62022TJ0458_INF
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (έβδομο τμήμα)της 10ης Δεκεμβρίου 2025 –Ryanair κατά Επιτροπής (TAP ενίσχυση αναδιάρθρωσης)
(Υπόθεση T‑458/22)
«Κρατικές ενισχύσεις – Αγορά των αεροπορικών μεταφορών της Πορτογαλίας –Ενίσχυση αναδιάρθρωσης χορηγούμενη από την Πορτογαλία στις TAP SGPS και TAP Air Portugal – Απόφαση της Επιτροπής εγκρίνουσα την ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ – Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Ισότητα μεταχείρισης – Υποχρέωση αιτιολoγήσεως»
1.
Πράξεις των οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση – Περιεχόμενο – Απόφαση της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων – Συνεκτίμηση του όλου πλαισίου και του συνόλου των νομικών κανόνων
(Άρθρο 296 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 20-23, 34, 144, 298)
2.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Προβληματική επιχείρηση – Προβληματική εταιρία μέλος ομίλου – Εταιρία αποκλειόμενη από την ενίσχυση δυνάμει των κατευθυντηρίων γραμμών – Εξαίρεση – Προϋποθέσεις – Εγγενείς δυσχέρειες της εταιρίας που δεν προέκυψαν από αυθαίρετη κατανομή των δαπανών στο εσωτερικό του ομίλου
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημείο 22)
(βλ. σκέψεις 28-31, 33)
3.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ – Συνεκτίμηση προγενέστερης πρακτικής – Αποκλείεται
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 32)
4.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Επιδίωξη σκοπού κοινού συμφέροντος – Μέτρο που αποσκοπεί στην πρόληψη κοινωνικών προβλημάτων ή στην αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς – Κίνδυνος διαταραχής στην παροχή σημαντικής υπηρεσίας που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί και σε τομέα στον οποίο δύσκολα θα μπορούσε να εισέλθει κάποιος ανταγωνιστής σε περίπτωση κατάρρευσης του δικαιούχου των ενισχύσεων
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 43 και 44, στοιχείο βʹ)
(βλ. σκέψεις 38-41, 46-50)
5.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Επιδίωξη σκοπού κοινού συμφέροντος – Μέτρο που αποσκοπεί στην πρόληψη κοινωνικών προβλημάτων ή στην αντιμετώπιση ανεπαρκειών της αγοράς – Κίνδυνος αρνητικών συνεπειών σε περίπτωση εξόδου από την αγορά μιας επιχείρησης με σημαντικό συστημικό ρόλο σε συγκεκριμένη περιφέρεια ή τομέα
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 43 και 44, στοιχείο γʹ)
(βλ. σκέψεις 42, 56-61)
6.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Υποχρέωση του κράτους μέλους να υποβάλει ένα εφικτό, συγκροτημένο και μακρόπνοο σχέδιο αναδιάρθρωσης για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του δικαιούχου εντός εύλογης προθεσμίας
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 45 έως 52)
(βλ. σκέψεις 70-79, 86-88, 103-115)
7.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση– Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Περίπλοκη οικονομική εκτίμηση – Δικαστικός έλεγχος – Όρια
(Άρθρο 107 § 3, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 89)
8.
Πράξεις των οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση – Περιεχόμενο – Απόφαση της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων – Σχέση μεταξύ της υποχρέωσης αιτιολογίας και της τηρήσεως του επαγγελματικού απορρήτου
(Άρθρα 296 και 339 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 119-127, 144)
9.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση– Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Αναγκαιότητα της ενίσχυσης για την επίτευξη των σκοπών του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ – Χαρακτήρας κινήτρου της ενίσχυσης για τον δικαιούχο προκειμένου να συμβάλει στην επίτευξη των σκοπών αυτών
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 8, 53 και 59)
(βλ. σκέψεις 136-143)
10.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Καταλληλότητα της ενίσχυσης – Υποχρέωση της Επιτροπής να αποφασίζει για κάθε άλλο εναλλακτικό μέτρο ενίσχυσης – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 38, στοιχείο γʹ, 54 και 58)
(βλ. σκέψεις 154-158, 161, 162)
11.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Σημαντική συμμετοχή στο κόστος της αναδιάρθρωσης εκ μέρους του δικαιούχου της ενίσχυσης, των μετόχων ή των πιστωτών του, του επιχειρηματικού ομίλου στον οποίο ανήκει ή των νέων επενδυτών – Δίκαιος καταμερισμός των επιβαρύνσεων
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 61 έως 69)
(βλ. σκέψεις 169-172, 176-178, 200)
12.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση– Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Εφάπαξ ενίσχυση – Τήρηση της προθεσμίας των δέκα ετών από τη χορήγηση της τελευταίας ενίσχυσης διάσωσης ή αναδιάρθρωσης, από το τέλος της τελευταίας περιόδου αναδιάρθρωσης ή από την παύση εφαρμογής του τελευταίου σχεδίου αναδιάρθρωσης
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημείο 74]
(βλ. σκέψεις 208-210)
13.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση μη χρηματοπιστωτικών προβληματικών επιχειρήσεων – Κριτήρια – Βαθμονόμηση των μέτρων για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2014/C‑249/01, σημεία 76, 78 έως 80, 92)
(βλ. σκέψεις 219-223, 228-254, 258-260)
14.
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Ισότητα μεταχείρισης – Διάκριση λόγω ιθαγένειας – Απαγόρευση βάσει του άρθρου 18 ΣΛΕΕ – Επικουρικός χαρακτήρας σε σχέση με τους προβλεπόμενους από τη Συνθήκη ΛΕΕ ειδικούς κανόνες απαγορεύσεως των διακρίσεων – Άρθρο 107, παράγραφοι 2 και 3, ΣΛΕΕ που προβλέπει τέτοιους ειδικούς κανόνες
(Άρθρα 18 και 107 §§ 2 και 3, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 263-274)
15.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση– Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για τη διάσωση προβληματικής επιχείρησης – Ενίσχυση χορηγούμενη σε αεροπορική εταιρία που διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ανάπτυξη του τουρισμού, στην περιφερειακή συνδεσιμότητα και στην απασχόληση – Ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ – Παραβίαση των αρχών της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και της ελευθερίας εγκαταστάσεως – Δεν υφίσταται
(Άρθρα 49, 56 και 107 § 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 281-286)
Διατακτικό
Το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Η Ryanair DAC φέρει τα δικαστικά έξοδά της καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
3)
Η Πορτογαλική Δημοκρατία φέρει τα δικαστικά έξοδά της.