62004CJ0123_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawach połączonych C‑123/04 i C‑124/04
mających za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 150 EWEA, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Oldenburg (Niemcy) postanowieniem z dnia 4 lutego 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 marca 2004 r., w postępowaniu
Industrias Nucleares do Brasil SA,
Siemens AG
przeciwko
UBS AG (C‑123/04),
Texas Utilities Electric Corporation
(C‑124/04),
TRYBUNAŁ (wielka izba),
w składzie: V. Skouris, prezes, P. Jann, C.W.A. Timmermans (sprawozdawca), A. Rosas i K. Schiemann, prezesi izb, S. von Bahr, J.N. Cunha Rodrigues, R. Silva de Lapuerta, K. Lenaerts, E. Juhász, G. Arestis, A. Borg Barthet i M. Ilešič, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 stycznia 2006 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu Industrias Nucleares do Brasil SA przez E. Wagnera i J. Curschmanna, Rechtsanwälte,
– w imieniu Siemens AG przez R. Schultza-Süchtinga i L. Krönera, Rechtsanwälte,
– w imieniu UBS AG przez U. Hornunga, F. Bellena i D. Scharmę, Rechtsanwälte,
– w imieniu Texas Utilities Electric Corporation przez P.-S. Freilinga, Rechtsanwalt, i C. Petersona, AL,
– w imieniu rządu niemieckiego przez C.-D. Quassowskiego i C. Schulze-Bahr, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez W. Hertela, Rechtsanwalt,
– w imieniu rządu francuskiego przez G. de Berguesa, E. Puisaisa oraz S. Gasri, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu niderlandzkiego przez S. Terstal i D.J.M. de Grave'a, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez M. Patakię, A. Bouqueta i B. Schimę, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 6 kwietnia 2006 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 57 EWEA, 73 EWEA, 75 EWEA, 86 EWEA, 87 EWEA, 196 EWEA i 197 EWEA.
2. Wnioski te zostały przedłożone w ramach dwóch sporów pomiędzy spółkami Industrias Nucleares do Brasil SA (zwaną dalej „INB”) i Siemens AG (zwaną dalej „Siemens”) a, po pierwsze, spółką UBS AG (zwaną dalej „UBS”), po drugie, spółką Texas Utilities Electric Corporation (zwaną dalej „TUEC”), w przedmiocie zwrotu walców wzbogaconego uranu.
Ramy prawne
3. Artykuł 2 EWEA, figurujący w tytule I traktatu EWEA zatytułowanym „Zadania Wspólnoty”, stanowi:
„Aby wykonać to zadanie, Wspólnota, na warunkach przewidzianych w niniejszym traktacie:
[…]
d) gwarantuje wszystkim użytkownikom Wspólnoty regularne i sprawiedliwe dostawy rud i paliw jądrowych,
[…]”.
4. Artykuły 57 EWEA, 73 EWEA i 75 EWEA są częścią rozdziału VI zatytułowanego „Zaopatrzenie”, zamieszczonego w tytule II zatytułowanym „Postanowienia dotyczące wspierania postępu w energetyce jądrowej” traktatu EWEA (zwanego dalej „rozdziałem VI”).
5. Artykuł 73 EWEA stanowi, że:
„Jeżeli porozumienie lub umowa między państwem członkowskim, osobą lub przedsiębiorstwem z jednej strony a państwem trzecim, organizacją międzynarodową bądź obywatelem państwa trzeciego z drugiej strony przewiduje również dostawę produktów podlegających właściwości agencji [dostaw], zawarcie lub odnowienie tego porozumienia lub umowy wymaga uprzedniej zgody Komisji w zakresie dostawy tych produktów”.
6. Artykuł 75 EWEA przewiduje, że:
„Postanowienia niniejszego rozdziału nie mają zastosowania do zobowiązań w zakresie przetwarzania, przekształcania lub formowania rud, materiałów wyjściowych albo specjalnych materiałów rozszczepialnych, w przypadkach:
a) zobowiązań między osobami lub przedsiębiorstwami, jeżeli materiał ma po przetwarzaniu, przekształcaniu lub formowaniu powrócić do osoby lub przedsiębiorstwa, od których pochodzi;
b) zobowiązań między osobą lub przedsiębiorstwem a organizacją międzynarodową lub obywatelem państwa trzeciego, jeżeli materiał ma zostać przetworzony, przekształcony lub uformowany poza Wspólnotą, a następnie zwrócony osobie bądź przedsiębiorstwu, od którego pochodzi;
c) zobowiązań między osobą lub przedsiębiorstwem a organizacją międzynarodową lub obywatelem państwa trzeciego, jeżeli materiał ma zostać przetworzony, przekształcony lub uformowany we Wspólnocie, a następnie zwrócony organizacji bądź obywatelowi, od których pochodzi, albo innemu odbiorcy poza Wspólnotą, wskazanemu przez tę organizację lub obywatela.
Zainteresowane osoby lub przedsiębiorstwa zawiadamiają agencję [dostaw] o istniejących zobowiązaniach i, niezwłocznie po podpisaniu umów, o ilościach przemieszczanych materiałów. Komisja może zabronić realizacji podjętych zobowiązań określonych w literze b), jeżeli uzna, że przekształcanie lub formowanie nie może zostać dokonane efektywnie i bezpiecznie bez straty materiału ze szkodą dla Wspólnoty.
Materiały objęte tymi zobowiązaniami podlegają na obszarach państw członkowskich środkom bezpieczeństwa określonym w rozdziale VII. Niemniej jednak, postanowienia rozdziału VIII nie mają zastosowania do specjalnych materiałów rozszczepialnych objętych zobowiązaniami wymienionymi w literze c) powyżej.
7. Rozdział VII z tytułu II traktatu EWEA (zwany dalej „rozdziałem VII”) zatytułowany jest „Środki bezpieczeństwa”.
8. W rozdziale VIII z tytułu II traktatu EWEA, zatytułowanym „Prawo własności” (zwanym dalej „rozdziałem VIII”), znajdują się w szczególności art. 86 EWEA i art. 87 EWEA.
9. Zgodnie z art. 86 EWEA:
„Specjalne materiały rozszczepialne są własnością Wspólnoty.
Prawo własności Wspólnoty obejmuje wszystkie specjalne materiały rozszczepialne, wytworzone lub przywożone przez państwo członkowskie, osobę lub przedsiębiorstwo i podlegające kontroli bezpieczeństwa przewidzianej w rozdziale VII”.
10. Artykuły 196 i 197 EWEA są częścią tytułu V traktatu EWEA, zatytułowanego „Postanowienia ogólne”.
11. Zgodnie z art. 196 EWEA:
„Do celów niniejszego traktatu, z zastrzeżeniem odmiennych jego postanowień:
a) »osoba« oznacza każdą osobę fizyczną wykonującą działalność częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich w dziedzinie określonej w odpowiednim rozdziale niniejszego traktatu;
b) »przedsiębiorstwo« oznacza przedsiębiorstwo lub instytucję o publicznym lub prywatnym statusie prawnym, która wykonuje działalność częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich w dziedzinie określonej w odpowiednim rozdziale niniejszego traktatu”.
12. Artykuł 197 EWEA przewiduje:
„Do celów niniejszego traktatu:
1. »specjalne materiały rozszczepialne« oznaczają pluton -239, uran -233, uran wzbogacony uranem -235 lub uranem -233 oraz wszelkie substancje zawierające dowolne z powyższych izotopów, jak również inne materiały rozszczepialne określone przez Radę stanowiącą większością kwalifikowaną na wniosek Komisji, przy czym termin »specjalne materiały rozszczepialne« nie obejmuje materiałów wyjściowych,
2. »uran wzbogacony uranem -235 lub uranem -233« oznacza uran zawierający uran -235 lub uran -233 albo oba te izotopy w takiej ilości, w której stosunek ich sumy do izotopu 238 będzie większy od stosunku izotopu 235 do izotopu 238 występującego w przyrodzie,
3. »materiały wyjściowe« oznaczają uran zawierający zestaw izotopów występujących w przyrodzie, uran z zawartością uranu -235 mniejszą niż zwykła oraz tor, każdy z nich w formie metalu, stopu, chemicznego związku albo koncentratu oraz wszelkie inne substancje zawierające dowolny z powyższych składników o stężeniu określonym przez Radę stanowiącą większością kwalifikowaną na wniosek Komisji.
[...]”.
Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
13. Z postanowienia odsyłającego wynika, iż INB jest spółką z siedzibą w Brazylii, której działalność polega na pozyskiwaniu paliwa jądrowego dla brazylijskich elektrowni atomowych.
14. INB utrzymuje trwałe stosunki handlowe z Urenco Limited INB (zwaną dalej „Urenco”) z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie. INB dostarcza Urenco uran naturalny i uran lekko wzbogacony, który zostaje przez nią poddany dalszemu wzbogacany na rzecz i rachunek INB. Umowa regulująca ich stosunki handlowe przewiduje przekazanie prawa własności uranu w momencie dokonania jego dostawy.
15. W 1984 r. Urenco dokonała na rzecz INB wzbogacenia uranu, który następnie został jej zwrócony i który przewiozła ona na terytorium Niemiec, składując go w znajdujących się w Hanau pomieszczeniach należących do Siemens, na podstawie umowy przechowania zawartej pomiędzy INB a tą spółką. Następnie będący przedmiotem sprawy uran był przechowywany w pomieszczeniach Advanced Nuclear Fuels GmbH, spółki-córki Siemens, w Lingen (Niemcy).
16. Nie mając w danym momencie zapotrzebowania na wymieniony wyżej wzbogacony uran, INB ogłosiła w 1993 r. przetarg w celu zbycia paliw jądrowych (w tym uranu wzbogaconego w 1984 r. przez Unerco i przechowywanego w pomieszczeniach Siemens).
17. Nuexco Exchange AG (zwana dalej „NEAG”), z siedzibą w Olten (Szwajcaria). złożyła ofertę, w następstwie której w dniu 7 marca 1994 r. zawarto umowę użyczenia i przewozu uranu.
18. Zgodnie z postanowieniami tej umowy, podlegającej prawu brazylijskiemu, INB zobowiązała się do sukcesywnego dostarczenia NEAG pięciu partii wzbogaconego uranu. NEAG zobowiązała się do zwrotu INB w późniejszej dacie sześciu partii wzbogaconego uranu identycznego rodzajowo oraz do zapłaty na jej rzecz wynagrodzenia z tytułu korzystania ze wspomnianego uranu.
19. Na kolejnym etapie do stosunków handlowych włączyła się Nuexco Trading Corporation (zwana dalej „NTC”), z siedzibą w Denver (Stany Zjednoczone), która będąc częścią taj samej grupy przedsiębiorstw co NEAG, miała nieograniczone prawa do jej reprezentowania.
20. NEAG dokonała na rzecz INB wypłaty zaliczki z tytułu uzgodnionej w umowie opłaty za korzystanie z uranu. Ponadto sąd odsyłający stwierdza, że zwrot przez INB pewnej partii wzbogaconego uranu na rzecz NTC nastąpił w drodze transferu na konta materiałowe Siemens Power Corporation (której całość udziałów należy do Siemens), a dopiero następnie poprzez transfer na konta materiałowe NTC.
21. Pod koniec lata 1994 r. NEAG utraciła zdolność realizacji zobowiązania do dokonania zwrotnej dostawy wzbogaconego uranu na rzecz INB, ponieważ nie była w stanie zapłacić za uran, który miał zostać jej dostarczony przez pewną spółkę rosyjską.
22. NTC ogłosiła upadłość w lutym 1995 r., a NEAG w kwietniu 1996 r.
23. INB wniosła skargę przed Landgericht Osnabrück (Niemcy), domagając się od Siemens zwrotu cylindrów zawierających wzbogacony uran, składowanych w jej pomieszczeniach. INB powołała się na służące jej prawo własności do przedmiotowych cylindrów, podczas gdy Siemens utrzymuje, iż „w chwili obecnej” nie jest zobowiązana do ich zwrotu.
24. Do sporu w charakterze interwenienta głównego przystąpił UBS, bank z siedzibą w Szwajcarii, powołując się na służące mu prawo zastawu na czternastu cylindrach, nabyte w drodze umowy zawartej z NEAG w 1989 r.
25. TUEC jest przedsiębiorstwem zaopatrującym w energię elektryczną część terytorium Teksasu (Stany Zjednoczone), użytkującym w tym celu elektrownię jądrową. Także ono przystąpiło do sporu jako interwenient główny, powołując się na prawo własności do jedenastu cylindrów. TUEC odwołuje się w tym zakresie do umowy zawartej z NTC w dniu 30 czerwca 1992 r. Dostawy świadczone przez TUEC na rzecz NTC zgodnie z postanowieniami umowy miały zobowiązywać do zwrotu materiałów identycznych, dokonanego w postaci transferu między kontami materiałowymi.
26. W wyroku z dnia 17 marca 2000 r. Landgericht Osnabrück orzekł, iż INB nie służyło względem Siemens roszczenie o zwrot cylindrów wzbogaconego uranu będących przedmiotem sporu, nakazując Siemens wydanie czternastu cylindrów wzbogaconego uranu UBS i jedenastu – TUEC.
27. INB wniosła apelację od wyroku do Oberlandesgericht Oldenburg.
28. Wspomniany sąd skłania się do oddalenia apelacji jako bezzasadnej, chyba że postanowienia traktatu EWEA nie zabraniają nabycia przez UBS prawa zastawu na wzbogaconym uranie, przedmiocie sporu w postępowaniu przed sądem krajowym w sprawie C‑123/04, i przez TUEC prawa własności wzbogaconego uranu, przedmiotu sporu w postępowaniu przed sądem krajowym w sprawie C‑124/04.
29. Sąd krajowy podnosi, iż każdego ze wspomnianych rozporządzeń, to znaczy przeniesienia własności wzbogaconego uranu z Urenco na INB, przeniesienia własności uranu z INB na NEAG, jak i oddania uranu przez NEAG w zastaw UBS oraz przeniesienia prawa własności uranu z NEAG na TUEC mogą dotyczyć postanowienia traktatu EWEA.
30. Sąd krajowy zwraca ponadto uwagę, iż strony sporów w postępowaniach przed sądem krajowym nie wskazały, czy władze Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (zwanej dalej „Wspólnotą”) zostały uprzednio poinformowane o dokonywanych transakcjach.
31. Zdaniem sądu krajowego Agencja Dostaw Euratomu (zwana dalej „agencją”), oś wiadczyła w piśmie z dnia 30 maja 1995 r., iż zagadnienie własności prywatnej nie należy ani do właściwości Komisji, ani agencji i że spór o własność materiałów winien być rozstrzygnięty na gruncie prawa cywilnego.
32. W tych okolicznościach Oberlandesgericht Oldenburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, jednakowymi w obu sprawach:
„1) Czy pojęcia »przetwarzania, przekształcania lub formowania« użyte w art. 75 akapit pierwszy [EWEA], obejmują swym zakresem również wzbogacanie uranu?
2) Czy przedsiębiorstwo z siedzibą poza terytorium podlegającym traktatowi EWEA wykonuje działalność częściowo lub całkowicie na terytorium Wspólnoty, w rozumieniu art. 196 lit. b) [EWEA] […], jeżeli utrzymuje z przedsiębiorstwem, którego siedziba znajduje się na terytorium Wspólnoty stosunki handlowe, których przedmiotem jest:
a) dostarczanie surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się we wzbogacony uran u przedsiębiorstwa, którego siedziba znajduje się na terytorium Wspólnoty?
b) przechowywanie rzeczonego uranu u innego przedsiębiorstwa z siedzibą na terytorium Wspólnoty?
3) a)	Czy art. 75 akapit pierwszy lit. c) [EWEA] wymaga, by materiały dostarczone w celu przetworzenia, przekształcenia lub formowania były identyczne, z wyjątkiem zmian o charakterze fizycznym wynikających z obróbki, z materiałami następnie zwróconymi?
b) Czy też wystarczy, by materiały będące wynikiem obróbki odpowiadały pod względem ilości i jakości materiałom dostarczonym?
c) Czy fakt, iż brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałami zwróconymi a materiałami dostarczonymi przez odbiorcę wyłącza zastosowanie art. 75 akapit pierwszy lit. c) [EWEA]?
d)	Czy fakt, iż przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie ich dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, wyłącza zastosowanie art. 75 akapit pierwszy lit. c) [EWEA]?
4) a)	Czy fakt, że osoby lub przedsiębiorstwa zainteresowane nie spełniają obowiązku zawiadomienia agencji […], spoczywającego na nich na mocy art. 75 akapit drugi [EWEA], wyłącza zastosowanie art. 75 [EWEA]?
b) Czy skutkom naruszenia obowiązku zawiadomienia agencji […], spoczywającego na zainteresowanych osobach lub przedsiębiorstwach na mocy art. 75 akapit drugi [EWEA], zapobiega fakt, że zainteresowani spełnili obowiązek a posteriori lub fakt, że agencja została a posteriori poinformowana w inny sposób?
5) a)	Czy porozumienie lub umowa, w rozumieniu art. 73 [EWEA], jest nieskuteczna, w przypadku gdy jej strony nie ubiegały się o uprzednią zgodę Komisji […] wymaganą tym przepisem?
b) Czy w takich okolicznościach nieskuteczna czynność prawna może podlegać konwalidacji, jeżeli osoby lub przedsiębiorstwa zainteresowane uzyskały wspomnianą zgodę a posteriori lub jeżeli władze Wspólnoty, uzyskawszy informacje w inny sposób, pozostają bezczynne?
6) a)	Czy fakt, że zainteresowany producent nie spełnił obowiązku złożenia agencji oferty dotyczącej materiałów objętych art. 57 ust. 1 [EWEA], do czego jest zobowiązany na mocy art. 57 ust. 2 akapit drugi [EWEA], wyłącza możliwość rozporządzania przez niego tymi materiałami?
b) Czy skutkom naruszenia obowiązku złożenia oferty agencji […], spoczywającego na producencie na mocy art. 57 ust. 2 akapit drugi [EA], zapobiega fakt, że producent spełnił swój obowiązek a posteriori lub fakt, że agencja, uzyskawszy a posteriori informacje w inny sposób, nie czyni użytku z prawa pierwokupu?
7) Czy pojęcie »wytwarzania«, ujęte w art. 86 [EWEA], obejmuje swym zakresem również wzbogacanie uranu?
8) Czy uran naturalny lub uran lekko wzbogacony stanowią materiały wyjściowe w rozumieniu art. 197 pkt 1 in fine [EWEA]?
9) a)	Czy materiały, które stały się własnością Wspólnoty […] na podstawie art. 86 akapit pierwszy [EWEA], mogą być przedmiotem własności prywatnej w rozumieniu art. 903 Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego), która podlega przeniesieniu na inne podmioty?
b) Czy służące podmiotowi prawa nieograniczone uprawnienie do używania i korzystania zgodnie z art. 87 [EWEA] stanowi sui generis prawo rzeczowe, identyczne lub podobne do prawa własności, wchodzące do przewidzianego [niemieckim kodeksem cywilnym] katalogu praw rzeczowych?
10) Czy przedsiębiorstwo wykonuje działalność częściowo lub całkowicie na terytorium państw członkowskich Wspólnoty, w rozumieniu art. 196 lit. b) [EWEA], jeśli sprzedaje lub nabywa wzbogacony uran, który jest przechowywany na tym terytorium?
11) Czy art. 73 [EWEA] znajduje zastosowanie, mutatis mudantis, do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium Wspólnoty, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich?”.
33. Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 30 czerwca 2004 r. sprawy C‑123/04 i C‑124/04 zostały połączone do celów procedury pisemnej i ustnej oraz wydania wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
34. W pytaniu pierwszym sąd odsyłający zapytuje, czy art. 75 akapit pierwszy EWEA należy interpretować w ten sposób, że pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” użyte w tym przepisie obejmują swym zakresem również wzbogacanie uranu.
35. Należy przypomnieć w tym względzie, iż po pierwsze, zgodnie z art. 75 akapit pierwszy EWEA „[p]ostanowienia [rozdziału VI] nie mają zastosowania do zobowiązań w zakresie przetwarzania, przekształcania lub formowania rud, materiałów wyjściowych albo specjalnych materiałów rozszczepialnych” podjętych w sposób opisany w art. 75 lit. a)–c).
36. Po drugie, jak wynika z uwag przedstawionych Trybunałowi, wzbogacanie uranu polega na separacji izotopów metodą dyfuzji gazowej bądź siłą odśrodkową w wirówkach gazowych (centryfugacja) w celu zwiększenia zawartości uranu -235, który może być wykorzystywany w reaktorach jądrowych.
37. Jak słusznie podnoszą Siemens, USB, TUEC oraz rządy, które przedstawiły uwagi Trybunałowi, tego rodzaju separacja, nie prowadząca do zmiany istoty materiału, stanowi przekształcenie w rozumieniu art. 75 EWEA.
38. Po pierwsze bowiem, jej skutkiem jest nadanie uranowi innej formy, a zatem w potocznym rozumieniu, jego przekształcenie. Po drugie, jak podnosi rzecznik generalny w pkt 53 opinii, pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” są pojęciami o charakterze ogólnym. Pojęcia te same w sobie nie pozwalają wnioskować, że pewne metody przetwarzania, przekształcania czy formowania rud, materiałów wyjściowych albo specjalnych materiałów rozszczepialnych nie należą do zakresu zastosowania art. 75 EWEA, przykładowo z powodu pewnych charakterystyk technicznych właściwych przetwarzaniu, przekształcaniu, formowaniu lub dodatkowej wartości będącej ich rezultatem.
39. Przytoczoną powyżej wykładnię zdaje się potwierdzać systematyka i cele rozdziału VI, w którego skład wchodzi art. 75 EWEA. Rozdział ten realizuje bowiem ogólny obowiązek instytucji Wspólnoty, wyrażony w art. 2 lit. d) EWEA, zagwarantowania wszystkim użytkownikom ze Wspólnoty regularnego i sprawiedliwego zaopatrzenia w rudy i paliwa jądrowe (wyrok z dnia 14 grudnia 1971 r. w sprawie 7/71 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. 1003, pkt 22). Skutkiem art. 75 EWEA jest wyłączenie materiałów będących przedmiotem prac zakontraktowanych w sposób określony w tym przepisie z zakresu zastosowania przepisów regulujących system zaopatrzenia (zob. orzeczenie z dnia 14 listopada 1978 r. w sprawie 1/78, Rec. str. 2151, pkt 16).
40. Wynika stąd, iż art. 75 EWEA dotyczy sytuacji, które nie mają wpływu lub dostatecznego wpływu na regularne i sprawiedliwe zaopatrzenie w rudy i paliwo jądrowe wszystkich użytkowników we Wspólnocie, aby uzasadniać pełne zastosowanie systemu przewidzianego w rozdziale VI. Tak się dzieje w przypadku opisanym w art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA, w którym na terenie Wspólnoty wzbogacaniu podlega uran pochodzący z państwa trzeciego, który zostaje zwrócony do tego państwa. Tego rodzaju działanie pozostaje samo w sobie neutralne w odniesieniu do zaopatrzenia w uran użytkowników z siedzibą we Wspólnocie.
41. Wykładni tej nie podważa argument Komisji, iż umowy negocjowane na oligopolistycznym rynku wzbogaconego uranu mają potencjalnie znaczące skutki dla bezpieczeństwa długoterminowego zaopatrzenia Wspólnoty i na równe traktowanie użytkowników. W rzeczywistości bowiem, zakładając nawet, że teza ta jest prawdziwa, argument ten oznacza, że wykładnia art. 75 EWEA zależy od warunków panujących na rynku. Nie można przyjąć takiej wykładni przepisów odnoszących się do mechanizmów zaopatrzenia (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 43).
42. Argument INB, jakoby powyższa interpretacja pojęć „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie”, użytych w art. 75 akapit pierwszy EWEA, pozbawiała sensu pojęcie wytwarzania specjalnych materiałów rozszczepialnych, w rozumieniu art. 86 akapit drugi EWEA, również nie może zostać przyjęty. Nie wynika bowiem ani z jednego, ani z drugiego z tych postanowień, że przywołane pojęcia wzajemnie się wykluczają. Co więcej, związek pomiędzy art. 75 EWEA a art. 86 EWEA, wchodzącym w skład rozdziału VIII, jest uregulowany w sposób szczególny art. 75 akapit trzeci EWEA, niezależnie od wszelkich odniesień do tych pojęć.
43. W ten sam sposób, wbrew twierdzeniom Komisji, art. 197 EWEA, który ogranicza się do definicji paliw w kolejnych stanach, nie stoi na przeszkodzie kwalifikacji wzbogaconego uranu jako produktu wynikającego z procesu transformacji.
44. Odnosząc się do wyroków Trybunału z dnia 22 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑161/97 P Kernkraftwerke Lippe-Ems przeciwko Komisji, Rec. str. I‑2057 i Sądu z dnia 25 lutego 1997 r. w sprawach połaczonych T‑149/94 i T‑181/94 Kernkraftwerke Lippe-Ems przeciwko Komisji, Rec. str. I‑II‑161, na które powołuje się INB i Komisja na poparcie swych twierdzeń, wedle których zobowiązanie przyjęte w celu wzbogacenia uranu nie należą do zakresu zastosowania art. 75 EWEA, pozostaje stwierdzić, iż – jak wynika z pkt 2 ostatniego z przywołanych wyroków – sprawa ta nie dotyczyła umowy przetwarzania, przekształcania lub formowania w rozumieniu tego przepisu, ale umowy dostawy uranu.
45. Wreszcie należy dodać, jak podnosi rzecznik generalny w pkt 57 opinii, że fakt, iż wzbogacanie uranu stanowi przetwarzanie, przekształcanie lub formowanie w rozumieniu art. 75 EWEA, nie oznacza, że proces ten wymyka się spod wszelkiej kontroli. W istocie bowiem wynikające z art. 75 akapit drugi EWEA zobowiązanie, odnoszące się do stosunków obligacyjnych objętych tym przepisem, do zawiadomienia agencji i Komisji może podważyć skuteczność zobowiązań uregulowanych w art. 75 akapit trzeci EWEA. Ponadto z art. 75 akapit trzeci EWEA wynika, że materiały będące przedmiotem zobowiązań objętych tym przepisem są w każdym razie poddane na terytorium państw członkowskich środkom bezpieczeństwa przewidzianym w rozdziale VII.
46. Na pierwsze pytanie trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 75 akapit pierwszy EWEA należy interpretować w ten sposób, że pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” użyte w tym przepisie obejmują swym zakresem również wzbogacanie uranu.
W przedmiocie pytania drugiego
47. W pytaniu drugim sąd odsyłający zapytuje w istocie, czy art. 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo z siedzibą poza terytorium któregokolwiek z państw członkowskich wykonuje „działalność
gospodarczą częściowo lub całkowicie”, w rozumieniu powołanego przepisu, na ich terytorium, jeżeli utrzymuje ono stosunki handlowe z przedsiębiorstwem z siedzibą na tym terytorium, których przedmiotem jest dostarczanie surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się we wzbogacony uran lub jego przechowywanie.
48. Z postanowienia odsyłającego wynika, że sąd krajowy poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy INB może zostać uznana za „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, ze względu na stosunki handlowe łączące ją z jednej strony z Ureco – w zakresie wzbogacania uranu, z drugiej zaś strony z Siemens – w zakresie jego przechowywania. Odpowiedź na to pytanie ma pozwolić wspomnianemu sądowi na ustalenie, czy art. 75 akapit pierwszy lit. a) EWEA, który dotyczy w szczególności zobowiązań zawartych pomiędzy przedsiębiorstwami i obywatelami z państwa trzeciego, znajduje zastosowanie do wspomnianych wyżej umów zawartych przez INB.
49. Przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA jest każde przedsiębiorstwo lub instytucja, która wykonuje działalność częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich w dziedzinie określonej w odpowiednim rozdziale traktatu EWEA.
50. Warunek ten winien być rozumiany w ten sposób, że chodzi o przedsiębiorstwo, które wykonuje działalność w dziedzinie nuklearnej częściowo lub całkowite na terytorium państw członkowskich, w przeciwnym razie art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA zostałby w znacznej mierze pozbawiony sensu. W istocie bowiem jeżeli jedynie z powodu utrzymywania stosunków handlowych z innym przedsiębiorstwem z siedzibą na terytorium państw członkowskich podmiot z państwa trzeciego wykonujący działalność na przywołanym terytorium stawałby się przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, zbędnym byłby przepis szczególny art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA, regulujący zobowiązania pomiędzy przedsiębiorstwem a podmiotem z państwa trzeciego, skoro tego rodzaju sytuacja należałaby do zakresu zastosowania art. 75 akapit pierwszy lit. a) EWEA.
51. Na pytanie drugie trzeba zatem udzielić odpowiedzi, iż art. 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, którego siedziba nie znajduje się na terytorium jednego z państw członkowskich, nie wykonuje działalności częściowo lub całkowicie na tym terytorium w rozumieniu tego przepisu, jeżeli utrzymuje ono z innym przedsiębiorstwem, którego siedziba znajduje się na tym samym terytorium, stosunki handlowe, których przedmiotem jest bądź dostawa surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się w uran wzbogacony, bądź jego przechowywanie.
W przedmiocie pytania trzeciego
52. W trzecim pytaniu sąd krajowy zapytuje, czy w rozumieniu art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA materiał dostarczony do przetworzenia, przekształcenia lub formowania winien być identyczny z materiałem następnie zwróconym, czy też wystarczy, by materiał będący wynikiem obróbki odpowiadał pod względem ilości i jakości materiałowi dostarczonemu, nawet jeśli brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałem zwróconym a materiałem pierwotnie dostarczonym. Zapytuje on również, czy fakt, iż przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, wyłącza zastosowanie art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA.
53. Ustosunkowując się do pierwszej części tego pytania, z uwag przedstawionych Trybunałowi wynika, iż w praktyce nie ma możliwości sprawdzenia, czy materiały dostarczone do wzbogacenia i materiały w jego konsekwencji zwrócone są identyczne. Poza tym, jak wskazuje rzecznik generalny w pkt 66 opinii, zasada wymienności, zgodnie z którą surowce jądrowe winny być traktowane jako podlegające zamianie, jest utrwalona w praktyce międzynarodowej i uznana w stosunkach zewnętrznych Wspólnoty.
54. W konsekwencji aby dokonać użytecznej wykładni art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA, nie można uznać, iż materiały dostarczone w celu ich przetworzenia, przekształcenia lub formowania winny być identyczne z materiałami w ich następstwie zwróconymi. Tego rodzaju wykładnia jest poza tym zgodna z logiką i celami rozdziału VI. O ile zatem materiały dostarczone odpowiadają pod względem ilości i jakości materiałom zwróconym, nie ma to wpływu dla zaopatrzenia w uran użytkowników we Wspólnocie.
55. Odnosząc się do drugiej części pytania, należy stwierdzić, jak zwracają na to słusznie uwagę UBS, TUEC i rządy, które przedłożyły uwagi, iż art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA przewiduje, że materiał „ma zostać przetworzony, przekształcony lub uformowany, a następnie zwrócony” odbiorcy spoza Wspólnoty, nie wymagając dla tych czynności żadnej konkretnej formy prawnej. Powyższy przepis znajduje zatem zastosowanie, jeżeli czynności te mają postać podwójnego przeniesienia własności, co ponadto nie wpływa na zaopatrzenie w uran użytkowników we Wspólnocie.
56. Na pytanie trzecie trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA należy interpretować w ten sposób, że materiały dostarczone w celu przetworzenia, przekształcenia lub formowania nie muszą być identyczne z materiałami w następstwie zwróconymi i że wystarczy, by materiały zwrócone odpowiadały pod względem ilości i jakości materiałom dostarczonym, mimo braku jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałami zwróconymi a materiałami pierwotnie dostarczonym. Ponadto powyższy przepis należy interpretować w ten sposób, że fakt, iż przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie ich dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, nie wyłącza zastosowania art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA.
W przedmiocie pytania czwartego
57. W pytaniu czwartym sąd odsyłający zapytuje Trybunał o konsekwencje braku zawiadomienia agencji na podstawie art. 75 akapit drugi EWEA i o możliwości uniknięcia skutków tego braku. Wskazuje on, iż na ile było to możliwe do ustalenia na podstawie twierdzeń stron postępowania przed sądem krajowym, nie dokonano zawiadomienia o umowie zawartej pomiędzy INB a Unerco w rozumieniu art. 75 akapit drugi EWEA.
58. Zgodnie z pkt 69 opinii rzecznika generalnego Komisja potwierdziła w trakcie rozprawy, iż dokonano wspomnianego zawiadomienia. W związku z powyższym odpowiedź na pytanie czwarte nie jest konieczna do rozstrzygnięcia sporów w postępowaniu przed sądem krajowym.
W przedmiocie pytań od piątego do dziewiątego
59. W pytaniach od piątego do dziewiątego sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 57 EWEA, 73 EWEA, 86 EWEA, 87 EWEA i art. 197 pkt 1 EWEA, w kontekście zobowiązań zawartych przez INB w przedmiocie wzbogacania uranu.
60. Z odpowiedzi udzielonych na trzy pierwsze pytania wynika, że udzielenie odpowiedzi na pozostałe pytania nie jest konieczne do rozstrzygnięcia sporów w postępowaniu głównym.
61. W istocie bowiem art. 57 EWEA, 73 EWEA, 86 EWEA i 87 EWEA wchodzą w skład odpowiednio rozdziału VI i VIII. Z art. 75 akapit pierwszy i trzeci EWEA wynika, że postanowienia tych rozdziałów nie znajdują zastosowania do zobowiązań podlegających art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA. Co do art. 197 pkt. 1 EWEA, którego dotyczy pytanie ósme, z postanowienia odsyłającego wynika, że pytanie to zmierza wyłącznie do ustalenia, czy art. 86 EWEA znajduje zastosowanie do sporów zawisłych przed sądem krajowym.
62. W konsekwencji udzielenie odpowiedzi na te pytania nie jest konieczne.
W przedmiocie pytania dziesiątego
63. W pytaniu dziesiątym sąd krajowy zapytuje, czy przedsiębiorstwo „wykonuje częściowo działalność” na terytorium państw członkowskich, w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, jeśli sprzedaje lub nabywa wzbogacony uran, który podlega przechowaniu na tym terytorium.
64. Z postanowienia odsyłającego wynika, że przywołany sąd poszukuje odpowiedzi na pytanie, czy INB i NEAG mogą być zakwalifikowane jako przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA, ze względu na ich pozycję, odpowiednio sprzedawcy i kupującego wzbogacony uran, który podlega przechowaniu na terytorium państw członkowskich.
65. W tym względzie, jak wynika z pkt 50 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, że przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 196 lit. b) EWEA jest jedynie przedsiębiorstwo, które prowadzi działalność w dziedzinie jądrowej częściowo lub całkowicie na obszarze państw członkowskich. Okoliczność ta nie zachodzi w przypadku przedsiębiorstwa, które ogranicza się do sprzedaży lub kupna wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium tych państw.
66. Na pytanie dziesiąte trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, które dokonuje sprzedaży i kupna wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium państw członkowskich, nie wykonuje częściowo, w rozumieniu tego przepisu, działalności na terytorium tych państw.
W przedmiocie pytania jedenastego
67. W pytaniu jedenastym, które dotyczy umów zawartych pomiędzy UBS i NEAG z jednej strony a TUEC i NTC z drugiej strony, sąd krajowy zapytuje, czy art. 73 EWEA znajduje zastosowanie do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium Wspólnoty, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich.
68. Należy wskazać w tym względzie, iż zgodnie z art. 73 EWEA ma on zastosowanie do porozumień lub umów między państwem członkowskim, osobą lub przedsiębiorstwem z jednej strony a państwem trzecim, organizacją międzynarodową bądź obywatelem państwa trzeciego z drugiej strony, przewidujących również dostawę produktów podlegających właściwości agencji. Z powyższego wynika, że postanowienie to nie znajduje zastosowania do porozumień zawartych pomiędzy podmiotami z państw trzecich, które ponadto nie mają wpływu na bezpieczeństwo zaopatrzenia w ramach Wspólnoty.
69. Na pytanie jedenaste trzeba zatem udzielić takiej odpowiedzi, iż art. 73 EWEA należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium Wspólnoty, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich.
W przedmiocie kosztów
70. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
1) Artykuł 75 akapit pierwszy EWEA należy interpretować w ten sposób, że pojęcia „przetwarzanie”, „przekształcanie” i „formowanie” użyte w tym postanowieniu obejmują swym zakresem również wzbogacanie uranu.
2) Artykuł 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, którego siedziba nie znajduje się na terytorium jednego z państw członkowskich, nie wykonuje, w rozumieniu tego przepisu, działalności częściowo lub całkowicie na tym terytorium, jeżeli utrzymuje ono z innym przedsiębiorstwem, którego siedziba znajduje się na tym samym terytorium, stosunki handlowe, których przedmiotem jest bądź dostawa surowców do wytwarzania wzbogaconego uranu i zaopatrywanie się w uran wzbogacony, bądź jego przechowywanie.
3) Artykuł 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA należy interpretować w ten sposób, że materiały dostarczone w celu przetworzenia, przekształcenia lub formowania nie muszą być identyczne z materiałami w następstwie zwróconymi i że wystarczy, by materiały zwrócone odpowiadały pod względem ilości i jakości materiałom dostarczonym, mimo braku jakiegokolwiek związku pomiędzy materiałami zwróconymi a materiałami pierwotnie dostarczonym. Ponadto powyższy artykuł należy interpretować w ten sposób, że fakt, iż przedsiębiorstwo dokonujące obróbki nabywa na własność surowce w momencie ich dostawy i jest wobec tego zobowiązane do przeniesienia własności wzbogaconego uranu po jego obróbce na drugą stronę umowy, nie wyłącza zastosowania art. 75 akapit pierwszy lit. c) EWEA.
4) Artykuł 196 lit. b) EWEA należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorstwo, które dokonuje sprzedaży i kupna wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium państw członkowskich, nie wykonuje częściowo działalności, w rozumieniu tego przepisu, na terytorium tych państw.
5) Artykuł 73 EWEA należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania do umów dotyczących wzbogaconego uranu przechowywanego na terytorium Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, których stronami są wyłącznie podmioty z państw trzecich.