BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Ceathrú Dlísheomra)
30 Aibreán 2025 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair shibhialta – Rialachán (AE) Uimh. 1215/2012 – Dlínse in ábhair a bhaineann le hárachas – Airteagal 11(1)(b) – Airteagal 13(2) – Caingean arna tionscnamh ag an bpáirtí díobhálaithe go díreach i gcoinne an árachóra – An coincheap ‘páirtí díobhálaithe’ – Státseirbhíseach a bhí i dtimpiste bhóthair – Tuarastal a íocadh le linn éagumais chun oibre – Ballstát atá ag gníomhú mar fhostóir a bhfuil cearta an státseirbhísigh sin chun cúitimh seachaithe orthu – Dlínse chúirteanna na háite ina bhfuil sainchónaí ar an éilitheoir – An t‑ionad ina bhfuil suíomh an chomhlachta riaracháin a fhostaíonn an státseirbhíseach sin)
I gCás C‑536/23,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ó Landgericht München I (an Chúirt Réigiúnach, München I, an Ghearmáin), trí bhreith an 18 Iúil 2023, a fuarthas ag an gCúirt Bhreithiúnais an 22 Lúnasa 2023, sna himeachtaí
Bundesrepublik Deutschland
v
Mutua Madrileña Automovilista,
tugann AN CHÚIRT (an Ceathrú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: I. Jarukaitis, Uachtarán an Dlísheomra, N. Jääskinen (Rapóirtéir), A. Arabadjiev, M. Condinanzi agus R. Frendo, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Richard de la Tour,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        Bundesrepublik Deutschland, ag C. Strasser, Rechtsanwalt,
–        Mutua Madrileña Automovilista, ag O. Riedmeyer, Rechtsanwalt,
–        Rialtas na Spáinne, ag A. Gavela Llopis agus J. Ruiz Sánchez, i gcáil Gníomhairí,
–        an Coimisiún Eorpach, ag S. Noë agus S. Van den Bogaert, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 9 Eanáir 2025
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagal 13(2) de Rialachán (AE) Uimh. 1215/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Nollaig 2012 maidir le dlínse agus le haithint agus forghníomhú breithiúnas in ábhair shibhialta agus thráchtála (IO 2012 L 351, lch. 1), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) den Rialachán sin.
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir Bundesrepublik Deutschland (Poblacht Chónaidhme na Gearmáine) agus Mutua Madrileña Automovilista, cuideachta árachais Spáinneach, maidir le héileamh ar chúiteamh arna thionscnamh ag an mBallstát sin maidir leis an luach saothair a d’íoc an Ballstát sin le duine dá státseirbhísigh le linn di a bheith éagumasach chun oibre mar thoradh ar thionóisc a bhain le feithicil atá faoi árachas leis an gcuideachta sin.
An dlí lena mbaineann
3        Foráiltear le haithrisí 15, 16, 18 agus 34 de Rialachán Uimh. 1215/2012 mar a leanas:
‘(15)      Ba cheart na rialacha maidir le dlínse a bheith an‑intuartha agus bunaithe ar an bprionsabal gur gnách gur ar shainchónaí an chosantóra a shuitear an dlínse. Ba cheart go mbeadh dlínse le fáil i gcónaí ar an bhforas sin cé is moite de dhornán cásanna arna sainiú go soiléir ina dtugann ábhar na díospóide nó neamhspleáchas na bpáirtithe údar le critéar éagsúil nasctha. Ní mór sainchónaí duine dhlítheanaigh a shainiú go neamhspleách sa chaoi is go mbeidh na comhrialacha níos trédhearcaí agus go seachnófar coinbhleachtaí dlínse.
(16)      Sa bhreis ar shainchónaí an chosantóra, ba cheart forais mhalartacha dlínse a bheith ann ar bhonn dlúthnaisc idir an chúirt agus an chaingean nó chun riaradh fónta an cheartais a éascú. Ba cheart go n‑áiritheodh an dlúthnasc sin deimhneacht dhlíthiúil agus go seachnófaí leis an fhéidearthacht go ndéanfaí an dlí a agairt ar chosantóir in imeachtaí os comhair cúirte de chuid Ballstáit nach bhféadfadh súil réasúnach a bheith aige leis.
[...]
(18)      Maidir le conarthaí árachais, conarthaí tomhaltóirí, agus conarthaí fostaíochta, ba cheart an páirtí is laige a chosaint le rialacha dlínse a bheadh níos fabhraí i leith a leasanna ná na rialacha ginearálta.
[...]
(34)      Ba cheart leanúnachas idir [Coinbhinsiún an 27 Meán Fómhair 1968 ar dhlínse agus ar fhorghníomhú breithiúnas in ábhair shibhialta agus thráchtála (IO 1972 L 299, lch. 32), arna leasú le coinbhinsiúin chomhleantacha maidir le haontachas Ballstát nua leis an gcoinbhinsiún sin (‘Coinbhinsiún na Bruiséile’)], Rialachán (CE) Uimh. 44/2001 [ón gComhairle an 22 Nollaig 2000 maidir le dlínse agus maidir le haitheantas agus forghníomhú breithiúnas in ábhair shibhialta agus thráchtála (IO 2001 L 12, lch. 1)] agus an Rialachán seo a áirithiú, agus ba cheart forálacha idirthréimhseacha a leagan síos chun na críche sin. Tá feidhm ag an ngá céanna le leanúnachas maidir le léirmhíniú Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ar Choinbhinsiún na Bruiséile [...] agus ar na Rialacháin a ghlacann a ionad.’
4        Foráiltear le hAirteagal 1(1) den Rialachán sin:
‘Beidh feidhm leis an Rialachán seo in ábhair shibhialta agus thráchtála, cibé cineál cúirte nó binse a bheidh i gceist. Ní bheidh feidhm aige, go háirithe, maidir le hábhair ioncaim, custaim ná riaracháin ná le dliteanas an Stáit i leith gníomhartha agus neamhghníomhartha i bhfeidhmiú údarás an Stáit (acta iure imperii).’
5        Áirítear i gCaibidil II de Rialachán Uimh. 1215/2012, a bhaineann le ‘Dlínse’, Roinn 1, dar teideal ‘Forálacha ginearálta’, ina bhfuil Airteagail 4 go 6 den Rialachán sin.
6        Foráiltear le hAirteagal 4(1) den Rialachán sin:
‘Faoi réir an Rialacháin seo, déanfar an dlí a agairt ar dhaoine a bhfuil sainchónaí orthu i mBallstát, is cuma cén náisiúntacht atá acu, i gcúirteanna an Bhallstáit sin.’
7        De réir Airteagal 5(1) den Rialachán sin:
‘Daoine a bhfuil sainchónaí orthu i mBallstát, ní fhéadfar an dlí a agairt orthu i gcúirteanna de chuid Ballstáit eile ach amháin de bhua na rialacha a leagtar amach i Roinn 2 go Roinn 7 den Chaibidil seo.’
8        Cuimsítear Airteagail 10 go 16 de Rialachán Uimh. 1215/2012 le Roinn 3 de Chaibidil II den Rialachán sin, dar teideal ‘Dlínse in ábhair a bhaineann le hárachas’.
9        Is mar seo a leanas atá Airteagal 10 den Rialachán sin:
‘In ábhair a bhaineann le hárachas, déanfar dlínse a chinneadh de réir na Roinne seo, gan dochar d’Airteagal 6 agus do phointe 5 d’Airteagal 7.’
10      Foráiltear an méid seo a leanas le hAirteagal 11(1) den Rialachán sin:
‘Féadfar an dlí a agairt ar árachóir a bhfuil sainchónaí air i mBallstát:
(a)      i gcúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sainchónaí air;
(b)      i mBallstát eile, i gcás caingne a thionscain sealbhóir an pholasaí, an t‑árachaí nó an tairbhí, sna cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an éilitheoir; nó
[...]’
11      Le hAirteagal 13(2) den Rialachán sin foráiltear:
‘Beidh feidhm ag Airteagal 10, Airteagal 11 agus Airteagal 12 maidir le caingne arna dtionscnamh ag an bpáirtí díobhálaithe go díreach i gcoinne an árachóra, i gcás ina gceadaítear caingne díreacha den sórt sin.’
12      De réir Airteagal 63(1) de Rialachán Uimh. 1215/2012:
‘Chun críocha an Rialacháin seo, tá sainchónaí ar chuideachta nó ar dhuine dlítheanach eile nó ar chomhlachas de dhaoine nádúrtha nó dlítheanacha eile:
(a)      san áit a bhfuil a shuíomh nó a suíomh reachtúil aige nó aici;
(b)      san áit a bhfuil a riarachán lárnach; nó
(c)      san áit a bhfuil a phríomháit ghnó nó a príomháit ghnó aige nó aici.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus an cheist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
13      An 8 Márta 2020, gortaíodh státseirbhíseach cónaidhmeach, a ceapadh d’oifig München (an Ghearmáin) de Deutsche Patent‑ und Markenamt (Oifig Paitinne agus Trádmharcanna na Gearmáine) agus a raibh sainchónaí uirthi sa chathair sin, i dtimpiste bhóthair sa Spáinn. Bhí an fheithicil a raibh baint aici leis an timpiste sin faoi árachas leis an gcuideachta Spáinneach Mutua Madrileña Automovilista maidir le dliteanas sibhialta.
14      Ar feadh na tréimhse nach raibh an státseirbhíseach sin in ann obair a dhéanamh mar gheall ar a gortuithe, lean a fostóir, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine, ag íoc a tuarastal. I litir dar dáta an 25 Eanáir 2021, d’iarr Poblacht Chónaidhme na Gearmáine aisíocaíocht ar an méid sin a íocadh ón ionadaí éileamh a cheap Mutua Madrileña Automovilista sa Ghearmáin, ionadaí a dhiúltaigh an t‑éileamh sin a íoc, ag áitiú go raibh an státseirbhíseach lena mbaineann ina chúis leis an timpiste.
15      Thug Poblacht Chónaidhme na Gearmáine, ag gníomhú di ina cáil mar fhostóir, caingean shibhialta os comhair Amtsgericht München (an Chúirt Dúiche, München, an Ghearmáin) ag lorg ordú go n‑íocfadh Mutua Madrileña Automovilista cúiteamh léi as an damáiste a d’eascair as íocaíocht an luacha saothair a íocadh leis an státseirbhíseach lena mbaineann. Ós rud é go raibh a suíomh ag an gcuideachta sin sa Spáinn, mhaígh sí nach raibh dlínse idirnáisiúnta ag an gcúirt ar tugadh an caingean os a comhair. Ina theannta sin, chuir sí i gcoinne shubstaint na caingne.
16      Le breithiúnas an 16 Feabhra 2022, dhiúltaigh an chúirt sin dá dlínse idirnáisiúnta ar an bhforas nach bhféadfadh Poblacht Chónaidhme na Gearmáine tairbhe a bhaint as na rialacha speisialta dlínse in ábhair a bhaineann le hárachas a leagtar síos in Airteagal 11(1)(b) agus in Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012. Tar éis measúnú catagóirithe ar na riachtanais chosanta, chinn an chúirt sin nach féidir le fostóir ar Stát é, go háirithe má ghlacann ról an fhorais leasa shóisialaigh freisin, brath ar na rialacha sin, ar rialacha maolaithe iad atá le léiriú go docht.
17      Thionscain Poblacht Chónaidhme na Gearmáine achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin os comhair Landgericht München I (an Chúirt Réigiúnach, München I, an Ghearmáin), arb í an chúirt a rinne an tarchur í agus a ardaíonn an cheist an raibh sé de cheart ag an gcúirt ag an gcéad chéim dlínse a dhiúltú, i bhfianaise na bhforálacha sin de Rialachán Uimh. 1215/2012.
18      I ndáil leis sin, maíonn Poblacht Chónaidhme na Gearmáine go bhfuair sí, trí shannadh dlíthiúil, mar thoradh ar íocaíocht leanúnach an luacha saothair leis an státseirbhíseach díobhálaithe arb í a fostóir í le linn di gan bheith in ann obair, na cearta chun cúitimh a bhí ag an státseirbhíseach sin i gcoinne árachóir na feithicle a bhain don timpiste inar gortaíodh í. Sa cháil sin, d’fhéadfadh sé, amhail an fostaí lena mbaineann, a éileamh go bhfuil dlínse ag cúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sainchónaí ar an bpáirtí díobhálaithe. Leanann sé ó chásdlí na Cúirte Breithiúnais sa réimse seo nach gá measúnú a dhéanamh ar bhonn cás ar chás agus critéar a chur i bhfeidhm maidir le seasamh níos laige an éilitheora. Os a choinne sin, chun intuarthacht dlínse a áirithiú, ba cheart an rogha a bheith ag aon aistrí atá ag gníomhú faoi sheachaíocht dhlíthiúil den sórt sin, seachas mar institiúid slándála sóisialta ná mar árachóir, caingean a thabhairt os comhair na gcúirteanna sin, ina cháil mar pháirtí díobhálaithe.
19      Os a choinne sin, maíonn Mutua Madrileña Automovilista go leanann sé ó chuspóir na cosanta dá dtagraítear in Airteagal 11(1)(b) agus in Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012 nach féidir ach le héilitheoir atá i staid níos laige ná an t‑árachóir atá á agairt aige tairbhe a bhaint as na forálacha sin ionas nach mbeidh sé faoi réir dhlínse chúirteanna an Bhallstáit ina bhfuil sainchónaí ar an gcosantóir, a bhfuil dlínse acu de ghnáth. Thairis sin, dhiúltaigh an Chúirt Bhreithiúnais cheana féin, dá bhrí sin, an fhéidearthacht sin a thabhairt d’fhoras slándála sóisialta agus do lucht gairme na hearnála árachais araon. Ba cheart feidhm a bheith ag an méid céanna nuair is Stát é an t‑éilitheoir, go háirithe i gcás ina soláthraíonn an Stát sin sochair arb ionann iad, de réir a gcineáil, agus sochair slándála sóisialta, mar atá i gcás Phoblacht Chónaidhme na Gearmáine.
20      De réir na cúirte a rinne an tarchur, ní chonspóideann na páirtithe sna príomhimeachtaí go bhfuil sé ar intinn ag Poblacht Chónaidhme na Gearmáine, i gcomhréir leis na forálacha is infheidhme de dhlí na Spáinne, caingean dhíreach a thionscnamh i gcoinne Mutua Madrileña Automovilista, ina cháil mar árachóir na feithicle lena mbaineann sa timpiste inar gortaíodh an státseirbhíseach lena mbaineann. Tá comhthuiscint ann freisin gur thionscain an Ballstát sin imeachtaí dlíthiúla maidir le haistriú reachtúil ar chearta, a eascraíonn as forálacha dhlí na Gearmáine faoina ndéantar, i gcás ina ndéantar díobháil do státseirbhíseach, an fostóir a d’íoc a luach saothair leis an státseirbhíseach sin le linn di gan bheith in ann obair mar gheall ar na gortuithe sin ag an gceart chun cúitimh a sheachú a thugann an dlí don státseirbhíseach sin i gcoinne tríú páirtí.
21      I bhfianaise na n‑argóintí arna ndéanamh ag gach páirtí agus i bhfianaise staid an chásdlí náisiúnta, tá ceist á cur ag an gcúirt a rinne an tarchur lena bhfáil amach, maidir le Ballstát a thionscnaíonn, ina cháil mar fhostóir, caingean dhíreach i gcoinne árachóra ar bhonn seachaíocht dhlíthiúil maidir le cearta státseirbhísigh a bhí i dtimpiste, an bhféadfadh an Ballstát sin brath, in ainneoin go ngabhann nádúr an mhaolaithe leo, ar na rialacha speisialta maidir le dlínse in ábhair árachais a leagtar síos sa chaoi go mbeidís chun leasa maidir leis an ‘bpáirtí díobhálaithe’, le forálacha comhcheangailte Airteagal 11(1)(b) agus Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i bhfianaise aithrisí 15 agus 18 den Rialachán sin. Cuireann an chúirt sin in iúl gur rialacha maolaithe iad na rialacha dlínse speisialta sin agus go bhfuil éilitheoir den sórt sin faoi réir an dlí idirnáisiúnta phoiblí.
22      Sna himthosca sin, chinn Landgericht München I (an Chúirt Réigiúnach, München I) bac a chur ar na himeachtaí agus an cheist seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘An gcaithfear Airteagal 13(2) de Rialachán [Uimh. 1215/2012], arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) den Rialachán céanna, a léiriú sa chaoi go bhféadfaidh Ballstát den Aontas Eorpach a lean ar aghaidh, mar fhostóir, ag íoc tuarastail le státseirbhíseach a bhí faoi éagumas oibre (go sealadach) tar éis tionóisc bhóthair agus atá seachaithe maidir le cearta an státseirbhísigh sin i gcoinne na cuideachta, atá bunaithe i mBallstát eile, lena bhfuil árachas dliteanais shibhialta don fheithicil a bhí i dtionóisc, cás a thabhairt, mar “pháirtí díobhálaithe” de réir bhrí na chéad fhorála sin, i gcoinne na cuideachta árachais sin os comhair na cúirte in áit chónaithe an státseirbhísigh sin atá faoi éagumas oibre, i gcás ina gceadaítear caingne díreacha den sórt sin?’
Breithniú ar an gceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
23      Lena ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) den Rialachán sin, a léiriú sa chaoi go bhféadfaidh Ballstát, ag gníomhú dó mar fhostóir atá seachaithe do chearta státseirbhísigh a gortaíodh i dtimpiste bhóthair a lean de luach saothair an státseirbhísigh sin a íoc le linn éagumas an státseirbhísigh sin chun oibre, ina cháil mar ‘pháirtí díobhálaithe’ de réir bhrí Airteagal 13(2), agra a dhéanamh ar an gcuideachta a sholáthraíonn árachas i gcoinne dliteanas sibhialta a eascraíonn as úsáid na feithicle a bhaineann leis an timpiste sin, ní sna cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an státseirbhíseach, ina gceadaítear caingne díreacha.
24      Mar réamhphointe, ba cheart a thabhairt faoi deara go bhfuil feidhm freisin ag léiriú na Cúirte Breithiúnais ar fhorálacha Choinbhinsiún na Bruiséile agus ar fhorálacha Rialachán Uimh. 44/2001 maidir le forálacha Rialachán Uimh. 1215/2012, mar is léir ó aithris 34 de, aon uair is féidir a mheas go bhfuil na forálacha sin ‘coibhéiseach’. Sa chás seo, is amhlaidh atá, ar thaobh amháin, le pointe 2 den chéad mhír d’Airteagal 8 de Choinbhinsiún na Bruiséile, Airteagal 9(1)(b) de Rialachán Uimh. 44/2001 agus Airteagal 11(1)(b) de Rialachán Uimh. 1215/2012 agus, ar an taobh eile, Airteagal 10(2) de Choinbhinsiún na Bruiséile, Airteagal 11(2) de Rialachán Uimh. 44/2001 agus Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012 (féach, chuige sin, breithiúnais an 31 Eanáir 2018, Hofsoe, C‑106/17, EU:C:2018:50, mír 36, agus an 30 Meitheamh 2022, Allianz Elementar Versicherung, C‑652/20, EU:C:2022:514, míreanna 20 go 24 agus 30).
25      Maidir leis an gceist a tharchuirtear, ba cheart a mheabhrú, ar an gcéad dul síos, go bhforáiltear le hAirteagal 4(1) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i bhfianaise aithrisí 15 agus 16 de, do riail ghinearálta dlínse ar dá réir nach mór daoine a bhfuil sainchónaí orthu i mBallstát a agairt i gcúirteanna an Stáit sin, ach amháin i roinnt cásanna a shainítear sa Rialachán sin.
26      Dá bhrí sin, foráiltear le hAirteagal 5(1) de Rialachán Uimh. 1215/2012, de mhaolú ar an riail ghinearálta sin, go bhféadfar daoine a bhfuil sainchónaí orthu i mBallstát a agairt i gcúirteanna Ballstáit eile de bhua na rialacha a leagtar amach i Ranna 2 go 7 de Chaibidil II den Rialachán sin. Go háirithe, tá rialacha speisialta dlínse in ábhair a bhaineann le hárachas i Roinn 3 de Chaibidil II, a leagtar amach in Airteagail 10 go 16 den Rialachán sin agus ar chóras uathrialach um leithdháileadh dlínse sa réimse sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 30 Meitheamh 2022, Allianz Elementar Versicherung, C‑652/20, EU:C:2022:514, míreanna 44 agus 45 agus an cásdlí dá dtagraítear).
27      Is léir ó aithris 18 de Rialachán Uimh. 1215/2012, go bhfuil míchothromaíocht áirithe idir na páirtithe mar shaintréith de chaingne in ábhair a bhaineann le hárachas, go bhféachtar le forálacha Roinn 3 de Chaibidil II den Rialachán sin trí thairbhe na rialacha dlínse a thabhairt don pháirtí is laige ar bhealach níos fabhraí dá leasanna ná na rialacha ginearálta. Dá bhrí sin, tá na forálacha sin ceaptha chun a áirithiú go mbeidh an páirtí sin in ann caingean a thionscnamh i gcoinne páirtí níos láidre os comhair cúirt Ballstáit a bhfuil rochtain éasca uirthi (féach, chuige sin, breithiúnas an 27 Aibreán 2023, A1 agus A2 (Luamh pléisiúir a árachú), C‑352/21, EU:C:2023:344, míreanna 48 agus 49 agus an cásdlí dá dtagraítear).
28      Go háirithe, foráiltear le hAirteagal 11(1)(a) de Rialachán Uimh. 1215/2012 go bhféadfar árachóir a bhfuil sainchónaí air i mBallstát a agairt i gcúirteanna an Bhallstáit sin. Cuirtear in iúl le hAirteagal 11(1)(b) de Rialachán Uimh. 1215/2012 go bhféadfar an t‑árachóir sin a agairt freisin i mBallstát eile, go háirithe sna cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an éilitheoir, i gcás inarb é sealbhóir an pholasaí, an t‑árachaí nó tairbhí a thionscnaíonn an chaingean. Faoi Airteagal 13(2) den Rialachán sin, tá feidhm ag forálacha Airteagal 11 de maidir le caingne arna dtionscnamh ag an bpáirtí díobhálaithe go díreach i gcoinne an árachóra, i gcás ina gceadaítear caingne díreacha den sórt sin.
29      Ar an dara dul síos, leanann sé ó chásdlí na Cúirte Breithiúnais nach mór na rialacha dlínse lena maolaítear ón riail ghinearálta go bhfuil dlínse bunaithe ar shainchónaí an chosantóra a léiriú go docht, rud a chuireann cosc ar dhul thar na cásanna dá bhforáiltear go sainráite le Rialachán Uimh. 1215/2012, go háirithe maidir le dlínse na gcúirteanna chun sainchónaí an éilitheora, dá bhforáiltear in Airteagal 11(1)(b) de (féach, chuige sin, breithiúnas an 30 Meitheamh 2022, Allianz Elementar Versicherung, C‑652/20, EU:C:2022:514, míreanna 46 agus 47 agus an cásdlí dá dtagraítear).
30      Chinn an Chúirt freisin go gciallaíonn an ról cosantach a shaothraítear leis na rialacha dlínse speisialta i Roinn 3 de Chaibidil II de Rialachán Uimh. 1215/2012, mar a bhí roimhe sin i Roinn 3 de Chaibidil II de Rialachán Uimh. 44/2001, nach bhfuil cur i bhfeidhm na rialacha sin le leathnú chuig daoine nach bhfuil údar leis an gcosaint sin ina leith (féach, chuige sin, breithiúnais an 17 Meán Fómhair 2009, Vorarlberger Gebietskrankenkasse, C‑347/08, EU:C:2009:561, míreanna 40 agus 41, agus an 21 Deireadh Fómhair 2021, T. B. agus D. (Dlínse in Ábhair a bhaineann le hÁrachas), C‑393/20, EU:C:2021:871, mír 32 agus an cásdlí dá dtagraítear).
31      Ina theannta sin, chinn an Chúirt Bhreithiúnais nach mór Airteagal 11(2) de Rialachán Uimh. 44/2001, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 9(1)(b) de, chomh maith le hAirteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) de, a léiriú sa chaoi go gciallaíonn siad go gciallaíonn na rialacha speisialta dlínse in ábhair a bhaineann le sochar árachais, gan srian a chur ar an gcatagóir daoine a d’fhulaing damáiste dóibh siúd atá thíos leis go díreach (féach, chuige sin, maidir leis an gcéad cheann de na Rialacháin sin, breithiúnas an 20 Iúil 2017, MMA IARD, C‑340/16, EU:C:2017:576, mír 33, agus, maidir leis an dara ceann, breithiúnas an 31 Eanáir 2018, Hofsoe, C‑106/17, EU:C:2018:50, mír 37).
32      Dá bhrí sin, d’fhéadfadh catagóirí áirithe daoine ar a sheachaítear na cearta atá ag an bpáirtí a ndearnadh díobháil dhíreach dó nó di de dheasca damáiste brath freisin ar na rialacha dlínse a leagtar síos le forálacha comhcheangailte Airteagal 13(2) agus Airteagal 11(1)(b) de Rialachán Uimh. 1215/2012 chun agra a dhéanamh ar árachóir i gcúirt seachas an chúirt ina bhfuil sainchónaí air nó uirthi, i gcás ina bhféadfar na daoine ar a sheachaítear na cearta sin a aicmiú mar ‘pháirtithe díobhálaithe’ de réir bhrí Airteagal 13(2) den Rialachán sin.
33      Shonraigh an Chúirt Bhreithiúnais, áfach, nach bhfuil aon ghá le measúnú cás ar chás a dhéanamh ar an gceist an féidir an duine a thionscain an chaingean i gcoinne an árachóra lena mbaineann a mheas mar ‘pháirtí níos laige’ chun go gcumhdófaí é leis an gcoincheap ‘páirtí díobhálaithe’ de réir bhrí Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012. Mar a luaigh an Chúirt Bhreithiúnais roimhe seo, d’eascródh riosca éiginnteachta dlíthiúla as measúnú den sórt sin agus bheadh sé contrártha do chuspóir Rialachán Uimh. 1215/2012, a leagtar amach in aithris 15 de, is é sin nach mór na rialacha dlínse a bheith an‑intuartha (féach, chuige sin, breithiúnais an 20 Iúil 2017, MMA IARD, C‑340/16, EU:C:2017:576, mír 34, agus an 21 Deireadh Fómhair 2021, T. B. agus D. (Dlínse in Ábhair a bhaineann le hÁrachas), C‑393/20, EU:C:2021:871, mír 40 agus an cásdlí dá dtagraítear).
34      Laistigh den chreat atá sainithe amhlaidh, ós rud é nach bhfuil údar le cosaint speisialta maidir leis an gcaidreamh idir gairmithe in earnáil an árachais iad na páirtithe lena mbaineann, nach féidir a thoimhdiú go bhfuil ceachtar acu i staid níos laige ná an ceann eile, chuir an Chúirt Bhreithiúnais as an áireamh cur i bhfeidhm Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) de, i gcásanna inar gairmí den sórt sin é an t‑aistrí dlíthiúil ar chearta an pháirtí a ndearnadh díobháil dó nó di (féach, chuige sin, breithiúnais an 31 Eanáir 2018, Hofsoe, C‑106/17, EU:C:2018:50, míreanna 41 go 43 agus 47, agus an 20 Bealtaine 2021, CNP, C‑913/19, EU:C:2021:399, míreanna 40 go 43).
35      Ar an gcaoi chéanna, chuir an Chúirt as an áireamh cur i bhfeidhm Airteagal 11(2) de Rialachán Uimh. 44/2001, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 9(1)(b) de, atá coibhéiseach leis na forálacha sin de Rialachán Uimh. 1215/2012, i gcás inar institiúid slándála sóisialta é sannaí chearta an pháirtí atá díobhálaithe go díreach a ghníomhaíonn chun aisíocaíocht a fháil ar shochair a sholáthraítear don duine atá árachaithe aige agus a gortaíodh i dtimpiste bhóthair (féach, chuige sin, breithiúnas an 17 Meán Fómhair 2009, Vorarlberger Gebietskrankenkasse, C‑347/08, EU:C:2009:561, míreanna 33, 42, 43 agus 47).
36      Os a choinne sin, chinn an Chúirt Bhreithiúnais, maidir leis na forálacha sin de Rialachán Uimh. 44/2001, go bhféadfaí fostóir, a bhfuil cearta a fhostaí chun aisíocaíocht a fháil ar an tuarastal a íocadh leis an bhfostaí sin ar feadh tréimhse éagumais chun oibre aistrithe chucu, a mheas, sa cháil sin amháin, mar fhostóir níos laige ná an t‑árachóir a bhfuil cás á thabhairt ag an bhfostóir ina éadan (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Iúil 2017, MMA IARD, C‑340/16, EU:C:2017:576, mír 36).
37      Chinn an Chúirt Bhreithiúnas, dá bhrí sin, de bhun Airteagal 11(2) de Rialachán Uimh. 44/2001, go bhféadfadh fostóirí a bhfuil cearta a bhfostaithe chun cúitimh aistrithe acu, mar dhaoine a ndearnadh damáiste dóibh agus beag beann ar a méid agus a bhfoirm dhlíthiúil, brath ar rialacha dlínse speisialta a leagtar síos in Airteagail 8 go 10 den Rialachán sin (breithiúnas an 20 Iúil 2017, MMA IARD, C‑340/16, EU:C:2017:576, mír 35).
38      Sa chás seo, is mian leis an gcúirt a rinne an tarchur a fháil amach an leanann sé ón gcásdlí sin nach mór a aithint go bhfuil stádas ‘páirtí dhíobhálaithe’, de réir bhrí Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, ag Ballstát atá ag gníomhú mar fhostóir a seachaíodh cearta orthu chun cúitimh státseirbhísigh atá gortaithe go díreach, a mhéid a gortaíodh an státseirbhíseach sin i dtimpiste a bhain le feithicil faoi árachas, toisc gur lean sé de thuarastal an státseirbhísigh sin a íoc le linn éagumas an státseirbhísigh chun oibre, agus mar thoradh air sin go mbeadh Stát den sórt sin mar fhostóir i dteideal caingean a thabhairt in aghaidh an árachóra lena mbaineann sna cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an éilitheoir, faoi Airteagal 11(1)(b) den Rialachán sin, i gcás ina gceadaítear caingne díreacha.
39      Mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i míreanna 50 go 55 dá Thuairim, tá an staid a scrúdaigh an Chúirt sa chás as ar eascair breithiúnas an 20 Iúil 2017, MMA IARD (C‑340/16, EU:C:2017:576), cosúil leis an staid atá i gceist sna príomhimeachtaí. Tugadh an breithiúnas sin i gcomhthéacs caingean arna tabhairt ag comhlacht faoi rialú an dlí phoiblí a ghníomhaigh ina cháil mar fhostóir, díreach cosúil leis an mBallstát a thionscain an chaingean sna príomhimeachtaí sa chás seo. Thairis sin, seachaíodh na cearta chun cúitimh do dhuine dá fhostaithe ar an gcomhlacht sin, in imthosca fíorasacha cosúil leo siúd ba chúis leis an díospóid sin, a mhéid a bhí sé freisin ina chaingean le haghaidh cúitimh bunaithe ar an luach saothair leanúnach a íocadh le fostaí, státseirbhíseach sa chás seo, a gortaíodh i dtimpiste bhóthair. Dá bhrí sin, is féidir na breithnithe arna nglacadh ag an gCúirt Bhreithiúnais sa bhreithiúnas sin a chur i feidhm sa chás seo.
40      Is láidre fós é sin ós rud é go bhfuil Ballstát a ghníomhaíonn chun críoch cúitimh, ní mar ábhar dlí idirnáisiúnta poiblí, ach ina cháil mar fhostóir ar a bhfuil cearta duine dá fhostaithe seachaithe orthu, bíodh sé nó sí ina státseirbhíseach nó ná bíodh, faoi réir na rialacha substainteacha agus nós imeachta céanna agus atá faoi réir an dlí phríobháidigh.
41      Thairis sin, ag féachaint do raon feidhme ábhartha Rialachán Uimh. 1215/2012, mar a fhoráiltear in Airteagal 1(1) den Rialachán sin, chun go mbeidh Ballstát in ann brath ar na rialacha dlínse a leagtar síos leis an Rialachán sin, ní mór, de réir sainmhínithe, baint a bheith ag an díospóid ‘in ábhair shibhialta agus thráchtála’ de réir bhrí na forála sin, lena n‑eisiatar, inter alia, feidhmiú cumhachtaí poiblí agus, dá bhrí sin, feidhmiú cumhachtaí nach dtagann faoi raon feidhme na ngnáthrialacha dlí (féach, chuige sin, breithiúnas an 4 Deireadh Fómhair 2024, Mahá, C-494/23, EU:C:2024:848, míreanna 30 go 32).
42      Dá réir sin, ní mór Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) de, a léiriú sa chaoi nach mór a mheas gur ‘páirtí díobhálaithe’ de réir bhrí Airteagal 13(2) é fostóir, a lean de luach saothair a fhostaí a bhí as láthair tar éis timpiste bhóthair a íoc, agus air a sheachaítear cearta an fhostaí sin air i leith árachóir na feithicle lena mbaineann an timpiste sin, lena n‑áirítear, mar atá sa chás seo, más Ballstát é an t‑iarratasóir atá ag gníomhú ina cháil mar fhostóir.
43      Sa chomhthéacs sin, ní bhaineann an fíoras, dá dtagraíonn an cosantóir sna príomhimeachtaí, go gcomhlíonann Ballstát den sórt sin feidhmeanna institiúide slándála sóisialta freisin, ós rud é go bhfuil an léiriú atá á lorg ag an gcúirt a rinne an tarchur teoranta go sainráite don chás ina dtionscnaíonn an Ballstát lena mbaineann a chaingean le haghaidh cúitimh ina cháil mar fhostóir, agus sa cháil sin amháin, a bhfuil cearta cúitimh a fhostaí seachaithe air, agus ní ina cháil mar institiúid slándála sóisialta.
44      Ar an tríú dul síos, ba cheart a thabhairt faoi deara, ag féachaint d’fhoclaíocht na ceiste a tarchuireadh, go ndealraíonn sé go bhfuil an chúirt a rinne an tarchur den tuairim, de bhun fhorálacha comhcheangailte Airteagal 13(2) agus Airteagal 11(1)(b) de Rialachán Uimh. 1215/2012, i gcás inar Ballstát é an t‑éilitheoir a rinne caingean a thabhairt in aghaidh árachóra agus a ghníomhaíonn ina cháil mar fhostóir ar a sheachaítear cearta a fhostaí a bhfuil díobháil dhíreach déanta di air, gurb í an chúirt don áit ina bhfuil sainchónaí ar an bhfostaí sin a bhfuil dlínse áitiúil aici.
45      Ní féidir seasamh leis an argóint sin. Ar an gcéad dul síos, ní mór a mheabhrú, trí na ‘cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an éilitheoir’ a ainmniú, go n‑aithnítear le hAirteagal 11(1)(b) de Rialachán Uimh. 1215/2012 cúirt shonrach laistigh de Bhallstát go díreach, gan tagairt do na rialacha maidir le dlínse áitiúil atá i bhfeidhm sa Bhallstát sin a leithdháileadh, ionas go gcinnfidh sí, i gcás inarb infheidhme an fhoráil sin, dlínse idirnáisiúnta agus dlínse áitiúil na cúirte arna hainmniú amhlaidh (féach, chuige sin, breithiúnas an 30 Meitheamh 2022, Allianz Elementar Versicherung, C‑652/20, EU:C:2022:514, míreanna 38 agus 57).
46      Ar an dara dul síos, is léir ó chásdlí na Cúirte Breithiúnais gur bhain damáiste dá chuid féin d’fhostóir ar a seachaíodh cearta a fhostaí, toisc gur íoc sé luach saothair leis an bhfostaí sin, agus dá bhrí sin gur ‘páirtí díobhálaithe’ é féin de réir bhrí Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, agus mar thoradh air sin go bhféadfadh fostóir den sórt sin tairbhe a bhaint as an bhféidearthacht, dá bhforáiltear in Airteagal 11(1)(b) den Rialachán sin, a chaingean i gcoinne árachóra a thabhairt os comhair na gcúirteanna san áit a bhfuil sainchónaí air (féach, chuige sin, breithiúnais an 13 Nollaig 2007, FBTO Schadeverzekeringen, C‑463/06, EU:C:2007:792, mír 31, agus an 20 Iúil 2017, MMA IARD, C‑340/16, EU:C:2017:576, míreanna 35 go 37 agus 39).
47      Thairis sin, ós rud é gurb é an fostóir sin air a bhfuil na cearta seachaithe air an t‑aon fhostóir atá in ann brath ar na cearta chun cúitimh a eascraíonn as an tseachaíocht ceart, ní gá dó a cheangal air caingean a thabhairt os comhair na gcúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar a fhostaí chun an riosca a bhaineann le forais bhreise dlínse a sheachaint. I gcomhréir leis an gcinneadh a rinneadh i mír 42 den bhreithiúnas seo, tá feidhm ag na breithnithe sin freisin i gcás, mar atá sa chás seo, gur Ballstát é an fostóir seachaithe sin.
48      Ar an tríú dul síos, maidir le sainaithint na háite ina bhfuil sainchónaí ar fhostóir seachaithe den sórt sin i gcás inar Ballstát é an fostóir sin, ní mór a mheabhrú go leanann sé ó Airteagal 63(1) de Rialachán Uimh. 1215/2012, chun críocha chur i bhfeidhm an Rialacháin sin, go bhfuil sainchónaí ar dhaoine dlítheanacha san áit ina bhfuil a oifig chláraithe, a riarachán lárnach nó a phríomháit ghnó. Sa chás sin, is iomchuí a chinneadh cén áit ina bhfuil sainchónaí ar Bhallstát den sórt sin mar fhostóir mar an áit ina bhfuil suíomh an chomhlachta riaracháin a fhostaíonn an státseirbhíseach lena mbaineann, agus a d’fhulaing, sa chleachtas, an damáiste a bhaineann le heaspa an oifigigh sin le linn a éagumais chun oibre. Tá an léiriú sin, a mhéid a áirithítear leis dlúthnasc idir an chúirt a bhfuil dlínse aici agus an díospóid, comhsheasmhach leis na cuspóirí maidir le hintuarthacht na rialacha dlínse, dea-riarachán an cheartais agus na deimhneachta dlíthiúla, dá dtagraítear in aithrisí 15 agus 16 den Rialachán sin.
49      I bhfianaise a bhfuil thuas, is é an freagra ar an gceist a tarchuireadh nach mór Airteagal 13(2) de Rialachán Uimh. 1215/2012, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) den Rialachán sin, a léiriú sa chaoi go bhféadfaidh Ballstát, ag gníomhú dó i gcáil fostóir atá seachaithe maidir le cearta státseirbhísigh a bhí i dtimpiste bhóthair, ar lean sé ar aghaidh ag íoc a tuarastail, cás a thabhairt, mar ‘pháirtí díobhálaithe’, de réir bhrí Airteagal 13(2), i gcoinne na cuideachta lena bhfuil árachas dliteanais shibhialta don fheithicil a bhí sa timpiste sin, ní sna cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an státseirbhíseach, ach i gcúirteanna na háite ina bhfuil suíomh an chomhlachta riaracháin a fhostaíonn an státseirbhíseach sin, ina gceadaítear caingne díreacha.
Costais
50      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Ceathrú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 13(2) de Rialachán (AE) Uimh. 1215/2012 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Nollaig 2012 maidir le dlínse agus le haithint agus forghníomhú breithiúnas in ábhair shibhialta agus thráchtála, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 11(1)(b) den Rialachán sin,
ní mór léiriú a dhéanamh air mar seo a leanas:
go bhféadfaidh Ballstát, ag gníomhú dó i gcáil fostóir atá seachaithe maidir le cearta státseirbhísigh a bhí i dtimpiste bhóthair, ar lean sé ar aghaidh ag íoc a tuarastail, cás a thabhairt, mar ‘pháirtí díobhálaithe’, de réir bhrí Airteagal 13(2), i gcoinne na cuideachta lena bhfuil árachas dliteanais shibhialta don fheithicil a bhí sa timpiste sin, ní sna cúirteanna don áit ina bhfuil sainchónaí ar an státseirbhíseach, ach i gcúirteanna na háite ina bhfuil suíomh an chomhlachta riaracháin a fhostaíonn an státseirbhíseach sin, ina gceadaítear caingne díreacha.
[Sínithe]
*      Teanga an cháis: an Ghearmáinis.