62024CC0084
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
TAMARA ĆAPETA
της 3ης Ιουλίου 2025 (
1
)
Υπόθεση C‑84/24
«EM SYSTEM» UAB
κατά
SEB bankas AB,
«Citadele banka» AS Lietuvos filialas
[αίτηση του Lietuvos Aukščiausiasis Teismas(Ανωτάτου Δικαστηρίου, Λιθουανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας – Κανονισμός (ΕΚ) 765/2006 – Δέσμευση κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων – Επίδραση στα κεφάλαια εταιρίας, το 50 % των μετοχών της οποίας κατέχει καταχωρισθέν πρόσωπο»
I. Εισαγωγή
1.
Η κατάσχεση θαλαμηγών, γρήγορων αυτοκινήτων και πολυτελών κατοικιών ως μέρος της επιβολής περιοριστικών μέτρων από την Ένωση έχει προσελκύσει τα τελευταία χρόνια σημαντική προσοχή από τα μέσα ενημέρωσης. Μολονότι οι εν λόγω κινήσεις μπορεί να ικανοποιούν την κοινή γνώμη, εντούτοις η πραγματική πρόκληση για την επίτευξη της αποτελεσματικότητας των μέτρων αυτών είναι η στόχευση των οικονομικών συμφερόντων των προσώπων που καταχωρίζονται από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
2.
Η υπό κρίση υπόθεση σχετίζεται ακριβώς με την ανωτέρω πτυχή του προβλήματος. Το επίμαχο ερώτημα αφορά το ζήτημα κατά πόσον τα «κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι» φυσικού προσώπου, τα οποία πρέπει να δεσμευθούν διότι το πρόσωπο αυτό περιλαμβάνεται στον κατάλογο κανονισμού περί επιβολής περιοριστικών μέτρων, περιλαμβάνουν και τα περιουσιακά στοιχεία εταιρίας στην οποία το εν λόγω πρόσωπο κατέχει το 50 % των μετοχών.
3.
Το ανωτέρω ερώτημα ανέκυψε στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΚ) 765/2006 (στο εξής: κανονισμός για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία) (
2
). Μετά την καταχώριση του A.V.S., υπηκόου Λευκορωσίας, στο παράρτημα του εν λόγω κανονισμού, οι SEB bankas AB και «Citadele banka» AS Lietuvos filialas (στο εξής: εναγόμενες τράπεζες) δέσμευσαν τους λογαριασμούς της EM SYSTEM UAB, λιθουανικής εταιρίας της οποίας ο A.V.S. κατέχει ακριβώς το 50 % των μετοχών.
4.
Η EM SYSTEM προσέβαλε την απόφαση αυτή ενώπιον των αρμόδιων λιθουανικών δικαστηρίων. Κατ’ ουσίαν, η εν λόγω εταιρία υποστηρίζει ότι αποτελεί ανεξάρτητη νομική οντότητα και ότι, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβλήθηκε σε έναν από τους μετόχους της πρέπει να επεκταθεί και στα δικά της κεφάλαια και οικονομικούς πόρους.
II. Το ιστορικό της υπό κρίση υπόθεσης και τα προδικαστικά ερωτήματα
5.
Στις 24 Μαρτίου 2006 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδίκασε «την ενέργεια των αρχών της Λευκορωσίας οι οποίες […] συνέλαβαν ειρηνικούς διαδηλωτές που ασκούσαν το νόμιμο δικαίωμά τους να συνέρχονται ελεύθερα διαμαρτυρόμενοι για τον τρόπο με τον οποίο διεξήχθησαν οι προεδρικές εκλογές» στη Λευκορωσία και «αποφάσισε να επιβάλει περιορισμούς στους υπεύθυνους για τις παραβιάσεις των διεθνώς αποδεκτών εκλογικών προτύπων, περιλαμβανομένου του Προέδρου Λουκασένκο» (
3
).
6.
Στις 10 Απριλίου 2006 το Συμβούλιο υιοθέτησε την κοινή θέση 2006/276/ΚΕΠΠΑ (
4
).
7.
Η εν λόγω κοινή θέση τροποποιήθηκε με την κοινή θέση 2006/362/ΚΕΠΠΑ (
5
), για την επιβολή δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων ορισμένων προσώπων που διαδραμάτισαν ρόλο στην καταστολή της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης στη Λευκορωσία.
8.
Αμφότερες οι εν λόγω κοινές θέσεις εφαρμόστηκαν από τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία βάσει του (σημερινού) άρθρου 215 ΣΛΕΕ.
9.
Στις 15 Οκτωβρίου 2012 το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 2012/642/ΚΕΠΠΑ (
6
). Η απόφαση αυτή διευκρίνιζε ότι, λόγω της «συστηματική[ς] και συντονισμένη[ς] παραβίαση[ς] των διεθνών προτύπων ανθρωπίνων δικαιωμάτων [και των] νόμων της Δημοκρατίας της Λευκορωσίας», τα υφιστάμενα μέτρα «θα πρέπει να επιβληθούν […] εις βάρος των προσώπων σε ηγετική θέση στη Λευκορωσία και των προσώπων και οντοτήτων που επωφελούνται από το καθεστώς Λουκασένκο ή το στηρίζουν, ιδίως των προσώπων και οντοτήτων που παρέχουν οικονομική ή υλική υποστήριξη στο καθεστώς» (
7
).
10.
Συναφώς, το άρθρο 4 της απόφασης 2012/642 προέβλεπε τα εξής:
«1.   Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που ευρίσκονται στην ιδιοκτησία, την κατοχή ή ελέγχονται από:
α)
πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που ευθύνονται για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άσκηση βίας εις βάρος της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης, ή των οποίων οι δραστηριότητες υποσκάπτουν σοβαρά καθ’ οιονδήποτε τρόπο τη δημοκρατία ή το κράτος δικαίου στη Λευκορωσία, ή κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέας που συνδέεται με αυτά, καθώς και τα νομικά πρόσωπα, τις οντότητες ή τους φορείς που τελούν υπό την ιδιοκτησία ή τον έλεγχό τους,
β)
φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που επωφελούνται από το καθεστώς Λουκασένκο ή το στηρίζουν, καθώς και νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς υπό την ιδιοκτησία ή τον έλεγχό τους,
όπως παρατίθεται στο Παράρτημα.
2.   Κανένα κεφάλαιο ή οικονομικός πόρος δεν διατίθεται, αμέσως ή εμμέσως, σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα, ή προς όφελός τους, που περιλαμβάνεται στο Παράρτημα».
11.
Η εν λόγω απόφαση εφαρμόστηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 1014/2012 (
8
), ο οποίος, με τη σειρά του, τροποποίησε τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, μεταξύ άλλων διότι η απόφαση 2012/642 «αποφάσισε να διευκρινίσει τα κριτήρια κατονομασίας φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων και φορέων» (
9
).
12.
Το άρθρο 2 του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, όπως τροποποιήθηκε, έχει ως εξής:
«1.   Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελούν υπό τον έλεγχο φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που απαριθμούνται στο παράρτημα I.
2.   Απαγορεύεται η διάθεση, άμεσα ή έμμεσα, κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή οργανισμούς που κατονομάζονται στον κατάλογο του παραρτήματος I ή προς όφελός τους.
3.   Απαγορεύεται η εν γνώσει και εκ προθέσεως συμμετοχή σε δραστηριότητες που έχουν, άμεσα ή έμμεσα, ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την καταστρατήγηση των μέτρων που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2.
4.   Το παράρτημα I περιλαμβάνει κατάλογο με τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες και φορείς ως προς τα οποία, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης [2012/642] του Συμβουλίου […], το Συμβούλιο έχει διαπιστώσει ότι ευθύνονται για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων ή για τα κατασταλτικά μέτρα κατά της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης, ή των οποίων οι δραστηριότητες υποσκάπτουν σοβαρά καθ’ οιονδήποτε τρόπο τη δημοκρατία ή το κράτος δικαίου στη Λευκορωσία, με τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες και φορείς που συνδέονται με αυτά, καθώς και με τα νομικά πρόσωπα, οντότητες και φορείς που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή τελούν υπό τον έλεγχό τους.
5.   Το παράρτημα I περιλαμβάνει επίσης κατάλογο με τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες και φορείς ως προς τα οποία, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης [2012/642], έχει διαπιστωθεί από το Συμβούλιο ότι ευεργετούνται από το καθεστώς Λουκασένκο ή το υποστηρίζουν, καθώς και νομικά πρόσωπα, οντότητες και φορείς που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή τελούν υπό τον έλεγχό τους».
13.
Στις 17 Δεκεμβρίου 2020, λόγω της συνεχιζόμενης καταστολής της κοινωνίας των πολιτών στη Λευκορωσία, το Συμβούλιο εξέδωσε τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2020/2129 (
10
) (στο εξής: κανονισμός του 2020 περί καταχωρίσεως) για την προσθήκη ορισμένων φυσικών και νομικών προσώπων στο παράρτημα Ι του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
14.
Ένα από τα πρόσωπα που το Συμβούλιο συμπεριέλαβε στον κατάλογο ήταν ο A.V.S. Στην αιτιολόγηση της καταχώρισης του A.V.S. στον κατάλογο, το Συμβούλιο εξέθεσε ότι αυτός επωφελείται από το καθεστώς Λουκασένκο και το στηρίζει, καθώς και ότι προέβη σε δημόσιες δηλώσεις με τις οποίες καταδίκαζε τις αντιπολιτευόμενες διαδηλώσεις στη Λευκορωσία, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην καταστολή της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης στη χώρα (
11
).
15.
Στις 18 Δεκεμβρίου 2020, την επομένη της καταχώρισης του A.V.S. στον κατάλογο από το Συμβούλιο, οι εναγόμενες τράπεζες δέσμευσαν μονομερώς και, ως εκ τούτου, με δική τους πρωτοβουλία, τα κεφάλαια που κατείχε η EM SYSTEM, λόγω της συμμετοχής του A.V.S. στην εταιρία αυτή κατά 50 %.
16.
Από την εθνική δικογραφία προκύπτει ότι, την ίδια ημέρα, η εναγόμενη τράπεζα, SEB bankas AB, επικοινώνησε επίσης με το Υπουργείο Εξωτερικών της Δημοκρατίας της Λιθουανίας για να ζητήσει διευκρινίσεις ως προς το εάν, λαμβανομένης υπόψη της καταχώρισης του A.V.S. ως προσώπου εις βάρος του οποίου επιβλήθηκε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και της συμμετοχής του στην EM SYSTEM, ορθώς πραγματοποιήθηκε αυτή η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και ως προς το εάν η τράπεζα αυτή όφειλε να συνεχίσει να δεσμεύει τους λογαριασμούς της EM SYSTEM.
17.
Όπως επιβεβαιώθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι αρμόδιες λιθουανικές αρχές δεν εξέδωσαν οποιαδήποτε επιβεβαιωτική πράξη που να διευκρινίζει ότι η EM SYSTEM ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία. Μόλις στις 14 Οκτωβρίου 2022, μετά τη θέση σε ισχύ νέας νομοθεσίας, ο διευθυντής της Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerija (υπηρεσίας διερεύνησης οικονομικού εγκλήματος του Υπουργείου Εσωτερικών της Δημοκρατίας της Λιθουανίας) εξέδωσε απόφαση με την οποία διευκρινιζόταν ότι η EM SYSTEM συνδεόταν με πρόσωπο υποκείμενο σε περιοριστικά μέτρα. Κατά τη διάταξη περί παραπομπής, ενώπιον του Vilniaus apygardos administracinis teismas (περιφερειακού διοικητικού δικαστηρίου του Βίλνιους, Λιθουανία) εκκρεμεί χωριστή προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της εν λόγω απόφασης.
18.
Στις 30 Νοεμβρίου 2021 η EM System άσκησε αγωγή ενώπιον του Vilniaus miesto apylinkės teismas (πρωτοδικείου του Βίλνιους, Λιθουανία) κατά της απόφασης των εναγομένων τραπεζών να δεσμεύσουν τα περιουσιακά της στοιχεία.
19.
Με απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2023, το Vilniaus miesto apylinkės teismas (πρωτοδικείο του Βίλνιους) απέρριψε την αγωγή. Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η απόφαση του δικαστηρίου αυτού στηρίχθηκε κυρίως στην κρίση ότι η συμμετοχή του A.V.S. κατά 50 % στην EM SYSTEM υποδηλώνει «έλεγχο» επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εταιρίας αυτής, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία. Επομένως, η επιβληθείσα με τη διάταξη αυτή δέσμευση περιουσιακών στοιχείων ισχύει και για τα περιουσιακά στοιχεία της EM SYSTEM που ελέγχονται από τον A.V.S.
20.
Η EM SYSTEM άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Vilniaus apygardos teismas (εφετείου του Βίλνιους, Λιθουανία), το οποίο, στις 23 Μαΐου 2023, επικύρωσε την προαναφερθείσα απόφαση και το σκεπτικό της.
21.
Στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, το Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (Ανώτατο Δικαστήριο, Λιθουανία), ήτοι το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, επισήμανε ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία δεν προσδιορίζει το κριτήριο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την εκτίμηση του κατά πόσο ένα νομικό πρόσωπο ή μια οντότητα «βρίσκεται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελεί υπό τον έλεγχο» άλλου προσώπου ή οντότητας. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στην απόδοση στη λιθουανική γλώσσα των κατευθυντηρίων γραμμών του 2018 (
12
) και των βέλτιστων πρακτικών του 2022 (
13
), τα αντίστοιχα σημεία 55a και 62 προβλέπουν κριτήριο «άνω του 50 %» των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας μιας οντότητας όσον αφορά την έννοια της ιδιοκτησίας (
14
). Επιπλέον, μεταγενέστερες τροποποιήσεις του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, οι οποίες αποτυπώνονται στο άρθρο 1ι και στο άρθρο 1ια, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, αυτού, αναφέρονται σε κυρώσεις που επιβάλλονται σε νομικό πρόσωπο, οντότητα ή φορέα «του οποίου τα δικαιώματα ιδιοκτησίας κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, σε ποσοστό άνω του 50 %» πρόσωπο καταχωρισθέν στον κατάλογο (
15
). Εν πάση περιπτώσει, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι τα σημεία 55b και 63, αντίστοιχα, των κατευθυντηρίων γραμμών του 2018 για τις κυρώσεις και των βέλτιστων πρακτικών του 2022 της Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου υποδηλώνουν ότι η έννοια του «ελέγχου» πρέπει να νοείται, μεταξύ άλλων, ως εξουσία αποτροπής του διορισμού διαχειριστή εταιρίας.
22.
Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι υφίσταται αβεβαιότητα ως προς τον τρόπο προσδιορισμού της «ιδιοκτησίας» ή του «ελέγχου», κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, σε περίπτωση όπως η επίμαχη εν προκειμένω, κατά την οποία καταχωρισθέν πρόσωπο κατέχει ακριβώς το 50 % μη καταχωρισθείσας οντότητας.
23.
Τέλος, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, εφόσον τεκμαίρεται ότι πληρούται η προϋπόθεση εφαρμογής του άρθρου 2, παράγραφος 1, τίθεται το ερώτημα εάν το τεκμήριο αυτό είναι μαχητό και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, εάν η οντότητα που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής δύναται να επικαλεστεί το γεγονός ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση του άρθρου 2, παράγραφος 2, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία –ότι η απαγόρευση πρόσβασης στα κεφάλαια ισχύει εφόσον τα κεφάλαια της εταιρίας χρησιμοποιούνται από πρόσωπο που απαριθμείται στο παράρτημα Ι του κανονισμού ή προς όφελός του.
24.
Εντός αυτού του πραγματικού και νομικού πλαισίου, το Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 2, παράγραφοι 1 και 2, του [κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία] την έννοια ότι, όταν διαπιστώνεται ότι πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού κατέχει ακριβώς το 50 % των μετοχών εταιρίας, το εν λόγω πρόσωπο τεκμαίρεται ότι έχει στην ιδιοκτησία ή στην κατοχή του ή υπό τον έλεγχό του τα κεφάλαια της εταιρίας αυτής;
2)
Στο πλαίσιο υπόθεσης όπως αυτή της κύριας δίκης, όταν εταιρία, της οποίας τα κεφάλαια έχουν δεσμευθεί διότι πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος I του [κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία] κατέχει ακριβώς το 50 % των μετοχών της, ζητεί από το δικαστήριο να διατάξει τις τράπεζες ως εναγόμενες να εκτελέσουν συμβάσεις λειτουργίας τραπεζικού λογαριασμού, παραχωρώντας στην εταιρία αυτή πρόσβαση στα κεφάλαια των τραπεζικών της λογαριασμών χωρίς περιορισμούς, δύναται η ενδιαφερόμενη εταιρία να προσβάλει απόφαση της τράπεζας περί δέσμευσης κεφαλαίων βάσει του ισχυρισμού ότι τα κεφάλαια της εν λόγω εταιρίας δεν χρησιμοποιούνται από πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού ή προς όφελός του;
3)
Σε περίπτωση που στο δεύτερο ερώτημα δοθεί καταφατική απάντηση, ποια κριτήρια αξιολόγησης πρέπει να εφαρμόσει το επιληφθέν της διαφοράς της κύριας δίκης εθνικό δικαστήριο, προκειμένου να καθορίσει εάν τα κεφάλαια της εταιρίας δεν χρησιμοποιούνται από πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του [κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία] ή προς όφελός του; Μπορεί να θεωρηθεί ότι περιστάσεις όπως 1) ο διαχωρισμός των περιουσιακών στοιχείων της εταιρίας από εκείνα των μετόχων της, 2) το γεγονός ότι ο διαχειριστής της εταιρίας (και όχι το πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού) ενεργεί για λογαριασμό της εταιρίας, και 3) το γεγονός ότι πρόσβαση στους τραπεζικούς λογαριασμούς της εταιρίας διαθέτει μόνον ο διαχειριστής της, ανατρέπουν το τεκμήριο ότι τα κεφάλαια της εταιρίας χρησιμοποιούνται προς όφελος προσώπου που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού και το οποίο κατέχει ακριβώς το 50 % των μετοχών της εταιρίας;»
25.
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι εναγόμενες πρωτοδίκως, η Φινλανδική, η Εσθονική, η Λεττονική, η Λιθουανική και η Γερμανική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η EM SYSTEM, η SEB bankas AB και η «Citadele banka» AS Lietuvos filialas, η Ισπανική, η Γερμανική, η Λιθουανική και η Λεττονική Κυβέρνηση, καθώς και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Επιτροπή ανέπτυξαν επίσης προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 27ης Μαρτίου 2025.
III. Ανάλυση
26.
Τα περιοριστικά μέτρα που επέβαλε η Ευρωπαϊκή Ένωση κατά της Λευκορωσίας περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, στοχευμένα μέτρα κατά των προσώπων που υποστηρίζουν το καθεστώς Λουκασένκο ή επωφελούνται από αυτό. Τα μέτρα αυτά προβλέπουν ότι δεσμεύονται τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι «που βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελούν υπό τον έλεγχο» καταχωρισθέντων προσώπων.
27.
Εάν καταχωρισθέν πρόσωπο κατέχει το 50 % μετοχών εταιρίας εγκατεστημένης σε κράτος μέλος, έχει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία την έννοια ότι επιβάλλει στις τράπεζες να δεσμεύσουν τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους και της εταιρίας αυτής; Αυτό, κατ’ ουσίαν, είναι το περιεχόμενο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος στην υπό κρίση υπόθεση.
28.
Θα προτείνω η απάντηση σε αυτό το ερώτημα να δοθεί σε δύο στάδια. Κατ’ αρχάς, θα εκθέσω ότι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλεται από τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία δεν εκτείνεται αυτομάτως σε όλες τις εταιρίες στις οποίες το καταχωρισθέν πρόσωπο κατέχει μετοχές. Με άλλα λόγια, η καταχώριση μετόχου, έστω και αν το ως άνω πρόσωπο είναι μέτοχος πλειοψηφίας, δεν συνεπάγεται, αφ’ εαυτής, την καταχώριση της εταιρίας της οποίας τις μετοχές κατέχει το πρόσωπο αυτό (ενότητα ΙΙΙ.Α). Εν συνεχεία, θα εκθέσω ότι, μολονότι η ίδια η εταιρία ενδεχομένως να μην έχει καταχωριστεί, εντούτοις τα περιουσιακά της στοιχεία ενδέχεται να θεωρηθούν ότι τελούν «υπό τον έλεγχο» του καταχωρισθέντος προσώπου. Η κατοχή ποσοστού 50 % των μετοχών πρέπει να θεωρείται ότι δημιουργεί τεκμήριο «ελέγχου» όχι μόνον επί της εταιρίας, αλλά και επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της (ενότητα ΙΙΙ.Β). Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, τούτο συνεπάγεται ότι οι εναγόμενες τράπεζες δεν έσφαλαν δεσμεύοντας τα περιουσιακά στοιχεία της EM SYSTEM λόγω της συμμετοχής του A.V.S. στην εταιρία αυτή κατά 50 %. Ωστόσο, όπως επίσης θα εκθέσω, το τεκμήριο αυτό πρέπει να είναι μαχητό. Πρέπει να παρέχει στην εταιρία τη δυνατότητα να αποδείξει ότι, παρά τη συμμετοχή του, το καταχωρισθέν πρόσωπο δεν είναι σε θέση να ελέγξει τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας (ενότητα ΙΙΙ.Γ).
29.
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν εταιρία η οποία τεκμαίρεται ότι τελεί υπό τον έλεγχο μετόχου δύναται να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό, αποδεικνύοντας ότι τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας δεν χρησιμοποιούνται προς όφελος του καταχωρισθέντος προσώπου. Ωστόσο, όπως θα καταδείξω, η δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που προβλέπει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία και η απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων σε καταχωρισθέν πρόσωπο, την οποία προβλέπει το άρθρο 2, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού, συνιστούν ανεξάρτητα και μη σχετιζόμενα μέτρα. Ως εκ τούτου, θα προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο δεύτερο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου αρνητική απάντηση –ήτοι ότι δεν χωρεί προσβολή των αποτελεσμάτων της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων με την αιτιολογία ότι τα επίμαχα κεφάλαια δεν χρησιμοποιούνται από καταχωρισθέν πρόσωπο ή προς όφελός του. Υπό τις συνθήκες αυτές, παρέλκει η απάντηση στο τρίτο ερώτημα που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο (ενότητα ΙΙΙ.Δ).
Α.
Καμία αυτόματη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων χωρίς καταχώριση στον κατάλογο
30.
Η Γερμανική Κυβέρνηση επισημαίνει με το υπόμνημά της ότι, από την ανάλυση του αιτούντος δικαστηρίου, φαίνεται να προκύπτει ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι της EM SYSTEM δεσμεύθηκαν αποκλειστικά και μόνον διότι ο A.V.S. κατέχει το 50 % των μετοχών της εταιρίας αυτής.
31.
Με άλλα λόγια, το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να ερμηνεύει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για την επιβολή κυρώσεων στη Λευκορωσία υπό την έννοια ότι δεσμεύει αυτομάτως τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους ανεξάρτητων και νομικώς διακριτών προσώπων, ακόμη και όταν το εν λόγω νομικό πρόσωπο δεν κατονομάζεται το ίδιο στον κατάλογο.
32.
Η ερμηνεία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
33.
Η απόφαση 2012/642 προβλέπει ότι το Συμβούλιο δύναται να δεσμεύσει τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους των προσώπων ή οντοτήτων που «ελέγχονται» από καταχωρισθέν πρόσωπο.
34.
Η απόφαση αυτή εκδόθηκε βάσει του άρθρου 29 ΣΕΕ, το οποίο προβλέπει τη λήψη μέτρων εξωτερικής πολιτικής στο πλαίσιο συγκεκριμένου ζητήματος «γεωγραφικής ή θεματικής φύσεως» για το οποίο το Συμβούλιο καθορίζει «τη στάση της Ένωσης».
35.
Τα μέτρα της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) που θεσπίζονται δυνάμει του άρθρου 29 ΣΕΕ τίθενται σε εφαρμογή με κανονισμούς του Συμβουλίου που εκδίδονται βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ. Οι κανονισμοί αυτοί μπορεί να είναι δύο ειδών: i) ρυθμίσεις οι οποίες προβλέπουν τη διακοπή ή τη μείωση, εν όλω ή εν μέρει, των οικονομικών και χρηματοοικονομικών σχέσεων με μία ή περισσότερες τρίτες χώρες και θεσπίζονται βάσει του άρθρου 215, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (
16
) και ii) μέτρα τα οποία «στοχεύουν» φυσικά ή νομικά πρόσωπα, ομάδες ή μη κρατικές οντότητες και εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ.
36.
Σε αμφότερες τις περιπτώσεις, το Συμβούλιο εκδίδει κανονισμό με ειδική πλειοψηφία μετά από κοινή πρόταση του Ύπατου Εκπροσώπου της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, και της Επιτροπής, ενώ ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τα μέτρα που απορρέουν από αυτόν.
37.
Μολονότι το άρθρο 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ επιτρέπει στο Συμβούλιο να επιβάλλει κυρώσεις σε βάρος μεμονωμένων προσώπων ή οντοτήτων, οι εξουσίες που απονέμονται κατ’ αυτόν τον τρόπο στο Συμβούλιο δεν παρέχουν στο θεσμικό αυτό όργανο «λευκή επιταγή» για την επιβολή περιοριστικών μέτρων σε οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο.
38.
Δεδομένου ότι συνδέονται εγγενώς με το άρθρο 29 ΣΕΕ, τα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 215, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ μπορούν να αφορούν μόνον τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που έχουν επαρκώς στενή σχέση με το ζήτημα θεματικής ή γεωγραφικής φύσης το οποίο αφορούν τα επίμαχα μέτρα (
17
).
39.
Μέσω της αιτιολογίας που παρέχεται (
18
) για την καταχώριση φυσικών ή νομικών προσώπων λόγω της σχέσης τους με την εν λόγω γεωγραφική ή θεματική φύση, τα Δικαστήρια της Ένωσης ασκούν πλήρη έλεγχο (
19
) ως προς την εξέταση της διακριτικής ευχέρειας του Συμβουλίου (
20
).
40.
Εν προκειμένω, ο κανονισμός για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία θέτει σε εφαρμογή ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας. Μέρος των μέτρων αυτών είναι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων την οποία επιβάλλει το άρθρο 2, παράγραφος 1, στα φυσικά και νομικά πρόσωπα που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I του εν λόγω κανονισμού. Το Συμβούλιο θεωρεί ότι τα πρόσωπα που κατονομάζονται στο εν λόγω παράρτημα έχουν θεματική σχέση με την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την καταστολή της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατίας στη χώρα αυτή.
41.
Μέσω του κανονισμού για τον κατάλογο κυρώσεων του 2020, ο A.V.S. προστέθηκε από το Συμβούλιο στον εν λόγω κατάλογο φυσικών ή νομικών προσώπων.
42.
Εντούτοις, ο κανονισμός για τον κατάλογο του 2020 δεν κάνει μνεία της EM SYSTEM ως μέρος της καταχώρισης που αφορά τον A.V.S. (
21
).
43.
Επίσης, δεν προσθέτει την εν λόγω εταιρία ως ξεχωριστή καταχώριση στο παράρτημα I του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία (
22
).
44.
Με άλλα λόγια, όταν, στις 18 Δεκεμβρίου 2020, οι εναγόμενες τράπεζες δέσμευσαν τους λογαριασμούς της EM SYSTEM λόγω της σχέσης της εταιρίας αυτής με τον A.V.S., η εταιρία αυτή δεν κατονομαζόταν στο παράρτημα I του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
45.
Κατά συνέπεια, μολονότι είναι σαφές ότι, όσον αφορά τον A.V.S., το Συμβούλιο εκτίμησε ότι υπήρχε στενή σχέση με τη «γεωγραφική ή θεματική φύση» των μέτρων που επιβλήθηκαν με τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, εντούτοις από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι το Συμβούλιο θεώρησε ότι υφίστατο τέτοια σχέση και όσον αφορά την EM SYSTEM –ανεξαρτήτως των λόγων καταχώρισης του A.V.S. στον κατάλογο (
23
).
46.
Ως εκ τούτου, τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι της εν λόγω εταιρίας δεν δεσμεύθηκαν αυτομάτως με τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
47.
Η αποδοχή ότι η καταχώριση συνέβη ως προς την EM SYSTEM ακόμη και ελλείψει σχετικού μέτρου του Συμβουλίου θα ήταν αντίθετη προς τις απαιτήσεις προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων που εγγυάται το δίκαιο της Ένωσης.
48.
Πράγματι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα πρέπει να γνωστοποιούνται τα περιοριστικά μέτρα, οι λόγοι για την καταχώρισή τους στον κατάλογο, καθώς και η δυνατότητα ακρόασης (
24
).
49.
Όπως επισημαίνει η Γερμανική Κυβέρνηση, από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της απόφασης 2012/642, την οποία εφαρμόζει ο κανονισμός για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, προκύπτει σαφώς ότι δεσμεύονται αυτομάτως μόνον τα περιουσιακά στοιχεία των προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που κατονομάζονται στο παράρτημα. Τούτο ισχύει ακόμη και όταν πρόκειται για εταιρίες που συνδέονται με πρόσωπα ή τελούν υπό την ιδιοκτησία ή τον έλεγχο προσώπων τα οποία έχουν καταχωριστεί διότι ευθύνονται για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή υπονομεύουν σοβαρά τη δημοκρατία στη Λευκορωσία.
50.
Επομένως, μολονότι εταιρίες που συνδέονται με καταχωρισθέν πρόσωπο ή τελούν υπό την ιδιοκτησία ή τον έλεγχο τέτοιου προσώπου ενδέχεται να καταχωρίζονται λόγω της σχέσης τους με το πρόσωπο αυτό, εντούτοις η απόφαση 2012/642 δεν επιτρέπει την αυτόματη δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που κατέχουν οι εταιρίες αυτές χωρίς να έχει προηγηθεί τέτοια καταχώριση (
25
).
51.
Δεδομένου ότι τα μέτρα του Συμβουλίου που θεσπίστηκαν δυνάμει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ σκοπούν στην ενσωμάτωση στο δίκαιο της Ένωσης και στην εφαρμογή της απόφασης 2012/642, ο κανονισμός για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία πρέπει να ερμηνευθεί, κατά το μέτρο του δυνατού, υπό το πρίσμα των διατάξεων της ως άνω απόφασης (
26
).
52.
Υπό την ερμηνεία αυτή, είναι σαφές, κατά τη γνώμη μου, ότι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβλήθηκε με τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία πρέπει να θεωρείται ότι καλύπτει μόνον τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του παραρτήματος I.
53.
Επομένως, η εν λόγω δέσμευση περιουσιακών στοιχείων δεν ισχύει για τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους της EM SYSTEM.
54.
Ωστόσο, αυτά τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι θα μπορούσαν παρόλα αυτά να υπάγονται στο εν λόγω μέτρο, εφόσον τα επίμαχα περιουσιακά στοιχεία δεν ελέγχονται, στην πραγματικότητα, από την εταιρία αυτή, αλλά από καταχωρισθέν στον κατάλογο πρόσωπο (
27
).
55.
Τούτο με οδηγεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου: μπορεί να τεκμαίρεται η ύπαρξη τέτοιου ελέγχου όταν πρόσωπο καταχωρισθέν στον κατάλογο κατέχει το 50 % των μετοχών μη καταχωρισθείσας εταιρίας;
Β.
Όταν τα περιουσιακά στοιχεία μη καταχωρισθείσας εταιρίας ελέγχονται από καταχωρισθέν πρόσωπο
56.
Στην υπό κρίση υπόθεση, από την εθνική δικογραφία προκύπτει ότι οι εναγόμενες τράπεζες δέσμευσαν τους λογαριασμούς της EM SYSTEM διότι τα εκεί διατηρούμενα περιουσιακά στοιχεία τελούσαν υπό τον «έλεγχο» καταχωρισθέντος στον κατάλογο προσώπου. Ο «έλεγχος» αυτός απορρέει από τη συμμετοχή του A.V.S. στην εν λόγω εταιρία κατά 50 %.
57.
Δεδομένου ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία εφαρμόζεται σε κεφάλαια και οικονομικούς πόρους που «βρίσκονται στην ιδιοκτησία ή κατοχή ή τελούν υπό τον έλεγχο» του A.V.S., είναι σαφές ότι οι μετοχές που κατέχει το πρόσωπο αυτό πρέπει να δεσμευθούν (
28
).
58.
Το μέτρο αυτό αποσκοπεί στο να τον εμποδίσει να πωλήσει τις εν λόγω μετοχές προκειμένου να αποκτήσει κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, παρακάμπτοντας έτσι τη δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων.
59.
Δεδομένου ότι οι κανονισμοί που εκδίδονται βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ δημιουργούν άμεσες υποχρεώσεις για όλα τα υποκείμενα του δικαίου της Ένωσης (
29
), χωρίς να απαιτούνται προς τούτο εκτελεστικά μέτρα (
30
), οι εναγόμενες τράπεζες είχαν την υποχρέωση να διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα της δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων που επιβλήθηκε στον A.V.S.
60.
Εντούτοις, υπό την επιφύλαξη επιβεβαίωσης, προκύπτει ότι τα κεφάλαια που αποτελούν το αντικείμενο της υπό κρίση διαφοράς δεν ευρίσκονται στην «ιδιοκτησία» ή την «κατοχή» του A.V.S. ούτε του «ανήκουν». Τα κεφάλαια που δέσμευσαν οι εναγόμενες τράπεζες φαίνεται να ανήκουν στην EM SYSTEM.
61.
Επομένως, η ερμηνεία της έννοιας του «ελέγχου» είναι εκείνη που έχει καθοριστική σημασία για τη διαδικασία ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
62.
Και τούτο, διότι μόνον εάν κριθεί ότι ο A.V.S. είναι σε θέση να ασκεί έλεγχο επί των λογαριασμών της EM SYSTEM θα υπόκεινται στη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία και τα κεφάλαια που τηρούνται στους λογαριασμούς αυτούς.
63.
Εντούτοις, ο κανονισμός για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία δεν ορίζει την έννοια του «ελέγχου».
64.
Ως εκ τούτου, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι μετέχοντες στην υπό κρίση διαδικασία διαφωνούν ως προς την ερμηνεία της εν λόγω έννοιας, καθόσον αυτή περιλαμβάνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
65.
Κατ’ ουσίαν, η Ισπανική, η Εσθονική, η Λεττονική, η Λιθουανική και η Φινλανδική Κυβέρνηση, καθώς και το Συμβούλιο και η Επιτροπή θεωρούν ότι ο «έλεγχος» που ο A.V.S. μπορεί να ασκεί επί της EM SYSTEM λόγω της συμμετοχής του σε αυτήν εκτείνεται και στον έλεγχό του επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εταιρίας αυτής. Επομένως, η πλειοψηφική συμμετοχή δημιουργεί τεκμήριο ελέγχου επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εν λόγω εταιρίας.
66.
Η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει την αντίθετη άποψη. Εκτιμά ότι ο έλεγχος επί μιας εταιρίας λόγω της κατοχής μετοχών δεν αρκεί για να στοιχειοθετηθεί και έλεγχος επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εταιρίας αυτής. Επομένως, η πλειοψηφική συμμετοχή δεν μπορεί να οδηγήσει σε τεκμήριο ελέγχου επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων μιας εταιρίας· μπορεί να νοηθεί μόνον ως ένδειξη πιθανής ύπαρξης ελέγχου. Ως εκ τούτου, απαιτούνται επιπλέον στοιχεία για να στοιχειοθετηθεί ότι ο έλεγχος επί εταιρίας εκτείνεται και στα κεφάλαια και στους οικονομικούς πόρους της εταιρίας αυτής. Η εν λόγω κυβέρνηση υποστηρίζει επίσης ότι η εισαγωγή τεκμηρίου ελέγχου επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της ανωτέρω εταιρίας θα συνεπαγόταν αντιστροφή του βάρους αποδείξεως, η οποία δεν προβλέπεται από τον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
67.
Από την άποψη και μόνον της συνήθους έννοιας του «ελέγχου» στον τομέα του εταιρικού δικαίου, η Γερμανική Κυβέρνηση έχει ασφαλώς δίκιο. Η απλή συμμετοχή σε μια εταιρία, ακόμη και σε επίπεδο πλειοψηφίας, δεν παρέχει άμεσο δικαίωμα ελέγχου των κεφαλαίων και των οικονομικών της εταιρίας αυτής. Η συμμετοχή παρέχει στον μέτοχο ορισμένα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα ψήφου κατά τον διορισμό της διοίκησης και λήψης μερισμάτων. Ωστόσο, η συμμετοχή δεν επηρεάζει κατά κανόνα τον έλεγχο των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων μιας εταιρίας. Η χρήση αυτών παραμένει στη διακριτική ευχέρεια της ίδιας της εταιρίας και πραγματοποιείται από τους διαχειριστές της. Οι διαχειριστές, με τη σειρά τους, υπόκεινται σε ορισμένες δεοντολογικές και νομικές υποχρεώσεις ώστε να διασφαλίζεται ότι ενεργούν προς το συμφέρον της εταιρίας και όχι των μετόχων της, όταν διαχειρίζονται τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας.
68.
Εάν γινόταν δεκτή η ερμηνεία της Γερμανικής Κυβέρνησης για την έννοια του «ελέγχου», δεν θα δίσταζα να συμφωνήσω με το ότι η συμμετοχή στο κεφάλαιο μιας εταιρίας δεν μπορεί να οδηγήσει σε τεκμήριο ελέγχου επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εταιρίας αυτής.
69.
Εντούτοις, η έννοια του «ελέγχου» στον τομέα των περιοριστικών μέτρων δεν έχει το ίδιο περιεχόμενο με εκείνο το οποίο έχει συνήθως στον τομέα του εταιρικού δικαίου (
31
).
70.
Στον τομέα των περιοριστικών μέτρων, στην έννοια αυτή πρέπει να αποδίδεται σημασία που να ανταποκρίνεται στον στόχο που επιδιώκουν τα μέτρα στα οποία εντάσσεται.
71.
Τα μέτρα αυτά επιδιώκουν τη στόχευση φυσικών και νομικών προσώπων τα οποία το Συμβούλιο έκρινε ότι συμβάλλουν στην άσκηση βίας εις βάρος της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης στη Λευκορωσία, καθώς και εκείνων που θεωρεί ότι επωφελούνται από το καθεστώς Λουκασένκο ή το υποστηρίζουν (
32
).
72.
Στο πλαίσιο αυτό, η απόδοση στην έννοια του «ελέγχου» της περιοριστικής ερμηνείας που υποστηρίζει η Γερμανική Κυβέρνηση δεν θα λάμβανε υπόψη τους αμέτρητους τρόπους με τους οποίους ο A.V.S. θα μπορούσε να επηρεάσει έμμεσα τη χρήση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων, καθιστώντας έτσι δυνατή την καταστρατήγηση των επίμαχων μέτρων (
33
).
73.
Αυτός ο κίνδυνος καταστρατήγησης είναι ιδιαίτερα σοβαρός όταν πρόκειται για την ύπαρξη δικτύου πελατειακών σχέσεων και αφοσίωσης προσώπων που υποστηρίζουν καθεστώς το οποίο στοχεύουν τα περιοριστικά μέτρα ή επωφελούνται από αυτό (
34
).
74.
Στην περίπτωση αυτή, οι ακριβείς λεπτομέρειες του εταιρικού δικαίου (συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων των ανεξάρτητων διαχειριστών) δεν αντικατοπτρίζουν την πρακτική πραγματικότητα του τρόπου με τον οποίο τα περιουσιακά στοιχεία μπορούν να μεταβιβαστούν σε σύντομο χρονικό διάστημα (
35
).
75.
Επομένως, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της επίμαχης δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων, η έννοια του «ελέγχου», όπως διαλαμβάνεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, πρέπει να τυγχάνει ερμηνείας που να είναι ανοιχτή τόσο σε άμεσους όσο και σε έμμεσους τρόπους επηρεασμού της χρήσης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων οντότητας συνδεόμενης με καταχωρισθέν πρόσωπο (
36
).
76.
Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, επομένως, το ζήτημα δεν είναι εάν, λόγω της συμμετοχής του στην EM SYSTEM, ο A.V.S. είναι σε θέση να διαθέτει ελεύθερα τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους της εταιρίας αυτής, αλλά εάν η εν λόγω σχέση με την EM SYSTEM τού παρέχει τη δυνατότητα να επηρεάζει τις αποφάσεις της εταιρίας αυτής σχετικά με τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους (
37
).
77.
Όταν το διακύβευμα είναι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, ο χρόνος είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Για τον λόγο αυτόν, το Δικαστήριο έχει ήδη αναγνωρίσει ότι, σε περίπτωση καθυστέρησης της εφαρμογής τέτοιων μέτρων, ελλοχεύει ο κίνδυνος τα κεφάλαια να απομακρυνθούν από το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που προορίζεται να αποτελέσει τον στόχο του περιοριστικού μέτρου. Επομένως, πρέπει να διασφαλίζεται ανά πάσα στιγμή το στοιχείο του αιφνιδιασμού (
38
).
78.
Τούτο συνεπάγεται ότι όλα τα υποκείμενα του δικαίου της Ένωσης πρέπει να είναι σε θέση να εφαρμόσουν τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων εντός του συντομότερου δυνατού χρονικού διαστήματος.
79.
Για τον σκοπό αυτόν, είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθούν ορισμένα τεκμήρια σχετικά με την εσωτερική δομή λήψης αποφάσεων των νομικών προσώπων τα οποία ενδέχεται να θιγούν.
80.
Τούτο προκύπτει επίσης από τις κατευθυντήριες γραμμές του Συμβουλίου του 2018 και από τις βέλτιστες πρακτικές του 2022, οι οποίες προβλέπουν ότι ένδειξη «ελέγχου» μπορεί να είναι η εξουσία άσκησης δεσπόζουσας επιρροής επί νομικού προσώπου (
39
).
81.
Μολονότι η εξουσία αυτή μπορεί να υφίσταται και με μικρότερα μερίδια συμμετοχής, όταν ένα πρόσωπο κατέχει το 50 % του κεφαλαίου μιας εταιρίας, το πρόσωπο αυτό είναι συνήθως σε θέση να υπαγορεύει ή να αποτρέπει ορισμένες αποφάσεις εντός της εταιρίας αυτής ή τουλάχιστον να διασφαλίζει ότι οι εταιρικές υποθέσεις διεξάγονται σύμφωνα με τις επιθυμίες του (
40
).
82.
Επομένως, ευλόγως τεκμαίρεται ότι η κατά 50 % συμμετοχή σε μια εταιρία καθιστά δυνατό τον έλεγχο όχι μόνον επί της εταιρίας αυτής, αλλά και επί των κεφαλαίων και των οικονομικών της πόρων.
83.
Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, προκύπτει ότι οι εναγόμενες τράπεζες δεν υπέπεσαν σε σφάλμα δεσμεύοντας τους λογαριασμούς της EM SYSTEM λόγω της συμμετοχής του A.V.S. κατά 50 % στην εταιρία αυτή –και μάλιστα όφειλαν να ενεργήσουν έτσι δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
84.
Μολονότι το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει επίσης ότι ο «έλεγχος» του A.V.S. θα μπορούσε εξίσου να απορρέει από το καταστατικό της EM SYSTEM, εντούτοις δεν θεωρώ αυτή ή οποιαδήποτε άλλη πρόσθετη εκτίμηση αναγκαία ή χρήσιμη. Εξάλλου, δεν μπορεί ευλόγως να αναμένεται από όλα τα υποκείμενα του δικαίου της Ένωσης να έχουν στη διάθεσή τους τα καταστατικά όλων των εταιριών που είναι εγκατεστημένες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
85.
Ομοίως, μπορεί να είναι αληθές ότι το δικαίωμα άσκησης ορισμένων εξουσιών ψήφου λόγω της κατοχής μετοχών δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην «έλεγχο» επί των περιουσιακών στοιχείων και των οικονομικών πόρων μιας εταιρίας. Εντούτοις, ακόμη και αν κάποιος είχε στη διάθεσή του τη δομή διακυβέρνησης των θιγόμενων εταιριών (και διέθετε τις απαραίτητες γνώσεις), θα έπρεπε να διερευνήσει εάν, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, οι εξουσίες ψήφου λόγω της κατοχής μετοχών συνεπάγονται τη δυνατότητα ελέγχου.
86.
Τέτοιες πρόσθετες ενέργειες απαιτούν χρόνο· και ο χρόνος είναι ένα στοιχείο που δεν υπάρχει σε επάρκεια όταν πρέπει να εφαρμοστεί αμέσως η δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων.
87.
Ταυτόχρονα, η χρήση τεκμηρίων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αδιαφορία και πρέπει να υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς. Αυτό το ζήτημα θα εξετάσω στη συνέχεια.
Γ.
Η ανατροπή του τεκμηρίου του «ελέγχου»
88.
Η δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων μιας εταιρίας έχει σημαντικές επιπτώσεις στη φήμη της εταιρίας και στη δυνατότητά της να διεξάγει τις δραστηριότητές της (
41
).
89.
Κατά συνέπεια, εάν στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία θεωρηθεί ότι υπάρχει τεκμήριο ότι η συμμετοχή κατά 50 % σημαίνει ότι ο έλεγχος παρέχεται επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εν λόγω εταιρίας, το τεκμήριο αυτό μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον εάν η θιγόμενη εταιρία έχει τη δυνατότητα να προσκομίσει αποδείξεις περί του αντιθέτου και να διασφαλίσει την προστασία των δικαιωμάτων άμυνάς της (
42
).
90.
Αφ’ ης στιγμής το τεκμήριο αυτό διαπιστωθεί (εν προκειμένω από τις εναγόμενες τράπεζες), η θιγόμενη εταιρία φέρει το βάρος αποδείξεως να προσκομίσει στοιχεία ότι, παρά την κατά 50 % συμμετοχή καταχωρισθέντος προσώπου, δεν μπορεί να ασκηθεί έλεγχος επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της.
91.
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Γερμανική Κυβέρνηση, μια τέτοια «αντιστροφή» του βάρους αποδείξεως δεν απαιτείται να προβλέπεται ρητώς από τον νόμο. Το αποτέλεσμα αυτό μπορεί να συνάγεται εμμέσως, εφόσον θεωρηθεί ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία προβλέπει τεκμήριο ελέγχου λόγω της συμμετοχής κατά 50 %.
92.
Σε ποιον όμως πρέπει να προσκομίζεται η απόδειξη της απουσίας ελέγχου;
93.
Μια επιλογή είναι να προσκομίζεται στο πρόσωπο που εφάρμοσε το επίμαχο περιοριστικό μέτρο. Εν προκειμένω, πρόκειται για τις εναγόμενες τράπεζες. Ωστόσο, η λήψη απόφασης για ένα τέτοιο ζήτημα ενδέχεται να συνιστά υπερβολική απαίτηση για τις εν λόγω οντότητες. Επιπροσθέτως, δεν μπορεί να υπάρχει κατ’ ανάγκην κίνητρο για την τροποποίηση της θέσης τους, λαμβανομένης υπόψη της ύπαρξης, στον κανονισμό για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, ρητής διάταξης που προστατεύει τις οντότητες αυτές, καθώς και τους διευθυντές και τους υπαλλήλους τους, από την ευθύνη για την καλόπιστη εφαρμογή των επίμαχων μέτρων (
43
).
94.
Μια άλλη επιλογή είναι η προσκόμιση τέτοιων αποδεικτικών στοιχείων σε φορέα του οικείου κράτους μέλους. Στην υπό κρίση υπόθεση, μολονότι, όπως προανέφερα, η λιθουανική νομοθεσία φαίνεται να έχει μεταβληθεί, δεν ενεπλάκη τέτοιος φορέας κατά τον χρόνο επέλευσης των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση διαφοράς (
44
).
95.
Στην περίπτωση αυτή, ο μόνος τρόπος ανατροπής του τεκμηρίου του «ελέγχου» είναι ενώπιον των αρμόδιων δικαστηρίων του κράτους μέλους.
96.
Ενώπιον των δικαστηρίων αυτών, η θιγόμενη εταιρία πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει ότι το καταχωρισθέν πρόσωπο δεν μπορεί να ασκήσει έλεγχο επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της. Όπως ισχυρίζεται η Ισπανική Κυβέρνηση, τα δικαστήρια αυτά πρέπει να έχουν πλήρη δικαιοδοσία να εξετάζουν τα αποδεικτικά στοιχεία που τους προσκομίζονται.
97.
Όπως προκύπτει εν προκειμένω, αυτή η οδός ανεξάρτητου ελέγχου είναι διαθέσιμη στη Λιθουανία, σύμφωνα με τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, δεδομένου ότι η EM SYSTEM προσβάλλει την απόφαση των εναγόμενων τραπεζών να δεσμεύσουν τους λογαριασμούς της ενώπιον των αρμόδιων πολιτικών δικαστηρίων (
45
).
98.
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να διερωτάται ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αποδειχθεί η έλλειψη ελέγχου.
99.
Υπό την έννοια αυτή, με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν το γεγονός ότι μια εταιρία υπόκειται στην απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων σε καταχωρισθέν πρόσωπο, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 2, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα προς απόδειξη της έλλειψης ελέγχου (
46
).
100.
Είναι δυσχερής η in abstracto απαρίθμηση των επιχειρημάτων τα οποία μπορεί να επικαλεστεί εταιρία υποκείμενη στο τεκμήριο του «ελέγχου». Αυτά εξαρτώνται από διάφορους παράγοντες, όπως η δομή διακυβέρνησης της εταιρίας, το καταστατικό της, καθώς και οι πραγματικές συνθήκες λειτουργίας της εταιρίας αυτής (
47
).
101.
Οι περιστάσεις τις οποίες αναφέρει το αιτούν δικαστήριο με το τρίτο ερώτημά του, όπως i) ο διαχωρισμός των περιουσιακών στοιχείων της εταιρίας από εκείνα των μετόχων της, ii) το γεγονός ότι ο διαχειριστής της εταιρίας (και όχι το πρόσωπο που έχει καταχωρισθεί στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού) ενεργεί για λογαριασμό της εταιρίας και iii) το γεγονός ότι πρόσβαση στους τραπεζικούς λογαριασμούς της εταιρίας διαθέτει μόνον ο διαχειριστής της, μπορούν άπασες να αποτελέσουν ενδείξεις ότι δεν υφίσταται έλεγχος από τον μέτοχο πλειοψηφίας.
102.
Εντούτοις, κανένα από τα στοιχεία αυτά δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να αποδειχθεί η έλλειψη ελέγχου λόγω της συμμετοχής κατά 50 %, ούτε μπορεί, αφ’ εαυτού, να αποτελέσει εγγύηση ότι ο εν λόγω μέτοχος δεν μπορεί να ασκήσει και δεν ασκεί επιρροή στη χρήση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της εταιρίας.
103.
Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλεται από το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία κατά προσώπων που έχουν καταχωρισθεί στο παράρτημα Ι του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία δεν εκτείνεται αυτομάτως σε μη καταχωρισθείσα στο παράρτημα αυτό εταιρία. Εντούτοις, εάν καταχωρισθέν στο εν λόγω παράρτημα πρόσωπο κατέχει τουλάχιστον το 50 % των μετοχών της εταιρίας αυτής, μπορεί να τεκμαίρεται ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι της εν λόγω εταιρίας τελούν υπό τον έλεγχο του καταχωρισθέντος στο παράρτημα Ι προσώπου και, ως εκ τούτου, πρέπει να δεσμευθούν. Το τεκμήριο αυτό είναι μαχητό και πρέπει να υπόκειται στον έλεγχο εθνικού δικαστηρίου.
Δ.
Η σύνδεση μεταξύ της απαγόρευσης διάθεσης κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων και της απαίτησης «ελέγχου»
104.
Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, εάν η EM SYSTEM μπορεί να αποδείξει ότι ο A.V.S. δεν ασκεί έλεγχο επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της με το αιτιολογικό ότι τα περιουσιακά αυτά στοιχεία δεν τίθενται άμεσα ή έμμεσα στη διάθεσή του.
105.
Θα εξετάσω σύντομα το σημείο αυτό.
106.
Κατά τη γνώμη μου, η προβλεπόμενη στο άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία απαγόρευση διάθεσης, άμεσα ή έμμεσα, κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων στα καταχωρισθέντα στον κατάλογο φυσικά ή νομικά πρόσωπα είναι αυτόνομη και διακριτή από την υποχρέωση δέσμευσης κεφαλαίων που προβλέπεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού.
107.
Τη θέση αυτή συμμερίζονται η Επιτροπή και η Γερμανική Κυβέρνηση.
108.
Πρώτον, ο κανονισμός για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία δεν συνδέει τα δύο αυτά μέτρα, ούτε μπορεί να συναχθεί τέτοια σύνδεση από τον σκοπό τους.
109.
Δεύτερον, η απλή ύπαρξη απαγόρευσης διάθεσης κεφαλαίων σε καταχωρισθέν πρόσωπο, όπως ο A.V.S., δεν εμποδίζει το πρόσωπο αυτό να ασκεί έλεγχο επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων μη καταχωρισθείσας εταιρίας, όπως η EM SYSTEM.
110.
Τρίτον, η απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων σε καταχωρισθέν πρόσωπο, όπως ο A.V.S., εξακολουθεί να ισχύει, ανεξαρτήτως του αν μη καταχωρισθείσα εταιρία, όπως η EM SYSTEM, κατορθώσει να αποδείξει ότι το πρόσωπο αυτό δεν ασκεί έλεγχο επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων της (
48
).
111.
Επομένως, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η απόφαση δέσμευσης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων μη καταχωρισθείσας οντότητας, η οποία ελέγχεται από καταχωρισθέν στο παράρτημα Ι του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία πρόσωπο, λαμβάνεται ανεξάρτητα από την απόφαση απαγόρευσης διάθεσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων στο εν λόγω πρόσωπο. Η απόφαση δέσμευσης κεφαλαίων δεν μπορεί να προσβληθεί βάσει του επιχειρήματος ότι οι λογαριασμοί εταιρίας, τα κεφάλαια της οποίας έχουν δεσμευθεί, δεν χρησιμοποιούνται από καταχωρισθέν πρόσωπο ή προς όφελός του.
112.
Δεδομένου ότι το τρίτο ερώτημα υποβλήθηκε υπό την επιφύλαξη καταφατικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο ερώτημα αυτό.
IV. Πρόταση
113.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (Ανώτατο Δικαστήριο, Λιθουανία) ως εξής:
1)
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 765/2006 του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2006, σχετικά με περιοριστικά μέτρα εις βάρος του Προέδρου Λουκασένκο και ορισμένων αξιωματούχων της Λευκορωσίας,
έχει την έννοια ότι:
η δέσμευση περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλεται από την ανωτέρω διάταξη κατά προσώπων που έχουν καταχωρισθεί στο παράρτημα Ι του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία δεν εκτείνεται αυτομάτως σε μη καταχωρισθείσα στο παράρτημα αυτό εταιρία.
Εντούτοις, εάν καταχωρισθέν στο εν λόγω παράρτημα πρόσωπο κατέχει τουλάχιστον το 50 % των μετοχών της εταιρίας αυτής, μπορεί να τεκμαίρεται ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι της εν λόγω εταιρίας τελούν υπό τον έλεγχο του καταχωρισθέντος στο παράρτημα Ι προσώπου και, ως εκ τούτου, πρέπει να δεσμευθούν.
Το τεκμήριο αυτό είναι μαχητό και πρέπει να υπόκειται στον έλεγχο εθνικού δικαστηρίου.
2)
Το άρθρο 2, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία
έχει την έννοια ότι:
η απόφαση δέσμευσης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων μη καταχωρισθείσας οντότητας, η οποία ελέγχεται από καταχωρισθέν στο παράρτημα Ι του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία πρόσωπο, λαμβάνεται ανεξάρτητα από την απόφαση απαγόρευσης διάθεσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων στο εν λόγω πρόσωπο.
Η απόφαση δέσμευσης κεφαλαίων δεν μπορεί να προσβληθεί βάσει του επιχειρήματος ότι τα περιουσιακά στοιχεία εταιρίας, τα κεφάλαια της οποίας έχουν δεσμευθεί, δεν χρησιμοποιούνται από το καταχωρισθέν πρόσωπο ή προς όφελός του.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2006, σχετικά με περιοριστικά μέτρα εις βάρος του Προέδρου Λουκασένκο και ορισμένων αξιωματούχων της Λευκορωσίας (ΕΕ 2006, L 134, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 1014/2012 του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2012, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2006 σχετικά με περιοριστικά μέτρα εις βάρος της Λευκορωσίας (ΕΕ 2012, L 307, σ. 1).
(
3
)	Συμπεράσματα της Προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των Βρυξελλών της 23ης/24ης Μαρτίου 2006, CONCL 1, ST/7775/06, 24 Μαρτίου 2006, σ. 35.
(
4
)	Κοινή θέση 2006/276/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 10ης Απριλίου 2006, σχετικά με περιοριστικά μέτρα εις βάρος ορισμένων αξιωματούχων της Λευκορωσίας και για την κατάργηση της κοινής θέσης 2004/661/ΚΕΠΠΑ (ΕΕ 2006, L 101, σ. 5).
(
5
)	Κοινή θέση 2006/362/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 18ης Μαΐου 2006, για την τροποποίηση της κοινής θέσης 2006/276 (ΕΕ 2006, L 134, σ. 45).
(
6
)	Απόφαση του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με περιοριστικά μέτρα κατά της Λευκορωσίας (ΕΕ 2012, L 285, σ. 1, στο εξής: απόφαση 2012/642).
(
7
)	Απόφαση 2012/642 (αιτιολογικές σκέψεις 5 και 6).
(
8
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2012, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2006 σχετικά με περιοριστικά μέτρα εις βάρος της Λευκορωσίας (ΕΕ 2012, L 307, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 1014/2012).
(
9
)	Κανονισμός 1014/2012 (αιτιολογική σκέψη 2).
(
10
)	Εκτελεστικός κανονισμός του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2020, για την εφαρμογή του άρθρου 8α παράγραφος 1 του [κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία] (ΕΕ 2020, L 426I, σ. 1).
(
11
)	Η πλήρης αιτιολόγηση έχει ως εξής: «Είναι από τους κυριότερους επιχειρηματίες της Λευκορωσίας με επιχειρηματικά συμφέροντα στους τομείς της κατασκευαστικής, των μηχανολογικών κατασκευών, της γεωργίας και άλλους. Αναφέρεται ότι είναι από τα πρόσωπα που επωφελήθηκαν περισσότερο από την ιδιωτικοποίηση κατά τη διάρκεια της προεδρίας Lukashenko. Είναι επίσης μέλος του προεδρείου της ένωσης “Belaya Rus” που υποστηρίζει το καθεστώς Lukashenk[o] και μέλος του Συμβουλίου Ανάπτυξης της Επιχειρηματικότητας στη Δημοκρατία της Λευκορωσίας. Κατά συνέπεια, επωφελείται από το καθεστώς Lukashenk[o] και το στηρίζει. Τον Ιούλιο του 2020 προέβη σε δημόσιες δηλώσεις με τις οποίες καταδίκαζε τις αντιπολιτευόμενες διαδηλώσεις στη Λευκορωσία, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στην καταστολή της κοινωνίας των πολιτών και της δημοκρατικής αντιπολίτευσης».
(
12
)	Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή και αξιολόγηση των περιοριστικών μέτρων (κυρώσεων) στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας της ΕΕ, ST/5664/18, της 4ης Μαΐου 2018 (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2018).
(
13
)	Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Βέλτιστες πρακτικές της ΕΕ για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ST/10572/22, της 27ης Ιουνίου 2022 (στο εξής: βέλτιστες πρακτικές του 2022).
(
14
)	Η υπογράμμιση δική μου. Σε υποσημείωση στο σημείο 55a των κατευθυντηρίων γραμμών του 2018 και στο σημείο 63 των βέλτιστων πρακτικών του 2022, αμφότερα τα εν λόγω έγγραφα παραπέμπουν στον κανονισμό (ΕΚ) 2580/2001 του Συμβουλίου, της 27ης Δεκεμβρίου 2001, για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (ΕΕ 2001, L 344, σ. 70, στο εξής: κανονισμός του 2001 κατά της τρομοκρατίας), στο άρθρο 1, σημείο 5, του οποίου δίδεται ο εξής ορισμός: «5. “Ιδιοκτησία νομικού προσώπου, ομάδας ή οντότητας”: η κατοχή ποσοστού 50 % ή υψηλότερου των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας νομικού προσώπου, ομάδας ή οντότητας ή η κατοχή πλειοψηφικής συμμετοχής».
(
15
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
16
)	Όπως προκύπτει από τη νομολογία, το είδος αυτό των μέτρων καλύπτει επίσης «τόσο την κυβέρνηση […] χώρας όσο και τα άτομα και τις οντότητες που συνδέονται με την κυβέρνηση ή ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από αυτήν»· βλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑402/05 P και C‑415/05 P, EU:C:2008:461, σκέψη 166), και, συναφώς, απόφαση της 13ης Μαρτίου 2012, Tay Za κατά Συμβουλίου (C‑376/10 P, EU:C:2012:138, σκέψη 61).
(
17
)	Πρβλ. απόφαση της 21ης Απριλίου 2015, Anbouba κατά Συμβουλίου (C‑605/13 P, EU:C:2015:248, σκέψη 52) (όπου εξηγείται ότι «το Συμβούλιο ανταποκρίνεται στο βάρος αποδείξεως που φέρει, εφόσον προβάλλει ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης ένα σύνολο επαρκώς συγκεκριμένων, σαφών και συγκλινουσών ενδείξεων βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη επαρκούς συνδέσμου μεταξύ προσώπου που υπόκειται σε μέτρο δεσμεύσεως κεφαλαίων και του οικείου καθεστώτος»). Πρβλ. επίσης, όσον αφορά το σημερινό άρθρο 215, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αποφάσεις της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑402/05 P και C‑415/05 P, EU:C:2008:461, σκέψη 166), της 13ης Μαρτίου 2012, Tay Za κατά Συμβουλίου (C‑376/10 P, EU:C:2012:138, σκέψη 64), και της 28ης Ιουλίου 2016, Tomana κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑330/15 P, EU:C:2016:601, σκέψη 46) (οι οποίες άπασες αναφέρονται στην ανάγκη ύπαρξης «επαρκούς συνδέσμου» μεταξύ των οικείων προσώπων και της τρίτης χώρας κατά της οποίας στρέφονται τα περιοριστικά μέτρα της Ένωσης).
(
18
)	Πρβλ. απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Επιτροπή κ.λπ. κατά Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P και C‑595/10 P, EU:C:2013:518, σκέψη 116 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) (όπου εξηγείται ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως που προβλέπει το άρθρο 296 ΣΛΕΕ προϋποθέτει «η αιτιολογία της πράξεως της Ένωσης να προσδιορίζει τους επιμέρους, ειδικούς και συγκεκριμένους λόγους, για τους οποίους οι αρμόδιες αρχές θεωρούν ότι στο οικείο πρόσωπο πρέπει να επιβληθούν περιοριστικά μέτρα»).
(
19
)	Βλ. απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑402/05 P και C‑415/05 P, EU:C:2008:461, σκέψη 326) (όπου εξηγείται ότι «τα κοινοτικά όργανα οφείλουν, σύμφωνα με τις αρμοδιότητες που τους έχουν ανατεθεί από τη Συνθήκη ΕΚ, να διασφαλίζουν τον, κατ’ αρχήν πλήρη, έλεγχο της νομιμότητας όλων των κοινοτικών πράξεων με κριτήρια τα θεμελιώδη δικαιώματα τα οποία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου, περιλαμβανομένων των μέτρων ΚΕΠΠΑ»).
(
20
)	Πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 88) (όπου εξηγείται ότι, «λαμβανομένου υπόψη του ευρέος περιεχομένου των στόχων και σκοπών της ΚΕΠΠΑ, όπως αυτοί διατυπώνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 5, ΣΕΕ και στο άρθρο 21 ΣΕΕ καθώς και στις ειδικές διατάξεις σχετικά με την ΚΕΠΠΑ, ιδίως στα άρθρα 23 και 24 ΣΕΕ, το Συμβούλιο διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια κατά τον ορισμό του αντικειμένου αυτού»).
(
21
)	Αυτός ο μηχανισμός υιοθετήθηκε με την απόφαση 2008/475/ΕΚ του Συμβουλίου, της 23ης Ιουνίου 2008, περί εφαρμογής του άρθρου 7 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 423/2007 σχετικά με ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2008, L 163, σ. 29), με την οποία γίνεται η ακόλουθη προσθήκη στο παράρτημα V του κανονισμού (ΕΚ) 423/2007 του Συμβουλίου, της 19ης Απριλίου 2007, σχετικά με ορισμένα περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν (ΕΕ 2007, L 103, σ. 1): «Τράπεζα Melli, Melli Bank Iran και όλα τα υποκαταστήματα και οι θυγατρικές της, περιλαμβανομένων των α) Bank Melli plc β) Bank Melli Iran Zao». Εντούτοις, μολονότι η καταχώριση περισσότερων οντοτήτων υπό την ίδια αιτιολογία ενδεχομένως πληροί την προϋπόθεση προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως υποστηρίζει η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή όσον αφορά την απόφαση της 9ης Ιουλίου 2009, Melli Bank κατά Συμβουλίου (T‑246/08 και T‑332/08, EU:T:2009:266, σκέψη 146), εντούτοις μια αόριστη μνεία συγκεκριμένου χαρακτηριστικού, κοινού σε περισσότερες μη κατονομαζόμενες οντότητες, όπως η ιδιότητα της «θυγατρικής» καταχωρισθείσας εταιρίας, δεν θα πληροί την εν λόγω προϋπόθεση.
(
22
)	Ερωτηθέν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση γιατί δεν καταχωρίστηκε στον κατάλογο η ίδια η EM SYSTEM, ιδίως αφού και ο έτερος μέτοχος, στον οποίο ανήκει το υπόλοιπο 50 % των μετοχών της εταιρίας, καταχωρίστηκε το 2024, το Συμβούλιο απάντησε ότι ο ύπατος εκπρόσωπος δεν πρότεινε την καταχώρισή της [βλ. καταχώριση 278 του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2024/3177 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2024, για την εφαρμογή του άρθρου 8α παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 765/2006 σχετικά με περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στη Λευκορωσία και της εμπλοκής της Λευκορωσίας στην επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας (ΕΕ L, 2024/3177)].
(
23
)	Βλ. επίσης, συναφώς, άρθρο 8α του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, το οποίο προβλέπει ειδικώς τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθεί το Συμβούλιο όταν επιθυμεί να τροποποιήσει το παράρτημα I του εν λόγω κανονισμού. Η παράγραφος 1 της εν λόγω διάταξης προβλέπει ειδικώς ότι, «οσάκις το Συμβούλιο αποφασίζει να υπαγάγει φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό στα μέτρα που αναφέρονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, τροποποιεί αναλόγως το παράρτημα I». Η παράγραφος 2 της εν λόγω διάταξης ορίζει ότι «το Συμβούλιο γνωστοποιεί την απόφασή του στο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό [που αφορά], μαζί με τους λόγους για την καταχώρισή του στον κατάλογο, είτε άμεσα, εάν η διεύθυνσή του είναι γνωστή, είτε με δημοσίευση σχετικής ανακοίνωσης, παρέχοντας τη δυνατότητα στο εν λόγω φυσικό ή νομικό πρόσωπο, οντότητα ή οργανισμό να υποβάλει παρατηρήσεις».
(
24
)	Βλ., συναφώς, απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2008, Kadi και Al Barakaat International Foundation κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑402/05 P και C‑415/05 P, EU:C:2008:461, σκέψη 284) (όπου εξηγείται ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου συνιστά προϋπόθεση νομιμότητας των πράξεων της Ένωσης και ότι δεν μπορούν να επιτραπούν εντός της έννομης τάξης της Ένωσης μέτρα ασυμβίβαστα προς τον σεβασμό αυτών). Βλ., επίσης, άρθρο 215, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, η οποία προβλέπει ότι τα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλονται δυνάμει της διάταξης αυτής «περιέχουν τις αναγκαίες διατάξεις περί νομικών εγγυήσεων», καθώς και δήλωση 25 όσον αφορά τα άρθρα 75 και 215 ΣΛΕΕ (η οποία ορίζει ότι «ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών συνεπάγεται, ιδίως, ότι αποδίδεται η δέουσα προσοχή στην προστασία και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των ενδιαφερόμενων ατόμων ή οντοτήτων προκειμένου να επωφελούνται των εγγυήσεων που προβλέπονται από το νόμο. Προς τούτο και για να εξασφαλισθεί ο διεξοδικός δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων με τις οποίες επιβάλλονται περιοριστικά μέτρα σε άτομο ή οντότητα, οι εν λόγω αποφάσεις πρέπει να βασίζονται σε σαφή και διαφανή κριτήρια. Τα κριτήρια αυτά θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοριστικού μέτρου»).
(
25
)	Θα πρέπει να επισημάνω επίσης ότι η έννοια του όρου «έλεγχος» στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης 2012/642, καθώς και στο άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία, φαίνεται να είναι διαφορετική από εκείνη του ίδιου όρου στην πρώτη περίοδο του άρθρου 4, παράγραφος 1, της απόφασης 2012/642. Στην πρώτη περίπτωση, η διάταξη προβλέπει τα κριτήρια βάσει των οποίων το Συμβούλιο προσδιορίζει τα πρόσωπα που δύνανται να καταχωριστούν (ήτοι, το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του μέτρου), ενώ στη δεύτερη περίπτωση προβλέπει ότι τα περιουσιακά στοιχεία που ελέγχονται από την καταχωρισθείσα οντότητα πρέπει να δεσμευτούν (ήτοι, το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του μέτρου).
(
26
)	Βλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 141) (όπου εξηγείται ότι, δεδομένου ότι κανονισμός που εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ σκοπεί στη θέσπιση των αναγκαίων μέτρων για την εφαρμογή αποφάσεως του Συμβουλίου στον τομέα της ΚΕΠΠΑ, οι όροι του εν λόγω κανονισμού πρέπει να ερμηνεύονται, κατά το μέτρο του δυνατού, υπό το πρίσμα των διατάξεων της ως άνω αποφάσεως).
(
27
)	Στο συμπέρασμα αυτό φαίνεται να καταλήγει και το Συμβούλιο στο σημείο 35 του εγγράφου των βέλτιστων πρακτικών του 2022: «[…] δεν καλύπτονται τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι μη χαρακτηρισθείσας οντότητας η οποία έχει χωριστή νομική προσωπικότητα από χαρακτηρισθέν πρόσωπο/χαρακτηρισθείσα οντότητα, εκτός αν ευρίσκονται υπό τον έλεγχο ή στην κατοχή του χαρακτηρισθέντος προσώπου ή της χαρακτηρισθείσας οντότητας».
(
28
)	Στο άρθρο 1, σημείο 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία ορίζεται η έννοια των «κεφαλαίων» ως «τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και τα οικονομικά οφέλη κάθε είδους, στα οποία ενδεικτικώς περιλαμβάνονται […] γ) οι δημοσίως και ιδιωτικώς διαπραγματεύσιμοι τίτλοι […] μεταξύ των οποίων οι μετοχές και τα μερίδια». Επομένως, είναι σαφές ότι οι μετοχές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων που επιβάλλει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.
(
29
)	Υπενθυμίζεται, συναφώς, το άρθρο 288 ΣΛΛΕ, το οποίο προβλέπει ότι «[ο] κανονισμός έχει γενική ισχύ […]» και «είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος».
(
30
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 22ας Ιουνίου 2021, Βενεζουέλα κατά Συμβουλίου (Επηρεασμός τρίτου κράτους) (C‑872/19 P, EU:C:2021:507, σκέψη 90) (όπου εξηγείται ότι τα περιοριστικά μέτρα κατά της Βενεζουέλας «εφαρμόζονται χωρίς να απαιτείται η λήψη εκτελεστικών μέτρων ούτε από την Ένωση ούτε από τα κράτη μέλη»).
(
31
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψη 70) (όπου εξηγείται ότι «η έννοια της “εταιρίας που τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο άλλης οντότητας” δεν έχει, στον τομέα των περιοριστικών μέτρων, το ίδιο περιεχόμενο με εκείνο το οποίο έχει γενικώς στο εταιρικό δίκαιο, προκειμένου να προσδιοριστεί η επιχειρηματική ευθύνη εταιρίας της οποίας οι αποφάσεις τελούν νομικώς υπό τον έλεγχο άλλης εμπορικής οντότητας»).
(
32
)	Απόφαση 2012/642 (αιτιολογικές σκέψεις 6 και 7).
(
33
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψη 69) (που υιοθετεί τη θέση ότι η ερμηνεία των λέξεων «ανήκει ή ελέγχεται» μόνο υπό την έννοια της άμεσης κατοχής ή του άμεσου ελέγχου θα επέτρεπε τα περιοριστικά μέτρα «να καταστρατηγηθούν μέσω πληθώρας συμβατικών ή πραγματικών δυνατοτήτων ελέγχου»).
(
34
)	Βλ. απόφαση της 7ης Ιουνίου 2023, Shakutin κατά Συμβουλίου (T‑141/21, EU:T:2023:303, σκέψη 153) (η οποία δέχεται ότι το Συμβούλιο διαπίστωσε ότι «η άσκηση σημαντικής οικονομικής δραστηριότητας από επιχειρηματίες στη Λευκορωσία είναι δυνατή μόνον με τη στήριξη του καθεστώτος Λουκασένκο»). Βλ. επίσης, κατ’ αναλογίαν, απόφαση του Court of Appeal of England and Wales (εφετείου Αγγλίας και Ουαλίας, Ηνωμένο Βασίλειο), της 27ης Φεβρουαρίου 2024, στην υπόθεση Dalston Projects Ltd κ.λπ. κατά Secretary of State for Transport (2024) EWCA Civ 172 (σκέψη 122), η οποία παραπέμπει σε κατάθεση μάρτυρα στην οποία εξηγείται ότι «η φύση της ρωσικής πολιτικής οικονομίας έχει ουσιαστικά τον χαρακτήρα πελατειακής σχέσης», ήτοι αποτελεί «ένα σύστημα στο οποίο το κράτος παρέχει ευκαιρίες και υλικά πλεονεκτήματα, κρατικές συμβάσεις και ανώτερες θέσεις στην κυβέρνηση και σε συνδεδεμένες με την κυβέρνηση οντότητες σε έναν στενό κύκλο εμπίστων, ως αντάλλαγμα για την αφοσίωση και την υποστήριξή τους».
(
35
)	Βλ., επίσης, απόφαση του Court of Appeal of England and Wales (εφετείου Αγγλίας και Ουαλίας), της 27ης Φεβρουαρίου 2024, στην υπόθεση Dalston Projects Ltd κ.λπ. κατά Secretary of State for Transport (2024) EWCA Civ 172 (σκέψη 183), στην οποία το εν λόγω δικαστήριο θεώρησε ως «συμπέρασμα βάσει της κοινής λογικής» και «όχι θέμα που βασίζεται στις ακριβείς λεπτομέρειες του εταιρικού δικαίου» το ζήτημα ότι, εάν δύο ή περισσότεροι επιχειρηματικοί εταίροι που συνδέονται με καθεστώς το οποίο πρέπει να καταπολεμηθεί με περιοριστικά μέτρα συμμετέχουν από κοινού σε εταιρία, τότε υφίσταται κίνδυνος καταστρατήγησης της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων.
(
36
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Bank Sepah (C‑340/20, EU:C:2021:903, σκέψεις 43 και 56) (στην οποία επισημαίνεται, όσον αφορά το εύρος της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων, ότι «σκοπός της δέσμευσης κεφαλαίων είναι να περιοριστούν στο ελάχιστο οι συναλλαγές που ενδέχεται να πραγματοποιηθούν επί δεσμευμένων κεφαλαίων» και ότι «για την επίτευξη των σκοπών [που επιδιώκουν τα περιοριστικά μέτρα] είναι όχι μόνο θεμιτό αλλά και απαραίτητο οι ορισμοί των εννοιών της “δέσμευσης κεφαλαίων” και της “δέσμευσης οικονομικών πόρων” να τυγχάνουν ευρείας ερμηνείας, καθότι πρέπει να παρεμποδιστεί κάθε χρήση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων η οποία θα καθιστούσε δυνατή την καταστρατήγηση των επίμαχων κανονισμών και την εκμετάλλευση των κενών του συστήματος»).
(
37
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψεις 70 και 71) (στην οποία εξηγείται ότι η έννοια της «εταιρίας που τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο άλλης οντότητας» πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι αφορά την περίπτωση στην οποία φυσικό ή νομικό πρόσωπο «είναι σε θέση να επηρεάσει τις επιχειρηματικές επιλογές άλλου προσώπου με το οποίο διατηρεί εμπορικές σχέσεις, έστω και εν απουσία οποιουδήποτε νομικού ή ιδιοκτησιακού δεσμού ή δεσμού κεφαλαιακής συμμετοχής μεταξύ των δύο αυτών οικονομικών οντοτήτων»).
(
38
)	Πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Γαλλία κατά People’s Mojahedin Organization of Iran (C‑27/09 P, EU:C:2011:853, σκέψη 61) (στην οποία εξηγείται ότι, στην περίπτωση δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων, προκειμένου να μη θιγεί η αποτελεσματικότητα του μέτρου αυτού, «ένα τέτοιο μέτρο πρέπει, ως εκ της φύσεώς του, να είναι αιφνιδιαστικό και να μπορεί να εφαρμοσθεί αμέσως»).
(
39
)	Βλ. κατευθυντήριες γραμμές του 2018 (σημείο 55b) καθώς και βέλτιστες πρακτικές του 2022 (σημείο 63). Οι εν λόγω διατάξεις, αντίστοιχα, διακρίνουν μεταξύ του δικαιώματος άσκησης τέτοιας επιρροής και της εξουσίας άσκησής της, ακόμη και ελλείψει του σχετικού δικαιώματος.
(
40
)	Στο σημείο αυτό ενδέχεται να είναι χρήσιμο να επισημανθεί ότι, κατά την εθνική δικογραφία, λίγο μετά την έκδοση του κανονισμού για τον κατάλογο κυρώσεων του 2020, σημειώθηκε απόπειρα μεταφοράς σημαντικού χρηματικού ποσού από τους λογαριασμούς της EM SYSTEM στον προσωπικό τραπεζικό λογαριασμό του διαχειριστή της. Τη μεταφορά αυτή μπλόκαρε μία από τις εναγόμενες τράπεζες.
(
41
)	Πρβλ. απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2018, National Iranian Tanker Company κατά Συμβουλίου (C‑600/16 P, EU:C:2018:966, σκέψη 33) (στην οποία αναγνωρίζεται ότι το συμφέρον για την αποκατάσταση της φήμης ισχύει επίσης και για τις εταιρίες που θίγονται από περιοριστικά μέτρα).
(
42
)	Βλ. σημείο 55c των κατευθυντηρίων γραμμών του 2018 και σημείο 65 των βέλτιστων πρακτικών του 2022, στα οποία το Συμβούλιο διευκρινίζει ότι θεωρεί τα κριτήρια της ιδιοκτησίας ή του ελέγχου μαχητά. Βλ. επίσης, κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψη 74) (στην οποία υπογραμμίζεται το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου ότι, «μολονότι η ύπαρξη νομικού ή ιδιοκτησιακού δεσμού ή δεσμού συμμετοχής στο κεφάλαιο εταιρίας μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ισοδυναμεί με δυνατότητα άσκησης επιρροής στις επιλογές της οντότητας που τελεί υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο, εντούτοις δεν συνιστά προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ για την άσκηση τέτοιας επιρροής»).
(
43
)	Βλ. άρθρο 6 του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
(
44
)	Όπως εξήγησε η Λιθουανική Κυβέρνηση, υφίσταται πλέον η δυνατότητα ανατροπής του τεκμηρίου του «ελέγχου» ενώπιον κρατικού φορέα επιφορτισμένου με τη σύνταξη καταλόγου των οντοτήτων των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία ελέγχονται από καταχωρισθέν πρόσωπο. Η ανεπιτυχής προσφυγή κατά της εν λόγω «εφαρμογής» των μέτρων παρέχει στη συνέχεια τη δυνατότητα κίνησης ένδικης διαδικασίας ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων του εν λόγω κράτους μέλους.
(
45
)	Επιπλέον, όπως τονίζεται στη διάταξη περί παραπομπής του αιτούντος δικαστηρίου, φαίνεται ότι στη Λιθουανία υφίσταται μηχανισμός μέσω του οποίου είναι δυνατή η αίτηση αποδέσμευσης δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, εάν το καταχωρισθέν πρόσωπο δεν έχει πλέον στην ιδιοκτησία ή υπό τον έλεγχό του τα επίμαχα περιουσιακά στοιχεία ή εάν εφαρμόζεται μία από τις προβλεπόμενες στο δίκαιο της Ένωσης εξαιρέσεις, όπως αυτές που περιλαμβάνονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού για τις κυρώσεις στη Λευκορωσία.
(
46
)	Όπως θα εκθέσω στην ενότητα ΙΙΙ.Δ, δεν θεωρώ ότι αυτό είναι δυνατόν.
(
47
)	Όπως ορθώς επισημαίνει η Λιθουανική Κυβέρνηση, στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής δεν ασκεί επιρροή το εάν το καταχωρισθέν πρόσωπο που κατέχει το 50 % των μετοχών έχει πράγματι ασκήσει στο παρελθόν δεσπόζοντα έλεγχο ή έχει εμπλακεί στην καθημερινή λήψη αποφάσεων ως προς τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους μη καταχωρισθείσας εταιρίας. Το κρίσιμο είναι η δυνατότητα αυτή να υφίσταται λόγω της συμμετοχής αυτού του προσώπου στην εταιρία. Βλ. επίσης, στο ίδιο πνεύμα, αποφάσεις της 9ης Ιουλίου 2009, Melli Bank κατά Συμβουλίου (T‑246/08 και Τ-332/08, EU:T:2009:266, σκέψη 125), και της 4ης Φεβρουαρίου 2014, Syrian Lebanese Commercial Bank κατά Συμβουλίου (T‑174/12 και T‑80/13, EU:T:2014:52, σκέψη 110) (οι οποίες αμφότερες απορρίπτουν το επιχείρημα ότι η έλλειψη, στο παρελθόν, εμπλοκής μετόχου πλειοψηφίας προδικάζει τις μελλοντικές ενέργειες του προσώπου αυτού, στο πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων).
(
48
)	Για παράδειγμα, ανεξαρτήτως του εάν τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι της EM SYSTEM έχουν δεσμευθεί λόγω της συμμετοχής του A.V.S. σε αυτήν, η εν λόγω εταιρία δεν μπορεί να του καταβάλει μερίσματα από τις μετοχές του.