62017CJ0298
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 13ης Δεκεμβρίου 2018 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2002/22/ΕΚ – Δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών – Καθολική υπηρεσία και δικαιώματα των χρηστών – Επιχείρηση η οποία παρέχει δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιείται για τη διάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών στο κοινό – Επιχείρηση η οποία προσφέρει δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο – Υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος»
Στην υπόθεση C‑298/17,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) με απόφαση της 10ης Μαΐου 2017, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 23 Μαΐου 2017, στο πλαίσιο της δίκης
France Télévisions SA
κατά
Playmédia,
Conseil supérieur de l’audiovisuel (CSA),
παρισταμένου του:
Ministre de la Culture et de la Communication,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους T. von Danwitz, πρόεδρο του έβδομου τμήματος, προεδρεύοντα του τέταρτου τμήματος, K. Jürimäe, Κ. Λυκούργο, E. Juhász και C. Vajda (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: V. Giacobbo-Peyronnel, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 30ής Μαΐου 2018,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η France Télévisions SA, εκπροσωπούμενη από τον E. Piwnica, avocat,
–
η Playmédia, εκπροσωπούμενη από τον T. Haas, avocat,
–
η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους R. Coesme, D. Colas και D. Segoin,
–
η Λιθουανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την R. Krasuckaitė καθώς και από τους D. Kriaučiūnas και R. Dzikovič,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον G. Braun καθώς και από τις L. Nicolae και J. Hottiaux,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Ιουλίου 2018,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 31, παράγραφος 1, της οδηγίας 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία καθολικής υπηρεσίας) (ΕΕ 2002, L 108, σ. 51), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/136/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 337, σ. 11) (στο εξής: οδηγία για την καθολική υπηρεσία).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της France Télévisions SA και του Conseil supérieur de l’audiovisuel (ανωτάτου ραδιοτηλεοπτικού συμβουλίου, Γαλλία, στο εξής: CSA) σχετικά με την απόφαση υπ’ αριθ. 2015-232, της 27ης Μαΐου 2015, με την οποία το τελευταίο κάλεσε τη France Télévisions να συμμορφωθεί, στο μέλλον, με τις διατάξεις του άρθρου 34‑2 του νόμου 86-1067, της 30ής Σεπτεμβρίου 1986, σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας (στο εξής: νόμος σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας), μη αντιτασσόμενο στη μετάδοση από την Playmédia σε συνεχή ροή και απευθείας, στον διαδικτυακό τόπο της τελευταίας, των προγραμμάτων που παρέχει η France Télévisions.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία-πλαίσιο
3
Η αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία πλαίσιο) (ΕΕ 2002, L 108, σ. 33), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/140/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 337, σ. 37) (στο εξής: οδηγία-πλαίσιο), έχει ως εξής:
«Η σύγκλιση στους κλάδους των τηλεπικοινωνιών, των μέσων επικοινωνίας και της τεχνολογίας των πληροφοριών σημαίνει ότι όλα τα δίκτυα και οι υπηρεσίες μετάδοσης θα πρέπει να διέπονται από ενιαίο κανονιστικό πλαίσιο. Αυτό το κανονιστικό πλαίσιο αποτελείται από την παρούσα οδηγία και από τέσσερις ειδικές οδηγίες: οδηγία 2002/20/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την αδειοδότηση) [(ΕΕ 2002, L 108, σ. 21)], οδηγία 2002/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες, καθώς και για τη διασύνδεσή τους (οδηγία για την πρόσβαση) [(ΕΕ 2002, L 108, σ. 7)], οδηγία [για την καθολική υπηρεσία] [και] οδηγία 97/66/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, περί επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και προστασίας της ιδιωτικής ζωής στον τηλεπικοινωνιακό τομέα [(ΕΕ 1998, L 24, σ. 1)] (εφεξής αποκαλούμενες “ειδικές οδηγίες”). Είναι απαραίτητο να διαχωριστεί η ρύθμιση της μετάδοσης από τη ρύθμιση του περιεχομένου. Το πλαίσιο αυτό δεν καλύπτει, επομένως, το περιεχόμενο υπηρεσιών που παρέχονται μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιούν υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως το ραδιοτηλεοπτικά εκπεμπόμενο περιεχόμενο, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και ορισμένες υπηρεσίες της κοινωνίας της πληροφορίας και, για τον λόγο αυτό, δεν συνιστά εμπόδιο για μέτρα που λαμβάνονται, σε κοινοτικό ή εθνικό επίπεδο, σχετικά με τις εν λόγω υπηρεσίες, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, με σκοπό την προώθηση της πολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας και τη διασφάλιση της υπεράσπισης του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης. Το περιεχόμενο των τηλεοπτικών προγραμμάτων καλύπτεται από την οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων [(ΕΕ 1989, L 298, σ. 23)]. Η διάκριση μεταξύ της ρύθμισης της μετάδοσης και της ρύθμισης του περιεχομένου δεν εμποδίζει να λαμβάνονται υπόψη οι δεσμοί που υπάρχουν μεταξύ τους, ιδίως όσον αφορά τη διασφάλιση του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης, της πολιτισμικής πολυμορφίας και της προστασίας του καταναλωτή.»
4
Το άρθρο 1 της οδηγίας-πλαισίου, που τιτλοφορείται «Πεδίο εφαρμογής και στόχος», προβλέπει, στις παραγράφους 2 και 3, τα εξής:
«2.   Η παρούσα οδηγία καθώς και οι ειδικές οδηγίες ισχύουν υπό την επιφύλαξη των υποχρεώσεων που επιβάλλονται [από] το εθνικό δίκαιο σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, ή από το κοινοτικό δίκαιο σε σχέση με τις υπηρεσίες που παρέχονται μέσω δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών.
3.   Η παρούσα οδηγία, καθώς και οι ειδικές οδηγίες, ισχύουν υπό την επιφύλαξη των μέτρων που λαμβάνονται, σε κοινοτικό ή εθνικό επίπεδο, τηρουμένου του κοινοτικού δικαίου, για την επιδίωξη στόχων γενικού συμφέροντος, ιδίως σχετικά με τη ρύθμιση του περιεχομένου και την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα.»
5
Το άρθρο 2 της οδηγίας-πλαισίου, που τιτλοφορείται «Ορισμοί», ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως:
α)
“Δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών”: τα συστήματα μετάδοσης και, κατά περίπτωση, ο εξοπλισμός μεταγωγής ή δρομολόγησης και οι λοιποί πόροι, περιλαμβανομένων μη ενεργών στοιχείων δικτύου, που επιτρέπουν τη μεταφορά σημάτων, με τη χρήση καλωδίου, ραδιοσημάτων, οπτικού ή άλλου ηλεκτρομαγνητικού μέσου, περιλαμβανομένων των δορυφορικών δικτύων, των σταθερών (μεταγωγής δεδομένων μέσω κυκλωμάτων και πακετομεταγωγής, περιλαμβανομένου του Διαδικτύου) και κινητών επίγειων δικτύων, των συστημάτων ηλεκτρικών καλωδίων, εφόσον χρησιμοποιούνται για τη μετάδοση σημάτων, των δικτύων που χρησιμοποιούνται για ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές, καθώς και των δικτύων καλωδιακής τηλεόρασης, ανεξάρτητα από το είδος των μεταφερόμενων πληροφοριών.
[…]
ιγ)
“Παροχή δικτύου ηλεκτρονικών υπηρεσιών”: η σύσταση, η λειτουργία, ο έλεγχος και η διάθεση τέτοιου δικτύου.
[…]»
Η οδηγία για την καθολική υπηρεσία
6
Στην αιτιολογική σκέψη 45 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία διαλαμβάνονται τα εξής:
«Οι υπηρεσίες που προσφέρουν περιεχόμενο, όπως προσφορά προς πώληση μιας δέσμης περιεχομένου ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών εκπομπών, δεν καλύπτονται από το κοινό κανονιστικό πλαίσιο για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Οι πάροχοι των υπηρεσιών αυτών δεν θα πρέπει να υποβάλλονται σε υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας όσον αφορά τις δραστηριότητες αυτές. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τα μέτρα που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, όσον αφορά τις υπηρεσίες αυτές.»
7
Το άρθρο 2 της ως άνω οδηγίας, που τιτλοφορείται «Ορισμοί», ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, εφαρμόζονται οι ορισμοί που αναφέρονται στο άρθρο 2 της [οδηγίας-πλαισίου].
[…]»
8
Το άρθρο 31 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, που τιτλοφορείται «Υποχρεώσεις “μεταφοράς σήματος”», ορίζει, στην παράγραφο 1, τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν εύλογες υποχρεώσεις “μεταφοράς σήματος” για τη μετάδοση εκπομπών συγκεκριμένων ραδιοτηλεοπτικών καναλιών και συμπληρωματικών υπηρεσιών, ιδίως υπηρεσιών προσβασιμότητας για την εξασφάλιση της δέουσας πρόσβασης τελικών χρηστών με αναπηρία, σε επιχειρήσεις υπό τη δικαιοδοσία τους, οι οποίες παρέχουν δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιούνται για τη διάδοση εκπομπών ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών καναλιών στο κοινό, όταν σημαντικός αριθμός τελικών χρηστών των δικτύων αυτών τα χρησιμοποιεί ως το κύριο μέσο λήψης ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών καναλιών. Οι εν λόγω υποχρεώσεις επιβάλλονται μόνον όταν είναι αναγκαίες για την επίτευξη των στόχων γενικού συμφέροντος όπως ορίστηκαν σαφώς από κάθε κράτος μέλος, και πρέπει [να] είναι αναλογικές και διαφανείς.
Οι υποχρεώσεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο επανεξετάζονται από τα κράτη μέλη το αργότερο εντός ενός έτους από τις 25 Μαΐου 2011, εκτός εάν τα κράτη μέλη έχουν διεξ[αγ]άγει την εν λόγω επανεξέταση εντός των δύο προηγουμένων ετών.
Τα κράτη μέλη επανεξετάζουν τις υποχρεώσεις “μεταφοράς σήματος” σε τακτική βάση.»
Το γαλλικό δίκαιο
9
Το άρθρο 2-1 του νόμου σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας ορίζει τα εξής:
«Για την εφαρμογή του παρόντος νόμου, ως διανομέας υπηρεσιών νοείται κάθε πρόσωπο το οποίο συνάπτει συμβατικές σχέσεις με παρόχους υπηρεσιών με σκοπό να προβεί σε παροχή υπηρεσιών οπτικοακουστικής επικοινωνίας που διατίθενται στο κοινό μέσω δικτύου ηλεκτρονικών επικοινωνιών κατά την έννοια του σημείου 2 του άρθρου L.32 του code des postes et des communications électroniques [κώδικα περί ταχυδρομείων και ηλεκτρονικής επικοινωνίας]. Θεωρείται επίσης διανομέας υπηρεσιών κάθε πρόσωπο το οποίο προβαίνει σε τέτοια παροχή συνάπτοντας συμβατικές σχέσεις με άλλους διανομείς».
10
Το σημείο I του άρθρου 34-2 του νόμου αυτού ορίζει τα εξής:
«Στο ευρωπαϊκό έδαφος της χώρας, κάθε διανομέας υπηρεσιών μέσω δικτύου το οποίο δεν χρησιμοποιεί επίγειες συχνότητες που έχουν ανατεθεί από το [CSA] διαθέτει δωρεάν στους συνδρομητές του τις υπηρεσίες των αναφερόμενων [στο σημείο] I του άρθρου 44 εταιριών και το τηλεοπτικό κανάλι Arte, τα οποία μεταδίδονται μέσω επίγειων ραδιοσημάτων αναλογικώς, καθώς και το τηλεοπτικό κανάλι TV 5, και την τηλεοπτική υπηρεσία η οποία μεταδίδεται μέσω επίγειων ραδιοσημάτων ψηφιακώς με αντικείμενο τη συμβολή στην προοριζόμενη ειδικά για το κοινό του ευρωπαϊκού εδάφους της Γαλλίας γνώση των υπερπόντιων εδαφών της χώρας, υπηρεσία την οποία παρέχει η αναφερόμενη [στο σημείο] I του άρθρου 44 εταιρία, εκτός αν οι εν λόγω πάροχοι εκτιμούν ότι η παροχή των υπηρεσιών αντίκειται προδήλως στην τήρηση των καθηκόντων τους που συνίστανται στην παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Όταν ο ως άνω διανομέας προτείνει παροχή υπηρεσιών ψηφιακώς, διαθέτει επίσης δωρεάν στους συνδρομητές της παροχής αυτής τις υπηρεσίες των εν λόγω εταιριών οι οποίες μεταδίδονται μέσω επίγειων ραδιοσημάτων ψηφιακώς.
[…]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
11
Η Playmédia προσφέρει δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας σε έναν διαδικτυακό τόπο και αμείβεται κυρίως μέσω μεταδόσεως διαφημιστικών μηνυμάτων τα οποία προηγούνται από την εν λόγω παρακολούθηση ή τη συνοδεύουν. Επικαλούμενη την ιδιότητα του διανομέα υπηρεσιών, κατά την έννοια του άρθρου 2-1 του νόμου σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας, η Playmédia φρονεί ότι αντλεί από τις διατάξεις του άρθρου 34-2 του εν λόγω νόμου το δικαίωμα μεταδόσεως των προγραμμάτων που παρέχει η France Télévisions. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η ίδια η France Télévisions μεταδίδει τα εν λόγω προγράμματα σε συνεχή ροή και απευθείας μέσω διαδικτυακού τόπου τον οποίο θέτει στη διάθεση του κοινού.
12
Με απόφαση της 27ης Μαΐου 2015, το CSA κάλεσε τη France Télévisions να συμμορφωθεί με τις διατάξεις του άρθρου 34-2 του νόμου σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας μη αντιτασσόμενη στη μετάδοση των προγραμμάτων της από την Playmédia, σε συνεχή ροή, στον διαδικτυακό τόπο της τελευταίας.
13
Με συνοπτικό δικόγραφο, το οποίο πρωτοκολλήθηκε στις 6 Ιουλίου 2015 στη Γραμματεία ενδίκων διαφορών του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Γαλλία), η France Télévisions ζήτησε την ακύρωση της ως άνω προειδοποιητικής αποφάσεως υποστηρίζοντας ότι η Playmédia δεν μπορεί να επικαλεστεί την υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 34-2 του εν λόγω νόμου. Συναφώς, η France Télévisions προέβαλε ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, καθόσον, ιδίως, δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι σημαντικός αριθμός χρηστών του διαδικτύου το χρησιμοποιεί ως το κύριο μέσο λήψεως τηλεοπτικών εκπομπών.
14
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Πρέπει επιχείρηση η οποία προτείνει την παρακολούθηση τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο να θεωρηθεί, εξ αυτού και μόνον του γεγονότος, ως επιχείρηση η οποία εκμεταλλεύεται δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιείται για τη διάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών στο κοινό κατά την έννοια της παραγράφου 1 του άρθρου 31 της οδηγίας [για την καθολική υπηρεσία];
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, μπορεί ένα κράτος μέλος, χωρίς να παραβεί την [εν λόγω] οδηγία ή άλλους κανόνες του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να προβλέψει υποχρέωση μεταφοράς σήματος για τη μετάδοση συγκεκριμένων ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών η οποία βαρύνει ταυτόχρονα επιχειρήσεις οι οποίες εκμεταλλεύονται δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και επιχειρήσεις οι οποίες, χωρίς να εκμεταλλεύονται τέτοια δίκτυα, προτείνουν την παρακολούθηση τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο δεύτερο ερώτημα, μπορούν τα κράτη μέλη να μην εξαρτήσουν την υποχρέωση μεταφοράς σήματος, όσον αφορά τους διανομείς υπηρεσιών οι οποίοι δεν εκμεταλλεύονται δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, από όλες τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1 του άρθρου 31 της οδηγίας [για την καθολική υπηρεσία], ενώ οι προϋποθέσεις αυτές θα επιβληθούν βάσει της οδηγίας [αυτής] στους φορείς εκμεταλλεύσεως δικτύων;
4)
Μπορεί ένα κράτος μέλος το οποίο θέσπισε υποχρέωση μεταφοράς σήματος για τη μετάδοση συγκεκριμένων ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών σε ορισμένα δίκτυα να προβλέψει για τις εν λόγω υπηρεσίες, χωρίς να παραβεί την [εν λόγω] οδηγία, την υποχρέωση αποδοχής της μεταδόσεώς τους στα δίκτυα αυτά, συμπεριλαμβανομένης της μεταδόσεως σε διαδικτυακό τόπο, όταν η επίμαχη υπηρεσία μεταδίδει η ίδια τα προγράμματά της στο διαδίκτυο;
5)
Όσον αφορά την προϋπόθεση της παραγράφου 1 του άρθρου 31 της οδηγίας [για την καθολική υπηρεσία], κατά την οποία σημαντικός αριθμός τελικών χρηστών των δικτύων τα οποία υπέχουν υποχρέωση μεταφοράς σήματος πρέπει να τα χρησιμοποιεί ως το κύριο μέσο λήψεως ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών εκπομπών, πρέπει αυτή να εκτιμάται, στην περίπτωση μεταδόσεως μέσω διαδικτύου, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των χρηστών που παρακολουθούν προγράμματα σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο ή μόνον των χρηστών του διαδικτυακού τόπου ο οποίος υπέχει υποχρέωση μεταφοράς σήματος;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
15
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία έχει την έννοια ότι επιχείρηση η οποία προσφέρει τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο πρέπει να θεωρηθεί, εξ αυτού και μόνον του γεγονότος, ως επιχείρηση η οποία παρέχει δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιείται για τη διάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών στο κοινό.
16
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, τα κράτη μέλη μπορούν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να επιβάλλουν υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος σε επιχειρήσεις υπό τη δικαιοδοσία τους, οι οποίες παρέχουν δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιούνται για τη διάδοση εκπομπών ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών καναλιών στο κοινό.
17
Η «παροχή δικτύου ηλεκτρονικών υπηρεσιών» ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο ιγʹ, της οδηγίας-πλαισίου ως «η σύσταση, η λειτουργία, ο έλεγχος και η διάθεση τέτοιου δικτύου». Ο ορισμός αυτός εφαρμόζεται στο πλαίσιο της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία δυνάμει του άρθρου 2 της τελευταίας.
18
Η δραστηριότητα που συνίσταται στην προσφορά της δυνατότητας παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας σε έναν διαδικτυακό τόπο δεν εμπίπτει στον ορισμό αυτόν. Πράγματι, το γεγονός και μόνον ότι μια επιχείρηση, για να προσφέρει τις υπηρεσίες αυτές, είναι χρήστης δικτύου ηλεκτρονικών υπηρεσιών όπως ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας-πλαισίου, ήτοι του διαδικτύου, δεν δικαιολογεί το συμπέρασμα ότι η ίδια η ως άνω επιχείρηση είναι πάροχος ενός τέτοιου δικτύου.
19
Εν προκειμένω, επιχείρηση, όπως η Playmédia, η οποία περιορίζεται στο να προσφέρει τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο, δεν παρέχει δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών, αλλά προσφέρει, αντιθέτως, πρόσβαση στο περιεχόμενο υπηρεσιών οπτικοακουστικών μέσων επικοινωνίας που παρέχονται μέσω των δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 23 των προτάσεών του.
20
Από την αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας-πλαισίου προκύπτει, όμως, σαφώς ότι είναι απαραίτητο να διαχωρισθεί η ρύθμιση της μεταδόσεως από τη ρύθμιση του περιεχομένου και ότι το κοινό κανονιστικό πλαίσιο, του οποίου αποτελεί μέρος η οδηγία για την καθολική υπηρεσία, δεν καλύπτει το περιεχόμενο υπηρεσιών που παρέχονται μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιούν υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2013, UPC Nederland, C‑518/11, EU:C:2013:709, σκέψη 38).
21
Επιπλέον, δυνάμει της αιτιολογικής σκέψεως 45 της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, οι υπηρεσίες που προσφέρουν περιεχόμενο δεν καλύπτονται από το κοινό κανονιστικό πλαίσιο για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, στις δε σχετικές υπηρεσίες δεν επιβάλλονται υποχρεώσεις καθολικής υπηρεσίας όσον αφορά τις δραστηριότητες αυτές. Επομένως, μια επιχείρηση η οποία περιορίζεται στο να προσφέρει, μέσω διαδικτυακού τόπου, πρόσβαση σε περιεχόμενο που παρέχεται μέσω του διαδικτύου δεν εμπίπτει στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία.
22
Υπό τις περιστάσεις αυτές, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία έχει την έννοια ότι επιχείρηση η οποία προσφέρει τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο δεν πρέπει, εξ αυτού και μόνον του γεγονότος, να θεωρηθεί ως επιχείρηση η οποία παρέχει δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιείται για τη διάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών στο κοινό.
Επί του δεύτερου έως και του τέταρτου ερωτήματος
23
Με το δεύτερο έως και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, που πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν οι διατάξεις της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία ή άλλων κανόνων του δικαίου της Ένωσης έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται στο να επιβάλλει ένα κράτος μέλος, σε κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, υποχρέωση μεταφοράς σήματος σε επιχειρήσεις οι οποίες, χωρίς να παρέχουν δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, προσφέρουν τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο.
24
Ο λυσιτελής χαρακτήρας των ερωτημάτων αυτών εξηγείται από το ότι, στην υπόθεση της κύριας δίκης, καθίσταται εμφανές ότι υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος έχουν επιβληθεί, δυνάμει του εθνικού δικαίου, σε επιχειρήσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία. Πράγματι, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, το πεδίο εφαρμογής της υποχρεώσεως μεταφοράς σήματος των άρθρων 2-1 και 34-2 του νόμου σχετικά με την ελευθερία επικοινωνίας είναι διάφορο εκείνου το οποίο προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο 31, παράγραφος 1. Στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει αν υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος έχουν όντως επιβληθεί σε επιχειρήσεις όπως η Playmédia.
25
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 3, της οδηγίας-πλαισίου, οι οδηγίες που εμπίπτουν στο κοινό κανονιστικό πλαίσιο ισχύουν υπό την επιφύλαξη των μέτρων που λαμβάνονται σε εθνικό επίπεδο, τηρουμένου του δικαίου της Ένωσης, για την επιδίωξη σκοπών γενικού συμφέροντος, ιδίως σχετικά με τη ρύθμιση του περιεχομένου και την πολιτική στον οπτικοακουστικό τομέα.
26
Επιπλέον, από την αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας-πλαισίου προκύπτει ότι το κοινό κανονιστικό πλαίσιο, μέρος του οποίου αποτελεί η οδηγία για την καθολική υπηρεσία, δεν καλύπτει το περιεχόμενο υπηρεσιών που παρέχονται μέσω δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιούν υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών και, για τον λόγο αυτό, δεν συνιστά εμπόδιο για μέτρα που λαμβάνονται, σε επίπεδο Ένωσης ή σε εθνικό επίπεδο, σχετικά με τις εν λόγω υπηρεσίες, σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, με σκοπό την προώθηση της πολιτισμικής και γλωσσικής πολυμορφίας και τη διασφάλιση της υπεράσπισης του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης.
27
Κατά συνέπεια, η οδηγία για την καθολική υπηρεσία καταλείπει στα κράτη μέλη ελευθερία ως προς το αν θα επιβάλλουν υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος, εκτός αυτών που προβλέπονται στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, μεταξύ άλλων σε επιχειρήσεις οι οποίες, χωρίς να παρέχουν δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, προσφέρουν τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο.
28
Δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο κάνει μνεία για «άλλους κανόνες του δικαίου της Ένωσης», πρέπει να επισημανθεί ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν παρέχει τη δυνατότητα να προσδιορισθούν ακριβέστερα οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης των οποίων την ερμηνεία ζητεί το εν λόγω δικαστήριο.
29
Ασφαλώς, τα κράτη μέλη, επιβάλλοντας υποχρεώσεις μεταφοράς σήματος σε επιχειρήσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, οφείλουν να τηρούν το δίκαιο της Ένωσης, ιδίως τους κανόνες σχετικά με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών που κατοχυρώνεται στο άρθρο 56 ΣΛΕΕ.
30
Έστω και αν υποτεθεί ότι η μνεία σε «άλλους κανόνες του δικαίου της Ένωσης» που περιλαμβάνεται στην απόφαση περί παραπομπής πρέπει να νοηθεί ως αφορώσα την τελευταία αυτή διάταξη, εντούτοις, υπενθυμίζεται ότι οι διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ περί ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δεν εφαρμόζονται σε καταστάσεις όπου όλα τα σχετικά στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνον κράτους μέλους (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2016, Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, σκέψη 47 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
31
Εν προκειμένω, διαφαίνεται ότι τα στοιχεία της διαφοράς της κύριας δίκης, στο σύνολό τους, περιορίζονται στο εσωτερικό της γαλλικής επικράτειας. Πράγματι, στην εν λόγω διαφορά είναι αντίδικοι, αφενός, μια γαλλική επιχείρηση και, αφετέρου, το CSA σχετικά με την εναντίωση της ως άνω επιχειρήσεως στη μετάδοση, από άλλη γαλλική επιχείρηση, των προγραμμάτων που παρέχει.
32
Στις σκέψεις 50 έως 53 της αποφάσεως της 15ης Νοεμβρίου 2016, Ullens de Schooten (C‑268/15, EU:C:2016:874), το Δικαστήριο υπενθύμισε τις τέσσερις περιπτώσεις στις οποίες είναι ωστόσο δυνατό να καταστεί αναγκαίο, για την επίλυση των διαφορών των κύριων δικών, να χωρήσει ερμηνεία των διατάξεων των Συνθηκών περί των θεμελιωδών ελευθεριών καίτοι όλα τα στοιχεία των εν λόγω διαφορών περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνον κράτους μέλους (απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2018, Fremoluc, C‑343/17, EU:C:2018:754, σκέψη 20).
33
Ωστόσο, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, στο πλαίσιο καταστάσεως όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, της οποίας όλα τα στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνον κράτους μέλους, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να επισημάνει στο Δικαστήριο, σύμφωνα με τις επιταγές του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, τους λόγους για τους οποίους η ενώπιόν του εκκρεμής διαφορά, παρά τον αμιγώς εσωτερικής φύσεως χαρακτήρα της, παρουσιάζει ορισμένη σχέση με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης περί των θεμελιωδών ελευθεριών, πράγμα το οποίο καθιστά τη ζητούμενη προδικαστική ερμηνεία απαραίτητη προς επίλυση της διαφοράς αυτής (απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2016, Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, σκέψη 55).
34
Πλην όμως, εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο δεν ανέφερε με ποιον τρόπο η ενώπιόν του εκκρεμής διαφορά, παρά τον αμιγώς εσωτερικής φύσεως χαρακτήρα της, έχει μια τέτοια σχέση με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης περί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ώστε να καθιστά την ερμηνεία του άρθρου 56 ΣΛΕΕ απαραίτητη προς επίλυση της διαφοράς αυτής.
35
Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το δεύτερο έως και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτα κατά το μέρος που αφορούν «άλλους κανόνες του δικαίου της Ένωσης».
36
Υπό τις συνθήκες αυτές, στο δεύτερο έως και το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι διατάξεις της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται στο να επιβάλει ένα κράτος μέλος, σε κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, υποχρέωση μεταφοράς σήματος σε επιχειρήσεις οι οποίες, χωρίς να παρέχουν δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, προσφέρουν τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο.
Επί του πέμπτου ερωτήματος
37
Με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί κατά πόσον, σε υπόθεση όπως αυτή της κύριας δίκης, η προϋπόθεση ότι σημαντικός αριθμός τελικών χρηστών των δικτύων τα οποία υπέχουν υποχρέωση μεταφοράς σήματος πρέπει να χρησιμοποιεί τα εν λόγω δίκτυα ως το κύριο μέσο λήψεως τηλεοπτικών εκπομπών, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία, πρέπει να εκτιμάται, στην περίπτωση μεταδόσεως μέσω διαδικτύου, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των χρηστών που παρακολουθούν τηλεοπτικά προγράμματα στο διαδίκτυο ή μόνον των χρηστών του διαδικτυακού τόπου ο οποίος ανήκει στην επιχείρηση που υπέχει την υποχρέωση αυτή.
38
Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 19 και 21 της παρούσας αποφάσεως, επιχείρηση όπως η Playmédia δεν εμπίπτει στο άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας για την καθολική υπηρεσία. Πλην όμως, όσον αφορά τις επιχειρήσεις που δεν εμπίπτουν στην εν λόγω διάταξη, το δίκαιο της Ένωσης δεν καθιστά επιβεβλημένη την τήρηση της προϋποθέσεως ότι σημαντικός αριθμός τελικών χρηστών των δικτύων τα οποία υπέχουν υποχρέωση μεταφοράς σήματος πρέπει να χρησιμοποιεί τα εν λόγω δίκτυα ως το κύριο μέσο λήψεως τηλεοπτικών εκπομπών.
39
Υπό τις συνθήκες αυτές, παρέλκει η απάντηση στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
40
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 31, παράγραφος 1, της οδηγίας 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία καθολικής υπηρεσίας), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/136/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009, έχει την έννοια ότι επιχείρηση η οποία προσφέρει τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο δεν πρέπει, εξ αυτού και μόνον του γεγονότος, να θεωρηθεί ως επιχείρηση η οποία παρέχει δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών που χρησιμοποιείται για τη διάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών στο κοινό.
2)
Οι διατάξεις της οδηγίας 2002/22, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/136, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται στο να επιβάλει ένα κράτος μέλος, σε κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, υποχρέωση μεταφοράς σήματος σε επιχειρήσεις οι οποίες, χωρίς να παρέχουν δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών, προσφέρουν τη δυνατότητα παρακολούθησης τηλεοπτικών προγραμμάτων σε συνεχή ροή και απευθείας στο διαδίκτυο.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.