62020CC0347
OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 9 września 2021 r. (
1
)
Sprawa C‑347/20
SIA „Zinātnes parks”
przeciwko
Finanšu ministrija
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Administratīvā rajona tiesa (sąd administracyjny pierwszej instancji, Łotwa)]
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Rozporządzenie (UE) nr 651/2014 – Pojęcie przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji – Pojęcie subskrybowanego kapitału zakładowego – Wykładnia autonomiczna – Dyrektywa 2013/34/UE – Brak znaczenia właściwych krajowych przepisów o rejestracji – Wymogi w zakresie dowodu, że wnioskodawca przestał być w międzyczasie przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji – Przejrzysta i niedyskryminacyjna decyzja o wyborze spośród kilku wnioskodawców – Możliwość odrzucenia załączników do wniosku złożonych po terminie.
I. Wprowadzenie
1.
Przedsiębiorstwo w formie prawnej spółki kapitałowej ubiega się o dofinansowanie na Łotwie ze środków funduszu UE i składa odpowiedni wniosek o dofinansowanie. Ze względu jednak na to, że ponad połowa jego subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat, przedsiębiorstwo to byłoby wykluczone z finansowania jako „przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji”. W związku z tym wspólnicy, jeszcze przed złożeniem wniosku, podejmują uchwałę w przedmiocie odpowiedniego podwyższenia kapitału zakładowego. Po przeprowadzeniu tego podwyższenia kapitału przedsiębiorstwo nie byłoby już uznawane za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji. Zgodnie z prawem krajowym podwyższenie kapitału dla swojej skuteczności musi zostać zarejestrowane w rejestrze handlowym. Wpis ten został jednak dokonany dopiero po upływie terminu na złożenie wniosku, choć przed wydaniem decyzji odmownej.
2.
We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zwrócono się w tej sytuacji z pytaniami, czy krajowe przepisy o rejestracji mają decydujące znaczenie dla oceny przesłanki wyłączenia dotyczącej przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 18 rozporządzenia (UE) nr 651/2014 (
2
) oraz od którego momentu w obecnej konstelacji odpada przesłanka wyłączenia przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji. Powstaje przy tym również kwestia udowodnienia, w trakcie procedury wyboru, uchwały w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego, która nie została jeszcze zarejestrowana. Prawo krajowe na Łotwie uniemożliwia mianowicie – po złożeniu wniosku o finansowanie – przedstawianie dodatkowych wyjaśnień poprzez dosyłanie dalszych dokumentów.
II. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
1. Rozporządzenie (UE) nr 1301/2013
3.
Artykuł 3 ust. 3 lit. d) rozporządzenia (UE) nr 1301/2013 (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1301/2013”) (
3
) wyłącza niektóre podmioty z finansowania:
„(3)   EFRR nie wspiera
d)
przedsiębiorstw w trudnej sytuacji w rozumieniu unijnych przepisów dotyczących pomocy państwa;”
2. Rozporządzenie (UE) nr 651/2014
4.
Motyw 14 rozporządzenia (UE) nr 651/2014 (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 651/2014”) brzmi:
„(14)
Pomoc przyznawaną przedsiębiorstwom znajdującym się w trudnej sytuacji należy wyłączyć z zakresu stosowania niniejszego rozporządzenia, ponieważ taka pomoc powinna być oceniana na podstawie Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw z dnia 1 października 2004 r. […], których okres ważności został przedłużony komunikatem Komisji dotyczącym przedłużenia okresu ważności Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw z dnia 1 października 2004 r., lub ich kolejnej wersji, w celu uniknięcia przypadków obchodzenia wspomnianych wytycznych, z wyjątkiem programów pomocy na naprawę szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi. Aby zagwarantować pewność prawa, należy ustanowić jasne kryteria, które nie wymagają przeprowadzania oceny wszystkich szczegółowych aspektów sytuacji przedsiębiorstwa w celu określenia, czy dane przedsiębiorstwo należy uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji do celów niniejszego rozporządzenia”.
5.
Artykuł 2 („Definicje”) tego rozporządzenia stanowi:
„Do celów niniejszego rozporządzenia przyjmuje się następujące definicje: …
18)
»przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji« oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:
a)
w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością […], w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu »spółka z ograniczoną odpowiedzialnością« odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE […], a »kapitał zakładowy« obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne […];
c)
w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli. […]”.
3. Rozporządzenie (UE) nr 1303/2013
6.
Rozporządzenie (UE) nr 1303/2013 (
4
) reguluje w art. 125 zadania instytucji zarządzającej w ust. 1 i 3 w następujący sposób:
„(1)   Instytucja zarządzająca odpowiada za zarządzanie programem operacyjnym zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami.
[…]
(3)   W odniesieniu do wyboru operacji, instytucja zarządzająca:
a)
sporządza i, po zatwierdzeniu, stosuje odpowiednie procedury wyboru i kryteria, które:
(i)
zapewniają, że operacje przyczynią się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów odpowiednich priorytetów;
(ii)
są niedyskryminacyjne i przejrzyste […]”.
4. Dyrektywa (UE) 2017/1132
7.
Dyrektywa (UE) 2017/1132 (
5
) w sprawie niektórych aspektów prawa spółek przewiduje w art. 68 („Decyzja walnego zgromadzenia dotycząca podwyższenia kapitału”):
„(1)   Walne zgromadzenie podejmuje decyzję o każdym podwyższeniu kapitału. Decyzja [Uchwała] ta, jak również dokonanie podwyższenia objętego kapitału są ogłaszane w sposób przewidziany w przepisach każdego z państw członkowskich zgodnie z art. 16. […]”.
8.
Artykuł 14 („Dokumenty i informacje podlegające ujawnieniu przez spółki”) tej samej dyrektywy stanowi:
„Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewniania obowiązkowego ujawniania przez spółki co najmniej następujących dokumentów i informacji: […]
(e)
co najmniej raz w roku kwota objętego kapitału, jeśli akt założycielski lub statut wymieniają kapitał autoryzowany, chyba że podwyższenie objętego kapitału wymaga zmiany statutu […]”.
9.
Artykuł 16 ust. 6 i 7 („Ujawnianie danych w rejestrze”) dyrektywy stanowi, co następuje:
„(6)   Spółka może powoływać się wobec osób trzecich na dokumenty i informacje dopiero po ich ujawnieniu zgodnie z ust. 5, chyba że spółka udowodni, że osoby trzecie były o nich poinformowane […].
(7)   … Ponadto osoby trzecie mogą zawsze powoływać się na dokumenty i informacje, dla których formalności ogłoszeniowe nie zostały jeszcze spełnione, chyba że brak ujawnienia pozbawia je skuteczności”.
5. Dyrektywa 2013/34/UE
10.
Dyrektywa 2013/34/UE (
6
) dotyczy harmonizacji zasad dotyczących rocznych sprawozdań finansowych (zwana dalej „dyrektywą 2013/34”).
11.
W motywie dziewiątym tej dyrektywy wyjaśniono cel rocznych sprawozdań finansowych:
„Roczne sprawozdania finansowe powinny być sporządzone przy zastosowaniu zasady ostrożności, w sposób prawdziwy i rzetelny przedstawiać stan aktywów i pasywów jednostki, jej sytuację finansową oraz wynik finansowy […]”.
12.
W art. 4 ust. 1 dyrektywy 2013/34 opisano treść rocznego sprawozdania finansowego:
„(1)   Roczne sprawozdanie finansowe stanowi złożoną całość składającą się – w przypadku każdej jednostki – co najmniej z następujących elementów: bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego”.
13.
Załącznik III do dyrektywy 2013/34 dotyczy poziomego układu bilansu i wymienia w pierwszej podpozycji pasywów w punkcie A. Kapitał własny kapitał subskrybowany w następujący sposób:
„I. Kapitał subskrybowany (chyba że przepisy prawa krajowego przewidują wykazanie w tej pozycji kapitału zadeklarowanego; w takim przypadku należy wykazać osobno kwoty kapitału subskrybowanego i kapitału wpłaconego)”.
B.
Prawo łotewskie
14.
Wdrażanie funduszy Unii Europejskiej na Łotwie jest uregulowane w Eiropas Savienības struktūrfondu un Kohēzijas fonda 2014.-2020. gada plānošanas perioda vadības likums (ustawie o zarządzaniu funduszami strukturalnymi i Funduszem Spójności Unii Europejskiej w okresie programowania 2014–2020) (
7
).
15.
Artykuł 21 pkt 2 i 5 („Wybór wniosków dotyczących projektów”) wyżej wymienionej ustawy stanowi, co następuje:
„2.   Instytucja łącznikowa dokonuje wyboru wniosków dotyczących projektów zgodnie z metodami wyboru i specyfikacją istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków. Specyfikacja jest sporządzana i, w porozumieniu z instytucją odpowiedzialną oraz instytucją zarządzającą, zatwierdzana przez instytucję łącznikową.
5.   Wnioskodawcy przygotowują i składają swoje wnioski zgodnie z postanowieniami specyfikacji istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków”.
16.
Artykuł 25 („Przyjęcie, przyjęcie warunkowe lub odrzucenie wniosków w ramach publicznych postępowań w sprawie wyboru projektów”) tej samej ustawy w ust. 3 pkt 3 i 4 stanowi:
„3.   Decyzja o odrzuceniu wniosku dotyczącego projektu zostaje wydana, jeżeli występuje co najmniej jedna z następujących okoliczności: […]
2)
Wniosek nie spełnia kryteriów oceny, a usunięcie braków, o których mowa w ust. 4 niniejszego artykułu, miałoby wpływ na istotę wniosku. […]
4.   Decyzja o warunkowym przyjęciu wniosku jest wydawana, jeżeli wnioskodawca musi wykonać pewne działania określone przez instytucję łącznikową, aby wniosek w pełni spełniał kryteria oceny i aby projekt mógł zostać prawidłowo zrealizowany. Decyzja ta określa odpowiednie warunki, a zgodność z nimi jest weryfikowana, biorąc pod uwagę specyfikację istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków. Jeżeli którykolwiek z warunków określonych w tej decyzji nie jest spełniony lub nie jest spełniony w terminie wyznaczonym w decyzji, wniosek uznaje się za odrzucony”.
17.
Artykuł 30 („Wyjaśnienia w przedmiocie wniosków dotyczących projektów”) tej samej ustawy stanowi:
„W okresie od złożenia wniosku dotyczącego projektu do wydania decyzji o bezwarunkowym przyjęciu wniosku, decyzji o warunkowym przyjęciu wniosku lub decyzji o odrzuceniu wniosku wniosek ten nie może być przedmiotem wyjaśnień”.
18.
Rozpatrywany środek pomocy podlega przepisom Ministru kabineta 2018. gada 25. septembra noteikumi Nr. 612 „Darbības programmas »Izaugsme un nodarbinātība« 3.1.1. specifiskā atbalsta mērķa »Sekmēt MVK izveidi un attīstību, īpaši apstrādes rūpniecībā un RIS3 prioritārajās nozarēs« 3.1.1.5. pasākuma »Atbalsts ieguldījumiem ražošanas telpu un infrastruktūras izveidei vai rekonstrukcijai« otrās projektu iesniegumu atlases kārtas īstenošanas noteikumi” (rozporządzenia rady ministrów nr 612 z dnia 25 września 2018 r. w sprawie zasad przeprowadzenia drugiego etapu wyboru projektów w ramach programu operacyjnego „Wzrost i zatrudnienie”, cel szczegółowy 3.1.1 „Przyczynienie się do tworzenia i rozwoju MŚP, w szczególności w przemyśle wytwórczym i sektorach priorytetowych RIS3”, środek 3.1.1.5 „Pomoc inwestycyjna na wsparcie tworzenia lub odbudowy obiektów produkcyjnych i infrastruktury produkcyjnej”).
19.
Punkt 15 tego rozporządzenia stanowi:
„Projekt nie podlega finansowaniu, jeżeli: […]
15.3.
wnioskodawca ma status przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji nr 651/2014 […]”.
20.
Praktyczne aspekty wyboru wniosków są natomiast uregulowane w specyfikacji istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków sporządzonej przez agencję i w załącznikach do niej (
8
).
21.
Załącznik 5 do specyfikacji istotnych warunków („Metody stosowania kryteriów oceny wniosku”) opisuje w sekcji II ust. 6, w jaki sposób ocenia się, czy wnioskodawca jest przedsiębiorstwem (podmiotem gospodarczym) znajdującym się w trudnej sytuacji:
„»Bezwarunkową ocenę pozytywną« przyznaje się, w przypadku gdy wnioskodawca nie jest podmiotem gospodarczym znajdującym się w trudnej sytuacji. Określenie przedsiębiorstwa jako znajdującego się w trudnej sytuacji w chwili podejmowania decyzji o przyznaniu pomocy musi być obiektywnie uzasadnione w oparciu o możliwe do zweryfikowania i wiarygodne dane dotyczące wnioskodawcy i przedsiębiorstw z nim powiązanych:
a)
Weryfikuje się informacje zawarte w ostatnim końcowym sprawozdaniu rocznym dostępnym publicznie.
b)
W przypadku przedstawienia śródokresowego sprawozdania operacyjnego, które zostało zatwierdzone przez biegłego rewidenta, dane zawarte w tym sprawozdaniu zostaną wykorzystane w celu ustalenia, czy przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji.
c)
Jeżeli wnioskodawca powołuje się na publicznie dostępne (możliwe do zweryfikowania) informacje dotyczące podwyższenia kapitału zakładowego, które nastąpiło po ostatnim końcowym sprawozdaniu rocznym, informacje takie są brane pod uwagę wraz ze śródokresowym sprawozdaniem operacyjnym zatwierdzonym przez biegłego rewidenta. […]
Ocena jest »warunkowo pozytywna«, w przypadku gdy przedstawione informacje są niekompletne lub niewystarczająco szczegółowe. Wnioskodawca jest wzywany do przedstawienia wyjaśnień dotyczących dostarczonych informacji. Wyjaśnienia mogą dotyczyć jedynie aspektów technicznych, arytmetycznych i redakcyjnych. […]
Ocena jest »negatywna«, jeżeli wnioskodawca odpowiada jednej z cech podmiotów gospodarczych znajdujących się w trudnej sytuacji, nie spełnił warunków określonych w decyzji o warunkowym przyjęciu wniosku lub, pomimo spełnienia tych warunków, nadal nie spełnia wymogów, lub też nie spełnił tych warunków w terminie wyznaczonym w decyzji o warunkowym przyjęciu wniosku”.
22.
Na Łotwie działalność spółek handlowych reguluje Komerclikums (kodeks handlowy, zwany dalej „Komerclikums”). Artykuł 12 („Ujawnianie danych w rejestrze”) wspomnianego kodeksu przewiduje, co następuje:
„1.   Wpisy do rejestru handlowego wywołują skutki wobec osób trzecich z chwilą ich ujawnienia. […]
2.   W przypadku gdy informacje, które mają być wpisane do rejestru handlowego, nie są wpisane lub są wpisane, ale nie ujawnione, na informacje te nie może się powoływać wobec osób trzecich osoba, na rzecz której powinny były zostać wpisane, chyba że te osoby trzecie wiedziały już o owych informacjach. […]”.
23.
Artykuł 196 („Uchwały w sprawie zmiany wysokości kapitału zakładowego”) Komerclikums stanowi, co następuje:
„1.   Podwyższenie lub obniżenie kapitału zakładowego może nastąpić wyłącznie w drodze uchwały zgromadzenia wspólników, określającej zasady tego podwyższenia lub obniżenia. […]
3.   W przypadku uchwały w sprawie zmiany wysokości kapitału zakładowego należy jednocześnie dokonać odpowiedniej zmiany statutu”.
24.
Artykuł 202 („Wnioski do rejestru handlowego dotyczące podwyższenia kapitału zakładowego”) ust. 3 Komerclikums stanowi:
„Podwyższenie kapitału zakładowego uważa się za dokonane w dniu wpisania do rejestru handlowego nowej wysokości kapitału”.
III. Spór w postępowaniu głównym
25.
W dniu 15 stycznia 2019 r., Centrālā finanšu un līgumu aģentūra (centralna agencja ds. finansów i zamówień, zwana dalej „agencją”) ogłosiła drugi etap publicznego zaproszenia do składania wniosków dotyczących projektów w celu otrzymania pomocy w ramach programu współfinansowania „Wzrost i zatrudnienie” z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). W związku z wprowadzonymi zmianami, ostateczny termin na złożenie wniosków dotyczących projektów został wyznaczony na dzień 30 kwietnia 2019 r.
26.
SIA „Zinātnes Parks”, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (zwana dalej „skarżącą”), złożyła wniosek dotyczący projektu w agencji w dniu 30 kwietnia 2019 r. Ze względu jednak na to, że ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona z powodu zakumulowanych strat, spółka ta zostałaby wyłączona z finansowania jako „przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji”. Wraz z wnioskiem skarżąca przedstawiła zatem uchwałę jej zgromadzenia wspólników z dnia 29 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany statutu. Uchwała ta przewidywała podwyższenie kapitału zakładowego w drodze wpłaty w określonym terminie przez konkretnego wspólnika ułamka kapitału zakładowego powiększonego o premię emisyjną.
27.
W okresie oceny projektu skarżąca poinformowała agencję, że podwyższenie kapitału zakładowego zostało wpisane do rejestru handlowego w dniu 24 lipca 2019 r., natomiast w ramach postępowania w przedmiocie skargi przedstawiła ona tytułem uzupełnienia śródokresowe sprawozdanie operacyjne zatwierdzone przez biegłego rewidenta.
28.
Decyzją ministerstwa finansów z dnia 4 listopada 2019 r., która zakończyła postępowanie administracyjne, wniosek skarżącej został odrzucony na tej podstawie, że w dniu złożenia wniosku należało uznać skarżącą za „przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji” w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014.
29.
W decyzji wskazano, że niezależnie od uchwały zgromadzenia wspólników spółki, zgodnie z art. 202 ust. 3 Komerclikums uznaje się, iż kapitał zakładowy ulega podwyższeniu dopiero po wpisaniu nowych udziałów do rejestru handlowego, oraz że wpis ten nastąpił po złożeniu wniosku dotyczącego projektu. Celem publicznego zaproszenia do składania wniosków jest zapewnienie wnioskodawcom możliwości konkurowania na równych zasadach, w związku z czym po złożeniu wniosków dotyczących projektów nie jest możliwe składanie wyjaśnień do nich. Ponadto zgodnie z pkt 7.17 specyfikacji istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków w celu wykazania poprawy sytuacji finansowej konieczne jest przedłożenie bezpośrednio wraz z wnioskiem dotyczącym projektu nie jakiegokolwiek dokumentu, lecz śródokresowego sprawozdania operacyjnego zatwierdzonego przez biegłego rewidenta, tak aby agencja mogła uzyskać prawdziwy obraz sytuacji finansowej skarżącej.
30.
Skarżąca wniosła skargę do sądu odsyłającego, podnosząc, że w dniu złożenia wniosku dotyczącego projektu nie powinna była zostać uznana za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji, biorąc pod uwagę uchwałę przyjętą przez jej zgromadzenie wspólników i przedstawioną instytucji wraz z tym wnioskiem. Zdaniem skarżącej niedostarczone informacje nie mają same w sobie wpływu na jej sytuację finansową, w związku z czym mogą one również zostać przedstawione w okresie oceny wniosku.
31.
W ramach postępowania sądowoadministracyjnego strony są zgodne co do tego, że gdyby wzięto pod uwagę dane finansowe zawarte w ostatnim sprawozdaniu finansowym skarżącej za 2018 r., skarżąca miałaby status przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014. Bezsporne jest również, że w następstwie podwyższenia kapitału zakładowego i wpisania odpowiedniej zmiany do rejestru handlowego w dniu 24 lipca 2019 r. skarżąca usunęła ten brak.
IV. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym oraz postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości
32.
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2020 r. Administratīvā rajona tiesa (sąd administracyjny pierwszej instancji, Łotwa), do którego wniesiono skargę, skierował do Trybunału Sprawiedliwości następujące pytania prejudycjalne:
„1)
Czy pojęcie »subskrybowanego kapitału zakładowego« zawarte w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014, w związku z innymi przepisami prawa Unii dotyczącymi działalności spółek, należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia subskrybowanego kapitału zakładowego należy się oprzeć jedynie na informacjach, które zostały ujawnione w sposób przewidziany w prawie krajowym każdego państwa członkowskiego, biorąc pod uwagę, że w konsekwencji informacje te należy uznać za wywołujące skutek dopiero od tej chwili?
2)
Czy przy ocenie pojęcia »przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji«, o którym mowa w art. 2 pkt 18 rozporządzenia nr 651/2014, należy przywiązywać wagę do wymogów określonych w ramach procedury wyboru projektów finansowanych z funduszy europejskich, dotyczących tego, jakie dokumenty należy przedstawić w celu wykazania sytuacji finansowej danego przedsiębiorstwa?
3)
Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na drugie pytanie prejudycjalne, czy przepisy krajowe dotyczące wyboru projektów, które stanowią, że wnioski dotyczące projektów nie mogą być przedmiotem wyjaśnień po ich złożeniu, są zgodne z zasadami przejrzystości i niedyskryminacji określonymi w art. 125 ust. 3 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1303/2013?”.
33.
W postępowaniu przed Trybunałem Sprawiedliwości Łotwa, Irlandia i Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie. Wszystkie one uczestniczyły, podobnie jak skarżąca, w rozprawie w dniu 14 lipca 2021 r.
V. Ocena prawna
A.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
34.
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy odrzuconego wniosku skarżącej o przyznanie wsparcia w ramach programu współfinansowania EFRR „Wzrost i zatrudnienie”.
35.
Poprzez swoje trzy pytania sąd odsyłający zmierza do ustalenia, jak należy rozumieć zastosowane w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014 pojęcie „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji” w odniesieniu do „subskrybowanego kapitału zakładowego” (zob. w tym względzie pkt B poniżej). Wynika to z faktu, że rozporządzenie nr 1301/2013 w art. 3 ust. 3 lit. d) wyłącza te przedsiębiorstwa ze wsparcia. W drugim pytaniu sąd zastanawia się, w jaki sposób wnioskodawca może udowodnić, że nie jest przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji. W szczególności sąd zmierza do ustalenia, czy zawarty w prawie krajowym wymóg składania określonych sprawozdań jest zgodny z prawem unijnym (zob. w tym względzie pkt C poniżej). Trzecie pytanie dotyczy późniejszej procedury wyboru przeprowadzanej przez instytucję zarządzającą. W tym zakresie sąd odsyłający podnosi kwestię, czy taka instytucja może odrzucić jako nieistotne późniejsze wyjaśnienia (wpis do rejestru handlowego i późniejsza śródokresowa opinia operacyjna biegłego rewidenta) po upływie terminu na złożenie wniosku, lecz przed wydaniem ostatecznej decyzji (zob. w tym względzie pkt D poniżej).
36.
Nawet jeśli wszystkie trzy pytania są ze sobą powiązane, dotyczą one różnych aspektów procedury wyboru beneficjenta pomocy (wykładnia pojęcia „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji”, udowodnienie tego pojęcia, wykluczenie późniejszych dowodów na to, że nie mamy do czynienia z przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji) i dlatego udzielam na nie oddzielnych odpowiedzi.
B.
Wykładnia art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014
37.
Głównym powodem odrzucenia wniosku o wsparcie jest fakt, że agencja zakwalifikowała skarżącą - na chwilę złożenia wniosku – jako „przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji” w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014. W pierwszym pytaniu sąd odsyłający zmierza do ustalenia, jak należy interpretować to pojęcie, w szczególności w związku z tym, że mowa jest o „subskrybowanym kapitale zakładowym”. Czy subskrybowanym kapitałem zakładowym jest wyłącznie kapitał zakładowy zarejestrowany zgodnie z odpowiednim krajowym prawem spółek i przepisami o rejestracji? Czy też jest to pojęcie prawa unijnego, które należy interpretować w sposób autonomiczny i które należy rozpatrywać w oderwaniu od danej krajowej specyfiki określonego państwa członkowskiego?
38.
Pytanie to jest szczególnie ważne, ponieważ państwa członkowskie stosują różne podejścia w swoim prawie spółek. Na przykład prawo łotewskie zawiera fikcję, zgodnie z którą uchwalone przez wspólników podwyższenie kapitału zakładowego uważa się za dokonane w dniu wpisania nowej wysokości kapitału do rejestru handlowego. Z uwag Irlandii wynika, że taki akt rejestracji nie jest tam przewidziany do celów zmiany kapitału zakładowego. Z kolei w Niemczech do zmiany statutu spółki z o.o. wymagana jest uchwała wspólników w formie aktu notarialnego. Zmiana nie wywołuje skutków prawnych, dopóki nie zostanie wpisana do rejestru handlowego w siedzibie spółki.
39.
Przedmiotowa sprawa dotyczy łotewskiej spółki, która w momencie składania wniosku o subwencję nie spełniała wymogów łotewskich przepisów o rejestracji. Spółka irlandzka mogłaby spełnić wymogi prawa irlandzkiego bez dowodu rejestracji. Spółka niemiecka mogłaby co najmniej powołać się na (niemiecki) wpis do rejestru handlowego, ale poza tym musiałaby spełnić bardziej rygorystyczne wymogi (uchwała wspólników w formie aktu notarialnego) niż jej łotewski konkurent.
40.
Same te przykłady pokazują, że kwestia wykładni pojęć unijnego rozporządzenia jest, jak często bywa, ściśle związana z tym, czy mają one być interpretowane autonomicznie, tak aby [zawarte w nich wymogi] mogły być spełnione przez wszystkie spółki we wszystkich państwach członkowskich według tych samych standardów, czy też decydujące znaczenie ma wykładnia uwzględniająca odpowiednie prawo krajowe (albo państwa przyznającego wsparcie albo państwa, w którym wnioskująca spółka ma siedzibę).
1. W przedmiocie wykładni autonomicznej rozporządzenia nr 651/2014
41.
Odpowiedź na to pytanie jest związana z brzmieniem i celem pojęcia „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji”.
42.
Punktem wyjścia jest utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii wykładnię autonomiczną i jednolitą, niezależnie od kwalifikacji stosowanych w państwach członkowskich, z uwzględnieniem brzmienia rozpatrywanego przepisu oraz jego kontekstu i celu uregulowania, którego jest on częścią (
9
).
43.
Inne rozwiązanie może mieć zastosowanie, jeżeli prawo Unii odsyła do odpowiedniego prawa krajowego. Takiego odniesienia brakuje jednak w treści art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014, który wcale nie odnosi się do krajowego prawa spółek lub przepisów o rejestracji. Wręcz przeciwnie: przepis ten wyraźnie odsyła do prawa unijnego, a mianowicie do dyrektywy 2013/34.
44.
Zgodnie z tym brzmieniem nie liczy się więc kapitał zakładowy, który zgodnie z krajowym prawem spółek lub przepisami o rejestracji (w państwie przyznającym subwencję lub w państwie, w którym wnioskująca spółka ma siedzibę) uznaje się w określonym momencie za prawnie skuteczny. Rzecznik generalny M. Campos Sánchez-Bordona mówi nawet, że pojęcie prawne „przedsiębiorstwa zagrożonego [przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji]” ma „charakter autonomiczny oraz właściwy prawu Unii” (
10
).
45.
Za wykładnią autonomiczną przemawia również porównanie z brzmieniem art. 2 pkt 18 lit. c) rozporządzenia nr 651/2014, które wyraźnie odnosi się do tego, czy przedsiębiorstwo spełnia określone w prawie krajowym warunki do wszczęcia postępowania upadłościowego na wniosek swoich wierzycieli (
11
). Należy przyjąć, że ustawodawca unijny, który wyraźnie odsyła do prawa krajowego w lit. c), pomijając takie odesłanie przy ocenie subskrybowanego kapitału zakładowego w lit. a), uczynił to – wbrew opinii Irlandii – celowo.
46.
Dodatkowym argumentem przemawiającym za wykładnią autonomiczną jest fakt, że w motywie 14 rozporządzenia nr 651/2014 wyjaśniono, iż rozporządzenie ma na celu ustanowienie jasnych kryteriów, które nie wymagają przeprowadzania oceny wszystkich szczegółowych aspektów sytuacji przedsiębiorstwa. Jest właściwie niemożliwe, aby instytucja zarządzająca mogła bez przeprowadzania szczegółowej oceny zbadać skuteczność podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie odpowiedniego krajowego systemu prawnego mającego znaczenie dla statutu spółki (tj. w tym przypadku niekoniecznie tylko prawa łotewskiego). Jak Irlandia i Łotwa zgodnie podniosły na rozprawie, istotne jest nie prawo państwa przyznającego wsparcie (w tym przypadku Łotwy), lecz prawo, któremu podlega statut spółki.
47.
Brak odniesienia do odpowiedniego prawa krajowego jest również przekonujący pod względem merytorycznym. Wynika to z faktu, że w państwach, które stosują zasadę jawności urzędowego rejestru, wpis do rejestru ma inną funkcję niż udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy dany podmiot jest „przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji” w rozumieniu prawa o pomocy państwa. Zazwyczaj konieczność wpisu do rejestru państwowego ma na celu kontrolę i jawność rejestru. To drugie skutkuje tym, że zmienione wpisy są skuteczne wobec osób trzecich. Pierwsze ma na celu zapewnienie, że rejestrowane są tylko prawidłowe uchwały wspólników.
48.
Nie przekonuje natomiast obecna w prawie Unii koncepcja „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji”, za którą opowiedziały się Irlandia, Łotwa, a także Komisja podczas rozprawy, przy której przesłanka (pojęcie subskrybowanego kapitału) musi być jednak ustalona przy odwołaniu się do różnych krajowych systemów prawnych. Jeżeli prawo Unii celowo wyłącza niektóre podmioty (w tym przypadku przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji) ze wsparcia z funduszy unijnych, to państwa członkowskie nie mogą swobodnie określać w swoim prawie krajowym za pomocą pojęcia subskrybowanego kapitału zakładowego, jakie podmioty należy uznać za przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. W przeciwnym razie doprowadziłoby to do zniweczenia celu prawa unijnego (braku wsparcia dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji).
49.
Nie podzielam wątpliwości wyrażonych w szczególności przez Irlandię podczas rozprawy, zgodnie z którymi autonomiczna wykładnia pojęcia „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji” mogłaby tylnymi drzwiami prowadzić do harmonizacji prawa spółek. W niniejszej sprawie nie chodzi o to, czy procedura skutecznego podwyższenia kapitału musi być jednolita we wszystkich państwach członkowskich. Jak zgodnie twierdzą wszystkie zainteresowane strony, prawo Unii rzeczywiście nie przewiduje żadnych regulacji w tym zakresie. Chodzi tu „tylko” o rozstrzygnięcie kwestii, czy przyznawanie środków unijnych (wsparcie w ramach EFRR kwalifikujących się do tego przedsiębiorstw) jest regulowane prawem unijnym czy też prawem krajowym.
2. Znaczenie i cel pojęcia „przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji”
50.
Jak wynika z motywu 14 rozporządzenia nr 651/2014, pomoc przyznawana przedsiębiorstwom znajdujących się w trudnej sytuacji powinna być oceniana na podstawie innych wytycznych niż pomoc dla przedsiębiorstw niebędących w trudnej sytuacji. Jest tak dlatego, że pomoc ma na celu zachęcenie przedsiębiorstw do podjęcia określonego działania, operacji objętej wsparciem (
12
). W przypadku mniej wypłacalnych przedsiębiorstw (tj. przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji) istnieje jednak ryzyko, że pomoc zostanie raczej wykorzystana na ratowanie samego przedsiębiorstwa niż na realizację operacji objętej wsparciem (
13
). W wypadku mniej wypłacalnych przedsiębiorstw zawsze istnieje większe ryzyko, że cel wsparcia nie zostanie osiągnięty. Dlatego też mniej wypłacalne przedsiębiorstwa mogą co najwyżej otrzymać pomoc na ratowanie lub restrukturyzację, ale musi to być oceniane według innych kryteriów, a zatem i innych wytycznych.
51.
W związku z tym art. 3 ust. 3 lit. d) rozporządzenia nr 1301/2013 odsyła do art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014. Ten z kolei odnosi się przede wszystkim od rzeczywistej sytuacji majątkowej. Definiuje on przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji jako takie, w którym ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. W związku z tym takie przedsiębiorstwo nie jest uważane za szczególnie wypłacalne. Pojęcie subskrybowanego kapitału zakładowego należy zatem odczytywać w odniesieniu do rzeczywistej sytuacji gospodarczej przedsiębiorstwa.
52.
Z jednej strony, dokonanie wpisu do rejestru państwowego może trwać określony czas. Z drugiej strony, wpis ten podaje jedynie do publicznej wiadomości, że kapitał zakładowy został aktualnie podwyższony. Nie ma to nic wspólnego z rzeczywistą sytuacją gospodarczą przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo mogło już bowiem w międzyczasie wykorzystać podwyższenie kapitału, ponosząc nowe straty. Wpis do rejestru lub fikcja skuteczności prawnej wraz z wpisem są zatem bez znaczenia dla rozgraniczenia.
53.
Odwołanie się do dyrektywy 2017/1132 również nie jest pomocne. Jej art. 68 („Decyzja walnego zgromadzenia dotycząca podwyższenia kapitału”) stanowi, że walne zgromadzenie podejmuje decyzję o każdym podwyższeniu kapitału. Decyzja ta, jak również dokonanie podwyższenia kapitału subskrybowanego, są ogłaszane w sposób przewidziany w przepisach każdego z państw członkowskich i można się na nie powoływać wobec osób trzecich dopiero po ich ujawnieniu. Ma to na celu – jak podkreśla również Komisja – ochronę osób trzecich. Te obowiązkowe ujawnienie nie zawiera jednak żadnych informacji na temat rzeczywistej sytuacji majątkowej.
54.
Ponadto wnioskodawca nie może wpływać na moment dokonania wpisu do rejestru. Jest on dla niego w pewnym sensie przypadkowy. Artykuł 125 rozporządzenia nr 1303/2013 wymaga jednak niedyskryminacyjnych i przejrzystych kryteriów wyboru. Trudno pogodzić z tym zdarzenie losowe, jakim jest krótki lub długi termin rozpatrywania wniosku o wpis do rejestru przez odpowiedni sąd rejestrowy nawet w jednym i tym samym państwie członkowskim, a co dopiero w przypadku porównania między kilkoma państwami członkowskimi. Poleganie na zdarzeniach losowych oznacza tu raczej arbitralność niż sprawiedliwość.
3. Odwołanie się do dyrektywy 2013/34
55.
Fakt, że pojęcie subskrybowanego kapitału zakładowego należy interpretować w odniesieniu do rzeczywistej sytuacji gospodarczej przedsiębiorstwa, potwierdza również odniesienie do dyrektywy w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014.
56.
Zgodnie z prawem o rachunkowości kapitał własny, którym dysponuje spółka, jest zazwyczaj podzielony na różne kategorie, które są zwykle wykazywane w bilansie po stronie pasywów. Ze względu na to, że sposób księgowania aktywów przedsiębiorstwa również różnił się w poszczególnych państwach członkowskich, obecnie obowiązuje dyrektywa 2013/34, która zawiera wymogi dotyczące sporządzania rocznych sprawozdań finansowych. Zgodnie z jej motywem 9 „roczne sprawozdania finansowe powinny być sporządzane przy zastosowaniu zasady ostrożności, w sposób prawdziwy i rzetelny przedstawiać stan aktywów i pasywów jednostki, jej sytuację finansową oraz wynik finansowy”. Zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2013/34 ważną częścią rocznego sprawozdania finansowego jest bilans przedsiębiorstwa.
57.
Dyrektywa 2013/34 nie posługuje się wprawdzie w załączniku III, który zawiera układ bilansu, pojęciem subskrybowanego kapitału zakładowego, tylko pojęciem kapitału subskrybowanego stanowiącego pierwszą podpozycję kapitału własnego po stronie pasywów. W załączniku III występuje przy tym w pozycji A (zarówno po stronie aktywów jak i pasywów) podział na część kapitału subskrybowanego, która jest należna, ale nie została jeszcze wpłacona, i na kapitał subskrybowany, który został już wpłacony.
58.
W regulacjach tych, które – jak wspomniano – mają na celu przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki – nie ma podziału ze względu na publikację kapitału subskrybowanego, lecz ze względu na to, czy został on już wpłacony, czy nie. Jest to zrozumiałe. Uchwała wspólników, w której podjęta została decyzja o podwyższeniu kapitału zakładowego, jest bowiem jedynie obietnicą wniesienia dalszego kapitału w celu poprawy sytuacji majątkowej spółki. Podwyższonym kapitałem zakładowym można faktycznie dysponować dopiero po jego wpłaceniu.
59.
Podsumowując, należy zauważyć, że ukształtowane przez prawo Unii przepisy dotyczące rachunkowości rozróżniają między kapitałem subskrybowanym, który ma dopiero zostać wpłacony, a kapitałem już wpłaconym. W ten sposób przedstawiają one stan aktywów i pasywów jednostki, jej sytuację finansową oraz wynik finansowy. Publikacja w rejestrze nie ma w tym względzie znaczenia.
4. Wnioski
60.
W związku z tym pojęcie subskrybowanego kapitału zakładowego należy rozumieć w oderwaniu od danych krajowych przepisów o rejestracji czy prawa spółek. Może ono odnosić się albo do przyrzeczonego podwyższonego kapitału zakładowego (tj. decydujące znaczenie ma uchwała wspólników), albo do wpłaty na przyrzeczony podwyższony kapitał zakładowy (tj. decydujące znaczenie ma wpływ kwoty podwyższenia kapitału).
61.
Ze względu na wyżej wymieniony cel dokonanego w prawie o pomocy państwa rozróżnienia pomiędzy przedsiębiorstwami znajdującymi się w trudnej sytuacji a tymi, które nie są w trudnej sytuacji, bardziej zasadna jest ta druga interpretacja. Ryzyko, że cel wsparcia nie zostanie osiągnięty z powodu trudności finansowych spółki, istnieje nadal w przypadku samej tylko obietnicy podwyższenia kapitału i zostaje wyłączone dopiero po spełnieniu obietnicy, tj. gdy spółka może faktycznie dysponować podwyższonym kapitałem. Jak słusznie podkreśla Łotwa, uchwała wspólników o podwyższeniu kapitału prowadzi „tylko” do powstania zobowiązania cywilnoprawnego i jest jedynie pierwszym krokiem do podwyższenia subskrybowanego kapitału. To ostatnie wyjaśnia również oddzielną prezentację w bilansie (patrz powyżej pkt 57i nast.).
62.
Dlatego też, moim zdaniem, pojęcie subskrybowanego kapitału zakładowego w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014 odnosi się do wpłaconego kapitału subskrybowanego w rozumieniu załącznika III do dyrektywy 2013/34.
63.
Jednocześnie wykładnia ta zapewnia równowagę między interesami przedsiębiorstw i organów udzielających wsparcia. Z jednej strony, nie pozbawia się przedsiębiorstw możliwości otrzymania wsparcia dla określonych projektów ze względu na długość procedury wpisu do państwowego rejestru, na którą nie mają wpływu. Z drugiej strony, przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji nie mogą zakwalifikować się do otrzymania wsparcia tylko poprzez samą obietnicę przyszłego podwyższenia kapitału, ale dopiero wtedy, gdy spółka może rzeczywiście dysponować podwyższonym kapitałem. Decydujące znaczenie dla niniejszej sprawy ma zatem to, czy uchwała zgromadzenia wspólników z dnia 29 kwietnia została rzeczywiście wykonana przed upływem terminu do złożenia wniosku w dniu 30 kwietnia. Może to ocenić jedynie sąd odsyłający.
C.
W przedmiocie wykazania kwalifikowalności (tego, że przedsiębiorstwo nie znajduje się w trudnej sytuacji)
64.
Oddzielną kwestią jest to, w jaki sposób przedsiębiorstwo musi udowodnić swoją kwalifikowalność tak, aby krajowe instytucje zarządzające mogły ją zweryfikować.
65.
Prawo łotewskie przewiduje w tym zakresie, że weryfikacji podlega zasadniczo ostatnio opublikowane końcowe sprawozdanie roczne (1), chyba że przedłożone zostanie śródokresowe sprawozdanie operacyjne zatwierdzone przez biegłego rewidenta (2). Jeżeli wnioskodawca powołuje się na (weryfikowalne) publicznie dostępne informacje i tym samym odnosi się do podwyższenia kapitału zakładowego po ostatnim końcowym sprawozdaniu rocznym, informacje te muszą zostać uwzględnione wraz ze śródokresowym sprawozdaniem operacyjnym zatwierdzonym przez biegłego rewidenta (3).
66.
Sąd odsyłający pyta więc w rezultacie o to, czy dokumenty te są istotne i czy mogą być wymagane przez krajowe instytucje zarządzające, ponieważ w chwili składania wniosku brakowało w każdym razie odpowiedniego sprawozdania śródokresowego. Zostało ono przedstawione dopiero później w trakcie postępowania.
67.
Jak wynika z motywu 14 rozporządzenia nr 651/2014 i jak Komisja słusznie wywodzi w swoich uwagach, określenie kwalifikowalności na mocy niniejszego rozporządzenia ma być łatwe do przeprowadzenia. W związku z tym stwierdza się w tym motywie: „Aby zagwarantować pewność prawa, należy ustanowić jasne kryteria, które nie wymagają przeprowadzania oceny wszystkich szczegółowych aspektów sytuacji przedsiębiorstwa w celu określenia, czy dane przedsiębiorstwo należy uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji do celów niniejszego rozporządzenia”.
68.
Cel ten musi być również uwzględniony przy stosowaniu art. 125 rozporządzenia nr 1303/2013. Na podstawie tego przepisu krajowe instytucje zarządzające odpowiadają za zarządzanie programem operacyjnym zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami. Odpowiedzialności tej towarzyszy kontrola warunków rozporządzenia nr 651/2014 (
14
). W tym celu instytucja zarządzająca może zażądać dowodów umożliwiających jej stwierdzenie – nawet bez przeprowadzania oceny wszystkich szczegółowych aspektów sytuacji przedsiębiorstwa – czy ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat.
69.
Jak już wyjaśniono powyżej, roczne sprawozdania finansowe, w tym bilanse przedsiębiorstwa, są zdecydowanie pomocne w tym celu. Pierwsze zawarte w prawie łotewskim kryterium nie budzi zatem zastrzeżeń.
70.
Ze względu na to, że te dokumenty są zawsze sporządzane dopiero na koniec roku obrotowego, a sytuacja gospodarcza może ulec poprawie również w ciągu roku, pomocne są również sprawozdania śródokresowe sporządzane przez niezależną, kompetentną osobę. W związku z tym nie można również nic zarzucić drugiemu zawartemu w prawie łotewskim kryterium.
71.
Podobnie nie budzi zastrzeżeń trzecie kryterium dotyczące możliwej do przeprowadzenia oceny sytuacji gospodarczej przedsiębiorstwa. Jeżeli wnioskodawca powołuje się na publicznie dostępne informacje w celu udowodnienia podwyższenia kapitału w ciągu roku, należy je uwzględnić, tak jak i odpowiednie sprawozdanie śródokresowe.
72.
Wszystkie wymienione kryteria realizują cel rozporządzenia nr 651/2014 (wyłączenie niekwalifikujących się zgodnie z tym rozporządzeniem przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji) w świetle postulowanej w art. 125 rozporządzenia nr 1303/2013 odpowiedzialności krajowych instytucji zarządzających. Jest to zgodne z prawem Unii.
D.
Wykluczenie możliwości późniejszego składania dokumentów po upływie terminu
73.
W pytaniu trzecim sąd odsyłający zmierza w rezultacie do ustalenia, czy wykluczenie dokumentów i informacji uzupełnionych dopiero po złożeniu wniosku o wsparcie jest zgodne z art. 125 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1303/2013. Ten przepis wymaga, aby instytucje zarządzające sporządziły i, po zatwierdzeniu, stosowały odpowiednie procedury wyboru oraz kryteria, które zapewniają, że operacje przyczynią się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów odpowiednich priorytetów oraz że są niedyskryminacyjne i przejrzyste.
74.
Jak Komisja słusznie zauważa w swoim uwagach, prawo krajowe nie wydaje się wcale wykluczać możliwości późniejszego przedłożenia dokumentów. Z jednej strony art. 25 ustawy o zarządzaniu funduszami strukturalnymi dopuszcza również warunkowe przyjęcie wniosku. Z drugiej strony specyfikacja istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków opracowana przez agencję zakłada, że decyzja o tym, czy wnioskodawca jest przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji, jest podejmowana w tym samym momencie, co decyzja o przyznaniu pomocy. Do sądu odsyłającego należy rozstrzygnięcie, czy art. 30 ustawy o zarządzaniu funduszami strukturalnymi, który stanowi, że wyjaśnienia w przedmiocie wniosków dotyczących projektów są niedopuszczalne w okresie od złożenia wniosku do wydania decyzji, ma zatem zastosowanie również do oceny sytuacji gospodarczej wnioskodawcy.
75.
Przy założeniu, że art. 30 ustawy o zarządzaniu funduszami strukturalnymi wyklucza późniejsze przedłożenie takich dokumentów, powstaje pytanie, czy jest to sprzeczne z prawem Unii. W niniejszym przypadku nieuwzględnienie przedstawionego później sprawozdania śródokresowego prowadzi mianowicie do wyłączenia skarżącej z kręgu osób uprawnionych do otrzymania wsparcia, ponieważ do czasu przeprowadzenia podwyższenia kapitału należało ją uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji i w związku z tym nie kwalifikowała się ona do otrzymania wsparcia na podstawie rozporządzenia nr 651/2014.
76.
Jednakże okoliczność, że pewne rodzaje pomocy zgodnie z rozporządzeniem nr 651/2014 są zasadniczo dopuszczalne na gruncie prawa Unii, nie oznacza, że państwo członkowskie jest również zobowiązane do jej przyznania (
15
). To samo dotyczy wsparcia w ramach EFRR. Jak wynika z trzeciego i czwartego motywu, pewne projekty mogą być wspierane, ale nie muszą. Państwa członkowskie mogą zatem – jak słusznie zauważa Komisja – uzależnić wypłatę środków od spełnienia określonych dalszych warunków, takich jak przestrzeganie określonych terminów i formalności. Obejmuje to również możliwość nieuwzględnienia później złożonych dokumentów.
77.
Ze względu na to, że środki z funduszy UE nie są nieskończone, instytucje zarządzające muszą ostatecznie podjąć decyzję o wyborze pomiędzy kilkoma wnioskodawcami ubiegającymi się o te same środki. W przypadku takiej decyzji o wyborze – jak słusznie zauważa również Łotwa – ważną rolę odgrywa zasada równego traktowania. Artykuł 125 ust. 3 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1303/2013 stanowi bowiem, że instytucje zarządzające sporządzają odpowiednie procedury wyboru i kryteria, które są niedyskryminacyjne i przejrzyste.
78.
Zważywszy, że wnioskodawcy ubiegający się o wsparcie z jakiegoś funduszu UE konkurują ze sobą w mniej lub bardziej wyraźny sposób, to sytuacja ta jest dość porównywalna z sytuacją w prawie zamówień publicznych. Również w tym przypadku organ administracyjny musi dokonać wyboru i z konieczności odrzucić niektórych wnioskodawców. Być może sytuacja konkurencyjna jest tam silniejsza i wymaga szczególnie rygorystycznego równego traktowania w trakcie postępowania. Nie zmienia to jednak faktu, że ograniczony zasób (zleceń lub środków wsparcia) jest przyznawany przez państwo tylko niektórym wnioskodawcom z wyłączeniem innych. Dlatego ta procedura wyboru musi być również, zgodnie z art. 18 ust. 1 dyrektywy 2014/24, przejrzysta i niedyskryminacyjna (
16
).
79.
Zasada daty granicznej, zgodnie z którą uwzględniane są jedynie wnioski złożone przed określoną datą, która ma zastosowanie tak samo do wszystkich, jest – jak słusznie argumentowała Komisja podczas rozprawy – przejrzysta i niedyskryminacyjna. To samo dotyczy zasady proceduralnej, która zabrania późniejszego uzupełniania wniosków już złożonych – po upływie terminu składania tych wniosków. Zabezpiecza to bowiem jedynie zasadę daty granicznej i odciąża organ administracyjny przy podejmowaniu decyzji o wyborze. Musi on wziąć pod uwagę jedynie informacje przedłożone przed upływem terminu i nie musi dokonywać później dodatkowych ustaleń.
80.
Jest to zgodne z zasadą równego traktowania. Zapobiega to składaniu w terminie wniosków, które początkowo są nieprawidłowe lub niekompletne, a następnie są uzupełniane i poprawiane, co de facto przedłuża termin składania wniosków. Byłoby to niekorzystne dla wnioskodawców, którzy od razu złożyli prawidłowe i kompletne wnioski. O ile dla poszczególnych wnioskodawców było jasne, jakie dokumenty należy złożyć przed upływem terminu składania wniosków, a wnioskodawca zasadniczo miał możliwość dostarczenia tych dokumentów w tym terminie, nie ma żadnych wątpliwości co do nieuwzględnienia później złożonych dokumentów, ani w odniesieniu do zasady przejrzystości, ani w odniesieniu do zasady równego traktowania.
81.
W tym względzie, w kontekście wykluczenia kandydata w postępowaniu o udzielenie zamówienia, Trybunał orzekł już, że wykluczenie oferenta z powodu pominięcia pewnych informacji w jego ofercie nie jest sprzeczne z dyrektywą 2004/18. W szczególności jeżeli instytucja zamawiająca uważa, że zaniechanie to nie stanowi czysto formalnej nieprawidłowości, nie może ona pozwolić temu oferentowi na późniejsze naprawienie tego braku, obojętnie w jaki sposób, po upływie terminu wyznaczonego na złożenie ofert (
17
). Ponadto art. 51 tej dyrektywy, stanowiący, że instytucja zamawiająca może wezwać wykonawcę do uzupełnienia lub wyjaśnienia zaświadczeń i dokumentów przedłożonych na podstawie art. 45–50 tej dyrektywy, nie może być interpretowany w ten sposób, że zezwala on na dopuszczenie jakiegokolwiek uzupełnienia braków, które zgodnie z wyraźnymi postanowieniami dokumentacji przetargowej powinny powodować wykluczenie oferty (
18
).
82.
Idea ta ma również zastosowanie – moim zdaniem w nieco złagodzonej wersji – do decyzji o wyborze pomiędzy kilkoma wnioskami o wsparcie, przynajmniej jeśli – tak jak tutaj – zaproszenie do składania wniosków dotyczących projektów zostało publicznie ogłoszone. Jeżeli z przepisów proceduralnych dostępnych wnioskodawcy wynikało, że śródokresowe sprawozdanie operacyjne zatwierdzone przez biegłego rewidenta było obowiązkowe w przypadku wnioskodawcy uznanego na podstawie ostatniego rocznego sprawozdania finansowego za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji, wówczas przedłożenie takiego sprawozdania śródokresowego dopiero po upływie terminu składania wniosków można było (
19
) uznać za nieistotne, a wniosek odrzucić. Trybunał nie musi w tym miejscu rozstrzygać (
20
), czy wniosek ten nawet trzeba było odrzucić – jak to ma miejsce w pewnych okolicznościach w prawie zamówień publicznych (
21
).
83.
Ostatecznie sąd odsyłający powinien jednak ocenić, czy wymóg ten był wystarczająco przejrzysty dla skarżącej. Brzmienie załącznika 5 do specyfikacji istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków wskazuje wprawdzie, że w sytuacji skarżącej konieczne było sporządzenie odpowiedniego sprawozdania śródokresowego. Ze względu jednak na to, że w tej samej regulacji wspomina się również, że ocena zostanie przeprowadzona na podstawie tego sprawozdania śródokresowego w momencie podejmowania decyzji o przyznaniu pomocy, można to również rozumieć w ten sposób, że dokumenty te dopiero wtedy muszą być dostępne.
VI. Wnioski
84.
W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytania zadane przez Administratīvā rajona tiesa (sąd administracyjny pierwszej instancji, Łotwa):
1)
Pojęcie subskrybowanego kapitału zakładowego w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014 należy interpretować autonomicznie na gruncie prawa Unii. Obejmuje ono wpłacony kapitał subskrybowany w rozumieniu załącznika III do dyrektywy 2013/34, niezależnie od tego, czy wpis do rejestru został już dokonany zgodnie z odpowiednim prawem krajowym i czy wpis ten jest konieczny dla skuteczności podwyższenia kapitału.
2)
W celu udowodnienia tego warunku oraz oceny, czy mamy do czynienia z przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014, państwo członkowskie może wymagać przedłożenia ostatnio opublikowanego aktualnego sprawozdania rocznego lub sprawozdania śródokresowego zatwierdzonego przez biegłego rewidenta.
3)
Wykluczenie dokumentów i informacji dostarczonych dopiero po złożeniu wniosku o wsparcie jest zgodne z art. 125 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1303/2013, jeżeli dla wszystkich wnioskodawców jest jasne, że dokumenty te muszą być złożone wraz z wnioskiem i nie mogą być złożone dopiero później.
(
1
)	Język oryginału: niemiecki.
(
2
)	Rozporządzenie Komisji z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 187, s. 1).
(
3
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i przepisów szczególnych dotyczących celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” oraz w sprawie uchylenia rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 (Dz.U. 2013, L 347, s. 289).
(
4
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. 2013, L 347, s. 320).
(
5
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie niektórych aspektów prawa spółek (Dz.U. 2017, L 169, s. 46).
(
6
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów spółek, zmieniająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/43/WE oraz uchylająca dyrektywy Rady 78/660/EWG i 83/349/EWG (Dz.U. 2013, L 182, s. 19).
(
7
)	Wszystkie łotewskie ustawy są dostępne w ich aktualnej wersji i we wcześniejszych wersjach na stronie internetowej https://likumi.lv/.
(
8
)	Specyfikację istotnych warunków zaproszenia do składania wniosków wraz z załącznikami można znaleźć na stronie https://www.cfla.gov.lv/lv/es-fondi-2014–2020/izsludinatas-atlases/3-1-1-5-k-2 (pobrano w dniu 9 lipca 2020 r.).
(
9
)	Wyroki: z dnia 24 września 2020 r., NMI Technologietransfer (C‑516/19, EU:C:2020:754, pkt 44); z dnia 5 lutego 2020 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Zaokrętowanie marynarzy w porcie w Rotterdamie) (C‑341/18, EU:C:2020:76, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 15 października 2015 r., Axa Belgium (C‑494/14, EU:C:2015:692, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo); a także opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawie Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, pkt 49 i nast.) dotycząca istotnego tutaj pojęcia.
(
10
)	Opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawie Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, pkt 48).
(
11
)	Zobacz bardziej szczegółowo wyrok z dnia 6 lipca 2017 r., Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:521) oraz opinię rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawie Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271).
(
12
)	Na temat tzw. efektu zachęty zob. bardziej szczegółowo wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 55 i nast.).
(
13
)	W tym kierunku również opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawie Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, pkt 67).
(
14
)	Tak też wyrok z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 70).
(
15
)	Zobacz postanowienia: z dnia 6 maja 2020 r., Blumar i in. (C‑415/19 do C‑417/19, EU:C:2020:360, pkt 23); z dnia 30 maja 2018 r., Yanchev (C‑481/17, niepublikowane, EU:C:2018:352, pkt 22); a także opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawie Nerea (C‑245/16, EU:C:2017:271, pkt 74).
(
16
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U. 2014, L 94, s. 65).
(
17
)	Wyroki: z dnia 2 czerwca 2016 r., Pizzo (C‑27/15, EU:C:2016:404, pkt 49); z dnia 6 listopada 2014 r., Cartiera dell’Adda i Cartiera di Cologno (C‑42/13, EU:C:2014:2345, pkt 45); z dnia 2 maja 2019 r., Lavorgna (C‑309/18, EU:C:2019:350, pkt 28).
(
18
)	Wyrok z dnia 6 listopada 2014 r., Cartiera dell’Adda i Cartiera di Cologno (C‑42/13, EU:C:2014:2345, pkt 46); podobnie wyrok z dnia 2 czerwca 2016 r., Pizzo (C‑27/15, EU:C:2016:404, pkt 50).
(
19
)	Podobnie wyrok z dnia 28 października 2020 r., INAIL (C‑608/19, EU:C:2020:865, pkt 46), zgodnie z którym państwa członkowskie nie są zobowiązane zezwalać na zmianę wniosku o przyznanie pomocy, tak aby wnioskodawca nie przekroczył pewnych maksymalnych kwot.
(
20
)	W każdym razie w wyroku z dnia 28 października 2020 r., INAIL (C‑608/19, EU:C:2020:865, pkt 42) mowa jest o uprawnieniu państw członkowskich do przyznania wnioskującym przedsiębiorstwom prawa do ograniczenia wnioskowanej kwoty pomocy.
(
21
)	Wyrok z dnia 6 listopada 2014 r., Cartiera dell’Adda i Cartiera di Cologno (C‑42/13, EU:C:2014:2345, pkt 45, 46); podobnie wyrok z dnia 2 czerwca 2016 r., Pizzo (C‑27/15, EU:C:2016:404, pkt 49, 50), ale zob. też wyrok z dnia 2 maja 2019 r., Lavorgna (C‑309/18, EU:C:2019:350, pkt 31).