62018CJ0542_RES
Sprawy połączone C‑542/18 RX-II i C‑543/18 RX-II
Erik SimpsonprzeciwkoRadzie Unii Europejskiej
i
HGprzeciwkoKomisji Europejskiej
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 26 marca 2020 r.
Szczególna procedura kontroli wyroków Sądu Unii Europejskiej Simpson/Rada (T‑646/16 P) i HG/Komisja (T‑693/16 P) – Służba publiczna – Skład orzekający, który wydał wyroki w pierwszej instancji – Procedura mianowania sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Sąd ustanowiony ustawą – Incydentalna kontrola zgodności z prawem – Naruszenie jedności i spójności prawa Unii
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawa podstawowe – Poszanowanie zapewnione przez sąd Unii – Zasada sędziego mianowanego zgodnie z prawem – Nieprawidłowość w procedurze mianowania sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej – Badanie z urzędu przez sąd Unii
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)
(zob. pkt 55–58)
Sąd do spraw Służby Publicznej – Procedura mianowania sędziego tego Sądu – Uprawnienia dyskrecjonalne Rady – Granice – Przestrzeganie warunków ustalonych zaproszeniem do składania kandydatur i zasad postępowania przyjętych w celu korzystania z zakresu uznania
(art. 257 akapit czwarty TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, załącznik I, art. 3)
(zob. pkt 61, 68)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Zasada niezawisłości sędziowskiej – Zakres
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47 akapit drugi)
(zob. pkt 71, 73, 74, 80)
Prawa podstawowe – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Zagwarantowanie jej w art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i w art. 6 ust. 1 europejskiej konwencji praw człowieka – Identyczne znaczenie i zakres – Stopień ochrony zapewniany przez kartę nienaruszający stopnia ochrony zagwarantowanego w tej konwencji
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47 akapit drugi, art. 52 ust. 3, art. 53)
(zob. pkt 72)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawa podstawowe – Poszanowanie zapewnione przez sąd Unii – Zasada sędziego mianowanego zgodnie z prawem – Nieprawidłowość w procedurze mianowania sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej – Naruszenie tej zasady – Brak
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47 akapit drugi)
(zob. pkt 75, 77–79, 81–83)
Szczególna procedura kontroli orzeczeń – Stwierdzenie naruszenia jedności lub spójności prawa Unii – Kryteria oceny – Wyciągnięcie wniosków – Uchylenie wyroku i skierowanie sprawy do rozpoznania przez sąd odwoławczy
(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 62b akapit pierwszy)
(zob. pkt 84–87, 89, 90)
Streszczenie
W wyroku z dnia 26 marca 2020 r., (szczególna procedura kontroli orzeczeń) Simpson/Rada i HG/Komisja (sprawy połączone C‑542/18 RX II i C‑543/18 RX II), Trybunał, obradując w składzie wielkiej izby, poddał szczególnej procedurze kontroli orzeczeń (
1
) wyroki Sądu Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2018 r., Simpson/Rada (T‑646/16 P) i HG/Komisja (T‑693/16 P) (
2
) (zwane dalej „wyrokami poddanymi szczególnej procedurze kontroli”). Orzekł on, że Sąd naruszył jedność i spójność prawa Unii w zakresie, w jakim uznał, iż uchybienie związane z procedurą mianowania jednego z sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej skutkowało naruszeniem zasady sędziego powołanego zgodnie z prawem (
3
). Uznawszy istnienie nieprawidłowości w rozpatrywanej procedurze mianowania, Trybunał stwierdził, że nieprawidłowość ta nie może sama w sobie uzasadniać uchylenia orzeczeń wydanych przez skład orzekający Sądu do spraw Służby Publicznej, do którego został przydzielony dany sędzia. Wyroki poddane szczególnej procedurze kontroli orzeczenia zostały uchylone, a sprawy przekazane Sądowi do ponownego rozpoznania.
W niniejszym przypadku w związku z upływem kadencji dwóch sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej, S. Van Raepenbuscha i H. Kreppela, w dniu 3 grudnia 2013 r. ogłoszono zaproszenie do zgłaszania kandydatur. W następstwie tego zaproszenia komitet selekcyjny (
4
) sporządził listę sześciu kandydatów. W związku z upływem kadencji trzeciego sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej, M.I. Rofes i Pujol, nie ogłoszono żadnego zaproszenia do zgłaszania kandydatur.
W dniu 22 marca 2016 r. Rada Unii Europejskiej mianowała trzech sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej: S. Van Raepenbuscha, J. Sant’Annę i A. Kornezova. W celu mianowania osób na te trzy stanowiska sędziowskie Rada skorzystała z listy kandydatów sporządzonej w następstwie zaproszenia do zgłaszania kandydatur z dnia 3 grudnia 2013 r., w tym w odniesieniu do wolnego stanowiska zajmowanego uprzednio przez M.I. Rofes i Pujol (zwanego dalej „trzecim stanowiskiem”), choć to zaproszenie do zgłaszania kandydatur nie dotyczyło tego stanowiska. Sędziowie J. Sant’Anna i A. Kornezov zostali przydzieleni do drugiej izby Sądu do spraw Służby Publicznej na okres od 14 kwietnia do 31 sierpnia 2016 r.
W następstwie odwołań wniesionych do Sądu dwa orzeczenia wydane przez drugą izbę Sądu do spraw Służby Publicznej (
5
) (zwane dalej „zaskarżonymi orzeczeniami”) zostały uchylone wyrokami poddanymi szczególnej procedurze kontroli na tej podstawie, że skład orzekający nie został ustanowiony w sposób prawidłowy. Decyzją z dnia 17 września 2018 r. (
6
).. izba Trybunału właściwa w zakresie szczególnej procedury kontroli uznała, że wspomniane wyroki należy poddać szczególnej procedurze kontroli w celu ustalenia, czy naruszają one jedność lub spójność prawa Unii.
W pierwszej kolejności Trybunał uściślił, że zarzut dotyczący nieprawidłowości utworzenia składu orzekającego, który wydał zaskarżone orzeczenia, należy zbadać z urzędu. Gwarancje dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, a w szczególności gwarancje określające pojęcie oraz skład tego sądu, stanowią bowiem podstawę prawa do rzetelnego procesu sądowego. Prawo to oznacza, że każdy sąd jest zobowiązany zbadać, czy ze względu na swój skład stanowi on taki właśnie sąd, jeżeli pojawia się w tym względzie poważna wątpliwość. W niniejszym zaś wypadku istniała taka wątpliwość, ponieważ we wcześniejszym wyroku Sądu (
7
) stwierdzono nieprawidłowość dotyczącą omawianego składu orzekającego. Wynika stąd, że Sąd nie popełnił żadnego błędu, badając z urzędu prawidłowość tego składu w wyrokach poddanych szczególnej procedurze kontroli.
W drugiej kolejności Trybunał stwierdził, że nieprawidłowość w procedurze mianowania wynikała wyłącznie z naruszenia przez Radę postanowień zaproszenia do zgłaszania kandydatur z dnia 3 grudnia 2013 r. W tym względzie Trybunał potwierdził, że Rada naruszyła ramy prawne, które sama określiła, publikując wspomniane zaproszenie do zgłaszania kandydatur, i do których poszanowania była zobowiązana. Okazuje się jednakże, że wykorzystanie listy kandydatów w celu mianowania sędziego na trzecie stanowisko było w pozostałym zakresie zgodne z przepisami regulującymi procedurę mianowania sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej. W szczególności rozpatrywana lista obejmowała jak najbardziej liczbę kandydatów odpowiadającą dwukrotności liczby sędziów, którzy zostali mianowani na podstawie wspomnianej listy. Ponadto nic nie pozwala podać w wątpliwość dochowania wymogu, zgodnie z którym sędziowie Sądu do spraw Służby Publicznej powinni być wybierani spośród osób o niekwestionowanej niezależności i mogących zajmować stanowiska sądowe, ani wymogu, zgodnie z którym lista powinna wskazywać kandydatów o najbardziej odpowiednim doświadczeniu na najwyższym poziomie. Rozpatrywana nieprawidłowość w żaden sposób nie pozwala zdaniem Trybunału ponadto uznać, że mianowanie sędziego na trzecie stanowisko jakoby doprowadziło do niezrównoważonego składu Sądu do spraw Służby Publicznej pod względem rozkładu geograficznego lub reprezentacji krajowych systemów prawnych.
W trzeciej kolejności Trybunał orzekł, że wspomniana nieprawidłowość nie stanowi naruszenia przewidzianej w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze Karty praw podstawowych Unii Europejskiej zasady sędziego powołanego zgodnie z prawem. Nieprawidłowość, której dopuszczono się przy mianowaniu sędziów w ramach danego systemu sądownictwa, pociąga bowiem za sobą naruszenie tej zasady, w szczególności gdy nieprawidłowość ta ma taki charakter i wagę, że stwarza ona rzeczywiste ryzyko, że pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych, narażając prawidłowość skutku, do którego prowadzi procedura mianowania, i wzbudzając w ten sposób uzasadnione wątpliwości w przekonaniu jednostek co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów.
Mianowanie sędziego na trzecie stanowisko zostało zaś dokonane z poszanowaniem podstawowych norm dotyczących mianowania sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej. W tym kontekście sama okoliczność, że Rada skorzystała z listy sporządzonej w następstwie zaproszenia do zgłaszania kandydatur z dnia 3 grudnia 2013 r. w celu obsadzenia trzeciego stanowiska, nie wystarcza, by ustalić naruszenie podstawowej normy dotyczącej procedury mianowania sędziów Sądu do spraw Służby Publicznej o takim charakterze i wadze, iż stwarzało ono rzeczywiste ryzyko, że Rada w sposób nieuzasadniony użyła swoich uprawnień, narażając prawidłowość skutku, do którego prowadzi procedura mianowania, i wzbudzając w ten sposób uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziego mianowanego na trzecie stanowisko, a nawet izby, do której został przydzielony. W konsekwencji Sąd naruszył prawo, uchylając zaskarżone orzeczenia wyłącznie na podstawie nieprawidłowości, której dopuszczono się w rozpatrywanej procedurze mianowania.
W czwartej kolejności Trybunał stwierdził, że obraza prawa, którą są obarczone wyroki poddane szczególnej procedurze kontroli, narusza jedność i spójność prawa Unii. Wspomniane wyroki mogą bowiem stanowić precedensy potencjalnie znajdujące odzwierciedlenie w innych sprawach dotyczących powołania członka składu orzekającego oraz, bardziej ogólnie, prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu uprzednio ustanowionego na mocy ustawy. Prawo to ma zaś charakter podstawowy i przekrojowy w porządku prawnym Unii, którego wykładnię oraz spójność Trybunał powinien zapewnić.
(
1
)	Orzeczenia wydane przez Sąd Unii Europejskiej w trybie odwołania od orzeczeń Sądu do spraw Służby Publicznej mogą w następstwie wniosku pierwszego rzecznika generalnego zostać w drodze wyjątku poddane kontroli Trybunału, jeżeli zachodzi poważne ryzyko naruszenia jedności lub spójności prawa Unii. Szczególna procedura kontroli orzeczeń jest przewidziana w art. 256 ust. 2 TFUE i w art. 62 i nast. statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
(
2
)	Wyroki Sądu z dnia 19 lipca 2018 r., Simpson/Rada (T‑646/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:493) i HG/Komisja (T‑693/16 P, niepublikowany, EU:T:2018:492).
(
3
)	Zasada sędziego powołanego zgodnie z prawem jest ustanowiona w art. 47 akapit drugi zdanie pierwsze Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Postanowienie to przewiduje, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.
(
4
)	Komitet selekcyjny został przewidziany w art. 3 ust. 3 załącznika I do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Jego zadaniem było wydawanie opinii oceniającej, czy kandydaci są odpowiedni do pełnienia funkcji sędziego Sądu do spraw Służby Publicznej, oraz o dołączenie do tej opinii listy kandydatów o najbardziej odpowiednim doświadczeniu.
(
5
)	Postanowienie Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 24 czerwca 2016 r., Simpson/Rada (F‑142/11 RENV, EU:F:2016:136), oraz wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 19 lipca 2016 r., HG/Komisja (F‑149/15, EU:F:2016:155).
(
6
)	Decyzje Trybunału z dnia 17 września 2018 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada (C‑542/18 RX, EU:C:2018:763) i (szczególna procedura kontroli orzeczenia) HG/Komisja (C‑543/18 RX, EU:C:2018:764).
(
7
)	Wyrok Sądu z dnia 23 stycznia 2018 r., FV/Rada (T‑639/16 P, EU:T:2018:22).