62024CJ0115_RES
Kawża C‑115/24
UJ
vs
Österreichische Zahnärztekammer
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Oberster Gerichtshof)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tal‑11 ta’ Settembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Saħħa pubblika – Kura tas-saħħa transkonfinali – Direttiva 2011/24/KE – Artikolu 3(d) u (e) – Provvista ta’ kura tas-saħħa permezz tat-telemediċina – Kunċett ta’ ‘telemediċina’ – Kura tas-saħħa transkonfinali pprovduta permezz tat-telemediċina – Trattament mediku kumpless li jinkludi kura tas-saħħa pprovduta permezz tat-telemediċina u fiżikament – Stat Membru ta’ trattament – Direttiva 2000/31/KE – Servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni – Direttiva 2005/36/KE – Kwalifiki professjonali – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Kamp ta’ applikazzjoni – Artikolu 56 TFUE”
Domandi preliminari – Ammissibbiltà – Limiti – Domandi mhux relatati mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali – Domandi rigward l-applikabbiltà ta’ att tad-dritt tal-Unjoni – Domandi dwar il-mertu tal-kawża
(Artikolu 267 TFUE)
(ara l-punt 57)
Saħħa pubblika – Kura tas-saħħa transkonfinali – Direttiva 2011/24 – Kura tas-saħħa transkonfinali pprovduta permezz tat-telemediċina – Trattament mediku kumpless li jinkludi kura tas-saħħa pprovduta permezz tat-telemediċina – Kriterji – Provvista ta’ kura tas-saħħa minn fornitur stabbilit fi Stat Membru li ma jkunx l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ta’ pazjent – Provvista ta’ tali kura mill-bogħod u unikament permezz tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni
(Direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2011/24, premessa 10 u Artikoli 1(3)(a), (d) u (e), u 7(7), 2000/31 u 2015/1535)
(ara l-punti 63 sa 70, 73, 74, 82 sa 84, u 90 sa 93, u d-dispożittiv 1)
Saħħa pubblika – Kura tas-saħħa transkonfinali – Direttiva 2011/24 – Kamp ta’ applikazzjoni – Limitazzjoni tar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali – Assenza – Provvista ta’ kura tas-saħħa pprovduta permezz tat-telemediċina – Applikabbiltà tal-leġislazzjoni tal-Unjoni u tal-leġislazzjoni tal-Istat Membru ta’ stabbiliment tal-fornitur ta’ tali kura
(Direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2000/31, Artikoli 2(e) u 3(1), u 2011/24, premessa 10 u Artikoli 1(1), 2(e), 3(d) u 7)
(ara l-punti 95, 96, 99, 102, 103, 106 u 107 u d-dispożittivi 2 u 3)
Moviment liberu tal-persuni – Libertà ta’ stabbiliment – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Ħaddiema – Rikonoxximent ta’ kwalifiki professjonali – Direttiva 2005/36 – Kamp ta’ applikazzjoni – Provvista ta’ kura tas-saħħa transkonfinali pprovduta permezz tat-telemediċina – Esklużjoni – Fornitur stabbilit fi Stat Membru li jitlob lil fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor sabiex jipprovdi servizzi ta’ kura tas-saħħa lil pazjent residenti f’dan l-aħħar Stat – Esklużjoni
(Direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2005/36, Artikolu 5, u 2011/24)
(ara l-punti 109 sa 118, u d-dispożittiv 4)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Oberster Gerichtshof (il-Qorti Suprema, l-Awstrija), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni ta’ diversi atti tad-dritt sekondarju tal-Unjoni Ewropea f’qasam li qed jikber - it-telemediċina - li ftit li xejn ittrattat fil-ġurisprudenza tagħha.
UJ, tabiba dentista stabbilita fl-Awstrija fi żmien il-fatti tal-kawża u awtorizzata sabiex tipprovdi kura dentali hemmhekk, kienet tipparteċipa, bħala msieħba, f’attivitajiet ta’ mediċina dentali eżerċitati f’dan l-Istat minn żewġ kumpanniji Ġermaniżi li kienu jagħmlu parti minn grupp ta’ impriżi attivi fil-mediċina dentali u preżenti fid-dinja kollha. Waħda minn dawn il-kumpanniji, Urban Technology GmbH, kienet tippromwovi, fuq is-sit internet tagħha, allinjaturi tas-snien magħmula minn braces tal-ħalq u kkummerċjalizzati taħt it-trade mark DrSmile. Il-klijenti potenzjali kienu jistgħu, minn dan is-sit, jitolbu appuntament ma’ “tabib dentist imsieħeb” fl-Awstrija, bħalma kienet UJ. Waqt appuntament bħal dan, dan it-tabib dentist kien jieħu, fil-klinika tiegħu, l-istorja medika, kien iwettaq intervista għal informazzjoni u 3D scan tax-xedaq, kif ukoll kien jipprovdi kura preliminari eventwalment neċessarja għall-implimentazzjoni futura tal-braces dentali. Sussegwentement, l-imsemmi tabib dentist kien jittrażmetti lill-kumpannija l-oħra, DZK Deutsche Zahnklinik GmbH, il-materjal ta’ immaġni mediċi flimkien ma’ rakkomandazzjoni dwar il-proċedura ta’ allinjament dentali.
DZK Deutsche Zahnklinik kellha, fi żmien il-fatti tal-kawża, skont id-dritt Ġermaniż, approvazzjoni u awtorizzazzjonijiet oħra neċessarji sabiex topera klinika dentali fil-Ġermanja. Kienet biss din il-kumpannija li kienet tikkonkludi kuntratt ta’ kura mal-pazjenti. Hija kienet tixtri l-braces dentali mingħand Urban Technology, li min-naħa tagħha kienet tordnahom mingħand terzi, u kienet tiżgura, wara l-implimentazzjoni ta’ allinjatur dentali, il-monitoraġġ ulterjuri tal-pazjenti permezz ta’ applikazzjoni. Hija kellha relazzjoni kuntrattwali mat-tabib dentist imsieħeb u kienet tħallsu għas-servizzi pprovduti.
F’dan il-kuntest, l-Österreichische Zahnärztekammer (il-Kamra tat-Tobba Dentisti Awstrijaka) ippreżentat, quddiem il-Landesgericht Klagenfurt (il-Qorti Reġjonali ta’ Klagenfurt, l-Awstrija), azzjoni għall-ħruġ ta’ mandat ta’ inibizzjoni kontra UJ, flimkien ma’ talba għal miżuri provviżorji intiża sabiex UJ tiġi pprojbita minn kull parteċipazzjoni diretta jew indiretta f’attivitajiet ta’ mediċina dentali eżerċitati fl-Awstrija minn kumpanniji barranin li ma kellhomx l-awtorizzazzjonijiet previsti mid-dritt Awstrijak. Wara ċ-ċaħda ta’ din it-talba, hija appellat quddiem l-Oberlandesgericht Graz (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Graz, l-Awstrija), li laqgħet it-talba għal miżuri provviżorji, u sussegwentement UJ ippreżentat appell quddiem il-Qorti Suprema, li ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar il-kunċett ta’ kura tas-saħħa transkonfinali pprovduta permezz tat-telemediċina fis-sens tad-Direttiva 2011/24 (
1
).
Wara li rrilevat li t-terminu “telemediċina” jikkostitwixxi kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni, l-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li, skont l-interpretazzjoni letterali, is-sens abitwali ta’ din il-kelma, permezz tal-etimoloġija tagħha stess, jirreferi għal servizzi ta’ mediċina li huma pprovduti mill-bogħod, peress li l-prefiss “tele’” jirreferi preċiżament għall-idea ta’ distanza. Bl-istess mod, sabiex kura tas-saħħa mogħtija fil-każ tat-telemediċina taqa’ taħt il-kunċett ta’ kura tas-saħħa transkonfinali, huwa neċessarju li din tingħata jew tiġi preskritta fi Stat Membru li ma jkunx l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni.
It-tieni nett, fir-rigward tal-interpretazzjoni kuntestwali, il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li d-Direttiva 2011/24 tipprevedi r-regola ġenerali li tapplika, bħala prinċipju, għal kull kura tas-saħħa u li abbażi tagħha l-Istat Membru ta’ trattament ikun dak li fit-territorju tiegħu effettivament tingħata l-kura tas-saħħa. Issa, fil-każ tat-telemediċina, din id-direttiva tammetti eċċezzjoni li skontha l-kura tas-saħħa hija kkunsidrata bħala li hija pprovduta fl-Istat Membru fejn il-fornitur tal-kura tas-saħħa jkun stabbilit. Din l-eċċezzjoni, li għandha tiġi interpretata b’mod strett, timplika li l-Istat Membru ta’ trattament għal kura li ma tkunx taqa’ taħt it-telemediċina għandu jiġi ddeterminat abbażi tat-territorju fejn din il-kura tkun effettivament ipprovduta.
Hija osservat ukoll li, sa fejn il-kunċett ta’ kura tas-saħħa jista’ jkopri varjetà kbira ta’ servizzi, servizz ipprovdut fil-kuntest tat-telemediċina jista’, konsegwentement, jaqa’ taħt il-kura tas-saħħa transkonfinali. Barra minn hekk, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2011/24 jipprevedu b’mod ċar li l-kura tas-saħħa pprovduta jew preskritta permezz tat-telemediċina tista’ taqa’ taħt il-“kura tas-saħħa transkonfinali”, iddefinita f’din id-direttiva (
2
).
Barra minn hekk, abbażi tal-kunċett ta’ servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni (
3
), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li s-servizzi tas-saħħa transkonfinali pprovduti minn fornitur lil pazjent, simultanjament preżenti fl-istess post, anki jekk jimplikaw l-użu ta’ teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, ma jistgħux jiġu kkunsidrati bħala servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni u għalhekk ma jistgħux jaqgħu taħt il-kunċett ta’ telemediċina fis-sens tad-Direttiva 2011/24. Mill-banda l-oħra, is-servizzi tas-saħħa li jkunu effettivament ipprovduti mill-bogħod, jiġifieri mingħajr il-preżenza fiżika simultanja tal-fornitur u tal-pazjent fl-istess post, permezz ta’ dawn it-teknoloġiji, jistgħu jaqgħu taħt il-kunċett ta’ servizz minn soċjetà tal-informazzjoni u għalhekk taħt dak ta’ “telemediċina”, anki meta jkunu pprovduti fil-kuntest ta’ trattament mediku kumpless li jinkludi wkoll kura tas-saħħa mogħtija minn fornitur li jkun jinsab fiżikament fl-istess post bħall-pazjent.
It-tielet nett, fir-rigward tal-interpretazzjoni teleoloġika, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li t-telemediċina hija prattika medika, f’dan il-każ transkonfinali, li tippermetti li jintlaħaq wieħed mill-għanijiet tad-Direttiva 2011/24, jiġifieri li jiġi ffaċilitat l-aċċess għal kura tas-saħħa mogħtija fi Stat Membru li fih ikun stabbilit il-fornitur ta’ din il-kura, minbarra l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni fejn jibqgħu l-pazjenti li jkunu d-destinatarji tagħha. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, minħabba n-natura u l-karatteristiċi speċifiċi ta’ din il-prattika, partikolarment dawk marbutin mal-provvista ta’ kura tas-saħħa mill-bogħod, jiġifieri, mingħajr il-preżenza simultanja tal-professjonist tas-saħħa u tal-pazjent fl-istess post, kif ukoll mal-użu tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni, il-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda leġiżlazzjoni derogatorja f’dak li jirrigwarda d-determinazzjoni tal-Istat Membru ta’ trattament u d-dritt applikabbli għal tali prattika.
Ir-raba’ nett, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-oriġini tad-dispożizzjonijiet ikkonċernati tad-Direttiva 2011/24, u b’mod iktar partikolari d-definizzjoni tal-kunċett ta’ “telemediċina” fix-xogħlijiet preparatorji, tappoġġja wkoll il-konklużjoni li l-element determinanti ta’ dan il-kunċett jinsab fil-fatt li s-servizz tas-saħħa ikun ipprovdut lil pazjent minn fornitur ta’ kura tas-saħħa stabbilit fi Stat Membru li ma jkunx l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni, mill-bogħod u għalhekk mingħajr il-preżenza fiżika simultanja fl-istess post ta’ dan il-pazjent u ta’ dan il-fornitur, permezz tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni.
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, skont id-Direttiva 2011/24, il-kunċett ta’ kura tas-saħħa transkonfinali mogħtija fil-każ tat-telemediċina jikkorrispondi biss għall-kura tas-saħħa mogħtija lil pazjent minn fornitur ta’ kura tas-saħħa stabbilit fi Stat Membru li ma jkunx l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni ta’ dan il-pazjent, mill-bogħod u għalhekk mingħajr il-preżenza fiżika simultanja fl-istess post tal-imsemmi pazjent u ta’ dan il-fornitur, esklużivament permezz tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet preċiżazzjonijiet dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2011/24.
F’dan ir-rigward, minn naħa, hija indikat li kemm mill-għan kif ukoll mill-istruttura stess ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha u għalhekk il-portata tad-dispożizzjoni tagħha li tiddefinixxi l-“Stat Membru tat-trattament” (
4
) ma humiex limitati għar-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-kura tas-saħħa transkonfinali li taqa’ taħt it-telemediċina, peress li hija kkunsidrata bħala pprovduta fl-Istat Membru fejn ikun stabbilit il-fornitur ta’ din il-kura, għandha tkun konformi mal-leġiżlazzjoni kif ukoll mal-istandards u mal-linji gwida dwar il-kwalità u s-sigurtà ta’ dan l-Istat Membru, kif ukoll mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar l-istandards ta’ sigurtà. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, kemm skont id-Direttiva 2011/24 kif ukoll skont id-Direttiva 2000/31, il-provvista ta’ kura tas-saħħa fil-każ tat-telemediċina hija rregolata mil-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru li fih il-fornitur ikun stabbilit sa fejn din tista’ tikkorrispondi għall-kunċett ta’ “servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni”.
Fit-tielet u l-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet dwar il-kamp ta’ applikazzjoni, fil-kuntest tar-rikonoxximent tal-kwalifiki professjonali, tal-prinċipju ta’ libertà li jiġu pprovduti servizzi, imsemmi fid-Direttiva 2005/36 (
5
).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li din id-direttiva la tapplika għal fornitur ta’ kura tas-saħħa transkonfinali fil-każ tat-telemediċina u lanqas għal fornitur stabbilit fi Stat Membru li, mingħajr ma jiċċaqlaq huwa stess, jipprovdi, permezz ta’ fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor, provvisti ta’ kura tas-saħħa fiżikament għall-benefiċċju ta’ pazjent residenti f’dan l-aħħar Stat Membru.
Fil-fatt, minn naħa, id-Direttiva 2005/36 tipprevedi espliċitament li d-dispożizzjonijiet tagħha dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi japplikaw biss fil-każ li l-fornitur imur fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti. Issa, it-telemediċina timplika neċessarjament li s-servizz tas-saħħa jiġi pprovdut fl-assenza ta’ kwalunkwe ċaqliq. Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li, f’dan il-każ, ebda element ma jippermetti li jitqies li fornitur ta’ kura tas-saħħa jiċċaqlaq lejn it-territorju ta’ Stat Membru ospitanti meta dan il-fornitur jagħti hemmhekk tali kura permezz ta’ fornitur ieħor stabbilit f’dan l-Istat.
(
1
)	Artikolu 3(d) u (e) tad-Direttiva 2011/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2011 dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinal (ĠU 2011, L 88, p. 45).
(
2
)	Ara l-Artikolu 7(7) tad-Direttiva 2011/24 li jipprevedi li l-Istat Membru ta’ affiljazzjoni jista’ jimponi fuq persuna assigurata li tixtieq tibbenefika mir-rimbors tal-ispejjeż tal-kura tas-saħħa transkonfinali, “inkluż il-kura tas-saħħa meħuda permezz tal-mezzi tat-telemediċina”, l-istess kundizzjonijiet bħal dawk stabbiliti għall-kura mogħtija f’dan l-Istat. B’hekk, l-espressjoni “inkluż il-kura tas-saħħa meħuda permezz tal-mezzi tat-telemediċina” tikkonferma din il-konstatazzjoni.
(
3
)	Skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑8 ta’ Ġunju 2000 dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà ta’ l-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399), moqri flimkien mal-Artikolu 1(1)(b) u l-Anness 1 tad-Direttiva (UE) 2015/1535 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Settembru 2015 li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tar-regolamenti tekniċi u tar-regoli dwar is-servizzi tas-Soċjetà tal-Informatika (ĠU 2015, L 241, p. 1).
(
4
)	Artikolu 3(d) tad-Direttiva 2011/24.
(
5
)	Direttiva 2005/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Settembru 2005 dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (ĠU 2005, L 255, p. 22, rettifiki fil-ĠU 2007, L 271, p. 18, fil-ĠU 2008, L 93, p. 28 u fil-ĠU 2014, L 305, p. 115).