62024CC0413
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
BIONDI
ippreżentati fis‑26 ta’ Ġunju 2025 (
1
)
Kawża C‑413/24
Vlaams Gewest
vs
P&O North Sea Ferries Limited,
P&O Ferries Limited,
fil-preżenza ta’:
P&O North Sea Ferries Limited
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni ta’ Oostende, il-Belġju))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Trasport marittimu – Artikolu 56 TFUE – Regolament Nru 4055/86 – Kamp ta’ applikazzjoni ratione personae – Sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni – Kumpens b’somma fissa għall-użu obbligatorju tas-sistema – Kriterju dwar it-tul tal-bastimenti – Eżenzjoni għal vjaġġi bejn żewġ portijiet tal-istess Stat Membru – Restrizzjoni – Ġustifikazzjoni – Raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali – Sikurezza tan-navigazzjoni fl-ilmijiet portwarji – Prinċipji ta’ neċessità u ta’ proporzjonalità – Applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni wara l-ħruġ tar-Renju Unit – Artikoli 5 u 191 tal-Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Kooperazzjoni bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni Ewropea – Effett dirett – Assenza”
I. Introduzzjoni
1.
Il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea kellu impatta fuq l-isferi kollha tal-attività ekonomika u t-trasportaturi marittimi li joperaw rotot bejn l-Ewropa kontinentali u r-Renju Unit ma evitawx dak l-impatt. Din il-kawża għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni ta’ Oostende, il-Belġju), toffri lill-Qorti tal-Ġustizzja l-possibbiltà, minn naħa, li tikkompleta l-ġurisprudenza tagħha dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu u, min-naħa l-oħra, li tiddetermina jekk din il-libertà tistax tiġi invokata f’kundizzjonijiet li ma nbidlux wara l-ħruġ tar-Renju Unit.
2.
Huma u jinnavigaw lejn portijiet marittimi Fjammingi, it-trasportaturi marittimi għandhom josservaw ir-regoli stabbiliti mid-decreet betreffende de begeleiding van de scheepvaart op de maritieme toegangswegen en de organisatie van het Maritiem Reddings- en Coördinatiecentrum (id-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 dwar l-assistenza għan-navigazzjoni fuq ir-rotot ta’ aċċess marittimi u għall-organizzazzjoni taċ-Ċentru ta’ Koordinazzjoni u ta’ Salvataġġ Marittimu (
2
), iktar ’il quddiem id-“Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006”). L-Artikolu 37 tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 jipprovdi li kumpens (
3
), li l-ammont tiegħu huwa stabbilit mill-Gvern Fjamming (
4
), huwa dovut abbażi tal-użu obbligatorju tas-servizzi tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu mill-bastimenti li għandhom bħala destinazzjoni port li jinsab fis-settur operattiv tal-imsemmija sistema (
5
). Il-kumpens għandu jitħallas minn kull bastiment ta’ iktar minn 41 metru li jkun ġej mill-baħar b’destinazzjoni lejn port Fjamming integrat fis-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu (
6
). Jekk bastiment jidħol iktar minn darba fl-istess jum fiż-żona kkonċernata, il-kumpens ikun dovut darba biss (
7
). Il-kumpens ma huwiex dovut fil-każ ta’ navigazzjoni bejn il-portijiet Fjammingi (
8
). Barra minn hekk, id-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 jipprovdi espressament li ebda kumpens ma huwa dovut minn bastimenti ta’ inqas minn 41 metru (
9
) fit-tul u għal ċerti kategoriji oħra ta’ bastimenti (
10
), fejn dawn jinnavigaw internament. Rata fissa għall-kumpens għandha tiġi ddeterminata skont it-tul tal-bastiment ikkonċernat (
11
).
3.
Sa mill‑1996, il-Het Vlaamse Gewest (ir-Reġjun tal-Vlaanderen, il-Belġju) jibgħat fatturi lil P&O North Sea Ferries Limited (Belgian Branch) (iktar ’il quddiem “P&O” jew il-“konvenuta fil-kawża prinċipali”) (
12
), minn naħa, għal servizzi ta’ pilotaġġ u, min-naħa l-oħra, għall-użu obbligatorju tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu. Minkejja li l-fatturi relatati ma’ dawn is-servizzi tħallsu, P&O sistematikament ikkontestat il-fatturi relatati mas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu lejn jew minn Zeebrugge (il-Belġju), b’tali mod li l-kreditu tar-Reġjun tal-Vlaanderen laħaq tela’, b’kollox, għal iktar minn EUR 13 miljun.
4.
Ir-Reġjun tal-Vlaanderen ippreżenta rikors quddiem il-qorti tar-rinviju sabiex P&O tiġi kkundannata tħallas il-fatturi li baqgħu mhux imħallsa mit‑30 ta’ April 1996 sa issa, kif ukoll, jekk ikun il-każ, l-interessi legali (
13
).
5.
P&O ssostni quddiem il-qorti tar-rinviju li l-kumpens imħallas għas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu kif ukoll l-obbligu li tirrikorri għas-servizzi ta’ assistenza għat-traffiku marittimu li hija tipprovdi joħolqu ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport minn u lejn Zeebrugge u jmorru kontra l-Artikolu 56 TFUE kif ukoll l-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4055/86 tat‑22 ta’ Diċembru 1986 li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi (
14
). B’mod partikolari, l-eżenzjoni tan-navigazzjoni bejn il-portijiet Fjammingi tikkostitwixxi diskriminazzjoni pprojbita. Barra minn hekk, l-ispejjeż sostnuti mill-fornituri ta’ servizzi ta’ trasport marittimu, fir-realtà, ma għandhom ebda relazzjoni mal-użu effettiv tas-servizzi tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu. Minn din il-perspettiva, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tikkostitwixxi wkoll restrizzjoni mhux iġġustifikata għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu (
15
).
6.
Ir-Reġjun tal-Vlaanderen isostni li, kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà aċċettat (
16
), id-dritt tal-Unjoni jawtorizza restrizzjonijiet iġġustifikati għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u li l-eżenzjoni tat-traffiku bejn il-portijiet Fjammingi għandha l-għan li tevita li t-tariffa titħallas diversi drabi (
17
). Hija tindika li s-servizzi ta’ assistenza għat-traffiku marittimu jinkludu, essenzjalment, is-sigurtà u l-fluwidità tan-navigazzjoni, il-ġestjoni u l-operat tar-radars tal-Escaut neċessarji għall-ġestjoni u għas-sorveljanza tan-navigazzjoni fis-settur, il-provvista ta’ informazzjoni u ta’ tagħmir għall-pilotaġġ mill-bogħod, l-implimentazzjoni tal-ġestjoni nawtika komuni mal-Pajjiżi l-Baxxi għal traffiku marittimu sigur u bla xkiel fir-reġjun, l-appoġġ u l-koordinazzjoni tal-operazzjonijiet ta’ salvataġġ u ta’ rmonk fil-baħar kif ukoll il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-ftehimiet konklużi bejn r-Reġjun tal-Vlaanderen u s-servizzi Fjammingi ta’ kaptanerija.
7.
Il-qorti tar-rinviju tesprimi dubji dwar in-natura diskriminatorja jew restrittiva tal-eżenzjoni. Barra minn hekk, hija tikkonstata li, għalkemm il-kundizzjonijiet ta’ aċċess għall-portijiet Fjammingi huma fundamentalment differenti, xorta waħda tiġi applikata tariffa uniformi, li tvarja biss skont it-tul tal-bastiment. L-applikazzjoni ta’ tali tariffa tqajjem il-kwistjoni dwar jekk l-ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi eventwalment ikkreat mill-kumpens għas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu u kkalkolat biss abbażi tat-tul tal-bastiment jistax ikun oġġettivament iġġustifikat.
8.
Fl-aħħar nett, P&O ssostni quddiem il-qorti tar-rinviju li, skont l-Artikolu 191 (
18
) tal-Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, minn naħa waħda, u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, min-naħa l-oħra (iktar ’il quddiem il-“FKK”) (
19
), hija tista’ tkompli tinvoka, fir-rigward tal-fatturi maħruġa wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni, il-ksur tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi mil-leġiżlazzjoni Fjamminga, hekk kif iggarantita mid-dritt tal-Unjoni, pożizzjoni li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali tikkontesta.
II. Id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
9.
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni ta’ Oostende) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u, permezz ta’ deċiżjoni li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑13 ta’ Ġunju 2024, tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Leġiżlazzjoni li tirregola s-servizzi pprovduti fil-kuntest ta’ sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu tikkostitwixxi ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita permezz tar-[Regolament Nru 4055/86], ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 56 TFUE, sa fejn tipprevedi tariffa uniformi, ibbażata fuq it-tul tal-bastiment, li tapplika għat-traffiku marittimu li jkollu port Fjamming bħala destinazzjoni u li jkun ġej minn port li jinsab fi Stat Membru ieħor, iżda li ma tapplikax għat-traffiku bejn portijiet Fjammingi inkwantu dan it-traffiku huwa eżentat mill-ħlas dovut skont l-imsemmija tariffa?
2)
F’sitwazzjoni fejn tariffa uniformi, li tiddependi biss mit-tul tal-bastiment, bħalma hija dik imposta mis-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, tapplika fil-każ ta’ aċċess għal portijiet fundamentalment differenti, din it-tariffa tkun kuntrarja għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE u fir-Regolament Nru 4055/86, meta din it-tariffa ma tiħux inkunsiderazzjoni fatturi oħra rilevanti speċifiċi għar-rotta ta’ navigazzjoni lejn il-port, bħalma huma d-distanza koperta mill-bastiment fis-settur tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu, id-distanza bejn il-baħar miftuħ u l-port, kif ukoll il-kumplessità u l-karatteristiċi tal-port?
3)
L-Artikolu 191 tal-[FKK], għandu jiġi interpretat fis-sens li, anki wara l-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, il-fornituri ta’ servizzi stabbiliti fir-Renju Unit jistgħu jinvokaw id-dritt tal-Unjoni u li r-risposta għall-ewwel u għat-tieni domanda għandha tkun l-istess kemm qabel u kemm wara l-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq?”
10.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-Reġjun tal-Vlaanderen, minn P&O kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
III. Analiżi
A.
Fuq l-ewwel u t-tieni domanda preliminari
11.
Preliminarjament, infakkar li d-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi saru kompletament applikabbli fis-settur tat-trasport marittimu, skont dak li kien jipprevedi l-Artikolu 84(2) KEE, moqri flimkien mal-Artikolu 61 KEE (
20
), mir-Regolament Nru 4055/86 li adotta l-miżuri ta’ applikazzjoni, fis-settur tat-trasport marittimu, ta’ din il-libertà fundamentali. Fil-fatt, mill-Artikolu 1(3) u mill-Artikolu 8 ta’ dan ir-regolament jirriżulta li dan tal-aħħar jirrendi applikabbli r-regoli kollha tat-Trattat dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi għall-qasam li huwa jirregola (
21
). Huwa għalhekk minħabba dan ir-riferiment espliċitu fir-Regolament Nru 4055/86 għad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi li miżura nazzjonali li tirregola s-servizzi ta’ trasport marittimu għandha tikkonforma mal-ġurisprudenza klassika tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-eliminazzjoni ta’ kull diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità u t-tneħħija ta’ kull restrizzjoni mhux iġġustifikata (
22
).
12.
Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, li r-Regolament Nru 4055/86 jikkostitwixxi implementazzjoni tagħha, tipprojbixxi mhux biss kull diskriminazzjoni fir-rigward ta’ fornitur ta’ servizzi stabbilit fi Stat Membru ieħor minħabba n-nazzjonalità tiegħu iżda wkoll kull restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, anki jekk din tapplika mingħajr distinzjoni għall-fornituri nazzjonali u għal dawk ta’ Stati Membri oħra, kemm-il darba hija ta’ natura li tipprojbixxi, tostakola jew tagħmel inqas attraenti l-attivitajiet tal-fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor, fejn huwa jipprovdi servizzi analogi b’mod legali (
23
).
13.
B’hekk, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi tipprekludi l-applikazzjoni ta’ kull leġiżlazzjoni nazzjonali li jkollha bħala effett li tirrendi l-provvista ta’ servizzi bejn Stati Membri iktar diffiċli mill-provvista ta’ servizzi purament interna fi Stat Membru, sakemm l-imsemmija leġiżlazzjoni ma tidhirx iġġustifikata minn raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali u bil-kundizzjoni li l-miżuri stabbiliti jkunu neċessarji u proporzjonati (
24
).
14.
Permezz tal-ewwel żewġ domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar żewġ aspetti distinti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali. Għalhekk, qabel kollox ser neżamina l-eżenzjoni tat-traffiku bejn il-portijiet Fjammingi stabbilita minn dik il-leġiżlazzjoni qabel ma nanalizza l-kwistjoni tal-applikazzjoni ta’ tariffa uniformi kkalkolata fuq il-bażi biss tat-tul tal-bastimenti.
1. Fuq l-eżenzjoni għat-traffiku bejn żewġ portijiet Fjammingi
15.
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li, fil-kuntest ta’ tariffi għas-servizzi ta’ assistenza għan-navigazzjoni fil-portijiet, sistema li tipprevedi trattament preferenzjali għal bastimenti li kienu ammessi għall-kabotaġġ marittimu — li kien irriżervat għal bastimenti li jtajru l-bandiera nazzjonali — kienet tiddiskrimina indirettament bejn l-operaturi ekonomiċi minħabba n-nazzjonalità tagħhom peress li l-bastimenti li jtajru l-bandiera nazzjonali kienu, bħala regola ġenerali, operati minn operaturi nazzjonali. Deher li l-grupp iffavorit kien essenzjalment ikkostitwit minn operaturi ekonomiċi nazzjonali (
25
).
16.
Billi jipprevedi b’mod espliċitu li l-bastimenti li jbaħħru bejn żewġ portijiet Fjammingi huma eżentati mill-ħlas tal-kumpens dovut għall-użu tas-sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni, il-kriterju applikat mil-leġiżlazzjoni nazzjonali sabiex jiġi ddeterminat jekk hemmx lok li l-bastimenti kkonċernati jiġu eżentati huwa dak tan-natura interna tal-vjaġġ.
17.
Kif spjegat fil-qosor il-qorti tar-rinviju, bastiment tal-baħar li jinnaviga bejn Zeebrugge u Antwerpen f’direzzjoni jew oħra huwa eżentat mill-kumpens b’tali mod li s-servizzi ta’ assistenza jiġu pprovduti b’xejn lil dan il-bastiment filwaqt li l-istess servizzi ta’ assistenza pprovduti lil bastiment li jkun ġej minn port ta’ Stat Membru ieħor jiġu ffatturati.
18.
Huwa evidenti li s-servizzi ta’ trasport imwettqa bejn port Fjamming u l-port ta’ Stat Membru ieħor huma suġġetti għal sistema ta’ fatturazzjoni inqas favorevoli minn dik applikata għat-trasport bejn żewġ portijiet Fjammingi, (
26
) li li jpoġġi f’sitwazzjoni sfavorevoli lill-operaturi bħal P&O li, filwaqt li jinnavigaw lejn jew minn port Fjamming, ma jidhrux li jbaħħru bejn portijiet ta’ Vlaanderen. Anki jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tirriżerva dak it-traffiku la għall-bastimenti li jtajru bandiera nazzjonali (kif kien il-każ fis-sentenza Corsica Ferries (
27
)) u lanqas għall-vapuri operati minn operaturi nazzjonali, jista’ jiġi leġittimament preżunt li huma l-operaturi ekonomiċi Belġjani li huma l-iktar attivi fuq dawn ir-rotot marittimi interni.
19.
Ir-Reġjun tal-Vlaanderen sostna quddiem il-qorti tar-rinviju li l-eżenzjoni applikabbli għall-bastimenti li jbaħħru bejn il-portijiet ta’ Vlaanderen ma għandhiex effett negattiv fuq il-bastimenti li jinnavigaw lejn port Fjamming minn Stat Membru ieħor peress li ma humiex fl-istess suq. Madankollu, kif issostni P&O, tal-inqas parti mill-bastimenti li jbaħħru bejn il-portijiet ta’ Vlaanderen jinsabu fl-istess suq bħall-bastimenti li joperaw vjaġġi intra-Komunitarji meta dawn ibaħħru f’ibħra miftuħa.
20.
Ir-Reġjun tal-Vlaanderen jafferma, barra minn hekk, li kull bastiment li jkun ġej mill-baħar u jmur lejn port Fjamming iħallas għas-servizzi ta’ assistenza rċevuti. Xorta jibqa’ l-fatt li din l-assistenza għandha tingħata wkoll matul vjaġġ bejn żewġ portijiet Fjammingi u għalhekk tibbenefika wkoll lill-bastimenti eżentati (
28
). Konsegwentement, jidher diffiċli li wieħed isostni, kif jagħmel ir-Reġjun tal-Vlaanderen, li l-eżenzjoni hija bbażata fuq kriterji oġġettivi indipendenti mill-oriġini jew mid-destinazzjoni tal-bastimenti (
29
).
21.
Ir-Reġjun tal-Vlaanderen jispjega wkoll li l-eżenzjoni hija intiża, fir-realtà, sabiex tneħħi ċertu tip ta’ navigazzjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-kumpens (
30
). Huwa minnu li, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (
31
), eżenzjoni li tkopri tip ta’ navigazzjoni differenti minn dik suġġetta għall-ħlas ta’ tariffa tista’ titqies kompatibbli mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi peress li dawn huma servizzi differenti. Madankollu, infakkar li, f’din il-kawża, l-Artikolu 37a tad-Digriet tas–16 ta’ Ġunju 2006 ma jagħmilx distinzjoni skont it-tip ta’ navigazzjoni kkonċernata. Ma jidhirlix li huwa possibbli, f’dawn iċ-ċirkustanzi, li tkompli tiġi estiża l-analoġija mas-sitwazzjoni inkwistjoni f’dik is-sentenza (
32
).
22.
Jekk, kif jallega wkoll ir-Reġjun tal-Vlaanderen, l-Artikolu 37a tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 huwa intiż, fil-fatt, sabiex jeżenta bastimenti li ma jaqgħux, abbażi tad-dritt tal-Unjoni, fil-kamp ta’ applikazzjoni tas-sistema ta’ monitoraġġ tat-traffiku tal-bastimenti u ta’ informazzjoni (
33
), għandu jiġi kkonstatat mill-ġdid li tali argument jidher li huwa bbażat fuq rikostruzzjoni a posteriori tar-raġuni tal-eżenzjoni iktar milli fuq il-kriterju adottat għall-eżenzjoni, kif jirriżulta mit-test stess ta’ dak l-artikolu.
23.
Fuq kollox, fid-dawl tal-funzjoni żgurata mis-sistema ta’ assistenza, imfakkra fil-punt 6 ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-talba għal deċiżjoni preliminari ma identifikatx differenzi oġġettivi bejn it-traffiku bejn l-Istati Membri u t-traffiku intern li jistgħu jispjegaw l-eżenzjoni ta’ dan tal-aħħar (
34
).
24.
Għalhekk, nipproponi li jiġi kkonstatat li s-sistema inkwistjoni fil-kawża prinċipali, sa fejn timponi l-ħlas ta’ kumpens fuq il-bastimenti li jbaħħru lejn port Fjamming iżda teżenta minn dan il-ħlas il-bastimenti li jbaħħru bejn żewġ portijiet Fjammingi, hija ta’ natura li tostakola jew tirrendi inqas attraenti l-attivitajiet tal-fornitur stabbilit fi Stat Membru ieħor fejn huwa jipprovdi servizzi analogi, u tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu tagħhom (
35
).
25.
Tali restrizzjoni tista’ tiġi aċċettata biss jekk tkun iġġustifikata minn raġunijiet ta’ ordni pubbliku, ta’ sigurtà pubblika u ta’ saħħa pubblika, konformement ma’ dak li jipprevedu l-Artikoli 51 u 52 TFUE applikabbli fil-qasam tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi bis-saħħa tal-Artikolu 62 TFUE, jew minħabba raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja (
36
).
26.
Issa, l-ebda waħda minn dawn ir-raġunijiet ma hija preżenti hawnhekk, fejn l-unika ġustifikazzjoni speċifika (
37
) mressqa mir-Reġjun tal-Vlaanderen tikkonsisti f’li jiġi sostnut li l-eżenzjoni tat-traffiku bejn il-portijiet Fjammingi għandha l-għan li tevita li l-kumpens għas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu jitħallas diversi drabi għall-bastimenti li diġà daħlu, bil-baħar, f’port Fjamming.
27.
Fin-nuqqas ta’ tressiq ta’ ġustifikazzjoni valida, għandha tiġi kkonstatata l-eżistenza ta’ restrizzjoni pprojbita.
2. Fuq l-applikazzjoni ta’ tariffa uniformi li tieħu inkunsiderazzjoni biss it-tul tal-bastimenti
28.
Id-digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006 jissuġġetta biss il-bastimenti tat-tul ta’ 41 metru u iktar għall-ħlas ta’ kumpens b’somma fissa għas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu meta dawn ibaħħru minn portijiet ta’ Stati Membri oħra b’destinazzjoni lejn portijiet ta’ Vlaanderen jew meta jitilqu minn dawn tal-aħħar sabiex jaslu fil-port ta’ Stat Membru ieħor.
29.
Huma dawn iż-żewġ aspetti tal-leġiżlazzjoni Fjamminga li issa qegħdin jiġu eżaminati fid-dawl tal-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 4055/86 (
38
).
30.
Infakkar li, fis-sentenza Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni li kienet timponi l-ħlas ta’ tariffa fuq il-bastimenti tal-ibħra internazzjonali ta’ tul ta’ iktar minn 41 metru li kienu jipparteċipaw b’mod obbligatorju f’tali sistema filwaqt li bastimenti oħra, bħall-bastimenti ta’ navigazzjoni fuq ix-xmajjar, ġew eżentati minnha (
39
). Hija kienet iddeċidiet li l-ħlas ta’ tali tariffa kien ta’ natura li jostakola jew jirrendi inqas attraenti l-provvista ta’ dawn is-servizzi u kien jikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu tagħhom. Fid-dawl tal-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali eżaminata dak iż-żmien mill-Qorti tal-Ġustizzja kienet simili ħafna għal dik ta’ din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tikkonkludi hawnhekk ukoll li jeżisti ostakolu.
31.
F’dak li jirrigwarda r-raġunijiet ġustifikattivi invokati, dawn għandhom ukoll jiġu aċċettati mingħajr diffikultà mill-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, is-sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni tippermetti l-provvista lill-bastimenti ta’ pariri u ta’ informazzjoni meħtieġa għas-sigurtà tan-navigazzjoni billi tindika, b’mod partikolari, l-ostakoli u t-traffiku l-ieħor li xi drabi ma humiex viżibbli kif ukoll kull informazzjoni rilevanti oħra. Kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, l-għan huwa li l-kaptani tal-bastimenti jingħataw il-pariri kollha neċessarji kif ukoll informazzjoni kompleta sabiex jiġi ddeterminat il-vjaġġ l-iktar xieraq, l-iktar sigur u l-iktar fluwidu sal-port u mill-port (
40
). Kif isostni r-Reġjun tal-Vlaanderen, is-sistema bla dubju tikkontribwixxi għall-ħarsien tal-interess pubbliku mifhum fid-dimensjoni tiegħu tas-sigurtà u l-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet li l-għan li tiġi żgurata s-sigurtà fl-ibħra portwali jikkostitwixxi raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali (
41
).
32.
Madankollu, sabiex tkun iġġustifikata, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha tkun xierqa sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan imfittex minnha u ma għandhiex tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq (
42
).
33.
Ftit li xejn hemm dubju rigward in-natura neċessarja. B’analoġija mas-sentenza Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (
43
), għandu jiġi aċċettat li s-sistema ta’ assistenza tikkostitwixxi servizz nawtiku essenzjali għaż-żamma tas-sigurtà pubblika fl-ibħra kostali kif ukoll fil-portijiet u li l-kumpens li għalih huma suġġetti l-bastimenti tal-ibħra internazzjonali ta’ tul ta’ iktar minn 41 metru, bħala utenti ta’ dan is-servizz, jikkontribwixxi għall-interess ġenerali tas-sigurtà pubblika f’dawn l-ibħra.
34.
Min-naħa l-oħra, ir-relazzjoni bejn il-kriterju użat sabiex jiġi impost il-ħlas tal-kumpens (jiġifieri t-tul tal-bastiment) u l-għan imfittex ma hijiex evidenti u toħloq dubju dwar in-natura proporzjonata tas-sistema inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
35.
Fl-ewwel lok, nista’ nifhem sew li t-traffiku ġġenerat mill-bastimenti itwal jikkawża ċertu numru ta’ problemi u jeħtieġ viġilanza ikbar fir-rigward tad-definizzjoni tar-rotot tagħhom u l-issodisfar tal-kundizzjonijiet kollha meħtieġa għal navigazzjoni sikura. Ir-riskji għas-sigurtà fin-navigazzjoni jidhru proporzjonati għad-daqs tal-bastimenti użati għal dan l-għan. Madankollu, bastiment wieħed ta’ iktar minn 41 metru ma jirrappreżentax neċessarjament riskju ikbar għat-traffiku minn dak iġġenerat minn 2 dgħajjes tat-tul ta’ 20 metru. Ma humiex esklużi l-każijiet fejn it-traffiku ġġenerat miċ-ċirkulazzjoni ta’ dgħajjes iżgħar, fil-verità, jipperikola s-sigurtà bl-istess mod bħall-preżenza, fl-ibħra portwali, ta’ bastiment b’tul ta’ iktar minn 41 metru. Għalhekk, wieħed jista’ jistaqsi sa fejn is-sigurtà fl-ibħra portwali ma teħtieġx, ġustament, li t-traffiku ġġenerat minn dawn id-dgħajjes iżgħar jiġi ssinjalat lill-bastimenti suġġetti għall-kumpens.
36.
Infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fis-sentenza tagħha Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen, li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-ħlas ta’ tariffa fuq bastimenti fl-ibħra miftuħa tat-tul ta’ iktar minn 41 metru hija proporzjonata “sa fejn ikun hemm korrelazzjoni effettiva bejn l-ispiża li jirrappreżenta s-servizz li minnu jibbenefikaw dawn il-bastimenti u l-ammont tal-imsemmija tariffa” filwaqt li dan ma jkunx minnu “fil-każ fejn tali ammont ikun jinkludi fatturi ta’ spejjeż imputabbli lil kategoriji ta’ bastimenti li ma humiex dawk ta’ bastimenti tal-ibħra internazzjonali ta’ tul ta’ iktar minn 41 metru” (
44
).
37.
Issa, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma tressaq ebda element konkret li jippermettilha ssostni li dan huwa l-każ u lanqas ma tispjega għaliex l-ispiża neċessarjament iġġenerata mill-assistenza għat-traffiku ta’ dgħajjes iżgħar ma hijiex ser tiġi ffatturata fil-konfront ta’ dawn tal-aħħar.
38.
Fit-tieni lok, filwaqt li tibbaża ruħha parzjalment fuq il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Alber fil-kawżi magħquda Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (
45
), P&O ssostni li, sabiex tkun proporzjonata, it-tariffa għandha tieħu inkunsiderazzjoni wkoll id-diffikultajiet oġġettivi ta’ navigazzjoni li huma speċifiċi għal kull port.
39.
Fil-fatt, jiena tal-fehma li t-tariffa relatata mas-sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni, għalkemm tista’ tieħu inkunsiderazzjoni t-tul tal-bastiment, għandha tieħu inkunsiderazzjoni wkoll fatturi li jidhru immedjatament iktar marbuta mal-għan ta’ sigurtà mfittex u li huma kapaċi jistabbilixxu rabta konkreta bejn ir-realtà tas-servizz ipprovdut u n-neċessità oġġettiva (
46
), għal dak li jibbenefika minnha, li jirrikorri għas-sistema ta’ assistenza (
47
). F’dawn iċ-ċirkustanzi, tariffa ddifferenzjata skont il-port ikkonċernat u skont id-diffikultajiet oġġettivi speċifiċi għan-navigazzjoni u għall-irmiġġ f’dak il-port tidher iktar adegwata għal dan l-għan. Il-qorti tar-rinviju stess ikkonfermat l-eżistenza ta’ differenzi reġjonali sinjifikattivi billi indikat li l-aċċess għall-port ta’ Antwerp u l-aċċess għall-port ta’ Zeebrugge huma ta’ natura u kumplessità fundamentalment differenti, peress li dan tal-aħħar huwa faċilment aċċessibbli mill-baħar miftuħ filwaqt li l-aċċess għall-ewwel wieħed jeżiġi l-qsim delikat tal-estwarju tal-Escaut oċċidentali (
48
). Madankollu, dawn id-differenzi ma humiex riflessi fis-sistema tat-tariffi.
40.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, sabiex tkun proporzjonata mal-għan imfittex, restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li tikkonsisti fil-ħlas ta’ kumpens fil-forma ta’ somma fissa imposta minħabba l-użu obbligatorju tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu u esklussivament fuq il-bastimenti ta’ iktar minn 41 metru għandha tkun ibbażata fuq rabta effettiva bejn l-ammont imħallas u n-neċessità oġġettiva tal-assistenza pprovduta. Din in-neċessità għandha tiġi evalwata, minn naħa, billi tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ riskji speċifiċi li dawn il-bastimenti jippreżentaw għas-sigurtà tan-navigazzjoni u, min-naħa l-oħra, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni d-diffikultajiet konkreti speċifiċi għan-navigazzjoni fil-port tad-destinazzjoni u tal-wasla skont il-partikolaritajiet ta’ kull wieħed minnhom. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li l-istruttura tal-kumpens kif stabbilita mil-leġiżlazzjoni nazzjonali tissodisfa dawn il-kundizzjonijiet.
B.
Fuq it-tielet domanda preliminari
41.
Fil-fehma ta’ P&O, mill-Artikolu 191 tal-FKK (
49
) jirriżulta li t-traffiku marittimu lejn l-Unjoni li joriġina mir-Renju Unit ma għandux jiġi ttrattat b’mod inqas favorevoli mit-traffiku marittimu bejn Stati Membri. Minn dan P&O tiddeduċi li l-istess id-dispożizzjoni tistabbilixxi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi li tkompli tapplika wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni u li għandha timponi l-applikazzjoni, mill-qorti tar-rinviju, tar-Regolament Nru 4055/86 għall-parti tal-fatturi li jikkonċernaw il-perijodu ta’ wara dan il-ħruġ.
42.
Min-naħa tiegħu, ir-Reġjun tal-Vlaanderen jikkontesta dik il-pożizzjoni u jsostni li l-fornituri ta’ servizzi stabbiliti fir-Renju Unit ma jistgħux iktar jinvokaw id-dritt tal-Unjoni bl-istess mod wara l-imsemmi ħruġ.
43.
Preliminarjament, infakkar li l-Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (iktar’ il quddiem il-“Ftehim dwar il-Ħruġ”) (
50
) daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Frar 2020 u kien jipprevedi perijodu ta’ tranżizzjoni sal‑31 ta’ Diċembru 2020 li matulu r-Renju Unit kellu jitqies bħala Stat Membru (
51
) u, konsegwentement, ir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u dan l-ex Stat Membru prospettiv kienu rregolati mid-dritt tal-Unjoni (
52
), sakemm mhux indikat mod ieħor. Il-perijodu ta’ tranżizzjoni kien għalhekk ikkaratterizzat mit-tkomplija tal-applikazzjoni ta’ parti sinjifikattiva tal-acquis tal-Unjoni, sabiex jitnaqqsu l-inċertezzi u, sa fejn possibbli, sabiex jiġu limitati kemm jista’ jkun id-disturbi kkawżati mill-fatt li, fid-data tal-ħruġ, it-Trattati ma jibqgħux japplikaw għall-Istat inkwistjoni (
53
).
44.
Mit-tmiem tal-perijodu tranżitorju ’l hawn, ir-relazzjonijiet ġuridiċi bejn ir-Renju Unit u l-Unjoni huma rregolati mill-FKK.
45.
L-Artikolu 191(1)(a) tal-FKK jistabbilixxi l-prinċipju ta’ trattament ugwali f’dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, l-aċċess għall-portijiet, l-użu tal-infrastrutturi portwali, l-użu tas-servizzi marittimi awżiljarji, l-għoti tal-pożizzjonijiet ta’ rmiġġ u tal-infrastrutturi tat-tagħbija u tal-ħatt jew ukoll it-tariffi (
54
) u t-taxxi relatati. Il-partijiet kontraenti ntrabtu wkoll li jeliminaw kull miżura unilaterali jew kull ostakolu amministrattiv li jistgħu jikkostitwixxu restrizzjoni moħbija jew li jista’ jkollhom effetti diskriminatorji fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu internazzjonali (
55
).
46.
Kuntrarjament għal dak li ssostni P&O, dan l-artikolu ma jikkostitwixxix traspożizzjoni letterali, fir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u r-Renju Unit li kellhom jitfasslu mill-ġdid, tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE.
47.
Barra minn hekk, huwa importanti li wieħed jaqra l-Artikolu 191 tal-FKK fil-kuntest leġiżlattiv speċifiku tiegħu.
48.
Għalkemm l-għan tal-FKK huwa li jistabbilixxi l-pedamenti ta’ “relazzjoni wiesgħa” bejn il-partijiet kontraenti f’ambjent ta’ “viċinanza tajba kkaratterizzat minn relazzjonijiet mill-qrib u paċifiċi bbażati fuq il-kooperazzjoni, li jirrispettaw l-awtonomija u s-sovranità tal-Partijiet” (
56
), ir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u r-Renju Unit huma inkontestabbilment, sa minn tmiem il-perijodu ta’ tranżizzjoni u bla ħsara għal dispożizzjonijiet partikolari kuntrarji, irregolati mid-dritt internazzjonali pubbliku. Kwalunkwe interpretazzjoni tal-FKK għandha ssir b’konformità mar-rekwiżiti tad-dritt internazzjonali u, b’mod partikolari, tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar il-Liġi tat-Trattati tat‑23 ta’ Mejju 1969 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 1155, p. 331) (
57
). L-artikolu 4(2) tal-FKK jippreċiża li “[il-FKK] ma jistabbilixx[ix] obbligu li d-dispożizzjonijiet [tiegħu] jiġu interpretati skont il-liġi domestika ta’ xi waħda mill-Partijiet”. Min-naħa tiegħu, l-Artikolu 5(1) tal-FKK jipprovdi li, ħlief eċċezzjoni (
58
), “xejn f’dan il-Ftehim […] ma għandu jiġi interpretat li jagħti drittijiet jew jimponi obbligi fuq persuni għajr dawk maħluqa bejn il-Partijiet skont il-liġi internazzjonali pubblika, jew li jippermetti li dan il-Ftehim […] [jiġi invokat] direttament fis-sistemi ġuridiċi domestiċi tal-Partijiet”.
49.
Il-FKK huwa għalhekk ftehim internazzjonali iżda li jorbot ukoll lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni u lill-Istati Membri (
59
) u li d-dispożizzjonijiet tiegħu jagħmlu parti integrali mid-dritt tal-Unjoni (
60
) billi jsib ruħu, fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, bejn id-dritt sekondarju u d-dritt primarju (
61
). L-effetti tad-dispożizzjonijiet ta’ ftehim konkluż minnha mal-Istati terzi ma jistgħux, għalhekk, jiġu ddeterminati billi tiġi injorata l-oriġini internazzjonali ta’ dawk id-dispożizzjonijiet (
62
). L-istituzzjonijiet tal-Unjoni, li huma kompetenti sabiex jinnegozjaw u jikkonkludu ftehim internazzjonali, jistgħu jiftiehmu ma’ Stati terzi kkonċernati dwar l-effetti li d-dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim għandhom jipproduċu fl-ordinament intern tal-partijiet kontraenti. Huwa biss jekk din il-kwistjoni ma tkunx irregolata mill-ftehim li ssir ir-responsabbiltà tal-qrati kompetenti, u b’mod partikolari tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jiddeċiedu din il-kwistjoni bl-istess mod bħal kull kwistjoni oħra ta’ interpretazzjoni dwar l-applikazzjoni ta’ ftehim fl-Unjoni (
63
).
50.
Fil-każ tal-FKK, din il-kwistjoni ġiet riżolta. Dan il-ftehim jeskludi b’mod espliċitu u inekwivoku l-possibbiltà li waħda mid-dispożizzjonijiet tiegħu — ħlief fil-każ ta’ eċċezzjoni prevista b’mod espliċitu mill-FKK innifsu — tista’ tiġi interpretata “[bħala] li [t]agħti drittijiet jew [t]imponi obbligi fuq persuni ta’ natura oħra għajr dawk maħluqa bejn il-Partijiet skont il-liġi internazzjonali pubblika” jew “li [t]ippermetti li dan il-Ftehim […] jiġ[i] invoka[t] direttament fis-sistemi ġuridiċi domestiċi tal-Partijiet” (
64
).
51.
Issa, billi ssostni li hija tista’ tkompli tinvoka, abbażi tal-Artikolu 191 tal-FKK, ksur eventwali tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi wara l-ħruġ tar-Renju Unit, jiġifieri wara l-internazzjonalizzazzjoni tar-relazzjonijiet ġuridiċi li jorbtu lil dan l-Istat, li issa huwa terz (
65
) u mhux iktar membru, mal-Unjoni, P&O tipprova tagħti lill-FKK effetti li ma għandux (
66
).
52.
Sabiex niċċita l-Avukat Ġenerali Bot li kien għadu kemm ikkonstata r-rieda espressa tal-partijiet kontraenti li jiċħdu kull effett dirett lid-dispożizzjonijiet tal-ftehim li dak iż-żmien kien suġġett għall-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, “la l-qrati tal-Unjoni u lanqas il-qrati tal-Istati Membri ma ser ikunu jistgħu japplikaw direttament dan il-ftehim fit-tilwim li jitressaq quddiemhom. Hawnhekk hawn, għalhekk, żewġ sistemi ġuridiċi li jeżistu flimkien u li l-limiti tal-interferenzi bejniethom ġew stabbiliti b’mod volontarju” (
67
).
53.
Mingħajr ma huwa neċessarju li tiġi eżaminata iktar fid-dettall l-interpretazzjoni tal-Artikolu 191 tal-FKK, huwa biżżejjed li jitfakkar li, mid-data ta’ applikazzjoni tal-FKK, l-acquis communautaire waqaf jirregola r-relazzjonijiet ta’ din tal-aħħar mar-Renju Unit. Għar-raġunijiet imsemmija iktar ’il fuq, P&O ma tista’ tinvoka direttament la d-dritt tal-Unjoni (
68
) u lanqas l-FKK.
54.
Din il-konstatazzjoni twassal għal evalwazzjoni iktar ġenerali skont liema, ħlief fil-każ ta’ dispożizzjoni espressa kuntrarja, il-partijiet fil-kawża ma jistgħux jinvokaw id-dispożizzjonijiet tal-FKK quddiem il-qrati nazzjonali. Ir-riżoluzzjoni ta’ kunflitt bejn id-dritt ta’ Stat Membru u l-FKK għandha ssir permezz tal-mekkaniżmu speċifiku għar-riżoluzzjoni tat-tilwim stabbilit mill-FKK.
55.
Madankollu nistaqsi sa fejn il-kwistjoni tal-effett tal-ftehimiet konklużi mill-Unjoni fl-ordinament ġuridiku ta’ din tal-aħħar tista’ verament titħalla kompletament għad-dispożizzjoni tal-partijiet kontraenti u b’mod partikolari tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Mhux biss l-Artikolu 5 tal-FKK jipprekludi l-ftehim milli jipproduċi kull effett dirett, iżda l-Artikolu 4 tiegħu jeskludi wkoll kull interpretazzjoni konformi. Għalkemm ir-rieda tal-imsemmija partijiet li jillimitaw l-effetti tal-FKK fir-rapporti tagħhom għandha tiġi aċċettata u rrispettata, wieħed ma jistax jaħbi l-fatt li, kif jirriżulta mill-elementi mfakkra iktar ’il fuq (
69
), il-FKK integra l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni sa mid-dħul fis-seħħ tiegħu u jokkupa fih post iddefinit sew. Kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja b’riferiment speċifiku għall-FKK, l-Artikolu 217 TFUE jagħti lill-Unjoni kompetenza sabiex tiżgura impenji meħuda fir-rigward ta’ Stati terzi fl-oqsma kollha koperti mit-Trattat FUE (
70
). Issa, l-Artikolu 191 tal-FKK jikkonkretizza preċiżament l-impenn li jinħoloq ambjent ta’ kompetizzjoni libera fil-qasam tas-servizzi marittimi internazzjonali. Tali impenn huwa rifless ukoll f’dak li jippreskrivi l-Artikolu 91 TFUE li jipprovdi, għall-finijiet tal-implimentazzjoni tal-politika tat-trasport tal-Unjoni, l-istabbiliment ta’ “regoli komuni li japplikaw għat-trasport internazzjonali lejn jew mit-territorju ta’ Stat Membru jew li jaqsam it-territorju ta’ Stat Membru wieħed jew aktar” (
71
) kif ukoll id-definizzjoni “il-kondizzjonijiet li jirregolaw il-mod li bih trasportaturi mhux residenti jistgħu joperaw servizzi ta’ trasport f’xi Stat Membru” (
72
).
56.
Għalhekk jidher li hemm ċerta tensjoni bejn, minn naħa, ir-rekwiżiti tat-Trattat, l-integrazzjoni immedjata tal-impenji internazzjonali u l-pożizzjoni tagħhom fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, u, min-naħa l-oħra, l-użu dejjem iktar frekwenti tad-dispożizzjonijiet li jeskludu l-effett dirett tal-ftehimiet li bihom il-Kunsill jagħżel li jorbot lill-Unjoni Ewropea fin-negozjati internazzjonali.
57.
Madankollu, il-komunitarizzazzjoni tal-FKK minħabba l-integrazzjoni tagħha fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni għandha l-konsegwenza li klawżola, bħall-Artikolu 5 tal-FKK, ma tistax tipprekludi lill-ACC milli jkollha xi effett f’dan l-ordinament ġuridiku. Hija kwistjoni, wara kollox, tal-preżervazzjoni tal-istruttura kostituzzjonali tal-Unjoni li, fost affarijiet oħra, kjarament intrabtet li tosserva d-dritt internazzjonali u tikkontribwixxi għall-kummerċ liberu u ekwitabbli (
73
).
58.
Issa, fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet ta’ oriġini internazzjonali li ma għandhomx il-kwalitajiet neċessarji sabiex jiġu rrikonoxxuti bħala li għandhom effett dirett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, mingħajr ma l-validità tad-dritt sekondarju tkun tista’ tiġi kkontestata fuq il-bażi tagħhom, id-dritt sekondarju għandu jiġi interpretat, sa fejn ikun possibbli, b’mod konformi ma’ tali dispożizzjonijiet (
74
).
59.
Jibqa’ l-fatt li, fil-kawża prinċipali, ma għadx hemm dritt sekondarju x’jiġi interpretat konformement mal-FKK peress li, mill‑31 ta’ Diċembru 2020, ir-Regolament Nru 4055/86 ma baqax japplika għall-partijiet kontraenti. Il-fatt li dan ir-regolament ma japplikax iktar fir-relazzjonijiet bejn P&O u l-awtoritajiet Belġjani wara din id-data huwa madankollu, fil-fehma tiegħi bla ħsara għall-possibbiltà għall-qorti tar-rinviju, li tinterpreta, sa fejn huwa possibbli, id-dritt nazzjonali tagħha b’mod konformi mal-Artikolu 191 tal-FKK (
75
).
IV. Konklużjoni
60.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Oostende (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Sezzjoni ta’ Oostende, il-Belġju) kif ġej:
1)
L-Artikolu 1 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4055/86 tat‑22 ta’ Diċembru 1986 li japplika l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tat-trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi, moqri flimkien mal-Artikolu 56 TFUE,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
–
jipprekludi leġiżlazzjoni li timponi fuq il-bastimenti ta’ iktar minn 41 metru li jidħlu jew li joħorġu minn portijiet ta’ reġjun speċifiku ta’ Stat Membru l-ħlas ta’ kumpens għall-użu obbligatorju tas-sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni, meta huma eżentati minn tali ħlas il-bastimenti li jbaħħru bejn żewġ portijiet ta’ dak ir-reġjun;
–
sabiex tkun proporzjonata mal-għan imfittex, restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi li tikkonsisti fil-ħlas ta’ kumpens b’somma fissa impost minħabba l-użu obbligatorju tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu esklużivament fuq il-bastimenti ta’ iktar minn 41 metru għandha tkun ibbażata fuq rabta effettiva bejn l-ammont miġbur u n-neċessità oġġettiva tal-assistenza mogħtija. Din in-neċessità għandha tiġi evalwata, minn naħa, billi tiġi ddeterminata l-eżistenza ta’ riskji speċifiċi li dawn il-bastimenti jippreżentaw għas-sigurtà tan-navigazzjoni u, min-naħa l-oħra, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni d-diffikultajiet konkreti speċifiċi għan-navigazzjoni fil-port tad-destinazzjoni u tal-wasla skont il-partikolaritajiet tagħhom. Jekk ikun il-każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li l-istruttura tal-kumpens, kif stabbilita mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, tissodisfa dawn il-kundizzjonijiet.
2)
L-Artikolu 127 tal-Ftehim dwar il-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea u mill-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, l-Artikoli 5 u 191 tal-Ftehim dwar il-Kummerċ u l-Kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika, minn naħa waħda, u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, min-naħa l-oħra,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
wara l-ħruġ tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq mill-Unjoni Ewropea, il-fornituri Brittaniċi ta’ servizzi ta’ trasport marittimu ma jistgħux iktar jinvokaw, quddiem il-qrati nazzjonali tal-Istati Membri, ir-Regolament Nru 4055/86 b’rabta ma’ fatti jew sitwazzjonijiet legali li seħħew wara l‑31 ta’ Diċembru 2020. Hija l-qorti nazzjonali li għandha tinterpreta, sa fejn huwa possibbli, il-leġiżlazzjoni interna tagħha b’mod konformi mar-rekwiżiti tal-Artikolu 191 tal-imsemmi ftehim.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Belgisch Staatsblad, tas‑26 ta’ Ottubru 2006, p. 57703.
(
3
)	Fil-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan il-kumpens huwa indikat ukoll bħala tariffa, ħlas (skont il-klassifikazzjoni adottata mill-Qorti Kostituzzjonali Belġjana fis-sentenza tagħha 44/2010 tad‑29 ta’ April 2010, imsemmija fil-punt 20 tat-talba għal deċiżjoni preliminari) jew remunerazzjoni. Konformement mal-klassifikazzjoni mogħtija fis-subparagrafu (1) tal-Artikolu 37a(1) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006, ser nuża biss, fit-test ta’ dawn il-konklużjonijiet, it-terminu “kumpens”.
(
4
)	Artikolu 37(2) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006.
(
5
)	Artikolu 37(1) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006.
(
6
)	L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 37a(2) u (3) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006.
(
7
)	It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 37a(2) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006.
(
8
)	It-tielet subparagrafu tal-Artikolu 37a(2) tad-digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006.
(
9
)	Mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li t-tul minimu ġie stabbilit għal 41 metru fl‑2023. Mill‑2008 sal‑2023, dan ġie stabbilit għal 46 metru.
(
10
)	Artikolu 37a(2) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006. Għall-kategoriji eżentati indikati mill-Gvern Fjamming, ara s-subparagrafi (1) u (2) tal-Artikolu 37(1) ta’ dan id-digriet.
(
11
)	Skont dak li jipprovdi l-Artikolu 37a(5) tad-Digriet tas‑16 ta’ Ġunju 2006.
(
12
)	P&O hija kumpannija stabbilita taħt id-dritt Ingliż attiva fil-Belġju fis-settur tat-trasport marittimu ta’ passiġġieri u ta’ merkanzija bejn ir-Renju Unit u l-Ewropa kontinentali.
(
13
)	Barra minn hekk, l-azzjoni mibdija mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali hija intiża li tikkundanna lil P&O għall-ħlas tal-fatturi dovuti fil-mori tal-kawża jew, tal-inqas, sabiex tikseb sospensjoni tad-deċiżjoni fuq dan il-punt (ara l-punti 9 u 10 tat-talba għal deċiżjoni preliminari).
(
14
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 174, kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3573/90 tal‑4 ta’ Diċembru 1990, ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 262. L-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “[l]-libertà li jiġu pprovduti servizzi ta’ trasport marittimu bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi għandha tapplika fir-rigward ta’ ċittadini ta’ l-Istati Membri li huma stabbiliti fi Stat Membru differenti minn dak tal-persuna għal min is-servizzi huma intiżi.” It-tielet paragrafu ta’ dan l-artikolu jindika li “[d]-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 55 sa 58 u dawk tal-Artikolu 62 [tat-Trattat KEE] għandhom japplikaw għall-materji koperti b’dan ir-Regolament”.
(
15
)	P&O ssostni b’mod partikolari li l-bastimenti li jbaħħru bejn żewġ portijiet Fjammingi jistgħu, skont it-traġitt tagħhom, jibbenefikaw minn servizzi ta’ assistenza għat-traffiku marittimu fuq parti nettament itwal minn dik użata mill-bastimenti li ġejjin mill-baħar. Barra minn hekk, in-navigazzjoni lejn il-port ta’ Antwerpen (il-Belġju) teħtieġ assistenza iktar attiva minħabba, b’mod partikolari, il-frekwentazzjoni ta’ dan il-port u d-djuqija tal-passaġġi tal-ilma tiegħu. Madankollu, il-bastimenti li jbaħħru bejn port Fjamming u l-port ta’ Antwerpen ma għandhomx jikkontribwixxu finanzjarjament għall-kisba ta’ dawn is-servizzi. L-ispiża ta’ dawn tal-aħħar hija għalhekk sostnuta mill-operaturi suġġetti għall-ħlas tal-kumpens.
(
16
)	Ir-Reġjun tal-Vlaanderen jinvoka, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364).
(
17
)	Bħal, pereżempju, ladarba jaslu mill-baħar f’port Fjamming, u mbagħad lura mal-wasla f’port Fjamming ieħor minn dan l-ewwel port.
(
18
)	It-test ta’ dan l-artikolu huwa riprodott fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
19
)	ĠU 2021, L 149, p. 10.
(
20
)	Li saru l-Artikoli 100 u 58 TFUE rispettivament.
(
21
)	Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 30 u 31).
(
22
)	Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 32).
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑18 ta’ Ġunju 1998, Corsica Ferries France (C‑266/96, EU:C:1998:306, punt 56) u tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 32).
(
24
)	Ara s-sentenzi tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 39 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑14 ta’ Novembru 2002, Geha Naftiliaki et (C‑435/00, EU:C:2002:661, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
25
)	Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Mejju 1994, Corsica Ferries Italia (C‑18/93, EU:C:1994:195, punti 32 sa 34).
(
26
)	Fl-istess sens, ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 1994, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑381/93, EU:C:1994:370, punt 22). P&O tenfasizza, ġustament, li kull ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, anki jekk minuri, huwa pprojbit (ara s-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 1989, Corsica Ferries (France) (C‑49/89, EU:C:1989:649, punt 8)).
(
27
)	Sentenza tas‑17 ta’ Mejju 1994 (C‑18/93, EU:C:1994:195).
(
28
)	Kuntrarjament għal dak li jsostni, l-eżistenza ta’ din l-eżenzjoni hija preċiżament ir-raġuni għaliex ir-Reġjun tal-Vlaanderen ma jistax issib sostenn għall-argument tiegħu fis-sentenza tas‑17 ta’ Frar 2005, Viacom Outdoor (C‑134/03, EU:C:2005:94).
(
29
)	Fir-rigward taċ-ċifri pprovduti mir-Reġjun tal-Vlaanderen fil-punt 36 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, ser nillimita ruħi sabiex nirrileva li dawn iċ-ċifri jikkonċernaw is-sena 2013 biss. Matul dik is-sena, it-traffiku bejn il-portijiet Fjammingi kien jirrapreżenta 1295 moviment. 628 minn dawn il-movimenti — jiġifieri ftit iktar minn 40 % tat-traffiku bejn il-portijiet ta’ Vlaanderen — twettqu taħt bandiera Belġjana. 385 movimenti ta’ bastiment kienu jikkonċernaw movimenti esklużivament bejn żewġ portijiet Fjammingi, li minnhom 373 (jiġifieri kważi 97 %) twettqu minn bastimenti li jtajru l-bandiera Belġjana. Il-post ta’ stabbiliment tat-trasportaturi marittimi li l-bastimenti tagħhom kienu jtajru l-bandiera Belġjana ma huwiex imniżżel.
(
30
)	Ir-Reġjun tal-Vlaanderen jagħti, fil-fatt, x’jifhem li l-parti l-kbira tat-traffiku bejn żewġ portijiet Fjammingi huwa operat minn bastimenti intiżi biss għan-navigazzjoni fuq ix-xmajjar.
(
31
)	Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 33, 34 u 36).
(
32
)	Għal paragun mas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ara, b’mod partikolari, il-punt 44 tal-imsemmija sentenza.
(
33
)	Direttiva 2002/59/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ Ġunju 2002 dwar l-istabbiliment ta’ sistema Komunitarja li tistabbilixxi sistema għall-monitoraġġ u l-informazzjoni dwar it-traffiku tal-bastimenti fil-Komunità u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 93/75/KEE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 7, p. 12).
(
34
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 37).
(
35
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punti 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
36
)	Ara, fost ġurisprudenza abbundanti, is-sentenza tas‑6 ta’ Mejju 2021, Analisi G. Caracciolo (C‑142/20, EU:C:2021:368, punt 48 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
37
)	Ir-Reġjun tal-Vlaanderen ressaq, fil-kuntest tar-risposta tiegħu għall-ewwel domanda preliminari, sensiela ta’ argumenti li jirrigwardaw il-ġustifikazzjoni eventwali tal-kumpens tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu u bbażati, essenzjalment, fuq in-neċessità li jiġi żgurat livell għoli ta’ sigurtà fil-baħar. Madankollu, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-punt 49 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, dawn l-argumenti jikkonċernaw, fir-realtà, tentattiv ta’ ġustifikazzjoni tal-kriterju dwar it-tul tal-bastimenti, li huwa s-suġġett tat-tieni domanda preliminari indirizzata lill-Qorti tal-Ġustizzja.
(
38
)	Fil-fehma tiegħi, il-qorti tar-rinviju tista’ diġà tiddeċiedi l-kawża pendenti quddiemha abbażi biss tar-risposta li nipproponi li tingħata għall-ewwel domanda, peress li jkun suffiċjenti li jiġi kkonstatat li d-dritt tal-Unjoni jipprekludi wieħed mit-tliet aspetti tal-leġiżlazzjoni Fjamminga suġġetta għall-eżami tal-Qorti tal-Ġustizzja (jiġifieri l-eżenzjoni tat-traffiku bejn il-portijiet ta’ Vlaanderen, il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-kumpens u n-natura uniformi ta’ dan tal-aħħar).
(
39
)	Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 24).
(
40
)	Ara l-punt 17 tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
(
41
)	Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Marzu 2011, Naftiliaki Etaireia Thasou u Amaltheia I Naftiki Etaireia (C‑128/10 u C‑129/10, EU:C:2011:163, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata). Anki jekk hija neċessarjament tipparteċipa fih, din ir-raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali jidhirli li hija iktar preċiża minn dik ibbażata direttament fuq it-Trattat u marbuta mal-protezzjoni tas-sigurtà pubblika li ġiet adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364) (ara l-punt 41 ta’ dik is-sentenza).
(
42
)	Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002, Sea‑Land Service u Nedlloyd Lijnen (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 39).
(
43
)	Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002 (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364).
(
44
)	Sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2002 (C‑430/99 u C‑431/99, EU:C:2002:364, punt 43). Korsiv miżjud minni. L-idea ta’ korrelazzjoni ġiet sussegwentement riprodotta mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza posterjuri tagħha (ara s-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2002, Geha Naftiliaki et (C‑435/00, EU:C:2002:661, punt 26)).
(
45
)	Kawżi C‑430/99 u C‑431/99 (EU:C:2001:464). P&O tibbaża ruħha b’mod partikolari fuq il-punti 123 u 130 ta’ dawk il-konklużjonijiet.
(
46
)	Fid-dawl tal-interess pubbliku preżenti, din in-neċessità tista’ tiġi preżunta, b’tali mod li l-argument ta’ P&O li hija ma għandhiex bżonn l-assistenza pprovduta għandu jiġi miċħud.
(
47
)	Din il-ħtieġa oġġettiva tippermetti li ma tiġix ikkontestata n-natura obbligatorja tal-parteċipazzjoni fis-sistema ta’ assistenza għan-navigazzjoni.
(
48
)	Ara l-punti 46 u 50 tat-talba għal deċiżjoni preliminari. Huwa wkoll interessanti li jiġi nnotat li l-qorti tar-rinviju tindika fil-punt 18 tat-talba tagħha li l-kumpens huwa mħallas minn bastiment li jidħol f’Zeebrugge minħabba l-fatt li strixxa qasira tal-ilma tinsab ħdejn il-port ta’ Zeebrugge fis-settur operattiv tas-sistema ta’ assistenza għat-traffiku marittimu.
(
49
)
(
50
)	ĠU 2020, L 29, p. 7.
(
51
)	Ara t-tmien paragrafu tal-Preambolu u l-Artikoli 126 u 127 tal-Ftehim dwar il-Ħruġ. Ara wkoll is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin (C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
52
)	Ara l-Artikolu 127(1) tal-Ftehim dwar il-Ħruġ.
(
53
)	Sentenza tas‑16 ta’ Novembru 2021, Governor of Cloverhill Prison et (C‑479/21 PPU, EU:C:2021:929, punt 51).
(
54
)	Taħt il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 151(1) tal-FKK.
(
55
)	Ara l-Artikolu 191(2)(c) tal-FKK.
(
56
)	Ara l-Artikolu 1 tal-FKK.
(
57
)	Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 1155, p. 331. Ara l-Artikolu 4(1) tal-FKK.
(
58
)	Id-dispożizzjonijiet li dan l-Artikolu jirrikonoxxilhom effett diretti huma dawk li jinsabu fil-protokoll tal-ftehim fil-qasam tal-koordinazzjoni tas-sigurtà soċjali u dawn tat-tielet parti tal-FKK, intitolata “Infurzar tal-Liġi u Kooperazzjoni Ġudizzjarja f’Materji Kriminali”, u l-Artikolu 191 tal-FKK ma jaqax taħtu. B’mod korollarju, il-FKK jeskludi li parti kontraenti tista’ tipprevedi dritt ta’ azzjoni fil-leġiżlazzjoni interna tagħha li tista’ tiġi eżerċitata kontra l-parti l-oħra minħabba eventwali ksur minn din tal-aħħar tal-FKK (ara l-Artikolu 5(2) tal-FKK). Dwar l-esklużjoni tal-effett dirett minbarra fil-każijiet espressament previsti mill-FKK, ara, wkoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Szpunar fil-Kawża Alchaster (C‑202/24, EU:C:2024:559, punt 56).
(
59
)	Ara l-Artikolu 216(2) TFUE.
(
60
)	Ara b’mod partikolari s-sentenzi tat‑30 ta’ April 1974, Haegeman (181/73, EU:C:1974:41, punt 5) u tal‑21 ta’ Jannar 2025, Conti 11. Container Schiffahrt II (C‑188/23, EU:C:2025:26, punt 44).
(
61
)	Ara s-sentenza tal‑10 ta’ Jannar 2006, IATA u ELFAA (C‑344/04, EU:C:2006:10, punt 35).
(
62
)	Sentenza tat‑13 ta’ Jannar 2015, Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni vs Stichting Natuur en Milieu u Pesticide Action Network Europe (C‑404/12 P u C‑405/12 P, EU:C:2015:5, punt 45). Barra minn hekk, ladarba tiġi kkonstatata l-possibbiltà li att tad-dritt sekondarju tal-Unjoni jiġi interpretat b’konformità ma’ ftehim internazzjonali, ma hemmx iktar lok li jiġi kkunsidrat jekk in-natura u l-istruttura ta’ dan il-ftehim jipprekludux li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ twettaq eżami tal-validità tal-att inkwistjoni fid-dawl tal-ftehim u jekk id-dispożizzjonijiet invokati għal dan il-għan jidhrux, mill-perspettiva tal-kontenut tagħhom, inkondizzjonali u suffiċjentement preċiżi (sentenzi tal‑21 ta’ Jannar 2025, Conti 11. Container Schiffahrt II (C‑188/23, EU:C:2025:26, punt 74 u l-ġurisprudenza ċċitata)).
(
63
)	Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2011Air Transport Association of America et (C‑366/10, EU:C:2011:864, punt 49).
(
64
)	Artikolu 5(1) tal-FKK.
(
65
)	Ara s-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Mirin (C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 43).
(
66
)	F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li fil-każ li l-Konvenzjoni dwar id-Diversità Bijoloġika (iffirmata f’Rio de Janeiro fil‑5 ta’ Ġunju 1992) tinkludi dispożizzjonijiet li ma għandhomx effett dirett, fis-sens li dawn ma joħolqux drittijiet li l-individwi jistgħu jinvokaw direttament quddiem qorti, dan il-fatt ma jikkostitwixxix ostakolu għall-istħarriġ mill-qorti tal-osservanza tal-obbligi imposti fuq il-Komunità bħala parti f’dan il-ftehim (sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2001, Il‑Pajjiżi l‑Baxxi vs Il‑Parlament u l‑Kunsill (C‑377/98, EU:C:2001:523, punt 54)). Il-FKK, min-naħa tagħha, teskludi espressament kull effett dirett. Jista’ għalhekk jinftiehem bħala li huwa strettament ibbażat fuq il-prinċipju tar-reċiproċità u tal-benefiċċji reċiproċi (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Ottubru 2001, Il‑Pajjiżi l‑Baxxi vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑377/98, EU:C:2001:523, punt 53)). Barra minn hekk, ma tqajmet ebda kwistjoni ta’ validità fil-kuntest tat-tilwima fil-kawża prinċipali.
(
67
)	Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot fl-Opinjoni 1/17 (Ftehim CETA UE‑il‑Kanada, EU:C:2019:72, punt 63). Iktar ’il quddiem, l-Avukat Ġenerali spjega li, “fil-prattika l-ftehimiet kollha dwar kummerċ ħieles konklużi reċentement mill-Unjoni [kienu] jeskludu espliċitament l-effett dirett tagħhom. Ir-raġuni prinċipali għaliex jiġi eskluż l-effett dirett ta’ dawn il-ftehimiet [kienet] sabiex tiġi żgurata reċiproċità effettiva bejn il-Partijiet, b’mod konsistenti mal-għanijiet tal-politika kummerċjali komuni” (punt 91).
(
68
)	L-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 4055/86 jestendi l-prinċipju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi f’rotot intra-Komunitarji għal rotot bejn Stat Membru u pajjiż terz (ara s-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2002, Geha Naftiliaki et (C‑435/00, EU:C:2002:661, punt 21) u tal‑11 ta’ Jannar 2007, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (C‑269/05, mhux ippubblikata, EU:C:2007:17, punt 22)). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-provvista ta’ servizzi ta’ trasport marittimu bejn port ta’ Stat Membru u port ta’ Stat terz ma tistax, mingħajr ġustifikazzjoni oġġettiva, tkun suġġetta għal kundizzjonijiet iktar stretti minn dawk li huma suġġetti għalihom il-provvisti ta’ servizzi analogi bejn port ta’ Stat Membru u port ieħor ta’ dan l-istess Stat jew port ta’ Stat Membru ieħor (ara s-sentenza tal‑14 ta’ Novembru 2002Geha Naftiliaki et (C‑435/00, EU:C:2002:661, punt 22)). Barra minn hekk, l-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 4055/86 jipprovdi li dan ir-regolament huwa applikabbli għaċ-ċittadini tal-Istati Membri stabbiliti barra mill-Komunità u għall-kumpanniji marittimi stabbiliti barra mill-Komunità u kkontrollati minn ċittadini ta’ Stati Membri bil-kundizzjoni li l-vapuri jkunu rreġistrati f’dawn tal-aħħar. It-talba għal deċiżjoni preliminari tindika li l-konvenuta hija “l-kumpannija stabbilita skont id-dritt Ingliż P&O NORTH SEA FERRIES LIMITED (Belgian Branch)”. Mill-proċess jirriżulta li hija għandha s-sede tagħha f’Dover (ir-Renju Unit). Skont l-informazzjoni pprovduta mill-Kummissjoni, il-fergħa Belġjana tal-kumpannija stabbilita skont id-dritt Ingliż ma għandhiex personalità ġuridika separata, iżda għandha numru tal-impriża fil-Belġju (ara l-punt 10 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni). Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li l-konvenuta fil-kawża prinċipali ma għadhiex taqa’ effettivament taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tar-Regolament Nru 4055/86 wara l-ħruġ tar-Renju Unit mill-Unjoni.
(
69
)	Ara l-punt 49 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
70
)	Ara s-sentenza tas‑16 ta’ Novembru 2021, Governor of Cloverhill Prison et (C‑479/21 PPU, EU:C:2021:929, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata). It-terminu “impenji” ġie tradott bil-kliem “commitments” fil-verżjoni Ingliża tas-sentenza u “impegni” fil-verżjoni Taljana.
(
71
)	Ara l-Artikolu 91(1)(a) TFUE.
(
72
)	Ara l-Artikolu 91(1)(b) TFUE.
(
73
)	Ara l-Artikolu 3(5) TUE.
(
74
)	Ara s-sentenzi tat‑18 ta’ Marzu 2014, Z. (C‑363/12, EU:C:2014:159, punt 91), u tas‑27 ta’ Frar 2024, EUIPO vs The KaiKai Company Jaeger Wichmann (C‑382/21 P, EU:C:2024:172, punti 68 sa 70).
(
75
)	Ara, fir-rigward tal-obbligi li għandhom il-qrati nazzjonali fil-preżenza ta’ dispożizzjoni ta’ direttiva li ma għandhiex effett dirett, is-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2022, Thelen Technopark Berlin (C‑261/20, EU:C:2022:33, punt 33).