Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 21 maja 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z agresją wojskową wobec Ukrainy – Rozporządzenie (UE) nr 269/2014 – Artykuł 2 ust. 1 – Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Utworzenie trustu – Beneficjent trustu wymieniony w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 – Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu – Pojęcia „przynależności” i „kontroli”
W sprawach połączonych C‑428/24 i C‑476/24
mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum, Włochy), postanowieniami z dnia 7 maja 2024 r. i 8 maja 2024 r., które wpłynęły do Trybunału w dniach, odpowiednio, 13 czerwca 2024 r. i 5 lipca 2024 r., w postępowaniach:
FZ AR SpA
przeciwko
Ministero dell’Economia e delle Finanze, Dipartimento del Tesoro, Comitato di Sicurezza Finanziaria,
Comando Generale della Guardia di Finanza, Nucleo Speciale di Polizia Valutaria,
Agenzia del Demanio,
przy udziale:
PN SpA,
FZ GO AG (C‑428/24),
oraz
SX Ltd
przeciwko
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
Comando Generale della Guardia di Finanza,
Agenzia del Demanio,
przy udziale:
SY Ltd (C‑476/24),
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: F. Biltgen, prezes izby, T. von Danwitz, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, I. Ziemele (sprawozdawczyni), A. Kumin i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: C. Di Bella, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 września 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu FZ AR SpA –
G. Cambareri, avvocato, oraz D. Bogaert T. Bontinck, M. Brésart, S. Napolitano i F. Patuelli, avocats,
–        w imieniu FZ GO AG –
N. Montag, avocată, i A. O’Neill, barrister,
–        w imieniu SX Ltd –
F. Centonze i A. Saccucci, avvocati,
–        w imieniu SY Ltd –
P. Busco, avvocato,
–        w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierali G. Palatiello i L. Paolucci, avvocati dello Stato, oraz P. Cardinale, procuratore dello Stato,
–        w imieniu rządu belgijskiego – L. Jans, C. Pochet i M. Van
Regemorter, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu fińskiego – M. Pere, w charakterze pełnomocnika,
–        w imieniu Rady Unii Europejskiej – M. Di Gaetano, B. Driessen i P. Mahnič, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – M. Carpus-Carcea i L. Puccio, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6), zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2022/330 z dnia 25 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022, L 51, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 269/2014”).
2        Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów pomiędzy, odpowiednio, w sprawie C‑428/24: FZ AR SpA a Ministero dell’Economia e delle Finanze, Dipartimento del Tesoro, Comitato di Sicurezza Finanziaria (ministerstwem gospodarki i finansów, departament skarbu, komitet bezpieczeństwa finansowego, Włochy), Comando Generale della Guardia di Finanza, Nucleo Speciale di Polizia Valutaria (dowództwem generalnym policji celnej i finansowej, jednostka specjalna policji walutowej, Włochy) i Agenzia del Demanio (agencją mienia państwowego, Włochy), nastomiast w sprawie C‑476/24: SX Ltd a Ministero dell’Economia e delle Finanze (ministerstwem gospodarki i finansów), Comando Generale della Guardia di Finanza (dowództwem generalnym policji celnej i finansowej) i Agenzia del Demanio (agencją mienia państwowego) w przedmiocie zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych FZ AR oraz zasobu gospodarczego SX w postaci statku.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3        Artykuł 2 Konwencji w sprawie prawa właściwego dla trustów i ich uznawalności, przyjętej w Hadze w dniu 1 lipca 1985 r.
(zwanej dalej „konwencją haską”), podpisanej i ratyfikowanej przez Republikę Włoską, przewiduje:
„Do celów niniejszej konwencji trust oznacza stosunki prawne nawiązane przez osobę będącą założycielem trustu – w drodze czynności między żyjącymi lub na wypadek śmierci – jeżeli aktywa zostały oddane pod kontrolę powiernika w interesie beneficjenta lub w określonym celu.
Trust ma następujące cechy:
a)      aktywa trustu stanowią odrębną masę i nie wchodzą w skład majątku powiernika;
b)      aktywa trustu są zarejestrowane na nazwisko powiernika lub innej osoby w imieniu powiernika;
c)      powiernik jest uprawniony i zobowiązany do administrowania, zarządzania lub rozporządzania aktywami zgodnie z postanowieniami trustu i zgodnie z przepisami szczególnymi wynikającymi z ustawy, a także do składania sprawozdań w związku z tym uprawnieniem i obowiązkiem.
Okoliczność, że założyciel zachowuje określone uprawnienia lub że powiernik ma pewne prawa jako beneficjent, niekoniecznie stoi na przeszkodzie istnieniu trustu”.
4        Zgodnie z art. 6 akapit pierwszy tej konwencji:
„Trust podlega prawu wybranemu przez założyciela. Wybór musi być wyraźny lub wynikać z postanowień aktu ustanawiającego trust lub potwierdzającego jego istnienie, interpretowanych, w stosownym przypadku, w świetle okoliczności sprawy”.
5        Artykuł 11 wspomnianej konwencji stanowi:
„Każdy trust utworzony zgodnie z prawem, o którym mowa w poprzednim rozdziale, uznaje się za trust.
Uznanie to oznacza co najmniej, że aktywa trustu są odrębne od majątku osobistego powiernika oraz że powiernik może występować jako powód lub pozwany i może występować jako powiernik przed notariuszem lub każdą osobą pełniącą funkcję publiczną.
W zakresie, w jakim prawo właściwe dla trustu tego wymaga lub to przewiduje, uznanie to oznacza w szczególności:
a)      że wierzyciele osobiści powiernika nie mogą korzystać ze środków zabezpieczających w stosunku do aktywów trustu;
b)      że aktywa trustu nie wchodzą w skład majątku powiernika w przypadku jego niewypłacalności lub upadłości;
c)      że aktywa trustu nie wchodzą w skład małżeńskiego ustroju majątkowego ani masy spadkowej po powierniku;
d)      że można dochodzić roszczeń dotyczących aktywów trustu, w przypadku gdy powiernik, z naruszeniem obowiązków wynikających z trustu, połączył aktywa trustu ze swoimi aktywami osobistymi lub je zbył.
Jednakże prawa i obowiązki osoby trzeciej będącej w posiadaniu aktywów trustu nadal podlegają prawu określonemu przez normy kolizyjne sądu orzekającego”.
Prawo Unii
Decyzja 2014/145/WPZiB
6        Motywy 1, 4 i 5 decyzji Rady 2014/145/WPZiB z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16) głoszą:
„(1)      W dniu 6 marca 2014 r. szefowie państw lub rządów państw członkowskich Unii [Europejskiej] stanowczo potępili niesprowokowane pogwałcenie przez Federację Rosyjską suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy i wezwali Federację Rosyjską do natychmiastowego wycofania swoich sił zbrojnych do miejsc ich stałego stacjonowania zgodnie ze stosownymi umowami […]. Szefowie państw lub rządów uznali, że decyzja Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu o przeprowadzeniu referendum w sprawie przyszłego statusu tego terytorium jest sprzeczna z konstytucją Ukrainy i w związku z tym – nielegalna.
[…]
(4)      W obecnych okolicznościach należy zastosować ograniczenia podróżowania i zamrożenie aktywów wobec osób odpowiedzialnych za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność oraz niezależność Ukrainy lub im zagrażające, w tym za sprzeczne z konstytucją Ukrainy działania odnoszące się do przyszłego statusu dowolnej części jej terytorium, a także wobec osób, podmiotów lub organów powiązanych z tymi osobami.
(5)      Unia musi podjąć dalsze działania, aby wdrożyć niektóre środki”.
Decyzja (WPZiB) 2022/397 i decyzja (WPZiB) 2022/883
7        W odpowiedzi na agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r. oraz mając na uwadze powagę sytuacji, Rada Unii Europejskiej zmieniła załącznik do decyzji 2014/145 dotyczący wykazu osób, podmiotów i organów, o których mowa w art. 1 i 2 tej decyzji, w szczególności decyzją (WPZiB) 2022/397 z dnia 9 marca 2022 r. (Dz.U. 2022, L 80, s. 31) i decyzją (WPZiB) 2022/883 z dnia 3 czerwca 2022 r. (Dz.U. 2022, L 153, s. 92).
Rozporządzenie nr 269/2014
8        Motywy 4–6 rozporządzenia nr 269/2014 głoszą:
„(4)      W dniu 17 marca 2014 r. Rada przyjęła decyzję 2014/145/WPZiB, w której przewidziano ograniczenia dotyczące podróżowania oraz zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych niektórych osób odpowiedzialnych za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające, w tym działania dotyczące przyszłego statusu dowolnej części jej terytorium, które są sprzeczne z konstytucją Ukrainy, oraz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z nimi powiązanych. Osoby fizyczne lub prawne, podmioty i organy, o których mowa, zostały wymienione w załączniku do tej decyzji.
(5)      Niektóre z tych środków objęte są zakresem stosowania Traktatu [FUE], zatem do ich wdrożenia niezbędne jest działanie regulacyjne na szczeblu unijnym, w szczególności, aby zapewnić jednolite stosowanie tych środków we wszystkich państwach członkowskich.
(6)      Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami określonymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, a w szczególności z prawem do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu oraz z prawem do ochrony danych osobowych. Niniejsze rozporządzenie powinno być stosowane z uwzględnieniem tych praw i zasad”.
9        Artykuł 1 tego rozporządzenia stanowi:
„Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
d)      »zasoby gospodarcze« oznaczają wszelkiego rodzaju rzeczowe aktywa trwałe i wartości niematerialne i prawne, ruchome i nieruchome, które nie są środkami finansowymi, ale mogą być użyte do uzyskania środków finansowych, towarów lub usług;
e)      »zamrożenie zasobów gospodarczych« oznacza uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez ich sprzedaż, wynajem lub obciążenie hipoteką;
f)      »zamrożenie środków finansowych« oznacza zapobieganie wszelkim ruchom tych środków finansowych, ich przekazywaniu, zmianom, wykorzystaniu, udostępnianiu lub dokonywaniu nimi transakcji w jakikolwiek sposób, który powodowałby jakąkolwiek zmianę ich wielkości, wartości, lokalizacji, własności, posiadania, charakteru, przeznaczenia lub dowolną inną zmianę, która umożliwiłaby korzystanie z nich, w tym zarządzanie portfelem;
g)      »środki finansowe« oznaczają aktywa finansowe i dowolnego rodzaju korzyści, między innymi:
(i)      gotówkę, czeki, roszczenia pieniężne, weksle, przekazy pieniężne i inne instrumenty płatnicze;
(ii)      depozyty złożone w instytucjach finansowych lub innych podmiotach, salda na rachunkach, wierzytelności i zobowiązania dłużne;
(iii)      papiery wartościowe i papiery dłużne w obrocie publicznym lub niepublicznym, w tym akcje i udziały, certyfikaty papierów wartościowych, obligacje, weksle, warranty, skrypty dłużne, kontrakty na instrumenty pochodne;
(iv)      odsetki, dywidendy lub inne przychody z aktywów oraz wartości narosłe z aktywów lub wygenerowane przez te aktywa;
(v)      kredyty, tytuły do przeprowadzania kompensat, gwarancje, gwarancje należytego wykonania umów lub inne zobowiązania finansowe;
(vi)      akredytywy, konosamenty, dokumenty poświadczające nabycie; oraz
(vii)      dokumenty poświadczające udział w środkach finansowych lub zasobach finansowych;
[…]”.
10      Artykuł 2 wspomnianego rozporządzenia stanowi:
„1.      Zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze będące własnością [należące], pozostające w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub powiązanych z nimi osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I.
2.      Nie udostępnia się wymienionym w załączniku I osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani powiązanym z nimi osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani też na ich rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.
11      Artykuł 3 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje:
„Załącznik I obejmuje:
a)      osoby fizyczne wspierające lub realizujące działania lub polityki, które podważają integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub stabilność lub bezpieczeństwo na Ukrainie lub im zagrażają, osoby fizyczne, które ponoszą odpowiedzialność za takie działania lub polityki, oraz osoby fizyczne utrudniające pracę organizacji międzynarodowych na Ukrainie;
[…]
d)      osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, które wspierają, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy lub też uzyskują korzyści od tych decydentów;
e)      osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, które przeprowadzają transakcje z grupami separatystycznymi w ukraińskim regionie Donbas;
f)      osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, które wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej odpowiedzialny za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy lub też uzyskują korzyści od tego rządu; lub
g)      wiodących przedsiębiorców lub osoby prawne, podmioty lub organy zaangażowane w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy;
oraz osoby fizyczne i prawne, podmioty lub organy powiązane z nimi”.
12      Zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 269/2014:
„Zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków, o których mowa w art. 2”.
Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/396
13      W dniu 9 marca 2022 r. Rada przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/396 wykonujące rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 80, s. 1), w którym do wykazu osób fizycznych i prawnych, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi zamieszczonego w załączniku I do rozporządzenia (UE) nr 269/2014
dodano 146 członków rosyjskiej Rady Federacji, którzy ratyfikowali decyzje rządu dotyczące „Układu o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej między Federacją Rosyjską a Doniecką Republiką Ludową oraz między Federacją Rosyjską a Ługańską Republiką Ludową”, a także 14 osób, które wspierają rząd Federacji Rosyjskiej, uzyskują od niego korzyści lub zapewniają mu istotne źródło dochodów lub które są powiązane z osobami lub podmiotami umieszczonymi w wykazie.
14      Motywy 3 i 4 tego rozporządzenia wykonawczego głoszą:
„(3)      W
dniu 24 lutego 2022 r. prezydent Federacji Rosyjskiej ogłosił operację wojskową na
Ukrainie i rosyjskie siły wojskowe rozpoczęły atak na Ukrainę. Atak ten jest jawnym naruszeniem integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy.
(4)      W
swoich konkluzjach z dnia 24 lutego 2022 r. Rada Europejska z całą mocą potępiła niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną agresję wojskową Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Poprzez swoje bezprawne działania wojskowe Rosja rażąco narusza prawo międzynarodowe i zasady Karty Narodów Zjednoczonych oraz podważa bezpieczeństwo i stabilność w Europie i na świecie. Rada Europejska uzgodniła – w ścisłej współpracy ze swoimi partnerami i sojusznikami – dalsze środki ograniczające, których przyjęcie w reakcji na działania Rosji będzie miało dla tego kraju rozległe i poważne konsekwencje”.
Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/878
15      Biorąc pod uwagę powagę sytuacji w związku z okrucieństwami popełnionymi przez siły zbrojne Federacji Rosyjskiej w wielu miastach ukraińskich, Rada przyjęła rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) 2022/878 z dnia 3 czerwca 2022 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 153, s. 15), w którym dodała 65 osób i 18 podmiotów do wykazu osób fizycznych i prawnych, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi zamieszczonego w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
16      Motywy 2 i 3 tego rozporządzenia wykonawczego stanowią:
„(2)      Unia niezmiennie popiera suwerenność i integralność terytorialną Ukrainy oraz nadal potępia działania i polityki podważające integralność terytorialną Ukrainy.
(3)      Unia z całą mocą potępia sygnalizowane akty okrucieństwa popełnione przez siły zbrojne Federacji Rosyjskiej w Buczy i innych ukraińskich miastach. Unia popiera wszystkie środki mające zapewnić rozliczalność naruszeń praw człowieka i naruszeń międzynarodowego prawa humanitarnego popełnianych w Ukrainie przez siły zbrojne Federacji Rosyjskiej”.
Dyrektywa 2015/849
17      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniająca rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (Dz.U. 2015, L 141, s. 73), zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. (Dz.U. 2018, L 156, s. 43) (zwana dalej „dyrektywą 2015/849”), głosi w motywie 14:
„Konieczność posiadania dokładnych i aktualnych danych dotyczących beneficjenta rzeczywistego jest kluczowym czynnikiem śledzenia przestępców, którzy w przeciwnym razie mogliby ukryć swoją tożsamość w strukturze korporacyjnej […]”.
18      Artykuł 3 tej dyrektywy stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
6)      »beneficjent rzeczywisty« oznacza osobę fizyczną lub osoby fizyczne będące ostatecznymi właścicielami klienta lub sprawujące kontrolę nad tym klientem lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne, w imieniu których przeprowadzana jest transakcja lub działalność, i obejmuje co najmniej:
[…]
b)      w przypadku trustów – wszystkie następujące osoby:
(i)      założyciela lub założycieli;
(ii)      powiernika lub powierników;
(iii)      sprawującego nadzór, o ile taka osoba istnieje, lub sprawujących nadzór, o ile takie osoby istnieją;
(iv)      beneficjentów lub – w przypadku gdy osoby fizyczne czerpiące korzyści z danego porozumienia prawnego lub podmiotu prawnego nie zostały jeszcze określone – kategorię osób, w których głównym interesie powstały lub działają dane porozumienie prawne lub podmiot prawny;
(v)      każdą inną osobę fizyczną sprawującą ostateczną kontrolę nad trustem w drodze własności bezpośredniej lub pośredniej lub w inny sposób;
[…]”.
Najlepsze praktyki
19      Rada przygotowała dokument dotyczący najlepszych praktyk w zakresie wdrażania środków ograniczających, które to praktyki powinny zostać wprowadzone przez
poszczególne państwa członkowskie, zaktualizowany w szczególności w dniach 4 maja 2018 r. (dokument 8519/18), 27 czerwca 2022 r. (dokument 10572/22) i 3 lipca 2024 r. (dokument 11623/24).
20      Dokument Rady 11623/24, zatytułowany „Najlepsze praktyki [Unii Europejskiej] w zakresie skutecznego wdrażania środków ograniczających”, w wersji z dnia 3 lipca 2024 r. (zwany dalej „najlepszymi praktykami”), w pkt 3 przewiduje, że najlepsze praktyki należy uważać za niewyczerpujące zalecenia natury ogólnej służące skutecznemu wdrażaniu środków ograniczających zgodnie z obowiązującym prawem Unii i ustawodawstwem krajowym. Nie są one wiążące prawnie i nie powinny być odczytywane jako zalecenia podjęcia jakichkolwiek działań, które nie byłyby zgodne z obowiązującymi przepisami prawa unijnego lub krajowego, w tym przepisami dotyczącymi ochrony danych.
21      Sekcja B najlepszych praktyk zawiera część III, zatytułowaną „Zakres stosowania finansowych środków ograniczających”, w której znajdują się pkt 34 i 35 o następującym brzmieniu:
„34.      Zamrożenie dotyczy wszystkich środków finansowych i zasobów gospodarczych należących do wyznaczonych osób i podmiotów lub będących ich własnością oraz środków finansowych i zasobów gospodarczych posiadanych lub kontrolowanych przez takie osoby i podmioty. Należy rozumieć, że posiadanie lub kontrolowanie obejmuje wszystkie sytuacje, w których wyznaczona osoba lub wyznaczony podmiot, nie posiadając tytułu własności, są uprawnione do zbycia lub przeniesienia środków finansowych i zasobów gospodarczych, które nie są własnością tej osoby lub tego podmiotu, bez potrzeby uprzedniej zgody prawnego właściciela […].
35.      Zasadniczo zamrożenie nie powinno mieć wpływu na środki finansowe i zasoby gospodarcze, które nie są własnością wyznaczonych osób i podmiotów ani do nich nie należą, ani nie są przez nie posiadane ani kontrolowane […]. Podobnie nie dotyczy to środków finansowych i zasobów gospodarczych niewyznaczonego podmiotu posiadającego odrębną osobowość prawną od wyznaczonej osoby lub podmiotu, chyba że te środki i zasoby są kontrolowane lub posiadane przez wyznaczoną osobę lub wyznaczony podmiot. Jednakże środki finansowe i zasoby gospodarcze, które są wspólną własnością wyznaczonej osoby lub wyznaczonego podmiotu i niewyznaczonego podmiotu, są w praktyce w całości objęte zamrożeniem”.
22      Wspomniana sekcja B zawiera również część VIII, w której znajdują się w szczególności pkt 62–67 najlepszych praktyk, zgodnie z którymi:
„Uzasadnienie
62.      Środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do, będące własnością, będące w posiadaniu lub znajdujące się pod kontrolą umieszczonych w wykazie osób fizycznych lub prawnych muszą podlegać zamrożeniu. Na warunkach określonych w pkt 35 obejmuje to aktywa należące do podmiotów nieumieszczonych w wykazie, które to aktywa są własnością osób lub podmiotów umieszczonych w wykazie lub są przez nie kontrolowane.
Własność
63.      Kryterium, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy osoba prawna lub podmiot jest własnością innej osoby lub podmiotu, jest posiadanie co najmniej 50 % praw własności danego podmiotu lub posiadanie w nim udziału większościowego […]. Jeśli to kryterium jest spełnione, uznaje się, że dana osoba prawna lub dany podmiot są własnością innej osoby lub podmiotu.
Przy ocenie własności należy również wziąć pod uwagę łączną własność podmiotu. Na przykład jeżeli jedna wyznaczona osoba jest właścicielem 30 % podmiotu, a inne wyznaczone osoby są właścicielami 25 % podmiotu, podmiot należy co do zasady uznać za należący do wyznaczonych osób.
Kontrola
64.      Kryteria, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy osoba prawna lub podmiot są kontrolowane przez inną osobę lub inny podmiot, samodzielnie lub zgodnie z umową zawartą z innym udziałowcem lub inną stroną trzecią, mogłyby obejmować m.in.:
a.      posiadanie prawa lub kompetencji do mianowania lub odwoływania większości członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorującego takiej osoby prawnej lub takiego podmiotu;
b.      wyznaczanie, wyłącznie na podstawie wykonywania swojego prawa głosowania, większości członków organów administracyjnych, zarządzających lub nadzorujących osoby prawnej lub podmiotu, sprawujących swoją funkcję podczas bieżącego lub poprzedniego roku budżetowego;
c.      wyłączne kontrolowanie, zgodnie z umową zawartą z innymi udziałowcami lub członkami danej osoby prawnej lub danego podmiotu, większości praw głosu udziałowców lub członków tej osoby prawnej lub tego podmiotu;
d.      posiadanie prawa do wywierania dominującego wpływu na osobę prawną lub podmiot, zgodnie z umową zawartą z tą osobą prawną lub tym podmiotem lub zgodnie z przepisem ich statutu lub umowy spółki, w przypadku gdy prawo regulujące działalność tej osoby prawnej lub tego podmiotu zezwala, aby podlegali oni takiej umowie lub takiemu przepisowi;
e.      posiadanie kompetencji do faktycznego wykonywania prawa do wywierania dominującego wpływu określonego w lit. d), nie będąc posiadaczem takiego prawa [(w tym na przykład za pośrednictwem przedsiębiorstwa fasadowego)];
f.      posiadanie prawa do korzystania z całości albo części aktywów osoby prawnej lub podmiotu;
g.      zarządzanie działalnością prowadzoną przez osobę prawną lub podmiot na jednolitych zasadach, publikując skonsolidowane sprawozdania finansowe;
h.      ponoszenie solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania finansowe osoby prawnej lub podmiotu lub ich poręczanie.
65.      Jeżeli którekolwiek z tych kryteriów jest spełnione, uznaje się, że dana osoba prawna lub dany podmiot są kontrolowane przez inną osobę lub inny podmiot, chyba że w indywidualnie rozpatrywanych przypadkach można ustalić, że sytuacja taka nie ma miejsca.
66.      Spełnienie powyższych kryteriów dotyczących własności lub kontroli może w indywidualnie rozpatrywanych przypadkach zostać odrzucone.
67.      Poniższe przykłady opisują okoliczności, które mogą zostać uznane za przesłanki świadczące o tym, że wyznaczona osoba lub wyznaczony podmiot sprawują kontrolę nad niewyznaczonym podmiotem. Przykłady te nie są wyczerpujące i mają jedynie charakter wytycznych:
[…]
e)      Korzystanie z trustów, przedsiębiorstw fasadowych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością
–        Podmiot jest częścią niepotrzebnie złożonej struktury korporacyjnej, potencjalnie obejmującej takie podmioty jak przedsiębiorstwa fasadowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub trusty powiązane z wyznaczoną osobą. Niektóre z tych podmiotów zostały utworzone lub zmieniły swoją formę działalności tuż przed przyjęciem systemu sankcji lub umieszczeniem danej osoby w wykazie lub zaraz po tym (jeżeli zezwalają na to odpowiednie rozporządzenia Rady) lub podmioty te nie prowadzą wiarygodnej działalności gospodarczej.
–        Co najmniej jeden trust jest wykorzystywany jako zarządca prawny aktywów podmiotu, który jest własnością wyznaczonej osoby lub który jest przez nią kontrolowany. W zarządzaniu trustami biorą udział specjaliści z jurysdykcji, w której utworzono trusty”.
Prawo włoskie
23      We włoskim porządku prawnym możliwość skorzystania z instrumentu trustu przewiduje legge n. 364 – Ratifica ed esecuzione della convenzione sulla legge applicabile ai trusts e sul loro riconoscimento, adottata a L’Aja il 1o luglio 1985 (ustawa nr 364 o ratyfikacji i wykonaniu Konwencji w sprawie prawa właściwego dla trustów i ich uznawalności, przyjętej w Hadze w dniu 1 lipca 1985 r.), z dnia 16 października 1989 r. (GURI nr 261 z dnia 8 listopada 1989 r., dodatek zwyczajny nr 84).
24      Zgodnie z art. 3 ust. 6 decreto legislativo n. 109 – Misure per prevenire, contrastare e reprimere il finanziamento del terrorismo e l’attività dei Paesi che minacciano la pace e la sicurezza internazionale, in attuazione della direttiva 2005/60/CE (dekretu ustawodawczego
nr 109 w sprawie środków mających na celu przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu oraz działalności państw zagrażających pokojowi i bezpieczeństwu międzynarodowemu, a także ich zwalczanie i eliminowanie, wdrażający dyrektywę 2005/60/WE) z dnia 22 czerwca 2007 r. (GURI nr 172 z dnia 26 lipca 2007 r.), zmienionego
decreto legislativo n. 90
–
Attuazione della direttiva (UE) 2015/849 relativa alla prevenzione dell’uso del sistema finanziario a scopo di riciclaggio dei proventi di attività criminose e di finanziamento del terrorismo e recante modifica delle direttive 2005/60/CE e 2006/70/CE e attuazione del regolamento (UE) n. 2015/847 riguardante i dati informativi che accompagnano i trasferimenti di fondi e che abroga il regolamento (CE) n. 1781/2006 [dekretem ustawodawczym
nr 90 transponującym dyrektywę (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającą dyrektywy 2005/60/WE i 2006/70/WE, oraz wykonującym rozporządzenie (UE) 2015/847 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1781/2006] z dnia 25 maja 2017 r. (GURI nr 140 z dnia 19 czerwca 2017 r., dodatek zwyczajny nr 28)
(zwany dalej „dekretem ustawodawczym nr 109/2007”), Comitato di Sicurezza Finanziaria (komitet bezpieczeństwa finansowego, Włochy) przyjmuje środki polegające na zamrożeniu wprowadzone przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ), Unię oraz ministerstwo gospodarki i finansów na mocy obowiązujących przepisów.
25      Artykuł 5 dekretu ustawodawczego nr 109/2007 przewiduje, że zamrożone środki finansowe nie mogą być przekazywane, zbywane ani wykorzystywane w jakikolwiek sposób oraz że zakazane jest udostępnianie wskazanym osobom lub podmiotom środków finansowych lub zasobów gospodarczych, bezpośrednio lub pośrednio, lub korzystanie z nich na ich korzyść..
Postępowania główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
Spór w postępowaniu głównym w sprawie C‑428/24
26      FZ AR jest włoską spółką należącą do grupy wielonarodowej FZ, prowadzącą działalność w sektorze produkcji, przywozu i wywozu
produktów nawozowych i przeciwpasożytniczych, środków ochrony roślin oraz narzędzi i urządzeń do wytwarzania tych produktów i handlu nimi
oraz w dziedzinie handlu hurtowego tymi produktami i narzędziami.
27      FZ AR należy w 100 % do FZ GO AG, spółki szwajcarskiej, w której 90 % udziałów należy do NC Ltd., spółki cypryjskiej, a 99,38 % udziałów w NC należy do innej spółki cypryjskiej, o nazwie TR, należącej w 75,10 % do WX Ltd,
spółki cypryjskiej. Ta ostatnia spółka należy w 100 % do PX Limited, spółki, która zgodnie z prawem cypryjskim świadczy profesjonalne usługi zarządzania trustami.
28      Nieodwołalny i uznaniowy trust
zwany „XT” (zwany dalej „trustem XT”), utworzony w dniu 24 września 2015 r., podlega prawu Bermudów. Powiernikiem trustu XT jest WX, odpowiedzialna za zarządzanie majątkiem i zasobami gospodarczymi przekazanymi do tego trustu oraz za nadzór finansowy nad FZ GO, a w konsekwencji również nad FZ AR.
29      Z postanowienia odsyłającego wynika, że WX zarządza prawami głosu związanymi z posiadanym przez nią pakietem kontrolnym i kontroluje je w łańcuchu spółek, obejmującym FZ GO i FZ AR, nie we własnym imieniu, lecz w imieniu trustu XT i na jego rzecz. W konsekwencji zasoby przekazane do tego trustu obejmują również pakiet kontrolny FZ GO i FZ AR.
30      Również zgodnie z postanowieniem odsyłającym w dniu 8 marca 2022 r. ZU, który był pierwotnym beneficjentem trustu XT, został zastąpiony przez TU, swoją małżonkę.
31      W dniu 9 marca 2022 r. decyzją 2022/397 i rozporządzeniem wykonawczym 2022/396 Rada umieściła ZU w wykazie osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi, który znajduje się w załączniku do decyzji 2014/145 i w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
32      W dniu 3 czerwca 2022 r. decyzją 2022/883 i rozporządzeniem wykonawczym 2022/878 Rada umieściła TU w wykazie osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi, który znajduje się w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
33      Decyzją doręczoną w dniu 28 września 2022 r. komitet bezpieczeństwa finansowego zarządził, na podstawie art. 2 rozporządzenia nr 269/2014 i dekretu ustawodawczego nr 109/2007, zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych FZ AR, uzasadniając to tym, że FZ AR była kontrolowana, za pośrednictwem struktur spółek szwajcarskiej i cypryjskich, przez trust XT, utworzony zgodnie z prawem Bermudów, oraz że jako następczyni ZU, który zrzekł się statusu beneficjenta w dniu 8 marca 2022 r., TU była od 9 marca 2022 r.
beneficjentem rzeczywistym trustu XT. Aktywa i stosunki prawne FZ AR można zatem w rzeczywistości przypisać pośrednio TU.
34      W dniu 28 października 2022 r. FZ AR wniosła do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy), który jest sądem odsyłającym, skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji, podnosząc, że chociaż TU jest beneficjentem
trustu XT, znajdującego się na szczycie łańcucha kontroli FZ GO, posiadającej z kolei 100 % kapitału FZ AR, której środki finansowe i zasoby gospodarcze zostały zamrożone, nie ma ona nad nimi kontroli, nawet pośredniej.
35      FZ AR podnosi, po pierwsze, że w ramach trustu uznaniowego (non‑exhaustive discretionary trust) w rozumieniu prawa Bermudów beneficjent tego trustu nie posiada ani własności aktywów trustu, ani prawa do korzystania z jego aktywów, lecz ma jedynie nadzieję, że powiernik skorzysta ze swoich uprawnień dyskrecjonalnych na jego korzyść.
36      Po drugie, zgodnie z klauzulą ochronną (compliance clause) (zwaną dalej „klauzulą ochronną”), zawartą w akcie założycielskim trustu z dnia 30 maja 2022 r., powiernik nigdy nie może wypłacić żadnej korzyści gospodarczej z majątku trustu, w tym majątku FZ AR,
na rzecz jakiegokolwiek innej osoby lub jednostki, w tym na rzecz beneficjenta, jeżeli stanowi to naruszenie środków ograniczających w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych przyjętych na podstawie prawa Unii. Członkowie zarządu powiernika oraz sprawujący nadzór nad trustem XT zobowiązali się do przestrzegania sankcji nałożonych przez organy europejskie i krajowe lub organy Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz do nieprzyjmowania jakichkolwiek poleceń od TU, która nie może rozwiązać trustu XT przed upływem terminu jego wygaśnięcia przewidzianym na 2106 r. ani przywłaszczyć sobie jego środków finansowych.
37      Organy administracji występujące jako druga strona postępowania głównego podkreśliły, że okoliczność, iż prawo Bermudów i art. 13 aktu założycielskiego trustu XT zakazują jakiejkolwiek wypłaty zysków na rzecz beneficjenta, nie wyklucza całkowicie możliwości wykorzystania przez osobę umieszczoną w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 zasobów objętych decyzją o zamrożeniu środków finansowych i zasobów gospodarczych, o której mowa w pkt 33 niniejszego wyroku, zważywszy, że trust jest czynnością prawną opartą na woli stron, które mogą uzgodnić zmianę lub usunięcie klauzul umownych zawartych w akcie założycielskim, wygaśnięcie trustu oraz ponowne utworzenie go w innym państwie i poddanie go innemu prawu właściwemu.
38      Sąd odsyłający zauważa, po pierwsze, że TU, która jest beneficjentem
trustu XT i która w istocie jest właścicielem FZ AR, nie posiada żadnych uprawnień do zarządzania środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi przekazanymi do tego trustu ani do sprawowania nad nimi kontroli.
39      Po drugie, trust XT jest utworzony zgodnie ze standardowym modelem tworzenia trustu, według którego to modelu powiernik, będący nominalnym właścicielem aktywów przekazanych do trustu przez założyciela, administruje i zarządza nimi na podstawie aktu założycielskiego trustu, zgodnie z prawem regulującym trust, a zgodnie z klauzulą ochronną nie może przenieść na beneficjenta trustu zasobów gospodarczych przekazanych do tego trustu
(w tym przypadku TU), dopóki osoba ta jest wymieniona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
Spór w postępowaniu głównym w sprawie C‑476/24
40      Z postanowienia odsyłającego oraz z odpowiedzi sądu odsyłającego na skierowany do niego przez Trybunał wniosek o udzielenie wyjaśnień, złożonej w sekretariacie Trybunału w dniu 2 lipca 2025 r., wynika, że nieodwołalny i uznaniowy trust o nazwie „N Trust” został utworzony w dniu 28 lutego 2022 r. i zastąpił trust o nazwie „S Trust”, którego beneficjentem był ZU. Jedynym beneficjentem
N Trust jest TU. Wśród zasobów gospodarczych przekazanych przez S Trust na rzecz N Trust znajdują się wszystkie akcje SX oraz statek „Sailing […] A” (zwany dalej „statkiem”), którego SX jest jedynym właścicielem.
41      Powiernikiem N Trust jest SY Ltd, spółka, która w tym charakterze posiada cały kapitał spółki SX.
42      Jak wskazano w pkt 31 niniejszego wyroku, w dniu 9 marca 2022 r., decyzją 2022/397 i rozporządzeniem wykonawczym 2022/396 Rada umieściła ZU w wykazie osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi, który znajduje się w załączniku do decyzji 2014/145 i w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
43      Decyzją z dnia 11 marca 2022 r. komitet bezpieczeństwa finansowego, po stwierdzeniu w szczególności, na podstawie dowodów z dokumentów pochodzących ze stycznia 2022 r., że statek, którego wartość szacuje się na około 530 mln EUR, okazał się własnością SX, zarządził zamrożenie zasobu gospodarczego w postaci statku, ponieważ w rzeczywistości można go pośrednio powiązać z ZU, którego wymieniono w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 i który jest rzeczywistym beneficjentem spółki SX.
44      W dniu 9 maja 2022 r. SX wniosła do sądu odsyłającego skargę mającą w szczególności na celu stwierdzenie nieważności tej decyzji, podnosząc, że statek nie może zostać objęty zamrożeniem, ponieważ nie stanowi źródła dochodów lub zysków, a zatem nie jest zasobem gospodarczym, lecz mieniem przeznaczonym wyłącznie do osobistego użytku lub konsumpcji. Ponadto wspomniana decyzja narusza prawo własności SX, chronione na mocy art. 17 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., ponieważ wspomniana spółka nie została wymieniona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
45      Jak wskazano w pkt 32 niniejszego wyroku, decyzją 2022/883 i rozporządzeniem wykonawczym 2022/878 Rada umieściła TU, małżonkę ZU, w wykazie osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi znajdującym się w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
46      W tym względzie SX, przyznając, że TU jest beneficjentem
N Trust, sprawującym kontrolę nad tą spółką, do której należy własność statku, podnosi przed sądem odsyłającym, że ani TU, ani żadna inna osoba wymieniona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 nie mają wpływu na spółki SY lub SX ani nie sprawują nad nimi bezpośredniej lub pośredniej kontroli, ani nie są właścicielami, ani nie posiadają, bezpośrednio lub pośrednio, aktywów przekazanych do N Trustu, w tym statku, ani nie mają prawa do rozporządzania tymi aktywami.
47      Zgodnie z przepisami regulującymi N Trust i jego aktem założycielskim powiernik nie może wypłacić beneficjentowi trustu jakichkolwiek korzyści gospodarczych z trustu. Beneficjent ten nie ma bowiem żadnych uprawnień w zakresie zarządzania trustem lub kontroli nad nim i nie jest uprawniony do żądania ani uzyskania wypłaty korzyści lub płatności od powiernika ani do wydawania mu poleceń w odniesieniu do zarządzania majątkiem, ani do ograniczenia lub uzależnienia od pewnych warunków uznaniowego charakteru tego zarządzania, ani też do rozwiązania trustu przed upływem terminu wyznaczonego na 2106 r. lub do przywłaszczenia sobie przed tą datą majątku trustu.
48      Ponadto wszystkie organy administracyjne SX i powiernika zobowiązały się do podjęcia środków w celu zapewnienia w istocie, aby osoba wymieniona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 nie mogła wywierać żadnego wpływu na majątek trustu ani mieć żadnej kontroli nad nim, ani też,
bezpośrednio lub pośrednio, rozporządzać środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi tego trustu lub korzystać z nich, a także aby dostęp do statku i korzystanie z niego były zakazane ZU i TU dopóty, dopóki pozostaną oni wymienieni w wykazie zawartym w załączniku I.
49      Organy administracji występujące jako druga strona postępowania głównego podniosły w szczególności, że pomimo faktu, iż zgodnie z prawem mającym zastosowanie do trustu wypłata korzyści na rzecz beneficjenta jest zakazana lub niemożliwa na mocy klauzuli zawartej w jego akcie założycielskim, nie wyklucza to możliwości wykorzystania zamrożonych zasobów gospodarczych przez osobę objętą środkiem w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych, ponieważ trust jest czynnością prawną opartą na woli stron.
50      Sąd odsyłający wskazuje, że w niniejszej sprawie osoba wymieniona w wykazie znajdującym się w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 jest beneficjentem N Trust, będącego w istocie właścicielem spółki SX, który na mocy prawa regulującego trust i aktu założycielskiego tego trustu nie posiada żadnych uprawnień do korzystania z zasobów gospodarczych przekazanych do tego trustu, wypłacania ich, zarządzania nimi lub sprawowania nad nimi kontroli.
Pytania prejudycjalne
51      W dwóch połączonych sprawach C‑428/24 i C‑476/24 sąd odsyłający zastanawia się w świetle rozważań przedstawionych w pkt 26–50 niniejszego wyroku, czy aktywa, zasoby gospodarcze i stosunki prawne przekazane do trustu można uznać za „należące” do beneficjenta trustu wpisanego do wykazu zawartego w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, mimo że nie jest on ich użytkownikiem ani zarządzającym nimi, lub przynajmniej za „kontrolowane” przez tego beneficjenta do celów stosowania przewidzianych w art. 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia środków w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych.
52      W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że można by uznać, iż przekazanie aktywu do trustu nie oznacza rzeczywistego przeniesienia własności tego aktywu, lecz jest zwykłą formalną transakcją, dokonaną nieodpłatnie, w celu utworzenia majątku odrębnego od majątku założyciela, ale także od majątku powiernika. W konsekwencji taki składnik majątku nie zostałby trwale wyłączony z majątku założyciela i nadal należałby do niego w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014, przynajmniej do czasu jego ostatecznego przeniesienia na rzecz beneficjentów, co stałoby na przeszkodzie zastosowaniu środków w postaci zamrożenia rozpatrywanych w postępowaniu głównym.
53      Sąd odsyłający docieka jednak, czy w okresie istnienia trustu, ze względu na jego szczególne cechy, można uznać, że aktywa przekazane do trustu „należą” w pewnym stopniu do beneficjenta, przynajmniej w taki samym stopniu jak do powiernika i założyciela, czy też, w stosownych przypadkach, wyłącznie, co pozwoliłoby na zastosowanie wobec beneficjenta środków w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych, takich jak przewidziane w art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014, nawet w przypadku istnienia w akcie założycielskim trustu klauzuli ochronnej zakazującej jakiegokolwiek przeniesienia aktywów na beneficjenta, dopóki jest on umieszczony w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia.
54      W tym względzie sąd odsyłający uważa, że pojęcie „przynależności” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 mogłoby obejmować nie tylko pełną i wyłączną własność składnika aktywów, lecz również sytuacje „nietypowe” lub „hybrydowe”, a mianowicie sytuacje, w których dana osoba może rozporządzać danym składnikiem lub w jakikolwiek sposób go kontrolować. Tak byłoby w przypadku beneficjenta trustu, który nie posiadając bezpośrednio aktywów przekazanych do trustu, nie dysponując nimi ani nie będąc ich formalnym właścicielem zgodnie z wyraźnym zakazem przewidzianym w akcie założycielskim trustu, byłby jednak obiektywnie w stanie wywierać istotny wpływ na te aktywa, ponieważ jest osobą, dla której aktywa są ostatecznie przeznaczone, i to ochroną jego interesu powiernik kieruje się w zarządzaniu trustem.
55      Taka wykładnia pojęcia „przynależności” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 byłaby zgodna z celem realizowanym przez ten art. 2 i brałaby pod uwagę fakt, że trust, przynajmniej do czasu, gdy przekazane do niego aktywa zostaną ostatecznie przypisane osobom trzecim, stanowi łatwy do wykorzystania mechanizm w celu uniknięcia środków ograniczających w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych przewidzianych w prawie Unii. Znajduje ona ponadto potwierdzenie w art. 3 pkt 6 lit. b) ppkt (iv) dyrektywy 2015/849.
56      Wreszcie z ciążącego na powierniku obowiązku zarządzania aktywami i zasobami gospodarczymi przekazanymi do trustu w wyłącznym interesie beneficjenta można by wywnioskować, że ten ostatni wywiera decydujący wpływ (zob. w tym względzie wyrok z dnia 4 marca 2020 r., Marine Harvest/Komisja, C‑10/18 P, EU:C:2020:149, pkt 49) na te aktywa i zasoby oraz znajduje się w pozycji „kontroli” nad nimi, niezależnie od istnienia konkretnych okoliczności wskazujących na wywieranie takiego wpływu.
57      W tych okolicznościach Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, sformułowanymi w identyczny sposób w dwóch połączonych sprawach C‑428/24 i C‑476/24:
„1)      Czy art. 2 ust. 1 [rozporządzenia nr 269/2014] stoi na przeszkodzie wykładni, zgodnie z którą – w przypadku aktywów lub zasobów przekazanych do trustu uznaniowego (którego beneficjent jest wymieniony w załączniku I do wspomnianego rozporządzenia) – te aktywa lub zasoby należy w każdym razie uznać za »należące« do beneficjenta trustu, nawet jeśli mające zastosowanie do trustu prawo krajowe (lub nawet umowna klauzula ochronna zawarta w akcie założycielskim trustu) wyraźnie zakazują beneficjentowi dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z aktywów/zasobów będących przedmiotem trustu i rozporządzaniem nimi dopóty, dopóki beneficjent jest wymieniony w załączniku I do rozporządzenia (UE) nr 269/2014, lub w każdym razie dopóty, dopóki korzystanie z owych aktywów/zasobów lub rozporządzanie nimi stanowi naruszenie prawa [Unii]?
2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy art. 2 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 269/2014 stoi na przeszkodzie wykładni, zgodnie z którą – w przypadku aktywów lub zasobów przekazanych do trustu uznaniowego (którego beneficjent jest wymieniony w załączniku I do wspomnianego rozporządzenia Unii Europejskiej) – te aktywa lub zasoby należy w każdym razie uznać za podlegające »kontroli« beneficjenta trustu, nawet jeśli mające zastosowanie do trustu prawo krajowe (lub nawet umowna klauzula ochronna zawarta w akcie założycielskim trustu) wyraźnie zakazują beneficjentowi dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z aktywów/zasobów będących przedmiotem trustu i rozporządzaniem nimi dopóty, dopóki beneficjent jest wymieniony w załączniku I do rozporządzenia (UE) nr 269/2014, lub w każdym razie dopóty, dopóki korzystanie z owych aktywów/zasobów lub rozporządzanie nimi stanowi naruszenie prawa Unii?”.
Postępowanie przed Trybunałem
58      Decyzją prezesa Trybunału z dnia 29 sierpnia 2024 r. sprawy C‑428/24 i C‑476/24 zostały połączone do łącznego rozpoznania w ramach pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz do wydania wyroku.
59      W uwagach na piśmie rząd włoski podniósł, że zgodnie z art. 275 akapit pierwszy TFUE Trybunał nie jest właściwy do dokonywania wykładni rozporządzenia nr 269/2014, przyjętego na podstawie przepisów dotyczących polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii, w szczególności art. 215 TFUE i postanowień przewidzianych w rozdziale 2
tytułu V traktatu UE.
60      W odpowiedzi na pytanie Trybunału dotyczące podtrzymania zarzutu braku właściwości, w szczególności w świetle wyroku z dnia 10 września 2024 r.,
Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 39, 40), rząd ten wyraźnie wycofał wspomniany zarzut podczas rozprawy przed Trybunałem.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑476/24
61      Nie podnosząc formalnie zarzutu niedopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, SX podnosi, że w dniu wydania decyzji o zamrożeniu środków finansowych i zasobów gospodarczych rozpatrywanej w postępowaniu głównym, czyli w dniu 11 marca 2022 r., TU nie była jeszcze wymieniona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014. Pytania prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający w sprawie C‑476/24 dotyczą zaś sytuacji beneficjenta trustu, którym w niniejszej sprawie jest właśnie TU.
62      W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i ocena znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań. W konsekwencji jeżeli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Oznacza to, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione (wyrok z dnia 24 czerwca 2025 r., GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo)
63      W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego oraz z odpowiedzi sądu odsyłającego na skierowany do niego przez Trybunał wniosek o udzielenie wyjaśnień, złożonej w sekretariacie Trybunału w dniu 2 lipca 2025 r., wynika, że S Trust, którego beneficjentem był ZU, w dniu 28 lutego 2022 r. został przekształcony w N Trust, którego beneficjentem
jest TU. Wśród zasobów przekazanych przez S Trust na rzecz N Trust miały znajdować się wszystkie akcje spółki SX, a w związku z tym także statek, którego SX jest jedynym właścicielem.
64      W odpowiedzi na wspomniany wniosek o udzielenie wyjaśnień sąd odsyłający wskazuje, że okoliczność, iż rozpatrywana w postępowaniu głównym decyzja o zamrożeniu środków finansowych i zasobów gospodarczych, która dotyczyła ZU, beneficjenta S Trust, została wydana w dniu 11 marca 2022 r. na podstawie dowodów z dokumentów ze stycznia 2022 r., nie stanowi braku postępowania wyjaśniającego i nie została zakwestionowana przez SX. Ponadto okoliczność, że S Trust został przekształcony w N Trust ze zmianą beneficjenta, pojawiła się w toku postępowania przed sądem odsyłającym, przy czym SX nie zakwestionowała zgodności z prawem wspomnianej decyzji na tej podstawie.
65      Do sądu odsyłającego należy ocena, czy okoliczności przedstawione w pkt 63 i 64 niniejszego wyroku mogą mieć wpływ na zgodność z prawem rozpatrywanej w postępowaniu głównym decyzji o zamrożeniu środków finansowych i zasobów gospodarczych lub na utrzymanie jej w mocy. Niemniej jednak w świetle wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający nie wydaje się oczywiste, aby oczekiwana wykładnia prawa Unii nie miała żadnego związku z rzeczywistością lub przedmiotem sporu w sprawie głównej ani aby problem miał charakter hipotetyczny. Ponadto Trybunał dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego i prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania.
66      Wynika z tego, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑476/24 jest dopuszczalny.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
67      Poprzez swoje pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środek w postaci zamrożenia można przyjąć w odniesieniu do środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu, którego beneficjenta wymieniono w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
68      W tym względzie w pierwszej kolejności z postanowienia odsyłającego w sprawie C‑428/24 wynika, że zasoby przekazane trustowi XT obejmują udział kontrolny FZ AR, której środki finansowe i zasoby gospodarcze zostały zamrożone.
69      Co się tyczy sprawy C‑476/24, z postanowienia odsyłającego wynika, że wśród zasobów przekazanych przez S Trust do N Trust znajdują się udziały w spółce SX, będącej właścicielem statku, który był przedmiotem zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych w postępowaniu głównym.
70      Z wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w tych dwóch sprawach, a w szczególności ze sformułowania pytań prejudycjalnych przez sąd odsyłający wynika, że sąd ten opiera się na założeniu, zgodnie z którym, po pierwsze, zasoby gospodarcze spółki FZ AR, a po drugie, statek, należące do spółek, których udziały zostały bezpośrednio lub pośrednio przekazane trustom będącym przedmiotem postępowania głównego, stanowią również zasoby gospodarcze przekazane tym trustom.
71      W drugiej kolejności należy przypomnieć, że Republika Włoska ratyfikowała konwencję haską.
72      Zgodnie z art. 2 tej konwencji trust oznacza stosunki prawne nawiązane przez osobę będącą założycielem trustu – w drodze czynności między żyjącymi lub na wypadek śmierci – jeżeli aktywa zostały oddane pod kontrolę powiernika w interesie beneficjenta lub w określonym celu.
73      Ponadto z art. 2 konwencji haskiej wynika, że cechą trustu jest to, że aktywa trustu stanowią odrębną masę i nie wchodzą w skład majątku powiernika, że aktywa trustu są zarejestrowane na nazwisko powiernika lub innej osoby w imieniu powiernika oraz że powiernik jest uprawniony i zobowiązany do administrowania, zarządzania lub rozporządzania aktywami zgodnie z postanowieniami trustu i zgodnie z przepisami szczególnymi wynikającymi z ustawy, a także do składania sprawozdań w związku z tym uprawnieniem i obowiązkiem. Wspomniany art. 2 stanowi również, że okoliczność, że założyciel zachowuje określone uprawnienia lub że powiernik ma pewne prawa jako beneficjent, niekoniecznie stoi na przeszkodzie istnieniu trustu.
74      Sąd odsyłający wskazuje w tym względzie, że trusty uznaniowe będące przedmiotem postępowania głównego zostały utworzone zgodnie ze standardowym modelem, w którym tytuł prawny odnoszący się do aktywów przekazanych do trustu przez założyciela ustanawia się na nazwisko powiernika administrującego i zarządzającego nimi zgodnie z aktem założycielskim trustu, który musi być zgodny z prawem regulującym trust.
75      Sąd ten wyjaśnia, że powiernik zarządza aktywami trustu w wyłącznym interesie beneficjenta, którego wola ma decydujące znaczenie dla reżimu mającego zastosowanie do aktywów przekazanych do trustu, przy czym powiernik nie posiada jednak uprawnień do korzystania z zasobów gospodarczych, ich wypłaty, zarządzania nimi lub sprawowania nad nimi kontroli. Ponadto mające zastosowanie do trustu prawo i akt założycielski trustu zakazują beneficjentowi dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z aktywów lub zasobów będących przedmiotem trustu i rozporządzaniem nimi dopóty, dopóki beneficjent jest wymieniony w załączniku I do rozporządzenia (UE) nr 269/2014, lub w każdym razie dopóty, dopóki korzystanie z owych aktywów lub zasobów lub rozporządzanie nimi stanowi naruszenie prawa Unii.
76      To właśnie z uwzględnieniem tych ustaleń faktycznych, których prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 marca 1978 r., Oehlschläger, 104/77, EU:C:1978:69, pkt 4; z dnia 19 czerwca 2025 r., Bulgarian posts, C‑785/23, EU:C:2025:462, pkt 40), należy udzielić odpowiedzi na pytania zadane przez sąd odsyłający.
77      W trzeciej kolejności, jak wskazano w pkt 31, 40 i 43 niniejszego wyroku, organy włoskie uznały, że osoba wymieniona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 jest „rzeczywistym beneficjentem”, odpowiednio, w sprawie C‑428/24
trustu XT, kontrolującego FZ AR, której środki finansowe i zasoby gospodarcze
zostały zamrożone, a w sprawie C‑476/24 spółki SX, początkowo przekazanej S Trust, a następnie N Trust, będącej właścicielem statku.
78      W tym względzie należy zauważyć, że o ile pojęcie „beneficjenta rzeczywistego” nie pojawia się w przepisach rozporządzenia nr 269/2014, o tyle znajduje się ono w szczególności w dyrektywie 2015/849.
79      Dyrektywa ta przewiduje w art. 3 pkt 6 lit. b), że do celów tej dyrektywy „beneficjent rzeczywisty” oznacza osobę fizyczną lub osoby fizyczne będące ostatecznymi właścicielami klienta lub sprawujące kontrolę nad tym klientem lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne, w imieniu których przeprowadzana jest transakcja lub działalność, i obejmuje co najmniej, w przypadku trustów, założyciela lub założycieli, powiernika lub powierników, sprawującego nadzór lub sprawujących nadzór, beneficjentów lub – w przypadku gdy osoby fizyczne czerpiące korzyści z danego porozumienia prawnego lub podmiotu prawnego nie zostały jeszcze określone – kategorię osób, w których głównym interesie powstały lub działają dane porozumienie prawne lub podmiot prawny, a także każdą inną osobę fizyczną sprawującą ostateczną kontrolę nad trustem w drodze własności bezpośredniej lub pośredniej lub w inny sposób.
80      Taka definicja, która dopuszcza, że osoby zaangażowane w trust, inne niż powiernik, takie jak założyciel, beneficjenci lub sprawujący nadzór, mogą posiadać aktywa przekazane do trustu lub sprawować nad nimi kontrolę, jest wprawdzie sformułowana do celów stosowania dyrektywy 2015/849, lecz odzwierciedla uznanie przez prawodawcę Unii zasadniczej cechy trustu, a mianowicie rozdziału między własnością prawną a własnością rzeczywistą aktywów trustu.
81      Tymczasem taki rozdział wywołuje skutki, które należy uwzględnić nie tylko w dziedzinie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, lecz również w dziedzinie środków ograniczających przyjętych na podstawie rozporządzenia nr 269/2014.
Co do istoty
82      Poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu, którego beneficjent został umieszczony w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, należy uznać za „należące” do tego beneficjenta lub za podlegające jego „kontroli” w rozumieniu tego przepisu, nawet jeśli prawo mające zastosowanie do trustu i postanowienia aktu założycielskiego trustu zakazują wspomnianemu beneficjentowi dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych oraz z rozporządzaniem nimi przez cały okres jego umieszczenia w tym wykazie lub w każdym razie przez cały okres, w którym korzystanie z nich lub rozporządzanie nimi stanowiłoby naruszenie prawa Unii.
83      W tym względzie należy przypomnieć, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 przewiduje, iż zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub powiązanych z nimi osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I do tego rozporządzenia.
84      O ile pojęcia „zasobów gospodarczych”, „zamrożenia zasobów gospodarczych”, „zamrożenia środków finansowych” i „środków finansowych” są zdefiniowane, odpowiednio, w art. 1 lit. d)–g) rozporządzenia nr 269/2014, o tyle rozporządzenie to nie zawiera definicji pojęć użytych w jego art. 2 ust. 1, dotyczących powiązania między osobą wymienioną w załączniku I do tego rozporządzenia a środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi, które należy zamrozić, ani nie odsyła do prawa krajowego w celu określenia ich zakresu.
85      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno z wymogów jednolitego stosowania prawa Unii, jak i z zasady równości wynika, że danemu przepisowi prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich w celu określenia jego znaczenia i zakresu, należy zazwyczaj nadawać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, której należy dokonywać z uwzględnieniem nie tylko treści tego przepisu, ale także jego kontekstu i celów realizowanych przez uregulowania, których stanowi on część [wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, pkt 11; z dnia 11 września 2025 r., Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa
Banco Popular III), C‑687/23, EU:C:2025:687, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo].
86      Co się tyczy brzmienia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014, należy stwierdzić, że sformułowanie tego przepisu wykazuje rozbieżności w jego różnych wersjach językowych. Niektóre wersje językowe tego przepisu, takie jak wersje niemiecka, angielska, francuska, włoska, łotewska i rumuńska
(„Eigentum, Besitz, gehalten oder kontrolliert werden”; „belonging to, owned, held or controlled”; „appartenenti a, posseduti, detenuti o controllati”; „īpašumā, valdījumā, turējumā vai pārziņā” i „aparțin, se află în proprietatea ori posesia sau sunt controlate”), odnoszą się do czterech rodzajów powiązań między osobą, podmiotem lub organem wymienionymi w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia a danymi aktywami oraz zasobami gospodarczymi, podczas gdy wersja hiszpańska tego samego przepisu przewiduje jedynie trzy rodzaje powiązań między nimi („propiedad, tenencia o control”).
87      Ponadto z porównania wersji językowych, które obejmują cztery rodzaje powiązań, wynika, że każde pojęcie użyte w jednej z tych wersji niekoniecznie odpowiada pojęciu równoważnemu w innej z tych wersji. I tak o ile wersje w językach niemieckim, angielskim, francuskim, włoskim i łotewskim odnoszą się do pojęć „własności”, „posiadania”, „faktycznego władania” i „kontroli” („Eigentum, Besitz, gehalten oder kontrolliert werden”, „belonging to, owned, held or controlled”, „appartenenti a, posseduti, detenuti o controllati” i „īpašumā, valdījumā, turējumā vai pārziņā”), o tyle w rumuńskiej wersji językowej posłużono się słowami „aparțin, se află în Proprietatea ori posesia sau sunt controlate”, które wydają się wykluczać pojęcie „faktycznego władania”.
88      Konieczność jednolitej wykładni przepisów prawa Unii wyklucza, aby w razie wątpliwości treść przepisu była rozpatrywana w oderwaniu od kontekstu, a wręcz przeciwnie, wymaga, aby była ona interpretowana i stosowana w świetle wersji sporządzonych w innych językach urzędowych (wyroki: z dnia 5 grudnia 1967 r., van der Vecht, 19/67, EU:C:1967:49, s. 456; z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media, C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
89      Natomiast również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału
wszystkim wersjom językowym danego aktu Unii zasadniczo przypisuje się tę samą wartość (wyroki: z dnia 2 kwietnia 1998 r., EMU Tabac e.a, C‑296/95, EU:C:1998:152, pkt 36;
a także z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media, C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
90      W przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część (wyroki: z dnia 27 października 1977 r., Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, pkt 14; z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media, C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
91      Niemniej jednak z brzmienia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 w różnych wersjach językowych można wywieść, że przepis ten dotyczy różnorodnych stosunków prawnych między osobą lub podmiotem wymienionymi w załączniku I do tego rozporządzenia a rozpatrywanymi środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi, począwszy od najszerszego stosunku prawnego, jakim jest stosunek własności, po sytuacje, w których osoba lub podmiot mogą sprawować faktyczne władztwo
nad tymi środkami finansowymi i zasobami, i to w sposób bezpośredni lub pośredni (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 69), lub czerpać z nich korzyści.
92      Przepis ten dotyczy zatem wszystkich sytuacji prawnych i faktycznych, w których dana osoba dysponuje uprawnieniem pozwalającym jej na wykorzystanie danych środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpanie z nich korzyści, rozporządzanie nimi lub wywieranie na nie wpływu.
93      Aby jednak zagwarantować skuteczność tego przepisu, pojęcie „przynależności” należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono nie tylko sytuacje, w których takie władztwo nad danymi środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi może zostać poświadczone prawnie, ale również sytuacje, w których dana osoba lub podmiot faktycznie posiada to władztwo, mimo że z prawnego punktu widzenia przysługuje ono innej osobie lub innemu podmiotowi.
94      Podobnie pojęcie „kontroli” obejmuje wszystkie sytuacje, w których osoba fizyczna lub prawna jest w stanie wpływać na decyzje innej osoby, i to nawet w braku jakiegokolwiek powiązania prawnego, własnościowego lub kapitałowego pomiędzy tymi osobami (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 71, 75).
95      Wynika z tego, że w sytuacji dotyczącej trustu, którego beneficjent jest wymieniony w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, okoliczność, że tytuł prawny do środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do tego trustu ustanowiono na nazwisko powiernika lub na nazwisko osoby bądź w imieniu podmiotu, które do niego należą lub które kontroluje on bezpośrednio lub pośrednio, oraz że beneficjent nie może żądać od powiernika, zgodnie z prawem mającym zastosowanie do tego trustu, aby skorzystał z przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych na jego korzyść, nie stoi on na przeszkodzie temu, by wspomniane środki finansowe i zasoby zostały uznane za należące do tego beneficjenta lub przez niego kontrolowane, jeżeli beneficjent ten dysponuje uprawnieniem pozwalającym mu korzystać z tych środków i zasobów, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do tych środków i zasobów gospodarczych przekazanych do tego trustu.
96      Taka wykładnia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 znajduje potwierdzenie zarówno w kontekście, w jaki wpisuje się ten przepis, jak i w celach realizowanych przez to rozporządzenie.
97      Co się tyczy kontekstu, należy zauważyć, po pierwsze, że art. 1 lit. e) i f) rozporządzenia nr 269/2014 definiuje w sposób szeroki pojęcia, odpowiednio, „zamrożenia zasobów gospodarczych” i „zamrożenia środków finansowych” (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 45).
98      Artykuł 1
lit. f) rozporządzenia nr 269/2014 definiuje bowiem pojęcie „zamrożenia środków finansowych” jako „zapobieganie wszelkim ruchom tych środków finansowych, ich przekazywaniu, zmianom, wykorzystaniu, udostępnianiu lub dokonywaniu nimi transakcji w jakikolwiek sposób, który powodowałby jakąkolwiek zmianę ich wielkości, wartości, lokalizacji, własności, posiadania, charakteru, przeznaczenia lub dowolną inną zmianę, która umożliwiłaby korzystanie z nich, w tym zarządzanie portfelem”.
99      Z definicji tej wynika, że zamrożenie środków finansowych ma na celu ograniczenie do minimum wszelkich działań, które mogą zostać podjęte wobec zamrożonych środków finansowych, o czym świadczą duża liczba możliwych wskazanych sytuacji oraz użycie wyrażenia „wszelkich”. Jeśli chodzi o środki służące ograniczeniu tych działań, zostały one również zdefiniowane w sposób szeroki przez prawodawcę Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 43).
100    Powyższe rozważania odnoszą się również do pojęcia „zamrożenia zasobów gospodarczych”. Pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 1 lit. e) rozporządzenia nr 269/2014 jako „uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez sprzedaż, wynajem lub zastaw” (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 44).
101    Taka definicja pojęć „zamrożenia zasobów gospodarczych” i „zamrożenia środków finansowych” byłaby pozbawiona skuteczności (effet utile), gdyby powiązania między z jednej strony osobami i podmiotami a z drugiej strony środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi objętymi zamrożeniem były interpretowane w sposób wykluczający sytuacje, które w rzeczywistości odpowiadają sytuacjom przynależności lub kontroli, ale których formalnie nie można uznać za takie.
102    Po drugie, art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014 stanowi, że nie udostępnia się wymienionym w załączniku I
do tego rozporządzenia osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani powiązanym z nimi osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani też na ich rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych.
103    Trybunał miał już okazję stwierdzić, że ten zakaz udostępniania został sformułowany w sposób szczególnie szeroki, o czym świadczy użycie sformułowania „bezpośrednio lub pośrednio”, i orzec, że obejmuje on
w konsekwencji każdą czynność, której dokonanie jest konieczne zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym w celu umożliwienia osobie wymienionej w załączniku I
rozporządzenia nr 269/2014 rzeczywistego uzyskania pełnego prawa do rozporządzania danymi środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi (zob. podobnie wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r., SH, C‑168/17, EU:C:2019:36, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
104    Po trzecie, zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 269/2014 zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obchodzenie środków, o których mowa w art. 2 tego rozporządzenia.
105    Artykuł 9 rozporządzenia nr 269/2014 dotyczy działań, których celem lub skutkiem jest uchylenie się ich sprawcy od stosowania środków przewidzianych w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia i których nie można uznać za czynności udostępniania zakazane przez art. 2 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Afrasiabi i in., C‑72/11, EU:C:2011:874, pkt 60, 61).
106    Artykuł 2 ust. 2 i art. 9 rozporządzenia nr 269/2014 stanowią wraz z art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia spójny system przepisów przyczyniających się do realizacji celów określonych w tym rozporządzeniu.
107    W związku z tym art. 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia należy interpretować w taki sposób, aby nie podważać skuteczności art. 2 ust. 2 i art. 9 tego samego rozporządzenia.
108    W tym względzie, jak przypomniano w pkt 80 niniejszego wyroku, utworzenie trustu pozwala na rozdzielenie własności prawnej i własności rzeczywistej aktywów powierzonych trustowi.
109    To rozdzielenie, a także inne cechy trustu, a mianowicie prywatny charakter tego mechanizmu, łatwość i elastyczność jego utworzenia i zmiany, mogące prowadzić do jego nieprzejrzystości i strukturalnej złożoności, pozwalają na jego wykorzystanie nie tylko w uzasadnionych celach, ale również w celu ukrycia powiązania beneficjenta ze środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi przekazanymi do trustu.
110    Wykładnia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 w ten sposób, że dane środki finansowe i zasoby gospodarcze uznaje się za należące do beneficjenta trustu lub za kontrolowane przez niego, jeżeli beneficjent ten dysponuje uprawnieniem pozwalającym mu korzystać ze środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, pozwala uniknąć sytuacji, w której trust byłby wykorzystywany do obchodzenia
środków określonych w tym przepisie, a zatem należy ją uznać za zgodną z art. 9 rozporządzenia nr 269/2014.
111    Co się tyczy celów tego rozporządzenia, należy przypomnieć, po pierwsze, że zostało ono przyjęte w następstwie pogwałcenia w 2014 r. przez Federację Rosyjską suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy i że od tego czasu było ono wielokrotnie zmieniane w odpowiedzi na agresję wojskową Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy w dniu 24 lutego 2022 r.
112    Po drugie, rozporządzenia wykonawcze 2022/396 i 2022/878, dotyczące w szczególności umieszczenia, odpowiednio, ZU i TU w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 zostały przyjęte w następstwie tej agresji wojskowej. Jak przypomniano w motywie 4 rozporządzenia wykonawczego 2022/396, poprzez swoje bezprawne działania wojskowe Rosja rażąco narusza prawo międzynarodowe i zasady Karty Narodów Zjednoczonych oraz podważa bezpieczeństwo i stabilność w Europie i na świecie. Ponadto, jak przypomniano w motywie 3 rozporządzenia wykonawczego 2022/878, jego przyjęcie, łączące się z umieszczeniem TU w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, nastąpiło w następstwie sygnalizowanych aktów okrucieństwa, których dopuściły się siły zbrojne Federacji Rosyjskiej w Buczy i w innych ukraińskich miastach, z naruszeniem praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego.
113    Znaczenie celów realizowanych przez rozporządzenie nr 269/2014, a mianowicie ochrony integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy, jak również zaprzestania naruszania przez Federację Rosyjską prawa międzynarodowego i zasad Karty Narodów Zjednoczonych, które wpisują się w szerszy kontekst utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, zgodnie z celami działań zewnętrznych Unii wymienionymi w art. 21 TUE, jest tego rodzaju, że uzasadnia negatywne konsekwencje, nawet znaczne, dla niektórych podmiotów (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 150), lecz wymaga również, aby rozporządzenie to było interpretowane w sposób gwarantujący skuteczność wprowadzonych przez nie środków ograniczających i zapobiegający zneutralizowaniu skutków tych środków lub obchodzeniu tych środków.
114    Z powyższego wynika, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu można uznać za należące do beneficjenta tego trustu lub za kontrolowane przez niego, co uzasadnia w konsekwencji, że w sytuacji gdy beneficjent wspomnianego trustu jest wymieniony w załączniku I do tego rozporządzenia, środek ograniczający w postaci zamrożenia może w stosownym wypadku zostać przyjęty w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych.
115    W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje, że beneficjent nie ma możliwości korzystania ze środków finansowych i zasobów gospodarczych, o których mowa w postępowaniu głównym, ani do rozporządzania nimi, zarządzania nimi lub do ich kontrolowania.
116    O ile w ramach postępowania opartego na art. 267 TFUE do Trybunału nie należy kwestionowanie takiej oceny sądu odsyłającego, o tyle w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi należy jednak zauważyć, że w celu ustalenia, czy w sytuacjach rozpatrywanych w postępowaniu głównym beneficjent trustów, których dotyczy postępowanie główne, ma możliwość korzystania ze środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do tych trustów, czerpania z nich korzyści, rozporządzania nimi lub wywierania wpływu na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do nich, sąd odsyłający nie może powoływać się wyłącznie na prawo mające zastosowanie do trustu, lecz powinien również wziąć pod uwagę istotne okoliczności faktyczne.
117    W tym względzie z postanowień odsyłających wynika, że trusty, których dotyczy postępowanie główne, są trustami uznaniowymi utworzonymi zgodnie z prawem Bermudów i podlegającymi temu prawu. Przed Trybunałem podniesiono, że w ramach takich trustów beneficjenci nie mają żadnych praw własności do aktywów trustu, dopóki powiernik nie zdecyduje się skorzystać ze swoich uprawnień dyskrecjonalnych na ich korzyść, i że nie mogą oni wywierać wpływu na powiernika ani rościć sobie prawa do aktywów trustu lub wypłat ze środków finansowych wniesionych do niego. Powiernik zarządza trustem w sposób niezależny i w najlepszym interesie obecnych lub przyszłych beneficjentów oraz decyduje według własnego uznania o zasadach, terminie i wysokości wypłaty świadczeń na rzecz beneficjenta.
118    Tymczasem nawet jeśli przed tą wypłatą beneficjent formalnie nie posiada żadnych praw do środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych na rzecz trustu, okoliczność, że są one zarządzane wyłącznie w interesie tego beneficjenta, stanowi wskazówkę, że mogą one należeć do beneficjenta lub być przez niego kontrolowane.
119    W rzeczywistości beneficjent może wywierać wpływ na środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazywane do trustu lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do nich, a także korzystać z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpać z nich korzyści lub rozporządzać nimi, nawet jeśli taki wpływ i taka możliwość nie zostały sformalizowane w aktach prawnych, co sąd odsyłający również musi wziąć pod uwagę.
120    W tym względzie sąd odsyłający powinien w szczególności wziąć pod uwagę stosunki między beneficjentem z jednej strony a innymi osobami zaangażowanymi w trust, takimi jak powiernik, założyciel lub sprawujący nadzór, z drugiej strony. Okoliczność bowiem, że rolę powiernika lub sprawującego nadzór pełnią osoby zaufane beneficjenta związane z nim zawodowo lub osobiście, które mogą kierować się jego instrukcjami lub sugestiami dotyczącymi zarządzania trustem i jego aktywami, może wskazywać na wpływ beneficjenta na środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazywane do trustu lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do nich, a także na możliwość
korzystania
przez niego ze środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu, czerpania z nich korzyści lub rozporządzania nimi.
121    Ponadto przeznaczenie środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu na działania, których jedynymi lub głównymi odbiorcami lub beneficjentami są beneficjent lub osoby lub podmioty należące do niego, kontrolowane przez niego lub z nim powiązane, może wskazywać na wpływ beneficjenta na trust oraz na środki finansowe i zasoby przekazane do tego trustu, a także na zdolność beneficjenta do czerpania z nich korzyści lub rozporządzania nimi.
122    W tym względzie, gdyby sąd odsyłający stwierdził, że beneficjent nie korzysta z aktywów i stosunków prawnych przekazanych do trustu, należałoby jeszcze zbadać, czy spółki przekazane do trustu nie dostarczają towarów lub usług podmiotom należącym wyłącznie lub w przeważającej części do beneficjenta lub przez niego kontrolowanym.
123    Natomiast podniesiona przez sąd odsyłający okoliczność, że przepisy prawa mającego zastosowanie do trustu i postanowienia aktu założycielskiego trustu zakazują temu beneficjentowi wykonywania wszelkich czynności w zakresie korzystania ze środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu i rozporządzania nimi przez cały okres umieszczenia beneficjenta w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 lub w każdym razie przez cały okres, w którym korzystanie z nich lub rozporządzanie nimi stanowi naruszenie prawa Unii, nie może być rozstrzygająca.
124    Po pierwsze bowiem, zakaz udostępniania, bezpośrednio lub pośrednio, środków finansowych i zasobów gospodarczych osobom wymienionym w tym wykazie jest przewidziany w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014.
125    O ile zaś, jak wynika z pkt 106 i 107 niniejszego wyroku, art. 2 ust. 2 i art. 9 rozporządzenia nr 269/2014 stanowią wraz z art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia spójny system przepisów przyczyniających się do realizacji celów określonych w tym rozporządzeniu, które należy interpretować w sposób niepowodujący podważenia skuteczności (effet utile) tych przepisów, to jednak każdy z nich ma swój własny zakres stosowania. Określenie powiązań między osobą wymienioną
we wspomnianym wykazie a środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi przekazanymi na rzecz trustu, którego osoba ta jest beneficjentem, stanowi kwestię odrębną od zakazu udostępniania przewidzianego w art. 2 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 12 marca 2026 r., EM System, C‑84/24, EU:C:2026:181, pkt 98).
126    Po drugie, ponieważ akt założycielski trustu oraz jego zmiany nie podlegają obowiązkowi publikacji, obowiązujące wersje tego aktu założycielskiego i zmian do niego mogą nie być udostępniane, a w każdym razie mogą ulec zmianie. Jednostronne zobowiązania podjęte w ramach wspomnianego aktu założycielskiego mogą również zostać odwołane.
127    Wreszcie należy zauważyć, że korzystanie z niepotrzebnie złożonych struktur oraz trustów powiązanych z osobą wymienioną w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 może samo w sobie stanowić wskazówkę co do sprawowania przez taką osobę kontroli nad podmiotem niewymienionym w tym wykazie. Takie stwierdzenie znajduje ponadto odzwierciedlenie w najlepszych praktykach, w szczególności w ich pkt 63, 64 i 67.
128    Należy bowiem wyjaśnić, że sąd odsyłający może stwierdzić wpływ beneficjenta na środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu, jeżeli beneficjent posiada, bezpośrednio lub pośrednio, większość kapitału lub praw głosu powiernika lub prawo do powoływania lub wykluczania większości członków administracyjnego, kierowniczego lub nadzorczego organu powiernika lub też prawo do wywierania decydującego wpływu na powiernika, w szczególności na podstawie umowy zawartej między nimi, w tym za pośrednictwem spółek fasadowych.
129    W związku z tym wskazówką co do sprawowania kontroli przez osoby wymienione w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 nad podmiotami niewymienionymi w tym wykazie może być okoliczność, że niektóre z tych podmiotów zostały utworzone lub zmieniły swoją formę działalności tuż przed przyjęciem systemu sankcji lub umieszczeniem danej osoby w wykazie lub nie prowadzą żadnej wiarygodnej działalności gospodarczej, okoliczność, że jeden lub więcej trustów jest wykorzystywany jako zarządca prawny aktywów podmiotu, który jest własnością wyznaczonej osoby lub który jest przez nią kontrolowany, a także okoliczność, że w zarządzaniu trustami biorą udział specjaliści z jurysdykcji, w której utworzono trusty.
130    Ponadto w sytuacjach, w których – podobnie jak w sytuacji rozpatrywanej
w postępowaniu głównym – spółki są przekazywane trustowi, można stwierdzić, że beneficjent trustu wywiera na nie wpływ, w szczególności gdy powiernik nie jest zarządcą tych spółek, a jedynie posiadaczem ich kapitału. W takim przypadku do sądu odsyłającego należy zbadanie uprawnień członków zarządu wspomnianych spółek oraz powiązań między tymi członkami zarządu a beneficjentem trustu.
131    W świetle ogółu powyższych rozważań na przedłożone Trybunałowi pytania należy odpowiedzieć, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu, którego beneficjent został umieszczony w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, należy uznać za „należące” do tego beneficjenta lub za podlegające jego „kontroli” w rozumieniu tego przepisu, nawet jeśli prawo mające zastosowanie do trustu i postanowienia aktu założycielskiego trustu zakazują wspomnianemu beneficjentowi dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych oraz z rozporządzaniem nimi przez cały okres jego umieszczenia w tym wykazie lub w każdym razie przez cały okres, w którym korzystanie z nich lub rozporządzanie nimi stanowiłoby naruszenie prawa Unii,
jeśli
ten beneficjent może korzystać ze środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych
do trustu, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie bądź na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych.
W przedmiocie kosztów
132    Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających, zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2022/330 z dnia 25 lutego 2022 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu, którego beneficjent został umieszczony w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, w zmienionym brzmieniu, należy uznać za „należące” do tego beneficjenta lub za podlegające jego „kontroli” w rozumieniu tego przepisu, nawet jeśli prawo mające zastosowanie do trustu i postanowienia aktu założycielskiego trustu zakazują wspomnianemu beneficjentowi dokonywania jakichkolwiek czynności związanych z korzystaniem z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych oraz z rozporządzaniem nimi przez cały okres jego umieszczenia w tym wykazie lub w każdym razie przez cały okres, w którym korzystanie z nich lub rozporządzanie nimi stanowiłoby naruszenie prawa Unii, jeśli ten beneficjent może korzystać ze środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie bądź na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych.
Podpisy
*      Język postępowania: włoski.