62021TJ0195_RES
Kawża T-195/21
Oleksandr Viktorovych Klymenko
vs
Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea
Sentenza tal-Qorti Ġenerali (Il-Ħames Awla) tal-21 ta’ Diċembru 2021
“Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas‑sitwazzjoni fl-Ukraina – Iffriżar ta’ fondi – Lista ta’ persuni, entitajiet u korpi li għalihom japplika l-iffriżar tal-fondi u tar-riżorsi ekonomiċi – Żamma tal‑isem tar‑rikorrent fuq il-lista – Obbligu tal-Kunsill li jivverifika li d‑deċiżjoni ta’ awtorità ta’ Stat terz ittieħdet fir-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tad‑dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva”
Unjoni Ewropea – Stħarriġ ġudizzjarju tal-legalità tal-atti tal-istituzzjonijiet – Miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina – Iffriżar tal-fondi tal-persuni involuti fil-miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi u tal-persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew organi assoċjati magħhom – Portata tal-istħarriġ
(It-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 47 u 48; Deċiżjoni tal-Kunsill (PESK) 2021/394; Regolament tal-Kunsill 2021/391)
(ara l-punti 65-67)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina – Deċiżjoni ta’ ffriżar ta’ fondi – Adozzjoni jew żamma abbażi ta’ proċedura ġudizzjarja mmexxija mill-awtoritajiet ta’ Stat terz fil-qasam ta’ miżapproprijazzjoni ta’ fondi pubbliċi jew ta’ użu ħażin ta’ poter mid-detentur ta’ responsabbiltà pubblika – Ammissibbiltà – Kundizzjoni – Deċiżjoni nazzjonali adottata fl-osservanza tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Obbligu ta’ verifika tal-Kunsill – Obbligu ta’ motivazzjoni – Portata – Stat terz li aderixxa għall-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem – Assenza ta’ effett – Għan tal-miżuri restrittivi intiżi għat-tisħiħ tal-Istat ta’ dritt u tad-drittijiet tal-bniedem
(Artikolu 21(2)(b) TFUE; Deċiżjoni 2014/119/PESK, kif emendata bid-Deċiżjoni (PESK) 2021/394, il-premessa 2 u l-Anness; Regolamenti tal-Kunsill Nri 208/2014, Anness I u 2019/391)
(ara l-punti 69-74)
Atti tal-istituzzjonijiet – Motivazzjoni – Obbligu – Portata – Formalità essenzjali distinta mill-fondatezza tad-deċiżjoni
(Artikolu 296 TFUE)
(ara l-punt 77)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina – Deċiżjoni ta’ ffriżar ta’ fondi – Adozzjoni jew żamma abbażi ta’ proċedura ġudizzjarja mmexxija mill-awtoritajiet ta’ Stat terz fil-qasam ta’ miżapproprijazzjoni ta’ fondi pubbliċi jew ta’ użu ħażin ta’ poter mid-detentur ta’ responsabbiltà pubblika – Kundizzjonijiet – Deċiżjoni nazzjonali adottata fir-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Obbligu tal-awtorità kompetenti tal-Unjoni li tistabbilixxi, f’każ ta’ kontestazzjoni, il-fondatezza tal-motivi aċċettati kontra l-persuni jew entitajiet ikkonċernati – Obbligu ta’ verifika tar-rispett tal-imsemmija drittijiet li għandu l-Kunsill – Ksur
(Deċiżjoni 2014/119/PESK, kif emendata bid-Deċiżjoni (PESK) 2021/394, Anness; Regolamenti tal-Kunsill Nri 208/2014, Anness I u 2019/391)
(ara l-punti 79-87, 89-96, 100)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina – Deċiżjoni ta’ ffriżar ta’ fondi – Adozzjoni jew żamma abbażi ta’ deċiżjoni nazzjonali ta’ ffriżar tal-fondi ta’ awtorità ta’ Stat terz – Ammissibbiltà – Kundizzjoni – Deċiżjoni nazzjonali adottata fir-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Obbligu ta’ verifika li għandu l-Kunsill – Prova tal-verifika – Oneru tal-prova
(Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/119/PESK, kif emendata mid-Deċiżjoni (PESK) 2021/394, Regolamenti tal-Kunsill Nri 208/2014 u 2021/391)
(ara l-punti 97, 98)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Prinċipji – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Osservanza ta’ terminu raġonevoli – Miżuri restrittivi meħuda fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina – Proċedura ġudizzjarja f’pajjiż terz li sservi ta’ bażi għad-deċiżjoni ta’ adozzjoni tal-miżuri restrittivi – Obbligu ta’ verifika tal-Kunsill – Portata
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47)
(ara l-punti 101-108)
Sunt
Wara r-ripressjoni tal-manifestazzjonijiet fil-Pjazza tal-Indipendenza f’Kiev (l-Ukraina) fi Frar 2014, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea adotta fil-5 ta’ Marzu 2014, id-Deċiżjoni 2014/119/PESK (
1
) u r-Regolament Nru 208/2014 (
2
). Dawn l-atti għandhom b’mod partikolari bħala għan l-iffriżar tal-fondi tal-persuni identifikati bħala responsabbli għal atti ta’ miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi. Ir-rikorrent kien ġie inkluż fil-lista ta’ persuni u ta’ entitajiet koperti minn dawn il-miżuri fl-14 ta’ April 2014, minħabba li kien is-suġġett ta’ investigazzjonijiet preliminari fl-Ukraina għal reati marbuta mal-miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi u mat-trasferiment illegali tagħhom barra l-Ukraina. Il-Kunsill kien sussegwentement estenda din l-inklużjoni diversi drabi (
3
), għar-raġuni li r-rikorrent kien is-suġġett ta’ proċeduri kriminali mibdija mill-awtoritajiet Ukreni għall-miżapproprjazzjoni ta’ fondi jew ta’ assi pubbliċi.
Wara l-adozzjoni tad-Deċiżjoni 2021/394 (
4
) u tar-Regolament 2021/391 (
5
), li permezz tagħhom il-Kunsill kien estenda l-inklużjoni ta’ ismu fil-lista kontenzjuża billi żamm l-istess motivi kontrih, ir-rikorrent ippreżenta rikors għal annullament kontra dawn l-atti.
Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali tannulla dawn iż-żewġ atti sa fejn jikkonċernaw lir-rikorrent u tfakkar li huwa l-Kunsill, meta jibbaża miżuri restrittivi fuq deċiżjonijiet ta’ Stat terz, li għandu jiżgura huwa stess l-osservanza, fl-adozzjoni tal-imsemmija deċiżjonijiet mill-awtoritajiet tal-Istat terz inkwistjoni, tad-drittijiet fundamentali rrikonoxxuti mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u, b’mod iktar partikolari, tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tal-persuna kkonċernata minn dawn il-miżuri.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali
Il-Qorti Ġenerali tfakkar, qabel kollox, li l-qrati tal-Unjoni Ewropea għandhom jistħarrġu l-legalità tal-atti kollha tal-Unjoni fir-rigward tal-imsemmija drittijiet fundamentali. Il-qorti tal-Unjoni għandha tiżgura b’mod partikolari li l-att ikkontestat ikun ibbażat fuq bażi fattwali suffiċjentement solida. F’dan ir-rigward, għalkemm il-Kunsill jista’ jibbaża l-adozzjoni jew iż-żamma ta’ miżuri restrittivi fuq id-deċiżjoni ta’ awtorità ta’ Stat terz li tibda u li tmexxi proċedura ta’ investigazzjoni kriminali dwar ksur ta’ miżapproprijazzjoni ta’ fondi pubbliċi, huwa għandu jivverifika li din id-deċiżjoni ttieħdet fl-osservanza tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Dan l-obbligu huwa iktar u iktar imperattiv peress li d-deċiżjonijiet adottati mill-Kunsill fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina kienu fil-kuntest ta’ politika intiża li ssaħħaħ u ssostni l-Istat tad-dritt u r-rispett tad-drittijiet tal-bniedem f’dan il-pajjiż.
Barra minn hekk, għalkemm il-fatt li l-Istat terz aderixxa mal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) jimplika stħarriġ, mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tad-drittijiet fundamentali ggarantiti mill-KEDB, tali ċirkustanza ma tirrendix superfluwu r-rekwiżit ta’ verifika impost fuq il-Kunsill.
F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi, fl-ewwel lok, fir-rigward tad-deċiżjonijiet tal-qorti istruttorja tal-Qorti ta’ Petchersk f’Kiev, tal-1 ta’ Marzu 2017 u tal-5 ta’ Ottubru 2018, li diġà kienu s-suġġett tas-sentenzi tal-Qorti Ġenerali fil-kawżi Klymenko vs Il-Kunsill (T‑295/19) u Klymenko vs Il-Kunsill (T‑258/20), li ma jistgħux, waħedhom, jistabbilixxu li d-deċiżjoni tal-awtoritajiet Ukreni li jmexxu l-proċeduri kriminali, li fuqha hija bbażata ż-żamma tal-miżuri restrittivi, ittieħdet fir-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Dawn fil-fatt ittieħdu iktar minn sentejn u nofs, waħda, u iktar minn erba’ snin, l-oħra, qabel l-adozzjoni tal-atti kkontestati. Sussegwentement, il-Qorti Ġenerali tosserva li, sa fejn huma ta’ natura proċedurali, dawn huma biss inċidentali fir-rigward tal-proċeduri kriminali li ġġustifikaw l-inklużjoni u ż-żamma ta’ isem ir-rikorrent fuq il-lista. Fl-aħħar nett, is-sempliċi riferiment magħmul mill-Kunsill għal teħid ta’ pożizzjoni mtenni mill-awtoritajiet Ukreni dwar ir-rispett tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent, l-istess bħas-sempliċi possibbiltà għalih li jinvoka l-ksur tad-drittijiet tiegħu quddiem il-qrati Ukreni, ma humiex suffiċjenti f’dan ir-rigward.
Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali tqis li l-Kunsill baqa’ wkoll fin-nuqqas milli juri sa fejn l-informazzjoni li huwa kellu fir-rigward, b’mod partikolari, tal-proċess ta’ familjarizzazzjoni tad-difiża fil-proċeduri kriminali u tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji marbuta magħha ppermettewlu li jikkunsidra li l-protezzjoni tad-drittijiet inkwistjoni kienet iggarantita. Huwa jikkonstata fil-fatt li l-Kunsill ikkuntenta ruħu bi spjegazzjonijiet lakoniċi tal-uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali, minkejja li l-proċeduri kriminali Ukreni kienu għadhom fl-istadju tal-investigazzjoni preliminari u li l-kawżi inkwistjoni, li jikkonċernaw fatti allegatament imwettqa bejn l-2011 u l-2014, kienu għadhom ma ġewx ippreżentati quddiem qorti fuq il-mertu. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali tirreferi għall-KEDB (
6
) u għall-Karta (
7
), li minnhom jirriżulta li l-prinċipju ta’ dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinkludi b’mod partikolari d-dritt li l-kawża tinqata’ fi żmien raġonevoli. Il-Qorti Ġenerali tenfasizza li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem diġà osservat li l-ksur ta’ dan il-prinċipju jista’ jiġi kkonstatat b’mod partikolari meta l-fażi istruttorja ta’ proċedura kriminali tkun ikkaratterizzata minn ċertu numru ta’ fażijiet ta’ nuqqas ta’ nuqqas ta’ attività imputabbli lill-awtoritajiet kompetenti għal din l-istruttorja jew minħabba l-assenza ta’ progress fl-investigazzjoni preliminari. F’dan ir-rigward, meta persuna tkun is-suġġett ta’ miżuri restrittivi għal diversi snin, u dan minħabba l-eżistenza tal-istess proċedura kriminali mmexxija fl-Istat terz ikkonċernat, il-Kunsill huwa obbligat li jiżgura, qabel l-adozzjoni tal-atti kkontestati, ir-rispett tad-dritt ta’ din il-persuna li l-kawża tiġi deċiża f’terminu raġonevoli. Fir-rigward tan-natura kawtelatorja tal-iffriżar tal-assi tar-rikorrent u tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan is-suġġett (
8
), huwa fil-fatt il-Kunsill li għandu jevita li tali miżura tittawwal inutilment għad-detriment tad-drittijiet u tal-libertajiet tar-rikorrent minħabba s-sempliċi fatt li l-proċeduri kriminali, li għadhom fl-istadju tal-investigazzjoni preliminari, li fuqhom hija bbażata jkunu nfetħu, essenzjalment, b’mod indefinit. Għalhekk, il-Kunsill kellu minn tal-inqas jindika r-raġunijiet għalfejn, fit-tmien ta’ analiżi awtonoma u fil-fond tal-provi pprovduti mill-uffiċċju tal-Prosekutur Ġenerali u mir-rikorrent, huwa seta’ jqis li dawn id-drittijiet kienu ġew irrispettati fir-rigward tal-kwistjoni ta’ jekk il-kawża tar-rikorrent kinitx instemgħet fi żmien raġonevoli.
Il-Qorti Ġenerali tikkonkludi li ma huwiex stabbilit li l-Kunsill żgura ruħu mill-osservanza, mill-awtoritajiet Ukreni, tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva tar-rikorrent fil-kuntest tal-proċeduri kriminali li huwa bbaża ruħu fuqhom u, konsegwentement, annullat id-Deċiżjoni 2021/394 u r-Regolament 2021/391, sa fejn jikkonċernaw lir-rikorrent.
(
1
)	Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/119/PESK tal-5 ta’ Marzu 2014 dwar miżuri restrittivi diretti kontra ċerti persuni, entitajiet u korpi fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina (ĠU 2014, L 66, p. 26, rettifika fil-ĠU 2014, L 70, p. 35 u fil-ĠU 2014, L 350, p. 15).
(
2
)	Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 208/2014 tal-5 ta’ Marzu 2014 dwar miżuri restrittivi diretti kontra ċerti persuni, entitajiet u korpi fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina (ĠU 2014, L 66, p. 1, rettifika fil-ĠU 2014, L 350, p. 15, fil-ĠU 2014, L 294, p. 62 u fil-ĠU 2014, L 70, p. 36).
(
3
)	Ara d-digriet tal-10 ta’ Ġunju 2016, Klymenko vs Il-Kunsill (T‑494/14, EU:T:2016:360); sentenzi tat-8 ta’ Novembru 2017, Klymenko vs Il-Kunsill (T‑245/15, mhux ippubblikata, EU:T:2017:792), tal-11 ta’ Lulju 2019, Klymenko vs Il-Kunsill (T‑274/18, EU:T:2019:509), tas-26 ta’ Settembru 2019, Klymenko vs Il-Kunsill (C‑11/18 P, mhux ippubblikata, EU:C:2019:786), tal-25 ta’ Ġunju 2020, Klymenko vs Il-Kunsill (T‑295/19, EU:T:2020:287) kif ukoll tat-3 ta’ Frar 2021, Klymenko vs Il-Kunsill (T‑258/20, EU:T:2021:52).
(
4
)	Deċiżjoni tal-Kunsill (PESK) 2021/394 tal‑4 ta’ Marzu 2021 li temenda d-Deċiżjoni 2014/119/PESK dwar miżuri restrittivi diretti kontra ċerti persuni, entitajiet u korpi fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukrajna (ĠU 2021, L 77, p. 29).
(
5
)	Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill (UE) 2021/391 tal‑4 ta’ Marzu 2021 li jimplimenta r-Regolament (UE) Nru 208/2014 dwar miżuri restrittivi diretti kontra ċerti persuni, entitajiet u korpi fid-dawl tas-sitwazzjoni fl-Ukraina (ĠU 2021, L 77, p. 2).
(
6
)	Artikolu 6(1) KEDB.
(
7
)	Artikolu 47 tal-Karta.
(
8
)	Ara, f’dan is-sens, sentenza tad-19 ta’ Diċembru 2018, Azarov vs Il-Kunsill (C‑530/17 P, EU:C:2018:1031).