62017TJ0466_RES
Zaak T‑466/17
Printeos, SA e.a.
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Derde kamer – uitgebreid) van 24 september 2019
„Mededinging – Mededingingsregelingen – Markt van standaardenveloppen en bedrukte enveloppen – Besluit waarbij een inbreuk op artikel 101 VWEU wordt vastgesteld – Gedeeltelijke nietigverklaring wegens schending van de motiveringsplicht – Wijzigingsbesluit – Schikkingsprocedure – Geldboeten – Basisbedrag – Uitzonderlijke aanpassing – Plafond van 10 % van de totale omzet – Artikel 23, lid 2, van verordening (EG) nr. 1/2003 – Beginsel ne bis in idem – Rechtszekerheid – Gewettigd vertrouwen – Gelijke behandeling – Cumulatie van sancties – Evenredigheid – Billijkheid – Volledige rechtsmacht”
Beroep tot nietigverklaring – Arrest houdende nietigverklaring – Gevolgen – Verplichting om uitvoeringsmaatregelen vast te stellen – Omvang – Na een schikkingsprocedure genomen besluit van de Commissie waarbij een inbreuk op de mededingingsregels is vastgesteld – Nietigverklaring wegens motiveringsgebrek – Gedeeltelijke nietigverklaring die beperkt is tot het onderdeel houdende oplegging van de geldboete – Vaststelling van een nieuw besluit waarbij een geldboete van hetzelfde bedrag is opgelegd – Beginsel ne bis in idem – Niet-toepasselijkheid – Schending van het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel – Geen
(Art. 101 en 266, eerste alinea, VWEU; EER-overeenkomst, art. 53; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 50)
(zie punten 56‑69)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Vaststelling van het basisbedrag – Na een schikkingsprocedure opgelegde geldboete – Niet-toepassing van de methode waarin de richtsnoeren voorzien – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Geen
(Art. 101, lid 1, VWEU; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 2; mededeling van de Commissie 2006/C 210/02, punten 13 en 37)
(zie punten 91‑95, 98, 99, 103‑135)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Vaststelling van het basisbedrag – Na een schikkingsprocedure opgelegde geldboete – Niet-toepassing van de methode waarin de richtsnoeren voorzien – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Onmogelijkheid om zich te beroepen op een onrechtmatigheid die ten gunste van een ander is begaan
(Art. 101, lid 1, VWEU; verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 2; mededeling van de Commissie 2006/C 210/02, punten 13 en 37)
(zie punten 91‑95, 98, 99, 136‑146)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Maximumbedrag – Toepassing van het maximumbedrag op alle bestrafte ondernemingen die aan één en dezelfde inbreuk hebben deelgenomen – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Geen
(Verordening van de Raad nr. 1/2003, art. 23, lid 2 en 3)
(zie punten 96, 97, 101, 102)
Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Niet-inaanmerkingneming van een geldboete die door een nationale mededingingsautoriteit is opgelegd – Grondgebied, mededingingsverstorende gedragingen en verschillende perioden – Schending van het billijkheidsbeginsel – Geen
(Art. 101 VWEU; EER-overeenkomst, art. 53)
(zie punten 152‑158)
Samenvatting
In zijn arrest van 24 september 2019, Printeos e.a./Commissie (T‑466/17), heeft het Gerecht het beroep verworpen dat was ingesteld door verschillende ondernemingen die zich bezighouden met de verkoop van standaardenveloppen en bedrukte enveloppen (hierna: „verzoeksters”) en dat primair strekte tot de gedeeltelijke nietigverklaring van een besluit van de Europese Commissie (
1
) waarbij hun een geldboete was opgelegd wegens schending van artikel 101 VWEU (hierna: „bestreden besluit”). Verzoeksters en vier andere groepen ondernemingen hadden deze bepaling geschonden door op het grondgebied van verschillende Europese landen overeenkomsten te sluiten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen te verrichten.
Het bestreden besluit is vastgesteld na de gedeeltelijke nietigverklaring (
2
) wegens ontoereikende motivering van een eerder besluit van de Commissie (
3
) waarbij aan verzoeksters een geldboete van 4729000 EUR was opgelegd in het kader van een schikkingsprocedure (hierna: „oorspronkelijk besluit”). Naar aanleiding van die uitspraak heeft de Commissie het bestreden besluit vastgesteld, waarbij het oorspronkelijke besluit weliswaar is gewijzigd maar een geldboete van hetzelfde bedrag is opgelegd.
Het Gerecht heeft om te beginnen geoordeeld dat wanneer de nietigverklaring van een handeling van de Unie berust op een procedurefout, zoals een ontoereikende motivering, en de Unierechter geen gebruik heeft gemaakt van zijn volledige rechtsmacht om de opgelegde geldboete te herzien, de Commissie ten aanzien van de verzoekende partijen een nieuw besluit kan nemen waarbij een geldboete wordt opgelegd, zonder daarmee het risico te lopen dat haar een schending van het rechtszekerheidsbeginsel, het vertrouwensbeginsel en het beginsel ne bis in idem kan worden verweten. Het Gerecht preciseerde in dit verband dat, wil het beginsel ne bis in idem toepassing vinden, uitspraak moet zijn gedaan over de vraag of de inbreuk inderdaad is gepleegd, dan wel de wettigheid van de beoordeling van die inbreuk moet zijn getoetst. Dit beginsel staat er op zich dus niet aan in de weg dat de vervolging ten aanzien van dezelfde met de mededinging strijdige gedraging wordt hervat wanneer een eerste beslissing op formele gronden nietig is verklaard zonder dat ten gronde uitspraak is gedaan over de ten laste gelegde feiten. De nietigverklaring staat dan immers niet gelijk aan „vrijspraak” in de zin die daaraan in het strafrecht wordt gegeven. Volgens het Gerecht geldt deze benadering ook in het geval van een nietigverklaring wegens ontoereikende motivering van een besluit tot oplegging van een geldboete wanneer dit besluit is vastgesteld in het kader van een schikkingsprocedure.
In de tweede plaats heeft het Gerecht met betrekking tot het middel inzake schending van het gelijkheidsbeginsel bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete geoordeeld dat met het oog op het toezicht op de inachtneming van dit beginsel moet worden onderscheiden tussen enerzijds de vaststelling van het basisbedrag van de aan de betrokken ondernemingen op te leggen geldboeten, die noodzakelijkerwijs op gelijke voet dient te geschieden, en anderzijds de toepassing overeenkomstig artikel 23, lid 2, tweede alinea, van verordening (EG) nr. 1/2003 (
4
) van het plafond van 10 % op die ondernemingen, die kan variëren naargelang van hun respectieve totale omzet. De Commissie mag namelijk weliswaar opteren voor een methode ter berekening van het basisbedrag die gebaseerd is op de waarde van de verkopen die zijn gerealiseerd in de loop van een volledig jaar waarin de inbreuk heeft plaatsgevonden, teneinde de economische impact van de inbreuk en het relatieve gewicht van elke onderneming die eraan heeft deelgenomen tot uiting te brengen, maar zij is verplicht om daarbij het beginsel van gelijke behandeling in acht te nemen. De toepassing van het plafond van 10 % bij de vaststelling van het eindbedrag van de geldboeten hangt daarentegen principieel niet af van deze economische impact van de inbreuk of van het relatieve gewicht van elke deelnemende onderneming, noch van de ernst of de duur van deze inbreuk. Hier is sprake van een louter automatische toepassing die uitsluitend is gerelateerd aan de totale omzet van de onderneming, zodat deze toepassing ipso facto in overeenstemming is met het beginsel van gelijke behandeling.
Het Gerecht hield echter de stelling van de Commissie dat de toepassing van het plafond van 10 % in een tussenstadium van de berekening van de op te leggen geldboeten ipso facto leidt tot uitkomsten die stroken met het gelijkheidsbeginsel, voor onjuist. Het overwoog daartoe dat de Commissie met een dergelijke handelwijze, die niet binnen de werkingssfeer van artikel 23, lid 2, tweede alinea, van verordening nr. 1/2003 valt, gebruikmaakt van haar beoordelingsbevoegdheid ingevolge punt 37 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, onder a), van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd. (
5
) Nadat het Gerecht de op deze voet gerealiseerde aanpassing van de basisbedragen van de geldboeten die waren opgelegd aan de verschillende groepen ondernemingen waartoe het bestreden besluit was gericht, had onderzocht, kwam het tot de conclusie dat een van deze groepen een gunstigere behandeling had genoten, zonder dat daarvoor een objectieve rechtvaardiging bestond. Het oordeelde echter dat verzoeksters zich niet in hun voordeel kunnen beroepen op de onrechtmatigheid die uit een dergelijke ongelijke behandeling voortvloeit.
Ten aanzien van de parallelle toepassing van artikel 101 VWEU en het nationale mededingingsrecht, in casu voor wat betreft de gevolgen op het Spaanse grondgebied van het gedrag van verzoeksters – waarop het derde middel, inzake schending van het billijkheidsbeginsel, betrekking had – heeft het Gerecht zonder meer vastgesteld dat het bestreden besluit zich niet tot dit grondgebied uitstrekte en dat de Spaanse mededingingsautoriteit gedragingen had bestraft die zich in een andere periode hadden voorgedaan. Het Gerecht concludeerde dat juist in die context een volledige en voldoende afschrikkende bestraffing van het mededingingsverstorende gedrag van verzoeksters vereist dat alle gevolgen daarvan op deze verschillende grondgebieden en gedurende deze verschillende perioden in aanmerking worden genomen, zodat de Commissie niet kan worden verweten dat zij om dezelfde redenen heeft besloten de aan verzoeksters in het oorspronkelijke en het bestreden besluit opgelegde geldboete niet te verlagen.
(
1
)	Besluit C(2017) 4112 final van de Commissie van 16 juni 2017 tot wijziging van besluit C(2014) 9295 final van 10 december 2014 in een procedure op grond van artikel [101 VWEU] en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (AT.39780 – Enveloppen.
(
2
)	Arrest van het Gerecht van 13 december 2016, Printeos e.a./Commissie (T‑95/15, EU:T:2016:722).
(
3
)	Besluit C(2014) 9295 final van de Commissie van 10 december 2014 in een procedure op grond van artikel [101 VWEU] en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (AT.39780 – Enveloppen).
(
4
)	Verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen [101 en 102 VWEU] (PB 2003, L 1, blz. 1).
(
5
)	PB 2006, C 210, blz. 2.