62023CC0424
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fit‑12 ta’ Settembru 2024 (
1
)
Kawża C‑424/23
DYKA Plastics NV
vs
Fluvius System Operator CV
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill‑Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Gent (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Distrett ta’ Gent, il‑Belġju))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Kuntratti pubbliċi — Direttiva 2014/24/UE — Artikolu 42 — Speċifikazzjonijiet tekniċi — Modi kif jiġu fformulati — Natura eżawrjenti tal-lista tal‑Artikolu 42(3) — Sejħa għal offerti li fiha huwa meħtieġ li jitwettqu xogħlijiet permezz ta’ katusi tal-ġebel jew tal-konkrit — Esklużjoni ta’ katusi tal-plastik — Riferiment għal tipi jew għal produzzjoni partikolari — Preferenza jew eliminazzjoni ta’ ċerti impriżi jew ċerti prodotti — Prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ trasparenza”
1.
Fluvius System Operator CV (
2
) tamministra n-network tad-drenaġġ tal-muniċipalitajiet tar-reġjun Fjamming (il-Belġju). Fil-kuntratti tagħha tax-xogħlijiet sabiex jinbnew jew jinbidlu l-kanalizzazzjonijiet, Fluvius teżiġi awtomatikament li l-katusi tal-evakwazzjoni tal-ilma tax-xita jkunu magħmula mill-konkrit u dawk tad-drenaġġ ikunu magħmula mill-ġebel.
2.
Kumpannija ddedikata għall-manifattura u d-distribuzzjoni ta’ katusi tal-plastik talbet lill-qorti tar-rinviju ġġiegħel lil Fluvius tinkludi, b’mod ġenerali, dawn it-tipi ta’ katusi fil-kuntratti tagħha.
3.
Il-qorti tar-rinviju teħtieġ l-interpretazzjoni tal-Artikolu 42 tad-Direttiva 2014/24/UE (
3
). Din id-dispożizzjoni tirregola l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tal-kuntratti pubbliċi (f’dan il-każ, xogħlijiet).
4.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, li diġà interpretat il-kunċett ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi f’diversi sentenzi (
4
), ser ikollha tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha f’dan ir-rigward sabiex tagħti risposta lill-qorti tar-rinviju.
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
1. Id-Direttiva 2014/24
5.
L-Artikolu 18 (“Prinċipji tal-akkwist [kuntratti]”) jistabbilixxi:
“1.   L-awtoritajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u mingħajr diskriminazzjoni u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat.
It-tfassil tal-akkwist [kuntratt] ma għandux isir bil-ħsieb li l-akkwist jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva jew biex b’mod artifiċjali jnaqqas il-kompetizzjoni. Il-kompetizzjoni għandha titqies bħala artifiċjalment imnaqqsa meta d-disinn tal-akkwist isir bl-intenzjoni li jagħti vantaġġ jew żvantaġġ mhux mistħoqq lil ċerti operaturi ekonomiċi.
[…]”.
6.
L-Artikolu 42 (“Speċifikazzjonijiet tekniċi”) jipprovdi:
“1.   L-ispeċifikazzjonijiet tekniċi kif definiti fil-punt 1 tal-Anness VII għandhom jiġu stabbiliti fid-dokumenti ta’ akkwist. L-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom jistipulaw il-karatteristiċi meħtiega ta’ xogħol, servizz jew provvista.
[…]
2.   L-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom joffru aċċess ugwali tal-operaturi ekonomiċi għall-proċedura ta’ akkwist u ma għandux ikollhom l-effett li joħolqu xkiel mingħajr ġustifikazzjoni għall-ftuħ tal-akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] għall-kompetizzjoni.
3.   Mingħajr preġudizzju għar-regoli tekniċi nazzjonali obbligatorji, sa fejn ikunu kompatibbli mal-liġi tal-Unjoni, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom jiġu formulati b’wieħed minn dawn il-modi li ġejjin:
a)
f’termini tar-rekwiżiti ta’ rendiment jew ta’ funzjoni [funzjonali], inklużi l-karatteristiċi ambjentali, dejjem jekk il-parametri jkunu preċiżi biżżejjed sabiex jippermettu lill-offerenti jiddeterminaw is-suġġett tal-kuntratt u l-awtoritajiet kontraenti jitħallew jagħtu l-kuntratt;
b)
permezz ta’ referenza [riferiment] għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi u, fl-ordni ta’ preferenza, għall-istandards nazzjonali li jittrasponu l-istandards Ewropej, il-Valutazzjonijiet Tekniċi Ewropej, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi komuni, l-istandards internazzjonali, sistemi ta’ referenzi tekniċi oħrajn stabbiliti mill-korpi ta’ standardizzazzjoni Ewropej jew - fejn xi waħda minn dawk ma teżistix - l-istandards nazzjonali, l-approvazzjonijiet tekniċi nazzjonali jew l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi nazzjonali relatati mad-disinn, il-kalkolu u t-twettiq ta’ xogħlijiet u l-użu tal-provvisti; [kull riferiment għandu jkun akkumpanjat mil-kliem ‘jew ekwivalenti’];
c)
f’termini ta’ rekwiżiti ta’ rendiment jew ta’ funzjoni kif imsemmi fil-punt (a), b’referenza għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi msemmija fil-punt (b) bħala mezz ta’ suppożizzjoni ta’ konformità ma’ dawn ir-rekwiżiti ta’ rendiment jew ta’ funzjoni;
d)
permezz ta’ referenza għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi msemmija fil-punt (b) għal ċerti karatteristiċi, u b’referenza għar-rekwiżiti ta’ rendiment jew ta’ funzjoni msemmija fil-punt (a) għal karatteristiċi oħrajn.
4.   Sakemm dan ma jkunx ġustifikat mis-suġġett tal-kuntratt, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ma għandhomx jirreferu għal isem ta’ ditta jew provenjenza speċifiċi, jew proċess partikolari li jikkaratterizza l-prodotti jew servizzi fornuti minn operatur ekonomiku speċifiku, jew għal marki kummerċjali, privattivi, tipi jew oriġini jew produzzjoni speċifika bl-effett li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti. Din ir-referenza għandha tkun permessa fuq bażi eċċezzjonali, fejn ma tkunx possibbli deskrizzjoni preċiża u leġibbli biżżejjed tas-suġġett tal-kuntratt skont il-paragrafu 3. Din ir-referenza għandha tkun akkumpanjata mill-kliem ‘jew ekwivalenti’.
[…]”.
7.
Fl-Anness VII (“Definizzjoni ta’ ċerti speċifikazzjonijiet tekniċi”) jingħad:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
1)
‘speċifikazzjoni teknika’ tfisser waħda minn dawn li ġejjin:
a)
fil-każ ta’ kuntratti pubbliċi ta’ xogħlijiet, it-totalità ta’ indikazzjonijiet tekniċi b’mod partikolari fid-dokumenti tal-akkwist [kuntrattwali], li jiddefinixxu l-karatteristiċi meħtieġa ta’ materjal, prodott jew provvista, sabiex dawk jipprovdu l-użu li huma maħsuba għalih mill-awtorità kontraenti; dawk il-karatteristiċi jinkludu livelli ta’ rendiment ambjentali u klimatika, disinn għar-rekwiżiti kollha (inkluża aċċessibbiltà għal persuni b’diżabbiltà) u valutazzjoni tal-konformità, rendiment, sikurezza jew dimensjonijiet, inklużi l-proċeduri li jikkonċernaw il-garanzija tal-kwalità, it-terminoloġija, is-simboli, l-ittestjar u l-metodi ta’ ttestjar, l-imballaġġ, l-immarkar u t-tikkettar, l-istruzzjonijiet għall-utenti u l-proċessi u l-metodi ta’ produzzjoni f’kull stadju taċ-ċiklu tal-ħajja tax-xogħlijiet; barra minn hekk, dawk il-karatteristiċi jinkludu regoli relatati mad-disinn u l-ispejjeż, it-test, il-kondizzjonijiet ta’ spezzjoni u aċċettabbiltà għax-xogħlijiet u l-metodi jew tekniki ta’ kostruzzjoni u l-kondizzjonijiet tekniċi kollha l-oħrajn li l-awtorità kontraenti qiegħda f’pożizzjoni li tippreskrivi, skont regolamenti ġenerali jew speċifiċi, fir-rigward tax-xogħlijiet kompluti u fir-rigward tal-materjali jew komponenti li dawn jinvolvu;
[…]”.
2. Id-Direttiva 2014/25
8.
Il-premessa 24 tgħid:
“L-entitajiet kontraenti li joperaw fis-settur tal-ilma tajjeb għax-xorb jistgħu jittrattaw ukoll attivitajiet oħra li għandhom x’jaqsmu mal-ilma, bħall-proġetti fil-qasam tal-inġinerija idrawlika, l-irrigazzjoni, id-dranaġġ tal-art jew ir-rimi u t-trattament tad-dranaġġ. F’dan il-każ, l-entitajiet kontraenti għandhom ikunu jistgħu japplikaw il-proċeduri tal-akkwist [kuntratti pubbliċi] previsti f’din id-Direttiva fir-rigward tal-attivitajiet kollha tagħhom li għandhom x’jaqsmu mal-ilma, tkun xi tkun il-parti miċ-ċiklu tal-ilma kkonċernata. […]”.
9.
L-Artikolu 10 (“Ilma”) isemmi:
“1.   Għal dak li jirrigwarda l-ilma, din id-Direttiva għandha tapplika għall-attivitajiet li ġejjin:
a)
il-forniment jew it-tħaddim ta’ netwerks fissi maħsuba sabiex jipprovdu servizz lill-pubbliku b’rabta mal-produzzjoni, it-trasport jew id-distribuzzjoni ta’ ilma tajjeb għax-xorb;
b)
il-provvista ta’ ilma tajjeb għax-xorb lil netwerks bħal dawn.
2.   Din id-Direttiva għandha tapplika wkoll għal kuntratti jew kompetizzjonijiet ta’ disinn mogħtija jew organizzati minn entitajiet kontraenti li jwettqu attività msemmija fil-paragrafu 1 u li huma marbutin ma’ wieħed minn dawn li ġejjin:
a)
proġetti ta’ inġinerija idrawlika, irrigazzjoni jew drenaġġ tal-art, dment li l-volum ta’ ilma li għandu jintuża għall-provvista ta’ ilma tajjeb għax-xorb ikun jirrappreżenta aktar minn 20 % tal-volum totali ta’ ilma mqiegħed għad-dispożizzjoni minn dawn il-proġetti jew minn installazzjonijiet għall-irrigazzjoni jew id-drenaġġ;
b)
mar-rimi u t-trattament tad-drenaġġ.
[…]”.
B.
Id-dritt Belġjan. Loi relative aux marchés publics du 17 juin 2016 (il-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi) (
5
)
10.
L-Artikolu 5(1) jindika li awtorità kontraenti ma tistax tfassal kuntratt pubbliku bl-intenzjoni li teskludih mill-portata ta’ din il-liġi jew li tillimita l-kompetizzjoni artifiċjalment. Il-kompetizzjoni titqies li tkun ristretta artifiċjalment meta l-kuntratt ikun tfassal bl-intenzjoni li jagħti vantaġġ jew żvantaġġ mhux mistħoqq lil ċerti operaturi ekonomiċi.
11.
L-Artikolu 53(2), (3) u (4) jirriproduċi, essenzjalment, il-kontenut tal-Artikolu 42(2), (3) u (4) tad-Direttiva 2014/24.
II. Il-fatti, it-tilwima u d-domandi preliminari
12.
Fluvius hija responsabbli għall-kostruzzjoni, għall-ġestjoni u għall‑manutenzjoni tan-netwerks tad-drenaġġ fil-muniċipalitajiet tar-reġjun Fjamming.
13.
Fid-dokumenti tas-sejħiet għall-offerti tal-kuntratti pubbliċi tagħha għal xogħlijiet, Fluvius teżiġi “awtomatikament” li l-offerti jkunu limitati għal katusi tal-konkrit (għall-evakwazzjoni tal-ilma tax‑xita) jew tal-ġebel (għall-evakwazzjoni tad-drenaġġ).
14.
DYKA Plastics NV (iktar ’il quddiem “DYKA”), manifattriċi u fornitriċi ta’ katusi tal-plastik, issostni li din l-impożizzjoni hija diskriminatorja, peress li teskludiha mill-possibbiltà li tingħata l-kuntratti msejħa minn Fluvius.
15.
F’diversi okkażjonijiet, DYKA indirizzat lil Fluvius, fejn akkużatha bl-illegalità tal-politika tagħha dwar il-kuntratti pubbliċi:
–
Fl‑4 ta’ Ġunju 2020, talbitha tipprepara l-offerti futuri tagħha b’tali mod li l-katusi tal-plastik ikunu jistgħu jiġu offruti flimkien ma’ dawk tal-ġebel u tal-konkrit.
–
Fis‑7 ta’ Ottubru 2020, talbitha tispeċifika t-tip ta’ katusi li jistgħu jintużaw fil-kuntratt imsejjaħ “Langeveldstraat Beringen” (triq Langeveld f’Beringen, il-Belġju) u jekk il-katusi tal-plastik kinux esklużi kemm għan-netwerk tar-rimi tal-ilma tax-xita kif ukoll għal dak tad-drenaġġ. Jekk ir-risposta kienet fl-affermattiv, hija talbet li tiġi informata bir-raġunijiet għall-esklużjoni.
16.
Fil‑15 ta’ Ottubru 2020, Fluvius irrispondiet li katusi tal-konkrit (porużi) sabiex jgħaddi l-ilma tax-xita u katusi tal-ġebel għar-rimi tad-drenaġġ biss setgħu jiġu inklużi fl-offerta.
17.
DYKA ppreżentat appell quddiem l-Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Gent (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Distrett ta’ Gent, il‑Belġju) billi allegat li l-użu ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi minn Fluvius jikser ir-regolamenti dwar il-kuntratti pubbliċi. Permezz tal-esklużjoni tal-katusi tal-plastik mis-sejħiet għall-offerti ta’ xogħlijiet tagħha mingħajr ebda raġuni, DYKA hija mċaħħda mill-possibbiltà li tingħata kuntratt, li b’mod ċar ixekkel il-kompetizzjoni (
6
).
18.
Fluvius tqis, għall-kuntrarju, li l-azzjoni tagħha hija legali, peress li:
–
id-dokumenti tas-sejħa għal offerti tagħhom ma jindikawx “prodott uniku”;
–
hemm diversi manifatturi u fornituri ta’ katusi tal-ġebel u tal-konkrit li jistgħu jikkompetu sabiex jiksbu l-kuntratt;
–
id-definizzjoni tal-materjal li bih iridu jiġu mmanifatturati l-katusi tad-drenaġġ hija parti mis-setgħa diskrezzjonali tagħha;
–
hemm raġunijiet tekniċi li jiġġustifikaw l-għażla tal-ġebel jew tal‑konkrit. Il-katusi tal-ġebel għandhom ħajja utli ta’ mill-inqas mitt sena, filwaqt li dawk tal-plastik jilħqu ħamsin. Barra minn hekk, il-katusi tal-plastik għandhom perċentwal ta’ difetti u ħsarat li huwa b’mod ċar ogħla minn dawk tal-ġebel, u l-ispejjeż tal-manutenzjoni tagħhom huma ħafna ogħla;
–
mil-lat ambjentali, il-katusi tal-plastik joħolqu problemi li l-katusi tal-ġebel jew tal-konkrit ma joħolqux (
7
);
–
huwa raġonevoli, kemm mil-lat finanzjarju kif ukoll mill-interessi tal-awtorità kontraenti, li jintgħażlu regolarment katusi tal-ġebel u mhux dawk tal-plastik. Madankollu, il-katusi tal-plastik ma humiex kompletament esklużi, peress li għandhom jintużaw meta, minħabba l-karatteristiċi tekniċi tal-proġett, l-użu tal-katusi tal-ġebel jew tal-konkrit ma jkunx rakkomandat.
19.
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju għamlet id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
L-Artikolu 42(3) tad-Direttiva [2014/24] għandu jiġi interpretat fis-sens li l-lista tal-modi ta’ kif għandhom jiġu fformulati l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi hija ta’ natura eżawrjenti u li, għalhekk, awtorità kontraenti hija obbligata tfassal l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tal-kuntratti pubbliċi tagħha b’wieħed mill-modi elenkati f’din id-dispożizzjoni?
2)
L-Artikolu 42(4) tad-Direttiva [2014/24] għandu jiġi interpretat fis-sens li r-riferimenti għal katusi tal-ġebel u tal-konkrit (skont it-tip tan-network tad-drenaġġ inkwistjoni) fl-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tas-sejħiet għal offerti għandhom jitqiesu bħala li jaqgħu taħt waħda jew iktar mir-riferimenti elenkati f’din id-dispożizzjoni, pereżempju riferimenti għal tipi partikolari jew għal produzzjoni partikolari ta’ katusi?
3)
L-Artikolu 42(4) tad-Direttiva [2014/24] għandu jiġi interpretat fis-sens li r-riferimenti magħmula fl-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tas-sejħiet għal offerti għal prodott wieħed, pereżempju għal katusi tal-ġebel u tal-konkrit (skont it-tip tan-network tad-drenaġġ inkwistjoni), bħala soluzzjonijiet tekniċi speċifiċi, jipproduċu diġà l-effett meħtieġ minn din id-dispożizzjoni (jiġifieri l-‘effett li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti’) peress li għandhom l-effett li jeskludu a priori, u għalhekk li jisfavorixxu, lill-impriżi li jipproponu soluzzjonijiet differenti mill-prodott preskritt, minkejja l-fatt li diversi impriżi li jinsabu f’kompetizzjoni ma’ xulxin jistgħu effettivament jipproponu l-prodott preskritt, jew huwa meħtieġ li ma jkun hemm assolutament ebda forma ta’ kompetizzjoni fir-rigward tal-prodott inkwistjoni, pereżempju fir-rigward tal-katusi tal-ġebel u tal-konkrit (skont it-tip ta’ network ta’ drenaġġ inkwistjoni), u li l-effett imsemmi iktar ’il fuq ma jkunx jista’ jiġi kkunsidrat ħlief fil-każ li l-prodott inkwistjoni jikkaratterizza impriża partikolari li hija l-unika waħda li toffrih fis-suq?
4)
L-Artikolu 42(2) tad-Direttiva [2014/24] għandu jiġi interpretat fis-sens li nuqqas ikkonfermat ta’ osservanza tal-Artikolu 42(3) u/jew tal-Artikolu 42(4) tad-Direttiva [2014/24] minħabba l-użu illegali ta’ riferimenti fl-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tas-sejħiet għal offerti (pereżempju ta’ riferimenti għal katusi tal-ġebel jew tal-konkrit (skont it-tip ta’ network ta’ drenaġġ inkwistjoni)), jimplika wkoll a fortiori nuqqas ta’ osservanza tal-Artikolu 42(2) tad-Direttiva [2014/24], u tal-Artikolu 18(1) tad-Direttiva [2014/24], li huwa marbut miegħu?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
20.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑11 ta’ Lulju 2023.
21.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn DYKA, Fluvius, il-Gvern Awstrijak u l-Gvern Ċek, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea.
22.
DYKA, Fluvius u l-Kummissjoni pparteċipaw fis-seduta li nżammet fit‑30 ta’ Mejju 2024.
IV. Evalwazzjoni
A.
Id-Direttiva applikabbli
23.
Għalkemm il-Kummissjoni biss irreferiet għal din il-kwistjoni fil-fażi bil-miktub tal-proċedura (
8
), għandu jiġi kkunsidrat jekk il-kuntratti ta’ xogħlijiet għall-kostruzzjoni ta’ netwerks pubbliċi tar-rimi tad-drenaġġ u tal-ilma tax-xita jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/24 jew tad-Direttiva 2014/25.
24.
Il-Kummissjoni tagħmel distinzjoni bejn il-kuntratti li fihom Fluvius taġixxi bħala ġestjonarju ta’ netwerks ta’ distribuzzjoni tal-elettriku u tal-gass (li huma rregolati mid-Direttiva 2014/25) u dawk li l-għan tagħhom huwa l-installazzjoni ta’ netwerks tad-drenaġġ (li huma rregolati mid-Direttiva 2014/24).
25.
Madankollu, nemmen li din id-dikjarazzjoni teħtieġ verifika mill-qorti tar-rinviju (
9
) sabiex jiġi eskluż li Fluvius, bħala entità kontraenti, twettaq kwalunkwe attività msemmija fl-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2014/25 (it-tħaddim ta’ netwerks fissi maħsuba sabiex jipprovdu servizz lill-pubbliku b’rabta mal-produzzjoni, it-trasport jew id-distribuzzjoni ta’ ilma tajjeb għax-xorb lil dawk in-netwerks) (
10
).
26.
Jekk Fluvius tintervjeni wkoll f’din il-parti taċ-“ċiklu tal-ilma” (
11
), il-kuntratti kkontestati, li jinkludu xogħlijiet relatati mal-evakwazzjoni tad-drenaġġ, ikollhom ikunu konformi mad-Direttiva 2014/25, li l-Artikolu 10(2)(b) tagħha jirreferi espressament għal dawn it-tipi ta’ kuntratti.
27.
Bla ħsara għall-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju, għalkemm ir-regolamentazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi fid-Direttiva 2014/24 (Artikolu 42) u fid-Direttiva 2014/25 (Artikolu 60) hija sostanzjalment l-istess, ser niffoka fuq l-interpretazzjoni tal-ewwel Direttiva.
B.
Marġni ta’ diskrezzjoni għall-inklużjoni ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi
28.
L-awtoritajiet kontraenti għandhom jiddefinixxu, fid-dokumenti kuntrattwali li jippubblikaw, il-karatteristiċi tax-xogħlijiet, tas-servizzi jew tal-provvisti li jipproponu li jakkwistaw fil-qafas tal-kuntratti pubbliċi. Fost dawn il-karatteristiċi hemm dawk li jikkorrispondu għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tal-prodotti jew servizzi rispettivi (
12
).
29.
Id-deskrizzjoni ppreġudikata ta’ dawn l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tista’ timplika, mill-inqas, “ostaklu għad-dħul” sinjifikattiv għal ċerti offerenti u, f’każijiet estremi, tiddetermina minn qabel (anki b’mod frawdolenti) l-għażla finali tal-offerent rebbieħ, jekk jiġu ddikjarati karatteristiċi ta’ prodotti jew servizzi li huwa biss ikun f’pożizzjoni li joffrihom.
30.
Ix-xewqa li jiġu evitati l-prattiki irregolari u l-intenzjoni li “jitħalla l-ftuħ tal-kuntratti pubbliċi għall-kompetizzjoni” wasslu lil-leġiżlatur tal-Unjoni jistabbilixxi regoli f’dan ir-rigward.
31.
Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “[i]l-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tirrikonoxxi marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ lill-awtorità kontraenti fil-kuntest tal-formulazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ta’ kuntratt”. “Din il-marġni ta’ diskrezzjoni hija ġġustifikata mill-fatt li huma l-awtoritajiet kontraenti li għandhom l-aħjar għarfien tal-provvisti li huma jeħtieġu u li jinsabu fl-aħjar pożizzjoni sabiex jiddeterminaw ir-rekwiżiti li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex jinkisbu r-riżultati mixtieqa” (
13
).
32.
Għalhekk, bħala prinċipju, il-marġni ta’ diskrezzjoni tal-awtorità kontraenti meta tinkorpora l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ta’ kuntratt jippermettilha tagħżel il-prodotti u l-materjali li bihom jitwettaq ix-xogħol ippjanat.
33.
Madankollu, il-libertà tal-għażla tal-awtorità kontraenti tkun ikkundizzjonata, fuq skala ikbar jew iżgħar, mis-suġġett tal-kuntratt u l-għan tiegħu:
–
meta jidħlu fis-seħħ elementi marbuta mar-rendiment jew il-funzjoni (rekwiżiti funzjonali) tal-komponenti ta’ xogħol, il-marġni ta’ diskrezzjoni jonqos. Ir-rekwiżiti funzjonali jistgħu jiġu estiżi għall-“karatteristiċi ambjentali”. Huwa konsistenti mal-għan tad-Direttiva 2014/24 li, f’dawn l-ipoteżijiet, l-offerti jkunu miftuħin għall-ikbar numru ta’ alternattivi tekniċi adatti sabiex titwettaq il-funzjoni mixtieqa.
–
min-naħa l-oħra, fejn jidħlu azzjonijiet li fihom jippredominaw fatturi oħra li ma jkunux strettament oġġettivi (pereżempju, estetiċi jew ta’ adattament għall-ambjent), il-marġni ta’ diskrezzjoni jkun iktar wiesa’.
34.
Fil-kawża prinċipali, il-kunsiderazzjonijiet estetiċi huma assenti u d-deċiżjonijiet tal-awtorità kontraenti dwar il-materjali ammissibbli jistgħu jiġu ispirati, primarjament, minn kriterji ta’ rendiment jew fatturi oġġettivi ta’ natura funzjonali. Madankollu, ma jidhirx li dawn il-kriterji u fatturi ġew speċifikati fid-dettall dovut fid-dokumenti kuntrattwali, li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju (
14
).
35.
Minħabba r-rilevanza tagħhom, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom ikunu, bħall-għan u l-kriterji tal-għoti tal-kuntratt, definiti b’mod ċar mill-bidu tal-proċedura tal-għoti, jiġifieri, fl-avviż ta’ sejħa għal offerti jew fl-ispeċifikazzjonijiet. Huwa hekk biss li l-offerenti jkunu jistgħu jifhmu l-portata preċiża tagħhom u jinterpretawhom bl-istess mod (
15
).
36.
L-ispeċifikazzjonijiet tekniċi msemmija fl-Artikolu 42(1) tad-Direttiva 2014/24 huma dawk “iddefiniti” fil-punt 1 tal-Anness VII. Dan tal-aħħar jgħid fil-punt (a) tiegħu xi tfisser “speċifikazzjoni teknika” fil-każ ta’ kuntratti ta’ xogħlijiet.
37.
Skont din id-dikjarazzjoni, speċifikazzjoni teknika hija meqjusa bħala t-totalità ta’ indikazzjonijiet tekniċi “li jiddefinixxu l-karatteristiċi meħtieġa ta’ materjal, prodott jew provvista, sabiex dawk jipprovdu l-użu li huma maħsuba għalih mill-awtorità kontraenti; dawk il-karatteristiċi jinkludu livelli ta’ prestazzjoni ambjentali u klimatika, disinn għar-rekwiżiti kollha (inkluża aċċessibbiltà għal persuni b’diżabbiltà) u valutazzjoni tal-konformità, prestazzjoni, sikurezza jew dimensjonijiet”.
C.
L-ewwel domanda preliminari
38.
Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk “il-lista tal-modi ta’ kif għandhom jiġu fformulati l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi” inkluża fl-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24 hijiex eżawrjenti.
39.
Il-premessa li hija bbażata fuqha d-domanda hija li r-rekwiżit li l-katusi tal-kanalizzazzjoni jkunu magħmulin mill-konkrit jew mill-ġebel jikkostitwixxi, fih innifsu, speċifikazzjoni teknika. Il-qorti tar-rinviju, il-partijiet fil-kawża, il-Gvernijiet intervenjenti u l-Kummissjoni jaċċettaw din il-premessa, li dwarha dik il-qorti ma tesprimi ebda dubju.
40.
Waqt is-seduta, madankollu, qam dibattitu dwar din l-istess premessa, dwar l-interpretazzjoni tal-punt 1(a) tal-Anness VII tad-Direttiva 2014/24. Mill-qari tiegħu, seta’ jiġi dedott li l-indikazzjonijiet li jiddefinixxu l-karatteristiċi meħtieġa ta’ materjal, prodott jew provvista biss kienu ser jinftiehmu bħala speċifikazzjonijiet tekniċi, iżda mhux ir-rekwiżit li x-xogħol isir b’materjal partikolari.
41.
Fil-fehma tiegħi, huwa rakkomandabbli li ma tiġix adottata pożizzjoni nominalista fuq dan il-punt. Fil-kawża prinċipali, anki bl-inċertezzi kollha li jirriżultaw mill-ommissjonijiet fid-deċiżjoni tar-rinviju, ir-rekwiżit li l-kanalizzazzjonijiet ikunu magħmula mill-konkrit jew mill-ġebel jirreferi kemm għal prodott (il-katusi) kif ukoll għal waħda mill-karatteristiċi essenzjali tiegħu (li l-materjal ta’ dawn il-katusi jkun tal-konkrit jew tal-ġebel).
42.
Mifhum b’dan il-mod, nemmen li l-premessa li hija bbażata fuqha d-deċiżjoni preliminari tista’ tiġi aċċettata. Li kieku ma tiġix aċċettata, id-domandi preliminari, kif abbozzati, ikunu ipotetiċi jew superfluwi.
43.
Il-“modi” ta’ espressjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi, fis-sens tal-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24, huma speċifikati fl-ittri (a), (b), (c) u (d) (
16
). Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddikjarat li “l-formulazzjoni tal-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24 ma tistabbilixxix ġerarkija bejn il-metodi ta’ formulazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi u ma tagħti ebda preferenza lil wieħed minn dawn il-metodi” (
17
).
44.
L-awtorità kontraenti għandha għalhekk tuża wieħed jew iktar minn dawn il-metodi. L-espressjoni “għandhom jiġu formulati b’wieħed minn dawn il-modi li ġejjin” (
18
) tindika li huwa katalgu magħluq. Il-leġiżlatur seta’ juża espressjonijiet miftuħa (bl-użu ta’ avverbji bħal “prinċipalment” jew “b’mod partikolari”) sabiex jippermetti metodi addizzjonali, iżda għażel lista preskrittiva u eżawrjenti (
19
).
45.
Dak li ntqal sa issa jkun biżżejjed sabiex tingħata risposta għall-ewwel domanda preliminari, kif ġiet ifformulata. Il-bqija tal-kriterji ermenewtiċi tas-soltu (il-kuntest u l-għan tad-dispożizzjoni) ma jwasslux għal soluzzjoni differenti.
46.
L-osservazzjonijiet tal-partijiet fil-kawża jiffokaw, madankollu, fuq problema differenti minn dik li, strettament, hija proposta fl-ewwel domanda preliminari. Pjuttost, jinvolvu l-kwistjoni li jiġi ċċarat jekk l-użu obbligatorju ta’ katusi tal-konkrit jew tal-ġebel jistax jiġi inkluż f’xi waħda mill-modalitajiet tal-katalgu magħluq imsemmija fl-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24, li DYKA tiċħad (
20
).
47.
Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja taqbel li tidħol f’dan id-dibattitu, l-ewwel diffikultà sabiex issolvih hija, kif diġà semmejt, li l-qorti tar-rinviju ma ppreċiżatx fid-dettall il-kontenut tal-kundizzjonijiet fir-rigward tal-ispeċifikazzjoni teknika kkontestata.
48.
Il-qari tad-deċiżjoni tar-rinviju ma jippermettix li jinftiehem jekk fil-kundizzjonijiet, flimkien mal-aċċenn għall-katusi tal-konkrit jew tal-ġebel, hemmx dettalji oħra (li jkun loġiku), bħal, pereżempju, li jaderixxu ma’ xi regola jew standard partikolari.
49.
Fluvius irrimedjat din l-ommissjoni waqt is-seduta, wara mistoqsijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja. Hija indikat li l-kundizzjonijiet tagħha mhux biss jinkorporaw l-aċċenn għall-konkrit jew il-ġebel, iżda wkoll karatteristiċi oħra tal-katusi, kif ukoll riferimenti għar-regoli tekniċi Belġjani dwar is-sistemi ta’ kanalizzazzjoni.
50.
Minn din id-dikjarazzjoni (li għandha tiġi vverifikata, għal darba oħra, mill-qorti tar-rinviju), tista’ tiġi indirizzata l-adegwatezza tal-ispeċifikazzjoni teknika inkwistjoni f’waħda jew iktar mill-punti tal-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24.
1. Konformità mal-Artikolu 42(3)(a) tad‑Direttiva 2014/24
51.
Id-dokumenti kuntrattwali kkontestati jkunu konformi ma’ dan il-punt jekk jimponu ċerti rekwiżiti ta’ rendiment jew funzjonali fuq il-kanalizzazzjonijiet. Dan ikun il-każ jekk ikun fihom rekwiżiti relatati, pereżempju, mar-riġidità tagħhom, mar-reżistenza tagħhom għal bidliet fit-temperatura, mal-istabbiltà tagħhom, mal-impermeabbiltà tagħhom, mal-karatteristiċi ambjentali tagħhom jew ma’ proprjetajiet fiżiċi jew mekkaniċi oħra.
52.
Fluvius issostni (
21
) li l-ispeċifikazzjoni teknika meħtieġa hija bbażata fuq rekwiżiti relatati mal-ħajja utli tal-materjal użat u l-ispejjeż ta’ manutenzjoni tiegħu, jew in-natura ambjentali (in-natura riċiklabbli, il-produzzjoni tal-iskart u l-inkorporazzjoni tiegħu taħt l-art). Dawn għalhekk ikunu rekwiżiti ta’ rendiment jew funzjonali.
53.
Kif diġà tennejt, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ngħatatx biżżejjed informazzjoni dwar il-kontenut tad-dokumenti kuntrattwali. Il-qorti tar-rinviju sempliċement indikat li, f’dawn id-dokumenti, Fluvius ma stabbilixxietx rekwiżiti ta’ rendiment jew funzjonali tal-kanalizzazzjonijiet li jippermettu li jiġu offruti soluzzjonijiet tekniċi oħrajn (
22
).
54.
Jekk tiġi segwita l-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju dwar dan id-dettall, id-dokumenti kuntrattwali ma jinkludux rekwiżiti funzjonali b’livell ta’ preċiżjoni suffiċjenti, u għalhekk ma jkunx applikabbli l‑Artikolu 42(3)(a) tad-Direttiva 2014/24. Din id-dispożizzjoni teħtieġ li l-parametri (tal-ispeċifikazzjoni teknika fformulata f’termini tar-rekwiżiti ta’ rendiment jew funzjonali) ikunu preċiżi biżżejjed sabiex jippermettu lill-offerenti jiddeterminaw is-suġġett tal-kuntratt.
2. Konformità mal-Artikolu 42(3)(b) tad‑Direttiva 2014/24
55.
Skont Fluvius (
23
) u l-Kummissjoni (
24
), l-ispeċifikazzjoni kkontestata hija konformi mal-Artikolu 42(3)(b) tad-Direttiva 2014/24. DYKA ssostni l-kontra.
56.
Għal Fluvius u l-Kummissjoni, il-punt (b) jagħmel distinzjoni bejn riferimenti għal “speċifikazzjonijiet tekniċi”, minn naħa, u “regoli” (jew standards), min-naħa l-oħra. Fir-rigward tal-ewwel, il-punt 1 tal‑Anness VII jippermetti li s-sempliċi identifikazzjoni tal-karatteristiċi meħtieġa ta’ materjal jew prodott tiġi aċċettata bħala speċifikazzjoni teknika.
57.
Fis-seduta ġiet diskussa ħafna l-interpretazzjoni tal-ewwel frażi tal-Artikolu 42(3)(b) tad-Direttiva 2014/24. Il-kliem tiegħu jista’ jissejjaħ tawtoloġiku meta jistabbilixxi li “l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi għandhom jiġu formulati […] permezz ta’ referenza [riferiment] għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi […]”. Hemm żewġ pożizzjonijiet f’dan ir-rigward:
–
li jiġi sostnut li, fost l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi msemmija fl‑Artikolu 42(3)(b) tad-Direttiva 2014/24, hemm mhux biss dawk deskritti fir-“regoli” (nazzjonali, Ewropej jew internazzjonali) jew “sistemi ta’ referenza [riferiment]” elenkati fl-istess punt, iżda wkoll rekwiżiti oħrajn barra dawn ir-regoli u sistemi, iżda li jispeċifikaw “il-karatteristiċi meħtieġa” ta’ materjal jew prodott;
–
li jiġi difiż, għall-kuntrarju, li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tal‑Artikolu 42(3)(b) tad-Direttiva 2014/24 huma biss dawk standardizzati, jiġifieri dawk li jirreferu għal “standards” (nazzjonali, Ewropej jew internazzjonali) jew “sistemi ta’ referenza [riferiment]” Dan huwa dedott mill-punt 87 tas-sentenza Klaipėdos (
25
).
58.
Fil-verità, dan id-dibattitu jitlef parti mill-interess tiegħu (jew iżommu f’termini purament astratti jew akkademiċi) jekk jiġi ammess, kif sostniet Fluvius waqt is-seduta, li d-dokumenti kuntrattwali mfassla minnha kienu jinkludu riferimenti espliċiti għal standards tekniċi Belġjani. Jekk huwa hekk, nifhem illi dawn id-dokumenti jistabbilixxu l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi tal-kuntratt tax-xogħlijiet permezz tal-formula fl-Artikolu 42(3)(b) tad-Direttiva 2014/24.
59.
Fi kwalunkwe każ, sabiex ma jiġix evitat id-dibattitu fl-astratt, nemmen li l-ewwel waħda mit-teżijiet diskussi taqbel l-aħjar mad-dispożizzjoni (għalkemm it-tnejn li huma għandhom argumenti sodi favur tagħhom). Hemm żewġ raġunijiet li jwassluni nipproponi din is-soluzzjoni.
60.
L-ewwel, li tillimita l-punt (b) għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi standardizzati jkun ifisser it-tneħħija ta’ dawk li ma humiex standardizzati, jiġifieri, il-bqija tar-rekwiżiti tekniċi li awtorità kontraenti tista’ tinkludi fid-dokumenti kuntrattwali tagħha mingħajr ma tirreferi għal regoli tekniċi predeterminati (standards) (
26
).
61.
Kif sostniet il-Kummissjoni waqt is-seduta, xejn ma jżomm — u dan jiġri spiss — li l-kuntratti għal xogħlijiet jinkludu rekwiżiti tekniċi li, skont id-definizzjoni fil-punt 1(a) tal-Anness VII tad-Direttiva 2014/24, ma jiġux espressi b’riferiment għal regoli tekniċi (standards), u lanqas f’termini ta’ rekwiżiti ta’ rendiment jew funzjonali. L-adozzjoni tat-tieni teżi msemmija hawn fuq tkun tfisser li dawn it-tipi ta’ rekwiżiti ma jkunu jistgħu jiġu kklassifikati fl-ebda waħda mill-punti tal-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24.
62.
Fit-tieni lok, huwa preċiżament l-Anness VII tad-Direttiva 2014/24 li jiddefinixxi x’inhu mfisser bi “speċifikazzjoni teknika”, u jagħmel riferiment għall-Artikolu 42(1) tagħha. Il-formoli (jew “modi”) fil-bihom għandhom jiġu espressi dawn l-ispeċifikazzjonijiet huma mfissra fl-Artikolu 42(3), iżda l-kunċett innifsu, għall-kuntratti ta’ xogħlijiet, jinsab fil-punt 1(a) tal-Anness VII.
63.
Minn din il-perspettiva, rekwiżit “[…] li jiddefinixxu l-karatteristiċi meħtieġa ta’ materjal [jew] prodott”, kif indikat fil‑punt 1(a) tal-Anness VII tad-Direttiva 2014/24, jista’ jiġi kklassifikat bħala speċifikazzjoni teknika u, għalhekk, jiġi inkluż fl-ewwel frażi tal‑Artikolu 42(3)(b) tagħha, għalkemm, nerġa’ nirrepeti, ma jkunu qiegħed jirreferi għal ebda regola (standard).
3. Konklużjoni intermedja
64.
Fil-qosor:
–
Ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun li l-lista tal-modi ta’ kif għandhom jiġu fformulati l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi fl-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24 hija eżawrjenti.
–
Ma huwiex meħtieġ, sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, li jiġi identifikat taħt liema punt ta’ din id-dispożizzjoni tidħol l-ispeċifikazzjoni teknika kkontestata, li ser jiddependi mill-kontenut tad-dokumenti kuntrattwali.
D.
It-tieni u t-tielet domandi preliminari
65.
It-tieni u t-tielet domandi preliminari, li jistgħu jiġu indirizzati flimkien, jikkonċernaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24.
66.
Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, permezz ta’ dawn id-domandi, jekk ir-riferimenti għall-katusi tal-ġebel jew tal-konkrit:
–
“Għandhom[x] jitqiesu bħala li jaqgħu taħt waħda jew iktar mir-riferimenti elenkati f’din id-dispożizzjoni, pereżempju riferimenti għal tipi partikolari jew għal produzzjoni partikolari ta’ katusi”.
–
“Jipproduċu[x] diġà l-effett […] ‘li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti’”, filwaqt li jeskludu bil-quddiem kumpanniji li joffru soluzzjonijiet alternattivi, jew, għall-kuntrarju, “li l-effett imsemmi iktar ’il fuq ma jkunx jista’ jiġi kkunsidrat ħlief fil-każ li l-prodott inkwistjoni jikkaratterizza impriża partikolari li hija l-unika waħda li toffrih fis-suq”.
67.
L-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24 jipprojbixxi li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ta’ kuntratt jinkludu ċerti riferimenti (
27
) meqjusa, bħala prinċipju, direttament jew indirettament ta’ preġudizzju għall-ftuħ ta’ kuntratti pubbliċi għall-kompetizzjoni. Il-projbizzjoni tapplika “sakemm dan ma jkunx ġustifikat mis-suġġett tal-kuntratt”.
68.
F’każijiet eċċezzjonali, dawn ir-riferimenti huma wkoll awtorizzati “fejn deskrizzjoni preċiża u intelliġenti [intelliġibbli] biżżejjed tal-kontentut tas-suġġett tal-kuntratt skond il-[paragrafu] 3” (
28
).
69.
Il-pożizzjonijiet tal-partijiet u l-intervenjenti fir-rinviju, fir-rigward ta’ dawn iż-żewġ domandi preliminari, huma maqsuma:
–
DYKA targumenta li l-katusi tal-ġebel jew tal-konkos huma rappreżentattivi kemm ta’ “tip” (bħala tip ta’ modalitajiet singulari li bihom jinbnew is-sistemi tad-drenaġġ) kif ukoll ta’ “produzzjoni partikolari” (billi l-manifattura tagħhom teħtieġ proċess industrijali ta’ produzzjoni speċifiku għal kull kategorija).
–
Skont Fluvius, il-projbizzjoni tapplika biss meta d-dokumenti tal-kuntratt jirrikjedu esklużività jew prodott uniku, u b’hekk tiffavorixxi lill-kumpanija li tipproduċih. Din ma tapplikax, għall-kuntrarju, meta l-prodott meħtieġ jiġi mmanifatturat minn diversi kumpaniji.
–
Għall-Gvern Awstrijak, it-termini konkrit u ġebel ma jiddeskrivux prodott speċifiku, iżda pjuttost materjali li l-proċessi tal-manifattura u l-karatteristiċi tagħhom jistgħu jieħdu forom differenti.
–
Il-Gvern Ċek jargumenta li r-riferiment ma huwiex intiż li jiffavorixxi jew jelimina ċerti kumpanniji jew ċerti prodotti.
–
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li l-aċċettazzjoni tar-riferiment għall-materjal li jiġu mmanifatturati minnu l-katusi bħala speċifikazzjoni teknika tkun timplika li tiġi aċċettata interpretazzjoni wiesgħa. Fin-nuqqas ta’ definizzjoni normattiva, hija tinvestiga t-tifsira ordinarja tal-kunċetti “tip” u “produzzjoni partikolari” sabiex tikkonkludi li ma taqa’ taħt ebda wieħed minnhom.
70.
Jiena ser nindirizza dawn id-domandi billi nanalizza l-portata tal-projbizzjoni u l-eċċezzjonijiet ammissibbli u, imbagħad, napplika dik l-analiżi għat-tilwima oriġinali.
1. Portata tal-projbizzjoni
71.
L-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24 jipprojbixxi, kif diġà stqarrejt, illi l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ta’ kuntratt jinkludu ċerti riferimenti. F’dak li għandu x’jaqsam ma’ din il-kawża, ikunu dawk relatati ma’ “tipi jew oriġini jew produzzjoni speċifika bl-effett li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti” (
29
).
72.
Fil-fehma tiegħi, ir-riferiment għall-ġebel u l-konkrit bħala materjali obbligatorji, skont id-dokumenti kuntrattwali, tirreferi għal “tip” ta’ katusi jew għal “produzzjoni partikolari”. Skont l-argument ta’ DYKA, il-ġebel u l-konkrit ma humiex materjali naturali (bħall-injam), iżda pjuttost materjali “prodotti” bħala riżultat ta’ proċess partikolari ta’ manifattura artifiċjali. L-għażla tagħhom loġikament tibbenefika lil dawk li jipproduċu jew jipprovdu katusi tal-ġebel u tal-konkrit u għandha l-effett (inevitabbli) li telimina lil dawk li joffru dawk magħmulin mill-plastik jew kwalunkwe materjal ieħor.
73.
Kuntrarjament għat-teżi ta’ Fluvius, jiena naħseb illi l-projbizzjoni ma toperax biss meta l-ispeċifikazzjonijiet iwasslu għall-għażla ta’ manifattur wieħed, iżda wkoll meta tillimita ċ-ċirku ta’ kandidati għal diversi (jiġifieri għal dawk kollha li jimmanifatturaw tip ta’ katusi tal-konkrit jew tal-ġebel) u telimina lil dawk li jipproduċu katusi tal-plastik.
74.
Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tista’ tqis li, oġġettivament, ir-riferiment għall-katusi tad-drenaġġ tal-konkrit jew tal-ġebel li tinsab fid-dokumenti tal-kuntratt taqa’ fil-portata tal-projbizzjoni. Wieħed irid jara jekk, minkejja kollox, dan huwiex iġġustifikat.
2. Eċċezzjonijiet għall-projbizzjoni
a) Ġustifikazzjoni skont is-suġġett tal-kuntratt
75.
L-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24 jippermetti li l-projbizzjoni analizzata tingħeleb meta dan ikun “ġustifikat mis-suġġett tal-kuntratt”.
76.
Ċertament, f’każijiet partikolari s-suġġett tal-kuntratt inevitabbilment jiddetermina minn qabel l-għażla ta’ wieħed mill-komponenti tax-xogħlijiet, bl-esklużjoni simultanja tal-oħrajn (
30
).
77.
Jekk l-awtorità kontraenti tixtieq tibbaża ruħha fuq din id-dispożizzjoni, hija ser ikollha tispjega għaliex is-suġġett tal-kuntratt jiġġustifika l-preżenza ta’ speċifikazzjoni teknika li, bħala prinċipju, ma tikkonformax mal-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24.
78.
Nifhem illi din l-ispjegazzjoni għandha tidher fid-dokumenti kuntrattwali. Huwa fihom, preċiżament, fejn l-awtorità kontraenti għandha tinforma (lil offerenti futuri) bir-raġunijiet għalfejn is-suġġett tal-kuntratt ikun jeħtieġ dik l-ispeċifikazzjoni u mhux oħra. Huwa hekk biss li l-partijiet interessati jkunu jistgħu jiddeċiedu jekk jikkonformawx mal-ispeċifikazzjonijiet jew jikkontestawhomx (
31
).
b) Awtorizzazzjoni eċċezzjonali minħabba l-impossibbiltà li tingħata deskrizzjoni dettaljata tas-suġġett tal-kuntratt
79.
L-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24 jippermetti, bħala eċċezzjoni, l-awtorizzazzjoni ta’ xi wħud mir-riferimenti pprojbiti, jekk ma tkunx possibbli “deskrizzjoni preċiża u leġibbli biżżejjed tas-suġġett tal-kuntratt skont il-paragrafu 3”.
80.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi jekk, fid-dawl tas-suġġett tal-kuntratt, l-awtorità kontraenti imponietx livell ammissibbli ta’ rekwiżiti għall-prodotti jew il-materjali li minnhom jiġu manifatturati l-prodotti. L-awtorità kontraenti hija libera li tistabbilixxi dan il-livell ta’ rekwiżit, iżda għandha tiġġustifika, b’mod preċiż u leġġibbli, għaliex id-deċiżjoni tagħha tikkorrispondi għas-suġġett tal-kuntratt.
81.
Għal darba oħra, in-nuqqas (fid-deċiżjoni tar-rinviju) ta’ informazzjoni dwar il-kontenut iddettaljat tal-ispeċifikazzjonijiet jagħmilha impossibbli li jkun magħruf jekk dawn kinux jinkludu jew le din id-deskrizzjoni preċiża u leġġibbli. Il-qorti tar-rinviju biss hija f’pożizzjoni li tiċċara dan u tagħti deċiżjoni dwar il-possibbiltà jew l-impossibbiltà tal-awtorità kontraenti sabiex tinkludiha fid-dokumenti kuntrattwali.
c) Il-kliem “jew ekwivalenti”
82.
L-Artikolu 42 tad-Direttiva 2014/24 jeżiġi f’żewġ paragrafi tiegħu li r-riferimenti għall-ispeċifikazzjonijiet tekniċi jkunu akkumpanjati mill-“kliem ‘jew ekwivalenti’”: dawn huma l-paragrafu (3)(b) in fine, u l-paragrafu (4), ukoll in fine.
83.
Is-sens finali ta’ din id-dispożizzjoni doppja hija li tagħti lill-operaturi ekonomiċi aċċess ugwali għall-proċedura ta’ kuntrattazzjoni. Il-kontenut tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi ma jistax jimplika “[il-ħolqien ta’] xkiel mingħajr ġustifikazzjoni għall-ftuħ tal-akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] għall-kompetizzjoni” (
32
).
84.
L-eċċezzjoni mdaħħla fl-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24, preċiżament minħabba li tista’ tiffavorixxi lil ċerti produtturi u teskludi oħrajn, hija mmitigata bir-rekwiżit li r-riferiment għandu jkun akkumpanjat mill-kliem “jew ekwivalenti”. Din teżiġi kundizzjoni doppja: a) li r-riferiment ikun meħtieġ sabiex jipprovdi deskrizzjoni preċiża u leġġibbli biżżejjed tas-suġġett tal-kuntratt; u b) li jkun akkumpanjat bil-kliem “jew ekwivalenti” (
33
).
85.
Il-leġiżlatur tal-Unjoni huwa mħasseb li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi joħolqu “tnaqqis b’mod artifiċjali fil-kompetizzjoni permezz ta’ rekwiżiti li jiffavorixxu lil operatur ekonomiku speċifiku billi jirriflettu l-karatteristiċi ewlenin tal-provvisti, servizzi jew xogħlijiet li huma normalment offruti minn dak l-operatur ekonomiku” (
34
).
86.
Din il-prevenzjoni hija konformi mal-prinċipju stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2014/24: “[…] Il-kompetizzjoni għandha titqies bħala artifiċjalment imnaqqsa meta d-disinn tal-akkwist [kuntratt] isir bl-intenzjoni li jagħti vantaġġ jew żvantaġġ mhux mistħoqq lil ċerti operaturi ekonomiċi”.
87.
Ir-rekwiżit li, fl-ipoteżijiet imsemmija iktar ’il fuq, id-dokumenti kuntrattwali jinkludu l-kliem “jew ekwivalenti” għalhekk għandu l-għan inkonfutabbli li jiffavorixxi ftuħ ikbar tal-kuntratt għall-kompetizzjoni. Il-manifatturi u l-fornituri ta’ materjali jew prodotti ekwivalenti għal dawk imsemmija mill-awtorità kontraenti jistgħu jinvokaw dawn il-kliem sabiex jipparteċipaw, bħala offerenti, fil-proċess tal-għażla tal-kuntrattur.
88.
Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat l-importanza ta’ dawn il-kliem: “il-fatt li ma tiżdiedx l-espressjoni ‘jew ekwivalenti’ wara l-indikazzjoni, fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt, ta’ prodott speċifiku jista’ mhux biss jiddisswadi lill-operaturi ekonomiċi li jużaw sistemi analogi għal dan il-prodott milli jipparteċipaw fis-sejħa għal offerti, iżda jista’ wkoll jostakola l-flussi ta’ importazzjoni fil-kummerċ transkonfinali fl-Unjoni, filwaqt li l-kuntratt jiġi rriżervat biss għall-fornituri li jipproponu li jużaw il-prodott speċifikament indikat” (
35
). L-ommissjoni tal-klawżola ta’ ekwivalenza tista’ saħansitra tikser id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju, fil-każ ta’ kuntratti li ma jaqbżux il-limitu tad-Direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi (
36
).
89.
Il-kliem jiffavorixxi wkoll lill-awtorità kontraenti, sa fejn offerent joffri alternattivi tekniċi ugwalment validi li din l-awtorità kontraenti ma tkunx ipprevediet.
3. Applikazzjoni ta’ dawn il-kriterji għall-kawża prinċipali
90.
Fuq il-bażi tal-premessi li għadni kif spjegajt, ir-risposta lill-qorti tar-rinviju tista’ tkun li, skont l-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24, ir-rekwiżit li l-kanalizzazzjonijiet għall-evakwazzjoni ta’ ilma tax-xita u tad-drenaġġ għandhom ikunu, rispettivament, magħmulin mill-konkrit u l-ġebel jikkostitwixxi riferiment għal ċerti tipi jew għal forom partikolari ta’ produzzjoni.
91.
Din ir-risposta għandha tiġi kkompletata billi jiżdied li r-riferiment imsemmi qabel:
–
Jikkawża, minnu nnifsu, l-effett li jiffavorixxi jew jelimina ċerti kumpanniji jew ċerti prodotti, mingħajr ma jkun essenzjali li jkun hemm manifattur wieħed tal-prodott fis-suq.
–
Jista’ jiġi ammess jekk dan ikun iġġustifikat mis-suġġett tal-kuntratt, liema ġustifikazzjoni għandha tiġi pprovduta mill-awtorità kontraenti fid-dokumenti kuntrattwali.
–
Jista’ jiġi awtorizzat ukoll jekk ikun impossibbli li tiġi pprovduta deskrizzjoni suffiċjentement preċiża u leġġibbli tas-suġġett tal-kuntratt, b’applikazzjoni tal-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24.
–
Għandu jkun akkumpanjat mill-kliem “jew ekwivalenti”, sakemm is-suġġett tal-kuntratt ma jkunx ikkundizzjonat b’mod ineżorabbli bl-użu ta’ komponent tax-xogħlijiet li ma jippermettix, f’termini oġġettivi, is-sostituzzjoni tiegħu b’ekwivalenti ieħor.
92.
B’mod partikolari, peress li parti mid-dibattitu ffoka fuq il-klawżola “jew ekwivalenti”, naqbel ma’ DYKA (
37
) li r-restrizzjoni tas-soluzzjonijiet tekniċi għall-katalgu limitat minn Fluvius tagħmel ħsara kemm lill-kompetizzjoni kif ukoll lill-innovazzjoni, li l-promozzjoni tagħhom hija riflessa fil-premessa 74 tad-Direttiva 2014/24. Proposti teknoloġiċi ġodda għal materjali li huma ugwali jew jaqbżu l-proprjetajiet tal-kanalizzazzjonijiet tal-ġebel jew tal-konkrit ikunu adatta, fihom infushom, sabiex itejbu r-riżultat tal-kuntratti pubbliċi.
93.
Fil-fehma tiegħi, l-awtorità kontraenti ma tistax teskludi a priori l-possibbiltà ta’ kanalizzazzjonijiet immanifatturati bi prodotti komparabbli mal-ġebel u l-konkrit. Fid-deċiżjoni tar-rinviju, kif tenfasizza l-Kummissjoni (
38
), il-qorti tar-rinviju ma tiħux pożizzjoni dwar il-komparabbiltà ta’ xi katusi (tal-plastik) u oħrajn (tal-konkrit u l-ġebel).
94.
Nifhem li l-operaturi ekonomiċi għandhom jingħataw l-opportunità li juru li l-katusi tagħhom ikollhom rendiment ugwali jew superjuri għal dawk magħmulin mill-konkrit jew ġebel, speċjalment jekk dawk tal-ewwel jikkonformaw ma’ regoli (standards) Ewropej dwar ir-rekwiżiti tekniċi tagħhom (
39
).
95.
Fejn applikabbli, l-awtorità kontraenti għandha tiġġudika a posteriori, b’mod raġunat, għaliex il-prodott offrut alternattivament jikkonforma, jew ma jikkonformax, mal-livell ta’ rendiment meħtieġ għal kuntratt speċifiku.
E.
Ir-raba’ domanda preliminari
96.
L-aħħar domanda preliminari hija intiża li tiċċara jekk il-ksur tal-paragrafi 3 u 4 (jew xi wieħed minnhom) tal-Artikolu 42 tad-Direttiva 2014/24 jimplikax ukoll ksur tal-Artikolu 42(2) u tal-Artikolu 18(1), tal-istess Direttiva.
97.
Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-Artikolu 42(2) tad-Direttiva 2014/24 “jikkonkretizza, għall-finijiet tal-formulazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 18(1) ta’ din id-direttiva. Skont din id-dispożizzjoni, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u mingħajr diskriminazzjoni u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat” (
40
).
98.
Għalhekk, nifhem, flimkien ma’ DYKA u l-Kummissjoni (
41
), li l-ksur tal-paragrafi (3) jew (4) tal-Artikolu 42 tad-Direttiva 2014/24 ikun jimplika wkoll dak tal-paragrafu (2) tiegħu. U peress li l-paragrafu (2), min-naħa tiegħu, jispeċifika d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 18(1) tal-istess Direttiva, iseħħ il-ksur ta’ din l-aħħar dispożizzjoni wkoll.
V. Konklużjoni
99.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għad-domandi tal-Ondernemingsrechtbank Gent, afdeling Gent (il‑Qorti tal-Impriżi ta’ Gent, Distrett ta’ Gent) fit-termini li ġejjin:
“L-Artikolu 42(2), (3) u (4) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
1)
Il-lista tal-modi ta’ formulazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi li hija stabbilita mill-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24 hija ta’ natura obbligatorja u eżawrjenti.
2)
Skont l-Artikolu 42(4) tad-Direttiva 2014/24, ir-rekwiżit li l-kanalizzazzjonijiet għall-evakwazzjoni tal-ilma tax-xita u tad-drenaġġ ikunu, rispettivament, magħmulin mill-konkrit u mill-ġebel jikkostitwixxi riferiment għal ċerti tipi jew għal ċerti forom ta’ produzzjoni. Dan ir-riferiment:
–
Jikkawża, fih innifsu, l-effett li jiġu favoriti jew eliminati ċerti impriżi jew ċerti prodotti, mingħajr ma jkun indispensabbli li jeżisti manifattur wieħed tal-prodott fis-suq.
–
Jista’ jiġi ammess jekk ikun iġġustifikat mis-suġġett tal-kuntratt, liema ġustifikazzjoni għandha tiġi pprovduta mill-awtorità kontraenti fid-dokumenti kuntrattwali.
–
Jista’ jiġi awtorizzat ukoll jekk ikun impossibbli li tiġi pprovduta deskrizzjoni suffiċjentement preċiża u leġġibbli tas-suġġett tal-kuntratt, b’applikazzjoni tal-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24.
–
Għandu jkun akkumpanjat bil-kliem ‘jew ekwivalenti’, sakemm is-suġġett tal-kuntratt ma jkunx ikkundizzjonat b’mod ineżorabbli, f’termini oġġettivi, għall-użu ta’ komponent tax-xogħlijiet li ma jippermettix is-sostituzzjoni tiegħu b’ekwivalenti ieħor.
3)
Il-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 42(3) jew (4) tad-Direttiva 2014/24 jimplika ksur tal-paragrafu 2 tal-istess Artikolu, kif ukoll tal-Artikolu 18(1) tiegħu”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Iktar ’il quddiem, “Fluvius”. Skont id-digriet tar-rinviju, din hija kumpannija li taġixxi taħt id-dritt privat u għandha diversi entitajiet ta’ dritt pubbliku bħala azzjonisti.
(
3
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65, rettifika fil‑ĠU 2023, L, p. 1 u fil-ĠU 2015, L 275, p. 68). L-Artikolu 42 jikkorrispondi, essenzjalment, għall-Artikolu 60 tad-Direttiva 2014/25/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE (ĠU 2014, L 94, p. 243, rettifika fil-ĠU 2023, L, p. 1).
(
4
)	Fost l-oħrajn, fis-sentenzi tat‑22 ta’ Settembru 1988, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑45/87, EU:C:1988:435); tal‑24 ta’ Jannar 1995, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l‑Baxxi (C‑359/93, EU:C:1995:14); tal‑10 ta’ Mejju 2012, Il-Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l-Baxxi (C‑368/10, EU:C:2012:284); tat‑12 ta’ Lulju 2018, VAR u ATM (C‑14/17, EU:C:2018:568); tal‑25 ta’ Ottubru 2018, Roche Lietuva (C‑413/17, EU:C:2018:865; iktar ’il quddiem, is-“sentenza Roche Lietuva”); tas‑7 ta’ Settembru 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras (C‑927/19, EU:C:2021:700; iktar ’il quddiem, is-“sentenza Klaipėdos”). Xi wħud minn dawn id-deċiżjonijiet jirreferu għad-direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi qabel dawk tal‑2014.
(
5
)	Moniteur belge tal‑14 ta’ Lulju 2016, p. 44167.
(
6
)	Fit-talba tagħha, DYKA titlob: a) li jiġi ddikjarat li l-politika tal-kuntratti pubbliċi ta’ Fluvius fir-rigward tax-xogħlijiet tad-drenaġġ tikser ir-regolamenti tal-kuntratti pubbliċi; b) li tiġi mġiegħla timmodifika l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt tagħha, b’mod partikolari l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi; u c) li tiġi ordnata tħallas kumpens għad-danni.
(
7
)	Fluvius tindika (fil-punt 4 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha) li l-katusi riġidi huma riċiklabbli dejjem filwaqt li l-katusi tal-plastik ma humiex. Dawn tal-aħħar ikollhom jiġu inċinerati, li jagħmel ħsara lill-ambjent, u jistgħu jirrilaxxaw mikroplastiks taħt l-art, peress li huma suġġetti għal brix (forma ta’ xedd jew erożjoni li fiha l-mikroplastiks jinqalgħu bil-frizzjoni tal-ilma). Meta jkollhom jiġu sostitwiti kull ħamsin sena, hemm riskju li l-mikroplastiks jibqgħu fl-art (il-katusi jsiru fraġli u jiddepożitaw frazzjoni residwa). Din il-problema ma teżistix fil-każ ta’ katusi riġidi magħmulin minn materjali naturali, li ma jagħmlux ħsara lill-ambjent.
(
8
)	Punt 12 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha. Il-bqija tal-intervenjenti, bħall-qorti tar-rinviju, iffokaw l-attenzjoni tagħhom fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 42 tad-Direttiva 2014/24.
(
9
)	Fost fatturi oħra, il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa jekk, minħabba l-ammont tagħhom, il-kuntratti jaqbżux il-limitu minimu msemmi fl-artikoli korrispondenti taż-żewġ Direttivi. Waqt is-seduta, Fluvius sostniet li ma taġixxix fir-rigward tal-provvista ta’ ilma tax-xorb.
(
10
)	Fis-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 1988, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (45/87, EU:C:1988:435), il-Qorti tal-Ġustizzja ttrattat tilwima dwar l-inklużjoni, fl-ispeċifikazzjonijiet ta’ kuntratt ta’ provvista tal-ilma, ta’ speċifikazzjoni teknika relatata mal-katusi. Fiha ġie diskuss jekk id-Direttiva tal-Kunsill 71/305/KEE tas‑26 ta’ Lulju 1971 dwar il-koordinazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ta’ xogħlijiet (ĠU 1971, L 185, p. 5; EE 17/01, p. 9), kinitx applikabbli. Ġie eskluż li kienet applikabbli, minħabba li “il-kliem stess tal-Artikolu 3(5) huwa ċarissimu rigward it-tqegħid tal-kuntratti pubbliċi [għal xogħlijiet imwettqa minn servizzi ta’ produzzjoni, distribuzzjoni u trasport tal-ilma] barra mill-portata tad-Direttiva” (punt 10).
(
11
)	Ara l-premessa 24 tad-Direttiva 2014/25, traskritta iktar ’il fuq.
(
12
)	Nirreferi għall-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża VAR (C‑14/17, EU:C:2018:135, punti 1 sa 3).
(
13
)	Sentenza Roche Lietuva, punti 29 u 30.
(
14
)	Id-digriet tar-rinviju ma jipprovdix biżżejjed elementi sabiex ikun magħruf il-kontenut tad-dokumenti kuntrattwali. Din l-ommissjoni tagħmel ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja diffiċli.
(
15
)	Ara s-sentenza tal‑5 ta’ April 2017, Borta (C‑298/15, EU:C:2017:266, punt 69), li tiċċita dawk tal‑10 ta’ Mejju 2012, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C‑368/10, EU:C:2012:284, punti 56, 88 u 109); tas‑6 ta’ Novembru 2014, Cartiera dell’Adda (C‑42/13, EU:C:2014:2345, punt 44); u tal‑14 ta’ Lulju 2016, TNS Dimarso (C‑6/15, EU:C:2016:555, punt 23).
(
16
)	Ara t-traskrizzjoni tagħhom fil-punt 6 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
17
)	Sentenza Roche Lietuva, punt 28.
(
18
)	Il-verżjonijiet lingwistiċi li kkonsultajt jikkoinċidu fl-użu ta’ termini imperattivi.
(
19
)	Minkejja dan, għandu jiġi enfasizzat li l-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24 jistabbilixxi l-metodi għall-formulazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi “mingħajr preġudizzju għar-regoli tekniċi nazzjonali obbligatorji, sa fejn ikunu kompatibbli mal-liġi tal-Unjoni”.
(
20
)	Punt 9 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.
(
21
)	Punt 4 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.
(
22
)	Punt 16 tad-digriet tar-rinviju. Mid-digriet jidher illi Fluvius ippreżentat l-argumenti tagħha fir-rigward tar-rekwiżiti ta’ rendiment jew funzjonali quddiem il-qorti tar-rinviju, iżda mhux fil-proċedura tal-għoti tal-kuntratt.
(
23
)	Punti 10 sa 12 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.
(
24
)	Punti 19 sa 22 u 41 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.
(
25
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat f’dan il-punt tas-sentenza Klaipėdos illi, skont l-Artikolu 42(3) tad-Direttiva 2014/24, l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi jiġu fformulati f’termini ta’ rendiment jew rekwiżiti funzjonali, b’mod partikolari ambjentali, jew b’riferiment għal regoli tekniċi (standards). Il-verżjoni Spanjola tad-deċiżjoni tuża, madankollu, il-frażi “especificaciones técnicas” (“speċifikazzjonijiet tekniċi”) fejn il-verżjonijiet l-oħra jużaw “normas técnicas” (“standards tekniċi”).
(
26
)	Il-punt 87 tas-sentenza Klaipėdos jista’ jinftiehem bħala obiter dictum, li jiġbor fil-qosor id-dispożizzjoni, iżda ma jeżawrixxix it-tifsira tagħha. Dan intqal mill-Kummissjoni waqt is-seduta.
(
27
)	Riferimenti “għal isem ta’ ditta jew provenjenza speċifiċi, jew proċess partikolari li jikkaratterizza l-prodotti jew servizzi fornuti minn operatur ekonomiku speċifiku, jew għal marki kummerċjali, privattivi, tipi jew oriġini jew produzzjoni speċifika”.
(
28
)	Minħabba n-natura eċċezzjonali ta’ din l-aħħar possibbiltà, għandha tiġi interpretata b’mod restrittiv. Dan huwa enfasizzat mis-sentenzi tat‑12 ta’ Lulju 2018, VAR u ATM (C‑14/17, EU:C:2018:568, punt 26); u Roche Lietuva, punt 38.
(
29
)	Il-verżjonijiet lingwistiċi li kkonsultajt huma differenti f’termini tal-għan (proposta) jew l-effett (inerenti). Filwaqt li l-verżjoni Spanjola tirreferi għal “finalidad” (“għan”), il-bqija ta’ dawn il-verżjonijiet ipoġġu l-enfasi tagħhom fuq l-“efecto” (“effett”). Għalhekk, bil-Ġermaniż, “Marken, Patente, Typen, einen bestimmten Ursprung oder eine bestimmte Produktion verwiesen werden, wenn dadurch bestimmte Unternehmen oder bestimmte Waren begünstigt oder ausgeschlossen werden”; bl-Ingliż, “trade marks, patents, types or a specific origin or production with the effect of favouring or eliminating certain undertakings or certain products”; bil-Franċiż, “une marque, à un brevet, à un type, à une origine ou à une production déterminée qui auraient pour effet de favoriser ou d’éliminer certaines entreprises ou certains produits”; bit-Taljan, “un marchio, a un brevetto o a un tipo, a un’origine o a una produzione specifica che avrebbero come effetto di favorire o eliminare talune imprese o taluni prodotti”; bil-Portugiż, “marcas comerciais, patentes, tipos, origens ou modos de produção determinados que tenham por efeito favorecer ou eliminar determinadas empresas ou produtos»; o, en la rumana, «o marcă, la un brevet, la un tip, la o origine sau la o producție specifică, care ar avea ca efect favorizarea sau eliminarea anumitor întreprinderi sau produse”. Minħabba din id-diversità, jien inklinat sabiex neskludi r-rekwiżit ta’ element intenzjonali, sabiex ikun biżżejjed li jseħħ l-effett li jiġu ffavoriti jew eliminati ċerti kumpanniji jew ċerti prodotti. Din hija l-interpretazzjoni li tiffaċilita l-aħjar il-kisba tal-għan tal-ftuħ tal-kuntratti għall-kompetizzjoni.
(
30
)	Waqt is-seduta, ingħata l-eżempju ta’ kuntratt ta’ xogħlijiet għar-riabilitazzjoni ta’ bini storiku, li l-ispeċifikazzjonijiet tiegħu jirrikjedu l-użu tal-istess tip ta’ ġebel (minn oriġini speċifika) li nbena bihom dak iż-żmien. F’din is-sitwazzjoni, is-suġġett tal-kuntratt jiġġustifika, per se, ir-riferiment għal prodott partikolari (ġebla minn barriera, speċifikament), bl-esklużjoni ta’ kwalunkwe prodott ieħor.
(
31
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, f’ċerti sitwazzjonijiet, l-entità kontraenti hija suġġetta għad-dmir ta’ motivazzjoni għad-deċiżjonijiet tagħha sabiex il-partijiet interessati jkunu jistgħu “jiddefendu d-drittijiet tagħhom u jiddeċiedu b’għarfien sħiħ tal-kawża jekk ikunx hemm lok li jippreżentaw rikors ġudizzjarju kontrihom”, u sabiex “[tippermetti] lill-qrati jeżerċitaw l-istħarriġ tal-legalità tal-imsemmija deċiżjonijiet”. Ara s-sentenzi Klaipėdos, punt 120, li tiċċita ġurisprudenza preċedenti; u tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Infraestruturas de Portugal u Futrifer Indústrias Ferroviárias (C‑66/22, EU:C:2023:1016, punt 87).
(
32
)	L-Artikolu 42(2) tad-Direttiva 2014/24 u s-sentenza Roche Lietuva, punt 32.
(
33
)	Ara, fir-rigward tal-Artikolu 60(4) tad-Direttiva 2014/25, is-sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2022, Iveco Orecchia (C‑68/21 u C‑84/21, EU:C:2022:835, punt 87): “[dan l-Artikolu] jippermetti, b’mod eċċezzjonali, li l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi jirreferu ‘għal marki kummerċjali [trade marks], privattivi, tipi jew oriġini jew produzzjoni speċifika’, jekk dan ikun neċessarju sabiex tiġi pprovduta deskrizzjoni preċiża u li tinftiehem biżżejjed tas-suġġett tal-kuntratt, u sakemm tali riferiment ikun akkumpanjat mill-kliem ‘jew ekwivalenti’”.
(
34
)	Premessa 74 tad-Direttiva 2014/24. Id-dispożizzjoni tmur lil hinn mix-xewqa espressa fil-premessa, peress li tipprojbixxi wkoll, bħala regola, li jiġu eliminati “ċerti impriżi jew ċerti prodotti”.
(
35
)	Sentenza Roche Lietuva, punt 39. Fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat dak li diġà kienet iddikjarat fis-sentenza tal‑24 ta’ Jannar 1995, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C‑359/93, EU:C:1995:14, punti 27 u 28). F’din tal-aħħar, ġie kkritikat in-nuqqas tal-kliem “jew ekwivalenti” wara t-terminu UNIX, li kienet l-unika sistema tal-kompjuter ammessa fl-ispeċifikazzjonijiet.
(
36
)	Ara, għal dan il-għan, id-dispożittiv tad-digriet tat‑3 ta’ Diċembru 2001, Vestergaard (C‑59/00, EU:C:2001:654): “L-Artikolu 30 tat-Trattat tal-KE […] jipprevjeni entità kontraenti milli tintroduċi klawżola, fl-ispeċifikazzjonijiet relatati ma’ kuntratt ta’ xogħlijiet pubbliċi li ma jaqbiżx il-limitu previst fid-Direttiva tal-Kunsill [93/37/KEE, tal‑14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 6, Vol. 2, p. 163)], li teħtieġ, għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt imsemmi qabel, li jintuża prodott ta’ trade mark partikolari meta din il-klawżola ma tkunx akkumpanjata bil-kliem ‘jew ekwivalenti’”. Bl-istess mod, ara s-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 1988, Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C‑45/87, EU:C:1988:435), dwar ir-rekwiżit li l-katusi tal-kanalizzazzjonijiet jikkonformaw ma’ regola Irlandiża partikolari, mingħajr ma żdiedu l-kliem ‘jew ekwivalenti’”.
(
37
)	Punti 48 sa 51 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha.
(
38
)	Punt 13 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha. Il-Kummissjoni tenfasizza li l-punt 7 tad-digriet tar-rinviju huwa llimitat sabiex jirrifletti t-teżi ta’ Fluvius dwar dan id-dettall.
(
39
)	DYKA tinvoka (fil-punt 19 u l-Anness 1 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha) l-Istandard Ewropew EN 476:2022, dwar rekwiżiti ġenerali għal komponenti użati fis-sanitazzjoni u d-drenaġġ. Dan l-istandard jistabbilixxi r-rekwiżiti ġenerali li għandhom jiġu ssodisfatti fl-istandards ta’ prodott għal komponenti bħall-katusi jew il-konnessjonijiet maħsuba għall-użu fis-sanitazzjoni u d-drenaġġ. Huwa japplika għat-trasport tad-drenaġġ domestiku, l-ilma tax-xita u l-ilma tal-wiċċ, u ilma ieħor tad-drenaġġ li l-evakwazzjoni tiegħu fin-network hija ammissibbli.
(
40
)	Sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2018, Roche Lietuva, punt 33.
(
41
)	Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha (punt 28), Fluvius issostni li, peress li ma kisritx l-Artikolu 42(3) u (4) tad-Direttiva 2014/24, id-domanda ma hijiex utli għas-soluzzjoni tat-tilwima, u għalhekk tippreferi li ma tiġix eżaminata.