62006CJ0265
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 10 kwietnia 2008 r. (
*1
)
„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Swobodny przepływ towarów — Artykuły 28 WE i 30 WE — Artykuły 11 i 13 porozumienia EOG — Ograniczenia ilościowe w przywozie — Środki o skutku równoważnym — Pojazdy samochodowe — Nanoszenie barwnych folii na szyby”
W sprawie C-265/06
mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 16 czerwca 2006 r.,
Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez A. Caeirosa, P. Guerrę e Andradeę oraz M. Patakię, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
strona skarżąca,
przeciwko
Republice Portugalskiej, reprezentowanej przez L. Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez A. Duarte de Almeidę, advogado,
strona pozwana,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: A. Rosas, prezes izby, U. Lõhmus, J. Klučka, P. Lindh (sprawozdawca) i A. Arabadjiev, sędziowie,
rzecznik generalny: V. Trstenjak,
sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 listopada 2007 r.,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 grudnia 2007 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swej skardze Komisja Wspólnot Europejskich zwróciła się do Trybunału o stwierdzenie, że zakazując w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 z dnia 11 marca 2003 r. (Diário da República I, série A, no 59 z dnia 11 marca 2003 r.) nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 28 WE i 30 WE oraz art. 11 i 13 porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3, zwanego dalej „porozumieniem EOG”).
Ramy prawne
Uregulowania wspólnotowe
2
Prawodawca wspólnotowy nie ustanowił uregulowań dotyczących barwnych folii nanoszonych na szyby pojazdów samochodowych.
3
Istnieje jednak wspólnotowe uregulowanie dotyczące homologacji typu bezpiecznych szyb oryginalnie montowanych w pojazdach samochodowych, a więc przed ich dopuszczeniem do ruchu, które odnosi się w szczególności do zabarwienia szyb. Uregulowanie to jest zawarte w dyrektywie Rady 92/22/EWG z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie bezpiecznych szyb i materiałów do szyb w pojazdach silnikowych i ich przyczepach (Dz.U. L 129, s. 1) zmienionej dyrektywą Komisji 2001/92/WE z dnia 30 października 2001 r. (Dz.U. L 291, s. 24, zwanej dalej „dyrektywą 92/22”).
4
Motyw trzeci dyrektywy 2001/92 oraz załącznik IIB do niej odsyłają do regulaminu nr 43 Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych, zatytułowanego „Jednolite przepisy dotyczące homologacji materiałów stanowiących bezpieczne oszklenie i ich montażu w pojazdach” (E/ECE/324-E/ECE/TRANS/505/Rev.1/Add 42/Rev. 2, zwanego dalej „regulaminem nr 43”).
5
Artykuł 4 tego regulaminu przewiduje w zakresie dotyczącym szyb przednich, że normalna przepuszczalność światła nie może wynosić mniej niż 75%. Co się tyczy bezpiecznego oszklenia innego niż szyby przednie, a znajdującego się w polu widzenia kierowcy w przód, przepuszczalność światła powinna wynosić przynajmniej 70%. W zakresie dotyczącym bezpiecznego oszklenia znajdującego się w polu widzenia kierowcy w tył, przepuszczalność światła może być mniejsza niż 70%, jeżeli pojazd jest wyposażony w dwa lusterka boczne.
Uregulowania krajowe
6
Artykuł 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 stanowi co następuje:
„Naniesienie barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych przeznaczonych do przewozu osób lub towarów jest zakazane, z wyjątkiem przewidzianych przez prawo samoprzylepnych winiet oraz matowych, nielustrzanych folii na skrzyniach pojazdów przeznaczonych do przewozu towarów”.
Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
7
W dniu 1 kwietnia 2004 r. Komisja skierowała do Republiki Portugalskiej wezwanie do usunięcia uchybienia, uznając w nim, że państwo to zakazując w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych przeznaczonych do przewozu osób lub towarów, z wyjątkiem przewidzianych przez prawo samoprzylepnych winiet oraz matowych, nielustrzanych folii na skrzyniach pojazdów przeznaczonych do przewozu towarów i nie przekazując Komisji projektu tego dekretu z mocą ustawy, uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 28 WE, 30 WE, art. 11 i 13 porozumienia EOG oraz art. 8 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych (Dz.U. L 204, s. 37).
8
Republika Portugalska odpowiedziała na to wezwanie pismem z dnia 28 czerwca 2004 r.
9
Ponieważ odpowiedź ta nie przekonała Komisji, w dniu 22 grudnia 2004 r. skierowała ona do Republiki Portugalskiej uzasadnioną opinię wzywając to państwo do zastosowania się do niej w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia.
10
W odpowiedzi na uzasadnioną opinię Republika Portugalska poinformowała pismem z dnia 22 lipca 2005 r. o zamiarze uchylenia przepisu zakazującego nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych, czyli art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003.
11
Państwo to poinformowało również Komisję, że w zakresie dotyczącym nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów, opracowywany jest projekt przepisów technicznych, które mają zostać zawarte w akcie prawnym. W grudniu 2005 r. Komisji został przekazany zgodnie z dyrektywą 98/34 projekt dekretu wykonawczego ustanawiającego te przepisy.
12
Mając na uwadze to zgłoszenie, Komisja podjęła decyzję o wycofaniu zarzutu dotyczącego braku przekazania jej projektu art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003.
13
Komisja podtrzymała natomiast zarzut dotyczący niezgodności tego przepisu z art. 28 WE, 30 WE oraz art. 11 i 13 porozumienia EOG i w dniu 16 czerwca 2006 r. wniosła niniejszą skargę.
W przedmiocie skargi
Argumentacja stron
14
Komisja jest zdania, że art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003, który zakazuje nanoszenia wszelkiego rodzaju barwnych folii na szyby przednie i szyby znajdujące się obok siedzeń pasażerów pojazdów samochodowych w celu filtrowania światła, w praktyce utrudnia handel w Portugalii barwnymi foliami wyprodukowanymi zgodnie z prawem lub wprowadzonymi do obrotu w innym państwie członkowskim lub w państwie będącym stroną porozumienia EOG, co narusza art. 28 WE, 30 WE oraz art. 11 i 13 porozumienia EOG.
15
Zdaniem Komisji, ewentualni zainteresowani, handlowcy lub osoby prywatne, nie kupią tego rodzaju folii wiedząc, że nie mogą ich nanieść na szyby pojazdów samochodowych.
16
Komisja przypomina, że zgodnie z regulaminem nr 43, mającym zastosowanie na mocy dyrektywy 92/22, szyba przednia i inne szyby znajdujące się w polu widzenia kierowcy w przód, przed punktem określonym przez nią jako „słupek B”, powinny odznaczać się normalną przepuszczalnością światła wynoszącą odpowiednio przynajmniej 75% i 70%. Szyby, o których mowa mogą w związku z tym być zabarwione, jeżeli dochowane są wskazane wymogi.
17
Ponadto Komisja podnosi, że w zakresie dotyczącym szyb znajdujących się za słupkiem B, nie jest przewidziana jakakolwiek minimalna przepuszczalność normalna światła, o ile szyby te nie odgrywają znaczącej roli dla widoczności kierowcy. W praktyce oznacza to, że pojazd samochodowy może być wyposażony za tym słupkiem w szyby zabarwione o bardzo niskiej normalnej przepuszczalności światła, jeżeli pojazd posiada dwa lusterka boczne.
18
Komisja zarzuca tym samym Republice Portugalskiej ustanowienie zakazu nanoszenia wszelkiego rodzaju barwnych folii na szyby przednie i szyby znajdujące się obok siedzeń pasażerów pojazdów samochodowych przeznaczonych do przewozu osób lub towarów, nawet jeśli przy użyciu tych folii zachowane zostają minimalne wartości normalnej przepuszczalności światła przewidziane w regulaminie nr 43.
19
Komisja podnosi, że wprawdzie w braku przepisów harmonizujących na szczeblu wspólnotowym państwa członkowskie mogą określić poziom ochrony bezpieczeństwa ruchu drogowego, jaki uznają za stosowany na swym terytorium i przyjmować środki mające na celu ochronę bezpieczeństwa publicznego. Jednakże Komisja uważa, że Republika Portugalska nie przedstawiła jakichkolwiek wskazówek, które pozwalałyby przyjąć, że użycie barwnej folii, niezależnie od jej koloru i charakterystyki, w szczególności w zakresie dotyczącym przepuszczalności światła, stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego i/lub dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Sporny przepis nie jest ani konieczny, ani proporcjonalny względem zamierzonych celów.
20
Republika Portugalska nie kwestionuje okoliczności faktycznych przedstawionych w skardze. Państwo to nie zgadza się jednak z interpretacją, oceną i znaczeniem pewnych okoliczności.
21
Na wstępie Republika Portugalska podnosi, że Komisja nie miała powodu do wniesienia przeciwko niej skargi, ponieważ państwo to wskazało w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi, że dokona zmiany swego ustawodawstwa w sposób zalecany przez Komisję. Przekazany Komisji projekt zmiany oznacza zdaniem Republiki Portugalskiej, że państwo to uchyliło zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003.
22
Ponadto, przyznając, że przepis ten stanowi ograniczenie swobodnego przepływu towarów, Republika Portugalska podnosi, że jest ono w każdym razie uzasadnione względami bezpieczeństwa ruchu drogowego i bezpieczeństwa publicznego.
23
Republika Portugalska podkreśla, że zakaz ten ma na celu umożliwienie właściwym władzom dokonania szybkiej wizualnej kontroli wnętrza pojazdu samochodowego, bez konieczności jego zatrzymania, po pierwsze, celem sprawdzenia, czy poszanowany został obowiązek założenia pasów bezpieczeństwa i po drugie, celem dokonania identyfikacji ewentualnych przestępców, w trosce o walkę z przestępczością.
24
Wreszcie Republika Portugalska nie uważa, jakoby istniały łagodniejsze środki, które umożliwiałyby zagwarantowanie realizacji celów bezpieczeństwa ruchu drogowego i bezpieczeństwa publicznego, które państwo to sobie wyznaczyło. Republika Portugalska wskazuje w tym względzie, że zakaz nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów nie jest absolutny, lecz obowiązujący częściowo w tym znaczeniu, że nie ma zastosowania do skrzyń pojazdów przeznaczonych do przewozu towarów, ani do pojazdów niesamochodowych, takich jak np. statki.
Ocena Trybunału
25
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE, istnienie uchybienia powinno być oceniane według stanu faktycznego, jaki miał miejsce w momencie upływu terminu określonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 stycznia 2002 r. w sprawie C-423/00 Komisja przeciwko Belgii, Rec. s. I-593, pkt 14, z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie C-254/05 Komisja przeciwko Belgii, Rec. s. I-4269, pkt 39).
26
W niniejszej sprawie jest bezsporne, że do chwili wygaśnięcia dwumiesięcznego terminu ustanowionego w uzasadnionej opinii Republika Portugalska nie uchyliła art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 zakazującego nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych. Okoliczność, że państwo członkowskie przekazało później projekt regulacji nie zawierającej spornego przepisu nie zmienia w żaden sposób faktu, że przepis ten istniał w decydującym momencie.
27
Należy w związku z tym dokonać oceny zgodności omawianego przepisu, przytoczonego w pkt 6 niniejszego wyroku, z wskazanymi przez Komisję przepisami prawa wspólnotowego i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
28
Należy wskazać, że dyrektywa 92/22 nie ustanawia regulacji dotyczących barwnych folii nanoszonych na szyby pojazdów samochodowych, a dotyczy jedynie szyb stanowiących oryginalne wyposażenie tego rodzaju pojazdów, a mianowicie szyb przyciemnianych.
29
W braku harmonizacji wspólnotowej, oceny art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 należy dokonać wedle kryteriów ustanowionych w przepisach traktatu WE dotyczących swobodnego przepływu towarów i w odpowiednich przepisach porozumienia EOG.
30
Ponieważ te ostatnie z wskazanych przepisów są sformułowane w sposób prawie identyczny z przepisami traktatu, następujące rozważania dotyczące art. 28 WE i 30 WE należy rozumieć jako odnoszące się do odpowiednich przepisów porozumienia EOG, a mianowicie do art. 11 i 13 tego porozumienia.
— W przedmiocie wystąpienia ograniczenia swobodnego przepływu towarów
31
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wszelkie uregulowania państw członkowskich mogące bezpośrednio lub pośrednio, rzeczywiście lub potencjalnie, utrudnić handel wewnątrz Wspólnoty należy uznać za środki o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych, zakazane na mocy art. 28 WE (zob. w szczególności wyroki: z dnia 11 lipca 1974 r. w sprawie 8/74 Dassonville, Rec. s. 837, pkt 5; z dnia 19 czerwca 2003 r. w sprawie C-420/01 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I-6445, pkt 25 i z dnia 8 listopada 2007 r. w sprawie C-143/06 Ludwigs-Apotheke, Zb.Orz. s. I-9623, pkt 25).
32
W niniejszej sprawie Republika Portugalska przyznaje, że przewidziany w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 zakaz obejmujący nanoszenie wszelkiego rodzaju barwnych folii na szyby przednie i szyby znajdujące się obok siedzeń pasażerów pojazdów samochodowych ogranicza handel tymi produktami w Portugalii.
33
Należy w związku z tym stwierdzić, że ewentualni zainteresowani, handlowcy lub osoby prywatne, wiedząc o tym, że nie mogą nanieść tego rodzaju folii na szyby przednie i szyby znajdujące się obok siedzeń pasażerów pojazdów samochodowych nie mają praktycznie żadnego interesu w ich kupnie.
34
Jedyny wyjątek od zakazu przewidzianego w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 dotyczy nanoszenia barwnej folii na skrzynie pojazdów samochodowych przeznaczonych do przewozu towarów i na pojazdy niesamochodowe.
35
Sporny przepis utrudnia zatem handel w Portugalii prawie całością barwnych folii wyprodukowanych zgodnie z prawem lub wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim lub w państwie będącym stroną porozumienia EOG w celu nanoszenia ich na szyby pojazdów samochodowych.
36
W związku z powyższym zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 stanowi środek o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych w rozumieniu art. 28 WE i art. 11 porozumienia EOG, co do zasady niezgodny z obowiązkami wynikającymi z tego przepisu, chyba, że może on zostać obiektywnie uzasadniony.
— W przedmiocie wystąpienia uzasadnienia
37
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem środek o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych w przywozie może być uzasadniony wyłącznie jednym ze względów interesu ogólnego wymienionych w art. 30 WE lub wymogów nadrzędnych ustanowionych w orzecznictwie Trybunału (zob. w szczególności wyrok z dnia 20 lutego 1979 r. w sprawie 120/78 Rewe-Zentral, zwany wyrokiem w sprawie „Cassis de Dijon”, Rec. s. 649, pkt 8) pod warunkiem, że w obu przypadkach jest on odpowiedni do osiągnięcia zamierzonego celu i nie wykracza poza to, co konieczne do jego osiągnięcia (wyroki: z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie C-14/02 ATRAL, Rec. s. I-4431, pkt 64, z dnia 10 listopada 2005 r. w sprawie C-432/03 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I-9665, pkt 42 i ww. wyrok z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Belgii, pkt 33).
38
W niniejszej sprawie uzasadnienie przedstawione przez Republikę Portugalską dotyczyło po pierwsze, walki z przestępczością w ramach ochrony bezpieczeństwa publicznego i po drugie, kontroli poszanowania obowiązku założenia pasów bezpieczeństwa w ramach bezpieczeństwa ruchu drogowego. Walka z przestępczością i ochrona bezpieczeństwa ruchu drogowego mogą stanowić nadrzędne względy interesu ogólnego mogące uzasadnić utrudnienie swobodnego przepływu towarów (zob. w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego wyrok z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie C-54/05 Komisja przeciwko Finlandii, Zb.Orz. s. I-2473, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
Jednak do państw członkowskich należy wykazanie, że ich regulacje są odpowiednie do zapewnienia realizacji takich celów i zgodne z zasadą proporcjonalności (zob. podobnie, w szczególności wyrok z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-297/05 Komisja przeciwko Niderlandom, Zb.Orz. s I-7467, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
W tym względzie Republika Portugalska przedstawiła jedynie jeden argument na poparcie spornego środka, a mianowicie, że umożliwia on dokonanie bezpośredniej kontroli wnętrza pojazdów samochodowych poprzez zwykłą obserwację z zewnątrz.
41
O ile zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 rzeczywiście może ułatwić dokonanie takiej obserwacji i w związku z tym nadaje się do osiągnięcia celów walki z przestępczością i bezpieczeństwa ruchu drogowego, o tyle nie wynika z tego, że jest on konieczny do osiągnięcia tych celów i że nie istnieją inne, łagodniejsze środki umożliwiające ich realizację.
42
Kontrola wizualna jest bowiem jedynie jednym z wielu środków, którymi dysponują właściwe władze dla celów zwalczania przestępczości i naruszeń obowiązku zakładania pasów bezpieczeństwa.
43
Rzekomo konieczny charakter spornego środka nie został wykazany tym bardziej, że Republika Portugalska przyznała na rozprawie, że dopuszcza na swym terytorium handel pojazdami samochodowymi oryginalnie wyposażonymi w szyby przyciemniane w granicach przewidzianych w dyrektywie 92/22. Tego rodzaju szyby przyciemniane mogą — tak jak omawiane barwne folie — uniemożliwić dokonywaną z zewnątrz wizualną kontrolę wnętrza pojazdu.
44
W związku z tym, o ile nie przyjmie się założenia, że w zakresie pojazdów samochodowych oryginalnie wyposażonych w szyby przyciemniane właściwe władze zrezygnowały z walki z przestępczością i z zapewniania bezpieczeństwa ruchu drogowego, należy stwierdzić, że powinny one skorzystać z innych metod identyfikacji przestępców i osób, które naruszają obowiązek zakładania pasów bezpieczeństwa.
45
Ponadto Republika Portugalska nie wykazała, że w zakresie, w którym zakaz dotyczy wszystkich barwnych folii, jest on konieczny dla celów zapewnienia bezpieczeństwa ruchu drogowego i walki z przestępczością.
46
Jak bowiem podniosła Komisja na rozprawie, istnieje szeroki asortyment barwnych folii, sięgający od folii przeźroczystych do folii praktycznie przyciemnionych. Okoliczność ta, niezakwestionowana przez Republikę Portugalską, oznacza, że przynajmniej w przypadku niektórych folii, a mianowicie tych, które odznaczają się wystarczającym stopniem przejrzystości, możliwe jest przeprowadzenie wizualnej kontroli pojazdów samochodowych.
47
W konsekwencji omawiany zakaz należy uznać za nadmiernie restrykcyjny, i w związku z tym nieproporcjonalny w odniesieniu do zamierzonych celów.
48
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że zakazując w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 28 WE i 30 WE oraz art. 11 i 13 porozumienia EOG.
W przedmiocie kosztów
49
Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
1)
Zakazując w art. 2 ust. 1 dekretu z mocą ustawy nr 40/2003 z dnia 11 marca 2003 r. nanoszenia barwnych folii na szyby pojazdów samochodowych Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 28 WE i 30 WE oraz art. 11 i 13 porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r.
2)
Republika Portugalska zostaje obciążona kosztami postępowania.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: portugalski.