61985CJ0031_EL
Διάδικοι
Αντικείμενο της υπόθεσης
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 31/85,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Tribunal de commerce των Βρυξελλών προς το Δικαστήριο, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK, με την οποία το εν λόγω δικαστήριο ζητεί, στο πλαίσιο διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του μεταξύ
SA ETA Fabriques d’Ebauches, εταιρίας ελβετικού δικαίου με έδρα το Granges ( Ελβετία ), αφενός,
και
SA DK Investment, εταιρίας βελγικού δικαίου, με έδρα τις Ixelles ( Βέλγιο ),
SA Horelec, εταιρίας βελγικού δικαίου, με έδρα τις Ixelles,
SA Scor, εταιρίας βελγικού δικαίου, με έδρα τις Ixelles,
SA Bureau d’achats Maxitec, εταιρίας βελγικού δικαίους με έδρα το Edegem ( Βέλγιο ),
SA GB-Inno-BM, εταιρίας βελγικού δικαίου, με έδρα τις Βρυξέλλες, αφετέρου,
Αντικείμενο της υπόθεσης
την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 85 της Συνθήκης EOK,
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 4ης Φεβρουαρίου 1985, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Φεβρουαρίου 1985, ο πρόεδρος του Tribunal de commerce των Βρυξελλών, εκδικάζων κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 85 της Συνθήκης EOK, με το οποίο ζητεί να πληροφορηθεί αν είναι δυνατό η εγγύηση που παρέχει ένας κατασκευαστής για τα προϊόντα του να περιορίζεται μόνο στους πελάτες των εγκεκριμένων αποκλειστικών αντιπροσώπων .
2 Από τη Διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η ελβετική ανώνυμη εταιρία ETA Fabriques d’Ebauches ( στο εξής : ETA ) η οποία κατασκευάζει τα ρολόγια χειρός quartz « Swatch », που είναι ρολόγια ευρείας μαζικής παραγωγής προσφερόμενα σε χαμηλή τιμή, διαθέτει τα προϊόντα της στο εμπόριο εντός της κοινής αγοράς μέσω δικτύου αποκλειστικών αντιπροσώπων . Όσον αφορά το έδαφος του Βελγίου και του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου, η εταιρία ETA έχει αναθέσει την αποκλειστική διανομή των ρολογιών « Swatch » στην ανώνυμη εταιρία Sedos της οποίας διά δοχος είναι η εταιρία Gedeve . Σύμφωνα με το άρθρο 2 της σύμβασης διανομής, η εταιρία ETA αναλαμβάνει την υποχρέωση να προσφέρει και να πωλεί τα προϊόντα της στην περιοχή που έχει παραχωρήσει στο μόνο αποκλειστικό αντιπρόσωπο και να διαβιβάσει σ’ αυτόν κάθε σχετική με την εν λόγω περιοχή παραγγελία . Εξάλλου, ο αποκλειστικός αντιπρόσωπος αναλαμβάνει την υποχρέωση να αγοράζει τα προϊόντα μόνο από την εταιρία ETA, να μη πωλεί ή διανέμει τα ρολόγια, άμεσα ή έμμεσα, εκτός της περιοχής που του έχει παραχωρηθεί και να διαβιβάζει κατευθείαν στην εταιρία ETA κάθε παραγγελία που δέχεται σχετικά με τη διανομή των εν λόγω προϊόντων εκτός της περιοχής του .
3 Το άρθρο 7 της σύμβασης αναφέρει ότι τα πωλούμενα από την εταιρία ETA στον αποκλειστικό αντιπρόσωπο προϊόντα καλύπτονται με εγγύηση έναντι ελαττωμάτων για περίοδο 12 μηνών, μετά την πώληση στον καταναλωτή, αλλά όχι πέραν των 18 μηνών μετά την παράδοση στον αποκλειστικό αντιπρόσωπο . O αποκλειστικός αντιπρόσωπος οφείλει να διατηρεί το απόθεμα των προϊόντων του σε ένα ορισμένο επίπεδο, ως προς το οποίο η εταιρία ETA έχει δικαίωμα ελέγχου και να διαβιβάζει τακτικά στην εταιρία ETA κάθε πληροφορία σχετικά με την εξέλιξη του κύκλου εργασιών του, την απογραφή των εμπορευμάτων του και τις πωλήσεις του . Από τα έγγραφα που κατατέθηκαν προκύπτει ότι στη συσκευασία κάθε ρολογιού περιέχεται ένα πιστοποιητικό εγγυήσεως το οποίο αναφέρει τα εξής : « Για το ρολόι σας « Swatch » παρέχεται εγγύηση από την ETA SA έναντι παντός πραγματικού ή εκ κατασκευής ελαττώματος για 12 μήνες από την ημερομηνία αγοράς . Εξαιρούνται της εγγυήσεως η μπαταρία, το κρύσταλλο και η φθορά της θήκης του ρολογιού, ο ιμάς και η πόρπη του » . Ορισμένα έντυπα εγγυήσεως αναφέρουν ότι το δελτίο αποστολής πρέπει να αποστέλλεται στην υπηρεσία επισκευών « Swatch » στην Ελβετία, ενώ άλλα αναγράφουν ότι το σχετικό δελτίο πρέπει να απευθύνεται στον αποκλειστικό αντιπρόσωπο για το Βέλγιο . Από τη δικογραφία προκύπτει επίσης ότι, σε περίπτωση ελαττώματος, το ρολόι ανταλλάσσεται δεδομένου ότι, λόγω του τρόπου κατασκευής του, αποκλείεται η επισκευή του .
4 Οι καθών στην κύρια δίκη εταιρίες πωλούν ρολόγια « Swatch » τα οποία προμηθεύονται μέσω παράλληλων εισαγωγών μαζί με το έντυπο εγγυήσεως, επί του οποίου αναφέρεται η υπηρεσία επισκευών « Swatch » στην Ελβετία . H αιτούσα στην κύρια δίκη κλήτευσε τους παράλληλους αυτούς εισαγωγείς ενώπιον του Tribunal de commerce των Βρυξελλών, εκδικάζοντος κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, ζητώντας να τους απαγορευτεί να συνοδεύουν τις πωλήσεις τους με την εγγύηση που παρέχει η εταιρία ETA, στο πλαίσιο των συμβατικών της υποχρεώσεων, στους εγκεκριμένους αποκλειστικούς της αντιπροσώπους .
5 Το παραπέμπον δικαστήριο, προκειμένου να κρίνει αν πρέπει ή όχι να κάνει δεκτό το αίτημα της εταιρίας ETA, υπέβαλε το εξής προδικαστικό ερώτημα :
Το άρθρο 85 έχει την έννοια ότι επιτρέπεται σε μια επιχείρηση, η οποία διανέμει τα προϊόντα της εντός της κοινής αγοράς μέσω αποκλειστικών αντιπροσώπων που είναι εγκατεστημένοι σε καθένα από τα κράτη μέλη — αλλά η οποία, εξάλλου, ανέχεται τα προϊόντα της να διανέμονται από ένα δίκτυο παράλληλων εισαγωγέων — να επιφυλάσσει στους πελάτες μόνο των αναγνωρισμένων από αυτήν αποκλειστικών αντιπροσώπων τα πλεονεκτήματα της εγγυήσεως που δίδει επί των εν λόγω προϊόντων ;
6 Κατά τη γνώμη της εταιρίας ETA, η χορηγούμενη εγγύηση είναι συμβατικής φύσεως και τη δεσμεύει μόνο έναντι των αναγνωρισμένων διανομέων : η εγγύηση αυτή αποτελεί απόρροια του ελέγχου ποιότητας που ασκεί επί των διανομέων της και πρέπει να αναλυθεί στο γενικό πλαίσιο των όρων της σύμβασης αποκλειστικής διανομής . O έλεγχος αυτός ποιότητας συνίσταται κυρίως στη μέριμνα να μη διατηρούν οι διανομείς τα αποθέματα των ρολογιών « Swatch » πέραν των έξι μηνών . H τήρηση του χρονικού αυτού ορίου είναι απαραίτητη για την πρόληψη κακής λειτουργίας των ρολογιών, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να βλάψει την εικόνα του σήματος « Swatch » . H εταιρία ETA, δεδομένου ότι ο έλεγχος αυτός δεν μπορεί να ασκηθεί επί των παράλληλων εισαγωγών, των οποίων δεν γνωρίζει την πηγή εφοδιασμού, φρονεί ότι η υφιστάμενη διαφορά μεταχειρίσεως μεταξύ των εγκεκριμένων διανομέων και των μεταπωλητών που δεν αποδεικνύουν την ύπαρξη μιας συνεχούς αλυσίδας μεταβιβάσεων της συμβατικής εγγύησης δεν συνιστά καμία δυσμενή διάκριση, η δε συμπεριφορά της δεν είναι αντίθετη προς το άρθρο 85 της Συνθήκης EOK .
7 Στις γραπτές τους παρατηρήσεις που κατέθεσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δύο από τις καθών στην κύρια δίκη εταιρίες, η εταιρία DK Investment και η εταιρία Horelec, επισημαίνουν ότι από τα πληροφοριακά έντυπα πωλήσεως που διανέμει η εταιρία ETA στο σύνολο των αποκλειστικών της αντιπροσώπων συνάγεται ότι το ρολόι « Swatch » αποτελεί προϊόν μαζικής παραγωγής, που εμφανίζεται με πολύ ευνοϊκή τιμή και του οποίου η διάθεση στο εμπόριο δεν απαιτεί συγκεκριμένο δίκτυο αποκλειστικών αντιπροσώπων το οποίο να διασφαλίζει την εξυπηρέτηση του πελάτη μετά την πώληση . H Επιτροπή είχε ήδη την ευκαιρία να διαπιστώσει, με συγκεκριμένες αποφάσεις, ότι η μη επέκταση μιας εγγύησης επί παράλληλων εισαγωγών ή εξαγωγών μπορεί να συνιστά σημαντικότατο εμπόδιο στην ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων εντός της Κοινότητας και ότι, κατά συνέπεια, η πρακτική αυτή πρέπει να απαγορεύεται .
8 H Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός ότι μια επιχείρηση, η οποία διανέμει τα προϊόντα της εντός της κοινής αγοράς μέσω αποκλειστικών αντιπροσώπων που είναι εγκατεστημένοι σε κάθε κράτος μέλος και η οποία, εξάλλου, ανέχεται παράλληλη διανομή, επιφυλάσσει μόνο για τους πελάτες των αποκλειστικών της αντιπροσώπων την εγγύηση που χορηγεί για τα προϊόντα της, έστω και αν η εγγύηση αυτή παρέχεται κατευθείαν από τον κατασκευαστή, αποτελεί ρήτρα της σύμβασης αποκλειστικής διανομής . Το γεγονός ότι η εγγύηση περιορίζεται μόνο στους αγοραστές που απέκτησαν τα προϊόντα από αποκλειστικό αντιπρόσωπο θέτει τον τελευταίο και τους μεταπωλητές του δικτύου του σε τεχνητώς ευνοϊκή ανταγωνιστική κατάσταση σε σχέση με τους παράλληλους εισαγωγείς ή διανομείς . Δεδομένου ότι η εγγύηση αποτελεί σημαντικό κίνητρο αγοράς, ένα τέτοιο σύστημα θέτει προσκόμματα στις παράλληλες εισαγωγές, προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού και νοθεύει το μεταξύ των κρατών μελών εμπόριο . Για να μπορεί, όσον αφορά μια συμφωνία αποκλειστικής διανομής, να τύχει εφαρμογής η διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 85 περί κηρύξεως ως ανεφάρμοστων των διατάξεων της παραγράφου 1 του ίδιου άρθρου, πρέπει η εγγύηση να χορηγείται σε όλους τους χρήστες που διαθέτουν το έντυπο εγγυήσεως, ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο μεταπωλητής από τον οποίο προμηθεύτηκαν το προϊόν . Οι αρχές αυτές έχουν επικυρωθεί από τον κανονισμό 123/85 της Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων ( EE 1985, L 15, σ . 16 ).
9 Το ερώτημα που υπέβαλε ο πρόεδρος του Tribunal de commerce των Βρυξελλών αφορά, κυρίως, το ζήτημα αν συμβιβάζεται με το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης EOK, η περιλαμβανόμενη σε μια σύμβαση αποκλειστικής διανομής ρήτρα, με την οποία ο κατασκευαστής αναλαμβάνει την υποχρέωση έναντι του αποκλειστικού του αντιπροσώπου να παρέχει εγγύηση για τα προϊόντα του μετά την πώληση στον καταναλωτή και δυνάμει της οποίας αρνείται την εγγύηση στους πελάτες των παράλληλων διανομέων .
10 Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα που υποβλήθηκε πρέπει η ρήτρα εγγυήσεως να εξεταστεί σε σχέση με τις λοιπές ρήτρες της σύμβασης αποκλειστικής διανομής . Από τη δικογραφία προκύπτει ότι η εταιρία ETA έχει ιδρύσει στην κοινή αγορά δίκτυο διανομής το οποίο διασφαλίζει σε κάθε αντιπρόσωπο την αποκλειστικότητα της διανομής των ρολογιών « Swatch » στην περιοχή που του έχει παραχωρηθεί, ενώ ταυτόχρονα του απαγορεύεται να κάνει παραδόσεις εκτός της περιοχής αυτής . H κατ’ αυτό τον τρόπο πραγματοποιούμενη στεγανοποίηση των αγορών συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης EOK .
11 Το ζήτημα του περιορισμού της εγγυήσεως μόνο στα πωλούμενα μέσω των εγκεκριμένων αντιπροσώπων προϊόντα πρέπει να αναλυθεί σ’ αυτό το πλέγμα σχέσεων και να εκτιμηθεί από πλευράς νοθεύσεως του κοινοτικού ανταγωνισμού, η οποία αποτελεί αντικείμενο ή αποτέλεσμά της . Όπως το Δικαστήριο έκρινε στις αποφάσεις του της 10ης Ιουλίου 1980 ( Lancome, υπόθεση 99/79, Rec . σ . 2511 ) και της 11ης Δεκεμβρίου 1980 ( L’Oreal, υπόθεση 31/80, Rec . σ . 3775 ) πρέπει να εξεταστεί ο ανταγωνισμός στο πραγματικό πλαίσιο που θα διεξαγόταν αν έλλειπε η συμφωνία ή η επίμαχη ρήτρα .
12 Κατά την εξέταση αυτή, το αποφασιστικό στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η πραγματική ή δυνητική επίπτωση της άρνησης εγγυήσεως επί της ανταγωνιστικής θέσεως των παράλληλων διανομέων . Σχετικά με το ζήτημα αυτό, επιβάλλεται να εξεταστεί αν μπορούν να θιγούν οι παράλληλες εισαγωγές ή να περιοριστούν οι δυνατότητες διαθέσεως στο εμπόριο των παράλληλα εισαγόμενων προϊόντων, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των αντιδράσεων των καταναλωτών και της σπουδαιότητας της εγγύησης ως μέσου προωθήσεως των πωλήσεων .
13 Το Δικαστήριο, στην απόφασή του της 21ης Φεβρουαρίου 1984 ( Hasselblad, υπόθεση 86/82, Συλλογή σ . 883 ) επισήμανε ότι είναι σημαντικό να μη περιορίζονται οι δυνατότητες εφοδιασμού με παραλλήλως εισαγόμενα προϊόντα . Όσον αφορά το σύστημα εγγυήσεως έκανε δεκτό ότι είναι ουσιώδες τα παραλλήλως εισαγόμενα προϊόντα να τυγχάνουν πλήρως της κανονικής εγγυήσεως του κατασκευαστή .
14 Ένα σύστημα εγγυήσεως στο οποίο ο προμηθευτής αγαθών επιφυλάσσει την εγγύηση μόνο για τους πελάτες του αποκλειστικού του αντιπροσώπου θέτει τον τελευταίο και τους μεταπωλητές του σε προνομιούχο θέση έναντι των παράλληλων εισαγωγέων και διανομέων και, κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρείται ότι έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης .
15 Σχετικά με το ζήτημα αυτό το γεγονός ότι ο κατασκευαστής-διανομέας ανέχεται, όπως επισημαίνεται στην απόφαση παραπομπής, να διατίθενται στο εμπόριο τα προϊόντα του μέσω δικτύου παράλληλων εισαγωγέων, πρέπει να θεωρηθεί άνευ σημασίας, εφόσον, το σύστημα εγγυήσεως είναι δυνατό να έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κάποιας στεγανοποίησης των εθνικών αγορών .
16 H άρνηση εγγυήσεως δεν μπορεί να στηρίζεται επί της αναγκαιότητας ελέγχου της τήρησης της μέγιστης δυνατής προθεσμίας εναποθηκεύσεως . Τα εν λόγω ρολόγια « Swatch » δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των προϊόντων για τα οποία πρέπει να γίνουν δεκτοί ορισμένοι συμφυείς με ένα σύστημα επιλεκτικής διανομής περιορισμοί και οι οποίοι δημιουργούνται από τη μέριμνα διατηρήσεως ενός εξειδικευμένου εμπορίου, ικανού να προσφέρει ειδικές παροχές για προϊόντα υψηλής ποιότητας και τεχνολογίας . H μπαταρία εξαιρείται ρητώς της εγγύησης, η αλλαγή δεν προσκρούει σε ιδιαίτερες τεχνικές δυσχέρειες και η εταιρία ETA, όπως η ίδια έχει δηλώσει, διασφαλίζει την εξυπηρέτηση της εγγύησης στο επίσημο δίκτυο διανομής, πέραν της διαρκείας έξι μηνών εναποθηκεύσεως σε περίπτωση ανανεώσεως των μπαταριών . Το γεγονός ότι, όπως ανέφεραν οι διάδικοι, δεν τίθεται θέμα επισκευής του ελαττωματικού ρολογιού, ενώ μόνο η αντικατάστασή του είναι δυνατή, αποκτά σημασία κατά την εκτίμηση του επιχειρήματος αυτού .
17 Μετά το πέρας της εξέτασης αυτής, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει αν η ρήτρα εγγυήσεως που περιλαμβάνεται στη σύμβαση διανομής είναι ικανή να θίξει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών . Όπως επισήμανε το Δικαστήριο στις προαναφερθείσες αποφάσεις Lancome και L’Oreal, θα πρέπει για το σκοπό αυτό να καθοριστεί, βάσει ενός συνόλου αντικειμενικών νομικών και πραγματικών στοιχείων και, ειδικότερα, ενόψει των συνεπειών του εν λόγω συστήματος εγγυήσεως επί των δυνατοτήτων παράλληλων εισαγωγών, αν η συμφωνία επιτρέπει να συναχθεί με αρκετή πιθανότητα ότι μπορεί να ασκήσει αμέσως ή εμμέσως, πραγματικά ή δυνητικά, επιρροή επί των εμπορικών ρευμάτων μεταξύ των κρατών μελών .
18 Κατά συνέπεια, στο ερώτημα που υποβλήθηκε προσήκει η απάντηση ότι η περιλαμβανόμενη σε σύμβαση αποκλειστικής διανομής ρήτρα, με την οποία ο κατασκευαστής αναλαμβάνει έναντι του αποκλειστικού του αντιπροσώπου την υποχρέωση να παρέχει εγγύηση για τα προϊόντα του μετά την πώληση στον καταναλωτή και δυνάμει της οποίας αρνείται να παράσχει αυτή την εγγύηση στους πελάτες των παράλληλων διανομέων είναι ασυμβίβαστη προς το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης EOK, κατά το μέτρο που ο περιορισμός του ανταγωνισμού, ο οποίος θα μπορούσε να προκληθεί με τον τρόπο αυτό, επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
19 Τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
TO ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τέταρτο τμήμα ),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υποβλήθηκαν από το Tribunal de commerce των Βρυξελλών, με Διάταξη της 4ης Φεβρουαρίου 1985, αποφαίνεται :
H περιλαμβανόμενη σε σύμβαση αποκλειστικής διανομής ρήτρα, με την οποία ο κατασκευαστής αναλαμβάνει έναντι του αποκλειστικού του αντιπροσώπου την υποχρέωση να παρέχει εγγύηση για τα προϊόντα του μετά την πώληση στον καταναλωτή και δυνάμει της οποίας αρνείται να παράσχει αυτή την εγγύηση στους πελάτες των παράλληλων διανομέων είναι ασυμβίβαστη προς το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης EOK, κατά το μέτρο που ο περιορισμός του ανταγωνισμού, ο οποίος θα μπορούσε να προκληθεί με τον τρόπο αυτό, επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών .