62020CO0670
DIGRIET TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
6 ta’ Diċembru 2021 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Kuntratt ta’ self ddenominat f’munita barranija – Klawżoli li jesponu lil min jissellef għal riskju tal-kambju – Artikolu 4(2) – Rekwiżiti ta’ natura li tkun tista’ tinftiehem u ta’ trasparenza – Assenza ta’ effett tad-dikjarazzjoni tal-konsumatur li tgħid li dan huwa kompletament konxju tar-riskji potenzjali li jirriżultaw mill-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija – Redazzjoni ċara u li tinftiehem ta’ klawżola kuntrattwali”
Fil-Kawża C‑670/20,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-Ráckevei Járásbíróság (il-Qorti Distrettwali ta’ Ráckeve, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tad‑9 ta’ Novembru 2020, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑8 ta’ Diċembru 2020, fil-proċedura
EP,
TA,
FV,
TB
vs
ERSTE Bank Hungary Zrt.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn L. Bay Larsen, Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qed jaġixxi bħala President tas-Sitt Awla, N. Jääskinen (Relatur) u M. Safjan, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li tingħata deċiżjoni permezz ta’ digriet motivat konformement mal-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja,
tagħti l-preżenti
Digriet
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 4(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, EP, TA, FV u TB u, min-naħa l-oħra, ERSTE Bank Hungary Zrt. (iktar ’il quddiem il-“Bank”) rigward in-natura allegatament inġusta ta’ klawżola mdaħħla f’kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, li tipprevedi r-rimbors tas-self fil-munita nazzjonali.
Il-kuntest ġuridiku
3
L-Artikolu 4 tad-Direttiva 93/13 jipprevedi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 7, il-karattru inġust ta’ klawżola kuntrattwali għandu jiġi stmat, billi titqies in-natura tal-merkanzija jew servizzi li għalihom ikun kien konkluż il-kuntratt u ssir referenza, filwaqt li jiġi konkluż il-kuntratt, għaċ-ċirkostanzi kollha preżenti waqt il-konklużjoni tal-kuntratt u għall-klawżoli l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta’ kuntratt ieħor li jiddependi fuqu,
2.   L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt u lanqas mas-suffiċjenza [adegwatezza] tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, kontra s-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar [b’mod ċar u li jinftiehem].”
4
L-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“Fil-każ ta’ kuntratti fejn ċerti klawżoli jew il-klawżoli kollha offruti lill-konsumatur ikunu bil-miktub, dawn il-klawżoli għandhom ikunu abbozzati b’lingwaġġ sempliċi u ċar [b’mod ċar u li jinftiehem] […]”
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
5
Fid‑9 ta’ Jannar 2007, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li għandhom il-kwalità ta’ konsumaturi, ikkonkludew, permezz ta’ att notarili, kuntratt ta’ self mal-bank għall-finijiet tar-rinnovazzjoni ta’ dar tal-familja. Skont dan il-kuntratt, l-ammont tas-self kien iddenominat fi franki Svizzeri (CHF), iżda r-rilaxx u r-rimbors ta’ dan l-ammont kellhom isiru f’forint Ungeriżi (HUF).
6
Konsegwentement, f’kull data ta’ ħlas ta’ rimbors, il-bank kien jiddetermina l-ammont tal-pagament mensili dovut billi jikkonverti f’forint Ungeriżi l-ammont tar-rimbors li kien ġie miftiehem li kellu jsir fi franki Svizzeri.
7
Waqt il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni, il-bank ipprovda lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali avviż ta’ informazzjoni dwar ir-riskji ġenerali marbuta ma’ finanzjament iddenominat f’munita barranija. Dan l-avviż ta’ informazzjoni kien jispeċifika, fir-rigward tar-riskju tal-kambju, dan li ġej:
“Niġbdu l-attenzjoni tagħkom għall-fatt li, meta tagħżlu finanzjament iddenominat f’munita barranija, intom tistgħu tibbenefikaw mill-vantaġġi tas-suq tal-munita magħżula, iżda intom tbatu wkoll ir-riskji ta’ dan is-suq. Bil-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self, intom tikkonfermaw li intom konxji tal-fatt li l-ammont ta’ dan is-self huwa rreġistrat mal-bank fil-munita barranija magħżula, u intom tintrabtu li tagħmlu r-rimbors tiegħu fil-munita li intom għażiltu. Peress li r-rata tal-kambju bejn il-forint Ungeriż u l-munita barranija li intom għażiltu fil-kuntratt — ir-rata tal-kambju — tista’ tvarja skont il-fluttwazzjonijiet ta’ kuljum tas-suq, niġbdu l-attenzjoni tagħkom għall-fatt li eventwali varjazzjoni jew żieda sfavorevoli tar-rata tal-kambju tista’ twassal għal spiża addizzjonali għalikom li la s-seħħ effettiv u lanqas l-ammont tagħha ma jistgħu jiġu previsti.
Il-vantaġġ ta’ dan it-tip ta’ finanzjament huwa li, peress li r-rata tal-kambju tal-munita barranija li fiha l-finanzjament huwa ddenominat tonqos meta mqabbla mal-forint, il-‘korrispettiv’ f’forint tal-finanzjament jonqos; fi kliem ieħor, hemm bżonn inqas forint sabiex tinxtara l-munita li tkopri l-pagamenti mensili li jservu għar-rimbors tal-kapital u tal-interessi, u dan ix-xiri għalhekk jiswilkom inqas — f’dan il-każ, il-piż huwa għalhekk inqas, u dan jista’ saħansitra jkollu bħala konsegwenza li intom ikollkom tirrimborsaw inqas minn dak li kien previst abbażi tal-valur ekwivalenti f’forint Ungeriżi ikkalkolat fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self/kreditu.
Fis-sitwazzjoni opposta, meta r-rata tal-kambju tal-munita barranija li fiha huwa ddenominat il-finanzjament tiżdied meta mqabbla mal-forint, il-‘kontra‑valur’ tal-finanzjament jikber: f’dan il-każ, somma ikbar ta’ forint hija neċessarja sabiex isiru l-pagamenti mensili (ta’ rimbors) tal-kapital u tal-interessi, ikkonvertiti fil-munita barranija rilevanti; għaldaqstant, f’dan il-każ, hemm bżonn iktar forint sabiex jiġi rrimborsat il-kreditu fil-munita li fiha ġie ddenominat.
Intom tiċċertifikaw permezz tal-firma tagħkom li intom ġejtu informati b’mod ċar bir-riskji ppreżentati minn dan il-finanzjament, li intom tafu bil-komponenti tar-riskju u li intom tixtiequ tieħdu l-kreditu b’għarfien sħiħ tal-fatti.”
8
Skont il-qorti tar-rinviju, l-avviż ta’ informazzjoni inkwistjoni ngħata fil-kuntest ta’ sitwazzjoni bbilanċjata fir-rigward tar-rati tal-kambju, li kienet tipprevali waqt il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni. Dan l-avviż jirreferi, huwa minnu, għall-possibbiltà ta’ tnaqqis fir-rata tal-kambju u dik ta’ żieda f’din ir-rata, kif ukoll għall-vantaġġi u l-inkonvenjenzi li jirriżultaw minnha, iżda ma fihx informazzjoni dwar il-fatt li bidla fil-kundizzjonijiet makroekonomiċi u fis-sitwazzjoni fis-suq monetarju internazzjonali tista’ twassal għal żieda sinjifikattiva, jew saħansitra illimitata, tal-pagamenti mensili ta’ rimbors, u lanqas fuq il-fatt li r-rata tal-kambju bejn il-forint Ungeriż u l-frank Svizzeru tista’ tvarja b’mod sinjifikattiv, u dan indipendentement min-natura stabbli ta’ din ir-rata fil-passat.
9
Wara bidla importanti fl-imsemmija rata, li seħħet matul l-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni, l-ammont tal-pagamenti mensili dovuti abbażi ta’ dan il-kuntratt żdiedu b’mod sinjifikattiv.
10
Peress li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma setgħux iwettqu l-obbligu tagħhom ta’ rimbors, il-Bank xolja l-kuntratt ta’ self inkwistjoni fl-2015.
11
Fl‑10 ta’ Lulju 2015, fuq talba tal-Bank, infetħet proċedura ta’ eżekuzzjoni forzata kontra r-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
12
Fit‑30 ta’ Settembru 2016, dawn tal-aħħar ippreżentaw azzjoni għal mandat ta’ waqfien tal-eżekuzzjoni forzata quddiem il-qorti tar-rinviju, minħabba li l-kuntratt ta’ self inkwistjoni kien invalidu. Insostenn ta’ din l-azzjoni, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li l-Bank ma kienx ipprovdilhom informazzjoni suffiċjenti dwar ir-riskji reali marbuta mal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija. B’mod partikolari, il-Bank allegatament naqas milli jiġbed l-attenzjoni tagħhom għall-fatt li:
–
l-effetti pożittivi u l-effetti negattivi ta’ fluttwazzjoni fir-rati tal-kambju jiġu bbilanċjati biss bil-kundizzjoni li r-rati tal-forint Ungeriż u tal-frank Svizzeru jkunu f’firxa stabbli u uniformi;
–
bidla fit-tul u sostanzjali fil-kundizzjonijiet makroekonomiċi u fis-sitwazzjoni fis-suq monetarju internazzjonali setgħet twassal għal żieda sinjifikattiva, jew saħansitra illimitata, tal-pagamenti mensili ta’ rimbors, u
–
li l-ipoteżi ta’ żieda fit-tul fir-rata tal-kambju tal-frank Svizzeru ma’ dak tal-forint Ungeriż setgħet isseħħ f’kull mument, u li n-natura moderata tal-fluttwazzjonijiet preċedenti ta’ dawn il-korsijiet ma kienet tipprovdi ebda garanzija fir-rigward tal-istabbiltà futura tagħhom.
13
Il-Bank isostni li l-informazzjoni li huwa pprovda fuq ir-riskju tal-kambju kienet suffiċjenti, peress li l-possibbiltà teoretika ta’ varjazzjoni fir-rata tal-kambju ssemmiet fl-avviż ta’ informazzjoni msemmi fil-punt 7 ta’ dan id-digriet. F’dan il-kuntest, issemmiet il-korrelazzjoni li teżisti bejn il-fluttwazzjoni ta’ din ir-rata u dik tal-ammont tal-pagamenti mensili ta’ rimbors. Għaldaqstant, il-konsumaturi kienu f’pożizzjoni li jifhmu li l-ammont tal-pagamenti mensili seta’ jiżdied b’mod illimitat, skont il-fluttwazzjoni tal-imsemmija rata. Il-Bank jirreferi wkoll għall-ġurisprudenza tal-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija), li skontha “il-fatt li l-konvenuta ipprovdiet l-informazzjoni dwar ir-riskju tal-kambju jfisser minnu nnifsu li r-rikorrenti kellha tikkunsidra bħala realistiku dan ir-riskju”.
14
Il-qorti tar-rinviju tirreferi għas-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703), filwaqt li tirrileva li, fil-fehma tagħha, l-informazzjoni dwar ir-riskju tal-kambju pprovduta mill-Bank għandha tippermetti lil konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, mhux biss li jkun jaf bil-possibbiltà ta’ żieda jew ta’ tnaqqis tal-munita barranija li fiha jkun ġie konkluż is-self, iżda wkoll li jevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, ta’ tali klawżola fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu.
15
Dik il-qorti tistaqsi madankollu dwar il-portata ta’ dan ir-rekwiżit stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja u tistaqsi jekk tali konsegwenzi ekonomiċi għandhomx jirriżultaw b’mod espliċitu mill-informazzjoni pprovduta mill-Bank. Hija tistaqsi, b’mod iktar partikolari, dwar jekk huwiex biżżejjed, sabiex jiġi ssodisfatt l-imsemmi rekwiżit, li, permezz tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ self, il-konsumatur ikkonċernat jiddikjara b’mod ġenerali li huwa jaf u jassumi r-riskji tal-operazzjoni ta’ self, fid-dawl ta’ eventwali varjazzjoni fir-rata tal-kambju, jew jekk huwiex, barra minn hekk, neċessarju li l-Bank jipprovdi informazzjoni espliċita dwar in-natura illimitata tar-riskju meħud.
16
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Ráckevei Járásbíróság (il-Qorti Distrettwali ta’ Ráckeve, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Fid-dawl tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva [93/13], mogħtija [fis-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703)], għandu jiġi kkunsidrat li hija ċara u inekwivoka klawżola kuntrattwali relatata mar-riskju ta’ kambju li, mingħajr ma tistabbilixxi espressament li huwa d-debitur li jassumi esklużivament u kompletament l-imsemmi riskju, tinkludi biss dikjarazzjoni tad-debitur li tindika li dan ‘huwa kompletament kuxjenti tar-riskji potenzjali li jirriżultaw mit-tranżazzjoni, u b’mod partikolari tal-fatt li l-fluttwazzjoni tal-munita inkwistjoni fir-rigward tal-forint Ungeriż tista’ kemm iżżid kif ukoll tnaqqas l-ammont f’forint tas-self[’]?
2)
Il-klawżola kuntrattwali msemmija iktar ’il fuq tissodisfa r-rekwiżit stabbilit fis-sentenza [tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703)], skont liema l-konsumatur għandu jkun jista’ jevalwa, abbażi ta’ tali klawżola, il-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, tat-teħid tar-riskju tal-kambju fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu, fid-dawl tal-fatt li d-dokument intitolat ‘Nota ta’ informazzjoni dwar ir-riskji ġenerali li jirriżultaw minn finanzjament f’munita barranija’, li l-konsumatur kellu jiffirma fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, jirreferi b’mod identiku għall-effetti favorevoli u sfavorevoli tal-fluttwazzjoni tar-rati ta’ kambju, fejn għalhekk huwa ssuġġerit li t-tendenza tipika ta’ stabbiltà tal-kambju – ippubblikata wkoll mill-[Magyar Bankszövetség]Federazzjoni Bankarja Ungeriża – hija li, fuq żmien twil, l-effetti finanzjarji favorevoli u sfavorevoli jikkanċellaw lil xulxin?
3)
Il-klawżola kuntrattwali msemmija iktar ’il fuq tissodisfa r-rekwiżit stabbilit fis-sentenza [tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703)], skont liema l-konsumatur għandu jkun jista’ jevalwa, abbażi ta’ tali klawżola, il-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, tat-teħid tar-riskju tal-kambju fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu, meta la fil-kuntratt u lanqas fin-nota ta’ informazzjoni dwar ir-riskji tal-kambju, iffirmata fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, ma huwa indikat espressament jew impliċitament li ż-żieda fil-kwoti tal-ħlas tista’ ssir sinjifikattiva u tista’ anki, fil-fatt, tilħaq kwalunkwe livell?
4)
Fid-dawl tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva [93/13], mogħtija [fis-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703)] għandu jiġi kkunsidrat li hija ċara u inekwivoka klawżola kuntrattwali relatata mar-riskju ta’ kambju li fiha ma huwiex indikat espressament li l-konsumatur jassumi esklużivament u kompletament ir-riskju tal-kambju, meta mill-klawżoli tal-kuntratt ma jirriżultax espressament li ż-żieda fil-kwoti tal-ħlas tista’ ssir sinjifikattiva u tista’ anki, fil-fatt, tilħaq kwalunkwe livell?
5)
Id-dikjarazzjoni magħmula f’dan is-sens mill-konsumatur, ifformulata f’termini ġenerali fi klawżola kuntrattwali standard, hija suffiċjenti fiha nfisha sabiex jiġi stabbilit li l-informazzjoni dwar ir-riskju tal-kambju tissodisfa r-rekwiżit stabbilit fis-sentenza fis-sentenza [tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703)], skont liema din l-informazzjoni għandha tippermetti lill-konsumatur medju jevalwa, abbażi tagħha, il-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, tat-trasferiment tar-riskju tal-kambju fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu, meta l-ebda klawżola oħra tal-kuntratt u lanqas in-nota ta’ informazzjoni dwar ir-riskji ma jsostnu tali konklużjoni?
6)
Fid-dawl tal-kontenut tal-imsemmija sentenza mogħtija [fis-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2017, Andriciuc et (C‑186/16, EU:C:2017:703)], hija konformi mal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva [93/13], l-interpretazzjoni tal-Kúria (il-Qorti Suprema), skont liema ‘il-fatt li l-konvenuta ipprovdiet l-informazzjoni dwar ir-riskju tal-kambju jfisser minnu nnifsu li r-rikorrenti kellha tikkunsidra bħala realistiku dan ir-riskju’?”
Fuq id-domandi preliminari
17
Skont l-Artikolu 99 tar-Regoli tal-Proċedura tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’, f’kull ħin, fuq proposta tal-Imħallef Relatur u wara li jinstema’ l-Avukat Ġenerali, tagħżel li tiddeċiedi permezz ta’ digriet motivat, meta, b’mod partikolari, domanda preliminari magħmula tkun identika għal domanda li dwarha tkun diġà ddeċidiet jew meta r-risposta għal tali domanda tkun tista’ tiġi dedotta b’mod ċar mill-ġurisprudenza.
18
Hemm lok li din id-dispożizzjoni tiġi applikata fil-kuntest ta’ din il-kawża.
19
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li r-rekwiżit ta’ trasparenza tal-klawżoli ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, li jesponu lil min jissellef għal riskju tal-kambju, huwiex issodisfatt meta l-professjonist ikun ipprovda lil dan tal-aħħar b’informazzjoni ġenerali dwar ir-riskju tal-kambju, inkluż fuq l-effett tal-varjazzjonijiet fir-rati tal-kambju fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu, u meta dan il-konsumatur ikun iddikjara li huwa kompletament konxju tar-riskji potenzjali li jirriżultaw mill-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
20
Preliminarjament, għandu jitfakkar li hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi dwar il-klassifikazzjoni ta’ klawżoli allegatament inġusti skont iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ inkwistjoni. Madankollu jibqa’ l-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tislet mid-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13, f’dan il-każ dawk tal-Artikolu 4(2) tagħha, il-kriterji li l-qorti tar-rinviju tista’ jew għandha tapplika waqt l-eżami ta’ klawżoli kuntrattwali fid-dawl tagħhom (sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, OTP Bank u OTP Faktoring, C‑51/17, EU:C:2018:750, punt 72 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
21
F’dan ir-rigward, skont ġurisprudenza stabbilita rigward ir-rekwiżit ta’ trasparenza, l-informazzjoni, qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt, fuq il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-konsegwenzi tal-imsemmija konklużjoni hija, għal konsumatur, ta’ importanza fundamentali. Huwa b’mod partikolari abbażi ta’ din l-informazzjoni li dan tal-aħħar jiddeċiedi jekk jixtieqx jintrabat kuntrattwalment ma’ professjonist billi jaderixxi għall-kundizzjonijiet redatti minn qabel minn dan tal-aħħar (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 41, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
22
Għaldaqstant, ir-rekwiżit ta’ trasparenza tal-klawżoli kuntrattwali, sa fejn dan jirriżulta mill-Artikolu 4(2) u mill-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13, ma jistax jiġi ridott biss għan-natura komprensibbli fuq il-livelli formali u grammatikali tagħhom. Peress li s-sistema ta’ protezzjoni implimentata minn din id-direttiva tibbaża ruħha fuq l-idea li l-konsumatur jinsab f’sitwazzjoni ta’ inferjorità fil-konfront tal-professjonist f’dak li jikkonċerna, b’mod partikolari, il-livell ta’ informazzjoni, dan ir-rekwiżit ta’ redazzjoni ċara u li tinftiehem tal-klawżoli kuntrattwali u, għaldaqstant, ta’ trasparenza, impost mill-imsemmija direttiva, għandu jinftiehem b’mod estensiv (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 42, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
23
Konsegwentement, l-imsemmi rekwiżit għandu jinftiehem bħala li jeżiġi mhux biss li l-klawżola kkonċernata tkun tinftiehem mill-konsumatur fuq il-livelli formali u grammatikali, iżda wkoll li konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, jitqiegħed f’pożizzjoni li jifhem il-funzjonament konkret ta’ din il-klawżola u li b’hekk jevalwa, abbażi ta’ kriterji preċiżi u li jinftiehmu, il-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, ta’ tali klawżola fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 43, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 64 u l-ġurisprudenza ċċitata).
24
Il-kwistjoni dwar jekk, f’dan il-każ, ir-rekwiżit ta’ trasparenza ġiex osservat għandu jiġi eżaminat mill-qorti tar-rinviju fid-dawl tal-fatti kollha li huma rilevanti, fosthom il-pubbliċità u l-informazzjoni pprovduta, fil-kuntest tan-negozjar tal-kuntratti ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, minn min isellef (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 45, u tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 66).
25
B’mod iktar partikolari, hija l-qorti nazzjonali, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-konklużjoni tal-kuntratt, li għandha tivverifika li, fil-kawża kkonċernata, ikunu ġew ikkomunikati lill-konsumatur l-elementi kollha li jistgħu jkollhom effett fuq il-portata tal-obbligi tiegħu li jkunu jippermettulu li jevalwa, b’mod partikolari, l-ispiża totali tas-self tiegħu. F’din l-evalwazzjoni għandhom rwol deċiżiv, minn naħa, il-kwistjoni dwar jekk il-klawżoli jkunux redatti b’mod ċar u li jinftiehem b’tali mod li jippermettu lil konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, li jivvaluta tali spiża u, min-naħa l-oħra, iċ-ċirkustanza marbuta mal-assenza ta’ indikazzjoni, fil-kuntratt ta’ kreditu, tal-informazzjoni kkunsidrata, fid-dawl tan-natura tal-beni jew tas-servizzi li jkunu s-suġġett ta’ dan il-kuntratt, bħala essenzjali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 46, u tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26
F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tirrileva li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali rċevew, qabel il-konklużjoni tal-kuntratti ta’ self tagħhom, avviż ta’ informazzjoni li kien fih informazzjoni ġenerali dwar ir-riskju tal-kambju. Hija tirrileva wkoll li dan id-dokument, li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ffirmaw, kien jiġbed l-attenzjoni tagħhom għall-fatt li eventwali varjazzjonijiet fil-parità bejn il-forint Ungeriż u l-frank Svizzeru jistgħu jwasslu għal spiża addizzjonali għall-persuna li tissellef, li la s-seħħ effettiv tagħha u lanqas l-ammont tagħha ma setgħu jiġu previsti. Madankollu, l-ebda informazzjoni konkreta ma ġiet ikkomunikata lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali f’dak li jirrigwarda ż-żieda, potenzjalment illimitata, tal-pagamenti mensili ta’ rimbors li tista’ tiġi kkawżata minn fluttwazzjoni sinjifikattiva fir-rati tal-kambju. L-informazzjoni mogħtija lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali f’dan ir-rigward kienet, fil-fatt, ibbażata fuq l-ipoteżi li l-imsemmija parità tibqa’ stabbli.
27
Fir-rigward tal-kuntratti ta’ self iddenominati f’munita barranija, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonstatat li hija rilevanti, għall-finijiet tal-evalwazzjoni msemmija fil-punt 25 ta’ dan id-digriet, kull informazzjoni pprovduta mill-professjonist li hija intiża sabiex tinforma lill-konsumatur dwar il-funzjonament tal-mekkaniżmu tal-kambju u r-riskju marbut ma’ dan. Id-dettalji dwar ir-riskji inkorsi minn min jissellef fil-każ ta’ deprezzament sinjifikattiv tal-munita li għandha valuta legali fl-Istat Membru fejn huwa ddomiċiljat dan tal-aħħar u ta’ żieda fir-rata ta’ interessi barranin jikkostitwixxu elementi ta’ importanza partikolari (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 48, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 69).
28
F’dan ir-rigward, kif enfasizza l-Bord Ewropew dwar ir-Riskju Sistemiku, fir-rakkomandazzjoni tiegħu BERS/2011/1, tal‑21 ta’ Settembru 2011, dwar self f’munita barranija (ĠU 2011, C 342, p. 1), l-istituzzjonijiet finanzjarji għandhom jipprovdu lill-persuni li jissellfu b’informazzjoni suffiċjenti biex dawn ikunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet bi prudenza u b’għarfien sħiħ tal-fatti u din l-informazzjoni għandha ta’ mill-inqas tindirizza l-impatt fuq ir-rimborsi ta’ deprezzament importanti fil-munita legali tal-Istat Membru fejn ikun iddomiċiljat min jissellef u ta’ żieda fir-rata barranija ta’ interessi (Rakkomandazzjoni A – Għarfien ta’ dawk li jissellfu dwar ir-riskju, punt 1) (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 49, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 70 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, b’mod partikolari, li l-persuna li tissellef għandha tiġi informata b’mod ċar bil-fatt li, meta tikkonkludi kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, hija tesponi ruħha għal riskju relatat mar-rata tal-kambju li eventwalment ikun ekonomikament diffiċli li hija ġġorr fil-każ ta’ deprezzament fil-munita li fiha hija tirċievi d-dħul tagħha. Barra minn hekk, il-professjonist għandu jispjega l-varjazzjonijiet possibbli fir-rati tal-kambju u r-riskji inerenti fil-konklużjoni ta’ tali kuntratt (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 50, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 71 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30
Minn dan jirriżulta li, sabiex jiġi osservat ir-rekwiżit ta’ trasparenza, l-informazzjoni kkomunikata mill-professjonist għandha tkun tista’ tippermetti lil konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, mhux biss li jifhem li, skont il-varjazzjonijiet fir-rata tal-kambju, l-evoluzzjoni tal-parità bejn il-munita tal-kont u l-munita tal-ħlas tista’ twassal għal konsegwenzi sfavorevoli fir-rigward tal-obbligi finanzjarji tiegħu, iżda wkoll li jifhem, fil-kuntest tal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, ir-riskju reali li huwa jesponi ruħu għalih, matul il-perijodu kollu tal-kuntratt, fil-każ ta’ deprezzament importanti tal-munita li fiha huwa jirċievi d-dħul tiegħu meta mqabbla mal-munita barranija li fiha huwa ddenominat is-self (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 51, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 72).
31
Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija li jesponi lill-konsumatur għal riskju tal-kambju, ma tistax tissodisfa r-rekwiżit ta’ trasparenza l-komunikazzjoni lil dan il-konsumatur ta’ informazzjoni, anki jekk ikun hemm ammont kbir ta’ informazzjoni, jekk din tkun ibbażata fuq l-ipoteżi li l-parità bejn il-munita tal-kont u l-munita ta’ ħlas ser tibqa’ stabbli matul il-perijodu kollu ta’ dan il-kuntratt. Dan huwa b’mod partikolari l-każ meta l-konsumatur ma jkunx ġie avżat mill-professjonist bil-kuntest ekonomiku li jista’ jkollu riperkussjonijiet fuq il-varjazzjonijiet fir-rati tal-kambju, b’tali mod li l-konsumatur ma jkunx tqiegħed f’pożizzjoni li jifhem konkretament il-konsegwenzi potenzjalment onerużi, li jistgħu jirriżultaw mill-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, fuq is-sitwazzjoni finanzjarja tiegħu (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 53, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 74).
32
Għaldaqstant, fid-dawl tal-obbligu ta’ informazzjoni impost fuq il-professjonist, dikjarazzjoni tal-konsumatur li dan huwa kompletament konxju tar-riskji potenzjali li jirriżultaw mill-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija ma jistax ikollha, minnha nnifisha, effett għall-finijiet tal-evalwazzjoni jekk dan il-professjonist issodisfax l-imsemmi rekwiżit ta’ trasparenza.
33
Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar ukoll li fost l-elementi rilevanti, għall-finijiet tal-evalwazzjoni msemmija fil-punt 25 ta’ dan id-digriet, hemm il-kliem użat mill-istituzzjoni finanzjarja fid-dokumenti prekuntrattwali u kuntrattwali. B’mod partikolari, l-assenza ta’ termini jew ta’ spjegazzjonijiet li javżaw lill-persuna li tissellef, b’mod espliċitu, bl-eżistenza ta’ riskji partikolari marbuta mal-kuntratti ta’ self iddenominati f’munita barranija tista’ tikkonferma li r-rekwiżit ta’ trasparenza, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, ma huwiex issodisfatt (sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑609/19, EU:C:2021:469, punt 54, kif ukoll tal‑10 ta’ Ġunju 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 sa C‑782/19, EU:C:2021:470, punt 75).
34
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal hawn fuq, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li r-rekwiżit ta’ trasparenza tal-klawżoli ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, li jesponu lil min jissellef għal riskju tal-kambju, ikun issodisfatt biss meta l-professjonist ikun ipprovda lil dan tal-aħħar b’informazzjoni eżatta u suffiċjenti dwar ir-riskju tal-kambju, li tippermetti lil konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, li jevalwa r-riskju tal-konsegwenzi ekonomiċi negattivi, potenzjalment sinjifikattivi, ta’ tali klawżoli fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu matul il-perijodu kollu ta’ dan il-kuntratt. F’dan ir-rigward, il-fatt li l-konsumatur jiddikjara ruħu kompletament konxju tar-riskji potenzjali li jirriżultaw mill-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt ma għandux, minnu innifsu, effett għall-finijiet tal-evalwazzjoni jekk il-professjonist issodisfax l-imsemmi rekwiżit ta’ trasparenza.
Fuq l-ispejjeż
35
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż.
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur għandu jiġi interpretat fis-sens li r-rekwiżit ta’ trasparenza tal-klawżoli ta’ kuntratt ta’ self iddenominat f’munita barranija, li jesponu lil min jissellef għal riskju tal-kambju, ikun issodisfatt biss meta l-professjonist ikun ipprovda lil dan tal-aħħar b’informazzjoni eżatta u suffiċjenti dwar ir-riskju tal-kambju, li tippermetti lil konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, li jevalwa r-riskju tal-konsegwenzi ekonomiċi negattivi, potenzjalment sinjifikattivi, ta’ tali klawżoli fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu matul il-perijodu kollu ta’ dan il-kuntratt. F’dan ir-rigward, il-fatt li l-konsumatur jiddikjara ruħu kompletament konxju tar-riskji potenzjali li jirriżultaw mill-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt ma għandux, minnu innifsu, effett għall-finijiet tal-evalwazzjoni jekk il-professjonist issodisfax l-imsemmi rekwiżit ta’ trasparenza.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.