62021CC0466
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
PRIIT PIKAMÄE
της 9ης Μαρτίου 2023 (
1
)
Υπόθεση C‑466/21 P
Land Rheinland-Pfalz
κατά
Deutsche Lufthansa AG,
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
«Αίτηση αναιρέσεως – Κρατικές ενισχύσεις – Αερομεταφορές – Ενίσχυση λειτουργίας που χορήγησε η Γερμανία στον αερολιμένα Frankfurt-Hahn – Απόφαση περί μη προβολής αντιρρήσεων – Προσφυγή ακυρώσεως – Ιδιότητα του “ενδιαφερόμενου μέρους” – Διασφάλιση των διαδικαστικών δικαιωμάτων – Έννοια του “συνολικού σεναρίου”»
1.
Με την αίτηση αναιρέσεως, το Land Rheinland-Pfalz (ομόσπονδο κράτος Ρηνανίας-Παλατινάτου, Γερμανία, στο εξής: ομόσπονδο κράτος) ζητεί την αναίρεση της απόφασης της 19ης Μαΐου 2021, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής (T‑218/18, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2021:282), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακύρωσε την απόφαση C(2017) 5289 final της Επιτροπής, της 31ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.47969 (2017/N), που έθεσε σε εφαρμογή η Γερμανία όσον αφορά ενίσχυση λειτουργίας χορηγηθείσα στον αερολιμένα Frankfurt-Hahn (στο εξής: επίδικη απόφαση).
2.
Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκαν, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, δύο ανταναιρέσεις με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Deutsche Lufthansa AG (στο εξής: DLH) ζητούν, αντιστοίχως, την αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και την αναίρεσή της καθόσον απέρριψε τη δεύτερη αιτίαση του πρώτου σκέλους του μοναδικού λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η DLH πρωτοδίκως.
3.
Το Δικαστήριο καλείται εκ νέου να παράσχει διευκρινίσεις όσον αφορά την ενεργητική νομιμοποίηση για την άσκηση προσφυγής κατά απόφασης με την οποία η Επιτροπή αποφασίζει να περατώσει τη διοικητική διαδικασία σχετικά με κρατική ενίσχυση για τον λόγο ότι η ενίσχυση δεν εγείρει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητά της με την εσωτερική αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί του περιεχομένου που πρέπει να προσδοθεί στην έννοια του «ενδιαφερομένου μέρους» και επί των προϋποθέσεων υπό τις οποίες μπορεί να θεωρηθεί ότι το ενδιαφερόμενο μέρος επικαλέστηκε, με την αίτηση αναιρέσεως, προσβολή των διαδικαστικών δικαιωμάτων του. Επιπλέον, το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί, μεταξύ άλλων, επί του ζητήματος αν το Γενικό Δικαστήριο ορθώς χρησιμοποίησε τη νομική έννοια του «συνολικού σεναρίου» προκειμένου να προσδιορίσει το αν η εξεταζόμενη ενίσχυση μεταβιβάστηκε σε άλλη επιχείρηση από τον άμεσο δικαιούχο της. Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις επικεντρώνονται αποκλειστικά στα εν λόγω νομικά ζητήματα.
I. Το ιστορικό της διαφοράς
4.
Στις 7 Απριλίου 2017 η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας γνωστοποίησε στην Επιτροπή την πρόθεσή της να χορηγήσει ενίσχυση λειτουργίας στον αερολιμένα Frankfurt-Hahn, λόγω των ζημιών που εμφάνιζε (στο εξής: επίδικη ενίσχυση). Φορέας εκμετάλλευσης του αερολιμένα αυτού είναι η Flughafen Frankfurt-Hahn GmbH (στο εξής: FFHG).
5.
Με την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή αποφάσισε, κατ’ ουσίαν, ότι δεν συνέτρεχε λόγος να κινηθεί η επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι, μολονότι το μέτρο συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ήταν συμβατό με την εσωτερική αγορά δυνάμει της παραγράφου 3, στοιχείο γʹ, του άρθρου αυτού. Ειδικότερα, με την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι δεν υπήρχαν άλλοι αερολιμένες στη ζώνη επιρροής του αερολιμένα Frankfurt-Hahn.
6.
Πριν την έκδοση της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή είχε εκδώσει δύο άλλες αποφάσεις σχετικά με μέτρα που έλαβε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας υπέρ του αερολιμένα Frankfurt-Hahn και της Ryanair. Η πρώτη εξ αυτών είναι η απόφαση (ΕΕ) 2016/788, της 1ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.32833 (11/C) (πρώην 11/NN) την οποία χορήγησε η Γερμανία στο πλαίσιο των ρυθμίσεων χρηματοδότησης του αερολιμένα Frankfurt-Hahn που τέθηκαν σε εφαρμογή την περίοδο από το 2009 έως το 2011 (ΕΕ 2016, L 134, σ. 1), η οποία αποτέλεσε αντικείμενο της διάταξης της 17ης Μαΐου 2019, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής (T‑764/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:349). Η δεύτερη είναι η απόφαση (ΕΕ) 2016/789 της 1ης Οκτωβρίου 2014, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.21121 (C 29/08) (πρώην NN 54/07) την οποία χορήγησε η Γερμανία στο πλαίσιο της χρηματοδότησης του αερολιμένα Frankfurt-Hahn και των χρηματοοικονομικών σχέσεων μεταξύ του αερολιμένα και της Ryanair (ΕΕ 2016, L 134, σ. 46), η οποία αποτέλεσε αντικείμενο της απόφασης της 12ης Απριλίου 2019, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής (T‑492/15, EU:T:2019:252). Οι αιτήσεις αναιρέσεως που ασκήθηκαν αντιστοίχως κατά της διάταξης και της απόφασης αυτής απορρίφθηκαν με τις αποφάσεις της 15ης Ιουλίου 2021, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής (C‑453/19 P, EU:C:2021:608), και της 20ής Ιανουαρίου 2022, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής (C‑594/19 P, EU:C:2022:40).
7.
Επιπλέον, στις 26 Οκτωβρίου 2018 η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας, βάσει καταγγελίας της πρωτοδίκως προσφεύγουσας, η οποία καταχωρήθηκε με τον αριθμό SA.43260 και αφορούσε άλλα μέτρα υπέρ του αερολιμένα Frankfurt-Hahn και της Ryanair (στο εξής: διαδικασία Hahn IV).
II. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
8.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 29 Μαρτίου 2018, η DLH άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης.
9.
Η DLH προέβαλε, κατ’ ουσίαν, έναν μοναδικό λόγο ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
10.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν έλαβε ορθώς υπόψη το σύνολο των κριτηρίων που αφορούν τη ζώνη επιρροής του αερολιμένα Frankfurt-Hahn και που είναι απαραίτητα για την εκτίμησή της δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες (ΕΕ 2014, C 99, σ. 3) και ότι συνεπώς η ανεπαρκής και ελλιπής ανάλυση της Επιτροπής δεν παρείχε τη δυνατότητα άρσης κάθε αμφιβολίας σχετικά με τη συμβατότητα της επίδικης ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά. Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο έκανε εν μέρει δεκτό τον μοναδικό λόγο ακυρώσεως που προέβαλε η DLH και ακύρωσε την επίδικη απόφαση.
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
Α. Τα αιτήματα της αιτήσεως αναιρέσεως
11.
Με την αίτηση αναιρέσεως, το ομόσπονδο κράτος ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να απορρίψει οριστικά την προσφυγή κατά της επίδικης απόφασης και να καταδικάσει την DLH στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της κατ’ αναίρεση δίκης.
12.
Η DLH ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ως απαράδεκτη ή, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμη και να καταδικάσει το ομόσπονδο κράτος στα δικαστικά έξοδα.
13.
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να κρίνει απαράδεκτη την ασκηθείσα πρωτοδίκως προσφυγή ή, επικουρικώς, αβάσιμη και να καταδικάσει την DLH στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της κατ’ αναίρεση δίκης.
Β. Τα αιτήματα της ανταναιρέσεως που άσκησε η DLH
14.
Με την ανταναίρεση, η DLH ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καθόσον απορρίπτει τη δεύτερη αιτίαση του πρώτου σκέλους του μοναδικού λόγου ακυρώσεως που προέβαλε και να καταδικάσει το ομόσπονδο κράτος στα δικαστικά έξοδα.
15.
Το ομόσπονδο κράτος ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την ανταναίρεση της DLH, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να απορρίψει οριστικά την προσφυγή κατά της επίδικης απόφασης και να καταδικάσει την DLH στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της κατ’ αναίρεση δίκης.
16.
Η Επιτροπή ζητεί να απορριφθεί η ανταναίρεση της DLH ως απαράδεκτη ή, επικουρικώς, ως αβάσιμη και να καταδικαστεί η DLH στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της κατ’ αναίρεση δίκης.
Γ. Τα αιτήματα της ανταναιρέσεως που άσκησε η Επιτροπή
17.
Με την ανταναίρεση, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να κρίνει απαράδεκτη την ασκηθείσα πρωτοδίκως προσφυγή ή, επικουρικώς, αβάσιμη και να καταδικάσει την DLH στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της κατ’ αναίρεση δίκης.
18.
Η DLH ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την ανταναίρεση της Επιτροπής ως απαράδεκτη ή, εν πάση περιπτώσει, ως αβάσιμη και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
19.
Το ομόσπονδο κράτος ζητεί από το Δικαστήριο να κάνει δεκτή την ανταναίρεση της Επιτροπής, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να απορρίψει οριστικά την προσφυγή κατά της επίδικης απόφασης και να καταδικάσει την DLH στα δικαστικά έξοδα της πρωτοβάθμιας και της κατ’ αναίρεση δίκης.
20.
Η DLH, το ομόσπονδο κράτος και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 30ής Νοεμβρίου 2022.
IV. Ανάλυση
21.
Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις αφορούν αποκλειστικά τους πρώτους λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως του ομόσπονδου κράτους και της ανταναιρέσεως της Επιτροπής με τους οποίους προβάλλεται πλάνη περί το δίκαιο και έλλειψη αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ως προς τη διαπίστωση της ενεργητικής νομιμοποίησης της DLH στην προκειμένη περίπτωση, καθώς και τον δεύτερο λόγο της ανταναιρέσεως της DLH με τον οποίο προβάλλεται εσφαλμένη χρήση της έννοιας του «συνολικού σεναρίου» από το Γενικό Δικαστήριο προκειμένου να προσδιοριστεί το αν η εξεταζόμενη ενίσχυση μεταβιβάστηκε στη Ryanair από την FFHG και συνεπώς να εκτιμηθεί το αν υφίσταται αμφιβολία σχετικά με τη συμβατότητα της επίδικης ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά.
Α. Επί του λόγου αναιρέσεως που αφορά την έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης της DLH (πρώτου λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως και πρώτου λόγου της ανταναιρέσεως της Επιτροπής)
1.
Σύνοψη της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και των επιχειρημάτων των διαδίκων
22.
Το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου που καταλήγει στην αναγνώριση της ενεργητικής νομιμοποίησης της DLH και συνεπώς στην απόρριψη της ένστασης απαραδέκτου της προσφυγής της αμφισβητείται, όσον αφορά την ερμηνεία της έννοιας του «ενδιαφερομένου μέρους», από το ομόσπονδο κράτος και την Επιτροπή και, όσον αφορά την επίκληση από την DLH των διαδικαστικών δικαιωμάτων της, μόνο από το ομόσπονδο κράτος.
23.
Στις σκέψεις 39 έως 56 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι η DLH αποτελούσε «ενδιαφερόμενο μέρος» κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 (
2
) για δύο λόγους. Αφενός, στη σκέψη 50 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η επίδικη ενίσχυση, η οποία χορηγήθηκε στον αερολιμένα Frankfurt-Hahn, θα μπορούσε να επηρεάσει την ανταγωνιστική θέση του αερολιμένα Frankfurt Main, ο οποίος είναι ο πρώτος αεροπορικός κόμβος της DLH, και, ως εκ τούτου, να επηρεάσει τα συμφέροντα της εν λόγω αεροπορικής εταιρίας. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο τόνισε, στις σκέψεις 51 έως 54 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η επίδικη ενίσχυση έδωσε στη Ryanair τη δυνατότητα να διατηρήσει την ανταγωνιστική πίεση που ασκεί στην DLH από τον αερολιμένα αυτόν καθόσον κατέστησε δυνατό στον αερολιμένα Frankfurt-Hahn να συνεχίσει τις δραστηριότητές του.
24.
Στις σκέψεις 61 έως 64 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι από τη συνολική εξέταση της προσφυγής ακυρώσεως προκύπτει ότι η DLH προσάπτει στην Επιτροπή ότι προσέβαλε τα διαδικαστικά δικαιώματά της, καθόσον αποφάσισε να μην κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας.
2.
Εκτίμηση
α)
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
25.
Προτού αρχίσω την ανάλυση που αποσκοπεί στο να εξακριβωθεί η βασιμότητα των αιτιάσεων που προέβαλαν το ομόσπονδο κράτος και η Επιτροπή, θα διατυπώσω ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις προκειμένου να προσδιοριστεί το νομικό πλαίσιο στο οποίο πρέπει να ενταχθεί η εκτίμηση της ενεργητικής νομιμοποίησης της DLH.
26.
Σύμφωνα με το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, φυσικό ή νομικό πρόσωπο νομιμοποιείται, μεταξύ άλλων, να ασκήσει προσφυγή κατά πράξης της Ένωσης της οποίας δεν είναι αποδέκτης υπό την προϋπόθεση ότι η πράξη αυτή το αφορά «άμεσα και ατομικά».
27.
Για να συνοψίσουμε μια πάγια νομολογία, το πρόσωπο αυτό θίγεται «άμεσα» στην περίπτωση που υφίσταται άμεση σχέση μεταξύ της προσβαλλόμενης πράξης και της νομικής κατάστασης του τελευταίου (
3
) και «ατομικά» στην περίπτωση που η πράξη αυτή το θίγει λόγω ορισμένων ξεχωριστών ιδιοτήτων ή μιας πραγματικής κατάστασης που το χαρακτηρίζει σε σχέση με κάθε άλλο πρόσωπο (
4
).
28.
Όπως επισημάνθηκε, οι δύο αυτές προϋποθέσεις είναι διαφορετικής φύσης, καθόσον το ζήτημα αν η πράξη αφορά άμεσα τον προσφεύγοντα σχετίζεται ουσιαστικά με τη νομική κατάστασή του ενώ το ζήτημα αν η πράξη αφορά ατομικά τον προσφεύγοντα σχετίζεται αποκλειστικά με την πραγματική κατάστασή του τελευταίου (
5
).
29.
Δεδομένου ότι εν προκειμένω πρόκειται για προσφυγή κατά απόφασης της Επιτροπής σε υπόθεση κρατικών ενισχύσεων, επισημαίνεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας ελέγχου των ενισχύσεων την οποία προβλέπει το άρθρο 108 ΣΛΕΕ, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ, αφενός, του προκαταρκτικού σταδίου εξετάσεως που θεσπίζει η παράγραφος 3 του άρθρου αυτού και έχει ως μοναδικό σκοπό να δώσει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να σχηματίσει μία πρώτη γνώμη ως προς το αν η συγκεκριμένη ενίσχυση συμβιβάζεται εν όλω ή εν μέρει με την κοινή αγορά και, αφετέρου, της επίσημης διαδικασίας έρευνας που προβλέπει η παράγραφος 2 του εν λόγω άρθρου. Η επίσημη διαδικασία είναι απαραίτητη εφόσον η Επιτροπή αντιμετωπίζει «σοβαρές δυσχέρειες» προκειμένου να εκτιμήσει αν ορισμένη ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά. Συνεπώς, αν από την πρώτη εξέταση η Επιτροπή δεν μπορέσει να υπερβεί όλες τις δυσχέρειες αυτές, τότε οφείλει, προκειμένου να εξασφαλιστεί η πληρότητα των πληροφοριών, να συγκεντρώσει όλες τις αναγκαίες γνώμες και να κινήσει προς τούτο την επίσημη διαδικασία έρευνας (
6
). Επομένως, μόνο στο πλαίσιο της τελευταίας αυτής διαδικασίας, η Συνθήκη προβλέπει την υποχρέωση της Επιτροπής να οχλήσει τους «ενδιαφερομένους» για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.
30.
Κατά πάγια νομολογία που ανάγεται στις αποφάσεις Cook κατά Επιτροπής (
7
) και Matra κατά Επιτροπής (
8
), όταν η Επιτροπή, χωρίς να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας, διαπιστώνει, με απόφαση που εκδίδεται κατά το προκαταρκτικό στάδιο, ότι μια ενίσχυση συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επιτύχουν την τήρηση των διαδικαστικών δικαιωμάτων τους μόνον αν έχουν τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν την εν λόγω απόφαση ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης. Συνεπώς, προσφυγή ακυρώσεως κατά τέτοιου είδους απόφασης, ασκηθείσα από «ενδιαφερόμενο» κατά την έννοια του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, κηρύσσεται παραδεκτή, όταν ο προσφεύγων επιδιώκει, με την άσκηση της προσφυγής του, να διασφαλίσει τα διαδικαστικά δικαιώματα που αντλεί από την τελευταία αυτή διάταξη (
9
). Στην περίπτωση αυτή, ο προσφεύγων, αντίθετα προς τον προσφεύγοντα που αμφισβητεί τη βασιμότητα απόφασης που εκδόθηκε κατά το πέρας της επίσημης διαδικασίας έρευνας, δεν οφείλει να αποδείξει ότι η περίπτωσή του είναι ιδιαίτερη, υπό την έννοια της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Plaumann, όπως θα ίσχυε ιδίως στην περίπτωση που η θέση του στην αγορά «επηρεαζόταν ουσιωδώς» από την ενίσχυση που αποτελούσε αντικείμενο της επίμαχης απόφασης (
10
).
31.
Η έννοια του «ενδιαφερόμενου» διευκρινίστηκε από τον νομοθέτη της Ένωσης στο άρθρο 1, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 659/1999 (
11
), το οποίο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 1, στοιχείο ηʹ, του κανονισμού 2015/1589 που ορίζει το «ενδιαφερόμενο μέρος» ως «κάθε κράτος μέλος και κάθε πρόσωπο, επιχείρηση ή ένωση επιχειρήσεων των οποίων τα συμφέροντα μπορεί να θιγούν από τη χορήγηση μιας ενίσχυσης, και ιδίως ο δικαιούχος της ενίσχυσης, οι ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και οι επαγγελματικές ενώσεις». Συνεπώς, μολονότι η έννοια αυτή περιλαμβάνει ιδίως τις ανταγωνίστριες του δικαιούχου της ενίσχυσης επιχειρήσεις, κατά πάγια νομολογία αφορά ένα απροσδιόριστο σύνολο αποδεκτών (
12
). Επομένως, το Δικαστήριο δέχτηκε ότι επιχειρήσεις που δεν ανταγωνίζονται άμεσα τον δικαιούχο της ενίσχυσης μπορεί να χαρακτηριστούν ως «ενδιαφερόμενο μέρος» εφόσον αποδεικνύεται επαρκώς κατά νόμον ότι υπάρχει κίνδυνος η ενίσχυση να έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις επί της κατάστασής τους (
13
).
32.
Υπό το πρίσμα των παρατηρήσεων αυτών, θα εξετάσω στη συνέχεια τις συγκεκριμένες αιτιάσεις που προέβαλαν το ομόσπονδο κράτος και η Επιτροπή σχετικά με το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου με βάση το οποίο κρίθηκε παραδεκτή η προσφυγή που άσκησε η DLH ενώπιόν του.
β)
Επί της ιδιότητας της DLH ως «ενδιαφερόμενου μέρους»
1) Επί της εσφαλμένης ερμηνείας της έννοιας του «έμμεσου ανταγωνιστή»
33.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε υπερβολικά ευρέως την έννοια του «έμμεσου ανταγωνιστή», γεγονός που το οδήγησε στο να συναγάγει εσφαλμένα το συμπέρασμα ότι η DLH αποτελούσε «ενδιαφερόμενο μέρος» κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου. Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο δεν τήρησε τις απαιτήσεις που τίθενται από τις αποφάσεις Kronoply και Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch κ.λπ. (
14
), με τις οποίες, όσον αφορά την απόδειξη της ύπαρξης ενός έμμεσου ανταγωνιστή, το Δικαστήριο έκρινε ότι είναι απαραίτητο να αποδεικνύεται, πρώτον, ότι ο δικαιούχος της ενίσχυσης και ο έμμεσος ανταγωνιστής τελούν σε σχέση ανταγωνισμού, τουλάχιστον ως προς ένα μέρος της δραστηριότητάς τους, και, έπειτα, ότι η ενίσχυση μπορεί να επηρεάσει την ανταγωνιστική θέση του εν λόγω ανταγωνιστή. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να διαπιστώσει τις πραγματικές επιπτώσεις της επίμαχης ενίσχυσης επί του αερολιμένα Frankfurt Main, ιδίως επί της αποδοτικότητάς του και επί των πτήσεων που προσφέρουν τόσο η DLH από τον αερολιμένα Frankfurt Main όσο και η Ryanair από τον αερολιμένα Frankfurt-Hahn.
34.
Μολονότι είναι αληθές ότι, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται να είχε την πρόθεση να χαρακτηρίσει, στις σκέψεις 45 και 46 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τη σχέση μεταξύ του δικαιούχου της επίδικης ενίσχυσης, ήτοι της FFHG, και της προσφεύγουσας, ήτοι της DLH, ως σχέση έμμεσου ανταγωνισμού, η ερμηνεία που υιοθετεί η νομολογία σχετικά με το ζήτημα αν μια επιχείρηση που δεν αποτελεί άμεσο ανταγωνιστή του δικαιούχου της ενίσχυσης αποτελεί «ενδιαφερόμενο μέρος» είναι πολύ ευρύτερη από εκείνη που προέβαλε η Επιτροπή.
35.
Πρέπει να σημειωθεί ότι η πρώτη αιτίαση, με την οποία η Επιτροπή προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν έλαβε υπόψη ότι η ύπαρξη έμμεσου ανταγωνισμού προϋποθέτει ότι ο προσφεύγων και ο δικαιούχος της ενίσχυσης τελούν σε ανταγωνισμό τουλάχιστον ως προς ένα μέρος της δραστηριότητάς τους, στηρίζεται στις αποφάσεις Kronoply και Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch.
36.
Φρονώ ότι η ερμηνεία των αποφάσεων αυτών, όπως προτείνεται από την Επιτροπή, δεν μπορεί να τύχει της αποδοχής του Δικαστηρίου.
37.
Στην υπόθεση Kronoply, το Δικαστήριο χαρακτήρισε ως «ενδιαφερόμενο μέρος» επιχείρηση που δεν αποτελούσε άμεσο ανταγωνιστή του δικαιούχου της ενίσχυσης, αλλά χρειαζόταν για τη διαδικασία παραγωγής της την ίδια πρώτη ύλη. Ωστόσο, από την απόφαση Kronoply ουδόλως συνάγεται ότι με τον τρόπο αυτόν το Δικαστήριο αποσκοπούσε στον περιορισμό της αναγνώρισης της εν λόγω ιδιότητας, γενικώς, αποκλειστικά στις επιχειρήσεις που τελούν σε σχέση ανταγωνισμού με τον δικαιούχο της ενίσχυσης, τουλάχιστον ως προς ένα μέρος της δραστηριότητάς τους.
38.
Στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch, η επίμαχη ενίσχυση συνίστατο σε επιδοτήσεις που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο προγράμματος που αποσκοπούσε στην ενθάρρυνση της παραγωγής, της επεξεργασίας, της μεταποίησης και της εμπορίας γεωργικών προϊόντων στην Αυστρία μέσω ενός σήματος ποιότητας και ωφελούσε όλες τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στην αλυσίδα που συνδεόταν με το σήμα αυτό, περιλαμβανομένων ορισμένων επιχειρήσεων σφαγής και τεμαχισμού και των πελατών τους λιανικής πώλησης.
39.
Οι προσφεύγουσες, οι οποίες ήταν επιχειρήσεις που ειδικεύονταν στη σφαγή και τον τεμαχισμό ζώων και που δεν τύγχαναν του εν λόγω σήματος, θεωρήθηκαν ενδιαφερόμενα μέρη, ως άμεσοι ανταγωνιστές επιχειρήσεων που ασκούσαν την ίδια δραστηριότητα και τύγχαναν του σήματος ποιότητας και ως έμμεσοι ανταγωνιστές των λιανοπωλητών που έφεραν το σήμα αυτό. Το Δικαστήριο αναγνώρισε συνεπώς την ιδιότητα των «έμμεσων ανταγωνιστών» σε επιχειρήσεις, όπως οι προσφεύγουσες, οι οποίες δεν ασκούσαν τη δραστηριότητά τους στο ίδιο πλαίσιο με τους λιανοπωλητές και, κατά συνέπεια, δεν τελούσαν σε σχέση ανταγωνισμού με τους τελευταίους σε κανένα μέρος της δραστηριότητάς τους (
15
).
40.
Επιπλέον, οι ως άνω αποφάσεις εντάσσονται σε νομολογία στο πλαίσιο της οποίας, κατά τη γνώμη μου, το Δικαστήριο έκρινε, σε φάσμα περιπτώσεων ευρύτερο από εκείνο που προβάλλει εν προκειμένω η Επιτροπή, ότι η ιδιότητα του «ενδιαφερόμενου μέρους» αποδίδεται στις επιχειρήσεις που δεν είναι άμεσοι ανταγωνιστές του δικαιούχου. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης αυτής του Δικαστηρίου περιλαμβάνεται στην απόφαση 3F.
41.
Η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση 3F αφορούσε δανική ρύθμιση, η οποία περιλάμβανε φορολογικά μέτρα και εφαρμοζόταν στο διεθνές νηολόγιο της Δανίας. Σύμφωνα με τη ρύθμιση αυτή, αφενός, το εν λόγω νηολόγιο επέτρεπε στους εφοπλιστές, τα πλοία των οποίων ήταν εγγεγραμμένα σ’ αυτό, να ναυτολογούν κατοίκους τρίτων κρατών καταβάλλοντάς τους αποδοχές συνάδουσες προς το εθνικό δίκαιο των κρατών αυτών, οι οποίες ήταν χαμηλότερες από εκείνες που προκύπτουν από την εφαρμογή του δανικού δικαίου. Αφετέρου, όλοι οι ναυτικοί που απασχολούνταν στα πλοία αυτά απαλλάσσονταν από τον φόρο εισοδήματος, γεγονός που συνεπαγόταν τη μείωση των μισθολογικών διεκδικήσεών τους έναντι των εφοπλιστών.
42.
Με την απόφασή του, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι μια συνδικαλιστική οργάνωση ναυτικών μπορούσε να χαρακτηριστεί «ενδιαφερόμενο μέρος» για τον λόγο ότι υφίστατο κίνδυνος η επίμαχη ενίσχυση να έχει συγκεκριμένη επίπτωση επί της κατάστασής της και ότι η επίπτωση αυτή αφορούσε την «ανταγωνιστική θέση» της, όχι στην αγορά στην οποία δραστηριοποιούνταν οι εφοπλιστές αλλά σε εκείνη της παροχής εργατικού δυναμικού έναντι άλλων συνδικαλιστικών οργανώσεων ναυτικών τα μέλη των οποίων απασχολούνταν σε πλοία εγγεγραμμένα στο προαναφερθέν νηολόγιο (
16
).
43.
Αν ληφθεί υπόψη από κοινού με τις αποφάσεις Kronoply και Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch, η απόφαση 3F μπορεί να υποδεικνύει ότι η έννοια του «ενδιαφερόμενου μέρους» απαιτεί να αποδεικνύεται ότι η χορήγηση της ενίσχυσης έχει ορισμένη επίπτωση στην ανταγωνιστική θέση του προσφεύγοντος, ανεξαρτήτως του ζητήματος αν η επίπτωση αυτή αφορά αγορά διαφορετική από εκείνη στην οποία δραστηριοποιείται ο δικαιούχος της ενίσχυσης.
44.
Επιπλέον, η απόφαση που εκδόθηκε προσφάτως από το Δικαστήριο στην υπόθεση Ja zum Nürburgring κατά Επιτροπής (
17
) φαίνεται να έχει διευρύνει σημαντικά το περιεχόμενο της εν λόγω έννοιας.
45.
Στην απόφαση Nürburgring, η αναγνώριση τού ότι η προσφεύγουσα, που έχει τη μορφή ένωσης, αποτελούσε «ενδιαφερόμενο μέρος» στηρίχθηκε στο γεγονός ότι η επίμαχη ενίσχυση χορηγήθηκε, στο πλαίσιο της πώλησης των περιουσιακών στοιχείων του συγκροτήματος Nürburgring, σε ιδιωτική επιχείρηση που επιδίωκε τη μεγιστοποίηση των κερδών και στο ότι τούτο έθιγε τους σκοπούς γενικού συμφέροντος της προσφεύγουσας καθώς και την ίδια την ύπαρξή της που συνδεόταν συγκεκριμένα με την πίστα αγώνων του Nürburgring (
18
).
46.
Κατά συνέπεια, η αιτίαση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον δεν απαίτησε από την DLH να αποδείξει ότι τελεί σε σχέση ανταγωνισμού, έστω και μερικώς, με τον αερολιμένα Frankfurt-Hahn δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να γίνει δεκτή.
47.
Όσον αφορά τη δεύτερη αιτίαση, με την οποία η Επιτροπή προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι έκρινε σιωπηρά ότι δεν είναι απαραίτητο να διαπιστώσει τις πραγματικές επιπτώσεις της χορήγησης της ενίσχυσης προκειμένου μια επιχείρηση που δεν τελεί σε σχέση ανταγωνισμού με τον δικαιούχο της ενίσχυσης να χαρακτηριστεί «ενδιαφερόμενο μέρος», πρέπει να επισημανθεί ότι η Επιτροπή επικαλείται εκ νέου τις αποφάσεις Kronoply και Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch.
48.
Κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί να γίνει επίκληση των αποφάσεων αυτών ώστε να αποδειχθεί ότι, προκειμένου να υιοθετήσει μια ορθή ερμηνεία της έννοιας του «ενδιαφερομένου μέρους», το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να διαπιστώσει τις επιπτώσεις της επίμαχης ενίσχυσης επί του αερολιμένα Frankfurt Main, ιδίως επί της αποδοτικότητάς του και επί των προσφορών των πτήσεων που προτείνονται τόσο από την DLH από τον αερολιμένα Frankfurt Main όσο και από τη Ryanair από τον αερολιμένα Frankfurt-Hahn.
49.
Όσον αφορά την πρώτη από τις αποφάσεις αυτές, το Δικαστήριο επικύρωσε το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου σύμφωνα με το οποίο οι προσφεύγουσες απέδειξαν ότι υπήρξε αύξηση της τιμής της ξυλείας και, παρά το γεγονός ότι δεν απέδειξαν ότι η αύξηση αυτή οφειλόταν στη χορήγηση της επίμαχης ενίσχυσης, δεν μπορούσε να αποκλειστεί η ύπαρξη αρνητικών συνεπειών σε βάρος τους. Χωρίς να προβεί σε διαπίστωση σχετικά με την πραγματική επίπτωση της χορήγησης της ενίσχυσης, το Δικαστήριο επισήμανε την αύξηση της τιμής της ξυλείας με αποκλειστικό σκοπό να ενισχύσει το συμπέρασμά του σχετικά με την ύπαρξη του ενδεχόμενου και μόνο να θιγεί η θέση των προσφευγουσών στην αγορά εξαιτίας της ενίσχυσης αυτής (
19
).
50.
Όσον αφορά τη δεύτερη απόφαση, φρονώ ότι δεν περιλαμβάνεται σε κάποια από τις σκέψεις της διαπίστωση του Δικαστηρίου σχετικά με την ύπαρξη πραγματικών επιπτώσεων της ενίσχυσης υπέρ των λιανοπωλητών σε βάρος των προσφευγουσών (επιχειρήσεις σφαγής και τεμαχισμού στις οποίες δεν έχει απονεμηθεί σήμα).
51.
Επιπλέον, οι αποφάσεις 3F και Nürburgring, που εξετάστηκαν ανωτέρω, επιβεβαιώνουν απλώς ότι η διαπίστωση των πραγματικών επιπτώσεων της ενίσχυσης δεν απαιτείται προκειμένου να συναχθεί το συμπέρασμα ότι μια επιχείρηση που δεν είναι άμεσος ανταγωνιστής του δικαιούχου μπορεί να χαρακτηριστεί «ενδιαφερόμενο μέρος».
52.
Επομένως, η δεύτερη αυτή αιτίαση δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να γίνει δεκτή.
2) Επί της μη αποδείξεως, εκ μέρους της προσφεύγουσας, ότι θίγονται τα έννομα συμφέροντα ή η νομική κατάστασή της
53.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε εσφαλμένα την έννοια του «ενδιαφερόμενου μέρους» καθόσον δεν απαίτησε από την DLH να αποδείξει ότι η χορήγηση της επίμαχης ενίσχυσης θίγει «τα έννομα συμφέροντα ή τη νομική κατάστασή της».
54.
Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι από την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι η έννοια του «ενδιαφερόμενου μέρους» αφορά, μεταξύ άλλων, επιχείρηση που δεν είναι άμεσος ανταγωνιστής του δικαιούχου της ενίσχυσης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή υποστηρίζει ότι «τα συμφέροντά της ενδέχεται να θιγούν από τη χορήγηση της ενίσχυσης» και προς τούτο αποδεικνύει «επαρκώς κατά νόμον ότι υπάρχει κίνδυνος η ενίσχυση να έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις επί της καταστάσεώς της» (
20
). Αντιθέτως, φρονώ ότι από τη νομολογία αυτή δεν συνάγεται ότι η ιδιότητα του «ενδιαφερόμενου μέρους» μπορεί να αναγνωριστεί αποκλειστικά στις επιχειρήσεις των οποίων το έννομο συμφέρον ή η νομική κατάσταση υπάρχει κίνδυνος να θιγεί.
55.
Προς στήριξη της ερμηνείας την οποία υποστηρίζει, η Επιτροπή επικαλείται τις αποφάσεις 3F και Nürburgring. Όσον αφορά την πρώτη απόφαση, φαίνεται να υποστηρίζει ότι η ιδιότητα του «ενδιαφερόμενου μέρους» αναγνωρίστηκε στην προσφεύγουσα, μια συνδικαλιστική οργάνωση ναυτικών, για τον λόγο ότι η χορήγηση της ενίσχυσης επηρέασε τη νομική κατάστασή της, μεταβάλλοντας τη διαπραγματευτική θέση της τελευταίας έναντι ορισμένων Δανών εφοπλιστών, γεγονός που, κατά τη γνώμη μου, αντικατοπτρίζει εσφαλμένη ερμηνεία της απόφασης. Πράγματι, όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, η ιδιότητα αυτή απέρρεε, σύμφωνα με το Δικαστήριο, από την άσκηση επιρροής επί της ανταγωνιστικής θέσης της εν λόγω συνδικαλιστικής οργάνωσης σε σχέση με άλλες συνδικαλιστικές οργανώσεις ναυτικών κατά τη διαπραγμάτευση συλλογικών συμβάσεων, πράγμα που είχε επιπτώσεις στην εν λόγω συνδικαλιστική οργάνωση, όσον αφορά τη δυνατότητά της να αποκτά μέλη (
21
). Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν απαιτήθηκε μεταβολή της νομικής κατάστασης της προσφεύγουσας. Όσον αφορά τη δεύτερη απόφαση, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μεταβολή της νομικής κατάστασης βάσει της οποίας συνήχθη το συμπέρασμα ότι η προσφεύγουσα αποτελεί «ενδιαφερόμενο μέρος» στηρίζεται στο γεγονός ότι ο σκοπός γενικού συμφέροντος που επιδίωκε είχε καταστεί «νομικά ανέφικτος», καθόσον ο δικαιούχος της ενίσχυσης και αγοραστής του συγκροτήματος του Nürburgring ήταν ιδιωτική επιχείρηση. Συνεπώς, κατά τα φαινόμενα, το εν λόγω θεσμικό όργανο αναφέρεται στο γεγονός ότι η χορήγηση της επίμαχης ενίσχυσης θα είχε ως αποτέλεσμα τη μελλοντική μεταβολή της νομικής κατάστασης της προσφεύγουσας. Κατά τη γνώμη μου, το συμπέρασμα του Δικαστηρίου βασίζεται στην ασυμβατότητα μεταξύ του σκοπού που επιδίωκε η τελευταία και του σκοπού της επιχείρησης που ήταν δικαιούχος της ενίσχυσης, αποκλειομένης οποιασδήποτε εκτίμησης σχετικά, για παράδειγμα, με ενδεχόμενη μεταγενέστερη διάλυση της προσφεύγουσας (
22
).
56.
Η έλλειψη συνάφειας του κριτηρίου που αφορά τη μεταβολή των έννομων συμφερόντων ή της νομικής κατάστασης του προσφεύγοντος στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής δεν πρέπει, εξάλλου, να προκαλεί έκπληξη. Πράγματι, όπως προαναφέρθηκε στις παρούσες προτάσεις, η ενεργητική νομιμοποίηση που στηρίζεται στην ιδιότητα του «ενδιαφερόμενου μέρους», όσον αφορά απόφαση που κηρύσσει συμβατή ενίσχυση κατά το προκαταρκτικό στάδιο εξέτασης των ενισχύσεων, αποσκοπεί στον μετριασμό της προϋπόθεσης σύμφωνα με την οποία η πράξη πρέπει να αφορά τον προσφεύγοντα «ατομικά» κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, όπως αυτό έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο στη νομολογία του που απορρέει από την απόφαση Plaumann. Συνεπώς, η ιδιότητα του «ενδιαφερόμενου μέρους» αποτελεί έκφραση του κρίσιμου νομικού κριτηρίου για την εκτίμηση της προβλεπόμενης στη Συνθήκη ΛΕΕ προϋπόθεσης να αφορά η πράξη ατομικά τον προσφεύγοντα. Ωστόσο, η τελευταία, όπως εξηγήθηκε, αφορά την πραγματική κατάσταση και όχι τη νομική κατάσταση του προσφεύγοντος.
57.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον χαρακτήρισε, στηριζόμενο αποκλειστικά στο οικονομικό συμφέρον της, την DLH ως «ενδιαφερόμενο μέρος».
58.
Οι υπόλοιπες αιτιάσεις της Επιτροπής ως προς το ζήτημα αυτό δεν μπορούν, κατά τη γνώμη μου, να αναιρέσουν την προτεινόμενη ερμηνεία.
59.
Η ανάγκη να επηρεάζονται τα έννομα συμφέροντα ή η νομική κατάσταση του προσφεύγοντος δεν μπορεί να συναχθεί, αντίθετα προς όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, ούτε από τον παραλληλισμό με τη νομολογία σχετικά με το αν η πράξη αφορά άμεσα τον προσφεύγοντα κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ (
23
), ούτε από τον παραλληλισμό με τη νομολογία σχετικά με την έννοια του «συμφέροντος στην επίλυση της διαφοράς» όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 40, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ούτε από την απόφαση Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci (στο εξής: απόφαση Montessori) (
24
).
60.
Η νομολογία που αφορά την ερμηνεία της προϋπόθεσης η πράξη να αφορά «άμεσα» τον προσφεύγοντα δεν είναι κρίσιμη εν προκειμένω για τους προαναφερθέντες λόγους.
61.
Η νομολογία σχετικά με την έννοια του «συμφέροντος στην επίλυση της διαφοράς» αφορά διάταξη του Οργανισμού του Δικαστηρίου σύμφωνα με την οποία δικαίωμα παρέμβασης στις διαφορές που υποβάλλονται στο Δικαστήριο διαθέτουν τα όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης και κάθε άλλο πρόσωπο το οποίο έχει συμφέρον στην επίλυση της διαφοράς. Κατά την πάγια νομολογία αυτή, το συμφέρον στην επίλυση της διαφοράς νοείται ως το άμεσο και ενεστώς συμφέρον για την ευδοκίμηση των αιτημάτων του διαδίκου τον οποίο προτίθεται να υποστηρίξει ο παρεμβαίνων, γεγονός που συνεπάγεται ότι πρέπει να εξακριβωθεί αν ο αιτών την παρέμβαση θίγεται άμεσα από απόφαση της Επιτροπής και αν το συμφέρον του στην επίλυση της διαφοράς είναι συγκεκριμένο. Όπως υπενθυμίζει η Επιτροπή, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι το συμφέρον στην επίλυση της διαφοράς μπορεί να θεωρηθεί αρκούντως άμεσο μόνον καθόσον η επίλυση της διαφοράς δύναται να μεταβάλει τη νομική θέση του αιτούντος την παρέμβαση (
25
). Ωστόσο, πρόκειται για μια εκτίμηση ανάλογη προς εκείνη που αφορά το ζήτημα κατά πόσον η πράξη αφορά άμεσα τον προσφεύγοντα κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και υπό το πρίσμα αυτό δεν μπορεί να υιοθετηθεί στο πλαίσιο της ερμηνείας της έννοιας του «ενδιαφερομένου μέρους». Σε κάθε περίπτωση, το εν λόγω ερμηνευτικό αποτέλεσμα προκύπτει από τη στάθμιση, ειδικά για την παρέμβαση, μεταξύ της απαίτησης να καταστεί δυνατή η καλύτερη εκτίμηση του πλαισίου των υποθέσεων και της απαίτησης να αποφευχθεί ο μεγάλος αριθμός ατομικών παρεμβάσεων, οι οποίες θα έθεταν σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα και την ομαλή διεξαγωγή της δίκης (
26
).
62.
Η απόφαση Montessori (
27
) στερείται σημασίας στο πλαίσιο αυτό, όπως έχει ήδη κρίνει το Δικαστήριο στην απόφαση Nürburgring. Πράγματι, στην απόφαση Montessori δεν επρόκειτο για την ιδιότητα ενός προσώπου ή μιας επιχείρησης ως «ενδιαφερόμενου μέρους», αλλά για το ενδεχόμενο η απόφαση της Επιτροπής που αφήνει ανέπαφες τις συνέπειες των επίμαχων εθνικών μέτρων τα οποία καθιερώνουν καθεστώς ενισχύσεων να επηρεάζει άμεσα τη νομική κατάσταση καταγγέλλοντος ο οποίος υποστηρίζει ότι τα μέτρα αυτά τον θέτουν σε μειονεκτική θέση από απόψεως ανταγωνισμού (
28
).
3) Επί της παραβίασης της υποχρέωσης αιτιολόγησης ως προς την ύπαρξη ανταγωνισμού μεταξύ της DLH και της Ryanair
63.
Η Επιτροπή και το ομόσπονδο κράτος αμφισβητούν επίσης για διάφορους λόγους τις εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 51 έως 54 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης σχετικά με τη σχέση μεταξύ της DLH και της Ryanair.
64.
Η Επιτροπή θεωρεί πρωτίστως ότι, όσον αφορά την ύπαρξη ανταγωνισμού μεταξύ της DLH και της Ryanair, το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε, στις σκέψεις 52 και 53 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, την υποχρέωση να απαντήσει σε όλα τα επιχειρήματά της.
65.
Πρέπει να υπομνησθεί, αφενός, ότι ο κατ’ αναίρεση έλεγχος του Δικαστηρίου έχει ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων, να εξακριβωθεί αν το Γενικό Δικαστήριο απάντησε επαρκώς κατά νόμον στο σύνολο των επιχειρημάτων που προέβαλε ο προσφεύγων και, αφετέρου, ότι ο λόγος που αντλείται από παράλειψη του Γενικού Δικαστηρίου να απαντήσει σε πρωτοδίκως προβληθέντα επιχειρήματα ισοδυναμεί, κατ’ ουσίαν, με επίκληση παραβίασης της υποχρέωσης αιτιολόγησης η οποία απορρέει από το άρθρο 36 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που έχει εφαρμογή στο Γενικό Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 53, πρώτο εδάφιο, του ίδιου Οργανισμού και του άρθρου 117 του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου. Πρέπει εντούτοις να προστεθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέχει την υποχρέωση να παρέχει αιτιολογία που να ακολουθεί αναλυτικά ένα προς ένα όλα τα επιχειρήματα των διαδίκων και ότι η αιτιολογία του Γενικού Δικαστηρίου μπορεί, ως εκ τούτου, να συνάγεται εμμέσως, υπό την προϋπόθεση ότι παρέχει τη δυνατότητα στους μεν ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τα επιχειρήματά τους, στο δε Δικαστήριο να διαθέτει επαρκή στοιχεία ώστε να ασκήσει τον έλεγχό του (
29
).
66.
Πρέπει να επισημανθεί ότι, με τα δικόγραφα που κατέθεσε πρωτοδίκως, η Επιτροπή αμφισβήτησε έντονα τον ισχυρισμό ότι οι πτήσεις που προσφέρει η Ryanair από τον αερολιμένα Frankfurt-Hahn τελούν σε ανταγωνισμό με τις πτήσεις προς τους ίδιους προορισμούς που προσφέρει η DLH από τον αερολιμένα Frankfurt Main.
67.
Συναφώς, η Επιτροπή υποστήριξε, μεταξύ άλλων, πρώτον, ότι η DLH χρησιμοποιεί τον αερολιμένα Frankfurt Main ως αεροπορικό κόμβο (hub) και ότι η πλειονότητα των επιβατών της είναι διερχόμενοι επιβάτες, ενώ η Ryanair εκτελεί πτήσεις χαμηλού κόστους από τον αερολιμένα Frankfurt-Hahn στο πλαίσιο απευθείας αεροπορικών συνδέσεων «από σημείο σε σημείο» και, δεύτερον, ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η DLH ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δεν περιλαμβάνουν πληροφορίες για την ύπαρξη τέτοιου είδους ανταγωνισμού, όπως δεδομένα σχετικά με την αύξηση του αριθμού των επιβατών και την αποδοτικότητα των αεροπορικών δρομολογίων που εκτελεί η DLH παράλληλα με τη Ryanair (
30
).
68.
Ωστόσο, οι σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης τις οποίες αφορούν οι αιτιάσεις της Επιτροπής, ιδίως η σκέψη 52, αποτυπώνουν μια σχεδόν υποθετική προσέγγιση όσον αφορά το ζήτημα της ύπαρξης ανταγωνισμού μεταξύ της DLH και της Ryanair, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε στο να διαπιστώσει ότι η ταυτότητα των προορισμών που εξυπηρετούνται από τις εταιρίες αυτές «μπορεί να υποδεικνύει ότι υφίσταται ανταγωνισμός». Κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι με τον τρόπο αυτόν το Γενικό Δικαστήριο απάντησε σιωπηρά στα επιχειρήματα της Επιτροπής, τα οποία αποσκοπούσαν ακριβώς στην αμφισβήτηση της αναγκαίας σχέσης μεταξύ της προκείμενης (ταυτότητα των εξυπηρετούμενων προορισμών) και του συμπεράσματος (ύπαρξη ανταγωνισμού). Φρονώ συνεπώς ότι η αιτιολογία αυτή δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί επαρκής ώστε να μπορεί η Επιτροπή να γνωρίζει τους λόγους απόρριψης των επιχειρημάτων της και το Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχό του.
69.
Συνεπώς, το σκεπτικό που παρατίθεται στις σκέψεις 51 έως 54 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχει πλημμέλεια αιτιολογίας και, ως εκ τούτου, το Δικαστήριο πρέπει να κάνει δεκτή την υπό κρίση αιτίαση.
70.
Βάσει του συμπεράσματος αυτού, παρέλκει η εξέταση των υπόλοιπων αιτιάσεων που προέβαλαν το ομόσπονδο κράτος και η Επιτροπή σχετικά με το συγκεκριμένο τμήμα του σκεπτικού του Γενικού Δικαστηρίου.
4) Επί της παράβασης των κανόνων που διέπουν το βάρος της απόδειξης κατά τον προσδιορισμό της ύπαρξης ανταγωνισμού μεταξύ των αερολιμένων Frankfurt-Hahn και Frankfurt Main
71.
Η Επιτροπή προσάπτει, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο ότι στηρίχθηκε στον υποτιθέμενο ανταγωνισμό μεταξύ του αερολιμένα Frankfurt Main και του αερολιμένα Frankfurt-Hahn και στις επιπτώσεις της επίδικης ενίσχυσης στον αερολιμένα Frankfurt Main προκειμένου να δικαιολογήσει το παραδεκτό της προσφυγής της DLH, ενώ στην προσφυγή ακυρώσεως δεν προβλήθηκαν τέτοιου είδους επιχειρήματα.
72.
Μολονότι η Επιτροπή επικαλείται παράβαση των κανόνων που διέπουν το βάρος απόδειξης, φρονώ ότι από μια προσεκτικότερη εξέταση της αιτίασής της προκύπτει ότι το θεσμικό αυτό όργανο αποσκοπεί κυρίως στο να αμφισβητήσει την παραβίαση της αρχής της αντιμωλίας από το Γενικό Δικαστήριο.
73.
Υπενθυμίζω, πράγματι, ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η αρχή της αντιμωλίας δεν παρέχει απλώς σε κάθε διάδικο το δικαίωμα να λαμβάνει γνώση και να εκφράζει την άποψή του επί των εγγράφων και των παρατηρήσεων που υποβάλλονται στην κρίση του δικαστή από τον αντίδικό του. Συνεπάγεται επίσης και το δικαίωμα των διαδίκων να λαμβάνουν γνώση και να εκφράζουν την άποψή τους επί των στοιχείων που ο δικαστής λαμβάνει αυτεπαγγέλτως υπόψη, με σκοπό να στηρίξει την απόφασή του σε αυτά. Πράγματι, οι απαιτήσεις που απορρέουν από το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη πληρούνται μόνον αν οι διάδικοι γνωρίζουν και είναι σε θέση να συζητήσουν κατ’ αντιμωλία τόσο τα πραγματικά όσο και τα νομικά στοιχεία τα οποία είναι αποφασιστικής σημασίας για την έκβαση της διαδικασίας (
31
).
74.
Στη σκέψη 50 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται να θεωρεί ότι οι αερολιμένες Frankfurt-Hahn και Frankfurt Main τελούν σε ανταγωνιστική σχέση.
75.
Στο τμήμα της προσφυγής ακυρώσεως που αφορά το παραδεκτό, η DLH ουδόλως επικαλείται ανταγωνισμό μεταξύ των εν λόγω δύο αερολιμένων και αναπτύσσει επιχειρηματολογία που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην ανταγωνιστική σχέση που η ίδια διατηρεί με τη Ryanair.
76.
Πρέπει ασφαλώς να επισημανθεί ότι, στο εισαγωγικό τμήμα της προσφυγής αυτής (σκέψη 48) καθώς και στο τμήμα που αφορά την ουσία της επίδικης απόφασης (σκέψεις 117 και 118), η DLH επιδιώκει να αποδείξει ότι η επιδότηση της Ryanair από την FFHG έδωσε στην εταιρία αυτή τη δυνατότητα να μετακινηθεί σε μεγαλύτερους αερολιμένες, ιδίως στον αερολιμένα Frankfurt Main, και ότι ο διαχειριστής του τελευταίου αερολιμένα ακολουθεί πλέον στρατηγική προσέλκυσης αεροπορικών εταιριών χαμηλού κόστους. Στο πλαίσιο αυτό, αμφισβητεί την οριοθέτηση της ζώνης επιρροής του αερολιμένα Frankfurt-Hahn από την Επιτροπή κατά την ανάλυσή της για τη συμβατότητα της επίμαχης ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά και ιδίως το σημείο 46 της επίδικης απόφασης.
77.
Ωστόσο, υπό τις περιστάσεις αυτές, φρονώ ότι μόνον μια ιδιαίτερα επιεικής ερμηνεία του δικογράφου της προσφυγής, που προϋποθέτει μια λογική προσέγγιση που αποσκοπεί στην εξακρίβωση του σιωπηρού αλλά αναγκαίου νοήματος της διατύπωσής του, μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η DLH θεωρεί ότι οι εν λόγω δύο αερολιμένες τελούν σε ανταγωνιστική σχέση και συνεπώς στο να συνεκτιμηθεί το στοιχείο αυτό στο πλαίσιο της εκτίμησης του ζητήματος αν η DLH απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι υφίσταται κίνδυνος η επίμαχη ενίσχυση να έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις επί της κατάστασής της.
78.
Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε συνεπώς την αρχή της αντιμωλίας, προτείνω στο Δικαστήριο να κάνει δεκτή την υπό κρίση αιτίαση.
5) Επί της πλάνης περί το δίκαιο κατά τον προσδιορισμό του κινδύνου η χορήγηση της επίδικης ενίσχυσης να έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις επί της κατάστασης της DLH λόγω της διατάραξης της λειτουργίας του αερολιμένα Frankfurt Main
79.
Το ομόσπονδο κράτος υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, στη σκέψη 50 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η επίδικη ενίσχυση θα μπορούσε να ασκήσει ανταγωνιστική πίεση στον αερολιμένα Frankfurt Main, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τους πελάτες του, συμπεριλαμβανομένης της DLH.
80.
Δεδομένου ότι πρότεινα να γίνει δεκτή η προηγούμενη αιτίαση σχετικά με την παράβαση των κανόνων περί του βάρους απόδειξης όσον αφορά μη προβολή της ύπαρξης σχέσης ανταγωνισμού μεταξύ των αερολιμένων Frankfurt-Hahn και Frankfurt Main, θα εξετάσω την υπό κρίση αιτίαση εντελώς επικουρικά.
81.
Προτού εξετάσω την αιτίαση αυτή, πρέπει να υπομνησθεί ότι το σχετικό με την υπό κρίση υπόθεση νομικό πλαίσιο διευκρινίστηκε στην απόφαση που εκδόθηκε προσφάτως από το Δικαστήριο στην υπόθεση Solar Ηλείας Μπόμπαινα.
82.
Επρόκειτο για ελληνική ρύθμιση που συνεπαγόταν μείωση των τιμών βάσει των οποίων αποζημιώνονται οι παραγωγοί που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η προσφεύγουσα, και αποσκοπούσε στην εξάλειψη του ελλείμματος του ειδικού λογαριασμού που είχε δημιουργηθεί νομοθετικά για τη χρηματοδότηση ιδίως των καταβλητέων στους παραγωγούς αυτούς αποζημιώσεων. Ο λογαριασμός αυτός τροφοδοτούνταν κατά βάση από το ειδικό τέλος που επιβαλλόταν στους καταναλωτές καθώς και από άλλους πόρους, όπως τα έσοδα των φορέων της σχετικής αγοράς. Κατά την προσφεύγουσα, η ρύθμιση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη χορήγηση ενίσχυσης στους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της μη επιβολής τέλους σε βάρος τους. Αν οι προμηθευτές αυτοί είχαν υποχρεωθεί να συνεισφέρουν στην εξάλειψη του εν λόγω ελλείμματος, η περιουσιακή κατάσταση της προσφεύγουσας θα μπορούσε, κατά τη γνώμη της, να είναι καλύτερη, καθόσον δεν θα καθίστατο αναγκαία η μείωση των τιμών αποζημίωσής της.
83.
Όσον αφορά το ζήτημα αν υφίσταται κίνδυνος η ενίσχυση να έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις επί της κατάστασης της προσφεύγουσας, το Δικαστήριο διευκρίνισε, στην απόφαση εκείνη, ότι καίτοι η προσβολή των συμφερόντων της τελευταίας μπορεί να είναι απλώς δυνητική, ο κίνδυνος συγκεκριμένης επίπτωσης επί των συμφερόντων αυτών πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί επαρκώς κατά νόμον (
32
). Με άλλα λόγια, το κρίσιμο κριτήριο, κατά το Δικαστήριο, είναι η ύπαρξη δυνητικού αιτιώδους συνδέσμου, αποδεδειγμένου επαρκώς κατά νόμον, μεταξύ της εικαζόμενης ενίσχυσης και της συγκεκριμένης βλάβης που προκλήθηκε στα συμφέροντα της οικείας επιχείρησης ή επηρέασε της θέση της στην αγορά (
33
).
84.
Βάσει των αρχών αυτών, το Δικαστήριο επικύρωσε τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου ότι η προσφεύγουσα δεν εξήγησε με ποιον τρόπο η απαλλαγή των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να επηρεάσει τη διαμόρφωση των νέων τιμών αποζημίωσης που έχουν εφαρμογή επ’ αυτής, δεδομένου ότι οι προσαρμογές που πραγματοποιήθηκαν αποσκοπούσαν κυρίως στον συμψηφισμό του υπερβάλλοντος ποσού αποζημιώσεων οι οποίες είχαν καταβληθεί στους εν λόγω παραγωγούς σε προγενέστερο χρόνο (
34
).
85.
Πρέπει, για σκοπούς ερμηνείας, να δούμε τη γενικότερη εικόνα και να υπενθυμίσουμε ότι, όπως διευκρινίστηκε στο σημείο 30 των παρουσών προτάσεων, η νομολογία διεύρυνε τον κύκλο των υποκειμένων που μπορούν να χαρακτηριστούν «ενδιαφερόμενο μέρος» λόγω του διαχωρισμού που πραγματοποίησε μεταξύ της ιδιότητας αυτής και της ύπαρξης σχέσης ανταγωνισμού μεταξύ του προσφεύγοντος και του δικαιούχου της ενίσχυσης.
86.
Λόγω της διεύρυνσης αυτής, η απαίτηση απόδειξης του δυνητικού αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της ενίσχυσης και της συγκεκριμένης βλάβης της κατάστασης του προσφεύγοντος φαίνεται να αποτελεί τον πραγματικό φραγμό που καθιστά δυνατό να αποφευχθεί το να μετατραπεί η προσφυγή κατά απόφασης της Επιτροπής, όπως η επίδικη απόφαση, σε ένα είδος actio popularis. Συνεπώς, θεωρώ ότι το Δικαστήριο υποδεικνύει να ερμηνεύσουμε σχετικά στενά τον εν λόγω σύνδεσμο, λαμβάνοντας υπόψη ότι απαιτεί μόνο να αποδεικνύεται μια αμιγώς δυνητική και όχι πραγματική επιρροή επί της κατάστασης του προσφεύγοντος.
87.
Η προσέγγιση αυτή συνεπάγεται, κατά τη γνώμη μου, την απαίτηση να αποδεικνύεται ότι υφίσταται κίνδυνος η επίδικη ενίσχυση, αυτή καθεαυτήν, και όχι η ύπαρξη απλώς μιας δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων μεταξύ του δικαιούχου της και του προσφεύγοντος, να έχει επιπτώσεις επί των συμφερόντων του τελευταίου (
35
).
88.
Στη σκέψη 50 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι, δεδομένου ότι ο αερολιμένας Frankfurt Main είναι το βασικό κέντρο λειτουργίας των πτήσεων της DLH και βρίσκεται κοντά στον αερολιμένα που είναι δικαιούχος της επίδικης ενίσχυσης, η DLH έχει συμφέρον να μη διαταραχθεί η λειτουργία του αερολιμένα Frankfurt Main από την ενδεχόμενη άσκηση επιρροής στην ανταγωνιστική θέση του τελευταίου που μπορεί να απορρέει από τη χορήγηση της επίδικης ενίσχυσης.
89.
Η αιτιακή αλληλουχία που δημιουργείται με τον τρόπο αυτόν έχει, κατά τη γνώμη μου, ένα εμφανές κενό.
90.
Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο δεν εκθέτει κανένα στοιχείο που να δικαιολογεί ότι η ενδεχόμενη ανταγωνιστική πίεση στον αερολιμένα Frankfurt Main έχει αρνητικές συνέπειες στους πελάτες του, όπως η DLH. Συμφωνώ, συναφώς, με την παρατήρηση του ομόσπονδου κράτους ότι ένα σκεπτικό που στηρίζεται σε γενικές εκτιμήσεις πολιτικής ανταγωνισμού μπορεί ακόμη και να οδηγήσει στην αντίθετη παραδοχή, δεδομένου ότι, υπό την επίδραση της ανταγωνιστικής πίεσης, ο αερολιμένας Frankfurt Main θα παρακινηθεί να προσφέρει καλύτερους συμβατικούς όρους στις αεροπορικές εταιρίες που δραστηριοποιούνται σε αυτόν.
91.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο, στην περίπτωση που καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αιτίαση που εξετάστηκε προηγουμένως πρέπει να απορριφθεί, να κρίνει ότι το σκεπτικό στη σκέψη 50 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενέχει πλάνη περί το δίκαιο και, κατά συνέπεια, να κάνει δεκτή την υπό κρίση αιτίαση.
γ)
Επί της επίκλησης από την DLH των διαδικαστικών δικαιωμάτων της
92.
Το ομόσπονδο κράτος προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο, πρώτον, ότι εσφαλμένα διαπίστωσε ιδίως στη σκέψη 62 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ότι η DLH, με την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε, προέβαλε την αιτίαση ότι η Επιτροπή προσέβαλε τα διαδικαστικά δικαιώματά της καθόσον αποφάσισε να μην κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας και, δεύτερον, ότι δεν αιτιολόγησε ορθώς τη διαπίστωση αυτή.
93.
Κατά πάγια νομολογία, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να ερμηνεύσει προσφυγή με την οποία ο προσφεύγων αμφισβητεί αποκλειστικά και μόνον το βάσιμο απόφασης περί εκτίμησης ορισμένης ενίσχυσης υπό την έννοια ότι η προσφυγή αυτή σκοπεί στην πραγματικότητα στην προάσπιση των διαδικαστικών δικαιωμάτων που αυτός αντλεί από το άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, εφόσον ο προσφεύγων δεν έχει ρητώς προβάλει σχετικό λόγο. Μια τέτοιου είδους ερμηνεία θα οδηγούσε, στην πραγματικότητα, σε αναχαρακτηρισμό του αντικειμένου της προσφυγής (
36
).
94.
Στις αποφάσεις Kronoply και Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι, όταν οι προσφεύγοντες ζητούν σε πρώτο βαθμό την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής να μην κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας, ο προαναφερθείς περιορισμός της εξουσίας του Γενικού Δικαστηρίου να προβαίνει σε ερμηνεία των λόγων ακυρώσεως δεν το εμποδίζει να εξετάσει ουσιαστικά επιχειρήματα που προέβαλε ο προσφεύγων, προκειμένου να εξακριβώσει αν αυτά περιέχουν στοιχεία που στηρίζουν λόγο ακυρώσεως τον οποίο ομοίως προέβαλε ο προσφεύγων και με τον οποίο ρητώς επικαλέστηκε την ύπαρξη σοβαρών δυσχερειών που θα δικαιολογούσαν την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας (
37
).
95.
Στην απόφαση Βέλγιο κατά Deutsche Post και DHL International (
38
), το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι δεν είναι απαραίτητο η προσφυγή ακυρώσεως να περιλαμβάνει με ιδιαίτερη σαφήνεια έναν λόγο δυνάμενο να προσδιορισθεί αυτοτελώς ως αποσκοπών στη διασφάλιση των διαδικαστικών δικαιωμάτων των προσφευγουσών. Έκρινε ότι αρκεί το γεγονός ότι, κατά το γράμμα της προσφυγής αυτής, οι εν λόγω προσφεύγουσες διατείνονται ότι η μη κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας παρακώλυσε τις διαδικαστικές εγγυήσεις τις οποίες δικαιούνται. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η προσφυγή ακυρώσεως είναι παραδεκτή, σύμφωνα με το Δικαστήριο, υπό την προϋπόθεση ότι το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται μόνο επί των λόγων της προσφυγής αυτής που αποσκοπούν να στοιχειοθετήσουν ότι η Επιτροπή όφειλε να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας (
39
).
96.
Φρονώ ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης είναι παρόμοιες. Πράγματι, η προσφυγή που άσκησε η DLH πρωτοδίκως στρέφεται κατά της απόφασης της Επιτροπής να μην κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας. Μολονότι η προσφυγή ακυρώσεως της DLH δεν περιλαμβάνει με σαφήνεια έναν λόγο δυνάμενο να προσδιορισθεί αυτοτελώς ως αποσκοπών στην προστασία των διαδικαστικών δικαιωμάτων της, από το γράμμα του δικογράφου της προσφυγής και ιδίως από τα σημεία 55 και 56 συνάγεται ότι η DLH προβάλλει επιχειρήματα που μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν διενήργησε την ανωτέρω διαδικασία.
97.
Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο δεν προέβη στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση σε ανάλυση των λόγων ακυρώσεων όπως απαιτεί το Δικαστήριο και συνεπώς υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο. Επομένως, η εν λόγω αιτίαση του ομόσπονδου κράτους πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να γίνει δεκτή.
98.
Εν πάση περιπτώσει, φρονώ ότι, λόγω του υπερβολικά ασαφούς και επιγραμματικού χαρακτήρα της, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η σκέψη 62 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης πληροί τις απαιτήσεις που διέπουν την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει το Γενικό Δικαστήριο. Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να αναφέρει ρητώς τα σημεία του δικογράφου της προσφυγής ακυρώσεως της DLH στα οποία στήριξε τη γενική εκτίμησή του ότι η επίκληση από την τελευταία των διαδικαστικών δικαιωμάτων της απέρρεε από τη «συνολική εξέταση» του δικογράφου της προσφυγής.
Β. Επί της φερόμενης ως εσφαλμένης χρήσης της έννοιας του «συνολικού σεναρίου» από το Γενικό Δικαστήριο (πρώτη και τρίτη αιτίαση του δεύτερου λόγου της ανταναιρέσεως της DLH)
1.
Σύνοψη της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και των επιχειρημάτων των διαδίκων
99.
Επί της ουσίας, η DLH αμφισβητεί ιδίως το σκεπτικό που παρατίθεται στις σκέψεις 129 έως 142 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, με το οποίο το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τις αιτιάσεις της DLH, κρίνοντας ότι η Επιτροπή δεν είχε την υποχρέωση να λάβει υπόψη τα διάφορα μέτρα που λήφθηκαν υπέρ της Ryanair προκειμένου να εκτιμήσει αν υφίστατο αμφιβολία ως προς τη συμβατότητα της επίδικης ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά. Κατά την άποψη της DLH, η ενίσχυση αυτή είχε ως σκοπό να αντισταθμίσει τις απώλειες που υφίστατο η FFHG ακριβώς λόγω των μέτρων αυτών υπέρ της Ryanair με αποτέλεσμα η εν λόγω αεροπορική εταιρία να αποτελεί, στην πραγματικότητα, την έμμεση δικαιούχο της επίδικης ενίσχυσης, γεγονός που θα έπρεπε να δημιουργήσει αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της τελευταίας με την εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή αμφισβητεί το επιχείρημα αυτό.
2.
Εκτίμηση
100.
Λαμβανομένου υπόψη του αρνητικού συμπεράσματος που προτείνω στο Δικαστήριο να υιοθετήσει ως προς το παραδεκτό της προσφυγής που άσκησε η DLH ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η συλλογιστική που αναπτύσσεται στη συνέχεια πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι έχει εντελώς επικουρικό χαρακτήρα.
101.
Πρέπει κατ’ αρχάς να επισημανθεί ότι το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου που περιλαμβάνεται στη σκέψη 140 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης στηρίζεται σε δύο διαπιστώσεις. Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει, στη σκέψη 137 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι ορισμένα μέτρα υπέρ της Ryanair αποτελούν αντικείμενο της «διαδικασίας Hahn IV». Αφετέρου, κάνει δεκτό, στις σκέψεις 138 και 139 της απόφασης αυτής, ότι κανένα από τα μέτρα αυτά δεν αποτελεί μαζί με την επίδικη ενίσχυση μέρος ενός «συνολικού σεναρίου».
102.
Η DLH αμφισβητεί ιδίως την ορθότητα της χρήσης της έννοιας του «συνολικού σεναρίου» προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η επίδικη ενίσχυση να έχει μεταβιβαστεί στη Ryanair.
103.
Συναφώς, επισημαίνω ότι τα τρία κριτήρια που χρησιμοποίησε το Γενικό Δικαστήριο για να διαπιστώσει την ύπαρξη ενός συνολικού σεναρίου είναι: i) η χρονική κλιμάκωση της επίδικης ενίσχυσης και των εξεταζόμενων μέτρων, ii) η μεταβολή της μετοχικής σύνθεσης που επήλθε μεταξύ της σύναψης της σύμβασης και της χορήγησης της ενίσχυσης και iii) η διαφορετική μορφή των μέτρων αυτών.
104.
Συνεπώς, το ουσιαστικό περιεχόμενο της εξέτασης που πραγματοποίησε το Γενικό Δικαστήριο προκειμένου να εξακριβώσει το αν η επίδικη ενίσχυση και τα άλλα επίμαχα μέτρα αποτελούν μέρος ενός «συνολικού σεναρίου» αντιστοιχεί στην ανάλυση που απαιτεί η νομολογία του Δικαστηρίου προκειμένου να διαπιστωθεί το αν διάφορα διαδοχικά μέτρα ενίσχυσης μπορούν να θεωρηθούν ως ένα ενιαίο μέτρο για τους σκοπούς της εφαρμογής των κανόνων σε θέματα κρατικών ενισχύσεων. Υπενθυμίζω, πράγματι, ότι το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι τούτο μπορεί να ισχύει στην περίπτωση που οι κρατικές παρεμβάσεις παρουσιάζουν, λόγω ιδίως της χρονικής αλληλουχίας τους, του σκοπού τους και της κατάστασης της επιχείρησης κατά τον χρόνο των παρεμβάσεων αυτών, τόσο στενούς δεσμούς ώστε να καθίσταται αδύνατος ο διαχωρισμός τους (
40
).
105.
Ο υπό κρίση λόγος αναιρέσεως δεν αφορά, ωστόσο, τον χαρακτηρισμό μιας σειράς κρατικών παρεμβάσεων ως κρατικής ενίσχυσης, δεδομένου ότι δεν αμφισβητείται ο χαρακτήρας της άμεσης καταβολής υπέρ της FFHG ως ενίσχυσης. Το νομικό πλαίσιο στο οποίο στηρίζεται ο λόγος αυτός αφορά την ενδεχόμενη ύπαρξη ενός έμμεσου δικαιούχου της ενίσχυσης αυτής για τους σκοπούς της ανάκτησής της, και ειδικότερα το κατά πόσον μπορεί να θεωρηθεί ότι η ενίσχυση έχει μεταβιβαστεί στη Ryanair.
106.
Συνεπώς, είμαι πεπεισμένος ότι η νομολογιακή γραμμή που απορρέει από την απόφαση Bouygues (
41
) δεν είναι κρίσιμη εν προκειμένω, πράγμα που καταδεικνύεται εξάλλου από το γεγονός ότι οι διαπιστώσεις ότι η επίδικη ενίσχυση και τα άλλα επίμαχα μέτρα παρουσιάζουν χρονική κλιμάκωση, ότι λαμβάνουν διαφορετικές μορφές ή ότι η μετοχική σύνθεση της FFHG έχει τροποποιηθεί δεν μπορούν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο η εν λόγω ενίσχυση να έχει αποβεί προς όφελος της Ryanair μέσω των μέτρων αυτών.
107.
Η διαπίστωση του υποστατού της μεταβίβασης αυτής μπορεί να συνάγεται μόνον από την εφαρμογή της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με το έμμεσο πλεονέκτημα, όπως αυτή απορρέει από τις αποφάσεις Γερμανία κατά Επιτροπής (
42
), Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής (
43
) και Mediaset κατά Επιτροπής (
44
).
108.
Στο σημείο 116 της ανακοίνωσης σχετικά με την έννοια της «κρατικής ενίσχυσης» (
45
), η Επιτροπή συνόψισε την τελευταία αυτή νομολογία υπό την έννοια ότι απαιτεί να εξετάζονται «τα προβλεπόμενα αποτελέσματα του μέτρου εκ των προτέρων», διευκρινίζοντας ότι «έμμεσο πλεονέκτημα υπάρχει εάν το μέτρο έχει σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο ώστε να διοχετεύει τα δευτερεύοντα αποτελέσματά του προς αναγνωρίσιμες επιχειρήσεις ή ομάδες επιχειρήσεων». Συντασσόμενος με την ερμηνεία της Επιτροπής, προσφάτως υποστήριξα ότι η ύπαρξη έμμεσου πλεονεκτήματος απορρέει, υπό το πρίσμα της εν λόγω νομολογίας, από το περιεχόμενο των εφαρμοστέων διατάξεων ή το περιεχόμενο των ίδιων αυτών διατάξεων σε συνδυασμό με το υφιστάμενο πραγματικό πλαίσιο (
46
).
109.
Τα κριτήρια της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Bouygues, όπως χρησιμοποιήθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 138 και 139 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεν διαδραματίζουν σαφώς κανέναν ρόλο στην εκτίμηση αυτή.
110.
Συναφώς, μπορεί να γίνει επίκληση, ενδεικτικά, της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής (
47
). Συνοπτικά, η υπόθεση αφορούσε ρύθμιση που προέβλεπε ενίσχυση υπό μορφή αποζημίωσης στους Ολλανδούς φορείς εκμετάλλευσης πρατηρίων υγρών καυσίμων που βρίσκονταν στα σύνορα με τη Γερμανία, με σκοπό τον περιορισμό της διαφοράς μεταξύ του ειδικού φόρου κατανάλωσης που ίσχυε στις Κάτω Χώρες και εκείνου που ίσχυε στη Γερμανία και σύμβασης που προέβλεπε ότι οι επιχειρήσεις καυσίμων που προμήθευαν τα εν λόγω πρατήρια υγρών καυσίμων όφειλαν να καλύπτουν το κόστος της έκπτωσης που αντιστοιχούσε στη διαφορά αυτή. Στην απόφασή του, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ενίσχυση είχε μεταβιβαστεί στις εταιρίες καυσίμων, μολονότι τα επίμαχα μέτρα ήταν διαφορετικής φύσης, δεν παρήγαγαν αποτελέσματα μεταξύ των ίδιων μερών και παρουσίαζαν χρονική κλιμάκωση.
111.
Συνεπώς, φρονώ ότι το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να εφαρμόσει το κριτήριο που απορρέει από τη νομολογία σε σχέση με το έμμεσο αποτέλεσμα για να εξετάσει αν το μέτρο χορήγησης της επίδικης ενίσχυσης έχει σχεδιαστεί με τέτοιον τρόπο ώστε τουλάχιστον ένα μέρος της ενίσχυσης αυτής να αποβαίνει προς όφελος της Ryanair. Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε, αντιθέτως, τα κριτήρια της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Bouygues, υπέπεσε, κατά τη γνώμη μου, σε πλάνη περί το δίκαιο.
112.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, και στην περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι η προσφυγή που άσκησε η DLH ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου είναι παραδεκτή, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να κάνει δεκτό τον δεύτερο λόγο της ανταναιρέσεως της DLH.
V. Πρόταση
113.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση για τον λόγο ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο ως προς τη διαπίστωση της ενεργητικής νομιμοποίησης της DLH.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 13 Ιουλίου 2015, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2015, L 248, σ. 9).
(
3
)	Απόφαση της 30ής Ιουνίου 2022, Danske Slagtermestre κατά Επιτροπής (C‑99/21 P, EU:C:2022:510, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
4
)	Απόφαση της 15ης Ιουλίου 1963, Plaumann κατά Επιτροπής (25/62, στο εξής: απόφαση Plaumann, EU:C:1963:17, σ. 942).
(
5
)	Πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Wathelet στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Scuola Elementare Maria Montessori κατά Επιτροπής, Επιτροπή κατά Scuola Elementare Maria Montessori και Επιτροπή κατά Ferracci (C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:229, σημείο 57).
(
6
)	Βλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2020, Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑817/18 P, EU:C:2020:637, σκέψεις 75 και 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
7
)	Απόφαση της 19ης Μαΐου 1993 (C‑198/91, EU:C:1993:197, σκέψεις 23 έως 26).
(
8
)	Απόφαση της 15ης Ιουνίου 1993 (C‑225/91, EU:C:1993:239, σκέψεις 17 έως 19).
(
9
)	Βλ., επίσης, απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Deutsche Lufthansa κατά Επιτροπής (C‑453/19 P, EU:C:2021:608, σκέψη 36).
(
10
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Mory κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑33/14 P, EU:C:2015:609, σκέψη 97 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
11
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (ΕΕ 1999, L 83, σ. 1).
(
12
)	Απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 2023, Επιτροπή κατά Braesch κ.λπ. (C‑284/21 P, EU:C:2023:58, σκέψη 59).
(
13
)	Αποφάσεις της 9ης Ιουλίου 2009, 3F κατά Επιτροπής (C‑319/07 P, στο εξής: απόφαση 3F, EU:C:2009:435, σκέψη 33), της 24ης Μαΐου 2011, Επιτροπή κατά Kronoply και Kronotex (C‑83/09 P, στο εξής: απόφαση Kronoply, EU:C:2011:341, σκέψεις 64 και 65), της 7ης Απριλίου 2022, Solar Ηλείας Μπόμπαινα κατά Επιτροπής (C‑429/20 P, στο εξής: απόφαση Solar Ηλείας Μπόμπαινα, EU:C:2022:282, σκέψη 35), και της 31ης Ιανουαρίου 2023, Επιτροπή κατά Braesch κ.λπ. (C‑284/21 P, EU:C:2023:58, σκέψη 60).
(
14
)	Απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2011 (C‑47/10 P, στο εξής: απόφαση Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch, EU:C:2011:698).
(
15
)	Απόφαση Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch (σκέψη 132).
(
16
)	Απόφαση 3F (ιδίως σκέψη 54).
(
17
)	Απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Ja zum Nürburgring κατά Επιτροπής (C‑647/19 P, στο εξής: απόφαση Nürburgring, EU:C:2021:666).
(
18
)	Απόφαση Nürburgring (σκέψη 66). Διευκρινίζω ότι επρόκειτο για μια ένωση που προασπιζόταν τα συμφέροντα ολόκληρου του γερμανικού μηχανοκίνητου αθλητισμού σε σχέση με την πίστα αγώνων του Nürburgring και της οποίας σκοπός ήταν η διασφάλιση της εκμετάλλευσης της εν λόγω πίστας υπό οικονομικούς όρους προσανατολισμένους προς το γενικό συμφέρον, ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση στην εν λόγω πίστα αγώνων και στους ερασιτέχνες αθλητές.
(
19
)	Απόφαση Kronoply (σκέψεις 68 και 69).
(
20
)	Βλ. νομολογία που παρατίθεται στην υποσημείωση 14 των παρουσών προτάσεων.
(
21
)	Απόφαση 3F (ιδίως σκέψη 52).
(
22
)	Απόφαση Nürburgring (σκέψεις 66 και 67).
(
23
)	Πρόκειται για τις αποφάσεις της 28ης Απριλίου 2015, T & L Sugars και Sidul Açúcares κατά Επιτροπής (C‑456/13 P, EU:C:2015:284), και της 17ης Σεπτεμβρίου 2015, Confederazione Cooperative Italiane κ.λπ. κατά Anicav κ.λπ. (C‑455/13 P, C‑457/13 P και C‑460/13 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2015:616).
(
24
)	Απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018 (C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:873).
(
25
)	Απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Επιτροπή κατά Tempus Energy και Tempus Energy Technology (C‑57/19 P, EU:C:2021:663, σκέψεις 6 και 7 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
26
)	Διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 1ης Σεπτεμβρίου 2022, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (C‑48/22 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2022:668, σκέψη 12 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
27
)	Απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018 (C‑622/16 P έως C‑624/16 P, EU:C:2018:873).
(
28
)	Απόφαση Nürburgring (σκέψη 61).
(
29
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Μαΐου 2017, Dyson κατά Επιτροπής (C‑44/16 P, EU:C:2017:357, σκέψη 37).
(
30
)	Βλ, μεταξύ άλλων, σημεία 30 έως 48 του υπομνήματος ανταπαντήσεως.
(
31
)	Απόφαση της 27ης Μαρτίου 2014, ΓΕΕΑ κατά National Lottery Commission (C‑530/12 P, EU:C:2014:186, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
32
)	Απόφαση Solar Ηλείας Μπόμπαινα (σκέψη 35).
(
33
)	Απόφαση Solar Ηλείας Μπόμπαινα (σκέψη 43).
(
34
)	Απόφαση Solar Ηλείας Μπόμπαινα (σκέψη 41).
(
35
)	Πρβλ. απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2021, CAPA κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑777/19, EU:T:2021:588, σκέψη 89), επί της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου
(
36
)	Βλ. απόφαση Nürburgring (σκέψη 115 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η νομολογία αυτή αποτέλεσε αντικείμενο σφοδρής κριτικής ως «ιδιαίτερα πολύπλοκη και μάλλον τυπολατρική» από τον γενικό εισαγγελέα P. Mengozzi στις προτάσεις του στην υπόθεση British Aggregates κατά Επιτροπής (C‑487/06 P, EU:C:2008:419, σημεία 70 έως 75). Βλ. επίσης την κριτική που διατύπωσε ο γενικός εισαγγελέας F. G. Jacobs στις προτάσεις του στην υπόθεση Επιτροπή κατά Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum (C‑78/03 P, EU:C:2005:106, σημείο 138) και την κριτική του γενικού εισαγγελέα Y. Bot σχετικά με τις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Γερμανία κ.λπ. κατά Kronofrance (C‑75/05 P και C‑80/05 P, EU:C:2008:140, σημεία 106 έως 109).
(
37
)	Αποφάσεις Kronoply (σκέψη 56) και Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch (σκέψεις 47 έως 50).
(
38
)	Απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2011 (C‑148/09 P, EU:C:2011:603).
(
39
)	Σκέψεις 61 έως 63 της εν λόγω απόφασης Βέλγιο κατά Deutsche Post και DHL International. Είμαι πεπεισμένος ότι η σκέψη 20 της διάταξης της 19ης Δεκεμβρίου 2019, Lux-Rehab Non-Profit κατά Επιτροπής (C‑747/18 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2019:1105), δεν αντιβαίνει προς την εν λόγω απόφαση στο μέτρο που, δεδομένου ότι το Δικαστήριο κρίνει με αυτήν ότι «το σκεπτικό της [απόφασης Αυστρία κατά Scheucher-Fleisch] δεν καθιστά δυνατό να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ελλείψει λόγου ακυρώσεως που αφορά την προσβολή των διαδικαστικών δικαιωμάτων […], εναπόκειται στον δικαστή της Ένωσης να ερμηνεύσει εκ νέου έναν λόγο ακυρώσεως που αποσκοπεί στην αμφισβήτηση του βασίμου της απόφασης της Επιτροπής να μην προβάλει αντιρρήσεις ως λόγο ακυρώσεως που αφορά προσβολή των διαδικαστικών δικαιωμάτων του προσφεύγοντος» (η υπογράμμιση δική μου), μπορεί ευχερώς να θεωρηθεί ότι δεν αναφέρεται αποκλειστικά στους λόγους που εκτίθενται με το δικόγραφο της προσφυγής ακυρώσεως και προσδιορίζονται εκεί, με σαφήνεια, ως αυτοτελείς. Οι ίδιες εκτιμήσεις ισχύουν, κατά τη γνώμη μου, για τις σκέψεις 44 έως 46 της απόφασης της 13ης Δεκεμβρίου 2005, Επιτροπή κατά Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum (C‑78/03 P, EU:C:2005:761).
(
40
)	Απόφαση της 19ης Μαρτίου 2013, Bouygues και Bouygues Télécom κατά Επιτροπής κ.λπ. και Επιτροπή κατά Γαλλίας κ.λπ. (C‑399/10 P και C‑401/10 P, στο εξής: απόφαση Bouygues, EU:C:2013:175, σκέψη 104). Πράγματι, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι δεδομένου ότι οι κρατικές παρεμβάσεις μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές και πρέπει σύμφωνα με βασική αρχή του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων να εξετάζονται βάσει των αποτελεσμάτων τους, δεν αποκλείεται πολλές διαδοχικές κρατικές παρεμβάσεις να πρέπει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, να θεωρηθούν ως ενιαία παρέμβαση (σκέψη 103).
(
41
)	Βλ., επίσης, αποφάσεις της 4ης Ιουνίου 2015, Επιτροπή κατά MOL (C‑15/14 P, EU:C:2015:362, σκέψη 97), της 26ης Μαρτίου 2020, Λάρκο κατά Επιτροπής (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, σκέψη 33), και της 10ης Δεκεμβρίου 2020, Comune di Milano κατά Επιτροπής (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, σκέψη 72).
(
42
)	Απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2000 (C‑156/98, EU:C:2000:467).
(
43
)	Απόφαση της 13ης Ιουνίου 2002 (C‑382/99, EU:C:2002:363).
(
44
)	Απόφαση της 28ης Ιουλίου 2011 (C‑403/10 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2011:533), η οποία επικύρωσε επί του ζητήματος αυτού την απόφαση της 15ης Ιουνίου 2010, Mediaset κατά Επιτροπής (T‑177/07, EU:T:2010:233).
(
45
)	Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την έννοια της «κρατικής ενίσχυσης» όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2016, C 262, σ. 1).
(
46
)	Βλ. τις προτάσεις μου στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις Ισπανία κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑649/20 P, C‑658/20 P και C‑662/20 P, EU:C:2022:744, σημεία 114 και 115).
(
47
)	Απόφαση της 13ης Ιουνίου 2002, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής (C‑382/99, EU:C:2002:363).