Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MACIEJA SZPUNARA
przedstawiona w dniu 26 lutego 2026 r.(1)
Sprawa C‑234/25
Sky Österreich Fernsehen GmbH
przeciwko
Verein für Konsumenteninformation
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria)]
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Prawa konsumentów – Wyjątki od prawa do odstąpienia od umowy – Utrata prawa do odstąpienia od umowy – Usługa cyfrowa – Treści cyfrowe – Abonament na usługę streamingu – Kwalifikacja takich usług
I.      Wprowadzenie
1.        W ostatnich latach korzystanie z platform transmisji strumieniowej (zwanej dalej „streamingiem”) uległo demokratyzacji, przy czym oferta tych platform znacznie się zwiększyła: obecnie istnieje wiele platform dostępnych dla konsumentów, a oferowane przez nie treści zostały rozbudowane. Chociaż każda z tych platform bez wątpienia odznacza się określoną specyfiką, to jednak wspólne im są pewne istotne cechy.
2.        I tak świadczenie usługi streamingu prowadzi do udostępnienia konsumentowi treści takich jak filmy wideo lub utwory muzyczne w celu ich oglądania lub odsłuchiwania. Treści te są przechowywane na serwerze, do którego konsumenci mogą uzyskać dostęp na swoim urządzeniu końcowym za pomocą hiperłącza lub aplikacji. Mogą oni wówczas oglądać utwór wybrany spośród treści udostępnionych przez Internet albo słuchać takiego utworu, na żywo lub na żądanie, zgodnie z warunkami ich abonamentu i przedstawioną ofertą.
3.        Najczęściej świadczenie usługi streamingu daje również konsumentowi możliwość pobrania wybranej treści, tak aby mogła ona być oglądana lub odsłuchiwana nawet w braku połączenia internetowego. W takim przypadku wybrany utwór jest zapisywany na własnym nośniku pamięci
konsumenta i może być odtwarzany, nawet w braku dostępu do Internetu, co do zasady przez ograniczony czas, po upływie którego nie będzie już możliwy dostęp do pobranej treści, przy czym pozostaje ona dostępna online.
4.        Ponadto ofercie treści przeznaczonych do oglądania lub odsłuchiwania towarzyszy zwykle właściwa dla każdego konsumenta personalizacja ich prezentacji na platformie za pomocą list odtwarzania, zawierających aktualnie oglądane lub odsłuchiwane utwory, lub spersonalizowanych sugestii opartych na treściach, z których konsument już skorzystał.
5.        Platformy te znajdują się w centrum niniejszej sprawy, która stawia Trybunał przed koniecznością ustalenia, czy świadczenie usługi streamingu należy zakwalifikować jako ofertę „treści cyfrowych” czy „usługi cyfrowej” w rozumieniu przepisów dyrektywy 2011/83/UE(2).
6.        Taka kwalifikacja nie ma charakteru wyłącznie semantycznego. Zgodnie bowiem z przepisami tej dyrektywy przewidziane w niej prawo do odstąpienia od umowy może wygasnąć przed upływem terminu 14 dni, który akt ten co do zasady przewiduje w odniesieniu do dostarczania „treści cyfrowych”, ale nie w przypadku oferty „usługi cyfrowej”.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo Unii
1.      Dyrektywa 2019/770
7.        Motywy 19 i 57 dyrektywy (UE) 2019/770(3) mają następujące brzmienie:
„(19)      Niniejsza dyrektywa powinna zajmować się problemami związanymi z poszczególnymi kategoriami treści cyfrowych i usług cyfrowych oraz z ich dostarczaniem. W celu uwzględnienia szybkiego rozwoju technologicznego oraz w celu zachowania nieulegającego dezaktualizacji charakteru pojęcia treści cyfrowych lub usługi cyfrowej, niniejsza dyrektywa powinna obejmować m.in. programy komputerowe, aplikacje, pliki wideo, pliki audio, pliki muzyczne, gry elektroniczne, e‑booki lub inne publikacje elektroniczne, a także usługi cyfrowe pozwalające na tworzenie, przetwarzanie lub przechowywanie danych w postaci cyfrowej bądź dostęp do nich, w tym usługi typu »oprogramowanie jako usługa«, takie jak udostępnianie treści wideo i audio oraz innego rodzaju hosting plików, edycja tekstu lub gry oferowane w chmurze obliczeniowej i w mediach społecznościowych. Zważywszy na fakt, że treści cyfrowe lub usługa cyfrowa mogą być dostarczane na różne sposoby: przekazywane na nośniku materialnym, pobierane przez konsumentów na ich własne urządzenia, przesyłane strumieniowo, w formie dostępu do treści cyfrowych przechowywanych w chmurze obliczeniowej lub dostępu do mediów społecznościowych, niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie niezależnie od nośnika użytego do przekazania bądź do udostępnienia treści cyfrowych lub usługi cyfrowej. Niniejsza dyrektywa nie powinna mieć jednak zastosowania do usług dostępu do Internetu.
[…]
(57)      Treści cyfrowe lub usługi cyfrowe można również dostarczać konsumentom w sposób ciągły przez określony czas. Dostawa w sposób ciągły może obejmować przypadki, gdy przedsiębiorca udostępnia usługę cyfrową konsumentowi przez określony lub nieokreślony czas, na przykład w przypadku dwuletniej umowy o przechowywanie w chmurze lub członkostwa w platformie mediów społecznościowych na czas nieokreślony. Cechą wyróżniającą tej kategorii jest to, że treści cyfrowe lub usługa cyfrowa są dostępne dla konsumentów lub im udostępniane wyłącznie w ustalonym okresie trwania umowy lub podczas obowiązywania umowy na czas nieokreślony. Dlatego też uzasadnione jest, aby przedsiębiorca w takich przypadkach odpowiadał wyłącznie za brak zgodności z umową, który ujawnił się w tym okresie. Kryterium dostawy w sposób ciągły nie powinna być koniecznie jej długoterminowość. Przypadki takie jak transmisja strumieniowa na żywo krótkiego filmu wideo należy uznać za dostawę w sposób ciągły przez określony czas, niezależnie od faktycznej długości pliku audiowizualnego. Przypadki, w których określone elementy treści cyfrowych lub usługi cyfrowej są udostępniane okresowo lub wielokrotnie w okresie trwania umowy lub tak długo, jak obowiązuje umowa na czas nieokreślony, należy również traktować jako dostawy w sposób ciągły przez określony czas, na przykład gdy umowa stanowi, że kopia oprogramowania antywirusowego może być wykorzystywana przez rok i będzie automatycznie aktualizowana pierwszego dnia każdego miesiąca w tym okresie lub że przedsiębiorca będzie wysyłał aktualizacje zawsze, gdy pojawią się nowe elementy gry cyfrowej, a treści cyfrowe lub usługa cyfrowa są dostępne dla konsumentów lub im udostępniane wyłącznie w okresie obowiązywania umowy lub tak długo, jak obowiązuje umowa na czas nieokreślony”.
8.        Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 1 i 2:
„Na potrzeby niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
1)      »treści cyfrowe« oznaczają dane wytwarzane i dostarczane w postaci cyfrowej;
2)      »usługa cyfrowa« oznacza
a)      usługę pozwalającą konsumentowi na wytwarzanie, przetwarzanie i przechowywanie danych lub dostęp do nich w postaci cyfrowej; lub
b)      usługę pozwalającą na wspólne korzystanie z danych w postaci cyfrowej, które zostały przesłane lub wytworzone przez konsumenta lub innych użytkowników tej usługi, lub inne formy interakcji przy pomocy takich danych”.
9.        Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zakres stosowania”, stanowi w ust. 5 lit. g):
„5.      Niniejszej dyrektywy nie stosuje się do umów dotyczących:
[…]
g)      dostarczania treści cyfrowych, jeżeli te treści cyfrowe są udostępniane ogółowi społeczeństwa w inny sposób niż poprzez transmisję sygnału w ramach występu lub wydarzenia, jak na przykład cyfrowe projekcje filmowe”.
10.      Artykuł 5 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Dostarczanie treści cyfrowych lub usługi cyfrowej”, przewiduje:
„1.      Przedsiębiorca dostarcza konsumentowi treści cyfrowe lub usługę cyfrową. Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, przedsiębiorca dostarcza treści cyfrowe lub usługę cyfrową bez zbędnej zwłoki po zawarciu umowy.
2.      Przedsiębiorca wykonuje swoje zobowiązanie do dostarczenia w momencie, gdy:
a)      treści cyfrowe lub środki pozwalające na uzyskanie dostępu do treści cyfrowych lub pobieranie treści cyfrowych zostały udostępnione konsumentowi lub fizycznej lub wirtualnej platformie wybranej przez konsumenta do tego celu lub gdy konsument lub taka platforma uzyskali do nich dostęp;
b)      konsument lub fizyczna lub wirtualna platforma wybrana przez konsumenta do tego celu uzyskali dostęp do treści cyfrowych”.
2.      Dyrektywa (UE) 2019/2161
11.      Motywy 30 i 38 dyrektywy (UE) 2019/2161(4) mają następujące brzmienie:
„(30)      Definicje treści cyfrowych i usług cyfrowych w [dyrektywie 2011/83] powinny zostać dostosowane do definicji zawartych w [dyrektywie 2019/770]. Treści cyfrowe, które podlegają przepisom [dyrektywie 2019/770], obejmują pojedynczą dostawę, szereg odrębnych dostaw lub dostawę w sposób ciągły przez okres czasu [dany okres]. Kryterium dostawy w sposób ciągły nie powinna być koniecznie jej długoterminowość. Przypadki takie jak transmisja strumieniowa na żywo krótkiego filmu wideo należy uznać za dostawę w sposób ciągły przez okres czasu [dany okres], niezależnie od faktycznej długości pliku audiowizualnego. Dlatego dokonanie rozróżnienia między niektórymi rodzajami treści cyfrowych i usług cyfrowych może być trudne, ponieważ i jedne, i drugie mogą wiązać się z dostawą w sposób ciągły przez przedsiębiorcę przez cały czas trwania umowy. Przykładem usług cyfrowych są usługi wymiany treści wideo i audio oraz inne usługi przechowywania plików online, edycja tekstów lub gry oferowane w chmurze, usługi przechowywania danych w chmurze, poczty elektronicznej, mediów społecznościowych i aplikacji działających w oparciu o chmury. Ciągłe zaangażowanie dostawcy usług uzasadnia zastosowanie przepisów dotyczących prawa do odstąpienia od umowy zawartych w [dyrektywie 2011/83], które skutecznie umożliwiają konsumentowi przetestowanie usługi i podjęcie decyzji w ciągu 14‑dniowego okresu od zawarcia umowy, czy chce nadal z niej korzystać. Wiele umów o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są dostarczane na nośniku materialnym, charakteryzuje pojedyncza dostawa konsumentowi określonego fragmentu lub fragmentów treści cyfrowych, takich jak określone pliki muzyczne lub pliki wideo. Umowy o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są dostarczane na nośniku materialnym, pozostają objęte wyjątkiem od prawa do odstąpienia od umowy określonym w art. 16 akapit pierwszy lit. m) [dyrektywy 2011/83], który stanowi, że konsument traci prawo do odstąpienia od umowy w przypadku rozpoczęcia wykonywania umowy, na przykład w przypadku pobrania lub strumieniowego odtwarzania treści, z zastrzeżeniem udzielenia przez konsumenta uprzedniej wyraźnej zgody na rozpoczęcie świadczenia w czasie trwania okresu na odstąpienie od umowy oraz przyjęcia przez niego do wiadomości, że tym samym traci on przysługujące mu prawo do odstąpienia od umowy. W razie wątpliwości co do tego, czy umowa jest umową o świadczenie usług, czy umową o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są dostarczane na nośniku materialnym, należy stosować przepisy dotyczące prawa do odstąpienia od umowy w przypadku usług.
[…]
(38)      [Artykuł] 16 akapit pierwszy lit. m) [dyrektywy 2011/83] przewiduje wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy w odniesieniu do treści cyfrowych, które nie są dostarczane na nośniku materialnym, jeżeli konsument wyraził uprzednią wyraźną zgodę na rozpoczęcie spełnienia świadczenia przed upływem terminu do odstąpienia od umowy i przyjął do wiadomości, że utracił tym samym przysługujące mu prawo do odstąpienia. [Artykuł] 14 ust. 4 lit. b) tej dyrektywy przewiduje sankcję umowną, w przypadku gdy wymóg ten nie jest spełniony przez przedsiębiorcę, polegającą na tym, że konsument nie ponosi kosztów za wykorzystane treści cyfrowe. Wymóg uzyskania uprzedniej wyraźnej zgody i przyjęcia do wiadomości przez konsumenta jest w związku z tym istotny jedynie w przypadku treści cyfrowych dostarczanych za zapłatę ceny. Dlatego też należy zmienić art. 16 akapit pierwszy lit. m) w taki sposób, aby ciążący na przedsiębiorcach wymóg uzyskania uprzedniej wyraźnej zgody i przyjęcia do wiadomości przez konsumenta miał zastosowanie jedynie do umów, zgodnie z którymi na konsumencie spoczywa obowiązek zapłaty”.
3.      Dyrektywa 2011/83
12.      Dyrektywa 2011/83 została zmieniona dyrektywą 2019/2161. Termin transpozycji tej ostatniej dyrektywy upłynął w dniu 28 listopada 2021 r., a krajowe przepisy ją transponujące mają być stosowane od dnia 28 maja 2022 r.
13.      Artykuł 2 dyrektywy 2011/83, zmienionej dyrektywą 2019/2161, stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
6)      »umowa o świadczenie usług« oznacza każdą umowę inną niż umowa sprzedaży, na mocy której przedsiębiorca świadczy lub zobowiązuje się do świadczenia usługi, w tym usługi cyfrowej, na rzecz konsumenta;
[…]
11)      »treści cyfrowe« oznaczają treści cyfrowe w rozumieniu art. 2 pkt 1 [dyrektywy 2019/770];
[…]
16)      »usługa cyfrowa« oznacza usługę cyfrową w rozumieniu art. 2 pkt 2 [dyrektywy 2019/770];
[…]”.
14.      Artykuł 14 tej dyrektywy,
zmienionej dyrektywą 2019/2161, zatytułowany „Obowiązki konsumenta w przypadku odstąpienia od umowy”, przewiduje:
„[…]
2a.      W przypadku odstąpienia od umowy konsument powstrzymuje się od korzystania z treści cyfrowych lub usługi cyfrowej i udostępniania ich osobom trzecim.
3.      W przypadku gdy konsument wykonuje prawo do odstąpienia od umowy po zgłoszeniu żądania zgodnie z art. 7 ust. 3 lub art. 8 ust. 8, konsument płaci przedsiębiorcy kwotę, która jest proporcjonalna do zakresu świadczeń spełnionych do chwili, w której konsument poinformował przedsiębiorcę o skorzystaniu z prawa do odstąpienia od umowy, w porównaniu z całym zakresem umowy. Proporcjonalna kwota, którą konsument ma zapłacić przedsiębiorcy, jest obliczana na podstawie łącznej ceny uzgodnionej w umowie. Jeżeli łączna cena jest nadmierna, proporcjonalna kwota obliczana jest na podstawie wartości rynkowej spełnionych świadczeń.
4.      Konsument nie ponosi kosztów:
[…]
b)      dostarczania, w całości lub w części, treści cyfrowych, które nie są dostarczane na trwałym nośniku, w przypadku gdy:
i)      konsument nie udzielił uprzedniej wyraźnej zgody na rozpoczęcie spełniania świadczenia przed zakończeniem 14‑dniowego albo 30‑dniowego okresu, o którym mowa w art. 9;
ii)      konsument nie przyjął do wiadomości utraty przysługującego mu prawa do odstąpienia od umowy w chwili udzielania zgody; lub
iii)      przedsiębiorca nie dostarczył potwierdzenia zgodnie z art. 7 ust. 2 lub art. 8 ust. 7.
[…]”.
15.      Artykuł 16 wspomnianej dyrektywy,
zmienionej dyrektywą 2019/2161, stanowi:
„Państwa członkowskie nie mogą przewidzieć prawa do odstąpienia od umowy określonego w art. 9–15 w odniesieniu do umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa w następujących przypadkach:
a)      umów o świadczenie usług, w ramach których usługa została w pełni wykonana, lecz, w przypadku gdy zgodnie z umową na konsumencie spoczywa obowiązek zapłaty, wyłącznie jeżeli rozpoczęto spełnianie świadczenia za uprzednią wyraźną zgodą konsumenta oraz po przyjęciu przez niego do wiadomości, że utraci on przysługujące mu prawo do odstąpienia od umowy z chwilą pełnego wykonania umowy przez przedsiębiorcę;
[…]
i)      dostarczania zapieczętowanych nagrań dźwiękowych lub zapieczętowanych nagrań wizualnych, lub zapieczętowanego oprogramowania komputerowego, których opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu;
j)      dostarczania gazet, periodyków lub czasopism, z wyjątkiem umów o prenumeratę takich wydawnictw;
[…]
m)      umów o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są dostarczane na nośniku materialnym, jeżeli rozpoczęto spełnianie świadczenia i zgodnie z umową na konsumencie spoczywa obowiązek zapłaty, w przypadku gdy:
i)      konsument wyraził uprzednią wyraźną zgodę na rozpoczęcie świadczenia w czasie trwania okresu na odstąpienie od umowy;
ii)      konsument przyjął do wiadomości, że tym samym traci on przysługujące mu prawo do odstąpienia od umowy; oraz
iii)      przedsiębiorca dostarczył potwierdzenie zgodnie z art. 7 ust. 2 lub art. 8 ust. 7.
[…]”.
B.      Prawo austriackie
16.      Paragraf 3
Bundesgesetz über Fernabsatz- und außerhalb von Geschäftsräumen geschlossene Verträge (Fern- und Auswärtsgeschäfte-Gesetz – FAGG)
(ustawy federalnej o umowach zawieranych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa)(5) zawiera następujące definicje:
„[…]
4.      »świadczenia cyfrowe« oznaczają treści cyfrowe lub usługi cyfrowe;
5.      »treści cyfrowe« oznaczają dane tworzone i dostarczane w formie cyfrowej, włącznie z takimi, które zostały opracowane zgodnie ze wskazówkami konsumenta;
6.      »usługi cyfrowe« oznaczają
a)      usługi, które umożliwiają konsumentowi tworzenie, przetwarzanie lub zapisywanie danych w formie cyfrowej lub dostęp do danych w formie cyfrowej, lub
b)      usługi umożliwiające wspólne korzystanie z danych sporządzonych lub załadowanych w formie cyfrowej przez konsumentów lub innych użytkowników lub umożliwiające inną interakcję z tymi danymi,
w każdym przypadku włącznie z usługami, które zostały opracowane zgodnie ze wskazówkami konsumenta.
[...]”
17.      Paragraf 18 tej ustawy, zatytułowany „Wyjątki od prawa do odstąpienia od umowy”, stanowi:
„(1)      Konsument nie jest uprawniony do odstąpienia od umowy w przypadku umów zawieranych na odległość lub umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa dotyczących:
1.      usług, jeżeli przedsiębiorca całkowicie wykonał swoją usługę, przy czym w przypadkach, w których konsument zgodnie z umową jest zobowiązany do zapłaty, utrata prawa do odstąpienia następuje tylko wówczas, gdy ponadto przedsiębiorca rozpoczął wykonywanie umowy za uprzednią, wyrażoną wyraźnie, zgodą konsumenta i gdy konsument
a)      potwierdził, przed rozpoczęciem wykonywania usługi, że przyjął do wiadomości, iż utraci swoje prawo do odstąpienia od umowy z chwilą całkowitego wykonania umowy, albo
b)      wezwał wprost przedsiębiorcę do przybycia w celu wykonania naprawy,
[…]
11.      udostępniania treści cyfrowych nieprzeznaczonych do dostarczania
na trwałym nośniku danych, jeżeli przedsiębiorca rozpoczął wykonywanie umowy, przy czym w przypadkach, w których konsument zgodnie z umową jest zobowiązany do zapłaty, utrata prawa do odstąpienia od umowy następuje tylko wówczas, gdy ponadto
a)      konsument wyraźnie wyraził zgodę na rozpoczęcie wykonywania umowy przed upływem terminu do odstąpienia od umowy,
b)      konsument potwierdził, że przyjął do wiadomości, iż w wyniku wcześniejszego rozpoczęcia wykonywania umowy utraci prawo do odstąpienia od umowy, i
c)      przedsiębiorca udostępnił konsumentowi egzemplarz lub potwierdzenie zgodnie z § 5 ust. 2 lub § 7 ust. 3.
[...]”
III. Postępowanie główne, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
18.      Sky Österreich Fernsehen GmbH (zwana dalej „Sky Österreich”), prywatna spółka medialna z siedzibą w Austrii, oferuje na terytorium austriackim między innymi usługi streamingu. Treści cyfrowe udostępniane do oglądania znajdują się na serwerze, do którego klienci mają możliwość dostępu na swoich urządzeniach końcowych za pomocą linku lub aplikacji, celem oglądania przez Internet, na żywo lub na żądanie, programów zawartych w ich abonamencie. W zależności od licencjodawcy możliwe może być także pobranie tych treści. Treści cyfrowe mogą zostać zapisane na własnym nośniku pamięci
konsumenta i odtworzone niezależnie od tego, czy dany użytkownik ma dostęp do Internetu. Pobrana treść może zostać obejrzana tylko jeden raz, a oglądanie całości treści musi zostać zakończone w ciągu 48 godzin od rozpoczęcia pobierania.
19.      Subskrypcja online abonamentu na usługi streamingu jest możliwa jedynie wówczas, gdy klient zaakceptuje – poprzez kliknięcie w nie – następujące postanowienie umowne:
„W przypadku subskrypcji abonamentu: Przyjmuję do wiadomości sformułowane przez Sky X pouczenie o możliwości odstąpienia od umowy. Zgadzam się na rozpoczęcie wykonywania przez Sky X umowy jeszcze przed upływem 14‑dniowego terminu do odstąpienia od umowy, a tym samym na utratę prawa do odstąpienia od umowy w przypadku subskrypcji abonamentu”.
20.      Verein für Konsumenteninformation (zwane dalej „VKI”), stowarzyszenie ochrony konsumentów, uważa, że powyższa informacja o prawie do odstąpienia od umowy udzielana konsumentom jest niewystarczająca. W przekonaniu VKI abonament na usługi streamingu stanowi „usługę cyfrową”, a zatem jedynie pełne wykonanie usługi powoduje wygaśnięcie prawa do odstąpienia od umowy, jeżeli konsument potwierdził, że przyjął do wiadomości, iż utraci to prawo w tym momencie. Sky Österreich jest natomiast zdania, że w przypadku usługi streamingu mamy do czynienia z „treścią cyfrową”, skutkiem czego prawo do odstąpienia od umowy ustaje już w momencie rozpoczęcia wykonywania umowy.
21.      Powództwo VKI o nakazanie Sky Österreich zaprzestania
stosowania w stosunkach gospodarczych z konsumentami wyżej wymienionego postanowienia umownego zostało oddalone w pierwszej instancji. Sąd apelacyjny uwzględnił jednak apelację VKI i zmienił wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że zakwalifikował oferowaną przez Sky Österreich usługę streamingu jako „usługę cyfrową”, w odniesieniu do której prawo do odstąpienia od umowy nie może ustać z chwilą rozpoczęcia wykonywania umowy, lecz dopiero w momencie, gdy usługa zostaje w pełni wykonana.
22.      Sąd odsyłający w niniejszej sprawie, Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria), do którego Sky Österreich wniosła skargę rewizyjną, zastanawia się nad kryteriami pozwalającymi ustalić, czy usługi streamingu obejmujące świadczenia porównywalne ze świadczeniami Sky Österreich należy zaklasyfikować jako objęte umowami dotyczącymi treści cyfrowych, czy też usług cyfrowych.
23.      Zdaniem sądu odsyłającego usługa świadczona przez Sky Österreich spełnia przesłankę danych „tworzonych i dostarczanych w formie cyfrowej”, a zatem odpowiada definicji „treści cyfrowych”. Sąd ten wskazuje, że streaming oznacza jedynie proces transmisji danych umożliwiający oglądanie lub odsłuchiwanie danych podczas ich transmisji. Świadczenie to można jednak również uznać za „zapisywanie danych w formie cyfrowej lub dostęp do danych w formie cyfrowej”, a zatem za „usługę cyfrową”, tym bardziej że nie jest ona świadczona w formie jednorazowego udostępnienia, że zazwyczaj towarzyszą jej odpowiednia aktualizacja oferty i indywidualne rekomendacje oparte na zachowaniu danego użytkownika
i że umowa jest co do zasady pomyślana na dłuższy okres.
24.      W tych okolicznościach Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 16 lit. m) w związku z art. 2 pkt 11 [dyrektywy 2011/83] powinien być interpretowany w ten sposób, że oferowanie usług transmisji strumieniowej, podczas których udostępnione do oglądania treści cyfrowe znajdują się na serwerze, do którego klienci otrzymują dostęp na swoim urządzeniu końcowym poprzez link lub aplikację i potem za pośrednictwem Internetu mogą oglądać zawarte w ich abonamencie programy zarówno na żywo (»live«), jak i na życzenie (»on demand«) lub też mogą alternatywnie pobierać te treści cyfrowe i zapisywać je na własnym nośniku pamięci i niezależnie od tego, czy mają dostęp do Internetu, mogą je raz obejrzeć w ciągu 48 godzin – jest dostawą »treści cyfrowych« w rozumieniu tych przepisów?”.
25.      Uwagi na piśmie przedstawiły VKI, Sky Österreich, rządy włoski i polski oraz Komisja Europejska. W sprawie nie wyznaczono rozprawy.
IV.    Analiza
26.      Poprzez swoje jedyne pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2
pkt 11 i art. 16 lit. m) dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że usługa streamingu, w ramach której treści udostępnione konsumentowi znajdują się na serwerze, do którego klienci mogą uzyskać dostęp za pomocą hiperłącza lub aplikacji w celu oglądania ich na żywo, na żądanie czy też nawet offline po ich pobraniu, stanowi ofertę „treści cyfrowych”, w odniesieniu do której przewidziane w tej dyrektywie prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni może, pod pewnymi warunkami, nie mieć zastosowania.
27.      Sky Österreich broni stanowiska, zgodnie z którym świadczona przez nią usługa powinna zostać zakwalifikowana jako oferta „treści cyfrowych”, w odniesieniu do której można przewidzieć, że prawo konsumenta do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni nie ma zastosowania, pod warunkiem że konsument zostanie o tym poinformowany i że potwierdzi, iż jest świadom, że utraci to prawo. Natomiast wszyscy pozostali uczestnicy postępowania utrzymują, że oferta usługi streamingu takiej jak sporna w postępowaniu głównym jest ofertą „usługi cyfrowej”, do której nie może mieć zastosowania wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy przewidziany w art. 16 lit. m) dyrektywy 2011/83, w związku z czym konsumenci powinni dysponować terminem 14 dni na to, aby w stosownym przypadku zrezygnować z abonamentu.
A.      W przedmiocie pojęć „treści cyfrowych” i „usługi cyfrowej”
28.      Pojęcia „treści cyfrowych” i „usługi cyfrowej” zostały zdefiniowane, odpowiednio, w art. 2 pkt 11 i 16 dyrektywy 2011/83, który odsyła do definicji zawartych w art. 2 pkt 1 i 2 dyrektywy 2019/770.
29.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do celów dokonywania wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi(6).
1.      Wykładnia literalna
30.      W art. 2 pkt 11 i 16 dyrektywy 2011/83 zdefiniowano „treści cyfrowe” jako „dane wytwarzane i dostarczane w postaci cyfrowej”, a „usługę cyfrową” jako usługę, która „[pozwala] konsumentowi na wytwarzanie, przetwarzanie i przechowywanie danych lub dostęp do nich w postaci cyfrowej” albo jako usługę, która „[pozwala] na wspólne korzystanie z danych w postaci cyfrowej, które zostały przesłane lub wytworzone przez konsumenta lub innych użytkowników tej usługi, lub inne formy interakcji przy pomocy takich danych”.
31.      Należy stwierdzić, że brzmienie dyrektywy 2011/83 nie pozwala na dokładne określenie, co wchodzi w zakres oferty treści cyfrowych, a co stanowi ofertę usługi cyfrowej. Jak podkreśla sąd odsyłający, oferta streamingu może zostać zakwalifikowana zarówno jako „dostarczanie treści cyfrowych”, jako że umożliwia ona udostępnienie i oglądanie danych wytworzonych w formie cyfrowej, jak i jako „świadczenie usługi cyfrowej” pozwalającej konsumentowi na uzyskanie dostępu do danych i na ich tymczasowe przechowywanie.
32.      Prawodawca Unii przyznaje ponadto, że nadal mogą istnieć wątpliwości co do tego, czy umowa jest umową o świadczenie usług, czy umową o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są dostarczane na nośniku materialnym(7).
33.      Należy zatem dokonać wykładni systemowej i celowościowej tych przepisów w celu wyznaczenia linii rozgraniczającej dostarczanie treści cyfrowych w rozumieniu art. 2 pkt 11 dyrektywy 2011/83, zmienionej dyrektywą 2019/2161, od świadczenia usług cyfrowych w rozumieniu art. 2 pkt 16 tej dyrektywy.
2.      Wykładnia systemowa
34.      W pierwszej kolejności – o ile samo brzmienie art. 2 pkt 11 i 16 dyrektywy 2011/83 nie pozwala na dokładne zdefiniowanie, co wchodzi w zakres pojęć „treści cyfrowych” lub „usługi cyfrowej”, o tyle dyrektywy 2011/83 i 2019/2161, w szczególności ich motywy, dostarczają jednak w tym zakresie użytecznych wskazówek.
35.      I tak, po pierwsze, co się tyczy treści cyfrowych, motyw 19 dyrektywy 2011/83 w jej pierwotnej wersji wymienia na przykład „programy komputerowe, aplikacje, gry, muzyk[ę], nagrania wizualne lub teksty, bez względu na to, czy dostęp do nich osiąga się poprzez pobieranie czy poprzez odbiór danych przesyłanych strumieniowo, na trwałym nośniku, czy przy użyciu jakichkolwiek innych środków”. Ponadto w odniesieniu do usług cyfrowych motyw 30 dyrektywy 2019/2161 wskazuje „wymianę treści wideo i audio oraz inne usługi przechowywania plików online, edycj[ę] tekstów lub gry oferowane w chmurze, usługi przechowywania danych w chmurze, poczty elektronicznej, mediów społecznościowych i aplikacji działających w oparciu o chmury”.
36.      Ustawodawca, przyznając ponownie w motywie 30 dyrektywy 2019/2161, że „dokonanie rozróżnienia między niektórymi rodzajami treści cyfrowych i usług cyfrowych może być trudne”, podaje jednak za pomocą tych różnych przykładów pewne wskazówki co do tego, co charakteryzuje ofertę „treści cyfrowych” w opozycji do oferty „usługi cyfrowej”. I tak pierwsza z tych ofert jest punktowa, ograniczona w czasie i dotyczy oferowanej treści, natomiast druga z nich – zakłada pewien czas trwania i zaangażowanie przedsiębiorcy, w związku z czym samo dostarczenie danej treści nie wyczerpuje świadczenia.
37.      Wynika to również, po drugie, z wyjaśnień przedstawionych przez prawodawcę, nadal w motywach dyrektyw 2011/83, 2019/770 i 2019/2161. Motywy te przewidują, że treści cyfrowe „obejmują pojedynczą dostawę, szereg odrębnych dostaw lub dostawę w sposób ciągły przez okres czasu [dany okres]”(8), podczas gdy usługi cyfrowe zakładają „ciągłe zaangażowanie dostawcy usług”(9). Tu właśnie znajduje się w moim przekonaniu rozstrzygające kryterium dla określenia, co mieści się w pojęciu „treści cyfrowych”, a co – w pojęciu „usługi cyfrowej”.
38.      Jak podkreśla Komisja, ciągłe zaangażowanie usługodawcy wskazuje na pewną dynamikę zarówno w odniesieniu do udostępnianej treści, jak i usług oferowanych jednocześnie z tym udostępnieniem. Innymi słowy, oferta usługi cyfrowej nie może ograniczać się, w przeciwieństwie do oferty treści cyfrowych, do jednorazowego i ograniczonego udostępnienia.
39.      W drugiej kolejności taką wykładnię wydaje się potwierdzać analiza art. 2 pkt 11 i 16 dyrektywy 2011/83 w związku z jej art. 16 lit. m), zgodnie z którym prawo do odstąpienia od umowy nie ma zastosowania, pod pewnymi warunkami, do umów o dostarczanie treści cyfrowych.
40.      Taki wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy jest bowiem uzasadniony okolicznością, że w przypadku oferty treści cyfrowych konsument dokładnie zna treść, którą zamierza oglądać lub odsłuchiwać, ponieważ jest to oferta punktowa i skonkretyzowana. Ponadto gdy udostępnione treści zostały obejrzane lub odsłuchane, mają one dla konsumenta jedynie ograniczone znaczenie, ponieważ zostały już w całości wykorzystane. Co za tym idzie, nie istnieje okres, w którym konsument może wypróbować udostępnione treści.
41.      Inaczej jest w odniesieniu do oferty usługi cyfrowej. W przypadku takiej oferty, z uwagi na zaangażowanie przedsiębiorcy i świadczenia powiązane z udostępnianiem treści, istnienie prawa do odstąpienia od umowy jest bowiem w pełni uzasadnione. W ramach abonamentu na usługi platformy streamingowej klient może zatem „wypróbować” platformę w celu zapoznania się z katalogiem utworów, które ona oferuje, z jej ergonomią oraz z proponowanymi możliwościami oglądania lub odsłuchu, a także z możliwością personalizacji platformy stosownie do wykorzystywanych treści. W takiej sytuacji chodzi zatem nie tylko o wykorzystanie oferowanych treści, lecz także o sprawdzenie, czy usługa proponowana przez przedsiębiorcę odpowiada, jako całość, konsumentowi. Jeżeli tak nie jest, konsument może skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy.
42.      W każdym wypadku w wyroku PE Digital(10) Trybunał przyjął, że art. 16 lit. m) dyrektywy 2011/83 stanowi wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy, który – jako przepis prawa Unii, który ogranicza prawa przyznane w celu zapewnienia ochrony konsumentów – podlega wykładni ścisłej(11). Innymi słowy – pojęcie „treści cyfrowych”, którego przyjęcie skutkuje zastosowaniem wyjątku od prawa do odstąpienia od umowy, nie może być interpretowane szeroko, a tym samym jego rozumienie powinno być moim zdaniem ograniczone do pojedynczych dostaw. Jeżeli usługa wykracza poza taką dostawę, powinna zostać zakwalifikowana jako „usługa cyfrowa” w rozumieniu art. 2 pkt 16 tej dyrektywy.
43.      W tych okolicznościach jestem zdania, że z wykładni systemowej art. 2 pkt 11 i 16 oraz art. 16 lit. m) dyrektywy 2011/83 wynika, iż usługa streamingu taka jak rozpatrywana w niniejszej sprawie nie stanowi oferty „treści cyfrowych”.
44.      Za wnioskiem tym przemawia wykładnia celowościowa tych przepisów.
3.      Wykładnia celowościowa
45.      Dyrektywa 2011/83 ma na celu zapewnienie „właściwej równowagi pomiędzy wysokim poziomem ochrony konsumentów i konkurencyjnością przedsiębiorstw”(12).
46.      Jak orzekł Trybunał, prawo do odstąpienia od umowy ma na celu ochronę konsumenta w szczególnej sytuacji sprzedaży wysyłkowej, w której nie ma rzeczywistej możliwości zobaczenia produktu ani upewnienia się co do charakteru usług przed zawarciem umowy. Poprzez prawo do odstąpienia od umowy wyrównana zostaje zatem niekorzystna dla konsumenta sytuacja związana z zawarciem umowy na odległość, ponieważ konsumentowi przysługuje stosowny termin do zastanowienia się, w ramach którego może on obejrzeć i wypróbować zakupiony produkt(13).
47.      Wyjątek od prawa do odstąpienia od umowy przewidziany w art. 16 lit. m) dyrektywy 2011/83 ma natomiast na celu ochronę przedsiębiorcy, w przypadku gdy oferowana przez niego treść jest znana i może być natychmiast wykorzystana. W takiej sytuacji, jak podkreśla rząd włoski, konsument w pełni wyczerpuje wszystkie korzyści wynikające ze świadczenia w momencie jego realizacji. Ponadto, jak podnosi Sky Österreich, jeśli chodzi o treści cyfrowe, przywrócenie status quo ante uwzględniającego interesy przedsiębiorcy nie jest możliwe, w związku z czym umożliwienie konsumentowi odstąpienia od umowy w późniejszym terminie byłoby dla przedsiębiorcy ostatecznie równoznaczne z nieodpłatnym dostarczeniem treści cyfrowych.
48.      Wobec powyższego to właśnie szerszy charakter „usługi cyfrowej” wymaga – w przeciwieństwie do samego dostarczenia „treści cyfrowych” – stałego zaangażowania przedsiębiorcy, co uzasadnia możliwość skorzystania przez konsumenta z prawa do odstąpienia od umowy, jeżeli po wypróbowaniu usługi nie jest on nią usatysfakcjonowany. Natomiast punktowy i skonkretyzowany charakter „treści cyfrowych” uzasadnia to, że konsument nie może ich wypróbować, ponieważ przed udostępnieniem danych treści nabywa wiedzę o dokładnym zakresie świadczenia, które otrzyma.
49.      Również zatem z analizy celów dyrektywy 2011/83,
zmienionej dyrektywą 2019/2161, wynika, że usługa streamingu taka jak rozpatrywana w niniejszej sprawie nie stanowi oferty „treści cyfrowych”, w odniesieniu do której przewidziane w tej dyrektywie prawo do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni może nie mieć zastosowania.
B.      W przedmiocie możliwości nadużycia
50.      Wniosku tego nie podważa moim zdaniem argument podniesiony przez Sky Österreich, zgodnie z którym umożliwienie konsumentowi skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy w ramach abonamentu na ofertę streamingu taką jak rozpatrywana w postępowaniu głównym prowadziłoby nieuchronnie do nadużyć
w korzystaniu z abonamentów.
51.      Sky Österreich wskazuje bowiem, że najwięcej subskrypcji abonamentów na usługi streamingu stwierdza się w szczególności przy okazji premiery pierwszego lub ostatniego sezonu popularnych seriali lub w czasie kluczowych meczów mistrzostw w piłce nożnej. Sky Österreich podnosi, że gdyby konsument miał możliwość wypowiedzenia swojego abonamentu natychmiast po wykorzystaniu treści, mógłby oglądać interesujące go treści właściwie nieodpłatnie.
52.      Jednakże, jak podkreśliła Komisja, taka możliwość nadużycia została wyraźnie uwzględniona przez prawodawcę w art. 14 ust. 3 dyrektywy 2011/83,
zmienionej dyrektywą 2019/2161, gdzie przewidziano, że „[w] przypadku gdy konsument wykonuje prawo do odstąpienia od umowy […], konsument płaci przedsiębiorcy kwotę, która jest proporcjonalna do zakresu świadczeń spełnionych do chwili, w której konsument poinformował przedsiębiorcę o skorzystaniu z prawa do odstąpienia od umowy, w porównaniu z całym zakresem umowy”.
53.      Rozwiązanie to ma również zastosowanie w przypadku, gdy konsument wypowiada swój abonament na usługi platformy streamingowej: przedsiębiorca otrzymuje rekompensatę za udostępnienie treści w okresie, w którym konsument miał do nich dostęp.
54.      W przekonaniu Sky Österreich taka rekompensata nie byłaby jednak wystarczająca w świetle orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym w celu określenia proporcjonalnej kwoty, jaką konsument jest zobowiązany zapłacić przedsiębiorcy, w przypadku gdy konsument ten wyraźnie zażądał, aby wykonanie umowy rozpoczęło się w trakcie biegu terminu uprawniającego do odstąpienia od umowy, i od umowy tej odstępuje, należy co do zasady uwzględnić cenę uzgodnioną we wspomnianej umowie za ogół świadczeń będących jej przedmiotem, a należną kwotę obliczyć pro rata temporis(14). Takie wyliczenie nie uwzględniłoby jednak różnych wartości proponowanych treści, jako że faza finałowa rozgrywek sportowych ma wartość ekonomiczną wyższą niż codzienny serial.
55.      Nie można bowiem pominąć faktu, że konsumenci mogliby być skłonni do skorzystania z przysługującego im prawa do odstąpienia od umowy wyłącznie w celu uzyskania dostępu do jednej atrakcyjnej treści i że obliczenie pro rata temporis, takie jak przewidziane w orzecznictwie, mogłoby nie doprowadzić do uzyskania godziwej rekompensaty przez przedsiębiorcę.
56.      Pragnę jednak zauważyć, po pierwsze, że art. 14 ust. 3 dyrektywy 2011/83 przewiduje zapłatę kwoty proporcjonalnej do zakresu świadczeń spełnionych, bez żadnej wzmianki o okresie, w którym dana usługa była świadczona. Po drugie, rozwiązanie przyjęte przez Trybunał w wyroku PE Digital(15) jest moim zdaniem uzasadnione okolicznością, że wartość ekonomiczna usługi oferowanej w tamtej sprawie – w ramach internetowego serwisu pośredniczącego w doborze partnera – miała charakter stabilny i stały. Inaczej rzecz ujmując, dla konsumenta nie było bardziej atrakcyjne wykupienie usługi w określonym momencie w celu skorzystania z konkretnej treści.
57.      W świetle tych rozważań jestem zdania, że rozwiązania tego nie można ściśle przenieść na sytuację rekompensaty finansowej należnej od konsumenta, który skorzystał z prawa do odstąpienia od umowy po wykupieniu abonamentu na usługi platformy streamingowej, ponieważ rekompensata ta mogłaby moim zdaniem uwzględniać, poza okresem, w którym konsument pozostał abonentem platformy, również wartość ekonomiczną różnych udostępnionych i obejrzanych treści(16).
58.      W tych okolicznościach podtrzymuję wniosek przedstawiony w pkt 49 niniejszej opinii.
V.      Wniosek
59.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Oberster Gerichtshof (sąd najwyższy, Austria)
Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
Artykuł 2
pkt 11 i 16 oraz art. 16 lit. m) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
usługa streamingu, w ramach której treści udostępnione konsumentowi znajdują się na serwerze, do którego klienci mogą mieć dostęp za pomocą hiperłącza lub aplikacji w celu oglądania ich na żywo, na żądanie, czy też nawet offline po ich pobraniu, nie stanowi oferty „treści cyfrowych”.
1      Język oryginału: francuski.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2011, L 304, s. 64).
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 2019 r. w sprawie niektórych aspektów umów o dostarczanie treści cyfrowych i usług cyfrowych (Dz.U. 2019, L 136, s. 1).
4      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 listopada 2019 r. zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta (Dz.U. 2019, L 328, s. 7).
5      BGBl. I, no 109/2022.
6      Wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck (292/82, EU:C:1983:335, pkt 12); z dnia 22 grudnia 2022 r., Sambre & Biesme i Commune de Farciennes (C‑383/21 i C‑384/21, EU:C:2022:1022, pkt 54); z dnia 15 stycznia 2026 r., AVR-Afvalverwerking (C‑692/23, EU:C:2026:4, pkt 37); a także z dnia 15 stycznia 2026 r., Ambito territoriale di caccia Ancona 2 (C‑615/24, EU:C:2026:10, pkt 23).
7      Motyw 30 dyrektywy 2019/2161.
8      Motyw 30 dyrektywy 2019/2161.
9      Motyw 30 dyrektywy 2019/2161.
10      Wyrok z dnia 8 października 2020 r. (C‑641/19, EU:C:2020:808).
11      Wyrok z dnia 8 października 2020 r., PE Digital (C‑641/19, EU:C:2020:808, pkt 43).
12      Motyw 4 dyrektywy 2011/83 i motyw 2 dyrektywy 2019/770.
13      Wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Walbusch Walter Busch (C‑430/17, EU:C:2019:47, pkt 45).
14      Wyrok z dnia 8 października 2020 r., PE Digital (C‑641/19, EU:C:2020:808).
15      Wyrok z dnia 8 października 2020 r. (C‑641/19, EU:C:2020:808).
16      W tym względzie ocena wartości ekonomicznej konkretnej treści wydaje mi się łatwiejsza, gdy taka treść jest również dostępna do zakupu lub najmu bez jakiegokolwiek abonamentu. Zaoferowanie takiej możliwości oznacza wprawdzie, że przedsiębiorca nie zawiera już wyłącznie długoterminowych umów abonamentowych z konsumentami, lecz pozwala za to na dokładne wyliczenie wartości rozpowszechnianych treści.