Υπόθεση C-720/20
RO
κατά
Bundesrepublik Deutschland
(αίτηση του Verwaltungsgericht Cottbus για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 1ης Αυγούστου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Κοινή πολιτική στον τομέα του ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί προσδιορισμού του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας – Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 (Δουβλίνο III) – Αίτηση διεθνούς προστασίας υποβληθείσα από ανήλικο στο κράτος μέλος γέννησής του – Γονείς του ανηλίκου στους οποίους είχε προηγουμένως χορηγηθεί το καθεστώς πρόσφυγα σε άλλο κράτος μέλος – Άρθρο 3, παράγραφος 2 – Άρθρο 9 – Άρθρο 20, παράγραφος 3 – Οδηγία 2013/32/ΕΕ – Άρθρο 33, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ – Παραδεκτό της αίτησης διεθνούς προστασίας και ευθύνη για την εξέτασή της»
1.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Κριτήρια και μηχανισμοί προσδιορισμού του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας – Κανονισμός 604/2013 – Διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης – Ανήλικο τέκνο του αιτούντος – Άρρηκτη σύνδεση της κατάστασης του ανηλίκου με εκείνη του μέλους της οικογένειάς του – Κατ’ αναλογίαν εφαρμογή στην περίπτωση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται, στο κράτος μέλος γέννησής του, από ανήλικο ο οποίος έχει γονείς ήδη δικαιούχους διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος – Δεν επιτρέπεται
(Κανονισμός 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 2, στοιχεία γʹ και στʹ, 3 § 2, 9 και 20 § 3)
(βλ. σκέψεις 32, 34, 39-42, 44, 45, διατακτ. 1)
2.        Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Πολιτική ασύλου – Διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας – Οδηγία 2013/32 – Διαδικασία εξέτασης αιτήσεως διεθνούς προστασίας – Αίτηση δυνάμενη να θεωρηθεί απαράδεκτη από τα κράτη μέλη – Λόγος – Προηγούμενη χορήγηση διεθνούς προστασίας από άλλο κράτος μέλος – Κατ’ αναλογίαν εφαρμογή στην περίπτωση αίτησης που υπέβαλε ανήλικος ο οποίος δεν είναι ο ίδιος δικαιούχος διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος, αλλά οι γονείς του – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 2013/32 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 33 § 2, στοιχείο αʹ)
(βλ. σκέψεις 51-55, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Η προσφεύγουσα, υπήκοος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, γεννήθηκε στη Γερμανία το 2015. Οι γονείς και τα πέντε αδέλφια της, επίσης ρωσικής ιθαγένειας, είχαν αποκτήσει τον Μάρτιο του 2012 το καθεστώς πρόσφυγα στην Πολωνία. Τον Δεκέμβριο του 2012 εγκατέλειψαν την Πολωνία για να μεταβούν στη Γερμανία, όπου υπέβαλαν αιτήσεις διεθνούς προστασίας. Η Δημοκρατία της Πολωνίας δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημα των γερμανικών αρχών να αναλάβει εκ νέου τα άτομα αυτά, για τον λόγο ότι ετύγχαναν ήδη διεθνούς προστασίας στο έδαφός της. Στη συνέχεια, οι γερμανικές αρχές απέρριψαν τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας των ως άνω ατόμων ως απαράδεκτες, λόγω του καθεστώτος πρόσφυγα που τους είχε ήδη χορηγηθεί στην Πολωνία. Ωστόσο, η οικογένεια της προσφεύγουσας εξακολούθησε να διαμένει στο γερμανικό έδαφος.
Τον Μάρτιο του 2018 η προσφεύγουσα υπέβαλε στις γερμανικές αρχές αίτηση διεθνούς προστασίας. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, βάσει ιδίως του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ (1).
Το αιτούν δικαστήριο ενώπιον του οποίου εκκρεμεί προσφυγή κατά της εν λόγω απορριπτικής απόφασης, διατηρεί αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αν η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας είναι το υπεύθυνο κράτος μέλος για την εξέταση της αιτήσεως της προσφεύγουσας και αν, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, το εν λόγω κράτος μέλος δικαιούται να απορρίψει την αίτηση αυτή ως απαράδεκτη δυνάμει της οδηγίας για τις διαδικασίες (2).
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν είναι δυνατή στην περίπτωση της προσφεύγουσας η κατ’ αναλογίαν εφαρμογή ορισμένων διατάξεων του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ και της οδηγίας για τις διαδικασίες. Συναφώς, ζητεί να διευκρινιστεί, αφενός, αν, για την αποτροπή των δευτερογενών μετακινήσεων, το άρθρο 20, παράγραφος 3, του κανονισμού Δουβλίνο III, το οποίο αφορά, μεταξύ άλλων, την περίπτωση τέκνων που γεννήθηκαν μετά την άφιξη αιτούντος διεθνή προστασία (3), εφαρμόζεται στην περίπτωση αιτήσεως διεθνούς προστασίας υποβληθείσας από ανήλικο στο κράτος μέλος γέννησής του, όταν οι γονείς του απολαύουν ήδη διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν το άρθρο 33, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας για τις διαδικασίες (4) εφαρμόζεται σε ανήλικο του οποίου οι γονείς απολαύουν διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος, αλλά όχι και ο ίδιος ο ανήλικος.
Το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου απαντά αρνητικά στα ερωτήματα αυτά. Με την απόφασή του, διευκρινίζει το περιεχόμενο του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ και της οδηγίας για τις διαδικασίες στο πλαίσιο δευτερογενών μετακινήσεων οικογενειών οι οποίες απολαύουν ήδη διεθνούς προστασίας σε ορισμένο κράτος μέλος προς άλλο κράτος μέλος στο οποίο γεννήθηκε ένα νέο τέκνο.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο 20, παράγραφος 3, του κανονισμού Δουβλίνο III δεν εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στην περίπτωση κατά την οποία ένας ανήλικος και οι γονείς του υποβάλλουν αιτήσεις διεθνούς προστασίας στο κράτος μέλος στο οποίο γεννήθηκε το τέκνο αυτό, ενώ οι γονείς απολαύουν ήδη διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος. Πράγματι, αφενός, η διάταξη αυτή προϋποθέτει ότι τα μέλη της οικογένειας του ανηλίκου εξακολουθούν να έχουν την ιδιότητα του «αιτούντος» και, συνεπώς, δεν ρυθμίζει την περίπτωση τέκνου το οποίο γεννήθηκε αφού είχε προηγουμένως χορηγηθεί στα μέλη της οικογένειάς του διεθνής προστασία σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο γεννήθηκε το τέκνο και στο οποίο διαμένει με την οικογένειά του. Αφετέρου, η κατάσταση ανηλίκου του οποίου τα μέλη της οικογένειας είναι αιτούντες διεθνή προστασία και η κατάσταση ανηλίκου του οποίου τα μέλη της οικογένειας είναι ήδη δικαιούχοι τέτοιας προστασίας δεν είναι συγκρίσιμες στο πλαίσιο του καθεστώτος που θεσπίζεται με τον κανονισμό Δουβλίνο ΙΙΙ. Οι έννοιες «αιτών» (5) και «δικαιούχος διεθνούς προστασίας» (6) καλύπτουν πράγματι διαφορετικές νομικές ιδιότητες, οι οποίες ρυθμίζονται από διαφορετικές διατάξεις του κανονισμού αυτού. Κατά συνέπεια, η κατ’ αναλογίαν εφαρμογή του άρθρου 20, παράγραφος 3, στην περίπτωση ανηλίκου του οποίου τα μέλη της οικογένειας είναι ήδη δικαιούχοι διεθνούς προστασίας θα στερούσε, τόσο από τον ανήλικο όσο και από το κράτος μέλος που χορήγησε διεθνή προστασία στα μέλη της οικογένειάς του, τη δυνατότητα εφαρμογής των μηχανισμών που προβλέπει ο κανονισμός αυτός. Τούτο θα είχε ιδίως ως συνέπεια ότι θα ήταν δυνατή η έκδοση απόφασης μεταφοράς του ανηλίκου χωρίς να κινηθεί διαδικασία αναδοχής του.
Εξάλλου, ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙΙ προβλέπει ειδικούς κανόνες στην περίπτωση κατά την οποία έχει περατωθεί η κινηθείσα διαδικασία που αφορά τα μέλη της οικογένειας του αιτούντος, τα οποία έλαβαν άδεια διαμονής σε ορισμένο κράτος μέλος ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας. Ειδικότερα, το άρθρο 9 του κανονισμού αυτού ορίζει ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, το εν λόγω κράτος μέλος είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας, υπό τον όρο ότι οι ενδιαφερόμενοι εξέφρασαν την επιθυμία τους γραπτώς. Βεβαίως, η προϋπόθεση αυτή αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 9, εφόσον οι ενδιαφερόμενοι δεν εξέφρασαν τέτοια επιθυμία. Μια τέτοια περίπτωση είναι δυνατόν να ανακύψει ιδίως όταν η αίτηση διεθνούς προστασίας του ενδιαφερόμενου ανηλίκου υποβάλλεται κατόπιν παράνομης δευτερογενούς μετακίνησης της οικογένειάς του από το πρώτο κράτος μέλος στο κράτος μέλος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση αυτή. Εντούτοις, η περίσταση αυτή ουδόλως αναιρεί το γεγονός ότι ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε, στο ως άνω άρθρο, διάταξη η οποία καλύπτει ακριβώς τη συγκεκριμένη περίπτωση. Επιπλέον, λαμβανομένου υπόψη του σαφούς γράμματος του άρθρου 9, δεν χωρεί παρέκκλιση από την απαίτηση γραπτής δήλωσης της επιθυμίας των ενδιαφερομένων.
Υπό τις συνθήκες αυτές, σε περίπτωση κατά την οποία οι ενδιαφερόμενοι δεν δήλωσαν γραπτώς την επιθυμία τους να είναι υπεύθυνο, για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας τέκνου, το κράτος μέλος στο οποίο έχουν λάβει άδεια διαμονής τα μέλη της οικογένειάς του ως δικαιούχοι διεθνούς προστασίας, το υπεύθυνο κράτος μέλος θα προσδιοριστεί δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ (7).
Δεύτερον, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το άρθρο 33, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας για τις διαδικασίες δεν εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στην περίπτωση αίτησης διεθνούς προστασίας υποβληθείσας από ανήλικο σε ορισμένο κράτος μέλος, όταν δικαιούχος διεθνούς προστασίας σε άλλο κράτος μέλος δεν είναι το ίδιο το τέκνο, αλλά οι γονείς του. Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η οδηγία αυτή απαριθμεί εξαντλητικώς τις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να θεωρήσουν μια αίτηση διεθνούς προστασίας ως απαράδεκτη. Επιπλέον, η διάταξη που προβλέπει αυτούς τους λόγους απαραδέκτου εισάγει παρέκκλιση από την υποχρέωση των κρατών μελών να εξετάζουν επί της ουσίας όλες τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας. Από τον εξαντλητικό χαρακτήρα της διατάξεως αυτής και από το γεγονός ότι εισάγει παρέκκλιση προκύπτει ότι πρέπει να ερμηνεύεται στενά και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε περίπτωση η οποία δεν αντιστοιχεί στο γράμμα της. Κατά συνέπεια, το προσωπικό πεδίο εφαρμογής της δεν μπορεί να επεκταθεί σε αιτούντα διεθνή προστασία ο οποίος δεν απολαύει ο ίδιος τέτοιας προστασίας.
1      Κανονισμός (ΕΕ) 604/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα (ΕΕ 2013, L 180, σ. 31, στο εξής: κανονισμός Δουβλίνο III).
2      Οδηγία 2013/32/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60, στο εξής: οδηγία για τις διαδικασίες).
3      Δυνάμει της διατάξεως αυτής, η οποία αφορά τη διαδικασία αναδοχής ευθύνης, η κατάσταση του ανηλίκου ο οποίος συνοδεύει τον αιτούντα διεθνή προστασία και εμπίπτει στον ορισμό του μέλους οικογένειας είναι αδιαχώριστη από εκείνη του μέλους της οικογένειάς του και υπάγεται στην αρμοδιότητα του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας του εν λόγω μέλους οικογένειας, ακόμη και αν ο ανήλικος δεν είναι ατομικά αιτών, εφόσον αυτό είναι προς το μείζον συμφέρον του ανηλίκου. Το ίδιο ισχύει και για τα τέκνα που γεννήθηκαν μετά την άφιξη του αιτούντος στο έδαφος των κρατών μελών, χωρίς να χρειάζεται να κινηθεί νέα διαδικασία αναδοχής ευθύνης για τα εν λόγω τέκνα.
4      Δυνάμει της διατάξεως αυτής, τα κράτη μέλη μπορούν να θεωρήσουν αίτηση για διεθνή προστασία ως απαράδεκτη εάν έχει χορηγηθεί διεθνής προστασία από άλλο κράτος μέλος.
5      Κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ.
6      Κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο στʹ, του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ.
7      Κατά τη διάταξη αυτή, όταν δεν μπορεί να προσδιορισθεί υπεύθυνο κράτος μέλος βάσει των κριτηρίων που απαριθμούνται στον κανονισμό Δουβλίνο ΙΙΙ, υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης διεθνούς προστασίας είναι το πρώτο κράτος μέλος στο οποίο υποβλήθηκε η αίτηση αυτή.