61971C0005(01)
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
KARL ROEMER
της 13ης Οκτωβρίου 1971 (
*1
)
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
Επί της υποθέσεως με την οποία θα ασχοληθώ σήμερα, οι διάδικοι ανέπτυξαν κατά τη συνεδρίαση της 29ης Ιουνίου 1971, ύστερα από πρόσκληση του Δικαστηρίου, τις απόψεις τους περί του παραδεκτού της αγωγής. Και οι προτάσεις μου της 13ης Ιουλίου 1971 περιορίστηκαν στο θέμα αυτό, αν και το αντικείμενό τους επεκτάθηκε αρκετά. Υπενθυμίζω ότι στις προτάσεις μου αυτές, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί το παραδεκτό της αγωγής. Αυτή εξακολουθεί να είναι ακόμη και σήμερα η γνώμη μου. Το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί του σημείου αυτού, αλλά αποφάσισε μόνο να γίνει η συζήτηση επί της ουσίας και να ληφθεί απόφαση επί του παραδεκτού της αγωγής συγχρόνως με την απόφαση επί της ουσίας.
Αφού συζητήθηκε η ουσία της υποθέσεως στις 22 Σεπτεμβρίου 1971, θα ήθελα τώρα να εκφράσω την άποψή μου σχετικά. Αυτό θα γίνει χωρίς να αναφερθώ πάλι στα πραγματικά περιστατικά, τα οποία ανέπτυξα ήδη στις παλαιότερες προτάσεις μου. Επίσης, όπως είναι αυτονόητο, δεν θα θίξω πάλι όλα τα σημεία με τα οποία ασχολήθηκα στις προτάσεις της 13ης Ιουλίου 1971.
I —
Για να δοθεί απάντηση στο ερώτημα, αν το Συμβούλιο, κατά την έκδοση του κανονισμού 769/68 (Abl. L 143, σ. 14) σε εκτέλεση του κανονισμού 1009/67 (Abl. 308, σ. 1) διέπραξε υπηρεσιακό πταίσμα — αυτή είναι, ως γνωστό, η άποψη της ενάγουσας — πρέπει καταρχήν να εξεταστεί, αν αυτός ο εκτελεστικός κανονισμός πρέπει να θεωρηθεί παράνομος. Γιατί η έλλειψη νομιμότητας είναι γενικά η πρώτη προϋπόθεση για την αξίωση αποζημιώσεως, ακόμη και αν, ασφαλώς, δεν επαρκεί. Κατά την άποψη της ενάγουσας η έλλειψη νομιμότητας προκύπτει από δύο λόγους. Κατ' αρχήν παραβιάζεται το άρθρο 37 του κανονισμού 1009/67. Εξάλλου το Συμβούλιο θέσπισε ρύθμιση που εισάγει διακρίσεις, δηλαδή παραγνώρισε την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως.
1.
Ας εξετάσω πρώτα την πρώτη αιτίαση. Όπως ανέπτυξα ήδη στις προτάσεις μου της 13ης Ιουλίου 1971, δόθηκε εξουσιοδότηση προς χορήγηση αντισταθμιστικών καταβολών σε εργοστάσια ζάχαρης, σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού 769/68, μόνο για την περίπτωση κατά την οποία η με καθορισμένο τρόπο υπολογιζόμενη εθνική τιμή της λευκής ζάχαρης θα υπερέβαινε την ενδεικτική τιμή της λευκής ζάχαρης που ισχύει από την 1η Ιουλίου 1968. Αυτή η σύντομη διατύπωση ισχύει τουλάχιστον για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία. Κατά την άποψη της ενάγουσας θα ήταν, αντίθετα, ορθό, αποφασιστικό σημείο αναφοράς να καταστεί η τιμή παρεμβάσεως και όχι η ενδεικτική τιμή.
Ως προς την αιτίαση αυτή πρέπει εκ των προτέρων να ειπωθεί αμέσως ότι η ορθότητά της δεν αποδεικνύεται από το γράμμα του άρθρου 37 του κανονισμού 1009/67. Αυτή η διάταξη αναφέρει μόνο τα εξής: «Για τα υφιστάμενα κατά την 1η Ιουλίου 1968 αποθέματα ζάχαρης το Συμβούλιο εκδίδει προτάσει της Επιτροπής κατά τη διαδικασία (ψηφοφορίας) του άρθρου 43, παράγραφος 2, της Συνθήκης, διατάξεις περί των μέτρων που απαιτούνται προς αντιστάθμιση της διαφοράς μεταξύ των εσωτερικών τιμών ζάχαρης και των τιμών που ισχύουν από την 1η Ιουλίου 1968.» Γίνεται λοιπόν λόγος γενικά για «απαιτούμενα μέτρα», πράγμα που, κατά την ορθή άποψη, αποτελεί ένδειξη για την ύπαρξη διακριτικής ευχέρειας του νομοθέτη.
Επίσης δεν διευκρινίζονται οι τιμές, δεν αναφέρεται για ποιες από τις διάφορες τιμές που ισχύουν στα πλαίσια που προβλέπονται από την οργάνωση της αγοράς (ενδεικτικές τιμές, τιμές παρεμβάσεως, παράγωγες τιμές παρεμβάσεως) πρόκειται. Αυτό φαίνεται επίσης εύλογο, εφόσον κατά το χρόνο εκδόσεως του κανονισμού 1009/67 (στις 18 Δεκεμβρίου 1967) δεν είχαν ακόμα καθοριστεί οι τιμές για το οικονομικό έτος που άρχιζε την 1η Ιουλίου 1968. Αυτό συνέβη μόνο αργότερα, δηλαδή στις 9 Απριλίου 1968, κανονισμοί 430 και 432 (Abl. L 89, σ. 2 και σ. 4), καθώς και στις 18 Ιουνίου 1968, κανονισμός 767 (Amtsblatt L 143, σ. 11). Επομένως δεν προκύπτει κανένα στοιχείο υπέρ της ορθότητας της απόψεως της ενάγουσας, από τη διατύπωση του άρθρου 37 του κανονισμού 1009/67.
Ούτε μπορεί να λεχθεί, κατά τη γνώμη μου, περαιτέρω, και έρχομαι έτσι στο δεύτερο σημείο, ότι από τον κανονισμό 769/68 μπορεί να προκύψει πειστική ένδειξη για το ότι οι τιμές παρεμβάσεως θα έπρεπε να είναι τα αποφασιστικά σημεία αναφοράς, λόγω του ότι στο άρθρο 2, παράγραφος 2, γίνεται αναφορά στην τιμή παρεμβάσεως σε συνδυασμό με τον καθορισμό του ποσού της αντισταθμιστικής καταβολής. Προς αυτό αντιτίθεται το σαφές γράμμα της παραγράφου 1, του άρθρου 2, που λαμβάνει ως αφετηρία τη διαφορά μεταξύ εθνικών και ενδεικτικών τιμών. Εξάλλου δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το ότι το άρθρο 2, παράγραφος 2 αναφέρει μόνο: «Το ύψος αυτής της αντισταθμιστικής καταβολής… υπολογίζεται βάσει της διαφοράς…» Δεν προβλέπεται λοιπόν ότι το ύψος της αντισταθμιστικής καταβολής είναι ίσο με αυτή τη διαφορά. Υπ' αυτό το πρίσμα φαίνεται πειστικό να θεωρήσει κανείς, συμφωνώντας με το Συμβούλιο, ότι η λειτουργία της εν λόγω παραγράφου συνίσταται στον καθορισμό του τρόπου υπολογισμού της τιμής παρεμβάσεως, δηλαδή ενός από τα στοιχεία που αναφέρονται στην παράγραφο 1.
Ούτε από την επιχειρηματολογία της ενάγουσας που αναφέρεται στη σχέση μεταξύ της κατώτατης τιμής των τεύτλων και της τιμής της ζάχαρης προκύπτει τίποτε. Στο σημείο αυτό ανέφερε, ως γνωστό, ότι παλαιότερα, δηλαδή κατά το εθνικό σύστημα υπήρχε σταθερή σχέση μεταξύ της κατώτατης τιμής των τεύτλων, που ήταν εγγυημένη για τους καλλιεργητές τεύτλων, και της σταθερής τιμής της λευκής ζάχαρης. Ο υπολογισμός της σταθερής τιμής γινόταν κατά τρόπο ώστε να μπορεί από αυτή να καταβάλλεται η κατώτατη τιμή των τεύτλων. Ισχυρίζεται ότι τώρα η τιμή παρεμβάσεως ανέλαβε αυτό το ρόλο, ότι η κατώτατη τιμή των τεύτλων, όπως προκύπτει από διάφορους κοινοτικούς κανονισμούς, συναρτάται προς την τιμή παρεμβάσεως, και επομένως ότι φαίνεται εύλογη η σύγκριση, στα πλαίσια ενός συστήματος αντισταθμίσεως, της παλαιότερης εθνικής τιμής με την τιμή παρεμβάσεως της κοινής οργανώσεως αγοράς. Κατ' αυτού του εντυπωσιακού, εκ πρώτης όψεως, συμπεράσματος το Συμβούλιο αντέταξε ότι στην πραγματικότητα ο ρόλος της τιμής παρεμβάσεως δεν είναι ο ίδιος με αυτόν της παλαιότερης σταθερής τιμής που ίσχυε στην Ομοσπονδιακή Γερμανία και αυτό απλούστατα επειδή δεν αποτελεί παρά μόνο το κατώτατο όριο ενός πλαισίου τιμής, εντός του οποίου πρέπει να διαμορφώνεται η τιμή της ζάχαρης στην αγορά (στο γεγονός αυτό θα επανέλθω υπό άλλο πρίσμα παρακάτω). Εκτός αυτού, η τιμή των τεύτλων αποτελεί, κατά το Συμβούλιο, μόνο ένα από τα περισσότερα στοιχεία του κόστους. Αν επιδιωκόταν πράγματι αντιστάθμιση ως προς τις διαφορετικές τιμές των τεύτλων, τότε οι κρίσιμες διατάξεις θα είχαν διατυπωθεί ασφαλώς αντίστοιχα. Δεν μπορεί κατά τη γνώμη μου να αμφισβητηθεί η ορθότητα αυτών των αντιρρήσεων, έτσι ώστε στην πράξη να αποκλείεται η εξέταση της βασιμότητας της αγωγής υπό το πρίσμα, με το οποίο μόλις ασχολήθηκα.
Τέλος δεν προκύπτει σαφώς τίποτε από την αναφορά της ενάγουσας στο σύστημα αντισταθμίσεως για απώλειες λόγω ανατιμήσεως, που θεσπίστηκε με απόφαση της Επιτροπής της 4ης Δεκεμβρίου 1969 και προσανατολίζεται κυρίως προς την τιμή παρεμβάσεως. Όπως ορθά τονίζει το Συμβούλιο, εδώ πρόκειται για διαφορετική ρύθμιση, εντελώς διαφορετικού προβλήματος. Εκτός αυτού θα ήταν οπωσδήποτε δυνατό να προσανατολιστεί αυτή η αντιστάθμιση, με διαφορετικό ποσοστό, προς την ενδεικτική τιμή, ακριβώς επειδή αυτή παρουσιάζει σταθερή διαφορά από την τιμή παρεμβάσεως.
Πρέπει περαιτέρω να αντιταχθούν στην άποψη της ενάγουσας (αντιστάθμιση με βάση τις τιμές παρεμβάσεως) τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της κοινής οργανώσεως στον τομέα της ζάχαρης. Σε αυτά ανήκει το ήδη αναφερθέν γεγονός ότι δεν υφίστανται σταθερές τιμές, αλλά επιδιώκεται η λειτουργία των νόμων της αγοράς εντός πλαισίου που καθορίζεται από τις ενδεικτικές τιμές και τις τιμές παρεμβάσεως: στο πλαίσιο αυτό οι τιμές στην αγορά μπορούν να διαμορφώνονται ελεύθερα. Είναι φανερό ότι η εξέλιξη των τιμών ακολούθησε αντίστοιχη πορεία ύστερα από τη θέση σε ισχύ της οργανώσεως της αγοράς στον τομέα της ζάχαρης. Αυτό προκύπτει από τις αναπτύξεις του Συμβουλίου, κατά τις οποίες οι πραγματικές τιμές της λευκής ζάχαρης στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία κατά τους μήνες που ακολούθησαν τη θέση σε ισχύ του κανονισμού 1009/67 ήταν μάλιστα ανώτερες της παλαιότερης εθνικής σταθερής τιμής. Παρόμοια εικόνα προκύπτει από τους ισχυρισμούς της ενάγουσας, ακόμα και αν αυτή τονίζει ότι η ελαφρά άνοδος του μέσου όρου της τιμής της λευκής ζάχαρης κατά τους μήνες Ιούλιο μέχρι Νοέμβριο 1968 δεν αφορούσε τη Βόρεια Γερμανία, όπου οι τιμές κατά τους μήνες Ιούλιο μέχρι Οκτώβριο 1968 ήταν κατώτερες της παλαιάς σταθερής τιμής. Στην πραγματικότητα αυτή η μείωση της τιμής ήταν πολύ περιορισμένης εκτάσεως (21 πφένιχ ανά καντάρι (
1
). Αν όμως, ενόψει αυτής της καταστάσεως, είχε επιτραπεί η αντιστάθμιση βάσει της τιμής παρεμβάσεως, όπως θεωρεί ορθό η ενάγουσα, τότε θα είχε προκύψει προφανώς πρόσθετο κέρδος για τους δικαιούχους (δηλαδή του ύψους της διαφοράς μεταξύ των πραγματικών τιμών και της τιμής παρεμβάσεως). Εν τούτοις, αυτό δεν μπορεί ασφαλώς να ήταν το νόημα του αντισταθμιστικού μέτρου, το οποίο εξετάζουμε, και άρα είναι βέβαιο ότι η τιμή παρεμβάσεως δεν ήταν το κατάλληλο σημείο αναφοράς.
Εξίσου σαφές είναι, κατά τη γνώμη μου, τέλος, ότι δεν θα μπορούσε να λαμβάνεται υπόψη η πράγματι εισπραττόμενη τιμή. Στο σημείο αυτό είναι ήδη σημαντικό το συμπέρασμα, ότι το άρθρο 37 του κανονισμού 1009/67 αναφέρει τις ισχύουσες, δηλαδή τις οριζόμενες από το νόμο τιμές. Εκτός αυτού, μία τέτοια ρύθμιση θα είχε πιθανόν ως αποτέλεσμα ότι τα ενδιαφερόμενα εργοστάσια ζάχαρης δεν θα κατέβαλλαν ιδιαίτερη προσπάθεια να επιτύχουν τιμή υψηλότερη της τιμής παρεμβάσεως για τα παλαιά τους αποθέματα. Η τιμή δεν θα διαμορφωνόταν λοιπόν σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς και σε επίπεδο υψηλότερο αυτού της τιμής παρεμβάσεως, όπως προβλέπεται από τις θεμελιώδεις αρχές της οργανώσεως της αγοράς στον τομέα της ζάχαρης, και αυτό σε βάρος του δημόσιου τομέα, δηλαδή των φορολογουμένων, οι οποίοι τελικά θα έφεραν το βάρος της αντισταθμίσεως.
Γι' αυτό θα ήμουν της γνώμης — διαφορετικό συμπέρασμα δεν είναι καθόλου δυνατό — ότι σύμφωνα με την έννοια και το σκοπό της οργανώσεως της αγοράς ήταν τελείως δικαιολογημένο, να προβλέπεται για τις λεγόμενες χώρες με υψηλή τιμή αντιστάθμιση ως προς τις ενδεχόμενες διαφορές τιμών, βάσει των ενδεικτικών τιμών, δηλαδή του ανώτατου ορίου του πλαισίου τιμής του κοινοτικού δικαίου, όπως προβλέπει ο προσβαλλόμενος κανονισμός. Εν πάση περιπτώσει δεν φαίνεται τίποτε που θα μπορούσε να καταστήσει παράνομη, κατά τα μέτρα του βασικού κανονισμού 1009/67, την εισαγωγή αυτού του συστήματος και τη μη εισαγωγή εκείνου που θεωρεί ορθό η ενάγουσα.
Εξάλλου θα μπορούσε στο σημείο αυτό να παρατηρηθεί ακόμη, χάριν πληρότητας, ότι επιδιώχθηκε αντιστάθμιση μόνο για αισθητές διαφορές τιμής. Αυτό προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού 769/68, και είναι από οικονομική άποψη εύλογο και δεν αντίκειται στις αρχές του κράτους δικαίου. Αν όμως γίνει σύγκριση των αριθμών, θα έπρεπε να φαίνεται εξαιρετικά αμφίβολο, αν ακριβώς η διαφορά ακριβώς μεταξύ της παλαιάς τιμής της ακατέργαστης ζάχαρης και της τιμής παρεμβάσεως μπορεί να θεωρηθεί αισθητή. Η τιμή παρεμβάσεως της ακατέργαστης ζάχαρης (εκφρασμένης σε αξία λευκής ζάχαρης) ανερχόταν σε 20,11 λογιστικές μονάδες, ενώ η παλαιά εθνική τιμή (κατά τους υπολογισμούς της ενάγουσας) σε 20,76 ή (κατά τους υπολογισμούς του Συμβουλίου) σε 20,55 λογιστικές μονάδες. Υπό το πρίσμα αυτό δεν φαίνεται εσφαλμένη η άποψη ότι, ακόμη και αν λαμβανόταν η τιμή παρεμβάσεως ως κρίσιμο σημείο αναφοράς για την αντιστάθμιση, δεν θα επερχόταν οπωσδήποτε το επιθυμητό για την ενάγουσα αποτέλεσμα. Αυτό όμως αποτελεί, το λέγω απερίφραστα, μόνο πρόσθετη και όχι αποφασιστική σκέψη για την κρίση της προκειμένης περίπτωσης.
2.
Προβλήθηκε στη συνέχεια ο ισχυρισμός ότι ο παράνομος χαρακτήρας του κανονισμού 769/68, το υπενθυμίζω, προκύπτει από την παράβαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, δηλαδή από τη παράβαση γενικής αρχής του δικαίου, καθώς και της αρχής που κατοχυρώνεται με το άρθρο 40, παράγραφος 3 της Συνθήκης ΕΟΚ και που ισχύει ασφαλώς και για το παράγωγο κοινοτικό δίκαιο. Θα εξετάσω στη συνέχεια πώς έχει αυτό το θέμα.
Στο σημείο αυτό η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι η θεσπισθείσα ρύθμιση εισάγει διακρίσεις σε βάρος των παραγωγών ακατέργαστης ζάχαρης της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, διότι η χορήγηση αντισταθμίσεως συναρτάται προς την εξέλιξη της τιμής της λευκής ζάχαρης και διότι ίσχυαν διαφορετικά σημεία αναφοράς, ανάλογα με το αν η επιβάρυνση ήταν ληξιπρόθεσμη ή αν μπορούσε να χορηγηθεί αντιστάθμιση (στην πρώτη περίπτωση, δηλαδή για τις χώρες με χαμηλή τιμή, κρίσιμη ήταν η τιμή παρεμβάσεως, ενώ στη δεύτερη περίπτωση καθοριστική ήταν, ως γνωστό, η ενδεικτική τιμή).
Ας εξετάσω πρώτα το πρώτο σημείο αυτής της αιτιάσεως. Μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να δοθεί απάντηση σχετικά εύκολα. Πράγματι, η σύνδεση της ρυθμίσεως της αντισταθμίσεως προς την εξέλιξη των τιμών της λευκής ζάχαρης, ακόμη και όσον αφορά τους παραγωγούς της ακατέργαστης ζάχαρης, δεν φαίνεται επίψογη, και μάλιστα, ανεξάρτητα από την έλλειψη διαφάνειας στην αγορά στον τομέα της ακατέργαστης ζάχαρης, για τον απλό λόγο ότι όσον αφορά το περίπου ίσο κόστος επεξεργασίας στα κράτη μέλη, μπορεί να υποθέσει κανείς ότι για τη λευκή και ακατέργαστη ζάχαρη υπάρχει, κατά βάση, παράλληλη εξέλιξη των τιμών. Σε περίπτωση, λοιπόν, αυξήσεως των τιμών της λευκής ζάχαρης αυξάνονται και οι τιμές της ακατέργαστης και αντίστροφα. Περίπτωση κατά την οποία αυξάνεται μόνο η μία από αυτές τις τιμές, ενώ η άλλη μειώνεται, θα πρέπει να θεωρείται πράγματι θεωρητική και απίθανη. Εν πάση περιπτώσει δεν φάνηκε να προέκυψε τέτοια περίπτωση. Αυτό ισχύει ιδίως για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, αφού εδώ ο μέσος όρος των δύο τιμών αυξήθηκε σαφώς. Το ίδιο ισχύει και για την υπόθεση κατά την οποία η σχέση μεταξύ παλαιών και νέων τιμών δυνατόν να ήταν διαφορετική στον τομέα της ακατέργαστης ζάχαρης από εκείνη του τομέα της λευκής δηλαδή προέκυψε ίσως περίπτωση κατά την οποία και οι δύο τιμές υπερέβαιναν μεν το επίπεδο των κοινοτικών τιμών, κατά την οποία όμως θα έπρεπε να μη χορηγηθεί σε μία χώρα η αντιστάθμιση, επειδή μόνο η τιμή της ακατέργαστης ζάχαρης, όχι όμως και αυτή της λευκής, υπερέβαινε το επίπεδο της ενδεικτικής τιμής, ενώ σε μία άλλη χώρα θα ήταν δυνατές οι αντισταθμιστικές παροχές για την ακατέργαστη ζάχαρη επειδή και οι δύο τιμές θα υπερέβαιναν το επίπεδο της ενδεικτικής τιμής. Ούτε στο σημείο αυτό μπόρεσε η ενάγουσα να δείξει ότι συντρέχει περίπτωση πραγματικής διακριτικής μεταχειρίσεως. Η αιτίαση περί διακριτικής μεταχειρίσεως πρέπει, επομένως, από την άποψη που μόλις μας απασχόλησε, να θεωρηθεί ότι δεν ευσταθεί. Εκτός αυτού πρέπει να προστεθεί ότι το Συμβούλιο έδειξε ότι και με βάση την εξέλιξη των τιμών της ακατέργαστης ζάχαρης σύμφωνα με τα κριτήρια που ορίζει ο κανονισμός 769/68, των οποίων δεν αμφισβητείται η νομιμότητα, δεν θα προέκυπτε αντιστάθμιση για την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία. Κατά τον υπολογισμό της πα
λαιάς μη καθοριζόμενης από το νόμο εθνικής τιμής της ακατέργαστης ζάχαρης με βάση την τιμή της λευκής ζάχαρης ανέκυψαν μεν μερικές δυσκολίες σχετικά (δηλαδή ως προς το ερώτημα, αν έπρεπε να χρησιμεύσει ως βάση η τιμή της λευκής ζάχαρης που ίσχυε για μεγαλύτερες ποσότητες και τι έπρεπε να αφαιρεθεί ως κόστος συσκευασίας σε σάκκους. Τελικά όμως δεν έχουν σημασία, αφού, ακόμη και αν δεν γίνει δεκτή ή πειστική, κατά τη γνώμη μου, στο σημείο αυτό άποψη του Συμβουλίου, κατά την οποία ως βάση πρέπει να χρησιμεύσει η τιμή της λευκής ζάχαρης που ισχύει για μεγαλύτερες ποσότητες, δεδομένου ότι και η συγκρινόμενη με αυτή τιμή παρεμβάσεως εφαρμοζόταν κατά κανόνα — κατά τα φαινόμενα χωρίς εξαιρέσεις — μόνο σε ποσότητες άνω των 300 τόνων και ακόμη και αν δεν ληφθεί υπόψη ότι ως προς τα έξοδα συσκευασίας σε σάκκους η ενάγουσα δεν επέτυχε να αποδείξει κάτι κατά τρόπο αναμφισβήτητο, επικαλούμενη τις συμβάσεις έργου «φασόν» με τα διυλιστήρια, το συμπέρασμα είναι σε κάθε περίπτωση ότι δεν πληρούνταν τα κριτήρια του κανονισμού 769/68. Η παλαιότερη τιμή της ακατέργαστης ζάχαρης (εκπεφρασμένη σε αξία λευκής) ανερχόταν δηλαδή είτε σε 82,23 DM ανά καντάρι, κατά το Συμβούλιο, είτε σε 83,06 DM, κατά την ενάγουσα, ενώ κατά το κοινοτικό δίκαιο ίσχυε ενδεικτική τιμή για την ακατέργαστη ζάχαρη του ύψους των 84,92 DM, δηλαδή τιμή που δεν ήταν κατώτερη της παλαιότερης τιμής που ίσχυε στην Ομοσπονδιακή Γερμανία. Η σύνδεση, επομένως, της ρυθμίσεως της αντισταθμίσεως προς την εξέλιξη των τιμών της λευκής ζάχαρης δεν προσφέρεται, από καμιά άποψη, ως αντικείμενο κριτικής.
Ως προς το δεύτερο σημείο της αιτιάσεως περί διακριτικής μεταχειρίσεως, δηλαδή ως προς το γεγονός ότι για τις χώρες με χαμηλή τιμή κρίσιμη ήταν η διαφορά μεταξύ της παλαιάς εθνικής τιμής και της τιμής παρεμβάσεως, τόσο ως προς το θέμα της καταβολής φορολογικών επιβαρύνσεων όσο και ως προς τον υπολογισμό τους, ενώ για τις χώρες με υψηλή τιμή αποφασιστική σημασία είχε η ενδεικτική τιμή, πρέπει να παρατηρηθούν τα εξής. Στο σημείο αυτό έχει μεγάλη σημασία, κατά τη γνώμη μου, η σκέψη ότι οι δύο ρυθμίσεις επιτελούσαν διαφορετική λειτουργία: αφενός (στην περίπτωση των χωρών με χαμηλή τιμή) έπρεπε να παρεμποδιστεί το αδικαιολόγητο κέρδος, αφετέρου (στην περίπτωση των χωρών με υψηλή τιμή) έπρεπε να αποκλεισθούν αισθητές διαφυγές κέρδους. Αυτό και μόνο μπορεί ήδη να θεωρηθεί σύμφωνη προς τα πράγματα δικαιολόγηση της διαφορετικής ρυθμίσεως, της επιλογής διαφορετικών κριτηρίων. Επιπλέον, ήδη κατέδειξα ότι δεν ήταν δυνατό να επιλεγεί ενιαίο κριτήριο, δηλαδή να θεωρηθεί η τιμή παρεμβάσεως ως κριτήριο και για την αντιστάθμιση. Εξάλλου δεν μπορούσε να φαίνεται εύλογο και επιτρεπτό, να υπολογίζεται η φορολογική επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις των χωρών με χαμηλή τιμή με βάση τις πραγματικά εισπραττόμενες τιμές. Τελείως ανεξάρτητα από ενδοιασμούς σχετικούς με το γράμμα, αυτό θα είχε εξαλείψει κάθε κίνητρο προς επίτευξη τιμών ανώτερων του επίπεδου της τιμής παρεμβάσεως θα σχηματίζονταν δηλαδή οι τιμές στο επίπεδο της τιμής παρεμβάσεως ή σε γειτονικό επίπεδο. Αυτό όμως δεν μπορεί, όπως ήδη ανέφερα, να συμβιβαστεί εύκολα με τους στόχους και τους σκοπούς της οργανώσεως της αγοράς στον τομέα της ζάχαρης, που προβλέπει ελεύθερη διαμόρφωση των τιμών, σε επίπεδο κατά το δυνατό ανώτερο του επιπέδου της τιμής παρεμβάσεως.
Λαμβανομένης υπόψη της οργανώσεως της αγοράς και των σύμφωνων προς τους στόχους της κοινής γεωργικής πολιτικής χαρακτηριστικών της (ελεύθερη διαμόρφωση των τιμών εντός ορισμένου πλαισίου) η ρύθμιση που θεσπίστηκε για τη μετάβαση από τις παλαιές εθνικές οργανώσεις αγοράς προς την κοινή οργάνωση αγοράς, η οποία δεν προβλέπει ιδιαίτερα μέτρα για την περίπτωση που οι παλαιότερες εθνικές τιμές βρίσκονταν εντός του πλαισίου τιμής που καθόρισε η Κοινότητα, δεν πρέπει, παρά την έλλειψη ενιαίων κριτηρίων για τις επιβαρύνσεις και την αντιστάθμιση και παρά ορισμένες διαφορετικές οικονομικές επιπτώσεις, τις οποίες παραδέχεται και το Συμβούλιο, να θεωρηθεί ότι εισάγει διακρίσεις, αλλά ότι, τελικά, είναι δικαιολογημένη από οικονομική άποψη. Δεν μπορεί λοιπόν να διαπιστωθεί παράβαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, είτε αυτή συνάγεται από γενικές αρχές του δικαίου είτε ανάγεται στο άρθρο 40, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ. Συνεπώς, υπ' αυτό το πρίσμα, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για παράνομο χαρακτήρα του κανονισμού 769/68.
II —
Ύστερα από το συμπέρασμα αυτό, η προβαλλόμενη αξίωση αποζημιώσεως και η αγωγή στερούνται σαφώς ερείσματος, αφού η ύπαρξη υπηρεσιακού πταίσματος έπρεπε να προκύπτει από τις δύο αιτιάσεις που με απασχόλησαν και δεν διαπιστώνονται άλλες παραβάσεις κανόνων δικαίου.
Παρέλκει, επομένως, η εξέταση περαιτέρω προβλημάτων που τίθενται στα πλαίσια της αστικής ευθύνης, όπως αυτό της υπαιτιότητας, της συνυπαιτιότητας, του υπολογισμού της ζημίας και του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του Συμβουλίου και της προκλήσεώς της που επικαλείται η ενάγουσα. Στο σημείο αυτό θα μπορούσε το πολύ να επισημανθεί ότι είναι αμφίβολο, εάν η ενάγουσα προέβαλλε επαρκώς συγκεκριμένο ισχυρισμό ως προς την, κατά το κοινοτικό δίκαιο, απαραίτητη πρόσθετη προϋπόθεση της υπαιτιότητας (που, εν πάση περιπτώσει, χαρακτηρίστηκε από τη νομολογία επί του άρθρου 40 της Συνθήκης ΕΚΑΧ (
2
) ως απαραίτητη και θεωρείται και από τις έννομες τάξεις των κρατών μελών (
3
) ως γενική αρχή). Η ενάγουσα περιορίστηκε δηλαδή ως προς το θέμα αυτό στην αναφορά ότι το πρόβλημα των εργοστασίων ακατέργαστης ζάχαρης στις χώρες με υψηλή τιμή ήταν γνωστό στο Συμβούλιο, δεν πρόβαλε όμως περαιτέρω στοιχεία περί σαφούς παραβάσεως από το Συμβούλιο των υποχρεώσεων επιμελείας, περί παραγνωρίσεως οικονομικών (δεδομένων) γεγονότων (
4
) ή σπουδαίων συμφερόντων θιγόμενων οικονομικών κύκλων. Θα έπρεπε να παρατηρηθεί επιπλέον ότι υφίστανται αμφιβολίες ως προς τον υπολογισμό της εκτάσεως της ζημίας και μάλιστα επειδή τα αποθέματα που υπήρχαν στην εκμετάλλευση της ενάγουσας στις 30 Ιουνίου 1968 αποτελούνταν εν μέρει όχι από ακατέργαστη, αλλά από λευκή ζάχαρη (12853 καντάρια), δηλ. από προϊόντα που δεν αφορούσε η αντιστάθμιση για την ακατέργαστη ζάχαρη. Και δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν κανονικές οι τιμές πωλήσεως που η ενάγουσα ισχυρίζεται ότι εισέπραξε ενόψει της εξελίξεως των τιμών στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, όπως την εξέθεσε το Συμβούλιο (πράγμα που θα μπορούσε να θέσει το πρόβλημα κάποιας συνυπαιτιότητας της ενάγουσας). Φαίνεται, τέλος, αμφίβολο, πώς έχει το θέμα του αιτιώδους συνδέσμου ως προς τη συμπεριφορά του Συμβουλίου. Στον κανονισμό 769/68 για τις χώρες με υψηλή τιμή προβλέπεται μόνο εξουσιοδότηση προς αντιστάθμιση. Ενόψει της συμπεριφοράς άλλου κράτους μέλους, προς το οποίο παρασχέθηκε αυτή η εξουσιοδότηση και το οποίο όμως δεν έκανε χρήση της και ενόψει της διαπιστώσεως ότι οι εκπρόσωποι της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας στο Συμβούλιο δεν τάχθηκαν επίμονα υπέρ μιας διευρύνσεως της εξουσιοδοτήσεως, είναι εξάλλου (πολύ) αμφίβολο, εάν θα γινόταν πραγματική χρήση αυτής της ευρύτερης εξουσιοδοτήσεως (όπως τη θεωρεί ορθή η ενάγουσα).
Τα θέματα αυτά δεν απαιτούν εν τούτοις εμβάθυνση, ακριβώς επειδή η ρύθμιση που θέσπισε το Συμβούλιο, όπως είδαμε, δεν προσφέρεται ως αντικείμενο κριτικής με βάση τη Συνθήκη και το παράγωγο κοινοτικό δίκαιο. Γι' αυτό δεν είναι ανάγκη να εξεταστεί, σύμφωνα με το αίτημα της ενάγουσας, (το ερώτημα) ποιες άλλες εκδοχές, όσον αφορά τη ρύθμιση της αντισταθμίσεως, μελετήθηκαν από την Επιτροπή και άλλους ενδιαφερομένους, κατά την επεξεργασία του κανονισμού 769/68,
III — Συνοψίζοντας τα ανωτέρω καταλήγω στο εξής:
Η αγωγή που ασκήθηκε από την Akten-Zuckerfabrik Schöppenstedt πρέπει μεν να θεωρηθεί παραδεκτή ως προς το κύριό της αίτημα (ως προς το επικουρικό αίτημα παραπέμπω στις προτάσεις μου της 13ης Ιουλίου 1971). Επειδή όμως δεν μπορεί να διαπιστωθεί υπηρεσιακό πταίσμα του Συμβουλίου, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη, με την περαιτέρω συνέπεια ότι η ενάγουσα θα επιβαρυνθεί με τα δικαστικά έξοδα.
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γερμανική.
(
1
)	Βλ. υπόμνημα απαντήσεως, σ. 16 και 17
(
2
)	Πρβλ. Much Max-Planck-Institut für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht, Beiträge zum ausländischen öffentlichen Recht und Völkerrecht, τόμος 44, σ. 730.
(
3
)	Πρβλ. Beiträge zum ausländischen öffentlichen Recht und Völkerrecht, τόμος 44, σ. 753, 763, 766, 827, 828, 832, 869.
(
4
)	Πρβλ. απόφαση επί των υποθέσεων 5, 7, 13-24/60 (Kampffmeyer και λοιποί κατά Επιτροπής), τόμος XIII, σ. 354.