62004CJ0137_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C‑137/04
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Regeringsrätten (Szwecja) postanowieniem z dnia 8 marca 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 marca 2004 r., w postępowaniu:
Amy Rockler
przeciwko
Försäkringskassan, dawna Riksförsäkringsverket,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Schintgen, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), G. Arestis i J. Klučka, sędziowie,
rzecznik generalny: A. Tizzano,
sekretarz: C. Strömholm, administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 listopada 2005 r.,
rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:
– w imieniu Försäkringskassan, dawnej Riksförsäkringsverket, przez H. Almström, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu szwedzkiego przez A. Krusego, działającego w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Martina i K. Simonssona, działających w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 48 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 39 WE).
2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu między A. Rockler a szwedzkim krajowym organem ds. zabezpieczenia społecznego (Försäkringskassan, dawna Riksförsäkringsverket) w przedmiocie uwzględnienia, przy obliczaniu wysokości kwoty dodatku rodzicielskiego, okresu zatrudnienia, w którym A. Rockler była objęta wspólnym ubezpieczeniem chorobowym Wspólnot Europejskich.
Ramy prawne
3. Rozdział 4 lag (1962:381) om allmän försäkring (szwedzkiej ustawy o systemie zabezpieczenia społecznego, zwanej dalej „AFL”) zawiera przepisy regulujące dodatek rodzicielski.
4. Według rozdziału 4 art. 3 AFL dodatek rodzicielski przysługuje rodzicom z okazji narodzin dziecka przez maksymalny okres 450 dni i to najpóźniej do momentu osiągnięcia przez dziecko wieku ośmiu lat lub zakończenia pierwszego roku nauki w szkole, jeżeli ta data jest późniejsza.
5. Na podstawie rozdziału 4 art. 6 AFL kwota dodatku rodzicielskiego wynosi przynajmniej 60 SEK dziennie (zwana dalej „gwarantowanym minimum”). Ponadto ustawa przewiduje, że w okresie 180 dni dodatek rodzicielski odpowiada kwocie zasiłku chorobowego, jeśli rodzic należy do kasy ubezpieczenia chorobowego i jego ubezpieczenie obejmuje kwotę przewyższającą gwarantowane minimum, w okresie przynajmniej następujących po sobie 240 dni przed narodzinami dziecka lub przewidywaną datą narodzin.
6. Zgodnie z rozdziałem 3 art. 2 AFL kwotę zasiłku chorobowego oblicza się według wysokości rocznego dochodu, jaki ubezpieczony jest w stanie uzyskać jako wynagrodzenie za swoją działalność zawodową w Szwecji, o ile nie uległa zmianie jego sytuacja.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
7. A. Rockler, obywatelka szwedzka, pracowała – do dnia 15 października 1996 r. – w liniach lotniczych jako szef personelu pokładowego, następnie była zatrudniona na stanowisku sekretarki w Komisji Wspólnot Europejskich w Brukseli w okresie od 16 października 1996 r. do dnia 31 grudnia 1997 r. W dniu 1 stycznia 1998 r. rozpoczęła ona ponownie pracę na stanowisku stewardessy, a w dniu 2 lipca tego samego roku urodziła dziecko – dziewczynkę.
8. Na mocy decyzji z dnia 16 stycznia i 20 marca 1998 r. szwedzki krajowy organ ds. zabezpieczenia społecznego odmówił A. Rockler przyznania dodatku rodzicielskiego odpowiadającego zasiłkowi chorobowemu w okresie pierwszych 180 dni jej urlopu rodzicielskiego z tego powodu, że nie była objęta krajowym systemem ubezpieczenia chorobowego na kwotę przewyższającą gwarantowane minimum w okresie przynajmniej następujących po sobie 240 dni przed narodzinami dziecka lub przed przewidywaną datą narodzin, że nie miała takiego obowiązku oraz że nie przedstawiła również dowodów stwierdzających okres ubezpieczenia na podstawie przepisów innego państwa członkowskiego.
9. Powyższe decyzje A. Rockler zaskarżyła do länsrätten i Skåne län, który uchylił je na mocy orzeczenia z dnia 24 marca 1999 r.
10. Krajowa administracja ds. zabezpieczenia społecznego zaskarżyła to orzeczenie do Kammarrätten i Göteborg, który zmienił to orzeczenie mocą wyroku z dnia 27 grudnia 2000 r.
11. A. Rockler złożyła od tego wyroku środek odwoławczy do sądu, który wystąpił z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
12. W takim kontekście Regeringsrätten postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy postanowienia [art. 48 traktatu] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku zastosowania przepisu krajowego, zgodnie z którym pracownik musi być objęty ubezpieczeniem przez pewien minimalny okres w celu otrzymywania w okresie jego urlopu rodzicielskiego świadczeń w kwocie odpowiadającej kwocie zasiłku chorobowego, do czasu stanowiącego podstawę wymiaru świadczenia wlicza się okres, w którym pracownik objęty był wspólnym ubezpieczeniem chorobowym zgodnie z zasadami Regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
13. Sąd krajowy w swoim pytaniu zasadniczo pyta, czy w przypadku zastosowania regulacji krajowej, takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym, art. 48 traktatu należy interpretować w ten sposób, że okres działalności zawodowej, w którym pracownik był objęty wspólnym system ubezpieczenia chorobowego Wspólnot Europejskich podlega uwzględnieniu.
14. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem każdy obywatel wspólnotowy, niezależnie od miejsca zamieszkania oraz obywatelstwa, który skorzystał z prawa do swobodnego przepływu pracowników oraz który wykonywał działalność zawodową w innym państwie członkowskim niż państwo, w którym ma miejsce zamieszkania, podlega zakresowi zastosowania art. 48 traktatu (wyroki z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C‑385/00 De Groot, Rec. str. I‑11819, pkt 76; z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑232/01 Van Lent, Rec. str. I‑11525, pkt 14 oraz z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie C‑209/01 Schilling i Fleck‑Schilling, Rec. str. I‑13389, pkt 23).
15. Ponadto należy przypomnieć, że urzędnik Wspólnot Europejskich jest pracownikiem migrującym. W rzeczywistości z utrwalonego orzecznictwa wynika, że obywatel wspólnotowy pracujący w państwie członkowskim innym niż państwo pochodzenia, nie traci statusu pracownika w rozumieniu art. 48 ust. 1 traktatu z racji zatrudnienia w międzynarodowej organizacji, nawet jeśli warunki jego wjazdu oraz pobytu w kraju zatrudnienia są przedmiotem szczególnego uregulowania w międzynarodowej konwencji (wyrok z dnia 15 marca 1989 r. w sprawach połączonych 389/87 i 390/87 Echternach i Moritz, Rec. str. 723, pkt 11; ww. wyrok w sprawie Schilling i Fleck‑Schilling, pkt 28 oraz wyrok z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie C‑293/03 My, Rec. str. I‑12013, pkt 37).
16. Z tego wynika, że pracownikowi będącemu obywatelem państwa członkowskiego, jak A. Rockler, nie można odmówić praw i korzyści socjalnych przyznanych mu przez art. 48 traktatu (ww. wyroki w sprawach Echternach i Moritz, pkt 12 oraz w sprawie My, pkt 38).
17. Trybunał orzekł również, że ogół postanowień traktatu dotyczących swobodnego przepływu pracowników służy ułatwieniu obywatelom wspólnotowym wykonywania wszelkiego rodzaju działalności zawodowej na całym terytorium Wspólnoty i stoi na przeszkodzie przepisom, które mogą stawiać obywateli w mniej korzystnej sytuacji w przypadku ich zamiaru wykonywania działalności zawodowej na terytorium innego państwa członkowskiego (wyrok z dnia 7 lipca 1992 r. w sprawie C‑370/90 Singh, Rec. str. I‑4265, pkt 16; ww. wyrok w sprawie De Groot, pkt 77 oraz ww. wyrok w sprawie Van Lent, pkt 15).
18. W tym względzie przepisy, które utrudniają obywatelowi państwa członkowskiego opuszczenie swojego państwa pochodzenia w celu wykonywania prawa do swobodnego przepływu lub zniechęcają go do tego, stanowią ograniczenia tej swobody, nawet jeśli mają zastosowanie niezależnie od obywatelstwa danych pracowników (ww. wyroki: w sprawie De Groot, pkt 78; w sprawie Van Lent, pkt 16 oraz w sprawie Schilling i Fleck‑Schilling, pkt 25).
19. A zatem przepisy prawa krajowego, które nie uwzględniają w celu obliczenia kwoty dodatku rodzicielskiego okresów działalności zawodowej wykonywanej w ramach wspólnego ubezpieczenia chorobowego Wspólnot Europejskich, są w stanie zniechęcić obywateli państwa członkowskiego do opuszczenia tego państwa w celu wykonywania działalności zawodowej w którejś z instytucji Unii Europejskiej znajdującej się na terytorium innego państwa, ponieważ obejmując stanowisko w jednej z takich instytucji, pracownicy ci utraciliby możliwości skorzystania ze świadczenia rodzinnego należnego im w ramach systemu krajowego, do którego zachowaliby prawo, gdyby tego stanowiska nie objęli (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie My, pkt 47).
20. Wynika z tego, że regulacja krajowa, taka jak w postępowaniu przed sądem krajowym, stanowi zakazaną zasadniczo przez art. 48 traktatu przeszkodę w swobodnym przepływie pracowników.
21. Należy jednak dokonać analizy, czy ograniczenie to może być uzasadnione z punktu widzenia postanowień traktatu.
22. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przepis stanowiący ograniczenie podstawowych swobód gwarantowanych przez traktat może być uzasadniony jedynie wówczas, gdy służy słusznemu celowi zgodnemu z traktatem oraz jest zgodny z zasadą proporcjonalności. W tym celu przepis ten musi być właściwy do zapewnienia realizacji celu, któremu służy, oraz nie może wykraczać poza to, co jest konieczne do jego zrealizowania (zob. w szczególności wyroki z dnia 31 marca 1993 r. w sprawie C‑19/92 Kraus, Rec. str. I‑1663, pkt 32 oraz z dnia 26 listopada 2002 r. w sprawie C‑100/01 Oteiza Olazabal, Rec. str. I‑10981, pkt 43).
23. Rząd szwedzki podnosi, że AFL zasadza się na obiektywnych względach, niezależnych od obywatelstwa danych osób i proporcjonalnych z punktu widzenia słusznie realizowanego celu walki z nadużyciami w zakresie stosowania zasady zliczania okresów ubezpieczenia. Zdaniem tego rządu, przyznanie dodatków rodzicielskich w kwocie przewyższającej gwarantowane minimum pracownikom migrującym wykonującym działalność zawodową w instytucji Unii Europejskiej stanowiłoby poważny ciężar finansowy dla krajowych systemów pomocy socjalnej, w ten sposób że państwa członkowskie, które – jak np. Królestwo Szwecji – przyznają dodatki rodzicielskie w kwocie wyższej, mogłyby czuć się zmuszone do obniżenia tych kwot.
24. W odniesieniu do tego, co zostało wyżej powiedziane należy stwierdzić, że względy natury czysto gospodarczej nie mogą stanowić uzasadnienia dla naruszenia praw podmiotów indywidualnych wynikających z postanowień traktatu poświęconych swobodnemu przepływowi pracowników.
25. Ponadto należy przypomnieć, że powoływaniu przez państwa członkowskie względów uzasadniających powinna towarzyszyć analiza przydatności oraz proporcjonalności środka ograniczającego przyjętego przez to państwo (wyrok z dnia 18 marca 2004 r. w sprawie C‑8/02 Leichtle, Rec. str. I‑2641, pkt 45).
26. Należy zatem stwierdzić, że w niniejszej sprawie zabrakło takiej analizy. Rząd szwedzki ogranicza się do zwrócenia uwagi, bez dostarczenia szczegółowych informacji na poparcie jego argumentów, na hipotetyczny ciężar finansowy, który spoczywałby na krajowym systemie pomocy socjalnej, gdyby uwzględniono dla celów stosowania rozdziału 4 art. 6 AFL okres działalności zawodowej pracownika migrującego, w którym był on objęty wspólnym systemem ubezpieczenia chorobowego Wspólnot Europejskich.
27. Wynika z tego, że przeszkoda w swobodnym przepływie pracowników, która wynika z odmowy uwzględnienia przy obliczaniu kwoty dodatku rodzicielskiego okresów działalności zawodowej pracowników migrujących w ramach wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego Wspólnot Europejskich, jest nieuzasadniona.
28. W tych okolicznościach na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 48 traktatu należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku zastosowania regulacji krajowej, takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym, okres, w którym pracownik migrujący był objęty wspólnym systemem ubezpieczenia chorobowego Wspólnot Europejskich podlega uwzględnieniu.
W przedmiocie kosztów
29. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 48 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 39 WE) należy interpretować w ten sposób, iż w przypadku zastosowania regulacji krajowej, takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym, okres, w którym pracownik migrujący był objęty wspólnym systemem ubezpieczenia chorobowego Wspólnot Europejskich podlega uwzględnieniu.