62021CJ0329
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
20 ta’ April 2023 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Telekomunikazzjonijiet – Networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi – Direttiva 2002/21/KE (Direttiva ‘Qafas’) – Artikolu 4(1) – Direttiva 2002/20/KE (Direttiva ta’ ‘Awtorizzazzjoni’) – Artikolu 7 – Għoti tad-drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi – Proċedura ta’ rkant – Kumpannija holding mhux irreġistrata bħala fornitriċi ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fl-Istat Membru kkonċernat – Esklużjoni mill-proċedura tal-għoti – Dritt għal azzjoni legali kontra d-deċiżjoni tal-għoti”
Fil-Kawża C‑329/21,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Mejju 2021, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑26 ta’ Mejju 2021, fil-proċedura
DIGI Communications NV
vs
Nemzeti Média- és Hírközlési Hatóság Hivatala,
fil-preżenza ta’:
Magyar Telekom Nyrt.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala President tal-Ħames Awla, D. Gratsias (Relatur), M. Ilešič, I. Jarukaitis u O. Spineanu-Matei, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: G. Pitruzzella,
Reġistratur: S. Beer, amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑1 ta’ Ġunju 2022,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal DIGI Communications NV, minn A. Keller u Gy. Wellmann, ügyvédek,
–
għal Nemzeti Média- és Hírközlési Hatóság Hivatala, minn K. Géczi, A. Kovács u A. Lapsánszky, bħala aġenti, kif ukoll minn G. Trinn, ügyvéd,
–
għall-Gvern Ungeriż, minn G. Koós, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Malferrari u K. Talabér-Ritz, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑20 ta’ Ottubru 2022,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 4(1) tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Qafas) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349), kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal‑25 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, L 337, p. 37, rettifika fil-ĠU 2013, L 241, p. 8) (iktar ’il-quddiem id-“Direttiva ‘Qafas’”), tal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva ta’ Awtorizzazzjoni) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 337), kif emendata bid-Direttiva 2009/140 (iktar ’il quddiem id-“Direttiva ta’ ‘Awtorizzazzjoni’”), u tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, DIGI Communications NV u, min-naħa l-oħra, in-Nemzeti Média- és Hírközlési Hatóság Hivatala (l-Awtorità Nazzjonali tal-Komunikazzjonijiet u tal-Media, l-Ungerija) (iktar ’il quddiem in-“NMHH”) dwar deċiżjoni meħuda minn din tal-aħħar, fi tmiem proċedura ta’ rkant, li tagħti drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi marbuta ma’ sostenn għat-tnedija tal‑5G u servizzi addizzjonali ta’ komunikazzjoni mingħajr fili u ta’ veloċità kbira (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal-għoti kontenzjuża”).
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Id‑Direttiva “Qafas”
3
Skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, intitolat “Dritt ta’ appell”:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu jeżistu mekkaniżmi effettivi fil-livell nazzjonali li bihom kull utent jew impriża li jipprovdu n-networks u/jew s-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika u li jkunu affettwati minn deċiżjoni tal-awtorità regolatorja nazzjonali [iktar ’il quddiem “ARN”] jkollhom id-dritt li jappellaw kontra d-deċiżjoni quddiem entità ta’ appell li tkun indipendenti mill-partijiet involuti. Din l-entità, li tista’ tkun qorti, għandu jkollha l-kompetenza xierqa biex tkun tista’ twettaq il-funzjonijiet tagħha b’mod effettiv. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-merti tal-każ jitqiesu kif xieraq u li jkun hemm mekkaniżmu ta’ appell effettiv.
[…]”
4
L-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva “Miri politiċi u prinċipji regolatorji”, jipprovdi fil-paragrafi 2 u 5 tiegħu:
“2.   L-[ARN] għandhom jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provista tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati u servizzi billi fost ħwejjeġ oħra:
a)
jiżguraw li l-utenti, inklużi l-utenti b’diżabbiltà, l-utenti anzjani, u l-utenti bi bżonnijiet speċjali jieħdu l-benefiċċju massimu f’termini ta’ għażla, prezz, u kwalità;
b)
jiżguraw li ma jkun hemm l-ebda distorsjoni jew restrizzjoni fil-kompetizzjoni tas-settur tal-komunikazzjoni elettronika, anke fit-trażmissjoni tal-kontenut;
d)
jinkoraġġixxu l-użu effiċjenti u jassiguraw l-amministrazzjoni effettiva tal-frekwenzi tar-radju u r-riżorsi tan-numerazzjoni.
[…]
5.   L-[ARN] għandhom, fis-segwitu tal-għanijiet politiċi msemmija fil-paragrafi 2, 3 u 4, japplikaw prinċipji regolatorji oġġettivi, trasparenti, non-diskriminatorji u proporzjonati billi, inter alia:
[…]
c)
jissalvagwardjaw kompetizzjoni għall-benefiċċju ta’ konsumaturi u jippromwovu fejn xieraq kompetizzjoni bbażata fuq infrastruttura.
[…]”
Id‑Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”
5
L-Artikolu 2 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, intitolat “Tifsiriet”, jipprovdi:
“1.   Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, t-tifsiriet stipulati f’Artikolu 2 tad-Direttiva [‘Qafas’] għandhom japplikaw.
2.   It-tifsiriet li ġejjin għandhom ukoll japplikaw:
‘awtorizzazzjoni ġenerali’: (a) ‘awtorizzazzjoni ġenerali’ tfisser qafas legali stabbilit mill-Istat Membru li jiżgura d-drittijiet għall-forniment ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u li jistipula obbligi speċifiċi għas-settur li jistgħu japplikaw għat-tipi kollha jew għal tipi speċifiċi ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u servizzi, skond din id-Direttiva.”
6
L-Artikolu 3 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, intitolat “Awtorizzazzjoni ġenerali ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”, jipprevedi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jassiguraw il-libertà ta’ forniment ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, bla ħsara għall-kondizzjonijiet stipulati f’din id-Direttiva. Għal dan il-għan, l-Istati Membri m’għandhomx jipprevjenu impriża milli tforni networks jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, ħlief fejn dan ikun meħtieġ għar-raġunijiet stipulati f’Artikolu 46(1) tat-Trattat.
2.   Il-forniment ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jew il-forniment ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jista’, mingħajr preġudizzju għall-obbligi speċifiċi msemmija f’Artikolu 6(2) jew għad-drittijiet ta’ użu msemmija f’Artikolu 5, biss ikun suġġett għal awtorizzazzjoni ġenerali. L-impriża konċernata tista’ tkun meħtieġa li tissottometti notifikazzjoni iżda m’għandhiex tkun meħtieġa li tikseb deċiżjoni espliċita jew xi att amministrattiv ieħor mill-[ARN] qabel ma teżerċita d-drittijiet li joħorġu mill-awtorizzazzjoni. Man-notifikazzjoni, fejn meħtieġa, impriża tista’ tibda l-attività, fejn meħtieġ suġġetta għad-dispożizzjonijiet dwar id-drittijiet ta’ użu f’Artikoli 5, 6 u 7.
[…]
3.   In-notifikazzjoni msemmija fil-paragrafu 2 m’għandhiex tinvolvi aktar minn dikjarazzjoni minn persuna legali jew naturali lill-[ARN] ta’ l-intenzjoni li tibda l-forniment ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u s-sottomissjoni ta’ l-informazzjoni minima li hija meħtieġa li tippermetti lill-[ARN] li li żżomm reġistru jew lista tal-fornituri ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi. Din l-informazzjoni għandha tkun limitata għal dak li huwa meħtieġ għall-identifikazzjoni tal-fornitur, bħan-numri tar-reġistrazzjoni tal-kumpanija, u l-persuni ta’ kuntatt tal-fornitur, l-indirizz tal-fornitur, deskrizzjoni qasira tan-network jew is-servizz, u d-data li fiha jkun mistenni li jibda l-attività.”
7
L-Artikolu 6 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, intitolat “Il-kondizzjonijiet stipulati ma’ l-awtorizzazzjoni ġenerali u d-drittijiet ta’ użu għall-frekwenzi tar-radju u għan-numri, u obbligi speċifiċi”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-awtorizzazzjoni ġenerali biex ikunu pprovduti n-netwerks u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, id-drittijiet għall-użu tal-frekwenzi tar-radju, u d-drittijiet għall-użu tan-numri, tista’ tkun soġġetta biss għall-kundizzjonijiet elenkati fl-Annesss. Dawn il-kundizzjonijiet għandhom ikunu proporzjonati, trasparenti u mhux diskriminatorji, u fil-każ ta’ drittijiet għall-użu ta’ frekwenzi tar-radju, għandhom ikunu skont l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2002/21/KE (id-Direttiva Qafas).”
8
Skont l-Artikolu 7 tad-Direttiva “Awtorizzazzjoni” intitolat “Proċedura biex jiġi limitat in-numru ta’ drittijiet ta’ użu li għandhom jingħataw għall-frekwenzi tar-radju”, jipprovdi:
“1.   Fejn Stat Membru jkun qed jikkunsidra jillimitax in-numru tad-drittijiet għall-użu li jridu jingħataw għall-frekwenzi tar-radju, jew jekk iġeddidx il-validità ta’ drittijiet eżistenti jekk mhux skont it-termini speċifikati f’dawk id-drittijiet, għandu inter alia:
a)
jieħu kont debitu tal-ħtieġa li jimmasimizza l-benefiċċji għall-utenti u li jiffaċilita l-iżvilupp tal-kompetizzjoni;
[…]
3.   Fejn l-għoti ta’ drittijiet għall-użu tal-frekwenzi tar-radju jeħtieġ li ma jkunx limitat, l-Istati Membri għandhom jagħtu dawn id-drittijiet fuq il-bażi tal-kriterji tal-għażla li jridu jkunu oġġettivi, trasparenti, proporzjonati u mhux diskriminatorji. Kull wieħed minn dawn il-kriterji tal-għażla jrid jagħti l-importanza li tistħoqq lill-kisba tal-għanijiet li jidhru fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Qafas) u tar-rekwiżiti li jidhru fl-Artikolu ta’ dik id-Direttiva.
[…]”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
9
Fit‑18 ta’ Lulju 2019, in-NMHH nediet proċedura ta’ rkant bl-għan li tagħti drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi insostenn tal-installazzjoni tan-network 5G u servizzi addizzjonali ta’ komunikazzjoni mingħajr fili u ta’ veloċità kbira (iktar ’il quddiem il-“proċedura ta’ rkant kontenzjuża”), skont il-modalitajiet iddettaljati fi “fajl ta’ konsultazzjoni” ippubblikat fl-istess jum.
10
DIGI Communications, kumpannija rreġistrata fil-Pajjiżi l-Baxxi u mhux irreġistrata fl-Ungerija bħala fornitriċi ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, applikat sabiex tipparteċipa fil-proċedura ta’ rkant kontenzjuża. In-NMHH qieset li din il-kandidatura kienet nieqsa minn validità formali peress li, skont din l-awtorità, DIGI Communications kienet eżerċitat, b’mod abbużiv, id-dritt tagħha li tipparteċipa f’din il-proċedura u kienet ħatja ta’ aġir intiż biex tiġi evitata l-proċedura billi pprovat tqarraq bl-imsemmija awtorità.
11
Fil-fatt, skont in-NMHH, DIGI Communications kienet applikat minflok is-sussidjarja Ungeriża tagħha DIGI Távközlési és Szolgáltató Korlátolt Felelősségű Társaság, kumpannija rreġistrata fl-Ungerija u li tipprovdi servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi hemmhekk. Applikazzjoni eventwali ta’ din is-sussidjarja ġiet eskluża mill-proċedura ta’ rkant kontenzjuża fuq il-bażi ta’ kap ta’ esklużjoni previst fil-fajl ta’ konsultazzjoni.
12
In-NMHH kompliet il-proċedura ta’ rkant kontenzjuża wara d-deċiżjoni tagħha li teskludi lil DIGI Communications.
13
Hija kkontestat quddiem il-qorti din id-deċiżjoni ta’ esklużjoni. Ir-rikors tagħha ġie miċħud fl-ewwel istanza u, fit-tieni istanza, mill-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija).
14
Sadanittant, in-NMHH adottat id-deċiżjoni tal-għoti kontenzjuża, li permezz tagħha hija tat id-drittijiet ta’ użu tal-frekwenzi li huma s-suġġett tal-proċedura ta’ rkant kontenzjuża lil tliet fornituri ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi li huma preżenti fis-suq Ungeriż.
15
Permezz ta’ rikors ippreżentat quddiem il-Fġvárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija), li hija l-qorti tar-rinviju, DIGI Communications talbet l-annullament tad-deċiżjoni ta’ għoti kontenzjuża, billi bbażat il-locus standi tagħha fuq il-kwalità tagħha ta’ “impriża affettwata”, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”.
16
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni, billi tikkonstata l-assenza ta’ definizzjoni ta’ dan il-kunċett ta’ “impriża affettwata” fid-Direttiva “Qafas” u billi tinvoka, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑21 ta’ Frar 2008, Tele2 Telecommunication (C‑426/05, EU:C:2008:103), u tat‑22 ta’ Jannar 2015, T-Mobile Austria (C‑282/13, EU:C:2015:24). Hija tirreferi, b’mod iktar speċifiku, għat-tliet kundizzjonijiet eżaminati mill-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kawżi li taw lok għal dawn is-sentenzi, sabiex tistabbilixxi li impriża hija affettwata, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”.
17
Skont din il-qorti, dawn il-kundizzjonijiet jikkonsistu fl-istabbiliment, l-ewwel, li l-impriża inkwistjoni tipprovdi networks jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u tikkostitwixxi kompetitur tad-destinatarju jew tad-destinatarji tad-deċiżjoni tal-ARN ikkonċernata, it-tieni, li din id-deċiżjoni tittieħed fil-kuntest ta’ proċedura intiża sabiex tissalvagwardja l-kompetizzjoni u, it-tielet, li l-imsemmija deċiżjoni jista’ jkollha effett fuq il-pożizzjoni ta’ din l-impriża fis-suq.
18
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
[a]
Tista’ titqies bħala kompetitriċi ta’ impriżi destinatarji ta’ deċiżjoni tal-[ARN], fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva [‘Qafas’], impriża rreġistrata u li topera fi Stat Membru ieħor, li hija stess ma tipprovdix servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-suq inkwistjoni mid-deċiżjoni, meta impriża li tikkontrolla direttament tkun preżenti f’dak is-suq bħala fornitur ta’ servizzi u tkun kompetitur tal-impriżi destinatarji tad-deċiżjoni?
[b]
Sabiex tingħata risposta għall-ewwel parti tal-ewwel domanda, huwa neċessarju li jiġi eżaminat jekk il-kumpannija omm li tixtieq tippreżenta rikors tifformax unità ekonomika mal-impriża li tikkontrolla u li hija preżenti fis-suq inkwistjoni bħala kompetitur?
2)
[a]
Il-proċedura ta’ rkant imwettqa mill-[ARN] fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva [‘Qafas’] u tal-Artikolu 7 tad-Direttiva [ta’ “Awtorizzazzjoni”] li għandha bħala għan drittijiet għall-użu ta’ frekwenzi marbuta ma’ sostenn għat-tnedija tal‑5G u servizzi addizzjonali ta’ komunikazzjoni mingħajr fili u ta’ veloċità kbira, hija proċedura maħsuba sabiex tissalvagwardja l-kompetizzjoni? Id-deċiżjoni tal-[ARN] li tħabbar ir-riżultat ta’ din il-proċedura ta’ rkant tista’ tiġi interpretata ukoll bħala li, f’dan is-sens, għandha l-għan li tissalvagwardja l-kompetizzjoni?
[b]
Fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta fl-affermattiv lill-ewwel parti tat-tieni domanda, l-għan tad-deċiżjoni li tissalvagwardja l-kompetizzjoni hija affettwata mill-fatt li l-[ARN], permezz ta’ deċiżjoni finali meħuda f’deċiżjoni separata, irrifjutat li tirreġistra l-offerta ssottomessa mill-impriża li ppreżentat ir-rikors, bil-konsegwenza li din tal-aħħar ma setgħetx tipparteċipa fil-proċedura ta’ rkant u għalhekk ma kinitx destinatarja tad-deċiżjoni li tħabbar ir-riżultat ta’ din il-proċedura?
3)
[a]
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva [‘Qafas’] għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-[Karta] fis-sens li jagħti dritt ta’ rikors kontra deċiżjoni ta’ [ARN] biss lil impriża:
–
a) li l-pożizzjoni tas-suq tagħha hija affettwata direttament u effettivament mid-deċiżjoni, jew
–
b) li jidher li huwa probabbli ħafna li l-pożizzjoni tas-suq tagħha jkun affettwat mid-deċiżjoni, jew
–
c) li l-pożizzjoni tas-suq tagħha tista’ tiġi affettwata direttament jew indirettament mid-deċiżjoni?
[b]
Il-fatt li l-impriża ssottomettiet offerta fil-proċedura ta’ rkant, fi kliem ieħor, li kienet lesta li tipparteċipa fiha iżda li ma’ setgħetx minħabba li ma ssodisfatx il-kundizzjonijiet, juri minnu nnifsu l-effett li tirreferi għalih l-ewwel parti tat-tielet domanda, jew il-qorti tista’, b’mod leġittimu, titlobha tipproduċi prova li hija fil-fatt affettwata?
4)
Fuq il-bażi tar-risposti mogħtija għal-ewwel sat-tielet domanda preliminari, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva [‘Qafas’’], flimkien mal-Artikolu 47 tal-[Karta], għandu jiġi interpretat fis-sens li impriża li toffri servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi li hija affettwata mid-deċiżjoni tal-[ARN] li tħabbar ir-riżultat tal-proċedura ta’ rkant li għandha bħala għan drittijiet għall-użu ta’ frekwenzi marbuta ma’ sostenn għat-tnedija tal‑5G u servizzi addizzjonali ta’ komunikazzjoni mingħajr fili u ta’ veloċità kbira, u li għalhekk għandha id-dritt li tippreżenta rikors, impriża:
a)
– li ma teżerċitax attività ekonomika bħala fornitur tas-servizzi fis-suq inkwistjoni, iżda tikkontrolla direttament kumpanija li toffri servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi f’dan l-istess suq inkwistjoni; u
b)
– li ġiet irrifjutata r-reġistrazzjoni fil-proċedura tal-irkant permezz ta’ deċiżjoni finali tal-[ARN], li seħħet qabel l-adozzjoni minn din l-istess awtorità tad-deċiżjoni li permezz tagħha tħabbar ir-riżultat tal-proċedura ta’ rkant ikkontestata, li eskludietha milli tipparteċipa sussegwentement fil-proċedura ta’ rkant?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ammissibbiltà
19
Fl-osservazzjonijiet tagħha, in-NMHH issostni li d-domandi preliminari ma humiex rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali. Hija tqis, essenzjalment, li l-kwistjoni tal-applikazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas” ma tqumx f’dan il-każ, fid-dawl tal-fatt li l-ordinament ġuridiku Ungeriż jipprevedi rimedji ġudizzjarji għad-dispożizzjoni tal-impriżi li, bħal DIGI Communications, huma esklużi minn proċedura ta’ rkant bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali u li, peress li eżerċitaw dawn ir-rimedji, ma jistgħux jibqgħu jitqiesu li huma affettwati minn deċiżjoni li tagħlaq tali proċedura.
20
Skont il-ġurisprudenza stabbilita, hija biss il-qorti nazzjonali, li hija adita bil-kawża u li għandha tassumi r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti s-sentenza tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, sakemm id-domandi magħmula jikkonċernaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta tagħti deċiżjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tiddeċiedi fuq talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn qorti nazzjonali biss jekk ikun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tat‑2 ta’ Ottubru 2018, Ministerio Fiscal, C‑207/16, EU:C:2018:788, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
21
F’dan il-każ, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, id-domandi magħmula jirrigwardaw, b’mod partikolari, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas” u tal-Artikolu 7 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”. Barra minn hekk, l-interpretazzjoni mitluba tidher neċessarja għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, li r-realtà tagħha, barra minn hekk, ma hijiex ikkontestata, u l-qorti tar-rinviju, f’din id-deċiżjoni, ipprovdiet punti ta’ fatt u ta’ liġi suffiċjenti sabiex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’mod utli għal dawn id-domandi. Madankollu, l-argumenti hekk imressqa min-NMHH jirrigwardaw, essenzjalment, il-kamp ta’ applikazzjoni kif ukoll il-portata, u, għaldaqstant, l-interpretazzjoni, tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li hija s-suġġett tad-domandi preliminari. Tali argumenti, dwar il-mertu tad-domandi magħmula, ma jistgħux iwasslu għall-inammissibbiltà tagħhom (ara s-sentenza tas‑27 ta’ Ottubru 2022, Proximus (Direttorju pubbliku elettroniku), C‑129/21, EU:C:2022:833, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
22
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li dawn id-domandi huma ammissibbli.
Fuq il‑mertu
23
Għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija din tal-aħħar li għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. F’dan id-dawl, huwa obbligu, jekk ikun il-każ, tal-Qorti tal-Ġustizzja li tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula lilha. Barra minn hekk, jista’ jkun meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (sentenzi tal‑14 ta’ Mejju 2020, T-Systems Magyarország, C‑263/19, EU:C:2020:373, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fuq it‑tieni domanda
24
Permezz tat-tieni domanda tagħha, li għandha tiġi eżaminata fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 7 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni” għandux jiġi interpretat fis-sens li proċedura ta’ selezzjoni għall-finijiet tal-għoti tad-drittijiet tal-użu ta’ frekwenzi u d-deċiżjoni tal-għoti li twassal għaliha din il-proċedura huma intiżi sabiex jissalvagwardjaw il-kompetizzjoni u, fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għal din id-domanda, jekk il-fatt li tali proċedura tinkludi stadju ta’ eżami tal-konformità tal-applikazzjonijiet eventwali mal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt rilevanti li jista’ jwassal għall-esklużjoni definittiva ta’ applikant minn din il-proċedura, jistax jitqies li jmur kontra dan l-għan.
25
Fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li l-Artikolu 7(1)(a) tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni” jeżiġi li l-Istati Membri, meta jeżaminaw il-possibbiltà li jillimitaw in-numru ta’ drittijiet tal-użu tal-frekwenzi tar-radju li għandhom jingħataw, jew li jestendu d-drittijiet eżistenti b’modalitajiet differenti minn dawk previsti mill-imsemmija drittijiet, jieħdu debitament inkunsiderazzjoni l-ħtieġa li tiġi stimulata l-kompetizzjoni. Min-naħa l-oħra, il-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu jippreċiża li, meta l-għoti ta’ tali drittijiet tal-użu għandu jiġi limitat, l-Istati Membri għandhom jagħtuhom fuq il-bażi ta’ kriterji tal-għażla oġġettivi, trasparenti, mhux diskriminatorji u proporzjonati, li għandhom debitament jieħdu inkunsiderazzjoni t-twettiq tal-għanijiet previsti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva “Qafas”.
26
Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li l-Artikolu 8 tad-Direttiva “Qafas” jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li l-ARN jieħdu l-miżuri kollha raġonevoli intiżi li jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provvista ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, billi jiżguraw li ma jkunx hemm distorsjoni ta’ jew ostakolu għall-kompetizzjoni fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u billi jneħħu l-aħħar ostakoli għall-provvista tal-imsemmija servizzi fuq livell tal-Unjoni (sentenza tas‑26 ta’ Lulju 2017, Persidera, C‑112/16, EU:C:2017:597, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27
Barra minn hekk, il-qafas regolatorju applikabbli f’dan il-każ huwa, b’mod partikolari, ibbażat fuq għan ta’ kompetizzjoni effettiva u mhux distorta u huwa intiż għall-iżvilupp tagħha, b’osservanza b’mod partikolari tal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ proporzjonalità (sentenza tas‑26 ta’ Lulju 2017, Persidera, C‑112/16, EU:C:2017:597, punt 42).
28
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li proċedura bħall-proċedura ta’ rkant kontenzjuża u, konsegwentement, id-deċiżjoni tal-għoti li twassal għaliha din il-proċedura huma intiżi sabiex jippromwovu u jiżviluppaw kompetizzjoni effettiva u mhux distorta, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ proporzjonalità.
29
Fit-tieni lok, għandu jiġi rrilevat li l-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk dan l-għan ta’ promozzjoni u ta’ żvilupp tal-kompetizzjoni effettiva u mhux distorta huwiex ikkontestat mill-fatt li, permezz ta’ deċiżjoni distinta, l-ARN ikkonċernata rrifjutat li tirreġistra l-kandidatura tal-impriża li, minħabba f’hekk, ma għadhiex destinatarja tad-deċiżjoni li tagħlaq il-proċedura ta’ rkant inkwistjoni.
30
Fir-rigward tal-proċeduri tal-għoti ta’ frekwenzi tar-radju, il-qafas regolatorju applikabbli f’dan il-każ jippermetti, bħala prinċipju, li jiġi limitat, minħabba disponibbiltà limitata tagħhom u sabiex tiġi żgurata ġestjoni effikaċi, in-numru ta’ drittijiet tal-użu tal-frekwenzi tar-radju li għandhom jingħataw (ara s-sentenza tas‑26 ta’ Lulju 2017, Europa Way u Persidera, C‑560/15, EU:C:2017:593, punt 73). L-Istati Membri jgawdu, f’dan ir-rigward, fl-osservanza tal-għanijiet u tal-obbligi stabbiliti mill-qafas leġiżlattiv applikabbli, minn libertà ta’ għażla bejn l-istabbiliment ta’ proċeduri kompetittivi jew komparattivi, bi ħlas jew mingħajr ħlas, u l-qorti nazzjonali għandha tivverifika jekk tali proċedura ta’ selezzjoni hijiex konformi ma’ dawn l-għanijiet u ma’ dawn l-obbligi (sentenza tas‑26 ta’ Lulju 2017, Europa Way u Persidera, C‑560/15, EU:C:2017:593, punti 65 u 66).
31
Minn dan isegwi li l-Istati Membri jgawdu minn marġni ta’ diskrezzjoni, fir-rigward tan-natura u tal-modalitajiet tal-proċeduri tal-għoti ta’ frekwenzi li huma jorganizzaw, u li xejn ma jippermetti li jitqies, bħala prinċipju, li tali proċedura ma tistax tinkludi stadju ta’ eżami tal-konformità tal-eventwali applikazzjonijiet mal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt iddefiniti mill-ARN li jimplika, jekk ikun il-każ, l-esklużjoni minn din il-proċedura ta’ wħud mill-entitajiet kandidati, bil-kundizzjoni li l-imsemmija proċedura, ikkunsidrata fl-intier tagħha, tista’ titqies li hija konformi mar-rekwiżiti u mal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 7 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”.
32
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 7 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni” għandu jiġi interpretat fis-sens li proċedura ta’ selezzjoni għall-finijiet tal-għoti ta’ drittijiet tal-użu ta’ frekwenzi u d-deċiżjoni tal-għoti li għaliha twassal din il-proċedura huma intiżi sabiex jippromwovu u jiżviluppaw kompetizzjoni effettiva u mhux distorta, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ proporzjonalità. Il-fatt li tali proċedura tinkludi stadju ta’ eżami tal-konformità tal-eventwali applikazzjonijiet mal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt relatati ma jmurx kontra dan l-għan, sakemm l-imsemmija proċedura tkun, kollha kemm hi, tikkonforma mar-rekwiżiti u mal-kundizzjonijiet previsti f’dan l-Artikolu 7.
Fuq l‑ewwel, it‑tielet u r‑raba’ domanda
33
Qabelxejn għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 4 tad-Direttiva “Qafas” jikkostitwixxi emanazzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta, li abbażi tiegħu huma l-qrati tal-Istati Membri li għandhom jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja tad-drittijiet li jitnisslu favur l-individwi mid-dritt tal-Unjoni (sentenza tat‑13 ta’ Ottubru 2016, Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej u Petrotel, C‑231/15, EU:C:2016:769, punt 20 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
34
Fil-każ indikat fl-Artikolu 4 tad-Direttiva “Qafas”, il-ħtieġa li tingħata protezzjoni ġudizzjarja effettiva, li fuqha huwa bbażat dan l-artikolu, għandha tapplika kemm għall-utenti kif ukoll għall-impriżi li favur tagħhom jistgħu jitnisslu drittijiet mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, b’mod partikolari mid-direttivi fuq il-komunikazzjonijiet elettroniċi, u li dawn id-drittijiet tagħhom jiġu ppreġudikati minn deċiżjoni ta’ ARN (sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2015, T-Mobile Austria, C‑282/13, EU:C:2015:24, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35
Barra minn hekk, peress li l-ARN għandhom, kif tfakkar fil-punt 26 ta’ din is-sentenza, l-obbligu, skont l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva “Qafas”, li jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provvista tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u tal-faċilitajiet u tas-servizzi assoċjati, b’mod partikolari billi jiżguraw li ma jkun hemm ebda distorsjoni jew restrizzjoni tal-kompetizzjoni fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, interpretazzjoni stretta tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, fis-sens li din id-dispożizzjoni ma tagħtix dritt għal azzjoni legali lil persuni li ma humiex id-destinatarji tad-deċiżjonijiet tal-ARN, diffiċilment tkun kompatibbli mal-għanijiet ġenerali u mal-prinċipji regolatorji li jirriżultaw, għall-ARN, mill-Artikolu 8 tad-Direttiva “Qafas”, u, b’mod partikolari mal-għan ta’ promozzjoni tal-kompetizzjoni (sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2015, T-Mobile Austria, C‑282/13, EU:C:2015:24, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36
Għalhekk, skont ġurisprudenza stabbilita, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas” jirrigwarda kemm id-destinatarju tad-deċiżjoni inkwistjoni kif ukoll l-impriżi l-oħra li jipprovdu networks jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u li jistgħu jkunu kompetituri ta’ dawn id-destinatarji, sa fejn din id-deċiżjoni jista’ jkollha impatt fuq il-pożizzjoni tagħhom fis-suq (ara s-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2015, T-Mobile Austria, C‑282/13, EU:C:2015:24, punt 37).
37
Madankollu, kuntrarjament għal dak li jidher li huwa l-premessa tal-qorti tar-rinviju u kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali, fil-punt 24 tal-konklużjonijiet tiegħu, minn din il-ġurisprudenza ma jistax jiġi dedott li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas” huwa limitat, minbarra għal dawn id-destinatarji, biss għall-impriżi kompetituri ta’ tali destinatarji.
38
Fil-fatt, mill-formulazzjoni stess ta’ din id-dispożizzjoni jirriżulta li l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jirrikonoxxu dritt ta’ azzjoni legali lil kull utent jew impriża li, minn naħa, “jipprovdu n-networks u/jew s-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika” u li, min-naħa l-oħra, “jkunu affettwati” mid-deċiżjoni meħuda minn ARN li huwa għandu l-intenzjoni li jikkontesta, mingħajr ma jillimitaw dan id-dritt biss għall-kompetituri tad-destinatarju jew għad-destinatarji ta’ din id-deċiżjoni.
39
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, u fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 23 ta’ din is-sentenza, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel, tat-tielet u tar-raba’ domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li jagħti dritt għal azzjoni legali lil impriża:
–
li pparteċipat, bil-kandidatura tagħha, fi proċedura ta’ rkant fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi mwettqa mill-ARN ta’ Stat Membru differenti minn dak li fih din l-impriża hija stabbilita u tmexxi l-operazzjonijiet tagħha,
–
li ma tipprovdix hija stess servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-suq tal-Istat Membru kkonċernat minn din il-proċedura, iżda li tikkontrolla direttament impriża li hija preżenti f’dan is-suq, u
–
li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ din l-ARN li tirrifjuta li tirreġistra l-kandidatura tagħha għall-imsemmija proċedura minħabba li ma tissodisfax il-kundizzjonijiet meħtieġa, liema deċiżjoni sussegwentement saret definittiva,
sabiex tikkontesta d-deċiżjoni sussegwenti li permezz tagħha l-imsemmija ARN tat il-kuntratt ikkonċernat mill-proċedura ta’ rkant lil terzi.
40
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-interpretazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas” li, kif tfakkar fil-punt 33 ta’ din is-sentenza, tikkostitwixxi emanazzjoni tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-importanza ta’ dan id-dritt fundamentali kif jirriżulta mis-sistema implimentata minn din tal-aħħar fl-intier tagħha. B’mod partikolari, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni li, għalkemm l-Artikolu 52(1) tal-Karta għandu limitazzjoni għall-eżerċizzju tad-drittijiet stabbiliti minnha, din id-dispożizzjoni, madankollu, teżiġi li kwalunkwe limitazzjoni għandha tosserva b’mod partikolari l-kontenut essenzjali tad-dritt fundamentali inkwistjoni u teħtieġ, barra minn hekk, li, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, din tkun neċessarja u tissodisfa effettivament l-għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni (ara s-sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2013, ZZ (C‑300/11, EU:C:2013:363, punt 51).
41
Barra minn hekk, skont ġurisprudenza stabbilita, għall-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għanijiet li tfittex li tilħaq il-leġiżlazzjoni li minnha hija tagħmel parti (sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2015, T‑Mobile Austria, C‑282/13, EU:C:2015:24, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42
F’dan il-każ, għandu, fl-ewwel lok, jitfakkar li la d-Direttiva “Qafas” u lanqas id-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni” ma jinkludu definizzjoni tal-kunċett ta’ “fornitur ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” (sentenza tat‑30 ta’ April 2014, UPC DTH, C‑475/12, EU:C:2014:285, punt 55). Għaldaqstant, sabiex tiġi ppreċiżata l-portata ta’ dan il-kunċett, għandu jsir riferiment għall-kuntest normattiv stabbilit mid-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, kif ukoll għall-għanijiet li għandhom jintlaħqu mid-dispożizzjonijiet rilevanti kollha.
43
Għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, l-Istati Membri għandhom jiżguraw il-libertà ta’ provvista ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, bla ħsara għall-kundizzjonijiet stabbiliti f’din id-direttiva. Il-provvista ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet jew il-provvista ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi tista’ tkun biss, skont l-Artikolu 3(2) is-suġġett ta’ awtorizzazzjoni ġenerali, li tikkostitwixxi, skont l-Artikolu 2(2) tal-imsemmija direttiva, qafas legali stabbilit mill-Istat Membru, li jiggarantixxi d-dritt ta’ provvista ta’ networks jew ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u li jistabbilixxi obbligi speċifiċi għas-settur li jistgħu japplikaw għat-tipi kollha ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, jew għal uħud minnhom biss, skont l-istess direttiva.
44
Skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, l-awtorizzazzjoni ġenerali għall-provvista ta’ networks jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi tista’ tkun suġġetta biss għall-kundizzjonijiet elenkati fl-anness ta’ din id-direttiva, li għandhom ikunu nondiskriminatorji, proporzjonati u trasparenti.
45
Barra minn hekk, skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 3(2) tal-imsemmija direttiva “[l]-impriża konċernata tista’ tkun meħtieġa li tissottometti notifikazzjoni iżda m’għandhiex tkun meħtieġa li tikseb deċiżjoni espliċita jew xi att amministrattiv ieħor mill-[ARN] qabel ma teżerċita d-drittijiet li joħorġu mill-awtorizzazzjoni”. Il-paragrafu 3 ta’ dan l-artikolu jippreċiża, f’dan ir-rigward, li n-notifika msemmija f’dan il-paragrafu 2 hija limitata għal dikjarazzjoni magħmula minn persuna fiżika jew ġuridika għall-attenzjoni tal-ARN, fejn tinformaha b’mod partikolari bl-“intenzjoni li tibda l-forniment ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”.
46
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, fi Stat Membru bħal, skont l-informazzjoni pprovduta waqt is-seduta min-NMHH, l-Ungerija, li timponi fuq l-impriżi kkonċernati l-preżentazzjoni ta’ notifika, fis-sens tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, dawn l-impriżi għandhom jippreżentaw din in-notifika biss qabel ma jibdew il-provvista effettiva ta’ networks jew ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi. Għalhekk, ma jistax jiġi eskluż li impriża li għandha l-intenzjoni tibda tali attività tista’ tipparteċipa fi proċedura bħall-proċedura ta’ rkant kontenzjuża qabel ma tippreżenta tali notifika quddiem l-ARN ikkonċernata.
47
Fid-dawl ta’ din il-konstatazzjoni, il-fatt li jiġi rrikonoxxut biss lill-impriżi li diġà ppreżentaw notifika mal-ARN kompetenti l-kwalità ta’ impriża li “[t]ipprovd[i] n-networks u/jew s-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika” għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, iwassal għall-esklużjoni, bħala prinċipju, mill-protezzjoni ġudizzjarja ggarantita minnha ta’ kull attur ġdid li jixtieq jidħol fis-suq, inkluż operaturi li jkunu ħadu l-inizjattiva li jipparteċipaw, bħala kandidati, fi proċedura ta’ rkant sabiex jidħlu effettivament fih. Issa, tali interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, moqri flimkien mad-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, ma tosservax il-kontenut essenzjali tad-dritt fundamentali għal azzjoni legali stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta, peress li hija tiċħad lil tali operaturi minn kwalunkwe possibbiltà li jikkontestaw deċiżjoni li tista’ tikkawżalhom preġudizzju, u hija kuntrarja għall-għanijiet imfakkra fil-punt 26 ta’ din is-sentenza kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 33 sa 36 tagħha.
48
Għaldaqstant, sabiex tiġi rrikonoxxuta lilha l-kwalità ta’ impriża li “[t]ipprovd[i] n-networks u/jew s-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika”, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, impriża ma għandhiex neċessarjament tkun ippreżentat, quddiem l-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat, notifika formali, fil-każijiet fejn tali notifika tkun meħtieġa mid-dritt ta’ dan l-Istat Membru skont l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, u lanqas, b’mod iktar ġenerali, tkun diġà preżenti fis-suq ta’ dan l-Istat Membru, sakemm din l-impriża tissodisfa l-kundizzjonijiet oġġettivi li għalihom hija suġġetta, fl-imsemmi Stat Membru, l-awtorizzazzjoni ġenerali msemmija f’din l-aħħar dispożizzjoni, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
49
Għalhekk titqies li tissodisfa r-rekwiżiti msemmija fil-punt preċedenti impriża li, filwaqt li għadha ma ġietx integrata fis-suq, ipparteċipat, bil-kandidatura tagħha, għal proċedura bħalma hija l-proċedura ta’ rkant kontenzjuża, bil-kundizzjoni li tissodisfa dawn il-kundizzjonijiet oġġettivi, u dan indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk hija għandhiex sussidjarja li hija preżenti fis-suq.
50
Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, li jipprovdi li impriża għandha tkun “affettwat[a]” mid-deċiżjoni meħuda minn ARN li hija għandha l-intenzjoni li tikkontesta, din il-kundizzjoni għandha titqies li hija ssodisfatta sa fejn din id-deċiżjoni jista’ jkollha effett fuq il-pożizzjoni ta’ din l-impriża fis-suq jew meta d-drittijiet li hija għandha taħt id-dritt tal-Unjoni huma potenzjalment affettwati mill-imsemmija deċiżjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑21 ta’ Frar 2008, Tele2 Telecommunication, C‑426/05, EU:C:2008:103, punti 32 u 39, kif ukoll tat‑22 ta’ Jannar 2015, IT-Mobile Austria, C‑282/13, EU:C:2015:24, punt 37). Għalhekk, din il-kundizzjoni tkun issodisfatta jekk id-drittijiet tal-impriża inkwistjoni jkunu potenzjalment affettwati mid-deċiżjoni tal-ARN ikkonċernata minħabba, minn naħa, il-kontenut tagħha u, min-naħa l-oħra, l-attività eżerċitata jew prevista minn din l-impriża (ara s-sentenza tal‑24 ta’ April 2008, Arcor, C‑55/06, EU:C:2008:244, punt 176).
51
Għaldaqstant, impriża li pparteċipat, bil-kandidatura tagħha għal proċedura bħalma hija l-proċedura ta’ rkant kontenzjuża, hija affettwata, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza mfakkra fil-punt preċedenti, minn deċiżjoni meħuda mill-ARN fi tmiem din il-proċedura.
52
Fil-fatt, l-approċċ konkret ta’ tali impriża, li jikkonsisti fil-kandidatura tagħha għal parteċipazzjoni fi proċedura ta’ rkant sabiex tidħol effettivament fis-suq ikkonċernat minn din il-proċedura, huwa biżżejjed, bħala prinċipju, sabiex jiġi stabbilit li d-deċiżjoni li permezz tagħha l-ARN tagħlaq din il-proċedura billi tagħti lil terzi d-drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju li l-imsemmija impriża kienet xtaqet li tikseb, għandha, minħabba l-kontenut tagħha, effett fuq l-attività prevista mill-istess impriża u, sussegwentement, taffettwa potenzjalment id-drittijiet tagħha, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
53
Is-sempliċi fatt li tali impriża tkun ġiet eskluża mill-proċedura ta’ rkant li wasslet għad-deċiżjoni tal-għoti li ttemm din il-proċedura permezz ta’ deċiżjoni li saret definittiva, kif inhu l-każ hawnhekk, fatt li għandu, madankollu, jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju, ma jistax jiċħad lill-imsemmija impriża l-kwalità tagħha ta’ impriża affettwata, fis-sens tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas” mill-imsemmija deċiżjoni tal-għoti.
54
Għandu jingħad ukoll li huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fil-kuntest tal-kuntratti pubbliċi li jaqgħu taħt id-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE, tal‑21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246, rettifika fil-ĠU 2016, L 63, p. 44), li l-interess ġuridiku ta’ offerent mhux magħżul ta’ proċedura tal-għoti ta’ kuntratt kontra d-deċiżjoni tal-għoti ta’ dan il-kuntratt ma jistax jiġi dedott mill-fatt li l-imsemmi offerent jista’ eventwalment jingħata l-kuntratt fil-każ li, wara annullament ta’ din id-deċiżjoni, l-awtorità kontraenti tiddeċiedi li tibda proċedura ġdida tal-għoti (digriet tas‑17 ta’ Mejju 2022, Estaleiros Navais de Peniche, C‑787/21, mhux ippubblikat, EU:C:2022:414, punt 27).
55
Madankollu, din id-direttiva tipprovdi, essenzjalment, fl-Artikolu 2a(2) tagħha, li l-offerenti u l-kandidati għandu jkollhom dritt għal azzjoni legali kontra d-deċiżjoni tal-għoti jekk ikunu “kkonċernati”, fis-sens li “jekk ikun għadhom ma ġewx definittivament esklużi”. Fis-sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Randstad Italia (C‑497/20, EU:C:2021:1037, punti 72 u 75), il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk ikkonkludiet li ma kienx hemm interess ġuridiku fir-rigward ta’ tali offerenti esklużi b’riferiment għal din id-dispożizzjoni.
56
Issa, għandu jiġi kkonstatat li d-Direttiva “Qafas” ma tinkludi l-ebda dispożizzjoni analoga għall-Artikolu 2a(2) tad-Direttiva 89/665. Għaldaqstant, fir-rigward ta’ dispożizzjoni li tillimita d-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, u fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 40 ta’ din is-sentenza li tenfasizza l-importanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità f’dan il-kuntest, ma hemmx lok li jiġi applikat l-istess approċċ b’analoġija għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, peress li l-leġiżlatur ma qiesx li kien neċessarju li tali dispożizzjoni tiġi inkluża f’din l-aħħar direttiva.
57
Għalhekk, għandu jitqies li, fil-kuntest ta’ rikors ippreżentat, skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, minn impriża sabiex tikkontesta d-deċiżjoni tal-għoti li ttemm il-proċedura ta’ rkant li fiha pparteċipat din l-impriża, bil-kandidatura tagħha, iżda li tkun ġiet eskluża permezz ta’ deċiżjoni preċedenti, li saret definittiva, l-interess ġuridiku ta’ din l-impriża jista’ jinsilet, b’mod partikolari, mill-fatt li din tal-aħħar tista’ eventwalment tipparteċipa għal proċedura ta’ rkant ġdida relatata mal-għoti tal-istess drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi tar-radju u, jekk ikun il-każ, tingħata tali drittijiet, fil-każ li, wara l-annullament tal-imsemmija deċiżjoni, l-awtorità kontraenti tiddeċiedi li tniedi tali proċedura.
58
Fit-tielet lok, għandha madankollu titfakkar l-importanza li għandu l-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata, kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni kif ukoll fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali. Fil-fatt, sabiex jiġu ggarantiti kemm l-istabbiltà tad-dritt u tar-relazzjonijiet ġuridiċi kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, huwa essenzjali li deċiżjonijiet ġudizzjarji li jkunu saru finali wara li jkunu ntużaw ir-rimedji ġudizzjarji kollha disponibbli jew wara li jkunu skadew it-termini previsti għal dawn ir-rimedji ma jkunux jistgħu jiġu kkontestati iktar (sentenzi tal‑14 ta’ Mejju 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU u C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, punt 185 u l-ġurisprudenza ċċitata).
59
Għaldaqstant, fil-każ fejn impriża li ġiet eskluża minn proċedura ta’ rkant bħall-proċedura ta’ rkant kontenzjuża, permezz ta’ deċiżjoni tal-ARN li saret definittiva wara deċiżjoni ġudizzjarja, tippreżenta rikors, skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, sabiex tikkontesta d-deċiżjoni tal-għoti li ttemm din il-proċedura, dan ir-rikors ma għandux jippreġudika l-awtorità ta’ res judicata marbuta ma’ din id-deċiżjoni ġudizzjarja.
60
Għandu jiġi enfasizzat, f’dan ir-rigward, li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-awtorità ta’ res judicata hija marbuta mal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li ġew effettivament jew neċessarjament deċiżi permezz ta’ deċiżjoni ġudizzjarja (sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Il‑Kummissjoni vs Schneider Electric, C‑440/07 P, EU:C:2009:459, punt 102 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għalhekk, l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata f’dan il-każ tiddependi, bħala prinċipju, fuq il-portata tar-rikors ippreżentat minn DIGI Communications sabiex tikkontesta d-deċiżjoni tal-għoti kontenzjuża u, għalhekk, fuq l-eventwali sovrappożizzjoni bejn din il-portata u dik tad-deċiżjoni ġudizzjarja li permezz tagħha r-rikors tagħha kontra d-deċiżjoni ta’ esklużjoni mill-proċedura ta’ rkant kontenzjuża ġie definittivament miċħud. B’mod iktar konkret, kif jirrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali, fil-punt 86 tal-konklużjonijiet tiegħu, hija tiddependi mill-kwistjoni dwar jekk DIGI Communications ikkontestat id-deċiżjoni tal-għoti kontenzjuża sabiex tikkontesta l-esklużjoni tagħha minn din il-proċedura ta’ rkant, billi tikkontesta l-applikazzjoni fil-konfront tagħha ta’ kriterju ta’ esklużjoni illegali, jew jekk hija tikkontestax il-legalità tal-għoti ta’ drittijiet ta’ użu ta’ frekwenzi għal raġunijiet differenti minn dawk li fuqhom hija bbażata l-esklużjoni tagħha stess mill-imsemmija proċedura.
61
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel, għat-tielet u għar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva “Qafas”, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li jagħti dritt għal azzjoni legali lil impriża:
–
li pparteċipat, bil-kandidatura tagħha, fi proċedura ta’ rkant fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi mwettqa mill-ARN ta’ Stat Membru differenti minn dak li fih din l-impriża hija stabbilita u tmexxi l-operazzjonijiet tagħha,
–
li ma tipprovdix hija stess servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-suq tal-Istat Membru kkonċernat minn din il-proċedura iżda li tissodisfa l-kundizzjonijiet oġġettivi li għalihom hija suġġetta, f’dan l-Istat Membru, l-awtorizzazzjoni ġenerali msemmija fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva ta’ “Awtorizzazzjoni”, u dan indipendentement mill-fatt li hija tikkontrolla, skont il-każ, impriża oħra li hija preżenti f’dan is-suq, u
–
li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni tal-ARN li tirrifjuta li tirreġistra l-kandidatura tagħha fl-imsemmija proċedura minħabba li ma tissodisfax il-kundizzjonijiet meħtieġa, liema deċiżjoni sussegwentement saret definittiva wara deċiżjoni ġudizzjarja li tiċħad rikors ippreżentat kontra din id-deċiżjoni,
sabiex tikkontesta d-deċiżjoni sussegwenti li permezz tagħha l-ARN inkwistjoni tat il-kuntratt ikkonċernat mill-proċedura ta’ rkant lil terzi, sakemm ir-rikors ippreżentat minn din l-impriża ma jippreġudikax l-awtorità ta’ res judicata marbuta ma’ din id-deċiżjoni ġudizzjarja.
Fuq l‑ispejjeż
62
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2002/20/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal‑25 ta’ Novembru 2009
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
–
proċedura ta’ selezzjoni għall-finijiet tal-għoti ta’ drittijiet tal-użu ta’ frekwenzi u d-deċiżjoni tal-għoti li għaliha twassal din il-proċedura huma intiżi sabiex jippromwovu u jiżviluppaw kompetizzjoni effettiva u mhux distorta, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ proporzjonalità.
–
Il-fatt li tali proċedura tinkludi stadju ta’ eżami tal-konformità tal-eventwali applikazzjonijiet mal-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt relatati ma jmurx kontra dan l-għan, sakemm l-imsemmija proċedura tkun, kollha kemm hi, tikkonforma mar-rekwiżiti u mal-kundizzjonijiet previsti f’dan l-Artikolu 7.
2)
L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Qafas), kif emendata bid-Direttiva 2009/140, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandu jiġi interpretat fis-sens li jagħti dritt għal azzjoni legali lil impriża:
–
li pparteċipat, bil-kandidatura tagħha, fi proċedura ta’ rkant fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi mwettqa mill-awtorità regolatorja nazzjonali ta’ Stat Membru differenti minn dak li fih din l-impriża hija stabbilita u tmexxi l-operazzjonijiet tagħha;
–
li ma tipprovdix hija stess servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-suq tal-Istat Membru kkonċernat minn din il-proċedura iżda li tissodisfa l-kundizzjonijiet oġġettivi li għalihom hija suġġetta, f’dan l-Istat Membru, l-awtorizzazzjoni ġenerali msemmija fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2002/20, kif emendata bid-Direttiva 2009/140, u dan indipendentement mill-fatt li hija tikkontrolla, skont il-każ, impriża oħra li hija preżenti f’dan is-suq, u
–
li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni tal-awtorità regolatorja nazzjonali li tirrifjuta li tirreġistra l-kandidatura tagħha fl-imsemmija proċedura minħabba li ma tissodisfax il-kundizzjonijiet meħtieġa, liema deċiżjoni sussegwentement saret definittiva wara deċiżjoni ġudizzjarja li tiċħad rikors ippreżentat kontra din id-deċiżjoni,
sabiex tikkontesta d-deċiżjoni sussegwenti li permezz tagħha l-awtorità regolatorja nazzjonali inkwistjoni tat il-kuntratt ikkonċernat mill-proċedura ta’ rkant lil terzi, sakemm ir-rikors ippreżentat minn din l-impriża ma jippreġudikax l-awtorità ta’ res judicata marbuta ma’ din id-deċiżjoni ġudizzjarja.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.