62017CC0479
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
YVES BOT
της 16ης Μαΐου 2019 (
1
)
Υπόθεση C-479/17 P
Guardian Europe Sàrl
κατά
Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενης από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπροσωπούμενης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
«Αίτηση αναιρέσεως – Αγωγή αποζημιώσεως – Παράλειψη εκδόσεως αποφάσεως εντός εύλογου χρονικού διαστήματος – Μη τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως – Προϋποθέσεις παραδεκτού – Ενεργητική νομιμοποίηση – Έννοια της “ενιαίας επιχείρησης” – Αποκατάσταση της ζημίας την οποία υποστηρίζει ότι υπέστη η πρωτοδίκως ενάγουσα – Εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης που απορρέει από απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης»
I. Εισαγωγή
1.
Με αντίστοιχες αιτήσεις αναιρέσεως, η Ευρωπαϊκή Ένωση (
2
) και η Guardian Europe Sàrl (
3
) ζητούν τη μερική αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 7ης Ιουνίου 2017, Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (
4
), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο, αφενός, υποχρέωσε την Ένωση να καταβάλει στην Guardian Europe αποζημίωση ύψους 654523,43 ευρώ για την υλική ζημία την οποία η εν λόγω εταιρία υπέστη λόγω υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (
5
), και, αφετέρου, απέρριψε κατά τα λοιπά την αγωγή.
2.
Κατόπιν της μερικής παραιτήσεώς της στις 7 Ιανουαρίου 2019, στην υπόθεση Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Guardian Europe (C-447/17 P), η Ένωση, εκπροσωπούμενη από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προβάλλει πλέον μόνον τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως της αιτήσεώς της, με τον οποίο προσάπτεται στο Γενικό Δικαστήριο ότι στη σκέψη 160 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως ερμήνευσε εσφαλμένως την έννοια της «αιτιώδους συνάφειας», κρίνοντας στη σκέψη 161 της εν λόγω αποφάσεως ότι υφίσταται αρκούντως άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της υπερβάσεως του ευλόγου χρονικού διαστήματος εκδικάσεως στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής, και της ζημίας που υπέστη η Guardian Europe λόγω της καταβολής πρόσθετων εξόδων τραπεζικής εγγυήσεως κατά τη διάρκεια της περιόδου που αντιστοιχεί στην υπέρβαση της εύλογης χρονικής διάρκειας.
3.
Ο δεύτερος αυτός λόγος αναιρέσεως, ανάλογος με εκείνον που προέβαλε η Ένωση στις υποθέσεις Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Gascogne Spack Deutschland και Gascogne (
6
), Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Kendrion (
7
), καθώς και Ευρωπαϊκή Ένωση κατά ASPLA και Armando Álvarez (
8
), έγινε δεκτός από το Δικαστήριο στις αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2018.
4.
Υπό τις συνθήκες αυτές, η εξέταση των αιτήσεων αναιρέσεως, κατά το μέρος που εγείρονται καινοφανή νομικά ζητήματα, θα περιοριστεί στην αίτηση αναιρέσεως της Guardian Europe στην υπόθεση Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-479/17 P) και θα επικεντρωθεί στον πρώτο και στον τέταρτο εκ των προβαλλόμενων από την Guardian Europe λόγων αναιρέσεως, σχετικά με την έννοια της «ενιαίας επιχείρησης» (
9
), καθώς και στον έκτο λόγο αναιρέσεως περί της ευθύνης της Ένωσης που απορρέει από απόφαση εκδοθείσα από το Γενικό Δικαστήριο. Ωστόσο, θα εξηγήσω εν συντομία τους λόγους για τους οποίους, κατά την άποψή μου, πρέπει να απορριφθούν τα μέσα άμυνας που προβάλλονται σε αντίκρουση του τετάρτου λόγου αναιρέσεως, εφόσον επηρεάζουν επίσης την εξέταση του έκτου λόγου αναιρέσεως.
5.
Επομένως, θα εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους φρονώ ότι μόνον ο πρώτος και ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμοι –πλην του σκέλους κατά το οποίο βάλλουν κατά της αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως σχετικά με την εκπροσώπηση της Guardian Industries Corp. από την Guardian Europe–, γεγονός που συνεπάγεται τη μερική αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
II. Το ιστορικό της διαφοράς
6.
Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 12 Φεβρουαρίου 2008, η Guardian Industries και η Guardian Europe άσκησαν προσφυγή κατά της αποφάσεως C(2007) 5791 τελικό της Επιτροπής, της 28ης Νοεμβρίου 2007, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου [101 ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/39165 – Επίπεδο γυαλί) (
10
). Με την προσφυγή τους ζήτησαν, κατ’ ουσίαν, από το Γενικό Δικαστήριο τη μερική ακύρωση της αποφάσεως αυτής κατά το μέρος που τις αφορούσε και τη μείωση το ύψους του προστίμου που τους είχε επιβληθεί με την εν λόγω απόφαση.
7.
Κατόπιν της απορρίψεως της εν λόγω προσφυγής από το Γενικό Δικαστήριο, με την απόφασή του της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, οι Guardian Industries και Guardian Europe άσκησαν αναίρεση κατά της συγκεκριμένης αποφάσεως, με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 10 Δεκεμβρίου 2012.
8.
Με απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (
11
), το Δικαστήριο, επί της ουσίας, πρώτον, αναίρεσε την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, στο μέτρο που η απόφαση αυτή είχε απορρίψει τον λόγο ακυρώσεως με τον οποίο είχε προβληθεί παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων όσον αφορά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου που επιβλήθηκε αλληλεγγύως στην Guardian Industries και στην Guardian Europe, και καταδίκασε τις τελευταίες στα δικαστικά έξοδα. Δεύτερον, το Δικαστήριο ακύρωσε το άρθρο 2 της αποφάσεως C(2007) 5791 στο μέτρο που καθόριζε το ύψος του προστίμου που είχε επιβληθεί αλληλεγγύως και εις ολόκληρον στην Guardian Industries και στην Guardian Europe στο ποσό των 148000000 ευρώ. Τρίτον, το Δικαστήριο καθόρισε το ύψος του βαρύνοντος αλληλεγγύως την Guardian Industries και την Guardian Europe προστίμου λόγω της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της εν λόγω αποφάσεως σε 103600000 ευρώ. Τέταρτον, το Δικαστήριο απέρριψε κατά τα λοιπά την αίτηση αναιρέσεως.
III. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
9.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 19 Νοεμβρίου 2015, η Guardian Europe άσκησε αγωγή κατά της Ένωσης, εκπροσωπούμενης από την Επιτροπή και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει του άρθρου 268 και του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας που θεωρεί ότι υπέστη, αφενός, λόγω υπέρμετρης χρονικής διάρκειας της δίκης ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής, και, αφετέρου, λόγω παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως εκ μέρους της Επιτροπής με την απόφαση C(2007) 5791 και εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου με την ως άνω απόφασή του.
10.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε τα εξής:
«1)
Υποχρεώνει την [Ένωση], εκπροσωπούμενη από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να καταβάλει αποζημίωση 654523,43 ευρώ στην [Guardian Europe] προς αποκατάσταση της υλικής ζημίας την οποία υπέστη η εταιρία αυτή λόγω της υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση [του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2012]. Το ποσό της αποζημιώσεως θα προσαυξηθεί με αντισταθμιστικούς τόκους, υπολογιζόμενους με αφετηρία την 27η Ιουλίου 2010 και μέχρι τη δημοσίευση της παρούσας αποφάσεως, βάσει του ετήσιου ποσοστού πληθωρισμού που έχει διαπιστώσει για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα η Eurostat (Στατιστική Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης) στο κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένη η εν λόγω εταιρία.
2)
Το ποσό της αποζημιώσεως που καθορίζεται στο σημείο 1 ανωτέρω προσαυξάνεται με τόκους υπερημερίας, υπολογιζόμενους με αφετηρία τη δημοσίευση της παρούσας αποφάσεως και μέχρι πλήρους και ολοσχερούς εξοφλήσεως, βάσει του επιτοκίου που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) για τις πράξεις κύριας αναχρηματοδοτήσεως, προσαυξημένου κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες.
3)
Απορρίπτει την αγωγή κατά τα λοιπά.
4)
Καταδικάζει την Guardian Europe στα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Ένωση, εκπροσωπούμενη από την [Επιτροπή].
5)
Η Guardian Europe, αφενός, και η Ένωση, εκπροσωπούμενη από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφετέρου, φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.»
IV. Αιτήματα των διαδίκων
11.
Η Guardian Europe, με την αίτησή της αναιρέσεως στην υπόθεση Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-479/17 P), ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που στο σημείο 3 του διατακτικού απορρίφθηκε εν μέρει το αίτημά της για την επιδίκαση αποζημιώσεως βάσει των άρθρων 268 και 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ·
–
να υποχρεώσει την Ένωση να της καταβάλει αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη λόγω μη τηρήσεως, εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου, των επιταγών περί εύλογης διάρκειας της δίκης και συγκεκριμένα τα ακόλουθα ποσά, πλέον, αφενός, αντισταθμιστικών τόκων επί των ποσών αυτών με αφετηρία τις 27 Ιουλίου 2010 και μέχρι την ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου επί της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως, βάσει του ετήσιου ποσοστού πληθωρισμού που η Eurostat έχει καθορίσει για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στο κράτος μέλος όπου εδρεύει η Guardian Europe, και, αφετέρου, τόκων υπερημερίας, υπολογιζομένων με αφετηρία την ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου επί της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως και μέχρις ολοσχερούς εξοφλήσεως, βάσει του επιτοκίου που η ΕΚΤ έχει καθορίσει για τις πράξεις κύριας αναχρηματοδοτήσεως, προσαυξημένο κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες:
–
για κόστος απώλειας ευκαιρίας ή διαφυγόν κέρδος ποσό 1388000 ευρώ,
–
για έξοδα τραπεζικής εγγυήσεως ποσό 143675,78 ευρώ και
–
για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης κατάλληλο ποσοστό επί του προστίμου που επιβλήθηκε στην Guardian Europe με την απόφαση C(2007) 5791 ·
–
να υποχρεώσει την Ένωση να καταβάλει στην Guardian Europe αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη λόγω της παραβιάσεως, εκ μέρους της Επιτροπής και του Γενικού Δικαστηρίου, της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, και συγκεκριμένα για τα ακόλουθα ποσά, πλέον, αφενός, αντισταθμιστικών τόκων επί των ποσών αυτών με αφετηρία τις 19 Νοεμβρίου 2010 και μέχρι την ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου επί της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως, βάσει του ετήσιου ποσοστού πληθωρισμού που η Eurostat έχει καθορίσει για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στο κράτος μέλος όπου εδρεύει η Guardian Europe, και, αφετέρου, τόκων υπερημερίας, υπολογιζομένων με αφετηρία την ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου επί της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως και μέχρι ολοσχερούς εξοφλήσεως, βάσει του επιτοκίου που η ΕΚΤ έχει καθορίσει για τις πράξεις κύριας αναχρηματοδοτήσεως, πλέον δύο ποσοστιαίων μονάδων:
–
για κόστος απώλειας ευκαιρίας ή διαφυγόν κέρδος ποσό 7712000 ευρώ και
–
για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης κατάλληλο ποσοστό επί του προστίμου που επιβλήθηκε στην Guardian Europe με την απόφαση C(2007) 5791·
–
επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο για να αποφανθεί επί των ως άνω αιτημάτων, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα δικαστικά έξοδα.
12.
Η Ένωση, εκπροσωπούμενη από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως, και
–
να καταδικάσει την Guardian Europe στα δικαστικά έξοδα.
13.
Η Ένωση, εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή, ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως στο μέτρο που απευθύνεται κατά της Επιτροπής, και
–
να καταδικάσει την Guardian Europe στα δικαστικά της έξοδα και στα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής.
14.
Η Ένωση, εκπροσωπούμενη από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άσκησε ανταναίρεση και ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την απόφαση ως προς την απόρριψη της ενστάσεως απαραδέκτου της αγωγής αποζημιώσεως για διαφυγόν κέρδος·
–
να κηρύξει απαράδεκτη την αξίωση της Guardian Europe για καταβολή αποζημιώσεως λόγω διαφυγόντος κέρδους, και
–
να καταδικάσει την Guardian Europe στα δικαστικά έξοδα.
15.
Η Guardian Europe ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την ανταναίρεση, και
–
να καταδικάσει την Ένωση στα δικαστικά έξοδα.
V. Επί του πρώτου, του τετάρτου και του έκτου λόγου αναιρέσεως της κυρίας αιτήσεως αναιρέσεως και επί του μοναδικού λόγου της ανταναιρέσεως
Α.
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
16.
Θα πρέπει να υπογραμμιστεί, αφενός, ότι ο πρώτος και ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, λόγω του αντικειμένου τους, ήτοι την έννοια της «ενιαίας επιχείρησης», πρέπει κατ’ αρχάς να εξεταστούν από κοινού, καθόσον αφορούν τη νομιμοποίηση της Guardian Europe να εγείρει αγωγή τόσο εξ ονόματος της Guardian Industries όσο και ατομικώς για την αξίωση αποζημιώσεως που η Guardian Europe προβάλλει (
12
).
17.
Πρέπει, αφετέρου, να διευκρινιστεί ότι η εξέταση του εγειρόμενου με τον έκτο λόγο της κύριας αιτήσεως αναιρέσεως ζητήματος, σχετικά με τις προϋποθέσεις για τη θεμελίωση ευθύνης της Ένωσης (
13
) απορρέουσας από το περιεχόμενο αποφάσεως εκδοθείσας από το Γενικό Δικαστήριο, προϋποθέτει την απόρριψη των προβαλλόμενων αιτιάσεων κατά των αιτιολογιών της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως που αφορούν άλλους λόγους απαραδέκτου.
18.
Ειδικότερα, η Επιτροπή προέβαλε επιχείρημα βασιζόμενο στην υποχρέωση του Δικαστηρίου να εξετάσει αυτεπαγγέλτως το ζήτημα της παραγραφής της αξιώσεως προς αποζημίωση της Guardian Europe λόγω παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως με την απόφαση C(2007) 5791 (
14
). Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ασκώντας παραδεκτή ανταναίρεση (
15
), υποστήριξε ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη κατά τον νομικό χαρακτηρισμό των υποβληθέντων στην κρίση του πραγματικών περιστατικών, στη σκέψη 64 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, και, ως εκ τούτου, εσφαλμένως απέρριψε, στη σκέψη 65 της εν λόγω αποφάσεως, την ένσταση απαραδέκτου εκ του ότι η αποζημίωση για το προβαλλόμενο διαφυγόν κέρδος θα είχε ως συνέπεια την κατάλυση των εννόμων αποτελεσμάτων αποφάσεως που έχει καταστεί απρόσβλητη (
16
).
19.
Δεδομένου ότι το αντικείμενο των συγκεκριμένων λόγων αναιρέσεως δεν δικαιολογεί την ενδελεχή εξέτασή τους στις παρούσες προτάσεις, θα εκθέσω εν συντομία τους λόγους για τους οποίους η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, στο μέτρο που απέρριψε τις ενστάσεις αυτές απαραδέκτου, δεν πρέπει να αναιρεθεί από το Δικαστήριο.
20.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής περί παραγραφής της αξιώσεως της Guardian Europe, πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή δεν έχει ασκήσει ανταναίρεση κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως με την οποία απορρίφθηκε η συγκεκριμένη ένσταση απαραδέκτου που είχε προβάλει. Το γεγονός αυτό αρκεί, κατά την άποψή μου, ώστε να μην εξεταστεί το επιχείρημα αυτό υπό το πρίσμα των διατάξεων των άρθρων 174, 176 και 178 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το Δικαστήριο δεν προβαίνει σε αυτεπάγγελτη εξέταση του ζητήματος της παραγραφής, καθόσον δεν πρόκειται για ζήτημα δημοσίας τάξεως (
17
).
21.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι η αποζημίωση για το φερόμενο διαφυγόν κέρδος συνεπάγεται την κατάλυση των εννόμων αποτελεσμάτων αποφάσεως που έχει καταστεί απρόσβλητη, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει ότι το αίτημα της Guardian Europe θα είχε το ίδιο αποτέλεσμα και το ίδιο αντικείμενο με μια προσφυγή ακυρώσεως την οποία θα έπρεπε να είχε ασκήσει η Guardian Europe προκειμένου να αμφισβητήσει το ποσό της επιστροφής του μέρους του προστίμου που είχε καταβάλει αχρεωστήτως, προσαυξημένο με τόκο, σε συμμόρφωση προς την απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (
18
). Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρεί, ειδικότερα, ότι η εν λόγω αξίωση επιδιώκει στην πράξη αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε λόγω στερήσεως της δυνατότητας αξιοποιήσεως του εν λόγω χρηματικού ποσού με επιτόκιο υψηλότερο από αυτό που εφαρμόζει η Επιτροπή.
22.
Δεν αμφισβητείται ότι το αίτημα της Guardian Europe αποβλέπει σε αποζημίωση για διαφυγόν κέρδος που συνίσταται στη διαφορά μεταξύ, αφενός, των τόκων που επέστρεψε η Επιτροπή για το μέρος του ποσού του προστίμου το οποίο της επεστράφη και, αφετέρου, των εσόδων που θα μπορούσε να αποκομίσει εάν η εν λόγω αναιρεσείουσα, αντί να καταβάλει στην Επιτροπή το ποσό που κρίθηκε τελικώς από το Δικαστήριο ως μη οφειλόμενο, το είχε επενδύσει στις δραστηριότητές της (
19
).
23.
Κατά την άποψή μου, το εν λόγω αίτημα, λόγω του αντικειμένου του, διαφέρει, όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο, από το αίτημα αποζημιώσεως για τη ζημία που προκλήθηκε λόγω της χρονικής περιόδου κατά την οποία το επιστραφέν ποσό δεν ήταν διαθέσιμο (
20
), η οποία ήδη ικανοποιείται με την καταβολή τόκων υπερημερίας.
24.
Ειδικότερα, η διάκριση αυτή πρέπει να γίνει, δεδομένου ότι, αφενός, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η καταβολή τόκων υπερημερίας αποτελεί μέτρο εκτελέσεως της ακυρωτικής αποφάσεως, υπό την έννοια του άρθρου 266, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, καθόσον αποσκοπεί στην καταβολή κατ’ αποκοπήν αποζημιώσεως για τη στέρηση της ικανοποιήσεως μιας απαιτήσεως και στην παρακίνηση του οφειλέτη να εκτελέσει, το συντομότερο δυνατόν, την ακυρωτική απόφαση (
21
).
25.
Αφετέρου, το άρθρο 266, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ προβλέπει ότι η υποχρέωση του θεσμικού οργάνου του οποίου η πράξη εκηρύχθη άκυρη να λαμβάνει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της ίδιας της αποφάσεως, συμπεριλαμβανομένης της καταβολής τόκων υπερημερίας, δεν θίγει τις υποχρεώσεις που δύνανται να προκύψουν από την εφαρμογή του άρθρου 340 ΣΛΕΕ.
26.
Επομένως, το άρθρο 266, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ αντικατοπτρίζει την αρχή ότι οι τόκοι υπερημερίας δεν αποσκοπούν στην αποκατάσταση του συνόλου των ζημιών που ενδέχεται να έχουν προκληθεί εξαιτίας της στερήσεως της δυνατότητας αξιοποιήσεως αχρεωστήτως καταβληθέντος χρηματικού ποσού.
27.
Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι η αγωγή αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 340 ΣΛΕΕ, την οποία άσκησε η Guardian Europe, είναι παραδεκτή και, ως εκ τούτου, η ανταναίρεση πρέπει να απορριφθεί.
Β.
Επί του πρώτου και του τετάρτου λόγου αναιρέσεως της κύριας αιτήσεως αναιρέσεως της Guardian Europe
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
α) Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
28.
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Guardian Europe ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά την ερμηνεία της έννοιας «ενιαία επιχείρηση» κατά το δίκαιο της Ένωσης, κρίνοντας στις σκέψεις 153 και 154 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η πρωτοδίκως ενάγουσα ουδεμία ζημία υπέστη από διαφυγόντα κέρδη εξαιτίας της υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης από το Γενικό Δικαστήριο.
29.
Συγκεκριμένα, η Guardian Europe βάλλει κατά του συμπεράσματος του Γενικού Δικαστηρίου, που διατυπώνεται στις σκέψεις 103 και 153 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Guardian Europe, δεδομένου ότι δεν επιβαρύνθηκε προσωπικώς με την καταβολή του προστίμου, δεν υπέστη κατά το χρονικό διάστημα από 12 Φεβρουαρίου 2010 μέχρι 27 Σεπτεμβρίου 2012 καμία πραγματική και βέβαιη ζημία, συνιστάμενη στη διαφορά μεταξύ, αφενός, των τόκων που κατέβαλε η Επιτροπή για το ποσό του προστίμου που τελικώς κρίθηκε αχρεωστήτως καταβληθέν από το Δικαστήριο με την απόφασή του της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (
22
), και, αφετέρου, των εσόδων που θα μπορούσε να αποκομίσει εάν, αντί να καταβάλει το επίμαχο χρηματικό ποσό στην Επιτροπή, το είχε επενδύσει στις δραστηριότητές της.
30.
Η Guardian Europe ισχυρίζεται, καταρχάς, ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία που οδήγησε στην απόφαση C(2007) 5791, ο όμιλος Guardian αντιμετωπίστηκε ως «ενιαία επιχείρηση» υπό την έννοια του δικαίου της Ένωσης. Επομένως, το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην Guardian υπολογίστηκε με βάση την αξία των πωλήσεων της Guardian ως «επιχείρησης» στο σύνολό της και όχι με βάση την αξία των πωλήσεων της Guardian Industries ή της Guardian Europe, καθόσον οι πωλήσεις της τελευταίας δεν ήταν κρίσιμες για την υπό εξέταση περίοδο.
31.
Η Guardian Europe εξ αυτού συνάγει ότι το Γενικό Δικαστήριο, το οποίο επιλήφθηκε με σκοπό την αξιολόγηση των συνεπειών της παραβιάσεως του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο προηγούμενης προσφυγής ακυρώσεως, θα έπρεπε και στο πλαίσιο της αγωγής για εξωσυμβατική ευθύνη να θεωρήσει επίσης την Guardian ως «ενιαία επιχείρηση» κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης.
32.
Η Guardian Europe ακολούθως υποστηρίζει, πρώτον, ότι η συγκεκριμένη έννοια της «ενιαίας επιχειρήσεως» είναι ευρέως αποδεκτή στο δίκαιο της Ένωσης, είναι δε, μεταξύ άλλων, εφαρμοστέα επί ζητημάτων προστασίας δεδομένων, δημοσίων συμβάσεων και φορολογίας.
33.
Δεύτερον, η Guardian Europe, αφού επισημαίνει ότι είναι κυρία του συνόλου των μετοχών των εν λόγω λειτουργικών θυγατρικών εταιριών, διευκρινίζει ότι η ζημία που υφίσταται μια εταιρία ενός οικονομικού ομίλου έχει αναγκαστικά αντίκτυπο στα κέρδη ολόκληρου του ομίλου και στις επενδυτικές αποφάσεις που θα μπορούσαν να ληφθούν εντός αυτού. Στην περίπτωση του ομίλου Guardian, η Guardian Europe ήταν ο κύριος αποδέκτης της αποφάσεως C(2007) 5791 κατά της οποίας άσκησε προσφυγή από κοινού με τη μητρική της εταιρία Guardian Industries. Δεδομένου ότι η Guardian Europe υπέστη τις συνέπειες των μειωμένων πόρων για επενδύσεις στην Ευρώπη λόγω του προστίμου που επέβαλε η Επιτροπή, άσκησε την αγωγή αποζημιώσεως επ’ ονόματι της ιδίας και του ομίλου.
34.
Τέλος, η Guardian Europe ζητεί από το Δικαστήριο, σε περίπτωση αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, να αποφανθεί το ίδιο επί του ποσού της αιτούμενης αποζημιώσεως.
35.
Στο υπόμνημα αντικρούσεώς του, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε, στις σκέψεις 153 και 154 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Guardian Europe δεν υπέστη καμία πραγματική και βέβαιη ζημία από διαφυγόντα κέρδη.
36.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει καταρχάς ότι η έννοια της «ενιαίας επιχειρήσεως», η οποία εφαρμόζεται στο δίκαιο του ανταγωνισμού για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση αγωγής αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
37.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διευκρινίζει, περαιτέρω, ότι ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο νομιμοποιείται να ασκήσει αγωγή αποζημιώσεως κατά της Ένωσης μόνον εφόσον το πρόσωπο αυτό δύναται να επιδιώξει δικαστικώς την ικανοποίηση είτε ίδιας αξιώσεως είτε εκχωρηθέντος από άλλα πρόσωπα δικαιώματος αποζημιώσεως. Εάν ο ενάγων δεν αποδείξει έννομο συμφέρον για την άσκηση της αγωγής, η αγωγή αποζημιώσεως πρέπει να απορρίπτεται (
23
).
38.
Τέλος, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπενθυμίζει ότι η Guardian Europe είναι νομικό πρόσωπο διακριτό από καθεμία από τις θυγατρικές της, καθώς και από τη μητρική της εταιρία, την Guardian Industries. Καταλήγει εξ αυτού στο συμπέρασμα ότι η Guardian Europe θα μπορούσε να ασκήσει αγωγή αποζημιώσεως μόνο για τη ζημία την οποία υπέστη πράγματι, εφόσον δεν συντρέχει περίπτωση εκχωρήσεως των δικαιωμάτων αποζημιώσεως από τη μητρική εταιρία ή από τις επτά θυγατρικές.
39.
Με το υπόμνημά της ανταπαντήσεως, η Guardian Europe ισχυρίζεται ότι από τη νομολογία στην οποία παραπέμπει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς στήριξη των επιχειρημάτων του δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι το γεγονός της συμμετοχής στον ίδιο οικονομικό όμιλο δεν αρκεί για να αποδειχθεί έννομο συμφέρον για την άσκηση αγωγής αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
40.
Η αναιρεσείουσα επισημαίνει συναφώς ότι από την απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 1979, Ireks-Arkady κατά ΕΟΚ (
24
), η οποία αφορούσε την εκχώρηση αξιώσεως αποζημιώσεως σε συνέχεια αναδιοργανώσεως ομίλου, δεν συνάγεται ότι απαιτείται απόδειξη της εκχωρήσεως αυτής, η οποία θα μπορούσε να είναι άτυπη ή σιωπηρή. Επιπλέον, στην εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο δεν ανέφερε ότι η εν λόγω εκχώρηση ήταν αναγκαία στο πλαίσιο ενός οικονομικού ομίλου.
41.
Η Guardian Europe αμφισβητεί επίσης το επιχείρημα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι το μόνο πρόσωπο που έχει υποστεί ζημία είναι το νομικό πρόσωπο που έχει καταβάλει το πρόστιμο που επιβλήθηκε με την απόφαση C(2007) 5791. Στο πλαίσιο αυτό, η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται ότι έχει υποστεί ζημία, αφενός, επειδή ήταν η κύρια αποδέκτης της εν λόγω αποφάσεως και, αφετέρου, λόγω του γεγονότος ότι ο όμιλος Guardian υποχρεώθηκε να αποσπάσει μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών του πόρων για να καταβάλει το πρόστιμο, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί η ικανότητα του ομίλου για πραγματοποίηση επενδύσεων προς στήριξη και ανάπτυξη των ευρωπαϊκών του δραστηριοτήτων (
25
).
42.
Με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει εκ νέου ότι η νομολογία στην οποία παραπέμπει επιβεβαιώνει ότι μόνον ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο με ίδιο συμφέρον για την άσκηση αγωγής νομιμοποιείται να ασκήσει αγωγή αποζημιώσεως. Καίτοι είναι δυνατή η εκχώρηση της σχετικής αξίωσης, ώστε να δύναται επομένως ο εκδοχέας να ασκήσει την αγωγή εξ ονόματός του, εντούτοις δεν υφίστανται άλλες περιστάσεις υπό τις οποίες το Δικαστήριο να έχει αναγνωρίσει ότι ένας ιδιώτης δικαιούται να ασκήσει αγωγή για ζημία που υπέστη άλλος ιδιώτης. Δεδομένου ότι η Guardian Industries, η Guardian Europe και οι θυγατρικές της είναι εταιρίες αυτοτελείς, καμία από τις εταιρίες αυτές δεν έχει το δικαίωμα να ασκήσει αγωγή αποζημιώσεως εξ ονόματος μιας έτερης εξ αυτών λόγω ζημίας που η τελευταία έχει υποστεί, όταν δεν έχει προηγηθεί εκχώρηση του δικαιώματος αυτού.
43.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσθέτει ότι, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, το γεγονός ότι μια εταιρία ανήκει σε οικονομικό όμιλο δεν παρέχει αυτομάτως σε ένα νομικό πρόσωπο ίδιο συμφέρον για την άσκηση αγωγής, όταν ένα άλλο νομικό πρόσωπο που ανήκει στον ίδιο οικονομικό όμιλο έχει ίδιο συμφέρον για την άσκησή της.
44.
Όσον αφορά το επιχείρημα της Guardian Europe σύμφωνα με το οποίο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δέχεται, στο σημείο 10 του υπομνήματος αντικρούσεως, ότι το πρόσωπο που υπέστη ζημία είναι το νομικό πρόσωπο που κατέβαλε το πρόστιμο που επιβλήθηκε με την απόφαση C(2007) 5791, το εν λόγω αναιρεσίβλητο υπενθυμίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στις σκέψεις 103 και 153 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Guardian Europe, δεδομένου ότι δεν ανέλαβε προσωπικώς το βάρος της πληρωμής του προστίμου, δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι έχει υποστεί πραγματική και ορισμένη ζημία υπό τη μορφή διαφυγόντων κερδών. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρεί ότι η Guardian Europe δεν αποδεικνύει νομική πλάνη σχετικά με τη διαπίστωση αυτή του Γενικού Δικαστηρίου.
β) Επί του τετάρτου λόγου αναιρέσεως
45.
Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, η Guardian Europe προσάπτει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ότι, στις σκέψεις 99 έως 107, δεν εφαρμόσθηκε ορθώς η έννοια της «ενιαίας επιχειρήσεως» κατά το δίκαιο της Ένωσης, καθόσον κρίθηκε ότι δεν υπήρξε διαφυγόν κέρδος για την Guardian Europe λόγω της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στην απόφαση C(2007) 5791 και στην απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012.
46.
Η Guardian Europe διευκρίνισε ότι τα επιχειρήματα που προβάλλονται προς στήριξη του συγκεκριμένου λόγου αναιρέσεως είναι τα ίδια με εκείνα που προβάλλονται σχετικά με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως.
47.
Η αναιρεσείουσα υπενθύμισε ότι η αγωγή αποζημιώσεως ασκήθηκε κατόπιν της αποφάσεως του Δικαστηρίου με την οποία διαπιστώθηκε ότι η Επιτροπή έσφαλε κατά τον υπολογισμό των προστίμων στην απόφασή της C(2007) 5791 και ότι το σφάλμα αυτό διατηρήθηκε με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2012.
48.
Η Guardian Europe ισχυρίζεται ότι, στη σκέψη 103 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε εσφαλμένα ότι «δεν επιβαρύνθηκε ατομικώς με την καταβολή του προστίμου που επιβλήθηκε με την απόφαση C(2007) 5791» και ότι, «[ε]πομένως, δεν μπορεί [...] να ισχυριστεί ότι υπέστη πραγματική και βέβαιη ζημία». Θεωρώντας ότι η παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως με την απόφαση C(2007) 5791 και την απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012 είχε ως αποτέλεσμα την καταβολή υψηλότερου προστίμου από εκείνο που θα έπρεπε να είχε καταβάλει, πράγμα που θα την εμπόδιζε να αποκτήσει πρόσβαση σε αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά νωρίτερα, η Guardian Europe αποτιμά τη ζημία της σε 7712000 ευρώ και ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί το ίδιο επί του ποσού της οφειλόμενης αποζημιώσεως λαμβάνοντας υπόψη το αιτούμενο στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως ποσό αποζημιώσεως.
49.
Με το υπόμνημα αντικρούσεως, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει ότι ο ισχυρισμός αυτός πρέπει να απορριφθεί για τους ίδιους λόγους που επιβάλλουν την απόρριψη του πρώτου λόγου αναιρέσεως.
50.
Στο υπόμνημα αντικρούσεως της Επιτροπής, το κύριο επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι η αξίωση της Guardian Europe είναι απαράδεκτη για δύο λόγους, έναν κύριο και έναν επικουρικό (
26
).
51.
Επικουρικώς, η Επιτροπή, σε περίπτωση που κριθούν παραδεκτά τα αιτήματα της Guardian Europe, κατ’ αρχάς ζητεί την επικύρωση της απορριπτικής αποφάσεως του Δικαστηρίου βάσει του γεγονότος ότι η πρωτοδίκως ενάγουσα δεν υπέστη ζημία λόγω της προσωρινής καταβολής του προστίμου. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αναιρεσείουσα, Guardian Europe, δεν αντιμετωπίστηκε ως ενιαία επιχείρηση κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης στην απόφαση C(2007) 5791 στο πλαίσιο του καθορισμού του ύψους του προστίμου, δεδομένου ότι μόνον οντότητες με νομική προσωπικότητα μπορούν να θεωρηθούν ατομικώς υπεύθυνες για παραβάσεις (
27
).
52.
Περαιτέρω, εάν να γίνει δεκτό ότι η Guardian Europe δύναται να προβάλει ζημία, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να επικυρώσει την κρίση που το Γενικό Δικαστήριο εξέφερε στη σκέψη 107 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ήτοι ότι η ζημία της Guardian Europe από διαφυγόντα κέρδη λόγω φερόμενης κατάφωρης παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στην απόφαση C(2007) 5791 δεν έχει αποδειχθεί. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, στο μέτρο που η Guardian Europe δεν είχε πραγματοποιήσει πωλήσεις στη δέσμια αγορά, η εφαρμογή μιας μεθόδου επιβολής προστίμων που περιλαμβάνει τις πωλήσεις αυτές, δεν θα είχε μεταβάλει το ύψος του προστίμου της. Η συγκεκριμένη μέθοδος υπολογισμού θα οδηγούσε στην πραγματικότητα μόνο σε αύξηση των προστίμων που επιβλήθηκαν στους άλλους αποδέκτες. Ως εκ τούτου, το σφάλμα της Επιτροπής παρείχε στην αναιρεσείουσα τη δυνατότητα να επιτύχει μείωση του προστίμου, της οποίας δεν θα ήταν σε θέση να επωφεληθεί διαφορετικά.
53.
Τέλος, σε περίπτωση που γίνει δεκτός ο λόγος αναιρέσεως της Guardian Europe, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ώστε να είναι το Δικαστήριο σε θέση να εκτιμήσει το ποσό της οφειλόμενης αποζημιώσεως υπέρ της αναιρεσείουσας.
54.
Στην αντίκρουσή της, η Guardian Europe, απαντώντας στο επιχείρημα της Επιτροπής ότι η Guardian Europe δεν αντιμετωπίστηκε ως ενιαία επιχείρηση κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης στην απόφαση C(2007) 5791 με σκοπό τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, επισημαίνει ότι η ταυτοποίηση του νομικού προσώπου που είναι υπεύθυνο για την παράβαση προηγείται του καθορισμού του προστίμου. Ως εκ τούτου, όταν η Επιτροπή καθορίζει το πρόστιμο, λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών ολόκληρου του οικονομικού ομίλου. Στην προκειμένη περίπτωση, έλαβε υπόψη την αξία των πωλήσεων που πραγματοποίησε ο όμιλος Guardian.
55.
Απαντώντας στο επιχείρημα της Επιτροπής σχετικά με το υποστατό της ζημίας που υπέστη, η Guardian Europe ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή παραθέτει ανακριβώς το διατακτικό της αποφάσεως της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (
28
), καθώς και το σκεπτικό της. Πλην όμως, δεν μπορεί να προβάλει εκ νέου επιχειρήματα που προβλήθηκαν στο πλαίσιο της προσφυγής ακυρώσεως. Ειδικότερα, η Guardian Europe σημειώνει ότι το επιχείρημα που βασίζεται στη μέθοδο υπολογισμού απορρίφθηκε από το Δικαστήριο στις σκέψεις 70 και 71 της εν λόγω αποφάσεως.
56.
Απαντώντας στο επιχείρημα της Επιτροπής σχετικά με την ανάγκη αξιολογήσεως των αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισε, η Guardian Europe επισημαίνει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί, για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου, να προβάλλει την ανεπάρκεια των αποδεικτικών στοιχείων.
2. Εκτίμηση
α) Επί του μερικώς απαραδέκτου του τετάρτου λόγου αναιρέσεως αυτεπαγγέλτως εξεταζομένου
57.
Η Guardian Europe προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εφάρμοσε ορθώς, στις σκέψεις 99 έως 107 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την έννοια της «ενιαίας επιχείρησης» κατά το δίκαιο της Ένωσης, καθόσον έκρινε ότι δεν υπήρξε διαφυγόν κέρδος για την Guardian Europe λόγω της παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στην απόφαση C(2007) 5791 και στην απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012.
58.
Ωστόσο, το αίτημα αποζημιώσεως για τη φερόμενη ζημία που υπέστη η Guardian Europe, συμπεριλαμβανομένων των διαφυγόντων κερδών, λόγω της παραβιάσεως της αρχής αυτής στην εν λόγω απόφαση απορρίφθηκε στις σκέψεις 122 έως 125 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως με διαφορετικές αιτιολογίες, κατά των οποίων βάλλει η Guardian Europe με τον έκτο λόγο αναιρέσεως.
59.
Κατά συνέπεια, ο εξετασθείς λόγος είναι παραδεκτός μόνον κατά το μέρος που αφορά την απόφαση C(2007) 5791.
β) Επί της ουσίας
60.
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως και τον εν μέρει παραδεκτό τέταρτο λόγο αναιρέσεως, η Guardian Europe ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να αποφανθεί ως προς τη νομιμοποίησή της και το έννομο συμφέρον της για την άσκηση της αγωγής, τα οποία συνδέονται στο πλαίσιο της ασκηθείσας από αυτήν αγωγής αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 340 ΣΛΕΕ (
29
).
61.
Δεν αμφισβητείται ότι, σε συνέχεια του πρόστιμου που επιβλήθηκε αλληλεγγύως στην Guardian Industries και στην Guardian Europe, καταβλήθηκαν απευθείας στην Επιτροπή διάφορα ποσά. Τον Μάρτιο του 2008, η Guardian Industries και η Guardian Europe κατέβαλαν αντίστοιχα 20000000 ευρώ και 91000000 ευρώ. Τον Ιούλιο του 2013, οι επτά θυγατρικές εταιρίες της Guardian Europe κατέβαλαν έκαστη ένα μέρος του ποσού των 48263003 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε στο υπόλοιπο οφειλόμενο στην Επιτροπή ποσό, και το οποίο καλυπτόταν από την τραπεζική εγγύηση της Guardian Europe, πλέον τόκων υπερημερίας.
62.
Θα πρέπει, συνεπώς, να γίνει διάκριση ως προς το ζήτημα του παραδεκτού όσον αφορά το αίτημα της Guardian Europe, αφενός, για το μέρος της αποζημιώσεως που καταβλήθηκε απευθείας στην Επιτροπή από την ίδια την Guardian Europe και τις θυγατρικές της και, αφετέρου, όσον αφορά το μέρος που κατέβαλε η Guardian Industries. Μολονότι τα ζητήματα αυτά προκύπτουν ως αποτέλεσμα της επί της ουσίας εξετάσεως του αιτήματος εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου και μολονότι συνδέονται στενά με αυτήν όσον αφορά την αγωγή εξωσυμβατικής ευθύνης, φαίνεται σκοπιμότερο, στο μέτρο που σχετίζονται με το δικαίωμα ασκήσεως αγωγής της Guardian Europe, να εξεταστούν πρώτα, προκειμένου να καθοριστούν τα όρια της ένδικης διαφοράς.
63.
Η Guardian Europe υποστηρίζει ότι η ασκηθείσα αγωγή αποζημιώσεως συνιστά συνέχιση διαδικασιών για παραβίαση της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού, στο πλαίσιο της οποίας εφαρμόζεται η έννοια της «ενιαίας επιχείρησης».
64.
Η δυσκολία έγκειται στο ότι η έννοια αυτή χρησιμοποιείται για την ταυτοποίηση του αυτουργού της παράβασης (
30
), ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς της οντότητας αυτής και τον τρόπο χρηματοδοτήσεώς της (
31
).
65.
Ως εκ τούτου, προκύπτει το ερώτημα ποιο νομικό πρόσωπο νομιμοποιείται δικαστικώς και έχει έννομο συμφέρον να ενεργεί εξ ονόματος της νομικής οντότητας που έχει υποστεί την κύρωση και έχει καταβάλει το πρόστιμο, προκειμένου να επιδιώξει την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από την υπέρβαση της εύλογης διάρκειας της δίκης.
66.
Καταρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο έχει τονίσει τον ειδικό χαρακτήρα της έννοιας της «ενιαίας επιχείρησης» στο πλαίσιο του δικαίου του ανταγωνισμού (
32
), διακρίνοντας ρητώς την έννοια αυτή από την έννοια της «εταιρίας» ή του «νομικού προσώπου» του αστικού δικαίου.
67.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «[η] έννοια της επιχείρησης διευκρινίσθηκε από τον δικαστή της Ένωσης και περιγράφει μια οικονομική μονάδα, έστω και αν από νομικής άποψης η οικονομική αυτή μονάδα αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα» (
33
).
68.
Δεύτερον, στο πλαίσιο αγωγής αποζημιώσεως ερειδόμενης στο δεύτερο εδάφιο του άρθρου 340 ΣΛΕΕ, δεν έχει μέχρι σήμερα γίνει εξαίρεση από την αρχή ότι ο ενάγων οφείλει να αποδείξει ότι έχει έννομο συμφέρον να ασκήσει την αγωγή, δηλαδή ότι έχει υποστεί ζημία (
34
).
69.
Είναι αληθές ότι το Δικαστήριο και το Γενικό Δικαστήριο έχουν αποφανθεί σχετικώς αλλά υπό περιστάσεις διαφορετικές από αυτές της υπό κρίση αγωγής. Όσον αφορά τις αποφάσεις στις οποίες παραπέμπει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβάλλοντας ότι η Guardian Europe στερείται εννόμου συμφέροντος για την άσκηση της αγωγής, θα πρέπει να τονιστεί ότι οι αποφάσεις εκείνες εκδόθηκαν σε περιπτώσεις στις οποίες ο ενάγων άσκησε αγωγή αποζημιώσεως για ζημία την οποία δεν είχε υποστεί άμεσα (
35
) ή ελλείψει νόμιμης εντολής για την άσκηση αγωγής (
36
) ή εξ ονόματος επαγγελματικής ένωσης (
37
) ή κατόπιν εκχωρήσεως δικαιώματος (
38
).
70.
Πλην όμως, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, πρώτον, ένα πρόσωπο έχει το δικαίωμα να ασκήσει αγωγή δυνάμει του άρθρου 340 ΣΛΕΕ μόνον εφόσον είναι σε θέση να επικαλεστεί ίδιο έννομο συμφέρον ή δικαίωμα αποζημιώσεως που του έχει εκχωρηθεί από τρίτους.
71.
Δεύτερον, πρέπει ως εκ τούτου να διακριβωθεί ότι η ζημία για την οποία ο ενάγων αξιώνει αποζημίωση προκλήθηκε σε αυτόν ατομικώς (
39
).
72.
Τρίτον, στον ενάγοντα πρέπει να παρέχεται μεν η δυνατότητα να επικαλεστεί δικαίωμα αποζημιώσεως το οποίο εκχωρήθηκε από άλλους, πλην όμως η απαίτηση αυτή προϋποθέτει την κατάρτιση ειδικής νομικής πράξεως εκχωρήσεως μεταξύ του προσώπου που υπέστη τη φερόμενη ζημία και του ενάγοντος (δηλαδή, ο πρώτος μεταβιβάζει το δικαίωμά του στον δεύτερο) ή ρητή νομική εντολή για την άσκηση αγωγής η οποία να έχει δοθεί ρητώς από το πρόσωπο που υπέστη τη ζημία (
40
).
73.
Οι αρχές αυτές απορρέουν ευθέως από τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να ασκηθεί η αγωγή αποζημιώσεως, η οποία συνιστά αγωγή του κοινού δικαίου (
41
), διεπόμενη από γενικούς δικονομικούς κανόνες, οι οποίοι στην προκειμένη περίπτωση εμπίπτουν στις αρχές του εταιρικού δικαίου, και ανεξάρτητα από τις αρχές που καθορίζουν τη λογική της ευθύνης στο δίκαιο περί συμπράξεως επιχειρήσεων.
74.
Στην υπό κρίση υπόθεση, η αγωγή αποζημιώσεως της Guardian Europe βασίζεται εν μέρει στο πρόστιμο που επιβλήθηκε κατά της Guardian Industries. Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν συνέτρεχε περίπτωση εκχωρήσεως των δικαιωμάτων της τελευταίας ή προσκόμισης ρητής νομικής εντολής προς την Guardian Europe για άσκηση αγωγής (
42
), η αγωγή της Guardian Europe είναι εν μέρει απαράδεκτη.
75.
Όσον αφορά το αίτημα της Guardian Europe για τα ποσά που κατέβαλε η ίδια και οι θυγατρικές της στην Επιτροπή, θα πρέπει να υπομνησθεί ότι τα ποσά αυτά καταβλήθηκαν προς αποπληρωμή προστίμου που επιβλήθηκε στην Guardian Industries και στην Guardian Europe, το οποίο μόνον από αυτές θα μπορούσε να αμφισβητηθεί. Κατά συνέπεια, μόνον αυτές θα μπορούσαν να αξιώσουν αποζημίωση για τη ζημία που υπέστησαν λόγω της υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης ή λόγω παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως.
76.
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η καταβολή από την Guardian Europe των οφειλόμενων στην Επιτροπή ποσών συνιστά ίδιο έννομο συμφέρον για την επιδιωκόμενη δικαστικώς αποζημίωση, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, την οποία μόλις υπενθύμισα.
77.
Θεωρώ ότι η ως άνω ανάλυση δεν μπορεί να κλονισθεί από το γεγονός ότι οι θυγατρικές της Guardian Europe συνεισέφεραν έμμεσα ή άμεσα στην καταβολή του προστίμου προς την Επιτροπή.
78.
Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 101 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, βάσει αποδεικτικών στοιχείων που είχε ζητήσει (
43
), ότι η εν λόγω συνεισφορά εκ μέρους των θυγατρικών τον Μάρτιο του 2008 ήταν απόρροια συμβάσεων χρηματοδοτήσεως που είχαν συναφθεί με την Guardian Europe, τη μητρική τους εταιρία. Στη σκέψη 102 της εν λόγω αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι τα ποσά είχαν καταβληθεί απευθείας στην Επιτροπή από τις επτά θυγατρικές της Guardian Europe.
79.
Ωστόσο, αφενός, δεν πρέπει να συγχέεται η συνεισφορά στην οφειλή με την εξόφλησή της. Αφετέρου, καίτοι το Δικαστήριο επισήμανε ότι η Guardian Europe ισχυρίστηκε ότι «όλα τα ποσά [είχαν καταβληθεί] από οντότητες που ανήκουν στην επιχείρηση Guardian» (
44
) κατά την έννοια της αποφάσεως C(2007) 5791, δεν συνήγαγε έννομες συνέπειες από τις διαπιστώσεις του σχετικά με τις συμβάσεις μεταξύ της Guardian Europe και των θυγατρικών της. Επιπλέον, καίτοι η Guardian Europe είχε βασιστεί στην έννοια της «ενιαίας επιχείρησης», ισχυρίστηκε επίσης ότι ήλεγχε το 100 % των εν λόγω θυγατρικών εταιριών. Αυτό το στοιχείο καθιστά όλως αλυσιτελή οποιαδήποτε διερεύνηση σχετικά με τη συνεισφορά στην οφειλή, δεδομένου ότι η μείωση των περιουσιακών στοιχείων των θυγατρικών αποτελεί χρηματοοικονομικό κίνδυνο τον οποίο επωμίζεται η εταιρία από την οποία είναι πλήρως εξαρτημένες (
45
).
80.
Κατ’ άλλη διατύπωση, η αναγνώριση ιδίου έννομου συμφέροντος για την άσκηση αγωγής σε θυγατρικές που κατέβαλαν απευθείας στην Επιτροπή μέρος του προστίμου θα προϋπέθετε ότι το πρόστιμο επιβλήθηκε σε αυτές αλληλεγγύως και εις ολόκληρον και ότι, κατά μείζονα λόγο, δεν κατέβαλαν το πρόστιμο κατόπιν αιτήματος της μητρικής εταιρίας.
81.
Ωστόσο, στο πλαίσιο της εκκρεμούσας δίκης, το γεγονός της συνεισφοράς των θυγατρικών στην καταβολή μέρους του προστίμου δεν στερείται οιασδήποτε σημασίας. Είμαι της άποψης ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη στο στάδιο της επί της ουσίας εξετάσεως του αιτήματος αποζημιώσεως που προβάλλει η Guardian Europe, δεδομένου ότι η Guardian Europe πρέπει να αποδείξει το υποστατό της ζημίας και την έκταση των συνεπειών εκ των φερόμενων διαφυγόντων κερδών σε σχέση με τη δραστηριότητα των θυγατρικών της. Συναφώς, είμαι της γνώμης ότι ο υπολογισμός του μέσου σταθμισμένου κόστους κεφαλαίου που υπέβαλε η Guardian Europe στην κρίση του Γενικού Δικαστηρίου (
46
) δεν είναι ικανοποιητικός σε σχέση με τις εν λόγω απαιτήσεις περί αποδείξεως. Λόγω της φύσεως της ζημίας που προβάλλει ότι υπέστη η Guardian Europe, μολονότι ο υπολογισμός του μέσου σταθμισμένου κόστους του κεφαλαίου αποτελεί τιμή αναφοράς για τους επενδυτές, δεν μπορεί να χρησιμεύσει, κατά την άποψή μου, για να τεκμηριωθούν διαφυγόντα κέρδη που συνδέονται με τις οικονομικές και δημοσιονομικές προοπτικές της επιχείρησης.
82.
Λαμβανομένων υπόψη όλων των ανωτέρω σκέψεων, καταλήγω, αφενός, στο συμπέρασμα ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας ότι η αναιρεσείουσα δεν επιβαρύνθηκε ατομικώς με την καταβολή του προστίμου, υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, γεγονός που πρέπει να οδηγήσει στην αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως επί του συγκεκριμένου σημείου.
83.
Αφετέρου, ελλείψει επαρκών αποδεικτικών στοιχείων, το Δικαστήριο θα πρέπει να αναπέμψει το συγκεκριμένο τμήμα της υποθέσεως στο Γενικό Δικαστήριο, προκειμένου να εκτιμήσει τόσο τη βαρύτητα της ζημίας όσο και την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ αυτής και των φερόμενων παραβάσεων (
47
).
Γ.
Επί του έκτου λόγου αναιρέσεως
1. Επιχειρήματα των διαδίκων
84.
Με τον έκτο λόγο αναιρέσεως, η Guardian Europe ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο στις σκέψεις 122 έως 125 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αποφαινόμενο επί του αιτήματός της για αποκατάσταση των ζημιών που υπέστη λόγω προβαλλόμενης κατάφωρης παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στην απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, υπό το πρίσμα πάγιας νομολογίας κατά την οποία επιβάλλεται να λαμβάνονται υπόψη οι δέσμιες πωλήσεις. Το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε όταν έκρινε ότι μόνον από απόφαση εκδοθείσα από δικαστήριο τελευταίου βαθμού είναι δυνατόν να στοιχειοθετηθεί εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης λόγω παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης.
85.
Η Guardian Europe ισχυρίζεται, κατ’ αρχάς, ότι η νομολογία του Δικαστηρίου δεν αποκλείει ρητώς το ενδεχόμενο απόφαση κατώτερου δικαστηρίου να μπορεί οδηγήσει σε έγερση αγωγής αποζημιώσεως για παραβίαση του δικαίου της Ένωσης. Συναφώς, βασίζεται στην απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler (
48
), και ισχυρίζεται ότι η απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Târşia (
49
), στην οποία παραπέμπει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
50
), δεν μπορεί να δικαιολογήσει την αντίθετη άποψη του Δικαστηρίου.
86.
Δεύτερον, επικουρικώς, η Guardian Europe υποστηρίζει ότι, σε περίπτωση που μόνον απόφαση εκδοθείσα σε τελευταίο βαθμό είναι δυνατόν να θεμελιώσει ευθύνη της Ένωσης για παραβίαση του δικαίου της Ένωσης, το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο είναι εξειδικευμένο δικαιοδοτικό όργανο επί θεμάτων δικαίου της Ένωσης θα πρέπει να δικαιολογεί ειδικό καθεστώς ευθύνης.
87.
Τρίτον, η Guardian Europe επισημαίνει ότι, επειδή το Δικαστήριο δεν μπορεί εξ ορισμού να παραβιάσει σε απόφασή του το δίκαιο της Ένωσης, η σκέψη 122 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως έχει ως αποτέλεσμα τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης να μην μπορούν ποτέ να θεωρηθούν υπεύθυνα για παραβίαση του δικαίου της Ένωσης.
88.
Επιπλέον, η Guardian Europe προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι έκρινε στη σκέψη 124 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι η ίδια δεν είχε προβάλει σοβαρές δικαστικές δυσλειτουργίες, ιδίως διαδικαστικής ή διοικητικής φύσεως.
89.
Η αναιρεσείουσα αμφισβητεί την διαπίστωση αυτή, με το επιχείρημα ότι στα υπομνήματά της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου είχε επισημάνει όχι μόνον τα σφάλματα στα οποία αυτό είχε υποπέσει, αλλά είχε επίσης επισημάνει, ως ζήτημα δυσλειτουργίας, το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο είχε παραλείψει να προβεί σε εξέταση της υφιστάμενης πάγιας νομολογίας σύμφωνα με την οποία οι δέσμιες πωλήσεις πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό των προστίμων των άλλων συμμετεχόντων στη σύμπραξη, διότι διαφορετικά θα παρέχεται αθέμιτο πλεονέκτημα στους κάθετα ολοκληρωμένους παραγωγούς.
90.
Η Guardian Europe ζητεί από το Δικαστήριο, σε περίπτωση αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ως προς τα σημεία αυτά, να θεωρήσει ότι η ευθύνη της Ένωσης απορρέει από την απόφαση της 27ης Σεπτεμβρίου 2012.
91.
Με το υπόμνημα αντικρούσεως, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε, στη σκέψη 122 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ευθύνη της Ένωσης δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί από το περιεχόμενο δικαστικής αποφάσεως η οποία δεν έχει εκδοθεί από δικαστήριο της Ένωσης αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό και η οποία μπορούσε ως εκ τούτου να προσβληθεί με αίτηση αναιρέσεως.
92.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπογραμμίζει ότι από τις αποφάσεις της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler (
51
), και της 6ης Οκτωβρίου 2015, Târşia (
52
), καθώς και από την απόφαση της 15ης Μαρτίου 2017, Aquino (
53
), συνάγεται ότι εξωσυμβατική ευθύνη ενός κράτους μέλους μπορεί να θεμελιωθεί μόνον εξαιτίας αποφάσεως εκδοθείσας από δικαστήριο αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό. Κατά συνέπεια, ουδεμία αξίωση εξωσυμβατικής ευθύνης μπορεί να στρέφεται κατά του θεσμικού οργάνου «Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης» για απόφαση επί της οποίας δεν αποφάνθηκε σε τελευταίο βαθμό, εφόσον η απόφαση αυτή είναι δυνατόν να μεταρρυθμιστεί μέσω της ασκήσεως ενδίκων μέσων.
93.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αμφισβητεί επίσης τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι το αίτημά της καταδεικνύει την ύπαρξη σοβαρών δικαστικών δυσλειτουργιών. Ειδικότερα, η προβαλλόμενη από την αναιρεσείουσα παραβίαση αφορούσε το περιεχόμενο της αποφάσεως η οποία διορθώθηκε στο στάδιο της αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου.
2. Εκτίμηση
94.
Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να διευκρινιστεί, αφενός, ότι το αίτημα αποζημιώσεως της Guardian Europe ερείδεται στην αιτιολογία της αποφάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 2012 όπως παρατίθεται στις σκέψεις 104 έως 106 αυτής, σχετικά με τη μη παραβίαση από την Επιτροπή της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων. Ειδικότερα, η συγκεκριμένη αιτιολογία επικρίθηκε από την Guardian Industries και την Guardian Europe στην αίτηση αναιρέσεως της 10ης Δεκεμβρίου 2012 μέσω προβαλλόμενου λόγου αναιρέσεως, ο οποίος έγινε δεκτός από το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (
54
).
95.
Αφετέρου, από την αιτιολογία της αποφάσεως αυτής προκύπτει ότι το Δικαστήριο αναίρεσε την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου επί του σημείου αυτού με το σκεπτικό ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν τήρησε αρχές που απορρέουν από πάγια νομολογία (
55
). Κατά συνέπεια, έκρινε ότι δεν ήταν αναγκαίο να αποφανθεί επί της αιτιάσεως περί ελλείψεως αιτιολογίας της εν λόγω αποφάσεως, την οποία προέβαλε η Guardian Europe (
56
).
96.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Guardian Europe, με τον έκτο λόγο αναιρέσεως, επικρίνει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση για την κρίση που διατυπώθηκε στις σκέψεις 122 και 123, ήτοι ότι δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί ευθύνη της Ένωσης για το σφάλμα στο οποίο υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο, δεδομένου ότι το σφάλμα αυτό έχει διορθωθεί από το Δικαστήριο μέσω ασκήσεως ενδίκων μέσων.
97.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο καλείται, κατ’ ουσίαν, να αποφανθεί σχετικά με τις προϋποθέσεις εφαρμογής της αρχής σύμφωνα με την οποία η Ένωση οφείλει να αποκαθιστά κάθε ζημία προκληθείσα από ένα εκ των θεσμικών οργάνων της, όπως προβλέπεται στο άρθρο 340 ΣΛΕΕ, κατά την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων. Το αίτημα της Guardian Europe παρουσιάζει καινοφανή χαρακτήρα, υπό την έννοια ότι δεν αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ασκούνται τα εν λόγω καθήκοντα από τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης, αλλά το αποτέλεσμά τους, δηλαδή το περιεχόμενο αποφάσεως που εκδίδεται από τα δικαιοδοτικά αυτά όργανα (
57
).
98.
Όσον αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ασκείται η δικαιοδοτική λειτουργία, ιδίως σε περίπτωση υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι η αγωγή αποζημιώσεως αποτελεί «αποτελεσματικό και γενικής εφαρμογής μέσο επανορθώσεως το οποίο παρέχει τη δυνατότητα να προβληθεί η παράβαση αυτή» (
58
). Το καθεστώς ευθύνης που θεσπίζεται βασίζεται στην αντικειμενική ευθύνη που απορρέει από τη διαπίστωση ότι έχει παρέλθει υπερβολικό χρονικό διάστημα σε σχέση με τα χαρακτηριστικά μιας υποθέσεως (
59
).
99.
Όσον αφορά τον ρόλο των δικαιοδοτικών οργάνων, καίτοι περιπτώσεις ευθύνης λόγω παραβιάσεως της νομοθεσίας της Ένωσης εκ μέρους δικαιοδοτικού οργάνου έχουν εξεταστεί από το Δικαστήριο, αφορούσαν αποκλειστικώς εθνικά δικαστήρια (
60
). Ως εκ τούτου, η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως υποχρεώνει το Δικαστήριο να καθορίσει εφεξής τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες δύναται να θεμελιωθεί ευθύνη της Ένωσης όταν μια τέτοια παραβίαση απορρέει από απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου.
100.
Στη σκέψη 123 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο παρατήρησε ότι η άσκηση από την αναιρεσείουσα του διαθέσιμου ενδίκου μέσου, ήτοι της αιτήσεως αναιρέσεως, κατέστησε δυνατή τη διόρθωση της πλημμέλειας στην οποία είχε υποπέσει το Γενικό Δικαστήριο στην απόφασή του της 27ης Σεπτεμβρίου 2012. Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 122 και 124 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο προκρίνει μια αρχή ευθύνης που δεν βασίζεται στην εκτίμηση της προελεύσεως της πλημμέλειας της πράξεως του δικαιοδοτικού οργάνου, αλλά στην εκτίμηση της αρχής της εύρυθμης λειτουργίας του δικαστικού συστήματος, η οργάνωση του οποίου αποσκοπεί ακριβώς στη διόρθωση των σφαλμάτων που προκύπτουν από τις πρωτοβάθμιες δικαστικές αποφάσεις.
101.
Μια τέτοια αντίληψη για τη θεμελίωση ευθύνης της Ένωσης λόγω της δικαιοδοτικής δραστηριότητας, η οποία επιβάλλει την εξέταση του ζητήματος εάν έχουν ασκηθεί ένδικα μέσα και κατά πόσο διασφαλίζουν την αποτελεσματική δικαστική προστασία δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης, μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να συναχθεί σαφώς από την απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (
61
).
102.
Συγκεκριμένα, στην εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο απάντησε στο ερώτημα περί των προϋποθέσεων υπό τις οποίες θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί ευθύνη του οικείου κράτους μέλους λόγω παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης που απορρέει από απόφαση εκδοθείσα από δικαστική αρχή, η οποία δεν είναι ανώτατο δικαστήριο (
62
).
103.
Το Δικαστήριο υπενθύμισε καταρχάς ότι η αρχή της ευθύνης του Δημοσίου για ζημίες που υφίστανται οι ιδιώτες λόγω οιασδήποτε παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης με τις οποίες βαρύνεται το κράτος αυτό, η οποία ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις παραβιάσεως και ανεξαρτήτως του ποια δημόσια αρχή διέπραξε την παραβίαση αυτή, τυγχάνει επίσης εφαρμογής, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, και οσάκις η επίμαχη παραβίαση οφείλεται σε απόφαση εθνικού δικαστηρίου αποφαινομένου σε τελευταίο βαθμό (
63
).
104.
Στη συνέχεια, το Δικαστήριο ζήτησε από το αιτούν εθνικό δικαστήριο να διακριβώσει κατά πόσον οι προσβαλλόμενες αποφάσεις που εκδόθηκαν από το Okresný súd Prešov (περιφερειακό δικαστήριο του Prešov, Σλοβακία) είχαν εκδοθεί σε τελευταίο βαθμό (
64
).
105.
Τέλος, το Δικαστήριο έκρινε ότι «[η] ευθύνη κράτους μέλους για ζημίες που υπέστησαν ιδιώτες λόγω παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης οφειλόμενης σε απόφαση εθνικού δικαστηρίου δύναται να θεμελιωθεί μόνον
εφόσον η απόφαση αυτή εκδόθηκε από δικαστήριο αυτού του κράτους μέλους αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό […]» (
65
).
106.
Συνεπώς, κατά την άποψή μου, η απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (
66
), αίρει την αβεβαιότητα σχετικά με το περιεχόμενο των αποφάσεων που επικαλούνται τα διάδικα μέρη, οι οποίες αφορούν μόνον αποφάσεις που έχουν εκδοθεί από ανώτατα δικαστήρια, ιδίως την απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler (
67
), η οποία αναφέρει ότι «η αρχή κατά την οποία τα κράτη μέλη υποχρεούνται να αποκαθιστούν τις ζημίες που υπέστησαν οι ιδιώτες από παραβιάσεις του κοινοτικού δικαίου καταλογιστέες σε αυτά εφαρμόζεται, επίσης, όταν η παραβίαση προκύπτει από απόφαση δικαστηρίου κρίνοντος σε τελευταίο βαθμό, εφόσον ο παραβιασθείς κανόνας του κοινοτικού δικαίου αποσκοπεί στην απονομή δικαιωμάτων στους ιδιώτες, η παραβίαση είναι κατάφωρη και υφίσταται άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παραβιάσεως της υποχρεώσεως που υπέχει το κράτος και της ζημίας που υπέστησαν οι ζημιωθέντες. Προκειμένου να καθοριστεί αν η παραβίαση είναι κατάφωρη, στην περίπτωση που η συγκεκριμένη παραβίαση προκύπτει από μια τέτοια απόφαση, ο αρμόδιος εθνικός δικαστής οφείλει, λαμβάνοντας υπόψη την ιδιομορφία του δικαστικού λειτουργήματος, να εξετάσει αν η παραβίαση έχει πρόδηλο χαρακτήρα» (
68
).
107.
Καίτοι το περιεχόμενο της αποφάσεως της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler (
69
), διευκρινίστηκε στην απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo (
70
), η διατύπωση εντούτοις της σκέψεως 36 της τελευταίας αποφάσεως θα μπορούσε να δημιουργήσει αμφιβολίες (
71
), ιδίως λόγω της αναδιατυπώσεως από το Δικαστήριο του προδικαστικού ερωτήματος το οποίο αφορούσε την ευθύνη των δικαστηρίων για τη δικαιοδοτική τους λειτουργία, είτε αυτά αποφαίνονται σε τελευταίο βαθμό είτε όχι (
72
).
108.
Η αρχή της προηγούμενης εξαντλήσεως των ενδίκων μέσων και βοηθημάτων παροχής έννομης προστασίας, η οποία αποσαφηνίστηκε στην απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (
73
), συνεπεία της οποίας θεμελιώνεται ευθύνη ενός κράτους μέλους μόνον επί υποθέσεων στις οποίες απόκειται στο αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό δικαστήριο να διασφαλίσει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης και, κατά περίπτωση, να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περίπτωση αμφιβολίας, σύμφωνα με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, βρίσκει έρεισμα στη διαπίστωση του «σημαντικού λειτουργήματος το οποίο επιτελεί η δικαστική εξουσία ως προς την προστασία των δικαιωμάτων που αντλούν οι ιδιώτες από τους κανόνες δικαίου της Ένωσης και του γεγονότος ότι το αποφαινόμενο σε τελευταίο βαθμό δικαστήριο συνιστά, εξ ορισμού, το τελευταίο δικαιοδοτικό όργανο ενώπιον του οποίου οι ιδιώτες μπορούν να προβάλλουν τα δικαιώματα που τους παρέχονται βάσει των κανόνων αυτών» (
74
).
109.
Η αρχή αυτή, η οποία βασίζεται στην ύπαρξη ενδίκων βοηθημάτων και μέσων παροχής έννομης προστασίας, συνάδει επίσης προς τον ειδικό χαρακτήρα της δικαιοδοτικής λειτουργίας και τις νόμιμες επιταγές της ασφάλειας δικαίου που οδηγούν στον καθορισμό ορίων στη θεμελίωση ευθύνης που απορρέει από το περιεχόμενο δικαστικής αποφάσεως (
75
).
110.
Κατά συνέπεια, εφόσον η οργάνωση των ενδίκων βοηθημάτων και μέσων αποσκοπεί στην προστασία των δικαιωμάτων που οι ιδιώτες έλκουν από κανόνες δικαίου, ιδίως του δικαίου της Ένωσης, η άσκηση ενδίκου μέσου αποτελεί το κατάλληλο μέσο για την επανόρθωση του σφάλματος στο οποίο υπέπεσε πρωτοβάθμιο δικαστήριο (
76
). Κατ’ άλλη διατύπωση, είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση της εξαλείψεως του σφάλματος, την οποία οποιοσδήποτε κινεί ένδικη διαδικασία δύναται να επιδιώξει, από την αποκατάσταση προσβολής δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης η οποία δεν θα μπορούσε πλέον να θεραπευθεί ή να «αρθεί» (
77
), λόγω της παραλείψεως ασκήσεως ενδίκων μέσων, μόνης δυνατής βάσης για την άσκηση αγωγής αποζημιώσεως (
78
).
111.
Πρέπει η αρχή αυτή να εφαρμόζεται αποκλειστικώς και μόνο για τη θεμελίωση ευθύνης των κρατών μελών σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με το δίκαιο της Ένωσης; Με άλλα λόγια, η εξειδίκευση του Γενικού Δικαστηρίου και η αρχιτεκτονική της έννομης τάξης της Ένωσης, όπως ορίζεται στο άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, σύμφωνα με το οποίο το Γενικό Δικαστήριο εξασφαλίζει από κοινού με το Δικαστήριο την τήρηση του δικαίου κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των Συνθηκών, δικαιολογούν την εξαίρεση από την αρχή αυτή;
112.
Φρονώ πως όχι. Ειδικότερα, καίτοι, στο πλαίσιο του δικαιοδοτικού συστήματος που έχει θεσπιστεί από τις Συνθήκες, το οποίο έχει σχεδιαστεί για να διασφαλίζει τη συνέπεια και την ενότητα κατά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης (
79
), το Γενικό Δικαστήριο συμβάλλει στην πλήρη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης καθώς και στη δικαστική προστασία που οι ιδιώτες αντλούν από το δίκαιο της Ένωσης (
80
), η ίδια η ύπαρξη του δικαιώματος ασκήσεως αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου για την αναίρεση των αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου λόγω παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης αρκεί για την εξομοίωση του εν λόγω δικαστηρίου με οποιοδήποτε άλλο δικαστήριο κράτους μέλους το οποίο δεν αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό (
81
).
113.
Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο, όπως και τα εθνικά δικαστήρια, αποφαίνεται «στην πρώτη γραμμή» (
82
), καθόσον η αποστολή του συνίσταται στην επίλυση νέων ζητημάτων του δικαίου της Ένωσης, των οποίων επιλαμβάνεται σε πρώτο βαθμό, ή στην προσαρμογή των λύσεων που έχει καθιερώσει το Δικαστήριο σε διαφορετικές καταστάσεις.
114.
Η μεγάλη διαφορά, ωστόσο, που προκύπτει από τη σύγκριση με τα εθνικά συστήματα είναι ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν διαθέτει μηχανισμό αντίστοιχο της διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως σε περίπτωση καινοφανών ζητημάτων ή αμφιβολιών ως προς το περιεχόμενο της νομολογίας του Δικαστηρίου. Το στοιχείο αυτό αποτέλεσε αποφασιστικό παράγοντα για τον σχεδιασμό του συστήματος ευθύνης των δικαστηρίων που αποφαίνονται σε τελευταίο βαθμό, τα οποία βαρύνονται με την υποχρέωση προδικαστικής παραπομπής (
83
). Το Δικαστήριο έχει μάλιστα χαρακτηρίσει την εν λόγω διαδικασία προδικαστικής παραπομπής ως«ακρογωνιαίο λίθο του δικαστικού συστήματος» της Ένωσης (
84
). Επομένως, η συγκεκριμένη διαδικασία δικαιολογεί εν μέρει το γεγονός ότι το καθεστώς ευθύνης των κρατών μελών και το αντίστοιχο της Ένωσης δεν βρίσκονται σε απόλυτο παραλληλισμό (
85
).
115.
Το γεγονός αυτό συνεπάγεται επίσης την ανάγκη να υπογραμμιστεί η δυσκολία εκτιμήσεως τυχόν παραβιάσεως του δικαίου της Ένωσης από το Γενικό Δικαστήριο η οποία θα λάμβανε χώρα παρά την ύπαρξη πάγιας νομολογίας επί του θέματος. Ειδικότερα, τυχόν μη εφαρμογή πάγιας νομολογίας θα μπορούσε να οφείλεται στη διαπίστωση διαφορετικών πραγματικών περιστατικών ή διαφορών ως προς την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών ή ακόμη στην ανάγκη να προταθεί μια εξέλιξη της εν λόγω πάγιας νομολογίας, ακόμη και αν τούτο δεν προκύπτει σαφώς από τη μεταρρυθμισθείσα απόφαση.
116.
Αυτή η ελευθερία εκτιμήσεως, η οποία συνιστά την ίδια την ουσία του καθήκοντος του δικαιοδοτικού οργάνου (
86
) και τη δυναμική της νομολογίας, οριοθετείται από την υποχρέωση αιτιολογήσεως, η οποία είναι ακόμη πιο επιτακτική αν πρέπει να εξεταστεί τυχόν μεταστροφή της νομολογίας, ανεξαρτήτως του βαθμού στον οποίο το δικαστήριο αποφαίνεται. Συνιστά εν τέλει θεμελιώδη δικαιολογητικό λόγο για τη μη τροποποίηση των προϋποθέσεων για τη θεμελίωση ευθύνης απορρέουσας από την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων από δικαστήριο το οποίο δεν αποφαίνεται σε τελευταίο βαθμό, ακόμη και αν το ανώτερο δικαστήριο έχει αναιρέσει εκ των υστέρων την απόφαση λόγω πλάνης περί το δίκαιο (
87
).
117.
Τυχόν αμφισβήτηση της προσεγγίσεως αυτής θα οδηγούσε στη θέσπιση ενός κεκτημένου δικαιώματος βάσει πάγιας νομολογίας, πράγμα το οποίο θα ήταν αντίθετο προς την αρχή που αναγνωρίζει, μεταξύ άλλων, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (
88
).
118.
Κατά συνέπεια, κατ’ εικόνα πολλών εθνικών συστημάτων ευθύνης απορρέουσας από τη δικαιοδοτική λειτουργία (
89
), δεν υπάρχει λόγος παρεκκλίσεως από τη λογική της υπάρξεως ενδίκων μέσων, η οποία συνδέεται στενά με την τήρηση της αρχής της εύλογης διάρκειας της δίκης. Στο πλαίσιο αυτό, φρονώ ότι είναι ακριβώς η χρονική περίοδος εντός της οποίας εκδίδεται η μεταρρυθμισμένη απόφαση και, κατά περίπτωση, διορθώνεται η παραβίαση του δικαίου της Ένωσης αυτή που αποτελεί τη γενεσιουργό αιτία ευθύνης και όχι το νομικό σφάλμα που έχει διαπραχθεί.
119.
Υπό τις συνθήκες αυτές και λόγω του αντικειμένου της αιτήσεως αναιρέσεως, θεωρώ ότι δεν προβάλλεται λυσιτελώς το επιχείρημα της Guardian Europe το οποίο οδηγεί στο να εξαρτάται το σύστημα ευθύνης της Ένωσης λόγω αποφάσεων που εκδίδει το Γενικό Δικαστήριο από τον καθορισμό των προϋποθέσεων υπό τις οποίες το εν λόγω σύστημα θα ήταν ή όχι εφαρμοστέο ως προς το Δικαστήριο, το οποίο είναι αρμόδιο για τον δικαστικό έλεγχο των αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου, οσάκις το αποτέλεσμα της ασκήσεως των ενδίκων μέσων δεν ήταν ευνοϊκό για το διάδικο μέρος που τα άσκησε (
90
).
120.
Ως προς την τελευταία αιτίαση της Guardian Europe όσον αφορά τη σκέψη 124 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, εκτιμώ ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε ότι είναι σκόπιμο να διατυπωθεί μόνο μία επιφύλαξη για τις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες αποδεικνύεται ότι η προστασία των δικαιωμάτων που αντλούν οι ιδιώτες από τους κανόνες δικαίου της Ένωσης τελικά παρασχέθηκε υπό συνθήκες που του προκάλεσαν ζημία. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί, όπως έχω επισημάνει, σε περίπτωση υπέρμετρης διάρκειας της δίκης (
91
) ή οποιασδήποτε άλλης δυσλειτουργίας της δικαστικής οργάνωσης η οποία, επί παραδείγματι, έχει παρεμποδίσει την άσκηση ένδικων μέσων. Η εν λόγω δυσλειτουργία πρέπει οπωσδήποτε να είναι αντικειμενική, δεδομένου ότι, σε περίπτωση αποφάσεως που υπόκειται σε ένδικα μέσα, η σοβαρή πλημμέλεια εκ μέρους του δικαστηρίου, η οποία δημιουργεί απρόβλεπτο κίνδυνο τον οποίο δεν μπορεί εύλογα να αναμένει κανείς, συνιστά λόγο για την αναίρεση της παράνομης αποφάσεως (
92
).
121.
Στην προκειμένη περίπτωση, η Guardian Europe, προς στήριξη του αιτήματός της για αποζημίωση, προβάλλει απλώς και μόνον ότι δεν ελήφθη προδήλως υπόψη η νομολογία του Δικαστηρίου, παράλειψη η οποία, για τους προαναφερθέντες λόγους, δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ως δυσλειτουργία. Κατά συνέπεια, η αιτίαση της Guardian Europe κατά της κρίσεως του Γενικού Δικαστηρίου που διατυπώνεται στη σκέψη 124 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
122.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο έκτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
VI. Επί των δικαστικών εξόδων
123.
Δεδομένου ότι η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στο Γενικό Δικαστήριο, το Δικαστήριο πρέπει να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα που αφορούν την παρούσα αναιρετική διαδικασία.
VII. Πρόταση
124.
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:
1)
Να αναιρέσει εν μέρει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 7ης Ιουνίου 2017, Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (T-673/15, EU:T:2017:377), κατά το μέρος που το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή της Guardian Europe με την αιτιολογία ότι ουδεμία ζημία από διαφυγόντα κέρδη είχε υποστεί η Guardian Europe λόγω υπερβάσεως της εύλογης διάρκειας της δίκης από το Γενικό Δικαστήριο και παραβιάσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως στην απόφαση C(2007) 5791 τελικό της Επιτροπής, της 28ης Νοεμβρίου 2007, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου [101 ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/39165 – Επίπεδο γυαλί).
2)
Να απορρίψει κατά τα λοιπά την αίτηση αναιρέσεως.
3)
Να απορρίψει την ανταναίρεση.
4)
Να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
5)
Να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Υπόθεση Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Guardian Europe (C-447/17 P).
(
3
)	Υπόθεση Guardian Europe κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-479/17 P).
(
4
)	T‑673/15 (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2017:377).
(
5
)	T‑82/08 (στο εξής: απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, EU:T:2012:494).
(
6
)	C‑138/17 P και C‑146/17 P, EU:C:2018:1013.
(
7
)	C‑150/17 P, EU:C:2018:1014.
(
8
)	C‑174/17 P και C‑222/17 P, EU:C:2018:1015.
(
9
)	Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, ο οποίος έχει επίσης ως αντικείμενο την έννοια της «ενιαίας επιχείρησης», στο πλαίσιο της αιτιάσεως της Guardian Europe κατά την οποία το χρονικό διάστημα που παρήλθε μέχρι της εκδόσεως αποφάσεως δεν ήταν εύλογο, δεν θα εξεταστεί λεπτομερώς, δεδομένου ότι η βασιμότητα του πρώτου σκέλους του συγκεκριμένου λόγου αναιρέσεως συνδέεται στενά με τη βασιμότητα του πρώτου λόγου αναιρέσεως και με την απόφαση του Δικαστηρίου επί της ασκηθείσας από την Ένωση αιτήσεως αναιρέσεως. Όσον αφορά την αιτίαση περί παραμορφώσεως την οποία προβάλλει η αναιρεσείουσα προς στήριξη του δεύτερου σκέλους του δεύτερου αυτού λόγου αναιρέσεως, βλ. σημείο 74 και υποσημείωση 42 των παρουσών προτάσεων.
(
10
)	Στο εξής: απόφαση C(2007) 5791.
(
11
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
12
)	Προς υπόμνηση του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, βλ. σημείο 4 των παρουσών προτάσεων. Βλ. επίσης, όσον αφορά τις προϋποθέσεις παραδεκτού, σημεία 60 και 62 των παρουσών προτάσεων.
(
13
)	Κατά πάγια νομολογία, η εξωσυμβατική ευθύνη της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ, θεμελιώνεται εφόσον συντρέχει σύνολο προϋποθέσεων, και συγκεκριμένα ο παράνομος χαρακτήρας της προσαπτόμενης στα όργανα της Ένωσης συμπεριφοράς, το υποστατό της ζημίας και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της συμπεριφοράς του θεσμικού αυτού οργάνου και της προβαλλόμενης ζημίας (βλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Gascogne Sack Deutschland και Gascogne, C‑138/17 P και C‑146/17 P, EU:C:2018:1013, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
14
)	Αυτό είναι το κύριο επιχείρημα που προβάλλεται σε αντίκρουση του τετάρτου λόγου αναιρέσεως της Guardian Europe, βλ. σημείο 50 των παρουσών προτάσεων. Οι άλλοι τρεις επικουρικώς προβαλλόμενοι λόγοι αναιρέσεως μνημονεύονται στην υποσημείωση 16 καθώς και στα σημεία 51 και 52 των παρουσών προτάσεων.
(
15
)	Πρβλ. απόφαση της 7ης Ιουνίου 2007, Wunenburger κατά Επιτροπής (C-362/05 P, EU:C:2007:322, σκέψεις 37 έως 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
16
)	Πρέπει να καταστεί σαφές ότι η Επιτροπή, σε αντίκρουση του τετάρτου λόγου της κύριας αιτήσεως αναιρέσεως, προβάλλει, επικουρικώς, προς στήριξη του δεύτερου αιτήματος για αυτεπάγγελτη εξέταση από το Δικαστήριο ενός λόγου δημοσίας τάξεως, επιχείρημα που έχει την ίδια βάση με τον μοναδικό λόγο της ανταναιρέσεως. Συνεπώς, υπό τις συνθήκες αυτές, η εξέτασή του είναι αλυσιτελής.
(
17
)	Βλ. αποφάσεις της 8ης Νοεμβρίου 2012, Ευρωπαϊκή Δυναμική κατά Επιτροπής (C-469/11 P, EU:C:2012:705, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 14ης Ιουνίου 2016, Marchiani κατά Κοινοβουλίου (C-566/14 P, EU:C:2016:437, σκέψη 94), καθώς και της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Iran Insurance κατά Συμβουλίου (T-558/15, EU:T:2018:945, σκέψη 71), και Post Bank Iran κατά Συμβουλίου (T-559/15, EU:T:2018:948, σκέψη 64). Βλ., επίσης, Clausen, F., Les moyens d’ordre public devant la Cour de justice de l’Union européenne, Bruylant, Βρυξέλλες, 2018, σ. 109 έως 111.
(
18
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
19
)	Σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
20
)	Για μια σύνοψη των αρχών που ισχύουν για τους τόκους υπερημερίας, βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Επιτροπή κατά IPK International (C-336/13 P, EU:C:2014:2170, σημεία 75 και 77 έως 79).
(
21
)	Βλ. απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 2015, Επιτροπή κατά IPK International (C-336/13 P, EU:C:2015:83, σκέψεις 29 και 30).
(
22
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
23
)	Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στις αποφάσεις της 4ης Οκτωβρίου 1979, Ireks-Arkady κατά ΕΟΚ (238/78, EU:C:1979:226, σκέψη 5), και της 9ης Νοεμβρίου 1989, Briantex και Di Domenico κατά ΕΟΚ και Επιτροπής (353/88, EU:C:1989:415, σκέψη [6]).
(
24
)	238/78, EU:C:1979:226.
(
25
)	Η Guardian Europe ισχυρίζεται ότι αποτελεί πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική της Guardian Industries, η οποία είναι υπεύθυνη για την ευρωπαϊκή αγορά.
(
26
)	Η ένσταση απαραδέκτου που προβάλλει η Επιτροπή εξετάζεται στα σημεία 18 και 20 και στην υποσημείωση 16 των παρουσών προτάσεων.
(
27
)	Συναφώς, η Επιτροπή επικαλείται την απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (C-516/15 P, EU:C:2017:314, σκέψεις 50 και 57).
(
28
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
29
)	Βλ. επ’ αυτού, όσον αφορά τα έξοδα τραπεζικής εγγυήσεως, τις αιτιάσεις του δευτέρου λόγου αναιρέσεως κατά των σκέψεων 158 και 159 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, καθώς και υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων.
(
30
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Schindler Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (C-501/11 P, EU:C:2013:522, σκέψη 102).
(
31
)	Βλ. απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, σκέψη 47 και μνημονευόμενη νομολογία).
(
32
)	Βλ. αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2013, Schindler Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (C-501/11 P, EU:C:2013:522, σκέψεις 101 και 102), και της 27ης Απριλίου 2017, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (C 516/15 P, EU:C:2017:314, σκέψη 46).
(
33
)	Απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Schindler Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής (C-501/11 P, EU:C:2013:522, σκέψη 103 και μνημονευόμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (C 516/15 P, EU:C:2017:314, σκέψη 48).
(
34
)	Βλ., για μια υπενθύμιση της θεωρίας, Blumann, C., και Dubouis, L., Droit institutionnel de l’Union européenne, 6η έκδ., LexisNexis, συλλογή «Manuels», Παρίσι, 2016, σημείο 954, σ. 741, καθώς και Van Raepenbusch, S., Le contrôle juridictionnel dans l’Union européenne, 3η έκδ., Éditions de l’Université de Bruxelles, συλλογή «Commentaire J. Mégret», Βρυξέλλες, 2018, σημείο 330, σ. 286.
(
35
)	Βλ. απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 1989, Briantex και Di Domenico κατά ΕΟΚ και Επιτροπής (353/88, EU:C:1989:415, σκέψη 6), καθώς και διατάξεις της 1ης Δεκεμβρίου 2008, Işçi Partisi κατά Επιτροπής (T-219/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2008:538, σκέψη 7), και της 17ης Δεκεμβρίου 2009, Işçi Partisi κατά Επιτροπής (T-223/09, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2009:524, σκέψεις 12 και 13).
(
36
)	Βλ. απόφαση της 30ής Ιουνίου 2009, CPEM κατά Επιτροπής (T-444/07, EU:T:2009:227, σκέψεις 39 και 40), και διάταξη της 12ης Μαΐου 2010, CPEM κατά Επιτροπής (C-350/09 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2010:267, σκέψη 61).
(
37
)	Βλ. απόφαση της 30ής Σεπτεμβρίου 1998, Coldiretti κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (T‑149/96, EU:T:1998:228, σκέψεις 57 και 59 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Πρβλ., επίσης, απόφαση της 18ης Μαρτίου 1975, Union Syndicale European Public Service κ.λπ. κατά Συμβουλίου (72/74, EU:C:1975:43, σκέψη 21).
(
38
)	Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 1979, Ireks-Arkady κατά ΕΟΚ (238/78, EU:C:1979:226, σκέψη 5).
(
39
)	Βλ. ιδίως, μεταξύ των αποφάσεων που μνημονεύονται ανωτέρω, διάταξη της 17ης Δεκεμβρίου 2009, Işçi Partisi κατά Επιτροπής (T-223/09, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2009:524, σκέψη 12 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
40
)	Βλ. ιδίως, μεταξύ των αποφάσεων που αναφέρονται ανωτέρω, διάταξη της 17ης Δεκεμβρίου 2009, Işçi Partisi κατά Επιτροπής (T-223/09, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2009:524, σκέψη 13 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
41
)	Βλ. Bonichot, J.-C., «La réparation du délai excessif de jugement devant les juridictions de l’Union», Actualité juridique: droit administratif, Dalloz, Παρίσι, 2014, αριθ. 12, σ. 683 έως 687, ειδικότερα σ. 686.
(
42
)	Βλ. σκέψεις 106 και 159 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Αιτιάσεις κατά των σκέψεων αυτών περιλαμβάνονται στο δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου της κύριας αναιρέσεως. Η Guardian Europe προβάλλει την αιτίαση ότι το εσωτερικό μνημόνιο της 13ης Νοεμβρίου 2015 που προσκόμισε είχε αλλοιωθεί (αιτίαση περί παραμορφώσεως), η οποία, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να απορριφθεί, δεδομένου ότι το συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο αποτέλεσε αντικείμενο εκτιμήσεως εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου που δεν είναι προδήλως εσφαλμένη.
(
43
)	Βλ. σκέψη 99 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
44
)	Σκέψη 104 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
45
)	Όσον αφορά τους οικονομικούς και οργανωτικούς δεσμούς μεταξύ μητρικής και θυγατρικής εταιρίας, αυτοί είναι της ίδιας φύσεως με εκείνους που χρησιμοποιούνται για τον καταλογισμό της παραβατικής συμπεριφοράς μιας θυγατρικής στη μητρική εταιρία (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, C-516/15 P, EU:C:2017:314, σκέψεις 52 και 54).
(
46
)	Βλ. σημείο 12 του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως.
(
47
)	Όσον αφορά την κατάφωρη παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, βλ. σημεία 84 και 122 των παρουσών προτάσεων.
(
48
)	C‑224/01, EU:C:2003:513.
(
49
)	C‑69/14, EU:C:2015:662.
(
50
)	Βλ. σημείο 92 των παρουσών προτάσεων.
(
51
)	C‑224/01, EU:C:2003:513.
(
52
)	C‑69/14, EU:C:2015:662.
(
53
)	C‑3/16, EU:C:2017:209.
(
54
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 66.
(
55
)	Βλ. απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C-580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 65, και ιδίως την παραπομπή στις σκέψεις 61 και 62), σε συνδυασμό με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Wathelet στην υπόθεση Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C-580/12 P, EU:C:2014:272, σημεία 38 και 65), ο οποίος είχε υπογραμμίσει τον καινοφανή χαρακτήρα της προσβαλλόμενης απόφασης της Επιτροπής σε σχέση με τη συνήθη πρακτική της και τη νομολογία του Δικαστηρίου.
(
56
)	Βλ. απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C-580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 66).
(
57
)	Το ζήτημα είχε απλώς τεθεί επ’ ευκαιρία της αποφάσεως της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler (C-224/01, EU:C:2003:513). Βλ. παρατήρηση της Δημοκρατίας της Αυστρίας και το έκτο επιχείρημα της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου που διατυπώθηκαν στην εν λόγω απόφαση, στις σκέψεις 21 και 28 αντιστοίχως, επί των οποίων το Δικαστήριο δεν θεώρησε σκόπιμο να αποφανθεί. Βλ. επί του σημείου αυτού σχόλιο της εν λόγω αποφάσεως από Rostane, M., «Chronique de jurisprudence du Tribunal et de la Cour de justice des Communautés européennes, Institutions et ordre juridique communautaire, Primauté du droit communautaire», Journal du droit international (Clunet), LexisNexis, Παρίσι, Απρίλιος 2004, τεύχος 2, σ. 552 έως 559, και Adida-Canac, H., «L’erreur du juge: entre réparation, indemnisation et responsabilité», Recueil Dalloz, Dalloz, Παρίσι, 2009, αριθ. 19, σ. 1288 έως 1297, ιδίως σ. 1295 και υποσημείωση 72.
(
58
)	Απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 2013, Groupe Gascogne κατά Επιτροπής (C‑58/12 P, EU:C:2013:770, σκέψη 82).
(
59
)	Βλ. Bonichot, J.-C., όπ.π., ειδικά σ. 686.
(
60
)	Βλ., ιδίως, αποφάσεις που μνημονεύονται στις σκέψεις 101, 106 και 107 των παρουσών προτάσεων καθώς και απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, Ferreira da Silva e Brito κ.λπ. (C‑160/14, EU:C:2015:565, σκέψεις 46 επ.).
(
61
)	C‑168/15, EU:C:2016:602.
(
62
)	Βλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (C-168/15, EU:C:2016:602, σκέψη 11, σκέψη 15, σημείο 2, και σκέψη 16).
(
63
)	Βλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (C-168/15, EU:C:2016:602, σκέψεις 18 έως 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
64
)	Βλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (C-168/15, EU:C:2016:602, σκέψη 21.
(
65
)	Απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (C-168/15, EU:C:2016:602, σκέψη 42, παράγραφος 1), η υπογράμμιση δική μου.
(
66
)	C‑168/15, EU:C:2016:602.
(
67
)	C‑224/01, EU:C:2003:513. Πρβλ. Simon, D., «La responsabilité des États membres en cas de violation du droit communautaire par une juridiction suprême (à propos de l’arrêt Köbler, CJCE, 30 sept. 2003, aff. C-224/01)», Revue Europe, LexisNexis, Παρίσι, 2003, αριθ. 11, σ. 3 έως 6, ιδίως σ. 4, όπου αναφέρεται ότι «το σκεπτικό [της αποφάσεως] δεν διακρίνει μεταξύ δύο στοιχείων που θα μπορούσαν να έχουν διαχωριστεί: [...] αφενός [...] τη θέσπιση της αρχής της ευθύνης που απορρέει από δικαστική απόφαση και, αφετέρου, [...] τη δικαιολόγηση ότι η ευθύνη αυτή συνδέεται επίσης και με αποφάσεις ανώτατων δικαστηρίων. Το δεύτερο σκέλος φαίνεται κατά την άποψη του Δικαστηρίου να στηρίζεται σε μια συλλογιστική που επιβάλλεται κατά μείζονα λόγο». Βλ., επίσης, τα ερωτήματα που εγείρονται από τον Huglo, J-G., «La responsabilité des États membres du fait des violations du droit communautaire commises par les juridictions nationales: un autre regard», Gazette du Palais, Lextenso Éditions, Issy-les-Moulineaux, 2004, αριθ. 164, σ. 34 έως 40, καθώς και τον Beutler, B., «State Liability for Breaches of Community Law by National Courts: Is the Requirement of a Manifest Infringement of the Applicable Law an Insurmountable Obstacle», Common Market Law Review, Kluwer Law International, Alphen-sur-le-Rhin, 2009, τόμος 46, αριθ. 3, σ. 773 έως 804, ιδίως σ. 789, στους οποίους παραπέμπει ο γενικός εισαγγελέας Ν. Wahl στις προτάσεις του επί της υποθέσεως Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:260, υποσημείωση 15).
(
68
)	Βλ. σκέψη 59 της αποφάσεως αυτής.
(
69
)	C‑224/01, EU:C:2003:513.
(
70
)	C‑173/03 (EU:C:2006:391, σκέψεις 30 έως 32).
(
71
)	Η εν λόγω σκέψη 36 διατυπώνεται ειδικότερα ως εξής: «Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 52 των προτάσεών του, ο αποκλεισμός της ευθύνης του κράτους, υπό ανάλογες περιστάσεις, με την αιτιολογία ότι η παράβαση του κοινοτικού δικαίου απορρέει από την εκ μέρους δικαστηρίου ερμηνεία των κανόνων δικαίου καθιστά άνευ ουσίας την αρχή που έθεσε το Δικαστήριο με την απόφαση [της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, Köbler (C 224/01, EU:C:2003:513)]. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο για τα δικαστήρια των οποίων οι αποφάσεις δεν υπόκεινται σε ένδικο μέσο και τα οποία υποχρεούνται να εξασφαλίζουν, σε εθνική κλίμακα, την ομοιόμορφη ερμηνεία των κανόνων δικαίου». Η υπογράμμιση δική μου.
(
72
)	Πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, σκέψη 24), σε συνδυασμό με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ph. Léger στην υπόθεση Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2005:602, σημείο 39).
(
73
)	C‑168/15, EU:C:2016:602.
(
74
)	Βλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, σκέψη 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, μεταξύ άλλων, απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo, C‑173/03, EU:C:2006:391, σκέψη 31).
(
75
)	Βλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, σκέψη 32).
(
76
)	Πρβλ. υποσημείωση 19 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα Ph. Léger στην υπόθεση Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2005:602): «Εξάλλου, όπως επισήμανα με τις προτάσεις μου στην υπόθεση Köbler [(C‑224/01, EU:C:2003:207, σημείο 38)], μολονότι, ελλείψει της δυνατότητας ασκήσεως ενδίκου μέσου κατά αποφάσεως ανωτάτου δικαστηρίου, μόνον η αγωγή αποζημιώσεως παρέχει τη δυνατότητα –in ultima ratiο– της αποκαταστάσεως του θιγέντος δικαιώματος και, τελικώς, της διασφαλίσεως ενός επαρκούς επιπέδου αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων που οι ιδιώτες έλκουν από την κοινοτική έννομη τάξη, δεν ισχύει το ίδιο όσον αφορά τις αποφάσεις τακτικών δικαστηρίων, καθόσον οι αποφάσεις αυτές μπορούν να προσβληθούν με ένδικα μέσα του εσωτερικού δικαίου».
(
77
)	Όρος αντλούμενος, ιδίως, από την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ. (C‑234/17, EU:C:2018:853, σκέψη 58).
(
78
)	Επί των διαφορετικών μορφών αποζημιώσεως, βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Wahl στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Ευρωπαϊκή Ένωση κατά Gascogne Spack Deutschland και Gascogne (C-138/17 P και C-146/17 P, EU:C:2018:620, σκέψη 84).
(
79
)	Βλ. γνωμοδότηση του Δικαστηρίου 2/13, της 18ης Δεκεμβρίου 2014 (EU:C:2014:2454, σκέψη 174), και απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ. (C‑234/17, EU:C:2018:853, σκέψη 39).
(
80
)	Πρέπει να επισημανθεί ότι, από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Νίκαιας, η οποία προέβη σε σημαντική μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος, οι εξουσίες του Γενικού Δικαστηρίου έχουν διευρυνθεί σημαντικά. Δυνάμει του άρθρου 256, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το Γενικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο για την εκδίκαση όλων σχεδόν των προσφυγών, με εξαίρεση, κυρίως, τις προσφυγές λόγω παραβάσεως. Κατά τον Van Raepenbusch, S., όπ.π., σημείο 4, σ. 14, και σημείο 62, σ. 72, η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση μετασχημάτισε το Γενικό Δικαστήριο σε «ένα πραγματικό γενικό διοικητικό δικαστήριο».
(
81
)	Βλ. άρθρο 256 ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 225 ΣΕΚ το οποίο προέκυψε κατόπιν της τροποποιήσεως με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ του πρώην άρθρου 168 Α της Συνθήκης ΕΟΚ) και άρθρο 58, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ορίζει ότι «[η] αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου περιορίζεται σε νομικά ζητήματα. Ως λόγοι αναιρέσεως επιτρέπεται να προβάλλονται αναρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου, πλημμέλειες κατά την ενώπιόν του διαδικασία που θίγουν τα συμφέροντα του αναιρεσείοντος και παραβίαση του ενωσιακού δικαίου από το Γενικό Δικαστήριο».
(
82
)	Βλ., όσον αφορά τα εθνικά δικαστήρια, Van Rapenbusch, S., όπ.π., σημείο 2, σ. 12.
(
83
)	Βλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, σκέψη 32), σε συνδυασμό με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ph. Léger στην υπόθεση Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2005:602, σημεία 70 έως 75), και αποφάσεις της 15ης Μαρτίου 2017, Aquino (C‑3/16, EU:C:2017:209, σκέψεις 31 έως 34), και της 4ης Οκτωβρίου 2018, Επιτροπή κατά Γαλλίας (Φόρος κινητών αξιών) (C‑416/17, EU:C:2018:811, σκέψεις 108 και 109).
(
84
)	Βλ. γνωμοδότηση 2/13, της 18ης Δεκεμβρίου 2014 (EU:C:2014:2454, σκέψη 176), και απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2018, XC κ.λπ. (C‑234/17, EU:C:2018:853, σκέψη 41).
(
85
)	Πρβλ προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ph. Léger στην υπόθεση Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:207, σημείο 94).
(
86
)	Βλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, σκέψη 34).
(
87
)	Για ενδεικτικά παραδείγματα των αιτιών των σφαλμάτων που μπορεί να προκληθούν κατά την ερμηνευτική λειτουργία του Δικαστηρίου, βλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2006, Traghetti del Mediterraneo (C-173/03, EU:C:2006:391, σκέψη 35).
(
88
)	Βλ., όσον αφορά την κρίση περί απουσίας κεκτημένου δικαιώματος βάσει πάγιας νομολογίας, απόφαση του ΕΔΔΑ της 18ης Δεκεμβρίου 2008, Unedic κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2008:1218JUD002015304, § 74), η οποία μνημονεύεται στη διάταξη της 13ης Ιουλίου 2010, Allen κ.λπ. κατά Επιτροπής (F-103/09, EU:F:2010:88, σκέψη 49). Βλ., επίσης, Οδηγό για το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δικαίωμα σε δίκαιη δίκη (αστικό σκέλος), που επικαιροποιήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2018, το οποίο διατίθεται στη γαλλική στην ακόλουθη διεύθυνση στο διαδίκτυο: https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_6_FRA.pdf (σημείο 279).
(
89
)	Βλ., για μια επισκόπηση της νομοθεσίας και της νομολογίας ορισμένων κρατών μελών, Guinchard, S., «Responsabilités encourues pour fonctionnement défectueux du service public de la justice », Répertoire de procédure civile, Encyclopédie juridique Dalloz, Dalloz, Παρίσι, Ιανουάριος 2018, σημείο 34, σε συνδυασμό με την παρουσίαση που περιλαμβάνεται στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ph. Léger στην υπόθεση Köbler (C-224/01, EU:C:2003:207, σημεία 77 επ.). Όσον αφορά την ιταλική νομοθεσία, βλ. επίσης απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2011, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C-379/10, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2011:775). Αναφορικά με το γαλλικό ουσιαστικό δίκαιο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο L. 141-1 του code de l’organisation judiciaire [Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας] προβλέπει ότι ευθύνη του κράτους θεμελιώνεται μόνον από βαριά αμέλεια ή αρνησιδικία. Από το 2001, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) έχει δώσει προτεραιότητα σε μια αντικειμενική αντίληψη της πλημμέλειας, ήτοι ότι «συνιστά βαριά αμέλεια κάθε παράλειψη που χαρακτηρίζεται από γεγονός ή σειρά πραγματικών περιστατικών που αντανακλούν την αδυναμία της δημόσιας δικαιοδοτικής αρχής να εκπληρώσει το καθήκον που της έχει ανατεθεί» [23 Φεβρουαρίου 2001, ass.plennes, no 99-16.165 (Bulletin 2001, ass. plén., σημείο 5, σ. 10)]. Επιπλέον, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου), «η αδυναμία της δημόσιας δικαιοδοτικής αρχής να εκπληρώσει το καθήκον που της έχει ανατεθεί [μπορεί] να κριθεί μόνο στο μέτρο που η άσκηση ένδικων μέσων δεν έχει καταστήσει δυνατή την αποκατάσταση της προβαλλόμενης δυσλειτουργίας» [αποφάσεις της 6ης Μαΐου 2003, 1ο Πολιτικό Τμήμα, αριθ. 01-02.543 (Δελτίο 2003, I, αριθ. 105, σ. 82), της 4ης Νοεμβρίου 2010, 1ο Πολιτικό Τμήμα, αριθ. 09-15.869 (Δελτίο 2010, I, αριθ. 223), και της 5ης Σεπτεμβρίου 2018, 1ο Πολιτικό Τμήμα, αριθ. 17-21.206 (FR:CCASS:2018:C100793)]. Όσον αφορά τη διοικητική δικαιοσύνη, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) έχει θέσει σε εφαρμογή ένα σύστημα που προσομοιάζει αρκετά με την ευθύνη της δικαστικής δικαιοσύνης που προβλέπεται από τον νόμο. Θεμελιώνεται μόνο σε περιπτώσεις βαριάς αμέλειας η οποία δεν πρέπει να προκύπτει από το περιεχόμενο τελεσίδικης δικαστικής αποφάσεως [απόφαση της 29ης Δεκεμβρίου 1978, Danma, αριθ. 96004, δημοσιευθείσα στη γαλλική Συλλογή νομολογίας (Recueil)]. Έχει θεσπισθεί ειδικό καθεστώς, το οποίο καθιστά δυνατή την αστική ευθύνη του Δημοσίου λόγω αδικαιολόγητης καθυστερήσεως στην απονομή της διοικητικής δικαιοσύνης για την οποία δεν απαιτείται πλέον βαριά αμέλεια [απόφαση της 28ης Ιουνίου 2002, αριθ. 239575, Garde des sceaux, Yπουργός Δικαιοσύνης, κατά Magiera αριθ. 239575, δημοσιευθείσα στη γαλλική Συλλογή νομολογίας (Recueil)].
(
90
)	Για λόγους πληρότητας, διευκρινίζεται ότι η άσκηση ενός τέτοιου ενδίκου μέσου έχει ήδη αποτελέσει αντικείμενο κρίσης από το Δικαστήριο, το οποίο έκρινε επί αιτήσεως αναιρέσεως κατά της αποφάσεως της 23ης Ιανουαρίου 2018, Campalilla κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (T‑759/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:26), χωρίς, ωστόσο, να απαιτηθεί να αποφανθεί επί του νομικού ζητήματος σχετικά με τις προϋποθέσεις θεμελιώσεως της ευθύνης της Ένωσης σε σχέση με απόφαση εκδοθείσα από το Δικαστήριο (βλ. σκέψεις 33 επ. της εν λόγω διατάξεως). Ειδικότερα, το Δικαστήριο επικύρωσε το απαράδεκτο της αγωγής αποζημιώσεως και επισήμανε, με τη διάταξη της 7ης Αυγούστου 2018, Campatilla κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης (C‑256/18 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2018:655, σκέψεις 43, 46 και 47), τον πλεοναστικό χαρακτήρα των επίμαχων αιτιολογιών κατά των οποίων έβαλλε η αίτηση αναιρέσεως.
(
91
)	Βλ., ειδικώς στην υπό κρίση υπόθεση, απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 20).
(
92
)	Επί παραδείγματι, ενδέχεται να υπάρχουν περιπτώσεις προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας, μη τηρήσεως της διαδικασίας εκατέρωθεν ακροάσεως, ελλείψεως αιτιολογίας ή αιτιολογίας που εκφράζει μεροληψία του δικαστηρίου.