62024CC0401
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANDREI BIONDIEGO
przedstawiona w dniu 5 czerwca 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑401/24
Staten genom Sjöfartsverket
przeciwko
Stockholms Hamn Aktiebolag
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Stockholms tingsrätt (sąd lokalny w Sztokholmie, Szwecja)]
Odesłanie prejudycjalne – Pomoc przyznawana przez państwa członkowskie – Artykuł 107 ust. 1 – Pojęcie „przedsiębiorstwa” – Pojęcie „pomocy” – Pojęcia „istniejącej pomocy” lub „nowej pomocy” – Odszkodowanie wypłacane na podstawie umowy zawartej przed przystąpieniem Szwecji do Unii Europejskiej przez organ państwa na rzecz przedsiębiorstwa komunalnego w celu zrekompensowania utraty dochodów wynikającej ze zniesienia opłat za przepłynięcie przez śluzę
I. Wprowadzenie
1.
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym podnosi różne kwestie dotyczące z jednej strony pojęcia „pomocy” w rozumieniu art. ust. 1 TFUE, a z drugiej strony pojęć „pomocy istniejącej” i „nowej pomocy” w rozumieniu rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (
2
). Badanie tych kwestii skłania w szczególności do zastanowienia się nad kwestią rozgraniczenia między działalnością gospodarczą, która jest objęta zakresem stosowania art. 107 i 108 TFUE, a działalnością niemającą charakteru gospodarczego, która natomiast jest wyłączona z zakresu stosowania tych postanowień. W ostatnich latach zapadły liczne orzeczenia Trybunału i Sądu w tej kwestii nie tylko w dziedzinach, które zwykle wchodzą w zakres podstawowych zadań państwa, takich jak zabezpieczenie społeczne, opieka zdrowotna lub edukacja, w których przeważają elementy społeczne, związane z opieką i solidarnościowe, lecz także w dziedzinach interwencji państwa, które co do zasady nie są pozbawione logiki handlowej, takich jak na przykład dziedzina infrastruktury, w szczególności infrastruktury transportowej i portowej (
3
).
2.
Takie kwestie są podniesione w ramach sporu między Staten genom Sjöfartsverket (państwem szwedzkim za pośrednictwem szwedzkiego urzędu do spraw żeglugi, zwanego dalej „Sjöfartsverket”) a Stockholms Hamn Aktiebolag (zwaną dalej „Stockholms Hamn”), będącą spółką komunalną, w której całościowy udział posiada gmina Sztokholm i która eksploatuje śluzę Hammarby. Spór w postępowaniu głównym można podsumować w następujący sposób. Sjöfartsverket jest organem państwowym zarządzającym operacjami przepłynięcia jednostek pływających przez kanał Södertälje. Do 1979 r. operacje dotyczące śluzowania na tym kanale oraz operacje przepłynięcia przez śluzę Hammarby podlegały opłacie pobieranej, odpowiednio, przez Sjöfartsverket i gminę Sztokholm. Kanał Södertälje i śluza Hammarby łączą Morze Bałtyckie z jeziorem Melar, będącym trzecim pod względem wielkości jeziorem w Szwecji. Opłaty pobierane przez Sjöfartsverket i gminę Sztokholm były koordynowane w celu zapewnienia, aby ich poziom nie miał wpływu na podział ruchu na obu przejściach. W ramach projektu ustawy przyjętego w dniu 26 października 1978 r. organy szwedzkie postanowiły znieść niektóre opłaty dotyczące przepłynięcia przez kanał Södertälje oraz, w celu utrzymania koordynacji opłat, znieść również odpowiadające im opłaty za przepłynięcie przez śluzę Hammarby, przewidując odszkodowanie na rzecz gminy Sztokholm za wynikającą z tego utratę dochodów. W 1979 r. Sjöfartsverket i gmina Sztokholm zawarły w tym celu umowę (zwaną dalej „umową w sprawie rekompensaty”), na mocy której gmina Sztokholm zobowiązała się do niepobierania od jednostek pływających innych niż rekreacyjne jednostki pływające opłaty za przepłynięcie przez śluzę Hammarby w zamian za coroczną rekompensatę wypłacaną przez Sjöfartsverket i powiązaną z wielkością ruchu oraz poziomem obowiązujących wówczas opłat (zwaną dalej „sporną rekompensatą”). Zgodnie z postanowieniami umowy kwota tej rekompensaty miała być obliczana co roku w oparciu o wskaźnik cen konsumpcyjnych. Umowa była przedłużana na okresy pięcioletnie, chyba że zostałaby wypowiedziana na co najmniej sześć miesięcy przed upływem okresu jej obowiązywania. Nowa kwota corocznej rekompensaty miała być określana dla każdego nowego okresu pięcioletniego w oparciu o zmiany wielkości ruchu na śluzie Hammarby w poprzednim okresie obowiązywania umowy. Przewidziana w umowie rekompensata była początkowo wypłacana na rzecz gminy Sztokholm, a następnie, od początku lat 90., na rzecz Stockholms Hamn.
3.
Sjöfartsverket wypowiedział umowę w 2021 r. (
4
) Przed sądami szwedzkimi zawisł spór dotyczący tego wypowiedzenia umowy. W dniu 4 maja 2023 r. Sjöfartsverket wytoczył przeciwko Stockholms Hamn powództwo przed Stockholms tingsrätt (sądem lokalnym w Sztokholmie, Szwecja), wnosząc o zwrot kwoty 38086436 SEK (koron szwedzkich) powiększonej o odsetki, odpowiadającej płatnościom dokonanym przez Sjöfartsverket na podstawie umowy w sprawie rekompensaty przed upływem wynoszącego 10 lat krajowego terminu przedawnienia liczonego od dnia wytoczenia powództwa (zwanego dalej „rozpatrywanym okresem”). Sjöfartsverket utrzymuje, że za sprawą spornej rekompensaty Stockholms Hamn uzyskała korzyść przy użyciu zasobów państwowych, którą można uznać za pomoc państwa. Stockholms Hamn podnosi, że działalność polegająca na eksploatacji śluzy Hammarby nie stanowi działalności gospodarczej, do której mają zastosowanie przepisy prawa Unii w dziedzinie pomocy państwa. W każdym razie na mocy umowy w sprawie rekompensaty powierzono jej świadczenie usługi w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG). Nawet gdyby rekompensatę przewidzianą w umowie należało uznać za pomoc państwa, byłaby to jednak istniejąca pomoc na podstawie art. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia nr 2015/1589, ponieważ została ona przyznana przed przystąpieniem Szwecji do Unii. W tych okolicznościach Stockholms tingsrätt (sąd lokalny w Sztokholmie, Szwecja) postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć następujące pytania prejudycjalne:
„1.
Czy kryterium sprzyjania zawarte w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej należy rozumieć w ten sposób, że coroczna rekompensata, która na podstawie umowy jest wypłacana przez organ państwowy komunalnej spółce akcyjnej z zasobów państwowych w celu skompensowania tej spółce zaciągniętego przez nią zobowiązania do nieodpłatnego świadczenia określonej usługi, którą są w tym przypadku operacje śluzowania, za którą do chwili zawarcia umowy pobierane były opłaty,
a)
powinna zostać uznana w całości za pomoc, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie beneficjentowi;
b)
powinna zostać uznana za pomoc, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie beneficjentowi w zakresie, w jakim rekompensata przewyższa wcześniejsze roczne przychody uzyskiwane przez beneficjenta z tytułu opłat za usługę, z uwzględnieniem zmian dotyczących na przykład wskaźnika cen konsumpcyjnych i wolumenu ruchu jednostek, na rzecz których wykonywano operacje śluzowania;
c)
powinna zostać uznana za pomoc, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie beneficjentowi w zakresie, w jakim rekompensata przewyższa roczne koszty ponoszone przez beneficjenta z tytułu świadczenia usługi;
d)
powinna zostać uznana za pomoc, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie beneficjentowi na podstawie jakiegoś innego modelu obliczeniowego;
e)
nie powinna w żadnym zakresie zostać uznana za pomoc, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie beneficjentowi?
2.
Czy umowa w sprawie corocznej rekompensaty, która jest wypłacana przez organ państwowy komunalnej spółce akcyjnej z zasobów państwowych w celu skompensowania tej spółce zaciągniętego przez nią zobowiązania do nieodpłatnego świadczenia usługi poza sektorem rolnictwa, którą w tym przypadku są operacje śluzowania, w przypadku gdy została ona zawarta przed przystąpieniem Szwecji do Unii Europejskiej i nie została zgłoszona Komisji, powinna zostać uznana za istniejącą pomoc, którą zgodnie z art. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia 2015/1589 […] należy uznać za zgodną z prawem, o ile Komisja nie stwierdziła jej niezgodności z rynkiem wewnętrznym?
3.
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy taka coroczna rekompensata powinna jednak zostać uznana za nową pomoc, jeżeli po przystąpieniu Szwecji do Unii Europejskiej umowa była, zgodnie z pierwotnymi postanowieniami, wielokrotnie przedłużana na okresy pięcioletnie w braku wypowiedzenia, zaś coroczna rekompensata za każdy nowy okres pięcioletni była zmieniana, częściowo w zależności od wskaźnika cen konsumpcyjnych, a częściowo w zależności od zakresu usługi świadczonej nieodpłatnie w poprzednim okresie obowiązywania umowy, który to zakres w tym przypadku wyznaczał wolumen ruchu jednostek, na rzecz których wykonywano operacje śluzowania?”.
II. Analiza
A.
W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
4.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału uznanie danego środka krajowego za „pomoc państwa” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE wymaga spełnienia wszystkich następujących przesłanek. Musi mieć miejsce interwencja państwa lub interwencja przy użyciu zasobów państwowych, która przyznaje beneficjentowi selektywną korzyść i musi być w stanie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi oraz musi zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem (
5
).
5.
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający zwraca się w szczególności z pytaniem, czy i w jakim zakresie sporna rekompensata przysparza Stockholms Hamn korzyści, która zakłóca konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi lub grozi ich zakłóceniem (
6
). Przed przeanalizowaniem tej kwestii należy jednak ocenić, czy Stockholms Hamn, jako podmiot eksploatujący śluzę Hammarby, może zostać uznany za „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Ponieważ przepisy prawa Unii w dziedzinie konkurencji, w szczególności zakaz ustanowiony w art. 107 ust. 1 TFUE, dotyczą działalności przedsiębiorstw, kwestia ta ma charakter wstępny ze względu na to, że w wypadku odpowiedzi przeczącej spornej rekompensaty nie można byłoby uznać za objętą zakresem stosowania zakazu ustanowionego w tym postanowieniu.
1. W przedmiocie pojęć „przedsiębiorstwa” i „działalności gospodarczej”
6.
W ramach oceny, czy dany podmiot stanowi „przedsiębiorstwo” w rozumieniu prawa konkurencji, Trybunał stosuje kryterium „funkcjonalne” oparte na charakterze prowadzonej działalności, nie zaś na cechach podmiotu, który ją wykonuje. Zgodnie z definicją przyjętą przez Trybunał w wyroku Höfner i Elser (
7
)„przedsiębiorstwem” jest każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego formy prawnej i sposobu jego finansowania. Pojęcie „działalności gospodarczej” stanowi kluczowy element tej definicji, a prawo konkurencji Unii stosuje się do wszystkich podmiotów prowadzących działalność, którą można uznać za „gospodarczą”. Samo państwo lub podmiot państwowy mogą zatem działać jako przedsiębiorstwo. Pojęcie „działalności gospodarczej” jest zdefiniowane szeroko jako „każda działalność polegająca na oferowaniu towarów i usług na danym rynku” (
8
), nawet jeśli jest ona prowadzona w celach niezarobkowych (
9
). Samo dążenie do osiągnięcia celów leżących w interesie publicznym nie wyklucza gospodarczego charakteru działalności (
10
).
7.
Trybunał wyjaśnił, że działalność stanowiąca wykonywanie prerogatyw władzy publicznej (
11
) lub będąca z nimi związana ze względu na swój charakter, przedmiot oraz reguły, którym podlega (
12
), nie ma charakteru gospodarczego. Okoliczność, że dany podmiot dysponuje prerogatywami władzy publicznej w celu wykonywania części swej działalności, sama w sobie nie stoi na przeszkodzie zakwalifikowaniu go jako przedsiębiorstwa w rozumieniu prawa konkurencji. Podmiot może bowiem działać jako przedsiębiorstwo tylko w odniesieniu do niektórych rodzajów swojej działalności, jeżeli można je uznać za gospodarcze i dające się oddzielić od wykonywania władzy publicznej (
13
).
8.
Uznanie działalności należącej do określonych sektorów, takich jak edukacja, opieka zdrowotna lub zabezpieczenie społeczne, za „gospodarczą” zależy zasadniczo od sposobu, w jaki sektory te są zorganizowane w danym państwie członkowskim. Co do zasady działalność taka nie ma charakteru gospodarczego, jeżeli jest częścią systemu publicznego o charakterze powszechnym, kontrolowanego przez państwo, opartego na względach niekomercyjnych, lecz społecznych i solidarnościowych, za pomocą którego państwo wypełnia swoje zadania we wspomnianych sektorach (
14
).
9.
Działalność rozpatrywana w postępowaniu głównym polega na całości operacji niezbędnych do przepłynięcia śluzy Hammarby przez jednostki pływające, które to operacje Stockholms Hamn jest zobowiązana wykonywać jako zarządca infrastruktury. Stockholms Hamn, która zarządza kilkoma portami znajdującymi się w regionie Sztokholmu (
15
), uważa, że takie operacje nie mają charakteru gospodarczego, ponieważ, po pierwsze, są wykonywane bez jakiegokolwiek wynagrodzenia i na równych warunkach dla danej kategorii użytkowników (statków handlowych), a po drugie, polegają na eksploatacji i udostępnianiu infrastruktury niezbędnej do żeglugi morskiej.
10.
Zgodnie z orzecznictwem, na które powołałem się w pkt 6 i 7 niniejszej opinii, porty należy uznawać za „przedsiębiorstwa”, jeżeli – oraz w zakresie, w jakim – faktycznie prowadzą jeden rodzaj lub wiele rodzajów działalności gospodarczej (
16
). Trybunał i Sąd stwierdziły, że w określonych okolicznościach komercyjna eksploatacja (
17
) i budowa infrastruktury (
18
), w tym infrastruktury portowej (
19
), stanowią działalność gospodarczą dla celów stosowania reguł konkurencji.
11.
W niektórych decyzjach, na które powołuje się Stockholms Hamn, Komisja rzeczywiście wyłączyła z zakresu stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa inwestycje publiczne w morskie drogi dostępu, w tym inwestycje mające na celu sfinansowanie budowy lub utrzymania śluz stanowiących integralną część systemu służącego ułatwieniu dostępności danego regionu dla ruchu morskiego lub infrastruktury dostępu, która nie znajduje się na obszarach portowych eksploatowanych komercyjnie. Zdaniem Komisji takie interwencje – w przypadku gdy dotyczą infrastruktury udostępnionej wszystkim użytkownikom w sposób niedyskryminacyjny i bez świadczenia wzajemnego – wchodzą w zakres obowiązków państwa związanych z planowaniem i rozwojem systemu transportu morskiego w interesie całej społeczności morskiej (
20
). To samo stanowisko znajduje się zasadniczo w zawiadomieniu w sprawie pojęcia pomocy (
21
).
12.
W niniejszej sprawie nie jest jasne, czy śluza Hammarby stanowi urządzenie portowe (
22
), czy raczej podstawową konstrukcję niezbędną dla żeglugi ogólnej. Uważam jednak, że kwestia ta nie zmienia w istotny sposób rozpatrywanego zagadnienia, przynajmniej w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, w którym przedmiotem sporu, jak w przytoczonych powyżej decyzjach, nie są korzyści przyznane użytkownikom poprzez stosowanie dyskryminacyjnych warunków dostępu lub inwestycje mające na celu wzmocnienie infrastruktury z korzyścią dla eksploatacji gospodarczej portu, lecz rekompensata wypłacana zarządcy infrastruktury, który jest podmiotem zarządzającym portem i działającym w regionie, w zamian za jego zobowiązanie do niepobierania opłat za operacje dotyczące śluzowania świadczone na rzecz określonej kategorii użytkowników (
23
).
13.
Taki elementy wynikające z akt sprawy wydają się wskazywać na to, że śluza Hammarby była i jest przedmiotem komercyjnej eksploatacji. Przemawiają za tym w szczególności pobieranie opłat za przepłynięcie przez śluzę zarówno przed zawarciem umowy w sprawie rekompensaty, jak i po jej rozwiązaniu (
24
), a także, co do zasady – w odniesieniu do rekreacyjnych jednostek pływających – w okresie obowiązywania tej umowy, cel realizowany poprzez zniesienie opłat, polegający na wspieraniu i podziale handlowego ruchu morskiego na jeziorze Melar (
25
), oraz okoliczność, że umowa w sprawie rekompensaty miała na celu naprawienie poniesionej przez gminę Sztokholm szkody w postaci utraty dochodów wynikającej z tego zniesienia opłat poprzez przyjęcie jako kryterium obliczenia nie kosztów usługi, lecz wielkości ruchu. Do sądu odsyłającego należy jednak potwierdzenie, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, komercyjnej eksploatacji śluzy Hammarby.
14.
W tym kontekście okoliczność, że w chwili wejścia w życie umowy opłaty były ustalane w drodze dekretu (
26
) i podlegały koordynacji, sama w sobie nie pozwala wykluczyć gospodarczego wymiaru operacji dotyczących śluzowania wykonywanych przez Stockholms Hamn. Akta sprawy nie zawierają żadnych informacji ani co do struktury tych opłat ani co do zasad i zakresu ich koordynacji, a tym samym nie pozwalają wykluczyć, że w chwili wejścia w życie umowy i ewentualnie po jej rozwiązaniu gmina Sztokholm, a następnie Stockholms Hamn, jako zarządcy śluzy Hammarby, byli zaangażowani w ich określenie i zachowali pewną autonomię w ich pobieraniu (
27
).
15.
Podobnie sama okoliczność, że w okresie obowiązywania umowy w sprawie rekompensaty dostęp do śluzy Hammarby dla niektórych kategorii użytkowników nie był uzależniony od zapłaty wynagrodzenia, nie pozwala moim zdaniem na automatyczne wykluczenie gospodarczego charakteru usług świadczonych przez Stockholms Hamn.
16.
Nie ulega wątpliwości, że działalność nie może być uznana za „gospodarczą”, jeżeli nie przewiduje, przynajmniej w perspektywie długoterminowej, zwrotu umożliwiającego osiągnięcie zysku lub przynajmniej pokrycie kosztów. Jednakże, podobnie jak usługa świadczona odpłatnie nie może być tylko z tego powodu uznana za mającą charakter gospodarczy (
28
), tak usługa świadczona nieodpłatnie na rzecz osób, które są jej odbiorcami, nie traci z tego samego powodu swojego potencjału generowania zysku i nie może być automatycznie uznana za „niemającą charakteru gospodarczego” dla celów stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa. Natomiast usługi, do których świadczenia państwo członkowskie zobowiązuje przedsiębiorstwo w ramach zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, zachowują swój charakter gospodarczy, nawet jeśli są oferowane odbiorcom po cenie niższej od ich wartości rynkowej lub nieodpłatnie (
29
). W tym kontekście rekompensata publiczna wypłacana podmiotowi, który świadczy te usługi, stanowi wynagrodzenie za usługę publiczną świadczoną na rzecz społeczności i może stanowić pomoc państwa, jeżeli nie spełnia określonych kryteriów ustanowionych przez Trybunał w wyroku z dnia 24 lipca 2003 r., Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg (
30
), do którego powrócę w dalszej części opinii, a który ma zastosowanie tylko wtedy, gdy dana działalność ma charakter gospodarczy (
31
).
17.
Chociaż nie ma ono decydującego znaczenia, to jednak nieodpłatne udostępnienie infrastruktury we wspólnym interesie może jednak stanowić wskazówkę, że nie jest ona przedmiotem eksploatacji gospodarczej, co należy oceniać w świetle wszystkich istotnych okoliczności. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, do sądu odsyłającego należy ocena, czy śluza Hammarby była przedmiotem takiej eksploatacji również w okresie obowiązywania umowy w sprawie rekompensaty, w którym utrata dochodów przez Stockholms Hamn w wyniku zniesienia opłat dotyczących ruchu handlowego została zastąpiona rekompensatą wypłacaną przez Sjöfartsverket.
18.
Natomiast stosowanie przepisów w dziedzinie pomocy państwa jest wykluczone na podstawie orzecznictwa przytoczonego w pkt 7 niniejszej opinii, w przypadku gdy zarządzanie infrastrukturą jest nieodłącznie związane z wykonywaniem zadań wchodzących w zakres funkcji publicznej powierzonej podmiotowi, który nią zarządza, a podmiot ten działa w ramach wykonywania prerogatyw władzy publicznej. W niniejszej sprawie ani z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ani z akt sprawy złożonych w sekretariacie Trybunału, ani też z uwag samej Stockholms Hamn nie wynika, że operacje wykonywane na śluzie Hammarby wiążą się lub są nieodłącznie związane z wykonywaniem zadań należących do kompetencji organów publicznych, takich jak na przykład kontrola i bezpieczeństwo ruchu morskiego, zadania policji wodnej lub sprawowanie nadzoru w celu zapobiegania emisji zanieczyszczeń (
32
). Z zastrzeżeniem niezbędnych ustaleń, jakich powinien dokonać sąd odsyłający, nie wydaje się zatem, aby można było wykluczyć z tego względu gospodarczy charakter operacji dotyczących śluzowania wykonywanych przez Stockholms Hamn.
19.
Wreszcie, jeśli chodzi o kwestię, czy wykonywane przez Stockholms Hamn operacje dotyczące śluzowania stanowią usługi oferowane na „rynku”, Trybunał nie dysponuje wieloma informacjami. Jednakże z postanowienia odsyłającego wynika, że w odniesieniu do ruchu handlowego z i do jeziora Melar przepłynięcie przez śluzę Hammarby konkuruje z kanałem Södertälje zarządzanym przez Sjöfartsverket. Ponadto okoliczność, że państwo przewidziało wzrost tego ruchu w wyniku decyzji o zniesieniu opłat pobieranych na tych dwóch drogach, wydaje się wskazywać na istnienie dynamiki konkurencyjnej również poza stosunkami między Stockholms Hamn a Sjöfartsverket (
33
). W każdym razie do sądu odsyłającego należy dokonanie niezbędnych ocen w tym względzie.
2. W przedmiocie istnienia korzyści
20.
Jak przypomniano w pkt 4 niniejszej opinii, aby środek krajowy został uznany za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, musi on przyznawać selektywną korzyść przedsiębiorstwu lub przedsiębiorstwom będącym jego beneficjentami. Warunek ten spełnia każdy środek państwowy, który – niezależnie od swojej formy i celów – może uprzywilejowywać jedno lub większą liczbę przedsiębiorstw w sposób bezpośredni lub pośredni lub który przyznaje im korzyść, jakiej nie mogłyby one uzyskać w normalnych warunkach rynkowych. Oceny warunków, w których taka korzyść istnieje, należy dokonywać ogólnie z zastosowaniem zasady podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. Zastosowanie tej zasady oznacza stosowanie w poszczególnych przypadkach różnych konkretnych kryteriów, z których każde ma na celu porównanie, w sposób możliwie najbardziej odpowiedni i adekwatny, spornego w danym przypadku środka państwowego ze środkiem, który mógłby przyjąć podmiot prywatny znajdujący się w możliwie najbardziej zbliżonej sytuacji i działający w normalnych warunkach rynkowych (
34
). Jak wyjaśnił Trybunał, możliwość zastosowania tej zasady zależy od tego, czy dane państwo członkowskie przyznaje przedsiębiorstwu korzyść gospodarczą, działając w charakterze podmiotu prywatnego, a nie w charakterze władzy publicznej (
35
). Możliwość zastosowania zasady podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej zależy zatem od charakteru gospodarczego danej interwencji państwa (
36
), w szczególności w świetle jej przedmiotu, kontekstu, w jaki się ona wpisuje, oraz zamierzonego celu i przepisów, którym ta interwencja podlega (
37
).
21.
W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że umowa w sprawie rekompensaty została zawarta w następstwie decyzji organów szwedzkich o zniesieniu na poziomie regionalnym określonych opłat pobieranych przy przepłynięciu przez niektóre śródlądowe drogi wodne w celu utrzymania niezmienionego podziału istniejącego ruchu. Wydaje się raczej, że informacje, którymi dysponuje Trybunał, należy interpretować w ten sposób, że państwo szwedzkie interweniowało jako władza publiczna, co prowadziłoby do wykluczenia zastosowania zasady podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej w niniejszej sprawie.
22.
Stockholms Hamn uważa, że przy założeniu, iż zasada podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej ma zastosowanie w niniejszej sprawie, sporna rekompensata stanowi „cenę” płaconą przez organy szwedzkie za nabycie usług dotyczących śluzowania. Niemniej sąd odsyłający nie przedstawia żadnych informacji pozwalających na dokonanie takiej wykładni decyzji państwa szwedzkiego o zawarciu umowy w sprawie rekompensaty (
38
). Z postanowienia odsyłającego wynika natomiast, że państwo szwedzkie uznało, iż Stockholms Hamn ma prawo do „odszkodowania” za negatywne konsekwencje wynikające ze zniesienia spornych opłat i późniejszego zobowiązania do niepobierania opłat za operacje dotyczące śluzowania będące przedmiotem umowy w sprawie rekompensaty. W postanowieniu odsyłającym nie ma jednak elementów pozwalających zrozumieć, czy prawo to opiera się na stosunkach między Stockholms Hamn a państwem szwedzkim w odniesieniu do eksploatacji śluzy Hammarby (
39
), czy też opiera się ono na innej podstawie (
40
). Pragnę jednak przypomnieć, że z ogólnego punktu widzenia zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE przyznane korzyści mogą obejmować nie tylko świadczenia pozytywne, takie jak subwencje, lecz również interwencje, które w różnych formach zmniejszają ciężary z reguły obciążające budżet przedsiębiorstwa oraz że pojęcie „ciężarów z reguły obciążających budżet przedsiębiorstwa” obejmuje między innymi dodatkowe koszty, które przedsiębiorstwa muszą ponosić z uwagi na mające zastosowanie w odniesieniu do działalności gospodarczej obowiązki wynikające z ustawy, z przepisów wykonawczych lub umów (
41
). Co do zasady wyrównawczy charakter korzyści przyznanych w ramach interwencji państwa nie uniemożliwia zatem uznania ich za „pomoc” w rozumieniu tego postanowienia (
42
). Do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie oceny, w oparciu o wszystkie istotne okoliczności, charakteru gospodarczego spornej rekompensaty oraz tego, czy i w jakim zakresie rekompensata ta przysporzyła Stockholms Hamn korzyści, jakiej nie uzyskałaby ona w normalnych warunkach rynkowych. W tym celu będzie on musiał w szczególności wziąć pod uwagę, co zauważyła Komisja, że Stockholms Hamn korzystała w rozpatrywanym okresie z gwarantowanego dochodu niezależnego od kosztów eksploatacji śluzy i przynajmniej w części z wahań wielkości ruchu.
23.
Stockholms Hamn argumentowała również przed sądem odsyłającym, że w rozpatrywanym okresie powierzono jej wykonanie zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych i że w związku z tym istnienie korzyści należy oceniać przy zastosowaniu kryteriów określonych przez Trybunał w wyroku Altmark. W w wyroku tym Trybunał wyjaśnił, że w zakresie, w jakim interwencję państwa należy uznać za rekompensatę stanowiącą świadczenie wzajemne za świadczenia przedsiębiorstw będących beneficjentami w celu wykonania zobowiązań do świadczenia usług publicznych, interwencja ta nie mieści się w zakresie stosowania art. 107 ust. 1 TFUE (
43
). Trybunał określił cztery kumulatywne przesłanki, które muszą zostać spełnione, aby taka interwencja mogła uniknąć zakwalifikowania jako pomoc państwa (
44
).
24.
Pierwsza z przesłanek określonych w wyroku Altmark dotyczy ustalenia, czy przedsiębiorstwo będące beneficjentem jest rzeczywiście zobowiązane do wykonywania zobowiązań z zakresu usług publicznych oraz czy zobowiązania te są wyraźnie określone (
45
). W tym celu konieczne jest, aby danemu podmiotowi lub danym podmiotom powierzono zadanie z zakresu usługi publicznej na mocy aktu organu publicznego (
46
). Pojęcie zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych w rozumieniu wyroku Altmark odpowiada pojęciu „usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym”, o którym mowa w art. 106 ust. 2 TFUE (
47
). Choć to ostatnie pojęcie nie zostało zdefiniowane na poziomie Unii, Trybunał wyjaśnił, że obejmuje ono usługi, których interes gospodarczy ma „szczególny charakter” w porównaniu z interesem gospodarczym innych rodzajów działalności gospodarczej (
48
).
25.
W niniejszej sprawie nie można wykluczyć, że w rozpatrywanym okresie powierzono Stockholms Hamn zobowiązanie z tytułu świadczenia usług publicznych w rozumieniu wyroku Altmark w zakresie, w jakim fakt, że operacje dotyczące śluzowania statków handlowych, których Stockholms Hamn dokonywała w tym okresie, były nieodpłatne, wydaje się stanowić formę obowiązku nałożonego przez prawo, a następnie przewidzianego w umowie zawartej z organem administracji wyznaczonym do tego celu, poprzez który to obowiązek władze szwedzkie realizowały cel zapewnienia optymalnego podziału handlowego ruchu morskiego w interesie ogólnym (
49
). Do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie oceny w świetle wszystkich istotnych okoliczności, czy takie powierzenie zobowiązania rzeczywiście miało miejsce. Jeśli tak, to do tego sądu będzie należało ustalenie, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki określone w wyroku Altmark.
26.
Druga i trzecia z tych przesłanek przyczyniają się do zagwarantowania, że przedsiębiorstwom, którym powierzono wykonywanie zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, nie zostanie wypłacona nadmierna rekompensata (
50
). Informacje przedstawione przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie pozwalają ustalić, w jakim zakresie przesłanki te zostały spełnione. Z postanowienia odsyłającego oraz z akt sprawy złożonych w sekretariacie Trybunału wynika w szczególności, że umowa w sprawie rekompensaty określała w sposób obiektywny kryteria określenia wysokości i zmiany rekompensaty należnej Stockholms Hamn, a ponadto przewidywała mechanizm mający na celu umożliwienie odzyskania, przynajmniej w części, nadpłaconych kwot na koniec każdego pięcioletniego okresu (
51
). Nie jest jednak jasne, w jaki sposób obliczano opłaty stosowane w celu określenia wysokości kwoty rekompensaty na podstawie wielkości ruchu. Ponadto w zakresie, w jakim wydaje się, że kwota rekompensaty została określona bez uwzględnienia kosztów związanych ze świadczeniem usług związanych z operacjami dotyczącymi śluzowania, będącymi przedmiotem umowy w sprawie rekompensaty, można w każdym razie wątpić, czy spełniona jest trzecia przesłanka, zgodnie z którą rekompensata nie może przekraczać kwoty niezbędnej do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych w celu wykonania zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, powiększonej, w stosownym przypadku, o rozsądny zysk (
52
).
27.
Wreszcie, nie wydaje się, aby można było uznać za spełnioną również czwartą przesłankę przewidzianą w wyroku Altmark. Z danych przedstawionych przez sąd odsyłający nie wynika bowiem, że poziom spornej rekompensaty został ustalony, jak wymaga tego ta przesłanka, na podstawie analizy kosztów, jakie średnie przedsiębiorstwo, prawidłowo zarządzane i wyposażone stosownie, musiałoby ponieść w celu wypełnienia takich zobowiązań.
3. W przedmiocie wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi i na konkurencję
28.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału do celów zakwalifikowania środka krajowego jako „pomocy państwa” nie jest konieczne stwierdzenie faktycznego wpływu pomocy na wymianę handlową między państwami członkowskimi i rzeczywistego zakłócenia konkurencji, lecz jedynie zbadanie, czy pomoc może mieć wpływ na tę wymianę handlową i zakłócać konkurencję (
53
).
29.
W niniejszej sprawie, jak wskazano w pkt 19 niniejszej opinii, śluza Hammarby stanowi jedną z dróg dostępu dla ruchu handlowego między Morzem Bałtyckim a jeziorem Melar i nie jest wykluczone, że konkuruje ona nie tylko z innymi śródlądowymi drogami wodnymi, lecz także z innymi rodzajami transportu, takimi jak transport drogowy lub kolejowy. Nie jest zatem a priori wykluczone, że gdyby sąd odsyłający doszedł do wniosku, iż sporna rekompensata przysporzyła Stockholms Hamn korzyści w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, to korzyść ta, biorąc również pod uwagę stopień skomunikowania i dostępności regionu, w którym znajduje się śluza Hammarby, mogłaby mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłócać konkurencję. Dokonanie niezbędnych ustaleń w tym względzie należy do tego sądu.
B.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych drugiego i trzeciego
30.
W ramach pytań prejudycjalnych drugiego i trzeciego sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy sporną rekompensatę przewidzianą w umowie zawartej przed przystąpieniem Szwecji do Unii Europejskiej należy uznać za „istniejącą pomoc” w rozumieniu art. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia nr 2015/1589, w przypadku gdy stanowi ona pomoc w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, a jeśli tak, to czy należy ją uznać za „nową pomoc” po tym przystąpieniu w zakresie, w jakim jej stosowanie było wielokrotnie przedłużane, a jej kwota dostosowywana zgodnie z pierwotnymi postanowieniami umowy ją ustanawiającej.
31.
Uznanie pomocy państwa za istniejącą lub nową pomoc wiąże się z różnymi konsekwencjami proceduralnymi. O ile art. 108 ust. 1 TFUE pozwala na realizowanie istniejącej pomocy tak długo, jak długo Komisja nie stwierdzi jej niezgodności z rynkiem wewnętrznym, o tyle art. 108 ust. 3 TFUE ustanawia obowiązek zgłoszenia Komisji w odpowiednim czasie planów przyznania nowej pomocy lub zmiany pomocy istniejącej, których nie można wprowadzać w życie, dopóki postępowanie wyjaśniające nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej (
54
).
32.
Zgodnie z art. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia 2015/1589 pojęcie „istniejącej pomocy” obejmuje „bez uszczerbku dla art. 144 i 172 Aktu przystąpienia Austrii, Finlandii i Szwecji (
55
) […], wszelk[ą] pomoc istniejąc[ą] przed wejściem w życie TFUE w poszczególnych państwach członkowskich, czyli programy pomocowe oraz pomoc indywidualn[ą], które zostały wprowadzone w życie przed wejściem w życie TFUE, a które będą nadal stosowane po jego wejściu w życie w poszczególnych państwach członkowskich”. Pomoc ustanowiona przed przystąpieniem państwa do Unii Europejskiej stanowi zatem co do zasady istniejącą pomoc i może być nadal przyznawana tak długo, jak długo Komisja nie uzna jej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym.
33.
Sąd odsyłający zwraca się przede wszystkim z pytaniem dotyczącym zakresu art. 144 aktu przystąpienia, który stanowi w lit. a), że „w dziedzinie pomocy, o której mowa w art. [107 i 108 TFUE]”, „[…] spośród programów pomocy obowiązujących w nowych państwach członkowskich przed przystąpieniem za »istniejącą« pomoc w rozumieniu art. [108 ust. 1 TFUE] uznaje się jedynie te, które zostały zgłoszone Komisji przed dniem 30 kwietnia 1995 r.” [tłumaczenie nieoficjalne].
34.
Strony są zgodne co do tego, że sporna rekompensata nie została zgłoszona Komisji. Chociaż art. 144 aktu przystąpienia odnosi się w sposób ogólny do programów pomocy, o których mowa w art. 107 i 108 TFUE, jego umiejscowienie w tytule VI aktu przystąpienia, dotyczącym produktów rolnych (
56
), prowadzi do wniosku – jak już zauważyła rzecznik generalna E. Sharpston (
57
) i jak w sposób dorozumiany uznał Trybunał (
58
) – że przewidziany w tym artykule obowiązek notyfikacji dotyczy wyłącznie produktów rolnych zdefiniowanych w art. 137 aktu przystąpienia (
59
) i nie ma żadnego znaczenia dla pomocy niezwiązanej z rolnictwem. Uważam zatem, że okoliczność, iż sporna rekompensata nie została zgłoszona Komisji zgodnie z art. 144 lit. a) aktu przystąpienia, sama w sobie nie wyklucza jej charakteru jako istniejącej pomocy.
35.
Po drugie, sąd odsyłający zwraca się z pytaniem, czy rekompensatę tę można nadal uznawać za istniejącą pomoc pomimo jej przedłużeń i dostosowań. Zgodnie z art. 1 lit. c) rozporządzenia nr 2015/1589 nowa pomoc oznacza „każdą pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy”. Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 794/2004 (
60
) stanowi, że „[d]la celów art. 1 lit. c) rozporządzenia [2015/1589] zmiana pomocy istniejącej oznacza jakąkolwiek zmianę inną niż modyfikacje o czysto administracyjnym lub formalnym charakterze, która nie może wpłynąć na ocenę zgodności danego środka pomocowego ze wspólnym rynkiem […]” (
61
). Tylko istotna zmiana istniejącej pomocy, to znaczy zmiana o charakterze podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym (
62
), która ma wpływ na jej elementy podstawowe i może mieć wpływ na ocenę jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, prowadzi do powstania nowej pomocy (
63
).
36.
W niniejszej sprawie ważność umowy w sprawie rekompensaty była automatycznie przedłużana na okresy pięcioletnie aż do jej rozwiązania w 2021 r. Kwota spornej rekompensaty była corocznie aktualizowana na podstawie wskaźnika cen konsumpcyjnych i ponownie ustalana co pięć lat na podstawie wzoru, który, jak wynika z informacji zawartych w aktach sprawy, nie został zmieniony na przestrzeni lat. Zarówno przedłużenia, jak i zmiany wysokości wypłacanych kwot były dokonywane zgodnie z pierwotnymi postanowieniami umowy w sprawie rekompensaty. W tych okolicznościach zastanawiam się, czy można uznać, że stanowią one „zmiany” w rozumieniu art. 108 TFUE oraz rozporządzeń 2015/1589 i nr 794/2004, nie zaś jedynie skutek wykonania tej umowy.
37.
W szczególności nie uważam, aby można było za takie uznać automatyczne zmiany kwot pomocy finansowej w sytuacji inflacji (
64
). Jeśli chodzi o przedłużenia na okresy pięcioletnie, choć niewątpliwie w wielu orzeczeniach Trybunał wyjaśnił, że przedłużenie istniejącej pomocy stanowi nową pomoc (
65
), to jednak były to sytuacje, w których chodziło o zmiany wprowadzone na podstawie aktów przyjętych po zatwierdzeniu pomocy przez Komisję. Natomiast w okolicznościach pod pewnymi względami podobnych do tych rozpatrywanych w postępowaniu głównym Trybunał uznał, że jedynie przedłużenie spornej pomocy poza granice czasowe przewidziane w umowie, na mocy której została ona ustanowiona przed przystąpieniem danego państwa członkowskiego do Unii, nie zaś normalne funkcjonowanie tej umowy z jej automatycznymi okresowymi przedłużeniami, doprowadziło do zmiany istniejącego systemu pomocy (
66
). Do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie niezbędnych ustaleń w tym względzie, w szczególności ocena, czy przedłużenia na okresy pięcioletnie w braku rozwiązania umowy rzeczywiście mogły zostać uznane za automatyczne. Wreszcie, jeśli chodzi o ponowne określenie podstawowej kwoty spornej rekompensaty na koniec każdego okresu pięcioletniego, do tego sądu będzie należało dokonanie oceny, czy – jak utrzymuje Sjöfartsverket – to ponowne określenie kwoty, mimo iż zostało dokonane na podstawie wzoru, który nie uległ zmianie na przestrzeni czasu, doprowadziło w rzeczywistości do szeregu renegocjacji, które można określić jako „zmiany”, w szczególności w zakresie, w jakim wymagało ono od stron uzgodnienia wielkości ruchu, jaki należy wziąć pod uwagę. W takim przypadku konieczne będzie dokonanie dalszej oceny, czy zmiany te można uznać za „istotne”.
III. Wnioski
38.
Na podstawie wszystkich powyższych uwag proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania przedłożone przez Stockholms tingsrätt (sąd lokalny w Sztokholmie, Szwecja) w następujący sposób:
Artykuł 107 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że:
– coroczne odszkodowanie, które na podstawie umowy jest wypłacane przez organ państwa komunalnej spółce akcyjnej z zasobów państwowych w celu zrekompensowania tej spółce przyjętego przez nią zobowiązania do nieodpłatnego świadczenia określonej usługi, za którą przed zawarciem umowy pobierana była opłata, może stanowić pomoc państwa, jeżeli spółkę tę należy uznać w odniesieniu do rozpatrywanej usługi za przedsiębiorstwo do celów stosowania tego postanowienia i jeżeli odszkodowanie to przysparza wspomnianej spółce korzyści, której nie uzyskałaby ona w normalnych warunkach rynkowych, a która może mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłócać konkurencję. Do sądu krajowego należy dokonanie oceny na podstawie wszystkich istotnych okoliczności, czy i w jakim zakresie przesłanki te zostały spełnione.
Artykuł 1 lit. b) ppkt (i) i lit. c) rozporządzenia nr 2015/1589 należy interpretować w ten sposób, że:
– przy założeniu, że stanowi pomoc w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, takie odszkodowanie, którego wypłata, zgodnie z pierwotnymi postanowieniami umowy, na mocy której zostało ono ustanowione, była przedłużana na okresy pięcioletnie w braku rozwiązania tej umowy i którego kwota była zmieniana, po pierwsze, corocznie na podstawie wskaźnika cen konsumpcyjnych, a po drugie, na koniec każdego okresu pięcioletniego w oparciu o zakres świadczonej nieodpłatnej usługi, zgodnie ze wzorem, który nie uległ zmianie na przestrzeni czasu, stanowi istniejącą pomoc w rozumieniu tych przepisów, z zastrzeżeniem weryfikacji dokonywanej przez sąd krajowy.
(
1
)	Język oryginału: włoski.
(
2
)	Rozporządzenie Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst jednolity) (Dz.U. 2015, L 248, s. 9).
(
3
)	Zobacz ostatnio wyrok z dnia 28 lutego 2024 r., Dania/Komisja (T‑364/20, EU:T:2024:125), od którego wniesiono odwołanie obecnie zawisłe przed Trybunałem (sprawa C‑337/24 P).
(
4
)	Z akt sprawy wynika, że Sjöfartsverket rozwiązał umowę, ponieważ uważa, że ze względu na zmianę warunków wypłata przewidzianej w umowie rekompensaty stanowi niezgodną z prawem pomoc państwa oraz że Stockholms Hamn nie wywiązała się ze swego zobowiązania, pobierając opłatę od jednostek innych niż rekreacyjne jednostki pływające. Ponadto potrzeba koordynacji, która uzasadniała wypłacanie rekompensaty, przestała istnieć, ponieważ Sjöfartsverket wznowił pobieranie opłat za żeglugę od statków handlowych przepływających przez kanał Södertälje.
(
5
)	Zobacz podobnie ostatnio wyrok z dnia 29 kwietnia 2025 r., Prezydent Miasta Mielca (C‑453/23, EU:C:2025:285, pkt 36).
(
6
)	Sąd odsyłający nie podniósł żadnych wątpliwości co do zaangażowania zasobów państwowych ani co do selektywnego charakteru środka.
(
7
)	Zobacz wyrok z dnia 23 kwietnia 1991 r. (C‑41/90, EU:C:1991:161, pkt 21).
(
8
)	Zobacz między innymi wyrok z dnia 24 marca 2022 r., GVN/Komisja (C‑666/20 P, EU:C:2022:225, pkt 69).
(
9
)	Zobacz między innymi wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Cassa di Risparmio di Firenze i in. (C‑222/04, EU:C:2006:8, pkt 122, 123).
(
10
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Cassa di Risparmio di Firenze i in. (C‑222/04, EU:C:2006:8, pkt 122).
(
11
)	Zobacz między innymi wyrok z dnia 19 grudnia 2012 r., Mitteldeutsche Flughafen i Flughafen Leipzig/Komisja (C‑288/11 P, EU:C:2012:821, pkt 44).
(
12
)	Zobacz wyroki: z dnia 18 marca 1997 r., Diego Calì & Figli (C‑343/95, EU:C:1997:160, pkt 22, 23); a także, w dziedzinie pomocy państwa, z dnia 22 października 2015 r., EasyPay i Finance Engineering (C‑185/14, EU:C:2015:716, pkt 40).
(
13
)	Zobacz podobnie między innymi wyrok z dnia 7 listopada 2019 r., Aanbestedingskalender i in./Komisja (C‑687/17 P, EU:C:2019:932, pkt 16, a w odniesieniu do kryteriów oceny możliwości oddzielenia, pkt 44).
(
14
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 11 czerwca 2020 r., Słowacja i Komisja/Dôvera zdravotná poist’ovňa (C‑262/18 P i C‑271/18 P, EU:C:2020:450, pkt 35, 50); z dnia 2 czerwca 2021 r., Casa Regina Apostolorum della Pia Società delle Figlie di San Paolo/Komisja (T‑223/18, EU:T:2021:315, pkt 152–154, 165, 166, 173), utrzymany w mocy wyrokiem Trybunału z dnia 27 kwietnia 2023 r., Casa Regina Apostolorum della Pia Società delle Figlie di San Paolo/Komisja (C‑492/21 P, EU:C:2023:354); z dnia 27 czerwca 2017 r., Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania (C‑74/16, EU:C:2017:496, pkt 50).
(
15
)	Zgodnie z informacjami dostępnymi na stronie internetowej spółki Stockholms Hamn AB zarządza sześcioma obiektami portowymi w Szwecji, z których trzy znajdują się w Sztokholmie. Są to porty Stadsgården, Värtahamnen (obsługujące w szczególności morski ruch towarowy i pasażerski do i z Finlandii i Estonii) oraz Frihamnen (pełniący funkcję terminalu dla statków wycieczkowych), dla dostępu do których nie wydaje się konieczne korzystanie z systemu śluzy Hammarby. Pozostałe obiekty portowe znajdują się w miastach Nynäshamn (są to porty Nynäshamn i Stockholm Norvik, z których oba działają w zakresie świadczenia usług transportu towarowego i pasażerskiego z i do Polski oraz szwedzkiej wyspy Gotlandia, a także z i do Łotwy) oraz w gminie Kapellskär (który to obiekt portowy, zgodnie z informacjami zawartymi na stronie internetowej, umożliwia „szybki transport towarów i przewóz pasażerów z i do Sztokholmu i okolic, a także pozostałej części Szwecji, Finlandii, Norwegii, państw bałtyckich i Europy kontynentalnej”).
(
16
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 30 kwietnia 2019 r., UPF/Komisja (T‑747/17, zwany dalej wyrokiem UPF, EU:T:2019:271, pkt 64); Chambre de commerce et d’industrie métropolitaine Bretagne-Ouest (port de Brest)/Komisja (T‑754/17, EU:T:2019:270, pkt 80).
(
17
)	Zobacz wyrok z dnia 24 października 2002 r., Aéroports de Paris/Komisja (C‑82/01 P, zwany dalej wyrokiem Aéroports de Paris, EU:C:2002:617, pkt 78).
(
18
)	Wyrok z dnia 19 grudnia 2012 r., Mitteldeutsche Flughafen i Flughafen Leipzig-Halle/Komisja (C‑288/11 P, EU:C:2012:821, pkt 43). Zobacz, w odniesieniu do rozszerzenia zakresu tych wyroków na inne rodzaje infrastruktury, wyrok z dnia 14 stycznia 2015 r., Eventech (C‑518/13, EU:C:2015:9, pkt 42).
(
19
)	Zobacz między innymi wyroki: UPF, pkt 65; z dnia 15 marca 2018 r., Naviera Armas/Komisja (T‑108/16, EU:T:2018:145, pkt 88), utrzymany w mocy przez Trybunał postanowieniem z dnia 25 czerwca 2019 r., Fred Olsen/Naviera Armas (C‑319/18 P, EU:C:2019:542); z dnia 20 grudnia 2023 r., Autorità di sistema portuale del Mar Ligure occidentale i in./Komisja (T‑166/21, EU:T:2023:862, pkt 56).
(
20
)	Decyzje Komisji: z dnia 20 października 2004 r. w sprawie pomocy państwa N 520/2003 – Belgia – Wsparcie finansowe na rzecz robót w zakresie infrastruktury w portach flamandzkich (Dz.U. 2005, C 176, s. 11, motywy 35, 42, 43); z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie pomocy państwa N 503/2005, United Kingdom Great Yarmouth Outer Harbour (Dz.U. 2006, C 83, s. 10, motywy 22, 23); z dnia 17 listopada 2023 r. w sprawie pomocy państwa SA.103466 (2023/N) – Sweden Dredging and port infrastructure at the port of Gothenburg (Dz.U. 2023, C/2023/1474, s. 1, pkt 76). Zobacz w tej kwestii także wyrok UPF, pkt 68, 70.
(
21
)	Zawiadomienie Komisji w sprawie pojęcia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2016, C 262, s. 1, pkt 203). Zobacz także siatkę analityczną „pomoc państwa” dla infrastruktury portowej, dostępną na stronie internetowej https://competition-policy.ec.europa.eu/state-aid/legislation/notion-aid_en, pkt 5.
(
22
)	Jak wskazano w przypisie 15, nie wydaje się, że śluza Hammarby jest częścią jednego z obiektów portowych zarządzanych przez Stockholms Hamn.
(
23
)	W tym względzie pragnę zauważyć, że choć w decyzji z dnia 20 października 2004 r. w sprawie pomocy państwa N 520/2003 – Belgia – Wsparcie finansowe na rzecz robót w zakresie infrastruktury w portach flamandzkich (Dz.U. 2005, C 176, s. 11, motywy 38, 39, 42, 43), na którą powołuje się Stockholms Hamn, Komisja uznała, że finansowana działalność nie ma charakteru gospodarczego, to jednak zastrzegła ona sobie możliwość weryfikacji istnienia korzyści w postaci nadmiernej rekompensaty, a zatem pomocy, w odniesieniu do usług powierzonych podmiotom zarządzającym portem za wynagrodzeniem, uznając tym samym w sposób dorozumiany, że chodzi o działalność gospodarczą, choć wykonywaną w interesie ogólnym. Zobacz podobnie decyzję z dnia 21 grudnia 2005 r. w sprawie pomocy państwa N 503/2005, United Kingdom Great Yarmouth Outer Harbour (Dz.U. 2006, C 83, s. 10, motyw 27).
(
24
)	W swoich uwagach przedstawionych przed Trybunałem Stockholms Hamn twierdzi, że od 2021 r. ponownie zaczęła pobierać opłaty od statków handlowych. Nie wyjaśniono jednak, w jaki sposób obliczane są te opłaty.
(
25
)	Cel ten został wskazany w pismach procesowych Stockholms Hamn wniesionych do sądu odsyłającego. Oczekiwane wyniki w zakresie wzrostu handlowego ruchu morskiego skłaniają do wniosku, że poziom opłat będzie miał wpływ na decyzje podmiotów świadczących usługi transportowe.
(
26
)	Wynika to z przedstawionych Trybunałowi uwag Stockholms Hamn.
(
27
)	Zobacz wyroki: z dnia 12 lipca 2012 r., Compass-Datenbank (C‑138/11, EU:C:2012:449, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 20 grudnia 2023 r., Autorità di sistema portuale del Mar Ligure occidentale i in./Komisja (T‑166/21, EU:T:2023:862, pkt 106, 110, 118).
(
28
)	Zobacz wyrok z dnia 12 lipca 2012 r., Compass-Datenbank (C‑138/11, EU:C:2012:449, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
29
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 8 września 2022 r., AS Lux Express Estonia (C‑614/20, EU:C:2022:641), w którym Trybunał uznał, że nałożony w Estonii na przedsiębiorstwa publicznego transportu drogowego i kolejowego obowiązek nieodpłatnego przewozu niektórych kategorii pasażerów stanowi „zobowiązanie z tytułu świadczenia usług publicznych” w rozumieniu rozporządzenia nr 1370/2007, za które należy przyznać rekompensatę, oraz określił warunki, które rekompensata ta musi spełniać, aby była zgodna z przepisami dotyczącymi pomocy państwa.
(
30
)	C‑280/00, EU:C:2003:415 (zwany dalej „wyrokiem Altmark”).
(
31
)	Zobacz wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., Casa Regina Apostolorum della Pia Società delle Figlie di San Paolo/Komisja (C‑492/21 P, EU:C:2023:354, pkt 70, 71). Niewątpliwie w wyroku z dnia 27 czerwca 2017 r., Congregación de Escuelas Pías Provincia Betania (C‑74/16, EU:C:2017:496, pkt 47, 50), Trybunał wykluczył gospodarczy charakter części spornych usług – polegających na lekcjach udzielanych przez instytucje oświatowe – ponieważ były one oferowane nieodpłatnie i finansowane w całości lub głównie ze środków publicznych, wskazując poprzez odesłanie do swojego dorobku orzeczniczego w dziedzinie usług, że usługi, które mogą zostać zakwalifikowane jako „działalność gospodarcza” do celów stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa, stanowią świadczenia wykonywane zwykle za „wynagrodzeniem” rozumianym jako gospodarcze świadczenie wzajemne względem wyświadczonej usługi. Jednakże moim zdaniem zakres tego wyroku pozostaje ograniczony (odsyłam w tym względzie do pkt 8 niniejszej opinii). Przepisy dotyczące pomocy państwa mają zastosowanie właśnie w sytuacjach, w których środki publiczne są uruchamiane w celu finansowania działalności przedsiębiorstw, a kwalifikacja danej usługi jako mającej charakter gospodarczy nie może zależeć wyłącznie od tego, czy jej świadczenie jest finansowane przez państwo, nie zaś przez osoby, które z niej korzystają. Wydaje mi się, że odniesienie do dorobku w dziedzinie usług również należy przypisać okolicznościom sprawy, w której zapadł ten wyrok. Nie istnieje bowiem pełna zgodność między pojęciem „działalności gospodarczej” w rozumieniu przepisów o swobodnym przepływie usług a tym pojęciem w rozumieniu przepisów dotyczących pomocy państwa pomimo bliskości i zbieżności celów między tymi systemami przepisów. W szczególności, o ile wynagrodzenie rozumiane jako gospodarcze świadczenie wzajemne za świadczoną usługę jest kluczowym elementem w dziedzinie usług, o tyle nie można powiedzieć tego samego w dziedzinie pomocy, w której nacisk kładziony jest raczej na potencjał zysku związany z charakterem działalności i na rolę podmiotu handlowego lub organu publicznego, w który interweniuje podmiot świadczący usługę.
(
32
)	Zobacz wyrok z dnia 18 marca 1997 r., Diego Calì & Figli (C‑343/95, EU:C:1997:160, pkt 22, 23). Zobacz także siatkę analityczną „pomoc państwa” dla infrastruktury portowej, dostępną na stronie internetowej https://competition-policy.ec.europa.eu/state-aid/legislation/notion-aid_en, pkt 4.
(
33
)	Wydaje się, że w 2022 r. podjęto decyzję o projekcie remontu kanału Södertälje między innymi w celu zmniejszenia presji drogowego i kolejowego ruchu handlowego na rzecz ruchu morskiego, zob. https://www.marketscreener.com/quote/stock/PEAB-AB-6491371/news/Peab-Rebuilds-the-Lock-Canal-in-Sodertalje-40864607/.
(
34
)	Zobacz wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Volotea i easyJet/Komisja (C‑331/20 P i C‑343/20 P, EU:C:2022:886, pkt 107–109).
(
35
)	Zobacz wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Cividale i in. (C‑746/23 i C‑747/23, EU:C:2025:171, pkt 42).
(
36
)	Zobacz wyrok z dnia 17 listopada 2022 r., Volotea i easyJet/Komisja (C‑331/20 P i C‑343/20 P, EU:C:2022:886, pkt 109 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
37
)	Zobacz wyrok z dnia 13 marca 2025 r., Cividale i in. (C‑746/23 i C‑747/23, EU:C:2025:171, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
38
)	Okoliczność, że usługa jest oferowana nieodpłatnie poprzez jej nabycie od osoby trzeciej, nie stanowi zachowania, na które podmiot prywatny nie zdecydowałby się w określonych okolicznościach. W takiej sytuacji państwo nabywające usługę co do zasady przyznawałoby korzyść drugiej strony umowy, gdyby cena płacona za nabytą usługę nie odpowiadała jej cenie rynkowej.
(
39
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Autostrada Wielkopolska/Komisja i Polska (C‑933/19 P, EU:C:2021:905, pkt 121–125, 139, 156). W takim przypadku korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE występowałaby jedynie w zakresie, w jakim sporna rekompensata przekraczałaby utratę dochodów poniesioną przez Stockholms Hamn.
(
40
)	W tym względzie Trybunał i Sąd wykluczyły w szczególności charakter pomocy państwa w odniesieniu do kwot należnych lub wypłaconych z tytułu odpowiedzialności pozaumownej danego państwa członkowskiego, zob. wyrok z dnia 27 września 1988 r., Asteris i in. (od 106/87 do 120/87, EU:C:1988:457), a w przypadku wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie zob. wyroki: z dnia 1 lipca 2010 r., Nuova Terni Industrie Chimiche/Komisja (T‑64/08, niepublikowany, EU:T:2010:270); z dnia 27 stycznia 2022 r., Sātiņi-S (C‑238/20, EU:C:2022:57, pkt 51). Jednakże takie sytuacje nie mają miejsca w niniejszej sprawie.
(
41
)	Zobacz wyrok z dnia 27 stycznia 2022 r., Sātiņi-S (C‑238/20, EU:C:2022:57, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
42
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 1 lutego 2017 r., Portovesme/Komisja (C‑606/14 P, EU:C:2017:75, pkt 92).
(
43
)	Zobacz wyrok Altmark, pkt 87.
(
44
)	Kryteria określone przez Trybunał w wyroku Altmark mają zasadniczo na celu sprawdzenie, czy państwo zapłaciło godziwą cenę za zapewnienie prawidłowego wykonania zobowiązania z tytułu świadczenia usług publicznych. Jednakże w odróżnieniu od sytuacji, w których zastosowanie ma zasada podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, w sytuacjach, w których zastosowanie ma wyrok Altmark, państwo nie kieruje się dążeniem do osiągnięcia zysku, lecz celem polegającym na zapewnieniu usługi publicznej, a zatem nie działa jako podmiot prywatny. W związku z tym kryterium wynikające z wyroku Altmark i zasada podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej są dwoma instrumentami analitycznymi, które mają zastosowanie w różnych sytuacjach i nie są względem siebie alternatywne, zob. wyrok z dnia 14 czerwca 2023 r., Ryanair i Airport Marketing Services/Komisja (T‑79/21, EU:T:2023:334, pkt 100–102).
(
45
)	Zobacz wyrok Altmark, pkt 89.
(
46
)	Zobacz wyrok z dnia 21 marca 1974 r., BRT i Société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs (127/73, EU:C:1974:25, pkt 20). Nie jest jednak wymagane, aby był to akt ustawodawczy lub wykonawczy, ponieważ mogą być wystarczające koncesja na podstawie prawa publicznego, zob. wyrok z dnia 23 października 1997 r., Komisja/Francja (C‑159/94, EU:C:1997:501, pkt 66), lub, w określonych okolicznościach, umowa, zob. komunikat Komisji w sprawie stosowania reguł Unii Europejskiej w dziedzinie pomocy państwa w odniesieniu do rekompensaty z tytułu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (Dz.U. 2012, C 8, s. 4, pkt 52).
(
47
)	Zobacz wyrok z dnia 26 listopada 2015 r., Hiszpania/Komisja (T‑461/13, EU:T:2015:891, pkt 60).
(
48
)	Zobacz wyroki: z dnia 10 grudnia 1991 r., Merci convenzionali Porto di Genova (C‑179/90, EU:C:1991:464, pkt 27); z dnia 17 lipca 1997 r., GT-Link (C‑242/95, EU:C:1997:376, pkt 53); z dnia 18 czerwca 1998 r., Corsica Ferries France (C‑266/96, EU:C:1998:306, pkt 45).
(
49
)	Ponadto wydaje się mało prawdopodobne, aby przedsiębiorstwo takie jak Stockholms Hamn, kierując się wyłącznie własnym interesem gospodarczym, zdecydowało się świadczyć rozpatrywane usługi nieodpłatnie. Fakt, że przedsiębiorstwo to świadczyło już usługi dotyczące śluzowania, będące przedmiotem umowy w sprawie rekompensaty, nie wyklucza zresztą uznania ich za usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym w zakresie, w jakim warunki, na jakich usługi te były świadczone (to znaczy odpłatnie), nie były już uważane za leżące w interesie publicznym, zob. w tym względzie wyrok z dnia 7 listopada 2018 r., Komisja/Węgry (C‑171/17, EU:C:2018:881, pkt 56).
(
50
)	Zobacz wyrok z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C 706/17, EU:C:2019:407, pkt 114). Druga przesłanka określona w wyroku Altmark wymaga, aby parametry, na podstawie których obliczana jest rekompensata, były wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty sposób, natomiast trzecia przesłanka przewiduje, że rekompensata nie może przekraczać kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów z uwzględnieniem związanych z nimi dochodów oraz rozsądnego zysku, zob. wyrok Altmark, pkt 90, 92.
(
51
)	Z informacji zawartych w aktach sprawy wydaje się wynikać, że zgodnie z art. 5 umowy w sprawie rekompensaty na koniec każdego pięcioletniego okresu Sjöfartsverket był zobowiązany do zapłaty na rzecz Stockholms Hamn dodatku równego połowie różnicy między rekompensatą podstawową obliczoną zgodnie z art. 3 tej umowy a nową rekompensatą obliczoną zgodnie z art. 4 (to znaczy w zależności od rzeczywistego ruchu). W przypadku ujemnej różnicy Stockholms Hamn musiałaby zwrócić Sjöfartsverket kwotę równą połowie tej różnicy.
(
52
)	O ile się nie mylę, z akt sprawy wynika, że w odniesieniu do każdego pięcioletniego okresu podstawowa kwota rekompensaty była ustalana za obopólną zgodą z uwzględnieniem wielkości ruchu stanowiącego podstawę rekompensaty w czwartym roku poprzedniego okresu, ustalonej na podstawie danych przedstawionych przez Stockholms Hamn (art. 4). Kwota ta była następnie korygowana zgodnie z mechanizmem przewidzianym w art. 5, opisanym w przypisie 51 do niniejszej opinii.
(
53
)	Zobacz wyrok z dnia 7 marca 2024 r., Fallimento Esperia i GSE (C‑558/22, EU:C:2024:209, pkt 64).
(
54
)	Zobacz wyrok z dnia 20 maja 2021 r., Azienda Sanitaria Provinciale di Catania/Assessorato della Salute della Regione Siciliana (C‑128/19, EU:C:2021:401, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo; zwany dalej „wyrokiem Azienda Sanitaria Provinciale di Catania”).
(
55
)	Akt dotyczący warunków przystąpienia Królestwa Norwegii, Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz.U. 1994, C 241, s. 21; Dz.U. 1995, L 1, s. 1) (zwany dalej „aktem przystąpienia”).
(
56
)	Artykuł 144 znajduje się w rozdziale I tytułu VI, zatytułowanym „Przepisy dotyczące pomocy krajowej” [tłumaczenie nieoficjalne]. Artykuły 138–142 aktu przystąpienia, które znajdują się w tym rozdziale, określają kategorie pomocy, którą nowe państwa członkowskie są uprawnione przyznawać w sektorze produktów rolnych. Spośród tych artykułów jedynie art. 142, dotyczący długoterminowej pomocy krajowej mającej na celu zapewnienie utrzymania działalności rolniczej w określonych regionach, odnosi się wyraźnie do Szwecji. Artykuł 143 ust. 1 aktu przystąpienia stanowi, że pomoc, o której mowa w art. 138–142, „jak również wszelka inna pomoc krajowa, która na mocy niniejszego aktu podlega zatwierdzeniu przez Komisję, jest notyfikowana tej instytucji” [tłumaczenie nieoficjalne].
(
57
)	Zobacz opinia rzeczniczki generalnej E. Sharpston z dnia 7 lutego 2013 r. w sprawie P (C‑6/12, EU:C:2013:69, pkt 9, przypis 24).
(
58
)	Zobacz wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., P (C‑6/12, EU:C:2013:525, pkt 44).
(
59
)	Zgodnie z art. 137 ust. 1 aktu przystąpienia tytuł VI „dotyczy produktów rolnych z wyjątkiem produktów objętych rozporządzeniem (EWG) nr 3759/92 w sprawie wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa i akwakultury” [tłumaczenie nieoficjalne]. Artykuł 144 aktu przystąpienia należy zatem rozumieć jako odnoszący się do pomocy dotyczącej takich produktów, która nie wchodzi w zakres pomocy dozwolonej na mocy art. 138–142 tego aktu.
(
60
)	Rozporządzenie Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, L 140, s. 1).
(
61
)	Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 794/2004 stanowi również, że „[j]ednak wzrost pierwotnego budżetu istniejącego programu pomocowego do 20 % nie jest uznawany za zmianę pomocy istniejącej”. Przepis ten odnosi się do programów pomocy i w związku z tym nie wydaje się mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto sąd odsyłający wskazuje, że kwoty wypłacone Stockholms Hamn nie podlegały w całym okresie obowiązywania umowy w sprawie rekompensaty zmianom rocznym przekraczającym 20 %.
(
62
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Camposa-Sáncheza Bordony z dnia 26 września 2018 r. w sprawie Südwestrundfunk/Tilo Rittinger i in. (C‑492/17, EU:C:2018:777, pkt 47).
(
63
)	Zobacz wyroki: z dnia 20 września 2018 r., Carrefour Hypermarchés SAS i in./Ministre des Finances et des Comptes publics (C‑510/16, EU:C:2018:751, pkt 41); z dnia 13 grudnia 2018 r., Rittinger i in. (C‑492/17, EU:C:2018:1019, pkt 57).
(
64
)	Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego J.P. Warnera w sprawie McCarren (177/78, EU:C:1979:127, s. 2204). Co do tego, że są to w każdym razie „nieznaczne, by nie powiedzieć nieistotne, zmiany”, zob. opinia rzeczniczki generalnej S. Rozès w sprawie Apple and Pear Development Council (222/82, EU:C:1983:229, s. 4134).
(
65
)	Zobacz wyroki: z dnia 11 września 2003 r., Belgia/Komisja (C‑197/99 P, EU:C:2003:444, pkt 109); z dnia 20 maja 2010 r., Todaro Nunziatina & C. Snc/Assessorato del Lavoro, della Previdenza Sociale, della Formazione Professionale e dell’Emigrazione della regione Sicilia (C‑138/09, EU:C:2010:291, pkt 47); z dnia 4 grudnia 2013 r., Komisja/Rada (C‑121/10, EU:C:2013:784, pkt 59); Azienda Sanitaria Provinciale di Catania (pkt 37, 39).
(
66
)	Zobacz wyrok z dnia 26 października 2016 r., Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI)/Komisja (C‑590/14 P, EU:C:2016:797, pkt 56, 78, 81).