62021CJ0814
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Mór-Dhlísheomra)
19 Samhain 2024 (
*1
)
(Mainneachtain Stáit – Airteagal 20 CFAE – Saoránacht an Aontais – Airteagal 21 CFAE – Ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát – Airteagal 22 CFAE – An ceart vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát cónaithe faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin – Saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad – Easpa cirt chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitiúil – Airteagail 2 agus 10 CAE – Prionsabal an daonlathais – Airteagal 4(2) CAE – Urraim d’fhéiniúlacht náisiúnta na mBallstát – Airteagal 12 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais – Ról na bpáirtithe polaitiúla maidir le toil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl)
I gCás C‑814/21,
CAINGEAN mar gheall ar mhainneachtain in oibleagáidí a chomhlíonadh faoi Airteagal 258 CFAE, a tionscnaíodh an 21 Nollaig 2021,
An Coimisiún Eorpach, ag A. Szmytkowska agus J. Tomkin, i gcáil Gníomhairí,
iarratasóir,
v
Poblacht na Polainne, ag B. Majczyna, E. Borawska-Kędzierska agus A. Siwek-Ślusarek, i gcáil Gníomhairí,
cosantóir,
le tacaíocht ó:
Phoblacht na Seice, ag A. Edelmannová, T. Müller, M. Smolek agus J. Vláčil, i gcáil Gníomhairí,
idiragraí,
tugann AN CHÚIRT (an Mór-Dhlísheomra),
Agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Lenaerts, Uachtarán, T. von Danwitz, Leas-Uachtarán, K. Jürimäe, C. Lycourgos, M. L. Arastey Sahún, A. Kumin, agus D. Gratsias, Uachtaráin Dlísheomra, E. Regan, I. Ziemele (Rapóirtéir), Z. Csehi agus O. Spineanu–Matei, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Richard de la Tour,
Cláraitheoir: C. Strömholm, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 12 Meán Fómhair 2023,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 11 Eanáir 2024,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1
Trína iarratas, iarrann an Coimisiún Eorpach ar an gCúirt Bhreithiúnas a dhearbhú gur mhainnigh Poblacht na Polainne na hoibleagáidí atá uirthi de réir Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh, trí cheart a dhiúltú do shaoránaigh an Aontais Eorpaigh nach bhfuil náisiúntacht Pholannach acu ach a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn a bheith ina gcomhalta de pháirtí polaitíochta.
An dlí lena mbaineann
An dlí idirnáisiúnta
2
Foráiltear in Airteagal 11 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’), dar teideal ‘Saoirse comhthionóil agus comhlachais’:
‘1.   Tá ag gach uile dhuine an ceart chun saoirse a bheith aige teacht ar thionól agus gabháil le comhlachas go sítheoilte, lena n‑áirítear an ceart chun ceardchumainn a bhunú agus gabháil le ceardchumainn chun a leas a chosaint.
2.   Ní chuirfear aon srian le feidhmiú na gceart sin seachas pé srian a bheas orduithe le dlí agus is gá i ndaonlathas ar mhaithe leis an tslándáil náisiúnta nó le sábháilteacht an phobail, nó chun anord nó coiriúlacht a chosc, nó chun an tsláinte nó an mhoráltacht a chosaint nó chun cearta agus saoirsí daoine eile a chosaint. Ní choiscfidh an tAirteagal seo srianta dleathacha a chur ar fheidhmiú na gceart sin ag comhaltaí de na fórsaí armtha, de na póilíní, nó de lucht riaracháin an Stáit.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
3
Foráiltear le hAirteagal 16 de ECHR, dar teideal ‘Srianta ar ghníomhaíocht pholaitiúil eachtrannach’:
‘Ní fhéadfar a mheas go gcuirtear le haon cheann d’fhorálacha Airteagail 10, 11 agus 14 toirmeasc ar na hArdpháirtithe Conarthacha srianta a fhorchur ar ghníomhaíocht pholaitiúil eachtrannach.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 3 den Phrótacal Breise a ghabhann le ECHR, a síníodh i bPáras an 20 Márta 1952, dar teideal ‘An ceart chun toghchán saor’:
‘Gabhann na hArdpháirtithe Conarthacha orthu féin toghchán saor a eagrú, ag eatraimh réasúnta, le ballóid rúnda faoi choinníollacha lena n‑áirítear saoirse na ndaoine chun tuairimí maidir le roghnú an reachtais a nochtadh.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí an Aontais Eorpaigh
Conarthaí AE agus FAE
5
Foráiltear le hAirteagal 2 CAE:
‘Tá an tAontas [Eorpach] fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, ar an tsaoirse, ar an daonlathas, ar an gcomhionannas, ar an smacht reachta agus an mheasa ar chearta an duine, lena n‑áirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad. Is comhluachanna ag Ballstáit na luachanna sin i sochaí arb iad is sainairíonna inti an t‑iolrachas, an neamhidirdhealú, an chaoinfhulaingt, an ceartas, an dlúthpháirtíocht agus an comhionannas idir mná agus fir.’
6
Seo a leanas Airteagal 4(1) agus (2) CAE:
‘1.   I gcomhréir le hAirteagal 5, inniúlachtaí nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí, fanann siad ag na Ballstáit.
2.   Urramóidh an tAontas comhionannas na mBallstát i bhfianaise na gConarthaí, mar aon lena bhféiniúlacht náisiúnta atá ina cuid dhílis dá struchtúir bhunúsacha idir pholaitiúil agus bhunreachtúil, lena n‑áirítear an fhéinriail áitiúil agus réigiúnach. Urramóidh sé a bhfeidhmeanna sár-riachtanacha Stáit, lena n‑áirítear iomláine chríochach an Stáit a áirithiú, an smacht reachta a chaomhnú agus an tslándáil náisiúnta a choimirciú. Fanfaidh an tslándáil náisiúnta, go háirithe, ina freagracht ar gach Ballstát faoi leith agus air siúd amháin.’
7
Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 5(1) agus (2) CAE:
‘1.   Tá teorainneacha inniúlachtaí an Aontais faoi rialú ag prionsabal na tabhartha. Tá feidhmiú na n‑inniúlachtaí faoi rialú ag prionsabail na coimhdeachta agus na comhréireachta.
2.   Faoi phrionsabal na tabhartha, gníomhóidh an tAontas faoi theorainneacha na n‑inniúlachtaí atá tugtha dó ag na Ballstáit sna Conarthaí d’fhonn na cuspóirí atá leagtha amach sna Conarthaí a bhaint amach. Inniúlachtaí nach bhfuil tugtha don Aontas sna Conarthaí, fanann siad ag na Ballstáit.’
8
Foráiltear le hAirteagal 10 CAE:
‘1.   Beidh oibriú an Aontais fothaithe ar an daonlathas ionadaíoch.
2.   Ionadaítear do na saoránaigh go díreach ar leibhéal an Aontais i bParlaimint na hEorpa.
Ionadaítear do na Ballstáit sa Chomhairle Eorpach ag a gCeannairí Stáit nó Rialtais agus [i gComhairle an Aontais Eorpaigh] ag a rialtais, atá freagrach iad féin go daonlathach, sin os comhair na bParlaimintí náisiúnta nó os comhair a gcuid saoránach.
3.   Beidh an ceart ag gach saoránach a bheith rannpháirteach i saol daonlathach an Aontais. Glacfar cinntí chomh hoscailte agus is féidir agus ar leibhéal chomh gar agus is féidir don saoránach.
4.   Rannchuidíonn páirtithe polaitiúla ar leibhéal Eorpach le feasacht pholaitiúil Eorpach a fhoirmiú agus le toil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl.’
9
Luaitear an méid seo a leanas sa chéad mhír d’Airteagal 18 CFAE:
‘Laistigh de raon feidhme na gConarthaí, agus gan dochar d’aon fhorálacha speisialta iontu, toirmiscfear aon idirdhealú de bhíthin náisiúntachta.’
10
Seo a leanas foclaíocht Airteagal 20 CFAE:
‘1.   Tionscnaítear leis seo saoránacht den Aontas. Is saoránach den Aontas é gach duine a bhfuil náisiúntacht Bhallstáit aige. Beidh saoránacht an Aontais ann de bhreis ar an tsaoránacht náisiúnta agus ní ghabhfaidh sí a hionad.
2.   Beidh ag saoránaigh an Aontais na cearta dá bhforáiltear sna Conarthaí, agus beidh siad faoi réir na ndualgas dá bhforáiltear iontu. Beidh acu, inter alia:
[...]
(b)
an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina gcónaíonn siad, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin;
[...]
Feidhmeofar na cearta sin faoi na coinníollacha agus na teorainneacha a shainítear leis na Conarthaí agus leis na bearta arna nglacadh dá mbun.’
11
Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 21(1) CFAE:
‘Beidh an ceart ag gach saoránach den Aontas gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát, faoi réir na dteorainneacha agus na gcoinníollacha dá bhforáiltear sna Conarthaí agus sna forálacha arna nglacadh lena gcur chun feidhme.’
12
Foráiltear le hAirteagal 22 CFAE:
‘1.   Beidh ag gach saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i mBallstát nach náisiúnach de é an ceart chun vótáil agus chun bheith ina iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina bhfuil cónaí air, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin. Feidhmeofar an ceart sin faoi réir rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle, ag gníomhú di d’aon toil i gcomhréir le nós imeachta reachtach speisialta agus tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa; féadfaidh na rialacha mionsonraithe sin maoluithe a fhoráil nuair a dhlíonn fadhbanna is sonrach do Bhallstát é.
2.   Gan dochar d’fhorálacha Airteagal 223(1) agus do na forálacha arna nglacadh lena chur chun feidhme, beidh ag gach saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i mBallstát nach náisiúnach dá chuid é an ceart vótála agus chun bheith ina iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát ina bhfuil cónaí air, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin. Feidhmeofar an ceart sin faoi réir rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle, ag gníomhú di d’aon toil i gcomhréir le nós imeachta reachtach speisialta agus tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa; féadfaidh na rialacha mionsonraithe sin maoluithe a fhoráil nuair a dhlíonn fadhbanna is sonrach do Bhallstát é.’
An Chairt
13
Seo a leanas foclaíocht Airteagal 12 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), dar teideal ‘Saoirse comhthionóil agus comhlachais’:
‘1.   Tá ag gach duine an ceart chun saoirse comhthionóil shíochánta agus chun saoirse comhlachais ar gach leibhéal, go háirithe in ábhair pholaitiúla, [cheardchumainn agus shibhialta], rud a thugann le tuiscint go bhfuil ag gach duine an ceart chun ceardchumainn a chur ar bun agus an ceart chun bheith mar bhall de cheardchumainn chun a leasanna a chosaint.
2.   Rannchuidíonn na páirtithe polaitiúla ar leibhéal an Aontais chun toil pholaitiúil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl.’
14
Foráiltear le hAirteagal 39(1) den Chairt, dar teideal ‘An ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa’ mar a leanas:
‘1.   Tá ag gach saoránach den Aontas an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát ina gcónaíonn sé nó sí, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin.
2.   Toghfar Feisirí de Pharlaimint na hEorpa trí vótáil chomhchoiteann dhíreach, trí shaorbhallóid rúnda[.]’
15
Foráiltear le hAirteagal 40 den Chairt, dar teideal ‘An ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha’:
‘Tá ag gach saoránach den Aontas an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha sa Bhallstát ina gcónaíonn sé nó sí, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin.’
Treoir 93/109/CE
16
Maidir le Treoir 93/109/CE ón gComhairle an 6 Nollaig 1993 lena leagtar síos socruithe mionsonraithe maidir le feidhmiú cheart shaoránaigh an Aontais chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa, ar saoránaigh iad a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (IO 1993 L 329, lch. 34), arna leasú le Treoir 2013/1/AE ón gComhairle an 20 Nollaig 2012 (IO 2013 L 26, lch. 27) (‘Treoir 93/109’), leagtar síos in aithrisí 3 go 7 agus in aithris 10:
‘de bhrí gurb é atá i gceist leis an gceart vótála agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát cónaithe, dá bhforáiltear in Airteagal 8b(2) [CE], ná prionsabal an neamh-idirdhealaithe idir náisiúnaigh agus neamhnáisiúnaigh a chur i bhfeidhm, agus atoradh den cheart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse dá bhforáiltear in Airteagal 8a [CE];
de bhrí go mbaineann Airteagal 8b(2) [CE] leis an bhféidearthacht an ceart vótála a fheidhmiú agus le bheith ina iarrthóir i dtoghcháin chuig Parlaimint na hEorpa, gan dochar d’Airteagal 138(3) [CE], a dhéanann foráil maidir le bunú rialacha aonfhoirmeacha i ngach Ballstát do na toghcháin sin, de bhrí go bhfuil sé mar aidhm aige go bunúsach deireadh a chur leis an gceanglas náisiúntachta nach mór a shásamh i bhformhór na mBallstát chun na cearta sin a fheidhmiú;
de bhrí nach gá córais toghcháin na mBallstát a chomhchuibhiú chun Airteagal 8b(2) [CE] a chur i bhfeidhm agus, thairis sin, chun prionsabal na comhréireachta a leagtar síos sa tríú fomhír d’Airteagal 3(b) [CE] a chur san áireamh, nár cheart go rachadh inneachar reachtaíocht ábhartha an Chomhphobail thar a bhfuil riachtanach chun an cuspóir dá dtagraítear in Airteagal 8b(2) [CE] a bhaint amach;
de bhrí gurb é cuspóir Airteagal 8b(2) [CE] a áirithiú go bhféadfaidh saoránaigh uile an Aontais, cibé acu is náisiúnaigh den Bhallstát cónaithe iad nó nach ea, a gceart vótála agus chun seasamh mar iarrthóir ann a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna; de bhrí gur gá, dá bhrí sin, go mbeadh na coinníollacha, agus go háirithe na coinníollacha sin a bhaineann le fad agus cruthúnas cónaithe is infheidhme maidir le neamhnáisiúnaigh, comhionann leis na coinníollacha is infheidhme, i gcás inarb iomchuí, maidir le náisiúnaigh an Bhallstáit lena mbaineann;
de bhrí go bhforáiltear le hAirteagal 8b(2) [CE] don cheart vótála agus chun seasamh mar iarrthóir i bParlaimint na hEorpa sa Bhallstát cónaithe gan é a chur in ionad an chirt vótála agus chun seasamh mar iarrthóir sa Bhallstát ar náisiúnach de an saoránach Eorpach, áfach; de bhrí go bhfuil sé tábhachtach saoirse rogha shaoránaigh an Aontais a urramú i ndáil leis an mBallstát inar mian leo páirt a ghlacadh sna toghcháin Eorpacha, agus cúram á dhéanamh ag an am céanna nach mbainfear aon mhí-úsáid as an tsaoirse sin trí vótáil dhúbailte nó trí iarrthóireacht dhúbailte;
[...]
de bhrí go bhfuil sé d’aidhm ag saoránacht AE lánpháirtiú níos fearr a dhéanamh ar náisiúnaigh ina dtír óstach agus go bhfuil sí sa chomhthéacs sin i gcomhréir leis na rúin a bhí ag údair an Chonartha aon deighilt idir liostaí d’iarrthóirí náisiúnta agus neamhnáisiúnacha a sheachaint’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
17
De réir Airteagal 1(1) de Threoir 93/109:
‘Leagtar síos leis an Treoir seo na socruithe mionsonraithe ina bhféadfaidh saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad a gcearta vótála agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú sa Bhallstát sin i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
18
Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 10(1) den Treoir sin:
‘Agus a iarratais á chur isteach aige, ní mór do gach iarrthóir incháilithe de chuid an Chomhphobail an cruthúnas céanna a sholáthar le hiarrthóir náisiúnta. Ina theannta sin, ní mór dó dearbhú foirmiúil a sholáthar ina sonraítear an méid seo a leanas:
(a)
a náisiúntacht, a dháta breithe agus a áit bhreithe, a sheoladh deiridh sa Bhallstát baile agus a sheoladh i dtoghcheantar an Bhallstáit chónaithe;
(b)
nach bhfuil sé ag seasamh mar iarrthóir lena thoghadh do Pharlaimint na hEorpa in aon Bhallstát eile;
(c)
i gcás inarb infheidhme, an dúiche nó an toghlach ina Bhallstát baile ar cuireadh a ainm ar liosta na dtoghthóirí den uair dheireanach, agus
(d)
nár baineadh an ceart chun seasamh mar iarrthóir sa Bhallstát baile trí chinneadh breithiúnach aonair nó trí chinneadh riaracháin aonair ar choinníoll gur féidir an cinneadh riaracháin a bheith faoi réir leigheasanna breithiúnacha.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
19
De réir Airteagal 11(2) den Treoir chéanna:
‘I gcás ina ndiúltaítear saoránach den Aontas a chur ar rolla na dtoghthóirí nó má dhiúltaítear dá iarratas, beidh an duine lena mbaineann i dteideal cearta in‑fhorfheidhmithe ar na téarmaí céanna lena bhforordaítear i reachtaíocht an Bhallstáit chónaithe do vótálaithe agus do dhaoine atá i dteideal a bheith ina n‑iarrthóirí ar náisiúnaigh dá chuid iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 94/80/CE
20
Maidir le haithrisí 4, 5 agus 14 de Threoir 94/80/CE ón gComhairle an 19 Nollaig 1994 lena leagtar síos socruithe mionsonraithe maidir le feidhmiú cheart shaoránaigh an Aontais chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha, ar saoránaigh iad a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad (IO 1994 L 368, lch. 38), foráiltear mar seo a leanas:
‘de bhrí nach gá comhchuibhiú foriomlán a dhéanamh ar chórais toghcháin na mBallstát chun Airteagal 8b(1) [CE] a chur i bhfeidhm; de bhrí gurb é is príomhaidhm dó deireadh a chur leis an gceanglas náisiúntachta a cheanglaítear faoi láthair i bhformhór na mBallstát d’fhonn an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú; de bhrí, thairis sin, chun prionsabal na comhréireachta a leagtar amach sa tríú mír d’Airteagal 3b [CE] a chur san áireamh, nár cheart go rachadh inneachar reachtaíocht ábhartha an Chomhphobail thar a bhfuil riachtanach chun cuspóir Airteagal 8B(1) [CE] a bhaint amach;
de bhrí go bhfuil sé mar aidhm ag Airteagal 8b(1) [CE] gur féidir le gach saoránach an Aontais, bíodh nó ná bíodh siad ina náisiúnaigh de chuid an Bhallstáit chónaithe, a cheart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú sa Bhallstát sin faoi na coinníollacha céanna; rud a fhágann gur gá gurb ionann na coinníollacha, go háirithe iad siúd maidir le fad agus cruthúnas ar chónaí a bhaineann le neamhnáisiúnaigh agus na coinníollacha is infheidhme, i gcás inarb iomchuí, maidir le náisiúnaigh an Bhallstáit lena mbaineann; nár cheart go bhfuil na saoránaigh is neamhnáisiúnaigh faoi réir coinníollacha sonracha mura dtugtar údar, go heisceachtúil, le caitheamh go héagsúil le náisiúnaigh agus neamhnáisiúnaigh trí imthosca, a bhaineann go sainiúil le náisiúnaigh an Bhallstáit lena mbaineann, lena ndéantar iad a idirdhealú ó na neamhnáisiúnaigh;
[...]
de bhrí go bhfuil sé d’aidhm ag saoránacht an Aontais saoránaigh an Aontais a lánpháirtiú níos fearr ina dtír óstach agus go bhfuil sí sa chomhthéacs sin i gcomhréir leis na rúin a bhí ag údair an Chonartha aon deighilt idir liostaí d’iarrthóirí náisiúnta agus neamhnáisiúnacha a sheachaint.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
21
De réir Airteagal 1(1) de Threoir 94/80:
‘Leagtar síos leis an Treoir seo na socruithe mionsonraithe faoina bhféadfaidh saoránaigh den Aontas a chónaíonn i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad a gcearta chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha a fheidhmiú sa Bhallstát sin.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
22
Is mar seo a leanas a fhoráiltear le hAirteagal 8(3) den Treoir sin:
‘Fanfaidh vótálaí [...] atá ar liosta na dtoghthóirí cláraithe ansin, faoi na coinníollacha céanna le vótálaí náisiúnta, go dtí go mbainfear go huathoibríoch é toisc nach gcomhlíonann sé na coinníollacha vótála a thuilleadh.
Féadfar vótálaithe a cuireadh ar liosta na dtoghthóirí, lena n‑iarratas, a bhaint ón liosta freisin má iarrann siad amhlaidh.
Má bhogann na vótálaithe sin go dtí bunaonad rialtais áitiúil eile sa Bhallstát céanna, cuirfear iad ar liosta na dtoghthóirí san aonad sin faoi na coinníollacha céanna le vótálaithe ar náisiúnaigh iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
23
Foráiltear le hAirteagal 9(1) den Treoir sin:
‘Agus a iarratas á chur isteach aige, ní mór do gach iarrthóir incháilithe dá dtagraítear in Airteagal 3 an cruthúnas céanna a sholáthar le hiarrthóir náisiúnta. Féadfaidh an Ballstát cónaithe a cheangal air dearbhú foirmiúil a chur isteach ina luaitear a náisiúntacht agus a sheoladh sa Bhallstát cónaithe.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
24
Foráiltear mar a leanas in Airteagal 10(2) den Treoir sin:
‘I gcás nach n‑áireofar an duine lena mbaineann ar liosta na dtoghthóirí nó ina ndiúltófar an duine lena mbaineann a chur ar liosta na dtoghthóirí nó ina ndiúltófar dá iarratas seasamh mar iarrthóir, beidh an duine lena mbaineann i dteideal cearta in‑fhorfheidhmithe ar na téarmaí céanna lena bhforordaítear i reachtaíocht an Bhallstáit cónaithe do vótálaithe agus do dhaoine i dteideal bheith ina n‑iarrthóirí ar náisiúnaigh dá chuid iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na Polainne
25
Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 2(1) den ustawa o partiach politycznych (an Dlí maidir le páirtithe polaitiúla) an 27 Aibreán 1997 (Dz. U. de 1997, Uimh. 98, iontráil 604), arna leasú:
‘Féadfaidh náisiúnaigh Phoblacht na Polainne atá 18 mbliana d’aois nó níos sine a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil.’
26
De réir Airteagal 5 den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla:
‘Ráthófar rochtain ar stáisiúin phoiblí raidió agus teilifíse do pháirtithe polaitiúla i gcomhréir leis na rialacha a leagtar síos i ndlíthe ar leith.’
27
Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 24 den Dlí sin:
‘1.   Eascraíonn sócmhainní páirtithe polaitiúla ó tháillí ballraíochta, bronntanais, comharbais nó leagáidí, ioncam ó mhaoin agus leithdháileadh agus fóirdheontais mar a cheanglaítear ag an dlí.
2.   Ní fhéadfar sócmhainní páirtithe polaitiúla a úsáid ach amháin chun críocha a shainmhínítear sa reachtaíocht nó chun críoch carthanúil.
[...]
4.   Ní fhéadfaidh páirtí polaitiúil ioncam a dhíorthú óna shócmhainní ach amháin maidir le:
1)
hús a eascraíonn as cistí arna sealbhú ar chuntais bhainc agus ar thaiscí téarma;
2)
trádáil de bhannaí Státchiste agus billí Státchiste;
3)
díolachán a shócmhainní;
[...]’
28
Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 28(1) den Dlí sin:
‘Beidh páirtí polaitiúil:
1)
a bhunaigh a choiste toghcháin féin le haghaidh na dtoghchán don Sejm [Sejm, an Pholainn], a fuair 3 % ar a laghad de na vótaí bailí arna gcaitheamh i bhfabhar a liosta toghlaigh d’iarrthóirí d’oifig ag Feisire Parlaiminte ar an leibhéal náisiúnta, nó
2)
a chuaigh isteach i gcomhghuaillíocht toghcháin le haghaidh na dtoghchán don Sejm, a fuair a liostaí toghlaigh d’iarrthóirí d’oifig ag Feisire Parlaiminte 6 % ar a laghad de na vótaí bailí a caitheadh ar an leibhéal náisiúnta, i dteideal fóirdheontas arna mhaoiniú ó bhuiséad an Stáit, le linn an téarma pharlaimintigh agus i gcomhréir leis na socruithe mionsonraithe agus rialacha a leagtar síos sa Dlí seo, [...] chun a ghníomhaíochtaí reachtúla a chomhlíonadh.’
29
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 36(1) den Dlí sin:
‘Féadfaidh ciste toghcháin páirtí pholaitiúil teacht ó ranníocaíochtaí an pháirtí pholaitiúil féin, chomh maith le deontais, comharbais agus tiomnachtaí.’
30
Faoi Airteagal 84 den ustawa r. Kodeks wyborczy (an Dlí maidir leis an gCód Toghcháin) an 5 Eanáir 2011 (Dz. U. 2011, Uimh. 21, mír 112), sa leagan is infheidhme maidir leis an gcaingean seo (‘an Cód Toghcháin’):
‘1.   Is ag na coistí toghcháin atá an ceart chun iarrthóirí a ainmniú lena dtoghadh. Déanann coistí toghcháin gníomhaíochtaí toghcháin eile freisin agus, go háirithe, ar bhonn phrionsabal an eisiachais, reáchtálann siad an feachtas toghcháin ar son na n‑iarrthóirí.
2.   I dtoghcháin don Sejm agus don Seanad agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa i bPoblacht na Polainne, féadfaidh páirtithe polaitiúla agus comhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla agus vótálaithe coistí a bhunú.
[...]
4.   I dtoghcháin do chomhlachtaí ionadaíocha údarás áitiúil agus réigiúnach agus i dtoghcháin méarachta, féadfaidh páirtithe polaitiúla agus comhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla, comhlachais shóisialta agus eagraíochtaí (“eagraíochtaí”), mar aon le vótálaithe, coistí toghcháin a bhunú.’
31
Foráiltear le hAirteagal 87 den Chód Toghcháin:
‘1.   Féadfaidh páirtithe polaitiúla comhghuaillíocht toghcháin a bhunú chun iarrthóirí comhchoiteanna a ainmniú. Ní fhéadfaidh páirtí polaitiúil a bheith páirteach ach in aon chomhghuaillíocht toghcháin amháin.
2.   Déanfaidh coiste toghcháin comhghuaillíochta, arna bhunú ag comhlachtaí na bpáirtithe polaitiúla atá údaraithe ionadaíocht a dhéanamh do gach páirtí vis-à-vis an pobal, gníomhaíochtaí toghcháin ar son comhghuaillíocht toghcháin.
[...]’
32
De réir Airteagal 89(1) den Chód sin:
‘Féadfaidh 15 náisiúnach ar a laghad, a bhfuil ceart vótála acu, toghchoiste vótálaithe a bhunú.’
33
Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 117(1) den Chód sin:
‘Beidh sé de cheart ag coistí toghcháin lenar cláraíodh a n‑iarrthóirí, ón 15ú lá roimh dháta an toghcháin go dtí dáta deiridh an fheachtais toghcháin, a gcláir toghcháin a thíolacadh saor in aisce ar stáisiúin phoiblí raidió agus teilifíse, ar chostas na gcraoltóirí.’
34
Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 119(1) den Chód céanna:
‘D’ainneoin an chirt dá dtagraítear in Airteagal 117(1), féadfaidh gach coiste toghcháin, ón dáta a bhfaighidh an t‑údarás inniúil um thoghchán an fógra faoina bhunú agus go dtí dáta deiridh an fheachtais toghcháin, a chlár toghcháin a thíolacadh ar stáisiúin phoiblí raidió agus teilifíse agus agus phríobháideacha trí sheirbhís íoctha.’
35
Foráiltear le hAirteagal 126 den Chód sin:
‘Íocfaidh coistí toghcháin na costais arna dtabhú chun críocha na dtoghchán óna n‑acmhainní féin.’
36
Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 130 den Chód sin:
‘1.   Is ar an ngníomhaire airgeadais atá an fhreagracht as oibleagáidí airgeadais an choiste toghcháin.
2.   Ní fhéadfar dul faoi aon oibleagáid airgeadais in ainm agus thar ceann an choiste toghcháin gan comhaontú i scríbhinn ón ngníomhaire airgeadais.
3.   I gcás nach leor na sócmhainní atá ar fáil don ghníomhaire airgeadais chun na héilimh i gcoinne an toghchoiste a chumhdach:
1)
tá an fhreagracht as dliteanas airgeadais choiste toghcháin an pháirtí pholaitiúil nó na heagraíochta polaitiúla ar an bpáirtí polaitiúil nó ar an eagraíocht pholaitiúil a bhunaigh an coiste sin;
2)
tá an fhreagracht as dliteanas airgeadais an choiste toghcháin comhrialtais i gcomhpháirt agus go leithleach ar na páirtithe polaitiúla atá mar chuid den chomhrialtas sin;
3)
tá an fhreagracht as dliteanas airgeadais coiste toghthóirí i gcomhpháirt agus go leithleach ar chomhaltaí an choiste.
[...]’
37
Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 132 den Chód sin:
‘1.   Ní fhéadfaidh acmhainní airgeadais an choiste toghcháin de pháirtí polaitiúil teacht ach ó chiste toghcháin an pháirtí sin, arna chomhdhéanamh i gcomhréir le forálacha an [Dlí maidir le páirtithe polaitiúla].
2.   Ní fhéadfaidh acmhainní airgeadais an choiste toghcháin comhrialtais teacht ach ó chiste toghcháin a chomhpháirtithe.
3.   Ní fhéadfaidh acmhainní airgeadais:
1)
den choiste toghcháin eagraíochta,
2)
den choiste toghthóirí vótálaithe,
teacht ach amháin ó ranníocaíochtaí ó náisiúnaigh na Polainne a bhfuil buanchónaí orthu i gcríoch Phoblacht na Polainne agus ó iasachtaí bainc a baineadh amach chun críoch toghchán amháin.
[...]’
38
Foráiltear le hAirteagal 133 den Chód sin go bhféadfaidh coiste toghcháin páirtí pholaitiúil nó comhghuaillíochta, coiste toghcháin vótálaithe agus coiste toghcháin eagraíochta, faoi seach, áitreabh an pháirtí pholaitiúil, áitreabh comhalta den choiste toghcháin agus áitreabh na heagraíochta sin, chomh maith le trealamh oifige ar leis na heintitis sin é, a úsáid saor in aisce le linn an fheachtais toghcháin.
39
I Roinn VI den Chód Toghcháin, dírithe ar thoghcháin do Pharlaimint na hEorpa, tá, inter alia, Airteagail 341 agus 343 den Chód sin. Faoi Airteagal 341 den Chód sin, is ag coiste toghcháin páirtí pholaitiúil, coiste toghcháin comhghuaillíochta agus coiste toghcháin na vótálaithe atá an ceart iarrthóirí a ainmniú do na toghcháin sin. I gcomhréir le hAirteagal 343 den Chód céanna, ní mór sínithe ó 10000 vótálaí ar a laghad a bhfuil buanchónaí orthu sa toghcheantar lena mbaineann a bheith mar thaca le liosta na n‑iarrthóirí.
40
I Roinn VII den Chód Toghcháin, dírithe ar thoghcháin ionadaithe na n‑údarás áitiúil agus réigiúnach, tá, inter alia, Airteagail 399 go 403 de.
41
Foráiltear in Airteagal 399 den Chód céanna gur ag coistí toghcháin páirtithe polaitiúla, coistí toghcháin comhghuaillíochtaí, coistí toghcháin eagraíochtaí agus coistí toghcháin vótálaithe atá an ceart chun iarrthóirí a ainmniú do phost an chomhairleora.
42
De bhun Airteagal 400(1) den Chód sin, ceanglaítear ar thoghchoiste páirtí pholaitiúil fógra a thabhairt don Choimisiún Náisiúnta um Thoghcháin faoina bhunú ón dáta a bhfoilseofar na rialacha maidir le toghcháin a reáchtáil go dtí an 55ú lá roimh dháta an toghcháin.
43
Foráiltear le hAirteagal 401(1) den Chód sin go bhféadfar toghchoiste comhghuaillíochta a bhunú i rith na tréimhse ó dháta foilsithe na rialacha maidir le toghcháin a chomóradh go dtí an 55ú lá roimh dháta an toghcháin, agus cuirfidh gníomhaire toghcháin an choiste toghcháin comhrialtas an méid sin in iúl don Choimisiún Náisiúnta um Thoghcháin an 55ú lá ar a dhéanaí roimh dháta an toghcháin.
44
I gcomhréir le hAirteagal 402(1) den Chód sin, ceanglaítear ar choiste toghcháin d’eagraíocht a bhunaíocht a chur in iúl don choimisinéir toghcháin inniúil agus áitreabh na heagraíochta sin á chur san áireamh ó dháta foilsithe na rialacha maidir le toghcháin a reáchtáil go dtí an 55ú lá roimh dháta an toghcháin.
45
Foráiltear don mhéid seo a leanas le hAirteagal 403 den Chód sin:
‘1.   Féadfaidh 15 náisiúnach ar a laghad, a bhfuil ceart vótála acu, toghchoiste vótálaithe a bhunú.
2.   Tar éis 1000 síniú ó náisiúnaigh a bhfuil ceart vótála acu a thacóidh coiste toghthóirí a bhunú, cuirfidh an gníomhaire toghcháin bunú an choiste sin in iúl don choimisiún toghcháin náisiúnta, faoi réir fhorálacha mhír 3. Féadfar an fógra a thabhairt tráth nach déanaí ná 55 lá roimh dháta an toghcháin.
3.   Má bunaíodh an Coiste Toghthóirí chun iarrthóirí a ainmniú in aon réigiún amháin:
1)
is é cúigear líon na náisiúnach dá dtagraítear i mír 1 a bheidh ann;
2)
is é 20 líon na sínithe dá dtagraítear i mír 2 a bheidh ann agus cuirfear an fógra dá dtagraítear i mír 2 chuig an gcoimisinéir toghcháin inniúil agus áitreabh an Choiste á chur san áireamh.’
46
Foráiltear le hAirteagal 23(1) den ustawa o radiofonii i telewizji (an Dlí Craolacháin), an 29 Nollaig 1992, (Dz. U. 1993, Uimh. 7, mír 34) go dtabharfaidh stáisiúin phoiblí raidió agus teilifíse deis do pháirtithe polaitiúla a dtuairimí a chur in iúl maidir le saincheisteanna bunúsacha gnóthaí poiblí.
47
Faoi Airteagal 4(1) den ustawa Prawo o stowarzyszeniach (an Dlí maidir le Comhlachais), an 7 Aibreán 1989, (Dz. U. 1989, Uimh. 20, mír 104), féadfaidh náisiúnaigh eachtracha a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn athghrúpáil laistigh de chomhlachas freisin.
Nós imeachta réamhdhlíthíochta agus an nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
48
An 26 Aibreán 2013, tar éis phlé gan tairbhe i gcomhthéacs chóras EU Pilot, sheol an Coimisiún litir fógra fhoirmiúil chuig Poblacht na Polainne inar tarraingíodh aird údaráis na Polainne ar neamh-chomhoiriúnacht, dar leis, le reachtaíocht an Bhallstáit sin le dlí an Aontais lena bhforchoimeádtar dá náisiúnaigh féin an ceart chun páirtí polaitiúil a bhunú agus chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtí den sórt sin. Thug an Ballstát sin freagra an 24 Iúil 2013 trí agóid a dhéanamh i gcoinne aon sárú ar dhlí an Aontais.
49
An 22 Aibreán 2014, thug an Coimisiún tuairim réasúnaithe inar mhaígh sé gur theip ar Phoblacht na Polainne a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh tríd an ceart chun páirtí polaitiúil a bhunú agus an ceart a bheith rannpháirteach i bpáirtí polaitiúil a dhiúltú do shaoránaigh an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Polainne iad, ach a bhfuil buanchónaí orthu i gcríoch Phoblacht na Polainne. Dá bhrí sin, d’iarr an Coimisiún ar Phoblacht na Polainne na bearta is gá a ghlacadh chun an tuairim réasúnaithe sin a chomhlíonadh laistigh de dhá mhí óna fáil.
50
Ina freagra an 16 Meitheamh 2014, d’áitigh Poblacht na Polainne nach dtugtar le hAirteagal 22 CFAE an ceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitiúil ar shaoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh iad den Bhallstát ina bhfuil cónaí orthu.
51
I litir dar dáta an 2 Nollaig 2020, d’iarr an Coimisinéir Eorpach um Cheartas ar Phoblacht na Polainne é a chur ar an eolas faoi aon athrú ar a sheasamh nó faoi athruithe reachtacha arna nglacadh d’fhonn na cearta lena mbaineann a rathú do shaoránaigh an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Polainne iad agus a chónaíonn ina críoch.
52
Ós rud é gur athdhearbhaigh údaráis na Polainne, i litir dar dáta an 26 Eanáir 2021, an seasamh a bhí acu roimhe sin nach bhfuil dlí na Polainne ar neamhréir le hAirteagal 22 CFAE, chinn an Coimisiún an chaingean seo a thabhairt, agus ábhar a shrianadh do mhainneachtain an Bhallstáit sin a oibleagáidí faoin bhforáil sin a chomhlíonadh trí stádas comhalta de pháirtí polaitiúil a fhorchoimeád do náisiúnaigh na Polainne amháin.
53
Le cinneadh ó Uachtarán na Cúirte Breithiúnais an lá céanna, ceadaíodh don Ungáir idirghabháil a dhéanamh chun tacú le héilimh Phoblacht na Polainne.
An chaingean
Inghlacthacht
Argóintí na bpáirtithe
54
Ina ráiteas idirghabhála, maíonn Poblacht na Seice go bhfuil caingean an Choimisiúin do-ghlactha, ós rud é nach sonraítear go soiléir san iarratas na pointí dlí ar a bhfuil an chaingean bunaithe agus nach bhfuil sí foirmlithe ar bhealach a chuirfeadh cosc ar an gCúirt ultra petita a rialú. Agus a chaingean á bhunú aige ar Airteagal 22 CFAE, d’iarr an Coimisiún freisin go sárófaí forálacha eile de dhlí an Aontais, go háirithe Airteagal 11 agus Airteagal 12(1) den Chairt agus Airteagal 20(2)(b) CFAE, nach bhfuil luaite san ordú atá á lorg ina iarratas.
55
Déanann an Coimisiún agóid i gcoinne thuillteanais na n‑argóintí sin.
Breithniú na Cúirte Breithiúnais
56
De bhun an cheathrú mír d’Airteagal 40 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, beidh iarratas ar idiragairt teoranta do thacaíocht a thabhairt don saghas ordaithe atá á lorg ag ceann de na páirtithe.
57
Mar sin féin, níor ardaigh Poblacht na Polainne, mar chosantóir ar deonaíodh cead idirghabhála do Phoblacht na Seice chun tacú lena foirm ordaithe, aon agóid do-ghlacthachta i gcoinne chaingean an Choimisiúin.
58
Dá bhrí sin, níl seasamh ag Poblacht na Seice, idiragraí, agóid maidir le do-ghlacthachta a dhéanamh (féach, de réir analaí, breithiúnas an 8 Samhain 2007, an Spáinn v an Chomhairle, C‑141/05, EU:C:2007:653, míreanna 27 agus 28).
59
Féadfaidh an Chúirt Bhreithiúnais, áfach, a scrúdú, uaithi féin, an gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 258 CFAE chun caingean a thionscnamh maidir le mainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh (féach, chuige sin, breithiúnais an 2 Meitheamh 2016, an Coimisiún v an Ísiltír, C‑233/14, EU:C:2016:396, mír 43, agus an 5 Aibreán 2017, an Coimisiún v an Bhulgáir, C‑488/15, mír 50 agus an cásdlí dá dtagraítear).
60
Chuige sin, i gcomhréir le hAirteagal 120(c) de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais agus le cásdlí na Cúirte Breithiúnais a bhaineann leis an bhforáil sin, ní mór ábhar na n‑imeachtaí, na saincheisteanna dlí agus na hargóintí ar a bhfuiltear ag brath agus achoimre ar na saincheisteanna dlí sin a lua le gach iarratas chun imeachtaí a thionscnamh. Ní mór léiriú den sórt sin a bheith soiléir agus beacht go leor chun a chur ar chumas an chosantóra a chosaint a ullmhú agus chun an Chúirt a cumhacht athbhreithnithe a fheidhmiú. Dá bhrí sin, ní mór gnéithe bunriachtanacha dlí agus fíorais ar a bhfuil caingean bunaithe a léiriú go comhleanúnach agus go hintuigthe san iarratas féin agus ní mór an t‑ordú atá á lorg a leagan amach gan amhras ionas nach rialóidh an Chúirt ultra petita nó nach rialóidh sí ar ghearán (breithiúnas an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 188 agus an cásdlí dá dtagraítear).
61
Chinn an Chúirt freisin nach mór don chaingean sin na gearáin a leagan amach go comhleanúnach agus go beacht, ionas go mbeidh an Ballstát agus an Chúirt in ann raon feidhme an tsáraithe a líomhnaítear ar dhlí an Aontais a thuiscint go díreach, ar choinníoll riachtanach é chun go mbeidh an Stát sin in ann leas éifeachtach a bhaint as a cheart chun é féin a chosaint agus chun go mbeidh an Chúirt in ann a fhíorú gurb ann don mhainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh a líomhnaítear (breithiúnas an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 189 agus an cásdlí dá dtagraítear).
62
Go háirithe, ní mór ráiteas comhleanúnach agus mionsonraithe a bheith sa chaingean a thionscain an Coimisiún maidir leis na cúiseanna a thug air teacht ar an gconclúid nár chomhlíon an Ballstát lena mbaineann ceann dá oibleagáidí faoi dhlí an Aontais (breithiúnas an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 190 agus an cásdlí dá dtagraítear).
63
Sa chás seo, ba cheart a thabhairt faoi deara, gur léir ón ordú atá á lorg san iarratas lena dtionscnaítear imeachtaí go líomhnaíonn an Coimisiún gur sháraigh Poblacht na Polainne Airteagal 22 CFAE sa mhéid is go ndiúltaíonn an Ballstát sin do shaoránaigh an Aontais nach náisiúnaigh de chuid na Polainne iad ach a chónaíonn ina críoch an ceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitiúil. Tá ráiteas comhleanúnach agus beacht san iarratas maidir leis na cúiseanna a thug an Coimisiún a mheas go gcuireann an diúltú sin cosc ar shaoránaigh sin an Aontais a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Polainne.
64
Go háirithe, mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 48 dá Thuairim, is léir ó fhorais an iarratais, de réir an Choimisiúin, nach mór Airteagal 22 CFAE a léiriú sa chomhthéacs a shainítear go háirithe in Airteagal 20(2)(b) CFAE agus trí na naisc le hAirteagail 11 agus 12 den Chairt a chur san áireamh, gan é a bheith indéanta a thuiscint go bhféachann an Coimisiún le sárú neamhspleách ar na forálacha sin a léiriú. Dá bhrí sin, ní fhágann an tagairt, i míreanna áirithe den iarratas lena dtionscnaítear imeachtaí, d’Airteagal 20(2)(b) CFAE agus d’Airteagail 11 agus 12 den Chairt go bhfuil foclaíocht an iarratais sin débhríoch.
65
Dá bhrí sin, comhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 258 CFAE maidir le caingean a thionscnamh maidir le mainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh agus ní mór a mheas go bhfuil caingean an Choimisiúin inghlactha.
Substaint
Argóintí na bpáirtithe
66
Áitíonn an Coimisiún go ráthaítear le hAirteagal 22 CFAE do gach saoránach den Aontas a bhfuil cónaí air i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Stáit sin. Dá bhrí sin, mhainnigh Poblacht na Polainne a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh trí bhallraíocht de pháirtí polaitiúil a fhorchoimeád do náisiúnaigh na Polainne amháin, de bhun Airteagal 2(1) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla, agus, ar an gcaoi sin, cosc a chur ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnach iad ó chearta toghcháin a fheidhmiú i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Polainne.
67
Cumhdaítear in Airteagal 22 CFAE prionsabal ginearálta maidir le cóir chomhionann agus cuimsítear leis deireadh a chur leis an gceanglas náisiúntachta mar choinníoll chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin agus deireadh a chur le gach beart a d’fhéadfadh cosc a chur ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát gan bheith ina náisiúnach a gceart chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit a bhfuil cónaí orthu ar a chríoch. Ba cheart, dá bhrí sin, go mbainfeadh saoránaigh an Aontais sin tairbhe as na modhanna ar fad atá ar fáil sa dlíchóras náisiúnta agus atá ar fáil d’iarrthóirí náisiúnta sna toghcháin sin.
68
Sa chéad áit, tá ról bunúsach ag páirtithe polaitiúla i gcórais toghcháin na mBallstát, ós rud é gur cineál bunriachtanach rannpháirtíochta iad sa saol polaitiúil agus gurb iad na modhanna is coitianta a úsáidtear chun páirt a ghlacadh i dtoghcháin mar iarrthóirí. Sna himthosca sin, ós rud é nach féidir le saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil agus, dá bhrí sin, gur iomaí buntáiste atá acu, go háirithe maidir le cáil, acmhainní daonna agus airgeadais, bonneagar eagraíochtúil agus rochtain ar na meáin, atá i gceist le ballraíocht den sórt sin, chuirfí a gcumas seasamh go rathúil agus go héifeachtúil i dtoghcháin faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Polainne i mbaol.
69
Fiú dá bhféadfaí saoránach den Aontas den sórt sin a chlárú, trí chomhaontú aonair, ar liosta na n‑iarrthóirí ar choiste toghcháin páirtí pholaitiúil, ní bheadh seasamh chomh fabhrach aige mar sin féin ná mar a bheadh ag na hiarrthóirí don toghchán ar chomhaltaí den pháirtí i gceist iad. Ní bheadh an deis chéanna ag saoránach an Aontais a bhfuil cónaí air sa Pholainn nach náisiúnaigh iad seasamh buntáisteach a bheith aige ar an liosta sin agus bheadh air clárú le clár nach raibh sé rannpháirteach ina fhorbairt, i bprionsabal. Ós rud é nach bhféadfadh sé seasamh ar an liosta sin ach amháin mar iarrthóir nach bhfuil ina chomhalta den pháirtí a chuireann i láthair é, cé go bhféadfadh náisiúnaigh na Polainne é sin a dhéanamh mar chomhaltaí den pháirtí sin, is léir, ann féin, nach féidir le saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Polainne.
70
Sa dara háit, tugann an Coimisiún faoi deara, cé gur faoi na Ballstáit atá sé faoi láthair rialáil a dhéanamh ar ghnéithe a bhaineann le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa nach bhfuil comhchuibhithe ar leibhéal an Aontais, nach mór do na Stáit sin a n‑inniúlachtaí a fheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais. Ní fhéadfaí údar a thabhairt le beart náisiúnta lena bhféadfaí srian a chur le feidhmiú ceann de na cearta a eascraíonn as stádas shaoránach an Aontais, amhail an ceart chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin, ar mhaithe le leas an phobail sa chás amháin go bhfuil an beart sin ag luí leis na cearta bunúsacha a ráthaítear le dlí an Aontais, rud nach amhlaidh sa chás seo.
71
Ní léirítear le foclaíocht na forála sin ná le foclaíocht Threoracha 93/109 agus 94/80 an léiriú ar Airteagal 22 CFAE ar dá réir nach raibh sé ar intinn ag reachtas an Aontais ach na ceanglais fhoirmiúla a fhorchuirtear ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a dhíothú, agus bhainfí an éifeacht d’Airteagal 22 CFAE de. Ní féidir ábhar agus raon feidhme ábhartha na forála sin a laghdú go dtí na gnéithe foirmiúla amháin a rialaítear leis na Treoracha sin agus ní chuirtear an oibleagáid cóir chomhionann a áirithiú a eascraíonn as Airteagal 22 CFAE faoi cheist in éagmais liosta uileghabhálach de na coinníollacha nach mór a chomhlíonadh chun na críche sin san fhoráil sin.
72
Sa tríú háit, trí na forálacha a bhaineann le seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a ghlacadh, tá dlí an Aontais á chur chun feidhme ag Poblacht na Polainne, de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt, agus, dá bhrí sin, ceanglaítear uirthi forálacha na Cairte a chomhlíonadh. Dá bhrí sin, ní mór raon feidhme agus ceanglais Airteagal 20(2)(b) agus Airteagal 22 CFAE a léiriú i bhfianaise na bhforálacha sin den Chairt, agus go háirithe Airteagal 12(1), a chomhfhreagraíonn a fhoclaíocht d’Airteagal 11 de ECHR.
73
Dá bhainfí an ceart chun ballraíocht a ghlacadh i bpáirtí polaitiúil bheadh teorannú ar an gceart bunúsach chun saoirse comhlachais agus ní fhéadadh sé, i gcomhréir le hAirteagal 52(3) den Chairt, dul thar na teorainneacha a cheadaítear le ECHR. Níl feidhm sa chás seo ag na forais atá leagtha amach in Airteagal 11(2) de ECHR ar forais iad a d’fhéadfadh údar a thabhairt le teorannú an chirt chun saoirse comhlachais. Ina theannta sin, chinn an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine, i mbreithiúnas an 27 Aibreán 1995, Piermont v. an Fhrainc (CE:ECHR:1995:0427JUD001577389, § 64), nach féidir leis na Ballstáit brath ar Airteagal 16 de ECHR maidir le náisiúnaigh Bhallstát eile a éilíonn cearta a thugtar dóibh leis na Conarthaí.
74
Ní féidir an toirmeasc ar bhallraíocht páirtí pholaitiúil a chosaint leis an gcuspóir cosc a chur ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad páirt a ghlacadh i saol polaitiúil a Stáit chónaithe agus tionchar a bheith acu, go háirithe, ar thorthaí toghchán parlaiminteach nó uachtaránachta a thagann faoi inniúlacht eisiach na mBallstát.
75
Ar thaobh amháin, gan a áitiú go ndeonaítear le dlí an Aontais do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad ceart chun páirt a ghlacadh i saol polaitiúil an Bhallstáit sin gan aon srian, tugann an Coimisiún faoi deara gur áiríodh cearta polaitiúla i bhforálacha de Chonradh FAE a bhaineann le saoránacht d’fhonn a áirithiú gur féidir leis na saoránaigh sin iad féin a imeascadh agus ról gníomhach polaitiúil a bheith acu ina mBallstát cónaithe maidir le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, mar a dheimhnítear freisin le haithris 10 de Threoir 93/109 agus le haithris 14 de Threoir 94/80. Ar an taobh eile, tá saoirse ag na Ballstáit an ceart a fhorchoimeád dá náisiúnaigh chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin náisiúnta nó, i gcásanna áirithe, i dtoghcháin réigiúnacha, nó rialacha sonracha a ghlacadh a bhfuil d’éifeacht acu srian a chur leis na cearta a thugtar do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sna Ballstáit sin nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad mar bhallraíocht páirtí pholaitiúil, go háirithe tríd an gceart a dhiúltú dóibh páirt a ghlacadh i gcinntí an pháirtí lena mbaineann maidir le hiarrthóirí ar thoghcháin pharlaiminteacha náisiúnta a chur ar bun.
76
Ní sháraíonn léiriú an Choimisiúin ar Airteagal 22 CFAE prionsabal na hurraime d’fhéiniúlacht náisiúnta, ós rud é, ar thaobh amháin, nach mór Airteagal 4(2) CAE a léiriú i gcomhréir le forálacha eile na gConarthaí, lena n‑áirítear Airteagal 22 CFAE, agus, ar an taobh eile, nach bhfuil feidhm ag an Airteagal sin ach amháin maidir le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, agus ní maidir le toghcháin pharlaiminteacha náisiúnta.
77
Ar chaoi ar bith, níor chuir Poblacht na Polainne aon fhianaise ar fáil gur bagairt ar fhéiniúlacht náisiúnta an Bhallstáit sin í an fhéidearthacht atá ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin nach náisiúnaigh iad, ar mian leo seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin, a bheith mar chomhaltaí de pháirtí polaitíochta.
78
Áitíonn Poblacht na Polainne, le tacaíocht ó Phoblacht na Seice, sa chéad áit, nach bhfuil Airteagal 22 CFAE infheidhme go díreach agus go gceanglaítear leis go nglacfaidh an Comhairle le gníomhartha reachtacha comhlántacha. Leagtar síos na socruithe mionsonraithe maidir le feidhmiú na gceart dá dtagraítear in Airteagal 22 CFAE le Treoracha 94/80 agus 93/109, agus tagraítear go sainráite ina n‑aithrisí don phríomhchuspóir agus do na himthosca a bhaineann le tabhairt isteach Airteagal 8(1) agus (2) CE, a chomhfhreagraíonn d’Airteagal 22 CFAE atá ann faoi láthair. Is léir ón gceathrú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 94/80 agus ó aithris 5 sa bhrollach a ghabhann le Treoir 93/109 nach gceanglaítear le hAirteagal 22 CFAE comhchuibhiú domhanda a dhéanamh ar chórais toghcháin na mBallstát. Ba é rún reachtas an Aontais deireadh a chur le ceanglais fhoirmiúla a chuir cosc ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát a gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad, nó a chuirfeadh teorainn leis an gceart sin mar gheall ar choinníollacha breise arna bhforchur go heisiach ar na daoine sin ag na Ballstáit gan údar leordhóthanach.
79
Sa dara háit, tugann Poblacht na Polainne, le tacaíocht ó Phoblacht na Seice, faoi deara go gcuireann dlí na Polainne na ráthaíochtaí a eascraíonn as Airteagal 22 CFAE chun feidhme. Go háirithe, ní chuireann an ceart sin an fhéidearthacht do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Stát sin seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa faoi réir ballraíocht i bpáirtí polaitiúil. Ina theannta sin, le dlí na Polainne, tugtar an deis do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh iad úsáid a bhaint as gach cineál iarrthóireachta atá ar fáil, lena n‑áirítear iarratais ar liosta a mhol páirtí polaitiúil nó ag comhghuaillíocht páirtithe polaitiúla, ós rud é nach bhfuil cuimsiú ar liosta den sórt sin ag brath ar bhallraíocht an duine sin in aon pháirtí.
80
Sa tríú háit, áitíonn an Ballstát sin, le tacaíocht ó Phoblacht na Seice, nach dtugtar le hAirteagal 22 CFAE do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad an ceart chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla agus chun páirt a ghlacadh gan teorainneacha sa saol polaitiúil sa Bhallstát ina bhfuil cónaí orthu agus nach gceanglaítear ar na Ballstáit a chur ar chumas na saoránach sin ceart den sórt sin a fheidhmiú agus tionchar a bheith acu, trí chóras an pháirtí, ar thoradh toghchán parlaiminteach agus uachtaránachta náisiúnta. Chuirfeadh ballraíocht de pháirtí polaitíochta ar chumas an duine lena mbaineann a bheith rannpháirteach i dtoghchán chomhlachtaí inmheánacha an pháirtí sin, a chinneann treo a ghníomhaíochtaí ar gach leibhéal, agus ní hamháin maidir le toghcháin bhardasacha agus Pharlaimint na hEorpa.
81
Tagann cinneadh rialacha oibriúcháin, struchtúr agus cuspóirí na bpáirtithe polaitiúla atá gníomhach sna Ballstáit, i bprionsabal, faoi inniúlacht eisiach gach Ballstáit. Tá an léiriú ar Airteagal 22 CFAE a mhol an Coimisiún contrártha do chuspóir agus raon feidhme na forála sin agus do phrionsabal na tabhartha a leagtar amach in Airteagal 5(2) CAE. Mar thoradh air sin, chuirfí forálacha na gConarthaí i bhfeidhm i réimse a thagann faoi inniúlacht na mBallstát, de shárú ar Airteagal 4(1) agus (2) CAE.
82
Ós rud é nach dtugann Airteagal 22 CFAE an ceart do shaoránaigh an Aontais a bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla, níl feidhm ag Airteagal 12 den Chairt. Os a choinne sin, urramaítear go hiomlán le dlí na Polainne an ceart comhlachais dá dtagraítear in Airteagal 11 de ECHR, agus Airteagal 16 den Choinbhinsiún sin á chur san áireamh, lena n‑údaraítear srianta a chur ar ghníomhaíocht pholaitiúil eachtrannach.
83
Sa cheathrú háit, áitíonn Poblacht na Polainne, le tacaíocht ó Phoblacht na Seice, nár léirigh an Coimisiún a líomhain go gcuireann an toirmeasc ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den tír sin iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil teorainn lena gcumas a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú, ar líomhain hipitéiseach amháin é sin agus nach bhfuil sonraí ná fianaise nithiúil ag tacú leis.
84
Ní aontaíonn Poblacht na Polainne le hargóint an Choimisiúin go mbeadh go leor buntáistí ag baint le ballraíocht i bpáirtí polaitiúil d’iarrthóirí i dtoghcháin, nach bhféadfadh iarrthóirí neamhspleácha tairbhe a bhaint astu. Ar dtús, níor léirigh an Coimisiún go mbaineann an bhallraíocht sin leis an íomhá dá dtagraíonn iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa in aigne na vótálaithe. Ina ionad sin, bhraithfeadh an íomhá sin ar ghníomhaíocht na n‑iarrthóirí, agus ní bheadh baint aici le ballraíocht sa pháirtí. Dá bharr ní dhéanfadh an íomha difear dá seans go dtoghfar iad.
85
Ina dhiaidh sin, theip ar an gCoimisiún na sásraí atá ann cheana faoi dhlí na Polainne a chur san áireamh a bhfuil sé mar aidhm leo cosc a chur ar chóireáil fhabhrach do choistí toghcháin páirtithe agus comhghuaillíochtaí i gcomparáid le coistí toghcháin vótálaithe agus eagraíochtaí, go háirithe an teorainn ar chaiteachas ar bholscaireacht toghcháin, is infheidhme maidir le gach coiste toghcháin, na rialacha maidir le húsáid áitreabh agus trealaimh is infheidhme maidir le coistí toghcháin agus an reachtaíocht náisiúnta maidir le rochtain ar na meáin, lena ráthaítear an rochtain sin ar gach coiste toghcháin faoi choinníollacha cosúla. Maidir leis an gcuid eile, tá an ceart chun a dtuairimí a chur in iúl ar stáisiúin phoiblí raidió agus teilifíse maidir le saincheisteanna bunúsacha a bhaineann le gnóthaí poiblí lasmuigh de thréimhse an fheachtais toghcháin a ráthaítear do pháirtithe polaitiúla mar thoradh ar a ról i gcóras polaitiúil an Stáit agus tagann sé faoi inniúlacht an Stáit. Ina theannta sin, bheadh rochtain chomhionann ag gach iarrthóir ar na meáin shóisialta.
86
Ar deireadh, tá dearbhú an Choimisiúin nach bhfuil saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad chomh aithnidiúil sin agus, dá bhrí sin, go mbeadh na buntáistí a eascraíonn as ballraíocht i bpáirtí polaitiúil níos tábhachtaí fós dóibh bunaithe ar thoimhde a priori nach bhfuil á dearbhú ag na fíricí. Braitheann cáil duine sa tsochaí go heisiach ar a dtionscnaimh agus ar a leibhéal rannpháirtíochta agus níl aon bhaint aige lena náisiúntacht. Mhéadódh saoránaigh an Aontais a sheasann mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Pholainn nach náisiúnaigh iad spéis na vótálaithe toisc go dtagann siad ó Bhallstát eile agus gur féidir lena dtaithí rud éigin nua a thabhairt chuig saol poiblí na Polainne. Tá sé léirithe ag Poblacht na Polainne, trí thagairt a dhéanamh do thuarascáil staidéir arna tharraingt suas ag an Centrum Badania Opinii Społecznej (an Lárionad um Staidéar ar Thuairim an Phobail, an Pholainn), mar gheall ar chineál sonrach na dtoghchán bardasach agus na dtoghchán do Pharlaimint na hEorpa, go bhfuil pearsantacht an iarrthóra ríthábhachtach don íomhá a mhúsclaítear do vótálaithe agus, chuige sin, tá tábhacht thánaisteach ar a bhallraíocht i bpáirtí polaitiúil.
87
Cuireann Poblacht na Seice in iúl freisin nár léirigh an Coimisiún go bhfuil nasc díreach idir ballraíocht i bpáirtí polaitiúil agus an fhéidearthacht go mbeadh iarrthóireacht éifeachtúil agus éifeachtach ann do thoghchán bardasach nó do Pharlaimint na hEorpa. Thairis sin, measann an Ballstát sin go raibh an Coimisiún ag brath ar bhunús dlí mícheart chun tacú lena chaingean. Ba cheart scrúdú a dhéanamh ar chomhoiriúnacht na reachtaíochta náisiúnta le dlí an Aontais lena gcuirtear cosc ar shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnach iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil ní i bhfianaise Airteagal 22 CFAE ach i bhfianaise an toirmisc ghinearálta ar idirdhealú ar fhorais náisiúntachta atá in Airteagal 18 CFAE. Ós rud é, áfach, nach mbronnann ballraíocht do shaoránach den sórt sin i bpáirtí polaitiúil stádas iarrthóra air i dtoghchán bardasach nó i bParlaimint na hEorpa, ní féidir a mheas go bhfuil reachtaíocht náisiúnta den sórt sin ar neamhréir leis an toirmeasc ginearálta ar idirdhealú a leagtar síos in Airteagal 18 CFAE nó le foráil eile den dlí príomha lena leagtar síos toirmeasc sonrach ar idirdhealú.
Breithniú na Cúirte
88
Lena chaingean, iarrann an Coimisiún ar an gCúirt a dhearbhú gur mhainnigh Poblacht na Polainne a hoibleagáidí atá uirthi faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh trí dhiúltú do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh de chuid na Polainne iad a bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil.
89
D’fhonn tuillteanais na caingne sin a scrúdú, is gá raon feidhme Airteagal 22 CFAE a chinneadh sula ndéanfar measúnú an dtoirmisctear leis an bhforáil sin an difríocht sa chóireáil a thugtar isteach ar an gcaoi sin le reachtaíocht na Polainne ar fhorais náisiúntachta, maidir leis an bhféidearthacht a bheith ina chomhalta de pháirtí polaitiúil, nó an bhféadfaí údar a thabhairt léi ar chúiseanna a bhaineann le féiniúlacht náisiúnta Ballstáit a urramú.
– Maidir le raon feidhme Airteagal 22 CFAE
90
De réir chásdlí socair na Cúirte, agus foráil de dhlí an Aontais á léiriú, is gá machnamh a dhéanamh ní hamháin ar a foclaíocht agus ar na cuspóirí a shaothraítear léi, ach ar a comhthéacs freisin. Féadfaidh gnéithe atá ábhartha dá léiriú a bheith ag gabháil le bunús forála de dhlí an Aontais chomh maith (féach, chuige sin breithiúnas an 14 Iúil 2022, anIodáil agus Comune di Milano v an Chomhairle (Ceanncheathrú na Gníomhaireachta Leigheasra Eorpaí), C‑59/18 agus C‑182/18, EU:C:2022:567, mír 67 agus an cásdlí dá dtagraítear).
91
Sa chéad áit, de réir Airteagal 22 CFAE, tá sé de cheart ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh dá chuid iad vótáil agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus Pharlaimint na hEorpa faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin agus cuirtear na cearta sin chun feidhme faoi réir rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle.
92
Níl aon tagairt i bhfoclaíocht Airteagal 22 CFAE maidir leis na coinníollacha chun ballraíocht páirtí pholaitiúil a fháil.
93
Os a choinne sin, is léir ón bhfoclaíocht sin, ar dtús, go mbaineann an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a thugtar do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh iad le toghcháin bhardasacha agus le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin.
94
Dá bhrí sin, is léir go mbaineann na saoránaigh sin den Aontas tairbhe as an gceart sin ‘faoi na coinníollacha céanna’ le náisiúnaigh an Bhallstáit ina bhfuil cónaí orthu. Trí thagairt a dhéanamh do na coinníollacha lena rialaítear an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir is infheidhme maidir le náisiúnaigh Bhallstát cónaithe an tsaoránaigh sin den Aontas, cuirtear cosc le hAirteagal 22 CFAE ar an mBallstát sin feidhmiú an chirt sin ag an saoránach sin den Aontas a chur faoi réir coinníollacha seachas na coinníollacha sin is infheidhme maidir lena náisiúnaigh féin.
95
Bunaítear leis an bhforáil sin, dá bhrí sin, riail shonrach maidir le neamh-idirdhealú ar fhorais náisiúntachta is infheidhme maidir le feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus Pharlaimint na hEorpa (féach, chuige sin, breithiúnais an 12 Meán Fómhair an Spáinn v an Ríocht Aontaithe, C‑145/04, EU:C:2006:543, mír 66; an 12 Meán Fómhair 2006, Eman agus Sevinger, C‑300/04, EU:C:2006:545, mír 53, agus an 6 Deireadh Fómhair 2015, Delvigne, C‑650/13, EU:C:2015:648, mír 42) agus, dá bhrí sin, tá feidhm acu maidir le haon bheart náisiúnta as a n‑eascraíonn difríocht sa chóireáil a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh d’fheidhmiú éifeachtach na gceart sin.
96
Ina theannta sin, ba cheart a thabhairt faoi deara nach bhfuil sa riail sin maidir le neamh-idirdhealú ach léiriú sonrach do phrionsabal ginearálta an chomhionannais a thagann faoi bhunphrionsabail dhlí an Aontais (féach, de réir analaí, breithiúnas an 20 Feabhra 2024, X (Gan foras le foirceannadh), C 715/20, EU:C:2024:139, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
97
I gcomhréir le cásdlí socair, tá sé beartaithe nach mbeidh feidhm ag an gcéad mhír d’Airteagal 18 CFAE go huathrialach ach amháin maidir le cásanna a rialaítear le dlí an Aontais nach leagtar síos rialacha sonracha neamh-idirdhealaithe ina leith le Conradh FAE (breithiúnas an 15 Iúil 2021, The Department for Communities in Northern Ireland, C‑709/20, EU:C:2021:602, mír 65).
98
Dá bhrí sin, ní féidir le Poblacht na Seice a mhaíomh go bailí, mar thaca le Poblacht na Polainne, go dtagann an reachtaíocht náisiúnta dá dtagraítear in iarratas an Choimisiúin faoi raon feidhme na chéad mhíre d’Airteagal 18 CFAE, agus ní faoi raon feidhme Airteagal 22 CFAE.
99
Ar deireadh, is léir ó fhoclaíocht Airteagal 22 CFAE go bhfeidhmítear na cearta sin chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir faoi réir na socruithe mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle.
100
I ndáil leis sin, le Treoracha 93/109 agus 94/80, a glacadh ar bhonn Airteagal 8 CE, arb é Airteagal 22 CFAE anois é, leagtar síos na socruithe mionsonraithe lena rialaítear feidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha, faoi seach.
101
Is fíor nach dtugtar leis na Treoracha sin, mar is léir ón gcúigiú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 93/109 agus ón gceathrú haithris sa bhrollach a ghabhann le Treoir 94/80, comhchuibhiú uileghabhálach ar chórais toghcháin na mBallstát, nach bhfuil forálacha iontu maidir leis na coinníollacha faoina mbeadh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnach den Bhallstát sin iad in ann ballraíocht i bpáirtí polaitiúil a fháil.
102
Mar sin féin, ní féidir le raon feidhme na dTreoracha sin, fiú go hintuigthe, raon feidhme na gceart agus na n‑oibleagáidí a eascraíonn as Airteagal 22 CFAE a theorannú. I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go leagtar amach riail shonrach an neamh-idirdhealaithe ar fhorais náisiúntachta san fhoráil sin i dtéarmaí ginearálta agus, de réir fhoclaíocht Airteagal 22 CFAE, nach bhfuil ach feidhmiú na gceart vótála agus incháilitheachta a chumhdaítear ann faoi réir na rialacha mionsonraithe arna nglacadh ag an gComhairle. Cé go bhféadfadh na rialacha mionsonraithe sin ‘maoluithe a fhoráil nuair a dhlíonn fadhbanna is sonrach do Bhallstát é’, ní féidir leo, lasmuigh den chás áirithe sin, an bonn a bhaint d’éifeachtacht na gceart sin go ginearálta.
103
I ndáil leis sin, cé, in éagmais forálacha sonracha a bhaineann leis na coinníollacha faoina bhféadfaidh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla sa Bhallstát sin, tagann cinneadh na gcoinníollacha sin faoi inniúlacht na mBallstát, agus an inniúlacht sin á feidhmiú acu, ceanglaítear orthu a n‑oibleagáidí faoi dhlí an Aontais a chomhlíonadh (féach, de réir analaí, breithiúnais an 2 Márta 2010, Rottmann, C‑135/08, EU:C:2010:104, mír 41 agus an cásdlí dá dtagraítear; an 14 Nollaig 2021, Stolichna obshtina, rayon ‘Pancharevo’, C‑490/20, EU:C:2021:1008, mír 38; an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 63, agus an 5 Meán Fómhair 2023, Udlændinge- og Integrationsministeriet (Cailliúint náisiúntacht na Danmhairge), C‑689/21, EU:C:2023:626, mír 30 agus an cásdlí dá dtagraítear).
104
Dá bhrí sin, agus na socruithe mionsonraithe a leagtar síos leis na Treoracha sin á gcomhlíonadh aige, ní féidir le Ballstát, lasmuigh de na réimsí a rialaítear leis na Treoracha sin, saoránach de chuid an Aontais a bhfuil cónaí air sa Bhallstát sin nach náisiúnach iad a chur faoi réir forálacha náisiúnta lena dtugtar isteach difríocht sa chóireáil i bhfeidhmiú na gceart a thugtar dó le hAirteagal 22 CFAE, agus dá uireasa sin chaithfeadh sé amhras ar éifeachtacht riail an neamh-idirdhealaithe ar fhorais náisiúntachta a leagtar síos san Airteagal sin (féach, de réir analaí, maidir le hAirteagal 21(1) CFAE, breithiúnais an 12 Márta 2014, O. agus B., C‑456/12, EU:C:2014:135, mír 54, agus an 27 Meitheamh 2018, Altiner agus Ravn, C‑230/17, EU:C:2018:497, mír 26).
105
Dá bhrí sin, ní cheadaítear le heaspa forálacha i dTreoracha 93/109 agus 94/80 maidir leis na coinníollacha faoina bhféadfadh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla sa Bhallstát sin, ná leis an bprionsabal gur ar na Ballstáit atá aon inniúlacht nach dtugtar don Aontas sna Conarthaí, atá cumhdaithe in Airteagal 4(1) agus in Airteagal 5(2) CAE, a bhaint de thátal as nach dtagann cinneadh na gcoinníollacha chun ballraíocht de pháirtí polaitiúil a fháil faoi raon feidhme Airteagal 22 CFAE.
106
Sa dara háit, maidir le comhthéacs Airteagal 22 CFAE, ní mór tagairt a dhéanamh d’fhorálacha eile Chonradh FAE agus d’fhorálacha den chéim chéanna, go háirithe i gConradh AE agus sa Chairt.
107
I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go bhfuil Airteagal 22 CFAE i gCuid a Dó de Chonradh FAE, ina bhfuil na forálacha a bhaineann le neamh-idirdhealú agus saoránacht an Aontais.
108
Le hAirteagal 20 CFAE, tugtar stádas mar shaoránach den Aontas do gach duine a bhfuil náisiúntacht Bhallstáit aige, stádas atá ceaptha, de réir cásdlí socair, a bheith ina stádas bunúsach do náisiúnaigh na mBallstát (breithiúnais an 20 Meán Fómhair 2001Grzelczyk, C‑184/99, EU:C:2001:458, mír 31; an 18 Eanáir 2022, Wiener Landesregierung (Aisghairm scéime árachais eadóirseachta), C‑118/20, EU:C:2022:34, mír 38 agus an cásdlí dá dtagraítear; agus an 9 Meitheamh 2022, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑673/20, EU:C:2022:449, mír 49).
109
Déantar nasc le hAirteagal 22 CFAE, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 20(2) CFAE, idir an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus stádas shaoránaigh an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnais an 9 Meitheamh 2022, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑673/20, EU:C:2022:449, míreannna 49 go 51 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 18 Aibreán 2024, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑716/22, EU:C:2024:339, míreanna 40 go 41).
110
Thairis sin, i gcomhréir le hAirteagal 20(2) agus Airteagal 21 CFAE, tugann saoránacht an Aontais ceart bunúsach agus aonair do gach saoránach an Aontais gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát, faoi réir na dteorainneacha agus na srianta a leagtar síos le Conradh FAE agus faoi réir na mbeart arna nglacadh lena gcur chun feidhme (breithiúnas an 9 Meitheamh 2022, Préfet du Gers agus Institut national de la statistique et des études économiques, C‑673/20, EU:C:2022:449, mír 50).
111
Dá bhrí sin, tá nasc idir, ar thaobh amháin, an ceart chun saorghluaiseachta agus cónaí agus, ar an taobh eile, an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa. Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara i míreanna 94 agus 95 dá Thuairim, bunaíodh an nasc sin nuair a cumhdaíodh an ceart sin chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i gConradh Maastricht, tríd an gceart sin a nascadh leis an gceart saorghluaiseachta agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát.
112
Ar an dara dul síos, faoi Airteagal 10(1) CAE, tá feidhmiú an Aontais bunaithe ar dhaonlathas ionadaíoch, lena léirítear go nithiúil luach an daonlathais. Tá an daonlathas, de bhun Airteagal 2 CAE, ar cheann de na luachanna ar a bhfuil an tAontas Eorpach fothaithe (féach, chuige sin, breithiúnais an 19 Nollaig 2019, Puppinck agus páirtithe eile v an Coimisiún, C‑418/18 P, EU:C:2019:1113, mír 64, agus an 19 Nollaig 2019, Junqueras Vies, C‑502/19, EU:C:2019:1115, mír 63).
113
Aithnítear in Airteagal 10(2) agus (3) CAE an ceart atá ag saoránaigh an Aontais go ndéanfaí ionadaíocht dhíreach orthu i bParlaimint na hEorpa agus go mbeidís rannpháirteach i saol daonlathach an Aontais.
114
Mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta, go bunúsach, i mír 101 dá Thuairim, leagtar béim in Airteagal 10 CAE, maidir le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa, ar an nasc idir prionsabal an daonlathais ionadaíoch laistigh den Aontas Eorpach agus an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a ghabhann le saoránacht an Aontais, a ráthaítear le hAirteagal 22(2) CFAE.
115
Ar an tríú dul síos, cumhdaítear le hAirteagal 12(1) den Chairt an ceart atá ag gach duine chun saoirse comhlachais ar gach leibhéal, lena n‑áirítear ábhair pholaitiúla, cheardchumainn agus shibhialta.
116
Freagraíonn an ceart sin chun saoirse comhlachais don cheart a ráthaítear in Airteagal 11(1) de ECHR agus, dá bhrí sin, ní mór an bhrí chéanna agus an raon feidhme céanna a thabhairt dó agus don cheart sin, i gcomhréir le hAirteagal 52(3) den Chairt (féach chuige sin, breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v an Ungáir (Trédhearcacht comhlachas), C‑78/18, EU:C:2020:476, mír 111), rud nach gcuireann bac ar dhlí an Aontais cosaint níos fairsinge a dheonú (breithiúnas an 22 Meitheamh 2023, K.B. agus F.S. (Sárú a ardú ex officio in imeachtaí coiriúla), C‑660/21, EU:C:2023:498, mír 41).
117
Is léir ó chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine go bhfuil an ceart chun saoirse comhlachais ar cheann de na bunchlocha riachtanacha de shochaí dhaonlathach agus iolraíoch, a mhéid a chuirtear ar chumas do shaoránaigh leis gníomhú i dteannta a chéile sna réimsí a bhfuil leas coiteann acu iontu agus rannchuidiú le dea-fheidhmiú an tsaoil phoiblí dá bhrí sin (féach, chuige sin, ECtHR, 17 Feabhra 2004, Gorzelik agus páirtithe eile v. an Pholainn, CE:ECHR:2004:0217JUD004415898, §§ 88, 90 agus 92).
118
Aithnítear príomhról na bpáirtithe polaitiúla maidir le toil shaoránaigh an Aontais a chur in iúl, a mhéid a bhaineann le páirtithe polaitiúla ar leibhéal Eorpach, in Airteagal 10(4) CAE agus in Airteagal 12(2) den Chairt.
119
Dá bhrí sin, glacann páirtithe polaitiúla, a bhfuil sé ar cheann dá bhfeidhmeanna iarrthóirí a chur ar aghaidh i dtoghcháin (féach, de réir analaí, ECtHR, 8 Iúil 2008, Páirtí Lucht Oibre na Seoirsia v. an tSeoirsia, CE:ECHR:2008:0708JUD000910304, § 142), agus dá bhrí sin tá feidhm bhunriachtanach aici i gcóras an daonlathais ionadaíoch, ar a bhfuil feidhmiú an Aontais Eorpaigh fothaithe, i gcomhréir le hAirteagal 10(1) CAE.
120
Dá bhrí sin, rannchuidíonn ballraíocht i bpáirtí polaitiúil go mór le feidhmiú éifeachtach an chirt chun seasamh mar iarrthóir, mar a thugtar le hAirteagal 22 CFAE.
121
Sa tríú háit, maidir le cuspóir Airteagal 22 CFAE, féachtar leis an Airteagal sin, ar an gcéad dul síos, an ceart a thabhairt do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad páirt a ghlacadh i bpróiseas daonlathach toghcháin an Bhallstáit sin. Baineann an ceart sin, mar a luadh i mír 93 den bhreithiúnas seo, le rannpháirtíocht sa phróiseas sin tríd an gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal áitiúil.
122
Ar an dara dul síos, féachann an tAirteagal sin le cóir chomhionann a áirithiú idir saoránaigh an Aontais, rud a chiallaíonn, chun go bhféadfar an ceart chun seasamh mar iarrthóir atá ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a fheidhmiú go héifeachtach, rochtain chomhionann ar na hacmhainní atá ar fáil i ndlíchóras náisiúnta náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun críche an ceart sin a fheidhmiú i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa.
123
Ar an tríú dul síos, leanann sé ón nasc idir, ar thaobh amháin, saorghluaiseacht agus cónaí agus, ar an taobh eile, an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin, dá dtagraítear i mír 111 den bhreithiúnas seo, go bhfuil sé beartaithe leis an gceart deireanach sin, inter alia, comhtháthú forásach an tsaoránaigh den Aontas lena mbaineann i sochaí an Bhallstáit óstaigh a chur chun cinn (breithiúnais an 14 Samhain 2017, Lounes, C‑165/16, EU:C:2017:862, mír 56 agus an 18 Eanáir 2022, Wiener Landesregierung (Aisghairm ar ghealltanais eadóirseachta), C‑118/20, EU:C:2022:34, mír 42).
124
Mar a chuir an tAbhcóide Ginearálta in iúl i míreanna 101 agus 102 dá Thuairim, tá sé d’aidhm ag Airteagal 22 CFAE freisin ionadaíocht shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad mar atoradh ar a lánpháirtiú i sochaí an Bhallstáit óstaigh a áirithiú.
125
Dá bhrí sin, ní mór a mheas go gceanglaítear le hAirteagal 22 CFAE, arna léiriú i bhfianaise Airteagail 20 agus 21 CFAE, Airteagal 10 CAE agus Airteagal 12 den Chairt, chun go bhféadfaidh saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a gceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin a fheidhmiú go héifeachtach, chun go mbeidh rochtain chomhionann acu ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun na cearta sin a fheidhmiú go héifeachtach.
– Difríocht sa chóireáil a thoirmisctear le hAirteagal 22 CFAE
126
Mar is léir ó mhír 89 den bhreithiúnas seo, bunaítear le reachtaíocht na Polainne difríocht sa chóireáil ar fhorais náisiúntachta maidir leis an bhféidearthacht a bheith mar chomhalta de pháirtí polaitiúil.
127
Measann Poblacht na Polainne, le tacaíocht ó Phoblacht na Seice, áfach, mar mhalairt air sin, nach bhfuil an difríocht sin sa chóireáil contrártha d’Airteagal 22 CFAE, ós rud é, ar an gcéad dul síos, go dtugtar le dlí na Polainne do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad an fhéidearthacht gach cineál iarrthóra atá ar fáil do thoghchán a úsáid, lena n‑áirítear iarrthóireacht ar liosta a mhol páirtí polaitiúil nó ag comhghuaillíocht de pháirtithe polaitiúla, ós rud é nach bhfuil cuimsiú ar liosta den sórt sin faoi réir ag ballraíocht an duine sin in aon pháirtí.
128
Ar an dara dul síos, níor léirigh an Coimisiún go gcuireann an toirmeasc ar shaoránaigh den sórt sin den Aontas a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil teorainn le feidhmiú a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa.
129
I ndáil leis sin, ní mór a mheabhrú, mar is léir ó chásdlí socair na Cúirte, gur faoin gCoimisiún atá sé a chruthú gurb ann do na mainneachtain a líomhnaíonn sé, gan é a bheith in ann brath ar aon toimhde ar bith (breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, an Coimisiún v an Ungáir (Trédhearcacht comhlachas), C‑78/18, EU:C:2020:476, mír 36 agus an cásdlí dá dtagraítear).
130
Mar sin féin, is féidir a chruthú gurb ann do mhainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh, i gcás ina n‑eascraíonn an mhainneachtain sin as beart reachtach nó rialála a ghlacadh nach bhfuil díospóid ann maidir lena bheith ann agus lena chur i bhfeidhm, trí anailís dhlíthiúil a dhéanamh ar fhorálacha an bhirt sin (breithiúnais an 18 Meitheamh 2020, anCoimisiún v an Ungáir (Trédhearcacht comhlachas), C‑78/18, EU:C:2020:476, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 16 Samhain 2021, an Coimisiún v an Ungáir (Coiriúlú ar chúnamh a thabhairt d’iarrthóirí tearmainn), C‑821/19, EU:C:2021:930, mír 106).
131
Sa chás seo, eascraíonn an mhainneachtain a chuireann an Coimisiún i leith Phoblacht na Polainne as beart reachtach a ghlacadh, go háirithe Airteagal 2(1) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla, nach ndéanann an Ballstát sin agóid ina choinne agus a bhfuil a fhorálacha faoi réir anailís dhlíthiúil san iarratas lena dtionscnaítear imeachtaí.
132
Dá bhrí sin, ní mór scrúdú a dhéanamh ar fhiúntas na hanailíse sin trína fháil amach an bhfuil de thoradh ar an difríocht sa chóireáil a bhunaítear le hAirteagal 2(1) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn gan rochtain chomhionann a bheith acu ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun a gceart chun seasamh mar iarrthóir a fheidhmiú go héifeachtach de shárú ar Airteagal 22 CFAE.
133
I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, i gcomhréir le hAirteagal 84(1) den Chód Toghcháin, go mbaineann an ceart chun iarrthóirí a cheapadh do thoghchán leis na coistí toghcháin a sheolann, ar bhonn phrionsabal an eisiachais, an feachtas toghcháin thar ceann na n‑iarrthóirí sin. Is léir ó Airteagal 84(2) agus (4) den Chód sin, i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Pholainn, gur páirtithe polaitiúla, comhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla agus vótálaithe a bhunaíonn coistí toghcháin agus, i dtoghcháin do chomhlachtaí a dhéanann ionadaíocht ar údaráis áitiúla agus i dtoghcháin do mhéaraí, gur eagraíochtaí sóisialta a bhunaíonn coistí toghcháin freisin.
134
Dá bhrí sin, is féidir, i bprionsabal, de réir mar a áitíonn Poblacht na Polainne, go bhféadfaidh coiste toghcháin de chuid páirtí polaitiúil nó comhghuaillíocht de pháirtithe polaitiúla iarrthóir neamhspleách nach mbaineann le páirtí polaitiúil a cheapadh.
135
Ar thaobh amháin, áfach, toisc nach bhfuil sé ina chomhalta de pháirtí polaitiúil de bhun Airteagal 2(1) den Dlí maidir le Páirtithe Polaitiúla, i bprionsabal mar thoradh eisiatar saoránach an Aontais a bhfuil cónaí air sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad den pháirtí sin ó pháirt a ghlacadh i gcinnteoireacht an pháirtí sin maidir lena cheapachán ag a choiste toghcháin nó, ar a laghad, an rannpháirtíocht sin a theorannú. Léiríonn argóintí Phoblacht na Polainne lena bhféachtar le bonn cirt a thabhairt don toirmeasc ar na saoránaigh sin den Aontas a bheith ina gcomhaltaí de pháirtithe polaitiúla tríd an ngá atá le tionchar na saoránach sin den Aontas a chur as an áireamh, go háirithe, ar chomhlachtaí inmheánacha páirtí pholaitiúil a dhéanann cinneadh maidir le gníomhaíochtaí an pháirtí sin, go beacht a thábhachtaí atá sé stádas mar chomhalta de pháirtí polaitiúil a bheith ann chun páirt a ghlacadh i gcinntí an pháirtí sin.
136
Maidir le hiarrthóirí ionchasacha a roinneann smaointe polaitiúla páirtí pholaitiúil, fágann an toirmeasc ar bheith ina gcomhaltaí den pháirtí sin, mura bhfágann sé nach féidir le coiste toghcháin de pháirtí polaitiúil nó comhghuaillíocht de pháirtithe polaitiúla iad a cheapadh, go bhfuil sé deacair ar a laghad don pháirtí sin, ós rud é, i bprionsabal, gurb iad comhaltaí páirtí pholaitiúil a roghnaíonn na hiarrthóirí atá le hainmniú agus an áit ina bhfuil siad ar a liostaí, rud a d’fhéadfadh tionchar a bheith ann ar an seans atá acu a bheith tofa.
137
Leis an imthoisc sin, cuirtear saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad ar staid nach bhfuil chomh fabhrach leis an staid ina bhfuil náisiúnaigh na Polainne ar comhaltaí de pháirtí polaitiúil iad maidir leis an bhféidearthacht seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa ar liosta páirtí pholaitiúil.
138
Ar an taobh eile, ós rud é go bhféadfaidh náisiúnaigh na Polainne a roghnú, seasamh mar iarrthóirí mar chomhaltaí de pháirtí polaitiúil nó mar iarrthóirí neamhspleácha, cé nach bhfuil ach an dara rogha ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad, léirítear, mar a luaigh an tAbhcóide Ginearálta i mír 119 dá Thuairim, nach féidir leis na saoránaigh sin den Aontas a gceart chun seasamh mar iarrthóir sna toghcháin sin a fheidhmiú faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh na Polainne.
139
Dá bhrí sin, ciallaíonn an difríocht sa chóireáil arna bunú le hAirteagal 2(1) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla nach bhfuil rochtain chomhionann ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn gan bheith ina náisiúnaigh den Bhallstát sin iad ar na hacmhainní atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú go héifeachtach.
140
Ní féidir le hargóintí Phoblacht na Polainne amhras a chaitheamh ar an gconclúid sin, ar an gcéad dul síos, nach ndéanann ballraíocht i bpáirtí polaitiúil difear do dheiseanna na n‑iarrthóirí a bheith tofa, ós rud é go bhfuil siad ag brath go deimhin ar a ngníomhaíochtaí agus ar a bpearsantacht agus, ar an dara dul síos, go bhfuil an deis ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu sa Bhallstát sin nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad seasamh mar iarrthóirí i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa ar na liostaí arna mbunú ag coistí toghcháin seachas coistí toghcháin na bpáirtithe polaitiúla.
141
Ar an gcéad dul síos, mar a meabhraíodh i míreanna 117 go 119 den bhreithiúnas seo, tá ról ríthábhachtach ag páirtithe polaitiúla sa chóras toghcháin agus, dá bhrí sin, i bhfeidhmiú cuí chóras daonlathach na hEorpa. Aithníonn Poblacht na Polainne féin an ról sin maidir le toghcháin náisiúnta, ag áitiú gurb é príomhchuspóir bhunreacht agus fheidhmiú na bpáirtithe polaitiúla rochtain a gcomhaltaí ar chumhacht sa Bhallstát lena mbaineann a chur chun cinn. Baineann cinneadh den sórt sin freisin le toghcháin bhardasacha agus toghcháin do Pharlaimint na hEorpa.
142
Dá bhrí sin, cé nach féidir neamhaird a dhéanamh ar an éifeacht a bhíonn ag pearsantacht na n‑iarrthóirí i dtoghcháin ar vótálaithe agus ar a ngníomhaíochtaí, tá a mballraíocht i bpáirtí polaitiúil, a fhéachann, mar gheall ar a nádúr féin, le toradh fabhrach a fháil dá iarrthóirí do na toghcháin agus a bhfuil a struchtúir eagraíochtúla agus a n‑acmhainní daonna, riaracháin agus airgeadais tiomnaithe don chuspóir sin a shaothrú, de chineál a spreagann a dtoghadh. Ina theannta sin, léirítear sna tuarascálacha arna gcur isteach ag Poblacht na Polainne go bhfuil ballraíocht i bpáirtí polaitiúil ar cheann de na critéir a chinneann rogha na vótálaithe.
143
Ar an dara dul síos, maidir leis an bhféidearthacht, do shaoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnach den Bhallstát sin iad, seasamh mar iarrthóirí do na toghcháin sin seachas ar liosta arna chur isteach ag coiste toghcháin páirtí pholaitiúil, eadhon trína gceapadh ag coiste toghcháin vótálaithe nó ag eagraíocht, i dtoghcháin do chomhlachtaí ionadaíocha na n‑údarás áitiúil agus réigiúnach agus i dtoghcháin na méaraí, ba cheart a thabhairt faoi deara go bhféadfadh deighilt idir liostaí na n‑iarrthóirí náisiúnta agus neamhnáisiúnta, ilroinnt an dioscúrsa pholaitiúil agus imeallú na n‑iarrthóirí sin a bheith mar thoradh ar na saoránaigh sin den Aontas a spreagadh chun úsáid a bhaint as bealaí eile seachas iad a chur san áireamh ar liosta arna thíolacadh ag páirtí polaitiúil, rud a bheadh ag teacht salach ar an gcuspóir lánpháirtíochta a shaothraítear le hAirteagal 22 CFAE.
144
Ar an tríú dul síos, maidir le hargóint Phoblacht na Polainne go bhforáiltear le dlí na Polainne do shásraí atá beartaithe chun cosc a chur ar choistí toghcháin páirtithe polaitiúla agus ar chomhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla leas a bhaint as coinníollacha níos fabhraí ná cineálacha eile coistí toghcháin, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go n‑íocfaidh coistí toghcháin, faoi Airteagal 126 den Chód Toghcháin, na speansais a thabhaítear chun críche na dtoghchán trína n‑acmhainní féin.
145
Ní fhéadfaidh acmhainní airgeadais an choiste toghcháin de pháirtí polaitiúil teacht ach ó chiste toghcháin an pháirtí sin, a comhdhéanadh i gcomhréir le forálacha an Dlí maidir le páirtithe polaitiúla. I gcomhréir le hAirteagail 24 agus 28 den Dlí sin, is éard atá in acmhainní páirtí pholaitiúil ranníocaíochtaí comhaltaí, fáltais ó bhronntanais, oidhreachtaí agus leagáidí, ioncam ó mhaoin, deontais agus fóirdheontais dá bhforáiltear le dlí, ioncam ó, inter alia, ús bainc, caibidlíocht bannaí nó aistriú cuid dá shócmhainní agus, má fhaigheann siad líon áirithe vótaí i dtoghcháin don Sejm, leithdháileadh le linn an téarma pharlaimintigh. I gcomhréir le hAirteagal 36(1) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla, féadfaidh comhlacht toghcháin an pháirtí pholaitiúil a bheith comhdhéanta d’íocaíochtaí arna ndéanamh ag an bpáirtí polaitiúil, chomh maith le bronntanais, comharbais agus leagáidí.
146
Os a choinne sin, tá foinsí maoinithe coiste toghcháin vótálaithe nó eagraíochtaí teoranta, faoi Airteagal 132(3) den Chód sin, do ranníocaíochtaí arna n‑íoc ag saoránaigh Pholannacha a bhfuil buanchónaí orthu sa Pholainn agus d’iasachtaí bainc a thógtar amach chun críche toghchán agus chun na críche sin amháin.
147
Dá bhrí sin, fiú má fhoráiltear leis na forálacha náisiúnta is infheidhme d’uasteorainneacha caiteachais nach féidir le gach coiste toghcháin a shárú, is amhlaidh fós go bhfuil níos mó foinsí cistiúcháin ag páirtithe polaitiúla, agus dá bhrí sin, i bprionsabal, foinsí cistiúcháin níos substaintiúla, chun a bhfeachtas toghcháin a mhaoiniú.
148
Ina dhiaidh sin, foráiltear le hAirteagal 133 den Chód Toghcháin go bhféadfaidh coiste toghcháin páirtí pholaitiúil nó comhghuaillíochta, coiste toghcháin vótálaithe agus coiste toghcháin eagraíochta, faoi seach, áitreabh an pháirtí pholaitiúil, áitreabh comhalta den choiste toghcháin agus áitreabh na heagraíochta sin, agus trealamh oifige ar leis na heintitis sin é, a úsáid saor in aisce le linn an fheachtais toghcháin. Tá an fíoras go bhfuil go leor foinsí maoinithe ag páirtithe polaitiúla, mar is léir ó mhír 145 den bhreithiúnas seo, chun críocha, inter alia, a n‑áitreabh agus a dtrealamh oifige a fháil nó a fháil ar cíos, comhsheasmhach leis an bhfíoras, i gcomparáid le cineálacha eile coistí toghcháin, go bhfuil acmhainneacht mhéadaithe, i bprionsabal, ag coistí toghcháin na bpáirtithe polaitiúla ó thaobh spás oifige agus trealamh oifige de chun a bhfeachtas toghcháin a chur chun cinn.
149
Ar deireadh, ar na cúiseanna céanna, tá níos mó acmhainní ag coistí páirtithe polaitiúla nó ag comhghuaillíochtaí páirtithe polaitiúla, i bprionsabal, atá le caitheamh ar chostais cumarsáide polaitiúla seachas na costais dá dtagraítear in Airteagal 117(1) den Chód Toghcháin, a bhaineann le cur i láthair saor in aisce clár toghcháin ar stáisiúin phoiblí raidió agus teilifíse ar chostas craoltóirí, agus go háirithe ar fhógraíocht ar na meáin shóisialta.
150
I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, ní mór a mheas go gciallaíonn an difríocht sa chóireáil a thugtar isteach le hAirteagal 2(1) den Dlí maidir le páirtithe polaitiúla nach bhfuil rochtain chomhionann ag saoránaigh den Aontas a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad ar na modhanna atá ar fáil do náisiúnaigh an Bhallstáit sin chun a gceart chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa a fheidhmiú go héifeachtach agus, dá bhrí sin, gurb ionann í agus difríocht sa chóireáil a thoirmisctear, i bprionsabal, le hAirteagal 22 CFAE.
– Féiniúlacht náisiúnta a urramú
151
Is gá freisin scrúdú a dhéanamh ar argóintí Phoblacht na Polainne nach mór do na Ballstáit, d’fhonn a áirithiú go ndéanfar prionsabal an neamh-idirdhealaithe a chumhdaítear san Airteagal sin a urramú i bhfeidhmiú an chirt chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i dtoghcháin do Pharlaimint na hEorpa, a cheadú do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad a bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil sa Bhallstát sin, a bheith contrártha d’Airteagal 4(2) CAE, lena bhforáiltear go n‑urramóidh an tAontas féiniúlacht náisiúnta na mBallstát, ar gné dhílis dá struchtúir bhunúsacha pholaitiúla agus bhunreachtúla iad.
152
Áitíonn Poblacht na Polainne nach féidir a cheangal ar Bhallstát cead a thabhairt do na saoránaigh sin den Aontas a bheith rannpháirteach go buan agus gan srian i saol polaitiúil an Bhallstáit ina bhfuil cónaí orthu agus tionchar a bheith acu, trí chóras na bpáirtithe polaitiúla, ar thoradh na dtoghchán parlaiminteach agus uachtaránachta náisiúnta, a bheadh amhlaidh dá mbeadh na saoránaigh sin i dteideal a bheith mar chomhalta de pháirtí polaitiúil.
153
I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, go bhfuil eagrú an tsaoil pholaitiúil náisiúnta, lena rannchuidíonn páirtithe polaitiúla, mar chuid den fhéiniúlacht náisiúnta, de réir bhrí Airteagal 4(2) CAE.
154
Ar an dara dul síos, áfach, ós rud é go mbaineann an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir a thugtar do shaoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i Stát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin iad le hAirteagal 22 CFAE le toghcháin bhardasacha agus le toghcháin do Pharlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin, níl oibleagáid ar an mBallstát sin an ceart chun vótáil agus chun seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin náisiúnta a dheonú do na saoránaigh sin, ná toirmeasc, don Bhallstát sin, ar rialacha sonracha a ghlacadh a bhaineann le cinntí a dhéanamh laistigh de pháirtí polaitiúil maidir le hinfheistiú iarrthóirí i dtoghcháin náisiúnta, lena gcuirtear bac ar chomhaltaí páirtí nach náisiúnaigh den Stát sin iad páirt a ghlacadh i gcinnteoireacht den sórt sin.
155
Ar an tríú dul síos, ní mór Airteagal 4(2) CAE a léamh i bhfianaise forálacha den chéim chéanna, go háirithe Airteagail 2 agus 10 CAE, agus ní féidir leis na Ballstáit a shaoradh ón ngá atá leis na ceanglais a eascraíonn as na forálacha sin a chomhlíonadh (féach, chuige sin, breithiúnas an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn, (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C 204/21, EU:C:2023:442, mír 72).
156
I ndáil leis sin, ní mór a mheabhrú gur luachanna iad prionsabal an daonlathais agus prionsabal na córa comhionainne ar a bhfuil an tAontas Eorpach fothaithe, i gcomhréir le hAirteagal 2 CAE (féach, chuige sin, breithiúnas an 3 Meitheamh 2021, an Ungáir v an Pharlaimint, C‑650/18, EU:C:2021:426, mír 94).
157
Ní ráiteas ar threoirlínte nó rúin pholaitiúla amháin atá in Airteagal 2 CAE, ach tá luachanna ann a thagann faoi fhéiniúlacht an Aontais Eorpaigh mar dhlíchóras coiteann, luachanna a léirítear go nithiúil i bprionsabail ina bhfuil oibleagáidí atá ceangailteach ó thaobh dlí ar na Ballstáit (breithiúnais an 16 Feabhra 2022, an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C‑156/21, EU:C:2022:97, mír 232, chomh maith leis an 16 Feabhra 2022, an Pholainn v an Pharlaimint agus an Chomhairle, C‑157/21, EU:C:2022:98, mír 264).
158
Ina theannta sin, mar is léir ó mhír 112 den bhreithiúnas seo, faoi Airteagal 10(1) CAE, tá feidhmiú an Aontais bunaithe ar phrionsabal an daonlathais ionadaíoch, lena léirítear go nithiúil luach an daonlathais dá dtagraítear in Airteagal 2 CAE (breithiúnas an 19 Nollaig 2019, Junqueras Vies, C‑502/19, EU:C:2019:1115, mír 63 agus an cásdlí dá dtagraítear).
159
Trína ráthú go bhfuil sé de cheart ag saoránaigh an Aontais a bhfuil cónaí orthu i mBallstát nach náisiúnaigh den Bhallstát sin vótáil agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus seasamh mar iarrthóir i dtoghcháin bhardasacha agus i bParlaimint na hEorpa sa Bhallstát sin, faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit sin, léirítear go nithiúil le hAirteagal 22 CFAE prionsabail an daonlathais agus, mar a cuireadh in iúl i mír 96 den bhreithiúnas seo, an chóireáil chomhionann do shaoránaigh an Aontais, prionsabail a thagann faoi fhéiniúlacht choiteann agus luachanna comhchoiteanna an Aontais Eorpaigh, nach mór do na Ballstáit cloí leo agus a n‑urramú ina gcríoch.
160
Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go mbaintear an bonn d’fhéiniúlacht náisiúnta an Bhallstáit sin má ghlactar leis go dtagann saoránaigh den sórt sin de chuid an Aontais chun bheith ina gcomhaltaí de pháirtí polaitiúil ina mBallstát cónaithe chun prionsabail an daonlathais agus na córa comhionainne a chur chun feidhme go hiomlán.
161
I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, ní mór a mheas, tríd an gceart chun bheith mar chomhalta de pháirtí polaitiúil a dhiúltú do shaoránaigh den Aontas nach náisiúnaigh na Polainne iad ach a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn, gur mhainnigh Poblacht na Polainne a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh.
Costais
162
Faoi Airteagal 138(1) de na Rialacha Nós Imeachta, ordófar don pháirtí caillteach na costais a íoc má tá iarraidh ina leith sin sna pléadálacha. Ós rud é nár éirigh le Poblacht na Polainne sa chaingean seo, ní mór a ordú di a costais féin agus na costais arna dtabhú ag an gCoimisiún a íoc, i gcomhréir leis an ord atá á lorg ag an gCoimisiún.
163
Faoi Airteagal 140(1) de na Rialacha Nós Imeachta, ordaítear do na Ballstáit agus na hinstitiúidí a rinne idiragairt sna himeachtaí as a gcostais féin. Dá bhrí sin, ní mór do Phoblacht na Seice a costais féin a íoc.
Ar na forais sin, dearbhaíonn agus rialaíonn an Chúirt (an Mór-Dhlísheomra) mar seo a leanas:
1.
Trí cheart a dhiúltú do shaoránaigh an Aontais nach náisiúnaigh na Polainne iad ach a bhfuil cónaí orthu sa Pholainn a bheith mar chomhalta de pháirtí polaitiúil, mhainnigh Poblacht na Polainne a hoibleagáidí faoi Airteagal 22 CFAE a chomhlíonadh.
2.
Ordaítear do Phoblacht na Polainne, chomh maith lena costais féin, na costais arna dtabhú ag Parlaimint na hEorpa agus ag Comhairle an Aontais Eorpaigh a íoc.
3.
Ordaítear do Phoblacht na Seice a costais féin a íoc.
Sínithe
(
*1
)	Teanga an cháis: an Pholainnis.