62021CC0068
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY
przedstawiona w dniu 5 maja 2022 r. (
1
)
Sprawy połączone C‑68/21 i C‑84/21
Iveco Orecchia SpA
przeciwko
APAM Esercizio SpA (C‑68/21),
Brescia Trasporti SpA (C‑84/21),
przy udziale:
Veneta Servizi International Srl unipersonale,
Var Srl,
Di Pinto & Dalessandro SpA,
Bellizzi Srl
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Consiglio di stato (radę stanu, Włochy)]
Odesłanie prejudycjalne – Zamówienia publiczne – Dyrektywa 2014/25/UE – Artykuły 60 i 62 – Specyfikacje techniczne – Części do autobusów marki Iveco lub części równoważne z nimi – Dowód równoważności – Dyrektywa 2007/46/WE – Artykuł 10 ust. 2, art. 19 ust. 1, art. 28 ust. 1 i załącznik IV – Homologacja typu WE – Części – Konieczność uzyskania homologacji typu WE w odniesieniu do części objętych jednym z aktów prawnych wymienionych w załączniku IV
1.
We Włoszech dwa przedsiębiorstwa publiczne odpowiedzialne za świadczenie usług miejskiego i międzymiastowego transportu pasażerskiego w swoich gminach (Mantua i Brescia) ogłosiły przetarg na dostawę części zamiennych do autobusów. Części zamienne mogły być oryginalnymi częściami zamiennymi marki Iveco, której były pojazdy, lub równoważnymi częściami zamiennymi.
2.
Po udzieleniu zamówień na dostawy oferent, którego oferta nie została wybrana, wniósł dwie skargi, w których przedmiotem sporu jest ustalenie, czy „równoważne części zamienne” musiały posiadać homologację typu WE zgodnie z dyrektywą 2007/46/WE (
2
).
3.
Consiglio di stato (rada stanu, Włochy) zmierza przede wszystkim do ustalenia, czy homologacja jest konieczna do dostarczenia równoważnych części zamiennych, czy też wystarczyłoby przedstawić wraz z ofertą oświadczenie o równoważności z homologowaną oryginalną częścią.
I. Ramy prawne. Prawo Unii
A.
Dyrektywa 2007/46
4.
Artykuł 1 („Przedmiot”) stanowi:
„Niniejsza dyrektywa ustanawia zharmonizowane ramy zawierające przepisy administracyjne i ogólne wymagania techniczne homologacji wszystkich nowych pojazdów objętych jej zakresem zastosowania oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, mając na uwadze uproszczenie ich rejestracji, sprzedaży i dopuszczenia do ruchu na obszarze Wspólnoty.
Niniejsza dyrektywa ustanawia również przepisy dotyczące sprzedaży i dopuszczania do stosowania części i wyposażenia przeznaczonego do pojazdów, w odniesieniu do których udzielono homologacji zgodnie z niniejszą dyrektywą.
Szczególne wymagania techniczne dotyczące budowy i działania pojazdów określa się, stosując niniejszą dyrektywę, w aktach prawnych, których wyczerpujący wykaz znajduje się w załączniku IV”.
5.
Zgodnie z art. 2 („Zakres”):
„1.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do homologacji typu pojazdów drogowych zaprojektowanych i zbudowanych w jednym lub kilku etapach, oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych zaprojektowanych i zbudowanych dla takich pojazdów.
[…]”.
6.
W myśl art. 3 („Definicje”):
„Na użytek niniejszej dyrektywy i aktów prawnych wymienionych w załączniku IV, chyba że w tych aktach prawnych podano inaczej:
1)
»akt prawny« oznacza oddzielną dyrektywę lub rozporządzenie, lub regulamin EKG ONZ załączony do zrewidowanego porozumienia z 1958 r.;
2)
»oddzielna dyrektywa lub rozporządzenie« oznacza dyrektywę lub rozporządzenie wymienione w załączniku IV, część I niniejszej dyrektywy. Określenie to obejmuje również przepisy wykonawcze wydane na ich podstawie;
3)
»homologacja typu« oznacza procedurę, w wyniku której państwo członkowskie zaświadcza, że typ pojazdu, układu, części lub oddzielnego zespołu technicznego jest zgodny z odpowiednimi przepisami administracyjnymi i wymaganiami technicznymi;
4)
»krajowa homologacja typu« oznacza procedurę homologacji typu ustanowioną prawem krajowym danego państwa członkowskiego; ważność takiej homologacji jest ograniczona do terytorium tego państwa członkowskiego;
5)
»homologacja typu WE« oznacza procedurę, w wyniku której państwo członkowskie zaświadcza, że typ pojazdu, układu, części lub oddzielnego zespołu technicznego jest zgodny z odpowiednimi przepisami administracyjnymi i wymaganiami technicznymi niniejszej dyrektywy i aktów prawnych wymienionych w załącznikach IV lub XI;
[…]
24)
»część« oznacza urządzenie podlegające wymaganiom aktu prawnego, przewidziane jako część pojazdu, które może uzyskać homologację typu niezależnie od pojazdu, jeżeli akt prawny wyraźnie to przewiduje;
[…]”.
7.
Artykuł 7 („Procedury postępowania w przypadku homologacji typu WE układów, części lub oddzielnych zespołów technicznych”) stanowi:
„1.   Producent składa wniosek do organu udzielającego homologacji. W odniesieniu do konkretnego typu układu, części lub oddzielnego zespołu technicznego można złożyć tylko jeden wniosek i tylko w jednym państwie członkowskim. Dla każdego typu podlegającego homologacji składany jest odrębny wniosek.
2.   Do wniosku dołącza się folder informacyjny, którego zawartość określona jest w oddzielnych dyrektywach lub rozporządzeniach.
[…]”.
8.
Artykuł 10 („Szczególne przepisy dotyczące układów, części lub oddzielnych zespołów technicznych”) stanowi:
„[…]
2.   Państwa członkowskie udzielają homologacji typu WE części lub oddzielnego zespołu technicznego w odniesieniu do części lub oddzielnego zespołu technicznego, który odpowiada szczegółowym danym zawartym w folderze informacyjnym i który spełnia wymagania techniczne określone w odpowiedniej oddzielnej dyrektywie lub rozporządzeniu, wymienionym w załączniku IV.
[…]”.
9.
Artykuł 19 („Znak homologacji typu WE”) stanowi:
„1.   Producent części lub oddzielnego zespołu technicznego, niezależnie od tego, czy stanowią one część układu, umieszcza na każdej części lub zespole wyprodukowanym zgodnie z homologacją typu znak homologacji typu WE, wymagany przez stosowną oddzielną dyrektywę lub stosowne oddzielne rozporządzenie.
2.   Jeżeli nie wymaga się umieszczenia znaku homologacji typu WE, producent umieszcza przynajmniej swoją nazwę lub znak handlowy oraz numer typu lub numer identyfikacyjny.
3.   Znak homologacji typu WE jest zgodny z dodatkiem do załącznika VII”.
10.
Artykuł 28 („Sprzedaż i dopuszczenie do użycia części i oddzielnych zespołów technicznych”) ma następujące brzmienie:
„1.   Państwa członkowskie zezwalają na sprzedaż lub dopuszczenie do użycia części lub oddzielnych zespołów technicznych wyłącznie wtedy, gdy spełniają one wymagania stosownych aktów prawnych i gdy są odpowiednio oznakowane zgodnie z art. 19.
[…]”.
11.
Artykuł 46 („Sankcje”) stanowi:
„Państwa członkowskie określają sankcje mające zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów niniejszej dyrektywy, w szczególności zakazów określonych w art. 31 lub z niego wynikających, oraz aktów prawnych wymienionych w załączniku IV część I oraz przyjmują wszelkie środki niezbędne do ich wprowadzenia w życie. […]”
12.
Załącznik IV („Wykaz wymagań do celów homologacji typu WE pojazdów”) składa się z dwóch części: w jednej zawarto wykaz „aktów prawnych” (oddzielnych dyrektyw lub rozporządzeń), a w drugiej zdefiniowano regulaminy EKG ONZ, [„do których Wspólnota przystąpiła jako Umawiająca się Strona do »Zrewidowanego porozumienia genewskiego z 1958 r.« decyzją Rady 97/836/WE [z dnia 27 listopada 1997 r.] (Dz.U. 1997, L 346, s. 78) lub na mocy późniejszych decyzji Rady, zgodnie z art. 3 ust. 3 tej decyzji”], i zawarto ich wykaz.
B.
Dyrektywa 2014/25/UE (
3
)
13.
Artykuł 60 („Specyfikacje techniczne”) stanowi:
„1.   Specyfikacje techniczne, zdefiniowane w załączniku VIII pkt 1, określa się w dokumentach zamówienia. W specyfikacjach technicznych określa się wymagane cechy robót budowlanych, usług lub dostaw.
[…]
2.   Specyfikacje techniczne zapewniają równy dostęp wykonawców do postępowania o udzielenie zamówienia i nie tworzą nieuzasadnionych przeszkód dla otwarcia zamówienia publicznego na konkurencję.
3.   Bez uszczerbku dla obowiązujących krajowych reguł technicznych, w zakresie, w jakim są one zgodne z prawem unijnym, specyfikacje techniczne formułuje się w jeden z poniższych sposobów:
a)
w kategoriach wymagań wydajnościowych lub funkcjonalnych, w tym aspektów środowiskowych, pod warunkiem że parametry są dostatecznie precyzyjne, aby umożliwić oferentom ustalenie przedmiotu zamówienia, a podmiotom zamawiającym udzielenie zamówienia;
b)
poprzez odniesienie do specyfikacji technicznych oraz, w kolejności, do: norm krajowych przenoszących normy europejskie, europejskich ocen technicznych, wspólnych specyfikacji technicznych, norm międzynarodowych, innych systemów referencji technicznych ustanowionych przez europejskie organy normalizacyjne lub – w przypadku ich braku – do norm krajowych, krajowych aprobat technicznych lub krajowych specyfikacji technicznych dotyczących projektowania, wyliczeń i realizacji robót budowlanych oraz wykorzystania dostaw; każdemu odniesieniu towarzyszą słowa »lub równoważne«;
c)
w kategoriach wymagań wydajnościowych lub funkcjonalnych, o których mowa w lit. a), z odniesieniem do specyfikacji technicznych wymienionych w lit. b) stanowiących środek domniemania zgodności z tego rodzaju wymaganiami wydajnościowymi lub funkcjonalnymi;
d)
poprzez odniesienie do specyfikacji technicznych wymienionych w lit. b) w zakresie określonych cech oraz poprzez odniesienie do wymagań wydajnościowych lub funkcjonalnych, o których mowa w lit. a), w zakresie innych cech.
4.   Jeżeli nie uzasadnia tego przedmiot zamówienia, specyfikacje techniczne nie zawierają odniesienia do konkretnej marki lub źródła, ani do szczególnego procesu, który charakteryzuje produkty lub usługi dostarczane przez konkretnego wykonawcę, ani do znaku handlowego, patentu, typu bądź konkretnego pochodzenia lub produkcji, które to odniesienie mogłoby prowadzić do uprzywilejowania lub wyeliminowania pewnych przedsiębiorstw lub produktów. W wyjątkowych przypadkach dopuszcza się stosowanie takich odniesień, jeżeli niemożliwe jest opisanie przedmiotu zamówienia w wystarczająco precyzyjny i zrozumiały sposób zgodnie z ust. 3. Takim odniesieniom towarzyszą słowa »lub równoważne«.
5.   W przypadku gdy podmiot zamawiający korzysta z możliwości zastosowania odniesienia do specyfikacji technicznych, o których mowa w ust. 3 lit. b), nie może on odrzucić oferty na podstawie faktu, iż roboty budowlane, dostawy lub usługi będące przedmiotem oferty nie są zgodne ze specyfikacjami technicznymi, do których się ona odnosi, jeżeli oferent udowodni w swojej ofercie za pomocą dowolnych stosownych środków, w tym za pomocą środków dowodowych, o których mowa w art. 62, że proponowane rozwiązania w równoważnym stopniu spełniają wymagania określone w specyfikacjach technicznych.
6.   […]
W swojej ofercie oferent musi udowodnić za pomocą dowolnych stosownych środków, w tym za pomocą środków, o których mowa w art. 62, że dostawy, usługa lub obiekt budowlany, zgodne z normą, spełniają wymagania wydajnościowe lub funkcjonalne określone przez podmiot zamawiający”.
14.
Artykuł 62 („Raporty z testów, certyfikacja i inne środki dowodowe”) stanowi:
„1.   Podmioty zamawiające mogą wymagać od wykonawców przedstawienia raportu z testów opracowanego przez jednostkę oceniającą zgodność lub zaświadczenia wystawionego przez taką jednostkę jako środka dowodowego potwierdzającego zgodność z wymaganiami lub kryteriami określonymi w specyfikacjach technicznych, kryteriach udzielenia zamówienia lub warunkach realizacji zamówienia.
W przypadku gdy podmioty zamawiające wymagają przedstawienia zaświadczeń sporządzonych przez określoną jednostkę oceniającą, podmioty zamawiające akceptują również zaświadczenia wystawione przez inne równoważne jednostki oceniające zgodność.
[…]
2.   Podmioty zamawiające akceptują odpowiednie środki dowodowe, inne niż te, o których mowa w ust. 1, takie jak dokumentacja techniczna producenta, w przypadku gdy dany wykonawca nie ma dostępu do zaświadczeń ani raportów z testów, o których mowa w ust. 1, ani możliwości ich uzyskania w odpowiednim terminie, o ile ten brak dostępu nie może być przypisany danemu wykonawcy oraz pod warunkiem że dany wykonawca tym samym dowiedzie, że roboty budowlane, dostawy lub usługi spełniają wymogi lub kryteria określone w specyfikacjach technicznych, kryteriach udzielenia zamówienia lub warunkach realizacji zamówienia.
[…]”.
II. Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytania prejudycjalne
A.
Sporne decyzje o udzieleniu zamówienia
1. Sprawa C‑68/21
15.
APAM Esercizio SpA, spółka działająca w sektorze miejskiego i międzymiastowego transportu publicznego w Mantui (Włochy), ogłosiła (
4
) przetarg otwarty na dwuletnie dostawy „oryginalnych części zamiennych Iveco lub równoważnych części zamiennych do autobusów” (CIG 7602877C91), których wartość oszacowano na 710000 EUR.
16.
W art. 5.1 („Rodzaje części zamiennych”) specyfikacji istotnych warunków zamówienia rozróżniono:
–
„Części zamienne przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa pojazdu i ochrony środowiska”. W odniesieniu do nich, „jako części badanych w celu uzyskania homologacji wraz z pojazdem lub jako oddzielne zespoły techniczne, [należało] dostarczyć wyłącznie części oryginalne lub równoważne, homologowane zgodnie z przepisami krajowymi (kodeks drogowy) i wspólnotowymi (dyrektywa 98/14/EWG, dyrektywa 2007/46 i załącznik IV do tej dyrektywy)”.
–
„Oryginalne części zamienne (lub wytworzone przez oryginalnego producenta)”.
–
„Równoważne części zamienne”, zdefiniowane jako „części zamienne (elementy, części składowe, wyposażenie) o jakości równoważnej z częściami oryginalnymi lub części o jakości co najmniej równej jakości części użytych do montażu pojazdu, wyprodukowane zgodnie ze specyfikacjami technicznymi i standardami produkcji producenta oryginalnej części zamiennej”.
17.
W artykule tym dodano, że „zgodnie z prawem Unii i obowiązującymi przepisami ustawowymi wspomniane [równoważne] części zamienne mogą być wyprodukowane przez dowolne przedsiębiorstwo, które może w dowolnym czasie zaświadczyć zgodnie z obowiązującymi przepisami (UNI-CEI-ENISO/IEC 17050), że jakość produkowanych części zamiennych odpowiada jakości oryginalnych części użytych do montażu danych pojazdów silnikowych”.
18.
W art. 5.2 („Świadectwa i oświadczenia”) specyfikacji istotnych warunków zamówienia wskazano, że oferent „musi przedstawić w ramach przetargu, w odniesieniu do proponowanej równoważnej części zamiennej, świadectwo zgodności lub konkretną homologację części zamiennej dostarczoną przez producenta, organ udzielający homologacji lub laboratorium badawcze zgodnie z normą ISO 45000”.
19.
W art. 15 („Dokumenty administracyjne”) lit. d) specyfikacji istotnych warunków zamówienia wymagano przedstawienia „[…] odpowiednich dokumentów technicznych dla każdej proponowanej równoważnej części zamiennej wraz ze: […] [ś]wiadectwem homologacji produktu, jeżeli jest obowiązkowe, wydanym przez producenta proponowanej równoważnej części zamiennej; świadectwem równoważności dostarczonego produktu w odniesieniu do odpowiadającego mu produktu oryginalnego (lub wytworzonego przez oryginalnego producenta) pod względem pełnej zastępowalności, bez konieczności jakiegokolwiek dostosowania, części zamiennej dla zespołu lub układu, w którym produkt ma być montowany, oraz cech wydajnościowych gwarantujących prawidłową funkcjonalność i bezpieczeństwo produktu w układzie, a także identyczny okres użytkowania, wydanym przez producenta proponowanej równoważnej części zamiennej”.
20.
W przetargu udział wzięły trzy przedsiębiorstwa, w tym Iveco Orecchia i Veneta Servizi International Srl unipersonale, któremu udzielono zamówienia.
2. Sprawa C‑84/21
21.
Brescia Trasporti SpA, spółka działająca w sektorze miejskiego i międzymiastowego transportu publicznego w Brescii (Włochy), ogłosiła (
5
) przetarg o wartości podstawowej zamówienia szacowanej na 2100000 EUR na „dostawę części zamiennych do autobusów marki Iveco wyposażonych w silnik Iveco – CIG 7680570EDB”.
22.
Artykuł 1 („Definicje techniczne”) dokumentu zawierającego specyfikacje techniczne przetargu przewidywał trzy rodzaje części zamiennych: „oryginalne części zamienne”, „części zamienne wytworzone przez oryginalnego producenta” oraz „równoważne części zamienne”.
23.
Zgodnie z ust. 3 tego artykułu „równoważne części zamienne o jakości równoważnej z częściami oryginalnymi są częściami o jakości co najmniej równej jakości części użytych do budowy pojazdu, wyprodukowanymi zgodnie ze specyfikacjami technicznymi i standardami produkcji producenta części zamiennej”.
24.
Artykuł 2 [„Charakterystyka części zamiennych będących przedmiotem dostaw (…)”] tego dokumentu przewidywał, że oferent musi wskazać w odniesieniu do każdej części zamiennej, czy zamierza dostarczyć oryginalną część zamienną, część zamienną wytworzoną przez oryginalnego producenta, czy też równoważną część zamienną.
25.
W odniesieniu do „części zamiennych o równoważnej jakości” art. 3 („Dokumenty, które należy przedstawić wraz z ofertą”) wymagał pod rygorem wykluczenia, aby do oferty zostało załączone „świadectwo producenta części zamiennej potwierdzające w odniesieniu do każdej części zamiennej:
–
że jakość części zamiennych jest wystarczająco wysoka, aby ich użycie nie naraziło na szwank reputacji autoryzowanej sieci;
–
że części zamienne są w pełni wymienne z oryginalnymi częściami zamiennymi, […] bez konieczności jakiegokolwiek dostosowania części zamiennej, zespołu lub układu, w którym część zamienna ma być montowana […]”.
26.
W art. 3 dodano, że „dostawca powinien ponadto przedstawić świadectwo homologacji produktu, jeżeli jest ono obowiązkowe. W odniesieniu do okładzin hamulcowych, tarcz hamulcowych i bębnów dostawca powinien przedstawić, oprócz wymienionych powyżej dokumentów, świadectwo potwierdzające wspólnotową homologację ECE R90”.
27.
W przetargu udział wzięły spółki Iveco Orecchia i VAR Srl, której udzielono zamówienia.
B.
Postępowania krajowe i pytanie prejudycjalne
28.
Iveco Orecchia wniosła do Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia – sezione staccata di Brescia (regionalnego sądu administracyjnego dla Lombardii – wydział zamiejscowy w Brescii, Włochy) skargę na dwie decyzje o udzieleniu zamówienia, twierdząc zasadniczo:
–
że wybrani oferenci nie udowodnili za pomocą świadectwa lub w inny sposób homologacji części wymaganej w dokumentacji zamówienia i odpowiednich przepisach;
–
tytułem żądania ewentualnego, że warunki przetargu były niezgodne z prawem, gdyby interpretować je w ten sposób, że nie wymagały one przedstawienia w razie potrzeby świadectwa homologacji wydanego przez właściwy organ lub w każdym razie dowodu istnienia takiej homologacji.
29.
Sąd pierwszej instancji oddalił obie skargi Iveco Orecchia wyrokami z dnia 25 czerwca i z dnia 26 sierpnia 2019 r., od których Iveco Orecchia wniosła odwołanie do Consiglio di stato (rady stanu) (
6
).
30.
Zdaniem Consiglio di stato (rady stanu) (
7
):
–
Oryginalne części zamienne Iveco, które są przedmiotem zamówienia na dostawy, są homologowane wraz z pojazdem.
–
Sprzedaż części zamiennych podlegających homologacji, zwłaszcza jeśli mogą one zagrażać bezpieczeństwu pojazdów i ochronie środowiska, jest możliwa tylko wtedy, gdy uzyskały one homologację i zostały zatwierdzone przez organ udzielający homologacji.
–
Załącznik IV do dyrektywy 2007/46 zawiera konkretny i szczegółowy wykaz kategorii części, dla których istnieją odpowiednie i również konkretne przepisy dotyczące ich homologacji.
–
Specyfikacje techniczne wymagały w razie potrzeby uzyskania świadectwa homologacji (
8
).
–
W świetle tych czynników należy określić, czy konieczna jest homologacja nieoryginalnych części wykonanych przez producenta takich części.
–
Wydaje się, że mające zastosowanie przepisy, a mianowicie dyrektywa 2007/46 i krajowe przepisy transponujące, nakładają takie same obowiązki w zakresie homologacji na producentów pojazdów (którzy homologują pojazdy jako całość i w ten sposób automatycznie homologują każdą z ich części) i na producentów części.
–
Jeśli zatem część podlega przepisom aktu prawnego (objętego załącznikiem IV do dyrektywy 2007/46), może być wprowadzona do obrotu tylko po uprzednim uzyskaniu homologacji.
–
Można by jednak również argumentować – jak twierdzą przedsiębiorstwa będące drugą stroną postępowania –, że oferty dotyczące części zamiennych przewidzianych we wspomnianym załączniku IV, złożone przez podmioty inne niż producenci pojazdów, nie powinny podlegać wymogowi przedstawienia tych samych dokumentów technicznych potwierdzających, że zostały one poddane badaniom wymaganym w stosunku do oryginalnych części homologowanych. Z tego punktu widzenia ogólne świadectwo równoważności, stwierdzające, że część zamienna jest zgodna ze specyfikacjami technicznymi określonymi w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz że proponowane rozwiązania odpowiadają wymogom określonym w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, mogłoby być wystarczające jako alternatywa dla rzeczonych dokumentów.
31.
W tym kontekście Consiglio di stato (rada stanu) skierowała dwa pytania prejudycjalne, z których przeanalizuję tylko pierwsze na wniosek Trybunału. Brzmi ono następująco:
„Czy okoliczność – w szczególności w odniesieniu do dostaw w ramach zamówienia publicznego części zamiennych do autobusów przeznaczonych do świadczenia usługi publicznej, – że instytucja zamawiająca może przyjmować części zamienne przeznaczone do określonego pojazdu, wykonane przez wytwórcę innego niż producent pojazdu, w związku z czym nie są one homologowane wraz z pojazdem, należące do jednej z kategorii części objętych przepisami technicznymi wymienionymi w załączniku IV do dyrektywy 2007/46/WE (Wymogi do celów homologacji typu WE pojazdów) i oferowane w przetargu bez dołączonego świadectwa homologacji i bez jakichkolwiek informacji dotyczących rzeczywistej homologacji, co więcej, w oparciu o założenie, że homologacja nie jest konieczna, gdyż wystarczające jest złożone przez oferenta oświadczenie o równoważności z homologowaną częścią oryginalną, jest zgodna z prawem Unii, w szczególności z przepisami dyrektywy 2007/46/WE (zawartymi w art. 10, 19 i 28 tej dyrektywy), a także z zasadami równego traktowania i bezstronności, wolnej konkurencji i dobrej administracji?”
III. Postępowanie przed Trybunałem
32.
Wnioski o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym wpłynęły do Trybunału odpowiednio w dniach 3 i 11 lutego 2021 r.
33.
Uwagi na piśmie zostały złożone przez Iveco Orecchia, Brescia Trasporti SpA, Var Srl, Veneta Servizi International Srl unipersonale, Di Pinto & Dalessandro SpA, APAM Esercizio SpA, rząd Włoch i Komisję Europejską. Wszystkie te podmioty, z wyjątkiem spółki Di Pinto & Dalessandro SpA, wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 10 marca 2022 r.
IV. Ocena
A.
Uwagi wstępne
34.
Chociaż dla sądu odsyłającego istotna jest jedynie wykładnia art. 10, 19 i 28 dyrektywy 2007/46, nie można pominąć faktu, że spory dotyczą zamówień na dostawy, które zostały udzielone w drodze postępowania podlegającego przepisom dyrektywy 2014/25.
35.
Jak bowiem wskazuje Komisja i jak podkreślono na rozprawie, sporne zamówienia zostały udzielone przez dwa podmioty działające w sektorze transportu miejskiego i międzymiastowego, który podlega systemowi ustanowionemu w dyrektywie 2014/25.
36.
Zarówno w postanowieniach odsyłających, jak i w niektórych uwagach na piśmie powołano się na dyrektywę 2014/24/UE (
9
). Nie sądzę jednak, aby był to właściwy akt prawny odniesienia.
37.
Pragnę powtórzyć, że przedmiotem zamówień objętych przetargiem w tych sprawach były dostawy części zamiennych do autobusów w ramach świadczenia usługi transportu publicznego. Takie zamówienia podlegają dyrektywie 2014/25, ponieważ są objęte „działalności[ą] obejmując[ą] zapewnianie lub obsługę sieci świadczących usługi dla odbiorców publicznych w obszarze transportu […] autobusami […]”, o której mowa w art. 11 tej dyrektywy.
38.
Usługi transportu są wyraźnie objęte zakresem zastosowania dyrektywy 2014/25 zgodnie z jej art. 1 ust. 2.
39.
W każdym razie artykuły dyrektywy 2014/25 (art. 60 i 62), które mają znaczenie w niniejszej sprawie, są równoważne z ich odpowiednikami w dyrektywie 2014/24 (art. 42 i 44).
B.
W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
40.
Wątpliwości Consiglio di stato (rady stanu) dotyczą ściśle określonych kwestii: zmierza ona do ustalenia, czy instytucja zamawiająca może przyjmować części zamienne do autobusów, w przypadku gdy łącznie:
–
Części te odpowiadają jednej z kategorii wymienionych w załączniku IV do dyrektywy 2007/46.
–
Części te zostały wykonane przez producenta innego niż producent autobusu, to znaczy nie były homologowane wraz z autobusem.
–
Nie załączono do tych części świadectwa homologacji, ani żadnej innej informacji dotyczącej ich faktycznej homologacji w oparciu o założenie, że taka homologacja nie jest konieczna i że wystarczające jest oświadczenie o równoważności (z oryginalną częścią) złożone przez samego oferenta.
41.
Aby odpowiedzieć na te wątpliwości, przeanalizuję najpierw przepisy prawa Unii dotyczące homologacji pojazdów silnikowych, a także układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów. Następnie odniosę się do różnic między homologacją a równoważnością, a na koniec wyjaśnię wpływ dyrektywy 2014/25 na te sprawy.
1. Homologacja pojazdów i ich części
42.
Celem dyrektywy 2007/46 jest „zastąpienie systemów homologacji państw członkowskich wspólnotową procedurą homologacji opartą na zasadzie całkowitej harmonizacji” (
10
).
43.
Artykuł 1 dyrektywy 2007/46, definiując jej przedmiot, odnosi się do ustanowienia „zharmonizowan[ych] ram[] zawierając[ych] przepisy administracyjne i ogólne wymagania techniczne homologacji” nie tylko nowych pojazdów objętych zakresem zastosowania tej dyrektywy, lecz także układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów.
44.
W tych samych ramach ustanowiono „[…] przepisy dotyczące sprzedaży i dopuszczania do stosowania części i wyposażenia przeznaczonego do pojazdów, w odniesieniu do których udzielono homologacji zgodnie z niniejszą dyrektywą”.
45.
W dyrektywie 2007/46 wprowadzono pojęcie „homologacji typu” (
11
), które różni się od pojęcia dopuszczenia indywidualnego. Homologacja typu może być albo „krajowa” – wówczas jej ważność jest ograniczona do terytorium danego państwa członkowskiego, albo może ona być „homologacją typu WE”. Homologacja typu WE zaświadcza o zgodności z „odpowiednimi przepisami administracyjnymi i wymaganiami technicznymi […] dyrektywy […] i aktów prawnych wymienionych w załącznikach IV lub XI” (
12
).
46.
Jak już podkreśliłem, pytanie prejudycjalne dotyczy jedynie kategorii części (
13
) objętych aktami prawnymi wymienionymi (
14
) w załączniku IV do dyrektywy 2007/46.
47.
Homologacja typu WE części może zostać dokonana albo razem z nowym pojazdem, albo oddzielnie (
15
). Zgodnie z art. 3 pkt 24 dyrektywy 2007/46 część przewidziana jako część pojazdu może uzyskać homologację typu niezależnie od pojazdu.
48.
W odniesieniu do homologacji typu WE oddzielnych części stosuje się procedurę przewidzianą w art. 7 dyrektywy 2007/46, której szczegółowe przepisy są zawarte w art. 10. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu „[p]aństwa członkowskie udzielają homologacji typu WE części […], któr[a] […] spełnia wymagania techniczne określone w odpowiedniej oddzielnej dyrektywie lub rozporządzeniu, wymieniony[ch] w załączniku IV”.
49.
Z art. 10 ust. 2, art. 19 i art. 28 ust. 1 dyrektywy 2007/46 wynika – choć nie tak jasno, jak byłoby to pożądane –, że części pojazdów wymienione w załączniku IV do tej dyrektywy co do zasady podlegają homologacji.
50.
Znaczące jest bowiem to, że zgodnie z art. 28 ust. 1 dyrektywy 2007/46 państwa członkowskie mogą zezwolić jedynie na sprzedaż lub dopuszczenie do użycia części homologowanych. Za takowe uważa się części, które „spełniają […] wymagania stosownych aktów prawnych [wymienionych w załączniku IV] i gdy są odpowiednio oznakowane zgodnie z art. 19”.
51.
W celu sprawdzenia, czy części (oryginalne lub nie) pojazdu spełniają wymagania techniczne ustanowione w aktach prawnych wymienionych w załączniku IV, instrumentem wybranym w dyrektywie 2007/46 jest właśnie homologacja, a nie żaden inny instrument. Moim zdaniem jest to najwłaściwsza wykładnia art. 10 ust. 2 tej dyrektywy w świetle aktów prawnych, do których odsyła załącznik IV do tej dyrektywy.
52.
Może się jednak zdarzyć (co podkreśliła VAR w swoich uwagach na piśmie i co potwierdziły Komisja oraz rząd włoski na rozprawie), że na mocy tych samych aktów prawnych dana część będzie zwolniona z wymogu homologacji. W takim przypadku przedstawienie świadectwa homologacji, którego nie można pominąć w stosunku do innych części wymienionych w wykazie zawartym w załączniku IV, nie będzie obowiązkowe.
53.
Ewentualność ta jest przewidziana w art. 19 ust. 2 dyrektywy 2007/46: „[j]eżeli nie wymaga się umieszczenia znaku homologacji typu WE, producent [części] umieszcza przynajmniej swoją nazwę lub znak handlowy oraz numer typu lub numer identyfikacyjny”.
54.
Z zastrzeżeniem tej okoliczności części, o których mowa w jednym z aktów prawnych wymienionych w załączniku IV do dyrektywy 2007/46, nie mogą być wprowadzane do obrotu, jeżeli nie uzyskały wcześniej homologacji typu WE. Pragnę podkreślić, że bez homologacji typu WE sprzedaż takich części i ich dopuszczenie do stosowania nie są dozwolone.
55.
Wymóg ten jest związany z nadrzędnymi względami bezpieczeństwa ruchu pojazdów, w związku z którymi wymagana jest homologacja (nie wszystkich) części zamiennych (
16
). Homologacja typu WE staje się zatem warunkiem wstępnym zdatności, który dotyczy nie tylko dostaw w drodze zamówień publicznych, lecz wszelkich form wprowadzania do obrotu.
56.
Nie ma znaczenia, czy części są wytwarzane przez właściciela znaku towarowego, czy przez producenta części zamiennych, podobnie jak to, czy mają one być montowane w nowym, czy używanym pojeździe. Nie może być zatem mowy o dyskryminacji producentów równoważnych części zamiennych: w przypadku części podlegających homologacji typu WE zarówno części równoważne, jak i części oryginalne podlegają tym samym przepisom (
17
).
57.
Mając powyższe na uwadze, w odpowiedzi na pierwszą część pierwszego pytania prejudycjalnego należy stwierdzić, że:
–
Co do zasady instytucja zamawiająca nie może przyjąć bez świadectwa homologacji części zamiennych objętych aktami prawnymi wymienionymi w załączniku IV do dyrektywy 2007/46, jeżeli akty te wymagają homologacji w odniesieniu do tych części zamiennych.
–
Do sądu odsyłającego należy ustalenie w świetle konkretnych części, które były przedmiotem przetargu, czy podlegały one obowiązkowej homologacji na podstawie wspomnianych aktów prawnych.
2. Homologacja i równoważność
58.
W drugiej części pytania pierwszego sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy w przypadku, o którym wspomina, wystarczające byłoby oświadczenie o równoważności z homologowaną częścią oryginalną złożone przez samego oferenta.
59.
Pojęcia homologacji i równoważności mają swoje własne znaczenia, które nie są zbieżne:
–
Homologacja jest techniką kontroli przeprowadzanej przez organ, instytucję lub podmiot działający pod ich nadzorem, poświadczającą, że pojazd (lub, w niniejszym przypadku, jego części) są zgodne z określonymi przepisami i wymogami technicznymi.
–
W drodze (oświadczenia o) równoważności dokonuje się jedynie obiektywnego porównania określonych produktów, niezależnie od tego, czy były one wcześniej homologowane, czy też nie.
60.
Jak już wspomniałem, homologacja jest wymogiem wprowadzenia do obrotu części pojazdów, które muszą być zgodne z bardzo szczegółowymi specyfikacjami technicznymi. Opiera się ona na nadrzędnych wymogach bezpieczeństwa, których nie da się pominąć w przypadku ruchu pojazdów na drogach publicznych.
61.
Równoważność (w niniejszym przypadku części zamiennych różnych producentów, które pełnią tę samą funkcję) wiąże się raczej z podobnymi lub rozbieżnymi cechami porównywanych produktów.
62.
Dowody świadczące o jednej i drugiej sytuacji nie są zamienne. Homologowana część może nie być równoważna części wymaganej przez instytucję zamawiającą i odwrotnie, część, która nie była homologowana, może być materialnie równoważna oryginalnym częściom przewidzianym w specyfikacji technicznej przetargu.
63.
Można by uznać, że jeśli dwie części zamienne, jedna homologowana, a druga bez homologacji, są równoważnej jakości i mogą być stosowane zamiennie, to dlatego, że obie spełniają wymogi techniczne pozwalające na pomyślne przejście badań homologacyjnych. Nie wydaje mi się jednak, aby dyrektywa 2007/46 pozwalała na takie domniemanie. W przypadku gdy w grę wchodzi bezpieczeństwo drogowe i ochrona środowiska, dla każdego prototypu konieczna jest kontrola podmiotu trzeciego (organu lub instytucji, która dokonuje homologacji zgodnie z określonymi procedurami i badaniami), chyba że akt prawny uzna to za zbędne.
64.
Nie uważam, aby części zamienne były zwolnione z kontroli homologacji (i podlegały jedynie obowiązkowi złożenia oświadczenia o równoważności) tylko z tego powodu, że mają być montowane w używanym pojeździe. Okoliczność, że są one przeznaczone do włączenia do pojazdu (z definicji a posteriori), nie sprawia, że są one automatycznie bezpieczniejsze, jak zdają się uważać niektóre strony sporu.
65.
Warunki obowiązujące w obu przetargach w tych sporach były zgodne z tym kryterium: w odniesieniu do równoważnych części zamiennych podlegających homologacji oferent musiał przedstawić świadectwo homologacji pod rygorem wykluczenia jego oferty.
66.
W odniesieniu do tego konkretnego rodzaju części zamiennych nie można zatem przyjąć – jako alternatywy dla przedstawienia świadectw homologacji – zwykłego jednostronnego oświadczenia oferenta, potwierdzającego równoważność części zamiennych z częściami oryginalnymi.
67.
W związku z tym, w odniesieniu do części zamiennych podlegających obowiązkowej homologacji, złożone przez oferenta oświadczenie o równoważności z homologowaną częścią oryginalną nie jest wystarczające.
68.
Pozostaje zbadać, czy taka wykładnia dyrektywy 2007/46 jest zgodna z zasadami i przepisami dyrektywy 2014/25.
3. Wpływ dyrektywy 2014/25
69.
Instytucje zamawiające powinny określić w publikowanej specyfikacji istotnych warunków zamówienia cechy robót budowlanych, dostaw lub usług, które mają być zrealizowane w ramach zamówienia publicznego. Wśród nich mogą znajdować się cechy odnoszące się do „specyfikacji technicznych” odpowiednich produktów lub usług.
70.
Jak wskazałem już wcześniej, „[n]iewłaściwy opis tych specyfikacji technicznych może stanowić co najmniej poważną »barierę wejścia na rynek« dla niektórych oferentów, a w skrajnych przypadkach przesądzać (również wskutek oszustwa) o ostatecznym wyborze oferenta, jeżeli wskazane zostaną cechy produktów lub usług, które tylko ten oferent jest w stanie zaoferować” (
18
).
71.
Troska o zapobieganie nieprawidłowym praktykom oraz dążenie do tego, aby „umożliwiać otwarcie zamówień publicznych na konkurencję”, skłoniły prawodawcę Unii do ustanowienia w tej dziedzinie przepisów, które umożliwią „składanie ofert odzwierciedlających różnorodność rozwiązań technicznych, norm i specyfikacji technicznych na rynku, w tym ofert opracowanych na podstawie kryteriów wykonania związanych z cyklem życia i zrównoważonym charakterem procesu produkcji robót budowlanych, dostaw i usług” (
19
).
72.
Dążenie to jest odzwierciedlone w art. 60 ust. 2 dyrektywy 2014/25: „[s]pecyfikacje techniczne zapewniają równy dostęp wykonawców do postępowania o udzielenie zamówienia i nie tworzą nieuzasadnionych przeszkód dla otwarcia zamówienia publicznego na konkurencję”.
73.
Dlatego co do zasady „specyfikacje techniczne powinny być opracowywane w taki sposób, aby uniknąć sztucznego zawężania konkurencji poprzez wymogi, które faworyzują konkretnego wykonawcę, odzwierciedlając kluczowe cechy dostaw, usług lub robót budowlanych oferowanych zwykle przez tego wykonawcę. Opracowanie specyfikacji technicznych pod względem wymagań wydajnościowych i funkcjonalnych zasadniczo umożliwia optymalne osiągnięcie tego celu” (
20
).
74.
Jednakże w wyjątkowych przypadkach art. 60 ust. 4 dyrektywy 2014/25 zezwala na stosowanie „odniesienia […] do znaku handlowego, patentu, typu bądź konkretnego pochodzenia lub produkcji”. Możliwość tę, która uprzywilejowuje niektórych producentów, ogranicza jednak wymóg, by odniesieniu towarzyszyły zawsze słowa „lub równoważne” (
21
).
75.
Okoliczność, że art. 60 ust. 5 i art. 62 ust. 2 dyrektywy 2014/25 regulują możliwość wykazania zgodności ze specyfikacjami technicznymi – w przypadku gdy chodzi o wykazanie równoważności części zamiennych – w sposób otwarty i elastyczny, jest zgodna z zasadami art. 60 ust. 2, „co oznacza, że dopuszczone jest wykorzystanie wszystkich środków” (
22
).
76.
W niniejszej sprawie zamówienia dotyczyły dostaw części zamiennych, którymi mogły być oryginalne części zamienne Iveco lub równoważne części zamienne. Jednakże w przypadku części zamiennych podlegających wymogowi homologacji świadectwo potwierdzające tę homologację było niezbędne, ponieważ bez niego te części zamienne (oryginalne lub równoważne) nie mogły być oferowane przez oferenta, gdyż nie spełniały niepomijalnego warunku wprowadzenia ich do obrotu.
77.
Dyrektywa 2014/25 reguluje dowód dotyczący specyfikacji technicznych bez odwoływania się do homologacji towarów będących przedmiotem dostawy. Jest to logiczne, ponieważ wymóg homologacji zależy od rodzaju realizowanych dostaw (
23
), a sektory, których dotyczy ta dyrektywa, są bardzo niejednorodne.
78.
Jednakże mimo iż dyrektywa 2014/25 powstała jako wynik dążenia do większego otwarcia zamówień publicznych na konkurencję, nie może ona pomijać nadrzędnych wymogów wynikających z innych przepisów prawa Unii.
79.
Zostało to uznane w motywie 56 dyrektywy 2014/25: „[ż]aden z przepisów […] dyrektywy nie powinien uniemożliwiać wprowadzenia lub zastosowania środków niezbędnych dla ochrony […] bezpieczeństwa […], zdrowia, życia ludzi i zwierząt, ochrony roślin, czy też innych środków środowiskowych […]”.
80.
Dyrektywa 2014/25 nie „powinna uniemożliwiać” zatem stosowania dyrektywy 2007/46, gdyż dyrektywa 2007/46 ma „[…] zapewniać wysoki poziom bezpieczeństwa drogowego, ochrony zdrowia, ochrony środowiska, efektywności energetycznej i ochrony przed niedozwolonym użyciem” (
24
). W zakresie, w jakim dyrektywa 2007/46 wymaga homologacji niektórych części zamiennych pojazdów właśnie ze względu na te cele, wymóg ten jest niepomijalny i nie można go obejść poprzez powołanie się na dyrektywę 2014/25.
81.
Jak podnosi Komisja (
25
), to samo kryterium leży u podstaw innych przepisów dotyczących funkcjonowania rynku wewnętrznego, w drodze których prawodawca Unii podkreśla pierwszeństwo lex specialis (takich jak na przykład przepisy regulujące ruch pojazdów silnikowych) przed ogólnymi przepisami dotyczącymi swobodnego przepływu towarów.
82.
W każdym razie obowiązek homologacji części zamiennych nie jest nie do pogodzenia z otwarciem zamówień publicznych na konkurencję. W celu zachowania tego obowiązku art. 38 ust. 1 dyrektywy 2007/46 ułatwia konkurentom producenta pojazdu dostęp do produkcji oddzielnych części. Producent pojazdu musi udostępnić tym konkurentom wszelkie dane, „w tym, w stosownym przypadku, rysunki, szczegółowo wymienione w załączniku lub dodatku do aktu prawnego, które są niezbędne do udzielenia homologacji typu WE części […] oddzielnych”.
V. Wnioski
83.
W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne Consiglio di stato (rady stanu, Włochy):
Artykuł 10 ust. 2, art. 19 ust. 1 i art. 28 ust. 1 dyrektywy 2007/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 września 2007 r. ustanawiającej ramy dla homologacji pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy w przetargu na zamówienie publiczne na dostawy części zamiennych do autobusów przeznaczonych do świadczenia usługi transportu publicznego zezwala się na składanie ofert na równoważne części zamienne, których homologacja jest wymagana na mocy jednego z aktów prawnych wymienionych w załączniku IV do tej dyrektywy, oferenci muszą przedstawić świadectwo homologacji typu WE i nie wystarczy w tym celu przedstawienie samego oświadczenia o równoważności.
(
1
)	Język oryginału: hiszpański.
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 września 2007 r. ustanawiająca ramy dla homologacji pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów (dyrektywa ramowa) (Dz.U. 2007, L 263, s. 1). Została ona zastąpiona rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 715/2007 i (WE) nr 595/2009 oraz uchylającym dyrektywę 2007/46/WE (Dz.U. 2018, L 151, s. 1). Rozporządzenie 2018/858 nie ma zastosowania ratione temporis do tych sporów.
(
3
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, uchylająca dyrektywę 2004/17/WE (Dz.U. 2014, L 94, s. 243).
(
4
)	Ogłoszenie zostało opublikowane w przeznaczonym dla europejskich zamówień publicznych suplemencie do Dziennika Urzędowego z dnia 21 sierpnia 2018 r. (nr referencyjny 2018/S 159‑365946).
(
5
)	Ogłoszenie zostało opublikowane w przeznaczonym dla europejskich zamówień publicznych suplemencie do Dziennika Urzędowego z dnia 13 listopada 2018 r. (nr referencyjny 2018/S 218–500319).
(
6
)	W wyroku z dnia 26 sierpnia 2019 r. sąd pierwszej instancji oddalił pierwszy zarzut skargi Iveco Orecchia między innymi na tej podstawie, że spółka ta nie wskazała konkretnie, które części zamienne oferowane przez Brescia Trasporti SpA powinny posiadać świadectwo homologacji.
(
7
)	Punkty VIII.1, VIII.2 i VIII.4 obu postanowień odsyłających.
(
8
)	Zgodnie z postanowieniem odsyłającym w sprawie C‑84/21 „[w] ramach spornego przetargu specyfikacje techniczne wymagały w razie potrzeby uzyskania świadectwa homologacji, a w odniesieniu do równorzędnych tarcz hamulcowych i bębnów odsyłały wyraźnie do art. 34 dyrektywy 2007/46 (który z kolei odsyła do regulaminów EKG ONZ wymaganych przy homologacji WE)”.
(
9
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U. 2014, L 94, s. 65).
(
10
)	Motyw 2.
(
11
)
(
12
)	Artykuł 3 pkt 5 dyrektywy 2007/46.
(
13
)	Wyłączone są zatem układy i oddzielne zespoły techniczne.
(
14
)	Artykuł 3 pkt 1 dyrektywy 2007/46 definiuje „akt prawny” jako „oddzielną dyrektywę lub rozporządzenie, lub regulamin EKG [Europejskiej Komisji Gospodarczej] ONZ załączony do zrewidowanego porozumienia z 1958 r.”, [„do których Wspólnota przystąpiła jako Umawiająca się Strona do »Zrewidowanego porozumienia genewskiego z 1958 r.« decyzją Rady 97/836/WE” (tytuł II załącznika IV do dyrektywy ramowej)]. Zgodnie z art. 34 ust. 1 dyrektywy 2007/46 „[r]egulaminy EKG ONZ, które przyjęła Wspólnota i które są wyszczególnione w załączniku IV część I […], są częścią homologacji typu WE na tych samych warunkach, co oddzielne dyrektywy i rozporządzenia”.
(
15
)	W sporach tych części zamienne do autobusu nie są homologowane łącznie z samym pojazdem, lecz oddzielnie od niego.
(
16
)	Z tego względu art. 46 dyrektywy 2007/46 zobowiązuje państwa członkowskie do określenia „sankcj[i] mając[ych] zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów niniejszej dyrektywy […] oraz aktów prawnych wymienionych w załączniku IV część I oraz [przyjęcia] […] wszelki[ch] środk[ów] niezbędn[ych] do ich wprowadzenia w życie”.
(
17
)	W swoich uwagach na piśmie (s. 15 oryginału włoskiego) VAR stwierdza, że „nigdy nie twierdziła, iż […] homologacja części zamiennej równoważnej z częścią podlegającą obowiązkowej homologacji »nie jest konieczna«, ani że w takim przypadku homologację można by zastąpić »oświadczeniem o równoważności z homologowaną częścią oryginalną, złożonym przez oferenta«”.
(
18
)	Opinia w sprawie VAR i ATM (C‑14/17, EU:C:2018:135, pkt 2).
(
19
)	Motyw 83 dyrektywy 2014/25.
(
20
)	Ibidem.
(
21
)	W pkt 33 i nast. opinii w sprawie VAR i ATM (C‑14/17, EU:C:2018:135) przeanalizowałem szerzej orzecznictwo Trybunału dotyczące „[w]łączeni[a] specyfikacji technicznych odnoszących się do określonego znaku towarowego do ogłoszeń o zamówieniach publicznych lub do specyfikacji warunków zamówienia”.
(
22
)	Wyrok z dnia 12 lipca 2018 r., VAR i ATM (C‑14/17, EU:C:2018:568, pkt 33).
(
23
)	W przypadku wielu zamówień na dostawy nie ma przepisów prawa Unii regulujących homologację produktów. Natomiast w niniejszych sprawach, biorąc pod uwagę, że przedmiotem przetargu były części zamienne do pojazdów podlegające zharmonizowanym ramom prawnym, stosuje się ścisłe przepisy przewidujące homologację, chyba że odpowiedni akt prawny wymieniony w załączniku IV do dyrektywy 2007/46 wyłącza te przepisy dla niektórych z nich.
(
24
)	Motyw 3 dyrektywy 2007/46.
(
25
)	Punkt 42 i przypis 37 jej uwag na piśmie, w których Komisja przytacza motyw 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r. ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz.U. 2008, L 218, s. 30). Zgodnie z brzmieniem tego motywu „[r]amy nadzoru rynku ustanowione niniejszym rozporządzeniem powinny uzupełniać i wzmacniać istniejące we wspólnotowym prawodawstwie harmonizacyjnym przepisy dotyczące nadzoru rynku i ich egzekwowanie. Jednakże zgodnie z zasadą »lex specialis« niniejsze rozporządzenie należy stosować jedynie w takim zakresie, w jakim w innych, istniejących lub przyszłych aktach wspólnotowego prawodawstwa harmonizacyjnego brak jest szczegółowych przepisów mających taki sam cel, charakter lub skutki. Przykłady można znaleźć w następujących sektorach: prekursorów narkotyków, sprzętu medycznego, produktów leczniczych stosowanych u ludzi i do celów weterynaryjnych, pojazdów silnikowych i lotnictwa. Odpowiednie postanowienia niniejszego rozporządzenia nie powinny mieć zatem zastosowania do obszarów objętych takimi szczegółowymi przepisami” (wyróżnienie moje).