62014CJ0398
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
28 ta’ Jannar 2016 (
*1
)
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — Direttiva 91/271/KEE — Trattament tal-ilma urban mormi — Artikolu 4 — Trattament sekondarju jew ekwivalenti — Anness I, punti B u D”
Fil-Kawża C‑398/14,
li għandha bħala suġġett rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont l-Artikolu 258 TFUE, ippreżentat fl-20 ta’ Awwissu 2014,
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata minn P. Guerra e Andrade u E. Manhaeve, bħala aġenti,
rikorrenti,
vs
Ir-Repubblika Portugiża, irrappreżentata minn L. Inez Fernandes, J. Reis Silva u J. Brito e Silva, bħala aġenti,
konvenuta,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn R. Silva de Lapuerta, President tal-Ewwel Awla, li qed jaġixxi bħala President tat-Tieni Awla, J. L. da Cruz Vilaça, A. Arabadjiev, C. Lycourgos (Relatur) u J.‑C. Bonichot, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: P. Cruz Villalón,
Reġistratur: M. Ferreira, Amministratur Prinċipali,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas-17 ta’ Ġunju 2015,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat-22 ta’ Settembru 2015,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni Ewropea titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li, billi ma żguratx livell adegwat ta’ trattament tal-ilma urban mormi fi 52 agglomerazzjoni, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Kunsill 91/271/KEE, tal-21 ta’ Mejju 1991, dwar it-trattament tal-ilma urban mormi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 26), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1137/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008 (ĠU L 311, p. 1, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 91/271”).
Il-kuntest ġuridiku
2
L-ewwel, it-tielet, ir-raba’ u t-tmien premessi tad-Direttiva 91/271 jipprevedu:
“Billi r-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 1988 dwar il-protezzjoni tal-Baħar tat-Tramuntana u ta’ ibħra oħra fil-Komunità [ĠU C 209, p. 3] kienet stiednet lill-Kummissjoni biex tissottometti proposti għall-miżuri meħtieġa fuq livell ta’ Komunità għat-trattament ta’ ilma urban mormi;
[…]
Billi biex jigi prevenut illi l-ambjent jiġI effetwat negattivament mit-tneħħija ta’ ilma urban mormi li ma jkunx itrattat suffiċjentement, hemm bżonn ġenerali għal trattament sekondarju ta’ ilma urban mormi;
Billi huwa meħtieġ li f’żoni sensittivi jkun hemm aktar trattament strett; billi f’ċertu żoni inqas sensittivi trattament primarju jista’ jkun ikkunsidrat bħala wieħed xieraq;
[…]
Billi huwa meħtieġ li jkunu sorveljati l-impjanti ta’ trattament, l-ilmijiet li fihom jintefa ’l-ilma mormi u d-disponiment ta’ ħama biex jiġi żgurat li l-ambjent ikun protett mill-effetti negattivi kkawżati mill-iskariki ta’ ilma mormi;
[…]”.
3
Skont l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva:
“Din id-Direttiva tikkonċerna l-ġbir, it-trattament u l-iskariki ta’ ilma mormi urban u t-trattment u l-iskariki ta’ ilma mormi minn ċertu setturi industrijali.
L-għan tad-Direttiva huwa li tipproteġi l-Ambjent minn effetti negattivi iskariki ta’ ilma mormi hawn fuq imsemmija.”
4
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jiddisponi:
“Għall-għan ta’ din id-Direttiva:
1)
‘ilma mormi urban’ tfisser ilma mormi domestiku jew taħlita ta’ ilma mormi domestiku ma’ ilma mormi industrijali u/jew ilma tax-xita;
[…]
5)
‘sistema ta’ ġbir’ tfisser sistema ta’ pajpijiet li tiġbor u tmexxi l-ilma mormi urban;
6)
‘1 e.p. (ekwivalenti ta’ popolazzjoni)’ tfisser it-toqol organiku biodegradabbli li jkollu domanda għall-ossiġenu bio-kemikali ta’ ħamest ijiem (BOD5) ta’ 60 g ta’ ossiġnu kuljum;
[…]
8)
‘trattament sekondarju’ ifisser trattament ta’ ilma mormi urban bi proċessi li jinvolvu ġeneralment trattament bioloġiku bi tqegħid sekondarju, jew proċessi oħra li fihom il-kriterji stabbiliti fit-Tabella 1 ta’ l-Anness I huma rispettati;
[…]”
5
L-Artikolu 3(1) tal-istess direttiva jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-agglomerazzjonijiet kollha jkunu pprovduti b’sistemi ta’ ġbir għall-ilma mormi urban,
—
sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċembru 2000 għal dawk li jkollhom popolazzjoni ekwivalenti (e.p.) ta’ aktar minn 15000 ruħ,
u
—
sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċembru 2005 għal dawk li jkollhom e.p. ta’ bejn l-2 000 u il-15 000 ruħ.
[…]”
6
L-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 huwa fformulat kif ġej:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ilma mormi urban li jidħol f’sistemi ta’ ġbir għandu ma jkun skarikat ikun suġġett għal trattament sekondarju jew trattament ekwivalenti ieħor kif ġej:
—
sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċembru 2000 għall-skariki kollha minn agglomerazzjoni ta’ aktar minn 15000 e.p.,
—
sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċembru 2005 għall-skariki kollha minn agglomerazzjoni ta’ bejnl-10 000 u l-15 000 e.p.,
—
sa mhux aktar tard mill-31 ta’ Diċembru 2005 għal skariki li jispiċċaw f’ilma ħelu u estwarji minn agglomerazzjonijiet ta’ bejn l-2 000 u l-10 000 e.p.
[…]
3.   L-iskariki minn impjanti ta’ trattament ta’ ilma mormi urban deskritti fil-paragrafi 1 u 2 għandhom jilħqu l-kriterji rilevanti ta’ l-Anness I. B. Il-Kummissjoni tista’ temenda dawn il-kriterji.
[…]”
7
Skont l-Artikolu 8(1) ta’ din id-direttiva:
“L-Istati Membri jistgħu, f’każijiet eċċezzjonali minħabba problemi tekniċi u għal gruppi ta’ popolazzjoni li huma definiti ġeografikament, jagħmlu talba speċjali lill-Kummissjoni għal perjodu itwal li jikkonforma mal-Artikolu 4.”
8
L-ewwel inċiż tal-Artikolu 15(1) u l-Artikolu 15(4) ta’ din id-direttiva jiddisponu:
“1.   L-awtoritjiet kompetenti jew l-entitajiet xierqa għandhom jissorveljaw:
—
l-iskariki minn impjanti ta’ trattament ta’ ilma mormi urban biex jivverifikaw il-konformità mal-kriterji tal-Anness I. B, skont il-proċeduri ta’ kontroll stabbiliti fl-Anness I. D,
[…]
4.   L-informazzjoni miġbura mill-awtoritjiet kompetenti jew mill-entitajiet xierqa f’konformità mal-paragrafi 1, 2 u 3 għandha tinżamm fl-Istat Membru u tkun disponibbli lill-Kummissjoni fi żmien sitt xhur mill-irċevuta ta’ talba.”
9
Il-punt B tal-Anness I tal-istess direttiva, intitolat “Skarikar minn impjanti ta’ trattament ta’ ilma mormi għall-ilmijiet li riċeventi”, jipprevedi:
“1.
Impjanti tat-trattament ta’ l-ilma mormi għandhom ikunu ppjanati u modifikati biex kampjun rappreżentattiv ta’ l-ilma mormi li jkun dieħel u l-effluwent ittrattat ikun jista’ jinkiseb qabel ma dan jintrema fl-ilmijiet riċeventi.
2.
Skariki minn impjant tat-trattment tal-ilma mormi urban soġġetti għat-trattament skont l-Artikoli 4 u 5 għandhom jilħqu l-kondizzjonijiet murija fit-Tabella 1.
[…]”
10
Il-punt D tal-Anness I tad-Direttiva 91/271, dwar il-metodi ta’ referenza għal sorveljanza u evalwazzjoni tar-riżultati, huwa fformulat kif ġej:
“1.
L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkun applikat Metodu ta’ sorveljanza li jkun jikkorrispondi għal ta’ lanqas mal-livell tal-kriterji deskritti hawn taħt.
Metodi alternattivi għal dawk imsemmija fil-paragrafi 2, 3 u 4 jistgħu jintużaw, sakemm jintwera li jintlaħqu riżultati ekwivalenti.
L-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-Kummissjoni bl-informazzjoni relevanti kollha li tikkonċerna l-Metodu li jkun ġie applikat. Jekk il-Kummissjoni tkun tikkunsidra li l-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafi 2, 3 u 4 ma jkunux intlaħqu, hi għandha tissottometti proposta xierqa lill-Kunsill.
2.
Kampjuni ta’ ħamla flow-proportional jew dawk ibbażati fuq perjodu ta’ 24 siegħa għandhom jinġabru fl-istess post definit tajjeb fl-iżbokk u jekk ikun meħtieġ fid-daħla ta’ l-impjant tat-trattament biex tiġi sorveljata l-konformità mal-kriterji ta’ l-ilma mormi skarikat hekk kif stabbilit f’din id-Direttiva.
Għandhom ikunu applikati prattiċi tajbin internazzjonali tal-laboratorju li għandhom l-għan li jnaqqsu d-degradazzjoni tal-kampjuni bejn il-kollezzjoni u l-analiżi.
3.
In-numru minimu annwali ta’ kampjuni għandu jkun determinat skont il-qies tal-impjant tat-trattament u dawn għandhom jinġabru f’intervalli regolari matul is-sena:
‐ 2000 sa 9999
e.p.:
11 12-il kampjun matul l-ewwel sena.
12 Erba’ kampjuni fis-snin ta’ wara, jekk ikun jista’ jintwera li l-ilma matul l-ewwel sena ikun jikkonforma mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva;
13 jekk wieħed mill-erba’ kampjuni ifalli, għandhom jittieħdu 12-il kampjun fis-sena ta’ wara.
‐ 2000 sa 9999
e.p.:12-il kampjun[…]
4.
L-ilma mormi ittrattat għandu jitqies li jikkonforma mal-parametri relevanti jekk, għal kull parametru relevanti kkunsidrat individwalment, il-kampjuni ta’ l-ilma juru li dan ikun jikkonforma mal-valuri parametriċi relevanti bil-mod kif ġej:
a)
għall-parametri speċifikati fit-Tabella 1 u l-Artikolu 2(7), in-numru massimu ta’ kampjuni li jistgħu ma jissodisfawx il-kriterji, espressi f’termini ta’ konċentrazzjonijiet u/jew tnaqqis fil-perċentaġġi fit-Tabella 1 u fl-Artikolu 2(7), huwa speċifikat fit-Tabella3;
b)
għall-parametri tat-Tabella 1 espressi f’konċentrazzjonijiet, il-kampjuni li jeħlu li jkunu ttieħdu taħt kondizzjonijiet normali ta’ użu m’għandhomx jiddevjaw mill-valuri parametriċi b’aktar minn 100%. Għall-valuri parametriċi f’konċentrazzjoni li għandha x’taqsam mas-solidi sospiżi totali, devjazzjonijiet sa 150 % jistgħu jkunu aċċettati;
[…]
5.
Valuri estremi għall-kwalità ta’ l-ilma in kwistjoni m’għandhomx jiġu kkunsidrati meta dawn ikunu r-riżultat ta’ sitwazzjonijiet mhux tas-soltu, bħal ma hi xita qawwija.”
11
It-tabella 1 tal-Anness 1 ta’ din id-direttiva tinkludi il-ħtiġiet għar-rimi minn makkinarju għat-trattament ta’ skart urban ta’ ilma skont l-Artikoli 4 u 5 ta’ din id-direttiva. Din hija kif ġej:
Parametri
Konċentrazzjoni
Perċentaġġ minimu ta’ tnaqqis [f’relazzjoni għat-toqol ta’ l-influwent]
Metodu ta’ referenza ta’ kejl
Domanda għal ossiġnu bio-kemikali (BOD5 f’temperatura ta’ 20 °C) mingħajr nitrifikazzjoni […]
[25] mg/l O2
70-90
[…]
[…]
Domanda għal ossiġnu kemikali (DOK)
125 mg/l O2
75
[…]
Solidi totali sospiżi
35 mg/l […]
35 taħt l-Artikolu 4(2) (aktar minn 10 000 e.p.)
60 taħt l-Artikolu 4(2) (2 000-10 000 e.p.)
90 […]
90 taħt l-Artikolu 4(2) (aktar minn 10 000 e.p.)
70 taħt l-Artikolu 4(2) (2 000-10 000 e.p.)
[…]
12
It-tabella 3 tal-Anness 1 tad-Direttiva 91/271 tipprevedi, b’mod partikolari, li meta l-kampjuni meħuda f’sena speċifika jkunu bejn erbgħa u sebgħa, in-numru massimu permess ta’ kampjuni li jonqsu milli jikkonformaw huwa ffissat għal wieħed. It-tabella 3 tal-Anness 1 tad-Direttiva 91/271 tipprevedi, b’mod partikolari, li, meta l-kampjuni meħuda f’sena speċifika jkunu bejn tmienja u sittax, in-numru massimu permess ta’ kampjuni li jonqsu milli jikkonformaw huwa ffissat għal tnejn.
Il‑proċedura prekontenzjuża
13
Fit-23 ta’ Novembru 2009, il-Kummissjoni indirizzat ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Portugiża, li fiha indikat lil din tal-aħħar li ma kinitx osservat l-obbligi previsti fl-Artikoli 3, 4 u 10 tad-Direttiva 91/271 f’dak li jirrigwarda 186 agglomerazzjoni fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru u stidnietha, konsegwentement, tissottometti l-osservazzjonijiet tagħha.
14
Fid-19 ta’ Frar 2010, ir-Repubblika Portugiża wieġbet din l-ittra ta’ intimazzjoni billi kkomunikat l-informazzjoni dwar il-186 agglomerazzjoni inkwistjoni u hija aġġornat din it-tweġiba permezz ta’ ittra tat-12 ta’ Jannar 2012.
15
Fit-22 ta’ Ġunju 2012, il-Kummissjoni indirizzat opinjoni motivata lir-Repubblika Portugiża, li fiha indikat li, skont l-informazzjoni miksuba, ċerti agglomerazzjonijiet ikkunsidrati bħala li jiksru l-Artikolu 3 tad-Direttiva 91/271 kienu, f’dik id-data, jikkonformaw mar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, iżda li dan l-Istat Membru għadu jikser l-obbligi tiegħu skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 f’dak li jirrigwarda 77 agglomerazzjoni liema e.p. jinsab bejn 2000 u 15000. Il-Kummissjoni nnotat li dawn is-77 agglomerazzjoni kienu jwettqu skariki ta’ ilma mormi fl-ilma ħelu jew estwarju, kemm f’żoni normali kif ukoll f’żoni sensittivi, mingħajr ma jiggarantixxu livell ta’ trattament adegwat u lanqas ma jnaqqsu d-domanda għal ossiġnu bijokimiku (BOD) u d-domanda għal ossiġnu kimiku (COD) skont il-valuri speċifikati fl-Anness I tad-Direttiva 91/271. Il-Kummissjoni stiednet lir-Repubblika Portugiża tieħu l-miżuri neċessarji sabiex tikkonforma ruħha ma’ din l-opinjoni motivata f’terminu ta’ xahrejn minn meta tirċievi din.
16
Permezz ta’ ittra tat-3 ta’ Awwissu 2012, ir-Repubblika Portugiża rrispondiet għall-opinjoni motivata billi indikat li 17 minn dawn is-77 agglomerazzjoni kienu, f’din id-data, konformi mad-Direttiva 91/271 u li, fi żmien qasir, id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva kienu ser ikunu ssodisfatti f’iktar minn nofs is-77 agglomerazzjoni msemmija fl-opinjoni motivata. Hija impenjat ruħha wkoll li żżomm lill-Kummissjoni informata regolarment bl-iżviluppi f’din is-sitwazzjoni.
17
Fl-assenza ta’ informazzjoni mir-Repubblika Portugiża, il-Kummissjoni, b’ittra tat-23 ta’ Ottubru 2013, staqsiet lil dan l-Istat Membru dwar l-istatus tal-eżekuzzjoni tal-obbligi tagħha. Din tal-aħħar wieġbet permezz ta’ ittra tas-26 ta’ Novembru 2013 fejn indikat li 53 agglomerazzjoni għadhom ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tad-Direttiva 91/271.
18
Ir-Repubblika Portugiża, permezz tal-ittri tal-10 ta’ Ġunju u tal-4 ta’ Lulju 2014, ippreċiżat li 40 agglomerazzjoni msemmija fl-opinjoni motivata issa jissodisfaw ir-rekwiżiti tad-Direttiva 91/271 u li, f’dak li jirrigwarda s-37 agglomerazzjoni fejn il-ksur għadu jippersisti, is-sitwazzjoni ser tiġi rregolata fi 15 minnhom fl-aħħar tas-sena 2015, bit-22 agglomerazzjoni li jifdal jibqgħu madankollu f’sitwazzjoni ta’ nuqqas ta’ konformità.
19
Billi ma kinitx issodisfatta bir-risposti mogħtija mir-Repubblika Portugiża, il-Kummissjoni ddeċidiet li tippreżenta dan ir-rikors.
Fuq ir-rikors
L-argumenti tal-partijiet
20
Permezz tar-rikors tagħha, il-Kummissjoni sostniet li r-Repubblika Portugiża naqset mill-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 f’dak li jikkonċerna t-trattament tal-ilma urban mormi fit-52 agglomerazzjoni li ġejjin: Alvalade, Odemira, Loriga, Pereira do Campo, Vila Verde (PTAGL 420), Mação, Paço, Pontével, Vila Nova de São Bento, Castro Daire, Arraiolos, Cercal, Vale de Santarém, Castro Verde, Almodôvar, Ferreira do Alentejo, Vidigueira, Amares/Ferreiras, Alcácer do Sal, Amareleja, Gonsundeira, Salvaterra de Magos, Mogadouro, Melides, Vila Verde (PTAGL 421), Santiago do Cacém, Serpa, São Bartolomeu de Messines, Monchique, Montemor‑o‑Novo, Grândola, Estremoz, Maceira, Vendas Novas, Lousada, Felgueiras, Riachos, Tolosa, Meda, Alter do Chão, Tábua, Portel, Viana do Alentejo, Cinfães, Vila de Prado, Ponte de Reguengo, Canas de Senhorim, Repeses, Mangualde, Nelas, Vila Viçosa, Santa Comba Dão.
21
Il-Kummissjoni nnotat li, b’mod konformi mal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271, ir-Repubblika Portugiża kellha, mill-1 ta’ Jannar 2006, tiżgura trattament sekondarju jew trattament ekwivalenti għall-iskariki ta’ ilma urban mormi minn dawn l-agglomerazzjonijiet, fejn tirrispetta l-valuri fit-Tabella 1 tal-Anness I tad-Direttiva 91/271. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni ssostni li, sabiex tissodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, ir-Repubblika Portugiża kellha tipprovdi r-riżultati tal-miżuri ta’ sorveljanza li jistabbilixxu, b’mod konformi mal-punt D(3) tal-Anness I tad-Direttiva 91/271, li l-ilma, meħud f’intervalli regolari mill-iżbokk tal-impjanti ta’ trattament matul l-ewwel sena tal-operat ta’ dawn, jikkorrispondu mar-rekwiżiti ta’ din id-direttiva.
22
Il-Kummissjoni għalhekk tikkunsidra li s-sitwazzjoni tal-ksur ġenerali u persistenti f’numru ta’ agglomerazzjonijiet żgħar, x’aktarx li tikkawża dannu irreparabbli lill-ambjent. Hija wkoll argumentat li d-diffikultajiet finanzjarji invokati mir-Repubblika Portugiża matul il-proċedura prekontenzjuża ma humiex ta’ natura tali li jiġġustifikaw l-eżistenza tal-ksur allegat.
23
Fir-risposta tagħha, ir-Repubblika Portugiża enfasizzat li fir-rikors tagħha l-Kummissjoni tirrikonoxxi li l-ksur mill-obbligi li jinsabu fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 ma jivverifikax ruħu għal 26 mit-52 agglomerazzjoni msemmija fir-rikors promotur, jiġifieri: Loriga, Paço, Vila Nova de São Bento, Cercal, Vale de Santarém, Castro Verde, Almodôvar, Amares/Ferreiras, Gonsundeira, Salvaterra de Magos, Mogadouro, Melides, Vila Verde-Minho, Santiago do Cacém, Serpa, São Bartolomeu de Messines, Vendas Novas, Lousada, Felgueiras, Riachos, Meda, Alter do Chão, Tábua, Vila de Prado, Mangualde u Nelas.
24
Barra minn hekk, ir-Repubblika Portugiża ssostni li f’dak li jirrigwarda l-agglomerazzjonijiet ta’ Alvalade, Odemira, Pereira do Campo, Vila Verde – Sintra, Mação, Arraiolos, Ferreira do Alentejo, Vidigueira, Alcácer do Sal, Amareleja, Montemor‑o‑Novo, Grândola, Estremoz, Maceira, Portel, Cinfães, Canas de Senhorim, Repeses, Vila Viçosa u Santa Comba Dão, ix-xogħol neċessarju sabiex l-impjanti ta’ trattament tal-ilma urban mormi jikkonformaw mar-rekwiżiti tad-Direttiva 91/271 kienu qed isiru fid-data tal-preżentata tar-risposta tagħha u f’kull każ, għandhom jintemmu qabel tmiem is-sena 2015.
25
Fir-rigward tal-agglomerazzjonijiet ta’ Pontével, Castro Daire, Monchique, Tolosa, Viana do Alentejo u Ponte de Reguengo, l-istudji u l-miżuri neċessarji biex jikkonformaw mar-rekwiżiti previsti mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 huma, skont ir-Repubblika Portugiża, fid-data tal-preżentata tar-risposta tagħha, fi stadju avvanzat ta’ eżekuzzjoni.
26
Dan l-Istat Membru jippreċiża li seħħew numru kbir ta’ laqgħat u li ttieħdu bosta miżuri sabiex jiżguraw li jiġu ffissati termini raġonevoli u li dawn it-termini msemmija fil-punti preċedenti ta’ din is-sentenza jiġu rrispettati u jindika li sabiex jiżgura l-eżekuzzjoni ta’ proġetti fil-komuni li għandhom diffikultajiet finanzjarji, ġie ppubblikat avviż straordinarju tal-programm operattiv ta’ titjib territorjali (POVT), li jiggarantixxi l-finanzjament ta’ 85 % tax-xogħol inkwistjoni.
27
Fir-replika tagħha, il-Kummissjoni ssostni li żżomm ir-rikors tagħha fil-konfront tat-52 agglomerazzjoni msemmija fir-rikors tagħha u b’mod partikolari tinnota li għas-26 agglomerazzjoni msemmija fil-punt 23 ta’ din is-sentenza, ir-Repubblika Portugiża ma annettiet l-ebda prova fir-risposta tagħha sabiex issostni l-allegazzjonijiet tagħha. Għalhekk, fl-assenza ta’ informazzjoni dwar it-teħid ta’ kampjuni kif ukoll fir-rigward tal-metodi ta’ sorveljanza u ta’ evalwazzjoni dwar l-agglomerazzjonijiet inkwistjoni, il-Kummissjoni tikkunsidra li r-Repubblika Portugiża ma kkonformatx ruħha mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/271. F’dan ir-rigward, din l-istituzzjoni tenfasizza li l-aħħar informazzjoni li ġiet trażmessa mir-Repubblika Portugiża hija tal-4 Lulju 2014 u tikkonċerna l-istat tal-affarijiet fit-30 Ġunju 2014.
28
Fil-kontroreplika tagħha, ir-Repubblika Portugiża ssostni li l-Kummissjoni rċeviet, fit-22 ta’ Diċembru 2014, risposta komplementari għall-opinjoni motivata li fiha hija tieħu kont tas-sitwazzjoni tal-agglomerazzjonijiet inkwistjoni.
29
Abbażi tad-data l-ġdida trażmessa lill-Kummissjoni, ir-Repubblika Portugiża ssostni li l-agglomerazzjonijiet ta’ Loriga, Paço, Vila Nova de São Bento, Vale de Santarém, Gonsundeira, Salvaterra de Magos, Mogadouro, Serpa, São Bartolomeu de Messines, Riachos, Meda, Alter do Chão, Tábua u Mangualde kkonformaw mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/271.
30
Fir-rigward tal-agglomerazzjonijiet l-oħra msemmija f’dan ir-rikors, ir-Repubblika Portugiża ssostni li huma kapaċi jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/271 u li d-data analitika ta’ kull xahar qed tiġi miksuba, jew li l-proċess ta’ konformità huwa, b’mod ġenerali, għaddej.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
31
Preliminarjament, għandu jiġi osservat li, matul is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-Kummissjoni identifikat is-suġġett tar-rikors tagħha għal 44 agglomerazzjoni, b’din tal-aħħar tindika li ma għadiex iktar tinkludi l-agglomerazzjonijiet ta’ Paço, Gonsundeira, Salvaterra de Magos, São Bartolomeu de Messines, Lousada, Felgueiras, Riachos u Meda.
32
Għandu jiġi kkonstatat li, barra minn hekk, huwa stabbilit li l-agglomerazzjonijiet kollha fejn il-Kummissjoni żammet fil-konfront tagħhom ir-rikors għandhom e.p. ta’ bejn 2200 u 13400.
33
Skont il-Kummissjoni, l-obbligi tal-Istati Membri bis-saħħa tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 jimplikaw it-twettiq tal-kontrolli previsti fil-punt D tal-Anness I ta’ din id-direttiva, li għalihom ikun neċessarju li, għal perijodu ta’ sena, jittieħdu numru minimu ta’ kampjuni, li jvarjaw skont id-daqs tal-impjant ta’ trattament ikkonċernat, b’mod partikolari matul l-ewwel sena ta’ ħidma tiegħu. Matul is-seduta, minn naħa tagħha, ir-Repubblika Portugiża sostniet li l-obbligi taħt l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 għandhom jiġu kkunsidrati bħala ssodisfatti meta kampjun ta’ skariku minn impjant ta’ trattament operattiv jindika valuri konformi mal-parametri previsti minn din id-direttiva.
34
L-Artikolu 4(1), tad-Direttiva 91/271 jiddisponi li “[l]-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-ilma mormi urban li jidħol f’sistemi ta’ ġbir għandu ma jkun skarikat ikun suġġett għal trattament sekondarju jew trattament ekwivalenti ieħor” u jippreċiża li dan it-trattament għandu jsir, skont l-e.p. u ż-żona ta’ skarikar ta’ dan l-ilma, qabel il-31 ta’ Diċembru 2000 jew qabel il-31 ta’ Diċembru 2005. L-Artikolu 4(3) ta’ din id-direttiva jipprevedi li l-iskariki minn impjanti ta’ trattament ta’ ilma urban mormi deskritti fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu “għandhom jilħqu l-kriterji rilevanti ta’ l-Anness I. B.” ta’ din id-direttiva.
35
Jirriżulta mill-punt B(1) tal-Anness I tad-Direttiva 91/27 li l-“[i]mpjanti tat-trattament ta’ l-ilma mormi għandhom ikunu ppjanati u modifikati biex kampjun rappreżentattiv ta’ l-ilma mormi li jkun dieħel u l-effluwent ittrattat ikun jista’ jinkiseb qabel ma dan jintrema fl-ilmijiet riċeventi”. Min-naħa tiegħu, il-punt B(2) jiddisponi li l-“[is]kariki minn impjant tat-trattment tal-ilma mormi urban soġġetti għat-trattament skont l-Artikoli 4 u 5 [ta’ din id-direttiva] għandhom jilħqu l-kondizzjonijiet murija fit-Tabella 1”.
36
Għandu jingħad li l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271, ma jagħmel l-ebda referenza għall-punt D tal-Anness I ta’ din, li jirreferi għall-“[m]etodi ta’ referenza għal sorveljanza u evalwazzjoni tar-riżultati”. Dan il-punt jirrispondi għall-bżonn indikat fit-tmien premessa ta’ din id-direttiva, li jindika li “huwa meħtieġ li jkunu sorveljati l-impjanti ta’ trattament, l-ilmijiet li fihom jintefa ’l-ilma mormi u d-disponiment ta’ ħama biex jiġi żgurat li l-ambjent ikun protett mill-effetti negattivi kkawżati mill-iskariki ta’ ilma mormi” u li jaqa’ fil-kuntest ta’ sorveljanza kontinwa tal-iskariki. F’dan ir-rigward, il-punt D(3) tal-Anness I tad-Direttiva 91/271 jiffissa n-numru minimu ta’ kampjuni li għandhom jittieħdu kull sena u jipprevedi li, f’ċerti każijiet, ir-riżultati ta’ sena jaffettwaw it-teħid ta’ kampjuni tas-sena segwenti.
37
Hekk kif indika l-Avukat Ġenerali fil-punt 43 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-punt D tal-Anness I tad-Direttiva 91/271 jirreferi għal obbligu kontinwu li għandu l-għan li jiggarantixxi li l-iskariki jissodisfaw “maż-żmien” ir-rekwiżiti ta’ kwalità li kellhom jilħqu mit-tħaddim tal-impjant ta’ trattament.
38
Għalhekk, jekk l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 fih obbligu ta’ riżultat li jikkonċerna l-konformità tat-iskariki ta’ impjanti ta’ trattament tal-ilma urban mormi mar-rekwiżiti tal-punt B tal-Anness I ta’ din id-direttiva, madankollu dan ma jimponix għall-finijiet li tiġi stabbilita din il-konformità, li t-teħid ta’ kampjuni isir matul sena sħiħa.
39
Għalhekk, hekk kif Stat Membru jkun jista’ jippreżenta kampjun li jissodisfa r-rekwiżiti previst fil-punt B tal-Anness I tad-Direttiva 91/271, l-obbligi taħt l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva għandhom jiġu kkunsidrati bħala ssodisfatti.
40
Għalhekk għandu jiġi osservat li sabiex jintlaħaq l-għan tal-protezzjoni tal-ambjent minħabba fl-effetti negattivi dovuti għall-iskariki tal-ilma mormi, kif ifformulat fl-Artikolu 1 tad-Direttiva 91/271, l-obbligu li jinsab f’dan l-Artikolu 4, li jgħid li l-iskariki tal-ilma urban mormi għandhom ikunu suġġetti għal trattament li josserva r-rekwiżiti tal-punt B tal-Anness I, għandu jkun repetut permezz tas-sorveljanza tal-iskariki mill-impjanti ta’ trattament, previst fl-ewwel inċiż tal-Artikolu 15(1) ta’ din l-istess direttiva, li tagħmel referenza espressa għall-punt D tal-Anness I ta’ din. F’dan ir-rigward, għandu jiġi nnotat li din il-kawża ma għandhiex bħala suġġett nuqqas ta’ twettiq tal-obbligi mir-Repubblika Portugiża skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 91/271.
41
Insostenn ta’ din l-interpretazzjoni, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikoli 3 u 4 tad-Direttiva 91/271 jimponu fuq l-Istati Membri l-istess skadenzi, f’dak li jirrigwarda l-ewwel wieħed minn dawn l-artikoli, sakemm l-agglomerazzjonijiet ikunu mgħammra minn sistema ta’ ġbir ta’ ilma urban mormi u, f’dak li jirrigwarda t-tieni, sa kemm dawn tal-aħħar ikunu suġġetti għal trattament sekondarju jew ekwivalenti qabel ma jiġu skarikati. Jekk kellha tinżamm l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 sostnuta mill-Kummissjoni, l-iskadenzi previsti fl-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva għandhom ikunu sena wara dawk indikati fl-Artikolu 3 ta’ dan, u din id-differenza ta’ sena tippermetti lill-Istati Membri jwettqu t-teħid ta’ kampjuni, konformement mal-punt D tal-Anness I ta’ din id-direttiva. L-ebda terminu supplimentari għal dak mogħti fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 91/271 ma huwa previst għat-tqegħid fi konformità tal-Istati Membri mar-rekwiżiti tal-Artikolu 4 ta’ dan.
42
Barra minn hekk, jekk l-Artikolu 8 tad-Direttiva 91/271 jippermetti estensjoni tat-terminu mogħti sabiex ikun hemm konformità mar-rekwiżiti tal-Artikolu 4 ta’ din l-istess direttiva, għandu jiġi enfasizzat li tali estensjoni hija mogħtija biss fuq il-bażi ta’ talba speċjali u li, f’kull każ, dan l-artikolu ma jikkunsidrax b’mod obbligatorju numru minimu ta’ kampjuni li l-Istat Membru kkonċernat għandu jipproċedi għalihom f’dan it-terminu supplimentari.
43
Barra minn hekk, l-argument tal-Kummissjoni invokat matul is-seduta li din is-sena ta’ teħid ta’ kampjuni hija ġġustifikata mill-“prinċipju ta’ varjazzjoni tat-toqol”, previst fl-Artikolu 10 tad-Direttiva 91/271, li jeħtieġ li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-varjazzjonijiet staġjonali tal-iskariki ta’ ilma mormi matul sena sħiħa sabiex ikun jista’ jiġi kkunsidrat validament li r-rekwiżiti tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 ġew issodisfatti ma jistax jiġi milqugħ.
44
Fil-fatt, dan l-Artikolu 10 jipprevedi li huwa neċessarju li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-varjazzjonijiet staġjonali matul l-ippjanar u l-bini tal-impjanti ta’ trattament tal-ilma mormi. Għalhekk, il-“prinċipju ta’ varjazzjoni tat-toqol”, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni qabel it-tħaddim tal-impjant ta’ trattament tal-ilma urban mormi.
45
Konsegwentement, għandu jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 jimponi lill-Istati Membri li jiżguraw li, fit-termini indikati f’dan l-artikolu, l-agglomerazzjonijiet ikkonċernati jissottomettu l-ilma urban mormi, li jidħol fis-sistemi ta’ ġbir li l-ibliet huma mgħammra bihom skont l-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, għal trattament adegwat u li dawn l-skariki jikkonformaw mar-rekwiżiti tal-punt B tal-Anness I ta’ dan. Dan l-obbligu ma jimplikax li l-kampjuni, previsti fil-punt D tal-Anness I ta’ din id-direttiva, ikunu mifruxa fuq sena sħiħa sabiex tkun tista’ tiġi stabbilita b’mod validu l-konformità ta’ dawn l-impjanti kkonċernati mar-rekwiżiti tal-punt B tal-Anness I ta’ din l-istess direttiva.
46
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandu jiġi eżaminat jekk dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, sa fejn dan jikkonċerna l-44 agglomerazzjoni msemmija fil-punt 31 ta’ din is-sentenza, huwiex fondat.
47
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li jekk, fil-kuntest ta’ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont l-Artikolu 258 TFUE, hija l-Kummissjoni li għandha tistabbilixxi l-eżistenza tan-nuqqas allegat billi tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja l-fatti kollha neċessarji sabiex din tivverifika l-eżistenza ta’ dan in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, mingħajr ma tkun tista’ tibbaża ruħha fuq kwalunkwe preżunzjoni, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li, fir-rigward tal-verifika tal-applikazzjoni korretta, fil-prattika, tad-dispożizzjonijiet nazzjonali intiżi li jiżguraw l-implementazzjoni effettiva ta’ direttiva, il-Kummissjoni, li ma għandhiex setgħat ta’ investigazzjoni tagħha proprji f’dan il-qasam, tiddependi, fil-biċċa l-kbira, fuq informazzjoni pprovduta minn min eventwalment jagħmel l-ilment, kif ukoll mill-Istat Membru kkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Il‑Kummissjoni vs Il‑Portugall, C-526/09, EU:C:2010:734, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
48
Jirriżulta b’mod partikolari, li meta l-Kummissjoni tkun ipproduċiet biżżejjed provi li juru li d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu direttiva ma ġewx applikati korrettament fil-prattika fit-territorju tal-Istat Membru konvenut, huwa dan tal-aħħar li għandu jikkontesta b’mod sostanzjali u fid-dettall l-elementi hekk kif ippreżentati u l-konsegwenzi li jirriżultaw minnu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Il‑Kummissjoni vs Il‑Portugall, C‑526/09, EU:C:2010:734, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49
Għandu jingħad ukoll li l-eżistenza ta’ nuqqas għandu jiġi evalwat fid-dawl tas-sitwazzjoni tal-Istat Membru fit-tmiem tat-terminu ffissat fl-opinjoni motivata u t-tibdil li jsir sussegwentement ma għandux jittieħed inkunsiderazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja, C‑440/06, EU:C:2007:642, punt 16, u Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju, C‑395/13, EU:C:2014:2347, punt 39).
50
F’din il-kawża, l-opinjoni motivata tat-22 ta’ Ġunju 2012, tagħti lir-Repubblika Portugiża terminu ta’ xahrejn minn meta tirċievi dan l-avviż sabiex tikkonforma mal-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271. It-terminu mogħti għal dan it-tqegħid f’konformità jiskadi għalhekk fit-22 ta’ Awwissu 2012.
51
Fir-rigward agglomerazzjonijiet ta’ Alvalade, Odemira, Pereira do Campo, Vila Verde (PTAGL 420), Mação, Pontével, Castro Daire, Arraiolos, Ferreira do Alentejo, Vidigueira, Alcácer do Sal, Amareleja, Monchique, Montemor‑o‑Novo, Grândola, Estremoz, Maceira, Portel, Viana do Alentejo, Cinfães, Ponte de Reguengo, Canas de Senhorim, Repeses, Vila Viçosa, Santa Comba Dão u Tolosa, ir-Repubblika Portugiża tindika fir-risposta tagħha, li fid-data tal-preżentata ta’ din in-nota, xogħol fuq l-impjanti ta’ trattament kienu għaddejjin jew skedati sabiex jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271. Għalhekk, huwa stabbilit li dawn l-agglomerazzjonijiet ma jissodisfawx, fi tmiem it-terminu ffissat mill-opinjoni motivata, l-obbligi li jirriżultaw minn dan l-Artikolu 4, sa fejn dawn ma kellhomx impjanti ta’ trattament tal-ilma mormi li kienu operattivi.
52
Fir-rigward tal-agglomerazzjonijiet ta’ Loriga, Cercal, Vale de Santarém, Castro Verde, Almodôvar, Amares/Ferreiras, Mogadouro, Melides, Vila Verde (PTAGL 421), Serpa, Vendas Novas, Vila de Prado u Nelas, jirriżulta mill-proċess quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari miż-żewġ tabbelli inklużi mill-amministrazzjoni Portugiża u li jirrigwardaw il-konformità mal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 tal-agglomerazzjonijiet fit-30 ta’ Ġunju 2014 u fl-10 ta’ Diċembru tal-istess sena, li x-xogħol neċessarju sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti taħt dan l-artikolu jkunu jew tlestew fis-snin 2013 jew 2014, jew ser jitlestew matul is-snin 2014 jew 2015. Għalhekk huwa stabbilit li dawn l-agglomerazzjonijiet lanqas ma jissodisfaw l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/271 fl-iskadenza tat-terminu mogħti lir-Repubblika Portugiża sabiex tikkonforma mar-rekwiżiti ta’ dan l-artikolu.
53
F’dak li jirrigwarda l-agglomerazzjonijiet ta’ Vila Nova de São Bento, Santiago do Cacém, Alter do Chão, Tábua u Mangualde, jirriżulta mit-tabelli msemmija fil-punt preċedenti li dawn agglomerazzjonijiet jiddisponu, mill-2012, jew anki qabel din id-data, minn impjant ta’ trattament tal-ilma mormi operattiv. Jekk wieħed jassumi li dawn ix-xogħlijiet tlestew matul l-2012 jew anki qabel, ir-riżultati tal-ewwel kampjun setgħu effettivament jintbagħtu mir-Repubblika Portugiża lill-Kummissjoni qabel l-iskadenza tat-terminu ffissat fl-opinjoni motivata, it-22 ta’ Awwissu 2012. Madankollu, quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-Repubblika Portugiża ma pprovdiet l-ebda data rilevanti f’dan ir-rigward. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni għandha tiġi kkunsidrata bħala li pproduċiet il-prova tal-fondatezza tal-ilment tagħha f’dak li jirrigwarda dawn il-ħames agglomerazzjonijiet.
54
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok li jiġi kkonstatat li, billi ma żguratx li l-iskariki minn impjanti ta’ trattament ta’ ilma urban mormi jkun suġġett għal livell adegwat ta’ trattament, konformi mal-kriterji rilevanti tal-punt B tal-Anness 1 tad-Direttiva tal-Kunsill 91/271, fl-agglomerazzjonijiet ta’ Alvalade, Odemira, Pereira do Campo, Vila Verde (PTAGL 420), Mação, Pontével, Castro Daire, Arraiolos, Ferreira do Alentejo, Vidigueira, Alcácer do Sal, Amareleja, Monchique, Montemor‑o‑Novo, Grândola, Estremoz, Maceira, Portel, Viana do Alentejo, Cinfães, Ponte de Reguengo, Canas de Senhorim, Repeses, Vila Viçosa, Santa Comba Dão, Tolosa, Loriga, Cercal, Vale de Santarém, Castro Verde, Almodôvar, Amares/Ferreiras, Mogadouro, Melides, Vila Verde (PTAGL 421), Serpa, Vendas Novas, Vila de Prado, Nelas, Vila Nova de São Bento, Santiago do Cacém, Alter do Chão, Tábua u Mangualde, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva.
Fuq l-ispejjeż
55
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li r-Repubblika Portugiża tilfet, u peress li ġie kkonstatat li hija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha, hija għandha tiġi kkundannata tbati l-ispejjeż kif mitlub mill-Kummissjoni.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Billi ma żguratx li l-iskariki minn impjanti ta’ trattament ta’ ilma urban mormi jkun suġġett għal livell adegwat ta’ trattament, konformi mal-kriterji rilevanti tal-punt B tal-Anness 1 tad-Direttiva tal-Kunsill 91/271/KEE, tal-21 ta’ Mejju 1991, dwar it-trattament tal-ilma urban mormi, kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1137/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Ottubru 2008, fl-agglomerazzjonijiet ta’ Alvalade, Odemira, Pereira do Campo, Vila Verde (PTAGL 420), Mação, Pontével, Castro Daire, Arraiolos, Ferreira do Alentejo, Vidigueira, Alcácer do Sal, Amareleja, Monchique, Montemor‑o‑Novo, Grândola, Estremoz, Maceira, Portel, Viana do Alentejo, Cinfães, Ponte de Reguengo, Canas de Senhorim, Repeses, Vila Viçosa, Santa Comba Dão, Tolosa, Loriga, Cercal, Vale de Santarém, Castro Verde, Almodôvar, Amares/Ferreiras, Mogadouro, Melides, Vila Verde (PTAGL 421), Serpa, Vendas Novas, Vila de Prado, Nelas, Vila Nova de São Bento, Santiago do Cacém, Alter do Chão, Tábua u Mangualde, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva.
2)
Ir-Repubblika Portugiża hija kkundannata għall-ispejjeż.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.