62017CJ0061
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
7 ta’ Awwissu 2018 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Tkeċċijiet kollettivi – Direttiva 98/59/KE – L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) – Kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” – Proċeduri ta’ konsultazzjoni mal-ħaddiema – Oneru tal-prova”
Fil-Kawżi magħquda C‑61/17, C‑62/17 u C‑72/17,
li għandhom bħala suġġett talbiet għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mil-Landesarbeitsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Berlin-Brandenburg, il-Ġermanja), permezz ta’ deċiżjonijiet tal‑24 ta’ Novembru 2016, li waslu fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑6 ta’ Frar 2017 (C‑61/17 u C‑62/17) u fid‑9 ta’ Frar 2017 (C‑72/17), fil-proċeduri
Miriam Bichat (C‑61/17),
Daniela Chlubna (C‑62/17),
Isabelle Walkner (C‑72/17)
vs
Aviation Passage Service Berlin GmbH & Co. KG,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn J. L. da Cruz Vilaça, President tal-Awla, E. Levits (Relatur), A. Borg Barthet, M. Berger, u F. Biltgen, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Sharpston,
Reġistratur: R. Șereș, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat‑12 ta’ April 2018,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal M. Bichat, minn F. Koch, Rechtsanwalt,
–
għal D. Chlubna, minn H. Kuster u U. Meißner, Rechtsanwälte,
–
għal I. Walkner, minn H. Kuster u U. Meißner, Rechtsanwälte,
–
għal Aviation Passage Service Berlin GmbH & Co. KG, minn U. Rupp u U. Schweibert, Rechtsanwältinnen,
–
għall-Gvern Ġermaniż, minn T. Henze u R. Kanitz, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn C. Valero kif ukoll minn F. Erlbacher u M. Kellerbauer, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑21 ta’ Ġunju 2018,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE tal‑20 ta’ Lulju 1998 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar redundancies kollettivi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 327).
2
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ tliet tilwimiet bejn, rispettivament, Miriam Bichat, Daniela Chlubna u Isabelle Walkner u l-persuna li kienet timpjegahom, Aviation Passage Service Berlin GmbH & Co. KG (iktar ’il quddiem “APSB”), dwar ir-regolarità tat-tkeċċijiet tagħhom fid-dawl tal-proċeduri ta’ konsultazzjoni previsti fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 98/59.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3
Fis‑17 ta’ Frar 1975, il-Kunsill tal-Komunitajiet Ewropej adotta d-Direttiva 75/129/KEE dwar l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri dwar it-tkeċċijiet kollettivi (ĠU 1975, L 48, p. 29).
4
Id-Direttiva tal-Kunsill 92/56/KEE, tal‑24 ta’ Ġunju 1992, emendat id-Direttiva 75/129 u kkompletat l-Artikolu 2 tagħha billi żiedet il-paragrafu 4 li huwa fformulat kif ġej:
“L-obbligi previsti fil-paragrafi 1, 2, u 3 għandhom japplikaw irrispettivament minn jekk id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkunx qed tittieħed mill-persuna li timpjega jew minn impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega.
Għal dak li jirrigwarda l-ksur allegat tal-obbligi ta’ informazzjoni, ta’ konsultazzjoni u ta’ notifika stabbiliti f’din id-direttiva, ma għandhiex tittieħed inkunsiderazzjoni kwalunkwe ġustifikazzjoni tal-persuna li timpjega bbażata fuq il-fatt li l-informazzjoni neċessarja ma ġietx ipprovduta lilha mill-impriża li ħadet id-deċiżjoni li wasslet għat-tkeċċijiet kollettivi.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
5
Għal raġunijiet ta’ ċarezza u razzjonalità, id-Direttiva 75/129, kif emendata bid-Direttiva 92/56, ġiet sussegwentement imħassra u ssostitwita bid-Direttiva 98/59 li wettqet il-kodifikazzjoni tad-Direttiva inizjali.
6
Il-premessa 2 tad-Direttiva 98/59 tgħid li:
“Billi huwa importanti li jkun hemm iżjed protezzjoni għall-ħaddiema fil-każ ta’ redundancies kollettivi waqt li jittieħed kont tal-bżonn ta’ żvilupp ibbilanċjat ekonomiku u soċjali fil-Komunità”.
7
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“1.   Meta dak li jħaddem ikun qed jikkontempla redundancies kollettivi, huwa għandu jibda konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tal-ħaddiema fi żmien tajjeb bl-iskop li jintlaħaq ftehim.
2.   Dawn il-konsultazzjonijiet għandhom, mill-inqas, ikopru mezzi u miżuri li jevitaw redundancies kollettivi jew tnaqqis ta’ numri ta’ impjegati affettwati, u biex jittaffew il-konsegwenzi billi jkun hemm rikors għal miżuri soċjali magħhom immirati, inter alia, li jgħinu għall-impjieg jew it-taħriġ mll-ġdid tal-ħaddiema mingħajr xogħol.
[…]
3.   Sabiex jgħinu r-rappreżentanti tal-ħaddiema biex jagħmlu proposti kostruttivi, min iħaddem għandu fi żmien tajjeb matul il-konsultazzjonijiet:
(a)
ifornihom bl-informazzjoni rilevanti kollha u
(b)
f’kull każ jagħtihom notifka bil-miktub:
(i)
tar-raġunijiet għar-redundancies ipproġettati;
(ii)
tan-numri [u] tal-kategoriji ta’ ħaddiema li se jisfaw bla xogħol;
(iii)
in-numru u l-kategoriji tal-ħaddiema normalment impjegati;
(iv)
tal-perijodu meta r-redundancies ipproġettati għandhom jiġu effettwati;
(v)
tal-kriterji proposti għas-selezzjoni tal-ħaddiema li se jisfaw bla xogħol sakemm u safejn il-leġislazzjoni u/jew il-prattika nazzjonali jagħtu l-poter għal dan lil min iħaddem;
(vi)
tal-metodu għall-kalkolu ta’ xi pagamenti tar-redundancy ta’ xort’oħra minn dawk ikkawżati mill-leġislazzjoni u/jew il-prattika nazzjonali.
[…]
4.   L-obbligi stabbiliti fil-paragrafi 1, 2, u 3, għandhom japplikaw irrespettivament minn jekk id-deċiżjoni dwar il-redundancies kollettivi tkux qed tittieħed minn min iħaddem jew minn impriża li tikkontrolla lil min iħaddem.
Waqt li jkun qed jiġi kkunsidrat il-ksur allegat tal-ħtiġiet ta’ l-informazzjoni, tal-konsultazzjoni u tan-notifika stabbiliti f’din id-Direttiva, m’għandux jittieħed kont ta’ xi difiża fuq il-parti ta’ min iħaddem fuq il-bażi li l-informazzjoni neċessarja ma ġietx ipprovduta lil min iħaddem mill-impriża li ħadet id-deċiżjoni li wasslet għar-redundancies kollettivi.”
8
L-Artikolu 5 tal-imsemmija direttiva jistabbilixxi li:
“Din id-Direttiva ma għandhiex taffetwa d-dritt ta’ l-Istati Membri li japplikaw jew jintroduċu liġijiet, regolamenti jew dispożizzjonijiet amministrattivi li huma iktar favorevoli għal ħaddiema jew li jippromovu jew li jippermettu l-applikazzjoni ta’ ftehim kollettivi iktar favorevoli għall-ħaddiema.”
9
L-Artikolu 6 tal-istess direttiva huwa fformulat kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ġudizzjarji u amministrattivi għall-infurzar ta’ l-obbligi taħt din id-Direttiva huma disponibbli għar-rappreżentanti tal-ħaddiema u/jew għall-ħaddiema.”
Id-dritt Ġermaniż
10
L-Artikolu 17 tal-Kündigungsschutzgesetz (il-Liġi dwar il-Protezzjoni kontra t-Tkeċċija Inġusta, BGBl. I, p. 1317, iktar ’il quddiem il-“KSchG”), jittrasponi l-Artikolu 2 tad-Direttiva 98/59 u jistabbilixxi li:
“(2)   Meta persuna li timpjega tkun qiegħda tipprevedi tkeċċijiet kollettivi, hija għandha f’ħin xieraq tipprovdi lir-rappreżentanti tal-ħaddiema bl-informazzjoni rilevanti u għandha, b’mod partikolari, tinnotifikahom bil-miktub dwar:
1.
ir-raġunijiet għat-tkeċċijiet ipproġettati;
2.
in-numru u l-kategoriji ta’ ħaddiema li ser jitkeċċew;
3.
in-numri u l-kategoriji tal-ħaddiema normalment impjegati;
4.
il-perijodu li matulu għandhom jitwettqu t-tkeċċijiet ipproġettati;
5.
il-kriterji proposti għall-għażla tal-ħaddiema li ser jitkeċċew;
6.
il-metodu għall-kalkolu ta’ kwalunkwe kumpens għal tkeċċija.
Il-konsultazzjonijiet bejn il-persuna li timpjega u r-rappreżentanti tal-ħaddiema għandhom, mill-inqas, jikkunsidraw il-possibbiltajiet sabiex jiġu evitati t-tkeċċijiet kollettivi jew sabiex jitnaqqas in-numru ta’ ħaddiema affettwati, u sabiex jittaffew il-konsegwenzi.
(3A)   L-obbligi fir-rigward ta’ informazzjoni, konsultazzjoni u notifika stabbiliti fil-paragrafi 1 sa 3 għandhom japplikaw, irrispettivament minn jekk id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi tkunx qiegħda tittieħed mill-persuna li timpjega jew minn impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega. Il-persuna li timpjega ma tistax tibbaża ruħha fuq il-fatt li l-informazzjoni neċessarja ma tkunx ġiet ipprovduta lilha mill-impriża li tkun ħadet id-deċiżjoni li wasslet għal tkeċċijiet kollettivi.”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
11
M. Bichat kienet impjegata, mill‑1 ta’ Mejju 1988, minn APSB kif ukoll mill-predeċessur legali tagħha fil-qasam tal-assistenza lill-passiġġieri fl-ajruport ta’ Tegel f’Berlin (il-Ġermanja). D. Chlubna u I. Walkner okkupaw pożizzjoni simili mill‑1 ta’ Mejju 1992.
12
APSB kienet taħdem esklużivament għal GlobeGround Berlin GmbH & Co. KG (iktar ’il quddiem “GGB”), attiva f’diversi oqsma ajruportwali. Matul l‑2008, din il-kumpannija nxtrat mill-grupp WISAG li wettaq ċerti ristrutturazzjonijiet, fejn il-konvenuta fil-kawża prinċipali żammet is-settur ta’ attività tagħha.
13
Peress li sostniet telf, GGB xoljiet, b’effett mit‑30 ta’ Ġunju 2014 u fi stadji, il-kuntratti konklużi ma’ APSB u informat lil din tal-aħħar li s-servizzi pprovduti kienu ġew fdati lil impriżi li ma jiffurmawx parti mill-grupp. Dawn tal-aħħar ma impjegaw mill-ġdid l-ebda membru tal-persunal ta’ APSB.
14
Fit‑22 ta’ Settembru 2014, waqt laqgħa ġenerali tas-soċji ta’ APSB, konvenuta fil-kawża prinċipali, GGB, fil-kwalità tagħha ta’ soċju uniku bi dritt tal-vot, adottat deċiżjoni li jintemmu l-attivitajiet ta’ APSB mill‑31 ta’ Marzu 2015 u li tiġi xolta l-organizzazzjoni mwaqqfa għall-eżerċizzju tal-imsemmija attivitajiet.
15
F’Jannar 2015, APSB informat lill-Kunsill tax-Xogħlijiet dwar it-tkeċċija kollettiva pproġettata u semgħet dak li kellu jgħid dwar dan is-suġġett, mingħajr madankollu ma ħadet inkunsiderazzjoni, sussegwentement, l-oppożizzjoni ta’ dan il-kunsill, espressa fir-rigward ta’ kull avviż tat-temm ta’ impjieg, għar-raġuni li din kienet sitwazzjoni ta’ defiċit fittizja, kemm f’dak li kien jirrigwarda APSB kif ukoll GGB.
16
Fid‑29 ta’ Jannar 2015, M. Bichat, D. Chlubna u I. Walkner ġew informati li r-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom kienet ser tintemm b’effett mill‑31 ta’ Awwissu 2015.
17
Diversi proċeduri tressqu b’suċċess kontra dawn it-tkeċċijiet kollettivi. Fl‑10 ta’ Ġunju 2015, APSB informat lill-Kunsill tax-Xogħlijiet li kellha l-intenzjoni li twettaq tkeċċija kollettiva ġdida. Din tal-aħħar seħħet fis‑27 ta’ Ġunju 2015 b’effett, din id-darba, mill‑31 ta’ Jannar 2016. F’dan il-kuntest, GGB indikat li r-raġunijiet kienu l-istess bħal dawk li kienu ġew ikkomunikati lill-Kunsill tax-Xogħlijiet ta’ APSB fit-tkeċċija kollettiva preċedenti, li kellha tidħol fis-seħħ fil‑31 ta’ Awwissu 2015.
18
Permezz ta’ sentenzi tat‑12 ta’ Jannar 2016 (Kawża C‑61/17), tat‑23 ta’ Frar 2016 (Kawża C‑62/17) u tal‑1 ta’ Marzu 2016 (Kawża C‑72/17), l-Arbeitsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Industrijali ta’ Berlin-Brandenburg, il-Ġermanja) ċaħdet ir-rikorsi rispettivi tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali. Dawn ir-rikorrenti appellaw minn dawn is-sentenzi quddiem il-qorti tar-rinviju.
19
Il-Landesarbeitsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Berlin-Brandenburg, il-Ġermanja) tqis li l-eżitu tal-kawżi pendenti quddiemha jiddependi, b’mod partikolari, mill-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59. F’dan ir-rigward, din il-qorti tirrileva li l-Artikolu 17 tal-KSchG, li jittrasponi kważi verbatim l-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, jagħti lok, fuq livell nazzjonali, għal interpretazzjonijiet differenti, b’mod partikolari, tal-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega”. Għaldaqstant, interpretazzjoni estensiva ta’ dan il-kunċett, li tinkludi wkoll kumpanniji mhux relatati f’termini ta’ leġiżlazzjoni dwar gruppi ta’ kumpanniji, iżda suġġetti biss għal kontroll de jure jew de facto, tista’ twassal għan-nullità tat-tkeċċijiet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, filwaqt li, skont interpretazzjoni restrittiva tal-imsemmi kunċett, dan ma huwiex il-każ.
20
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landesarbeitsgericht Berlin-Brandenburg (il-Qorti Industrijali Superjuri ta’ Berlin-Brandenburg) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin, li huma fformulati f’termini identiċi f’kull waħda minn dawn il-kawżi:
“1)
Impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-[Direttiva 98/59], tfisser biss impriża li l-influwenza tagħha hija żgurata b’ishma u bi drittijiet għal vot jew hija suffiċjenti influwenza kuntrattwali jew fattwali (minħabba, pereżempju, il-possibbiltajiet li għandhom persuni fiżiċi li jagħtu struzzjonijiet)?
2)
Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tkun fis-sens li ma hijiex meħtieġa influwenza żgurata b’ishma jew bi drittijiet għal vot:
Ikun hemm ukoll ‘deċiżjoni dwar [tkeċċijiet] kollettivi’ fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-[Direttiva 98/59] jekk l-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega timponi fuq din tal-aħħar kundizzjonijiet li jrendu t-tkeċċijiet ekonomikament neċessarji għall-persuna li timpjega?
3)
Fil-każ li r-risposta għat-tieni domanda tkun fl-affermattiv:
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(4) moqri flimkien mal-Artikolu 2(3)(a), mal-Artikolu 2(3)(b)(i), kif ukoll mal-Artikolu 2(1) tad-[Direttiva 98/59] jeżiġi li r-rappreżentanza tal-ħaddiema tkun ukoll informata bir-raġunijiet ekonomiċi jew oħra li abbażi tagħhom l-impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega tkun ħadet id-deċiżjonijiet tagħha li wasslu sabiex il-persuna li timpjega tipprevedi tkeċċijiet kollettivi?
4)
Huwa kompatibbli mal-Artikolu 2(4) moqri flimkien mal-Artikolu 2(3)(a), mal-Artikolu 2(3)(b)(i), kif ukoll mal-Artikolu 2(1) tad-[Direttiva 98/59], li l-ħaddiema li jkunu ppreżentaw rikors ġudizzjarju għall-annullament tat-tkeċċija tagħhom fil-kuntest ta’ tkeċċija kollettiva u li jsostnu li l-persuna li timpjegahom, li tkun responsabbli mit-tkeċċija, ma segwietx korrettament il-proċedura ta’ konsultazzjoni mar-rappreżentanza tal-ħaddiema, ikollhom oneru ta’ preżentazzjoni ta’ fatti u ta’ produzzjoni ta’ provi li jmur lil hinn mill-oneru ta’ prova ta’ sitwazzjoni ta’ kontroll fuq il-persuna li timpjega?
5)
Fil-każ li r-risposta għar-raba’ domanda tkun fl-affermattiv:
Liema obbligi oħra ta’ preżentazzjoni ta’ fatti u ta’ produzzjoni ta’ provi jistgħu jiġu imposti fuq il-ħaddiema f’dan il-każ skont id-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq?”
21
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tad‑9 ta’ Marzu 2017, il-Kawżi C‑61/17, C‑62/17 u C‑72/17 ġew magħquda għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u orali, kif ukoll tas-sentenza.
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
Fuq l-ammissibbiltà
22
Għandu jiġi osservat, qabelxejn, li l-Gvern Ġermaniż isostni li din id-domanda hija inammissibbli inkwantu tirrigwarda problema ta’ natura ipotetika u li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, fid-dawl tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi ppreżentati mill-qorti tar-rinviju, tirrispondi għal din id-domanda b’mod utli.
23
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, huma biss il-qrati nazzjonali, li quddiemhom titressaq il-kawża u li għandhom jassumu r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandhom jevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex ikunu jistgħu jagħtu s-sentenza tagħhom kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li huma jagħmlu lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, peress li d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tiddeċiedi (sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth (C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punt 42 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
24
Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss tirrifjuta li tiddeċiedi fuq domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali meta jidher b’mod ċar li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea mitluba bl-ebda mod ma hija relatata mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex l-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, SEGRO u Horváth, C‑52/16 u C‑113/16, EU:C:2018:157, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
25
Issa, f’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li, l-ewwel nett, wara talba għal informazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat, fil‑25 ta’ Ottubru 2017, lill-qorti tar-rinviju, din tal-aħħar tenniet kemm in-neċessità ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari sabiex tkun tista’ tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja.
26
It-tieni nett, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 32 tal-konklużjonijiet tagħha, l-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju ma humiex ta’ natura li jagħmlu l-ewwel domanda ipotetika.
27
Minn dan jirriżulta li din id-domanda preliminari hija ammissibbli.
Fuq il-mertu
28
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” ikopri biss impriża marbuta ma’ din il-persuna li timpjega permezz ta’ ishma jew ta’ drittijiet tal-vot jew ukoll impriża li, permezz tar-rabtiet kuntrattwali jew taċ-ċirkustanzi ta’ fatt, teżerċita l-istess tip ta’ influwenza fuq l-imsemmija persuna li timpjega.
29
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, fl-ewwel lok, li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 ma jiddefinixxix il-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega”, u lanqas ma jirreferi f’dan ir-rigward għad-dritt tal-Istati Membri. Issa, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza jirriżulta li t-termini ta’ dispożizzjoni tal-imsemmi dritt li ma tagħmel ebda riferiment speċifiku għad-dritt tal-Istati Membri sabiex tiddetermina t-tifsira u l-għan tagħha għandhom normalment jingħataw, fl-Unjoni Ewropea kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑27 ta’ Jannar 2005, Junk, C‑188/03, EU:C:2005:59, punti 29 u 30, kif ukoll tat‑13 ta’ Mejju 2015, Lyttle et, C‑182/13, EU:C:2015:317, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30
F’dawn iċ-ċirkustanzi, u bħall-kunċett ta’ “stabbiliment” imsemmi fl-Artikolu 1(1)(a)(ii) tad-Direttiva 98/59, il-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega”, li jinsab fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) ta’ din id-direttiva, għandu jingħata interpretazzjoni awtonoma u uniformi fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Mejju 2015, Lyttle et, C‑182/13, EU:C:2015:317, punt 26 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
31
Qabelxejn, għandu jiġi ppreċiżat li l-kunċett ta’ “kontroll” għall-finijiet tad-Direttiva 98/59 ikopri, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 50 tal-konklużjonijiet tagħha, sitwazzjoni li fiha impriża tista’ tadotta deċiżjoni strateġika jew kummerċjali li tobbliga lill-persuna li timpjega tipprevedi jew twettaq tkeċċijiet kollettivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et, C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 48).
32
Minkejja din il-preċiżazzjoni, il-formulazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59, ma tippermettix, waħedha, li jiġu ddeterminati liema huma r-rabtiet bejn l-impriża u l-persuna li timpjega li jippermettu li jiġi ddeterminat f’liema ċirkustanzi tal-ewwel “tikkontrolla” lit-tieni. F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-oriġini ta’ din id-dispożizzjoni kif ukoll l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
33
Għal dak li jirrigwarda, l-ewwel nett, l-oriġini tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59, għandu jitfakkar li l-approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri dwar it-tkeċċijiet kollettivi kienet, inizjalment, l-għan tad-Direttiva 75/129, imsemmija fil-punt 3 ta’ din is-sentenza, li ġiet emendata bid-Direttiva 92/56.
34
Is-sitt premessa tad-Direttiva 92/56 tippreċiża li din id-direttiva hija intiża li tiżgura li l-obbligi tal-persuni li jimpjegaw fil-qasam tal-informazzjoni, tal-konsultazzjoni u tan-notifika japplikaw indipendentement minn jekk id-deċiżjoni dwar it-tkeċċijiet kollettivi toriġinax mill-persuna li timpjega jew minn impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega. Għal dan il-għan, id-Direttiva 92/56 introduċiet, fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 75/129, il-paragrafu 4, li jikkorrispondi għall-paragrafu 4 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 98/59.
35
Kemm id-Direttiva 98/59 kif ukoll, preċedentement, id-Direttiva 75/129, li hija ssostitwixxiet, jiżguraw armonizzazzjoni parzjali tar-regoli ta’ protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta’ tkeċċijiet kollettivi, jiġifieri l-proċedura li għandha tiġi segwita meta jseħħu tali tkeċċijiet (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, AGET Iraklis, C‑201/15, EU:C:2016:972, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, fil-kuntest ta’ din l-armonizzazzjoni parzjali, il-leġiżlatur ried, bl-adozzjoni tad-Direttiva 92/56, u sussegwentement bl-adozzjoni tad-Direttiva 98/59, jimla lakuna fil-leġiżlazzjoni preċedenti tiegħu u jippreċiża l-obbligi tal-persuni li jimpjegaw li jifformaw parti minn grupp ta’ impriżi. Għalhekk, f’kuntest ekonomiku kkaratterizzat mill-eżistenza ta’ għadd dejjem jikber ta’ gruppi bħal dawn, l-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 jippermetti li jiġi żgurat, meta impriża tkun ikkontrollata minn oħra, it-twettiq b’mod effettiv tal-għan ta’ din id-direttiva, li, kif indikat fit-tieni premessa tagħha, għandha l-għan li ssaħħaħ il-protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta’ tkeċċijiet kollettivi (sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et, C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 44 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
37
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 2(1) u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59, fis-sens li, indipendentement mill-fatt li t-tkeċċijiet kollettivi huma previsti jew ipproġettati wara deċiżjoni tal-impriża li timpjega l-ħaddiema kkonċernati jew wara deċiżjoni tal-kumpannija omm tagħha, hija dejjem l-ewwel waħda minn dawn iż-żewġ kumpanniji li hija obbligata, bħala persuna li timpjega, tibda l-konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tal-ħaddiema tagħha (sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2009, Akavan Erityisalojen Keskusliitto AEK et, C‑44/08, EU:C:2009:533, punt 62).
38
It-tieni nett, għal dak li jirrigwarda l-għan tad-Direttiva 98/59, din hija intiża, kif jirriżulta b’mod ċar mill-premessa 2 ta’ din id-direttiva, li ssaħħaħ il-protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta’ tkeċċijiet kollettivi. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, skont l-Artikolu 2(2) tal-imsemmija direttiva, il-konsultazzjonijiet mar-rappreżentanti tal-ħaddiema qabel it-tkeċċijiet kollettivi jirrigwardaw il-possibbiltà li jiġu evitati jew imnaqqsa t-tkeċċijiet kollettivi kif ukoll il-possibbiltajiet sabiex jittaffew il-konsegwenzi billi jkun hemm rikors għal miżuri soċjali li jakkumpanjawhom intiżi, b’mod partikolari, sabiex il-ħaddiema mkeċċija jiġu impjegati jew imħarġa mill-ġdid (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2016, AGET Iraklis, C‑201/15, EU:C:2016:972, punti 27 u 28).
39
Għal dan il-għan, il-protezzjoni tal-ħaddiema fil-każ ta’ tkeċċijiet kollettivi tkun imsaħħa skont kemm ikunu estensivi l-kriterji applikati għad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega”, li jinsab fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59, iżda dawn il-kriterji għandhom madankollu josservaw id-dritt tal-Unjoni u l-prinċipji tiegħu, bħall-prinċipju ta’ ċertezza legali.
40
F’dawn iċ-ċirkustanzi, minn interpretazzjoni tal-oriġini kif ukoll tal-għan tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 jirriżulta, minn naħa, li l-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” ikopri kull impriża li, minħabba l-appartenenza għall-istess grupp jew sehem fil-kapital azzjonarju li jagħtiha l-maġġoranza tal-voti fil-laqgħa ġenerali u/jew fil-korpi deċiżjonali eżistenti fi ħdan il-persuna li timpjega, tista’ tobbliga lil din tal-aħħar tadotta deċiżjoni li tipprevedi jew li twettaq tkeċċijiet kollettivi.
41
Barra minn hekk, għandhom jitqiesu wkoll li jaqgħu taħt dan il-kunċett sitwazzjonijiet fejn impriża, filwaqt li ma jkollhiex il-maġġoranza tal-voti mfakkra fil-punt preċedenti, tkun tista’ teżerċita influwenza determinanti, fis-sens tal-punt 31 ta’ din is-sentenza, li hija riflessa fir-riżultati tal-votazzjonijiet fil-korpi tal-kumpanniji, u dan minħabba, b’mod partikolari, kapital azzjonarju mifrux tal-persuna li timpjega, livell relattivament baxx ta’ parteċipazzjoni tas-soċji fil-laqgħat jew l-eżistenza ta’ ftehim bejn is-soċji fi ħdan il-persuna li timpjega.
42
Min-naħa l-oħra, sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, kriterji purament fattwali, bħal dak tal-eżistenza ta’ interess patrimonjali komuni bejn il-persuna li timpjega u l-impriża l-oħra jew dak tal-“aħjar interessi tal-impriża li tissodisfa l-obbligi ta’ informazzjoni, ta’ konsultazzjoni u ta’ notifika previsti mid-Direttiva 98/59”, imsemmi mill-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tagħha, ma jistgħux jistabbilixxu l-eżistenza ta’ sitwazzjoni li fiha impriża tikkontrolla lill-persuna li timpjega, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59.
43
Barra minn hekk, l-użu eventwali ta’ tali kriterji jista’ jwassal sabiex qorti nazzjonali jkollha twettaq investigazzjonijiet diffiċli u b’riżultat inċert, bħal dawk dwar l-evalwazzjoni tan-natura u tal-intensità tad-diversi interessi komuni għall-impriżi kkonċernati, li jistgħu jippreġudikaw l-imsemmi prinċipju ta’ ċertezza legali.
44
Barra minn hekk, huwa minnu li sempliċi relazzjoni kuntrattwali, sa fejn tali relazzjoni ma tippermettix lil impriża teżerċita influwenza determinanti fuq id-deċiżjonijiet ta’ tkeċċija meħuda mill-persuna li timpjega, ma tistax titqies li hija suffiċjenti sabiex tiġi stabbilita relazzjoni ta’ kontroll, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59.
45
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva 98/59 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” ikopri kull impriża marbuta ma’ din il-persuna li timpjega permezz ta’ sehem fil-kapital azzjonarju ta’ din tal-aħħar jew permezz ta’ rabtiet ġuridiċi oħra li jippermettulha teżerċita influwenza determinanti fil-korpi deċiżjonali tal-persuna li timpjega u tobbliga lil din tal-aħħar tipprevedi jew twettaq tkeċċijiet kollettivi.
Fuq it-tieni sal-ħames domanda
46
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni sal-ħames domanda.
Fuq l-ispejjeż
47
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(4) tad-Direttiva tal-Kunsill 98/59/KE tal‑20 ta’ Lulju 1998 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar redundancies kollettivi, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-kunċett ta’ “impriża li tikkontrolla lill-persuna li timpjega” ikopri kull impriża marbuta ma’ din il-persuna li timpjega permezz ta’ sehem fil-kapital azzjonarju ta’ din tal-aħħar jew permezz ta’ rabtiet ġuridiċi oħra li jippermettulha teżerċita influwenza determinanti fil-korpi deċiżjonali tal-persuna li timpjega u tobbliga lil din tal-aħħar tipprevedi jew twettaq tkeċċijiet kollettivi.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.