62022CJ0512
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 19 września 2024 r. (
*1
)
Odwołanie – Polityka gospodarcza i pieniężna – Nadzór ostrożnościowy nad instytucjami kredytowymi – Dyrektywa 2013/36/UE – Rozporządzenie (UE) 1024/2013 – Szczególne zadania nadzorcze powierzone Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC) – Ocena nabycia znacznych pakietów akcji – Sprzeciw wobec nabycia znacznego pakietu akcji
W sprawach połączonych C‑512/22 P i C‑513/22 P
mających za przedmiot dwa odwołania w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione, odpowiednio, w dniu 26 lipca 2022 r. i 27 lipca 2022 r.,
Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), z siedzibą w Rzymie (Włochy), którą reprezentowali A. Baldaccini, M. Carpinelli, A. Saccucci oraz R. Vaccarella, avvocati,
strona skarżąca w sprawie C‑512/22 P,
w której drugą stroną postępowania jest:
Silvio Berlusconi,
strona skarżąca w pierwszej instancji,
Europejski Bank Centralny (EBC), który reprezentowali G. Buono oraz C. Hernández Saseta, w charakterze pełnomocników, tych zaś wspierał M. Lamandini, avvocato,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Komisja Europejska, którą reprezentowali: początkowo V. Di Bucci, A. Nijenhuis, A. Steiblytė oraz D. Triantafyllou, następnie P. Messina, A. Nijenhuis, Steiblytė oraz D. Triantafyllou, a na końcu P. Messina, Steiblytė oraz D. Triantafyllou, w charakterze pełnomocników,
interwenient w pierwszej instancji,
oraz
Marina Elvira Berlusconi,
Pier Silvio Berlusconi,
Barbara Berlusconi,
Eleonora Berlusconi,
Luigi Berlusconi,
w charakterze następców prawnych Silvia Berlusconiego, których początkowo reprezentowały A. Di Porto, N. Ghedini, B. Nascimbene oraz G. Perroni, avvocati, a następnie A. Di Porto, B. Nascimbene oraz G. Perroni, avvocati,
strona skarżąca w sprawie C‑513/22 P,
w której drugą stroną postępowania są:
Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), z siedzibą w Rzymie,
strona skarżąca w pierwszej instancji,
Europejski Bank Centralny (EBC), który reprezentowali G. Buono i C. Hernández Saseta w charakterze pełnomocników, tych zaś wspierał M. Lamandini, avvocato,
strona pozwana w pierwszej instancji,
Komisja Europejska, którą reprezentowali początkowo V. Di Bucci, A. Nijenhuis, A. Steiblytė oraz D. Triantafyllou, następnie P. A. Messina, A. Nijenhuis, A. Steiblytė oraz D. Triantafyllou, a na końcu P.A Messina, A. Steiblytė oraz D. Triantafyllou, w charakterze pełnomocników,
interwenient w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, J.‑C. Bonichot (sprawozdawca), S. Rodin i L.S. Rossi, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 maja 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swoich odwołaniach Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest) z jednej strony oraz Marina Elvira Berlusconi, Pier Silvio Berlusconi, Barbara Berlusconi, Eleonora Berlusconi i Luigi Berlusconi, w charakterze następców prawnych Silvia Berlusconiego, z drugiej strony wnoszą do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 11 maja 2022 r., Fininvest i Berlusconi/EBC (T‑913/16, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2022:279), w którym Sąd oddalił skargę Fininvest i S. Berlusconiego o stwierdzenie nieważności decyzji ECB/SSM/2016 – 7LVZJ6XRIE7VNZ4UBX81/4 Europejskiego Banku Centralnego (EBC) z dnia 25 października 2016 r., w której EBC postanowił sprzeciwić się nabyciu przez Fininvest i S. Berlusconiego znacznego pakietu akcji Banca Mediolanum S.p.A. (zwanej dalej „sporną decyzją”).
I. Ramy prawne
A. Dyrektywa CRD IV
2
Artykuł 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi, zmieniającej dyrektywę 2002/87/WE i uchylającej dyrektywy 2006/48/WE oraz 2006/49/WE (Dz.U. 2013, L 176, s. 338, zwanej dalej „dyrektywą CRD IV”), zatytułowany „Definicje”, przewiduje:
„1.   Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się poniższe definicje:
[…]
33)
»znaczny pakiet akcji« oznacza: znaczny pakiet akcji zdefiniowany w art. 4 ust. 1 pkt 36) rozporządzenia [Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Dz.U. 2013, L 176, s. 1)]”.
3
Zgodnie z art. 22 tej dyrektywy, zatytułowanym „Powiadomienie o planowanym nabyciu znacznego pakietu akcji i ocena tego nabycia”:
„1.   Państwa członkowskie wymagają, by każda osoba fizyczna lub prawna bądź grupa takich osób działających w porozumieniu (zwana dalej »potencjalnym nabywcą«), która postanowiła nabyć, bezpośrednio lub pośrednio, znaczny pakiet akcji instytucji kredytowej lub zwiększyć, bezpośrednio lub pośrednio, taki znaczny pakiet akcji instytucji kredytowej, w wyniku czego udział posiadanych praw głosu lub posiadanego kapitału osiągnie bądź przekroczy 20 %, 30 % lub 50 % albo instytucja kredytowa stanie się jednostką zależną w stosunku do tej osoby (operacja zwana dalej »planowanym nabyciem«), uprzednio poinformowała w formie pisemnej organy właściwe dla instytucji kredytowej, w której zamierza ona nabyć lub zwiększyć znaczny pakiet akcji, o wielkości tego pakietu oraz przekazała odpowiednie informacje, określone zgodnie z art. 23 ust. 4. […]
[…]
6.   Jeśli przed upływem okresu oceny właściwe organy nie wyrażą w formie pisemnej sprzeciwu wobec planowanego nabycia, planowane nabycie uznaje się za zatwierdzone.
[…]
8.   Państwa członkowskie nie mogą ustanawiać w odniesieniu do powiadomienia właściwych organów i zatwierdzenia przez nie bezpośredniego lub pośredniego nabycia praw głosu lub kapitału bardziej restrykcyjnych wymogów niż wymogi określone w niniejszej dyrektywie.
[…]”.
4
Artykuł 23 dyrektywy CRD IV, zatytułowany „Kryteria oceny”, stanowi:
„1.   W ramach oceny powiadomienia przewidzianego w art. 22 ust. 1 oraz informacji, o których mowa w art. 22 ust. 3, właściwe organy, dla zapewnienia należytego i ostrożnego zarządzania instytucją kredytową, której akcje mają zostać nabyte, oraz mając na względzie prawdopodobny wpływ potencjalnego nabywcy na tę instytucję kredytową, oceniają odpowiedniość potencjalnego nabywcy oraz bezpieczeństwo finansowe planowanego nabycia na podstawie poniższych kryteriów:
a)
reputacja potencjalnego nabywcy;
b)
reputacja, wiedza, umiejętności i doświadczenie, zgodnie z art. 91 ust. 1, wszelkich członków organu zarządzającego oraz wszelkich członków kadry kierowniczej wyższego szczebla, którzy będą kierować działalnością instytucji kredytowej w wyniku planowanego nabycia;
c)
solidność finansowa potencjalnego nabywcy, w szczególności w odniesieniu do rodzaju działalności prowadzonej i planowanej przez instytucję kredytową, której akcje mają zostać nabyte;
[…]
2.   Właściwe organy mogą wyrazić sprzeciw wobec planowanego nabycia jedynie wówczas, gdy na podstawie kryteriów określonych w ust. 1 istnieją ku temu uzasadnione powody lub jeżeli informacje przekazane przez potencjalnego nabywcę są niekompletne.
[…]”.
B. Rozporządzenie nr 575/2013
5
Zgodnie z motywem 5 rozporządzenia nr 575/2013:
„Niniejsze rozporządzenie oraz dyrektywa 2013/36/UE powinny łącznie stanowić ramy prawne regulujące warunki dopuszczenia instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych […] do działalności, ramy nadzoru nad nimi oraz obowiązujące je normy ostrożnościowe. Niniejsze rozporządzenie należy zatem interpretować łącznie ze wspomnianą dyrektywą”.
6
Artykuł 4 tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„1.   Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
36)
»znaczny pakiet akcji« oznacza posiadany bezpośredni lub pośredni udział w przedsiębiorstwie reprezentujący co najmniej 10 % kapitału lub praw głosu lub umożliwiający wywieranie znacznego wpływu na zarządzanie tym przedsiębiorstwem;
[…]”.
C. Rozporządzenie SSM
7
Zgodnie z motywem 11 rozporządzenia Rady (UE) nr 1024/2013 z dnia 15 października 2013 r. powierzającego Europejskiemu Bankowi Centralnemu szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi (Dz.U. 2013, L 287, s. 63, zwane dalej „rozporządzeniem SSM”):
„Należy […] utworzyć unię bankową w Unii [Europejskiej], zbudowaną w oparciu o obszerny i szczegółowy jednolity zbiór przepisów dotyczących usług finansowych na rynku wewnętrznym jako całości i obejmującą jednolity mechanizm nadzorczy oraz nowe ramy gwarantowania depozytów oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji. […]”.
8
Motyw 22 tego rozporządzenia brzmi:
„Ocena »odpowiedniości« każdego nowego właściciela przed nabyciem znacznego udziału w instytucji kredytowej stanowi nieodzowne narzędzie dla zapewnienia ciągłej odpowiedniości i dobrej kondycji finansowej właścicieli instytucji kredytowych. EBC jako instytucja Unii ma odpowiednie możliwości, aby przeprowadzać taką ocenę, nie wprowadzając nieuzasadnionych ograniczeń rynku wewnętrznego. EBC należy powierzyć zadanie przeprowadzania oceny transakcji nabywania i zbywania znacznych pakietów akcji w instytucjach kredytowych, z wyjątkiem sytuacji restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków”.
9
Artykuł 1 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Przedmiot i zakres”, stanowi:
„Niniejsze rozporządzenie powierza EBC szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi, aby przyczynić się do bezpieczeństwa i dobrej kondycji instytucji kredytowych oraz stabilności systemu finansowego w ramach Unii i każdego państwa członkowskiego, w pełni i z należytą starannością uwzględniając jedność i integralność rynku wewnętrznego w oparciu o równe traktowanie instytucji kredytowych w celu zapobieżenia arbitrażowi regulacyjnemu.
[…]”.
10
Artykuł 4 tego rozporządzenia brzmi następująco:
„1.   W ramach art. 6 – zgodnie z ust. 3 niniejszego artykułu – EBC posiada wyłączną kompetencję w zakresie wykonywania, do celów nadzoru ostrożnościowego, następujących zadań w odniesieniu do wszystkich instytucji kredytowych mających siedzibę w uczestniczących państwach członkowskich:
[…]
c)
ocena powiadomień dotyczących nabycia i zbycia znacznych pakietów akcji w instytucjach kredytowych, poza przypadkami restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków i z zastrzeżeniem art. 15;
[…]
3.   Do celu wykonywania zadań powierzonych mu na mocy niniejszego rozporządzenia i z myślą o zapewnieniu wysokich standardów nadzoru EBC stosuje całe stosowne unijne prawo, a w przypadku gdy takie unijne prawo tworzą dyrektywy – krajowe ustawodawstwo transponujące te dyrektywy. W przypadku gdy właściwe prawo Unii tworzą rozporządzenia oraz gdy rozporządzenia te pozostawiają wyraźnie państwom członkowskim pewien wybór, EBC stosuje również owe przepisy krajowe przyjęte w wyniku dokonania tego wyboru.
[…]”.
11
Artykuł 15 tego rozporządzenia, zatytułowany „Ocena nabycia znacznych pakietów akcji”, stanowi:
„1.   Bez uszczerbku dla wyłączeń przewidzianych w art. 4 ust. 1 lit. c) wszelkie powiadomienia o nabyciu znacznego pakietu akcji instytucji kredytowej mającej siedzibę w uczestniczącym państwie członkowskim lub wszelkie powiązane z tym informacje przekazuje się właściwym organom krajowym państwa członkowskiego, w którym dana instytucja kredytowa ma siedzibę, zgodnie z wymogami określonymi w stosownym prawie krajowym na podstawie aktów, o których mowa w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy.
2.   Właściwe organy krajowe oceniają proponowane nabycie i przekazują EBC powiadomienie wraz z wnioskiem dotyczącym decyzji w sprawie sprzeciwu wobec nabycia […], w oparciu o kryteria określone w aktach, o których mowa w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy, a także udzielają EBC pomocy zgodnie z art. 6.
3.   EBC podejmuje decyzję na temat wyrażenia sprzeciwu wobec nabycia na podstawie kryteriów oceny określonych w stosownym unijnym prawie oraz zgodnie z procedurą i z zachowaniem okresów oceny w nim przewidzianych”.
II. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu i sporna decyzja
12
Fininvest jest spółką holdingową prawa włoskiego, w której 61,21 % akcji posiadał S. Berlusconi. Fininvest posiadał 30,1 % kapitału zakładowego Mediolanum, notowanej na giełdzie finansowej spółki holdingowej o kapitale mieszanym, w której Fin. Prog. Italia posiadała 26,5 % kapitału. Do dnia 30 grudnia 2015 r. Mediolanum posiadało 100 % kapitału instytucji kredytowej Banca Mediolanum.
13
W następstwie wyroku nr 35729/13 Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego, Włochy), który uprawomocnił się w dniu 1 sierpnia 2013 r. i w którym S. Berlusconi został uznany za winnego oszustwa podatkowego, Banca d’Italia (Bank Włoch) decyzją z dnia 7 października 2014 r. (zwaną dalej „decyzją Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r.”) stwierdził, że S. Berlusconi nie spełnia już przesłanki posiadania dobrej reputacji przewidzianej w przepisach transponujących art. 23 ust. 1 lit. a) dyrektywy CRD IV. W decyzji tej Bank Włoch zarządził w konsekwencji zbycie akcji Fininvestu w Mediolanum przekraczających 9,99 % w terminie 30 miesięcy od ustanowienia funduszu powierniczego odpowiedzialnego za sprzedaż i zawiesił wykonywanie prawa głosu Fininvestu odpowiadającego akcjom, które miały zostać zbyte w okresie niezbędnym do dokonania tego zbycia.
14
Consiglio di Stato (rada stanu, Włochy), do której S. Berlusconi i Fininvest wnieśli sprawę, w dniu 4 grudnia 2015 r. zawiesiła wykonanie wspomnianej decyzji, a następnie uchyliła ją wyrokiem z dnia 3 marca 2016 r. (zwanym dalej „wyrokiem Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r.”).
15
W tak zwanym międzyczasie w dniu 30 grudnia 2015 r. Mediolanum zostało przejęte przez jego spółkę zależną Banca Mediolanum.
16
Bank Włoch i EBC uznały, że w następstwie tego połączenia i wyroku Consiglio di Stato (rady statnu) z dnia 3 marca 2016 r. Fininvest i S. Berlusconi nabyli znaczny pakiet akcji Banca Mediolanum, i zwróciły się do nich o powiadomienie o tym nabyciu zgodnie z przepisami krajowymi transponującymi art. 22 i nast. dyrektywy CRD IV.
17
Ponieważ w związku z tym wezwaniem nie podjęto dalszych działań, Bank Włoch postanowił w dniu 3 sierpnia 2016 r. wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie oceny tego nabycia.
18
W dniu 15 października 2016 r. Bank Włoch przekazał EBC zgodnie z art. 15 ust. 2 rozporządzenia SSM projekt decyzji, w którym zawarto negatywną opinię co do reputacji nabywców omawianego znacznego pakietu akcji i zaproponowano, by EBC wyraził sprzeciw wobec tego nabycia.
19
W spornej decyzji EBC sprzeciwił się nabyciu przez Fininvest i S. Berlusconiego znacznego pakietu akcji Banca Mediolanum.
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
20
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 23 grudnia 2016 r. Fininvest i S. Berlusconi wnieśli skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
21
W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił skargę w całości.
IV. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
22
W odwołaniach o identycznym brzmieniu Fininvest (sprawa C‑512/22 P) i S. Berlusconi (sprawa C‑513/22 P) wnieśli do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku;
–
w konsekwencji – stwierdzenie nieważności spornej decyzji;
–
tytułem żądania ewentualnego – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy innej izbie Sądu;
–
obciążenie EBC kosztami, w tym kosztami postępowania w pierwszej instancji, oraz
–
do celów postępowania dowodowego, w zakresie, w jakim Trybunał uzna to za konieczne, nakazanie włączenia do akt sprawy protokołu rozprawy, która odbyła się w dniu 16 września 2021 r. przed Sądem, oraz nagrania dźwiękowego z rozprawy zgodnie z zasadami wykonania, które Trybunał uzna za stosowne.
23
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2022 r. sprawy C‑512/22 P i C‑513/22 P zostały połączone do celów ustnego i pisemnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
24
W następstwie śmierci S. Berlusconiego M. E. Berlusconi, P. Silvio Berlusconi, B. Berlusconi, E. Berlusconi i L. Berlusconi pismem z dnia 6 listopada 2023 r. wznowili postępowanie C‑513/22 P w charakterze następców prawnych zmarłego.
V. W przedmiocie otwarcia ustnego etapu postępowania na nowo
25
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 13 czerwca 2024 r. EBC wniósł o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo na podstawie art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
26
W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał może w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, zgodnie z art. 83 regulaminu postępowania, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione lub też jeśli sprawa ma zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji prowadzonej między stronami (wyrok z dnia 6 marca 2018 r., Achmea, C‑284/16, EU:C:2018:158, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
27
Na poparcie swojego wniosku EBC podnosi, że rzecznik generalny oparł się w swojej opinii na nowej okoliczności, która nie była przedmiotem dyskusji między stronami, a mianowicie na istnieniu w prawie Unii autonomicznego pojęcia pośredniego znacznego pakietu akcji.
28
W niniejszym przypadku sprawa nie powinna być rozstrzygana na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami. Zarówno w pierwszej instancji przed Sądem, jak i w ramach pierwszych zarzutów odwołań strony mogły bowiem wypowiedzieć się w przedmiocie pojęcia znacznego pakietu akcji w rozumieniu prawa Unii oraz bezpośredniego lub pośredniego charakteru pakietów akcji Fininvestu i S. Berlusconiego w Banca Mediolanum.
29
Należy zatem, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, oddalić wniosek o ponowne otwarcie ustnego etapu postępowania.
30
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 15 lipca 2024 r., następcy prawni S. Berlusconiego oraz Fininvest również wniosły o ponowne otwarcie ustnego etapu postępowania w celu umożliwienia im przedstawienia stanowiska w przedmiocie ponownego otwarcie ustnego etapu postępowania złożonego przez EBC, a także w przedmiocie nowych argumentów przedstawionych przez tę instytucję w owym wniosku.
31
Niemniej jednak, ponieważ wniosek o ponowne otwarcie ustnego etapu postępowania złożony przez EBC został oddalony, po wysłuchaniu rzecznika generalnego należy również oddalić wniosek o ponowne otwarcie ustnego etapu postępowania złożony przez następców prawnych S. Berlusconiego.
VI. W przedmiocie odwołań
A. W przedmiocie dopuszczalności odwołań
1.
Argumentacja stron
32
EBC podnosi w pierwszej kolejności, że rehabilitacja S. Berlusconiego, która miała miejsce w 2018 r., pozwalała mu żądać ponownej oceny jego dobrej reputacji w ramach nowego wniosku o zezwolenie na posiadanie znacznego pakietu akcji Banca Mediolanum S.p.a. Rehabilitacja ta miałaby pozbawiać w konsekwencji wnoszących odwołania ich interesu w stwierdzeniu nieważności spornej decyzji oraz zaskarżonego wyroku i czyniłaby ich odwołania niedopuszczalnymi.
33
W drugiej kolejności EBC uważa, że odwołania, w których wnoszący odwołania ograniczają się do powtórzenia argumentów już odrzuconych przez Sąd, są również z tego względu niedopuszczalne.
34
Wnoszący odwołania wnoszą o oddalenie tych zarzutów niedopuszczalności.
2.
Ocena Trybunału
35
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, biorąc pod uwagę przedmiot skargi, skarżący musi mieć interes prawny na etapie wniesienia skargi, i to pod rygorem odrzucenia skargi jako niedopuszczalnej. Zarówno przedmiot skargi, jak i interes prawny muszą istnieć, pod rygorem umorzenia postępowania, do momentu wydania orzeczenia sądowego, co oznacza, że skarga powinna w efekcie móc doprowadzić do poprawy sytuacji strony skarżącej (wyrok z dnia 7 września 2023 r., Versobank/EBC, C‑803/21 P, EU:C:2023:630, pkt 159 i przytoczone tam orzecznictwo).
36
W tym względzie EBC utrzymuje, że rehabilitacja S. Berlusconiego, która miała miejsce w 2018 r., pozwala wnoszącym odwołania żądać ponownej oceny jego dobrej reputacji w ramach nowego wniosku o zezwolenie na posiadanie znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum i w konsekwencji pozbawiła ich interesu w uzyskaniu stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Ponieważ rehabilitacja nastąpiła przed wniesieniem odwołań, odwołania te są niedopuszczalne na podstawie orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie.
37
Jednakże wbrew temu, co twierdzi EBC, rehabilitacja S. Berlusconiego nie zapewnia wnoszącym odwołania takiej samej korzyści jak stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
38
Po pierwsze bowiem, nawet jeśli rehabilitacja S. Berlusconiego powoduje zniknięcie powodu, dla którego EBC sprzeciwił się w spornej decyzji nabyciu przez wnoszących odwołania znacznego pakietu akcji w kapitale Banca Mediolanum, to jednak nie usuwa ona tej decyzji, w przeciwieństwie do skutku, jaki miałoby stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji przez Trybunał.
39
Po drugie, o ile należałoby uznać, że sporna decyzja nigdy nie istniała, gdyby stwierdzono jej nieważność, o tyle rehabilitacja S. Berlusconiego wywołuje skutki dopiero od dnia wydania tej decyzji, czyli od 2018 r.
40
Z powyższego wynika, że należy oddalić zarzut niedopuszczalności oparty na tym, że rehabilitacja S. Berlusconiego pozbawiła wnoszących odwołania interesu prawnego w zaskarżeniu spornej decyzji.
41
W drugiej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odwołanie, które w rzeczywistości stanowi wniosek o ponowne rozpoznanie skargi wniesionej do Sądu, nie należy do właściwości Trybunału na podstawie art. 56 jego statutu (zob. podobnie wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
Niemniej jednak, gdy wnoszący odwołania kwestionują wykładnię lub zastosowanie przez Sąd prawa Unii, kwestie prawne rozpatrywane w pierwszej instancji mogą być ponownie rozważane w ramach odwołania. Gdyby bowiem wnoszący odwołania nie mogli oprzeć odwołania na zarzutach i argumentach podniesionych już przed Sądem, postępowanie odwoławcze byłoby częściowo pozbawione sensu. Ponadto wnoszący odwołania są uprawnieni do wniesienia odwołania na podstawie wynikającej z zaskarżonego wyroku oraz do krytyki prawidłowości takiego wyroku pod względem prawnym (wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Komisja/Deutsche Telekom, C‑221/22 P, EU:C:2024:488, pkt 28, 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
43
W niniejszej sprawie, wbrew temu, co twierdzi EBC, bez podawania ponadto w tym zakresie wyjaśnień, wnoszący odwołania wskazują dokładnie zakwestionowane elementy zaskarżonego wyroku oraz powody, dla których ich zdaniem Sąd dopuścił się naruszenia prawa, a zatem nie ograniczają się do zwykłego powtórzenia argumentów, które podnieśli przed Sądem.
44
Drugi zarzut niedopuszczalności podniesiony przez EBC należy zatem również oddalić.
B. Co do istoty
45
Na poparcie swoich sformułowanych w niemal identyczny sposób odwołań wnoszący odwołania podnoszą jedenaście zarzutów, dotyczących, odpowiednio, w odniesieniu do sześciu pierwszych zarzutów – naruszeń prawa popełnionych przez Sąd przy ocenie spornej decyzji, w odniesieniu do zarzutów siódmego i ósmego – naruszenia prawa przy dokonywaniu przez Sąd oceny prawidłowości procedury wydania tej decyzji, a w odniesieniu do zarzutów dziewiątego, dziesiątego i jedenastego – naruszeń prawa popełnionych przez Sąd poprzez uznanie za niedopuszczalne niektórych przedstawionych mu zarzutów i części przedstawionych mu dokumentów.
1.
W przedmiocie pierwszych zarzutów odwołań
a)
W przedmiocie dopuszczalności
46
EBC utrzymuje, że zarzuty pierwsze, dotyczące w istocie tego, że Sąd niesłusznie uznał, iż wnoszący odwołania nabyli znaczny pakiet akcji w kapitale Banca Mediolanum w 2016 r., nie są dopuszczalne, ponieważ zmierzają one do podważenia dokonanej przez Sąd oceny okoliczności faktycznych, a także kwalifikacji tej okoliczności w świetle mającego zastosowanie prawa krajowego.
47
Prawdą jest, że z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że ocena okoliczności faktycznych i dowodów nie stanowi – z zastrzeżeniem przypadków ich przeinaczenia – kwestii prawnej, podlegającej jako taka kontroli Trybunału w postępowaniu odwoławczym (wyrok z dnia 28 września 2023 r., Changmao Biochemical Engineering/Komisja, C‑123/21 P, EU:C:2023:708, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo). Bezsporne jest również to, że z tym samym zastrzeżeniem, kwalifikacja okoliczności faktycznych w świetle prawa krajowego oznacza, że interpretacja tego prawa nie należy również do właściwości Trybunału (wyrok z dnia 18 stycznia 2024 r., Jenkinson/Rada i in., C‑46/22 P, EU:C:2024:50, pkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
Jednakże, jak słusznie zauważył Sąd w pkt 49 zaskarżonego wyroku, pojęcie nabycia znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej jest autonomicznym pojęciem prawa Unii. Wynika to z faktu, że ani definicja „znacznego pakietu akcji” zawarta w art. 4 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia nr 575/2013, ani art. 15 rozporządzenia SSM, ani art. 22 dyrektywy CRD IV, określający zasady kontroli nabycia takich pakietów akcji, nie zawierają odesłania do prawa krajowego. Wynika to również z celu realizowanego przez prawodawcę Unii, co wynika w szczególności z motywu 11 i z art. 1 rozporządzenia SSM, polegającego na ustanowieniu zharmonizowanego nadzoru ostrożnościowego nad systemem finansowym, w szczególności, jak przewiduje motyw 22 tego rozporządzenia, nad nabyciem znacznych pakietów akcji, zwanych „znacznym pakietem akcji”, w instytucjach kredytowych.
49
W konsekwencji twierdzenie Sądu, zgodnie z którym wnoszący odwołania nabyli znaczny pakiet akcji w Banca Mediolanum w 2016 r., nie stanowi kwalifikacji tej okoliczności w świetle mającego zastosowanie prawa krajowego ani samej oceny okoliczności faktycznych, lecz kwalifikację tej okoliczności w świetle pojęcia prawa Unii, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Sąd.
50
Tymczasem w ramach odwołania Trybunał jest właściwy nie tylko do kontrolowania przyjętej przez Sąd wykładni pojęcia prawa Unii, takiego jak pojęcie „znacznego pakietu akcji” w rozumieniu dyrektywy CRD IV, jak też dokonanej przez Sąd kwalifikacji transakcji w świetle tego pojęcia, lecz również, w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 47 niniejszego wyroku, do sprawdzenia, czy Sąd dopuścił się przeinaczenia okoliczności faktycznych lub dowodów leżących u podstaw tej kwalifikacji, co zresztą wielokrotnie podnoszą wnoszący odwołania w ramach pierwszych zarzutów odwołań.
51
W konsekwencji należy oddalić podniesiony przez EBC zarzut niedopuszczalności.
b)
Co do istoty
1) Argumentacja stron
52
W pierwszej części zarzutów pierwszych wnoszący odwołania utrzymują, że Sąd powinien był stwierdzić, iż postępowanie w sprawie zezwolenia nie mogło zostać wszczęte, ponieważ stwierdził on w pkt 81 zaskarżonego wyroku, że Fininvest, a za pośrednictwem tej spółki także S. Berlusconi, sprawowali wspólną kontrolę nad Banca Mediolanum poprzez umowę akcjonariuszy zawartą z Fin. Prog. Italia.
53
W drugiej części zarzutów pierwszych wnoszący odwołania podnoszą, że uznając, iż pakiet akcji Fininvestu w wysokości 30,16 % w Banca Mediolanum został obniżony do pakietu wynoszącego 9,99 % decyzją Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. i stał się ponownie znacznym pakietem akcji w następstwie wyroku Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r., Sąd dopuścił się w zaskarżonym wyroku przeinaczenia okoliczności faktycznych i szeregu naruszeń prawa.
54
Po pierwsze, Sąd błędnie orzekł w pkt 72 zaskarżonego wyroku, że decyzja Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. zmniejszyła do 9,99 % posiadany przez Fininvest w Banca Mediolanum znaczny pakiet akcji wynoszący 30,16 %. Ów znaczny pakiet akcji wynoszący 30,16 %, mimo że tymczasowo został objęty nakazem zbycia i równoczesnym zakazem wykonywania prawa głosu, pozostał znacznym pakietem akcji.
55
Jeśli chodzi o nakazanie zbycia, oczywiste jest, że do czasu dokonania zbycia ów nakaz nie zmienił wielkości znacznego pakietu akcji posiadanego przez Fininvest. Tymczasem do zbycia tego nigdy nie doszło.
56
Jeżeli chodzi o prawo głosu, jego ograniczenie nie miało również wpływu na posiadanie przez wnoszących odwołania znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum.
57
Po drugie, to pierwsze naruszenie doprowadziło Sąd do popełnienia drugiego naruszenia w pkt 73 zaskarżonego wyroku. O ile bowiem po decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. i do chwili połączenia Fininvest posiadał znaczny pakiet akcji wynoszący 30,16 % w Mediolanum, o tyle Fininvest nie mógł zdaniem wnoszących odwołania stać się bezpośrednim właścicielem jedynie 9,99 % akcji Banca Mediolanum w następstwie połączenia przez przejęcie Mediolanum przez Banca Mediolanum. Przeciwnie, spółka Fininvest była nadal posiadaczem tego samego znacznego pakietu akcji wynoszącego 30,16 %, który wcześniej posiadała i którego nigdy nie sprzedała.
58
Po trzecie, ponieważ decyzja Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. nie przekształciła znacznego pakietu akcji Fininvest w wysokości 30,16 % w nieznaczny pakiet akcji wynoszący 9,99 %, a połączenie pozostawiło ten pakiet w postaci niezmienionej, Sąd popełnił błąd również w pkt 76 zaskarżonego wyroku, uznając, że wskutek wyroku Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r. Fininvest odzyskał znaczny pakiet akcji w Banca Mediolanum wynoszący 30,16 %. Ten ostatni wyrok nie miał wpływu na wielkość tego pakietu. W każdym razie wyrok stwierdzający nieważność decyzji niezgodnej z prawem nie może stanowić aktu nabycia. Wyrok Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r. nie ustanowił zatem żadnego prawa, lecz jedynie uchylił nakaz zbycia.
59
W trzeciej części zarzutów pierwszych wnoszący odwołania utrzymują, że Sąd niezgodnie z prawem zastąpił uzasadnienie autora spornej decyzji swoim własnym uzasadnieniem, co wynika z argumentów przedstawionych poniżej.
60
W części czwartej zarzutów pierwszych wnoszący odwołania podnoszą, że wykluczając istnienie „wyraźnego odesłania” do prawa krajowego i w konsekwencji wyłączając stosowanie prawa włoskiego w celu dokonania wykładni pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji”, Sąd naruszył art. 4 ust. 3 rozporządzenia SSM, art. 19 decreto legislativo n. 385. – Testo unico delle leggi in materia bancaria e creditizia (dekretu ustawodawczego nr 385 – Tekst jednolity ustaw w dziedzinie bankowości i kredytów) z dnia 1 września 1993 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 230 z dnia 30 września 1993 r., zwanego dalej „TUB”), zmienionego decreto legislativo no 72 (dekretem ustawodawczym nr 72) z dnia 12 maja 2015 r., a także ogólną zasadę lojalnej współpracy między prawem Unii a prawem krajowym ustanowioną w art. 4 ust. 3 TUE.
61
To naruszenie prawa powoduje wadliwość zaskarżonego wyroku, ponieważ gdyby Sąd zastosował prawo włoskie, nie mógłby uznać za akt nabycia „zmiany struktury prawnej” pakietu.
62
Ponadto, ponieważ w spornej decyzji EBC wyraźnie uznał, że prawo włoskie stanowi podstawę prawną definicji pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji”, Sąd zastąpił uzasadnienie autora spornej decyzji swoim własnym uzasadnieniem i naruszył w tym zakresie zasadę kontradyktoryjności.
63
Zgodnie z częścią piątą pierwszych zarzutów wnoszących odwołania wykładnia pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji” jako obejmującego „zmianę struktury prawnej pakietu akcji” nie znajduje poparcia ani w tekście dyrektywy CRD IV, ani w tekście rozporządzenia SSM, ani w języku potocznym, ani w celach realizowanych przez sporne przepisy. Dyrektywa CRD IV i rozporządzenie SSM wprowadziły bowiem uprzednią ocenę statusu każdej osoby, która zamierza nabyć pakiet akcji w instytucji kredytowej. Tymczasem ewentualne „zmiany w strukturze prawnej” posiadanego już pakietu akcji nie oznaczają, jak w niniejszej sprawie, żadnej zmiany właściciela tego pakietu.
64
Ponadto ukształtowane przez Sąd bezprecedensowe pojęcie „zmiany struktury prawnej” pakietu jest sprzeczne z zasadą pewności prawa, ponieważ pojęcie to nie ma żadnego znaczenia zdefiniowanego w prawie Unii i zdaniem Sądu nie może być interpretowane poprzez odwołanie się do prawa państw członkowskich.
65
Wreszcie, ponieważ pojęcie „nabycia znacznego pakietu akcji” przyjęte przez Sąd nie jest takie samo jak pojęcie zawarte w spornej decyzji, strony nie miały możliwości przedyskutowania tej kwestii.
66
W części szóstej zarzutów pierwszych wnoszący odwołania utrzymują, że Sąd naruszył art. 22 dyrektywy CRD IV i art. 22 TUB, uznając, iż Fininvest nabył znaczny pakiet akcji wymagający zezwolenia ze względu na fakt, że pośredni znaczny pakiet akcji tej spółki w Banca Mediolanum stał się bezpośredni.
67
Uregulowania regulujące nadzór ostrożnościowy nad bankami zarówno w prawie Unii, zgodnie z art. 22 ust. 1 dyrektywy CRD IV, jak i w prawie krajowym, zgodnie z art. 22 TUB, nie przypisują bowiem żadnej wagi dokonanemu w zaskarżonym wyroku rozróżnieniu pomiędzy bezpośrednim a pośrednim pakietem akcji, ponieważ uregulowania te mają na celu umożliwienie przeniesienia do ostatecznego posiadacza znacznego pakietu akcji, niezależnie od istnienia pośredników.
68
Ponadto dokonane przez Sąd rozróżnienie pomiędzy bezpośrednim i pośrednim pakietem akcji jest całkowicie pozbawione znaczenia w odniesieniu do S. Berlusconiego. Pozostawał on bowiem, zarówno przed połączeniem i przed wyrokiem Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r., jak i po połączeniu i po tym wyroku, akcjonariuszem pośrednim w Banca Mediolanum.
69
EBC uważa, że pierwsza część zarzutów pierwszych jest bezzasadna. Sąd ograniczył się w pkt 81 zaskarżonego wyroku do przypomnienia jednego elementu kontekstu.
70
W odpowiedzi na drugą część zarzutów pierwszych EBC utrzymuje, że wnoszący odwołania w żadnym wypadku nie posiadali znacznego pakietu akcji w następstwie decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. oraz że nabyli oni ten znaczny pakiet akcji w wyniku połączenia i wyroku Consiglio di Stato z dnia 3 marca 2016 r. Ponadto na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego posiadany przez wnoszących odwołania pakiet akcji w Mediolanum nie stanowił pośredniego znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum, ponieważ Mediolanum nie podlegało wyłącznej kontroli wnoszących odwołania.
71
Jeśli chodzi o trzecią część zarzutów pierwszych, Sąd nie zastąpił uzasadnienia autora spornej decyzji swoim własnym uzasadnieniem. Jedyna różnica między stanowiskiem EBC a stanowiskiem Sądu wiąże się z opisem kontekstu, bez wpływu na ratio decidendi.
72
Czwarta część zarzutów pierwszych jest również bezzasadna. Na podstawie wykładni zarówno literalnej, jak i kontekstowej pojęcie nabycia ma bowiem w prawie Unii w sposób oczywisty autonomiczne znaczenie, podobnie jak złożone pojęcie „nabycia znacznych pakietów akcji”. W każdym razie, gdyby Sąd zastosował prawo włoskie, stwierdziłby on również, że wnoszący odwołania nabyli znaczny pakiet akcji.
73
W odpowiedzi na część piątą zarzutów pierwszych EBC podnosi, że Sąd wyjaśnił, iż po połączeniu Mediolanum nie pośredniczyło już między wnoszącymi odwołania a Banca Mediolanum i że w związku z tym „stopień pośredniej kontroli nad tym pakietem akcji” uległ zmianie. W konsekwencji, wspominając o zmianie „struktury prawnej” pakietu akcji, Sąd zamierzał odróżnić stosunek między wnoszącymi odwołania a Banca Mediolanum za pośrednictwem Mediolanum z jednej strony od ich stosunku po przejęciu Mediolanum przez Banca Mediolanum z drugiej strony.
74
Część szóstą zarzutów pierwszych również należy oddalić, ponieważ opiera się ona na błędnym założeniu, że S. Berlusconi nadal posiadał pośrednio znaczny pakiet akcji Banca Mediolanum.
75
Komisja Europejska uważa, że część pierwsza zarzutów pierwszych, w której wnoszący odwołania utrzymują, iż Sąd słusznie orzekł, że S. Berlusconi i Fininvest sprawowali już przed połączeniem wspólną kontrolę nad Banca Mediolanum dzięki umowie akcjonariuszy, powinna zostać odrzucona, ponieważ nie chodzi tu o podważanie zaskarżonego wyroku. W każdym razie okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii, czy połączenie doprowadziło do powstania nowego pakietu akcji podlegającego zgłoszeniu. Istotną kwestią jest to, że pakiety akcji Fininvestu i S. Berlusconiego w Banca Mediolanum nigdy wcześniej nie zostały poddane ocenie organu nadzoru, jak wskazuje załącznik 5 do spornej decyzji.
76
Argumenty przedstawione w drugiej części zarzutów pierwszych są bezskuteczne, ponieważ dotyczą uzasadnienia, na którym nie opiera się sentencja zaskarżonego wyroku. Są one ponadto pozbawione znaczenia. Tytułem żądania ewentualnego, na wypadek gdyby Trybunał stwierdził przeinaczenie okoliczności faktycznych, mógłby on uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim Sąd uznał, że w następstwie decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. pośredni pakiet akcji wnoszących odwołania w Banca Mediolanum nie był już znaczącym pakietem akcji, i orzekając w przedmiocie skargi w pierwszej instancji, oddalić zarzut pierwszy tej skargi, stwierdziwszy, że po połączeniu i po wyroku Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r. Fininvest i S. Berlusconi po raz pierwszy znaleźli się w posiadaniu bezpośredniego pakietu akcji w Banca Mediolanum.
77
Część trzecia zarzutów pierwszych, oparta na tym, że Sąd zastąpił uzasadnienie spornej decyzji swoim uzasadnieniem w odniesieniu do wykładni pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji”, nie znajduje oparcia w faktach.
78
Czwarta część zarzutów pierwszych myli dwie całkowicie odrębne kwestie: po pierwsze, prawa, które EBC był zobowiązany stosować, a mianowicie, zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia SSM, są to wszystkie odpowiednie przepisy prawa Unii, a w przypadku gdy takie prawo zawiera dyrektywy – krajowe prawo transponujące te dyrektywy”; po drugie, wykładni pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji” w rozumieniu art. 15 rozporządzenia SSM.
79
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przypomnianym w pkt 44 zaskarżonego wyroku treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich, należy nadać autonomiczną i jednolitą wykładnię w całej Unii. Sama lektura ww. przepisów rozporządzenia SSM i dyrektywy CRD IV potwierdza to, co zostało prawidłowo zaobserwowane w pkt 45 zaskarżonego wyroku, a mianowicie, że przepisy te nie zawierają żadnego odesłania do prawa państw członkowskich. Wynika z tego, że pojęcie „nabycia znacznego pakietu akcji” stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity na terytorium wszystkich państw członkowskich.
80
Jeżeli chodzi o dokonaną przez Sąd błędną wykładnię pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji”, zarzuty wnoszących odwołania koncentrują się w sposób wprowadzający w błąd na użyciu przez Sąd wyrażenia „zmiana struktury prawnej”. Tymczasem rozumowanie Sądu jest dużo bardziej ustrukturyzowane i precyzyjne i dotyczy konkretnie przekształcenia pośredniego znacznego pakietu akcji w bezpośredni znaczny pakiet akcji, co wynika z obiektywnej lektury pkt 78–81 zaskarżonego wyroku. Zarzut, zgodnie z którym przyjęta przez Sąd wykładnia jest sprzeczna z zasadą pewności prawa, jest zatem bezzasadny.
81
Co najwyżej można by przyjąć, że jeżeli następuje to z poszanowaniem zasady proporcjonalności, transakcje wewnątrzgrupowe realizowane w ramach grupy istniejącego akcjonariusza, które nie prowadzą do rzeczywistych lub istotnych zmian struktury własności bezpośredniej lub ostatecznej instytucji finansowej, są zwolnione z obowiązku zgłoszenia i kontroli ze strony organu nadzoru, lecz jedynie pod warunkiem, że uprzednio została już dokonana przynajmniej jedna ocena. W ten sposób zostały sformułowane wspólne wytyczne europejskich organów nadzorczych z 2008 r. (CEBS/2008/214; CEIOPS 3L 3 19/08; CESR/08 543b). W niniejszej sprawie udziały Fininvestu i S. Berlusconiego w Banca Mediolanum nigdy nie były przedmiotem oceny.
82
W części szóstej zarzutów pierwszych wnoszący odwołania kwestionują rozróżnienie między bezpośrednim i pośrednim pakietem akcji, podnosząc, że nie ma ono wpływu na istnienie znacznego pakietu akcji.
83
Prawdą jest, że uregulowania europejskie i włoskie przewidują kontrolę nabywania znacznych pakietów akcji zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich. Nie oznacza to jednak, że charakter i warunki posiadania pakietu akcji są pozbawione znaczenia. Zgodnie bowiem z art. 23 ust. 1 dyrektywy CRD IV ocena powinna uwzględniać w szczególności prawdopodobny wpływ potencjalnego nabywcy oraz solidność planowanego nabycia, przy czym na kryteria te mogą mieć wpływ charakter i struktura prawna pakietu akcji.
84
Okoliczność, że pakiet akcji S. Berlusconiego pozostał pośredni, również nie ma znaczenia. Pakiet ów zmieniłby także charakter i strukturę prawną ze względu na fakt, że udział Fininvestu stał się bezpośrednim pakietem akcji.
2) Ocena Trybunału
85
Na wstępie należy przypomnieć, że dyrektywa CRD IV, która reguluje nadzór ostrożnościowy nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi, przewiduje w szczególności kontrolę nabywania znacznych pakietów akcji w instytucjach kredytowych.
86
Artykuł 4 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia nr 575/2013, do którego odsyła art. 3 ust. 1 pkt 33 dyrektywy CRD IV, definiuje pojęcie znacznego pakietu akcji jako „posiadany bezpośredni lub pośredni udział w przedsiębiorstwie reprezentujący co najmniej 10 % kapitału lub praw głosu lub umożliwiający wywieranie znacznego wpływu na zarządzanie tym przedsiębiorstwem”.
87
Artykuł 22 ust. 1 dyrektywy CRD IV zobowiązuje państwa członkowskie do wymagania, aby „każda osoba fizyczna lub prawna […], która postanowiła nabyć, bezpośrednio lub pośrednio, znaczny pakiet akcji instytucji kredytowej lub zwiększyć, bezpośrednio lub pośrednio, taki znaczny pakiet akcji instytucji kredytowej […], uprzednio poinformowała [o tym postanowieniu] w formie pisemnej organy właściwe dla instytucji kredytowej”.
88
Artykuł 15 ust. 2 rozporządzenia SSM stanowi, że powiadomienie o nabyciu znacznego pakietu akcji jest oceniane przez właściwy organ krajowy, który przedkłada EBC propozycję decyzji. Uprawnienie do sprzeciwienia się nabyciu znacznego pakietu akcji należy do EBC na mocy art. 15 ust. 3 tego rozporządzenia.
89
Zgodnie z art. 23 ust. 1 dyrektywy CRD IV przy ocenie odpowiedniego charakteru potencjalnego nabywcy i bezpieczeństwa finansowego planowanego nabycia należy wziąć pod uwagę, w celu zapewnienia należytego i ostrożnego zarządzania daną instytucją kredytową, szereg kryteriów, w tym „reputację potencjalnego nabywcy”.
90
EBC, do którego Bank Włoch wniósł skargę, sprzeciwił się w spornej decyzji nabyciu przez Fininvest i S. Berlusconiego znacznego pakietu akcji Banca Mediolanum ze względu na to, że S. Berlusconi nie spełniał kryterium posiadania dobrej reputacji.
91
W zarzucie pierwszym w pierwszej instancji skarżący zakwestionowali nabycie znacznego pakietu akcji Banca Mediolanum w 2016 r. Sąd oddalił ten zarzut z powodów, które wnoszący odwołania kwestionują w pierwszych zarzutach odwołań.
92
W pierwszych zarzutach odwołań wnoszący odwołania utrzymują, że Sąd błędnie orzekł, iż nabyli oni znaczny pakiet akcji w Banca Mediolanum w 2016 r.
93
W części drugiej tych pierwszych zarzutów, którą należy zbadać w pierwszej kolejności, wnoszący odwołania utrzymują, że orzekając w pkt 72, 73 i 76 zaskarżonego wyroku, iż ich pakiet akcji w Banca Mediolanum zwiększył się w 2016 r., Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne sporu i naruszył prawo.
94
Jak wskazano w pkt 47 niniejszego wyroku, jedynie Sąd jest właściwy do ustalenia i oceny okoliczności faktycznych. Ocena okoliczności faktycznych nie stanowi, z zastrzeżeniem przypadków przeinaczenia tych elementów, kwestii prawnej podlegającej, jako taka, kontroli Trybunału w ramach odwołania. Przeinaczenie to musi w oczywisty sposób wynikać z akt sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny faktów (zob. podobnie wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., CSUE/KF, C‑14/19 P, EU:C:2020:492, pkt 104, 105 i przytoczone tam orzecznictwo).
95
Sąd uznał w pkt 72 zaskarżonego wyroku, że w następstwie decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r., w której ów bank nakazał wnoszącym odwołania zbycie ich pakietów akcji w Mediolanum przekraczających 9,99 % i zawiesił ich prawa głosu związane z tymi pakietami akcji, pośredni pakiet akcji wnoszących odwołania w Banca Mediolanum został obniżony do 9,99 %, a w konsekwencji wnoszący odwołania stracili znaczny pakiet akcji, który posiadali wcześniej w tej instytucji kredytowej. W pkt 73 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że w następstwie połączenia poprzez przejęcie Mediolanum przez Banca Mediolanum, które nastąpiło w dniu 30 grudnia 2015 r., Fininvest stał się bezpośrednim posiadaczem 9,99 % akcji Banca Mediolanum. Sąd wywiódł stąd w pkt 76 zaskarżonego wyroku, że wskutek stwierdzenia nieważności decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. wyrokiem Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r. Fininvest stał się bezpośrednim posiadaczem 30,16 % akcji Banca Mediolanum, a zatem nabył znaczny pakiet akcji.
96
Należy jednak zauważyć, że decyzja Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r., w której ów bank nakazał zbycie pakietu akcji wnoszących odwołania w Mediolanum przekraczających 9,99 %, sama w sobie nie doprowadziła do zmniejszenia tego pakietu. Decyzja ta przewidywała bowiem, że zbycie powinno nastąpić w terminie 30 miesięcy za pośrednictwem funduszu powierniczego odpowiedzialnego za sprzedaż. Tymczasem, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 43 opinii, w dniu uchylenia przez wyrok Consiglio di Stato (rady stanu) decyzji Banku Włoch z dnia 3 marca 2016 r. akcje reprezentujące udział Fininvestu w Banca Mediolanum w wysokości 30,16 % nadal znajdowały się w rękach tej pierwszej spółki i nie zostały jeszcze przeniesione na żadnego nabywcę. Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 44 opinii, jedynym skutkiem decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. do czasu stwierdzenia jej nieważności było zawieszenie prawa głosu związanego z akcjami podlegającymi obowiązkowi zbycia.
97
Wynika stąd, że Sąd przeinaczył treść decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r.
98
Sąd w sposób oczywisty nie uwzględnił bowiem zakresu decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r., myląc skierowany przez ten bank do wnoszących odwołania nakaz zbycia ich akcji w Mediolanum przekraczających 9,99 % z samym zbyciem tych akcji, które jako jedyne mogło spowodować zmniejszenie ich pakietu akcji, mimo że w dniu stwierdzenia jego nieważności przez Consiglio du Stato (rady stanu) nakaz ten nie był skuteczny.
99
Wynika stąd, że – jak twierdzą wnoszący odwołania – Sąd przeinaczył ocenę okoliczności faktycznych zawartą w pkt 72 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którą decyzja Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. zmniejszyła do 9,99 % pakiet akcji wnoszących odwołania w Mediolanum.
100
W konsekwencji obarczone przeinaczeniem są również konsekwencje, jakie Sąd wyciągnął z tej oceny w pkt 73, 76 i 77 zaskarżonego wyroku, a mianowicie, po pierwsze, że Fininvest stał się bezpośrednim właścicielem jedynie 9,99 % akcji Banca Mediolanum w następstwie przejęcia Mediolanum przez Banca Mediolanum, a po drugie, że stwierdzenie nieważności decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. wyrokiem Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r. ponownie doprowadziło do nabycia znacznego pakietu akcji wynoszącego 30,16 % w Banca Mediolanum.
101
Dokonana przez Sąd ocena zakresu wyroku Consiglio di Stato z dnia 3 marca 2016 r. zawarta w pkt 76 zaskarżonego wyroku narusza ponadto prawo. Niezależnie bowiem od zakresu decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. uchylenie tej decyzji wyrokiem Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r. skutkowało – jak podnoszą wnoszący odwołania – postawieniem ich w sytuacji, w jakiej znajdowali się oni przed wydaniem tej decyzji, a mianowicie, jak sam Sąd przyznał w pkt 71 zaskarżonego wyroku, w sytuacji posiadaczy znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum, a nie nakazaniem im nabycia takiego udziału.
102
Z powyższego wynika, że wnoszący odwołania mają podstawy, by twierdzić, iż Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne sporu i naruszył prawo, orzekając, że ich udział w Banca Mediolanum wzrósł w następstwie wyroku Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r.
103
Należy zatem uwzględnić drugą część zarzutów pierwszych.
104
W częściach piątej i szóstej zarzutów pierwszych, które należy zbadać łącznie, wnoszący odwołania utrzymują, że w pkt 75–81 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał błędnej wykładni pojęcia „nabycia znacznego pakietu akcji”, przyjmując, że takie nabycie mogło wynikać z samej zmiany struktury prawnej znacznego pakietu akcji, a w szczególności z przekształcenia pośredniego znacznego pakietu akcji w bezpośredni znaczący pakiet akcji.
105
Na wstępie należy zauważyć, podobnie jak uczynił to rzecznik generalny w pkt 61 opinii, że wykładnia przyjęta przez Sąd, o której mowa w poprzednim punkcie, nie znajduje żadnego oparcia w tekście dyrektywy CRD IV ani w tekście rozporządzenia SSM.
106
Przeciwnie – jeśli chodzi w szczególności o bezpośredni lub pośredni charakter znacznego pakietu akcji będącego przedmiotem nabycia, art. 22 ust. 1 dyrektywy CRD IV wyraźnie wskazuje, że nie ma znaczenia, czy udział ten został nabyty „bezpośrednio lub pośrednio”.
107
Niemający znaczenia charakter struktury prawnej znacznego pakietu akcji wynika ogólniej z art. 4 ust. 1 pkt 36 rozporządzenia nr 575/2013, który definiuje znaczny pakiet akcji alternatywnie jako „posiadany bezpośredni lub pośredni udział w przedsiębiorstwie reprezentujący co najmniej 10 % kapitału lub praw głosu lub umożliwiający wywieranie znacznego wpływu na zarządzanie tym przedsiębiorstwem”.
108
Tym samym to nie struktura prawna pakietu akcji, a w szczególności jego bezpośredni lub pośredni charakter, przesądza o istnieniu znacznego pakietu akcji, lecz – jak zasadniczo wskazał rzecznik generalny w pkt 73 opinii – okoliczność, że ów pakiet akcji umożliwia osiągnięcie pewnego poziomu kontroli lub wpływu na instytucję kredytową.
109
Wykładnię tę potwierdza cel, do osiągnięcia którego zmierzał prawodawca Unii poprzez ustanowienie nadzoru nad nabywaniem znacznych pakietów akcji w instytucjach kredytowych, który to nadzór ma na celu, zgodnie z art. 23 ust. 1 dyrektywy CRD IV, „zapewnieni[e] należytego i ostrożnego zarządzania instytucją kredytową, której akcje mają zostać nabyte, oraz mając na względzie prawdopodobny wpływ potencjalnego nabywcy na tę instytucję kredytową”.
110
W konsekwencji Sąd naruszył prawo, orzekając w pkt 80 zaskarżonego wyroku, że zmiana struktury prawnej znacznego pakietu akcji może zostać uznana za nabycie takiego pakietu akcji, nawet jeśli wysokość wspomnianego pakietu nie uległa zmianie.
111
W konsekwencji Sąd również popełnił błąd, uznając w pkt 75–81 zaskarżonego wyroku, iż okoliczności, po pierwsze, że w następstwie przejęcia Mediolanum przez Banca Mediolanum pakiet akcji Fininvestu w Banca Mediolanum, uprzednio pośredni, stał się bezpośredni, a po drugie, że pośredni pakiet akcji S. Berlusconiego w Banca Mediolanum, poprzednio posiadany za pośrednictwem Fininvestu i Mediolanum, stał się pakietem akcji posiadanym za pośrednictwem jedynego pośrednika Fininvestu, pozwalały na spełnianie cech charakterystycznych nabycia przez wnoszących odwołania znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum.
112
Należy zatem uwzględnić części piątą i szóstą zarzutów pierwszych.
113
Z powyższego wynika, że bez potrzeby orzekania w przedmiocie pozostałych części pierwszych zarzutów odwołań należy uwzględnić te pierwsze zarzuty.
2.
W przedmiocie zarzutów drugich odwołań
a)
Argumentacja stron
114
Zdaniem wnoszących odwołania, mimo że Sąd przyznał brak mocy wstecznej dyrektywy CRD IV w pkt 95–99 zaskarżonego wyroku, to jednak zastosował ją z mocą wsteczną w pkt 100 tego wyroku, ponieważ zastosował tę dyrektywę do znacznego pakietu akcji posiadanego przez Fininvest i S. Berlusconiego od 1996 r.
115
EBC i Komisja uważają, że Sąd nie zastosował z mocą wsteczną dyrektywy CRD IV, ponieważ stwierdził, że S. Berlusconi na mocy decyzji Banku Włoch z dnia 7 października 2014 r. nie posiadał już pośredniego znacznego pakietu akcji w dniu, w którym jednolity mechanizm nadzorczy został ustanowiony na podstawie rozporządzenia w sprawie SSM, oraz że stał się on posiadaczem takiego pakietu akcji dopiero po przejęciu Mediolanum przez Banca Mediolanum w 2015 r. i po ogłoszeniu wyroku Consiglio di Stato (rady stanu) z dnia 3 marca 2016 r.
b)
Ocena Trybunału
116
W tym względzie art. 22 dyrektywy CRD IV przewiduje, że państwa członkowskie wymagają, by każda osoba, która postanowiła nabyć bezpośrednio lub pośrednio znaczny pakiet akcji instytucji kredytowej, uprzednio poinformowała pisemnie organy właściwe dla instytucji kredytowej o takim zamiarze, oraz że zgodnie z art. 23 tej dyrektywy zezwolenia na takie nabycie można udzielić tylko wtedy, gdy osoba ta spełnia kryteria przewidziane w tym ostatnim przepisie.
117
Z powyższego wynika, jak wskazał w istocie Sąd w pkt 98 zaskarżonego wyroku, że art. 22 i 23 dyrektywy CRD IV mają zastosowanie wyłącznie do nabycia znacznych pakietów akcji po dacie wejścia w życie przepisów, do przyjęcia których państwa członkowskie są zobowiązane na podstawie tych artykułów; data ta została ustalona w art. 162 tej dyrektywy najpóźniej na dzień 31 grudnia 2013 r.
118
W niniejszej sprawie wnoszący odwołania twierdzą, co nie zostało zakwestionowane, że w 1996 r. nabyli pakiety akcji w Banca Mediolanum w wysokości 30,16 %, to znaczy znaczny pakiet akcji w rozumieniu dyrektywy CRD IV. Jak wynika z pkt 71 i 72 zaskarżonego wyroku, Sąd ponadto przyznał, że wnoszący odwołania nadal posiadali taki pakiet akcji w dacie wydania decyzji przez Bank Włoch z dnia 7 października 2014 r.
119
Tymczasem, po pierwsze, z pkt 102 niniejszego wyroku wynika, że wbrew temu, co orzekł Sąd, ta ostatnia decyzja nie zmieniła wielkości pakietu akcji wnoszących odwołania w Banca Mediolanum.
120
Po drugie, z pkt 108 i 110 niniejszego wyroku wynika, że zmiana struktury prawnej tego pakietu akcji w następstwie przejęcia Mediolanum przez Banca Mediolanum nie miała żadnego wpływu na posiadanie przez wnoszących odwołania znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum.
121
Wynika z tego, że wnoszący odwołania nie nabyli znacznego pakietu akcji w Banca Mediolanum po dniu wejścia w życie przepisów transponujących dyrektywę CRD IV, lecz jedynie zachowali taki nabyty wcześniej pakiet akcji.
122
Tymczasem z pkt 117 niniejszego wyroku wynika, że art. 22 i 23 tej dyrektywy, które nie mają mocy wstecznej, nie mają zastosowania do znacznych pakietów akcji nabytych przed tą datą. Wnoszący odwołania mają zatem podstawy, by twierdzić, że EBC, sprzeciwiając się posiadaniu znacznego pakietu akcji wnoszących odwołania w Banca Mediolanum, w sposób sprzeczny z prawem zastosował te artykuły z mocą wsteczną.
123
W związku z tym Sąd naruszył prawo, orzekając, że EBC nie zastosował z mocą wsteczną wspomnianych artykułów, sprzeciwiając się w spornej decyzji posiadaniu znacznego pakietu akcji wnoszących odwołania w Banca Mediolanum.
124
Ze wszystkich powyższych rozważań wynika, że należy uwzględnić, poza zarzutami pierwszymi, również drugie zarzuty odwołań.
125
Zaskarżony wyrok należy zatem uchylić bez konieczności badania pozostałych zarzutów odwołań.
VII. W przedmiocie postępowania przed Sądem
126
Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może albo skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd, albo sam wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala.
127
W niniejszym przypadku Trybunał powinien wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, na co pozwala stan postępowania.
128
W zarzucie pierwszym skargi w pierwszej instancji wnoszący odwołania kwestionują, że nabyli znaczny pakiet akcji w Banca Mediolanum w 2016 r.
129
Tymczasem z pkt 121 niniejszego wyroku wynika, że wnoszący odwołania nie nabyli takiego pakietu akcji w Banca Mediolanum w 2016 r.
130
W związku z tym EBC nie mógł zgodnie z prawem sprzeciwić się w drodze spornej decyzji podnoszonemu przez niego nabyciu znacznego pakietu akcji skarżących w Banca Mediolanum w 2016 r.
131
Należy zatem uwzględnić ów zarzut pierwszy skargi w pierwszej instancji i stwierdzić nieważność spornej decyzji bez konieczności badania pozostałych zarzutów skargi w pierwszej instancji.
VIII. W przedmiocie kosztów
132
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach.
133
Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
134
Ponieważ wnoszący odwołania wnieśli o obciążenie BCE kosztami postępowania, a BCE przegrał sprawę, należy go obciążyć, poza jego własnymi kosztami, kosztami poniesionymi przez wnoszących odwołania zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym.
135
Zgodnie z art. 184 § 4 wspomnianego regulaminu postępowania interwenient w pierwszej instancji, który nie wniósł odwołania, nie może zostać obciążony kosztami w postępowaniu odwoławczym, chyba że brał udział w postępowaniu przed Trybunałem na etapie pisemnym lub ustnym. Jeżeli interwenient taki brał udział w postępowaniu, Trybunał może zdecydować, że pokrywa on własne koszty.
136
Ponieważ w niniejszej sprawie Komisja, jako interwenient w pierwszej instancji, nie będąc autorem odwołania, brała udział w postępowaniu przed Trybunałem jako interwenient popierający żądania EBC, należy orzec, że instytucja ta pokrywa własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1)
Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 11 maja 2022 r., Fininvest i Berlusconi/EBC (T‑913/16, EU:T:2022:279), zostaje uchylony.
2)
Stwierdza się nieważność decyzji ECB/SSM/2016 – 7LVZJ6XRIE7VNZ4UBX81/4 Europejskiego Banku Centralnego (EBC) z dnia 25 października 2016 r.
3)
Europejski Bank Centralny (EBC) pokrywa, oprócz kosztów własnych, także koszty poniesione przez Finanziaria d’investimento Fininvest SpA (Fininvest), Silvia Berlusconiego oraz Marinę Elvirę Berlusconi, Piera Silvia Berlusconiego, Barbarę Berlusconi, Eleonorę Berlusconi i Luigi Berlusconiego, w charakterze następców prawnych Silvia Berlusconiego, związane zarówno z postępowaniem w pierwszej instancji, jak i z postępowaniem odwoławczym.
4)
Komisja Europejska pokrywa własne koszty.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.