Zaak C‑21/24
CP
tegen
Nissan Iberia SA,
[verzoek van de Juzgado de lo Mercantil no 1 de Zaragoza (handelsrechtbank nr. 1 Zaragoza, Spanje) om een prejudiciële beslissing]
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 4 september 2025
„ Prejudiciële verwijzing – Artikel 101 VWEU – Doeltreffendheidsbeginsel – Schadevorderingen wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie – Verjaringstermijn – Bepaling van de dies a quo – Kennis van de informatie die onontbeerlijk is om de schadevordering in te stellen – Publicatie op de website van een nationale mededingingsautoriteit van haar besluit tot vaststelling van een inbreuk op de mededingingsregels – Bindende kracht van een besluit van een nationale mededingingsautoriteit dat nog niet definitief is – Schorsing of stuiting van de verjaringstermijn – Opschorting van de procedure voor de rechter bij wie een schadevordering is ingesteld – Richtlijn 2014/104/EU – Artikel 10 – Toepassing in de tijd ”
1.        Gerechtelijke procedure – Verzoek tot heropening van de mondelinge behandeling – Verzoek tot indiening van opmerkingen na de conclusie van de advocaat-generaal – Voorwaarden voor de heropening – Voorwaarden niet vervuld – Mogelijkheid om een verzoek om verduidelijkingen te richten aan de verwijzende rechter in het kader van een prejudiciële procedure – Voorbehouden bevoegdheid van het Hof
(Art. 252, tweede alinea, VWEU; Reglement voor de procesvoering van het Hof, art. 83 en 101)
(zie punten 28‑36)
2.        Mededinging – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door inbreuken op de mededingingsregels – Richtlijn 2014/104 – Toepassing in de tijd – Bepaling die een aantal eisen stelt in verband met de verjaringstermijn voor schadevorderingen – Materiële bepaling – Verbod op retroactieve toepassing van de nationale omzettingsregeling – Verplichting tot richtlijnconforme uitlegging van het nationale recht vanaf het verstrijken van de termijn voor omzetting van de richtlijn
(Richtlijn 2014/104 van het Europees Parlement en de Raad, art. 10 en 22)
(zie punten 44, 45)
3.        Mededinging – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door inbreuken op de mededingingsregels – Richtlijn 2014/104 – Toepassing in de tijd – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door inbreuken vóór de inwerkingtreding van de richtlijn – Temporele toepasselijkheid van de bepaling van de richtlijn die een aantal eisen stelt in verband met de verjaringstermijn – Voorwaarden – Schadevorderingen die op de datum van het verstrijken van de termijn voor omzetting van de richtlijn nog niet zijn verjaard – Bepaling van het aanvangstijdstip van de verjaringstermijn voor die vorderingen – Toepasselijkheid van het nationale recht – Grenzen – Inachtneming van artikel 101 VWEU en van het doeltreffendheidsbeginsel – Nationale verjaringstermijn die pas kan ingaan nadat de inbreuk is beëindigd en de benadeelde kennis heeft gekregen van de voor het instellen van de schadevordering onontbeerlijke informatie – Inbreuk op de mededingingsregels die is vastgesteld bij een besluit van de nationale mededingingsautoriteit waartegen een beroep tot nietigverklaring is ingesteld – Tijdstip waarop kennis wordt genomen van de onontbeerlijke informatie – Datum van de officiële publicatie van de rechterlijke beslissing die het besluit van de nationale mededingingsautoriteit definitief bevestigt
(Art. 101 VWEU; richtlijn 2014/104 van het Europees Parlement en de Raad, art. 10 en 22)
(zie punten 46‑68, 74‑80 en dictum)
4.        Mededinging – Vorderingen tot vergoeding van de schade die is veroorzaakt door inbreuken op de mededingingsregels – Richtlijn 2014/104 – Verjaringstermijn voor schadevorderingen – Aanvangstijdstip – Verjaringstermijn die pas kan ingaan nadat de inbreuk is beëindigd en de benadeelde kennis heeft gekregen van de voor het instellen van de schadevordering onontbeerlijke informatie
(Richtlijn 2014/104 van het Europees Parlement en de Raad, art. 10, lid 2)
(zie punt 81 en dictum)
Samenvatting
Het Hof, dat door de Juzgado de lo Mercantil no 1 de Zaragoza (handelsrechtbank nr. 1 Zaragoza, Spanje) om een prejudiciële beslissing is verzocht, verduidelijkt het tijdstip waarop de verjaringstermijn ingaat voor schadevorderingen die bij de nationale rechterlijke instanties worden ingesteld wegens inbreuken op het mededingingsrecht die door een nationale mededingingsautoriteit zijn vastgesteld.
In 2015 heeft de Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia (nationale commissie voor markten en mededinging, Spanje; hierna: „CNMC”) bij besluit vastgesteld dat verschillende ondernemingen, waaronder Nissan Iberia SA, inbreuk hadden gemaakt op artikel 101 VWEU en op de Spaanse mededingingsregels. Over dit besluit is op 28 juli 2015 een persbericht op de website van de CNMC gepubliceerd. Op 15 september 2015 werd genoemd besluit integraal gepubliceerd op deze website.
Tegen het besluit van de CNMC zijn meerdere beroepen tot nietigverklaring ingesteld door de plegers van de vermeende inbreuk, waaronder Nissan, maar het besluit is, wat Nissan betreft, in 2021 door de Tribunal Supremo (hoogste rechterlijke instantie, Spanje) bevestigd.
CP heeft in maart 2023 bij de verwijzende rechter een schadevordering ingesteld met het oog op de veroordeling van Nissan tot vergoeding van de schade die hij stelt te hebben geleden wegens de aankoop van een voertuig waarvan de prijs is beïnvloed door de in het besluit van de CNMC vastgestelde inbreuk.
Nissan heeft als verdediging aangevoerd dat de schadevordering was verjaard.
Wat dat betreft zet de verwijzende rechter uiteen dat volgens het nationale recht de verjaringstermijnen die gelden voor schadevorderingen wegens een inbreuk op de mededingingsregels niet beginnen te lopen voordat de betrokken inbreuk is beëindigd en de benadeelde persoon kennis heeft gekregen of redelijkerwijs kennis kan hebben gekregen van de informatie die onontbeerlijk is voor het instellen van zijn schadevordering.
Wanneer deze inbreuk is vastgesteld door een besluit van de CNMC, kan volgens deze rechter worden aangenomen dat de personen die schade hebben geleden kennis hebben gekregen van deze informatie op het tijdstip waarop het besluit van de CNMC werd gepubliceerd op de website van die autoriteit, los van de vraag of het besluit definitief is geworden. Volgens deze uitlegging is de door CP ingestelde schadevordering in casu verjaard.
De verwijzende rechter merkt evenwel op dat er ook een stroming in de nationale rechtspraak bestaat volgens welke de verjaringstermijn die van toepassing is op schadevorderingen wegens mededingingsverstorende gedragingen die zijn vastgesteld bij een besluit van de CNMC waartegen beroep tot nietigverklaring is ingesteld, pas begint te lopen vanaf het tijdstip waarop dat besluit definitief is geworden na afloop van de rechterlijke toetsing.
In deze omstandigheden stelt de verwijzende rechter drie prejudiciële vragen, die in essentie erop gericht zijn te vernemen of artikel 101 VWEU – gelezen in het licht van het doeltreffendheidsbeginsel – en in voorkomend geval artikel 10, lid 2, van richtlijn 2014/104(1) zich verzetten tegen een nationale regeling, zoals uitgelegd door de bevoegde nationale rechterlijke instanties, volgens welke voor de vaststelling van het tijdstip waarop de verjaringstermijn begint te lopen voor schadevorderingen wegens inbreuken op de mededingingsregels die worden ingesteld na een besluit van de nationale mededingingsautoriteit tot vaststelling van een inbreuk op die regels, kan worden aangenomen dat een persoon die meent schade te hebben geleden kennis heeft gekregen van de informatie die onontbeerlijk is om een schadevordering te kunnen instellen voordat dit besluit definitief is geworden.
Beoordeling door het Hof
In eerste instantie onderzoekt het Hof of artikel 10 van richtlijn 2014/104 ratione temporis van toepassing is op het hoofdgeding. In lid 2 van dat artikel is bepaald dat de verjaringstermijnen voor schadevorderingen wegens inbreuken op het mededingingsrecht niet beginnen te lopen voordat deze inbreuk is beëindigd en de verzoeker weet heeft of redelijkerwijs kan worden geacht weet te hebben van de informatie die onontbeerlijk is om zijn schadevordering in te stellen.
Om te bepalen of die bepaling van toepassing is op het hoofdgeding, onderzoekt het Hof of de nationale verjaringstermijn die gold voor de door CP ingestelde schadevordering was verstreken op de datum waarop de door richtlijn 2014/104 gestelde omzettingstermijn ten einde liep (te weten 27 december 2016).
Dienaangaande benadrukt het Hof dat zelfs vóór de datum waarop de termijn voor omzetting van richtlijn 2014/104 is verstreken, een nationale regeling waarin werd vastgelegd vanaf welke datum de verjaringstermijn die van toepassing is op schadevorderingen wegens inbreuk op het mededingingsrecht begint te lopen en hoe lang en onder welke voorwaarden de schorsing of stuiting ervan plaatsvindt, afgestemd moest zijn op het specifieke karakter van het mededingingsrecht en de doelstellingen die aan de uitvoering van dit recht door de betrokken personen zijn verbonden, teneinde de volle werking van de artikelen 101 en 102 VWEU niet teniet te doen.
Het Hof herinnert er bovendien aan dat aan het nuttige effect van het in artikel 101, lid 1, VWEU neergelegde verbod zou worden afgedaan indien het niet voor eenieder mogelijk was vergoeding te vorderen van de schade die hem door een inbreuk op het mededingingsrecht is berokkend. Bijgevolg kan eenieder vergoeding van de geleden schade vorderen wanneer er een causaal verband bestaat tussen die schade en een door artikel 101 VWEU verboden mededingingsregeling of onderling afgestemde feitelijke gedraging.
Volgens de rechtspraak wordt de uitoefening van dit recht om schadevergoeding te vorderen in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk gemaakt indien de verjaringstermijnen zouden beginnen te lopen voordat de inbreuk is beëindigd en de benadeelde persoon kennis heeft gekregen of redelijkerwijs kan worden geacht kennis te hebben gekregen van de informatie die onontbeerlijk is om zijn schadevordering in te stellen. Die informatie omvat het bestaan van een inbreuk op het mededingingsrecht, het bestaan van schade en het causaal verband tussen die schade en deze inbreuk, alsmede de identiteit van de inbreukmaker.
In dit verband blijkt uit de toelichtingen van de verwijzende rechter dat een besluit van de CNMC waarbij een inbreuk op de mededingingsregels wordt vastgesteld en waarvan de geldigheid in rechte wordt aangevochten, niet bindend is voor de nationale rechter bij wie naar aanleiding van dat besluit een schadevordering is ingesteld. De door de betrokken inbreuk benadeelde persoon kan zich dus niet met succes op dat besluit beroepen ter ondersteuning van zijn schadevordering. Hieruit volgt dat, voor zover de rechter bij wie een schadevordering is ingesteld pas gebonden is aan de vaststelling inzake het bestaan van de betrokken inbreuk wanneer dat besluit definitief is geworden, de benadeelde persoon pas redelijkerwijs kan worden geacht kennis te hebben gekregen van de informatie die onontbeerlijk is om zijn schadevordering te kunnen instellen wanneer het besluit definitief is geworden na afloop van de rechterlijke toetsing. Bijgevolg mag de verjaringstermijn van de schadevordering van de benadeelde niet ingaan vóór de datum waarop dat besluit definitief is geworden.
Na deze precisering, merkt het Hof voorts op dat de voorwaarde dat de benadeelde persoon kennis heeft van de informatie die onontbeerlijk is voor het instellen van een schadevordering naar aanleiding van een besluit van een nationale mededingingsautoriteit, niet enkel vereist dat dit besluit definitief is geworden, maar eveneens dat de in dat definitieve besluit vervatte informatie op passende wijze is gepubliceerd. Daartoe moet de uitspraak waarbij het besluit van de nationale mededingingsautoriteit definitief is bevestigd, officieel worden gepubliceerd en vrij toegankelijk zijn voor het grote publiek en moet de datum van publicatie daar duidelijk in vermeld staan.
Gelet op het voorgaande herinnert het Hof eraan dat in het hoofdgeding CP zijn schadevordering in maart 2023 heeft ingesteld, na een besluit van de CNMC dat ten aanzien van Nissan definitief is geworden als gevolg van een arrest van de Tribunal Supremo. Aangezien dit arrest pas in 2021 is gewezen, kan redelijkerwijze worden geoordeeld dat op de datum waarop de termijn voor omzetting van richtlijn 2014/104 is verstreken – namelijk 27 december 2016 – de op de schadevordering van CP toepasselijke verjaringstermijn niet alleen nog niet was verstreken, maar zelfs nog niet was ingegaan.
In tweede instantie is het Hof van oordeel dat de inhoud van artikel 10, lid 2, van richtlijn 2014/104 met betrekking tot de bepaling van het tijdstip waarop de verjaringstermijn begint te lopen in essentie zijn rechtspraak over de artikelen 101 en 102 VWEU en het doeltreffendheidsbeginsel weerspiegelt.
Aldus stelt het Hof vast dat zijn overwegingen inzake het aanvangstijdstip van de verjaringstermijn voor schadevorderingen wegens inbreuken op de mededingingsregels die zijn gepleegd vóór de inwerkingtreding van richtlijn 2014/104, eveneens van toepassing zijn op de uitlegging van artikel 10, lid 2, van genoemde richtlijn.
Gelet op een en ander antwoordt het Hof op de gestelde vragen dat artikel 101 VWEU, gelezen in het licht van het doeltreffendheidsbeginsel, en artikel 10, lid 2, van richtlijn 2014/104 aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling, zoals uitgelegd door de bevoegde nationale rechterlijke instanties, volgens welke voor de vaststelling van het tijdstip waarop de verjaringstermijn begint te lopen voor schadevorderingen wegens inbreuken op de mededingingsregels die worden ingesteld na een besluit van de nationale mededingingsautoriteit tot vaststelling van een inbreuk op die regels, kan worden aangenomen dat een persoon die meent schade te hebben geleden kennis heeft gekregen van de informatie die onontbeerlijk is om een schadevordering te kunnen instellen voordat dit besluit definitief is geworden.
1      Richtlijn 2014/104/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 november 2014 betreffende bepaalde regels voor schadevorderingen volgens nationaal recht wegens inbreuken op de bepalingen van het mededingingsrecht van de lidstaten en van de Europese Unie (PB 2014, L 349, blz. 1).