Υπόθεση C‑679/23 P
WS και WT και WY και WZ και YAκαι YB
κατά
Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 18ης Δεκεμβρίου 2025
« Αίτηση αναιρέσεως – Κοινή πολιτική στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624 – Ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή – Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) – Υποχρεώσεις του Frontex όσον αφορά την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Κοινή επιχείρηση επιστροφής την οποία συντονίζει ο Frontex – Εξωσυμβατική ευθύνη του Frontex – Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης τέτοιων υποχρεώσεων και της ζημίας που προκλήθηκε»
1.        Έλεγχοι στα σύνορα, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης – Κανονισμός 2016/1624 – Υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) στο πλαίσιο του συντονισμού των κοινών επιχειρήσεων επιστροφής – Περιεχόμενο – Εξακρίβωση της ύπαρξης εκτελεστών ατομικών αποφάσεων επιστροφής όσον αφορά τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται σε επιχείρηση επιστροφής
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 51 § 1· κανονισμός 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 2, σημεία 12 και 14, 3, 16 §§ 2 και 3, 22 §§ 1 και 3, στοιχείο βʹ, 27 §§ 1 και 2, 28 § 1 και 34 §§ 1 και 2· οδηγία 2008/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 6 § 1 και 12 § 1)
(βλ. σκέψεις 95-103)
2.        Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αιτιώδης συνάφεια – Ζημία που προκλήθηκε εξαιτίας της μη τήρησης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) των υποχρεώσεων που επιβάλλονται βάσει του κανονισμού 2016/1624 – Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παράβασης των υποχρεώσεων και της ζημίας που προκλήθηκε – Κριτήρια εκτιμήσεως
(Κανονισμός 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 110-112, 149-153)
3.        Έλεγχοι στα σύνορα, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Ευρωπαϊκή ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης – Κανονισμός 2016/1624 – Υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) στο πλαίσιο του συντονισμού των κοινών επιχειρήσεων επιστροφής – Υποχρεώσεις όσον αφορά την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Περιεχόμενο
(Κανονισμός 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 16, 20 § 1, 21 § 2, 28 § 1 και 29 § 4· οδηγία 2008/115 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 8 § 6)
(βλ. σκέψεις 130-133)
4.        Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αιτιώδης συνάφεια – Ζημία που προκλήθηκε εξαιτίας της μη τήρησης εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) των υποχρεώσεων που επιβάλλονται βάσει του κανονισμού 2016/1624 – Διακοπή της άμεσης αιτιώδους συνάφειας λόγω επιλογής του ίδιου του αναιρεσείοντος – Εκτίμηση in concreto – Κριτήρια
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 148-161)
5.        Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Αιτιώδης συνάφεια – Ζημία που συνίσταται στα έξοδα που αφορούν τη διαδικασία ενώπιον του υπευθύνου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) προ της ασκήσεως του ενδίκου βοηθήματος – Έξοδα που απορρέουν από την ελεύθερη βούληση του αναιρεσείοντος – Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ζημίας και της συμπεριφοράς του προσωπικού του Frontex – Κριτήρια εκτιμήσεως – Χαρακτηριστικά της οικείας διαδικασίας
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47, εδ. 2·
κανονισμός 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογική σκέψη 50 και άρθρο 72)
(βλ. σκέψεις 168-173)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου κάνει εν μέρει δεκτή την αίτηση αναιρέσεως που άσκησαν οι WS κ.λπ. (στο εξής: αναιρεσείοντες) κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου στην υπόθεση WS κ.λπ. κατά Frontex (1), με την οποία είχε απορριφθεί η αγωγή αποζημίωσης που είχαν ασκήσει για ζημίες τις οποίες φέρονται ότι υπέστησαν λόγω του ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (στο εξής: Frontex) δεν τήρησε τις υποχρεώσεις που υπέχει, μεταξύ άλλων, από τον κανονισμό 2016/1624 (2). Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τις υποχρεώσεις που επιβάλλονται στον Frontex από τον κανονισμό 2016/1624 κατά τον συντονισμό κοινών επιχειρήσεων επιστροφής και σχετικά με τις συνέπειες που απορρέουν, ως προς την εξωσυμβατική ευθύνη του Frontex, από την παράβαση των υποχρεώσεων αυτών και από τις ενδεχόμενες επακόλουθες προσβολές θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια τέτοιων επιχειρήσεων επιστροφής.
Οι αναιρεσείοντες είναι οικογένεια έξι Σύρων υπηκόων κουρδικής εθνότητας, οι οποίοι, μαζί με ομάδα προσφύγων, έφθασαν στη νήσο Μήλο (Ελλάδα) στις 9 Οκτωβρίου 2016. Στις 20 Οκτωβρίου 2016, κατόπιν κοινής επιχείρησης επιστροφής την οποία διεξήγαγε η Ελληνική Δημοκρατία και συντόνισε ο Frontex, μεταφέρθηκαν σε κέντρο προσωρινής υποδοχής στην Τουρκία. Τον Νοέμβριο του 2016 οι τουρκικές αρχές τούς χορήγησαν έγγραφα προσωρινής προστασίας και προσωρινή άδεια ταξιδιού. Οι αναιρεσείοντες, αφού διέμειναν αρχικώς στο Saruj (Τουρκία), μετέβησαν στη συνέχεια στο Ιράκ και εγκαταστάθηκαν στο Erbil, εξαιτίας του φόβου ότι οι τουρκικές αρχές θα τους επαναπροωθούσαν στη Συρία.
Το 2017 οι αναιρεσείοντες υπέβαλαν την πρώτη καταγγελία τους ενώπιον του υπευθύνου θεμελιωδών δικαιωμάτων του Frontex, ισχυριζόμενοι ότι είχαν επαναπροωθηθεί από την Ελλάδα στην Τουρκία στο πλαίσιο επιχείρησης επιστροφής την οποία διεξήγαγε ο Frontex, ενώ στη συνέχεια, το 2018, υπέβαλαν δεύτερη καταγγελία η οποία αφορούσε την εξέταση της πρώτης καταγγελίας. Οι καταγγελίες κρίθηκαν παραδεκτές και διαβιβάσθηκαν στις ελληνικές αστυνομικές αρχές. Το 2019, ο υπεύθυνος ενημέρωσε τους αναιρεσείοντες ότι οι ελληνικές αστυνομικές αρχές είχαν περατώσει την εσωτερική έρευνα σχετικά με την πρώτη καταγγελία, τους διαβίβασε το τελικό κείμενο της έκθεσης που συνέταξε επί των καταγγελιών και περάτωσε τη σχετική διαδικασία εξέτασης.
Στις 20 Σεπτεμβρίου 2021 οι αναιρεσείοντες άσκησαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου αγωγή αποζημίωσης με αίτημα την αποκατάσταση της υλικής ζημίας και τη χρηματική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης τις οποίες ισχυρίζονται ότι υπέστησαν λόγω της φερόμενης ως παράνομης συμπεριφοράς του Frontex πριν, κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την κοινή επιχείρηση επιστροφής.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε κατ’ αρχάς ότι ορισμένα έγγραφα που είχαν προσκομίσει οι αναιρεσείοντες ήταν απαράδεκτα, λόγω της αδικαιολόγητα εκπρόθεσμης προσκόμισής τους. Επί της ουσίας, αφού επισήμανε ότι οι προϋποθέσεις θεμελίωσης της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης (3) τίθενται σωρευτικά, αποφάσισε να εξετάσει κατ’ αρχάς την προϋπόθεση της ύπαρξης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της προσαπτόμενης στον Frontex συμπεριφοράς και των προβαλλόμενων ζημιών. Ειδικότερα, έκρινε ότι τα έξοδα που είχαν πραγματοποιήσει οι αναιρεσείοντες για τη μετάβασή τους στην Ελλάδα δεν ήταν δυνατόν να απορρέουν άμεσα από την προσαπτόμενη στον Frontex συμπεριφορά, καθόσον ήταν προγενέστερα της επίμαχης επιχείρησης επιστροφής. Στη συνέχεια, έκρινε ότι, στο πλαίσιο της επίμαχης επιχείρησης επιστροφής, αποκλειστικό καθήκον του Frontex ήταν να παράσχει τεχνική και επιχειρησιακή υποστήριξη στα κράτη μέλη και όχι να ελέγξει το βάσιμο των αποφάσεων περί επιστροφής των προσώπων που περιλαμβάνονταν στην επιχείρηση, δεδομένου ότι οι εν λόγω αποφάσεις επιστροφής καθώς και οι αποφάσεις που αφορούν τη χορήγηση διεθνούς προστασίας λαμβάνονται κατόπιν εκτίμησης η οποία εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Τέλος, αφού εξέτασε τα επιχειρήματα που αφορούσαν την υλική ζημία και την ηθική βλάβη που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι αναιρεσείοντες κατά τη διάρκεια της επίμαχης επιχείρησης επιστροφής και μετά από αυτή, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι αναιρεσείοντες δεν είχαν αποδείξει αρκούντως άμεση αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των πραγματικών περιστατικών που προσάπτουν στον Frontex και της υλικής ζημίας και ηθικής βλάβης που προβάλλουν και, ως εκ τούτου, απέρριψε την αγωγή αποζημίωσης στο σύνολό της.
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως κατά της ανωτέρω απόφασης, οι αναιρεσείοντες προβάλλουν ιδίως ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε, αφενός, ότι ο Frontex δεν είχε την υποχρέωση να εξακριβώσει την ύπαρξη έγγραφης απόφασης επιστροφής και, αφετέρου, ότι δεν υφίστατο αιτιώδης συνάφεια μεταξύ των προσαπτόμενων στον Frontex συμπεριφορών και της προβαλλόμενης ζημίας και ότι η συνάφεια αυτή είχε διακοπεί λόγω των δικών τους «επιλογών».
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, όσον αφορά τις ειδικές υποχρεώσεις που επιβάλλει στον Frontex ο κανονισμός 2016/1624, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, βάσει του εν λόγω κανονισμού, ο Frontex βαρύνεται με ένα σύνολο υποχρεώσεων οι οποίες αποσκοπούν στη διασφάλιση του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο πλαίσιο των επιχειρήσεων επιστροφής τις οποίες συντονίζει. Οι υποχρεώσεις αυτές απορρέουν, αφενός, από τη γενική υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, συνιστώσα της οποίας αποτελεί ο Frontex, να διασφαλίζει την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την εκτέλεση των καθηκόντων της στο πλαίσιο του εν λόγω κανονισμού και, αφετέρου, από την υποχρέωση του Frontex να ελέγχει αποτελεσματικά τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε όλες τις δραστηριότητές του.
Ως εκ τούτου, κατά το Δικαστήριο, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα κρίνοντας ότι ο Frontex δεν είχε καμία υποχρέωση όσον αφορά την εξακρίβωση της ύπαρξης εκτελεστών ατομικών αποφάσεων για τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται σε κοινή επιχείρηση επιστροφής την οποία συντονίζει ο εν λόγω οργανισμός, με την αιτιολογία ότι η αποστολή του συνίσταται αποκλειστικά στην παροχή τεχνικής και επιχειρησιακής συνδρομής στα κράτη μέλη, χωρίς να δύναται να υπεισέρχεται στο σκεπτικό των εν λόγω αποφάσεων επιστροφής. Το Δικαστήριο διευκρινίζει συναφώς ότι η εξακρίβωση της ύπαρξης τέτοιων αποφάσεων δεν συνδέεται με οποιαδήποτε εξέταση του σκεπτικού τους και, ως εκ τούτου, δεν θίγει την αποκλειστική αρμοδιότητα που διαθέτουν τα κράτη μέλη στον τομέα αυτόν δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115. Επομένως, ο Frontex οφείλει να εξακριβώνει την ύπαρξη εκτελεστών ατομικών αποφάσεων επιστροφής, οι οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/115, πρέπει να εκδίδονται εγγράφως, για το σύνολο των προσώπων τα οποία ένα κράτος μέλος προτίθεται να περιλάβει σε τέτοιες επιχειρήσεις, προκειμένου να διασφαλίζεται η τήρηση των απαιτήσεων που απορρέουν από τον κανονισμό 2016/1624 καθώς και των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων, να διασφαλίζεται δε ιδίως η αρχή της μη επαναπροώθησης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, λαμβανομένης υπόψη και της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας (4), ενέχει επίσης νομικό σφάλμα η εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την οποία πρέπει να αποκλειστεί οποιαδήποτε αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της προσαπτόμενης στον Frontex συμπεριφοράς και της προβαλλόμενης από τους αναιρεσείοντες ζημίας με την αιτιολογία ότι ο εν λόγω οργανισμός δεν υπέχει καμία υποχρέωση όσον αφορά την εξακρίβωση της ύπαρξης απόφασης επιστροφής για όλα τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται σε κοινή επιχείρηση επιστροφής την οποία συντονίζει.
Εντούτοις, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζονται οι αναιρεσείοντες, το γεγονός ότι ο Frontex υπέχει σχετική υποχρέωση εξακρίβωσης δεν σημαίνει ότι υφίσταται κατ’ ανάγκην αιτιώδης συνάφεια μεταξύ μιας ενδεχόμενης παράβασης της υποχρέωσης αυτής και του συνόλου ή μέρους των ζημιών που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι αναιρεσείοντες. Βεβαίως, η ύπαρξη τέτοιας αιτιώδους συνάφειας πρέπει να εξετάζεται λαμβανομένης υπόψη της ως άνω υποχρέωσης εξακρίβωσης, καθώς και των λοιπών υποχρεώσεων που επιβάλλονται στον Frontex προκειμένου να διασφαλίζονται τόσο η τήρηση των απαιτήσεων του κανονισμού 2016/1624 όσο και ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων. Η εξέταση αυτή πρέπει εντούτοις να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών (5) καθώς και τις απαιτούμενες νομικές εκτιμήσεις.
Εν συνεχεία, όσον αφορά την ευθύνη για τυχόν προσβολές θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια πτήσης επιστροφής, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι κακώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι για τέτοιες προσβολές ευθύνεται αποκλειστικά το κράτος μέλος υποδοχής, αποκλειομένης οποιασδήποτε ευθύνης του Frontex. Συγκεκριμένα, λαμβανομένων υπόψη των υποχρεώσεων που βαρύνουν τον Frontex βάσει του κανονισμού 2016/1624, δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων το ενδεχόμενο η παράβαση των υποχρεώσεων αυτών εκ μέρους των υπηρεσιών ή του προσωπικού του, στο πλαίσιο συγκεκριμένης επιχείρησης, να έχει συμβάλει στην προσβολή θεμελιωδών δικαιωμάτων, κατά την πτήση επιστροφής, σε βάρος των προσώπων που απομακρύνονται. Δεν ασκεί συναφώς επιρροή το γεγονός ότι, σύμφωνα με την οδηγία 2008/115 (6) και όπως υπενθυμίζεται στον κανονισμό 2016/1624 (7), τα κράτη μέλη είναι επιφορτισμένα με τον έλεγχο των αναγκαστικών επιστροφών. Πράγματι, κατά τον κανονισμό 2016/1624, η συνδρομή του Frontex ή ο συντονισμός ή η οργάνωση που αυτός εξασφαλίζει για τις κοινές επιχειρήσεις επιστροφής πρέπει να παρέχονται σύμφωνα με την οδηγία 2008/115, και ο Frontex υπέχει υποχρεώσεις ελέγχου συμπληρωματικές προς εκείνες των κρατών μελών.
Επιπλέον, στο μέτρο που μέλη του προσωπικού του Frontex συμμετέχουν ή μπορούν να συμμετέχουν σε τέτοιες επιχειρήσεις, είτε υπό την ιδιότητα του συντονιστή είτε ως εμπειρογνώμονες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο των επιχειρήσεων αυτών, δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων το ενδεχόμενο υπαίτιες πράξεις ή παραλείψεις τους να έχουν αιτιώδη συνάφεια με τέτοιες προσβολές θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Τέλος, στηριζόμενο στη νομολογία του σχετικά με τον άμεσο χαρακτήρα της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της προσαπτόμενης συμπεριφοράς και της προβαλλόμενης ζημίας, που απαιτείται για τη θεμελίωση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα, αφενός, καθόσον έκρινε ότι το γεγονός ότι η προσαπτόμενη συμπεριφορά αποτέλεσε αναγκαία προϋπόθεση για την επέλευση της ζημίας, η οποία δεν θα είχε επέλθει χωρίς τη συμπεριφορά αυτή, δεν αρκεί προκειμένου να αποδειχθεί αιτιώδης συνάφεια και, αφετέρου, καθόσον εξέτασε εν προκειμένω το ενδεχόμενο η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της προσαπτόμενης στον Frontex συμπεριφοράς και των οικείων ζημιών να είχε διακοπεί από ορισμένες πράξεις των αναιρεσειόντων.
Εντούτοις, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η εξέταση αυτή πρέπει οπωσδήποτε να πραγματοποιείται in concreto, με συνεκτίμηση του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την κατάσταση του ζημιωθέντος. Όσον αφορά ιδίως την περίπτωση μελών οικογένειας τα οποία έχουν εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής τους για να ζητήσουν διεθνή προστασία και έρχονται αντιμέτωπα με εξαιρετικές περιστάσεις και απρόβλεπτους κινδύνους, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι οι αιτούντες άσυλο μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι λόγω της μεταναστευτικής διαδρομής τους και των τραυματικών εμπειριών που ενδέχεται να έχουν βιώσει, η δε κατάσταση αυτή μπορεί να επηρεάσει την κρίση τους. Σε μια τέτοια εξαιρετική κατάσταση, η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της προσαπτόμενης συμπεριφοράς και της προβαλλόμενης ζημίας μπορεί να εξακολουθεί να υφίσταται παρά το γεγονός ότι μεταξύ τους μεσολάβησε απόφαση του ζημιωθέντος. Η απόφαση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως εύλογη, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των περιστάσεων που διαμόρφωσαν την εν λόγω κατάσταση.
Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα καθόσον έκρινε ότι οι επιλογές των αναιρεσειόντων σχετικά με την προσωρινή εγκατάστασή τους στην Τουρκία, τη διαφυγή τους στο Ιράκ και την εγκατάστασή τους στη χώρα αυτή είχαν διακόψει κάθε αρκούντως άμεση αιτιώδη συνάφεια μεταξύ της προσαπτόμενης στον Frontex συμπεριφοράς και της προβαλλόμενης ζημίας, χωρίς να έχει προηγουμένως προβεί σε in concreto εκτίμηση του εύλογου χαρακτήρα των επιλογών αυτών υπό το πρίσμα του συνόλου των περιστάσεων που είχαν διαμορφώσει το πλαίσιο εντός του οποίου έγιναν οι εν λόγω επιλογές.
Υπό της συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο καταλήγει στην εν μέρει αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης (8) και, δεδομένου ότι δεν είναι σε θέση να αποφανθεί επί της ουσίας, καθώς το Γενικό Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί της πλειονότητας των ισχυρισμών των αναιρεσειόντων, αναπέμπει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο.
1      Απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2023, WS κ.λπ. κατά Frontex (T‑600/21, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2023:492).
2      Κανονισμός (ΕΕ) 2016/1624 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Σεπτεμβρίου 2016, για την Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 863/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2007/2004 του Συμβουλίου και της απόφασης 2005/267/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2016, L 251, σ. 1).
3      Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η θεμελίωση της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης βάσει του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ εξαρτάται από τη συνδρομή ενός συνόλου προϋποθέσεων, συγκεκριμένα δε την ύπαρξη κατάφωρης παραβάσεως κανόνα δικαίου ο οποίος αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες, το υποστατό της ζημίας και την ύπαρξη άμεσης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παραβάσεως της υποχρεώσεως που υπέχει το όργανο που εξέδωσε την πράξη και της ζημίας που υπέστησαν οι ζημιωθέντες. Εφόσον δεν πληρούται μία εξ αυτών των προϋποθέσεων, η αγωγή πρέπει να απορρίπτεται στο σύνολό της χωρίς να απαιτείται να εξεταστούν οι λοιπές προϋποθέσεις της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης και ο δικαστής της Ένωσης δεν υποχρεούται να εξετάζει τις προϋποθέσεις αυτές με καθορισμένη σειρά.
4      Αρχή η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και υπενθυμίζεται στο άρθρο 9 του κανονισμού 2016/1624.
5      Η διαπίστωση των οποίων απόκειται στο Γενικό Δικαστήριο.
6      Εν προκειμένω, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 6, της οδηγίας 2008/115.
7      Υπενθύμιση η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 29, παράγραφος 4, του κανονισμού.
8      Αναιρεί την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πλην των κεφαλαίων με τα οποία, αφενός, κρίθηκαν απαράδεκτα ορισμένα έγγραφα που προσκόμισαν οι αναιρεσείοντες και, αφετέρου, διαπιστώθηκε η έλλειψη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της συμπεριφοράς που προσάπτεται στον Frontex και των ζημιών που προβάλλουν οι αναιρεσείοντες όσον αφορά τα έξοδα που πραγματοποίησαν για να μεταβούν στην Ελλάδα.