62007CC0322
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOT
ippreżentati fit-2 ta’ April 2009 (
1
)
Kawżi magħquda C-322/07 P, C-327/07 P u C-338/07 P
Papierfabrik August Koehler AG et
vs
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
“Appelli — Akkordji — Suq tal-karta saħħara — Nuqqas ta’ qbil bejn id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u d-deċiżjoni kkontestata — Ksur tad-drittijiet tad-difiża — Konsegwenzi — Żnaturament tal-provi — Parteċipazzjoni fil-ksur — Tul tal-ksur — Regolament Nru 17 — Artikolu 15(2) — Linji gwida għall-kalkolu tal-ammont tal-multi — Prinċipju ta’ trattament ugwali — Prinċipju ta’ proporzjonalità — Obbligu ta’ motivazzjoni — Tul raġonevoli tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza”
1.
Din il-kawża għandha bħala suġġett l-appelli interposti minn tliet produtturi tal-karta saħħara, Papierfabrik August Koehler AG (C-322/07 P, iktar ’il quddiem “Koehler”), Bolloré SA (C-327/07 P, iktar ’il quddiem “Bolloré”) u Distribuidora Vizcaína de Papeles SL (C-338/07 P, iktar ’il quddiem “Divipa”), kontra s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej tas-26 ta’ April 2007, Bolloré et vs Il-Kummissjoni (
2
).
2.
Bis-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet ir-rikorsi għal annullament ippreżentati mir-rikorrenti kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni 2004/337/KE (
3
) li biha l-Kummissjoni kkonstatat il-parteċipazzjoni tagħhom f’diversi akkordji u prattiċi miftehma fis-suq tal-karta saħħara, li kienu jmorru kontra l-Artikolu 81 KE.
3.
F’dawn l-appelli, ir-rikorrenti jikkontestaw l-ewwel nett il-legalità tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza. B’mod partikolari, Bolloré takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li ma siltitx il-konsegwenzi kollha li kienu meħtieġa fir-rigward tal-legalità tad-deċiżjoni kkontestata fid-dawl tal-ksur imwettaq mill-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej tad-drittijiet tad-difiża tagħha matul il-proċeduri amministrattivi.
4.
Ir-rikorrenti jakkużaw, imbagħad, lill-Qorti tal-Prim’Istanza li kisret l-Artikolu 81(1) KE meta żnaturat ċerti provi dwar il-parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur u t-tul tal-istess ksur. Huma jikkontestaw ukoll l-evalwazzjoni tagħha dwar il-kalkolu tal-ammont tal-multi imposti mill-Kummissjoni taħt l-Artikolu 15(2) tar-Regolament tal-Kunsill Nru 17 (
4
) billi jsostnu b’mod partikolari li kien hemm ksur tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità. Fl-aħħar nett, waħda mir-rikorrenti tikkritika s-sentenza appellata inkwantu hija ssostni li hija vvizzjata b’nuqqas ta’ motivazzjoni f’dak li jikkonċerna l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi attenwanti.
5.
F’dawn il-konklużjonijiet, jiena nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla s-sentenza appellata inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza wettqet żball ta’ liġi meta ma siltitx il-konsegwenzi kollha li kellhom jinsiltu fir-rigward tal-ksur mill-Kummissjoni tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré. Fil-fatt, jiena nsostni li, sa fejn Bolloré ma setgħetx tiddefendi ruħha fir-rigward tal-ilment ibbażat fuq l-involviment personali u dirett tagħha fl-attivitajiet tal-akkordju, il-Qorti tal-Prim’Istanza kellha tannulla d-deċiżjoni kkontestata billi din kienet ibbażata fuq dan l-ilment.
6.
Mill-banda l-oħra, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad l-appelli ppreżentati minn Koehler u Divipa.
7.
Ladarba l-kwistjoni qiegħda, fil-fehma tiegħi, fl-istat li tiġi deċiża, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi hija stess, b’mod definittiv, l-aggravju mressaq minn Bolloré li huwa bbażat fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża. Wara dan, ser nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla d-deċiżjoni kkontestata inkwantu hija bbażata fuq elementi li jinvolvu personalment u direttament lil Bolloré fit-twettiq tal-ksur.
I — Il-kuntest ġuridiku
8.
L-Artikolu 81 KE jipprojbixxi “l-akkordji kollha bejn impriżi, id-deċiżjonijiet kollha ta’ assoċjazzjonijiet bejn impriżi u l-prattiċi kollha miftiehma li jistgħu jolqtu l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li jkollhom bħala għan jew riżultat tagħhom il-prevenzjoni, ir-restrizzjoni jew id-distorsjoni tal-kompetizzjoni fi ħdan is-suq komuni”.
9.
F’każ li tinkiser din id-dispożizzjoni, il-Kummissjoni, skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 tista’ “timponi fuq l-impriżi jew assoċjazzjonijiet ta’ impriżi multi minn [EUR 1000] sa [EUR 1000000], jew somma li taqbeż dan iżda li ma taqbiżx 10% tat-turnover fis-sena ta’ negozju preċedenti ta’ kull impriża li tkun qed tipparteċipa fil-ksur”.
10.
Sabiex tiżgura t-trasparenza u n-natura oġġettiva tad-deċiżjonijiet tagħha kemm fir-rigward tal-impriżi kif ukoll fir-rigward tal-qorti Komunitarja, il-Kummissjoni, fl-1998, ippubblikat il-linji gwida li fihom hija tistabbilixxi l-metodu għall-kalkolu tal-multi imposti skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 (
5
).
11.
Fil-punt 1, il-linji gwida jiddisponu li għall-kalkolu tal-ammont tal-multi, l-ammont bażiku għandu jiġi stabbilit skont il-kriterji msemmija fl-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17, jiġifieri l-gravità u t-tul tal-ksur.
12.
Fl-ewwel lok, biex tiġi evalwata l-gravità tal-ksur, għandha tiġi kkunsidrata n-natura tiegħu, l-impatt reali tiegħu fuq is-suq, fejn dan jista’ jkun ikkalkolat, u d-daqs tas-suq ġeografiku rilevanti (l-ewwel subparagrafu tal-punt 1A tal-linji gwida). F’dan il-kuntest, il-ksur jinqasam fi tliet kategoriji, jiġifieri l-“ksur ftit serju”, li għalih hemm penalità ta’ bejn EUR 1000 sa EUR 1000000, il-“ksur serju”, fejn l-ammont tal-multi jvarja bejn EUR 1000000 sa EUR 20 miljun, kif ukoll il-“ksur serju ħafna”, fejn l-ammont tal-multi jaqbeż l-EUR 20 miljun (l-ewwel sat-tielet subparagrafi tat-tieni paragrafu tal-punt 1A tal-linji gwida).
13.
Fit-tieni lok, il-gravità tal-ksur għandha tiġi analizzata skont il-karatteristiċi ta’ kull impriża kkonċernata. Fi ħdan kull kategorija, il-livell tal-penalità imposta jippermetti li jingħata trattament differenti lill-impriżi skont in-natura tal-ksur imwettaq. Il-Kummissjoni, għalhekk, tieħu inkunsiderazzjoni l-kapaċità effettiva ekonomika li jkollhom l-impriżi kkonċernati biex jagħmlu l-ħsara u tistabbilixxi l-multa f’livell li jiggarantixxi effett disważiv (ir-raba’ subparagrafu tal-punt 1A tal-linji gwida). Huwa f’dan l-istadju li l-Kummissjoni tista’ tikklassifika l-impriżi f’diversi kategoriji u tikkalkula l-ammont li minnu tkun ser tibda l-multa għal kull impriża.
14.
Fit-tielet lok, il-Kummissjoni tieħu inkunsiderazzjoni t-tul tal-ksur.
15.
Skont il-punti 2 u 3 tal-linji gwida, il-Kummissjoni, imbagħad, tista’ tieħu inkunsiderazzjoni ċerti ċirkustanzi aggravanti jew attenwanti biex iżżid jew tnaqqas l-ammont bażiku.
16.
Barra minn hekk, skont il-punt 4 tal-linji gwida, il-Kummissjoni tista’ tapplika l-Avviż tagħha dwar in-nuqqas ta’ impożizzjoni jew it-tnaqqis ta’ multi f’każijiet ta’ kartell (
6
), tat-18 ta’ Lulju 1996.
17.
Bħala kumment ġenerali, l-ewwel subparagrafu tal-punt 5(a) tal-linji gwida jippreċiża li l-ammont finali tal-multa ma jista’ qatt jaqbeż l-10% tad-dħul mill-bejgħ dinji tal-impriżi, kif stabbilit fl-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17.
II — Il-kuntest fattwali
18.
Il-fatti kif jirriżultaw mis-sentenza appellata jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej.
19.
Il-fatti li wasslu għal din il-kawża, kif jinsabu esposti fil-punti 1 sa 21 tas-sentenza appellata, jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej.
20.
Wara li ġiet infurmata bl-allegata eżistenza ta’ akkordju moħbi bejn l-impriżi fis-settur tal-karta saħħara, il-Kummissjoni wettqet xi verifiki ma’ ċertu numru ta’ produtturi, skont l-Artikolu 14(2) u (3) tar-Regolament Nru 17. Fl-1999, il-Kummissjoni bagħtet ukoll talbiet għal informazzjoni, skont l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 17, lil diversi kumpanniji li ftit minnhom ammettew il-parteċipazzjoni tagħhom f’laqgħat multilaterali ta’ akkordju.
21.
Mougeot SA (iktar ’il quddiem “Mougeot”), li kienet aċċettat li tikkoopera fl-investigazzjoni skont il-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni, ammettiet l-eżistenza ta’ akkordju għall-iffissar tal-prezzijiet tal-karta saħħara u pprovdiet lill-Kummissjoni b’informazzjoni fuq l-istruttura tal-akkordju, u partikolarment fuq id-diversi laqgħat li attendew għalihom ir-rappreżentanti tagħha.
22.
Fis-26 ta Lulju 2000, il-Kummissjoni bdiet il-proċeduri f’dawn il-kawżi u adottat dikjarazzjoni tal-oġġeżżjonijiet li indirizzatha lil 17-il impriża, fosthom Bolloré u l-kumpannija sussidjarja tagħha Copigraph SA (iktar ’il quddiem “Copigraph”), Divipa u Koehler. Il-parti l-kbira tal-impriżi ppreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom b’risposta għall-oġġezzjonijiet imressqa mill-Kummissjoni. Inżammet seduta fit-8 u d-9 ta’ Marzu 2001 u l-Kummissjoni, fl-20 ta’ Diċembru 2001, adottat id-deċiżjoni inkwistjoni.
23.
Fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni, il-Kummissjoni kkonstatat li ħdax-il impriża kisru l-Artikolu 81(1) KE u l-Artikolu 53(1) tal-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, iffirmat fit-2 ta’ Mejju 1992 (
7
), billi pparteċipaw f’numru ta’ akkordji u ta’ prattiċi miftiehma fis-settur tal-karta saħħara.
24.
Fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1 tal-istess deċiżjoni, il-Kummissjoni kkonstatat, b’mod partikolari, li Arjo Wiggins Appelton plc (iktar ’il quddiem “AWA”), Bolloré, Koehler, Sappi Ltd (iktar ’il quddiem “Sappi”) u tliet impriżi oħra pparteċipaw fil-ksur mix-xahar ta’ Jannar 1992 sax-xahar ta’ Settembru 1995, Divipa mix-xahar ta’ Marzu 1992 sax-xahar ta’ Jannar 1995 u Mougeot mix-xahar ta’ Mejju 1992 sax-xahar ta’ Settembru 1995.
25.
Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3 tad-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni imponiet multa ta’ EUR 33.07 miljun fuq Koehler, ta’ EUR 22.68 miljun fuq Bolloré u ta’ EUR 1.75 miljun fuq Divipa.
III — Ir-rikors quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u s-sentenza appellata
26.
B’rikorsi separati ppreżentati fir-reġistru tal-Qorti tal-Prim’Istanza fix-xahar ta’ April 2002, Bolloré, Koehler u Divipa kif ukoll sitt impriżi oħra destinatarji tad-deċiżjoni kkonestata ppreżentaw rikors għal annullament kontra l-istess deċiżjoni.
27.
Bis-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet, b’mod partikolari, ir-rikorsi ppreżentati minn Bolloré, Koehler u Divipa.
IV — Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet
28.
Skont l-Artikolu 56 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, Koehler, Bolloré u Divipa appellaw mis-sentenza appellata b’rikorsi ppreżentati fir-reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit-12, it-13 u l-20 ta’ Lulju 2007, rispettivament.
29.
Fil-Kawża C-322/07 P, Koehler qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla s-sentenza appellata; tannulla d-deċiżjoni kkontestata; sussidjarjament, tnaqqas il-multa imposta fuqha; b’mod iktar sussidjarju, tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza sabiex din tiddeċidiha skont il-punti ta’ liġi deċiżi mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, u, fi kwalunkwe każ, tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
30.
Fil-Kawża C-327/07 P, Bolloré qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla s-sentenza appellata; tiddeċiedi b’mod definittiv u tannulla d-deċiżjoni kkontestata, jew, fi kwalunkwe każ, tnaqqas il-multa imposta fuqha; f’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tiddeċidix din il-kawża, sabiex tirriżerva l-ispejjeż u tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza sabiex tiġi eżaminata mill-ġdid, skont is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż taż-żewġ istanzi.
31.
Fil-Kawża C-338/07 P, Divipa qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddikjara l-appell bħala ammissibbli u fondat; tannulla s-sentenza appellata kollha jew parti minnha u tiddeċiedi l-mertu jew tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza; tħassar jew tnaqqas il-multa imposta fid-deċiżjoni kkontestata, u tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
32.
Fil-Kawżi C-322/07 P u C-338/07 P, il-Kummissjoni qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad l-appell u tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.
33.
Fil-Kawża C-327/07 P, il-Kummissjoni qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex, prinċipalment, tiċħad ir-rikors bħala parzjalment inammissibbli u infondat; sussidjarjament, sabiex tiċħad ir-rikors bħala infondat u, fi kwalunkwe każ, tikkundanna lir-rikorrenti għall-ispejjeż.
V — L-aggravji tal-appelli
A — L-aggravji mressqa minn Koehler (C-322/07 P)
34.
Koehler tressaq żewġ aggravji insostenn tal-appell tagħha.
35.
Fil-kuntest tal-ewwel aggravju, hija tikkontesta l-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Prim’Istanza dwar it-tul tal-ksur li hija wettqet. F’dan ir-rigward, Koehler takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li żnaturat il-provi li ġew prodotti quddiemha, li naqset ukoll mill-obbligu li tagħti l-motivazzjoni tagħha u li, fl-aħħar nett, kisret id-drittijiet tad-difiża tagħha.
36.
Insostenn tat-tieni aggravju tagħha, Koehler issostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza kisret il-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-ammont tal-multa imposta mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17.
B — L-aggravji mressqa minn Bolloré (C-327/07 P)
37.
Bolloré tressaq żewġ aggravji insostenn tal-appell tagħha.
38.
Insostenn tal-ewwel aggravju tagħha, Bolloré takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li ma evalwatx korrettament il-konsegwenzi li hija kellha tislet mill-ksur imwettaq mill-Kummissjoni fir-rigward tad-drittijiet tad-difiża tagħha matul il-proċeduri amministrattivi.
39.
Insostenn tat-tieni aggravju tagħha, Bolloré ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza kisret l-Artikolu 81(1) KE meta żnaturat il-provi li fuqhom hija bbażat ruħha biex tevalwa t-tul tal-ksur u meta naqset mill-obbligu li tagħti l-motivazzjoni tagħha.
C — L-aggravji mressqa minn Divipa (C-338/07 P)
40.
Min-naħa tagħha, Divipa tressaq erba’ aggravji insostenn tal-appell tagħha.
41.
Insostenn tal-ewwel aggravju tagħha, hija takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li damet ħafna ma ddeċidiet, u b’hekk kisret il-prinċipju ta’ żmien raġonevoli tal-proċeduri.
42.
Bit-tieni aggravju tagħha, Divipa ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza kisret l-Artikolu 81(1) KE meta żnaturat ċerti provi fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha dwar il-parteċipazzjoni fil-ksur.
43.
Insostenn tat-tielet aggravju tagħha, Divipa, barra minn hekk, takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-ammont tal-multa imposta mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17.
44.
Finalment, fil-kuntest tar-raba’ aggravju tagħha, Divipa ssostni li s-sentenza appellata hija vvizzjata b’nuqqas ta’ motivazzjoni f’dak li jikkonċerna l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi attenwanti.
VI — Il-konnessjoni tal-appelli u l-evalwazzjoni tagħhom fil-kuntest ta’ dawn il-konklużjonijiet
45.
Minħabba l-konnessjoni bejniethom, dawn il-kawżi ġew magħquda għall-finijiet tas-sentenza, u dan skont l-Artikolu 43 tar-Regoli tal-Proċedura. Inkwantu ċerti aggravji mressqa mir-rikorrenti huma relatati, jiena għażilt li nittrattahom flimkien, u dan għal raġunijiet ta’ ċarezza.
46.
Għall-finijiet tal-analiżi tiegħi, jiena ser neżamina, fl-ewwel lok, l-aggravji li jirrigwardaw l-allegati difetti proċedurali li bihom tista’ tkun ivvizzjata s-sentenza appellata. F’dan ir-rigward, ser nanalizza l-aggravju mressaq minn Bolloré, li huwa bbażat fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha, qabel ma neżamina l-aggravju mressaq minn Divipa, li huwa bbażat fuq it-tul eċċessiv tal-proċeduri.
47.
Fit-tieni lok, ser neżamina l-aggravji bbażati fuq il-ksur tal-Artikolu 81(1) KE fejn jingħad li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat il-provi li fuqhom hija bbażat ruħha biex tevalwa l-parteċipazzjoni tar-rikorrenti fil-ksur u t-tul tal-istess ksur.
48.
Fit-tielet lok, ser nanalizza l-aggravji bbażati fuq il-ksur min-naħa tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-ammont tal-multi imposti mill-Kummissjoni.
49.
Fl-aħħar nett, fir-raba’ lok, ser neżamina jekk is-sentenza appellata hijiex ivvizzjata b’nuqqas ta’ motivazzjoni f’dak li jikkonċerna l-evalwazzjoni taċ-ċirkustanzi attenwanti.
50.
Qabel ma nibda l-analiżi tiegħi, nixtieq nagħmel xi osservazzjonijiet preliminari fuq il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju li tagħmel il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ appell.
VII — Osservazzjonijiet preliminari fir-rigward tal-portata tal-istħarriġ magħmul mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ dawn l-appelli
51.
Fil-kuntest ta’ appell, ix-xogħol tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa limitat biex teżamina jekk il-Qorti tal-Prim’Istanza wettqitx żball ta’ liġi fl-istħarriġ ġudizzjarju tagħha.
52.
Skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 225(1) KE u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-appell għandu jkun limitat għal punti ta’ liġi u jista’ jkun ibbazat fuq motivi ta’ inkompetenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza, ta’ ksur tal-proċedura quddiemha jew ksur tad-dritt Komunitarju mill-Qorti tal-Prim’Istanza. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 112(1)(c) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-appell għandu jispeċifika l-aggravji u l-argumenti legali invokati.
53.
Abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà tal-appelli mressqa kontra s-sentenzi tal-Qorti tal-Prim’Istanza.
54.
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-appell għandu jindika b’mod preċiż l-elementi kkritikati tas-sentenza li jkun qed jintalab l-annullament tagħha kif ukoll l-argumenti legali li jsostnu b’mod speċifiku din it-talba (
8
).
55.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ssostni li l-appellanti ma tistax tqajjem motivi jew argumenti, għall-ewwel darba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li ma tkunx qajmet quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza. Fil-fatt, dan ikun ifisser li tkun qed tiġi awtorizzata tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li għandha kompetenza limitata fil-qasam tal-appelli, kawża iżjed estensiva minn dik li tkun tressqet quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza (
9
).
56.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-appell ma jkunx ammissibbli jekk l-appellanti tillimita ruħha biex tirrepeti jew tirriproduċi testwalment il-motivi jew argumenti li tkun ippreżentat diġà quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, u jekk hija ma tispjegax u ma tidentifikax l-iżball ta’ liġi li bih tkun ivvizzjata s-sentenza. F’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja ssostni, effettivament, li l-appell jikkostitwixxi fir-realtà talba li tippermetti lill-appellant jikseb eżami mill-ġdid tar-rikors ippreżentat quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, ħaġa li ma taqax fil-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (
10
). Mill-banda l-oħra, meta appellant jikkontesta l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt Komunitarju magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza, il-punti ta’ liġi li jkunu ġew eżaminati fl-ewwel istanza jistgħu jerġgħu jiġu diskussi mill-ġdid matul il-proċedura ta’ appell. Fil-fatt, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, li kieku appellant ma jkunx jista’ jibbaża l-appell tiegħu fuq il-motivi u l-argumenti li kienu diġà ntużaw quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, l-imsemmija proċedura tkun imċaħħda minn parti mis-sens tagħha (
11
).
57.
Jirriżulta wkoll mid-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq li l-appell ma jistax ikun ibbażat ħlief fuq aggravji li jirrigwardaw il-ksur ta’ regoli ta’ dritt. L-aggravji dwar l-evalwazzjoni tal-fatti huma, bħala regola, inammissibbli, ħlief f’żewġ każijiet espressament imsemmija mill-ġurisprudenza.
58.
Bħala regola, hija biss il-Qorti tal-Prim’Istanza li hija kompetenti biex tikkonstata u tevalwa l-fatti. Hija biss il-Qorti tal-Prim’Istanza li hija kompetenti biex tevalwa l-valur li għandu jingħata lill-provi li jkunu ġew ippreżentati quddiemha, ladarba l-provi li tkun ibbażat ruħha fuqhom ikunu nkisbu b’mod regolari, u l-prinċipji ġenerali tad-dritt u r-regoli tal-proċedura applikabbli fir-rigward tal-oneru u l-produzzjoni tal-provi jkunu ġew irrispettati (
12
).
59.
F’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tistħarreġ biss, skont l-Artikolu 225 KE, il-karatterizzazzjoni legali ta’ dawn il-fatti u l-konklużjonijiet legali li siltet minnhom il-Qorti tal-Prim’Istanza (
13
).
60.
B’hekk, fil-kuntest, b’mod partikolari, tal-implimentazzjoni tal-Artikoli 81 KE u 15 tar-Regolament Nru 17, l-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja għandu għan doppju. Minn banda, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina safejn il-Qorti tal-Prim’Istanza ħadet inkunsiderazzjoni, b’mod ġuridikament korrett, il-fatturi essenzjali kollha biex tevalwa l-gravità tal-aġir tal-impriża fid-dawl tal-Artikoli 81 KE u 15 tar-Regolament Nru 17. Mill-banda l-oħra, hija għandha tivverifika jekk il-Qorti tal-Prim’Istanza rrispondietx b’mod suffiċjenti skont il-liġi għall-argumenti kollha invokati mill-appellant, fir-rigward tat-tħassir jew it-tnaqqis tal-multa (
14
). Madankollu, ma jaqax taħt il-kompetenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tissostitwixxi, minħabba motivi ta’ ekwità, l-evalwazzjoni tagħha għal dik tal-Qorti tal-Prim’Istanza li tiddeċiedi fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni sħiħa tagħha, fuq l-ammont tal-multi imposti fuq l-impriżi (
15
).
61.
Kif indikajt diġà, jeżistu żewġ każijiet fejn jistgħu jinġiebu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja lmenti li jirrigwardaw il-konstatazzjoni u l-evalwazzjoni tal-fatti (
16
).
62.
L-ewwel każ huwa dak fejn l-appellant isostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza għamlet konstatazzjonijiet li l-ineżattezza materjali tagħhom tirriżulta mid-dokumenti fil-proċess.
63.
It-tieni każ huwa dak fejn l-appellant jallega li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat il-provi li ġew prodotti quddiemha. F’din l-ipoteżi, il-Qorti tal-Ġustizzja, li bħala regola mhijiex kompetenti biex teżamina l-provi li l-Qorti tal-Prim’Istanza kkunsidrat insostenn tal-fatti, tista’ tipproċedi bi stħarriġ ġudizzjarju. L-appellant għandu għalhekk jindika b’mod preċiż l-elementi li jkunu ġew żnaturati mill-Qorti tal-Prim’Istanza u juri l-iżbalji ta’ evalwazzjoni li, fil-fehma tiegħu, ikunu wasslu lill-Qorti tal-Prim’Istanza għal dak l-iżnaturament. Skont ġurisprudenza stabbilita, tali żnaturament għandu jidher b’mod ċar mid-dokumenti tal-proċess, mingħajr ma jkun meħtieġ li ssir evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi u li jiġu prodotti provi ġodda (
17
).
64.
Huwa abbażi ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li ser neżamina l-ammissibbiltà tal-aggravji u l-argumenti invokati mir-rikorrenti f’dawn l-appelli.
VIII — Fuq l-aggravji li jirrigwardaw l-allegati difetti proċedurali
65.
Skont l-Artikolu 225(1) KE u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-istess Qorti tal-Ġustizzja hija kompetenti biex tistħarreġ jekk, quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, twettaqx xi ksur tal-proċedura li jagħmel ħsara lill-interessi tal-appellanti. Hija għandha tiżgura, f’dan ir-rigward, li l-prinċipji ġenerali tad-dritt Komunitarju u r-regoli tal-proċedura li japplikaw fil-qasam tal-oneru u l-produzzjoni tal-prova ġew irrispettati (
18
).
66.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ssostni li d-dritt għal smigħ xieraq, u b’mod partikolari l-prinċipji ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża u tat-tul raġonevoli tal-proċeduri, japplika fil-kuntest ta’ proċeduri legali kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni li timponi fuq xi impriża multi minħabba ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni (
19
).
67.
F’dan il-każ, huwa l-obbligu tiegħi li neżamina l-aggravji mressqa minn Bolloré u Divipa li huma bbażati fuq l-illegalità tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza.
A — Fuq l-ewwel aggravju li huwa bbażat fuq evalwazzjoni żbaljata tal-konsegwenzi marbutin mal-ksur imwettaq mill-Kummissjoni tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré
68.
Bolloré takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li kisret id-drittijiet tad-difiża tagħha meta ma siltitx il-konklużjonijiet kollha li kellha tislet mill-ksur min-naħa tal-Kummissjoni tad-dritt tagħha li tinstema’ u tiddefendi ruħha matul il-proċeduri amministrattivi f’dak li jikkonċerna l-involviment dirett tagħha fil-ksur.
1. Is-sentenza appellata
69.
Fl-ewwel lok, Bolloré sostniet li, fl-istadju tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, il-Kummissjoni kkonkludiet li hija kienet ipparteċipat fil-ksur esklużivament minħabba r-responsabbiltà tagħha, bħala kumpannija parent, għall-aġir tal-kumpannija sussidjarja tagħha Copigraph. Mill-banda l-oħra, id-deċiżjoni kkontestata, fil-fehma tagħha, kien fiha oġġezzjoni ġdida bbażata fuq l-involviment personali u awtonomu tagħha fl-akkordju. Bolloré sostniet li, billi l-Kummissjoni ma tathiex il-possibbiltà li tieħu pożizzjoni fuq din l-oġġezzjoni waqt il-proċeduri amministrattivi, il-Kummissjoni kisret il-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża fil-konfront tagħha.
70.
Wara li fil-punti 66 sa 68 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza indikat il-ġurisprudenza rilevanti dwar dan il-prinċipju, l-istess Qorti tal-Prim’Istanza kkonstatat, fil-punt 79 ta’ din is-sentenza, li d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma ppermettietx lil Bolloré issir taf bl-oġġezzjoni bbażata fuq l-involviment dirett tagħha fil-ksur, u lanqas bil-fatti kkunsidrati mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni insostenn ta’ din l-oġġezzjoni, b’mod li Bolloré ma setgħetx validament tiddefendi ruħha, fil-proċedimenti amministrattivi, fir-rigward ta’ din l-oġġezzjoni u ta’ dawn il-fatti.
71.
Madankollu, fil-kumplament tal-analiżi tagħha, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li l-ksur tal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża mill-Kummissjoni ma kienx biżżejjed biex jiġġustifika l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata. Fil-fehma tagħha, dan id-difett proċedurali ma għandu ebda impatt determinanti fuq il-parti operattiva ta’ din id-deċiżjoni inkwantu l-Kummissjoni setgħet, leġittimament, iżżomm lil Bolloré responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-kumpannija sussidjarja Copigraph fl-akkordju.
72.
Ir-raġunament tal-Qorti tal-Prim’Istanza huwa redatt bil-mod kif ġej:
“80
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li, anki jekk id-deċiżjoni [ikkontestata] tinkludi allegazzjonijiet ġodda ta’ fatt jew ta’ dritt li fir-rigward tagħhom l-impriżi kkonċernati ma nstemgħux, il-vizzju kkonstatat jagħti lok għall-annullament ta[’ din i]d-deċiżjoni f’dan ir-rigward biss jekk l-allegazzjonijiet ikkonċernati ma jistgħux jiġu stabbiliti suffiċjentement skond il-liġi abbażi ta’ provi oħrajn ikkunsidrati f[’din ]id-deċiżjoni u li fir-rigward tagħhom l-impriżi kkonċernati kellhom l-okkażjoni li jagħmlu l-osservazzjonijiet tagħhom [ (
20
)]. Barra minn hekk, il-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré jista’ jaffetwa l-validità tad-deċiżjoni [ikkontestata] safejn tikkonċerna lil Bolloré biss jekk [din] id-deċiżjoni kienet ibbażata unikament fuq l-involviment dirett ta’ Bolloré fil-ksur [ (
21
)]. F’dan il-każ, fil-fatt, jekk l-oġġezzjoni l-ġdida, ibbażata, fid-deċiżjoni [imsemmija], fuq involviment dirett ta’ Bolloré fl-attivitajiet ta’ l-akkordju, ma tistax tintlaqa’, ir-responsabbiltà għall-ksur ma tistax tiġi attribwita lil din ta’ l-aħħar.
81
Madankollu, jekk jirriżulta, fl-eżami tal-mertu, (ara […] il-punti 123 sa 150 [tas-sentenza appellata]), li l-Kummissjoni, ġustament, ikkunsidrat lil Bolloré bħala responsabbli għall-parteċipazzjoni tal-kumpannija sussidjarja tagħha Copigraph fl-akkordju, l-illegalità mwettqa mill-Kummissjoni ma tistax tkun suffiċjenti biex tiġġustifika l-annullament tad-deċiżjoni [ikkontestata] peress li hija ma setax kellha influwenza determinanti fir-rigward tad-dispożittiv adottat mill-istituzzjoni [ (
22
)]. Fil-fatt, skond ġurisprudenza stabbilita sew, safejn ċerti motivi ta’ deċiżjoni huma waħedhom, tali li jiġġustifikaw id-deċiżjoni suffiċjentement skond il-liġi, il-vizzji relativi għal motivi oħra ta’ l-att, fi kwalunkwe każ, ma jaffettwawx id-dispożittiv tiegħu [ (
23
)].”
73.
Fil-punti 123 sa 149 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza uriet li Bolloré kellha tirrispondi għall-ksur imwettaq mill-kumpannija sussidjarja tagħha Copigraph minħabba l-parteċipazzjoni ta’ din il-kumpannija fl-akkordju. Fil-punt 150 tas-sentenza appellata, hija ddeduċiet li “ir-responsabbiltà ta’ Bolloré fil-ksur ġiet stabbilita, indipendentement mill-involviment dirett tagħha fih, ħaġa li ġiet eskluża (ara l-punti 66 sa 81 [tas-sentenza appellata])”.
74.
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha li l-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet il-motiv imressaq minn Bolloré li huwa bbażat fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża u tal-prinċipju ta’ kontradittorju, riżultanti min-nuqqas ta’ qbil bejn id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u d-deċiżjoni kkontestata.
2. Argumenti tal-partijiet
75.
Bolloré ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza żbaljat meta ċaħdet il-motiv tagħha għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata li kien ibbażat fuq il-fatt li wara li l-Kummissjoni bagħtet lil Bolloré dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet fejn hija kellha tirrispondi biss għall-ksur imwettaq mill-kumpannija sussidjarja tagħha Copigraph, l-istess Kummissjoni kkundannatha wkoll, fid-deċiżjoni kkontestata, minħabba l-involviment personali dirett tagħha fl-attivitajiet tal-ftehim. Fil-fehma ta’ Bolloré il-Qorti tal-Prim’Istanza kisret il-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża, minn banda, meta rrifjutat li tannulla d-deċiżjoni kkontestata fil-konfront tagħha, u mill-banda l-oħra, meta ma kkunsidratx li d-difett ikkonstatat ma kienx affettwa l-parti operattiva ta’ din id-deċiżjoni.
76.
Insostenn tal-ilment tagħha, Bolloré tibbaża ruħha, fl-ewwel lok, fuq diversi sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja u tal-Qorti tal-Prim’Istanza fil-qasam tal-prattiċi antikompetittivi kif ukoll fil-qasam tad-dritt tal-konċentrazzjonijiet biex issostni li, bil-fatt li ma annullatx id-deċiżjoni kkontestata meta d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma kinitx kompluta, il-Qorti tal-Prim’Istanza kisret id-drittijiet tad-difiża tagħha (
24
).
77.
Fit-tieni lok, Bolloré ssostni li l-ġurisprudenza li fuqha bbażat ruħha l-Qorti tal-Prim’Istanza hija irrilevanti. Minn banda, l-ewwel sensiela ta’ sentenzi msemmija fil-punt 80 tas-sentenza appellata kienet tikkonċerna sitwazzjoni differenti minn dik ta’ din il-kawża. F’dawk is-sentenzi, il-qorti Komunitarja kkonstatat li kien hemm impreċiżjoni fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet li ma kinitx tikkonċerna d-determinazzjoni u l-identifikazzjoni preċiża tar-responsabbiltajiet, imma biss il-fatti, jiġiferi l-aġir ikkontestat. Mill-banda l-oħra, it-tieni sensiela ta’ sentenzi msemmija wkoll fil-punt 80 tas-sentenza appellata hija saħansitra iktar irrilevanti għall-każ. Fil-fatt, dawn is-sentenzi kienu jikkonċernaw il-proċeduri ta’ kontroll tal-operazzjonijiet tal-konċentrazzjonijiet u tal-għajnuna mill-Istat.
78.
Fit-tielet lok, Bolloré tikkontesta l-“approċċ finalist” tad-drittijiet tad-difiża li adottat il-Qorti tal-Prim’Istanza, fejn in-nullità tal-att ma tiġix ordnata ħlief jekk il-ksur tar-regola inkwistjoni jikkomprometti l-interessi tal-parti kkonċernata. Tali approċċ ma japplikax għal kull ksur proċedurali, u partikolarment ma japplikax għal din il-kawża.
79.
Fir-raba’ lok, Bolloré tikkritika l-evalwazzjoni tal-Qorti tal-Prim’Istanza fejn l-imsemmija Qorti tgħid li ma kienx hemm lok biex tiġi annullata l-parti operattiva tad-deċiżjoni kkontestata fejn kienet tolqot lilha, peress li dan bl-ebda mod ma kien jaffettwa l-ammont tal-multa ta’ EUR 22.68 miljun li ġiet imposta fuqha. Bolloré ssostni li dan ir-raġunament huwa vvizzjat bi żball ta’ liġi, peress li ma jiħux inkunsiderazzjoni l-mod li bih ġie kkalkulat dan l-ammont.
80.
Il-Kummissjoni ssostni li l-argumenti mhumiex ammissibbli inkwantu jirriproduċu argumenti li tressqu diġà quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza u, fi kwalunkwe każ, huma infondati, inkwantu lil Bolloré ġie addebitat l-aġir tal-kumpannija sussidjarja tagħha Copigraph, liema imputazzjoni ma ġietx ikkontestata. Il-Kummissjoni tirribatti li l-bażi tad-deċiżjoni kkontestata, kif ikkonfermata mill-Qorti tal-Prim’Istanza fis-sentenza appellata hija biss, f’dak li jikkonċerna lil Bolloré, ir-responsabbiltà tagħha għall-aġir tal-kumpannija sussidjarja tagħha. Skont il-Kummissjoni, kulma għamlet il-Qorti tal-Prim’Istanza huwa li applikat, kif tagħmel is-soltu, il-ġurisprudenza Komunitarja.
3. Kunsiderazzjonijiet
81.
Jiena jidhirli li s-sentenza appellata hija vvizzjata bi żball ta’ liġi inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza ma siltitx il-konklużjonijiet kollha li kellha tislet mill-ksur imwettaq mill-Kummissjoni fir-rigward tad-drittijiet tad-difiża li, ħadd ma jista’ jiċħad, jikkostitwixxu prinċipju fundamentali tal-ordinament legali Komunitarju (
25
).
82.
Ir-raġunament tal-Qorti tal-Prim’Istanza ma jidhirx li huwa sodisfaċenti. Fil-fatt, għalkemm hija tirrikonoxxi n-natura fundamentali ta’ dan il-prinċipju kif ukoll ir-rekwiżiti marbutin miegħu, il-Qorti tal-Prim’Istanza tqis li l-ksur li għamlet il-Kummissjoni fir-rigward tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré mhuwiex biżżejjed biex jiġġustifika l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata inkwantu l-illegalità mwettqa minn Bolloré ma kellhiex effett determinanti fuq il-parti operattiva ta’ din id-deċiżjoni. Il-Qorti tal-Prim’Istanza b’hekk tikkuntenta ruħha li tiċħad, f’punt partikolari tas-sentenza appellata, l-oġġezzjoni bbażata fuq l-involviment personali u dirett ta’ Bolloré fil-ksur.
83.
Jekk, kif tafferma l-Qorti tal-Prim’Istanza, id-drittijiet tad-difiża jikkostitwixxu “prinċipju fundamentali tad-dritt Komunitarju”, is-sanzjoni mhijiex bilfors in-nullità tad-deċiżjoni kkontestata, jew, fi kwalunkwe każ, dik tal-elementi li fil-konfront tagħhom l-impriża ma setgħetx tiddefendi ruħha?
84.
Billi tagħti preċedenza lill-effikaċja tal-proċeduri amministrattivi, l-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza tqajjem ċerti dubji f’moħħi. Hija twassal biex tqajjem dubji dwar in-natura fundamentali tal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża fil-kuntest ta’ proċedura li wieħed jista’ jikklassifika bħala kważi repressiva u li fiha l-Kummissjoni għandha marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ ħafna u fejn l-istħarriġ ġudizzjarju huwa limitat.
85.
Qabel ma neżamina l-argumenti li fuqhom hija bbażata l-evalwazzjoni tiegħi, nixtieq infakkar il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża fil-kuntest tal-proċedura skont l-Artikolu 81 KE.
a) Il-ġurisprudenza Komunitarja dwar ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża fil-kuntest ta’ proċedura skont l-Artikolu 81 KE.
86.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet espressament il-prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju li jistipula li kull persuna għandha dritt għal smigħ xieraq (
26
). Dan id-dritt huwa ispirat mill-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ‘il quddiem il-“KEDB”) (
27
).
87.
Infakkar li din id-dispożizzjoni tippreċiża li “[f]id-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta’ xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b’liġi.”
88.
Fir-rigward, b’mod iktar preċiż, tad-drittijiet tad-difiża, dawn jokkupaw post prominenti fil-kuntest tal-iżvolġiment tal-proċeduri amministrattivi tal-investigazzjoni mmexxija mill-Kummissjoni f’dak li jikkonċerna l-ksur tal-Artikoli 81 KE u 82 KE (
28
). Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat f’diversi okkażjonijiet li r-rispett ta’ dawn id-drittijiet jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tad-dritt Komunitarju (
29
).
89.
Il-kontenut ta’ dawn id-drittijiet ġie ppreċiżat bla waqfien matul iż-żmien, permezz tal-ġurisprudenza u ġie kkonkretizzat mil-leġiżlatur Komunitarju (
30
).
90.
Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża jitlob li l-impriża kkonċernata, matul il-proċeduri amministrattivi, tkun tpoġġiet f’pożizzjoni li tispjega sew il-fehma tagħha fuq ir-realtà u r-relevanza tal-fatti u taċ-ċirkustanzi allegati kif ukoll id-dokumenti kkunsidrati mill-Kummissjoni insostenn tal-allegazzjoni tagħha fir-rigward tal-eżistenza ta’ ksur tat-Trattat KE (
31
).
91.
F’dan is-sens, l-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 17 jipprevedi li tintbagħat lill-partijiet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (
32
).
92.
Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan id-dokument jikkostitwixxi garanzija proċedurali essenzjali (
33
), li r-rekwiżiti tagħha ġew ippreċiżati mill-bidu f’ġurisprudenza dettaljata (
34
). Id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet għandha ssemmi, b’mod ċar, l-elementi essenzjali kollha li fuqhom tkun qed tibbaża ruħha l-Kummissjoni f’dan l-istadju tal-proċeduri. Fost dawn l-elementi hemm, inter alia, il-fatti li bihom tkun ġiet akkużata l-impriża, il-kwalifikazzjoni li tkun ingħatat lil dawn il-fatti, il-provi li fuqhom tkun qed tibbaża ruħha l-Kummissjoni kif ukoll l-elementi li hija tieħu inkunsiderazzjoni għall-iffissar tal-multa, bħalma huwa t-tul tal-ksur. Fis-sentenza ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll li d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet għandha tippreċiża b’mod ċar il-persuna ġuridika li tista’ tiġi kkundannata għall-ħlas tal-multa.
93.
Madankollu, dawn l-indikazzjonijiet jistgħu jingħataw b’mod sommarju u d-deċiżjoni mhux neċessarjament tkun kopja tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tikkostitwixxi dokument preparatorju fejn l-evalwazzjoni tal-fatti u tal-liġi hija ta’ natura purament provviżorja (
35
). Il-Kummissjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi li jirriżultaw mill-proċeduri amministrattivi jew biex twaqqa’ oġġezzjonijiet li jirriżultaw infondati, jew biex torganizza u tikkompleta kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt l-argumenti tagħha insostenn tal-oġġezzjonijiet li fuqhom hija tkun qed tibbaża ruħha, bil-kundizzjoni, madankollu, li hija tikkunsidra biss il-fatti li dwarhom il-persuni kkonċernati kellhom l-okkażjoni jispjegaw ruħhom u li hija tkun ipprovdiet, matul il-proċeduri amministrattivi, l-elementi meħtieġa għad-difiża.
94.
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza, imfakkra fil-punt 68 tas-sentenza appellata, il-ksur tad-drittijiet tad-difiża matul il-proċeduri amministrattivi għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-oġġezzjonijiet ikkunsidrati mill-Kummissjoni fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u fid-deċiżjoni.
95.
Dawn il-garanziji proċedurali ġew ikkristallizzati fl-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 17 kif ukoll fl-Artikoli 2 u 4 tar-Regolament Nru 99/63 (
36
) qabel ma ġew ikkodifikati fl-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 1/2003 u fl-Artikoli 10 sa 12 u 15 tar-Regolament Nru 773/2004.
96.
Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li jeħtieġ li issa tiġi eżaminata l-fondatezza tal-aggravju mressaq minn Bolloré.
b) L-eżami tal-aggravju mressaq minn Bolloré
97.
Kif indikajt diġà, il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonstatat li kien hemm ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré inkwantu d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma ppermettitilhiex tkun taf bl-oġġezzjoni bbażata fuq l-involviment personali u dirett tagħha fil-ksur, u lanqas bil-fatti li kkonstatat il-Kummissjoni fid-deċiżjoni kkontestata insostenn ta’ din l-oġġezzjoni.
98.
Madankollu, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li l-illegalità mwettqa mill-Kummissjoni ma kinitx biżżejjed biex tiġġustifika li d-deċiżjoni kkontestata tiġi annullata inkwantu hija ma kellha ebda effett determinanti fuq il-parti operattiva tad-deċiżjoni.
99.
Fil-fatt, il-Qorti tal-Prim’Istanza, fil-punt 81 tas-sentenza appellata, iddeċidiet li “skond ġurisprudenza stabbilita sew, safejn ċerti motivi ta’ deċiżjoni huma waħedhom, tali li jiġġustifikaw id-deċiżjoni suffiċjentement skond il-liġi, il-vizzji relativi għal motivi oħra ta’ l-att, fi kwalunkwe każ, ma jaffettwawx id-dispożittiv tiegħu” (
37
).
100.
Fil-punt 150 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza “esklu[diet]” (
38
) l-oġġeżżjoni bbażata fuq ir-responsabbiltà ta’ Bolloré stess fit-twettiq tal-ksur u, wara li eżaminat il-motivi kolha mqajma minn din l-impriża, ċaħdet ir-rikors tagħha għal annullament.
101.
Jidhirli li l-Qorti tal-Prim’Istanza wettqet żball ta’ liġi meta applikat din il-ġurisprudenza għal din il-kawża.
102.
Huwa minnu li l-motivi li fir-rigward tagħhom instemgħet Bolloré huma minnhom infushom tali li jiġġustifikaw li hija tiġi kkundannata, inkwantu hija għandha tirrispondi għall-aġir tal-kumpannija sussidjarja tagħha.
103.
Il-parti operattiva tad-deċiżjoni kkontestata tibqa’ intatta għal żewġ raġunijiet. Fl-ewwel lok, il-Kummissjoni kkunsidrat li Bolloré, bħala kumpannija parent tal-grupp, kellha tirrispondi għall-ksur imwettaq mill-kumpannija sussidjarja tagħha. Għaldaqstant, hija tibqa’ responsabbli, bħala tali, għall-ksur tal-Artikolu 81 KE u d-diċitura tal-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kkontestata effettivament tibqa’ l-istess. Fit-tieni lok, lanqas l-ammont tal-multa msemmi fl-Artikolu 3 ta’ din id-deċiżjoni ma nbidel — minkejja li dan jista’ jidher sorprendenti — minħabba l-metodu ta’ kalkolu adottat mill-Kummissjoni. Fil-fatt, il-multa imposta fuq l-impriżi kkonċernati ġiet ikkalkulata abbażi tad-dħul mill-bejgħ tal-karta saħħara fiż-ŻEE. Fil-każ ta’ Bolloré, kienet biss il-kumpannija sussidjarja li kellha dan id-dħul mill-bejgħ. Konsegwentement, jekk jitqies li Bolloré għandha tinżamm waħedha responsabbli għall-aġir tal-kumpannija sussidjarja, l-ammont tal-multa jibqa’ l-istess bħal dak imsemmi fil-parti operattiva tad-deċiżjoni kkontestata.
104.
Madankollu, jidhirli li l-ġurisprudenza msemmija mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 81 tas-sentenza appellata, ma setgħetx tiġi applikata f’din il-kawża. Fil-fatt, jiena nħoss li, f’każ bħal dan inkwistjoni, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma setgħetx tikkuntenta ruħha li teskludi l-oġġezzjoni bbażata fuq l-involviment personali u dirett ta’ Bolloré fl-akkordju, filwaqt li ma tislet ebda konklużjoni oħra fir-rigward tal-legalità tad-deċiżjoni kkontestata, u dan għar-raġunijiet li ġejjin:
—
fl-ewwel lok, peress li dan iwassal biex tiġi injorata n-natura fundamentali tal-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża;
—
fit-tieni lok, peress li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq dan is-suġġett hija stabbilita sew;
—
fit-tielet lok, peress li l-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza tinjora l-konsegwenzi marbutin ma’ deċiżjoni ta’ kundanna tal-Kummissjoni skont l-Artikolu 81(1) KE, u
—
fir-raba’ lok, peress li din hija proċedura ta’ natura kważi repressiva li tista’ taqa’ taħt l-Artikolu 6(1) tal-KEDB.
105.
F’dan l-istadju, jiena ser nelabora fuq kull wieħed minn dawn l-argumenti.
106.
L-ewwel nett, fis-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza tidher li ma tagħrafx in-natura tad-dritt inkwistjoni billi tagħti preċedenza lill-effikaċja tal-azzjoni tal-Kummissjoni u l-ordni pubbliku fil-qasam tal-kompetizzjoni.
107.
Fil-fatt, infakkar li l-Kummissjoni kisret mhux sempliċi regola proċedurali, imma d-dritt ta’ impriża li tiddefendi ruħha mill-fatt li ġiet implikata fit-twettiq tal-ksur. Infakkar li l-prinċipju ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża, inkwantu jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tal-ordinament legali Komunitarju, huwa rekwiżit proċedurali sostanzjali. Konsegwentement, il-ksur ta’ dan il-prinċipju, fil-fehma tiegħi, għandu jiġi ppenalizzat bħala tali mill-qorti Komunitarja taħt l-Artikolu 230 KE u għandu jġib miegħu l-annullament tal-att inkwistjoni jew ta’ parti minnu.
108.
It-tieni nett, fil-fatt, meta l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata ksur tad-drittijiet tad-difiża tal-impriżi minħabba, partikolarment, nuqqas ta’ qbil bejn id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u d-deċiżjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tadotta pożizzjoni protettiva ħafna tad-drittijiet tal-impriżi u rigoruża ħafna fir-rigward tal-Kummissjoni billi tannulla d-deċiżjoni jew dik il-parti tad-deċiżjoni li tirrigwarda l-fatti jew l-oġġezzjonijiet li fuqhom il-partijiet ma setgħux jagħmlu l-osservazjonijiet tagħhom.
109.
F’dan ir-rigward hija tipproċedi billi tapplika b’mod klassiku l-Artikolu 230 KE, li skontu l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tannulla l-atti kollha tal-Kummissjoni li jkunu ġew adottati bi ksur tal-forom proċedurali sostanzjali. Il-Qorti tal-Ġustizzja tapplika wkoll l-Artikoli 4 tar-Regolament Nru 99/63 u 11(2) tar-Regolament Nru 773/2004, li skont dawn, għandu jitfakkar, il-Kummissjoni, fid-deċiżjonijiet tagħha, għandha tadotta, kontra l-impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi destinatarji, dawk l-oġġezzjonijiet biss li fuqhom l-istess impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi kellhom l-okkażjoni jagħtu l-fehma tagħhom.
110.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tannulla deċiżjoni b’mod parzjali meta l-elementi inkwistjoni, indipendentement mill-importanza tal-għan tagħhom, jistgħu jinfirdu mid-dispożizzjonijiet l-oħra (
39
).
111.
Dawn jistgħu jkunu elementi li huma ta’ natura purament aċċessorja fil-konfront tal-ksur ikkonstatat fid-deċiżjoni definittiva, pereżempju, meta jiġi kkonstatat li l-Kummissjoni ma bagħtitx lill-impriżi ċerti dokumenti li abbażi tagħhom hija setgħet tevalwa l-aġir tagħhom fid-dawl tal-Artikolu 81 KE. F’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali ksur ma setax jaffettwa l-validità tad-deċiżjoni fl-intier tagħha, iżda li, mill-banda l-oħra, kien meħtieġ li jitwarrab il-kontenut ta’ dawn id-dokumenti meta jiġi eżaminat jekk id-deċiżjoni kinitx fondata (
40
).
112.
Dawn jistgħu jkunu wkoll elementi essenzjali li jikkonċernaw il-ksur ikkonstatat, bħalma huwa t-tul tal-ksur jew l-identifikazzjoni tal-impriżi responsabbli.
113.
B’hekk, fil-kawża li wasslet għas-sentenza Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, il-Kummissjoni naqset milli tindika lir-rikorrenti li hija kienet ser tikkundannahom taħt l-Artikolu 1 tad-deċiżjoni inkwistjoni, għat-twettiq ta’ ksur itwal minn dak imsemmi fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Il-Qorti tal-Ġustizzja annulat din id-deċiżjoni “inkwantu hija kkonstatat li l-prattiċi miftehma kienu qabżu l-perijodu sa tmiem Jannar/bidu ta’ Frar 1976”, jiġifieri l-perijodu li fuqu l-impriżi ma kellhomx l-okkażjoni jagħtu l-fehma tagħhom (
41
).
114.
F’żewġ kawżi oħra li wasslu għas-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Compagnie maritime belge transports et vs Il-Kummissjoni u ARBED vs Il-Kummissjoni, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma kinitx ċara fir-rigward tal-persuni ġuridiċi li setgħu jaqalgħu multa minħabba ksur tal-Artikolu 81(1) KE.
115.
Fl-ewwel kawża, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet kien fiha biss identifikazzjoni tal-awtur tal-ksur li kien entità kollettiva, f’dan il-każ konferenza marittima. Mill-banda l-oħra, fid-deċiżjoni tagħha, il-Kummissjoni kienet imponiet multa individwali fuq ċerti membri ta’ din il-konferenza. Meta ġiet adita b’rikors għal annullament kontra din id-deċiżjoni, il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet il-motiv imressaq minn dawn il-membri li kien ibbażat fuq ksur tad-drittijiet proċedurali tagħhom, minħabba, partikolarment, li huma kienu jafu bid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u kienu rrispondew huma stess għall-oġġezzjonijiet imressqa mill-Kummissjoni (
42
).
116.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Qorti tal-Prim’Istanza kienet wettqet żball ta’ liġi, li jwassal għall-annullament tas-sentenza. Hija kkunsidrat li d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet indirizzata lill-konferenza marittima ma kinitx tippermetti lill-membri tagħha jkunu infurmati biżżejjed dwar il-fatt li kienu ser jiġu kkundannati jħallsu multa b’mod inidvidwali kieku kellu jiġi kkonstatat il-ksur. Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja, għaldaqstant, annullat id-dispożizzjonijiet tad-deċiżjoni li imponew multi individwali fuq il-membri ta’ din il-konferenza (
43
).
117.
Fit-tieni kawża, id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet ma kinitx issemmi l-intenzjoni tal-Kummissjoni li taddebita lill-kumpannija parent, ARBED SA, ir-responsabbiltà għall-aġir tal-kumpannija sussidjarja tagħha u li tikkundannaha, għaldaqstant, għall-ħlas ta’ multa kkalkulata abbażi tad-dħul mill-bejgħ tagħha (
44
). Il-Qorti tal-Prim’Istanza, minkejja li rrilevat il-ħsara li saret lid-drittijiet tad-difiża ta’ din il-kumpannija, ma ppenalizzatx din l-irregolarità proċedurali minħabba l-inċertezza li kien hemm, matul il-proċedura amministrattiva, fir-rigward tar-rwoli u r-responsabbiltajiet rispettivi tal-kumpannija parent u tal-kumpannija sussidjarja tagħha.
118.
Fil-kuntest tal-appell interpost minn ARBED SA, il-Qorti tal-Ġustizzja annullat is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza. Għalkemm din il-kumpannija kienet taf bid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet indirizzata lill-kumpannija sussidjarja tagħha u bil-proċedimenti kontriha, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma setax jiġi dedott minn dan il-fatt li d-drittijiet tad-difiża tal-imsemmija kumpannija ma kinux ġew miksura. Hija kkunsidrat li “dubju, li kienet biss dikjarazzjoni ġdida tal-oġġezzjonijiet regolarment indirizzata lir-rikorrenti li setgħet tneħħih, baqa’ jippersisti sa tmiem il-proċeduri amministrattivi fir-rigward tal-persuna ġuridika li fuqha kienu ser jiġu imposti l-multi” (
45
). Konsegwentement, fis-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja annullat id-deċiżjoni in kwistjoni “sa fejn kienet tikkonċerna lil ARBED SA”.
119.
Huwa minnu li, f’dawn il-kawżi, il-motivi li kienu vvizzjati kellhom effett dirett fuq id-dispożittiv tad-deċiżjoni inkwistjoni. Fis-sentenza Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, l-Artikolu 1 tad-deċiżjoni kien ivvizzjat inkwantu kien jirrigwarda perijodu li l-impriżi ma kellhomx l-okkażjoni jispjegaw ruħhom dwaru. Fis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Compagnie maritime belge transports et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, l-Artikolu 6 tad-deċiżjoni kien ivvizzjat inkwantu kien jikkundanna ċerti impriżi għall-ħlas ta’ multa individwali, liema impriżi ma kinux ġew debitament infurmati. Finalment, fis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, l-Artikolu 4 tad-deċiżjoni inkwistjoni kien ivvizzjat peress li kien jikkundanna lill-kumpannija parent, ARBED SA, għall-ħlas tal-multa.
120.
Madankollu, jidhirli li, apparti l-influwenza li l-motiv ivvizzjat seta’ jkollu fuq il-parti operattiva tad-deċiżjoni inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tat iktar importanza lin-natura essenzjali jew aċċessorja tal-motivi inkwistjoni. F’dawn il-kawżi, kull wieħed mill-motivi vvizzjati kien jikkostitwixxi element essenzjali tal-ksur ikkonstatat.
121.
Dan huwa l-każ ukoll f’din il-kawża fir-rigward tal-identifikazzjoni tal-impriżi responsabbli. Fil-fatt, l-oġġezzjoni inkwistjoni hija bbażata fuq l-involviment personali u dirett ta’ Bolloré fit-twettiq tal-ksur. Hija tolqot lil din l-impriża bħala awtriċi tal-ksur ikkonstatat. Jekk tali oġġezzjoni għandha tiġi eskluża, inkwantu l-imsemmija impriża ma setgħetx tiddefendi ruħha, jeħtieġ allura li jinsiltu l-konklużjonijiet kollha minn dan fir-rigward tal-legalità tad-deċiżjoni kkontestata bbażata fuq dawn l-elementi.
122.
It-tielet nett, bil-fatt li qieset li l-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré ma jistax jaffettwa l-validità tad-deċiżjoni kkontestata għal dak li jikkonċerna lilha, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma qisitx, fil-fehma tiegħi, il-konsegwenzi li huma marbutin ma’ deċiżjoni ta’ kundanna tal-Kummissjoni taħt l-Artikolu 81(1) KE.
123.
Minn banda waħda, inħoss li Bolloré għandha interess morali li tara li d-deċiżjoni kkontestata tiġi annullata inkwantu hija tinvolviha direttament u personalment fit-twettiq tal-ksur.
124.
Mill-banda l-oħra, jidhirli li l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata, inkwantu hija bbażata fuq motiv ivvizzjat, għandu jseħħ minħabba raġunijiet ta’ ċarezza u ta’ certezza legali, b’mod partikolari fir-rigward tal-konsegwenzi fid-dritt ċivili tal-ksur tal-Artikolu 81 KE.
125.
Fil-fatt, meta l-Kummissjoni tikkonstata ksur tal-Artikolu 81 KE, il-vittmi ta’ dak il-ksur jistgħu jistitwixxu quddiem il-qrati nazzjonali kawża ċivili kontra l-awturi tal-prattika antikompetittiva inkwistjoni sabiex jitolbu riżarċiment tad-danni li huma jkunu sofrew (
46
). Il-persuni li jistgħu jibbenefikaw minn din il-protezzjoni huma mhux biss terzi persuni, jiġifieri l-konsumaturi u l-kompetituri li jkunu leżi bl-akkordju antikompetittiv, imma wkoll, f’ċirkustanzi eċċezzjonali, waħda mill-partijiet f’dak l-akkordju (
47
).
126.
F’dan ir-rigward, id-deċiżjoni tal-Kummissjoni, kif ikkonfermata jew annullata mill-qorti Komunitarja, tikkostitwixxi l-bażi tar-rikors tagħhom. Huwa essenzjali, għalhekk, partikolarment meta jkun hemm ksur kumpless, kollettiv u mhux interrott, li dik id-deċiżjoni tiddefinixxi b’mod ċar ħafna r-responsabbiltajiet tal-impriżi fit-twettiq tal-ksur. Jekk l-imsemmija deċiżjoni għandha tinvolvi r-responsabbiltà ċivili tal-impriżi inkwistjoni, dan huwa biss minħabba l-parteċipazzjoni stabbilita tagħhom fl-aġir kollettiv penalizzat u definit korrettament. Dan jikkostitwixxi rekwiżit indispensabbli għall-iżvolġiment tajjeb tal-kawża għad-danni, li l-Kummissjoni ssemmi b’insistenza fil-white paper tagħha fuq il-kawżi għad-danni minħabba l-ksur tar-regoli Komunitarji fuq l-akkordji u l-abbużi tal-pożizzjoni dominanti (
48
).
127.
F’din il-kawża, u fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jidhirli li l-Qorti tal-Prim’Istanza ma setgħetx, għaldaqstant, tikkuntenta ruħha billi teskludi l-oġġezzjoni inkwistjoni, mingħajr ma “tħassar” mid-deċiżjoni kkontestata l-elementi li fuqhom il-Kummissjoni bbażat ir-responsabbiltà stess ta’ Bolloré. Il-fatt li tiġi eskluża oġġezzjoni bl-ebda mod ma jfisser li l-qorti Komunitarja tkun annullatha u, għaldaqstant, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tneħħihiex mill-ordinament legali, filwaqt li hija titqies bħala li qatt ma eżistiet meta tiġi annullata. Tali raġunament ma jiżgurax li l-proċedura tal-konstatazzjoni tal-ksur inkwistjoni tkun ċara biżżejjed fir-rigward tar-rwol u tar-responsabbiltajiet ta’ Bolloré, li, skont din il-proċedura, x’aktarx tinżamm responsabbli għal dan il-ksur.
128.
Ir-raba’ nett, jidhirli li l-istħarriġ tal-qorti għandu jkun iktar u iktar strett meta l-ksur tad-drittijiet tad-difiża jitwettaq mill-Kummissjoni fil-kuntest ta’ proċedura ta’ natura kważi repressiva, li tista’ taqa’ taħt id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB.
129.
Infakkar li, skont din id-dispożizzjoni, “[f]id-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta’ xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b’liġi” (
49
).
130.
Skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma titlobx li l-qrati kollha involuti f’dawn iż-żewġ tipi ta’ proċeduri għandhom jissodisfaw id-dispożizzjonijiet kollha tal-Artikolu 6 tal-KEDB. B’hekk, meta deċiżjoni tittieħed minn awtorità amministrattiva, li ma toffrix il-garanziji kollha ta’ proċeduri ġudizzjarji, din id-deċiżjoni għandha għalhekk tkun tista’ tiġi mistħarrġa ulterjorment minn organu ġudizzjarju li għandu ġurisdizzjoni sħiħa, li jirrispetta d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB (
50
).
131.
L-applikazzjoni tal-Artikolu 6 tal-KEDB għall-proċedura skont l-Artikolu 81 KE qajmet diversi domandi, inkwantu, b’mod partikolari, il-Kummissjoni ma tistax tiġi kklassifikata, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni bħala “tribunal”  (
51
) u inkwantu l-proċedura ma taqax, stricto sensu, fil-qasam kriminali.
132.
Jidher madankollu li l-multi msemmija fl-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 17 huma, min-natura u mill-importanza tagħhom, paragunabbli għal sanzjoni kriminali (minkejja li fis-sens strett tagħhom, għandhom in-natura ta’ sanzjoni amministrattiva) u li, fid-dawl tal-funzjonijiet ta’ investigazzjoni, inkjesta u deċiżjoni tal-Kummissjoni, il-proċedura skont l-Artikolu 81 KE hija ta’ natura kważi repressiva. Il-Qorti tal-Ġustizzja irrilevat espressament ukoll l-ispeċifiċità ta’ din il-proċedura fis-sentenza tat-8 ta’ Lulju 1999, Hüls vs Il-Kummissjoni (
52
), u f’din l-okkażjoni ma qagħditx lura milli tirreferi għall-prinċipju ta’ preżunzjoni tal-innoċenza iggarantita mill-Artikolu 6(2) tal-KEDB. F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li “fid-dawl tan-natura tal-ksur inkwistjoni kif ukoll tan-natura u l-grad ta’ severità tas-sanzjonijiet marbutin magħhom, il-prinċipju ta’ preżunzjoni tal-innoċenza japplika għall-proċeduri li jirrigwardaw il-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni li japplikaw għall-impriżi li jistgħu jwasslu għal deċiżjoni li timponi multi jew pagamenti ta’ penalità” (
53
).
133.
Din il-ġurisprudenza tidher li tista’ tiġi trasposta perfettament għal dan il-każ u l-proċedura skont l-Artikolu 81 KE għandha għalhekk, bl-istess mod, tirrispetta r-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 6(1) tal-KEDB. Għaldaqstant, ir-rispett tal-prinċipju ta’ preżunzjoni tal-innoċenza ma jidhirx li jista’ jiġi rrikonċiljat mal-ksur tad-drittijiet tad-difiża.
134.
Dan ifisser li, fi proċedura ta’ natura kważi repressiva, bħalma hija din inkwistjoni, fejn il-Kummissjoni teżerċita, fir-rigward tal-impriżi, funzjonijiet ta’ investigazzjoni, inkjesta u deċiżjoni, il-qorti Komunitarja għandha twettaq stħarriġ ġudizzjarju rigoruż ħafna tar-rispett min-naħa tal-Kummissjoni tad-drittijiet proċedurali tal-partijiet. Fi kliem ieħor, naħseb li l-qorti Komunitarja għandha tislet il-konklużjonijiet kollha meħtieġa meta l-Kummissjoni, fl-eżerċizzju tal-prerogattivi tagħha, ma tirrispettax id-drittijiet fundamentali li għandhom l-impriżi fil-kuntest tal-proċedura skont l-Artikolu 81 KE.
135.
F’dan il-każ, l-approċċ tal-Qorti tal-Prim’Istanza jtendi li jirrestrinġi l-istħarriġ li, fil-fehma tiegħi, għandha twettaq il-qorti fuq id-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni, fis-sens tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB. Dan l-approċċ jista’, fil-fehma tiegħi, jirriżulta li huwa perikoluż. Fil-fatt, f’każ bħal dak inkwistjoni hawnhekk, li kieku jitqies li l-ksur mill-Kummissjoni tad-dritt għal smigħ tal-impriża ma jivvizzjax id-deċiżjoni peress li dik l-impriża għandha, fi kwalunkwe każ, tirrispondi għall-ksur imwettaq minn ħaddieħor, dan ikun ifisser li l-Kummissjoni tista’ tinjora l-forom proċedurali sostanzjali b’impunità.
136.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, insotsni li l-Qorti tal-Prim’Istanza wettqet żball ta’ liġi fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tal-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré, meta ma annullat l-ebda element mid-deċiżjoni kkontestata li nvolva direttament u personalment lil din l-impriża fit-twettiq tal-ksur. Fil-fehma tiegħi, il-Qorti tal-Prim’Istanza jmissha siltet il-konklużjonijiet meħtieġa, jiġifieri l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata inkwantu kienet ibbażata fuq l-oġġezzjoni marbuta mal-involviment personali u dirett ta’ Bolloré fil-ksur.
137.
Nipproponi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddikjara l-ewwel aggravju mressaq minn Bolloré bħala ġustifikat.
138.
Bħala rimarka finali, nixtieq nindika biss li huwa ċar li, meta dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tkun ivvizzjata b’nuqqas daqshekk kbir, il-Kummissjoni tista’ tirrimedjah biss billi tadotta dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali li tippermetti lill-partijiet isiru jafu bih u jirrispondu matul il-proċedura amministrattiva ta’ qabel.
B — Fuq it-tieni aggravju mressaq minn Divipa li huwa bbażat fuq l-allegat tul eċċessiv tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza
1. Argumenti tal-partijiet
139.
Divipa tfakkar li d-dritt għal proċeduri fi żmien raġonevoli japplika fil-qasam tal-kompetizzjoni għall-proċeduri amministrattivi u ġudizzjarji u tirreferi, f’dan ir-rigward, għas-sentenza Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. Dan id-dritt inkiser peress li t-tul tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza kien ta’ ħames snin bejn il-preżentata tar-rikors u l-għoti tas-sentenza appellata.
140.
Il-Kummissjoni ssostni li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi proprji tal-kawża, it-tul tal-proċeduri mhuwiex eċċessiv. Fi kwalunkwe każ, hija tirrileva li irregolarità proċedurali bħal dik li qed isir ilment dwarha, anke jekk tiġi ppruvata, ma tistax twassal għall-annullament tas-sentenza appellata fl-intier tagħha.
2. Kunsiderazzjonijiet
141.
Kif indikajt, il-prinċipju ġenerali tad-dritt Komunitarju li jistipula li kull persuna għandha dritt għal smigħ xieraq u, partikolarment, id-dritt għal smigħ fi żmien raġonevoli, japplika fil-kuntest ta’ rikors ġudizzjarju kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkundanna impriża minħabba ksur tal-Artikolu 81 KE.
142.
Sabiex tiġi evalwata n-natura raġonevoli tat-tul fil-proċeduri, il-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi għall-kriterji stabbiliti mill-Qorti Ewropea tad-drittijiet tal-bniedem fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-Artikolu 6(1) tal-KEDB. Hija ddeċidiet b’hekk, fis-sentenza Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, li n-natura raġonevoli tat-tul tal-proċeduri għandha tiġi evalwata skont iċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull kawża, u b’mod partikolari, skont l-importanza tal-kawża għall-parti kkonċernata, skont il-kumplessità tal-kawża kif ukoll skont l-aġir tar-rikorrent u dak tal-awtoritajiet kompetenti (
54
).
143.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-lista ta’ dawn il-kriterji mhijiex eżawrjenti u li l-evalwazzjoni tan-natura raġonevoli taż-żmien ma teħtieġx eżami sistematiku taċ-ċirkustanzi tal-kawża fid-dawl ta’ kull wieħed minn dawn il-kriterji meta t-tul tal-kawża ikun jidher iġġustifikat fid-dawl ta’ wieħed minnhom biss. B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li l-kumplessità tal-kawża tista’ tiġi kkunsidrata sabiex tiġġustifika tul li prima facie jkun twil wisq (
55
).
144.
F’din il-kawża, il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza bdew fit-18 ta’ April 2002, bil-preżentata tar-rikors ta’ Divipa għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata, u ntemmu fis-26 ta’ April 2007, li hija d-data tal-għoti tas-sentenza appellata. Għaldaqstant il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza damu madwar ħames snin.
145.
Għalkemm tali tul jista’ jidher kunsiderevoli, jidhirli madankollu li dan jista’ jiġi ġġustifikat fid-dawl tal-kumplessità partikolari tal-kawża.
146.
Fil-fatt, kważi l-fatti kollha li fuqhom kienet ibbażata d-deċiżjoni kkontestata kienu ġew ikkontestati fl-ewwel istanza u għaldaqstant kellhom jiġu vverifikati. Il-valur probatorju tad-dikjarazzjonijiet u tad-dokumenti disponibbli li jirrigwardaw, partikolarment, id-diversi laqgħat li seħħew fuq is-swieq nazzjonali u Ewropej kellu jiġi evalwat. Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punti 40 sa 63 u 109 sa 117 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza kienet ikkonfrontata b’diversi kontestazzjonijiet rigwardanti l-aċċess għad-dokumenti tal-proċeduri amministrattivi u n-natura utilizzabbli tagħhom. Barra minn hekk, il-miżuri istruttorji ordnati mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-kuntest tal-preparazzjoni ta’ dawn il-proċeduri u, b’mod partikolari, id-diversi domandi bil-miktub magħmula lill-partijiet kienu jissupponu analiżi minn qabel tal-fajls jew, għall-inqas, ta’ ċerti partijiet minnhom.
147.
Infakkar ukoll li disa’ impriżi ppreżentaw rikors għal annullament kontra d-deċiżjoni kkontestata, f’erba’ lingwi tal-proċedura. Is-sentenza appellata ngħatat fl-istess jum tat-tmien sentenzi l-oħra li ngħataw fuq ir-rikorsi ppreżentati kontra dik id-deċiżjoni.
148.
Fid-dawl ta’ dawn il-konstatazzjonijiet, jidhirli li t-tul tal-proċeduri li wasslu għas-sentenza appellata jista’ jiġi spjegat partikolarment min-numru ta’ impriżi li pparteċipaw fl-akkordju u li ppreżentaw rikors kontra d-deċiżjoni msemmija, ħaġa li teħtieġ eżami parallel ta’ dawn id-diversi rikorsi, mill-investigazzjoni approfondita tal-proċess magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza u mir-restrizzjonijiet lingwistiċi imposti mir-regoli tal-proċedura tal-istess Qorti tal-Prim’Istanza.
149.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jiena tal-fehma li t-tul tal-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza huwa ġġustifikat fid-dawl tal-kumplessità partikolari tal-kawża.
150.
Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad l-aggravju mressaq minn Divipa li huwa bbażat fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ żmien raġonevoli tal-proċeduri bħala infondat.
IX — Fuq l-aggravji bbażati fuq il-ksur tal-Artikolu 81(1) KE inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza allegatament żnaturat il-provi rigwardanti l-parteċipazzjoni tal-appellanti fil-ksur u t-tul tal-istess ksur
151.
Essenzjalment, l-appellanti jakkużaw lill-Qorti tal-Prim’Istanza li żnaturat il-provi li fuqhom hija bbażat ruħha biex tevalwa l-parteċipazzjoni tagħhom fil-ksur u t-tul tal-istess ksur, skont l-Artikolu 81 KE.
152.
Qabel ma neżamina l-ammissibbiltà u l-fondatezza ta’ dawn l-aggravji, nixtieq infakkar fil-qosor il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-produzzjoni tal-prova ta’ ksur tal-Artikolu 81 KE.
153.
Skont il-qorti Komunitarja, il-Kummissjoni għandha ġġib il-prova tal-ksur li hija tikkonstata u għandha ġġib il-provi li juru l-eżistenza tal-fatti li jikkostitwixxu dak il-ksur (
56
). Il-Kummissjoni għandha għalhekk iġġib provi preċiżi u konkordanti biex tiġġustifika l-kovinzjoni soda li l-ksur twettaq. Madankollu, il-qorti Komunitarja ma teħtieġx li kull prova miġjuba mill-Kummissjoni tkun neċessarjament tissodisfa dawn il-kriterji fir-rigward ta’ kull element tal-ksur. Huwa biżżejjed li l-kumpless ta’ indizji invokati mill-istituzzjoni, meta evalwat b’mod globali, jissodisfahom (
57
). Barra minn hekk, kif fakkret il-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 155 tas-sentenza appellata, il-provi tal-parteċipazzjoni f’akkordju għandhom jiġu evalwati flimkien filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi fattwali kollha rilevanti.
154.
Il-produzzjoni tal-prova fil-kawżi dwar il-kompetizzjoni hija kkaratterizzata bi problemi partikolari li l-Qorti tal-Ġustizzja ġabret fis-sentenza Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq. L-attivitajiet li l-prattiċi antikompetittivi jinvolvu jitwettqu b’mod klandestin, il-laqgħat jinżammu b’mod sigriet, spiss f’pajjiż terz, u d-dokumentazzjoni relatata hija skarsa u mnaqqsa għall-minimu. Barra minn hekk, fil-parti l-kbira tal-każijiet, l-eżistenza ta’ prattika antikompetittiva tkun trid tiġi dedotta minn ċertu numru ta’ koinċidenzi u indizji li, evalwati b’mod globali, jistgħu jikkostitwixxu, fin-nuqqas ta’ spjegazzjoni oħra koerenti, il-prova tal-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni (
58
).
155.
Ma’ dan huwa meħtieġ li jiżdiedu l-limitazzjonijiet li għalihom hija suġġetta l-Kummissjoni meta teżerċita l-poteri ta’ investigazzjoni tagħha. Qed nirreferi għal dawk li joħorġu mid-diritt tal-impriżi kkonċernati li ma jixhdux kontrihom infushom (
59
) jew ukoll għal dawk li jirriżultaw mill-fatt li l-Kummissjoni ma tistax, taħt ir-Regolament Nru 17, tinterroga lill-persuni biex tikseb l-informazzjoni rilevanti għall-investigazzjoni.
156.
Konsegwentement, fil-kuntest tal-proċedura għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 81 KE, id-dokumenti bil-miktub għandhom rwol ċentrali fil-produzzjoni tal-prova, minkejja d-diffikultà marbuta mal-ġbir tagħhom fil-prattika.
157.
F’din il-kawża, Koehler, Bolloré u Divipa jikkontestaw il-valur probatorju ta’ ċerti fatti u dokumenti li wasslu lill-Qorti tal-Prim’Istanza sabiex tikkonkludi li huma pparteċipaw f’laqgħat kollużivi fuq is-swieq nazzjonali u s-suq Ewropew u sabiex tevalwa t-tul tal-parteċipazzjoni tagħhom.
158.
Skont il-prinċipji li semmejt fil-punti 56 sa 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet, niċħad bħala inammissibbli l-argumenti ta’ Divipa li sempliċiment jippruvaw jiksbu mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja evalwazzjoni ġdida tal-fatti. Mill-banda l-oħra, ser neżamina l-argumenti tar-rikorrenti fejn hija ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat il-provi.
159.
Għal dan il-għan, infakkar li l-appellanti għandhom jindikaw b’mod preċiż l-elementi li allegatament ġew żnaturati mill-Qorti tal-Prim’Istanza u juru l-iżbalji fl-analiżi li, fil-fehma tagħhom, wasslu lill-Qorti tal-Prim’Istanza għal dan l-iżnaturament. Skont ġurisprudenza stabbilita, l-imsemmi żnaturament għandu jkun jidher b’mod ċar mid-dokumenti fil-proċess, mingħajr ma jkun meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tipproċedi b’evalwazzjoni ġdida tal-fatti u tal-provi jew tirrikorri għal provi ġodda.
160.
Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, jeħtieġ għalhekk li jittieħdu inkunsiderazzjoni dawn l-elementi, u partikolarment, id-diffikultajiet partikolari marbuta mal-produzzjoni tal-prova fil-kuntest tal-proċedura skont l-Artikolu 81 KE.
A — Fuq l-ewwel aggravju li huwa bbażat fuq ksur tal-Artikolu 81(1) KE inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza allegatament żnaturat il-provi f’dak li jikkonċerna l-parteċipazzjoni ta’ Divipa fil-ksur
161.
Fil-kuntest tal-appell tagħha, Divipa takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li żnaturat il-provi prodotti quddiemha meta hija kkonfermat il-parteċipazzjoni ta’ Divipa, fl-ewwel lok, fil-laqgħa tal-5 ta’ Marzu 1992, fit-tieni lok, f’dik tad-19 ta’ Ottubru 1994 u fit-tielet lok, fl-akkordju fuq is-suq Ewropew. Divipa tirreferi b’mod partikolari għall-punti 156 sa 171, 192 sa 197, 205 sa 207 u 216 tas-sentenza appellata.
1. Fuq l-ewwel parti li hija bbażata fuq l-iżnaturament tal-provi fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ Divipa fil-laqgħa tal-5 ta’ Marzu 1992
a) L-argumenti tal-partijiet
162.
Divipa ssostni, partikolarment, li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat in-nota tal-impjegat ta’ Sappi, tad-9 ta’ Marzu 1992, minħabba li ma ħaditx inkunsiderazzjoni u lanqas ma ċċitat fis-sentenza appellata parti minn din in-nota fejn hemm indikat li huwa permezz tal-klijenti u mhux direttament, li Sappi saret taf bil-prezzijiet ta’ Divipa. Fil-fehma tagħha, mhuwiex loġiku li impriża li allegatament ipparteċipat f’laqgħa tal-akkordju, li fiha ġiet diskussa l-kwistjoni tal-prezzijiet, ma tipprovdix hija stess il-prezzijiet tagħha direttament waqt dik il-laqgħa.
163.
Il-Kummissjoni tiċħad dan l-argument minħabba, b’mod partikolari, li kull dokument għandu jiġi eżaminat flimkien mad-dokumenti l-oħra tal-proċess. Hija tirrileva, barra minn hekk, li Divipa ma tikkontestax il-valur probatorju tad-dikjarazzjonijiet ta’ AWA u ta’ Sappi, u lanqas l-interpretazzjoni li tathom il-Qorti tal-Prim’Istanza.
b) Kunsiderazzjonijiet
164.
Jidhirli li l-kritika magħmula minn Divipa fir-rigward tal-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza hija infondata.
165.
Fil-fatt, din ma turix kif il-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat in-nota tal-impjegat ta’ Sappi meta ma indikatx li l-informazzjoni fuq il-prezzijiet ipprovduta minnu kienet ġejja mill-informazzjoni mogħtija mill-klijenti. Ma narax kif dan in-nuqqas jissarraf fi żball ta’ analiżi min-naħa tal-Qorti tal-Prim’Istanza fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ Divipa fil-laqgħa tal-5 ta’ Marzu 1992. Divipa lanqas ma tikkontesta l-valur probatorju ta’ din in-nota.
166.
Fi kwalunkwe każ, Divipa kienet f’pożizzjoni li tkun taf bil-kontenut tan-nota msemmija u tieħu pożizzjoni fir-rigward tagħha, peress li, kif jirriżulta mill-punt 162 tas-sentenza appellata, id-dikjarazzjonijiet ta’ Sappi kienu mehmuża mad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet u ġew prodotti quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, b’mod li Divipa kellha aċċess għalihom.
167.
Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad din l-ewwel parti bħala infondata.
2. Fuq it-tieni parti li hija bbażata fuq żnaturament tal-provi fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ Divipa fil-laqgħa tad-19 ta’ Ottubru 1994
a) L-argumenti tal-partijiet
168.
Divipa tindika li d-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot li l-Qorti tal-Prim’Istanza użat biex tiġġustifika l-allegata parteċipazzjoni tagħha fil-laqgħa tad-19 ta’ Ottubru 1994 saru wara l-fatti u saru sabiex tkun tista’ tiġi invokata l-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni.
169.
Il-Qorti tal-Prim’Istanza allegatament żnaturat il-provi meta bbażat ruħha prinċipalment fuq il-ġurisprudenza tagħha biex tuża kontra Divipa l-parteċipazzjoni tagħha f’dik il-laqgħa, ħaġa li tikkostitwixxi ksur ċar tal-prinċipju ta’ smigħ xieraq u żball ċar fl-evalwazzjoni tal-fatti.
170.
Il-Kummissjoni tirrespinġi dan l-argument.
b) Kunsiderazzjonijiet
171.
Jidhirli li l-argumenti mressqa minn Divipa, li jikkonċernaw id-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot, għandhom jiġu miċħuda wkoll.
172.
Fil-fatt, il-fatt li dawn id-dikjarazzjonijiet saru wara l-fatti u saru għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni ġie rilevat espressament mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 166 tas-sentenza appellata. Għaldaqstant, wieħed ma jistax jakkuża lill-istess Qorti tal-Prim’Istanza li ma ħadithomx inkunsiderazzjoni. Kif tirrileva l-Qorti tal-Prim’Istanza, l-imsemmija dikjarazzjonijiet ma jistgħux madankollu ma jkollhomx valur probatorju inkwantu, billi huma dikjarazzjonijiet li jmorru kontra l-interessi ta’ min għamilhom għandhom, bħala regola, jiġu kkunsidrati bħala provi partikolarment affidabbli.
173.
Barra minn hekk, fil-punt 168 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonstatat li d-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot jaqblu fuq diversi punti ma’ dawk ta’ Sappi u ta’ AWA. Fil-fatt AWA, fir-risposta tagħha għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, ipprovdiet lista ta’ laqgħat fuq is-suq Spanjol, fosthom dik tad-19 ta’ Ottubru 1994.
174.
Fi kwalunkwe każ, kif tirrileva l-Kummissjoni, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tistax tiġi akkużata li interpretat b’mod skorrett id-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot.
175.
Konsegwentement, jidhirli li din it-tieni parti tista’ tiġi miċħuda wkoll bħala infondata.
3. Fuq it-tielet parti li hija bbażata fuq l-iżnaturament tal-provi dwar il-parteċipazzjoni ta’ Divipa fl-akkordju fuq is-suq Ewropew
a) L-argumenti tal-partijiet
176.
Divipa ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat u skartat ċerti provi. Hija tenfasizza li hija mhix produttriċi, li hija kienet tbigħ biss fuq is-suq nazzjonali, li hija kienet l-unika kumpannija li ma tipproduċix li ġiet akkużata bl-allegata parteċipazzjoni f’ċerti laqgħat fuq is-suq nazzjonali u li ma tappartjeni għal ebda netwerk ta’ distribuzzjoni, fi Spanja, tal-produtturi Ewropej il-kbar tal-karta saħħara. Ebda dokument ma juri li, waqt il-laqgħat li hija allegatament ħadet sehem fihom, sar riferiment għall-eżistenza ta’ pjan ta’ kollużjoni iktar wiesa’.
177.
Il-Kummissjoni tirrespinġi dan l-argument ukoll. Hija tirrileva, partikolarment, li Divipa ma tippreċiżax il-punti fl-argument tal-Qorti tal-Prim’Istanza fejn sar l-iżnaturament tal-fatti.
b) Kunsiderazzjonijiet
178.
Jiena tal-fehma li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiddeċiedi li dawn l-argumenti huma inammissibbli.
179.
Fil-fatt, għal dak li jikkonċerna, l-ewwel nett, l-argument ibbażat fuq l-iżnaturament ta’ “ċerti provi”, ikkonstatajt, wara li qrajt l-appell, li Divipa ma tidentifikax il-provi li suppost ġew żnaturati mill-Qorti tal-Prim’Istanza.
180.
It-tieni nett, għal dak li jikkonċerna l-argument li huwa bbażat fuq il-fatt li l-Qorti tal-Prim’Istanza naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni ċerti provi rigwardanti l-istat tagħha ta’ produttur, infakkar li hija biss il-Qorti tal-Prim’Istanza li għandha tevalwa l-valur li għandu jingħata lill-provi prodotti quddiemha. Fil-fehma tiegħi, dan l-argument, għalhekk, mhuwiex ammissibbli. Fi kwalunkwe każ, dan l-argument ma jidhirx li huwa ġġustifikat inkwantu, b’kuntrast ma’ dak li ssostni Divipa, il-Qorti tal-Prim’Istanza evalwat f’diversi okkażjonijiet fis-sentenza appellata, u b’mod partikolari fil-punti 203, 605 u 628 tal-istess sentenza, il-valur li għandu jingħata lill-istat ta’ Divipa bħala distributriċi.
181.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li din it-tielet parti hija inammissibbli.
182.
Fid-dawl ta’ dan kollu, insostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza ma għamlet ebda żnaturament tal-provi li fuqhom hija bbażat ruħha biex tikkonstata l-parteċipazzjoni ta’ Divipa fl-akkordju inkwistjoni u l-miżuri għall-implimentazzjoni tiegħu.
183.
Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad l-ewwel aggravju bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
B — Fuq it-tieni aggravju, li huwa bbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 81(1) KE inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza allegatament żnaturat il-provi, naqset mill-obbligu li tagħti l-motivazzjoni tagħha u kisret id-drittijiet tad-difiża ta’ Koehler f’dak li jikkonċerna t-tul tal-ksur imwettaq minnha
184.
Essenzjalment, Koehler tikkontesta l-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza dwar il-parteċipazzjoni tagħha fl-akkordju matul il-perijodu ta’ qabel ix-xahar ta’ Settembru jew dak ta’ Ottubru 1993. Hija ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza ma eżaminatx biżżejjed il-provi u waslet għal konklużjonijiet żbaljati fir-rigward tas-sistema ta’ laqgħat kollużivi, minn banda, fi ħdan l-AEMCP (Association of European Manufacturers of Carbonless Paper), l-assoċjazzjoni tal-produtturi Ewropej tal-karta saħħara, qabel ix-xahar ta’ Settembru jew dak ta’ Ottubru 1993 (l-ewwel parti) u, mill-banda l-oħra, fuq livell nazzjonali jew reġjonali qabel dak iż-żmien (it-tieni parti).
1. Fuq l-ewwel parti li hija bbażata fuq żnaturament tal-provi fir-rigward tal-parteċipazzjoni ta’ Koehler fil-laqgħat li nżammu fuq livell Ewropew fi ħdan l-AEMCP qabel ix-xhur ta’ Settembru jew ta’ Ottubru 1993
a) L-argumenti tal-partijiet
185.
Skont Koehler, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq tliet kategoriji ta’ provi, jiġifieri d-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot, ix-xhieda tal-impjegat ta’ Sappi u l-provi li jattestaw l-organizzazzjoni ta’ laqgħat nazzjonali jew reġjonali tal-akkordju.
186.
Koehler tindika, l-ewwel nett, li l-ittra ta’ Mougeot tal-14 ta’ April 1999 ma fiha ebda ammissjoni dwar il-laqgħat tal-akkordju għall-perijodu ta’ qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ddikjarat, fil-punt 279 tas-sentenza appellata, li ma ġiex ippruvat li l-akkordji kollużivi fuq il-prezzijiet kienu ġew konklużi minn Jannar tal-1992, u għaldaqstant qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993. L-argumenti tal-Qorti tal-Prim’Istanza rigwardanti l-allegati akkordji fuq il-prezzijiet fil-kuntest tal-laqgħat uffiċjali tal-AEMCP qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993 huma insuffiċjenti u huma kontradittorji fil-motivazzjoni tagħhom, u b’hekk jikkostitwixxu żball ta’ liġi. Il-Qorti tal-Prim’Istanza lanqas ma rrispettat il-preżunzjoni tal-innoċenza meta fid-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot ippruvat tara ammissjoni ta’ ksur għall-perijodu ta’ qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993.
187.
Koehler issostni imbagħad li, fir-rigward tal-impjegat ta’ Sappi, ix-xhieda tiegħu ma tgħid xejn fuq il-perijodu li fih seħħew il-laqgħat tal-akkordju. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tistax tikkunsidra legalment li, bil-fatt li ma pproduċiex “indikazzjoni li turi l-kuntrarju”, dan l-impjegat ried jikkonferma impliċitament li l-ksur beda qabel ix-xahar ta’ Settembru 1993. Il-Qorti tal-Prim’Istanza b’hekk żnaturat il-kontenut tax-xhieda. Dan jikser id-dritt għal smigħ xieraq, protett mill-Artikolu 6(1) tal-KEDB kif ukoll mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea pproklamata f’Nizza fis-7 ta’ Diċembru 2000 (ĠU C 364, p. 1).
188.
Finalment, Koehler issostni li ma jistgħux jitwemmnu d-dikjarazzjonijiet ta’ xhud tal-prosekuzzjoni pentit ħlief jekk dawn ikunu kkorroborati bi provi oħra. F’din il-kawża, ma teżisti ebda prova li tikkonferma dan.
189.
Skont il-Kummissjoni, din il-parti mhijiex ammissibbli inkwantu Koehler, fir-realtà, qegħda tipprova tikseb evalwazzjoni tal-fatti mill-ġdid.
b) Kunsiderazzjonijiet
190.
Il-kritika ta’ Koehler li tirrigwarda r-rilevanza tad-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot u tal-impjegat ta’ Sappi ma tidhirx li hija ġġustifikata.
191.
Fil-fatt, Koehler tidher li tinjora l-fatt li l-Qorti tal-Prim’Istanza, fil-punti 261 sa 310 tas-sentenza appellata, ibbażat ruħha fuq firxa ta’ indizji fir-rigward tal-eżistenza tal-laqgħat kollużivi qabel ix-xhur ta’ Settembru jew ta’ Ottubru 1993. Għalkemm l-ittra ta’ Mougeot tal-14 ta’ April 1999 tikkostitwixxi effettivament, kif tirrikonoxxi l-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 262 tas-sentenza appellata, l-element ċentrali tal-provi tal-Kummissjoni fuq dan il-punt, xorta jibqa’ l-fatt li jeħtieġ li d-dikjarazzjonijiet li jinsabu f’din l-ittra jinqraw u jinftiehmu fid-dawl tal-provi l-oħra eżaminati mill-Qorti tal-Prim’Istanza u b’mod partikolari, tax-xhieda tal-impjegat ta’ Sappi u ta’ AWA. Barra minn hekk, kif irrilevat il-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 264 ta’ din is-sentenza, is-sens ta’ din l-ittra huwa, fil-fatt, partikolarment ċar u l-kontenut tagħha ma ġiex kontradett minn ebda element li jista’ jitfa’ xi dubju fuq il-valur probatorju tad-dokument.
192.
Għal dak li jikkonċerna x-xhieda tal-impjegat ta’ Sappi, jidhirli li, anke jekk dan ma ppreċiżax il-perijodu li fih seħħew il-laqgħat kollużivi inkwistjoni, huwa ppermetta lill-Qorti tal-Prim’Istanza, fid-dawl tal-provi kollha, li tqis li dawn il-laqgħat setgħu bdew mix-xahar ta’ Frar 1993, data li fiha dan l-impjegat ġie ngaġġat.
193.
Fl-aħħar nett, nixtieq nindika li, b’kuntrast ma’ dak li ssostni Koehler, il-fatt li ma ġiex ippruvat li l-akkordji kollużivi fuq il-prezzijiet ġew konklużi mix-xahar ta’ Jannar 1992 bl-ebda mod ma jippermetti li jiġi konkluż li dawn l-akkordji ma ġewx innegozjati qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993.
194.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jidhirli li l-kritika magħmula minn Koehler ma tippermettix li jiġi kkunsidrat li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat, b’mod ċar, dawn il-provi. Jiena nsostni li għalhekk ma hemmx lok li jiġu eżaminati l-ilmenti l-oħra li huma bbażati fuq il-ksur tad-dritt għal smigħ xieraq.
195.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad din l-ewwel parti bħala infondata.
2. Fuq it-tieni parti li hija bbażata fuq l-iżnaturament tal-provi dwar il-parteċipazzjoni ta’ Koehler fil-laqgħat kollużivi fis-suq Spanjol qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993
a) L-argumenti tal-partijiet
196.
Skont Koehler, il-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat il-provi meqjusa bħala prova tal-parteċipazzjoni tagħha fil-laqgħat kollużivi fuq is-suq Spanjol qabel ix-xahar ta’ Ottubru 1993.
197.
Fir-rigward tal-laqgħa tas-17 ta’ Frar 1992 dwar is-suq Spanjol, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma kellhiex tikkonkludi li Koehler kienet ipparteċipat f’din il-laqgħa, inkwantu l-impjegat ta’ Sappi, fin-nota tiegħu tas-17 ta’ Frar 1992, ma jagħmilx riferenza ħlief għal-laqgħa tal-“partijiet interessati”, mingħajr ma jsemmi l-isem ta’ dawn il-partijiet. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tispjegax b’mod preċiż ir-raġunijiet għalfejn Koehler tqieset li pparteċipat fl-akkordju.
198.
Fir-rigward tal-laqgħa tas-16 ta’ Lulju 1992 rigwardanti s-suq Spanjol, ma rriżultax li Koehler kienet ipparteċipat fl-istess laqgħa, u dan b’kuntrast ma’ dak li ddeċidiet il-Qorti tal-Prim’Istanza, peress li, AWA, b’mod partikolari, ma rrikonoxxietx espressament tali parteċipazzjoni.
199.
Il-Kummissjoni ssostni li Koehler mhix qiegħda tinvoka żnaturament tal-provi, imma qed tipprova tikkontesta l-evalwazzjoni tal-fatti magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza. L-aggravju huwa għalhekk inammissibbli.
b) Kunsiderazzjonijiet
200.
Għal dak li jikkonċerna l-ewwel argument ta’ Koehler, dwar il-parteċipazzjoni tagħha fil-laqgħa tas-17 ta’ Frar 1992, jidhirli li dan mhux ammissibbli.
201.
Fil-fatt, jidhirli li l-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza, li tinsab fil-punt 321 tas-sentenza appellata, fejn jingħad li l-Kummissjoni kienet awtorizzata tikkonstata li Koehler kienet fost il-“partijiet interessati” imsemmija fin-nota tal-impjegat ta’ Sappi, taqa’ taħt l-evalwazzjoni tal-fatti li, kif indikajt diġà, ma tistax tiġi mistħarrġa mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ appell.
202.
Fi kwalunkwe każ, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tqis dan l-ilment bħala ammissibbli, jidhirli li mhuwiex fondat. Fil-fatt, kif jirriżulta b’mod ċar mill-punti 169 u 321 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Prim’Istanza interpretat dan l-indizju fid-dawl tal-indikazzjonijiet l-oħra pprovduti mill-impjegat f’dik in-nota. Fl-imsemmija nota, dan kien qed juri lis-superjur tiegħu s-sitwazzjoni li fiha kienet tinsab l-impriża minħabba l-inċertezzi mqajma mill-aġir ta’ Koehler u ta’ Sarriopapel y Celulosa SA (iktar ‘il quddiem “Sarrió”). Huwa f’dan ir-rigward li huwa jindika li kienet inżammet “laqgħa tal-partijiet interessati” fl-istess ġurnata. Konsegwentement, u fid-dawl tat-termini użati fin-nota, jidhirli li l-Qorti tal-Prim’Istanza setgħet effettivament tiddeduċi li Koehler kienet ipparteċipat f’din il-laqgħa, u dan mingħajr ma tiżnatura b’mod manifest dan id-dokument. Barra minn hekk, ma naħsibx li l-Qorti tal-Prim’Istanza kienet obbligata tippreċiża iktar ir-raġunijiet għalfejn Koehler kienet meqjusa li pparteċipat f’dan l-akkordju.
203.
Għal dak li jikkonċerna t-tieni argument ta’ Koehler, dwar il-parteċipazzjoni tagħha fil-laqgħa tas-16 ta’ Lulju 1992, jidhirli li dan għandu jiġi miċħud bħala irrilevanti.
204.
Fil-fatt, kif jirriżulta b’mod ċar mill-punt 332 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza bbażat l-evalwazzjoni tagħha dwar il-parteċipazzjoni ta’ Koehler f’dik il-laqgħa fuq, b’mod partikolari, id-dikjarazzjonijiet ta’ B. G. (
60
) u huwa biss biex tikkorrobora dawn id-dikjarazzjonijiet li l-Qorti tal-Prim’Istanza rreferiet għall-affermazzjonijiet ġenerali ta’ AWA. Koehler ma tikkontestax il-valur probatorju tad-dikjarazzjonijiet ta’ B.G.
205.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad din it-tieni parti bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment irrilevanti.
3. Fuq it-tielet parti li hija bbażata fuq in-nuqqas ta’ provi u fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni f’dak li jikkonċerna l-parteċipazzjoni ta’ Koehler fil-laqgħat tar-rebbiegħa tas-snin 1992 u 1993 f’Pariġi
a) L-argumenti tal-partijiet
206.
Insostenn ta’ din il-parti, Koehler tikkritika l-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza, li tinsab esposta fil-punti 325 et seq tas-sentenza appellata, dwar il-parteċipazzjoni tagħha f’żewġ laqgħat li nżammu matul ir-rebbiegħa tas-snin 1992 u 1993 dwar is-suq Franċiż. Koehler issostni li ma teżisti ebda prova li wieħed mill-impjegati tagħha mar Pariġi biex jipparteċipa f’laqgħa tal-akkordju fir-rebbiegħa tas-sena 1993. L-argumenti tal-Qorti tal-Prim’Istanza f’dan ir-rigward tant huma vagi li ma jistgħux jissodisfaw l-obbligu tal-motivazzjoni. Fi kwalunkwe każ, il-Qorti tal-Prim’Istanza imkien ma tikkonstata li Koehler ipparteċipat f’laqgħa li tirrigwarda s-suq Franċiż fir-rebbiegħa tas-sena 1992.
b) Kunsiderazzjonijiet
207.
Jidhirli li din il-parti għandha tiġi miċħuda bħala irrilevanti. Fil-fatt, l-ilmenti ta’ Koehler jirrigwardaw motivi tas-sentenza appellata li ngħataw għall-finijiet ta’ kompletezza, u dan kif jirriżulta b’mod ċar mill-punt 320 ta’ din is-sentenza.
4. Fuq ir-raba’ parti li hija bbażata fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ Koehler minħabba n-nuqqas ta’ komunikazzjoni ta’ dokument
a) L-argumenti tal-partijiet
208.
Koehler takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li użat, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tagħha, dokument, f’dan il-każ ir-risposta tat-30 ta’ April 1999 ta’ AWA għal talba tal-Kummissjoni għall-informazzjoni, meta dan ma kienx intbagħat lilha. Huwa abbażi ta’ dan id-dokument li l-Qorti tal-Prim’Istanza ppruvat il-parteċipazzjoni ta’ Koehler f’laqgħa kollużiva, jiġifieri dik tal-5 ta’ Marzu 1992 dwar is-suq Spanjol.
b) Kunsiderazzjonijiet
209.
Jidhirli li din il-parti għandha tiġi miċħuda bħala inammissibbli, u dan skont il-prinċipji mfakkra fil-punt 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
210.
Fil-fatt, din il-parti tikkostitwixxi biss ir-riproduzzjoni testwali ta’ motiv li Koehler qajmet diġà quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza (
61
) u ma tidentifika ebda żball ta’ liġi.
211.
Għal dan il-għan, nixtieq nindika li fil-punt 59 tas-sentenza appellata (
62
), il-Qorti tal-Prim’Istanza kkunsidrat li Koehler ma wrietx li hija kienet talbet espressament lill-Kummissjoni sabiex tibagħtilha xi provi li ma kinux jinsabu fil-proċess. Barra minn hekk, hija indikat li Koehler kienet ammettiet, waqt is-seduta, li ma talbitx li tingħata aċċess għal dawn id-dokumenti. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li l-ilment kien inammissibbli.
212.
Fid-dawl tas-suespost, jiena tal-fehma li l-aggravju mressaq minn Koehler għandu jiġi miċħud bħala parzjalment irrilevanti, parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
C — Fuq it-tielet aggravju li huwa bbażat fuq il-ksur tal-Artikolu 81(1) KE fejn jingħad li l-Qorti tal-Prim’Istanza żnaturat il-provi u vvizzjat is-sentenza appellata b’nuqqas ta’ motivazzjoni f’dak li jikkonċerna t-tul tal-ksur imwettaq minn Bolloré
213.
Fil-kuntest ta’ dan it-tielet aggravju, Bolloré takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li hija żnaturat il-provi li jirrigwardaw, fl-ewwel lok, l-eżistenza ta’ akkordju fuq livell Ewropew b’effett mix-xahar ta’ Jannar 1992, u fit-tieni lok, is-suġġett tal-laqgħat uffiċjali tal-AEMCP.
1. Fuq l-ewwel parti li hija bbażata fuq żnaturament tad-dikjarazzjonijiet ta’ AWA u kontradizzjoni fil-motivi
a) L-argumenti tal-partijiet
214.
Insostenn ta’ din l-ewwel parti, Bolloré tressaq erba’ ilmenti.
215.
Fl-ewwel lok, Bolloré tirrileva li, fid-dikjarazzjonijiet tagħha, AWA kienet eskludiet il-laqgħat uffiċjali kollha tal-AEMCP mir-risposta tagħha għat-talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni. Għaldaqstant, ma jmissux intuża l-mod kondizzjonali fis-sentenza appellata. L-iżnaturament tad-dikjarazzjonijiet ta’ AWA mill-Qorti tal-Prim’Istanza huwa għaldaqstant manifest.
216.
Fit-tieni lok, Bolloré issostni li, peress li meta jkun jeżisti dubju raġonevoli għandhom jibbenefikaw minnu r-rikorrenti, skont kliem il-Qorti tal-Prim’Istanza stess, huwa sorprendenti li d-dikjarazzjonijiet ta’ AWA setgħu, madankollu, jikkostitwixxu indikazzjoni “sostanzjali” tal-eżistenza ta’ akkordju fuq livell Ewropew mill-bidu tas-sena 1992.
217.
Fit-tielet lok, Bolloré ssostni li s-sentenza appellata hija vvizzjata b’kontradizzjoni fil-motivi. Fil-fatt, filwaqt li l-Qorti tal-Prim’Istanza, fil-punt 275 tas-sentenza appellata, sostniet li d-dikjarazzjonijiet ta’ AWA ma kinux jippermettu li jiġi kkunsidrat li l-laqgħa tal-AEMCP inkwistjoni serviet bħala qafas għall-akkordju fuq il-prezzijiet, ġie deċiż madankollu li dawn id-dikjarazzjonijiet kienu jikkostitwixxu indikazzjoni sostanzjali tal-eżistenza ta’ akkordju fuq livell Ewropew mill-bidu tas-sena 1992.
218.
Fir-raba’ lok, Bolloré takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li ppruvat toħloq, fil-punt 274 tas-sentenza appellata, konnessjoni bejn il-laqgħat nazzjonali u reġjonali u l-laqgħat Ewropej tal-AEMCP organizzati bejn is-snin 1992 u 1995, billi qalet biss li Zurich kienet tinsab fil-lista ta’ bliet iċċitati minn AWA fid-dikjarazzjonijiet tagħha.
b) Kunsiderazzjonijiet
219.
F’dak li jikkonċerna l-ewwel ilment, dan għandu kjarament jiġi miċħud bħala infondat inkwantu l-użu tal-mod kondizzjonali mill-Qorti tal-Prim’Istanza ma jistax jissarraf f’evalwazzjoni manifestament żbaljata tad-dikjarazzjonijiet ta’ AWA minn din l-istess Qorti.
220.
Għal dak li jikkonċerna t-tieni ilment, jeħtieġ, fil-fehma tiegħi li dan jiġi miħċud bħala inammissibbli. Fil-fatt, skont il-prinċipji msemmija fil-punt 57 ta’ dawn il-konklużjonijiet, hija biss il-Qorti tal-Prim’Istanza li tista’ tevalwa l-valur li għandu jingħata lill-provi li jiġu ppreżentati quddiemha sakemm ir-rikorrent ma jallegax, effettivament, żnaturament ta’ dawn il-provi min-naħa tal-Qorti tal-Prim’Istanza. F’dan il-każ, billi l-Qorti tal-Prim’Istanza kkunsidrat din id-dikjarazzjoni bħala “indikazzjoni sostanzjali”, hija evalwat sempliċiment il-valur li, fil-fehma tagħha, kien jeħtieġ li jingħata lid-dikjarazzjonijiet ta’ AWA u Bolloré ma wrietx kif din l-evalwazzjoni hija manifestament żbaljata.
221.
Għal dak li jikkonċerna t-tielet ilment li huwa bbażat fuq kontradizzjoni fil-motivi, jidhirli li dan huwa infondat. Għalkemm id-dikjarazzjonijiet ta’ AWA ma kinux jippermettu, minnhom infushom, li jippruvaw l-għan tal-laqgħa tal-AEMCP tat-23 ta’ Jannar 1992, xorta jibqa’ l-fatt li huma setgħu effettivament jikkostitwixxu indikazzjoni. Kif urejt diġà, il-fatt li din l-indikazzjoni ġiet ikkwalifikata bħala “sostanzjali” mill-Qorti tal-Prim’Istanza ma jistax jiġi mistħarreġ mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ appell.
222.
Għal dak li jikkonċerna r-raba’ ilment, dan għandu kjarament jiġi miċħud bħala infondat. Fil-fatt, minn qari tal-punt 274 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma għamlet l-ebda “konnessjoni” bejn il-laqgħat nazzjonali u l-laqgħat Ewropej billi rrilevat li Zurich kienet tinsab fil-lista ta’ bliet imsemmija fit-tabella A tal-Anness I tad-deċiżjoni kkontestata. Il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonstatat sempliċiment dan il-fatt, liema fatt Bolloré ma kkontestatux fl-appell tagħha.
223.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad din l-ewwel parti tat-tielet aggravju bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondata.
2. Fuq it-tieni parti li hija bbażata fuq żnaturament tal-prova dwar l-allegat għan antikompetittiv tal-laqgħa uffiċjali tal-AEMCP tat-23 ta’ Jannar 1992
a) L-argumenti tal-partijiet
224.
Insostenn ta’ din it-tieni parti, Bolloré tressaq tliet ilmenti.
225.
Fl-ewwel lok, Bolloré takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li fil-punti 295 u 304 tas-sentenza appellata, hija ma indikatx il-provi li ppermettewlha tikkonferma li l-akkordji fuq iż-żidiet fil-prezzijiet ġew konklużi fuq livell Ewropew mix-xahar ta’ Jannar 1992.
226.
Fit-tieni lok, Bolloré tindika, b’mod partikolari, li l-Qorti tal-Prim’Istanza fl-ebda ħin ma tippreċiża liema huma l-impriżi li ammettew il-parteċipazzjoni tagħhom f’akkordju Ewropew b’effett mix-xahar ta’ Jannar 1992. Ebda waħda mid-dikjarazzjonijiet ta’ Mougeot, ta’ Sappi u ta’ AWA ma jippermettu li jintwera, mingħajr żnaturament, li l-laqgħat kollużivi seħħew f’livell Ewropew b’effett mix-xahar ta’ Jannar 1992.
227.
Fit-tielet lok, ebda prova ma turi li Copigraph ipparteċipat f’laqgħat kollużivi li nżammu fi Spanja b’effett mix-xahar ta’ Frar 1992. Huwa biss bla ebda provi u permezz ta’ żnaturament tal-provi li l-Qorti tal-Prim’Istanza waslet biex tagħmel konnessjoni bejn il-laqgħat Ewropej tal-AEMCP u l-laqgħat nazzjonali jew reġjonali.
228.
Il-Kummissjoni tinvoka l-inammissibbiltà tal-ewwel żewġ partijiet tal-aggravju, inkwantu huma intiżi li jikkontestaw l-evalwazzjoni tal-fatti magħmula mill-Qorti tal-Prim’Istanza.
b) Kunsiderazzjonijiet
229.
Għal dak li jikkonċerna l-ewwel żewġ ilmenti, jiena tal-fehma li dawn huma infondati. Fil-fatt, l-allegati nuqqasijiet fil-motivazzjoni tal-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punti 295, 304 u 308 tas-sentenza appellata jsibu spjegazzjoni fil-fatt li din tirreferi għal provi li hija esponiet diġà u ddeskriviet fil-kuntest tal-analiżi tagħha tal-laqgħat uffiċjali tal-AEMCP qabel ix-xhur ta’ Settembru jew ta’ Ottubru 1993.
230.
B’hekk, il-“provi” li fuqhom tibbaża ruħha l-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punti 295 u 304 tas-sentenza appellata jirreferu għal dawk li hija esponiet fil-punti 261 sa 280 ta’ dik is-sentenza. Barra minn hekk, l-“impriżi” li ammettew u li tirreferi għalihom il-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 308 tas-sentenza msemmija huma, fil-fehma tiegħi, dawk li semmiet fil-punti 272 sa 279 tas-sentenza appellata, b’mod partikolari AWA u Sappi.
231.
Għal dak li jikkonċerna t-tielet ilment, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddikjarah irrilevanti inkwantu jirrigwarda motivi tas-sentenza appellata li ngħataw għall-finijiet ta’ kompletezza.
232.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li t-tieni parti tat-tielet aggravju għandu jiġi miċħud bħala parzjalment irrilevanti u parzjalment infondat.
233.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, jidhirli li t-tielet aggravju mressaq minn Bolloré huwa parzjalment irrilevanti, parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
X — Fuq l-aggravji bbażati fuq ksur tal-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza evalwat b’mod żbaljat l-ammont tal-multa
234.
Salv għall-karatteristiċi partikolari tas-sitwazzjoni rispettiva tagħhom, Koehler u Divipa jakkużaw, fis-sustanza, lill-Qorti tal-Prim’Istanza li evalwat b’mod żbaljat l-ammont tal-multa li ġiet imposta fuqhom mill-Kummissjoni billi b’ebda mod ma ħadet inkunsiderazzjoni l-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità.
235.
Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni kkwalifikat il-ksur tar-rikorrenti bħala serju ħafna. Fid-dawl tad-differenzi fid-daqs eżistenti bejn l-impriżi inkwistjoni, il-Kummissjoni ttrattat lill-impriżi b’mod differenti u kklassifikathom b’hekk f’ħames kategoriji. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni bbażat ruħha fuq id-dħul tagħhom mill-bejgħ tal-prodott fiż-ŻEE kif ukoll fuq is-sehem mis-suq fis-settur tal-karta saħħara. F’dak li jikkonċerna lil Koehler, hija kkunsidrat li bħala operatur ta’ daqs medju fis-suq, din kellha tiġi kklassifikata fit-tieni kategorija, l-istess bħal Mitsubishi HiTech Paper Bielefeld GmbH (iktar ’il quddiem “MHTP”) u Zanders Feinpapiere AG li saret M-real Zanders GmbH (iktar ’il quddiem “Zanders”). F’dak li jikkonċerna lil Divipa, il-Kummissjoni qieset li din kellha tiġi kklassifikata fil-ħames kategorija inkwantu hija kienet tbigħ essenzjalment f’pajjiż wieħed jew fi ftit pajjiżi taż-ŻEE.
236.
Fil-punti 486 sa 497 u 500 sa 522 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet evalwat l-ammont tal-multa imposta fuq Koehler u fuq Divipa skont il-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ trattament ugwali.
237.
Fil-kuntest ta’ dawn l-appelli, l-analiżi tal-Qorti tal-Ġustizzja hija limitata għall-kwistjoni jekk, meta kkonfermat il-kriterji użati mill-Kummissjoni għall-finijiet tal-kalkolu tal-multi imposti fuq Koehler u fuq Divipa skont l-Artikolu 3 tad-deċiżjoni kkontestata u meta stħarrġet l-applikazzjoni tagħhom, il-Qorti tal-Prim’Istanza wettqitx żball manifest jew kisritx il-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ proporzjonalità li jirregolaw l-impożizzjoni tal-multi.
A — Fuq l-aggravju imressaq minn Koehler li huwa bbażat fuq il-prinċipju ta’ trattament ugwali
1. L-argumenti ta’ Koehler
238.
Insostenn ta’ dan l-aggravju, Koehler għamlet paragun bejn il-multa imposta fuqha u dik imposta fuq Zanders, fuq MHTP u fuq AWA. Hija takkuża, essenzjalment, lill-Qorti tal-Prim’Istanza li ttrattatha bl-istess mod bħal dawn l-impriżi, billi kklassifikatha bħal Zanders u MHTP, fit-tieni kategorija, meta kien hemm differenzi strutturali u finanzjarji kbar bejnha u l-impriżi msemmija.
239.
Fl-ewwel lok, hija takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-ammont tal-multa, hija ddeċidiet li kien irrilevanti l-fatt li hija impriża familjari li ma għandhiex aċċess għas-suq finanzjajru, u dan b’kuntrast mal-impriżi kkwotati fil-Borża.
240.
Fit-tieni lok, hija ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza wettqet żball ta’ liġi meta ddeċidiet li l-Kummissjoni ma kinitx obbligata tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul mill-bejgħ tal-grupp li għalih jappartjenu MHTP u Zanders, filwaqt li l-Kummissjoni kienet għamelt hekk fil-każ tagħha.
241.
Fit-tielet lok, Koehler issostni li hija ġiet ippenalizzata b’mod iktar sever minn AWA, meta l-istess AWA kellha r-rwol ta’ mexxejja fl-akkordju u tappartjeni għal grupp b’mod li hija tista’ tirrikorri għar-riżorsi finanzjarji ta’ dan il-grupp kollu.
2. Kunsiderazzjonijiet
242.
Jiena jidhirli li l-kritika magħmula minn Koehler hija infondata. Fil-fatt, jidhirli li l-Qorti tal-Prim’Istanza evalwat b’mod korrett l-eżerċizzju min-naħa tal-Kummissjoni tas-setgħa diskrezzjonali tagħha fid-dawl tal-obbligi tagħha li jirriżultaw mir-rispett tal-prinċipju ta’ trattament ugwali.
243.
Jeħtieġ li jitfakkar li l-Kummissjoni għandha diskrezzjoni wiesgħa fir-rigward tal-metodu ta’ kalkolu adottat għall-iffissar tal-ammont tal-multa (
63
). Il-linji gwida, li jistabbilixxu l-metodoloġija tal-Kummissjoni f’dan il-qasam, fihom elementi flessibbli li jippermettulha tieħu inkunsiderazzjoni diversi elementi meta tiġi biex tevalwa l-gravità tal-ksur, u dan fil-limiti stabbiliti fl-Artikolu 15(2) tar-Regolament Nru 17 (
64
).
244.
Fost dawn l-elementi li jissemmew fil-punt 1A tal-linji gwida, hemm mhux biss dawk li huma marbutin man-natura tal-ksur, mal-impatt tiegħu u mal-firxa ġeografika tiegħu, imma wkoll l-elementi li huma marbuta mal-karatteristiċi tal-impriżi stess u mal-ħtieġa li tiġi żgurata azzjoni dissważiva (
65
).
245.
Meta l-ksur jiġi kklassifikat bħala serju jew serju ħafna, u meta dan jinvolvi, partikolarment, diversi impriżi, il-linji gwida jippermettu lill-Kummissjoni li tevalwa l-ammont bażiku tal-multa stabbilita skont il-gravità tal-ksur sabiex tieħu inkunsiderazzjoni l-piż speċifiku, u għaldaqstant, l-impatt reali tal-aġir illegali ta’ kull impriża fuq il-kompetizzjoni, b’mod partikolari meta jkun hemm diskrepanza kunsiderevoli fid-daqs tal-impriżi kkonċernati.
246.
B’hekk, kif jindika l-punt 1A tal-linji gwida, il-“prinċipju ta’ kastig ugwali għall-istess kondotta jista’, jekk iċ-ċirkustanzi joħolqu hekk, iwassal għal multi differenti li jiġu sforzati fuq l-impriżi konċernati mingħajr ma din id-differenza maħluqa tkun irregolata minn kalkolazzjoni aritmetika”.
247.
Għalkemm il-linji gwida ma jikkostitwixxux regoli ta’ dritt li l-istituzzjoni hija obbligata tosserva, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat madankollu li l-Kummissjoni ma tistax tinjora dawn ir-regoli mingħajr ma tiġi kkunsidrata li tkun kisret il-prinċipji ġenerali tad-dritt, bħat-trattament ugwali jew ukoll il-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi (
66
).
248.
Kif fakkret il-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 501 tas-sentenza appellata, il-prinċipju ta’ trattament ugwali jinkiser meta sitwazzjonijiet paragunabbli jiġu ttrattati b’mod differenti jew sitwazzjonijiet differenti jiġu ttrattati bl-istess mod, sakemm dak it-trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat.
249.
L-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju għall-proċedura skont l-Artikolu 81 KE, fil-kuntest ta’ ksur li jinvolvi diversi impriżi, wasslet għal ġurisprudenza abbundanti.
250.
Infakkar li, f’dan it-tip ta’ proċeduri, il-Kummissjoni għandha diskrezzjoni wiesgħa fir-rigward tad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa li tkun ser tiġi imposta fuq l-impriżi kkonċernati. Il-linji gwida jippermettu lill-Kummissjoni sabiex tieħu inkunsiderazzjoni diversi elementi fil-kalkolu tal-multa u b’hekk tindividwalizza l-piena skont l-aġir u l-karatteristiċi tal-impriżi stess, ħaġa li tiggarantixxi, f’kull każ, l-effikaċja sħiħa tar-regoli Komunitarji tal-kompetizzjoni (
67
).
251.
B’hekk, il-qorti Komunitarja tirrikonoxxi espressament li “ċertu trattament differenti” bejn l-impriżi kkonċernati huwa inerenti fl-applikazzjoni tal-metodu magħżul mil-linji gwida u fl-eżerċizzju min-naħa tal-Kummissjoni tal-poteri li hija għandha taħt ir-Regolament Nru 17 (
68
).
252.
Fil-kuntest tal-appell tagħha, Koehler issostni, essenzjalment, li t-tqassim fi gruppi li għamlet il-Kummissjoni jikser il-prinċipju ta’ trattament ugwali inkwantu hija ġiet ittrattata bl-istess mod bħal impriżi li qegħdin f’sitwazzjoni differenti, bħal Zanders jew MHTP.
253.
It-tqassim fi gruppi jista’ effettivament jikser il-prinċipju ta’ trattament ugwali inkwantu tali metodu jinvolvi ammont bażiku fiss tal-multa u jwassal biex jiġu injorati d-differenzi fid-daqs bejn l-impriżi li jaqgħu taħt l-istess grupp.
254.
Il-qorti Komunitarja taċċetta madankollu dan il-metodu jekk id-determinazzjoni tal-livelli minimi għal kull waħda mill-kategoriji identifikati tkun koerenti u ġġustifikata oġġettivament. Fil-fatt, hija tqis li l-Kummissjoni mhijiex obbligata tiżgura li l-ammonti finali tal-multi li jwassal għalihom il-kalkolu tagħha jkunu jirriflettu kull differenza bejn l-impriżi kkonċernati fir-rigward tad-dħul mill-bejgħ globali tagħhom jew tad-dħul mill-bejgħ tagħhom fis-suq tal-prodott inkwistjoni (
69
).
255.
Huwa fil-punti 506 sa 513 tas-sentenza appellata li l-Qorti tal-Prim’Istanza eżaminat jekk il-klassifikazzjoni f’kategoriji li għamlet il-Kummissjoni kinitx effettivament koerenti u ġġustifikata oġġettivament.
256.
Il-Qorti tal-Prim’Istanza rrilevat l-ewwel nett, fil-punti 506 u 507 tas-sentenza appellata, li l-klassifikazzjoni f’kategoriji li għamlet il-Kummissjoni kienet, f’dan il-każ, ibbażata fuq żewġ kriterji, jiġifieri d-dħul mill-bejgħ tal-prodott fiż-ŻEE u s-sehem mis-suq ta’ kull impriża. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li l-użu ta’ dawn il-kriterji kien perfettament iġġustifikat inkwantu dawn kienu jippermettu effettivament li tiġi evalwata l-importanza relattiva tal-impriżi kkonċernati fis-suq, ħaġa li ma ġietx ikkontestata fir-rikors ta’ Koehler. Barra minn hekk, wara li kkonstatat l-affidabbiltà taċ-ċifri li fuqhom ibbażat ruħha l-Kummissjoni, il-Qorti tal-Prim’Istanza, fil-punt 513 tas-sentenza appellata, iddeċidiet li din is-sistema kienet koerenti u mhux diskriminatorja fil-konfront ta’ Koehler.
257.
Din l-analiżi tidher perfettament ċara u nieqsa minn żbalji ta’ liġi.
258.
Għal dak li jikkonċerna l-ewwel argument ta’ Koehler, jidhirli li dan huwa infondat. Fil-fatt, il-Qorti tal-Prim’Istanza tiċħad dan l-argument li huwa bbażat fuq in-natura tal-impriża ta’ Koehler bħala waħda familjari, inkwantu l-kriterji meħudin inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tal-impriżi f’kategoriji huma bbażati biss fuq id-dħul mill-bejgħ tal-karta saħħara kif ukoll fuq is-sehem mis-suq tal-impriżi kkonċernati. Dawn il-kriterji, li l-fatt li huma ġġustifikati ma ġiex ikkontestat fir-rikors ta’ Koehler, ma jippermettux li jittieħdu inkunsiderazzjoni d-differenzi strutturali eżistenti bejn l-impriżi kkonċernati. Konsegwentement, u minkejja li Koehler hija impriża familjari, il-klassifikazzjoni tagħha setgħet issir biss abbażi tad-dħul mill-bejgħ tagħha marbut mal-karta saħħara, ħaġa li, kif ġie rrilevat mill-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 495 tas-sentenza appellata, ma tippermettix li hija tiġi kklassifikata fost l-impriżi ż-żgħar tas-settur.
259.
Għal dak li jikkonċerna t-tieni argument imressaq minn Koehler, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħdu wkoll. Fil-fatt, huwa ċar, fil-fehma tiegħi, li l-Qorti tal-Prim’Istanza ma setgħetx teżiġi li l-Kummissjoni tieħu inkunsiderazzjoni, għall-finijiet tal-klassifikazzjoni f’kategoriji ta’ MHTP u ta’ Zanders, id-dħul mill-bejgħ totali tal-grupp li għalih jappartjenu inkwantu, kif jirriżulta b’mod ċar mill-punt 478 tas-sentenza appellata, il-Kummissjoni ma sabitx provi biżżejjed biex timputa l-ksur imwettaq minn dawn l-impriżi lill-imsemmija gruppi.
260.
Għal dak li jikkonċerna, finalment, it-tielet argument, insostni li dan huwa wkoll infondat. Fil-fatt, kif indikajt diġà, il-klassifikazzjoni f’kategoriji magħmula mill-Kummissjoni saret biss fid-dawl tal-importanza relattiva tal-impriżi fis-suq inkwistjoni, indipendentement mid-differenza strutturali jew fl-aġir tagħhom eżistenti bejniethom. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-fatt li AWA kienet il-mexxejja prinċipali tal-akkordju u kienet parti minn grupp ma setax jittieħed inkunsiderazzjoni f’dan l-istadju. Dan ma jfissirx b’daqshekk li dan il-metodu wassal lill-Kummissjoni sabiex tiffissa l-ammont tal-multa abbażi ta’ kalkolu bbażat biss fuq id-dħul mill-bejgħ tal-impriżi mingħajr ma ttieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi individwali ta’ kull impriża kkonċernata. Fil-fatt, kif irrilevat il-Qorti tal-Prim’Istanza fil-punt 493 tas-sentenza appellata, huwa fl-istadju taż-żieda fil-multa sabiex din tkun dissważiva li l-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni d-differenza fid-daqs u r-riżorsi globali eżistenti bejn Koehler u AWA. Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punti 418 sa 424 tal-motivi tad-deċiżjoni kkontestata, huwa fl-istadju tal-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ ċirkustanzi aggravanti li l-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni r-rwol ta’ AWA bħala instigatriċi.
261.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, jidhirli li l-Qorti tal-Prim’Istanza setgħet ġustament tikkunsidra li l-Kummissjoni ma kinitx kisret il-prinċipju ta’ trattament ugwali fl-evalwazzjoni tagħha dwar l-ammont tal-multa imposta fuq Koehler.
262.
Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad l-aggravju mressaq minn Koehler li huwa bbażat fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali, bħala infondat.
B — Fuq l-aggravju mressaq minn Divipa u Koehler li huwa bbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità
1. L-argumenti tal-partijiet
263.
Mill-qari tal-appell tagħha, jiena nifhem li Divipa ssostni li l-multa li ġiet imposta fuqha hija sproporzjonata fid-dawl tal-gravità tal-ksur, tal-parteċipazzjoni tagħha fih, tal-kapaċità finanzjarja tagħha u tal-istat tagħha bħala distributriċi żgħira.
264.
Fl-ewwel lok, skont Divipa, il-Qorti tal-Prim’Istanza kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità meta kklassifikat il-ksur bħala serju ħafna, meta hija ma kinitx ipparteċipat f’akkordju Ewropew u l-parteċipazzjoni tagħha, li ma kinitx tinvolvi l-laqgħat kollha li jirrigwardaw is-suq Spanjol, damet inqas minn sena.
265.
Fit-tieni lok, Divipa takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li ma ħaditx inkunsiderazzjoni element li jiddistingwiha mill-impriżi l-oħra, jiġifieri l-istat tagħha ta’ distributriċi.
266.
Fit-tielet lok, hija tqis li l-Qorti tal-Prim’Istanza ma tistax tapprova l-metodu tal-Kummissjoni li ma tiħux inkunsiderazzjoni l-kapaċità ekonomika tal-impriża kkonċernata għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa. Fil-każ tagħha, il-konsegwenzi finanzjarji maħluqa bil-pagament tal-multa jirriżultaw b’mod ċar mill-informazzjoni indikata fir-rikors tagħha.
267.
Min-naħa tagħha, Koehler takkuża lill-Qorti tal-Prim’Istanza li din kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità meta injorat, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tagħha tal-kalkolu tal-multa, id-differenzi fit-trattament li hija semmiet. F’dan ir-rigward, Koehler tikkontesta l-analiżi tal-Qorti tal-Prim’Istanza li tinsab fil-punti 486 sa 497 tas-sentenza appellata. Hija tirrileva li dak li jista’ jkun xieraq fir-rigward ta’ impriża kkwotata fil-Borża jeċċedi bil-kbir dak li hu meħtieġ biex jiġi ggarantit l-effett dissważiv fir-rigward ta’ impriża familjari li ma għandhiex aċċess dirett għas-swieq finanzjarji.
2. Kunsiderazzjonijiet
a) Fuq l-argumenti mressqa minn Divipa
268.
Skont ġurisprudenza stabbilita, in-natura proporzjonata ta’ multa għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-ksur u, b’mod partikolari, tal-gravità u t-tul tiegħu, tal-portata tal-effetti antikompetittivi tiegħu fuq is-suq, tal-interessi tal-konsumaturi jew tal-kompetituri leżi, kif ukoll tal-kapaċità finanzjarja tal-impriżi kkonċernati (
70
).
269.
Insostenn tal-appell tagħha, Divipa ssostni li l-multa li ġiet imposta fuqha hija sproporzjonata fid-dawl tal-gravità u t-tul tal-ksur, tal-parteċipazzjoni tagħha fl-istess ksur, tal-kapaċità finanzjarja tagħha u tal-istat tagħha bħala distributriċi.
270.
Fl-ewwel lok, minkejja n-nuqqas ta’ ċarezza tas-sentenza appellata fuq dan il-punt, jihdirli li l-ewwel żewġ argumenti ta’ Divipa għandhom jiġu miċħuda.
271.
Fil-fatt, ikkonstatajt li l-Qorti tal-Prim’Istanza setgħet, leġittimament, tiddeċiedi li Divipa pparteċipat f’akkordju fuq livell Ewropew kif ukoll f’laqgħat kollużivi fuq is-suq Spanjol fil-perijodu bejn ix-xahar ta’ Marzu 1992 u x-xahar ta’ Jannar 1995. Għaldaqstant il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tistax tiġi akkużata li kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità meta kkunsidrat b’mod żbaljat li Divipa kienet ipparteċipat f’akkordju Ewropew, ħaġa li twassal sabiex il-ksur jiġi kklassifikat bħala serju ħafna minflok serju. Dawn l-elementi, marbuta mal-klassifikazzjoni tal-ksur, li fuqhom tibbaża Divipa biex tallega ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ma jistgħux għalhekk jirnexxu.
272.
Barra minn hekk, l-argument ta’ Divipa jinjora l-kunsiderazzjonijiet li l-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni għad-determinazzjoni tal-ammont tal-multa u li wasslu għall-impożizzjoni ta’ multa proporzjonalment iżgħar minn dik imposta fuq l-impriżi l-oħra. F’dan ir-rigward, jiena nirreferi għall-punt 408 tad-deċiżjoni kkontestata, fejn il-Kummissjoni sostniet li kien meħtieġ li Divipa tiġi kklassifikata fil-ħames kategorija, fid-dawl tal-fatt li hija kienet tagħmel il-bejgħ tagħha f’pajjiż wieħed jew fi ftit pajjiżi taż-ŻEE, u għall-punt 416 ta’ din id-deċiżjoni, fejn il-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni t-tul tal-parteċipazzjoni ta’ Divipa fil-ksur billi żiedet il-multa b’25%, u dan kuntrast mal-impriżi l-oħra.
273.
Fl-aħħar nett, ma narax kif il-kwalità ta’ Divipa bħala distributriċi tista’ tinfluwenza l-ammont tal-multa li ġiet imposta fuqha.
274.
Fit-tieni lok, naħseb li t-tielet argument ta’ Divipa li huwa bbażat fuq in-nuqqas ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-kapaċitajiet finanzjarji tagħha huwa inammissibbli. Fil-fatt, fid-dawl tal-prinċipji li semmejt fil-punt 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet, Divipa ma tistax tqajjem għall-ewwel darba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja argument li hija ma qajmitx quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza.
275.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, nipproponi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad l-argumenti mressqa minn Divipa bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondati.
b) Fuq l-argumenti mressqa minn Koehler
276.
Għal dak li jikkonċerna l-argumenti mressqa minn Koehler, jidhirli li dawn għandhom jiġu miċħuda wkoll.
277.
Fil-fatt, għall-kuntrarju ta’ dak li ssostni Koehler, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma “injoratx” id-differenzi strutturali u finanzjarji eżistenti bejnha u l-impriżi l-oħra biex tevalwa l-eżistenza tal-ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità. Quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, Koehler sostniet li l-multa li ġiet imposta fuqha kienet sproporzjonata meta mqabbla mas-saħħa ekonomika tagħha (
71
). F’dan ir-rigward, hija għamlet paragun tal-persentaġġ li jirrappreżentaw il-multi imposti mill-Kummissjoni fil-konfront tad-dħul mill-bejgħ globali tal-impriżi kkonċernati (
72
).
278.
Fil-punt 494 tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Prim’Istanza kkonstatat ġustament li tali paragun ma kienx biżżejjed biex jistabbilixxi n-natura sproporzjonata tal-multa imposta fuq Koehler. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita li l-Qorti tal-Prim’Istanza fakkret fil-punt 468 ta’ dik is-sentenza, l-iffissar ta’ multa xierqa ma jistax ikun ir-riżultat ta’ sempliċi kalkolu bbażat fuq id-dħul mill-bejgħ globali tal-impriżi. Kif indikajt diġà, il-proporzjonalità ta’ multa għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-ksur u, b’mod partikolari, il-gravità u t-tul tal-istess ksur, il-portata tal-effetti antikompetittivi tiegħu, l-interessi tal-konsumaturi jew tal-kompetituri leżi, kif ukoll il-kapaċità finanzjarja tal-impriżi kkonċernati.
279.
Fi kwalunkwe każ, il-Qorti tal-Prim’Istanza ma tistax tiġi akkużata li kisret il-prinċipju ta’ proporzjonalità, meta Koehler, kif hija tirrileva fil-punt 495 tas-sentenza appellata, ma pprovdiet ebda prova li turi li l-ammont bażiku tal-multa li ġiet imposta fuqha kien eċċessiv fil-konfront tal-piż speċifiku tagħha.
280.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena tal-fehma li l-argumenti mressqa minn Koehler għandhom jiġu miċħuda bħala infondati.
281.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nipproponi għalhekk lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiċħad dan l-aggravju li huwa bbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, bħala parzjalment inammissibbli u parzjalment infondat.
XI — Fuq l-aggravju li huwa bbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni tas-sentenza appellata f’dak li jikkonċerna ċ-ċirkustanzi attenwanti
282.
Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni ma rat li kien hemm ebda ċirkustanza attenwanti favur l-impriżi kkonċernati.
283.
Quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza, Divipa sostniet li l-Kummissjoni jmissha kkonċeditilha ċirkustanza attenwanti bbażata fuq in-nuqqas ta’ applikazzjoni effettiva tal-akkordji jew tal-prattiċi illegali. Il-Qorti tal-Prim’Istanza ċaħdet dan l-argument għall-motivi esposti fil-punti 618 sa 626, 628, 629 u 635 tas-sentenza appellata.
284.
Fil-kuntest tal-appell tagħha, Divipa ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza kisret l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha.
A — L-argumenti tal-partijiet
285.
Divipa ssostni li l-Qorti tal-Prim’Istanza kisret l-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha meta ma spjegatx wieħed mill-elementi li fuqu bbażat ruħha biex ċaħdet l-ilment tagħha. Hija tirreferi għall-kelma “favuriha” li l-Qorti wżat u li tinsab fl-aħħar frażi tal-punt 629 tas-sentenza appellata.
286.
Divipa tirriproduċi t-test li ġej:
“Barra minn hekk, is-sempliċi fatt li hija setgħet ma aġixxietx b’mod li kien pjenament konformi mal-akkordji miftiehma, li kieku dan kellu jiġi stabbilit, mhuwiex biżżejjed biex il-Kummissjoni tkun obbligata takkordalha ċirkustanzi attenwanti. Fil-fatt, [Divipa] tista’, permezz tal-politika tagħha ftit jew wisq indipendenti fis-suq, sempliċement tipprova tuża l-akkordju favuriha” (
73
).
B — Kunsiderazzjonijiet
287.
L-istess bħall-Kummissjoni, jiena jidhirli li l-aggravju mressaq minn Divipa huwa irrilevanti. Fil-fatt, il-motiv imsemmi minn Divipa huwa biss motiv mogħti għall-finijiet ta’ kompletezza, u dan kif turi l-espressjoni “barra minn hekk” użata mill-Qorti tal-Prim’Istanza u l-użu tal-mod kondizzjonali.
288.
Fi kwalunkwe każ, l-ewwel żewġ motivi esposti mill-Qorti tal-Prim’Istanza, fil-punt 629 tas-sentenza appellata, huma biżżejjed biex jirrispondu u jiċħdu l-argument imressaq minn Divipa fir-rikors tagħha.
XII — Fuq il-konsegwenzi tal-annullament tas-sentenza appellata
289.
Kif indikajt diġà, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla s-sentenza appellata sa fejn il-Qorti tal-Prim’Istanza ma annullatx id-deċiżjoni kkontestata inkwantu hija bbażata fuq provi li jinvolvu direttament u personalment lil Bolloré fil-ksur.
290.
Peress li l-kawża qiegħda, fil-fehma tiegħi, fl-istat li tiġi deċiża, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, tiddeċiedi hija stess definittivament fuq il-motiv għall-annullament imressaq minn Bolloré quddiem il-Qorti tal-Prim’Istanza li huwa bbażat fuq il-ksur tad-drittijiet tad-difiża.
291.
Skont l-analiżi li għamilt fil-punti 81 sa 137 ta’ dawn il-konklużjonijiet, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tannulla d-deċiżjoni kkontestata sa fejn hija bbażata fuq provi li jinvolvu personalment u direttament lil Bolloré fit-twettiq tal-ksur.
XIII — Fuq l-ispejjeż
292.
Nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq l-ispejjeż skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 122 u l-Artikolu 69(2) u (3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
293.
Għal dak li jikkonċerna lil Koehler u Divipa, dawn tilfu l-kapi kollha tat-talbiet tagħhom. Nipproponi għaldaqstant sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tikkundannahom sabiex ibatu l-ispejjeż tagħhom kif ukoll dawk tal-Kummissjoni.
294.
Għal dak li jikkonċerna lil Bolloré, din tilfet kap wieħed. Għaldaqstant, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tikkundannaha sabiex tbati l-ispejjeż tagħha kif ukoll 50% tal-ispejjeż tal-Kummissjoni.
XIV — Konklużjoni
295.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tidikkjara:
“1)
Is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-Komunitajiet Ewropej tas-26 ta’ April 2007, Bolloré et vs Il-Kummissjoni (T-109/02, T-118/02, T-122/02, T-125/02, T-126/02, T-128/02, T-129/02, T-132/02 u T-136/02) hija annullata sa fejn hija vvizzjata bi żball ta’ liġi, inkwantu l-Qorti tal-Prim’Istanza ddeċidiet li l-ksur min-naħa tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej tad-drittijiet tad-difiża ta’ Bolloré SA ma kienx tali li jġib miegħu l-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni 2004/337/KE, tal-20 ta’ Diċembru 2001, dwar proċedura ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 81 tat-Trattat KE u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (fil-Każ KOMP/E-1/36.212 — Karta saħħara), f’dak li jikkonċerna l-involviment personali u dirett ta’ Bolloré SA fit-twettiq tal-ksur.
2)
Id-deċiżjoni 2004/337/KE hija annullata inkwantu hija tinvolvi direttament u personalment lil Bolloré SA fit-twettiq tal-ksur.
3)
L-appelli ppreżentati fil-kawżi Papierfabrik August Koehler vs Il-Kummissjoni (C-322/07 P) u Distribuidora Vizcaína de Papeles vs Il-Kummissjoni (C-338/07 P) huma miċħuda fl-intier tagħhom.
4)
Fil-Kawża C-327/07 P, Bolloré SA hija kkundannata sabiex tbati l-ispejjeż tagħha kif ukoll 50% tal-ispejjeż tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej. Il-Kummissjoni għandha tbati 50% tal-ispejjeż tagħha.
5)
Fil-Kawżi C-322/07 P u C-338/07 P, Papierfabrik August Koehler AG u Distribuidora Vizcaína de Papeles, SL huma kkundannati kull waħda minnhom sabiex ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom kif ukoll l-ispejjeż tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	T-109/02, T-118/02, T-122/02, T-125/02, T-126/02, T-128/02, T-129/02, T-132/02 u T-136/02, Ġabra p. II-947 (iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”).
(
3
)	Deċiżjoni tal-20 ta’ Diċembru 2001 dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat KE u l-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (fil-każ KOMP/E-1/36.212 — Karta saħħara) (ĠU 2004, L 115, p. 1, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).
(
4
)	Regolament tas-6 ta’ Frar 1962, l-ewwel Regolament li jimplimenta l-Artikoli [81] u [82] tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 3), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1216/1999 tal-10 ta’ Ġunju 1999 (ĠU L 148, p. 5, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 17”). Għandu jiġi indikat li dan ir-regolament ġie sostitwit bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas-16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2, p. 205).
(
5
)	Linji ta’ gwida dwar il-metodi tal-kalkoli tal-multi imposti skont l-Artikolu 15 (2) tar-Regolament Nru. 17 u l-Artikolu 65 (5) tat-Trattat KEFA (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 171, iktar ’il quddiem il-“linji gwida”).
(
6
)	ĠU C 207, p. 4, iktar ’il quddiem il-“komunikazzjoni fuq il-kooperazzjoni”.
(
7
)	ĠU 1994, L 1, p. 3, iktar ’il quddiem il-“Ftehim ŻEE”.
(
8
)	Sentenza tat-28 ta’ Mejju 1998, Deere vs Il-Kummissjoni (C-7/95 P, Ġabra p. I-3111, punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
9
)	Sentenza tal-21 ta’ Settembru 2006, JCB Service vs Il-Kummissjoni (C-167/04 P, Ġabra p. I-8935, punt 114 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-7 ta’ Jannar 2004, Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni (C-204/00 P, C-205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P u C-219/00 P, Ġabra p. I-123, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
11
)	Sentenza tat-18 ta’ Jannar 2007, PKK u KNK vs Il-Kunsill (C-229/05 P, Ġabra p. I-439, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Sentenzi JCB Service vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 106 u 107 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), u tal-10 ta’ Mejju 2007, SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (C-328/05 P, Ġabra p. I-3921, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
13
)	Ara b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, JCB Service vs Il-Kummissjoni (punt 106 u l-ġurisprudenza ċċitata) kif ukoll SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
14
)	Ara s-sentenzi tas-17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni (C-185/95 P, Ġabra p. I-8417, punt 128); tad-29 ta’ April 2004, British Sugar vs Il-Kummissjoni (C-359/01 P, Ġabra p. I-4933, punt 47); tat-28 ta’ Ġunju 2005, Dansk Rørindustri et vs Il-Kummissjoni (C-189/02 P, C-202/02 P, C-205/02 P sa C-208/02 P u C-213/02 P, Ġabra p. I-5425, punt 244), u tat-8 ta’ Frar 2007, Groupe Danone vs Il-Kummissjoni (C-3/06 P, Ġabra p. I-1331, punt 69).
(
15
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni (punt 129); British Sugar vs Il-Kummissjoni (punt 48), u Dansk Rørindustri et vs Il-Kummissjoni (punt 245).
(
16
)	Ara s-sentenza PKK u KNK vs Il-Kunsill, iċċitata iktar ’il fuq (punt 35).
(
17
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, JCB Service vs Il-Kummissjoni (punt 108 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll PKK u KNK vs Il-Kunsill (punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
18
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 19 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
19
)	Ibidem (punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
20
)	Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tat-30 ta’ Settembru 2003, Atlantic Container Line et vs Il-Kummissjoni (T-191/98, T-212/98 sa T-214/98, Ġabra p. II-3275, punt 196). F’dan is-sens ara wkoll is-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tat-28 ta’ Frar 2002, Compagnie générale maritime et vs Il-Kummissjoni (T-86/95, Ġabra p. II-1011, punt 447).
(
21
)	F’dan is-sens ara s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-14 ta’ Mejju 1998, Mo och Domsjö vs Il-Kummissjoni (T-352/94, Ġabra p. II-1989, punt 74).
(
22
)	F’dan is-sens ara s-sentenzi tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-14 ta’ Mejju 2002, Graphischer Maschinenbau vs Il-Kummissjoni (T-126/99, Ġabra p. II-2427, punt 49), u tal-14 ta’ Diċembru 2005, Honeywell vs Il-Kummissjoni (T-209/01, Ġabra p. II-5527, punt 49).
(
23
)	Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Lulju 2001, Il-Kummissjoni u Franza vs TF1 (C-302/99 P u C-308/99 P, Ġabra p. I-5603, punti 26 sa 29), u tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-21 ta’ Settembru 2005, EDP vs Il-Kummissjoni (T-87/05, Ġabra p. II-3745, punt 144).
(
24
)	F’dan ir-rigward, Bolloré tirreferi għas-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja mogħtija fil-kawżi Ahlström Osakeyhtiö et vs Il-Kummissjoni (sentenza tal-31 ta’ Marzu 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 u C-125/85 sa C-129/85, Ġabra p. I-1307); Compagnie maritime belge transports et vs Il-Kummissjoni (sentenza tas-16 ta’ Marzu 2000, C-395/96 P u C-396/96 P, Ġabra p. I-1365), u ARBED vs Il-Kummissjoni (sentenza tat-2 ta’ Ottubru 2003, C-176/99 P, Ġabra p. I-10687), kif ukoll is-sentenzi tal-Qorti tal-Prim’Istanza mogħtija fil-kawżi CB u Europay vs Il-Kummissjoni (sentenza tat-23 ta’ Frar 1994, T-39/92 u T-40/92, Ġabra p. II-49), u Schneider Electric vs Il-Kummissjoni (sentenza tat-22 ta’ Ottubru 2002, T-310/01, Ġabra p. II-4071).
(
25
)	Sentenza tat-28 ta’ Marzu 2000, Krombach (C-7/98, Ġabra p. I-1935, punti 25 u 26).
(
26
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-25 ta’ Jannar 2007, Sumitomo Metal Industries u Nippon Steel vs Il-Kummissjoni (C-403/04 P u C-405/04 P, Ġabra p. I-729, punt 115 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
27
)	L-Artikolu 6(2) UE kkristallizza din il-ġurisprudenza peress li skont din id-dispożizzjoni, l-“Unjoni għandha tirrispetta l-prinċipji fundamentali, kif garantiti mill-[KEDB] u kif jirriżultaw mit-tradizzjonijiet kostituzzjonali komuni għall-Istati Membri, bħala prinċipji ġenerali tal-liġi tal-Komunità”.
(
28
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-ħtieġa li jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża għandha tiġi osservata mill-Kummissjoni fit-twettiq ta’ xogħolha u partikolarment, fil-kuntest tal-proċeduri amministrattivi li jistgħu jwasslu għal xi sanzjonijiet, b’mod partikolari, multi jew pagamenti ta’ penalitajiet [ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-13 ta’ Frar 1979, Hoffman-La Roche vs Il-Kummissjoni (85/76, Ġabra p. 461, punt 9); tad-9 ta’ Novembru 1983, Nederlandsche-Industrie-Michelin (322/81, Ġabra p. 3461, punt 7); tal-21 ta’ Settembru 1989, Hoechst vs Il-Kummissjoni (46/87 u 227/88, Ġabra p. 2859, punt 15); tat-18 ta’ Ottubru 1989, Orkem vs Il-Kummissjoni (374/87, Ġabra p. 3283, punti 32 u 33); Krombach, iċċitata iktar ’il fuq (punti 25 u 26), u ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 19)]. Dawn id-drittijiet għandhom jiġu rrispettati matul il-proċedura amministrattiva kollha u mill-fażi tal-investigazzjoni ta’ qabel, peress li din tista’ tkun determinanti sabiex jiġu stabbiliti l-provi dwar in-natura illegali tal-aġir tal-impriża [ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Hoechst vs Il-Kummissjoni (punt 15) u Orkem vs Il-Kummissjoni (punt 33)].
(
29
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Groupe Danone vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
30
)	F’dan ir-rigward, ara r-Regolament tal-Kummissjoni Nru 99/63/KEE, tal-25 ta’ Lulju 1963, dwar is-smigħ previst fl-Artikolu 19(1) u (2) tar-Regolament tal-Kunsill Nru 17 (ĠU 1963, 127, p. 2268), li ġie sostitwit wara li ġie adottat ir-Regolament Nru 1/2003 bir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 773/2004, tas-7 ta’ April 2004, dwar it-tmexxija ta’ proċeduri mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 81 sa 82 tat-Trattat tal-KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 3, p. 81).
(
31
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
32
)	Skont din id-dispożizzjoni, “[q]abel tieħu d-deċiżjonijiet kif provdut fl-Artikoli 2, 3, 6, 7, 8, 15 u 16 [tar-regolament imsemmi], il-Kummissjoni għandha tagħti lill-impriżi jew assoċjazzjonijiet ta’ impriżi konċernati l-opportunità li jinstemgħu fuq il-materji li dwarhom il-Kummissjoni sabet oġġezzjoni.”
(
33
)	Sentenza tas-7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni (100/80 sa 103/80, Ġabra p. 1825, punti 10 u 14).
(
34
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq, Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni (punti 14 u 15); ARBED vs Il-Kummissjoni (punti 20 u 21 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), u Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni (punti 142 sa 146).
(
35
)	F’dan is-sens ara s-sentenza tas-17 ta’ Novembru 1987, British American Tobacco u Reynolds Industries vs Il-Kummissjoni (142/84 u 156/84, Ġabra p. 4487, punt 70).
(
36
)	L-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-Regolament jippreċiża li “il-Kummissjoni għandha tibgħat l-oġġezzjonijiet lill-impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi bil-miktub. Il-komunikazzjoni għandha tkun indirizzata lil kull waħda minnhom jew lill-mandatarja komuni li huma jkunu ħatru” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Skont l-Artikolu 2(3) tal-istess Regolament, “il-multa jew il-penalità ma tistax tiġi imposta fuq impriża jew assoċjazzjoni ta’ impriżi ħlief jekk id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tkun saret fil-forma preskritta fil-paragrafu 1” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. L-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 99/63 jiddisponi, min-naħa tiegħu li “fid-deċiżjonijiet tagħha kontra l-impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi, il-Kummissjoni għandha tadotta biss l-oġġezzjonijiet li fuqhom l-istess impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi kellhom l-okkażjoni li jagħtu l-fehma tagħhom” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
37
)	Il-Qorti tal-Prim’Istanza tirreferi għas-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq tal-Qorti tal-Ġustizzja, Il-Kummissjoni u Franza vs TF1 (punti 26 sa 29) u tal-Qorti tal-Prim’Istanza EDP vs Il-Kummissjoni (punt 144).
(
38
)	Enfasi tiegħi.
(
39
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-23 ta’ Ottubru 1974, Transocean Marine Paint Association vs Il-Kummissjoni (17/74, Ġabra p. 1063, punt 21).
(
40
)	Sentenza Musique Diffusion française et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 30). Ara wkoll is-sentenza tal-25 ta’ Ottubru 1983, AEG Telefunken vs Il-Kummissjoni (107/82, Ġabra p. 3151, punt 30).
(
41
)	Punti 15 u 16 [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
42
)	Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tat-8 ta’ Ottubru 1996, Compagnie maritime belge transports et vs Il-Kummissjoni (T-24/93 sa T-26/93 u T-28/93, Ġabra p. II-1201, punt 35).
(
43
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, Compagnie maritime belge transports et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 141 sa 150).
(
44
)	Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-11 ta’ Marzu 1999, ARBED vs Il-Kummissjoni (T-137/94, Ġabra p. II-303).
(
45
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ARBED vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 22 sa 25) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
46
)	Sentenzi tal-20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan (C-453/99, Ġabra p. I-6297, punti 24 sa 28), u tat-13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et (C-295/04 sa C-298/04, Ġabra p. I-6619, punti 39, 58 sa 61 u l-ġurisprudenza ċċitata). F’dawn is-sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-Artikolu 81(1) KE, l-istess bħall-Artikolu 82 KE, għandu effett dirett fir-relazzjonijiet bejn l-individwi u joħloq drittijiet favur il-partijiet li l-qrati nazzjonali għandhom jissalvagwardjaw. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, dan jinkludi d-dritt li l-partijiet ikunu protetti kontra effetti negattivi li akkordju illegali jista’ jkollu.
(
47
)	Dawn il-każijiet, fil-fehma tiegħi, huma pjuttost rari u jirreferu biss għall-każ ta’ akkordji vertikali, li fil-kuntest tagħhom l-impriża li għandha r-rwol ta’ mexxejja tadotta prattiċi unilaterali bħal meta tibgħat ċirkulari li timponi prezz minimu ta’ bejgħ mill-prestatarju.
(
48
)	COM(2008) 165 finali. Din il-white paper issegwi l-green paper fuq il-kawżi għad-danni minħabba l-ksur tar-regoli Komunitarju fuq l-akkordji u l-abbużi tal-pożizzjoni dominanti [COM(2005) 672 finali], kif ukoll ir-riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tal-25 ta’ April 2007 fuq din il-green paper.
(
49
)	Enfasi tiegħi.
(
50
)	Ara s-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, Grecu vs Ir-Rumanija tat-28 ta’ Frar 2007, § 62 u l-ġurisprudenza ċċitata. Dawn l-insenjamenti jinsiltu mis-sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, König vs Il-Ġermanja tat-28 ta’ Ġunju 1978, sensiela A nru 27; Le Compte, Van Leuven u De Meyere tat-18 ta’ Ottubru 1982, sensiela A nru 54, kif ukoll Albert u Le Compte vs Il-Belġju tal-24 ta’ Ottubru 1983, sensiela A nru 68. Dan japplika a fortiori fil-qasam kriminali, fejn l-Artikolu 6 tal-KEDB jirriżulta li huwa inqas eżiġenti fir-rigward tal-kawżi li jirrigwardaw id-drittijiet ta’ natura ċivili milli fir-rigward tal-proċeduri fil-qasam kriminali.
(
51
)	Sentenza tad-29 ta’ Ottubru 1980, van Landewyck et vs Il-Kummissjoni (209/78 sa 215/78 u 218/78, Ġabra p. 3125). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-“Kummissjoni, filwaqt li hija obbligata tirrispetta l-garanziji proċedurali previsti mid-dritt Komunitarju […] ma tistax madankollu tiġi kklassifikata bħala ‘Tribunal’ fis-sens tal-Artikolu 6 tal-[KEDB]” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
52
)	C-199/92 P, Ġabra p. I-4287.
(
53
)	Punt 150. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tadotta tliet kriterji sabiex tiddetermina jekk akkuża taqax taħt il-qasam kriminali, jiġifieri l-kwalifikazzjoni mogħtija mid-dritt intern tal-Istat inkwistjoni, in-natura repressiva u dissważiva tal-piena kif ukoll il-gravità tal-piena li tingħata (ara s-sentenzi tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, Engel et vs L-Olanda tat-23 ta’ Novembru 1976, sensiela A nru 22). B’mod iktar speċifiku, il-Qorti tal-Ġustizzja adottat dan ir-raġunament għall-pieni amministrattivi li fosthom hemm il-pieni imposti mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (ara s-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, Stenuit vs Franza tas-27 ta’ Frar 1992, sensiela A nru 232-A).
(
54
)	Punt 29. Ara wkoll is-sentenzi Sumitomo Metal Industries u Nippon Steel vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 116 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tad-9 ta’ Settembru 2008, FIAMM u FIAMM Technologies vs Il-Kunsill u l-Kummissjoni (C-120/06 P u C-121/06 P, Ġabra p. I-6513, punt 212 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
55
)	Ara s-sentenzi tal-15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il-Kummissjoni (C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P sa C-252/99 P u C-254/99 P, Ġabra p. I-8375, punt 188); tat-2 ta’ Ottubru 2003, Thyssen Stahl vs Il-Kummissjoni (C-194/99 P, Ġabra p. I-10821, punt 156), u Sumitomo Metal Industries u Nippon Steel vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 117 sa 122).
(
56
)	Ara s-sentenzi Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punt 58), u tat-8 ta’ Lulju 1999, Il-Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C-49/92 P, Ġabra p. I-4125, punt 86).
(
57
)	Ara s-sentenzi Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 513 sa 523), u tal-Qorti tal-Prim’Istanza tat-8 ta’ Lulju 2004, JFE Engineering et vs Il-Kummissjoni (T-67/00, T-68/00, T-71/00 u T-78/00, Ġabra p. II-2501, punti 179 u 180 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
58
)	Punti 55 sa 57.
(
59
)	Ara s-sentenza Orkem vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq.
(
60
)	Mill-punt 181 tas-sentenza kkontestata jirriżulta li B. G., li kien jaħdem għal Unipapel, kien l-aġent ta’ Sappi fil-Portugall.
(
61
)	Punti 83 sa 89 tar-rikors promotur ta’ Koehler.
(
62
)	Dan il-punt ġie eżaminat fil-kuntest tat-tieni aggravju bbażat fuq il-ksur tad-dritt ta’ aċċess għall-proċess minħabba n-nuqqas ta’ komunikazzjoni tad-dokumenti li ma jinsabux fil-proċess tal-istruttorja kkomunikat fuq CD-ROM.
(
63
)	Sentenza tad-29 ta’ Ġunju 2006, SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (C-308/04 P, Ġabra p. I-5977, punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
64
)	Idem.
(
65
)	Il-Kummissjoni tista’ tibbaża ruħha fuq id-diversi fatturi li l-Qorti tal-Ġustizzja stess identifikat fil-ġurisprudenza tagħha. Hija tista’ tevalwa l-gravità tal-ksur skont iċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża u l-kuntest leġiżlattiv u ekonomiku tal-aġir ikkontestat. Hija u teżamina n-natura tar-restrizzjonijiet fuq il-kompetizzjoni, il-Kummissjoni tista’ tieħu inkunsiderazzjoni l-kontenut, it-tul, in-numru, l-intensità u l-firxa ġeografika tal-akkordju kif ukoll il-valur tal-merkanzija li jirrigwarda. Hija tista’ wkoll tieħu inkunsiderazzjoni n-numru u l-importanza relattiva tal-kontraenti fl-akkordju fuq is-suq billi teżamina, b’mod partikolari, sehemhom mis-suq, id-daqs tagħhom, l-aġir tagħhom u r-rwol tagħhom fit-tfassil tal-akkordju. Il-Kummissjoni tista’ teżamina wkoll is-sitwazzjoni tas-suq fiż-żmien li fih ikun twettaq il-ksur u tieħu inkunsiderazzjoni l-ħsara li tkun sofriet l-ordni pubblika ekonomika. Finalment, hija tista’ tieħu inkunsiderazzjoni r-riskju li l-akkordju inkwistjoni jirrappreżenta għall-għanijiet tal-Komunità [ara s-sentenzi tal-15 ta’ Lulju 1970, ACF Chemiefarma vs Il-Kummissjoni (41/69, Ġabra p. 661, punt 176); tas-16 ta’ Diċembru 1975, Suiker Unie et vs Il-Kummissjoni (40/73 sa 48/73, 50/73, 54/73 sa 56/73, 111/73, 113/73 u 114/73, Ġabra p. 1663, punt 612); tas-17 ta’ Lulju 1997, Ferriere Nord vs Il-Kummissjoni (C-219/95 P, Ġabra p. I-4411, punt 38) kif ukoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Aalborg Portland et vs Il-Kummissjoni (punti 90 u 91 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata) u Dansk Rørindustri et vs Il-Kummissjoni (punti 241 u 242 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata)].
(
66
)	Sentenza JCB Service vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq (punti 207 u 208 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
67
)	Sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tas-27 ta’ Settembru 2006, Jungbunzlauer vs Il-Kummissjoni (T-43/02, Ġabra p. II-3435, punt 238).
(
68
)	Idem.
(
69
)	Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Prim’Istanza tal-20 ta’ Marzu 2002, LR AF 1998 vs Il-Kummissjoni (T-23/99, Ġabra p. II-1705, punt 278).
(
70
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-Qorti tal-Prim’Istanza tas-6 ta’ Ottubru 1994, Tetra Pak vs Il-Kummissjoni (T-83/91, Ġabra p. II-755, punt 240 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tal-20 ta’ April 1999, Limburgse Vinyl Maatschappij et vs Il-Kummissjoni (T-305/94 sa T-307/94, T-313/94 sa T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 u T-335/94, Ġabra p. II-931, punt 1215).
(
71
)	Ara l-punt 48 tar-rikors promotur tagħha.
(
72
)	Ara t-tabelli li jinsabu fil-punti 56 u 57 tar-rikors promotur tagħha.
(
73
)	Enfasi tiegħi.