1. Het verloop van de procedure
Eiseres, hierna te noemen "PDS", heeft gedaagde, hierna te noemen
"Barco", gedagvaard in kort geding. Op de dienende dag, 19 november
2007, heeft PDS gesteld en gevorderd overeenkomstig de inhoud van de
dagvaarding, waarna zij haar vordering met verwijzing naar op voorhand
toegezonden producties aan de hand van een korte notitie nader heeft
doen toelichten.
Barco heeft vervolgens een bevoegdheidsincident opgeworpen en aan
de hand van een pleitnota nader verweer gevoerd, daarbij eveneens
verwijzend naar op voorhand toegezonden producties. Partijen hebben
daarna op elkaars stellingen gereageerd.
Ten slotte heeft PDS om vonnis verzocht. De uitspraak van het vonnis is
bepaald op heden.
2. Het geschil
2.1 PDS is een producent van beeldbuizen voor professioneel gebruik.
Omdat de beeldbuis als concept al bijna geheel is verdrongen door LCD
en plasma technologie, bevindt PDS zich in een afbouwfase. Vanwege
de voortdurende liquiditeitsspanning bij PDS en de klantspecifieke
eigenschappen van de buizen, is het produceren van voorraad niet
mogelijk. De productie is gericht op "supply on demand".
2.2 PDS heeft van haar afnemer Barco een aantal orders ontvangen in het
jaar 2007. Op 7 mei 2007 is door Barco aan PDS verzocht aan te geven
wat het kost om alle bestaande orders van Barco bij PDS te annuleren.
Hierop heeft PDS gereageerd bij schrijven van 9 mei 2007 waarin zij heeft
aangegeven dat de annuleringskosten € 57.000,- bedragen.
Op enig moment, zo stelt PDS, is tussen partijen terzake de annulering
een vaststellingsovereenkomst gesloten.
Op 7 juni 2007 is door PDS aan Barco een annuleringsfactuur gezonden
ad € 57.000,-. Volgens PDS is de factuur zonder protest aanvaard en
behouden en mitsdien na 20 juni 2007 opeisbaar. Tot op heden heeft
Barco de factuur niet betaald.
2.3 Op grond van het vorenstaande heeft PDS, stellende dat zij daarbij
een spoedeisend belang heeft, gevorderd dat de voorzieningenrechter, bij
vonnis:
1. Barco veroordeelt in de betaling van € 57.000,- aan PDS;
2. Barco veroordeelt over de wettelijke rente over € 57.000,- te rekenen
vanaf 21 juni 2007 tot de dag van algehele voldoening;
3. Barco veroordeelt in de kosten van de procedure.
2.4 De vordering wordt door Barco weersproken, waartoe wordt verwezen
naar de ter terechtzitting voorgedragen, en vervolgens aan de stukken
toegevoegde, pleitnota. Op het verweer wordt, voor zover van belang,
hierna ingegaan.
3. De beoordeling
Barco heeft vóór alle weren een bevoegdheidsincident opgeworpen.
Zij heeft aangegeven dat de voorzieningenrechter onbevoegd is van
de vordering kennis te nemen. Volgens Barco is namelijk de Belgische
rechter bevoegd, omdat –kort gezegd- 1) in de door Barco gehanteerde
inkoopvoorwaarden in artikel 20 de Belgische rechter bevoegd is
verklaard, en 2) de Belgische rechter bevoegd is op grond van de
artikelen 2 en 5 van het EEX-verdrag.
De voorzieningenrechter is met Barco van oordeel dat hij niet bevoegd is
om van de vordering kennis te nemen. Daartoe diene al hetgeen hierna
wordt overwogen.
Het voorwerp van het geding valt binnen de materiële werkingsfeer
–burgerlijke en handelszaken- van de EG-verordening nr. 44 / 2001
(hierna: EEX-Vo) betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning
en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken.
De voorzieningenrechter dient de EEX-Vo ambtshalve toe te passen.
In artikel 23 Eex-Vo is voor zover thans van belang bepaald:
"1. Wanneer de partijen van wie er ten minste één woonplaats heeft
op het grondgebied van een lidstaat, een gerecht of de gerechten van
een lidstaat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen
die naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan
of zullen ontstaan, is dit gerecht of zijn de gerechten van die lidstaat
bevoegd. Deze bevoegdheid is exclusief, tenzij partijen anders zijn
overeengekomen. (…)"
Barco heeft zich allereerst beroepen op een forumkeuzebeding (artikel 20)
in haar inkoopvoorwaarden. Zo dit beding al een exclusieve forumkeuze
behelst, oordeelt de voorzieningerechter dat de inkoopvoorwaarden
niet van toepassing zijn op het onderhavige geschil. Het geschil ziet
immers op (de vraag of er) een vaststellingsovereenkomst (tot stand is
gekomen). Met inkoop als zodanig staat dit in geen, althans onvoldoende,
verband om de voorwaarden op dit geschil toepasselijk te achten. En
zelfs al zou daarover anders gedacht moeten worden, dan oordeelt de
voorzieningenrechter dat niet voldaan is aan de vereisten die artikel
23 Eex-Vo aan een forumkeuze stelt: het is onvoldoende duidelijk dat
partijen wilsovereenstemming hebben bereikt over deze voorwaarden.
Daarbij betrekt de voorzieningenrechter dat enkel op de purchase orders
een verwijzing naar de inkoopvoorwaarden is opgenomen, en dat ook
PDS voorwaarden hanteert en thans onvoldoende duidelijk is wiens
voorwaarden "prevaleren".
Alsdan dient te worden bekeken of de voorzieningenrechter rechtsmacht
toekomt op grond van de artikelen 2 Eex-Vo, de "hoofdregel", of één van
de uitzonderingsbepalingen, van welke bepalingen in casu artikel 5 Eex-Vo
van belang is.
Volgens artikel 2 van EEX-Vo geldt als hoofdregel voor de rechterlijke
bevoegdheid dat zij die woonplaats hebben op het grondgebied van
een lidstaat, ongeacht hun nationaliteit, worden opgeroepen voor de
gerechten van die lidstaat. In casu zou dit betekenen dat Barco kan
worden opgeroepen voor een Belgisch gerecht. Aan artikel 2 Eex-Vo kan
de voorzieningenrechter derhalve geen rechtsmacht ontlenen.
Vervolgens komt in casu de vraag aan de orde of de voorzieningenrechter
rechtsmacht kan ontlenen aan artikel 5 Eex-Vo. PDS beantwoordt die
vraag bevestigend, Barco ontkennend.
In artikel 5 lid 1 Eex-Vo is, voor zover thans van belang, bepaald:
"Een persoon die woonplaats heeft op het grondgebied van een
lidstaat, kan in een andere lidstaat voor de volgende gerechten worden
opgeroepen:
1. a) ten aanzien van verbintenissen uit overeenkomst: voor het gerecht
van de plaats waar de verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt, is
uitgevoerd of moet worden uitgevoerd;
b) voor de toepassing van deze bepaling en tenzij anders is
overeengekomen, is de plaats van uitvoering van de verbintenis die aan
de eis ten grondslag ligt:
- voor de koop en verkoop van roerende lichamelijke zaken, de plaats in
een lidstaat waar de zaken volgens de overeenkomst geleverd werden of
geleverd hadden moeten worden;
- voor de verstrekking van diensten, de plaats in een lidstaat waar de
diensten volgens de overeenkomst verstrekt werden of verstrekt hadden
moeten worden;
c) punt a) is van toepassing indien punt b) niet van toepassing is; (…)"
Nu de grondslag in onderhavige zaak niet wordt gevormd door een
koopovereenkomst, maar een vermeende vaststellingsovereenkomst –de
stelling van Barco dat de overeenkomst die PDS aan haar vordering ten
grondslag legt niet tot stand is gekomen, tast een eventuele bevoegdheid
van de rechter ex artikel 5 sub 1 niet aan-, doet sub b geen opgeld.
Het gaat immers niet om koop of verkoop van roerende zaken of het
verstrekken van diensten. Ingevolge sub c) van voormeld artikel dient dan
te worden teruggevallen op sub a).
Vraag is dan: waar moet de verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt,
worden uitgevoerd?
De verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt betreft de verbintenis uit
hoofde waarvan PDS haar actie heeft ingesteld, te weten de betaling van
een bedrag van € 57.000,-.
Nu de plaats van uitvoering van de verbintenis niet uitdrukkelijk is
aangewezen, wordt de plaats waar de verbintenis als de onderhavige
moet worden uitgevoerd, bepaald aan de hand van het op de
overeenkomst toepasselijke recht. Ingevolge artikel 3 van het
toepasselijke "EEG-verdrag betreffende het recht dat van toepassing is
op verbintenissen uit overeenkomst" (hierna: EVO) dient aan de hand
van het door partijen gekozen recht, de plaats van uitvoering van de
verbintenis te worden bepaald. Nu partijen in casu geen uitdrukkelijke
rechtskeuze terzake de vaststellingsovereenkomst hebben gedaan, doet
artikel 4 EVO opgeld: bij gebreke van rechtskeuze wordt de overeenkomst
beheerst door het recht waarmee zij het nauwst is verbonden. De
overeenkomst wordt vermoed het nauwst verbonden te zijn met het
land waar de partij die de kenmerkende prestatie moet verrichten,
op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst haar gewone
verblijfplaats, of wanneer het een vennootschap of rechtspersoon betreft,
haar hoofdbestuur heeft.
Naar het oordeel van de voorzieningenrechter is de kenmerkende
prestatie de betaling van een bedrag van € 57.000,-. Barco zou deze
prestatie dus dienen te verrichten. Nu Barco is gevestigd te België en naar
alle waarschijnlijkheid ook aldaar haar hoofdbestuur heeft, zou aldus de
Belgische rechter bevoegd zijn. Ook als de annulering de kenmerkende
prestatie zou zijn, is de Belgische rechter bevoegd, nu PDS lijkt te stellen
dat Barco degene is die heeft geannuleerd.
En ten slotte: voormeld vermoeden geldt niet wanneer uit het geheel der
omstandigheden blijkt dat de overeenkomst nauwer is verbonden met een
ander land. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter is van bedoelde
omstandigheden evenwel niet gebleken, om welke reden voormeld
vermoeden overeind blijft. Bovendien acht de voorzieningenrechter,
zelfs in het geval er geen kenmerkende prestatie zou kunnen worden
aangewezen, de overeenkomst het nauwst verbonden met België.
Met het voorgaande is de kous evenwel niet af.
In artikel 31 EEX-Vo is namelijk het volgende bepaald:
"In de wetgeving van een lidstaat vastgestelde voorlopige of bewarende
maatregelen kunnen bij de gerechten van die staat worden aangevraagd,
zelfs indien een gerecht van een andere lidstaat krachtens deze
verordening bevoegd is van het bodemgeschil kennis te nemen."
Nu, zoals hiervoor reeds overwogen, het voorwerp van onderhavig
geding valt binnen de materiële werkingssfeer van de verordening, kan
de voorzieningenrechter eventueel/mogelijk bevoegdheid ontlenen aan
artikel 31.
In het bekende arrest "Van Uden/Decoline" (HvJ EG 17 november
1998, zaak C-391/95, NJ 1999, 339) heeft het Hof van Justitie van de
Europese Gemeenschappen overwogen dat artikel 24 van het EEX-verdrag
(zijnde thans ook artikel 31 EEX-Vo) aldus moet worden uitgelegd,
dat de toepassing ervan met name afhankelijk is van de voorwaarde,
dat er een reële band bestaat tussen het voorwerp van de gevorderde
maatregel en de op territoriale criteria gebaseerde bevoegdheid van de
verdragssluitende staat en de aangezochte rechter. Vervolgens heeft het
Hof de nauwe band tussen gevraagde maatregel en aangezochte rechter
verder uitgewerkt ten aanzien van een –ook hier aan de orde zijnd-
incasso kort geding, in die zin dat de betaling van een voorschot op een
contractuele tegenprestatie, waarvan in casu sprake is –voor toepassing
van een en ander kan het gevorderde voorschot namelijk ook het gehele
vermeende veschuldigde bedrag betreffen, zoals in casu het geval is-
geen voorlopige maatregel is in de zin van artikel 24 van het EEX-verdrag,
tenzij gegarandeerd is dat het toegewezen bedrag aan de verweerder
(in casu Barco) zal worden terugbetaald indien eiser (in casu PDS) in het
bodemgeschil in het ongelijk mocht worden gesteld, en de gevorderde
maatregel slechts betrekking heeft op bepaalde vermogensbestanddelen
van de verweerder die zich in de territoriale bevoegdheidssfeer van de
aangezochte rechter (zullen) bevinden.
Nu door PDS geen garantie is gegeven zoals hiervoor bedoeld, kan in casu
niet worden gesproken van een voorlopige maatregel in de zin van artikel
24 EEX-verdrag/31 Eex-Vo.
Aan voormelde artikelen kan de voorzieningenrechter derhalve evenmin
rechtsmacht ontlenen.
Op basis van al het voorgaande, oordeelt de voorzieningenrechter dat
hij onbevoegd is om van de vorderingen van PDS kennis te nemen. De
overige geschilpunten tussen partijen dienen daarom onbesproken te
blijven.
4. De beslissing
De voorzieningenrechter: verklaart zich onbevoegd om van het
gevorderde kennis te nemen; veroordeelt PDS in de kosten van de
procedure aan de zijde van Barco gerezen, tot aan deze uitspraak begroot
op € 251,- aan vast recht en € 816,- voor salaris procureur; verklaart de
proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.