62003CC0371_PL
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. W niniejszej sprawie Oberlandesgericht Köln (wyższy sąd okręgowy, Kolonia) zadał Trybunałowi dwa pytania dotyczące wykładni rozporządzenia Rady (EWG) nr 1432/92 z dnia 1 czerwca 1992 r. zakazującego handlu między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Republikami Serbii i Czarnogóry (zwanego dalej „rozporządzeniem nakładającym embargo”)(2) .
2. Sąd krajowy zmierza zasadniczo do wyjaśnienia tego, czy art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo zabrania „przewozu dzielonego” pasażerów do lub z krajów objętych embargiem. Przez taki przewóz rozumieć należy komercyjny przewóz osób w ramach wyodrębnionej współpracy gospodarczej pomiędzy przedsiębiorstwem z siedzibą w państwie członkowskim Wspólnoty a innym przedsiębiorstwem z siedzibą w strefie objętej embargiem, gdzie to pierwsze przedsiębiorstwo dokonuje przewozu w pobliże granicy strefy objętej embargiem i z powrotem, a to drugie przedsiębiorstwo czyni to od tego miejsca do strefy objętej embargiem i z powrotem, przy czym pasażerowie przesiadają się do innego pojazdu na zasadach wcześniej ustalonych i płacą za jeden bilet uprawniający do przejazdu na całej trasie.
Ramy prawne
3. Wobec konfliktów towarzyszących osiągnięciu niepodległości przez republiki dawnej Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii, a w szczególności na tle konfliktów zaistniałych w 1992 r. w Bośni i Hercegowinie, Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych (zwana dalej „ONZ”), działając na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, przyjęła rezolucję nr 757 (1992) ustanawiającą embargo ekonomiczne wobec Republik Serbii i Czarnogóry (zwaną dalej „rezolucją ONZ ustanawiającą embargo”). Embargo to dotyczyło przede wszystkim handlu surowcami i towarami.
4. Punkt 4 rezolucji ONZ ustanawiającej embargo stanowił, iż wszystkie państwa zobowiązane są do wprowadzenia zakazu:
„(a) Importowania na ich terytoria wszelkich surowców i towarów pochodzących z Federalnej Republiki Jugosławii (Serbii i Czarnogóry) wyeksportowanych z tego kraju po dniu uchwalenia niniejszej rezolucji;
(b) Wszelkich działań podejmowanych przez obywateli tych państw lub na ich terytoriach wspierających lub obliczonych na wspieranie eksportu lub przesyłania do innego kraju surowców lub towarów pochodzących z Federalnej Republiki Jugosławii (Serbii i Czarnogóry); a także prowadzenia przez obywateli tych państw, ich okręty lub statki powietrzne, lub też na ich terytoriach obrotu surowcami lub towarami pochodzącymi z Federalnej Republiki Jugosławii (Serbii i Czarnogóry) wyeksportowanymi z tego kraju po dniu uchwalenia niniejszej rezolucji, w tym w szczególności transferów środków do Federalnej Republiki Jugosławii (Serbii i Czarnogóry) na potrzeby wspomnianych działań lub prowadzenia obrotu;
(c) Sprzedaży lub dostarczania przez obywateli tych krajów, z ich terytoriów lub z wykorzystaniem ich okrętów, lub statków powietrznych wszelkich surowców lub towarów pochodzących z ich terytoriów lub z innego źródła – z wyłączeniem dostaw przeznaczonych ściśle na potrzeby medyczne oraz środków spożywczych, o których powiadomiono Komitet ustanowiony zgodnie z postanowieniami rezolucji nr 724 (991) – jakimkolwiek osobom lub podmiotom w Federalnej Republice Jugosławii (Serbii i Czarnogórze) oraz jakimkolwiek osobom lub podmiotom w związku z jakąkolwiek działalnością gospodarczą prowadzoną w Federalnej Republice Jugosławii (Serbii i Czarnogórze) lub z jej terytorium, a także wszelkich działań obywateli tych państw lub działań prowadzonych na ich terytoriach wspierających, lub obliczonych na wspieranie wspomnianej sprzedaży lub dostarczania surowców bądź towarów”.
5. Punkt 5 rezolucji ONZ ustanawiającej embargo stanowił: „Wszystkie państwa powstrzymają się od udostępniania władzom Republiki Federalnej Jugosławii (Serbii i Czarnogóry) lub jakiemukolwiek przedsiębiorstwu handlowemu, przemysłowemu lub świadczącemu usługi publiczne, mającemu siedzibę w Republice Federalnej Jugosławii (Serbii i Czarnogórze), funduszy lub wszelkich innych środków finansowych lub gospodarczych i powstrzymają swych obywateli oraz wszystkie osoby przebywające na ich terytorium od przekazywania lub udostępniania w jakikolwiek sposób władzom Republiki Federalnej Jugosławii (Serbii i Czarnogórze) lub wskazanym powyżej przedsiębiorstwom takich funduszy lub środków i od przekazywania wszelkich pozostałych funduszy osobom fizycznym lub prawnym znajdującym się w Republice Federalnej Jugosławii (Serbii i Czarnogórze), poza płatnościami przeznaczonymi wyłącznie na cele ściśle medyczne lub humanitarne i na środki spożywcze”.
6. W następstwie rezolucji ONZ ustanawiającej embargo Wspólnota i jej państwa członkowskie uzgodniły wykorzystanie aktu prawa wspólnotowego, mianowicie rozporządzenia nakładającego embargo w celu zapewnienia – zgodnie z brzmieniem motywu dziesiątego preambuły – „jednolitego wykonania we Wspólnocie niektórych środków” tam zawartych.
7. Poza obowiązującym od dnia 31 maja 1992 r. generalnym zakazem prowadzenia obrotu lub podejmowania działań wspierających, bezpośrednio lub pośrednio, obrót surowcami lub towarami pomiędzy Wspólnotą a Republikami Serbii i Czarnogóry, art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo zakazuje również świadczenia usług niefinansowych, których celem lub skutkiem jest wspieranie, bezpośrednio lub pośrednio, gospodarki Republik Serbii i Czarnogóry, w szczególności zaś usług niefinansowych świadczonych:
i) w celach jakiejkolwiek działalności gospodarczej prowadzonej w Republikach Serbii i Czarnogóry lub z ich terytorium; lub
ii) na rzecz:
– wszelkich osób fizycznych przebywających w Republikach Serbii i Czarnogóry,
– wszelkich osób prawnych utworzonych w formie spółek lub w innej formie zgodnie z prawem Republik Serbii i Czarnogóry,
– jakichkolwiek organizacji prowadzących działalność gospodarczą (na terytorium Republik Serbii i Czarnogóry lub poza nim), kontrolowanych przez osoby zamieszkujące w Republikach Serbii i Czarnogóry lub założonych w formie spółek lub utworzonych w inny sposób zgodnie z prawem Republik.
[…]”.
8. Artykuł 5 rozporządzenia nakładającego embargo stanowi, iż rozporządzenie to „ma zastosowanie na całym terytorium Wspólnoty włącznie z przestrzenią powietrzną i do wszystkich samolotów i statków objętych jurysdykcją danego państwa członkowskiego oraz ponadto wobec wszystkich obywateli państw członkowskich i wobec wszystkich podmiotów założonych w formie spółki lub utworzonych w inny sposób zgodnie z prawem danego państwa członkowskiego”.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
9. S. Aulinger jest przewoźnikiem autobusowym mającym siedzibę w Niemczech. Po wejściu embarga w życie S. Aulinger nadal przewoził pracowników imigrujących, w szczególności Serbów i obywateli Czarnogóry, w pobliże granicy strefy objętej embargiem. Stamtąd pasażerowie byli zabierani i przewożeni dalej do miejsca przeznaczenia w Serbii i Czarnogórze przez przewoźnika autobusowego z siedzibą w kraju objętym embargiem. Podróż w kierunku odwrotnym z Serbii i Czarnogóry do Niemiec odbywała się w analogiczny sposób. Taką praktykę sąd krajowy nazywa „przewozem dzielonym”.
10. S. Aulinger występował w charakterze podwykonawcy biura podróży z siedzibą w Niemczech – Deutsche Touring GmbH, które organizowało całość przejazdu autobusem pomiędzy punktami odjazdu w Niemczech i punktami docelowymi w Serbii i Czarnogórze oraz w przeciwnym kierunku i wydawało jeden bilet na całą trasę. Firmy obsługujące część trasy autobusu znajdującą się w Serbii i Czarnogórze działały w ramach umowy o współpracy z Deutsche Touring GmbH, która to spółka wypłacała należne im wynagrodzenie na konto powiernicze lub udzielała kredytu. Partner z terytorium objętego embargiem mógł następnie dokonać transferu takiego kredytu lub wykorzystać go jako zabezpieczenie w transakcjach z podmiotami trzecimi.
11. Po kontroli granicznej przeprowadzonej przez celników na granicy austriacko‑niemieckiej podczas podróży powrotnej w kierunku Niemiec, w styczniu 1993 r., wobec S. Aulingera wszczęto postępowanie karne w związku z naruszeniem rozporządzenia nakładającego embargo. S. Aulinger zaprzestał wówczas prowadzenia przewozu dzielonego, w szczególności po tym, jak w wyniku nieformalnych kontaktów niemieckie władze potwierdziły, że działalność taka jest niezgodna z prawem.
12. Postępowanie karne przeciwko S. Aulingerowi zostało umorzone po tym, jak Bundesgerichtshof (sąd federalny) w wyroku z dnia 21 kwietnia 1995 r. orzekł, że rezolucja ONZ ustanawiająca embargo nie zakazała przewozu osób na terytorium Serbii i Czarnogóry. Sąd ten uznał także, iż nie jest konieczne rozpatrywanie kwestii, czy zakaz taki wprowadziło rozporządzenie ustanawiające embargo, ponieważ zgodnie z przepisami prawa krajowego naruszenie postanowień tego rozporządzenia nie mogło stanowić przestępstwa.
13. S. Aulinger wystąpił następnie o odszkodowanie za poniesione straty. Po zawarciu porozumienia z landem Bawarii (Freistaat Bayern), który był odpowiedzialny za prowadzone postępowanie karne, we wrześniu 2001 r. wystąpił również z powództwem przeciwko Federalnej Republice Niemiec. S. Aulinger zażądał odszkodowania w wysokości 500 000 DEM z tytułu utraty podstawowego źródła utrzymania wynikającej z niemal całkowitego zakłócenia działalności polegającej na transporcie do i od granicy z Serbią i Czarnogórą. Jego roszczenia opierały się na twierdzeniu, przeciwnym do interpretacji przedstawionej przez władze niemieckie, iż rozporządzenie nakładające embargo nie wprowadziło zakazu praktykowania „przewozu dzielonego”. Na poparcie wniesionego powództwa S. Aulinger powołał się na fakt, iż inne państwa członkowskie, a początkowo także Komisja, uważały, że działalność taka nie jest zabroniona przepisami rozporządzenia nakładającego embargo oraz że w związku z tym władze niemieckie powinny były skonsultować się z innymi państwami członkowskimi, zanim przyjęły stanowisko w tej rozstrzygającej dla wielu przewoźników autobusowych kwestii.
14. Wyrokiem z 4 września 2002 r. Landgericht Bonn (sąd okręgowy, Bonn) oddalił powództwo odszkodowawcze S. Aulingera, stwierdzając, że przedstawionej przez Niemcy wykładni rozporządzenia nakładającego embargo można było bronić, a zatem nie można było stwierdzić wystąpienia winy wymaganej dla przyjęcia odpowiedzialności państwa na podstawie art. 839 Bürgerliches Gesetzbuch (kodeksu cywilnego).
15. S. Aulinger odwołał się od tego orzeczenia do Oberlandesgericht Köln. Sąd ten postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy art. 1 lit. d) rozporządzenia nr 1432/92 z dnia 1 czerwca 1992 r. należy interpretować w ten sposób, że komercyjny przewóz osób do strefy objętej embargiem lub z powrotem, wykonywany w formie tak zwanego „przewozu dzielonego” jest dozwolony czy też zabroniony?
Jako „przewóz dzielony” należy rozumieć przewóz osób do strefy objętej embargiem lub z powrotem, dokonywany w ramach współpracy pomiędzy przedsiębiorstwem z siedzibą w państwie członkowskim Wspólnoty a innym przedsiębiorstwem z siedzibą w strefie objętej embargiem, gdy pierwsze przedsiębiorstwo dokonuje przewozu w pobliże granicy strefy objętej embargiem, a drugie przedsiębiorstwo czyni to od tego miejsca do strefy objętej embargiem (przy czym pasażerowie przesiadają się do innego pojazdu).
2) Jeżeli Trybunał uznałby przewóz dzielony za zgodny z prawem, to czy na podstawie art. 10 lub art. 297 WE, lub na podstawie innych przepisów prawa wspólnotowego państwo członkowskie jest zobowiązane do przeprowadzenia konsultacji z innymi państwami członkowskimi lub z Komisją przed przyjęciem krajowych środków uzasadnionych powoływaną bezprawnością przewozu dzielonego?”.
16. S. Aulinger, Niemcy i Komisja przedstawili uwagi na piśmie i byli reprezentowani na rozprawie.
W przedmiocie pytania pierwszego
Argumenty stron
17. W pierwszym pytaniu sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy praktyka „przewozu dzielonego” w formie opisanej powyżej jest zakazana na mocy art. 1 rozporządzenia nakładającego embargo.
18. S. Aulinger rozróżnia pomiędzy „przewozem dzielonym” do lub ze strefy objętej embargiem traktowanym jako całość a częściowym świadczeniem usług składających się na taki przewóz, takich jak te, które świadczył on na rzecz organizatora „przewozu dzielonego” i które odbywały się na terytorium nieobjętym embargiem. W opinii S. Aulingera żadna z tych form nie jest sprzeczna z postanowieniami rozporządzenia nakładającego embargo.
19. Utrzymywanie, że usługi świadczone przez S. Aulingera w związku z „przewozem dzielonym” są sprzeczne z postanowieniami rozporządzenia nakładającego embargo, prowadziłoby do absurdalnego wniosku, iż zakazane są wszelkie działania, które w sposób pośredni przyczyniają się do „przewozu dzielonego”. Osoba sprzedająca bilety na przejazd, pracownik napełniający zbiornik paliwa autobusu, nawet sami pasażerowie płacący cenę biletu na autobus naruszaliby postanowienia rozporządzenia nakładającego embargo. Embargo ma charakter gospodarczy, ale jego celem nie jest zakazanie podróży i przewozu osób.
20. To samo ma zastosowanie do organizacji „przewozu dzielonego” jako całości. W zakresie, w jakim jego celem jest zapewnienie jednolitego stosowania na terytorium Wspólnoty sankcji zawartych w rezolucji ONZ ustanawiającej embargo, art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo powinien być interpretowany w duchu tej rezolucji. Punkt 5 tej rezolucji zakazywał jedynie udostępniania przez państwa władzom Republiki Federalnej Jugosławii (Serbii i Czarnogóry) lub przedsiębiorstwom mającym siedzibę w tym państwie „funduszy lub innych środków finansowych i gospodarczych”. Nawet jeżeli pojęcie środków gospodarczych miałoby zawierać w sobie świadczenie usług przedsiębiorstwom serbskim i czarnogórskim, to za takowe nie może być uznawany przewóz pasażerów do serbskich i czarnogórskich przedsiębiorstw transportowych. Odbiorcami usług, o których mowa, byli zawsze jedynie sami pasażerowie.
21. Rząd niemiecki uważa, że komercyjny przewóz osób stanowi usługę w rozumieniu art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo, który to przepis jest sformułowany w sposób bardzo ogólny. Nie ma tutaj znaczenia, czy przewóz jest realizowany jako przewóz dzielony, czy bezpośredni. Efektem praktyki „przewozu dzielonego” jest wspieranie, przynajmniej pośrednie, gospodarki Republik Serbii i Czarnogóry, m.in. poprzez przekazywanie korzyści przedsiębiorstwom z siedzibą w strefie objętej embargiem polegających na otrzymywaniu wynagrodzenia za transport pasażerów – a tym samym przekazywanie środków gospodarczych tym przedsiębiorstwom, i co za tym idzie, gospodarkom krajów objętych embargiem – oraz pośrednio poprzez wwożenie walut przez pasażerów.
22. Na wykładnię językową wskazuje również ratio legis rozporządzenia nakładającego embargo. Rząd niemiecki powołuje się na motyw dziewiąty preambuły do rozporządzenia nakładającego embargo, który bez żadnych zastrzeżeń stanowi, iż „stosunki gospodarcze Wspólnoty z Republikami Serbii i Czarnogóry muszą zostać wstrzymane”.
23. Według rządu niemieckiego, rozporządzenie nakładające embargo powinno być interpretowane niezależnie od rezolucji ONZ ustanawiającej embargo. Biorąc pod uwagę geograficzną bliskość Wspólnoty i strefy objętej embargiem, ustawodawca wspólnotowy ma prawo zdecydować o wprowadzeniu embarga ostrzejszego niż wprowadzone na mocy rezolucji ONZ ustanawiającej embargo.
24. Rząd niemiecki stwierdza ponadto, iż potrzeba zapewnienia skuteczności rozporządzenia nakładającego embargo także wymaga zakazania „przewozu dzielonego”. Jego postanowienia mogłyby bowiem być z łatwością obchodzone poprzez zawieranie umów współpracy pomiędzy przewoźnikami autobusowymi ze Wspólnoty a firmami serbskimi i czarnogórskimi.
25. Odwołując się do wyroku w sprawie B osphorus(3), Komisja przyznaje, że przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa wspólnotowego ustanowionych w celu wykonania rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ wskazanym jest odwołać się do postanowień takiej rezolucji. Jednakże zakaz świadczenia usług niefinansowych, zawarty w art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo i będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, nie wynika z rezolucji ONZ ustanawiającej embargo, która dotyczy jedynie obrotu surowcami i towarami oraz powiązanych usług i transferów finansowych.
26. Odnosząc się wyłącznie do art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo, Komisja wyróżnia trzy typy transportu osób do i ze strefy objętej embargiem, a mianowicie bezpośredni przewóz pasażerów do lub ze strefy objętej embargiem, transport z miejsca na terytorium Wspólnoty do granicy z państwami objętymi embargiem bez zorganizowanego przewozu pasażerów do współpracującej firmy autobusowej zapewniającej transport na tej części trasy, która przypada wewnątrz strefy objętej embargiem i z powrotem, oraz „przewóz dzielony” w formie, o którą chodzi w postępowaniu przed sądem krajowym.
27. Komisja twierdzi, że podczas gdy drugi typ transportu nie wchodziłby w zakres zakazu ustanowionego na mocy art. 1 rozporządzenia nakładającego embargo, to zarówno transport bezpośredni, jak i „przewóz dzielony” pasażerów jest na mocy art. 1 tego rozporządzenia zakazany.
28. Transport bezpośredni przysparza korzyści gospodarkom krajów objętych embargiem na dwa sposoby. Z jednej strony pozwoliłby on na wykorzystanie serbskich i czarnogórskich środków transportu do innych celów, z drugiej zaś – umożliwiałby pracownikom imigrującym wwożenie do kraju zasobów finansowych.
29. „Przewóz dzielony” stanowiłby więc usługę niefinansową w sposób pośredni wspierającą gospodarki krajów objętych embargiem. Na podstawie umów współpracy zawartych z podmiotami mającymi siedzibę na terenie objętym embargiem, przedsiębiorstwa ze Wspólnoty zapewniałyby dojazd pasażerów do tych krajów, a co za tym idzie – wwożenie przez nich walut obcych. Ponadto płacąc współpracującym przedsiębiorstwom z siedzibą na terenie objętym embargiem za tę część przejazdu, która przypada na terytorium Serbii i Czarnogóry, przedsiębiorstwa ze Wspólnoty pośrednio wspierałyby gospodarkę tego państwa.
30. Komisja twierdzi wreszcie, iż do sądu krajowego należy ustalenie w ramach postępowania przed nim prowadzonego, kto w rzeczywistości ponosi odpowiedzialność za świadczenie usług objętych zakazem. Sąd krajowy musi ustalić, czy S. Aulingera, niebędącego bezpośrednio odpowiedzialnym za całościową organizację i realizację „przewozu dzielonego”, można pociągnąć do odpowiedzialności z tytułu naruszenia embarga poprzez uczestnictwo w realizacji „przewozu dzielonego”.
Ocena
31. Przede wszystkim zakaz świadczenia usług niefinansowych zawarty w rozporządzeniu nakładającym embargo można w mojej ocenie interpretować niezależnie od rezolucji ONZ ustanawiającej embargo. Część normatywna rozporządzenia w rzeczywistości rozszerza embargo dotyczące obrotu surowcami i towarami oraz relacji finansowych także na usługi niefinansowe. Jako że rezolucja ONZ ustanawiająca embargo nie zawiera postanowień zabraniających państwom stosowania dalej idących środków w zakresie embarga, Wspólnota, działając w ramach kompetencji przyznanych jej w traktacie WE, w szczególności zaś w artykule 113, a także z powodów związanych z prowadzoną polityką, mogła podjąć decyzję o zastosowaniu takich środków. Takie dalej idące środki prawa wspólnotowego można interpretować niezależnie od rezolucji ONZ ustanawiającej embargo, pod warunkiem że nie są one z nią sprzeczne, co w moim odczuciu w tym przypadku nie ma miejsca.
32. Artykuł 1 lit. d) jest sformułowany w sposób bardzo ogólny i zabrania świadczenia usług niefinansowych, których „ celem lub skutkiem jest wspieranie, bezpośrednio lub pośrednio
gospodarki Republik Serbii i Czarnogóry”(4) . Jako przykłady usług objętych zakazem przepis ten wymienia, „ w szczególności ”(5) wszelkiego rodzaju usługi niefinansowe świadczone dla celów „ dowolnej
działalności gospodarczej”(6) prowadzonej w Republikach Serbii i Czarnogóry lub z nich, lub świadczone na rzecz jakichkolwiek osób fizycznych lub prawnych w tych republikach albo podmiotów prowadzących działalność gospodarczą (w Republikach Serbii i Czarnogóry lub poza nimi) kontrolowanych przez osoby będące rezydentami tych republik lub podmioty utworzone albo zarejestrowane zgodnie z prawem tych republik.
33. Z brzmienia tego przepisu należy wyciągnąć wniosek, iż świadczenie „przewozu dzielonego” w formie, która jest przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, jest zakazane.
34. Według wykładni językowej, połączone i skoordynowane działanie przewoźników autobusowych ze Wspólnoty i przewoźników serbskich i czarnogórskich pod ogólnym kierownictwem niemieckiego biura podróży jest równoznaczne ze świadczeniem niefinansowych usług osobom fizycznym z Serbii i Czarnogóry. Pasażerowie nabywają jeden bilet na całą trasę uprawniający do przejazdu pomiędzy punktem A na terenie objętym embargiem a punktem B we Wspólnocie. Oczywiście przynajmniej niektórzy pasażerowie będący odbiorcami takiej usługi są prawdopodobnie osobami fizycznymi z Serbii i Czarnogóry w rozumieniu art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo.
35. Fakt, że pasażerowie muszą przesiąść się z jednego autobusu do innego na granicy, nie ma wpływu na przysługujące im prawo do przejazdu na całej trasie. Posiadany przez pasażerów pojedynczy bilet uprawnia do przejścia na granicy do autobusów prowadzonych w ramach tego samego zorganizowanego planu przez współpracujących przewoźników autobusowych, które zawożą ich do miejsca przeznaczenia. W kwestii kontynuowania podróży pasażerowie nie są pozostawieni samym sobie, nie muszą organizować sobie dalszego transportu ani nabywać na granicy kolejnego biletu.
36. Zgadzam się również z Komisją oraz niemieckim rządem, iż świadczenie „przewozu dzielonego” skutkuje, przynajmniej pośrednio, wspieraniem gospodarki państw objętych embargiem na dwa sposoby. Po pierwsze – umożliwia wprowadzanie na teren objęty embargiem walut obcych za pośrednictwem powracających pracowników imigrujących. Po drugie – daje serbskim i czarnogórskim przewoźnikom autobusowym odpowiedzialnym i wynagradzanym za realizację części przejazdu mającej miejsce na terenie objętym embargiem możliwości biznesowe, jakie być może w przeciwnym wypadku by nie powstały.
37. Fakt, że wynagrodzenie to jest deponowane na kontach powierniczych lub ma postać kredytu udzielanego przez Deutsche Touring GmbH, jest w mojej ocenie bez znaczenia, ponieważ z postanowienia odsyłającego wynika, że współpracujący serbscy i czarnogórscy przewoźnicy autobusowi mogli tak czy inaczej dokonać transferu kredytu lub wykorzystać go jako zabezpieczenie w relacjach z podmiotami trzecimi, przez co osiągali w zamian ze swoje usługi korzyści ekonomiczne.
38. Dopuszczalność „przewozu dzielonego”, jak twierdzi rząd niemiecki, osłabiałaby również skuteczność rozporządzenia nakładającego embargo, jego postanowienia mogłyby bowiem być z łatwością obchodzone poprzez zawieranie umów współpracy pomiędzy przewoźnikami autobusowymi ze Wspólnoty a firmami serbskimi i czarnogórskimi.
39. I wreszcie, zadaniem sądu krajowego jest ustalenie w świetle stanu faktycznego postępowania prowadzonego przed tym sądem, czy – biorąc pod uwagę rzeczywistą rolę, jaką odgrywał S. Aulinger jako podwykonawca spółki Deutsche Touring GmbH w realizacji „przewozu dzielonego” – jego działania stanowią złamanie embarga.
40. W związku z powyższym uważam, że na pierwsze pytanie Trybunał powinien udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 1 lit. d) rozporządzenia nakładającego embargo zakazuje świadczenia przez przedsiębiorstwa ze Wspólnoty „przewozu dzielonego” na i z terytorium objętego embargiem.
W przedmiocie pytania drugiego
41. Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pierwsze pytanie prejudycjalne, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie. Przeanalizuję je jednak pokrótce, na wypadek, gdyby Trybunał uznał, że „przewóz dzielony” nie jest zakazany na mocy rozporządzenia nakładającego embargo.
42. Sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy zgodnie z prawem wspólnotowym państwa członkowskie mają obowiązek konsultowania się z innymi państwami członkowskimi i/lub Komisją przed zastosowaniem środków przewidzianych prawem krajowym w związku z tym, że „przewóz dzielony” jest niezgodny z prawem.
43. S. Aulinger twierdzi, że obowiązek taki ciążył na państwie niemieckim, co wynika z połączonej interpretacji art. 10 WE ustanawiającego obowiązek lojalnej współpracy państw członkowskich i Wspólnoty, art. 133 WE dotyczącego polityki wspólnotowej w zakresie handlu, motywów rozporządzenia nakładającego embargo stwierdzających, że państwa członkowskie uzgodniły przyjęcie aktu prawa wspólnotowego w celu zapewnienia jednolitego stosowania środków w zakresie embarga, oraz art. 297 WE nakładającego na państwa członkowskie obowiązek wzajemnych konsultacji w celu wspólnego podjęcia działań niezbędnych, aby środki, do podjęcia których państwo członkowskie może być skłonione między innymi w przypadku wojny, poważnego napięcia międzynarodowego stanowiącego groźbę wojny lub w celu wypełnienia zobowiązań przyjętych przez nie w celu utrzymania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, nie miały wpływu na funkcjonowanie wspólnego rynku.
44. Zarówno Niemcy, jak i Komisja twierdzą, że w przypadku braku szczególnych postanowień prawa wspólnotowego nakładających na państwa członkowskie obowiązek konsultowania się pomiędzy sobą lub z Komisją – który to obowiązek istniał w innych rozporządzeniach nakładających embarga ekonomiczne, nie ma go jednak w przedmiotowym rozporządzeniu nakładającym embargo – obowiązek taki zgodnie z prawem wspólnotowym nie istnieje. Ponadto zobowiązanie państw członkowskich i Komisji do uzgadniania właściwej interpretacji omawianych przepisów prawa wspólnotowego byłoby sprzeczne z zasadą wynikającą z art. 220 WE, zgodnie z którą jedynie Trybunał jest ostatecznie uprawniony do przedstawiania wykładni autentycznej przepisów prawa wspólnotowego.
45. Zgadzam się zasadniczo z rozumowaniem przedstawionym przez Komisję i Niemcy. W utrwalonym orzecznictwie zostało ustalone, że – zgodnie z ogólnymi zasadami, na jakich oparty jest system instytucjonalny Wspólnoty i jakim podlegają stosunki pomiędzy Wspólnotą a państwami członkowskimi – państwa członkowskie są na mocy art. 10 WE zobowiązane do zapewnienia wykonywania rozporządzeń wspólnotowych na swoich terytoriach. W zakresie, w jakim prawo wspólnotowe, w tym jego zasady ogólne, nie zawiera odpowiednich reguł wspólnych, zapewniając wykonanie regulacji wspólnotowych, władze krajowe działają zgodnie z zasadami proceduralnego i materialnego prawa krajowego(7) .
46. Jako że rozporządzenie nakładające embargo, bezpośrednio obowiązujący akt prawa wspólnotowego, nie nakładało żadnych szczególnych zobowiązań do przeprowadzenia konsultacji przed jego wdrożeniem do wewnętrznego porządku prawnego, państwa członkowskie zobowiązane były do jego zinterpretowania i wykonania jego postanowień w dobrej wierze. Jednolite wykonanie mogło być ostatecznie zapewnione w drodze orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 234 WE.
47. W moim przekonaniu również z pozostałych przepisów prawa wspólnotowego wymienionych przez S. Aulingera, traktowanych odrębnie lub w powiązaniu, nie wynikają zobowiązania, jakich istnienia miałyby rzekomo dowodzić.
48. Artykuł 10 WE nie zabrania państwom członkowskim interpretowania i wykonywania bezpośrednio obowiązujących aktów prawa wspólnotowego bez uprzednich konsultacji; wymaga jedynie, by czyniły to w dobrej wierze. Dochodząc bez konsultacji do wniosku, że „przewóz dzielony” jest zakazany na mocy postanowień rozporządzenia nakładającego embargo, co jest interpretacją, której można bronić, władze niemieckie nie działały wbrew zobowiązaniom nałożonym na nie na mocy art. 10 WE.
49. Jeżeli chodzi o art. 297 WE, to z jego brzmienia wynika wyraźnie, że obowiązek konsultacji nałożony na państwa członkowskie dotyczy sytuacji, w których jednostronne środki mogące wpływać na właściwe funkcjonowanie swobód przewidzianych traktatem zostały zastosowane przez państwo członkowskie w sytuacji poważnego kryzysu. Obowiązek ten nie ma, w moim odczuciu, zastosowania do sytuacji, z jaką mamy do czynienia w postępowaniu przed sądem krajowym, gdzie akt prawa wspólnotowego określił środki, jakie mają być zastosowane przez państwa członkowskie.
50. Na poparcie argumentu, że istniał obowiązek uprzedniej konsultacji, S. Aulinger powołuje się także na art. 30 ust. 2 lit. a) Jednolitego Aktu Europejskiego odnoszący się do współpracy europejskiej w dziedzinie polityki zagranicznej. Nie dostrzegam jednak, w jaki sposób przepis ten, zastąpiony kolejnymi zmianami traktatu WE, mógłby mieć tutaj znaczenie. Wykładnia rozporządzenia nakładającego embargo przyjęta przez Niemcy, a kwestionowana przez S. Aulingera, nie była przecież „sprawą polityki zagranicznej o znaczeniu ogólnym”, która wymagałaby, aby Wysokie Umawiające się Strony Jednolitego Aktu Europejskiego wzajemnie się informowały i konsultowały zgodnie z dyspozycją art. 30 ust. 2 lit. a) Aktu.
51. I wreszcie w art. 133 WE nie dostrzegam nic, co mogłoby być interpretowane jako nałożenie na państwa członkowskie obowiązku prowadzenia konsultacji, jak chce tego S. Aulinger.
52. W związku z powyższym uważam, że odpowiedź na pytanie drugie jest taka, że prawo wspólnotowe nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku konsultowania się z innymi państwami członkowskimi i/lub Komisją przed zastosowaniem środków prawa krajowego mających na celu implementację rozporządzenia nakładającego embargo.
Wnioski
53. W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał udzielił następujących odpowiedzi na dwa zadane pytania:
1) Artykuł 1 lit. d) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1432/92 z dnia 1 czerwca 1992 r. zakazującego handlu między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Republikami Serbii i Czarnogóry zakazuje świadczenia przez przedsiębiorstwa ze Wspólnoty „przewozu dzielonego” na i z terytorium objętego embargiem, przy czym przez „transport dzielony” rozumieć należy komercyjny przewóz osób w ramach wyodrębnionej współpracy gospodarczej pomiędzy przedsiębiorstwem z siedzibą w państwie członkowskim Wspólnoty a innym przedsiębiorstwem z siedzibą w strefie objętej embargiem, gdzie to pierwsze przedsiębiorstwo dokonuje przewozu w pobliże granicy strefy objętej embargiem i z powrotem, a to drugie przedsiębiorstwo czyni to od tego miejsca do strefy objętej embargiem i z powrotem, przy czym pasażerowie przesiadają się do innego pojazdu na zasadach wcześniej ustalonych i płacą za jeden bilet uprawniający do przejazdu na całej trasie.
2) Prawo wspólnotowe nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku konsultowania się z innymi państwami członkowskimi i/lub Komisją przed zastosowaniem środków prawa krajowego mających na celu implementację tego rozporządzenia.
(1) .
(2)  – Dz.U. 1992, L 151, str. 4.
(3)  –	Wyrok z dnia 30 lipca 1996 r. w sprawie C‑84/95 Bosphorus, Rec. str. I‑3953, pkt 13 i 14.
(4)  –	Podkreślenie dodane.
(5)  –	Podkreślenie dodane.
(6)  –	Podkreślenie dodane.
(7)  –	Wyrok Trybunału z dnia 21 września 1983 r. w sprawach połączonych od 205/82 do 215/82 Deutsche Milchkontor i in., Rec. str. 2633, pkt 17.