62023CC0419
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
JULIANE KOKOTT
ippreżentati fil‑11 ta’ Lulju 2024 (
1
)
Kawża C‑419/23
CN
vs
Nemzeti Földügyi Központ,
fil-preżenza ta’
GW
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Győri Törvényszék (il-Qorti ta’ Győr, l-Ungerija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 63 TFUE – Moviment liberu tal-kapital – Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea –Dritt għall-proprjetà – Dritt ta’ użufrutt fuq artijiet agrikoli – Iskrizzjoni mill-ġdid ta’ dritt ta’ użufrutt imħassar bi ksur tad-dritt tal-Unjoni – Obbligi ta’ Stat Membru li jirriżultaw minn sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu – Natura definittiva tal-iskrizzjoni oriġinali tad-dritt ta’ użufrutt – Kunflitt bejn il-libertajiet fundamentali u d-drittijiet fundamentali ta’ diversi entitajiet ġuridiċi”
I. Introduzzjoni
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Győri Törvényszék (il-Qorti ta’ Győr, l-Ungerija) tkompli fuq diversi sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà mal-moviment liberu tal-kapital previst fl-Artikolu 63 TFUE u mal-garanzija tad-dritt għall-proprjetà previst fl-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) tal-leġiżlazzjoni Ungeriża dwar it-tħassir tad-drittijiet ta’ użufrutt iskritti fir-reġistru tal-artijiet tal-persuni mhux residenti fuq artijiet agrikoli (
2
).
2.
Skont din il-ġurisprudenza, leġiżlazzjoni nazzjonali tmur kontra l-Artikolu 63 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 17 tal-Karta, jekk it-tħassir ordnat minnha ta’ tali dritt ta’ użufrutt – protett mill-garanzija tad-dritt għall-proprjetà – tkun għad-detriment taċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra. Huwa wara konstatazzjoni analoga f’sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu (
3
) li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tiddeċiedi fuq il-kwistjoni dwar f’liema kundizzjonijiet id-detenturi kkonċernati mit-tħassir definittiv ta’ dawn id-drittijiet ta’ użufrutt jistgħu jiksbu l-iskrizzjoni mill-ġdid tagħhom mal-awtoritajiet kompetenti (
4
).
3.
Il-kawża prinċipali tikkonċerna sitwazzjoni eżattament opposta. Id-detentur tad-dritt ta’ użufrutt ikkonċernat mit-tħassir, intervenjent insostenn tal-awtorità konvenuta (iktar ’il quddiem l-“intervenjent”), in-Nemzeti Földügyi Központ (iċ-Ċentru Nazzjonali għall-Affarijiet tal-Artijiet, l-Ungerija), irnexxielu jikseb l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt tiegħu minn din l-awtorità, u għalhekk dik is-sitwazzjoni eżattament meħtieġa mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, minħabba s-sitwazzjoni legali li fil-frattemp inbidlet fl-Ungerija wara s-sentenza li kkonstatat nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Il-proprjetarja tal-proprjetà immobbli bħala r-rikorrenti fil-kawża ineżami qiegħda topponi dan billi tinvoka min-naħa tagħha l-moviment liberu tal-kapital u l-garanzija tad-dritt għall-proprjetà. Hija qiegħda ssostni li, qabel l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt tal-intervenjent fir-reġistru tal-artijiet, l-awtorità konvenuta kellha tivverifika jekk l-iskrizzjoni oriġinali tiegħu, sussegwentement imħassar, kinitx illegali fid-dawl tar-regolamenti Ungeriżi applikabbli dak iż-żmien. Dan huwa minnu minkejja l-fatt li din ir-reġistrazzjoni kienet definittiva u li l-Qorti tal-Ġustizzja sussegwentement iddeċidiet li r-regoli dwar it-tħassir tagħha kienu kuntrarji għad-dritt tal-Unjoni Ewropea. Skont ir-rikorrenti, l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt kellha tiġi rrifjutata sabiex tipproteġi l-moviment liberu tal-kapital u tal-proprjetà tagħha.
4.
Din il-kawża tirrigwarda għalhekk “kunflitt” bejn l-istess libertajiet fundamentali (il-moviment liberu tal-kapital) u d-drittijiet fundamentali (il-garanzija tad-dritt għall-proprjetà) ta’ entitajiet ġuridiċi differenti. Madankollu tqum il-kwistjoni dwar jekk ir-rikorrenti tistax tinvoka l-moviment liberu tal-kapital previst fl-Artikolu 63 TFUE u d-dritt għall-proprjetà msemmi fl-Artikolu 17 tal-Karta sabiex tikseb tħassir mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt. Fil-fatt, l-approċċ tagħha huwa intiż li jikseb riżultat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, huwa, preċiżament, inkompatibbli mal-Artikolu 63 TFUE u mal-Artikolu 17 tal-Karta, sa fejn dawn id-dispożizzjonijiet jipproteġu lid-detentur tad-dritt ta’ użufrutt ikkonċernat mit-tħassir legali, u mhux il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli li jibbenefika minnu.
II. Il-kuntest ġuridiku
A. Id-dritt tal-Unjoni
5.
L-Artikolu 63(1) TFUE jipprovdi:
“Fil-kwadru tad-dispożizzjonijiet indikati f’dan il-Kapitolu, kull restrizzjoni fuq il-moviment tal-kapital bejn l-Istati Membri u bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi tkun projbita.”
6.
L-Artikolu 17(1) tal-Karta jipprevedi:
“Kull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista’ jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.”
B. Id-dritt nazzjonali
7.
L-Artikolu 38(1) tal-A földről szóló 1987. évi I. törvény (il-Liġi Nru I tal‑1987 dwar l-Artijiet) kien jipprevedi li l-persuni fiżiċi li ma kinux ta’ nazzjonalità Ungeriża jew li kellhom dik in-nazzjonalità iżda li kienu jgħixu b’mod permanenti barra l-Ungerija, kif ukoll persuni ġuridiċi li kellhom is-sede tagħhom barra mill-Ungerija jew li kellhom is-sede tagħhom fl-Ungerija, iżda li l-kapital tagħhom kien proprjetà ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi residenti barra l-Ungerija, setgħu jakkwistaw artijiet produttivi permezz ta’ xiri, skambju jew donazzjoni biss bl-awtorizzazzjoni minn qabel tal-Pénzügyminisztérium (il-Ministru għall-Finanzi, l-Ungerija).
8.
Permezz tal-Artikolu 1(5) 171/1991 tal-A külföldiek ingatlanszerzéséről szóló 171/1991. (XII. 27.) Korm. [Kormány] rendelet (id-Digriet tal-Gvern 171/1991, tas‑27 ta’ Diċembru 1991, dwar il-Proprjetà Immobbli tal-Barranin), li daħal fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 1992, il-possibbiltà li tinxtara art produttiva ġiet eskluża għall-persuni li ma kellhomx in-nazzjonalità Ungeriża; dan ma kienx japplika għall-persuni b’permess ta’ residenza permanenti jew għall-persuni bi status ta’ refuġjat.
9.
L-A termőföldről szóló 1994. évi LV. törvény (il-Liġi Nru LV tal‑1994 dwar Art Produttiva, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru LV tal-1994”) żammet din il-projbizzjoni ta’ akkwist u estendietha għall-persuni ġuridiċi, irrispettivament minn jekk kellhomx is-sede tagħhom fl-Ungerija jew le.
10.
Din il-liġi ġiet emendata, b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2002 permezz tal-A termőföldről szóló 1994. évi LV. törvény módosításáról szóló 2001. évi CXVII. törvény (il-Liġi Nru CXVII tal‑2001 li Temenda l-Liġi Nru LV tal‑1994 dwar Art Produttiva), sabiex teskludi wkoll il-possibbiltà li jiġi kkostitwit kuntrattwalment dritt ta’ użufrutt fuq artijiet produttivi favur persuni fiżiċi mhux Ungeriżi, jew favur persuni ġuridiċi. Skont dawn l-emendi l-Artikolu 11/F (1) tal-Liġi tal‑1994 dwar Art Produttiva jipprovdi:
“Għall-kostituzzjoni kuntrattwali tad-dritt ta’ użufrutt u tad-dritt ta’ użu, għandhom jiġu applikati d-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu II dwar ir-Restrizzjonijiet tal-Akkwist tal-Proprjetà. …”
11.
L-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar l-Artijiet Produttivi ġie sussegwentement emendat mill-Az egyes agrár tárgyú törvények módosításáról szóló 2012. évi CCXIII. törvény (il-Liġi Nru CCXIII tal‑2012, li Temenda Ċerti Liġijiet dwar l-Agrikoltura). Fil-verżjoni emendata tiegħu, li daħlet fis-seħħ fl‑1 ta’ Jannar 2013, l-Artikolu 11(1) ippreveda:
“Id-dritt ta’ użufrutt ikkostitwit b’kuntratt huwa null, sakemm ma jkunx ikkostitwit favur qarib.”
12.
Il-Liġi Nru CCXIII tal‑2012 introduċiet ukoll f’din il-liġi fl-1994 l-Artikolu 91(1) ġdid, li jipprovdi li jgħid li “[k]ull dritt ta’ użufrutt eżistenti fid-data tal‑1 ta’ Jannar 2013 u kkostitwit, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadi wara t-30 ta’ Diċembru 2032, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma humiex membri mill-qrib tal-istess familja, jispiċċa ipso jure fl‑1 ta’ Jannar 2033”.
13.
L-A mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvény (il-Liġi Nru CXXII tal‑2013, dwar il-Bejgħ ta’ Artijiet Agrikoli u Forestali, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal‑2013 dwar l-Artijiet Agrikoli”) ġiet adottata fil‑21 ta’ Ġunju 2013 u daħlet fis-seħħ fil‑15 ta’ Diċembru 2013.
14.
L-Artikolu 37(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar l-Artijiet Agrikoli żamm ir-regola li tgħid li dritt ta’ użufrutt jew ta’ użu fuq tali art ikkostitwit b’kuntratt ikun null ħlief jekk dan il-kuntratt jiġi konkluż favur membru mill-qrib tal-istess familja.
15.
L-A mező- és erdőgazdasági földek forgalmáról szóló 2013. évi CXXII. törvénnyel összefüggő egyes rendelkezésekről és átmeneti szabályokról szóló 2013. évi CCXII. törvény (il-Liġi Nru CCXII tal‑2013 dwar Ċerti Dispożizzjonijiet u Miżuri Tranżitorji dwar il-Liġi Nru CXXII tal‑2013 dwar il-Bejgħ ta’ Artijiet Agrikoli u Forestali, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji”) ġiet adottata fit‑12 ta’ Diċembru 2013 u daħlet fis-seħħ fil‑15 ta’ Diċembru 2013.
16.
L-Artikolu 108(1) ta’ din il-liġi, li ħassar l-Artikolu 91(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar Art Produttiva, jistabbilixxi:
“Kull dritt ta’ użufrutt jew ta’ użu eżistenti fid-data tat‑30 ta’ April 2014 u kkostitwit, għal żmien indeterminat jew għal żmien determinat li jiskadi wara t-30 ta’ April 2014, permezz ta’ kuntratt konkluż bejn persuni li ma humiex membri qraba tal-istess familja, jispiċċa ipso jure fl‑1 ta’ Mejju 2014.”
17.
Wara l-għoti tas-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), l-Artikolu 108 tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji ġie emendat biż-żieda, b’effett mill‑11 ta’ Jannar 2019, ta’ żewġ paragrafi ġodda 4 u 5, redatti kif ġej:
“(4)   Meta jkun meħtieġ li jiġi stabbilit mill-ġdid, b’eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ġudizzjarja, dritt li jkun spiċċa b’applikazzjoni tal-paragrafu 1, iżda li, abbażi tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ fil-mument tar-reġistrazzjoni inizjali tiegħu, dan id-dritt ma jkunx seta’ jiġi iskritt minħabba żball formali jew materjali, l-awtorità responsabbli mill-amministrazzjoni tar-reġistru tal-artijiet għandha tinforma b’dan lill-Prosekutur Pubbliku u għandha tissospendi l-proċedura sakemm tintemm l-investigazzjoni tal-Prosekutur Pubbliku u l-proċedura mibdija fuq din il-bażi.
(5)   Jikkostitwixxi żball fis-sens tal-paragrafu 4 l-fatt li:
a)
id-detentur tad-dritt ta’ użu jkun persuna ġuridika;
b)
id-dritt ta’ użufrutt jew id-dritt ta’ użu jiġi iskritt fir-reġistru tal-artijiet wara l-31 ta’ Diċembru 2001 favur detentur li jkun persuna ġuridika, jew persuna fiżika li ma għandhiex in-nazzjonalità Ungeriża;
c)
filwaqt li, fil-mument tal-applikazzjoni għar-reġistrazzjoni ta’ dritt ta’ użufrutt jew ta’ dritt ta’ użu, l-akkwist ta’ tali dritt jeħtieġ, skont id-dispożizzjonijiet applikabbli f’dan il-mument, ċertifikazzjoni jew awtorizzazzjoni min-naħa ta’ dipartiment amministrattiv ieħor, dan id-dokument ma jkunx ġie ppreżentat mill-parti.”
18.
L-Artikolu 94 tal-Az ingatlan-nyilvántartásról szóló 1997. évi CXLI. törvény (il-Liġi Nru CXLI tal‑1997 dwar ir-Reġistru tal-Artijiet, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet”), li daħal fis-seħħ permezz tal-Artikolu 9 tal-Az egyes földügyi tárgyú törvények módosításáról szóló 2014. évi XXXI. törvény (il-Liġi Nru XXXI tal‑2014 dwar Emendi għal ċerti Liġijiet dwar l-Artijiet) jipprovdi:
“(1)   Fil-każ ta’ tħassir ta’ dritt ta’ użufrutt jew ta’ użu li jiġi estint skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 108(1) tal-[Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji] (iktar ’il quddiem, flimkien, f’dan l-artikolu: id-‘drittijiet ta’ użufrutt’), il-persuna fiżika li għandha drittijiet ta’ użufrutt għandha, wara intimazzjoni mibgħuta mhux iktar tard mill‑31 ta’ Ottubru 2014 mill-awtorità responsabbli għall-amministrazzjoni tar-reġistru tal-artijiet, fil‑15‑il jum min-notifika, tiddikjara, fuq il-formola stabbilita għal dan l-għan mill-Ministru, ir-relazzjoni ta’ membru qarib tal-istess familja li torbtu jekk ikun il-każ mal-persuna msemmija bħala proprjetarja tal-immobbli fid-dokument li jistabbilixxi d-dritt għall-użufrutt u jservi bħala bażi tar-reġistrazzjoni. Fil-każ ta’ nuqqas ta’ dikjarazzjoni fit-termini stabbiliti, it-talba għal reġistrazzjoni ma tintlaqax wara l-31 ta’ Diċembru 2014.
[…]
(3)   Jekk id-dikjarazzjoni ma turix relazzjoni ta’ membru qarib tal-istess familja jew jekk ebda dikjarazzjoni ma ssir fit-termini stabbiliti, l-awtorità responsabbli għall-amministrazzjoni tar-reġistru tal-artijiet għandha tħassar ex officio d-drittijiet ta’ użufrutt mill-imsemmi reġistru, fis-sitt xhur ta’ wara l-iskadenza tat-terminu li fih għandha ssir id-dikjarazzjoni u mhux iktar tard mill‑31 ta’ Lulju 2015.
[…]
(5)   L-awtorità responsabbli għall-amministrazzjoni tar-reġistru tal-artijiet għandha tipproċedi ex officio, mhux iktar tard mill‑31 ta’ Diċembru 2014, bit-tħassir mir-reġistru tal-artijiet tad-drittijiet ta’ użufrutt li jkunu ġew iskritti favur persuni ġuridiċi jew entitajiet li ma għandhomx personalità ġuridika, iżda li jistgħu jakkwistaw drittijiet li jistgħu jiġu iskritti fir-Reġistru, u li jkunu tneħħew b’applikazzjoni tal-Artikolu 108(1) tal-[Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji].”
19.
Wara rikors tal-Kummissjoni Ewropea, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat, fis-sentenza tagħha li stabilixxiet nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432), li, billi adottat l-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji u billi ħassret ex lege d-drittijiet ta’ użufrutt miżmuma direttament jew indirettament minn ċittadini ta’ Stati Membri oħra fuq artijiet agrikoli u forestali fl-Ungerija, l-Ungerija kienet naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 63 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 17 tal-Karta.
20.
Sussegwentement, il-parlament Ungeriż emenda, b’effett mill‑1 ta’ Jannar 2022, il-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, billi żied, inter alia, mal-Kapitolu 20/F, intitolat “Regoli speċjali ta’ implimentazzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fil-Kawża C‑235/17, Il‑Kummissjoni Ewropea vs L-Ungerija dwar l-estinzjoni ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt fuq art agrikola”, ir-regoli li ġejjin:
21.
Skont l-Artikolu 108/B(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, “[p]ersuna fiżika jew ġuridika li d-dritt ta’ użufrutt tagħha jkun tħassar mir-reġistru tal-artijiet konformement mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 108(1) fis-seħħ fit‑30 ta’ April 2014 (iktar ’il quddiem id-‘Detentur ta’ dritt ta’ użufrutt imħassar’), jew l-aventi kawża tagħha, tista’ titlob l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt imħassar mir-reġistru tal-artijiet u kumpens bis-saħħa ta’ dan il-paragrafu.”
22.
L-Artikolu 108/F(6) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji jipprovdi:
“Għandha ssir dikjarazzjoni li d-dritt ta’ użufrutt imħassar ikun jista’ jerġa’ jiġi iskritt meta:
a)
kull persuna msemmija fil-paragrafu 7 ma titqiex li taġixxi in bona fide; u
b)
ma jkun hemm l-ebda ostakolu legali fis-sens tal-paragrafu 8.”
23.
Skont l-Artikolu 108/F(7) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji:
“Dawn li ġejjin ser jitqiesu li ma jkunux in bona fide fost l-imsieħba kummerċjali:
a)
il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli inkwistjoni, jekk id-dritt għall-proprjetà tiegħu kien jeżisti wkoll fid-data tat-tħassir tad-dritt ta’ użufrutt,
b)
il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli inkwistjoni, meta d-dritt tiegħu għall-proprjetà jkun ġie ppreżentat quddiem l-awtorità kompetenti abbażi ta’ kuntratt konkluż wara s-6 ta’ Marzu 2018[ (
5
)] jew ta’ kuntratt konkluż qabel din id-data, iżda fil-kuntest ta’ proċedura skont il-[Liġi tal‑2013 dwar Artijiet Agrikoli], inkluża l-proċedura ta’ iskrizzjoni fir-reġistru tal-artijiet, wara s-6 ta’ Marzu 2018, jew abbażi ta’ trasferiment causa mortis magħmul wara s-6 ta’ Marzu 2018;
c)
il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli inkwistjoni, meta d-dritt tiegħu ta’ proprjetà jitnissel wara s-6 ta’ Marzu 2018 (bl-eċċezzjoni ta’ kuntratt jew ta’ suċċessjoni);
d)
il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli inkwistjoni, meta jitqies li jaġixxi in bona fide skont il-punti (b) jew (c), iżda jkun ikkostitwixxa dritt ta’ użufrutt fuq il-proprjetà immobbli wara s-6 ta’ Marzu 2018,
e)
l-użufruttwarju tal-proprjetà immobbli inkwistjoni, fejn dan id-dritt ġie kkostitwit abbażi ta’ kuntratt jew trasferiment causa mortis wara s-6 ta’ Marzu 2018 jew inżamm favurih waqt it-trasferiment tal-proprjetà;
f)
il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli inkwistjoni, meta jkun kiseb id-dritt għall-proprjetà tiegħu permezz ta’ suċċessjoni mingħand proprjetarju fis-sens tal-punti (a) sa (d).”
24.
L-Artikolu 108/F (8) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji jipprovdi:
“Jeżisti ostakolu legali għall-iskrizzjoni mill-ġdid meta l-proprjetà immobbli inkwistjoni tkun ġiet esproprjata jew ittrasferita permezz ta’ kuntratt ta’ bejgħ li jissostitwixxi esproprjazzjoni.”
III. Il-fatti
25.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandha s-sede tagħha fil-Ġermanja u hija l-proprjetarja tal-proprjetà immobbli f’Kőszeg bin-numru tar-roqgħa ta’ art: 0380/1, it-tip ta’ użu “wċuħ tar-raba’”. Id-dritt fuq il-proprjetà tagħha ġie iskritt fir-reġistru tal-artijiet fit‑18 ta’ Mejju 2012. F’din id-data, tali proprjetà kienet suġġetta għal piż ta’ dritt ta’ użufrutt tal-intervenjent. Anki jekk dan ma jissemmiex espressament fid-digriet tar-rinviju, għandu jitqies, minħabba l-fatti li taw lok għal din il-kawża u r-regoli nazzjonali li japplikaw għaliha, li l-intervenjent huwa wkoll investitur mhux residenti.
26.
Dan id-dritt ta’ użufrutt ġie kkostitwit, favur l-intervenjent, mill-proprjetarja preċedenti tal-proprjetà immobbli, b’effett mit‑30 ta’ Diċembru 2001 permezz ta’ kuntratt, u ġie iskritt fir-reġistru tal-artijiet fid‑29 ta’ Jannar 2002. Id-deċiżjoni ta’ reġistrazzjoni ma kinitx is-suġġett ta’ appell amministrattiv jew ġudizzjarju.
27.
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Lulju 2015 tal-Vas Megyei Kormányhivatal Szombathelyi Járási Hivatal (is-Servizzi Amministrattivi tad-Dipartiment ta’ Vas, id-Dipartiment Amministrattiv ta’ Szombathelyi, l-Ungerija), id-dritt ta’ użufrutt tal-intervenjent tħassar abbażi tal-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji u tal-Artikolu 94(1) u (3) tal-Liġi dwar ir-Reġistru tal-Artijiet.
28.
Wara s-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu (
6
) (ara l-punt 19 iktar ’il fuq), l-intervenjent talab lill-awtorità konvenuta, abbażi tal-Artikolu 108/B(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt tiegħu.
29.
Permezz ta’ deċiżjoni tat‑30 ta’ Novembru 2022, l-awtorità konvenuta ordnat l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt imħassar tal-intervenjent fuq il-proprjetà immobbli inkwistjoni. Fiha, ġie ddikjarat li r-rikorrenti ma kinitx aġixxiet in bona fide skont l-Artikolu 108/F(7) tal-Att tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, peress li hija kienet diġà l-proprjetarja tal-proprjetà immobbli fiż-żmien meta tħassar id-dritt tal-użufrutt.
30.
Permezz tar-rikors tagħha quddiem il-qorti tar-rinviju, ir-rikorrenti talbet it-tħassir tal-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt għar-raġuni li r-reġistrazzjoni inizjali tiegħu kienet illegali. Fil-fatt, din ma kellhiex tibqa’ ssir wara l-1 ta’ Jannar 2002, skont l-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar Art Produttiva.
31.
L-awtorità konvenuta u l-intervenjent talbu li r-rikors jiġi miċħud minħabba li ebda ostakolu legali ma kien jipprekludi l-ordni tal-iskrizzjoni mill-ġdid u li l-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji ma kinitx teżiġi eżami tal-legalità tar-reġistrazzjoni tad-dritt ta’ użufrutt fil-kuntest ta’ dan id-digriet.
32.
Il-qorti tar-rinviju tfakkar li, skont il-Liġi tal‑1994 dwar Art Produttiva, mill‑1 ta’ Jannar 2002, persuni barranin ma setgħux iktar jistabbilixxu drittijiet ta’ użufrutt fuq art produttiva. L-Artikolu 11(1) tal-Liġi tal‑1994 dwar Art Produttiva kienet ġiet interpretata skont il-ġurisprudenza (
7
). Bl-istess mod, fil-kawża ineżami, ir-reġistrazzjoni tad-dritt ta’ użufrutt li seħħ biss matul is-sena 2002 kienet illegali. Madankollu, fin-nuqqas ta’ appell, id-digriet ta’ reġistrazzjoni kien sar definittiv.
33.
Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt, li oriġinarjament ġie iskritt illegalment, huwiex kompatibbli mal-Artikolu 63 TFUE u mal-Artikolu 17 tal-Karta minħabba li r-rikorrenti tista’ tinvoka wkoll il-moviment liberu tal-kapital u li dan id-dritt ta’ użufrutt jikkostitwixxi ksur mhux iġġustifikat tad-dritt fundamentali tagħha għall-proprjetà fuq il-proprjetà immobbli kkonċernata. Skont dawn id-dispożizzjonijiet, l-awtorità konvenuta tista’ tkun obbligata tistabbilixxi l-illegalità tar-reġistrazzjoni tad-dritt ta’ użufrutt u tirrifjuta l-iskrizzjoni mill-ġdid tiegħu. Il-qorti tar-rinviju għalhekk talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 267 TFUE, tirrispondi għad-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 63 [TFUE] u l-Artikolu 17 tal-Karta […] għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, fil-mument tal-iskrizzjoni mill-ġdid fir-reġistru ta’ dritt ta’ użufrutt ordnata bħala riżultat ta’ proċeduri għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu tal-Istat — wara l-kanċellazzjoni ta’ dan id-dritt ta’ użufrutt iskritt b’mod illegali iżda b’mod definittiv —, ma tistabbilixxix il-ħtieġa li jiġi eżaminat b’mod obbligatorju jekk ir-reġistrazzjoni tad-dritt ta’ użufrutt inizjalment saritx b’mod legali?”
34.
Fil-kuntest tal-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-Gvern Ungeriż u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub dwar din il-kwistjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ma żżommx seduta għas-sottomissjonijiet orali skont l-Artikolu 76(2) tar-Regoli tal-Proċedura.
IV. Analiżi
A. Ammissibbiltà
35.
Il-Gvern Ungeriż iqis li d-domanda preliminari hija inammissibbli minħabba li s-suġġett tal-kawża prinċipali u d-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli f’dan ir-rigward ma humiex relatati mal-interpretazzjoni mitluba tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta. B’mod partikolari, l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt hija miżura li tiffavorixxi l-moviment liberu tal-kapital billi tneħħi, għall-benefiċċju taċ-ċittadini tal-Unjoni li ġejjin minn Stati Membri oħra, il-ksur ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ikkritikat mill-Qorti tal-Ġustizzja. Stħarriġ, neċessarju f’din l-okkażjoni, tal-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali tad-dritt ta’ użufrutt ikun jipprekludi dan. Għall-kuntrarju, l-impossibbiltà li jitwettaq tali stħarriġ tal-legalità mingħajr distinzjoni (għaċ-ċittadini kollha tal-Unjoni) ma jkollha ebda rabta mal-moviment liberu tal-kapital.
36.
Id-domanda preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta fil-kuntest ta’ akkwist transkonfinali ta’ proprjetà immobbli u tal-protezzjoni tad-dritt għall-proprjetà relatat. Fil-kawża ineżami, il-qorti tar-rinviju tqis ġustament li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-moviment liberu tal-kapital previst fl-Artikolu 63 TFUE huwa applikabbli minħabba li r-rikorrenti u l-proprjetarja tal-proprjetà immobbli huma persuna ġuridika stabbilita fil-Ġermanja (
8
).
37.
It-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda wkoll l-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta. Fil-fatt, wara s-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, bħala prinċipju huwa neċessarju, sabiex jiġi rrimedjat il-ksur ikkonstatat tal-Artikolu 63 TFUE, moqri flimkien mal-Artikolu 17 tal-Karta, li ssir l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-drittijiet ta’ użufrutt imħassra ex lege u miżmuma fuq artijiet agrikoli fl-Ungerija minn ċittadini ta’ Stati Membri oħra (
9
). Dan jirriżulta wkoll mill-effett dirett tal-Artikolu 63 TFUE, moqri flimkien mal-prinċipju ta’ supremazija (
10
).
38.
Għalhekk inqis li teżisti rabta suffiċjenti bejn is-suġġett tat-tilwima u d-dritt tal-Unjoni jew ir-rilevanza tiegħu għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali.
39.
It-talba għal deċiżjoni preliminari hija għaldaqstant ammissibbli.
B. Fondatezza
1.
Osservazzjonijiet preliminari
40.
Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk awtorità nazzjonali adita b’talba għall-iskrizzjoni mill-ġdid ta’ dritt ta’ użufrutt imħassar (bi ksur tad-dritt tal-Unjoni) hijiex obbligata, skont l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta, teżamina, fl-interess tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli, il-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali li saret definittiva ta’ dan id-dritt fid-dawl tar-regoli nazzjonali fis-seħħ dak iż-żmien, anki jekk, kif ikkonstatat espressament il-Qorti tal-Ġustizzja, dawn tal-aħħar kienu huma stess kuntrarji għal dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
41.
Fil-fehma tiegħi, ma hemmx dubju dwar ir-risposta għal din id-domanda. Fil-każ tal-“kunflitt” li rriżulta fil-kawża prinċipali bejn il-libertajiet fundamentali u d-drittijiet fundamentali taż-żewġ entitajiet ġuridiċi li jfittxu interessi kontradittorji, jiġifieri r-rikorrenti u l-proprjetarja tal-proprjetà immobbli affettwata minn naħa u l-intervenjent u d-detentur tad-dritt ta’ użufrutt iskritt mill-ġdid min-naħa l-oħra, għandha tingħata prijorità lil-libertajiet u d-drittijiet ta’ dan tal-aħħar. Kif ser nuri, din is-soluzzjoni hija wkoll il-bażi tal-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja.
42.
L-ewwel ser neżamina jekk il-proprjetarja tal-proprjetà immobbli tistax tinvoka l-libertajiet u d-drittijiet li jirriżultaw mill-Artikolu 63 TFUE u mill-Artikolu 17 tal-Karta (ara hawn taħt fil-punt 2). Sussegwentement, nippreċiża jekk, u sa fejn, bħala prinċipju, mis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, jirriżulta li l-qorti tar-rinviju hija marbuta bil-konstatazzjonijiet tagħha li għandhom l-awtorità ta’ res judicata skont l-Artikolu 260(1) TFUE, li l-libertajiet u d-drittijiet tad-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt fuq il-proprjetà immobbli kkonċernata jikkostitwixxu restrizzjonijiet leġittimi għal dawk tal-proprjetarji ta’ proprjetà immobbli (ara taħt punt 3). Fl-aħħar, ser neżamina jekk tali restrizzjoni għal-libertajiet u għad-drittijiet tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli hijiex iġġustifikata wkoll fil-każ preżenti jew jekk il-libertajiet u d-drittijiet korrispondenti tad-detentur tad-dritt ta’ użufrutt jipprevalux ukoll fil-kawża ineżami (ara hawn taħt fil-punt 4).
2.
Protezzjoni tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli mhux residenti taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta
43.
Ir-rikorrenti, bħala persuna ġuridika stabbilita fil-Ġermanja, akkwistat il-proprjetà immobbli kontenzjuża, li tinsab fl-Ungerija. Hija tista’ għalhekk, bħala prinċipju, tinvoka l-moviment liberu tal-kapital previst fl-Artikolu 63 TFUE (
11
).
44.
Barra minn hekk, leġiżlazzjoni nazzjonali, anki jekk kellha tkun applikabbli mingħajr distinzjoni, li tippermetti l-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt li jkun preċedentement tneħħa mingħajr eżami tal-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali tiegħu, tista’ tiddisswadi lill-investituri barranin milli jakkwistaw proprjetà immobbli li tinsab fl-Ungerija jew milli jiddisponu minnha sussegwentement. Fil-fatt, huma ma jkunux jistgħu jkunu ċerti li din tkun sjieda ta’ proprjetà immobbli ħielsa minn kull piż. Għalhekk, restrizzjoni illegali għall-moviment liberu tal-kapital fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE tista’ tkun imposta għad-detriment tagħhom (
12
).
45.
Peress li l-kawża prinċipali hija marbuta mal-implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (ara l-punt 37 iktar ’il fuq), ir-rikorrenti tibbenefika wkoll, f’dak li jirrigwarda s-sjieda tal-proprjetà immobbli kontenzjuża, mill-protezzjoni tal-garanzija tad-dritt għall-proprjetà skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta.
46.
Madankollu, il-protezzjoni tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17(1) tal-Karta ma hijiex illimitata. Din hija ristretta, b’mod partikolari, mill-protezzjoni tad-detentur ta’ dritt ta’ użufrutt fuq il-proprjetà immobbli kkonċernata taħt l-istess dispożizzjonijiet. Din il-loġika hija bbażata wkoll fuq is-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u l-Artikolu 108/B(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, adottata għall-eżekuzzjoni tagħha, li l-awtorità konvenuta applikat għall-finijiet tal-iskrizzjoni mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt imħassar tal-intervenjent.
47.
Għalhekk, issa ser neżamina jekk, u sa fejn, fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminatx diġà b’mod definittiv tali restrizzjoni fis-sens tal-Artikolu 260(1) TFUE u jekk ibbilanċjatx b’mod vinkolanti l-libertajiet u d-drittijiet kontradittorji tal-proprjetarji tal-proprjetà immobbli kkonċernata u tad-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt inizjalment iskritti, iżda sussegwentement imħassra (bi ksur tad-dritt tal-Unjoni).
3.
Obbligu li tiġi osservata l-interpretazzjoni vinkolanti tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta, b’mod partikolari f’sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu
a)
Awtorità ta’ res judicata u obbligu ta’ eżekuzzjoni skont l-Artikolu 260(1) TFUE
48.
Skont l-Artikolu 260(1) TFUE, l-Ungerija hija obbligata tadotta l-miżuri li jinvolvu l-eżekuzzjoni tas-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, li tkun res judicata għall-punti ta’ fatt u ta’ liġi li jkun ġew effettivament jew neċessarjament deċiżi mid-deċiżjoni ġudizzjarja inkwistjoni, sabiex tirrimedja l-ksur ikkonstatat tal-obbligi tagħha taħt it-Trattati (
13
).
49.
Is-sitwazzjoni tar-rikorrenti (proprjetarja ta’ proprjetà immobbli) u tal-intervenjent (detentur tad-dritt ta’ użufrutt inizjalment iskritt iżda mħassar) hija bħala prinċipju koperta mill-konstatazzjonijiet tas-sentenza li stabbilixxiet nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Fil-fatt, it-tħassir ex lege tad-dritt ta’ użufrutt tal-intervenjent seħħ abbażi tal-Artikolu 108(1) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, li nstab li jmur kontra d-dritt tal-Unjoni f’din is-sentenza. Huwa paċifiku wkoll li, wara talba tal-intervenjent, l-awtorità konvenuta wettqet iskrizzjoni mill-ġdid dan id-dritt ta’ użufrutt fir-reġistru tal-artijiet skont l-Artikolu 108/F(6) u (7) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji, emendata wara s-sentenza li stabbilixxiet nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Għalhekk, id-dritt ta’ użufrutt tal-intervenjent, li dak iż-żmien tneħħa bi ksur tad-dritt tal-Unjoni, reġa’ sar piż fuq is-sjieda tal-proprjetà immobbli tar-rikorrenti u rrimedja, għad-detriment tiegħu, il-ksur tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta kkonstatat mill-Qorti tal-Ġustizzja, tal-inqas b’effett għall-futur (
14
).
50.
Il-qorti tar-rinviju ma tistax, bħala prinċipju, tadotta deċiżjoni li tmur kontra l-konstatazzjonijiet vinkolanti f’dan ir-rigward fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, ħlief f’ċirkustanzi partikolari li jikkonċernaw lir-rikorrenti u lill-intervenjent li ma jkollhomx l-awtorità ta’ res judicata. Fil-fatt, il-qrati nazzjonali għandhom, min-naħa tagħhom, l-obbligu li jieħdu inkunsiderazzjoni, fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom, l-elementi legali stabbiliti f’din is-sentenza bil-għan li jiddeterminaw il-portata tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li huma msejħa japplikaw (
15
). L-istess jgħodd fir-rigward tal-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni f’deċiżjoni preliminari tal-Qorti tal-Ġustizzja (
16
).
51.
Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat f’iktar dettall jekk u sa fejn il-konstatazzjonijiet vinkolanti li jinsabu fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jieħdu inkunsiderazzjoni, tal-inqas impliċitament, il-libertajiet u d-drittijiet kontradittorji taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta, inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif ukoll l-ibbilanċjar neċessarju tagħhom.
b)
Konstatazzjonijiet vinkolanti li jinsabu fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fir-rigward tal-protezzjoni tad-detentur tad-dritt ta’ użufrutt taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta
52.
Fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ntalbitx tagħti deċiżjoni dwar il-kwistjoni jekk u sa fejn proprjetarju ta’ proprjetà immobbli mhux residenti huwa protett mil-libertajiet u mid-drittijiet li jirriżultaw mill-Artikolu 63 TFUE u mill-Artikolu 17 tal-Karta. Madankollu, hija rrikonoxxiet ir-rekwiżit ta’ protezzjoni tal-libertajiet u tad-drittijiet korrispondenti tad-detentur ta’ dritt ta’ użufrutt imħassar bi ksur tad-dritt tal-Unjoni mhux biss mill-awtoritajiet tal-Istat, iżda wkoll fir-rigward ta’ kull proprjetarju ta’ proprjetà immobbli, jiġifieri irrispettivament mill-provenjenza tiegħu.
53.
Minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li t-tħassir ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt tal-investituri mhux residenti kienet twassal għal restrizzjoni illegali tad-dritt ta’ dawn tal-aħħar għall-moviment liberu tal-kapital taħt l-Artikolu 63 TFUE. Fil-fatt, dan għamilha impossibbli għalihom li jkomplu jeżerċitaw id-dritt ta’ użufrutt, pereżempju permezz tal-kultivazzjoni, tal-lokazzjoni, tal-bejgħ (inkluż, jekk ikun il-każ, lill-proprjetarju tal-proprjetà immobbli), jew ta’ użu lukrattiv ieħor tal-artijiet ikkonċernati. Barra minn hekk, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, l-ordni legali ta’ tħassir kienet ta’ natura li tiskoraġġixxi lil dawk li ma humiex residenti milli jagħmlu investimenti fl-Ungerija fil-futur (
17
).
54.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li t-tħassir ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt tal-investituri mhux residenti kien jikkostitwixxi ċaħda tal-proprjetà tagħhom protetta mill-Artikolu 17 tal-Karta (
18
). Fil-fatt, id-dritt ta’ użufrutt jikkostitwixxi parti mid-dritt għall-proprjetà. Huwa jagħti lill-proprjetarju tiegħu, inkluż il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli, id-dritt li juża l-proprjetà immobbli u li jiġbor id-dħul li joriġina minnha. Limitazzjoni analoga tad-dritt ta’ użufrutt li jirriżulta mid-dritt għall-proprjetà tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli hija għalhekk inerenti. Għalhekk, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, it-tħassir ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt eżistenti jwassal għal ċaħda forzata, sħiħa u definittiva ta’ dawn id-drittijiet għad-detriment tad-detenturi tagħhom, iżda b’effett favur il-proprjetarji tal-proprjetà immobbli (
19
). Dan japplika indipendentement mill-fatt jekk il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli jkunx residenti jew le.
55.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja, barra minn hekk, ikklassifikat id-drittijiet ta’ użufrutt estinti, iżda kkostitwiti kuntrattwalment qabel l-1 ta’ Jannar 2002, bħala “akkwistat[i] legalment” skont id-dritt nazzjonali fis-seħħ, fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta (
20
). Dan huwa wkoll il-każ tal-kisba tad-dritt ta’ użufrutt tal-intervenjent li wassal għall-kawża prinċipali. Huwa ġie kkostitwit qabel l-1 ta’ Jannar 2002, iżda ġie iskritt wara din id-data. Il-fatt, invokat mir-rikorrenti u mill-qorti tar-rinviju, li dan id-dritt ġie iskritt illegalment fir-reġistru tal-artijiet wara din id-data ma huwiex għalhekk ta’ natura li jikkontesta l-fatt li s-sitwazzjoni tal-intervenjent hija koperta mill-konstatazzjonijiet magħmula fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
56.
Il-Qorti tal-Ġustizzja anki żiedet tgħid ukoll, f’deċiżjoni preliminari sussegwenti, li leġiżlazzjoni nazzjonali li tordna tali tneħħija u l-miżuri li jimplimentawha jikkostitwixxu ksur manifest u gravi kemm tal-libertà fundamentali prevista fl-Artikolu 63 TFUE kif ukoll tad-dritt għall-proprjetà ggarantit mill-Artikolu 17(1) tal-Karta, għad-detriment tad-detenturi tad-drittijiet ta’ użufrutt (
21
).
57.
Ċertament, dawn il-konstatazzjonijiet vinkolanti dwar il-protezzjoni tad-detenturi ta’ drittijiet ta’ użufrutt mhux residenti jkopru, bħala prinċipju, il-kunflitt, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, mal-proprjetarji ta’ proprjetà immobbli suġġetta għal dawn id-drittijiet. Madankollu, huma ma jiħdux inkunsiderazzjoni sitwazzjoni, bħal fil-kawża ineżami, fejn mhux biss id-detentur tad-dritt ta’ użufrutt iżda wkoll il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli jkun investitur barrani. Fil-fatt, dan tal-aħħar jista’, bħala prinċipju, jinvoka wkoll l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta sabiex jibbenefika b’mod sħiħ mill-investiment u mill-protezzjoni tal-proprjetà tiegħu (ara l-punti 43 sa 45 iktar ’il fuq).
58.
Tali metodu ta’ kif isir il-proprjetarju tal-proprjetà immobbli lanqas ma jista’ jitqies li jikkostitwixxi abbuż ta’ dritt. Il-kundizzjonijiet li jirregolaw prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni jew projbizzjoni tal-abbuż ta’ dritt, ta’ spiss assimilati fil-ġurisprudenza ma’ aġir frawdolenti, ma humiex manifestament issodisfatti fil-kawża ineżami (
22
). Fil-fatt, ma tqum ebda kwistjoni ta’ benefiċċju previst mid-dritt tal-Unjoni meta l-kundizzjonijiet oġġettivi li huwa jistabbilixxi għall-kisba tiegħu jiġu ssodisfatti biss formalment (
23
). Għall-kuntrarju, f’każ bħal dak inkwistjoni, lil hinn mill-konstatazzjonijiet vinkolanti li jinsabu fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, għandu jiġi eżaminat preċiżament jekk ir-restrizzjoni għal-libertajiet u għad-drittijiet korrispondenti tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli li ġġib magħha l-protezzjoni tal-libertajiet u tad-drittijiet ta’ użufrutt hijiex iġġustifikata u proporzjonata wkoll skont l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta.
4.
Ġustifikazzjoni u proporzjonalità tar-restrizzjoni għal-libertajiet u għad-drittijiet tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli li jirriżultaw mill-Artikolu 63 TFUE u mill-Artikolu 17 tal-Karta
a)
Raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali u libertajiet fundamentali u drittijiet fundamentali ta’ terzi
59.
Restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE tista’ tiġi aċċettata, jekk tkun iġġustifikata minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali, u tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità. Għaldaqstant, hija għandha tkun xierqa sabiex tiżgura l-kisba tal-għan leġittimament imfittex u li ma tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex dan jintlaħaq. Barra minn hekk, tali restrizzjoni tista’ tiġi ġġustifikata mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 65 TFUE, sakemm hija tosserva l-prinċipju ta’ proporzjonalità (
24
).
60.
Bl-istess mod, indħil fid-dritt fundamentali għall-proprjetà stabbilit fl-Artikolu 17(1) tal-Karta jista’ jiġi ġġustifikat, konformement mal-Artikolu 52(1) tagħha, minn interess pubbliku u b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (
25
). Dan ċertament jikkonċerna biss ċaħda fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, iżda, kif jirriżulta wkoll mir-regola ġenerali ta’ limitazzjoni stabbilita fl-Artikolu 52(1) tal-Karta, l-istess japplika fil-każ ta’ sempliċi restrizzjoni tad-dritt għall-proprjetà. Barra minn hekk, sa fejn tali restrizzjoni tikkostitwixxi, bħal fil-kawża ineżami (ara l-punti 53 u 54 iktar ’il fuq), leġiżlazzjoni li tirrigwarda l-użu tal-proprjetà fis-sens tat-tielet sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, huwa biżżejjed li tali leġiżlazzjoni tkun neċessarja u proporzjonata għall-interess ġenerali (
26
).
61.
Fil-każ ta’ kunflitt bejn il-libertajiet fundamentali u d-drittijiet fundamentali, bħal fil-kawża ineżami, tali ġustifikazzjoni tista’ tkun ibbażata wkoll fuq il-libertà fundamentali jew fuq id-dritt fundamentali ta’ persuna oħra. Il-libertajiet u d-drittijiet kontradittorji għandhom għalhekk jiġu bbilanċjati b’mod xieraq fil-kuntest ta’ eżami tal-proporzjonalità, fis-sens ta’ “konkordanza prattika” (
27
). Dan jirriżulta wkoll minn ġurisprudenza stabbilita li l-ammissibbiltà ta’ restrizzjonijiet għal-libertajiet fundamentali minħabba interess ġenerali imperattiv u l-proporzjonalità tagħhom għandhom huma stess jiġu vverifikati fid-dawl tad-drittijiet fundamentali tal-Unjoni (
28
). Il-protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 17(1) tal-Karta lil entità ġuridika oħra ta’ drittijiet fundamentali (
29
) hija wkoll inkluża.
62.
Iktar ’il quddiem ser nanalizza liema raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali jistgħu jiġġustifikaw restrizzjoni għal-libertajiet u għad-drittijiet tal-proprjetarji ta’ proprjetà immobbli mhux residenti, bħar-rikorrenti, taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17(1) tal-Karta. Tali motivi jistgħu jirriżultaw mhux biss mill-konstatazzjonijiet definittivi u vinkolanti li jinsabu fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, iżda wkoll mil-libertajiet u drittijiet ta’ terzi, bħall-intervenjent fil-kawża ineżami. Dawn il-libertajiet u d-drittijiet kontradittorji għandhom jiġu bbilanċjati għal raġunijiet ta’ proporzjonalità.
b)
Ibbilanċjar tal-libertajiet u tad-drittijiet fundamentali tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli u tad-detentur tad-dritt ta’ użufrutt
1) Distinzjoni bejn il-kunflitt ta’ drittijiet inkwistjoni u s-sitwazzjoni fil-ġurisprudenza preċedenti
63.
Is-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu hija essenzjalment ibbażata fuq il-konstatazzjoni li t-tħassir ex lege tad-drittijiet ta’ użufrutt tad-detenturi mhux residenti — ikkoreġut fil-kawża ineżami mill-awtorità konvenuta — mhux biss kien jikser, għad-detriment tad-detenturi mhux residenti, il-moviment liberu tal-kapital fis-sens tal-Artikolu 63 TFUE, iżda kien jikkostitwixxi wkoll, fir-rigward tagħhom, ċaħda inammissibbli ta’ proprjetà fis-sens tal-Artikolu 17(1) tal-Karta (ara l-punti 53 sa 57 iktar ’il fuq) (
30
). Minn dan isegwi, b’mod simetriku, li, tal-inqas, il-proprjetarji tal-proprjetà immobbli lokali għandhom, bħala prinċipju, jittolleraw l-iskrizzjoni mill-ġdid tas-sitwazzjoni legali inizjali għall-benefiċċju tad-detenturi mhux residenti tad-drittijiet ta’ użufrutt (
31
).
64.
Madankollu, b’differenza mis-sitwazzjonijiet li wasslu għall-ġurisprudenza preċedenti, din il-kawża għandha bħala suġġett kunflitt bejn, minn naħa, il-libertajiet u d-drittijiet fundamentali ta’ proprjetarju mhux residenti tal-proprjetà immobbli suġġetta għad-dritt ta’ użufrutt u, min-naħa l-oħra, dawk ta’ detentur mhux residenti ta’ dan id-dritt.
65.
Madankollu, f’sitwazzjoni partikolari, bħal dik fil-kawża ineżami, speċjalment dik tal-proprjetarju mhux residenti, fil-fehma tiegħi, ma jeżistux ċirkustanzi partikolari li jeħtieġu evalwazzjoni differenti minn dik li wasslet għas-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu.
2) Restrizzjoni leġittima tad-dritt għall-moviment liberu tal-kapital tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli mhux residenti
66.
Din tikkonċerna, primarjament, il-ġustifikazzjoni ta’ eventwali restrizzjoni għad-dritt tal-proprjetarji tal-proprjetà immobbli mhux residenti għall-moviment liberu tal-kapital taħt l-Artikolu 63 TFUE. Fil-fatt, sa fejn, bħal fil-kawża ineżami, ir-rikorrenti akkwistat il-proprjetà immobbli kkonċernata b’għarfien sħiħ tad-dritt ta’ użufrutt diġà iskritt, l-eżerċizzju tal-moviment liberu tal-kapital tagħha ma kienx ostakolat. Dan kien ikun il-każ biss jekk, fil-mument tal-akkwist tal-proprjetà immobbli, id-dritt ta’ użufrutt kien, bħal fil-kawża ineżami, diġà iskritt b’mod definittiv. F’każ bħal dan, il-piż marbut ma’ dan id-dritt fuq il-proprjetà immobbli ma jistax, bħala prinċipju, ikollu influwenza negattiva fuq id-deċiżjoni tal-akkwist tagħha. Għall-kuntrarju, kif issostni wkoll il-Kummissjoni, tali piż jippermetti li tinxtara proprjetà immobbli b’kundizzjonijiet aħjar, b’mod partikolari bi prezz iktar vantaġġuż milli fl-assenza tiegħu.
67.
Ma huwiex possibbli li tiġi evalwata b’mod differenti r-restrizzjoni, invokata mill-qorti tar-rinviju, tas-setgħa ta’ dispożizzjoni libera tal-proprjetarju ta’ proprjetà immobbli mhux residenti permezz tal-iskrizzjoni mill-ġdid sussegwenti ta’ dritt ta’ użufrutt imħassar ex lege, iżda preċedentement iskritt b’mod definittiv, mingħajr eżami tal-legalità tar-reġistrazzjoni inizjali tiegħu. Sa fejn din tikkostitwixxi restrizzjoni għall-moviment liberu tal-kapital, din hija leġittima u ġġustifikata fid-dawl tar-reġistrazzjoni definittiva tad-dritt ta’ użufrutt fil-mument tal-akkwist tal-proprjetà.
68.
Fil-fatt, skont il-qorti tar-rinviju (ara l-punt 32 iktar ’il fuq), din in-natura definittiva għandha l-konsegwenza li, minkejja l-illegalità tar-reġistrazzjoni tiegħu, id-dritt ta’ użufrutt ma setax, bħala prinċipju, jibqa’ jiġi kkontestat fid-dawl tar-regoli nazzjonali applikabbli dak iż-żmien. Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, proprjetarju ta’ proprjetà immobbli mhux residenti, bħar-rikorrenti, ma setax jibbaża l-aspettattivi tiegħu fuq il-fatt li tħassir ex lege tad-dritt ta’ użufrutt definittiv wara l-akkwist tagħha u li sussegwentement instab li kien kuntrarju għad-dritt tal-Unjoni fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, kien ikollu l-konsegwenza li l-proprjetà immobbli tibqa’ definittivament ħielsa mill-piżijiet. Dan huwa iktar u iktar il-każ peress li l-ostakolu għall-iskrizzjoni mill-ġdid tiegħu invokat fil-kawża ineżami huwa bbażat preċiżament fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali li l-Qorti tal-Ġustizzja kkritikat bħala inkompatibbli mal-Artikolu 63 TFUE u mal-Artikolu 17 tal-Karta, b’tali mod li dan ma jistax jiġi applikat iktar (ara l-punt 37 iktar ’il fuq). Huwa essenzjalment għal dawn ir-raġunijiet li l-awtorità konvenuta ċaħdet ukoll lir-rikorrenti l-bona fide fis-sens tal-Artikolu 108/F (7) tal-Liġi tal‑2013 dwar il-Miżuri Tranżitorji.
69.
Għall-kuntrarju, it-tħassir ex lege ta’ dritt ta’ użufrutt, annullat permezz tal-iskrizzjoni mill-ġdid inkwistjoni fil-kawża ineżami, jikkostitwixxi restrizzjoni serja għall-moviment liberu tal-kapital tad-detentur mhux residenti minn dan id-dritt (ara iktar ’il fuq il-punti 53 u 56). Ma huwiex neċessarju, fil-kawża ineżami, li tiġi deċiża, il-kwistjoni dwar jekk is-sitwazzjoni għandhiex tiġi evalwata b’mod differenti fil-każ li l-proprjetarju tal-proprjetà immobbli ma jkunx huwa stess ta d-dritt ta’ użufrutt jew ikun oriġinarjament akkwista proprjetà immobbli mingħajr piż. Fi kwalunkwe każ, fid-dawl ukoll tal-applikabbiltà diretta tal-Artikolu 63 TFUE, jidhirli li huwa raġonevoli, b’mod ġenerali, li l-akkwirenti mhux residenti jinformaw ruħhom minn qabel, abbażi tar-reġistru tal-artijiet, dwar jekk il-proprjetà immobbli hijiex jew kinitx suġġetta għad-dritt ta’ użufrutt ta’ investitur mhux residenti, eventwalment imħassar ex lege u li jkun (għadu) ma ġiex iskritt mill-ġdid.
70.
Minn dan isegwi li d-dritt korrispondenti li minnu jgawdu l-proprjetarji ta’ proprjetà immobbli mhux residenti taħt l-Artikolu 63 TFUE huwa leġittimament limitat mid-dritt korrispondenti tad-detentur mhux residenti tad-dritt ta’ użufrutt. Kif ser jintwera iktar ’il quddiem, din il-limitazzjoni hija leġittima wkoll skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta minħabba l-ħtieġa li jiġi protett id-dritt għall-proprjetà tad-detentur ta’ dan id-dritt.
3) Restrizzjoni leġittima tad-dritt għall-proprjetà tal-proprjetarju mhux residenti
71.
Barra minn hekk, skont dak li ġie kkonstatat fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, inqis wkoll li l-ksur tad-dritt għall-proprjetà tad-detentur tad-dritt ta’ użufrutt, protett mill-Artikolu 17(1) tal-Karta, minħabba t-tħassir ex lege tiegħu huwa iktar serju minn dak tad-dritt għall-proprjetà tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli mhux residenti li jirriżulta mill-iskrizzjoni mill-ġdid kontenzjuża tad-dritt ta’ użufrutt imħassar ex lege.
72.
Fil-fatt, kif irrilevat ġustament il-Qorti tal-Ġustizzja, dritt ta’ użufrutt legalment ikkostitwit u oriġinarjament iskritt bil-kunsens tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli jirrestrinġi d-dritt ta’ proprjetà fuq il-proprjetà immobbli u sempliċement jissuġġettaha għal regoli oħra ta’ użu. B’differenza mit-tħassir ex lege tad-dritt ta’ użufrutt ikkontestat fis-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, dan għalhekk ma jimplikax ċaħda totali ta’ proprjetà (
32
). Ir-restrizzjoni mill-ġdid tad-dritt għall-proprjetà tal-proprjetarju ta’ proprjetà immobbli permezz tal-iskrizzjoni mill-ġdid ikkontestata tad-dritt tal-użufrutt imħassar – anki kontra r-rieda tiegħu – hija ferm inqas serja miċ-ċaħda forzata, sħiħa u definittiva tad-dritt tal-proprjetà tad-detentur tad-dritt tal-użufrutt (bħala parti mid-dritt tal-proprjetà fi proprjetà immobbli, ara iktar ’il fuq, il-punt 54).
73.
F’każ bħal dan, il-proprjetarju ta’ proprjetà immobbli mhux residenti għalhekk ma jistax jinvoka l-protezzjoni tad-dritt tiegħu ta’ proprjetà sabiex jerġa’ jeżerċita favurih it-tħassir (bi ksur tad-dritt tal-Unjoni) ta’ dan id-dritt ta’ użufrutt u b’hekk jannulla l-piż marbut mal-proprjetà tiegħu. Dan huwa iktar u iktar minnu fil-każ fejn, bħal fil-kawża ineżami, l-akkwist tal-proprjetà immobbli jkun seħħ f’mument meta din kienet diġà suġġetta għal bi dritt ta’ użufrutt iskritt b’mod definittiv (ara l-punt 68 iktar ’il fuq).
74.
Konsegwentement, l-invokazzjoni tal-Artikolu 63 TFUE u tal-Artikolu 17 tal-Karta mill-proprjetarju tal-proprjetà immobbli mhux residenti ma tista’ twassal għall-ebda tħassir mill-ġdid tad-dritt ta’ użufrutt iskritt mill-ġdid. F’dan ir-rigward, il-Gvern Ungeriż ġustament isostni li l-leġiżlazzjonijiet nazzjonali emendati wara s-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu u l-eżekuzzjoni tagħha huma preċiżament neċessarji għall-eżekuzzjoni ta’ din is-sentenza skont l-Artikolu 260(1) TFUE u sabiex huma jikkonformaw ruħhom mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
75.
Għaldaqstant, kuntrarjament għal dak li ssostni l-qorti tar-rinviju, lanqas ma hemm lok li jitqies ksur tan-natura definittiva tal-iskrizzjoni inizjali tad-dritt ta’ użufrutt fid-dawl tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. Din il-kwistjoni tqum biss fil-każ ta’ eżekuzzjoni insuffiċjenti tas-sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, li preċiżament ma huwiex il-każ fil-kawża ineżami. Għall-kuntrarju, mill-prinċipju ta’ ċertezza legali jirriżulta li l-atti amministrattivi definittivi li jipproduċu effetti legali ma jistgħux, bħala prinċipju, jiġu kkontestati iktar (
33
). Barra minn hekk, tali ksur ta’ natura definittiva jsir għad-detriment tal-protezzjoni tad-drittijiet tad-detentur tad-dritt ta’ użufrutt iggarantiti mill-Artikolu 63 TFUE u mill-Artikolu 17 tal-Karta u huwa bbażat preċiżament fuq dawk il-leġiżlazzjonijiet nazzjonali li ġew iddikjarati li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja għall-finijiet ta’ din il-protezzjoni.
76.
Fl-aħħar mill-aħħar, ma tista’ tiġi identifikata ebda ċirkustanza oħra li tista’ tikkontesta n-natura xierqa u proporzjonata tal-iskrizzjoni mill-ġdid kontenzjuża tad-dritt ta’ użufrutt ikkonċernat sabiex jiġu limitati b’mod leġittimu d-drittijiet tal-proprjetarju tal-proprjetà immobbli taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta. Fi kwalunkwe każ, din l-iskrizzjoni mill-ġdid ma tmurx lil hinn minn dak li kien meħtieġ biex jintlaħqu l-għanijiet imsemmija, inkluża l-protezzjoni tal-libertajiet u tad-drittijiet fundamentali tad-detentur tad-dritt ta’ użufrutt.
5.
Konklużjoni intermedja
77.
Konsegwentement, il-proprjetarju ta’ proprjetà immobbli li l-proprjetà tiegħu tkun suġġetta għad-dritt ta’ użufrutt – li jkun inizjalment ġie iskritt b’effett definittiv, imbagħad imħassar bi ksur tad-dritt tal-Unjoni u sussegwentement iskritt mill-ġdid – ma jistax jinvoka b’suċċess id-drittijiet tiegħu taħt l-Artikolu 63 TFUE u l-Artikolu 17 tal-Karta, sabiex jobbliga lill-awtorità kompetenti terġa’ tħassar dak id-dritt ta’ użufrutt għar-raġuni li r-reġistrazzjoni oriġinali tiegħu kienet tmur kontra r-regoli Ungeriżi fis-seħħ dak iż-żmien iżda meqjusa mill-Qorti tal-Ġustizzja li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni.
V. Konklużjoni
78.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari magħmula mill-Győri Törvényszék (il-Qorti ta’ Győr, l-Ungerija) kif ġej:
“Hija kompatibbli mal-Artikolu 63 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u mal-Artikolu 17 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tordna l-iskrizzjoni mill-ġdid ta’ dritt ta’ użufrutt inizjalment iskritt b’mod definittiv li jkun ġie mħassar bi ksur tad-dritt tal-Unjoni, jekk hija ma tobbligax lill-awtoritajiet kompetenti jivverifikaw, qabel l-iskrizzjoni mill-ġdid ta’ dan id-dritt, jekk ir-reġistrazzjoni inizjali tiegħu tkunx saret legalment fid-dawl tar-regoli nazzjonali fis-seħħ dak iż-żmien, iżda sussegwentement meqjusa li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja f’sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Sentenzi tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157), tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432), u tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175).
(
3
)	Sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432), punt 131 u punt 1 tad-dispożittiv).
(
4
)	Sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175).
(
5
)	Skont il-qorti tar-rinviju, din id-data tirrigwarda l-għoti tas-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157).
(
6
)	Sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432).
(
7
)	Deċiżjonijiet ta’ prinċipju EBH 2004. 1173 u EBH 2005. 1277.
(
8
)	Ara s-sentenzi tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 54).
(
9
)	Ara s-sentenzi tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 65
et seq) u tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 33
et seq).
(
10
)	Sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punti 43 sa 46 u 64). Dan japplika wkoll bla ħsara għall-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, li abbażi tiegħu huma l-Istati Membri li għandhom jiddeterminaw, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, il-modalitajiet proċedurali tar-rikorsi intiżi li jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet taċ-ċittadini (ara l-punti 49 et seq)
(
11
)	Ara s-sentenzi tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 54).
(
12
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 58 fit-tmiem u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
13
)	Ara f’dan is-sens is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
14
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 65).
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
16
)	Ara s-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punti 41 u 42 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
17
)	Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 54
et seq, b’mod partikolari l-punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
18
)	Sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 67
et seq, b’mod partikolari l-punt 82).
(
19
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 81) u tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 56).
(
20
)	Sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 73 sa 75).
(
21
)	Sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punt 57).
(
22
)	Ara s-sentenzi tas‑26 ta’ Frar 2019, T Danmark u Y Denmark (C‑116/16 u C‑117/16, EU:C:2019:135), punti 70
et seq) u tal‑21 ta’ Diċembru 2023, BMW Bank et (C‑38/21, C‑47/21 u C‑232/21, EU:C:2023:1014, punti 281
et seq).
(
23
)	Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, BMW Bank et (C‑38/21, C‑47/21 u C‑232/21, EU:C:2023:1014, punt 283 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
24
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 59 u 60 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
25
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 88 u 89).
(
26
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2022, BPC Lux 2 et (C‑83/20, EU:C:2022:346, punti 36
et seq).
(
27
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich (C‑283/11, EU:C:2013:28, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata), tad‑19 ta’ Diċembru 2019, Deutsche Umwelthilfe (C‑752/18, EU:C:2019:1114, punt 50), u tas‑26 ta’ April 2022, Il-Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑401/19, EU:C:2022:297, punt 75). Dwar il-kwistjoni tal-ugwaljanza tad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali u l-eliminazzjoni tal-kunflitti bejniethom fuq il-bażi tal-prinċipju tal-proporzjonalità ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Trstenjak fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑271/08, EU:C:2010:183, punti 183
et seq); dwar il-kunċett ġuridiku tal-“konkordanza prattika” ara l-konklużjonijiet preċedenti tiegħi fil-kawża Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (C‑540/03, EU:C:2005:517, punt 39).
(
28
)	Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punt 64 sa 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
29
)	Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 66
et seq).
(
30
)	Sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 54
et seq u 67 et seq, b’mod partikolari l-punt 82).
(
31
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punti 57
et seq).
(
32
)	Ara s-sentenza tal‑21 ta’ Mejju 2019, Il‑Kummissjoni vs L-Ungerija (Użufrutt fuq artijiet agrikoli) (C‑235/17, EU:C:2019:432, punti 82
et seq).
(
33
)	Ara f’dan is-sens is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Grossmania (C‑177/20, EU:C:2022:175, punti 49
et seq, b’mod partikolari l-punt 52).