62023TJ0366_RES
Zaak T‑366/23
YH
tegen
Europese Centrale Bank
Arrest van het Gerecht (Vierde kamer – uitgebreid) van 19 november 2025
„Economisch en monetair beleid – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Richtlijn 2013/36/EU – Verordening nr. 1024/2013 – Aan de Europese Centrale Bank (ECB) opgedragen specifieke toezichttaken – Beoordeling van verwervingen van gekwalificeerde deelnemingen – Verzet tegen de verwerving van een gekwalificeerde deelneming – Recht om te worden gehoord – Begrip ‚gekwalificeerde deelneming’ – Reputatie en vakbekwaamheid van de kandidaat-verwerver – Rechten die door het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie worden beschermd – Evenredigheid”
Beroep tot nietigverklaring – Bevoegdheid van de Unierechter – Toetsing van de wettigheid van een besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) betreffende de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling – Omvang – Toetsing van voorbereidende handelingen of voorstellen van de nationale autoriteiten – Daaronder begrepen
[Art. 263 VWEU; verordening nr. 1024/2013 van de Raad, art. 4, lid 1, c), art. 6, lid 2, en art. 15, lid 3]
(zie punten 36‑38)
Grondrechten – Handvest van de grondrechten – Recht op behoorlijk bestuur – Recht om te worden gehoord – Omvang – Besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) betreffende de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling – Recht van de kandidaat-verwerver om een reactie te geven en opmerkingen te formuleren
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, a); verordening nr. 1024/2013 van de Raad, art. 22, lid 1, eerste alinea; verordening nr. 468/2014 van de Europese Centrale Bank, art. 31]
(zie punten 146‑149)
Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Toezicht op de financiële sector van de Unie – Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Aan de Europese Centrale Bank (ECB) opgedragen specifieke taken – Procedure voor de beoordeling van verwervingen van gekwalificeerde deelnemingen – Criterium van de goede reputatie van de kandidaat-verwerver van die deelnemingen – Begrip – Beoordeling van de reputatie en de integriteit van een gezinslid van de kandidaat-verwerver – Daaronder begrepen
[Richtlijn 2013/36 van het Europees Parlement en de Raad, art. 23, lid 1, a) en b), en art. 91, lid 1]
(zie punten 248, 253, 254, 282, 287‑289, 296, 297)
Grondrechten – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Eigendomsrecht – Omvang – Toezicht op de financiële sector van de Unie – Besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) betreffende de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling – Doelstelling om de stabiliteit van het bankwezen en de gezonde en prudente bedrijfsvoering van de kredietinstelling te verzekeren – Toelaatbaarheid
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 17, lid 1, en art. 52, lid 1)
(zie punten 350‑355)
Samenvatting
Bij dit arrest verwerpt het Gerecht het beroep van YH tegen een besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) waarbij deze zich verzet tegen de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling (hierna: „bestreden besluit”). Het Gerecht verschaft daarbij verduidelijkingen over het toezicht van de ECB op de verwerving van gekwalificeerde deelnemingen, over de mogelijkheid voor de ECB om de motivering van een besluit na de kennisgeving ervan aan te vullen en over de beoordeling van de reputatie van een kandidaat-verwerver in het licht van de integriteit en de reputatie van een lid van zijn gezin.
M. M. Warburg & Co (AG & Co.) KGaA (hierna: „doelwit”) is een zogenaamde „minder belangrijke” kredietinstelling die onder rechtstreeks toezicht staat van de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (federale toezichthoudende autoriteit voor financiële diensten, Duitsland; hierna: „BaFin”) en behoort toe aan de familie van verzoeksters echtgenoot.
De vennootschap 1. Max Warburg Beteiligungsgesellschaft mbH (hierna: „MWB 1”) bezit 40,24 % van het kapitaal van de financiële houdstermaatschappij van de prudentiële groep M.M.Warburg & CO, te weten de vennootschap M.M.Warburg & CO Gruppe GmbH (hierna: „Warburg Gruppe”). Warburg Gruppe bezit op haar beurt 100 % van het kapitaal van het doelwit, dat op het moment van het bestreden besluit zelf 100 % en 60 % in handen had van het kapitaal van twee andere doelvennootschappen, die eveneens kredietinstellingen zijn.
Verzoeksters echtgenoot wilde de overdracht regelen van zijn deelneming in het kapitaal van het doelwit aan zijn kinderen. Als eerste stap heeft hij 87,5 % van het kapitaal van MWB 1 overgedragen aan de vennootschap Familie Max Warburg Vermögensverwaltung KG (hierna: „FMWV”) ten gunste van zijn kinderen, waardoor hij 12,5 % van het kapitaal van MWB 1 behield samen met een preferent aandeel dat hem 51 % van de stemrechten in die vennootschap verleende. Bovendien hebben FMWV en verzoeksters echtgenoot zich ertoe verbonden om hun stemrechten op uniforme wijze uit te oefenen (hierna: „poolingovereenkomst”). Als tweede stap moest verzoekster het preferente aandeel van haar echtgenoot verkrijgen en aldus 0,01 % van het kapitaal van MWB 1 en 51 % van de stemrechten in MWB 1 verwerven (hierna: „voorgenomen verwerving”), en partij worden bij de poolingovereenkomst betreffende MWB 1.
Op 3 april 2023 hadden verzoekster en haar raadslieden een ontmoeting met vertegenwoordigers van de ECB om de moeilijkheden in verband met de voorgenomen verwerving te bespreken. Op 4 april 2023 heeft BaFin de ECB gevraagd om zich niet te verzetten tegen de voorgenomen verwerving. Op 12 april 2023 heeft de ECB verzoekster in kennis gesteld van een ontwerpbesluit waarin zij zich verzet tegen de voorgenomen verwerving op grond dat verzoekster niet voldeed aan de wettelijke vereisten voor de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling. Op 21 april 2023 heeft verzoekster haar opmerkingen over dat ontwerpbesluit ingediend.
Bij e-mail van 5 mei 2023 heeft de ECB verzoekster in kennis gesteld van het bestreden besluit, waarbij zij haar ontwerpbesluit inhoudelijk heeft bevestigd, en aangegeven waarom verzoekster haars inziens niet voldeed aan de wettelijke criteria om via MWB 1 een gekwalificeerde deelneming in het doelwit te verwerven ten belope van 100 % van de stemrechten en 100 % van het kapitaal. Ten eerste was de ECB van mening dat verzoekster niet voldeed aan het vereiste van een goede reputatie, aangezien zij onder de invloed stond van haar echtgenoot, die volgens die instelling een slechte naam had, en daarnaast niet over voldoende vakbekwaamheid beschikte. Ten tweede beschikte verzoekster volgens haar evenmin over de vereiste financiële soliditeit om het nodige kapitaal aan het doelwit te verschaffen. Ten derde maakte de voorgenomen verwerving geen effectief prudentieel toezicht op het doelwit mogelijk.
Nadat de ECB verzoeksters raadsman herhaaldelijk had aangemaand om de goede ontvangst van het bestreden besluit te bevestigen, heeft deze op 8 mei 2023 geantwoord dat de geldigheid van de gedane kennisgeving werd betwist. Bij e-mail van 12 mei 2023 heeft verzoekster herhaald dat zij de geldigheid van de kennisgeving van het bestreden besluit betwistte en verzocht om toezending van de in het bestreden besluit vermelde afzonderlijke nota met de beoordeling van de opmerkingen over het ontwerpbesluit (hierna: „afzonderlijke beoordelingsnota”), die zij op 15 mei 2023 heeft ontvangen.
Beoordeling door het Gerecht
Wat vooraf de grief betreft die in het kader van het middel inzake schending van de procedureregels voor de beoordeling van gekwalificeerde deelnemingen is ontleend aan het verstrijken van de voor die beoordeling gestelde termijn waardoor de voorgenomen verwerving wordt geacht te zijn goedgekeurd, wijst het Gerecht erop dat elke partij bij de procedure hoe dan ook de op haar toepasselijke regels moet naleven. Terwijl voor de kennisgeving van de voorgenomen verwerving de voorwaarden van het Duitse recht overeenkomstig het Kreditwesengesetz (
1
) gelden, moet de kennisgeving van een toezichtbesluit door de ECB voldoen aan het rechtskader van kaderverordening nr. 468/2014 (
2
). Gelet op de juridische en feitelijke context van de onderhavige zaak, heeft BaFin het recht niet onjuist toegepast door zich op het standpunt te stellen dat de schriftelijke kennisgeving volledig was op de dag van ontvangst van de door verzoekster op een fysieke drager verstrekte gegevens, namelijk op 3 februari 2023, aangezien verzoekster de gevraagde informatie per e-mail naar een niet daartoe bestemd adres had gestuurd en tegelijkertijd een fysieke verzending had aangekondigd en uitgevoerd. Het Gerecht verwerpt die grief dan ook en richt zich op de toetsing van het bestreden besluit.
Wat in de eerste plaats de gestelde ontoereikende motivering van het bestreden besluit betreft, stelt het Gerecht ten eerste vast dat de feiten die verband houden met de voorgenomen verwerving door verzoekster van een – gelet op het gecoördineerde optreden van de aandeelhouders van Warburg Gruppe – gekwalificeerde deelneming in het doelwit, in het bestreden besluit zijn uiteengezet. Het Gerecht wijst er ook op dat de criteria voor de ECB om zich tegen de voorgenomen verwerving te verzetten, in dat besluit duidelijk zijn onderzocht, zowel wat verzoeksters reputatie en solvabiliteit betreft als wat de naleving van de prudentiële vereisten door het doelwit betreft. Bovendien is het bestreden besluit vastgesteld in een voor verzoekster bekende context, aangezien zij zelf de gegevens met betrekking tot de voorgenomen verwerving had meegedeeld en zij voorafgaand aan de vaststelling van dat besluit was geraadpleegd. Naar het oordeel van het Gerecht zijn in het bestreden besluit derhalve de relevante feitelijke en juridische gegevens vermeld waarop het is gebaseerd, zonder dat hoefde te worden verwezen naar de afzonderlijke beoordelingsnota of de latere uitleg van de ECB, en is dat besluit dus toereikend gemotiveerd.
Wat ten tweede de stelling betreft dat met de afzonderlijke beoordelingsnota geen rekening mag worden gehouden bij de toetsing van de wettigheid van het bestreden besluit, merkt het Gerecht op dat die nota tien dagen na de kennisgeving van het bestreden besluit aan verzoekster is verstrekt en dat in dat besluit uitdrukkelijk naar die nota wordt verwezen. Volgens het Gerecht kan die nota in het licht van de rechtspraak worden geacht deel uit te maken van de context van het bestreden besluit en in aanmerking worden genomen bij de beoordeling van de motivering ervan. Bovendien is de tardieve toezending van de afzonderlijke beoordelingsnota tien dagen na de kennisgeving van het bestreden besluit weliswaar het gevolg van een materiële fout binnen de ECB, maar neemt dit niet weg dat in het bestreden besluit uitdrukkelijk wordt verwezen naar die nota, waarin de ten tijde van de vaststelling van het bestreden besluit beschikbare gronden worden uiteengezet. Verzoekster was derhalve reeds bij de kennisgeving van het bestreden besluit van het bestaan ervan op de hoogte en kon dus vanaf de ontvangst van dat besluit om toezending ervan verzoeken. Vijf werkdagen na ontvangst van dat besluit heeft zij om die nota verzocht. De ECB heeft haar die nota de volgende werkdag toegezonden.
Het Gerecht stelt dan ook vast dat de toezending van de afzonderlijke beoordelingsnota door de ECB op een later tijdstip verzoekster niet de mogelijkheid heeft ontnomen om er kennis van te nemen en dat verzoekster niet heeft aangetoond, en zelfs niet heeft gesteld, dat de tardieve toezending van de afzonderlijke beoordelingsnota haar rechten heeft aangetast.
Wat in de tweede plaats de uitlegging van het begrip „gekwalificeerde deelneming” betreft, herinnert het Gerecht eraan dat verordening nr. 575/2013, waarnaar de CRD IV-richtlijn (
3
) verwijst, een gekwalificeerde deelneming definieert als het in een onderneming, direct of indirect, bezitten van 10 % of meer van het kapitaal of van de stemrechten, dan wel van een percentage dat het mogelijk maakt een invloed van betekenis op de bedrijfsvoering van die onderneming uit te oefenen. Het Gerecht wijst erop dat het begrip „verwerving van een gekwalificeerde deelneming” in een kredietinstelling een autonoom Unierechtelijk begrip is.
Dienaangaande merkt het Gerecht op dat verordening nr. 1024/2013 (
4
) bepaalt dat een beoordeling van de geschiktheid van elke nieuwe eigenaar, vóór de aankoop van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling, een onmisbaar instrument is voor de waarborging van de continue geschiktheid en financiële soliditeit van eigenaren van kredietinstellingen. Bovendien dient het Gerecht, gelet op de ruime beoordelingsmarge waarover de ECB beschikt bij de uitoefening van haar toezichttaken – waarvan het toezicht op de verwerving van gekwalificeerde deelnemingen deel uitmaakt –, na te gaan of het bestreden besluit niet op feitelijk onjuiste gegevens of een kennelijke onjuiste beoordeling berust.
In casu zet de ECB in het bestreden besluit uiteen dat de aandeelhouders van Warburg Gruppe in onderling overleg handelen en dat zij samen middellijk 100 % van de aandelen in het doelwit en van de stemrechten daarin bezitten. Zij voegt daaraan toe dat op grond van de poolingovereenkomst ook wordt uitgegaan van een gecoördineerd optreden op het niveau van MWB 1. De ECB leidt daaruit af dat verzoekster 100 % van de aandelen en van de stemrechten in het doelwit zal verwerven en dat zij daarover indirect zeggenschap zal kunnen uitoefenen. In de afzonderlijke beoordelingsnota, waarin de criteria van de gemeenschappelijke richtsnoeren (
5
) worden getoetst, komt de ECB met name tot de slotsom dat, gelet op dat gecoördineerd optreden, de stemrechten volledig aan de kandidaat-verwerver moeten worden toegewezen. Daarbij wordt rekening gehouden met de tussen de aandeelhouders van Warburg Gruppe gesloten overeenkomst, de bestaande banden binnen de groep waartoe het doelwit behoort, de financieringsbronnen van de aandeelhouders van Warburg Gruppe en de stemschema’s van laatstgenoemden uit het verleden.
Wat de op het niveau van Warburg Gruppe gesloten aandeelhoudersovereenkomst betreft, stelt het Gerecht allereerst vast dat de analyse in de afzonderlijke beoordelingsnota niet achterhaald is, aangezien in de nieuwe statuten van Warburg Gruppe, net als in voornoemde aandeelhoudersovereenkomst, wordt bepaald dat voor de overdracht van aandelen aan personen buiten de aandeelhoudersfamilies de voorafgaande toestemming van de „vennootschap” bij besluit van de algemene vergadering is vereist. Ook de gemeenschappelijke richtsnoeren sluiten dit soort overeenkomsten niet uit van de werkingssfeer ervan. Wat vervolgens de omstandigheid betreft dat twee andere familieleden van verzoeksters echtgenoot aandelen in Warburg Gruppe bezitten, merkt het Gerecht op dat verzoekster de door de ECB aangevoerde feiten niet ontkent en geen bewijzen aandraagt waarmee de beoordeling door de ECB van die familiebanden in twijfel kan worden getrokken. Wat voorts de banden tussen de ondernemingen van die groep betreft, stelt het Gerecht vast dat verzoekster de door de ECB uiteengezette feiten niet ter discussie stelt, waarbij de deelneming van de stichting in het kapitaal van Warburg Gruppe geen element is waarmee de ECB rekening heeft gehouden. Wat het in aanmerking nemen van een enkele financieringsbron betreft, betoogt verzoekster weliswaar dat de bepaling in de gemeenschappelijke richtsnoeren dat het gebruik van dezelfde financieringsbron een aanwijzing kan vormen voor een gecoördineerd optreden doelt op externe financieringsbronnen en niet op interne financieringsbronnen, zoals door het doelwit uitgekeerde dividenden, maar het Gerecht stelt vast dat volgens de gemeenschappelijke richtsnoeren (
6
)„het gebruik door verschillende personen van dezelfde bron van financiering voor de verwerving of vergroting van deelnemingen in de doelonderneming” een aanwijzing vormt voor een gecoördineerd optreden, zonder dat een onderscheid wordt gemaakt tussen „externe” en „interne” bronnen. Wat ten slotte de stemschema’s uit het verleden betreft, merkt het Gerecht op dat verzoekster geen gegevens heeft overgelegd die het standpunt van de ECB weerleggen, noch heeft gemotiveerd waarom zij niet in staat zou zijn geweest dergelijke gegevens over te leggen.
Bijgevolg oordeelt het Gerecht dat de ECB op basis van relevante gegevens en zonder een kennelijke beoordelingsfout te maken heeft vastgesteld dat er sprake was van een gecoördineerd optreden tussen MWB 1 en de andere aandeelhouders van Warburg Gruppe. Het Gerecht verwerpt derhalve verzoeksters betwisting van de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in termen van stemrechten en voegt daaraan toe dat in de CRD IV-richtlijn (
7
) en verordening nr. 575/2013 (
8
) stemrechten en aandelen in het kapitaal als alternatief worden aangehaald om de verwerving van een gekwalificeerde deelneming vast te stellen.
In de derde en laatste plaats brengt het Gerecht met betrekking tot de reputatie van een kandidaat-verwerver, de integriteit en de reputatie van een persoon die een nauwe familieband met die kandidaat-verwerver heeft, in herinnering dat in de gemeenschappelijke richtsnoeren wordt benadrukt dat de bevoegde autoriteit rekening mag houden met de integriteit en de reputatie van elke persoon die banden heeft met de kandidaat-verwerver, dat wil zeggen elke persoon die een nauwe familieband of nauwe zakelijke relatie met de kandidaat-verwerver heeft of lijkt te hebben. Voor het overige volgt uit de rechtspraak dat de CRD IV-richtlijn niet uitsluit dat het ontbreken van een goede reputatie van de kandidaat-verwerver kan voortvloeien uit diens betrekkingen met een derde. (
9
)
In casu wijst het Gerecht er allereerst op dat de ECB in het bestreden besluit heeft aangegeven dat het doel van de procedures inzake gekwalificeerde deelnemingen bestaat in het waarborgen van een degelijke bedrijfsvoering van de instellingen en van de algehele financiële stabiliteit en dat de beoordeling van de reputatie van de kandidaat-verwerver een beoordeling vooraf is en noodzakelijkerwijs een voorspelling van het toekomstige gedrag van de kandidaat-verwerver impliceert. De feiten moeten wijzen op een abstract risico, namelijk de waarschijnlijkheid dat een inbreuk wordt beoogd.
Vervolgens stelt het Gerecht vast dat de ECB in het bestreden besluit heeft aangegeven dat, ten eerste, zij zeer ernstige twijfels had over de reputatie van verzoeksters echtgenoot omdat deze in 2019 door BaFin opnieuw was beoordeeld, ten tweede, dat verzoekster financieel afhankelijk leek te zijn van haar echtgenoot, ten derde, dat zij geen ervaring had in de banksector en, ten vierde, dat zij openlijk had toegegeven dat zij ook advies inwint bij haar echtgenoot, met wie zij deel zou uitmaken van een poolingovereenkomst. De ECB leidt daar dan ook uit af dat het ernstig valt te betwijfelen dat verzoeksters echtgenoot na de voorgenomen verwerving via verzoekster geen invloed op het doelwit zou uitoefenen.
Ten slotte merkt het Gerecht op dat op basis van de gemeenschappelijke richtsnoeren en de rechtspraak de ECB bij de beoordeling van de reputatie van een kandidaat-verwerver rekening kan houden met de integriteit en de reputatie van een persoon die een nauwe familieband met die kandidaat heeft, zoals in casu verzoeksters echtgenoot.
(
1
)	Kreditwesengesetz (wet op de kredietsector – KWG) van 9 september 1998 (BGBl. 1998 I, blz. 2776), zoals gewijzigd bij de wet van 22 februari 2023 (BGBl. 2023 I nr. 51).
(
2
)	Verordening (EU) nr. 468/2014 van de Europese Centrale Bank van 16 april 2014 tot vaststelling van een kader voor samenwerking binnen het Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme tussen de Europese Centrale Bank en nationale bevoegde autoriteiten en met nationale aangewezen autoriteiten (GTM‑kaderverordening) (PB 2014, L 141, blz. 1).
(
3
)	Artikel 3, lid 1, punt 33, van richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB 2013, L 176, blz. 338; hierna: „CRD IV-richtlijn”).
(
4
)	Overweging 22 van verordening (EU) nr. 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de ECB specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PB 2013, L 287, blz. 63).
(
5
)	Punt 4.6 van de op 20 december 2016 gepubliceerde gemeenschappelijke richtsnoeren van de Europese Bankautoriteit (EBA), de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (EIOPA) en de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) inzake de prudentiële beoordeling van verwervingen en vergrotingen van gekwalificeerde deelnemingen in de financiële sector (JC/GL/2016/01; hierna: „gemeenschappelijke richtsnoeren”).
(
6
)	Punt 4.6, onder b), 4), van de gemeenschappelijke richtsnoeren.
(
7
)	Artikel 22, lid 1, van de CRD IV-richtlijn.
(
8
)	Artikel 4, lid 1, punt 36, van verordening nr. 575/2013.
(
9
)	Arrest van 10 juli 2024, PH e.a./ECB (T‑323/22, EU:T:2024:460, punten 325 en 326).