62022CJ0305_RES
Υπόθεση C‑305/22
C.J.
(αίτηση του Curtea de Apel Bucureşti για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 4ης Σεπτεμβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης εκδοθέν προς τον σκοπό της εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής – Άρθρο 4, σημείο 6 –Λόγος προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Προϋποθέσεις για την εκ μέρους του κράτους εκτέλεσης ανάληψη της εκτέλεσης της εν λόγω ποινής – Άρθρο 3, σημείο 2 – Έννοια της φράσης “έχει δικασθεί [αμετακλήτως] για τις ίδιες πράξεις” – Απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ – Αμοιβαία αναγνώριση ποινικών αποφάσεων προς τον σκοπό της εκτέλεσής τους σε άλλο κράτος μέλος – Άρθρο 25 – Τήρηση των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που προβλέπει η εν λόγω απόφαση-πλαίσιο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες κράτος-μέλος αναλαμβάνει την εκτέλεση ποινής που επιβλήθηκε με απόφαση εκδοθείσα από δικαστήριο του κράτους έκδοσης του εντάλματος – Απαίτηση περί συγκατάθεσης του κράτους έκδοσης όσον αφορά την ανάληψη της εκτέλεσης μιας τέτοιας ποινής από άλλο κράτος μέλος – Άρθρο 4 – Δυνατότητα του κράτους έκδοσης να διαβιβάσει στο κράτος εκτέλεσης την απόφαση και το πιστοποιητικό που μνημονεύονται στο εν λόγω άρθρο – Συνέπειες της μη διαβίβασης – Αρχή της καλόπιστης συνεργασίας – Άρθρο 22 – Δικαίωμα του κράτους έκδοσης να εκτελέσει την εν λόγω ποινή – Διατήρηση σε ισχύ του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Υποχρέωση της δικαστικής αρχής εκτέλεσης να εκτελέσει το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης»
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Ένταλμα σύλληψης εκδοθέν προς τον σκοπό εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής ή στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας – Εκζητούμενος που διαμένει ή κατοικεί στο κράτος μέλος εκτέλεσης, κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 – Προϋποθέσεις μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Δέσμευση του κράτους εκτέλεσης να εκτελέσει την ποινή – Τήρηση των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 – Περιεχόμενο – Απαίτηση περί συγκατάθεσης του κράτους έκδοσης – Περιθώριο εκτίμησης του εν λόγω κράτους
(Αποφάσεις-πλαίσια του Συμβουλίου 2002/584, άρθρο 1 § 2, άρθρο 4, σημείο 6, και άρθρο 5, σημείο 3, και 2008/909, αιτιολογικές σκέψεις 8 και 12 και άρθρα 4, 13 και 25 και παράρτημα I)
(βλ. σκέψεις 47, 49-52, 57, 59, 61-67, 72, 87, διατακτ. 1)
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Ένταλμα σύλληψης εκδοθέν προς τον σκοπό εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής ή στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας – Εκζητούμενος που διαμένει ή κατοικεί στο κράτος μέλος εκτέλεσης, κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584 – Άρνηση εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης κατά παράβαση των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 – Αποτελέσματα της απόφασης περί άρνησης εκτέλεσης – Δικαίωμα του κράτους έκδοσης να διατηρήσει σε ισχύ το ένταλμα σύλληψης και να εκτελέσει την ποινή – Προϋποθέσεις
(Αποφάσεις-πλαίσια του Συμβουλίου 2002/584, άρθρο 4, σημείο 6, και άρθρο 26 § 1, και 2008/909, άρθρα 4, 22 και 25)
(βλ. σκέψεις 75-82, 85-87, διατακτ. 1)
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Λόγοι υποχρεωτικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Εκζητούμενος που έχει δικασθεί αμετακλήτως για τις ίδιες πράξεις – Αμετάκλητη απόφαση για τις ίδιες πράξεις – Έννοια – Απόφαση με την οποία προβάλλεται άρνηση παράδοσης του προσώπου εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης προς τον σκοπό της εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής, αναγνωρίζεται η καταδικαστική απόφαση με την οποία επιβλήθηκε η εν λόγω ποινή και διατάσσεται η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης – Δεν εμπίπτει
(Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου 2002/584, άρθρο 3, σημείο 2, και άρθρο 4, σημείο 6)
(βλ. σκέψεις 92-98, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία), αποφαίνεται επί της σχέσης μεταξύ των αποφάσεων-πλαισίων 2002/584 (
1
) και 2008/909 (
2
), στην περίπτωση που η εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής στο κράτος εκτέλεσης του εντάλματος, κατόπιν έκδοσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (στο εξής: ΕΕΣ), αποφασίστηκε μονομερώς από το κράτος εκτέλεσης, παρά τη ρητή διαφωνία του κράτους έκδοσης του εντάλματος.
Στις 25 Νοεμβρίου 2020 το εφετείο Βουκουρεστίου εξέδωσε ΕΕΣ εις βάρος του C.J. με σκοπό την εκτέλεση ποινής φυλάκισης. Τον Δεκέμβριο του 2020 ο C.J. συνελήφθη στην Ιταλία. Κατόπιν αιτήματος των ιταλικών αρχών, η δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος διαβίβασε την καταδικαστική απόφαση στις εν λόγω αρχές, αλλά αντιτάχθηκε στην αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως και στην ανάληψη, από την Ιταλία, της εκτέλεσης της ποινής.
Με απόφαση της 6ης Μαΐου 2021, το Corte d’appello di Roma (εφετείο Ρώμης, Ιταλία), στηριζόμενο στον λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης που προβλέπεται στο άρθρο 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, αρνήθηκε να παραδώσει τον C.J., αναγνώρισε την καταδικαστική απόφαση και διέταξε την εκτέλεση της ποινής στην Ιταλία. Το ως άνω δικαστήριο έκρινε ότι η εκτέλεση της ποινής στην Ιταλία θα διευκόλυνε την κοινωνική επανένταξη του C.J., ο οποίος κατοικούσε νομίμως και μόνιμα στο εν λόγω κράτος.
Οι ρουμανικές δικαστικές αρχές, στις οποίες διαβιβάστηκε το ένταλμα σύλληψης προς εκτέλεση της ποινής από το οποίο προέκυπτε ο τρόπος εκτέλεσης της ποινής στην Ιταλία, δήλωσαν, με έγγραφο που απηύθυναν προς τις ιταλικές δικαστικές αρχές, ότι, έως ότου ενημερωθούν για την έναρξη της εκτέλεσης της ποινής στην Ιταλία, διατηρούν το δικαίωμα εκτέλεσης της καταδικαστικής αποφάσεως στη Ρουμανία. Ανέφεραν επίσης ότι το ΕΕΣ που είχε εκδοθεί εις βάρος του C.J. δεν είχε ακυρωθεί και εξακολουθούσε να ισχύει.
Στις 15 Οκτωβρίου 2021 το γραφείο εκτέλεσης του δευτέρου ποινικού τμήματος του εφετείου Βουκουρεστίου προσέφυγε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά της εκτέλεσης της καταδικαστικής αποφάσεως.
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο, καλούμενο να αποφανθεί, μεταξύ άλλων, επί του κύρους του ΕΕΣ, αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα τα οποία αφορούν, κατ’ ουσίαν, αφενός, τις έννομες συνέπειες της άρνησης παράδοσης εκζητουμένου, βάσει του άρθρου 4, σημείο 6, της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584, σε περίπτωση μη τηρήσεως από το κράτος εκτέλεσης των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 και, αφετέρου, τον νομικό χαρακτηρισμό μιας τέτοιας αποφάσεως περί άρνησης παράδοσης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο εξετάζει τη σχέση μεταξύ της απόφασης-πλαισίου 2002/584 και της απόφασης-πλαισίου 2008/909. Συναφώς, οι εν λόγω δύο αποφάσεις-πλαίσια συγκεκριμενοποιούν, στον ποινικό τομέα, τις αρχές της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της αμοιβαίας αναγνώρισης. Από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης είχε την πρόθεση να προβλέψει δύο αυτοτελή νομικά καθεστώτα όσον αφορά την αναγνώριση και την εκτέλεση ποινικών αποφάσεων, αναλόγως του αν υφίσταται ή μη ΕΕΣ. Όσον αφορά ειδικότερα τις συνέπειες της απόφασης-πλαισίου 2008/909 επί της εφαρμογής του λόγου προαιρετικής μη εκτέλεσης που προβλέπεται στο άρθρο 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, λαμβανομένης υπόψη της ταυτότητας του σκοπού που επιδιώκεται, αφενός, με τον ως άνω λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης και, αφετέρου, με τους κανόνες που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909, ήτοι του σκοπού που συνίσταται στη διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης των καταδικασθέντων σε άλλο κράτος μέλος, όταν η δικαστική αρχή του κράτους εκτέλεσης επιθυμεί να εφαρμόσει τον λόγο αυτόν προαιρετικής μη εκτέλεσης οφείλει να λαμβάνει υπόψη τους εν λόγω κανόνες.
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας του συστήματος παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών που θεσπίστηκε με την απόφαση‑πλαίσιο 2002/584, η αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως και η ανάληψη της εκτέλεσης της ποινής πρέπει να πραγματοποιούνται τηρουμένων των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909. Συναφώς, το κράτος έκδοσης του εντάλματος πρέπει, μεταξύ άλλων, να δώσει τη συγκατάθεσή του για την ανάληψη της εκτέλεσης της ποινής από το κράτος εκτέλεσης. Η συγκατάθεση αυτή εκφράζεται με τη διαβίβαση στο κράτος εκτέλεσης, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 4 της εν λόγω απόφασης-πλαισίου, της καταδικαστικής αποφάσεως συνοδευόμενης από το πιστοποιητικό του οποίου τυποποιημένο έντυπο περιέχεται στο παράρτημα Ι της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου. Επομένως, όταν το κράτος έκδοσης κρίνει, βάσει αντικειμενικών περιστάσεων, ότι η ποινή δεν θα εκτελεσθεί πραγματικά στο κράτος εκτέλεσης ή ότι η εκτέλεση της ποινής στο κράτος αυτό δεν θα συμβάλει στον σκοπό της κοινωνικής επανένταξης του εκζητουμένου μετά την έκτιση της στερητικής της ελευθερίας ποινής στην οποία αυτός έχει καταδικαστεί, μπορεί να αρνηθεί τη διαβίβαση της καταδικαστικής αποφάσεως και του πιστοποιητικού που πρέπει να τη συνοδεύει. Το ίδιο ισχύει όταν το κράτος έκδοσης εκτιμά, για λόγους σχετικούς με την αντεγκληματική πολιτική του, ότι η εκτέλεση στο έδαφός του της επιβληθείσας ποινής είναι δικαιολογημένη. Εντούτοις, το κράτος έκδοσης πρέπει να διασφαλίσει ότι η προνομία που του παρέχει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 να αρνηθεί την εν λόγω διαβίβαση ασκείται κατά τρόπον ώστε να καθίσταται δυνατή η αποτελεσματική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις μεταξύ των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών και να διασφαλίζεται ότι η λειτουργία του ΕΕΣ και η αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων προς τον σκοπό της εκτέλεσής τους σε άλλο κράτος μέλος δεν παρεμποδίζονται. Επιπλέον, οι δικαστικές αρχές έκδοσης και εκτέλεσης υποχρεούνται να κάνουν πλήρη χρήση των μέσων που προβλέπουν οι αποφάσεις-πλαίσια 2002/584 και 2008/909, έτσι ώστε να προάγεται η αμοιβαία εμπιστοσύνη στην οποία βασίζεται η συνεργασία αυτή.
Υπό τις συνθήκες αυτές, όταν η πραγματική ανάληψη της εκτέλεσης της ποινής από το κράτος εκτέλεσης δεν είναι δυνατή, μεταξύ άλλων λόγω μη τηρήσεως των προϋποθέσεων και της διαδικασίας που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909, επιβάλλεται η εκτέλεση του ΕΕΣ, προκειμένου να αποφευχθεί η ατιμωρησία του εκζητουμένου. Πράγματι, η εκτέλεση του ΕΕΣ συνιστά τον κανόνα, η δε άρνηση εκτέλεσής του αποτελεί εξαίρεση, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται στενά.
Κατά συνέπεια, σε περίπτωση που η δικαστική αρχή του κράτους εκτέλεσης έχει αρνηθεί, βάσει του άρθρου 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, την εκτέλεση του ΕΕΣ, χωρίς να τηρήσει τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 όσον αφορά την αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως περί επιβολής στερητικής της ελευθερίας ποινής και την ανάληψη της εκτέλεσης της εν λόγω ποινής, το κράτος μέλος έκδοσης διατηρεί το δικαίωμα να εκτελέσει την ποινή και, συνακόλουθα, να διατηρήσει σε ισχύ το ΕΕΣ (
3
). Αντίθετη ερμηνεία θα κατέληγε σε καταστρατήγηση των κανόνων της απόφασης-πλαισίου 2008/909 και θα υπονόμευε τη λειτουργία του θεσπισθέντος με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584 απλουστευμένου και αποτελεσματικού συστήματος παράδοσης των εκζητουμένων. Εντούτοις, εναπόκειται στη δικαστική αρχή έκδοσης του εντάλματος να εξετάσει αν, υπό το πρίσμα των ιδιαίτερων περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης, η ως άνω διατήρηση σε ισχύ, η οποία δύναται να θίξει την ατομική ελευθερία του εκζητουμένου, είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας. Στην περίπτωση αυτή, στο πλαίσιο της εξέτασης θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες που θα έχει για το εν λόγω πρόσωπο η διατήρηση σε ισχύ του ΕΕΣ καθώς και οι προοπτικές εκτέλεσης εν λόγω εντάλματος.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, σε περίπτωση που έχει εκδοθεί απόφαση με την οποία η δικαστική αρχή εκτέλεσης αρνήθηκε, βάσει του άρθρου 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, την εκτέλεση ΕΕΣ εκδοθέντος προς τον σκοπό της εκτέλεσης στερητικής της ελευθερίας ποινής, αναγνώρισε την καταδικαστική απόφαση με την οποία επιβλήθηκε η εν λόγω ποινή και διέταξε την εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης, δεν γίνεται δεκτό ότι το πρόσωπο εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί το ΕΕΣ «έχει δικασθεί [αμετακλήτως] για τις ίδιες πράξεις», κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 2, της εν λόγω απόφασης-πλαισίου. Πράγματι, η εξέταση που πραγματοποιείται στο πλαίσιο μιας τέτοιας αποφάσεως δεν συνεπάγεται την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του καταδικασθέντος και δεν περιλαμβάνει εκτίμηση επί της ουσίας της υποθέσεως, δεδομένου ότι μια τέτοια απόφαση έχει αποκλειστικώς ως σκοπό να καταστήσει δυνατή την εκτέλεση στο κράτος εκτέλεσης της ποινής που επιβλήθηκε εντός του κράτους έκδοσης.
(
1
)	Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1, στο εξής: απόφαση-πλαίσιο 2002/584).
(
2
)	Απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για το σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2008, L 327, σ. 27, στο εξής: απόφαση-πλαίσιο 2008/909).
(
3
)	Πράγματι, το άρθρο 22, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2008/909, το οποίο προβλέπει ότι το κράτος έκδοσης δεν δύναται να συνεχίσει την εκτέλεση της ποινής μετά την έναρξη της έκτισης της ποινής στο κράτος εκτέλεσης, δεν τυγχάνει εφαρμογής σε περίπτωση που, όπως εν προκειμένω, η άρνηση παράδοσης, βάσει του άρθρου 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου 2002/584, δεν έχει προβληθεί από το κράτος εκτέλεσης σύμφωνα με τους κανόνες που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909.