62023CJ0395_RES
Υπόθεση C‑395/23 [Anikovi] (
i
)
E. M. A. κ.λπ.
(αίτηση του Sofiyski rayonen sad για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 6ης Μαρτίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 2019/1111 – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και παράγραφος 2, στοιχείο εʹ – Μέτρο σχετικό με τη διάθεση της περιουσίας παιδιού – Άρθρο 7 – Διεθνής δικαιοδοσία σε θέματα γονικής μέριμνας – Άρθρο 10 – Παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας – Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ – Εξαίρεση όσον αφορά την κατάσταση και την ικανότητα δικαίου φυσικών προσώπων – Κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας προβλεπόμενοι σε διμερή συμφωνία μεταξύ της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, συναφθείσα πριν από την προσχώρηση της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση – Διαφοροποίηση μεταξύ των κανόνων αυτών και των προβλεπόμενων στον κανονισμό 2019/1111 – Άρθρο 351 ΣΛΕΕ – Έννοια του “ασυμβιβάστου”»
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας – Κανονισμός 2019/1111 – Πεδίο εφαρμογής – Μέτρο σχετικό με τη διάθεση της περιουσίας παιδιού – Δικαστική άδεια για την πώληση ακινήτου που ανήκει σε παιδί, ευρισκόμενου σε διαφορετικό κράτος μέλος από εκείνο της συνήθους διαμονής του παιδιού – Εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού
(Κανονισμός 2019/1111 του Συμβουλίου, άρθρα 1 §§ 1, στοιχείο βʹ, και 2, στοιχείο εʹ, και 7 § 1)
(βλ. σκέψεις 25, 26, 28, διατακτ. 1)
Διεθνείς συμφωνίες – Συμφωνίες των κρατών μελών – Συμφωνίες προγενέστερες της προσχώρησης κράτους μέλους στην Ένωση – Άρθρο 351 ΣΛΕΕ – Πεδίο εφαρμογής – Σχέση μεταξύ του κανονισμού 2019/1111 και συμφωνίας τέτοιου είδους – Συμφωνία μη μνημονευόμενη στον κανονισμό – Εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 351 ΣΛΕΕ – Προϋπόθεση – Συμφωνία απονέμουσα δικαιώματα σε τρίτο κράτος, την οποία πρέπει να τηρήσει το κράτος μέλος – Ασυμβίβαστο μεταξύ της συμφωνίας και του κανονισμού – Προσδιορισμός του εν λόγω ασυμβιβάστου – Εφαρμογή, από το δικαστήριο του κράτους μέλους, των κανόνων της συμφωνίας αντί του κανονισμού – Επιτρεπτό – Όρια
(Άρθρο 351 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 45-49, 57-61, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, αποφαίνεται, μεταξύ άλλων, επί της σχέσης μεταξύ του κανονισμού 2019/1111 (κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙβ) (
1
) και διμερούς συμφωνίας την οποία συνήψε κράτος μέλος με τρίτη χώρα πριν από την προσχώρησή του στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το 2023 το αιτούν δικαστήριο, Sofiyski Rayonen sad (πρωτοβάθμιο περιφερειακό δικαστήριο Σόφιας, Βουλγαρία), κλήθηκε να αποφανθεί, στο πλαίσιο διαδικασίας εκούσιας δικαιοδοσίας, επί του αν, σύμφωνα με το βουλγαρικό δίκαιο, η πώληση ακινήτων που ανήκουν εν μέρει σε δύο ανήλικα παιδιά ρωσικής ιθαγένειας με συνήθη διαμονή στη Γερμανία μπορεί να εγκριθεί υπό το πρίσμα του συμφέροντος των παιδιών.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα βουλγαρικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία σε μια τέτοια περίπτωση. Προς τούτο, ζητεί να διευκρινιστεί αν η δικαστική άδεια για την επίμαχη πώληση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1215/2012 (
2
) (κανονισμός Βρυξέλλες Ια) ή του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί, λαμβανομένης υπόψη της ύπαρξης διμερούς σύμβασης συναφθείσας μεταξύ της Βουλγαρίας και της Σοβιετικής Ένωσης (την οποία διαδέχθηκε η Ρωσική Ομοσπονδία) πριν από την προσχώρηση του εν λόγω κράτους μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (
3
) (στο εξής: ρωσοβουλγαρική σύμβαση), αν το άρθρο 351 ΣΛΕΕ διέπει τη σχέση μεταξύ μιας τέτοιας σύμβασης και του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ όταν η σύμβαση αυτή δεν μνημονεύεται στο κεφάλαιο VIII του κανονισμού και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, υπό ποιες περιστάσεις η σύμβαση αυτή μπορεί να παρεκκλίνει από τον κανονισμό.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η δικαστική άδεια που ζητείται στην υπόθεση της κύριας δίκης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ, καθόσον η άδεια αυτή συνιστά μέτρο προστασίας του παιδιού συνδεόμενο με τη διοίκηση, τη συντήρηση ή τη διάθεση της περιουσίας του παιδιού στο πλαίσιο της άσκησης της γονικής μέριμνας, κατά την έννοια του ως άνω κανονισμού. Κατά συνέπεια, διεθνή δικαιοδοσία για τη χορήγηση τέτοιας άδειας έχουν, κατ’ αρχήν, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο το παιδί έχει τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο κατά τον οποίο επιλαμβάνεται το δικαστήριο (εν προκειμένω, τα γερμανικά δικαστήρια).
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο εξετάζει το ζήτημα της σχέσης μεταξύ του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ και της ρωσοβουλγαρικής σύμβασης, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η σύμβαση αυτή φαίνεται να απονέμει διεθνή δικαιοδοσία στα βουλγαρικά ή στα ρωσικά δικαστήρια.
Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, εφόσον διμερής σύμβαση όπως η ρωσοβουλγαρική σύμβαση δεν μνημονεύεται στον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙβ, η σχέση μεταξύ της συγκεκριμένης σύμβασης και του συγκεκριμένου κανονισμού διέπεται από το άρθρο 351 ΣΛΕΕ (
4
).
Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 351, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, οι διατάξεις σύμβασης συναφθείσας μεταξύ κράτους μέλους και τρίτης χώρας δύνανται να παρεκκλίνουν από οποιαδήποτε διάταξη του δικαίου της Ένωσης, τόσο πρωτογενούς όσο και παραγώγου δικαίου, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι η σύμβαση αυτή έχει συναφθεί πριν από την προσχώρηση του κράτους μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ότι η τρίτη χώρα αντλεί εξ αυτής δικαιώματα των οποίων την τήρηση εκ μέρους του εν λόγω κράτους μέλους μπορεί να απαιτήσει.
Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι εναπόκειται εν προκειμένω στο αιτούν δικαστήριο να ελέγξει, κατά πρώτον, αν η ρωσοβουλγαρική σύμβαση περιλαμβάνει κανόνες την τήρηση των οποίων εκ μέρους της Βουλγαρίας μπορεί να απαιτήσει η Ρωσική Ομοσπονδία. Εφόσον τούτο ισχύει, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο, κατά δεύτερον, να ελέγξει αν η σύμβαση αυτή είναι ασυμβίβαστη προς τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙβ, καθότι οι δύο αυτές νομικές πράξεις δεν προβλέπουν διεθνή δικαιοδοσία του ίδιου δικαστηρίου υπό τις περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης. Κατά τον έλεγχο αυτόν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η επιλογή του νομοθέτη της Ένωσης, την οποία απηχεί ο ως άνω κανονισμός, να προβλέψει, σε ορισμένες περιπτώσεις, τη διεθνή δικαιοδοσία δικαστηρίων διαφορετικών από τα δικαστήρια του τόπου της συνήθους διαμονής του παιδιού, πλην όμως, το αιτούν δικαστήριο δεν μπορεί να κάνει χρήση της δυνατότητας να κρίνει ότι το ίδιο έχει διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει των κανόνων του εν λόγω κανονισμού, με σκοπό να διαπιστώσει ότι η ρωσοβουλγαρική σύμβαση συνάδει προς τον κανονισμό. Σε περίπτωση κατά την οποία διαπιστώσει ασυμβίβαστο, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει, κατά τρίτον, να διερευνήσει αν το ασυμβίβαστο αυτό μπορεί να αποτραπεί μέσω ερμηνείας της σύμβασης συνάδουσας προς τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙβ. Εφόσον δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση, το αιτούν δικαστήριο θα μπορεί, κατά τέταρτον, να εφαρμόσει τους κανόνες της σύμβασης αυτής αφήνοντας ανεφάρμοστους τους κανόνες του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙβ, όπερ συνεπάγεται ότι η Βουλγαρία οφείλει να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την άρση του ασυμβιβάστου, όπως επιτάσσει το άρθρο 351, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1111 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2019, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, και για τη διεθνή απαγωγή παιδιών (ΕΕ 2019, L 178, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙβ).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ια).
(
3
)	Σύμβαση μεταξύ της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Βουλγαρίας για τη δικαστική συνδρομή σε υποθέσεις αστικού, οικογενειακού και ποινικού δικαίου, η οποία υπογράφηκε στη Μόσχα στις 19 Φεβρουαρίου 1975 (Recueil des traités des Nations unies, τόμος 1015, αριθ. 14855, σ. 41, στο εξής: ρωσοβουλγαρική σύμβαση).
(
4
)	Κατά τη διάταξη αυτή, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απορρέουν από συμβάσεις που συνήφθησαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 1958 ή, για τα κράτη που προσχωρούν, πριν από την ημερομηνία της προσχώρησής τους, μεταξύ ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών, αφενός, και ενός ή περισσοτέρων τρίτων χωρών, αφετέρου, δεν θίγονται από τις Συνθήκες. Συναφώς, τα κράτη μέλη, εάν δεν μπορούν να προβούν σε σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης ερμηνεία μιας τέτοιας σύμβασης, οφείλουν να προσφύγουν σε όλα τα πρόσφορα μέσα για να άρουν τα ενδεχόμενα ασυμβίβαστα μεταξύ τέτοιων συμβάσεων και των Συνθηκών, παρέχοντας, κατά περίπτωση, αμοιβαία συνδρομή προς τον σκοπό αυτόν και υιοθετώντας, εν ανάγκη, κοινή στάση.