Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY
przedstawiona w dniu 23 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawa C‑321/25 [Gidzhinov](i)
Postępowanie karne
przeciwko
А,
B,
V,
G,
D,
przy udziale:
Sofiyska gradska prokuratura
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria)]
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca sądowa w sprawach karnych – Zwalczanie przestępczości zorganizowanej – Ochrona interesów finansowych Unii – Artykuł 325 ust. 1 TFUE – Konwencja PIF – Decyzja ramowa 2008/841/WSiSW – Obowiązek zwalczania nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii za pomocą odstraszających i skutecznych środków – Obowiązek ustanowienia sankcji karnych – Poważne nadużycie finansowe w dziedzinie VAT – Maksymalne zagrożenie karą – Zasada proporcjonalności – Termin przedawnienia
1.        W ramach postępowania karnego przeciwko osobom oskarżonym o kierowanie organizacją przestępczą zajmującą się dokonywaniem oszustw w dziedzinie VAT lub o udział w tej organizacji Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria) przedstawił Trybunałowi Sprawiedliwości dwa pytania prejudycjalne o całkowicie odmiennym charakterze, dotyczące bezwzględnego terminu przedawnienia ścigania karnego (pytanie pierwsze) oraz związku pomiędzy karami przewidzianymi za porozumienia mające na celu popełnienie przestępstwa a karami przewidzianymi za samo przestępstwo (pytanie drugie).
2.        Przepisy prawa Unii, których wykładni dotyczą pytania prejudycjalne, to art. 325 ust. 1 TFUE, Konwencja o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich(2) oraz decyzja ramowa 2008/841/WSiSW(3).
I.      Ramy prawne
A.      Prawo Unii
1.      Konwencja PIF
3.        Artykuł 1 („Postanowienia ogólne”) stanowi:
„1.      Do celów niniejszej konwencji nadużycia finansowe naruszające interesy finansowe [Unii] polegają na:
[…]
b)      w odniesieniu do przychodów – jakimkolwiek umyślnym działaniu lub zaniechaniu dotyczącym:
–        wykorzystania lub przedstawienia fałszywych, nieścisłych lub niekompletnych oświadczeń lub dokumentów, które ma na celu bezprawne zmniejszenie środków budżetu ogólnego [Unii] lub budżetów zarządzanych przez [Unię] lub w [jej] imieniu;
–        nieujawnienia informacji z naruszeniem szczególnego obowiązku, w tym samym celu;
–        niewłaściwego wykorzystania korzyści uzyskanej zgodnie z prawem, w tym samym celu.
[…]”.
4.        Artykuł 2 („Kary”) stanowi:
„1.      Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia, że działanie określone w artykule 1 oraz udział w, nakłanianie do, lub próba zachowania określonego w artykule 1 ustęp 1, są zagrożone przez skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje karne, włącznie z, przynajmniej w przypadkach poważnego nadużycia finansowego, karami polegającymi na pozbawieniu wolności, które może prowadzić do ekstradycji, przy czym za poważne nadużycie finansowe uważa się takie nadużycie finansowe, które wiąże się przynajmniej z minimalną kwotą określoną w każdym państwie członkowskim. Taka minimalna kwota nie może być ustalona na poziomie wyższym niż 50 000 [EUR].
[…]”.
2.      Decyzja ramowa 2008/841
5.        Artykuł 1 („Definicje”) przewiduje:
„Do celów niniejszej decyzji ramowej:
1)      »organizacja przestępcza« oznacza zorganizowaną grupę, istniejącą przez pewien czas, składającą się z więcej niż dwóch osób, działających wspólnie w celu popełnienia przestępstw, których maksymalne zagrożenie karą przekracza co najmniej cztery lata pozbawienia wolności lub [środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności] lub które podlegają surowszej karze, w celu osiągnięcia, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści finansowej lub innej korzyści materialnej;
2)      »zorganizowana grupa« oznacza grupę, która nie jest przypadkowo utworzona w celu natychmiastowego popełnienia przestępstwa ani której członkowie nie muszą mieć formalnie określonych ról, w której nie musi istnieć ciągłość członkostwa ani rozwinięta struktura”.
6.        Artykuł 2 („Przestępstwa związane z udziałem w organizacji przestępczej”) stanowi:
„Każde państwo członkowskie przyjmuje środki niezbędne do zapewnienia, że następujące jedno lub oba rodzaje zachowań związanych z organizacją przestępczą są uznane za przestępstwa:
a)      zachowanie każdej osoby, która, w sposób zamierzony i mając świadomość celu i ogólnej działalności organizacji przestępczej lub zamiaru popełnienia przez nią danych przestępstw, aktywnie bierze udział w działalności przestępczej organizacji, w tym w dostarczaniu informacji lub środków materialnych, rekrutacji nowych członków oraz wszelkich formach finansowania jej działalności, ze świadomością, że udział taki przyczyni się do realizacji działalności przestępczej organizacji;
b)      zachowanie każdej osoby polegające na ustaleniu z jedną lub większą liczbą osób, że należy wykonać pewne działanie, którego wykonanie oznaczałoby popełnienie przestępstw, o których mowa w art. 1, nawet jeśli osoba ta nie bierze udziału w faktycznej realizacji działania”.
7.        Artykuł 3 („Sankcje”) wskazuje:
„1.      Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia, że:
a)      [w przypadku] przestępstw[a], o którym mowa w art. 2 lit. a), [maksymalne] zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi przynajmniej między dwa a pięć lat; lub
b)      [w przypadku] przestępstw[a], o którym mowa w art. 2 lit. b), [maksymalne] zagrożenie karą pozbawienia wolności jest takie samo jak [w przypadku] przestępstwa, w celu popełnienia którego zawiązano porozumienie[(4)], lub [maksymalne] zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi przynajmniej między dwa a pięć lat.
2.      Każde państwo członkowskie przyjmuje niezbędne środki w celu zapewnienia, że [fakt, iż] przestępstwa, o których mowa w art. 2, określone przez dane państwo członkowskie, zostały popełnione w ramach udziału w organizacji przestępczej, mógł być uznawany za okoliczność obciążającą”.
B.      Prawo bułgarskie
1.      Nakazatelen kodeks (kodeks karny)
8.        Artykuł 23 ust. 1 stanowi:
„Jeżeli w drodze jednego czynu popełniono kilka przestępstw lub jeżeli dana osoba popełniła kilka różnych przestępstw, zanim została skazana za jedno z nich prawomocnym wyrokiem, sąd, po ustaleniu kary za każde z tych przestępstw z osobna, wymierzy najsurowszą z nich”.
9.        Zgodnie z art. 80:
„(1)      Ściganie karne jest wykluczone ze względu na przedawnienie, jeżeli nie zostało rozpoczęte w terminie:
[…]
2.      piętnastu lat w przypadku czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej dziesięciu lat;
3.      dziesięciu lat w przypadku czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej trzech lat;
[…]
(3)      Bieg przedawnienia ścigania rozpoczyna się z chwilą popełnienia przestępstwa; w przypadku usiłowania lub przygotowania do popełnienia przestępstwa – z dniem, w którym popełniono ostatni czyn, a w przypadku przestępstw nieprzerwanych i ciągłych – z chwilą ich zakończenia”.
10.      Artykuł 81 przewiduje:
„(1)      Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu, jeżeli rozpoczęcie lub kontynuowanie ścigania jest uzależnione od rozstrzygnięcia kwestii wstępnej w drodze prawomocnego orzeczenia sądowego.
(2)      Bieg przedawnienia ulega przerwaniu w wyniku każdej czynności właściwych organów podjętych w celu rozpoczęcia ścigania i dotyczy wyłącznie osoby, przeciwko której toczy się postępowanie. Po zakończeniu czynności, która spowodowała przerwanie biegu przedawnienia, bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo.
(3)      Niezależnie od zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia, ściganie karne jest wykluczone, jeżeli upłynął okres przekraczający o połowę termin przewidziany w poprzednim artykule”.
11.      Artykuł 93 wskazuje:
„Terminy i pojęcia zastosowane w niniejszym kodeksie mają następujące znaczenie:
[…]
20.      »zorganizowana grupa przestępcza«: trwałą i zorganizowaną grupę co najmniej trzech osób, której celem jest wspólne popełnianie, na terytorium kraju lub za granicą, przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej trzech lat. Grupę uznaje się za zorganizowaną również w przypadku braku formalnego podziału ról między uczestnikami, długotrwałego udziału lub rozbudowanej struktury.
[…]”.
12.      Zgodnie z art. 255:
„(1)      Kto uchyla się od ustalenia lub zapłaty zobowiązania podatkowego w dużej wysokości poprzez:
[…]
7.      nienależne odliczenie podatku naliczonego,
[…] podlega karze pozbawienia wolności od roku do sześciu lat oraz grzywnie w wysokości do 2000 [lewów bułgarskich (BGN)].
[…]
(3)      W przypadku zobowiązania podatkowego w szczególnie dużej wysokości kara wynosi od trzech do ośmiu lat pozbawienia wolności oraz orzeka się przepadek całości lub części mienia sprawcy.
[…]”.
13.      Zgodnie z art. 321:
„(1)      Utworzenie zorganizowanej grupy przestępczej bądź kierowanie nią podlega karze pozbawienia wolności od trzech do dziesięciu lat.
(2)      Udział we wspomnianej grupie przestępczej podlega karze pozbawienia wolności od roku do sześciu lat.
(3)      Jeżeli grupa przestępcza została utworzona […] w celu uzyskania korzyści majątkowych, […] karę stanowi:
1.      w przypadku przestępstw, o których mowa w ust. 1, kara pozbawienia wolności od pięciu do piętnastu lat;
2.      w przypadku przestępstw, o których mowa w ust. 2, kara pozbawienia wolności od trzech do dziesięciu lat.
[…]”.
2.      Nakazatelno protsesualen kodeks (kodeks postępowania karnego)
14.      Artykuł 24 stanowi:
„(1)      Nie wszczyna się postępowania, a postępowanie wszczęte zostaje umorzone, gdy:
[…]
3.      odpowiedzialność karna wygasła z powodu upływu ustawowego terminu przedawnienia;
[…]
(2)      W przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 3 i 9, postępowania karnego nie umarza się, jeżeli wnioskuje o to osoba oskarżona lub przekazana do sądu karnego. Amnestia lub przedawnienie nie stanowią przeszkody dla wznowienia postępowania karnego, jeżeli wnioskuje o to osoba skazana lub jeżeli prokurator złoży wniosek o uniewinnienie.
[…]”.
15.      Zgodnie z art. 258:
„(1)      Sprawę rozpoznaje ten sam skład orzekający od rozpoczęcia do zakończenia rozprawy.
(2)      Jeżeli członek składu orzekającego nie może uczestniczyć w rozpoznawaniu sprawy i musi zostać zastąpiony, rozpoznawanie sprawy wznawia się od początku”.
16.      W art. 289 wskazano:
„(1)      Sąd umarza postępowanie karne w przypadkach, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2–10 oraz ust. 5.
(2)      Jeżeli podczas rozprawy ujawnią się okoliczności, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 2 i 3, a oskarżony wniesie o kontynuowanie postępowania, sąd wydaje wyrok karny.
[…]”.
II.    Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne
17.      W 2015 r. wszczęto w Bułgarii postępowanie karne przeciwko pięciu osobom w związku z popełnieniem szeregu przestępstw w dziedzinie VAT. W ramach tego postępowania:
–        A i B zostali oskarżeni o kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą, w rozumieniu art. 321 ust. 3 kodeksu karnego, w okresie od marca 2011 r. do listopada 2012 r.; czyny te podlegają karze pozbawienia wolności od pięciu do piętnastu lat;
–        V, G i D zostali oskarżeni o udział, w tym samym okresie, w zorganizowanej grupie przestępczej kierowanej przez A i B.; czyny te podlegają karze pozbawienia wolności od trzech do dziesięciu lat.
18.      Do zarzutów tych dodano kolejne, o których mowa w art. 255 ust. 3 kodeksu karnego, zagrożone karą pozbawienia wolności od trzech do ośmiu lat oraz orzeczeniem przepadku całości lub części mienia:
–        trzy przestępstwa polegające na złożeniu nieprawdziwych deklaracji dotyczących VAT na kwotę 633 525 EUR;
–        czternaście czynów obejmujących wystawienie nieprawdziwych faktur o wartości 1 130 568 EUR;
–        oszustwo podatkowe na kwotę 1 022 583 EUR;
–        niezgodne z prawem odliczenia w łącznej kwocie 1 244 274 EUR.
19.      Sprawę początkowo rozpoznawał sąd w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, który to sąd w latach 2015–2021 przeprowadził czterdzieści osiem rozpraw. W 2021 r. postępowanie należało rozpocząć od początku, ponieważ powołano nowego sędziego w miejsce poprzedniego, który zakończył pełnienie swoich obowiązków.
20.      Nowy skład orzekający sądu, składający się z owego drugiego sędziego oraz dwóch innych ławników, przeprowadził osiemnaście rozpraw w latach 2022–2025, przy czym większość z nich została odroczona i nie podjęto żadnych działań w celu zebrania dowodów.
21.      Sprawę należało przydzielić, po raz trzeci, kolejnemu składowi orzekającemu sądu, ponieważ ów drugi sędzia przeszedł na emeryturę. Została ona przydzielona trzeciemu sędziemu i dwóm nowym ławnikom, którzy tworzą sąd odsyłający.
22.      W tym zakresie sąd odsyłający przedstawia następujące uwagi:
–        „[…] obiektywnie niemożliwe jest przeprowadzenie postępowania karnego przed trzema instancjami przed upływem terminu, w którym nastąpi bezwzględne przedawnienie ścigania karnego większości przestępstw (jednak nie przestępstw związanych z kierowaniem organizacją przestępczą); nawet gdyby sąd odsyłający zdołał wcześniej rozstrzygnąć sprawę, bezwzględne przedawnienie z pewnością nastąpiłoby przed wydaniem orzeczenia przez sąd drugiej lub trzeciej instancji w sprawie wniesionych środków odwoławczych”(5);
–        czyny dwóch oskarżonych o kierowanie organizacją przestępczą zagrożone są karą do piętnastu lat pozbawienia wolności; w związku z tym bezwzględny termin przedawnienia wynosi dwadzieścia dwa i pół roku oraz upływa w dniu 14 maja 2035 r. – termin ten, dotyczący ścigania karnego osób wskazanych jako kierujące organizacją przestępczą, byłby wystarczający do przeprowadzenia postępowania karnego, w tym przed trzema instancjami sądowymi;
–        co się tyczy kar przewidzianych za czyny będące przedmiotem postępowania, przepis, na mocy którego „[…] porozumienie w celu popełnienia przestępstwa byłoby karane surowiej niż faktyczne popełnienie przestępstwa […] byłby sprzeczny z zasadą proporcjonalności, ponieważ przestępczy charakter porozumienia […] wynika wyłącznie z przestępczego charakteru przestępstw, których popełnienie jest celem porozumienia i które mogą zostać popełnione w przyszłości”(6).
23.      W związku z tym Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii) postanowił przedstawić Trybunałowi Sprawiedliwości następujące pytania prejudycjalne:
„1)      Czy art. 325 [TFUE] i art. 2 ust. 1 [konwencji PIF] stoją na przeszkodzie ustawie krajowej, która przewiduje przedawnienie ścigania karnego czynów naruszających interesy finansowe Unii i zgodnie z którą okres przedawnienia ustala się wyłącznie na podstawie maksymalnego zagrożenia karą za przestępstwo, a nie na podstawie złożoności faktycznej i prawnej sprawy, oraz która nie uwzględnia możliwości wystąpienia nieprzewidzianego zdarzenia, w związku z którym postępowanie karne musi rozpocząć się od nowa, tak że stosowanie ustawy krajowej może prowadzić do bezkarności?
2)      Czy art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 stoi na przeszkodzie ustawie krajowej, zgodnie z którą maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności za przestępstwo, o którym mowa w art. 2 lit. b), jest wyższe niż maksymalne zagrożenie karą za przestępstwo, którego popełnienie jest celem porozumienia, o którym mowa w art. 2 lit. b)?”.
III. Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
24.      Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpłynął do Trybunału Sprawiedliwości w dniu 8 maja 2025 r.
25.      Uwagi na piśmie przedstawili V, rząd austriacki i Komisja Europejska.
26.      Trybunał Sprawiedliwości nie uznał za konieczne przeprowadzenia rozprawy.
IV.    Analiza
27.      Sąd odsyłający przedstawia dwa odrębne pytania:
–        przedmiotem pierwszego z nich jest ustanowiony przez ustawodawcę bułgarskiego termin przedawnienia ścigania karnego oraz jego zdatność do zapewnienia skutecznego zwalczania nadużyć dotyczących VAT;
–        drugie pytanie dotyczy uzasadnienia, z punktu widzenia zasady proporcjonalności, uregulowań krajowych, które w określonych okolicznościach przewidują surowsze kary dla osób, które dokonały porozumienia w celu popełnienia przestępstwa, niż dla tych, które faktycznie to przestępstwo popełniły.
A.      Pierwsze pytanie prejudycjalne
28.      Sąd odsyłający zwraca się o wyjaśnienie, czy art. 325 TFUE oraz art. 2 ust. 1 konwencji PIF stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których „okres przedawnienia ustala się wyłącznie na podstawie maksymalnego zagrożenia karą za przestępstwo, a nie na podstawie złożoności faktycznej i prawnej sprawy, oraz któr[e] nie uwzględnia[ją] możliwości wystąpienia nieprzewidzianego zdarzenia, w związku z którym postępowanie karne musi rozpocząć się od nowa”. Sąd ten dodaje, że owe uregulowania krajowe mogą „prowadzić do bezkarności”.
29.      Jak przypomniała Komisja(7), ochrona interesów finansowych Unii poprzez nakładanie sankcji karnych stanowi kompetencję dzieloną między Unią a państwami członkowskimi w rozumieniu art. 4 ust. 2 TFUE. W zakresie, w jakim terminy przedawnienia oraz przepisy dotyczące przerwania i zawieszenia jego biegu nie są przedmiotem szczegółowej harmonizacji na szczeblu unijnym, ich ukształtowanie należy co do zasady do państw członkowskich(8).
30.      Artykuł 325 ust. 1 TFUE nakłada na państwa członkowskie obowiązek zwalczania nadużyć finansowych i wszelkich innych nielegalnych działań naruszających interesy finansowe Unii za pomocą odstraszających i skutecznych środków(9).
31.      W szczególności, państwa członkowskie są zobowiązane do podjęcia niezbędnych środków w celu zapewnienia skutecznego i pełnego poboru środków własnych, w tym dochodów wynikających z zastosowania jednolitej stawki do zharmonizowanej podstawy opodatkowania VAT(10).
32.      Państwom członkowskim przysługuje swoboda w wyborze mających zastosowanie sankcji, które mogą przybrać formę sankcji administracyjnych, karnych lub obydwu rodzajów tych sankcji łącznie, w celu zagwarantowania pełnego poboru wpływów pochodzących z VAT, a przez to w celu ochrony interesów finansowych Unii. Sankcje karne mogą okazać się nieodzowne w celu zwalczania w skuteczny i odstraszający sposób niektórych poważnych przypadków oszustw w dziedzinie VAT(11).
33.      Czyny będące przedmiotem postępowania głównego mogą stanowić przestępstwa oszustwa podatkowego i udziału w organizacji przestępczej w dziedzinie VAT. Łączna kwota VAT, której dotyczy postępowanie, wynosi około 4 000 000 EUR, co znacznie przekracza minimalną kwotę wskazaną w art. 2 ust. 1 konwencji PIF w celu zakwalifikowania nadużycia naruszającego interesy finansowe Unii jako „poważnego”.
34.      Tym samym przestępstwa będące przedmiotem postępowania głównego mieszczą się w zakresie zastosowania art. 325 ust. 1 TFUE oraz art. 2 ust. 1 konwencji PIF.
35.      Trybunał Sprawiedliwości orzekł już, że skuteczny i odstraszający charakter środków przyjmowanych przez państwa członkowskie w celu zapewnienia ochrony interesów finansowych Unii nie zależy wyłącznie od zakresu sankcji karnych orzekanych za czyny naruszające owe interesy, lecz również od systemu ich przedawnienia.
36.      Ustawodawca krajowy „powinien zagwarantować, aby krajowy system przedawnienia w sprawach karnych nie prowadził do bezkarności w znacznej liczbie wypadków poważnych oszustw w dziedzinie VAT”(12).
37.      W niniejszej sprawie należy podkreślić, że:
–        bezsporne jest (sąd odsyłający nie powziął żadnych wątpliwości w tym zakresie), że prawo bułgarskie przewiduje skuteczne i odstraszające sankcje karne za przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii;
–        bezsporne jest również, że co do zasady terminy przedawnienia ścigania karnego przewidziane w ustawodawstwie bułgarskim są odpowiednie, to jest nie wpływają one na skuteczność i odstraszający charakter odpowiednich kar. Terminy te przekraczają terminy minimalne określone w art. 12 dyrektywy (UE) 2017/1371(13), choć nie ma ona zastosowania, rationetemporis, do czynów popełnionych w latach 2011 i 2012.
38.      Wątpliwości sądu odsyłającego dotyczą systemu przedawnienia ścigania karnego, które to przedawnienie następuje nieuchronnie po upływie określonej liczby lat od popełnienia czynów będących przedmiotem postępowania. Ów bezwzględny
termin przedawnienia jest uzależniony od maksymalnego zagrożenia karą przewidzianego za dane przestępstwo i w żadnych okolicznościach nie może zostać przedłużony.
39.      Trybunał Sprawiedliwości wypowiedział się już w przedmiocie ustalenia rozsądnych terminów przedawnienia w zakresie nakładania przez organy krajowe kar w sprawach, w których zastosowanie ma prawo Unii(14). Trybunał stwierdził w tym względzie, co następuje:
–        „przepisy krajowe określające terminy przedawnienia powinny być pomyślane w taki sposób, aby zapewnić równowagę pomiędzy z jednej strony celami, jakimi są zagwarantowanie pewności prawa i zapewnienie rozpatrywania spraw w rozsądnych terminach, jako zasady ogólne prawa Unii, a z drugiej strony rzeczywistym i skutecznym stosowaniem [prawa Unii]”(15);
–        „[w] celu ustalenia, czy krajowy system przedawnienia ustanawia taką równowagę, należy wziąć pod uwagę wszystkie elementy tego systemu […], wśród których może znajdować się między innymi data rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, długość tego terminu, a także przepisy regulujące zawieszanie lub przerywanie jego biegu”(16);
–        należy również uwzględnić jako istotny element danej sprawy, że wymaga ona przeprowadzania złożonej analizy(17).
40.      W oparciu o wskazane powyżej przesłanki należy przede wszystkim wyjaśnić wątpliwości w przedmiocie ważności bezwzględnego terminu przedawnienia jako takiego. Tego rodzaju termin określony został przykładowo w rozporządzeniu (WE, Euratom) nr 2988/95(18), które dotyczy ochrony interesów finansowych Unii.
41.      W art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 ustanowiono „[…] nieprzekraczalny termin [przedawnienia, który] przyczynia się do zwiększenia pewności prawa u podmiotów gospodarczych, stanowiąc przeszkodę dla tego, aby przedawnienie mogło być przeciągane w nieskończoność […]”(19).
42.      Zgadzam się z Komisją, że w przypadku braku bardziej szczegółowej harmonizacji samo to, że w uregulowaniach krajowych nie ma przepisu uzależniającego stosowanie bezwzględnego terminu przedawnienia ścigania karnego od złożoności postępowania sądowego, nie stanowi naruszenia prawa Unii.
43.      Logicznie rzecz biorąc, termin ten powinien być wystarczająco długi, aby umożliwić sądowi osądzenie danego czynu, zważywszy w szczególności na średni czas trwania postępowań sądowych(20).
44.      Uważam, że bezwzględny termin przedawnienia wynoszący piętnaście lat, jaki ustanowiono w prawie bułgarskim, jest rozsądny i wystarczający. Jest tak nawet wtedy, gdy do jego biegu wlicza się okres od wszczęcia postępowania karnego do wydania prawomocnego wyroku, czyli obejmuje on wszystkie instancje sądowe(21). W ciągu piętnastu lat można doprowadzić do końca postępowanie karne, którego przedmiotem są takie przestępstwa, jak te będące przedmiotem postępowania głównego. Jak wskazuje Komisja, termin ten znacznie przekracza odpowiedni okres przedawnienia przewidziany w dyrektywie 2017/1371(22).
45.      Jednak nawet przy założeniu, że termin ten jest teoretycznie rozsądny, należy zapewnić, by jego stosowanie w praktyce nie skutkowało bezkarnością, a tym samym – nie podważało skuteczności i odstraszającego charakteru środków mających na celu ochronę interesów finansowych Unii.
46.      W tym kontekście Trybunał Sprawiedliwości zbadał, czy stosowanie przepisów krajowych dotyczących przedawnienia karalności skutkuje w znacznej liczbie przypadków
tym, że czyny stanowiące poważne oszustwa pozostają bezkarne. Mogłoby tak być, gdyby ulegały one powszechnie przedawnieniu, zanim możliwe byłoby nałożenie przewidzianej przez prawo kary w drodze prawomocnego orzeczenia sądu. W takim przypadku środki przewidziane przez prawo krajowe w celu zwalczania oszustw lub innych nielegalnych działań naruszających interesy finansowe Unii nie mogłyby zostać uznane za skuteczne i odstraszające(23).
47.      Nic jednak nie wskazuje na to, by sporny w niniejszej sprawie termin przedawnienia skutkował powszechnie faktyczną bezkarnością w znacznej liczbie rozpoznawanych przez sądy bułgarskie spraw karnych, których przedmiotem są przestępstwa naruszające interesy finansowe Unii.
48.      Wszystko zdaje się raczej wskazywać na to, że w niniejszej sprawie przedawnienie ścigania karnego dotyczyłoby tylko niektórych czynów rozpoznawanych przez sąd odsyłający(24) oraz że ewentualna bezkarność (części) tych czynów wiąże się ze szczególnymi czynnikami, powiązanymi z problemami i trudnościami wynikającymi z okoliczności, które leżą po stronie samego sądu odsyłającego.
49.      Ciąg zdarzeń opisany w postanowieniu odsyłającym, do którego już wcześniej się odniosłem(25), wskazuje bowiem na to, że opóźnienie w przeprowadzeniu postępowania karnego wynika, jak twierdzi Komisja, z pewnej „systemowej nieefektywności” samego sądu(26).
50.      W aktach sprawy nie ma informacji wskazujących na to, by jeśli już nie wszystkie sądy bułgarskie rozpoznające podobne sprawy karne, to przynajmniej znaczna ich liczba uważała system przedawnienia ścigania karnego za systemową przeszkodę w prawomocnym osądzeniu czynów naruszających interesy finansowe Unii.
51.      W tych okolicznościach nie zostały moim zdaniem spełnione wymagane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości przesłanki stwierdzenia istnienia systemowego ryzyka bezkarności w odniesieniu do przestępstw w postaci poważnych oszustw naruszających interesy finansowe Unii. Na pierwsze pytanie prejudycjalne należy zatem udzielić odpowiedzi przeczącej.
B.      Drugie pytanie prejudycjalne
52.      Sąd odsyłający powziął wątpliwości, czy art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 pozwala na orzeczenie surowszej kary (do piętnastu lat pozbawienia wolności) za „porozumienie” zawarte w celu popełnienia przestępstwa, w rozumieniu art. 2 lit. b) tej decyzji ramowej, niż za popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem tego porozumienia (do ośmiu lat pozbawienia wolności).
53.      Przypominam, że w postępowaniu karnym toczącym się przed sądem odsyłającym:
–        A i B zostali oskarżeni o kierowanie organizacją przestępczą utworzoną w celu popełniania oszustw w dziedzinie VAT, co stanowi czyn zagrożony karą pozbawienia wolności od pięciu do piętnastu lat;
–        V, G i D zostali oskarżeni o udział w tej organizacji przestępczej, co stanowi czyn zagrożony karą pozbawienia wolności od trzech do dziesięciu lat.
54.      Wspomnianym pięciu oskarżonym zarzuca się również popełnienie oszustwa podatkowego, za co grozi kara pozbawienia wolności od trzech do ośmiu lat.
55.      Artykuł 2 decyzji ramowej 2008/841 nakłada na państwa członkowskie obowiązek uznania za przestępstwo jednego lub obu rodzajów zachowań związanych z organizacją przestępczą:
–        aktywnego udziału w działalności przestępczej organizacji;
–        ustalenia
„z jedną lub większą liczbą osób, że należy wykonać pewne działanie, którego wykonanie oznaczałoby popełnienie przestępstw, o których mowa w art. 1 [tej decyzji ramowej] […]”. W odniesieniu do tych przestępstw „maksymalne zagrożenie karą przekracza co najmniej cztery lata pozbawienia wolności […] lub […] podlegają [one] surowszej karze […]”(27).
56.      Z kolei art. 3 ust. 1 decyzji ramowej 2008/841 wymaga od państw członkowskich, aby podjęły niezbędne środki w celu zapewnienia, by:
–        w przypadku przestępstwa, o którym mowa w art. 2 lit. a), maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosiło „przynajmniej między dwa a pięć lat”;
–        w przypadku przestępstwa, o którym mowa w art. 2 lit. b), „maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności [było] takie samo jak [w przypadku] przestępstwa, w celu popełnienia którego zawiązano porozumienie, lub [by] maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi[ło] przynajmniej między dwa a pięć lat”.
57.      Ustawodawca bułgarski zdecydował się na drugą z możliwości, które daje art. 3 ust. 1 lit. b): maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności przewidziane w kodeksie karnym za oszustwo w dziedzinie VAT wynosi osiem lat, podczas gdy za utworzenie grupy przestępczej w celu dokonywania oszustw polegających na uchylaniu się od VAT lub kierowanie taką grupą grozi kara do piętnastu lat.
58.      W tej sytuacji nasuwają się dwa pytania:
–        po pierwsze, czy art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 pozwala, aby porozumienie mające na celu dokonywanie oszustw polegających na uchylaniu się od VAT było zagrożone karą surowszą (piętnaście lat) niż kara przewidziana za popełnienie tego przestępstwa podatkowego (osiem lat);
–        po drugie, czy w każdym przypadku uregulowania krajowe mogą za takie porozumienie przewidywać maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności przekraczające pięć lat, skoro druga z alternatyw, o których mowa w art. 3 ust. 1 lit. b), odnosi się do maksymalnego zagrożenia karą pozbawienia wolności wynoszącego „przynajmniej między dwa a pięć lat”.
1.      „Maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności [wynoszące] przynajmniej między dwa a pięć lat”, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/841
59.      Decyzja ramowa 2008/841 należy do aktów przyjętych na podstawie art. 31 ust. 1 TUE, którego postanowienia zostały powtórzone w art. 83 ust. 1 akapit pierwszy TFUE. Decyzja ta zawiera minimalne przepisy dotyczące kar mających zastosowanie do przestępstw dokonywanych w ramach przestępczości zorganizowanej(28).
60.      W obecnym stanie prawa Unii prawo karne państw członkowskich nie podlega ogólnym środkom harmonizacji. W szczególności ocenę stopnia ciężaru przestępstwa „[…] należy przeprowadzać z uwzględnieniem dokonanych w ramach systemu prawa karnego danego państwa członkowskiego wyborów odnoszących się do identyfikacji przestępstw naruszających w największym stopniu porządek prawny społeczeństwa”(29).
61.      Rząd austriacki zwrócił uwagę na trudności podczas toczonych w Radzie debat dotyczących wielu aktów prawnych Unii w dziedzinie prawa karnego materialnego, spowodowane różnicami między tradycjami prawnymi i krajowymi systemami karnymi(30). Trudności te leżały również u podstaw zasadniczego stanowiska przyjętego przez Radę w „Council conclusions on the approach to apply regarding approximation of penalties” (konkluzjach Rady w sprawie podejścia, jakie należy stosować w odniesieniu do harmonizacji wymiaru kar)(31).
62.      Zgodnie z tym dokumentem, który formalizuje podejście przyjęte przez Radę w różnych decyzjach ramowych poprzedzających traktat lizboński:
–        harmonizacja w zakresie wymiaru kar nie powinna uniemożliwiać państwom członkowskim zachowania spójności ich systemów krajowych(32);
–        gdyby wnioski dotyczące (przyszłych) aktów prawnych zawierały postanowienia określające minimalny zakres znamion przestępstw, należałoby rozważyć możliwość ustalenia minimalnego progu maksymalnego zagrożenia karą za te przestępstwa w prawie krajowym(33).
63.      W tym celu Rada ustanowiła system progów kar(34) i zaznaczyła, że chodzi o progi minimalne oraz że nic nie stoi na przeszkodzie, aby państwa członkowskie przewidziały w swoim prawie krajowym wyższe progi(35).
64.      System minimalnych progów maksymalnego zagrożenia karą, który – jak twierdzi Komisja – jest zgodny z zasadą harmonizacji minimalnej, stosownie do art. 83 ust. 1 TFUE(36), był regularnie stosowany przez Radę w wielu decyzjach ramowych(37). Z jego ducha i z praktyki wynika, że państwa członkowskie mają swobodę ustanawiania w swoich systemach krajowych maksymalnego zagrożenia karą wyższego niż przewidziane w decyzji ramowej 2008/841.
65.      Nie mogę jednak powstrzymać się od wskazania, że sformułowanie użyte przez prawodawcę nie jest zbyt trafne.
66.      Sformułowanie „maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności wynosi przynajmniej między dwa a pięć lat”(38), zastosowane w art. 3 ust. 1 decyzji ramowej 2008/841, z trudem może bowiem sprostać zasadom logiki, o czym świadczy już sama niepewność sądu odsyłającego(39).
67.      Określenie „maksymalne zagrożenie karą” w połączeniu ze sformułowaniem „przynajmniej” pozostawia tak dużą swobodę w zakresie podwyższenia tej kary, że nie może tu chodzić o maksymalne zagrożenie karą. Państwa członkowskie mogą bowiem owo maksymalne zagrożenie podwyższyć.
68.      Jeżeli określenie „przynajmniej” od razu doprecyzowuje się poprzez odniesienie go nie do konkretnego czasu trwania, lecz do przedziału czasowego, w którym powinien mieścić się czas trwania kary, oznacza to, że kara nie mogłaby przekroczyć górnej granicy tego przedziału, która to granica stanowiłaby wówczas (dla kary) maksymalny dopuszczalny próg. Państwa członkowskie mogłyby zatem ustalać czas trwania kary wyłącznie w granicach przedziału, nie przekraczając jego górnej granicy.
69.      Należy jednak przyjąć, zgodnie z sugestią rządu austriackiego(40), że to minimalny próg maksymalnego zagrożenia karą mieści się w ramach tego przedziału („między dwa a pięć lat”) oraz że w związku z tym kara może wykraczać poza ten przedział czasowy. Państwa członkowskie mogą zatem podnieść maksymalne zagrożenie karą, jeśli sumują wyższe przedziały kar.
70.      Wykładnia ta, choć z pewnością zawiła, jest najbardziej zgodna z zasadą harmonizacji minimalnej prawa Unii w dziedzinie prawa karnego. Jest to również w pewnym zakresie wykładnia, która najlepiej oddaje przyznane państwom członkowskim uprawnienie do ostatecznego decydowania o górnych granicach kar, które chcą ustanowić.
71.      Prawo Unii umożliwia państwom członkowskim wypełnienie obowiązku określenia maksymalnego zagrożenia karą, dając im możliwość, aby zagrożenie to, w niniejszym przypadku, wynosiło jedynie dwa lata lub dowolny inny okres do lat pięciu. Nie ogranicza to oczywiście ich uprawnienia do wyboru innego dowolnego okresu dłuższego niż określony w przedziale „między dwa a pięć lat”.
72.      W związku z tym uważam, że art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 nie stoi na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które za porozumienie, o którym mowa w art. 2 lit. b) decyzji ramowej, przewidują maksymalne zagrożenie karą pozbawienia wolności wyższe niż przewidziane za przestępstwo będące przedmiotem tego porozumienia.
73.      Tak czy inaczej należy uwzględnić utrwalone orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z którym sąd krajowy nie jest zobowiązany do odstąpienia od stosowania przepisu prawa krajowego niezgodnego z przepisami decyzji ramowej, które nie wywierają bezpośredniego skutku(41).
2.      Różnica między karami przewidzianymi za porozumienie w celu popełnienia przestępstwa a karami za popełnienie przestępstwa  będącego przedmiotem porozumienia. Proporcjonalność
74.      Pozostaje wreszcie rozstrzygnąć, czy art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 zezwala na to, aby porozumienie zawarte w celu dokonania oszustwa polegającego na uchylaniu się od VAT podlegało w prawie bułgarskim karze surowszej (piętnaście lat) niż kara przewidziana za popełnienie tego przestępstwa podatkowego (osiem lat).
75.      Sąd odsyłający uważa, że odpowiedź twierdząca byłaby sprzeczna z zasadą proporcjonalności(42).
76.      Nie podzielam tego stanowiska.
77.      Na pierwszy rzut oka mogłoby oczywiście wydawać się nieproporcjonalne, że porozumienie w celu popełnienia przestępstwa (rozumiane jako czyn przygotowawczy do późniejszego przestępstwa) podlega surowszej karze niż kara za popełnienie tego przestępstwa(43).
78.      Jednak art. 2 lit. b) decyzji ramowej 2008/841, dotyczącej zjawiska przestępczości zorganizowanej, odnosi się do przypadku, gdy dochodzi do „ustalenia[a] […], że należy wykonać pewne działanie, którego wykonanie oznaczałoby popełnienie przestępstw”(44).
79.      W kontekście walki z przestępczością zorganizowaną, która – jak podkreślam – stanowi przedmiot decyzji ramowej 2008/841, uzasadnione jest surowsze karanie tworzenia struktur organizacyjnych mających na celu systematyczne prowadzenia działalności przestępczej.
80.      Okazjonalne porozumienie mające na celu popełnienie jednego przestępstwa nie jest tym samym, co porozumienie dotyczące stałego i zorganizowanego popełniania czynów przestępczych w ramach ustrukturyzowanej grupy kilku osób przez określony czas.
81.      Niezależnie od tego, czy dana osoba „bierze udział w faktycznej realizacji działania” przestępczego, jak stanowi art. 2 lit. b) decyzji ramowej 2008/841, jeżeli zawiera ona porozumienie w celu utworzenia wraz z innymi osobami organizacji przestępczej:
–        może ponosić odpowiedzialność za przestępstwa popełnione przez inne osoby w ramach tej organizacji – czy to pośrednio, czy też jako osoba, która owe osoby do popełnienia tych przestępstw nakłoniła;
–        w każdym razie ponosi bezpośrednią i główną odpowiedzialność za przestępstwo polegające na utworzeniu struktury służącej ułatwieniu popełnienia czynów przestępczych, których nie można byłoby popełnić, gdyby faktyczni sprawcy nie mogli liczyć na wsparcie ze strony organizacji przestępczej.
82.      Uważam zatem, ogólnie rzecz biorąc, że porozumienie mające na celu utworzenie organizacji przestępczej może zasługiwać na surowszą karę niż kara przewidziana za popełnienie konkretnych przestępstw w ramach tej organizacji.
83.      Określenie zakresu zarzutu karnego należy do kompetencji ustawodawcy krajowego – w omówionych powyżej granicach. To jego ocena proporcjonalności między przestępstwem a karą powinna mieć pierwszeństwo, chyba że w sposób oczywisty wykracza ona poza granice racjonalności.
84.      Tak czy inaczej zgadzam się z Komisją, że oceny proporcjonalności danej kary należy dokonać w świetle szczególnych okoliczności każdej sprawy(45).
85.      To sąd odsyłający powinien ustalić – biorąc pod uwagę, po pierwsze, cechy organizacji przestępczej utworzonej w wyniku porozumienia pomiędzy A i B, a po drugie, w jakim stopniu istnienie tej organizacji było warunkiem koniecznym popełnienia przestępstw zarzucanych V, G i D – czy zachowanie A i B uzasadnia orzeczenie surowszej kary niż kara przewidziana dla pozostałych trzech oskarżonych. W tej ocenie nie można ponadto pominąć faktu, że A i B zarzuca się również kierowanie organizacją przestępczą utworzoną w wyniku zawartego między nimi porozumienia.
V.      Wnioski
86.      W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi Sprawiedliwości, aby na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Sofiyski gradski sad (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria) odpowiedział w następujący sposób:
„1)      Artykuł 325 TFUE oraz art. 2 ust. 1 Konwencji o ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich
należy interpretować w ten sposób, że
nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które ustanawiają bezwzględny termin przedawnienia ścigania karnego w odniesieniu do przestępstw przeciwko interesom finansowym Unii, określony wyłącznie w oparciu o maksymalne zagrożenie karą przewidziane za dane przestępstwo, wynoszący piętnaście lat w przypadku czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej dziesięciu lat oraz dziesięć lat w przypadku czynów zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej trzech lat.
2)      Artykuł 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW z dnia 24 października 2008 r. w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej
należy interpretować w ten sposób, że
nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z którymi zachowanie danej osoby polegające na ustaleniu, że należy wykonać pewne działanie, którego wykonanie oznaczałoby popełnienie przestępstw, o których mowa w art. 1 rzeczonej decyzji ramowej, podlega karze pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze wyższym niż przewidziany za popełnienie któregokolwiek z tych przestępstw”.
1      Język oryginału: hiszpański.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Sporządzona na mocy aktu Rady z dnia 26 lipca 1995 r. na podstawie art. K.3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 1995, C 316, s. 48 – wyd. spec. w jęz.
polskim, rozdz. 19, t. 8, s. 57–65), zwana dalej „konwencją PIF”.
3      Decyzja ramowa Rady z dnia 24 października 2008 r. w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej (Dz.U. 2008, L 300, s. 42).
4      Zastosowane w hiszpańskiej wersji językowej pojęcie „conspiración” [„spisek”] nie jest spójne z pojęciami zastosowanymi w innych wersjach językowych, które zbadałem. Wersje te posługują się pojęciami: „accord” (francuska), „agreement” (angielska), „intesa” (włoska), „acordo” (portugalska), „acordul” (rumuńska), „Vereinbarung” (niemiecka), „overeengekomen” (niderlandzka). Pojęcie „conspiración” [„spisek”] zawarte w wersji hiszpańskiej należy zatem rozumieć jako „acuerdo” [„porozumienie”], które to pojęcie zostało użyte w [hiszpańskiej wersji językowej] art. 2 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 [(w polskiej wersji językowej art. 2 lit. b) użyto pojęcia „ustalenie”)].
5      Punkt 29 postanowienia odsyłającego.
6      Punkt 52 postanowienia odsyłającego.
7      Punkt 9 uwag na piśmie Komisji.
8      W ramach wykonywania tej kompetencji państwa członkowskie są zobowiązane do przestrzegania zobowiązań ciążących na nich na mocy prawa Unii. Zobacz podobnie wyrok z dnia 26 lutego 2019 r., Rimšēvičs i BCE/Łotwa, C‑202/18 i C‑238/18; EU:C:2019:139, pkt 57.
9      Wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Euro Box Promotion i in., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 i C‑840/19; EU:C:2021:1034, pkt 181 i przytoczone tam orzecznictwo.
10      Wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., M.A.S. i M.B., C‑42/17, EU:C:2017:936, pkt 31, 32 i przytoczone tam orzecznictwo.
11      Wyrok z dnia 8 września 2015 r., Taricco i in., C‑105/14; EU:C:2015:555, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo.
12      Wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., M.A.S. i M.B., C‑42/17, EU:C:2017:936,
pkt 41.
13      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii (Dz.U. 2017, L 198, s. 29).
14      Wyrok z dnia 21 stycznia 2021 r., Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47; zwany dalej „wyrokiem Whiteland Import Export”; pkt 48. W sprawie tej chodziło o naruszenie przepisów dotyczących konkurencji.
15      Wyrok Whiteland Import Export, pkt 49.
16      Wyrok Whiteland Import Export, pkt 50.
17      Wyrok Whiteland Import Export, pkt 51.
18      Rozporządzenie Rady z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. 1995, L 312, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim: rozdz. 1, t. 1 s. 340–343).
19      Wyrok z dnia 6 lutego 2025 r., Emporiki Serron – Emporias kai Diathesis Agrotikon Proionton, C‑42/24, EU:C:2025:56, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo.
20      Punkt 17 uwag na piśmie Komisji.
21      Punkt 18 uwag na piśmie Komisji.
22      Punkt 19 uwag na piśmie Komisji.
23      Wyrok z dnia 8 września 2015 r., Taricco i in., C‑105/14, EU:C:2015:555, pkt 47.
24      Zdaniem sądu odsyłającego pozostały jeszcze czas (do 2035 r.) byłby wystarczający do przeprowadzenia w trzech instancjach postępowania przeciwko oskarżonym o kierowanie organizacją przestępczą.
25      Punkty 19–21 niniejszej opinii.
26      Uwagi na piśmie Komisji, pkt 20.
27      W przeciwieństwie do stanowiska sądu odsyłającego (pkt 47, 48 postanowienia odsyłającego) Komisja uważa, że przedmiotem „ustalenia” [„porozumienia”], o którym mowa w art. 2 lit. b) decyzji ramowej 2008/841, jest popełnienie przestępstw, lecz niekoniecznie utworzenie organizacji przestępczej (pkt 30 uwag na piśmie Komisji). Gdyby tak było, czyny popełnione przez A i B odpowiadałyby raczej czynom określonym w art. 2 lit. a) decyzji ramowej 2008/841, w związku z czym zastosowanie art. 3 ust. 1 lit. b) decyzji ramowej, którego wykładnia stanowi przedmiot drugiego pytania prejudycjalnego, byłoby nieuzasadnione. Moim zdaniem, niezależnie od faktu, że – jak przyznaje Komisja – „ustalenie” [„porozumienie”] może również mieć na celu utworzenie organizacji przestępczej, istotne jest to, że zarówno w odniesieniu do art. 2 lit. a), jak i do art. 2 lit. b) decyzji ramowej 2008/841 z treści art. 3 ust. 1 lit. a) i b) wynika, że pozwala on na to, aby porozumienie dotyczące utworzenia organizacji przestępczej lub popełnienia przestępstwa podlegało surowszej karze niż popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem tego porozumienia.
28      Wyrok z dnia 28 listopada 2024 r., PT (Ugoda zawarta między prokuratorem a sprawcą przestępstwa), C‑432/22, EU:C:2024:987, pkt 38.
29      Podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Szczególnie poważne przestępstwo), C‑402/22, EU:C:2023:543, pkt 38.
30      Punkt 24 uwag na piśmie rządu austriackiego.
31      Dokument Rady nr 9141/02 z dnia 27 maja 2002 r.; zwany dalej „konkluzjami Rady”.
32      Konkluzje Rady, pkt 3 akapit czwarty: „Przy rozważaniu sposobu harmonizacji wymiaru kar w określonych dziedzinach należy uwzględnić różnice w tradycjach prawnych państw członkowskich. Aby umożliwić państwom członkowskim zachowanie spójności ich krajowych systemów karnych, przy harmonizacji wymiaru kar niezbędna jest pewna elastyczność”.
33      Konkluzje Rady, pkt 3 akapit piąty: „W przypadku gdy wnioski dotyczące aktów prawnych, które mają zostać przyjęte na mocy tytułu VI TUE, zawierają postanowienia określające minimalny zakres znamion przestępstw, rozważa się ewentualną potrzebę ustanowienia w prawie krajowym minimalnego progu maksymalnego zagrożenia karą za te przestępstwa”.
34      W systemie tym, o którym mowa w pkt 3 akapit ósmy konkluzji Rady, przewidziano cztery progi:
Próg 1: kary pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze co najmniej od roku do trzech lat.
Próg 2: kary pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze co najmniej od dwóch do pięciu lat.
Próg 3: kary pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze co najmniej od pięciu do dziesięciu lat.
Próg 4: kary pozbawienia wolności w maksymalnym wymiarze co najmniej dziesięciu lat (przypadki, w których konieczne jest orzeczenie bardzo surowych kar).
35      Konkluzje Rady, pkt 3 akapit dziewiąty: „[…] Należy zauważyć, że wspomniane progi są progami minimalnymi oraz że nic nie stoi na przeszkodzie, aby państwa członkowskie w swoim prawie krajowym ustanowiły wyższe progi”.
36      Punkt 34 uwag na piśmie Komisji.
37      Wśród wielu przepisów wymienionych przez rząd austriacki w przypisie 37 do jego uwag na piśmie należy wymienić art. 4 ust. 2 decyzji ramowej Rady 2003/568/WSiSW z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym (Dz.U. 2003, L 192, s. 54 – wyd. spec. w jęz. polskim: rozdz. 19, t. 6, s. 182–184) oraz art. 3 ust. 2 decyzji ramowej Rady 2008/913/WSiSW z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych (Dz.U. 2008, L 328, s. 55).
38      Sformułowanie to, choć ma sens w przypadku ustalania minimalnego zagrożenia karą, nie jest moim zdaniem najwłaściwsze w odniesieniu do maksymalnego zagrożenia nią.
39      Punkty 56–74 postanowienia odsyłającego.
40      Punkt 32 uwag na piśmie rządu austriackiego.
41      Wyrok z dnia 24 czerwca 2019 r., Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, pkt 2 sentencji.
42      Punkt 52 postanowienia odsyłającego, przytoczony w pkt 22 niniejszej opinii.
43      Porozumienie w celu popełnienia przestępstwa jest zazwyczaj karane łagodniej niż samo przestępstwo. Należy jednak odróżnić porozumienie mające na celu popełnienie danego przestępstwa od przestępstwa polegającego na utworzeniu charakteryzującej się pewną spójnością i trwałością grupy mającej na celu dokonywanie przestępstw lub na kierowaniu taką grupą.
44      Kursywa moja.
45      Punkt 39 uwag na piśmie Komisji.