62012CJ0588
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΊΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 27ης Φεβρουαρίου 2014 (
*1
)
«Κοινωνική πολιτική — Οδηγία 96/34/ΕΚ — Συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια — Ρήτρες 1 και 2, σημείο 4 — Γονική άδεια μερικού χρόνου — Απόλυση του εργαζομένου χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο — Kατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας λόγω λήψης γονικής άδειας — Βάση υπολογισμού της αποζημίωσης»
Στην υπόθεση C‑588/12,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση προδικαστικής απόφασης δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το arbeidshof te Antwerpen (Βέλγιο) με απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2012, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Δεκεμβρίου 2012, στο πλαίσιο της δίκης
Lyreco Belgium NV
κατά
Sophie Rogiers,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους M. Ilešič, πρόεδρο τμήματος, C. G. Fernlund, A. Ó Caoimh (εισηγητή), C. Toader και E. Jarašiūnas, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: N. Jääskinen
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
—
η Lyreco Belgium NV, εκπροσωπούμενη από τον E. Lievens, advocaat,
—
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. Jacobs και L. Van den Broeck,
—
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις C. Gheorghiu και M. van Beek,
κατόπιν της απόφασης που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής απόφασης αφορά την ερμηνεία των ρητρών 1 και 2, σημείο 4, της συμφωνίας-πλαισίου για τη γονική άδεια, η οποία συνήφθη στις 14 Δεκεμβρίου 1995 (στο εξής: συμφωνία-πλαίσιο) και περιλαμβάνεται σε παράρτημα της οδηγίας 96/34/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 1996, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο που συνήφθη από την UNICE, τη CEEP και τη CES (ΕΕ L 145, σ. 4), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/75/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997 (ΕΕ 1998, L 10, σ. 24, στο εξής: οδηγία 96/34).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Lyreco Belgium NV (στο εξής: Lyreco) και της S. Rogiers και αντικείμενό της είναι ο υπολογισμός της κατ’ αποκοπή αποζημίωσης προστασίας που οφείλεται στην S. Rogiers λόγω της παράνομης απόλυσής της κατά τη διάρκεια της γονικής άδειας μερικού χρόνου που είχε λάβει.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Το πρώτο εδάφιο του προοιμίου της συμφωνίας-πλαισίου έχει ως εξής:
«Η συνημμένη συμφωνία-πλαίσιο συνιστά δέσμευση της UNICE [Ένωσης των συνομοσπονδιών βιομηχανιών και εργοδοτών της Ευρώπης], της CEEP [Ευρωπαϊκού Κέντρου Δημοσίων Επιχειρήσεων] και της CES [Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικαλιστικών Οργανώσεων] να εφαρμόσουν ελάχιστους κανόνες για τη γονική άδεια […], ως σημαντικό μέσο συνδυασμού της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής και προαγωγής της ισότητας ευκαιριών και μεταχείρισης μεταξύ των ανδρών και των γυναικών.»
4
Τα σημεία 4 έως 6 των γενικών εκτιμήσεων της ίδιας αυτής συμφωνίας‑πλαισίου έχουν ως εξής:
«4.
[Εκτιμώντας] ότι ο Κοινοτικός Χάρτης των Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων [των Εργαζομένων, που εγκρίθηκε στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Στρασβούργο στις 9 Δεκεμβρίου 1989] ορίζει, στο σημείο 16 περί ίσης μεταχείρισης, ότι θα πρέπει να θεσπιστούν μέτρα που να επιτρέπουν στους άνδρες και τις γυναίκες να συνδυάζουν τις επαγγελματικές και τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις,
5.
ότι το ψήφισμα του Συμβουλίου, της 6ης Δεκεμβρίου 1994, αναγνωρίζει ότι η ουσιαστική πολιτική ισότητας ευκαιριών προϋποθέτει γενική και ολοκληρωμένη στρατηγική που να επιτρέπει την καλύτερη οργάνωση των ωραρίων εργασίας, μεγαλύτερη ελαστικότητα, καθώς και ευχερέστερη επιστροφή στην επαγγελματική ζωή, και επισημαίνει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι κοινωνικοί εταίροι στον τομέα αυτό και ιδίως στην προσφορά στους άνδρες και στις γυναίκες δυνατότητας συνδυασμού των επαγγελματικών τους ευθυνών και των οικογενειακών τους υποχρεώσεων,
6.
ότι τα μέτρα για τον συνδυασμό της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής θα πρέπει να ενθαρρύνουν την εισαγωγή νέων ελαστικών τρόπων οργανώσεως εργασίας και χρόνου, περισσότερο προσαρμοσμένων στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας και που θα πρέπει να λάβουν υπόψη συγχρόνως τις ανάγκες των επιχειρήσεων και εκείνες των εργαζομένων».
5
Η ρήτρα 1 της εν λόγω συμφωνίας-πλαισίου προβλέπει τα εξής:
«1.
Η παρούσα συμφωνία ορίζει τους ελάχιστους κανόνες για τη διευκόλυνση του συνδυασμού των επαγγελματικών και οικογενειακών ευθυνών των εργαζομένων γονέων.
2.
Η παρούσα συμφωνία εφαρμόζεται σε όλους τους εργαζομένους, άνδρες και γυναίκες, που έχουν σύμβαση ή σχέση εργασίας προσδιοριζόμενη από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή πρακτικές που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος.»
6
Η ρήτρα 2 της συμφωνίας-πλαισίου, που επιγράφεται «Γονική άδεια», ορίζει τα εξής:
«1.
Δυνάμει της παρούσας συμφωνίας, με την επιφύλαξη της ρήτρας 2, παράγραφος 2, παρέχεται ατομικό δικαίωμα γονικής άδειας στους εργαζόμενους, άνδρες και γυναίκες, λόγω γέννησης ή υιοθεσίας παιδιού, ώστε να μπορέσουν να ασχοληθούν με το παιδί αυτό, τουλάχιστον επί τρεις μήνες, μέχρι μιας ορισμένης ηλικίας, η οποία μπορεί να φθάσει μέχρι τα οκτώ έτη και προσδιορίζεται από τα κράτη μέλη ή/και τους κοινωνικούς εταίρους.
[…]
3.
Οι προϋποθέσεις πρόσβασης και οι τρόποι εφαρμογής της γονικής αδείας ορίζονται από τον νόμο ή/και τις συλλογικές συμβάσεις στα κράτη μέλη, τηρώντας τους ελάχιστους κανόνες της παρούσας συμφωνίας. Τα κράτη μέλη ή/και οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν συγκεκριμένα:
α)
να αποφασίζουν αν η γονική άδεια χορηγείται κατά πλήρη χρόνο, κατά μερικό χρόνο, κατά τρόπο αποσπασματικό, ή με τη μορφή χρονικής πίστωσης,
β)
να εξαρτούν το δικαίωμα της γονικής άδειας από περίοδο εργασίας ή/και περίοδο αρχαιότητας η οποία δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα έτος,
[…]
4.
Για να διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να ασκούν το δικαίωμα γονικής άδειας, τα κράτη μέλη ή/και οι κοινωνικοί εταίροι λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να προστατεύουν τους εργαζόμενους έναντι απολύσεων εξαιτίας της αίτησης ή της λήψης γονικής αδείας, σύμφωνα με τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή τις εθνικές πρακτικές.
5.
Με τη λήξη της γονικής αδείας, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να επανέλθει στη θέση εργασίας του ή, σε περίπτωση αδυναμίας, σε εργασία ισοδύναμη ή ανάλογη σύμφωνη με τη σύμβασή του ή την εργασιακή του σχέση.
6.
Τα κεκτημένα δικαιώματα ή τα δικαιώματα που είναι υπό κτήση από τον εργαζόμενο κατά την ημερομηνία έναρξης της γονικής αδείας διατηρούνται ως έχουν μέχρι τέλους της γονικής αδείας. Με τη λήξη της γονικής αδείας, εφαρμόζονται τα δικαιώματα αυτά, συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών που προέρχονται από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή την εθνική πρακτική.
[…]»
Το βελγικό δίκαιο
7
Στο Βέλγιο η μεταφορά της οδηγίας 96/34 στην εσωτερική έννομη τάξη πραγματοποιήθηκε, όσον αφορά τους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα, με το βασιλικό διάταγμα σχετικά με την αναγνώριση δικαιώματος γονικής άδειας στο πλαίσιο διακοπής της επαγγελματικής σταδιοδρομίας (koninklijk besluit tot invoering van een recht op ouderschapsverlof in het kader van de onderbreking van de beroepsloopbaan), της 29ης Οκτωβρίου 1997 (Belgisch Staatsblad, 7 Νοεμβρίου 1997, σ. 29930), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των επίδικων περιστατικών (στο εξής: βασιλικό διάταγμα του 1997), και με ορισμένες διατάξεις του κεφαλαίου IV, τμήμα 5, που επιγράφεται «Διακοπή της επαγγελματικής σταδιοδρομίας», του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης που περιλαμβάνει διατάξεις κοινωνικού χαρακτήρα (herstelwet houdende sociale bepalingen), της 22ας Ιανουαρίου 1985 (Belgisch Staatsblad, 24 Ιανουαρίου 1985, σ. 6999 στο εξής: νόμος περί οικονομικής εξυγίανσης).
8
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του βασιλικού διατάγματος του 1997, σε συνδυασμό με τα άρθρα 100 και 102 του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης, ο εργαζόμενος δικαιούται γονική άδεια, για τη λήψη της οποίας έχει τις παρακάτω δυνατότητες:
—
είτε να αναστείλει την εκτέλεση της σύμβασης εργασίας του επί τρεις μήνες (άρθρο 100 του εν λόγω νόμου),
—
είτε να συνεχίσει να εργάζεται ως απασχολούμενος μερικού χρόνου επί έξι ή δεκαπέντε μήνες, με ωράριο μειωμένο κατά το ήμισυ ή κατά το ένα πέμπτο αντίστοιχα του κανονικού αριθμού των ωρών εργασίας μιας θέσης πλήρους απασχόλησης (άρθρο 102 του ίδιου αυτού νόμου).
9
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, του εν λόγω βασιλικού διατάγματος προβλέπει ότι ο εργαζόμενος που επιθυμεί να ασκήσει το δικαίωμά του για γονική άδεια οφείλει να ειδοποιήσει τον εργοδότη του δύο τουλάχιστον μήνες και τρεις το πολύ μήνες πριν από την έναρξη της άδειας. Η προθεσμία αυτή μπορεί να μειωθεί, κατόπιν συμφωνίας του εργοδότη με τον εργαζόμενο.
10
Δυνάμει του άρθρου 4 του βασιλικού διατάγματος του 1997, ο εργαζόμενος δεν μπορεί πάντως να αξιώσει να λάβει γονική άδεια παρά μόνο αν κατά τη διάρκεια του δεκαπενταμήνου που προηγείται της γραπτής ανακοίνωσης προς τον εργοδότη είχε σύμβαση εργασίας με τον εργοδότη αυτό επί δώδεκα τουλάχιστον μήνες.
11
Το άρθρο 101 του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης καθιερώνει ένα σύστημα προστασίας από την απόλυση, το οποίο έχει εφαρμογή, μεταξύ άλλων, στη γονική άδεια. Το άρθρο αυτό έχει ως εξής:
«Όταν αναστέλλεται η εκτέλεση της σύμβασης εργασίας […] ή όταν μειώνεται η παρεχόμενη εργασία κατ’ εφαρμογή του άρθρου 102, παράγραφος 1 […], ο εργοδότης δεν μπορεί να προβεί σε καμία ενέργεια που σκοπό έχει να τεθεί μονομερώς τέλος στη σχέση εργασίας, εκτός αν συντρέχει σοβαρός λόγος, κατά την έννοια του άρθρου 35 του νόμου […] περί συμβάσεων εργασίας [(wet betreffende de arbeidsovereenkomsten) της 3ης Ιουλίου 1978 (Belgisch Staatsblad, 22 Αυγούστου 1978, σ. 9277, στο εξής: νόμος του 1978)], ή αποχρών λόγος.
[…]
Ως αποχρών λόγος νοείται ο λόγος που έχει αναγνωριστεί ως αποχρών από τον δικαστή και του οποίου η φύση και η αιτία δεν έχουν καμία σχέση με την αναστολή που προβλέπεται στα άρθρα 100 και 100bis ή με τη μείωση που προβλέπεται στα άρθρα 102 και 102bis.
[…]
Αν, παρά τα όσα ορίζουν οι διατάξεις του πρώτου εδαφίου, ο εργοδότης καταγγείλει τη σύμβαση εργασίας χωρίς να συντρέχει σοβαρός ή αποχρών λόγος, υποχρεούται να καταβάλει στον εργαζόμενο κατ’ αποκοπή αποζημίωση [προστασίας] ίση με τις αποδοχές έξι μηνών, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα για αποζημίωση που έχει ο εργαζόμενος σε περίπτωση λύσης της σύμβασης εργασίας.»
12
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι τα δικαιώματα αυτά αφορούν ειδικότερα την «αποζημίωση λόγω μη τήρησης της προθεσμίας προειδοποίησης», την οποία προβλέπει το άρθρο 39 του νόμου του 1978. Το άρθρο αυτό ορίζει, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«Αν η σύμβαση συνήφθη για αόριστο χρόνο, ο συμβαλλόμενος που καταγγέλλει τη σύμβαση χωρίς σοβαρό λόγο ή χωρίς να τηρήσει την προθεσμία προειδοποίησης που ορίζουν τα άρθρα 59, 82, 83, 84 και 115 [του νόμου του 1978] υποχρεούται να καταβάλει στον αντισυμβαλλόμενο αποζημίωση ίση με τις τρέχουσες αποδοχές που αντιστοιχούν είτε στη διάρκεια της προθεσμίας προειδοποίησης είτε στον χρόνο που απομένει για τη συμπλήρωση της προθεσμίας αυτής.»
[…]
Η αποζημίωση λόγω θέσης σε διαθεσιμότητα του εργαζόμενου περιλαμβάνει όχι μόνον τις τρέχουσες αποδοχές αλλά και τα οφέλη που αποκομίζει ο εργαζόμενος από τη σύμβαση.»
13
Κατά το άρθρο 103 του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης:
«Σε περίπτωση καταγγελίας της σύμβασης εργασίας από τον εργοδότη, η προθεσμία κοινοποίησης της καταγγελίας στον εργαζόμενο που έχει μειώσει τον χρόνο της εργασίας που παρέχει, σύμφωνα με το άρθρο 102 (και 102 bis), υπολογίζεται σαν να μην υπήρχε αυτή η μείωση. Αυτή η προθεσμία προειδοποίησης λαμβάνεται επίσης υπόψη για τον καθορισμό της αποζημίωσης [λόγω απόλυσης] την οποία προβλέπει το άρθρο 39 του νόμου [του 1978].»
14
Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, κατόπιν της απόφασης του Δικαστηρίου της 22ας Οκτωβρίου 2009, C-116/08, Meerts (Συλλογή 2009, σ. Ι-10063), το άρθρο 105, παράγραφος 3, του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης τροποποιήθηκε ως εξής:
«Όταν η σύμβαση εργασίας καταγγέλλεται κατά τη διάρκεια περιόδου εργασίας με μειωμένο ωράριο λόγω γονικής άδειας που έχει ληφθεί κατ’ εφαρμογή του παρόντος τμήματος του νόμου, ως “τρέχουσες αποδοχές” κατά το άρθρο 39 του νόμου [του 1978] νοούνται οι αποδοχές τις οποίες θα δικαιούνταν ο εργαζόμενος βάσει της σύμβασης εργασίας του αν δεν είχε μειώσει τον χρόνο της εργασίας που παρέχει.»
15
Κατά το αιτούν δικαστήριο, «η ρύθμιση για την [κατ’ αποκοπή] αποζημίωση προστασίας» δεν έχει υποστεί καμία τροποποίηση.
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
16
Η S. Rogiers άρχισε να εργάζεται στη Lyreco στις 3 Ιανουαρίου 2005 ως υπάλληλος με πλήρες ωράριο και η σύμβαση εργασίας της είχε συναφθεί για αόριστο χρόνο.
17
Η εκτέλεση της σύμβασης αυτής αναστάληκε λόγω της άδειας μητρότητας που έλαβε η S. Rogiers από τις 9 Ιανουαρίου μέχρι τις 26 Απριλίου 2009.
18
Από τις 27 Απριλίου 2009 η S. Rogiers θα επανερχόταν στην εργασία της με μειωμένο ωράριο κατά 50 %, λόγω γονικής άδειας διάρκειας τεσσάρων μηνών που της είχε χορηγηθεί.
19
Με συστημένη επιστολή της 27ης Απριλίου 2009 η Lyreco κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας της S. Rogiers με πεντάμηνη προθεσμία προειδοποίησης, η οποία θα άρχιζε να τρέχει την 1η Μαΐου 2009. Κατά την απόφαση περί παραπομπής, η ισχύς της σύμβασης εργασίας της S. Rogiers έληξε στις 31 Αυγούστου 2009.
20
Η S. Rogiers άσκησε αγωγή ενώπιον του arbeidsrechtbank te Antwerpen κατά της απόλυσής της και αμφισβήτησε τη νομιμότητα των λόγων απόλυσης τους οποίους είχε επικαλεστεί η Lyreco, η οποία είχε προβάλει κατ’ ουσία, πρώτον, την αδυναμία να εξακολουθήσει να απασχολεί την S. Rogiers λόγω έλλειψης εργασίας και, δεύτερον, την άρνηση της ενδιαφερόμενης να δεχτεί τις άλλες θέσεις που της προτάθηκαν κατόπιν της κατάργησης της θέσης του «Recruitment Manager», την οποία κατείχε πριν λάβει γονική άδεια.
21
Με απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2011 το εν λόγω δικαστήριο υποχρέωσε τη Lyreco να καταβάλει την κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 101 του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης, ίση με αποδοχές έξι μηνών, επειδή είχε καταγγείλει τη σύμβαση εργασίας της S. Rogiers, χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο, κατά τη διάρκεια της γονικής της άδειας. Κατά την απόφαση αυτή, το ποσό της εν λόγω αποζημίωσης έπρεπε να υπολογιστεί με βάση τις αποδοχές της S. Rogiers κατά την ημερομηνία της απόλυσής της, δηλαδή στις 27 Απριλίου 2009, δηλαδή με βάση τον μισθό που αντιστοιχούσε στην εργασία που παρείχε με μειωμένο κατά το ήμισυ ωράριο λόγω της γονικής άδειας μερικού χρόνου την οποία είχε λάβει.
22
Στις 14 Δεκεμβρίου 2011 η Lyreco άσκησε κατά της απόφασης αυτής έφεση ενώπιον του arbeidshof te Antwerpen. Η S. Rogiers άσκησε αντέφεση ενώπιον του ίδιου αυτού δικαστηρίου και ζήτησε να υπολογιστεί το ύψος της κατ’ αποκοπή αποζημίωσης προστασίας που ήταν υποχρεωμένη να της καταβάλει η Lyreco με βάση τις αποδοχές για πλήρη απασχόληση.
23
Με απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2012 το arbeidshof te Antwerpen επιβεβαίωσε ότι η S. Rogiers είχε απολυθεί χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο κατά τη διάρκεια της γονικής της άδειας και ότι συνεπώς δικαιούνταν κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας ίση με αποδοχές έξι μηνών.
24
Το εν λόγω δικαστήριο συντάχθηκε επίσης με την άποψη που διατύπωσε ενώπιόν του η εισαγγελική αρχή με γραπτές προτάσεις της, η οποία, μεταξύ άλλων, χαρακτήρισε «παράδοξο» το σύστημα υπολογισμού της οφειλόμενης στην S. Rogiers αποζημίωσης, όπως αυτό εφαρμόστηκε με τη δικαστική απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2011, αφού, σύμφωνα με τη συλλογιστική της απόφασης αυτής, η λήψη γονικής άδειας κατά πλήρη χρόνο, η οποία συνεπάγεται τη μείωση της παρεχόμενης εργασίας κατά 100 %, θα έπρεπε να οδηγεί στον υπολογισμό της κατ’ αποκοπή αποζημίωσης προστασίας με βάση μηδενικές αποδοχές, πράγμα παράλογο. Το εν λόγω δικαστήριο εκτιμά πάντως ότι το σκεπτικό της προπαρατεθείσας απόφασης Meerts σχετικά με την αποζημίωση για τη μη τήρηση της προθεσμίας προειδοποίησης την οποία προβλέπει το άρθρο 39 του νόμου του 1978 δεν ισχύει κατ’ ανάγκη για την επίμαχη στην κύρια δίκη κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας.
25
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το arbeidshof te Antwerpen αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Μήπως οι διατάξεις των ρητρών 1 και 2, σημείο 4, της […] συμφωνίας-πλαισίου […] αποκλείουν τη δυνατότητα η [κατ’ αποκοπή} αποζημίωση προστασίας που πρέπει να καταβληθεί στον εργαζόμενο, ο οποίος είχε συνάψει με τον εργοδότη του σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου κατά πλήρη απασχόληση και του οποίου η σύμβαση καταγγέλλεται από τον εργοδότη αυτό χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο κατά τη διάρκεια μειωμένης κατά 20 % ή κατά 50 % παροχής εργασίας λόγω λήψης γονικής άδειας, να υπολογιστεί με βάση τον μισθό που οφείλεται κατά την εν λόγω περίοδο της μειωμένης παροχής εργασίας, ενώ ο ίδιος εργαζόμενος θα είχε δικαίωμα να λάβει αποζημίωση προστασίας ανάλογη με τον πλήρη μισθό του αν είχε μειώσει κατά 100 % την παροχή της εργασίας του;»
26
Το arbeidshof te Antwerpen, σε απάντηση αιτήματος παροχής διευκρινίσεων που του είχε υποβάλει το Δικαστήριο κατ’ εφαρμογή του άρθρου 101 του Κανονισμού Διαδικασίας, διευκρίνισε ότι η απόφαση που εξέδωσε το βελγικό Ακυρωτικό στις 15 Φεβρουαρίου 2010 και στην οποία αναφέρθηκε η Βελγική Κυβέρνηση με τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσε στην παρούσα διαδικασία δεν ασκεί καμία επιρροή στην εξέταση της αίτησης προδικαστικής απόφασης, διότι δεν αφορά την κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας που προβλέπεται στο άρθρο 101 του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης.
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
27
Επισημαίνεται ευθύς εξαρχής ότι η ρήτρα 1, σημείο 2, της συμφωνίας‑πλαισίου, την οποία αναφέρει το αιτούν δικαστήριο στο ερώτημά του, ορίζει απλώς το πεδίο εφαρμογής αυτής της συμφωνίας-πλαισίου, προβλέποντας ότι η συμφωνία αυτή εφαρμόζεται σε όλους τους εργαζόμενους που έχουν σύμβαση ή σχέση εργασίας προσδιοριζόμενη από τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή πρακτικές που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος.
28
Δεν αμφισβητείται ότι αυτό συμβαίνει με τα πρόσωπα που τελούν στην ίδια κατάσταση με την κατάσταση στην οποία βρισκόταν η S. Rogiers στην υπόθεση της κύριας δίκης, πράγμα που σημαίνει ότι η S. Rogiers εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας-πλαισίου.
29
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το αιτούν δικαστήριο, με το ερώτημά του, θέτει κατ’ ουσία το ζήτημα αν η ρήτρα 2, σημείο 4, της συμφωνίας-πλαισίου έχει την έννοια ότι η κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας που πρέπει να καταβληθεί στον εργαζόμενο που τελεί σε γονική άδεια μερικού χρόνου, σε περίπτωση καταγγελίας εκ μέρους του εργοδότη, χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο, της σύμβασης του εργαζόμενου αυτού, ο οποίος είχε προσληφθεί για αόριστο χρόνο και κατά πλήρη απασχόληση, δεν επιτρέπεται να καθορίζεται με βάση τις μειωμένες αποδοχές που του καταβάλλονταν κατά την ημερομηνία της απόλυσής του.
30
Όπως προκύπτει από το πρώτο εδάφιο του προοιμίου της συμφωνίας‑πλαισίου, από τα σημεία 4 και 5 των γενικών εκτιμήσεων και από τη ρήτρα 1, σημείο 1, της συμφωνίας αυτής, η εν λόγω συμφωνία-πλαίσιο αποτελεί δέσμευση των κοινωνικών εταίρων να λάβουν, διαμορφώνοντας ένα βασικό πλαίσιο κανόνων, μέτρα που να προσφέρουν τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες τη δυνατότητα να συνδυάζουν αρμονικά τις επαγγελματικές με τις οικογενειακές υποχρεώσεις τους (βλ. επ’ αυτού την προπαρατεθείσα απόφαση Meerts, σκέψη 35, και τις αποφάσεις της 16ης Σεπτεμβρίου 2010, C-149/10, Χατζή, Συλλογή 2010, σ. Ι-8489, σκέψη 56, και της 20ής Ιουνίου 2013, C‑7/12, Riežniece, σκέψη 31).
31
Από το σημείο 6 των γενικών εκτιμήσεων της εν λόγω συμφωνίας‑πλαισίου προκύπτει εξάλλου ότι τα μέτρα τα οποία αποσκοπούν στον αρμονικό συνδυασμό της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής πρέπει να ενθαρρύνουν την εισαγωγή στα κράτη μέλη νέων ευέλικτων μορφών οργάνωσης της εργασίας και του χρόνου απασχόλησης, περισσότερο προσαρμοσμένων στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της κοινωνίας, λαμβανομένων υπόψη των αναγκών τόσο των επιχειρήσεων όσο και των εργαζομένων (προπαρατεθείσα απόφαση Meerts, σκέψη 36).
32
Η συμφωνία-πλαίσιο εντάσσεται συνεπώς στα θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα που κατοχυρώνονται στο σχετικό με την ισότητα μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σημείο 16 του Κοινοτικού Χάρτη Θεμελιωδών Κοινωνικών Δικαιωμάτων των Εργαζομένων, στον οποίο παραπέμπει η συμφωνία-πλαίσιο, και συγκεκριμένα στο σημείο 4 των γενικών εκτιμήσεών της, για τα οποία γίνεται επίσης λόγος στο άρθρο 151, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και τα οποία έχουν άμεση σχέση με τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας και την κατάλληλη κοινωνική προστασία των εργαζομένων, εν προκειμένω των εργαζομένων που έχουν ζητήσει ή λάβει γονική άδεια (βλ. επ’ αυτού την προπαρατεθείσα απόφαση Meerts, σκέψη 37, την απόφαση της 22ας Απριλίου 2010, C-486/08, Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, Συλλογή 2010, σ. Ι-3527, σκέψη 52, και την προπαρατεθείσα απόφαση Χατζή, σκέψη 36).
33
Με την προοπτική αυτή, η συμφωνία‑πλαίσιο παρέχει στους νέους γονείς, σύμφωνα με τη ρήτρα 2, σημείο 1, τη δυνατότητα να διακόψουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα για να αφοσιωθούν στις οικογενειακές τους υποχρεώσεις, παρέχοντάς τους παράλληλα την κατοχυρωμένη στο σημείο 5 της εν λόγω ρήτρας εγγύηση ότι, με τη λήξη της άδειας αυτής, θα επανέλθουν καταρχήν στη θέση εργασίας τους (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Χατζή, σκέψη 57, και Riežniece, σκέψη 32).
34
Για να διασφαλιστεί ότι οι εργαζόμενοι θα μπορούν πράγματι να ασκούν αυτό το δικαίωμα γονικής άδειας που προβλέπεται στη συμφωνία-πλαίσιο, η ρήτρα 2, σημείο 4, της συμφωνίας αυτής επιβάλλει στα κράτη μέλη ή/και στους κοινωνικούς εταίρους την υποχρέωση να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να προστατεύουν τους εργαζόμενους από τις απολύσεις εξαιτίας της αίτησης ή της λήψης γονικής άδειας, σύμφωνα με τη νομοθεσία, τις συλλογικές συμβάσεις ή τις εθνικές πρακτικές.
35
Η εν λόγω διάταξη, όπως προκύπτει από το γράμμα της, αποσκοπεί στην προστασία των εργαζόμενων από απόλυση που θα οφειλόταν στην υποβολή αίτησης για γονική άδεια ή στη λήψη γονικής άδειας (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Meerts, σκέψη 33, και Riežniece, σκέψη 34).
36
Με δεδομένο τον σκοπό που επιδιώκει η συμφωνία-πλαίσιο, όπως ο σκοπός αυτός υπενθυμίστηκε ανωτέρω στις σκέψεις 30 και 31, δηλαδή η παροχή τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες της δυνατότητας αρμονικού συνδυασμού των επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεών τους, η εν λόγω ρήτρα 2, σημείο 4, έχει την έννοια ότι αποτυπώνει ένα κοινωνικό δικαίωμα της Ένωσης ιδιαίτερης σημασίας, οπότε η ρήτρα αυτή δεν μπορεί να ερμηνεύεται στενά (βλ. επ’ αυτού τις προπαρατεθείσες αποφάσεις Meerts, σκέψη 42 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, και Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, σκέψη 54).
37
Η εθνική ρύθμιση που, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, προβλέπει, σε περίπτωση καταγγελίας εκ μέρους του εργοδότη, χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο, της σύμβασης ενός εργαζόμενου που τελούσε σε γονική άδεια, ο οποίος είχε προσληφθεί για αόριστο χρόνο και κατά πλήρη απασχόληση, τη χορήγηση στον εργαζόμενο αυτό, πέραν της αποζημίωσης που οφείλεται λόγω της καταγγελίας της σύμβασής του, κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας ίση με αποδοχές έξι μηνών μπορεί να περιλαμβάνεται στα «αναγκαία μέτρα για [την προστασία των εργαζόμενων] έναντι απολύσεων εξαιτίας της αίτησης ή της λήψης γονικής αδείας», κατά την έννοια της ρήτρας 2, σημείο 4, της συμφωνίας-πλαισίου.
38
Επιβάλλεται πάντως η διαπίστωση ότι ένα τέτοιο μέτρο προστασίας θα έχανε σε μεγάλο βαθμό την πρακτική αποτελεσματικότητά του, αν, σε περίπτωση που ένας εργαζόμενος που έχει προσληφθεί για αόριστο χρόνο και κατά πλήρη απασχόληση, όπως η S. Rogiers στην υπόθεση της κύριας δίκης, απολύεται παράνομα κατά τη διάρκεια γονικής άδειας μερικού χρόνου, η κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας που δικαιούται ο εν λόγω εργαζόμενος καθοριζόταν με βάση όχι τις αποδοχές που πρόβλεπε η σύμβαση εργασίας του με πλήρη απασχόληση, αλλά τις μειωμένες αποδοχές που του καταβάλλονταν κατά τη διάρκεια της γονικής άδειας μερικού χρόνου που είχε λάβει. Πράγματι, αυτός ο τρόπος καθορισμού του ύψους της εν λόγω κατ’ αποκοπή αποζημίωσης δεν θα αποτελούσε επαρκές αντικίνητρο, ώστε να αποτρέπεται η απόλυση των εργαζόμενων που τελούν σε γονική άδεια μερικού χρόνου (βλ. επ’ αυτού την προπαρατεθείσα απόφαση Meerts, σκέψεις 46 και 47).
39
Το αποτέλεσμα αυτό θα καθιστούσε, κατά παράβαση ενός από τους σκοπούς της συμφωνίας-πλαισίου, ο οποίος υπενθυμίστηκε παραπάνω στη σκέψη 32, δηλαδή του σκοπού διασφάλισης της κατάλληλης κοινωνικής προστασίας των εργαζόμενων που έχουν λάβει γονική άδεια, επισφαλέστερη τη θέση εργασίας των εργαζόμενων που έχουν επιλέξει να λάβουν γονική άδεια μερικού χρόνου, καθόσον θα καθιστούσε εν μέρει κενό περιεχομένου το καθεστώς προστασίας που προβλέπει η ρήτρα 2, σημείο 4, της συμφωνίας-πλαισίου, και επομένως θα παραβίαζε κατάφωρα μια ιδιαίτερης σημασίας αρχή του κοινωνικού δικαίου της Ένωσης.
40
Εξάλλου, αυτός ο τρόπος καθορισμού του ύψους της κατ’ αποκοπή αποζημίωσης προστασίας θα μπορούσε επίσης, αφού ενδέχεται να αποθαρρύνει ορισμένους εργαζόμενους από τη λήψη γονικής άδειας, να αντιβαίνει στον σκοπό της συμφωνίας-πλαισίου που συνίσταται, όπως υπενθυμίστηκε παραπάνω στη σκέψη 30, στη βελτίωση των δυνατοτήτων συνδυασμού της άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας με την οικογενειακή ζωή (βλ. επ’ αυτού την προπαρατεθείσα απόφαση Meerts, σκέψη 47).
41
Τέλος, όταν μια εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, παρέχει στους εργαζόμενους, σύμφωνα με τη ρήτρα 2, σημείο 3, στοιχείο αʹ, της συμφωνίας-πλαισίου, τη δυνατότητα να επιλέγουν μεταξύ γονικής άδειας κατά πλήρη χρόνο και γονικής άδειας κατά μερικό χρόνο και καθιερώνει, προβλέποντας μια ειδική αποζημίωση, ένα σύστημα κυρώσεων που αποσκοπεί στην προστασία των εργαζόμενων από οποιαδήποτε παράνομη απόλυσή τους κατά τη διάρκεια της άδειας αυτής, οι εργαζόμενοι που έχουν επιλέξει να λάβουν γονική άδεια μερικού χρόνου και όχι πλήρους δεν επιτρέπεται να περιέρχονται σε δυσμενέστερη θέση, ειδάλλως θα θιγόταν ο σκοπός ελαστικότητας τον οποίο επιδιώκει η εν λόγω συμφωνία-πλαίσιο, όπως υπενθυμίστηκε παραπάνω στη σκέψη 31.
42
Εξάλλου, η ορθότητα αυτής της ερμηνείας της συμφωνίας-πλαισίου επιβεβαιώνεται, όπως υποστήριξαν η Βελγική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τη ρήτρα 2, σημείο 6, της εν λόγω συμφωνίας-πλαισίου, η οποία προβλέπει ότι τα κεκτημένα δικαιώματα ή τα δικαιώματα που είναι υπό κτήση από τον εργαζόμενο κατά την ημερομηνία έναρξης της γονικής άδειας διατηρούνται ως έχουν μέχρι τέλους της άδειας αυτής.
43
Όπως έχει ήδη αποφανθεί το Δικαστήριο, τόσο από το γράμμα της εν λόγω ρήτρας όσο και από το όλο πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται προκύπτει ότι σκοπός της διάταξης αυτής είναι αφενός να αποτρέψει την απώλεια ή τον περιορισμό των κεκτημένων ή υπό κτήση δικαιωμάτων που πηγάζουν από τη σχέση εργασίας και τα οποία μπορεί να προβάλει ο εργαζόμενος κατά την έναρξη της γονικής άδειας και αφετέρου να εξασφαλίσει ότι, με τη λήξη της άδειας αυτής, ο εργαζόμενος θα επανέλθει, όσον αφορά τα δικαιώματα αυτά, στην ίδια κατάσταση στην οποία βρισκόταν πριν από την άδεια αυτή (προπαρατεθείσες αποφάσεις Meerts, σκέψη 39, και Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, σκέψη 51).
44
Από τους σκοπούς που επιδιώκει η συμφωνία-πλαίσιο και οι οποίοι υπενθυμίστηκαν παραπάνω στις σκέψεις 30 έως 32, προκύπτει ότι η έννοια των «κεκτημένων ή υπό κτήση δικαιωμάτων» κατά τη ρήτρα 2, σημείο 6, της συμφωνίας-πλαισίου καλύπτει το σύνολο των δικαιωμάτων και οφελών, σε χρήμα ή σε είδος, που απορρέουν άμεσα ή έμμεσα από τη σχέση εργασίας και τα οποία μπορεί να αξιώσει ο εργαζόμενος έναντι του εργοδότη κατά την έναρξη της γονικής άδειας (βλ. προπαρατεθείσες αποφάσεις Meerts, σκέψη 43, και Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, σκέψη 53).
45
Μεταξύ των δικαιωμάτων και οφελών αυτών καταλέγονται όλα εκείνα που σχετίζονται με τις συνθήκες εργασίας, όπως το δικαίωμα ενός εργαζόμενου που έχει προσληφθεί με σύμβαση αόριστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης και τελεί σε γονική άδεια να λάβει κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας σε περίπτωση που ο εργοδότης του καταγγείλει τη σύμβαση αυτή χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο. Πράγματι, η αποζημίωση αυτή, της οποίας το ύψος συναρτάται προς τις αποδοχές που προβλέπει η εν λόγω σύμβαση και ο σκοπός συνίσταται στην προστασία του εργαζόμενου αυτού από απόλυση που θα οφειλόταν στην υποβολή αίτησης για γονική άδεια ή στη λήψη γονικής άδειας, καταβάλλεται στον εργαζόμενο λόγω της θέσης εργασίας που κατείχε και θα εξακολουθούσε να κατέχει, αν δεν είχε γίνει η παράνομη απόλυση (βλ. κατ’ αναλογία τις αποφάσεις της 27ης Ιουνίου 1990, C-33/89, Kowalska, Συλλογή 1990, σ. Ι-2591, σκέψεις 10 και 11, της 9ης Φεβρουαρίου 1999, C-167/97, Seymour-Smith και Perez, Συλλογή 1999, σ. Ι-623, σκέψεις 23 έως 28, και προπαρατεθείσα απόφαση Meerts, σκέψη 44).
46
Επομένως, στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν αμφισβητείται ότι ένας εργαζόμενος που, όπως η S. Rogiers, αφού εργάστηκε για τον εργοδότη του σε εκτέλεση σύμβασης εργασίας επί ορισμένο χρονικό διάστημα, δικαιούνταν, σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου, γονική άδεια μπορούσε να προβάλει αξίωση για την κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας, την οποία προβλέπει το άρθρο 101 του νόμου περί οικονομικής εξυγίανσης, ήδη με την έναρξη της γονικής άδειας. Το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος εργαζόμενος δεν μπορεί να ασκήσει στην πράξη την αξίωση αυτή παρά μόνο στην περίπτωση κατά την οποία ο εργοδότης του τον απολύσει παράνομα κατά τη διάρκεια της γονικής άδειάς του δεν έχει καμία σημασία συναφώς.
47
Κατά συνέπεια, όταν ένας εργαζόμενος που έχει προσληφθεί με σύμβαση αόριστου χρόνου και πλήρους απασχόλησης απολύεται παράνομα, όπως συνέβη στην υπόθεση της κύριας δίκης, κατά τη διάρκεια της γονικής άδειας μερικού χρόνου που είχε λάβει, η κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας, όπως η προβλεπόμενη από τη βελγική νομοθεσία, πρέπει, για να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της συμφωνίας-πλαισίου, να καθορίζεται με βάση τις αποδοχές που προβλέπονται για την εργασία του εργαζόμενου αυτού με πλήρη απασχόληση.
48
Κατόπιν των ανωτέρω, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η ρήτρα 2, σημείο 4, της συμφωνίας-πλαισίου, η οποία περιλαμβάνεται σε παράρτημα της οδηγίας 96/34, ερμηνευόμενη υπό το φως τόσο των σκοπών που επιδιώκει η συμφωνία-πλαίσιο αυτή όσο και του σημείου 6 της ίδιας αυτής ρήτρας, έχει την έννοια ότι η κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας που πρέπει να καταβληθεί στον εργαζόμενο που τελεί σε γονική άδεια μερικού χρόνου, σε περίπτωση καταγγελίας εκ μέρους του εργοδότη, χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο, της σύμβασης του εργαζόμενου αυτού, ο οποίος είχε προσληφθεί για αόριστο χρόνο και κατά πλήρη απασχόληση, δεν επιτρέπεται να καθορίζεται με βάση τις μειωμένες αποδοχές που του καταβάλλονταν κατά την ημερομηνία της απόλυσής του.
Επί των δικαστικών εξόδων
49
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η ρήτρα 2, σημείο 4, της συμφωνίας-πλαισίου για τη γονική άδεια, η οποία συνήφθη στις 14 Δεκεμβρίου 1995 και περιλαμβάνεται σε παράρτημα της οδηγίας 96/34/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 1996, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο που συνήφθη από την UNICE, τη CEEP και τη CES, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 97/75/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, ερμηνευόμενη υπό το φως τόσο των σκοπών που επιδιώκει η συμφωνία-πλαίσιο αυτή όσο και του σημείου 6 της ίδιας αυτής ρήτρας, έχει την έννοια ότι η κατ’ αποκοπή αποζημίωση προστασίας που πρέπει να καταβληθεί στον εργαζόμενο που τελεί σε γονική άδεια μερικού χρόνου, σε περίπτωση καταγγελίας εκ μέρους του εργοδότη, χωρίς σοβαρό ή αποχρώντα λόγο, της σύμβασης του εργαζόμενου αυτού, ο οποίος είχε προσληφθεί για αόριστο χρόνο και κατά πλήρη απασχόληση, δεν επιτρέπεται να καθορίζεται με βάση τις μειωμένες αποδοχές που του καταβάλλονταν κατά την ημερομηνία της απόλυσής του.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.