Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
RICHARD DE LA TOUR
ippreżentati fil‑5 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawża C‑862/24
Satiksmes ministrija
fil-preżenza ta’
A
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bl-ajru – Regolament (KE) Nru 216/2008 – Regoli komuni fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili – Regolament (UE) Nru 1178/2011 – Ekwipaġġ tal-ajruplani tal‑avjazzjoni ċivili – Liċenzja ta’ bdot privat – Eżami tal-ħiliet – Aġir frawdolenti ta’ kandidat – Projbizzjoni temporanja milli jerġa’ jsir l-eżami tal-ħiliet u tinkiseb liċenzja – ARA.GEN.355(e) – Miżuri neċessarji ta’ implimentazzjoni sabiex jiġi evitat li n-nuqqas ta’ konformità jippersisti – Eżami tal-għarfien teoriku – ARA.FCL.300(f) – Applikazzjoni b’analoġija tal-projbizzjoni temporanja li jerġa’ jsir l-eżami tal-għarfien teoriku – Prinċipju ta’ ċertezza legali – Karta tad‑Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 15 – Libertà professjonali”
I.      Introduzzjoni
1.        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt ARA.GEN.355(e) u tal-punt ARA.FCL.300(f), li jinsabu fl‑Anness VI tar‑Regolament (UE) Nru 1178/2011 (2), u tal-Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (3) u tal-prinċipju ta’ ċertezza legali.
2.        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn A u l-iSatiksmes ministrija (il-Ministeru għat-Trasport, il-Latvja) dwar deċiżjoni tas‑Civilās aviācijas aģentūra (l-Aġenzija tal-Avjazzjoni Ċivili, il-Latvja, iktar ’il quddiem l-“Aġenzija”), ikkonfermata minn dan il-Ministeru, li permezz tagħha, wara konstatazzjoni ta’ frodi waqt l-eżami tal-ħiliet imwettaq minn A sabiex tinkiseb liċenzja ta’ bdot privat, din l-Aġenzija annullat ir-riżultati ta’ dan l-eżami u pprojbixxietu milli jerġa’ jagħmel l‑imsemmi eżami u milli jikseb tali liċenzja għal perijodu ta’ sena.
3.        Id-domanda tal-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il‑Latvja), li hija l-qorti tar-rinviju, tirrigwarda l-legalità ta’ din id‑deċiżjoni ta’ projbizzjoni, li la hija prevista mir-Regolament Nru 1178/2011 u lanqas minn dispożizzjoni nazzjonali.
4.        Ser nagħti r-raġunijiet li għalihom jiena tal-opinjoni li, f’każ ta’ sottomissjoni ta’ logbook iffalsifikat sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti tal-eżami tal-ħiliet li huwa mandatorju sabiex tinkiseb liċenzja ta’ bdot privat, il-punt ARA.GEN.355(e), li jinsab fl-Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011, għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jawtorizzax lill‑awtorità kompetenti li tieħu, kontra kandidat għall-kisba ta’ tali liċenzja, miżura preventiva ta’ projbizzjoni relatata mal-eżami tal-ħiliet analoga ma’ dik prevista mill-punt ARA.FCL.300(f), inkluż f’dan l-anness, mingħajr ma tkun espressament prevista minn dispożizzjoni nazzjonali.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Ir-Regolament (KE) Nru 216/2008
5.        Il-premessi 3, 11 u 12 tar-Regolament (KE) Nru 216/2008 (4) jistipulaw:
“(3)      Il-Konvenzjoni [dwar l-Avjazzjoni Ċivili Internazzjonali, iffirmata f’Chicago fis‑7 ta’ Diċembru 1944 (5),] diġà tistipula standards minimi li jassiguraw is-sikurezza ta’ l-avjazzjoni ċivili u l‑protezzjoni ambjentali relatata magħhom. Ħtiġiet essenzjali [tal‑Unjoni Ewropea] u regoli adottati għall-implimentazzjoni tagħhom għandhom jassiguraw li l-Istati Membri jissodisfaw l‑obbligi maħluqa mill-Konvenzjoni ta’ Chicago, inklużi dawk vis‑a-vis pajjiżi terzi.
[...]
(11)      Għandha tiġi pprovduta flessibbiltà biżżejjed sabiex jiġu indirizzati ċirkostanzi speċjali bħala miżuri urġenti ta’ sikurezza, bżonnijiet operattivi mhux previsti jew limitati. Għandhom ukoll isiru disposizzjonijiet sabiex jintlaħaq livell ekwivalenti ta’ sikurezza permezz ta’ mezzi oħra. L-Istati Membri għandhom ikunu intitolati jagħtu eżenzjonijiet mill-ħtiġiet ta’ dan ir-Regolament u r-regoli ta’ implimentazzjoni tiegħu sakemm huma strettament limitati fil‑kamp ta’ applikazzjoni u soġġetti għal kontroll Komunitarju xieraq.
(12)      [...] [H]emm il-bżonn [...] li tiġi stabbilita Aġenzija Ewropea tas‑Sikurezza ta’ l-Avjazzjoni (minn hawn ’il quddiem imsejjħa ‘[EASA]’), li tkun indipendenti fir-rigward ta’ kwistjonijiet tekniċi u li jkollha awtonomija legali, amministrattiva u finanzjarja. Għal dak l-iskop, huwa meħtieġ u xieraq li l-[EASA] tkun korp [tal‑Unjoni] li jkollu personalità ġuridika u li jeżerċità s-setgħat ta’ implimentazzjoni li jingħataw lilu skond dan ir-Regolament.”
6.        L-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-regolament jipprevedi:
“L-objettiv prinċipali ta’ dan ir-Regolament huwa li jiġi stabbilit u miżmum livell uniformi għoli ta’ sikurezza ta’ l-avjazzjoni ċivili fl‑Ewropa [(6)].”
7.        L-ewwel u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 7(2) tal-imsemmi regolament jipprevedi:
“Ħlief meta jkun f’taħriġ, persuna tista’ taġixxi bħala bdot biss jekk ikollha liċenzja u ċertifikat mediku xierqa għall-operazzjoni li jkollha titwettaq.
Persuna għandha tinħarġilha liċenzja biss meta tkun konformi mar-regoli stabbiliti biex tkun żgurata l-konformità mal-ħtiġiet essenzjali dwar l‑għarfien teoretiku, il-ħiliet prattiċi, u l-profiċjenza fil-lingwa u l‑esperjenza kif stabbilita fl-Anness III.”
8.        Skont l-Artikolu 68 tar-Regolament Nru 216/2008:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu pieni għall-ksur ta’ dan ir‑Regolament u r-regoli ta’ implimentazzjoni tiegħu. Il-pieni għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u diswasivi.”
9.        L-Anness III ta’ dan ir-regolament, intitolat “Ħtiġiet essenzjali tal‑liċenzjar ta’ bdoti msemmijin fl-Artikolu 7”, jippreċiża, fil-punt 1.a.1 tiegħu:
“Persuna li tkun qed titħarreġ biex ittajjar inġenju ta’ l-ajru għandha tkun matura biżżejjed fl-edukazzjoni, fiżikament u mentalment biex tikseb, iżżomm u turi l-konoxxenza teoretiku u l-ħila prattika rilevanti.”
2.      Ir-Regolament Nru 1178/2011
10.      Il-premessa 5 tar-Regolament Nru 1178/2011 tistipula:
“Ir-Regolament [Nru 216/2008] jirrikjedi li l-Kummissjoni [Ewropea] tadotta r-regoli ta’ implimentazzjoni neċessarji biex jiġu stabbiliti l‑kundizzjonijiet għaċ-ċertifikazzjoni tal-bdoti kif ukoll tal-persuni involuti fit-taħriġ, it-testijiet u l-kontrolli tagħhom, għall-attestazzjoni tal-membri tal-ekwipaġġ tal-kabina u għall-valutazzjoni tal-istat mediku tagħhom.”
11.      Skont il-punt 1 tal-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament, dan għandu jistabbilixxi regoli ddettaljati dwar, b’mod partikolari, il-“klassifikazzjonijiet differenti tal-liċenzji tal-bdoti, il-kundizzjonijiet għall-ħruġ, iż-żamma, l-emendar, il-limitazzjoni, is-sospensjoni jew ir-revoka ta’ liċenzji”.
12.      L-Artikolu 11b tal-imsemmi regolament, intitolat “Kapaċitajiet ta’ sorveljanza”, jipprevedi, fil-paragrafu 5(f) tiegħu u fil-paragrafu 6 tiegħu:
“5.      Il-persunal awtorizzat mill-awtorità kompetenti biex iwettaq il‑kompiti ta’ ċertifikazzjoni u/jew ta’ superviżjoni għandu jkollu s‑setgħa li jeżerċita mill-inqas il-kompiti li ġejjin:
[...]
f)      jadotta jew jibda miżuri ta’ infurzar kif ikun xieraq.
6      Il-kompiti taħt il-paragrafu 5 għandhom jitwettqu skont id‑dispożizzjonijiet legali tal-Istat Membru rilevanti.”
13.      L-Anness I tal-istess regolament jikkorrispondi għall-“Parti FCL” (7). Fis-subparti A ta’ dan l-anness, intitolata “Rekwiżiti ġenerali”, il-punt FCL.030, relatat mat-“[t]est tal-ħila prattika”, jipprovdi:
“a)      Qabel ma jsir test tal-ħiliet għall-ħruġ ta’ liċenzja, klassifikazzjoni jew ċertifikat, l-applikant għandu jkun għadda mill-eżami meħtieġ tal-għarfien teoriku, minbarra fil-każ ta’ applikanti li jkunu qed isegwu kors ta’ taħriġ integrat tat-titjir.
F’kull każ, it-tagħlim tal-għarfien teoriku għandu dejjem ikun tlesta qabel ma jsiru t-testijiet tal-ħiliet.
b)      Għajr għall-ħruġ ta’ liċenzja ta’ bdot ta’ linja tal-ajru, applikant għal test tal-ħiliet għandu jiġi rrakkomandat għat-test mill‑organizzazzjoni/persuna responsabbli għat-taħriġ, ladarba jitlesta t-taħriġ. Ir-rekords tat-taħriġ għandhom ikunu disponibbli għall-eżaminatur.”
14.      Fis-subparti C tal-Anness I tar-Regolament Nru 1178/2011, relatata, b’mod partikolari, mal-liċenzja ta’ bdot privat (PPL) (8), it‑taqsima 1 tistabbilixxi r-“[r]ekwiżiti komuni”. Il-punt FCL.235, li jinsab f’din it-taqsima, intitolat “Test tal-ħiliet”, jipprevedi, fil-punt a tiegħu:
“L-applikanti għal […] PPL, billi jwettqu test tal-ħiliet, għandhom juru l-kapaċità li, bħala PIC [(9)] fil-kategorija xierqa tal-inġenji tal-ajru, ikunu kapaċi jwettqu l-proċeduri u l-manuvri rilevanti bil-kompetenza xierqa għall-privileġġi mogħtija.”
15.      L-Anness VI ta’ dan ir-regolament jistabbilixxi r-“[r]ekwiżiti tal‑awtorità għall-ekwipaġġ tal-ajru” (10). F’dan l-anness, fit-Taqsima III tas-subparti GEN (11) tal-imsemmi regolament, relatata mas‑“[s]uperviżjoni, [iċ-]ċertifikazzjoni u [l-]infurzar”, il-punt ARA.GEN.355, intitolat “Sejbiet u miżuri ta’ infurzar - persuni” (12), jippreċiża, fil-punt (e) tiegħu:
“Jekk, waqt superviżjoni jew mezzi oħra, tinstab evidenza li turi nuqqas ta’ konformità mar-rekwiżiti applikabbli minn persuna soġġetta għar‑rekwiżiti stabbiliti fir-Regolament [Nru 216/2008] u r-Regoli ta’ Implimentazzjoni tagħha u ma jkollhiex liċenzja, ċertifikat, klassifikazzjoni jew attestazzjoni maħruġa skont dak ir-Regolament u r‑Regoli ta’ Implimentazzjoni tiegħu, l-awtorità kompetenti li tkun stabbiliet in-nuqqas ta’ konformità għandha tieħu kwalunkwe miżura ta’ infurzar meħtieġa biex tkun evitata t-tkomplija ta’ dak in-nuqqas ta’ konformità.”
16.      Fl-Anness VI, fis-subparti FCL, intitolata “Rekwiżiti speċifiċi marbutin mal-ħruġ ta’ liċenzji għall-ekwipaġġ tat-titjira”, fit-Taqsima II tar-Regolament Nru 1178/2011 relatata mal-“[l]iċenzji, klassifikazzjoni u ċertifikati”, il-punt ARA.FCL.250, li jirregola l-“[l]imitazzjoni, [is‑]sospensjoni jew [ir-]revoka ta’ liċenzji, klassifikazzjonijiet u ċertifikati”, jistipula, fil-punt (a) tiegħu:
“L-awtorità kompetenti għandha tillimita, tissospendi jew tirrevoka, skont kif ikun applikabbli, liċenzja ta’ bdot u l-klassifikazzjonijiet jew iċ‑ċertifikati assoċjati skont ARA.GEN.315, fiċ-ċirkostanzi li ġejjin (iżda mhux fihom biss):
1)      il-kisba ta’ liċenzja ta’ bdot, klassifikazzjoni jew ċertifikat bil‑falsifikazzjoni tad-dokumenti ppreżentati;
2)      il-falsifikazzjoni tal-ġurnal ta’ abbord u tar-rekords tal-liċenzji jew taċ-ċertifikati;
[...]”
17.      Fit-Taqsima III tas-subparti FCL tal-Anness VI ta’ dan ir‑regolament, relatata mal-“[e]żamijiet tal-għarfien teoriku”, il-punt ARA.FCL.300, intitolat “Proċeduri tal-eżami” (13), jipprevedi fil-punt f tiegħu:
“L-awtorità kompetenti għandha tipprojbixxi lill-applikanti li jkunu nqabdu jqarrqu milli jagħmlu aktar eżamijiet għal perjodu ta’ mill-inqas 12-il xahar mid-data tal-eżami li fiha dawn inqabdu jqarrqu.”
B.      Id-dritt Latvjan
18.      L-Artikolu 6 tal-likums “Par aviāciju” (il-Liġi dwar in‑Navigazzjoni tal-Ajru) (14), tal‑5 ta’ Ottubru 1994, jipprevedi, fil-punt 5 tat-tieni paragrafu u fil-ħames paragrafu tiegħu:
“L-Aġenzija [...]:
[...]
5)      għandha tipproċedi biċ-ċertifikazzjoni u bis-superviżjoni tal-persunal tal‑avjazzjoni ċivili, inkluż il-ħruġ, it-tiġdid, is-sospensjoni jew l‑irtirar tal-liċenzji tal-membri tal-ekwipaġġ tan-navigazzjoni, tal‑kontrolluri tat-traffiku tal-ajru, tal-operaturi tas-servizzi ta’ informazzjoni relatati mat-traffiku tal-ajru u tal-persunal tal‑manutenzjoni tal-ajruplani.
[...]
L-Aġenzija [...] tista’ tadotta atti amministrattivi relatati mal‑applikazzjoni ta’ projbizzjonijiet jew ta’ restrizzjonijiet fuq attivitajiet marbuta maċ-ċertifikazzjoni tal-persunal tal-avjazzjoni ċivili u tal-organizzazzjonijiet ta’ taħriġ professjonali tal-persunal tal‑avjazzjoni ċivili, mal-użu tal-ispazju tal-ajru tar-Repubblika tal‑Latvja jew mal-operat ta’ ajruplani tal-avjazzjoni ċivili, ajrudromi u infrastrutturi u faċilitajiet oħra tal-avjazzjoni ċivili, sabiex tiġi żgurata l‑implimentazzjoni tar-rekwiżiti ta’ sigurtà tal-avjazzjoni ċivili u tat‑titjiriet tal-ajruplani stabbiliti mil-leġiżlazzjoni tal-Unjoni [...]. L-atti amministrattivi tal-Aġenzija [...] jistgħu jkunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju mingħajr il-possibbiltà ta’ lment quddiem awtorità superjuri. Rikors kontra att amministrattiv ma jissospendix l-applikazzjoni tiegħu.”
III. Il-fatti tal-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
19.      A ħa passi sabiex jikseb liċenzja ta’ bdot privat [PPL(A)] (15). Għal dan il-għan, huwa kellu, wara li jikseb ċertifikat mediku tal-klassi korrispondenti, li jikkostitwixxi kundizzjoni preliminari għall-eżerċizzju tal‑privileġġi ta’ student-bdot, jagħmel u jgħaddi minn eżami tal-għarfien teoriku u sussegwentement minn eżami tal-ħiliet quddiem entità ta’ taħriġ approvata.
20.      Wara li rrikorra għand l-Aġenzija fis‑6 ta’ Ottubru 2017 u wara li kiseb ċertifikat mediku, fis‑6 ta’ Diċembru 2017 A ppreżentalha formola ta’ applikazzjoni għall-eżami tal-ħiliet u għall-ħatra ta’ eżaminatur. A annessa ċertifikat minn akkademja tal-avjazzjoni Bulgara, iddatat il‑5 ta’ Diċembru 2017, li juri li kien temm b’suċċess il-kors modulari ta’ taħriġ fit-titjir għall-kisba ta’ liċenzja ta’ bdot privat bejn it‑23 ta’ Ottubru 2017 u l‑5 ta’ Diċembru 2017. Fis‑16 ta’ Diċembru 2017, l-Aġenzija rċeviet mingħand l-eżaminatur, permezz ta’ komunikazzjoni elettronika, formola relatata mal-eżami tal-ħiliet li kien sar minn A fit‑12 ta’ Diċembru 2017 fi Spanja, li magħha kienet annessa kopja tal-logbook tiegħu bħala membru tal-ekwipaġġ tat-titjira.
21.      Waqt il-verifiki mwettqa mill-Aġenzija b’effett mis‑17 ta’ Jannar 2018, din ikkonstatat irregolaritajiet relatati mat-taħriġ fit-titjir li kien ġie ġġustifikat minn A. Minn naħa, l-awtorità nazzjonali kompetenti Bulgara indikat li l-Akkademja tal-Avjazzjoni Bulgara ma kinitx awtorizzata tipprovdi taħriġ fit-titjir barra mill-ispazju tal-ajru tal‑Bulgarija u li ma kienx possibbli li jiġi kkonfermat li A kien tħarreġ hemmhekk. Min-naħa l-oħra, fit‑23 ta’ Marzu 2018, l-Aġenzija rċeviet informazzjoni mingħand entità ta’ manutenzjoni approvata li żvelat li t‑taħriġ fit-titjir ta’ A ma kienx seħħ kif indikat fil-logbook tiegħu. Mistieden jagħti spjegazzjonijiet quddiem l-Aġenzija, A sussegwentement ippreżenta biss talba għall-irtirar tal-applikazzjoni tiegħu għal liċenzja ta’ bdot privat [PPL(A)] u esprima dubji dwar il‑kompetenza tal-Aġenzija sabiex tivverifika t-taħriġ ta’ bdot organizzat mill-Akkademja tal-Avjazzjoni Bulgara.
22.      Fis‑7 ta’ Novembru 2018, l-Aġenzija adottat deċiżjoni li permezz tagħha, l-ewwel nett, annullat ir-riżultati tal-eżami tal-ħiliet magħmul minn A, it-tieni nett, ipprojbixxiet lil A milli jerġa’ jersaq għall-eżami tal‑ħiliet sabiex jikseb liċenzja ta’ bdot privat u milli jikseb tali liċenzja sas‑7 ta’ Novembru 2019 (iktar ’il quddiem il-“projbizzjoni kkontestata”), u, it-tielet nett, informat lill-Kummissjoni, lill-EASA u lill‑Istati Membri b’din l-aħħar deċiżjoni (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”). L-Aġenzija bbażat id-deċiżjoni tagħha, b’mod partikolari, fuq il-konstatazzjoni li A kien iffalsifika d-dokumenti relatati mat-taħriġ fit-titjir tiegħu u li, konsegwentement, il-preżentazzjoni ta’ logbook ta’ bdot lill-eżaminatur kellha titqies bħala trażmissjoni ta’ informazzjoni falza u bħala falsifikazzjoni ta’ dokumenti bil-miktub. Barra minn hekk, hija mmotivat id-deċiżjoni tagħha billi invokat il-prevenzjoni ta’ riskju potenzjali għas-sigurtà tal-ajruplani tal-avjazzjoni ċivili.
23.      A ressaq rikors quddiem l-Administratīvā rajona tiesa (il-Qorti Amministrattiva Distrettwali, il-Latvja) kontra d-deċiżjoni tal-Ministeru għat-Trasport tas‑17 ta’ Mejju 2019 li kkonfermat id-deċiżjoni tal‑Aġenzija. Huwa sostna li l-projbizzjoni temporanja li tinkiseb liċenzja ta’ bdot privat, min-natura u mill-effetti tagħha, tikkostitwixxi sanzjoni, li għall-applikazzjoni tagħha l-awtorità kompetenti Latvjana kellha tikkonstata t-twettiq ta’ ksur amministrattiv jew kriminali. Huwa sostna wkoll li d-derivazzjoni ta’ tali projbizzjoni mir-Regolament Nru 1178/2011 b’analoġija ma tikkorrispondix mal-loġika u mal‑istruttura ta’ dan ir-regolament. Dik il-qorti ddikjarat bħala illegali din il-projbizzjoni li jerġa’ jagħmel l-eżami tal-ħiliet.
24.      Adita fuq l-appell tal-Ministeru għat-Trasport, l‑Administratīvā apgabaltiesa (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, il‑Latvja) ikkonfermat is-sentenza tal-Administratīvā rajona tiesa (il-Qorti Amministrattiva Distrettwali). Hija qieset li l-projbizzjoni ta’ sena milli jerġa’ jagħmel l-eżami tal-ħiliet imposta mill-Aġenzija kienet sanzjoni ta’ natura kriminali, li ma kienet prevista espressament mill-ebda dispożizzjoni, peress li l-punt ARA.FCL.300(f) ma kienx applikabbli. Dik il-qorti qieset ukoll li l-punt ARA.GEN.355(e) ma jawtorizzax lill-awtorità kompetenti tieħu deċiżjonijiet mingħajr bażi legali nazzjonali, u din l-interpretazzjoni ġiet ikkonfermata mill-EASA fid-dokument tagħha intitolat “Mezzi aċċettabli ta’ konformità. Parti FCL”.
25.      Il-Ministeru għat-Trasport appella minn din is-sentenza quddiem l-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema). Dan il‑ministeru jqis li l-interpretazzjoni tal-Administratīvā apgabaltiesa (il‑Qorti Amministrattiva Reġjonali) hija ta’ natura formalista u la hija konformi mal-istruttura u lanqas mal-għan tar-Regolament Nru 1178/2011. Huwa jsostni li l-projbizzjoni kkontestata ma hijiex sanzjoni, iżda hija mezz li bih jiġi żgurat il-livell għoli ta’ sigurtà fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili, meħtieġ b’mod partikolari għal titjir bi bdot wieħed (16) li A jixtieq iwettaq. Huwa jsostni wkoll li din l-interpretazzjoni twassal għal tnaqqis fil-livell ta’ sigurtà meħtieġ u tqiegħed f’periklu s-sigurtà tat-titjiriet, inkwantu tippermetti lil persuna tkompli teżerċita attività fl‑avjazzjoni ċivili, minkejja li ma tkunx imħarrġa b’mod xieraq u konformement mar-rekwiżiti meħtieġa sabiex twettaq titjiriet (17).
26.      L-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema) tfakkar li la r-Regolament Nru 216/2008 u lanqas ir-Regolament Nru 1178/2011 ma jispeċifikaw x’inhuma l‑konsegwenzi għal kandidat li, fil-kuntest tal-eżami tal-ħiliet, ikun ta informazzjoni falza lill-eżaminatur dwar it-taħriġ segwit u dwar l‑esperjenza ta’ titjir tiegħu sabiex jikseb liċenzja ta’ bdot privat. Konsegwentement, hija l-awtorità nazzjonali kompetenti fil-qasam tal‑avjazzjoni ċivili li għandha tiddetermina l-miżuri xierqa ta’ implimentazzjoni f’każ ta’ falsifikazzjoni ta’ liċenzja u/jew ta’ logbooks ta’ titjir.
27.      F’dan il-kuntest, dik il-qorti tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal‑punt ARA.GEN.355(e), li jistipula li l-awtorità kompetenti għandha tieħu l-miżuri kollha neċessarji ta’ implimentazzjoni sabiex jiġi evitat li n‑nuqqas ta’ konformità jippersisti, u tal-punt ARA.FCL.300(f), li jipprevedi li l-awtorità kompetenti, f’każ ta’ qerq fl-eżami tal-għarfien teoriku, tipprojbixxi lil kandidat milli jagħmel kwalunkwe eżami ieħor għal perijodu ta’ mill-inqas 12-il xahar.
28.      Hija tqis, fid-dawl tal-għan ta’ sigurtà tal-avjazzjoni ċivili li jsegwi r-Regolament Nru 1178/2011, li ma hemmx lok li l-qerq relatat mal‑eżami tal-ħiliet jiġi ttrattat b’mod inqas strett minn dak fl‑eżami tal-għarfien teoriku.
29.      Filwaqt li bbażat ruħha fuq l-Artikolu 52(1) tal-Karta, il-qorti tar‑rinviju madankollu għandha dubji dwar jekk il-projbizzjoni kkontestata għandhiex tkun espressa b’mod ċar permezz ta’ regola tad‑dritt. Fil-fatt, din il-kawża tirrigwarda l-libertà professjonali, protetta mill-Artikolu 15 tal-Karta, ta’ persuna li tixtieq teżerċita din il-libertà billi tikseb liċenzja ta’ bdot privat sabiex tkun tista’ twettaq trasport bl‑ajru ta’ persuni. Dik il-qorti żżid li, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, din il-projbizzjoni għandha toħroġ direttament minn dispożizzjoni speċifika tar-Regolament Nru 216/2008 jew tar-Regolament Nru 1178/2011. Issa, id-dispożizzjonijiet ta’ dawn ir-regolamenti relatati mal-eżami tal-ħiliet, kuntrarjament għal dawk relatati mal-eżami tal‑għarfien teoriku, ma jagħtux b’mod espress lill-awtorità kompetenti s‑setgħa li timponi tali projbizzjoni. Barra minn hekk, l-imsemmija qorti tfakkar li, madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-fatt li att leġiżlattiv jagħti setgħa ta’ evalwazzjoni lill-awtoritajiet responsabbli mill-implimentazzjoni tiegħu ma jmurx, fih innifsu, kontra r-rekwiżit ta’ prevedibbiltà, sakemm jiġu osservati ċerti garanziji kontra l‑arbitrarjetà (18).
30.      Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li, skont l-ispjegazzjoni tal-punt ARA.GEN.355(e), ippubblikata mill-EASA, it-tip ta’ miżuri ta’ infurzar jiddependi mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli u jista’ jinkludi, pereżempju, il-ħlas ta’ multa jew il-projbizzjoni li jiġu eżerċitati ċerti funzjonijiet (19). F’dan ir-rigward, hija tosserva li, minn naħa, sa fejn regolament tal-Unjoni huwa att ġuridiku direttament applikabbli, l‑awtorità kompetenti għandha tapplika direttament il-punt ARA.GEN.355(e). Min-naħa l-oħra, skont il-punt 5 tat-tieni paragrafu u l-ħames paragrafu tal-Artikolu 6 tal-Liġi dwar in-Navigazzjoni tal-Ajru, din l-awtorità tista’ tadotta atti amministrattivi relatati mal-applikazzjoni ta’ projbizzjonijiet jew restrizzjonijiet marbuta maċ-ċertifikazzjoni tal‑persunal tal-avjazzjoni ċivili sabiex tiġi żgurata l-implimentazzjoni tar-rekwiżiti tas-sigurtà tal-avjazzjoni ċivili u tat-titjiriet tal-inġenji tal‑ajru stabbiliti mir-regolamentazzjoni tal-Unjoni. Madankollu, il‑kompetenza mogħtija lil din l-awtorità ma tipprevedix projbizzjoni temporanja speċifika relatata mal-qerq fil-kuntest tal-eżami tal-ħiliet.
31.      Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-applikazzjoni, f’dan il-kuntest, tal-prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li l-partijiet fil‑kawża ma jistgħux jinvokaw b’mod frawdolenti jew abbużiv id‑dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
32.      Dik il-qorti tiddeduċi minn dan l-interpretazzjoni segwenti: sa fejn, fl‑Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011, il-punt ARA.GEN.355(e) jawtorizza lill-awtorità kompetenti tieħu l-miżuri kollha neċessarji ta’ infurzar u, sa fejn, fil-kuntest tal-eżami tal-għarfien teoriku, il-punt ARA.FCL.300(f) jipprevedi li l-qerq iwassal għal projbizzjoni li jerġa’ jsir l-eżami għal perijodu ta’ mill-inqas sena, allura, minn perspettiva sistemika u sabiex jintlaħqu b’mod uniformi, fl-oqsma kollha tal-eżamijiet u tal-kompetenzi, l-għanijiet ta’ livell għoli ta’ sigurtà tal‑avjazzjoni ċivili stabbiliti minn dan ir-regolament, kif ukoll sabiex jiġi żgurat l-effett utli tad-dritt tal-Unjoni, ma jkunx iġġustifikat li l-istess miżuri ta’ infurzar ma jiġux applikati wkoll għall-eżami tal-ħiliet.
33.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal‑Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)      Jekk jintwera li l-persuna eżaminata wettqet aġir frawdolenti, billi ppreżentat lill-eżaminatur, waqt l-eżami ta’ ħiliet prattiċi, dokumenti foloz dwar il-kisba tal-istruzzjoni prattika, l-awtorità nazzjonali kompetenti fil-qasam tal-avjazzjoni hija awtorizzata, fis‑sens tal-punt ARA.GEN.355(e), [...] tipprojbixxi temporanjament lill-persuna kkonċernata milli terġa’ tagħmel l‑eżami ta’ ħiliet sabiex tinkiseb il-liċenzja ta’ bdot privat u milli tikseb il-liċenzja ta’ bdot privat?
2)      L-ispjegazzjoni dwar il-punt ARA.GEN.355(e), [...] li tinsab fid‑dokument ippubblikat mill-[EASA] bit-titolu “Mezzi aċċettabbli ta’ twettiq. Parti FCL”, jiġifieri, li t-tip ta’ mezzi ta’ eżekuzzjoni jiddependi mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli u jista’ jinkludi, pereżempju, il-projbizzjoni ta’ eżerċizzju ta’ funzjonijiet, għandha tiġi interpretata fis-sens li tippermetti lill‑awtorità kompetenti tagħżel il-limiti adatti (idderivati mill‑punt ARA.FCL.300(f) [tal-Anness VI], li jilħqu l-għanijiet tal‑imsemmi regolament, jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tkunx tipprevedi projbizzjoni temporanja speċifika fuq it-twettiq tal‑eżami ta’ ħiliet sabiex tinkiseb il-liċenzja ta’ bdot privat?
3)      L-interpretazzjoni tal-punt ARA.FCL.300(f) [...] b’mod li l‑projbizzjoni temporanja li jsir l-eżami tal-għarfien teoriku prevista fl-imsemmi punt tista’ tiġi estiża għar-repetizzjoni tal-eżami ta’ ħiliet hija konformi mal-prinċipju ta’ ċertezza legali u mal‑Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea?”
34.      A, il-Ministeru għat-Trasport, il-Gvern Latvjan u dak Ungeriż u l‑Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Ungeriż, huma pparteċipaw fis-seduta li saret fit‑3 ta’ Diċembru 2025, li matulha wieġbu, b’mod orali, għall-mistoqsijiet magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja
IV.    Analiżi
35.      Il-qorti tar-rinviju għandha tiddeċiedi dwar il-legalità ta’ deċiżjoni amministrattiva li tipprojbixxi lil kandidat għall-kisba ta’ liċenzja ta’ bdot privat milli jerġa’ jagħmel l-eżami tal-ħiliet u milli jikseb tali liċenzja għal perijodu ta’ sena. Fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni, kemm Ewropea kif ukoll nazzjonali, li tipprevedi espressament tali projbizzjoni, hija tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, dwar l-interpretazzjoni ta’ żewġ dispożizzjonijiet tal-Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011, jiġifieri l-punt ARA.GEN.355(e) u l-punt ARA.FCL.300(f).
36.      L-analiżi tiegħi ser tiffoka suċċessivament fuq ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel waħda mid-domandi preliminari u mbagħad fuq it-tielet waħda. Qiegħed neskludi l-eżami tat-tieni domanda, li ma għandhiex skop, peress li l-opinjoni tal-EASA dwar il-punt ARA.GEN.355(e) ma hijiex legalment vinkolanti.
37.      Għaldaqstant, fl-ewwel parti, ser nesponi l-qafas leġiżlattiv li fih jaqgħu l-punti ARA.GEN.355(e) u ARA.FCL.300(f). It-tieni parti ser tiġi ddedikata għall-klassifikazzjoni tal-projbizzjoni kkontestata. Fit-tielet parti, ser nevalwa l-livell ta’ preċiżjoni meħtieġ għall-applikazzjoni tal‑punt ARA.GEN.355(e). Fl-aħħar, l-opinjoni tiegħi ser tirrigwarda l‑applikazzjoni tal‑Artikolu 52(1) tal-Karta.
A.      Tfakkira tal-qafas leġiżlattiv tal-punti ARA.GEN.355(e) u ARA.FCL.300(f)
38.      Dawn id-dispożizzjonijiet jinsabu fl-Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011 li jistabbilixxi r-rekwiżiti tekniċi u l-proċeduri amministrattivi applikabbli għall-ekwipaġġi tal-ajruplani tal‑avjazzjoni ċivili. Dan huwa regolament ta’ implimentazzjoni tar‑Regolament Nru 216/2008, li jiddefinixxi r-regoli komuni tal-Unjoni fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili (20). F’dan l-anness VI, jew parti “ARA”, huma stabbiliti r-rekwiżiti applikabbli għall-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għall-ekwipaġġi tal-ajruplani. Hija tinkludi subparti GEN li tinkludi, bħala rekwiżiti ġenerali, Taqsima III, relatata mas-“[s]uperviżjoni, [iċ-]ċertifikazzjoni u [l-]infurzar”, u b’mod partikolari l-punt ARA.GEN.355. L-imsemmi Anness VI jinkludi sussegwentement subparti FCL, hekk imsejħa minħabba l-fatt li hija tirrigwarda l-membri tal-ekwipaġġ tat-titjira (21). It-Taqsima II tagħha tirrigwarda obbligi tal-awtorità kompetenti fil-qasam ta’ liċenzji, klassifikazzjoni u ċertifikati. Il-punt ARA.FCL.300 li jirregola l‑proċeduri ta’ dawn l-eżamijiet jinsab fit-Taqsima III intitolata “Eżamijiet tal‑għarfien teoriku”.
39.      Il-punt ARA.FCL.300(f) jipprevedi d-deċiżjoni li l-awtorità kompetenti għandha tieħu f’każ ta’ qerq fl-eżami tal-għarfien teoriku, jiġifieri l-projbizzjoni milli “jagħmlu aktar eżamijiet għal perjodu ta’ mill-inqas 12-il xahar mid-data tal-eżami li fiha [l-kandidati] nqabdu jqarrqu” (22). Ma hemm l-ebda dispożizzjoni ekwivalenti f’taqsima ddedikata għall-eżamijiet ta’ ħiliet prattiċi.
40.      Il-punt FCL.030, li jinsab fl-Anness I tar-Regolament Nru 1178/2011, intitolat “[t]est tal-ħila prattika” jipprevedi li dan għandu neċessarjament jiġi wara eżami tal-għarfien teoriku li jkun intemm b’suċċess u b’mod ġenerali wara rakkomandazzjoni tal-organizzazzjoni jew tal‑persuna responsabbli għat-taħriġ. Mill-perspettiva tiegħi, dan loġikament ma jinkludi ebda dispożizzjoni dwar frodi li tista’ titwettaq waqt l-eżami tal-ħiliet. Fil-fatt, dan l-eżami, iddefinit fil-punt FCL.010 bħala test prattiku ta’ ħiliet u li jinkludi, skont il-każ, eżami orali, ma huwiex ta’ natura li jista’ jsir b’qerq. Għaldaqstant, kandidat ma jistax, waqt l-eżami, iqarraq lill-eżaminatur dwar il-livell adegwat ta’ kompetenza tiegħu.
41.      Għaldaqstant, l-unika frodi konċepibbli hija frodi tad-dokumenti. Il-leġiżlatur tal-Unjoni kkunsidraha biss fil-każ li tali frodi tiġi skoperta wara l-kisba, b’mod partikolari, tal-liċenzja. Fil-fatt, fis‑subparti FCL tal-Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011 (23), il-punt ARA.FCL.250 (24) jirreferi speċifikament għall-falsifikazzjoni ta’ provi dokumentarji ppreżentati fil-punt 1(a) u tal-logbook jew ta’ rekords tal‑liċenzji jew taċ-ċertifikati fil-punt 2(a).
42.      Għaldaqstant, din hija l-unika dispożizzjoni oħra f’din is-subparti FCL li għandha bħala suġġett il-frodi. Din tipprevedi, b’mod partikolari, il-limitazzjoni, is-sospensjoni jew l-irtirar tal-liċenzja. Ma huwa previst l-ebda perijodu ta’ projbizzjoni. Bl-istess mod, ma huwa stabbilit l-ebda terminu għad-deċiżjoni ta’ limitazzjoni jew ta’ sospensjoni tal-liċenzja. Teoretikament, tali sospensjoni, li hija ekwivalenti għal projbizzjoni ta’ titjir, tista’ għalhekk ma jkollha l-ebda limitazzjoni ratione temporis.
43.      Konsegwentement, insostni li l-falsifikazzjoni ta’ logbook skoperta qabel il-kisba ta’ liċenzja ma hijiex koperta bir-Regolament Nru 1178/2011 u li, meta l-liċenzja tkun diġà ngħatat, l-awtorità kompetenti għandha tieħu d-deċiżjoni tagħha “skont ARA.GEN.355” (25), kif jippreċiża l-punt ARA.FCL.250.
44.      Il-punt ARA.GEN.355, intitolat “Sejbiet u miżuri ta’ infurzar - persuni”, għandu bħala għan li jiddefinixxi l-proċedura li għandha tiġi segwita mill-awtorità kompetenti inkarigata mill-verifika tal-konformità mar-rekwiżiti applikabbli għall-persuni kif iddefinita fil-punt ARA.GEN.300(a) inkluż fl-Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011. Il-punt ARA.GEN.355(e) jirreferi espressament għas-sitwazzjoni li fiha persuna ma hijiex detentur ta’ liċenzja. Huwa jipprevedi li “l-awtorità kompetenti li tkun stabbiliet in-nuqqas ta’ konformità għandha tieħu kwalunkwe miżura ta’ infurzar meħtieġa biex tkun evitata t-tkomplija ta’ dak in-nuqqas ta’ konformità”. Espressjoni analoga tinsab fil-punt 2 tal‑punt ARA.GEN.355(b) (26), meta tkun ingħatat liċenzja u jiġi identifikat in-nuqqas ta’ konformità min-naħa tad-detentur ta’ din il-liċenzja. L-awtorità kompetenti hija b’hekk awtorizzata tieħu miżuri oħra flimkien mad-deċiżjonijiet meħuda li jillimitaw jew jirtiraw, temporanjament jew b’mod definittiv, l-użu ta’ liċenzja.
45.      F’dan il-kuntest, l-interpretazzjoni tal-punt ARA.GEN.355(e), kif sostnuta mill-Ministeru għat-Trasport, mill-Gvern Latvjan u dak Ungeriż kif ukoll mill-Kummissjoni hija suffiċjenti sabiex fuqha tkun ibbażata d‑deċiżjoni ta’ projbizzjoni li jerġa’ jsir l-eżami tal-ħiliet u tinkiseb liċenzja għal sena? Fi kliem ieħor, fl-assenza ta’ regolamentazzjoni nazzjonali li tipprevedi espressament li din il-projbizzjoni kkontestata tista’ tiġi imposta, A huwa korrett li jsostni li din hija illegali?
46.      It-tweġiba għal din il-mistoqsija, espressa fl-ewwel domanda preliminari, timplika li għandu jiġi ddeterminat jekk l-eżami tal-legalità tad-deċiżjoni amministrattiva kkontestata jirrigwardax sanzjoni (27)ta’ natura kriminali (28) jew miżura preventiva, fid-dawl tal‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u dik tal-Qorti Ewropea tad‑Drittijiet tal-Bniedem (29) relatati mal-implimentazzjoni tal-“kriterji Engel” (30), peress li mill-Ispjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (31) jirriżulta li, skont l-Artikolu 52(3) tagħha, id-dritt iggarantit fl-Artikolu 49 tagħha għandu l-istess portata bħad-dritt hekk iggarantit mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal‑Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (32). Fil-fatt, dispożizzjoni mhux preċiża tista’ tikser il-prinċipju ta’ nulla poena sine lege stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 49(1) tal-Karta (33) biss jekk hija tistabbilixxi sanzjoni ta’ din in-natura (B). Min-naħa l-oħra, jekk l-ewwel sentenza tal-Artikolu 49(1) tal-Karta ma hijiex applikabbli, fl-opinjoni tiegħi, ir-risposta lill-qorti tar-rinviju għandha tingħata abbażi tal‑prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali (C).
B.      Fuq il-klassifikazzjoni tal-projbizzjoni kkontestata
47.      Fid-deċiżjoni kkontestata, li tinsab fil-proċess li għandha l-Qorti tal‑Ġustizzja, huwa indikat li, “[f]id‑dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jekk il‑frodi mwettqa waqt eżami tal-għarfien teoriku twassal sabiex il‑kandidat jiġi pprojbit milli jerġa’ jagħmel l‑eżami għal mill‑inqas 12‑il xahar, ikun proporzjonat li tiġi imposta fuqu sanzjoni analoga fil‑każ ta’ frodi u tal‑provvista intenzjonata ta’ informazzjoni mhux eżatta lill‑eżaminatur qabel l‑eżami tal‑ħiliet, jiġifieri projbizzjoni milli jerġa’ jagħmel l‑eżami tal‑ħiliet u milli jikseb liċenzja ta’ bdot għal mill‑inqas 12‑il xahar” (34).
48.      Madankollu, peress li huwa stabbilit li l-Aġenzija aġixxiet fil‑qafas iddefinit mill-punt ARA.GEN.355, dik id-deċiżjoni hija, fl‑opinjoni tiegħi, miżura u mhux sanzjoni. F’dan is-sens, nenfasizza l‑espressjonijiet “actions correctives” (“azzjonijiet korrettivi”) jew “mesures nécessaires de mise en application” (“kwalunkwe miżura ta’ infurzar meħtieġa”) użati fil-lingwa Franċiża tal-punt ARA.GEN.355, li jirriflettu b’mod ċar l-assenza ta’ rabta ma’ proċedura li twassal għal deċiżjoni koerċittiva. Għalkemm dawn l-espressjonijiet ma għandhomx ekwivalenti f’ħafna mill-verżjonijiet lingwistiċi minbarra l-verżjoni fil‑lingwa Taljana u, filwaqt li, fil-verżjoni Ingliża, l-espressjoni użata hija dik ta’ “enforcement measures” (35), naqbel mal-opinjoni tal‑Kummissjoni espressa waqt is-seduta, li din l-espressjoni tirreferi għal miżuri ta’ infurzar (36).
49.      Madankollu, din il-klassifikazzjoni ma teskludix il-ħtieġa li jiġi ddeterminat jekk il-projbizzjoni kkontestata għandhiex natura kriminali. F’dan ir-rigward, għandu jsir riferiment, kif issuġġeriet il‑Kummissjoni waqt is-seduta, għad-deċiżjoni tal-Qorti EDB tad‑9 ta’ Ottubru 2018, Seražin vs Il‑Kroazja (37), li kienet tikkonċerna projbizzjoni ta’ attendenza f’kompetizzjonijiet sportivi, flimkien ma’ obbligu ta’ notifika lill-pulizija, imposti minn qorti fuq individwu kkundannat għal ħuliganiżmu. Adita abbażi tal-Artikolu 4 tal-Protokoll Nru 7 tal‑KEDB (38), li jistabbilixxi l-prinċipju ne bis in idem jew ta’ kriminalità doppja, il-Qorti EDB analizzat din il-miżura ta’ esklużjoni abbażi tal‑kriterji Engel sabiex tiddetermina jekk kienx hemm “akkuża fil-qasam kriminali”
jew “piena” jew le (39).
50.      Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi għall-ġurisprudenza stabbilita tagħha bbażata fuq il-kriterji Engel relatati mal‑interpretazzjoni tal-Artikolu 50 tal-Karta u trasposti fl-Artikolu 49 tagħha, kemm fil-paragrafu 3 kif ukoll fl-aħħar sentenza tal-paragrafu 1, filwaqt li tqis li din il-ġurisprudenza għandha tiġi estiża għall-ewwel sentenza ta’ din id-dispożizzjoni, li tistabbilixxi l-prinċipju ta’ nulla poena sine lege.
51.      Għaldaqstant, hemm lok li jitfakkar li l-ewwel wieħed mill-kriterji Engel huwa l-klassifikazzjoni ġuridika tal-ksur fid-dritt intern, it-tieni wieħed huwa n-natura stess tal-ksur u, it-tielet wieħed huwa l-grad ta’ severità tas-sanzjoni li l-persuna kkonċernata tista’ ġġarrab (40).
52.      Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, fid-dawl ta’ dawn il‑kriterji, jekk il-projbizzjoni imposta fuq A għandhiex natura kriminali fis-sens tal-Artikolu 49(1) tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi fuq rinviju għal deċiżjoni preliminari tista’, madankollu, tagħmel preċiżazzjonijiet intiżi li jiggwidaw lil dik il-qorti fl-evalwazzjoni tagħha(41).
53.      Fir-rigward, qabelxejn, tal-ewwel kriterju, relatat mal‑klassifikazzjoni ġuridika tal-ksur, mill-indikazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li, minħabba l-frodi tad-dokumenti li hija kkonstatat, l-Aġenzija adottat att amministrattiv fil-kundizzjonijiet previsti fil-ħames paragrafu tal‑Artikolu 6 tal-Liġi dwar in-Navigazzjoni tal-Ajru. Skont id-dritt Latvjan li jirregola l-azzjoni tal-Aġenzija, il-ksur inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa għalhekk ikkunsidrat bħala ksur amministrattiv (42).
54.      Madankollu, fir-rigward taż-żewġ kriterji l-oħra msemmija fil‑punt 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet, hemm lok li jiġi stabbilit jekk l‑applikazzjoni ta’ miżura ta’ projbizzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhiex natura kriminali (43).
55.      Fir-rigward, sussegwentement, tat-tieni kriterju bbażat fuq in‑natura stess tal-ksur, dan jeħtieġ li jiġi vverifikat jekk il-miżura inkwistjoni għandhiex, b’mod partikolari, għan repressiv, li huwa karatteristiku ta’ sanzjoni ta’ natura kriminali fis-sens tal-Artikolu 49 tal-Karta, mingħajr ma ċ-ċirkustanza waħedha li din għandha wkoll għan preventiv tkun ta’ natura li tneħħilha tali klassifikazzjoni ta’ sanzjoni kriminali. Fil-fatt, huwa fin‑natura nnifisha tas-sanzjonijiet kriminali li dawn ikollhom it-tendenza li jsegwu kemm għan repressiv kif ukoll għan preventiv (44) ta’ aġir illegali. Min-naħa l-oħra, miżura li sempliċement tikkumpensa d-dannu kkawżat mill-ksur ikkonċernat ma hijiex ta’ natura kriminali (45).
56.      F’dan ir-rigward, kif irrilevat il-Qorti EDB (46), huwa diffiċli fil‑prattika li ssir distinzjoni ċara bejn id-dissważjoni, bħala element ta’ sanzjoni, u l-prevenzjoni.
57.      Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, jirriżulta b’mod ċar mid-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-aspett ta’ prevenzjoni fil-kuntest tal-interess pubbliku, jiġifieri l-protezzjoni ta’ vittmi futuri (47), iktar milli l-aspett tagħha li huwa dirett lejn awturi potenzjali. Barra minn hekk, il-fatt li l-miżura tikkawża preġudizzju għall-persuna kkonċernata ma huwiex ta’ natura li tibdel din l-analiżi (48). Din hija għalhekk direttament applikabbli fil-qasam tas-sigurtà tal-avjazzjoni ċivili, fid-dawl tal-għan segwit (49).
58.      Għalhekk, il-paragun mad-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja, li tirrigwarda projbizzjoni milli jattendi kompetizzjonijiet sportivi, flimkien ma’ obbligu ta’ notifika lill-pulizija (50) applikata minn qorti fuq individwu kkundannat għal ħuliganiżmu, huwa interessanti minn diversi aspetti. Min-naħa, il-Qorti EDB ikklassifikat din il‑miżura ta’ esklużjoni mhux bħala “sanzjoni kriminali” fis-sens awtonomu tal-KEDB (51) meħuda fil-kuntest ta’ “proċedura kriminali” (52), iżda bħala miżura meħuda b’mod preventiv intiża sabiex timpedixxi r-riskju ta’ vjolenza. Dik il-qorti tpoġġi l-enfasi fuq il-protezzjoni tal-pubbliku iktar milli fuq il-kastig ta’ persuna għall-aġir vjolenti preċedenti tagħha fil-kuntest ta’ kompetizzjonijiet sportivi (53).
59.      Min-naħa l-oħra, f’din id-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (54), il-Qorti EDB irreferiet għall-ġurisprudenza tagħha relatata mal‑proċedura amministrattiva ta’ rtirar immedjat jew ta’ sospensjoni provviżorja tal-liċenzja tas-sewqan (55). Din l-analoġija jidhirli li hija wkoll rilevanti f’dan il-każ. Il-Qorti EDB iddeċidiet li kull waħda minn dawn il-miżuri hija “miżura ta’ natura preventiva għas-sigurtà fit-toroq” (56) li ma tippreżupponi l-ebda eżami jew konstatazzjoni ta’ ħtija (57), u mhux “akkuża kriminali” fis-sens tal-Artikolu 6 tal-KEDB jew tal-Artikolu 4 tal-Protokoll Nru 7.
60.      Għaldaqstant nirrileva żewġ karatteristiċi f’din il-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, li huma komuni ma’ dawk tal-projbizzjoni kkontestata fil-kawża prinċipali. Dawn huma, minn naħa, il-fatt li din il-miżura tista’ tiġi deċiża indipendentement minn kwalunkwe proċedura kriminali. Min-naħa l-oħra, hija meħuda sabiex tissodisfa malajr rekwiżit ta’ sigurtà ġenerali u għal żmien limitat.
61.      Skont din l-istess loġika bbażata fuq l-interess ġenerali, il‑ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-esklużjoni temporanja ta’ operaturi ekonomiċi fil-kuntest tal-politika agrikola komuni (58) jidhirli li wkoll tippreżenta ċertu interess, bħala paragun.
62.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, b’mod iktar ġenerali, li l-fatt li l-miżura inkwistjoni ma tirrigwardax lill-pubbliku b’mod ġenerali, iżda kategorija partikolari ta’ destinatarji li, peress li jeżerċitaw attività speċifikament irregolata mid-dritt tal-Unjoni, huma obbligati jissodisfaw il-kundizzjonijiet meħtieġa minn dan id-dritt, jista’ jindika li din il-miżura ma għandhiex għan repressiv u b’hekk jikkontribwixxi sabiex jiġi stabbilit li l-imsemmija miżura ma hijiex ta’ natura kriminali, sakemm l-istess miżura tillimita ruħha li ċċaħħad lid‑destinatarju tagħha minn ċerti prerogattivi speċifiċi li ġew irrikonoxxuti lilu mill-imsemmi dritt, minħabba li l-awtorità amministrattiva kompetenti qieset li l-kundizzjonijiet għall-għoti tal‑imsemmija prerogattivi ma kinux għadhom issodisfatti (59).
63.      F’dan il‑każ, dan huwa proprju l-għan kemm tal-projbizzjoni kkontestata li jerġa’ jagħmel l-eżami tal-ħiliet u li jikseb liċenzja wara perijodu ta’ sena, kif ukoll tad-deċiżjoni li hija tikkumplimenta, jiġifieri l-annullament tar-riżultati tal-eżami tal-ħiliet.
64.      Fl-aħħar nett, jekk madankollu l-Qorti tal-Ġustizzja tqis li huwa neċessarju li teżamina t-tielet kriterju Engel (60), ikun hemm lok li jiġi rrilevat li l-projbizzjoni kkontestata li ġiet imposta mill-Aġenzija fil-qafas tal-punt ARA.GEN.355(e) għandha bħala l-uniku effett li tipprojbixxi lil A mill-possibbiltà li jikseb il‑liċenzja tiegħu għal perijodu limitat (61). Għaldaqstant, jiena tal-fehma li din il‑projbizzjoni ma għandhiex grad għoli ta’ severità.
65.      Konsegwentement, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra, b’koerenza mal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB (62), li l-projbizzjoni kkontestata ma hijiex ta’ natura kriminali fis-sens tal-ġurisprudenza tagħha, inkwantu hija intiża sabiex tiġġieled kontra l‑irregolaritajiet li huma kommessi waqt il-kisba ta’ liċenzji li jikkompromettu b’mod serju s-sigurtà tal-ajru fil-qasam tal-avjazzjoni. Il-garanzija tagħha (63) kemm għall-kandidat li jrid jikseb il-liċenzja kif ukoll għall-atturi kollha f’dan il-qasam, tiġġustifika li jiġi osservat livell għoli ħafna ta’ rekwiżiti fir-rigward tal-integrità u l-affidabbiltà tal‑kandidat (64). Il-projbizzjoni imposta f’każ ta’ ksur ta’ dawn ir-regoli jidhirli li tikkostitwixxi strument amministrattiv speċifiku li jifforma parti integrali mis-sistema ta’ għoti u ta’ tiġdid tal-liċenzji, intiża sabiex jiġu evitati riskji kbar fl-ispazju tal-ajru.
66.      Għalkemm jiena tal-fehma li din il-projbizzjoni ma tikkostitwixxix sanzjoni u ma għandhiex natura kriminali, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja, bħala kontinwazzjoni tal-analiżi misluta mid-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja, li testendi l-ġurisprudenza tagħha li tipprevedi li sanzjoni, anki jekk ta’ natura mhux kriminali, ma tistax tiġi imposta ħlief jekk tkun ibbażata fuq bażi legali ċara u mhux ambigwa (65). Fil-fatt, peress li l-projbizzjoni kkontestata tipprojbixxi l-eżerċizzju ta’ dritt, tqum il-kwistjoni dwar jekk, fid-dawl tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali, il-punt ARA.GEN.355(e) jagħtix lil din il-projbizzjoni bażi legali suffiċjenti (66), filwaqt li l-Artikolu 11b(6) tar-Regolament Nru 1178/2011 jistipula li l-kompiti msemmija fil-paragrafu 5, fosthom dak li jittieħdu “miżuri ta’ infurzar”, għandhom jitwettqu mill-persunal awtorizzat mill-awtorità kompetenti skont id-dispożizzjonijiet legali tal‑Istat Membru kkonċernat.
C.      Fuq il-livell ta’ preċiżjoni meħtieġ għall-applikazzjoni tal‑punt ARA.GEN.355(e)
67.      Fid-dawl tad-diversità tas-sitwazzjonijiet ta’ nuqqas ta’ konformità li jistgħu jinqalgħu (67), jidhirli koerenti, prima facie, li mingħajr ma jirreferi għad-dispożizzjonijiet nazzjonali, il-punt ARA.GEN.355(e) jagħti lill-awtorità kompetenti diskrezzjoni sħiħa fl‑għażla tal-miżuri neċessarji sabiex jiġi evitat li n-nuqqas ta’ konformita “mar-rekwiżiti applikabbli minn persuna [mhux detentriċi ta’ liċenzja] soġġetta għar-rekwiżiti stabbiliti fir-Regolament [Nru 216/2008] u r‑Regoli ta’ Implimentazzjoni [tiegħu]” ma jkomplix jippersisti. Meta l‑persuna tkun detentriċi ta’ liċenzja, in-nuqqas ta’ konformità huwa iktar faċli sabiex jiġi ttrattat, u huwa għalhekk li l-punt ARA.FCL.250 huwa preċiż ħafna.
68.      Konsegwentement, naqbel mal-opinjonijiet espressi li hemm lok li jiġu rrilevati l-karatteristiċi speċifiċi tal-qasam tas-sigurtà tal‑avjazzjoni ċivili u d-diversità tas-sitwazzjonijiet li għandhom ikunu koperti mir‑Regolament Nru 1178/2011. In-natura teknika tal‑kwistjonijiet li għandhom jiġu ttrattati u r-rwol tal-awtoritajiet nazzjonali għandhom ukoll jiġu enfasizzati, kif għamlet il-Qorti EDB (68).
69.      Madankollu, fir-rigward tar-rwol tal-awtoritajiet nazzjonali f’qasam analogu, jiġifieri dak tas-sigurtà tat-toroq, il‑Qorti EDB għamlet riferiment, fil-ġurisprudenza tagħha mfakkra fil-punt 59 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għal miżuri previsti mid-dritt intern (69). Minn dan jirriżulta li dawn ma jirrigwardawx dispożizzjonijiet ta’ natura ġenerali.
70.      Konsegwentement, għandha tiġi eżaminata l-kwistjoni segwenti li tirrigwarda l-grad ta’ preċiżjoni tal-punt ARA.GEN.355(e): meta hija imposta miżura amministrattiva li teskludi temporanjament lil persuna mill‑benefiċċju ta’ dritt, il-punt ARA.GEN.355(e), inkwantu jipprevedi li “l‑awtorità kompetenti li tkun stabbiliet in-nuqqas ta’ konformità għandha tieħu kwalunkwe miżura ta’ infurzar meħtieġa biex tkun evitata t-tkomplija ta’ dak in-nuqqas ta’ konformità”, jissodisfa r-rekwiżiti ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali fi Stat ta’ dritt?
71.      Il-fatt li, konkretament, il-projbizzjoni kkontestata hija analoga għal dik prevista fil-każ ta’ eżami tal-għarfien teoriku ma jiżgurax li, fl‑assenza ta’ dispożizzjoni espressa, tittieħed deċiżjoni identika. Konsegwentement, fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni limitat tal-punt ARA.FCL.300(f), u tar-rabta bejn id-dispożizzjonijiet rilevanti tar-Regolament Nru 1178/2011 (70) ma jidhirlix li applikazzjoni analoga hija possibbli.
72.      Fuq il-livell kuntestwali, nosserva li, minn meta daħal fis-seħħ ir‑Regolament 2018/1139 (71), il-punt ARA.GEN.355(e) ma ġiex emendat. Barra minn hekk, sa fejn naf jien, ma ddaħħlet ebda dispożizzjoni ġdida relatata mal-qerq jew mal-frodi.
73.      Issa, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il‑prinċipju ta’ ċertezza legali jeżiġi, minn naħa, li d-dispożizzjonijiet legali jkunu ċari u preċiżi u, min-naħa l-oħra, li l-applikazzjoni tagħhom tkun prevedibbli għall-partijiet fil-kawża, b’mod partikolari meta jista’ jkollhom konsegwenzi sfavorevoli. Dan il-prinċipju jeżiġi, b’mod partikolari, li leġiżlazzjoni tippermetti lill-partijiet ikkonċernati jkunu jafu b’eżattezza l-portata tal-obbligi li hija timponi fuqhom u li dawn tal‑aħħar ikollhom il-possibbiltà li jkollhom għarfien tad-drittijiet u tal‑obbligi tagħhom mingħajr ambigwità u jaġixxu konsegwentement (72).
74.      Madankollu, hemm lok li jiġi enfasizzat l-adattament tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, taħt ċerti kundizzjonijiet irrikonoxxuti mill-Qorti tal‑Ġustizzja, meta l-leġiżlatur tal-Unjoni jadotta regola ta’ natura astratta (73). F’dan il-każ, huwa paċifiku li mhux il-każijiet konkreti kollha ta’ nuqqas ta’ konformità jistgħu jiġu ddeterminati minn qabel mil-leġiżlatur tal‑Unjoni. Madankollu, il-portata u l-modalitajiet tal‑eżerċizzju tas‑setgħa ta’ evalwazzjoni mogħtija mill-punt ARA.GEN.355(e) lill-awtoritajiet responsabbli mill-implimentazzjoni tagħha għandhom ikunu ddefiniti b’ċarezza suffiċjenti, b’mod partikolari fil-każ ta’ frodi tad-dokumenti bil-għan li tinkiseb liċenzja, fid-dawl tal‑għan leġittimu inkwistjoni, sabiex tiġi pprovduta protezzjoni adegwata kontra l-arbitrarjetà (74). Issa l-ħames paragrafu tal-Artikolu 6 tal-Liġi dwar in-Navigazzjoni tal-Ajru ma huwiex preċiż f’dan ir‑rigward.
75.      Konsegwentement, meta A pproduċa logbook iffalsifikat, huwa kien perfettament konxju, minħabba l-prerogattivi li kellu l-intenzjoni jeżerċita u minħabba l-fatt li kien ġie informat mill-eżaminatur suġġett għal dan ir-rekwiżit skont il-punt FCL.1030 (75), li kien qiegħed jikser ir‑regolamentazzjoni li tirregola l-klassifikazzjoni ta’ bdot privat (76). Madankollu, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet Ewropej u nazzjonali applikabbli kif inhuma bħalissa, huwa ma jistax ikun jaf b’mod preċiż x’tista’ tkun id-deċiżjoni tal-Aġenzija, kif jiġri fil-każijiet fejn jistgħu jitressqu proċeduri kriminali mill‑awtoritajiet ġudizzjarji (77).
76.      Għaldaqstant, sabiex tingħata risposta għall-ewwel domanda tal‑qorti tar-rinviju, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li għandhom jiġu adottati dispożizzjonijiet nazzjonali preċiżi sabiex jiġu ċċarati n-natura u t-tul tal-miżura meħuda mill-amministrazzjoni kontra kandidat għall-kisba ta’ liċenzja f’każ ta’ nuqqas ta’ konformità kif imsemmi fil-punt ARA.GEN.355(e), bħal pereżempju l-produzzjoni ta’ logbook ta’ titjir iffalsifikat. F’dan ir-rigward, nirrileva li ċerti Stati Membri (78) implimentaw ir-rakkomandazzjoni tal-EASA fid-dokument tagħha intitolat “Mezzi aċċettabbli ta’ twettiq. Parti FCL”, iċċitat mill-qorti tar‑rinviju (79).
D.      Fuq l-applikazzjoni tal-Artikolu 52(1) tal-Karta
77.      Din id-dispożizzjoni hija msemmija fit-tielet domanda preliminari, f’kuntest partikolari. Infakkar li, fir-rigward tad-dannu li allegatament ġarrab minħabba l-projbizzjoni kkontestata li ġiet imposta fuqu fil-Latvja (80), A jsostni li din il-projbizzjoni tikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà professjonali stabbilita fl-Artikolu 15 tal-Karta, minħabba li ma setax jeżerċita attività bħala bdot privat jew bħala istruttur/eżaminatur. Issa, minn naħa, kif fakkru l-Kummissjoni, il-Gvern Latvjan u l-Ministeru għat-Trasport, skont il-punt FCL.010 “‘bdot privat’ tfisser bdot li għandu liċenzja li timpedixxi l-pilotaġġ ta’ inġenju tal-ajru f’operazzjonijiet li għalihom tingħata remunerazzjoni, esklużi l‑attivitajiet ta’ tagħlim jew eżaminazzjoni, kif stabbilit f’din il-Parti”. L-assenza ta’ remunerazzjoni tal-bdoti privati hija kkorroborata mill‑punt FCL.205.A (81). Min-naħa l-oħra, kif enfasizza l-Ministeru għat‑Trasport waqt is-seduta, l-attività ta’ taħriġ fit-titjir għall-ħruġ ta’ liċenzja ta’ bdot privat hija s-suġġett ta’ klassifikazzjoni partikolari (82), prevista fil-punt FCL.915.FI, li jinsab fit-Taqsima 2 tas-subparti J tal-Anness I tar‑Regolament Nru 1178/2011. Hija differenti mil-liċenzja ta’ bdot privat, u dan jiġġustifika, fl-opinjoni tiegħi, l-espressjoni “esklużi” użata fil-punt FCL.010. Konsegwentement, jiena tal-opinjoni li ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tielet domanda preliminari.
78.      Barra minn hekk, peress li dan il-każ jirrigwarda frodi rrikonoxxuta minn A, filwaqt li r-Regolament Nru 1178/2011 ma jinkludix dispożizzjonijiet li jirregolaw is-sanzjoni tal-abbuż minn kandidat għall‑kisba ta’ liċenzja ta’ bdot privat, jidhirli li huwa opportun li jitfakkar li mill-prinċipju ġenerali tad-dritt li jistipula li l-partijiet f’kawża ma jistgħux jinvokaw regola tad-dritt tal-Unjoni b’mod frawdolenti jew abbużiv (83) jirriżulta li Stat Membru għandu jirrifjuta, anki fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jipprevedi tali rifjut, il-benefiċċju tad‑dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni meta dawn ikunu ġew invokati minn persuna mhux sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, iżda bil-għan li tibbenefika minn vantaġġ mogħti lil din il-persuna mid‑dritt tal-Unjoni filwaqt li l-kundizzjonijiet oġġettivi rikjesti sabiex jinkiseb l-benefiċċju mfittex, previsti mid-dritt tal-Unjoni, huma ssodisfatti formalment biss (84).
79.      Konsegwentement, fil-qasam tal-ħruġ ta’ liċenzja ta’ bdot privat, minkejja li l-awtorità kompetenti ta’ Stat Membru tista’ tirrifjuta li tagħti effetti għas-sottomissjoni ta’ logbook iffalsifikat sabiex jgħaddi mill-eżami tal-ħiliet, skont l-abbuż tad-dritt, hija ma tistax, fl‑assenza ta’ regolamentazzjoni nazzjonali preċiża analoga għal dik tal‑punt ARA.FCL.300(f), tiġġustifika li dan ir-rifjut għandu jkun ikkompletat bi projbizzjoni li terġa’ tagħmel tali eżami u li tikseb liċenzja ta’ bdot privat qabel l-iskadenza ta’ perijodu ta’ sena.
V.      Konklużjoni
80.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill‑Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja) bil-mod segwenti:
F’każ ta’ falsifikazzjoni ta’ logbook skoperta qabel l-għoti ta’ liċenzja ta’ bdot privat, il-punt ARA.GEN.355(e), li jinsab fl-Anness VI tar‑Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1178/2011 tat‑3 ta’ Novembru 2011 li jistabbilixxi rekwiżiti tekniċi u proċeduri amministrattivi relatati mal-ekwipaġġi tal-ajruplani tal-avjazzjoni ċivili skont ir-Regolament (KE) Nru 216/2008 tal-Parlament Ewropew u tal‑Kunsill, kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2016/539 tas‑6 ta’ April 2016,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jawtorizzax lill-awtorità kompetenti tikkonstata kontra kandidat għall‑kisba ta’ liċenzja ta’ bdot privat projbizzjoni analoga għal dik prevista fil-punt ARA.FCL.300(f), li jinsab fl-Anness VI tar-Regolament Nru 1178/2011, kif emendat, mingħajr ma din il-projbizzjoni tkun prevista espressament mir-regolamentazzjoni nazzjonali. Huwa kull Stat Membru li għandu jiddetermina b’mod suffiċjentement preċiż il-miżuri adattati.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Regolament tal-Kummissjoni tat‑3 ta’ Novembru 2011 li jistabbilixxi rekwiżiti tekniċi u proċeduri amministrattivi relatati mal-ekwipaġġi tal-ajruplani tal-avjazzjoni ċivili skont ir-Regolament (KE) Nru 216/2008 tal-Parlament Ewropew u tal‑Kunsill (ĠU 2011, L 311, p. 1), kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2016/539 tas‑6 ta’ April 2016 (ĠU 2016, L 91, p. 1), iktar ’il quddiem ir‑“Regolament Nru 1178/2011”.
3      Iktar ’il quddiem il-“Karta”.
4      Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Frar 2008 dwar regoli komuni fil-kamp tal-avjazzjoni ċivili u
li jistabblixxi Aġenzija Ewropea tas‑Sikurezza tal-Avjazzjoni, u
li jħassar id-Direttiva tal-Kunsill 91/670/KEE, ir‑Regolament (KE) Nru 1592/2002 u d-Direttiva 2004/36/KE (ĠU 2008, L 79, p. 1), kif emendat bir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) 2016/4 tal‑5 ta’ Jannar 2016 (ĠU 2016, L 3, p. 1), iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 216/2008”. B’effett mill‑11 ta’ Settembru 2018, ir‑Regolament Nru 216/2008 ġie ssostitwit bir-Regolament (UE) 2018/1139 tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Lulju 2018 dwar regoli komuni fil‑qasam tal-avjazzjoni ċivili u li jistabbilixxi Aġenzija tas-Sikurezza tal-Avjazzjoni tal-Unjoni Ewropea, u li jemenda r-Regolamenti (KE) Nru 2111/2005, (KE) Nru 1008/2008, (UE) Nru 996/2010, (UE) Nru 376/2014 u d-Direttivi 2014/30/UE u 2014/53/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li jħassar ir-Regolamenti (KE) Nru 552/2004 u (KE) Nru 216/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u r‑Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3922/91 (ĠU 2018, L 212, p. 1, rettifika fil‑ĠU 2023, L. 116, p. 30) (ara l-Artikolu 139).
5      Ġabra tat-Trattati tan-Nazzjonijiet Uniti, Vol. 15, p. 295, Nru 102, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Chicago”.
6      Ara, dwar ir-relazzjoni mal-Konvenzjoni ta’
Chicago,
il-premessa 3 tar-Regolament Nru 216/2008.
7      “FCL”, għal “Flight Crew License” bil-lingwa Ingliża, tfisser “liċenzja tal-ekwipaġġ tal-ajru”. Ara l-punt 1 tal-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1178/2011.
8      “PPL” għal “private pilot licence” bil-lingwa Ingliża.
9      Ara d-definizzjoni mogħtija fil-punt FCL.010, li jinsab fis-subparti A fl-Anness I tar‑Regolament Nru 1178/2011, intitolat “[d]efinizzjonijiet” (iktar ’il quddiem il-“FCL.010”): “Il-‘Bdot kmandant (‘Pilot-in-Command’
– PIC)’ tfisser il-bdot maħtur bħala kmandant u bil-kompitu li jwettaq titjira sigura.”
10      Dan l-anness jikkorrispondi għall-parti “ARA” għal “Authority Requirements for Aircrew”.
11      “GEN”, għal “General” fil-lingwa Ingliża, tfisser “ġenerali”.
12      Iktar ’il quddiem il-punt “ARA.GEN.355”.
13      Iktar ’il quddiem l-“ARA.FCL.300”.
14      Latvijas Vēstnesis, 1994, nru 123.
15      PPL(A), għal “private pilot licence aeroplanes” fil-lingwa Ingliża, tfisser “liċenzja ta’ bdot privat ajruplani” (ara l-punt FCL.205.A et seq., fit-Taqsima 2 tas-subparti C tal‑Anness I tar-Regolament Nru 1178/2011. Iktar ’il quddiem “liċenzja ta’ bdot privat”.
16      Skont il-punt FCL.010, il-“‘[ħ]in ta’ titjir bi bdot wieħed’ tfisser ħin ta’ titjir li matulu l‑bdot student ikun l-uniku okkupant ta’ inġenju tal-ajru.”
17      Il-Ministeru għat-Trasport enfasizza wkoll l-imġiba ta’ A, li wettaq falsifikazzjoni ta’ dokumenti u pprovda, b’mod konxju, informazzjoni falza, filwaqt li naqas milli jikkoopera mal-awtorità ta’ superviżjoni, billi evita l-investigazzjonijiet u ma kkonformax ruħu mal-istruzzjonijiet ta’ din l-awtorità.
18      Il-qorti tar-rinviju tirreferi għas-sentenza tas‑16 ta’ Frar 2022, Il‑Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑157/21, EU:C:2022:98, punt 321 u l-ġurisprudenza ċċitata).
19      Il-qorti tar-rinviju tirreferi għad-dokument intitolat “Mezzi aċċettabbli ta’ twettiq. Parti FCL”. Jista’ jiġi kkonsultat, bil-lingwa Ingliża, fl-indirizz internet segwenti: https://www.easa.europa.eu/en/document-library/easy-access-rules/online-publications/easy-access-rules-aircrew-regulation-eu-no?page=24&kw=LAPL#_Toc256000674.
20      Ara l-Artikolu 7(2) tar-Regolament Nru 216/2008 u l-Anness III tiegħu li jiddefinixxu r-rekwiżiti essenzjali relatati mal-liċenzji ta’ bdoti msemmija f’dan l‑Artikolu. Ara, ukoll, il-premessa 7 ta’ dan ir-regolament, fir-rigward tal‑konformità tar-rekwiżiti ddefiniti mill-Unjoni mal-istandards u l-prattiki rrakkomandati mill-Konvenzjoni ta’ Chicago.
21      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
22      Terminu identiku huwa previst fir-regolamentazzjoni Amerikana. Ara l‑Artikolu 61.37 tal-Code of Federal Regulations (il-Kodiċi ta’ Regolamenti Federali), li jinsab fit-titolu 14, dwar il-Federal Aviation Administration (l-Amministrazzjoni Federali tal-Avjazzjoni), disponibbli fl-indirizz internet segwenti: https://www.ecfr.gov/current/title-14/chapter-I/subchapter-D/part-61/subpart-A/section-61.37. Ara, ukoll, fir-regolamentazzjoni Awstraljana, l‑Artikolu 298A(5)(a) u (b) tas-Civil Aviation Regulations 1988 (Regolament tal‑1988 dwar l-Avjazzjoni Ċivili), disponibbli fl-indirizz internet segwenti: https://www.legislation.gov.au/F1997B00935/latest/text.
23      Ara l-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
24      Iktar ’il quddiem il-punt “ARA.FCL.250”.
25      Ara l-punt ARA.GEN.355(a) u (b) relatat man-nuqqas ta’ konformità fir-rigward tar‑rekwiżiti applikabbli għall-persuna detentriċi ta’ liċenzja.
26      Il-punt ARA.GEN.355, fil-punt (b)(2), jipprevedi li “[m]eta tinqala’ tali sejba, l‑awtorità kompetenti għandha twettaq investigazzjoni. Jekk is-sejba tiġi kkonfermata, għandha [...] tieħu kwalunkwe miżuri ta’ infurzar oħra meħtieġa biex tkun evitata t-tkomplija tan-nuqqas ta’ konformità”.
27      Dan it-terminu huwa użat fl-Artikolu 68 tar-Regolament Nru 216/2008. Fil-verżjoni Ingliża ta’ dan ir-regolament, l-espressjoni użata hija “penalties for infringement”. It-terminu “infrigement” huwa użat ukoll fl-Artikolu 10(4) tar-Regolament Nru 216/2008 li jipprevedi l-iskambju ta’ informazzjoni bejn il-Kummissjoni, l‑EASA u l-Istati Membri. Dan l-artikolu huwa ssostitwit bl-Artikolu 62(9) tar‑Regolament 2018/1139, b’effett mill‑11 ta’ Settembru 2018. Għandu jingħad ukoll li, f’kuntesti oħra, it-terminu “sanction” jista’ jkopri wkoll deċiżjoni amministrattiva.
28      Il-qorti tar-rinviju spjegat li l-klassifikazzjoni ta’ sanzjoni ta’ natura kriminali kienet intużat fl-appell fis‑sentenza kkritikata mill-appell tal-Ministeru għat-Trasport. Ara l-punt 24 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
29      Iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”.
30      Ara s-sentenza tal-Qorti EDB tat‑8 ta’ Ġunju 1976, Engel et vs Il‑Pajjiżi l‑Baxxi (CE:ECHR:1976:0608JUD000510071, punt 82).
31      ĠU 2007, C 303, p. 17.
32      Iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”). Ara s‑sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punti 53 u 54).
33      Ara, b’mod partikolari, għal tfakkira tal-prinċipji applikabbli, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, Belgian Association of Tax Lawyers et (C‑623/22, EU:C:2024:639, punti 38 sa 45 u l-ġurisprudenza ċċitata), u, għall-applikazzjoni tagħhom għal regolament, is-sentenza tal‑20 ta’ Diċembru 2017, Vaditrans (C‑102/16, EU:C:2017:1012, punti 55 sa 58). Ara, ukoll, għal kunsiderazzjonijiet ġenerali dwar il-prinċipju ta’ legalità li jinsab fl-Artikolu 7(1) tal-KEDB u fl-Artikolu 49(1) tal‑Karta, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Spielmann fil‑kawża Alchaster II (C‑743/24, EU:C:2025:88, punti 47, 48, b’mod partikolari fuq il-projbizzjoni tal‑analoġija, u l-punti 52 u 53).
34      Korsiv miżjud minni.
35      Din hija strettament ekwivalenti, pereżempju, fil-verżjonijiet bil-lingwa Spanjola, Ġermaniża, Litwana jew Pollakka, li stajt nivverifika. Il-Gvern Latvjan u l-Ministeru għat-Trasport għamlu osservazzjonijiet fl-istess sens.
36      Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 11b(5)(f) tar-Regolament Nru 1178/2011, li jipprevedi li l-persunal awtorizzat mill-awtorità kompetenti biex iwettaq kompiti ta’ ċertifikazzjoni u/jew ta’ superviżjoni għandu s-setgħa li jadotta jew jieħu “miżuri ta’ infurzar” kif ikun xieraq. Ara, ukoll, bħala paragun mar-regolamentazzjoni Amerikana, l-Order 2150.3C (id-Digriet 2150.3C) tal-Amministrazzjoni Federali tal‑Avjazzjoni, il-paragrafu 6 tal-punt 6(g) tal-Kapitolu 9 (verżjoni tax‑xahar ta’ Settembru 2018 disponibbli fl-indirizz internet segwenti: https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/FAA_Order_2150.3C_with_CHG_1.pdf), li fih tinsab l-espressjoni “corrective action”, li d-definizzjoni tagħha tikkorrispondi għal miżuri korrettivi (ara l-punt 1 u l-punt 4(d) tal-Kapitolu 5) u mhux għal sanzjonijiet kif imsemmija wkoll fil-punt 4 ta’ dan il-Kapitolu 9, peress li huma miżuri adottati malajr sabiex jiġi evitat ksur ulterjuri tar-regolamentazzjoni.
37      CE:ECHR:2018:1009DEC001912015, iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja”.
38      Iffirmat fi Strasbourg fit‑22 ta’ Novembru 1984, iktar ’il quddiem il-“Protokoll Nru 7”.
39      Ara d-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punti 62 sa 65).
40      Ara s-sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑1 ta’ Awwissu 2025, BAJI Trans (C‑544/23, iktar ’il quddiem is-“sentenza BAJI Trans”, EU:C:2025:614, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll id-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja, li fiha l-Qorti EDB wettqet l-eżami tal-“ksur jew tal-miżura inkwistjoni”.
41      Ara s-sentenza BAJI Trans (punt 64).
42      Din għandha tkun distinta mill-ksur ikklassifikat bħala ta’ natura “kriminali” li ġġustifika l-ftuħ ta’ proċeduri paralleli. Fil-fatt, mid-deċiżjoni kkontestata, mibgħuta lill-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta li kienet inbdiet proċedura kriminali fit‑22 ta’ Frar 2018 skont l-Artikolu 275(2) tal-Krimināllikums (il-Kodiċi Kriminali). Kif ġie ppreċiżat
mill-Ministeru għat-Trasport fl-osservazzjonijiet tiegħu u ripetuti waqt is‑seduta, il-Prosekutur ta’ Riga (il-Latvja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Ottubru 2020, ikkonstata li A, billi uża logbook iffalsifikat li jagħti d-dritt li tinkiseb liċenzja ta’ bdot privat, wettaq ir-reat previst fl-Artikolu 275(1) tal‑Kodiċi Kriminali. A kkonferma li ngħatat sentenza ta’ kundanna kriminali.
43      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza BAJI Trans (punt 66). Ara, barra minn hekk, id‑deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punt 65) li tfakkar li t-tieni u t-tielet kriterji huma alternattivi u ma humiex neċessarjament kumulattivi, u li dan madankollu ma jeskludix approċċ kumulattiv meta l-analiżi separata ta’ kull kriterju ma tippermettix li tintlaħaq konklużjoni ċara dwar l-eżistenza ta’ akkuża ta’ natura kriminali.
44      Jidhirli li dan it-terminu għandu jinftiehem bħala li jirreferi għall-effett dissważiv fuq persuni oħra li jistgħu jkunu mħajra jwettqu ksur. Ara l-punt 113 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Campos Sánchez-Bordona fil-kawża Menci (C‑524/15, EU:C:2017:667) imsemmija fis-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 31).
45      Ara s-sentenza BAJI Trans (punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).
46      Ara d-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punt 82).
47      Ara l-punt 82 tad-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja: “il-miżura mitluba u applikata fir-rigward tar-rikorrent kienet prinċipalment
ta’ natura preventiva, fis-sens li kienet intiża li telimina l-possibbiltà ta’ mġiba vjolenti fl-interess tas-sigurtà pubblika” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara, ukoll, ir-rapport tal‑54 laqgħa tal‑Kumitat Ewropew ta’ Kooperazzjoni Ġuridika tal-Kunsill tal-Ewropa, li saret qabel l-adozzjoni mill-Kumitat tal-Ministri tar-Rakkomandazzjoni Nru (91)1 dwar is‑sanzjonijiet amministrattivi (p. 57).
48      Ara, f’dan is-sens, l-opinjoni tal-Imħallef Brittaniku li tinsab fis-sentenza kkonfermata ċċitata fid-deċiżjoni
Seražin vs Il‑Kroazja (punti 52 u 53).
49      Ara l-punt 65 ta’ dawn il-konklużjonijiet. F’dan ir‑rigward, jista’ jsir ukoll paragun, fir‑rigward ta’ projbizzjoni professjonali, mas-sentenza tal-Qorti EDB tal‑4 ta’ Ġunju 2019, Rola vs Is‑Slovenja (CE:ECHR:2019:0604JUD001209614, punti 60 sa 66), li tikkonċerna l-irtirar tal-awtorizzazzjoni ta’ likwidatur fi proċeduri ta’ insolvenza, sa fejn din tkun intiża li tiżgura l-fiduċja tal-pubbliku fil-professjoni li tgawdi minn status partikolari. Din il-miżura prevista minn liġi dwar l-operazzjonijiet finanzjarji u imposta b’mod kompletament distint mill-proċedura ordinarja ta’ determinazzjoni tal-piena, ġiet ikkunsidrata bħala li ma tikkostitwixxix sanzjoni fis-sens awtonomu tal-Artikolu 7 tal‑KEDB.
50      Għall-persuna kkonċernata, dan jikkonsisti fl-obbligu li tippreżenta ruħha
f’għassa tal-pulizija meta ssir il-kompetizzjoni sportiva inkwistjoni, sabiex tinforma lill-pulizija dwar il-post fejn tkun tinsab matul l-avveniment u fis-sagħtejn ta’ wara t-tmiem tiegħu. Ara d-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punt 76).
51      Ara l-Artikolu 4 tal-Protokoll Nru 7.
52      Ara d-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punti 62, 64, 88 u 91).
53      Ara d-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punti 70, 79 u 82).
54      Ara d-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (b’mod partikolari punt 82).
55      Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 1999, Escoubet vs Il‑Belġju (CE:ECHR:1999:1028JUD002678095), iktar ’il quddiem is-“sentenza Escoubet vs Il‑Belġju”, u d-deċiżjoni tal‑14 ta’ Diċembru 1999, Mulot vs Franza (CE:ECHR:1999:1214DEC003721197), iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni Mulot vs Franza”, dwar il-miżuri meħuda mill-Prosekutur pubbliku, fl-ewwel kawża, u mill‑Prefett, fit-tieni kawża, abbażi tal-konstatazzjoni mis-servizzi tal-Pulizija ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tat-Traffiku.
56      Fis-sentenza Escoubet vs Il‑Belġju (punt 37), imsemmija fid-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja (punt 82), il-Qorti EDB tikkonstata, fir-rigward tan-natura tal-miżura, li r‑regolamentazzjoni nazzjonali inkwistjoni “ma tippreżupponi ebda eżami jew konstatazzjoni ta’ ħtija u li l-applikazzjoni tagħha hija kompletament indipendenti mill-proċeduri kriminali li jistgħu jiġu stabbiliti sussegwentement. L-irtirar immedjat jidher bħala miżura preventiva ta’ sigurtà fit-traffiku tat-toroq, li hija intiża li tneħħi temporanjament mit-triq pubblika sewwieq li jidher li jippreżenta periklu potenzjali għall-utenti l-oħra. Din għandha titqies b’mod parallel mal-proċedura tal-għoti tal‑permess, li n-natura amministrattiva tagħha hija mingħajr dubji u li hija intiża li tiżgura li persuna jkollha l-kapaċitajiet u l-kwalifiki meħtieġa sabiex tiċċirkola fit‑triq pubblika. L-irtirar immedjat jikkostitwixxi miżura ta’ prudenza, li n-natura urġenti tagħha tiġġustifika l-applikazzjoni immedjata tagħha u li fiha ma jidhirx l-għan li tiġi imposta piena. Il-miżura ta’ rtirar hija distinta mit-tneħħija tal-liċenzja tas‑sewqan, li tingħata mill-qrati repressivi fi tmiem proċedura relatata ma’ akkuża ta’ natura kriminali. F’din l-ipoteżi, il-qorti kriminali tevalwa l-fatti li jikkostitwixxu r‑reat li jistgħu jwasslu għat-tneħħija tal-liċenzja tas-sewqan, tikkwalifikahom u tordna t-tneħħija tal-liċenzja għat-tul ta’ żmien li tqis xieraq, bħala sanzjoni prinċipali jew bħala sanzjoni komplementari (sentenza Malige vs Franza tat‑23 ta’ Settembru 1998 [CE:ECHR:1998:0923JUD002781295], punt 38)”.
57      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet u d-deċiżjoni Mulot vs Franza (punt 2). Fir-rigward tad-deċiżjoni Seražin vs Il‑Kroazja, ara l-punti 78 u 81.
58      Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2012, Bonda (C‑489/10, EU:C:2012:319, punt 40).
59      Ara s-sentenza BAJI Trans (punt 69 u l-ġurisprudenza ċċitata).
60      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
61      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2012, Bonda (C‑489/10, EU:C:2012:319, punt 43). Ara, fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, il‑punt 60 ta’ dawn il-konklużjonijiet u s-sentenza tal-Qorti EDB tal‑4 ta’ Ġunju 2019, Rola vs Is‑Slovenja (CE:ECHR:2019:0604JUD001209614, punt 66 li tirrigwarda miżura ta’ natura permanenti li ma tagħmilx ħsara għall-eżerċizzju ta’ attivitajiet oħra).
62      Ara l-punti 58 u 59 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
63      Ara, fir-rigward ta’ dan il-għan, l-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 216/2008. Barra minn hekk, il-punt 1.d.1 tal-Anness III ta’ dan ir-regolament jipprevedi li “[b]dot għandu jikseb u jżomm ħiliet prattiċi fil-funzjonijiet tiegħu/tagħha fuq l-inġenji ta’ l-ajru. Tali ħiliet għandhom ikunu proporzjonati mar-riskji marbuta mat-tip ta’ attività [...]”. Ara, għat-titjiriet bi bdot wieħed, il-punt 25 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
64      Skont il-punt FCL.010, it-terminu “‘ħila fit-titjir’ tfisser l-użu konsistenti ta’ ġudizzju tajjeb u għarfien, ħiliet u attitudnijiet żviluppati sew sabiex jintlaħqu l-għanijiet tat‑titjira”.
B’rabta mal-punt 1.a.1 tal-Anness III tar-Regolament Nru 216/2008.
65      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 2010, SGS Belgium et (C‑367/09, EU:C:2010:648, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66      Nirrileva li l-miżura ta’ prevenzjoni inkwistjoni fis-sentenza Escoubet vs Il‑Belġju u fid-deċiżjonijiet Mulot vs Franza u Seražin vs Il‑Kroazja kienet espressament prevista mil-liġi.
67      F’dan ir-rigward, ara l-premessa 11 tar-Regolament Nru 216/2008 u, fil-prattika, ċerti ċirkustanzi li jirriżultaw mill-kawża prinċipali (ara l-punti 21 u 25 ta’ dawn il‑konklużjonijiet) li jistgħu jiġi rrilevati: nuqqas ta’ approvazzjoni tal-organizzazzjoni ta’ taħriġ, falsifikazzjonijiet tal-logbook ta’ natura differenti, taħriġ f’diversi Stati Membri (pereżempju, attivitajiet ta’ taħriġ fi Stat Membru differenti minn dak taċ‑ċertifikazzjoni, persuni jew organizzazzjonijiet ta’ diversi Stati Membri involuti fit-taħriġ jew fil-verifika). Ara, ukoll, ċirkustanzi li jseħħu wara l-applikazzjoni għal-liċenzja mfakkra fid-deċiżjoni ta’ rinviju fil-punt 6.1.
68      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑16 ta’ April 2024, Huci vs Ir‑Rumanija (CE:ECHR:2024:0416JUD005500920, punt 54). Nirrileva ukoll, wara r-riċerki tiegħi li jikkonċernaw ċerti regolamenti tal-Istati Membri (ir-Repubblika Federali tal‑Ġermanja, l-Irlanda, ir-Repubblika Franċiża, l-Ungerija, ir-Renju tal-Pajjiżi l‑Baxxi, ir-Repubblika tal-Polonja u r-Repubblika tas-Slovenja) jew internazzjonali (ir-Renju Unit, l-Awstralja u l-Istati Uniti), li, bl-eċċezzjoni tad-dispożizzjonijiet kriminali, id-dispożizzjonijiet adottati ma humiex iktar preċiżi minbarra l-każ ta’ frodi fl-eżami tal-għarfien teoriku u wara l-kisba ta’ liċenzja.
69      Ara wkoll in-nota ta’ qiegħ il-paġna Nru 66 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
70      Ara l-punti 38 sa 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
71      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 4 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
72      Ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Frar 2022, Il‑Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑157/21, EU:C:2022:98, punt 319 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Il‑Litwanja et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (Pakkett mobbiltà) (C‑541/20 sa C‑555/20, EU:C:2024:818, punt 158 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara, fir-rigward tal‑ġurisprudenza tal-Qorti EDB, dwar il-funzjoni fundamentali tal-prinċipju ta’ ċertezza legali sabiex tiġi interpretata l-KEDH, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Spielmann fil-kawża Associació Catalana de Víctimes d’Organitzacions Terroristes (ACVOT) (C‑666/24, EU:C:2025:891, nota ta’ qiegħ il-paġna 65).
73      Ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Frar 2022, Il‑Polonja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑157/21, EU:C:2022:98, punti 320 u 321 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Il‑Litwanja et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (Pakkett mobbiltà) (C‑541/20 sa C‑555/20, EU:C:2024:818, punti 159 sa 161 u l-ġurisprudenza ċċitata).
74      Ara, bħala tfakkira reċenti ta’ dan l-għan f’dawn it-termini, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Il‑Litwanja et vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (Pakkett mobbiltà) (C‑541/20 sa C‑555/20, EU:C:2024:818, punt 161 u l-ġurisprudenza ċċitata).
75      Il-punt FCL.1030 jinsab fis-subparti K tal-Anness I tar-Regolament Nru 1178/2011, relatat mal-“[e]żaminaturi”, Taqsima 1
li tistabbilixxi r-“[r]ekwiżiti komuni”.
76      Fil-fatt, għandu jiġi kkunsidrat il-qasam li l-liġi inkwistjoni hija maħsuba li tkopri kif ukoll in-numru u l-istatus tal-persuni li għalihom hija indirizzata.
77      Ara, pereżempju, il-formola ta’ applikazzjoni Awstraljana għal liċenzja ta’ bdot, disponibbli fl-indirizz internet segwenti: https://www.casa.gov.au/application-pilot-licence-australian-civil-trained (l-aħħar punt fil-punt 12). Ara, ukoll, informazzjoni mogħtija mill-organizzazzjonijiet ta’ taħriġ, b’mod partikolari fil-Kanada (b’mod partikolari l-manwal ta’ aċċettazzjoni tas-Sea Land Air Flight Centre, disponibbli fl-indirizz internet segwenti: https://www.sealandair.ca/pdf/Admission_Handbook.pdf (punt 7, p. 7, u l-punti 3, 4 u 6, p. 4).
78      Ara, pereżempju, l-Artikolu 22 tal-Kapitolu 4 tal-luftfartslagen (il-Liġi dwar l-Avjazzjoni, tat‑3 ta’ Ġunju 2010 (SFS 2010, nru 500), li għalih irrefera A waqt is‑seduta. Ara, ukoll, ir-regolamentazzjoni Spanjola u Taljana li għalihom jiena kelli aċċess.
79      Ara l-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
80      Dan ma huwiex il-każ fil-Litwanja. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża
li l-Ministeru għat‑Trasport enfasizza li A kiser ukoll il-projbizzjoni temporanja imposta mill‑Aġenzija u kompla jtir barra mit-territorju tal-Latvja biex jikseb liċenzja ta’ bdot privat fil-Litwanja.
81      Il-punt FCL.205.A, inkluż fit-Taqsima 2,
relatata mar-“[r]ekwiżiti speċifiċi għal ajruplani ta’ PPL – PPL(A)”, tas-subparti C tal-Anness I tar-Regolament Nru 1178/2011, jispeċifika, fil-punt a) tiegħu, li “[i]l-privileġġi
tad-detenturi ta’ PPL(A) huma li jaġixxu mingħajr remunerazzjoni bħala PIC jew kopilota fuq ajruplani [...] involuti f’operazzjonijiet mhux kummerċjali” (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet).
82      Ara l-punt 1.i.2. tal-Anness III tar-Regolament Nru 216/2008.
83      Ara s-sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 2020, Kreis Heinsberg (C‑112/19, EU:C:2020:864, punti 45 u 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
84      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑30 ta’ Ottubru 2025, Mercedes-Benz Bank et Volkswagen Bank (C‑143/23, EU:C:2025:837, punt 80).