powodu miałoby tak być, lecz ograniczył się w jego pkt 31 do wzmianki o „braku szczególnych okoliczności związanych z wpływem na jej pozycję na rynku”. Z tego pkt 31 nie wynika, że Sąd zbadał, czy na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE dana decyzja może dotyczyć strony indywidualnie nawet w braku jej formalnego udziału w postępowaniu. Spółka eins energie in sachsen powołała się na swoją pozycję bezpośredniego konkurenta RWE oraz na konkretne naruszenie jej interesów. Uzasadnienie, które nie odnosi się do tego rodzaju argumentów, jest zaś błędne.
45
W części drugiej zarzutu pierwszego odwołania wnosząca je spółka eins energie in sachsen podnosi, że wniesiona w pierwszej instancji skarga, uzupełniona w szczególności jej przedstawionymi na piśmie z dnia 7 lipca 2021 r. uwagami w przedmiocie uwag interwenienta złożonych przez RWE i jej przedstawionymi na rozprawie uwagami ustnymi, w pełni opisywała poczynione przez nią inwestycje i ich zakres, rodzaje działalności, w których konkurowała z RWE w zakresie produkcji energii elektrycznej, sposobu, w jaki sporna decyzja jej konkretnie dotyczy, a także naruszenia jej pozycji na rynku. Poprzez zawarte w pkt 31 zaskarżonego wyroku stwierdzenie Sąd zasugerował zaś, że nie powołała się ona na żadną szczególną okoliczność, i w ten sposób przeinaczył jej argumenty.
46
W części trzeciej zarzutu pierwszego odwołania wnosząca je spółka eins energie in sachsen podnosi, że usankcjonowane w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej prawo do skutecznego środka prawnego i do bezstronności w ramach rzetelnego procesu wiąże się z wymogiem, aby Sąd zapoznał się z uwagami stron i wziął je pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia, nawet jeśli nie jest on związany ich treścią. Z prawa tego wynika również, że Sąd powinien wskazać istotne punkty uzasadnienia swego orzeczenia i ustosunkować się do wyrażonych zastrzeżeń. Im bardziej istotne są dana okoliczność lub dany argument prawny, tym ważniejsze jest, aby uzasadnienie to odpowiadało argumentacji stron. Wpływ pod względem materialnym stanowi zaś centralny aspekt dopuszczalności, w przedmiocie którego Sąd powinien był orzec w ramach przeprowadzanego z urzędu badania.
47
Komisja, popierana przez E.ON i RWE, twierdzi, że Sąd wystarczająco uzasadnił powody, dla których nie doszło do naruszenia pozycji spółki eins energie in sachsen na rynku, i uczynił w ten sposób zadość wymogom ustanowionym przez Trybunał w zakresie uzasadnienia wyroków. Sąd wyjaśnił, że nie wykrył żadnych szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na tę pozycję, i w ten sposób stwierdził, że nie ma niczego, co wyróżniałoby spółkę eins energie in sachsen w porównaniu do innych konkurentów.
Ocena Trybunału
48
W trzech częściach zarzutu pierwszego, a także w argumencie wskazanym w pkt 38 niniejszego wyroku, przedstawionym w ramach części drugiej zarzutu drugiego, które należy zbadać łącznie, spółka eins energie in sachsen powołuje się w rzeczywistości na naruszenie przez Sąd obowiązku uzasadnienia w odniesieniu do jej legitymacji procesowej.
49
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie wyroku winno ukazywać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Sądu (wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r., EMA/Komisja, C‑100/14 P, EU:C:2015:382, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo), ponieważ spoczywający na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obowiązek uzasadnienia nie zobowiązuje Sądu do przedstawienia wywodu, w którym wyczerpująco miałby on rozpatrzyć każdy z argumentów wysuniętych przez strony postępowania z osobna. Choć to uzasadnienie może być dorozumiane, to musi ono jednak pozwolić zainteresowanym na poznanie powodów, dla których Sąd nie przychylił się do ich argumentów, a Trybunałowi dostarczyć informacji wystarczających do sprawowania kontroli w ramach postępowania odwoławczego (wyrok z dnia 18 czerwca 2020 r., Primart/EUIPO, C‑702/18 P, EU:C:2020:489, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
W niniejszej sprawie, przypomniawszy w pkt 21 zaskarżonego wyroku, że zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę na decyzję skierowaną do innej osoby tylko wtedy, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie, Sąd przedstawił w pkt 24–31 tego wyroku względy, na których oparł się, aby stwierdzić, że sporna decyzja nie dotyczy spółki eins energie in sachsen indywidualnie w rozumieniu tego postanowienia.
51
W szczególności w pkt 24 tego wyroku Sąd przypomniał utrwalone orzecznictwo przytoczone w pkt 28 niniejszego wyroku.
52
W pkt 25 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że w przypadku decyzji stwierdzającej zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym oceny tego, czy decyzja dotyczy przedsiębiorstwa trzeciego indywidualnie, należy dokonać na podstawie, po pierwsze, uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w postępowaniu administracyjnym i, po drugie, wpływu na jego pozycję na rynku. W tymże pkt 25 dodał on, że wprawdzie zwykłe wzięcie udziału w postępowaniu nie wystarczy samo w sobie do stwierdzenia, że decyzja dotyczy skarżącej indywidualnie, w szczególności w dziedzinie koncentracji, których szczegółowe badanie wymaga regularnego kontaktu z wieloma przedsiębiorstwami, lecz wzięcie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym jest okolicznością regularnie uwzględnianą w orzecznictwie w dziedzinie konkurencji, w tym także w bardziej specyficznej dziedzinie, jaką jest kontrola koncentracji, w celu ustalenia, w połączeniu z innymi szczególnymi okolicznościami, czy skarga wniesiona przez skarżącą jest dopuszczalna.
53
Następnie Sąd zbadał w pkt 27–30 zaskarżonego wyroku kwestię, czy można uznać, że spółka eins energie in sachsen brała czynny udział w postępowaniu dotyczącym transakcji M.8871, i doszedł do wniosku, że jej uczestnictwo w tym postępowaniu nie było aktywne.
54
Wreszcie w pkt 31 tego wyroku Sąd wskazał, że, ze względu na to, iż spółka eins energie in sachsen nie uczestniczyła aktywnie w tym postępowaniu, należy uznać, mając ponadto na uwadze brak szczególnych okoliczności związanych z wpływem na jej pozycję na rynku, że sporna decyzja nie dotyczy jej indywidualnie.
55
Jak podnosi spółka eins energie in sachsen na poparcie jej odwołania, zarówno w skardze o stwierdzenie nieważności, jak i w uwagach w przedmiocie uwag interwenienta złożonych przez RWE powołała się ona na szereg okoliczności dotyczących mającego być istotnym wpływu, jaki miała na jej pozycję na rynku transakcja M.8871, które jej zdaniem świadczyły o tym, że sporna decyzja dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE.
56
Należy stwierdzić, że, ograniczając się do stwierdzenia braku szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na pozycję spółki eins energie in sachsen na rynku, po pierwsze, Sąd nie przedstawił żadnego, choćby zwięzłego, uzasadnienia pozwalającego jej, , zrozumieć, czy te argumenty podniesione przez nią na poparcie twierdzenia, że doszło do wywarcia istotnego wpływu na jej pozycję na rynku, zostały zbadane, a w takim przypadku, z jakich powodów zostały one uznane za nieświadczące o takim wpływie; po drugie, Sąd nie dostarczył też Trybunałowi materiału wystarczającego do sprawowania kontroli, zgodnie z wymogami określonymi w orzecznictwie przypomnianym w pkt 49 niniejszego wyroku.
57
W tych okolicznościach Sąd uchybił obowiązkowi uzasadnienia ciążącemu na nim na mocy art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
58
Z powyższego wynika, że należy uwzględnić zarówno zarzut pierwszy, jak i argument wspomniany w pkt 38 niniejszego wyroku, sformułowany w ramach części drugiej zarzutu drugiego.
59
W konsekwencji należy uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim Sąd stwierdził w jego pkt 31 brak szczególnych okoliczności dotyczących wpływu na pozycję spółki eins energie in sachsen na rynku, i, opierając się w szczególności na tym uzasadnieniu, stwierdził w jego pkt 32, że sporna decyzja nie dotyczy tej spółki indywidualnie, w związku z czym jej skargę należy odrzucić jako niedopuszczalną.
W przedmiocie skargi wniesionej do Sądu
60
Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy zdanie drugie statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać ostateczne orzeczenie w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala.
61
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszym przypadku.
62
W celu dokonania oceny legitymacji procesowej spółki eins energie in sachsen należy przypomnieć, że, jak wynika z pkt 29 niniejszego wyroku, aby decyzja stwierdzająca zgodność koncentracji z rynkiem wewnętrznym mogła dotyczyć indywidualnie przedsiębiorstwa trzeciego w stosunku do transakcji na rynku, na który ta koncentracja może mieć wpływ, konieczne jest, aby obecna i przyszła pozycja tego przedsiębiorstwa została istotnie naruszona. W tym ostatnim względzie sama tylko okoliczność polegająca na tym, że akt taki jak sporna decyzja może wywrzeć pewien wpływ na stosunki konkurencji panujące na rynku właściwym i że dane przedsiębiorstwo łączył z beneficjentem tego aktu jakikolwiek stosunek konkurencji, nie może w żadnym razie wystarczyć do tego, aby uznać, iż ten akt dotyczy tego przedsiębiorstwa indywidualnie (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 listopada 2007 r., Hiszpania/Lenzing, C‑525/04 P, EU:C:2007:698, pkt 32).
63
Należy zaś stwierdzić, że względy przedstawione przez spółkę eins energie in sachsen w skardze do Sądu w zakresie, w jakim dotyczą one jej pozycji na rynku, polegają w istocie na wskazaniu struktury jej akcjonariuszy, liczby zatrudnianych przez nią pracowników i rodzajów działalności, które prowadzi ona na rynku czy też cech szczególnych tego rynku, przy czym nie wykazała ona, w jaki sposób te okoliczności i rodzaje prowadzonej działalności, czy to w charakterze konkurenta, czy też inwestora, mogą indywidualizować ją w sposób analogiczny do adresatów spornej decyzji. Te okoliczności i rodzaje działalności mogą bowiem charakteryzować jakiegokolwiek innego producenta energii i nie umożliwiają odróżnienia jej w sposób szczególny od innych konkurentów prowadzących działalność na tym rynku.
64
To samo stwierdzenie narzuca się w świetle pozostałych argumentów podniesionych przez spółkę eins energie in sachsen w skardze i dotyczących, po pierwsze, tego, że, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw swoim odbiorcom, musi ona kupować energię elektryczną z sieci wyższego szczebla, w związku z czym odbiorcy ci, jak zaobserwowano, muszą ponosić wyższe opłaty i, po drugie, wzmocnienia roli odgrywanej przez RWE jako partnera dostawców energii, a także w świetle argumentu przedstawionego przez nią w ramach jej uwag z dnia 7 lipca 2021 r. w przedmiocie uwag interwenienta przedstawionych przez RWE, który to argument dotyczył utworzenia „w dziedzinie produkcji giganta, który szkodzi konkurencji”.
65
Wynika z tego, że spółka eins energie in sachsen nie wykazała, iż rozpatrywana koncentracja ma istotny wpływ na jej pozycję na rynku. Ponadto, jak wynika z pkt 29 niniejszego wyroku, nawet aktywne uczestnictwo w postępowaniu administracyjnym dotyczącym koncentracji, które zresztą w niniejszym przypadku nie zostało wykazane, jak wynika z pkt 31–32 niniejszego wyroku, nie może zostać uznane za wystarczające do wykazania, że decyzja uznająca tę koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym dotyczy danego przedsiębiorstwa indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE.
66
W konsekwencji spółka eins energie in sachsen nie wykazała, że sporna decyzja dotyczy jej indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. Ponieważ przewidziane w tym postanowieniu przesłanki bezpośredniego i indywidualnego oddziaływania mają charakter kumulatywny, jak wynika z pkt 27 niniejszego wyroku, jej skargę o stwierdzenie nieważności należy odrzucić jako niedopuszczalną.
67
W tych okolicznościach nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie zarzutów od trzeciego do szóstego odwołania, które zawierają argumenty merytoryczne opierające się na błędnym założeniu, że skarga w pierwszej instancji była dopuszczalna.
W przedmiocie kosztów
68
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach. Artykuł 138 § 3 tego regulaminu, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty.
69
Ponieważ w niniejszej sprawie zarzut pierwszy odwołania oraz argument podniesiony przez wnoszącą je spółkę eins energie in sachsen w pkt 38 niniejszego wyroku zostały uwzględnione, a jej wniesiona w pierwszej instancji skarga o stwierdzenie nieważności została oddalona, należy orzec, że każda ze stron pokrywa własne koszty.
70
Artykuł 140 § 1 tego regulaminu, mający również zastosowanie do postępowania odwoławczego, stanowi, że państwa członkowskie, które przystąpiły do sporu w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Republika Federalna Niemiec pokrywa zatem własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 maja 2023 r., eins energie in sachsen/Komisja (T‑318/20, EU:T:2023:262), zostaje uchylony.
2)
Wniesiona przez eins energie in sachsen GmbH & Co. KG skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2019) 1711 final z dnia 26 lutego 2019 r. uznającej koncentrację za zgodną z rynkiem wewnętrznym i z porozumieniem EOG (sprawa M.8871 – RWE/E.ON Assets) zostaje odrzucona jako niedopuszczalna.
3)
eins energie in sachsen GmbH & Co. KG, E.ON SE, RWE AG i Komisja Europejska pokrywają własne koszty postępowania w obu instancjach.
4)
Republika Federalna Niemiec pokrywa własne koszty.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.