61986CJ0043_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 43/86,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Hoge Raad der Nederlanden προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, και με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιόν του μεταξύ
Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank
και
J . A . de Rijke και L . A . C . de Rijke-Van Gent,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του παραρτήματος VΙ, κεφάλαιο Θ ( μέχρι της 1ης Ιανουαρίου 1981, κεφάλαιο ΣΤ ), παράγραφος 2, στοιχείο γ ), του κανονισμού 1408/71 της 14ης Ιουνίου 1971 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 73 ),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα )
συγκείμενο από τους Y . Galmot, πρόεδρο τμήματος, U . Everling και J . C . Moitinho de Almeida, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : J . Mischo
γραμματέας : D . Louterman, υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :
- το Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank, αναιρεσείον στην κύρια δίκη, εκπροσωπούμενο από τον B . H . ter Kuile, δικηγόρο Χάγης,
- η κυβέρνηση των Κάτω Χωρών, εκπροσωπούμενη από τον E . F . Jacobs,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον J . Griesmar, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, επικουρούμενο από τον F . Herbert, δικηγόρο Βρυξελλών,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 19ης Μαρτίου 1987,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του στη συνεδρίαση της 7ης Μαΐου 1987,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 1986, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Φεβρουαρίου 1986, το Hoge Raad der Nederlanden υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971 ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 73 ) περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα ( ΕΕ L 230 της 22.8.1983 ) και ιδίως του παραρτήματος VΙ, κεφάλαιο Θ, παράγραφος 2 .
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ των συζύγων De Rijke και της διεύθυνσης του Sociale Verzekeringsbank ( στο εξής : το SVΒ ) του 'Αμστερνταμ . Η εν λόγω διαφορά αφορά το αν η De Rijke έχει δικαίωμα να παραμείνει ασφαλισμένη, προαιρετικώς, στο σύστημα του Algemene Ouderdomswet, (" ολλανδικού νόμου περί γενικής ασφαλίσεως γήρατος", στο εξής : ΑΟW ), για την περίοδο από 14ης Ιουλίου 1981, ημερομηνίας κατά την οποία ο σύζυγός της συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας του, μέχρι της 6ης Ιουλίου 1984 .
3 'Οπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής ο De Rijke γεννήθηκε στις 14 Ιουλίου 1916 και η De Rijke, σύζυγός του, στις 6 Ιουλίου 1919 . Ο De Rijke ήταν δικαιούχος, από τις 18 Φεβρουαρίου 1978, συντάξεως αναπηρίας . Στις 2 Ιουλίου του ιδίου έτους οι σύζυγοι εγκατάλειψαν την κατοικία τους στις Κάτω Χώρες και εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία . Στις 15 Οκτωβρίου 1982, μετεκόμισαν πάλι για να εγκατασταθούν στο Μονακό .
4 Ο De Rijke, όταν συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας του, έλαβε, με απόφαση της 28ης Ιουλίου 1981 και βάσει του ΑΟW, πλήρη σύνταξη γήρατος εγγάμου ανδρός .
5 Με έγγραφο της 2ας Σεπτεμβρίου 1981, το SVΒ πληροφόρησε τον De Rijke ότι η σύζυγός του δεν είχε πλέον το δικαίωμα να ασφαλιστεί προαιρετικώς βάσει του ΑΟW . Αυτή η απόφαση ελήφθη σε απάντηση επιστολής που είχε απευθύνει στο SVΒ στις 25 Μαΐου 1981 ο πρώην εργοδότης του De Rijke, στον οποίο ο τελευταίος είχε γνωστοποιήσει τη θέλησή του να συνεχίσει να καταβάλλει προαιρετικώς εισφορές για τη σύζυγό του . Η άρνηση του SVΒ στηριζόταν στο γεγονός ότι η αίτηση δεν είχε υποβληθεί εντός έτους από της λήξεως της υποχρεωτικής ασφαλίσεως .
6 Οι σύζυγοι De Rijke άσκησαν προσφυγή κατά των δύο αποφάσεων ενώπιον του Raad van Beroep του 'Αμστερνταμ, το οποίο τις ακύρωσε με απόφαση της 6ης Ιουνίου 1983 . Κατ' έφεση, το Centrale Raad van Beroep ακύρωσε αυτή την απόφαση όσον αφορά την απόφαση χορηγήσεως της συντάξεως και την επικύρωσε κατά τα λοιπά . Το SVΒ άσκησε τότε αναίρεση ενώπιον του Hoge Raad το οποίο, κρίνοντας αναγκαία την ερμηνεία διατάξεως του κοινοτικού δικαίου, ανέβαλε την έκδοση οριστικής αποφάσεως έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί του ακόλουθου προδικαστικού ερωτήματος :
"Αν μια περίοδος θεωρείται ως περίοδος ασφαλίσεως ως προς έγγαμη γυναίκα, της οποίας ο σύζυγος έχει δικαίωμα συντάξεως δυνάμει του ολλανδικού Algemene Ouderdomswet, αυτό δε βάσει της διατάξεως του παραρτήματος VΙ, κεφάλαιο Θ, παράγραφος 2, στοιχείο γ ) (( αρχικώς παράρτημα V, κεφάλαιο ΣΤ, παράγραφος 2, στοιχείο γ ) )), του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 14ης Ιουνίου 1971, ενώ η εν λόγω περίοδος δεν θεωρείται ως περίοδος ασφαλίσεως κατά το εθνικό ολλανδικό δίκαιο - και συγκεκριμένα κατά το άρθρο 6 του Algemene Ouderdomswet ή διατάξεως ληφθείσας κατ' εφαρμογή του τελευταίου :
α ) η εν λόγω γυνή μπορεί να συναγάγει από την προαναφερθείσα διάταξη του ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου ή από οποιαδήποτε άλλη διάταξη κοινοτικού δικαίου δικαίωμα δυνάμενο να προβληθεί στα ολλανδικά εκτελεστικά όργανα για να θεωρηθεί ασφαλισμένη και να της επιφυλαχθεί μεταχείριση ασφαλισμένης, δυνάμει του Algemene Ouderdomswet κατά την εν λόγω περίοδο, κατά παρέκκλιση του άρθρου 6 του Algemene Ouderdomswet ή οποιασδήποτε άλλης διάταξης ληφθείσας κατ' εφαρμογή του τελευταίου, ή
β ) ο κανόνας που συνάγεται από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1979 στην υπόθεση 266/78 ( Brunori, Συλλογή 1979, σ . 2705 ) και της 24ης Απριλίου 1980 στην υπόθεση 110/79 ( Coonan, Συλλογή 1980, σ . 1445 ) και κατά τον οποίο ο καθορισμός των όρων υπαγωγής σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως και λήξεως της εν λόγω υπαγωγής είναι της αρμοδιότητας της νομοθετικής εξουσίας εκάστου κράτους μέλους, έχει επίσης εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση;"
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς η ολλανδική νομοθεσία και οι σχετικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
8 Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, του βασιλικού διατάγματος της 22ας Δεκεμβρίου 1971 περί προαιρετικής ασφαλίσεως βάσει του ΑΟW και του νόμου περί γενικής ασφαλίσεως των χηρών και ορφανών, αυτοί που επιθυμούν να παραμείνουν ασφαλισμένοι, προαιρετικώς, αφού έχουν διατελέσει ασφαλισμένοι βάσει του ΑΟW, πρέπει να υποβάλουν την αίτησή τους το αργότερο εντός έτους από της λήξεως της ασφαλίσεως . Δεδομένου ότι η αφορώσα την De Rijke αίτηση δεν υποβλήθηκε παρά το 1981, το εάν υποβλήθηκε εκπρόθεσμα εξαρτάται από το πότε έληξε η ασφάλισή της βάσει του ΑΟW .
9 Κατά τον ολλανδικό νόμο, η De Rijke έπαυσε να είναι ασφαλισμένη βάσει του ΑΟW από τις 2 Ιουλίου 1978, ημερομηνία κατά την οποία οι σύζυγοι εγκατέλειψαν την κατοικία τους στις Κάτω Χώρες και εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία . Εντούτοις, το παράρτημα VΙ, κεφάλαιο Θ, παράγραφος 2, στοιχείο γ ), του κανονισμού 1408/71 ορίζει ότι :
"γ ) 'Οσον αφορά την ύπανδρη γυναίκα ο σύζυγος της οποίας δικαιούται συντάξεως, δυνάμει της ολλανδικής νομοθεσίας περί της γενικής ασφαλίσεως γήρατος, λαμβάνονται επίσης ύποψη ως περίοδοι ασφαλίσεως οι περίοδοι αυτού του γάμου οι οποίες προηγούνται της ημερομηνίας κατά την οποία η ενδιαφερόμενη συνεπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας της και κατά τη διάρκεια των οποίων κατοικούσε στο έδαφος ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών, εφόσον οι περίοδοι αυτές συμπίπτουν με τις περιόδους ασφαλίσεως που συμπλήρωσε ο σύζυγός της υπό τη νομοθεσία αυτή και με τις περιόδους ασφαλίσεως που πρέπει να ληφθούν υπόψη σύμφωνα με το στοιχείο α )".
10 Το ερώτημα, επομένως, που τίθεται είναι αν αυτή η διάταξη έχει εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση και αν, στην περίπτωση που έχει εφαρμογή, οι περίοδοι που λαμβάνονται έτσι υπόψη ως περίοδοι ασφαλίσεως είναι περίοδοι ασφαλίσεως βάσει του ΑΟW ως προς τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 1 του προαναφερθέντος βασιλικού διατάγματος .
11 Κατά την Επιτροπή, το SVΒ και την ολλανδική κυβέρνηση, οι περίοδοι που λαμβάνονται υπόψη κατ' εφαρμογή της αναφερθείσας διάταξης του κανονισμού 1408/71 δεν είναι πραγματικές περίοδοι ασφαλίσεως, αλλά αποτελούν στοιχείο υπολογισμού της συντάξεως . Επομένως, η αίτηση προαιρετικής ασφαλίσεως έπρεπε να έχει υποβληθεί το αργότερο εντός έτους μετά τις 2 Ιουλίου 1978 .
12 Υπενθυμίζεται, καταρχάς, όπως ήδη έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 24ης Απριλίου 1980 ( Coonan, 110/79, Rec . 1980, σ . 1445 ), ότι εναπόκειται στη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους να καθορίσει τους όρους του δικαιώματος ή της υποχρεώσεως υπαγωγής σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ή στον ένα ή στον άλλο κλάδο τέτοιου συστήματος, εφόσον σχετικά δεν γίνεται διάκριση μεταξύ των υπηκόων του οικείου κράτους και των υπηκόων των άλλων κρατών μελών . Η αρμοδιότητα των εθνικών νομοθεσιών σ' αυτό τον τομέα είχε ήδη αναγνωριστεί με την απόφαση της 12ης Ιουλίου 1979 ( Brunori, 266/78, Rec . 1979, σ . 2705 ) όπου το Δικαστήριο έκρινε ότι οι όροι υπαγωγής περιλαμβάνουν τους όρους που αφορούν τη λήξη της υπαγωγής .
13 'Οπως έκρινε το Δικαστήριο με τις αποφάσεις της 25ης Φεβρουαρίου 1986 ( De Jong, 254/84, Συλλογή 1986, σ . 671, ιδίως σ . 676, και Spruyt, 284/84, Συλλογή 1986, σ . 685, ιδίως σ . 693 ) οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71, που θεσπίστηκε κατ' εφαρμογή του άρθρου 51 της Συνθήκης, πρέπει να ερμηνεύονται υπό το φως του στόχου αυτού του άρθρου που συνίσταται στη συμβολή της εγκαθίδρυσης της όσο το δυνατό πλήρους ελευθερίας στην ελεύθερη εγκατάσταση των διακινουμένων εργαζομένων, αρχή που περιλαμβάνεται μεταξύ των θεμελιωδών αρχών της Κοινότητας .
14 Το άρθρο 51 επιβάλλει, πράγματι, στο Συμβούλιο να λαμβάνει, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, τα αναγκαία μέτρα για την εγκαθίδρυση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, θεσπίζοντας ιδίως την καταβολή των παροχών στα πρόσωπα που κατοικούν στα εδάφη των κρατών μελών . Ο σκοπός των άρθρων 48 έως 51 δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί αν, λόγω της ασκήσεως του δικαιώματός τους της ελεύθερης κυκλοφορίας, οι εργαζόμενοι θα έπρεπε να απωλέσουν τα πλεονεκτήματα κοινωνικής ασφαλίσεως που τους διασφαλίζει η νομοθεσία κράτους μέλους .
15 Υπό το φως αυτών των σκέψεων, το Δικαστήριο ερμήνευσε, στις προαναφερθείσες αποφάσεις, το στοιχείο γ ) της παραγράφου 2 κατά την έννοια ότι αποβλέπει στη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων των άλλων κρατών μελών που εγκαθίστανται στις Κάτω Χώρες, ενώ η σύζυγός τους παραμένει στη χώρα καταγωγής, επιτρέποντας ως προς αυτήν να λαμβάνονται υπόψη οι περίοδοι διαμονής σε άλλο κράτος μέλος . Για να λαμβάνονται όμως υπόψη πρέπει να πρόκειται περί περιόδων γάμου που να συμπίπτουν με περιόδους οι οποίες καλύπτονται ως προς το σύζυγο ως περίοδοι ασφαλίσεως ή περίοδοι που λαμβάνονται υπόψη δυνάμει του στοιχείου α ).
16 Αυτή η διάταξη εφαρμόστηκε στην προκειμένη περίπτωση από το SVΒ, λαμβάνοντας υπόψη, για τον υπολογισμό της συντάξεως γήρατος, την περίοδο μεταξύ 2ας Ιουλίου 1978 και 14ης Ιουλίου 1981 ( μεταξύ της ημερομηνίας κατά την οποία οι σύζυγοι De Rijke εγκατέλειψαν τις Κάτω Χώρες και της ημερομηνίας κατά την οποία ο De Rijke συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας του ).
17 Εντούτοις, η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας δεν τίθεται σε κίνδυνο όταν η νομοθεσία ενός κράτους μέλους περιορίζεται στο να προβλέπει προθεσμία, εντός της οποίας πρέπει να υποβάλλεται η αίτηση προαιρετικής ασφαλίσεως, χάρις στην οποία ορισμένες περίοδοι που συμπληρώθηκαν εκτός του εδάφους αυτού του κράτους μπορούν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον υπολογισμό συντάξεως γήρατος . Εγκαταλείποντας τις Κάτω Χώρες, η De Rijke είχε τη δυνατότητα να αποφύγει τη μείωση της σύνταξής της, στην περίπτωση που ο σύζυγός της θα απεβίωνε, υποβάλλοντας αίτηση προαιρετικής ασφαλίσεως εντός του έτους που ακολούθησε την αναχώρησή της .
18 Από τα προηγούμενα προκύπτει ότι ο τεθείς από τη νομολογία του Δικαστηρίου κανόνας, που προαναφέρθηκε, κατά τον οποίο ο καθορισμός των όρων υπαγωγής σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως είναι της αρμοδιότητας της νομοθεσίας κάθε κράτους μέλους, δεν ανατρέπεται, σε μια τέτοια περίπτωση, από το στοιχείο γ ) της παραγράφου 2 του παραρτήματος VΙ του κανονισμού 1408/71 .
19 Πρέπει, επομένως, να δοθεί στο υποβληθέν από το Hoge Raad der Nederlanden ερώτημα η απάντηση ότι ούτε το άρθρο 51 της Συνθήκης ΕΟΚ ούτε καμιά διάταξη του κανονισμού 1408/71 απαιτούν οι περίοδοι, τις οποίες αναφέρει η παράγραφος 2, στοιχείο γ ), του κεφαλαίου Θ του παραρτήματος VΙ του εν λόγω κανονισμού, να θεωρούνται ως περίοδοι ασφαλίσεως για τον καθορισμό της προθεσμίας κατά τη διάρκεια της οποίας μπορεί να υποβληθεί, βάσει εθνικής νομοθεσίας, αίτηση προαιρετικής καταβολής εισφορών .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
20 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η ολλανδική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν προτάσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα )
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε, με απόφαση της 12ης Φεβρουαρίου 1986, το Hoge Raad der Nederlanden,
αποφαίνεται :
Ούτε το άρθρο 51 της Συνθήκης ΕΟΚ ούτε καμιά διάταξη του κανονισμού 1408/71 απαιτούν οι περίοδοι, τις οποίες αναφέρει η παράγραφος 2, στοιχείο γ ), του κεφαλαίου Θ του παραρτήματος VΙ του εν λόγω κανονισμού, να θεωρούνται ως περίοδοι ασφαλίσεως για τον καθορισμό της προθεσμίας κατά τη διάρκεια της οποίας μπορεί να υποβληθεί, βάσει εθνικής νομοθεσίας, αίτηση προαιρετικής καταβολής εισφορών .