62016TJ0244_RES
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T‑244/16 και T‑285/17
Viktor Fedorovych Yanukovych
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 11ης Ιουλίου 2019
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Δέσμευση κεφαλαίων – Κατάλογος των προσώπων, οντοτήτων και φορέων κατά των οποίων ισχύει η δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων – Διατήρηση του ονόματος του προσφεύγοντος στον κατάλογο – Υποχρέωση του Συμβουλίου να διακριβώσει ότι απόφαση αρχής τρίτου κράτους ελήφθη τηρουμένων των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας»
Ένδικη διαδικασία – Εισαγωγικό δικόγραφο – Τυπικά στοιχεία – Συνοπτική έκθεση των προβαλλόμενων λόγων και ισχυρισμών – Γενική παραπομπή σε άλλα έγγραφα συνημμένα στο δικόγραφο – Απαράδεκτο
(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 21· Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο76 § 1, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψεις 56, 57)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Δέσμευση κεφαλαίων των προσώπων που ενέχονται σε πράξεις υπεξαιρέσεως δημοσίου χρήματος και των φυσικών και νομικών προσώπων, οντοτήτων και φορέων που συνδέονται με τα πρόσωπα αυτά – Έκταση του ελέγχου
[Άρθρο 275, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· αποφάσεις του Συμβουλίου (ΚΕΠΠΑ) 2016/318 και 2017/381· κανονισμοί του Συμβουλίου 2016/311 και 2017/374]
(βλ. σκέψεις 73, 74)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία – Απόφαση περί δεσμεύσεως κεφαλαίων – Έκδοση ή διατήρηση σε ισχύ βάσει ένδικης διαδικασίας περί υπεξαιρέσεως δημοσίου χρήματος την οποία διεξάγουν οι αρχές τρίτου κράτους – Επιτρεπτό – Προϋπόθεση – Εθνική απόφαση που εκδίδεται τηρουμένων των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Υποχρέωση του Συμβουλίου να προβεί στον σχετικό έλεγχο – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Τρίτο κράτος το οποίο έχει προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου – Δεν ασκεί επιρροή
[αποφάσεις του Συμβουλίου (ΚΕΠΠΑ) 2016/318 και 2017/381· κανονισμοί του Συμβουλίου 2016/311 και 2017/374]
(βλ. σκέψεις 75-80, 85-87, 91-95)
Σύνοψη
Με τις αποφάσεις επί των υποθέσεων Yanukovych κατά Συμβουλίου (T‑244/16 και T‑285/17) και Klymenko κατά Συμβουλίου (T‑274/18), τις οποίες εξέδωσε στις 11 Ιουλίου 2019, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε πλείονες πράξεις του Συμβουλίου (
1
) σχετικές με περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν λόγω της κατάστασης στην Ουκρανία, βάσει των οποίων παρατάθηκε η ισχύς του καταλόγου των προσώπων, οντοτήτων και φορέων σε βάρος των οποίων ισχύουν τα περιοριστικά μέτρα αυτά (
2
), στο μέτρο που τα ονόματα των προσφευγόντων, συγκεκριμένα δε του πρώην Προέδρου και του πρώην Υπουργού Εσόδων και Δαπανών της Ουκρανίας, εξακολούθησαν να περιλαμβάνονται στον εν λόγω κατάλογο. Η καταχώριση είχε αποφασισθεί για τον λόγο ότι στην Ουκρανία διενεργούνταν προανακρίσεις εις βάρος των προσφευγόντων για αξιόποινες πράξεις σχετικές με την υπεξαίρεση δημοσίου χρήματος και την παράνομη μεταφορά του εκτός Ουκρανίας, εν συνεχεία δε η ισχύς της καταχωρίσεως παρατάθηκε για τον λόγο ότι οι ουκρανικές αρχές είχαν κινήσει κατά των προσφευγόντων ποινικές διαδικασίες για υπεξαίρεση δημοσίου χρήματος ή ιδιοποίηση περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου.
Το Γενικό Δικαστήριο, εφαρμόζοντας τις νομολογιακές αρχές που διατυπώθηκαν με την απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2018, Azarov κατά Συμβουλίου (
3
), υπενθυμίζει, καταρχάς, στις δύο αυτές υποθέσεις, ότι τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης οφείλουν να διασφαλίζουν τον έλεγχο της νομιμότητας όλων των πράξεων της Ένωσης όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα. Μολονότι το Συμβούλιο δύναται να στηρίζει τη λήψη ή τη διατήρηση σε ισχύ περιοριστικών μέτρων στην απόφαση τρίτου κράτους, οφείλει να διακριβώνει το ίδιο ότι η απόφαση αυτή ελήφθη τηρουμένων, ιδίως, των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας εντός του εν λόγω κράτους. Διευκρινίζεται συναφώς ότι, μολονότι το γεγονός ότι το οικείο τρίτο κράτος έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (στο εξής: ΕΣΔΑ), συνεπάγεται τον εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) έλεγχο των δικαιωμάτων τα οποία κατοχυρώνει η ΕΣΔΑ, τούτο δεν καθιστά, εντούτοις, περιττή την προμνημονευθείσα απαίτηση περί διακριβώσεως. Επιπλέον, το Συμβούλιο οφείλει, για να εκπληρώσει την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει, να μεριμνά ώστε να προκύπτει από τις πράξεις περί επιβολής περιοριστικών μέτρων ότι διακρίβωσε ότι η απόφαση του τρίτου κράτους, στην οποία στηρίζει τα μέτρα αυτά, ελήφθη τηρουμένων των εν λόγω δικαιωμάτων. Εξάλλου, το Συμβούλιο οφείλει να διακριβώνει τον σεβασμό των δικαιωμάτων αυτών ανεξαρτήτως οποιουδήποτε αποδεικτικού στοιχείου προσκομισθέντος από τους προσφεύγοντες.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει εν συνεχεία ότι, μολονότι το Συμβούλιο διατείνεται ότι διενεργήθηκε δικαστικός έλεγχος στην Ουκρανία κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των ποινικών διαδικασιών και ότι η ύπαρξη πλειόνων δικαστικών αποφάσεων οι οποίες εκδόθηκαν στο πλαίσιο αυτό καταδεικνύει ότι το Συμβούλιο μπόρεσε να διακριβώσει τον σεβασμό των επίμαχων δικαιωμάτων, εντούτοις οι αποφάσεις αυτές δεν δύνανται να καταδείξουν αφεαυτών ότι η απόφαση των ουκρανικών δικαστικών αρχών να κινήσουν και να διεξαγάγουν τις ποινικές διαδικασίες στις οποίες στηρίζεται η διατήρηση σε ισχύ των περιοριστικών μέτρων ελήφθη τηρουμένων των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Πράγματι, όλες οι δικαστικές αποφάσεις τις οποίες μνημονεύει το Συμβούλιο εντάσσονται στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών βάσει των οποίων περιελήφθησαν και, εν συνεχεία, διατηρήθηκαν τα ονόματα των προσφευγόντων στον κατάλογο και είναι απλώς παρεμπίπτουσες ως προς τα στοιχεία αυτά, καθόσον έχουν χαρακτήρα είτε προληπτικό είτε δικονομικό.
Στην απόφαση Klymenko κατά Συμβουλίου (T‑274/18), το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, ειδικότερα, ότι το Συμβούλιο δεν εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η ύπαρξη των αποφάσεων αυτών καθιστά δυνατή την εκτίμηση περί διασφαλίσεως της προστασίας των οικείων δικαιωμάτων, μολονότι η ουκρανική ποινική διαδικασία, στην οποία στηρίχθηκε η λήψη των επίμαχων περιοριστικών μέτρων το 2014, ευρισκόταν ακόμη στο στάδιο της προανακρίσεως. Το Δικαστήριο παραπέμπει συναφώς στην ΕΣΔΑ (
4
) και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (
5
), εκ των οποίων προκύπτει ότι η αρχή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα κάθε προσώπου να δικάζεται εντός εύλογης προθεσμίας. Το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι το ΕΔΔΑ έχει επισημάνει ότι παραβίαση της αρχής αυτής μπορεί να διαπιστωθεί, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση κατά την οποία το ανακριτικό στάδιο ποινικής διαδικασίας χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη ορισμένου αριθμού χρονικών διαστημάτων αδράνειας δυνάμενης να καταλογισθεί στις αρμόδιες για την ανάκριση αρχές. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει επίσης ότι σε περίπτωση κατά την οποία τα περιοριστικά μέτρα ισχύουν εις βάρος προσώπου επί σειρά ετών, τούτο δε επειδή συνεχιζόταν η ίδια ποινική διαδικασία στο οικείο τρίτο κράτος, το Συμβούλιο οφείλει να εξετάσει πλέον ενδελεχώς το ζήτημα ενδεχόμενης προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων του προσώπου αυτού από τις αρχές. Ως εκ τούτου, το Συμβούλιο όφειλε τουλάχιστον να επισημάνει τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι τηρήθηκαν τα δικαιώματα αυτά όσον αφορά το ζήτημα της εκδικάσεως της υποθέσεως του προσφεύγοντος εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος.
Πριν αποφανθεί επί της ουσίας της υποθέσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε εξάλλου, στην ίδια υπόθεση, την ένσταση απαραδέκτου που είχε προβάλει το Συμβούλιο διατεινόμενο ότι ο προσφεύγων, επικαλούμενος την απόφαση Azarov, προέβαλε νέο λόγο ακυρώσεως. Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει συναφώς, πρώτον, ότι, με την απόφαση Azarov, το Δικαστήριο, αφού αναίρεσε την απόφαση της 7ης Ιουλίου 2017, Azarov κατά Συμβουλίου (
6
), έκρινε ότι η υπόθεση ήταν ώριμη προς εκδίκαση και ακύρωσε τις επίμαχες πράξεις, διαπιστώνοντας παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, η οποία συνιστά λόγο δημοσίας τάξεως και, ως εκ τούτου, δύναται να προβληθεί ανά πάσα στιγμή. Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, δεύτερον, ότι, εν πάση περιπτώσει, τα επιχειρήματα που προέβαλε ο προσφεύγων στηριζόμενος στην απόφαση Azarov συνδέονται στενά με ορισμένα σημεία του δικογράφου της προσφυγής και, επομένως, είναι και αυτά παραδεκτά για τον ίδιο λόγο. Το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί, τρίτον, ότι, καθόσον το Δικαστήριο ανέτρεψε την υφιστάμενη κατά τον χρόνο ασκήσεως της προσφυγής νομολογία του Γενικού Δικαστηρίου, η απόφαση Azarov συνιστά νομικό στοιχείο δυνάμενο να δικαιολογήσει την προβολή νέου λόγου ή ισχυρισμού.
(
1
)	Εν προκειμένω, είχε ζητηθεί, στις υποθέσεις T‑244/16 και T‑285/17, η ακύρωση της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2016/318 του Συμβουλίου της 4ης Μαρτίου 2016 (ΕΕ 2016, L 60, σ. 76) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2016/311 του Συμβουλίου της 4ης Μαρτίου 2016 (ΕΕ 2016, L 60, σ. 1), της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2017/381 του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 2017 (ΕΕ 2017, L 58, σ. 34) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2017/374 του Συμβουλίου της 3ης Μαρτίου 2017 (ΕΕ 2017, L 58, σ. 1), και, στην υπόθεση T‑274/18, η ακύρωση της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2018/333 του Συμβουλίου της 5ης Μαρτίου 2018 (ΕΕ 2018, L 63, σ. 48) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2018/326 του Συμβουλίου της 5ης Μαρτίου 2018 (ΕΕ 2018, L 63, σ. 5).
(
2
)	Δηλαδή τα πρόσωπα, οντότητες και φορείς κατά των οποίων ισχύει το άρθρο 1 της αποφάσεως 2014/119/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 5ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων, οντοτήτων και φορέων ενόψει της κατάστασης στην Ουκρανία (ΕΕ 2014, L 66, σ. 26), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2015/143 του Συμβουλίου της 29ης Ιανουαρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 24, σ. 16), καθώς και το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΕ) 208/2014 του Συμβουλίου της 5ης Μαρτίου 2014 (ΕΕ 2014, L 66, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/138 του Συμβουλίου της 29ης Ιανουαρίου 2015 (ΕΕ 2015, L 24, σ. 1).
(
3
)	Απόφαση του Δικαστηρίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2018, Azarov κατά Συμβουλίου (C‑530/17 P, EU:C:2018:1031).
(
4
)	Άρθρο 6, παράγραφος 1.
(
5
)	Άρθρο 47.
(
6
)	Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, της 7ης Ιουλίου 2017, Azarov κατά Συμβουλίου (T‑215/15, EU:T:2017:479).