62023CJ0581
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)
της 8ης Μαΐου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Απαγόρευση – Κάθετες συμφωνίες – Άρθρο 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ – Κανονισμός (ΕΕ) 330/2010 – Απαλλαγή κατά κατηγορία – Άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i – Περιορισμός ιδιαίτερης σοβαρότητας που οδηγεί στην άρση του ευεργετήματος της εν λόγω απαλλαγής – Εξαίρεση – Συμφωνίες αποκλειστικής διανομής – Περιορισμός των ενεργητικών πωλήσεων σε αποκλειστική περιοχή – Έννοια της “συμφωνίας” – Σύμπτωση των βουλήσεων του προμηθευτή και των αγοραστών του – Απόδειξη – Αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί σε αγοραστή – Απουσία ενεργητικών πωλήσεων από άλλους αγοραστές στην περιοχή αυτή»
Στην υπόθεση C‑581/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το hof van beroep te Antwerpen (εφετείο Αμβέρσας, Βέλγιο) με απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 21 Σεπτεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Beevers Kaas BV
κατά
Albert Heijn België NV,
Koninklijke Ahold Delhaize NV,
Albert Heijn BV,
Ahold België BV,
παρισταμένης της:
B. A. Coöperatieve Zuivelonderneming Cono,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους K. Jürimäe (εισηγήτρια), πρόεδρο τμήματος, K. Lenaerts, Πρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του δευτέρου τμήματος, M. Gavalec, Z. Csehi και F. Schalin, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: A. Lamote, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 16ης Οκτωβρίου 2024,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Beevers Kaas BV, εκπροσωπούμενη από τους J. Janssen και F. Petillion, advocaten,
–
οι Albert Heijn België NV, Koninklijke Ahold Delhaize NV, Albert Heijn BV και Ahold België BV, εκπροσωπούμενες από τους H. Burez και M. Varga, advocaten,
–
η B.A. Coöperatieve Zuivelonderneming Cono, εκπροσωπούμενη από τους L. Bersou, J.-P. Fierens και P. Goffinet, avocats, και από τον L. Goddeau, advocaat,
–
η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους A. De Brouwer, C. Jacob, C. Pochet και M. Van Regemorter,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους P. Berghe, N. Cambien και D. Viros,
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 9ης Ιανουαρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού (ΕΕ) 330/2010 της Επιτροπής, της 20ής Απριλίου 2010, για την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ] σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών (ΕΕ 2010, L 102, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Beevers Kaas BV και, αφετέρου, των Albert Heijn België NV, Koninklijke Ahold Delhaize NV, Albert Heijn BV και Ahold België BV (στο εξής, από κοινού: εταιρίες Albert Heijn) σχετικά με την εκ μέρους των τελευταίων παράβαση της συμφωνίας αποκλειστικής διανομής μεταξύ της Beevers Kaas και της B.A. Coöperatieve Zuivelonderneming Cono (στο εξής: Cono) για τη διανομή του τυριού Beemster στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο (στο εξής: επίμαχη στην κύρια δίκη συμφωνία αποκλειστικής διανομής).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Ο κανονισμός 330/2010, ο οποίος έχει, κατά το αιτούν δικαστήριο, εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης, διαδέχθηκε, με ισχύ από 1ης Ιουνίου 2010, τον κανονισμό (ΕΚ) 2790/1999 της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1999, για την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3, [ΣΕ] σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών (ΕΕ 1999, L 336, σ. 21). Βάσει του άρθρου 10, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 330/2010, η ισχύς του εν λόγω κανονισμού έληξε στις 31 Μαΐου 2022.
4
Σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΕ) 2022/720 της Επιτροπής, της 10ης Μαΐου 2022, για την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ] σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών (ΕΕ 2022, L 134, σ. 4), ο κανονισμός αυτός τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουνίου 2022 και λήγει την 31η Μαΐου 2034.
Ο κανονισμός 330/2010
5
Το άρθρο 2 του κανονισμού 330/2010, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απαλλαγή», προέβλεπε στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Σύμφωνα με το άρθρο 101 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ] και με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κανονισμού, το άρθρο 101 παράγραφος 1 [ΣΛΕΕ] κηρύσσεται ανεφάρμοστο στις κάθετες συμφωνίες.
Η εν λόγω απαλλαγή εφαρμόζεται στον βαθμό που οι εν λόγω συμφωνίες περιλαμβάνουν κάθετους περιορισμούς.»
6
Το άρθρο 4 του κανονισμού αυτού, με τίτλο «Περιορισμοί που οδηγούν στην άρση του ευεργετήματος της απαλλαγής κατά κατηγορία – περιορισμοί ιδιαίτερης σοβαρότητας», όριζε τα εξής:
«Η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 2 δεν ισχύει για τις κάθετες συμφωνίες οι οποίες, άμεσα ή έμμεσα, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που υπόκεινται στον έλεγχο των μερών, έχουν ως αντικείμενο:
[...]
β)
τον περιορισμό όσον αφορά την περιοχή στην οποία, ή τους πελάτες στους οποίους, ένας αγοραστής που συμμετέχει στη συμφωνία δύναται, με την επιφύλαξη περιορισμού στον τόπο της εγκατάστασής του, να πωλεί τα αναφερόμενα στη σύμβαση αγαθά ή υπηρεσίες, εκτός αν πρόκειται:
i)
για περιορισμό των ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική περιοχή ή σε αποκλειστική πελατεία που προορίζεται για τον προμηθευτή ή έχει παραχωρηθεί από τον προμηθευτή σε άλλο αγοραστή, εφόσον ο περιορισμός αυτός δεν περιορίζει τις πωλήσεις από τους πελάτες του αγοραστή,
[...]».
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2010
7
Οι κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς (ΕΕ 2010, C 130, σ. 1, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2010) δημοσιεύθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ταυτόχρονα με την έκδοση του κανονισμού 330/2010.
8
Το σημείο 25 των κατευθυντήριων γραμμών του 2010 έχει ως εξής:
«Ο ορισμός των κάθετων συμφωνιών που μνημονεύεται στη παράγραφο 24 περιλαμβάνει τέσσερα κύρια στοιχεία:
α)
Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες εφαρμόζεται σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές. Ο κανονισμός απαλλαγής κατά κατηγορίες δεν εφαρμόζεται στη μονομερή συμπεριφορά των οικείων επιχειρήσεων. Η εν λόγω μονομερής συμπεριφορά μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 102 [ΣΛΕΕ], το οποίο απαγορεύει τις καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης. Για να υπάρχει συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ], αρκεί τα μέρη να έχουν εκφράσει την κοινή τους βούληση να συμπεριφέρονται στην αγορά κατά ορισμένο τρόπο. Η μορφή με την οποία εκφράζεται η βούληση αυτή δεν έχει σημασία, εφόσον αποτελεί πιστή έκφραση της βούλησης των μελών. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ρητή συμφωνία με την οποία εκφράζεται η σύμπτωση των βουλήσεων, η Επιτροπή θα πρέπει να αποδεικνύει ότι η μονομερής πολιτική του ενός μέρους έχει τη συναίνεση του άλλου. Για τις κάθετες συμφωνίες, υπάρχουν δύο τρόποι με τους οποίους μπορεί να διαπιστωθεί η ύπαρξη συναίνεσης με συγκεκριμένη μονομερή πολιτική. Πρώτον, η συναίνεση μπορεί να συναχθεί από τις εξουσίες που παρέχονται στα μέρη με προϋφιστάμενη γενική συμφωνία. Εάν οι ρήτρες της υφιστάμενης συμφωνίας προβλέπουν ή επιτρέπουν σε έναν από τους συμβαλλόμενους να υιοθετήσει εν συνεχεία συγκεκριμένη μονομερή πολιτική που θα είναι δεσμευτική για τον αντισυμβαλλόμενο, μπορεί στη βάση αυτή να αποδειχθεί η συναίνεση του αντισυμβαλλομένου με την εν λόγω πολιτική […]. Δεύτερον, εάν δεν υπάρχει τέτοια ρητή συναίνεση, η Επιτροπή μπορεί να αποδείξει την ύπαρξη σιωπηρής συναίνεσης. Γι’ αυτό χρειάζεται να αποδείξει, πρώτον, ότι ο ένας από τους συμβαλλόμενους ζητά ρητά ή σιωπηρά τη συνεργασία του άλλου για την εφαρμογή της μονομερούς του πολιτικής και, δεύτερον, ότι ο αντισυμβαλλόμενος συμμορφώθηκε με την απαίτηση αυτή εφαρμόζοντας την εν λόγω μονομερή πολιτική στην πράξη [...] Για παράδειγμα, αν μετά την εκ μέρους του προμηθευτή αναγγελία μονομερούς μείωσης της προμηθειών για την αποτροπή του παράλληλου εμπορίου, οι διανομείς μειώσουν αμέσως τις παραγγελίες τους και παύσουν την άσκηση παράλληλου εμπορίου, τότε οι τελευταίοι συναινούν σιωπηρά στη μονομερή πολιτική του προμηθευτή. Ωστόσο, δεν μπορεί να συναχθεί αυτό το συμπέρασμα εάν οι διανομείς εξακολουθούν την άσκηση παράλληλου εμπορίου ή προσπαθούν να βρουν νέους τρόπους για άσκηση παράλληλου εμπορίου. Επίσης, για τις κάθετες συμφωνίες, η σιωπηρή συναίνεση μπορεί να συνάγεται από το επίπεδο εξαναγκασμού που ασκείται από έναν συμβαλλόμενο για την επιβολή της μονομερούς του πολιτικής στο άλλο ή τα άλλα μέρη της συμφωνίας σε συνδυασμό με τον αριθμό των διανομέων οι οποίοι εφαρμόζουν όντως στην πράξη τη μονομερή πολιτική του προμηθευτή. Για παράδειγμα, η ύπαρξη ενός συστήματος ελέγχου και επιβολής κυρώσεων που εφαρμόζει ένας προμηθευτής για να τιμωρήσει τους διανομείς εκείνους οι οποίοι δεν συμμορφώνονται με τη μονομερή του πολιτική, υποδηλώνει σιωπηρή συναίνεση με τη μονομερή πολιτική του προμηθευτή, εάν το εν λόγω σύστημα επιτρέπει στον τελευταίο να εφαρμόζει στην πράξη την πολιτική του. Οι δύο τρόποι διαπίστωσης της συναίνεσης που περιγράφονται στη παρούσα παράγραφο μπορούν να χρησιμοποιούνται από κοινού.
[...]»
9
Το σημείο 51 των κατευθυντήριων γραμμών του 2010 προβλέπει τα ακόλουθα:
«Υπάρχουν τέσσερις εξαιρέσεις στον ιδιαίτερης σοβαρότητας περιορισμό του άρθρου 4 στοιχείο β) του [κανονισμού 330/2010]. Η πρώτη εξαίρεση, σύμφωνα με το άρθρο 4 στοιχείο β) περίπτωση i) επιτρέπει στον προμηθευτή να περιορίζει τις ενεργητικές πωλήσεις εκ μέρους συμβαλλόμενου αγοραστή σε ορισμένη περιοχή ή πελατεία που έχει παραχωρηθεί αποκλειστικά σε άλλον αγοραστή ή που έχει κρατήσει ο ίδιος ο προμηθευτής για τον εαυτό του. Μια περιοχή ή μια ομάδα πελατών έχει παραχωρηθεί αποκλειστικά όταν ο προμηθευτής συμφωνεί να πωλεί τα προϊόντα του σε έναν μόνο διανομέα προς διανομή σε μια συγκεκριμένη περιοχή ή σε μια συγκεκριμένη ομάδα πελατών, και ο αποκλειστικός διανομέας προστατεύεται απέναντι σε ενεργητικές πωλήσεις στην περιοχή του ή στην ομάδα πελατών του από όλους τους άλλους αγοραστές του προμηθευτή εντός της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης, ανεξαρτήτως των πωλήσεων του προμηθευτή. Ο προμηθευτής επιτρέπεται να συνδυάσει την παραχώρηση αποκλειστικότητας σε μια συγκεκριμένη περιοχή και σε μια συγκεκριμένη πελατεία, ορίζοντας για παράδειγμα έναν αποκλειστικό διανομέα για μια συγκεκριμένη πελατεία σε ορισμένη περιοχή. Ωστόσο, η προστασία αυτή των αποκλειστικών περιοχών ή της αποκλειστικής πελατείας πρέπει να επιτρέπει τις παθητικές πωλήσεις στις εν λόγω περιοχές ή πελατείες. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 4 στοιχείο β) του κανονισμού [330/2010], η Επιτροπή ερμηνεύει τις “ενεργητικές” και τις “παθητικές” πωλήσεις ως ακολούθως:
–
Ως “ενεργητικές” πωλήσεις νοούνται: η ενεργητική προσέγγιση μεμονωμένων πελατών, για παράδειγμα με απευθείας ταχυδρομικές αποστολές, ιδίως με αποστολή ανεπίκλητων ηλεκτρονικών μηνυμάτων, ή επισκέψεις· ή η ενεργητική προσέγγιση μιας συγκεκριμένης ομάδας πελατών ή πελατών σε μια συγκεκριμένη περιοχή μέσω διαφημίσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή στο Διαδίκτυο ή άλλων ενεργειών προώθησης που στοχεύουν ειδικά σ’ αυτή την ομάδα πελατών ή σε πελάτες που βρίσκονται στη συγκεκριμένη περιοχή. Η διαφήμιση ή προώθηση που είναι ελκυστική μόνο για τον αγοραστή, εάν (επίσης) προσεγγίζει μια συγκεκριμένη ομάδα πελατών ή πελάτες σε μια συγκεκριμένη περιοχή, θεωρείται ενεργητική πώληση σε αυτήν την ομάδα πελατών ή σε πελάτες που βρίσκονται στη συγκεκριμένη περιοχή.
[...]»
Το βελγικό δίκαιο
10
Το άρθρο VI.104 του Wetboek van economisch recht (κώδικα οικονομικού δικαίου) ορίζει τα εξής:
«Απαγορεύεται κάθε αντίθετη προς τα συναλλακτικά ήθη πράξη με την οποία μια επιχείρηση βλάπτει ή ενδέχεται να βλάψει τα επαγγελματικά συμφέροντα μίας ή περισσοτέρων επιχειρήσεων.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
11
Η Beevers Kaas είναι ο αποκλειστικός διανομέας του τυριού Beemster στο Βέλγιο, το οποίο η εταιρία αυτή αγοράζει από την εγκατεστημένη στις Κάτω Χώρες παραγωγό Cono.
12
Την 1η Ιανουαρίου 1993 η Cono και η Beevers Kaas συνήψαν την επίμαχη στην κύρια δίκη συμφωνία αποκλειστικής διανομής.
13
Οι εταιρίες Albert Heijn δραστηριοποιούνται στον κλάδο των πολυκαταστημάτων λιανικής πώλησης στο Βέλγιο και στις Κάτω Χώρες. Πρόκειται για αγοράστριες του τυριού Beemster που παρασκευάζεται από την Cono για αγορές εκτός Βελγίου και Λουξεμβούργου.
14
Η Beevers Kaas προσάπτει στις εταιρίες Albert Heijn ότι κατέστησαν συνεργοί, ως τρίτοι, σε παράβαση της επίμαχης στην κύρια δίκη συμφωνίας αποκλειστικής διανομής, πράγμα το οποίο, κατ’ αυτή, συνιστά παράβαση του άρθρου VI.104 του κώδικα οικονομικού δικαίου. Η παράβαση αυτή απορρέει από τις δραστηριότητες μεταπώλησης που πραγματοποίησαν οι εταιρίες αυτές επί βελγικού εδάφους, μολονότι γνώριζαν ότι η Cono και η Beevers Kaas συνδέονται με σύμβαση αποκλειστικής διανομής.
15
Κατά τις εταιρίες Albert Heijn, η Beevers Kaas και η Cono επιχειρούν να τους επιβάλουν υποχρέωση να μην πραγματοποιούν μεταπωλήσεις, πράγμα το οποίο απαγορεύεται. Στο πλαίσιο αυτό, οι εταιρίες Albert Heijn θεωρούν ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη συμφωνία αποκλειστικής διανομής, καθόσον δεν υποχρεώνει την Cono να προστατεύει την Beevers Kaas από τις ενεργητικές πωλήσεις άλλων αγοραστών, δεν πληροί τις αυστηρές προϋποθέσεις του δικαίου του ανταγωνισμού για να δικαιολογεί την απαγόρευση μεταπώλησης.
16
Με απόφαση της 9ης Ιουλίου 2021, ο πρόεδρος του ondernemingsrechtbank Antwerpen (δικαστηρίου επιχειρήσεων Αμβέρσας, Βέλγιο) απέρριψε την αγωγή της Beevers Kaas ως αβάσιμη, με το σκεπτικό ότι «από καμία συμβατική ή νομοθετική διάταξη δεν προκύπτει ότι απαγορεύεται στις επιχειρήσεις να προμηθεύονται τα προϊόντα τους απευθείας, στις Κάτω Χώρες, από την Cono και να [τα] διανέμουν στο Βέλγιο». Ειδικότερα, με την απόφαση αυτή διαπιστώθηκε ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη συμφωνία αποκλειστικής διανομής προβλέπει μόνον ότι η Cono δεν μπορεί να πωλεί η ίδια σε Βέλγους διανομείς. Επομένως, η υποστηριζόμενη από την Beevers Kaas ερμηνεία θα σήμαινε ότι όλες οι επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως του τόπου εγκατάστασής τους, οφείλουν να τηρούν την εν λόγω συμφωνία και να απέχουν από την πώληση του τυριού Beemster που παράγει η Cono στο Βέλγιο. Ομοίως, η Beevers Kaas δεν απολαύει καμίας συμβατικής προστασίας στην αποκλειστική περιοχή της στο Βέλγιο έναντι των ενεργητικών πωλήσεων άλλων αγοραστών που προμηθεύονται τα προϊόντα τους από την Cono.
17
Η Beevers Kaas άσκησε έφεση κατά της ανωτέρω απόφασης ενώπιον του hof van beroep te Antwerpen (εφετείου Αμβέρσας, Βέλγιο), το οποίο είναι και το αιτούν δικαστήριο.
18
Ενώπιον του δικαστηρίου αυτού, αντικείμενο αντιδικίας αποτελεί το ζήτημα αν η επίμαχη στην κύρια δίκη συμφωνία αποκλειστικής διανομής είναι σύμφωνη με το δίκαιο του ανταγωνισμού και, ειδικότερα, αν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010. Η συζήτηση αφορά την αποκαλούμενη «απαίτηση παράλληλης επιβολής», κατά την οποία ο προμηθευτής προστατεύει τον αποκλειστικό διανομέα έναντι των ενεργητικών πωλήσεων που πραγματοποιούν όλοι οι άλλοι αγοραστές του προμηθευτή αυτού στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί στον εν λόγω διανομέα.
19
Κατά την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου, εναπόκειται στην Beevers Kaas να αποδείξει ότι η προβαλλόμενη προστασία που της παρέχει η Cono έναντι των ενεργητικών πωλήσεων εμπίπτει στην εξαίρεση του άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i.
20
Με παρεμπίπτουσα απόφαση της 27ης Απριλίου 2022, το αιτούν δικαστήριο έκρινε ότι η Beevers Kaas είχε αποδείξει ότι οι εταιρίες Albert Heijn είχαν, τουλάχιστον σιωπηρώς, συναινέσει στην απαγόρευση των ενεργητικών πωλήσεων. Ωστόσο, κατά το δικαστήριο αυτό, η Beevers Kaas πρέπει επίσης να αποδείξει ότι όλοι οι άλλοι μεταπωλητές τους οποίους προμηθεύει η Cono αποδέχθηκαν την απαγόρευση αυτή.
21
Το αιτούν δικαστήριο συμφωνεί με την παρατήρηση της βελγικής αρχής ανταγωνισμού, ενώπιον της οποίας το εν λόγω δικαστήριο κίνησε, με την εν λόγω παρεμπίπτουσα απόφαση, διαδικασία amicus curiae, και η οποία εκτιμά ότι η απαίτηση παράλληλης επιβολής πρέπει να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα της έννοιας της «συμφωνίας», κατά το άρθρο 101 ΣΛΕΕ.
22
Συναφώς, το εν λόγω δικαστήριο επισημαίνει ότι ο κανονισμός 330/2010 και οι κατευθυντήριες γραμμές του 2010 δεν διευκρινίζουν τον τρόπο με τον οποίο ο προμηθευτής πρέπει να προστατεύει τους αποκλειστικούς διανομείς του έναντι των ενεργητικών πωλήσεων που πραγματοποιούν οι άλλοι αγοραστές του οικείου προμηθευτή στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί στους διανομείς αυτούς. Ειδικότερα, ο ως άνω κανονισμός και οι ως άνω κατευθυντήριες γραμμές δεν διευκρινίζουν τον τρόπο με τον οποίο ο εν λόγω προμηθευτής οφείλει να γνωστοποιεί στους άλλους αυτούς αγοραστές μια τέτοια απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων ούτε τον τρόπο με τον οποίο οι τελευταίοι οφείλουν να αποδέχονται την απαγόρευση αυτή.
23
Στην υπό κρίση υπόθεση, δεν υπάρχουν στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ρητή αποδοχή απαγόρευσης ενεργητικών πωλήσεων από όλους τους άλλους μεταπωλητές της Cono. Η βελγική αρχή ανταγωνισμού εκτιμά ότι το αιτούν δικαστήριο μπορεί να συναγάγει την εκ μέρους των εν λόγω μεταπωλητών σιωπηρή συναίνεση στην εν λόγω απαγόρευση από το γεγονός και μόνον ότι, επί του παρόντος, ουδείς εξ αυτών πωλεί στο Βέλγιο προϊόντα αγορασθέντα από την Cono. Η Beevers Kaas συντάσσεται με την άποψη αυτή και φρονεί ότι, κατά συνέπεια, απέδειξε επαρκώς ότι οι εν λόγω μεταπωλητές αποδέχθηκαν την εν λόγω απαγόρευση.
24
Αντιθέτως, οι εταιρίες Albert Heijn φρονούν ότι μια τέτοια ερμηνεία δεν λαμβάνει υπόψη το βάρος αποδείξεως που φέρει η Beevers Kaas. Θεωρούν ότι, για να υπάρξει σιωπηρή συναίνεση, η Beevers Kaas πρέπει να αποδείξει ότι η στρατηγική της Cono, σύμφωνα με την οποία το τυρί Beemster που αγοράζεται στις Κάτω Χώρες δεν επιτρέπεται να πωλείται ενεργά στο Βέλγιο, έχει γνωστοποιηθεί, κατά την ημερομηνία χορήγησης της αποκλειστικότητας, σε όλους τους εξουσιοδοτημένους κατά την ημερομηνία αυτή μεταπωλητές και στη συνέχεια κατά τον ορισμό κάθε νέου μεταπωλητή, και ότι καθένας από αυτούς υποχρεώθηκε να συμμορφωθεί προς αυτήν.
25
Υπό τις συνθήκες αυτές, το hof van beroep te Antwerpen (εφετείο Αμβέρσας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούται η απαίτηση παράλληλης επιβολής βάσει του άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του [κανονισμού 330/2010] και, ως εκ τούτου, μπορεί ο προμηθευτής, ο οποίος πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις του ως άνω κανονισμού, νομίμως να απαγορεύει ενεργητικές πωλήσεις ενός αγοραστή του σε γεωγραφική περιοχή παραχωρηθείσα κατ’ αποκλειστικότητα σε έτερο εκ των αγοραστών του, όταν τούτο βασίζεται μόνο στη διαπίστωση ότι στη γεωγραφική περιοχή δεν πραγματοποιούνται ενεργητικές πωλήσεις από τους άλλους αγοραστές; Με άλλα λόγια: Μπορεί να θεωρηθεί ότι αποδεικνύεται επαρκώς η ύπαρξη συμφωνίας μεταξύ των εν λόγω άλλων αγοραστών και του προμηθευτή για απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων βάσει της διαπίστωσης και μόνον ότι οι άλλοι αγοραστές δεν πραγματοποιούν ενεργητικές πωλήσεις στην κατ’ αποκλειστικότητα παραχωρηθείσα γεωγραφική περιοχή;
2)
Μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούται η απαίτηση παράλληλης επιβολής βάσει του άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του [κανονισμού 330/2010] και, ως εκ τούτου, μπορεί ο προμηθευτής, ο οποίος πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις του ως άνω κανονισμού, νομίμως να απαγορεύει ενεργητικές πωλήσεις ενός αγοραστή του σε γεωγραφική περιοχή παραχωρηθείσα κατ’ αποκλειστικότητα σε έτερο εκ των αγοραστών του, όταν λαμβάνει τη συγκατάθεση των άλλων αγοραστών του μόνον εάν και εφόσον οι τελευταίοι εκδηλώνουν την πρόθεση να πραγματοποιήσουν ενεργητικές πωλήσεις στην κατά τον ανωτέρω τρόπο κατ’ αποκλειστικότητα παραχωρηθείσα γεωγραφική περιοχή; Ή, αντιθέτως, ο προμηθευτής απαιτείται να έχει λάβει τέτοια συγκατάθεση από όλους τους αγοραστές του, ανεξαρτήτως αν αυτοί εκδηλώνουν την πρόθεση να πραγματοποιήσουν ενεργητικές πωλήσεις στην κατ’ αποκλειστικότητα παραχωρηθείσα γεωγραφική περιοχή;»
Επί της αιτήσεως επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας
26
Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου, αντιστοίχως, στις 11 και στις 28 Φεβρουαρίου 2025, η Beevers Kaas και η Cono ζήτησαν να διαταχθεί η επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 83 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
27
Προς στήριξη των αιτημάτων τους, οι ανωτέρω υποστηρίζουν ότι, με τις προτάσεις της, η γενική εισαγγελέας, κατά πρώτον, απάντησε σε ερώτημα διαφορετικό από εκείνο που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος και, κατά δεύτερον, στηρίχθηκε σε εσφαλμένα πραγματικά και νομικά στοιχεία προκειμένου να απαντήσει στο δεύτερο αυτό ερώτημα, όπως αναδιατυπώθηκε. Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι αναγκαίο οι διάδικοι της κύριας δίκης ή οι λοιποί ενδιαφερόμενοι κατά την έννοια του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μπορέσουν να διατυπώσουν την άποψή τους επί των στοιχείων αυτών, προκειμένου να διαφυλάξουν τα δικονομικά τους δικαιώματα και να αποτρέψουν το ενδεχόμενο να απαντήσει το Δικαστήριο σε ερώτημα το οποίο δεν είναι αναγκαίο για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.
28
Δυνάμει του άρθρου 83 του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο μπορεί οποτεδήποτε, αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, ιδίως αν κρίνει ότι δεν έχει διαφωτιστεί επαρκώς ή όταν ένας διάδικος, μετά τη λήξη της διαδικασίας αυτής, επικαλείται νέο πραγματικό περιστατικό δυνάμενο να ασκήσει αποφασιστική επιρροή επί της αποφάσεως του Δικαστηρίου ή ακόμη όταν, προς επίλυση της διαφοράς, το Δικαστήριο χρειάζεται να στηριχθεί σε επιχείρημα επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων ή των ενδιαφερομένων κατά την έννοια του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
29
Συναφώς, πρέπει πάντως να επισημανθεί ότι το περιεχόμενο των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα δεν μπορεί να συνιστά, αυτό καθεαυτό, τέτοιο νέο πραγματικό περιστατικό, διαφορετικά οι διάδικοι θα είχαν τη δυνατότητα, μέσω της επικλήσεως ενός τέτοιου πραγματικού περιστατικού, να απαντήσουν στις εν λόγω προτάσεις. Ωστόσο, επί των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα δεν διεξάγεται συζήτηση μεταξύ των διαδίκων. Το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι, βάσει του άρθρου 252 ΣΛΕΕ, ο ρόλος του γενικού εισαγγελέα είναι να διατυπώνει δημόσια, με πλήρη αμεροληψία και ανεξαρτησία, αιτιολογημένες προτάσεις επί των υποθέσεων που, σύμφωνα με τον Οργανισμό του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χρήζουν παρέμβασης εκ μέρους του, προκειμένου να συνδράμει το Δικαστήριο στην εκπλήρωση του έργου του, το οποίο συνίσταται στη διασφάλιση της τήρησης του δικαίου κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των Συνθηκών. Δυνάμει του άρθρου 20, τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού και του άρθρου 82, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, με την ανάπτυξη των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα περατώνεται η προφορική διαδικασία. Με τις προτάσεις, επί των οποίων δεν διεξάγεται συζήτηση μεταξύ των διαδίκων, αρχίζει η φάση της διασκέψεως του Δικαστηρίου. Επομένως, δεν πρόκειται για διατύπωση γνώμης απευθυνόμενης προς τους δικαστές ή τους διαδίκους η οποία προέρχεται από αρχή εκτός του Δικαστηρίου, αλλά για ατομική και αιτιολογημένη γνώμη, την οποία διατυπώνει δημοσίως ένα μέλος του ίδιου του θεσμικού οργάνου (πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30
Επομένως, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι ο γενικός εισαγγελέας προέβη στην εξέταση προδικαστικού ερωτήματος βάσει αναδιατύπωσης δεν αποτελεί, αυτό καθεαυτό, λόγο που να δικαιολογεί την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας (πρβλ. απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2003, Μακεδονικό Μετρό και Μηχανική, C‑57/01, EU:C:2003:47, σκέψεις 33 έως 36).
31
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο διαπιστώνει, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, ότι από τα στοιχεία που προσκομίζει η Beevers Kaas δεν προκύπτει κανένα νέο πραγματικό περιστατικό ικανό να ασκήσει αποφασιστική επιρροή στην απόφαση που καλείται να εκδώσει στην υπό κρίση υπόθεση και ότι η υπόθεση αυτή δεν χρειάζεται να επιλυθεί βάσει επιχειρήματος επί του οποίου δεν διεξήχθη συζήτηση μεταξύ των διαδίκων ή των ενδιαφερομένων κατά την έννοια του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκτός αυτού, το Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του, κατά το πέρας της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας, όλα τα αναγκαία στοιχεία και έχει, επομένως, διαφωτιστεί επαρκώς προκειμένου να αποφανθεί.
32
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο εκτιμά ότι δεν απαιτείται να διαταχθεί η επανάληψη της προφορικής διαδικασίας.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
33
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010 έχει την έννοια ότι, όταν ένας προμηθευτής έχει παραχωρήσει αποκλειστική περιοχή σε έναν από τους αγοραστές του, η διαπίστωση και μόνον ότι οι άλλοι αγοραστές του προμηθευτή αυτού δεν προβαίνουν σε ενεργητικές πωλήσεις στη συγκεκριμένη περιοχή αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη συμφωνίας μεταξύ του εν λόγω προμηθευτή και των άλλων αυτών αγοραστών σχετικής με την απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων στην εν λόγω περιοχή, για τους σκοπούς της εφαρμογής της ως άνω διάταξης του κανονισμού.
34
Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 330/2010 προβλέπει απαλλαγή κατά κατηγορία από την απαγόρευση των συμφωνιών που εμπίπτουν στο άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ για τις κάθετες συμφωνίες. Συγκεκριμένα, η διάταξη αυτή ορίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ κηρύσσεται ανεφάρμοστο στις κάθετες συμφωνίες που πληρούν τις προϋποθέσεις του κανονισμού αυτού.
35
Ωστόσο, η απαλλαγή αυτή δεν ισχύει για τις κάθετες συμφωνίες που περιέχουν τους περιορισμούς ιδιαίτερης σοβαρότητας που απαριθμούνται στο άρθρο 4 του εν λόγω κανονισμού.
36
Ειδικότερα, κατά το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 330/2010, η εν λόγω απαλλαγή «δεν ισχύει για τις κάθετες συμφωνίες οι οποίες, άμεσα ή έμμεσα, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες που υπόκεινται στον έλεγχο των μερών, έχουν ως αντικείμενο […] τον περιορισμό όσον αφορά την περιοχή στην οποία, ή τους πελάτες στους οποίους, ένας αγοραστής που συμμετέχει στη συμφωνία δύναται, με την επιφύλαξη περιορισμού στον τόπο της εγκατάστασής του, να πωλεί τα αναφερόμενα στη σύμβαση αγαθά ή υπηρεσίες».
37
Σύμφωνα με το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού αυτού, μια κάθετη συμφωνία που έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό της περιοχής ή της πελατείας ενός αγοραστή μπορεί παρά ταύτα να τύχει της απαλλαγής κατά κατηγορία που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, όταν πρόκειται για περιορισμό των ενεργητικών πωλήσεων του αγοραστή αυτού στην αποκλειστική περιοχή ή σε αποκλειστική πελατεία που προορίζεται για τον προμηθευτή ή έχει παραχωρηθεί από τον προμηθευτή σε άλλο αγοραστή, και εφόσον ο περιορισμός αυτός δεν περιορίζει τις πωλήσεις από τους πελάτες του πρώτου αγοραστή.
38
Επομένως, οι περιορισμοί των ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρήσει ένας προμηθευτής σε έναν από τους αγοραστές του μπορούν να τύχουν της απαλλαγής αυτής, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του κανονισμού 330/2010.
39
Όπως, όμως, υπογράμμισε, κατ’ ουσίαν, η γενική εισαγγελέας στα σημεία 39 έως 43 των προτάσεών της, και όπως προκύπτει ιδίως από το σημείο 51 των κατευθυντήριων γραμμών του 2010, η εκ μέρους προμηθευτή παραχώρηση εδαφικής αποκλειστικότητας σε έναν από τους αγοραστές του συνοδεύεται κατ’ ανάγκην από παράλληλη υποχρέωση του προμηθευτή να προστατεύσει τον αγοραστή από τις ενεργητικές πωλήσεις των άλλων αγοραστών του προμηθευτή. Επομένως, το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010 προορίζεται να καλύψει τους περιορισμούς επί των ενεργητικών πωλήσεων τους οποίους ο προμηθευτής οφείλει, στο πλαίσιο αυτό, να επιβάλει στους αγοραστές του προκειμένου να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας αποκλειστικότητας στην εδαφική περιοχή την οποία έχει παραχωρήσει σε έναν από τους αγοραστές του.
40
Προκειμένου να εκτιμηθεί αν μια συμφωνία διανομής συναφθείσα μεταξύ προμηθευτή και αγοραστή μπορεί να χαρακτηριστεί ως κάθετη συμφωνία δυνάμενη να εμπίπτει στο άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού αυτού, πρέπει να ληφθεί υπόψη η έννοια της «συμφωνίας», κατά το άρθρο 101 ΣΛΕΕ.
41
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για να υφίσταται «συμφωνία» κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αρκεί οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να έχουν εκφράσει την κοινή βούλησή τους να συμπεριφερθούν στην αγορά κατά καθορισμένο τρόπο. Επομένως, μια συμφωνία δεν μπορεί να βασίζεται σε εκδήλωση μιας αμιγώς μονομερούς πολιτικής ενός εκ των συμβαλλομένων σε σύμβαση διανομής (απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, σκέψεις 47 και 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42
Ωστόσο, μια κατά φαινόμενο μονομερής πράξη ή συμπεριφορά αποτελεί «συμφωνία», κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όταν συνιστά την έκφραση της σύμπτωσης βουλήσεων δύο τουλάχιστον μερών, ενώ η μορφή με την οποία εκδηλώνεται η σύμπτωση αυτή δεν αποτελεί αφ’ εαυτής καθοριστικό παράγοντα (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, σκέψη 49).
43
Όσον αφορά τον περιορισμό των ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί σε αγοραστή, η εν λόγω σύμπτωση των βουλήσεων των μερών μπορεί να προκύπτει τόσο από τις ρήτρες των συμβάσεων διανομής που συνδέουν τον προμηθευτή με αγοραστές οι οποίοι δεν απολαύουν της εδαφικής αποκλειστικότητας, όταν οι συμβάσεις αυτές περιέχουν ρητή απαγόρευση μη πραγματοποίησης τέτοιων πωλήσεων, όσο και από τη ρητή ή σιωπηρή συμπεριφορά των μερών από την οποία μπορεί να συναχθεί η εκ μέρους των τελευταίων αυτών αγοραστών συναίνεση στην πρόσκληση του εν λόγω προμηθευτή να μην προβούν στις εν λόγω πωλήσεις (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44
Όσον αφορά την απόδειξη της ύπαρξης «συμφωνίας», κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, ελλείψει κανόνων της Ένωσης σχετικά με τις αρχές που διέπουν την εκτίμηση των αποδείξεων και τον βαθμό απόδειξης που απαιτείται στο πλαίσιο εθνικής διαδικασίας εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να τους θεσπίσει, δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, υπό τον όρο ωστόσο ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευμενείς από τους διέποντες παρόμοιες καταστάσεις που υπόκεινται στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
45
Η αρχή της αποτελεσματικότητας επιβάλλει να είναι δυνατό να αποδειχθεί η παραβίαση του περί ανταγωνισμού δικαίου της Ένωσης όχι μόνο με άμεσες αποδείξεις, αλλά και με ενδείξεις, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές είναι αντικειμενικές και συγκλίνουσες. Πράγματι, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η ύπαρξη αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμφωνίας συνάγεται όντως από ορισμένες συμπτώσεις και άλλα πραγματικά στοιχεία τα οποία, θεωρούμενα στο σύνολό τους, μπορούν να αποτελέσουν, ελλείψει άλλης λογικής εξήγησης, την απόδειξη ότι συντρέχει παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού (πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46
Ως εκ τούτου, η ύπαρξη «συμφωνίας», κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η οποία έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό των ενεργητικών πωλήσεων σε αποκλειστική περιοχή μπορεί να αποδειχθεί όχι μόνο με άμεσες αποδείξεις, αλλά και με βάση αντικειμενικές και συγκλίνουσες ενδείξεις, εφόσον μπορεί εξ αυτών να συναχθεί με επαρκή βεβαιότητα ότι ο προμηθευτής κάλεσε τους αγοραστές του να μην πραγματοποιήσουν τέτοιες πωλήσεις στην περιοχή αυτή και ότι οι τελευταίοι συναίνεσαν, στην πράξη, στην πρόσκληση αυτή (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, Super Bock Bebidas, C‑211/22, EU:C:2023:529, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47
Εν προκειμένω, από τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο προκύπτει, αφενός, ότι οι συμφωνίες διανομής που συνήφθησαν μεταξύ της Cono και των αγοραστών της δεν περιέχουν καμία ρήτρα που να επιβάλλει σε αυτούς απαγόρευση των ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί στην Beevers Kaas. Αφετέρου, με την εξαίρεση των εταιριών Albert Heijn, κανένας αγοραστής της Cono δεν προέβη σε τέτοιες πωλήσεις στην εν λόγω περιοχή.
48
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει τις περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης υπό το πρίσμα της νομολογίας που υπομνήσθηκε στις σκέψεις 42 έως 46 της παρούσας απόφασης.
49
Επομένως, κατά πρώτον, στο δικαστήριο αυτό εναπόκειται να καθορίσει, βάσει του συνόλου των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του, αν μπορεί να διαπιστωθεί ότι, εν προκειμένω, η Cono κάλεσε, υπό οποιαδήποτε μορφή, τους αγοραστές της να μην προβούν σε ενεργητικές πωλήσεις στην αποκλειστική περιοχή που είχε παραχωρηθεί στην Beevers Kaas.
50
Όπως υπογράμμισε η γενική εισαγγελέας στο σημείο 78 των προτάσεών της, μια τέτοια πρόσκληση μπορεί να προσλάβει διάφορες μορφές, όπως, για παράδειγμα, τη μορφή ειδικής γνωστοποίησης εκ μέρους του προμηθευτή προς τους αγοραστές του, με την οποία τους ζητείται να τηρήσουν υποχρεωτικά την αποκλειστικότητα της σχετικής περιοχής, ή τη μορφή ειδικής ρήτρας ή σχετικής μνείας στους γενικούς όρους συναλλαγών του προμηθευτή.
51
Κατά δεύτερον, θα πρέπει επίσης να καθοριστεί αν οι αγοραστές της Cono συναίνεσαν ρητώς ή σιωπηρώς σε ενδεχόμενη πρόσκληση του προμηθευτή αυτού.
52
Λαμβανομένων υπόψη των δύο απαιτήσεων που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 49 και 51 της παρούσας απόφασης, διαπιστώνεται ότι το γεγονός ότι, με την εξαίρεση των εταιριών Albert Heijn, κανένας άλλος από τους αγοραστές της Cono δεν προέβη σε ενεργητικές πωλήσεις στην αποκλειστική περιοχή της Beevers Kaas δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να αποδειχθεί η ύπαρξη «συμφωνίας», κατά την έννοια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ.
53
Αφενός, από το γεγονός αυτό δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Cono κάλεσε τους αγοραστές της να μην προβαίνουν σε ενεργητικές πωλήσεις εντός της αποκλειστικής περιοχής που είχε παραχωρηθεί στην Beevers Kaas. Συναφώς, πρέπει να διευκρινιστεί ότι από τη διαπίστωση και μόνον ότι η Cono είχε παραχωρήσει αποκλειστική περιοχή στην Beevers Kaas και ότι οι άλλοι αγοραστές της Cono γνώριζαν ενδεχομένως την ύπαρξη τέτοιας περιοχής δεν μπορεί να συναχθεί, ελλείψει, μάλιστα, ειδικής γνωστοποίησης προς τους άλλους αυτούς αγοραστές που να τους υποχρεώνει να τηρήσουν την αποκλειστικότητα της περιοχής αυτής, ότι η Cono τούς κάλεσε να μην προβαίνουν σε ενεργητικές πωλήσεις εντός της εν λόγω περιοχής.
54
Αφετέρου, το γεγονός αυτό μπορεί, βεβαίως, να αποτελέσει κρίσιμο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη προκειμένου να αποδειχθεί ενδεχόμενη σιωπηρή συναίνεση των άλλων αγοραστών της Cono σε πρόσκληση της τελευταίας να μην προβαίνουν σε ενεργητικές πωλήσεις στην αποκλειστική περιοχή της Beevers Kaas. Εντούτοις, δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να αποδειχθεί η ύπαρξη τέτοιας συναίνεσης.
55
Πράγματι, θεωρούμενο μεμονωμένα, το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύει με επαρκή βεβαιότητα ότι η απουσία ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική περιοχή της Beevers Kaas απορρέει από τη βούληση των άλλων αυτών αγοραστών να συμμορφωθούν προς ενδεχόμενη πρόσκληση της Cono να μην προβαίνουν σε τέτοιες πωλήσεις ή από αυτοτελή εμπορική απόφαση των εν λόγω άλλων αγοραστών να μην πωλούν στην περιοχή αυτή.
56
Το ίδιο γεγονός θα μπορούσε, ωστόσο, να συνιστά απόδειξη σιωπηρής συναίνεσης των ενδιαφερόμενων αγοραστών, όταν, όπως προκύπτει από το σημείο 25 των κατευθυντήριων γραμμών του 2010, υφίστανται παράλληλα, μεταξύ άλλων, ρητή πρόσκληση του προμηθευτή να τηρηθεί η απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων στην αποκλειστική εδαφική περιοχή καθώς και μέσα που παρέχουν στον προμηθευτή τη δυνατότητα να θέσει σε εφαρμογή την απαγόρευση αυτή στην πράξη, όπως ένα σύστημα ελέγχου και επιβολής κυρώσεων που εφαρμόζει ένας προμηθευτής για να τιμωρήσει τους αγοραστές που δεν τηρούν την εν λόγω απαγόρευση.
57
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010 έχει την έννοια ότι, όταν ένας προμηθευτής έχει παραχωρήσει αποκλειστική περιοχή σε έναν από τους αγοραστές του, η διαπίστωση και μόνον ότι οι άλλοι αγοραστές του προμηθευτή αυτού δεν προβαίνουν σε ενεργητικές πωλήσεις στη συγκεκριμένη περιοχή δεν αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη συμφωνίας μεταξύ του εν λόγω προμηθευτή και των άλλων αυτών αγοραστών σχετικής με την απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων στην εν λόγω περιοχή, για τους σκοπούς της εφαρμογής της ως άνω διάταξης του κανονισμού.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
58
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010 έχει την έννοια ότι το ευεργέτημα της εξαίρεσης που προβλέπει η διάταξη αυτή χορηγείται για την περίοδο για την οποία αποδεικνύεται ότι υφίσταται συναίνεση των αγοραστών ενός προμηθευτή σε πρόσκληση του τελευταίου να μην πραγματοποιούν ενεργητικές πωλήσεις στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί σε άλλον αγοραστή.
59
Από την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα προκύπτει ότι η απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, όταν, αφενός, ένας προμηθευτής έχει καλέσει τους αγοραστές του να μην προβαίνουν σε τέτοιες πωλήσεις εντός της αποκλειστικής περιοχής που έχει παραχωρηθεί σε άλλον αγοραστή και, αφετέρου, οι οικείοι αγοραστές συναίνεσαν στην πρόσκληση αυτή.
60
Επομένως, ο διάδικος που επικαλείται την εξαίρεση του εν λόγω άρθρου 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, οφείλει να αποδείξει, κατά περίπτωση βάσει αντικειμενικών και συγκλινουσών ενδείξεων, τη συνδρομή των δύο στοιχείων που υπομνήσθηκαν στην προηγούμενη σκέψη. Στην περίπτωση αυτή, το ευεργέτημα της ως άνω εξαίρεσης χορηγείται για την περίοδο για την οποία προσκομίστηκε το σχετικό αποδεικτικό στοιχείο.
61
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010 έχει την έννοια ότι το ευεργέτημα της εξαίρεσης που προβλέπει η διάταξη αυτή χορηγείται για την περίοδο για την οποία αποδεικνύεται ότι υφίσταται συναίνεση των αγοραστών ενός προμηθευτή σε πρόσκληση του τελευταίου να μην πραγματοποιούν ενεργητικές πωλήσεις στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί σε άλλον αγοραστή.
Επί των δικαστικών εξόδων
62
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού (ΕΕ) 330/2010 της Επιτροπής, της 20ής Απριλίου 2010, για την εφαρμογή του άρθρου 101 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ] σε ορισμένες κατηγορίες κάθετων συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών,
έχει την έννοια ότι:
όταν ένας προμηθευτής έχει παραχωρήσει αποκλειστική περιοχή σε έναν από τους αγοραστές του, η διαπίστωση και μόνον ότι οι άλλοι αγοραστές του προμηθευτή αυτού δεν προβαίνουν σε ενεργητικές πωλήσεις στη συγκεκριμένη περιοχή δεν αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη συμφωνίας μεταξύ του εν λόγω προμηθευτή και των άλλων αυτών αγοραστών σχετικής με την απαγόρευση ενεργητικών πωλήσεων στην εν λόγω περιοχή, για τους σκοπούς της εφαρμογής της ως άνω διάταξης του κανονισμού.
2)
Το άρθρο 4, στοιχείο βʹ, σημείο i, του κανονισμού 330/2010
έχει την έννοια ότι:
το ευεργέτημα της εξαίρεσης που προβλέπει η διάταξη αυτή χορηγείται για την περίοδο για την οποία αποδεικνύεται ότι υφίσταται συναίνεση των αγοραστών ενός προμηθευτή σε πρόσκληση του τελευταίου να μην πραγματοποιούν ενεργητικές πωλήσεις στην αποκλειστική περιοχή που έχει παραχωρηθεί σε άλλον αγοραστή.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.