62018CC0798
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
SAUGMANDSGAARD ØE
ippreżentati fid‑29 ta’ Ottubru 2020 (
1
)
Kawżi magħquda C‑798/18 u C‑799/18
Federazione nazionale delle imprese elettrotecniche ed elettroniche (Anie) et
(C‑798/18),
Athesia Energy Srl et
(C‑799/18)
vs
Ministero dello Sviluppo Economico,
Gestore dei servizi energetici (GSE) SpA,
fil-preżenza ta’:
Elettricità Futura – Unione delle Imprese Elettriche italiane,
Confederazione Generale dell’Agricoltura Italiana – Confagricoltura
(talbiet għal deċiżjonijiet preliminari magħmula mit-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ambjent – Direttiva 2009/28/KE – Promozzjoni tal-użu tal-enerġija prodotta minn sorsi rinnovabbli – Produzzjoni tal-enerġija elettrika minn installazzjonijiet fotovoltajċi solari – Skema ta’ appoġġ – Emenda ta’ inċentivi diġà mogħtija iżda li l-ħlas tagħhom għadu mhux dovut – Artikoli 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Libertà ta’ intrapriża – Dritt għall-proprjetà – Kunċett ta’ ‘beni’ – Aspettattivi leġittimi – Trattat tal-Karta tal-Enerġija – Artikolu 10”
I. Introduzzjoni
1.
Fl-2014, fil-kuntest tat-tkabbir qawwi fis-settur tal-enerġija fotovoltajka, il-leġiżlatur Taljan fittex li jnaqqas l-inċentivi mogħtija lill-operaturi ta’ dan is-settur fit-territorju tiegħu.
2.
Dawn it-talbiet għal deċiżjonijiet preliminari, ippreżentati fis-17 ta’ Diċembru 2018 mit-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja), jirrigwardaw il-kompatibbiltà ta’ tali riforma mad-dritt tal-Unjoni, u b’mod iktar partikolari, il-limiti eventwalment imposti mill-Artikoli 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), relattivi għal-libertà ta’ intrapriża u għad-dritt għall-proprjetà rispettivament.
3.
Dawn it-talbiet ġew ippreżentati fil-kuntest ta’ tilwimiet bejn numru kunsiderevoli ta’ operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi fl-Italja u l-Federazione Nazionale delle Imprese Elettrotecniche ed Elettroniche (il-Federazzjoni Nazzjonali tal-Impriżi Elettrotekniċi u Elettroniċi) (Anie) (
2
), il-Ministero dello Sviluppo economico (il-Ministeru tal-Iżvilupp Ekonomiku, l-Italja) u Gestore dei servizi energetici (GSE) SpA (iktar ’il quddiem “GSE”), kumpannija b’responsabbiltà limitata li l-kapital tagħha huwa miżmum kollu mill-Ministero dell’Economia e delle Finanze (il-Ministeru tal-Ekonomija u tal-Finanzi, l-Italja).
4.
Il-partikolarità ta’ dawn il-kawżi tinsab fil-fatt li GSE kkonkludiet ma’ dawn l-operaturi ftehimiet li jipprevedu l-ħlas ta’ inċentivi għal tul ta’ għoxrin sena, fil-kuntest ta’ skema ta’ appoġġ intiża sabiex tittrasponi, fid-dritt Taljan, id-direttivi Ewropej suċċessivi fil-qasam tal-promozzjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli (
3
).
5.
Ir-riforma implimentata mil-leġiżlatur Taljan daħlet f’dan il-kuntest leġiżlattiv partikolari, sabiex temenda b’mod żvantaġġuż għall-imsemmija operaturi l-inċentivi li l-ħlas tagħhom kien previst iżda kien għadu mhux dovut skont dawn il-ftehimiet.
6.
Skont it-talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, dawn il-konklużjonijiet ser jindirizzaw l-interpretazzjoni tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, kif ukoll tal-Artikolu 10 tat-Trattat tal-Karta tal-Enerġija (
4
), moqri flimkien mal-Artikolu 216(2) TFUE (
5
).
7.
Fl-aħħar tal-espożizzjoni tiegħi, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-Artikoli 16 u 17 tal-Karta ma jipprekludux riforma bħal dik implimentata mil-leġiżlatur Taljan. Barra minn hekk, ser nesponi r-raġunijiet li għalihom nikkunsidra li l-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija, moqri flimkien mal-Artikolu 216(2) TFUE, ma huwiex applikabbli għal dawn il-kawżi.
II. Il‑kuntest ġuridiku
A. Id‑dritt internazzjonali
8.
Skont l-Artikolu 10(1) tal-Karta tal-Enerġija, intitolat “Promozzjoni, protezzjoni u trattament ta’ l-investimenti”:
“1.   Kull Parti Kontraenti għandha, skond id-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Trattat, tinkoraġġixxi u toħloq kondizzjonijet stabbli, ekwi, favorevoli u trasparenti għall-investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra biex jagħmlu investimenti fiż-żona tagħha. Dawn il-kondizzjonijiet għandhom jinkludu impenn biex jagħtu dejjem trattament ġust u ekwu lill-investimenti ta’ investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra. Dawn l-investimenti għandhom ukoll igawdu l-aktar protezzjoni u sigurtà kostanti u l-ebda Parti Kontraenti ma tista’ b’xi mod ixxellef b’miżuri mhux raġonevoli jew diskriminatorji l-amministrazzjoni, l-manutenzjoni, l-użu, it-tgawdija jew it-tneħħija tagħhom. […]”
B. Id‑dritt tal‑Unjoni
9.
Il-premessa 25 tad-Direttiva 2009/28 tipprovdi dan li ġej:
“L-Istati Membri għandhom potenzjali għall-enerġija rinnovabbli differenti u joperaw skemi differenti ta’ appoġġ għall-enerġija minn sorsi rinnovabbli fil-livell nazzjonali. […] Għall-iffunzjonar tajjeb tal-iskemi ta’ appoġġ nazzjonali huwa kruċjali li l-Istati Membri jkunu jistgħu jikkontrollaw l-effett u l-ispejjeż tal-iskemi ta’ appoġġ nazzjonali tagħhom skont il-potenzjali differenti tagħhom. Mezz importanti biex jintlaħaq l-għan ta’ din id-Direttiva hu li jkun garantit il-funzjonament tajjeb ta’ skemi ta’ appoġġ nazzjonali, bħal fid-Direttiva 2001/77/KE sabiex tinżamm il-fiduċja tal-investitur u sabiex jiġi permess lill-Istati Membri jfasslu miżuri nazzjonali effettivi għall-konformità mal-mira […]”
10.
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Miri u miżuri globali nazzjonali mandatorji għall-użu ta’ enerġija minn sorsi rinnovabbli”, jipprovdi:
“1.   Kull Stat Membru għandu jiżgura li s-sehem ta’ enerġija minn sorsi rinnovabbli […] fil-konsum finali gross ta’ enerġija fl-2020 jkun mill-inqas il-mira globali nazzjonali tiegħu għas-sehem tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli f’dik is-sena, kif stabbilit fit-tielet kolonna tat-tabella fil-Parti A tal-Anness I. […]
[…]
3.   Sabiex jintlaħqu l-miri mniżżla fil-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-Artikolu, l-Istati Membri jistgħu, inter alia, japplikaw il-miżuri li ġejjin:
a)
skemi ta’ sostenn;
[…]”
C. Id‑dritt Taljan
11.
L-Artikolu 26 tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 (
6
) huwa fformulat kif ġej:
“1.   Sabiex titjieb il-ġestjoni tat-termini għall-ġbir u għall-ħlas ta’ inċentivi u favur politika iktar fit-tul ta’ sostenn għall-enerġiji rinnovabbli, it-tariffi ta’ inċentiv tal-enerġija elettrika prodotta minn installazzjonijiet fotovoltajċi solari […] għandhom jitħallsu skont il-modalitajiet previsti minn dan l-artikolu.
2.   Sa mit-tieni semestru tas-sena 2014, [GSE] għandha tħallas it-tariffi ta’ inċentiv imsemmija fil-paragrafu 1, skont pagamenti ndaqs kull xahar, sa 90 % tal-kapaċità ta’ produzzjoni annwali medja meqjusa ta’ kull installazzjoni, matul is-sena kalendarja ta’ produzzjoni u jsir kalkolu, skont il-produzzjoni effettiva, qabel it-30 ta’ Ġunju tas-sena sussegwenti. Il-modalitajiet operazzjonali huma stabbiliti minn GSE fil-ħmistax‑il ġurnata ta’ wara l-pubblikazzjoni ta’ dan id-digriet u approvati permezz ta’ digriet tal-Ministru tal-Iżvilupp Ekonomiku.
3.   Sa mill-1 ta’ Jannar 2015, it-tariffa ta’ inċentiv għall-enerġija prodotta permezz tal-installazzjonijiet ta’ saħħa nominali ta’ iktar minn 200 kW għandha tiġi organizzata mill-ġdid, skont l-għażla tal-operatur, abbażi ta’ waħda mill-għażliet segwenti li għandha tiġi kkomunikata lil GSE sa mhux iktar tard mit-30 ta’ Novembru 2014:
a)
it-tariffa titħallas għal tul ta’ 24 sena sa mill-bidu tal-funzjonament tal-installazzjonijiet, u għalhekk hija tiġi kkalkolata mill-ġdid skont il-perċentwali ta’ tnaqqis indikata fit-tabella prevista fl-Anness 2 ta’ dan id-digriet;
b)
bla ħsara għat-tul tal-ħlas ta’ għoxrin sena, it-tariffa tiġi organizzata mill-ġdid billi jiġi previst l-ewwel perijodu ta’ benefiċċju minn tariffa mnaqqsa meta mqabbla mat-tariffa attwali u t-tieni perijodu ta’ benefiċċju minn tariffa miżjuda bl-istess mod. Il-perċentwali ta’ organizzazzjoni mill-ġdid huma stabbiliti permezz ta’ digriet tal-Ministru għall-Iżvilupp Ekonomiku, fuq opinjoni tal-Awtorità għall-Enerġija Elettrika, il-Gass u n-Network tal-Ilma, li għandu jiġi adottat sa mhux iktar tard mill-1 ta’ Ottubru 2014, b’mod li jippermetti, f’każ ta’ adeżjoni ta’ dawk kollha li għandhom dritt għall-għażla, iffrankar ta’ mill-inqas EUR 600 miljun kull sena għall-perijodu ta’ bejn l-2015 u l-2019, meta mqabbel mal-ħlas previst bit-tariffi fis-seħħ;
c)
bla ħsara għat-tul tal-ħlas ta’ għoxrin sena, it-tariffa tiġi mnaqqsa b’perċentwali tal-miżura ta’ inċentiv fis-seħħ fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet, għat-tul residwu tal-perijodu ta’ applikazzjoni tal-imsemmija miżura, skont l-ammonti segwenti:
1)
6 % għall-installazzjonijiet ta’ saħħa nominali ta’ iktar minn 200 kW sa saħħa nominali ta’ 500 kW;
2)
7 % għall-installazzjonijiet ta’ saħħa nominali ta’ iktar minn 500 kW sa saħħa nominali ta’ 900 kW;
3)
8 % għall-installazzjonijiet ta’ saħħa nominali ta’ iktar minn 900 kW.
Fin-nuqqas ta’ komunikazzjoni min-naħa tal-operatur, GSE għandha tapplika l-għażla prevista fil-paragrafu (c).
[…]”
III. Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
12.
Fil-kuntest tal-iskema ta’ appoġġ Taljana għall-produzzjoni ta’ enerġija rinnovabbli (implimentata permezz tad-Digrieti Leġiżlattivi Nri 387/2003 (
7
) u 28/2011 (
8
)), GSE kkonkludiet mal-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi ta’ saħħa nominali ta’ iktar minn 200 kW ftehimiet ta’ dritt privat, stabbiliti abbażi ta’ kuntratt mudell stabbilit mill-Awtorità Taljana għall-Enerġija Elettrika u l-Gass (
9
). Dawn il-ftehimiet, intiżi sabiex japplikaw għal tul ta’ għoxrin sena, jipprevedu l-ħlas regolari ta’ tariffi ta’ inċentiv favur dawn l-operaturi.
13.
Huwa f’dan l-isfond li fl-2014 seħħet riforma intiża sabiex temenda l-inċentivi li l-ħlas tagħhom kien previst, iżda kien għadu mhux dovut, skont l-imsemmija ftehimiet. Imdaħħla fl-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, din ir-riforma tinkludi żewġ aspetti (
10
).
14.
Minn naħa, l-Artikolu 26(2) ta’ dan id-digriet jipprevedi, li sa mit-tieni semestru tas-sena 2014, dawn l-inċentivi għandhom jitħallsu taħt il-forma ta’ pagamenti ndaqs kull xahar, sa 90 % tal-kapaċità ta’ produzzjoni annwali medja meqjusa ta’ kull installazzjoni, matul is-sena kalendarja ta’ produzzjoni. Il-kalkolu skont il-produzzjoni effettiva għandu jsir biss f’data sussegwenti (jiġifieri, sa mhux iktar tard mit-30 ta’ Ġunju tas-sena segwenti), għall-finijiet ta’ eventwali rettifiki.
15.
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 26(3) tal-imsemmi digriet impona fuq l-imsemmija operaturi l-mogħdija għal sistema tariffarja differenti, organizzata skont tliet għażliet kollha żvantaġġużi għal dawn l-istess operaturi, b’effett mill-1 ta’ Jannar 2015, jiġifieri qabel l-iskadenza tal-ftehimiet konklużi ma’ GSE.
16.
F’dan il-kuntest, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali talbu lill-qorti tar-rinviju l-annullament tad-Digrieti Ministerjali tas-16 u s-17 ta’ Ottubru 2014, li jimplimentaw l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 (
11
).
17.
Il-qorti tar-rinviju tindika li hija adixxiet lill-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja) bil-kwistjoni tal-kostituzzjonalità tal-Artikolu 26(3) ta’ dan id-digriet. Permezz ta’ deċiżjoni tal-24 ta’ Jannar 2017 (
12
), din tal-aħħar iddeċidiet li din id-dispożizzjoni ma tmurx kontra l-Kostituzzjoni Taljana.
18.
Madankollu, il-qorti tar-rinviju tqis li, fid-deċiżjoni tagħha, il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) ma indirizzatx ċerti kwistjonijiet rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawżi li hija għandha quddiemha. B’mod iktar preċiż, għandu jiġi ċċarat, fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, jekk il-leġiżlatur nazzjonali jistax jintervjeni sabiex inaqqas l-ammonti ta’ inċentivi mogħtija fil-kuntest ta’ skema ta’ appoġġ intiża sabiex tippromwovi l-użu tal-enerġija rinnovabbli, minkejja li l-ħlas ta’ dawn l-inċentivi diġà kien previst fil-ftehimiet konklużi mal-benefiċjarji.
19.
Dik il-qorti tistaqsi, b’mod partikolari, jekk l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 imurx kontra l-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, peress li jagħti lok għal indħil fid-dritt tal-benefiċjarji li jorganizzaw u jmexxu l-attività ekonomika tagħhom abbażi ta’ dawn il-ftehimiet. Għal dawn ir-raġunijiet, hija għandha dubji dwar il-kompatibbiltà ta’ din id-dispożizzjoni mal-Karta tal-Enerġija, li hija tfakkar li l-Artikolu 10(1) tagħha jipprevedi li kull parti kontraenti “tinkoraġġixxi u toħloq kondizzjonijet stabbli, ekwi, favorevoli u trasparenti għall-investituri […]”.
20.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, f’kull waħda mill-kawżi magħquda, id-domanda preliminari li ġejja:
“Id-dritt tal-Unjoni jipprekludi l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hi dik li tinsab fl-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, hekk kif ikkonvertit mil-Liġi 116/2014, li tnaqqas jew aħjar idewwem b’mod sinjifikattiv il-ħlas tal-inċentivi diġà mogħtija b’liġi u ddefiniti skont ftehimiet ad hoc miftiehma mill-produtturi tal-elettriku mill-konverżjoni fotovoltajika mal-[GSE], kumpannija pubblika inkarigata b’din il-funzjoni?
B’mod partikolari tali dispożizzjoni nazzjonali hija kompatibbli mal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-[Unjoni] ta’ aspettattivi leġittimi, ta’ ċertezza legali, ta’ koperazzjoni leali u ta’ effettività mal-Artikoli 16 u 17 tal-[Karta]; mad-Direttiva [2009/28] u mar-regolamentazzjoni tal-iskemi ta’ appoġġ li huma previsti hemmhekk; mal-Artikolu 216(2) TFUE, b’mod partikolari fir-rigward tat-Trattat tal-[Karta tal-Enerġija]?”
21.
Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, il-partijiet intervenjenti f’dawn il-kawżi, jiġifieri Elettricità Futura – Unione delle Imprese Elettriche italiane, Confederazione Generale dell’Agricoltura Italiana – Confagricoltura, il-Gvern Taljan, Ċek, Ġermaniż, Grieg u Spanjol, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw l-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
22.
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Frar 2019, dawn il-kawżi ġew magħquda għall-finijiet tal-fażi bil-miktub tal-proċedura, kif ukoll tad-deċiżjoni li taqta’ l-kawża.
23.
Il-partijiet wieġbu, bil-miktub, għall-mistoqsijiet magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.
IV. Analiżi
24.
Dawn it-talbiet għal deċiżjonijiet preliminari jistiednu essenzjalment lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddetermina jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix li Stat Membru jnaqqas l-ammonti tal-inċentivi previsti fil-kuntest ta’ skema ta’ appoġġ intiża għall-promozzjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli skont għanijiet stabbiliti mid-direttivi Ewropej adottati suċċessivament f’dan il-qasam.
25.
Skont l-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju, il-kawżi li għandha quddiemha jaqgħu fil-kuntest ta’ tilwima nazzjonali wiesgħa. Tliet domandi preliminari oħra identiċi (
13
), imressqa minn din l-istess qorti, jinsabu attwalment pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, Stati Membri oħra tal-Unjoni bdew, bħar-Repubblika Taljana, jirrevedu l-miżuri meħuda fit-territorju tagħhom sabiex jippromwovu l-użu tal-enerġija rinnovabbli (
14
).
26.
Fit-taqsimiet li ġejjin ser nesponi r-raġunijiet li għalihom nikkunsidra li riforma bħal dik implimentata mil-leġiżlatur Taljan fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali ma tippreġudikax il-libertà ta’ intrapriża jew id-dritt għall-proprjetà, fis-sens tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, u li kull restrizzjoni tad-drittijiet iggarantiti minn dawn id-dispożizzjonijiet, preżunt li tiġi stabbilita, fi kwalunkwe każ, tkun iġġustifikata u proporzjonata fid-dawl tal-għanijiet imfittxija mill-Unjoni fil-qasam tal-promozzjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli (Taqsima A). Barra minn hekk, wara interpretazzjoni letterali u teleoloġika tal-Karta tal-Enerġija u, b’mod iktar partikolari, tal-Artikolu 10 tagħha, ser nikkonkludi li din id-dispożizzjoni ma hijiex applikabbli fil-kawżi prinċipali (Taqsima B).
A. Fuq l‑Artikoli 16 u 17 tal‑Karta
1.
Kunsiderazzjonijiet preliminari
27.
L-Artikolu 16 tal-Karta jipprovdi li “[i]l-libertà ta’ intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta”. Il-protezzjoni mogħtija minn dan l-artikolu tinkludi l-libertà li tiġi eżerċitata attività ekonomika jew kummerċjali, il-libertà kuntrattwali u l-kompetizzjoni libera, kif jirriżulta mill-ispjegazzjonijiet relatati mal-imsemmi artikolu, li skont it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 6(1) TUE u l-Artikolu 52(7) tal-Karta, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-interpretazzjoni tiegħu (
15
).
28.
Fir-rigward tal-Artikolu 17 tal-Karta, dan jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “[k]ull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku”.
29.
L-ispjegazzjonijiet relatati ma’ dan l-artikolu jispeċifikaw li dan jikkorrispondi għall-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB (
16
). Minn dan jirriżulta, skont dak li jipprovdi l-Artikolu 52(3) tal-Karta, li d-dritt għall-proprjetà ggarantit mill-Artikolu 17 tagħha għandu l-istess sens u l-istess portata bħal dak mogħti lilu mill-KEDB, bl-intiża li d-dritt tal-Unjoni jista’ madankollu jagħtih protezzjoni iktar estiża (
17
).
30.
Madankollu, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-libertà ta’ intrapriża u d-dritt għall-proprjetà ma jidhrux bħala prerogattivi assoluti, iżda għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni skont il-funzjoni tagħhom fis-soċjetà (
18
) u jistgħu jkunu s-suġġett ta’ restrizzjonijiet jekk dawn ikunu, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, neċessarji u ġġustifikati minn għanijiet ta’ interess ġenerali mfittxija mill-Unjoni (
19
). Dawn ir-rekwiżiti jirriżultaw mill-Artikolu 52(1) tal-Karta, li jipprovdi, barra minn hekk, li kull limitazzjoni fl-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet irrikonoxxuti minnha għandha tkun prevista mil-liġi u għandha tirrispetta l-kontenut essenzjali ta’ dawk id-drittijiet u libertajiet (
20
).
31.
F’dan il-każ, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-partijiet intervenjenti jargumentaw li l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, intiż sabiex jemenda b’mod żvantaġġuż għall-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi l-ammonti tal-inċentivi li l-ħlas tagħhom kien previst, iżda kien għadu mhux dovut, skont il-ftehimiet li huma kkonkludew ma’ GSE, jippreġudika d-dritt għall-proprjetà tagħhom. Huma jenfasizzaw li dan id-digriet għandu effett privattiv peress li l-ispejjeż relattivi għall-kostruzzjoni u għat-tqegħid fis-servizz ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi, li abbażi tagħhom kienu ġew stabbiliti dawn l-ammonti, kienu diġà ġew sostnuti kollha minn dawn l-operaturi. F’dan ir-rigward, huma jirrilevaw li d-Direttiva 2009/28 (li l-iskema ta’ appoġġ inkwistjoni hija intiża li timplimenta l-għanijiet tagħha) tinsisti, fil-premessi 8, 14 u 25 tagħha, fuq in-neċessità li tinżamm “il-fiduċja tal-investituri” u li tipprovdilhom “ċertezza” (
21
). Dawn l-istess kunsiderazzjonijiet iwassluhom sabiex jikkonkludu, essenzjalment, li l-imsemmi digriet jirrestrinġi l-libertà ta’ intrapriża tal-imsemmija operaturi.
32.
Għall-kuntrarju, il-Gvern Taljan, Ċek, Grieg u Spanjol iqisu li d-Digriet Liġi Nru 91/2014 bl-ebda mod ma jċaħħad lill-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi mill-proprjetà tagħhom u ma jillimitax il-libertà ta’ intrapriża tagħhom.
33.
Fid-dawl ta’ dawn id-diverġenzi, jidhirli li huwa utli, fid-dawl tal-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, li jiġu enfasizzati, qabel kollox, ċerti karatteristiċi tal-iskema ta’ appoġġ inkwistjoni, sabiex jiġi speċifikat il-kuntest li fih seħħet ir-riforma prevista mill-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014.
34.
L-ewwel nett, din l-iskema ta’ appoġġ hija intiża sabiex tittrasponi, fid-dritt Taljan, id-Direttiva 2009/28. Issa, mill-Artikolu 3(3) ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-Istati Membri jistgħu jadottaw skemi ta’ appoġġ, sabiex jilħqu l-“[m]iri […] globali nazzjonali mandatorji għall-użu ta’ enerġija minn sorsi rinnovabbli”. F’dan ir-rigward, il-premessa 25 tal-imsemmija direttiva tenfasizza li “[l]-Istati Membri għandhom potenzjali għall-enerġija rinnovabbli differenti” u li huwa essenzjali li dawn ikunu jistgħu jikkontrollaw l-effetti u l-ispejjeż tal-iskemi ta’ appoġġ tagħhom skont il-potenzjal tagħhom.
35.
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Istati Membri ma humiex obbligati, fid-dawl tal-promozzjoni tal-użu tal-enerġija prodotta minn sorsi rinnovabbli, jadottaw skemi ta’ appoġġ u li għalhekk għandhom marġni ta’ diskrezzjoni fir-rigward tal-miżuri li huma jqisu xierqa sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ promozzjoni stabbiliti mid-Direttiva 2009/28. Tali marġni ta’ diskrezzjoni jimplika li huma liberi jadottaw, jemendaw jew jabolixxu skemi ta’ appoġġ, sakemm, b’mod partikolari, jintlaħqu dawn l-għanijiet (
22
).
36.
Fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, jidhirli li d-Direttiva 2009/28 ma tostakolax, fiha nnifisha, riforma bħal dik implimentata mil-leġiżlatur Taljan fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali.
37.
Dawn il-kunsiderazzjonijiet ser ikunu utli għall-finijiet tal-evalwazzjoni, wara l-analiżi, dwar jekk l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi jistgħux jinvokaw aspettattivi leġittimi li jibbenefikaw b’mod invarjabbli mill-inċentivi previsti fil-ftehimiet ma’ GSE għat-tul kollu tagħhom, u b’hekk, ikollhom raġun jallegaw li tali riforma tippreġudika d-dritt għall-proprjetà tagħhom.
38.
It-tieni nett, l-Artikolu 7(2)(d) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 387/2003 kien diġà jipprovdi li l-inċentivi mogħtija għandhom jikkorrispondu għal ammont dekrexxenti, previst għal żmien speċifiku. Għal dak li jirrigwarda d-Digriet Leġiżlattiv Nru 28/2011, li abbażi tiegħu ġew adottati l-ftehimiet konklużi bejn GSE u dawn l-operaturi, mill-Artikolu 24(2)(d) ta’ dan id-digriet jirriżulta li dawn kienu żviluppati abbażi ta’ kuntratt mudell stabbilit mill-Awtorità Taljana għall-Enerġija u l-Gass. Issa, skont ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, dan il-kuntratt kien jipprovdi li GSE għandha dritt unilaterali li temenda l-kontenut sabiex tieħu inkunsiderazzjoni l-iżvilupp tal-kuntest ta’ riferiment leġiżlattiv (
23
). Fil-fehma tiegħi, dawn l-elementi donnhom jindikaw li l-modalitajiet ta’ ħlas relatati ma’ dawn l-inċentivi setgħu jiġu emendati u li l-ammont tagħhom seta’ jitnaqqas.
39.
It-tielet nett, ir-riforma mwettqa mill-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, li tikkonsisti f’emenda tal-ammonti tal-inċentivi stabbiliti mill-imsemmija ftehimiet, kienet intiża sabiex tapplika biss għall-ammonti li l-ħlas tagħhom kien diġà previst iżda kien għadu mhux dovut, mingħajr ma taffettwa l-ħlasijiet diġà magħmulin (
24
).
40.
Fil-kumplament ta’ dawn il-konklużjonijiet, ser nanalizza l-ewwel nett il-kwistjoni dwar jekk tali riforma tippreġudikax il-libertà ta’ intrapriża u d-dritt għall-proprjetà ggarantiti mid-dispożizzjonijiet tal-Karta. Ser nirrispondi fin-negattiv. F’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma taqbilx mal-perspettiva tiegħi, ser nindika, sussidjarjament, ir-raġunijiet li għalihom inqis, fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li preġudizzju ta’ dawn id-drittijiet ikun, fi kwalunkwe każ, iġġustifikat u proporzjonat, fid-dawl tal-għanijiet imfittxija mill-Unjoni fil-qasam tal-promozzjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli.
2.
Fuq l-eżistenza ta’ eventwali preġudizzju għal-libertà ta’ intrapriża u għad-dritt għall-proprjetà fis-sens tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta
a)
Id-dritt għall-proprjetà
41.
Nirrileva li dawn il-kawżi jmissu żewġ aspetti differenti tal-proprjetà, jiġifieri, minn naħa, id-dritt eventwalment miftuħ mill-ftehimiet konklużi bejn l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi u GSE li jibbenefikaw minn inċentivi, u, min-naħa l-oħra, id-dritt li jużaw u jisfruttaw dawn l-installazzjonijiet.
1) L-ewwel aspett: l-eventwali preġudizzju allegat għad-dritt ta’ benefiċċju minn inċentivi
42.
Fir-rigward tal-kundizzjonijiet materjali stabbiliti fl-Artikolu 17(1) tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-protezzjoni mogħtija minn din id-dispożizzjoni tirrigwarda d-drittijiet li għandhom valur patrimonjali li minnhom tirriżulta, fir-rigward tal-ordinament legali rilevanti, pożizzjoni legali miksuba li tippermetti eżerċizzju awtonomu ta’ dawn id-drittijiet minn u favur id-detentur tagħhom (
25
).
43.
Fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt ta’ artijiet agrikoli) (
26
), indikajt li, essenzjalment, għandu jiġi vverifikat jekk humiex issodisfatti żewġ kundizzjonijiet, jiġifieri, minn naħa, jekk id-drittijiet invokati għandhomx valur patrimonjali u, min-naħa l-oħra, jekk minn dawn id-drittijiet tirriżultax pożizzjoni legali miksuba li tippermetti eżerċizzju awtonomu tagħhom mid-detentur tagħhom u għall-benefiċċju tiegħu.
44.
Għal dak li jirrigwarda l-ewwel kundizzjoni, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li l-kunċett ta’ “proprjetà” ma huwiex limitat għall-proprjetà ta’ beni materjali peress li drittijiet u interessi oħra jikkostitwixxu attiv li jista’ jgħodd ukoll bħala “drittijiet patrimonjali” (
27
). F’ċerti ċirkustanzi, anki tamiet leġittimi għall-konkretizzazzjoni fil-futur ta’ talbiet patrimonjali jistgħu jaqgħu taħt il-protezzjoni tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB (
28
). Għalhekk, miżuri li jipprevedu l-ħlas fil-futur ta’ benefiċċju soċjali (
29
) jew ta’ sussidji (
30
) jistgħu, bħad-drittijiet kuntrattwali (
31
) jew id-drittijiet ta’ kreditu (
32
), jiġġeneraw, fir-rigward tal-benefiċjarji, interess patrimonjali li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
45.
Fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, inkun inklinat nikkunsidra li d-dritt li jiġu rċevuti inċentivi skont ftehimiet konklużi ma’ GSE jikkostitwixxi, għall-benefiċjarji ta’ dawn it-tariffi, element ta’ arrikkiment li jista’ jkollu natura patrimonjali. B’mod partikolari, peress li dawn tal-aħħar aderixxew ruħhom ma’ dawn il-ftehimiet b’mod ad hoc u għan-nom proprju tagħhom, jidhirli li dan id-dritt huwa ta’ natura esklużiva.
46.
Madankollu, tqum il-kwistjoni dwar jekk l-imsemmi dritt jikkostitwixxix pożizzjoni legali miksuba fis-sens tat-tieni kundizzjoni mfakkra fil-punt 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
47.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, skont il-ġurisprudenza relattiva għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB, id-dħul futur ma jistax jiġi kkunsidrat bħala “beni” li jista’ jibbenefika mill-protezzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ħlief jekk ikun diġà mirbuħ, ikun diġà s-suġġett ta’ kreditu ċert jew jekk jeżistu ċirkustanzi speċifiċi li jistgħu jkunu l-bażi, fil-persuna kkonċernata, ta’ aspettattivi leġittimi li jiksbu valur patrimonjali (
33
).
48.
F’dan il-każ, jidhirli li d-dritt għall-ħlas fil-futur ta’ inċentivi previsti mill-ftehimiet konklużi bejn l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi u GSE ma jistax jiġi kkunsidrat bħala suffiċjentement definittiv (
34
), sal-punt li t-tnaqqis tal-ammonti ta’ dawn l-inċentivi u l-emenda tal-modalitajiet tal-ħlas adottati jikkorrispondu għall-esproprjazzjoni ta’ “beni” li kien diġà sar parti integrali mill-patrimonju (
35
) ta’ dawn l-operaturi. Fil-fatt, kif diġà indikajt fil-punt 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 huwa intiż biss sabiex jemenda l-ammonti li l-ħlas tagħhom kien diġà previst, iżda li kien għadu mhux dovut, skont dawn il-ftehimiet, mingħajr ma jaffettwa l-ħlasijiet diġà magħmulin.
49.
Barra minn hekk, inqis li l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi ma jistgħux jinvokaw aspettattivi leġittimi li jibbenefikaw mill-imsemmija tariffi b’mod invarjabbli għat-tul kollu tal-ftehimiet konklużi ma’ GSE.
50.
Dwar dan il-punt, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-possibbiltà li jiġi invokat il-prinċipju ta’ protezzjoni ta’ aspettattivi leġittimi hija miftuħa għal kull operatur ekonomiku li fil-konfront tiegħu awtorità nazzjonali tkun tat lok għal tamiet fondati. Madankollu, meta operatur ekonomiku prudenti u informat ikun f’pożizzjoni li jipprevedi l-adozzjoni ta’ miżura ta’ natura li taffettwa l-interessi tiegħu, huwa ma jistax jinvoka dan il-prinċipju meta tiġi adottata din il-miżura. Barra minn hekk, l-operaturi ekonomiċi ma humiex iġġustifikati li jkollhom aspettattivi leġittimi fir-rigward taż-żamma ta’ sitwazzjoni eżistenti, fejn din tista’ tinbidel fil-kuntest tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet nazzjonali (
36
).
51.
Fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina jekk dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 hijiex konformi mal-imsemmi prinċipju (
37
). Madankollu, sabiex tingħata risposta utli lil dik il-qorti, jidhirli li l-elementi li ġejjin, li jirriżultaw mill-proċess li għandha quddiemha l-Qorti tal-Ġustizzja, jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod partikolari.
52.
Fl-ewwel lok, jidhirli li emenda tal-ammonti tal-inċentivi żvantaġġuża għall-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi diġà ma tistax tiġi kkunsidrata bħala imprevedibbli fil-kuntest tad-Digrieti Liġi Nri 387/2003 u 28/2011, li warajhom ġie d-Digriet Liġi Nru 91/2014 (
38
).
53.
Fil-fatt, minn naħa, mill-Artikolu 7(2)(d) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 387/2003 jirriżulta li l-inċentivi mogħtija lill-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi għandhom jikkorrispondu, kif indikajt fil-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għal ammont dekrexxenti, previst għal tul speċifiku.
54.
Min-naħa l-oħra, għal dak li jirrigwarda d-Digriet Leġiżlattiv Nru 28/2011, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenza Agrenergy u Fusignano Due (
39
), li d-dispożizzjonijiet regolamentari relattivi għall-“Ħames Tariffa tal-Enerġija” adottati skont dan id-digriet (
40
), kienu “ta’ natura li jindikaw mill-ewwel lill-operaturi ekonomiċi prudenti u informati li l-iskema ta’ inċentivi applikabbli għall-installazzjonijiet solari fotovoltajċi setgħet tiġi adattata, u saħansitra abolita, mill-awtoritajiet nazzjonali, sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni l-iżvilupp ta’ ċerti ċirkustanzi”.
55.
Fit-tieni lok, nikkonstata li r-rikorrenti fil-kawżi prinċipali stess jammettu li t-tnaqqis progressiv tal-ammont tal-inċentivi mogħtija kien diġà ġie introdott, b’effett mis-sena 2011, permezz tad-Digrieti Ministerjali preċedenti għall-adozzjoni tad-Digriet Liġi Nru 91/2014.
56.
Fit-tielet lok, jidhirli li d-dritt li rriżervat għaliha GSE, fil-ftehimiet konklużi mal-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi, li temenda unilateralment il-kontenut sabiex tieħu inkunsiderazzjoni l-iżvilupp tal-qafas leġiżlattiv ta’ riferiment (
41
) jindika b’mod ċar li dawn l-inċentivi setgħu jiġu adattati, u saħansitra aboliti, speċifikament, permezz ta’ emendi leġiżlattivi. Barra minn hekk, tali emendi kienu iktar prevedibbli, peress li, kif indikat il-qorti tar-rinviju, dawn il-ftehimiet kienu validi għal perijodu ta’ għoxrin sena. Fid-dawl tal-estensjoni ta’ dan il-perijodu, operatur ekonomiku prudenti u informat kien, fil-fehma tiegħi, f’pożizzjoni li jantiċipa li l-kundizzjonijiet tas-suq jew il-prijoritajiet baġitarji tar-Repubblika Taljana setgħu jiżviluppaw.
57.
Fl-aħħar lok, infakkar li, kif diġà rrilevajt fil-punt 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenza Agrenergy u Fusignano Due (
42
), li l-Istati Membri ma humiex obbligati jadottaw skemi ta’ appoġġ skont id-Direttiva 2009/28 sabiex jippromwovu l-użu ta’ enerġija minn sorsi rinnovabbli. Din il-konklużjoni hija kkorroborata mill-premessa 25 ta’ din id-direttiva, li essenzjalment torbot it-twettiq ta’ dan l-għan mal-potenzjal ta’ kull Stat Membru.
58.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, u għall-kuntrarju ta’ dak li sostnew ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-partijiet intervenjenti, jiena ma għandix dubji dwar il-fatt li, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawżi prinċipali, operatur prudenti u informat ma jistax jinvoka l-prinċipju ta’ aspettattivi leġittimi, la skont il-kuntest leġiżlattiv li fih taqa’ l-iskema ta’ appoġġ inkwistjoni u lanqas skont id-Direttiva 2009/28. Kif jirrileva ġustament il-Gvern Taljan, jidhirli li jekk tingħata konklużjoni differenti s-setgħa tal-Istati Membri li jwettqu l-għażliet politiċi tagħhom u li jemendaw il-leġiżlazzjoni tagħhom, fid-dawl tal-interess ġenerali u l-iskop tad-Direttiva 2009/28, tkun eċċessivament limitata meta mqabbla mal-marġni ta’ diskrezzjoni mogħti lilhom mil-leġiżlatur tal-Unjoni sabiex ikunu jistgħu jadattaw l-iskemi ta’ appoġġ skont din id-direttiva għall-kundizzjonijiet tas-suq u għall-prijoritajiet baġitarji tagħhom.
59.
Għal dawn ir-raġunijiet, nikkunsidra li d-dritt allegat mill-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi li jibbenefikaw minn inċentivi b’mod invarjabbli għat-tul kollu tal-ftehimiet li huma kkonkludew ma’ GSE ma jaqax taħt il-protezzjoni prevista fl-Artikolu 17 tal-Karta.
2) It-tieni aspett: l-eventwali preġudizzju tad-dritt għall-proprjetà tal-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi fuq dawn l-installazzjonijiet
60.
Issa ser nesponi r-raġunijiet li għalihom nikkunsidra li l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 lanqas ma jipprekludi regolamentazzjoni tal-użu ta’ installazzjonijiet mill-operaturi tagħhom, li tista’, fiha nnifisha, tippreġudika d-dritt għall-proprjetà tagħhom.
61.
F’dan ir-rigward, infakkar li, kif jirriżulta mill-punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-tielet subparagrafu tal-Artikolu 17(1) tal-Karta jipprovdi, essenzjalment, li, jekk l-użu tal-beni huwa protett minn din id-dispożizzjoni (
43
), dan jista’ jiġi rregolat mil-liġi sa fejn ikun neċessarju fl-interess ġenerali.
62.
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, il-kunċett ta’ “regolamentazzjoni tal-użu tal-beni” jfisser miżura li, għalkemm ma tinvolvix it-trasferiment tal-proprjetà, “tillimita l-kontroll” tal-użu tal-proprjetà (
44
).
63.
F’dan il-każ, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali argumentaw li, fid-dawl tal-ħlas tal-inċentivi, il-benefiċjarji ta’ dawn l-inċentivi investew fl-installazzjonijiet fotovoltajċi li huma jużaw. Meħuda inkunsiderazzjoni r-riforma mwettqa permezz tal-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, dawn issa jinsabu f’impossibbiltà li jħallsu lura s-self bankarju li huma ħadu sabiex jiffinanzjaw dawn l-investimenti.
64.
Jidhirli li madankollu dawn l-elementi ma jippermettux li jiġi kkonstatat li l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 huwa intiż sabiex jillimita jew jikkontrolla l-użu ta’ dawn l-installazzjonijiet. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni tnaqqas biss l-ammont ta’ appoġġ previst favur dawn il-benefiċjarji, mingħajr ma timponi fuqhom restrizzjonijiet jew obbligi oħra. Għalhekk, fil-fehma tiegħi u kif mill-bqija ssostni l-Kummissjoni, l-imsemmija benefiċjarji għadhom liberi li jużaw u jinvestu fl-installazzjonijiet tagħhom kif jidhrilhom.
65.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, bħal din tal-aħħar, inqis li dispożizzjoni bħal dik tal-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 ma tillimitax l-użu tal-installazzjonijiet fotovoltajċi mill-operaturi tagħhom.
66.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, fil-fehma tiegħi, għandu jiġi kkonstatat li tali dispożizzjoni ma tippreġudikax id-dritt għall-proprjetà stabbilit fl-Artikolu 17 tal-Karta.
b)
Il-libertà ta’ intrapriża
67.
Għal dak li jirrigwarda l-libertà ta’ intrapriża, li l-protezzjoni tagħha hija ggarantita mill-Artikolu 16 tal-Karta, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jsostnu li l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 jippreġudika kemm il-libertà kuntrattwali tal-benefiċjarji tal-inċentivi kif ukoll id-dritt tagħhom li jiddisponu liberament mir-riżorsi ekonomiċi u finanzjarji tagħhom.
68.
Jiena ma naqbilx ma’ din l-opinjoni.
69.
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-libertà kuntrattwali, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din tinkludi, b’mod partikolari, l-għażla libera tas-sieħeb ekonomiku kif ukoll il-libertà tad-determinazzjoni tal-prezz għal servizz (
45
).
70.
Huwa ovvju li, minkejja li l-Artikolu 16 tal-Karta huwa intiż b’mod partikolari sabiex jippreżerva l-awtonomija kuntrattwali tal-partijiet f’kuntratt, mill-banda l-oħra, din id-dispożizzjoni ma għandhiex l-għan li toħloq drittijiet favur tagħhom li jmorru lil hinn minn dawk diġà previsti minn tali kuntratt, u lanqas li tippermettilhom jeżiġu termini oħra minflok dawk li diġà jinsabu fih. Fil-każ ta’ kuntratt mudell stabbilit mill-parti kontraenti l-oħra, il-libertà kuntrattwali tikkonsisti, essenzjalment, fid-deċiżjoni dwar jekk wieħed jaċċettax jew le t-termini tal-kuntratt.
71.
F’dan il-każ, fil-fehma tiegħi, ma hemm l-ebda dubju li l-ftehimiet konklużi bejn GSE u l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi mkien ma jipprovdu dritt għall-immutabbiltà tal-inċentivi favur dawn tal-aħħar.
72.
Għall-kuntrarju, minn dawn il-ftehimiet jirriżulta li l-ammont ta’ dawn l-inċentivi jiddependi fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-ħlas tagħhom (
46
). Kif diġà rrilevajt fil-punti 38 u 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-imsemmija ftehimiet jinkludu klawżola li tippermetti lil GSE tieħu inkunsiderazzjoni l-iżvilupp tal-qafas leġiżlattiv fis-seħħ.
73.
Minn dan isegwi li, meta dan l-ammont ġie emendat skont l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi, fil-fehma tiegħi, kienu sempliċement marbuta bit-termini kuntrattwali li huma kienu liberament iddeċidew li jaċċettaw meta aderixxew għall-imsemmija ftehimiet.
74.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, fl-opinjoni tiegħi, il-libertà kuntrattwali tagħhom bl-ebda mod ma kienet miksura.
75.
Fit-tieni lok, infakkar li l-libertà ta’ intrapriża tinkludi wkoll id-dritt, għal kull impriża, li tkun tista’ tiddisponi liberament, fil-limiti tar-responsabbiltà li tinkorri għall-atti tagħha stess, mir-riżorsi ekonomiċi u finanzjarji li jkollha għad-dispożizzjoni tagħha (
47
).
76.
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-użu liberu tar-riżorsi għad-dispożizzjoni ta’ impriża huwa b’mod partikolari ristrett meta infurzar jobbliga lil din tal-aħħar tieħu miżuri li jistgħu jinvolvu spiża sinjifikattiva għaliha, li jista’ jkollhom impatt kunsiderevoli fuq l-organizzazzjoni tal-attivitajiet tagħha jew li jistgħu jeħtieġu soluzzjonijiet tekniċi diffiċli u kumplessi (
48
).
77.
Bla ħsara għall-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju tal-elementi fattwali kollha li għandha quddiemha, jidhirli li, skont l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi ma kienu suġġetti għall-ebda infurzar partikolari fis-sens ta’ din il-ġurisprudenza.
78.
Fi kwalunkwe każ, inqis li l-ammonti tal-inċentiv previsti mill-ftehimiet bejn GSE u dawn l-operaturi ma jistgħux jiġu kkunsidrati li jifformaw parti mir-riżorsi ekonomiċi, tekniċi u finanzjarji li dawn tal-aħħar għandhom għad-dispożizzjoni tagħhom, peress li, kif diġà indikajt fil-punti 48 sa 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet, dawn l-ammonti għadhom ma tħallsux u l-imsemmija operaturi ma jistgħux jinvokaw aspettattivi leġittimi li ser jiksbu l-ħlas tagħhom.
79.
Għal dawn ir-raġunijiet kollha, nikkunsidra li dispożizzjoni bħal dik tal-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 ma tippreġudikax il-libertà ta’ intrapriża stabbilita fl-Artikolu 16 tal-Karta.
3.
Sussidjarjament, fuq il-possibbiltà li jiġi ġġustifikat eventwali preġudizzju għal-libertà ta’ intrapriża u għad-dritt għall-proprjetà, kif ukoll in-natura proporzjonata ta’ tali preġudizzju
80.
Minkejja li jiena konvint li, fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, ma għandhiex tiġi kkonstatata l-eżistenza ta’ preġudizzju għal-libertà ta’ intrapriża u għad-dritt għall-proprjetà, fid-dawl tal-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, ser nipprovdi, sussidjarjament, l-osservazzjonijiet li ġejjin.
81.
Fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, inqis li eventwali preġudizzju ta’ dawn id-drittijiet jissodisfa, fi kwalunkwe każ, ir-rekwiżiti stabbiliti mill-Artikolu 52(1) tal-Karta, li minnu jirriżulta li kull limitazzjoni tal-eżerċizzju tad-drittijiet u l-libertajiet irrikonoxxuti għandha tkun prevista mil-liġi u tirrispetta l-essenza tal-imsemmija drittijiet u libertajiet (
49
) u, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandha tkun neċessarja u tissodisfa effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-bżonn tal-protezzjoni tad-drittijiet u libertajiet ta’ ħaddieħor.
82.
F’dan ir-rigward, infakkar li, skont il-Gvern Taljan, l-għan tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 huwa, essenzjalment, li jniedi mill-ġdid il-kompetittività tas-sistema ta’ produzzjoni elettrika nazzjonali, billi jqassam mill-ġdid l-ispejjeż ġenerali ta’ din is-sistema u jqiegħed iktar piż fuq l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi. B’mod partikolari, dan il-gvern isostni li l-emenda tal-ammonti tal-inċentivi hija spjegata min-neċessità li tiġi bbilanċjata mill-ġdid l-iskema ta’ appoġġ inkwistjoni u li jitqassmu l-ispejjeż għall-konsumaturi finali tal-elettriku, fid-dawl tal-limitazzjoni tar-riżorsi disponibbli.
83.
L-imsemmi gvern jenfasizza wkoll it-tkabbir mgħaġġel tas-settur tal-enerġija rinnovabbli fl-Italja li wassal sabiex dan l-Istat Membru jsir wieħed mill-ikbar produtturi tal-enerġija fotovoltajka fis-suq Ewropew.
84.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, inqis li, f’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi, għall-kuntrarju tal-approċċ li ħadt jien, li l-emenda tal-ammonti tal-inċentivi li tirriżulta mill-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 tippreġudika l-libertà ta’ intrapriża u d-dritt għall-proprjetà tagħhom stabbiliti fl-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, din tal-aħħar għandha, fi kwalunkwe każ, titqies neċessarja u ġġustifikata minn għanijiet ta’ interess ġenerali li jikkorrispondu għal dawk imfittxija mid-Direttiva 2009/28 (
50
).
85.
Barra minn hekk, din l-emenda għandha, fil-fehma tiegħi, u bla ħsara għall-verifiki li għandha tagħmel il-qorti tar-rinviju, titqies li tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità. Kif ġustament jenfasizza l-Gvern Taljan, l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi għandhom għażliet differenti previsti fl-Artikolu 26(3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014. Barra minn hekk, miżuri kumpensatorji, bħall-aċċess għal self bankarju b’kundizzjonijiet preferenzjali, donnhom kienu previsti għall-benefiċċju ta’ dawn l-operaturi, sabiex jiġu kkumpensati l-iżvantaġġi subiti minħabba l-adozzjoni ta’ din id-dispożizzjoni (
51
).
86.
Għar-raġunijiet kollha preċedenti, fid-dawl tal-proċess li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha għad-dispożizzjoni tagħha, inqis li l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 huwa kompatibbli mad-drittijiet iggarantiti mill-Artikoli 16 u 17 tal-Karta.
B. Fuq il-Karta tal-Enerġija
87.
Kif jirriżulta mill-punt 19 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 mal-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija (moqri flimkien mal-Artikolu 216(2) TFUE).
88.
Din il-kwistjoni timplika li, preliminarjament, tiġi indirizzata dik dwar jekk din id-dispożizzjoni tistax tiġi invokata f’tilwim bejn individwi u l-Istat Membru tagħhom.
89.
F’dan ir-rigward, ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali jirrilevaw li l-Karta tal-Enerġija stabbilixxiet sistema għar-regolarizzazzjoni ta’ tilwim bejn il-“partijiet kontraenti” u l-“investituri ta’ partijiet kontraenti oħra” (
52
). Il-partijiet intervenjenti jżidu li mill-preambolu ta’ din il-karta jirriżulta li din ġiet adottata bil-perspettiva li tistabbilixxi l-aħjar kundizzjonijiet ta’ investiment fis-settur tal-enerġija u tiżviluppa l-kooperazzjoni enerġetika. Intiż sabiex jimplimenta dawn l-għanijiet, l-Artikolu 10 tal-imsemmija karta jimponi fuq kull parti kontraenti l-obbligu li tinkoraġġixxi u toħloq “kondizzjonijet stabbli, ekwifavorevoli u trasparenti għall-investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra biex jagħmlu investimenti fiż-żona tagħha”.
90.
Infakkar li l-Unjoni aderixxiet mal-Karta tal-Enerġija u għalhekk hija waħda mill-“partijiet kontraenti” fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu 1 ta’ din il-karta. Skont l-Artikolu 216(2) TFUE, il-ftehimiet internazzjonali konklużi mill-Unjoni jorbtu lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u lill-Istati Membri.
91.
Barra minn hekk, nispeċifika li, kif enfasizzaw ġustament il-Gvern Ġermaniż u dak Grieg, kif ukoll il-Kummissjoni, l-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija huwa relattiv għall-kundizzjonijiet implimentati mill-partijiet kontraenti ta’ din il-karta għall-investimenti mwettqa mill-investituri ta’ partijiet kontraenti oħra.
92.
Fil-fehma tiegħi, minn dan jirriżulta li, kif ġustament jargumenta l-Gvern Ġermaniż, l-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija huwa intiż sabiex jipproteġi, fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, lill-investituri ta’ partijiet kontraenti oħra, jiġifieri ta’ Stati terzi li huma wkoll parti f’din il-karta, fit-territorju kollu tal-Unjoni (
53
). Mill-banda l-oħra, jidhirli li din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi invokata mill-investituri tal-Unjoni kontra l-istituzzjonijiet tal-Unjoni jew l-Istati Membri.
93.
Fir-rigward tal-Istati Membri li huma stess iffirmaw il-Karta tal-Enerġija bħala “partijiet kontraenti” (li ma għadux il-każ fir-rigward tar-Repubblika Taljana) (
54
), il-partijiet qajmu l-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 10 ta’ din il-karta jistax, f’tilwim li jimplika wieħed minn dawn l-Istati Membri, jiġi invokat ukoll mill-investituri ta’ Stati Membri oħra, u mhux biss minn dawk ta’ Stati terzi. Madankollu, ma huwiex neċessarju li din il-kwistjoni tiġi eżaminata f’dawn il-kawżi (
55
). Fil-fatt, nikkunsidra li din id-dispożizzjoni ma tistax, fi kwalunkwe każ, tiġi applikata f’kawżi bħall-kawżi prinċipali bejn investituri u l-Istat Membru tagħhom proprju (
56
).
94.
Din is-soluzzjoni jidhirli li hija evidenti fid-dawl tal-formulazzjoni stess tal-imsemmija dispożizzjoni. Barra minn hekk, jidhirli li hija konformi mal-limiti imposti mid-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din il-karta, u b’mod partikolari mill-Artikolu 26 tal-imsemmija karta, li tirrigwarda biss ir-regolament ta’ tilwimiet bejn parti kontraenti u l-investituri ta’ parti kontraenti oħra (
57
).
95.
Fi kwalunkwe każ, inqis li, anki jekk, għall-kuntrarju tal-interpretazzjoni letterali u kuntestwali li jiena diġà wasalt għaliha, jiġi kkunsidrat li l-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija huwa applikabbli fil-kawżi bejn investituri u l-Istat Membru proprju tagħhom, il-fatt waħdu li din id-dispożizzjoni ssemmi, b’mod ġenerali, in-neċessità li jiġu pprovduti “kondizzjonijet stabbli, ekwi, favorevoli u trasparenti” ma jistax iwassal għall-projbizzjoni tal-emenda jew tat-tneħħija minn dan l-Istat Membru ta’ skema ta’ appoġġ adottata fit-territorju tiegħu, skont l-Artikolu 3(3)(a) tad-Direttiva 2009/28 (
58
).
96.
B’mod partikolari, din id-dispożizzjoni ma tipprevedix, fil-fehma tiegħi, li l-investituri li jopponu għal tali riforma jingħataw protezzjoni li tmur lil hinn mill-garanziji diġà previsti mid-dritt tal-Unjoni u, speċifikament, mill-Artikoli 16 u 17 tal-Karta (
59
).
V. Konklużjoni
97.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari magħmula mit-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja):
1)
L-Artikoli 16 u 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ma jipprekludux dispożizzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, intiża sabiex Stat Membru jnaqqas l-inċentivi li l-ħlas tagħhom huwa previst skont skema ta’ appoġġ intiża għall-promozzjoni, fit-territorju tiegħu, tal-użu tal-enerġija prodotta minn sorsi rinnovabbli u, b’mod iktar speċifiku, skont ftehimiet ta’ dritt privat konklużi bejn il-benefiċjarji ta’ din l-iskema u kumpannija miżmuma kollha minn dan l-Istat Membru, meta dawn il-benefiċjarji ma jistgħux jistennew b’mod leġittimu li l-ammonti ta’ dawn l-inċentivi jibqgħu ma jinbidlux matul il-perijodu ta’ dawn il-ftehimiet, li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
2)
L-Artikolu 10 tat-Trattat tal-Karta tal-Enerġija, iffirmat f’Lisbona fis-17 ta’ Diċembru 1994, u approvat għan-nom tal-Unjoni Ewropea bid-Deċiżjoni 98/181/KE, KEFA, Euratom, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni tat-23 ta’ Settembru 1997 rigward il-konklużjoni, mill-Komunitajiet Ewropej, tat-Trattat fuq iċ-Charter ta’ l-Enerġija u l-Protokoll taċ-Charter ta’ l-Enerġija dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-aspetti ambjentali relatati, moqri flimkien mal-Artikolu 216(2) TFUE, ma huwiex applikabbli f’tilwimiet bejn investituri fil-qasam tal-enerġija u l-Istat Membru proprju tagħhom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Anie tirrappreżenta l-impriżi li jeżerċitaw, fl-Italja, “attività intiża għall-produzzjoni ta’ oġġetti u/jew servizzi fis-settur elettrotekniku u elettroniku, jew f’setturi relatati”. Fil-bqija ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-termini “ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali” jirreferu għal Anie kif ukoll għall-operaturi kollha tal-installazzjonijiet fotovoltajċi parti fil-kawżi quddiem il-qorti tar-rinviju.
(
3
)	L-ewwel direttiva fil-qasam tal-promozzjoni tal-użu tal-enerġija rinnovabbli kienet id-Direttiva 2001/77/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ Settembru 2001 fuq il-promozzjoni ta’ elettriku prodott minn sorsi ta’ enerġija rinovabbli fis-suq intern ta’ l-elettriku (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 121). Din kienet imħassra mid-Direttiva 2009/28/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ April 2009 dwar il-promozzjoni tal-użu tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli u li temenda u sussegwentement tħassar id-Direttivi 2001/77/KE u 2003/30/KE (ĠU 2009, L 140, p. 16).
(
4
)	Iffirmat f’Lisbona fis-17 ta’ Diċembru 1994 (ĠU 1994, L 380, p. 24) u approvat għan-nom tal-Unjoni Ewropea permezz tad-Deċiżjoni 98/181/KE, KEFA, Euratom, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni tat-23 ta’ Settembru 1997, rigward il-konklużjoni, mill-Komunitajiet Ewropej, tat-Trattat fuq iċ-Charter ta’ l-Enerġija u l-Protokoll taċ-Charter ta’ l-Enerġija dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-aspetti ambjentali relatati (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 24) (iktar ’il quddiem il-“Karta tal-Enerġija”). Nispeċifika li, f’kull waħda minn dawn il-kawżi, id-domanda preliminari ssemmi l-Karta tal-Enerġija mingħajr ma tikkwota ebda dispożizzjonijiet konkreti tagħha. Madankollu, fid-dawl tal-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju, jidhirli li din tistaqsi, b’mod iktar partikolari, dwar il-kompatibbiltà tar-riforma implimentata mil-leġiżlatur Taljan mal-Artikolu 10 ta’ din il-karta. Għalhekk, f’dawn il-konklużjonijiet, ser nillimita l-interpretazzjoni tiegħi tal-imsemmija karta għal din id-dispożizzjoni biss.
(
5
)	Infakkar li l-Artikolu 216(2) TFUE jipprovdi li l-ftehimiet konklużi mill-Unjoni jorbtu lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u lill-Istati Membri.
(
6
)	Decreto-legge n. 91 – Disposizioni urgenti per il settore agricolo, la tutela ambientale e l’efficientamento energetico dell’edilizia scolastica e universitaria, il rilancio e lo sviluppo delle imprese, il contenimento dei costi gravanti sulle tariffe elettriche, nonché per la definizione immediata di adempimenti derivanti dalla normativa europea (id-Digriet Liġi Nru 91 dwar dispożizzjonijiet urġenti għas-settur agrikolu, il-protezzjoni tal-ambjent u l-effettività enerġetika tal-binjiet tal-iskejjel u universitajiet, ir-rilanċ u l-iżvilupp tal-intrapriżi, il-limitazzjoni tal-ispejjeż imposti fuq it-tariffi tal-elettriku, kif ukoll għad-definizzjoni immedjata tal-formalitajiet li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni Ewropea), tal-24 ta’ Ġunju 2014 ikkonvertit f’liġi, b’emendi, mil-Liġi Nru 116 tal-11 ta’ Awwissu 2014 (Suppliment Ordinarju Nru 72 tal-GURI Nru 193, tal-20 ta’ Awwissu 2014) (iktar ’il quddiem id-“Digriet Liġi Nru 91/2014”).
(
7
)	Decreto legislativo n. 387 – Attuazione della direttiva 2001/77/CE relativa alla promozione dell’energia elettrica prodotta da fonti energetiche rinnovabili nel mercato interno dell’ellettricità (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 387, li jimplimenta d-Direttiva 2001/77/KE fuq il-promozzjoni ta’ elettriku prodott minn sorsi ta’ enerġija rinovabbli fis-suq intern ta’ l-elettriku) tad-29 ta’ Diċembru 2003 (Suppliment Ordinarju tal-GURI Nru 25, tal-31 ta’ Jannar 2004, p. 5, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 387/2003”).
(
8
)	Decreto legislativo n. 28 – Attuazione della direttiva 2009/28/CE sulla promozione dell’uso dell’energia da fonti rinnovabili, recante modifica e successiva abrogazione delle direttive 2001/77/CE e 2003/30/CE (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 28 dwar it-traspożizzjoni tad-Direttiva 2009/28/KE dwar il-promozzjoni tal-użu tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli u li temenda u sussegwentement tħassar id-Direttivi 2001/77/KE u 2003/30/KE), tat-3 ta’ Marzu 2011 (Suppliment Ordinarju tal-GURI Nru 71, tat-28 ta’ Marzu 2011, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 28/2011”).
(
9
)	Skont l-Artikolu 24(2)(d) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 28/2011, kien previst, għall-installazzjonijiet fotovoltajċi li bdew jagħtu servizz sa mill-31 ta’ Diċembru 2012, li “l-inċentivi [kienu] mogħtija permezz ta’ kuntratti ta’ dritt privat konklużi bejn GSE u l-entità responsabbli mill-installazzjonijiet abbażi ta’ kuntratt mudell stabbilit mill-Awtorità għall-Enerġija u l-Gass”. Inżid li fit-talbiet tagħha għal deċiżjonijiet preliminari, il-qorti tar-rinviju ssemmi biss il-ftehimiet konklużi bejn GSE u l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. Għalhekk, f’dawn il-konklużjonijiet, ser nitlaq mill-premessa li l-ftehimiet kontenzjużi huma kollha ftehimiet tad-dritt privat, relattivi għal installazzjonijiet li bdew jagħtu servizz wara l-31 ta’ Diċembru 2012.
(
10
)	Skont l-Artikolu 26(1) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, l-għan ta’ din ir-riforma kien it-“titjib tal-ġestjoni tat-termini għall-ġbir u għall-ħlas ta’ inċentivi u favur politika iktar fit-tul ta’ sostenn għall-enerġiji rinnovabbli”.
(
11
)	Skont l-isem sħiħ tagħhom, dawn jirrigwardaw, minn naħa, id-Digriet Ministerjali tas-16 ta’ Ottubru 2014, dwar “Approvazzjoni tal-modalitajiet operazzjonali għall-ħlas minn [GSE] ta’ tariffi ta’ inċentiv għall-produzzjoni ta’ enerġija elettrika minn installazzjonijiet fotovoltajċi skont l-Artikolu 26(2) tad-[Digriet Liġi Nru 91/2014]” u, min-naħa l-oħra, id-Digriet Ministerjali tas-17 ta’ Ottubru 2014, dwar “Modalitajiet għall-organizzazzjoni mill-ġdid ta’ tariffi ta’ inċentiv għall-produzzjoni ta’ enerġija elettrika minn installazzjonijiet fotovoltajċi skont l-Artikolu 26(3)(b) tad-[Digriet Liġi Nru 91/2014]”.
(
12
)	Sentenza tal-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) Nru 16, tal-24 ta’ Jannar 2017.
(
13
)	Dawn jirrigwardaw il-Kawżi C‑306/19, Milis Energy, C‑512/19, Go Sun u Malby Energy 4, u C‑595/19, Fototre, li ġew sospiżi sad-deċiżjoni li taqta’ dawn il-kawżi. Nirrileva li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem kienet, barra minn hekk, adita bil-kwistjoni tal-kompatibbiltà tar-riforma inkwistjoni mal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Pariġi fl-20 ta’ Marzu 1952 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (ara r-rikorsi Nru 20445/15, Salento Energy Srl vs l‑Italja, u Nru 59246/17, Nuovo Sole Srl vs l‑Italja, ippreżentati fis-17 ta’ April 2015 u fl-4 ta’ Awwissu 2017 rispettivament).
(
14
)	Kif irrileva l-Gvern Taljan, diversi Stati Membri adottaw strumenti intiżi sabiex inaqqsu l-inċentivi relattivi għall-użu tal-enerġija rinnovabbli implimentati fit-territorju tagħhom. Bħala eżempju, il-Kawża C‑366/19, BOSOLAR, attwalment pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u sospiża sad-deċiżjoni li taqta’ dawn il-kawżi, tirrigwarda miżura intiża għat-tnaqqis, fil-Bulgarija, tal-prezz tax-xiri tal-elettriku prodott minn installazzjonijiet fotovoltajċi.
(
15
)	Ara s-sentenza tat-22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tas-16 ta’ Lulju 2020, Adusbef u Federconsumatori (C‑686/18, EU:C:2020:567, punt 82).
(
16
)	Ara l-ispjegazzjonijiet relattivi għall-Karta tad-Drittijiet Fundamentli (ĠU 2007, C 303, p. 23).
(
17
)	F’dan ir-rigward, nispeċifika li, dejjem skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB għandha tittieħed inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 17 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-3 ta’ Settembru 2015, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Kummissjoni, C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 61, kif ukoll tal-21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli), C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
18
)	Ara s-sentenzi tal-15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, EU:C:2013:8, punt 113 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tat-22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, f’dan is-sens, is-sentenza tas-16 ta’ Lulju 2020, Adusbef u Federconsumatori (C‑686/18, EU:C:2020:567, punti 83 u 85).
(
19
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-30 ta’ Ġunju 2016, Lidl (C‑134/15, EU:C:2016:498, punt 31), kif ukoll tat-13 ta’ Ġunju 2017, Florescu et (C‑258/14, EU:C:2017:448, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata). B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat li, fid-dawl tal-formulazzjoni tal-Artikolu 16 tal-Karta, il-libertà ta’ intrapriża tista’ tiġi suġġetta għal firxa wiesgħa ta’ interventi min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi li jistgħu jistabbilixxu, fl-interess ġenerali, limiti għall-eżerċizzju tal-attività ekonomika (ara s-sentenzi tat-22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 46, kif ukoll tat-30 ta’ Ġunju 2016, Lidl, C‑134/15, EU:C:2016:498, punt 34).
(
20
)	Għal kull skop utli, nirrileva li l-libertà ta’ intrapriża u d-dritt għall-proprjetà huma suġġetti wkoll għal-limitazzjonijiet li jirriżultaw mill-formulazzjoni stess tad-dispożizzjonijiet tal-Karta li fihom din il-libertà u dan id-dritt huma stabbiliti. Għalhekk, skont l-Artikolu 16 tal-Karta, il-libertà ta’ intrapriża hija rrikonoxxuta biss “skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali” (enfasi miżjuda minni). Bl-istess mod, it-tieni u t-tielet sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta jillimitaw l-estensjoni tad-dritt irrikonoxxut fl-ewwel sentenza ta’ din id-dispożizzjoni (ara, f’dan ir-rigward, Oliver, P., “What Purpose Does Article 16 of the Charter Serve?”, f’Bernitz, U. et (Editur), General Principles of EU Law and European Private Law, Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2013, p. 293, u Jaeger, M., “La protection du droit de propriété dans l’ordre juridique de l’Union européenne à la lumière de l’article 17 de la charte des droits fondamentaux”, f’De Rome à Lisbonne: les juridictions de l’Union européenne à la croisée des chemins – Mélanges en l’honneur de Paolo Mengozzi, Brussell, Bruylant, 2013, p. 167).
(
21
)	Infakkar li l-premessa 8 tad-Direttiva 2009/28 tenfasizza b’mod partikolari li n-neċessità li jiġi stabbilit “qafas li jinkludi miri mandatorji” għandha “[t]ipprovdi lill-komunità kummerċjali bl-istabbiltà fuq perijodu twil li għandha bżonn biex tagħmel investimenti sostenibbli u razzjonali fis-settur tal-enerġija rinnovabbli”. Il-premessa 14 ta’ din id-direttiva tipprovdi, min-naħa tagħha, li “[l]-għan ewlieni ta’ miri nazzjonali mandatorji huwa li jipprovdi ċertezza għall-investituri”.
(
22
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2019, Agrenergy u Fusignano Due (C‑180/18, C‑286/18 u C‑287/18, EU:C:2019:605, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
23
)	Speċifikament, skont ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali, il-ftehimiet relattivi għall-installazzjonijiet imqiegħda fis-servizz wara l-31 ta’ Diċembru 2012 jinkludu, fl-Artikolu 17.3 tagħhom, il-klawżola li ġejja: “[…] GSE tirriżerva d-dritt li temenda unilateralment il-klawżoli […] li, minħabba eventwali żviluppi leġiżlattivi u regolatorji, ikunu kuntrarji għall-kuntest ta’ riferiment fis-seħħ”. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li tali klawżola tinsab fil-ftehimiet kontenzjużi kollha.
(
24
)	Għall-kuntrarju ta’ dak li jargumentaw ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-intervenjenti, inqis li l-Artikolu 26(2) u (3) tad-Digriet Liġi Nru 91/2014 ma għandux effett retroattiv proprju, peress li jirrigwarda biss il-ħlasijiet futuri, u mhux dawk diġà magħmulin.
(
25
)	Ara s-sentenza tal-21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kumissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt ta’ artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 69 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
26
)	C‑235/17, EU:C:2018:971, punt 135.
(
27
)	Ara l-Qorti EDB, 22 ta’ Ġunju 2004, Broniowski vs Il‑Polonja, CE:ECHR:2004:0622JUD003144396, punt 129. Insemmi, bħala eżempju, li kumpannija għandha tiġi kkunsidrata detentriċi ta’ interess patrimonjali li jikkostitwixxi “beni” fis-sens tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB, sa fejn hija jkollha dritt li tikseb rimbors ta’ taxxa mħallsa indebitament (il-Qorti EDB, 9 ta’ Marzu 2006, Eko‑Elda Avee vs Il‑Greċja, CE:ECHR:2006:0309JUD001016202, punt 27).
(
28
)	Ara l-Qorti EDB, 14 ta’ Frar 2012, Arras et vs L‑Italja, CE:ECHR:2012:0214JUD001797207, punt 75. Nirreferi wkoll għall-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il-Kummissjoni (C‑398/13 P, EU:C:2015:190, punt 76), kif ukoll għall-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata.
(
29
)	Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li ndħil fis-sens tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB jista’ jiġi kkonstatat meta l-ammont ta’ benefiċċju soċjali jiġi mnaqqas jew annullat (ara f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 28 ta’ April 2009, Rasmussen vs Il‑Polonja, CE:ECHR:2009:0428JUD003888605, punt 71, kif ukoll il-Qorti EDB, 7 ta’ Lulju 2011, Stummer vs L‑Awstrija CE:ECHR:2011:0707JUD003745202, punt 82). Nispeċifika li din l-aħħar deċiżjoni kienet iċċitata fis-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2017, Florescu et (C‑258/14, EU:C:2017:448, punt 50), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li miżura intiża sabiex tissospendi l-ħlas ta’ pensjonijiet tal-irtirar meta l-persuni kkonċernati kienu għażlu li jwettqu b’mod parallel attività professjonali rremunerata ma’ istituzzjoni pubblika tirrestrinġi d-dritt għall-proprjetà ta’ dawn il-persuni fis-sens tal-Artikolu 17 tal-Karta.
(
30
)	Ara l-Qorti EDB, 18 ta’ Mejju 2010, Plalam s.p.a. vs L‑Italja, CE:ECH:2010:0818:JUD001602102, punt 38.
(
31
)	B’mod partikolari, individwi jistgħu jkunu detenturi ta’ “beni” fis-sens tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB, meta jkollhom drittijiet ta’ kostruzzjoni skont kuntratti ta’ bejgħ u meta jkollhom tama leġittima li jistgħu jeżerċitaw dawn id-drittijiet taħt il-kundizzjonijiet kuntrattwali (ara l-Qorti EDB, 18 ta’ Novembru 2010, Consorts Richet u Le Ber vs Franza, CE:ECHR:2010:1118JUD001899007, punt 98).
(
32
)	Ara l-Qorti EDB, 9 ta’ Diċembru 1994, Raffineries grecques Stran u Stratis Andreadis vs Il‑Greċja, CE:ECHR:1994:1209JUD001342787, punt 59, kif ukoll il-Qorti EDB, 9 ta’ Ġunju 2009, Nicola Silvestri vs L‑Italja, CE:ECHR:2009:0609JUD001686102, punt 70.
(
33
)	Sentenza tat-3 ta’ Settembru 2015, Inuit Tapiriit Kanatami et vs Il‑Kummissjoni (C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 61).
(
34
)	Bħala eżempju, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, essenzjalment, li l-ħlas annwali ta’ appoġġ minn Stat Membru ma jistax jiġi kkunsidrat definittiv sa fejn dan l-appoġġ seta’ jiġi rrimborsat mill-benefiċjarji jekk dawn ma josservawx il-kundizzjonijiet kollha tal-ħlas tiegħu (sentenza tas-26 ta’ Mejju 2016, Ezernieki, C‑273/15, EU:C:2016:364, punti 45 u 49).
(
35
)	Din hija l-espressjoni użata mill-Avukat Ġenerali Campos Sánchez‑Bordona fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża ArcelorMittal Rodange u Schifflange (C‑321/15, EU:C:2016:516, punt 97).
(
36
)	Ara s-sentenzi tal-10 ta’ Settembru 2009, Plantanol (C‑201/08, EU:C:2009:539, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tal-11 ta’ Lulju 2019, Agrenergy u Fusignano Due (C‑180/18, C‑286/18 u C‑287/18, EU:C:2019:605, punt 31). Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem diġà ddeċidiet, għal dak li jirrigwarda l-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB, li t-“tamiet leġittimi” jirriżultaw miċ-ċirkustanza li l-persuna kkonċernata tibbaża ruħha b’mod raġonevolment iġġustifikat fuq att ġuridiku li għandu bażi legali solida u effett fuq id-drittijiet għall-proprjetà (ara l-Qorti EDB, 28 ta’ Settembru 2004, Kopecký vs Is‑Slovakkja, CE:ECHR:2004:0928JUD004491298, punt 47).
(
37
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2019, Agrenergy u Fusignano Due (C‑180/18, C‑286/18 u C‑287/18, EU:C:2019:605, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
38
)	Din hija barra minn hekk il-konklużjoni li waslet għaliha, essenzjalment, il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) fis-sentenza Nru 16 tal-24 ta’ Jannar 2017 (punt 9).
(
39
)	Sentenza tal-11 ta’ Lulju 2019 (C‑180/18, C‑286/18 u C‑287/18, EU:C:2019:605, punt 44).
(
40
)	Bil-“Ħames Tariffa tal-Enerġija”, għandu jinftiehem id-decreto ministeriale – Attuazione dell’art. 25 del decreti legislativo del 3 marzo 2011, n. 28, recante incentivazione della produzione di energia elettrica da impianti solari fotovoltaici (id-Digriet Ministerjali li Jimplimenta l-Artikolu 25 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 28, tat-3 ta’ Marzu 2011, dwar Miżuri ta’ Inċentiv għall-Produzzjoni tal-Enerġija Elettrika minn Installazzjonijiet Fotovoltajċi Solari), tal-5 ta’ Lulju 2012 (Suppliment Ordinarju tal-GURI Nru 159, tal-10 ta’ Lulju 2012).
(
41
)	Kif speċifikajt fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li l-ftehimiet kontenzjużi kollha jirriżervaw effettivament tali dritt lil GSE.
(
42
)	Sentenza tal-11 ta’ Lulju 2019 (C‑180/18, C‑286/18 u C‑287/18, EU:C:2019:605, punt 27).
(
43
)	Infakkar li l-Artikolu 17(1) tal-Karta jiddistingwi żewġ tipi ta’ limitazzjonijiet tad-dritt għall-proprjetà: iċ-ċaħda mill-proprjetà (it-tieni sentenza) u r-regolamentazzjoni tal-użu tal-beni (it-tielet sentenza) (ara f’dan ir-rigward, Wollenschläger, F. “Article 17 – Right to Property” f’Peers, S., Hervey, T., Kenner, J. u Ward, A., “The EU Charter of Fundamental Rights – A commentary”, Hart Publishing, 2014, p. 476). Nirreferi wkoll għall-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Użufrutt ta’ artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2018:971, punt 154), li fihom enfasizzajt l-eżistenza ta’ dawn iż-żewġ tipi ta’ limitazzjonijiet, kif ukoll ir-regola ġenerali (“[k]ull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni”), kontenuta fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta.
(
44
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-Qorti EDB, 23 ta’ Settembru 1982, Sporrong u Lönnroth vs L‑Isvezja, CE:ECHR:1982:0923JUD00715175, punt 65, kif ukoll il-Qorti EDB, 19 ta’ Diċembru 1989, Mellacher et vs L‑Awstrija (CE:ECHR:1989:1219JUD001052283, punt 44).
(
45
)	Ara s-sentenza tat-22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
46
)	F’dan ir-rigward, nispeċifika li fis-sentenza Nru 16 tal-24 ta’ Jannar 2017 (punt 8.3), il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) ikkunsidrat essenzjalment li, fid-dawl tal-qafas leġiżlattiv partikolari li fih kienu jaqgħu, il-ftehimiet konklużi bejn l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi u GSE ma jistgħux jiġu meqjusa bħala sempliċi kuntratti favur dawn tal-aħħar.
(
47
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, UPC Telekabel Wien (C‑314/12, EU:C:2014:192, punt 49).
(
48
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Marzu 2014, UPC Telekabel Wien (C‑314/12, EU:C:2014:192, punt 50). Bħala eżempju, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-possibbiltà li jkun meħtieġ li l-operatur jaġġorna t-tariffi tiegħu kull sena u jissottomettihom għal reviżjoni perijodika jikkostitwixxi ndħil fl-eżerċizzju tad-dritt iggarantit mill-Artikolu 16 tal-Karta (ara s-sentenza tal-20 ta’ Diċembru 2017, Polkomtel, C‑277/16, EU:C:2017:989, punt 51). Bl-istess mod, hija kkonstatat li l-obbligu ta’ ttikkettjar impost fuq impriża ta’ bejgħ bl-imnut jista’ jillimita l-eżerċizzju tal-libertà ta’ intrapriża tagħha (ara s-sentenza tat-30 ta’ Ġunju 2016, Lidl, C‑134/15, EU:C:2016:498, punt 29). Ninnota li projbizzjoni fir-rigward ta’ impriża tista’ tikkostitwixxi wkoll indħil fl-eżerċizzju tal-libertà ta’ intrapriża (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-17 ta’ Diċembru 2015, Neptune Distribution, C‑157/14, EU:C:2015:823, punt 67).
(
49
)	F’dan il-każ, fil-fehma tiegħi, ma hemmx dubju li kull limitazzjoni għall-eżerċizzju tad-drittijiet u libertajiet previsti fl-Artikoli 16 u 17 tal-Karta, preżunta stabbilita, għandha titqies li hija prevista mil-liġi u tirrispetta l-kontenut essenzjali ta’ dawn id-drittijiet u libertajiet. Infakkar li, kif jirriżulta mit-taqsima preċedenti, l-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi baqgħu liberi li jużaw l-installazzjonijiet tagħhom u li jorganizzaw l-attivitajiet tagħhom kif jidhrilhom u ma ġewx imċaħħda mill-inċentivi diġà mħallsa skont il-ftehimiet konlużi ma’ GSE.
(
50
)	Għal dak li jirrigwarda l-kontenut tal-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2009/28, nirreferi għall-punt 34 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
51
)	Nispeċifika li, fis-sentenza Nru 16 tal-24 ta’ Jannar 2017 (punt 8.4), il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali) ikkonkludiet, essenzjalment, li dawn il-miżuri kumpensatorji huma intiżi sabiex jippermettu s-salvagwardja tal-investimenti mwettqa mill-operaturi ta’ installazzjonijiet fotovoltajċi. Dik il-qorti enfasizzat ukoll in-natura progressiva tar-riforma mwettqa permezz tad-Digriet Liġi Nru 91/2014, fid-dawl tal-fatt li t-tliet għażliet previsti fl-Artikolu 26(3) ta’ dan id-digriet jestendu fuq żmien relattivament twil.
(
52
)	Skont il-punt 2 tal-Artikolu 1 tal-Karta tal-Enerġija, it-termini “parti kontraenti” jfissru kull Stat jew Organizzazzjoni għall-Integrazzjoni Ekonomika Reġjonali li tat il-kunsens tagħha li tkun marbuta b’dan it-trattat u li għaliha dan huwa fis-seħħ.
(
53
)	F’dan ir-rigward, nispeċifika li, għal dak li jirrigwarda l-Organizzazzjonijiet għall-Integrazzjoni Ekonomika Reġjonali, bħall-Unjoni, it-terminu “żona” huwa ddefinit fil-punt 10 tal-Artikolu 1 tal-Karta tal-Enerġija bħala “iż-żoni ta’ l-Istati Membri ta’ d[awn] l-Organizzazzjoni[jiet]”.
(
54
)	Fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Achmae (C‑284/16, EU:C:2017:699, punt 43), l-Avukat Ġenerali Wathelet fakkar li l-Istati Membri kollha u l-Unjoni rratifikaw il-Karta tal-Enerġija. Madankollu, nispeċifika li, kif indikaw ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali u l-partijiet intervenjenti, ir-Repubblika Taljana bdiet il-proċedura tal-irtirar mill-Karta tal-Enerġija fil-31 ta’ Diċembru 2014, u li dan l-irtirar ġie fis-seħħ fl-1 ta’ Jannar 2016. Għalhekk, dan l-Istat Membru għadu biss marbut b’din il-karta skont l-Artikolu 47(3) tagħha li jipprovdi li d-dispożizzjonijiet ta’ din il-karta “għandhom jibqgħu jgħoddu għall-investimenti li jkunu saru fiż-żona ta’ Parti Kontraenti minn investituri ta’ Partijiet Kontraenti oħra […] mid-data li fiha l-irtirar ta’ dik il-Parti Kontraenti […] jidħol fis-seħħ għal perjodu ta’ 20 sena’ minn dik id-data”, kif ukoll skont l-Artikolu 216(2) TFUE, jiġifieri peress li l-imsemmija karta tifforma parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
(
55
)	Filwaqt li nenfasizza li ma huwiex neċessarju li tiġi indirizzata din il-kwistjoni f’dawn il-kawżi, nirrileva li fis-sentenza tas-6 ta’ Marzu 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikoli 267 u 344 TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni kontenuta fi ftehim internazzjonali konkluż bejn Stati Membri, li tipprovdi li investitur ta’ wieħed minn dawn l-Istati Membri jista’, f’każ ta’ tilwima li tirrigwarda investimenti fl-Istat Membru l-ieħor, jintroduċi proċedura kontra dan l-aħħar Stat Membru quddiem tribunal tal-arbitraġġ, li huwa kien obbligat jaċċetta l-kompetenza tiegħu. Fid-dawl ta’ dik is-sentenza, jidhirli li, sa fejn l-Artikolu 26 tal-Karta tal-Enerġija, intitolat “Is-soluzzjoni tat-tilwim bejn investitur u Parti Kontraenti”, jipprovdi l-possibbiltà li dawn it-tilwimiet ikunu rregolati minn tribunali tal-arbitraġġ, din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi applikata għat-tilwimiet interni tal-Unjoni. Fil-fehma tiegħi, jista’ jkun ukoll, fid-dawl tal-punti mfakkra mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dik is-sentenza, għal dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, il-preżervazzjoni tan-natura proprja tad-dritt stabbilit mit-Trattati u l-prinċipju ta’ fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri, li din il-karta hija kompletament inapplikabbli f’tali tilwimiet. Barra minn hekk, din hija l-konklużjoni li għaliha donnhom waslu r-rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri fid-dokument intitolat “Dikjarazzjoni tar-rappreżentanti tal-Gvernijiet tal-Istati Membri, tal-15 ta’ Jannar 2019, relattiv għall-konsegwenzi ġuridiċi tas-sentenza Achmea mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja u għall-protezzjoni tal-investimenti fl-Unjoni Ewropea” (disponibbli fuq il-websajt tal-Kummissjoni, fl-indirizz segwenti: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/business_economy_euro/banking_and_finance/documents/190117-bilateral-investment-treaties_en.pdf), li l-punt 5 tiegħu jipprovdi li fid-dawl tal-imsemmija sentenza “l-Istati Membri ser jitterminaw it-trattati bilaterali ta’ investiment kollha konklużi bejniethom”.
(
56
)	Infakkar li, skont il-punt 7(a)(i) tal-Artikolu 1 tal-Karta tal-Enerġija, “investitur” tfisser “persuna naturali li jkollha ċittadinanza jew nazzjonalità jew li tkun permanentament residenti [fi ħdan] Parti Kontraenti skond il-liġi applikabbli tagħha”. F’dan il-każ, ma huwiex ikkontestat li l-impriżi parti fit-tilwimiet miġjuba quddiem il-qorti tar-rinviju huma kollha Taljani.
(
57
)	Għal kull skop utli, nispeċifika li, fil-fehma tiegħi, mid-dikjarazzjonijiet tal-Kanada u tal-Istati Uniti tal-Amerika marbuta mal-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija jirriżulta barra minn hekk b’mod ċar li, meta l-parti kontraenti hija Stat, it-termini “investituri ta’ partijiet kontraenti oħra” jfissru biss l-investituri barranin għal dik il-parti kontraenti, u mhux dawk nazzjonali tagħhom stess.
(
58
)	B’mod ġenerali, jidhirli li l-ġurisprudenza arbitrali relattiva għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 10 tal-Karta tal-Enerġija interpretat b’mod restrittiv l-obbligu li jiġu protetti l-aspettattivi leġittimi tal-investituri (ara Montanaro, F., “Les Politiques en matière d’énergie photovoltaïque en Europe, au carrefour entre le droit de l’Union européenne et le Traité sur la Charte de l’énergie”, Revue belge de droit international, vol. 1, Bruxelles, Bruylant, 2016, p. 416).
(
59
)	Nirrileva li, fil-konklużjonijiet fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Is‑Slovakkja (C‑264/09, EU:C:2011:150, punt 63), l-Avukat Ġenerali Jääskinen qies, essenzjalment, li, fir-rigward tat-tgawdija u tal-protezzjoni tal-investimenti, il-livell ġenerali ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali previsti mid-dritt tal-Unjoni jagħti protezzjoni lill-investituri b’mod li jissodisfa l-obbligi li jirriżultaw b’mod partikolari mill-Artikolu 10(1) tal-Karta tal-Enerġija. Għal kull skop utli nżid li, fil-kawża Electrabel S.A. vs L‑Ungerija (CIRDI, Kawża Nru ARB/07/19, tat-30 ta’ Novembru 2012, punt 7.77-78), it-Tribunal tal-Arbitraġġ (International Centre for Settlement of Investment Disputes, Washington, D.C.) ikkonstata li din id-dispożizzjoni ma tipprekludix lill-partijiet kontraenti milli jemendaw il-kuntest leġiżlattiv tagħhom bla ħsara għal ċerti kundizzjonijiet (“While the investor is promised protection against unfair changes, it is well established that the host State is entitled to maintain a reasonable degree of regulatory flexibility to respond to changing circumstances in the public interest. Consequently, the requirement of fairness must not be understood as the immutability of the legal framework, but as implying that subsequent changes should be made fairly, consistently and predictably, taking into account the circumstances of the investment […]. Fairness and consistency must be assessed against the background of information that the investor knew and should reasonably have known at the time of the investment and of the conduct of the host State” (enfasi miżjuda minni)). Dan l-istess tribunal enfasizza li, f’każ ta’ kunflitt, id-dritt tal-Unjoni jipprevali fuq il-Karta tal-Enerġija (punt 4.189).