62024CJ0398
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 30 października 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych i handlowych – Jurysdykcja i uznawanie orzeczeń sądowych oraz ich wykonywanie w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Artykuł 25 ust. 1 – Umowa jurysdykcyjna – Nieważność pod względem materialnym według prawa państwa członkowskiego, przed którego sąd wytoczono powództwo – Pojęcie
W sprawie C‑398/24 [Pome] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Riigikohus (sąd najwyższy, Estonia) postanowieniem z dnia 5 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 czerwca 2024 r., w postępowaniu:
A
przeciwko
B,
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki prezesa szóstej izby, A. Kumin i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu A – K. Tamm, vandeadvokaat,
–
w imieniu B – J. Tehver, vandeadvokaat,
–
w imieniu rządu estońskiego – M. Kriisa, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – S. Noë i E. Randvere, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 25 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2020, L 338, s. 12).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy A a B, dwiema osobami fizycznymi, w przedmiocie jurysdykcji sądów estońskich do rozpoznania powództwa o zapłatę wierzytelności.
Ramy prawne
Rozporządzenie nr 1215/2012
3
Motywy 4, 6, 15, 16, 19, 20 i 22 rozporządzenia nr 1215/2012 mają następujące brzmienie:
„(4)
[…] Dlatego nieodzowne jest wydanie przepisów celem ujednolicenia przepisów o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych, aby zapewnić szybkie i nieskomplikowane uznawanie i wykonywanie orzeczeń wydanych w jednym z państw członkowskich.
[…]
(6)
Celem zagwarantowania swobodnego przepływu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych niezbędnym i stosownym jest, aby przepisy o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń zostały określone w drodze aktu unijnego, który będzie wiążący i bezpośrednio stosowany.
[…]
(15)
Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i opierać się na zasadzie, że jurysdykcję w ogólności mają sądy miejsca zamieszkania pozwanego. Tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub autonomię stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. Siedziba osób prawnych musi być zdefiniowana wprost w rozporządzeniu celem wzmocnienia przejrzystości wspólnych przepisów i uniknięcia konfliktów kompetencyjnych.
(16)
Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Istnienie ścisłego związku powinno zagwarantować pewność prawną oraz uniknięcie możliwości pozywania pozwanego przed sąd państwa członkowskiego, którego pozwany nie mógł rozsądnie przewidzieć […].
[…]
(19)
Z zastrzeżeniem jurysdykcji wyłącznych określonych w niniejszym rozporządzeniu powinna być przestrzegana autonomia stron w zakresie umownego wyboru jurysdykcji, z wyjątkiem spraw dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentów lub z zakresu prawa pracy, w których dopuszczalna jest jedynie ograniczona swoboda stron w zakresie umownego wyboru jurysdykcji.
(20)
W razie pojawienia się kwestii, czy umowa dotycząca jurysdykcji przyznająca jurysdykcję sądowi lub sądom państwa członkowskiego, jest materialnie nieważna, kwestia ta powinna zostać rozstrzygnięta zgodnie z prawem państwa członkowskiego, w którym znajduje się sąd lub sądy wskazane w umowie, włączając w to normy kolizyjne tego państwa członkowskiego.
[…]
(22)
Jednakże w celu wzmocnienia skuteczności umów ustanawiających jurysdykcję wyłączną i unikania nieuczciwych taktyk w postępowaniu sądowym, należy przewidzieć wyjątek od ogólnej regulacji dotyczącej zawisłości sprawy w celu zadowalającego rozwiązania szczególnego przypadku, w którym mogą toczyć się równoległe postępowania […]”.
4
Artykuł 15 tego rozporządzenia przewiduje:
„Od przepisów niniejszej sekcji można odstąpić na podstawie umowy tylko wówczas:
[…]
2)
jeżeli przyznaje ona ubezpieczającemu, ubezpieczonemu lub uposażonemu z tytułu ubezpieczenia uprawnienie do występowania przed sądy inne niż wymienione w niniejszej sekcji;
[…]”.
5
Artykuł 19 wspomnianego rozporządzenia stanowi:
„Od przepisów niniejszej sekcji można odstąpić na podstawie umowy tylko wówczas:
[…]
2)
jeżeli przyznaje ona konsumentowi uprawnienie do wytaczania powództwa przed sądy inne niż wymienione w niniejszej sekcji; […]
[…]”.
6
Artykuł 23 tego rozporządzenia ma następujące brzmienie:
„Od przepisów niniejszej sekcji można odstąpić na podstawie umowy tylko wówczas:
[…]
2)
jeżeli przyznaje ona pracownikowi prawo do wytaczania powództwa przed sądy inne niż wymienione w niniejszej sekcji”.
7
Artykuł 25 ust. 1 i 4 rozporządzenia nr 1215/2012 stanowi:
„1.   Jeżeli strony niezależnie od ich miejsca zamieszkania uzgodniły, że sąd lub sądy państwa członkowskiego powinny rozstrzygać spór już wynikły albo spór przyszły mogący wyniknąć z określonego stosunku prawnego, to sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję, chyba że umowa ta jest nieważna pod względem materialnym, na mocy prawa danego państwa członkowskiego. Tak określona jurysdykcja jest jurysdykcją wyłączną, o ile strony nie uzgodniły inaczej. Umowę jurysdykcyjną zawiera się:
a)
w formie pisemnej lub ustnej potwierdzonej na piśmie;
b)
w formie, która odpowiada praktyce przyjętej między stronami; lub
c)
w handlu międzynarodowym – w formie odpowiadającej zwyczajowi handlowemu, który strony znały lub musiały znać i który strony umów tego rodzaju w określonej dziedzinie handlu powszechnie znają i którego stale przestrzegają.
[…]
4.   Umowy jurysdykcyjne […] nie wywołują skutku prawnego, jeżeli są sprzeczne z przepisami art. 15, 19 lub 23 albo jeżeli sądy, których jurysdykcja została wyłączona przez strony w umowie, mają wyłączną jurysdykcję na podstawie art. 24”.
Prawo estońskie
8
Paragraf 104 tsiviilkohtumenetluse seadustik (kodeksu postępowania cywilnego) z dnia 20 kwietnia 2005 r. (RT I 2005, 26, 197; 22/03/2024, 8) (zwanego dalej „TsMS”) ma następujące brzmienie:
„(1)   Sąd może również skorzystać ze swojej właściwości, jeżeli została ona uzgodniona między stronami, a spór jest związany z działalnością gospodarczą lub zawodową obu stron lub jeżeli umowa jest związana z działalnością gospodarczą i zawodową jednej ze stron, a drugą stroną jest państwo, jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna prawa publicznego lub jeżeli obie strony są osobami prawnymi prawa publicznego.
[…]
(3)   Niezależnie od postanowień ust. 1 niniejszego artykułu umowa jurysdykcyjna jest ważna również wtedy, gdy:
1)
została uzgodniona po powstaniu sporu;
2)
właściwość została uzgodniona, na wypadek gdy pozwany po zawarciu tej umowy ustanawia swoje miejsce zamieszkania w innym państwie lub przenosi do niego swój zakład lub siedzibę, lub gdy w chwili wytoczenia powództwa jego przedsiębiorstwo, miejsce zamieszkania lub siedziba nie są znane”.
9
Paragraf 106 ust. 1 pkt 1 TsMS przewiduje:
„Umowa jurysdykcyjna jest nieważna, jeżeli […] jest sprzeczna z przepisami § 104 ust. 1 niniejszego kodeksu […]”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
10
Od 2020 r. A i B zamieszkiwali wspólnie w Portugalii, a w dniu 3 maja 2022 r. nabyli tam mieszkanie na współwłasność w częściach równych.
11
W dniu 27 sierpnia 2022 r. A i B zawarli umowę, na mocy której A zbył na rzecz B swój udział we współwłasności tego mieszkania wynoszący 50 %. W zamian B uznał swoje zobowiązanie wobec A, którego wysokość odzwierciedlała w szczególności fakt, że A przyczynił się do nabycia i remontu wspomnianego mieszkania w kwocie 150000 EUR i że B wzbogacił się o tę kwotę, nabywając wyłączną własność tego mieszkania.
12
Strony uzgodniły, że umowa ta podlega estońskiemu prawu materialnemu i że związane z nią spory będą rozstrzygane polubownie i w dobrej wierze, przy czym jeżeli strony nie osiągną porozumienia, wszelkie spory bezpośrednio lub pośrednio związane ze wspomnianą umową będą rozstrzygane przez Harju Maakohus (sąd pierwszej instancji dla Harju, Estonia).
13
Powołując się na tę klauzulę prorogacyjną, w dniu 23 października 2023 r. A wytoczył powództwo o zapłatę wierzytelności przeciwko B przed Harju Maakohus (sąd pierwszej instancji dla Harju).
14
Orzeczeniem z dnia 15 listopada 2023 r. Harju Maakohus (sąd pierwszej instancji dla Harju) nie przyjął tego powództwa do rozpoznania ze względu na brak właściwości miejscowej. Sąd ten oparł się na art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012 w celu zbadania, czy umowa jurysdykcyjna jest nieważna pod względem materialnym na mocy prawa państwa członkowskiego, którego sąd został wskazany, czyli na mocy prawa estońskiego. Z uwagi zaś na to, że § 106 ust. 1 TsMS w związku z § 104 ust. 1 TsMS zezwala na umowy jurysdykcyjne tylko wtedy, gdy dotyczą one działalności gospodarczej lub zawodowej obu stron danej umowy, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, wspomniany sąd uznał, że owa umowa jurysdykcyjna jest nieważna.
15
A wniósł zażalenie na to orzeczenie do Tallinna Ringkonnakohus (sądu apelacyjnego w Tallinie, Estonia). Przed tym sądem podniósł on, że odniesienie w art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 do przewidzianej w prawie danego państwa członkowskiego podstawy nieważności umowy jurysdykcyjnej „pod względem materialnym” dotyczy krajowego prawa materialnego, a nie prawa procesowego, w zakresie którego mieszczą się natomiast przepisy §§ 104 i 106 TsMS.
16
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2023 r. Tallinna Ringkonnakohus (sąd apelacyjny w Tallinie) oddalił to zażalenie i utrzymał w mocy wspomniane orzeczenie. Według tego sądu w celu ustalenia, czy klauzula prorogacyjna jest ważna pod względem materialnym na mocy prawa estońskiego, należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko przepisy prawa materialnego, lecz również § 104 ust. 1 i § 106 ust. 1 TsMS, które odnoszą się do rodzaju rozpatrywanego sporu, co jest kwestią materialną i nie stanowi kwestii formalnej.
17
A zaskarżył to postanowienie do Riigikohus (sądu najwyższego, Estonia), który jest sądem odsyłającym. A twierdzi, że rozpatrywana klauzula prorogacyjna jest ważna, ponieważ § 104 ust. 1 TsMS nie może być stosowany równolegle z rozporządzeniem nr 1215/2012, skoro jego art. 25 odsyła wyłącznie do krajowego prawa materialnego. B uważa, że ta klauzula jest nieważna na mocy § 104 ust. 1 i § 106 ust. 1 TsMS.
18
Zdaniem tego sądu, jak wynika z motywu 20 rozporządzenia nr 1215/2012, jego art. 25 ust. 1 odsyła do prawa państwa członkowskiego jako całości, w tym do norm kolizyjnych. Normy kolizyjne prawa estońskiego nie pozwalają zaś stronom na wyłączenie stosowania norm mających zastosowanie do umów jurysdykcyjnych.
19
Sąd odsyłający uważa, że aby rozstrzygnąć spór w postępowaniu głównym, należy odpowiedzieć na pytanie, czy to, że prawo estońskie uzależnia ważność umowy jurysdykcyjnej od okoliczności, iż osoby fizyczne będące stronami tej umowy działają w ramach działalności gospodarczej i zawodowej, jak wymagają tego § 104 ust. 1 i § 106 ust. 1 TsMS, stanowi kwestię ważności wspomnianej umowy pod względem materialnym w rozumieniu art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Zdaniem tego sądu ani z brzmienia tego przepisu, ani z orzecznictwa Trybunału nie wynika jednoznacznie, czy pojęcie „nieważności pod względem materialnym” obejmuje również przesłanki przewidziane w tych uregulowaniach krajowych.
20
W tych okolicznościach Riigikohus (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy okoliczność, że ważność umowy jurysdykcyjnej jest uzależniona od tego, że osoby fizyczne, które ją zawarły, działają w ramach działalności gospodarczej i zawodowej, jak zostało to uregulowane w § 106 ust. 1 pkt 1 [TsMS], który stanowi, że umowa jurysdykcyjna zawarta między osobami fizycznymi jest nieważna, jeżeli narusza przepis § 104 ust. 1 [TsMS], zgodnie z którym spór między osobami fizycznymi rozpoznawany przez sąd na podstawie umowy jurysdykcyjnej musi być związany z działalnością gospodarczą lub zawodową obu stron, jest kwestią materialnoprawnej ważności umowy jurysdykcyjnej w rozumieniu ostatniego członu art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze (»chyba że umowa ta jest nieważna pod względem materialnym na mocy prawa danego państwa członkowskiego«) rozporządzenia [nr 1215/2012]?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
21
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że warunek nałożony w prawie krajowym mającym zastosowanie w państwie członkowskim sądu, którego jurysdykcja została uzgodniona przez umawiające się strony, stanowiący, iż umowa jurysdykcyjna zawarta między osobami fizycznymi jest ważna tylko wtedy, gdy dany spór jest związany z działalnością gospodarczą lub zawodową tych stron, jest objęty podstawą „nieważności pod względem materialnym” w rozumieniu tego przepisu.
22
Na wstępie należy przypomnieć, że w zakresie, w jakim rozporządzenie nr 1215/2012 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1), które z kolei zastąpiło Konwencję z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienioną późniejszymi konwencjami dotyczącymi przystąpienia nowych państw członkowskich do tej konwencji (zwaną dalej „konwencją brukselską”), dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów tych ostatnich instrumentów prawnych obowiązuje także w odniesieniu do wykładni rozporządzenia nr 1215/2012, jeżeli przepisy te można uznać za „równoważne” przepisom tego rozporządzenia [wyrok z dnia 16 maja 2024 r., Toplofikatsia Sofia (Pojęcie miejsca zamieszkania pozwanego), C‑222/23, EU:C:2024:405, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo]. W konsekwencji wykładnia dokonana przez Trybunał w odniesieniu do art. 17 akapit pierwszy konwencji brukselskiej i art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 obowiązuje również w odniesieniu do art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, ponieważ w tym ostatnim przepisie przejęto, używając podobnych lub też identycznych sformułowań, treść tych pierwszych przepisów.
23
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko brzmienie rozpatrywanego przepisu prawa Unii, lecz także kontekst, w jaki się on wpisuje, oraz cele realizowane przez akt, którego jest on częścią (wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; z dnia 9 października 2025 r., Cabris Investment, C‑540/24, EU:C:2025:766, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
24
Stosownie do art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012, jeżeli strony niezależnie od ich miejsca zamieszkania uzgodniły, że sąd lub sądy państwa członkowskiego powinny rozstrzygać spór już wynikły albo spór przyszły mogący wyniknąć z określonego stosunku prawnego, to sąd lub sądy tego państwa mają jurysdykcję, chyba że umowa ta jest nieważna pod względem materialnym na mocy prawa danego państwa członkowskiego.
25
O ile z brzmienia art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012 wynika, że umowa jurysdykcyjna może zostać uznana za nieważną na mocy prawa państwa członkowskiego, którego sąd został wskazany w tej umowie, o tyle ani ten artykuł, ani żaden inny przepis tego rozporządzenia nie definiują jednak pojęcia „nieważności pod względem materialnym”.
26
Zgodnie z powszechnie przyjętym znaczeniem sformułowania „pod względem materialnym” jest ono stosowane w wyrokach i aktach proceduralnych w odróżnieniu od pojęć „formy” i „dopuszczalności”, które są analizowane przed rozstrzygnięciem przez sąd przedmiotu postępowania, a mianowicie kwestii faktycznych lub prawnych, na których opiera się żądanie stron (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 31).
27
Ponadto należy zauważyć, że art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012 ogranicza się do ustanowienia normy kolizyjnej poprzez uściślenie, jakie prawo krajowe ma zastosowanie w odniesieniu do kwestii, czy pomimo spełnienia wszystkich przesłanek ważności przewidzianych w tym artykule taka umowa może zostać uznana za nieważną z powodów materialnych wynikających z tego prawa krajowego (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 32).
28
Jednakże, poza odniesieniem do pojęcia „nieważności pod względem materialnym”, art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 przewiduje warunki ważności właściwe dla umów jurysdykcyjnych, przy czym wśród tych warunków ujęte są wymogi materialne oraz różne wymogi formalne, które musi spełniać taka umowa (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 lipca 2016 r., Hőszig, C‑222/15, EU:C:2016:525, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 35).
29
I tak, aby umowa jurysdykcyjna była ważna, należy ją zgodnie z art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 zawrzeć w formie pisemnej lub ustnej potwierdzonej na piśmie albo w formie, która odpowiada praktyce przyjętej między stronami, albo – w handlu międzynarodowym – w formie odpowiadającej zwyczajowi handlowemu, który strony znały lub musiały znać.
30
Wymagając, aby umowa jurysdykcyjna spełniała ustanowione w art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 przesłanki materialne i formalne, przepis ten pozwala zagwarantować, że dokonane przez zainteresowanych uzgodnienie ma rzeczywisty charakter, w celu uniknięcia – w trosce o ochronę słabszej strony umowy – tego, by klauzule prorogacyjne zamieszczone w umowie przez jedną tylko stronę umknęły uwadze drugiej strony (zob. podobnie wyrok z dnia 7 lipca 2016 r., Hőszig, C‑222/15, EU:C:2016:525, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
W tym względzie Trybunał orzekł, że ważność klauzuli prorogacyjnej może być uzależniona od spełnienia szczególnej przesłanki formalnej tylko w razie, gdy przesłanka ta wiąże się z wymogami art. 25 rozporządzenia nr 1215/2012, a umawiające się państwa nie mają swobody ustanawiania wymogów formalnych innych niż przewidziane w tym rozporządzeniu (zob. podobnie wyrok z dnia 16 marca 1999 r., Castelletti, C‑159/97, EU:C:1999:142, pkt 35, 37). Trybunał wyjaśnił również, że względy dotyczące związków między wskazanym sądem a spornym stosunkiem lub materialnej ważności klauzuli jurysdykcyjnej pozostają poza zakresem tych wymogów (zob. podobnie wyrok z dnia 8 lutego 2024 r., Inkreal, C‑566/22, EU:C:2024:123, pkt 34).
32
Wynika z tego, że pojęcie „nieważności pod względem materialnym” użyte w ostatniej części art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012, w zakresie, w jakim odnosi się ono w sposób konieczny do przesłanek ważności innych niż te, które są właściwe dla umów jurysdykcyjnych przewidzianych w tym rozporządzeniu, obejmuje ogólne podstawy nieważności, które mogą mieć wpływ na stosunek umowny, a mianowicie w szczególności wady oświadczenia woli, takie jak błąd, podstęp, groźba lub przemoc czy też brak zdolności do czynności prawnych, przewidziane w prawie państwa członkowskiego, którego sądy są wskazane (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 36).
33
Wniosek ten znajduje potwierdzenie w genezie tej ostatniej części art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012, która nie znajdowała się ani w art. 23 rozporządzenia nr 44/2001, ani w art. 17 akapit pierwszy konwencji brukselskiej i która miała na celu wprowadzenie zharmonizowanej normy kolizyjnoprawnej dotyczącej materialnej ważności umów o jurysdykcji, zapewniając tym samym podobny skutek niezależnie od sądu, do którego zwrócono się w pierwszej kolejności, i odzwierciedlając rozwiązania określone w Konwencji haskiej z dnia 30 czerwca 2005 r. o umowach dotyczących właściwości sądu (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 40). Sprawozdanie wyjaśniające sporządzone przez profesorów Hartleya i Dogauchiego odnosi się w pkt 125 i 126, w ramach „istotnych przyczyn nieważności”, do ogólnie uznanych podstaw nieważności, takich jak błąd, podstęp, groźba lub przemoc, oszustwo, brak uprawnień lub brak zdolności do czynności prawnych.
34
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że warunek ustanowiony w prawie estońskim, zgodnie z którym umowa jurysdykcyjna mająca zastosowanie między osobami fizycznymi jest ważna tylko wtedy, gdy dany spór jest związany z działalnością gospodarczą i zawodową tych osób, można by oczywiście powiązać z warunkiem zdolności danych osób do czynności prawnych. Jednakże nie wchodzi on w zakres klasycznego przypadku braku zdolności do czynności prawnych małoletniego lub chronionej osoby pełnoletniej, lecz odnosi się w rzeczywistości do rodzaju działalności – nieprywatnej – prowadzonej przez umawiające się strony.
35
Ponadto należy podkreślić, z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający, że ten przepis krajowy nie ma zastosowania w sposób ogólny do stosunków umownych, ponieważ nałożona w nim przesłanka ważności jest swoista dla umów jurysdykcyjnych. Przesłanka ta nie należy zatem do ogólnych podstaw nieważności takich jak te, o których mowa w pkt 32 in fine niniejszego wyroku, i mogłaby co najwyżej zaliczać się do przesłanek ważności właściwych dla tych umów, które są jednak, jak wynika z pkt 28–31 niniejszego wyroku, uregulowane w sposób wyczerpujący w art. 25 rozporządzenia nr 1215/2012.
36
W konsekwencji taka przesłanka, która nie należy do ogólnych podstaw nieważności mających wpływ na stosunki umowne między stronami, nie może należeć do podstaw „nieważności pod względem materialnym” w rozumieniu art. 25 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012.
37
Wykładnia wynikająca z pkt 30–36 niniejszego wyroku znajduje potwierdzenie w celach, którym służy art. 25 rozporządzenia nr 1215/2012, polegających na poszanowaniu autonomii stron i wzmocnieniu skuteczności umów ustanawiających jurysdykcję wyłączną, o których mowa w motywach 15, 19 i 22 tego rozporządzenia (wyrok z dnia 9 października 2025 r., Cabris Investments, C‑540/24, EU:C:2025:766, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
Artykuł 25 rozporządzenia nr 1215/2012 opiera się bowiem na zasadzie autonomii woli stron (zob. podobnie wyrok z dnia 18 listopada 2020 r., DelayFix, C‑519/19, EU:C:2020:933, pkt 38) i to właśnie w imię tej zasady zgodna wola stron pozwala uzasadnić pierwszeństwo przyznane wyborowi sądu innego niż ten, który byłby ewentualnie właściwy na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012 (zob. podobnie wyrok z dnia 7 lutego 2013 r., Refcomp, C‑543/10, EU:C:2013:62, pkt 26).
39
Nałożenie w prawie krajowym warunku, zgodnie z którym umowa jurysdykcyjna jest nieważna, jeżeli spór nie jest związany z działalnością gospodarczą i zawodową umawiających się stron, byłoby zaś sprzeczne z tą autonomią woli stron.
40
Ponadto wykładnia ta jest zgodna z celem rozporządzenia nr 1215/2012, które zmierza, jak wynika w szczególności z jego motywów 4, 6, 15 i 16, do ujednolicenia przepisów o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych w drodze aktu unijnego, który będzie wiążący i bezpośrednio stosowany oraz za pomocą którego prawodawca Unii zamierzał przyjąć przepisy jurysdykcyjne o wysokim stopniu przewidywalności i przejrzystości w celu wzmocnienia pewności prawa i ułatwienia należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 38).
41
W tym względzie Trybunał wielokrotnie orzekał, że aby wspierać te cele, w szczególności cel pewności prawa, należy wzmocnić ochronę prawną osób zamieszkałych na terytorium Unii lub mających tam siedziby, a jednocześnie umożliwić powodowi łatwe zidentyfikowanie sądu, przed który może on wytoczyć powództwo, a pozwanemu – racjonalne przewidzenie, przed który sąd może on zostać pozwany (zob. podobnie wyrok z dnia 27 lutego 2025 r., Società Italiana Lastre, C‑537/23, EU:C:2025:120, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
Pewność prawa zagwarantowana w rozporządzeniu nr 1215/2012 byłaby zaś zagrożona, gdyby ustawodawca krajowy mógł ustanowić dodatkowe warunki ważności właściwe dla umów jurysdykcyjnych i odnoszące się w szczególności do istniejącego związku z rodzajem działalności danych stron.
43
W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 25 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że warunek nałożony w prawie krajowym mającym zastosowanie w państwie członkowskim sądu, którego jurysdykcja została uzgodniona przez umawiające się strony, stanowiący, iż umowa jurysdykcyjna zawarta między osobami fizycznymi jest ważna tylko wtedy, gdy dany spór jest związany z działalnością gospodarczą lub zawodową tych stron, nie jest objęty podstawą „nieważności pod względem materialnym” w rozumieniu tego przepisu.
W przedmiocie kosztów
44
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 25 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
należy interpretować w ten sposób, że:
warunek nałożony w prawie krajowym mającym zastosowanie w państwie członkowskim sądu, którego jurysdykcja została uzgodniona przez umawiające się strony, stanowiący, iż umowa jurysdykcyjna zawarta między osobami fizycznymi jest ważna tylko wtedy, gdy dany spór jest związany z działalnością gospodarczą lub zawodową tych stron, nie jest objęty podstawą „nieważności pod względem materialnym” w rozumieniu tego przepisu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: estoński.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.