62011CC0170
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
JÄÄSKINEN
ippreżentati fl-24 ta’ Mejju 2012 (
1
)
Kawża C-170/11
Maurice Robert Josse Marie Ghislain Lippens, Gilbert Georges Henri Mittler, Jean Paul François Caroline VotronvsHendrikus Cornelis Kortekaas_Kortekaas Entertainment Marketing BV_Kortekaas Pensioen BV,
Dirk Robbard De Kat_Johannes Hendrikus Visch_Euphemia Joanna Bökkerink,
Laminco GLD N-A_Ageas NV, li kienet Fortis NV
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Pajjiżi l-Baxxi)]
“Kooperazzjoni ġudizzjarja fil-qasam ċivili u kummerċjali — Ksib ta’ provi — Regolament (KE) Nru 1206/2001 — Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae — Smigħ minn qorti ta’ Stat Membru ta’ xhieda residenti fi Stat Membru ieħor — Xhieda li jkunu wkoll partijiet fil-kawża prinċipali — Miżuri ta’ infurzar — Eventwali obbligu li jiġi applikat wieħed mill-metodi ta’ ksib ta’ provi previsti mill-imsemmi regolament jew il-fakultà li jiġu implementati dawk previsti mid-dritt proċedurali fis-seħħ fl-Istat Membru fejn tippresjedi l-qorti kkonċernata — Applikazzjoni residwali tad-dritt nazzjonali”
I – Introduzzjoni
1.
Din il-kawża tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1206/2001, tat-28 ta’ Mejju 2001, dwar kooperazzjoni bejn il-qrati tal-Istati Membri fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda [kisba ta’ provi] f’materji ċivili jew kummerċjali (
2
). Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, b’mod partikolari, kif għandu jiġi interpretat l-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament, li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ dan tal-aħħar billi jipprovdi għal żewġ metodi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja li tista’ tirrikorri għalihom qorti ta’ Stat Membru (
3
) meta tixtieq twettaq miżuri istruttorji fi Stat Membru ieħor.
2.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet rinvijata mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Pajjiżi l-Baxxi) fil-kuntest ta’ kawża ppreżentata fuq il-mertu quddiem qorti Olandiża kontra konvenuti b’domiċilju fil-Belġju, li s-smigħ provviżjorju tagħhom bħala xhieda kien intalab mir-rikorrenti. Għalkemm il-partijiet ikkonċernati esprimew ix-xewqa li jinstemgħu fil-lingwa Franċiża fl-Istat ta’ residenza tagħhom, permezz ta’ talba mill-qorti adita indirizzata lill-awtoritajiet ġudizzjarji Belġjani skont ir-Regolament Nru 1206/2001, il-qorti ċaħdet din it-talba u qalet li s-seduta kellha tinżamm fil-Pajjiżi l-Baxxi, u ħarrket ix-xhieda biex jidhru quddiemha skont id-dritt proċedurali nazzjonali.
3.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tiddeċiedi jekk il-qorti ta’ Stat Membru li tixtieq tisma’ xhud, f’dan il-każ parti fil-kawża, li jirrisjedi fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, għandhiex l-obbligu li tapplika l-metodi ta’ investigazzjoni stabbiliti mir-Regolament Nru 1206/2001 jew jekk għandhiex il-possibbiltà li tkompli tuża dawk previsti mir-regoli ta’ proċedura fis-seħħ fl-Istat li fih hija tippresjedi, billi tuża, eventwalment, miżuri ta’ infurzar meta x-xhud jirrifjuta li jidher. Għalhekk għandu jiġi deċiż, għall-ewwel darba, jekk ir-Regolament Nru 1206/2001 jirregolax il-ġbir ta’ provi minn Stat Membru għal ieħor b’mod esklużiv u eżawrjenti jew jekk iħallix spazju għal modi oħra ta’ aċċess għal tali provi.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Ir-Regolament Nru 1206/2001
4.
Skont il-preambolu tar-Regolament Nru 1206/2001:
“[…]
(2)
Sabiex is-suq intern jaħdem kif suppost, kooperazzjoni bejn qrati fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda [kisba ta’ provi] għandha titjieb u b’mod partikolari tkun issimplifikata u mgħaġġla.
[…]
(7)
Billi huwa ħafna drabi essenzjali f’materja ċivili jew kummerċjali pendenti quddiem qorti fi Stat Membru li tiġi kumpilata x-xhieda fi Stat Membru ieħor, l-attivita tal-Komunità ma tistax tiġi limitata għall-qasam ta’ trasmissjoni ta’ dokumenti ġudizzjarji u ta’ dawk estra-ġudizzjarji f’materji ċivili jew kummerċjali li jidħlu fil-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1348/2000 tad-29 ta’ Mejju 2000 dwar li jisservew dokumenti ġudizzjarji u ta’ dawk estra-ġudizzjarji f’materji ċivili jew kummerċjali [ (
4
)]. Huwa għalhekk meħtieġ li jitkompla t-titjib ta’ kooperazzjoni bejn qrati ta’ Stati Membri fil-qasam tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda.
(8)
L-effiċjenza ta’ proċeduri ġudizzjarji f’materji ċivili jew kummerċjali teħtieġ li t-trasmissjoni u l-eżekuzzjoni ta’ rikjesti għall-eżekuzzjoni tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda jsiru direttament u bl-aktar mezz mgħaġġel possibbli bejn qrati ta’ l-Istati Membri.
[…]
(15)
Sabiex tiġi faċilitata l-kumpilazzjoni ta’ xhieda għandu jkun possibbli għall-qorti fi Stat Membru, bi qbil mal-liġi ta’ l-Istat Membru tagħha, li tieħu x-xhieda direttament fi Stat Membru ieħor, jekk ikun aċċettat minn dan ta’ l-aħħar, u skond il-kondizzjonijiet stabbiliti mill-korp ċentrali jew awtorità kompetent ta’ l-Istat Membru mitlub.
[…]”
5.
L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1206/2001, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprovdi fil-paragrafi (1) u (2) tiegħu:
“1.   Dan ir-Regolament għandu japplika f’materji ċivili jew kummerċjali fejn il-qorti ta’ Stat Membru, bi qbil mad-disposizzjonijiet tal-liġi ta’ dak l-Istat, titlob:
a)
lill-qorti kompetenti ta’ Stat Membru ieħor biex tiġbor x-xhieda; jew
b)
li tiġbor x-xhieda direttament fi Stat Membru ieħor.
2.   M’għandhiex issir talba biex tinkiseb xhieda li ma hijiex maħsuba għall-użu fi proċedimenti ġudizzjarji, li jkunu bdew jew li hemm il-ħsieb li jinbdew.”
6.
L-Artikoli 10 sa 16, li jinsabu fit-Taqsima 3 tal-istess regolament, jistabbilixxu l-metodi ta’ ġbir ta’ provi mill-qorti rikjesta (metodu ta’ kooperazzjoni msejjaħ “indirett”).
7.
L-Artikolu 10(2) tar-Regolament Nru 1206/2001 jippreċiża li “[i]l-qorti rikjesta għandha teżegwixxi it-talba bi qbil mal-liġi ta’ l-Istat Membru tagħha”.
8.
L-Artikolu 11(1) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li l-eżekuzzjoni indiretta għandha ssir fil-preżenza u bil-parteċipazzjoni tal-partijiet, billi juża dan il-kliem:
“Jekk ikun provdut mill-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjedenti, il-partijiet u, jekk ikun hemm, ir-rappreżentanti tagħhom, għandhom id-dritt li jkunu preżenti fl-eżekuzzjoni tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda mill-qorti rikjesta.”
9.
L-Artikolu 13 tal-imsemmi regolament jippermetti l-użu ta’ miżuri ta’ infurzar fil-kuntest tal-metodu indirett ta’ eżekuzzjoni ta’ miżuri istruttorji, b’dan il-mod:
“Fejn meħtieġ, fl-eżekuzzjoni ta’ talba il-qorti rikjesta għandha tapplika l-miżuri kostrinġenti [ta’ infurzar] adatti fl-okkażjonijiet u sal-punt li huma provduti bil-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjesta għall-eżekuzzjoni ta’ talba li ssir għall-istess għan mill-awtoritajiet nazzjonali jew minn waħda mill-partijiet konċernata.”
10.
L-Artikolu 17 tar-Regolament, li jirregola l-ġbir dirett ta’ provi mill-qorti rikjedenti (metodu ta’ kooperazzjoni msejjaħ “dirett”), jipprovdi:
“1.   Fejn qorti titlob kumpilazzjoni diretta ta’ xhieda fi Stat Membru ieħor, [din] għandha tissottometti talba lill-korp ċentrali jew lill-awtorità kompetenti […] f’dak l-Istat […].
2.   Kumpilazzjoni diretta ta’ xhieda tista’ sseħħ biss jekk tkun eżegwita fuq bażi volontarja mingħajr il-ħtieġa għal miżuri ta’ bilfors [ta’infurzar].
Fejn il-kumpilazzjoni diretta ta’ xhieda timplika li persuna għandha tinstama’, l-qorti rikjedenti għandha tgħarraf lil dik il-persuna li l-eżekuzzjoni għandha sseħħ fuq bażi volontarja.
3.   Il-kumpilazzjoni ta’ xhieda għandha tkun eżegwita minn membru tal-personal ġudizzjarju jew minn xi persuna oħra bħal ma hu espert, li se jiġi nominat, bi qbil mal-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjedenti.
[…]”
B – Id-dritt nazzjonali
11.
Fil-Pajjiżi l-Baxxi, is-smigħ ta’ xhieda kif ukoll is-smigħ provviżjorju ta’ xhieda huwa rregolat mill-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili (Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, iktar ’il quddiem, il-“WBR”) (
5
).
12.
Skont l-Artikolu 164 tal-WBR:
“1.   Il-partijiet jistgħu jidhru wkoll bħala xhieda.
[…]
3.   Jekk parti li hija obbligata tagħmel dikjarazzjoni bħala xħud ma tidhirx għas-seduta, ma tirrispondix għad-domandi li jsirulha jew tirrifjuta li tiffirma d-dikjarazzjoni tagħha, il-qorti tista’ tasal għall-konklużjonijiet li hija tikkunsidra neċessarji.”
13.
L-Artikolu 165(1) tal-WBR jipprovdi li “kull persuna mħarrka biex tinstema’ bħala xhud skont il-metodi previsti mill-liġi, għandha tidher sabiex tagħti x-xhieda tagħha.”
14.
L-Artikolu 176(1) tal-WBR jipprovdi:
“Safejn trattat jew regolament tal-UE ma jipprovdix xort’oħra, jekk xhud jirrisjedi barra mill-pajjiż, il-qorti tista’ titlob li awtorità maħtura minnha, tal-pajjiż ta’ residenza tax-xhud, tipproċedi għas-smigħ, li għandu jsir taħt ġurament jekk dan ikun possibbli, jew tafda dan is-smigħ f’idejn uffiċjal konsulari Olandiż li taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu r-residenza tax-xhud.”
15.
L-Artikolu 186 tal-WBR jipprovdi:
“1.   Fil-każijiet fejn il-liġi taċċetta l-prova permezz ta’ xhieda, jista’ jiġi ordnat is-smigħ provviżjorju ta’ xhieda mingħajr dewmien qabel ma titressaq kawża, fuq talba tal-persuna kkonċernata.
2.   Meta kawża hija diġà pendenti, il-qorti tista’ tordna s-smigħ provviżjorju ta’ xhieda fuq talba ta’ parti.”
16.
L-Artikolu 189 tal-WBR jipprovdi li “[i]d-dispożizzjonijiet dwar is-smigħ ta’ xhieda japplikaw ukoll għas-smigħ provviżjorju.”
III – Il-kawża prinċipali, id-domanda preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
17.
Fit-3 ta’ Awwissu 2009, diversi detenturi ta’ assi mobbli (
6
) (iktar ’il quddiem, “Kortekaas et”) tal-kumpannija Fortis NV (
7
) bdew proċeduri quddiem ir-Rechtbank Utrecht (il-Pajjiżi l-Baxxi) kontra tliet membri tad-direttorat ta’ din il-kumpannija li jirrisjedu fil-Belġju (
8
) (iktar ’il quddiem, “Lippens et”) u kontra l-kumpannija nfisha, sabiex dawn tal-aħħar jiġu kkundannati għad-danni minħabba t-twettiq ta’ atti illegali.
18.
Fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri fuq il-mertu, fis-6 ta’ Awwissu 2009, Kortekaas et ippreżentaw talba quddiem ir-Rechtbank Utrecht intiża għall-ksib tas-smigħ provviżjorju ta’ Lippens et bħala xhieda fir-rigward tal-allegazzjonijiet tagħhom. L-imsemmija qorti laqgħet din it-talba permezz ta’ deċiżjoni tal-25 ta’ Novembru 2009, filwaqt li ppreċiżat li s-smigħ kellu jsir minn imħallef maħtur għal dan il-għan.
19.
Fid-9 ta’ Diċembru 2009, Lippens et talbu li r-Rechtbank Utrecht tibgħat ittri rogatorji biex tagħtihom il-possibbiltà li jinstemgħu fil-Belġju, fejn jirrisjedu, minn imħallef li jitkellem u jifhem bil-Franċiż. Din it-talba ġiet miċħuda b’digriet tat-3 ta’ Frar 2010.
20.
Adita b’appell ippreżentat minn Lippens et, il-Gerechtshof te Amsterdam ikkonfermat id-digriet irrinvijat permezz ta’ deċiżjoni tat-18 ta’ Mejju 2010, billi bbażat ruħha fuq l-Artikolu 176(1) tal-WBR, li jagħti lill-qorti Olandiża li jkollha tisma’ xhud li jirrisjedi barra mill-pajjiż u li ma jkunx irid jidher volontarjament quddiemha, il-fakultà, u mhux l-obbligu, li tipproċedi permezz ta’ ittri rogatorji. Il-Gerechtshof te Amsterdam ippreċiżat li, bħala regola ġenerali, ix-xhieda għandhom jinstemgħu mill-qorti li quddiemha jkunu jinsabu pendenti l-proċeduri fuq il-mertu u li fil-kawża preżenti l-ebda ċirkustanza partikolari ma kienet tiġġustifika deroga minn din ir-regola favur Lippens et, b’mod partikolari fid-dawl tal-oppożizzjoni ta’ Kortekaas et. Hija żiedet li smigħ fil-Belġju ma kienx ikun legali minħabba raġunijiet lingwistiċi, peress li Lippens et kien se jkollhom il-possibbiltà li jiġu assistiti minn interpretu li jitkellem u jifhem bil-Franċiż matul is-smigħ tagħhom fil-Pajjiżi l-Baxxi.
21.
Lippens et appellaw fil-kassazzjoni quddiem il-Hoge Raad der Nederlanden minn din id-deċiżjoni tal-Gerechtshof te Amsterdam.
22.
Il-qorti tar-rinviju tikkunsidra li r-Regolament Nru 1206/2001 ma jipprekludix li qorti li tippresjedi fi Stat Membru tħarrek sabiex jidher quddiemha, skont ir-regoli ta’ proċedura fis-seħħ f’dak l-Istat, xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor u tasal għall-konklużjonijiet previsti minn dawk ir-regoli fil-każ li l-imsemmi xhud jirrifjuta li jidher. Fil-fehma tagħha, la l-kliem u lanqas il-premessi 2 u 5 (
9
) tar-Regolament Nru 1206/2001 ma jippermettu li jiġi konkluż li l-metodi ta’ ksib ta’ provi previsti minn dan tal-aħħar jeskludu l-użu ta’ strumenti ġuridiċi oħra. Hija tikkunsidra li l-imsemmi regolament huwa intiż biss biex jiffaċilita l-ksib ta’ provi u ma jobbligax lill-Istati Membri biex jemendaw il-metodi ta’ ksib ta’ provi previsti mid-dritt proċedurali nazzjonali tagħhom.
23.
Barra minn hekk, din il-qorti tirreferi għall-konvenzjoni dwar il-ksib ta’ provi barra mill-pajjiż f’materji ċivili jew kummerċjali konkluża f’Den Haag fit-18 ta’ Marzu 1970, u li ġiet sostitwita bir-Regolament Nru 1206/2001 fir-rigward tal-ħdax-il Stat Membru li bejniethom kienet fis-seħħ l-imsemmija konvenzjoni (
10
). Hija tenfasizza li hemm dubji rigward il-kwistjoni dwar jekk din il-konvenzjoni għandhiex portata esklużiva u vinkolanti jew jekk tħallix spazju għal strumenti oħra, hekk kif ikkunsidrat il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti (
11
). Il-qorti tar-rinviju żżid li, bil-kontra, sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hija ta’ natura li tindika li r-Regolament Nru 1206/2001 jista’ jkollu “portata esklużiva” skont it-termini użati minn din il-qorti (
12
).
24.
F’dan il-kuntest, il-Hoge Raad der Nederlanden iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Ir-Regolament [Nru 1206/2001], b’mod partikolari l-Artikolu 1(1), għandu jiġi interpretat fis-sens li, imħallef li jixtieq jisma’ xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, għandu dejjem japplika, fil-kuntest ta’ din it-tip ta’ xhieda, il-metodi implementati mill-imsemmi regolament, jew inkella l-imħallef għandu l-fakultà li juża l-metodi previsti fid-dritt proċedurali nazzjonali tiegħu, bħal pereżempju jħarrek ix-xhud sabiex jidher quddiemu?”
25.
Il-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hoge Raad der Nederlanden ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-7 ta’ April 2011.
26.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn Lippens et, mill-Gvern Olandiż, Ċek, Ġermaniż, Awstrijak, Pollakk, Finlandiż u tar-Renju Unit, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
27.
F’anness mal-ittra ta’ ċitazzjoni għas-seduta indirizzata lill-partijiet u lill-persuni kkonċernati l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet dawn id-domandi biex tingħata risposta għalihom fis-seduta:
“1)
Jekk wieħed jissuponi li l-qorti l-kompetenti hija libera li tħarrek xhud residenti fi Stat Membru ieħor skont id-dritt nazzjonali tagħha, din il-qorti tista’, fil-każ li x-xhud ma jottemporax ruħu ma’ tali taħrika, tapplika l-miżuri ta’ infurzar previsti fid-dritt nazzjonali tagħha? Jekk ir-risposta għal din id-domanda tingħata fin-negattiv, il-qorti nazzjonali għandha tipproċedi għas-smigħ tax-xhud permezz tal-metodi previsti mir-regolament [Nru 1206/2001]?
2)
Peress li dan il-każ jinvolvi s-smigħ ta’ parti bħala xhud, il-partijiet huma mitluba jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom fuq il-kwistjoni dwar jekk dan il-fatt għandux jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tingħata risposta għad-domanda preliminari. L-Istati Membri kollha huma wkoll mitluba jesprimu ruħhom fuq il-kwistjoni dwar x’inhuma l-konsegwenzi li jista’ jkollha l-introduzzjoni ta’ tali divrenzjar fil-kuntest tar-Regolament Nru 1206/2001 fuq il-liġijiet nazzjonali rispettivi tagħhom.”
28.
Matul is-seduta, li nżammet fis-7 ta’ Marzu 2012, Lippens et, il-Gvern Olandiż, Ċek, Ġermaniż, Irlandiż u Finlandiż, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, ippreżentaw osservazzjonijiet orali.
IV – Analiżi
A – Fuq l-implikazzjonijiet tal-kawża
29.
Kull qorti ta’ Stat Membru tista’ teżerċita validament il-kompetenzi tagħha u tuża d-dritt “imperium” tagħha, jiġifieri s-saħħa eżekuttiva tagħha, biss fil-limiti tal-ġurisdizzjoni ġeografika tagħha. Teżisti eċċezzjoni għal din ir-regola fir-rigward tal-miżuri istruttorji, li hija tista’ timplementa fit-territorju nazzjonali kollu. Madankollu, minħabba l-prinċipju tad-dritt internazzjonali tat-territorjalità, marbut mal-prinċipju tas-sovranità statali, il-qorti ma għandhiex normalment tintervjeni biex teżegwixxi tali miżuri fi Stat Membru ieħor.
30.
Kif jenfasizza l-preambolu tar-Regolament Nru 1206/2001, “huwa ħafna drabi essenzjali f’materja ċivili jew kummerċjali pendenti quddiem qorti fi Stat Membru li tiġi kkumpilata x-xhieda fi Stat Membru ieħor [u huwa għalhekk utili] li jitkompla t-titjib ta’ kooperazzjoni bejn qrati ta’ Stati Membri fil-qasam tal-kumpilazzjoni ta’ xhieda” (
13
). B’dan il-mod, l-imsemmi regolament jirrispondi għall-bżonn, li qiegħed jiżdied, li fi ħdan l-Unjoni Ewropea, meta l-kawża tinvolvi element barrani, il-provi jkunu jistgħu jinġabru fi Stat Membru li ma jkunx dak li fih ikunu nbdew proċeduri ġudizzjarji jew li fih jistgħu jinbdew (
14
).
31.
Peress li l-kunċett ta’ miżuri istruttorji fis-sens tar-Regolament Nru 1206/2001 ma huwiex iddefinit mir-Regolament innifsu, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ġiet imsejħa biex tiddefinixxi l-parametri tiegħu billi tinterpretah (
15
), iżda jidhirli li ma jistax jiġi kkontestat li s-smigħ ta’ xhud, bħal dak ikkontemplat fil-kawża prinċipali, jaqa’ taħt din il-klassifikazzjoni (
16
).
32.
L-għan prinċipali tar-Regolament Nru 1206/2001 huwa li jiġi stabbilit kif qorti ta’ Stat Membru tista’ tikseb, b’mod sempliċi u mgħaġġel (
17
), provi li jinsabu fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, bil-kunsens tal-awtoritajiet ta’ dan tal-aħħar. Sabiex tagħmel dan, hija għandha żewġ metodi ta’ assistenza ġudizzjarja fid-dispożizzjoni tagħha, li l-kontenut tagħhom jinsab provdut fil-qasir fl-Artikolu 1(1) tal-imsemmi regolament:
—
jew metodu indirett ta’ ksib ta’ provi, previst fl-Artikoli 10 sa 16 tar-Regolament Nru 1206/2001, li jipprovdu li l-qorti ta’ Stat Membru A (imsejħa “qorti rikjedenti” (
18
)) titlob li qorti ta’ Stat Membru B (imsejħa “qorti rikjesta”) tinkariga ruħha li twettaq il-miżuri istruttorji mixtieqa, skont il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru B, eventwalment permezz ta’ miżuri ta’ infurzar skont l-Artikolu 13 tal-imsemmi regolament,
—
jew metodu dirett ta’ ksib ta’ provi, previst fl-Artikolu 17 tar-Regolament Nru 1206/2001, li fih il-qorti ta’ Stat Membru A, jew persuna imqabbda minnha (
19
), tmur fi Stat Membru B biex teżegwixxi direttament il-miżuri istruttorji wara li tkun kisbet il-kunsens tal-awtoritajiet ta’ dan l-Istat l-ieħor (
20
), filwaqt li huwa ppreċiżat li, f’dan il-każ, huma esklużi l-miżuri kollha ta’ infurzar fuq ix-xhud li jirrisjedi hemmhekk.
33.
Essenzjalment, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, għall-ewwel darba, fuq il-kwistjoni dwar jekk fil-każ fejn qorti tixtieq tipproċedi għal miżuri istruttorji li għandhom effett transkonfinali, bħalma huwa s-smigħ ta’ xhud li jinsab fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, din hijiex obbligata li tadotta wieħed miż-żewġ metodi ta’ ksib ta’ provi previsti mir-Regolament Nru 1206/2001 deskritti hawn fuq, jiġifieri l-eżekuzzjoni indiretta tal-miżuri istruttorji permezz ta’ qorti rikjesta jew l-eżekuzzjoni diretta tal-miżuri istruttorji mill-qorti rikjedenti, hekk kif huwa sostnut quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja biss minn Lippens et, jew jekk din il-qorti tistax tapplika metodi previsti mid-dritt proċedurali tal-Istat Membru li fih hija tippresjedi. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari titlob li tiġi ddefinita l-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tar-Regolament Nru 1206/2001.
34.
Mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju kif ukoll mid-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja li kienu jeżiġu risposta orali, jirriżultaw impliċitament problemi oħra. Dawn jirrigwardaw ċerti konsegwenzi prattiċi tal-interpretazzjoni adottata fis-sentenza li ser tingħata, jiġifieri, minn naħa, l-eventwali possibbiltà tal-qorti li titlob is-smigħ li tirrikorri għal miżuri ta’ infurzar jew għal miżuri sfavorevoli (
21
) jekk ix-xhud residenti fi Stat Membru ieħor jirrifjuta li jixhed, u, min-naħa l-oħra, l-eventwali effett tal-fatt li x-xhud li għandu jinstema’ jkun parti fil-kawża.
35.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tirriżulta l-ebda risposta ċara għad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju.
36.
Fil-fatt, jeżisti biss sempliċi ħjiel fis-sentenza St. Paul Dairy, imsemmija fid-deċiżjoni tar-rinviju, li tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-regoli fuq il-kompetenza ġurisdizzjonali li jinsabu fil-Konvenzjoni ta’ Brussell, u tirreferi biss għar-Regolament Nru 1206/2001 bħala obiter dictum  (
22
), mingħajr bl-ebda mod ma tiddeċiedi l-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża. L-istess japplika għas-sentenza Aguirre Zarraga, mogħtija wkoll fil-qasam tal-kompetenza ġurisdizzjonali, li tagħti l-impressjoni li l-qorti nazzjonali tista’ tagħżel li tirrikorri għad-dispożizzjonijiet previsti fir-Regolament 1206/2001 jew le (
23
). Fid-dawl tan-natura partikolari ta’ dawn iż-żewġ sentenzi, li ma kinux jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-imsemmi regolament iżda biss dik ta’ testi li għandhom għan u kamp ta’ applikazzjoni ferm differenti minn dan tal-aħħar (
24
), anki jekk dawn jikkontribwixxu wkoll għall-ħolqien ta’ spazju ġudizzjarju Ewropew, f’dan il-każ il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tesprimi ruħha b’mod iktar tanġibbli fuq il-kundizzjonijiet li jagħtu lok għall-kundizzjonijiet li fihom l-applikazzjoni tal-imsemmi regolament hija imposta fuq qorti.
37.
Fir-rigward tal-unika sentenza li, sa fejn naf jien, ingħatat mill-Qorti tal-Ġustizzja (
25
) dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001 innifsu, jidhirli li din ma tagħti l-ebda informazzjoni utli sabiex tiġi deċiża din il-kawża (
26
).
38.
Qabel kollox, nippreċiża li, bħall-biċċa l-kbira tal-intervenjenti, nikkunsidra li meta qorti ta’ Stat Membru tfittex li tikseb provi ġejjin minn Stat Membru ieħor, hija għandha biss l-obbligu li timplementa l-mekkaniżmi previsti fir-Regolament Nru 1206/2001 f’ċerti każijiet partikolari u mhux b’mod sistematiku, fid-dawl tar-raġunijiet li ser nesponi iktar ’il quddiem.
B – Fuq l-applikabbiltà materjali tar-Regolament Nru 1206/2001
39.
Il-kliem tal-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 1206/2001, li l-interpretazzjoni tiegħu b’mod partikolari qiegħda tiġi mitluba mill-qorti tar-rinviju, jippermetti parzjalment li tittieħed deċiżjoni fuq il-kwistjoni dwar jekk iż-żewġ metodi ta’ ksib transkonfinali ta’ provi pprovduti minnu għandhomx japplikaw jew le b’mod ġenerali, jiġifieri fil-każijiet kollha fejn fattur barrani, bħalma hija r-residenza tax-xhud f’dan il-każ, jorbot il-mezz ta’ prova inkwistjoni ma’ Stat Membru ieħor, fil-qasam ċivili jew kummerċjali.
40.
Fil-fehma tiegħi, meta l-imsemmi artikolu jindika, bħala kundizzjoni preliminari, “fejn il-qorti ta’ Stat Membru […] titlob” (
27
), dan jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni materjali tar-Regolament Nru 1206/2001 għaż-żewġ każijiet preċiżi li huwa mbagħad isemmi. B’hekk, dan jirriżerva l-applikabbiltà tiegħu għall-każijiet fejn, jew il-kooperazzjoni ta’ qorti “ta’ Stat Membru ieħor” tkun neċessarja skont il-qorti li tkun qiegħda tipprova tipproċedi għal miżuri istruttorji, jew l-imsemmija qorti tkun trid tiġbor hija stess tali provi “fi Stat Membru ieħor”. A contrario, ir-regolament ma japplikax għas-sitwazzjoni meta, għalkemm prova tkun tinsab fi Stat Membru ieħor, din il-qorti tikkunsidra li tkun tista’ tiksbu mingħajr il-bżonn li tuża wieħed minn dawn il-metodi ta’ aċċess għal provi, jiġifieri mingħajr il-bżonn li la titlob l-intervent tal-awtoritajiet ġudizzjarji tal-imsemmi Stat Membru, u lanqas li tmur hija stess f’dan tal-aħħar.
41.
Bl-istess mod, il-premessi 7 u 15 tar-Regolament Nru 1206/2001 jindikaw li dan huwa intiż sabiex jippermetti lil qorti ta’ Stat Membru biex tipproċedi għal miżuri istruttorji “fi Stat Membru ieħor”, u mhux fit-territorju nazzjonali, hekk kif tixtieq tagħmel il-qorti Olandiża fil-kawża prinċipali billi tħarrek lix-xhud biex jidher quddiemha.
42.
Barra minn hekk, skont analiżi teleoloġika, u mhux biss litterali, inżid li l-premessa 2 tal-imsemmi regolament tipprovdi li dan għandu l-għan li l-“kooperazzjoni bejn [il-]qrati fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda […] titjieb u b’mod partikolari tkun issimplifikata u mgħaġġla”, liema għan ifakkar il-premessa 7 in fine. It-titolu tar-Regolament Nru 1206/2001 ukoll jenfasizza li dan għandu biss l-għan li jistabbilixxi mekkanniżmi li jiffaċilitaw il-“kooperazzjoni bejn il-qrati ta’ Stati Membri”, u mhux li jtemm il-metodi ta’ ksib ta’ provi fis-seħħ fl-Istati Membri permezz ta’ standardizzazzjoni. Meta tali kooperazzjoni ma tkunx indispensabbli jew ma tkunx mixtieqa minn qorti, ma hemmx lok, fil-fehma tiegħi, li jintużaw il-metodi ta’ assistenza ġudizzjarja simplifikata (
28
) provduti f’dan it-test, anki meta, bħal fil-kawża prinċipali, ix-xhieda, li f’dan il-każ huma wkoll partijiet fil-kawża, jitolbu li jibbenefikaw minnhom.
43.
Fil-fatt, ir-Regolament Nru 1206/2001 ma huwiex intiż sabiex jinterferixxi fir-rwol tal-qorti kompetenti, billi jillimita s-setgħa tagħha li tiżgura l-amministrazzjoni tal-proċeduri, fil-limiti tar-regoli tad-dritt internazzjonali, tad-dritt tal-Unjoni jew tad-dritt nazzjonali imposti fuqha, iżda jsaħħaħ din is-setgħa u jirregolaha sabiex jipproteġi d-drittijiet tal-partijiet u jirrispetta l-prerogattivi tal-Istati Membri l-oħra. Nikkunsidra li dan l-istrument għandu l-għan li jiffaċilita l-attività transkonfinali tal-qrati tal-Istati Membri, u mhux li jostakolaha billi jillimita l-metodi li dawn ikollhom fid-dispożizzjoni tagħhom biex jiksbu l-provi.
44.
L-ispirtu nnifsu tal-imsemmi regolament ikun ippreġudikat jekk l-implementazzjoni imperattiva tiegħu twassal biex jitnaqqsu l-possibbiltajiet ta’ ġbir ta’ provi bl-esklużjoni tal-fakultà ta’ qorti ta’ Stat Membru li tirrikorri għal metodi alternattivi ta’ ġbir ta’ provi, meta din tqis li dan ikun aħjar meta mqabbla mal-metodi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja transkonfinali misjuba fir-Regolament Nru 1206/2001 (
29
).
45.
F’dan ir-rigward, infakkar li l-Artikolu 21(2) tal-imsemmi regolament, moqri flimkien mal-premessa 17 ta’ dan tal-aħħar, jippreċiża li dan ma huwiex intiż li jxekkel iż-żamma fis-seħħ jew il-konklużjoni, bejn żewġ Stati Membri jew iktar, ta’ ftehim jew arranġamenti intiżi li jtejbu “aktar” (
30
) il-kooperazzjoni fil-qasam tal-ġbir tal-provi, sakemm dawn ikunu kompatibbli mar-regolament. Din ir-riżerva turi li, għal raġunijiet ta’ effettività, il-persuni li abbozzaw ir-Regolament Nru 1206/2001 ma kinux kontra l-idea li jitħalla spazju residwali għal strumenti oħra f’dan il-qasam, meta dawn tal-aħħar jirriżultaw iktar xierqa, f’termini ta’ garanziji u ta’ effetti konkreti, fir-rigward tas-suġġett tal-kawża.
46.
Fil-prattika, huwa possibbli li l-metodi ta’ investigazzjoni previsti mid-dritt nazzjonali jkunu effettivi daqs, jekk mhux iktar minn dawk previsti mir-Regolament Nru 1206/2001. B’hekk, mir-rapport tal-Kummissjoni bid-data tal-5 ta’ Diċembru 2007 li għamel stħarriġ tal-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001 (
31
), jirriżulta li skont l-istudju empiriku magħmul (
32
), fil-parti kbira tal-każijiet, it-talbiet għal miżuri istruttorji skont l-imsemmi regolament ġew eżegwiti fi żmien li jaqbeż dak previst mill-Artikolu 10(1), jiġifieri 90 jum wara li dawn ikunu ġew riċevuti, u li xi kultant kien jaqbeż is-6 xhur. F’dawn iċ-ċirkustanzi, wieħed jista’ jifhem li qorti ta’ Stat Membru tagħżel metodu li ma jeżiġix intermedjarji, bħalma hija t-taħrika diretta ta’ xhud biex jixhed quddiemha, biex b’hekk tiġi ggarantita l-ħeffa u għalhekk l-effiċjenza tal-proċeduri li jinsabu quddiemha.
47.
Nippreċiża li l-effett utli tal-imsemmi regolament ma huwa bl-ebda mod kompromess b’tali interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tiegħu peress li dan ma huwiex intiż sabiex jirregola s-sitwazzjonijiet kollha fejn prova tkun tinsab fi Stat Membru ieħor, iżda biss dik is-sitwazzjoni fejn il-qorti li tipprova tiksibha tikkonstata li għandha bżonn l-għajnuna tal-awtoritajiet ta’ Stat Membru ieħor. F’dan l-aħħar każ, hija għandha tagħżel bejn il-metodu istruttorju indirett, li għandu l-iżvantaġġ li jrid jiġi eżegwit b’mod korrett mill-qorti rikjesta u li jwassal biex ma tkunx il-qorti li tintalab tiddeċiedi li tipproċedi hija stess għas-smigħ tax-xhud (
33
), jew il-metodu istruttorju dirett, li jeżiġi l-awtorizzazzjoni tal-Istat Membru li fih ikunu jinsabu l-provi li għandhom jinkisbu (
34
) u li ċċaħħad lill-qorti mill-possibbiltà li tapplika miżuri ta’ infurzar (
35
). B’hekk, applikazzjoni esklużiva tar-Regolament Nru 1206/2001 twassal, għall-inqas potenzjalment, biex il-kwalità tas-smigħ tax-xhieda li jinsabu barra mit-territorju nazzjonali tkun xi kultant inqas tajba, meta mqabbla mas-sitwazzjoni li kieku r-regolament ma jeżistix. Dan ma jistax jitqies li huwa sodisfaċenti fid-dawl tal-għan tal-imsemmi regolament li jiġi ffaċilitat il-ksib tal-provi.
48.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jidhirli li l-intenzjoni tal-leġiżlatur Ewropew ma kinitx li l-applikazzjoni tal-metodi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja previsti fir-Regolament Nru 1206/2001 tkun imposta sistematikament kull darba li l-qorti ta’ Stat Membru jkollha twettaq miżuri istruttorji li jkollhom konnessjoni ma’ Stat Membru ieħor. Jidhirli li din tkun obbligatorja biss fil-każ, li ma huwiex dak tal-kawża prinċipali, fejn tali miżuri istruttorji għandhom jiġu eżegwiti barra mit-territorju tal-Istat Membru tal-qorti kkonċernata. Jiena naħseb li, fil-prattika, ikun xieraq li l-imsemmija qorti tkun tista’ tevalwa każ b’każ, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, liema huwa l-metodu istruttorju, bejn dak li jirriżulta mid-dritt nazzjonali u dak li jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, li jkun l-iktar effettiv biex tikseb il-provi li hija jkollha bżonn biex tagħti d-deċiżjoni tagħha.
49.
Għalhekk, wara li żviluppajt ir-raġunijiet għaliex, bħall-Istati Membri intervenjenti kif ukoll il-Kummissjoni, jiena nikkunsidra li l-użu tal-metodi ta’ kooperazzjoni previsti mir-Regolament Nru 1206/2001 huma imposti fuq il-qorti ta’ Stat Membru li tkun tixtieq tipproċedi għas-smigħ ta’ xhud residenti fi Stat Membru ieħor, biss jekk dik il-qorti tkun trid li dan jinstema’ fl-Istat imsemmi l-aħħar permezz ta’ wieħed mill-imsemmija metodi, iżda mhux jekk din tikkunsidra li jkun aħjar li dan jiġi fit-territorju nazzjonali tagħha biex din tisimgħu hemmhekk, sejjer issa niffoka fuq il-konsegwenzi konkreti tal-interpretazzjoni li għadni kif issuġġerejt lill-Qorti tal-Ġustizzja, f’dak li jirrigwarda ż-żewġ ipoteżijiet partikolari li ġew imsemmija fil-kuntest tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
C – Fuq żewġ problemi partikolari marbuta mas-smigħ ta’ xhud
1. Is-smigħ ta’ xhud li jirrifjuta li jixhed
50.
Skont il-kliem tad-domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju ma tistaqsix b’mod espliċitu lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-kwistjoni dwar jekk jistgħux jittieħdu miżuri ta’ infurzar (
36
) jew miżuri sfavorevoli (
37
) minn qorti ta’ Stat Membru fil-konfront ta’ xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor li ma jkunx irid jidher għat-taħrika.
51.
Madankollu, din il-problema tirriżulta mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, għaliex il-Hoge Raad der Nederlanden tippreċiża li hija tikkunsidra li “[i]r-Regolament Nru 1206/2001 ma jipprekludix […] is-setgħa tal-qorti Olandiża li tħarrek xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor biex jidher quddiemha u lanqas ma jipprekludi li l-qorti timponi fuq xhud li ma jidhirx il-konsegwenzi previsti mid-dritt proċedurali nazzjonali tagħha” (
38
).
52.
B’mod preliminari, nikkonstata li l-imsemmija problema ma tikkorrispondix għas-sitwazzjoni, li bla dubju hija iktar normali fil-prattika, fejn ix-xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor jaċċetta minn rajh li jiċċaqlaq biex jixhed quddiem il-qorti li ħarrkitu. F’dan il-każ, peress li l-parteċipazzjoni fil-miżuri istruttorji tkun volontarja, ma jkunx hemm lok li jiġu applikati l-mekkaniżmi ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja previsti mir-Regolament Nru 1206/2001.
53.
Madankollu, fil-każ fejn xhud jirrifjuta li jiġi mismugħ mill-qorti kompetenti mingħajr raġuni valida (
39
), u jekk din tippersisti fl-intenzjoni tagħha li tisimgħu, għandha ssir distinzjoni bejn żewġ sitwazzjonijiet.
54.
Minn naħa, jekk, kif tixtieq tagħmel il-qorti Olandiża fil-kawża prinċipali, il-qorti kompetenti tkun trid tisma’, fit-territorju tal-Istat Membru fejn tippresjedi, xhud residenti fi Stat Membru ieħor, f’dan il-każ, din tista’ tirrikorri għal miżuri ta’ infurzar fil-konfront tal-persuna kkonċernata biss fil-limiti li jirriżultaw mir-regoli tad-dritt internazzjonali pubbliku (
40
). Fid-dawl tad-dibattiti li saru waqt is-seduta, jidhirli li l-Istati Membri intervenjenti kollha jaqblu fuq l-idea li ma huwiex possibbli li jsir użu minn tali miżuri kontra xhud li jinsab barra mit-territorju nazzjonali, ħlief f’każijiet partikolari (
41
) jew jekk dan ikun awtorizzat minn konvenzjoni bilaterali jew multilaterali li torbot iż-żewġ Stati Membri kkonċernati.
55.
Fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni, dan ma jinkludix, fl-istat attwali tiegħu, normi li jirregolaw din il-kwistjoni. Madankollu, il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, bħalma huwa dak tal-proporzjonalità, jillimitaw il-marġni ta’ manuvra tal-Istati Membri f’dan il-qasam.
56.
Min-naħa l-oħra, hekk kif indikajt iktar ’il fuq, jekk is-smigħ ta’ tali xhud ikollu jsir fit-territorju tal-Istat Membru fejn dan jirrisjedi, għaliex il-persuna kkonċernata tirrifjuta li tidher quddiem il-qorti ta’ Stat Membru ieħor li tippersisti li tismagħha, din tal-aħħar ikollha l-obbligu li tirrikorri għal wieħed mill-metodi ta’ ksib ta’ provi, wieħed dirett, l-ieħor indirett, li huma previsti mir-Regolament Nru 1206/2001.
57.
Fil-każ li l-imsemmija qorti tkun tixtieq tipproċedi hija nfisha għal dawn il-miżuri istruttorji barra mill-pajjiż, permezz tal-metodu msejjaħ “dirett” din tista’ tagħmel dan biss “fuq bażi volontarja” u “mingħajr […] miżuri ta’ [infurzar]”, skont l-Artikolu 17(2) tal-imsemmi regolament, li jeskludi li x-xhud ikun jista’ jiġi mġiegħel jidher għal din is-seduta diretta, ħlief jekk ikunu jeżistu konvenzjonijiet ta’ kooperazzjoni bejn l-Istati Membri kkonċernati.
58.
Min-naħa l-oħra, fil-każ li l-eżekuzzjoni tal-miżuri istruttorji tiġi delegata lil qorti tal-Istat Membru fejn jirrisjedi x-xhud, l-Artikolu 13 ta’ dan l-istess regolament jippermetti li “fl-eżekuzzjoni ta’ talba il-qorti rikjesta għandha tapplika l-miżuri [ta’ infurzar] adatti fl-okkażjonijiet u sal-punt li huma provduti bil-liġi ta’ l-Istat Membru tal-qorti rikjesta għall-eżekuzzjoni ta’ talba li ssir għall-istess għan mill-awtoritajiet nazzjonali jew minn waħda mill-partijiet konċernata [kkonċernati]”. Madankollu, jidhirli li d-deċiżjoni li tittieħed miżura ta’ infurzar awtorizzata mid-dritt lokali kontra xhud li ma jikkonformax ruħu, għandha tittieħed mhux mill-qorti adita bil-mertu iżda mill-qorti rikjesta, li għandha tevalwa jekk din hijiex “meħtieġ[a]”, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 13 in limine (
42
). Barra minn hekk, peress li l-ebda sanzjoni ma takkumpanja r-rifjut ta’ implementazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ta’ infurzar, din tista’ tibqa’ mingħajr effett konkret u dan jitfa’ dawl fuq waħda mil-limitazzjonijiet tas-sistema stabbilita mir-Regolament Nru 1206/2001.
59.
Każ iktar partikolari ta’ smigħ ta’ xhud jista’ jitqajjem meta, bħalma huwa l-każ fil-kawża prinċipali, il-persuna kkonċernata tkun ukoll parti fil-proċeduri fuq il-mertu.
2. Is-smigħ ta’ xhud li jkun wkoll parti
60.
Skont id-domandi li l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet lill-intervenjenti, sabiex tirrispondi d-domanda preliminari, din ikkunsidrat li tevalwa jekk huwiex deċiżiv jew le l-fatt li x-xhud ikun parti fil-kawża jew terza persuna fil-konfront ta’ din tal-aħħar.
61.
F’dan ir-rigward, l-Istati Membri li ppreżentaw osservazzjonijiet orali ntalbu jippreċiżaw jekk il-fatt li tiġi introdotta tali distinzjoni fir-risposta għad-domanda preliminari jkollux impatt fuq ir-regoli tal-proċedura nazzjonali li japplikaw fit-territorji rispettivi tagħhom.
62.
Jidhirli li, sabiex tingħata risposta għad-domanda preliminari magħmula, ma huwiex meħtieġ li tingħata deċiżjoni dwar dan il-punt peress li l-qorti tar-rinviju ma fformulatx domanda f’dan is-sens, lanqas b’mod impliċitu. Madankollu, peress li l-partijiet fil-kawża prinċipali u l-Istati Membri intervenjenti ġew mistiedna li jiddibattuh fis-seduta, nixtieq nippreżenta xi riflessjonijiet fuq dan is-suġġett.
63.
Nosserva li r-Regolament Nru 1206/2001 ma jipprovdix għal differenza ta’ trattament skont il-kwalità tal-persuni mismugħa bħala xhieda, skont jekk dawn ikunux partijiet jew le fil-proċeduri fuq il-mertu. Fil-kuntest tal-metodu indirett ta’ ksib ta’ provi, l-Artikolu 11 tal-imsemmi regolament jipprovdi biss għall-possibbiltà tal-preżenza u l-parteċipazzjoni ta’ parti, personalment jew bl-intervent ta’ rappreżentant, meta l-qorti rikjesta tipproċedi għal miżuri istruttorji bħalma huma s-smigħ ta’ xhud, filwaqt li wieħed jinnota li dan ix-xhud jista’ jkun terza persuna jew saħansitra l-parti l-oħra, peress li t-test ma jagħmel l-ebda distinzjoni f’dan is-sens.
64.
Fil-fehma tiegħi, fil-każ li x-xhud li għandu jinstema’ jkun parti fil-kawża u jaċċetta li jidher quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor għal dan il-għan, ir-Regolament Nru 1206/2001 ma jinterferixxix, u s-smigħ ikun jista’ jsir jekk il-liġi tal-forum tippermettih. Fil-każ ta’ rifjut jew astensjoni ta’ tali xhud li jidher fit-territorju tal-Istat Membru fejn din tippresjedi, ikun ukoll il-kompitu tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tgħid x’inhuma l-konsegwenzi konkreti li l-qorti kkonċernata tista’ tikkonkludi minn tali aġir, meta dan id-dritt jippermetti s-smigħ ta’ parti bħala xhud.
65.
Infakkar li mill-perspettiva tad-dritt internazzjonali, is-sitwazzjoni ġuridika ta’ xhud li jkun ukoll parti hija differenti minn dik ta’ xhud li ma jkunx parti, peress li l-kompetenza internazzjonali tal-qorti kkonċernata testendi s-setgħa ġudizzjarja tagħha, u għalhekk is-setgħa tagħha li tadotta miżuri ta’ infurzar bħalma huma multi (
43
) kontra l-partijiet fil-kawża anki jekk dawn ikunu jirrisjedu barra mill-pajjiż, iżda dan ma japplikax fil-każ ta’ xhieda oħra.
66.
Min-naħa l-oħra, fil-każ li l-imsemmija qorti tkun tixtieq tikseb is-smigħ ta’ parti bħala xhud fit-territorju tal-Istat Membru fejn dan l-individwu jirrisjedi, billi tisimgħu hija nfisha jew billi tiżgura s-smigħ tiegħu minn qorti ta’ dan l-Istat Membru l-ieħor, ikun meħtieġ li jsir użu minn wieħed miż-żewġ dispożittivi ta’ kooperazzjoni previsti mir-Regolament Nru 1206/2001 biex tali miżuri istruttorji transkonfinali jkunu jistgħu jsiru, eventwalment permezz ta’ miżuri ta’ infurzar awtorizzati mill-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament, bl-istess mod bħallikieku dak ix-xhud kien persuna terza fir-rigward tal-kawża.
V – Konklużjoni
67.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’dan il-mod għad-domanda preliminari tal-Hoge Raad der Nederlanden:
“Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1206/2001, tat-28 ta’ Mejju 2001, dwar kooperazzjoni bejn il-qrati tal-Istati Membri fil-kumpilazzjoni ta’ xhieda [kisba ta’ provi] f’materji ċivili jew kummerċjali u, b’mod partikolari, l-Artikolu 1(1) tiegħu, għandu jiġi interpretat fis-sens li, qorti ta’ Stat Membru li tixtieq tisma’ xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, fir-rigward ta’ kawża li taqa’ taħt dan il-qasam, għandha l-obbligu li tapplika l-metodi ta’ assistenza ġudizzjarja ssimplifikata previsti mill-imsemmi regolament biss meta din tiddeċiedi li tipproċedi għal tali miżuri istruttorji billi titlob, jew l-assistenza tal-qorti kompetenti ta’ dan l-Istat Membru l-ieħor, jew inkella l-awtorizzazzjoni sabiex tipproċedi bil-miżuri istruttorji direttament fit-territorju ta’ dan tal-aħħar. Min-naħa l-oħra, fil-każijiet fejn, bħal fil-kawża prinċipali, qorti tkun tixtieq tisma’ fit-territorju tal-Istat Membru fejn din tippresjedi xhud li jirrisjedi fi Stat Membru ieħor, din għandha l-fakultà li tuża l-metodi previsti fid-dritt proċedurali nazzjonali tagħha, bħal pereżempju t-taħrik tax-xhud biex jidher quddiemha, jekk din tikkunsidra li dawn il-metodi jkunu effettivi biżżejjed fil-każ partikolari.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 121.
(
3
)	F’dawn il-konklużjonijiet, il-kunċett ta’ “Stat Membru” jirreferi għall-Istati Membri tal-Unjoni Ewropea, bl-eċċezzjoni tar-Renju tad-Danimarka, skont l-Artikolu 1(3) tar-Regolament Nru 1206/2001.
(
4
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 1, p. 227.
(
5
)	Jiena nindika li d-deċiżjoni tar-rinviju tinkorpora biss verbatim l-Artikolu 176(1) tal-WBR, fil-verżjoni tiegħu li tirriżulta mil-Liġi tas-26 ta’ Mejju 2004 (Stb. 2004, Nru 258) u li l-estratti l-oħra tal-WBR iċċitati iktar ’il quddiem huma meħuda mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fil-lingwa Olandiża, li t-traduzzjoni tagħhom ma hijiex uffiċjali.
(
6
)	Hendrikus Cornelis Kortekaas, Kortekaas Entertainment Marketing BV, Kortekaas Pensioen BV, Dirk Robbard De Kat, Johannes Hendrikus Visch, Euphemia Joanna Bökkerink u Laminco GLD N-A.
(
7
)	Fortis NV saret Ageas NV matul il-proċeduri fil-kawża prinċipali.
(
8
)	Maurice Robert Josse Marie Ghislain Lippens, Gilbert Georges Henri Mittler u Jean Paul François Caroline Votron.
(
9
)	Din il-premessa 5 tinkludi r-riferiment standard għall-prinċipji ta’ sussidjarjetà u ta’ proporzjonalità, skont l-Artikolu 5(3) UE.
(
10
)	Ara l-premessa 6 u l-Artikolu 21(1) tar-Regolament Nru 1206/2001.
(
11
)	Il-qorti tar-rinviju tiċċita s-sentenza tal-15 ta’ Ġunju 1987, Aérospatiale (ILM 1987, p. 1021-1045; 482 U.S. 522, 1987), fejn l-imsemmija Qorti ddeċidiet li din il-konvenzjoni tipprovdi għal proċeduri intiżi għall-ksib ta’ provi fi Stat firmatarju ieħor, li ma humiex esklużivi u obbligatorji, iżda fakultattivi għall-qrati Amerikani.
(
12
)	Hija tirreferi għall-punt 23 tas-sentenza tat-28 ta’ April 2005, St. Paul Dairy (C-104/03, Ġabra p. I-3481). F’dan l-istadju, nosserva li l-imsemmija sentenza tirrigwarda l-interpretazzjoni mhux tar-Regolament Nru 1206/2001 iżda tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, tas-27 ta’ Settembru 1968, dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, hekk kif emendata mill-konvenzjonijiet relattivi għall-adeżjoni tal-Istati Membri l-ġodda (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”).
(
13
)	Premessa 7 tar-Regolament Nru 1206/2001.
(
14
)	Fil-fatt, skont il-kliem tal-Artikolu 1(2) tiegħu, dan ir-regolament japplika kemm għall-proċeduri ġudizzjarji fuq il-mertu li jkunu diġà nbdew, bħal fil-każ tal-kawża prinċipali, kif ukoll għal dawk li huma sempliċement previsti.
(
15
)	Ara l-punti 40 et seq tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Kokott fis-sentenza li tat lok għad-digriet tas-27 ta’ Settembru 2007, Tedesco (C-175/06, Ġabra p. I-7929).
(
16
)	L-Artikolu 4(1)(e) tar-Regolament Nru 1206/2001 isemmi b’mod espliċitu “eżami [smigħ] ta’ persuna”, formola wiesgħa biżżejjed biex tkopri s-smigħ ta’ xhud li huwa wkoll parti fil-kawża prinċipali. Skont il-punt 8 tal-gwida prattika għall-implementazzjoni tar-regolament dwar il-ksib tal-provi, abbozzat mid-dipartimenti tal-Kummissjoni b’konsultazzjoni man-Netwerk Ġudizzjarju Ewropew f’Materji Ċivili u Kummerċjali (iktar ’il quddiem, il-“gwida prattika”, liema dokument jinsab disponibbli fuq l-internet fl-indirizz segwenti: http://ec.europa.eu/civiljustice/evidence/evidence_ec_guide_mt.pdf), “[i]l-kunċett ta’ ‘prova’ […] jinkludi, fost l-oħrajn, is-smigħ ta’ xhieda, ta’ partijiet jew ta’ esperti, il-produzzjoni ta’ dokumenti, il-verifiki, l-istabbiliment tal-fatti, il-konsultazzjoni ta’ speċjalisti tal-familja jew tal-benesseri tat-tfal” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
17
)	Ara l-premessa 2 tal-imsemmi regolament.
(
18
)	Ara d-definizzjonijiet mogħtija fl-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 1206/2001.
(
19
)	L-Artikolu 17(3) tal-imsemmi regolament jippermetti li l-qorti rikjedenti taħtar maġistrat jew kwalunkwe persuna oħra, pereżempju espert, jew, skont il-gwida prattika msemmija hawn fuq, rappreżentant konsulari jew diplomatiku, jew uffiċjal ministerjali, skont il-liġi tal-Istat Membru ta’ dik il-qorti.
(
20
)	Fuq is-setgħat tal-korp ċentrali u/jew tal-awtorità kompetenti tal-Istat Membru li fih għandhom jinkisbu l-provi, ara l-Artikolu 3(1) u (3) tar-Regolament Nru 1206/2001.
(
21
)	Nerġa’ niġi iktar ’il quddiem (ara l-punt 50) fuq il-kontenut ta’ dawn iż-żewġ kunċetti.
(
22
)	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, li l-punt 23 tagħha jipprovdi:
“Barra minn hekk, talba għas-smiegħ ta’ xhud f’ċirkostanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali tista’ tiġi użata bħala mezz sabiex jiġu evitati r-regoli li jirregolaw, fuq il-bażi ta’ l-istess garanziji u bl-istess effetti għall-individwi kollha, it-trażmissjoni u t-trattament tal-mistoqsijiet magħmula minn qorti ta’ Stat Membru u intiżi sabiex issir istruttorja fi Stat Membru ieħor (ara r-Regolament [Nru 1206/2001])”.
(
23
)	Sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010 (C-491/10 PPU, Ġabra p. I-14247) dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilltà tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243, iktar ’il quddiem, ir-“Regolament Brussell IIa”). Il-punt 67 ta’ din is-sentenza jindika li meta qorti ta’ Stat Membru tiddeċiedi li tipproċedi għas-smigħ ta’ minuri, hija għandha tuża, sa fejn ikun possibbli u fid-dawl tal-aħjar interess tal-minuri “il-mezzi kollha għad-dispożizzjoni tagħha skont id-dritt nazzjonali tagħha kif ukoll l-istrumenti proprji tal-kooperazzjoni ġudizzjarja transkonfinali, inklużi, jekk ikun hemm bżonn, dawk previsti mir-Regolament Nru 1206/2001”.
(
24
)	Bil-kontra tar-Regolament Nru 1206/2001, il-Konvenzjoni ta’ Brussell u r-Regolament Brussell IIa huma intiżi għall-istandardizzazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Istati Membri li jidħlu fil-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tagħhom, billi jipprojbixxu espliċitament l-applikazzjoni residwali ta’ regoli nazzjonali, b’mod partikolari dawk relatati mal-kompetenza transkonfinali (ara l-Artikolu 3 tal-imsemmija konvenzjoni u l-Artikolu 6 tar-Regolament Brussell IIa). Barra minn hekk, ir-Regolament Nru 1206/2001 jinkludi proċeduri li jaqgħu taħt oqsma li huma esklużi minn dawn l-istrumenti (ara t-Titolu I tal-imsemmija konvenzjoni u l-Artikolu 1(3) tar-Regolament Brussell IIa).
(
25
)	Infakkar li l-Kawża Tedesco, iċċitata iktar ’il fuq, li fil-kuntest tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja kienet ġiet mistoqsija għall-ewwel darba fuq l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001, tat lok għal digriet ta’ tħassir.
(
26
)	Sentenza tas-17 ta’ Frar 2011, Weryński (C-283/09, Ġabra p. I-601), li tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 14 u 18 tal-imsemmi regolament, li għalkemm ċertament tirrigwarda s-smigħ ta’ xhud, taqta’ u tiddeċiedi biss li qorti rikjedenti ma hijiex marbuta tħallas lill-qorti rikjesta somma mħallsa bil-quddiem sabiex tkopri l-indennizz dovut lix-xhud eżaminat jew li tirrimborsa tali indennizz.
(
27
)	Kliem enfasizzat minni. Din il-formulazzjoni kienet diġà tinsab fl-abbozz inizjali tar-Regolament Nru 1206/2001 [ara atti preparatorji, inizjattiva tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja bil-għan li jiġi adottat regolament tal-Kunsill dwar il-kooperazzjoni bejn il-qrati tal-Istati Membri fil-qasam tal-ksib tal-provi f’materji ċivili u kummerċjali (2000/C 314/01)].
(
28
)	L-Avukat Ġenerali Kokott ukoll iddeskriviet is-sistema stabbilita mir-Regolament Nru 1206/2001 bħala “mekkaniżmu ssimplifikat ta’ assistenza ġudizzjarja”, fil-punt 43 tal-konklużjonijiet tagħha fil-kawża Tedesco, iċċitata iktar ’il fuq.
(
29
)	Pożizzjoni simili għal dik meħuda mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 67 tas-sentenza Aguirre Zarraga, iċċitata iktar ’il fuq.
(
30
)	Din il-kjarifika ma kinitx tinsab fl-abbozz inizjali tar-Regolament Nru 1206/2001, imsemmi iktar ’il fuq.
(
31
)	Rapport tal-Kummissjoni lill-Kunsill, lill-Parlament Ewropew u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew dwar l-implementazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001 [COM (2007) 769 finali, punt 2.1]. Hemmhekk il-Kummissjoni tosserva li “[i]r-regolament issimplifika u ħaffef il-ksib tal-provi […], għal livell li, madankollu, jvarja konsiderevolment minn Stat Membru għal ieħor” (punt 2.12) [traduzzjoni mhux uffiċjali].
(
32
)	Studju dwar l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001, imwettaq fuq talba tal-Kummissjoni minn iktar minn 11,000 professjonist tal-24 Stat Membru li fihom japplika dan ir-regolament. Ir-riżultati tal-istudju magħmul fl-2007 jinsabu fis-sit: http://ec.europa.eu/civiljustice/publications/docs/final_report_ec_1206_2001_a_09032007.pdf
(
33
)	Skont l-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 1206/2001, id-domandi li għandhom isiru huma ġeneralment magħmula mill-qorti rikjedenti fit-talba tagħha għal miżuri istruttorji. Barra minn hekk, rappreżentant ta’ din il-qorti jista’ ċertament ikun preżenti skont l-Artikolu 12(1) tal-imsemmi regolament. Madankollu, dan jista’ jintervjeni biss biex jistaqsi domandi huwa stess lix-xhud b’mod interattiv u impromptu jekk il-qorti rikjesta tagħti l-kunsens tagħha (ara l-gwida prattika, imsemmija iktar ’il fuq, punti 14 u 57).
(
34
)	Huwa minnu li, skont l-Artikolu 17(5) tar-Regolament Nru 1206/2001, ir-raġunijiet għar-rifjut huma limitati. Madankollu, anki jekk tiġi awtorizzata l-eżekuzzjoni diretta, ikun possibbli li qorti tal-Istat Membru rikjest tikkontrolla s-smigħ tax-xhud u tintervjeni matulu, skont is-subparagrafu (2) tal-paragrafu (4) tal-imsemmi artikolu.
(
35
)	Mill-istudju fuq l-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1206/2001, imsemmi iktar ’il fuq, jirriżulta li fil-prattika l-impossibbiltà li jintużaw miżuri ta’ infurzar f’dan il-kuntest tista’ tillimita b’mod kunsiderevoli n-numru ta’ każijiet li fihom dan il-metodu huwa utli (p. 95, punt 4.1.11.1.2).
(
36
)	Biex tobbliga lil persuna tagħti x-xhieda tagħha, qorti ċivili jew kummerċjali tista’ tirrikorri għal metodi ta’ pressjoni finanzjarja (multa jew penali oħra), jew saħansitra tieħu miżuri ta’ detenzjoni jekk dawn ikunu awtorizzati mil-liġi tal-forum.
(
37
)	Il-qorti adita bil-kawża fuq il-mertu tista’ tiddeduċi, mir-rifjut ta’ persuna biex tmur tixhed, li l-fatti li fuqhom din kellha tixhed ma humiex stabbiliti, li jwassal biex tiġi ppenalizzata l-parti li kellha tibbenefika minn tali xhieda.
(
38
)	Fid-dritt Olandiż, ara l-Artikolu 164(3) tal-WBR.
(
39
)	Neskludi l-każijiet previsti fl-Artikolu 14(1) tar-Regolament Nru 1206/2001 li fihom persuna tkun ipprojbita jew meħlusa milli tixhed, jew b’applikazzjoni tal-liġi (pereżempju kontra l-konjuġi tagħha), jew minħabba każ ta’ force majeure (bħalma jiġri meta l-istat ta’ saħħa tagħha jkun tali li hija ma tistax tiċċaqlaq).
(
40
)	Ara l-punti 19 et seq tal-konklużjonijiet ippreżentati fil-25 ta’ Mejju 1988 mill-Avukat Ġenerali Darmon fil-kawżi magħquda li taw lok għas-sentenza tas-27 ta’ Settembru 1988, Ahlström Osakeyhtiö et vs Il-Kummissjoni (89/85, 104/85, 114/85, 116/85, 117/85 u 125/85 sa 129/85, Ġabra p. 5193).
(
41
)	B’dan il-mod, matul is-seduta, il-Gvern Ġermaniż ikkonstata li qorti Ġermaniża tista’ timponi fuq ċittadin Ġermaniż li jgħix barra mill-pajjiż, l-obbligi u l-azzjonijiet kollha previsti mid-dritt nazzjonali tiegħu. Huwa indika li dan jirriżulta mis-setgħa pubblika sovrana ta’ Stat Membru li teżisti fuq iċ-ċittadini tiegħu, peress li r-rabta personali li tirriżulta min-nazzjonalità tibqa’ teżisti anki meta persuna tirrisjedi barra mill-pajjiż. Huwa żied li qorti Ġermaniża li tħarrek tali ċittadin biex jixhed quddiemha tista’ theddu b’miżuri ta’ infurzar fil-każ ta’ nuqqas ta’ dehra u, ħlief jekk ikun hemm raġunijiet leġittimi għal nuqqas ta’ dehra, timponi fuqu multa jew saħansitra piena ta’ priġunerija, filwaqt li ppreċiża li l-eżekuzzjoni ta’ tali miżuri ta’ infurzar tista’ sseħħ biss fit-territorju Ġermaniż.
(
42
)	Madankollu, bħal fil-każ ta’ rifjut ta’ talba ta’ eżekuzzjoni ta’ miżuri istruttorji, ir-rifjut li tiġi implementata miżura ta’ infurzar għandu jibqa’ l-eċċezzjoni, għaliex l-għan tar-Regolament Nru 1206/2001 huwa li jiffaċilita l-ksib ta’ provi minn Stat Membru għal ieħor.
(
43
)	Madankollu, qorti msemmija mir-Regolament Nru 1206/2001, li tiddeċiedi fil-qasam ċivili jew kummerċjali, ma tistax tuża s-setgħa pubblika barra mit-territorju tal-Istat Membru li hija parti minnu, billi timplementa atti materjali li jeżiġu li tiġi eżerċitata l-koeżjoni statali, bħalma huwa l-fatt li, permezz tas-setgħa pubblika tal-pulizija, parti li tirrisjedi fi Stat Membru ieħor tinġab quddiemha sabiex din tiġi obbligata tixhed.