CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 22 januari 2026 (1)
Zaak C‑583/24 [Tagu] (i)
Strafprocedure
tegen
DZ,
in tegenwoordigheid van:
Openbaar Ministerie
[verzoek van de rechtbank Amsterdam (Nederland) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in strafzaken – Europees aanhoudingsbevel – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Artikel 1, lid 3 – Kaderbesluit 2004/757/JBZ – Artikel 2, lid 1, onder a), en lid 2 – Artikel 4, lid 1 en lid 2, onder b) – Minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking tot straffen op het gebied van de illegale drugshandel – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 49, lid 3 – Evenredigheid van straffen – Controle door de rechterlijke autoriteit van de uitvoerende lidstaat ”
I.      Inleiding
1.        Over de inaanmerkingneming van het evenredigheidsbeginsel door de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteiten bij de uitvoering van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten(2), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009(3), is reeds veel geschreven, wat ongetwijfeld te verklaren is door het stilzwijgen van kaderbesluit 2002/584 op dit punt(4).
2.        Dit kaderbesluit bevat immers geen uitdrukkelijk vereiste betreffende
de naleving, door de rechterlijke autoriteiten van de lidstaten, van het evenredigheidsbeginsel bij de toepassing ervan.(5) Om dit stilzwijgen te compenseren, is dit vereiste neergelegd in de uiteenlopende handleidingen betreffende de uitvaardiging en de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel(6), en heeft ook het Europees Parlement zich in die zin uitgedrukt(7).
3.        Zo geeft de Commissie in haar handboek van 2023 aan dat een Europees aanhoudingsbevel „[...] altijd evenredig [moet zijn] met het doel ervan”.(8) In dit verband moeten de uitvaardigende rechterlijke autoriteiten „overwegen of andere maatregelen van justitiële samenwerking kunnen worden gebruikt in plaats van de uitvaardiging van een [Europees aanhoudingsbevel]”, aangezien dergelijke maatregelen „doeltreffend, maar minder dwingend” kunnen zijn. Meer in het algemeen benadrukt de Commissie dat „het verifiëren van de evenredigheid voordat een [Europees aanhoudingsbevel] wordt uitgevaardigd het wederzijdse vertrouwen tussen de uitvaardigende rechterlijke autoriteiten van de lidstaten [kan] versterken”, hetgeen bijdraagt tot „de doeltreffende werking van het [Europees aanhoudingsbevel] in de gehele [Europese] Unie”.(9)
4.        Hoewel kaderbesluit 2002/584 niet uitdrukkelijk verwijst naar het evenredigheidsvereiste,
is het dus wel van toepassing op de bij dit kaderbesluit ingevoerde overleveringsprocedure. Dit kan trouwens niet anders zijn, aangezien overeenkomstig artikel 5, lid 4, VEU „[k]rachtens het evenredigheidsbeginsel [...] de inhoud en de vorm van het optreden van de Unie niet verder [gaan] dan wat nodig is om de doelstellingen van de Verdragen te verwezenlijken”. Gelet op de gevolgen van een Europees aanhoudingsbevel voor de rechten van gezochte personen en teneinde de doeltreffendheid en de snelheid van de overleveringsprocedures te waarborgen, is het dus van bijzonder belang dat de uitvaardigende rechterlijke autoriteiten in elk individueel geval zorgvuldig en met enige terughoudendheid onderzoeken of een dergelijk bevel noodzakelijk is.
5.        Het Hof heeft zelf, op aanzet van meerdere advocaten-generaal(10), gewezen op de noodzaak van een evenredigheidstoetsing door de uitvaardigende rechterlijke autoriteit. Aangezien de uitvaardiging van een Europees aanhoudingsbevel kan leiden tot de aanhouding van de persoon tegen wie dit bevel is uitgevaardigd en dus afbreuk kan doen aan de individuele vrijheid van deze persoon, staat het immers aan de rechterlijke autoriteit die voornemens is een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen om na te gaan of die uitvaardiging, gelet op de specifieke kenmerken van de zaak, evenredig is.(11) Dienaangaande lijkt het Hof een onderscheid te maken naargelang een Europees aanhoudingsbevel wordt uitgevaardigd met het oog op vervolging dan wel op de uitvoering van een straf, aangezien het heeft gepreciseerd dat in dit laatste geval de evenredigheid van dit bevel voortvloeit uit de uitgesproken veroordeling, die blijkens artikel 2, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 moet bestaan uit een straf of een maatregel met een duur van ten minste vier maanden.(12)
6.        Uit de rechtspraak van het Hof blijkt niet dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit verplicht is om de evenredigheid van het door haar ten uitvoer te leggen Europees aanhoudingsbevel te onderzoeken.(13)
7.        Overigens benadrukt de Commissie in haar handboek van 2023 dat het uitsluitend aan de uitvaardigende rechterlijke autoriteit staat om na te gaan of een Europees aanhoudingsbevel evenredig is. Zij merkt in dit verband op dat kaderbesluit 2002/584 „niet [voorziet] in de mogelijkheid om de evenredigheid van een [Europees aanhoudingsbevel] door de uitvoerende lidstaat te laten evalueren”. Volgens deze instelling „stemt [dit] overeen met het beginsel van wederzijdse erkenning”. Mocht de uitvoerende rechterlijke autoriteit echter ernstige twijfels hebben over de evenredigheid van een Europees aanhoudingsbevel, dan moet de weg van een „rechtstreeks contact” tussen deze autoriteit en de uitvaardigende rechterlijke autoriteit de voorkeur krijgen om „een geschiktere oplossing” te vinden.(14) De Commissie meent dat dergelijke gevallen naar verwachting enkel „uitzonderlijk [zullen] voorkomen”.(15)
8.        Na deze verduidelijkingen moet eerst worden benadrukt dat het Hof in het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing wordt verzocht om de kwestie van evenredigheid in het kader van het overleveringsmechanisme vanuit een specifieke invalshoek te onderzoeken, ook al staat, zoals ik hieronder
zal uiteenzetten, de verdeling van de door de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteit te verrichten verificaties eveneens centraal in de juridische discussie.
9.        Dit verzoek zal het Hof er dus toe brengen zich uit te spreken over de vraag of, en, in voorkomend geval, onder welke voorwaarden, de uitvoerende rechterlijke autoriteit kan weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen dat is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf, wanneer zij van oordeel is dat de overlevering van de gezochte persoon een gevaar van schending van het in artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie(16) neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen met zich mee zou brengen. In dit verband gaat het niet zozeer om de toetsing van de naleving van het evenredigheidsbeginsel in het stadium van de uitvaardiging van het Europees aanhoudingsbevel, maar veeleer om de toetsing van de naleving van dit beginsel in het stadium van de tenuitvoerlegging van dit bevel, aangezien het gaat om de straf die is opgelegd in de uitvaardigende lidstaat, ten aanzien waarvan het Europees aanhoudingsbevel slechts het procedurele instrument is om tot de tenuitvoerlegging ervan te komen.(17)
10.      Meer bepaald betreft het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing de uitlegging van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in samenhang met artikel 49, lid 3, van het Handvest, alsook met artikel 2, leden 1 en 2, artikel 4, leden 1 en 2, en artikel 5 van kaderbesluit 2004/757/JBZ van de Raad van 25 oktober 2004 betreffende de vaststelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking tot straffen op het gebied van de illegale drugshandel(18).
11.      Dit verzoek is ingediend in het kader van een strafprocedure tegen DZ en betreft een Europees aanhoudingsbevel dat tegen hem is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een onherroepelijke vrijheidsstraf van zeven jaar wegens het binnenbrengen van „soft- en harddrugs” in
Roemenië.
12.      In deze context moet worden nagegaan of, en, in voorkomend geval, in welke mate en onder welke voorwaarden, de uitvoerende rechterlijke autoriteit de overlevering van DZ kan weigeren wanneer zij van oordeel is dat een dergelijke straf onevenredig is en dat de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel aldus afbreuk zou doen aan het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen. Moet deze autoriteit in het bijzonder een tweestappentoets verrichten om deze overlevering te kunnen weigeren op grond van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584? Zo ja, welke concrete inhoud moet er dan aan elk van de twee stappen van deze toets worden gegeven?
II.    Feiten van het hoofdgeding en prejudiciële vragen
13.      Op 9 januari 2024 heeft de Judecătorie
Constanța  (rechter van eerste aanleg Constanța, Roemenië) een Europees aanhoudingsbevel tegen DZ uitgevaardigd. De rechtbank Amsterdam (Nederland), de verwijzende rechter, moet als uitvoerende rechterlijke autoriteit uitspraak doen over de tenuitvoerlegging van dit bevel. Deze rechter is van oordeel dat geen van de in de artikelen 3, 4 en 4 bis van kaderbesluit 2002/584 opgenomen gronden tot weigering van de tenuitvoerlegging kan worden ingeroepen.
14.      Het Europees aanhoudingsbevel strekt tot tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf voor de duur van zeven jaar, die onherroepelijk is geworden na een beslissing van de
Curte de Apel Constanța (rechter in tweede aanleg Constanța, Roemenië) van 20 december 2023, na een proces waarbij DZ in persoon is verschenen.(19) De verwijzende rechter geeft aan dat uit dit bevel blijkt dat deze veroordeling betrekking heeft op de ongeoorloofde invoer
in Roemenië, door DZ en
zijn echtgenote, van drie gram cannabis en vier pillen met
methyleendioxymetamfetamine (MDMA). Deze rechter preciseert dat deze feiten in Roemenië strafbaar zijn krachtens artikel 3 van Lege nr. 143/2000 privind prevenirea și combaterea traficului și consumului ilicit de droguri (wet nr. 143/2000 inzake de preventie
en bestrijding van illegale drugshandel en illegaal drugsgebruik)(20) van 26 juli 2000, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „wet nr. 143/2000”)(21), en artikel 46, lid 2, van de Cod penal (wetboek van strafrecht)(22).
Naar Roemeens recht gaat het om een en hetzelfde strafbare feit, namelijk het „binnenbrengen in het land van soft- en harddrugs”.
15.      De verwijzende rechter preciseert hiernaast
dat wet nr. 143/2000, wat „harddrugs” betreft, uitvoering beoogt te geven aan artikel 4, lid 2, onder b), van kaderbesluit 2004/757(23). Terwijl laatstgenoemde bepaling de lidstaten verplicht te voorzien in een strafbaarstelling met een maximumstraf van ten minste vijf tot tien jaar gevangenisstraf, blijkt uit de aanvullende gegevens die zijn verstrekt door de uitvaardigende rechterlijke autoriteit en het Roemeense bureau van het Agentschap van de Europese Unie voor justitiële samenwerking in strafzaken (Eurojust) dat ten tijde van het plegen van de feiten het strafbare feit bestaande in het „binnenbrengen in het land van soft- en harddrugs” werd bestraft met een gevangenisstraf van ten minste zeven jaar.
16.      Gelet op de hoeveelheden drugs die in het Europees aanhoudingsbevel zijn vermeld en op de verklaring die DZ ter terechtzitting voor de verwijzende rechter heeft afgelegd – namelijk dat de drugs bestemd waren voor persoonlijk gebruik door zijn echtgenote, die ze
gebruikte
voor pijnverlichting(24) – stelt deze rechter vast dat het ging om kleine hoeveelheden „softdrugs” en „harddrugs” voor persoonlijk gebruik. Hoe dan ook merkt die rechter op dat DZ en zijn echtgenote die geringe hoeveelheden drugs in bezit hadden zonder het oogmerk deze te verhandelen.
17.      Het Roemeense recht voorziet in mogelijkheden om de straf te verminderen, met name door verzachtende omstandigheden in aanmerking te nemen. De uitvaardigende rechterlijke
autoriteit heeft desgevraagd echter meegedeeld dat er
in het geval van DZ geen sprake was van strafverzwarende omstandigheden, zoals recidive, noch strafverminderende omstandigheden. Zelfs indien
DZ in aanmerking was gekomen voor strafvermindering en deze was toegepast, zou een voorwaardelijke opschorting van de tenuitvoerlegging van de straf niet mogelijk zijn geweest vanwege de duur daarvan. Volgens deze autoriteit zou de straf bij toepassing van een strafverminderingsgrond namelijk
vier jaar en acht maanden hebben bedragen en dus hoger
dan drie jaar zijn(25).
18.      De verwijzende rechter maakt uit een en ander op dat, bij gebreke van omstandigheden die een strafvermindering rechtvaardigen, de Roemeense wetgeving de rechter verplichtte om, bij een veroordeling voor de illegale invoer van „soft- en harddrugs” ten tijde van het plegen van de feiten, een minimumstraf van zeven jaar gevangenisstraf op te leggen, zonder in aanmerking te nemen of het om een kleine hoeveelheid drugs ging en of degene die zich aan dit gedrag schuldig had gemaakt, dit had gedaan voor persoonlijk gebruik, althans zonder het oogmerk de drugs
te verhandelen.
19.      Indien
er echter
een of meer wettelijke mogelijkheden tot strafvermindering van toepassing waren, bood deze wettelijke regeling de rechter de mogelijkheid om die
minimumstraf voor de illegale invoer van kleine hoeveelheden „soft- en harddrugs” voor persoonlijk gebruik – althans zonder het oogmerk deze te verhandelen – te verlagen, hetzij met de helft (in geval van toepassing van artikel 15 van wet nr. 143/2000), hetzij met ten hoogste een derde (in geval van toepassing van een of meer van de andere mogelijkheden tot strafvermindering).
20.      De verwijzende rechter merkt op dat de raadsman van DZ zich tegen de overlevering van DZ heeft verzet onder aanvoering dat de opgelegde vrijheidsstraf onevenredig is en dus in strijd is met artikel 49, lid 3, van het Handvest. Deze rechter is van oordeel dat, gelet op het betoog van die raadsman, de minimumstraf die de Roemeense strafrechter in het onderhavige geval krachtens de Roemeense wetgeving moet opleggen, in combinatie met de beperkte wettelijke mogelijkheden om de straf te verminderen, vragen doet rijzen vanuit het oogpunt van het in die bepaling bedoelde beginsel van evenredigheid van straffen.
21.      In de eerste plaats rijst volgens die rechter de vraag of de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet nagaan, wanneer de gezochte persoon zich daarop beroept, of een reëel gevaar van de tenuitvoerlegging van een straf die onevenredig is aan het strafbare feit dat aan het Europees aanhoudingsbevel ten grondslag ligt, kan leiden tot weigering van overlevering.
22.      De verwijzende rechter merkt in dit verband op dat het niet zeker is of uit het arrest van 14 juli 2022, Procureur général près la cour d’appel d’Angers(26), kan worden afgeleid dat artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 niet in samenhang met artikel 49, lid 3, van het Handvest kan worden ingeroepen.
23.      In de tweede plaats zijn er volgens de verwijzende rechter een aantal vervolgvragen aan de orde over de wijze waarop de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet beoordelen of in de uitvaardigende lidstaat sprake is van een reëel gevaar van tenuitvoerlegging van een onherroepelijke onevenredige straf.
24.      Zo moet de vraag worden gesteld welke toetsing deze autoriteit in het kader van die beoordeling moet toepassen en welke rol de verplichting tot het opleggen van een minimumstraf, beschouwd
in samenhang met de mogelijkheden van strafverlaging en van opschorting van de tenuitvoerlegging van de straf naar het recht van de uitvaardigende lidstaat, speelt in die toets. Aangezien de vrijheidsstraf waartoe de opgeëiste persoon is veroordeeld onherroepelijk is, rijst voorts
de vraag of een eventuele garantie van de zijde van de autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat – bijvoorbeeld inhoudende dat aan de opgeëiste persoon gratie kan worden verleend of dat hij nog om herziening van het veroordelende arrest kan vragen – een eventueel vastgesteld reëel gevaar van schending van artikel 49, lid 3, van het Handvest voor de opgeëiste persoon nog zou kunnen wegnemen.
25.      Tegen deze achtergrond
heeft de rechtbank Amsterdam de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Moet artikel 1, derde lid, van [kaderbesluit 2002/584], gelezen in samenhang met artikel 49, derde lid, van het [Handvest] en met artikel 2, eerste lid, [onder a),] en tweede lid, artikel 4, eerste lid en tweede lid, [onder b)], en artikel 5 van [kaderbesluit 2004/757], zo worden uitgelegd, dat
indien de opgeëiste persoon zich tegen zijn overlevering verzet met het verweer dat hij in de uitvaardigende lidstaat onherroepelijk is veroordeeld tot een onevenredige minimumvrijheidsstraf voor de invoer van geringe hoeveelheden drugs voor persoonlijk gebruik, althans voor de invoer van geringe hoeveelheden drugs zonder oogmerk deze drugs te verhandelen,
de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet onderzoeken of de opgeëiste persoon, in geval van overlevering ter fine van tenuitvoerlegging van die straf, een reëel gevaar zou lopen van de tenuitvoerlegging van een straf die onevenredig is aan het strafbare feit dat aan het Europees aanhoudingsbevel ten grondslag ligt?
2)      Indien het antwoord op [de eerste vraag] bevestigend is:
a)      welke toets moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit aanleggen bij de beoordeling of sprake is van een reëel gevaar van de tenuitvoerlegging van een onherroepelijke onevenredige straf zoals bedoeld in [de eerste vraag];
b)      welke rol speelt bij die toets de omstandigheid dat het recht van de uitvaardigende lidstaat,
ter uitvoering van artikel 4, tweede lid, [onder b)], van [kaderbesluit 2004/757], en de daaruit volgende verplichting tot strafbaarstelling met een minimale maximumstraf van ten minste 5 tot 10 jaar vrijheidsstraf,
de rechter aldaar verplicht tot de oplegging van een minimumstraf van zeven jaar vrijheidsstraf in geval van veroordeling voor, kort gezegd, de invoer van drugs die voor de gezondheid het schadelijkst zijn, ongeacht op welke hoeveelheid drugs die gedragingen betrekking hebben en ongeacht of [met] die gedragingen wordt beoogd te voorzien in persoonlijk gebruik dan wel of die gedragingen zijn verricht met het oogmerk om die drugs te verhandelen, terwijl:
–        de rechter die verplichte minimumstraf alleen kan verminderen, met in totaal maximaal een derde daarvan indien sprake is van omstandigheden die de ernst van het feit of de dreiging van de dader verminderen of indien de betrokkene het feit bekent, dan wel met in totaal de helft daarvan indien de betrokkene de identificatie en vervolging vergemakkelijkt van andere personen die drugsgerelateerde strafbare feiten hebben begaan, en
–        de duur van die (eventueel verminderde) minimumstraf eraan in de weg staat dat de rechter de opschorting van de tenuitvoerlegging daarvan beveelt;
c)      kan een eventueel reëel gevaar van de tenuitvoerlegging van een onherroepelijke onevenredige straf zoals bedoeld in [de eerste vraag] nog worden weggenomen door een garantie van de zijde van de uitvaardigende lidstaat en hoe zou die garantie eruit kunnen zien?”
26.      DZ, het Openbaar Ministerie (Nederland), de Roemeense, de Hongaarse en de Poolse regering, Ierland alsmede de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend en hebben, mede in tegenwoordigheid van de Duitse regering, deelgenomen aan de terechtzitting van 23 september 2025, tijdens welke zij mondeling hebben geantwoord op de door het Hof gestelde vragen.
III. Analyse
27.      Met zijn vragen, die ik voorstel gezamenlijk te behandelen, verzoekt de verwijzende rechter het Hof in essentie
om een uitspraak over de vraag of, en zo ja, onder welke voorwaarden en in welke mate, artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in het licht van artikel 49, lid 3, van het Handvest, een uitvoerende rechterlijke autoriteit toestaat de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf, te weigeren wanneer deze autoriteit van oordeel is dat de opgelegde straf buitensporig is en dat de tenuitvoerlegging van dit bevel afbreuk zou kunnen doen aan het in deze bepaling van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen.
28.      De vragen van de verwijzende rechter vloeien in wezen voort uit de verschillen tussen het Nederlandse en het Roemeense strafrecht met betrekking tot de strafmaat voor een strafbaar feit als aan de orde in het hoofdgeding, namelijk het binnenbrengen in Roemenië van „harddrugs”. Zoals het Openbaar Ministerie ter terechtzitting heeft toegelicht, zou het binnenbrengen in Roemenië van maximaal tien gram aan drugs van deze categorie namelijk in Nederland worden bestraft met een gevangenisstraf van één tot drie weken, terwijl de gevangenisstraf in Roemenië ten minste zeven jaar bedraagt. Deze vragen berusten dus op het gegeven dat de in het Roemeense recht vastgestelde ondergrens van de gevangenisstraf hoog is in vergelijking met de straf waarin het Nederlandse recht voorziet. Daarbij komt nog de vaststelling dat de mogelijkheden van de Roemeense rechter om de straf te verlagen of de tenuitvoerlegging ervan op te schorten, beperkt zijn.
29.      Voor de beantwoording van de vragen van de verwijzende rechter dient
eraan te worden herinnerd dat kaderbesluit 2002/584 met de instelling van een vereenvoudigde en efficiënte regeling voor de overlevering van personen die veroordeeld zijn of ervan worden verdacht strafbare feiten te hebben gepleegd, beoogt de justitiële samenwerking te vergemakkelijken en te bespoedigen, en aldus
bij te dragen tot de verwezenlijking van de opdracht van de Unie om een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te worden die berust op de hoge mate van vertrouwen die tussen de lidstaten moet bestaan.(27)
30.      Op het door dit kaderbesluit geregelde gebied komt het beginsel van wederzijdse erkenning, dat blijkens overweging 6 daarvan de hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken vormt, tot uitdrukking in artikel 1, lid 2, van dit kaderbesluit, waarin de regel is neergelegd dat de lidstaten zich ertoe verbinden om, op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning en overeenkomstig de bepalingen van ditzelfde kaderbesluit, elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen.(28)
31.      Hieruit volgt ten eerste dat de uitvoerende rechterlijke autoriteiten de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel alleen
kunnen weigeren om redenen die voortvloeien uit kaderbesluit 2002/584, zoals uitgelegd door het Hof. Ten tweede is de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel de regel en de weigering van de tenuitvoerlegging de uitzondering, die dus strikt moet worden uitgelegd.(29) Met betrekking tot dergelijke redenen noemt dit kaderbesluit in artikel 3 de gronden tot verplichte weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel en, in de artikelen 4 en 4 bis, de gronden tot facultatieve weigering van die tenuitvoerlegging.(30)
32.      Na te hebben vastgesteld dat geen van deze gronden betrekking heeft op de onevenredigheid van de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf (A), zal ik uiteenzetten welke gevolgen aan artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 kunnen worden verbonden in geval van gevaar van schending van het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen (B).
A.      Ontbreken in kaderbesluit 2002/584 van een weigeringsgrond inzake de onevenredigheid van de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf
33.      Kaderbesluit 2002/584 bepaalt niet dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf kan weigeren op de enkele grond dat deze straf onevenredig is aan het strafbare feit dat ermee wordt beoogd te bestraffen.
34.      Dit gegeven kan ook worden afgeleid
uit de rechtspraak van het Hof.
35.      Zo moest het Hof in de zaak die heeft geleid tot het arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers de in artikel 2, lid 4, en artikel 4, punt 1, van kaderbesluit 2002/584 gestelde voorwaarde van dubbele strafbaarheid van het feit uitleggen. In het bijzonder heeft het Hof geoordeeld dat aan deze voorwaarde van dubbele strafbaarheid van het feit is voldaan wanneer het Europees aanhoudingsbevel wordt uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf, ook al is deze straf in de uitvaardigende lidstaat opgelegd voor het plegen door de gezochte persoon van één enkel strafbaar feit dat bestaat uit meerdere feiten waarvan in de uitvoerende lidstaat slechts een deel strafbaar is.(31)
36.      Het Hof, dat door de verwijzende rechter in die zaak was verzocht om deze problematiek ook vanuit het oogpunt van artikel 49, lid 3, van het Handvest te onderzoeken, heeft benadrukt dat een dergelijke uitlegging in overeenstemming is met het in die bepaling neergelegde beginsel van evenredigheid
delicten en straffen.(32)
37.      Dienaangaande heeft het Hof om te beginnen benadrukt dat in het bij kaderbesluit 2002/584 ingevoerde systeem de naleving van het beginsel van evenredigheid
van delicten en straffen wordt gewaarborgd door de rechterlijke autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat, waaraan het, meer in het algemeen, heeft toegevoegd dat het waarborgen van de rechten van de betrokkene wiens overlevering wordt verzocht in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de uitvaardigende lidstaat is.(33)
38.      Vervolgens
heeft het Hof opgemerkt dat het mogelijke onevenredige karakter van de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf niet voorkomt in de gronden tot verplichte en facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel die worden vermeld in de artikelen 3, 4 en 4 bis van kaderbesluit 2002/584.(34)
39.      Voorts
heeft het Hof gepreciseerd dat de voorwaarde van dubbele strafbaarheid van het feit alleen inhoudt dat wordt nagegaan of de feitelijke elementen van het strafbare feit dat aanleiding heeft gegeven tot de uitvaardiging van dit Europees aanhoudingsbevel als zodanig ook strafbaar zouden zijn naar het recht van de uitvoerende lidstaat indien zij hadden plaatsgevonden op het grondgebied van die lidstaat.(35)
40.      Het Hof heeft daaruit afgeleid dat het dus niet aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit staat om, in het kader van de beoordeling van deze voorwaarde, de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf te beoordelen in het licht van artikel 49, lid 3, van het Handvest.(36)
41.      Het klopt dat het antwoord van het Hof in zijn arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers moet worden onderzocht in het licht van de voorwaarde van dubbele strafbaarheid van het feit, aangezien het Hof enkel benadrukt dat zijn uitlegging van die voorwaarde verenigbaar is met het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van delicten en straffen.
42.      Dit neemt echter niet weg dat het Hof met de algemene formulering van de punten 65 en 66 van dat arrest te verstaan geeft dat een beoordeling door de uitvoerende rechterlijke autoriteit van de eventuele onevenredigheid van de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf onverenigbaar lijkt met het bij kaderbesluit 2002/584 ingevoerde stelsel. Het komt mij voor dat het Hof in het kader van de onderhavige procedure duidelijk moet verklaren dat een weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel in beginsel niet kan worden gebaseerd op de beoordeling door de uitvoerende rechterlijke autoriteit – op basis van verschillende factoren, waaronder haar eigen nationale recht – dat de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf onevenredig is. Mijns inziens is een dergelijke beoordeling door die rechterlijke autoriteit in de praktijk namelijk noch wenselijk, noch mogelijk.
43.      Die beoordeling door de uitvoerende rechterlijke autoriteit van de evenredigheid van de straf is niet wenselijk aangezien deze
ertoe zou leiden dat de in de uitvaardigende lidstaat uitgesproken veroordeling opnieuw inhoudelijk wordt onderzocht en in voorkomend geval de gegrondheid ervan ter discussie wordt gesteld. Deze autoriteit wordt aldus omgevormd tot een beroepsinstantie waarbij de gezochte persoon de evenredigheid van de hem door een rechterlijke instantie van de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf kan betwisten. Een dergelijke beroepsinstantie kan zich echter enkel in deze lidstaat bevinden en kan niet worden verplaatst naar de uitvoerende lidstaat, waarvan de rechterlijke autoriteiten zich die rol
niet kunnen toe‑eigenen. Bovendien beschikt de uitvoerende rechterlijke autoriteit niet over bevoegdheidsgronden die haar toestaan de regels van materieel strafrecht van de uitvoerende lidstaat toe te toepassen op een strafbaar feit dat door de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat moet worden bestraft en ten aanzien waarvan een van deze instanties op onafhankelijke wijze het vonnis heeft gewezen dat de grondslag vormt van het Europees aanhoudingsbevel waarvan om tenuitvoerlegging wordt verzocht.
44.      Het staat dus niet aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit om te beoordelen of de door een rechterlijke instantie van de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf geschikt is om de door de wetgeving van die lidstaat nagestreefde doelstellingen te bereiken en of zij niet verder gaat dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van die doelstellingen. Ik voeg daaraan toe dat, om voor de hand liggende redenen van rechtszekerheid, het onherroepelijke vonnis dat in de uitvaardigende lidstaat is gewezen, niet in het stadium van de tenuitvoerlegging ervan ter discussie mag worden gesteld door de uitvoerende rechterlijke autoriteit, omdat anders afbreuk zou worden gedaan aan het beginsel van het gezag van gewijsde.
45.      Bovendien is een toetsing door de uitvoerende rechterlijke autoriteit van de evenredigheid van de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf fundamenteel in strijd met het beginsel van wederzijdse erkenning.(37) Dit beginsel impliceert dat de lidstaten wederzijds vertrouwen hebben in elkaars strafrechtsstelsels en dat elk van die lidstaten aanvaardt dat het strafrecht wordt toegepast dat van kracht is in de andere lidstaten, ook al zou de toepassing van zijn eigen strafrecht tot een andere oplossing leiden.(38) Dit betekent dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de evenredigheid van straffen niet onder verwijzing naar haar eigen strafrecht(39) ter discussie mag stellen door haar eigen beoordeling van die evenredigheid te laten prevaleren, ongeacht de regels van het materiële strafrecht van de uitvaardigende lidstaat. Er zij ook op gewezen dat de verschillen in het strafrecht van de lidstaten de weerspiegeling zijn van de uiteenlopende keuzen die de lidstaten maken op het gebied van strafrechtelijk beleid(40), afhankelijk van de door de nationale wetgevers gestelde prioriteiten(41), ook
op het gebied van het materiële
strafrecht, dat binnen de Unie minimaal geharmoniseerd is. In dit verband moet worden voorkomen dat bepaalde lidstaten, ten koste van de doelstelling van bestrijding van straffeloosheid en de eerbiediging van slachtofferrechten, een toevluchtsoord voor veroordeelden worden omdat zij bepaalde strafbare feiten minder streng bestraffen. Ook moet worden opgemerkt dat, zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, kaderbesluit 2002/584 weliswaar in artikel 2, lid 2, met het oog op de uitvoering van dit besluit categorieën strafbare feiten opsomt, maar de definitie zelf van deze strafbare feiten en de toepasselijke straffen voortvloeien uit het recht van de uitvaardigende lidstaat. Dat kaderbesluit strekt niet tot harmonisatie van het materiële strafrecht, dat wil zeggen van de betrokken strafbare feiten wat de bestanddelen ervan of de erop gestelde straffen betreft.(42)
46.      Daarnaast lijkt het voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit moeilijk, zo niet onmogelijk, om de evenredigheid van de door een rechterlijke instantie van de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf grondig
en met kennis van zaken te beoordelen, om de eenvoudige reden dat het proces niet bij
haar heeft plaatsgevonden, zij niet over het volledige dossier beschikt en zij niet bekend is met de specifieke kenmerken van het strafrechtsstelsel van die lidstaat.(43) De in artikel 15, leden 2 en 3, van kaderbesluit 2002/584 bedoelde informatie-uitwisseling kan dit probleem mijns inziens niet verhelpen, aangezien deze uitwisseling
tot doel heeft om de uitvoerende rechterlijke autoriteit in staat te stellen te beslissen over de overlevering en niet om haar de gegevens te verstrekken op basis waarvan zij de gegrondheid van het in de uitvaardigende lidstaat uitgesproken strafvonnis kan beoordelen.(44)
47.      Meer in het algemeen zou een dergelijke oplossing voorbijgaan aan het feit dat dit kaderbesluit niet tot doel heeft het materiële strafrecht van de lidstaten te harmoniseren, zodat de verscheidenheid van de regels ter zake niet tot gevolg kan hebben dat het bij dat kaderbesluit ingevoerde overleveringsmechanisme wordt verlamd door de uitvoerende rechterlijke autoriteit de mogelijkheid te bieden om te controleren of een rechterlijke instantie van de uitvaardigende lidstaat het beginsel van evenredigheid van straffen in acht heeft genomen. Om dit risico te voorkomen, is het dus van wezenlijk belang te waarborgen dat de eerbiediging van het beginsel van evenredigheid van straffen in beginsel uitsluitend onder de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat valt, onder de in het strafrecht van die lidstaat gestelde voorwaarden. Anders zou onvermijdelijk afbreuk worden gedaan aan de doelstelling om een vereenvoudigd en doeltreffend systeem in te voeren om de overlevering tussen de lidstaten te vergemakkelijken en te bespoedigen.
48.      Niettemin kan niet volledig worden uitgesloten dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit in uitzonderlijke omstandigheden op grond van een gevaar van
schending van het beginsel van evenredigheid van straffen kan weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen. Voorts merk ik op dat het Hof zich in zijn arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers niet heeft uitgesproken over de vraag of een gevaar van
schending van het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen een autonome grond voor weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel op basis van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 zou kunnen vormen.
B.      Gevolgen die aan artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 moeten worden verbonden in geval van gevaar van schending van het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen
49.      Uit artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 volgt dat dit besluit niet tot gevolg kan hebben dat de verplichting tot eerbiediging van de door het Handvest gewaarborgde grondrechten wordt aangetast.
50.      Deze verplichting rust op de lidstaten wanneer zij beslissen over de overlevering van een persoon, aangezien een beslissing over een dergelijke overlevering neerkomt op het ten uitvoer brengen van het Unierecht in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest. De uitvoerende rechterlijke autoriteiten van de lidstaten moeten
derhalve bij het nemen van die beslissing waken over de eerbiediging van de door het Handvest erkende grondrechten van de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd.(45)
51.      In dit verband zij eraan herinnerd dat artikel 49, lid 3, van het Handvest bepaalt dat de zwaarte van de straf niet onevenredig mag zijn aan het strafbare feit. Deze bepaling is van toepassing wanneer een nationale bepaling het Unierecht ten uitvoer brengt.(46) De in een nationale wettelijke regeling opgenomen repressieve maatregelen mogen overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel niet verder gaan dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de legitieme doelstellingen die met deze wettelijke regeling worden nagestreefd. De strengheid van sancties moet in verhouding staan tot de ernst van de overtredingen die ermee worden bestraft, met name door te zorgen voor een werkelijk afschrikkend effect,
zonder verder te gaan dan nodig is om deze doelstellingen te bereiken.(47)
52.      Overigens vereist het evenredigheidsbeginsel dat zowel bij het vaststellen van de sanctie als bij het bepalen van de hoogte ervan rekening wordt gehouden met de omstandigheden van het concrete geval.(48) Bij de beoordeling van de evenredigheid van sancties moet ook rekening worden gehouden met de mogelijkheid die de nationale rechter heeft om de kwalificatie in de tenlastelegging te wijzigen – hetgeen tot de oplegging van een minder strenge sanctie kan leiden – en met de mogelijkheid om de sanctie aan te passen aan de ernst van de vastgestelde inbreuk.(49)
53.      Het Hof heeft op basis van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 een autonome grond ontwikkeld die, indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan, kan rechtvaardigen dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit bij wijze van uitzondering
de overlevering weigert in geval van gevaar van
schending van de grondrechten van de gezochte persoon. Tot op heden
is de mogelijkheid overwogen om een dergelijke grond aan te voeren met betrekking tot een risico op schending van de grondrechten die worden gewaarborgd door artikel 4 (verbod van folteringen en van onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen), artikel 7 (recht op eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven), artikel 24 (rechten van het kind) en artikel 47 (recht op een doeltreffende voorziening in rechte bij een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld) van het Handvest.
54.      Mijns inziens is er geen reden om bij voorbaat en categorisch uit te sluiten dat een risico op schending van het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde grondrecht bij wijze van uitzondering ook een weigering van de overlevering op grond van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 kan rechtvaardigen. Ik merk overigens op dat het Hof in het arrest Alchaster, zij het in het kader van de uitlegging van een andere Unierechtelijke handeling(50), reeds heeft geoordeeld dat de uitvoerende rechterlijke autoriteiten van de lidstaten bij de vaststelling van een beslissing betreffende de overlevering de eerbiediging moeten waarborgen van de grondrechten die voortvloeien uit artikel 49, lid 1, van het Handvest, dat onder meer bepaalt dat geen zwaardere straf wordt opgelegd dan die welke ten tijde van het begaan van het strafbare feit van toepassing was. Deze beoordeling moet mijns inziens worden uitgebreid tot artikel 49, lid 3, van het Handvest.(51)
55.      Bijgevolg kan het risico op schending van het door artikel 49, lid 3, van het Handvest beschermde grondrecht mijns inziens de uitvoerende rechterlijke autoriteit in staat stellen om na een passend onderzoek te weigeren gevolg te geven aan een Europees aanhoudingsbevel.
56.      Wat de methode van een dergelijk onderzoek betreft, ben ik van mening dat het Hof niet mag afwijken van zijn rechtspraak die beoogt het uitzonderlijke karakter van een op artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 gebaseerde weigering van de overlevering te waarborgen door voor de beoordeling van een risico op schending van grondrechten een tweestappentoets te vereisen.
57.      In dit verband volgt uit de rechtspraak van het Hof dat de beoordeling, in een procedure voor de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, van de vraag of er een reëel risico bestaat op schending van de door de artikelen 4, 7, 24 en 47 van het Handvest gewaarborgde grondrechten, in beginsel moet plaatsvinden
via een toets in twee stappen, die elkaar niet mogen overlappen
omdat zij een analyse op basis van verschillende criteria omvatten en derhalve achtereenvolgens moeten worden verricht.(52)
58.      Daartoe moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit in het kader van de eerste stap bepalen of er sprake is van objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens die erop kunnen wijzen dat er in de uitvaardigende lidstaat een reëel risico op schending van een van deze grondrechten bestaat, hetzij wegens structurele of fundamentele gebreken, hetzij wegens gebreken die meer specifiek een objectief identificeerbare groep personen raken.(53)
59.      In het kader van de tweede stap moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit concreet en nauwkeurig nagaan in hoeverre de gebreken die bij de eerste stap van de toets zijn geïdentificeerd, gevolgen kunnen hebben voor de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, en of er – gelet op de persoonlijke situatie van die persoon – sprake is van zwaarwegende en op feiten berustende gronden om aan te nemen dat die persoon bij overlevering aan de uitvaardigende lidstaat een reëel gevaar zal lopen dat die grondrechten zullen worden geschonden.(54)
60.      Bij de beoordeling of de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel een risico op schending van grondrechten kan meebrengen, moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit zich dus losmaken van het concrete geval en slechts daarop terugkomen indien zij in de uitvaardigende lidstaat hetzij structurele of fundamentele gebreken vaststelt, hetzij gebreken die meer specifiek een objectief identificeerbare groep personen raken. Een structurele analyse gaat dus in beginsel vooraf aan een analyse op individueel niveau.
61.      De toepassing van de grond tot weigering van overlevering op basis van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 is derhalve door het Hof strikt afgebakend, door de uitvoerende rechterlijke autoriteit te verplichten een grondig en veeleisend onderzoek te verrichten. Dit onderzoek wordt gerechtvaardigd door het gegeven dat de bij kaderbesluit 2002/584 ingestelde vereenvoudigde en efficiëntere regeling voor de overlevering van veroordeelde of verdachte personen, berust op de hoge mate van vertrouwen die tussen de lidstaten moet bestaan en op het beginsel van wederzijdse erkenning.(55) Bijgevolg vereist het beginsel van wederzijds vertrouwen dat elk van de lidstaten, behoudens uitzonderlijke omstandigheden, ervan uitgaat dat alle andere lidstaten het Unierecht en, meer in het bijzonder, de door dat recht erkende grondrechten in acht nemen.(56) Daaruit volgt dat wanneer de lidstaten het Unierecht ten uitvoer brengen, zij ervan uit moeten gaan dat de andere lidstaten de grondrechten eerbiedigen, zodat zij niet alleen niet kunnen eisen dat een andere lidstaat een hoger nationaal beschermingsniveau van de grondrechten biedt dan door het Unierecht wordt gewaarborgd, maar, behoudens uitzonderlijke gevallen, evenmin kunnen nagaan of die andere lidstaat in een concreet geval daadwerkelijk de door de Unie gewaarborgde grondrechten heeft geëerbiedigd.(57)
62.      Tegen die achtergrond van het vermoeden van eerbiediging van de grondrechten door de uitvaardigende lidstaat, dat voortvloeit uit het beginsel van wederzijds vertrouwen, heeft het Hof benadrukt dat de verplichting om te verifiëren of er sprake is van structurele of fundamentele gebreken dan wel gebreken die een objectief identificeerbare groep raken, alvorens concreet en nauwkeurig te kunnen nagaan of de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd een reëel gevaar loopt dat een van zijn grondrechten zal worden geschonden, juist tot doel heeft te voorkomen dat die toetsing in niet-uitzonderlijke gevallen wordt verricht.(58)
63.      Het Hof heeft benadrukt dat de
naleving van deze verplichting er met name voor zorgt dat niet wordt getornd aan de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de uitvaardigende lidstaat en de uitvoerende lidstaat waar het gaat om de eerbiediging van de eisen die inherent zijn aan de grondrechten, welke verdeling voortvloeit uit de onverkorte toepassing van de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning, die ten grondslag liggen aan de werking van het Europees aanhoudingsbevel.(59)
64.      Zoals ik in mijn conclusie in de zaak Puig Gordi e.a.(60) heb aangegeven, lijdt het geen twijfel dat de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteiten, als autoriteiten die kaderbesluit 2002/584 moeten uitvoeren, de door het Handvest beschermde grondrechten moeten eerbiedigen. Voor de goede werking van de bij dit kaderbesluit ingestelde overleveringsregeling zijn de desbetreffende verantwoordelijkheden, overeenkomstig het beginsel van wederzijds vertrouwen, evenwel tussen deze twee autoriteiten verdeeld. Indien de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteit gerechtigd zouden zijn om dezelfde controles te verrichten, zouden de doeltreffendheid en de snelheid van de overlevering immers in het gedrang komen. Bovendien is het concept van wederzijds vertrouwen naar zijn aard in strijd met het idee dat elke autoriteit kruiscontroles zou verrichten om na te gaan of de grondrechten worden geëerbiedigd in de lidstaat waartoe de andere autoriteit behoort. Een weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op grond van de vaststelling door de uitvoerende rechterlijke autoriteit dat in de uitvaardigende lidstaat een gevaar van schending van de grondrechten bestaat, kan zich volgens deze logica slechts bij wijze van uitzondering voordoen.(61)
65.      Het Hof heeft de verplichting voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om in eerste instantie een structureel onderzoek te verrichten weliswaar incidenteel kunnen uitsluiten, maar alleen wanneer een dergelijk onderzoek ongeschikt blijkt om het aangevoerde risico op schending van de grondrechten te beoordelen. Vanuit het oogpunt van artikel 4 van het Handvest, dat een absoluut recht formuleert, is dit het geval wanneer de persoon om wiens overlevering wordt verzocht, voor onbepaalde duur lijdt aan een ernstige chronische ziekte, die in geval van overlevering zijn gezondheidstoestand aanzienlijk kan verslechteren.(62) Het vereiste dat de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel alleen bij uitzondering mag worden geweigerd, blijft in dat scenario echter in stand. Het Hof vereist
in dat geval ter rechtvaardiging van een dergelijke weigering dat er sprake is van
een zekere mate van ernst die het onvermijdelijke niveau van lijden dat inherent is aan de detentie overstijgt, namelijk dat de overlevering van de ernstig zieke gezochte persoon hem zou blootstellen aan een reëel risico op een significante daling van zijn levensverwachting of op
een snelle, aanzienlijke en onomkeerbare achteruitgang van zijn gezondheidstoestand of.(63)
66.      Mijns inziens hoeft in het kader van de onderhavige zaak echter geen nieuwe uitzondering te worden gemaakt op het vereiste van een tweestappentoets. Ik ben derhalve van mening dat voor de beoordeling van een risico op schending van artikel 49, lid 3, van het Handvest in geval van tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel in een eerste stap een toetsing op structureel niveau nodig is.
67.      Bijgevolg staat het aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit om, wanneer de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd stelt te zijn veroordeeld tot een onevenredige straf en dus in geval van overlevering te worden blootgesteld aan een risico op schending van artikel 49, lid 3, van het Handvest, de gegrondheid van die bewering te beoordelen in het kader van een tweestappentoets.
68.      Hieruit volgt dat wanneer deze persoon beweert dat hij aan een dergelijk risico wordt blootgesteld, maar de uitvoerende rechterlijke autoriteit van oordeel is dat de gegevens waarover zij beschikt geen objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens vormen die erop kunnen wijzen dat er sprake is van hetzij structurele of fundamentele gebreken, hetzij gebreken die meer specifiek een objectief identificeerbare groep personen raken, met betrekking tot de toepassing van dit beginsel in de uitvaardigende lidstaat, deze autoriteit de tenuitvoerlegging van dat Europees aanhoudingsbevel niet om de door die persoon gestelde redenen kan weigeren.(64) In dat geval bestaat er immers geen geldige reden voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om aan te nemen dat in de uitvaardigende lidstaat het beginsel van evenredigheid van straffen niet in acht is genomen, aangezien deze rechterlijke autoriteit integendeel overeenkomstig het beginsel van wederzijds vertrouwen haar analyse moet baseren op de eerbiediging van dit beginsel.(65)
69.      Op dit punt is het van belang eraan te herinneren dat de waarborging van de grondrechten in het kader van een procedure betreffende een Europees aanhoudingsbevel in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de uitvaardigende lidstaat is.(66) Hieruit vloeit voort dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit vertrouwen moet stellen in de rechterlijke autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat.(67) Zonder dat vertrouwen zou de uitvoerende rechterlijke autoriteit, zodra bij haar beweringen worden gedaan als die welke in het hoofdgeding aan de orde zijn, een toetsing moeten verrichten van de toepassing, door de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat,
van het materiële strafrecht van deze lidstaat in een individueel geval, hetgeen in strijd zou zijn met het beginsel van wederzijdse erkenning dat ten grondslag ligt aan kaderbesluit 2002/584. Uit vaste rechtspraak van het Hof volgt dat dit kaderbesluit, gelezen in het licht van de bepalingen van het Handvest, niet aldus kan worden uitgelegd dat afbreuk wordt gedaan aan de doeltreffendheid van het stelsel van justitiële samenwerking tussen de lidstaten.(68)
70.      Wat betreft de inhoud van de tweestappentoets die de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet verrichten wanneer een risico op schending van het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen wordt aangevoerd, kunnen de twee stappen van die toetsing als volgt worden beschreven.
71.      Bij de eerste stap moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit, om te bepalen of er sprake is van dergelijke gebreken, een globale beoordeling maken van de in de uitvaardigende lidstaat geldende regels om te bepalen of die regels de nationale rechters voor bepaalde categorieën strafbare feiten de bevoegdheid ontnemen om door middel van strafmaatindividualisering rekening te houden met de omstandigheden van het concrete geval. Mijns inziens zou de uitvoerende rechterlijke autoriteit kunnen vaststellen dat sprake is van
die
gebreken indien uit deze globale beoordeling blijkt dat personen die veroordeeld zijn wegens het plegen van strafbare feiten die tot die categorieën behoren, in die lidstaat in het algemeen niet in aanmerking komen voor strafindividualisering.(69)
72.      Immers, zoals advocaat-generaal Bot in zijn conclusie in de zaken Aranyosi en Căldăraru(70) heeft opgemerkt,
„[...] sluit[, in de fase waarin de straf wordt opgelegd,] het beginsel van individualisering de toepassing van het beginsel van de automatische en reeds volledig vooraf bepaalde straffen uit. De rechter bepaalt de straf op basis van de persoonlijkheid van de dader, zoals die met name blijkt uit de aard van de begane feiten, de omstandigheden waarin deze zijn gepleegd, een persoonlijkheidsonderzoek, getuigenverklaringen, psychologische en psychiatrische deskundigenonderzoeken, en op basis van de mogelijkheden tot re-integratie waarover de betrokkene, gelet op zijn persoonlijkheid, beschikt.” Het beginsel van strafindividualisering maakt het dus mogelijk om rekening te houden met het gedrag van de veroordeelde persoon, met zijn persoonlijkheid en met zijn materiële, sociale en gezinssituatie.(71) Strafindividualisering draagt aldus bij tot de oplegging van een evenredige straf.
73.      Wanneer de rechtsorde van de uitvaardigende lidstaat regels bevat op grond waarvan de nationale rechter de straf kan individualiseren op basis van de aard en de ernst van het strafbare feit en de persoonlijke situatie van de verdachte, kan het risico dat de verdachte tot een onevenredige straf wordt veroordeeld in beginsel worden uitgesloten. Dit geldt a fortiori wanneer de naleving door deze rechter van dit beginsel kan worden getoetst door het instellen van beroep, zoals in het hoofdgeding is gebeurd.
74.      Ik wijs er ook op dat de vaststelling dat in het recht van de uitvaardigende lidstaat bepaalde grenzen zijn gesteld aan de bevoegdheid van de nationale rechter om de straf te individualiseren, zoals de vaststelling in het Roemeense recht van een ratio voor strafvermindering in geval van verzachtende omstandigheden of de invoering van minimumstraffen, mijns inziens niet volstaat om aan te tonen dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in die lidstaat. Dergelijke gebreken kunnen slechts worden vastgesteld indien het nationale recht de nationale rechter belet om de straf te individualiseren, en niet wanneer hij die bevoegdheid slechts binnen bepaalde grenzen kan uitoefenen.
75.      Bij de tweede stap, wanneer het door de gezochte persoon gestelde gevaar voortvloeit uit het feit dat hij in geval van overlevering een onevenredige straf zal moeten ondergaan, moet er alleen worden vastgesteld dat er sprake is van een dergelijk gevaar indien, gelet op de in de uitvaardigende lidstaat geldende regels, het risico
van schending van dit beginsel evident
is.(72) Dit is het geval wanneer de opgelegde straf kennelijk en in ernstige mate de voor de bestraffing van het betrokken strafbare feit vereiste strafmaat overschrijdt.
76.      In dit verband kan het gegeven dat er voor eenzelfde strafbaar feit een aanzienlijk verschil bestaat tussen de straf die wordt opgelegd in de uitvaardigende lidstaat en die welke in de uitvoerende lidstaat wordt opgelegd, niet volstaan als grondslag voor een dergelijke vaststelling. Het strafrecht van de uitvaardigende lidstaat kan immers niet het geschikte ijkpunt zijn, aangezien het door artikel 49, lid 3, van het Handvest gewaarborgde beschermingsniveau moet worden bepaald op Unieniveau en niet op het niveau van één enkele lidstaat.(73) Hieruit volgt dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit geen strengere maatstaf inzake naleving van het beginsel van evenredigheid van straffen mag toepassen dan die waarin deze bepaling voorziet.(74) Bovendien kan een discrepantie tussen de lidstaten worden verklaard door verschillen in het strafbeleid, die onvermijdelijk zijn bij gebreke van volledige harmonisatie
tussen de lidstaten van de regels van materieel strafrecht.
77.      Indien op Unieniveau overeenkomstig artikel 83, lid 1, VWEU minimumvoorschriften worden vastgesteld betreffende de bepaling van
strafbare feiten en sancties in een van de in de tweede alinea van die bepaling genoemde vormen van bijzonder zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie, kunnen deze regels de uitvoerende rechterlijke autoriteit ook nuttige aanwijzingen verschaffen wanneer de situatie die tot het veroordelend vonnis heeft geleid, binnen het toepassingsgebied valt van de Uniehandeling waarbij die regels zijn vastgesteld. In het onderhavige geval lijkt me dit geen relevant ijkpunt, aangezien, om te beginnen, krachtens artikel 2, lid 2, van kaderbesluit 2004/757(75) gedragingen als het invoeren van drugs niet onder dit kaderbesluit vallen „wanneer de betrokkenen uitsluitend beogen te voorzien in hun persoonlijk gebruik als omschreven in het nationale recht”, hetgeen volgens DZ in casu het geval is. Voorts blijkt de beoordelingsmarge waarover de lidstaten in een dergelijke situatie beschikken duidelijk uit overweging 4 van kaderbesluit 2004/757, waarin staat te lezen dat „[h]et feit dat bepaalde gedragingen met betrekking tot persoonlijk gebruik niet onder de werkingssfeer van dit kaderbesluit vallen, [...] niet een richtsnoer van de Raad [vormt] voor de wijze waarop de lidstaten die andere gevallen in hun nationale wetgeving zouden moeten regelen”.(76)
78.      Ik voeg hieraan
toe dat het vereiste dat het risico van schending van het beginsel van evenredigheid van straffen evident
moet zijn, mijns inziens niet betekent dat de opgelegde straf noodzakelijkerwijs onmenselijk en vernederend is in de zin van artikel 4 van het Handvest. Het klopt dat uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) volgt dat de „ernstige
onevenredigheid” tussen het strafbare feit en de straf kan worden getoetst aan artikel 3 van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)(77). Ik ben echter van mening dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit zou kunnen vaststellen dat de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf kennelijk en in ernstige mate de voor de bestraffing van het betrokken strafbare feit vereiste strafmaat overschrijdt, zonder dat deze straf noodzakelijkerwijs onmenselijk of vernederend is in de zin van artikel 4 van het Handvest.
79.      In casu blijkt volgens mij uit de uiteenzetting van het Roemeense recht voor het Hof niet dat er bij de toepassing van het beginsel van evenredigheid van straffen sprake is van hetzij structurele of fundamentele gebreken, hetzij gebreken die een objectief identificeerbare groep van personen waartoe DZ behoort, raken. De strafdrempel mag dan wel zijn vastgesteld op een niveau dat hoog kan lijken – namelijk op zeven jaar –, maar dit belet de rechter niet om de straf op grond van een aantal omstandigheden te individualiseren, hetgeen hem ertoe kan brengen de opgelegde straf tot onder die minimumdrempel te verlagen.
80.      Om te beginnen kunnen krachtens artikel 75, lid 2, onder b), van de Cod penal(78), gelezen in samenhang met artikel 76, lid 1, ervan, de bijzondere strafgrenzen (ondergrens en bovengrens) in geval van verzachtende omstandigheden met een derde worden verminderd. De Roemeense regering geeft in haar schriftelijke opmerkingen aan dat de toepassing van deze bepalingen kan leiden tot een vermindering van de strafduur van zeven jaar tot vier jaar en acht maanden.(79)
81.      Vervolgens kunnen krachtens artikel 375, „Strafrechtelijke transactieprocedure”, juncto artikel 396, lid 10, van de Cod de Procedură penală (wetboek van strafvordering), de bijzondere strafgrenzen (ondergrens en bovengrens) met een derde worden verminderd wanneer de betrokkene zijn schuld erkent en de rechter dezelfde feitelijke situatie vaststelt als die welke door de
betrokkene is erkend. De Roemeense regering geeft in haar schriftelijke opmerkingen aan dat toepassing van deze bepalingen ertoe kan leiden dat de strafduur van 4 jaar en 8 maanden wordt verminderd naar 1 120 dagen, dat wil zeggen 3 jaar, 1 maand en 10 dagen.(80)
82.      Ten slotte bepaalt artikel 15 van wet nr. 143/2000 dat indien de verdachte tijdens de strafprocedure andere personen aangeeft die drugsdelicten hebben gepleegd en de autoriteiten helpt bij het identificeren en vervolgen van deze personen, hij in aanmerking komt voor een halvering
van de wettelijke strafmaat. De Roemeense regering geeft in haar schriftelijke opmerkingen aan dat toepassing van deze bepaling ertoe kan leiden dat de strafduur van 1 120 dagen – dat wil zeggen 3 jaar, 1 maand en 10 dagen – wordt verminderd naar
560 dagen, dat wil zeggen 1 jaar, 6 maanden en 20 dagen.(81)
83.      Aan deze mogelijkheden tot strafvermindering moet worden toegevoegd dat de Roemeense rechter krachtens artikel 91 van de Cod penal de mogelijkheid heeft om, in geval van een straf van maximaal drie jaar, de tenuitvoerlegging van de straf op te schorten.(82) Bovendien lijkt het Roemeense recht de nationale rechter niet de mogelijkheid te ontnemen om de kwalificatie van het strafbare feit te wijzigen ten opzichte van die in de tenlastelegging; deze mogelijkheid kan ertoe leiden dat een mildere sanctie wordt opgelegd.(83)
84.      Hoewel ik al deze toelichtingen
en berekeningen met de nodige voorzichtigheid aanvaard – het gaat immers om een
toepassing van het Roemeense recht – merk ik op dat de gegevens waarover het Hof beschikt, erop lijken te wijzen dat de rechter die aan DZ een gevangenisstraf van zeven jaar heeft opgelegd, door de bepalingen van zijn nationale recht niet wordt belet om de straf te individualiseren, rekening houdend met alle omstandigheden van het concrete geval. Deze rechter kon de straf dus aanpassen aan de ernst van het vastgestelde strafbare feit door deze in voorkomend geval onder de minimumgrens van zeven jaar te brengen. Zo had die rechter op grond van het Roemeense recht de mogelijkheid om, als verzachtende omstandigheid, in aanmerking te nemen dat het ging om een geringe hoeveelheid drugs en dat de invoer van deze drugs leek te zijn bestemd voor persoonlijk gebruik door DZ en zijn echtgenote, teneinde de straf in de door het Roemeense recht vastgestelde verhoudingen te verminderen.(84) Of er in casu al dan niet verzachtende omstandigheden in aanmerking moesten worden genomen, stond uitsluitend ter beoordeling van de Roemeense rechter, waarbij hij zich met name kon baseren op het hem ter beschikking staande bewijsmateriaal en het gedrag van DZ. Ik herinner er tevens aan dat tegen het vonnis in eerste aanleg hoger beroep kon worden ingesteld, in het kader waarvan de Curte de Apel Constanța de evenredigheid van de aan DZ opgelegde straf kon toetsen.
85.      Ik wijs er nog op dat artikel 15, lid 2, van kaderbesluit 2002/584 de uitvoerende rechterlijke autoriteit uitdrukkelijk toestaat om, wanneer zij van oordeel is dat de door de uitvaardigende lidstaat meegedeelde gegevens onvoldoende zijn om haar in staat te stellen een beslissing te nemen over de overlevering, dringend om aanvullende gegevens te verzoeken. Ook kan, volgens artikel 15, lid 3, van het kaderbesluit, de uitvaardigende rechterlijke autoriteit te allen tijde aanvullende dienstige inlichtingen aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit toezenden.(85) Uit de rechtspraak van het Hof kan worden afgeleid dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit bij de toetsing van de in de uitvaardigende lidstaat geldende regels de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel niet mag weigeren op grond van gegevens betreffende deze regels die zij zelf heeft verzameld en waarover zij de uitvaardigende rechterlijke autoriteit niet om aanvullende gegevens heeft verzocht.(86) Naast de regels inzake de strafmaat zou de uitvaardigende rechterlijke autoriteit in voorkomend geval kunnen worden verzocht om informatie als die betreffende de wijze van tenuitvoerlegging van de straf(87), het eventuele bestaan van een beroep tot herziening en de regels inzake gratie.
IV.    Conclusie
86.      Gelet op al het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de rechtbank Amsterdam te beantwoorden als volgt:
„Artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009, gelezen in samenhang met artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,
moet aldus worden uitgelegd dat
de uitvoerende rechterlijke autoriteit die moet beslissen over de overlevering van een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd met het oog op de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf, de tenuitvoerlegging van die straf niet mag weigeren op grond dat deze persoon na zijn overlevering aan de uitvaardigende lidstaat het gevaar loopt een straf te moeten ondergaan die in strijd is met het in die bepaling van het Handvest van de grondrechten neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen, tenzij:
–        deze rechterlijke autoriteit beschikt over objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens die blijk geven van structurele of fundamentele gebreken – of gebreken die een objectief identificeerbare groep personen raken waartoe de betrokkene behoort – bij de toepassing van het in die bepaling van het Handvest van de grondrechten neergelegde evenredigheidsbeginsel, waaruit voortvloeit dat de in de uitvaardigende lidstaat geldende regels de nationale rechters voor bepaalde categorieën strafbare feiten hun bevoegdheid ontnemen om door middel van strafindividualisering rekening te houden met de omstandigheden van het concrete geval, en
–        die rechterlijke autoriteit vaststelt dat er in de specifieke omstandigheden van de betrokken zaak zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat die persoon, gelet op de vaststelling dat de in de uitvaardigende lidstaat opgelegde straf kennelijk en in ernstige mate de voor de bestraffing van het betrokken strafbare feit vereiste strafmaat overschrijdt, duidelijk een risico loopt op een onevenredige straf in geval van overlevering aan die lidstaat.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
2      PB 2002, L 190, blz. 1.
3      PB 2009, L 81, blz. 24, hierna: „kaderbesluit 2002/584”.
4      Zie onder meer Carrera, S., Guild, E., en Hernanz, N., „Europe’s most wanted? Recalibrating Trust in the European Arrest Warrant System”, CEPS Papers in Liberty and Security in Europe, Centre for European Policy Studies, Brussel, nr. 55, 2013, met name punt 3.1, „Proportionality”; Helenius, D., „Mutual Recognition in Criminal Matters and the Principle of Proportionality: Effective Proportionality or Proportionate Effectiveness?”, New Journal of European Criminal Law, deel 5, nr. 3, Intersentia, Mortsel, 2014, blz. 349‑369; Glerum, V., en Kijlstra, H., „EAW: Next steps, Will Pandora’s Box Be Opened?”, Review of European and Comparative Law, deel 54, nr. 3, Katholieke universiteit Johannes Paulus II Lublin, Lublin, 2023, blz. 125‑145; Klaus, W., Włodarczyk-Madejska, J., en Wzorek, D., „In the Pursuit of Justice: (Ab)Use of the European Arrest Warrant in the Polish Criminal Justice System”, Central and Eastern European Migration Review, deel 10, nr. 1, Centrum voor migratieonderzoek van de universiteit Warschau, Warschau, 2021, blz. 95‑117; Klip, A., „Transposition and Implementation of the Framework Decision”, Report and recommendations, ImprovEAW Research Project, beschikbaar op: https://improveaw.eu/media/90, met name punt 2.5.4, „Proportionality of issuing an EAW”, punt 2.5.6, „Proportionality revisited”, en punt 2.6.3, „Proportionality of executing an EAW”; Mitsilegas, V., EU Criminal Law after Lisbon: Rights, Trust and the Transformation of Justice in Europe, Hart Publishing, Oxford, 2016, met name blz. 142‑146; Shabbir, A., „Proportionality”, The European Arrest Warrant: Trust, Fundamental Rights, and the Rule of Law – A Comparative Report of 14 EU Member States, STREAM Project, beschikbaar op: https://stream-eaw.eu/wp-content/uploads/2023/09/final-STREAM-Comparative-Report.pdf, blz. 34‑38, alsmede Xanthopoulou, E., „The Quest for Proportionality for the European Arrest Warrant: Fundamental Rights Protection in a Mutual Recognition Environment”, New Journal of European Criminal Law, deel 6, nr. 1, Intersentia, Mortsel, 2015, blz. 32‑52.
5      Zulks in tegenstelling tot andere instrumenten voor erkenning in strafzaken. Zie met name artikel 6, lid 1, onder a), van richtlijn 2014/41/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende het Europees onderzoeksbevel in strafzaken (PB 2014, L 130, blz. 1), dat bepaalt dat „[d]e uitvaardigende autoriteit [...] een EOB alleen [kan] uitvaardigen indien [...] het uitvaardigen van het EOB [...] noodzakelijk [is] voor en [...] in verhouding [staat] tot het doel van de in artikel 4 bedoelde procedure, daarbij rekening houdend met de rechten van de verdachte of de beschuldigde persoon” (cursivering van mij).
6      Zie het op 18 juni 2008 door de Raad van de Europese Unie gepubliceerde Europees handboek voor het uitvaardigen van een Europees aanhoudingsbevel (8216/2/08 REV 2) en de herziene versie daarvan van 17 december 2010 (17195/1/10 REV 1). Dit handboek is in de loop van 2017 door de Commissie herzien: zie mededeling van de Commissie, Handboek voor het uitvaardigen van een Europees aanhoudingsbevel, 28 september 2017 [C(2017) 6389 (PB 2017, C 335, blz. 1)]. In 2023 is laatstgenoemd handboek herzien [C(2023) 7782 (PB C, C/2023/1270; hierna: „handboek van 2023”)].
7      Zie resolutie van het Europees Parlement van 27 februari 2014 met aanbevelingen aan de Commissie betreffende de herziening van het Europees aanhoudingsbevel [2013/2109 (INL) (PB 2017, C 285, blz. 135)], waaronder „een evenredigheidscontrole bij het nemen van besluiten inzake wederzijdse erkenning, op basis van alle relevante factoren en omstandigheden zoals de ernst van de overtreding, of de zaak al dan niet gereed is voor berechting, de gevolgen voor de rechten van de verzochte persoon, met inbegrip van de bescherming van het privé- en gezinsleven, de financiële consequenties en de beschikbaarheid van een passende, minder indringende alternatieve maatregel” [punt 7, onder b), en bijlage].
8      Zie handboek van 2023 (punt 2.4, „Evenredigheid”, in het bijzonder blz. 18).
9      Zie handboek van 2023 (punt 2.4, „Evenredigheid”, in het bijzonder blz. 19).
10      Zie met name de conclusie van advocaat-generaal Bot in de zaken Aranyosi en Căldăraru (C‑404/15 en C‑659/15 PPU, EU:C:2016:140, punten 145‑155), en van advocaat-generaal Campos Sánchez-Bordona in de zaak Poltorak (C‑452/16 PPU, EU:C:2016:782, punt 38).
11      Zie met name arrest van 31 januari 2023, Puig Gordi e.a. (C‑158/21,
EU:C:2023:57, punt 144 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Puig Gordi e.a.”). In het kader van de evenredigheidstoets die de uitvaardigende rechterlijke autoriteit moet verrichten, wordt niet alleen rekening gehouden met de aantasting van het recht op vrijheid van de betrokkene, maar ook met de gevolgen van de overleveringsprocedure voor zijn sociale relaties en familiebanden, wanneer hij in een andere lidstaat dan de uitvaardigende lidstaat verblijft: zie arrest van 9 oktober 2019,
NJ (Openbaar ministerie Wenen) (C‑489/19 PPU, EU:C:2019:849, punt 44).
12      Zie arrest van 12 december 2019, Openbaar Ministerie (Procureur des Konings te Brussel) (C‑627/19 PPU, EU:C:2019:1079, punt 38). Dienaangaande zijn voorbehouden geuit: zie met name Glerum, V., en Kijlstra, A., op. cit., blz. 129 en 130.
13      Zie, betreffende de redenen die tegen de invoering van een evenredigheidstoetsing door de uitvoerende rechterlijke autoriteit pleiten, met name Weyembergh, A., Armada, I., en Brière, C., „Annex I – Critical Assessment of the Existing European Arrest Warrant Framework Decision”, Revising the European Arrest Warrant, European Added Value Assessment accompanying the European Parliament’s Legislative own-Initiative Report, European Parliamentary Research Service, beschikbaar op: https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/IPOL-JOIN_ET(2013)510979, met name blz. 37. Zo merken de auteurs op dat de doelstelling van vereenvoudiging en bespoediging van de overleveringsprocedures impliceert dat de meeste toetsingen, in het bijzonder die betreffende de evenredigheid van het Europees aanhoudingsbevel, in de uitvaardigende lidstaat worden verricht en dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit vertrouwen in die toetsingen heeft. Bovendien zou een door deze autoriteit uitgevoerde evenredigheidstoets moeilijk te aanvaarden zijn, aangezien het gaat om een beoordeling die gedeeltelijk subjectief is en grotendeels afhangt van de feiten en omstandigheden van het geval en van het strafbeleid van de uitvaardigende lidstaat. Voor een dergelijke toetsing zou de uitvoerende rechterlijke autoriteit een zekere kennis van het strafrechtsstelsel van die lidstaat moeten hebben. Niettemin moet worden benadrukt dat de beoordelingsmarge waarover de uitvoerende rechterlijke autoriteit in het kader van de gronden tot facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging beschikt, haar in staat stelt om tot op zekere hoogte rekening te houden met het evenredigheidsbeginsel.
14      Zie handboek van 2023 (punt 5.8, „Evenredigheid – de rol van de uitvoerende lidstaat”, blz. 57). Zie in dezelfde zin ook de in voetnoot 7 van deze conclusie bedoelde resolutie van het Parlement, waarvan de bijlage het volgende voorstel bevat: „[i]ndien de tenuitvoerleggende autoriteit redenen heeft om aan te nemen dat de maatregel buitensporig is, kan de tenuitvoerleggende autoriteit de uitvaardigende autoriteit raadplegen over het belang van de tenuitvoerlegging van het besluit inzake wederzijdse erkenning. Na een dergelijke raadpleging kan de uitvaardigende autoriteit ertoe besluiten het besluit inzake wederzijdse erkenning in te trekken”.
15      Zie handboek van 2023 (punt 5.8, „Evenredigheid – de rol van de uitvoerende lidstaat”, blz. 57).
16      Hierna: „Handvest”.
17      Ter aanduiding van dit geval
kan de uitdrukking „retrospective proportionality” worden gehanteerd: zie Haggenmüller, S., „The Principle of Proportionality and the European Arrest Warrant”, Oñati Socio-Legal Series, deel 3, nr. 1, Oñati International Institute for the Sociology of Law (online), 2013, blz. 95‑106, in het bijzonder blz. 100 en 101.
18      PB 2004, L 335, blz. 8.
19      Ter terechtzitting heeft de Roemeense regering verklaard dat DZ beroep in cassatie had ingesteld, maar dat dit beroep niet-ontvankelijk is verklaard.
20      Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 362, van 3 augustus 2000, zoals opnieuw bekendgemaakt in de
Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 163 van 6 maart 2014.
21      Artikel 3, lid 1, van deze wet bepaalt dat „[h]et zonder toestemming in of uit het land brengen alsmede het in of uitvoeren van softdrugs, [...] wordt bestraft met een gevangenisstraf van 3 tot 10 jaar en ontzegging van bepaalde rechten”. Lid 2 van dit artikel bepaalt dat „[i]ndien de in lid 1 bedoelde feiten betrekking hebben op harddrugs, [...] de sanctie een gevangenisstraf van 7 tot 15 jaar en ontzegging van bepaalde rechten [is]”.
22      Volgens deze bepaling zijn „mededaders [...] de personen die rechtstreeks hetzelfde strafbare feit
plegen”.
23      Volgens dit artikel „[neemt [i]edere lidstaat [...] de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat de in artikel 2, lid 1, onder a), b) en c), bedoelde feiten [(zoals de invoer van drugs)] [...] strafbaar [worden] gesteld met een maximumstraf van ten minste 5 tot 10 jaar gevangenisstraf, in elk van de volgende gevallen: [...] het strafbare feit betreft drugs die voor de gezondheid het schadelijkst zijn, of heeft aanzienlijke schade toegebracht aan de gezondheid van verscheidene personen”.
24      In punt 9 van haar schriftelijke opmerkingen geeft de Roemeense regering echter aan dat „[d]e beweringen over het medische doel van de drugs zijn geanalyseerd door de rechter in eerste aanleg, die na de beoordeling van de medische geschiedenis van de vrouw van [DZ] en de samenstelling van de medicijnen die haar waren voorgeschreven, vaststelde dat die beweringen vals waren”.
25      De verwijzende rechter verduidelijkt dat de rechter volgens wet nr. 143/2000 de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen alleen kan opschorten bij straffen van ten hoogste drie jaar.
26      C‑168/21, EU:C:2022:558; hierna: „arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers”.
27      Zie met name arrest van 4 september 2025, C.J. (Tenuitvoerlegging van een veroordeling naar aanleiding van een EAB) (C‑305/22, EU:C:2025:665, punt 39 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest C.J.”).
28      Zie met name arrest C.J. (punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
29      Zie met name arrest C.J. (punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
30      Zie arrest C.J. (punt 42).
31      Zie arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers (punt 63 en punt 2 van het dictum).
32      Zie arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers (punt 64).
33      Zie arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers (punt 65).
34      Zie arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers (punt 66).
35      Zie arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers (punt 67).
36      Zie arrest Procureur général près la cour d’appel d’Angers (punt 68).
37      Zoals Helenius, D., op. cit., opmerkt, „impliceert het beginsel van wederzijdse erkenning [...] dat de uitvoerende lidstaat [...] verschillen in de strafmaat moet aanvaarden” (blz. 368) (vrije vertaling).
38      Zie in die zin met name arresten van 11 februari 2003, Gözütok en Brügge (C‑187/01 en C‑385/01, EU:C:2003:87, punt 33), en 23 januari 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27, punt 52). In dit laatste arrest heeft het Hof geoordeeld dat de beoordeling door de uitvoerende rechterlijke autoriteit van de vraag of is voldaan aan de aanvullende voorwaarden waarvan het recht van de uitvoerende lidstaat concreet de vervolging of veroordeling van een minderjarige afhankelijk stelt, in werkelijkheid zou kunnen leiden tot een echte inhoudelijke heroverweging van de analyse die reeds is verricht in het kader van de in de uitvaardigende lidstaat gegeven rechterlijke beslissing die aan het Europees aanhoudingsbevel ten grondslag ligt. Een dergelijke heroverweging zou in strijd zijn met het beginsel van wederzijdse erkenning en daar elk nuttig effect aan ontnemen. Dit beginsel staat de uitvoerende rechterlijke autoriteit dus niet toe om haar eigen beoordeling van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de minderjarige waarop het Europees aanhoudingsbevel betrekking heeft, in de plaats te stellen van de beoordeling die reeds in de uitvaardigende lidstaat is uitgevoerd in het kader van de rechterlijke beslissing waarop dit bevel is gebaseerd (punt 52).
39      Zie Lenaerts, K., „The Principle of Mutual recognition in the Area of Freedom, Security and Justice”, toespraak ter gelegenheid van de Fourth Annual Sir Jeremy Lever Lecture aan de Universiteit van Oxford, 30 januari 2015, met name blz. 12.
40      Zie Haggenmüller, S., op. cit., met name blz. 100 en 101. De auteur verwijst naar beslissing nr. 2879 van de High Court of Justice (England and Wales) (hoogste rechterlijke instantie van Engeland en Wales, Verenigd Koninkrijk), Sandru v Government of Romania, van 28 oktober 2009, die betrekking had op uitlevering en was gebaseerd op de veroordeling van een verdachte in Roemenië tot drie jaar gevangenisstraf wegens het stelen en doden van tien kippen. In deze beslissing merkt Lord Justice Elias op dat „de passende straf gedeeltelijk afhangt van de cultuur [...]. Zo is het mogelijk dat in deze zaak de Roemeense rechtbanken de diefstal van vee en de daaropvolgende vernietiging ervan veel strenger behandelen dan
de Engelse rechtbanken in het algemeen zouden doen. Indien de straf te zwaar wordt geacht, kan deze in Roemenië worden aangevochten” (punten 14 en 15).
41      Zie voor een voorbeeld van de inaanmerkingneming door het Hof van het belang dat de bestrijding van een bepaalde categorie strafbare feiten in een lidstaat kan hebben, arrest van 4 mei 2023, Agenția Națională de Integritate (C‑40/21, EU:C:2023:367, punten 60‑66). In punt 80 van haar schriftelijke opmerkingen zet de Roemeense regering uiteen dat „[g]ezien de omvang van de drugshandel en de verwoestende gevolgen van drugsgebruik, met name bij jongeren en adolescenten, [...] de grenzen van de gevangenisstraf voor het strafbare feit van het binnenbrengen in het land van ‚harddrugs’ in 2023 [zijn] verhoogd. Waar de straffen eerst tussen 7 en 15 jaar lagen, liggen zij thans tussen 10 en 20 jaar.” Dit strafrechtelijk beleid, dat is gebaseerd op de vaststelling dat het aantal drugshandelaren en drugsgebruikers is toegenomen, heeft tot doel het „uiterst grote maatschappelijke gevaar” dat drugsgebruik met zich meebrengt (bijvoorbeeld ernstige verkeersongevallen) daadkrachtig te bestrijden, met het oog op preventie en de bescherming van het leven en de gezondheid van personen (punt 81).
42      Zie arrest van 3 mei 2007, Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2007:261, punten 52, 53 en 59).
43      In de beslissing van de High Court of Justice (England and Wales), aangehaald in voetnoot 40 van deze conclusie, stelt Lord Justice Elias dat „[v]oor zover dit onze gerechten verplicht de gegrondheid van de door een buitenlandse rechter opgelegde straf ter discussie te stellen of te onderzoeken, [...] dit erop neerkomt dat van hen wordt verlangd dat zij een functie vervullen waarvoor zij niet zijn uitgerust. [...] [O]nze rechtbanken beschikken over beperkte informatie over de factoren die een buitenlandse rechter ertoe hebben gebracht de door hem uitgesproken straf op te leggen” (punt 14).
44      Ook moet worden vermeld dat de rechterlijke autoriteit die een Europees aanhoudingsbevel uitvaardigt, niet het recht heeft om als partij deel te nemen aan de procedure betreffende de tenuitvoerlegging van dit aanhoudingsbevel voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit: zie arrest van 29 juli 2024, Breian (C‑318/24 PPU, EU:C:2024:658, punt 96; hierna:
„arrest Breian”).
45      Zie naar analogie arrest van 29 juli 2024, Alchaster (C‑202/24, EU:C:2024:649, punt 49; hierna: „arrest Alchaster”). In dit verband is het niet van belang dat de situatie die tot de oplegging van de straf tegen DZ heeft geleid, niet onder kaderbesluit 2004/757 valt. Dienaangaande herinner ik eraan dat krachtens artikel 2, lid 2, van dit kaderbesluit gedragingen als de invoer van drugs „niet onder [dat] kaderbesluit [vallen] wanneer de betrokkenen uitsluitend beogen te voorzien in hun persoonlijk gebruik als omschreven in het nationale recht”. Zie aangaande dit aspect echter arrest van 11 juni 2020, Prokuratura Rejonowa w Słupsku
(C‑634/18, EU:C:2020:455), waarin het Hof heeft erkend dat het bevoegd was om prejudiciële vragen te beantwoorden over artikel 4, lid 2, onder a), van kaderbesluit 2004/757, gelezen in samenhang met artikel 2, lid 1, onder c), ervan, en over de artikelen 20, 21 en 49 van het Handvest, aangezien de nationale wetgever ervoor had gekozen de verzwarende omstandigheid van het bezit van „grote hoeveelheden drugs” in de zin van artikel 4, lid 2, onder a), van dit kaderbesluit toe te passen op gedragingen die niet onder dat besluit vallen, namelijk het bezit van drugs uitsluitend voor persoonlijk gebruik.
46      Zie met name arrest van 19 oktober 2023, G. ST. T. (Evenredigheid van de straf in geval van namaak), C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 62; hierna: „arrest G. ST. T.”.
47      Zie met name arrest G. ST. T. (punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en arrest van 3 juli 2025, Beach and bar management (C‑733/23, EU:C:2025:515, punt 48; hierna:
„arrest Beach and bar management”).
48      Zie in die zin met name arresten G. ST. T. (punt 67 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en Beach and bar management (punt 49).
49      Zie in die zin met name arresten G. ST. T. (punt 68 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en Beach and bar management (punt 50).
50      Het betrof de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, enerzijds, en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, anderzijds (PB 2021, L 149, blz. 10).
51      Zie arrest Alchaster (punten 49‑51).
52      Zie met name arrest Alchaster (punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
53      Zie met name arrest Alchaster (punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
54      Zie met name arrest Alchaster (punt 54 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
55      Zie met name arrest Alchaster (punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
56      Zie met name arrest Alchaster (punt 57 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
57      Zie met name arrest Alchaster (punt 58 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
58      Zie met name arrest Alchaster (punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
59      Zie met name arrest Alchaster (punt 60 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
60      C‑158/21, EU:C:2022:573.
61      Zie mijn conclusie in de zaak Puig Gordi e.a. (C‑158/21, EU:C:2022:573, punt 85).
62      Zie arrest van 18 april 2023, E. D. L. (Weigering van de tenuitvoerlegging van een EAB om gezondheidsredenen) (C‑699/21, EU:C:2023:295).
63      Zie arrest van 18 april 2023, E. D. L. (Weigering van de tenuitvoerlegging van een EAB om gezondheidsredenen) (C‑699/21, EU:C:2023:295, punten 40, 42 en 50).
64      Zie naar analogie arrest Puig Gordi e.a. (punt 111).
65      Zie naar analogie arrest Puig Gordi e.a. (punt 114).
66      Zie met name arrest Breian (punt 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak, alsook punt 52).
67      Zie arrest Puig Gordi e.a. (punt 115).
68      Zie met name arrest Puig Gordi e.a. (punt 116 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
69      Ik merk op dat, aangezien het gaat om een strafbaar feit dat binnen de werkingssfeer van kaderbesluit 2004/757 valt, het vereiste van individualisering van de straf voortvloeit uit de tekst zelf van dat kaderbesluit. In overweging 5 van dit kaderbesluit staat immers te lezen dat „[o]m de straf te bepalen [...] rekening [dient] te worden gehouden met de feitelijke gegevens, zoals de hoeveelheden en de aard van de verhandelde drugs en de vraag of het strafbare feit in het kader van een criminele organisatie is gepleegd”.
70      C‑404/15 en C‑659/15 PPU, EU:C:2016:140, punt 139.
71      Zie mijn conclusie in de zaak AV (Verzamelvonnis) (C‑221/19, EU:C:2020:815, punt 35). Zie ook Pradel, J., „Du Principe de Proportionalité en Droit Pénal”, Cahiers de Droit, deel 60, nr. 4, Université Laval, Québec, 2019, blz. 1129‑1150, die opmerkt dat “[d]e evenredigheidstoets wordt verricht op basis van de motiveringstoets” en dat „evenredigheid, ernst, motivering en individualisering een onlosmakelijk en redelijk kwartet vormen” (blz. 1149). Voorts wordt opgemerkt dat „de rechter bij de uitoefening van zijn ambt thans een steeds grotere verplichting tot personalisering en motivering heeft. Voor hem is evenredigheid zeker een van de meest doeltreffende middelen om zich [...] ‚tussen wet en rechtvaardigheid’ te positioneren”: zie Saenko, L., „De la proportionnalité de la peine encourue”, Gazette du Palais, Lextenso Éditions, Issy-les-Moulineaux, 24 oktober 2017, nr. 36, blz. 73‑76, met name blz. 73. Zie ook Daubigney, M.‑C., en Lavielle, B., „La motivation de la proportionnalité de l’infraction et de la peine dans le jugement pénal”, Revue Justice Actualités, nr. 24, École Nationale de la Magistrature, Bordeaux, 2020, blz. 117‑127.
72      Zie naar analogie arrest Puig Gordi e.a. (punten 107 en 133).
73      Het risico op schending van grondrechten moet door de uitvoerende rechterlijke autoriteit worden beoordeeld aan de hand van de voor deze rechten door het Unierecht gewaarborgde beschermingsniveau: zie met name arrest van 21 december 2023, GN (Weigeringsgrond gebaseerd op het belang van het kind) (C‑261/22, EU:C:2023:1017, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
74      Zie naar analogie arrest Breian (punt 122).
75      Dit kaderbesluit is met name vastgesteld op grond van artikel 31, lid 1, onder e), EU. Dit artikel bepaalde in het bijzonder dat het gezamenlijk optreden inzake justitiële samenwerking in strafzaken het geleidelijk aannemen van maatregelen tot opstelling van minimumvoorschriften met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking tot straffen op het gebied van illegale drugshandel omvatte.
76      Zie arrest van 11 juni 2020, Prokuratura Rejonowa w Słupsku
(C‑634/18, EU:C:2020:455), waarin is geoordeeld dat uit deze bepalingen volgt dat de lidstaten de vrijheid behouden om het bezit van grote hoeveelheden drugs voor persoonlijk gebruik als een strafverzwarende omstandigheid te behandelen (punt 37). In punt 76 van haar schriftelijke opmerkingen geeft de Roemeense regering aan dat naar Roemeens recht het criterium van het soort drugs („harddrugs”) bepalend is voor de verzwarende aard van het strafbare feit. In casu lijkt het strafrechtsstelsel dat ertoe heeft geleid dat aan DZ een gevangenisstraf van zeven jaar is opgelegd, mijns inziens de uitdrukking van een strafrechtelijk beleid dat erop gericht is in Roemenië zeer zware straffen op te leggen voor het strafbare feit dat erin bestaat „soft- en harddrugs” in die lidstaat in te voeren, hetgeen mijns inziens als zodanig niet ter discussie kan worden gesteld in het kader van de tenuitvoerlegging van het overleveringsmechanisme.
77      Ondertekend te Rome op 4 november 1950. Zie hierover Simon, A., „La disproportion de la répression pénale devant la Cour européenne des droits de l’Homme”, Gazette du Palais, Lextenso Éditions, Issy-les-Moulineaux, nr. 36, 24 oktober 2017, blz. 64‑67. Zie met name arresten van het EHRM van 12 februari 2008, Kafkaris tegen Cyprus (CE:ECHR:2008:0212JUD002190604); 9 juli 2013, Vinter e.a. tegen Verenigd Koninkrijk (CE:ECHR:2013:0709JUD006606909); 4 september 2014, Trabelsi tegen België (CE:ECHR:2014:0904JUD000014010), en 29 juni 2023, Bijan Balahan tegen Zweden (CE:ECHR:2023:0629JUD000983922). Zoals het EHRM heeft aangegeven in het arrest van 4 september 2014, Trabelsi tegen België (CE:ECHR:2014:0904JUD000014010), verbiedt artikel 3 EVRM onder meer levenslange gevangenisstraffen die de jure of de facto niet kunnen worden verkort (§ 113). Deze rechtspraak van het EHRM vindt uitdrukking in artikel 5, punt 2, van kaderbesluit 2002/584, dat bepaalt dat, wanneer het feit dat aan het Europees aanhoudingsbevel ten grondslag ligt, strafbaar is gesteld met een levenslange vrijheidsstraf of een maatregel die levenslange vrijheidsbeneming meebrengt, de tenuitvoerlegging van het aanhoudingsbevel afhankelijk worden gesteld van de voorwaarde dat in het rechtsstelsel van de uitvaardigende lidstaat de mogelijkheid bestaat om de opgelegde straf of maatregel – op verzoek of ten minste na 20 jaar –
te herzien, dan wel om gratiemaatregelen toe te passen waarvoor de betrokkene krachtens de wetgeving of praktijk van de uitvaardigende lidstaat in aanmerking kan komen, strekkende tot niet-uitvoering van die straf of maatregel.
78      Op grond van deze bepaling kunnen de volgende situaties verzachtende omstandigheden vormen: de inspanningen van een dader om de gevolgen van het strafbare feit weg te nemen of te verminderen [punt a)], en de omstandigheden rond het strafbare feit die de ernst ervan of de door de dader gevormde dreiging verminderen [punt b)].
79      Zie punt 85 van de schriftelijke opmerkingen van de Roemeense regering.
80      Ibidem. In punt 11 van haar schriftelijke opmerkingen geeft de Roemeense regering aan dat de rechter in eerste aanleg de echtgenote van DZ een lagere straf heeft opgelegd, aangezien zij de gepleegde feiten heeft erkend.
81      Zie punt 85 van de schriftelijke opmerkingen van de Roemeense regering.
82      Zoals de Roemeense regering in punt 86 van haar schriftelijke opmerkingen aangeeft, staat het aan de rechter om eventueel te beslissen tot opschorting van de tenuitvoerlegging krachtens artikel 91, onder d), van de Cod penal, waarbij deze dient te beoordelen of
„gelet op de persoon van de dader, diens gedrag vóór het plegen van het strafbare feit, de inspanningen van de dader om de gevolgen van het strafbare feit ongedaan te maken of te beperken, alsmede zijn mogelijkheden om zich te beteren [...], de oplegging van de straf toereikend is en de veroordeelde, zelfs zonder dat de straf ten uitvoer wordt gelegd, geen andere strafbare feiten meer zal plegen”.
83      Zie dienaangaande met name arrest Beach and bar management (punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
84      Deze mogelijkheid lijkt niet beperkt te zijn tot gevallen waarin de verzachtende omstandigheden uitzonderlijk of talrijk zijn, in tegenstelling tot wat het geval was in de zaak die aanleiding gaf tot het arrest G. ST. T. (punt 85).
85      Zie met name arrest Breian (punt 109).
86      Zie naar analogie arrest Breian (punt 122). Voorts kan de informatie die de uitvoerende rechterlijke autoriteit mag opvragen zowel betrekking hebben op de eerste als op de tweede stap van de toets die deze autoriteit moet verrichten. Die autoriteit kan de uitvaardigende rechterlijke autoriteit echter niet alleen om informatie verzoeken over de tweede stap
van die toets wanneer zij van mening is dat niet is aangetoond dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken of gebreken die een objectief identificeerbare groep personen raken waartoe de betrokkene behoort: zie met name arrest van 21 december 2023,
GN (Weigeringsgrond gebaseerd op het belang van het kind) (C‑261/22, EU:C:2023:1017, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
87      Ik denk met name aan de regels inzake vervroegde invrijheidstelling, die tot op zekere hoogte de zwaarte van de opgelegde straf kunnen compenseren.