62024CC0321
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fit‑22 ta’ Mejju 2025 (
1
)
Kawża C‑321/24
BC
vs
SCP Attal et Associés
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza))
“Proċedura għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 63(1) TFUE – Moviment liberu tal-kapital – Restrizzjoni – Suċċessjoni – Dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni – Kalkolu tar-remunerazzjoni tan-nutar – Patrimonju li jinkludi beni f’żewġ Stati Membri – Artikolu 65(1)(a) TFUE – Dispożizzjoni tal-liġi fiskali – Artikolu 65(1)(b) TFUE – Miżuri ta’ prevenzjoni ta’ ksur fiskali jew biex tiġi stabbilita proċedura għad-dikjarazzjoni tal-movimenti tal-kapital għal finijiet ta’ informazzjoni amministrattiva jew statistika”
1.
Fil-kawża li wasslet għal dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, l-eredi (residenti fi Franza) ta’ persuna li mietet fil-Belġju, fejn din tal-aħħar kellha r-residenza abitwali tagħha u li l-patrimonju tagħha jinkludi beni fil-Belġju u fi Franza, appellat ir-remunerazzjoni tan-nutar Franċiż li intervjena fid-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni ppreżentata fi Franza.
2.
L-Istat Membru li fih qiegħda tiġi ttrattata s-suċċessjoni huwa l-Belġju, u nutar Belġjan għamel id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni f’dan il-pajjiż għall-patrimonju kollu. Fil-fehma tal-eredi, ir-remunerazzjoni tan-nutar Franċiż ma tistax tiġi kkalkolata abbażi tal-beni kollha, iżda biss fuq il-parti tal-attiv kollu tas-suċċessjoni li jinsab fi Franza. Fil-każ kuntrarju, ikun hemm ħlas doppju mhux iġġustifikat.
3.
Il-qorti li qiegħda tiġi mitluba tiddeċiedi l-kawża titlob, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-Artikoli 63 u 65 TFUE sabiex tiddetermina jekk dawn jipprekludux ir-remunerazzjoni doppja tan-nutara ta’ żewġ Stati Membri li jintervjenu fl-istess suċċessjoni, meta jikkalkolaw l-emolumenti tagħhom abbażi tal-attiv kollu tas-suċċessjoni.
4.
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet dwar ir-restrizzjonijiet għall-moviment liberu tal-kapital immotivati mit-tassazzjoni tas-suċċessjoni b’dimensjoni transkonfinali (
2
). Din it-talba preliminari hija differenti minn dawk preċedenti minħabba s-suġġett tagħha: id-domandi jirrigwardaw dispożizzjoni nazzjonali li, għalkemm marbuta mal-obbligi tat-taxxa imposti fuq it-trasferiment permezz ta’ causa mortis, ma hijiex, fiha nnifisha, regola fiskali.
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
5.
Skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 88/361/KEE (
3
):
“Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet segwenti, l-Istati Membri għandhom jabolixxu restrizzjonijiet fuq il-movimenti ta’ kapital li jseħħu bejn persuni residenti fi Stati Membri. Biex jiffaċilitaw l-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva, movimenti ta’ kapital għandhom jkunu kklassifikati skond in-Nomenklatura fl-Anness I.”
6.
Fost il-movimenti ta’ kapital elenkati fl-Anness I tad-Direttiva 88/361 hemm preżenti, fit-Titolu XI ta’ dan l-anness, il-movimenti ta’ kapital ta’ natura personali, li jinkludu s-suċċessjonijiet u l-legati.
B.
Id-dritt Franċiż
1. Code de commerce (Kodiċi Kummerċjali)
7.
Fil-parti leġiżlattiva tal-Kodiċi, li tinkludi t-Titolu IVbis (“Fuq ċerti tariffi rregolati”), l-Artikolu L. 444-1 jiddetermina t-tariffi rregolati applikabbli għas-servizzi tan-nutara. Skont it-tielet paragrafu ta’ dan l-artikolu, is-servizzi li n-nutara jipprovdu f’kompetizzjoni ma’ dawk ta’ professjonisti oħra, li ma humiex suġġetti għal tariffa, ma humiex suġġetti għal tariffi rregolati, iżda għal onorarji.
8.
Fil-parti leġiżlattiva tal-Kodiċi, l-Artikolu R. 444-2 jinkludi d-definizzjonijiet li ġejjin:
“1. ‘Tariffa’: ġabra ta’ elementi li jippermettu d-determinazzjoni tal-ammont tal-emolumenti u tar-rimborsi fil-forma ta’ somma f’daqqa dovuti lill-professjonisti msemmija fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu L. 444-1 għas-servizzi rregolati tagħhom.
2. ‘Emolumenti’: somma rċevuta minn wieħed minn dawn il-professjonisti bħala kontroparti għal servizzi li t-tariffi tagħhom huma rregolati mit-Titolu IVbis tal-parti leġiżlattiva ta’ dan il-kodiċi.
[…]
4. ‘Emolumenti proporzjonali’: emolumenti li jirriżultaw jew mill-applikazzjoni ta’ rata b’valur bażiku, jew mill-applikazzjoni ta’ skala ta’ rati, li jiżdiedu jew li jonqsu, għal firxiet differenti ta’ bażijiet.
5. ‘Onorarju’: somma rċevuta minn wieħed minn dawn il-professjonisti bħala kontroparti għal servizzi li l-ammont tagħhom ma huwiex irregolat mit-titolu msemmi fil-punt 2.
[…]”.
9.
L-Artikolu R. 444-3 jipprovdi li:
“L-Artikoli anness 4-7, anness 4-8 u anness 4-9 ta’ dan it-titolu [‘Fuq ċerti tariffi rregolati] jispeċifikaw, rispettivament:
1. Il-lista ta’ servizzi […] tan-nutara […] li t-tariffa tagħhom hija rregolata minn dan it-titolu;
[…]
3. Lista indikattiva ta’ servizzi pprovduti fil-kundizzjonijiet previsti fit-tielet paragrafu tal-Artikolu L. 444-1 u, jekk ikun il-każ, ir-regoli li jirregolaw il-ġbir, mill-professjonisti kkonċernati, tal-onorarji li jikkorrispondu għal dawn is-servizzi.”
10.
Fl-Anness 4-7 tal-parti regolatorja tal-Kodiċi, li tinkludi l-lista tas-servizzi li t-tariffi rregolati tagħhom huma rregolati mit-Titolu IVbis (parti regolatorja) tal-Kodiċi, it-Tabella 5 annessa mal-Artikolu R. 444‑3 tikkonċerna n-nutara u tinkludi fil-punt 8 tagħha d-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni.
11.
Fil-parti “Arretés” tal-kodiċi, l-Artikolu A. 444-63 jindika li:
“Id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni (Numru 8 tat-Tabella 5,) tagħti lok għall-ġbir ta’ emolumenti proporzjonali għall-attiv gross kollu […], skont l-iskala li ġejja […]”.
2. Code général des impôts (Il-Kodiċi Ġenerali tat-Taxxa)
12.
Fost id-dispożizzjonijiet speċjali dwar is-suċċessjoni, l-Artikolu 800 jipprovdi li:
“L-eredi, il-legatarji jew id-donatarji, it-tuturi jew il-kuraturi tagħhom għandhom jippreżentaw dikjarazzjoni ddettaljata.
Huma eżentati milli jagħmlu dan:
1. L-aventi kawża diretti, il-konjuġi superstiti u s-sieħeb marbut b’patt ċivili ta’ solidarjetà meta l-attiv gross tas-suċċessjoni jkun inqas minn EUR 50000 u bil-kundizzjoni li dawn il-persuni ma jkunux ibbenefikaw preċedentement, mingħand id-deċedut, minn donazzjoni jew minn donazzjoni manwali mhux irreġistrata jew mhux iddikjarata;
2. Persuni oħra minbarra dawk imsemmija fil-paragrafu 1, meta l-attiv gross tas-suċċessjoni ikun inqas minn EUR 3000”.
13.
Skont l-Artikolu 802 tiegħu:
“Kull dikjarazzjoni ta’ trażmissjoni causa mortis, sottoskritta mill-eredi, mid-donatarji u mil-legatarji, mit-tuturi, mill-kuraturi jew mill-amministraturi legali tagħhom, għandha tintemm permezz ta’ nota fformulata kif ġej:
‘[…] Id-dikjarant jafferma li din id-dikjarazzjoni hija sinċiera u ġenwina; huwa jafferma, barra minn hekk, taħt is-sanzjonijiet previsti fl-Artikolu 1837 tal-Kodiċi Ġenerali tat-Taxxa, li din id-dikjarazzjoni tinkludi l-flus kontanti, il-krediti u t-titoli trasferibbli Franċiżi jew barranin l-oħra kollha li, sa fejn jaf hu, kienu jappartjenu, kompletament jew parzjalment, lid-deċedut’.
[…]”.
II. Il-fatti, il-kawża u d-domandi preliminari
14.
Il-fatti deskritti fid-digriet tar-rinviju jinkludu dan li ġej:
–
Is-Sinjura XY, ta’ nazzjonalità Franċiża u li għandha r-residenza abitwali tagħha fil-Belġju, mietet fid‑29 ta’ Lulju 2020 f’dan il-pajjiż.
–
Is-Sinjura BC, ċittadina Franċiża li tgħix u għandha r-residenza fiskali tagħha fi Franza, hija l-eredi ta’ XY.
–
Il-wirt li ħalliet warajha XY huwa kompost minn beni mobbli u immobbli li jinsabu fi Franza u fil-Belġju.
–
Is-suċċessjoni nfetħet, fit‑12 ta’ Ottubru 2020, minn nutar ta’ Uccle (il-Belġju), li għamel id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni fil-Belġju. Din id-dikjarazzjoni tkopri l-beni kollha tal-patrimonju, irrispettivament mill-post fejn jinsabu.
–
Is-Sinjura BC ħalset lin-nutar Belġjan remunerazzjoni kkalkulata fuq l-attiv gross ereditat (
4
).
–
Fi Franza, BC inkarigat lill-uffiċċju notarili ta’ Pariġi SCP Attal et Associés (iktar ‘il quddiem “Attal et Associés”) sabiex jagħmel id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni. Din ġiet iffirmata fit‑18 ta’ Marzu 2021 u ġiet iddepożitata fir-reġistru kompetenti.
–
Wara r-reġistrazzjoni tad-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni, Attal et Associés talab lis-segretarju tat-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza) ċertifikat ta’ verifika tal-ispejjeż sabiex jiddetermina r-remunerazzjoni tiegħu.
–
Iċ-ċertifikat ikkonferma ċ-ċifra li għaliha Attal et Associés kien stabbilixxa r-remunerazzjoni tiegħu, billi ħa bħala riferiment l-attiv gross kollu tas-suċċessjoni.
15.
BC ikkontestat iċ-ċertifikat quddiem it-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza). Hija titlob l-annullament tiegħu u l-ħruġ ta’ ċertifikat ġdid tar-remunerazzjoni tan-nutar Franċiż fuq bażi li tirrappreżenta biss il-valur gross tal-beni tal-patrimonju li jinsabu fi Franza.
16.
Hija tinvoka, għal dan l-għan, żewġ argumenti:
–
Il-bażi għall-kalkolu tal-emolumenti notarili għandha tkun identika għal dik użata għall-kalkolu tat-taxxa ta’ suċċessjoni. Skont il-Ftehim Franko-Belġjan tal‑20 ta’ Jannar 1959 dwar ħelsien mit-taxxa doppja (
5
), il-bażi taxxabbli fi Franza tieħu inkunsiderazzjoni biss il-valur tal-beni li jinsabu fi Franza.
–
Ir-remunerazzjoni tan-nutar Franċiż, iddeterminata fuq l-attiv gross tas-suċċessjoni kollu u mingħajr ma tittieħed inkunsiderazzjoni r-remunerazzjoni tan-nutar Belġjan (
6
), stabbilita fuq din l-istess bażi, tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital, fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE, peress li tnaqqas il-valur tal-patrimonju.
17.
Attal et Associés jitlob il-konferma taċ-ċertifikat. Huwa jikkunsidra li:
–
Fi Franza, it-taxxa fuq it-trasferimenti mingħajr ħlas hija kkalkolata fuq l-ammont totali tal-beni tad-deċedut, iżda titħallas biss fuq il-beni li jinsabu fi Franza, skont il-Ftehim Franko-Belġjan tal‑20 ta’ Jannar 1959.
–
Id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni ppreżentata lill-awtoritajiet Franċiżi għandha ssemmi l-beni kollha tad-deċedut, inklużi dawk li jinsabu barra mill-pajjiż.
–
Il-bażi għall-kalkolu tal-emolumenti notarili tinkludi l-beni kollha tal-patrimonju, kemm jekk jinsabu fi Franza jew fi Stat ieħor. Konsegwentement, huma dovuti lin-nutar l-emolumenti kkalkolati fuq il-valur gross tal-patrimonju kollu, li l-beni tagħha jinsabu fi Franza u fil-Belġju.
18.
F’dan il-kuntest, it-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza) tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 63(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi r-remunerazzjoni doppja ta’ nutara minn żewġ Stati Membri tal-Unjoni Ewropea li jaħdmu fuq l-istess suċċessjoni li tinkludi proprjetajiet fiż-żewġ Stati Membri, li l-kalkolu tagħha huwa bbażat ukoll fuq l-attiv gross kollu tas-suċċessjoni, mingħajr ma dan jieħu inkunsiderazzjoni r-remunerazzjoni mħallsa lin-nutar l-ieħor, meta l-intervent tan-nutar huwa impost bil-liġi?
2)
L-Artikolu 63(1) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li r-remunerazzjoni tan-nutar, li l-intervent tiegħu f’suċċessjoni li tinkludi proprjetajiet f’żewġ Stati Membri tal-Unjoni Ewropea huwa impost bil-liġi, tiġi kkalkolata fuq l-attiv gross kollu tas-suċċessjoni u mhux biss fuq l-attiv gross li jinsab fl-Istat Membru tiegħu?
3)
L-Artikolu 63(1) u l-Artikolu 65(1)(a) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandhom jiġu interpretati fis-sens li r-remunerazzjoni doppja ta’ żewġ nutara, li jaħdmu fuq l-istess suċċessjoni, ikkalkolata wkoll fuq l-attiv gross tas-suċċessjoni li jinsab fiż-żewġ Stati Membri, tista’ tikkostitwixxi ‘dispożizzjoni rilevanti tal-liġi fiskali tagħhom’ li hija eċċezzjoni għall-projbizzjoni li jiġu ristretti l-movimenti tal-kapital previst fl-ewwel wieħed minn dawn it-testi, meta l-intervent tan-nutar huwa impost bil-liġi?
4)
L-Artikoli 63(1) u l-Artikolu 65(1)(b) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea għandhom jiġu interpretati fis-sens li r-remunerazzjoni doppja ta’ żewġ nutara, li jaħdmu fuq l-istess suċċessjoni, ikkalkolata wkoll fuq l-attiv kollu tas-suċċessjoni li jinsab fiż-żewġ Stati Membri, tista’ tikkostitwixxi miżura indispensabbli sabiex tipprevjeni ksur fiskali jew proċedura għad-dikjarazzjoni ta’ movimenti ta’ kapital għal finijiet ta’ informazzjoni amministrattiva jew ta’ statistika li hija eċċezzjoni għall-projbizzjoni ta’ restrizzjoni ta’ movimenti ta’ kapital prevista fl-ewwel wieħed minn dawn it-testi, meta l-intervent tan-nutar huwa impost bil-liġi?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
19.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑30 ta’ April 2024.
20.
Skont l-Artikolu 101 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, din tal-aħħar bagħtet talba għal kjarifiki lill-qorti tar-rinviju, li pprovdiethom permezz ta’ ittra tal‑20 ta’ Diċembru 2024 (
7
).
21.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn Attal et Associés, mill-Gvern Franċiż u mill-Kummissjoni Ewropea.
22.
Iż-żamma ta’ seduta ma ġietx meqjusa indispensabbli.
IV. Analiżi
A.
Ammissibbiltà
23.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu (
8
), il-Gvern Franċiż jikkontesta l-ammissibbiltà tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari. Fl-opinjoni tiegħu, il-premessa li fuqha huma bbażati d-domandi tal-qorti tar-rinviju (l-obbligu, fid-dritt Franċiż, li jintuża nutar sabiex tiġi stabbilita d-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni) hija żbaljata.
24.
Skont il-Gvern Franċiż:
–
Skont l-Artikolu 800 tal-Kodiċi Ġenerali tat-Taxxa, huma l-werrieta, il-legatarji jew il-persuni li jirċievu d-donazzjoni li għandhom jippreżentaw id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni quddiem l-awtorità fiskali. Biex jgħinuhom iħejju din id-dikjarazzjoni, huma disponibbli formoli u struzzjonijiet dettaljati fuq is-sit internet tal-Ministeru tal-Finanzi (
9
). L-intervent tan-nutar ma huwiex obbligatorju.
–
min-naħa l-oħra, l-użu tan-nutar huwa indispensabbli għal ċerti atti relatati mas-suċċessjoni rregolati minn dispożizzjonijiet oħra, li l-għan tagħhom huwa differenti minn dak tad-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni, u li għalihom in-nutar jirċievi remunerazzjoni differenti.
–
Id-dispożizzjonijiet li fuqhom il-qorti tar-rinviju tibbaża ruħha sabiex tiddikjara li “l-intervent tan-nutar huwa obbligatorju jekk il-patrimonju jaqbeż EUR 5000 u jekk din tinkludi proprjetà immobbli” (
10
) ma jirrigwardawx id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni, iżda dokumenti differenti.
–
F’każijiet speċifiċi, id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni għandha tkun akkumpanjata minn dawn id-dokumenti jew dokumenti oħra li għalihom l-intervent notarili huwa obbligatorju. Dan huwa l-każ tal-patrimonji li jinvolvu beni immobbli, li għalihom għandu jiġi pprovdut iċ-ċertifikat dwar il-proprjetà tagħhom. L-istess japplika meta l-ammont tal-patrimonju jkun ta’ EUR 5000 jew iktar, inkwantu l-prova tal-kwalità ta’ eredi teħtieġ att notarili sottoskritt min-nutar. Dawn id-dokumenti huma differenti mid-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni, li fiha l-intervent notarili ma huwiex neċessarju.
25.
Wara t-talba għal kjarifiki mingħand il-qorti tar-rinviju, din tal-aħħar ipprovdiet lill-Qorti tal-Ġustizzja l-preċiżazzjonijiet li ġejjin (
11
):
–
“L-użu tan-nutar sabiex […] issir id-dikjarazzjoni tas-suċċessjoni ma huwiex impost minn test speċifiku tad-dritt Franċiż, iżda jikkorrispondi għal obbligu prattiku impost de facto, mill-konkomitanza ta’ atti oħra li għandhom jitwettqu b’mod obbligatorju quddiem nutar, li jikkorrispondi għall-monopolju tiegħu, u, fid-dritt, mill-atti ta’ portata ġenerali li jinsabu fis-sit ta’ informazzjoni lill-pubbliku u mill-istabbiliment ta’ tariffa rregolata imposta mil-liġi.
–
Għal dawn l-istess raġunijiet, BC ma kellhiex, fil-prattika, il-possibbiltà li tagħmel id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni hi stess”.
26.
F’din l-istess ittra, il-qorti tar-rinviju tirreferi għal siti uffiċjali Franċiżi ta’ informazzjoni għall-pubbliku fuq l-internet (
12
) li jippreżentaw bħala inevitabbli l-intervent notarili f’suċċessjonijiet li jinkludu parti minn beni immobbli, li jwassal lill-werrieta sabiex jaħsbu li dan l-intervent huwa wkoll obbligatorju għad-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni. Hija żżid tgħid li r-remunerazzjoni tan-nutar Franċiż hija rregolata mil-liġi, mingħajr ma l-werrieta jkunu jistgħu jinnegozjawha, u ma tiħux inkunsiderazzjoni l-emolumenti diġà mħallsa lil nutar ta’ Stat Membru ieħor minħabba att ekwivalenti li jiġi kkalkolat, bħal fi Franza, b’riferiment għall-attiv gross kollu ereditat.
27.
Fil-kuntest tal-proċedura skont l-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni biss sabiex tagħti deċiżjoni preliminari dwar l-interpretazzjoni jew il-validità tad-dritt tal-Unjoni. Ma huwiex il-kompitu tagħha li tinterpreta d-dispożizzjonijiet nazzjonali jew li tiddeċiedi jekk l-interpretazzjoni tagħhom mogħtija mill-qorti tar-rinviju hijiex korretta (
13
).
28.
Hija ġurisprudenza stabbilita li, “meta tagħti risposti għal domandi preliminari, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tat-tqassim tal-kompetenzi bejn il-qrati tal-Unjoni u l-qrati nazzjonali, il-kuntest fattwali u leġiżlattiv li fih jaqgħu dawn id-domandi, kif iddefinit mid-deċiżjoni tar-rinviju (
14
).”
29.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex mitluba tivverifika l-eżattezza tal-kuntest ġuridiku deskritt fid-deċiżjoni tar-rinviju u l-preżunzjoni ta’ rilevanza li minnha jibbenefikaw id-domandi preliminari għandha tipprevali. Dawn jiġu ddikjarati inammissibbli, fost raġunijiet oħrajn, meta jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollha l-ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima. Dan ma huwiex il-każ f’dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
30.
Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li l-argumenti tal-Gvern Franċiż dwar in-natura żbaljata tal-interpretazzjoni adottata mill-qorti tar-rinviju ma jaffettwawx l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari.
B.
L-ewwel u t-tieni domanda preliminari
31.
Permezz tal-ewwel u tat-tieni domanda preliminari tagħha, li għandhom jingħataw risposta konġunta, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 63(1) TFUE:
–
jipprekludix ir-remunerazzjoni doppja tan-nutara ta’ żewġ Stati Membri li jaħdmu fuq l-istess patrimonju b’beni li jinsabu fiż-żewġ Stati Membri, meta l-intervent tan-nutar huwa meħtieġ mil-liġi u meta din ir-remunerazzjoni hija kkalkolata abbażi tal-“attiv gross kollu tas-suċċessjoni, mingħajr ma tittieħed inkunsiderazzjoni r-remunerazzjoni mħallsa lin-nutar l-ieħor.”
–
jipprekludix li r-remunerazzjoni tan-nutar, li l-intervent tiegħu huwa impost mil-liġi, fil-kuntest ta’ patrimonju li jinkludi beni li jinsabu f’żewġ Stati Membri, tiġi kkalkolata “fuq l-attiv gross kollu tas-suċċessjoni u mhux biss fuq l-attiv gross li jinsab fl-Istat Membru tiegħu”.
32.
Minħabba l-fatt li fit-Trattati ma hemmx definizzjoni tal-kunċett ta’ “moviment tal-kapital”, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet valur indikattiv lin-nomenklatura tal-movimenti ta’ kapital li tinsab fl-Anness I tad-Direttiva 88/361. Hija kkunsidrat b’mod partikolari li, “skont it-tielet paragrafu tal-introduzzjoni ta’ dan l-anness, in‑nomenklatura li hemm fih mhijiex eżawrjenti dwar il-kunċett tal‑moviment tal‑kapital” (
15
).
33.
Wara li fakkret li s-suċċessjonijiet u l-legati jaqgħu taħt it-Taqsima XI tal-Anness I tad-Direttiva 88/361, intitolata “Movimenti ta’ Kapital Personali”, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[i]s-suċċessjoni, b’eċċezzjoni tal-każ fejn l-elementi li jiffurmawha jinsabu kollha fi Stat Membru wieħed, tikkostitwixxi movimenti ta’ kapitali skond l-Artikolu [63 tat-TFUE]” (
16
).
34.
Is-suċċessjoni inkwistjoni tinkludi beni li jinsabu f’żewġ Stati Membri (
17
). Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk, fil-kuntest ta’ tali suċċessjoni u fid-dawl tal-karatteristiċi partikolari tagħha, ir-remunerazzjoni ta’ nutar irregolata minn tariffa rregolata uffiċjalment tikkostitwixxix restrizzjoni għall-moviment tal-kapital ipprojbita mill-Artikolu 63(1) TFUE (
18
).
35.
Fil-kuntest tal-Artikolu 63(1) TFUE, “restrizzjoni” tfisser kull ostakolu għall-moviment liberu tal-kapital, kemm bejn l-Istati Membri kif ukoll bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi (
19
), u kull ostakolu, anki ta’ importanza minuri, għal din il-libertà huwa pprojbit (
20
).
36.
Il-miżuri pprojbiti mill-Artikolu 63(1) TFUE, bħala restrizzjonijiet għall-moviment tal-kapital, jinkludu dawk li huma ta’ natura li jiddisswadu lill-persuni mhux residenti milli jinvestu fi Stat Membru jew li jiddisswadu lir-residenti tal-imsemmi Stat Membru milli jinvestu fi Stati Membri oħra (
21
).
37.
Fil-qasam tas-suċċessjoni, kważi l-każijiet kollha relatati mal-Artikolu 63(1) TFUE, li ddeċidiet dwarhom il-Qorti tal-Ġustizzja, jikkonċernaw regoli nazzjonali dwar il-kalkolu tat-taxxa tas-suċċessjoni dovuta mill-werriet jew taxxi fuq id-dħul marbuta ma’ patrimonju (
22
).
38.
Fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 63(1) TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li jmorru kontra l-moviment liberu tal-kapital dispożizzjonijiet li jipprovdu li s-suċċessjonijiet ikkostitwiti minn beni li jinsabu barra mill-Istat Membru ta’ tassazzjoni għandhom piż fiskali ikbar mis-suċċessjonijiet komposti biss minn beni li jinsabu f’dan l-Istat, b’tali mod li jkun hemm tnaqqis fil-valur tal-patrimonju (
23
).
39.
Il-kawża prinċipali ma tirrigwardax l-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni nazzjonali ta’ natura fiskali. Ir-regoli li jirregolaw l-emolumenti (suġġetti għal tariffa rregolata) tan-nutar Franċiż għall-provvista tas-servizzi tiegħu jaqgħu taħt il-Kodiċi Kummerċjali u, nirrepeti, ma jimponux piż fiskali. Il-qorti tar-rinviju, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni jaqblu li dawn ir-regoli għandhom natura fiskali (
24
).
40.
Issa, il-projbizzjoni tal-Artikolu 63(1) TFUE tirrigwarda “kull restrizzjoni fuq il-moviment tal-kapital” (
25
). Din ma hijiex limitata għar-restrizzjonijiet li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni fiskali nazzjonali, u lanqas għal ostakoli oħra ta’ natura fiskali.
41.
Jekk, minħabba miżura nazzjonali, it-trasferiment tas-suċċessjoni li jinvolvi beni barra mill-pajjiż iġarrab telf fil-valur li ma jseħħx fil-każ ta’ trasferiment purament domestiku, l-effett dissważiv ta’ din il-miżura jkollu effett negattiv fuq il-libertà tal-moviment tal-kapital.
42.
Fil-fatt, din il-miżura tiddetermina li s-suċċessjonijiet ikkostitwiti minn beni li jinsabu f’iktar minn Stat Membru wieħed iġorru, fuq livell ekonomiku, piż (anki meta mhux fiskali) ikbar minn dak tas-suċċessjonijiet ikkostitwiti biss minn beni li jinsabu fi Stat wieħed biss (
26
).
43.
Il-miżuri nazzjonali, ta’ natura fiskali jew ta’ natura oħra, li jwasslu għal tali deprezzament jiddiswadu milli jsir użu mill-moviment liberu tal-kapital, applikabbli għas-suċċessjonijiet u, minħabba f’hekk, huma, bħala prinċipju, ipprojbiti (
27
).
44.
Fi Franza, l-Artikolu 800 tal-Kodiċi Ġenerali tat-Taxxa jimponi li tiġi ddikjarata s-suċċessjoni causa mortis. Id-dikjarazzjoni għandha tagħti dettalji dwar is-suċċessjoni tad-deċedut, l-attiv u l-passiv (
28
), u tindika l-identità tal-werrieta. Din tingħata lill-awtorità tat-taxxa sabiex din tkun tista’ tikkalkola t-taxxa dovuta fuq is-suċċessjoni, u għal finijiet ta’ prevenzjoni ta’ frodi fiskali. Huwa obbligatorju li din tiġi ppreżentata, ħlief għal ċerti persuni meta l-valur tal-patrimonju ma jaqbiżx ammont stabbilit mil-liġi.
45.
Skont id-deċiżjoni tar-rinviju u l-informazzjoni ulterjuri pprovduta mill-qorti tar-rinviju, kemm jekk minħabba rekwiżit legali jew prattika ispirata minn testi nazzjonali, fi Franza, l-intervent tan-nutar huwa obbligatorju f’każ bħal dan. Konsegwentement, in-nutar jipprovdi servizz li r-remunerazzjoni tiegħu (emolumenti) hija rregolata mil-liġi.
46.
L-emolumenti tan-nutar Franċiż minħabba l-intervent tiegħu fid-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni hija proporzjonali għat-total tal-attiv gross ereditat, ikkalkolat skont skala partikolari. Ir-regola dwar il-kalkolu tagħha hija l-istess għal kull suċċessjoni suġġetta għal dikjarazzjoni. Hija ma tagħmilx distinzjoni skont in-nazzjonalità jew ir-residenza tal-werriet jew tad-deċedut u lanqas ma tvarja skont il-post fejn jinsabu l-beni li għandhom jiġu ddikjarati.
47.
Madankollu, fil-kuntest ta’ suċċessjoni internazzjonali minħabba l-kompożizzjoni tagħha, huwa probabbli li Stat ieħor fejn jinsabu l-beni tas-suċċessjoni jeżiġi wkoll dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni għal finijiet fiskali. Bl-istess mod, jista’ jiġri li l-valur ta’ dawn il-beni, bħala parti mill-attiv gross ereditat, jagħmel parti mill-bażi ta’ kalkolu tar-remunerazzjoni tan-nutar (
29
) li jwettaq id-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni.
48.
F’dan il-kuntest, miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża ineżami:
–
minn naħa, hija kapaċi, fiha nnifisha, li tiskoraġġixxi lir-residenti tal-Istat Membru li tapplika fih milli jagħmlu investimenti barra mill-pajjiż, u lil dawk li jirrisjedu barra mill-pajjiż milli jinvestu f’dan l-Istat.
–
min-naħa l-oħra, bħala konsegwenza ta’ din il-miżura, patrimonju li jinkludi beni ġewwa u barra Stat, u li l-valur totali gross tiegħu huwa identiku għal dak ta’ patrimonju kompost esklużivament minn beni li jinsabu f’dan l-Istat, fl-aħħar mill-aħħar għandu valur inqas minħabba l-post fejn jinsabu l-beni li jikkomponuh.
49.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għal dan l-effett restrittiv doppju fil-ġurisprudenza tagħha dwar l-effett ta’ regoli fiskali. Fil-fehma tiegħi, din il-ġurisprudenza tista’ tiġi trasposta għal regoli nazzjonali oħra, anki jekk ma għandhomx natura fiskali, iżda għandhom l-istess effett restrittiv.
50.
Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet li:
–
“[I]d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jiddeterminaw il-valur ta’ beni immobbli għall-finijiet tal-kalkolu ta’ l-ammont tat-taxxa dovuta f’każ ta’ wirt jistgħu mhux biss ikunu ta’ natura li jiddiswadu x-xiri ta’ beni immobbli li jinsabu fl-Istat Membru kkonċernat, […] iżda jistgħu wkoll ikollhom bħala effett li jnaqqsu l-valur tas-suċċessjoni ta’ resident ta’ Stat Membru ieħor li mhuwiex dak li fih jinsabu l-imsemmija beni” (
30
).
–
“Minbarra dan, rigward il-każ tas-suċċessjonijiet, il-ġurisprudenza kkonfermat li l-miżuri pprojbiti mill-Artikolu [63 TFUE], inkwantu jikkostitwixxu restrizzjonijiet ta’ moviment ta’ kapital, jinkludu wkoll dawk li għandhom l-effett li jnaqqsu l-valur tas-suċċessjoni ta’ resident ta’ Stat li mhuwiex dak l-Istat li fih jinsabu l-beni kkonċernati u li jintaxxa s-suċċessjoni ta’ dawn il-beni” (
31
).
51.
L-iżvantaġġ deskritt ma jistax jiġi attribwit, f’każ bħal dak inkwistjoni, għall-eżerċizzju parallel minn żewġ Stati Membri tal-kompetenza fiskali tagħhom (
32
). Għaldaqstant, ma humiex applikabbli għal din il-kawża s-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja li fihom hija stabbilixxiet li ma jikkostitwixxux restrizzjonijiet għal-libertà ta’ moviment il-konsegwenzi sfavorevoli li jirriżultaw mill-eżerċizzju ta’ din il-kompetenza fiskali (doppja), sakemm din ma tkunx diskriminatorja (
33
).
52.
Konsegwentement, inqis li tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital, fis-sens tal-Artikolu 63(1) TFUE, ir-regola li, sabiex jiġu kkalkolati l-emolumenti tan-nutar (Franċiż) involut f’dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni, dawn jiġu ddeterminati billi jiġi inkluż fil-bażi ta’ kalkolu l-valur tal-beni tas-suċċessjoni li jinsabu fi Stat Membru ieħor (il-Belġju), fejn isseħħ is-suċċessjoni, meta l-leġiżlazzjoni ta’ dan l-Istat tipprevedi wkoll ir-remunerazzjoni tan-nutara tiegħu b’riferiment għall-attiv gross ereditat, b’tali mod li s-suċċessjoni jkollha taffaċċja remunerazzjoni doppja.
C.
It-tielet u r-raba’ domanda preliminari
53.
Permezz ta’ dawn iż-żewġ domandi preliminari, li wkoll għandhom jingħataw risposta konġunta, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk:
–
L-Artikolu 63(1) TFUE u l-Artikolu 65(1)(a) TFUE jistgħu jiġu interpretati fis-sens li r-remunerazzjoni doppja tan-nutara, f’ċirkustanzi bħal dawk f’dan il-każ, tikkostitwixxi “dispożizzjoni rilevanti tal-liġi fiskali [tal-Istati Membri]” li hija eċċezzjoni għall-projbizzjoni li jiġu ristretti l-movimenti tal-kapital.
–
L-Artikolu 63(1) TFUE u l-Artikolu 65(1)(b) TFUE jistgħu jiġu interpretati fis-sens li r-remunerazzjoni doppja tan-nutara, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża ineżami, tikkostitwixxi miżura neċessarja sabiex jiġu evitati reati fiskali jew proċedura ta’ dikjarazzjoni tal-movimenti tal-kapital għal finijiet ta’ informazzjoni amministrattiva jew statistika.
54.
Iż-żewġ domandi jeħtieġu kull waħda minnhom eċċezzjoni għall-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 63(1) TFUE. Skont l-Artikolu 65(1) TFUE, id-dispożizzjoni fl-Artikolu 63 ma tipprekludix id-dritt tal-Istati Membri:
–
“[L]i japplikaw id-dispożizzjonijiet relevanti tal-liġi fiskali tagħhom li jagħmlu distinzjoni bejn persuni li jħallsu t-taxxa li mhumiex fl-istess sitwazzjoni rigward il-post ta’ residenza tagħhom jew rigward il-post fejn il-kapital tagħhom ikun investit” (ittra a); jew
–
“[L]i jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa sabiex jevitaw il-ksur tal-liġi u tar-regolamenti nazzjonali, partikolarment fil-qasam fiskali u fil-qasam tas-superviżjoni prudenzjali ta’ l-istituzzjonijiet finanzjarji, jew li jimponu proċeduri għal finijiet ta’ informazzjoni amministrattiva jew ta’ statistika […]” (ittra b) (
34
).
55.
L-Artikolu 65(1)(a) u (b) TFUE jagħmel eċċezzjoni għall-prinċipju fundamentali tal-moviment liberu tal-kapital. Bħala tali, dan għandu jiġi interpretat b’mod strett (
35
).
56.
il-leġiżlazzjoni dwar l-emolumenti dovuti lin-nutara għall-provvista tas-servizzi tagħhom ma hijiex “dispożizzjoni tad-dritt fiskali”, kif diġà spjegajt. Il-qorti tar-rinviju, il-Kummissjoni u l-Gvern Franċiż stess jaqblu ma’ din l-evalwazzjoni.
57.
Huwa minnu li l-miżura nazzjonali inkwistjoni tiffissa l-emolumenti (tariffa rregolata) tan-nutar meta dan jintervjeni f’dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni li tipproduċi, sussegwentement, l-effetti fiskali tagħha. Ma għandi l-ebda problema li naċċetta li dan l-intervent (bħal interventi oħra fdati lin-nutara) għandu xi rabta mal-obbligi fiskali tal-werrieta.
58.
Issa, fid-dawl tal-għan u tan-natura tiegħu, it-tariffa dovuta għas-servizz ipprovdut min-nutar ma hijiex ta’ natura fiskali u lanqas ma tista’ titqies fiha nnfisha bħala manifestazzjoni tas-setgħa ta’ tassazzjoni tal-Istat. Dan jagħmel parti mid-dritt kummerċjali u huwa intiż sabiex jirregola l-eżerċizzju tal-professjoni tan-nutara billi jiffissa l-formula ta’ kalkolu tar-remunerazzjoni tagħhom meta jipprepara dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni.
59.
L-emolumenti tan-nutar ikkalkolati abbażi tat-tariffa rregolata jikkorrispondu għall-ħlas tas-servizz ipprovdut. Dawn ma jikkonsistux fil-ġbir min-nutar, f’isem id-debitur, ta’ somma li n-nutar imbagħad jgħaddi lill-Istat sabiex jiffinanzja l-funzjonijiet tiegħu. Barra minn hekk, dawn huma sseparati mit-taxxa tas-suċċessjoni, sa fejn ir-remunerazzjoni notarili hija ddeterminata billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-attiv gross ereditat, indipendentement mill-fatt jekk it-taxxa hijiex imposta, finalment, fuq il-beni kollha jew fuq parti minnhom biss.
60.
Tali miżura ma taqax taħt l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 65(1)(a) TFUE.
61.
Lanqas ma hija koperta mill-Artikolu65(1)(b) TFUE. Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, sabiex miżura tkun tista’ titqies “neċessarja” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, fir-rigward tas-superviżjoni prudenzjali ta’ entitajiet finanzjarji hija “għandu jkollha l-għan stess li tostakola l-ksur tal-liġijiet u tar-regolamenti fil-qasam tal-kontroll prudenzjali tal-istituzzjonijiet finanzjarji” (
36
).
62.
Jiena naqbel mal-Kummissjoni (
37
) li dan l-istess kriterju huwa applikabbli għall-miżuri adottati “fil-qasam fiskali”, li l-Artikolu 65(1)(b) TFUE jsemmi fl-istess livell bħal dawk tas-superviżjoni prudenzjali tal-istituzzjonijiet finanzjarji.
63.
Abbażi ta’ dan il-kriterju, tista’ taqa’ taħt l-eċċezzjoni prevista fl-Artikolu 65(1)(b) TFUE d-dispożizzjoni nazzjonali li tobbliga lill-werrieta jippreżentaw dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni, anki jekk din tkun tinkludi komponenti transkonfinali. Bl-istess mod, dik li tipprevedi sanzjonijiet kontra l-kontribwent għal ommissjoni jew għal ħabi ta’ beni, jew dik li tippenalizza d-dikjarazzjonijiet frawdolenti.
64.
Madankollu, ma tinkludix l-eċċezzjoni dwar il-“qasam fiskali” tal-Artikolu 65(1)(b) TFUE, miżura nazzjonali adottata sabiex jiġu stabbiliti l-emolumenti tan-nutar li jintervjeni f’dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni. Din il-miżura ma għandhiex bħala għan is-sorveljanza fiskali.
65.
Fl-istess sens, il-Kummissjoni ssostni li l-Artikolu A. 444-63 tal-Kodiċi Kummerċjali (li jikkalkula l-emolumenti notarili fit-termini diġà esposti) ma huwiex intiż sabiex jipprevjeni l-ksur fiskali.
66.
Miżura ta’ din in-natura lanqas ma tista’, fil-fehma tiegħi, tkun koperta mill-eċċezzjoni dwar il-proċeduri ta’ dikjarazzjoni ta’ movimenti ta’ kapital għal finijiet ta’ informazzjoni amministrattiva jew statistika.
67.
Fil-qosor, inqis li l-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 65(1)(a) u (b) TFUE, li għalihom tirreferi d-deċiżjoni tar-rinviju, ma humiex applikabbli għall-kawża.
D.
Teżisti ġustifikazzjoni għall-miżura għal raġunijiet imperattivi oħra ta’ interess ġenerali?
68.
Għalkemm id-deċiżjoni tar-rinviju ma tinvokax l-eżistenza ta’ raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-Gvern Franċiż jinvokaw il-possibbiltà li dawn ikunu jistgħu jeżistu f’dan il-każ (
38
).
69.
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tillimita ruħha għad-domandi preliminari kif ifformulati, hija ma jkollhiex għalfejn teżamina l-argumenti tal-Gvern Franċiż u tal-Kummissjoni. Għall-każ li tiddeċiedi li tirrispondihom, ser nesponi l-fehma tiegħi dwarhom.
70.
Il-Kummissjoni ssostni li l-attivitajiet notarili għandhom għanijiet ta’ interess ġenerali (
39
) u li d-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni magħmula min-nutar Franċiż skont l-Artikoli 800 u 802 tal-Kodiċi Ġenerali tat-Taxxa hija intiża kemm sabiex tiddetermina l-istatus tal-werriet kif ukoll sabiex tipprevjeni l-ksur fiskali (
40
).
71.
Madankollu, il-Kummissjoni tqis madankollu, li, anki jekk il-miżura kienet iġġustifikata minn dawn l-għanijiet, il-leġiżlazzjoni Franċiża timponi fuq il-werriet oneru “sproporzjonat”, billi tiffissa r-remunerazzjoni tan-nutar proporzjonalment mal-beni kollha li jifformaw is-suċċessjoni, inklużi dawk li jinsabu barra mill-pajjiż (
41
).
72.
Il-Gvern Franċiż jinvoka l-għanijiet ta’ interess ġenerali tal-attività notarili f’termini analogi għal dawk tal-Kummissjoni (
42
) u jsostni li l-kalkolu tal-emolumenti notarili permezz ta’ tariffa rregolata jevita l-“kompetizzjoni fil-prezz […] għad-detriment tal-kwalità tas-servizzi” (
43
).
73.
Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital tista’ tiġi aċċettata jekk tkun iġġustifikata minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, tkun xierqa sabiex tiggarantixxi, b’mod koerenti u sistematiku, it-twettiq tal-għan imfittex minnha u ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq dan l-għan (
44
).
74.
F’serje ta’ rikorsi għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu ppreżentati mill-Kummissjoni kontra Stati Membri li kienu jimponu kundizzjoni ta’ ċittadinanza għall-aċċess għall-professjoni ta’ nutar, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din il-kundizzjoni kienet tmur kontra l-Artikolu 43 KE (libertà ta’ stabbiliment). Hija għamlet dan wara li rrilevat li “[l]-fatt li l-attivitajiet nutarili jsegwu għanijiet ta’ interess ġenerali, li huma intiżi b’mod partikolari sabiex jiggarantixxu l-legalità u ċ-ċertezza legali tal-atti konklużi bejn individwi, jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali li tippermetti li jiġu ġġustifikati eventwali restrizzjonijiet għall-Artikolu 43 KE li jirriżultaw aspetti speċifiċi tal-attività nutarili, […] dejjem jekk dawn ir-restrizzjonijiet jippermettu li jintlaħqu dawn l-għanijiet u huma neċessarji għal dan il-għan” (
45
).
75.
Il-funzjoni notarili għandha importanza ċerta fir-relazzjonijiet ġuridiċi, peress li tikkontribwixxi sabiex “tiggarantixxi l-legalità u ċ-ċertezza legali tal-atti konklużi bejn individwi”. Ħadd ma kellu dubju dwar dan f’din il-proċedura.
76.
Fir-rigward tal-intervent tan-nutara Franċiżi fid-dikjarazzjonijiet ta’ suċċessjoni, min isostni li dan ma huwiex legalment obbligatorju (il-Gvern Franċiż), madankollu, isostni li r-remunerazzjoni tan-nutar sabiex jintervjeni f’dan il-proċess għandha għan ta’ interess ġenerali li jiġġustifika r-restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital.
77.
Ma ninsabx konvint minn dan l-argument: jekk, fi Franza, l-użu ta’ nutar għall-finijiet tad-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni ma huwiex rekwiżit legali, ma narax kif ir-remunerazzjoni tan-nutar li jaġixxi fil-kuntest ta’ tali formalità għandha tintrabat ma’ raġuni imperattiva ta’ natura ġenerali.
78.
Fil-każ li, kif issostni l-qorti tar-rinviju, l-intervent notarili fid-dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni jkun indispensabbli, kemm de facto, kif ukoll bis-saħħa ta’ obbligu legali, ir-raġunijiet imperattivi ta’ natura ġenerali jistgħu eventwalment jiġu evalwati: tali intervent isir obbligatorju sabiex jiġu żgurati l-legalità u ċ-ċertezza legali.
79.
Issa, anki f’din l-aħħar ipoteżi, il-ġustifikazzjoni għal raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali tapplika għall-emolumenti notarili, irregolati minn tariffa rregolata, iżda mhux għall-inklużjoni ta’ kwalunkwe element f’dawn l-emolumenti. B’mod partikolari, nikkunsidra li din il-ġustifikazzjoni ma hijiex suffiċjenti sabiex jiġi impost fuq l-eredi, fil-kuntest ta’ suċċessjoni transkonfinali, l-oneru tal-ħlas ta’ emolumenti notarili fi Stat fejn is-suċċessjoni ma sseħħx ikkalkolati fuq l-attiv gross ereditat li jinkludu beni li jinsabu fi Stat ieħor, f’ċirkustanzi bħal dawk ineżami.
80.
Fl-aħħar nett, jekk jiġi kkonstatat li teżisti raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, naqbel mal-Kummissjoni li l-leġiżlazzjoni Franċiża tmur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ biex jintlaħaq l-għan tagħha: din timponi piż eċċessiv fuq il-werriet billi tistabbilixxi r-remunerazzjoni tan-nutar bi proporzjon mat-totalità tal-beni inklużi fis-suċċessjoni, fosthom dawk li jinsabu barra mill-pajjiż.
V. Konklużjoni
81.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li tingħata r-risposta li ġejja lit-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza):
“L-Artikolu 63(1) TFUE u l-Artikolu 65(1)(a) u (b) TFUE,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
–
tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment tal-kapital bejn l-Istati Membri, ipprojbita mill-Artikolu 63(1) TFUE, dispożizzjoni jew prattika ta’ Stat (A) li ma sseħx is-suċċessjoni fih, li permezz tagħha, meta l-attiv tas-suċċessjoni jinkludi beni f’żewġ Stati Membri, l-intervent obbligatorju ta’ nutar tal-Istat (A) għall-preżentazzjoni ta’ dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni huwa rremunerat permezz ta’ tariffa rregolata b’tali mod li l-emolumenti notarili jiġu kkalkolati fuq l-attiv gross ereditat, inklużi l-beni li jinsabu fi Stat Membru ieħor (B), mingħajr ma tittieħed inkunsiderazzjoni r-remunerazzjoni mħallsa lin-nutar ta’ dan l-Istat Membru l-ieħor (B) permezz ta’ att ekwivalenti, ikkalkolat ukoll b’riferiment għall-attiv gross kollu tas-suċċessjoni.
–
L-imsemmija restrizzjoni għall-moviment tal-kapital bejn l-Istati Membri, ma tistax tibbenefika mill-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 65(1)(a) u (b) TFUE, li jawtorizzaw lill-Istati Membri japplikaw id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt fiskali tagħhom u li jadottaw il-miżuri indispensabbli sabiex jevitaw il-ksur tad-drittijiet u tar-regolamenti tagħhom jew sabiex jistabbilixxu proċeduri għad-dikjarazzjoni ta’ movimenti ta’ kapital għal finijiet ta’ informazzjoni amministrattiva jew statistika”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Ara, fost dawk l-iktar riċenti, is-sentenzi tat‑12 ta’ Ottubru 2023, BA (Suċċessjonijiet – Politika soċjali tal-akkomodazzjoni fl-Unjoni) (C‑670/21, EU:C:2023:763); tal-21 ta’ Diċembru 2021, Finanzamt V (Suċċessjonijiet – Tnaqqis parzjali u tnaqqis tal-ishma rriżervati) (C‑394/20, EU:C:2021:1044); u tat‑22 ta’ Novembru 2018, Huijbrechts (C-679/17, EU:C:2018:940).
(
3
)	Direttiva tal-Kunsill ta’ l‑24 ta’ Ġunju 1988 għall-implimentazzjoni ta’ l-Artikolu 67 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 10, Vol. 1, p. 10).
(
4
)	F’dawn il-konklużjonijiet, ser nuża, mingħajr distinzjoni, it-termini “attiv gross ereditat” jew “attiv gross tas-suċċessjoni.”
(
5
)	Convention fiscale entre la France et la Belgique tendant à éviter les doubles impositions et à régler certaines autres questions en matière d’impôts sur les successions et de droits d’enregistrement (Ftehim fiskali bejn Franza u l-Belġju intiż sabiex tiġi evitata t-taxxa doppja u sabiex jiġu rregolati ċerti kwistjonijiet oħra fil-qasam tat-taxxa ta’ suċċessjoni u tat-taxxa ta’ reġistrazzjoni), iffirmat fl‑20 ta’ Jannar 1959.
(
6
)	Skont ir-rikorrenti, in-nutar Belġjan għandu ġurisdizzjoni territorjali sabiex jieħu konjizzjoni tas-suċċessjoni, fid-dawl tar-residenza abitwali tad-deċeduta fil-Belġju.
(
7
)	Ara l-punti 25 u 26 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
8
)	Punti 23 sa 33 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
(
9
)	Id-dokument “Comment remplir une déclaration de succession?”, bi spjegazzjonijiet u links b’diversi formoli, huwa disponibbli fuq https://www.impots.gouv.fr/sites/default/files/formulaires/2705-sd/2023/2705-sd_4288.pdf. F’dan id-dokument, it-tweġiba għall-mistoqsija “devez-vous faire appel à un notaire?” hija: “Faire appel à un notaire n’est pas obligatoire mais peut être utile pour les opérations les plus complexes […] Si vous chargez un notaire de remplir votre déclaration de succession, il devient votre mandataire mais vous restez toujours responsable vis-à-vis de l’administration” (korsiv miżjud fl-oriġinal).
(
10
)	Punti 31 u 53 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
(
11
)	Ittra tal‑20 ta’ Diċembru 2024.
(
12
)	Hija tirreferi, b’mod partikolari, għal https://www.impots.gouv.fr/particulier/declarer-une-succesion u https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F80.
(
13
)	Sentenza tal‑11 ta’ Mejju 2023, Bezirkshauptmannschaft Lilienfeld (C‑155/22, EU:C:2023:394), punt 49.
(
14
)	Sentenza tat‑2 ta’ April 2020, Coty Germany (C‑567/18, EU:C:2020:267), punt 21.
(
15
)	Sentenzi tat‑12 ta’ Frar 2009, Block (C‑67/08, EU:C:2009:92), punt 19, li tiċċita s-sentenzi tat‑23 ta’ Frar 2006, van Hilten-van der Heijden (C‑513/03, EU:C:2006:131) punt 39; u tas‑17 ta’ Jannar 2008, Jäger (C‑256/06, EU:C:2008:20); iktar ’il quddiem is-“sentenza Jäger”, punt 24.
(
16
)	Sentenzi tat‑23 ta’ Frar 2006, van Hilten-van der Heijden (C‑513/03, EU:C:2006:131), punti 40 u 42; Jäger, punt 25; tat‑12 ta’ Frar 2009, Block (C‑67/08, EU:C:2009:92), punt 20; u tat‑30 ta’ Ġunju 2016, Feilen (C‑123/15, EU:C:2016:496), punt 16.
(
17
)	Fil-kawża ineżami, dan jinkludi lill-Istat Membru tal-ftuħ tas-suċċessjoni (il-Belġju) u Stat Membru ieħor (Franza) li l-leġiżlazzjoni tiegħu hija inkwistjoni. Dawn il-konklużjonijiet, loġikament, huma limitati għall-fatti kif ippreżentati fid-digriet tar-rinviju.
(
18
)	Ma sarx riferiment, fir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, għall-fatt li l-miżura inkwistjoni tista’ titqies bħala wieħed mill-“ostakoli għall-moviment liberu ta’ persuni li llum il-ġurnata jiġu affaċċjati b’diffikultajiet biex jimplimentaw id-drittijiet tagħhom fil-kuntest ta’ suċċessjoni li għandha implikazzjonijiet transkonfinali”, li tirreferi għalihom il-premessa 7 tar-Regolament (UE) Nru 650/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Lulju 2012 dwar il-ġuriżdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet u l-aċċettazzjoni u l-infurzar ta’ strumenti awtentiċi fil-qasam tas-suċċessjonijiet u dwar il-ħolqien ta’ Ċertifikat Ewropew tas-Suċċessjoni (ĠU 2012, L 201, p. 107, rettifiki fil-ĠU 2012, L 344, p. 3, fil-ĠU 2013, L 60, p. 140).
(
19
)	Sentenza tat‑2 ta’ Marzu 2023, PrivatBank et (C‑78/21, EU:C:2023:137), punt 48.
(
20
)	Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803), punt 65. L-Artikolu 63(1) TFUE ma jipprojbixxix il-miżuri li l-effetti restrittivi tagħhom huma wisq inċerti u wisq indiretti, kif tiddikjara s-sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2023, Finanzamt G (Proġetti ta’ għajnuna għall-iżvilupp) (C‑15/22, EU:C:2023:636), punt 50.
(
21
)	Sentenzi tat‑18 ta’ Jannar 2024, JD (Kundizzjoni ta’ residenza) (C‑562/22, EU:C:2024:55), punt 34; tal‑20 ta’ Ġunju 2024, Faurécia (C‑420/23, EU:C:2024:534), punt 21; u tad‑19 ta’ Diċembru 2024, Credit Suisse Securities (Europe) (C‑601/23, EU:C:2024:1048), punt 30.
(
22
)	Sentenzi tal‑11 ta’ Diċembru 2003, Barbier (C‑364/01, EU:C:2003:665), punt 62; Jäger, punt 30; jew tal‑11 ta’ Settembru 2008, Arens-Sikken (C‑43/07, EU:C:2008:490), punt 36. Il-projbizzjoni ma hijiex limitata għal regoli li jiskoraġġixxu l-akkwist jew iż-żamma ta’ beni fi Stat Membru partikolari: ara, pereżempju, is-sentenzi tal‑31 ta’ Marzu 2011, Schröder (C‑450/09, EU:C:2011:198), punt 32; u tal‑24 ta’ Frar 2015, Grünewald (C‑559/13, EU:C:2015:109), punt 20, dwar l-indikazzjoni, bħala benefiċjarji ta’ patrimonju antiċipat, ta’ persuni residenti fi Stat Membru differenti minn dak fejn tinsab il-proprjetà.
(
23
)	Sentenzi Jäger, punt 31; tat‑3 ta’ Settembru 2014, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑127/12, EU:C:2014:2130), punt 57; u tat‑30 ta’ Ġunju 2016, Feilen (C‑123/15, EU:C:2016:496), punt 19.
(
24
)	Punt 62 tad-digriet tar-rinviju, il-punt 61 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż u l-punt 51 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
(
25
)	B’hekk, ir-regola li tistabbilixxi t-termini ta’ preskrizzjoni għall-evalwazzjoni tal-azzjonijiet f’kumpannija rreġistrata għall-finijiet tat-taxxa tas-suċċessjoni hija wkoll “restrizzjoni”, għaliex “l-eredi tagħhom ikunu jinsabu iktar spiss f’inċertezza fir-rigward tal-possibbiltà li jkunu s-suġġett ta’ kontroll fiskali”: sentenza tal‑15 ta’ Settembru 2011, Halley (C‑132/10, EU:C:2011:586), punt 24. Barra mill-qasam tas-suċċessjoni, ara, bħala eżempju, is-sentenzi tas‑16 ta’ Marzu 1999, Trummer u Mayer (C‑222/97, EU:C:1999:143); tal‑5 ta’ Marzu 2002, Reisch et (C‑515/99, C‑519/99 sa C‑524/99 u C‑526/99 sa C‑540/99, EU:C:2002:135); u tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157).
(
26
)	Ma nikkontestax li, kif jenfasizza l-Gvern Franċiż (punt 113 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu), il-ħruġ ta’ dikjarazzjoni ta’ suċċessjoni li tkopri beni ta’ kull tip barra mill-pajjiż jista’ jwassal għal diffikultà materjali ikbar milli fil-każ tas-suċċessjoni domestika u jista’ jwassal għal spejjeż addizzjonali, bħall-ispejjeż ta’ traduzzjoni. Madankollu, mod it-trasferiment ta’ dawn l-ispejjeż eventwali fuq il-klijent u mod ieħor l-applikazzjoni sistematika ta’ tariffa uffiċjali rregolata, li ma tinkludix dan it-tip ta’ spejjeż, sabiex jiġu kkalkolati l-emolumenti tan-nutar suġġetti għal din it-tariffa.
(
27
)	Kif diġà indikajt, tali miżuri ma jkunux ipprojbiti jekk l-effett restrittiv tagħhom ikun wisq inċert jew wisq indirett. Lanqas ma huma ġġustifikati mid-dritt tal-Unjoni.
(
28
)	Hija għandha telenka l-beni kollha, inklużi dawk li għalihom it-taxxa ma titħallasx fi Franza skont ftehim dwar ħelsien minn taxxa doppja. Għandu jitfakkar li wħud minn dawn il-ftehimiet jawtorizzaw lill-Istati li huma parti fil-ftehim jikkalkolaw it-taxxa skont rata medja ddeterminata skont il-beni kollha tal-patrimonju.
(
29
)	Li l-intervent tiegħu huwa obbligatorju jew, anki jekk mhux obbligatorju, jitħallas abbażi ta’ tariffa uffiċjali rregolata mil-liġi. Jekk dan ma jkunx il-każ, hija f’idejn il-werriet li jevita l-ispejjeż doppji.
(
30
)	Sentenza Jäger, punt 30.
(
31
)	Sentenza Jäger, punt 31.
(
32
)	Ma jistax jiġi sostnut, fil-veru sens tal-kelma, li r-regoli ta’ kalkolu tat-tariffi rregolati sabiex jiġu ddeterminati l-emolumenti tan-nutar għall-provvista tas-servizzi tiegħu jaffettwaw l-eżerċizzju tas-setgħa ta’ tassazzjoni.
(
33
)	Sentenzi tas‑26 ta’ Mejju 2016, NN (L) International (C‑48/15, EU:C:2016:356), punt 47; u tat‑22 ta’ Settembru 2022, Admiral Gaming Network et (C‑475/20 sa C‑482/20, EU:C:2022:714), punt 43. Il-Gvern Franċiż jinvoka dan l-argument (punti 88 et seq tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu) li, madankollu ma huwiex konformi mal-kontenut tal-osservazzjonijiet tiegħu stess li fihom huwa jiċħad kategorikament in-natura fiskali tar-regola inkwistjoni.
(
34
)	Il-qorti tar-rinviju tillimita d-dubji tagħha għad-dispożizzjonijiet u l-miżuri tal-Istati Membri adottati bl-għanijiet indikati f’kull waħda miż-żewġ domandi.
(
35
)	Sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2024, XX (Kuntratti msejħa unit-linked) (C‑782/22, EU:C:2024:932), punt 43; u tad‑19 ta’ Diċembru 2024, Credit Suisse Securities (Europe) (C‑601/23, EU:C:2024:1048), punt 51, moqri flimkien mal-Artikolu 65(1)(a) TFUE; u s-sentenzi tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), punti 95 u 96; u tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432), punt 103, għall-istess dispożizzjoni, ittra (b).
(
36
)	Sentenza tat‑2 ta’ Marzu 2023, PrivatBank et (C‑78/21, EU:C:2023:137), punt 60, u l-ġurisprudenza ċċitata tas-sentenza tas‑7 ta’ Ġunju 2012, VBV – Vorsorgekasse (C‑39/11, EU:C:2012:327), punt 30.
(
37
)	Punt 58 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
(
38
)	Fl-aħħar punt tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, Attal et Associés sempliċement iċċita silta mis-sentenza tal‑24 ta’ Mejju 2011, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑50/08, EU:C:2011:335); iktar ’il quddiem is-“sentenza Il-Kummissjoni vs Franza”), dwar l-għanijiet ta’ interess ġenerali tal-attivitajiet notarili, iżda ma jiżviluppax dan l-argument.
(
39
)	Tinvoka s-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza, punt 87.
(
40
)	Punti 38 u 39 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
(
41
)	Punt 45 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
(
42
)	Punti 98 sa 101 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż, li jirreferu għas-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza.
(
43
)	Punti 102 sa 107 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Franċiż.
(
44
)	Sentenzi tat‑12 ta’ Ottubru 2023, BA (Suċċessjonijiet – Politika tal-akkomodazzjoni soċjali fl-Unjoni) (C‑670/21, EU:C:2023:763), punt 67; u tad‑29 ta’ Lulju 2024, Keva et (C‑39/23, EU:C:2024:648), punt 64.
(
45
)	Sentenzi tal‑24 ta’ Mejju 2011, Il‑Kummissjoni vs Il-BelġjuC‑47/08, EU:C:2011:334), punt 97; Il‑Kummissjoni vs Franza, punt 87; Il‑Kummissjoni vs Il-Lussemburgu (C‑51/08, EU:C:2011:336), punt 97; Il‑Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑53/08, EU:C:2011:338), punt 96; Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑54/08, EU:C:2011:339), punt 98; u Il‑Kummissjoni vs Il-Greċja (C‑61/08, EU:C:2011:340), punt 89. F’dawn is-sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet, bħala eżempju tal-karatteristiċi partikolari tal-attività notarili, għas-sistema ta’ remunerazzjoni tan-nutara.