Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
13 ta’ Mejju 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Standards u proċeduri komuni applikabbli fl-Istati Membri għar-ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiż terz li jirrisjedu irregolarment – Direttiva 2008/115/KE – Artikoli 6, 8 u 9 – Ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin jirrisjedu irregolarment u li jkunu fil-ħabs għal żmien twil jew għal għomorhom – Possibbiltà li tiġi adottata deċiżjoni ta’ ritorn – Garanziji proċedurali”
Fil-Kawża C‑877/24 [Shamsi] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat, il-Pajjiżi l-Baxxi), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Diċembru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-istess jum, fil-proċedura
X,
Y
vs
Minister van Asiel en Migratie, li kien Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn C. Lycourgos (Relatur), President tal-Awla, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra u N. Fenger, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: D. Spielmann,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal X, minn M. F. Wijngaarden, advocaat,
–        għal Y, minn I. C. van Krimpen, advocaat,
–        għall-Gvern Olandiż, minn K. Bulterman u H. S. Gijzen, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Belġjan, minn L. Jans u M. Van Regemorter, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Ċek, minn A. Edelmannová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller u R. Kanitz, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn F. Blanc, A. Katsimerou, F. van Schaik u J. Vondung, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑22 ta’ Jannar 2026,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 6, 8 u 9 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (ĠU 2008, L 348, p. 98).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwimiet bejn, minn naħa, X u Y, ċittadini ta’ pajjiżi terzi, u, min-naħa l-oħra, il-minister van Asiel en Migratie (il-Ministru għall-Ażil u għall-Migrazzjoni, il-Pajjiżi l-Baxxi) (iktar ’il quddiem il- “Ministru”), li kien l-iStaatssecretaris van Justitie en Veiligheid, dwar il-legalità ta’ deċiżjonijiet ta’ ritorn meħuda fil-konfront tagħhom.
Il-kuntest ġuridiku
3        Il-premessa 4 tad-Direttiva 2008/115 tiddikjara:
“Hemm bżonn li jitfasslu regoli ċari, trasparenti u ġusti biex ikun hemm politika ta’ ritorn effettiva bħala element neċessarju ta’ politika tal-migrazzjoni li tkun ġestita b’mod tajjeb.”
4        L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“1.      Din id-Direttiva tapplika għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru.
2.      L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu li ma japplikawx din id-Direttiva għal ċittadini ta’ pajjiżi terzi li:
(a)      huma soġġetti għal ċaħda ta’ dħul, [...], jew li jkunu arrestati jew interċettati mill-awtoritajiet kompetenti b’konnessjoni mal-qsim irregolari bl-art, bil-baħar jew bl-ajru tal-fruntiera esterna ta’ Stat Membru u li ma jkunux sussegwentement kisbu awtorizzazzjoni jew dritt biex joqogħdu f’dak l-Istat Membru;
(b)      huma soġġetti għal ritorn bħala sanzjoni tal-liġi kriminali jew bħala konsegwenza ta’ sanzjoni tal-liġi kriminali, skond il-liġi nazzjonali jew li huma soġġetti għal proċeduri ta’ estradizzjoni.
3.      Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għall-persuni li jgawdu d-dritt Komunitarju ta’ moviment liberu [...]”
5        Il-punt 3 tal-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Deċiżjoni għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[...]
(3)       ‘ritorn’ tfisser il-proċess tat-tluq lura ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz - kemm jekk b’konformità volontarja ma’ obbligu ta’ ritorn kif ukoll jekk infurzat - għal:
–        il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu jew tagħha, jew
–        pajjiż ta’
transitu skond ftehim ta’
riamissjoni Komunitarja jew bilaterali jew arranġamenti oħra, jew
–        pajjiż terz ieħor, li għalih iċ-ċittadin tal-pajjiż terz ikkonċernat volontarjament jiddeċiedi li jirritorna u li fih hu jew hi ser jiġi aċċettat”.
6        L-Artikolu 5 tal-istess direttiva jippreċiża:
“Fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu kont dovut ta’:
(a)      l-aħjar interessi tat-tfal,
(b)      il-ħajja familjari,
(c)      l-istat tas-saħħa taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat u,
jirrispettaw il-prinċipju ta’
non-refoulement.”
7        L-Artikolu 6(1) sa (5) tad-Direttiva 2008/115 jipprovdi:
“1.       L-Istati Membri għandhom joħorġu deċiżjoni ta’ ritorn għal ċittadin ta’ pajjiż terz li qed jissoġġorna illegalment fit-territorju tagħhom, bla ħsara għall-eċċezzjonijiet imsemmijin fil-paragrafi 2 sa 5.
2.      Ċittadini ta’ pajjiżi terzi li qed jissoġġornaw illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru u għandhom permess ta’ residenza validu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta’
soġġorn maħruġa minn Stat Membru ieħor, għandhom jintalbu jmorru fit-territorju ta’ dak l-Istat Membru minnufih. Fil-każ ta’
non-konformità miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat ma’ din il-ħtieġa, jew fejn it-tluq immedjat taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun meħtieġ għal raġunijiet ta’ ordni pubbliku jew ta’ sigurtà nazzjonali, għandu japplika l-paragrafu 1.
3.      L-Istati Membri jistgħu jirrinunzjaw għad-deċiżjoni ta’ ritorn għal ċittadin ta’ pajjiż terz li qed joqgħod illegalment fit-territorju tagħhom jekk iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat jittieħed lura minn Stat Membru ieħor skond ftehim jew arranġamenti bilaterali eżistenti fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ din id-Direttiva. F’dan il-każ l-Istat Membru li jkun ħa lura ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat għandu japplika l-paragrafu 1.
4.      L-Istati Membri jistgħu, f’kull ħin, jiddeċiedu li jagħtu permess ta’ residenza awtonomu jew awtorizzazzjoni oħra li toffri d-dritt ta’
soġġorn għal raġunijiet ta’ kompassjoni, dawk umanitarji jew għal raġunijiet oħrajn lil ċittadin minn pajjiż terz li jkun qiegħed illegalment fit-territorju tagħhom. F’dan il-każ m’għandha tinħareġ ebda deċiżjoni ta’ ritorn. Fejn deċiżjoni ta’ ritorn tkun diġà nħarġet, din għandha tiġi rtirata jew sospiża tul iż-żmien tal-validità tal-permess ta’ residenza jew ta’ awtorizzazzjoni oħra li toffri dritt ta’
soġġorn.
5.      Jekk ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed illegalment fit-territorju ta’ Stat Membru jkun is-suġġett ta’ proċedura pendenti għat-tiġdid tal-permess ta’ residenza tiegħu jew tagħha jew ta’ xi permess ieħor li joffri d-dritt ta’
soġġorn, dak l-Istat Membru għandu jikkunsidra li joqgħod lura milli joħroġ deċiżjoni ta’ ritorn sakemm tintemm il-proċedura pendenti, mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 6.”
8        L-Artikolu 8(1) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa biex jinfurzaw id-deċiżjoni ta’ ritorn jekk ma jkun ingħata l-ebda perijodu għal tluq volontarju [...] jew jekk l-obbligu ta’ ritorn ma jkunx ġie rispettat f’dan il-perijodu għat-tluq volontarju [...]”
9        Skont l-Artikolu 9(1) u (2) tal-imsemmija direttiva:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipposponu t-tneħħija:
(a)      meta hija tikser il-prinċipju ta’
non-refoulement jew
(b)      sakemm jingħata effett sospensiv skond l-Artikolu 13(2).
2.      L-Istati Membri jistgħu jipposponu t-tneħħija għal perijodu xieraq, b’kont meħud taċ-ċirkostanzi speċifiċi tal-każ individwali. L-Istati Membri għandhom b’mod partikolari jieħdu kont ta’:
(a)      l-istat fiżiku jew il-kapaċità mentali taċ-ċittadin tal-pajjiż terz;
(b)      raġunijiet tekniċi, bħan-nuqqas ta’ kapaċità ta’ trasport jew jekk it-tneħħija ma sseħħx minħabba nuqqas ta’ identifikazzjoni.”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
Is-sitwazzjoni ta’ X
10      X kellu permess ta’ residenza għal żmien indeterminat fil-Pajjiżi l-Baxxi. Fid‑19 ta’ Jannar 2015, huwa ġie kkundannat b’mod definittiv, minn qorti Olandiża, għal piena ta’ għomor il-ħabs għal diversi omiċidji u qtil, imwettqa bejn it‑12 ta’ Mejju 2011 u l‑20 ta’ Mejju 2011.
11      Permezz ta’ deċiżjoni tal‑20 ta’ Settembru 2018, il-Ministru rtira l-permess ta’ residenza ta’ X b’effett retroattiv mit‑12 ta’ Mejju 2011, ordnalu jitlaq immedjatament mit-territorju tal-Unjoni Ewropea u ordna fil-konfront tiegħu projbizzjoni ta’ dħul għal perijodu ta’ għaxar snin. Permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Lulju 2020, il-Ministru ċaħad ilment imressaq minn X kontra d-deċiżjoni tiegħu tal‑20 ta’ Settembru 2018.
12      X ippreżenta rikors kontra d-deċiżjoni tal-Ministru tas‑27 ta’ Lulju 2020 quddiem ir-rechtbank Den Haag, zittingsplaatsen’s-Hertogenbosch en Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, Diviżjonijiet ta’
‘s-Hertogenbosch u ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi). Permezz ta’ sentenza tal-14 ta’ Jannar 2022, dik il-qorti ċaħdet dan ir-rikors għar-raġuni, b’mod partikolari, li l-Ministru kien obbligat jadotta deċiżjoni ta’ ritorn kontra X u li din id-deċiżjoni kienet neċessarja sabiex tiġi żgurata t-tneħħija tiegħu fil-każ li X jiġi rilaxxat, sa fejn tali ħelsien mill-arrest seta’ jseħħ wara 25 sena ta’ detenzjoni.
13      X appella minn dik is-sentenza quddiem ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat, il-Pajjiżi l-Baxxi), li huwa l-qorti tar-rinviju.
Is-sitwazzjoni ta’ Y
14      Y daħal fil-Pajjiżi l-Baxxi fil‑31 ta’ Awwissu 2018. Fis‑16 ta’ Novembru 2020, huwa ġie kkundannat b’mod definittiv, minn qorti Olandiża, għal piena ta’ priġunerija ta’ 25 sena għal żewġ tentattivi ta’ qtil b’għan terroristiku, imwettqa fil-jum tad-dħul tiegħu fil-Pajjiżi l-Baxxi.
15      Permezz ta’ deċiżjoni tal‑25 ta’ April 2023, il-Ministru kkonstata li Y ma kienx jirrisjedi regolarment fil-Pajjiżi l-Baxxi, ordnalu jitlaq immedjatament mit-territorju tal-Unjoni u ħareġ, kontra tiegħu, projbizzjoni ta’ dħul għal perijodu ta’ 20 sena.
16      Y ippreżenta rikors kontra din id-deċiżjoni quddiem ir-rechtbank Den Haag, zittingsplaatsen’s-Hertogenbosch en Amsterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Den Haag, Diviżjonijiet ta’
‘s-Hertogenbosch u ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi). Permezz ta’ sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2023, dik il-qorti laqgħet dan ir-rikors u annullat l-imsemmija deċiżjoni, billi qieset li l-Ministru ma setax validament jadotta deċiżjoni ta’ ritorn f’sitwazzjoni fejn, minħabba l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil, ma kienx f’pożizzjoni li jipproċedi bit-tneħħija.
17      Il-Ministru appella minn dik is-sentenza quddiem il-qorti tar-rinviju.
Kunsiderazzjonijiet komuni għas-sitwazzjonijiet ta’ X u ta’ Y
18      Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li ma huwiex ikkontestat li X u Y jirrisjedu irregolarment fil-Pajjiżi l-Baxxi, li huma ma invokawx il-prinċipji elenkati fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 u li ma jaqgħux taħt l-eċċezzjonijiet għall-obbligu ta’ adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn stabbiliti fl-Artikolu 6(2) sa (5) ta’ din id-direttiva.
19      Il-partijiet fil-kawżi prinċipali madankollu ma jaqblux dwar il-possibbiltà, għall-Ministru, li jadotta deċiżjoni ta’ ritorn kontra X u Y, f’kuntest fejn il-Ministru ma jistax ineħħi lil dawn tal-aħħar u fejn dawn ma jistgħux jikkonformaw ruħhom mal-obbligu ta’ ritorn li huma suġġetti għalih sat-tmiem tad-detenzjoni tagħhom abbażi tal-pieni imposti kontrihom.
20      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tirrileva, fl-ewwel lok, li, għalkemm l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2008/115 jidher li jimponi obbligu li tiġi adottata deċiżjoni ta’ ritorn f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, din id-direttiva ma tiddeterminax b’mod ċar ir-relazzjoni bejn dan l-obbligu u ċ-ċirkustanza li, f’tali sitwazzjonijiet, kull possibbiltà ta’ ritorn hija eskluża għal perijodu twil. Skont dik il-qorti, l-analiżi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tippermettix li tiġi solvuta d-diffikultà ta’ interpretazzjoni tal-imsemmija direttiva li għandha quddiemha.
21      Fit-tieni lok, fil-każ li l-Ministru ma kellux is-setgħa jadotta deċiżjoni ta’ ritorn fil-kawżi prinċipali, il-qorti tar-rinviju tixtieq li jiġi ddeterminat jekk huwa għalhekk kienx obbligat, skont id-Direttiva 2008/115, jagħti permess ta’ residenza lil X u lil Y, sabiex tiġi evitata l-persistenza ta’ sitwazzjoni li fiha dawn tal-aħħar ma jkunux jistgħu jkunu s-suġġett ta’ proċedura ta’ ritorn, mingħajr madankollu ma jkunu jistgħu jirrisjedu b’mod regolari fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat.
22      Fit-tielet lok, dik il-qorti tistaqsi jekk huwiex possibbli li jiġi invokat il-prinċipju ta’ proporzjonalità sabiex tiġi opposta l-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ ritorn bħal dawk inkwistjoni fil-kawżi prinċipali.
23      F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)      Id-Direttiva [2008/115], u b’mod partikolari l-Artikoli 6, 8 u 9 tagħha, tipprekludi l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn kontra barrani li, minħabba l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru, ma jistax jeżegwixxi l-obbligu ta’ ritorn tiegħu għal perijodu twil u, għall-istess raġuni, ma jistax iktar jitneħħa mit-territorju tal-Unjoni Ewropea?
2)      Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, l-Istat Membru huwa għalhekk obbligat, matul iż-żamma f’detenzjoni għal żmien twil jew għal għomru, li jagħti lill-barrani permess ta’ residenza awtonomu jew forma oħra ta’ awtorizzazzjoni ta’ residenza, kemm jekk fuq il-bażi jew le tal-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/115?
3)      Fil-kuntest tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2008/115, teżisti marġni ta’ evalwazzjoni li tippermetti li jsir stħarriġ ta’ proporzjonalità f’każ individwali, minbarra eċċezzjonijiet elenkati fil-paragrafi 2 sa 5 ta’ dan l-artikolu u tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-prinċipji u tal-interessi esposti fl-Artikolu 5 tal-istess direttiva?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel u t-tielet domanda
24      Permezz tal-ewwel u tat-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikoli 6, 8 u 9 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li tirrigwarda ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment meta, minħabba l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru li għaliha jkun ġie kkundannat, dan tal-aħħar la jkun jista’ jitlaq volontarjament mit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat u lanqas ma jkun jista’ jkun is-suġġett ta’ tneħħija matul perijodu twil.
25      Skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2008/115, din tal-aħħar tapplika għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin jirrisjedu irregolarment fit-territorju ta’ Stat Membru.
26      Għalkemm l-Artikolu 2(2) u (3) ta’ din id-direttiva jipprevedi ċerti limitazzjonijiet, obbligatorji jew fakultattivi, għall-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, filwaqt li l-Artikolu 2(2)(b) tal-imsemmija direttiva jawtorizza b’mod partikolari lill-Istati Membri jiddeċiedu li ma japplikawhiex għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu s-suġġett ta’ sanzjoni kriminali li tipprevedi jew li twassal għar-ritorn tagħhom, għandu jiġi kkonstatat li dawn id-dispożizzjonijiet bl-ebda mod ma jeskludu l-applikabbiltà tal-istess direttiva għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi kkundannati għal piena ta’ priġunerija jew li jkunu qegħdin jiskontaw tali piena.
27      Mill-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2008/115 jirriżulta li, ladarba tiġi stabbilita n-natura irregolari tar-residenza, kull ċittadin ta’ pajjiż terz għandu, bla ħsara għall-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 6(2) sa (5) ta’ din id-direttiva u b’osservanza stretta tar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 5 tagħha, ikun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, li għandha tidentifika, fost il-pajjiżi terzi previsti fil-punt 3 tal-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, dak li lejh għandu jitneħħa (sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija
–
Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28      F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li ebda waħda mill-eċċezzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 6(2) sa (5) tal-istess direttiva ma tkopri, direttament jew indirettament, iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi kkundannati għal piena ta’ priġunerija jew li jkunu qegħdin jiskontaw tali piena.
29      Bl-istess mod, mir-rekwiżiti tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, li jobbliga lill-Istati Membri jieħdu debitament inkunsiderazzjoni ċerti interessi u josservaw il-prinċipju ta’
non-refoulement, ma jirriżultax li Stat Membru għandu, b’mod ġenerali, jastjeni milli jadotta deċiżjoni ta’ ritorn kontra ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment meta dan ikun ġie kkundannat għal piena ta’ priġunerija jew ikun qiegħed jiskonta tali piena.
30      Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, ladarba tiġi adottata deċiżjoni ta’ ritorn, b’osservanza tal-garanziji sostantivi u proċedurali stabbiliti mid-Direttiva 2008/115, u, jekk ikun il-każ, ladarba l-obbligu ta’ ritorn ma jkunx ġie osservat fit-terminu mogħti għal tluq volontarju, l-Istat Membru kkonċernat ikun obbligat jipproċedi bit-tneħħija taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat, konformement mal-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Settembru 2024, Changu, C‑352/23, EU:C:2024:748, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata). Kemm mid-dmir ta’ lealtà tal-Istati Membri kif ukoll mir-rekwiżiti ta’ effikaċja mfakkra b’mod partikolari fil-premessa 4 tal-imsemmija direttiva, jirriżulta li dan l-obbligu ta’ tneħħija ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz għandu jiġi ssodisfatt fl-iqsar żmien possibbli (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑23 ta’ April 2015, Zaizoune, C‑38/14, EU:C:2015:260, punt 34, u tal‑15 ta’ Frar 2016, N., C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84, punt 76).
31      Issa, kif tirrileva l-qorti tar-rinviju, Stat Membru li jipproċedi, qabel ma tkun ġiet konkluża l-proċedura ta’ ritorn, għall-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomor mogħtija kontra ċittadin ta’ pajjiż terz, ma huwiex ser jikkonforma ruħu mal-obbligu tiegħu li jneħħi lil dan tal-aħħar matul diversi snin, jew saħansitra għal diversi għexieren ta’ snin, filwaqt li dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz lanqas ma ser ikun jista’ jitlaq volontarjament mit-territorju ta’ dan l-Istat Membru matul dan il-perijodu.
32      Madankollu, tali ostakolu għall-konklużjoni rapida tal-proċedura ta’ ritorn ma jipprekludix lill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru milli jimponu piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomor kontra ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment u milli jeżegwixxuha.
33      Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li għalkemm, bħala prinċipju, il-leġiżlazzjoni kriminali u r-regoli dwar il-proċedura kriminali jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istati Membri, dan il-qasam tad-dritt xorta waħda jista’ jkun affettwat mid-dritt tal-Unjoni. Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li l-Istati Membri ma jistgħux japplikaw leġiżlazzjoni kriminali li tista’ tipperikola t-twettiq tal-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2008/115 u, għaldaqstant, li tista’ ċċaħħad lil din id-direttiva mill-effett utli tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2011, Achughbabian, C‑329/11, EU:C:2011:807, punt 33).
34      Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li din id-direttiva ma teskludix il-possibbiltà, għall-Istati Membri, li jissanzjonaw b’piena ta’ priġunerija t-twettiq, minn ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment, ta’ reati kriminali minbarra dawk relatati mas-sempliċi fatt ta’ residenza jew ta’ dħul irregolari, inkluż f’sitwazzjonijiet fejn il-proċedura ta’ ritorn tkun għadha ma ġietx konkluża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Ġunju 2016, Affum, C‑47/15, EU:C:2016:408, punt 65).
35      Issa, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 39 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-possibbiltà għall-Istati Membri li jissanzjonaw b’piena ta’ priġunerija t-twettiq ta’ tali reati kriminali ma tkoprix biss il-possibbiltà li jimponu tali piena, iżda wkoll dik li jeżegwixxu l-piena mogħtija.
36      F’dan il-kuntest, jidher neċessarju, sabiex tingħata risposta għall-ewwel u għat-tielet domanda, li jiġi ddeterminat jekk l-obbligu għall-Istat Membru kkonċernat li jwettaq fl-iqsar żmien possibbli t-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, imfakkar fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, jipprekludix l-adozzjoni ta’ tali deċiżjoni f’sitwazzjoni fejn ikun diġà stabbilit, wara l-għoti u l-bidu tal-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomor, li obbligu ta’ ritorn, fi kwalunkwe każ, ma huwiex ser jiġi eżegwit għal perijodu twil.
37      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, fl-ewwel lok, li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn f’mument fejn l-awtoritajiet kompetenti jkunu għadhom ma humiex ċerti li jistgħu jipproċedu għall-eżekuzzjoni tagħha ma hijiex neċessarjament eskluża.
38      Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li huwa possibbli għal Stat Membru li jadotta deċiżjoni ta’ ritorn fl-istess ħin ma’ deċiżjoni li tiċħad fl-ewwel istanza applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali, minkejja li l-eventwali eżerċizzju ta’ rimedju kontra din iċ-ċaħda jkun jimplika bħala prinċipju, għall-persuna kkonċernata, l-awtorizzazzjoni li tibqa’ fit-territorju tal-Istat Membru inkwistjoni fl-istennija tal-eżami ta’ dan ir-rimedju, liema awtorizzazzjoni teskludi kull possibbiltà li ssir it-tneħħija ta’ din il-persuna (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 59).
39      L-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn sa mill-konstatazzjoni tan-natura irregolari tar-residenza hija barra minn hekk ta’ natura li tiffavorixxi t-twettiq tal-għan prinċipali tad-Direttiva 2008/115, jiġifieri li tiġi stabbilita politika effettiva ta’ tneħħija u ta’ ripatrijazzjoni b’rispett sħiħ tad-drittijiet fundamentali kif ukoll tad-dinjità tal-persuni kkonċernati (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 48, u tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija
–
Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 88), b’mod partikolari billi tiggarantixxi li eventwali kontestazzjonijiet dwar il-legalità ta’ tali deċiżjoni jkunu jistgħu jiġu eżaminati mingħajr ma tiddewwem eċċessivament l-eżekuzzjoni tal-obbligu ta’ ritorn u billi tippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jkollhom iż-żmien neċessarju sabiex jieħdu miżuri li jippermettu, fil-prattika, l-implimentazzjoni tat-tneħħija.
40      Fit-tieni lok, għandu madankollu jiġi rrilevat li, anki meta ċittadin ta’ pajjiż terz ikun qiegħed jirrisjedi irregolarment fit-territorju ta’ Stat Membru, l-impossibbiltà prevedibbli li jiġi eżegwit obbligu ta’ ritorn li jikkonċernah tista’, f’ċerti każijiet partikolari, tostakola l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn kontra dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz.
41      Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li deċiżjoni ta’ ritorn ma tistax tiġi adottata kontra minuri mhux akkumpanjat mingħajr ma jkun ġie vverifikat minn qabel li kundizzjonijiet adegwati ta’ akkoljenza li jippermettu effettivament l-eżekuzzjoni tal-obbligu ta’ ritorn ikunu ssodisfatti fil-pajjiż ta’ destinazzjoni previst (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Jannar 2021, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Ritorn ta’ minuri mhux akkumpanjat), C‑441/19, EU:C:2021:9, punti 55, 59 u 60).
42      B’mod iktar ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, li jikkostitwixxi regola ġenerali imposta fuq l-Istati Membri hekk kif jimplimentaw din id-direttiva, jobbliga b’mod partikolari lill-awtorità kompetenti nazzjonali tosserva, fl-istadji kollha tal-proċedura ta’ ritorn, il-prinċipju ta’
non-refoulement, li huwa ggarantit, bħala dritt fundamentali, fl-Artikolu 18 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), moqri flimkien mal-Artikolu 33 tal-Konvenzjoni dwar l-Istatus tar-Refuġjati, iffirmata f’Genève fit‑28 ta’ Lulju 1951 (Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 189, p. 150, Nru 2545 (1954)), kif ukoll fl-Artikolu 19(2) tal-Karta. Dan jgħodd ukoll, b’mod partikolari, meta din l-awtorità tkun qiegħda tikkunsidra, wara li tkun semgħet lill-persuna kkonċernata, li tadotta deċiżjoni ta’ ritorn fil-konfront tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija – Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 55, u tas‑6 ta’ Lulju 2023, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Refuġjat li wettaq delitt gravi), C‑663/21, EU:C:2023:540, punt 49).
43      Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li l-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 jipprekludi li ċittadin ta’ pajjiż terz ikun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn meta din id-deċiżjoni tkun tidentifika, bħala pajjiż ta’ destinazzjoni, pajjiż fejn jeżistu raġunijiet serji u kkonfermati sabiex wieħed jemmen li, fil-każ ta’ eżekuzzjoni tal-imsemmija deċiżjoni, dan iċ-ċittadin ser ikun espost għal riskju reali ta’ trattamenti li jmorru kontra l-Artikolu 18 jew l-Artikolu 19(2) tal-Karta (sentenzi tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija
–
Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 56, u tas‑6 ta’ Lulju 2023, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Refuġjat li wettaq delitt gravi), C‑663/21, EU:C:2023:540, punt 50).
44      Madankollu, iċ-ċirkustanzi li kienu jikkaratterizzaw il-kawżi li taw lok għas-sentenzi msemmija fil-punti 41 sa 43 ta’ din is-sentenza huma sinjifikattivament differenti minn sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawżi prinċipali.
45      Fil-fatt, dawn is-sentenzi kienu jirrigwardaw każijiet li fihom, fil-jum li fih ġiet adottata deċiżjoni ta’ ritorn, jew ma kienx stabbilit li r-ritorn taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat lejn il-pajjiż ta’ destinazzjoni seta’ jseħħ mingħajr ma jinkisru d-drittijiet fundamentali ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, jew kien ġie stabbilit li tali ritorn kien ser jimplika riskju serju ta’ ksur ta’ dawn id-drittijiet fundamentali.
46      Għall-kuntrarju, f’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju ma tindikax li huwa allegat jew stabbilit li ritorn lejn il-pajjiż ta’ destinazzjoni jista’ jippreġudika d-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini kkonċernati ta’ pajjiżi terzi. F’tali sitwazzjonijiet, l-impożizzjoni ta’ obbligu ta’ ritorn u l-kundizzjonijiet prevedibbli tal-eżekuzzjoni ta’ dan l-obbligu ma jidhrux, fil-jum li fih huwa previst li tiġi adottata deċiżjoni ta’ ritorn, li huma ta’ natura li joħolqu riskju ta’ preġudizzju għad-drittijiet fundamentali ta’ dawn iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, b’tali mod li r-raġunijiet li ġġustifikaw, fis-sentenzi msemmija fil-punti 41 sa 43 ta’ din is-sentenza, l-esklużjoni tal-adozzjoni ta’ tali deċiżjoni ma jistgħux iwasslu għall-istess soluzzjoni f’dan il-każ.
47      Fit-tielet lok, għandu jiġi enfasizzat li l-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda espliċitament li, f’ċerti sitwazzjonijiet, deċiżjoni ta’ ritorn ma tistax tiġi eżegwita immedjatament u ddefinixxa s-sistema legali applikabbli għal dawn is-sitwazzjonijiet.
48      B’mod partikolari, l-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2008/115 jipprevedi li l-Istati Membri jistgħu jipposponu t-tneħħija għal perijodu xieraq billi jieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull każ. Din id-dispożizzjoni tippreċiża li l-Istati Membri għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, l-istat fiżiku jew mentali taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat u r-raġunijiet ta’ natura teknika, bħalma huma l-assenza ta’ mezzi ta’ trasport jew il-falliment tat-tneħħija minħabba l-assenza ta’ identifikazzjoni.
49      L-imsemmija dispożizzjoni tawtorizza għalhekk il-posponiment tat-tneħħija abbażi ta’ ċirkustanzi speċifiċi, billi tipprovdi ċerti eżempji, mingħajr madankollu ma telenka b’mod eżawrjenti l-każijiet li fihom tali posponiment jista’ jiġi ordnat.
50      Issa, l-impożizzjoni ta’ piena ta’ priġunerija wara t-twettiq ta’ reat kriminali differenti minn dawk li jinkriminaw esklużivament residenza jew dħul irregolari, minn naħa, u l-implimentazzjoni tagħha, min-naħa l-oħra, għandhom jitqiesu bħala li jikkostitwixxu tali ċirkustanza peress li, kif jirriżulta mill-punti 34 u 35 ta’ din is-sentenza, tali miżuri jaqgħu taħt eżerċizzju tal-kompetenza kriminali ta’ Stat Membru li ma huwiex prekluż mid-Direttiva 2008/115.
51      Huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-eżerċizzju ta’ proċeduri kriminali, segwiti jekk ikun il-każ minn piena ta’ priġunerija, ma jinsabx fost il-ġustifikazzjonijiet ta’ posponiment tat-tneħħija msemmija fl-Artikolu 9 tad-Direttiva 2008/115 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2011, Achughbabian, C‑329/11, EU:C:2011:807, punt 45). Madankollu, din il-preċiżazzjoni kienet tirrigwarda ipoteżi partikolari, jiġifieri dik ta’ proċeduri kriminali mibdija fir-rigward ta’ fatti ta’ residenza irregolari, qabel l-implimentazzjoni tal-proċedura ta’ ritorn.
52      Barra minn hekk, ir-rekwiżit, stabbilit fl-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2008/115, li l-posponiment tat-tneħħija għandu jiġi ordnat għal perijodu xieraq, ma jistax jinqara bħala li jimplika li tali posponiment jista’ jiġi implimentat biss sabiex tiġi żgurata l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien qasir.
53      Fil-fatt, l-għażla tal-leġiżlatur tal-Unjoni li ma jiddeterminax a priori t-tul massimu tal-perijodu li matulu t-tneħħija tista’ tiġi posposta u li jirreferi sempliċement għal perijodu “xieraq” tindika li huwa kellu l-intenzjoni li jippermetti ċerta flessibbiltà fl-implimentazzjoni tal-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2008/115, filwaqt li madankollu jeskludi li l-posponiment tat-tneħħija jista’ jestendi għal perijodu li jeċċedi dak li jeżiġu ċ-ċirkustanzi li jiġġustifikawh.
54      Minn dan isegwi li, f’sitwazzjoni fejn, wara l-għoti ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomor u wara l-eżekuzzjoni tagħha, għal reat kriminali differenti minn dawk relatati mas-sempliċi fatt ta’ residenza jew ta’ dħul irregolari, obbligu ta’ ritorn ma jkunx ser jiġi implimentat għal perijodu twil, l-Artikolu 9(2) tad-Direttiva 2008/115 jawtorizza lill-awtoritajiet kompetenti jipposponu t-tneħħija fl-istennija tal-eżekuzzjoni ta’ din il-piena.
55      Fid-dawl ta’ dawn l-elementi kollha, għandu jitqies li, f’tali sitwazzjoni, l-obbligu li titwettaq fl-iqsar żmien possibbli t-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, imsemmi fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, ma jistax jitqies bħala li jostakola l-adozzjoni ta’ tali deċiżjoni.
56      Xorta jibqa’ l-fatt li, f’dan il-kuntest, jeżisti neċessarjament perijodu ta’ żmien sinjifikattiv bejn il-mument li fih l-awtoritajiet kompetenti jkunu evalwaw, fl-okkażjoni tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni ta’ ritorn, il-possibbiltà li jiġi impost obbligu ta’ ritorn, b’osservanza tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 u b’rispett tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat, u l-mument li fih dan l-obbligu jkun jista’ effettivament jiġi eżegwit.
57      Għaldaqstant, jeżisti riskju li, fil-jum li fih l-imsemmi obbligu jkun jista’ effettivament jiġi eżegwit, l-eżekuzzjoni tiegħu tkun saret inkompatibbli ma’ dan l-Artikolu 5 jew ma’ dawn id-drittijiet fundamentali, minkejja li d-deċiżjoni ta’ ritorn kienet, fil-jum tal-adozzjoni tagħha, kompletament kompatibbli mal-imsemmi Artikolu 5 u mal-imsemmija drittijiet fundamentali.
58      Sabiex jiġi evitat dan ir-riskju, minn naħa, l-Istati Membri għandhom jippermettu liċ-ċittadini ta’ pajjiż terz ikkonċernati jinvokaw kwalunkwe bidla fiċ-ċirkustanzi li sseħħ wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, li tkun ta’ natura li jkollha effett sinjifikattiv fuq l-evalwazzjoni tas-sitwazzjoni taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat fid-dawl, b’mod partikolari, tal-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115 (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 2018, Gnandi, C‑181/16, EU:C:2018:465, punt 64, u tal‑4 ta’ Settembru 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punt 65).
59      Min-naħa l-oħra, l-awtoritajiet kompetenti huma obbligati jwettqu, qabel l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, evalwazzjoni aġġornata tar-riskji mġarrba miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat li jkun espost għal trattamenti li jmorru kontra l-prinċipju ta’
non-refoulement. Din l-evalwazzjoni, li għandha tkun distinta u awtonoma minn dik imwettqa fil-mument tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni, għandha tippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jiżguraw ruħhom, billi jieħdu inkunsiderazzjoni kwalunkwe bidla fiċ-ċirkustanzi li tkun seħħet kif ukoll kwalunkwe element ġdid jekk ikun il-każ imressaq minn dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz, li ma jeżistux raġunijiet serji u kkonfermati sabiex wieħed jemmen li dan ser ikun espost, fil-każ ta’ ritorn fil-pajjiż ta’ destinazzjoni, għal tali riskji (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 38).
60      Din l-evalwazzjoni aġġornata għandha tieħu debitament inkunsiderazzjoni wkoll l-interessi kollha msemmija fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/115, sabiex jiġi żgurat li dawn l-interessi ma jipprekludux l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija
–
Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 91, u tal‑4 ta’ Settembru 2025, Adrar, C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, punti 79 u 80).
61      L-obbligi mfakkra fil-punti 58 sa 60 ta’ din is-sentenza japplikaw anki jekk iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ikun is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li tkun saret definittiva, inkluż jekk ma jkunx ikkontesta din id-deċiżjoni fi żmien xieraq (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Settembru 2025, Adrar, C‑313/25, EU:C:2025:647, punt 63).
62      Fil-każ li l-awtoritajiet kompetenti jaslu, fi tmiem l-evalwazzjoni aġġornata tagħhom, għall-konklużjoni li t-tneħħija taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ser tesponih għal riskju serju ta’ ksur tal-prinċipju ta’
non-refoulement, dawn l-awtoritajiet għandhom, minn tal-inqas, jipposponu din it-tneħħija sakemm jippersisti tali riskju, konformement mal-Artikolu 9(1)(a) tad-Direttiva 2008/115 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2024, Ararat, C‑156/23, EU:C:2024:892, punt 39). Fi kwalunkwe każ, l-imsemmija awtoritajiet ma jistgħux jipproċedu bit-tneħħija ta’ dan iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz meta jkun jidher li din it-tneħħija hija inkompatibbli mal-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva jew ma’ dritt fundamentali ggarantit mill-Karta.
63      Barra minn hekk, konformement mal-Artikolu 47 tal-Karta, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat għandu jkun jista’ jkollu rimedju effettiv li jippermettilu jikkontesta l-konklużjoni li waslu għaliha l-awtoritajiet kompetenti fi tmiem l-evalwazzjoni aġġornata tagħhom (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑15 ta’ April 2021, État belge (Elementi sussegwenti għad-deċiżjoni ta’ trasferiment), C‑194/19, EU:C:2021:270, punt 35).
64      Barra minn hekk, għalkemm l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità għandha tiġi żgurata matul l-istadji kollha tal-proċedura ta’ ritorn, inkluż l-istadju relatat mal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 2015, Zh. u O., C‑554/13, EU:C:2015:377, punt 49), in-natura bikrija tal-adozzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, ma tistax titqies li tmur kontra dan il-prinċipju, sakemm il-garanziji msemmija fil-punti 56 sa 63 ta’ din is-sentenza jkunu effettivament offruti liċ-ċittadini ta’ pajjiż terz
ikkonċernati.
65      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel u għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikoli 6, 8 u 9 tad-Direttiva 2008/115, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li tirrigwarda ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment meta, minħabba l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru li għaliha jkun ġie kkundannat, dan tal-aħħar la jkun jista’ jitlaq volontarjament mit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat u lanqas ma jkun jista’ jkun is-suġġett ta’ tneħħija matul perijodu twil, kemm-il darba l-leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi garanziji suffiċjenti sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva u tal-Karta fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni.
Fuq it-tieni domanda
66      Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li r-risposta għat-tieni domanda għandha tingħata biss jekk mir-risposta għall-ewwel domanda jirriżulta li d-Direttiva 2008/115 tipprekludi l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn f’sitwazzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawżi prinċipali.
67      Peress li minn din ir-risposta jirriżulta li l-possibbiltà li tiġi adottata tali deċiżjoni hija suġġetta għal kundizzjoni, li l-osservanza tagħha għandha tiġi vverifikata mill-qorti tar-rinviju, jidher neċessarju li tingħata risposta għat-tieni domanda.
68      Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 2008/115 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li timponi fuq Stat Membru l-obbligu li jagħti permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment fit-territorju tiegħu meta dan ikollu jiskonta hemmhekk piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru.
69      Minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li d-Direttiva 2008/115 ma għandhiex l-għan li tarmonizza fl-intier tagħhom ir-regoli tal-Istati Membri dwar ir-residenza tal-barranin. Fil-fatt, ir-regoli u l-proċeduri komuni stabbiliti minn din id-direttiva jirrigwardaw biss l-adozzjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ ritorn u l-eżekuzzjoni ta’ dawn id-deċiżjonijiet (sentenza tal‑24 ta’ Frar 2021, M et (Trasferiment lejn Stat Membru), C‑673/19, EU:C:2021:127, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
70      B’mod partikolari, l-imsemmija direttiva ma għandhiex l-għan li tiddetermina l-konsegwenzi tar-residenza irregolari, fit-territorju ta’ Stat Membru, ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li fir-rigward tagħhom ma tkun tista’ tiġi adottata ebda deċiżjoni ta’ ritorn lejn pajjiż terz (sentenza tal‑24 ta’ Frar 2021, M et (Trasferiment lejn Stat Membru), C‑673/19, EU:C:2021:127, punt 44 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
71      Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-Artikolu 6(4) tal-istess direttiva, li għalih tirreferi l-qorti tar-rinviju, din id-dispożizzjoni sempliċement tippermetti lill-Istati Membri jagħtu, għal raġunijiet ta’ kompassjoni jew umanitarji, dritt ta’ residenza, abbażi tad-dritt nazzjonali tagħhom, u mhux tad-dritt tal-Unjoni, liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin jirrisjedu irregolarment fit-territorju tagħhom (sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Tneħħija
–
Kannabis terapewtika), C‑69/21, EU:C:2022:913, punt 86).
72      Għaldaqstant, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li d-Direttiva 2008/115 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma timponix fuq Stat Membru l-obbligu li jagħti permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment fit-territorju tiegħu meta dan ikollu jiskonta hemmhekk piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru.
Fuq l-ispejjeż
73      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikoli 6, 8 u 9 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ proporzjonalità,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn li tirrigwarda ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment meta, minħabba l-eżekuzzjoni ta’ piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru li għaliha jkun ġie kkundannat, dan tal-aħħar la jkun jista’ jitlaq volontarjament mit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat u lanqas ma jkun jista’ jkun is-suġġett ta’ tneħħija matul perijodu twil, kemm-il darba l-leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi garanziji suffiċjenti sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva u tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea fil-kuntest tal-eżekuzzjoni ta’ din id-deċiżjoni.
2)      Id-Direttiva 2008/115 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma timponix fuq Stat Membru l-obbligu li jagħti permess ta’ residenza lil ċittadin ta’ pajjiż terz li jkun qiegħed jirrisjedi irregolarment fit-territorju tiegħu meta dan ikollu jiskonta hemmhekk piena ta’ priġunerija għal żmien twil jew għal għomru.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.