62021CJ0110_RES
Zaak C‑110/21 P
Universität Bremen
tegen
Europees Uitvoerend Agentschap onderzoek (REA)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 14 juli 2022
„Hogere voorziening – Beroep tot nietigverklaring – Artikel 19 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie – Vertegenwoordiging van niet-bevoorrechte partijen in het kader van een rechtstreeks beroep bij de rechterlijke instanties van de Europese Unie – Hoogleraar – Hoogleraar die lesgeeft aan de in het kader van dit beroep vertegenwoordigde universiteit en die tevens werkzaam is als coördinator en teamleider van het project waarop het geding betrekking heeft – Voorwaarde van onafhankelijkheid – Bestaan van een rechtstreeks en persoonlijk belang bij de uitkomst van het geding”
Gerechtelijke procedure – Gedinginleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Voorwaarden in verband met de ondertekenaar – Hoedanigheid van derde ten opzichte van de partijen – Universiteit die wordt vertegenwoordigd door een hoogleraar die aan die universiteit verbonden is door een publiekrechtelijke statutaire band – Toelaatbaarheid uit het oogpunt van het onafhankelijkheidsvereiste – Hoogleraar die werkzaam is als coördinator en teamleider van het project waarop het geding betrekking heeft – Geen invloed
(Statuut van het Hof van Justitie, art. 19)
(zie punten 55‑58, 61‑64, 66, 67)
Samenvatting
De universiteit van Bremen is aangewezen als coördinator van een onderzoeksconsortium dat bestaat uit meerdere Europese universiteiten en dat interdisciplinair rechtsvergelijkend onderzoek verricht op het gebied van huisvestingsrecht en huisvestingsbeleid in de gehele Unie.
Op 17 maart 2019 heeft de universiteit van Bremen na een oproep tot het indienen van voorstellen een projectvoorstel ingediend bij het Europees Uitvoerend Agentschap Onderzoek (REA). Dit projectvoorstel kreeg een score op basis waarvan het in de rangschikking van de ingediende kandidaturen de tiende plaats innam. Bij besluit van 16 juli 2019 (
1
) heeft het REA dat voorstel afgewezen omdat het wegens budgettaire beperkingen alleen de drie hoogst gerangschikte projecten kon selecteren. Op 25 september 2019 heeft de universiteit van Bremen beroep tot nietigverklaring van dat besluit ingesteld.
Bij zijn beschikking van 16 december 2020 (
2
) heeft het Gerecht dat beroep kennelijk niet‑ontvankelijk verklaard (
3
) omdat de hoogleraar die de betrokken universiteit vertegenwoordigde geen derde was ten opzichte van deze universiteit, zodat hij niet voldeed aan de in het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie (
4
) (hierna: „Statuut van het Hof”) gestelde voorwaarde van onafhankelijkheid.
Naar aanleiding van de door de universiteit van Bremen ingestelde hogere voorziening vernietigt het Hof die beschikking van het Gerecht omdat het van oordeel is dat het Gerecht het beroep ten onrechte kennelijk niet-ontvankelijk heeft verklaard. Daarbij verstrekt het Hof preciseringen met betrekking tot de voorwaarde van onafhankelijkheid die in verband met een rechtstreeks beroep bij de rechterlijke instanties van de Unie wordt gesteld aan de vertegenwoordigers van niet-bevoorrechte partijen. (
5
)
Beoordeling door het Hof
Het Hof brengt om te beginnen in herinnering dat de Unierechter bij de toepassing van de door het Unierecht aan de vertegenwoordigers van niet-bevoorrechte partijen gestelde voorwaarde van onafhankelijkheid een beperkte toetsing verricht, in die zin dat hij het beroep enkel niet‑ontvankelijk verklaart wanneer de betrokken vertegenwoordiger klaarblijkelijk niet in staat is om zich te kwijten van de op hem rustende taak om zijn cliënt te verdedigen door diens belangen zo goed mogelijk te behartigen, zodat die vertegenwoordiger in het belang van die cliënt moet worden geweerd.
Vervolgens onderzoekt het Hof of de in de rechtspraak ten aanzien van advocaten ontwikkelde voorwaarde van onafhankelijkheid ook geldt voor hoogleraren die bevoegd zijn om een partij in rechte te vertegenwoordigen.
In dit verband oordeelt het Hof dat de twee beroepen niet vergelijkbaar zijn wat de omschrijving van het takenpakket betreft, omdat een advocaat de belangen van zijn cliënt moet beschermen en verdedigen terwijl een hoogleraar volkomen onafhankelijk les dient te geven en onderzoek dient te verrichten, gelet op de academische vrijheid die voor zijn beroep geldt. Wanneer een hoogleraar een partij vertegenwoordigt voor de rechterlijke instanties van de Unie, oefent hij echter niet meer zijn beroep van lesgever en onderzoeker uit, maar verricht hij dezelfde taak als een advocaat, namelijk de vertegenwoordiging van niet‑bevoorrechte partijen. Bovendien hebben hoogleraren die krachtens het recht van hun lidstaat bevoegd zijn om te pleiten, dezelfde rechten als die welke het Statuut van het Hof toekent aan advocaten (
6
).
Hieruit vloeit volgens het Hof voort dat hoogleraren – in overeenstemming met de doelstelling die wordt nagestreefd met de verrichte taak van vertegenwoordiging en die er vooral in bestaat de belangen van de opdrachtgever zo goed mogelijk te beschermen en te verdedigen – moeten voldoen aan dezelfde criteria van onafhankelijkheid als die welke gelden voor advocaten. Deze criteria worden zowel negatief omschreven, namelijk als het ontbreken van een dienstverband tussen de vertegenwoordiger en zijn cliënt, als positief, namelijk onder verwijzing naar de beroepsethiek, die onder meer impliceert dat er geen band mag bestaan die kennelijk een ongunstige invloed heeft op het vermogen van de advocaat om zich te kwijten van de op hem rustende taak om zijn cliënt te verdedigen door diens belangen zo goed mogelijk te behartigen en daarbij de wet en de beroepsregels in acht te nemen.
Met betrekking tot het ontbreken van een dienstverband tussen de vertegenwoordiger en zijn cliënt stelt het Hof vast dat de betrokken hoogleraar door een publiekrechtelijke statutaire band verbonden is met de universiteit die hij vertegenwoordigt. Dankzij deze juridische status is hij volgens de voorwaarden en de regels van het nationale recht niet alleen onafhankelijk als lesgever en onderzoeker maar ook als vertegenwoordiger van niet‑bevoorrechte partijen voor de rechterlijke instanties van de Unie. Aangezien de vertegenwoordiging in rechte niet behoort tot de taken die de hoogleraar als lesgever of onderzoeker aan de universiteit dient te verrichten, houdt zij geenszins verband met zijn academische bezigheden en is zij dus niet onderworpen aan enige gezagsverhouding met de universiteit, ook al zou hij de universiteit in kwestie vertegenwoordigen.
Bovendien is het Hof van oordeel dat gelet op zijn rechtspraak (
7
) het bestaan van een publiekrechtelijke statutaire band tussen een hoogleraar en de door hem vertegenwoordigde universiteit ontoereikend is om aan te nemen dat die hoogleraar zich bevindt in een situatie waarin hij de belangen van die universiteit niet kan verdedigen.
Ten slotte voegt het Hof daaraan toe dat het feit dat het Statuut van het Hof aan hoogleraren dezelfde rechten toekent als aan advocaten (
8
), met zich meebrengt dat een hoogleraar die naar nationaal recht bevoegd is om te pleiten, wordt geacht in beginsel te voldoen aan de voorwaarde van onafhankelijkheid, ook al vertegenwoordigt die hoogleraar de universiteit waar hij zijn academische werkzaamheden verricht.
Met betrekking tot het ontbreken van een band die een ongunstige invloed heeft op het vermogen van de vertegenwoordiger om zich te kwijten van de op hem rustende taak om zijn opdrachtgever te verdedigen door diens belangen zo goed mogelijk te behartigen, oordeelt het Hof dat het Gerecht een fout heeft begaan doordat het heeft vastgesteld dat het feit dat de vertegenwoordiger van de betrokken universiteit zowel coördinator als teamleider van het project was en in het kader van dit project essentiële taken en functies vervulde, tot gevolg had dat hij een persoonlijke band heeft met het voorwerp van het geding die afbreuk deed aan zijn vermogen om de door die universiteit benodigde rechtsbijstand te verlenen.
Volgens het Hof impliceerden de taken die de betrokken vertegenwoordiger verrichtte in het kader van het project waarop het geding betrekking heeft, weliswaar dat hij en de universiteit van Bremen gemeenschappelijke belangen hadden, maar is dit niet voldoende om daaruit af te leiden dat die vertegenwoordiger niet in staat was om zich naar behoren te kwijten van de hem toevertrouwde taak van vertegenwoordiging.
Voorts constateert het Hof dat er geen enkel gegeven is verstrekt waaruit blijkt dat die belangen eraan in de weg stonden dat de universiteit van Bremen in rechte werd vertegenwoordigd door de betrokken vertegenwoordiger, zodat het Gerecht de in de rechtspraak van het Hof vastgestelde grenzen van zijn toetsing heeft overschreden.
Derhalve oordeelt het Hof dat het Gerecht het beroep ten onrechte kennelijk niet-ontvankelijk heeft verklaard op grond dat de universiteit van Bremen niet naar behoren vertegenwoordigd werd door de betrokken hoogleraar.
(
1
)	Besluit Ares (2019) 4590599 van het REA van 16 juli 2019.
(
2
)	Beschikking van 16 december 2020, Universität Bremen/REA (T‑660/19, niet gepubliceerd, EU:T:2020:633).
(
3
)	In de zin van artikel 126 van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht.
(
4
)	Zie artikel 19 van het Statuut van het Hof.
(
5
)	Bevoorrechte partijen zijn de in artikel 19, eerste en tweede alinea, van het Statuut van het Hof bedoelde partijen, te weten de lidstaten, de instellingen van de Unie, de staten – niet zijnde lidstaten van de Unie – die partij zijn bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en de in die overeenkomst bedoelde Toezichthoudende Autoriteit van de EVA.
(
6
)	Artikel 19, derde alinea, van het Statuut van het Hof.
(
7
)	Arrest van 4 februari 2020, Uniwersytet Wrocławski en Polen/REA (C‑515/17 P en C‑561/17 P, EU:C:2020:73, punten 66 en 67).
(
8
)	In de zin van artikel 19, derde en zevende alinea, van het Statuut van het Hof.