62023CC0059
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LΑILA MEDINA
της 27ης Φεβρουαρίου 2025 (
1
)
Υπόθεση C‑59/23 P
Δημοκρατία της Αυστρίας
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
«Αίτηση αναιρέσεως – Πυρηνική βιομηχανία – Ενίσχυση που προτίθεται να χορηγήσει η Ουγγρική Κυβέρνηση για τη στήριξη της ανάπτυξης δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων στις εγκαταστάσεις του Paks – Απόφαση κηρύσσουσα την ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά υπό τον όρο της τήρησης από την Ουγγαρία ορισμένων δεσμεύσεων»
I. Εισαγωγή
1.
Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας ζητεί την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 30ής Νοεμβρίου 2022, Αυστρία κατά Επιτροπής (
2
), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή της με αίτημα την ακύρωση της απόφασης (ΕΕ) 2017/2112 της Επιτροπής, της 6ης Μαρτίου 2017, σχετικά με το μέτρο/καθεστώς ενισχύσεων/κρατική ενίσχυση SA.38454 – 2015/C (πρώην 2015/N) που προτίθεται να χορηγήσει η Ουγγαρία για τη στήριξη της ανάπτυξης δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων στον πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής Paks II (
3
).
II. Το ιστορικό της διαφοράς και η επίδικη απόφαση
2.
Το ιστορικό της διαφοράς, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 2 έως 9 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, μπορεί να συνοψισθεί ως εξής για τους σκοπούς της υπό κρίση υπόθεσης.
3.
Στις 22 Μαΐου 2015 η Ουγγαρία κοινοποίησε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέτρο χρηματοδοτικής συνεισφοράς για την ανάπτυξη δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων στις εγκαταστάσεις του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Paks, στην Ουγγαρία, στον οποίο λειτουργούν ήδη τέσσερις πυρηνικοί αντιδραστήρες (στο εξής: κοινοποιηθέν μέτρο). Δικαιούχος του συγκεκριμένου μέτρου ήταν η εταιρία MVM Paks II Nuclear Power Plant Development Private Company Limited by Shares (στο εξής: εταιρία Paks II), η οποία θα είχε την κυριότητα των δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων και θα τους εκμεταλλευόταν. Η εταιρία Paks II ανήκει κατά 100 % στο ουγγρικό Δημόσιο.
4.
Στις 23 Νοεμβρίου 2015 η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας, σύμφωνα με το άρθρο 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ (
4
), και στις 6 Μαρτίου 2017, εξέδωσε την επίδικη απόφαση. Το κοινοποιηθέν μέτρο, το οποίο περιγράφεται στην ενότητα 2 της ως άνω απόφασης, αφορά την ανάπτυξη δύο πυρηνικών αντιδραστήρων ρωσικού τύπου VVER‑1200 (V491) (στο εξής: νέοι αντιδραστήρες) των οποίων η κατασκευή χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από το ουγγρικό Δημόσιο προς όφελος της εταιρίας Paks II, η οποία θα τους έχει στην ιδιοκτησία της και θα τους εκμεταλλεύεται. Οι τέσσερις πυρηνικοί αντιδραστήρες ρωσικού τύπου VVER‑440 (V213) οι οποίοι λειτουργούν ήδη στην εγκατάσταση του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Paks, που ανήκει σε εταιρία εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας και παραγωγής ενέργειας η οποία με τη σειρά της ανήκει στο ουγγρικό Δημόσιο, σχεδιάζεται να τεθούν σταδιακά εκτός λειτουργίας έως το 2037 προκειμένου να αντικατασταθούν από τους νέους αντιδραστήρες, οι οποίοι πρόκειται να τεθούν σε λειτουργία το 2025 και το 2026.
5.
Σύμφωνα με διακυβερνητική συμφωνία περί συνεργασίας για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας που συνήφθη στις 14 Ιανουαρίου 2014 μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ουγγρικής Κυβέρνησης (στο εξής: διακυβερνητική συμφωνία), οι δύο χώρες συνεργάζονται, στο πλαίσιο πυρηνικού προγράμματος, για τη συντήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Paks. Κατά τη συμφωνία αυτή, η Ρωσική Ομοσπονδία και η Ουγγαρία ορίζουν αμφότερες έναν έμπειρο δημόσιο και υπό κρατικό έλεγχο οργανισμό ο οποίος είναι οικονομικά και τεχνικά υπεύθυνος για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών του ως εργολάβου ή ιδιοκτήτη, όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των νέων αντιδραστήρων. Η Ρωσική Ομοσπονδία όρισε την κεφαλαιουχική εταιρία Nizhny Novgorod Engineering Company Atomenergoproekt (στο εξής: JSC NIAEP), η οποία θα κατασκευάσει τους νέους αντιδραστήρες, και η Ουγγαρία όρισε την εταιρία Paks II ως μέλλουσα ιδιοκτήτρια και φορέα εκμετάλλευσής τους. Προς τον σκοπό αυτόν, η JSC NIAEP και η εταιρία Paks II υπέγραψαν, στις 9 Δεκεμβρίου 2014, σύμβαση μηχανολογικού σχεδιασμού, προμηθειών και κατασκευής των εν λόγω αντιδραστήρων.
6.
Με τη διακυβερνητική συμφωνία, η Ρωσική Ομοσπονδία ανέλαβε να χορηγήσει στην Ουγγαρία κρατικό δάνειο για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης των νέων πυρηνικών αντιδραστήρων. Το δάνειο αυτό διέπεται από τη διακυβερνητική συμφωνία χρηματοδότησης της 28ης Μαρτίου 2014 και προβλέπει ανανεούμενη πιστωτική διευκόλυνση ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ, η οποία προορίζεται αποκλειστικά για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των αντιδραστήρων αυτών. Η Ουγγαρία θα διαθέσει συμπληρωματικό ποσό ύψους έως 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ από τον προϋπολογισμό της για τη χρηματοδότηση της επένδυσης στις εγκαταστάσεις του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Paks II. Η Ουγγαρία δεν πρόκειται να μεταφέρει τα κεφάλαια που απαιτούνται για την καταβολή του τιμήματος αγοράς των δύο νέων αντιδραστήρων στους λογαριασμούς της εταιρίας Paks II. Το μεγαλύτερο μέρος των εν λόγω κεφαλαίων θα παραμείνουν στην Vnesheconombank (τράπεζα ανάπτυξης και διεθνών οικονομικών υποθέσεων της Ρωσίας). Για κάθε ορόσημο που θα θεωρείται ότι έχει επιτευχθεί, η εταιρία Paks II θα υποβάλλει αίτημα στην ως άνω τράπεζα για καταβολή του 80 % του οφειλόμενου ποσού απευθείας στην JSC NIAEP. Επιπλέον, θα υποβάλλει αίτημα καταβολής του εναπομένοντος 20 % στον οργανισμό διαχείρισης δημοσίου χρέους της Ουγγαρίας.
7.
Με την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι το κοινοποιηθέν μέτρο συνιστούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η οποία, με την επιφύλαξη των όρων που καθορίζονται στο άρθρο 3 της εν λόγω απόφασης, ήταν συμβατή με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ (στο εξής: επίμαχη ενίσχυση). Το άρθρο 3 της επίδικης απόφασης υποχρεώνει την Ουγγαρία να λάβει διάφορα μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει ότι η εταιρία Paks II θα τηρεί ορισμένες υποχρεώσεις και περιορισμούς που αφορούν ιδίως τη στρατηγική της για επενδύσεις ή επανεπενδύσεις, τη λειτουργία πλατφόρμας δημοπρασιών, και τη νομική και διαρθρωτική αυτονομία της.
III. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
8.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 21 Φεβρουαρίου 2018, η Δημοκρατία της Αυστρίας άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης. Στη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου παρενέβησαν το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, υπέρ της Δημοκρατίας της Αυστρίας, η Τσεχική Δημοκρατία, η Γαλλική Δημοκρατία, η Ουγγαρία, η Δημοκρατία της Πολωνίας, η Σλοβακική Δημοκρατία και το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας, υπέρ της Επιτροπής. Η Δημοκρατία της Αυστρίας προέβαλε δέκα λόγους ακυρώσεως προς στήριξη της προσφυγής της. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε και απέρριψε όλους τους λόγους ακυρώσεως, πλην του δεύτερου και του τρίτου, από τους οποίους η Δημοκρατία της Αυστρίας είχε παραιτηθεί, και απέρριψε την προσφυγή.
9.
Στην παρούσα αναιρετική διαδικασία κατέθεσαν υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως η Τσεχική Δημοκρατία, το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, η Δημοκρατία της Πολωνίας, η Γαλλική Δημοκρατία, η Ουγγαρία και η Επιτροπή. Η επ’ ακροατηρίου συζήτηση διεξήχθη στις 12 Νοεμβρίου 2024. Η Δημοκρατία της Αυστρίας και το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου ζητούν από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της, να κάνει δεκτή την πρωτοδίκως ασκηθείσα προσφυγή και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα. Η Επιτροπή και η Τσεχική Δημοκρατία ζητούν από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει τη Δημοκρατία της Αυστρίας στα δικαστικά έξοδα. Η Γαλλική Δημοκρατία και η Ουγγαρία ζητούν από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως. Η Δημοκρατία της Πολωνίας δεν διατυπώνει ρητώς αιτήματα, αλλά απλώς υποστηρίζει την άποψη της Επιτροπής.
IV. Ανάλυση
10.
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας προβάλλει τέσσερις λόγους. Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, στις παρούσες προτάσεις θα εξεταστούν μόνο ο πρώτος, ο δεύτερος και ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, με τους οποίους προβάλλεται, αντιστοίχως, πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο καθόσον έκρινε ότι η έλλειψη διεξαγωγής διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων δεν καθιστά παράνομη την επίδικη απόφαση, πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά τον έλεγχο της αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης και πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά τον προσδιορισμό των συστατικών στοιχείων της επίμαχης ενίσχυσης.
Α. Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
11.
Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως βάλλει κατά της απόρριψης από το Γενικό Δικαστήριο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίο η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστήριξε ότι η επίδικη απόφαση δεν ήταν σύννομη λόγω του ότι η JSC NIAEP είχε αναλάβει την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων χωρίς τη διενέργεια διαγωνισμού, κατά παράβαση θεμελιωδών διατάξεων του δικαίου περί συνάψεως δημοσίων συμβάσεων, των οποίων η τήρηση ήταν, κατά την άποψή της, άρρηκτα συνδεδεμένη με το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης.
12.
Ο λόγος αυτός περιλαμβάνει τρία σκέλη. Θα εξετάσω κατ’ αρχάς τα δύο πρώτα σκέλη από κοινού και, στη συνέχεια, θα εξετάσω το τρίτο σκέλος.
1.
Επί του πρώτου και του δεύτερου σκέλους
α)
Σύνοψη των αιτιάσεων της Δημοκρατίας της Αυστρίας
1) Πρώτο σκέλος
13.
Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως βάλλει κατά των σκέψεων 27 έως 34 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Με τις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αιτίαση της Δημοκρατίας της Αυστρίας ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, στην αιτιολογική σκέψη 280 της επίδικης απόφασης, ότι η υποχρέωση που υπέχει να εκτιμά τη συμβατότητα μιας ενίσχυσης με άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης πέραν εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις επιβάλλεται μόνον όταν πρόκειται για όρους χορήγησης ενίσχυσης οι οποίοι συνδέονται τόσο άρρηκτα με το αντικείμενο της συγκεκριμένης ενίσχυσης ώστε να μην μπορούν να εκτιμηθούν χωριστά (
5
). Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε κατ’ αρχάς το επιχείρημα της Δημοκρατίας της Αυστρίας ότι, με την απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2020, Αυστρία κατά Επιτροπής (
6
), το Δικαστήριο σκόπευε να διευρύνει την έκταση της εν λόγω υποχρέωσης και να εγκαταλείψει τη νομολογία του κατά την οποία πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των όρων που παρουσιάζουν αδιάσπαστο σύνδεσμο με το αντικείμενο της ενίσχυσης και εκείνων που δεν παρουσιάζουν. Εν συνεχεία, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το να υποχρεωθεί η Επιτροπή να εκφέρει οριστικά άποψη σχετικά με το αν υπάρχει παράβαση άλλων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, πέραν των διατάξεων του δικαίου των κρατικών ενισχύσεων, χωρίς να λάβει υπόψη τη συγκεκριμένη διάκριση, θα ήταν αντίθετο, αφενός, στους διαδικαστικούς κανόνες και στις διαδικαστικές εγγυήσεις που είναι συναφείς με τις διαδικασίες που προβλέπονται ειδικά για τον έλεγχο και την εφαρμογή των διατάξεων αυτών και, αφετέρου, στην αρχή της αυτοτέλειας των διοικητικών διαδικασιών και των ένδικων βοηθημάτων, και θα δημιουργούσε κίνδυνο αντιφάσεων.
14.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, ισχυρίζεται ότι το κοινοποιηθέν μέτρο έχει ως μοναδικό αντικείμενο τη στήριξη της κατασκευής των νέων αντιδραστήρων και ότι εσφαλμένως το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το αντικείμενο αυτό περιορίζεται μόνο στην πράξη διάθεσης των εν λόγω αντιδραστήρων. Κατά την άποψή της, η στήριξη που χορηγήθηκε για την κατασκευή των εν λόγω αντιδραστήρων παραβιάζει αφ’ εαυτής το δίκαιο της Ένωσης και ιδίως τους κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων. Η Δημοκρατία της Αυστρίας παρατηρεί επίσης ότι από την ερμηνεία της απόφασης Αυστρία κατά Επιτροπής στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 29 και 30 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή μπορεί να αγνοήσει τους κανόνες του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ. Εάν η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να λάβει υπόψη άλλες συναφείς διατάξεις του δικαίου της Ένωσης στη συγκεκριμένη διαδικασία, το δίκαιο των κρατικών ενισχύσεων θα καθίστατο ένα είδος «αυτοτελούς καθεστώτος» (self-contained regime). Εξάλλου, αντιθέτως προς ό,τι έκρινε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 33 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η διατήρηση της αυτοτέλειας των διοικητικών διαδικασιών δεν αποτρέπει τον κίνδυνο αντιφατικών ή ανακόλουθων αποτελεσμάτων. Αντιθέτως, όσο λιγότερο λαμβάνονται υπόψη οι λοιποί κανόνες του δικαίου της Ένωσης, πέραν εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις, κατά τη διαδικασία του άρθρου 108 ΣΛΕΕ, τόσο μεγαλύτερος γίνεται ο κίνδυνος αυτός. Η αυστηρή διάκριση μεταξύ των διοικητικών διαδικασιών θα υπονόμευε επίσης την ασφάλεια δικαίου.
2) Δεύτερο σκέλος
15.
Το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως στρέφεται κατά των σκέψεων 35 έως 39 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε, στις αιτιολογικές σκέψεις 281 έως 284 της επίδικης απόφασης, ότι η ανάθεση της σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων δεν συνιστούσε όρο ενίσχυσης συνδεόμενο άρρηκτα με αυτήν (
7
). Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, δεδομένου ότι η επίμαχη ενίσχυση συνίστατο στη δωρεάν διάθεση νέων αντιδραστήρων προς όφελος της εταιρίας Paks II με σκοπό την εκμετάλλευσή τους, το ζήτημα κατά πόσον η ανάθεση της σύμβασης κατασκευής θα έπρεπε να είχε αποτελέσει αντικείμενο διαγωνισμού εντάσσεται στο στάδιο που προηγήθηκε του μέτρου της ενίσχυσης αυτού καθεαυτό και ότι η διεξαγωγή μιας τέτοιας διαδικασίας και η ενδεχόμενη προσφυγή σε άλλη εταιρία για την κατασκευή τους «δεν θα μετέβαλλε ούτε το αντικείμενο της ενίσχυσης […] ούτε τον δικαιούχο [της]». Επιπλέον, τυχόν παραβίαση των κανόνων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις θα είχε αποτελέσματα μόνο στην αγορά για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και όχι στην αγορά την οποία αφορά το αντικείμενο του επίμαχου μέτρου ενίσχυσης (βλ. σκέψεις 36 και 37 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης). Όσον αφορά τον αντίκτυπο της μη διενέργειας δημόσιου διαγωνισμού στο ύψος της ενίσχυσης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν είχε αποδειχθεί ότι άλλοι προσφέροντες θα μπορούσαν να είχαν προμηθεύσει τους νέους αντιδραστήρες με καλύτερους όρους ή σε χαμηλότερη τιμή και ότι, ακόμη και στην περίπτωση που η προσφυγή σε διαγωνισμό θα μπορούσε να είχε μεταβάλει το ποσό της ενίσχυσης, το γεγονός αυτό καθεαυτό δεν θα είχε καμία συνέπεια στο πλεονέκτημα που συνιστούσε η εν λόγω ενίσχυση για την εταιρία Paks II, κατά συνέπεια, «η αύξηση ή η μείωση του ποσού της ενίσχυσης δεν συνεπάγεται, εν προκειμένω, τροποποίηση της ίδιας της ενίσχυσης ή τροποποίηση του αντιανταγωνιστικού της αποτελέσματος» (σκέψη 38 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης).
16.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, επισημαίνει, πρώτον, ότι οι διατάξεις περί δημοσίων συμβάσεων και οι διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, τη διασφάλιση θεμιτού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά. Τούτο αρκεί για να συναχθεί η ύπαρξη άρρηκτου συνδέσμου μεταξύ της απευθείας ανάθεσης της σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων και του επίμαχου μέτρου ενίσχυσης. Δεύτερον, υποστηρίζει ότι η διενέργεια διαγωνισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε εντελώς διαφορετική ενίσχυση όσον αφορά τόσο το ύψος όσο και τη δομή της. Στο πλαίσιο αυτό, το γεγονός ότι δικαιούχος της ενίσχυσης δεν είναι η εταιρία JSC NIAEP δεν ασκεί επιρροή. Ομοίως, δεν είναι πειστικό το επιχείρημα ότι η αύξηση ή η μείωση του ποσού της ενίσχυσης δεν θα είχε, εν προκειμένω, ως αποτέλεσμα τη μεταβολή της ίδιας της ενίσχυσης ή του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματός της. Συγκεκριμένα, η διάκριση, στην οποία στηρίζεται το εν λόγω επιχείρημα, μεταξύ της δωρεάν διάθεσης των νέων αντιδραστήρων στην εταιρία Paks II και των πόρων που διέθεσε η Ουγγαρία για αυτούς είναι εσφαλμένη. Τρίτον, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι η ύπαρξη άρρηκτου συνδέσμου μεταξύ της ανάθεσης της δημόσιας σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων και της επίμαχης ενίσχυσης συνάγεται από τη συμφωνία που συνήφθη μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ουγγαρίας, από την οποία προκύπτει ότι η ανάθεση της σύμβασης κατασκευής και το δάνειο της Ρωσικής Ομοσπονδίας αποτελούν ενιαία διαδικασία.
β)
Εκτίμηση
17.
Όπως προανέφερα, το πρώτο και το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να εξεταστούν από κοινού. Συγκεκριμένα, φρονώ ότι τα επιχειρήματα που προέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας στο πλαίσιο του πρώτου αυτού σκέλους δεν αμφισβητούν τη διαπίστωση που περιέχεται στη σκέψη 30 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, κατά την οποία, με την απόφαση Αυστρία κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο δεν σκόπευε να εγκαταλείψει την προγενέστερη νομολογία του σχετικά με το νομικό κριτήριο που στηρίζεται στη διάκριση μεταξύ των όρων που συνδέονται άρρηκτα ή μη με το αντικείμενο της ενίσχυσης (στο εξής: κριτήριο του «αδιάσπαστου» ή «άρρηκτου συνδέσμου»), αλλά μάλλον τον τρόπο με τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε και εφάρμοσε το εν λόγω κριτήριο στη συγκεκριμένη υπόθεση. Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το σκέλος αυτό προσομοιάζει με το δεύτερο σκέλος του ίδιου λόγου αναιρέσεως.
18.
Στη συνέχεια της ανάλυσής μου, θα υπενθυμίσω, πρώτον, την κρίσιμη νομολογία σχετικά με την έκταση της υποχρέωσης της Επιτροπής να εξετάζει τη συμβατότητα ενός μέτρου ενίσχυσης με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης πέραν εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις. Δεύτερον, θα εξετάσω τις αιτιάσεις που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας υπό το πρίσμα των αρχών που απορρέουν από τη νομολογία αυτή.
1) Υπόμνηση της σχετικής νομολογίας
i) Το κριτήριο του «άρρηκτου συνδέσμου»: η απόφαση Iannelli & Volpi
19.
Το κριτήριο του «άρρηκτου συνδέσμου» διατυπώθηκε για πρώτη φορά με την απόφαση της 22ας Μαρτίου 1977, Iannelli & Volpi (
8
). Το Δικαστήριο είχε επιληφθεί, μεταξύ άλλων, του ζητήματος αν ένα εθνικό δικαστήριο που καλείται να αποφανθεί ως προς τη συμβατότητα ενός συστήματος κρατικών ενισχύσεων ή ως προς ορισμένους όρους του μπορούσε να λάβει υπόψη ενδεχόμενη παράβαση του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΟΚ (νυν άρθρου 34 ΣΛΕΕ), σχετικά με τους ποσοτικούς περιορισμούς επί των εισαγωγών. Απαντώντας στο ερώτημα αυτό, το Δικαστήριο, αφού διευκρίνισε, αφενός, ότι, στο σύστημα της Συνθήκης ΕΟΚ, η αναγνώριση του ενδεχόμενου ασυμβίβαστου κάποιας ενίσχυσης με την κοινή αγορά είναι αποτέλεσμα κατάλληλης διαδικασίας, η εφαρμογή της οποίας εμπίπτει στην αρμοδιότητα της Επιτροπής και, αφετέρου, ότι το άρθρο 30 της Συνθήκης έχει άμεσο αποτέλεσμα (
9
), έκρινε, στη σκέψη 14 της ίδιας απόφασης, ότι «[ο]ι λεπτομέρειες χορήγησης μιας ενίσχυσης που αντιβαίνουν ενδεχομένως σε ειδικές διατάξεις της Συνθήκης, εκτός των άρθρων 92 και 93 [νυν άρθρων 107 και 108 ΣΛΕΕ] είναι δυνατό να συνδέονται τόσο άρρηκτα με το αντικείμενο της ενίσχυσης ώστε να μην μπορούν να εκτιμηθούν χωριστά, οπότε το ζήτημα κατά πόσο επηρεάζουν το συμβιβαστό ή το ασυμβίβαστο της καθόλου ενίσχυσης πρέπει κατ’ ανάγκη να εκτιμάται μέσω της διαδικασίας του άρθρου 93». Διευκρίνισε ότι δεν ισχύει το ίδιο «στην περίπτωση που είναι δυνατό, κατά την ανάλυση ενός συστήματος ενισχύσεων, να απομονωθούν ορισμένοι όροι ή στοιχεία τα οποία καίτοι αποτελούν μέρος του εν λόγω συστήματος μπορούν να θεωρηθούν ως μη αναγκαία για την πραγματοποίηση του αντικειμένου του ή τη λειτουργία του». Πράγματι, στην τελευταία αυτή περίπτωση, «κανένας λόγος από τους αναφερόμενους στην κατανομή αρμοδιοτήτων που προκύπτει από τα άρθρα 92 και 93 [της Συνθήκης ΕΟΚ] δεν στηρίζει το συμπέρασμα ότι όταν παραβιάζονται άλλες διατάξεις της Συνθήκης που έχουν άμεσο αποτέλεσμα δεν μπορούν να προβληθούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων επειδή και μόνο το κρίσιμο στοιχείο ανάγεται στα επί μέρους στοιχεία κάποιας ενίσχυσης».
20.
Από την απόφαση Iannelli & Volpi προκύπτει ότι, όταν αυτό είναι απαραίτητο για την εκτίμηση ενός εθνικού μέτρου στο πλαίσιο της διαδικασίας ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή όχι μόνον έχει την εξουσία, αλλά υποχρεούται, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να λαμβάνει υπόψη άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης και, κατά περίπτωση, να διαπιστώνει, παρεμπιπτόντως, την παράβασή τους. Ο λόγος ύπαρξης της υποχρέωσης αυτής και του νομικού κριτηρίου που καθορίζει την έκτασή της, τουλάχιστον όπως συνάγεται από την εν λόγω απόφαση, φαίνεται να είναι, αφενός, η διατήρηση των προβλεπόμενων από τη Συνθήκη ορίων αρμοδιότητας της Επιτροπής στον τομέα του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων και, αφετέρου, η αποτροπή του ενδεχόμενου η άσκηση της αρμοδιότητας αυτής να δημιουργήσει κενό στο σύστημα προστασίας των δικαιωμάτων που οι πολίτες αντλούν από το άμεσο αποτέλεσμα του δικαίου της Ένωσης.
ii) Η επιβαλλόμενη στην Επιτροπή υποχρέωση συνοχής: οι αποφάσεις Επιτροπή κατά Ιταλίας και Matra
21.
Μερικά χρόνια αργότερα, το Δικαστήριο κλήθηκε να διευκρινίσει τις συνέπειες της απόφασης Iannelli & Volpi για τη σχέση μεταξύ της διαδικασίας ελέγχου των ενισχύσεων και της διαδικασίας λόγω παραβάσεως. Στην απόφαση της 21ης Μαΐου 1980, Επιτροπή κατά Ιταλίας (
10
), η Ιταλική Δημοκρατία στηρίχθηκε, ειδικότερα, στην απόφαση Iannelli & Volpi για να προβάλει το απαράδεκτο της προσφυγής λόγω παραβάσεως που ασκήθηκε κατ’ αυτής για παράβαση του άρθρου 95 της Συνθήκης ΕΟΚ (νυν άρθρου 110 ΣΛΕΕ). Υποστήριξε ότι, εφόσον το επίμαχο φορολογικό μέτρο αποσκοπούσε στη χρηματοδότηση ενός καθεστώτος ενισχύσεων και, ως εκ τούτου, αποτελούσε μέτρο που συνδεόταν άρρηκτα με το αντικείμενο του συγκεκριμένου καθεστώτος, το εν λόγω μέτρο δεν μπορούσε να εκτιμηθεί στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως, αλλά μόνον σύμφωνα με τη διαδικασία ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Αφού διαπίστωσε ότι οι διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις και σχετικά με τους φόρους που εισάγουν διακρίσεις, μολονότι επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό του ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά, στηρίζονται σε διαφορετικές προϋποθέσεις εφαρμογής, το Δικαστήριο έκρινε ότι ένα μέτρο που πραγματοποιείται μέσω φορολογίας που δημιουργεί διακρίσεις και το οποίο μπορεί συγχρόνως να θεωρηθεί ότι αποτελεί μέρος ενίσχυσης, μπορεί να υπόκειται συγχρόνως και στις δύο κατηγορίες διατάξεων και, επομένως, να αποτελέσει αντικείμενο χωριστής διαδικασίας λόγω παραβάσεως (
11
). Στη συνέχεια, στη σκέψη 11 της ίδιας απόφασης, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι από τη γενική οικονομία της Συνθήκης προκύπτει ότι η διαδικασία ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων «δεν μπορεί ποτέ να καταλήξει σε αποτέλεσμα που θα είναι αντίθετο προς τις ειδικές διατάξεις της Συνθήκης». Συνεπώς, εν προκειμένω, εάν, κατά το πέρας της διαδικασίας λόγω παραβάσεως, το Δικαστήριο θα έκρινε τον επίδικο φόρο αντίθετο προς τις διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με τους φόρους που εισάγουν διακρίσεις, η διαδικασία που κίνησε η Επιτροπή βάσει των διατάξεων περί κρατικών ενισχύσεων δεν θα μπορούσε εν πάση περιπτώσει να οδηγήσει στη διατήρησή του.
22.
Με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1993, Matra κατά Επιτροπής (
12
), η οποία εκδόθηκε δέκα περίπου χρόνια μετά την απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, το Δικαστήριο, επιληφθέν προσφυγής ακυρώσεως κατά αποφάσης εγκρίνουσας επενδυτικές ενισχύσεις υπέρ κοινοπραξίας μεταξύ δύο κατασκευαστών αυτοκινήτων, αποφάνθηκε αυτή τη φορά, επί των σχέσεων μεταξύ της διαδικασίας ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων και της διαδικασίας των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ (νυν άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ), τις οποίες είχε κινήσει παράλληλα η Επιτροπή. Αφού υπενθύμισε τις αρχές που διατυπώθηκαν με τις αποφάσεις Iannelli & Volpi και Επιτροπή κατά Ιταλίας, το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υποχρέωση της Επιτροπής να σέβεται τη συνοχή που υφίσταται μεταξύ των διατάξεων στον τομέα των ενισχύσεων και άλλων διατάξεων της Συνθήκης δεν μπορεί να την εμποδίσει να λάβει απόφαση περί του συμβιβαστού μιας κρατικής ενίσχυσης χωρίς να αναμείνει το αποτέλεσμα παράλληλης διαδικασίας κινηθείσας βάσει του άρθρου 85 ή του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΟΚ «εφόσον σχημάτισε τη στηριζόμενη επί της οικονομικής ανάλυσης της κατάστασης […] πεποίθηση ότι η κατάσταση του ενισχυομένου δεν είναι τέτοια που να επάγεται παράβαση των [άρθρων αυτών]» (
13
).
23.
Με την απόφαση Matra, το Δικαστήριο έλαβε θέση, για πρώτη φορά, επί του ζητήματος της σχέσης μεταξύ της απόφασης Iannelli & Volpi και της απόφασης Επιτροπή κατά Ιταλίας, δεχόμενο συγχρόνως την αυτοτέλεια της διαδικασίας ελέγχου των ενισχύσεων και την απαίτηση διασφάλισης της συνοχής των αποφάσεων που εκδίδονται μετά το πέρας της συγκεκριμένης διαδικασίας προς άλλες διατάξεις της Συνθήκης. Επιπλέον, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η ως άνω απαίτηση διασφάλισης της συνοχής επιβάλλεται «όλως ιδιαιτέρως στην περίπτωση όπου οι άλλες αυτές διατάξεις αποσκοπούν ωσαύτως […] στην επικράτηση ενός χωρίς στρεβλώσεις ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς» (
14
).
iii) Η νομολογία του Δικαστηρίου μετά τις αποφάσεις Iannelli & Volpi, Επιτροπή κατά Ιταλίας και Matra και οι δυσχέρειες εφαρμογής του κριτηρίου του «άρρηκτου συνδέσμου»
24.
Οι αρχές που διατυπώθηκαν με τις αποφάσεις Επιτροπή κατά Ιταλίας και Matra επιβεβαιώθηκαν με την πάροδο των ετών. Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο επανέλαβε επανειλημμένως: i) ότι η διαδικασία ελέγχου των ενισχύσεων ουδέποτε πρέπει να καταλήξει σε αποτέλεσμα αντίθετο προς τις ειδικές διατάξεις της Συνθήκης, ii) ότι, επομένως, δεν μπορεί να κριθεί από την Επιτροπή συμβατή με την κοινή αγορά κρατική ενίσχυση η οποία, λόγω ορισμένων λεπτομερειών χορήγησής της, αντιβαίνει σε άλλες διατάξεις της Συνθήκης (
15
), iii) ότι, ομοίως, δεν μπορεί να κριθεί συμβατή με την κοινή αγορά μια κρατική ενίσχυση η οποία, λόγω ορισμένων λεπτομερειών χορήγησής της, παραβιάζει τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης (
16
), και iv) ότι, «σε καμία περίπτωση», οι διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να εξοβελίσουν άλλους κανόνες της Συνθήκης που επιδιώκουν «κοινό στόχο» με τις εν λόγω διατάξεις, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση ότι οι παρεμβάσεις των κρατών μελών δεν έχουν ως αποτέλεσμα τη νόθευση των όρων του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς (
17
). Οι αρχές αυτές επιβεβαιώθηκαν εκ νέου από το Δικαστήριο και προσφάτως με τις αποφάσεις Αυστρία κατά Επιτροπής (
18
) και Braesch κ.λπ. (
19
), καθώς και με τις αποφάσεις σχετικά με τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στις αεροπορικές εταιρίες κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 (
20
).
25.
Το κριτήριο του «άρρηκτου συνδέσμου» που διατυπώθηκε στην απόφαση Iannelli & Volpi επιβεβαιώθηκε εκ νέου προσφάτως, με την απόφαση της 2ας Μαΐου 2019, A-Fonds (
21
), και έκτοτε εφαρμόστηκε επανειλημμένως, ακόμη και μετά την έκδοση της απόφασης Αυστρία κατά Επιτροπής (
22
), ως κριτήριο κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και της Επιτροπής (
23
), και για την οριοθέτηση της έκτασης της υποχρέωσής της να εξετάζει, στο πλαίσιο της διαδικασίας ελέγχου των ενισχύσεων, τη συμβατότητα του επίμαχου μέτρου με διατάξεις που δεν εμπίπτουν στο δίκαιο των ενισχύσεων (
24
). Επομένως, η έκταση της υποχρέωσης αυτής, η οποία αποσκοπεί να αποτρέψει το να κηρυχθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά ενίσχυση που παραβιάζει άλλες σχετικές διατάξεις ή γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης (
25
), εξαρτάται τελικά από την περισσότερο ή λιγότερο αυστηρή εφαρμογή του συγκεκριμένου κριτηρίου.
26.
Εξάλλου, το Δικαστήριο επιδίωξε να διευκρινίσει τις προϋποθέσεις εφαρμογής του εν λόγω κριτηρίου.
27.
Αφενός, έκρινε ότι η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη παραβάσεις άλλων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης πλην εκείνων που αφορούν τις ενισχύσεις, οι οποίες απορρέουν όχι μόνον από στοιχεία, προϋποθέσεις ή λεπτομέρειες εφαρμογής που συνδέονται άρρηκτα με την ενίσχυση ή το αντικείμενό της, αλλά και από την ενίσχυση ή το αντικείμενό της αυτά καθεαυτά ή από την «οικονομική δραστηριότητα» στη χρηματοδότηση της οποίας αποσκοπεί η ενίσχυση (
26
). Στην περίπτωση αυτή, ο «άρρηκτος σύνδεσμος» κατά την έννοια της νομολογίας που διαμορφώθηκε με την απόφαση Iannelli & Volpi υφίσταται in re ipsa.
28.
Αφετέρου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο τρόπος χρηματοδότησης μιας ενίσχυσης, όπως ένας εθνικός φόρος που προορίζεται ειδικώς για τη χρηματοδότηση ενός συστήματος ενισχύσεων, δεν μπορεί να απομονωθεί από την «κατά κυριολεξία ενίσχυση» (
27
) και ότι η εκτίμησή του, ακόμη και υπό το πρίσμα άλλων διατάξεων της Συνθήκης πλην των σχετικών με τις κρατικές ενισχύσεις, εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής (
28
). Ομοίως, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την ενίσχυση αυτή καθεαυτήν και εμπίπτουν στα στοιχεία τα οποία η Επιτροπή καλείται να εξετάσει στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ και, ενδεχομένως, να εγκρίνει, οι λεπτομέρειες που καθορίζουν τις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας για την υπαγωγή σε καθεστώς ενισχύσεων (
29
). Αντιθέτως, η επιλογή του δικαιούχου ατομικής ενίσχυσης αποτελεί μέρος του ίδιου του «αντικειμένου» της (
30
). Η δε απόφαση Braesch κ.λπ. διευκρίνισε ότι δεν συνιστούν «άρρηκτα συνδεδεμένες […] λεπτομέρειες εφαρμογής», κατά την έννοια της απόφασης Iannelli & Volpi, μέτρα τα οποία δεν ζήτησε η Επιτροπή και τα οποία έλαβε το κράτος μέλος προκειμένου να εξασφαλίσει απόφαση της Επιτροπής που να εγκρίνει την ενίσχυση κατά το πέρας του προκαταρκτικού σταδίου εξέτασης (
31
), ούτε, γενικότερα, μέτρα, «συνδεόμενα στην πράξη» με την ενίσχυση αυτή καθεαυτήν, «αλλά νομικώς διακριτά» από αυτήν, τα οποία έλαβε το κράτος μέλος που κοινοποίησε την ενίσχυση (
32
).
29.
Παρά τις διευκρινίσεις που παρέσχε το Δικαστήριο, η νομολογία παραμένει σε μεγάλο βαθμό περιπτωσιολογική όσον αφορά τη συγκεκριμενοποίηση του κριτηρίου του «άρρηκτου συνδέσμου». Ορισμένες από τις έννοιες που διέπουν την εφαρμογή του, όπως αυτές του «αντικειμένου» ή του «όρου εφαρμογής» της ενίσχυσης ή ακόμη του «άρρηκτα συνδεδεμένου όρου» ή «αδιάσπαστα συνδεδεμένου» με το αντικείμενο της ενίσχυσης, παραμένουν ακόμη ασαφείς.
30.
Προκειμένου να παρασχεθεί ένα ερμηνευτικό εργαλείο όσον αφορά τις συγκεκριμένες έννοιες, εντός των ορίων του αναγκαίου για τους σκοπούς της υπό κρίση υπόθεσης, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να ληφθεί ως αφετηρία ο αρνητικός ορισμός της έννοιας των «άρρηκτα συνδεδεμένων με το αντικείμενο της ενίσχυσης λεπτομερειών χορήγησης», ο οποίος απαντά στην απόφαση Iannelli & Volpi.
31.
Κατά το Δικαστήριο, μια τέτοια λεπτομέρεια δεν αποτελεί όρο ή στοιχείο τα οποία, «καίτοι αποτελούν μέρος [ενός συστήματος ενισχύσεων]», μπορούν να θεωρηθούν ως «μη αναγκαία για την πραγματοποίηση του αντικειμένου του ή τη λειτουργία του» και μπορούν, για τον λόγο αυτόν, να απομονωθούν από το εν λόγω σύστημα (
33
). Ερμηνεύοντας την έννοια της «αναγκαιότητας», στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση A-Fonds, ο γενικός εισαγγελέας H. Saugmandsgaard Øe (
34
) έκρινε ότι «τα της χορήγησης ενίσχυσης είναι αναγκαία για την πραγματοποίηση του σκοπού ή για τη λειτουργία μιας ενίσχυσης όταν αποτελούν συστατικό ή ουσιώδες στοιχείο της ενίσχυσης έτσι ώστε η μη δυνατότητα εφαρμογής τους να έχει ως αποτέλεσμα τη μεταβολή της εμβέλειας ή των κύριων χαρακτηριστικών της ενίσχυσης». Μολονότι συντάσσομαι, κατ’ αρχήν, με αυτόν τον ορισμό, εντούτοις, τούτο ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι αναφέρεται στο συγκεκριμένο μέτρο που σχεδιάζει το οικείο κράτος μέλος, εξεταζόμενο στο σύνολό του (
35
) και όχι απομονώνοντας τα στοιχεία του μέτρου αυτού που ανταποκρίνονται αφηρημένα στα συστατικά στοιχεία της νομικής έννοιας της «ενίσχυσης».
32.
Όσον αφορά ειδικότερα την έννοια του «αντικειμένου» της ενίσχυσης, η οποία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή του κριτηρίου του «άρρηκτου συνδέσμου», η νομολογία που μνημονεύεται στα σημεία 19 έως 28 των παρουσών προτάσεων παρέχει ενδείξεις ως προς το τι δεν καλύπτει η συγκεκριμένη έννοια. Επομένως, η εν λόγω έννοια διακρίνεται τόσο από την έννοια της «δραστηριότητας που χρηματοδοτείται» από την ενίσχυση όσο και από την έννοια των «όρων εφαρμογής», η οποία αφορά τα διάφορα στοιχεία του μέτρου με το οποίο το κράτος μέλος προτίθεται να εφαρμόσει συγκεκριμένα την ενίσχυση. Η έννοια του «αντικειμένου της ενίσχυσης» δεν πρέπει να συγχέεται ούτε με την έννοια του «σκοπού», δεδομένου ότι το πρώτο είναι κατ’ αρχήν το μέσο με το οποίο το οικείο κράτος προτίθεται να υλοποιήσει τον δεύτερο (
36
). Παραδείγματος χάριν, η «προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχών, στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό» (άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ), η «προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος» ή η «άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους» (άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ) ή ακόμη η «προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων» (άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ) αποτελούν σκοπούς που επιτρέπονται από τη Συνθήκη, τους οποίους τα κράτη μέλη μπορούν να επιδιώκουν με παρεμβάσεις που ποικίλλουν τόσο ως προς τη φύση τους όσο και ως προς τον τομέα ή τη δραστηριότητα στην οποία στοχεύουν ή ακόμη ως προς την ταυτότητα ή τον αριθμό των δικαιούχων (
37
). Καθεμιά από τις παρεμβάσεις αυτές έχει ίδιο «αντικείμενο», το οποίο καθορίζεται από τον ειδικό σκοπό που επιδιώκει το μέτρο (παραδείγματος χάριν, την προώθηση ορισμένων γεωργικών εκμεταλλεύσεων ή ορισμένων βιομηχανικών τομέων, τη στήριξη των επιχειρήσεων που βρίσκονται σε μια συγκεκριμένη περιοχή, την ενίσχυση των επενδύσεων σε συγκεκριμένες δραστηριότητες) και από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται η εφαρμογή του (παραδείγματος χάριν, φοροαπαλλαγή, άνοιγμα πίστωσης, κρατική εγγύηση, εισφορά κεφαλαίου κ.λπ.). Το αντικείμενο αυτό πρέπει επίσης να προσδιορίζεται λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των στοιχείων της επίμαχης παρέμβασης, όπως αυτή σχεδιάστηκε συγκεκριμένα από το οικείο κράτος μέλος.
33.
Εν ολίγοις, κατά την εκτίμηση της συμβατότητας μιας κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, η Επιτροπή οφείλει να λαμβάνει υπόψη την ενδεχόμενη παράβαση διατάξεων του δικαίου της Ένωσης διαφορετικών από εκείνες που αφορούν τις ενισχύσεις στην περίπτωση που η παράβαση αυτή απορρέει από τη χρηματοδοτούμενη οικονομική δραστηριότητα, από την ίδια την ενίσχυση ή το αντικείμενο της ή ακόμη από τους άρρηκτα συνδεδεμένους με το αντικείμενο της ενίσχυσης όρους. Άρρηκτος σύνδεσμος υφίσταται όταν πρόκειται για στοιχεία ή προϋποθέσεις αναγκαίες για την πραγματοποίηση του αντικειμένου της ή για τη λειτουργία της, χωρίς τις οποίες η σχεδιαζόμενη κρατική παρέμβαση δεν μπορεί να επιτύχει τους επιδιωκόμενους σκοπούς.
34.
Οι αιτιάσεις που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας στο πλαίσιο του πρώτου και του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της νομολογίας που μνημονεύθηκε στα σημεία 19 έως 28 των παρουσών προτάσεων και του συνόλου των προεκτεθέντων εκτιμήσεων.
2) Επί της εφαρμογής στην υπό κρίση υπόθεση
35.
Πριν προβώ στην ανάλυσή μου, επισημαίνω ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι τα επιχειρήματα που αναπτύσσει η αναιρεσείουσα με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως εκλαμβάνονται –όπως τα εκλαμβάνουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη που παρενέβησαν υπέρ αυτής– υπό την έννοια ότι αμφισβητούν το επίκαιρο του κριτηρίου του «άρρηκτου συνδέσμου» μετά την έκδοση της απόφασης Αυστρία κατά Επιτροπής, από τη μνημονευόμενη ιδίως στο σημείο 25 των παρουσών προτάσεων νομολογία προκύπτει ότι τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν (
38
).
i) Επί του αντικειμένου του κοινοποιηθέντος μέτρου
36.
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν δέχθηκε ότι το «αντικείμενο» της επίμαχης ενίσχυσης ήταν η κατασκευή νέων πυρηνικών αντιδραστήρων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο παρεξέκλινε από τον χαρακτηρισμό που έδωσε στο συγκεκριμένο αντικείμενο η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση. Η συγκεκριμένη αιτίαση επαναλαμβάνεται, κατ’ ουσίαν, στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου αναιρέσεως. Η Τσεχική Δημοκρατία, η Γαλλική Δημοκρατία και η Ουγγαρία υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε, στις σκέψεις 36 και 37 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης ήταν «η δωρεάν παραχώρηση [στην εταιρία Paks II] δύο νέων […] αντιδραστήρων προκειμένου αυτή να τους εκμεταλλευτεί» (
39
). Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, μολονότι το κοινοποιηθέν μέτρο αφορούσε την ανάπτυξη δύο πυρηνικών αντιδραστήρων στην Ουγγαρία, δεν αφορούσε αυτή καθεαυτήν την κατασκευή των αντιδραστήρων αυτών, αλλά τη διάθεσή τους προς χρήση.
37.
Συναφώς, διαπιστώνεται ότι, στον τίτλο της επίδικης απόφασης, το κοινοποιηθέν μέτρο προσδιορίζεται ως μέτρο το οποίο η Ουγγαρία προτίθεται να χορηγήσει «για τη στήριξη της ανάπτυξης δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων στον πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής Paks II». Στην αιτιολογική σκέψη 3 της ως άνω απόφασης, το συγκεκριμένο μέτρο περιγράφεται ως μέτρο «χρηματοδοτικής συνεισφοράς για την κατασκευή δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων στις εγκαταστάσεις του Paks». Στην αιτιολογική σκέψη 9 της εν λόγω απόφασης, υπό τον τίτλο 2, ο οποίος επιγράφεται «Αναλυτική περιγραφή του μέτρου», και τον υπότιτλο 2.1, ο οποίος επιγράφεται «Περιγραφή του προγράμματος», επισημαίνεται ότι «[τ]ο μέτρο συνίσταται στην ανάπτυξη δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων […] στην Ουγγαρία, η κατασκευή των οποίων χρηματοδοτείται εξολοκλήρου από το ουγγρικό Δημόσιο για λογαριασμό της οντότητας Paks II [....] που θα έχει στην ιδιοκτησία της τους νέους αντιδραστήρες και θα τους εκμεταλλεύεται». Στην αιτιολογική σκέψη 15 της ίδιας απόφασης, στην οποία περιγράφεται η χρηματοδοτική στήριξη που προτίθεται να χορηγήσει η Ουγγαρία (
40
), επισημαίνεται ότι το κρατικό δάνειο της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουγγαρία «για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης του Paks II»«προβλέπει ανανεούμενη πιστωτική διευκόλυνση ύψους 10 [δισεκατομμυρίων ευρώ]», την οποία η Ουγγαρία «θα χρησιμοποιήσει […] για να χρηματοδοτήσει απευθείας τις επενδύσεις που πρέπει να γίνουν στον Paks II για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία» των νέων αντιδραστήρων, στην οποία θα προστεθεί «συμπληρωματικό ποσό ύψους έως 2,5 [δισεκατομμυρίων ευρώ] από τον προϋπολογισμό της [Ουγγαρίας]». Στην αιτιολογική σκέψη 21 της επίδικης απόφασης εκτίθεται ότι «[η] Ουγγαρία και η Ρωσία υπέγραψαν τη [διακυβερνητική συμφωνία (ΔΚΣ)] με σκοπό την ανάπτυξη νέας δυναμικότητας στις εγκαταστάσεις Paks». Γενικότερα, το κοινοποιηθέν μέτρο ορίζεται και εξετάζεται από την Επιτροπή ως επενδυτική ενίσχυση «που χορηγείται από το ουγγρικό κράτος προς όφελος της Paks II για την ανάπτυξη του έργου» και καλύπτει το κόστος των επενδύσεων για την ολοκλήρωση του έργου (
41
). Είναι αληθές ότι, στην αιτιολογική σκέψη 197 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι το κοινοποιηθέν μέτρο «θα συνεπαγόταν οικονομικό πλεονέκτημα για την Paks II επειδή θα είχε στην ιδιοκτησία της και θα εκμεταλλευόταν τις δύο νέες μονάδες πυρηνικής ενέργειας οι οποίες θα χρηματοδοτούνταν πλήρως από το ουγγρικό κράτος». Εντούτοις, στην αιτιολογική σκέψη 283 της εν λόγω απόφασης, η οποία αποτελεί μέρος της αιτιολογίας που αφορά την εξέταση του ζητήματος της ύπαρξης άρρηκτα συνδεδεμένων όρων χορήγησης, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι «το αντικείμενο της επενδυτικής ενίσχυσης στον Paks II είναι να δοθεί στον σταθμό η δυνατότητα να παράγει ηλεκτρική ενέργεια χωρίς να επωμιστεί το επενδυτικό κόστος της κατασκευής πυρηνικών εγκαταστάσεων», συνδέοντας σαφώς τις επενδύσεις που πραγματοποίησε η Ουγγαρία με την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων. Στις αιτιολογικές σκέψεις 324 έως 328 της ίδιας απόφασης, το κοινοποιηθέν μέτρο θεωρείται από την Επιτροπή ως «κατάλληλο μέσο για την κατασκευή των […] αντιδραστήρων […]» για την «επίτευξη του στόχου κοινού συμφέροντος της προώθησης της πυρηνικής ενέργειας» (
42
) και, στην αιτιολογική σκέψη 332, αναφέρεται ότι το συγκεκριμένο μέτρο «παρέχει κίνητρα για την επίτευξη του στόχου κοινού συμφέροντος μέσω της ανάπτυξης του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής». Τέλος, στην αιτιολογική σκέψη 330 της επίδικης απόφασης δηλώνεται ρητώς ότι η εταιρία Paks II «συστάθηκε από το κράτος με μοναδικό στόχο την ανάπτυξη και τη λειτουργία» των εν λόγω αντιδραστήρων και ότι θα ελάμβανε την επίμαχη ενίσχυση προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Ομοίως, στην αιτιολογική σκέψη 334 της εν λόγω απόφασης επισημαίνεται ότι, ως δικαιούχος, η Paks II «θα λάβει χρηματοδοτική συνεισφορά για την κατασκευή πάγιων στοιχείων παραγωγής» (
43
).
38.
Επομένως, φρονώ ότι ορθώς η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι, προσδιορίζοντας ως αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης τη «δωρεάν διάθεση» νέων αντιδραστήρων, το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε την περιγραφή του εν λόγω αντικειμένου όπως αυτή προκύπτει, πλην ορισμένων ανακολουθιών, από την επίδικη απόφαση, ήτοι χρηματοδοτική συνεισφορά του ουγγρικού Δημοσίου προς την εταιρία Paks II για την ανάπτυξη –συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού, της κατασκευής και της θέσης σε λειτουργία– δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε εσφαλμένως την προσβαλλόμενη ενώπιόν του πράξη, πράγμα που συνιστά πλάνη περί το δίκαιο υποκείμενη στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (
44
).
39.
Στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, προβάλλει επίσης ότι, ορίζοντας το αντικείμενο του κοινοποιηθέντος μέτρου ως «τη δωρεάν διάθεση δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων υπέρ της εταιρίας Paks II», το Γενικό Δικαστήριο διέκρινε τεχνητά μεταξύ των επιμέρους στοιχείων ενός και του αυτού μέτρου. Η κατασκευή των νέων αντιδραστήρων και η απευθείας ανάθεση της σύμβασης στην JSC NIAEP αποτέλεσαν στην πραγματικότητα αναπόσπαστο μέρος του έργου που βρίσκεται στο επίκεντρο της συμφωνίας μεταξύ της Ρωσικής Ομοσπονδίας και της Ουγγαρίας.
40.
Η Επιτροπή προβάλλει ένσταση απαραδέκτου της ως άνω αιτίασης καθόσον δεν προβλήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Συναφώς, επισημαίνω ότι, μολονότι, σύμφωνα με το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η αίτηση αναιρέσεως δεν μπορεί να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης (
45
), εντούτοις ο αναιρεσείων μπορεί να ασκήσει παραδεκτώς αναίρεση προβάλλοντας, ενώπιον του Δικαστηρίου, λόγους και επιχειρήματα που αντλούνται από την ίδια την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και με τα οποία αμφισβητείται το νόμω βάσιμό της (
46
). Τούτο ισχύει, κατά τη γνώμη μου, όσον αφορά την αιτίαση που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας. Επιπροσθέτως, με την αιτίαση αυτή, η αναιρεσείουσα, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, αμφισβητεί όχι την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο, αλλά τον νομικό χαρακτηρισμό που έδωσε στα εν λόγω πραγματικά περιστατικά, ο οποίος το οδήγησε, κατά την άποψή της, στον εσφαλμένο καθορισμό του αντικειμένου της επίμαχης ενίσχυσης. Κατά πάγια δε νομολογία, ο εσφαλμένος νομικός χαρακτηρισμός των πραγματικών περιστατικών συνιστά πλάνη περί το δίκαιο δυνάμενη να προβληθεί κατ’ αναίρεση (
47
).
41.
Επί της ουσίας, δεν αμφισβητείται ότι ο σκοπός της σχεδιαζόμενης από την Ουγγαρία ενίσχυσης ήταν η στήριξη της δραστηριότητας παραγωγής πυρηνικής ενέργειας. Ο σκοπός αυτός επιδιωκόταν μέσω ενός σχεδίου για τη χρηματοδότηση της κατασκευής δύο πυρηνικών αντιδραστήρων που επρόκειτο να λειτουργήσουν στις εγκαταστάσεις του σταθμού Paks και να αντικαταστήσουν, εν τέλει, τους ήδη υφιστάμενους αντιδραστήρες. Όπως υποστηρίζει η Δημοκρατία της Αυστρίας και όπως προκύπτει από την περιγραφή του κοινοποιηθέντος μέτρου που περιλαμβάνεται στην επίδικη απόφαση, η διάθεση των νέων αντιδραστήρων στον σταθμό Paks II ήταν απλώς ένα από τα στάδια του ως άνω σχεδίου, το οποίο εξεταζόταν ως σύνολο και περιλάμβανε τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των εν λόγω αντιδραστήρων (
48
). Συγκεκριμένα, οι νέοι αντιδραστήρες, η κατασκευή των οποίων αποτελούσε το αντικείμενο της διακυβερνητικής συμφωνίας, ήταν το «περιουσιακό στοιχείο» που τέθηκε στη διάθεση του δικαιούχου της ενίσχυσης. Μολονότι η εταιρία Paks II δεν επένδυσε η ίδια στην κατασκευή των μελλοντικών της πάγιων στοιχείων παραγωγής, δεδομένου ότι οι ουγγρικές αρχές θεωρούσαν ότι δεν απαιτείται άντληση ξένων κεφαλαίων απευθείας από την Paks II (
49
), εντούτοις συμμετείχε σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής τους, ως «κρατικός οργανισμός»«υπό κρατικό έλεγχο», ο οποίος ορίστηκε από την Ουγγαρία και ήταν «οικονομικά και τεχνικά» υπεύθυνος για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της Ουγγαρίας που απορρέουν από το έργο (βλ. αιτιολογική σκέψη 11 της επίδικης απόφασης). Συγκεκριμένα, από την αιτιολογική σκέψη 14 της επίδικης απόφασης προκύπτει ότι η Paks II συνήψε με την JSC NIAEP τη σύμβαση μηχανολογικού σχεδιασμού, προμηθειών και κατασκευής των δύο νέων αντιδραστήρων και ότι ήταν υπεύθυνη για την παρακολούθηση των κατασκευαστικών εργασιών και την έγκριση της καταβολής των οφειλόμενων στην JSC NIAP ποσών για κάθε ορόσημο που θα επιτυγχανόταν (βλ. αιτιολογική σκέψη 39 της επίδικης απόφασης).
42.
Υπό τις συνθήκες αυτές, ορθώς η Δημοκρατία της Αυστρίας, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, ισχυρίζεται ότι είναι τεχνητή η διάκριση, στο κοινοποιηθέν μέτρο, μεταξύ της κατασκευής των δύο πυρηνικών αντιδραστήρων και της διάθεσής τους στην εταιρία Paks II. Από την εξέταση του μέτρου αυτού στο σύνολό του, καθίσταται, κατά τη γνώμη μου, σαφές ότι αποσκοπεί στη χρηματοδότηση της επένδυσης για την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των νέων μονάδων παραγωγής των εγκαταστάσεων του Paks.
43.
Επομένως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν ερμήνευσε εσφαλμένως την επίδικη απόφαση κατά το μέρος που όρισε το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης ως «τη δωρεάν διάθεση [στην εταιρία Paks II] δύο νέων αντιδραστήρων προκειμένου να τους εκμεταλλευτεί», ο ορισμός αυτός είναι πάντως απόρροια εσφαλμένου νομικού χαρακτηρισμού των πραγματικών περιστατικών.
ii) Επί της ύπαρξης παράβασης των κανόνων σύναψης δημοσίων συμβάσεων απορρέουσας από το αντικείμενο της ενίσχυσης
44.
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει, αφενός, ότι το Γενικό Δικαστήριο επέτρεψε κατ’ ουσίαν στην Επιτροπή να μη λάβει υπόψη την παράβαση των διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων κατά την εκτίμηση ενός μέτρου ενίσχυσης και, αφετέρου, ότι, εν προκειμένω, η παράβαση αυτή απέρρεε από το ίδιο το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης, ήτοι τη χρηματοδότηση της κατασκευής πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής, με αποτέλεσμα το Γενικό Δικαστήριο να διακρίνει εσφαλμένως, στις σκέψεις 28 έως 32 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, την υπό κρίση υπόθεση από εκείνη επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Αυστρία κατά Επιτροπής.
45.
Η Γαλλική Δημοκρατία αμφισβητεί το παραδεκτό της αιτίασης αυτής για τον λόγο ότι δεν προβλήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Συναφώς, είναι αληθές ότι, με την προσφυγή της, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν υποστήριξε ρητώς ότι η απευθείας ανάθεση στην JSC NIAEP της σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων ενέπιπτε στο ίδιο το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης. Εντούτοις, από τη σκέψη 20 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, στηριζόμενη στην εκ μέρους της ερμηνεία της απόφασης Αυστρία κατά Επιτροπής, υποστήριξε ότι δεν είχε σημασία για την εκτίμηση της επίμαχης ενίσχυσης το να διαπιστωθεί κατά πόσον η απευθείας ανάθεση συνιστούσε «όρο αναπόσπαστα συνδεδεμένο» ή ακόμη και «όρο» της ενίσχυσης αυτής, δεδομένου ότι, γενικώς, οι κρατικές ενισχύσεις που παραβιάζουν διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν δύνανται να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η αιτίαση που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας ενώπιον του Δικαστηρίου μεταβάλλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαφοράς (
50
).
46.
Επί της ουσίας, η αιτίαση αυτή, η οποία εξάλλου δεν έχει αναπτυχθεί επαρκώς, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να απορριφθεί.
47.
Αφενός, κατά το μέρος που προσάπτεται στο Γενικό Δικαστήριο ότι έκρινε ότι η Επιτροπή «μπορεί να αγνοήσει τους κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο διαδικασίας βάσει του άρθρου 108 ΣΛΕΕ», η εν λόγω αιτίαση στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Συγκεκριμένα, στις σκέψεις 28 έως 32 της ως άνω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε στη διαπίστωση ότι με την απόφαση Αυστρία κατά Επιτροπής το Δικαστήριο δεν είχε την πρόθεση να εγκαταλείψει τη νομολογία του που απορρέει από την απόφαση Iannelli & Volpi, πράγμα το οποίο, όπως είχα ήδη την ευκαιρία να υπογραμμίσω, δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση. Από την άλλη πλευρά, αντιθέτως προς ό,τι φαίνεται να υποστηρίζει η Δημοκρατία της Αυστρίας, το Γενικό Δικαστήριο δεν αρνήθηκε ότι η Επιτροπή υποχρεούται να λάβει υπόψη, στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας, την ενδεχόμενη παράβαση διάταξης του δικαίου της Ένωσης άλλης από εκείνες που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων περί δημοσίων συμβάσεων, όταν η παράβαση αυτή απορρέει από το αντικείμενο της οικείας ενίσχυσης ή από έναν από τους άρρηκτα συνδεδεμένους όρους εφαρμογής της.
48.
Αφετέρου, και όπως υποστηρίζει ειδικότερα η Τσεχική Δημοκρατία, η αιτίαση αυτή δεν μπορεί να ευδοκιμήσει ούτε κατά το μέρος που υποστηρίζεται ότι η προβαλλόμενη από την αναιρεσείουσα παράβαση των διατάξεων περί σύναψης δημοσίων συμβάσεων απορρέει από το ίδιο το «αντικείμενο» της επίμαχης ενίσχυσης ή της «χρηματοδοτούμενης από αυτήν δραστηριότητας». Πράγματι, ακόμη και στην περίπτωση που, όπως προτείνω, το Δικαστήριο κρίνει ότι εσφαλμένως το Γενικό Δικαστήριο απέκλεισε από το αντικείμενο της εν λόγω ενίσχυσης την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων, η απευθείας ανάθεση της σύμβασης για την εν λόγω κατασκευή στην JSC NIAEP δεν μπορεί παρά να συνιστά «όρο χορήγησης» συνδεόμενο με το αντικείμενο αυτό, του οποίου απομένει να εξακριβωθεί ο άρρηκτος σύνδεσμος με το συγκεκριμένο αντικείμενο.
iii) Επί της ύπαρξης άρρηκτα συνδεδεμένου όρου
49.
Στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας αμφισβητεί την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την ύπαρξη «άρρηκτου συνδέσμου» μεταξύ της απευθείας ανάθεσης της σύμβασης κατασκευής των νέων αντιδραστήρων στην JSC NIAEP και του αντικειμένου της ενίσχυσης. Όσον αφορά την έκθεση των επιχειρημάτων που προέβαλε το εν λόγω κράτος μέλος, παραπέμπω στο σημείο 16 των παρουσών προτάσεων. Όπως επισήμανα στο σημείο 17 των παρουσών προτάσεων, ορισμένα επιχειρήματα που προβάλλονται στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως αποσκοπούν επίσης, κατ’ ουσίαν, στην αμφισβήτηση της ανάλυσης αυτής.
50.
Υπενθυμίζω ότι, στα σημεία 36 έως 43 των παρουσών προτάσεων, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ο ορισμός του αντικειμένου της επίμαχης ενίσχυσης, τον οποίο προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο ιδίως στη σκέψη 36 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ενέχει πλάνη κατά την ερμηνεία της επίδικης απόφασης και ότι, εν πάση περιπτώσει, ο ορισμός αυτός στηρίζεται σε εσφαλμένο χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών. Πρέπει, εντούτοις, να υπομνησθεί ότι, εάν το σκεπτικό απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου ενέχει παραβίαση του δικαίου της Ένωσης, αλλά το διατακτικό της είναι ορθό για άλλους νομικούς λόγους, η παραβίαση αυτή δεν μπορεί να επιφέρει την αναίρεση της οικείας απόφασης, πρέπει δε να γίνει αντικατάσταση αιτιολογίας και να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως (
51
). Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί αν το Γενικό Δικαστήριο, παρά την πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε, ορθώς κατέληξε στο συμπέρασμα, στη σκέψη 39 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η ανάθεση της σύμβασης κατασκευής των νέων αντιδραστήρων δεν συνιστούσε όρο της ενίσχυσης άρρηκτα συνδεδεμένο με την ενίσχυση αυτή.
51.
Για τους λόγους που θα εκθέσω, φρονώ ότι δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση.
52.
Πρώτον, και προκαταρκτικώς, επισημαίνω ότι, μολονότι συμφωνώ, μεταξύ άλλων, με τη Γαλλική Δημοκρατία ότι το επιχείρημα που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας, κατά το οποίο το γεγονός και μόνον ότι οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων και οι κανόνες περί δημοσίων συμβάσεων επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, ήτοι τη διασφάλιση ανόθευτου ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, αρκεί για να συναχθεί η ύπαρξη άρρηκτα συνδεδεμένου όρου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό (
52
), εντούτοις, ορθώς η Δημοκρατία της Αυστρίας υπενθυμίζει ότι αυτή η σύγκλιση σκοπών επιβάλλει στην Επιτροπή αυξημένη υποχρέωση να μεριμνά για τη συνοχή μεταξύ των δύο αυτών συνόλων διατάξεων.
53.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, με τη σκέψη 36 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η απόφαση περί αναθέσεως της σύμβασης για την κατασκευή των δύο νέων αντιδραστήρων δεν αποτελεί αυτή καθεαυτήν όρο χορήγησης της ενίσχυσης, καθώς η ανάθεση αυτή «αφορά την κατασκευή και την προμήθεια του αγαθού που θα διατεθεί δωρεάν και, ως εκ τούτου, εντάσσεται στο στάδιο που προηγείται του μέτρου της ενίσχυσης αυτού καθεαυτό». Συγκεκριμένα, αφενός, η παραδοχή στην οποία στηρίζεται το συμπέρασμα αυτό, ήτοι ότι αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης είναι η δωρεάν διάθεση στην εταιρία Paks II των δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων, είναι εσφαλμένη, όπως κατέδειξα ανωτέρω. Αφετέρου, όπως υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, η Δημοκρατία της Αυστρίας, όταν μια κρατική παρέμβαση χρηματοδοτούμενη από ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 107 ΣΛΕΕ εκτείνεται σε διάφορες φάσεις, ο χαρακτηρισμός ενός μέτρου που λαμβάνεται κατά τη διάρκεια μιας από τις φάσεις αυτές ως «όρου χορήγησης» ή «άρρηκτα συνδεδεμένου όρου χορήγησης», κατά την έννοια της απόφασης Iannelli & Volpi, δεν αποκλείεται για τον λόγο και μόνον ότι το μέτρο αυτό προηγείται του μέτρου που περατώνει το σύνολο της διαδικασίας. Επομένως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι το Γενικό Δικαστήριο ορθώς δέχθηκε ως αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης μόνον τη δωρεάν διάθεση στην εταιρία Paks II των νέων αντιδραστήρων, τούτο δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η απευθείας ανάθεση στην JSC NIAEP της σύμβασης για την κατασκευή τους συνιστούσε στοιχείο που δεν σχετίζεται με την επίμαχη ενίσχυση. Είναι βεβαίως αληθές ότι, όπως υποστηρίζει η Γαλλική Δημοκρατία, μια ερμηνεία του κριτηρίου του «άρρηκτου συνδέσμου» η οποία θα ενέτασσε στην έννοια του «άρρηκτα συνδεδεμένου όρου χορήγησης» κάθε «όρο σχεδιασμού» ενός έργου που τυγχάνει δημόσιας χρηματοδότησης θα στερούσε αποτελεσματικότητας το κριτήριο αυτό. Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να ευδοκιμήσει εν προκειμένω. Η ανάθεση της σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων δεν αποτελεί απλώς «όρο σχεδιασμού» ούτε δευτερεύουσα πτυχή του κοινοποιηθέντος μέτρου. Πράγματι, η επίμαχη ενίσχυση έχει ως αντικείμενο την ανάπτυξη των εν λόγω αντιδραστήρων, οι οποίοι αποτελούν το αγαθό που προορίζεται να τεθεί στη διάθεση του δικαιούχου.
54.
Τρίτον, όπως ορθώς υποστηρίζει η Δημοκρατία της Αυστρίας, από την επίδικη απόφαση και από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι ο χαρακτηρισμός της JSC NIAEP ως κατασκευαστή ήταν ένα από τα στοιχεία της διακυβερνητικής συμφωνίας, αναπόσπαστο μέρος της οποίας αποτελούσε η συμφωνία χρηματοδότησης που μνημονεύθηκε στο σημείο 6 των παρουσών προτάσεων, και αποτελούσε έναν από τους όρους στους οποίους υπέκειτο το δάνειο που προοριζόταν για τη χρηματοδότηση του μεγαλύτερου μέρους των επενδύσεων που απαιτούνταν για την ανάπτυξη των νέων αντιδραστήρων. Σύμφωνα, όμως, με τη νομολογία που υπομνήσθηκε στο σημείο 25 των παρουσών προτάσεων, ο τρόπος χρηματοδότησης μιας ενίσχυσης δεν μπορεί να απομονωθεί από αυτήν και η εκτίμησή του, μεταξύ άλλων υπό το πρίσμα διατάξεων της Συνθήκης πέραν των σχετικών με τις κρατικές ενισχύσεις, εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής.
55.
Τέταρτον, από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στα σημεία 19 έως 25 των παρουσών προτάσεων δεν προκύπτει ότι ένα στοιχείο ή μια προϋπόθεση ενίσχυσης που δεν επηρεάζει άμεσα τον προσδιορισμό του δικαιούχου ή των δικαιούχων της ενίσχυσης ή το ύψος της δεν μπορεί να συνιστά «άρρηκτα συνδεδεμένο όρο» του οποίου η νομιμότητα πρέπει να εξετάζεται από την Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ. Αντιθέτως, από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι ένας τέτοιος όρος αποτελεί ένα στοιχείο ή μια προϋπόθεση της ενίσχυσης που είναι «αναγκαία για την εκπλήρωση του σκοπού της ή για τη λειτουργία της». Εν προκειμένω, όπως υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, η Δημοκρατία της Αυστρίας, η ανάθεση της σύμβασης κατασκευής στην JSC NIAEP αποτελούσε αναγκαίο στοιχείο τόσο για την πραγματοποίηση του αντικειμένου της επίμαχης ενίσχυσης όσο και για τη λειτουργία της. Συγκεκριμένα, αφενός, από την επίδικη απόφαση και από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η επιλογή της JSC NIAEP ως επιχείρησης υπεύθυνης για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των νέων αντιδραστήρων αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της διακυβερνητικής συμφωνίας και ότι το δάνειο που χορήγησε η Ρωσική Ομοσπονδία στην Ουγγαρία συνδεόταν με την επιλογή αυτή (
53
). Αφετέρου, από το γεγονός ότι, τόσο ενώπιον της Επιτροπής όσο και ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου, η Ουγγαρία υποστήριξε ότι η JSC NIAEP ήταν η μόνη ικανή να παράσχει την αναγκαία τεχνολογία για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων, προκύπτει ότι το εν λόγω κράτος μέλος ήταν πεπεισμένο ότι, από τεχνικής απόψεως, η ανάθεση της σύμβασης κατασκευής στην εν λόγω εταιρία αποτελούσε αναγκαία επιλογή για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της επιτυχίας του χρηματοδοτούμενου με την επίμαχη ενίσχυση έργου.
56.
Πέμπτον και τελευταίο, διερωτώμαι κατά πόσον είναι λυσιτελής, για την εκτίμηση της ύπαρξης άρρηκτα συνδεδεμένου όρου κατά την έννοια της απόφασης Iannelli & Volpi, η διαπίστωση, στη σκέψη 37 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι «τυχόν παραβίαση των κανόνων σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις θα είχε αποτελέσματα μόνο στην αγορά για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και δεν θα μπορούσε να έχει συνέπειες στην αγορά την οποία αφορά το αντικείμενο του επίμαχου μέτρου ενίσχυσης». Πρώτον, η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί να στηρίξει το συμπέρασμα ότι η εν λόγω ανάθεση δεν αποτελεί όρο άρρηκτα συνδεδεμένο με την επίμαχη ενίσχυση. Συγκεκριμένα, ο προσδιορισμός των μέτρων που δεν μπορούν να απομονωθούν από την ενίσχυση προηγείται λογικά τόσο της εκτίμησης της συμβατότητάς τους με το δίκαιο της Ένωσης όσο και της εξέτασης των επιπτώσεών τους στη συμβατότητα της ενίσχυσης. Δεύτερον, και βασικότερο, διατηρώ αμφιβολίες ως προς το βάσιμο της παραδοχής στην οποία στηρίζεται η εν λόγω διαπίστωση, ήτοι ότι μόνον η παράβαση διάταξης πέραν εκείνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις, η οποία θα συνεπαγόταν περαιτέρω στρέβλωση του ανταγωνισμού ή των συναλλαγών στην αγορά την οποία αφορά η επίμαχη ενίσχυση, μπορεί να συνεπάγεται υποχρέωση της Επιτροπής να διαπιστώσει μια τέτοια παράβαση στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ (
54
). Συγκεκριμένα, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει σαφώς ότι η Επιτροπή, όταν εκτιμά αν μια σχεδιαζόμενη ενίσχυση πληροί την προϋπόθεση του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, περί μη αλλοίωσης των όρων των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον, οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα αρνητικά αποτελέσματα που μπορεί να έχει η ενίσχυση αυτή για τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές στην εσωτερική αγορά στο σύνολό της, η οποία, κατά το άρθρο 26, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, «περιλαμβάνει χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων σύμφωνα με τις διατάξεις των Συνθηκών» (
55
). Η παραπομπή της Γαλλικής Δημοκρατίας και της Ουγγαρίας στην απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 2001, Weyl Beef Products κ.λπ. κατά Επιτροπής (
56
), δεν μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικό συμπέρασμα. Στις σκέψεις της εν λόγω απόφασης στις οποίες παραπέμπουν τα ως άνω κράτη μέλη, το Γενικό Δικαστήριο, αφού διαπίστωσε ότι τα επίδικα μέτρα συνδέονταν άρρηκτα με το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης, προέβη στην εξακρίβωση του αν τα μέτρα αυτά είχαν αποτελέσματα «τα οποία υπερβαίνουν το μέτρο που είναι αναγκαίο για να επιτύχει η ενίσχυση τους σκοπούς που εγκρίνει η Συνθήκη». Ο έλεγχος αυτός εντάσσεται σαφώς στο πλαίσιο της εξέτασης της αναλογικότητας της ενίσχυσης, η οποία ακολουθεί τον ορισμό του πεδίου εφαρμογής των μέτρων που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της συμβατότητάς της με την εσωτερική αγορά. Επομένως, η απόφαση Weyl Beef Products κ.λπ. κατά Επιτροπής δεν παρέχει διευκρινίσεις ως προς το τι καθιστά δυνατό τον χαρακτηρισμό ενός μέτρου ως «άρρηκτα συνδεδεμένου όρου» ούτε παρέχει τη δυνατότητα να υποστηριχθεί η άποψη ότι μόνον τα αποτελέσματα ενός τέτοιου μέτρου που ενδέχεται να εκδηλωθούν στην «αγορά την οποία αφορά το αντικείμενο του επίμαχου μέτρου ενίσχυσης» εμπίπτουν στο πεδίο της εξέτασης που πρέπει να διενεργήσει η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ. Αντιθέτως, η ως άνω απόφαση εντάσσεται στο πλαίσιο της νομολογίας που απορρέει από την απόφαση Iannelli & Volpi (
57
). Το ίδιο ισχύει και για την απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2014, Castelnou Energía κατά Επιτροπής (
58
), την οποία μνημονεύει, μεταξύ άλλων, η Επιτροπή και η οποία διευκρινίζει ότι, αν ο όρος χορήγησης μιας ενίσχυσης συνδέεται άρρηκτα με το αντικείμενό της, «η συμφωνία [του] προς άλλες διατάξεις, πλην των σχετικών με τις κρατικές ενισχύσεις, θα εκτιμηθεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ και η εκτίμηση αυτή ενδέχεται να καταλήξει σε διαπίστωση ασυμβατότητας της οικείας ενίσχυσης προς την εσωτερική αγορά».
57.
Καταλήγοντας επί του τελευταίου αυτού ζητήματος, είμαι της γνώμης ότι δεν αποκλείεται η παράβαση διάταξης του δικαίου της Ένωσης δυνάμενης να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού σε διαφορετική αγορά, αλλά, όπως εν προκειμένω, συνδεόμενη με την αγορά την οποία αφορά η ενίσχυση να πρέπει να ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή στο πλαίσιο της εκ μέρους της εξέτασης της συμβατότητάς της με την εσωτερική αγορά.
iv) Επί της υποχρέωσης της Επιτροπής να εξετάζει ενδεχόμενη παράβαση των διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων
58.
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι εσφαλμένως το Γενικό Δικαστήριο επικύρωσε το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η απευθείας ανάθεση στην JSC NIAEP της σύμβασης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων δεν συνιστούσε «όρο άρρηκτα συνδεδεμένο» με το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης.
59.
Επομένως, εσφαλμένως επίσης έκρινε το Γενικό Δικαστήριο ότι η Επιτροπή δεν όφειλε να εξετάσει, στο πλαίσιο της διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της επίδικης απόφασης, το ζήτημα της συμβατότητας της ανάθεσης αυτής με τις διατάξεις περί δημοσίων συμβάσεων, ζήτημα το οποίο είχαν εγείρει κατά τη διάρκεια της ως άνω διαδικασίας η Δημοκρατία της Αυστρίας και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη (
59
).
3) Συμπεράσματα επί του πρώτου και του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως
60.
Βάσει του συνόλου των προεκτεθέντων, εκτιμώ ότι το πρώτο και το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, εξεταζόμενα από κοινού, είναι βάσιμα.
2.
Επί του τρίτου σκέλους
61.
Το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως περιλαμβάνει δύο αιτιάσεις. Με την πρώτη αιτίαση προβάλλεται έλλειψη αιτιολογίας της επίδικης απόφασης την οποία το Γενικό Δικαστήριο παρέλειψε να διαπιστώσει και με την δεύτερη προβάλλεται παράβαση των διατάξεων του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων. Οι αιτιάσεις αυτές στρέφονται κατά των σκέψεων 40 έως 49 και 196 έως 203 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
62.
Οι σκέψεις 40 έως 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης εντάσσονται στο σκεπτικό με το οποίο το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τον πρώτο λόγο ακυρώσεως με τον οποίο η Δημοκρατία της Αυστρίας προέβαλε έλλειψη διεξαγωγής διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης. Στις σκέψεις 41 και 42, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, πρώτον, ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε, στην αιτιολογική σκέψη 285 της επίδικης απόφασης, ότι, προκειμένου να απαντήσει στις παρατηρήσεις που της υπέβαλαν οι ενδιαφερόμενοι σχετικά με τη συμβατότητα του κοινοποιηθέντος μέτρου με την οδηγία 2014/25, μπορούσε να παραπέμψει στη διαδικασία λόγω παραβάσεως που είχε κινηθεί κατά της Ουγγαρίας, στο πλαίσιο της οποίας είχε σχηματίσει την πεποίθηση, που «βασιζόταν σε ενδελεχή ανάλυση των τεχνικών απαιτήσεων» που είχε επικαλεστεί το εν λόγω κράτος μέλος, ότι η οδηγία αυτή δεν είχε εφαρμογή στην ανάθεση των εργασιών κατασκευής των νέων αντιδραστήρων βάσει του άρθρου 50, στοιχείο γʹ, αυτής (στο εξής: διαδικασία λόγω παραβάσεως). Στις σκέψεις 43 έως 46 της εν λόγω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε, δεύτερον, την απάντηση της Επιτροπής σε γραπτές ερωτήσεις στο πλαίσιο μέτρου οργάνωσης της διαδικασίας, καθώς και τα έγγραφα που προσκομίστηκαν προς στήριξή της, διαπιστώνοντας ότι από την απάντηση αυτή προέκυπτε και επιβεβαιωνόταν από τα ως άνω έγγραφα ότι η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η απευθείας ανάθεση στην JSC NIAEP των εργασιών κατασκευής των νέων αντιδραστήρων «μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς προηγούμενη ανταγωνιστική υποβολή προσφορών, διότι, για τεχνικούς λόγους, δεν θα υπήρχε ανταγωνισμός». Στις σκέψεις 47 και 48 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε, τρίτον, ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι «στο πλαίσιο της διαδικασίας σχετικής με τη συμβατότητα των ενισχύσεων προς την εσωτερική αγορά, τίθενται εν αμφιβόλω όλες οι αποφάσεις που έχουν ληφθεί προηγουμένως και οι οποίες έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο χωριστής διαδικασίας», δεδομένου ότι «[η] αρχή της ασφάλειας δικαίου εμποδίζει την Επιτροπή να επανεξετάσει την ανάθεση της σύμβασης κατασκευής στο πλαίσιο της διαδικασίας κρατικών ενισχύσεων χωρίς να έχει νέα στοιχεία σε σχέση με τον χρόνο κατά τον οποίο αποφάσισε να περατώσει τη διαδικασία παραβάσεως». Τέταρτον, τέλος, στη σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα καθόσον βασίστηκε, εν πάση περιπτώσει, στο αποτέλεσμα της διαδικασίας λόγω παραβάσεως για τους σκοπούς της [επίδικης] απόφασης».
63.
Αντιθέτως, με τις σκέψεις 196 έως 203 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το πρώτο σκέλος του δέκατου λόγου ακυρώσεως με το οποίο προβαλλόταν ανεπαρκής αιτιολογία της επίδικης απόφασης όσον αφορά τη συμβατότητα της ενίσχυσης με άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης. Στις ως άνω σκέψεις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι, εφόσον, στις αιτιολογικές σκέψεις 280 έως 284 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή είχε κρίνει ότι δεν ήταν υποχρεωμένη να εξετάσει το ζήτημα της ενδεχόμενης παράβασης της οδηγίας 2014/25, ελλείψει άρρηκτου συνδέσμου μεταξύ της παράβασης αυτής και του αντικειμένου της επίμαχης ενίσχυσης, δεν ήταν υποχρεωμένη να δικαιολογήσει, με την επίδικη απόφαση, τους λόγους για τους οποίους πληρούνταν οι προϋποθέσεις του άρθρου 50, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2014/25.
α)
Επί της αιτιάσεως που αφορά έλλειψη διαπίστωσης της έλλειψης αιτιολογίας της επίδικης απόφασης
64.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι εσφαλμένως το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η επίδικη απόφαση ήταν επαρκώς αιτιολογημένη ως προς το ζήτημα αν υφίστατο παράβαση των διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων. Η απλή παραπομπή σε περατωθείσα μη δημόσια διαδικασία λόγω παραβάσεως δεν συνιστά επαρκή αιτιολογία. Υποστηρίζει ότι μόνο χάρη στις παρατηρήσεις της Επιτροπής και στα έγγραφα που προσκόμισε προς απάντηση σε μέτρο οργάνωσης της διαδικασίας το Γενικό Δικαστήριο ήταν σε θέση να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή απέκλεισε την ύπαρξη παράβασης των διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων.
65.
Η Γαλλική Δημοκρατία προβάλλει ένσταση απαραδέκτου της ως άνω αιτίασης για τον λόγο ότι προβλήθηκε για πρώτη φορά κατ’ αναίρεση. Συναφώς, επισημαίνω ότι από τις σκέψεις 192 και 196 έως 203 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει σαφώς, αφενός, ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας αμφισβήτησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου τον ανεπαρκή χαρακτήρα της αιτιολογίας της επίδικης απόφασης όσον αφορά τη συμβατότητα της ενίσχυσης με τις διατάξεις του δικαίου περί συνάψεως δημοσίων συμβάσεων και, αφετέρου, ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε την αιτίαση αυτή και την απέρριψε. Από τις σκέψεις 40 έως 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το περιεχόμενο των οποίων εκτίθεται στο σημείο 62 των παρουσών προτάσεων, προκύπτει επίσης ότι το Γενικό Δικαστήριο ενέκρινε ρητώς την παραπομπή στη διαδικασία λόγω παραβάσεως στην οποία προέβη η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 285 της επίδικης απόφασης. Επομένως, εφόσον, αφενός, η υπό κρίση αιτίαση επαναλαμβάνει τις αιτιάσεις που προέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και, αφετέρου, πηγάζει από το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η αιτίαση αυτή είναι παραδεκτή (
60
).
66.
Αποτελεί, εξάλλου, πάγια νομολογία ότι από την επιβαλλόμενη από το άρθρο 296 ΣΛΕΕ αιτιολογία είναι μεν αναγκαίο να προκύπτει κατά τρόπο σαφή και χωρίς αμφισημία η συλλογιστική του θεσμικού οργάνου που εξέδωσε την πράξη, κατά τρόπον ώστε να καθίσταται δυνατόν ο μεν ενδιαφερόμενος να γνωρίζει τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη των μέτρων, το δε αρμόδιο δικαστήριο να ασκεί τον έλεγχό του, πλην όμως η αιτιολογία αυτή πρέπει να προσαρμόζεται στη φύση της επίμαχης πράξης και στο πλαίσιο εντός του οποίου αυτή εκδόθηκε (
61
). Επίσης κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση αιτιολόγησης αποτελεί ουσιώδη τύπο που πρέπει να διακρίνεται από το ζήτημα του βασίμου της αιτιολογίας, δεδομένου ότι αυτή αφορά την ουσιαστική νομιμότητα της επίδικης πράξης. Συγκεκριμένα, η αιτιολογία μιας απόφασης συνίσταται στην επίσημη έκφραση των λόγων στους οποίους στηρίζεται η απόφαση αυτή. Εάν η αιτιολογία εμπεριέχει σφάλματα, αυτά πλήττουν την ουσιαστική νομιμότητα της απόφασης, αλλά όχι την αιτιολογία της, η οποία μπορεί να είναι επαρκής έστω και αν προβάλλει εσφαλμένους λόγους (
62
).
67.
Εν προκειμένω, η Επιτροπή δικαιολόγησε το συμπέρασμά της ότι η αξιολόγηση της επίμαχης ενίσχυσης δεν είχε επηρεαστεί από την προβαλλόμενη παράβαση των κανόνων περί σύναψης δημοσίων συμβάσεων με δύο σειρές λόγων. Αφενός, και κυρίως, στην αιτιολογική σκέψη 283 της επίδικης απόφασης, υποστήριξε ότι η παράβαση αυτή, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, δεν θα είχε ως αποτέλεσμα την περαιτέρω στρέβλωση του ανταγωνισμού και των συναλλαγών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, την οποία αφορούσε η εν λόγω ενίσχυση, και ότι, κατά συνέπεια, δεν ήταν υποχρεωμένη να αποφανθεί επί της ύπαρξής της. Αφετέρου, και επικουρικώς (
63
), στην αιτιολογική σκέψη 285 της εν λόγω απόφασης παρέπεμψε στη διαδικασία λόγω παραβάσεως, με την οποία είχε διαπιστώσει ότι η οδηγία 2014/25 δεν είχε εφαρμογή στην απευθείας ανάθεση της σύμβασης κατασκευής στην JSC NIAEP και, ως εκ τούτου, ότι δεν υφίστατο η προβαλλόμενη, μεταξύ άλλων, από τη Δημοκρατία της Αυστρίας παράβαση των διατάξεων της οδηγίας αυτής.
68.
Οι κύριοι λόγοι, μολονότι πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 296 ΣΛΕΕ, ενέχουν, για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στα σημεία 49 έως 59 των παρουσών προτάσεων, σφάλματα τα οποία θίγουν την ουσιαστική νομιμότητά τους.
69.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το βάσιμο του συμπεράσματος της Επιτροπής, το οποίο επιβεβαιώθηκε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, κατά το οποίο η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να εξετάσει με την επίδικη απόφαση το ζήτημα του συμβατού της ανάθεσης της σύμβασης κατασκευής των νέων αντιδραστήρων με τις διατάξεις περί δημοσίων συμβάσεων, στηρίζεται μόνο στους επικουρικώς εκτεθέντες λόγους.
70.
Επισημαίνω, προκαταρκτικώς, ότι, όπως όλα τα κράτη μέλη που μετέχουν στην παρούσα διαδικασία καθώς και η Επιτροπή, είμαι της γνώμης ότι η Επιτροπή μπορούσε εν προκειμένω να εκπληρώσει την υποχρέωσή της να προβεί στην εν λόγω εξέταση παραπέμποντας στη διαδικασία λόγω παραβάσεως, η οποία είχε περατωθεί χωρίς να έχει διαπιστωθεί παράβαση των εν λόγω διατάξεων. Πράγματι, όπως προκύπτει ιδίως από την απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, που μνημονεύεται στο σημείο 21 των παρουσών προτάσεων, η σωρευτική εφαρμογή της διαδικασίας λόγω παραβάσεως και της διαδικασίας ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων αποτελεί τον γενικό κανόνα στην περίπτωση κατά την οποία ένα κρατικό μέτρο εμπίπτει συγχρόνως στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων περί ενισχύσεων και άλλων διατάξεων της Συνθήκης (
64
). Από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η ως άνω απόφαση προκύπτει επίσης ότι μια τέτοια σωρευτική εφαρμογή δεν αποκλείεται ακόμη και σε περίπτωση άρρηκτου συνδέσμου μεταξύ του εθνικού μέτρου που θεωρείται ότι αντίκειται σε διάταξη της Συνθήκης πέραν εκείνων που αφορούν τις ενισχύσεις και του αντικειμένου της ενίσχυσης, τουλάχιστον όταν η διαδικασία λόγω παραβάσεως κινήθηκε πριν από την κίνηση της διαδικασίας ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.
71.
Τούτου δοθέντος, η παραπομπή αυτή δεν μπορούσε να αντικαταστήσει την επί της ουσίας εξέταση, στην επίδικη απόφαση, του ζητήματος της μη συμβατότητας του κοινοποιηθέντος μέτρου με τις διατάξεις της οδηγίας 2014/25, παρά μόνον υπό την προϋπόθεση ότι η Επιτροπή εκθέτει, στην απόφαση αυτή, τα πραγματικά και νομικά στοιχεία βάσει των οποίων κατέληξε στη διαπίστωση ότι δεν υφίσταται παραβίαση του δικαίου της Ένωσης. Μολονότι η υποχρέωση αυτή πρέπει να συμβιβάζεται με τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας των εγγράφων της διαδικασίας λόγω παραβάσεως, τις οποίες επικαλούνται, μεταξύ άλλων, η Δημοκρατία της Πολωνίας και η Γαλλική Δημοκρατία, οι απαιτήσεις αυτές δεν μπορούν να καταργήσουν το καθήκον της Επιτροπής να αιτιολογεί τις πράξεις που εκδίδει.
72.
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η αιτιολογική σκέψη 285 της επίδικης απόφασης περιορίζεται στη διατύπωση του «προκαταρκτικού συμπεράσματος» στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως, χωρίς να παρέχει καμία ένδειξη ως προς τις πραγματικές και νομικές εκτιμήσεις στις οποίες είχε στηριχθεί το συμπέρασμα αυτό. Βεβαίως, κατά πάγια νομολογία, το ζήτημα αν η αιτιολογία πράξης πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 296 ΣΛΕΕ πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, καθώς και το σύνολο των κανόνων δικαίου που διέπουν τον σχετικό τομέα (
65
). Εντούτοις, εν προκειμένω, χωρίς να αντικρουσθεί επί του σημείου αυτού από την Επιτροπή, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστήριξε ότι, κατά τον χρόνο έκδοσης της επίδικης απόφασης, τα στοιχεία της διαδικασίας λόγω παραβάσεως που θα μπορούσαν ενδεχομένως να καλύψουν τα κενά στη διατύπωση της αιτιολογικής σκέψης 285 της εν λόγω απόφασης δεν ήταν δημόσια ούτε προσβάσιμα στα ενδιαφερόμενα μέρη που μετείχαν στη διαδικασία, οπότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εντάσσονταν σε ένα πλαίσιο γνωστό στα ως άνω πρόσωπα, το οποίο τους παρείχε τη δυνατότητα να κατανοήσουν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή έκρινε ότι η οδηγία 2014/25 δεν είχε εφαρμογή εν προκειμένω (
66
). Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Γαλλική Δημοκρατία, το γεγονός ότι η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους της επίδικης απόφασης κατά τη διάρκεια της δίκης δεν μπορεί να αντισταθμίσει την ανεπάρκεια της αρχικής αιτιολογίας της απόφασης αυτής. Η αιτιολογία μιας πράξης δεν επιτρέπεται να διασαφηνίζεται για πρώτη φορά και εκ των υστέρων ενώπιον του δικαστή, παρά μόνον σε εξαιρετικές περιστάσεις, οι οποίες, ελλείψει επείγοντος χαρακτήρα, δεν συντρέχουν εν προκειμένω (
67
).
73.
Από το σύνολο των ανωτέρω εκτιμήσεων προκύπτει ότι η υπό κρίση αιτίαση πρέπει να γίνει δεκτή.
β)
Επί της αιτιάσεως που αφορά παράβαση των διατάξεων περί δημοσίων συμβάσεων
74.
Με χωριστή αιτίαση, η Δημοκρατία της Αυστρίας, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, «υπενθυμίζει τις αμφιβολίες» που είχε εκφράσει κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, του άρθρου 50, στοιχείο γʹ, σημείο ii, της οδηγίας 2014/25, το οποίο επιτρέπει τη διαδικασία με διαπραγμάτευση χωρίς προηγούμενη προκήρυξη διαγωνισμού όταν τα έργα μπορούν να παρασχεθούν μόνον από «έναν συγκεκριμένο οικονομικό φορέα» καθόσον «δεν υφίσταται ανταγωνισμός για τεχνικούς λόγους». Υποστηρίζει ότι «είναι πολύ πιθανότερο» τα κριτήρια για την ανάθεση της σύμβασης κατασκευής των νέων αντιδραστήρων, τα οποία έθεσε η Ουγγαρία και τα οποία αφορούν ιδίως την ασφάλεια, να έχουν περιοριστεί τεχνητά ώστε να μπορούν να τύχουν της ρωσικής χρηματοδότησης. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν υποτεθεί ότι τα κριτήρια αυτά ήταν αντικειμενικά, δεν θα μπορούσε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο, λαμβανομένης υπόψη της αξίας της σύμβασης, να είχαν βρεθεί και άλλοι προσφέροντες μέσω διαγωνισμού. Η Δημοκρατία της Αυστρίας, υποστηριζόμενη από το Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου, προβάλλει επίσης ότι, ιδίως στις σκέψεις 38 και 64 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο της καταλόγισε εσφαλμένως το βάρος απόδειξης ότι άλλοι προσφέροντες θα μπορούσαν να είχαν προμηθεύσει τους νέους αντιδραστήρες. Κατά την άποψή της, εναπέκειτο στην Ουγγαρία, η οποία σκόπευε να επικαλεστεί την εξαίρεση του άρθρου 50 της οδηγίας 2014/25, να αποδείξει ότι μπορούσε να παραλειφθεί η προκήρυξη διαγωνισμού.
75.
Φρονώ ότι η αιτίαση αυτή δεν μπορεί να ευδοκιμήσει κατά το μέρος που βάλλει κατά των σκέψεων 40 έως 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης (
68
). Η εξέτασή της από το Δικαστήριο παρουσιάζει, κατά τη γνώμη μου, δύο ειδών δυσχέρειες. Αφενός, τα επιχειρήματα της Δημοκρατίας της Αυστρίας είναι αόριστα και ελλιπή. Αφετέρου, φρονώ ότι, από την ανάγνωση του σκεπτικού που περιλαμβάνεται στις σκέψεις 40 έως 49 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε, αφενός, στη διαπίστωση ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως, η Επιτροπή είχε «πειστεί» βασιζόμενη σε «ενδελεχή ανάλυση των τεχνικών απαιτήσεων» που επικαλέστηκε η Ουγγαρία (
69
), ότι το εν λόγω κράτος μέλος μπορούσε εν προκειμένω να προσφύγει σε διαδικασία χωρίς προηγούμενη προκήρυξη διαγωνισμού βάσει του άρθρου 50, στοιχείο γʹ, σημείο ii, της οδηγίας 2014/25 (
70
) και, αφετέρου, ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, δικαιολογούνταν η παραπομπή στο αποτέλεσμα της συγκεκριμένης διαδικασίας, η οποία περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 285 της επίδικης απόφασης. Αντιθέτως, από τις ίδιες αυτές σκέψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, ότι το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε έλεγχο της νομιμότητας του συμπεράσματος στο οποίο στηρίχθηκε επικουρικώς η Επιτροπή στην επίδικη απόφαση, κατά το οποίο η οδηγία 2014/25 δεν είχε εφαρμογή εν προκειμένω. Όπως ορθώς υποστήριξε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ως προς αυτό το ζήτημα, το Γενικό Δικαστήριο προέβη, στις εν λόγω σκέψεις, μόνο σε έλεγχο των πραγματικών περιστατικών.
γ)
Συμπεράσματα επί του τρίτου σκέλους
76.
Για τους προεκτεθέντες λόγους, φρονώ ότι είναι βάσιμο το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, κατά το μέρος που προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι παρέλειψε να διαπιστώσει την έλλειψη αιτιολογίας της επίδικης απόφασης όπως αναλύεται στα σημεία 71 και 72 των παρουσών προτάσεων.
3.
Πρόταση επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως
77.
Βάσει του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί τον πρώτο λόγο αναιρέσεως.
Β. Επί του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως
78.
Τα περισσότερα από τα επιχειρήματα που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας στο πλαίσιο του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως αλληλεπικαλύπτονται και, ως εκ τούτου, θα τα εξετάσω από κοινού. Οι λόγοι αυτοί στρέφονται κατά των σκέψεων 51 έως 65 καθώς και 184 και 185 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
79.
Στις σκέψεις 51 έως 65 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε και απέρριψε το πρώτο σκέλος του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, το οποίο αφορούσε τον δυσανάλογο χαρακτήρα της επίμαχης ενίσχυσης. Με το σκέλος αυτό, η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστήριζε ότι, ελλείψει δημόσιου διαγωνισμού για την κατασκευή των δύο νέων αντιδραστήρων, δεν διασφαλιζόταν η αναλογικότητα της εν λόγω ενίσχυσης, καθόσον δεν μπορούσε να διασφαλιστεί ότι το ποσό της θα περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο για την εκτέλεση του έργου. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε κατ’ αρχάς ότι, «μολονότι το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ απαιτεί να περιορίζεται η ενίσχυση στο ελάχιστο, τούτο δεν σημαίνει ότι η διενέργεια διαγωνισμού αποτελεί προϋπόθεση της αναλογικότητας ενός μέτρου ενίσχυσης» και ότι η διαδικασία αυτή «αποτελεί απλώς ένα από τα μέσα για τον περιορισμό μιας ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού» (σκέψεις 59 και 60). Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «ο ισχυρισμός της Δημοκρατίας της Αυστρίας ότι η κατασκευή των αντιδραστήρων θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί με χαμηλότερο κόστος και με λιγότερες ενισχύσεις αν είχε προκηρυχθεί διαγωνισμός δεν [είχε] τεκμηριωθεί βάσει αποδεικτικών στοιχείων» και ότι «εναπέκειτο στη Δημοκρατία της Αυστρίας να προσκομίσει στοιχεία από τα οποία να προκύπτει εναλλακτική λύση για την κατασκευή των εν λόγω αντιδραστήρων» (σκέψη 64). Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε, στη σκέψη 65 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, «[ε]ν πάση περιπτώσει, το ζήτημα αν το μέτρο ενίσχυσης είχε περιοριστεί στο ελάχιστο αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού αφορά στην πραγματικότητα το ζήτημα κατά πόσον η δωρεάν διάθεση των δύο νέων αντιδραστήρων ήταν δυσανάλογη, δεδομένου ότι η τελευταία αποτελεί το αντικείμενο της [επίμαχης] ενίσχυσης».
80.
Στις σκέψεις 177 έως 190 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε και απέρριψε τον ένατο λόγο ακυρώσεως, ο οποίος αφορούσε ανεπαρκή προσδιορισμό της επίμαχης ενίσχυσης. Στη σκέψη 183 της εν λόγω απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο, αφενός, υπενθύμισε, προκαταρκτικώς, ότι σκοπός του καθορισμού των στοιχείων της ενίσχυσης είναι να παράσχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να συναγάγει τον πρόσφορο, αναγκαίο και μη δυσανάλογο χαρακτήρα της ενίσχυσης και, αφετέρου, παρέπεμψε στην απόφαση της 12ης Ιουλίου 2018, Αυστρία κατά Επιτροπής (
71
), με την οποία είχε κρίνει ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να προσδιορίσει το ακριβές ποσό του ισοδυνάμου επιχορήγησης που απορρέει από μέτρο ενίσχυσης πριν προβεί στην εξέταση της αναλογικότητας του μέτρου υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ. Στη σκέψη 185 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, όσον αφορά το κόστος χρηματοδότησης, το Γενικό Δικαστήριο, αφού παρατήρησε ότι η αιτιολογική σκέψη 28 της επίδικης απόφασης αναφερόταν στο κόστος χρηματοδότησης του χρέους καθ’ όλη τη διάρκεια της ανανεούμενης πιστωτικής διευκόλυνσης, επισήμανε ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν προέβαλε «κανένα τεκμηριωμένο επιχείρημα δυνάμενο να αποδείξει ότι, βάσει των επιτοκίων του δανείου που μνημονεύονται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη, και διευκρινίζονται περαιτέρω στην υποσημείωση [16] της [εν λόγω] απόφασης, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να ελέγξει τον αναλογικό χαρακτήρα του στοιχείου της ενίσχυσης, σε σχέση με το οποίο θα χρησίμευε συναφώς η αναφορά του κόστους της εξωτερικής χρηματοδότησης (τόκων δανείων), που θα κατέβαλε ο ιδιώτης επενδυτής υπό συνθήκες αγοράς».
81.
Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι εσφαλμένως επικύρωσε την ανεπαρκή, κατά τη γνώμη του, εξέταση της αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης στην οποία προέβη η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση. Με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος υποδιαιρείται σε τρία σκέλη, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσάπτει, αντιθέτως, στο Γενικό Δικαστήριο ότι ενέκρινε έναν ανεπαρκή προσδιορισμό της επίμαχης ενίσχυσης, ιδίως λόγω της έλλειψης διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης, της μη συνεκτίμησης του κόστους εξωτερικής χρηματοδότησης και της έλλειψης υπολογισμού ισοδύναμου επιχορήγησης.
82.
Η Ουγγαρία, η Δημοκρατία της Πολωνίας και η Επιτροπή εκφράζουν, για διάφορους λόγους, επιφυλάξεις ως προς το παραδεκτό του δεύτερου και/ή του τέταρτου λόγου αναιρέσεως. Μολονότι οι επιφυλάξεις αυτές είναι αβάσιμες καθόσον αφορούν τους συγκεκριμένους λόγους στο σύνολό τους, ορισμένες από αυτές πρέπει, αντιθέτως, να γίνουν δεκτές, όσον αφορά μεμονωμένες αιτιάσεις που ανέπτυξε η Δημοκρατία της Αυστρίας στο πλαίσιο των λόγων αυτών. Στη συνέχεια της ανάλυσής μου θα επισημάνω τις περιπτώσεις όπου συντρέχει τέτοια περίπτωση.
83.
Μολονότι, γενικώς, συμφωνώ ότι ο δεύτερος και ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως είναι ανεπαρκώς ανεπτυγμένοι και ενίοτε ασαφείς, εντούτοις, μπορούν να εντοπιστούν τρεις αιτιάσεις, οι οποίες αφορούν τον αντίκτυπο, στο πλαίσιο του ελέγχου αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης από το Γενικό Δικαστήριο, των ακόλουθων παραγόντων: i) της έλλειψης διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης, ii) της έλλειψης υπολογισμού του ισοδύναμου επιχορήγησης και iii) της έλλειψης προσδιορισμού του κόστους εξωτερικής χρηματοδότησης.
1.
Επί της έλλειψης διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης
84.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν προσδιόρισε σαφώς ή προσδιόρισε εσφαλμένως το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης, καθόσον απέκλεισε από το εν λόγω αντικείμενο την κατασκευή των νέων πυρηνικών αντιδραστήρων. Τούτο το εμπόδισε να προβεί στον «δέοντα» έλεγχο της εκ μέρους της Επιτροπής εξέτασης της αναλογικότητας της ενίσχυσης αυτής. Υποστηρίζει ότι το ποσό της σύμβασης που κατέβαλε η Ουγγαρία στο πλαίσιο της κατασκευής των εν λόγω αντιδραστήρων αποτελεί πραγματικό στοιχείο απαραίτητο για την εκτίμηση της επίμαχης ενίσχυσης. Εξ αυτού συνάγει ότι, αντιθέτως προς όσα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, ιδίως στη σκέψη 65 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το περιεχόμενο της οποίας επαναλαμβάνεται στο σημείο 79 των παρουσών προτάσεων, η αναλογικότητα της ενίσχυσης αυτής δεν μπορούσε να εκτιμηθεί ορθώς ελλείψει διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης. Πράγματι, μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να καταλήξει σε εντελώς διαφορετική ενίσχυση, ιδίως όσον αφορά τη δομή και το ύψος της. Η απλή διαπίστωση, στη σκέψη 59 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι «η διενέργεια διαγωνισμού αποτελεί απλώς ένα μέσο, μεταξύ άλλων, για τον περιορισμό μιας ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού», δεν αρκεί αφ’ εαυτής, ελλείψει ενδείξεων όσον αφορά τα κριτήρια βάσει των οποίων διενεργήθηκε ο έλεγχος της αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης. Επομένως, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει ελλιπή, ως προς το σημείο αυτό, αιτιολογία (
72
).
85.
Όπως είχα ήδη την ευκαιρία να επισημάνω, από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, και ιδίως από τις σκέψεις 36 και 65 αυτής, προκύπτει σαφώς ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το αντικείμενο της επίμαχης ενίσχυσης συνίστατο στη «δωρεάν διάθεση» των νέων αντιδραστήρων. Εντούτοις, στα σημεία 34 έως 39 των παρουσών προτάσεων, διατύπωσα την άποψη ότι ο ως άνω ορισμός του αντικειμένου της επίμαχης ενίσχυσης, ο οποίος αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της την κατασκευή των νέων πυρηνικών αντιδραστήρων, οφείλεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της επίδικης απόφασης και σε εσφαλμένο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών. Τα δε σφάλματα αυτά θέτουν κατ’ ανάγκην υπό αμφισβήτηση την παραδοχή βάσει της οποίας το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, στη σκέψη 65 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τη λυσιτέλεια των αιτιάσεων που προέβαλε η Δημοκρατία της Αυστρίας στο πλαίσιο του τέταρτου λόγου ακυρώσεως.
86.
Κατά το μέρος που, στην εν λόγω σκέψη 65, το Γενικό Δικαστήριο αναφέρεται, με πιο περιορισμένο τρόπο, στο πλεονέκτημα που αντλεί η εταιρία Paks II από το χρηματοδοτούμενο από την Ουγγαρία έργο, λόγω της ανάπτυξης και της θέσης στη διάθεσή της νέων πάγιων στοιχείων παραγωγής, υπογραμμίζεται ότι υφίσταται στενός σύνδεσμος μεταξύ του πλεονεκτήματος αυτού και του ποσού της επένδυσης που πραγματοποίησε η Ουγγαρία για το συγκεκριμένο έργο, περιλαμβανομένης της πραγματικής τιμής αγοράς του πυρηνικού σταθμού (
73
), η οποία θεωρείται ότι αντικατοπτρίζει, τουλάχιστον εν μέρει, την οικονομική αξία των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων. Επομένως, κάθε εκτίμηση της αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης είχε κατ’ ανάγκην ως σημείο εκκίνησης το εν λόγω ποσό.
87.
Από τις ανωτέρω εκτιμήσεις προκύπτει ότι η υπό κρίση αιτίαση, κατά το μέρος που στρέφεται κατά της σκέψης 65 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να γίνει δεκτή. Υπογραμμίζω, ωστόσο, ότι η εν λόγω σκέψη περιέχει επάλληλη αιτιολογία, όπως προκύπτει από τη χρήση της φράσης «εν πάση περιπτώσει». Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση μπορεί να είναι λυσιτελής μόνον εφόσον γίνουν δεκτά τα επιχειρήματα που προβάλλει η Δημοκρατία της Αυστρίας κατά των σκέψεων 58 έως 64 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
88.
Συναφώς, όσον αφορά, πρώτον, το σκεπτικό που περιλαμβάνεται στις σκέψεις 58 και 59 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και εκτίθεται στο σημείο 79 των παρουσών προτάσεων, δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να αμφισβητηθεί, όπως μόλις εξέθεσα, ότι η εξέταση της αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης, και ιδίως η ανάλυση που αποσκοπεί στο να εκτιμηθεί αν αυτή περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο για να καταστεί δυνατή η παράδοση του έργου στη χρηματοδότηση του οποίου αποσκοπούσε, δεν μπορούσε να μη λάβει υπόψη το ποσό της επένδυσης που καθορίστηκε για την υλοποίηση του έργου αυτού, περιλαμβανομένης της τιμής αγοράς των νέων αντιδραστήρων. Δεν μπορεί επίσης να αμφισβητηθεί, όπως εξάλλου δέχεται και το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο, ότι η διενέργεια διαγωνισμού αποτελεί μέσο για την Επιτροπή ώστε να εξασφαλίσει την αναλογικότητα της αγοραίας τιμής, καθόσον ο καθορισμός της εξαρτάται από τη λειτουργία του ανταγωνισμού. Όπως προκύπτει δε από τη σκέψη 53 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η Δημοκρατία της Αυστρίας είχε υποστηρίξει, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, ότι, ελλείψει προκήρυξης διαγωνισμού για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων, η αναλογικότητα της επίμαχης ενίσχυσης δεν ήταν εξασφαλισμένη και ότι τα στοιχεία επί των οποίων στηρίχθηκε η Επιτροπή, ήτοι η έλλειψη υπεραντιστάθμισης και η υποχρέωση επιστροφής των κερδών, δεν ήταν κρίσιμα για το ζήτημα αν η επίμαχη ενίσχυση περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο. Υπό τις συνθήκες αυτές, ορθώς η Δημοκρατία της Αυστρίας προβάλλει κατ’ αναίρεση ότι η απλή διαπίστωση, η οποία περιλαμβάνεται στη σκέψη 59 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι «η διενέργεια διαγωνισμού αποτελεί απλώς ένα μέσο, μεταξύ άλλων, για τον περιορισμό μιας ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού», δεν αρκούσε προκειμένου να δοθεί απάντηση στις αιτιάσεις που είχε προβάλει, καθόσον δεν γινόταν αναφορά των στοιχείων επί των οποίων στηρίχθηκε η Επιτροπή ελλείψει της ως άνω διαδικασίας και ότι, επομένως, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει, ως προς το σημείο αυτό, ελλιπή αιτιολογία. Τα αντεπιχειρήματα που προβάλλουν τα μετέχοντα στην παρούσα διαδικασία κράτη μέλη και η Επιτροπή, τα οποία εξάλλου αντλούνται από την ίδια την επίδικη απόφαση, δεν μπορούν να θεραπεύσουν τις ελλείψεις της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ως προς το σημείο αυτό (
74
).
89.
Όσον αφορά, δεύτερον, τη σκέψη 64 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το περιεχόμενο της οποίας επαναλαμβάνεται στο σημείο 79 των παρουσών προτάσεων, στο πλαίσιο του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Δημοκρατία της Αυστρίας προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι της επέβαλε το βάρος να αποδείξει ότι άλλοι προσφέροντες θα μπορούσαν να κατασκευάσουν τους νέους αντιδραστήρες με χαμηλότερο κόστος. Συναφώς, αρκεί η επισήμανση ότι, στην εν λόγω σκέψη 64, το Γενικό Δικαστήριο δικαιολογεί την επιβολή του εν λόγω βάρους απόδειξης στη Δημοκρατία της Αυστρίας παραπέμποντας στην αξιολόγηση της αγοράς στην οποία προέβη η Ουγγαρία και την οποία επαλήθευσε η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως, από την οποία προέκυπτε ότι δεν υπήρχαν διαθέσιμοι άλλοι κατάλληλοι προμηθευτές. Ωστόσο, στο μέτρο που η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν είχε πρόσβαση στα στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας και η επίδικη απόφαση δεν ήταν επαρκώς αιτιολογημένη ως προς το σημείο αυτό, δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να δικαιολογηθεί το βάρος απόδειξης που προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο.
90.
Για τους λόγους που εκτίθενται στα σημεία 85 έως 89 των παρουσών προτάσεων, η υπό κρίση αιτίαση είναι, κατά τη γνώμη μου, βάσιμη.
2.
Επί της έλλειψης υπολογισμού ισοδύναμου επιχορήγησης
91.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η επίμαχη ενίσχυση συνίσταται, όπως αναγνωρίζει το Γενικό Δικαστήριο, στη διάθεση νέων αντιδραστήρων, η Επιτροπή όφειλε να υπολογίσει ισοδύναμο επιχορήγησης (
75
) προκειμένου να ποσοτικοποιήσει την ενίσχυση αυτή και να εκτιμήσει την αναλογικότητά της.
92.
Συναφώς, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστεί το ζήτημα, το οποίο συζητήθηκε μεταξύ των διαδίκων, αν η Επιτροπή υποχρεούται σε κάθε περίπτωση να προσδιορίζει ποσοτικά το ισοδύναμο επιχορήγησης (
76
), θα επισημάνω μόνον ότι, στις σκέψεις 188 έως 190 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε i) ότι η επίμαχη ενίσχυση περιλάμβανε ανανεούμενη πιστωτική διευκόλυνση ύψους 10 δισεκατομμυρίων ευρώ και συμπληρωματικό ποσό ύψους έως 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ από το ουγγρικό Δημόσιο, με τη μεν πιστωτική διευκόλυνση να προορίζεται για τη χρηματοδότηση του 80 % του βεβαιωθέντος επενδυτικού κόστους, το δε συμπληρωματικό ποσό για τη χρηματοδότηση του υπόλοιπου 20 %, ii) ότι όλες οι δαπάνες που θα μπορούσαν να συνδεθούν με την επένδυση περιλαμβάνονταν στα ποσά αυτά, και iii) ότι η επίδικη απόφαση απλώς ενέκρινε το κοινοποιηθέν από την Ουγγαρία έργο, αποκλείοντας τυχόν αυξήσεις των εν λόγω ποσών, με αποτέλεσμα «κάθε χρηματοδότηση που υπερβαίνει το ποσό των 12,5 δισεκατομμυρίων ευρώ να συνιστά τροποποίηση της υφιστάμενης ενίσχυσης», η οποία θα πρέπει να εκτιμάται σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) 794/2004 (
77
). Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται να εκκινεί από την παραδοχή ότι το στοιχείο ενίσχυσης αντιστοιχούσε στο σύνολο της χρηματοδότησης που χορήγησε το ουγγρικό Δημόσιο, όπως περιγράφεται στην επίδικη απόφαση, και, ως εκ τούτου, δεν ήταν, εν πάση περιπτώσει, αναγκαίο, υπό τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, να υπολογιστεί ισοδύναμο επιχορήγησης. Όπως υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, η Ουγγαρία, η Δημοκρατία της Αυστρίας δεν προβάλλει συγκεκριμένα επιχειρήματα ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου και να τεκμηριώσουν την άποψή της ότι, ελλείψει υπολογισμού του ισοδύναμου επιχορήγησης, δεν ήταν δυνατόν να εκτιμηθεί η αναλογικότητα της επίμαχης ενίσχυσης. Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να ευδοκιμήσει.
3.
Επί της έλλειψης προσδιορισμού του κόστους εξωτερικής χρηματοδότησης
93.
Η Δημοκρατία της Αυστρίας προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι, στη σκέψη 185 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, απέρριψε το επιχείρημά της ότι, ελλείψει προσδιορισμού του κόστους εξωτερικής χρηματοδότησης (τόκων δανείων) που θα κατέβαλε ένας ιδιώτης επενδυτής υπό συνθήκες αγοράς, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει ορθώς το ποσό της επίμαχης ενίσχυσης και, επομένως, να εκτιμήσει την αναλογικότητά της.
94.
Συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι, προς στήριξη της αιτίασης αυτής, η Δημοκρατία της Αυστρίας επαναλαμβάνει απλώς τα επιχειρήματα που προέβαλε με το δικόγραφο της προσφυγής της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, στο οποίο παραπέμπει. Υπό τις συνθήκες αυτές και στο μέτρο που, επιπλέον, δεν παρατίθενται με ακρίβεια τα επικρινόμενα στοιχεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η υπό κρίση αιτίαση είναι, κατά τη γνώμη μου, απαράδεκτη. Εν πάση περιπτώσει, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, σε περίπτωση όπως η προκείμενη, όπου το δάνειο συνήφθη από το Δημόσιο με επιτόκια που προσδιορίζονται στην επίδικη απόφαση (
78
), όπου διαπιστώθηκε η ύπαρξη πλεονεκτήματος για την εταιρία Paks II, όπου η απόφαση αφορούσε χρηματοδότηση μη υπερβαίνουσα το ποσό των 12,5 δισεκατομμυρίων ευρώ (
79
) και στην οποία, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της ίδιας της Δημοκρατίας της Αυστρίας, δεν επρόκειτο για επιδοτούμενο δάνειο, εναπέκειτο στη Δημοκρατία της Αυστρίας να εξηγήσει, όπως έκρινε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 185 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, γιατί, χωρίς υπολογισμό του κόστους εξωτερικής χρηματοδότησης, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να εκτιμήσει την αναλογικότητα της επίμαχης ενίσχυσης. Επομένως, η υπό κρίση αιτίαση δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να ευδοκιμήσει.
4.
Συμπεράσματα επί του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως
95.
Βάσει των προεκτεθέντων, φρονώ ότι πρέπει να γίνει δεκτή η μόνη αιτίαση που προβλήθηκε στο πλαίσιο του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως, η οποία αναλύεται στα σημεία 85 έως 89 των παρουσών προτάσεων.
Γ. Συνέπειες της ανάλυσης
96.
Εάν, όπως προτείνω, το Δικαστήριο κρίνει βάσιμους τον πρώτο λόγο αναιρέσεως καθώς και την αιτίαση που αναλύεται στα σημεία 85 έως 89 των παρουσών προτάσεων, η οποία προβλήθηκε στο πλαίσιο του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως, η αίτηση αναιρέσεως θα πρέπει να γίνει δεκτή και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση να αναιρεθεί.
V. Πρόταση
97.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει βάσιμο το πρώτο, το δεύτερο και, εν μέρει, το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, καθώς και την αιτίαση που αναλύεται στα σημεία 85 έως 89 των παρουσών προτάσεων, η οποία προβλήθηκε στο πλαίσιο του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως. Κατά συνέπεια, προτείνω να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως και να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Απόφαση T‑101/18 (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2022:728).
(
3
)	ΕΕ 2017, L 317, σ. 45 (στο εξής: επίδικη απόφαση).
(
4
)	ΕΕ 2016, C 8, σ. 2 (στο εξής: απόφαση περί κινήσεως της διαδικασίας).
(
5
)	Στις αιτιολογικές σκέψεις 279 έως 287 της επίδικης απόφασης, που περιλαμβάνονται στην ενότητα 5.3.2, με τίτλο «Συμμόρφωση με το δίκαιο της Ένωσης εκτός των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις», η Επιτροπή απάντησε στις παρατηρήσεις που διατύπωσαν πλείονα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τη συμβατότητα του κοινοποιηθέντος μέτρου, μεταξύ άλλων, με την οδηγία 2014/25/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, σχετικά με τις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων φορέων που δραστηριοποιούνται στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών και την κατάργηση της οδηγίας 2004/17/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 94, σ. 243).
(
6
)	Απόφαση C‑594/18 P (στο εξής: απόφαση Αυστρία κατά Επιτροπής, EU:C:2020:742).
(
7
)	Στις αιτιολογικές σκέψεις 281 έως 284 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή απέκλεισε την ύπαρξη αδιάσπαστης σχέσης μεταξύ της πιθανής παραβίασης της οδηγίας 2014/25 και του αντικειμένου της ενίσχυσης. Στη σκέψη 283, επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι «ενδεχόμενη αθέτηση των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις στη συγκεκριμένη περίπτωση μπορεί να έχει στρεβλωτικές επιπτώσεις στην αγορά των εργασιών κατασκευής πυρηνικών σταθμών. Εντούτοις, το αντικείμενο της επενδυτικής ενίσχυσης στον Paks II είναι να δοθεί στον σταθμό η δυνατότητα να παράγει ηλεκτρική ενέργεια χωρίς να επωμιστεί το επενδυτικό κόστος της κατασκευής πυρηνικών εγκαταστάσεων. Συνεπώς, δεν διαπιστώθηκε ότι θα μπορούσαν να προκληθούν περαιτέρω στρεβλωτικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και στις εμπορικές συναλλαγές λόγω μη συμμόρφωσης με την οδηγία 2014/25/ΕΕ, όσον αφορά την απευθείας ανάθεση των εργασιών κατασκευής στην JSC NIAEP».
(
8
)	Απόφαση 74/76 (στο εξής: απόφαση Iannelli & Volpi, EU:C:1977:51).
(
9
)	Βλ. απόφαση Iannelli & Volpi (σκέψεις 12 και 13).
(
10
)	Απόφαση 73/79 (στο εξής: απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, EU:C:1980:129).
(
11
)	Βλ. απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας (σκέψεις 8 και 9).
(
12
)	Απόφαση C‑225/91 (στο εξής: απόφαση Matra, EU:C:1993:239).
(
13
)	Βλ. απόφαση Matra (σκέψεις 41 έως 45).
(
14
)	Βλ. απόφαση Matra (σκέψη 42).
(
15
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 19ης Σεπτεμβρίου 2000, Γερμανία κατά Επιτροπής (C‑156/98, EU:C:2000:467, σκέψη 78), της 3ης Μαΐου 2001, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (C‑204/97, EU:C:2001:233, σκέψη 41), της 19ης Σεπτεμβρίου 2002, Ισπανία κατά Επιτροπής (C‑113/00, EU:C:2002:507, σκέψη 78), της 12ης Δεκεμβρίου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής (C‑456/00, EU:C:2002:753, σκέψη 30), και της 15ης Απριλίου 2008, Nuova Agricast (C‑390/06, EU:C:2008:224, σκέψη 50).
(
16
)	Βλ. απόφαση της 15ης Απριλίου 2008, Nuova Agricast (C‑390/06, EU:C:2008:224, σκέψη 51).
(
17
)	Πρβλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 13ης Μαρτίου 1979, Hansen (91/78, EU:C:1979:65, σκέψεις 9 και 10), της 24ης Νοεμβρίου 1982, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (249/81, EU:C:1982:402, σκέψη 18), της 7ης Μαΐου 1985, Επιτροπή κατά Γαλλίας (18/84, EU:C:1985:175, σκέψη 13), της 5ης Ιουνίου 1986, Επιτροπή κατά Ιταλίας (103/84, EU:C:1986:229, σκέψη 19), και της 20ής Μαρτίου 1990, Du Pont de Nemours Italiana (C‑21/88, EU:C:1990:121, σκέψη 20).
(
18
)	Σκέψεις 44 και 45 της απόφασης.
(
19
)	Βλ. απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 2023, Επιτροπή κατά Braesch κ.λπ. (C‑284/21 P, στο εξής: απόφαση Braesch κ.λπ., EU:C:2023:58, σκέψη 96).
(
20
)	Βλ., προσφάτως, απόφαση της 30ής Μαΐου 2024, Ryanair κατά Επιτροπής (C‑353/21 P, EU:C:2024:437, σκέψη 65).
(
21
)	Απόφαση C‑598/17 (στο εξής: απόφαση A-Fond, EU:C:2019:352, σκέψη 48).
(
22
)	Βλ. αποφάσεις της 30ής Μαΐου 2024, Ryanair κατά Επιτροπής (C‑353/21 P, EU:C:2024:437, σκέψη 91), και Braesch κ.λπ. (σκέψεις 99 και 100), και διατάξεις της 15ης Ιουλίου 2024, YU κατά Επιτροπής (C‑233/24 P, EU:C:2024:625), και της 14ης Δεκεμβρίου 2023, CAPA κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑742/21 P, EU:C:2023:1000).
(
23
)	Βλ., πέραν της αποφάσεως Iannelli & Volpi, αποφάσεις A-Fonds (σκέψεις 47 και 48), της 7ης Μαρτίου 2024, Fallimento Esperia και GSE (C‑558/22, EU:C:2024:209, σκέψεις 60 και 61), και Braesch κ.λπ. (σκέψεις 104, 107 και 108).
(
24
)	Από της εκδόσεως της απόφασης Braesch κ.λπ., το Δικαστήριο στηρίζεται στο κριτήριο αυτό και προκειμένου να εκτιμήσει την ιδιότητα του «ενδιαφερόμενου», κατά την έννοια του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, των προσώπων που θεωρούν ότι ζημιώθηκαν από τη χορήγηση ενίσχυσης και, επομένως, την ενεργητική νομιμοποίησή τους να προσβάλουν απόφαση της Επιτροπής εκδοθείσα κατά το προκαταρκτικό στάδιο εξέτασης της ενίσχυσης. Η προσβολή των συμφερόντων του προσώπου αυτού πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με τα δεσμευτικά αποτελέσματα της απόφασης έγκρισης των ενισχύσεων, ανεξαρτήτως του αν αυτά απορρέουν από την εφαρμογή των ενισχύσεων αυτών καθεαυτές, από το αντικείμενό τους ή από τους άρρηκτα συνδεδεμένους όρους εφαρμογής τους (πρβλ. απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2024, PBL και Abdelmouine κατά Επιτροπής, C‑224/23 P, EU:C:2024:682, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
25
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση Braesch κ.λπ. (σκέψη 100).
(
26
)	Βλ. απόφαση Braesch κ.λπ. (σκέψεις 98 και 103 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
27
)	Βλ. αποφάσεις της 25ης Ιουνίου 1970, Γαλλία κατά Επιτροπής (47/69, EU:C:1970:60, σκέψη 4), και της 21ης Οκτωβρίου 2003, Van Calster κ.λπ. (C‑261/01 και C‑262/01, EU:C:2003:571, σκέψεις 46 και 47).
(
28
)	Πρβλ. απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1993, Scharbatke (C‑72/92, EU:C:1993:858, σκέψεις 18 και 20). Βλ. επίσης απόφαση της 23ης Απριλίου 2002, Nygård (C‑234/99, EU:C:2002:244, σκέψη 53). Με την τελευταία αυτή απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο εισάγων δυσμενείς διακρίσεις χαρακτήρας της επίδικης έμμεσης φορολογικής επιβάρυνσης μπορούσε εν προκειμένω να διαπιστωθεί από το εθνικό δικαστήριο, μολονότι το καθεστώς ενισχύσεων, μέρος του οποίου αποτελούσε η επιβάρυνση αυτή, είχε εγκριθεί από την Επιτροπή, προκειμένου ιδίως να διορθωθούν, ενδεχομένως, παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου που δεν είχαν διαπιστωθεί από το εν λόγω θεσμικό όργανο (βλ. σκέψη 60 της εν λόγω απόφασης).
(
29
)	Βλ. απόφαση Braesch κ.λπ. (σκέψεις 99 και 100).
(
30
)	Πρβλ. αποφάσεις της 30ής Μαΐου 2024, Ryanair κατά Επιτροπής (C‑353/21 P, EU:C:2024:437, σκέψη 92), και της 5ης Σεπτεμβρίου 2024, PBL και Abdelmouine κατά Επιτροπής (C‑224/23 P, EU:C:2024:682, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
31
)	Βλ. απόφαση Braesch κ.λπ. (σκέψη 103).
(
32
)	Βλ. απόφαση Braesch κ.λπ. (σκέψη 81), και διατάξεις της 15ης Ιουλίου 2024, YU κατά Επιτροπής (C‑233/24 P, EU:C:2024:625, σκέψεις 51 και 52), και της 14ης Δεκεμβρίου 2023, CAPA κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑742/21 P, EU:C:2023:1000, σκέψη 93).
(
33
)	Βλ. απόφαση Iannelli & Volpi (σκέψεις 14 και 17 και σημείο 3 του διατακτικού).
(
34
)	Βλ. προτάσεις στην υπόθεση A-Fonds, C‑598/17, EU:C:2018:1037 (σημείο 81).
(
35
)	Ο ορισμός αυτός δεν υιοθετήθηκε από το Δικαστήριο με την απόφαση A-Fond, δεδομένου ότι το Δικαστήριο περιορίστηκε στη διαπίστωση ότι η προϋπόθεση περί εγκαταστάσεως όπως η προβλεπόμενη από το καθεστώς επιστροφής του φόρου για τα επίμαχα στην κύρια δίκη μερίσματα «φαίνεται άρρηκτα συνδεδεμένη με το αντικείμενο των εν λόγω μέτρων φοροαπαλλαγής που συνίσταται στη χορήγηση πλεονεκτήματος αποκλειστικώς στις εγχώριες επιχειρήσεις», καθόσον αποτελεί «αναγκαία προϋπόθεση για την εκπλήρωση του σκοπού και της λειτουργίας του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων» (βλ. σκέψεις 49 έως 51 της απόφασης αυτής).
(
36
)	Παρατηρώ, ωστόσο, ότι ορισμένες πρόσφατες αποφάσεις του Δικαστηρίου τείνουν να χρησιμοποιούν τις δύο αυτές έννοιες αδιακρίτως. Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 6ης Ιουνίου 2024, Ryanair κατά Επιτροπής (C‑441/21 P, EU:C:2024:477, σκέψη 81), και της 30ής Μαΐου 2024, Ryanair κατά Επιτροπής (C‑353/21 P, EU:C:2024:437, σκέψη 92).
(
37
)	Για παράδειγμα, ο στόχος κοινού ενδιαφέροντος που επέλεξε η Επιτροπή για το κοινοποιηθέν μέτρο ήταν «η προώθηση νέων πυρηνικών επενδύσεων» (βλ. αιτιολογική σκέψη 301 της επίδικης απόφασης).
(
38
)	Συναφώς, αρκεί η παρατήρηση ότι, στην απόφαση Αυστρία κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο έκρινε ότι η επίμαχη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση παραβίαση του δικαίου της Ένωσης απέρρεε από την οικονομική δραστηριότητα που χρηματοδοτήθηκε με την ενίσχυση (βλ. σκέψη 45 της εν λόγω απόφασης) και όχι από τους όρους χορήγησής της. Επομένως, όπως υποστηρίζουν τόσο η Επιτροπή όσο και τα κράτη μέλη που παρενέβησαν υπέρ αυτής, δεν χρειαζόταν να χρησιμοποιήσει το κριτήριο του «άρρηκτου συνδέσμου» κατά την έννοια της απόφασης Iannelli & Volpi.
(
39
)	Βλ. επίσης σκέψεις 36, 65 και 73 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
40
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 16 της επίδικης απόφασης.
(
41
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αιτιολογική σκέψη 325 της επίδικης απόφασης.
(
42
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 324 και 328 της επίδικης απόφασης.
(
43
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 300 και 304 της επίδικης απόφασης.
(
44
)	Πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑465/20 P, EU:C:2024:724, σκέψη 112 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
45
)	Βλ. απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Bayerische Motoren Werke και Freistaat Sachsen κατά Επιτροπής (C‑654/17 P, EU:C:2019:634, σκέψη 69).
(
46
)	Πρβλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Aeris Invest κατά Επιτροπής και ΕΣΕ (C‑535/22 P, EU:C:2024:819, σκέψεις 145 και 146 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
47
)	Βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑465/20 P, EU:C:2024:724, σκέψη 169 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
48
)	Η υλοποίηση κάθε φάσης του έργου αποτέλεσε αντικείμενο χωριστών συμφωνιών: σύμβαση μηχανολογικού σχεδιασμού, προμηθειών και κατασκευής, σύμβαση για την εκμετάλλευση και τη συντήρηση και συμφωνία που θα ορίζει τους όρους εφοδιασμού με καύσιμα.
(
49
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 38 και 39 της επίδικης απόφασης.
(
50
)	Η αιτίαση αυτή συνάδει, εξάλλου, με το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης που περιλαμβάνεται στις σκέψεις 28 έως 32 αυτής και επομένως είναι παραδεκτή κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που υπομνήσθηκε στην υποσημείωση 46 των παρουσών προτάσεων.
(
51
)	Βλ. απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2024, Santini κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου (C‑198/21 P, EU:C:2024:768, σκέψη 122).
(
52
)	Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί, ειδικότερα, να βρει έρεισμα στην απόφαση Matra, στην οποία παραπέμπει η Δημοκρατία της Αυστρίας. Πράγματι, μολονότι είναι αληθές ότι, στη σκέψη 43 της εν λόγω απόφασης, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, λαμβάνοντας απόφαση περί του συμβιβαστού ενίσχυσης προς την εσωτερική αγορά, «η Επιτροπή δεν μπορεί να αγνοήσει τον κίνδυνο να θιγεί ο ανταγωνισμός εντός της [αγοράς αυτής]», η διευκρίνιση αυτή ακολουθεί την υπόμνηση της απόφασης Iannelli & Volpi και του κριτηρίου του άρρηκτου συνδέσμου (βλ. σκέψη 41 της απόφασης Matra).
(
53
)	Πρβλ., για παράδειγμα, αιτιολογικές σκέψεις 15, 28 και 39 της επίδικης απόφασης.
(
54
)	Παρόμοια συλλογιστική είχε προτείνει ο γενικός εισαγγελέας S. Alber με τις προτάσεις του στην υπόθεση Πορτογαλία κατά Επιτροπής (C‑204/97, EU:C:2000:254, σημεία 87 και 88). Ωστόσο, το Δικαστήριο δεν την είχε δεχθεί: βλ. απόφαση της 3ης Μαΐου 2001, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (C‑204/97, EU:C:2001:233, σκέψεις 40 και 41).
(
55
)	Πρβλ. απόφαση Αυστρία κατά Επιτροπής (σκέψη 101).
(
56
)	Απόφαση T‑197/97 και T‑198/97 (στο εξής: απόφαση Weyl Beef Products κ.λπ. κατά Επιτροπής, EU:T:2001:28, σκέψη 78).
(
57
)	Πρβλ. απόφαση Weyl Beef Products κ.λπ. κατά Επιτροπής (σκέψη 77).
(
58
)	Απόφαση T‑57/11 (EU:T:2014:1021, σκέψη 184).
(
59
)	Είναι χρήσιμο να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, μολονότι κατά την εξέταση της ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης και της νομιμότητάς της ενδέχεται να χρειαστεί να μην αρκεστεί η Επιτροπή απλώς στην εξέταση των πραγματικών και νομικών στοιχείων που της έχουν γνωστοποιηθεί, εντούτοις δεν οφείλει να αναζητεί, με δική της πρωτοβουλία και ελλείψει οποιασδήποτε σχετικής ένδειξης, όλες τις πληροφορίες που θα μπορούσαν να συνδέονται με την υπόθεση της οποίας έχει επιληφθεί, ακόμη και αν πρόκειται για πληροφορίες που βρίσκονται στη δημόσια σφαίρα: βλ. απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2024, Σλοβενία κατά Επιτροπής (C‑447/22 P, EU:C:2024:678, σκέψη 56). Οι κανόνες αυτοί ισχύουν, κατά τη γνώμη μου, και όσον αφορά την υποχρέωση της Επιτροπής να εξετάζει, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ, ενδεχόμενη παράβαση διατάξεων του δικαίου της Ένωσης άλλων από εκείνες που αφορούν τις ενισχύσεις.
(
60
)	Εν πάση περιπτώσει, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Γαλλική Δημοκρατία, η έλλειψη αιτιολογίας ή η ανεπαρκής αιτιολογία συνιστά παράβαση ουσιώδους τύπου, κατά την έννοια του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, και αποτελεί λόγο ακύρωσης δημόσιας τάξης τον οποίο ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως: βλ. διάταξη της 9ης Μαρτίου 2017, Simet κατά Επιτροπής (C‑232/16 P, EU:C:2017:200, σκέψη 80 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Σχετικά με το νομολογιακό προηγούμενο που επικαλείται το εν λόγω κράτος μέλος, ήτοι την απόφαση της 5ης Ιουνίου 2003, O’Hannrachain κατά Κοινοβουλίου (C‑121/01 P, EU:C:2003:323, σκέψη 39), βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Mengozzi στην υπόθεση Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής (C‑534/07 P, EU:C:2009:277, σημεία 34 και 35).
(
61
)	Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Aeris Invest κατά Επιτροπής και ΕΣΕ (C‑535/22 P, EU:C:2024:819, σκέψη 114).
(
62
)	Βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑465/20 P, EU:C:2024:724).
(
63
)	Στην αιτιολογική σκέψη 285 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι «[σ]ε κάθε περίπτωση, η συμμόρφωση της Ουγγαρίας με την οδηγία [2014/25] αξιολογήθηκε στο πλαίσιο χωριστής διαδικασίας από την Επιτροπή, το προκαταρκτικό συμπέρασμα της οποίας με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες είναι ότι οι διαδικασίες που προβλέπονται στην οδηγία [αυτή] δεν θα είχαν εφαρμογή στην ανάθεση των εργασιών κατασκευής των δύο αντιδραστήρων στη βάση του άρθρου 50 στοιχείο γʹ».
(
64
)	Ο κανόνας αυτός λαμβάνει υπόψη την αυτοτέλεια της διαδικασίας λόγω παραβάσεως και της διαδικασίας κρατικών ενισχύσεων, καθώς και το γεγονός ότι η Επιτροπή διαθέτει εξουσία λήψης αποφάσεων μόνο στο πλαίσιο της δεύτερης.
(
65
)	Βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑465/20 P, EU:C:2024:724).
(
66
)	Παρατηρώ ότι η υπό κρίση υπόθεση, στην οποία τίθεται το ζήτημα της εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμησης της συμβατότητας προς το δίκαιο της Ένωσης ενός όρου χορήγησης της ενίσχυσης άρρηκτα συνδεδεμένου με το αντικείμενό της, διαφέρει από την επίμαχη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2023, Ryanair και Airport Marketing Services (C‑758/21 P, EU:C:2023:917), στην οποία, στη σκέψη 97, το Δικαστήριο έκρινε ότι μια έμμεση αιτιολόγηση μπορούσε να αρκεί εν προκειμένω, λαμβανομένου υπόψη, μεταξύ άλλων, ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 108 ΣΛΕΕ, οι λοιποί ενδιαφερόμενοι πλην του οικείου κράτους μέλους δεν μπορούν να ζητήσουν κατ’ αντιπαράθεση συζήτηση με την Επιτροπή. Συγκεκριμένα, στην υπόθεση εκείνη, οι προσφεύγουσες ήταν αποδέκτες των μέτρων που διέκοψαν την προθεσμία παραγραφής, η οποία, κατά την άποψή τους, είχε παρέλθει, οπότε ήταν σε θέση, παρά τη μνεία, στην επίμαχη στην εν λόγω υπόθεση απόφαση, μόνον των ημερομηνιών κατά τις οποίες είχαν ληφθεί τα μέτρα αυτά, να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή έκρινε ότι τα εν λόγω μέτρα μπορούσαν να διακόψουν τη συγκεκριμένη προθεσμία (βλ. ιδίως σκέψη 93 της απόφασης αυτής). Ομοίως, η παρούσα υπόθεση διαφέρει από εκείνη που πρόσφατα οδήγησε στην απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2025, Neos/Ryanair και Επιτροπή (C 490/23 P, EU:C:2025:32), η οποία, αφενός, αφορούσε απόφαση που ελήφθη στο τέλος της προκαταρκτικής φάσης εξέτασης, δυνάμει του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, και αφετέρου, όπως διαπίστωσε το Δικαστήριο, ιδίως στα σημεία 58 και 59 της εν λόγω απόφασης, η αναισεριβαλλόμενη απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου στην υπόθεση αυτή κινδύνευε να επιβάλει στην Επιτροπή γενική υποχρέωση ειδικής αιτιολόγησης για καθεμιά από τις διατάξεις και τις αρχές του δικαίου της Ένωσης που ενδέχεται να παραβιάζονται με τη χορήγηση ενίσχυσης.
(
67
)	Βλ. απόφαση της 11ης Μαΐου 2023, Επιτροπή κατά Sopra Steria Benelux και Unisys Belgium (C‑101/22 P, EU:C:2023:396, σκέψη 88 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
68
)	Όσον αφορά τα επιχειρήματα με τα οποία αμφισβητείται το βάρος απόδειξης που το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε στη Δημοκρατία της Αυστρίας στις σκέψεις 38 και 64 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, παραπέμπω στην ανάλυση του δεύτερου και του τέταρτου λόγου αναιρέσεως.
(
69
)	Βλ. σκέψη 42 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
70
)	Επισημαίνω ότι από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η διαδικασία λόγω παραβάσεως αφορούσε το άρθρο 40, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2004/17/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών (ΕΕ 2004, L 134, σ. 1), το οποίο προηγήθηκε του άρθρου 50, στοιχείο γʹ, σημείο ii, της οδηγίας 2014/25.
(
71
)	Απόφαση T‑356/15 (EU:T:2018:439, σκέψη 250).
(
72
)	Ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι η Δημοκρατία της Αυστρίας διατύπωσε την αιτίαση αυτή μόνο στο πλαίσιο του υπομνήματος απαντήσεως και ότι, ως εκ τούτου, είναι απαράδεκτη, στηρίζεται, κατά τη γνώμη μου, σε εσφαλμένη ανάγνωση της αιτήσεως αναιρέσεως. Συναφώς, βλ. επίσης τη μνημονευόμενη στην υποσημείωση 60 των παρουσών προτάσεων νομολογία.
(
73
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 40 της επίδικης απόφασης.
(
74
)	Όσον αφορά, πρώτον, τα επιχειρήματα της Επιτροπής, της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Ουγγαρίας με τα οποία αμφισβητείται η επίπτωση της τιμής αγοράς των νέων αντιδραστήρων στην εξέταση της αναλογικότητας της επίμαχης ενίσχυσης, παραπέμπω στις εκτιμήσεις που εκτέθηκαν ήδη στα σημεία 85 και 88 των παρουσών προτάσεων. Όσον αφορά, δεύτερον, την παραπομπή στην οποία προέβησαν η Τσεχική Δημοκρατία και η Δημοκρατία της Πολωνίας με τα υπομνήματά τους, καθώς και η Επιτροπή, απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, στην ενότητα 5.1 της επίδικης απόφασης σχετικά με την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή, ορθώς η Δημοκρατία της Αυστρίας απαντά ότι σκοπός των αιτιολογικών αυτών σκέψεων είναι να διαπιστωθεί η ύπαρξη πλεονεκτήματος για την εταιρία Paks II και όχι να εκτιμηθεί αν η επίμαχη ενίσχυση περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο. Στην αιτιολογική σκέψη 337 της επίδικης απόφασης, η Επιτροπή παρέπεμψε στην εν λόγω ενότητα 5.1 για να διευκρινίσει ότι, λόγω της υφιστάμενης ανεπάρκειας της αγοράς, είχε εκτιμήσει ότι το σύνολο της χρηματοδότησης για την κατασκευή των νέων αντιδραστήρων έπρεπε να θεωρηθεί ότι συνιστά κρατική ενίσχυση. Τρίτον, ούτε η παραπομπή της Πολωνίας στο σημείο 84 των κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στους τομείς του κλίματος, του περιβάλλοντος και της ενέργειας (2014‑2020) (ΕΕ 2014, C 200, σ. 1) ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι η Επιτροπή έκρινε, στην αιτιολογική σκέψη 55 της επίδικης απόφασης, ότι οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές δεν είχαν εφαρμογή στο κοινοποιηθέν μέτρο. Όσον αφορά, τέλος, την παραπομπή, η οποία περιλαμβάνεται ιδίως στις γραπτές παρατηρήσεις της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Δημοκρατίας της Πολωνίας, στην ανάλυση στην οποία προέβη η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 338 έως 342 της επίδικης απόφασης, σχετικά με τον κίνδυνο υπεραντιστάθμισης των ζημιών του δικαιούχου, επισημαίνω ότι η ανάλυση αυτή διαφέρει από εκείνη που αφορά τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του χρηματοδοτούμενου έργου. Το ίδιο ισχύει και για την υποχρέωση αποζημίωσης για την επένδυση του Ουγγρικού Δημοσίου, που αναμένεται από τη λειτουργία του σταθμού Paks II, η οποία μνημονευέται στην αιτιολογική σκέψη 343 της επίδικης απόφασης.
(
75
)	Ο υπολογισμός του ακαθάριστου ισοδύναμου επιχορήγησης, ο οποίος καθιστά γνωστό το ακριβές ποσό μιας ενίσχυσης που δεν έχει τη μορφή καθαρής επιχορήγησης, είναι αναγκαίος ιδίως όταν πρόκειται να εκτιμηθεί η τήρηση ανωτάτων ορίων όπως, για παράδειγμα, αυτά που προκύπτουν από την εφαρμογή του κανόνα de minimis: πρβλ. κανονισμό (ΕΕ) 2023/2831 της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2023, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (ΕΕ L 2023/2831).
(
76
)	Όσον αφορά το ότι δεν υφίσταται τέτοια υποχρέωση, βλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2018, Αυστρία κατά Επιτροπής (T‑356/15, EU:T:2018:439, σκέψη 250), η οποία μνημονεύεται στη σκέψη 184 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Επισημαίνω, ωστόσο, ότι, αντιθέτως προς όσα φαίνεται να υποστηρίζει η Ουγγαρία, το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε επί της ουσίας επί του ζητήματος αυτού στην απόφασή του Αυστρία κατά Επιτροπής (βλ. σκέψεις 129 και 130 της απόφασης αυτής).
(
77
)	Κανονισμός της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 ΣΛΕΕ (ΕΕ 2004, L 140, σ. 1).
(
78
)	Αιτιολογική σκέψη 28 και υποσημείωση 16 της επίδικης απόφασης.
(
79
)	Βλ. σκέψη 190 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.