62019CC0407
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fl‑10 ta’ Settembru 2020 (
1
)
Kawżi magħquda C‑407/19 u C‑471/19
Katoen Natie Bulk Terminals NV,
General Services Antwerp NV
vs
Belgische Staat
(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat, il-Belġju)
u
Middlegate Europe NV
vs
Ministerraad,
bl-intervent ta’:
Katoen Natie Bulk Terminals NV,
General Services Antwerp NV,
Koninklijk Verbond der Beheerders van Goederenstromen (KVBG) CVBA,
MVH Logistics en Stuwadoring BV
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Belġju)
“Proċedura għal deċiżjoni preliminari — Artikolu 49 TFUE — Libertà ta’ stabbiliment — Eżerċizzju ta’ attivitajiet portwali — Ħaddiema tal-baċiri (burdnara) — Aċċess għall-professjoni u r-reklutaġġ — Modalitajiet ta’ rikonoxximent tal-burdnara — Ħaddiema tal-baċiri parti mill-grupp (pool) — Reklutaġġ dirett ta’ burdnara — Limitazzjoni tat-tul tal-kuntratt tax-xogħol — Mobbiltà tal-burdnara bejn iż-żoni tal-port — Ħaddiema loġistiċi — Applikazzjoni provviżorja tar-regola nazzjonali inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni”
1.
It-tagħbija u l-ħatt tal-bastimenti fil-portijiet kienu jitwettqu minn burdnara li normalment kienu jaħdmu b’mod interrott u f’kundizzjonijiet ħorox. Il-ġlieda tagħhom sabiex itejbu dawn il-kundizzjonijiet, bl-appoġġ ta’ xi sindakati organizzati sew, wasslet sabiex ħafna Stati adottaw regoli speċifiċi għar-regolazzjoni ta’ din ir-relazzjoni ta’ xogħol.
2.
Id-diversi leġiżlazzjonijiet statali kkoinċiedu sabiex jirriżervaw, b’mod esklużiv, dawk dwar ix-xogħol għall-burdnara li kienu jagħmlu parti minn grupp jew pool iddefinit sew (burdnara “rrikonoxxuti” skont id-denominazzjoni prevalenti f’dawn il-proċeduri). L-impriżi fornituri tas-servizzi portwali kellhom neċessarjament jirrikorru għalihom.
3.
L-istivar u l-bqija tal-kompiti portwali nbidlu mal-iżvilupp teknoloġiku, iżda r-regolazzjoni tax-xogħol li taħt id-diversi formuli iffavorixxiet il-“monopolju” tal-burdnara rrikonoxxuti għadha teżisti, sa ċertu punt, f’xi Stati Membri (
2
).
4.
Fis-sena 2014 (
3
), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-leġiżlazzjoni tax-xogħol Spanjola dwar l-istivar portwali, li kienet taġġusta ruħha għall-istandards tradizzjonali f’dan ir-rigward, kienet inkompatibbli mal-libertà ta’ stabbiliment tal-Artikolu 49 TFUE.
5.
Il-leġiżlatur tal-Unjoni, qabel u wara din is-sentenza, minkejja t-tentattivi tal-Kummissjoni, ma rnexxilux jarmonizza l-parti tas-sistema tal-provvista ta’ servizzi portwali li tikkonċerna r-relazzjonijiet ta’ xogħol u l-kundizzjonijiet soċjali tal-ħaddiema tal-baċiri (
4
).
6.
Dawn il-proċeduri għal deċiżjoni preliminari ser jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi jekk ir-regoli Belġjani (li jżommu sistema tax-xogħol speċjali tar-reklutaġġ tal-burdnara) humiex kompatibbli mal-libertà ta’ stabbiliment. Fl-istess ħin, is-sentenza msemmija tista’ tistabbilixxi kriterji addizzjonali sabiex tiċċara s-suġġettazzjoni tas-sistema tal-ħaddiema tal-baċiri għar-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, ta’ din il-libertà. Il-portijiet ma humiex spazju fil-marġni tal-liġi (
5
).
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
7.
L-Artikolu 49 TFUE jipprovdi li:
“Fil-qafas tad-dispożizzjonijiet ta’ hawn taħt ir-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ l-istabbiliment ta’ ċittadini ta’ Stat Membru fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, għandhom jiġu projbiti. Tali projbizzjoni għandha testendi ruħha wkoll għal restrizzjonijiet fuq l-istabbiliment ta’ aġenziji, fergħat u sussidjarji, minn ċittadini ta’ Stat Membru stabbiliti fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor.
Il-libertà ta’ l-istabbiliment tinkludi d-dritt li tibda u teżerċita attivitajiet bħala persuna li taħdem għal rasa, kif ukoll li tikkostitwixxi u tmexxi impriżi u b’mod partikolari kumpanniji li jaqgħu taħt it-tifsira tat-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 54 taħt il-kondizzjonijiet stipulati fil-liġijiet tal-pajjiż ta’ l-istabbiliment, għaċ-ċittadini tiegħu stess, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu dwar il-kapital.”
B.
Id-dritt Belġjan
1. Wet van 8 juni 1972 betreffende de havenarbeid (
6
)
8.
Mill-formulazzjoni tagħha, li ġiet sussegwentement emendata, issa huma ta’ importanza l-artikoli li ġejjin:
“Artikolu 1
Fiż-żoni tal-port, l-ebda individwu ma jista’ jordna t-twettiq tal-kompiti portwali minn ħaddiema li ma humiex ħaddiema tal-baċiri rrikonoxxuti.
Artikolu 2
Id-delimitazzjoni taż-żoni portwali u tax-xogħol portwali bil-mod kif kienet ġiet stabbilita mir-Re skont l-Artikolu 35 u 37 tal-Liġi tal‑5 ta’ Diċembru 1968 dwar il-ftehim kollettiv u l-kumitati konġunti, tirregola l-applikazzjoni ta’ din il-liġi.
Artikolu 3
Ir-Re għandu jistabbilixxi l-kundizzjonijiet u l-proċeduri għar-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri, wara li jikseb opinjoni tal-kumitat konġunt kompetenti għaż-żona portwali inkwistjoni.
[…]
Artikolu 3bis
Wara l-kisba tal-opinjoni tal-kumitat konġunt kompetenti għaż-żona portwali inkwistjoni, ir-Re jista’ jobbliga lill-persuni li jimpjegaw li jħaddmu ħaddiema tal-baċiri f’din iż-żona sabiex jaffiljaw ruħhom ma’ organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu awtorizzata mir-Re u li, bħala mandatarja, tissodisfa l-obbligi kollha li, skont il-leġiżlazzjoni dwar ix-xogħol individwali u kollettiv u l-leġiżlazzjoni soċjali, jirriżultaw mir-reklutaġġ ta’ ħaddiema tal-baċiri għall-persuni li jimpjegaw.
Sabiex tkun awtorizzata, l-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu msemmija fil-paragrafu preċedenti għandu jkollha l-maġġoranza tal-persuni li jimpjegaw interessati bħala membri.”
2. Koninklijk besluit van 12 januari 1973 tot oprichting en vaststelling van de benaming en van de bevoegdheid van het Paritair Comité voor het Havenbedrijf (
7
)
9.
L-Artikolu 1 jistipula li:
“Hija stabbilita kummissjoni konġunta msejħa ‘Kummissjoni Konġunta tal-Portijiet’ (kompetenti għall-ħaddiema b’mod ġenerali u għall-persuni li jimpjegawhom), għal:
il-ħaddiema kollha u l-persuni li jimpjegawhom li, fiż-żoni tal-port:
A.
Iwettqu kompiti portwali bħala attività prinċipali jew aċċessorja, jiġifieri kull tqandil ta’ merkanzija ttrasportata bil-baħar jew bix-xmara, bil-ferrovija jew bit-triq, u kull servizz awżiljarju fir-rigward ta’ din il-merkanzija, irrispettivament minn jekk dawn l-attivitajiet iseħħux fuq il-mollijiet, fil-passaġġi fuq l-ilma jew fl-istabbilimenti inkarigati mill-importazzjoni, l-esportazzjoni jew it-tranżitu tal-merkanzija, kif ukoll kull tqandil ta’ merkanzija ttrasportata bil-baħar jew bix-xmara li d-destinazzjoni jew l-oriġini tagħha hija l-mollijiet ta’ stabbilimenti industrijali.
Dawn it-termini għandu jkollhom it-tifsiriet li ġejjin
1.
Tqandil ta’ merkanzija:
a)
merkanzija: il-merkanzija kollha, inklużi l-kontejners u l-mezzi tat-trasport, iżda huma esklużi:
–
it-trasport taż-żejt bl-ingrossa, prodotti ġejjin miż-żejt (likwidi) u materja prima likwida għar-raffineriji, l-industrija kimika u attivitajiet ta’ ħżin u pproċessar f’impjanti taż-żejt;
–
ħut maqbud minn dgħajjes tas-sajd;
–
gassijiet likwidi ppressati u bl-ingrossa.
b)
tqandil: it-tagħbija, il-ħatt, l-istivar, il-ħatt, iċ-ċaqliq tal-merkanzija, il-ħatt bl-ingrossa, il-bidu, il-klassifikazzjoni, l-għażla, il-kalibrazzjoni, l-istivar, il-ħatt, kif ukoll il-ġbir flimkien u separazzjoni tat-tagħbijiet unitarji.
2.
Servizzi awżiljarji relatati ma’ din il-merkanzija: l-immarkar, l-użin, il-kejl, l-inkubar, il-verifika, ir-riċeviment, il-protezzjoni (minbarra s-servizzi ta’ protezzjoni mogħtija minn kumpanniji taħt il-ġurisdizzjoni tal-Kummissjoni konġunta għas-servizzi ta’ protezzjoni u/jew sorveljanza f’isem il-kumpanniji li jirrapportaw lill-Kummissjoni tal-portijiet konġunti), l-għoti, il-kampjunar u l-issiġillar, l-irbit u l-ħall.
[…]”.
3. Koninklijk besluit van 5 juli 2004 betreffende de erkenning van havenarbeiders in de havengebieden die onder het toepassingsgebied vallen van de wet van 8 juni 1972 betreffende de havenarbeid (
8
)
10.
Fih ġie previst, inizjalment, obbligu ta’ rikonoxximent tal-grupp tal-burdnara li kienu jwettqu xogħlijiet portwali fis-sens tad-Digriet Irjali tal‑1973. Wara r-rikonoxximent tagħhom, dawn ser jiġu kklassifikati fil-grupp (pool) ġenerali jew f’dik loġistika.
11.
Id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 ġie emendat mid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, approvat wara l-intimazzjoni mibgħuta mill-Kummissjoni lill-Belġju fit‑28 ta’ Marzu 2014 (
9
).
12.
Bħala riżultat ta’ din l-emenda, id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawżi odjerni jistipula li:
“Artikolu 1
§ 1.   F’kull żona tal-port, il-ħaddiema tal-baċiri għandhom ikunu rrikonoxxuti mill-kummissjoni konġunta stabbilita, iktar ’il quddiem imsejħa il-“Kummissjoni amministrattiva”, maħluqa fi ħdan is-sottokumitat konġunt kompetenti għaż-żona tal-port inkwistjoni.
Din il-kummissjoni amministrattiva ser tkun ikkostitwita minn:
1.
president u viċipresident;
2.
erba’ membri effettivi u erba’ supplenti maħtura mill-organizzazzjonijiet ta’ persuni li jħaddmu rrappreżentati fi ħdan is-sottokumitat konġunt;
3.
erba’ membri effettivi u erba’ supplenti maħtura mill-organizzazzjonijiet ta’ ħaddiema rrappreżentati fi ħdan is-sottokumitat konġunt;
4.
segretarju wieħed jew iktar.
Id-dispożizzjonijiet tad-Digriet Irjali tas‑6 ta’ Novembru 1969 li jistabbilixxi l-modalitajiet ġenerali tal-funzjonament tal-kummissjonijiet u tas-sottokumitati konġunti, kif ukoll ir-regoli partikolari previsti fl-Artikolu 10 ta’ dan id-digriet irjali, għandhom japplikaw għall-funzjonament tal-Kummissjoni amministrattiva.
§ 2.   It-talba għal rikonoxximent għandha tiġi ppreżentata bil-miktub lis-sottokumitat konġunt kompetenti permezz ta’ mudell ipprovdut għal dan il-għan.
It-talba għandha tindika jekk hijiex tiġi ppreżentata għal impjieg fil-pool jew barra minnu.
§ 3.   Minkejja d-dispożizzjonijiet fit-Taqsima 1(1), għall-ħaddiema li jwettqu xogħol fis-sens tal-Artikolu 1 tad-[Digriet Irjali tat‑12 ta’ Jannar 1973], f’postijiet fejn il-merkanzija, waqt it-tħejjija tagħha għad-distribuzzjoni jew l-ispedizzjoni posterjuri tagħha, tgħaddi minn trasformazzjoni li twassal indirettament għal valur miżjud li jista’ jintwera, u li jkollha ċertifikat ta’ sigurtà msejjħa ‘ħaddiema loġistiċi’; dan iċ-ċertifikat ta’ sigurtà jkun daqs rikonoxximent fis-sens tal-[Liġi tal‑1972].
Il-persuna li timpjega li tkun iffirmat kuntratt ta’ xogħol ma’ ħaddiem għandha titlob iċ-ċertifikat ta’ sigurtà għat-twettiq tal-attivitajiet imsemmija fil-paragrafu preċedenti u l-ħruġ isir wara l-preżentazzjoni tal-karta tal-identità u tal-kuntratt tax-xogħol. Il-modalitajiet ta’ din il-proċedura għandhom jiġu stabbiliti permezz ta’ ftehim kollettiv ta’ xogħol.
Artikolu 2
§ 1.   Il-ħaddiema tal-baċiri msemmija fis-subparagrafu 1 tal-Artikolu 1(1), ladarba jiġu rrikonoxxuti, għandhom jiddaħħlu jew le fil-pool tal-ħaddiema tal-baċiri.
Għandha tittieħed inkunsiderazzjoni n-neċessità tal-ħaddiema għar-rikonoxximent sabiex dawn jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-pool.
§ 2.   Il-ħaddiema tal-baċiri ingaġġati fil-pool għandhom ikunu rrikonoxxuti għal tul iddeterminat jew għal żmien mhux iddefinit.
Il-modalitajiet relatati mat-tul tar-rikonoxximent għandhom jiġu stabbiliti permezz ta’ ftehim kollettiv.
§ 3.   Il-ħaddiema tal-baċiri li ma jkunux integrati fil-pool huma impjegati permezz ta’ kuntratt tax-xogħol skont il-Liġi tat‑3 ta’ Lulju 1978 dwar il-kuntratti ta’ xogħol.
It-tul tar-rikonoxximent għandu jiġi limitat għat-tul ta’ dan il-kuntratt tax-xogħol.
[…]
Artikolu 4
§ 1.   Għar-rikonoxximent bħala ħaddiem tal-baċiri msemmi fis-subparagrafu 1 tal-Artikolu 1(1), għandhom japplikaw dawn ir-rekwiżiti:
[…]
2.
jiġi ddikjarat medikament b’saħħtu għax-xogħol portwali mis-servizz estern għall-prevenzjoni u l-protezzjoni fuq ix-xogħol, li hija affiljata miegħu l-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu li ġiet maħtura bħala mandatarja skont l-Artikolu 3bis tal-[Liġi tal‑1972];
3.
ikun għadda mit-testijiet psikotekniċi mwettqa mill-korp maħtur għal dan il-għan mill-organizzazzjoni tal-persuni li jimpjegaw li ġiet maħtura bħala mandatarja skont l-Artikolu 3bis tal-[Liġi tal‑1972]; l-għan ta’ dawn it-testijiet huwa li jiġi eżaminat jekk il-kandidat għal ħaddiem tal-baċiri jkollux intelliġenza biżżejjed u l-karattru u l-motivazzjoni xierqa sabiex iwettaq, wara taħriġ, il-funzjoni ta’ ħaddiem tal-baċiri;
[…]
6.
ikun segwa korsijiet ta’ preparazzjoni għal tliet ġimgħat sabiex jaħdem b’mod sikur, kif ukoll sabiex jikseb kwalifikazzjoni professjonali u jkun għadda mit-test finali. L-awtorità kompetenti ser tkun tista’ tiddetermina l-kundizzjonijiet ta’ kwalità li għandu jiġbor fih it-taħriġ, li jista’ jsir liberament;
7.
fl-aħħar ħames snin ma jkunx ġie suġġett għal miżura ta’ rtirar tar-rikonoxximent bħala ħaddiem tal-baċiri abbażi tal-punt 1 jew 3 tal-Artikolu 7(1) ta’ dan id-digriet […];
8
fil-każ tar-rikonoxximent ta’ ħaddiem tal-baċiri msemmi fl-Artikolu 2(3), ikollu wkoll kuntratt ta’ xogħol.
§ 2.   Ir-rikonoxximent ta’ ħaddiem tal-baċiri huwa validu f’kull żona tal-port, bil-mod kif jiddelimitah ir-Re skont l-Artikolu 35 u 37 tal-Liġi tal‑5 ta’ Diċembru 1968 dwar il-ftehim kollettiv u l-kummissjonijiet konġunti.
Il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet li fihom ħaddiem tal-baċiri jista’ jaħdem f’żona portwali differenti minn dik li fiha huwa rrikonoxxut huma stabbiliti permezz ta’ ftehim kollettiv.
L-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu maħtura bħala mandatarja skont l-Artikolu 3bis tal-[Liġi tal‑1972] ser tibqa’ mandatarja jekk il-ħaddiem tal-baċiri jaħdem barra miż-żona tal-port li fiha jkun ġie rrikonoxxut.
§ 3.   Il-ħaddiema tal-baċiri li jistgħu juru li jissodisfaw kundizzjonijiet ekwivalenti fi Stat Membru ieħor tal-Unjoni Ewropea fir-rigward tax-xogħol portwali ma għandhomx jibqgħu jkunu suġġetti għal dawn il-kundizzjonijiet, f’dak li għandu x’jaqsam mal-applikazzjoni ta’ dan id-digriet irjali.
§ 4.   It-talbiet ta’ rikonoxximent u tiġdid għandhom jiġu ppreżentati lill-Kummissjoni amministrattiva u għandhom jiġu pproċessati minnha.
[…]
Artikolu 13/1
1.   Il-kuntratt ta’ xogħol imsemmi fis-subparagrafu 2 tal-Artikolu 2(3) għandu jiġi konkluż għal żmien indeterminat;
2.   il-kuntratt ta’ xogħol imsemmi fis-subparagrafu 2 tal-Artikolu 2(3) għandu jiġi konkluż għal perijodu ta’ mill-inqas sentejn;
3.   il-kuntratt ta’ xogħol imsemmi fis-subparagrafu 2 tal-Artikolu 2(3) għandu jiġi konkluż għal perijodu ta’ mill-inqas sena;
4.   il-kuntratt ta’ xogħol imsemmi fis-subparagrafu 2 tal-Artikolu 2(3) għandu jiġi konkluż għal perijodu ta’ mill-inqas sitt xhur.
[…]
Artikolu 15/1
Għall-applikazzjoni ta’ dan id-digriet irjali:
1.
Il-ħaddiema tal-baċiri rrikonoxxuti bis-saħħa tal-Artikolu 2(2) preċedenti għandhom ikunu rrikonoxxuti ipso jure bħala ħaddiema tal-baċiri integrati fil-pool, skont l-Artikolu 2(1), bla ħsara għall-applikazzjoni tal-Artikolu 5 sa 9 ta’ dan id-digriet irjali;
2.
il-ħaddiema tal-baċiri rrikonoxxuti bis-saħħa tal-Artikolu 2(3) preċedenti għandhom ikunu assimilati ipso jure mal-ħaddiema loġistiċi msemmija fl-Artikolu 1(3), bla ħsara għall-applikazzjoni tal-Artikoli 5 sa 9 ta’ dan id-digriet irjali.
[…]”.
II. Il-kawża u d-domandi preliminari
A.
Kawża C‑407/19
13.
Katoen Natie Bulk Terminals NV (iktar ’il quddiem, “Katoen”) (
10
) u General Services Antwerp NV (iktar ’il quddiem, “General Services”) (
11
) huma żewġ kumpanniji stabbiliti fil-Belġju li l-attività tagħhom, f’dan il-pajjiż u barra l-pajjiż, tinkludi operazzjonijiet portwali.
14.
Fil‑5 ta’ Settembru 2016, dawn iż-żewġ kumpanniji appellaw kontra d-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 quddiem ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat, il-Belġju). Huma talbu l-annullament tiegħu minħabba li fil-fehma tagħhom, kien jikser il-libertajiet fundamentali tas-suq intern tal-Unjoni, kif ukoll ir-regoli dwar il-libertà ta’ kompetizzjoni (
12
) u, għalkemm apparentement kien jippretendi li jilliberalizza s-suq tax-xogħol, fil-verità, kien jerġa’ jaċċetta jew jintroduċi sa seba’ restrizzjonijiet mhux neċessarji u sproporzjonati fil-leġiżlazzjoni dwar ix-xogħol portwali.
15.
Minn dawn ir-restrizzjonijiet huma enfasizzati dawn li ġejjin:
—
Ir-rekwiżit ta’ rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri kollha mhux iddedikati għal attivitajiet loġistiċi minn kummissjoni amministrattiva magħmula minn organizzazzjonijiet ta’ persuni li jimpjegaw u sindakati, li jiġġenera suq tax-xogħol magħluq (“closed shop”).
—
L-organizzazzjonijiet lokali tal-persuni li jimpjegaw u s-sindakati ta’ kull żona jikkontrollaw l-entitajiet li jiddeterminaw is-saħħa medika, il-kundizzjonijiet psikotekniċi u l-korsijiet ta’ taħriġ professjonali tal-kandidati għall-pożizzjoni ta’ burdnar.
—
Il-liberalizzazzjoni tal-aċċess għas-suq tax-xogħol portwali għall-ħaddiema mhux integrati fil-pool (dawk li jikkonkludu kuntratt b’mod dirett ma’ persuna li timpjega) hija purament teoretika: ir-rikonoxximent ta’ dawn il-ħaddiema huwa limitat għat-tul tal-kuntratt tagħhom u għandu jintalab għal kull reklutaġġ ġdid.
16.
Komplew iżidu li dawn ir-restrizzjonijiet, imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ interess ġenerali mfittxija u ma humiex iġġustifikati. Il-fatt li l-Kummissjoni Ewropea għalqet, għal raġunijiet politiċi, il-proċedura tal-ksur, filwaqt li nżamm il-monitoraġġ tas-sitwazzjoni, ma jnaqqasx l-inkompatibbiltà tagħha mad-dritt tal-Unjoni.
17.
Il-Gvern Belġjan jiċħad li d-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 jikser il-libertà ta’ stabbiliment jew libertajiet oħra. La l-intimazzjoni tal-Kummissjoni u lanqas il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija mill-kumpanniji rikorrenti ma jipprovdu biżżejjed provi li hemm xi ksur. Il-Kummissjoni ma għalqitx il-proċedura ta’ ksur għal raġunijiet politiċi, iżda għalqitha minħabba li t-tħassib espress minnha ġie indirizzat.
18.
Fil-fehma tal-Gvern Belġjan, ma hemmx diskriminazzjoni diretta jew indiretta, peress li l-kumpanniji kollha, irrispettivament mis-sede tagħhom, huma suġġetti għall-istess regoli. Dawk ta’ Stati Membri oħra jgawdu l-istess trattament bħal dawk nazzjonali.
19.
Fl-aħħar nett, il-Gvern Belġjan isostni li, jekk kienu jeżistu r-restrizzjonijiet irrapportati (fatt li huwa jiċħad), il-leġiżlazzjoni dwar ix-xogħol tal-baċiri, li d-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 jifforma parti minnha, hija neċessarja u proporzjonata, u hija ġġustifikata biżżejjed, peress li:
—
tiżgura sigurtà għolja lill-ħaddiema tal-baċiri;
—
tipprevedi flessibbiltà suffiċjenti, peress li dawn il-ħaddiema huma (jew jistgħu jkunu) irreklutati b’mod li jieħu inkunsiderazzjoni l-fluttwazzjoni kostanti tal-offerta tax-xogħol; u
—
tiżgura l-kwalità u s-sigurtà tax-xogħol tal-baċiri.
20.
F’dan il-kuntest, ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat), jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 106(1) TFUE jew le għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi d-dispożizzjoni li tinsab fl-Artikolu 1 tad-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 […], moqri flimkien mal-Artikolu 2 ta’ […]] tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, li hija d-dispożizzjoni li tipprevedi li l-ħaddiema tal-baċiri msemmija fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 1(1) tal-imsemmi digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, huma, mar-rikonoxximent tagħhom mill-Kummissjoni Amministrattiva kkostitwita, b’mod konġunt, minn naħa minn membri maħtura mill-organizzazzjonijiet tal-persuni li jħaddmu rrappreżentati fi ħdan is-sottokumitat konġunt ikkonċernat u, min-naħa l-oħra, minn membri maħtura mill-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema rrappreżentati fi ħdan is-sottokumitat konġunt, inklużi jew le fil-pool tal-ħaddiema tal-baċiri, fejn ir-rikonoxximent għall-iskop tal-inklużjoni fil-pool jieħu inkunsiderazzjoni l-bżonn ta’ ħaddiema, b’teħid inkunsiderazzjoni wkoll tal-fatt li l-ebda terminu massimu ma huwa previst li fih il-Kummissjoni Amministrattiva għandha tagħti deċiżjoni u tal-fatt li appell ġudizzjarju biss huwa previst kontra d-deċiżjonijiet tagħha dwar ir-rikonoxximent?
2)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola stabbilita mis-subparagrafi 2, 3, 6 u 8 tal-Artikolu 4(1) tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif issostitwiti jew miżjuda mis-subparagrafi 2, 3, 4 u 6 tal-Artikolu 4 tad-digriet ikkonstestat tal‑10 ta’ Lulju 2016, li hija r-regola li timponi bħala kundizzjoni għar-rikonoxximent bħala ħaddiem tal-baċir li l-ħaddiem a) ikun iddikjarat medikament kapaċi għax-xogħol tal-baċiri mis-servizz estern għall-prevenzjoni u l-protezzjoni tax-xogħol, li miegħu hija affiljata l-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu li nħatret bħala mandatarja konformement mal-Artikolu 3a tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972 […]; b) ikun għadda mit-testijiet psikotekniċi mwettqa mill-organu maħtur għal dan il-għan mill-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu li inħatret bħala mandatarja konformement ma’ dan l-istess Artikolu 3a tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972, c) ikun ħa sehem għal tliet ġimgħat f’korsijiet preparatorji dwar is-sigurtà fuq ix-xogħol u għall-ksib ta’ kwalifika professjonali u jkun għadda mill-eżami finali u d) ikun diġà fil-pussess ta’ kuntratt ta’ xogħol fil-każ ta’ ħaddiem tal-biċiri li ma jkunx inkluż fil-pool, li meta moqri flimkien mal-Artikolu 4(3) tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, iffisser li l-ħaddiema tal-baċiri barranin għandhom ikunu jistgħu juru li huma jissodisfaw, fi Stat Membru ieħor, kundizzjonijiet ekwivalenti, sabiex għal dak li jikkonċerna l-applikazzjoni tad-digriet preżenti, ma jkunux suġġetti għal dawn il-kundizzjonijiet?
3)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola stabbilita mill-Artikolu 2(3) tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif issostitwit mill-Artikolu 2 tad-digriet irjali kkontestat tal‑10 ta’ Lulju 2016, li hija r-regola li permezz tagħha l-ħaddiema tal-baċiri, li ma humiex inklużi fil-pool u li, minħabba f’hekk huma direttament ingaġġati min persuna li tħaddem permezz ta’ kuntratt ta’ xogħol konformement mal-liġi tat‑3 ta’ Lulju 1978‘dwar il-kuntratti ta’ xogħol’, ikollhom it-tul tar-rikonoxximent limitat għat-tul ta’ dan il-kuntratt ta’ xogħol b’tali mod li kull darba tkun trid tinbeda proċedura ġdida ta’ rikonoxximent?
4)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola stabbilita mill-Artikolu 13/1 tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif inkuż mill-Artikolu 17 tad-digriet irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, li hija r-regola transizzjonali li tipprevedi li l-kuntratt ta’ xogħol imsemmi fit-tielet domanda preliminari għandu inizjalment jiġi konkluż għal żmien indeterminat, mill‑1 ta’ Lulju 2017 għal perijodu ta’ mill-inqas sentejn; mill‑1 ta’ Lulju 2018 għal perijodu ta’ mill-inqas sena; mill‑1 ta’ Lulju 2019 għal perijodu ta’ mill-inqas sitt xhur; mill‑1 ta’ Lulju 2020 għal perijodu li għandu jiġi ddeterminat liberament?
5)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola stabbilita mill-Artikolu 15/1 tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif inkuż mill-Artikolu 18 tad-digriet irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, li hija r-regola (transizzjonali) li tipprovdi li l-ħaddiema tal-baċiri rrikonoxxuti fil-leġiżlazzjoni l-antika jiġu rrikonoxxuti awtomatikament bħala ħaddiema tal-baċiri fil-pool u dan jostakola l-possibbiltà li persuna li tħaddem timpjega direttament lil dawn il-ħaddiema tal-baċiri (b’kuntratt permanenti) u jipprojbixxi lill-persuni li jħaddmu milli jimpjegaw u jżommu ħaddiema ta’ kwalità billi jikkonkludu kuntratt permanenti direttament magħhom u joffrulhom sigurtà ta’ impjieg skont ir-regoli tad-dritt industrijali komuni?
6)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola stabbilita mill-Artikolu 4(2) tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif issostitwit mill-punt 7 tal-Artikolu 4 tad-digriet irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, li hija r-regola li tipprevedi li ftehim kollettiv ta’ xogħol jiddetermina l-kundizzjonijiet u l-modalitajiet li skonthom ħaddiem tal-baċiri jista’ jiġi impjegat f’żona tal-port li ma hijiex dik fejn ġie rrikonoxxut, aspett li jillimita l-mobbiltà tal-ħaddiema bejn iż-żoni tal-port mingħajr ma l-leġiżlatur jistabbilixxi huwa stess indikazzjonijiet ċari ta’ dawk li jistgħu jkunu dawn il-kundizzjonijiet u modalitajiet?
7)
L-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 jew 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi regola stabbilita mill-Artikolu 1(3) tad-digriet irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif issostitwit mill-punt 2 tal-Artikolu 1 tad-digriet irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, li hija r-regola li tipprovdi li l-ħaddiema (tal-loġistika) li jwettqu xogħol fis-sens tal-Artikolu 1 tad-digriet irjali tat‑12 ta’ Jannar 1973‘li jistabbilixxi l-Kummissjoni Konġunta tal-Portijiet u li jistabbilixxi l-Ħatra u l-Kompetenzi tagħha’, f’postijiet fejn il-merkanzija tiġi suġġetta għal transformazzjoni bi preparazzjoni għad-distribuzzjoni jew spedizzjoni sussegwenti, li indirettament toħloq valur miżjud li jista’ jintwera, għandhom ikunu fil-pussess ta’ ċertifikat tas-sigurtà, fejn dan iċ-ċertifikat ta’ sigurtà jgħodd bħala rikonoxximent fis-sens tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972 dwar ix-Xogħol tal-Baċiri, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li dan iċ-ċertifikat tas-sigurtà huwa mitlub mill-persuna li timpjega li ffirmat kuntratt ta’ xogħol ma’ ħaddiem sabiex iwettaq attivitajiet f’dan is-sens u li nħareġ fuq preżentazzjoni tal-karta tal-identità jew tal-kuntratt ta’ xogħol u fejn il-modalitajiet tal-proċedura li għandha tiġi segwita huma stabbiliti minn ftehim kollettiv ta’ xogħol, mingħajr ma l-leġiżlatur jipprovdi indikazzjonijiet ċari fuq dan il-punt?”
B.
Kawża C‑471/19
21.
Middlegate Europe hija impriża tat-trasport stabbilita f’Zeebrugge (il-Belġju) li topera fl-Ewropa kollha. Fil-qafas tat-trasport internazzjonali bit-triq, il-ħaddiema tagħha, bl-għajnuna ta’ trattur tal-irmonk, fil-mollijiet tal-port ta’ Zeebrugge, fost affarijiet oħrajn, jippreparaw trejlers għat-tagħbija tagħhom b’destinazzjoni lejn ir-Renju Unit u l-Irlanda.
22.
Wara kontroll imwettaq fit‑12 ta’ Jannar 2011, il-pulizija indirizzat proċess verbali kontra Middlegate Europe għall-ksur tal-Artikolu 1 tal-Liġi tal‑1972 (twettiq ta’ xogħol tal-baċiri minn ħaddiem tal-baċiri mhux irrikonoxxut). Permezz ta’ deċiżjoni tas‑17 ta’ Jannar 2013, ġiet imposta fuqha multa ta’ EUR 100.
23.
Middlegate Europe kkontestat is-sanzjoni quddiem l-arbeidsrechtbank te Gent, afdeling Brugge, (it-Tribunal Industrijali ta’ Gante, it-Taqsima ta’ Bruges, il-Belġju), li ddikjara li r-rikors huwa infondat. L-arbeidshof te Gent (il-Qorti Industrijali ta’ Gante, il-Belġju) ukoll ċaħdet ir-rikors kontra s-sentenza tal-ewwel istanza.
24.
Middlegate Europe appellat quddiem il-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), fejn allegat li l-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972 jiksru l-Artikolu 10, 11 u 23 tal-Kostituzzjoni Belġjana (prinċipju ta’ ugwaljanza u libertà tal-kummerċ u tal-industrija tal-impriżi).
25.
F’din il-proċedura, il-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni) għamlet domanda dwar il-kostituzzjonalità lill-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Belġju). Din tal-aħħar tqis li huwa neċessarju, sabiex tiġi deċiża d-deċiżjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja, peress li quddiemha ġew imressqa, favur jew kontra, motivi ġuridiċi relatati mal-kompatibbiltà tad-dritt nazzjonali mad-dritt tal-Unjoni.
26.
B’mod konkret, tagħmel dawn id-domandi preliminari:
“1)
L-Artikolu 49 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, moqri jew le flimkien mal-Artikolu 56 tal-istess Trattat, mal-Artikoli 15 u 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea u mal-prinċipju ta’ ugwaljanza, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi fuq persuni jew fuq impriżi li jixtiequ jeżerċitaw attivitajiet portwali f’żona portwali Belġjana fis-sens tal-Liġi […] tal‑1972 […] – inklużi attivitajiet li ma humiex relatati mat-tagħbija u mal-ħatt ta’ bastimenti fis-sens strett – l-obbligu li jużaw biss ħaddiema portwali awtorizzati?
2)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, il-Grondwettelijk Hof tista’ żżomm provviżorjament l-effetti tal-Artikoli 1 u 2, inkwistjoni, tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972 li torganizza x-xogħol portwali, sabiex tiġi evitata inċertezza legali u malesseri soċjali, u sabiex tippermetti li l-leġiżlatur jemendahom b’mod konformi mal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni Ewropea?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
27.
Ġie deċiż li jingħaqdu l-Kawżi C‑407/19 u C‑471/19, billi ġew ippreżentati l-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Katoen, tal-Gvern Belġjan u tal-Kummissjoni.
28.
Is-seduta li kellha ssir fit‑23 ta’ April 2020 ġiet issostitwita bid-domandi, għal risposta bil-miktub, li l-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat lill-partijiet u li dawn tal-aħħar ikkontestaw.
IV. Dettalji preliminari
A.
Sitwazzjoni purament interna?
29.
Peress li l-ilmenti li jirriżultaw minn dawn ir-rinviji jikkonċernaw sitwazzjonijiet neqsin minn elementi transkonfinali, seta’ jiġi mistoqsi [bħalma jagħmel ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat)] (
13
) jekk il-Qorti tal-Ġustizzja hijiex kompetenti sabiex tiddeċiedi dwar id-domandi għal deċiżjoni preliminari.
30.
Fil-prinċipju, ir-regoli tat-TFUE dwar il-moviment liberu, kif ukoll l-atti adotatti fl-implimentazzjoni tagħhom, ma jistgħux japplikaw għal sitwazzjonijiet li l-elementi tagħhom huma limitati, kollha kemm huma, għal Stat Membru wieħed biss (
14
).
31.
B’eċċezzjoni għal din ir-regola, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, peress li l-qorti tar-rinviju adixxietha fil-kuntest ta’ proċedura għal annullament ta’ dispożizzjonijiet applikabbli mhux biss għaċ-ċittadini nazzjonali, iżda wkoll għaċ-ċittadini ta’ Stati Membri l-oħrajn, id-deċiżjoni li din il-qorti ser tadotta wara s-sentenza tagħha mogħtija preliminarjament ser tipproduċi l-istess effetti fir-rigward ta’ dawn iċ-ċittadini tal-aħħar, liema fatt jiġġustifika li hija tirrispondi għad-domandi li sarulha b’rabta mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar il-libertajiet fundamentali minkejja l-fatt li l-elementi kollha tal-kawża prinċipali huma limitati fi Stat Membru wieħed biss (
15
).
32.
F’dawn il-każijiet, il-qorti tar-rinviju hija obbligata tiġġustifika l-ħtieġa tal-interpretazzjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja (
16
). Ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) issodisfa dan l-obbligu billi indika:
—
li r-regola Belġjana kontenzjuża hija applikabbli għal kwalunkwe operatur b’mod mhux diskriminatorju, tkun xi tkun in-nazzjonalità tiegħu, li għandu l-għan iwettaq attivitajiet ekonomiċi marbuta mal-portijiet.
—
li din il-leġiżlazzjoni tagħmel riferiment għaż-żoni tal-port Belġjani ta’ Amberes u Zeebrugge, miftuħa għat-trasport internazzjonali f’kuntest kompetittiv ħafna, minħabba l-prossimità ta’ portijiet oħra tal-hekk imsejjaħ “Hamburg-Le Havre range”.
—
li f’dawn iż-żoni tal-port hemm interess transkonfinali ċar: fihom iseħħu ħafna attivitajiet ta’ importazzjoni u ta’ esportazzjoni ta’ merkanzija, fejn jintervjenu operaturi internazzjonali interessati li jużaw ħaddiema tal-baċiri ta’ Stati Membri oħra sabiex iwettqu l-kompiti tagħhom stess.
33.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, inqis li r-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) iġġustifika b’mod suffiċjenti li, minkejja li din hija sitwazzjoni purament interna, it-tilwima tista’ tippreżenta dimensjoni transkonfinali, li hija suffiċjenti sabiex tkun teħtieġ il-kollaborazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja permezz ta’ deċiżjoni preliminari.
B.
Applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni
34.
Fil-Kawża C‑407/19, ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) jagħmel sa seba’ domandi li jikkonċernaw l-Artikolu 49, 56, 45, 34, 35, 101 u 102 TFUE, moqri flimkien jew le mal-Artikolu 106(1) TFUE. Iċ-ċitazzjoni ta’ dawn l-artikoli ssir sabiex jiġi vverifikat jekk ir-regoli Belġjani kontenzjużi humiex kompatibbli magħhom.
35.
Madankollu, id-digriet tar-rinviju ma jiġġustifikax għaliex l-interpretazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt primarju tal-Unjoni hija essenzjali.
36.
B’mod konkret, dan huwa l-każ tal-moviment liberu ta’ merkanzija u, f’livell inqas, tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u tal-moviment liberu ta’ ħaddiema (dwar dawn it-tnejn tal-aħħar hemm xi riferimenti f’dan id-digriet). Ir-raġunament tal-qorti tar-rinviju jiffoka fuq il-libertà ta’ stabbiliment, li huwa loġiku, peress li t-tilwima tikkonċerna r-restrizzjonijiet implikati mis-sistema Belġjana ta’ reklutaġġ tal-burdnara għall-impriżi ta’ Stati Membri oħra li jixtiequ jistabbilixxu ruħhom u jipprovdu servizzi fil-portijiet Belġjani (
17
).
37.
Id-digriet tar-rinviju lanqas ma jinkludi spjegazzjonijiet biżżejjed sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tinterpreta r-regoli ta’ kompetizzjoni applikabbli għall-impriżi (l-Artikolu 101 u 102 TFUE) jew għall-impriżi pubbliċi jew l-impriżi bi drittijiet speċjali jew esklużivi (l-Artikolu 106(1) TFUE) u tiddetermina l-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kontenzjuża magħhom (
18
).
38.
Għandi nżid, f’dan ir-rigward, li l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Becu et (
19
) diġà eżaminat il-leġiżlazzjoni Belġjana dwar il-ħaddiema tal-baċiri fid-dawl tal-Artikolu 106(1) TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 101 u 102 TFUE. Għaldaqstant, affermat li dawn il-preċetti ma jagħtux lill-individwi d-dritt li jopponu ruħhom għall-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li timponi l-obbligu li jiġu rreklutati biss ħaddiema tal-baċiri rrikonoxxuti, bħal dawk imsemmija fil-Liġi tal‑1972, u li dawn jitħallsu kumpens li jaqbeż ferm is-salarji tal-ħaddiema impjegati tagħhom stess jew dawk is-salarji li jħallsu lil ħaddiema oħra (
20
).
39.
B’konsegwenza ta’ dan, fid-dawl tal-kontenut tad-digrieti tar-rinviju, dak li għandu jiġi essenzjalment interpretat huwa l-Artikolu 49 TFUE, sabiex jiġi vverifikat jekk huwiex qiegħed jinkiser minn leġiżlazzjoni nazzjonali bil-karatteristiċi diġà deskritti. Barra minn hekk ser ikun neċessarju li jkun hemm konformità mal-Artikolu 45 TFUE dwar il-moviment liberu tal-ħaddiema.
C.
Dritt primarju jew regoli ta’ armonizzazzjoni?
40.
Il-leġiżlatur tal-Unjoni ma armonizzax il-provvista tas-servizzi portwali sal-adozzjoni tar-Regolament 2017/352 (
21
). It-tentattivi preċedenti (2004 u 2007) li jiġu approvati direttivi dwar dan is-suġġett irriżultaw f’fallimenti kkawżati, fil-parti l-kbira, mill-oppożizzjoni tas-sindakati tal-burdnara, li kienu kontra l-implimentazzjoni tal-“awto-assistenza” (self-handling) (
22
).
41.
Il-proposta tal-Kummissjoni ħadet inkunsiderazzjoni din il-modalità ta’ operazzjonijiet ta’ tagħbija u ħatt fil-portijiet, f’konformità ma’ dik fejn il-ħaddiema tal-kumpannija tat-tbaħħir stess (jew ħaddiema mhux irrikonoxxuti, irreklutati direttament mis-sidien tal-vapuri jew l-impriżi li jipprovdu s-servizzi portwali) huma dawk li jwettqu dawn l-operazzjonijiet (
23
).
42.
Bħalma diġà semmejt (
24
), ir-Regolament 2017/352, mit-test tiegħu eskluda n-nukleu tal-aspetti tax-xogħol tas-servizzi portwali: l-Artikolu 9(1) tiegħu jindika li “ma għandux jaffettwa l-applikazzjoni tar-regoli soċjali u tax-xogħol tal-Istati Membri” (
25
). Għaldaqstant, irrifjuta li jinfluwenza l-aspetti ewlenin tas-sistema ġuridika tal-burdnara (
26
). Għaldaqstant, ir-regoli tal-Istat f’dan ir-rigward għandhom jiġu kkontrastati b’mod dirett, mad-dritt primarju tal-Unjoni.
43.
Għalkemm mhux imsemmija fid-digrieti tar-rinviju, l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2005/36/KE dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (
27
) tista’ tkun rilevanti.
D.
Konnessjoni bejn iż-żewġ proċeduri għal deċiżjoni preliminari
44.
Iż-żewġ digrieti (C‑407/19 u C‑471/19) huma marbutin mill-qrib, għalhekk ġew magħqudin flimkien. Madankollu, il-perspettiva li minnha huma fformulati hija differenti: il-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali) tispjega l-kompatibbiltà tal-liġijiet mal-Kostituzzjoni Belġjana filwaqt li r-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) jistħarreġ il-legalità tad-dispożizzjonijiet ta’ grad inqas minn dak tal-liġi.
45.
Il-Kawża C‑471/19 tindirizza l-kompatibbiltà mal-Artikolu 49 TFUE ta’ żewġ artikoli tal-Liġi tal‑1972, iżda fir-rigward ta’ avvenimenti li seħħew fl‑2011, meta kien fis-seħħ id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 mingħajr l-emendi tal‑2016.
46.
Fil-fatt, il-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali) tistaqsi dwar il-kompatibbiltà mal-Artikolu 49 TFUE (mal-Artikoli 15 u 16 tal-Karta) tal-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972, fihom innifishom u fil-marġni tal-iżvilupp regolatorju tagħhom (
28
).
47.
Fil-Kawża C‑407/19 din il-kompatibbiltà titqajjem fir-rigward tad-dispożizzjonijiet regolatorji introdotti mid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016.
V. Fuq l-ewwel domanda preliminari fil-Kawża C‑471/19
48.
Għandi l-intenzjoni li l-ewwel nett nindirizza l-kompatibbiltà tad-dritt nazzjonali mal-Artikolu 49 TFUE li jillimita lill-ħaddiema “rrikonoxxuti” l-possibbiltà li jiġu rreklutati għal xogħol tal-baċiri. Sussegwentement ser nagħmel riferiment għall-Artikoli 15 u 16 tal-Karta. L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ ugwaljanza hija inkluża fl-Artikolu 49 TFUE, u għaldaqstant ma teħtieġx trattament speċifiku.
A.
Limitazzjoni tar-reklutaġġ ta’ ħaddiema tal-baċiri bħala restrizzjoni għad-dritt ta’ stabbiliment
49.
Dak li huwa dubjuż huwa l-eżerċizzju tad-dritt ta’ stabbiliment (l-Artikolu 49 TUE) tal-impriżi li jixtiequ jwettqu attivitajiet fil-portijiet Belġjani iżda li jixtiequ jimpjegaw ħaddiema differenti mill-burdnara rrikonoxxuti. Dawn tal-aħħar, bħalma diġà ntqal iktar ’il fuq, huma l-uniċi li huma awtorizzati sabiex iwettqu x-xogħol tal-baċiri.
50.
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, għandha titqies li tikkostitwixxi restrizzjoni fis-sens tal-Artikolu 49 TFUE kull miżura nazzjonali li, anki jekk tapplika mingħajr diskriminazzjoni bbażata fuq in-nazzjonalità, tipprojbixxi, tostakola jew tagħmel inqas attraenti l-eżerċizzju, miċ-ċittadini tal-Unjoni, tal-libertà ta’ stabbiliment iggarantita mit-Trattat (
29
).
51.
Il-leġiżlazzjoni Belġjana ma tiddiskriminax b’mod dirett abbażi tan-nazzjonalità minħabba li tapplika b’mod indaqs għall-impriżi Belġjani u għal dawk ta’ Stati Membri oħra li jridu jistabbilixxu ruħhom u jipprovdu s-servizzi tagħhom fiż-żoni tal-port. Madankollu, dawn kollha għandhom jimpjegaw lill-ħaddiema rrikonoxxuti sabiex iwettqu l-attività tagħhom, mingħajr il-possibbiltà li jirrikorru għall-ħaddiema tagħhom stess (jew għal kwalunkwe ħaddiem ieħor mhux irrikonoxxut).
52.
Din ir-regola, għaldaqstant għandha konsegwenzi negattivi għall-impriżi li jkunu ġejjin minn Stati Membri oħra u għandhom l-għan li jistabbilixxu ruħhom fiż-żoni tal-port Belġjani peress li ma jistgħux jirreklutaw liberament, u b’mezzi oħra, ħaddiema għax-xogħlijiet tagħhom. Sa dan l-istess punt, hija xierqa sabiex timpedixxi jew tiskoraġġixxi lil dawn l-impriżi milli jistabbilixxu ruħhom fil-portijiet Belġjani sabiex jeżerċitaw attività professjonali (
30
).
53.
Il-qorti tar-rinviju għandha din l-istess fehma, u jiena naqbel magħha. Hija tirrikonoxxi li l-obbligu li jiġu rreklutati l-burdnara minn fost il-ħaddiema tal-baċiri li huma membri fil-pool, f’kundizzjonijiet li jmorru lil hinn mill-kontroll tal-impriżi portwali, kif ukoll l-obbligu li jaffiljaw ruħhom ma’ organizzazzjoni rappreżentattiva tal-ħaddiema, għandhom il-konsegwenza li jimpedixxu jew jiddiżinċentivaw l-istabbiliment fiż-żoni tal-port Belġjani ta’ impriżi minn Stati Membri oħra (
31
).
54.
Mis-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja jidher ferm ċar li dawn it-tipi ta’ mezzi jikkostitwixxu restrizzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment (
32
). Ma nemminx li huwa essenzjali għaldaqstant li nespandi iktar dwar dan il-punt.
B.
Il-ġustifikazzjoni għar-restrizzjoni
55.
Ir-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ stabbiliment, li huma applikabbli mingħajr diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità, jistgħu jiġu ġġustifikati minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, bil-kundizzjoni li dawn ikunu xierqa sabiex jiggarantixxu t-twettiq tal-għan imfittex u ma jmorrux lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħaq dan il-għan (
33
).
56.
Il-qorti tar-rinviju, fid-digriet tagħha nnotat l-istess raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali invokati mill-Gvern Belġjan fl-osservazzjonijiet tiegħu (
34
). Dawn huma:
—
Il-ħtieġa li tiġi żgurata s-sigurtà fil-portijiet u jiġu evitati l-inċidenti fuq ix-xogħol.
—
Il-ħtieġa li wieħed ikollu ħaddiema speċjalizzati, li jikkombinaw il-produttività, is-servizz u l-kompetittività, fid-dawl tal-fluttwazzjoni tad-domanda tax-xogħol fiż-żoni tal-port.
—
Il-garanzija tal-ugwaljanza fit-trattament fil-kundizzjonijiet soċjali tal-ħaddiema tal-baċiri.
57.
Fir-rigward tas-sigurtà portwali, il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettatha bħala rekwiżit imperattiv ta’ interess ġenerali (
35
). F’dan il-każ, l-invokazzjoni tas-sigurtà portwali hija marbuta mal-prevenzjoni tal-inċidenti, peress li hija attività li tinvolvi riskju konsiderevoli.
58.
Fir-rigward tal-perikolu tax-xogħol tal-baċiri, il-Gvern Belġjan u l-impriżi rikorrenti jiddefendu t-teżijiet misjuba:
—
Il-Gvern Belġjan jargumenta li r-riskju ta’ inċidenti jeżisti mhux biss matul it-tagħbija u l-ħatt ta’ bastimenti, fis-sens strett tagħhom, iżda wkoll fid-diversi attivitajiet li huma marbuta intrinsikament magħhom (
36
).
—
L-impriżi rikorrenti, kuntrarjament, jaffermaw li l-perikolu tax-xogħol tal-baċiri naqas ħafna bis-saħħa tal-iżvilupp fit-teknoloġija (
37
). Fil-fehma tagħhom, l-awtoritajiet Belġjani jqabblu l-istivar tad-dgħajjes, li huwa l-iktar attività kumplessa, ma’ oħrajn ta’ inqas riskju (bħat-tagħbija u l-ħatt ta’ trakkijiet u ta’ ferroviji li jaslu fil-port jew il-ħżin u t-tagħbija ta’ merkanzija f’maħżen), li jkunu fih il-ħaddiema ordinarji barra miż-żoni tal-port, mingħajr ma jkun mitlub rikonoxximent minn qabel. Fil-fehma tagħhom, it-trikkib tal-attivitajiet fil-portijiet ma jibdilhomx f’attivitajiet iktar perikolużi.
59.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi b’mod definittiv dwar dawn l-argumenti, iżda ma neskludix li x-xogħol tal-baċiri jibqa’ jkollhom, sal-lum, livell ta’ riskju suffiċjenti biex jiġi ġġustifikat li l-awtoritajiet ta’ Stat Membru jiddeċiedu li jadottaw regoli li jiżguraw is-sigurtà fil-faċilitajiet portwali.
60.
L-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (iktar ’il quddiem, l-“ILO”) ħarġet rakkomandazzjonijiet li jenfasizzaw il-perikolu tax-xogħol tal-baċiri (
38
). Minkejja li tirrikonoxxi t-titjib f’dan ir-rigward, tassigura li “x-xogħol portwali għadu meqjus li jinvolvi riskju kbir ħafna ta’ inċidenti” (
39
).
61.
Is-sigurtà portwali, bħala għan orjentat lejn il-prevenzjoni ta’ inċidenti, tista’ tiġi kklassifikata bħala rekwiżit imperattiv ta’ interess ġenerali. Bħala tali, tista’ tiġġustifika r-restrizzjonijiet ta’ aċċess għax-xogħol portwali, inklużi dawk li jindirizzaw il-kundizzjonijiet ta’ reklutaġġ ta’ dawk li jwettquh.
62.
Fir-rigward tal-protezzjoni tal-ħaddiema, il-Qorti tal-Ġustizzja wkoll aċċettat dan, f’termini ġenerali, bħala waħda mir-raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali li jistgħu jkopru r-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ stabbiliment (
40
).
63.
Il-Gvern Belġjan jargumenta dwar il-protezzjoni tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tal-baċiri diġà rrikonoxxuti u li huma membri fil-pool, meta mqabbla ma’ dawk li ma bbenefikawx minn dan ir-rikonoxximent u li ma ġewx integrati fih. Ma nemminx li dan l-argument huwa suffiċjenti biex wieħed jammetti li permezz tal-protezzjoni ta’ dawn il-ħaddiema tiġi lleġittimizzata r-restrizzjoni tar-reklutaġġ tal-burdnara, billi tingħata preferenza lil xi wħud flok lil oħrajn, kif meħtieġ mil-Liġi tal‑1972.
64.
Dan it-tip ta’ miżura jista’ jsib xi protezzjoni fil-Konvenzjoni 137 dwar ix-xogħol portwali, adottata f’Ġinevra fil‑25 ta’ Ġunju 1973 fil-qafas tal-ILO (iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni Nru 137”) (
41
), li l-Artikolu 3(2) tagħha jistabbilixxi l-prijorità tal-ħaddiema tal-baċiri rreġistrati sabiex iwettqu x-xogħlijiet fil-portijiet. Il-Konvenzjoni tinkludi regoli ta’ protezzjoni ta’ dan it-tip ta’ burdnara rreġistrati.
65.
Madankollu, il-Konvenzjoni Nru 137 hija konvenzjoni teknika provviżorja tal-ILO, billi ġiet irratifikata minn 25 pajjiż biss (fil-verità, 24 biss, peress li l-Pajjiżi l-Baxxi ċaħduha fl‑2006), inklużi 11-il Stat Membru tal-Unjoni li ma jinkludux il-Belġju (
42
). Hija wkoll konvenzjoni li ma għadhiex aġġornata, minħabba l-evoluzzjoni teknoloġika tax-xogħol portwali, u li l-mekkaniżmu ta’ reġistrazzjoni tiegħu tal-ħaddiema tal-baċiri xi kultant ħadem bħala sistema ta’ riżerva jew monopolju professjonali li huwa ta’ vantaġġ biss għal grupp ta’ ħaddiema (
43
).
66.
L-Unjoni ma hijiex parti mill-Konvenzjoni Nru 137 u l-Qorti tal-Ġustizzja ma ddeċidietx dwar l-impatt tagħha fuq id-dritt tal-Unjoni fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja (
44
), minkejja li r-Renju ta’ Spanja invokaha sabiex jiġġustifika s-sistema nazzjonali ta’ reklutaġġ tal-burdnara tiegħu, li finalment ġiet iddikjarata bħala inkompatibbli mal-Artikolu 49 TFUE. Is-sitwazzjoni provviżorja tal-Konvenzjoni Nru 137 tispjega li, b’differenza għal konvenzjonijiet oħra tal-ILO (
45
), il-kontenut tagħha lanqas ma ġie inkluż fi ftehim konkluż bejn sħab soċjali fil-livell internazzjonali sabiex imbagħad jiġi inkorporat fid-direttivi tal-Unjoni.
67.
Minn dak li ġie espost iktar ’il fuq, niddeduċi li l-limitazzjoni għar-reklutaġġ ta’ burdnara, permezz tar-rekwiżit ta’ rikonoxximent, tista’ tiġi ġġustifikata biss sabiex tipproteġi s-sigurtà portwali, jiġifieri, sabiex jiġu evitati l-inċidenti fil-faċilitajiet portwali, minħabba l-livell ta’ riskju tagħhom.
68.
Fir-rigward tal-ħtieġa li jiġu żgurati l-ħaddiema għat-twettiq tax-xogħol tal-baċiri, jekk tkun ammessa bħala rekwiżit imperattiv, ma jkunx hemm il-ħtieġa li tinbidel bilfors f’sistema ta’ grupp magħluq bħal dak li qiegħed jiġi analizzat bħalissa. Sabiex tiġi ssodisfatta din in-neċessità b’mod kostanti, wieħed jista’ jirrikorri għal ċentri portwali tal-impjieg, għal impriżi tax-xogħol temporanju jew għal formoli oħra mingħajr ir-riġidità ta’ din is-sistema.
C.
Proporzjonalità tar-restrizzjoni
69.
Apparti li tiġi ġġustifikata f’rekwiżit imperattiv, miżura nazzjonali restrittiva tad-dritt ta’ stabbiliment hija aċċettabbli biss jekk tikkonforma mal-prinċipju ta’ proporzjonalità. Minn din il-perspettiva, il-kontenut tagħha għandu jkun essenzjali sabiex jiġi żgurat il-ksib tal-għan tas-sigurtà portwali, b’mod li dan l-istess riżultat ma jkunx jista’ jinkiseb permezz ta’ regoli inqas rigorużi bl-istess effikaċja (
46
).
70.
L-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972 huma llimitati sabiex jistabbilixxu l-mekkaniżmu tar-rikonoxximent, bħala strument għall-kontroll u l-limitu tar-reklutaġġ tal-burdnara. Madankollu, ma jispeċifikawx il-modalitajiet sabiex dan jitwettaq.
71.
Fil-fehma tiegħi, jista’ jiġi aċċettat li ż-żewġ preċetti, ikkunsidrati waħedhom, jikkonformaw mal-kriterju tal-proporzjonalità. Ir-rikonoxximent preċedenti tal-burdnara bħala kundizzjoni għar-reklutaġġ tagħhom jista’ jkun, sempliċement, xieraq sabiex tiġi protetta s-sigurtà tal-ħaddiema tal-baċiri (
47
).
72.
Madankollu, dan kollu jiddependi fuq kif jiġu strutturati l-modalitajiet ta’ applikazzjoni tar-rikonoxximent. Ser ikunu ammissibbli dawk li jkunu bbażati fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji, magħrufa minn qabel u li jippermettu lill-burdnara ta’ Stati Membri oħra juru li fl-Istat ta’ oriġini tagħhom jissodisfaw rekwiżiti ekwivalenti għal dawk applikati għall-ħaddiema tal-baċiri nazzjonali (
48
).
73.
Ir-rikonoxximent sabiex il-burdnara jkunu jistgħu jiġu rreklutati fil-portijiet Belġjani jista’ jiġi estiż għal dawk kollha li fil-pajjiżi ta’ oriġini tagħhom kellhom taħriġ professjonali preċedenti li huwa ekwivalenti (
49
) u li jikkonforma, pereżempju, mal-linji gwida stabbiliti mill-ILO (
50
). Dan it-taħriġ iwassal għall-ksib ta’ ċertifikat ta’ taħriġ professjonali li permezz tiegħu l-ħaddiem jista’ jwettaq ix-xogħlijiet portwali (
51
).
74.
Fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja (
52
), il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li kien hemm għażliet inqas restrittivi għal-libertà ta’ stabbiliment min dawk imposti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali (
53
), li fosthom kien hemm inkluż l-obbligu li bħala prijorità jiġu rreklutati ħaddiema pprovduti minn kumpannija b’ishma.
75.
Il-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad assumiet, li l-alternattivi ssuġġeriti mill-Kummissjoni għall-protezzjoni tas-sigurtà tal-ħaddiema tal-baċiri huma inqas ristrettivi, jiġifieri: “[…] li l-istivaturi huma dawk li, billi huma liberi li jirreklutaw ħaddiema permanenti jew temporanji, iġestixxu l-uffiċċji tal-impjieg li għandhom jipprovdu l-ħaddiema tagħhom u jorganizzaw it-taħriġ ta’ dawn il-ħaddiema, jew il-possibbiltà li joħolqu riserva ta’ ħaddiema ġestita minn impriżi privati, li jaħdmu bħala aġenziji tal-impjieg temporanju u li jipprovdu l-ħaddiema lill-istivaturi” (
54
).
76.
Sabiex tiġi żgurata s-sigurtà portwali, ma’ dawn l-alternattivi jista’ jiżdied li l-ħaddiema tal-baċiri, sabiex ikunu rrikonoxxuti bħala xierqa għall-finijiet tar-reklutaġġ tagħhom, ikollhom biżżejjed taħriġ professjonali, akkreditat fejn xieraq b’ċertifikati ta’ ħila professjonali.
77.
Kuntrarjament, l-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972 ma jgħaddux mit-test ta’ proporzjonalità jekk il-modalitajiet ta’ eżekuzzjoni tagħhom jinbidlu f’monopolju tar-rikonoxximent tal-burdnara, bħala kundizzjoni għar-reklutaġġ tagħhom, li l-kontroll tagħhom huwa f’idejn is-sindakati u l-korpi kummerċjali taż-żoni tal-port.
78.
Dan kien il-każ bil-leġiżlazzjoni Belġjana li, billi kienet ordnata fit-tfassil tal-Liġi tal‑1972, il-Kummissjoni ddikjarat li hija inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, u għaldaqstant inbeda rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu (
55
). Din il-leġiżlazzjoni (b’mod partikolari, id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004) stabbilixxiet mekkaniżmu ta’ rikonoxximent tal-burdnara li ma kienx jikkonforma mal-prinċipju ta’ proporzjonalità. B’mod speċifiku ma kienx essenzjali sabiex titjieb is-sigurtà portwali; għan li seta’ jinkiseb permezz ta’ miżuri inqas restrittivi tad-dritt ta’ stabbiliment.
79.
Mingħajr ma nidħol f’analiżi eżawrjenti (
56
), ser nillimita ruħi biex nenfasizza diversi elementi ta’ din is-sistema li jirrestrinġu b’mod sproporzjonat id-dritt ta’ stabbiliment u jiksru l-Artikolu 49 TFUE.
80.
L-ewwel nett, dan kien mudell magħluq ta’ reklutaġġ ta’ burdnara (closed shop) fejn is-sindakati kienu jgawdu pożizzjoni ta’ privileġġ. Ir-rikonoxximent tal-burdnara sabiex jidħlu fil-pool ġenerali jew f’dak loġistiku kien jingħata permezz ta’ kummissjoni minn kull port, magħmula b’mod indaqs minn rappreżentanti sindakali u tal-assoċjazzjoni lokali tal-persuni li jħaddmu.
81.
Fil-prattika (
57
), jidher li s-sindakati kienu jikkontrollaw bis-sħiħ il-mekkaniżmu ta’ rikonoxximent ta’ burdnara ġodda f’kull port, sal-punt li l-kandidati kellhom jiġu proposti mis-sindakati jew inkella kellhom jingħaqdu ma’ dawn tal-aħħar jekk kienu ppreżentati mill-assoċjazzjoni tal-persuni li jħaddmu (
58
).
82.
It-tieni, il-korporattiviżmu tal-mudell kien imsaħħaħ bil-monopolju mogħti lill-organizzazzjonijiet lokali tal-persuni li jħaddmu sabiex jirreklutaw lil burdnara bl-Artikolu 3bis tal-Liġi tal‑1972 (
59
). F’kull port kien hemm organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu waħda, li kellhom jagħmlu parti minnha ħafna mill-persuni li jħaddmu u, de facto, il-parteċipazzjoni fiha kienet saret kważi obbligatorja.
83.
B’dan il-mod, ir-reklutaġġ dirett tal-ħaddiema tal-baċiri mill-impriżi li kienu jeħtieġu s-servizzi tagħhom kien jiġi impedit. Ġiet stabbilita relazzjoni trijangolari, fejn l-assoċjazzjoni lokali tal-persuni li jħaddmu kienet tiżgura l-applikazzjoni tar-regoli tax-xogħol fis-seħħ fil-port korrispondenti.
84.
It-tielet, is-sistema magħluqa ta’ reklutaġġ kienet imsaħħa permezz tal-ftehim kollettiv innegozjat f’kull port bejn is-sindakati u l-assoċjazzjoni lokali tal-persuni li jħaddmu. Ir-riżultati ta’ dawn in-negozjati kollettivi kienu l-hekk imsejħa “codex”, adottati f’kull port, li jsaħħu l-kontroll fuq il-mekkaniżmu ta’ reklutaġġ tal-burdnara. Dan ostakola l-mobbiltà tagħhom, saħansitra bejn il-portijiet Belġjani differenti peress li r-rikonoxximent kien jinkiseb billi wieħed jaħdem f’port uniku.
85.
Ir-raba’, is-sindakati u l-organizzazzjonijiet professjonali kienu jimmonopolizzaw il-korsijiet ta’ taħriġ meħtieġa għall-kandidati biex jaħdmu bħala burdnara. Dan it-taħriġ biex wieħed isir ħaddiem tal-baċiri kien jingħata mill-istess organizzazzjonijiet li jikkontrollaw id-deċiżjonijiet ta’ rikonoxximent (
60
).
86.
Fl-aħħar nett, id-Digriet Irjali tat‑12 ta’ Jannar tal‑1972, fit-tfassil tal-Liġi tal‑1972, impona delimitazzjoni materjali u ġeografika taż-żoni tal-port li kienet sproporzjonata:
—
Mill-perspettiva materjali, ikklassifika bħala xogħlijiet portwali dawk imwettqa mill-ħaddiema kollha u l-persuni li jħaddmuhom fiż-żoni tal-port bħala attività prinċipali jew aċċessorja (
61
), kif ukoll servizzi oħra awżiljarji relatati mal-merkanzija, bħall-immarkar jew l-użin. Bosta minn dawn l-attivitajiet kellhom riskju inqas mit-tagħbija u l-ħatt ta’ merkanzija minn vapur innifsu, li kienu jagħmluha diffiċli lil impriżi ta’ Stati Membri oħra li jistabbilixxu ruħhom f’portijiet Belġjani sabiex jipprovdu dan it-tip ta’ servizzi.
—
Mill-perspettiva ġeografika, id-delimitazzjoni taż-żoni tal-port kienet issir b’mod wiesa’ ħafna, billi kienet tinkludi art maġenb il-mollijiet bi mħażen u fabbriki u anki żoni residenzjali (
62
).
87.
L-effett restrittiv ta’ din id-delimitazzjoni materjali u ġeografika wiesgħa tax-xogħol tal-baċiri kienet iżżid l-effett restrittiv tal-miżura prevista fl-Artikolu 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972.
88.
Essenzjalment, jekk dawn iż-żewġ artikoli jitqiesu fil-kuntest regolatorju usa’ tagħhom (dak stabbilit mid-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 u r-regoli preċedenti), kif deskritt, ir-rikonoxximent tal-burdnara, bħala strument għall-kontroll u l-limitazzjoni tar-reklutaġġ tagħhom, ma jistax jitqies bħala kompatibbli mal-Artikolu 49 TFUE. Dan ikun il-każ minħabba li mekkaniżmu magħluq ta’ reklutaġġ, taħt il-kontroll tas-sindakati u tal-organizzazzjonijiet ta’ impriżi ta’ kull port, jimplika limitazzjoni sproporzjonata għal-libertà ta’ stabbiliment ta’ impriżi li ġejjin minn Stati Membri oħra.
89.
Kuntrarjament, bħalma diġà indikajt, ikunu ammissibbli l-modalitajiet ta’ rikonoxximent ibbażati fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji, magħrufa minn qabel u li jippermettu lill-burdnara ta’ Stati Membri oħra juru li fl-Istat ta’ oriġini tagħhom jissodisfaw rekwiżiti ekwivalenti għal dawk applikati għall-ħaddiema tal-baċiri nazzjonali.
D.
Komptibbiltà mal-Artikolu 15 u 16 tal-Karta
90.
Restrizzjoni fis-sens tal-Artikolu 49 TFUE taffettwa, b’derivazzjoni, lil-libertajiet inklużi fl-Artikolu 15(2) (libertà ta’ stabbiliment) u fl-Artikolu 16 (libertà ta’ impriża) tal-Karta. Iż-żewġ dispożizzjonijiet jagħmlu riferiment, b’mod partikolari, għall-Artikolu 49 TFUE (
63
).
91.
L-analiżi tal-kompatibbiltà tar-regola Belġjana li tillimita r-reklutaġġ tal-burdnara bl-Artikoli 15(2) u 16 tal-Karta għaldaqstant tikkoinċidi ma’ dak li għadni kif għamilt fir-rigward tal-Artikolu 49 TFUE.
VI. Fuq it-tieni domanda preliminari fil-Kawża C‑471/19
92.
Fl-ipoteżi li r-risposta għall-ewwel domanda kienet fl-affermattiv, il-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali) tixtieq tkun taf jekk tistax iżżomm l-effetti tal-Artikolu 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972, sabiex jiġu evitati l-inċertezza legali u n-nuqqas ta’ sodisfazzjon soċjali, filwaqt li l-leġiżlatur Belġjan jadatta l-leġiżlazzjoni tagħha għad-dritt tal-Unjoni.
93.
Bħalma diġà nnotajt, l-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972, meqjusa fihom innifishom, ma joħolqux restrizzjoni li tmur kontra l-Artikolu 49 TFUE u l-Artikoli 15(2) u 16 tal-Karta. F’dan il-kuntest ma jkunx neċessarju li tiġi indirizzata t-tieni domanda preliminari.
94.
Il-perspettiva hija differenti jekk jittieħed inkunsiderazzjoni l-corpus regolatorju fformat minn dawn l-artikoli u l-iżvilupp regolatorju tiegħu (id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004), li nqis li huwa inkompatibbli mad-dritt tal-Unjoni. Madankollu, dan il-pakkett regolatorju ma għadux fis-seħħ peress li l-Istat Belġjan emendah permezz tad-Digriet tal‑10 ta’ Lulju 2016, sabiex jissodisfa r-rekwiżiti tal-Kummissjoni.
95.
Id-domanda tista’ tiġi rriformulata billi tiġi llimitata għaż-żamma provviżorja tal-effetti tal-pakkett leġiżlattiv integrat bl-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi tal‑1972 u l-modalitajiet tal-applikazzjoni tagħhom miġbura fid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016. Għaldaqstant għandu jiġu preżunt li dawn il-modalitajiet il-ġodda, bħal dawk tad-Digriet Irjali tal‑2004, jirriżulta wkoll li jmorru kontra l-Artikolu 49 TFUE, li se neżamina iktar ’il quddiem.
96.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, eċċezzjonalment u għal kunsiderazzjonijiet imperattivi ta’ ċertezza legali, tagħti sospensjoni provviżorja tal-effett ta’ esklużjoni li għandha dispożizzjoni tal-Unjoni fir-rigward ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tmur kontriha (
64
).
97.
Barra li hija esklużivament prerogattiva tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tindika li ser tagħti s-setgħa lill-imħallfin nazzjonali sabiex jissospendu temporanjament l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ supremazija u jżommu l-effetti tar-regola nazzjonali kuntrarja għad-dritt tal-Unjoni skont iċ-ċirkustanzi tal-każ. Huwa essenzjali li jkun hemm rekwiżit imperattiv ta’ interess ġenerali li kapaċi jiġġustifika din is-sospensjoni u r-rispett tal-kundizzjonijiet stretti (
65
).
98.
F’diversi sentenzi ġiet awtorizzata s-sospensjoni tal-effett ta’ nuqqas ta’ applikazzjoni inerenti għall-prinċipju ta’ supremazija, filwaqt li tinżamm l-effikaċja provviżorja tal-preċetti nazzjonali li jmorru kontra regoli ambjentali tal-Unjoni ta’ natura proċedurali (b’mod konkret, dawk li imponew obbligi li jitwettqu evalwazzjonijiet tal-impatt ambjentali) (
66
).
99.
Fil-kawża Winner Wetten (
67
) (dwar ir-regoli Ġermaniżi relatati mal-monopolju fuq imħatri sportivi), il-ksur tad-dritt tal-Unjoni kien, bil-kontra, ta’ natura sostantiva. Dan il-fattur ma impedixxiex li l-Qorti tal-Ġustizzja tħalli l-bieb miftuħ, b’mod impliċitu (
68
), għall-possibbiltà li jiġu sospiżi l-effetti tas-sentenza tagħha, billi tevoka l-analoġija mal-ġurisprudenza dwar iż-żamma tal-effetti ta’ att tal-Unjoni annullat jew iddikjarat bħala invalidu (għalkemm il-protezzjoni tal-ordni soċjali u taċ-ċittadini kontra r-riskji marbuta mal-logħob tal-azzard ma kinitx tiġġustifika ż-żamma temporanja tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża) (
69
).
100.
Bħall-Kummissjoni nifhem li f’din il-kawża lanqas ma hemm biżżejjed raġunijiet biex tinżamm, b’mod provviżorju, l-effikaċja tal-pakkett leġiżlattiv Belġjan. La l-allegata inċertezza legali u lanqas in-nuqqas ta’ sodisfazzjon soċjali eventwali li tinvoka l-qorti tar-rinviju ma jiġġustifikaw dan.
101.
Il-Gvern Belġjan jappella wkoll għall-ġurisprudenza dwar il-limitazzjoni temporanja tal-effetti tas-sentenzi preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar sitwazzjonijiet ġuridiċi tal-passat.
102.
Din il-ġurisprudenza (li ma tagħmilx riferiment għaliha l-qorti tar-rinviju) ma tistax tiġi applikata hawnhekk, peress li ż-żewġ elementi essenzjali meħtieġa ma humiex mogħtija, jiġifieri, il-bona fide taċ-ċrieki interessati u r-riskju ta’ disturbi serji (
70
).
103.
L-invokazzjoni tal-bona fide ma tistax tiġi aċċettata meta l-leġiżlazzjoni Belġjana dwar ix-xogħol portwali ġiet suġġetta għal sorveljanza u rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu mill-Kummissjoni, li din tal-aħħar tammetti li ppreżentat għal raġunijiet politiċi (
71
). Barra minn hekk, wara s-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, il-kompatibbiltà ta’ din il-leġiżlazzjoni mal-Artikolu 49 TFUE kienet dubjuża ferm.
104.
Ir-riskju ta’ disturbi serji lanqas ma jiġi ssodisfatt: in-nuqqas ta’ sodisfazzjon tal-burdnara rrikonoxxuti (inkluż fejn jirriżulta f’possibbiltà ta’ strajks, li jinvoka l-Gvern Belġjan) kontra l-modifikazzjonijiet essenzjali sabiex jegħlbu sistema ta’ reklutaġġ magħluq li jibbenefikahom, iżda li jopponi d-dritt tal-Unjoni, ma għandux din in-natura.
VII. Kawża C‑407/19
A.
Kunsiderazzjonijiet ġenerali dwar il-qafas regolatorju l-ġdid, approvat bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, fid-dawl tal-Artikolu 49 u 45 TFUE
105.
Bis-seba’ domandi preliminari tiegħu, ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) iħeġġeġ lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta jekk, inter alia, l-Artikoli 45 u 49 TFUE (
72
) humiex kompatibbli ma’ diversi elementi tal-leġiżlazzjoni ta’ żvilupp tal-Liġi tal‑1972, stabbilita bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016.
106.
Bħalma diġà indikajt, fit‑28 ta’ Marzu 2014, il-Kummissjoni fetħet proċedura għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kontra l-Belġju għaliex, fil-fehma tagħha, is-sistema nazzjonali ta’ organizzazzjoni tax-xogħol portwali kien, f’xi aspetti essenzjali, imur kontra d-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari, kontra l-libertà ta’ stabbiliment.
107.
Skont il-qorti tar-rinviju, wara l-intimazzjoni maħruġa mill-Kummissjoni, la l-Liġi tal‑1972 u lanqas il-prinċipji essenzjali tagħha ma ġew emendati. L-Istat Belġjan, madankollu, adotta d-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 sabiex iwieġeb għall-oġġezzjonijiet tal-Kummissjoni u hija ddeċidiet, għal raġunijiet politiċi (
73
) li tagħlaq il-proċedura fis‑17 ta’ Mejju 2017.
108.
L-elementi prinċipali tas-sistema l-ġdida ta’ reklutaġġ ta’ burdnara (
74
) huma dawn li ġejjin:
–
Jibqa’ r-rekwiżit ta’ rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri kollha mhux iddedikati għal attivitajiet loġistiċi minn Kummissjoni amministrattiva, maħluqa fi ħdan is-sottokumitat kompetenti għal kull żona tal-port Belġjana. Din il-kummissjoni hija magħmula konġuntement minn rappreżentanti tal-assoċjazzjonijiet tal-persuni li jħaddmu lokali awtorizzati u rappreżentanti tas-sindakati tal-port inkwistjoni.
–
Għar-reklutaġġ ta’ ħaddiema tal-baċiri ġodda ddedikati għal attivitajiet loġistiċi huwa mħassar ir-rekwiżit li jkunu membri fil-pool u tiġi stabbilita bħala kundizzjoni n-neċessità li jkollhom ċertifikat ta’ sigurtà. Il-ħaddiema loġistiċi tal-pool preċedenti jkomplu bħala ħaddiema rrikonoxxuti.
–
Għall-ħaddiema tal-baċiri involuti f’kompiti mhux loġistiċi, jinżamm il-pool ġenerali u n-neċessità ta’ rikonoxximent. Dan jista’ jintalab sabiex wieħed jidħol membru fil-pool jew biex jiġi rreklutat direttament mill-persuni li jħaddmu fil-marġni tal-pool (
75
).
–
Huma rregolati l-kundizzjonijiet sabiex jinkiseb ir-rikonoxximent, inklużi r-rekwiżiti ta’ taħriġ u kwalifikazzjoni, kif ukoll il-kundizzjoni li wieħed għandu jgħaddi minn testijiet mediċi u psikoloġiċi.
–
Il-Kummissjoni amministrattiva konġunta taċċetta ħaddiema ġodda fil-pool skont in-neċessitajiet tal-ħaddiema. Il-ħaddiema tal-pool ikomplu fih bħala ħaddiema rrikonoxxuti.
109.
Dan il-metodu ta’ reklutaġġ tal-ħaddiema tal-baċiri jibqa’ jillimita l-libertà ta’ stabbiliment stabbilita fl-Artikolu 49 TFUE. Il-kunsiderazzjonijiet li esponejt fl-analiżi tal-ewwel domanda preliminari tal-Kawża C‑471/19 japplikaw għalih fl-intier tagħhom.
110.
Għalkemm ipprovduti f’kuntest differenti, l-argumenti tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza AGET Iraklis (
76
) (dwar l-intervent pubbliku fir-rigward tat-tkeċċijiet kollettivi tal-impriżi tas-settur portwali) jistgħu jiġu estrapolati, mutatis mutandis, għall-miżuri tad-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016.
111.
Dawn il-miżuri jħaddnu wkoll “[i]ndħil sostanzjali f’ċerti libertajiet li jgawdu minnhom, ġeneralment, l-operaturi ekonomiċi […] li [biex] jikkuntrattaw mal-ħaddiema [lill-ħaddiema] sabiex iwettqu l-attivitajiet tagħhom jew inkella dik li jtemmu, għar-raġunijiet tagħhom, l-attività tal-istabbiliment” (
77
).
112.
Japplikaw għaliha wkoll il-kliem tas-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, f’dak li jirrigwarda l-miżuri li “[…] jġiegħlu lill-istivaturi barranin sabiex iwettqu adattament li jista’ jirriżulta f’konsegwenzi finanzjarji u jipproduċi disturbi fil-funzjonament tagħhom, sal-punt li jiskoraġġixxi lill-impriżi ta’ Stati Membri oħra milli jistabbilixxu ruħhom fil-portijiet […]” (
78
).
113.
Uħud mill-elementi ta’ din is-sistema regolatorja jistgħu jostakolaw ukoll il-moviment liberu tal-ħaddiema tal-baċiri ta’ Stati Membri oħra li jixtiequ jiġu impjegati fil-portijiet Belġjani, u għaldaqstant jiksru l-Artikolu 45 TFUE. Il-ġurisprudenza fuq din il-libertà tikkoinċidi b’mod li tindirizza l-kompatibbiltà tal-miżuri nazzjonali restrittivi ma’ dik użata għal-libertà ta’ stabbiliment.
114.
Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-dispożizzjonijiet kollha tat-TFUE dwar il-moviment liberu tal-persuni għandhom l-għan li jiffaċilitaw l-eżerċizzju ta’ kull tip ta’ attività professjonali fit-territorju tal-Unjoni għaċ-ċittadini tal-Istati Membri. Dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludu l-miżuri li jistgħu jpoġġu lil dawn iċ-ċittadini fi żvantaġġ jekk ikunu jixtiequ jeżerċitaw attività ekonomika fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor (
79
).
115.
B’dan il-mod, ir-regoli li jimpedixxu jew li jiskoraġġixxu lil ċittadin ta’ Stat Membru milli jabbanduna l-Istat ta’ oriġini tiegħu sabiex jeżerċita d-dritt tiegħu ta’ moviment liberu, jikkostitwixxu ostakoli għal din il-libertà, anki jekk ikunu applikati indipendentament miċ-ċittadinanza tal-ħaddiema kkonċernati (
80
).
116.
Il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament inkluż fl-Artikolu 45 TFUE jipprojbixxi mhux biss id-diskriminazzjonijiet manifesti, ibbażati fuq in-nazzjonalità, iżda wkoll kwalunkwe forma ta’ diskriminazzjoni moħbija li, bl-applikazzjoni tal-kriterji ta’ differenzazzjoni, twassal fil-fatt għall-istess riżultat. Sakemm ma tkunx oġġettivament iġġustifikata u proporzjonali għall-għan imfittex, leġiżlazzjoni tad-dritt nazzjonali, għalkemm applikabbli mingħajr distinzjoni skont iċ-ċittadinanza, għandha tiġi kkunsidrata bħala indirettament diskriminatorja meta tista’, min-natura tagħha stess, taffettwa iktar lill-ħaddiema emigranti milli lill-ħaddiema nazzjonali u meta, b’konsegwenza ta’ dan, ikun hemm ir-riskju li tisfavorixxi, b’mod partikolari, lil tal-ewwel (
81
)
117.
Il-miżuri identifikati mill-qorti tar-rinviju fis-seba’ domandi tagħha (minbarra dik ikkunsidrata fil-ħames waħda), għalkemm ma humiex direttament diskriminatorji abbażi tan-nazzjonalità, jistgħu jostakolaw jew jagħmlu inqas attraenti l-eżerċizzju tal-moviment liberu intrakomunitarju tal-ħaddiema tal-baċiri ta’ pajjiżi oħra.
118.
Ir-rekwiżiti imperattivi ta’ interess ġenerali invokati mill-Istat Belġjan sabiex jiġu ġġustifikati dawn il-miżuri, b’deroga mis-sistema tax-xogħol ġenerali applikata f’dan il-pajjiż, huma dawk tas-sigurtà portwali u tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-ħaddiema tal-baċiri (
82
).
119.
Bħalma diġà ddikjarajt, iż-żewġ interessi ġew aċċettati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja bħala rekwiżiti imperattivi, iżda għandu jiġi ddeterminat jekk is-sistema tad-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 tikkonformax mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, jiġifieri, jekk jirriżultax li hija neċessarja għall-ksib ta’ dawn ir-raġunijiet ta’ interess ġenerali u jekk hemmx alternattivi inqas restrittivi sabiex jinkisbu.
120.
Ser ngħaddi sabiex nanalizza kull waħda mill-miżuri indikati mir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) fid-dawl tal-indikazzjonijiet li huwa stess jipprovdi. Meta dawn l-indikazzjonijiet ma jkunux suffiċjenti, ser nillimita ruħi sabiex nesponi l-linji gwida sabiex id-deċiżjoni dwar il-proporzjonalità tkun tista’ tieħu ħsiebha din il-qorti, li għandha l-informazzjoni kollha sabiex tiddeċiedi b’mod eżawrjenti.
B.
Rikonoxximent tal-burdnara b’deċiżjoni ta’ kummissjoni amministrattiva konġunta (l-ewwel domanda preliminari)
121.
Skont l-Artikolu 1 tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, fil-verżjoni emendata bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, f’kull żona portwali l-ħaddiema tal-baċiri għandhom ikunu rrikonoxxuti minn kummissjoni amministrattiva magħmul b’mod indaqs minn rappreżentanti tal-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu u tas-sindakati ta’ din iż-żona.
122.
Il-karatteristiċi li huma l-iktar enfasizzati tal-funzjonament ta’ dawn il-kumitati huma:
—
It-talbiet ta’ rikonoxximent jiġu ppreżentati bil-miktub permezz ta’ formola fejn jiġi speċifikat jekk huwiex għal impjieg fil-pool jew barra minnu.
—
Il-ħaddiema tal-baċiri għandhom jiġu rrikonoxxuti jew le fil-pool filwaqt li jiġi meqjus il-“bżonn ta’ ħaddiema”. Dan ir-rikonoxximent isir għal żmien determinat jew għal żmien mhux definit, billi jiġu stabbiliti l-modalitajiet tat-tul permezz ta’ ftehim kollettiv.
123.
L-impriżi rikorrenti jargumentaw li din is-sistema tinkorpora diversi elementi mhux kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, fir-rigward tar-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri mhux iddedikati għal attivitajiet loġistiċi, jiġifieri:
–
Il-kompożizzjoni tal-Kummissjoni amministrattiva tippermetti lill-assoċjazzjonijiet tal-persuni li jħaddmu lokali awtorizzati u lis-sindakati stabbiliti fil-port sabiex jikkontrollaw bis-sħiħ l-aċċess għax-xogħol ta’ burdnar (“closed shop”). Dan jista’ jwassal għal kompartamentalizzazzjoni artifiċjali tas-suq tax-xogħol portwali min-naħa tal-operaturi monopolistiċi.
–
Jintuża kriterju ekonomiku (il-bżonn ta’ ħaddiema) sabiex jinfetaħ, jew le, il-pool għal ħaddiema ġodda.
–
Il-proċedura hija nieqsa mill-garanziji proċedurali bażiċi, peress li ma hemmx terminu li fih għandha tirrisolvi l-Kummissjoni amministrattiva. Dan għandu jsir permezz ta’ unanimità u r-rimedji kontra l-ftehim jew l-omissjonijiet tagħha ma jeżistux jew ma humiex suffiċjenti.
124.
Il-Kummissjoni amministrattiva li f’kull port tagħti r-rikonoxximent tal-burdnara, kemm ġewwa kif ukoll barra l-pool, fil-verità toħroġ awtorizzazzjoni għall-eżerċizzju ta’ attività eknomika, dik tal-ħaddiem tal-baċiri.
125.
L-Artikolu 49 TFUE ma jeħtieġx garanziji speċifiċi fir-rigward tal-ħolqien u tal-funzjonament ta’ kummissjoni li tadotta deċiżjonijiet għall-eżerċizzju ta’ attività professjonali. Madankollu, peress li din l-awtorizzazzjoni hija, minnha nnifisha, restrizzjoni għal-libertà ta’ stabbiliment, ser jiġi indirizzat biss il-prinċipju ta’ proporzjonalità jekk is-setgħa diskrezzjonali tal-kummissjoni tikkonforma ma’ kriterji trasparenti u oġġettivi, sabiex tevita li teżerċita l-funzjonijiet tagħha b’mod arbitrarju (
83
).
126.
Kummissjoni li toħroġ awtorizzazzjonijiet (rikonoxximenti) ta’ dan it-tip għandha wkoll tippreserva l-imparzjalità tagħha, li jistgħu jinħolqu dubji dwarha meta fiha jipparteċipaw, b’vot deċiżiv, operaturi tas-suq ikkonċernat jew ir-rappreżentanti tagħhom (
84
). L-indipendenza ta’ din il-kummissjoni fir-rigward tal-imsemmija operaturi hija garanzija kontra l-kunflitti ta’ interess meta jsiru ftehimiet (
85
).
127.
Il-Kummissjonijiet amministrattivi li jiddeċiedu dwar it-talbiet ta’ rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri għandhom, bħalma għadni kif spjegajt, kompożizzjoni u funzjonament ikkontrollat mill-operaturi li diġà qegħdin fil-portijiet, irrappreżentati mis-sindakati tal-ħaddiema u mill-assoċjazzjoni lokali tal-persuni li jħaddmu.
128.
B’din il-kompożizzjoni ma huwiex probabbli li l-membri tiegħu ma jġarrbux kunflitti ta’ interess u jistgħu jiddeċiedu b’mod oġġettiv, imparzjali u mhux arbitrarju fuq it-talbiet ta’ rikonoxximent tal-burdnara l-ġodda.
129.
Għalkemm l-evalwazzjoni finali hija r-responsabbiltà tal-qorti tar-rinviju li għandha l-informazzjoni kollha, jidher diffiċli li l-azzjoni ta’ dan it-tip ta’ kummissjonijiet konġunti tkun konformi mal-prinċipju ta’ proporzjonalità ladarba tittieħed deċiżjoni dwar ir-rikonoxximent ta’ burdnara.
130.
Barra minn hekk, hemm elementi oħra tas-sistema tal-Kummissjonijiet amministrattivi li jikkorroboraw din l-evalwazzjoni.
131.
Ir-rekwiżit ta’ unanimità sabiex jiġu adottati ftehimiet (
86
) isaħħaħ il-kontroll tal-operaturi diġà preżenti fil-portijiet, speċjalment tas-sindakati, peress li għandhom dritt ta’ veto fuq l-ammissjoni ta’ burdnara ġodda. Skont il-kumpanniji rikorrenti, dan id-dritt ta’ veto huwa estiż għall-irtirar tar-rikonoxximent, li jfisser li prattikament il-burdnara kollha tas-sindakati għandhom xogħol għal dejjem.
132.
Din l-istess evalwazzjoni tikkorrobora li l-kriterju użat għad-determinazzjoni tal-ftuħ tal-pool għal ħaddiema ġodda huwa ta’ natura purament ekonomika: il-bżonn ta’ ħaddiema. Dan il-fattur, kif ser nispjega iktar ’il quddiem, ma jistax jiġi aċċettat bħala rekwiżit imperattiv ta’ interess ġenerali li jiġġustifika restrizzjoni għal-libertà ta’ stabbiliment.
133.
Il-Gvern Belġjan jiddikjara madankollu li l-Kummissjonijiet amministrattivi għandhom japplikaw il-kriterju tal-bżonn tal-ħaddiema sabiex is-sistema tal-pool tkun ekonomikament sostenibbli, u jżid li l-impriżi jkollhom, mid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, il-possibbiltà li jirreklutaw ħaddiema rrikonoxxuti barra mill-pool.
134.
Madankollu jiena tal-fehma li:
—
Is-sostenibbiltà tas-sistema tal-pool għal raġunijiet ekonomiċi hija raġuni nieqsa mill-ħila li tiġġustifika restrizzjoni għal-libertà ta’ provvista ta’ servizzi (
87
).
—
L-għoti tar-rikonoxximent skont il-bżonn ta’ ħaddiema għandu t-tendenza, prinċipalment, li jipproteġi lil dawk li huma diġà membri fil-pool u li jżomm il-vantaġġi tagħhom kontra l-ħaddiema tal-baċiri l-ġodda li jixtiequ jingħaqdu fih.
—
Fir-rigward tal-possibbiltà li jiġu rreklutati ħaddiema rrikonoxxuti iżda li ma humiex membri fil-pool, din hija rregolata f’termini estremament restrittivi: ir-rikonoxximent huwa validu biss sat-tul tal-kuntratt u l-ħaddiem għandu jikseb rikonoxximent ġdid ma’ kull kuntratt ġdid. Peress li x-xogħol portwali huwa fluttwanti ħafna, l-impriżi normalment jirrikorru frekwentement għal kuntratti b’tul qasir, għal dawk li l-użu tal-burdnara tal-pool huwa kważi l-unika alternattiva.
135.
Fattur aħħari li jgħin fl-evalwazzjoni tan-nuqqas ta’ proporzjonalità tas-sistema tal-Kummissjonijiet amministrattivi huwa dak li jikkonċerna l-proċedura tiegħu u l-mezzi ta’ rikors kontra l-ftehimiet jew l-omissjonijiet tagħhom. L-eżistenza ta’ kontroll ġudizzjarju effettiv hija mitluba mill-Artikolu 47 tal-Karta u hija rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk restrizzjoni waħda għal-libertà ta’ stabbiliment tgħaddix mit-test ta’ proporzjonalità (
88
).
136.
Skont il-qorti tar-rinviju, ma hijiex prevista data limitu sabiex dawk il-kummissjonijiet jirrisolvu t-talbiet. Huma jiddeċiedu skont proċedura mingħajr skadenzi stabbiliti, mingħajr garanziji proċedurali speċifiċi u mingħajr obbligu ċar ta’ motivazzjoni (
89
), li joħloq inċertezza notevoli għal dawk li jagħmlu t-talba (
90
).
137.
Barra minn hekk, kontra r-riżoluzzjonijiet ta’ rikonoxximent tagħhom hemm rikors ġudizzjarju wieħed biss ippreżentat quddiem it-tribunal du travail (it-Tribunal Industrijali) (
91
). Ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) huwa responsabbli biex jivverifika jekk, filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni d-dritt nazzjonali fl-intier tiegħu, dawn ir-riżoluzzjonijiet jistgħux ikunu suġġetti għal kontroll ġudizzjarju effettiv.
138.
Iż-żieda ta’ dawn l-elementi ta’ deċiżjoni kollha twassalni sabiex nipproponi risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda preliminari.
C.
Rekwiżiti mediċi, psikoloġiċi u ta’ taħriġ għar-rikonoxximent tal-burdnara (it-tieni domanda preliminari)
139.
Il-punti 2, 3, 6 u 8 tal-Artikolu 4(1), tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, kif emendat jew, fejn xieraq, kif introdott mid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, isostni li biex ħaddiem jiġi rrikonoxxut bħala ħaddiem tal-baċiri jrid:
—
ikun iddikjarat medikament b’saħħtu għas-servizz estern ta’ prevenzjoni u protezzjoni fix-xogħol li fih hija affiljata l-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu maħtura bħala mandatarja;
—
ikun għadda mit-testijiet psikotekniċi mwettqa mill-korp maħtur mill-organizzazzjoni awtorizzata tal-persuni li jħaddmu;
—
ikun attenda kors dwar is-sigurtà fuq ix-xogħol u kiseb il-kwalifikazzjoni professjonali, billi għadda mill-eżami finali; u
—
igawdi kuntratt tax-xogħol, jekk huwa ħaddiem tal-baċiri mhux inkluż fil-pool (
92
).
140.
Ir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat) jistaqsi jekk dawn ir-rekwiżiti humiex iġġustifikati mill-għan tal-protezzjoni tas-sigurtà portwali. Naqbel mal-Kumissjoni li r-rekwiżit tal-kapaċità medika, dak li wieħed jgħaddi mit-test psikoloġiku u dak ta’ taħriġ professjonali qabel ix-xogħol huma xierqa, fil-prinċipju, sabiex tiġi ggarantita s-sigurtà portwali.
141.
Madankollu, sabiex ikunu meqjusa kompatibbli mal-Artikolu 49 TFUE, dawn ir-rekwiżiti għandhom jiġu evalwati f’termini ta’ trasparenza, oġġettività u imparzjalità. F’dan is-sens, l-impriżi rikorrenti jenfasizzaw li d-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, jagħti lill-organizzazzjoni awtorizzata tal-persuni li jħaddmu (u lis-sindakati), f’konformità mal-Artikolu 3a tal-Liġi tal‑1972, kontroll fuq is-servizz estern tal-prevenzjoni u l-protezzjoni fuq ix-xogħol, li għandu jiċċertifika l-kapaċità medika tal-kandidati, u fuq l-organiżmu inkarigat li jwettaq it-testijiet psikotekniċi.
142.
Il-qorti tar-rinviju, li għandha l-provi kollha, hija responsabbli sabiex tiddetermina jekk il-kontroll tal-organizzazzjonijiet awtorizzati tal-persuni li jħaddmu u tas-sindakati fuq l-organiżmi li joħorġu ċ-ċertifikati ta’ kapaċità medika u jwettqu t-testijiet psikotekniċi jfissirx li hemm nuqqas ta’ oġġettività u ta’ trasparenza (
93
).
143.
Fit-twettiq ta’ din l-evalwazzjoni jista’ jkun rilevanti li wieħed jieħu inkunsiderazzjoni li, f’suq tax-xogħol mhux ikkontrollat, il-kandidati li għandhom jiksbu r-rikonoxximent jistgħu jmorru għand kwalunkwe impriża awtorizzata sabiex jiksbu dawn iċ-ċertifikazzjonijiet mediċi u t-testijiet psikotekniċi.
144.
Fir-rigward tat-taħriġ professjonali, bħala rekwiżit sabiex jinkiseb ir-rikonoxximent, diġà spjegajt li dan huwa ideali sabiex tiġi ggarantita s-sigurtà portwali.
145.
Madankollu, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika jekk, bħalma jargumentaw l-impriżi rikorrenti, it-taħriġ professjonali meħtieġ mill-kandidati għall-istivar sabiex jiksbu r-rikonoxximent huwiex ikkontrollat ukoll mill-organizzazzjonijiet ta’ impriżi u mis-sindakati taż-żoni tal-port, b’mod li ma jkunx miftuħ għal kwalunkwe ħaddiem potenzjali f’kundizzjonijiet oġġettivi ta’ ugwaljanza. Jekk dan huwa l-każ, jistgħu jiġġarbu l-istess riskji (nuqqas ta’ imparzjalità, kunflitti ta’ interess) li għamilt riferiment għalihom fil-proposta tiegħi għal risposta għall-ewwel domanda preliminari.
146.
L-Artikolu 4(1)(6) tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, emendat mid-Digriet Irjali 2016, jissubordina l-eżerċizzju tal-attività professjonali ta’ ħaddiem tal-baċiri għall-pussess ta’ kwalifikazzjonijiet professjonali partikolari. Il-burdnara Belġjani jidhru, għaldaqstant, li huma membri ta’ “professjoni regolata” fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) tad-Direttiva 2005/36 u tar-regola nazzjonali ta’ żvilupp tagħha (
94
). Il-Belġju għandu jirrikonoxxi l-kwalifikazzjonijiet tal-ħaddiema tal-baċiri miksuba fi Stati Membri oħra fejn eżerċitaw din l-attività professjonali f’konformità mal-proċeduri u bil-limiti speċifiċi stabbiliti minn din id-direttiva (
95
).
147.
L-Artikolu 4(3) tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2014, emendat bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, jipprevedi li l-ħaddiema tal-baċiri ta’ Stati Membri oħra li fil-pajjiż ta’ oriġini tagħhom jissodisfaw rekwiżiti ekwivalenti ma għandhomx bżonn ikunu suġġetti għar-rekwiżiti tal-leġiżlazzjoni Belġjana sabiex jiksbu r-rikonoxximent.
148.
In-nuqqas ta’ informazzjoni (kemm fid-digriet ta’ rinviju kif ukoll fl-osservazzjonijiet u r-risposti tal-Gvern Belġjan) jagħmilha diffiċli sabiex jiġi ddeterminat jekk din il-proċedura ta’ evalwazzjoni tal-ekwivalenza tal-kwalifikazzjoni professjonali tal-burdnara minn Stati Membri oħra taġġustax ruħha għad-dritt tal-Unjoni. Skont il-Kummissjoni, il-Gvern Belġjan ma nnotifikalhiex il-professjoni ta’ ħaddiem tal-baċiri sabiex tiġi inkluża fil-bażi tad-data (tal-Kummissjoni nnifisha) dwar il-professjonijiet irregolati, għall-finijiet tad-Direttiva 2005/36.
149.
Il-qorti tar-rinviju, wara li ċċarat dawn il-punti, għandha tqis li r-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri ta’ Stati Membri oħra għandu jkun validu f’kull każ għaż-żoni tal-port Belġjani kollha u mingħajr il-ħtieġa ta’ tiġdid għal kull kuntratt ta’ xogħol ġdid.
D.
Rikonoxximent tal-burdnara li ma humiex membri fil-pool (it-tielet u r-raba’ domandi preliminari)
150.
L-Artikolu 2(3) tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, emendat bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 jistabbilixxi li r-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri barra mill-pool għandu jkun limitat għat-tul tal-kuntratt ta’ xogħol tagħhom.
151.
Preċett ta’ dan it-tip jinvolvi limitazzjoni serja għar-reklutaġġ ta’ ħaddiema tal-baċiri u għandu effetti dissważivi. Kull min jixtieq jikseb ir-rikonoxximent bħala ħaddiem barra mill-pool għandu jitolbu kull darba li jtemm kuntratt mal-istess impriża jew ma’ impriża oħra. Stabbilita b’dan il-mod, il-miżura tirrappreżenta restrizzjoni sinjifikattiva kemm għal-libertà ta’ stabbiliment kif ukoll għall-moviment liberu tal-ħaddiema.
152.
Fix-xogħol tal-baċiri jippredominaw ix-xogħlijiet ta’ tul qasir, b’mod li l-eżiġenza għat-tiġdid, kull darba, tar-rikonoxximent għal kull kuntratt ġdid iwassal ineżorabbilment sabiex il-ħaddiema jippreferu jitolbu li jiġu integrati fil-pool. Dan jiggarantixxi l-kontinwità tas-sistema magħluqa ta’ reklutaġġ (closed shop) taħt il-kontroll tas-sindakati u tal-assoċjazzjoni tal-persuni li jħaddmu awtorizzata, filwaqt li jagħmilha diffiċli sabiex impriżi ġodda minn Stati Membri oħra jistabbilixxu ruħhom fiż-żoni tal-port Belġjani (
96
).
153.
Il-Gvern Belġjan jindika li r-rikonoxximent tal-ħaddiema barra mill-pool li għandhom rikonoxximent preċedenti jsir b’mod rapidu u li qiegħda tinħoloq bażi elettronika (imsejħa “Portunus”) sabiex jiġi aċċellerat il-proċess u jiġi evitat dewmien (
97
).
154.
Fi kwalunkwe każ, jibqa’ jidhirli li huwa sproporzjonat li l-għoti tar-rikonoxximenti jintrabat mat-tul tal-kuntratt ta’ xogħol għall-ħaddiema barra mill-pool biss u mhux għal dawk integrati fih. In-neċessità għal verifika li dawk tal-ewwel ikomplu jissodisfaw il-kundizzjonijiet tar-rikonoxximent (argument imressaq mill-Gvern Belġjan) għandha testendi wkoll għall-ħaddiema tal-pool, li, bl-istess mod, jistgħu jkunu tilfu l-kapaċità medika jew psikoloġika tagħhom sabiex iwettqu l-kompiti tagħhom.
155.
Tidhirli wkoll sproporzjonata s-sistema tranżitorja tal-Artikolu 13/1 tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, fil-verżjoni emendata tiegħu bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 li tiġi applikata għar-rikonoxximent tal-burdnara barra mill-pool u li huma marbutin b’kuntratti ma’ impriżi.
156.
F’konformità ma’ dawn ir-regoli tranżitorji, il-kuntratti tax-xogħol għandhom jiġu konklużi, fil-bidu, għal żmien mhux iddefinit; mill‑1 ta’ Lulju 2017, għal mill-inqas sentejn; mill‑1 ta’ Lulju 2018, għal mill-inqas sena; mill‑1 ta’ Lulju 2019, għal mill-inqas sitt xhur; u mill‑1 ta’ Lulju 2020, b’tul li għandu jiġi ddeterminat b’mod liberu.
157.
Peress li fix-xogħol tal-baċiri jippredominaw ix-xogħlijiet ta’ tul qasir, din is-sistema tranżitorja kienet tiżgura kważi b’mod sħiħ ir-reklutaġġ tal-burdnara tal-pool u kienet tagħmel diffiċli r-reklutaġġ dirett tal-ħaddiema tal-baċiri.
158.
Il-Gvern Belġjan u l-Kummissjoni jifhmu li l-għan ta’ dawn ir-regoli tranżitorji huwa li jiffaċilitaw il-ftuħ progressiv tas-sistema ta’ reklutaġġ magħluqa, sabiex jiżguraw il-vijabbiltà ekonomika tagħhom. Madankollu, skont kif diġà indikajt, il-preservazzjoni tal-vijabbiltà ekonomika tas-sistema ta’ reklutaġġ permezz tal-pool ma tistax tiġi aċċettata bħala rekwiżit imperattiv ta’ interess ġenerali.
159.
Huwa minnu, madankollu, li sistema tranżitorja tista’, ipotetikament, tipproteġi l-kundizzjonijiet soċjali u ekonomiċi vantaġġużi tal-burdnara tal-pool, billi tevita fl-istess ħin li s-soppressjoni immedjata tagħha timplika riskju serju ta’ żbilanċ fis-Sigurtà Soċjali (
98
). Minkejja dan, la l-Gvern Belġjan ma uża dan l-argument u lanqas jirriżulta plawsibbli li s-soppressjoni immedjata tas-sistema kontenzjuża kellha impatt sinjifikattiv fuq il-finanzjament tas-sistema tas-Sigurtà Soċjali Belġjana.
E.
Rikonoxximent awtomatiku bħala membri fil-pool tal-ħaddiema tal-grupp ġenerali tal-leġiżlazzjoni preċedenti (il-ħames domanda preliminari)
160.
Skont l-Artikolu 15/1 tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, introdott bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016, “il-ħaddiema tal-baċiri rrikonoxxuti skont il-[leġiżlazzjoni preċedenti] għandhom ikunu rrikonoxxuti b’mod sħiħ bħala ħaddiema tal-baċiri integrati fil-pool […]”.
161.
L-impriżi rikorrenti jqisu li dan ir-rikonoxximent awtomatiku jagħmel diffiċli l-possibbiltà tar-reklutaġġ dirett (b’kuntratt fiss) tal-ħaddiema tal-baċiri. B’dan il-mod, iżidu, li l-persuni li jħaddmu jiġu impediti milli jkollhom ħaddiema kkwalifikati, jikkonkludu kuntratt fiss direttament magħhom u joffrulhom sigurtà tax-xogħol konformi mar-regoli tad-dritt tax-xogħol komuni.
162.
Madankollu, naqbel mal-Kummissjoni fir-rigward li r-rikonoxximent awtomatiku tal-ħaddiema preċedenti tal-grupp ġenerali bħala ħaddiema tal-pool jipproteġi d-drittijiet tagħhom mingħajr ma jikkawża simultanjament restrizzjoni sproporzjonata tal-libertà ta’ stabbiliment jew tal-moviment liberu tal-ħaddiema.
163.
Bħalma jindika l-Gvern Belġjan, dan il-mekkaniżmu awtomatiku jeżenta lill-burdnara mill-eżerċizzju tal-obbligu li jitolbu r-rikonoxximent tagħhom skont id-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016.
164.
Il-miżura ssegwi l-loġika, għaliex dawn il-ħaddiema diġà għandhom esperjenza fix-xogħol tal-baċiri li tivverifika s-solvenza tagħhom sabiex iwettqu x-xogħlijiet bl-għarfien u s-sigurtà neċessarji. Barra minn hekk, hija ma timpedixxix li l-impriżi jkunu jistgħu jirreklutawhom b’mod dirett, għalkemm fil-prattika, il-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-pool huma iktar vantaġġużi u dan il-każ mhux ser ikun frekwenti.
F.
Limitazzjoni tal-mobbiltà tal-burdnara rrikonoxxuti bħala konsegwenza tal-ftehim kollettiv (is-sitt domanda preliminari)
165.
Skont l-Artikolu 4(2) tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, emendat bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016:
—
Ir-rikonoxximent ta’ ħaddiem tal-baċiri huwa validu f’kull żona portwali.
—
“Il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet li fihom ħaddiem tal-baċiri jista’ jaħdem f’żona portwali differenti minn dik li fiha huwa rrikonoxxut huma stabbiliti permezz ta’ ftehim kollettiv”.
—
“L-organizzazzjoni tal-persuni li jħaddmu maħtura bħala mandatarja skont l-Artikolu 3a tal-[Liġi tal‑1972] tibqa’ mandatarja jekk il-ħaddiem tal-baċiri jaħdem barra miż-żona portwali li fiha jkun ġie rrikonoxxut” (
99
).
166.
Il-qorti tar-rinviju tqis li l-istabbiliment permezz ta’ ftehim kollettiv tal-kundizzjonijiet ta’ mobbiltà tal-burdnara jista’ jillimita l-mobbiltà tagħhom bejn iż-żoni tal-port Belġjani, bi ksur tal-Artikoli 45 u 49 TFUE, minħabba li l-leġiżlatur ma jkunx stabbilixxa r-rekwiżiti jew il-modalitajiet sabiex iwettquha.
167.
L-Artikoli 45 u 49 TFUE japplikaw mhux biss għall-miżuri tas-setgħat pubbliċi, iżda wkoll għall-ftehim kollettiv (
100
). Għalkemm, fil-prinċipju, ma jmurx kontra dawn l-artikoli li fir-regolazzjoni tal-mobbiltà tal-burdnara rrikonoxxuti, il-leġiżlatur jagħmel riferiment għall-ftehim kollettiv, dan ir-riferiment għandu jinftiehem bħala dejjem validu sakemm il-ftehim ma jintużax b’mod korporattiv sabiex jinħolqu ostakoli għall-moviment liberu tal-ħaddiema u l-libertà ta’ stabbiliment (
101
).
168.
L-impriżi rikorrenti jirrapportaw dwar l-eżistenza ta’ ftehim kollettiv li jipprojbixxi kompletament il-mobbiltà tal-burdnara rrikonoxxuti bejn il-portijiet Belġjani. Il-Gvern Belġjan jindika li dan il-ftehim jippermetti kwalunkwe mobbiltà iżda li t-trasferiment ta’ ħaddiema bejn pools differenti huwa kkumplikat, peress li jiddependi fuq jekk hemmx bżonn ta’ ħaddiema fil-pool riċevitur. Barra minn hekk, huwa jargumenta li l-ħaddiem irrikonoxxut li jiddaħħal f’pool ma jkunx jista’ jaħdem f’żona tal-port oħra, iżda l-ħaddiema rrikonoxxuti f’żona tal-port barra mill-pool ikunu jistgħu jiġu rreklutati f’żona tal-port oħra, anki barra mill-pool.
169.
Fid-dawl tan-nuqqas ta’ iktar data, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tanalizza jekk il-ftehimiet kollettivi tal-portijiet Belġjani jirrestrinġux jew le l-mobbiltà tal-ħaddiema bejn pool u ieħor. F’din l-analiżi ma jistax jiġi injorat li negozjati kollettivi mwettqa f’kull port bejn is-sindakati u l-assoċjazzjoni tal-impriżi awtorizzati jistgħu jintużaw sabiex jinżammu restrizzjonijiet għal-libertajiet tas-suq intern u jipproteġu l-vantaġġi tal-persuni li jfasslu dawn il-ftehimiet kollettivi, meta dawn jaffettwaw l-aċċess għall-attività portwali u l-impjieg tal-burdnara.
170.
Fi kwalunkwe każ, jidher li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tiggarantixxi r-rikonoxximent tal-burdnara ta’ Stati Membri oħra, u dan għandu jkun validu għaż-żoni tal-port Belġjani kollha. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-obbligu li wieħed jitlob awtorizzazzjoni amministrattiva sabiex jeżerċita attività jirrestrinġi l-libertà ta’ stabbiliment iktar u iktar meta l-impriża ta’ Stat Membru ieħor għandha tikseb diversi awtorizzazzjonijiet minn awtoritajiet differenti tal-Istat (
102
). Dan jiġri jekk ikunu meħtieġa rikonoxximenti suċċessivi (jew simultanji) mill-Kummissjonijiet amministrattivi tal-portijiet Belġjani differenti.
G.
Rekwiżit ta’ ċertifikat ta’ sigurtà għall-ħaddiema loġistiċi (is-seba’ domanda preliminari)
171.
Skont l-Artikolu 1(3) tad-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, emendat bid-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016:
—
Meta l-ħaddiema (loġistiċi) “iwettqu xogħol […] f’postijiet fejn il-merkanzija, waqt it-tħejjija tagħha għad-distribuzzjoni jew l-ispedizzjoni posterjuri tagħha, tgħaddi minn trasformazzjoni li twassal indirettament għal valur miżjud li jista’ jintwera, u li jkollha ċertifikat ta’ sigurtà […] imsejjaħ ċertifikat ta’ sigurtà jkun daqs rikonoxximent fis-sens tal-[Liġi tal‑1972]”.
—
“Il-persuna li timpjega li tkun iffirmat kuntratt ta’ xogħol ma’ ħaddiem għandha titlob iċ-ċertifikat ta’ sigurtà sabiex jitwettqu l-attivitajiet imsemmija fil-paragrafu preċedenti u l-ispedizzjoni għandha ssir wara preżentazzjoni tal-karta tal-identità u tal-kuntratt ta’ xogħol. Il-modalitajiet ta’ din il-proċedura għandhom jiġu stabbiliti permezz ta’ ftehim kollettiv tax-xogħol”.
172.
Għaldaqstant, iċ-ċertifikat ta’ sigurtà, bħala ekwivalenti għar-rikonoxximent, mid-dħul fis-seħħ tad-Digriet Irjali tal‑2016, issostitwixxa lill-pool preċedenti ta’ ħaddiema loġistiċi.
173.
Bħall-qorti tar-rinviju, il-Kummissjoni u l-Gvern Belġjan, inqis li r-rekwiżit ta’ dan iċ-ċertifikat għall-ħaddiema loġistiċi jista’, fil-prinċipju, jiġi ġġustifikat b’raġunijiet ta’ sigurtà portwali.
174.
Madankollu, din il-miżura ser tgħaddi biss mit-test ta’ proporzjonalità jekk il-modalitajiet ta’ applikazzjoni tagħha jkunu xierqa. Skont il-Gvern Belġjan, dawn tal-aħħar ġew irregolati permezz ta’ ftehim kollettiv tat‑28 ta’ Settembru 2016. Id-digriet ta’ rinviju fih ftit informazzjoni f’dan ir-rigward, u għaldaqstant l-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tiegħu għandha ssir mir-Raad van State (il-Kunsill tal-Istat).
175.
Fit-twettiq ta’ din l-evalwazzjoni:
—
Għandu jiġi evalwat jekk l-obbligu tal-persuna li timpjega sabiex tikseb ċertifikat ta’ sigurtà għal kull kuntratt tal-ħaddiem loġistiku huwiex sproporzjonat. Peress li ħafna kuntratti ta’ xogħol portwali għandhom tul ta’ jum jew ta’ ġimgħa, dan il-piż amministrattiv jista’ jirriżulta bħala wieħed eċċessiv (
103
).
—
Skont l-informazzjoni tal-Gvern Belġjan u tal-impriżi rikorrenti, iċ-ċertifikat ta’ sigurtà jfisser il-ksib tal-hekk imsejħa karta Alfapass, maħruġa minn impriża privata li tikkontrolla l-assoċjazzjoni tal-persuni li jħaddmu tal-port ta’ Amberes (
104
). L-impriżi rikorrenti jqisu li ma huwiex komprensibbli li awtorizzazzjoni amministrattiva bħalma huwa ċ-ċertifikat ta’ sigurtà ta’ ħaddiem loġistiku għandha tinkiseb permezz ta’ xiri bil-prezz tas-suq ta’ karta maħruġa minn impriża privata mhux awtorizzata u mingħajr kundizzjonijiet.
—
L-użu tal-karta Alfapass, li ġiet oriġinarjament implimentata sabiex tipproteġi l-portijiet kontra attivitajiet terroristiċi, jista’ ma jkunx adegwat sabiex jiġi vverifikat jekk il-ħaddiema loġistiċi humiex f’kundizzjonijiet li jwettqu x-xogħlijiet tagħhom b’sigurtà. Il-ħruġ awtomatiku tagħha ma jkunx mezz adegwat sabiex jinkiseb l-għan teoretikament maħsub.
VIII. Konklużjoni
176.
Fid-dawl ta’ dak li ġie rrilevat iktar ’il fuq, nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għat-talbiet għal deċiżjoni preliminari tal-Kawżi C‑407/19 u C‑471/19 f’dawn it-termini:
Fil-Kawża C‑471/19:
“1)
L-Artikolu 49 TFUE u l-Artikoli 15(2) u 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea ma jipprekludux, fil-prinċipju, sistema ta’ rikonoxximent ta’ ħaddiema tal-baċiri li għandha l-għan li tipproteġi s-sigurtà fiż-żoni tal-port, sakemm il-modalitajiet ta’ applikazzjoni tagħha jkunu bbażati fuq kriterji trasparenti, oġġettivi, mhux diskriminatorji, magħrufa minn qabel u li jippermettu lill-burdnara ta’ Stati Membri oħra juru li fl-Istat ta’ oriġini tagħhom jissodisfaw rekwiżiti ekwivalenti għal dawk applikati għall-ħaddiema tal-baċiri nazzjonali.
Il-modalitajiet ta’ applikazzjoni tas-sistema ta’ rikonoxximent li jistabbilixxu mekkaniżmu magħluq ta’ reklutaġġ taħt il-kontroll tas-sindakati u tal-organizzazzjonijiet ta’ impriżi ta’ kull port huma inkompatibbli mal-imsemmija dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni u joħolqu restrizzjonijiet sproporzjonati għal-libertà ta’ stabbiliment ta’ impriżi u għall-moviment liberu tal-ħaddiema li ġejjin minn Stati Membri oħra.
2)
L-inċertezza legali u r-riskju ta’ nuqqas ta’ sodisfazzjon soċjali ma humiex raġunijiet imperattivi li jiġġustifikaw iż-żamma provviżorja ta’ sistema ta’ rikonoxximent ta’ ħaddiema tal-baċiri bħal dik deskritta fil-paragrafu preċedenti, li ma hijiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni”.
Fil-Kawża C‑407/19:
“L-Artikoli 49 u 45 TFUE jopponu leġiżlazzjoni nazzjonali li teħtieġ ir-rikonoxximent minn qabel tal-ħaddiema għall-aċċess għax-xogħol portwali, meta l-modalitajiet ta’ applikazzjoni tagħha tinkludi wħud mill-elementi li ġejjin:
—
L-użu ta’ kummissjonijiet amministrattivi magħmula, b’mod konġunt, minn rappreżentanti tal-assoċjazzjoni lokali tal-persuni li jħaddmu u tas-sindakati ta’ kull żona tal-port li, sabiex jiġu riżolti t-talbiet, jippermetti lill-operaturi diġà preżenti fiż-żona tal-port jikkontrollaw id-dħul ta’ ħaddiema ġodda, permezz ta’ proċedura nieqsa mill-garanziji proċedurali dovuti.
—
L-eżiġenza ta’ rekwiżiti mediċi, psikoloġiċi u ta’ taħriġ professjonali, jekk iċ-ċertifikazzjoni tagħhom titwettaq minn entitajiet ikkontrollati mill-assoċjazzjoni ta’ impriża u s-sindakati ta’ kull port.
—
Ir-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri mhux membri fil-grupp (pool) għaż-żmien tat-tul tal-kuntratti ta’ xogħol tagħhom biss u bl-applikazzjoni ta’ sistema tranżitorja restrittiva ta’ dan it-tul.
—
Il-limitazzjoni tal-mobbiltà tal-ħaddiema bejn iż-żoni tal-port differenti ta’ Stat Membru, miftiehma permezz ta’ ftehim kollettiv.
—
L-eżiġenza ta’ ċertifikat ta’ sigurtà għall-ħaddiema loġistiċi, li għandu jiġġedded għal kuntratt ta’ xogħol u li jirriżulta fil-ħruġ ta’ karta minn impriża privata”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Van Hooydonk, E., Port labour in the EU. Labour Market, Qualifications & Training Health & Safety. Volum I – The EU Perspective, Study commissioned by the European Commission, Brussell, 2014, https://ec.europa.eu/transport/sites/transport/files/modes/maritime/ports/doc/2014-ec-port-labour-study-vol-1-update-5-12-2014.pdf.
(
3
)	Is-sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2014, il‑Kummissjoni vs Spanja (C‑576/13, EU:C:2014:2430; iktar ’il quddiem, is-“sentenza il‑Kummissjoni vs Spanja”).
(
4
)	Is-sistema tiegħu tinsab barra l-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament (UE) 2017/352 il-ġdid tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Frar 2017 li jistabbilixxi qafas għall-forniment tas-servizzi portwali u regoli komuni dwar it-trasparenza finanzjarja tal-portijiet (ĠU 2017, L 57, p. 1). L-Artikolu 9 tiegħu jżomm il-kompetenza għar-regolazzjoni ta’ dan is-suġġett kunfliġġenti f’idejn l-Istati Membri.
(
5
)	Van Hooydonk, E., The law ends where the port area begins. On the anomalies of port law, Inaugural lecture at the launch of Portius — International and EU Port Law Centre, Amberes/Apeldoorn, Maklu, 2010, p. 47.
(
6
)	Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972 dwar ix-Xogħol tal-Baċiri (iktar ’il quddiem, il-“Liġi tal‑1972”).
(
7
)	Digriet Irjali tat‑12 ta’ Jannar 1973 li jistabbilixxi l-Kummissjoni Konġunta tal-Portijiet u li jistabbilixxi l-Ħatra u l-Kompetenzi tagħha.
(
8
)	Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 dwar ir-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri fiż-żoni tal-port li huma inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972 dwar ix-Xogħol tal-Baċiri (iktar ’il quddiem, id-“Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004”).
(
9
)	Koninklijk besluit tot wijziging van het koninklijk besluit van 5 juli 2004 betreffende de erkenning van havenarbeiders in de havengebieden die onder het toepassingsgebied vallen van de wet van 8 juni 1972 betreffende de havenarbeid de (Id-Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016 li jemenda d-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 dwar ir-rikonoxximent tal-ħaddiema tal-baċiri fiż-żoni tal-port li huma koperti mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972 dwar ix-Xogħol tal-Baċiri; iktar ’il quddiem, id-“Digriet Irjali tal‑10 ta’ Lulju 2016”; Belgisch Staatsblad tat‑13 ta’ Lulju 2016). Id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 ġie reċentement emendat bil-Koninklijk besluit van 26 juni 2020 tot wijziging van het koninklijk besluit van 5 juli 2004 betreffende de erkenning van havenarbeiders in de havengebieden die onder het toepassingsgebied vallen van de wet van 8 juni 1972 betreffende de havenarbeid (Digriet Irjali tas‑26 ta’ Ġunju 2020 li jemenda id-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004 dwar ir-rikonoxximent tal-ħaddiema portwali fiż-żoni portwali li huma koperti mill-ambitu ta’ applikazzjoni tal-Liġi tat‑8 ta’ Ġunju 1972, dwar l-organizzazzoni tax-xogħol portwali), li daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Lulju 2020 u li ma jirriżultax li huwa applikabbli ratione temporis għall-kawżi odjerni.
(
10
)	Katoen taġixxi fil-qasam taż-żamma ta’ oġġetti u merkanzija fis-sens wiesa’. Hija twettaq operazzjonijiet, f’portijiet fid-dinja kollha, bħall-imbark u l-iżbark ta’ dgħajjes li ġejjin minn Stati Membri oħra jew li sejrin lejhom, il-ħżin, l-użin, l-imballaġġ, l-ikkundizzjonar tal-prodotti u l-merkanzija, il-provvista ta’ servizzi loġistiċi u ta’ appoġġ loġistiku, kif ukoll it-twettiq ta’ servizzi ta’ trasport internazzjonali u nazzjonali ta’ merkanzija.
(
11
)	General Services tiffaċilita, fil-Belġju u barra minnu, l-impjieg u l-integrazzjoni tal-individwi fiċ-ċirkwit tax-xogħol fil-qafas ta’ attivitajiet bħat-twettiq ta’ missjonijiet loġistiċi, l-immaniġġjar ta’ oġġetti u merkanzija fis-sens usa’ u t-trasport nazzjonali u internazzjonali ta’ oġġetti.
(
12
)	Fil-fehma tagħhom, id-Digriet Irjali appellat jikser l-Artikolu 106(1) TFUE.
(
13
)	Il-punti 35 u 36 tad-digriet tar-rinviju.
(
14
)	Sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2016, Ullens de Schooten (C‑268/15, EU:C:2016:874), punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
15
)	Ibidem, punt 51.
(
16
)	Ibidem, punt 55: “huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li tindika lill-Qorti tal-Ġustizzja, konformement għar-rekwiżit tal-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif, minkejja n-natura tagħha purament interna, it-tilwima pendenti quddiemha għandha element ta’ konnessjoni mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar il-libertajiet fundamentali li jrendi l-interpretazzjoni preliminari mitluba neċessarja għas-soluzzjoni ta’ din it-tilwima”.
(
17
)	Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta miżura nazzjonali tirrestrinġi diversi movimenti liberi, l-eżami tagħha jkun limitat għall-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tagħha ma’ waħda biss minn dawn il-libertajiet, jekk jintwera li, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, waħda minn dawn hija kompletament sekondarja meta mqabbla mal-oħra u tista’ tkun subordinata għaliha (sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2004, Omega, C‑36/02, EU:C:2004:614, punt 26; u tas‑26 ta’ Mejju 2005, Burmanjer et, C‑20/03, EU:C:2005:307, punt 34).
(
18
)	Għalkemm fl-osservazzjonijiet tal-impriżi rikorrenti hemm allużjoni għall-problemi ta’ kompetizzjoni, id-digriet tar-rinviju ma jidentifikahomx bi preċiżjoni.
(
19
)	Sentenza tas‑16 ta’ Settembru 1999 (C‑22/98, EU:C:1999:419), punti 26 sa 30 u 37.
(
20
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, peress li matul ir-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom ikunu integrati fl-impriżi u, b’dan il-mod, jiffurmaw unità ekonomika ma’ kull waħda minnhom, il-ħaddiema tal-baċiri ma jikkostitwixxux “impriżi” fihom innifishom, fis-sens tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni. Anki meta jkunu kkunsidrati flimkien, lanqas ma jista’ jinftiehem li l-burdnara rrikkonoxxuti ta’ żona tal-port jistgħu jikkostitwixxu impriża.
(
21
)	Ara Van Hooydonk, E., The EU Seaports Regulation. A commentary on Regulation (EU) 2017/352 of the European Parliament and of the Council of 15 February 2017 establishing a framework for the provision of port services and common rules on the financial transparency of ports, Portius Publishing, Amberes, 2019.
(
22
)	Notteboom, T. E., “The impact of changing market requirements on dock labour employment systems in Northwest European seaports”, International Journal Shipping and Transport Logistics, 2018, nru 4, p. 443; u Verhoeven, P., “Dock Labor Schemes in the Context of EU Law and Policy”, European Research Studies, 2011, Nru 2, pp. 155 et seq.
(
23
)	L-Artikolu 3(9) tal-Proposta għal Direttiva jiddefinixxi “awto-assistenza” bħala “s-sitwazzjoni fejn impriża li normalment tkun tista’ tagħti kuntratti għal servizzi portwali, tipprovdi lilha nnifisha bit-tagħmir u l-persunal tal-art tagħha stess […], kategorija waħda jew ħafna ta’ servizzi portwali skont il-kriterji stabbiliti f’din id-Direttiva” [Dokument COM(2004) 654 final, tat‑13 ta’ Ottubru 2004, Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar l-aċċess għas-suq tas-servizzi portwali].
(
24
)	Nota 4
(
25
)	L-Artikolu 9(2) jipprevedi li l-korp ta’ ġestjoni tal-port, jew l-awtorità kompetenti, għandhom jitolbu lill-fornitur tas-servizzi portwali maħtur biex jagħti kundizzjonijiet tax-xogħol lill-persunal skont l-obbligi applikabbli fil-qasam tal-liġi soċjali u tax-xogħol u biex jikkonforma mar-regoli soċjali kif stipulati fid-dritt tal-Unjoni, id-dritt nazzjonali jew ftehimiet kollettivi. L-Artikolu 9(3) u (4) jagħmlu riferiment għall-ħarsien tad-drittijiet tal-ħaddiema fil-konfront ta’ bidla tal-fornitur tas-servizzi portwali.
(
26
)	Ta’ min jinnota li l-Artikolu 14 tar-Regolament 2017/352 jagħmel riferiment għall-formazzjoni tal-persunal, fejn jafferma li “l-fornituri tas-servizzi portwali għandhom jiżguraw li l-impjegati jirċievu t-taħriġ meħtieġ biex jiksbu l-għarfien li huwa essenzjali għal xogħolhom, b’enfasi partikolari fuq l-aspetti tas-saħħa u s-sikurezza, u li r-rekwiżiti tat-taħriġ jiġu aġġornati regolarment sabiex jiġu indirizzati l-isfidi tal-innovazzjoni teknoloġika”.
(
27
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Settembru 2005 (ĠU 2005, L 255, p. 22, rettifiki fil-ĠU 2007, L 271, p. 18, fil-ĠU 2008, L 93, p. 28, u fil-ĠU 2014, L 305, p. 115).
(
28
)	Hekk jidher li huwa dedott mit-Taqsimiet B.8.2 u B.8.3 tad-digriet tar-rinviju: għall-Kunsill tal-Ministri, il-kwistjoni tkun inammissibbli peress li x-xogħol portwali jkun iddefinit fid-Digrieti Rjali ta’ żvilupp tal-Liġi tal‑1972. Il-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali) twieġeb għal din l-oġġezzjoni li, għalkemm id-Digrieti Rjali jiddefinixxu l-kunċett ta’ xogħol portwali, huma l-Artikoli 1 u 2 ta’ din il-liġi li jintroduċu s-sistema kontenzjuża ta’ reklutaġġ magħluq fiż-żoni tal-port u jiġġeneraw id-differenza ta’ trattament dubjuż.
(
29
)	Sentenzi Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 36; tal‑14 ta’ Novembru 2018, Memoria u Dall’Antonia (C‑342/17, EU:C:2018:906), punt 48; tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI (C‑230/18, EU:C:2019:383), punt 59; u tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Comune di Bernareggio (C‑465/18, EU:C:2019:1125), punt 39.
(
30
)	Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑5 ta’ Novembru 2014Somova (C‑103/13, EU:C:2014:2334), punti 41 sa 45; u tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI (C‑230/18, EU:C:2019:383), punt 60.
(
31
)	Digriet tar-rinviju, punti B.14 u B.15.
(
32
)	Fil-punt 37 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat li, “kemm l-obbligu li wieħed jirreġistra ma’ SAGEP u, fejn xieraq, li jipparteċipa fil-kapital tagħha, kif ukoll l-obbligu li jirrekluta, b’mod prijoritarju, ħaddiema pprovduti minn din il-kumpannija u jirrekluta minimu ta’ tali ħaddiema fuq bażi permanenti, iġiegħlu lill-istivaturi barranin iwettqu adattament li jista’ jkollu konsegwenzi finanzjarji u jipproduċi tfixkil fil-funzjonament tagħhom, sal-punt li jiskoraġġixxu lill-impriżi ta’ Stati Membri milli jistabbilixxu ruħhom fil-portijiet Spanjoli ta’ interess ġenerali”.
(
33
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 47.
(
34
)	Il-Gvern Belġjan għamel allużjoni (bi ftit li xejn argumenti) għall-protezzjoni tas-sigurtà pubblika, minħabba l-ħtieġa għall-ġlieda kontra t-traffikar illegali ta’ merkanzija differenti li jista’ jseħħ fil-postijiet. Inqis li din l-allegata ġustifikazzjoni ma hijiex rilevanti, peress li l-ġlieda kontra l-attivitajiet illegali fil-portijiet tikkorrispondi għall-awtoritajiet doganali u tal-pulizija, u mhux għall-burdnara.
(
35
)	“[L]-għan li tiġi żgurata s-sigurtà fl-ilmijiet portwali tikkostitwixxi tali raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali”: sentenzi Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 51; u tas‑17 ta’ Marzu 2011, Naftiliaki Etaireia Thasou y Amaltheia I Naftiki Etaireia (C‑128/10 u C‑129/10, EU:C:2011:163), punt 45. Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat ukoll li s-servizz tal-pilotaġġ jirrappreżenta servizz tekniku nawtiku essenzjali għaż-żamma tas-sigurtà fl-ilmijiet portwali, bil-karatteristiċi ta’ servizz pubbliku (sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 1998, Corsica Ferries France, C‑266/96, EU:C:1998:306, punt 60).
(
36
)	Il-Gvern Belġjan iżid li dawn ix-xogħlijiet jsiru frekwentement bl-użu ta’ magni speċifiċi, li l-operat tagħhom jeħtieġ għarfien tekniku u biżżejjed esperjenza. Barra minn hekk, żona tal-port għandha l-partikolarità li l-attivitajiet għandhom iseħħu fi spazju relattivament żgħir, fejn neċessarjament ikun hemm kull tip ta’ xogħol u magna, kollha viċin l-ilma, il-mollijiet, b’ferroviji li jaqsmu ż-żona, krejnijiet, u prodotti li għandhom jinħattu bi prekawzjonijiet speċjali. Dawn l-attivitajiet jippreżentaw inqas perikolu meta jseħħu barra miż-żoni tal-port. Għaldaqstant, ir-riskju ta’ inċident tax-xogħol huwa proporzjonalment ikbar f’żona tal-port.
(
37
)	Għall-impriżi rikorrenti, il-mekkanizzazzjoni dejjem tikber taż-żamma tal-merkanzija, il-pilotaġġ kompjuterizzat tal-krejnijiet ta’ kontejners u tal-vetturi tal-irfigħ fit-terminali portwali, l-użin u l-għadd awtomatiku tal-merkanzija, ir-robotizzazzjoni tad-depożiti, l-iskennjar tal-kontejners mibgħuta għad-detezzjoni ta’ ħsarat jew l-użu ta’ trakkijiet mingħajr sewwieq ikunu naqqsu ferm ir-riskju tax-xogħol tal-baċiri.
(
38
)	Konvenzjoni dwar is-sigurtà u l-iġjene (xogħlijiet portwali), 1979 (Nru 152) https://www.ilo.org/dyn/normlex/es/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312297:NO Rakkomandazzjoni dwar is-sigurtà u l-iġjene (xogħlijiet portwali), 1979 (Nru160) https://www.ilo.org/dyn/normlex/es/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312498:NO.
(
39
)	“Is-settur portwali internazzjonali ilu mill-bidu taċ-ċivilizzazzjoni. Minn dakinhar il-progress kompla għalkemm il-metodi tat-tqandil tat-tagħbijiet, li kienu kemm diffiċli kif ukoll perikolużi, bilkemm inbidlu sas-sittinijiet, bl-introduzzjoni tal-kontejners u tas-sistemi ta’ trasport ro-ro. L-avvanzi tekniċi baqgħu jseħħu minn dakinhar, pereżempju, bl-adozzjoni ta’ makkinarju ta’ tqandil dejjem iktar modern, b’kapaċità u firxa ikbar. Filwaqt li ħafna minn dan it-titjib tal-metodi ta’ tqandil tat-tagħbija żiedu s-sigurtà tal-ħaddiema tal-baċiri b’mod konsiderevoli, tibdil ieħor irriżulta f’perikoli ġodda […]”. L-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, Sigurtà u saħħa fil-portijiet. Ir-repertorju tar-rakkomandazzjonijiet prattiċi tal-ILO, Ġinevra, 2005, https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---safework/documents/normativeinstrument/wcms_112516.pdf, p. 1.
(
40
)	Sentenzi Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 50; u tal‑11 ta’ Diċembru 2007, International Transport Workers’ Federation u Finnish Seamen’s Union (C‑438/05, EU:C:2007:772), punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
41
)	It-test huwa disponibbli fuq https://www.ilo.org/dyn/normlex/es/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C137. Ara wkoll ir-Rakkomandazzjoni dwar ix-xogħol portwali, 1973 (Nru 145) disponibbli fuq https://www.ilo.org/dyn/normlex/es/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312483:NO.
(
42
)	Id-data tista’ tinsab fuq https://www.ilo.org/dyn/normlex/es/f?p=1000:11300:0::NO:11300:P11300_INSTRUMENT_ID:312282.
(
43
)	Rodriguez-Piñero u Bravo-Ferrer, M., “Xogħol portwali u l-libertà ta’ reklutaġġ tal-ħaddiema”, Relazzjonijiet tax-Xogħol, 2002, Nru 1, pp. 14 u 15, u Rodríguez Ramos, P., “Is-sistema ġuridika tar-relazzjoni ta’ xogħol tal-burdnara: passat, preżent u futur”, Temi tax-Xogħol, 2018, Nru 142, pp. 103 sa 108.
(
44
)	Punt 44.
(
45
)	Dan huwa l-każ, pereżempju, tal-Konvenzjoni dwar ix-Xogħol Marittimu tal‑2006 tal-ILO, li l-kontenut tagħha huwa inkorporat fid-dritt tal-Unjoni bl-adozzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill (UE) 2018/131 tat‑23 ta’ Jannar 2018 li timplimenta l-Ftehim konkluż mill-Assoċjazzjonijiet tas-Sidien tal-Bastimenti tal-Komunità Ewropea (ECSA) u l-Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport (ETF) biex tiġi emendata d-Direttiva 2009/13/KE skont l-emendi tal‑2014 tal-Konvenzjoni dwar ix-Xogħol Marittimu, 2006, kif approvati mill-Konferenza Internazzjonali dwar ix-Xogħol fil‑11 ta’ Ġunju 2014 (ĠU 2018, L 22, p. 28).
(
46
)	Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Comune di Bernareggio (C‑465/18, EU:C:2019:1125), punt 47; u s-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 53.
(
47
)	Van Hooydonk, E., op. cit. fin-nota 2 ta’ dawn il-konklużjonijiet, p. 207, jafferma: “In sum, EU law allows Member States and social partners to choose between a free and open port labour market or an efficient and sustainable registration or pool system which is not affected by restrictive excesses, either in the law or in practice”.
(
48
)	Ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑5 ta’ Frar 2015, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑317/14, EU:C:2015:63), punti 27 sa 29; u tas‑6 ta’ Ġunju 2000, Angonese (C‑281/98, EU:C:2000:296), punti 44 u 45.
(
49
)	Il-livell ta’ taħriġ meħtieġ mill-ħaddiema tal-baċiri jvarja sostanzjalment minn Stat Membru għal ieħor, skont l-istudju ta’ Turnbull, P., Sistemi ta’ taħriġ u ta’ kwalifikazzjoni fis-settur portwali tal-UE: Approċċ tas-sitwazzjoni attwali u profil tal-perspettiva tal-ETF, ETF, Brussell, Lulju 2009, https://www.etf-europe.org/wp-content/uploads/2018/08/Training-and-qualification-systems-in-the-EU-port-sector-ES.pdf.
(
50
)	ILO, Linji gwida dwar it-taħriġ fis-settur portwali. Ir-repertorju tar-rakkomandazzjonijiet prattiċi tal-ILO, Ġinevra, 2012, https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_dialogue/---sector/documents/normativeinstrument/wcms_214614.pdf.
(
51
)	X’aktarx li ma jkunx neċessarju li jinħtieġ l-istess taħriġ mill-burdnara li jeżerċitaw ix-xogħlijiet, li għalihom għandu jkun suffiċjenti ċertifikat ta’ professjonalità li jiġġustifika l-ħila tagħhom abbażi tal-esperjenza akkumulata.
(
52
)	Fil-kummenti tiegħu dwar ir-riperkussjonijiet ta’ din is-sentenza fi Stati Membri oħra, Van Van Hooydonk jafferma li: “The Spanish dock ruling of the Court of Justice brings an end to the era of ‘old style’ port work, in which the occupation of dock worker was regarded being something special, indeed mythologized, while the resulting organization of work in ports was often something of a bottleneck and gave workers in this category privileges compared to workers in similar sectors” f’Hooydonk, E., “The Spanish Dock Labour Ruling (C‑576/13): Mortal Blow for the Docker’s Pools”, European Transport Law, 2015, p. 581.
(
53
)	Dawn l-obbligi kienu jikkonsistu fl-affiljazzjoni mal-Kumpannija b’Ishma tal-Ġestjoni tal-Burdnara Portwali (SAGEP) u, fejn xieraq, fil-parteċipazzjoni fil-kapital tagħha, minn naħa, u r-reklutaġġ bi prijorità ta’ ħaddiema pprovduti minn din il-kumpannija, u ta’ minimu ta’ dawn il-ħaddiema fuq bażi permanenti, min-naħa l-oħra.
(
54
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 55. L-eżekuzzjoni tas-sentenza fi Spanja kienet kumplessa u kienet neċessarja kundanna pekunjarja (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2017, Il-Kummissjoni vs Spanja, C‑388/16, mhux ippubblikata, EU:C:2017:548) li qabilha twettqu r-riformi leġiżlattivi korrispondenti li mbagħad saru l-Liġi 8/2017, tat‑12 ta’ Mejju, issostitwita bil-Liġi 9/2019, tad‑29 ta’ Marzu. Il-Kawża C‑462/19, li hija pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, tindirizza s-sistema ġuridika implimentata minn din il-liġi tal-aħħar.
(
55
)	Fajl 2014/2088, C(2014) 1874 (final).
(
56
)	Ara Van Hooydonk, E., Port labour in the EU. Labour Market, Qualifications & Training Health & Safety. Volume II – The Member State Perspective. Annexes, Brussell, 2014, pp. 8 sa 135.
(
57
)	Engels, C., “The European Social Charter: Freedom of Association and Free Collective Bargaining. European and Belgian Implementation”, f’R. Blanpain (ed.), The Council of Europe and the Social Challenges of the XXIst Century, Kluwer Law International, The Hague, 2001, p. 204; u Van Hooydonk, E., op. cit. fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 56 ta’ dawn il-konklużjoniijet, pp. 57 sa 59.
(
58
)	L-impriżi rikorrenti pprovdew il-formola uffiċjali, maħruġa mill-Ministerio de Empleo, Trabajo y Concertación Social, Bélgica (Ministeru Pubbliku Federali tal-Impjieg, ix-Xogħol u r-Relazzjonijiet Industrijali) sabiex jitolbu r-rikonoxximent bħala burdnar. Din il-formola tinkludi b’mod espliċitu l-ħtieġa ta’ timbru tas-sindakat tal-port fejn huwa mistenni li jiġi rrikonoxxut u l-firma tar-rappreżentant sindakali korrispondenti, kif ukoll l-informazzjoni dwar ir-relazzjoni familjari possibbli tal-kandidat mal-ħaddiema tal-baċiri.
(
59
)	Permezz tal-Artikolu 3bis tal-Liġi tal‑1972, ġew stabbiliti, permezz ta’ digrieti rjali, organizzazzjonijiet lokali ta’ persuni li jħaddmu għall-portijiet ta’ Amberes, ta’ Zeebrugge, ta’ Gante, ta’ Ostende u ta’ Brussell Vilvoorde. Madankollu, portijiet Belġjani oħra bi traffiku marittimu, bħal dawk ta’ Ruisbroek (fil-kanal marittimu Brussell-Escalda), ta’ Genk jew ta’ Liège baqgħu fil-marġni tal-applikazzjoni tal-Liġi tal‑1972 u tal-leġiżlazzjoni tagħha tal-iżvilupp, minkejja li fihom it-tnejn ukoll jitwettqu xogħlijiet ta’ tagħbija u ħatt ta’ dgħajjes ġejjin mit-traffiku marittimu.
(
60
)	Pereżempju, iċ-ċentru tat-taħriġ tal-port ta’ Amberes, imsejjaħ Cepa/OCHA, fuq http://www.ocha.be/.
(
61
)	Dawn jinkludu kull tqandil ta’ merkanzija ttrasportata bil-baħar jew minn xmara, bil-ferrovija jew bit-triq, u kull servizz awżiljarju fir-rigward ta’ din il-merkanzija, irrispettivament minn jekk dawn l-attivitajiet iseħħux fuq il-mollijiet, fil-passaġġi fuq l-ilma jew fl-istabbilimenti inkarigati mill-importazzjoni, il-esportazzjoni jew it-tranżitu tal-merkanzija, kif ukoll kull tqandil ta’ merkanzija ttrasportata bil-baħar jew minn xmara li d-destinazzjoni jew l-oriġini tagħha hija l-mollijiet ta’ stabbilimenti industrijali.
(
62
)	Van Hooydonk, E., op. cit. fin-nota ta’qiegħ il-paġna 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet, Brussell, 2014, pp. 18 sa 22.
(
63
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Frar 2014, Sokoll-Seebacher (C‑367/12, EU:C:2014:68), punt 22; u tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI (C‑230/18, EU:C:2019:383), punti 52 sa 55.
(
64
)	Sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2016, Association France Nature Environnement (C‑379/15, EU:C:2016:603), punt 33.
(
65
)	Sentenzi tat‑28 ta’ Frar 2012, Inter-Environnement Wallonie u Terre wallonne (C‑41/11, EU:C:2012:103); u tat‑28 ta’ Lulju 2016, Association France Nature Environnement (C‑379/15, EU:C:2016:603), punt 43.
(
66
)	Sentenzi tat‑28 ta’ Frar 2012, Inter-Environnement Wallonie u Terre wallonne (C‑41/11, EU:C:2012:103); tat‑28 ta’ Lulju 2016, Association France Nature Environnement (C‑379/15, EU:C:2016:603), punt 43; u tad‑29 ta’ Lulju 2019, Inter-Environnement Wallonie u Bond Beter Leefmilieu Wlaanderen (C‑411/17, EU:C:2019:622), punti 179 sa 181.
(
67
)	Sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2010 (C‑409/06, EU:C:2010:503).
(
68
)	Din il-possibbiltà ġiet opposta mill-Avukat Ġenerali Bot fil-konklużjonijiet tiegħu tas‑26 ta’ Jannar 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:38), punti 96 sa 99.
(
69
)	Il-punt 67 tas-sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2010, Winner Wetten (C‑409/06, EU:C:2010:503), jiddikjara li: “[…] huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat li, anki jekk jiġu preżunti kunsiderazzjonijiet simili għal dawk li jirriżultaw mill-imsemmija ġurisprudenza, żviluppati f’dak li jirrigwarda l-atti tal-Unjoni, li jkunu ta’ natura li jwasslu, b’analoġija, u eċċezzjonalment, għal sospensjoni provviżorja tal-effett ta’ esklużjoni minn regola tad-dritt tal-Unjoni direttament applikabbli fir-rigward tad‑dritt nazzjonali kuntrarju għal dan, tali sospensjoni, li l-kundizzjonijiet tagħha jistgħu jiġu ddeterminati biss mill-Qorti tal-Ġustizzja, għandha tiġi eskluża sa mill‑bidu f’dan il-każ, minħabba n-nuqqas ta’ kunsiderazzjonijiet imperattivi ta’ ċertezza legali li jiġġustifikawha”. Fl-istess sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2019, Belgisch Syndicaat van Chiropraxie et (C‑597/17, EU:C:2019:544), punt 59.
(
70
)	Ara s-sentenzi tas‑27 ta’ Frar 2014, Transportes Jordi Besora (C‑82/12, EU:C:2014:108), punt 41; tad‑19 ta’ April 2018, Oftalma Hospital (C‑65/17, EU:C:2018:263), punt 57; tal‑10 ta’ Lulju 2019, WESTbahn Management (C‑210/18, EU:C:2019:586), punt 45, u tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Schuch-Ghannadan (C‑274/18, EU:C:2019:828), punti 60 sa 62. “[I]l-Qorti tal-Ġustizzja rrikorriet għal din is-soluzzjoni biss f’ċirkustanzi speċifiċi, b’mod partikolari meta kien jeżisti riskju ta’ riperkussjonijiet ekonomiċi gravi dovuti b’mod partikolari għan-numru għoli ta’ relazzjonijiet ġuridiċi kkostitwiti f’bona fide fuq il-bażi tal-leġiżlazzjoni meqjusa bħala validament fis-seħħ u meta kien jidher li l-individwi u l-awtoritajiet nazzjonali kienu ġew imħeġġa sabiex jadottaw aġir mhux konformi mad-dritt tal-Unjoni minħabba inċertezza oġġettiva u sinjifikattiva għal dak li jirrigwarda l-portata tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, inċertezza li għaliha kienu eventwalment ikkontribwixxew l-aġir stess adottat minn Stati Membri oħra jew mill-Kummissjoni” (sentenzi tal‑10 ta’ Lulju 2019, C‑210/18, WESTbahn Management, EU:C:2019:586, punt 46; u tal‑14 ta’ Marzu 2019, Skanska Industrial Solutions et, C‑724/17, EU:C:2019:204, punt 57).
(
71
)	Osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punt 12.
(
72
)	Ara l-punti 34 sa 39 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
73
)	Punt 103 u nota 71 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
74
)	Dwar l-evoluzzjoni tal-organizzazzjoni tax-xogħol tal-burdnara fil-portijiet Ewropej, nagħmel riferiment għax-xogħlijiet ta’ Notteboom, T. E., “The impact of changing market requirements on dock labour employment systems in Northwest European seaports”, International Journal Shipping and Transport Logistics, 2018, Nru 4, p. 429 sa 454; u Verhoeven, P., “Dock Labor Schemes in the Context of EU Law and Policy”, European Research Studies, 2011, Nru 2, pp. 149 sa 167.
(
75
)	Fis-sistema tranżitorja (sal‑1 ta’ Lulju 2020), ir-rikonoxximent tal-ħaddiem mhux membru fil-pool jingħata għat-tul tal-kuntratt tax-xogħol, u għandu jintalab ex novo għal kull kuntratt sussegwenti.
(
76
)	Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016 (C‑201/15, EU:C:2016:972).
(
77
)	Ibidem, punt 55.
(
78
)	Sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja, punt 37.
(
79
)	Sentenzi tat‑23 ta’ Jannar 2019, Zyla (C‑272/17, EU:C:2019:49), punt 22; u tas‑7 ta’ Marzu 2018, DW (C‑651/16, EU:C:2018:162), punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
80
)	Sentenzi tat‑23 ta’ Jannar 2019, Zyla (C‑272/17, EU:C:2019:49), punt 23; tas‑16 ta’ Frar 2006, Rickler (C‑137/04, EU:C:2006:106), punt 18; u tas‑16 ta’ Frar 2006, Öberg (C‑185/04, EU:C:2006:107), punt 15.
(
81
)	Sentenzi tat‑23 ta’ Jannar 2019, Zyla (C‑272/17, EU:C:2019:49), punt 24; tas‑7 ta’ Marzu 2018, DW (C‑651/16, EU:C:2018:162), punti 29 sa 31; u tal‑5 ta’ Diċembru 2013, Zentralbetriebsrat der gemeinnützigen Salzburger Landeskliniken (C‑514/12, EU:C:2013:799), punti 25 u 26.
(
82
)	Skont ġurisprudenza stabbilita, ir-raġunijiet ta’ natura sempliċement ekonomika, bħall-promozzjoni tal-ekonomija nazzjonali jew il-funzjonament tajjeb tagħha, ma jistgħux iservu bħala ġustifikazzjoni sabiex jostakolaw waħda mil-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattati (ara s-sentenzi tat‑2 ta’ Frar 2019, Associação Peço a Palavra et, C‑563/17, EU:C:2019:144, punt 70; u tal‑21 ta’ Diċembru 2016, AGET Iraklis, C‑201/15, EU:C:2016:972, punt 72).
(
83
)	Sentenza tad‑19 ta’ Lulju 2012, Garkalns (C‑470/11, EU:C:2012:505), punt 42: “sistema ta’ awtorizzazzjoni […] għandha tkun ibbażata fuq kriterji oġġettivi, li ma jkunux diskriminatorji u li jkunu magħrufa minn qabel, b’mod li jiġi limitat l-eżerċizzju tas-setgħa diskrezzjonali tal-awtoritajiet sabiex din ma tintużax b’mod arbitrarju”.
(
84
)	Sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2002, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑439/99, EU:C:2002:14), punt 39. Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑26 ta’ Settembru 2013, Ottica New Line (C‑539/11, EU:C:2013:591), punt 53: “l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jawtorizzaw il-ftuħ ta’ stabbiliment tal-ottika addizzjonali biss wara li jkunu kisbu l-opinjoni obbligatorja ta’ kumitat tal-kamra tal-kummerċ li huwa kompost […] minn rappreżentanti tal-oftalmiċi preżenti fuq is-suq, jiġifieri kompetituri diretti tal-oftalmiċi kandidati għall-istabbiliment”.
(
85
)	Ara, b’analoġija, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-moviment liberu tal-merkanzija, is-sentenza tad‑19 ta’ Marzu 1991, Franza vs Il-Kummissjoni (C‑202/88, EU:C:1991:120), punt 52.
(
86
)	L-Artikolu 1(1) tad-Digriet Irjali 2004 jagħmel riferiment għad-Digriet Irjali tas‑6 ta’ Novembru 1969, li jistabbilixxi l-modalitajiet ġenerali tal-funzjonament tal-kummissjonijiet u tas-sottokumitati konġunti. Ir-regola tal-unanimità dderivata mill-aħħar paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Liġi tal‑5 ta’ Diċembru 1968 dwar il-ftehim kollettiv tax-xogħol u l-kummissjonijiet konġunti.
(
87
)	Sentenza tas‑7 ta’ Marzu 2018, DW (C‑651/16, EU:C:2018:162), punti 33 u 34.
(
88
)	Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, PI (C‑230/18, EU:C:2019:383), punt 81.
(
89
)	Is-sentenza tad‑19 ta’ Lulju 2012, Garkalns (C‑470/11, EU:C:2012:505), fil-punt 43 tagħha, tgħid li, “[s]abiex ikun hemm kontroll tal-imparzjalità tal-proċeduri ta’ awtorizzazzjoni, huwa […] neċessarju li l-awtoritajiet kompetenti jibbażaw kull waħda mid-deċiżjonijiet tagħhom fuq raġunament li huwa aċċessibbli għall-pubbliku, filwaqt li jindikaw b’mod preċiż ir-raġunijiet li għalihom, skont il-każ, tali awtorizzazzjoni ġiet irrifjutata”.
(
90
)	Skont il-Kummissjoni, l-istatistika disponibbli tenfasizza li ma ġewx deċiżi 52 % mit-talbiet għal rikonoxximent fil-pool fil-perijodu 2014‑2019 u 43 % mit-talbiet għal rikonoxximent barra mill-pool fil-perijodu 2016‑2019. Il-Gvern Belġjan, fir-risposta tiegħu għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja, ikkontesta dawn iċ-ċifri u ta xi spjegazzjonijiet għad-dewmien amministrattiv fl-ipproċessar tat-talbiet.
(
91
)	Digriet tar-rinviju, punt 40.
(
92
)	Ser nanalizza r-rekwiżit tal-kuntratt tax-xogħol għar-rikonoxximent tal-ħaddiem tal-baċiri barra mill-pool b’rabta mat-tielet u r-raba’ domanda preliminari.
(
93
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2015, UNIS u Beaudout Père et Fils (C‑25/14 u C‑26/14, EU:C:2015:821), punti 34 sa 37, li tagħmel riferiment għall-obbligu ta’ trasparenza, imposta mil-libertà ta’ provvista ta’ servizzi, għad-deċiżjoni li tingħata l-ġestjoni ta’ sistema ta’ tbassir kumplimentari obbligatorju matul perijodu ddeterminat lil organiżmu wieħed biss. Ir-rispett għal dan l-obbligu ta’ trasparenza jitlob li l-operaturi potenzjalment interessati, differenti minn dak li ġie maħtur, kellhom l-opportunità minn qabel li jippreżentaw l-interess tagħhom biex jassumu din il-ġestjoni u li l-ħatra tal-operatur inkarigat mill-ġestjoni ta’ din is-sistema kumplimentari titwettaq b’imparzjalità sħiħa.
(
94
)	L-impriżi rikorrenti jikkonfermaw li fl-ebda każ ma ġie applikat ir-rikonoxximent reċiproku lil burdnara ta’ Stati Membri oħra.
(
95
)	B’mod speċjali, it-Titolu III, il-Kapitoli I u II u l-Artikoli 50, 51 u 53 tad-Direttiva 2005/36.
(
96
)	Skont l-istatistika tal-Kummissjoni, fil-perijodu 2016‑2019 kien hemm biss 28 talba għal rikonoxximent barra mill-pool, bi 3901 talba għal rikonoxximent sabiex isiru membri fih.
(
97
)	L-Artikolu 5 tad-Digriet Irjali tas‑26 ta’ Ġunju 2020, li jemenda d-Digriet Irjali tal‑5 ta’ Lulju 2004, jipprovdi għal din l-applikazzjoni b’dan l-isem. Kif indikat f’dan tal-aħħar, din il-ligi daħlet fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 2020 u għaldaqstant ma hijiex applikabbli ratione temporis għal dawn il-kawżi.
(
98
)	Ara s-sentenza tat‑28 ta’ April 1998, Kohll (C‑158/96, EU:C:1998:171), punt 41.
(
99
)	Bħalma diġà indikajt, din ir-regola tidher li tapplika biss għall-portijiet ta’ Amberes, ta’ Gante, ta’ Ostende, ta’ Zeebrugge u ta’ Brussell, iżda mhux għal portijiet Belġjani oħra bħal dak ta’ Genk jew ta’ Liège.
(
100
)	Sentenza tal‑11 ta’ Diċembru 2007, International Transport Workers’ Federation y Finnish Seamen’s Union (C‑438/05, EU:C:2007:772), punti 33, 34 u 50 sa 58.
(
101
)	Ara Van Hooydonk, E., op. cit. fin-nota 2, pp. 152 sa 157.
(
102
)	Sentenzi tal‑21 ta’ Marzu 2002, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑298/99, EU:C:2002:194), punt 64; u tat‑13 ta’ Diċembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑465/05, EU:C:2007:781), punt 59.
(
103
)	L-istess jiġri bir-rekwiżit li jinkiseb ripetutament iċ-ċertifikat ta’ sigurtà għall-istess ħaddiem u li għandu jiġbru minn kull wieħed mill-uffiċċji ta’ ħruġ. L-ispiża għal kull karta tista’ wkoll tkun eċċessiva għal kuntratti ta’ jum wieħed jew ftit jiem.
(
104
)	L-informazzjoni dwar din il-karta u l-kumpannija li toħroġha tista’ tiġi kkonsultata fuq https://www.alfapass.be/fr/.