62014TJ0341
WYROK SĄDU (dziewiąta izba)
z dnia 28 stycznia 2016 r. (
*1
)
„Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa — Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją na Ukrainie — Zamrożenie środków finansowych — Wykaz osób, podmiotów i organów, w odniesieniu do których ma zastosowanie zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych — Umieszczenie nazwiska skarżącego — Dowód zasadności umieszczenia w wykazie”
W sprawie T‑341/14
Serhii Kliuiev, zamieszkały w Doniecku (Ukraina), reprezentowany przez R. Ghersona, T. Garnera, solicitors, oraz B. Kennelly’ego, barrister,
strona skarżąca,
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Á. De Elerę‑San Miguela Hurtada oraz J.P. Hixa, działających w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
popieranej przez
Komisję Europejską, reprezentowaną przez D. Gauci i T. Scharfa, działających w charakterze pełnomocników,
interwenient,
mającej za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji Rady 2014/119/WPZiB z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie (Dz.U. L 66, s. 26; sprostowanie Dz.U. L 350, s. 15) i rozporządzenia Rady (UE) nr 208/2014 z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie (Dz.U. L 66, s. 1; sprostowanie Dz.U. L 350, s. 15), decyzji Rady (WPZiB) 2015/876 z dnia 5 czerwca 2015 r. zmieniającej decyzję 2014/119 (Dz.U. L 142, s. 30) i rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2015/869 z dnia 5 czerwca 2015 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia nr 208/2014 (Dz.U. L 142, s. 1) w zakresie, w jakim nazwisko skarżącego zostało umieszczone w wykazie osób, podmiotów i organów, do których stosuje się środki ograniczające,
SĄD (dziewiąta izba),
w składzie: G. Berardis (sprawozdawca), prezes, O. Czúcz i A. Popescu, sędziowie,
sekretarz: L. Grzegorczyk, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 września 2015 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Okoliczności powstania sporu
1
Skarżący, Serhii Kliuiev, jest bratem Andrija Kliuieva, byłego szefa Kancelarii Prezydenta Ukrainy.
2
W dniu 5 marca 2014 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła na podstawie art. 29 TUE decyzję 2014/119/WPZiB sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie (Dz.U. L 66, s. 26).
3
Artykuł 1 ust. 1 i 2 decyzji 2014/119 stanowi, co następuje:
„1.   Zamrożone zostają wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu, dyspozycji lub pod kontrolą wymienionych w załączniku osób wskazanych jako odpowiedzialne za defraudację ukraińskich funduszy państwowych oraz osób odpowiedzialnych za naruszenia praw człowieka na Ukrainie, a także osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z nimi powiązanych.
2.   Nie udostępnia się – bezpośrednio ani pośrednio – wymienionym w załączniku osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani na ich rzecz, żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.
4
Szczegółowe zasady stosowania środków ograniczających zostały określone w kolejnych ustępach tego artykułu.
5
W tym samym dniu Rada przyjęła na podstawie art. 215 ust. 2 TFUE rozporządzenie (UE) nr 208/2014 w sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie (Dz.U. L 66, s. 1).
6
Zgodnie z decyzją 2014/119 rozporządzenie nr 208/2014 nakłada obowiązek stosowania przedmiotowych środków ograniczających i określa szczegółowe zasady stosowania tych środków ograniczających co do istoty w sposób identyczny jak rzeczona decyzja.
7
Nazwiska osób, których dotyczą decyzja 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014, znajdują się w wykazie zawartym w załączniku do rzeczonej decyzji i w załączniku I do rzeczonego rozporządzenia (zwanym dalej „wykazem”), wraz między innymi z uzasadnieniem ich umieszczenia.
8
Nazwisko skarżącego pojawiło się w wykazie wraz z danymi identyfikacyjnymi „biznesmen, brat Andrija Klujewa (Andrii Kliuiev)” i następującym uzasadnieniem:
9
W dniu 6 marca 2014 r. Rada opublikowała w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej ogłoszenie skierowane do osób, wobec których mają zastosowanie środki ograniczające przewidziane w decyzji 2014/119 i w rozporządzeniu nr 208/2014 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją na Ukrainie (Dz.U. C 66, s. 1). Zgodnie z tym ogłoszeniem „zainteresowane osoby mogą […] złożyć wniosek do Rady (wraz z dokumentami uzupełniającymi) o ponowne rozpatrzenie decyzji o umieszczeniu ich w […] wykazie […]”. Ogłoszenie zwraca również uwagę zainteresowanych osób „na to, że mogą one zaskarżyć decyzję Rady do Sądu […] zgodnie z warunkami określonymi w art. 275 akapit drugi oraz w art. 263 akapity czwarty i szósty [TFUE]”.
10
Decyzja 2014/119 została zmieniona decyzją Rady (WPZiB) 2015/143 z dnia 29 stycznia 2015 r. zmieniającą decyzję 2014/119 (Dz.U. L 24, s. 16), która weszła w życie w dniu 31 stycznia 2015 r. Jeżeli chodzi o kryteria wskazania osób, których dotyczą sporne środki ograniczające, z art. 1 decyzji 2015/143 wynika, że art. 1 ust. 1 decyzji 2014/119 otrzymuje następujące brzmienie:
„1.   Zamrożone zostają wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu, dyspozycji lub pod kontrolą wymienionych w załączniku osób wskazanych jako odpowiedzialne za defraudację ukraińskich funduszy państwowych oraz osób odpowiedzialnych za naruszenia praw człowieka na Ukrainie, a także osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z nimi powiązanych, zgodnie z wykazem zamieszczonym w załączniku.
Do celów niniejszej decyzji do osób wskazanych jako odpowiedzialne za defraudację ukraińskich funduszy państwowych zalicza się osoby, wobec których organy ukraińskie wszczęły dochodzenie:
a)
za defraudację ukraińskich funduszy lub aktywów państwowych lub za współudział w tych działaniach; lub
b)
za wykorzystywanie stanowiska przez osobę piastującą funkcję publiczną, aby uzyskać nieuzasadnione korzyści dla siebie lub osoby trzeciej, a przez to spowodować stratę w ukraińskich funduszach lub aktywach państwowych, lub za współudział w tych działaniach”.
11
Rozporządzenie Rady (UE) 2015/138 z dnia 29 stycznia 2015 r. zmieniające rozporządzenie nr 208/2014 (Dz.U. L 24, s. 1) wprowadziło zmiany w rozporządzeniu nr 208/2014 zgodnie z decyzją 2015/143.
12
Decyzja 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014 zostały następnie zmienione decyzją Rady (WPZiB) 2015/364 z dnia 5 marca 2015 r. zmieniającą decyzję 2014/119 (Dz.U. L 62, s. 25) i rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) 2015/357 z dnia 5 marca 2015 r. w sprawie wykonania rozporządzenia nr 208/2014 (Dz.U. L 62, s. 1). Decyzją 2015/364 zmieniono art. 5 decyzji 2014/119, przedłużając stosowanie środków ograniczających względem skarżącego do dnia 6 czerwca 2015 r. W konsekwencji załącznik I do rozporządzenia nr 208/2014 został zastąpiony rozporządzeniem wykonawczym 2015/357.
13
Na mocy decyzji 2015/364 oraz rozporządzenia wykonawczego 2015/357 nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie wraz z danymi identyfikacyjnymi „biznesmen, brat Andrija Klujewa (Andrii Kliuiev)” i nowym, następującym uzasadnieniem:
14
W dniu 5 czerwca 2015 r. Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2015/876 zmieniającą decyzję 2014/119 (Dz.U. L 142, s. 30), a także rozporządzenie wykonawcze (UE) 2015/869 w sprawie wykonania rozporządzenia nr 208/2014 (Dz.U. L 142, s. 1). Decyzja 2015/876, po pierwsze, zastąpiła art. 5 decyzji 2014/119, wydłużając stosowanie względem skarżącego środków ograniczających do dnia 6 października 2015 r., a po drugie, zmieniła załącznik do tej decyzji. W konsekwencji załącznik I do rozporządzenia nr 208/2014 został zmieniony rozporządzeniem wykonawczym 2015/869.
15
Na mocy decyzji 2015/876 oraz rozporządzenia wykonawczego 2015/869 nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie z nagłówkiem „brat Andrija Klujewa (Andrii Kliuiev), biznesmen” i nowym, następującym uzasadnieniem:
Przebieg postępowania i żądania stron
16
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 15 maja 2014 r. skarżący wniósł niniejszą skargę.
17
W dniach 12 sierpnia i 18 grudnia 2014 r. Rada złożyła uzasadnione wnioski w rozumieniu art. 18 ust. 4 instrukcji dla sekretarza Sądu, aby treści niektórych załączników do odpowiedzi na skargę oraz do dupliki nie były cytowane w publicznie dostępnych dokumentach dotyczących sprawy.
18
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 18 września 2014 r. Komisja Europejska złożyła wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania Rady. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r. prezes dziewiątej izby Sądu dopuścił tę interwencję. W piśmie, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 17 grudnia 2014 r., Komisja poinformowała, że nie będzie składać uwag interwenienta.
19
W ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 89 regulaminu postępowania Sąd wezwał strony do przedstawienia uwag w kwestii, czy skarżący zachowuje interes prawny po zmianie powodu umieszczenia jego nazwiska w wykazie i przedłużeniu obowiązywania środków ograniczających w stosunku do skarżącego do dnia 6 czerwca 2015 r. na podstawie decyzji 2015/364 i rozporządzenia wykonawczego 2015/357, a razie odpowiedzi twierdzącej – w odniesieniu do których zarzutów taki interes nadal istnieje. Strony zastosowały się do tego żądania w wyznaczonym terminie. W wyznaczonym terminie strony przedłożyły też odpowiedzi na postawione pytania.
20
W piśmie złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 12 sierpnia 2015 r. skarżący dostosował swoje żądania, wnosząc także o stwierdzenie nieważności decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869. W dniu 14 września 2015 r. Rada złożyła uzasadniony wniosek w rozumieniu art. 66 regulaminu postępowania, aby treści niektórych załączników do uwag w przedmiocie pisma dostosowującego żądania nie były cytowane w publicznie dostępnych dokumentach dotyczących sprawy.
21
Na rozprawie w dniu 24 września 2015 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.
22
W swej skardze skarżący wnosi do Sądu o:
—
stwierdzenie nieważności decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014 w zakresie, w jakim akty te go dotyczą;
—
stwierdzenie nieważności decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869 w zakresie, w jakim akty te go dotyczą;
—
obciążenie Rady kosztami postępowania.
23
Rada, popierana przez Komisję, wnosi do Sądu o:
—
odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub, tytułem ewentualnym, oddalenie skargi jako bezzasadnej;
—
orzeczenie. że pismo dostosowujące żądania jest niedopuszczalne lub, tytułem ewentualnym, bezzasadne;
—
obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
Co do prawa
W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014 w zakresie, w jakim akty te dotyczą skarżącego
W przedmiocie dalszego istnienia interesu prawnego skarżącego
24
Jak wskazano w pkt 12 i 13 powyżej, decyzją 2015/364 i rozporządzeniem wykonawczym 2015/357 zmieniono powód umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie i przedłużono stosowanie wobec niego środków ograniczających do dnia 6 czerwca 2015 r. Decyzją 2015/876 i rozporządzeniem wykonawczym 2015/869 zmieniono następnie powód tego umieszczenia i przedłużono stosowanie wobec skarżącego środków ograniczających do dnia 6 października 2015 r.
25
Skarżący nie wniósł skargi na decyzję 2015/364 i na rozporządzenie wykonawcze 2015/357, które stały się względem niego ostateczne. Dostosował on natomiast swoje żądania w niniejszej sprawie, tak by żądania zmierzały do stwierdzenia nieważności również decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869.
26
Rada, popierana przez Komisję, podnosi, że nie zaskarżając decyzji 2015/364 ani rozporządzenia wykonawczego 2015/357, które zastąpiły środki ograniczające nałożone decyzją 2014/119 i rozporządzeniem nr 208/2014, skarżący w sposób dorozumiany zaakceptował objęcie go tymi środkami i utracił swój interes prawny. Ponadto dostosowanie żądań złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie, tak by żądania zmierzały do stwierdzenia nieważności również decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869, nie może być przywołane na poparcie jego interesu prawnego, ponieważ jest ono bezskuteczne i niedopuszczalne.
27
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno przedmiot sporu, jak i interes prawny skarżącego muszą istnieć, pod rygorem umorzenia postępowania, do momentu wydania orzeczenia sądowego, co oznacza, że skarga powinna w efekcie móc doprowadzić do poprawy sytuacji strony, która ją wniosła (zob. wyrok z dnia 6 czerwca 2013 r., Ayadi/Komisja, C‑83/12 P, EU:C:2013:369, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
Ponadto z orzecznictwa wynika, że o ile uznanie niezgodności z prawem zaskarżonego aktu nie może jako takie naprawić szkody materialnej lub naruszenia życia prywatnego, o tyle jest jednak w stanie zrehabilitować zainteresowaną osobę lub stanowić jakąś formę zadośćuczynienia za krzywdę, której doznała z powodu tej niezgodności z prawem, oraz w ten sposób uzasadnić dalsze istnienie jej interesu prawnego (wyrok z dnia 28 maja 2013 r., Abdulrahim/Rada i Komisja, C‑239/12 P, Zb.Orz., EU:C:2013:331, pkt 70–72).
29
W niniejszej sprawie w uwagach do odpowiedzi Rady i Komisji na pytanie na piśmie zadane przez Sąd (zob. pkt 19 powyżej) skarżący podnosi, że nawet jeżeli środki ograniczające zastosowane wobec niego zostały zastąpione nowymi środkami, to zachowuje on, po pierwsze, prawo do ewentualnej skargi odszkodowawczej dotyczącej okresu, w którym obowiązywał niezgodny z prawem środek, oraz po drugie – interes w odzyskaniu, w pewnym zakresie, dobrego imienia.
30
Jeżeli chodzi konkretniej o fakt, że skarżący nie zaskarżył decyzji 2015/364 i rozporządzenia wykonawczego 2015/357, podnosi on, że skoro akty te przedłużyły obowiązywanie względem niego środków ograniczających jedynie na trzy miesiące, to jest do dnia 6 czerwca 2015 r., to nieprawdopodobne było uzyskanie osądzenia sprawy przed późniejszą zmianą tych środków. Dodaje on, że dostosował jednak swoje żądania w stosunku do decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869, które następnie przedłużyły stosowanie względem niego środków ograniczających, i że tym samym zachowuje interes prawny w niniejszej sprawie.
31
Należy wskazać, że skarżący zachowuje interes prawny wynikający z faktu, iż uznanie niezgodności z prawem decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014 może stanowić podstawę następczego powództwa o zadośćuczynienie za krzywdę i naprawienie szkody materialnej doznanych z powodu tych aktów w okresie ich obowiązywania, to jest w okresie od 6 marca 2014 r. do 6 marca 2015 r. (zob. podobnie i analogicznie ww. w pkt 28 wyrok Abdulrahim/Rada i Komisja, EU:C:2013:331, pkt 82).
32
W tej kwestii należy stwierdzić, że okoliczność, iż decyzja 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014 już nie obowiązują, ponieważ zostały w odniesieniu do skarżącego zmienione decyzją 2015/364 i rozporządzeniem wykonawczym 2015/357, nie może być uznana za równoważną z ewentualnym stwierdzeniem przez Sąd nieważności aktów pierwotnie przyjętych, ponieważ rzeczona zmiana nie jest uznaniem ich niezgodności z prawem (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 11 czerwca 2014 r., Syria International Islamic Bank/Rada, T‑293/12, EU:T:2014:439, pkt 36–41 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
Należy zatem stwierdzić, że interes prawny skarżącego nadal istnieje, mimo zmiany dotyczących go środków ograniczających oraz mimo faktu, że nie wniósł skargi na decyzję 2015/364 i rozporządzenie wykonawcze 2015/357.
W przedmiocie zasadności żądania stwierdzenia nieważności decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014
34
Na poparcie skargi skarżący podnosi siedem zarzutów. Zarzut pierwszy dotyczy błędu w wyborze podstawy prawnej. Zarzut drugi dotyczy nieprzestrzegania kryteriów umieszczenia w wykazie. Zarzut trzeci dotyczy naruszenia prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej. Zarzut czwarty jest oparty na braku uzasadnienia. Zarzut piąty dotyczy naruszenia prawa własności i prawa do dobrego imienia. Zarzut szósty dotyczy błędu w ustaleniach faktycznych i oczywistego błędu w ocenie, siódmy natomiast – błędnej oceny dowodów.
35
W zarzutach drugim, szóstym i siódmym, które należy zbadać w pierwszej kolejności, skarżący zasadniczo podnosi, że zastosowano wobec niego środek mimo braku wystarczająco solidnej podstawy faktycznej. Dokładniej twierdzi on, że nie zostało wykazane, iż był on odpowiedzialny za defraudację ukraińskich środków publicznych lub za naruszenia praw człowieka na Ukrainie lub że był powiązany z osobą wskazaną jako taka, ani że był objęty dochodzeniem.
36
Rada podnosi, że pismo, które pełniący obowiązki prokuratora generalnego Ukrainy wystosował w dniu 3 marca 2014 r. do wysokiego przedstawiciela Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa (zwane dalej „pismem z dnia 3 marca 2014 r.”), dostarczało wystarczających elementów faktycznych dla uzasadnienia przyjęcia wobec skarżącego decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014 oraz że dowody z okresu po przyjęciu tych aktów potwierdzały, iż przeciwko skarżącemu zostało wszczęte na Ukrainie dochodzenie przygotowawcze w ramach ścigania sprzeniewierzania funduszy publicznych, co pozwalało na uznanie za spełnione ogólnego kryterium umieszczenia w wykazie, niezależnie od dalszego biegu tego dochodzenia.
37
Rada uważa, że należy dokonać rozróżnienia między z jednej strony postępowaniami karnymi toczącymi się na Ukrainie, w których skarżący będzie mógł bronić się zgodnie z zasadami ukraińskiej procedury karnej, a z drugiej strony – czasowymi i odwracalnymi środkami w postaci zamrożenia środków finansowych na poziomie Unii Europejskiej, dla których przyjęcia nie jest konieczne przedstawienie dowodu popełnienia przestępstw, w związku z którymi skarżący jest objęty dochodzeniem.
38
Należy przypomnieć, że o ile Rada dysponuje szerokim zakresem uprawnień dyskrecjonalnych w odniesieniu do kryteriów ogólnych podlegających uwzględnieniu przy stosowaniu środków ograniczających, o tyle skuteczność kontroli sądowej gwarantowanej przez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wymaga, by w ramach kontroli zgodności z prawem powodów uzasadniających decyzję o umieszczeniu lub pozostawieniu nazwiska określonej osoby w wykazie osób objętych środkami ograniczającymi sąd Unii upewnił się, że decyzja ta, która ma dla tej osoby skutek indywidualny, opiera się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej. Oznacza to sprawdzenie okoliczności faktycznych podnoszonych w uzasadnieniu, które leży u podstaw rzeczonej decyzji, tak aby kontrola sądowa nie była ograniczona do oceny abstrakcyjnego prawdopodobieństwa przywołanych powodów, ale dotyczyła tego, czy powody te – lub co najmniej jeden z nich, uważany za sam w sobie wystarczający do wsparcia tej decyzji – są wykazane w sposób wystarczająco precyzyjny i konkretny (zob. wyrok z dnia 21 kwietnia 2015 r., Anbouba/Rada, C‑605/13 P, Zb.Orz., EU:C:2015:248, pkt 41, 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
W niniejszej sprawie należy zauważyć, że kryterium zawarte w art. 1 ust. 1 decyzji 2014/119 przewiduje, iż środki ograniczające są stosowane wobec osób wskazanych jako odpowiedzialne za czyny polegające na defraudacji funduszy publicznych. Ponadto z motywu 2 rzeczonej decyzji wynika, że Rada zastosowała te środki „w celu konsolidacji i wsparcia praworządności […] na Ukrainie”.
40
Nazwisko skarżącego zostało umieszczone w wykazie z tego powodu, że jest on „[o]sob[ą], wobec której prowadzone jest na Ukrainie dochodzenie w związku z udziałem w przestępstwach związanych ze sprzeniewierzeniem ukraińskich środków publicznych i ich nielegalnym przesyłaniem poza Ukrainę”. Wynika stąd, że Rada uważa, iż skarżący, w związku z jego domniemanym zaangażowaniem w czyny polegające na sprzeniewierzeniu funduszy publicznych, był objęty przynajmniej postępowaniem wyjaśniającym lub dochodzeniem wstępnym, które nie zakończyło się (lub jeszcze się nie zakończyło) formalnym oskarżeniem.
41
Na poparcie tego powodu umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie Rada przytacza pismo z dnia 3 marca 2014 r., a także inne dowody, późniejsze niż decyzja 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014.
42
W pierwszej części pisma z dnia 3 marca 2014 r. wskazano, że „ukraińskie organy ścigania” wszczęły pewną liczbę postępowań karnych w celu zbadania czynów przestępczych popełnionych przez byłych wysokich urzędników, których nazwiska zostały wymienione tuż poniżej i wobec których dochodzenie prowadzone w sprawie wspomnianych przestępstw pozwoliło na wykazanie faktu sprzeniewierzenia funduszy publicznych na znaczne kwoty i późniejszego nielegalnego przesłania tych funduszy poza terytorium Ukrainy.
43
W drugiej części pisma z dnia 3 marca 2014 r. dodano, że „dochodzenie potwierdza udział innych wysokich urzędników reprezentujących poprzednie władze w tym samym rodzaju przestępstw” i że przewiduje się szybkie poinformowanie ich o wszczęciu tego dochodzenia. Nazwiska tych innych wysokich urzędników, w tym skarżącego, zostały również wymienione tuż poniżej.
44
W świetle akt sprawy należy zauważyć, że pismo z dnia 3 marca 2014 r. jest jedynym spośród przedstawionych przez Radę w niniejszym postępowaniu dowodów, który pochodzi z okresu poprzedzającego decyzję 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014. W konsekwencji zgodność z prawem rzeczonych aktów należy rozpatrywać w świetle tego jedynie dowodu.
45
Należy zatem ustalić, czy pismo z dnia 3 marca 2014 r. należy uznać za wystarczający dowód dla poparcia twierdzenia, iż skarżący został „wskazany jako odpowiedzialny za defraudację ukraińskich funduszy państwowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 decyzji 2014/119.
46
Tymczasem pismo z dnia 3 marca 2014 r., mimo iż – jak podkreśla Rada – pochodzi od wysokiej rangi organu wymiaru sprawiedliwości państwa trzeciego, to jest prokuratora generalnego Ukrainy, zawiera jedynie ogólne i rodzajowe stwierdzenie wiążące nazwisko skarżącego, obok nazwisk innych byłych wysokich urzędników ukraińskich, z dochodzeniem, które zasadniczo wykazało istnienie czynów polegających na sprzeniewierzeniu funduszy publicznych. Pismo nie zawiera bowiem żadnej dokładnej informacji dotyczącej ustalenia czynów badanych w dochodzeniu prowadzonym przez organy ukraińskie, a tym bardziej dotyczącej indywidualnej, choćby domniemanej, odpowiedzialności skarżącego w związku z tymi czynami.
47
Prawdą jest, że – jak podnosi Rada – sąd Unii orzekł, w kontekście zastosowania środków ograniczających, że wskazanie danej osoby jako odpowiedzialnej za przestępstwo nie oznacza koniecznie skazania za takie przestępstwo (zob. podobnie wyroki: z dnia 5 marca 2015 r., Ezz i in./Rada, C‑220/14 P, Zb.Orz., EU:C:2015:147, pkt 72; z dnia 27 lutego 2014 r., Ezz i in./Rada, T‑256/11, Zb.Orz., EU:T:2014:93, pkt 57–61).
48
Jednak w okolicznościach spraw, które znalazły się u podstawy orzeczeń przytoczonych w pkt 47 powyżej, wobec skarżących wydane zostało przynajmniej postanowienie prokuratora generalnego odnośnego państwa trzeciego o zajęciu ich aktywów, zatwierdzone przez sąd karny (ww. w pkt 47 wyrok Ezz i in./Rada, EU:T:2014:93, pkt 132). W konsekwencji zastosowanie środków ograniczających wobec skarżących w tamtych sprawach opierało się na konkretnych okolicznościach faktycznych, o których dowiedziała się Rada.
49
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, po pierwsze, że Rada nie dysponowała informacjami dotyczącymi czynów lub zachowań konkretnie zarzucanych skarżącemu przez organy ukraińskie, a po drugie – że pismo z dnia 3 marca 2014 r., na które Rada się powołuje, nawet jeżeli rozpatrywać je w kontekście, w jaki się ono wpisuje, nie może stanowić wystarczająco solidnej podstawy faktycznej w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 38 powyżej, by umieścić nazwisko skarżącego w wykazie z tego powodu, że został on „wskazany jako odpowiedzialny” za sprzeniewierzenie funduszy publicznych.
50
Niezależnie od etapu postępowania, jakie miało toczyć się wobec skarżącego, Rada nie mogła zastosować wobec niego środków ograniczających, nie wiedząc, jakie konkretnie czyny polegające na sprzeniewierzeniu funduszy publicznych zarzucały mu organy ukraińskie. Dopiero bowiem po uzyskaniu informacji o tych czynach Rada byłaby w stanie wykazać, czy mogły one, po pierwsze, zostać zakwalifikowane jako sprzeniewierzenie funduszy publicznych oraz, po drugie, czy mogły one zagrozić na Ukrainie praworządności, której konsolidacja i wspieranie stanowią, jak przypomniano w pkt 39 powyżej, cel stosowania rozpatrywanych środków ograniczających.
51
Zresztą to do właściwego organu Unii należy – w razie zakwestionowania – wykazanie zasadności powodów wysuniętych przeciwko konkretnej osobie, a nie do tej osoby przedstawienie negatywnego dowodu braku zasadności wspomnianych powodów (wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, Zb.Orz., EU:C:2013:518, pkt 120, 121; z dnia 28 listopada 2013 r., Rada/Fulmen i Mahmoudian, C‑280/12 P, Zb.Orz., EU:C:2013:775, pkt 65, 66).
52
W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że umieszczenie nazwiska skarżącego w wykazie nie spełnia określonych w decyzji 2014/119 kryteriów wskazania osób objętych środkami spornymi ograniczającymi.
53
Wobec faktu, że zarzuty drugi, szósty i siódmy są zasadne, należy uwzględnić skargę w zakresie, w jakim zmierza ona do uzyskania stwierdzenia nieważności decyzji 2014/119 w części dotyczącej skarżącego, bez potrzeby wypowiadania się w przedmiocie pozostałych podniesionych przez niego zarzutów.
54
Z tych samych przyczyn należy stwierdzić nieważność rozporządzenia nr 208/2014 w zakresie, w jakim dotyczy ono skarżącego.
W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869 w zakresie, w jakim akty te dotyczą skarżącego
55
W piśmie dostosowującym żądania skarżący domaga się również stwierdzenia nieważności decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869 w zakresie, w jakim akty te go dotyczą.
56
Rada, popierana przez Komisję, zarzuca przede wszystkim niedopuszczalność pisma dostosowującego żądania. Po pierwsze, podnosi ona, że skarżący nie mógł dostosować żądań stwierdzenia nieważności decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014 w zakresie, w jakim akty te go dotyczą, tak aby żądania te obejmowały również decyzję 2015/876 i rozporządzenie wykonawcze 2015/869, ponieważ decyzja 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014 zostały zastąpione decyzją 2015/364 i rozporządzeniem wykonawczym 2015/357. Tym samym zdaniem Rady decyzja 2015/876 i rozporządzenie wykonawcze 2015/869 stanowiły wyłącznie zmianę decyzji 2015/364 i rozporządzenia wykonawczego 2015/357 i nie dotyczyły decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014.
57
Po drugie, Rada podnosi, że pismo dostosowujące żądania nie zawiera uzasadnienia, jakie powinno ono zawierać zgodnie z art. 86 § 3 regulaminu postępowania, uwzględniającego nową sytuację faktyczną i prawną na dzień przyjęcia nowych środków, to jest sytuację związaną z wejściem w życie decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869.
58
Rada twierdzi również, że w każdym razie pismo dostosowujące żądania nie jest zasadne.
59
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w przypadku gdy pierwotnie zaskarżony akt zostaje w toku postępowania zastąpiony przez inny akt mający ten sam przedmiot, ten inny akt należy uważać za nową okoliczność umożliwiającą skarżącemu dostosowanie przedstawionych żądań i zarzutów (zob. podobnie wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Mayaleh/Rada, T‑307/12 i T‑408/13, Zb.Orz., EU:T:2014:926, pkt 47).
60
Należy także przypomnieć, że zgodnie z art. 86 § 3 regulaminu postępowania pismo dostosowujące żądania zawiera między innymi, w stosownym przypadku, dostosowane zarzuty i argumenty.
61
Jednakże nie ma to miejsca w niniejszej sprawie. Należy bowiem przypomnieć, że załącznik do decyzji 2014/119 i załącznik I do rozporządzenia nr 208/2014 zostały „zastąpione”, odpowiednio, decyzją 2015/364 i rozporządzeniem wykonawczym 2015/357. Jak wyjaśniono w pkt 13 powyżej, w następstwie tej zmiany nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie z nowym uzasadnieniem. Akty te nie zostały przez skarżącego zaskarżone w ramach odrębnej skargi lub pisma dostosowującego żądania.
62
Załączniki, o których mowa, zostały następnie „zmienione” decyzją 2015/876 i rozporządzeniem wykonawczym 2015/869. Jak wyjaśniono w pkt 15 powyżej, w następstwie tej zmiany nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie z nowym uzasadnieniem. Akty te są przedmiotem pisma dostosowującego żądania.
63
Powody umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie są następujące.
64
Przede wszystkim nazwisko skarżącego zostało umieszczone w wykazie zawartym w decyzji 2014/119 i w rozporządzeniu nr 208/2014 z tego powodu, że jest on „[o]sob[ą], wobec której prowadzone jest na Ukrainie dochodzenie w związku z udziałem w przestępstwach związanych ze sprzeniewierzeniem ukraińskich środków publicznych i ich nielegalnym przesyłaniem poza Ukrainę”.
65
Następnie nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie zawartym w decyzji 2015/364 i rozporządzeniu wykonawczym 2015/357 z tego powodu, że jest on „[o]sob[ą], wobec której władze Ukrainy wszczęły dochodzenie w sprawie udziału w sprzeniewierzeniu środków publicznych lub mienia publicznego oraz w sprawie nadużycia stanowiska przez osobę piastującą funkcję publiczną w celu zapewnienia sobie lub osobie trzeciej nieuzasadnionych korzyści ze szkodą dla środków budżetowych lub mienia publicznego Ukrainy” oraz „[o]sob[ą] powiązan[ą] z osobą umieszczoną w wykazie [Andrijem Petrowyczem Klujewem (Andrii Petrovych Kliuiev)], wobec której władze Ukrainy wszczęły postępowanie karne w sprawie sprzeniewierzenia środków publicznych lub mienia publicznego”.
66
Wreszcie nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie zawartym w decyzji 2015/876 i rozporządzeniu wykonawczym 2015/869 z tego powodu, że jest on „[o]sob[ą], wobec której władze Ukrainy wszczęły dochodzenie w sprawie udziału w sprzeniewierzeniu środków publicznych” oraz „[o]sob[ą] powiązan[ą] z osobą wskazaną [Andrijem Petrowyczem Klujewem (Andrii Petrovych Kliuiev)], wobec której władze Ukrainy wszczęły postępowanie karne w sprawie sprzeniewierzenia środków publicznych lub mienia publicznego”.
67
Tak więc powód umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie, jeśli chodzi o decyzję 2015/876 i rozporządzenie wykonawcze 2015/869, których dotyczy pismo dostosowujące żądania, różni się zasadniczo od powodów tego umieszczenia, jeżeli chodzi o decyzję 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014, których dotyczy skarga.
68
O ile bowiem powód umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie ustanowionym w decyzji 2014/119 i rozporządzeniu nr 208/2014 zawierał jedynie zwykłe odniesienie do dochodzenia na Ukrainie w związku z udziałem w przestępstwach związanych ze sprzeniewierzeniem ukraińskich środków publicznych i ich nielegalnym przesyłaniem poza Ukrainę, o tyle powód umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie ustanowionym w decyzji 2015/876 i rozporządzeniu wykonawczym 2015/869 dostarcza więcej wyjaśnień dotyczących powodów, dla których skarżący został objęty środkami ograniczającymi, w szczególności poprzez dodanie wzmianki o jego związku z osobą wskazaną środkami ograniczającymi, mianowicie jego bratem Andrijem Klujewem, który z kolei był objęty prowadzonym przez organy ukraińskie postępowaniem karnym w sprawie sprzeniewierzenia środków publicznych lub mienia publicznego.
69
W tej kwestii należy wskazać, iż w skardze skarżący zasadniczo podnosi, że umieszczenie jego nazwiska w wykazie nie jest uzasadnione ani oparte na dowodach oraz że nie otrzymał on konkretnych informacji o dochodzeniu, jakie miało być wobec niego prowadzone.
70
Tymczasem, o ile argumenty wspomniane w pkt 69 powyżej są zasadne w odniesieniu do dowodu umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie, co wynika z pkt 35–53 powyżej, o tyle należy stwierdzić, że powód umieszczenia nazwiska skarżącego w wykazie zawartym w decyzji 2015/876 i rozporządzeniu wykonawczym 2015/869 opiera się na innych dowodach, przedstawionych przez Radę w trakcie niniejszego postępowania. O ile te ostatnie dowody, jako późniejsze niż decyzja 2014/119 i rozporządzenie nr 208/2014, nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem wymienionego powyżej pierwotnego umieszczenia w wykazie, o tyle powinny jednak zostać wzięte pod rozwagę przy ocenie zgodności z prawem pozostawienia nazwiska skarżącego w wykazie na mocy aktów późniejszych.
71
Wynika stąd, że skarżący, ograniczając się do stwierdzenia, że jego pierwotne żądania, zmierzające do uzyskania stwierdzenia nieważności decyzji 2014/119 i rozporządzenia nr 208/2014, obejmowały decyzję 2015/876 i rozporządzenie wykonawcze 2015/869 w zakresie, w jakim akty te go dotyczą, bez dodatkowego wyjaśnienia, nie przedstawił żadnej informacji lub żadnego dowodu negujących zasadność rzeczonych aktów i umożliwiających Sądowi dokonanie oceny ich zgodności z prawem.
72
Należy zatem stwierdzić, że pismo dostosowujące żądania nie spełnia wymogów ustanowionych w art. 86 § 3 regulaminu postępowania.
73
W związku z tym żądania stwierdzenia nieważności decyzji 2015/876 i rozporządzenia wykonawczego 2015/869 w zakresie, w jakim akty te dotyczą skarżącego, należy odrzucić jako niedopuszczalne.
W przedmiocie skutków w czasie stwierdzenia częściowej nieważności decyzji 2014/119
74
Na wypadek gdyby Sąd stwierdził nieważność decyzji 2014/119 w zakresie, w jakim dotyczy ona skarżącego, Rada uważa za konieczne utrzymanie skutków tej decyzji wobec skarżącego w mocy – zgodnie z art. 264 akapit drugi TFUE – do czasu, gdy skuteczne stanie się stwierdzenie częściowej nieważności rozporządzenia nr 208/2014, a to w celu zagwarantowania pewności prawa, jak również spójności i jednolitości porządku prawnego.
75
Skarżący nie zgadza się z tą argumentacją.
76
Należy przypomnieć, że decyzja 2014/119 została zmieniona decyzją 2015/364, na mocy której zastąpiono wykaz, poczynając od dnia 7 marca 2015 r., oraz przedłużono stosowanie środków ograniczających w odniesieniu do skarżącego do dnia 6 czerwca 2015 r. Wskutek tych zmian nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie z nowym powodem uzasadniającym to umieszczenie (zob. pkt 12, 13 powyżej).
77
Decyzja 2014/119 została następnie zmieniona decyzją 2015/876, która przedłużyła stosowanie środków ograniczających w odniesieniu do skarżącego do dnia 6 października 2015 r. i zmieniła wykaz, poczynając od dnia 7 czerwca 2015 r. Wskutek tych zmian nazwisko skarżącego zostało pozostawione w wykazie z nowym powodem uzasadniającym to umieszczenie (zob. pkt 14, 15 powyżej).
78
Tym samym skarżący jest obecnie objęty nowym środkiem ograniczającym. Wynika stąd, że stwierdzenie nieważności decyzji 2014/119 w zakresie, w jakim dotyczy ona skarżącego, nie powoduje usunięcia umieszczenia jego nazwiska w wykazie.
79
W konsekwencji nie jest konieczne pozostawienie w mocy skutków decyzji 2014/119 w zakresie, w jakim dotyczy ona skarżącego.
W przedmiocie kosztów
80
Zgodnie z art. 134 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli więcej niż jedna strona przegrała sprawę, Sąd rozstrzyga o podziale kosztów. W niniejszej sprawie, skoro Rada przegrała sprawę w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zawartego w skardze, należy, zgodnie z żądaniem skarżącego, obciążyć ją kosztami związanymi z tym żądaniem. Następnie, ponieważ skarżący przegrał sprawę w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zawartego w piśmie dostosowującym żądania, należy obciążyć go związanymi z nim kosztami, zgodnie z żądaniem Rady.
81
Ponadto, na podstawie art. 138 § 1 akapit pierwszy regulaminu postępowania przed Sądem, instytucje, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Komisja pokryje zatem własne koszty.
Z powyższych względów
SĄD (dziewiąta izba)
orzeka, co następuje:
1)
Stwierdza się nieważność decyzji Rady 2014/119/WPZiB z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie oraz rozporządzenia Rady (UE) nr 208/2014 z dnia 5 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją na Ukrainie w zakresie, w jakim nazwisko Serhiiego Kliuieva zostało umieszczone w wykazie osób, podmiotów i organów, do których mają zastosowanie te środki ograniczające.
2)
W pozostałym zakresie skarga zostaje odrzucona.
3)
Rada Unii Europejskiej zostaje obciążona, poza własnymi kosztami, kosztami poniesionymi przez S. Kliuieva w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zawartego w skardze.
4)
Serhii Kliuiev zostaje obciążony, poza własnymi kosztami, również kosztami poniesionymi przez Radę w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zawartego w piśmie dostosowującym żądania.
5)
Komisja Europejska pokrywa własne koszty.
Berardis
Czúcz
Popescu
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 28 stycznia 2016 r.
Podpisy
(
*1
)   Język postępowania: angielski.