62020CC0716
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
G. PITRUZZELLA
van 10 maart 2022 (
1
)
Zaak C‑716/20
RTL Television GmbH
tegen
Grupo Pestana S.G.P.S., S.A.,
SALVOR – Sociedade de Investimento Hoteleiro, S.A.
[verzoek van de Supremo Tribunal de Justiça (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Portugal) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Auteursrecht en naburige rechten – Satellietomroep en doorgifte via de kabel – Begrip doorgifte via de kabel – Gelijktijdige, integrale doorgifte via de kabel aan het publiek van een uitzending van een televisieprogramma dat voor ontvangst door het publiek bestemd is – Distributeur die geen omroeporganisatie is – Doorgifte aan televisietoestellen in hotelkamers”
1.
Heeft een omroeporganisatie het recht de uitzending te verbieden van en een vergoeding te vragen voor de doorgifte van haar gratis programma’s die via een schotelantenne worden ontvangen door een hotel en ten behoeve van de gasten via een coaxkabel worden doorgegeven in de hotelkamers? Vormt deze doorgifte een „doorgifte via de kabel” in de zin van artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/83/EEG (
2
) en kan zij specifieke rechten verlenen aan de omroeporganisatie indien er nationale wetgeving bestaat die de bij het Unierecht verleende rechten lijkt uit te breiden?
I. Toepasselijke bepalingen
A.
Unierecht
2.
Artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/83 bepaalt:
„[…]
In deze richtlijn wordt verstaan onder ‚doorgifte via de kabel’: de gelijktijdige, ongewijzigde en integrale doorgifte, door middel van een kabel- of microgolfsysteem, aan het publiek, van een eerste uitzending uit een andere lidstaat, al dan niet via de ether, ook per satelliet, van radio- of televisieprogramma’s die voor ontvangst door het publiek bestemd zijn.”
3.
Artikel 8 van richtlijn 93/83, met als opschrift „Recht op doorgifte via de kabel”, bepaalt:
„1.   De lidstaten dragen er zorg voor dat de doorgifte via de kabel van omroepuitzendingen uit andere lidstaten op hun grondgebied met inachtneming van de toepasselijke auteursrechten en naburige rechten geschiedt en op grond van individuele of collectieve contractuele regelingen tussen de auteursrechthebbenden, de houders van naburige rechten en de kabelmaatschappijen.”
4.
Artikel 9, lid 1, van richtlijn 93/83, met als opschrift „Uitoefening van het recht op doorgifte via de kabel”, bepaalt:
„De lidstaten dragen er zorg voor dat het recht van auteursrechthebbenden en houders van naburige rechten om aan kabelmaatschappijen doorgifte via de kabel van een omroepuitzending toe te staan of te verbieden, uitsluitend door maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging kan worden uitgeoefend.”
5.
Artikel 3 van richtlijn 2001/29/EG (
3
), met als opschrift „Recht van mededeling van werken aan het publiek en recht van beschikbaarstelling van ander materiaal voor het publiek”, luidt:
„1.   De lidstaten voorzien ten behoeve van auteurs in het uitsluitende recht, de mededeling van hun werken aan het publiek, per draad of draadloos, met inbegrip van de beschikbaarstelling van hun werken voor het publiek op zodanige wijze dat deze voor leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegankelijk zijn, toe te staan of te verbieden.
2.   De lidstaten voorzien ten behoeve van:
[...]
d)
omroeporganisaties, met betrekking tot de vastleggingen van hun uitzendingen, ongeacht of deze uitzendingen via de ether of per draad plaatsvinden, uitzendingen per kabel of satelliet daaronder begrepen, in het uitsluitende recht, de beschikbaarstelling voor het publiek, per draad of draadloos, op zodanige wijze dat de leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd er toegang toe hebben, toe te staan of te verbieden.
3.   De in de leden 1 en 2 bedoelde rechten worden niet uitgeput door enige handeling, bestaande in een mededeling aan het publiek of beschikbaarstelling aan het publiek overeenkomstig dit artikel.”
6.
Artikel 8, lid 3, van richtlijn 2006/115/EG (
4
), met als opschrift „Uitzending en mededeling aan het publiek”, luidt:
„3.   De lidstaten kennen omroeporganisaties het uitsluitende recht toe om heruitzending van hun uitzendingen via de ether en de mededeling aan het publiek van hun uitzendingen toe te staan of te verbieden, indien deze mededeling plaatsvindt op plaatsen die tegen betaling van een toegangsprijs voor het publiek toegankelijk zijn.”
B.
Nationaal recht
7.
Bij artikel 176, leden 9 en 10, van de Código do Direito de Autor e dos Direitos Conexos (wet op het auteursrecht en de naburige rechten; hierna: „CDADC”) (
5
) is bepaald:
„9.   Onder omroeporganisatie wordt verstaan elke organisatie die radio- of televisie-uitzendingen verzorgt, waarbij onder uitzending wordt verstaan de verspreiding van geluid of beeld of een weergave daarvan, afzonderlijk dan wel gecumuleerd, via de ether of per draad, met name door middel van radiogolven, optische vezels, kabel of satelliet, die voor ontvangst door het publiek bestemd is.
10.   Onder doorgifte wordt verstaan de gelijktijdige uitzending door een omroeporganisatie van een uitzending van een andere omroeporganisatie.”
8.
Artikel 187 CDADC luidt als volgt:
„1.   Omroeporganisaties hebben het recht om toestemming te verlenen voor of een verbod op te leggen ten aanzien van:
a)
de doorgifte van hun uitzendingen via radiogolven;
b)
het vastleggen van hun uitzendingen op een fysieke drager, ongeacht of de uitzending al dan niet via de ether plaatsvindt;
c)
de reproductie van de vastleggingen van hun uitzendingen, wanneer daarvoor geen toestemming is verleend of wanneer het gaat om een kortstondige vastlegging en de reproductie voor oneigenlijke doeleinden wordt gebruikt;
d)
de beschikbaarstelling van hun uitzendingen aan het publiek, al dan niet via de ether, waaronder via de kabel of per satelliet, op een door het publiek individueel gekozen plaats en tijd;
e)
de mededeling aan het publiek van hun uitzendingen wanneer die mededeling plaatsvindt op een openbare plaats en tegen betaling van een toegangsprijs.
2.   De in dit artikel bedoelde rechten zijn niet van toepassing op kabelmaatschappijen die zich beperken tot de doorgifte van de uitzendingen van omroeporganisaties.
3.   De persoon wiens naam of aanduiding als zodanig in de betrokken uitzending is vermeld, wordt overeenkomstig de gevestigde praktijk geacht de houder van de naburige rechten met betrekking tot de uitzending te zijn.”
9.
De artikelen 3 (Definities) en 8 (Uitbreiding tot houders van naburige rechten) van Decreto‑Lei n.°333/97 (
6
) bepalen:
„Artikel 3
In dit besluit wordt verstaan onder:
a)
‚satelliet’: elk in de ruimte gestationeerd kunstmatig instrument voor het uitzenden van omroepsignalen die voor ontvangst door het publiek bestemd zijn;
b)
‚mededeling aan het publiek per satelliet’: een handeling waarbij de programmadragende signalen voor ontvangst door het publiek onder controle en verantwoordelijkheid van de omroeporganisatie worden ingevoerd in een ononderbroken mededelingenketen die naar de satelliet en terug naar de aarde loopt;
c)
‚doorgifte via de kabel’: de gelijktijdige, integrale doorgifte via de kabel aan het publiek van een eerste uitzending van radio- of televisieprogramma’s die voor ontvangst door het publiek bestemd zijn.
[...]
Artikel 8
De artikelen 178, 184 en 187 CDADC en de artikelen 6 en 7 van dit wetsbesluit zijn van toepassing op artiesten, producenten van geluids- en video-opnamen en omroeporganisaties wat betreft de mededeling aan het publiek per satelliet van hun uitvoeringen, geluidsopnamen, video-opnamen en uitzendingen, alsmede wat betreft de doorgifte via de kabel.”
II. Feiten, hoofdgeding en prejudiciële vragen
10.
RTL TELEVISION GmbH is een in Duitsland gevestigde vennootschap die op verschillende zenders radio- en televisieprogramma’s uitzendt die voor ontvangst door het grote publiek bestemd zijn.
11.
RTL TELEVISION zendt haar televisieprogramma’s op de eigen televisiezenders uit via een „open signaal”, wat inhoudt dat er in particuliere woningen kosteloos naar kan worden gekeken.
12.
RTL Television (hierna: „RTL”), een van de televisiezenders van deze vennootschap, biedt zijn kijkers op het grondgebied van verschillende lidstaten een breed scala aan televisieprogramma’s (films, series, shows, documentaires, sport, nieuws en actualiteitenprogramma’s).
13.
Hoewel die programma’s gericht zijn op het publiek in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland, kunnen zij via een satellietsignaal op heel het Europese grondgebied worden ontvangen, en derhalve ook in Portugal. Daartoe volstaat een schotelantenne.
14.
RTL heeft verschillende licentieovereenkomsten gesloten met televisie-exploitanten en hotels in verschillende lidstaten van de Unie.
15.
De Grupo Pestana S.G.P.S. (hierna: „Grupo Pestana”) is de moedermaatschappij van een van de grootste Portugese groepen die actief zijn in de hotelsector, waaronder ook haar dochtermaatschappij Salvor valt – Sociedade de Investimento Hoteleiro, S.A. (hierna: „Salvor”). Salvor, waarin de Grupo Pestana een directe deelneming van 98,8 % heeft, exploiteert meerdere hotels in Portugal en met name de hotels Dom João II en Alvor Praia.
16.
RTL wijst erop dat de hotels Dom João II en Alvor Praia ten minste tussen mei 2013 en februari 2014 via in de hotels geïnstalleerde schotelantennes de satellietuitzendingen van RTL hebben ontvangen en via coaxkabels hebben doorgegeven aan de in de hotelkamers geïnstalleerde televisietoestellen.
17.
Daarom heeft RTL bij de Tribunal da Propriedade Intelectual (bijzondere rechter bevoegd voor intellectuele eigendom, Portugal) een vordering ingesteld tegen de Grupo Pestana en Salvor tot vaststelling dat de ontvangst en doorgifte van de uitzendingen van de zender RTL in de kamers van de hotels Dom João II en Alvor Praia een mededeling aan het publiek in de zin van artikel 187, lid 1, onder e), CDADC vormt alsook een doorgifte van die uitzendingen in de zin van de artikelen 3 en 8 van wetsbesluit nr. 333/97, en als zodanig is onderworpen aan de voorafgaande toestemming van RTL.
18.
RTL heeft met name benadrukt dat omroeporganisaties overeenkomstig artikel 187, lid 1, onder e), CDADC in geval van een mededeling van beschermde werken aan het publiek verschillende rechten hebben, zoals het recht om de mededeling van hun uitzendingen aan het publiek toe te staan of te verbieden.
19.
Deze rechten zijn volgens RTL later uitgebreid bij artikel 8 van wetsbesluit nr. 333/97, waarbij omroeporganisaties het recht wordt verleend de doorgifte van hun uitzendingen via de kabel toe te staan of te verbieden, zoals omschreven in artikel 3, onder c), en bijgevolg ook in geval van de „gelijktijdige en integrale doorgifte via de kabel aan het publiek van een eerste uitzending van radio- of televisieprogramma’s die voor ontvangst door het publiek bestemd zijn”.
20.
De Tribunal da Propriedade Intelectual heeft de vordering van RTL evenwel verworpen en heeft daarbij opgemerkt dat de uitzending van televisieprogramma’s van de zender RTL in de kamers van de hotels die behoren tot de Grupo Pestana en de vennootschap Salvor als een mededeling aan het publiek kon worden beschouwd, maar dat niet was voldaan aan de voorwaarden voor de uitoefening van het uitsluitende recht krachtens artikel 187, lid 1, onder e).
21.
Die rechter was tevens van oordeel dat de betreffende situatie niet als doorgifte kon worden gekwalificeerd, aangezien zij niet door een omroeporganisatie is verricht.
22.
RTL heeft tegen het vonnis van de Tribunal da Propriedade Intelectual hoger beroep ingesteld bij de Tribunal da Relação de Lisboa (rechter in tweede aanleg Lissabon, Portugal).
23.
De Tribunal da Relação de Lisboa heeft het vonnis in eerste aanleg bevestigd en de vorderingen van RTL bijgevolg afgewezen.
24.
RTL heeft tegen de beslissing van de Tribunal da Relação de Lisboa cassatieberoep ingesteld bij de Supremo Tribunal de Justiça (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Portugal), die de behandeling van de zaak heeft geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen heeft voorgelegd:
„1)
Moet het begrip ‚doorgifte via de kabel’ in artikel 1, lid 3, van [richtlijn 93/83] aldus worden uitgelegd dat het niet alleen betrekking heeft op de gelijktijdige uitzending door een omroeporganisatie van een uitzending van een andere omroeporganisatie, maar ook op de gelijktijdige, integrale doorgifte via de kabel aan het publiek (al dan niet door een omroeporganisatie) van een eerste uitzending van radio- of televisieprogramma’s die voor ontvangst door het publiek bestemd zijn?
2)
Is de gelijktijdige doorgifte van satellietuitzendingen van een televisiezender, via de coaxkabel, door middel van in hotelkamers geïnstalleerde televisietoestellen, te kwalificeren als een doorgifte van die uitzendingen in de zin van artikel 1, lid 3, van [richtlijn 93/83]?”
III. Juridische analyse
A.
Opmerkingen vooraf
25.
De twee prejudiciële vragen van de verwijzende rechter kunnen in wezen worden samengevat in één enkele vraag: heeft een omroeporganisatie het recht de uitzending te beletten van en een vergoeding te vragen voor de doorgifte van haar uitzendingen die via een schotelantenne worden ontvangen door een hotel en ten behoeve van de gasten via een coaxkabel worden doorgegeven in de hotelkamers?
26.
De vordering van verzoekster in het hoofdgeding stoelt op de aanname dat de Portugese wetgeving de rechten van de televisiezender uitbreidt jegens derden die op grond van het Unierecht mededelingen aan het publiek verrichten, voor zover die doorgifte geschiedt „via de kabel”.
27.
Met andere woorden, in het Portugese recht is bij de omzetting van richtlijn 93/83 aan omroeporganisaties het recht verleend om de doorgifte te verbieden en in elk geval de betaling van een vergoeding te eisen in situaties waarin een partij „via de kabel” de gratis programma’s van een omroeporganisatie doorgeeft.
28.
Volgens deze uitlegging van RTL, waarbij de verwijzende rechter zich met enige twijfel aansluit, heeft de Portugese wetgever een begrip „kabelmaatschappij” ingevoerd dat afwijkt van het Unierechtelijke begrip: partijen die deze activiteit beroepshalve verrichten door middel van klassieke kabelnetten, worden daarin gelijkgesteld met partijen die het kosteloze signaal per satelliet oppikken en door middel van een coaxkabel in de hotelkamers reproduceren, zoals hotels.
29.
De vraag draait dus om de definitie van het begrip „doorgifte via de kabel”, en in het bijzonder gaat het erom welke partijen als „kabelmaatschappij” kunnen worden beschouwd: is het noodzakelijk dat de partij een omroeporganisatie is, of volstaat het dat de partij een willekeurige technologie „via de kabel” gebruikt, of – en dat lijkt mij de meest aangewezen benadering – moet er sprake zijn van een „professionele kabelmaatschappij” die traditionele kabelnetten gebruikt?
30.
Situaties zoals in de onderhavige zaak aan de orde vallen mijns inziens daarentegen onder de categorie „mededeling aan het publiek”, met de bijbehorende in het Unierecht vastgestelde voorwaarden, omdat de doorgifte van een gratis uitgezonden televisieprogramma aanleiding kan geven tot specifieke rechten ten gunste van de omroeporganisaties, zoals ook de Europese Commissie in haar schriftelijke opmerkingen en ter terechtzitting overtuigend heeft aangevoerd.
31.
Om te beginnen lijkt het mij nuttig om, in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof, direct duidelijk te maken dat er twee categorieën personen zijn die intellectuele-eigendomsrechten kunnen doen gelden ten aanzien van televisie-uitzendingen, namelijk auteurs van de betrokken werken en omroeporganisaties. (
7
)
32.
Omroeporganisaties kunnen zich beroepen op het in artikel 7, lid 2, van richtlijn 2006/115 vastgestelde recht van vastlegging van hun uitzendingen, op het in artikel 8, lid 3, van die richtlijn genoemde recht op mededeling aan het publiek van hun uitzendingen of op het in artikel 2, onder e), van richtlijn 2001/29 neergelegde recht op reproductie van de vastleggingen van hun uitzendingen. (
8
)
33.
Duidelijkheidshalve zal ik de juridische kwesties die ten grondslag liggen aan de voorstellen voor een antwoord op de twee prejudiciële vragen, gelet op hun nauwe samenhang, gezamenlijk onderzoeken en één enkel antwoord voorstellen.
34.
Mijn analyse zal beginnen met een korte beschrijving van de doelstellingen, de aard en de historische en technologische context waarin richtlijn 93/83 is vastgesteld en met een analyse van de begrippen „kabel”, „doorgifte via de kabel” en „kabelmaatschappij”, waarbij ik kort zal stilstaan bij de verschillende aangehaalde richtlijnen en bij de relevante rechtspraak van het Hof.
35.
Vervolgens zal ik tot de kern van de kwestie komen – het verband tussen de begrippen „doorgifte via de kabel” en „mededeling aan het publiek” – om aan te geven welke situatie in de onderhavige zaak aan de orde is.
1. Doel en context van richtlijn 93/83
36.
De bepalingen van richtlijn 93/83, die is vastgesteld naar aanleiding van de invoering van nieuwe technologieën voor „kabelmaatschappijen”, moeten in hun specifieke historische en technologische context worden geplaatst en worden bekeken in het licht van de rechtspraak van het Hof om te komen tot een systematische en coherente uitlegging ervan ten opzichte van de Europese intellectuele-eigendomsregels.
37.
Richtlijn 93/83 betreffende de satellietomroep en de doorgifte via de kabel heeft „een welbepaald en vrij beperkt toepassingsgebied, namelijk de bevordering van pan-Europese omroepdiensten door de satellietomroep en de doorgifte via de kabel van radio- en televisieprogramma’s te vergemakkelijken” (
9
).
38.
Met andere woorden, deze richtlijn is vastgesteld om enerzijds de satellietomroep en anderzijds de doorgifte via de kabel te vergemakkelijken door in artikel 9 te bevorderen dat maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging licenties verlenen voor de doorgifte van een programma via de kabel. (
10
)
39.
Zij heeft dus niet tot doel rechten toe te kennen, maar om mogelijk te maken dat de nieuwe communicatietechnologieën die toen zijn ingevoerd (satelliet en kabel), volledig worden gebruikt, met name om bepaalde tekortkomingen in het contractuele stelsel in de markt voor de verlening van grensoverschrijdende licenties voor de doorgifte via de kabel te verhelpen. (
11
)
40.
Meer in het bijzonder blijkt uit artikel 8 van richtlijn 93/83 dat deze de lidstaten niet verplicht om een specifiek recht voor de doorgifte via de kabel in het leven te roepen en dat zij evenmin de draagwijdte van een dergelijk recht definieert. Zij verplicht de lidstaten enkel er zorg voor te dragen dat de doorgifte via de kabel van omroepuitzendingen uit andere lidstaten op hun grondgebied geschiedt met inachtneming van de toepasselijke auteursrechten en naburige rechten.
41.
Deze richtlijn voorziet voorts in een minimale harmonisatie in die zin dat zij niet uitsluit dat kan worden voorzien in vormen van contractuele onderhandeling over rechten die verband houden met uitzending per satelliet en via de kabel. (
12
)
42.
Het Hof heeft namelijk verduidelijkt dat richtlijn 93/83 „enkel voorziet in een minimale harmonisatie van een aantal aspecten van de bescherming van auteursrechten en naburige rechten in geval van mededeling aan het publiek per satelliet of doorgifte via de kabel van uitzendingen die afkomstig zijn uit andere lidstaten”. (
13
)
43.
De gereguleerde en geharmoniseerde aspecten hebben, zoals gezegd, betrekking op de bevordering van de verlening van licenties voor de doorgifte via de kabel van een programma door maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging.
44.
Zoals zal blijken, betekent dit evenwel niet dat de Unierechtelijke begrippen bij de omzetting van richtlijn 93/83 in een andere dan de vastgestelde betekenis kunnen worden gebruikt en dat op basis van die andere betekenis rechten kunnen worden toegekend die in strijd zijn met de systematische uitlegging van de richtlijn.
B.
Prejudiciële vragen
1. Begrip „kabelmaatschappij”
45.
Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/83 wordt onder „doorgifte via de kabel” de doorgifte van een eerste uitzending van de ene naar de andere lidstaat via de kabel verstaan. Bovendien moet die eerste uitzending gelijktijdig, ongewijzigd en integraal worden doorgegeven en kan die doorgifte al dan niet via de ether, ook per satelliet, plaatsvinden. Ten slotte wordt gespecificeerd dat de eerste uitzending, en dus de doorgifte, moet bestaan in radio- of televisieprogramma’s die bestemd zijn voor ontvangst door het publiek.
46.
In de artikelen 8 en 9 is bepaald dat de voorwaarden om het recht van doorgifte via de kabel uit te oefenen moeten worden vervuld door „kabelmaatschappijen”.
47.
Richtlijn 93/83 bevat echter geen definities van „kabel” of „kabelmaatschappij” aangezien die worden verondersteld bekend te zijn, zodat daaruit niet kan worden opgemaakt welke organisaties de „doorgifte via de kabel” kunnen verrichten.
48.
Hoewel het Hof deze vraag nooit rechtstreeks in een arrest heeft beantwoord, lijken de bewoordingen van advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe in zijn conclusie in de zaak ITV 2 (ITV Broadcasting e.a., C‑275/15, EU:C:2016:649) overtuigend en in overeenstemming met de voorgestelde uitlegging.
49.
Zijn opmerkingen hadden betrekking op een ander geschil dan het onderhavige, dat geen betrekking had op de rechten van omroeporganisaties maar op de auteursrechten; bovendien waren de aangehaalde Unierechtelijke bepalingen niet precies dezelfde als die van richtlijn 93/83. (
14
)
50.
De gevolgde redenering kan mijns inziens echter ook nuttig zijn voor de onderhavige zaak, aangezien daarmee een overtuigende uitlegging wordt gegeven aan de begrippen „kabel” en „kabelmaatschappij” die geldt voor het geheel aan regels inzake auteursrechten en naburige rechten.
51.
Het begrip „kabel” komt niet alleen voor in richtlijn 2001/29, maar wordt ook gebruikt in een aantal richtlijnen die ten grondslag liggen aan richtlijn 2001/29, te weten de richtlijnen 92/100, 93/83 en 93/98.
52.
Gelet op de eisen inzake eenheid en samenhang van de rechtsorde van de Unie stelt advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe dat „de in al die richtlijnen gebruikte begrippen dezelfde betekenis hebben, tenzij de Uniewetgever in een specifieke wetgevende context een andere wil kenbaar heeft gemaakt” (
15
).
53.
Geen van de hierboven genoemde richtlijnen geeft een definitie van het begrip „kabel”. Bijgevolg dient bij de uitlegging van dat begrip rekening te worden gehouden met de (technologische) context waarin het wordt gebruikt en met de doelstellingen van de richtlijnen.
54.
Vervolgens stelt advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe: „Wat de context van het begrip ‚kabel’ betreft, wijs ik erop dat dit begrip in alle betrokken richtlijnen wordt gebruikt in verband met andere technologieën, met name uitzending per ‚satelliet’. Uit de formulering ‚via de ether of per draad[,] per kabel of satelliet daaronder begrepen’ in artikel 2, onder e), en artikel 3, lid 2, onder d), van richtlijn 2001/29 kan overigens worden opgemaakt dat de begrippen ‚kabel’ en ‚satelliet’ vormen zijn van respectievelijk de ruimere begrippen ‚draad’ en ‚ether’” (
16
).
55.
Ook in richtlijn 93/83 wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen „satellietomroep” en „doorgifte via de kabel”, en derhalve vind ik het argument overtuigend dat advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe onder verwijzing naar de doelstellingen van richtlijn 2001/29 aanvoert, namelijk dat ervan mag worden uitgegaan dat de Uniewetgever zich heel goed bewust was van de terminologie die hij in die richtlijn gebruikte. Met andere woorden, als de Uniewetgever aan het begrip „kabel” in de zin van richtlijn 2001/29 een technologisch neutrale betekenis had willen geven, zou hij voor een ruimer begrip hebben gekozen, of zou hij op zijn minst hebben verduidelijkt dat onder het begrip „kabel” ook andere technologieën zijn te verstaan. (
17
)
56.
Advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe komt op dit punt tot de volgende conclusie: „Het voorgaande pleit voor de slotsom dat het begrip ‚kabel’ in artikel 9 van richtlijn 2001/29 beperkt is tot de traditionele kabelnetwerken die worden geëxploiteerd door gewone kabeldienstaanbieders” (
18
).
57.
Deze argumentatie kan mijns inziens ook op de onderhavige zaak worden toegepast. Ook al hebben richtlijn 2001/29 (
19
) en richtlijn 93/83 niet dezelfde doelstellingen, die laatste richtlijn heeft tot doel het mogelijk te maken de nieuwe communicatietechnologieën die toen zijn ingevoerd (satelliet en kabel), ten volle te benutten, en met name om bepaalde tekortkomingen in het contractuele stelsel in de markt voor de verlening van grensoverschrijdende licenties voor de doorgifte via de kabel te verhelpen.
58.
Het gaat hier dus niet om de vastlegging van de betekenis van het Unierechtelijke begrip in het licht van de technologische en historische context en de doelstellingen van de richtlijnen teneinde het „resistent” te maken tegen technologische veranderingen, maar slechts om de uitlegging van het systeem waarin de begrippen „kabel” en „doorgifte via de kabel” in de desbetreffende richtlijnen worden gebruikt, louter om tot de conclusie te komen dat de „kabelmaatschappij” enkel een partij kan zijn die beroepshalve het traditionele kabelnet gebruikt, dat in richtlijn 93/83 duidelijk wordt onderscheiden van de satellietomroep.
59.
Derhalve vloeit de eerste prejudiciële vraag mijns inziens mogelijk voort uit terminologische verwarring over het begrip „doorgifte” met betrekking tot de inhoud van de verschillende bronnen die door de verwijzende rechter worden aangehaald.
60.
Het lijdt mijns inziens namelijk geen twijfel dat de „doorgifte via de kabel” ook kan worden verricht door andere partijen dan omroeporganisaties, zolang het maar „(professionele) kabelmaatschappijen” zijn.
61.
Dit doet echter niet af aan de kwestie die in de onderhavige zaak aan de orde is, en legt onvermijdelijk de nadruk op de tweede prejudiciële vraag: zoals hierboven is uiteengezet, moet de term „kabelmaatschappijen” zijn traditionele betekenis hebben, rekening houdend met de technologie die ten tijde van de vaststelling van richtlijn 93/83 werd gebruikt en in het bijzonder met de traditionele kabelnetten en de professionele exploitanten daarvan
2. Begrip „mededeling aan het publiek” voor de doorgifte in hotels
62.
Naar mijn mening moet de betekenis van het begrip „mededeling aan het publiek” worden onderzocht. Zoals zal blijken past dat beter in de context van de onderhavige zaak dan het begrip „doorgifte via de kabel” in artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/83.
63.
Het Unierecht kent in het geval van doorgifte door andere partijen immers op basis van dit begrip rechten toe aan auteurs en, onder bepaalde voorwaarden, aan omroeporganisaties.
64.
Het Hof heeft zich in de zaak Egeda (
20
) gebogen over de mededeling aan het publiek door hotels en is tot het oordeel gekomen dat de activiteit van een hotel dat per satelliet of via de ether ontvangen televisiesignalen per kabel doorgeeft naar de hotelkamers, een mededeling aan het publiek vormt.
65.
Ook na de inwerkingtreding van richtlijn 2001/29 is in verschillende arresten vastgesteld dat een hotel dat in zijn hotelkamers televisie- of radiotoestellen heeft geïnstalleerd waaraan het signalen voor de uitzending van programma’s doorgeeft, een mededeling aan het publiek verricht. (
21
)
66.
Net als de Commissie in haar opmerkingen ben ik van mening dat de activiteit van een hotel dat het ontvangen signaal ten behoeve van de gasten in de kamers uitzendt, kan worden beschouwd als een mededeling van werken aan het publiek in de zin van artikel 3 van richtlijn 2001/29 ten aanzien van auteurs.
67.
Deze activiteit moet wat betreft de omroeporganisaties evenwel worden bezien in het licht van artikel 8, lid 3, van richtlijn 2006/115. (
22
)
68.
Hoewel de activiteit van een hotel dus kan worden beschouwd als een mededeling aan het publiek, houden de bij het Unierecht en de rechtspraak van het Hof (
23
) vastgestelde voorwaarden voor de uitoefening van rechten door omroeporganisaties in wezen verband met het specifieke economische voordeel dat wordt genoten door de partij die het door de omroeporganisatie ongecodeerd uitgezonden televisieprogramma doorgeeft (bijvoorbeeld een toegangsprijs).
3. Contextualisering van de situatie in de onderhavige zaak en antwoord op de prejudiciële vragen
69.
Nu ik de Unierechtelijke begrippen „doorgifte via de kabel” en „kabelmaatschappij” heb verduidelijkt en het begrip „mededeling aan het publiek” heb samengevat, zal ik ingaan op het door verzoekster in het hoofdgeding aangevoerde argument, met name ten aanzien van de voorwaarden waaraan de mededeling aan het publiek door een hotel moet voldoen om rechten voor de omroeporganisatie te doen ontstaan.
70.
Zodoende zal ik tot de conclusie komen dat de in de onderhavige zaak aan de orde gestelde situatie verband houdt met een mededeling aan het publiek en niet met een doorgifte via de kabel.
71.
De door verzoekster in het hoofdgeding aangedragen uitlegging, volgens welke de doorgifte van gratis televisieprogramma’s door hotels ten behoeve van de gasten in de kamers tegelijkertijd een mededeling aan het publiek en een doorgifte via de kabel is, zodat de televisiezenders aldus specifieke rechten genieten doordat de hotels worden gekwalificeerd als een „kabelmaatschappij”, berust op een misverstand.
72.
Het misverstand komt waarschijnlijk voort uit twee onjuiste uitleggingen van de desbetreffende bepalingen van het Unierecht en waarschijnlijk – maar dat zal door de nationale rechter worden beoordeeld – uit een onjuiste uitlegging van het interne recht in het licht van het recht van de Unie.
73.
In de eerste plaats is het begrip „doorgifte via de kabel” van richtlijn 93/83, zoals de Commissie in haar opmerkingen duidelijk heeft toegelicht en zoals hierboven is uiteengezet in het kader van een systematische uitlegging, een historisch en geen dynamisch begrip. Het verwijst dus naar de doorgifte via traditionele kabelnetten door een partij die een professionele kabelmaatschappij is.
74.
In de tweede plaats hebben de voorwaarden voor een vergoeding van een mededeling aan het publiek, zoals blijkt uit het vorige punt, geen betrekking op de „subjectieve” omstandigheid dat de partij die een ongecodeerde uitzending doorgeeft (in dit geval een hotelketen) economische activiteiten verricht of een onderneming is, maar op het specifieke economische voordeel dat die partij geniet als gevolg van die doorgifte („objectieve” omstandigheid).
75.
In de derde plaats ben ik, onverminderd de bevoegdheid van de nationale rechter om hieruit conclusies te trekken voor dit specifieke geval, van mening dat de uitlegging van RTL dat het Portugese recht het in richtlijn 93/83 bedoelde begrip „doorgifte via de kabel” heeft verruimd en dat omroeporganisaties derhalve, gelet op de minimumharmonisatie van de richtlijn, specifieke rechten genieten die door de richtlijn zelf niet worden verleend aan partijen zoals hotels, die in de uitlegging worden gelijkgesteld met „kabelmaatschappijen”, niet de enige mogelijke uitlegging is en voorts niet in overeenstemming is met het Unierecht.
76.
Volgens RTL moet het arrest Verwertungsgesellschaft Rundfunk (
24
) ruim worden uitgelegd, aangezien de lidstaten hierbij zouden worden aangespoord aanvullende rechten vast te stellen om in situaties als de onderhavige te voorzien in een vergoeding. Portugal zou dit gedaan hebben door middel van de in de verwijzingsbeslissing genoemde bepalingen.
77.
Ik ben het niet eens met de conclusies van RTL.
78.
Ik ben namelijk van mening dat de toekenning van aanvullende rechten aan televisiezenders naast de rechten waarin het Unierecht voorziet, uitdrukkelijker had moeten zijn en vooral had moeten worden onderbouwd met argumenten ontleend aan de systematische uitlegging van de in het Europese recht vervatte regels.
79.
De kunstgreep om de situatie in de onderhavige zaak onder doorgifte via de kabel als bedoeld in richtlijn 93/83 te brengen en zodoende partijen als hotels gelijk te stellen met traditionele kabelmaatschappijen, kan in mijn ogen niet het verhoopte resultaat opleveren.
80.
Mijns inziens staat het Unierecht er in beginsel niet aan in de weg dat de nationale wetgever middels welomschreven mechanismen voor individueel en collectief beheer die de markten niet verstoren, rechten invoert in aanvulling op de bij Unierecht vastgestelde rechten, maar kan het nationale recht in geen geval een andere betekenis geven aan bij Unierecht gedefinieerde begrippen.
81.
Mijns inziens kunnen televisiezenders en andere partijen op basis van de contractvrijheid overeenkomsten met elkaar sluiten, wat blijkens het dossier ook is gebeurd, maar dat betekent nog niet dat in dat verband subjectieve rechten kunnen worden ontleend aan het Unierecht, noch dat nationale bepalingen dergelijke rechten kunnen verlenen door enkel te verwijzen naar Unierechtelijke begrippen waaraan een andere betekenis wordt toegekend.
82.
In deze zaak is het duidelijk dat een hotel geen specifiek economisch voordeel haalt uit de doorgifte van ongecodeerde televisieprogramma’s in de hotelkamers, aangezien deze omstandigheid over het algemeen volledig buiten beschouwing wordt gelaten bij de vaststelling van de prijs van de kamer.
83.
Het arrest Verwertungsgesellschaft Rundfunk (
25
) wijst uit dat de mededeling van televisie‑ en radio-uitzendingen door middel van in hotelkamers aanwezige televisietoestellen geen mededeling vormt die wordt verricht op een tegen betaling van een toegangsprijs voor het publiek toegankelijke plaats, omdat de prijs voor een hotelkamer de vergoeding vormt voor een overnachting, waarbij afhankelijk van het soort hotel bepaalde aanvullende diensten worden aangeboden, zoals de mededeling van televisie‑ en radio-uitzendingen door middel van ontvangsttoestellen in de kamers, die normaal gesproken ongespecificeerd in de prijs van de overnachting zijn inbegrepen. (
26
)
84.
Tot slot is het door RTL in haar opmerkingen aangevoerde en tijdens de hoorzitting nadrukkelijk herhaalde argument dat de – ook door de Commissie bepleite – voorgestelde uitlegging het auteursrechtstelsel in Europa ernstig in gevaar dreigt te brengen, ongegrond.
85.
Om te beginnen hebben de aanspraken van RTL als omroeporganisatie geen enkele invloed op de rechten van auteurs waarvoor, zoals hierboven vermeld en zoals bekend, andere Unierechtelijke regels gelden dan voor de rechten van omroeporganisaties (wanneer zij technisch gezien niet ook de auteurs van de programma’s zijn maar gratis televisieprogramma’s uitzenden, zoals in deze zaak).
86.
Ten tweede is het, zelfs wanneer wij de rechten van de omroeporganisaties in aanmerking nemen, algemeen bekend dat de rechten die voortvloeien uit de doorgifte van televisieprogramma’s in het rechtsstelsel van de Unie aanzienlijk verschillen naargelang van het bedrijfsmodel: bij betaaltelevisie wordt een specifieke (doorgaans gedifferentieerde) vergoeding in rekening gebracht bij particuliere en commerciële gebruikers, terwijl de vergoeding voor de omroeporganisatie in geval van gratis doorgifte bestaat in de reclameopbrengsten.
87.
De uitzending van „betaalzenders”, waarvoor de gast normaliter een bepaald bedrag moet betalen bovenop de kamerprijs, zodat aan de omroeporganisatie economische rechten (een vergoeding) worden toegekend, is een geheel andere situatie. (
27
)
88.
Deze twee bedrijfsmodellen mogen niet aan elkaar worden gelijkgesteld.
89.
Juist de voorgestelde uitlegging van RTL dreigt te leiden tot onzekerheden, aangezien die afwijkt van het bestaande kader: met „doorgifte via de kabel” wordt enkel de doorgifte bedoeld die door professionele kabelmaatschappijen wordt verricht, en de mededeling aan het publiek, ongeacht het doorgiftesysteem, staat de vergoeding van omroeporganisaties toe, afhankelijk van het bedrijfsmodel en onder de voorwaarden die duidelijk in het Unierecht en in de rechtspraak van het Hof zijn vastgesteld.
90.
In de uitlegging van RTL wordt daarentegen een partij die per coaxkabel gratis programma’s doorgeeft in hotelkamers, louter omdat zij een onderneming is, gelijkgesteld met een professionele kabelmaatschappij. Het onderscheid tussen partijen die daadwerkelijk een onderneming zijn en partijen die ook openbare diensten verlenen of particuliere burgers die bedrijfsactiviteiten verrichten, is zeer moeilijk uit te leggen.
91.
Tot slot verandert het bestaan van specifieke overeenkomsten op grond waarvan bepaalde omroeporganisaties een contractuele vergoeding zouden hebben ontvangen voor de doorgifte van ongecodeerde programma’s door hotelketens niets aan de kwestie; evenmin doet dat af aan de juistheid van de voorgestelde uitlegging.
92.
Uit het feit dat het hier via onderhandelingen gesloten overeenkomsten betreft die niet door het Unierecht worden verboden, kan immers niet worden afgeleid dat het Unierecht bepaalde rechten toekent aan omroeporganisaties en evenmin dat de nationale rechtsorden deze kunnen erkennen door aan in het Unierecht gedefinieerde begrippen een andere betekenis toe te kennen.
4. Gevolgen voor de verwijzende rechter
93.
Tot slot zal ik kort stilstaan bij het interne recht dat in de onderhavige zaak aan de orde is, waarbij ik nader zal ingaan op enkele hierboven reeds aangestipte begrippen.
94.
Nu ik heb verduidelijkt hoe het Unierecht mijns inziens moet worden uitgelegd, leg ik enkele overwegingen voor aan de verwijzende rechter om hem te voorzien van de nodige informatie zodat hij kan beoordelen of het recht van de lidstaat waar het hoofdgeding aanhangig is, in overeenstemming is met het recht van de Unie.
95.
Het staat immers aan de verwijzende rechter om de Unierechtelijke beginselen toe te passen op het interne recht en aldus te beoordelen of het interne recht kan worden uitgelegd op een wijze die in overeenstemming is met het Unierecht.
96.
Hoewel de lidstaten in beginsel de discretionaire bevoegdheid hebben om, binnen de door het Unierecht gestelde grenzen, nationale bepalingen vast te stellen die auteurs en omroeporganisaties meer bescherming bieden, merk ik in het licht van het voorgaande het volgende op.
97.
Richtlijn 93/83 kent geen specifieke rechten toe aan omroeporganisaties, maar heeft andere doelstellingen, namelijk het vergemakkelijken van de satellietomroep en de doorgifte via de kabel door de verlening van licenties voor de doorgifte van programma’s via de kabel door maatschappijen voor collectieve belangenbehartiging te bevorderen.
98.
De begrippen „kabel”, „doorgifte via de kabel” en „kabelmaatschappij” worden niet uitdrukkelijk gedefinieerd in richtlijn 93/83, maar de betekenis ervan kan worden afgeleid uit de doelstellingen van die richtlijn, uit de historische en technologische context waarin de richtlijn tot stand is gekomen en uit het geheel van relevante richtlijnen, en moeten derhalve worden beschouwd als begrippen van het Unierecht.
99.
Om deze redenen kunnen de nationale bepalingen van een lidstaat mijns inziens geen andere betekenis geven aan deze begrippen, ook niet om de aan omroeporganisaties verleende rechten uit te breiden.
100.
Derhalve ben ik – onverminderd de bevoegdheid van de nationale rechter om de hierboven uiteengezette beginselen toe te passen op het nationale recht – van mening dat het mogelijk en zelfs wenselijk is dat het Portugese recht in overeenstemming met het Unierecht wordt uitgelegd, dat wil zeggen dat het Portugese recht, onverminderd de mogelijkheid om binnen de door het Unierecht gestelde grenzen aanvullende rechten toe te kennen aan omroeporganisaties, zelfs bij wijze van uitlegging geen andere inhoud geeft aan begrippen die reeds in het Unierecht zijn gedefinieerd.
IV. Conclusie
101.
In het licht van de voorgaande overwegingen geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Supremo Tribunal de Justiça te beantwoorden als volgt:
„Het begrip ‚doorgifte via de kabel’ in artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/83/EEG van de Raad van 27 september 1993 tot coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht en naburige rechten op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via de kabel heeft betrekking op de doorgifte van een eerste uitzending door kabelmaatschappijen die die doorgifte verrichten als professionele exploitanten in het kader van een conventioneel kabelnet.
De gelijktijdige doorgifte van per satelliet verspreide televisie-uitzendingen aan televisietoestellen die in hotelkamers zijn geïnstalleerd, via de coaxkabel, vormt geen ‚doorgifte via de kabel’ in de zin van artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/83, aangezien het hotel niet kan worden gekwalificeerd als een kabelmaatschappij in de zin van die richtlijn.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Italiaans.
(
2
)	Richtlijn van de Raad van 27 september 1993 tot coördinatie van bepaalde voorschriften betreffende het auteursrecht en naburige rechten op het gebied van de satellietomroep en de doorgifte via de kabel (PB 1993, L 248, blz. 15).
(
3
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PB 2001, L 167, blz. 10).
(
4
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige rechten op het gebied van intellectuele eigendom (PB 2006, L 376, blz. 28).
(
5
)	Decreto‑Lei n.°63/85 (wetsbesluit nr. 63/85) houdende goedkeuring van de Código do Direito de Autor e dos Direitos Conexos (Diário da República, Ie serie, nr. 61 van 14 maart 1985, beschikbaar op: https://dre.pt/web/guest/legislacao-consolidada/-/lc/34475475/view).
(
6
)	Decreto‑Lei n.°333/97 (wetsbesluit nr. 333/97) van 27 november 1997 tot omzetting in nationaal recht van richtlijn 93/83 (Diário da República, serie I-A, nr. 275 van 27 november 1997, beschikbaar op: https://dre.pt/web/guest/pesquisa/-/search/406485/details/normal?q=Decreto-Lei+n.%C2 %BA%20333 %2F97).
(
7
)	Zie arrest van 4 oktober 2011, Football Association Premier League e.a. (gevoegde zakenC‑403/08 en C‑429/08, EU:C:2011:631, punt 148).
(
8
)	Zie arrest van 4 oktober 2011, Football Association Premier League e.a. (gevoegde zakenC‑403/08 en C‑429/08, EU:C:2011:631, punt 150).
(
9
)	Rosén, J., The satellite and cable directive, EU Copyright Law: A Commentary, Edward Elgar Publishing, 2014, blz. 206.
(
10
)	Stamatoudi, I. A., Torremans, P., EU Copyright Law: A Commentary, Edward Elgar Publishing, 2014, blz. 408.
(
11
)	Kur, A., Dreier, T., Luginbuehl, S., European Intellectual Property Law, Edward Elgar Publishing, 2019, blz. 304‑305.
(
12
)	Zie in die zin de overwegingen 33, 34 en 35.
(
13
)	Zie arrest van 1 maart 2017, ITV Broadcasting e.a. (C‑275/15, EU:C:2017:144, punt 21).
(
14
)	De verwijzende rechter wenste in wezen te vernemen of het begrip „kabel” in artikel 9 van richtlijn 2001/29 een technologisch specifieke betekenis heeft die is beperkt tot traditionele kabelnetten die worden geëxploiteerd door traditionele kabeldienstaanbieders, dan wel of het veeleer een technologisch neutrale betekenis heeft die functioneel vergelijkbare, via internet doorgegeven diensten omvat.
(
15
)	Zie de conclusie van advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak ITV Broadcasting e.a. (C‑275/15, EU:C:2016:649, punt 70).
(
16
)	Zie de conclusie van advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak ITV Broadcasting e.a. (C‑275/15, EU:C:2016:649, punt 72).
(
17
)	Zie de conclusie van advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak ITV Broadcasting e.a. (C‑275/15, EU:C:2016:649, punt 73).
(
18
)	Zie de conclusie van advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak ITV Broadcasting e.a. (C‑275/15, EU:C:2016:649, punt 74).
(
19
)	Op Unieniveau een antwoord bieden op de uitdagingen met betrekking tot de bescherming van het auteursrecht en de naburige rechten die voortvloeien uit de nieuwe diensten van de informatiemaatschappij, die door het internet mogelijk zijn gemaakt.
(
20
)	Zie arrest van 3 februari 2000 (C‑293/98, EU:C:2000:66, punt 29).
(
21
)	Zie de opmerkingen van de Commissie, punt 70 en aldaar aangehaalde rechtspraak.
(
22
)	In artikel 8, lid 3, van richtlijn 2006/115 is bepaald: „De lidstaten kennen omroeporganisaties het uitsluitende recht toe om heruitzending van hun uitzendingen via de ether en de mededeling aan het publiek van hun uitzendingen toe te staan of te verbieden, indien deze mededeling plaatsvindt op plaatsen die tegen betaling van een toegangsprijs voor het publiek toegankelijk zijn.”
(
23
)	Zie arrest van 16 februari 2017, Verwertungsgesellschaft Rundfunk (C‑641/15, EU:C:2017:131).
(
24
)	Arrest van 16 februari 2017 (C‑641/15, EU:C:2017:131).
(
25
)	Arrest van 16 februari 2017 (C‑641/15, EU:C:2017:131).
(
26
)	Zie arrest van 16 februari 2017, Verwertungsgesellschaft Rundfunk (C‑641/15, EU:C:2017:131, punten 24 en 27).
(
27
)	Zoals bepaald in artikel 3, lid 2, onder d), van richtlijn 2001/29. De betrokken hotels geven de per satelliet uitgezonden programma’s van de zender RTL immers niet „uitgesteld” maar gelijktijdig, via een coaxkabel, door aan de in de hotelkamers geïnstalleerde televisietoestellen. Het gaat dus niet om de terbeschikkingstelling aan het publiek van vastleggingen van uitzendingen door een omroeporganisatie die vergelijkbaar is met video on demand.