61986CJ0109_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 109/86,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Εφετείου Αθηνών προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ της εταιρίας
Ιωάννης Θεοδωράκης - Βιομηχανία Ελαίου ΑΕ, που εδρεύει στα Χανιά, νομίμως εκπροσωπούμενης από τον πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου Ιωάννη Δημητρίου Θεοδωράκη,
και
Ελληνικού δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό των Οικονομικών,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 36 και 37 του κανονισμού 3183/80 της Επιτροπής, της 3ης Δεκεμβρίου 1980, περί κοινών τρόπων εφαρμογής του καθεστώτος πιστοποιητικού εισαγωγής, εξαγωγής και προκαθορισμού για τα γεωργικά προϊόντα ( ΕΕ ειδ . έκδ . 11/022, σ . 66 ),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )
συγκείμενο από τους Ο . Due, πρόεδρο τμήματος, Κ . Bahlmann και Τ . F . O' Higgins, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : Sir Gordon Slynn
γραμματέας : D . Louterman, υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :
- η εταιρία "Θεοδωράκης", εκπροσωπούμενη από το δικηγόρο Ε . Σ . Ζουριδάκη,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Ξ . Γιαταγάνα,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 10ης Ιουνίου 1987,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουνίου 1987,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 16ης Οκτωβρίου 1985, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 7 Μαΐου 1986, το Εφετείο Αθηνών, υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 36 και 37 του κανονισμού 3183/80 της Επιτροπής, της 3ης Δεκεμβρίου 1980, περί κοινών τρόπων εφαρμογής του καθεστώτος πιστοποιητικού εισαγωγής, εξαγωγής και προκαθορισμού για τα γεωργικά προϊόντα ( ΕΕ ειδ . έκδ . 11/022, σ . 66 ).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε σε δίκη μεταξύ της ελληνικής εταιρίας "Ιωάννης Θεοδωράκης - Βιομηχανία Ελαίου ΑΕ" ( στο εξής : εταιρία Θεοδωράκης ) και του ελληνικού δημοσίου, που αφορά την απόδοση της εγγύησης που είχε συστήσει η εν λόγω εταιρία . Τον Απρίλιο του 1982, η εταιρία Θεοδωράκης συμφώνησε με μια πολωνική επιχείρηση να της πωλήσει εμπόρευμα του οποίου η εξαγωγή εκτός της Κοινότητας υπέκειτο, δυνάμει της εφαρμοστέας κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως, στην έκδοση από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές πιστοποιητικού εξαγωγής, το οποίο η εταιρία Θεοδωράκης πράγματι έλαβε κατόπιν συστάσεως της απαιτούμενης προς τούτο εγγυήσεως . Το εν λόγω πιστοποιητικό ίσχυε μέχρι τις 31 Αυγούστου 1982, ημερομηνία κατά την οποία ο πολωνός αγοραστής έπρεπε, το αργότερο, να παραλάβει το εμπόρευμα στην Ελλάδα . 'Ομως, επειδή ο αγοραστής δεν εμφανίστηκε εγκαίρως για να παραλάβει το εμπόρευμα, και αυτό παρά τις οχλήσεις της εταιρίας Θεοδωράκης, η τελευταία ισχυρίζεται ότι ζήτησε και έλαβε από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές παράταση της προθεσμίας εξαγωγής μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1982 . Κατόπιν της πληροφορίας που έλαβε από τον πολωνό αγοραστή ότι δεν ήταν σε θέση να παραλάβει το εμπόρευμα ούτε το Δεκέμβριο, η εταιρία Θεοδωράκης κατάγγειλε τη σύμβαση .
3 Εν συνεχεία, επειδή οι αρμόδιες ελληνικές αρχές κήρυξαν καταπεσούσα την εγγύηση λόγω μη πραγματοποιήσεως της εξαγωγής, η εταιρία Θεοδωράκης άσκησε αγωγή ζητώντας την απόδοση της επίδικης εγγυήσεως . Επειδή η αγωγή αυτή απορρίφθηκε πρωτοδίκως, η εταιρία Θεοδωράκης άσκησε έφεση ενώπιον του Εφετείου Αθηνών υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι το γεγονός ότι ο πολωνός αγοραστής δεν παρέλαβε το εμπόρευμα στην Ελλάδα συνιστούσε ανωτέρα βία κατά την έννοια του προαναφερόμενου κανονισμού 3183/80 της Επιτροπής, με συνέπεια ότι έπρεπε να ακυρωθεί το επίδικο πιστοποιητικό εξαγωγής και να αποδοθεί η εγγύηση .
4 Προκειμένου να επιλύσει τη διαφορά αυτή, το Εφετείο Αθηνών υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα, με το οποίο ζητεί ουσιαστικά να πληροφορηθεί αν ο όρος ανωτέρα βία που περιλαμβάνεται στα άρθρα 36 και 37 του κανονισμού 3183/80 πρέπει να ερμηνευτεί υπό την έννοια ότι καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία η εξαγωγή δεν πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της ισχύος του πιστοποιητικού εξαγωγής διότι ο αγοραστής παρέλειψε, αντίθετα από τη σχετική συμβατική του υποχρέωση, να παραλάβει το πωληθέν προς εξαγωγή εμπόρευμα .
5 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
6 Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα, πρέπει πρώτον να υπομνηστεί ότι, όπως έκρινε ήδη το Δικαστήριο με την απόφασή του της 30ής Ιανουαρίου 1974 ( υπόθεση 158/73, Kampffmeyer, Rec . 1974, σ . 101 ), ο όρος ανωτέρα βία δεν έχει ταυτόσημο περιεχόμενο στους διαφορετικούς κλάδους του δικαίου και στους διαφόρους τομείς εφαρμογής, η έννοια του όρου αυτού πρέπει να καθορίζεται αναλόγως του νομικού πλαισίου στο οποίο προορίζεται να αναπτύξει τα αποτελέσματά της . Στην προκειμένη περίπτωση, η έννομη κατάσταση χαρακτηρίζεται από την υποχρέωση που, δυνάμει του κοινοτικού δικαίου, επιβάλλεται στον κάτοχο του πιστοποιητικού εξαγωγής να εξαγάγει το προϊόν για το οποίο πρόκειται κατά τη διάρκεια ισχύος του πιστοποιητικού, η εκπλήρωση της οποίας διασφαλίζεται με τη σύσταση εγγυήσεως, όπως προκύπτει ιδίως από το άρθρο 8, παράγραφος 1, του άρθρου 29, στοιχείο β ), και την ένατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3183/80 . Κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 36 και 37 του ίδιου κανονισμού, η εγγύηση αυτή αποδεσμεύεται όταν οι αρμόδιες εθνικές αρχές ακυρώνουν την υποχρέωση εξαγωγής λόγω του ότι "η εξαγωγή δεν δύναται να πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια ισχύος του πιστοποιητικού λόγω ανωτέρας βίας ".
7 Σχετικά πρέπει να παρατηρηθεί ότι το Δικαστήριο, με την προαναφερόμενη απόφαση και σχετικά με διάταξη παρόμοια με εκείνη των άρθρων 36 και 37 του κανονισμού 3183/80, έκρινε ότι η έννοια της ανωτέρας βίας δεν περιοριζόταν στην έννοια της απόλυτης αδυναμίας . Πάντως, αποτελεί επίσης πάγια νομολογία ότι, ακόμη και αν η έννοια της ανωτέρας βίας δεν προϋποθέτει απόλυτη αδυναμία, απαιτεί ωστόσο η μη επέλευση του οικείου γεγονότος να οφείλεται σε περιστάσεις άσχετες προς εκείνον που επικαλείται το γεγονός, ασυνήθεις και απρόβλεπτες, των οποίων οι συνέπειες παρίστανται αναπόφευκτες έστω και αν καταβληθεί κάθε δυνατή επιμέλεια .
8 'Οσον αφορά την περίπτωση κατά την οποία η μη πραγματοποίηση της προβλεπόμενης εξαγωγής δεν απορρέει από σφάλμα του κατόχου του πιστοποιητικού εξαγωγής, αλλά οφείλεται αποκλειστικά στη μη εκτέλεση, από τον αντισυμβαλλόμενό του, της σύμβασης πωλήσεως στο πλαίσιο της οποίας έπρεπε να πραγματοποιηθεί η εξαγωγή, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι μια τέτοια ανωμαλία στην εκτέλεση της σύμβασης μπορεί να θεωρηθεί ως περίσταση άσχετη προς τον κάτοχο του πιστοποιητικού, πάντως δεν είναι ούτε ασυνήθης ούτε απρόβλεπτη . Πράγματι, παρόμοιο γεγονός αποτελεί συνήθη εμπορικό κίνδυνο στο πλαίσιο των εμπορικών συναλλαγών και εναπόκειται στον κάτοχο του πιστοποιητικού, ο οποίος είναι εξάλλου απολύτως ελεύθερος να επιλέγει τους εμπορικούς του εταίρους, αναλόγως του συμφέροντος που αυτός μπορεί να προσδοκά, να λαμβάνει τις κατάλληλες προφυλάξεις είτε περιλαμβάνοντας στην εν λόγω σύμβαση αντίστοιχες ρήτρες είτε συνάπτοντας ειδική ασφάλιση .
9 Επομένως, στο ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου προσήκει η απάντηση ότι ο όρος ανωτέρα βία που περιλαμβάνεται στα άρθρα 36 και 37 του κανονισμού 3183/80 της Επιτροπής, της 3ης Δεκεμβρίου 1980, πρέπει να ερμηνευτεί υπό την έννοια ότι δεν καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία η εξαγωγή δεν πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ισχύος του πιστοποιητικού εξαγωγής λόγω του ότι ο αγοραστής, αντίθετα από τη συμβατική του υποχρέωση, δεν παρέλαβε το πωληθέν προς εξαγωγή εμπόρευμα .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
10 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα ),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που υπέβαλε το Εφετείο Αθηνών με Διάταξη της 16ης Οκτωβρίου 1985, αποφαίνεται :
Ο όρος "ανωτέρα βία" που περιλαμβάνεται στα άρθρα 36 και 37 του κανονισμού 3183/80 της Επιτροπής, της 3ης Δεκεμβρίου 1980, πρέπει να ερμηνευτεί υπό την έννοια ότι δεν καλύπτει την περίπτωση κατά την οποία η εξαγωγή δεν πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ισχύος του πιστοποιητικού εξαγωγής λόγω του ότι ο αγοραστής, αντίθετα από τη συμβατική του υποχρέωση, δεν παρέλαβε το πωληθέν προς εξαγωγή εμπόρευμα .