61994CJ0113_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-113/94,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του γαλλικού Cour de cassation προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Elisabeth Casarin, σύζυγος Jacquier
και
Directeur general des impots,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 95 της Συνθήκης ΕΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους G. Hirsch, πρόεδρο τμήματος, G. F. Mancini και F. A. Schockweiler (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs
γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η Ε. Jacquier, εκπροσωπούμενη από την SCP Guiguet-Bachellier de la Varde, δικηγορική εταιρία Παρισιού,
* η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την C. de Salins, υποδιευθύντρια στη Διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και από τον N. Eybalin, γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στο ίδιο υπουργείο,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την H. Michard και τον E. Traversa, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Ε. Jacquier, εκπροσωπουμένης από τον B. Potier de la Varde, δικηγόρο Παρισιού, της Γαλλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον G. Mignot, γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στη Διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Y. Renouf, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, κατά τη συνεδρίαση της 22ας Ιουνίου 1995,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 12ης Οκτωβρίου 1995,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 29ης Μαρτίου 1994, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Απριλίου 1994, το γαλλικό Cour de cassation υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, ένα προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 95 της εν λόγω Συνθήκης.
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Ε. Casarin, συζύγου Jacquier (στο εξής: Ε. Jacquier) και του directeur general des impots du Jura, λόγω της αρνήσεως του τελευταίου να της επιστρέψει το επιβληθέν στο αυτοκίνητό της κλιμακούμενο τέλος.
3 Στη Γαλλία, με τα άρθρα 1599 C έως 1599 J του code general des impots (γενικού φορολογικού κώδικα) έχει θεσπιστεί ένα κλιμακούμενο τέλος επί των αυτοκινήτων οχημάτων. Έχουν καθοριστεί νομοθετικώς φορολογικές κατηγορίες, οι οποίες περιέχουν διάφορες φορολογήσιμες ιπποδυνάμεις που ποικίλλουν σε συνάρτηση με τον κυλινδρισμό. Σε κάθε μία από αυτές τις φορολογικές κατηγορίες αντιστοιχεί ένας συντελεστής. Το ύψος του κλιμακούμενου τέλους προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό μιας βασικής τιμής, την οποία ψηφίζουν ετησίως τα νομαρχιακά συμβούλια των διαφόρων νομών, επί τους συντελεστές που αντιστοιχούν στην οικεία φορολογική κατηγορία.
4 Οι δείκτες προόδου από μια φορολογική κατηγορία στην επομένη, που καλούνται "συντελεστές προοδευτικότητας", ισούνται προς τον λόγο μεταξύ του συντελεστή-πολλαπλασιαστή μιας φορολογικής κατηγορίας και του συντελεστή-πολλαπλασιαστή της αμέσως χαμηλότερης κατηγορίας.
5 Το άρθρο 1599 G του code general des impots τροποποιήθηκε με τον νόμο 87-1061 της 30ής Δεκεμβρίου 1987 [Journal officiel de la Republique francaise (Επίσημη Εφημερίδα της Γαλλικής Δημοκρατίας) της 31ης Δεκεμβρίου 1987, σ. 15532, στο εξής: νόμος της 30ής Δεκεμβρίου 1987].
6 Από τη δικογραφία προκύπτει ότι οι συντελεστές προοδευτικότητας που απορρέουν από τον νόμο αυτό για το σύνολο των φορολογικών κατηγοριών ανέρχονται, στρογγυλοποιημένοι, αντιστοίχως σε 1,2 από τη φορολογική κατηγορία των 12-14 ίππων έως την κατηγορία των 15-16 ίππων, σε 1,2 από τη φορολογική κατηγορία των 15-16 ίππων έως την κατηγορία των 17-18 ίππων, σε 1,5 από τη φορολογική κατηγορία των 17-18 ίππων έως την κατηγορία των 19-20 ίππων, σε 1,5 από τη φορολογική κατηγορία των 19-20 ίππων έως την κατηγορία των 21-22 ίππων και σε 1,5 από τη φορολογική κατηγορία των 21-22 ίππων έως την κατηγορία των 23 ίππων και άνω.
7 Η Ε. Jacquier είναι κύριος αυτοκινήτου μάρκας Μερσεντές, το οποίο έχει φορολογήσιμη ιπποδύναμη 40 ίππων. Για το έτος 1990, κατέβαλε το οφειλόμενο, σύμφωνα με τον νόμο της 30ής Δεκεμβρίου 1987, κλιμακούμενο τέλος επί των αυτοκινήτων οχημάτων, το οποίο ανερχόταν, για αυτήν την κατηγορία οχημάτων, σε 10 832 γαλλικά φράγκα.
8 Η προσφεύγουσα θεώρησε ότι ο νόμος της 30ής Δεκεμβρίου 1987 ενέχει δυσμενείς διακρίσεις ως προς τα εισαγόμενα οχήματα, διότι στο θεσπιζόμενο από αυτόν σύστημα τελών παρουσιάζεται μια μη δικαιολογημένη διακοπή της προοδευτικότητας μεταξύ της τελευταίας φορολογικής κατηγορίας, στην οποία περιλαμβάνονται οχήματα γαλλικής κατασκευής, ήτοι της κατηγορίας των 17-18 ίππων, και των ανωτέρων κατηγοριών, στις οποίες ανήκουν τα οχήματα υψηλής φορολογήσιμης ιπποδυνάμεως, τα οποία είναι αποκλειστικώς εισαγόμενα οχήματα.
9 Η Ε. Jacquier, θεωρώντας κατόπιν αυτού ότι το εν λόγω τέλος είχε επιβληθεί επί του αυτοκινήτου της κατά παράβαση του κοινοτικού δικαίου και ιδίως του άρθρου 95 της Συνθήκης ΕΚ, υπέβαλε αίτηση επιστροφής του τέλους στον directeur general des impots du Jura.
10 Δεδομένου ότι ο directeur general des impots απέρριψε την αίτησή της, η Ε. Jacquier άσκησε κατ' αυτού αγωγή, με δικόγραφο της 30ής Οκτωβρίου 1990, ενώπιον του tribunal de grande instance de Lons-le-Saunier. Το tribunal, διαπιστώνοντας τη σταθερότητα του συντελεστή προοδευτικότητας των κατηγοριών που καθορίζονται σε συνάρτηση με τον κυλινδρισμό των οχημάτων, θεώρησε ότι το εν λόγω σύστημα τελών δεν συνεπαγόταν δυσμενείς διακρίσεις κατά την έννοια του άρθρου 95 της Συνθήκης και απέρριψε την αγωγή της Ε. Jacquier με απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 1991.
11 Η Ε. Jacquier άσκησε κατά της αποφάσεως αυτής αναίρεση, προς στήριξη της οποίας διατύπωσε τον ακόλουθο λόγο αναιρέσεως:
"Το σύστημα φορολογήσεως οδηγεί, κατά παράβαση του άρθρου 95 της Συνθήκης της Ρώμης, σε διακρίσεις ή προστατευτισμό, καθόσον εφαρμόζει ένα συντελεστή του οποίου η πρόοδος από κατηγορία σε κατηγορία είναι εντονότερη για εκείνες τις κατηγορίες στις οποίες αντιστοιχούν τα εισαγόμενα αυτοκίνητα απ' ό,τι για τις χαμηλότερες κατηγορίες στις οποίες υπάγεται το μεγαλύτερο τμήμα της εγχώριας παραγωγής: το tribunal παρέβη το εν λόγω άρθρο, επειδή, προκειμένου να αρνηθεί την ύπαρξη διακρίσεων ή προστατευτισμού, αρκέστηκε στη διαπίστωση ότι ο συντελεστής προοδευτικότητας των κατηγοριών είναι σταθερός, πλην όμως ο συντελεστής αυτός εφαρμόζεται σε τιμές οι οποίες βαίνουν αυξανόμενες."
12 Βάσει των σκέψεων αυτών, το γαλλικό Cour de cassation αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο ερώτημα:
"Έχει το άρθρο 95 της Συνθήκης την έννοια ότι κωλύει την εφαρμογή μιας νομοθεσίας, όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση, η οποία καθιερώνει για τα αυτοκίνητα οχήματα ένα σύστημα τελών των οποίων ο συντελεστής προόδου είναι μεγαλύτερος για τις άνω των 19 ίππων φορολογικές κατηγορίες, στις οποίες ανήκουν μόνον οχήματα εισαγόμενα από άλλα κράτη μέλη, απ' ό,τι για τις φορολογικές κατηγορίες μεταξύ των 12-14 ίππων (η φορολογική αυτή κατηγορία περιλαμβάνει τρεις φορολογήσιμες ιπποδυνάμεις) και των 17-18 ίππων, στις οποίες ανήκουν κυρίως τα οχήματα γαλλικής κατασκευής που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ομοειδή προϊόντα προς τα εισαγόμενα οχήματα που έχουν ιπποδύναμη άνω των 19 ίππων;".
Επί του παραδεκτού
13 Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν το γεγονός ότι ο συντελεστής προοδευτικότητας για τις φορολογικές κατηγορίες άνω των 18 ίππων αυξάνει σε σχέση με τον συντελεστή των κατηγοριών μεταξύ 12-14 ίππων και 17-18 ίππων συνιστά δυσμενή διάκριση αντικείμενη στο άρθρο 95 της Συνθήκης. Ωστόσο, αμφιβάλλει για το αν το αυτοκίνητο της Ε. Jacquier, το οποίο θεωρείται ότι έχει υψηλή φορολογήσιμη ιπποδύναμη 40 ίππων, και τα εγχώριας κατασκευής οχήματα, που ανήκουν στις φορολογικές κατηγορίες μεταξύ 12-14 ίππων και 17-18 ίππων, μπορούν να θεωρηθούν ομοειδή κατά την έννοια του άρθρου 95, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης.
14 Η Επιτροπή διερωτάται κατά συνέπεια αν είναι παραδεκτό το ερώτημα του γαλλικού Cour de cassation, καθόσον αμφιβάλλει για τη λυσιτέλεια του ερωτήματος αυτού στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης.
15 Συναφώς, αρκεί να τονιστεί ότι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 20 των προτάσεών του, τα προϊόντα είναι ομοειδή κατά την έννοια του άρθρου 95, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης αν τελούν σε σχέση ανταγωνισμού λόγω των ιδιοτήτων τους και των αναγκών τις οποίες ικανοποιούν. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποκλειστεί ευθύς εξαρχής ότι μια μεγάλη αύξηση του τέλους επί των αυτοκινήτων που ανήκουν στις τρεις τελευταίες κατηγορίες μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τον καταναλωτή, οδηγώντας τον στο να μην επιλέξει οχήματα της υψηλότερης κατηγορίας (23 ίππων και άνω) και να στραφεί προς ένα εγχώριο μοντέλο της φορολογικής κατηγορίας των 17-18 ίππων ή εκείνης των 15-16 ίππων, εφόσον ικανοποιούνται οι ελάχιστες απαιτήσεις του όσον αφορά τις επιδόσεις, το μέγεθος και την άνεση.
16 Υπό τις συνθήκες αυτές, το ερώτημα δεν είναι αλυσιτελές στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης και, επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί απαράδεκτο.
Επί της ουσίας
17 Πρέπει να τονιστεί εκ προοιμίου ότι το Δικαστήριο, με την απόφαση της 9ης Μαΐου 1985, 112/84, Humblot (Συλλογή 1985, σ. 1367, σκέψεις 12 και 13), αναγνώρισε ότι, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να υποβάλλουν προϊόντα όπως τα αυτοκίνητα σε σύστημα τελών κυκλοφορίας, το ύψος των οποίων αυξάνει προοδευτικά βάσει αντικειμενικού κριτηρίου, όπως ο κυλινδρισμός, εφόσον πάντως το εν λόγω σύστημα φορολογήσεως είναι απαλλαγμένο από κάθε αποτέλεσμα που εισάγει δυσμενείς διακρίσεις ή είναι προστατευτικό.
18 Εν όψει της διατυπώσεως του προδικαστικού ερωτήματος, το Δικαστήριο πρέπει να λάβει ως αφετηρία την υπόθεση, για την οποία δεν διαθέτει πληροφοριακά στοιχεία, ότι, σε ένα προοδευτικό σύστημα φορολογήσεως όπως αυτό που αναφέρει το αιτούν δικαστήριο, ιδίως η μέθοδος καθορισμού της φορολογήσιμης ιπποδυνάμεως, η διάρθρωση των φορολογικών κατηγοριών και το ύψος της βασικής φορολογικής κλίμακας στηρίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια και δεν εισάγουν ούτε δυσμενείς διακρίσεις ούτε προστατευτισμό, κατά την έννοια του άρθρου 95 της Συνθήκης, υπέρ των οχημάτων εγχώριας κατασκευής.
19 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι με το προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν αντίκειται στο άρθρο 95 της Συνθήκης η εφαρμογή μιας εθνικής ρυθμίσεως, σχετικά με το επιβαλλόμενο στα αυτοκίνητα οχήματα τέλος, η οποία προβλέπει αύξηση του συντελεστή προόδου τέτοια όπως αυτή για την οποία πρόκειται στη διαφορά της κύριας δίκης.
20 Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, πρέπει να εξεταστεί αν ένα σύστημα προόδου, όπως αυτό το οποίο αναφέρει το αιτούν δικαστήριο, είναι απαλλαγμένο από κάθε αποτέλεσμα που εισάγει δυσμενείς διακρίσεις ή είναι προστατευτικό.
21 Πρέπει να διευκρινιστεί ευθύς εξαρχής ότι ένα σύστημα φορολογήσεως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εισάγει δυσμενή διάκριση απλώς και μόνον επειδή στη βαρύτερα φορολογούμενη κατηγορία υπάγονται μόνον εισαγόμενα, ιδίως από άλλα κράτη μέλη, προϊόντα (αποφάσεις της 14ης Ιανουαρίου 1981, 140/79, Chemial Farmaceutici, Συλλογή 1981, σ. 1, σκέψη 18, και της 5ης Απριλίου 1990, C-132/88, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Συλλογή 1990, σ. Ι-1567, σκέψη 18).
22 Προκειμένου να καθοριστεί αν η αύξηση του συντελεστή προοδευτικότητας του κλιμακούμενου τέλους πέραν του ορίου των 18 ίππων έχει ως αποτέλεσμα δυσμενή διάκριση ή προστατευτισμό, πρέπει να ερευνηθεί αν η αύξηση αυτή είναι ικανή να αποτρέψει τον καταναλωτή από την αγορά οχημάτων με φορολογήσιμη ιπποδύναμη άνω των 18 ίππων, τα οποία είναι όλα αλλοδαπής κατασκευής, επ' ωφελεία των οχημάτων εγχωρίας κατασκευής.
23 Αν υποτεθεί ότι η αύξηση του συντελεστή που χρησιμοποιείται για τα οχήματα με φορολογήσιμη ιπποδύναμη άνω των 18 ίππων αποτρέπει πράγματι ορισμένους καταναλωτές από την αγορά τέτοιων οχημάτων, οι εν λόγω καταναλωτές θα επιλέξουν ένα μοντέλο που ανήκει στην αμέσως κατώτερη φορολογική κατηγορία, των 17-18 ίππων, ή έστω, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 27 των προτάσεών του, ένα μοντέλο υπαγόμενο στην κατηγορία των 15-16 ίππων.
24 Πρέπει όμως να τονιστεί καταρχάς ότι οι φορολογικές κατηγορίες των 15-16 ίππων και των 17-18 ίππων περιλαμβάνουν τόσο εισαγόμενα οχήματα όσο και οχήματα εγχώριας κατασκευής. Όσον αφορά τα οχήματα που υπάγονται στην κατηγορία των 17-18 ίππων, από τη δικογραφία προκύπτει ότι είναι κατά μεγάλη πλειονότητα αλλοδαπής κατασκευής και ότι οι εγχώριοι κατασκευαστές κατέχουν ένα μερίδιο της αγοράς το οποίο δεν αποτελεί παρά το 5 % περίπου του συνόλου των πωλουμένων στην κατηγορία αυτή οχημάτων. Όσον αφορά την κατηγορία των 15-16 ίππων, πρέπει να τονιστεί ότι, μολονότι είναι αληθές ότι η πλειονότητα των πωλουμένων οχημάτων είναι εγχώριας κατασκευής, είναι εξίσου αληθές, αφενός, ότι οι καταναλωτές διαθέτουν, στο πλαίσιο της εν λόγω κατηγορίας, ευρεία δυνατότητα επιλογής εισαγομένων οχημάτων και, αφετέρου, ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 6 της παρούσας αποφάσεως, ο συντελεστής προοδευτικότητας που ισχύει για την κατηγορία των 15-16 ίππων είναι, στρογγυλοποιημένος, ίσος προς τον συντελεστή που ισχύει για την κατηγορία των 17-18 ίππων, οπότε οι καταναλωτές που αναζητούν ένα υψηλής ποιότητας όχημα δεν παρακινούνται από τον λόγο αυτό να αγοράσουν όχημα υπαγόμενο στην κατηγορία των 15-16 ίππων.
25 Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν φαίνεται ότι, σε ένα σύστημα όπως αυτό για το οποίο πρόκειται στην παρούσα υπόθεση, η αύξηση του συντελεστή προόδου μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα το να ευνοείται η πώληση οχημάτων εγχώριας κατασκευής.
26 Επομένως, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι δεν αντίκειται στο άρθρο 95 της Συνθήκης η εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως σχετικά με το επιβαλλόμενο στα αυτοκίνητα οχήματα τέλος, η οποία προβλέπει αύξηση του συντελεστή προόδου τέτοια όπως αυτή για την οποία πρόκειται στη διαφορά της κύριας δίκης, εφόσον η αύξηση αυτή δεν έχει ως αποτέλεσμα το να ευνοείται η πώληση οχημάτων εγχώριας κατασκευής σε σχέση με την πώληση οχημάτων εισαγομένων από άλλα κράτη μέλη.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
27 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 29ης Μαρτίου 1994 το γαλλικό Cour de cassation, αποφαίνεται:
Δεν αντίκειται στο άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚ η εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως σχετικά με το επιβαλλόμενο στα αυτοκίνητα οχήματα τέλος, η οποία προβλέπει αύξηση του συντελεστή προόδου τέτοια όπως αυτή για την οποία πρόκειται στη διαφορά της κύριας δίκης, εφόσον η αύξηση αυτή δεν έχει ως αποτέλεσμα το να ευνοείται η πώληση οχημάτων εγχώριας κατασκευής σε σχέση με την πώληση οχημάτων εισαγομένων από άλλα κράτη μέλη.