62023CJ0643
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Séú Dlísheomra)
14 Samhain 2024 (
*1
)
(Tarchur chun réamhrialú – Treoir 2011/7/AE – An comhrac i gcoinne íocaíochtaí déanacha in idirbhearta tráchtála – Airteagal 2(3) – An coincheap ‘gnóthas’ – Saothrú gníomhaíochta gairmiúla neamhspleáiche – Aisteoir – Conradh gníomhaireachta – Nós imeachta ordú íocaíochta)
I gCás C‑643/23,
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ó Tribunal da Relação de Lisboa (Cúirt Achomhairc Liospóin, an Phortaingéil), trí bhreith an 4 Iúil 2023, a fuarthas ag an gCúirt an 26 Deireadh Fómhair 2023, sna himeachtaí
Agenciart – Management Artístico Lda
v
CT,
tugann AN CHÚIRT (an Séú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas T. von Danwitz, Leas-Uachtarán na Cúirte Breithiúnais, ag feidhmiú mar Uachtarán an Séú Dlísheomra, A. Kumin (Rapóirtéir) agus I. Ziemele, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: P. Pikamäe,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha a cuireadh isteach thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–
CT, ag P. Mendes Ferreira, advogado,
–
an Coimisiún Eorpach, ag M. Ioan agus M. Narciso, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2011 maidir le cur in aghaidh íocaíochtaí déanacha in idirbhearta tráchtála (IO 2011 L 48, lch. 1).
2
Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir Agenciart – Management Artístico Lda (‘Agenciart’) agus CT maidir le híocaícht coimisiúin arna éileamh ag Agenciart de bhun conradh gníomhaireachta.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais
3
De réir aithrisí 5 agus 10 de Threoir 2011/7:
‘(5)
Ba cheart an deis a bheith ag gnóthais trádáil a dhéanamh ar fud an mhargaidh inmheánaigh faoi choinníollacha a áirithíonn nach mó na rioscaí a bhaineann le hoibríochtaí trasteorann ná leis na díolacháin intíre. Tharlódh saobhadh ar an iomaíocht dá gcuirfí rialacha a bhí an‑éagsúil le chéile i bhfeidhm maidir le hoibríochtaí intíre agus le hoibríochtaí trasteorann.
[...]
(10)
Níor cheart go bhfágfadh an fíoras go bhfuil na gairmeacha beatha liobrálacha cuimsithe leis an Treoir seo go gcuirfí srian ar na Ballstáit caitheamh leo mar ghnóthais nó mar thrádálaithe chun críoch nach dtagann faoi raon feidhme na Treorach seo.’
4
Foráiltear le hAirteagal 1 den Treoir sin, dar teideal ‘Cuspóir agus raon feidhme’, i míreanna 1 agus 2:
‘1.   Is é an cuspóir leis an Treoir seo ná cur in aghaidh íocaíochtaí déanacha in idirbhearta tráchtála, d’fhonn dea-fheidhmiú an mhargaigh inmheánaigh a áirithiú, trí iomaíochas gnóthas a fheabhsú, go háirithe na [fiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna)].
2.   Tá feidhm ag an Treoir seo maidir leis na híocaíochtaí go léir a dhéantar mar luach saothair ar idirbhearta tráchtála.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5
De réir Airteagal 2 den Treoir sin:
‘Chun críocha na Treorach seo, ciallaíonn:
(1)
‘idirbhearta tráchtála’, aon idirbheart idir gnóthais nó idir gnóthais agus údaráis phoiblí as a dtagann soláthar earraí nó seirbhísí ar luach saothair;
[...]
(3)
` ‘gnóthas’, aon eagraíocht, seachas údarás poiblí, atá ag gníomhú ina cháil eacnamaíoch nó ghairmiúil neamhspleách, fiú agus an ghníomhaíocht sin á saothrú ag duine aonair;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Portaingéile
6
Rinneadh Treoir 2011/7 a thrasuí i ndlí na Portaingéile le decreto-lei no 62/2013 (Foraithne-Dlí Uimh. 62/2013), an 10 Bealtaine 2013.
7
Sonraítear in Airteagal 3 d’Fhoraithne-Dlí Uimh. 62/2013:
‘Chun críocha na Foraithne-Dlí seo, ciallaíonn:
[...]
(b)
‘idirbhearta tráchtála’: aon idirbheart idir gnóthais nó idir gnóthais agus údaráis phoiblí as a dtagann soláthar earraí nó seirbhísí ar luach saothair;
[...]
(d)
‘gnóthas’: aon eagraíocht, seachas údarás poiblí, atá ag gníomhú ina cháil eacnamaíoch nó ghairmiúil neamhspleách, fiú agus an ghníomhaíocht sin á saothrú ag duine aonair;
[...]’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus an cheist a tharchuirtear
8
Is cuideachta tráchtála é Agenciart atá i mbun gnó i réimse na gníomhaireachta ealaíonta agus bainistithe gairmeacha réime ealaíne do na haisteoirí a ndéanann sé ionadaíocht ar a son. Ba é gníomhaire CT é, ar aisteoir í, go dtí an 30 Meitheamh 2017.
9
I mBealtaine 2017, rinne Agenciart rannpháirtíocht CT i sobaldráma teilifíse a chaibidliú le cuideachta teilifíse agus le cuideachta léiriúcháin, trí na coinníollacha dá conradh a chomhaontú. Thosaigh a rannpháirtíocht i Meitheamh 2017 agus tháinig deireadh léi ag deireadh mhí Bealtaine 2018.
10
D’eisigh Agenciart sonrasc dar dáta an 17 Iúil 2019, de mhéid EUR 19188 le haghaidh seirbhísí bainistíochta gairme réime a chuir sé ar fáil do CT i gcomhthéacs a rannpháirtíochta sa sobaldráma teilifíse sin.
11
Ós rud é nár íocadh an sonrasc sin, thionscain Agenciart nós imeachta um ordú íocaíochta i gcoinne CT, agus chuir CT ina choinne.
12
Ghlac an chúirt chéadchéime, an Tribunal Judicial da Comarca de Lisboa – Juízo de Execução de Lisboa (an rannán forfheidhmithe de Chúirt Dúiche Liospóin, an Phortaingéil) leis an agóid i gcoinne forfheidhmiú ar an bhforas gur mheas sí, inter alia, nach bhféadfadh Agenciart nós imeachta um ordú íocaíochta a thionscnamh i gcoinne CT ar an bhforas nach raibh sí ina ghnóthas tráchtála.
13
Rinne Agenciart achomharc a thaisceadh ansin os comhair an Tribunal da Relação de Lisboa (Cúirt Achomhairc Liospóin, an Phortaingéil), an chúirt a rinne an tarchur.
14
Sonraíonn an chúirt sin go sainítear raon feidhme an nós imeachta um ordú íocaíochta trí réamhchoinníollacha oibiachtúla agus suibiachtúla a leagan síos. Sa chás seo, dar léi gur gá a fhíorú fós an gcomhlíontar an réamhchoinníoll suibiachtúil maidir leis an gcáil mar ‘ghnóthas’ dá bhforáiltear in Airteagal 3(d) d’Fhoraithne-Dlí Uimh. 62/2013.
15
I ndáil leis sin, sonraíonn an chúirt sin go sainmhínítear an coincheap ‘gnóthas’, de réir Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 mar ‘aon eintiteas [...] seachas údarás poiblí, atá ag gníomhú ina cháil eacnamaíoch nó ghairmiúil neamhspleách, fiú agus an ghníomhaíocht sin á saothrú ag duine aonair’.
16
Cé gur léir, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, go dtagann Agenciart faoin gcoincheap sin, tá amhras ann fós faoin gceist an gclúdaítear CT leis freisin. Ar an gcéad amharc, ós rud é gur aisteoir gairmiúil í agus go bhfuil an conradh gníomhaireachta a thug sí i gcrích le Agenciart dírithe ar a gníomhaíocht ghairmiúil mar ghairmí liobrálach a chur chun cinn, tásc a bheadh ansin i bhfabhar CT a aicmiú mar ‘ghnóthas’, de réir bhrí Airteagal 3(d) d’Fhoraithne-Dlí Uimh. 62/2013.
17
Bíodh sin mar atá, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, áitíonn CT nach gceadaítear le léiriú oiriúnach ar an dlí agus leis an gcoincheap ‘gnóthas’ a mheas go bhfuil duine ag gníomhú ina cháil eacnamaíoch nó ghairmiúil neamhspleách sa réimse tráchtála ar an t‑aon fhoras gur aisteoir a bhí inti tráth a shínigh sí conradh bainistíochta gairme réime.
18
I ndáil leis sin, braitheann CT ar bhreithiúnas an 15 Nollaig 2016, Nemec (C‑256/15, EU:C:2016:954), inar dhírigh an Chúirt ar an léiriú ar an gcoincheap ‘gnóthas’, de réir bhrí an tríú fomhír d’Airteagal 2(1) de Threoir 2000/35/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Meitheamh 2000 maidir le cur in aghaidh íocaíochtaí déanacha in idirbhearta tráchtála (IO 2000 L 200, lch. 35), arb é Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 é anois, a mhéid a bhaineann le daoine nádúrtha.
19
Dá réir sin, i míreanna 33 agus 34 den bhreithiúnas sin, mheas an Chúirt Bhreithiúnais, a mhéid is gá gur ghníomhaigh an duine lena mbaineann mar eagraíocht i gcomhthéacs gníomhaíocht eacnamaíoch nó ghairmiúil neamhspleách, ciallaíonn an ceanglas sin go saothraíonn an duine sin, beag beann ar a fhoirm agus a stádas dlíthiúil faoin dlí náisiúnta an ghníomhaíocht sin ar bhealach struchtúrtha agus cobhsaí.
20
I ndáil leis sin, de réir na cúirte a rinne an tarchur, ní bhaineann aon deacracht faoi leith sa chás seo leis an gcoincheap ‘cobhsaíocht’ atá luaite ag an gCúirt Bhreithiúnais. Os a choinne sin, measann an chúirt sin go bhfuil amhras ann maidir leis an méid atá le tuiscint ó ‘ghníomhú mar eagraíocht’ agus le gníomhaíocht den sórt sin a shaothrú ‘ar bhealach struchtúrtha’.
21
Chuige sin, dar leis go mbaineann breithiúnas an 15 Nollaig 2016, Nemec (C‑256/15, EU:C:2016:954), le duine a bhfuil údarú mar cheardaí neamhspleách chun gníomhaíocht tógála páirteanna meicníochta agus táthaithe. Chun gníomhaíocht mar sin a shaothrú, glactar leis, de bhreis ar a chuid saothair agus a chuid eolais theicniúil, go raibh a áitreabh féin ag an duine sin chun an ghníomhaíocht cheirde sin a shaothrú, chomh maith le amh-ábhair agus uirlisí, eadhon tacar struchtúrtha modhanna táirgthe. Leis sin, déantar idirdhealú idir staid ceardaí den sórt sin agus staid aisteora amhail CT.
22
Sna himthosca sin, chinn Tribunal da Relação de Lisboa (Cúirt Achomhairc Liospóin) bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú:
‘An gcaithfear a mheas gur ‘gnóthas’, de réir bhrí agus chun na gcríoch a leagtar amach in aithris 5 agus in Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 [...], duine nádúrtha a bhíonn ag gabháil de ghnáth do ghairm an aisteora fhéinfhostaithe ar mhaithe le luach saothair airgeadais a fháil, fiú mura bhfuil struchtúr eagraithe acmhainní aige (sa mhéid nach ndéanann sé ach an ghníomhaíocht sin gan a áitreabh, a fhoireann, a uirlisí ná a threalamh féin a bhaineann lena ghníomhaíocht ghairmiúil)?’
Breithniú ar an gceist a tharchuirtear
23
Lena ceist aonair, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 le léiriú sa chaoi go bhfuil duine nádúrtha a bhíonn ag gabháil de ghnáth do ghairm an aisteora neamhspleách ar mhaithe le luach saothair, ach nach bhfuil áitreabh, uirlisí ná a trealamh féin aici atá tiomnaithe dá gníomhaíocht ghairmiúil ag teacht faoin gcoincheap ‘gnóthas’ de réir bhrí na forála sin.
24
I gcomhréir le cásdlí socair, ní mór, chun foráil de dhlí an Aontais a léiriú i bhfianaise ní hamháin a foclaíocht, ach freisin an comhthéacs ina bhfuil sí agus na cuspóirí arna saothrú ag an reachtaíocht a bhfuil sí mar chuid di (breithiúnas an 12 Deireadh Fómhair 2023, INTER CONSULTING, C‑726/21, EU:C:2023:764, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
25
Ar dtús, ní mór a thabhairt faoi deara, i gcomhréir le hAirteagal 1(2) de Threoir 2011/7, go bhfuil feidhm ag an Treoir sin maidir le gach íocaíocht arna déanamh mar luach saothair ar ‘idirbhearta tráchtála’ agus go sainmhínítear an coincheap sin, in Airteagal 2(1) den Treoir sin mar ‘aon idirbheart idir na gnóthais nó idir gnóthais agus údaráis phoiblí as a dtagann soláthar earraí nó seirbhísí ar luach saothair’.
26
Dá bhrí sin, contrártha leis an méid a áitíonn CT ina bharúlacha i scríbhinn, níl cineál neamh-thrasteorann idirbhirt tráchtála faoi leith ábhartha chun críoch cur i bhfeidhm Threoir 2011/7 a léiriú.
27
Chomh maith leis sin, de bhun Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7, ní mór ‘gnóthas’ a thuiscint mar aon eagraíocht, seachas údarás poiblí, atá ag gníomhú ina cháil eacnamaíoch nó ghairmiúil neamhspleách, fiú agus an ghníomhaíocht sin á saothrú ag duine aonair.
28
I ndáil leis sin, is léir ó chásdlí na Cúirte nach leor go dtugann duine idirbheart i gcrích a bhaineann le gníomhaíocht eacnamaíoch chun teacht faoin gcoincheap ‘gnóthas’ agus chun go measfar gur idirbheart ‘tráchtála’ atá ann, seachas sin is gá go ngníomhaíonn an duine sin mar eagraíocht i gcomhthéacs gníomhaíocht den sórt sin nó gníomhaíocht ghairmiúil neamhspleách (féach, chuige sin, breithiúnas an 15 Nollaig 2016, Nemec, C‑256/15, EU:C:2016:954, mír 33).
29
Ciallaíonn an ceanglas sin go saothraíonn an duine sin an ghníomhaíocht sin ar bhealach struchtúrtha agus cobhsaí, agus nach seirbhís ócáideach aon uaire atá ann, agus go ndéantar an t‑idirbheart sin i gcomhthéacs na gníomhaíochta sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 15 Nollaig 2016, Nemec, C‑256/15, EU:C:2016:954, mír 34).
30
Sa chás seo, mar a thugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, aontaíonn na páirtithe go raibh sé de thoradh ar an gcaidreamh conartha idir Agenciart agus CT go ndearnadh seirbhísí a sholáthar ar luach saothair agus nach mór Agenciart a aicmiú mar ‘ghnóthas’ dá réir. Os a choinne sin, maidir leis an gceist ar cheart CT a aicmiú mar ‘ghnóthas’ freisin, baineann an t‑amhras a bhí ar an gcúirt a rinne an tarchur leis an bhfíoras, fiú má tá CT ag gabháil do ghairm an aisteora go neamhspleách de ghnáth agus sin ar luach saothair, níl struchtúr eagraithe acmhainní aici, a mhéid a ghabhann sí don ghníomhaíocht sin gan a háitreabh féin, gan baill foirne, gan uirlisí ná trealamh atá tiomnaithe dá gníomhaíocht ghairmiúil.
31
I ndáil leis sin, ar dtús, a mhéid a thagraítear in Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7, chun críocha an coincheapa ‘gnóthas’ a shainmhíniú mar ‘aon eagraíocht [...] atá ag gníomhú ina cháil ghairmiúil neamhspleách’, ní mór a thabhairt faoi deara go bhfuil duine nádúrtha a ghabhann do ghairm an aisteora neamhspleách de ghnáth ar luach saothair ag saothrú ‘gníomhaíocht ghairmiúil neamhspleách’ de réir bhrí Airteagal 2(3). Thairis sin, is léir freisin ó fhoclaíocht Airteagal 2(3) nach bhfuil sé ábhartha gur duine aonair a bhí i mbun na gníomhaíochta sin.
32
Ansin, maidir leis an gceanglas go bhfuil sé ag gníomhú mar ‘eagraíocht’‘i gcomhthéacs’ gníomhaíocht ghairmiúil neamhspleách, is léir ón gcásdlí dá dtagraítear i mír 29 den bhreithiúnas seo nach mór an ghníomhaíocht sin a bheith á saothrú ‘ar bhealach struchtúrtha agus cobhsaí’.
33
Ní féidir a bhaint de thátal as Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 ná as an gcásdlí go mbraitheann an t‑aicmiú mar ‘ghnóthas’ de réir bhrí Airteagail 2(3) ar an bhfíoras go bhfuil struchtúr eagraithe modhanna amhail a áitreabh féin, foireann agus uirlisí agus trealamh atá tiomnaithe don ghníomhaíocht sin ag an duine lena mbaineann, a n‑aontaíonn na páirtithe ina leith go ngabhann sí dá gníomhaíocht de ghnáth. Go deimhin, in earnálacha eacnamaíocha áirithe, tá na sócmhainní ábhartha nó neamhábhartha, teoranta don léiriú is simplí orthu, ós rud é go bhfuil an ghníomhaíocht bunaithe go bunúsach ar an saothar (féach, chuige sin, breithiúnas an 10 Nollaig 1998, Hernández Vidal agus páirtithe eile, C‑127/96, C‑229/96 agus C‑74/97, EU:C:1998:594, mír 27).
34
Ar deireadh, a mhéid is gá go ndéantar an t‑idirbheart ‘i gcomhthéacs’ na gníomhaíochta lena mbaineann, ní féidir glacadh leis an léiriú arna chur chun cinn ag CT ar dá réir, cé nach mór aisteoir, mar ghairmí liobrálach, a aicmiú mar ‘ghnóthas’ chun críoch Threoir 2011/7 nuair a chuireann sí conradh i gcrích le cainéal teilifíse, ní fheidhmíonn sí sa cháil sin agus conradh gníomhaireachta á chur i gcrích amhail an conradh atá i gceist sna príomhimeachtaí.
35
Go deimhin, ní mór a mheas go bhfuil tabhairt i gcrích conartha ag duine a ghabhann do ghairm an aisteora mar chuid de ghníomhaíocht ghairmiúil an duine sin agus go bhfuil dlúthbhaint aige leis an ngníomhaíocht sin, ós rud é, mura mbeadh an duine sin ag gabháil don ghairm sin, gur gá nach mbeadh aon chuspóir le conradh gníomhaireachta den sórt sin a thabhairt i gcrích, arb é go díreach cur chun cinn agus bainistíocht na gníomhaíochta sin atá i gceist leis.
36
Tacaítear leis an léiriú sin leis an gcomhthéacs ina bhfuil Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 agus leis an gcuspóir arna shaothrú ag an Treoir sin. I ndáil leis sin, sa chéad áit, is léir go háirithe ó Airteagal 1(1) den Treoir sin gurb é is aidhm di ná cur in aghaidh íocaíochtaí déanacha in idirbhearta tráchtála, d’fhonn dea-fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh a áirithiú, trí iomaíochas na ngnóthas agus go háirithe FBManna a fheabhsú. Sa dara háit, sonraítear in aithris 10 de Threoir 2011/7 go gcuimsítear na gairmeacha liobrálacha léi mar ‘ghnóthais’.
37
I bhfianaise an mhéid sin thuas, ní mór a thabhairt mar fhreagra ar an gceist a tharchuirtear nach mór Airteagal 2(3) de Threoir 2011/7 a léiriú sa chaoi go dtagann duine a bhíonn ag gabháil de ghnáth do ghairm an aisteora neamhspleách ar mhaithe le luach saothair, ach nach bhfuil áitreabh, uirlisí ná a threalamh féin aige atá tiomnaithe dá ghníomhaíocht ghairmiúil ag teacht faoin gcoincheap ‘gnóthas’ de réir bhrí na forála sin.
Costais
38
Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, is faoin gcúirt a rinne an tarchur a bheidh sé rialú a dhéanamh ar chostais. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Séú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 2(3) de Threoir 2011//7/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2011 maidir le cur in aghaidh íocaíochtaí déanacha in idirbhearta tráchtála,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
tagann duine a bhíonn ag gabháil de ghnáth do ghairm an aisteora go neamhspleách ar mhaithe le luach saothair, ach nach bhfuil áitreabh, uirlisí ná a threalamh féin aige atá tiomnaithe dá ghníomhaíocht ghairmiúil faoin gcoincheap ‘gnóthas’ de réir bhrí na forála sin.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Phortaingéilis.