62009CC0255_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
Werrej
I –	Introduzzjoni
II –	Il-kuntest ġuridiku
A –	Id-dritt tal-Unjoni
B –	Dritt nazzjonali
III –	Il-proċedura prekontenzjuża
IV –	Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet
V –	Argumenti prinċipali tal-partijiet
A –	Dwar il-leġiżlazzjoni Portuġiża
B –	Id-dritt tal-Unjoni
VI –	Kunsiderazzjonijiet ġuridiċi
A –	Applikabbiltà tal-Artikolu 49 KE
1.	Id-dritt applikabbli ratione temporis
2.	Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae
a)	Il-kompetenzi tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha fil-qasam tal-politika tas-saħħa
b)	Analiżi tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata
B –	Restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servzzi
1.	Possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor
2.	Ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għal kura medika “speċjalizzata ħafna”
3.	Nuqqas ta’ rimbors għal kura medika “oħra”
C –	Ġustifikazzjoni tar-restrizzjoni
1.	Ġustifikazzjoni fil-każ tal-kura medika “speċjalizzata ħafna”
a)	Żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema tas-sigurtŕ soċjali
i)	Motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu
ii)	Rekwiżiti dwar il-konformitŕ tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni mad-dritt tal-Unjoni
–	Kunsiderazzjonijiet ġenerali
–	Rekwiżiti speċifiċi tal-ġurisprudenza
–	Proporzjonalità
b)	Kontroll tal-kwalità tas-servizzi tas-saħħa pprovduti barra mill-pajjiż
c)	Konklużjoni provviżorja
2.	Ġustifikazzjoni fil-każ ta’ kura medika “oħra”
a)	Żamma tal-istabbiltŕ finanzjarja tas-sistema ta’ sigurtŕ soċjali
i)	Motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu
ii)	Proporzjonalità
b)	Kontroll tal-kwalità tas-servizzi tas-saħħa pprovduti barra mill-pajjiż
c)	Konklużjoni provviżorja
D –	Konklużjoni definittiva
VII –	Fuq l-ispejjeż
VIII –	Konklużjoni
I – Introduzzjoni
1. Din il-kawża tagħmel parti minn kuntest ta’ sensiela sħiħa ta’ każijiet li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja wriet x’inhuma l-limiti fid-dritt tal-Unjoni fuq ir-restrizzjonijiet magħmulin mill-Istati Membri għall-aċċess għas-servizzi tas-saħħa transkonfinali fis-suq intern. Fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni tagħha li tinterpreta d-dritt tal-Unjoni u, f’dan il-każ, id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, il-Qorti tal-Ġustizzja żviluppat progressivament ġurisprudenza abbundanti li hija rfinat dejjem iktar permezz tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari li tressqu quddiemha mill-qrati tal-Istati Membri. Id-dritt taċ-ċittadini tal-Unjoni li jibbenefikaw, kemm jista’ jkun b’mod wiesgħa u mingħajr xkiel, minn servizzi tas-saħħa transkonfinali, ġeneralment magħrufin bl-espressjoni “mobbiltà tal-pażjenti”(2), seta’ jiġi speċifikat partikolarment permezz tal-ġurisprudenza abbundanti fil-materja. Sa issa l-Qorti tal-Ġustizzja, sa ċertu punt, kellha rwol ta’ prekursur fl-implementazzjoni tad-dritt ta’ kull persuna li jkollha aċċess għall-kura preventiva tas-saħħa u biex tibbenefika minn kura medika li issa hija rrikonoxxuta fl-Artikolu 35 tal-Karta tad-Drittijiet Fundmentali tal-Unjoni Ewropea (3) . Fil-fatt, minkejja n-nuqqas ta’ azzjoni mil-leġiżlatur tal-Unjoni, il-ġurisprudenza ppermettiet li jiġu eliminati r-restrizzjonijiet magħmulin fil-forma ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tostakola t-twettiq ta’ suq intern fir-rigward tas-servizzi tas-saħħa. Din il-ġurisprudenza tat lok għal ċerti prinċipji importanti dwar il-kundizzjonijiet li fihom il-pazjenti jistgħu, permezz tad-dispożizzjonijiet dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, jirċievu kura medika fi Stati Membri oħrajn u li jiġu rrimborsati tal-ispejjeż inkorsi sabiex ħadu dik il-kura mill-iskemi ta’ assigurazzjoni nazzjonali kontra l-mard li magħhom huma jkunu affiljati.
2. Il-prinċipji żviluppati f’din il-ġurisprudenza jistgħu issa jitqiesu bħala parti mill-acquis ġuridiku tal-Unjoni u li l-leġiżlatur tal-Unjoni għandu jieħu inkunsiderazzjoni fit-tfassil fil-futur ta’ “direttiva dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-kura tas-saħħa transkonfinali” (4) . Ir-rikorsi għal nuqqas li jitwettaq obbligu li l-Kummissjoni ppreżentat kontra numru ta’ Stati Membri u li minn dak iż-żmien taw lok għas-sentenzi tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑211/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra); tal-5 ta’ Ottubru 2010, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑512/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra), u tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (C‑490/09, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra), jixhdu l-isforzi magħmulin mill-Unjoni biex tasal għal applikazzjoni koerenti tad-dritt fl-interess taċ-ċittadini tal-Unjoni.
3. F’dan il-każ, il-Kummissjoni Ewropea ppreżentat rikors skont l-Artikolu 226 KE (5) biex jiġi ddikjarat li, billi ma stabbilixxietx fid-dritt nazzjonali tagħha l-possibbiltà li jinkiseb rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief fiċ-ċirkustanzi previsti mir-Regolament (KEE) Nru 1408/71 (6), jew meta għamlet rimbors bħal dak suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE.
4. Il-qofol ta’ din il-kawża huwa jekk id-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 ikkontestati mill-Kummissjoni, li l-kontenut tagħhom għandu jkun eżaminat fid-dettall, jistgħux jitqiesu legalment bħala restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi fis-sens tal-Artikolu 49 KE, sa fejn dawn jagħmlu suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel min-naħa tal-awtoritajiet kompetenti li wieħed jirrikorri għal servizzi mediċi barra mill-pajjiż. Fil-każ li, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, trid tingħata risposta affermattiva, tqum imbagħad il-kwistjoni jekk din ir-restrizzjoni tistax, f’ċerti każijiet, tkun iġġustifikata minħabba raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, għaliex il-fatt li din il-kawża tirrigwarda esklużivament il-kura mhux fi sptar huwa importanti għall-finijiet tal-kunsiderazzjonijiet ġuridiċi.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni (7)
5. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 49 KE jipprovdi:
“Fil-qafas tad-dispożizzjonijiet ta’ hawn taħt, ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu provduti servizzi fil-Komunità għandhom jiġu projbiti fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati Membri li jkunu stabbiliti fi Stat tal-Komunità li ma jkunx dak tal-persuna li lilha jingħataw is-servizzi.”
6. L-ewwel sentenza tal-Artikolu 152(5) KE jipprovdi li:
“L-azzjoni Komunitarja fl-oqsma tas-saħħa pubblika għandha tirrispetta bi sħiħ ir-responsabbiltajiet ta’ l-Istati Membri għall-organizzazzjoni u l-għoti ta’ servizzi tas-saħħa u l-kura medika.”
7. L-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 1408/71 jipprovdi:
“1. Persuna impjegata jew li taħdem għal rasha li tissodisfa l-kondizzjonijiet tal-leġislazzjoni ta' l-Istat kompetenti għall-intitolar tal-benefiċċji, billi tieħu inkonsiderazzjoni fejn suppost tad-dispożizzjonijiet ta' l-Artikolu 18, u: :
[…]
c) li hija awtorizzata mill-istituzzjoni kompetenti biex tmur fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor biex hemmhekk tirċievi l-kura meħtieġa għall-kondizzjoni tagħha__
i) għall-benefiċċji f’oġġetti provduti fl-interess ta’ l-istituzzjoni kompetenti mill-istituzzjoni tal-post ta’ l-għixien jew tar-residenza bi qbil mal-leġislazzjoni li tamministra, daqs li kieku kien assigurat magħha; iżda, it-tul tal-perijodu taż-żmien li matulu jiġu pprovduti l-benefiċċji għandhom ikunu regolati mil-leġislazzjoni ta’ l-Istat kompetenti
2. L-awtorizzazzjoni meħtieġa taħt il-paragrafu 1(ċ) tista’ tkun irrifjutata fejn il-kura inkwistjoni hija fost il-benefiċċji pprovduti mil-leġislazzjoni ta’ l-Istat Membru li fit-territorju tiegħu kienet residenti l-persuna kkonċernata u fejn hija ma tistax tingħata tali kura fiż-żmien normali neċessarju għall-ksib tal-kura inkwistjoni fl-Istat Membru tar-residenza waqt li tieħu inkonsiderazzjoni l-Istat ta’ saħħitha u l-kors probabbli tal-marda.
[…]”.
B – Dritt nazzjonali
8. Id-Digriet-Liġi Nru 177/92, tat-13 ta’ Awwissu 1992, jirregola ċerti aspetti marbutin mal-kura tas-saħħa tal-persuni affiljati mas-sistema nazzjonali tas-saħħa tal-Portugall (SNS) barra mill-pajjiż. Skont id-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi, huwa d-Direttorat Ġenerali kompetenti tal-isptarijiet li għandu jikkoordina kull trasferiment lejn pajjiż barrani għall-finijiet ta’ kura medika.
9. L-Artikolu 1 jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Digriet- Liġi kif ġej:
“1. Dan id-Digriet-Liġi jirregola l-kura medika speċjalizzata ħafna barra mill-pajjiż li, minħabba nuqqas ta’ mezzi tekniċi jew umani ma tistax tingħata fit-territorju nazzjonali.
2. Il -benefiċjarji ta’ din il-kura huma persuni affiljati mas-sistema nazzjonali tas-saħħa.
3. It-talbiet ta’ trasferiment lejn pajjiż barrani li ġejjin minn korpi privati ma jidħlux fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan id-Digriet Liġi.”
10. L-Artikolu 2 tad-Digriet-Liġi jsemmi l-kundizzjonijiet tar-rimbors sħiħ tal-ispejjeż mediċi (stabbiliti fl-Artikolu 6):
“l-għoti ta’ vantaġġi stabbiliti fl-Artikolu 6 huwa suġġett għall-kundizzjonijiet li ġejjin:
a) l-eżistenza ta’ rapport mediku pożittiv iddettaljat, magħmul mit-tabib kuranti, għandu jiġi kkonfermat mill-kap ta’ servizz kompetenti;
b) il-konferma ta’ dan ir-rapport mid-Direttur mediku tal-isptar fejn il-pazjent kien ġie kkurat;
c) il-kunsens tad-Direttur Ġenerali tal-isptarijiet fuq il-bażi ta’ opinjoni ta’ servizz tekniku.”
11. L-Artikolu 4 jiddefinixxi s-segtħa deċiżjonali tad-Direttur Ġenerali tal-isptarijiet fit-termini li ġejjin:
“Huwa d-Direttur tal-isptarijiet li għandu jiddeċiedi fuq il-kura medika barra mill-pajjiż mitluba mill-partijiet ikkonċernati skont il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 2.”
III – Il-proċedura prekontenzjuża
12. Fit-12 ta’ Lulju 2002, id-Direttorat Ġenerali tas-suq intern tal-Kummissjoni bagħat lill-Istati Membri kwestjonarju dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni u l-prattiki nazzjonali mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikabbiltà tar-regoli tas-suq intern fil-qasam tas-servizzi tas-saħħa. L-awtoritajiet Portugiżi wieġbu t-talba għal informazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-leġiżlazzjoni Portugiża b’ittra tas-17 ta’ Jannar 2003.
13. Fit-28 ta’ Lulju 2003, il-Kummissjoni ppubblikat “Rapport dwar l-applikazzjoni tar-regoli tas-suq intern għas-servizzi tas-saħħa. Implementazzjoni mill-Istati Membri tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja” (8) .
14. Fuq il-bażi tal-informazzjoni li kellha f’idejha, il-Kummissjoni indirizzat ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Portugiża fit-18 ta’ Ottubru 2006, fejn hija qalet li meta, skont id-dispożizzjonijiet rilevanti tad-Digriet-Liġi Nru 177/92, tat-13 ta’ Awwissu 1992, ir-rimbors tal- spejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor kien suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel, li tingħata biss b’kundizzjonijiet restrittivi ħafna, ir-Repubblika Portugiża naqset mill-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, il-Kummissjoni stiednet lill-awtoritajiet Portugiżi biex jippreżentaw, jekk ikun il-każ, l-osservazzjonijiet tagħhom f’terminu ta’ xahrejn, skont l-Artikolu 226 KE.
15. Fit-tweġiba tagħhom tat-12 ta’ Jannar 2007, l-awtoritajiet Portugiżi ddikjaraw li kien “diffiċli li jiġi kkonċepit li s-servizzi tas-saħħa jistgħu jiġu suġġetti għar-regoli tas-suq intern” u li Stat Membru kellu s-setgħa li jistabbilixxi, leġiżlattivament, li r-rimbors tal-ispejjeż mediċi mhux fi sptar ikunu suġġetti għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel.
16. Fid-29 ta’ Ġunju 2007, il-Kummissjoni bagħtet opinjoni motivata lill-awtoritajiet Portugiżi fejn infurmathom li l-ittra tat-12 ta’ Jannar 2007 ma kien fiha l-ebda element ġdid li seta’ jpoġġi fid-dubju, b’mod ġenerali, il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja. Il-Kummissjoni tenniet li, billi żammet fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92, tat-13 ta’ Awwissu 1992, fejn ir-rimbors tal- ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor huwa suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel, ir-Repubblika Portugiża kienet naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja. Il-Kummissjoni stiednet lill-awtoritajiet Portuġiżi biex jieħdu l-miżuri meħtieġa f’terminu ta’ xahrejn sabiex jikkonformaw mal-opinjoni motivata.
17. B’ittra tal-4 ta’ Settembru 2007, l-awtoritajiet Portugiżi wieġbu li d-Digriet-Liġi Nru 177/92 ma kienx ta’ ostakolu għall-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar l-aċċess għas-servizzi tas-saħħa fi ħdan l-Unjoni Ewropea miċ-ċittadini Portugiżi, u lanqas għal-libertajiet fundamentali taċ-ċittadini tal-Unjoni, kif inhuma sanċiti mit-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.
18. Fit-12 ta’ Frar 2008, l-awtoritajiet Portugiżi infurmaw lill-Kummissjoni bl-intenzjoni tagħhom li jeżaminaw il-konsegwenzi finanzjarji fuq is-sistema tas-saħħa, u dan, fil-fehma tagħhom, kellu jdum tal-inqas xahar, billi l-kompożizzjoni tal-gvern kienet inbidlet.
19. Fit-18 ta’ Ġunju 2008, il-Kummissjoni stiednet lill-awtoritajiet Portugiżi biex jgħarrfuha bl-emendi previsti għad-Digriet-Liġi Nru 177/92 sabiex jintemm malajr il-ksur tad-dritt tal-Unjoni.
20. Permezz ta’ ittra tal-24 ta’ Lulju 2008, l-awtoritajiet Portugiżi kkonfermaw il-pożizzjoni li kienu ddefendew diġà fl-ittra tagħhom tal-4 ta’ Settembru 2007, jiġifieri li d-Digriet-Liġi Nru 177/92 ma kienx jikser id-dritt tal-Unjoni.
21. Fil-15 ta’ April 2009, il-Kummissjoni indirizzat opinjoni motivata addizzjonali lill-awtoritajiet Portugiżi biex tiġi ppreċiżata, għal raġunijiet ta’ trasparenza u ċertezza legali, il-portata tal-ksur tad-dritt tal-Unjoni li kienet qed tilmenta dwaru fil-konfront tagħhom. F’din l-ittra, il-Kummissjoni indikat li meta ma stabbilixxietx, la fid-Digriet-Liġi Nru 177/92 u lanqas f’att ġuridiku nazzjonali ieħor, il-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti barra mill-pajjiż għal awtorizzazzjoni minn qabel, ħlief fiċ-ċirkustanzi previsti fir-Regolament Nru 1408/71, ir-Repubblika Portugiża kienet, skont il-Kummissjoni, naqset milli twettaq l-obbligi tagħha previsti skont l-Artikolu 49 KE kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja.
22. Permezz ta’ ittra tal-15 ta’ Mejju 2009, l-awtoritajiet Portugiżi wieġbu għall-opinjoni motivata addizzjonali li r-rimbors tal-ispejjeż mediċi marbutin ma’ kura mogħtija fi Stat Membru ieħor kien previst mid-Digriet-Liġi Nru 177/92. Barra minn hekk, huma spjegaw li l-leġiżlazzjoni Portugiża lanqas ma kienet teskludi r-rimbors tal-ispejjeż mediċi meta kien hemm kura medika speċjalizzata, bil-kundizzjoni li tiġi osservata l-proċedura ta’ attestazzjoni minn qabel dwar il-ħtieġa medika ta’ kura barra mill-pajjiż.
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja u t-talbiet tal-partijiet
23. Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-9 ta’ Lulju 2009, il-Kummissjoni ppreżentat dan ir-rikors fejn talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja dan li ġej:
– tiddikjara li, billi ma pprovdietx, fid-Digriet-Liġi Nru 177/92, tat-13 ta’ Awwissu 1992, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż, jew f’dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali, għall-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief fiċ-ċirkustanzi previsti fir-Regolament (KEE) Nru 1408/71, jew fil-każ li l-imsemmi Digriet-Liġi jippermetti l-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, billi jissuġġetta dan ir-rimbors għal awtorizzazzjoni minn qabel, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 49 KE;
– tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż.
24. Fir-risposta tiegħu ppreżentata fil-2 ta’ Ottubru 2009, il-Gvern Portugiż talab li r-rikors jiġi miċħud billi huwa mingħajr fondament u li l-Kummissjoni tiġi kkundannata għall-ispejjeż.
25. Il-proċedura bil-miktub ingħalqet bil-preżentata tar-replika tas-16 ta’ Novembru 2009 u tal-kontroreplika tal-4 ta’ Frar 2010.
26. B’digriet tas-17 ta’ Novembru 2009, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja awtorizza lir-Renju ta’ Spanja biex jintervjeni insostenn tat-talbiet tar-Repubblika Portugiża.
27. Ir-rappreżentanti tal-partijiet kif ukoll il-Gvern Spanjol instemgħu fit-trattazzjonijiet tagħhom fis-seduta tad-9 ta’ Frar 2010.
28.
Permezz ta’ nota tal-24 ta’ Marzu 2011, il-Kummissjoni rrinunzjat parzjalment l-atti u fformulat mill-ġdid it-talbiet tagħha u talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex:
– tiddikjara li, billi ma pprovdietx, fid-Digriet-Liġi Nru 177/92, tat-13 ta’ Awwissu 1992, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għar-rimbors ta’ spejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż, jew f’dispożizzjonijiet oħra tad-dritt nazzjonali, il-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuta fi Stat Membru ieħor, ħlief fiċ-ċirkustanzi previsti bir-Regolament (KEE) Nru 1408/71, jew ukoll, fil-każ li l-imsemmi Digriet-Liġi jagħti l-possibbiltà għal rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuta fi Stat Membru ieħor, billi jissuġġetta dan ir-rimbors għal għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel (bl-eċċezzjoni tar-rimbors tal-ispejjeż għal ċerta kura medika li, anki jekk tingħata fi klinika medika, tkun tfisser l-użu ta’ apparat tqil li l-Istat ta’ affiljazzjoni jpoġġi għad-dispożizzjoni u li jissussidja u li huwa elenkat b’mod eżawrjenti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali, pereżempju gamma-kamera għax-xintigrafija bi jew mingħajr detector ta’ emissjonijiet ta’ pożizzjonijiet f’koinċidenza, tomografu għal emissjoni, telekamera għal emissjonijiet ta’ pożitroni, apparat għar-radjudijanjosi jew spettroskopija f’risonanza manjetika nukleari għall-użu kliniku, skanner għall-użu mediku, kamra iperbarika, ċiklotrun għall-użu mediku), ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 49 KE;
– tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż.
29. Permezz ta’ nota tas-6 ta’ April 2011, ir-Repubblika Portugiża rriformulat it-talbiet tagħha filwaqt li talbet li l-Qorti tal-Ġustizzja:
– tiċħad ir-rikors bħala mingħajr fondament;
– fil-każ li r-rikors jiġi kkunsidrat bħala mingħajr fondament, tiddikjara fi kwalunkwe każ ir-rinunzja parzjali tal-atti tal-Kummissjoni;
– tikkundanna lill-Kummissjoni tbati l-ispejjeż.
V – Argumenti prinċipali tal-partijiet
A – Dwar il-leġiżlazzjoni Portuġiża
30. Il- Kummissjoni ssibha diffiċli tifhem l-opinjoni tal-Gvern Portugiż għaliex l-informazzjoni dwar ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar hija ambigwa jekk mhux ukoll kontradittorja.
31. Il-Kummissjoni kkonkludiet mit-tweġiba tal-Gvern Portugiż għall-kwestjonarju tad-Direttorat Ġenerali tas-suq intern fuq il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li d-Digriet-Liġi Nru 177/92 kien l-istrument ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li kien fih id-dispożizzjonijiet applikabbli għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti barra mill-pajjiż.
32. Madankollu, il-Kummissjoni tenfasizza li, fit-tweġiba tagħhom għall-opinjoni motivata, l-awtoritajiet Portugiżi spjegaw li ma kienx parti mill-għanijiet tal-leġiżlazzjoni tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 li r-rimbors tal-ispejjeż mediċi mhux fi sptar magħmulin barra mill-pajjiż ikun suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel, u li l-ebda dispożizzjoni oħra tad-dritt Portugiż ma kienet tistabbilixxi dan. Il-Kummissjoni tgħid li kkonkludiet minn dan li l-ordinament ġuridiku Portugiż kien jeskludi l-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief bil-kundizzjonijiet stabbiliti bir-Regolament Nru 1408/71.
33. Il-Kummissjoni ssostni li, bit-tweġiba tagħhom għall-opinjoni motivata addizzjonali, l-awtoritajiet Portugiżi setgħu jispjegaw madankollu li l-aċċess għas-servizzi tas-saħħa fi Stat Membru ieħor kien suġġett għal proċedura ta’ attestazzjoni tal-ħtieġa klinika, li juri li fil-Portugall teżisti sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor.
34. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni tispjega li l-awtoritajiet Portugiżi ammettew espressament, fir-risposta tagħhom, li kienet eskluża l-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief bil-kundizzjonijiet stabbiliti bir-Regolament (KEE) Nru 1408/71.
35. Il- Gvern Portugiż ikkontesta l-allegati ambigwtajiet jew kontradizzjonijiet li jidhru fl-ispjegazzjoni dwar il-leġiżlazzjoni fis-seħħ fil-Portugall.
36. Il-Gvern Portugiż jispjega li jeżistu, fl-ordinament ġuridiku Portugiż, żewġ posibbilitajiet ta’ aċċess għas-servizzi tas-saħħa barra mill-pajjiż, li huma previsti, minn naħa, bir-Regolament Nru 1408/71, partikolarment fl-Artikolu 22 tiegħu, u, min-naħa l-oħra, bid-Digriet-Liġi Nru 177/92 li jirregola l-“kura medika speċjalizzata ħafna li ma tistax tingħata fit-territorju nazzjonali”.
37. Il-Gvern Portugiż jispjega li d-Digriet-Liġi Nru 177/92 huwa kkonċepit bħala strument li jirregola l-kura fi sptar. Kura medika barra mill-pajjiż hija għalhekk possibbli meta s-sistema ta’ saħħa Portugiża ma jkollhiex il-mezzi meħtieġa biex tipprovdi kura għall-persuni affiljati f’dik is-sistema. Din is-soluzzjoni tpoġġi għad-dispożizzjoni tal-marid il-kura għas-saħħa li għandu bżonn, b’garanzija ta’ kwalità u ta’ effettività medika.
38. Kura barra mill-pajjiż hija suġġetta għal ċerti kundizzjonijiet, li huma stabbiliti fid-Digriet-Liġi Nru 177/92. Għalhekk it-talbiet għal kura medika speċjalizzata ħafna għandhom jiġu ppreżentati mill-isptarijiet tas-sistema nazzjonali tas-saħħa, akkumpanjati b’rapport mediku ddettaljat li qabel irid jiġi kkonfermat mill-kap tas-servizz ikkonċernat kif ukoll mid-direttur mediku [Artikolu 2(1) u (2)]. Id-deċiżjoni finali tkun tad-Direttur tas-saħħa. Barra minn hekk, ir-rapport mediku għandu jkollu fih sensiela ta’ informazzjoni fuq l-istat ta’ saħħa tal-pazjent u jispjega l-kura kif ukoll il-postijiet barra mill-pajjiż fejn il-pazjent għandu jiġi operat jew jieħu l-kura. Jekk jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet legali, il-pazjent ikollu dritt għar-rimbors sħiħ tal-ispejjeż, inklużi dawk tal-vjaġġ u tal-akkomodazzjoni tal-pazjent kif ukoll ta’ min ikun qed jakkumpanjah. Il-ħlas isir bl-intermedju ta’ unità klinika korrispondenti li hija kompetenti għall-proċedura ta’ attestazzjoni minn qabel (Artikolu 6).
39. Il-Gvern Portugiż huwa tal-opinjoni li ma għandhiex issir differenza bejn l-ispejjeż ta’ kura fi sptar u dik li ma tingħatax fi sptar. Fil-fatt, il-kura medika speċjalizzata ħafna mogħtija barra mill-pajjiż fil-kuntest ta’ kollaborazzjoni istituzzjonali tiġbor iż-żewġ tipi ta’ trattament. Barra minn hekk, il-Gvern Portugiż ifakkar fil-paralleliżmi bejn il-proċedura ta’ attestazzjoni tan-neċessità klinika għal kura barra mill-pajjiż u l-proċedura ta’ trasferiment għand tabib speċjalist.
40. Dan isostni wkoll li l-kollaborazzjoni medika prevista bid-Digriet-Liġi Nru 177/92 tissodisfa r-rekwiżiti tas-sistema nazzjonali tas-saħħa li hija kkaratterizzata, skont id-dispożizzjonijiet kostituzzjonali, min-natura ġenerali u awtonoma tagħha, u li hija wkoll iffinanzjata mill- Istat.
B – Id-dritt tal-Unjoni
41. Il- Kummissjoni hija tal-opinjoni li r-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE, hekk kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja. Skont din il-ġurisprudenza, jirriżulta li l-Artikolu 49 KE japplika għas-sitwazzjoni ta’ pazjent li jirċievi, bi ħlas, servizzi mediċi fi Stat Membru li ma huwiex l-Istat ta’ residenza tiegħu. Issa, fil-Portugall, id-Digriet-Liġi Nru 177/92, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż ma jipprovdix espressament għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief fiċ-ċirkustanzi previsti fir-Regolament Nru 1408/71, jew din il-leġiżlazzjoni tissuġġetta, skont l-interpretazzjoni proposta mill-awtoritajiet Portugiżi, ir-rimbors ta’ dawn l-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar għal awtorizzazzjoni minn qabel, taħt kundizzjonijiet restrittivi.
42. Il-Kummissjoni tikkunsidra li anki jekk wieħed jammetti li jista’ jkun iġġustifikat li r-rimbors tal-ispejjeż mediċi jkun suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel, minkejja l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kundizzjonijiet tal-għoti ta’ din l-awtorizzazzjoni huma restrittivi u jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni.
43. Fir-rigward tal-argumenti mressqa mill-Gvern Portugiż favur ġustifikazzjoni bbażata fuq raġunijiet imperattivi, jiġifieri l-finanzjament tas-sistema nazzjonali tas-saħħa u l-garanzija tal-aċċess għas-sistema ġenerali tal-kura tas-saħħa, il-Kummissjoni ssostni li r-rekwiżit tal-awtorizzazzjoni minn qabel ma tistax tkun iġġustifikata la minħabba raġunijiet ta’ saħħa pubblika u lanqas mill-gravità tal-periklu għall-istabbiltà finanzjarja tas-sistemi ta’ sigurtà soċjali. Barra minn hekk, il-Kummissjoni takkuża lill-awtoritajiet Portugiżi li la invokaw u l anqas urew l-eżistenza ta’ riskju reali li jiġi ppreġudikat l-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema ta’ saħħa Portugiża, ikkawżat mir-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar magħmulin barra mill-pajjiż.
44. Il- Gvern Portugiż isostni li l-ebda dispożizzjoni tat-Trattat ma tirrikonoxxi liċ-ċittadini tal-Unjoni d-dritt li jintalab ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi marbutin mal-kura mogħtija barra mill-pajjiż jew il-possibbiltà li jiġi eżerċitat bi sħiħ dan id-dritt, mingħajr ma dan ikun sostnut b’mekkaniżmu ta’ awtorizzazzjoni minn qabel.
45. Il-Gvern Portugiż qed jara f’dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tentattiv min-naħa tal-Kummissjoni li timponi soluzzjoni fuq livell ġuridiku li mhux biss tkun sprovvista minn kull bażi legali iżda li tkun irrifjutata wkoll mill-Istati Membri li huma kompetenti fl-amministrazzjoni tas-sistemi tas-sigurtà soċjali u tas-sistema ta’ saħħa. Dan jinsab sorpriż bl-approċċ tal-Kummissjoni peress li bħalissa għaddejja proċedura leġiżlattiva għad-determinazzjoni tad-drittijiet u l-obbligi tal-Istati Membri f’dan il-qasam. Jirriżulta mill-premessa 23 tad-Direttiva 2006/123 li intervent leġiżlattiv biss li fih indikazzjonijiet biżżejjed ċari jista’ jiġġustifika deċiżjoni ġudizzjarja. Billi l-Gvern Portugiż huwa konvint li deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja twassal għal sovrapożizzjoni ta’ proċessi deċiżjonali ġudizzjarji u politiċi, huwa jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja li tissospendi l-proċeduri skont l-Artikolu 82a(1)(a) tar-Regoli tal-Proċedura.
46. Skont il-Gvern Portugiż, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 49 KE għas-servizzi tas-saħħa transkonfinali hija kkaratterizzata minn żewġ elementi, jiġifieri l-kuntest proċedurali speċifiku u n-nuqqas ta’ ċertezza legali u ta’ ċarezza tagħha. Dan jgħid li s-sentenzi kollha tal-Qorti tal-Ġustizzja ngħataw fil-kuntest ta’ proċeduri ta’ talbiet għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 234 KE li jimpedixxi t-traspożizzjoni tas-soluzzjonijiet deċiżi f’dawn il-kawżi għal din tal-lum.
47. Anki jekk awtorizzazzjoni minn qabel setgħet, f’ċerti każijiet, tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, l-Artikolu 49 KE ma jipprekludix, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, awtorizzazzjoni bħal din meta tiddependi minn kriterji oġġettivi, li l-osservanza tagħhom kienet tikkundizzjona wkoll ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi marbutin ma’ kura mogħtija fit-territorju nazzjonali.
48. Barra minn hekk, l-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 1408/71 jipprovdi li l-provvista ta’ servizzi tas-saħħa transkonfinali hija suġġetta għal awtorizzazzjoni minn qabel. Minbarra dan, l-Artikolu 49 KE għandu jkun konformi mad-dispożizzjonijiet l-oħrajn tat-Trattat. F’dan ir-rigward, il-Gvern Portugiż jirreferi għall-Artikolu 152(5) KE li jinkludi riżerva ta’ kompetenza favur l-Istati Membri li l-applikazzjoni effettiva tagħha twassal biex jiġu esklużi s-setgħat tal-istituzzjoni nazzjonali li tieħu deċiżjoni f’materja ta’ organizzazzjoni, ta’ finanzjament u ta’ amministrazzjoni tas-sistema nazzjonali tas-saħħa fis-seħħ.
49. Il-Gvern Portugiż ma jissuġġerixxi l-ebda tibdil fil-ġurisprudenza iżda jitlob lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkoordina b’mod prattiku l-Artikolu 49 KE u l-Artikolu 152(5) KE biex l-Artikolu 49 KE ma jiġix applikat minħabba raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali. Huwa jinvoka diversi raġunijiet li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet ikkunsidrat bħala leġittimi, fosthom in-neċessità li jiġi ggarantit l-ekwilibriju finanzjarju tas-sistemi ta’ sigurtà soċjali u l-provvista tal-kura tas-saħħa.
50. L-ewwel nett il- Gvern Spanjol josserva li l-Artikolu 49 KE ma jimponi fuq l-Istati Membri l-ebda obbligu li jadottaw atti ta’ traspożizzjoni pożittivi, tant li d-direttiva hija l-istrument legali espressament previst mid-dritt tal-Unjoni biex joħloq dawn l-atti fi ħdan l-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali. Huwa jgħid li l-Artikolu 52 KE jistabbilixxi espressament li d-direttiva tikkostitwixxi l-mezz għal-liberalizzazzjoni tas-suq intern biex jiġu pprovduti s-servizzi. Dan huwa preċiżament dak li l-Kummissjoni qiegħda tipprevedi bħalissa bil-proposta għal direttiva tagħha (9) . Il-fatt li l-Portugall ma stabbilixxiex proċedura addizzjonali għall-finijiet tar-rimbors tal-ispejjeż mediċi, minbarra dik stabbilita bir-Regolament Nru 1408/71, ma jikkostitwixxix ksur tal-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 49 KE.
51. Barra minn hekk, il-Kummissjoni ma ppruvatx li l-awtoritajiet Portugiżi japplikaw il-leġiżlazzjoni tagħhom bi ksur tal-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 49 KE, partikolarment billi sistematikament jirrifjutaw l-awtorizzazzjoni prevista mis-sistema għall-kura barra mill-pajjiż.
52. Dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Portugiża mal-Artikolu 49 KE, il-Gvern Spanjol jgħid li sistema li tipprevedi awtorizzazzjoni minn qabel ma tikkostitwixxix neċessarjament restrizzjoni mhux ġustifikata fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali jiġġustifikaw tali sistema, b’mod partikolari fil-kuntest tas-servizzi tas-saħħa fi sptar. Ikun żball li tiġi trasposta l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tirriżulta mis-sentenzi tat-28 ta’ April 1998, Kohll (C‑158/96, Ġabra p. I‑1931), kif ukoll tat-13 ta’ Mejju 2003, Müller-Fauré u van Riet (C‑395/99, Ġabra p. I‑4509), dwar servizzi dentistiċi, għal kull servizz tas-saħħa mogħti mhux fi sptar. Bħala prekawzjoni, il-Gvern Spanjol ifakkar li, fis-sentenza Kohll, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[f’]dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 56 KE jippermetti […] li tiġi ristretta l-libertà li jiġu pprovduti servizzi mediċi u tal-isptarijiet, sa fejn iż-żamma ta’ kapaċità ta’ kura jew ta’ kompetenza medika fit-territorju nazzjonali tkun essenzjali għas-saħħa pubblika, jew saħansitra għas-sopravivenza tal-popolazzjoni tagħhom”.
53. Fir-rigward tal-proporzjonalità tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, il-Gvern Spanjol isostni li għandu jiġi eżaminat jekk il-proċedura amministrattiva ta’ awtorizzazzjoni stabbilita mis-sistema Portugiża tistrieħx fuq kriterji oġġettivi u nondiskriminatorji magħrufin minn qabel minn dawk ikkonċernati, u li jippermettu li jkunu magħrufin il-limiti tal-marġni ta’ diskrezzjoni tal-awtoritajiet nazzjonali.
VI – Kunsiderazzjonijiet ġuridiċi
A – Applikabbiltà tal-Artikolu 49 KE
54. Skont ġurisprudenza stabbilita, u b’mod konformi mar-regoli li jiddeterminaw id-dritt proċedurali tal-Unjoni fil-kuntest ta’ proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, hija l-Kummissjoni li għandha tistabbilixxi l-eżistenza tan-nuqqas ta’ twettiq allegat. Hija l-Kummissjoni li għandha tipprovdi lill-Qorti tal-Ġustizzja bl-elementi neċessarji għall-verifika, min-naħa tagħha, tal-eżistenza ta’ dan in-nuqqas, u dan mingħajr ma tkun tista’ tibbaża ruħha fuq xi preżunzjonijiet (10) . Ikun hemm bidla fl-oneru tal-prova proċedurali meta l-Kummissjoni tkun ipproduċiet provi biżżejjed li juru li kien hemm nuqqas. F’każ bħal dan, huwa l-Istat Membru li għandu jiddefendi lilu nnifsu b’mod sostanzjali u ddettaljat biex jistabbilixxi min-naħa tiegħu li d-dritt tal-Unjoni ġie rrispettat (11) .
55. Fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni takkuża lir-Repubblika Portugiża li naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE. Il-Gvern Portugiż jiċħad dan l-ilment, minn naħa, billi jinvoka l-proċedura leġiżlattiva attwali – u fuq kollox il-konsultazzjonijiet li għaddejjin fi ħdan il-Kunsill – li għandhom bħala għan l-adozzjoni ta’ direttiva dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pażjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali – u, min-naħa l-oħra, billi jpoġġi fid-dubju l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet ta’ dritt primarju dwar il-moviment liberu tas-servizzi, partikolarment l-Artikolu 49 KE, fir-rigward tas-servizzi tas-saħħa transkonfinali. Fuq il-livell ġuridiku, iż-żewġ argumenti jikkonċernaw l-applikabbiltà ratione temporis kif ukoll ratione materiae tal-Artikolu 49 KE għall-kawża preżenti, li għandha tiġi eżaminata iktar ’l isfel.
1. Id-dritt applikabbli ratione temporis
56. Fir-rigward tal-ewwel oġġezzjoni mqajma mill-Gvern Portugiż kontra r-rikors preżenti, għandu jiġi nnotat l-ewwel nett li Stat Membru ma jistax validament jagħmel użu minn att ġuridiku li għadu ma daħalx fis-seħħ u li għalhekk għadu ma pproduċiex effetti legali fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni. L-aspettattiva li tinżamm b’mod identiku proposta ta’ att legali partikolari tal-Kummissjoni ma tistax oġġettivament tiġi kkunsidrata bħala leġittima, iktar u iktar meta dawn il-proposti jistgħu jgħaddu minn diversi emendi tal-Kunsill u tal-Parlament matul il-proċedura leġiżlattiva. Din hija wkoll ir-raġuni għaliex ma jistgħux iservu ta’ mezzi awżiljarji ta’ interpretazzjoni ħlief b’mod limitat.
57. Barra minn hekk, għandu jitfakkar li l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 226 KE għandha bħala għan li tikkonstata l-ksur tad-dritt tal-Unjoni li jkunu għamlu l-Istati Membri f’mument partikolari u rilevanti. Hija ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li llum hija stabbilita, li l-eżistenza ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu għandha tiġi analizzata skont is-sitwazzjoni tal-Istat Membru hekk kif kienet fi tmiem it-terminu ffissat fl-opinjoni motivata. Hija din id-data biss li għandha tiġi kkunsidrata biex jitqies li kien hemm nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu (12) . It-tibdil li jkun sar wara għalhekk ma jistax jittieħed inkunsiderazzjoni u lanqas ir-regolarizzazzjonijiet ulterjuri li jkun għamel l-Istat Membru kkonċernat (13) . Għalhekk, il-probabbiltà, li ma tistax tiġi eskluża, li l-proċedura leġiżlattiva tiġi konkluża pożittivament fil-qrib bl-adozzjoni ta’ direttiva intiża biex tirregola b’mod dettaljat id-drittijiet tal-pazjenti f’kwistjoni ta’ kura tas-saħħa transkonfinali, ma taffettwax is-suġġett tar-rikors u għalhekk ma tipproduċi l-ebda effett fuq din il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
58. Isegwi li l-oġġezzjoni mqajma mill-Gvern Portugiż kontra l-applikabbiltà tal-Artikolu 49 KE għall-finijiet tal-eżami ta’ ksur eventwali tad-dritt tal-Unjoni għandha tiġi miċħuda.
2. Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae
59. It-tieni oġġezzjoni mqajma mill-Gvern Portugiż għandha tinftiehem fis-sens li tpoġġi fid-dubju l-applikabbiltà ratione materiae, bħala tali, tad-dispożizzjonijiet ta’ dritt primarju dwar il-moviment liberu tas-servizzi. Biex isostni l-kunċett ġuridiku tiegħu, huwa jirriferi għall-Artikolu 152(5) KE li jagħti lill-Istati Membri r-responsabbiltà tal-organizzazzjoni u l-provvista ta’ servizzi tas-saħħa u l-kura medika. Minbarra dan, il-Gvern Portugiż jenfasizza l-ħtieġa ta’ regolamentazzjoni ta’ dritt sekondarju f’dan il-qasam.
a) Il-kompetenzi tal-Unjoni u tal-Istati Membri tagħha fil-qasam tal-politika tas-saħħa
60. Hemm qbil fuq l-osservazzjonijiet tal-Gvern Portugiż fil-parti fejn jirreferi għall-kompetenza primarja tal-Istati Membri fil-qasam tal-kura tas-saħħa. Fi kliem sempliċi, l-Istati Membri jibqgħu fil-prinċipju “sidien tal-politika tas-saħħa” (14), li jfisser li l-Unjoni ma għandhiex tmur kontra l-politika tagħhom. Fil-kamp ta’ azzjoni delimitat mill-Artikolu 152 KE, il-kompetenzi tal-Unjoni huma inqas estiżi milli f’oqsma oħrajn. Skont it-tieni u t-tielet subparagrafi tal-Artikolu 152(1), l-attività tal-Unjoni hija limitata biss, fir-rigward tal-kontenut, biex “tikkumplimenta” l-politika nazzjonali u, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 152(2) “tinkoraġixxi”, mil-lat organizzattiv, il-kollaborazzjoni. Dan il-pass sostanzjalment lura tal-attività tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni tas-saħħa fir-rigward tal-politika tal-Istati Membri jikkostitwixxi espressjoni tal-prinċipju tas-sussidjarjetà stabbilit fl-Artikolu 5 KE. Madankollu, dan ma jaffettwax is-setgħa tal-Unjoni li toħloq regoli ta’ protezzjoni fil-livell tal-Unjoni fil-kuntest tal-armonizzazzjoni tal-politika nazzjonali ta’ protezzjoni tas-saħħa, ibbażata fuq l-Artikolu 95 KE sabiex jiġu eliminati r-restrizzjonijiet għal-libertajiet fundamentali. Il-proposta għal direttiva tal-Kummissjoni li, skont il-premessa 8 tagħha, trid tiggarantixxi partikolarment il-mobbiltà tal-pazjenti u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi tal-kura tas-saħħa, tistrieħ preċiżament fuq din il-bażi regolatorja ġenerali.
61. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija konxja tal-kumplessità tat-tqassim tal-kompiti bejn l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha. Fil-fatt, kif hija ddikjarat f’ġurisprudenza stabbilita, id-dritt tal-Unjoni ma jnaqqas xejn mill-kompetenza tal-Istati Membri li jorganizzaw is-sistemi ta’ sigurtà soċjali tagħhom (15) . Dan ifisser li fin‑nuqqas ta’ armonizzazzjoni fuq livell tal‑Unjoni Ewropea, hija għalhekk il‑leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru li għandha tiddetermina l‑kundizzjonijiet ta’ għoti tal‑benefiċċji fil-qasam tas‑sigurtà soċjali (16) . F’dan il-kuntest għandu jsir riferiment għas-sentenza Watts (17), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret b’mod ċar li skont l-Artikolu 152(5) KE, l-azzjoni tal-Unjoni kienet tosserva bis-sħiħ ir-responsabbiltajiet tal-Istati Membri fir-rigward tal-organizzazzjoni u l-provvista ta’ servizzi tas-saħħa u tal-kura medika.
62. Madankollu, kif il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat fl-istess sentenza, din id-dispożizzjoni ma teskludix, madankollu, li l-Istati Membri jkunu obbligati, skont dispożizzjonijiet oħrajn tat-Trattat, bħall-Artikolu 49 KE, jew b’miżuri adottati fil-livell tal-Unjoni abbażi ta’ dispożizzjonijiet oħrajn tat-Trattat, bħall-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 1408/71, li jadattaw is-sistema nazzjonali tagħhom tas-sigurtà soċjali u tal-kura tas-saħħa (18) . F’sentenzi preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà enfasizzat li, fl-eżerċizzju tal-kompetenza li jirrikonoxxi l-Artikolu 152(5) KE fil-konfront tagħhom, l-Istati Membri għandhom jirrispettaw id-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari d-dispożizzjonijiet dwar l-libertà li jiġu pprovduti servizzi (19) . Fil-fatt, dawn id-dispożizzjonijiet jipprojbixxu lill-Istati Membri milli jintroduċu jew iżommu fis-seħħ restrizzjonijiet inġustifikati għall-eżerċizzju ta’ dawn il-libertajiet fil-qasam tal-kura tas-saħħa (20) . Barra minn hekk, għandu jiġi enfasizzat li l-Qorti tal-Ġustizzja fakkret espressament li l-Istati Membri ma għandhomx jikkunsidraw li l-adattamenti inevitabbli li t-twettiq tal-libertajiet fundamentali garantiti mit-Trattat jobbligahom jagħmlu fis-sistema nazzjonali tagħhom tas-sigurtà soċjali, jikkostitwixxu preġudizzju għall-kompetenza sovrana tagħhom fil-qasam (21) . Fl-aħħar nett, wieħed ma għandux jinsa li l-Unjoni Ewropea tista’, permezz ta’ miżuri li, pereżempju, jiffavorixxu t-twettiq tal-libertajiet fundamentali, teżerċita influwenza kunsiderevoli fuq is-sistemi t as-saħħa tal-Istati Membri. (22)
63. Fil-qasam tas-servizzi ta’ saħħa transkonfinali, naraw li d-dritt tal-Unjoni u d-dritt nazzjonali jidħlu f’xulxin b’mod li d-dritt tal-Unjoni, kif spiss ikun il-każ, ikun limitat, essenzjalment, biex jistabbilixxi għan vinkolanti – jiġifieri t-twettiq tal-libertà tal-moviment tal-persuni għall-pazjenti kif ukoll l-ugwaljanza fit-trattament tagħhom fil-konfront tal-awtoritajiet nazzjonali, indipendentement miċ-ċittadinanza tagħhom –, filwaqt li l-kompetenzi tal-Istati Membri jibqgħu l-istess, billi huwa ppreċiżat li dawn għandhom jikkonformaw mal-qafas regolatorju stabbilit mid-dritt primarju u sekondarju, billi l-Istati Membri għandhom jirrispettaw id-dritt tal-Unjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħhom (23) . Il-portata tal-kuntest ġuridiku tal-Unjoni previst fl-Artikolu 49 KE għall-finijiet tal-eżerċizzju tal-kompetenzi tal-Istati Membri tiġi stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, din għandha l-obbligu, skont trattati tat-twaqqif, li tiċċara u tippreċiża, permezz tal-interpretazzjoni, it-tifsira u l-portata ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, hekk kif għandha tinftiehem u tiġi applikata mill-mument tad-dħul fis-seħħ tagħha (24) .
64. Għaldaqstant, ir-Repubblika Portugiża ma tistax validament iktar tibbaża fuq il-kompetenza tagħha fil-qasam tal-organizzazzjoni u l-provvista ta’ servizz tas-saħħa u tal-kura medika fit-territorju tagħha biex teħles mill-obbligi li jimponi fuqha barra minn hekk id-dritt primarju tal-Unjoni, u fuq kollox, id-dispożizzjonijiet dwar il-libertajiet fundamentali.
b) Analiżi tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata
65. Għal dak li jirrigwarda l-kwistjoni li ġejja, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tidħolx fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-Artikolu 49 KE, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, is-servizzi mediċi pprovduti bi ħlas jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi (25), mingħajr ma jkun hemm lok li ssir distinzjoni skont jekk il-kura tingħatax f’kuntest ta’ sptar jew barra minn dak il-kuntest (26) . Hija ddeċidiet ukoll li l-libertà li jiġu pprovduti servizzi tinkludi l-libertà tad-destinatarji tas-servizzi, b’mod partikolari tal-persuni li għandhom jirċievu kura medika, li jmorru fi Stat Membru ieħor sabiex jibbenefikaw hemmhekk minn dawn is-servizzi (27) . Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li servizz mediku ma jitlifx il-kwalifika tiegħu bħala provvista ta’ servizzi fis-sens tal-Artikolu 49 KE għar-raġuni li l-pazjent, wara li jkun ħallas lil min ikun ipprovdielu s-servizz barra mill-pajjiż għall-kura li jkun ingħata, jitlob sussegwentement li sistema ta’ sigurtà soċjali tassumi r-responsabbiltà għall-ħlas tal-ispejjeż ta’ din il-kura (28) .
66. Għaldaqstant, dispożizzjonijiet nazzjonali bħal dawk fid-Digriet-Liġi Nru 177/92 li jistabbilixxu l-kundizzjonijiet applikabbli kemm għall-aċċess tal-pazjenti għas-servizzi tas-saħħa transkonfinali kif ukoll għar-rimbors tal-ispejjeż tal-mard mill-awtoritajiet ta’ sistema nazzjonali ta’ assigurazzjoni tal-mard, jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-Artikolu 49 KE (29) .
67. Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li indika l-Gvern Portugiż meta invoka diversi drabi dan l-argument biex iwarrab il-possibbiltà li jiġu trasposti l-prinċipji elaborati mill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża, il-fatt li s-sistema nazzjonali tas-saħħa tal-Portugall ma hijiex iffinanzjata mill-kontribuzzjonijiet tal-assigurati, b’differenza mis-sistemi tas-saħħa ta’ ċerti Stati Membri oħrajn, imma esklużivament permezz ta’ dħul minn taxxi u riżorsi oħrajn tal-baġit tal-Istat, bl-ebda mod ma jmur kontra kontroll tal-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 mal-Artikolu 49 KE, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, għaliex, kif hija ddikjarat mingħajr ekwivoċi fis-sentenza Watts (30), b’mod partikolari fir-rigward ta’ sistema nazzjonali tas-saħħa bħan-National Health Service (NHS) tar-Renju Unit, id-dispożizzjonijiet ta’ dritt primarju dwar l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, japplikaw “indipendentement minn kif taħdem is-sistema nazzjonali [rispettiva]”. Nixtieq nenfasizza li n-novità fis-sentenza Watts tikkonsisti partikolarment fit-traspożizzjoni tal-ġurisprudenza attwali dwar il-libertà ta’ moviment fil-kuntest ta’ skema obbligatorja ta’ assigurazzjoni tal-mard ta’ natura essenzjalment kontributorja għal sistemi tas-saħħa nazzjonali ffinanzjati mid-dħul minn taxxi (31) . Barra minn hekk, għandu jsir riferiment għas-sentenza Müller-Fauré u van Riet (32), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat espressament li ma kienx hemm lok, mill-aspett tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, li tiġi stabbilita distinzjoni jekk “il-fond tal-mard jew il-baġit nazzjonali jħallasx lill-fornitur tas-servizz direttament hu”. Għalhekk l-argument kuntrarju tal-Gvern Portugiż għandu jiġi miċħud.
68. Għalhekk, japplika l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 49 KE.
B – Restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servzzi
69. Barra minn hekk, għandu jiġi eżaminat jekk ir-regoli fid-Digriet-Liġi Nru 177/92 jikkostitwixxux, kif tallega l-Kummissjoni, restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi fis-sens tal-Artikolu 49 KE. Skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 49 KE jipprekludi l-applikazzjoni ta’ kwalunkwe leġiżlazzjoni nazzjonali li jkollha bħala effett li tirrendi l-provvista ta’ servizzi bejn Stati Membri iktar diffiċli mill-provvista ta’ servizzi purament interna fi Stat Membru (33) .
70. Madankollu, il-konstatazzjoni ta’ restrizzjoni mhux ġustifikata għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u, għalhekk għal ħsara għad-dritt tal-Unjoni, ma tistax issir qabel ma s-suġġett tal-kawża jiġi kkjarifikat biżżejjed. Għal dan l-iskop għandu jiġi analizzat l-għan eżatt tat-talbiet tal-Kummissjoni, li jiddeterminaw is-suġġett tal-kawża.
71. F’dan ir-rigward għandu jiġi nnotat li l-Kummissjoni tibbaża r-rikors tagħha fuq żewġ ksur alternattivi. Fir-rikors tagħha l-Kummissjoni tilmenta iktar speċifikament li r-Repubblika Portugiża ma pprevedietx, fil-leġiżlazzjoni tagħha, għall-possibbiltà ta’ rimbors tal- ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief fil-kundizzjonijiet stabbiliti bir-Regolament Nru 1408/71. Sussidjarjament, hija tilmenta li l-Portugall implementa sistema li tissuġġetta r-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel.
1. Possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor
72. Jirriżulta mill-formulazzjoni tal-ewwel kap tat-talbiet li t-tieni parti (“… jew, fil-każ li l-imsemmi Digriet-Liġi jippermetti l-possibbiltà għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor […]”) għandha tiġi interpretata bħala talba sussidjarja tal-Kummissjoni fil-każ fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li l-leġiżlazzjoni Portugiża rilevanti tipprovdi – kuntrarjament għal dak li tissupponi l-Kummissjoni – ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, jiġifieri fil-kundizzjonijiet li ma humiex previsti mir-Regolament Nru 1408/71.
73. Għalhekk, l-ewwel nett għandu jiġi eżaminat, fid-dawl tal-informazzjoni provduta lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-partijiet, jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata tipprovdix, b’mod ġenerali, għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor.
74. Fir-rikors tagħha (34), il-Kummissjoni tosserva li meta tibbaża ruħha fuq l-informazzjoni li ngħatatilha mill-awtoritajiet Portugiżi fil-qafas tal-proċedura prekontenzjuża, hija waslet għall-konklużjoni li l-leġiżlazzjoni Portugiża ma kinitx tipprovdi għall-possibbiltà ta’ rimbors għall-spejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor, ħlief fil-kundizzjonijiet stabbiliti bir-Regolament Nru 1408/71. F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tirriferi għat-tweġiba tal-awtoritajiet Portugiżi tal-4 ta’ Settembru 2007 għall-opinjoni motivata (35), fejn huma ddikjaraw li l-ebda dispożizzjoni tal-ordinament ġuridiku Portugiż ma tagħti d-dritt għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, l-awtoritajiet Portugiżi ammettew li każ bħal dan ma jagħti lok għall-ebda rimbors tal-ispejjeż mediċi.
75. Barra minn hekk, fir-rikors tagħha(36), il-Kummissjoni ssemmi n-natura mhux preċiża tal-informazzjoni trażmessa mill-awtoritajiet Portugiżi dwar l-għan tar-regoli tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 u l-applikabbiltà ta’ din il-liġi għall-kura mhux fi sptar mogħtija fi Stat Membru ieħor. F’dan il-kuntest, l-awtoritajiet Portugiżi kienu ddikjaraw, fit-tweġiba tagħhom tal-15 ta’ Mejju 2009 għall-opinjoni motivata addizzjonali, li r-rimbors tal-ispejjeż mediċi marbutin ma’ kura magħmula fi Stat Membru ieħor jiddependi, skont id-Digriet-Liġi Nru 177/92, mill-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel. Il-Kummissjoni tikkonkludi minn dan li d-Digriet-Liġi Nru 177/92 għandu f’kull każ japplika wkoll għal kura mhux fi sptar.
76. Din il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tirrifletti ċerta eżitazzjoni tal-Kummissjoni li tirriproduċi kemm jista’ jkun possibbli b’mod dettaljat il-kontenut regolatorju tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni kif ukoll l-aspetti li jistgħu jiġġustifikaw restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Dan huwa sorprendenti jekk jiġi kkunsidrat li l-proċedura prekontenzjuża bdiet matul l-2006 u li l-korrispondenza bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet Portugiżi, li fil-kuntest tagħha ġiet diskussa l-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni Portugiża mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tmur lura għall-2003. Il-malintiżi u l-kontradizzjonijiet li l-qari tan-noti juri b’mod ċar setgħu jiġu evitati jekk ċerti aspetti determinanti, li b’mod partikolari jirrigwardaw l-applikabbiltà tad-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 għal kura mhux fi sptar, kienu ġew diskussi diġà fil-fond fil-kuntest tal-proċedura prekontenzjuża. F’dan il-kuntest, nixtieq infakkar li l-Istati Membri huma obbligati, skont l-Artikolu 10 KE, li jiffaċilitaw lill-Kummissjoni t-twettiq tal-missjoni tagħha, li tikkonsisti, b’mod partikolari, skont l-Artikolu 211 KE, f’li tissorvelja l-applikazzjoni tal-miżuri adottati mill-istituzzjonijiet bis-saħħa tat-Trattat (37) . Kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet diġà, dan l-obbligu jfisser li jkun hemm kooperazzjoni bil- bona fidi
f’kull inkjesta magħmula mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 226 KE u biex din tingħata kull informazzjoni mitluba għal dan l-iskop (38) .
77. Mid-Digriet-Liġi Nru 177/92 jirriżulta li din il-liġi tistabbilixxi fi kwalunkwe każ il-kundizzjonijiet applikabbli għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż, anki jekk l-ebda dispożizzjoni tagħha ma tindika li l-liġi tagħmel distinzjoni bejn il-kura mhux fi sptar u dik fi sptar. Jidher li l-Gvern Portugiż ukoll jibda minn din l-idea billi, minn naħa, fir-risposta tiegħu jpoġġi fid-dubju s-sens ta’ din id-delimitazzjoni ta’ prinċipju bejn it-tipi differenti ta’ kura, u, min-naħa l-oħra, jiddikjara mingħajr tlaqliq li l-leġiżlazzjoni Portugiża – jiġifieri d-Digriet-Liġi Nru 177/92 – tippermetti r-rimbors sħiħ tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż għal kura fi sptar kif ukoll mhux fi sptar, sa fejn huma ġġustifikati minn aspett mediku, min-naħa l-oħra (39) .
78. Għaldaqstant, għandu jiġi nnotat li, kuntrarjament għal dak li taħseb il-Kummissjoni, id-Digriet-Liġi Nru 177/92, li hija l-liġi nazzjonali applikabbli, fil-prinċipju jammetti l-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor.
2. Ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għal kura medika “speċjalizzata ħafna”
79. Sussidjarjament, il-Kummissjoni tilmenta li r-Repubblika Portugiża implementat sistema li għamlet ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar sostnuti fi Stat Membru ieħor suġġett għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel. F’dan ir-rigward għandu jiġi indikat li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat is-sempliċi ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għar-rimbors ta’ spejjeż bħala ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi kemm għal-pazjenti kif ukoll għal min jipprovdi s-servizzi (40), meta jirriżulta li sistema bħal dik tiskoraġġixxi lill-pazjenti jekk mhux ukoll tipprekludihom milli jmorru għand min jagħti servizzi mediċi stabbiliti fi Stat Membru ieħor biex jiksbu l-kura inkwistjoni (41) .
80. Il-Kummissjoni tikkontesta b’mod partikolari ż-żamma, fi ħdan tal-ordinament ġuridiku Portugiż, ta’ sistema legali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni. Kuntrarjament għal dak li jsostnu l-Gvern Portugiż u Spanjol (42), ma huwiex assolutament obbligatorju, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-effett restrittiv ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ prattika amministrattiva li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, jiġifieri f’din il-kawża, prattika eventwalment restrittiva tal-awtoritajiet Portugiżi fl-għoti tal-awtorizzazzjonijiet. Kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 49 KE, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi għandha tiġi interpretata fis-sens li biżżejjed li, biex jiġi kkonstatat l-effett restrittiv ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, li din tkun ta’ natura li tipprekludi, tostakola jew tagħmel inqas attraenti għad-destinatar ju tas-servizzi li jirrikorri għas-servizzi offruti fi Stat Membru ieħor (43) . Għalhekk, biżżejjed għall-finijiet ta’ din il-proċedura li tiġi eżaminata l-kwistjoni jekk id-dispożizzjonijiet nazzjonali inkwistjoni jistgħux ikollhom effett disważiv fuq destinatarji eventwali tas-servizzi.
81. Huwa biss eżami tad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti li jippermetti li jiġi ddeterminat jekk id-dispożizzjonijiet fid-Digriet-Liġi Nru 177/92 jipproduċux tali effett dissważiv fuq il-pazjenti potenzjali, skont kundizzjonijiet li jikkostitwixxu kunċett ta’ restrizzjoni.
82. Kif intqal diġà, id-Digriet-Liġi Nru 177/92 jistabbilixxi l-kundizzjonijiet tar-rimbors tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż. Dan jissuġġetta r-rimbors tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż għall-kisba ta’ awtorizzazzjoni, billi tinħoloq, għal dan l-iskop, proċedura amministrattiva speċjali li tirrikjedi l-kooperazzjoni ta’ servizzi differenti tal-isptar. Skont din il-proċedura, il-pazjent, li jkollu bżonn ta’ trattament speċjalizzat ħafna barra mill-pajjiż, għandu jikseb, skont l-Artikolu 2 tad-Digriet-Liġi, l-awtorizzazzjoni ta’ tliet servizzi differenti qabel ma jieħu l-kura barra mill-pajjiż. Jirriżulta mill-premessi tal-Artikolu 1(1) kif ukoll tal-Artikolu 3(1)(a) tad-Digriet-Liġi li l-awtorizzazzjoni tippermetti sostanzjalment il-verifika li l-kura mitluba tkun meħtieġa fil-kuntest tal-kollaborazzjoni medika barra mill-pajjiż, billi din il-kura minħabba nuqqas ta’ mezzi tekniċi jew umani, ma tkunx tista’ tingħata fit-territorju nazzjonali. It-talbiet għal kura medika speċjalizzata ħafna għandhom jiġu ppreżentati mill-isptarijiet rilevanti tas-sistema ta’ saħħa nazzjonali, u għandhom jiġu akkumpanjati minn rapport iddettaljat tat-tabib, li għandu jiġi kkonfermat mill-kap tas-servizz rispettiv kif ukoll mid-direttur tas-saħħa.
83. Għalhekk, id-Digriet-Liġi Nru 177/92 jissuġġetta r-rimbors tal-ispejjeż mediċi sostnuti barra mill-pajjiż għal awtorizzazzjoni minn qabel billi l-pazjent ikollu finalment iħallas l-ispejjeż mediċi tiegħu f’każ ta’ rifjut biss. Jekk il-leġiżlazzjoni kkontestata ma tipprekludix direttament lill-pazjenti milli jmorru fi Stat Membru ieħor għand min jagħti servizz, il-prospett ta’ telf finanzjarju fin-nuqqas li s-sistema nazzjonali tħallas l-ispejjeż mediċi wara deċiżjoni amministrattiva negattiva hija, fiha nnifisha, oġġettivament ta’ natura li tiskoraġġixxi l-pazjenti potenzjali li jixtiequ jirċievu kura medika barra mill-pajjiż. Din il-fehma hija kkorroborata mis-sentenzi Kohll, Smits u Peerbooms, kif ukoll Müller-Fauré u van Riet (44), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat b’mod partikolari l-effett disważiv ta’ dawn ir-rekwiżiti ta’ awtorizzazzjoni li huma intiżi li jiċċertifikaw in-neċessità medika ta’ trattament barra mill-pajjiż. Il-kumplessità ta’ din il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni, li tiżvolġi b’mod partikolari fi tliet stadji, tikkostitwixxi fattur ieħor dissważiv biex wieħed jirrikorri għal servizzi tas-saħħa transkonfinali. Il-possibbiltà ta’ diverġenza ta’ opinjoni fuq in-neċessità medika ta’ kura barra mill-pajjiż ma tistax tiġi eskluża.
84. Fil-proċedura bil-miktub, il-Gvern Portugiż sostna li l-proċedura ta’ “ċertifikazzjoni minn qabel tal-ħtieġa klinika” (“referenciação prévia da necessidade clínica”) ta’ kura barra mill-pajjiż stabbilita mid-Digriet-Liġi Nru 177/92 kienet paragunabbli ma’ riferiment lil tabib speċjalista fit-territorju nazzjonali (45) . Dan l-argument huwa intiż b’mod ċar biex jinvalida t-teżi li l-leġiżlazzjoni kkontestata tista’ tirrendi l-provvista ta’ servizzi bejn ir-Repubblika Portugiża u l-Istati Membri oħrajn tal-Unjoni iktar diffiċli milli ġewwa Stat Membru. Naħseb li l-veraċità ta’ dan l-argument hija dubjuża, iktar u iktar meta l-Gvern Portugiż ma jipproduċi l-ebda prova li ssostni din l-affermazzjoni. Pereżempju ma hemm l-ebda prova li r-riferiment lil tabib speċjalista fil-Portugall jeħtieġ l-awtorizzazzjoni ta’ tliet servizzi differenti. Għalhekk għandu jiġi ammess li riferiment lil tabib speċjalista ġewwa l-pajjiż huwa ferm inqas diffiċli mil-lat amministrattiv milli trasferiment lejn pajjiż barrani fil-kuntest ta’ proċedura ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni. Indipendentement minn dawn il-kunsiderazzjonijiet, għandu jiġi nnotat li din il-leġiżlazzjoni tkopri espressament sitwazzjonijiet transkonfinali u għandha tendenza li tirrendi iktar diffiċli għal ċittadini li jgħixu fil-Portugall li jirrikorru għal servizzi tas-saħħa barra mill-pajjiż.
85. Għalhekk għandu jiġi kkonstatat li s-sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel inkwistjoni hija ta’ natura li tiskoraġġixxi, u għalhekk tipprekludi, pazjenti potenzjali milli jmorru għand persuni li jipprovdu servizzi mediċi fi Stat Membru ieħor. B’hekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali kkontestata tagħmel il-provvista ta’ servizzi tas-saħħa bejn Stati Membri finalment iktar diffiċli milli ġewwa Stat Membru. Għaldaqstant, din tikkostitwixxi ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi kemm għal dawn il-pazjenti kif ukoll għal min jipprovdi s-servizzi.
3. Nuqqas ta’ rimbors għal kura medika “oħra”
86. Is-suspett tal-Kummissjoni diġà msemmi iktar ’il fuq dwar nuqqas eventwali tar-rimbors tal-ispejjeż mediċi (46) fid-dritt Portugiż jidher li huwa ġġustifikat mill-ġdid f’kuntest ieħor. Kif dan ġie diġà kkonstatat fil-qafas tal-espożizzjoni ta’ din il-liġi, id-Digriet-Liġi Nru 177/92 ma jkoprix it-tipi kollha ta’ kura medika. Għal kuntrarju dan huwa limitat esklużivament għal kura medika “speċjalizzata ħafna” barra mill-pajjiż. Konsegwentement, rimbors tal-ispejjeż huwa intiż biss għal dan it-tip ta’ kura – bir-riżerva tal-għoti ta’ awtorizzazzjoni korrispondenti. Billi ma teżisti l-ebda dispożizzjoni fl-ordinament ġuridiku tar-Repubblika Portugiża, fin-nuqqas ta’ indikazzjoni kuntrarja tal-Gvern Portugiż, li espressament tagħti dritt għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għal kura mhux fi sptar “oħra” barra mill-pajjiż, għandu jiġi kkunsidrat li din il-possibbiltà lanqas ma hija prevista mid-dritt Portugiż.
87. Huma favur dan l-argument minbarra l-għan, is-sinjifikat u l-kliem tad-Digriet-Liġi Nru 177/92, l-osservazzjonijiet ifformulati mill-Gvern Portugiż fuq il-partikolaritajiet essenzjali tas-sistema tal-assigurazzjoni għall-mard Portugiża, li hija kkaratterizzata fuq kollox mill-awtonomija tagħha u li, manifestament għal din ir-raġuni, tagħti inqas importanza lill-appoġġ finanzjarju ta’ kura medika barra mill-pajjiż milli lil kura ekwivalenti fit-territorju nazzjonali. L-ispjegazzjoni tal-Gvern Portugiż, li r-Repubblika Portugiża ma tistax tiggarantixxi r-rimbors tal-ispejjeż mediċi fir-rigward ta’ kull kura medika barra mill-pajjiż, hija xhieda ta’ dan ukoll (47) . Iċ-ċirkustanza li l-Gvern Portugiż jiċħad, abbażi tad-Digriet-Liġi Nru 177/92, l-affermazzjoni tal-Kummissjoni li l-ebda dispożizzjoni tal-ordinament ġuridiku Portugiż ma tipprevedi dan it-tip ta’ rimbors, ma tistax tiġi invokata kontra l-interpretazzjoni tal-kuntest ġuridiku nazzjonali li hija adottata f’dawn il-konklużjonijiet, għaliex kif ingħad diġà, id-Digriet-Liġi Nru 177/92 ma jirregolax eżattament ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi magħmulin fil-kuntest ta’ kura mhux fi sptar “oħra”.
88. Minħabba n-natura tagħha ta’ servizz tas-saħħa, il-kura medika mhux fi sptar “oħra” li tingħata barra mill-pajjiż hija protetta wkoll mil-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Ir-rifjut kategoriku li jiġi rrikonoxxut dritt għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi li jkunu saru barra mill-pajjiż fil-kuntest ta’ din il-kura jikkostitwixxi b’mod ċar restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi skont id-definizzjoni ċċitata iktar ’il fuq (48), billi tagħmilha iktar diffiċli li wieħed jirrikorri għal servizzi tas-saħħa fi Stati Membri oħrajn milli wieħed jirrikorri għall-istess servizzi fit-territorju nazzjonali għall-pazjenti li jirrisjedu fil-Portugall. Fil-fatt, dawn tal-aħħar ma jkollhomx dritt għar-rimbors tal-ispejjeż mis-servizz nazzjonali tas-saħħa ħlief jekk jieħdu l-kura ġewwa l-pajjiż. Kif intqal diġà fir-rigward tal-ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni prevista mid-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi (49), jekk in-nuqqas li jitħallsu l-ispejjeż mediċi ma jipprekludix direttament lill-pazjenti milli jmorru għand min jagħti servizzi fi Stat Membru ieħor, il-prospettiva ta’ telf finanzjarju hija madankollu, fiha nnifisha, oġġettivament ta’ natura li tiskoraġġixxi l-pazjenti potenzjali li jixtiequ jibbenefikaw minn kura medika barra mill-pajjiż (50) . In-natura restrittiva ta’ din il-leġiżlazzjoni tidher finalment fl-effetti tagħha.
89. Għalhekk, in-nuqqas li jiġi previst ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi fil-każ ta’ kura medika “oħra” jirriżulta f’restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
C – Ġustifikazzjoni tar-restrizzjoni
90. Wara li ġiet ikkonstatata l-eżistenza ta’ restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi għall-kura medika “speċjalizzata ħafna” u “oħra”, rispettivament, issa għandu jiġi eżaminat jekk ir-restrizzjoni tistax tiġi ġġustifikata oġġettivament f’kull każ.
91. Għal dan l-iskop, għandha ssir distinzjoni netta bejn dawn iż-żewġ każijiet. Fil-każ ta’ kura “speċjalizzata ħafna” tqum il-kwistjoni tal-ġustifikazzjoni tar-restrizzjoni li tirriżulta mill-ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni (51) . Fil-każ ta’ kura medika “oħra” għandu jiġi eżaminat, għall-kuntrarju, jekk hemmx ġustifikazzjoni għar-restrizzjoni li tirriżulta min-nuqqas tar-rimbors tal-ispejjeż mediċi (52) . Favur eżami separat tal-kawżi ta’ ġustifikazzjoni hemm, minn naħa, id-differenza fl-intensità li biha kull leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tirrestrinġi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi u, min-naħa l-oħra, il-fatt li l-kundizzjonijiet ġuridiċi ta’ ġustifikazzjoni li jikkonformaw mad-dritt tal-Unjoni huma parzjalment diverġenti.
1. Ġustifikazzjoni fil-każ tal-kura medika “speċjalizzata ħafna”
92. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat diversi drabi, jekk id-dritt tal-Unjoni fil-prinċipju ma jipprekludix sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel, madankollu huwa neċessarju li l-kundizzjonijiet magħmulin għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni bħal din ikunu ġġustifikati u jissodisfaw ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità (53) . F’dan ir-rigward huwa essenzjali, skont ġurisprudenza stabbilita, li r-restrizzjoni ma taqbiżx dak li huwa oġġettivament neċessarju għal dan l-iskop u li l-istess riżultat ma jkunx jista’ jinkiseb permezz ta’ regoli inqas restrittivi (54) . Sistema bħal din għandha tkun ibbażata wkoll fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufin bil-quddiem, b’mod li l-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet nazzjonali jiġi limitat biex dawn ma jeżerċitawhiex b’mod arbitrarju (55) .
93. Mill-aspett tal-metodoloġija ġuridika, il-livell ta’ ġustifikazzjoni huwa l-element fejn il-“konkordanza prattika” mitluba mill-Gvern Portugiż bejn il-kompetenzi ta’ organizzazzjoni u ta’ regolamentazzjoni tal-Istati Membri fil-qasam tal-assigurazzjoni għall-mard, minn naħa, u r-regoli tas-suq intern, min-naħa l-oħra, għandha tiġi stabbilita (56) . F’dan ir-rigward, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tirrikonċilja, sa fejn tista’, l-interess tal-assigurati ta’ servizz nazzjonali tas-saħħa biex jibbenefikaw mill-vantaġġi tas-suq intern mill-perspettiva tal-libertà ta’ moivment tas-servizzi tas-saħħa, u r-rieda tal-Istati Membri li jżommu l-istabbiltà finanzjarja tas-servizzi tas-saħħa tagħhom biex ikunu jistgħu jkomplu jiggarantixxu lill-assigurati servizzi tas-saħħa ta’ kwalità (57) .
94. Madankollu, restrizzjoni fuq il-libertajiet fundamentali ma tistax tkun iġġustifikata ħlief għal motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu. Fil-ġurisprudenza tagħha dwar is-servizzi tas-saħħa transkonfinali, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet sensiela sħiħa ta’ motivi ta’ ġustifikazzjoni miktubin jew li ġew elaborati mill-ġurisprudenza. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma ddeċidietx fuq il-kwistjoni jekk f’każ bħal dan, tistax tkun, inġenerali ġġustifikata r-restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, li hija l-konsegwenza tal-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali diskriminatorja - sa fejn din timponi r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni esklużivament fil-każijiet ta’ kura medika barra mill-pajjiż. F’dan il-kuntest, jiġi mfakkar li, skont ġurisprudenza tradizzjonali, raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali ma jistgħux jiġu invokati biex jiġġustifikaw restrizzjonijiet fuq il-libertajiet fundamentali, applikati b’mod diskriminatorju (58) . Għalhekk wieħed jista’ jistaqsi jekk il-Qorti tal-Ġustizzja għandhiex ġurisdizzjoni biex teżamina l-ġustifikazzjonijiet invokati mill-Gvern Portugiż dwar ir-restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Min-naħa l-oħra, il-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha indikazzjonijiet ċari li juru li, f’ċerti oqsma, raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali jistgħu jiġu invokati biex jiġġustifikaw ukoll ir-restrizzjonijiet diskriminatorji fuq il-libertajiet fundamentali, naturalment, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (59) . Madankollu, naħseb li ma hemmx lok f’dawn il-proċeduri li tingħata tweġiba b’mod definittiv għad-domanda jekk restrizzjoni diskriminatorja fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi inkwstjoni f’dan il-każ tistax, fil-prinċipju, tkun iġġustifikata għal raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, speċjalment billi ġustifikazzjoni bħal din tippresupponi dejjem li l-prinċipju ta’ proporzjonalità jiġi osservat. Kif ser nuri fil-kuntest tal-analiżi tiegħi, din il-kundizzjoni ma ġietx issodisfatta f’dan il-każ.
a) Żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema tas-sigurtà soċjali
i) Motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu
95. L-ewwel nett, il-Gvern Portugiż, biex jiġġustifika restrizzjoni fuq din il-libertà fundamentali, jinvoka l-ħtieġa li jiġi ppreservat l-ekwilibriju finanzjarju tas-sigurtà soċjali. Dan isostni li l-Artikolu 64(2)(c) tal-Kostituzzjoni Portugiża jobbliga lill-Istat li jistabbilixxi sistema nazzjonali ta’ assigurazzjoni għall-mard li toffri lill-popolazzjoni servizzi sostanzjalment b’xejn. Il-fatt li s-sistema hija b’xejn jimplika li tiġi ffinanzjata mid-dħul minn taxxi u l-baġit tal-Istat. Il-finanzjament tas-sistema nazzjonali tal-assigurazzjoni għall-mard huwa missjoni ewlenija tal-Istat u l-iktar li tiswielu l-flus. Skont il-Gvern Portugiż (60), il-finanzjament tas-sistema nazzjonali tal-assigurazzjoni għall-mard jipprekludi li minn fondi pubbliċi jitħallsu l-ispejjeż mediċi marbutin mal-kura mogħtija barra mill-pajjiż. Barra minn hekk, din is-sistema hija kkaratterizzata mill-awtonomija tagħha u mill-kopertura universali tagħha. L-istruttura ta’ din is-sistema imposta mid-dritt Kostituzzjonali Portugiż tillimita neċessarjament l-aċċess tal-pazjenti għal kura medika barra mill-pajjiż kif ukoll ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi.
96. Kuntrarjament għal dak li jsostni l-Gvern Portugiż, jeħtieġ jiġi osservat li skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għanijiet ta’ natura purament ekonomika ma jistgħux jiġġustifikaw ostakolu għall-prinċipju fundamentali tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Iżda min-naħa l-oħra dan l-argument lanqas ma jista’ jiġi miċħud sempliċement fuq il-bażi ta’ din il-motivazzjoni, iktar u iktar meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma eskludietx li riskju ta’ preġudizzju gravi fl-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema ta’ sigurtà soċjali jista’ jikkostitwixxi, f’ċerti każijiet, motiv imperattiv ta’ interess ġenerali li, f’ċerti kundizzjonijiet, jista’ jiġġustifika ostakolu bħal dan (61) . Għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja reċentement fakkret, fis-sentenza tagħha tal-5 ta’ Ottubru 2010, Il‑Kummissjoni vs Franza, il-ġurisprudenza attwali tagħha fejn kundizzjonijiet tal-ippjanar jistgħu jiġġustifikaw ir-rekwiżit li tintalab awtorizzazzjoni minn qabel biex l-ispejjeż jitħallsu mill-istituzzjoni kompetenti tal-kura li tingħata fi Stat Membru ieħor (62) .
97. Madankollu, dawn il-kunsiderazzjonijiet li jirrigwardaw servizzi mediċi mogħtijin fil-kuntest ta’ sptar, ma jistgħux jiġu applikati għas-sitwazzjoni li hija s-suġġett ta’ din il-kawża. Fil-fatt, l-analiżi tal-ġurisprudenza turi li l-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li wieħed ikun jista’ jirrikorri għal din ir-raġuni imperattiva esklużivament fil-kazijiet fejn is-servizzi tas-saħħa jingħataw fil-kuntest ta’ kura fl-isptar u mhux fil-kuntest ta’ kura barra l-isptar (63) . Nerġa’ niġi għal dan il-punt fid-dettall fl-iżvolġiment iktar ’il quddiem.
98. Fil-fatt, fil-kuntest tal-eżami ta’ dan il-motiv ta’ ġustifikazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja dejjem tagħmel distinzjoni bejn is-servizzi mediċi mogħtijin fil-kuntest ta’ kura fi sptar u dik li tingħata barra l-kuntest ta’ sptar fejn ma tirrikonoxxix bżonn ta’ ppjanar tal-Istati Membri ħlief fl-ewwel każ. Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, bħala regola ġenerali, ippjanar bħal dan jagħmel tajjeb għal diversi preokkupazzjonijiet. Fuq naħa waħda, dan l-ippjanar għandu l-għan li jiżgura li fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat ikun hemm aċċess suffiċjenti u permanenti għal firxa bbilanċjata ta’ kura ta’ kwalità fl-isptar. Min-naħa l-oħra, dan huwa parti mix-xewqa li jiġi żgurat kontroll tal-ispejjeż u sabiex jiġi evitat, sa fejn possibbli, kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani (64) . Dan l-ippjanar tal-Istati Membri jirrigwarda diversi aspetti, jiġifieri, in-numru tal-infrastrutturi tal-isptar, it-tqassim ġeografiku tagħhom, il-ġestjoni tagħhom u t-tagħmir li għandhom, jew ukoll in-natura tas-servizzi mediċi li joffru huma stess. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija tal-fehma li, f’din il-perspettiva doppja, il-ħtieġa li l-ispiża finanzjarja għas-sistema nazzjonali tas-sigurtà soċjali tal-kura fl-isptar mogħtija fi Stat Membru ieħor tiġi suġġetta għal awtorizzazzjoni minn qabel tidher li hija kemm neċessarja kif ukoll raġonevoli (65) .
99. Madankollu, huwa evidenti li dawn il-kunsiderazzjonijiet dwar il-kura mogħtija barra mill-qafas ta’ sptar ma jistgħux jiġu applikati banda oħra għaliex dan it-tip ta’ servizzi tas-saħħa jingħata mit-tabib fil-klinika tiegħu u għalhekk ma tqumx ġeneralment il-kwistjoni ta’ ppjanar mill-Istat.
100. Fil-prinċipju, wieħed jista’ jaqbel mal-oġġezzjonijiet tal-Gvern Portugiż dwar id-diffikultà li jkun hemm distinzjoni ċara bejn il-kura mogħtija f’kuntest ta’ sptar jew barra minn tali kuntest (66), u l-Qorti tal-Ġustizzja stess enfasizzat din id-diffikultà fil-ġurisprudenza tagħha (67) . Fil-fatt wieħed ma jistax jeskludi li ċerti servizzi mediċi mogħtijin f’kuntest ta’ sptar jistgħu jingħataw ukoll fi klinika, ċentru mediku jew minn tabib fil-klinika tiegħu b’mod li kultant diffiċli li tiġi stabbilita d-distinzjoni (68) . Madankollu, il-kwistjoni tad-distinzjoni ma hijiex rilevanti għall-finijiet ta’ din il-proċedura ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu billi, b’mod differenti minn dak li jirriżulta f’kawżi oħrajn deċiżi mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-eżitu tagħha ma jiddipendix, fl-ewwel lok, minn distinzjoni magħmula f’dan il-każ konkret u, fit-tieni lok, fuq il-bażi ta’ indikazzjonijiet ipprovduti mill-Gvern Portugiż, id-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 japplikaw mingħajr distinzjoni għaż-żewġ tipi ta’ servizzi.
101. Għalhekk, kuntrarjament għas-sentenza Il‑Kummissjoni vs Franza li kienet tirrigwarda r-rekwiżiti tal-ippjanar li jirriżultaw mill-użu ta’ apparat mediku tqil (69), il-Qorti tal-Ġustizzja ma eżaminatx il-kwistjoni jekk ċerta kura mhux fi sptar tistax eventwalment, minħabba l-ispiża tagħha, tiġi assimilata ma’ servizzi mediċi mogħtija fi sptar. Għall-finijiet ta’ din il-proċedura, biżżejjed li jitfakkar li, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet finalment irrinunzjat milli tagħmel distinzjoni bejn iż-żewġ tipi ta’ kura medika minħabba ċ-ċirkustanzi partikolari fl-użu ta’ apparat mediku tqil. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet segwiet l-opinjoni tal-Gvern Franċiż, li kien invoka l-ispiża għolja ta’ dan l-apparat u għalhekk tar-rekwiżiti tal-ippjanar. Kif irrikonoxxiet ġustament il-Qorti tal-Ġustizzja, l-użu ta’ ċertu apparat mediku tqil, enumerat b’mod eżawrjenti, għandu jkun jista’ jkun suġġett, indipendentement mill-kuntest ta’ sptar jew le u fejn jista’ jiġi installat jew użat, għal politika ta’ ppjanar. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat f’dan ir-rigward li din il-politika ta’ ppjanar tikkonċerna, b’mod partikolari, in-numru u t-tqassim ġeografiku ta’ dan l-apparat, u hija meħtieġa kemm biex tiggarantixxi fit-territorju nazzjonali offerta ta’ kura ta’ livell għoli kif ukoll sa fejn huwa possibbli biex jiġi evitat kull ħela ta’ mezzi. Korretti kemm huma korretti dawn il-kunsiderazzjonijiet fil-kuntest tal-kawża ċċitata iktar ’il; fuq, is-sitwazzjoni f’din il-kawża ma hijiex paragunabbli, fin-nuqqas ta’ elementi f’dan s-sens. Jekk dan ma jfissirx li ċerta kura mhux fi sptar li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Digriet-Liġi tista’ kultant tissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ assimilazzjoni fis-sens imsemmi iktar ’il fuq, dan il-każ hawnhekk, kif ġie espost lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma jippermettix li wieħed jasal għal dawn il-konklużjonijiet.
102. Minħabba l-fatt li s-suġġett tar-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jirrigwarda biss kura mhux fi sptar mogħtija barra mill-pajjiż, ir-Repubblika Portugiża ma tistax validament tinvoka rekwiżiti eventwali ta’ ppjanar, jew riskju li jiġi kompromess l-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema nazzjonali tas-saħħa biex tiġi ostakolata l-libertà li jiġu pprovduti servizzi mentri r-rimbors tal-ispejjeż mediċi jiġi suġġett għal kisba ta’ awtorizzazzjoni minn qabel.
103. Barra minn hekk, kif ġustament tilmenta l-Kummissjoni fil-konfront tal-Gvern Portugiż (70), dan tal-aħħar għadu ma wriex li dan ir-riskju fil-verità kien jeżisti. Kif ġie indikat diġà fl-introduzzjoni (71), huwa għandu l-oneru tal-prova tal-eżistenza ta’ ġustifikazzjoni fil-kuntest ta’ din il-proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Il-Gvern Portugiż dan ma osservahx. In-numru ta’ assigurati li kisbu, skont l-informazzjoni li pprovda, ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi tagħhom f’passat reċenti (72) ma jidhirx li huwa oġġettivament esaġerat u anqas ma wera li n-numru tal-assigurati li jmorru barra mill-pajjiż u jitolbu rimbors huwa tant kbir li jista’ jikkomprometti l-ewilibriju finanzjarju tas-sistema nazzjonali Portugiża u jhedded il-livell komplessiv ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika.
104. Fil-fehma tiegħi, fl-osservazzjonijiet tiegħu fuq ir-riskju presunt għall-finanzjament tas-sistema nazzjonali tiegħu tal-assigurazzjoni għall-mard, il-Gvern Portugiż jittraskura wkoll ċerti aspetti li jirrigwardaw il-mobbiltà tal-pazjenti, li l-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet għalihom ġustament fis-sentenza Müller‑Fauré u van Riet (73), u li għandhom jiġu kkunsidrati bħala sinjifikattivi għaliex jaffettwaw id-deċiżjoni tal-pazjent li jikkura ruħu barra mill-pajjiż, indipendentement minn rimbors eventwali tal-ispejjeż mediċi. Dawn ipoġġu fid-dubju l-preokkupazzjonijiet li ġew espressi b’mod sottointiż, jiġifieri li l-pazjenti jirrikorru l-ewwel nett għal servizzi tas-saħħa barra mill-pajjiż. Dawn l-aspetti jirrigwardaw l-ewwel nett in-natura stess tal-kura mogħtija. B’mod ġenerali, il-kura tingħata viċin ir-residenza tal-pazjent, f’ambjent kulturali li huwa familjari miegħu u li jippermettilu li jistabbilixxi mat-tabib li jikkurah relazzjoni ta’ fiduċja. Bl-eċċezzjoni ta’ każijiet ta’ urġenza, isegwi neċessarjament li t-trasferimenti transkonfinali ta’ pazjenti jsiru l-iktar fir-reġjuni tal-fruntiera jew għat-trattament ta’ patoloġiji speċifiċi. Barra minn hekk, lanqas ma għandhom jiġu ttraskurati l-aspetti li inġenerali jostakolaw il-mobbiltà tal-pazjenti, bħall-ostakoli lingwistiċi inevitabbli, id-distanza ġeografika, l-ispejjeż taż-żjara barra mill-pajjiż kif ukoll in-nuqqas ta’ informazzjoni fuq in-natura tal-kura li tingħata hemmhekk. Il-Gvern Portugiż imissu kkunsidra dawn l-aspetti fil-kuntest ta’ analiżi tar-riskji. Minflok jagħmel dan, jidher li jibbaża ruħu fuq preżunzjonijiet vagi.
105. Għar-raġunijiet li għadhom kif ġew imfissrin, jiena tal-fehma li l-preokkupazzjonijiet espressi mill-Gvern Portugiż dwar iż-żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema tas-sigurtà soċjali ma jikkostitwixxux motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu.
ii) Rekwiżiti dwar il-konformità tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni mad-dritt tal-Unjoni
– Kunsiderazzjonijiet ġenerali
106. Jekk, minkejja l-ġurisprudenza ta’ qabel u l-provi tal-periklu għall-istabbiltà finanzjarja tas-sistema Portugiża tas-sigurtà soċjali kif allegat mill-Gvern Portugiż, li jidhirli li ma humiex biżżejjed, il-Qorti tal-Ġustizzja tasal għall-konklużjoni li hemm motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha twieġeb ukoll kemm għar-rekwiżiti dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni msemmijin mill-Qorti tal-Ġustizzja kif ukoll għall-kundizzjoni ta’ proporzjonalità msemmija fil-punt 90 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
107. Il-Kummissjoni tiddubita jekk il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni stabbilita fid-Digriet-Liġi Nru 177/92 tissodisfax dawn ir-rekwiżiti. Barra minn hekk, hija tikkunsidra l-kundizzjonijiet stabbiliti minn din il-liġi dwar l-għoti tal-awtorizzazzjoni bħala eċċessivi u sproporzjonati fir-rigward tal-għan imfittex (74) .
– Rekwiżiti speċifiċi tal-ġurisprudenza
108. Il-Qorti tal-Ġustizzja elaborat kriterji speċifiċi biex ikun jista’ jiġi ddeterminat jekk jikkonformawx mad-dritt tal-Unjoni l-kundizzjonijiet legali nazzjonali tal-għoti ta’ awtorizzazzjoni għal kura barra mill-pajjiż, li fuqhom jiddependi finalment ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi. Fir-rigward tal-metodu ta’ analiżi, mill-ġurisprudenza jirriżulta li, jekk dawn ir-rekwiżiti dwar il-konformità mad-dritt tal-Unjoni tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni huma marbutin mill-qrib mal-eżami tal-proporzjonalità ta’ miżura nazzjonali, dawn jikkostitwixxu, madankollu, element ta’ analiżi indipendenti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-ġustifikazzjoni ta’ restrizzjoni għal-libertajiet fundamentali (75) . Il-kontroll tal-osservanza ta’ dawn ir-rekwiżiti ma jieħux post għalhekk tal-eżami tal-proporzjonalità iżda jikkompletah. Għaldaqstant ser nittratta dawn iż-żewġ elementi ta’ analiżi b’mod separat fl-iżvolġiment li ġej.
109. Skont ġurisprudenza stabbilita, sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel ma tkunx iġġustifikata, meta din tidderoga mil-libertà li jiġu pprovduti servizzi, ħlief meta tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi, li ma jkunux diskriminatorji u li jkunu magħrufa minn qabel, b’tali mod li l-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet nazzjonali jkun limitat sabiex din ma tintużax b’mod arbitrarju. Sistema ta’ awtorizzazzjoni bħal din għandha wkoll tkun ibbażata fuq sistema proċedurali faċilment aċċessibbli u li tista’ tiggarantixxi lill-persuni kkonċernati li l-applikazzjoni tagħhom tiġi pproċessata, oġġettivament u imparzjalment, fi żmien raġonevoli u, barra minn dan, rifjut eventwali ta’ awtorizzazzjoni għandu jkun jista’ jiġi kkontestat permezz ta’ proċedimenti ġudizzjarji (76) .
110. Id-Digriet-Liġi Nru 177/92 jippermetti lill-awtoritajiet kompetenti li jiddeċiedu fuq il-“ħtieġa klinika” ta’ kura medika barra mill-pajjiż. Il-liġi għandha bħala għan li tippermetti lill-awtoritajiet kompetenti li jieħdu deċiżjoni ta’ malajr, kif jikkonferma l-Artikolu 4(3) li jobbliga li jkun hemm komunikazzjoni mingħajr dewmien tad-deċiżjoni u l-miżuri ordnati lill-persuni kkonċernati. Skont l-Artikolu 4(4) it-terminu tal-komunikazzjoni ġeneralment huwa ġeneralment ta’ ħmistax-il ġurnata u f’każijiet ta’ urġenza jista’ jiġi estiż b’ħamest ijiem skont l-Artikolu 5(1). Għalhekk wieħed ma jistax jiddubita mir-raġonevolezza tat-termini stabbiliti għall-ipproċessar ta’ talba għal kura medika barra mill-pajjiż. Il-possibbiltà ta’ stħarriġ tad-deċiżjoni amministrattiva mill-Ministeru tas-Saħħa Portugiż hija prevista mill-Artikolu 4(5) u din bħala prinċipju ma tqajjem l-ebda diffikultà peress li min jagħmel it-talba jkollu l-possibbiltà li jikkontesta din id-deċiżjoni f’sede ġudizzjarja.
111. Madankollu, hemm dubji dwar il-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 sa fejn id-dispożizzjonijiet tal-liġi ma jindikawx ċar il-kriterji li fuqhom l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jibbażaw id-deċiżjoni tagħhom dwar it-talba tal-pazjent relatata ma’ trasferiment barra mill-pajjiż. B’mod ċar ma jeżistux kriterji għall-għoti jew għaċ-ċaħda tal-awtorizzazzjoni minn qabel. Għaldaqstant ma jeżistux kriterji oġġettivi li jillimitaw l-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet nazzjonali u li jippermettu li jiġi evitat użu arbitrarju ta’ din is-setgħa deċiżjonali. Fin-nuqqas ta’ kriterji ċari, ikun impossibbli għall-pazjenti li jbassru d-deċiżjoni tas-servizzi nazzjonali kompetenti. Għalhekk, dan in-nuqqas ta’ limitazzjoni ġuridika jirrendi diffiċli l-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet ta’ rifjut ta’ awtorizzazzjoni (77) .
112. Pereżempju wieħed jista’ jistaqsi jekk l-impossibbiltà li tingħata kura medika speċjalizzata ħafna fit-territorju nazzjonali, minħabba nuqqas ta’ mezzi tekniċi jew umani, għandhiex tiġi kkunsidrata, b’mod ġenerali, bħala kundizzjoni legali għal trasferiment għal barra mill-pajjiż, iktar u iktar, kif diġà spjegajt, peress li hija din il-karatteristika li, fuq il-livell tat-teknika leġiżlattiva, tiftaħ il-kamp ta’ applikazzjoni tal-liġi. F’dan ir-rigward, jekk fil-fatt hemm kundizzjoni, tibqa’ miftuħa l-kwistjoni dwar liema marġni ta’ manuvra jkollu s-servizz ikkonċernat u jekk eventwalment huwiex marbut b’ċerti rekwiżiti biex jieħu d-deċiżjoni tiegħu (bħan-natura ftit oneruża jew il-kwalità tal-kura, eċċ.). Il-liġi ma tgħid xejn fuq dan il-punt.
113. Barra minn hekk, il-Gvern Portugiż ma jressaq l-ebda argument li jippermetti li jitneħħew id-dubji espressi hawnhekk dwar it-trasparenza tal-proċessi deċiżjonali previsti mid-Digriet-Liġi Nru 177/92 u dwar l-istħarriġ ġudizzjarju tal-opinjonijiet li jingħataw dwarhom. Fl-osservazzjonijiet tiegħu, il-Gvern Portugiż sempliċement jirrepeti l-kontenut tad-dispożizzjonijiet legali kkonċernati mingħajr ma jagħti spjegazzjonijiet fuq il-proċess tal-adozzjoni ta’ dawn id-deċiżjonijiet.
114. Fil-fehma tiegħi, id-dispożizzjonijiet inkwistjoni tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 ma jissodisfawx ir-rekwiżiti ċċitati iktar ’il fuq dwar il-konformità tad-dritt tal-Unjoni mal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet fil-ġurisprudenza tagħha.
– Proporzjonalità
115. Jekk wieħed jammetti l-legalità ta’ ġustifikazzjoni bħal din, irid, imbagħad, isir eżami jekk ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għal trasferiment barra mill-pajjiż għal kura medika huwiex xieraq u neċessarju għaż-żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema ta’ kura Portugiża. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, miżura tkun xierqa biex tiggarantixxi li jintlaħaq l-iskop segwit jekk verament tissodisfa l-għan li dan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku (78) . Miżura tkun neċessarja wkoll meta minn fost diver si miżuri adattati biex jinkiseb l-għan intiż, din tirriżulta li tkun l-inqas waħda oneruża għall-interess jew beni ġuridiku kkonċernat (79) . Fl-aħħar nett, miżura nazzjonali bħal din għandha tkun proporzjonata, jiġifieri ma għandhiex tkun sproporzjonata fir-rigward tal-għan li jrid jintlaħaq. Għalhekk, miżura nazzjonali tikkostitwixxi restrizzjoni sproporzjonata għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi meta, minkejja l-kontribuzzjoni li tirrappreżenta għat-twettiq tal-għan ta’ interess ġenerali, hija tispiċċa biex tippreġudika eċċessivament il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
116. Kuntrarjament għal dak li jsostni l-Gvern Spanjol (80), ma hijiex il-Kummissjoni, iżda l-Istat Membru konvenut li għandu jipproduċi prova li l-miżura inkwistjoni hija konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità (81) .
117. F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li l-Gvern Portugiż għadu ma weriex sa fejn l-eżami nazzjonali tad-diversi talbiet biex jiġi ddeterminat jekk il-kura medika speċjalizzata ħafna mitluba tistax tingħata wkoll fit-territorju nazzjonali, huwiex xieraq biex jippreserva l-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema Portugiża tal-assigurazzjoni għall-mard. B’mod partikolari, ma huwiex magħruf sew minn fejn jista’ jiġi dan il-periklu għal din is-sistema. Il-Gvern Portugiż ma spjegax jekk il-periklu kienx marbut mal-ispejjeż ta’ kura iktar għoljin jew ma’ riskju eventwali ta’ abbuż minn ċentri ta’ kura mhux rikonoxxuti. Dan il-Gvern a fortiori ma esprimiex ruħu fuq miżuri ta’ difiża alternattivi kontra dawn ir-riskji.
118. Għaldaqstant, anki jekk ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel kien xieraq u neċessarju għaż-żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema Portugiża tal-assigurazzjoni għall-mard, wieħed jista’ jistaqsi jekk, fil-forma konkreta legali tagħha, hija tistax tiġi kkunsidrata wkoll bħala proporzjonata, iktar u iktar meta l-proċedura amministrattiva prevista mid-Digriet-Liġi Nru 177/92 timponi l-kisba ta’ awtorizzazzjoni mingħand tliet awtoritajiet differenti. Dan iżid l-inċertezza ta’ min jagħmel it-talba fuq l-eżitu tal-proċedura li tirriżulta diġà min-nuqqas ta’ kriterji ta’ għoti jew ċaħda tal-awtorizzazzjonijiet differenti fid-Digriet-Liġi Nru 177/92. B’mod partikolari, ma huwiex ċar sa fejn l-awtoritajiet involuti huma marbutin mal-opinjoni pożittiva tat-tabib kuranti u lanqas f’liema ċirkustanzi jistgħu ma jsegwuhiex. Fil-fehma tiegħi, il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni prevista tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju biex jitwettaq l-għan mixtieq.
119. Għaldaqstant, il-leġiżlazzjoni kkontestata ma tikkonformax mal-prinċipju ta’ proporzjonalità.
b) Kontroll tal-kwalità tas-servizzi tas-saħħa pprovduti barra mill-pajjiż
120. Il-Gvern Portugiż isostni wkoll li li r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel huwa meħtieġ biex tiġi ggarantita l-kwalità tas-servizzi pprovduti mis-sistema nazzjonali tal-assigurazzjoni għall-mard jew f’isimha. Dan l-argument għandu jiġi interpretat ġuridikament fis-sens li l-Gvern Portugiż jirreferi għall-protezzjoni tas-saħħa pubblika skont l-Artikolu 55 KE moqri flimkien mal-Artikolu 46(1) KE.
121. Il-Kummissjoni hija tal-fehma li ċ-ċaħda għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi għar-raġuni li s-servizzi tas-saħħa pprovduti fi Stat Membru ieħor ma humiex ta’ kwalità ekwivalenti ma’ dawk ipprovduti fil-Portugall, hija bbażata fuq kriterju suġġettiv manifestament sproporzjonat u diskriminatorju.
122. L-ewwel nett għandha tingħata tweġiba għall-argument imressaq mill-Gvern Portugiż fis-sens li għalkemm l-Istati Membri għandhom il-fakultà li jillimitaw l-libertà li jiġu pprovduti servizzi għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika, madankollu din il-fakultà ma tippermettilhomx li jeskludu s-settur tas-saħħa pubblika, bħala settur ekonomiku u mill-aspett tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, mill-prinċipju fundamentali tal-moviment liberu (82) .
123. Barra minn hekk, nixtieq nenfasizza li dan l-argument kien diġà ġie invokat fil-kawża Kohll u li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet ġustament ċaħditu meta tqiesu l-kundizzjonijiet għal kwalifiki tat-tobba fl-Istati Membri oħrajn – li għandhom jiġu kkunsidrati bħala ekwivalenti anki fid-dawl tal-isforzi ta’ armonizzazzjoni magħmulin fi ħdan l-Unjoni Ewropea. F’dik il-kawża l-Gvern tal-Lussemburgu kien indika li r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi kien meħtieġ biex tiġi ggarantita l-kwalità tas-servizzi mediċi, li ma setgħetx tiġi vverifikata għal dawk li jmorru fi Stat Membru ieħor, ħlief fil-mument tat-talba ta’ awtorizzazzjoni (83) . Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ma aċċettatx dan l-argument għaliex, kif spjegat hija stess, il-kundizzjonijiet ta’ aċċess u ta’ eżerċizzju tal-attivitajiet ta’ tabib u ta’ dentist kienu s-suġġett ta’ diversi direttivi ta’ koordinazzjoni jew ta’ armonizzazzjoni, u rriżulta minn dan li t-tobba u d-dentisti stabbiliti fi Stat Membri oħrajn kellhom jiġu rrikonoxxuti bil-garanziji ekwivalenti kollha bħal dawk mogħtija lit-tobba u dentisti stabbiliti fit-territorju nazzjonali għall-finijiet tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li leġiżlazzjoni bħal dik applikabbli fil-Lussemburgu, li kienet teħtieġ awtorizzazzjoni minn qabel, ma setgħetx tiġi ġġustifikata minħabba raġunijiet li jirrigwardaw is-saħħa pubblika riżultanti mill-fatt li kellha tiġi ggarantita l-kwalità tas-servizzi pprovduti fi Stati Membri oħrajn (84) .
124. L-istess kundizzjonijiet għandhom japplikaw għal dan il-każ. Issa, wieħed jista’ jiċċita, bħala att ġuridiku l-iktar importanti fir-rigward tar-rikonoxximent reċiproku tal-kwalifiki professjonali, id-Direttiva 2005/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Settembru 2005, dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (85), li ħadet post id-direttiva preċedenti, id-Direttiva tal-Kunsill 93/16/KEE, tal-5 ta’ April 1993, biex tiffaċilità l-moviment liberu tat-tobba u r-rikonoxximent tad-diplomi, ċertifikati u prova oħra ta’ kwalifiki formali tagħhom (86) . Skont il-premessa 19 tagħha, din id-direttiva għandha bħala għan li jiġi ffaċilitat il-moviment liberu u r-rikonoxximent reċiproku tal-provi ta’ kwalifiki formali għal kategorija ta’ professjonijiet (fosthom it-tabib, l-infermier responsabbli mill-kura ġeneral, id-dentist, il-veterinarju, il-qbiela, l-ispiżjarja) filwaqt li jiġi stabbilit mekkaniżmu ta’ rikonoxximent awtomatiku tal-kwalifiki fuq il-bażi ta’ koordinazzjoni ta’ rekwiżiti minimi. L-oġġezzjonijiet imqajma mill-Gvern Portugiż dwar differenzi eventwali ta’ kwalità ta’ servizzi mediċi f’ċerti Stati Membri għandhom jiġu miċħuda bħala infondati fid-dawl tal-kundizzjonijiet għal taħriġ professjonali paragunabbli li għaliha huma suġġetti l-membri tal-professjonijiet mediċi.
125. Għalhekk, ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għar-rimbors tal-ispejjeż mediċi ma jistax ikun iġġustifikat għal raġunijiet ta’ protezzjoni tas-saħħa minħabba l-ħtieġa ta’ kontroll tal-kwalità tas-servizzi tas-saħħa provduti barra mill-pajjiż.
c) Konklużjoni provviżorja
126. Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, nasal għall-konklużjoni li f’dan il-każ hemm restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi li jikkonċernaw il-kura medika “speċjalizzata ħafna”, li ma hijiex ġustifikata oġġettivament. Il-Gvern Portugiż ma invoka l-ebda raġuni ta’ ġustifikazzjoni leġittima f’dan is-sens, u lanqas ma pproduċa prova ta’ periklu konkret għall-istabbiltà finanzjarja tas-sistema nazzjonali ta’ sigurtà soċjali tiegħu. Għaldaqstant, fil-prinċipju ma hemmx lok li jsir eżami tal-konformità tal-miżura inkwistjoni mal-prinċipju ta’ proporzjonalità. Anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ssib li hemm motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu, id-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 ma jirrispondux għar-rekwiżiti stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-konformità tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni mad-dritt tal-Unjoni
127. Għall-kompletezza nixtieq li nerġa’ niġi fil-qosor għall-paralleliżmi stabbiliti f’dan il-kuntest mill-Gvern Portugiż mad-dispożizzjonijiet tar-Regolament 1408/71. Fil-fehma tiegħi dan tal-aħħar ma jistax jinvoka validament il-fatt li l-Artikolu 22(1)(ċ) tar-Regolament Nru 1408/71 jistabbilixxi rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni biex is-servizzi tas-saħħa fi-rigward li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 49 KE jkunu suġġetti wkoll għal rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni. Fil-fatt, kif irriżulta b’mod ċar fil-qafas tal-proċedura orali, huwa naqas li jikkunsidra, fl-argument tiegħu, li l-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 1408/71 għandu għan ieħor. Dan tal-aħħar jagħti lill-persuni assigurati dritt għal servizzi in natura mogħtija, għan-nom tal-istituzzjoni kompetenti, mill-istituzzjoni tal-post taż-żjara, skont id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru fejn jingħataw is-servizzi, daqslikieku l-persuna kkonċernata kienet tappartjeni għal din l-aħħar istituzzjoni (87) . F’dan ir-rigward tapplika s-sistema ta’ kopertura fis-seħħ fl-Istat Membru fejn ingħata s-servizz (88) . Id-differenzi eventwali ta’ spiża minn Stat Membru għal ieħor, kif ukoll il-konsegwenzi finanzjarji li jirriżultaw minn dan għall-istituzzjoni kompetenti, jiġġustifikaw fil-prinċipju r-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel. Issa, din ir-regola ma hijiex preċiżament applikabbli għall-Artikolu 49 KE billi din id-dispożizzjoni ma tagħtix dritt għar-rimbors ħlief fuq il-bażi tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru tar-residenza tal-pazjent (89) . Għaldaqstant, jekk il-persuna assigurata kellha ssostni spejjeż iktar għoljin fl-Istat Membru fejn ġie pprovdut is-servizz, hija ma tistax, skont din id-dispożizzjoni, titlob ir-rimbors ħlief għat-tariffi applikabbli mill-istituzzjoni kompetenti tal-Istat ta’ affiljazzjoni (90) . Apparti dan għandu jitfakkar li fis-sentenza Müller-Fauré u van Riet (91), u dan l-aħħar fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (92), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, fil-kuntest stess tal-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1408/71, l-Istati Membri li stabbilixxew sistema ta’ servizzi in natura, jew anki servizz nazzjonali tas-saħħa, għandhom jistabbilixxu mekkaniżmi ta’ rimbors a posteriori ta’ kura mogħtija fi Stat Membru ieħor differenti minn dak kompetenti. Għaldaqstant, għandu jiġi miċħud l-argument kuntrarju mressaq mill-Gvern Portugiż.
128. Fil-qosor, għandu jiġi kkonstatat li r-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE meta, fid-Digriet-Liġi Nru 177/92, issuġġettat għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel il-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi marbutin ma’ kura mhux mogħtija fi sptar “speċjalizzatat ħafna” fi Stat Membru ieħor.
2. Ġustifikazzjoni fil-każ ta’ kura medika “oħra”
129. Il-Gvern Portugiż ma jieħux pożizzjoni espressa fuq ir-restrizzjoni li tirriżulta min-nuqqas ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi li jkunu saru għal kura medika “oħra”. L-osservazzjonijiet tiegħu jikkonċernaw sostanzjalment l-għan tad-Digriet-Liġi Nru 177/92 kif ukoll ċerti karatteristiċi essenzjali tas-sistema Portugiża tal-assigurazzjoni għall-mard. Madankollu, jirriżulta mill-ispjegazzjonijiet tal-Gvern Portugiż li r-Repubblika Portugiża ma hijiex disposta li ssostni l-ispejjeż globali għall-kura mogħtija barra mill-pajjiż (93) . Hija tiġġustifika l-pożizzjoni tagħha bl-istess argumenti bħal dawk sottintiżi fid-dispożizzjonijiet tad-Digriet-Liġi Nru 177/92. Għandu jiġi konkluż minn dan li anki fir-rigward ta’ kura medika “oħra”, qed jitressqu l-motivi ta’ ġustifikazzjoni ċċitati diġà.
a) Żamma tal-istabbiltà finanzjarja tas-sistema ta’ sigurtà soċjali
i) Motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu
130. Huma ugwalment validi hawnhekk l-osservazzjonijiet tiegħi fuq il-kwistjoni jekk il-preokkupazzjonijiet dwar iż-żamma tal-istabbiltà finanzjarja tas-sistema ta’ sigurtà soċjali fir-rigward tas-servizzi tas-saħħa mhux mogħtija fi sptar transkonfinali jistgħux inġenerali jikkostitwixxu motiv ta’ ġustifikazzjoni leġittimu (94) . Fil-fatt, ma rriżultatx il-ħtieġa ta’ ppjanar tal-Istati Membri, anki għal kura mhux fi sptar “oħra” biex jiġi evitat – kif tippreċiża l-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza – “kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani”. Barra minn hekk il-Gvern Portugiż qatt ma pproduċa l-prova tal-eżistenza reali ta’ periklu għall-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema ta’ sigurtà soċjali. Anki f’dan il-kuntest, nikkunsidra li l-preokkupazzjonijiet espressi mill-Gvern Portugiż dwar iż-żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema ta’ sigurtà soċjali ma jistgħux ikunu ġġustifikati bħala raġuni ta’ ġustifikazzjoni leġittima.
ii) Proporzjonalità
131. Sussidjarjament, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja taċċetta, kuntrarjament għall-ġurisprudenza attwali tagħha u l-provi prodotti, li teżisti raġuni ta’ ġustifikazzjoni leġittima, iċ-ċaħda kategorika tar-rimbors tal-ispejjeż mediċi magħmulin għall-kura mhux fi sptar “oħra” għandha tiġi evalwata fir-rigward tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li tiegħu jiena fakkart il-kundizzjonijiet fil-punt 115 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
132. Il-Gvern Portugiż ma pproduċa l-ebda prova biex isostni l-argument li n-nuqqas ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi inkwistjoni huwa xieraq biex jikkontribbwixxi għaż-żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema nazzjonali tas-sigurtà soċjali. Is-sempliċi riferiment għall-awtonomija u l-finanzjament ta’ din is-sistema bit-taxxi, kif ukoll għall-periklu li jirriżulta minn obbligu li jitħallsu wkoll l-ispejjeż marbutin mal-kura mogħtija f’korpi privati ma jissostitwixxix l-argument fil-mertu dwar in-natura xierqa ta’ din il-leġiżlazzjoni.
133. Madankollu, anki jekk wieħed jitlaq mill-prinċipju li ċ-ċaħda ta’ kull rimbors tal-ispejjeż mediċi jista’ jikkontribwixxi biex jiġu limitati l-ispejjeż, u li għalhekk huwa xieraq li jiġi ppreservat l-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema nazzjonali ta’ sigurtà soċjali, ma tantx huwa probabbli li miżura bħal din tirrispondi għar-rekwiżiti ta’ neċessità u ta’ moderazzjoni. Jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita li “sistema ta’ awtorizzazzjoni amministrattiva minn qabel ma tistax tilleġittimizza deċiżjonijiet diskrezzjonali ta’ l-awtoritajiet nazzjonali li huma tali li jipprivaw lid-dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, b’mod partikolari dawk relattivi għal libertà fundamentali bħal dik in kwistjoni fil-kawżi prinċipali, mill-effettività tagħhom” (95) . Madankollu, kuntrarjament għall-kura “speċjalizzata ħafna”, l-ispejjeż mediċi magħmulin għal kura mhux fi sptar “oħra” lanqas joffru l-prospettiva ta’ rimbors. Fil-fatt ir-Repubblika Portugiża tuża b’mod definittiv waħda mill-miżuri l-iktar restrittivi li tirrestrinġi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi iktar mir-rekwiżit legali ta’ awtorizzazzjoni minn qabel. Din il-miżura tneħħi l-effettività mil-libertà fundamentali għaliex xejn ma huwa probabbli li l-persuni affiljati mas-sistema tas-saħħa Portugiża jirrikorru għal servizzi ta’ saħħa fi Stati Membri oħrajn meta jafu li huma stess ikollhom iħallsu l-ispejjeż kollha. Meta jitqiesu l-ammont ta’ dawn l-ispejjeż u l-kapaċità finanzjarja tal-persuni assigurati, l-eżerċizzju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi fiċ-ċirkustanzi, jisfa għal kollox illużorju (96) . Billi jeżistu miżuri inqas restrittivi li huma xierqa biex jitwettaq l-għan mixtieq, jiġifieri ż-żamma tal-ekwilibriju finanzjarju tas-sistema nazzjonali tas-sigurtà soċjali, iċ-ċaħda kategorika ta’ rimbors tal-ispejjeż għandha tiġi kkunsidrata bħala li ma hijiex neċessarja. Lanqas ma hija proporzjonata billi b’mod ċar tikser il-libertà li jiġu pprovduti servizzi biex tiġi protetta s-sistema nazzjonali tas-sigurtà soċjali minn periklu vag.
134. Għalhekk, il-leġiżlazzjoni kkontestata ma tikkonformax mal-prinċipju ta’ proporzjonalità
b) Kontroll tal-kwalità tas-servizzi tas-saħħa pprovduti barra mill-pajjiż
135. Fir-rigward tal-motiv ta’ ġustifikazzjoni bbażat fuq il-ħtieġa li tiġi ggarantita l-kwalità tas-servizzi pprovduti mis-sistema nazzjonali ta’ assigurazzjoni għall-mard jew għan-nom tagħha, nirriferi għall-osservazzjonijiet preċedenti (97) u li japplikaw f’dan ir-rigward b’mod analogu. Invista tal-ġurisprudenza ċara tal-Qorti tal-Ġustizzja, li titlaq mill-prinċipju li l-kundizzjonijiet ta’ taħriġ professjonali tal-membri tal-professjonijiet mediċi huma paragunabbli u għalhekk li l-kwalità tal-kura tal-pazjenti hija paragunabbli, il-preokkupazzjonijiet espressi dwar il-kwalità tal-kura mogħtija lill-pazjenti li jirrisjedu fil-Portugall ma jistgħux jiġu kkunsidrati bħala motiv leġittimu li jiġġustifika restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
c) Konklużjoni provviżorja
136. Għaldaqstant, fir-rigward tal-kura medika “oħra” li ma tirrigwardax il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Digriet-Liġi Nru 177/92, jiena nasal ukoll għall-konklużjoni li teżisti restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti servizzi li ma hijiex oġġettivament iġġustifikata. Għalhekk għandu jiġi kkonstatat li meta r-Repubblika Portugiża, fl-ordinament ġuridiku tagħha, ma pprovdietx għall-possibbiltà ta’ rimbors tal-ispejjeż mediċi dwar kura mhux fi sptar “oħra” mogħtija fi Stat Membru ieħor, hija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE.
D – Konklużjoni definittiva
137. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nikkunsidra li r-rikors tal-Kummissjoni huwa fondat. Meta r-Repubblika Portugiża ssuġġettat, skont id-dispożizzjonijiet tal-ordinament ġuridiku nazzjonali tagħha, ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi dwar il-kura mhux fi sptar “speċjalizzata ħafna” mogħtija fi Stat Membru ieħor għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel (98) u meta assolutament ma pprovdietx il-possibbiltà ta’ rimbors bħal dan għal kura mhux fi sptar “oħra” mogħtija fi Stat Membru ieħor (99), hija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE.
VII – Fuq l-ispejjeż
138. Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef il-kawża għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Billi r-Repubblika Portugiża tilfet, hemm lok li hija tiġi kkundannata tbati l-ispejjeż kif mitlub mill-Kummissjoni.
VIII – Konklużjoni
139. Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet magħmulin iktar ’il fuq, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi b’dan il-mod:
1) Meta r-Repubblika Portugiża ssuġġettat, skont id-dispożizzjonijiet tal-ordinament ġuridiku nazzjonali tagħha, ir-rimbors tal-ispejjeż mediċi dwar il-kura mhux fi sptar “speċjalizzata ħafna” mogħtija fi Stat Membru ieħor għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni minn qabel u meta assolutament ma pprovdietx il-possibbiltà ta’ rimbors bħal dan għal kura mhux fi sptar “oħra” mogħtija fi Stat Membru ieħor, hija naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skont l-Artikolu 49 KE.
2) Ir-Repubblika Portugiża hija kkundannata għall-ispejjeż.
(1) .
(2)
– Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed ippreżentati fil-15 ta’ Diċembru 2005 fil-kawża Watts (sentenza tas-16 ta’ Mejju 2006, C‑372/04, Ġabra p. I‑4325).
(3)
– L-Artikolu 35 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea: “Kull persuna għandha d-dritt ta’ aċċess għal kura preventiva tas-saħħa u d-dritt li tgawdi minn kura medika skond il-kondizzjonijiet stabbiliti mil-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali. Għandu jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem fid-definizzjoni u fl-implementazzjoni tal-linji ta’ politika u l-attivitajiet kollha ta’ l-Unjoni”.
(4)
– Jidhirli li dan kien il-każ sa issa. Fil-proposta tagħha għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-kura tas-saħħa transkonfinali, tat-2 ta’ Lulju 2008 [COM (2008) 414 finali], Il‑Kummissjoni esprimiet l-intenzjoni tagħha li timplementa, bid-direttiva proposta, mekkaniżmu “msejjes fuq il-prinċipji ta’ moviment ħieles u li jibni fuq il-prinċipji marbuta mad-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja”. Riferiment simili għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hija inkluża fil-premessa 6 ta’ din il-proposta għal direttiva. Din tgħid li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà eżaminat xi kwistjonijiet relatati mal-kura tas-saħħa transkonfinali, b’mod partikolari l-ħlas lura tal-kura tas-saħħa mogħtija fi Stat Membru għajr għal dak fejn ir-riċevitur tal-kura huwa residenti. Wara li l-kura tas-saħħa ġiet eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-12 ta’ Diċembru 2006, dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU L 376, p. 36), skont Il‑Kummissjoni huwa importanti “li dawn il-kwistjonijiet jiġu indirizzati fi strument legali Komunitarju speċifiku biex tinkiseb applikazzjoni aktar ġenerali u effettiva tal-prinċipji żviluppati mill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-bażi ta’ każ b’każ”. Il-Pożizzjoni tal-Kunsill Nru 14/2010 fl-ewwel qari bil-ħsieb tal-adozzjoni tad-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-qasam tal-kura tas-saħħa transkonfinali, adottata mill-Kunsill fit-13 ta’ Settembru 2010 (2010/C 275 E/01) (ĠU C275E, p. 1), fiha numru ta’ riferimenti għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Skont il-premessa 8 tagħha, “[d]in id-Direttiva għandha l-għan [b’mod partikolari] li tistabbilixxi regoli għall-iffaċilitar tal-aċċess għal kura tas-saħħa transkonfinali sigura u ta’ kwalità għolja fl-Unjoni u li tassigura l-mobbiltà tal-pazjenti skont il-prinċipji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja u li tippromovi l-kooperazzjoni fir-rigward tal-kura tas-saħħa bejn l-Istati Membri”.
(5)
– Peress li r-rikors tal-Kummissjoni huwa bbażat fuq l-Artikolu 226 KE fejn hija takkuża lill-Istat Membru konvenut li kiser id-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE, il-konklużjonijiet jagħmlu riferiment għall-kuntest ġuridiku tal-Unjoni qabel id-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona.
(6)
– Regolament tal-Kunsill Nru 1408/71/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1971, dwar l-applikazzjoni tal-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 35).
(7)
– Skont l-espressjonijiet użati fit-TUE u fit-TFUE, il-kliem “dritt tal-Unjoni” huma użati bħala espressjoni globali li tindika d-dritt Komunitarju u d-dritt tal-Unjoni. Fejn, iktar ’il quddiem, jissemmew id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju, isir riferiment għad-dispożizzjonijiet applikabbli ratione temporis .
(8)
– SEC(2003) 900.
(9)
– Iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4.
(10)
– Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-25 ta’ Mejju 1982, Il‑Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l-Baxxi (96/81, Ġabra p. 1791, punt 6), tat-22 ta’ Settembru 1988, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (272/86, Ġabra p. 4875, punt 17), tas-26 ta’ Ġunju 2003, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑404/00, Ġabra p. I‑6695, punt 26), tas-6 ta’ Novembru 2003, Il‑Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C‑434/01, Ġabra p. I‑13239, punt 21), tad-29 ta’ April 2004, Il‑Kummissjoni vs L‑Awstrija (C‑194/01, Ġabra p. I‑4579, punt 34), tat-13 ta’ Novembru 2007, Il‑Kummissjoni vs L‑Irlanda (C‑507/03, Ġabra p. I‑9777, punt 33), tas-6 ta’ Ottubru 2009, Il‑Kummissjoni vs L‑Isvezja (C‑438/07, Ġabra p. I‑ 9517, punt 49), tad-29 ta’ Ottubru 2009, Il‑Kummissjoni vs Il‑Finlandja (C‑246/08, Ġabra p. I‑10605, punt 52).
(11)
– Ara s-sentenza tat-12 ta’ Diċembru 1996, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑298/95, Ġabra p. I‑6747, punt 17), u Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 10, punt 21). F’dan is-sens M. Burgi, fi: Handbuch des Rechtsschutzes in der Europäischen Union
(editur H.-W. Rengeling/A. Middeke/M. Gellermann), München, 2003, § 6, punt 45, p. 79, u J. Schwarze, EU-Kommentar
(editur Jürgen Schwarze), it-Tieni edizzjoni, 2009, Artikolu 226 KE, punt 27, p. 1755.
(12)
– Ara s-sentenzi tal-1 ta’ Ġunju 1995, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑182/94, Ġabra p. I‑1465); tal-10 ta’ Settembru 1996, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑61/94, Ġabra p. I‑3989); tas-16 ta’ Diċembru 1997, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑316/96, Ġabra p. I‑7231, punt 14); tal-11 ta’ Ġunju 1998, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (C‑232/95 u C‑233/95, Ġabra p. I‑3343, punt 38); tad-9 ta’ Marzu 2000, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑355/98, Ġabra p. I‑1221, punt 22); tat-3 ta’ Ottubru 2002, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑47/01, Ġabra p. I‑8231, punt 15), u tal-14 ta’ April 2005, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (C‑519/03, Ġabra p. I‑3067, punt 18).
(13)
– Ara wkoll M. Burgi, loc cit.
(nota ta’ qiegħ il-paġna 11), punt 38, p. 75; W. Cremer, EUV vs EGV-Kommentar
(edituri C. Calliess u M. Ruffert), It-Tielet edizzjoni, München, 2007, Artikolu 226 KE, punt 33, p. 1991.
(14)
– Il-premessa 8 tal-proposta tal-Kummissjoni fuq “direttiva dwar l-applikazzjoni tad-drittijiet tal-pazjenti fil-kura tas-saħħa transkonfinali” (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 iktar ’il fuq) tgħid hekk: “Din id-direttiva għandha l-għan li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-provvediment ta’ kura tas-saħħa transkonfinali sigura, ta’ kwalità għolja u effiċjenti fil-Komunità u li tiżgura l-moviment tal-pazjenti u l-libertà tal-provvediment tal-kura tas-saħħa u livell għoli ta’ ħarsien tas-saħħa, filwaqt li tirrispetta kompletament ir-responsabbiltajiet ta’ l-Istati Membri għat-tifsira tal-benefiċċji tas-sigurtà soċjali relatati mas-saħħa u l-organizzazzjoni u l-għoti ta’ kura tas-saħħa u kura medika u benefiċċji tas-sigurtà soċjali b’mod partikolari għall-mard.”
(15)
– Sentenza tas-7 ta’ Frar 1984, Duphar et
(238/82, Ġabra p. 523, punt 16); tas-17 ta’ Ġunju 1997, Sodermare et
(C‑70/95, Ġabra p. I‑3395, punt 27); Kohll (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 52, punt 17); tat-18 ta’ Marzu 2004, Leichtle (C‑8/02, Ġabra p. I‑12641, punt 29), tas-16 ta’ Mejju 2006, Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 92); u tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 53).
(16)
– Sentenzi tal-24 ta’ April 1980, Coonan (110/79, Ġabra p. 1445, punt 12), tal-4 ta’ Ottubru 1991, Paraschi (C‑349/87, Ġabra p. I‑4501, punt 15); tat-30 ta’ Jannar 1997, Stöber u Piosa Pereira (C‑4/95 u C‑5/95, Ġabra p. I‑511, punt 36); Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 92); Müller-Fauré u van Riet (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 52, punt 100); tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 2, punt 53), u tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 2, punt 32).
(17)
– Sentenza ċcitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 146. Ara wkoll is-sentenza tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 75).
(18)
– Sentenza Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 147).
(19)
– Sentenzi tat-28 ta’ April 1998, Decker (C‑120/95, Ġabra p. I‑1831, punt 19), tat- 12 ta’ Lulju 2001, Smits u Peerbooms (C‑157/99, Ġabra p. I‑5473, punti 44 sa 46), Müller-Fauré u van Riet (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 52, punt 100), tat-23 ta’ Ottubru 2003, Inizan (C‑56/01, Ġabra p. I‑12403, punt 17); Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 92), u tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 53).
(20)
– Sentenzi Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 92); tad-19 ta’ April 2007, Stamatelaki (C‑444/05, Ġabra p. I‑3185, punt 23); tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 2, punt 23), u tal-5 ta’ Ottubru 2010, Elchinov (C‑173/09, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 40).
(21)
– Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Watts (punt 147), Müller-Fauré u van Riet (punt 102) kif ukoll tas-27 ta’ Jannar 2001, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (punt 45).
(22)
– Ara, pereżempju, is-sentenzi tat-3 ta’ Ottubru 2000, Ferlini (C‑411/98, Ġabra p. I‑8081, punti 47 et seq ); tad-9 ta’ Settembru 2003, Jaeger (C‑151/02, Ġabra p. I‑8389), dwar servizz ta’ għassa ta’ tabib fi sptar fil-kuntest tal-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema; tal-11 ta’ Diċembru 2003, Deutscher Apothekerverband (C‑322/01, Ġabra p. I‑14887), li kienet tikkonċerna l-projbizzjoni nazzjonali ta’ bejgħ b’korrispondenza tal-prodotti mediċinali, u Leichtle (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 53) dwar il-kundizzjonijiet għall-ħlas tal-ispejjeż ta’ kura termali magħmula fi Stat Membru ieħor.
(23)
–	F’dan is-sens, S. Van Raepenbusch, “Dossier: l’Europe de la santé – L’état de la jurisprudence de la CJCE relative au libre accès aux soins de santé à l’intérieur de l’Union européenne après l’arrêt du 16 mai 2006, Watts, C‑372/04”, Gazette du Palais, Diċembru 2006, p. 8.
(24)
–	Ara s-sentenza tad-19 ta’ Novembru 2009, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑540/07, Ġabra p. I‑10983, punt 63).
(25)
–	Sentenza tal-4 ta’ Ottubru 1991, Society for the Protection of Unborn Children Ireland (C‑159/90, Ġabra p. I‑4685, punt 18) kif ukoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Kohll (punt 29); Watts (punt 86), Stamatelaki (punt 19) ; tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (punt 47), u tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (punt 34)..
(26)
–	Sentenzi tat-12 ta’ Lulju2001, Vanbraekel et (C‑368/98, Ġabra p. I‑55363, punt 41) u Smits u Peerbooms (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19, punt 53); Müller-Fauré u van Riet (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 52, punt 103); Leichtle (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 28) ; Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 86); Stamatelaki (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 19); Il‑Kummissjoni vs Franza (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 2, punt 30), kif ukoll tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 2, punt 34).
(27)
–	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Watts (punt 87), Stamatelaki (punt 20), Il‑Kummissjoni vs Spanja (punt 49), Il-Kummissjoni vs Franza (punt 31), Elchinov (punt 37), u tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (punt 35).
(28)
–	Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Müller-Fauré u van Riet (punt 103), Stamatelak (punt 21) u tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (punt 47).
(29)
–	Ara s-sentenza Smits u Peerbooms (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19, punti 60 sa 69), u s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-EFTA, Rinsal u Slinning (E-11/07 u C‑1/08, punt 44), fejn ġie speċifikat li, f’din il-kawża, mhux biss l-applikabbiltà ratione materiae
tad-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi fit-Trattat KE u KEE kienet ġiet rikonoxxuta, iżda wkoll in-natura restrittiva tad-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati. L-Artikolu 49(1) KE jikkorrespondi fil-kontenut tiegħu mal-Artikolu 36(1) tal-Ftehim ŻEE li l-interpretazzjoni tiegħu tagħtiha l-Qorti tal-EFTA (f’dak li jikkonċerna l-Istati EFTA/ŻEE). B’konformità mal-prinċipju msejjaħ “dwar il-ġurisprudenza omoġenja fiż-Żona Ekonomika Ewropea”), il-Qorti tal-EFTA applikat il-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq tal-Qorti tal-Ġustizzja għal dawn id-dispożizzjonijiet tal-ftehim.
(30)
– Sentenza ċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 90.
(31)
– F’dan is-sens U. Schneider “Patientenmobilität und Wartelistenmedizin in der EG”, European Law Reporter, 9/2006, p. 348; R. Schiano, “Arrêt ‘Yvonne Watts’”, Revue du Droit de l’Union Européenne, 2/2006, p. 461.
(32)
– Iċċitata iktar ’il fuq, punt 103.
(33)
– Sentenza tal-5 ta’ Ottubru 1994, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑381/93, Ġabra p. I‑5145, punt 17), kif ukoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Kohll (punt 33); Smits u Peerbooms (punt 61); Watts (punt 94); Stamatelaki (punt 25); tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (punt 55), u tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (punt 33).
(34)
– Ara l-punti 32 u 33 tar-rikors.
(35)
– Ara p. 15 ta’ din ir-risposta.
(36)
– Ara l-punt 38 tar-rikors.
(37)
– Ara, fost l-oħrajn, is-sentenza tat-13 ta’ Diċembru 1991, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑33/90, Ġabra p. I‑5987, punt 18), u tas-26 ta’ April 2005, Il‑Kummissjoni vs L‑Irlanda (C‑494/01, Ġabra p. I‑3331, punt 197).
(38)
– Ara, fost l-oħrajn, is-sentenzi tal-11 ta’ Diċembru 1985, Il‑Kummissjoni vs Il‑Greċja (192/84, Ġabra p. 3967, punt 19); tas-6 ta’ Marzu 2003, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (C‑478/01, Ġabra p. I‑2351, punt 24); u tat-13 ta’ Lulju 2004, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑82/03, Ġabra p. I‑6635, punt 15), u tas-26 ta’ April 2005, Il‑Kummissjoni vs L-Irlanda (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 37, punt 198). F’dan is-sens ukoll, K. Lenaerts, D. Arts u I. Maselis, Procedural Law of the European Union, it-Tieni edizzjoni, Londra, 2006, punt 5-057, p. 163.
(39)
–	Punti 16, 24 u 58 tar-risposta.
(40)
–	Sentenzi tal-31 ta’ Jannar 1984, Luisi u Carbone (286/82 u 26/83, Ġabra p. 377, punt 16); tat-28 ta’ Jannar 1992, Bachmann (C‑204/90, Ġabra p. I‑249, punt 31), u Kohll (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punt 35). Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-EFTA, Rinsal u Slinning (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 29, punti 44 u 45).
(41)
– Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq tas-27 ta’ Jannar 2011 Il‑Kummissjoni vs Franza (punt 32), Watts (punt 98), Leichtle (punt 30), Müller-Fauré u van Riet (punti 41 u 44), kif ukoll Smits u Peerbooms (point 69).
(42)
–	Ara l-punt 21 tan-nota tal-Gvern Spanjol.
(43)
–	Ara s-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International (C‑42/07, Ġabra p. I‑7633, punt 51).
(44)
–	Ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Kohll (punti 33 sa 36), Smits u Peerbooms (punti 62 u 64), kif ukoll Müller-Fauré u van Riet (punti 41 u 42).
(45)
– Ara l-punti 22 u 23 tar-risposta.
(46)
– Ara l-punt 72 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(47)
– Ara l-punt 54 tar-risposta.
(48)
– Ara l-punt 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(49)
– Ara l-punt 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(50)
– Sentenza tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (iċċitata iktar ’il fuq fil-punt 2, punt 41).
(51)
– Ara l-punt 83 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(52)
– Ara l-punt 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(53)
– Sentenzi Elchinov (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 44), kif ukoll Smits u Peerbooms (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 19, punt 82).
(54)
– Sentenza Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 106).
(55)
– Ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Elchinov (punt 44), Müller-Fauré u van Riet (punti 83 sa 85), kif ukoll Smits u Peerbooms (punti 82 u 90).
(56)
–	Ara M. Cousins, “Patient Mobility and National Health Systems”, Kluwer Law International, 2007, p. 190.
(57)
– Ara M. Schiano, loc.cit . (nota ta’ qiegħ il-paġna 31), li jgħid li l-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, f’kull kawża, li tistabbilixxi bilanċ ġust bejn iż-żewġ interessi f’kunflitt. Bl-istess mod, S. Van Raepenbusch, loc. cit.
(nota ta’ qiegħ il-paġna 23), p. 8, fejn jgħid li l-qorti għandha l-kompitu tqil li tirrikonċilja, minn naħa, ir-rekwiżiti tal-libertà ta’ moviment tal-persuni u, min-naħa l-oħra, in-neċessità li żżomm il-bilanċ finanzjarju tas-servizzi tas-saħħa nazzjonali fl-interess tas-sistema ġenerali tas-saħħa.
(58)
– Sentenza ewlenija tat-30 ta’ Novembru 1995, Gebhard (C‑55/94, Ġabra p. I‑4165, punt 37). Ara, fir-rigward tar-restrizzjonijiet diskriminatorji għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, is-sentenzi tas-16 ta’ Jannar 2003, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑388/01, Ġabra p. I‑721, punt 19); tat-30 ta’ Marzu 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti (C‑451/03, Ġabra p. I‑2941, punti 36 et seq ), u tas-6 ta’ Ottubru 2009, Il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑153/08, Ġabra p. I‑9735, punt 36). Fir-rigward tal-prinċipju li l-ebda ġustifikazzjoni bbażata fuq raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali ma tapplika għal restrizzjonijiet fuq il-libertà ta’ stabbiliment, ibbażati fuq iċ-ċittadinanza, ara s-sentenzi tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer (C‑169/07, Ġabra p. I‑1721, punti 44 et seq ) tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer (C‑169/07, Ġabra p. I‑1721, punti 44 et seq ); tad-19 ta’ Mejju 2009, Apothekerkammer des Saarlandes et
(C‑171/07 et C‑172/07, Ġabra p. I‑4171, punti 25 et seq ); tal-1 ta’ Ġunju 2010, Blanco Pérez u Chao Gómez (C‑570/07 u C‑571/07, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 61 et seq ), u tas-16 ta’ Diċembru 2010, Il‑Kummissjoni vs Franza (C‑89/09, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 50 et seq )..
(59)
– Dan huwa partikolarment il-każ fil-qasam tal-miżuri nazzjonali ta’ protezzjoni tal-ambjent ta’ natura diskriminatorja. Fuq dan is-suġġett ara l-konklużjonijiet tiegħi tas-16 ta’ Diċembru 2010 fil-kawża pendenti Il‑Kummissjoni vs L‑Awstrija (C‑28/09, punti 82 et seq )
(60)
–	Ara l-punt 20 tar-risposta.
(61)
–	Ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Kohll (punt 41), Smits u Peerbooms (punt 72), Müller-Fauré u van Riet (punt 73), kif ukoll Stamatelaki (punt 30).
(62)
–	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq li tagħmel riferiment għas-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Smits u Peerbooms (punti 76 sa 81), Müller‑Fauré u van Riet (punti 76 sa 81), kif ukoll Watts (punti 108 sa 110).
(63)
–	Ara s-sentenza Müller-Fauré u van Riet (punti 72 sa 92), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat separatament skont jekk kinux servizzi ta’ kura fi sptar jew mhux fi sptar. Ara s-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2010, Il‑Kummissjoni vs Franza (iċċitata iktar ’il fuq, punt 34), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li r-rekwiżiti tal-ippjanar intiżi biex jevitaw, kemm jista’ jkun possibbli, kull ħela ta’ riżorsi finanzjarji, tekniċi u umani jistgħu jikkostitwixxu raġunijiet ta’ ġustifikazzjoni sa fejn jirrigwardaw servizzi mediċi mogħtijin fi sptar. Ara l-punt 94 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi tal-25 ta’ Frar 2010 fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Spanja (sentenza tal-15 ta’ Ġunju 2010, iċċitata iktar ’il fuq).
(64)
– Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Elchinov (punt 43), kif ukoll Müller-Fauré u van Riet (punt 80). U. Becker, C. Walser, “Stationäre und ambulante Krankenhausleistungen im grenzüberschreitenden Dienstleistungsverkehr – von Entgrenzungen und neuen Grenzen in der EU”, Neue Zeitschrift für Sozialrecht, 2005, p. 450, jikkonkludu li r-rikors għal kura mhux fl-isptar fil-prinċipju ma għandux ikun suġġett għal awtorizzazzjoni minn qabel. K.-J. Bieback, “Neue Rechtsprechung des EuGH zur grenzüberschreitenden Beanspruchung von Gesundheitsleistungen – zugleich eine Anmerkung zum Urteil des EuGH in der Rs. C‑372/04”, Zeitschrift für europäisches Sozial- und Arbeitsrecht, 7/2006, p. 242, jinterpreta l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sens li awtorizzazzjoni minn qabel biex wieħed jikseb servizzi transkonfinali tikkostitwixxi ostakolu għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi bbażata fuq l-Artikolu 49 KE, li ma hijiex ammessa għal servizzi ta’ kura mhux fi sptar iżda li hija ammessa għal servizzi ta’ kura fi sptar billi, fil-każ ta’ dawn tal-aħħar, l-ippjanar u s-sigurtà tal-kura għandhom jiġu protetti.
(65)
– Ara s-sentenza Smits u Peerbooms (iċċitata iktar ’il fuq, punti 62 et 64).
(66)
–	Ara l-punt 34 tar-risposta.
(67)
–	Ara s-sentenza Müller-Fauré u van Riet (iċċitata iktar ’il fuq, punti 76 sa 80).
(68)
–	Ara s-sentenza Müller-Fauré u van Riet (iċċitata iktar ’il fuq, punt 75), kif ukoll punt 67 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston tal-15 ta’ Lulju 2010 fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Franza (sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2010, iċċitata iktar ’il fuq).
(69)
– Sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2010 (iċċitata iktar ’il fuq, punti 34 sa 37).
(70)
– Ara l-punt 21 tar-replika.
(71)
– Ara l-punt 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(72)
– Fil-punt 16 tal-kontroreplika tiegħu, il-Gvern Portugiż iqis li hemm 1 275 persuni assigurati li segwew, bejn l-2006 u l-2008, kura medika fil-pajjiżi Ewropej oħra u li kisbu r-rimbors tal-ispejjeż mediċi tagħhom, u ġie ppreċiżat li din il-kura ngħatat primarjament fi Spanja, fil-Ġermanja, fi Franza, fir-Renju Unit u fl-Isvizzera.
(73)
– Iċċitata iktar ’il fuq, punti 95 u 96.
(74)
– Ara l-punt 13 tar-replika.
(75)
– Ara s-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Müller-Fauré u van Riet (punt 85), Watts (punt 116); tal-15 ta’ Ġunju 2010, Il‑Kummissjoni vs Spanja (punt 43), u Elchinov (punt 44).
(76)
– Sentenza tal-20 ta’ Frar 2001, Analir et (C‑205/99, Ġabra p. I‑1271, punt 38), kif ukoll is-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Smits u Peerbooms (punt 90), Müller-Fauré u van Riet (punt 85), Watts (punt 116) u tal-5 ta’ Ottubru 2010, Il‑Kummissjoni vs Franza (punt 43). Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-EFTA, Rinsal u Slinning (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 29, punt 48).
(77)
– Ara l-paralleliżmi mas-sentenza Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 118), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kienet sostniet li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni ma ppreċiżatx il-kriterji tal-għoti jew ta’ rifjut tal-awtorizzazzjoni minn qabel neċessarja għall-ħlas tal-ispejjeż għal kura f’kuntest ta’ sptar li jkun fi Stat Membru ieħor.
(78)
– Ara s-sentenzi tas-17 ta’ Novembru 2009, Presidente del Consiglio dei Ministri (C‑169/08, Ġabra p. I‑10821, punt 42), u tal-11 ta’ Marzu 2010, Attanasio Group (C‑384/08, Ġabra p I‑2055).
(79)
–	Sentenza tal-11 ta’ Lulju 1989, Schräder (265/87, Ġabra p. 2237, punt 21).
(80)
–	Ara l-punt 34 tan-nota tal-Gvern Spanjol.
(81)
–	Ara s-sentenza tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (iċċitata iktar ’il fuq, punt 44).
(82)
–	Ara s-sentenzi tas-7 ta’ Mejju 1986, Gül (131/85, Ġabra p. 1573, punt 17), u Kohll (iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
(83)
– Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 43).
(84)
– Ibidem, punti 47 sa 49).
(85)
– ĠU L 255, p. 22.
(86)
– ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 86.
(87)
– Sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Watts (punt 48), u Inizan (punt 19).
(88)
– Sentenza citata iktar ’il fuq tal-5 ta’ Ottubru 2010, Il‑Kummissjoni vs Franza (punt 27).
(89)
– Ara s-sentenza Watts (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 48). F’dan is-sens, U. Schneider, ( loc. cit ., nota ta’ qiegħ il-paġna 31), p. 349.
(90)
– F’dan is-sens K. J. Bieback ( loc. cit.,
nota ta’ qiegħ il-paġna 64, p. 245).
(91)
– Sentenza ċċitata iktar ’il fuq, punt 105).
(92)
– Sentenza tas-27 ta’ Jannar 2001, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
(93)
–	Ara l-punt 87 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(94)
–	Ara l-punti 95 sa 105 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(95)
–	Ara s-sentenzi Smits u Peerbooms (punt 90), Müller-Fauré u van Riet (punt 84), kif ukoll Watts (punt 132).
(96)
–	Ara s-sentenza tas-27 ta’ Jannar 2011, Il‑Kummissjoni vs Il‑Lussemburgu (iċċitata iktar ’il fuq, punt 41), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ġustament ikkonstatat li l-prospettiva ta’ nuqqas ta’ rimbors tal-ispejjeż “jiskoraġġixxi” lill-persuni affiljati milli jeżerċitaw il-libertà li jiġu pprovduti servizzi jekk mhux ukoll “tipprekludi” l-eżerċizzju ta’ din il-libertà fundamentali.
(97)
–	Ara l-punti 120 sa 125 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(98)
–	Ara l-punt 128 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(99)
–	Ara l-punt 136 ta’ dawn il-konklużjonijiet.