62023CJ0398
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE BREITHIÚNAIS (an tOchtú Dlísheomra)
28 Samhain 2024 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Cionta coiriúla agus pionóis i réimsí na gáinneála neamhdhleathaí ar dhrugaí agus an chomhraic in aghaidh na coireachta eagraithe – Cinneadh Réime 2004/757/CGB – Airteagail 4 agus 5 – Cinneadh Réime 2008/841/CGB – Airteagail 3 agus 4 – Reachtaíocht náisiúnta nach gcuireann dlí an Aontais i bhfeidhm – Airteagal 51(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – An ceart chun faisnéise in imeachtaí coiriúla – Treoir 2012/13/AE – Airteagail 1 agus 6 – An ceart atá ag duine le bheith curtha ar an eolas faoi na cúisimh a tugadh ina choinne – Cosaint dlí éifeachtach – An chéad mhír d’Airteagal 47 agus Airteagal 52(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha – Imeachtaí coiriúla i gcoinne roinnt daoine – Comhaontú socraíochta idir duine de na cúisithe agus an t‑ionchúisitheoir poiblí – Toiliú na gcúisithe eile)
I gCás C‑398/23,
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ó Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia, an Bhulgáir), trí bhreith an 29 Meitheamh 2023, a fuarthas ag an gCúirt an 29 Meitheamh 2023, sna himeachtaí coiriúla i gcoinne
PT,
idiragraithe:
Sofiyska gradska prokuratura,
tugann AN CHÚIRT (an tOchtú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: N. Jääskinen, Uachtarán an Naoú Dlísheomra, ag feidhmiú mar Uachtarán an Ochtú Dlísheomra, M. Gavalec agus N. Piçarra (Rapóirtéir), Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: P. Pikamäe,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–
an Coimisiún Eorpach, ag M. Wasmeier agus I. Zaloguin, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagail 4(1) agus 5 de Chinneadh Réime 2004/757/CGB ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2004 lena leagtar síos forálacha íosta maidir leis na heilimintí a chomhdhéanann gníomhartha coiriúla agus maidir le pionóis i réimse na gáinneála aindleathaí ar dhrugaí (IO 2004 L 335, lch. 8), ar Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2008/841/CGB ón gComhairle an 24 Deireadh Fómhair 2008 maidir leis an gcomhrac i gcoinne na coireachta eagraithe (IO 2008 L 300, lch. 42), ar Airteagal 6(1) agus (3) de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart i gcomhair faisnéise in imeachtaí coiriúla (IO 2012 L 142, lch. 1), agus ar an gcéad mhír d’Airteagal 20 agus ar Airteagal 47, Airteagal 48(2) agus Airteagal 52(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2
Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí coiriúla i gcoinne PT agus roinnt daoine atá cúisithe toisc gur stiúir siad gníomhaíochtaí de chuid grúpa choiriúil eagraithe agus/nó toisc gur ghlac siad páirt i ngníomhaíochtaí den chineál sin.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais
An Chairt
3
Faoin gcéad mhír d’Airteagal 47 den Chairt:
‘Tá ag gach duine a ndéantar a chearta nó a cearta agus a shaoirsí nó a saoirsí, arna ráthú le dlí an Aontais, a shárú, an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse i gcomhréir leis na coinníollacha atá leagtha síos san Airteagal seo.’
4
Foráiltear le hAirteagal 52(1) den Chairt:
‘Ní mór foráil le dlí d'aon teorannú ar fheidhmiú na gceart agus na saoirsí arna n‑aithint sa Chairt seo agus ní mór inneachar sár-riachtanach na gceart agus na saoirsí sin a urramú. Faoi réir phrionsabal na comhréireachta, ní fhéadfar teorainneacha a dhéanamh ach amháin má tá gá leo agus má fhreagraíonn siad iarbhír do chuspóirí leasa ghinearálta arna n‑aithint ag an Aontas [Eorpach] nó don riachtanas cearta agus saoirsí daoine eile a chosaint.’
Cinneadh Réime 2004/757
5
Foráiltear le hAirteagal 4(1) de Chinneadh Réime 2004/757, dar teideal ‘Pionóis’:
‘Déanfaidh gach Ballstát na bearta is gá chun a áirithiú go bhféadfar pionóis atá éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach a ghearradh mar phionós i leith na gciontaí dá dtagraítear in Airteagail 2 agus 3.
Déanfaidh gach Ballstát na bearta is gá chun a áirithiú go bhféadfar uastéarma príosúnachta bliana amháin go trí bliana ar a laghad a ghearradh i leith na gcionta dá dtagraítear in Airteagal 2.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6
Foráiltear le hAirteagal 5 den Chinneadh Réime sin, dar teideal ‘Imthosca áirithe’:
‘D’ainneoin Airteagal 4, féadfaidh gach Ballstát na bearta is gá a ghlacadh chun a áirithiú go ndéanfar na pionóis dá dtagraítear in Airteagal 4 a laghdú má dhéanann an ciontóir an méid seo a leanas:
(a)
a ghníomhaíochtaí coiriúla a shéanadh i réimse na gáinneála drugaí agus réamhtheachtaithe agus
(b)
faisnéis a sholáthar do na húdaráis riaracháin nó bhreithiúnacha nach mbeidís in ann a fháil ar shlí eile, lena gcuidítear leo an méid seo a leanas a dhéanamh
i)
éifeachtaí an chiona a chosc nó a mhaolú,
ii)
ciontóirí eile a shainaithint nó a thabhairt os comhair na cúirte,
iii)
fianaise a fháil, nó
iv)
tuilleadh ciontaí, dá dtagraítear in Airteagail 2 agus 3, a chosc.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Cinneadh Réime 2008/841
7
Foráiltear le hAirteagal 3(1)(a) de Chinneadh Réime 2008/841, dar teideal ‘Pionóis’:
‘Déanfaidh gach Ballstát na bearta is gá chun na nithe seo a leanas a áirithiú:
(a)
gurb inphionóis an cion dá dtagraítear in Airteagal 2(a) le téarma uasta príosúnachta idir 2 bhliain agus 5 bliana ar a laghad; [...]’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8
Foráiltear le hAirteagal 4 den Chinneadh Réime sin, dar teideal ‘Imthosca áirithe’:
‘Féadfaidh gach Ballstát na bearta is gá a ghlacadh chun a áirithiú go ndéanfar na pionóis dá dtagraítear in Airteagal 3 a laghdú, nó go mbeidh an ciontóir in ann tairbhe a bhaint as díolúine, má dhéanann sé an méid seo a leanas, mar shampla:
(a)
a ghníomhaíochtaí coiriúla a shéanadh; agus
(b)
faisnéis a sholáthar do na húdaráis riaracháin nó bhreithiúnacha nach mbeidís in ann a fháil ar shlí eile, lena gcuidítear leo an méid seo a leanas a dhéanamh:
i)
éifeachtaí an chiona a chosc, a stopadh nó a mhaolú;
ii)
ciontóirí eile a shainaithint nó a thabhairt os comhair na cúirte;
iii)
fianaise a fháil;
iv)
acmhainní neamhdhleathacha nó fáltais gníomhaíochtaí coiriúla na heagraíochta coiriúla a bhaint di; nó
v)
tuilleadh ciontaí, dá dtagraítear in Airteagal 2, a chosc.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2012/13
9
Foráiltear le haithrisí 14 agus 41 de Threoir 2012/13:
‘(14)
Leis an Treoir seo [...] leagtar síos íoschaighdeáin choiteanna atá le cur i bhfeidhm i réimse na faisnéise maidir le cearta agus maidir leis an gcúiseamh atá le tabhairt do dhaoine atá faoi dhrochamhras nó a bhfuil cúis curtha ina leith go ndearna siad cion coiriúil, d’fhonn muinín fhrithpháirteach i measc na mBallstát a fheabhsú. Cuireann sé leis na cearta a leagtar amach sa [Chairt], agus go háirithe Airteagail 6, 47 agus 48 di, trí fhorbairt a dhéanamh ar Airteagail 5 agus 6 den [Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950,] mar a léiríonn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine é. [...]
[...]
(41)
Sa Treoir seo, urramaítear na cearta bunúsacha agus comhlíontar na prionsabail a aithnítear sa [Chairt]. Tá sé mar aidhm aici, go háirithe, an ceart chun saoirse, an ceart chun trialach córa agus cearta na cosanta a chur chun cinn. Dá bhrí sin, ní mór í a chur chun feidhme.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10
Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 1 den Treoir sin, dar teideal ‘Ábhar’:
‘Leagtar síos leis an Treoir seo rialacha maidir leis an gceart atá ag daoine atá faoi dhrochamhras nó ag daoine atá cúisithe go gcuirfí ar an eolas iad faoina gcearta in imeachtaí coiriúla agus faoin gcúiseamh ina gcoinne. [...]’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
11
Foráiltear le hAirteagal 6(1) agus (3) den Treoir sin, dar teideal ‘Ceart atá ag duine le bheith curtha ar an eolas faoi na cúisimh a tugadh ina choinne’:
‘1.   Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe ar an eolas faoin ngníomh coiriúil a bhfuil drochamhras fúthu nó a bhfuil cúis curtha ina leith go ndearna siad é. Cuirfear an fhaisnéis sin ar fáil go tapa agus ar bhealach a bheidh mionsonraithe go leor chun cothroime na n‑imeachtaí a áirithiú agus ionas gur féidir cearta na cosanta a fheidhmiú go héifeachtach.
[...]
3.   Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear faisnéis mhionsonraithe ar fáil maidir leis an gcúiseamh, lena n‑áirítear cineál agus aicmiú dlíthiúil an chiona choiriúil agus cineál rannpháirtíochta an duine atá cúisithe, ar a dhéanaí nuair atá rialú le déanamh ag an gCúirt maidir le tuillteanais an chúisimh.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Bulgáire
12
Foráiltear le hAirteagal 381 den Nakazatelno-protsesualen kodeks (Cód um Nós Imeachta Coiriúil), sa leagan is infheidhme maidir leis an gcás sna príomhimeachtaí (‘NPK’):
‘(1)   Ag deireadh an imscrúdaithe, ar mholadh ón ionchúisitheoir nó ón dlíodóir, féadfar teacht ar chomhaontú eatarthu chun an cás a réiteach. [...]
[...]
(5)   Ní mór don chomhaontú a bheith i scríbhinn agus ní mór comhthoil a bheith ann maidir leis na ceisteanna seo a leanas:
1.
An ndearnadh gníomh, an ndearna an cúisí an gníomh agus an ndearnadh go héagórach é, an ionann an gníomh agus cion coiriúil, agus cad é a aicmiú dlíthiúil?
2.
Cad ba cheart a bheith i gceist le cineál agus leibhéal an phionóis?
[...]
(6)   Síneoidh an t‑ionchúisitheoir agus an dlíodóir an comhaontú. Síneoidh an duine atá cúisithe an comhaontú má ghlacann sé leis, tar éis dó a dhearbhú go dtarscaoileann sé an ceart chun a chás a thriail i gcomhréir leis an ngnáthnós imeachta.
(7)   I gcás ina mbaineann na himeachtaí le roinnt daoine nó le roinnt cionta, féadfaidh cuid de na daoine sin an comhaontú a thabhairt i gcrích nó féadfar é a thabhairt i gcrích maidir le cuid de na cionta sin.
[...]’
13
Foráiltear le hAirteagal 383(1) den NPK, dar teideal ‘Iarmhairtí an chomhaontaithe socraíochta’:
‘Beidh éifeachtaí breithiúnais chríochnaithigh ag an gcomhaontú arna fhormheas ag an gcúirt.’
14
Faoi Airteagal 384 den NPK, dar teideal ‘Comhaontú socraíochta in imeachtaí cúirte’:
‘(1)   De réir théarmaí agus choinníollacha na caibidle seo, féadfaidh an chúirt chéadchéime comhaontú socraíochta a fhormheas tar éis thús na n‑imeachtaí cúirte, ach sula dtabharfar céim an imscrúdaithe bhreithiúnaigh chun críche.
[...]
(3)   I gcásanna den sórt sin, ní fhormheasfar an comhaontú [socraíochta] ach amháin tar éis toiliú na bpáirtithe go léir [sna himeachtaí] a fháil.’
15
Foráiltear le hAirteagal 384 den NPK, dar teideal ‘Cinneadh maidir le comhaontú arna thabhairt i gcrích le roinnt de na cúisithe nó maidir le ceann de na cionta’:
‘(1)   I gcás, tar éis imeachtaí cúirte a thionscnamh, ach sula dtabharfar céim an imscrúdaithe bhreithiúnaigh chun críche, ina dtiocfar ar chomhaontú le duine de na cosantóirí nó maidir le ceann amháin de na cionta, cuirfidh an chúirt bac ar na himeachtaí.
(2)   Rialóidh foirmíocht eile de chuid na cúirte ar an gcomhaontú ar thángthas air [...]
(3)   Leanfaidh foirmíocht na cúirte dá dtagraítear i mír 1 ar aghaidh le scrúdú a dhéanamh ar an gcás tar éis cinneadh a dhéanamh maidir leis an gcomhaontú.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
16
An 25 Márta 2020, thug an Spetsializirana prokuratura (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Speisialaithe, an Bhulgáir) imeachtaí coiriúla os comhair an Spetsializiran nakazatelen sad (Cúirt Choiriúil Speisialaithe, an Bhulgáir) i gcoinne 41 duine, lena n‑áirítear SD agus PT, toisc gur stiúir siad gníomhaíochtaí de chuid grúpa choiriúil eagraithe a raibh mar chuspóir acu drugaí a dháileadh chun críoch saibhrithe agus/nó toisc gur ghlac siad páirt i ngníomhaíochtaí den chineál sin. Cúisítear PT toisc gur ghlac sé páirt sa ghrúpa coiriúil sin agus toisc go raibh drugaí aige le haghaidh dáileadh, faoi na forálacha ábhartha den Nakazatelen kodeks (an cód coiriúil).
17
An 19 Lúnasa 2020, tarchuireadh an cás ar ais chuig an Spetsializirana prokuratura (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Speisialaithe) chun lochtanna nós imeachta sa díotáil a leigheas.
18
An 26 Lúnasa 2020, le linn chéim réamhthrialach na n‑imeachtaí, thug an t‑ionchúisitheoir agus dlíodóir SD comhaontú i gcrích faoina ngearrfaí pionós níos lú ar SD ná an pionós dá bhforáiltear le dlí, tar éis dó a chiontacht as na cúisimh a rinneadh ina choinne a aithint. Formheasadh an comhaontú socraíochta sin an 1 Meán Fómhair 2020 ag foirmíocht na cúirte seachas an fhoirmíocht ar tugadh an cás os a comhair ar dtús.
19
An 28 Lúnasa 2020, chuir an Spetsializirana prokuratura (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí Speisialaithe) leagan ceartaithe den díotáil isteach agus tionscnaíodh céim bhreithiúnach na n‑imeachtaí.
20
An 17 Samhain 2020, thug ionchúisitheoir poiblí PT agus dlíodóir PT comhaontú socraíochta i gcrích faoina ngearrfaí pianbhreith choimeádta 3 bliana ar an gcúisí sin, tar éis dó a chiontacht as na cúisimh ina choinne a aithint, le fionraí 5 bliana.
21
An 21 Eanáir 2021, dhiúltaigh foirmíocht na cúirte arna ceapadh, de bhun Airteagal 384 den NPK, chun rialú a thabhairt ar an gcomhaontú sin, é a fhormheas, ar an bhforas nár thug cuid de na cúisithe a dtoiliú, rud a ceanglaíodh faoi Airteagal 384(3) den NPK.
22
An 10 Bealtaine 2022, rinne an t‑ionchúisitheoir agus dlíodóir PT comhaontú socraíochta nua, a bhí mar an gcéanna leis an gcéad cheann, agus d’iarr siad ar fhoirmíocht na cúirte a bhfuil an cás os a comhair rialú ar an gcomhaontú sin gan toiliú a lorg ó na cosantóirí eile.
23
An 18 Bealtaine 2022, dhiúltaigh foirmíocht na cúirte arna ceapadh de bhun Airteagal 384 den NPK an comhaontú socraíochta dá dtagraítear sa mhír roimhe seo a fhormheas, ar an bhforas gur ceanglaíodh leis an bhformheas sin toiliú na 39 gcosantóir eile, i gcomhréir le hAirteagal 384(3) den NPK.
24
Mar thoradh ar an diúltú sin, dheimhnigh an t‑ionchúisitheoir, PT agus a dhlíodóir, an lá céanna, gur mhian leo comhaontú socraíochta a thabhairt i gcrích agus go bhformheasfadh an chúirt ar cuireadh an fhianaise go léir faoina bráid an comhaontú sin, gan toiliú na gcosantóirí eile a lorg.
25
Le cinneadh an 28 Meitheamh 2022, chun measúnú a dhéanamh ní hamháin ar chomhoiriúnacht Airteagal 384(3) den NPK le dlí an Aontais, ach ar chomhoiriúnacht Airteagal 384 den chód sin freisin, a mhéid a cheanglaítear leis an airteagal deireanach sin go bhformheasfadh foirmíocht cúirte ad hoc comhaontú socraíochta, chuir an Spetsializiran nakazatelen sad (an Chúirt Choiriúil Speisialaithe) iarraidh ar réamhrialú faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais, atá ina hábhar do bhreithiúnas an lae inniu, PT (Comhaontú idir an t‑ionchúisitheoir agus an ciontóir) (C‑432/22).
26
Sonraíonn an Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia, an Bhulgáir), a tháinig i gcomharbas ar an Spetsializiran nakazatelen sad (an Chúirt Choiriúil Speisialaithe) agus arb í an chúirt a rinne an tarchur sa chás seo í, mar réamhphointe, go bhfuil sé ar intinn aici ceist a ardú maidir le comhoiriúnacht Airteagal 384(3) den NPK, ní hamháin le hAirteagal 4(1) agus le hAirteagal 5 de Chinneadh Réime 2004/757 agus le hAirteagal 4 de Chinneadh Réime 2008/841, ach le hAirteagal 20 den Chairt freisin, arna léiriú ag an gCúirt ina breithiúnas an 6 Meitheamh 2023, O.G. (Barántas gabhála Eorpach do náisiúnach tríú tír) (C‑700/21, EU:C:2023:444), agus le hAirteagal 6(3) de Threoir 2012/13, a mhéid a cheanglaítear le hAirteagal 384(3) toiliú na gcúisithe eile i gcás ina dtugtar comhaontú socraíochta i gcrích le linn céim bhreithiúnach imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne roinnt daoine, ach ní le linn chéim réamhthrialach na n‑imeachtaí sin.
27
Ina theannta sin, measann an chúirt a rinne an tarchur gur ‘leigheas dlí’ é comhaontú socraíochta lena gceadaítear ní hamháin pionós éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach a fhorchur agus deireadh a chur le gníomhaíocht choiriúil an chúisí a thugann comhaontú den chineál sin i gcrích, ach fianaise a bhaineann le gníomhaíocht choiriúil na gcúisithe eile a chur ar fáil don chúirt atá freagrach as an gcás freisin. Dá bhrí sin, de réir na cúirte sin, cuirtear chun feidhme le comhaontú den chineál sin, de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt, forálacha Chinneadh Réime 2004/757 agus Chinneadh Réime 2008/841 dá dtagraítear sa mhír roimhe seo, rud a fhágann go bhfuil an Chairt infheidhme ina leith.
28
Ar an gcéad dul síos, maidir le breithiúnas an 6 Meitheamh 2023, O.G. (Barántas gabhála Eorpach do náisiúnach tríú tír) (C‑700/21, EU:C:2023:444), leanann sé ó mhír 43 den bhreithiúnas sin, de réir na cúirte a rinne an tarchur, go bhfuil seasamh an duine atá cúisithe le linn na céime réamhthrialaí d’imeachtaí coiriúla cosúil le seasamh an chúisí le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí sin, fiú má dhéantar an cúiseamh a fhoirmliú ar bhealach níos mionsonraithe ag an gcéim dheireanach sin. Measann an chúirt sin, maidir le ‘cóir dhíobhálach i gcoinne an chúisí’ a eascraíonn as an gceanglas maidir le toiliú na gcosantóirí eile le haghaidh fhormheas breithiúnach an chomhaontaithe socraíochta arna thabhairt i gcrích ag an gcúisí sin le linn na céime breithiúnaí sin, ‘nach gcomhlíonann sé an ceanglas maidir le comhionannas dá bhforáiltear le hAirteagal 20 den Chairt’, toisc nach bhfuil feidhm ag ceanglas den sórt sin maidir le comhaontuithe socraíochta arna dtabhairt i gcrích le linn chéim réamhthrialach na n‑imeachtaí.
29
Ar an dara dul síos, de réir na cúirte a rinne an tarchur, ‘is í an Chúirt amháin atá in ann a mheas an leanann an comhaontú [socraíochta], arna rialú ag dlí na Bulgáire’, ó na cearta chun cosanta dá bhforáiltear le hAirteagal 48(2) den Chairt agus, más amhlaidh atá, a mheas an gcuireann Airteagal 384(3) den NPK teorainn le héifeachtacht cirt den sórt sin agus ‘an bhfuil údar leis an teorannú sin ar chúis bhailí’, i gcomhréir le hAirteagal 52(1) den Chairt. Cuireann an chúirt sin in iúl freisin, ar thaobh amháin, go mbaintear le hAirteagal 384(3) an ceart chun scrúdú ó thaobh substainte a dhéanamh ar an gcomhaontú socraíochta a chuir cúisí amhail PT i gcrích chun pianbhreith níos éadroime a fháil de agus, ar an taobh eile, nár chóir údar a thabhairt le ceart chun comhaontú den sórt sin a thabhairt i gcrích a leanann ó Airteagal 384(3), ‘mar gheall ar an ngá atá le leasanna na gcúisithe eile a chosaint, ach nár chóir é a cheadú ach amháin ‘más gá sin chun leasanna an íospartaigh a chosaint’.
30
Ar an tríú dul síos, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur faoi chomhoiriúnacht Airteagal 384(3) den NPK le hAirteagal 6(1) de Threoir 2012/13, a mhéid a theorannaítear leis an bhforáil den dlí náisiúnta sin ‘éifeachtacht an Airteagail sin de Threoir [2012/13]’, trí chosc a chur ar an gcúisí a d’fheidhmigh ‘a cheart rochtain a fháil ar théacs iomlán an chúisimh faoi Airteagal 6(3) den Treoir [sin]’ comhaontú socraíochta a thabhairt i gcrích gan toiliú na gcúisithe eile a lorg. Measann an chúirt sin, ós rud é nach féidir rochtain a fháil ar fhaisnéis mhionsonraithe maidir leis an gcúiseamh ina choinne ach amháin le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí coiriúla, go bhfágann Airteagal 384(3) den NPK go bhfuil an cúisí a fuair faisnéis den sórt sin ‘ag brath ar thoiliú na gcúisithe eile agus a ndlíodóirí chun [comhaontú socraíochta] a scrúdú ar a thuillteanais [...] agus, más iomchuí, a fhormheas’. Tuigtear ón méid sin, sa chás seo, go gcuirtear cosc leis an bhforáil sin ar PT ‘tairbhe a bhaint as éifeachtacht sholáthar na faisnéise mionsonraithe maidir leis an gcúiseamh, ceart a aithnítear go sainráite le hAirteagal 6(3) de Threoir [2012/13]’.
31
Sna himthosca seo, chinn Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Sóifia) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a chur faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1)
An bhfuil reachtaíocht náisiúnta lena sonraítear nach mór do chomhchosantóirí agus dá gcomhairleoirí toiliú a thabhairt ionas go ndéanfar comhaontú lena scortar d’imeachtaí coiriúla i gcoinne cosantóra a fhormheas nuair atá na himeachtaí sin ag an gcéim trialach, ach nach n‑éilíonn toiliú den sórt sin nuair atá na himeachtaí sin ag an gcéim réamhthrialach, i gcomhréir le hAirteagal 4(1) agus Airteagal 5 de Chinneadh Réime 2004/757 agus Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2008/841, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 20 den Chairt?
2)
An bhfuil dlí náisiúnta lena gcuirtear teorainn ar an bhféidearthacht do chosantóir go scrúdóidh cúirt substaint comhaontaithe a rinne sé (faoina bhfuil sé le pionós níos éadroime a fháil) – arb é atá sa teorainn sin ceanglas go bhfaighfear toiliú na gcomhchosantóirí – i gcomhréir le hAirteagal 4(1) de Chinneadh Réime 2004/757, arna léamh i gcomhar le hAirteagail 48(2) agus 52(1) den Chairt?
3)
An bhfuil reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear don teorainn sin mar iarmhairt freisin ar fhaisnéis mhionsonraithe ar chur ar fáil don chosantóir faoin gcúiseamh sin i gcomhréir le hAirteagal 6(3), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 6(1), de Threoir 2012/13, arna léamh i gcomhar leis an [gcéad mhír] d’Airteagal 47 agus Airteagal 52(1) den Chairt?’
Na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
An chéad cheist agus an dara ceist
32
Lena céad cheist agus lena dara ceist, arb iomchuí iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil Airteagal 4(1) agus Airteagal 5 de Chinneadh Réime 2004/757 agus Airteagal 4 de Chinneadh Réime 2008/841, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 20, Airteagal 48(2) agus Airteagal 52(1) den Chairt, le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar fhoráil den dlí náisiúnta lena gcuirtear, in imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne roinnt cúisithe, formheas breithiúnach ar chomhaontú arna thabhairt i gcrích idir an t‑ionchúisitheoir poiblí agus duine de na cúisithe le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí sin faoi réir thoiliú na gcúisithe eile, nár admhaigh a gciontacht, cé nach bhfuil gá le toiliú den sórt sin chun comhaontú comhionann arna thabhairt i gcrích le linn chéim réamhthrialach na n‑imeachtaí sin a fhormheas.
33
Ceanglaítear leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 4(1) de Chinneadh Réime 2004/757 ar na Ballstáit na bearta is gá a ghlacadh chun a áirithiú go bhféadfar pionóis éifeachtacha, chomhréireacha agus athchomhairleacha a ghearradh i leith na gcionta dá dtagraítear in Airteagail 2 agus 3 den Chinneadh Réime sin, agus ceanglaítear go sonrach leis an dara fomhír d’Airteagal 4(1) den Chinneadh Réime sin ar na Ballstáit na bearta is gá a ghlacadh chun a áirithiú go bhféadfar pionóis uasta idir bliain amháin agus trí bliana príosúnachta ar a laghad a ghearradh i leith na gcionta dá dtagraítear in Airteagal 2 de. Tá forálacha in Airteagal 3(1)(a) de Chinneadh Réime 2008/841 atá comhchosúil leis na forálacha sa dara fomhír d’Airteagal 4(1) de Chinneadh Réime 2004/757.
34
Foráiltear le hAirteagal 5 de Chinneadh Réime 2004/757 agus le hAirteagal 4 de Chinneadh Réime 2008/841, go bunúsach, go bhféadfaidh na Ballstáit na bearta is gá a dhéanamh, in imthosca sonracha, chun a áirithiú go bhféadfar na pionóis dá dtagraítear in Airteagal 4 den chéad Chinneadh Réime agus in Airteagal 3 den dara Cinneadh Réime faoi seach a laghdú agus, sa chás deireanach sin, go bhféadfaidh an ciontóir tairbhe a bhaint as díolúine ó phionós.
35
Mar réamhphointe, ní mór a chinneadh, mar a mhaíonn an chúirt a rinne an tarchur, an gcuirtear dlí an Aontais chun feidhme le reachtaíocht na Bulgáire lena rialaítear an comhaontú socraíochta, de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt, agus, dá bhrí sin, an bhfuil dlínse ag an gCúirt Bhreithiúnais forálacha na Cairte is ábhar don chéad cheist agus don dara ceist a léiriú.
36
Ní chuirtear na forálacha d’Airteagal 51(1) den Chairt i bhfeidhm sna Ballstáit ach amháin nuair a chuireann siad dlí an Aontais i bhfeidhm. Sonraítear le hAirteagal 51(2) nach ndéanfaidh forálacha na Cairte inniúlachtaí an Aontais, mar atá siad sainithe sna Conarthaí, a leathnú in aon slí.
37
Deimhnítear leis na forálacha sin cásdlí socair na Cúirte ar dá réir atá na cearta bunúsacha a ráthaítear i ndlíchóras an Aontais infheidhme i ngach cás a rialaítear le dlí an Aontais, ach ní lasmuigh de na cásanna sin. Dá bhrí sin, i gcomhthéacs tarchur chun réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ní fhéadfaidh an Chúirt dlí an Aontais a léiriú ach amháin laistigh de theorainneacha na gcumhachtaí a thugtar di (féach, chuige sin, breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, míreanna 30 agus 31 agus an cásdlí dá dtagraítear).
38
Leis an gcoincheap ‘dlí an Aontais a chur chun feidhme’, de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt, glactar leis go bhfuil nascfhachtóir ann idir gníomh de dhlí an Aontais agus an beart náisiúnta atá i gceist a théann níos faide ná cóngaracht na n‑ábhar a chumhdaítear nó an tionchar indíreach atá ag ceann de na hábhair ar an gceann eile (féach, chuige sin, breithiúnais an 6 Márta 2014, Siragusa, C‑206/13, EU:C:2014:126, mír 24, agus an 29 Iúil 2024, protectus, C‑185/23, EU:C:2024:657, mír 42).
39
Chinn an Chúirt cheana féin nach bhfuil cearta bunúsacha an Aontais infheidhme maidir le reachtaíocht náisiúnta toisc nach bhforchuirtear le forálacha dhlí an Aontais maidir leis an réimse lena mbaineann aon oibleagáid áirithe ar na Ballstáit maidir leis an staid atá i gceist sna príomhimeachtaí (féach, chuige sin, breithiúnais an 6 Márta 2014, Siragusa, C‑206/13, EU:C:2014:126, mír 26, agus an 10 Iúil 2014, Julián Hernández agus páirtithe eile, C‑198/13, EU:C:2014:2055, mír 35).
40
Is i bhfianaise na gceisteanna sin nach mór scrúdú a dhéanamh ar fhorálacha gníomhartha de chuid an Aontais ar ina bhfianaise atá sé beartaithe ag an gcúirt a rinne an tarchur measúnú a dhéanamh ar fhorálacha an dlí náisiúnta atá i gceist sna príomhimeachtaí.
41
Ar an gcéad dul síos, tá Airteagal 4(1) de Chinneadh Réime 2004/757 agus Airteagal 3 de Chinneadh Réime 2008/841 mar chuid de ghníomhartha arna nglacadh ar bhonn Airteagal 31(1) AE, a chuimsítear leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 83(1) CFAE anois. Tá forálacha íosta iontu maidir le pionóis is infheidhme maidir le cionta coiriúla i réimsí na coireachta a chumhdaítear faoina raonta feidhme faoi seach, eadhon gáinneáil ar dhrugaí agus coireacht eagraithe.
42
Mar a thug an Chúirt faoi deara i mír 39 de bhreithiúnas an lae inniu, PT (Comhaontú idir an t‑ionchúisitheoir agus an ciontóir) (C‑432/22), tugtar le fios le cur chun feidhme na bhforálacha sin go nglacfaidh na Ballstáit bearta reachtacha a thagann faoi raon feidhme an dlí choiriúil shubstaintigh. Os a choinne sin, i réimse an dlí nós imeachta choiriúil, lena n‑áirítear, go bunúsach, forálacha dhlí na Bulgáire a bhaineann leis an gcomhaontú socraíochta atá i gceist, eadhon Airteagal 384(3) den NPK, níor glacadh aon ghníomh reachtach de chuid an Aontais a bhaineann leis an gcineál sin comhaontaithe ar bhonn Airteagal 31 AE ná Airteagal 82 CFAE, lena sainmhínítear inniúlacht an Aontais i réimse an dlí nós imeachta choiriúil.
43
Is léir mar sin nach dtéann an gaol idir forálacha dhlí coiriúil substainteach an Aontais dá dtagraítear i mír 41 den bhreithiúnas seo agus forálacha dhlí nós imeachta coiriúil na Bulgáire lena rialaítear an comhaontú socraíochta atá i gceist sna príomhimeachtaí thar an ngaireacht ná na héifeachtaí indíreacha atá ag an dlí coiriúil substainteach ar an dlí nós imeachta coiriúil. Sna himthosca sin, ní féidir nascfhachtóir, de réir bhrí an chásdlí dá dtagraítear i mír 38 den bhreithiúnas seo, a bhunú eatarthu.
44
Ar an dara dul síos, ní fhoráiltear le hAirteagal 5 de Chinneadh Réime 2004/757 agus le hAirteagal 4 de Chinneadh Réime 2008/841, dar teideal ‘Imthosca áirithe’ araon, ach go bhféadfaidh na Ballstáit na bearta is gá a ghlacadh chun a áirithiú go bhféadfar na pionóis dá dtagraítear sna Cinntí Réime sin a laghdú i gcás ina dtréigeann an ciontóir a ghníomhaíochtaí coiriúla sna réimsí a chumhdaítear leis na Cinntí Réime sin agus ina gcuireann sé faisnéis ar fáil do na húdaráis riaracháin nó bhreithiúnacha nach mbeidís in ann a fháil murach sin, ag cabhrú leo, inter alia, ciontóirí eile a shainaithint nó a thabhairt faoi réim an cheartais nó fianaise a aimsiú. Ní shonraítear i bhforálacha dhlí an Aontais sin na rialacha nó na coinníollacha lena rialaítear tabhairt i gcrích comhaontaithe socraíochta, ná ní cheanglaítear leo ar na Ballstáit reachtaíocht a rith sa réimse sin, contrártha leis an méid a cheanglaítear leis an gcásdlí dá dtagraítear i mír 39 den bhreithiúnas seo chun nascfhachtóir a bhunú idir forálacha dhlí an Aontais sin agus na forálacha lena rialaítear comhaontaithe socraíochta faoi dhlí na Bulgáire.
45
Leanann sé ón méid roimhe seo nach ionann forálacha an NPK maidir le comhaontú socraíochta a thabhairt i gcrích agus a fhormheas, go háirithe Airteagal 384(3) den NPK, agus ‘cur chun feidhme’, de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt, fhorálacha Chinneadh Réime 2004/757 agus Chinneadh Réime 2008/841.
46
Dá bhrí sin, níl dlínse ag an gCúirt an chéad cheist agus an dara ceist a tharchuirtear a fhreagairt.
An tríú ceist
47
Lena tríú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil Airteagal 6(1) agus (3) de Threoir 2012/13, arna léamh i bhfianaise na chéad mhíre d’Airteagal 47 agus Airteagal 52(1) den Chairt, le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar fhoráil den dlí náisiúnta nach gcuirtear, in imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne roinnt cúisithe, formheas breithiúnach ar chomhaontú socraíochta arna thabhairt i gcrích idir an t‑ionchúisitheoir poiblí agus duine de na cúisithe faoi réir thoiliú na gcúisithe eile ach amháin i gcás ina dtugtar comhaontú den sórt sin i gcrích le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí sin.
48
Mar is léir ó Airteagal 1 de Threoir 2012/13, bunaítear leis an Treoir sin, arna glacadh ar bhonn Airteagal 82(2) CFAE, íoschaighdeáin choiteanna chun daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe i gcion coiriúil a chur ar an eolas faoi chearta na ndaoine sin agus faoin gcúiseamh ina gcoinne. Leis an Treoir sin, mar a luaitear in aithrisí 14 agus 41 di, cuirtear leis na cearta a leagtar amach go háirithe in Airteagail 47 agus 48 den Chairt agus féachtar leis na cearta sin a chur chun cinn.
49
Ceanglaítear le hAirteagal 6(1) de Threoir 2012/13 go n‑áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear daoine atá faoi dhrochamhras nó daoine atá cúisithe ar an eolas go tapa agus ar bhealach a bheidh mionsonraithe go leor faoin ngníomh coiriúil a bhfuil drochamhras fúthu nó a bhfuil cúis curtha ina leith go ndearna siad é. Sonraítear le hAirteagal 6(3) nach mór faisnéis mhionsonraithe a chur ar fáil maidir leis an gcúiseamh, lena n‑áirítear cineál agus aicmiú dlíthiúil an chiona choiriúil agus cineál rannpháirtíochta an duine atá cúisithe, ar a dhéanaí nuair atá rialú le déanamh ag an gcúirt náisiúnta inniúil maidir le tuillteanais an chúisimh.
50
In aon chás, gan beann ar cathain a chuirtear an fhaisnéis mhionsonraithe faoin gcúiseamh ar fáil, i gcomhréir le hAirteagal 6(3), ní mór, inter alia, dóthain ama a thabhairt don chúisí agus dá dhlíodóir, i gcomhréir le prionsabail na n‑imeachtaí sáraíochta agus chomhionannas na n‑arm, chun iad féin a chur ar an eolas faoin bhfaisnéis sin agus an deis a thabhairt dóibh a chosaint a ullmhú go héifeachtach, aon bharúlacha a chur isteach agus, más iomchuí, aon iarratas a dhéanamh, go háirithe ar fhiosrúchán, a bheadh siad i dteideal a dhéanamh faoin dlí náisiúnta (féach, chuige sin, breithiúnais an 5 Meitheamh 2018, Kolev agus páirtithe eile, C‑612/15, EU:C:2018:392, mír 96, agus an 21 Deireadh Fómhair 2021, ZX (Tabhairt chun rialtachta an doiciméid díotála), C‑282/20, EU:C:2021:874, mír 38 agus an cásdlí dá dtagraítear).
51
Tá sé riachtanach faisnéis mhionsonraithe maidir leis an gcúiseamh a chur in iúl don duine cúisithe, lena n‑áirítear cineál agus aicmiú dlíthiúil an chiona choiriúil, in am trátha, ag am a chuireann ar a chumas a chosaint a ullmhú go héifeachtach, ionas go mbeadh an duine sin in ann na fíorais a bhfuil sé cúisithe ina leith a thuiscint, a chosaint a eagrú dá réir sin agus, más iomchuí, agóid a dhéanamh i gcoinne a chiontachta, trí léiriú a dhéanamh nach bhfuil ceann amháin nó níos mó de chomheilimintí an chiona lena mbaineann ann, nó a roghnú a chiontacht a aithint, ar bhonn deonach agus láneolas aige ar na fíorais a líomhnaítear ina choinne agus ar na héifeachtaí dlíthiúla a bhaineann leis an rogha sin (féach, de réir analaí, breithiúnas an 9 Samhain 2023, BK (Cion a athaicmiú), C‑175/22, EU:C:2023:844, mír 40).
52
Mar sin féin, ní chaitear amhras ar éifeachtacht an chirt chun faisnéis a fháil faoin gcúiseamh ina leith, ar bhealach atá mionsonraithe agus tráthúil go leor, mar a ráthaítear le hAirteagal 6(1) agus (3) de Threoir 2012/13, má chuirtear formheas na cúirte náisiúnta inniúla maidir le comhaontú socraíochta arna thabhairt i gcrích idir an t‑ionchúisitheoir poiblí agus duine de na cúisithe faoi réir thoiliú na gcúisithe eile nár aithin a gciontacht.
53
Fiú más rud é, mar a shonraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bhfuil an ceanglas maidir le toiliú den sórt sin le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí coiriúla mar thoradh, a bhí beartaithe ag an reachtas náisiúnta, ar fhaisnéis mhionsonraithe a chur in iúl don chúisí sin maidir leis an gcúiseamh ina choinne, ag féachaint don tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag an bhfaisnéis sin, atá níos mionsonraithe sin ná an fhaisnéis a cuireadh in iúl le linn chéim réamhthrialach na n‑imeachtaí sin, ar fheidhmiú na gceart atá ag cúisithe nár admhaigh a gciontacht chun triail chóir a fháil agus a gcearta cosanta, níor suíodh go sáraítear nó go gcoisctear le ceanglas toilithe den sórt sin feidhmiú na gceart a ráthaítear le hAirteagal 6(1) agus (3) de Threoir 2012/13 ag an gcúisí sin, arna léamh i bhfianaise na chéad mhíre d’Airteagal 47 agus Airteagal 52(1) den Chairt.
54
I bhfianaise na mbreithnithe thuas, is é an freagra ar an tríú ceist go bhfuil Airteagal 6(1) agus (3) de Threoir 2012/13, arna léamh i bhfianaise na chéad mhíre d’Airteagal 47 agus Airteagal 52(1) den Chairt, le léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leis ar fhoráil den dlí náisiúnta nach gcuirtear, in imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne roinnt cúisithe, formheas breithiúnach ar chomhaontú socraíochta arna thabhairt i gcrích idir an t‑ionchúisitheoir poiblí agus duine de na cúisithe faoi réir thoiliú na gcúisithe eile ach amháin i gcás ina dtugtar comhaontú den sórt sin i gcrích le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí sin.
Costais
55
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte náisiúnta, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an tOchtú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 6(1) agus (3) de Threoir 2012/13/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Bealtaine 2012 maidir leis an gceart i gcomhair faisnéise in imeachtaí coiriúla, arna léamh i bhfianaise na chéad mhíre d’Airteagal 47 agus Airteagal 52(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear cosc leis ar fhoráil den dlí náisiúnta nach gcuirtear, in imeachtaí coiriúla arna dtionscnamh i gcoinne roinnt cúisithe, formheas breithiúnach ar chomhaontú socraíochta arna thabhairt i gcrích idir an t‑ionchúisitheoir poiblí agus duine de na cúisithe faoi réir thoiliú na gcúisithe eile ach amháin i gcás ina dtugtar comhaontú den sórt sin i gcrích le linn chéim bhreithiúnach na n‑imeachtaí sin.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Bhulgáiris.