Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fil-5 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawża C‑149/25
I Fly Aeroporikes Ypiresies AE,
Cycladesair Aviation GmbH,
Greenair Aviation GmbH
vs
Archi Politikis Aeroporias (APA),
fil-preżenza ta’:
Fraport Perifereiaka Aerodromia tis Elladas A AE,
Fraport Perifereiaka Aerodromia tis Elladas B AE
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Allokazzjoni ta’ slots fl-ajruporti tal-Unjoni — Ajruporti kkoordinati u ajruporti bi skedi ffaċilitati — Esklużjoni tat-titjiriet imwettqa kompletament skont ir-regoli tat-titjir viżwali [Visual Flight Rules (VFR)] — Dritt tal-Istati Membri li jissupplimentaw ir-regolamentazzjoni dwar l-allokazzjoni ta’ slots — Regolament (KEE) Nru 95/93 — Possibbiltà li jiġu approvati linji gwida lokali fl-ajruporti kkoordinati — Artikolu 5(1)(a), Artikolu 5(3) u Artikolu 8(5) — Regolament (KEE) Nru 1008/2008 — Possibbiltà li jiġu approvati regoli nazzjonali fl‑ajruporti kkoordinati — Artikolu 19(1) — Limitazzjoni tal-Istati Membri li jistabbilixxu restrizzjonijiet għall-użu ta’ ajruporti bi skedi ffaċilitati għat‑titjiriet VFR”
1.        Fl‑2023, l-Archi Politikis Aeroporias (APA) (l-Awtorità tal‑Avjazzjoni Ċivili, il-Greċja) approvat regoli nazzjonali relatati mal‑allokazzjoni ta’ slots (2) fl-ajruporti Griegi. Dawn ir-regoli eskludew it-titjiriet suġġetti għar-regoli tat-titjir viżwali (iktar ’il quddiem it‑“titjiriet VFR”) (3) mill-allokazzjoni ta’ slots, kemm fl-“ajruporti kkoordinati” kif ukoll fl-“ajruporti bi skedi ffaċilitati”.
2.        Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk l-Istati Membri għandhomx kompetenza sabiex jistabbilixxu regoli li jissupplimentaw ir‑Regolament (KEE) Nru 95/93 (4) u r-Regolament (KE) Nru 1008/2008 (5). F’każ li għandhom kompetenza, tixtieq tkun taf jekk l‑Istati Membri humiex awtorizzati jestendu s-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots, applikabbli għall-ajruporti kkoordinati, għall-ajruporti bi skedi ffaċilitati.
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Ir-Regolament Nru 95/93
3.        L-Artikolu 2 (“Definizzjonijiet”) jistipula:
“Għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament:
a)      ‘perjodu ta’ użu fl-iskeda [slot]’: għandha tfisser il-permess mogħti minn kordinatur skond dan ir-Regolament għall-użu tal-firxa sħiħa ta’ l-infrastruttura ta’ l-ajruport meħtieġa għall-operazzjoni ta’ servizz bl-ajru f’ajruport kordinat f’data u ħin speċifiċi għall-użu tat-tniżżil u t-tluq kif allokati minn kordinatur skond dan ir-Regolament;
[…]
g)      ‘ajruport kordinat’: għandha tfisser xi ajruport fejn, sabiex jinżel jew jitlaq, ikun meħtieġ li ġarrier [trasportatur] ta’ l-ajru jew xi operatur ieħor ta’ bċejjeċ ta’ l-ajru li jiġi allokat perjodu ta’ użu fl-iskeda minn kordinatur, bl-eċċezzjoni ta’ titjiriet ta’ l-Istat, inżul ta’ emerċenza u titjiriet umanitarji;
[…]
i)      ‘ajruport faċilitat bl-iskedi [bi skedi ffaċilitati]’: għandha tfisser ajruport fejn ikun hemm potenz[j]al għall-konġestjoni f’xi perjodi tal-jum, ġimgħa jew sena li tista’ tiġi solvuta b’koperazzjoni volontarja bejn ġarriera ta’ l-ajru u fejn faċilitatur ta’ l-iskedi ikun ġie maħtur biex jiffaċilita l-operazzjonijiet tal-ġarriera ta’ l-ajru li joperaw servizzi jew li jkollhom il-ħsieb li joperaw servizzi f’dak l-ajruport;
[…]
m)      ‘parametri ta’ kordinament’: għandha tfisser l-espressjoni f’termini ta’ operazzjoni tal-kapaċità kollha disponibbli għall-allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fl-iskeda f’ajruport matul kull perjodu ta’ kordinament, li tirrifletti l-fatturi kollha tekniċi, operazzjonali u ambjentali li jaffettwaw l-andament ta’ l-infrastruttura ta’ l-ajruport u s-subsistemi differenti tiegħu”.
4.        L-Artikolu 3 (“Kondizzjonijiet għal koordinament ta’ ajruport”) jistipula:
“1. a)            Stat Membru ma jkollu ebda obbligu li jsemmi xi ajruporti bħala faċilitati bi skeda jew kordinati ħlief skond id‑dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu.
b)      Stat membru ma għandux isemmi ajruport bħala kordinat ħlief skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 3.
[…]
3.      L-Istat Membru responsabbli għandu jiżgura li analiżi dettaljat tal‑kapaċità jitwettaq f’ajruport li ma jkollu ebda status imsemmi jew f’ajruport faċilitat bi skeda [bi skedi ffaċilitati] mill-korp li jimmaniġġa ta’ dak l-ajruport jew minn xi korp ieħor kompetenti fejn dak l-Istat membru jqies meħtieġ, jew fi żmien sitt xhur:
i)      wara talba bil-miktub minn ġarriera [trasportaturi] ta’ l-ajru li jirrappresentaw aktar minn-nofs ta’ l-operazzjonijiet f’ajruport jew mill-korp li jimmaniġġa ta’ l-ajruport meta xi wieħed minn dawn jikkonsidra li l-kapaċità ma tkunx biżżejjed għall-operazzjonijiet attwali jew ippjanati f’ċerti perjodi; jew
ii)      fuq talba mill-Kummissjoni, b’mod partikolari fejn ajruport fir‑realtà jkun aċċessibbli biss għal ġarriera ta’ l-ajru li jkunu ġew allokati perjodi ta’ użu fi skeda [slots] jew fejn ġarriera ta’ l-ajru u b’mod partikolari me[m]bri ġodda jiltaqgħu ma’ problemi serji biex jassiguraw possibbiltajiet ta’ nżul u tluq fl-ajruport in kwistjoni.
Dan l-analiżi, ibbażat fuq metodu komunement rikonoxxuti, għandu jistabbilixxi kull nuqqas fil-kapaċità, waqt li jagħti kont tal-limiti ambjentali fl-ajruport in kwistjoni. L-analiżi għandu jikkonsidra l‑possibbiltajiet li jegħleb dawk il-limiti permezz ta’ infrastruttura ġdida jew modifikata, bidliet operazzjonali, jew xi bidla oħra, u l-limitu ta’ żmien maħsub biex tissolva l-problema. Dan għandu jiġi aġġornat jekk ikun invokat il-paragrafu 5, jew fejn ikun hemm tibdil fl-ajruport li jinfluwenzaw sinjifikament il-kapaċità tiegħu u l-kapaċità ta’ l-użu. Kemm l-analiżi u l-metodu wżat għandhom jintgħamlu disponibbli lill‑partijiet li jkunu talbu l-analiżi u, fuq talba, lil partijiet oħra interessati. L-analiżi għandu jkun komunikat lill-Kummissjoni fl-istess waqt.
[…]
5.      Fejn iseħħu problemi ta’ kapaċità għal ta’ l-anqas perjodu wieħed ta’ skedar, l-Istat Membru għandu jiżgura li l-ajruport jissemma bħala kordinat għall-perjodi rilevanti biss jekk:
a)      in-nuqqas ikun ta’ dik in-natura serja li ma jkunx jista’ jiġi evitat dewmien sinjifikanti fl-ajruport, u
b)      ma jkun hemm ebda possibbiltajiet li jiġu riżolti dawn il-problemi f’terminu qasir ta’ żmien.
[…]”.
5.        Skont l-Artikolu 4 (“Il-faċilitatur ta’ l-iskedi u l-kordinatur”):
“1.      L-Istat Membru responsabbli għal ajruport faċilitat bi skedi [bi skedi ffaċilitati] jew kordinat għandu jiżgura l-ħatra ta’ persuna [...] bħala faċilitatur ta’ l‑iskedi jew kordinatur ta’ l-ajruport […].
[…]
4.      Il-faċilitatur ta’ l-iskedi għandu jagħti pariri lill-ġarriera [trasportaturi] ta’ l-ajru u jirrakkomanda ħinijiet alternattiva tal-wasla u/jew tluq fejn x’aktarx li sseħħ konġestjoni.
5.      Il-kordinatur għandu jkun il-persuna unika responsabbli għall‑allokazzjoni tal-perjodi ta’ użu ta’ l-iskeda [slots]. Huwa għandu jalloka l‑perjodi ta’ użu ta’ l-iskeda skond id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir‑Regolament u għandhu jieħu ħsieb sabiex, fil-każ ta’ emerġenza, il‑perjodi ta’ użi ta’ l-iskeda jiġu wkoll allokati barra ħinijiet ta’ l‑uffiċċju.
[…]”.
6.        Skont l-Artikolu 5 (“Kumitat ta’ kordinament”):
“1.      F’ajruport kordinat, l-Istat Membru responsabbli għandu jiżgura li jitwaqqaf kumitat ta’ kordinament. […].
Il-kompiti tal-kumitat ta’ kordinament għandhom ikunu:
a)      li jagħmel proposti li jikkonċernaw jew jagħti pariri lill-kordinatur u/jew lill-Istat Membru dwar:
[…]
–        linji gwida lokali għall-allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fi skeda [slots], waqt li jingħata kont, fost ħwejjeġ oħra, tħassib possibbli ambjentali, kif hemm provdut fl-Artikolu 8(5);
[…]
3.      […] Kull membru tal-kumitat ta’ kordinament jista’ jipproponi linji ġwida kif hemm provdut fl-fl-Artikolu 8(5). Fuq it-talba tal-kordinatur, il-kumitat ta’ kordinament għandu jiddiskuti linji ġwida lokali suġġeriti għall-allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fi skedi […]”.
7.        L-Artikolu 6 (“Parametri ta’ kordinament”) jistipula:
“1.      F’ajruport kordinat l-Istat Membru responsabbli għandu jiżgura l‑istabbiliment tal-parametri għall-allokazzjoni tal-perjodi ta’ użu fi skeda [slots] darbtejn fis-sena, waqt li jagħti kont tal-limitazzjonijiet rilevanti tekniċi, operazzjonali u ambjentali kif ukoll xi bdil fihom.
Dan l-eżerċizzju għandu jkun ibbażat fuq analiżi oġġettiv tal‑possibbiltajiet li jiġi akkomodat it-traffiku ta’ l-ajru, waqt li jingħata kont tat-tipi differenti ta’ traffiku fl-ajruport, il-konġestjoni ta’ l-ispazju ta’ l-ajru li x’aktarx isseħħ matul il-perjodu ta’ kordinament u s‑sitwazzjoni tal-kapaċità.
Il-parametri għandhom ikunu komunikati lill-kordinatur ta’ l-ajruport fi żmien biżżejjed qabel ma sseħħ l-allokazzjoni inizjali tal-perjodi ta’ użu fl-iskeda għall-fini tal-konferenzi ta’ l-iskedar.
[…]”.
8.        L-Artikolu 8 (“Proċess ta’ allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fl‑iskedi [slots]”) jistipula:
“[…]
5.      Il-kordinatur għandu wkoll jagħti kont tar-regoli addizzjonali u l‑linji gwida stabbiliti mill-industrija tat-trasport bl-ajru mad-dinja kollha jew mal-Komunità kollha kif ukoll il-linji gwida lokali proposti mill‑kumitat ta’ kordinament u approvati mill-Istat Membru jew minn xi korp ieħor kompetenti responsabbli għall-ajruport in kwistjoni, kemm-il darba dawk ir-regoli u linji gwida ma jeffettwawx l-istatus indipendenti tal-kordinatur, jikkonformaw mal-liġi tal-Komunità u jimmiraw li jtejjbu l-użu effiċjenti tal-kapaċità ta’ l-ajruport. […].
[…]”.
2.      Ir-Regolament Nru 1008/2008
9.        L-Artikolu 15 (“Għoti ta’ servizzi intra-Komunitarji”) jipprevedi:
“1.      It-trasportaturi ta’ l-ajru Komunitarji għandhom ikunu intitolati joperaw servizzi ta’ l-arju intra-Komunitarji.
[…]”.
10.      L-Artikolu 19 (“Distribuzzjoni tat-traffiku bejn l-ajruporti u l‑eżerċizzju ta’ drittijiet tat-traffiku”) jipprovdi:
“1.      L-eżerċizzju ta’ drittijiet tat-traffiku għandu jkun suġġett għal regoli operattivi pubblikati Komunitarji, nazzjonali, reġjonali u lokali, li jirriferu għas-sikurezza, is-sigurtà, il-protezzjoni ta’ l-ambjent u l‑allokazzjoni ta’ slots.
[…]”.
B.      Id-dritt Grieg. Regoli nazzjonali relatati mal-allokazzjoni ta’ slots fl-ajruporti Griegi (6)
11.      L-Artikolu 2 (“Operat tas-servizzi tal-ajru f’ajruporti kkoordinati jew b’skedi ffaċilitati”) jistipula:
“1.      Titjiriet li joriġinaw minn jew li huma ddestinati lejn ajruporti kkoordinati u ajruporti indikati bħala ajruporti bi skeda ffaċilitata mingħajr slot approvata, skont il-kategorija tal-ajruport, ma humiex permessi. […]. (7)
2.      It-tipi ta’ titjiriet li ġejjin huma esklużi mid-dispożizzjonijiet tal‑paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu: a) it-titjiriet imwettqa kompletament skont ir-regoli tat-titjir viżwali (VFR); b) it-titjiriet iddevjati lejn ajruport alternattiv għal raġunijiet tekniċi jew meteoroloġiċi; c) it-titjiriet imwettqa għal skopijiet umanitarji; d) it-titjiriet fuq missjonijiet ta’ riċerka u ta’ emerġenza; e) it-titjiriet mediċi; f) it-titjiriet tal-Istat; g) it-titjiriet militari.
Uħud minn dawn it-tipi ta’ titjiriet jistgħu jiġu esklużi mill-eċċezzjonijiet u suġġetti għal restrizzjonijiet jekk il-funzjonament operattiv normali tal‑ajruport inkwistjoni jkun kompromess. F’dawn il-każijiet, il-modifiki tal-eċċezzjonijiet aċċettabbli għandhom jiġu adottati permezz ta’ regolamenti lokali, wara evalwazzjoni tal-impatt, wara konsultazzjoni minn qabel mal-partijiet interessati u bl-approvazzjoni minn qabel tal-kumitat ta’ koordinazzjoni kompetenti.
[…]
6.      Minbarra dan, għall-operat ta’ servizzi tal-ajru ad hoc, il-partijiet ikkonċernati għandhom jikkonsultaw il-Pubblikazzjonijiet ta’ Informazzjoni Ajrunawtika (“Aeronautical Information Publications, AIP”) Griegi u n-NOTAM (avviżi lill-avjaturi) tal-ajruporti kkoordinati u bi skedi ffaċilitati, kif ukoll ir-regolamenti lokali applikabbli, bħal pereżempju dawk relatati mal-PPR (Prior Permission Required), jew mal-PNR (Prior Notice Required), jew rekwiżiti ekwivalenti oħra”.
II.    Il-fatti, il-kawża u d-domandi preliminari
12.      Fit‑30 ta’ Lulju 2023, il-kumpanniji I Fly Aeroporikes Ypiresies AE (iktar ’il quddiem, “I Fly”), Cycladesair Aviation GmbH u Greenair Aviation GmbH iffirmaw ftehim qafas biex jikkooperaw fl-iżvilupp ta’ azzjoni kummerċjali msejħa “Cycladic Project”.
13.      Is-“Cycladic Project” jieħu inkunsiderazzjoni li t-trasportaturi tal-ajru li joperaw fil-gżejjer tal‑Baħar Eġew joffru biss titjiriet b’waqfiet f’ajruporti kontinentali. Il-pjan kummerċjali tas-“Cycladic Project” għandu l-għan li jipprovdi lill-passiġġieri b’għażla alternattiva ta’ vjaġġar, permezz ta’ titjiriet diretti regolari ta’ passiġġieri bejn dawn il‑gżejjer matul is-sena kollha.
14.      L-involviment tat-tliet kumpanniji fis-“Cycladic Project” kien is‑segwenti:
–        I Fly, trasportatur
tal-ajru kummerċjali, kienet responsabbli għall-parti operattiva tal-proġett, bħala d-detentur ta’ liċenzja operattiva valida u ta’ ċertifikat ta’ operatur tal-ajru (AOC GR-046), maħruġ fid‑9 ta’ Diċembru 2022 minn Ypiresia Politikis Aeroporias (is-Servizz tal‑Avjazzjoni Ċivili, il-Greċja).
–        Cycladesair Aviation, fornitur ta’ servizzi ta’ aġenzija tal-ivvjaġġar, inkarigat ruħha
mill-parti kummerċjali tal-proġett permezz tal-ġestjoni tar‑riżervazzjonijiet u ta’ servizzi oħra relatati.
–        Greenair Aviation, il-kumpannija omm ta’ Cycladesair Aviation, kriet tliet ajruplani Cessna 208 B b’magna waħda u ġwienaħ fissi, li I Fly tuża biex twettaq konnessjonijiet bl-ajru fil-kuntest tas-Cycladic Project. Dawn l-ajruplani huma awtorizzati għal titjiriet VFR.
15.      Fil‑5 ta’ Ottubru 2023, it-tliet kumpanniji ressqu proposta lill‑awtorità Griega kompetenti (8) sabiex jipparteċipaw fil-proċess ta’ allokazzjoni ta’ slots għall-perijodu ta’ koordinazzjoni li jikkorrispondi għas-sajf tal-2024 fl-ajruporti kkoordinati ta’ Mykonos, Santorini, Chania, Rhodes, Kythiraa, Kos, Heraklion u Paros.
16.      Fit‑30 ta’ Ottubru 2023, id-Direttur tal-Awtorità tal-Avjazzjoni Ċivili adotta d-deċiżjoni kkontestata.
17.      Fit‑3 ta’ Novembru 2023, l-Awtorità Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni tat-Titjiriet informat lill-kumpannija I Fly li t-talbiet tagħha għall-allokazzjoni ta’ slots fl-ajruporti kkoordinati ta’ Chania, Rhodes, Kythiraa, Kos, Mykonos, Santorini, Heraklion u
Paros ma setgħux jintlaqgħu. Hija sostniet li, skont l-Artikolu 2(2)(a) tad-deċiżjoni kkontestata, it-titjiriet VFR ma humiex inklużi fil-kuntest tal-applikazzjoni tal-obbligu li jiksbu l-allokazzjoni ta’ slots.
18.      Fit‑28 ta’ Diċembru 2023, il-kumpanniji involuti ppreżentaw rikors quddiem is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il‑Greċja). Fil-qosor, huma argumentaw li l-Artikolu 2(2)(a) tad‑deċiżjoni kkontestata jikser l-Artikoli 2(g) u 8(1) tar-Regolament Nru 95/93.
19.      Ir-rikors ġie kkontestat mill-entitajiet inkarigati mill-Istat Grieg, rispettivament, mill-ġestjoni u mill-operat tal-ajruporti ta’ Crete, tal-Greċja kontinentali u tar-reġjun Joniku, kif ukoll mill-ajruporti reġjonali tal-Baħar Eġew (9).
20.      Bħala operaturi ta’ ajruporti kkoordinati jew bi skedi ffaċilitati, dawn l-entitajiet isostnu li l-Artikolu 2(2)(a) tad-deċiżjoni kkontestata jeskludi b’mod korrett it-titjiriet VFR mis-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots. L-allokazzjoni ta’ slots lil dawn it-titjiriet
tikkomplika l-ippjanar tajjeb u l-ġestjoni tajba tal-operazzjonijiet fl-ajruporti taħt ir-responsabbiltà tagħhom, bir-riskju ta’ dewmien jew ta’ kanċellazzjonijiet minħabba kundizzjonijiet meteoroloġiċi ħżiena li għalihom huma, naturalment, esposti dawn it-titjiriet.
21.      L-Awtorità tal-Avjazzjoni Ċivili tqis ukoll li l-esklużjoni tat-titjiriet VFR mill-allokazzjoni ta’ slots hija leġittima. L-Artikolu 8(5) tar‑Regolament Nru 95/93 jippermetti l-approvazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti ta’ “linji gwida lokali” biex jintroduċu regoli addizzjonali biex jgħinu lill-ajruporti bi problemi ta’ kapaċità. Barra minn hekk, mill-premessa 5 tar-Regolament Nru 793/2004 jirriżulta li l‑Istati Membri jistgħu jeskludu, mill-applikazzjoni tar-Regolament Nru 95/93,
it-trasportaturi
tal-ajru li joperaw inġenji tal-ajru użati għal titjiriet VFR.
22.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal‑Istat) jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja dawn id-domandi preliminari:
“1)      Id-dispożizzjonijiet tar-Regolament [...] Nru 95/93 [...], kif emendat u fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ (b’mod partikolari l‑Artikoli 2(a), (g) u (i), 3, 4, 8, 10 u 14(1)), moqrija wkoll fid-dawl tad-dispożizzjonijiet [...] tal-Artikolu 15(1) tar-Regolament [...] Nru 1008/2008 [...] (li jagħti lit-trasportaturi tal-ajru Komunitarji d‑dritt li joperaw servizzi tal-ajru intra-Komunitarji) u [...] tal‑Artikoli 16 u 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal‑Unjoni Ewropea [(iktar ’il quddiem “il-Karta”)], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jistabbilixxu b’mod esklużiv u eżawrjenti t‑termini u l-kundizzjonijiet għall-għoti ta’ slots fl-ajruporti msejħa [indikati bħala] “koordinati”, bil-konsegwenza li jipprekludu dispożizzjonijiet leġiżlattivi nazzjonali li jipprovdu li
–        minn naħa, il-kategorija tat-trasportaturi bl-ajru li joperaw titjiriet kompletament imwettqa b’konformità mar-regoli tat‑titjir viżwali (VFR), hija eskluża mill-għoti tas-slots,
–        min-naħa l-oħra, l-applikazzjoni tas-sistema ta’ għoti ta’ slots testendi għall-ajruporti li ġew ikkaratterizzati [indikati] bħala “bi skedi ffaċilitati”?
2)      Jew, għall-kuntrarju, id-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tar-Regolament Nru 95/93 – moqrija fid-dawl tal-premessa 5 tar‑Regolament Nru 793/2004 (li tipprovdi li l-“attivitajiet speċifiċi” jistgħu ma jkunux suġġetti għar-regoli ta’ għoti ta’ slots meta dawn ma jkunux neċessarji) u tal-Artikolu 19(1) tar‑Regolament Nru 1008/2008 (li jipprovdi li regoli “nazzjonali” ta’ għoti tas-slots jistgħu wkoll jiġu adottati) – għandhom jiġu interpretati fis-sens li jħallu lill-Istati Membri l-fakultà li jippreċiżaw ir-regoli stabbiliti minn dan ir-regolament,
–        minn naħa, billi jipprojbixxu l-għoti ta’ slots lill-kategorija ta’ trasportaturi bl-ajru li joperaw titjiriet kompletament magħmula b’konformità mar-regoli tat-titjir viżwali (VFR), u,
–        min-naħa l-oħra, billi jestendu s-sistema ta’ għoti tas-slots lill‑ajruporti kkaratterizzati bħala “bi skedi ffaċilitati”?
III. Il-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
23.      It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fil-Qorti tal‑Ġustizzja fid‑19 ta’ Frar 2025.
24.      Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati minn I Fly, Cycladesair Aviation u minn
Greenair Aviation (it-tlieta flimkien), minn Fraport, mill‑Gvern Taljan u minn dak Grieg, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea.
25.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ma kkunsidratx li kien neċessarju li tinżamm seduta.
IV.    Evalwazzjoni
A.      Kunsiderazzjonijiet preliminari
26.      Biex il-kawża tinftiehem aħjar, huwa rrakkomandat li jsiru, fil‑qosor, xi kunsiderazzjonijiet preliminari.
1.      L-organizzazzjoni tal-ajruport
27.      Il-Worldwide Airport Slot Guidelines (il-Linji Gwida Internazzjonali dwar is-slots fl-Ajruporti) approvati mill-International Air Transport Association (IATA) (10)jistabbilixxu tliet livelli ta’ ajruporti, skont il-livell ta’ konġestjoni li jesperjenzaw. Kull livell għandu sistema differenti għat-tqassim tal-kapaċità tal-infrastruttura għall‑inżul u t-tluq fost it-trasportaturi tal-ajru li jużaw l-ajruport:
–        Livell 1. Ma hijiex meħtieġa allokazzjoni ta’ slots jew koordinazzjoni.
–        Livell 2. Hemm “faċilitatur” li jipproponi l-iskedi.
–        Livell 3. Hija meħtieġa l-allokazzjoni ta’ slots minn “koordinatur”.
28.      Id-dritt tal-Unjoni ma jirregolax l-allokazzjoni ta’ slots fl-ajruporti ta’ livell 1 (imsejħa ajruporti “bl-ebda status partikolari msemmi” fir‑Regolament Nru 95/93). Dawn l-ajruporti huma rregolati mil‑leġiżlazzjoni ġenerali tal-avjazzjoni ċivili ta’ kull pajjiż u mil-Linji Gwida Internazzjonali (11).
29.      Min-naħa l-oħra, ir-Regolament Nru 95/93 fih is-sistema għall‑allokazzjoni ta’ slots fl-ajruporti tal-livell 3 (“ajruporti kkoordinati”) u s-sistema tal-kooperazzjoni volontarja fl-aċċess għall-ajruporti ta’ livell 2 (“ajruporti bi skedi ffaċilitati”) tal-Unjoni.
2.      Il-koordinazzjoni tal-ajruport
30.      L-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 95/93 jistabbilixxi l‑kundizzjonijiet għall-koordinament ta’ ajruport:
–        Il-paragrafu 1 jistabbilixxi l-obbligu li ajruport jiġi indikat bħala kkoordinat meta l-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu jkunu ssodisfatti.
–        Skont il-paragrafu 3, Stat Membru għandu janalizza b’mod iddettaljat il-kapaċità ta’ ajruport, meta jqis li dan ikun neċessarju, jew fuq talba tat-trasportaturi tal‑ajru li jirrappreżentaw iktar minn nofs l-operazzjonijiet tal-ajruport jew fuq talba tal-korp ta’ ġestjoni tal-ajruport, “meta xi wieħed minn dawn jikkonsidra li l-kapaċità ma tkunx biżżejjed għall-operazzjonijiet attwali jew ippjanati f’ċerti perjodi”. Il-Kummissjoni tista’ wkoll titlob lill-Istat Membru biex iwettaq tali analiżi.
–        Il-paragrafu 5 jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li jwasslu biex ajruport ikun indikat bħala kkoordinat, minħabba problemi ta’ kapaċità.
3.      Is-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots
31.      L-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 95/93 jistipula l-proċedura għall-allokazzjoni ta’ slots. Dawn jiġu allokati, mill-fond ta’ riżerva ta’ slots, lit-trasportaturi tal-ajru applikanti, fil-forma ta’ permessi biex jużaw l-infrastruttura tal‑ajruport għall-inżul jew għat-tluq matul il-perijodu ta’ skedar li għalih jintalbu. Il-fond ta’ riżerva ta’ slots huwa rregolat mill-Artikolu 10 tal-istess Regolament (12).
4.      It-termini ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari
32.      Naqbel mal-Kummissjoni u mal-Gvern Grieg li fil-verità ż-żewġ domandi preliminari jagħmlu l-istess mistoqsija, ifformulata b’mod negattiv fl-ewwel waħda u b’mod pożittiv fit-tieni waħda. Din il-mistoqsija, min‑naħa tagħha, tirrigwarda żewġ problemi distinti:
–        Fl-ewwel lok, jekk, fil-kuntest tal-applikazzjoni tar-Regolament Nru 95/93 u tar-Regolament Nru 1008/2008, l-Istati Membri għandhomx marġni ta’ evalwazzjoni li jippermettilhom jeskludu t‑titjiriet VFR mill-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati.
–        Fit-tieni lok, jekk l-Istati Membri jistgħux japplikaw ir-regoli komuni tal-allokazzjoni ta’ slots għal ajruporti bi skedi ffaċilitati.
B.      It-titjiriet VFR f’ajruporti kkoordinati
33.      Is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) huwa inklinat, bħala prinċipju, li jilqa’ t-talba tal-kumpanniji rikorrenti fir-rigward tal-invalidità tal-esklużjoni tat-titjiriet VFR mill-ajruporti kkoordinati. Madankollu, jirrikonoxxi li hemm raġunijiet sabiex, minn tal-inqas, ikun hemm dubji dwar jekk dan l-argument jistax jipprevali b’mod konklużiv.
34.      Ir-raġunament tiegħu huwa kif ġej:
–        Bħala prinċipju, l-allokazzjoni ta’ slots fl-ajruporti kkoordinati hija rregolata, b’mod sistematiku u eżawrjenti, mir-Regolament Nru 95/93. Dan ir-Regolament jistabbilixxi s-sistema ta’ allokazzjoni f’ajruporti kkoordinati mingħajr ma jippermetti lill-Istati Membri jżidu eċċezzjonijiet jew jissupplimentawh.
–        Ir-Regolament Nru 95/93 ma jeskludix titjiriet VFR mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu. Għalhekk, l-awtoritajiet kompetenti ma għandhomx il-possibbiltà li jadottaw, fir-rigward ta’
din il-kategorija ta’ titjiriet, miżuri nazzjonali għall-allokazzjoni ta’ slots.
–        Jista’ jkun li l-esklużjoni ġenerali tat-titjiriet VFR stabbilita mir-regolamenti nazzjonali Griegi, ibbażata fuq il-karatteristiċi tekniċi tat-titjira, tmur kontra l-prinċipji ta’ imparzjalità, ta’ trasparenza u ta’ nondiskriminazzjoni li, skont il-premessa 2 tar-Regolament Nru 95/93, jirregolaw id-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-aċċess għall‑infrastruttura tal-ajruporti.
–        Għalhekk ikun xieraq li l-Artikolu 2(2)(a) tad-deċiżjoni kkontestata jiġi annullat għaliex
jeskludi lit-trasportaturi tal-ajru li joperaw titjiriet kompletament imwettqa skont ir-regoli VFR mill-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti nazzjonali kkoordinati.
–        Madankollu, fl-assenza ta’ deċiżjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar din il-kwistjoni, jeżistu dubji dwar jekk l-Istati Membri jistgħux jaqblu dwar miżuri nazzjonali ta’ implimentazzjoni
tar-Regolament Nru 95/93, permezz ta’ dispożizzjonijiet iktar speċifiċi relatati mal-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati.
1.      L-eċċezzjonijiet għall-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati
35.      Il-kumpanniji rikorrenti jsostnu li d-definizzjoni ta’ ajruport ikkoordinat (l-Artikolu 2(g) tar-Regolament Nru 95/93) timplika li kwalunkwe trasportatur tal-ajru li għandu liċenzja tat-titjira għandu dritt għall‑allokazzjoni ta’ slot.
36.      Ċertament, l-allokazzjoni ta’ slot hija indispensabbli, bħala prinċipju, biex ikun hemm inżul f’ajruport ikkoordinat, peress li “l-aċċess għal min iġorr [trasportaturi] bl-ajru huwa biss possibbli jekk ikun ġie allokat perjodu ta’ użu fl‑iskeda [slot]” (13).
37.      Dan huwa kkonfermat mill-Artikolu 2(g) tar‑Regolament Nru 95/93, inkwantu jorbot id-definizzjoni ta’ ajruport ikkoordinat mal-allokazzjoni ta’ slots assenjati għat-tluq jew għall-inżul tal‑inġenji tal-ajru (14).
38.      L-Artikolu 2(g) tar-Regolament Nru 95/93 jikkontempla, madankollu, il-possibbiltà li “titjiriet ta’ l-Istat, inżul ta’ emerċenza u titjiriet umanitarji” ma jkollhomx bżonn l-allokazzjoni ta’ slot. Il‑kumpanniji rikorrenti u l-Gvern Grieg ma jaqblux dwar il-portata ta’ dawn l-eċċezzjonijiet: din hija lista eżawrjenti jew sempliċement indikattiva?
39.      Fl-opinjoni tiegħi, l-eċċezzjonijiet fl-Artikolu 2(g) tar‑Regolament Nru 95/93 jirreferu għal sitwazzjonijiet speċifiċi li jeħtieġu trattament prijoritarju. Jekk ikollu jitqies li din hija lista mhux eżawrjenti (kif jista’ jiġi dedott mill-premessa 5 tar-Regolament Nru 793/2004) (15), din tkun tista’ tiġi estiża biss għal titjiriet b’karatteristiċi simili għal dawk elenkati f’dik id-dispożizzjoni.
40.      Dan ma huwiex il-każ għat-titjiriet VFR, li bihom il-kumpanniji rikorrenti jaspiraw li joperaw titjiriet b’mod regolari u skedat. Minħabba l-karatteristiċi tagħhom, dawn it-titjiriet ma humiex koperti, lanqas b’analoġija, mis-sitwazzjonijiet pjuttost straordinarji li għalihom l-Artikolu 2(g) tar‑Regolament Nru 95/93 jawtorizza l-inżul jew it-tluq f’ajruport ikkoordinat mingħajr ma jkun inkiseb slot.
2.      Id-dritt tal-Istati Membri li jissupplimentaw ir‑regolamentazzjoni prevista fir-Regolament Nru 95/93
41.      Kif tindika l-Kummissjoni (16), ir-Regolament Nru 95/93 ma jistabbilixxi l-ebda distinzjoni bejn l-islots tat-titjiriet VFR u tat-titjiriet IFR. La d-definizzjoni ta’ “perjodu ta’ użu fl-iskeda [slot]” (Artikolu 2(a)), la dik ta’ “ajruport kordinat” (Artikolu 2(g)), la dik ta’ “ġarrier [trasportatur] ta’ l-ajru” (Artikolu 2(f)), u lanqas xi waħda mid-dispożizzjonijiet l-oħra tiegħu ma tinkludi differenzi f’dan ir-rigward.
42.      Dan premess, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ evalwazzjoni biex jissupplimentaw ir-regolamentazzjoni li tinsab fir‑Regolament Nru 95/93, sal-punt li jeskludu t-titjiriet VFR mill‑allokazzjoni ta’ slots?
43.      F’termini ġenerali, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet il‑possibbiltà għall-Istati Membri li “jadottaw miżuri ta’ applikazzjoni ta’ regolament jekk ma jostakolawx l-applikabbiltà diretta tiegħu, jekk ma jaħbux in-natura tiegħu ta’ att ta’ dritt tal-Unjoni u jekk jispeċifikaw l‑eżerċizzju ta’ marġni ta’ diskrezzjoni [evalwazzjoni] mogħti minn dan ir-regolament filwaqt li jibqgħu fil-parametri tad-dispożizzjonijiet tiegħu” (17).
44.      Għalhekk, “[h]uwa b’riferiment għad-dispożizzjonijiet rilevanti tar-regolament inkwistjoni, interpretati fid-dawl tal-għanijiet ta’ dan, li għandu jiġi stabbilit jekk dawn jipprojbixxux, jimponux jew jippermettux lill-Istati Membri jadottaw ċerti miżuri ta’ applikazzjoni u, b’mod partikolari f’din l-aħħar ipoteżi, jekk il-miżura kkonċernata tidħolx fil‑kuntest tal-marġni ta’ diskrezzjoni [evalwazzjoni] mogħti lil kull Stat Membru” (18).
45.      Ir-Regolament Nru 95/93, kif emendat bir-Regolament Nru 793/2004, għandu l-għan li jipprovdi ċerta flessibbiltà fis-sistema, kif enfasizzat fil-premessa 5, imsemmija iktar ’il fuq, ta’ dan l-aħħar Regolament. Skont din il-premessa, “[a]ttivitajiet speċifiċi bħal operazzjonijiet bil‑helikopter ma għandhomx ikunu suġġetti għar-regoli ta’ allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fl-iskeda [slots] fejn dawn ma jkunux meħtieġa”.
46.      Bl-istess mod, diversi regoli introdotti fir-Regolament Nru 95/93 jippermettu lill-Istati Membri jaġġustaw is-sistema tal-allokazzjoni ta’ slots:
–        Fl-Artikolu 8 tiegħu, iddedikat għal “Proċess ta’ allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fl-iskedi [slots]”, il-paragrafu 5 jistipula li “[i]l-kordinatur għandu wkoll jagħti kont tar-regoli addizzjonali u l-linji gwida stabbiliti mill-industrija tat-trasport bl-ajru mad-dinja kollha jew mal‑Komunità kollha kif ukoll il-linji gwida lokali proposti mill‑kumitat ta’ kordinament u approvati mill-Istat Membru jew minn xi korp ieħor kompetenti responsabbli għall-ajruport in kwistjoni, kemm-il darba dawk ir-regoli u linji gwida ma jeffettwawx l-istatus indipendenti tal-kordinatur, jikkonformaw mal-liġi tal-Komunità u jimmiraw li jtejjbu l-użu effiċjenti tal-kapaċità ta’ l-ajruport” (19).
–        L-Artikolu 5(1)(a) jirreferi għat-tħejjija ta’ linji gwida lokali fejn, fost il-funzjonijiet tal-kumitat ta’ koordinazzjoni, dan jinkludi li “jagħmel proposti li jikkonċernaw jew jagħti pariri lill-kordinatur u/jew lill-Istat Membru dwar: […] linji gwida lokali għall-allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fi skeda
[slots] […] kif hemm provdut fl-Artikolu 8(5)” (20).
–        Skont l-Artikolu 5(3) “[…] Kull membru tal-kumitat ta’ kordinament jista’ jipproponi linji ġwida kif hemm provdut fl-fl-Artikolu 8(5). Fuq it‑talba tal-kordinatur, il-kumitat ta’ kordinament għandu jiddiskuti linji ġwida lokali suġġeriti għall-allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fi skedi
[slots] […]. Għandu jinbagħat rapport tad-diskussjonijiet fil-kumitat ta’ kordinament lill-Istat Membru konċernat b’indikazzjoni tal‑posizzjonijiet rispettivi dikjarati fi ħdan il-kumitat” (21).
47.      Ir-riferiment għal-linji gwida lokali dwar l-allokazzjoni ta’ slots juri biċ-ċar li l-awtoritajiet ta’ kull Stat Membru, preċiżament għaliex għandhom għarfien aħjar
tal-karatteristiċi partikolari tal-ajruporti tagħhom, jistgħu jintroduċu aġġustamenti fis-sistema ta’ allokazzjoni ta’ dawn l-islots.
48.      Eżempju ieħor ta’ flessibbiltà fl-allokazzjoni ta’ slots jinsab fir‑Regolament Nru 1008/2008. Wara li l-Artikolu 15(1) tiegħu stabbilixxa d-dritt tat-“trasportaturi ta’ l-ajru Komunitarji [… li] joperaw servizzi ta’ l-arju intra-Komunitarji”, l-Artikolu 19(1) jissuġġetta “[l]‑eżerċizzju ta’ drittijiet tat-traffiku […] għal regoli operattivi pubblikati Komunitarji, nazzjonali, reġjonali u lokali, li jirriferu għas‑sikurezza, is-sigurtà, il-protezzjoni ta’ l-ambjent u l-allokazzjoni ta’ slots” (22).
49.      Għalhekk, il-qari tad-dispożizzjonijiet imsemmija hawn fuq jissuġġerixxi li r-Regolamenti Nru 95/93 u Nru 1008/2008 jippermettu lill-Istati Membri jissupplimentaw, permezz ta’ regoli nazzjonali jew lokali, ir-regolamentazzjoni tal-Unjoni dwar l-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati.
50.      Madankollu, dan id-dritt mogħti lill-Istati Membri huwa suġġett għal ċerti limitazzjonijiet. Dawn il-limitazzjonijiet huma msemmija fl-Artikolu 8(5) tar‑Regolament Nru 95/93: il-kordinatur għandu jikkunsidra l-linji gwida lokali “kemm-il darba dawk [… il-]linji gwida ma jeffettwawx l-istatus indipendenti tal-kordinatur, jikkonformaw mal-liġi tal-Komunità u jimmiraw li jtejjbu l-użu effiċjenti tal-kapaċità ta’ l-ajruport”.
51.      F’dan il-kuntest, ir-riferiment għall-Artikolu 16 tal-Karta ma huwiex ammissibbli (23). Il-libertà ta’ intrapriża (li, barra minn hekk, tista’ tkun limitata skont l-Artikolu 52(1) tal-Karta stess) ma tinkisirx meta, fil-kuntest tar-regolamentazzjoni tal-qafas legali għall-użu ta’ infrastrutturi pubbliċi bħall-ajruporti, l-awtoritajiet kompetenti jadottaw kriterji oġġettivi, applikabbli bl-istess mod għall-operaturi kollha, li bihom jistabbilixxu l‑qafas regolatorju applikabbli għalihom. Id‑deċiżjoni kkontestata ma taffettwax il-libertà tat-trasportaturi tal-ajru li jieħdu d-deċiżjonijiet tagħhom stess jew li jadottaw il-politiki kummerċjali tagħhom f’dak il-qafas.
a)      In-natura tad-deċiżjoni kkontestata
52.      Id-deċiżjoni kkontestata, inkwantu teskludi t-titjiriet VFR mill-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati, taqa’ fil-kategorija ta’ “parametru ta’ koordinazzjoni” jew f’dik ta’ regola nazzjonali supplimentari tar‑Regolament Nru 95/93?
53.      Skont il-Kummissjoni, l-esklużjoni tat-titjiriet VFR tista’ titqies bħala wieħed mill-parametri ta’ koordinazzjoni previsti fl-Artikolu 6 tar‑Regolament Nru 95/93. Il-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jimponi fuq l‑Istati Membri l-obbligu li jadottaw il-miżuri neċessarji sabiex, fl-ajruporti kkoordinati, ikun hemm “l-istabbiliment tal-parametri għall-allokazzjoni tal-perjodi ta’ użu fi skeda [slots] darbtejn fis-sena, waqt li jagħt[u] kont tal‑limitazzjonijiet rilevanti tekniċi, operazzjonali u ambjentali […]”.
54.      Madankollu, nemmen li d-deċiżjoni kkontestata, minflok ma hija bbażata fuq limitazzjonijiet tekniċi, operazzjonali jew ambjentali li jservu biex jiddefinixxu “parametru ta’ koordinazzjoni”, tirrifletti loġika differenti. L-Artikolu 2 tagħha jirregola, b’mod ġenerali u għall-ajruporti kkoordinati Griegi kollha, l-esklużjoni tat-titjiriet VFR mill-allokazzjoni ta’ slots, u jiġġustifikaha (kif se nispjega iktar ’il quddiem) fuq il-bażi ta’ inċertezza dwar jekk tali titjiriet humiex se jżommu mal-iskedi assenjati tagħhom f’każ ta’ kundizzjonijiet ta’ viżibbiltà jew kundizzjonijiet meteoroloġiċi ħżiena.
55.      Fl-opinjoni tiegħi, meħuda f’dan il-kuntest, id-deċiżjoni kkontestata:
–        Ma hijiex ibbażata, nirrepeti, fuq il-preżenza ta’ “limitazzjonijiet rilevanti tekniċi, operazzjonali u ambjentali” li għalihom jirreferi l‑Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 95/93.
–        Ma hijiex konformi mad-definizzjoni tal-Artikolu 2(m) tar‑Regolament Nru 95/93, li torbot il-“parametri ta’ kordinament” mal‑espressjoni f’termini ta’ operazzjoni tal-kapaċità disponibbli f’ajruport partikolari.
–        Iktar tista’ tiġi kklassifikata bħala regola nazzjonali adottata taħt l‑awtorizzazzjoni li tinsab fl-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 1008/2008, li diġà semmejt. Skont din id-dispożizzjoni, l-eżerċizzju tad-drittijiet tat‑traffiku huwa suġġett għal regoli Komunitarji, nazzjonali, reġjonali jew lokali relatati, fost affarijiet oħra, mal-allokazzjoni ta’ slots.
56.      Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, kif jidher loġiku, jekk id-deċiżjoni kkontestata hijiex ta’ grad ogħla mil-linji gwida lokali tal‑ajruporti Griegi u, konsegwentement, għandhiex preċedenza fuq dawn tal-aħħar.
57.      Jekk jiġi kkonfermat li l-linji gwida lokali huma ta’ grad iktar baxx mid‑deċiżjoni kkontestata, il-koordinatur irid jeħodhom inkunsiderazzjoni, skont l-Artikolu 8(5) tar-Regolament Nru 95/93. Il‑qorti tar-rinviju, min-naħa tagħha, tista’ tistabbilixxi jekk il-linji gwida lokali li jadottaw ir-regola nazzjonali humiex konformi mad-dritt tal‑Unjoni u għandhomx l-għan ta’ użu iktar effiċjenti tal-kapaċità tal‑ajruport.
b)      Il-bażi għal-limitazzjoni tat-titjiriet VFR
58.      Sa fejn
ir-Regolament Nru 1008/2008 jawtorizza, bħala prinċipju, lill-Istat Grieg jadotta d-deċiżjoni kkontestata, huwa meħtieġ li jiġi ddeterminat jekk il-limitazzjonijiet fuq l‑allokazzjoni ta’ slots għal titjiriet VFR, kif riflessi f’dik id-deċiżjoni, humiex iġġustifikati.
59.      Skont l-Awtorità tal-Avjazzjoni Ċivili Griega:
–        L-effett tal-inklużjoni ta’ titjiriet VFR fis-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots ta’ ajruport ikkoordinat jew bi skedi ffaċilitati jkun
it-tfixkil
tal-funzjonament tajjeb tal-ajruport u tal-operat tat-titjiriet IFR li għandhom slots.
–        It-titjiriet VFR, li jsiru abbażi ta’ kuntatt viżwali tal-pilota mal-art, huma esposti għal riskju ikbar ta’ dewmien jew ta’ kanċellazzjoni minħabba kundizzjonijiet meteoroloġiċi jew ta’ viżibbiltà ħżiena.
–        Kwalunkwe dewmien jew kanċellazzjoni ta’ titjiriet VFR taffettwa l‑operat tat-titjiriet IFR matul il-fażijiet tal-inżul, tal-parkeġġ, u tat‑tluq, bil-konsegwenza li trasportaturi tal-ajru bi strumenti għat-titjir ma jkunux jistgħux iżommu mal-iskedi ppjanati fl-islots assenjati lilhom.
–        Fi kwalunkwe każ, l-operat tat-titjiriet VFR jibqa’ possibbli, skont il‑manwal tal-PPR ta’ Fraport: (24)it-trasportatur tal-ajru jista’ jissottometti lill‑korp inkarigat mill-ġestjoni tal-ajruport ikkoordinat, erbatax-il jum qabel id-data skedata tat-titjira, applikazzjoni għall-użu tal‑infrastruttura tiegħu, fi żmien meta t-tbassir tat-temp ikun ċert.
60.      Il-maġġoranza tal-parteċipanti fil-proċeduri ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari jaqblu li l-esklużjoni tat-titjiriet VFR mill‑allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati Griegi hija dovuta għall-fatt li dawn it-titjiriet jeħtieġu kundizzjonijiet meteoroloġiċi tajbin. Huwa ħafna iktar probabbli li, meta mqabbla mat-titjiriet IFR, it-titjiriet VFR ikollhom dewmien jew jiġu kkanċellati minħabba ċirkustanzi mhux previsti li ma jippermettux li jiġu operati b’mod sigur.
61.      Dewmien jew kanċellazzjoni ta’ titjiriet tfixkel il-funzjonament tajjeb tal-ajruport, għaliex tikkawża kemm konġestjoni fl-ajruport stess u fl-ispazju tal-ajru tiegħu, kif ukoll dewmien fl-inżul u fit-tluq ta’ titjiriet oħra, u dan kollu, fl‑aħħar mill-aħħar,
jillimita l-kapaċità operattiva disponibbli tal-ajruport.
62.      B’mod partikolari, il-Gvern Grieg (25) jibbaża l-ġustifikazzjoni għat-trattament iddifferenzjat bejn it-titjiriet VFR meta mqabbla mat‑titjiriet IFR fuq ir-regola SERA.5005, inkluża fit-Taqsima 5 tal‑Anness 1 tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni Nru 923/2012 (“Kundizzjonijiet Meteoroloġiċi Viżwali, Regoli tat-Titjir Viżwali, VFR Speċjali u Regoli tat-Titjir bl-Istrumenti”). Din ir-regola tistabbilixxi standards armonizzati għat-titjir viżwali, b’mod partikolari fir-rigward ta’ valuri minimi ta’ viżibbiltà u ta’ distanza mis-sħab, restrizzjonijiet minħabba kundizzjonijiet meteoroloġiċi, kif ukoll restrizzjonijiet speċifiċi għat‑titjiriet bil-lejl.
63.      Fil-fatt, kollox jindika li jista’ jkun hemm raġunijiet li jiġġustifikaw miżura bħal dik adottata fid-deċiżjoni kkontestata. Il‑Kummissjoni tenfasizza, korrettament, li fl-ajruporti fejn ikun hemm konġestjoni (jiġifieri, fl-ajruporti kkoordinati li ma għandhomx biżżejjed spazju u li ma jistgħux jakkommodaw it-talbiet kollha għall-użu ta’ slots), huwa kruċjali li l-kapaċità tal-ajruport tintuża bl-iktar mod effiċjenti possibbli. Peress li t-titjiriet VFR jiddependu ħafna fuq il-kundizzjonijiet meteoroloġiċi u tal-viżibbiltà, il-probabbiltà ta’ dewmien jew ta’ kanċellazzjonijiet hija ħafna ogħla milli għat-titjiriet IFR. Bl-istess mod, l-allokazzjoni ta’ slots għal titjiriet VFR tista’ tfixkel l-użu effiċjenti tal‑ajruporti kkoordinati, għad-detriment tat-titjiriet IFR (26).
64.      Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju, li għandha l-informazzjoni rilevanti kollha għad-dispożizzjoni tagħha, li għandha tevalwa jekk, minħabba ċ‑ċirkustanzi tal-ajruporti li għalihom il-kumpanniji rikorrenti talbu l‑allokazzjoni ta’ slots, il-limitazzjoni prevista fid‑deċiżjoni kkontestata hijiex iġġustifikata għal raġunijiet ta’ interess ġenerali u hijiex proporzjonata għall-għan imfittex.
65.      Fl-aħħar mill-aħħar, għandu jiġi rrilevat li d-deċiżjoni kkontestata ma tipprekludix b’mod assolut lit-titjiriet VFR milli jaċċessaw ajruporti kkoordinati Griegi, peress li tippermetti proċess ta’ talba biex tinkiseb awtorizzazzjoni minn qabel, jiġifieri, toffri soluzzjoni alternattiva għall‑allokazzjoni ta’ slots (27).
66.      Ċertament, dan huwa mekkaniżmu li ma jissodisfax għal kollox l‑interessi kummerċjali tal-kumpanniji rikorrenti (28), iżda l-konformità tiegħu mal-kriterji ta’ proporzjonalità għandha tiġi evalwata mill-qorti tar-rinviju. L-għan għandu jkun li jinstab bilanċ bejn id-dritt ta’ dawk il‑kumpanniji li jipprovdu servizzi tal-ajru bl-użu ta’ infrastruttura tal‑ajruporti fejn ikun hemm konġestjoni (ajruporti kkoordinati) u l‑preżervazzjoni tal-aħjar kundizzjonijiet għall-aċċess għal dik l-istess infrastruttura.
C.      It-titjiriet VFR f’ajruporti bi skedi ffaċilitati
67.      It-tieni parti taż-żewġ domandi preliminari tikkonċerna l‑possibbiltà li s-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots tiġi estiża għal ajruporti bi skedi ffaċilitati.
68.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Awtorità tal-Avjazzjoni Ċivili tistax tapplika s-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots anki għall-ajruporti bi skedi ffaċilitati.
69.      Fraport tindika li, peress li l-kumpanniji rikorrenti sostnew li kienu jwettqu titjiriet bejn l-ajruporti ta’ Chania, Rhodes, Kythiraa, Kos, Mykonos, Santorini, Heraklion u Paros (kollha indikati bħala ajruporti “kordinati”) biss, dawn ma humiex affettwati mill-projbizzjoni ta’ ksib ta’ slots f’ajruporti bi skedi ffaċilitati.
70.      Huwa minnu li, prima facie, din il-parti tad‑domanda tidher ipotetika, peress li l-kumpanniji rikorrenti esprimew interess li jingħataw kapaċità biex jużaw l-infrastrutturi tal-ajruporti kkoordinati.
71.      Madankollu, il-fatt li l-possibbiltà
li l-kumpanniji rikorrenti jwettqu titjiriet kummerċjali regolari li jinżlu jew jitilgħu minn ajruporti bi skedi ffaċilitati tiġi limitata tista’ tfixkel kwalunkwe possibbiltà ta’ aċċess għal dawn l‑ajruporti, bħala soluzzjoni għad-diffikultajiet biex jintużaw l-ajruporti kkoordinati. F’dan il-kuntest, dawn il-kumpanniji għandhom id-dritt li jikkontestaw is-sistema applikabbli għall-ajruporti bi skedi ffaċilitati, talba li għaliha l-qorti tar-rinviju għandha twieġeb (29).
72.      L-analiżi li għamilt dwar l-esklużjoni ta’ titjiriet VFR mill-ajruporti kkoordinati tapplika biss għal dan it-tip ta’ ajruporti. Is‑sitwazzjoni fir-rigward tal-ajruporti bi skedi ffaċilitati hija
kunsiderevolment differenti.
73.      L-Artikolu 2(i) tar-Regolament Nru 95/93 jiddeskrivi l‑karatteristiċi bażiċi tal-ajruporti bi skedi ffaċilitati: dawn huma dawk li fihom jeżisti “potenz[j]al għall-konġestjoni f’xi perjodi tal-jum, ġimgħa jew sena li tista’ tiġi solvuta b’koperazzjoni volontarja bejn ġarriera [trasportaturi] ta’ l-ajru u fejn faċilitatur ta’ l-iskedi ikun ġie maħtur biex jiffaċilita l‑operazzjonijiet tal-ġarriera ta’ l-ajru li joperaw servizzi jew li jkollhom il-ħsieb li joperaw servizzi f’dak l-ajruport”.
74.      Hemm elementi li jiġġustifikaw id-differenza fit-trattament bejn ajruporti bi skedi ffaċilitati u ajruporti kkoordinati:
–        Kapaċità tal-ajruport. F’ajruport ikkoordinat, il-kapaċità tiegħu hija saturata jew qrib ħafna tal-limitu tagħha. F’ajruport bi skedi ffaċilitati, hemm konġestjoni intermedja, b’perijodi ta’ domanda għolja, iżda li jistgħu jiġu
ġġestiti.
–        Awtorità responsabbli. Fl-ajruporti kkoordinati huwa l-koordinatur li huwa “l-persuna unika responsabbli għall-allokazzjoni tal-perjodi ta’ użu ta’ l-iskeda [slots]” (30). Fl-ajruporti bi skedi ffaċilitati, huwa l-faċilitatur tal‑iskedi, bi rwol iktar iffukat fuq il-medjazzjoni, li għandu l-funzjoni li “jagħti pariri lill-ġarriera [trasportaturi] ta’ l-ajru u jirrakkomanda ħinijiet alternattiva tal-wasla u/jew tluq fejn x’aktarx li sseħħ konġestjoni” (31).
–        Ippjanar: Fl-ajruporti kkoordinati l-ippjanar huwa strett u jeħtieġ tbassir fit-tul (32). Fl-ajruporti bi skedi ffaċilitati, huwa iktar flessibbli u jippermetti aġġustamenti bbażati fuq id-domanda.
–        Allokazzjoni ta’ slots. Fl-ajruporti kkoordinati, hija mandatorja (bħala prinċipju, ma jistgħux joperaw mingħajr allokazzjoni minn qabel ta’ slots). Fl-ajruporti bi skedi ffaċilitati, għall‑kuntrarju, l-allokazzjoni ma hijiex meħtieġa, peress li l-użu tal-infrastruttura tal-ajruport huwa flessibbli u l-iskedi jistgħu jiġu aġġustati iktar faċilment (33).
–        Talba u konferma tal-operazzjonijiet. Fl-ajruporti kkoordinati, l‑allokazzjoni ta’ slots teħtieġ is-sottomissjoni ta’ talba formali fil‑perijodi stabbiliti, li l-koordinatur imbagħad irid jalloka u jikkonferma. Fl-ajruporti bi skedi ffaċilitati, it-trasportatur tal-ajru jinnotifika biss il-ħinijiet tal-operazzjonijiet ippjanati, u l-faċilitatur jirrakkomanda aġġustamenti biex tiġi evitata l-konġestjoni (34).
75.      Dawn id-differenzi, li huma rilevanti fihom infushom, jiġġustifikaw trattament differenti bejn iż-żewġ kategorija ta’ ajruporti.
76.      Fi kwalunkwe każ, il-punt essenzjali huwa li s-sistema legali stabbilita, fundamentalment, fl-Artikoli 5 u 8 tar-Regolament Nru 95/93 u fl-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 1008/2008 tawtorizza legalment lill-Istati Membri biex jadottaw regoli nazzjonali u linji gwida lokali biss fir-rigward tal-ajruporti kkoordinati.
77.      Il-Gvern Grieg innifsu jammetti espliċitament li, skont l‑Artikolu 2(g) u (i) tar-Regolament Nru 95/93, l-Istati Membri ma għandhom l-ebda marġni ta’ evalwazzjoni biex jestendu s-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots applikabbli għal ajruporti kkoordinati għal ajruporti bi skedi ffaċilitati (35).
78.      Bl-istess mod, il-Kummissjoni ssostni li r-Regolament Nru 95/93 ma jipprevedix il-possibbiltà li l-applikazzjoni tas-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots tiġi estiża għall-ajruporti bi skedi ffaċilitati. F’din l-aħħar kategorija ta’ ajruporti tipprevali l-kooperazzjoni volontarja bejn it-trasportaturi tal‑ajru, fejn applikabbli, bl-għajnuna tal-faċilitatur tal-iskeda (36).
Naqbel mal-pożizzjoni tal-Kummissjoni u tal-Gvern Grieg. Għalhekk, deċiżjoni bħal dik inkwistjoni tmur lil hinn mil-limiti stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni
għall-possibbiltà li l-Istati Membri jissupplimentaw ir‑regolamenti tal-Unjoni dwar l-ajruporti bi skedi ffaċilitati.
V.      Konklużjoni
79.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi tas-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal‑Istat, il-Greċja) tkun is-segwenti:
“L-Artikoli 2(a), (g) u (i), 3, 4, 6, 8, 10 u 14(1) tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 95/93 tat‑18 ta’ Jannar 1993 dwar ir-regoli komuni għall‑allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti tal-Komunità, kif emendat bir‑Regolament (KE) Nru 793/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ April 2004, kif ukoll l-Artikolu 19(1) tar-Regolament (KE) Nru 1008/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑24 ta’ Settembru 2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil‑Komunità,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
–        Jagħtu lill-Istati Membri l-possibbiltà li jadottaw regoli nazzjonali u linji gwida lokali biex jissupplimentaw id-dispożizzjonijiet tal-Unjoni dwar l-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati, b’mod partikolari, billi jeskludu mill-allokazzjoni ta’ slots lit-trasportaturi tal-ajru li joperaw titjiriet kompletament imwettqa skont ir-regoli applikabbli għal titjiriet suġġetti għar-regoli tat-titjir viżwali (Visual Flight Rules (VFR)).
–        Ir-regoli nazzjonali u l-linji gwida lokali li jissupplimentaw id‑dispożizzjonijiet tal-Unjoni dwar l-allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti kkoordinati għandhom josservaw il-prinċipji ta’ imparzjalità, ta’ trasparenza, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità fl‑aċċess għall-infrastruttura tal-ajruport.
–        Ir-regoli nazzjonali u l-linji gwida lokali ma jistgħux jestendu l‑applikazzjoni tas-sistema ta’ allokazzjoni ta’ slots tal‑ajruporti kkoordinati għal ajruporti bi skedi ffaċilitati”.
1      Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      “Slots”, huwa t-terminu użat fil-lingwaġġ komuni tal-avjazzjoni internazzjonali.
3      It-titjiriet suġġetti għar-regoli tat-titjir viżwali [Visual Flight Rules (VFR)] u t-titjiriet suġġetti għar-regoli tat-titjir bl-istrumenti [Instruments Flight Rules (IFR)] huma rregolati fit-Taqsima 5 tal-Anness tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal‑Kummissjoni (UE) Nru 923/2012 tas‑26 ta’ Settembru 2012 li jistabbilixxi regoli komuni tal-ajru u dispożizzjonijiet operattivi dwar is-servizzi u l-proċeduri fin‑navigazzjoni bl-ajru u li jemenda r-Regolament ta’ Implimentazzjoni (UE) Nru 1035/2011 u r-Regolamenti (KE) Nru 1265/2007, (KE) Nru 1794/2006, (KE) Nru 730/2006, (KE) Nru 1033/2006 u (UE) Nru 255/2010 (ĠU 2012, L 281, p. 1).
4      Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 95/93 tat‑18 ta’ Jannar 1993 dwar ir-regoli komuni għall‑allokazzjoni ta’ slots f’ajruporti tal-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil‑Malti, Kapitolu 7, Vol. 2, p. 3). Ġie emendat, inter alia, bir-Regolament (KE) Nru 793/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ April 2004 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 171).
5      Regolament (KE) Nru 1008/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑24 ta’ Settembru 2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil-Komunità (Riformulazzjoni) (ĠU 2008, L 293, p. 3).
6      Regoli approvati bid-Deċiżjoni Nru 28893 tad-Direttur tal-Awtorità tal-Avjazzjoni Ċivili tat‑30 ta’ Ottubru 2023 (FEK B’ 6288/1.11.2023). Iktar ’il quddiem id‑“deċiżjoni kkontestata”.
7      Verżjoni tal-paragrafu 1 issostitwita bil-paragrafu 1 tad-Deċiżjoni Nru 9329/12.3.2024 (FEK B’ 1784/19.3.2024) tad-Direttur tal-Awtorità tal‑Avjazzjoni Ċivili.
8      Ethnikos Organismos Syntonismou Ptiseon (l-Awtorità Nazzjonali ta’ Koordinazzjoni tat-Titjiriet, il-Greċja).
9      Fraport Perifereiaka Aerodromia tis Elladas A AE u Fraport Perifereiaka Aerodromia tis Elladas B AE. Iktar ’il quddiem, ser nirreferi għaż-żewġ entitajiet bid‑denominazzjoni mqassra “Fraport”.
10      https://www.iata.org/contentassets/4ede2aabfcc14a55919e468054d714fe/wasg-edition-4-english-version.pdf. Parti 1, punti 3, 4 u 5. Iktar ’il quddiem, “Linji Gwida tal-IATA”.
11      Skont il-Linji Gwida tal-IATA (Taqsima 1, punt 3.2.1), it-trasportaturi tal-ajru jistgħu jippjanaw l-operazzjonijiet tagħhom liberament f’dawn l-ajruporti, filwaqt li jħarsu d-dmir li jikkomunikaw il-programm tal-operazzjonijiet tagħhom.
12      Fi tmiem ta’ kull perijodu ta’ allokazzjoni fl-ajruporti kkoordinati, il-fond ta’ riżerva jiġbor l-islots mhux użati. Dawn l-islots jerġgħu jiġu allokati fil-perijodu li jmiss, filwaqt li jiġu osservati l-prijoritajiet tat-trasportaturi tal-ajru li jużaw mill-inqas 80 % tal‑islots tagħhom (“slots storiċi”), u mill-inqas nofs il-fond ikun iddedikat għal operaturi ġodda. Fil-qosor, dan huwa mekkaniżmu biex jerġgħu jiġu rkuprati u mqassma mill-ġdid slots mhux użati, bil-għan li jiġi ffaċilitat il-bilanċ bejn effiċjenza u ftuħ għall-kompetizzjoni.
13      Il-premessa 15 tar-Regolament Nru 793/2004.
14      “Ajruport kordinat”, huwa, skont din id-dispożizzjoni, dak fejn “sabiex jinżel jew jitlaq, ikun meħtieġ li ġarrier [trasportatur] ta’ l-ajru jew xi operatur ieħor ta’ bċejjeċ ta’ l-ajru li jiġi allokat perjodu ta’ użu fl-iskeda [slot[ minn kordinatur […]”.
15      “Ajruporti b’nuqqas serju fil-kapaċità għandhom jissemmew [jiġu indikati] bħala ‘ajruporti kordinati’ fuq il-bażi ta’ kriterji oġġettivi wara li jitwettaq analiżi tal-kapaċità. F’ajruporti kordinati huma meħtieġa regoli dettaljati biex jiġi żgurat li l-prinċipji ta’ trasparenza, newtralità u non-diskriminazzjoni jitħarsu għal kollox. Attivitajiet speċifiċi bħal operazzjonijiet bil-helikopter ma għandhomx ikunu suġġetti għar‑regoli ta’ allokazzjoni ta’ perjodi ta’ użu fl-iskeda [slots] fejn dawn ma jkunux meħtieġa.”
16      Punt 17 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
17      Sentenza tat‑30 ta’ Marzu 2017, Lingurár (C‑315/16, EU:C:2017:244, punt 18 u l‑ġurisprudenza ċċitata).
18      Ibidem, punt 19.
19      Korsiv miżjud minni.
20      Korsiv miżjud minni.
21      Korsiv miżjud minni.
22      Korsiv miżjud minni.
23      Id-digriet tar-rinviju jinkludi żewġ riferimenti qosra ħafna għall-Artikolu 16 tal‑Karta u ma jispjegax għaliex din id-dispożizzjoni tista’ taffettwa r-riżoluzzjoni tal‑kawża.
24      L-Artikolu 2(6) tad-deċiżjoni kkontestata jipprevedi mod kif jistgħu jitħaddmu servizzi tal-ajru ad hoc.
25      Punti 28 sa 30 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Grieg.
26      Osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni, punti 27 u 28. Il-Kummissjoni tfakkar li, skont l-Artikolu 8(3) tar-Regolament Nru 95/93, “f’sitwazzjoni fejn it‑talbiet kollha għall-perjodu ta’ użu fi skeda [slots] ma jkunux jistgħu jintlaqgħu għas‑sodisfazzjoni tal-ġarriera [trasportaturi] ta’ l-ajru konċernati, għandha tingħata preferenza għas-servizzi kummerċjali ta’ l-ajru u b’mod partikolari għas-servizzi skedati u għas‑servizzi ta’ l-ajru programmati mhux skedati. Fil-każ ta’ talbiet li jikkompetu fl-istess kategorija ta’ servizzi, għandha tingħata prijorità għal operati ta’ matul is‑sena kollha”.
27      Skont il-Kummissjoni, din il-proċedura alternattiva għall-allokazzjoni ta’ slots għat‑titjiriet VFR ġiet stabbilita wkoll f’xi Stati Membri oħra (l-Awstrija).
28      Dan huwa enfasizzat mill-qorti tar-rinviju fil-punt 11 tad-digriet tar-rinviju, wara li sostniet li l-perijodu ta’ avviż ta’ erbatax-il jum għal titjira ma huwiex biżżejjed għall-iskedar neċessarju ta’ titjiriet regolari. Hija żżid li, fi kwalunkwe każ, hemm dubju jekk il-korp ta’ ġestjoni ta’ ajruport ikkoordinat jilqax it-talba rispettiva tat-trasportatur tal-ajru.
29      Fil-punt 11 tad-digriet tar-rinviju, il-qorti tar-rinviju indikat li l-impossibbiltà li jiġu allokati slots lit-titjiriet VFR għal servizz ta’ trasport bl-ajru kummerċjali tal‑passiġġieri fl-ajruporti Griegi kkoordinati jew bi skedi ffaċilitati tikkawża preġudizzju komuni għall-kumpanniji rikorrenti, peress li thedded it‑twettiq tal-pjan kummerċjali tagħhom. Hija tirrikonoxxi b’mod ċar u mingħajr ambigwità l-interess ta’ dawn il-kumpanniji (u, għaldaqstant, il-locus standi tagħhom) li jikkontestaw id-deċiżjoni kkontestata fl-intier tagħha.
30      Artikolu 4(5) tar-Regolament Nru 95/93.
31      Skont l-Artikolu 4(6) tar-Regolament Nru 95/93, “[i]l-faċilitatur ta’ l-iskedi għandu jimmonitorja l-konformità ta’ l-operazzjonijiet tal-ġarriera [trasportaturi] ta’ l-ajru ma’ l-iskedi rakkomandati lilhom”. (korsiv miżjud minni).
32      Artikolu 6(1) tar-Regolament Nru 95/93. Skont il-punt 1.4.1 tat-Taqsima 1 tal-Linji Gwida tal-IATA, l-ajruporti tal-livell 2 huma dawk li fihom teżisti l-possibbiltà li jinqalgħu konġestjonijiet matul perijodi partikolari tal-ġurnata, tal-ġimgħa jew tal‑istaġun, li jistgħu jiġu solvuti permezz ta’ aġġustamenti fl-iskedi maqbula b’mod reċiproku bejn it-trasportaturi tal-ajru u l-faċilitatur.
33      Artikolu 2(g) u (i), Artikolu 3, Artikolu 8a u l-Artikolu 8c. Skont il-punt 1.7.1(b) tat‑Taqsima 1 tal-Linji Gwida tal-IATA, ma jiġux allokati slots f’ajruport ta’ livell 2.
34      Artikolu 4, Artikolu 8, Artikolu 8a u l-Artikolu 8c tar-Regolament Nru 95/93.
35      Punt 52 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Grieg.
36      Punt 38 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.