62006CC0314_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Il-proċeduri prinċipali quddiem il-Cour de cassation jirrigwardaw kawża bejn is-société Pipeline Méditerranée et Rhône (SPMR) u l-Amministrazzjoni Doganali Franċiża(2) dwar l-eżenzjoni mid-dazju tas-sisa ta’ fjuwils li ħarġu minn pipeline minħabba ħsara teknika.
2. L-eżenzjoni prevista fl-Artikolu 14(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE tal-25 ta’ Frar 1992 dwar l-arranġamenti ġenerali għall-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa u dwar iż-żamma, ċaqliq u mmonitorjar ta’ dan it-tip ta’ prodotti(3) tippresupponi f’dan ir-rigward li t-telf li jseħħ taħt arranġamenti ta’ sospensjoni jkun dovut għal ġrajja aċċidentali jew forza maġġuri jew ikun każ ta’ telf “inerenti fin-natura tal-prodott”. Il-Cour de cassation titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinterpreta dawn il-kunċetti.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-Direttiva 92/12
3. Skond l-Artikolu 3 tagħha, id-Direttiva hija applikabbli, b’mod partikolari għaż-żjut minerali hekk kif definiti fid-direttivi rilevanti.
4. L-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva jistabbilixxi meta prodott isir suġġett għad-dazju tas-sisa:
“Il-prodotti riferiti fl-Artikolu 3(1) għandhom ikunu soġġetti għad-dazju tas-sisa fiż-żmien tal-produzzjoni tagħhom ġewwa t-territorju tal-Komunità kif definit fl-Artikolu 2 jew ta’ l-importazzjoni tagħhom f’dak it-territorju.
“Importazzjoni ta’ prodott soġġett għad-dazju tas-sisa” għandha tfisser id-dħul ta’ dak il-prodott fit-territorju tal-Komunità […]”
5. L-Artikolu 6(1) jispeċifika l-mument minn meta d-dazju tas-sisa jsir dovut, jiġifieri l-fatt li strettament jikkawża l-obbligu li titħallas it-taxxa:
1. Id-dazju tas-sisa għandu jsir dovut fiż-żmien tar-rilaxx għall-konsum jew meta jiġu rekordjati nuqqasijiet li għandhom ikunu suġġetti għad-dazju tas-sisa skond l-Artikolu 14(3).
Rilaxx għall-konsum ta’ prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa għandha tfisser:
a) kull tluq, inkluż tluq irregolari, minn arranġament ta’ sospensjoni;
b) kull manifattura, inkluża manifattura irregolari, ta’ dawk il-prodotti barra arranġament ta’ sospensjoni;
c) kull importazzjoni ta’ dawk il-prodotti, inkluża importazzjoni irregolari, meta dawk il-prodotti ma jkunux tqiegħedu taħt arranġament ta’ sospensjoni.
6. L-Artikolu 14 tad-direttiva jiddefinixxi l-kundizzjonijiet li taħthom it-telf jista’ jiġi eżentat:
“1. Il-magazziniera awtorizzati għandhom ikunu eżentati mid-dazju dwar it-telf li jseħħ taħt l-arranġamenti ta’ sospensjoni li huma attribwibbli għal ġrajjiet aċċidentali jew ta’ force majeure
[forza maġġuri] u stabbiliti mill-awtoritajiet ta’ l-Istat Membru konċernat. Għandhom ukoll ikunu eżentati, taħt l-arranġamenti ta’ sospensjoni, dwar xi telf inerenti fin-natura tal-prodott matul il-produzzjoni u l-ipproċessar, il-ħażna jew it-trasport. Kull Stat Membru għandu jistabbilixxi l-kondizzjonijiet li taħthom għandhom jingħataw dawn l-eżenzjonijiet. Dawn l-eżenzjonijiet għandhom jgħoddu b’mod ugwali għan-negozjanti kif riferit fl-Artikolu 16 matul it-trasport tal-prodotti taħt l-arranġamenti ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa.
2. It-telf riferit fil-paragrafu 1 li jseħħ matul it-trasport intra-Komunitarju ta’ prodotti taħt arranġamenti ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa għandu jiġi stabbilit skond ir-regoli ta’ l-Istat Membru ta’ destinazzjoni.
3. Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 20, id-dazju fuq in-nuqqasijiet barra min-nuqqasijiet riferiti fil-paragrafu 1, u n-nuqqasijiet li dwarhom l-eżenzjonijiet riferiti fil-paragrafu 1 ma’ jingħatawx għandu jiġi mpost fuq il-bażi tar-rati applikabbli fl-Istati Membri konċernati fiż-żmien li fih seħħ in-nuqqas, debitament stabbilit mill-awtoritajiet kompetenti, jew fejn meħtieġ fiż-żmien li fih kien rekordjat in-nuqqas”.
B – Id-dritt nazzjonali
7. Skond l-Artikolu 158 C tal-Kodiċi Doganali li, skond l-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, jimplementa d-direttiva 92/12:
“It-telf tal-prodotti li jinsabu taħt arranġamenti ta’ magazzinaġġ fiskali għal prodotti taż-żejt mhux raffinat mhuwiex suġġett għal taxxa jekk tingħata prova lill-awtorità amministrattiva:
1. li huma jirriżultaw minn ġrajjiet aċċidentali jew każ ta’ forza maġġuri;
2. jew li huma inerenti fin-natura tal-prodotti. Il-Ministru tal-finanzi jista’ jadotta regolamenti li jistabbilixxu għal dan il-għan limitu fiss għat-telf eżenti mid-dazju għal kull tip ta’ prodott u għal kull mezz ta’ trasport”.
III – Fatti u domandi preliminari
8. Fit-territorju tal-Komun ta’ Saint-Just-Chaleyssin (Département Isère) ħareġ fjuwil minn pipeline matul diversi ġranet. SPMR kienet qed tittrasporta f’dan il-pipeline fjuwil lejn l-Iżvizzera taħt arranġamenti ta’ sospensjoni tad-dazju tas-sisa. Fl-1 ta’ Jannar 1997, il-pipeline sploda. Dan wassal għal telf ta’ fjuwil li biss parti minnu setgħhet tiġi rkuprata mill-art.
9. SPMR b’hekk talbet li tibbenefika minn eżenzjoni mit-taxxa fuq 795 201 litri ta’ fjuwil li kienu ntilfu. Wara li ċaħdet din it-talba, l-amministrazzjoni tad-dwana fetħet kawża għall-ħlas tat-taxxa, u tilfet fl-ewwel istanza. Il-cour d’appel imbagħad laqgħet parzjalment it-talba u ddeċidiet li din ma kinitx ġrajja aċċidentali jew każ ta’ forza maġġuri skond l-Artikolu 158 C  tal-kodiċi doganali. Skond id-dritt Franċiż, jammontaw biss bħal forza maġġuri l-każijiet ta’ avvenimenti li jirriżultaw minn ċirkustanzi imprevedibbli, li ma jistgħux jiġu evitati u li joriġinaw minn kawża indipendenti mir-rieda tal-parti kkonċernata.
10. Huwa kontra din l-evalwazzjoni li SPMR ressqet appell quddiem il-Cour de Cassation. Sussidjarjament, hija ssostni li t-telf kien f’kull każ inerenti fin-natura tal-prodotti. Permezz tas-sentenza tal-11 ta’ Lulju 2006, il-Cour de Cassation għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
1) Il-kunċett ta’ każ ta’ forza maġġuri li jikkawża telf li jseħħ taħt arranġamenti ta’ sospensjoni tad-dazju, skond l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE tal-25 ta’ Frar 1992 dwar l-arranġamenti ġenerali għall-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa u dwar iż-żamma, ċaqliq u mmonitorjar ta’ dan it-tip ta’ prodotti, għandu jiġi interpretat fis-sens ta’ ċirkustanzi imprevedibbli, li ma jistgħux jiġu evitati u li joriġinaw minn kawża indipendenti mir-rieda tal-magazzinier awtorizzat li juża ċirkustanzi bħal dawn in sostenn tat-talba tiegħu għal eżenzjoni jew huwa suffiċjenti li l-magazzinier awtorizzat ma setax jevita dawn iċ-ċirkustanzi?
2) It-telf ta’ parti mill-prodotti li ħarġu minn pipeline minħabba n-natura fluwida tagħhom u l-karatteristiċi ta’ l-art li fuqha waqgħu, li ostakolaw l-irkupru tagħhom u kkawżaw it-tassazzjoni tagħhom, jista’ jiġi kkunsidrat bħala inerenti għan-natura tal-prodotti, skond l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 92/12?
11. SPMR, il-Gvern Franċiż, dak Taljan u dak Polakk kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropenj, ippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom lill-Qorti tal-Ġustizzja.
IV – Kunsiderazzjonijiet
A – Osservazzjonijiet preliminari
12. L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 92/12 jistipula li d-dazju tas-sisa fuq il-prodotti suġġetti għat-taxxa bħaż-żejt minerali isir dovut mhux biss meta jiġu rilaxxati għall-konsum, iżda wkoll meta jiġu kkonstatati nuqqasijiet li għandhom ikunu suġġetti għad-dazju tas-sisa skond l-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 92/12. Madankollu, skond l-Artikolu 14(1), in-nuqqasijiet huma eżentati mid-dazju jekk it-telf ikun seħħ taħt arranġamenti ta’ sospensjoni u jkun dovut
– għal ġrajjiet aċċidentali ( cas fortuit ) jew
– għal każijiet ta’ forza maġġuri jew
– għan-natura tal-prodotti.
13. Permezz ta’ l-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tikseb kjarifiki fuq il-kwistjoni jekk it-telf ikkonstatat tal-prodotti taż-żejt mhux raffinat jistax jiġi kkunsidrat bħala dovut għal każ ta’ forza maġġuri u, permezz tat-tieni domanda tagħha, jekk dan it-telf jaqax taħt it-tielet kategorija ta’ telf li jagħti dritt għal eżenzjoni mid-dazju tas-sisa.
14. F’dan ir-rigward, għandhom fl-ewwel lok isiru żewġ osservazzjonijiet. Minn naħa, jeħtieġ li jingħad li l-kunċetti msemmija fl-Artikolu 14(1) għandhom jiġu kkunsidrati bħala kunċetti awtonomi tad-dritt Komunitarju.
15. Ċertament, it-tielet sentenza ta’ l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 92/12, tipprovdi li kull Stat Membru għandu jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li taħthom għandhom jingħataw dawn l-eżenzjonijiet. Hekk kif ġustament sostiet il-Kummissjoni, din id-dispożizzjoni madankollu ma tistax tiġi interpretata fis-sens li l-Istati Membri huma awtorizzati jiddefinixxu b’mod awtonomu l-kunċetti ta’ “ force majeure
[forza maġġuri]” u ta’ “telf inerenti fin-natura tal-prodott” tad-direttiva skond id-definizzjoni li jagħtihom id-dritt nazzjonali tagħhom.
16. Skond ir-raba’ premessa tad-Direttiva 92/12, sabiex jiġu żgurati l-istabbiltà u l-iffunzjonar tas-suq intern, il-ħlas tad-dazji tas-sisa għandu jkun identiku fl-Istati Membri. Dan l-għan tad-direttiva jkun kompromess jekk il-kundizzjonijiet materjali ta’ l-eżenzjoni jiddependu biss mill-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali. Is-setgħa ta’ l-Istati Membri li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ l-eżenzjonijiet tirrigwarda biss, għall-kuntrarju, iċ-ċirkustanzi partikolari ta’ l-għoti ta’ l-eżenzjoniet bħal, per eżempju, l-metodi speċifiċi tal-proċeduri amministrattivi li mhumiex irregolati fid-direttiva, iżda ma tirrigwardax il-kontenut ta’ dawn l-eżenzjonijiet(4) .
17. Minbarra dan, anki f’oqsma legali oħra, il-Qorti sa llum dejjem interpretat il-kunċett ta’ “forza maġġuri” bħala kunċett tad-dritt Komunitarju mingħajr ma għamlet referenza għal kunċetti nazzjonali(5) .
18. Min-naħa l-oħra, għandu jerġa’ jingħad li mill-fatti deskritti mill-qorti tar-rinviju, bla dubju kien hemm “telf” ta’ prodotti taż-żejt mhux raffinat skond id-Direttiva 92/12. Dan japplika, hekk kif ġustament tosserva l-Kummissjoni, anki jekk dan il-kunċett ta’ telf jiġi interpretat b’mod analogu mal-kunċett simili użat fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 79/623/KEE(6) . Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat f’dan ir-rigward li mhemmx telf meta jkun hemm riskju li l-prodott nieqes se jgħaddi fiċ-ċirkuwitu kummerċjali tal-Komunità, li huwa possibbli b’mod partikolari f’każ ta’ serq(7) . Min-naħa l-oħra, l-fjuwil f’dan il-każ daħal b’mod irrikuperabbli fl-art, b’mod li t-taħlita għandha tiġi eliminata bħala skart. Huwa b’hekk eskluż li din it-taħlita tista’ tidħol fiċ-ċirkuwitu kummerċjali tal-Komunità.
B – Fuq l-ewwel domanda preliminari
19. Permezz ta’ l-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja żewġ alternattivi għal definizzjoni aktar preċiża tal-kunċett ta’ forza maġġuri. Hija tistaqsi jekk iċ-ċirkustanzi li jkunu l-kawża tat-telf għandhomx ikunu imprevedibbli, ma jkunux jistgħu jiġu evitati u joriġinaw minn kawża indipenedenti mir-rieda tal-magazzinier awtorizzat jew jekk huwiex suffiċjenti li dawn iċ-ċirkustanzi ma jkunux jistgħu jiġu evitati.
20. Il-formulazzjoni ta’ din id-domanda hija kjarament ibbażata fuq il-kunċett ta’ forza maġġuri li jeżisti fid-dritt Franċiż. Madankollu, billi d-domanda tikkonċerna l-interpretazzjoni ta’ kunċett awtonomu tad-dritt Komunitarju, il-Kummissjoni ġustament tirrileva li mhuwiex xieraq li tintuża terminoloġija bbażata fuq kunċett nazzjonali, kif tagħmel is-sentenza tar-rinviju. B’hekk, jeħtieġ li tingħata definizzjoni awtonoma tal-kunċett ta’ “forza maġġuri”.
21. Anki jekk il-qorti tar-rinviju ma tistaqsix espressament lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq it-tifsira tal-kunċett tal-ġrajja aċċidentali ( cas fortuit ), jeħtieġ li mill-bidu tiġi spjegata r-relazzjoni li hemm bejn dan il-kunċett u t-telf minħabba każ ta’ forza maġġuri.
1. Fuq ir-relazzjoni bejn il-kunċett ta’ ġrajja aċċidentali u dak ta’ forza maġġuri
22. Skon d il-verżjoni Ġermaniża tad-Direttiva 92/12, l-eżenzjoni tingħata mhux biss għat-telf dovut għal każijiet ta’ forza maġġuri, iżda wkoll għal telf dovut għal ġrajjiet aċċidentali, “Untergang” fil-verżjoni Ġermaniża. Madankollu, “Untergang” tfisser kull telf irrikuperabbli ta’ oġġett, indipendentement miċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ jew mir-responsabbiltà tal-magazzinier awtorizzat għal dan it-telf. Peress li l-prodotti taż-żejt mhux raffinat li ħarġu mill-pipeline daħlu fl-art u ma setgħux jintbagħtu lejn id-destinazzjoni tagħhom, eżami tal-verżjoni Ġermaniża biss jippermetti li jiġi konkluż li dan hu każ ta’ “Untergang”. It-telf tal-fjuwil għandu b’hekk jiġi eżentat mit-taxxa, mingħajr ma hemm bżonn li tiġi vverifikata l-eżistenza ta’ każ ta’ forza maġġuri.
23. Madankollu, il-verżjoni Ġermaniża hija differenti mill-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra tad-direttiva. Jidher li dawn ma jassoċjawx il-kunċett ta’ forza maġġuri ma’ dak ta’ “Untergang”, iżda ma’ kunċett korrispondenti għall-kunċett Franċiż ta’ cas fortuit, li t-traduzzjoni Ġermaniża l-aktar qrib tagħha hija “zufall”(8) . Meta l-verżjonijiet
lingwistiċi differenti ta’ att ġuridiku jvarjaw bejniethom jew fi kwalunkwe każ jistgħu jiġu interpretati b’mod differenti, jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li d-dispożizzjoni in kwistjoni għandha tiġi interpretata abbażi ta’ l-istruttura ġenerali u l-finalità tal-leġiżlazzjoni li hija tagħmel parti minnha(9) .
24. Kif jirriżulta mill-istruttura ġenerali tad-direttiva, jeħtieġ li l-kunċett ta’ “Untergang” jinftiehem fis-sens ta’ ġrajja aċċidentali, bħal fil-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra(10) . Fil-fatt, jekk “Untergang” tfisser kull telf definittiv (indipendentement minn jekk ikunx seħħ bi ħtija jew le), il-kunċett simili ta’ telf dovut għal każ ta’
forza maġġuri jkun fil-parti l-kbira nieqes minn kull tifsira awtonoma. It-telf dovut għal każ ta’ forza maġġuri huwa fil-parti l-kbira tal-każijiet marbut mat-telf irrekuperabbli tal-prodott(11) .
25. Minbarra dan, iż-żewġ kunċetti użati f’dan il-każ jinsabu wkoll f’dispożizzjonijiet ġuridiċi oħra bħat-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu 45 ta’ l-Istatut tal-Qorti tal-Ġusitzzja(12) . Dawn il-kunċetti ta’ ġrajja aċċidentali u ta’ forza maġġuri huma madankollu tradotti fil-Ġermaniż bħala “höhere Gewalt oder Zufall” (letteralment: “forza maġġuri jew ċirkustanzi imprevedibbli”). Konsegwentement jeħtieġ li jiġi kkunsidrat li l-eżenzjoni għandha tingħata biss f’każ ta’ telf dovut għal ġrajjiet aċċidentali jew f’każ ta’ forza maġġuri, u mhux f’każ ta’ sempliċi telf irrekuperabbli (“Untergang”) tal-prodott.
26. Il-Qorti tar-rinviju tistaqsi direttament lill-Qorti tal-Ġustizzja biss fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “forza maġġuri” mingħajr ma titratta dak tal-ġrajja aċċidentali ( cas fortuit ). Dan
probabbilment jista’ jiġi spjegat mill-fatt li skond id-dritt Franċiż, kuntrarjament għal, per eżempju, id-dritt Ġermaniż(13), l-opinjoni predominanti hi li dawn iż-żewġ kunċetti jikkoinċidu u hu impossibbli li jiġu distinti minn xulxin(14) .
27. Skond id-dritt Komunitarju wkoll, il-Qorti tal-Ġustizzja s’issa qatt ma għamlet distinzjoni bejn dawn iż-żewġ kunċetti(15), fejn ta’ spiss eżaminathom flimkien u abbażi ta’ l-istess kriterji mingħajr spjegazzjoni ulterjuri(16) . Mandankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-parti l-kbira tal-każijiet tpoġġi l-kunċett ta’ forza maġġuri fiċ-ċentru tal-motivi tad-deċiżjonijiet tagħha, u ma tagħtix tifsira awtonoma lill-kunċett ta’ ġrajja aċċidentali(17) . Konsegwentement, f’dan il-każ ukoll, l-analiżi se tiffoka fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ forza maġġuri.
2. Fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ forza maġġuri
28. Il-Qorti tal-Ġustizzja s’issa ma ppreċiżatx l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-kunċett ta’ forza maġġuri skond l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 92/12. Madankollu, hija kellha bosta drabi l-okkażjoni li tinterpreta l-kunċett fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet oħra. Fl-ewwel lok,
se nispjega l-ġurisprudenza relattiva għal oqsma oħra tad-dritt, imbagħad se neżamina jekk tistax tiġi applikati mingħajr tibdil għad-Direttiva 92/12, jew b’xi adattamenti.
a) Il-ġurisprudenza tal-Qorti f’oqsma oħra
29. Il-parti l-kbira tal-ġurispridenza dwar il-kunċett ta’ forza maġġuri tikkonċerna r-regolamenti relattivi għall-organizzazzjoni komuni tas-swieq fis-settur agrikolu. Madankollu, anki fil-kuntest tal-ġurisprudenza relattiva għall-Artikolu 45 ta’ l-Istatut tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha tiddeċiedi fuq l-interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett.
30. Skond din il-ġurisprudenza, fid-dritt Komunitarju, il-kunċett ta’ “forza maġġuri” jew dak ta’ “ġrajja aċċidentali” għandu jinftiehem, bħala regola, fis-sens ta’ ċirkustanzi indipendenti mir-rieda tal-persuna kkonċernata, anormali u imprevedibbli, li l-konsegwenzi tagħhom ma setgħux ikunu evitati minkejja d-diliġenza kollha użata(18) . Jirriżulta minn dan li kemm il-kunċett tal-forza maġġuri kif ukoll dak ta’ ġrajja aċċidentali jinkludu element oġġettiv, relattiv għaċ-ċirkustanzi anormali u indipendenti mir-rieda ta’ l-operatur, u element suġġettiv relattiv għall-obbligu, fil-konfront tal-parti kkonċernata, li tipproteġi ruħha kontra l-konsegwenzi ta’ l-avveniment anormali billi tieħu miżuri xierqa mingħajr ma tagħmel sagrifiċċji eċċċessivi(19) .
31. Ċertament, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat bosta drabi li peress li dan il-kunċett mhuwiex identiku fl-oqsma differenti ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju, it-tifsira tiegħu għandha tiġi stabbilita skond il-kuntest legali li fih jopera(20) . Madankollu, id-definizzjoni mogħtija hawn fuq għandha tapplika “indipendentement mill-partikolaritajiet ta’ l-oqsma speċifiċi li fihom”(21) . Konsegwentement, huwa ċar li din id-definizzjoni m’għandiex titbiddel abbażi tal-qasam ikkonċernat, iżda hija definizzjoni ġenerali li jeħtieġ li tiġi adattata f’ċerti każijiet.
b) Applikabbiltà għal dan il-każ
32. Din il-kawża tqajjem il-kwistjoni jekk, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, diġà hemmx każ ta’ forza maġġuri skond id-definizzjoni tradizzjonali ta’ din il-frażi.
33. Din id-definizzjoni teħtieġ, skond il-kriterju suġġettiv tagħha, li l-konsegwenzi taċ-ċirkustanzi ma setgħux jiġu evitati minkejja l-eżerċitar tad-diliġenza kollha neċessarja. Il-partijiet fil-kawża prinċipali jaqblu wkoll li n-nuqqas ta’ culpa
jew ta’ negliġenza huwa kundizzjoni essenzjali għall-eżistenza ta’ każ ta’ forza maġġuri u li b’hekk ma jkunx hemm każ ta’ forza maġġuri meta dak li jinvokaha ma jagħtix prova tad-diliġenza meħtieġa fil-każ partikolari.
34. Il-Gvern Taljan isostni f’dan ir-rigward li peress li mhuwiex eskluż li SPMR kienet negliġenti fl-attività ta’ manutenzjoni tal-pipeline, tista’ tiġi eskluża l-eżistenza ta’ każ ta’ forza maġġuri. Madankollu, hekk kif sostniet il-Kummissjoni u l-Gvern Franċiż u dak Polakk, hija l-Qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk SPMR kinitx negliġenti.
35. Madankollu, is-sempliċi nuqqas ta’ culpa
mhuwiex suffiċjenti, skond id-definizzjoni mogħtija iktar ‘il fuq, sabiex jiġi konkluż li jeżisti każ ta’ forza maġġuri. Iċ-ċirkustanzi li wasslu għat-telf għandhom minbarra dan ikunu indipendenti mir-rieda ta’ dak li jinvokahom, anormali u imprevedibbli. Il-kriterju oġġettiv tal-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk għandu wkoll ikun sodisfatt: iċ-ċirkustanzi li wasslu għat-telf għandhom ikunu anormali u indipendenti mir-rieda ta’ l-operatur.
36. Il-kawża tat-telf ta’ fjuwil kienet f’dan il-każ qasma fil-pipeline kif ukoll, b’mod partikolari, il-fqugħ tal-pipeline li seħħ wara. Hija b’hekk ħsara teknika tal-pipeline li kienet il-kawża tat-telf. Madankollu, l-inċidenti li huma konnessi b’mod dirett mal-funzjonament tal-mezzi tekniċi użati mis-sid tal-pipeline, bħala regola, mhumiex indipendenti mir-rieda tiegħu, peress li għandu influwenza diretta fuq l-għażla tagħhom u l-manteniment tagħhom u li dan huwa każ ta’ twettiq ta’ riskju (anki jekk żgħir) ta’ l-operat.
37. Jista’ jkun hemm dubji wkoll dwar in-natura anormali u imprevedibbli ta’ ħsara teknika bħal din fid-dawl tar-riġidità tal-kriterji stabbiliti f’dan ir-rigward mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-passat. B’hekk, hija ma kkunsidratx li huwa suffiċjenti li fenomenu jkun rari sabiex ikun ikklassifikat bħala avveniment anormali u imprevedibbli(22) . Konsegwentement, ħsara teknika relativament rari f’tagħmir m’għandhiex tiġi kkwalifikata bħala anormali jew imprevedibbli, peress li r-riskju ta’ ħsara teknika hu inerenti għal kull tagħmir tekniku. Min-naħa l-oħra, il-kwistjoni jekk il-qsim kienx, eċċezzjonalment, fenomenu daqstant rari li l-ebda sid ma seta’ raġonevolment jimmaġina li se jseħħ
hija kwistjoni ta’ fatt li għandha tiġi riżolta mill-qorti tar-rinviju.
38. Konsegwentement, jekk tiġi applikata d-definizzjoni tradizzjonali ta’ forza maġġuri għal sitwazzjoni bħal dik ta’ dan il-każ partikolari, ma jistax jiġi konkluż, bla ħsara għall-kostatazzjoni ta’ fatti oħra fil-kawża prinċipali, li dan hu każ ta’ forza maġġuri.
3. Adatazzjoni tad-definizzjoni għall-finijiet tad-Direttiva 92/12?
39. Il-Kummissjoni u SPMR madankollu jikkunsidraw neċessarju li jadattaw id-definizzjoni deskritta għall-partikolaritajiet ta’ l-istruttura ġenerali u ta’ l-għanijiet tad-direttiva. Skond dawn, ir-responsabbiltà ta’ magazzinier awtorizzat ma testendix għal avventiment li kien inevitabbli minkejja li jkun eżerċita d-diliġenza meħtieġa. Huma jqisu li jekk barra minn hekk ikun meħtieġ li l-avveniment li wassal għad-dannu seħħ esternament għall-pipeline u kien imprevedibbli, dan iwassal għal tqassim inugwali tar-riskji għad-detriment tal-magazzinier awtorizzat. Huma jikkunsidraw li dan huwa ġustifikat ukoll mill-fatt li magazziniera huma awtorizzati skond l-Artikolu 12 tad-Direttiva 92/12.
40. SPMR issostni li f’dan il-każ partikolari, minn naħa, huwa paċifiku li l-prodott hu mitluf irrimedjabbilment u li huwa b’hekk eskluż li jista’ jidħol fiċ-ċirkuwitu kummerċjali tal-Komunità. Min-naħa l-oħra, hija ssostni li hija mhijiex responsabbli għat-telf bħala magazziniera awtorizzata. L-SMPR minn dan tikkonkludi li, f’sitwazzjoni simili, fid-dawl ta’ l-għan tad-direttiva, xejn ma jiġġustifika l-impożizzjoni tad-dazju tas-sisa.
41. Madankollu, dan l-argument huwa kontradett mill-kliem ċar ta’ l-Artikolu 14 tad-Direttiva 92/12. Din id-dispożizzjoni tikkunsidra l-kostatazzjoni tan-nuqqasijiet bħala fatt li jagħti lok għal tassazzjoni distinta u ma tistabbilixxix biss preżunzjoni sempliċi li l-prodotti nieqsa daħlu fiċ-ċirkuwitu kummerċjali tal-Komunità.
42. Anki jekk jitqies l-argument tal-Kummissjoni dwar tqassim tar-riskji b’mod indaqs, ma jidhirx li hu neċessarju li tingħata interpretazzjoni partikolarment wiesa’ tal-kunċett ta’ forza maġġuri.
43. F’dan ir-rigward jeħtieġ li jingħad mill-bidu li d-direttiva tikkunsidra t-tassazzjoni tal-prodott li ntilef bħala r-regola u l-eżenzjoni bħala l-eċċezzjoni. L-eċċezzjonijiet huma madankollu interpretati b’mod restrittiv. Barra minn hekk, skond is-sens kurrenti tal-frażi, “forza maġġuri” tintuża sabiex tesprimi avveniment rari li jikkonċerna biss numru żgħir ta’ każijiet.
44. L-argument ta’ SPMR u tal-Kummissjoni jwasslu finalment sabiex il-kriterju ta’ forza maġġuri jiġi assimilat mal-kunċett kunsiderevolment aktar wiesa’ tan-nuqqas ta’ culpa . Madankollu, il-liġi fiskali ma tużax il-kriterju ta’ culpa . Fil-fatt, fil-qasam tat-tassazzjoni tal-prodotti għall-konsum, it-tqassim tar-riskji huwa bbażat fuq diviżjoni abbażi ta’ l-isferi ta’ influwenza u mhux fuq l-osservanza ta’ ċertu livell ta’ prudenza u ta’ diliġenza. F’dan il-każ, qabel kollox, għandu jiġi stabbilit minn jiffaċċja l-konsegwenzi fiskali f’każ li jseħħ ir-riskju tipiku ta’ l-operat. F’dan ir-rigward, ħsara teknika fil-mezz ta’ trasport użat mill-magazzinier awtorizzat jaqa’ taħt l-isfera tar-riskju tiegħu.
45. Jeħteġ li jingħata raġun lill-Kummissjoni u lil SPMR dwar il-fatt li l-magazzinier awtorizzat huwa b’hekk espost għal riskju għoli ħafna li jkollu jħallas it-taxxa fuq il-prodotti mitlufa. Dan it-tqassim tar-riskji huwa ġġustifikat madankollu mill-fatt li l-magazzinier awtorizzat jittrasporta l-prodotti li għandu taħt il-kontroll tiegħu u li huma suġġetti għal dazju tas-sisa malli jiġu prodotti jew importati fit-territorju tal-Komunità(23) . Sabiex jiġi ffaċilitat it-tranżitu tal-prodotti fl-Istati terzi, l-eżiġibbilità tat-taxxi hija sospiża matul it-trasport lejn il-Komunità. Peress li l-magazzinier awtorizzat jibbenefika minn sistema speċjali favorevoli għalih, ma jidhirx inekwu li waqt li tkun tapplika din is-sistema, huwa jkun responsabbli għar-riskji li jirriżultaw mill-isfera ta’ kontroll tiegħu.
46. Il-fatt li magazzinier għandu jkun awtorizzat bħala tali skond l-Artikolu 12 tad-Direttiva 92/12 u li ċerti obbligi jaqgħu fuqu skond l-Artikolu 13 ta’ din l-istess direttiva ma jiġġustifikax li l-Istat jieħu taħt ir-responsabbiltà tiegħu parti mir-riskji fiskali marbuta mat-trasport f’pipeline tal-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa. L-awtorizzazzjoni tal-magazzinier għandha l-għan biss li tiggarantixxi li dan ikollu l-livell ta’ affidabilità meħtieġa għall-arranġamenti ta’ sospensjoni tad-dazju.
47. Il-possibbiltà ta’ eżenzjoni mill-obbligu ta’ l-għoti ta’ garanzija taħt l-arranġamenti ta’ sospensjoni, li jawtorizza it-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu 15(3), għat-trasport permezz ta’ pipeline, sempliċiment jieħu in kunsiderazzjoni l-fatt li r-riskju ta’ manipulazzjoni u ta’ telf huwa baxx f’dan il-mezz ta’ trasport. Iżda jekk, bil-kontra ta’ dak li hu mistenni, madankollu jkun hemm telf, it-tqassim tar-riskji msemmi hawn taħt jibqa’ japplika. L-awtorizzazzjoni li jagħti l-Istat għall-bini u t-tħaddim tal-pipeline ma tiġġustifikax responsabbiltà konġunta tiegħu għad-dazju tas-sisa fuq it-telf li jirriżulta minn ħsara teknika provenjenti mill-pipeline.
48. Fl-aħħar nett jeħtieġ li jiġi miċħud l-argument li l-merkanzija fir-realtà ma ġietx rilaxxata għall-konsum, iżda kienet diġà ntilfet qabel. Fil-fatt, sabiex id-dazju tas-sisa jsir eżiġibbli, mhemmx bżonn li l-prodotti li huma suġġetti għalih ikunu effettivament ġew ikkunsmati kif previst. Li kieku kien hekk, xerrej li jkun diġà ħallas id-dazju tas-sisa relatttiv għal prodott mixtri għandu jingħata rifużjoni tiegħu jekk il-prodott jintilef qabel ma jiġi kkunsmat kif previst. Madankollu, id-direttiva ma tipprovdix għal rifużjoni bħal din. B’hekk, ix-xerrej ta’ flixkun inbid m’għandux dritt għal rifużjoni meta l-flixkun tiegħu jaqa’ barra mill-basket tiegħu u l-inbid jaqa’ fit-triq, li ċertament mhuwiex l-użu li għalih kien destinat.
4. Konklużjoni intermedjarja
49. B’hekk jeħtieġ li jiġi konkluż li d-definizzjoni li tagħti ġurisprudenza stabbilita tal-każ ta’ forza maġġuri tidher li tapplika wkoll għal dan il-każ.
50. Konsegwentement, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hi li l-kunċett ta’ każ ta’ forza maġġuri li wassal għat-telf li seħħ taħt l-arranġamenti ta’ sospensjoni, skond l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 92/12, jimplika li t-telf hu dovut għal ċirkustanzi anormali, imprevedibbli u indipendenti mir-rieda ta’ l-operatur li jafferma l-eżistenza ta’ forza maġġuri, u l-konsegwenzi tagħhom ma setgħux ikunu evitati minkejja li ġiet eżerċitata d-diliġenza kollha meħtieġa.
C – Fuq it-tieni domanda
51. It-tieni domanda għandha l-għan li tistabbilixxi jekk il-penetrazzjoni fl-art tal-fjuwil li ħareġ mill-pipeline tistax tiġi kkunsidrata bħala telf inerenti għan-natura ta’ dan il-prodott, peress li huwa likwidu.
52. Huwa paċifiku bejn il-partijiet kollha involuti bl-eċċezzjoni ta’ SPMR li dan il-każ ma jirrigwardax telf li jista’ jiġi eżentat skond l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva 92/12. Fil-fatt, jirriżulta mill-kliem stess ta’ din id-dispożizzjoni (“telf inerenti fin-natura tal-prodott”) li dan il-kunċett jinkludi biss it-telf li jirriżulta esklużivament mill-kawżi naturali
mingħajr ma sseħħ ebda ċirkustanza partikulari(24) . Din id-definizzjoni tirreferi per eżempju għall-evaporazzjoni li tirriżulta mill-volatilità ta’ ċerti sustanzi.
53. F’dan il-każ, it-telf huwa dovut għall-ksur tal-pipeline u l-isplużjoni sussegwenti tagħha, u għalhekk, għal inċident. Konsegwentment, dan huwa essenzjalment telf aċċidentali u mhux telf naturali li seħħ fil-kuntest tal-metodu normali ta’ trasport u attribwibbli biss għan-natura tal-prodott.
54. Il-fatt li l-penetrazzjoni tal-fjuwil fl-art seħħet biss minħabba n-natura fluwida tiegħu ma jbiddel xejn. Fil-fatt, fil-każ kuntrarju, kull telf ta’ żjut minerali u l-penetrazzjoni sussegwenti tagħhom fl-art ikunu finalment attribwibbli għan-natura tal-prodotti indipendentement mill-kawża tat-telf u b’hekk eżentati, anki jekk it-telf ġie intenzjonalment ipprovokat mit-trasportatur jew f’każ ta’ aġir attribwibbli lit-trasportatur(25) . Dan ikun f’kontradizzjoni mar-responsabbiltà, tal-magazzinier awtorizzat fl-isfera ta’ kontroll tiegħu, hekk kif spjegat aktar ’il fuq.
55. Hekk kif isostni l-Gvern Franċiż, din l-interpretazzjoni hija kkonfermata mill-fatt li bosta Stati Membri adottaw dispożizzjonijiet legali sabiex jistabbilixxu limiti għall-eżenzjoni mit-taxxa fir-rigward ta’ telf minħabba kawżi naturali, ibbażati fuq l-esperjenza akkwistata.
56. Bl-istess mod, ir-referenza ta’ SPMR għall-konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali fis-sentenza Magazzini Generali hija irrilevanti f’dan ir-rigward(26) . Fil-fatt, indipendentement mill-kwistjoni jekk l-eżempji mogħtija hemmhekk(27) humiex rilevanti sabiex jispjegaw l-Artikolu 11 tad-Direttiva 69/74(28), din il-kawża tikkonċerna dispożizzjoni li l-kliem tagħha ma jikkorrispondix ma’ dak tad-dispożizzjoni in kwistjoni f’din il-kawża: filwaqt li l-Artikolu 11 li kien qed jiġi interpretat f’din il-kawża kien jagħmel referenza għal “telf [...] dovut għal [...] kawżi dipendenti min-natura tal-prodotti”, jew, bil-Franċiż, “pertes […] dues […] à des causes dépendant de la nature des marchandises”, l-eżenzjoni tingħata f’dan il-każ biss għal “Schwund” (telf naturali) jew “pertes naturelles ”.
V – Konklużjoni
57. Għal dawn il-motivi, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti r-risposti li ġejjin għad-domandi preliminari magħmula lilha:
1) Il-Kunċett ta’ każ ta’ forza maġġuri li wassal għat-telf li seħħ taħt l-arranġamenti ta’ sospensjoni, skond l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE, tal-25 ta’ Frar 1992 dwar l-arranġamenti ġenerali għall-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa u dwar iż-żamma, ċaqliq u mmonitorjar ta’ dan it-tip ta’ prodotti, jimplika li t-telf hu dovut għal ċirkustanzi anormali, imprevedibbli u indipendenti mir-rieda ta’ l-operatur li jafferma l-eżistenza ta’ forza maġġuri, u l-konsegwenzi tagħhom ma setgħux ikunu evitati minkejja li ġiet eżerċitata d-diliġenza kollha meħtieġa.
2) It-telf ta’ parti mill-prodotti li ħarġu minn pipeline minħabba n-natura fluwidu tagħhom u l-karatteristiċi ta’ l-art li fuqha waqgħu, li ostakolaw l-irkupru tagħhom, ma jistax jiġi kkunsidrat bħala inerenti għan-natura tal-prodotti, skond l-Artikolu 14(1) ta’ l-imsemmija Direttiva 92/12.
(1) .
(2)  –	Jew, aktar preċiżament, l-administration des douanes et droits indirects (l-amministrazzjoni tad-dwana u t-taxxi indiretti) u d-Direction nationale du renseignement et des enquêtes douanières (id-dipartiment nazzjonali ta’ l-informazzjoni u l-investigazzjonijiet doganali, iktar ’il quddiem id-“DNRED”).
(3)  –	Direttiva tal-Kunsill 92/12/KEE tal-25 ta’ Frar 1992 dwar l-arranġamenti ġenerali għall-prodotti suġġetti għad-dazju tas-sisa u dwar iż-żamma, ċaqliq u mmonitorjar ta’ dan it-tip ta’ prodotti (ĠU L 76, p. 1). Għalkemm din id-direttiva ġiet emendata diversi drabi, id-dispożizzjonijiet in kwistjoni f’din il-kawża baqgħu l-istess.
(4)  –	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-15 ta’ Ġunju 2006, Heintz van Landewijck (C-494/04, Ġabra p. I-5381, punt 41); ara wkoll, dwar id-dispożizzjoni analoga tal-paragrafu 1 ta’ l-Artikolu 13(A), tas-Sitt Direttiva tal-Kunsill tas-17 ta’ Mejju 1977, fuq l-armonizzazzjoni tal-liġijiet ta' l-Istati Membri dwar taxxi fuq id-dħul mill-bejgħ, is-sentenza tas-26 ta’ Mejju 2005, Kingscrest Associates u Montecello (C-498/03, Ġabra p. I-4427, punt 24 b’aktar referenzi) kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Solleveld (sentenza tas-27 ta’ April 2006, C-443/04, Ġabra p. I-3617, punt 21).
(5)  –	Ara, per eżempju, id-deċiżjonijiet iċċitati fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 18 u 19.
(6)  –	Direttiva 79/623/KEE tal-Kunsill, tal-25 ta’ Ġunju 1979, dwar l-armonizzazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi fil-qasam tad-dejn doganali (ĠU L 179, p. 31).
(7)  –	Sentenza tal-5 ta’' Ottubru 1983, Magazzini Generali (186 u 187/82, Ġabra p. 2951, punt 14).
(8)  –	Ara, per eżempju, il-verżjonijiet lingwistiċi segwenti li fihom id-direttiva ġiet adottata oriġinarjament: EN: fortuitous events; ES: caso fortuito; IT: casi fortuiti; DK: haendelige begivenheder; NL: toevallige omstandigheden; PT: casos fortuitos; GR: τυχαία περιστατικά.
(9)  –	Sentenza tas-27 ta' Marzu 1990, Cricket St Thomas (C-372/88, Ġabra p. I-1345, punt 19); tad-9 ta' Marzu 2006, Zuid-Hollandse Milieufederatie u Natuur en Milieu (C-174/05, Ġabra p. I-2443, punt 20) u s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Novembru 2006, ZVK (C-300/05, Ġabra p. I-11169, punt 16).
(10)  –	F’dan ir-rigward, id-direttiva ġiet trasposta fl-Awstrija u fil-Ġermanja b’mod letterali bil-konsegwenza li, fid-dawl tat-tifsira tal-kunċett legali ta’ “Untergang” f'dawn il-pajjiżi, jista’ jkun hemm differenzi sostantivi mad-direttiva (ara, per eżempju, l-Artikolu 38 tal-liġi Awstrijaka ta’ 1995 dwar it-taxxa fuq iż-żjut minerali, österreichisches Mineralölsteuergesetz 1995, BGBl. 1994, p. 630 u l-Artikolu 14(1) tal-liġi Ġermaniża dwar it-taxxi fuq l-enerġija, Energiesteuergesetz, BGBl. 2006 I, p. 1534).
(11)  –	Huwa biss fil-każ ta’ telf minħabba serq (jekk dan ikun ikkunsidrat bħala każ ta’ forza maġġuri) li ma jkunx hemm telf irrikuperabbli ta’ l-oġġett fl-istess ħin.
(12)  –	Ara, per eżempju, it-tieni paragrafu ta’ l-Artikolu 45 ta’ l-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(13)  –	Skond il-liġi Ġermaniża spiss issir distinzjoni bejn il-ġrajja aċċidentali sempliċi, (“einfacher Zufall”) u l-forza maġġuri bħala “gesteigerter Zufall” (ġrajja aċċidentali gravi).
(14)  –	Ara, fuq dan il-punt, Terré/Simler/Lequette, Droit civil – Les obligations, Éditions Dalloz, edizzjoni 9, 2005, paragrafu 581 għal aktar dettalji.
(15)  –	Il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tagħha tal-15 ta' Diċembru 1994, Bayer vs Il-Kummissjoni (C-195/91 P, Ġabra p. I-5619, punt 33), espliċitament ħalliet miftuħa l-kwistjoni jekk teżistix differenza bejn dawn iż-żewġ kunċetti.
(16)  –	Ara, per eżempju, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-2 ta’ Marzu 1967, Simet vs L-Awtorità Għolja (25 u 26/65, Ġabra p. 39), id-digriet tal-Qorti tal-Ġusizzja tal-5 ta’ Marzu 1993, Ferriere Acciaierie Sarde vs Il-Kummissjoni (C-102/92, Ġabra p. I-801, punt 20) u s-sentenza Bayer vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 32.
(17)  –	Kien biss fis-sentenza Simet vs L-Awtorità Għolja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16, p. 56), li ilha ħafna li ngħatat u li ma ġietx segwita fuq dan il-punt, li l-Qorti tal-Ġustizzja, fir-rigward ta’ l-Artikolu 45 ta’ l-Istatut, ikkunsidrat bħala ġrajja aċċidentali, mingħajr ma ddistingwiet dan il-kunċett minn dak ta’ forza maġġuri, il-każ fejn rikors ġie fil-pussess tal-Qorti biss erba’ jiem wara l-wasla tiegħu fil-Lussemburgu.
(18)  –	Ġurisprudenza stabbilita; ara, per eżempju, is-sentenzi tal-5 ta’ Frar 1987, Denkavit (145/85, Ġabra p. 565, punt 11); tas-7 ta’ Diċembru 1993, Huygen et
(C-12/92, Ġabra p. I-6381, punt 31); tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-105/02, Ġabra p. I-9659, punt 89) u tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C-377/03, Ġabra p. I-9733, punt 95).
(19)  –	Sentenza Bayer vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 32; digriet tal-President tar-Raba’ Awla tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Jannar 2005, Zuazaga Meabe vs UASI (C-325/03 P, Ġabra p. I-403, punt 25).
(20)  –	Sentenza Huygen, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18, punt 30; sentenza tad-29 ta’ Settembru 1998, First City Trading et
(C-263/97, Ġabra p. I-5537, punt 41).
(21)  –	Sentenza Ferriere Acciaierie Sarde vs Il-Kummissjoni, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16, punt 20.
(22)  –	Fis-sentenza tagħha tat-13 ta’ Ottubru 1993, An Bord Bainne Co-operative u Compagnie Inter-Agra (C-124/92, Ġabra p. I-5061, punt 15), il-Qorti tal-Ġustizzja, per eżempju, ikkunsidrat li ma kienx anormali u imprevedibbli li l-leġiżlazzjoni ta’ pajjiż esportatur, li kienet ilha l-istess għal tletin sena, ġiet emendata mingħajr pubblikazzjoni u notifika minn qabel.
(23)  –	Ara l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 92/12.
(24)  –	Il-frażi Franċiża “perte naturelle” turi dan b’mod ċar ħafna.
(25)  –	Dan ir-raġunament jista’ jiġi estiż ulterjorment peress li, finalment, kull distruzzjoni ta’ merkanzija hija imputabbli għall-karatteristiċi tagħha: per eżempju, id-distruzzjoni tal-prodotti bin-nar hija dovuta għall-kombustibilità tagħhom, il-ksur tagħhom hija dovuta għall-fraġilità tagħhom, etcforce majeure.
(26)  –	Konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Mancini fil-kawża Magazzini Generali (sentenza tal-5 ta’ Ottubru 1983, 186 u 187/82, Ġabra p. 2951).
(27)  –	Fil-punt 3 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-Avukat Ġenerali Mancini jirreferi għaż-żejt kombustibbli mxerred fit-triq wara l-ksur taċ-ċisterna li jinsab ġo fiha bħala eżempju ta’ telf dovut għal kawżi dipendenti min-natura tal-prodotti.
(28)  –	Direttiva tal-Kunsill 69/74/KEE ta’ l-4 ta’ Marzu 1969, dwar l-armonizzazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi dwar is-sistema ta’ magazzinaġġ doganali (ĠU L 58, p. 7).