62019TJ0017_RES
Kawża T‑17/19
Giulia Moi
vs
Il‑Parlament Ewropew
Sentenza tal-Qorti Ġenerali (Ir-Raba’ Awla Estiża) tat‑3 ta’ Frar 2021
“Dritt istituzzjonali – Parlament – Fastidju psikoloġiku – Deċiżjonijiet tal-President tal-Parlament li jikkonstataw l-eżistenza ta’ sitwazzjoni ta’ fastidju mġarrba minn żewġ Assistenti Parlamentari Akkreditati u li jippronunzjaw kontra Deputat is-sanzjoni tat-telf tad-dritt għall-allowance ta’ residenza għal tnax-il jum – Artikoli 11 u 166 tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament – Rikors intern – Deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament li tikkonferma s-sanzjoni – Artikolu 167 tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament – Rikors għal annullament – Terminu għall-preżentata ta’ rikors – Ammissibbiltà – Drittijiet tad-difiża – Responsabbiltà mhux kuntrattwali”
Parlament Ewropew – Membri – Sistema dixxiplinari – Sanzjonijiet – Deċiżjoni tal-President tal-Parlament – Ilment – Natura fakultattiva – Kawża mressqa quddiem il-qorti tal-Unjoni – Ammissibbiltà – Bidu tad-dekorrenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors għal annullament – Natura inseparabbli tad-deċiżjoni dwar is-sitwazzjoni ta’ fastidju u ta’ dik dwar is-sanzjoni
(Artikolu 263 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47; Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament Ewropew, Artikolu 167)
(ara l-punti 43 sa 47, 49 sa 52, 77)
Rikorsi tal-uffiċjali – Ilment amministrattiv li għandu jitressaq qabel – Konkordanza bejn l-ilment u r-rikors – Inapplikabbiltà għal tilwima bejn Membru u l-Parlament Ewropew fil-kuntest ta’ rikors għal annullament
(Artikoli 263 TFUE u 270 TFUE; Regolamenti tal-Persunal, Artikoli 90 u 91)
(ara l-punti 84 sa 90)
Dritt tal-Unjoni Ewropea – Prinċipji – Drittijiet tad-difiża – Applikazzjoni għal kull proċedura miftuħa kontra persuna u li tista’ twassal għal att li jikkawżalha preġudizzju – Prinċipju li għandu jiġi żgurat anki fl-assenza ta’ kwalunkwe leġiżlazzjoni li tikkonċerna l-proċedura inkwistjoni – Portata – Proċedura intiża sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ fastidju minn Membru tal-Parlament Ewropew – Komunikazzjoni obbligatorja lill-persuna akkużata b’fastidju tad-dokumenti kollha tal-fajl li jikkonċernawha – Ksur tal-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża – Konsegwenzi
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 41(2))
(ara l-punti 91 sa 105, 107 sa 110, 112, 114 sa 120, 122 sa 125, 127, 132 sa 134)
Responsabbiltà mhux kuntrattwali – Kundizzjonijiet – Dannu reali u ċert ikkawżat minn att illegali – Annullament tal-att illegali kkontestat – Kumpens adegwat għad-dannu morali
(it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE)
(ara l-punti 143, 144)
Sunt
Ir-rikorrenti kienet Membru tal-Parlament Ewropew mill‑2014 sal‑2019. F’Novembru 2017, wara li ressqu talba għal assistenza (
1
), billi invokaw sitwazzjoni ta’ xogħol diffiċli, tnejn mill-Assistenti Parlamentari Akkreditati tagħha ppreżentaw ilment dwar fastidju quddiem il-Kumitat Konsultattiv tal-Parlament responsabbli għal din il-kwistjoni (
2
).
Permezz ta’ żewġ ittri separati tat‑2 ta’ Ottubru 2018, il-President tal-Parlament, wara li eżamina l-opinjoni tal-Kumitat Konsultattiv u l-osservazzjonijiet tar-rikorrenti, adotta, minn naħa, id-deċiżjoni li tikkonstata l-eżistenza ta’ sitwazzjoni ta’ fastidju psikoloġiku mġarrab miż-żewġ lanjanti u, min-naħa l-oħra, id-deċiżjoni li jimponi fuq ir-rikorrenti, bħala sanzjoni għall-aġir tagħha fil-konfront taż-żewġ lanjanti, it-telf tad-dritt tagħha għall-allowance ta’ residenza għal perijodu ta’ tnax-il jum.
Fis‑16 ta’ Ottubru 2018, ir-rikorrenti ppreżentat rikors intern quddiem il-Bureau tal-Parlament (
3
) kontra d-deċiżjoni tal-President dwar is-sanzjoni. Permezz ta’ deċiżjoni tat‑12 ta’ Novembru 2018, mogħtija fl‑14 ta’ Novembru ta’ wara f’seduta plenarja u nnotifikata fl-istess jum, il-Bureau tal-Parlament ikkonferma d-deċiżjoni tal-President dwar is-sanzjoni. Għalhekk, fil‑11 ta’ Jannar 2019, ir-rikorrenti ppreżentat rikors għal annullament kontra d-deċiżjonijiet tal-President kemm dwar is-sitwazzjoni ta’ fastidju kif ukoll dwar is-sanzjoni u d-deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament, kif ukoll rikors għad-danni.
Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali, li ddeċidiet bħala awla estiża, tannulla t-tliet deċiżjonijiet imsemmija iktar ’il fuq u tiċħad il-kumplament tar-rikors tar-rikorrenti, b’mod partikolari r-rikors tagħha għad-danni. B’hekk hija tiċċara l-ġurisprudenza f’dak li jikkonċerna, minn naħa, ir-relazzjonijiet bejn id-dritt għal smigħ u d-drittijiet tad-difiża, u min-naħa l-oħra, l-elementi li għandhom jiġu stabbiliti sabiex jinkiseb annullament wara l-konstatazzjoni ta’ ksur tad-drittijiet tad-difiża. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali tagħmel preċiżazzjonijiet dwar il-limiti tal-applikazzjoni tar-regola msejħa “ta’ konkordanza” (
4
) bejn l-ilment u r-rikors.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali
Meta teżamina, fl-ewwel lok, l-ammissibbiltà tat-talba għal annullament, sa fejn din tirrigwarda d-deċiżjoni tal-President dwar is-sanzjoni, il-Qorti Ġenerali tqis li l-adozzjoni tad-deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament ma tipprekludix lir-rikorrenti milli tippreżenta r-rikors tagħha kontra d-deċiżjoni tal-President dwar is-sanzjoni, anki jekk din l-aħħar deċiżjoni kienet is-suġġett ta’ rikors intern ibbażat fuq l-Artikolu 167 tar-Regoli ta’ Proċedura (
5
). Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali tqis li r-rikorrenti setgħet titlob l-annullament tad-deċiżjoni tal-President dwar is-sanzjoni, l-iktar tard, fil-jum tal-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ rikors ikkalkolat min-notifika tad-deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament. F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali tqis li t-talba ma tistax tiġi kkunsidrata bħala tardiva u għalhekk hija ammissibbli.
Filwaqt li teżamina, fit-tieni lok, l-ammissibbiltà tat-talba għal annullament, sa fejn din tirrigwarda d-deċiżjoni tal-President dwar is-sitwazzjoni ta’ fastidju, il-Qorti Ġenerali tqis li d-dritt għal rimedju effettiv u l-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja jeħtieġu, it-tnejn flimkien, li l-qorti tal-Unjoni tiġi adita, fl-istess ħin, bil-legalità tad-deċiżjonijiet li jikkostitwixxu l-istess tilwima waħda, jiġifieri, f’dan il-każ, id-deċiżjoni li tikkonstata l-eżistenza ta’ fatti ta’ fastidju u dik, li tiddependi fuqha, li tiddeċiedi dwar is-sanzjoni mitluba minn tali fatti. Għalhekk, peress li d-deċiżjoni tal-President dwar is-sitwazzjoni ta’ fastidju hija marbuta indissoċjabbilment ma’ dik dwar is-sanzjoni, it-terminu tar-rikors għal annullament kontra l-ewwel waħda beda jiddekorri biss, bħal fil-każ tat-tieni waħda, min-notifika tad-deċiżjoni tal-Bureau tal-Parlament adottata wara r-rikors intern. Bl-istess mod, il-Qorti Ġenerali tqis li din it-talba ma tistax titqies li hija tardiva u għalhekk hija wkoll ammissibbli.
Fir-rigward tal-ammissibbiltà tal-ewwel motiv ibbażat fuq il-ksur tal-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, il-Qorti Ġenerali tieħu ħsieb, preliminarjament, li tfakkar li r-rikors tar-rikorrenti huwa bbażat fuq l-Artikolu 263 TFUE u mhux fuq l-Artikolu 270 TFUE li jirrigwarda kull tilwima bejn l-Unjoni u l-membri tal-persunal tagħha. Issa, huwa fil-kuntest tat-tilwimiet imressqa abbażi ta’ din l-aħħar dispożizzjoni u fir-rigward tal-ilment obbligatorju li għandu jitressaq qabel stabbilit mir-Regolamenti tal-Persunal li ġiet stabbilita r-regola ta’ konkordanza, mingħajr ma ġiet estiża, f’dan l-istadju, mill-Qorti tal-Ġustizzja jew mill-Qorti Ġenerali, għar-rikorsi li, peress li ġew ippreżentati abbażi tal-Artikolu 263 TFUE, huma ppreċeduti minn fażi amministrattiva. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali tqis li r-regola ta’ konkordanza ma hijiex applikabbli għal tilwima bħal dik imressqa mir-rikorrenti u, konsegwentement, li l-ewwel motiv ma jistax jiġi ddikjarat bħala inammissibbli minħabba li l-ksur tal-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża ma ġiex invokat quddiem il-Bureau tal-Parlament fil-kuntest tar-rikors intern.
Fir-rigward tal-fondatezza tal-ewwel motiv, il-Qorti Ġenerali tieħu ħsieb tfakkar li d-drittijiet tad-difiża jinkludu d-dritt għal smigħ u d-dritt ta’ aċċess għall-fajl u huma fost id-drittijiet fundamentali li jagħmlu parti integrali mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u li huma stabbiliti fil-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. B’hekk, il-Qorti Ġenerali tenfasizza li l-prinċipju ġenerali tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża japplika f’dan il-każ, peress li l-proċedura miftuħa kontra r-rikorrenti setgħet twassal, u wasslet, għal sanzjoni kontra Membru tal-Parlament għal fastidju. Fi proċedura intiża sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ fastidju, dan il-prinċipju jimplika li, fl-osservanza ta’ kwalunkwe rekwiżiti ta’ kunfidenzjalità, il-persuna akkużata tkun tista’, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni li tikkawżalha preġudizzju, tara d-dokumenti kollha tal-fajl, kemm favuriha u kontriha, dwar l-imsemmi fastidju u li tinstema’ dwarhom. F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali tirrileva li, matul il-proċedura li wasslet għall-konstatazzjoni tas-sitwazzjoni ta’ fastidju u għall-impożizzjoni tas-sanzjoni, għalkemm ir-rikorrenti ġiet informata bil-kontenut tal-ilmenti taż-żewġ Assistenti Parlamentari Akkreditati, hija la kellha aċċess għad-dikjarazzjonijiet magħmula minnhom quddiem il-Kumitat Konsultattiv u lanqas għad-dokumenti tal-fajl, b’mod partikolari għall-kontenut sħiħ tal-posta elettronika u tal-messaġġi, minkejja li din l-informazzjoni differenti ttieħdet inkunsiderazzjoni sabiex jiġi konkluż li jeżisti fastidju u sabiex ir-rikorrenti tkun issanzjonata. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali tqis li f’dan il-każ, ġie miksur il-prinċipju ġenerali tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża.
Fir-rigward tal-konsegwenzi tal-ksur ta’ dan il-prinċipju, il-Qorti Ġenerali tfakkar li ksur tad-drittijiet tad-difiża jwassal għall-annullament ta’ deċiżjoni adottata fi tmiem proċedura biss jekk, fl-assenza ta’ din l-irregolarità, din il-proċedura setgħet twassal għal riżultat differenti (
6
). Dan ir-rekwiżit huwa ssodisfatt meta, peress li ma kellux aċċess għad-dokumenti li kellhom jiġu kkomunikati lilu b’applikazzjoni tar-rispett dovut għad-drittijiet tad-difiża, rikorrent ma setax utilment isostni l-osservazzjonijiet tiegħu u għalhekk ġie mċaħħad mill-opportunità, anki ridotta, li jiżgura d-difiża tiegħu aħjar. F’każ bħal dan, nuqqas ta’ komunikazzjoni tad-dokumenti tal-fajl li fuqhom ibbażat ruħha l-amministrazzjoni jaffettwa, fil-fatt, b’mod inevitabbli, fir-rigward tal-protezzjoni dovuta tad-drittijiet tad-difiża, ir-regolarità tal-atti adottati fi tmiem proċedura li tista’ taffettwa lir-rikorrent b’mod sfavorevoli. F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali tqis li, peress li ma kellhiex aċċess għall-kontenut sħiħ tal-fajl, ir-rikorrenti ġiet imċaħħda minn opportunità li tiddefendi ruħha aħjar u li din l-irregolarità affettwat, b’mod inevitabbli, il-kontenut tad-deċiżjonijiet meħuda dwar l-eżistenza tal-fastidju u dwar is-sanzjoni.
Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali tikkunsidra li t-tliet deċiżjonijiet inkwistjoni għandhom jiġu annullati minħabba ksur tal-prinċipju ġenerali tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża.
(
1
)	Abbażi tal-Artikolu 24 tar-Regolamenti tal-Persunal tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti tal-Persunal”).
(
2
)	Il-kumitat dwar il-fastidju u l-prevenzjoni tiegħu fil-post tax-xogħol li jittratta lmenti bejn Assistenti Parlamentari Akkreditati u l-Membri tal-Parlament ġie stabbilit bl-Artikolu 1(1) tar-Regoli Interni tal-Parlament tal‑14 ta’ April 2014, kif emendati fis‑6 ta’ Lulju 2015.
(
3
)	Abbażi tal-Artikolu 167 tar-Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament Ewropew.
(
4
)	Din ir-regola teżiġi, taħt piena ta’ inammissibbiltà, li motiv jew kap ta’ kontestazzjoni ppreżentat quddiem il-qorti tal-Unjoni jkun diġà ġie applikat fil-kuntest tal-proċedura prekontenzjuża jew li jkun marbut mill-qrib ma’ kritika mqajma fl-istess kuntest.
(
5
)	Sentenzi tal‑21 ta’ Frar 2018, LL vs Il‑Parlament (C‑326/16 P, EU:C:2018:83, punti 34 sa 37), u tad‑19 ta’ Settembru 2018, Selimovic vs Il‑Parlament (T‑61/17, mhux ippubblikata, EU:T:2018:565, punt 45).
(
6
)	Sentenzi tal‑4 ta’ April 2019, OZ vs BEI (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, punti 76 sa 78) u tal‑25 ta’ Ġunju 2020, HF vs Il‑Parlament (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, punt 73).