62022CJ0510
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 21ης Σεπτεμβρίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρα 102 και 106 ΣΛΕΕ – Δημόσιες επιχειρήσεις – Επιχειρηματική ελευθερία – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Επιχείρηση που ανήκει εξ ολοκλήρου σε κράτος μέλος και στην οποία έχουν παραχωρηθεί, χωρίς διαγωνισμό, αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης φυσικού μεταλλικού νερού – Εθνική ρύθμιση που επιτρέπει την απεριόριστη παράταση της παραχώρησης»
Στην υπόθεση C‑510/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ρουμανία) με απόφαση της 14ης Ιουνίου 2022, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 28 Ιουλίου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
Romaqua Group SA
κατά
Societatea Națională a Apelor Minerale SA,
Agenția Națională pentru Resurse Minerale,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους L. S. Rossi, πρόεδρο τμήματος, J.‑C. Bonichot (εισηγητή) και S. Rodin, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. M. Collins
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Romaqua Group SA, εκπροσωπούμενη από τους L. Retegan και S. Tîmoveanu, avocats,
–
η Ρουμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. Chicu και E. Gane,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την L. Armati και τους M. Mataija και I. Rogalski,
κατόπιν της απόφασης που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 16 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), των άρθρων 49, 102, 106 και 119 ΣΛΕΕ, καθώς και του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο των φυσικών μεταλλικών νερών (ΕΕ 2009, L 164, σ. 45).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Romaqua Group SA και, αφετέρου, της Societatea Națională a Apelor Minerale SA (εθνικής εταιρίας μεταλλικών νερών, Ρουμανία) (στο εξής: SNAM) και της Agenția Națională pentru Resurse Minerale (εθνικής αρχής ορυκτών πόρων, Ρουμανία) (στο εξής: ANRM) σχετικά με την απόρριψη της αιτήσεώς της για τη διοργάνωση δημόσιου διαγωνισμού για την παραχώρηση δύο αδειών εκμετάλλευσης μεταλλικών νερών.
Το νομικό πλαίσιο
Τα δίκαιο της Ένωσης
3
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/54 ορίζει τα εξής:
«Η εκμετάλλευση των πηγών των φυσικών μεταλλικών νερών και η εμφιάλωση των νερών τους γίνεται μόνον σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙ.»
Το ρουμανικό δίκαιο
4
Το άρθρο 40, παράγραφος 1, του Legea nr. 219 privind regimul concesiunilor (νόμου 219 για το καθεστώς των παραχωρήσεων), της 25ης Νοεμβρίου 1998 (Monitorul Oficial al României, αριθ. 459 της 30ής Νοεμβρίου 1998), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, όριζε τα εξής:
«Τα περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν στη δημόσια ή ιδιωτική περιουσία του κράτους, του διοικητικού διαμερίσματος, του δήμου ή της κοινότητας, καθώς και οι δραστηριότητες και οι δημόσιες υπηρεσίες εθνικού ή τοπικού συμφέροντος, περιέρχονται απευθείας, με σύμβαση παραχώρησης, σε εμπορικές εταιρίες ή σε εθνικές εταιρίες που ιδρύονται με την αναδιοργάνωση αυτόνομων επιχειρήσεων οι οποίες είχαν διαχειριστεί τα εν λόγω αγαθά, δραστηριότητες ή υπηρεσίες. Η σύμβαση παραχώρησης συνάπτεται με την αρμόδια παραχωρούσα αρχή για διάρκεια που καθορίζεται με απόφαση της Κυβέρνησης ή του νομαρχιακού ή δημοτικού συμβουλίου που ιδρύει την οικεία εμπορική εταιρία.»
5
Το άρθρο 46 του Legea minelor nr. 61 (νόμου 61 περί μεταλλείων), της 5ης Μαρτίου 1998 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 113 της 16ης Μαρτίου 1998), προέβλεπε τα εξής:
«1.   Οι δημόσιοι οργανισμοί, οι εθνικές μεταλλευτικές εταιρίες και οι εμπορικές εταιρίες θα συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους μόνο στους χώρους οι οποίοι τελούν υπό τη διαχείρισή τους και στους οποίους, κατά την ημερομηνία δημοσίευσης του παρόντος νόμου, εκτελούν επιτρεπόμενες εργασίες εξερεύνησης, ανάπτυξης ή εκμετάλλευσης.
2.   Εντός 90 ημερών από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος νόμου, οι δημόσιοι οργανισμοί, οι εθνικές μεταλλευτικές εταιρίες και οι εμπορικές εταιρίες που ασκούν εξορυκτικές δραστηριότητες οφείλουν να ολοκληρώσουν την οριοθέτηση των περιμέτρων εξερεύνησης, ανάπτυξης και εκμετάλλευσης των χώρων που καθορίζονται στην παράγραφο 1 και να ζητήσουν από την αρμόδια αρχή να τους παραχωρήσει τη διαχείριση ή την εκμετάλλευση σύμφωνα με τον παρόντα νόμο.»
6
Ο νόμος 61 της 5ης Μαρτίου 1998 περί μεταλλείων καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Legea minelor nr. 85 (νόμο 85 περί μεταλλείων), της 18ης Μαρτίου 2003 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 197 της 27ης Μαρτίου 2003). Το άρθρο 20, παράγραφος 2, του τελευταίου αυτού νόμου, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε μεταγενέστερα (στο εξής: νόμος 85/2003 περί μεταλλείων), ορίζει τα εξής:
«Ο τίτλος εκμετάλλευσης χορηγείται για 20 έτη κατ’ ανώτατο όριο, με δικαίωμα παράτασης για διαδοχικά χρονικά διαστήματα πέντε ετών.»
7
Το άρθρο 32, παράγραφος 1, των Normele pentru aplicarea Legii minelor nr. 85/2003 din 14.10.2003 (κανόνων εφαρμογής του νόμου 85/2003 περί μεταλλείων της 14ης Οκτωβρίου 2003), όπως εγκρίθηκε με τη Hotărârea Guvernului αριθ. 1208/2003 (κυβερνητική απόφαση 1208/2003, Monitorul Oficial al României, μέρος Ι, αριθ. 772 της 4ης Νοεμβρίου 2003), προβλέπει τα εξής:
«Ο κάτοχος του τίτλου εκμετάλλευσης μπορεί να ζητήσει την παράταση της διάρκειας ισχύος της, εντός των ορίων της παραχωρηθείσας έκτασης, προσκομίζοντας στην ANRM τα έγγραφα που αναφέρονται στο άρθρο 20, παράγραφος 1, του νόμου [85/2003] περί μεταλλείων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
8
Το 1997, η Ρουμανική Κυβέρνηση ίδρυσε τη SNAM ως διάδοχο της Regia Autonomă a Apelor Minerale din România (αυτόνομη επιχείρηση μεταλλικών νερών Ρουμανίας), η οποία είχε λυθεί.
9
Το 1999, η Ρουμανική Κυβέρνηση ενέκρινε την απευθείας ανάθεση από την ANRM στη SNAM για χρονικό διάστημα 20 ετών της άδειας εκμετάλλευσης όλων των πόρων μεταλλικών νερών που υφίσταντο στη Ρουμανία.
10
Με την απόφαση 136/2001 της 3ης Μαΐου 2001, το Curtea Constituțională (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ρουμανία) έκρινε ότι οι διατάξεις του άρθρου 40, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, του νόμου 219 για το καθεστώς των παραχωρήσεων ήταν αντισυνταγματικές στο μέτρο που επέβαλλαν στις τοπικές δημόσιες αρχές την υποχρέωση να αναθέτουν απευθείας, μέσω σύμβασης παραχώρησης, περιουσιακά στοιχεία του δημόσιου τομέα ή δημόσιες δραστηριότητες και υπηρεσίες τοπικού ενδιαφέροντος σε ονομαστικώς κατονομαζόμενα νομικά πρόσωπα.
11
Στις 19 Ιουλίου 2016, η Romaqua Group ζήτησε από την ANRM, αφενός, να μεταβιβάσει αμέσως τους τίτλους εκμετάλλευσης για τις περιοχές Borsec και Stânceni (Ρουμανία) και, αφετέρου, να μην ανανεώσει, κατά τη λήξη τους που προβλεπόταν για τα τέλη του 2018, τους τίτλους εκμετάλλευσης που είχαν προηγουμένως χορηγηθεί απευθείας στη SNAM και να διοργανώσει δημόσιο διαγωνισμό για τη χορήγηση νέων τίτλων.
12
Η ANRM απέρριψε τα αιτήματα αυτά υποστηρίζοντας, αφενός, ότι η μεταβίβαση των τίτλων παραχώρησης μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνον από τον παραχωρησιούχο (τη SNAM), με προηγούμενη συμφωνία του παραχωρούντος (της ANRM), σύμφωνα με το άρθρο 24 του νόμου 85/2003 περί μεταλλείων, και, αφετέρου, ότι η διοργάνωση δημόσιου διαγωνισμού για τον ορισμό νέων παραχωρησιούχων εταιριών θα ήταν δυνατή μόνον αν η SNAM δεν ζητούσε, όπως είχε τη δυνατότητα κάθε πέντε έτη, την παράταση των ισχυόντων τίτλων, δεδομένου ότι ο παραχωρών δεν μπορούσε να μη δεχθεί το αίτημα αυτό.
13
Η SNAM δήλωσε ότι δεν επιθυμούσε να μεταβιβάσει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απέρρεαν από τους τίτλους εκμετάλλευσης που κατείχε.
14
Με δικόγραφο που κατέθεσε στις 2 Νοεμβρίου 2016, η Romaqua Group ζήτησε από το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) να διαπιστώσει ότι η άρνηση της ANRM να δώσει συνέχεια στο αίτημά της ήταν αδικαιολόγητη και να διατάξει την ANRM να διοργανώσει, κατά τη λήξη των τίτλων παραχώρησης, δημόσιο διαγωνισμό για την ανάθεση των συμβάσεων παραχώρησης για την επόμενη περίοδο.
15
Με απόφαση της 11ης Ιουνίου 2019, το εφετείο απέρριψε την προσφυγή της Romaqua Group.
16
Η Romaqua Group άσκησε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Înalta Curte de Casație și Justiție (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ρουμανία), που είναι το αιτούν δικαστήριο, προβάλλοντας ότι είναι αντίθετη σε πλείονες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει εν τοις πράγμασι τη χωρίς χρονικό περιορισμό διατήρηση, μέσω της δυνατότητας διαδοχικών παρατάσεων που διαθέτει ο παραχωρησιούχος, ενός αποκλειστικού δικαιώματος που παρέχεται σε εταιρία της οποίας το κεφάλαιο ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο.
17
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Înalta Curte de Casație și Justiție (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ την έννοια ότι απαγορεύει εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, βάσει της οποίας διατηρείται σε ισχύ απευθείας, αρχική ανάθεση χωρίς διεξαγωγή διαγωνισμού, σε εξ ολοκλήρου κρατική εταιρία, αδειών εκμετάλλευσης πηγών μεταλλικών νερών μέσω διαδοχικών και απεριόριστων παρατάσεων της διάρκειας των αποκλειστικών αδειών (που έχουν χορηγηθεί στην κρατική εταιρία);
2)
Έχουν το άρθρο 16 του [Χάρτη], το άρθρο 49 ΣΛΕΕ, το άρθρο 119 ΣΛΕΕ και το άρθρο 3 της οδηγίας [2009/54], την έννοια ότι απαγορεύουν εθνική ρύθμιση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης που μνημονεύθηκε ανωτέρω, η οποία θεσπίζει αδικαιολόγητο περιορισμό της ελευθερίας άσκησης εμπορικής δραστηριότητας και της ελευθερίας εγκατάστασης;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
Επί του παραδεκτού
18
Κατά τη Ρουμανική Κυβέρνηση, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο σύνολό της προκύπτει ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο δεν θέλησε να αναφερθεί στο άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μεμονωμένα, το οποίο άλλωστε δεν έχει αυτοτελές περιεχόμενο, αλλά στο άρθρο αυτό σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, το οποίο απαγορεύει την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης σε σημαντικό τμήμα της εσωτερικής αγοράς, εάν η εκμετάλλευση ενδέχεται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Το αιτούν δικαστήριο, όμως, δεν παρέσχε στο Δικαστήριο τις απαραίτητες πληροφορίες που θα του έδιναν τη δυνατότητα να εκτιμήσει την ύπαρξη τέτοιας κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στη συγκεκριμένη περίπτωση.
19
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο που έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής απόφασης να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιομορφίες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα μιας προδικαστικής απόφασης για την έκδοση της δικής του απόφασης όσο και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Συνεπώς, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία ή το κύρος κανόνα του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται κατ’ αρχήν να απαντήσει (αποφάσεις της 16ης Ιουνίου 2015, Gauweiler κ.λπ., C‑62/14, EU:C:2015:400, σκέψη 24, και της 7ης Φεβρουαρίου 2018, American Express, C‑304/16, EU:C:2018:66, σκέψη 31).
20
Κατά συνέπεια, τα προδικαστικά ερωτήματα που αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να απορρίψει αίτηση εθνικού δικαστηρίου για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσης ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που του είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβαλλόμενα ερωτήματα (αποφάσεις της 16ης Ιουνίου 2015, Gauweiler κ.λπ., C‑62/14, EU:C:2015:400, σκέψη 25, και της 7ης Φεβρουαρίου 2018, American Express, C‑304/16, EU:C:2018:66, σκέψη 32).
21
Εν προκειμένω, είναι αληθές ότι το Δικαστήριο δεν διαθέτει όλα τα αναγκαία στοιχεία για να εκτιμήσει αν στην περίπτωση της SNAM στοιχειοθετείται κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης μη συμβατή με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ.
22
Ωστόσο, επισημαίνεται ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα δεν αφορά την περίπτωση της SNAM, η εκτίμηση της οποίας εξάλλου δεν εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου στο πλαίσιο διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως. Πράγματι, από το σκεπτικό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην εθνική ρύθμιση που έχει εφαρμογή στην επιχείρηση αυτή. Μολονότι δεν απόκειται στο Δικαστήριο να αποφανθεί το ίδιο, με την έκδοση προδικαστικής απόφασης, επί της ενδεχόμενης ασυμβατότητας της επίμαχης στην κύρια δίκη εθνικής ρύθμισης με τα εν λόγω άρθρα της Συνθήκης ΛΕΕ, εντούτοις είναι αρμόδιο να τα ερμηνεύσει.
23
Προς τούτο, όμως, δεν είναι αναγκαίο να διαθέτει το Δικαστήριο πλήρη πληροφόρηση σχετικά με τη συγκεκριμένη περίπτωση της SNAM.
24
Συνεπώς, πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η Ρουμανική Κυβέρνηση.
Επί της ουσίας
25
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινιστεί αν το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία παρέχει στον κάτοχο αποκλειστικού δικαιώματος εκμετάλλευσης πηγής μεταλλικού νερού δυνατότητα παράτασης της ισχύος του τίτλου εκμετάλλευσης για διαδοχικές περιόδους πέντε ετών, χωρίς διαγωνισμό.
26
Καταρχάς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, μπορεί να απαγορεύει μια τέτοια εθνική ρύθμιση μόνον αν αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των δύο αυτών άρθρων.
27
Συναφώς, το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μη θεσπίζουν ούτε να διατηρούν σε ισχύ μέτρα αντίθετα προς τους κανόνες των Συνθηκών, ιδίως προς τους κανόνες του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, όσον αφορά τις δημόσιες επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα.
28
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ένα κρατικό μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ότι χορηγεί ειδικό ή αποκλειστικό δικαίωμα, κατά την έννοια του άρθρου 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όταν παρέχει προστασία σε περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων και είναι ικανό να επηρεάσει ουσιωδώς την ικανότητα των άλλων επιχειρήσεων να ασκούν την επίμαχη οικονομική δραστηριότητα στην ίδια γεωγραφική ζώνη, υπό κατ’ ουσίαν όμοιες συνθήκες (απόφαση της 27ης Μαρτίου 2019, Pawlak, C‑545/17, EU:C:2019:260, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση παρέχει σε ορισμένες επιχειρήσεις αποκλειστικό δικαίωμα εκμετάλλευσης πηγών μεταλλικού νερού ευρισκόμενων στο έδαφος της Ρουμανίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
30
Δεύτερον, το άρθρο 102 ΣΛΕΕ απαγορεύει πρακτικές που συνίστανται σε καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της.
31
Κατά το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης προϋποθέτει τη συνδρομή τριών προϋποθέσεων.
32
Πρώτον, η συγκεκριμένη επιχείρηση πρέπει να κατέχει δεσπόζουσα θέση στην εσωτερική αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι μια επιχείρηση μπορεί να αποκτήσει δεσπόζουσα θέση όταν της παρασχέθηκαν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα βάσει των οποίων μπορεί να καθορίσει αν και, ενδεχομένως, υπό ποιες προϋποθέσεις άλλες επιχειρήσεις μπορούν να έχουν πρόσβαση στη σχετική αγορά και να ασκούν τις δραστηριότητές τους (απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, σκέψη 38). Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι η ύπαρξη ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης στη σχετική αγορά (πρβλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2007, United Pan-Europe Communications Belgium κ.λπ., C‑250/06, EU:C:2007:783, σκέψη 21). Εν πάση περιπτώσει, η οριοθέτηση της σχετικής αγοράς, τόσο από την άποψη του οικείου προϊόντος ή της οικείας υπηρεσίας όσο και από γεωγραφικής απόψεως, είναι αναγκαία για να εκτιμηθεί η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης (πρβλ. απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να προβεί στην εξέταση αυτή βάσει των πραγματικών και νομικών στοιχείων που διαθέτει.
33
Δεύτερον, η εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσης πρέπει να γίνεται καταχρηστικά. Αυτό συμβαίνει όταν η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση καθιστά δυσχερέστερη την είσοδο ή την παραμονή των εξίσου αποτελεσματικών ανταγωνιστών στην επίμαχη αγορά χρησιμοποιώντας μέσα διαφορετικά από εκείνα που εντάσσονται στο πλαίσιο του υγιούς ανταγωνισμού. Ειδικότερα, η εν λόγω επιχείρηση οφείλει να αποφεύγει να χρησιμοποιεί τη δεσπόζουσα θέση της για να επεκταθεί σε άλλη αγορά με μέσα διαφορετικά από εκείνα που εντάσσονται στο πλαίσιο του υγιούς ανταγωνισμού. Ως μέσο διαφορετικό από εκείνα που εντάσσονται στο πλαίσιο του υγιούς ανταγωνισμού πρέπει να θεωρείται οποιαδήποτε πρακτική από την εφαρμογή της οποίας η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση δεν έχει οικονομικό συμφέρον, εκτός αν αποβλέπει στον αποκλεισμό από την αγορά των ανταγωνιστών της, προκειμένου να μπορέσει κατόπιν να αυξήσει τις τιμές της αποκομίζοντας κέρδος από τη μονοπωλιακή της κατάσταση (απόφαση της 12ης Μαΐου 2022, Servizio Elettrico Nazionale κ.λπ., C‑377/20, EU:C:2022:379, σκέψεις 76 και 77).
34
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ένα κράτος μέλος παραβιάζει τις απαγορεύσεις του άρθρου 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, όταν λαμβάνει νομοθετικό, κανονιστικό ή διοικητικό μέτρο που δημιουργεί κατάσταση όπου η δημόσια επιχείρηση ή μια επιχείρηση στην οποία έχουν χορηγηθεί ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα οδηγείται, απλώς και μόνον με την άσκηση των αποκλειστικών δικαιωμάτων που της έχουν χορηγηθεί, σε καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεώς της ή όταν τα δικαιώματα αυτά είναι ικανά να δημιουργήσουν κατάσταση που οδηγεί την επιχείρηση αυτή σε τέτοια καταχρηστική συμπεριφορά (πρβλ. αποφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 1991, Merci convenzionali porto di Genova, C‑179/90, EU:C:1991:464, σκέψη 17, και της 26ης Οκτωβρίου 2017, Balgarska energiyna borsa, C‑347/16, EU:C:2017:816, σκέψη 54). Συναφώς, δεν είναι αναγκαίο να λάβει πράγματι χώρα κατάχρηση (αποφάσεις της 1ης Ιουλίου 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, σκέψη 49, και της 17ης Ιουλίου 2014, Επιτροπή κατά ΔΕΗ, C‑553/12 P, EU:C:2014:2083, σκέψη 41).
35
Τρίτον, η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης πρέπει να επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται μόνον εφόσον πιθανολογείται με επαρκή βεβαιότητα, βάσει ενός συνόλου πραγματικών και νομικών στοιχείων, ότι η συμπεριφορά της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης μπορεί να επηρεάσει, άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, τις ροές εμπορικών συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών κατά τρόπο που θα μπορούσε να εμποδίσει την υλοποίηση της ενιαίας αγοράς μεταξύ των κρατών μελών. Τα αμιγώς υποθετικά αποτελέσματα που μπορεί να έχει η συμπεριφορά της επιχείρησης δεν πληρούν το ως άνω κριτήριο. Ομοίως, η επιρροή στο ενδοκοινοτικό εμπόριο δεν πρέπει να είναι ασήμαντη (πρβλ. απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, MOTOE, C‑49/07, EU:C:2008:376, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Εξάλλου, η Ρουμανική Κυβέρνηση ορθώς επισημαίνει ότι, προκειμένου να διαπιστωθεί με βεβαιότητα η ύπαρξη τέτοιας επιρροής του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών, είναι επίσης αναγκαίο να προσδιοριστεί προηγουμένως η σχετική αγορά (πρβλ. απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 1991, Merci convenzionali porto di Genova, C‑179/90, EU:C:1991:464, σκέψεις 15 και 20).
36
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία παρέχει στον κάτοχο αποκλειστικού δικαιώματος εκμετάλλευσης πηγών μεταλλικού νερού δυνατότητα παράτασης της ισχύος του τίτλου εκμετάλλευσης για διαδοχικές περιόδους πέντε ετών, χωρίς διαγωνισμό, εφόσον η ρύθμιση αυτή έχει ως συνέπεια o κάτοχος του αποκλειστικού δικαιώματος εκμετάλλευσης, ασκώντας απλώς και μόνον τα προνομιακά δικαιώματα του που του έχουν παρασχεθεί, να εκμεταλλεύεται καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση του σε σημαντικό τμήμα της εσωτερικής αγοράς ή στην περίπτωση που τα δικαιώματα αυτά μπορούν να δημιουργήσουν κατάσταση στην οποία ο εν λόγω κάτοχος οδηγείται σε τέτοια καταχρηστική συμπεριφορά, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει βάσει των πραγματικών και νομικών στοιχείων που διαθέτει.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
37
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 16 του Χάρτη, τα άρθρα 49 και 119 ΣΛΕΕ, καθώς και το άρθρο 3 της οδηγίας 2009/54 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη.
38
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να περιλαμβάνει, επί ποινή απαραδέκτου, έκθεση των λόγων που οδήγησαν το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει ερωτήματα ως προς την ερμηνεία ή το κύρος ορισμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, καθώς και τη σχέση που το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εφαρμοστέας στην κύρια δίκη εθνικής νομοθεσίας.
39
Πρώτον, το αιτούν δικαστήριο επικαλείται το άρθρο 49 ΣΛΕΕ χωρίς να διευκρινίζει τους λόγους για τους οποίους η ερμηνεία του άρθρου αυτού θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, όπως απαιτεί το άρθρο 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας. Εξάλλου, οι διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ για την ελευθερία εγκατάστασης δεν εφαρμόζονται σε καταστάσεις στις οποίες όλα τα στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός μόνον κράτους μέλους (απόφαση της 20ής Μαρτίου 2014, Caixa d’Estalvis i Pensions de Barcelona, C‑139/12, EU:C:2014:174, σκέψη 42). Η διαφορά της κύριας δίκης, η οποία αφορά την εκμετάλλευση δύο πηγών μεταλλικού νερού ευρισκόμενων στη Ρουμανία και των οποίων οι διάδικοι είναι δύο ρουμανικές εταιρίες και η αρμόδια ρουμανική αρχή, δεν προκύπτει ότι έχει διασυνοριακό στοιχείο που να δικαιολογεί τη σύνδεσή της με την ελευθερία εγκατάστασης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ. Επομένως, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, καθόσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 49 ΣΛΕΕ, είναι απαράδεκτο.
40
Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο δεν παρέχει περαιτέρω διευκρινίσεις ως προς τους λόγους για τους οποίους υπέβαλε στο Δικαστήριο ερώτημα σχετικό με την ερμηνεία του άρθρου 119 ΣΛΕΕ και του άρθρου 3 της οδηγίας 2009/54, δεδομένου ότι η οδηγία αυτή δεν θεσπίζει, κατά τα λοιπά, κανένα κανόνα σχετικά με την εκ μέρους των εθνικών αρχών χορήγηση τίτλων εκμετάλλευσης των πηγών μεταλλικού νερού στα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, στο μέτρο που αναφέρεται στα άρθρα αυτά, δεν πληροί ούτε τις απαιτήσεις του άρθρου 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου και, επομένως, πρέπει επίσης να απορριφθεί ως απαράδεκτο.
41
Τρίτον και τελευταίο, η επίκληση του άρθρου 16 του Χάρτη, το οποίο κατοχυρώνει την επιχειρηματική ελευθερία, δεν συνοδεύεται από καμία εξήγηση. Ως εκ τούτου, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο επίσης όσον αφορά την ερμηνεία του εν λόγω άρθρου.
42
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο.
Επί των δικαστικών εξόδων
43
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 106, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία παρέχει στον κάτοχο αποκλειστικού δικαιώματος εκμετάλλευσης πηγών μεταλλικού νερού δυνατότητα παράτασης της ισχύος του τίτλου εκμετάλλευσης για διαδοχικές περιόδους πέντε ετών, χωρίς διαγωνισμό, εφόσον η ρύθμιση αυτή έχει ως συνέπεια o κάτοχος του αποκλειστικού δικαιώματος εκμετάλλευσης, ασκώντας απλώς και μόνον τα προνομιακά δικαιώματα του που του έχουν παρασχεθεί, να εκμεταλλεύεται καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση του σε σημαντικό τμήμα της εσωτερικής αγοράς ή στην περίπτωση που τα δικαιώματα αυτά μπορούν να δημιουργήσουν κατάσταση στην οποία ο εν λόγω κάτοχος οδηγείται σε τέτοια καταχρηστική συμπεριφορά, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει βάσει των πραγματικών και νομικών στοιχείων που διαθέτει.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.