61969C0013
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL K. ROEMER
VAN 3 DECEMBER 1969 (
1
)
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters
De heden te behandelen zaak sluit aan bij het geding 35-67. Wij kunnen derhalve in hoofdzaak naar de uit dat proces bekende feiten verwijzen, waaraan nog slechts het volgende moet worden toegevoegd.
Gelijk U bekend, heeft de Euratom-Commissie na een formele tuchtrechtelijke procedure op 4 juli 1967 een besluit genomen waarbij verzoeker met ingang van 1 augustus 1967 werd ontslagen. Dit besluit werd bij arrest van het Hof van 11 juli 1968 vernietigd, en wel op grond van de overweging dat de Commissie het in artikel 7, derde lid, van bijlage IX van het Personeelsstatuut bedoelde verhoor van de betrokkene niet aan een van haar ambtenaren had mogen overlaten. Dit betekende dat verzoeker in dienst van de Gemeenschappen gebleven was. In een brief van 20 juli 1968 bood hij dan ook de intussen nieuw samengestelde gemeenschappelijke Commissie zijn diensten aan. Tot een wederaanstelling kwam het evenwel niet. In een brief van de Commissie van 1 augustus 1968 werd hem medegedeeld dat de vraag van zijn reïntegratie in de dienst werd onderzocht. In dit schrijven werd er bovendien op gewezen dat hij verlof om redenen van persoonlijke aard of eventueel zijn jaarlijkse verlof kon aanvragen. Toen verzoeker daarop bij brief van 12 augustus 1968 andermaal verklaarde dat hij zich ter beschikking van de Commissie hield, werd hij bij brief van de Directeur-generaal Personeel en Administratie van 20 september 1968 tot een onderhoud uitgenodigd ter bespreking van de verschillende aspecten zijner ambtelijke positie. Dit gesprek vond op 3 oktober 1968 plaats. Het had evenwel geen resultaat, daar aan verzoeker, naar als onbetwist vaststaat, slechts — de door hem niet aanvaarde — raad gegeven werd vrijwillig ontslag te nemen. — Daarop gaf de Commissie bij beschikking van 13 november 1968 opdracht aan drie harer leden tot het in artikel 7 van bijlage IX tot het Personeelsstatuut voorgeschreven verhoor over te gaan (zulks overeenkomstig het arrest van 11 juli 1968). Dit moest op 10 december 1968 te Brussel plaatsvinden. Hoewel bij mededeling van 20 november 1968 tijdig opgeroepen, verscheen verzoeker niet op de bepaalde dag. In plaats daarvan verklaarde hij slechts in een brief van 6 december 1968 dat hij zich, „gezien de omstandigheden, moest bepalen tot het maken van voorbehoud”. Dit leidde ertoe dat de Commissie op 18 december 1968 de tuchtprocedure afsloot. Gelet op het advies van de tuchtraad van 23 juni 1967 werd een nieuw ontslagbesluit genomen; het trad op 1 januari 1969 in werking en werd aan verzoeker — naar hij verklaart — op 24 december 1968 betekend.
Op 10 maart 1969 heert verzoeker zich andermaal tot het Hof van Justitie gewend en het onderhavige geding aanhangig gemaakt.
In zijn verzoekschrift vorderde hij :
1.
De beschikking van 18 december 1968 nietig te verklaren;
2.
Te bepalen dat hij ook na 1 januari 1969 aanspraak heeft op salaris en alle andere vergoedingen en uitkeringen waarop een ambtenaar der Gemeenschappen recht heeft;
3.
Te verstaan dat de Commissie gehouden is hem de door de tuchtprocedure veroorzaakte kosten te vergoeden en haar daartoe tot betaling van Bfr 25000_— te veroordelen;
4.
Voor recht te verklaren dat het bestreden besluit een dienstfout oplevert en de Commissie uit dien hoofde tot een schadevergoeding te veroordelen welker beloop het Hof naar goede justitie moge vaststellen.
Harerzijds is de Commissie van oordeel dat al deze vorderingen ongegrond zijn en derhalve moeten worden afgewezen.
Voor de beoordeling rechtens der onderdelen van de eis verdient een gesplitste behandeling de voorkeur, dat wil zeggen dat wij allereerst het centrale punt van verzoekers vorderingen zullen behandelen, de vraag namelijk of het ontslagbesluit wettig is.
I — Verzoekers ontslag uit de dienst van de Commissie
Verzoeker acht de op 18 december 1968 gewezen uitspraak in de tuchtprocedure onwettig.
1.
Bijzonder gewicht hecht hij aan het argument, ontleend aan de voorschriften over de procesgang in tuchtzaken. In artikel 7, derde lid, van bijlage IX tot het Personeelsstatuut wordt namelijk bepaald dat het tot aanstelling bevoegde gezag binnen één maand na ontvangst van het advies van de tuchtraad zijn besluit moet nemen. Verzoeker meent dat het hier om een strict te interpreteren bepaling gaat, dat wil zeggen om een fatale termijn, vergelijkbaar met de termijnen voor het aanhangig maken van gerechtelijke acties. Na het verstrijken daarvan kan geen tuchtrechtelijke uitspraak meer vallen; zou dit niettemin geschieden, dan moet deze nietig worden verklaard. Dit brengt mede ' dat de gehele tuchtrechtelijke procedure met inbegrip van het advies van de tuchtraad nietig is. In het onderhavige geval valt deze conclusie niet te betwisten, daar de bedoelde termijn van één maand aanving hetzij op 26 juni 1967 (dat wil zeggen met de mededeling van het advies van de tuchtraad aan de Commissie) hetzij op 15 juli 1968 (dat wil zeggen met de betekening van het met betrekking tot de eerste tuchtrechtelijke uitspraak gewezen arrest van 11 juli 1968).
Het is duidelijk dat het hier een ingewikkeld probleem betreft.
Moeilijkheden rijzen reeds in verband met de hier in het geding zijnde belangen. Enerzijds moet worden erkend dat ambtenaren die in een tuchtrechtelijke procedure zijn verwikkeld terecht mogen verlangen dat de zaak zo snel mogelijk wordt afgedaan. Hierop wezen wij reeds in onze conclusie in de zaken 18 en 35-65 (Jurispr., XII-1966, blz. 178), terwijl dit voorts uit een reeks van termijnen blijkt die in artikel 7 van bijlage IX tot het Personeelsstatuut zijn vastgelegd. — Anderzijds moet worden toegegeven dat de door verzoeker bedoelde termijn van één maand het tot aanstelling bevoegde gezag, en met name de Commissie die zodanig gezag is voor de ambtenaren van de categorie A, in tijdnood kan brengen. Binnen die termijn moet het verhoor van de betrokkene plaatsvinden, waartoe bepaalde voorbereidingen — mede van technische aard — noodzakelijk zijn en een termijn voor oproeping in acht moet worden genomen wanneer de betrokkene — zoals in het onderhavige geval — niet meer bij de Commissie in actieve dienst is. Vervolgens moet de einduitspraak vallen en zulks wellicht met betrekking tot een omvangrijk feitencomplex alsmede na veelal niet eenvoudige beoordelingen. Dit alles moet bovendien worden verricht buiten het normale arbeidsprogramma dat juist bij de Commissie steeds van respectabele omvang is. Het is derhalve niet bevreemdend dat de Commissie tot de opvatting neigt dat de termijn van artikel 7 slechts een termijn van orde is.
Voor de oplossing van dit probleem kan dan ook aan een vergelijkend onderzoek van soortgelijke regelingen weinig positiefs worden ontleend. — Dit geldt in de eerste plaats voor ons betoog in de zaak Gutmann (Jurispr. deel XII-1966, blz. 178) met betrekking tot de termijn van artikel 88 van het Personeelsstatuut. Wie onze beschouwingen leest zal vaststellen dat daarin niets over de aard van de voor de schorsing geldende termijn wordt gezegd, doch slechts te verstaan gegeven dat het verstrijken van deze termijn het nemen van instructiemaatrelegen niet uitsluit, handelingen dus die niet op de schorsing zelf betrekking hebben. Aan dit oordeel valt voor de onderhavige zaak derhalve geen argument te ontlenen. — Wat het nationale recht betreft schijnt weliswaar op het eerste gezicht een reeks van regelingen voor de mening van de Commissie te pleiten dat artikel 7 van bijlage IX tot het Personeelsstatuut slechts een termijn van interne orde bevat. Inderdaad kan er naar nationaal recht in het algemeen van worden uitgegaan dat termijnen, die voor het verrichten van bestuurlijke of gerechtelijke handelingen gelden, termijnen van orde — zogenaamde oneigenlijke termijnen — en slechts zelden fatale termijnen zijn. Op dit punt verwijzen wij naar André de Laubadère, Traité élémentaire de droit administratif, derde druk, deel I, no. 460. Voor het met het tuchtrecht verwante strafrecht heeft de Commissie bovendien op bladzijde 8 van het verweerschrift aan de hand van een vergelijkend onderzoek het bestaan van soortgelijke opvattingen aangetoond. Zodanige vaststelling volgt voor het tuchtrecht zelf mede uit het in zoverre naar de vorm sterk met de commune rechtspleging verwante Duitse recht. Krachtens paragraaf 66 van de Bundesdisziplinarordnung moet de tenlastelegging aan de betrokken ambtenaar binnen 6 maanden na de inleidende kennisgeving van vervolging worden toegezonden. De wetgever heeft evenwel uitdrukkelijk bepaald dat het niet-inachtnemen van deze termijn niet automatisch tot beëindiging van de procedure leidt; zulks geschiedt eerst door het Bundesdisziplinargericht nadat andermaal een termijn werd Depaala en vastgesteld dat de behandeling op ongeoorloofde wijze werd vertraagd. Ten slotte zou in dit verband eveneens — gelijk de Commissie deed — naar het Italiaanse recht kunnen worden verwezen, hetwelk uitdrukkelijk voor het geval van het verstrijken van een bepaalde termijn voorziet, dat een tuchtrechtelijke procedure niet mag worden herhaald (het betreft hier artikel 119 van de „testo unico delle disposizioni concernenti lo statuto degli impiegati civili dello Stato” — decreet no. 3 van de President van de Republiek van 10 januari 1967).
Inderdaad zouden deze overwegingen tegen de opvatting kunnen pleiten dat de onderhavige termijn van ons tuchtrecht een fatale termijn is doch dat zij uiteindelijk dwingende argumenten vormen, komt ons twijfelachtig voor.
Allereerst mag niet uit het oog worden verloren dat ook voor bestuursorganen en rechterlijke instanties echte fatale termijnen kunnen bestaan en dat zulks slechts afhangt van het antwoord op de vraag of „le texte en question a entendu donner au délai un caractère impératif” (gelijk het onder meer bij de Laubadère heet). — In zoverre moet worden toegegeven dat de door de Commissie aan het strafrecht ontleende voorbeelden voor het onderhavige geval bezwaarlijk tot beslissende deducties kunnen leiden. In het strafrecht namelijk blijkt — met name wat de redactie en de uitspraak van vonnissen betreft — veelal reeds uit de tekst van de desbetreffende bepalingen dat het hier slechts om zogenaamde „Sollvorschriften” gaat (lex imperfecta). Ook staat het anders met de hier in het geding zijnde belangen. Natuurlijk zou het geen zin hebben uitspraken in hoger beroep na het verstrijken van een bepaalde termijn uit te sluiten daar dit met rechtsweigering gelijk zou staan. Bovendien kan worden gezegd dat het bestaan van verjaringsbepalingen in het strafrecht zich ertegen verzet in bedoelde termijnen fatale termijnen te zien. — Wat het Italiaanse voorbeeld betreft, dient te worden opgemerkt dat het niet zonder meer een argumentum e contrario rechtvaardigt, en wel met name daar de wetgever ook op andere wijze dan door uitdrukkelijke vermelding der wettelijke gevolgen duidelijk tot uitdrukking kan brengen welke soort termijn hij voor een bestuursorgaan wenste vast te stellen.
Voor de beslissing in het onderhavige geval dienen wij ons derhalve in de eerste plaats aan de tekst van artikel 7 van bijlage IX tot het Personeelsstatuut te houden. Met name schijnt dan de categorische formulering bijzonder veelzeggend. „Het tot aanstelling bevoegde gezag”, aldus heet het in artikel 7, „neemt binnen een maand zijn besluit”. De stellige vorm van de formulering der versies in de overige talen is hiermede in overeenstemming; in de Franse tekst heet het „dans le délai d'un mois au plus” en in de Italiaanse tekst „nel termine massimo di un mese”. — Hierbij komt dat het Hof van Justitie reeds in de zaak 35-67 (Jurispr. deel XIV-1968, blz. 483) met nadruk heeft beslist dat het hier een „voorschrift stricti juris” betreft („une disposition de droit strict”). Dat het Hof bovendien heeft vastgesteld dat tegen de procedure voor de tuchtraad en zijn advies geen bedenkingen rijzen (waaruit de Commissie met recht concludeerde dat zij de tuchtprocedure op deze grondslag mocht voortzetten) levert geen argument op voor de mening dat de termijn van één maand van artikel 7 slechts van indicatieve aard is. Bedoelde stilzwijgende aanduiding van het Hof kan namelijk ook in die zin worden verstaan, dat aan de Commissie na de nietigverklaring van haar beschikking op formele gronden en derhalve na de beslissing op een geschil van formeelrechtelijke aard, als het ware een herstel in de vorige toestand moet worden toegekend, gelijk dit ook in het nationale recht in analoge gevallen geschiedt (op dit punt zij verwezen naar een beschikking van het Bundesverwaltungsgericht van 14 maart 1957, Verwaltungsrechtsprechung Band X, Nr. 189). — Bovendien zou men op grond van een in de zaak 6-60 (Jurispr. deel VI-1960, blz. 1169) aangenomen beginsel het standpunt kunnen verdedigen dat bij de interpretatie van teksten waarmede kennelijk de bescherming van individuele belangen wordt beoogd, die uitlegging de voorkeur verdient welke deze bescherming het krachtigst waarborgt. In het onderhavige geval is dit zonder twijfel de opvatting dat artikel 7 een stricte, fatale termijn is en voorts dat niet-inachtneming van deze termijn niet alleen grond oplevert voor een vordering tot schadevergoeding (die in den regel wel moeilijk zal slagen), doch bovendien de nietigheid van de door het tot aanstelling bevoegde gezag gegeven beschikking met zich brengt.
Aldus schijnt inderdaad de conclusie gewettigd welke verzoeker met zijn belangrijkste argument wil trekken; de tot dusver gegeven beschouwingen dwingen echter daartoe alléén nog niet.
Gezien de hierboven geschetste moeilijkheden waarvoor het bestuur zich in een bepaald geval gesteld zou kunnen zien dient namelijk minstens te worden aangetoond dat het inachtnemen van de termijn van één maand om dringende redenen niet mogelijk was, dat wil zeggen: overwogen moet worden of voor de Commissie een herstel in de vorige toestand in aanmerking komt zoals bij toeval of overmacht in het algemeen mogelijk is. In dit verband dienen de volgende feiten in herinnering te worden gebracht. De betekening van 's Hofs arrest, waarvan mag worden aangenomen dat zij de termijn deed lopen, vond plaats op 15 juli 1968. Daarop ontving verzoeker een brief van de Commissie van 1 augustus 1968, waarin het heet dat de vraag van zijn wederaanstelling werd onderzocht. Op 3 oktober 1968 vond een onderhoud tussen verzoeker en de Directeur-generaal Personeel en Administratie plaats, naar het schijnt in hoofdzaak met het doel de betrokkene tot ontslag op eigen verzoek te bewegen. Op 13 november 1968 heeft de Commissie drie van haar leden met het verhoor van verzoeker als bedoeld in artikel 7 van bijlage IX tot het Personeelsstatuut belast. Dit verhoor zou op 10 december 1968 plaatsvinden. Daar verzoeker niet verscheen, kwam het ten slotte op 18 december 1968 tot de thans bestreden beschikking. — Ter verklaring van het feit dat zoveel tijd verstreek tussen de uitspraak van het arrest en het afsluiten van de tuchtprocedure voert de Commissie in hoofdzaak aan dat de aanvang van de termijn met het begin van de vakantie samenviel en dat zij verzoeker overeenkomstig haar plicht zijn sociale belangen te behartigen eerst nog de gelegenheid tot een vrijwillig verlaten van de dienst heeft willen bieden en ten slotte dat zij omstreeks die tijd op het punt stond tot herstructurering harer diensten over te gaan.
Derhalve rijst de vraag of dit een voldoende rechtvaardiging oplevert voor het feit, dat de bestreden beschikking eerst 5 maanden na het uit te voeren arrest werd gegeven. Het zij thans reeds gezegd, dat de Commissie op dit punt niet in haar verweer kan worden gevolgd.
Allereerst gaat het beroep op de vakantieperiode niet op. Uiteraard kan de afdoening van belangrijke en dringende aangelegenheden op die grond niet worden uitgesteld en belangrijk zijn blijkens de duidelijke omschrijving in het Personeelsstatuut met name ook de beslissingen in tuchtzaken. — Hetzelfde geldt voor het behartigen van de sociale belangen, een plicht die — gelijk verzoeker terecht heeft opgemerkt — ten enenmale wordt miskend wanneer het tot aanstelling bevoegde gezag het afsluiten van een tuchtprocedure al te zeer vertraagt. — Anders zou het slechts kunnen zijn met de herstructurering van de bestuursorganisatie waartoe de Commissie zich door de fusie van de executieven genoodzaakt zag. Op dit punt stellen wij evenwel vast dat reeds op 3 oktober 1968 met verzoeker over de regeling van zijn rechtspositie een gesprek werd gevoerd. Op dit ogenblik moet derhalve het onderzoek van verzoekers zaak afgesloten en zijn dossier voor afdoening gereed geweest zijn. Uiterlijk in de daaropvolgende weken had men derhalve het nodige ter voortzetting en beëindiging van de tuchtprocedure moeten doen. Dat dit eerst in december 1968 geschiedde kan derhalve ook naar de meest welwillende opvatting niet worden gebillijkt.
Wij komen derhalve tot het volgende resultaat: willen de voorschriften van het Personeelsstatuut niet iedere zin missen, dan kan slechts worden geconcludeerd dat de Commissie de tegen verzoeker aangevangen tuchtprocedure niet in het vereiste tempo heeft afgewikkeld. Op deze grond moet, overeenkomstig verzoekers eis, de in december 1968 gegeven beslissing worden vernietigd. — Welke verdere gevolgen voor de tuchtprocedure uit deze bevindingen voortvloeien, zal hierna nog worden onderzocht.
2.
Allereerst dient evenwel bovendien op de subsidiaire argumenten van verzoeker te worden ingegaan. Hiertoe zien wij te gereder aanleiding daar met de tot dusver gegeven beschouwingen delicate en ten zeerste omstreden vragen werden opgeworpen.
a)
Het eerste subsidiaire argument vertoont verschillende aspecten die behandeling verdienen.
—
Verzoeker betoogt in de eerste plaats dat het hier in werkelijkheid een gecamoufleerde toepassing van artikel 51 van het Personeelsstatuut betreft, dat wil zeggen toepassing van de bepaling krachtens welke de ambtenaar wegens onvoldoende geschiktheid kan worden ontslagen. — Wij behoeven hierbij niet lang stil te staan. Het enige aanknopingspunt zou in de voorlaatste alinea van de overwegingen der beschikking kunnen worden gevonden. Daar wordt gezegd dat in de toekomst van verzoeker geen redelijke bijdrage tot het werk van de Commissie mag worden verwacht. Bij nader onderzoek wordt evenwel duidelijk dat de Commissie hiermede op het afkeurenswaardige gedrag van verzoeker in het verleden heeft gedoeld, waarvan in de voorafgaande alinea sprake was. Hieruit wordt met het oog op een daartoe strekkend voorstel van de tuchtraad de conclusie getrokken dat er geen aanleiding bestond voor een mildere disciplinaire straf. Bovendien spreekt voor de veronderstelling dat het hier inderdaad om een disciplinaire uitspraak gaat ook het feit dat het Hof in de zaak 35-67 het advies van de tuchtraad uitdrukkelijk niet heeft gewraakt. Gezien deze omstandigheid lag het voor de hand dat de Commissie de bezwaren van de tuchtraad tot grondslag nam en daaruit de disciplinaire gevolgen heeft getrokken. Het ware daarentegen onbegrijpelijk geweest indien zij in plaats daarvan op de bepaling van artikel 51 had teruggegrepen (waarvoor overigens dezelfde procedurevoorschriften gelden als voor disciplinaire uitspraken). Er bestaat dan ook geen aanleiding hier van een misbruik van procedure te spreken.
—
De volgende grief van verzoeker houdt in dat de Commissie een zware disciplinaire straf op overwegingen van opportuniteit deed steunen. Hij beroept zich hiertoe op een zinsdeel uit de overwegingen der beschikking waarin wordt gezegd dat het niet gewenst voorkomt de door de tuchtraad voorgestelde mildere straf op te leggen. — Doch ook op dit punt kan verzoeker niet worden gevolgd. Uit het verband van de overwegingen wordt namelijk duidelijk hoe deze passus moet worden verstaan. Klaarblijkelijk ging het erom op grond van het vroegere, verzoeker verweten gedrag (nauwkeuriger gezegd: de vaststelling dat hij in de dienst van de bibliotheek geen enkel initiatief had getoond en zelfs werkzaamheden had geweigerd) tot een oordeel te komen over de vraag of het zin had verzoeker nog de door de tuchtraad voorgestelde kans te bieden. De Commissie meende in haar souvereine beoordeling van verzoekers gedrag deze vraag ontkennend te moeten beantwoorden en achtte derhalve de zwaarste disciplinaire straf op haar plaats. Verzoeker werd derhalve geenszins uit opportuniteitsoverwegingen bestraft; veeleer was het de bedoeling van de Commissie, gelet op het advies van de tuchtraad, met bedoelde formuleringen een motivering te geven voor de keus van de straf die haar passend voorkwam.
—
Met de derde grief wordt geklaagd over het feit dat aan verzoeker noch voor, noch na het arrest in de zaak 35-67 gelegenheid werd geboden voor de Commissie te werken, dat wil zeggen blijken van bekwaamheid te geven die het tuchtrechtelijke verwijt hadden kunnen ontzenuwen. Het betreft hier andermaal de reeds genoemde „kans” waarvan in de voorlaatste alinea der overweging sprake is.
Op dit punt dient als volgt te worden onderscheiden :
Voor zover verzoeker doelt op de tijd voor de uitspraak van genoemd arrest mist zijn bewering in dit verband iedere betekenis. — Bovendien is er geen verdere verklaring nodig voor de tijd na het tijdstip waarop het eerste bestreden ontslagbesluit werd gegeven. Dit was namelijk onmiddellijk uitvoerbaar en ontnam verzoeker derhalve de mogelijkheid voor de Commissie werkzaam te zijn. — Hetzelfde geldt evenwel ook voor de periode die aan de oorspronkelijk bestreden beschikking voorafging, en wel om de eenvoudige reden dat het verzoeker niet vrij kan staan met behulp van een verweer dat hij eertijds had kunnen voordragen thans te zijner verontschuldiging op het door de tuchtraad over zijn gedrag gegeven oordeel terug te komen. Ware dit geoorloofd, dan zou men — zonder dat aan de daarvoor geldende voorwaarden is voldaan — een nieuwe behandeling toelaten met betrekking tot bevindingen die het Hof in zijn arrest 35-67 uitdrukkelijk regelmatig heeft geacht.
Voor zover verzoeker evenwel wijst op het feit dat hij na het arrest tot nietigverklaring in de zaak 35-67 niet tewerk werd gesteld, kan zijn betoog niet zonder meer worden afgewezen. — Blijkens de bij de uiteenzetting der feiten vermelde brieven van verzoeker van 20 juli 1968 en 12 augustus 1968 schijnt wel vast te staan dat hij bereid was zijn krachten aan de dienst te wijden. Een duidelijk voorbehoud zoals de Commissie dit in verband met een door verzoeker inmiddels aangenomen andere werkkring meende te kunnen vaststellen, kan ons inziens niet uit de tekst van bedoelde brieven worden afgeleid. Niettemin heeft de Commissie verzoeker niet wederom tewerk gesteld, en ging zij — zoals zij dit uitdrukt — slechts tot een „intégration pour ordre” over, hetgeen betekent dat zij zich in hoofdzaak tot het uitbetalen van salaris beperkte. Zodanige status kent ons ambtenarenrecht evenwel niet. Ook achten wij het niet bewezen dat de Commissie gedurende het gehele desbetreffende tijdvak (van een korte periode van voorbereiding afgezien) om bestuurstechnische redenen niet in staat was verzoeker met een of andere passende taak te belasten. Anderzijds mag ook niet worden uitgesloten dat verzoeker, zo hij wederom in de actieve dienst werd opgenomen, de hem opgedragen werkzaamheden op bevredigende wijze zou hebben verricht. Dit kon voor de tuchtrechtelijke beoordeling van zijn gedrag van belang zijn, daar bij de bepaling van de strafmaat alle omstandigheden van het geval en dus ook het gedrag in de dienst na de ten laste gelegde vergrijpen van belang zijn. Derhalve kan in het feit dat de Commissie verzoeker na de nietigverklaring der oorspronkelijk bestreden beschikking niet opnieuw tewerk heeft gesteld inderdaad nog een bijkomend element worden gezien waaruit de onregelmatigheid van de in december 1968 gegeven beschikking blijkt. Wij zien er evenwel van af deze gedachtengang verder te ontwikkelen, daar de bestreden beschikking reeds wegens schending van artikel 7 van bijlage IX van het Personeelsstatuut moet worden vernietigd.
b)
Met betrekking tot een tweede subsidiair argument kunnen wij nog korter zijn. Hiermede stelt verzoeker dat de disciplinaire overwegingen slechts een voorwendsel vormden hem uit de dienst te verwijderen; in werkelijkheid zou het hier een maatregel betreffen, genomen in het kader van de algemene afvloeiing van het wetenschappelijk personeel der Euratom-Gemeenschap. Zonder twijfel dient een zo ernstige grief van détournement de pouvoir gesubstantieerd te worden gemotiveerd en op ernstige aanwijzingen te steunen. Het enkele vermoeden dat in de overwegingen van de Commissie uiteindelijk ook de hachelijke situatie van de Euratom-Gemeenschap — waarvoor overigens niet de Commissie doch de Raad de verantwoording draagt — een rol gespeeld kan hebben, is niet voldoende. Daar evenwel van zulke aanwijzingen niet is gebleken moet deze grief eveneens zonder meer terzijde worden gesteld.
c)
Met een derde subsidiair argument wordt de Commissie ten slotte verweten dat zij verzoekers optreden in de dienst van de bibliotheek van het onderzoekcentrum te Ispra onjuist heeft gewaardeerd. Dit argument ziet op het in het advies van de tuchtraad en in de bestreden beschikking geformuleerde bezwaar dat verzoeker van geen enkel initiatief blijk gaf en zelfs weigerde hem opgedragen werkzaamheden te verrichten.
Voor zover verzoeker daarmede tracht de gegrondheid van de tegen hem ingebrachte bezwaren te bestrijden, kunnen wij ons tot een enkele opmerking beperken. Dat zodanig verweer in in beginsel niet mogelijk is zeiden wij reeds. Beslissend is op dit punt de uitdrukkelijke vaststelling van het Hof in het arrest 35-67 dat het advies van de tuchtraad geen bedenking ontmoet (Jusrispr., deel XIV-1960, blz. 482). Daar verzoeker tegen de juistheid van de bevindingen van de tuchtraad niets heeft aangevoerd wat niet reeds in een vroegere fase der behandeling had kunnen worden voorgedragen, kan op de thans aangevoerde argumenten geen acht worden geslagen.
Verzoekers procesbeweringen gaan evenwel nog verder. Kennelijk wordt ook gedoeld op de waardering door het tot aanstelling bevoegde gezag van het door de tuchtraad vastgestelde gedrag, dat wil zeggen op de wijze waarop de strafmaat werd bepaald. — Wat dit aspect betreft mogen wij allereerst aan onze conclusie in de zaak 35-67 (Jurispr. deel XIV-1969, blz. 499) herinneren. Wij hebben toen het standpunt ingenomen dat het bij de disciplinaire beoordeling van het gedrag van een ambtenaar gaat om waarderingen welke in rechte niet gedetailleerd kunnen worden onderzocht. Hoogstens kan worden nagegaan of zodanige beoordeling in haar geheel behoorlijk, duidelijk en begrijpelijk voorkomt. Deze opvatting houden wij ook thans nog voor juist. Evenals toen zijn wij van oordeel dat het Hof zijn waardering niet in de plaats mag stellen van die der Commissie. Het betreft hier namelijk niet een beroep in „volle omvang” („de pleine juridiction”). Dit was wel in een ontwerp-Personeelsstatuut voor de toetsing van zodanige beschikkingen voorzien, doch het is geen wet geworden. Het kan ook niet worden gerechtvaardigd met een beroep op artikel 91 of op grond van het feit dat aan het verlaten van de dienst geldelijke gevolgen zijn verbonden. — Bijgevolg dienen wij ons tot wettigheidscontrole te beperken, gelijk dit het geval is in het „Latijnse” tuchtrecht, welks stelsel kennelijk in het gemeenschapsrecht werd gevolgd (wij verwijzen hiertoe naar de weergave van het Belgische, Franse, Italiaanse en Luxemburgse tuchtrecht in Clemens' werk „Der europaische Beamte und sein Disziplinarrecht”, blz. 163, 167, 170 en 172). — Op dit punt zou allereerst kunnen worden onderzocht of de door de Commissie gegeven beoordeling een kennelijke onjuistheid bevat, dan wel van een onaanvaardbare hardheid blijk geeft. Dit kan evenwel gezien de ernst der ten laste gelegde feiten (herhaalde langdurige afwezigheid zonder verlof het ontbreken van initiatief en het weigeren bepaalde werkzaamheden uit te voeren) en niettegenstaande het feit dat verzoeker slechts betrekkelijk korte tijd bij de dienst van de bibliotheek te Ispra werkzaam was, nauwelijks worden gezegd. — Hoogstens blijft dan nog de vraag of de bestreden beschikking op het punt van de straftoemeting voldoende met redenen is omkleed. Met betrekking tot deze vraag, die in 's Hofs arrest 35-67 niet werd behandeld, verklaren wij uitdrukkelijk dat wij het in onze eerdere conclusie ingenomen standpunt niet langer houdbaar achten. Inderdaad moeten aan de motivering ener beschikking bijzondere eisen worden gesteld wanneer het tot het opleggen van de zwaarste sanctie komt die ons tuchtrecht kent en de Commissie van een minder vergaand advies van de tuchtraad wenst af te wijken en derhalve de mening te corrigeren van een college dat zich met de bijzonderheden van het geval diepgaand heeft beziggehouden. Wij hebben reeds vermeld wat in het onderhavige geval ter motivering van de uitspraak werd aangevoerd. Het gaat hier in hoofdzaak om de voorlaatste alinea van de overwegingen : „Considerant, eu égard au comportement de l'intéressé tel qu'il vient d'être décrit, qu'il ne subsiste aucune chance de voir à l'avenir l'intéressé fournir une contribution valable aux travaux de la Commission; que dès lors, il n'apparaît pas opportun, de ne prononcer qu'une sanction lui ménageant cette chance, ainsi que l'avaient suggéré les membres du Conseil de discipline”. Wil de motiveringsplicht nog enige zin hebben, dan kan hiermede inderdaad niet worden volstaan.
Aldus stellen wij — behalve de reeds behandelde — in de procedure nog een verder verzuim vast dat nietigverklaring van de beschikking rechtvaardigt.
II — Verzoekers aanspraken op schadevergoeding
Na tot dusver de rechtmatigheid van het ontslagbesluit te hebben onderzocht, kan met een zeer summiere behandeling van verzoekers vorderingen tot uitkering van bepaalde bedragen worden volstaan.
1.
In de eerste plaats de vordering tot vergoeding van de kosten van de tuchtprocedure, ontstaan door de bijstand van een raadsman. Op dit punt zijn wij van mening dat hier hetzelfde geldt als in de zaak 35-67. Volgt men onze overwegingen, dan zal weliswaar de opgelegde disciplinaire straf worden vernietigd; niettemin moet worden aangenomen dat niet de gehele tuchtprocedure nietig is (in welk geval verzoekers kosten inderdaad ingevolge artikel 10 van bijlage IX tot het Personeelsstatuut ten laste van de Commissie zouden komen). Veeleer achten wij het juist dat ook thans wordt beslist dat de tuchtprocedure en het advies van de tuchtraad in stand kunnen blijven. Wij achten dit mogelijk daar de nietigverklaring in de eerste plaats op overschrijding van de in artikel 7 van bijlage IX vastgestelde termijn steunt, dat wil zeggen op de toepassing van een voorschrift dat als lex imperfecta moet worden beschouwd en waarvan de strekking thans voor de eerste maal door de rechter wordt vastgesteld. In zodanig geval mag als het ware herstel in de vorige toestand plaatsvinden (gelijk kennelijk uit het arrest 35-67 blijkt), dat wil zeggen het is geoorloofd de behandeling te hervatten op het punt vanwaar zij, na de betekening van genoemd arrest, verder onjuist werd gevoerd. Dan behoeft evenwel over de aanspraak tot vergoeding van de kosten der tuchtprocedure, evenmin als in de zaak 35-67, te worden beslist.
2.
Nog korter kunnen wij stilstaan bij de vordering tot schadevergoeding. Op dit punt kan er met de Commissie op worden gewezen dat verzoeker niet heeft aangetoond in hoeverre hem een schade zou zijn toegebracht die de door de nietigverklaring der bestreden beschikking ongedaan te maken financiële gevolgen van het ontslag te boven gaat. Deze vordering dient derhalve zonder meer als ongegrond te worden afgewezen.
III — Samenvatting
Wij hebben de eer als volgt te concluderen.
Het beroep is ontvankelijk en gegrond voor zover daarbij de nietigverklaring wordt gevorderd van de beschikking der Commissie waarbij verzoeker met ingang van 1 januari 1969 wordt ontslagen. Het staat aan de Commissie uit het te dezen te wijzen arrest de nodige administratieve consequenties te trekken. Op dit punt behoeft het arrest geen bijzondere beslissing te bevatten. De vordering tot vergoeding van de kosten der tuchtprocedure blijft buiten behandeling. De vordering tot schadevergoeding moet als ongegrond worden afgewezen.
Daar het beroep in hoofdzaak slaagde zal de Commissie het geheel der proceskosten moeten dragen.
(
1
)	Vertaald uit het Duits.