Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla)
23 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 86/653/KEE – Artikolu 15(2) – Artikolu 19 – Aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom – Terminu ta’ preavviż – Data ta’ skadenza tal-kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali”
Fil-Kawża C‑204/25,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), permezz ta’ deċiżjoni tat‑28 ta’ Frar 2025, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑17 ta’ Marzu 2025, fil-proċedura
Kempen Advies Beerse et
Kumpannija LLC BV,
FP Verzekeringen BV,
OL
vs
Bank Nagelmackers NV,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Seba’ Awla),
komposta minn F. Schalin, President tal-Awla, K. Jürimäe (Relatriċi), Presidenta tat-Tieni Awla, u M. Gavalec, Imħallef,
Avukat Ġenerali: M. Szpunar,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Kempen Advies Beerse BV, Compagnie LLC BV, FP Verzekeringen BV u OL, minn P. Wouters, advocaat,
–        għal Bank Nagelmackers NV, minn S. Deckers u D. Mertens, advocaten,
–         għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller, M. Hellmann, R. Kanitz u A. Sahner, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn P.-J. Loewenthal, M. Mataija u G. Meeßen, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 15(2) u tal-Artikolu 19 tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat‑18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membru li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 177).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Kempen Advies Beerse BV, Compagnie LLC BV, FP Verzekeringen BV (iktar
’il quddiem il-“kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali”) u OL, minn naħa. u Bank Nagelmackers NV, min-naħa l-oħra, dwar il-validità ta’ ftehim konkluż bejn dawn il-partijiet wara li Bank Nagelmarckers itterminat tliet kuntratti ta’ aġenzija kummerċjali li hija kienet
ikkonkludiet mal-kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        It-tieni u t-tielet premessa tad-Direttiva 86/653 jistabbilixxu:
“[b]illi d-differenzi fil-liġijiet nazzjonali li jikkonċernaw ir-rappreżentanza kummerċjali sostanzjalment jaffettwaw il-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni u t-twettiq ta’ dik l-attività [fl-Unjoni Ewropea] u huma ta’ ħsara kemm għal protezzjoni disponibbli għal aġenti kummerċjali vis-à-vis il-prinċipali tagħhom u kemm għas-sigurtà ta’ operazzjonijiet kummerċjali; billi barraminnhekk dawk id-differenzi huma tali li jipprevienu sostanzjalment il-konklużjoni u l-operazzjoni ta’ kuntratti ta’ rappreżentanza kummerċjali meta l-prinċipal u l-aġenti kummerċjali jkunu stabbiliti fi Stati Membri differenti;
[b]illi l-kummerċ fil-merkanzija bejn Stati Membri għandu jitwettaq taħt il-kundizzjonijiet li huma simili għal dawk ta’ suq wieħed, u dan jeħtieġ l-approssimazzjoni tas-sistemi legali ta’ l-Istati Membri sal-limitu meħtieġ għal funzjonament kif suppost tas-suq komuni; billi f’dan ir-rigward ir-regoli li jikkonċernaw konflitti fil-liġijiet fil-fatt ma jneħħux, fil-materja ta’ rappreżentanza kummerċjali, l-inkonsistenzi msemmija fuq, lanqas ma kienu li kieku saru l-istess, u għalhekk l-armonizzazzjoni proposta hija neċessarja minkejja l-eżistenza ta’ dawk ir-regoli”.
4        L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“1.      Il-miżuri ta’ armonizzazzjoni stipulati minn din id-Direttiva għandhom japplikaw għal-liġijiet, għar-regolamenti u għad-dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri li jirregolaw ir-relazzjonijiet bejn aġenti kummerċjali u l-prinċipali tagħhom.
2.      Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, ‘aġent kummerċjali’ għandu jfisser intermedjarju li jaħdem għal rasu li jkollu awtorità kontinwa li jinnegozja l-bejgħ jew ix-xiri ta’ merkanzija f’isem persuna oħra, hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa l-‘prinċipal’, jew li jinnegozja u jikkonkludi dawn l-operazzjonijiet għan-nom ta’ u f’isem dak il-prinċipal.
[...]”
5        L-Artikolu 15(1) sa (2) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“1.      Meta kuntratt ta’ aġenzija jkun ġie konkluż għal perjodu indefinit kull waħda mill-partijiet tista titterminah permezz ta’ notifika. [preavviż]
2.      Il-perjodu tan-notifika għandu jkun xahar wieħed għall-ewwel sena tal-kuntratt, xahrejn għat-tieni sena mibdija, u tliet xhur għat-tielet sena mibdija u s-snin sussegwenti. Il-partijiet ma jistgħux jiftiehmu fuq perjodi iqsar ta’ notifika.”
6        Skont l-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva:
“1.       L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jassiguraw li l-aġent kummerċjali jkun, wara t-terminu tal-kuntratt ta’ l-aġenzija, indennizzat skond il-paragrafu 2 jew ikkumpensat għad-danni skond il-paragrafu 3.
2.      (a)      L-aġent kummerċjali għandu jkun intitolat għal indennizz jekk u sal-limiti li:
–        ikun ressaq lill-klijenti prinċipali ġodda jew ikun żied b’mod sinfikanti l-volum tan-negozju ma’ klijenti eżistenti u l-prinċipal jibqa’ jieħu benefiċċji sostanzjali min-negozju ma’ dawn il-klijenti, u
u
–        il-ħlas ta’ dan l-indennizz ikun indaqs fir-rigward taċ-ċirkostanzi kollha u, b’mod partikolari, il-kommissjoni mitlufa mill-aġent kummerċjali fuq in-negozju mwettaq ma’ dawk il-klijenti. [...]
[...]”
7        L-Artikolu 18 tad-Direttiva 86/653 jelenka l-każijiet li fihom l-indennizz jew il-kumpens imsemmi fl-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva ma huwiex dovut, b’mod partikolari, fil-każ ta’ terminazzjoni tal-kuntratt ta’ aġenzija imputabbli għal nuqqas tal-aġent kummerċjali jew, meta, skont ftehim mal-prinċipal, dan l-aġent ittrasferixxa lil terz tad-drittijiet u tal-obbligi li huwa għandu bis-saħħa ta’ dan il-kuntratt.
8        Finalment, l-Artikolu 19 ta’ din id-direttiva jipprovdi li “[i]l-partijiet ma jistgħux jidderogaw mill-Artikoli 17 u 18 għad-detriment ta’ l-aġent kummerċjali qabel ma l-kuntratt ta’ l-aġenzija jiskadi”.
Id-dritt Belġjan
9        Id-dispożizzjonijiet dwar il-kuntratti ta’ aġenzija kummerċjali ġew inklużi fil-wetboek van economisch recht (il-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku) permezz tal-Artikolu 3 tal-loi du 2 avril 2014, portant insertion du livre X ‘Contrats d’agence commerciale, contrats de coopération commerciale et concessions de vente’ dans le Code de droit économique, et portant insertion des définitions propres au livre X, dans le livre 1er du Code de droit économique (il-Liġi tat‑2 ta’ April 2014 li ddaħħal il-Kaptiolu X “Kuntratti ta’ Aġenzija Kummerċjali, Kuntratti ta’ Kooperazzjoni Kummerċjali u ta’ Bejgħ” fil-Kodiċi ta’ Dritt Ekonomiku, u li tinkludi Definizzjonijiet Speċifiċi għall-Kapitolu X fil-Kapitolu 1 tal-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku (Moniteur belge tat‑28 ta’ April 2014, p. 35053).
10      L-ewwel u t-tieni subparagrafu tal-Artikolu X.16(1) tal-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku, kif emendat b’din il-liġi (iktar’ il quddiem il-“Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku”), jipprevedu:
“Meta l-kuntratt ta’ aġenzija huwa konkluż għal perijodu indeterminat jew għal perijodu determinat bil-fakultà ta’ denunzja antiċipata, kull parti tista’ titterminah billi tosserva preavviż.
Il-perijodu tal-preavviż huwa ta’ xahar matul l-ewwel sena tal-kuntratt. Wara l-ewwel sena, it-tul tat-terminu tal-preavviż għandu jiżdied b’xahar għal kull sena addizzjonali li tibda mingħajr ma dan it-terminu jkun jista’ jeċċedi sitt xhur u mingħajr ħsara
għad-dispożizzjonijiet tat-tielet subparagrafu. Il-partijiet ma jistgħux jiftiehmu fuq perjodi iqsar ta’preavviż.”
11      Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu X.18 tal-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku:
“Wara t-tmiem tal-kuntratt, l-aġent kummerċjali għandu dritt għall-kumpens għat-tkeċċija meta huwa jkun ġab klijenti ġodda lill-prinċipal jew żviluppa b’mod kunsiderevoli n-negozju mal-klijentela eżistenti, sa fejn din l-attività għad trid tikseb vantaġġi sustanzjali lill-prinċipal”
12      L-Artikolu 19 tal-imsemmi kodiċi jipprevedi:
“Sa fejn l-aġent kummerċjali jkollu dritt għall-kumpens għat-tkeċċija prevista fl-Artikolu 20 u l-ammont ta’ dan il-kumpens ma jkoprix id-dannu kollu realment subit, l-aġent kummerċjali jista’, iżda bl-oneru li jipproduċi prova tal-portata tad-dannu allegat, minbarra dan il-kumpens, jikseb danni li jammontaw għad-differenza bejn l-ammont tad-dannu realment subit u dak ta’ dan il-kumpens”.
13      L-Artikolu  X.21 tal-imsemmi kodiċi jipprevedi:
"Il-partijiet ma jistgħux jidderogaw mill-Artikoli 17 u 18 għad-detriment tal-aġent kummerċjali qabel ma' l-kuntratt tal-aġenzija jiskadi.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
14      Bank Nagelmackers ikkonkluda tliet kuntratti ta’ aġenzija kummerċjali ma’ Kempen Advies Beerse, Compagnie LLC u FP Verzekeringen, rispettivament fit‑22 ta’ Mejju 2003, fit‑22 ta’ Diċembru 2006 u fil‑31 ta’ Jannar 2006.
15      Permezz ta’ ittra rreġistrata tat‑8 ta’ Lulju 02016, Bank Nagelmackers itterminat dawn it-tliet kuntratti ta’ aġenzija b’diversi preavviżi, minn xahar sa sitt xhur, u, għal tnejn minnhom, permezz ta’ indennizz ta’ preavviż.
16      Fis‑27 ta’ Ottubru 2016, Bank Nagelmackers u l-kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali kkonkludew ftehim globali li jirregola l-indennizz ta’ preavviż, l-indennizz tat-tkeċċija u l-indennizzi komplementari dovuti lilhom minħabba t-terminazzjoni tal-imsemmija kuntratti (iktar ’il quddiem il-“ftehim globali”).
17      Sussegwentement, peress li qiesu li l-ftehim globali kien ġie konkluż taħt il-pressjoni ta’ Bank Nagelmackers, il-kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali u OL ippreżentaw azzjoni kontra Bank Nagelmackers quddiem in-Nederlandstalige ondernemingsrechtbank Brussel (il-Qorti tal-Impriżi ta’ Brussell bil-lingwa Olandiża, il-Belġju), intiża sabiex tiġi kkonstatata n-nullità ta’ dan il-ftehim abbażi, b’mod partikolari, tad-dispożizzjonijiet imperattivi tal-Kapitolu X tal-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku.
18      Permezz ta’ sentenza tat‑12 ta’ Marzu 2020, din il-qorti ċaħdet din l-azzjoni minħabba li l-kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali kienu rkupraw il-libertà kuntrattwali tagħhom mit-terminazzjoni tal-kuntratti ta’ aġenzija kummerċjali tagħhom, jiġifieri d-data li fiha kull aġent kummerċjali sar jaf bit-terminazzjoni tal-kuntratt tiegħu, u dan anki jekk l-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt tkompli sad-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ preavviż. Skont l-imsemmija qorti, meta dawn il-kumpanniji stabbilixxew l-ammont tal-indennizz ta’ preavviż, tal-indennizz għat-tkeċċija u tal-indennizzi komplementari fil-ftehim globali, huma setgħu jiddisponu liberament mid-drittijiet tagħhom.
19      Il-kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali u OL appellaw minn din is-sentenza quddiem il-hof van beroep te Brussel (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju), li, permezz ta’ sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2023, iddikjarat dan l-appell ammissibbli, iżda infondat.
20      Il-kumpanniji rikorrenti fil-kawża prinċipali u OL ippreżentaw appell minn din is-sentenza quddiem il-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni, il-Belġju), li hija l-qorti tar-rinviju.
Insostenn tal-appell tagħhom, dawn il-kumpanniji u OL isostnu li l-ftehim globali jmur kontra d-dispożizzjonijiet imperattivi tal-Kodiċi tad-Dritt Ekonomiku. Huma jsostnu li n-natura imperattiva ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ikollha l-effett li, sakemm kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali ma jkunx intemm, l-aġent kummerċjali kkonċernat ma għandux jittollera terminu ta’ preavviż iqsar minn dak previst mill-imsemmija dispożizzjonijiet jew indennizz għat-tkeċċija inqas minn dak previst minn dawn id-dispożizzjonijiet. Dan l-aġent kummerċjali ma jistax validament jirrinunzja għall-protezzjoni li l-istess dispożizzjonijiet jagħtuh jew jiftiehem dwar protezzjoni inqas estensiva qabel it-tmiem tal-kollaborazzjoni.
Kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali jintemm biss fid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ preavviż stabbilit mill-prinċipal u mhux mis-sempliċi terminazzjoni ta’ dan il-kuntratt.
21      Din il-qorti tqis li mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-Artikoli 17 u 19 tad-Direttiva 86/653 huma intiżi sabiex jipproteġu l-aġent kummerċjali wara t-terminazzjoni ta’ kuntratt u huma ta’ natura imperattiva. L-imsemmija qorti tqis li l-kontestazzjoni mressqa quddiemha tista’ tiġi riżolta biss billi tingħata risposta għall-kwistjoni dwar f’liema data kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali jista’ jitqies li ntemm, fis-sens tal-Artikolu 15(2) u tal-Artikolu 19 tad-Direttiva 86/653.
22      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Hof van Cassatie (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali għandu jitqies bħala tterminat fis-sens tal-Artikoli 15(2) u 19 tad-Direttiva tal-Kunsill [86/653], fil-mument tat-terminazzjoni attwali tal-kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali, jiġifieri, wara li jiskadi l-perijodu ta’ notifika [preavviż], jew fil-mument meta l-aġent kummerċjali jsir jaf jew seta’ raġjonevolment isir jaf bit-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali?”
Fuq id-domanda preliminari
23      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 15(2) u l-Artikolu 19 tad-Direttiva 86/653 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali jintemm mid-data li fiha l-aġent kummerċjali jsir jaf jew jista’ raġonevolment isir jaf bit-terminazzjoni ta’ dan il-kuntratt jew biss fid-data ta’ skadenza tat-terminu ta’ preavviż.
24      L-Artikolu 15(2) ta’ din id-direttiva jippreċiża l-perijodu minimu ta’ preavviż li hija suġġett għaliha t-terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali konkluż għal żmien indeterminat. L-Artikolu 19 tal-imsemmija direttiva jipprojbixxi lill-partijiet f’tali kuntratt milli jidderogaw, qabel l-iskadenza tiegħu, mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 17 u 18 tal-istess direttiva għad-detriment tal-aġent kummerċjali. Madankollu, la dan l-Artikolu 15(2) u lanqas dan l-Artikolu 19 ma jiddefinixxu d-data li fiha dawn il-partijiet jerġgħu jiksbu l-libertà tagħhom li jidderogaw mill-protezzjoni imperattiva tal-aġent kummerċjali.
25      Għaldaqstant, sabiex tiġi ddeterminata l-portata ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, hemm lok li jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħhom iżda wkoll il-kuntest li jagħmlu parti minnu u l-għanijiet tagħhom.
26      L-ewwel nett, fir-rigward tal-għanijiet tad-Direttiva 86/653, mit-tieni u mit-tielet premessi ta’ din id-direttiva jirriżulta li din hija intiża, b’mod partikolari, sabiex tipproteġi l-aġenti kummerċjali fir-relazzjonijiet tagħhom mal-prinċipali tagħhom (sentenzi tat‑23 ta’ Marzu 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, punt 19; tas‑26 ta’ Marzu 2009, Semen, C‑348/07, EU:C:2009:195, punt 14, u tad‑19 ta’ April 2018, CMR, C‑645/16, EU:C:2018:262,
punt 33.
27      L-Artikoli 17 sa 19 tal-imsemmija direttiva, b’mod partikolari, għandhom bħala għan il-protezzjoni tal-aġent kummerċjali wara t-terminazzjoni tal-kuntratt. Is-sistema stabbilita għal dan l-għan mill-istess direttiva hija ta’ natura imperattiva, li hija kkonfermata mill-fatt li, skont l-Artikolu 19 tad-Direttiva 86/653, il-partijiet ma jistgħux jidderogaw minnha għad-detriment tal-aġent kummerċjali qabel l-iskadenza tal-kuntratt (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑9 ta’ Novembru 2000, Ingmar, C‑381/98, EU:C:2000:605, punti 21 u 22; tat‑23 ta’ Marzu 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, punt 22, kif ukoll tad‑19 ta’ April 2018, CMR, C‑645/16, EU:C:2018:262, punt 34).
28      Sa fejn l-interpretazzjoni tal-Artikoli 17 sa 19 ta’ din id-direttiva għandha titqies fid-dawl ta’ dan l-għan u ta’ din is-sistema (sentenza tat‑23 ta’ Marzu 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, punt 17), kull interpretazzjoni ta’ dawn l-artikoli li tista’ tkun għad-detriment tal-aġent kummerċjali hija eskluża (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑26 ta’ Marzu 2009, Semen, C‑348/07, EU:C:2009:195, punt 21, u tad‑19 ta’ April 2018, CMR, C‑645/16, EU:C:2018:262, punt 35). Dawk l-artikli għandhom għalhekk jiġu interpretati b'mod li jikkontribwixxi għall-protezzjoni tal-aġenti kummerċjali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ April 2016, Marchon Germany, C‑315/14, EU:C:2016:211, punt 33)
(ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ April 2016, Marchon Germany, C‑315/14, EU:C:2016:211, punt 33).
29      Huwa għalhekk li mill-Artikolu 19 tad-Direttiva 86/653 jirriżulta li deroga mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva tista’ hija possibbli biss jekk, ex ante, jiġi eskluż li din tista’ tkun, fi tmiem il-kuntratt, ta’ detriment għall-aġent kummerċjali (sentenza tat‑23 ta’ Marzu 2006, Honyvem Informazioni Commerciali, C‑465/04, EU:C:2006:199, punt 27).
30      It-tieni nett, għandu jiġi osservat li, sad-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ preavviż impost fl-Artikolu 15(1) u (2) tal-imsemmija direttiva, l-aġent kummerċjali jibqa’ obbligat jeżegwixxi l-kuntratt u jiddependi, f’dan ir-rigward, mill-osservanza tal-obbligi tal-prinċipal kif previsti fil-Kapitoli II u III tal-istess direttiva, b’mod partikolari fil-qasam tar-remunerazzjoni.
31      Minn dan isegwi li t-terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ aġenzija ma ttemmx id-dipendenza ekonomika tal-aġent kummerċjali fuq il-prinċipal tiegħu u, għaldaqstant, l-inugwaljanza bejn il-partijiet. Huwa biss wara t-terminazzjoni effettiva tal-obbligi inerenti f’dan il-kuntratt, fi tmiem il-preavviż, li dan l-aġent ma jibqax jiddependi mid-dħul professjonali allokat mill-prinċipal li huwa kien jirrappreżenta.
32      Barra minn hekk, l-Artikolu 17(2)(a) tad-Direttiva 86/653 jiggarantixxi lill-aġent kummerċjali l-għoti ta’ indennizz jekk u sa fejn il-ħlas ta’ dan l-indennizz ikun ekwu, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha, b’mod partikolari, tal-kummissjonijiet li l-aġent kummerċjali tilef u li jirriżultaw minn tranżazzjonijiet mal-klijenti l-ġodda li huwa jkun ġab lill-prinċipal jew lill-klijenti eżistenti li magħhom ikun żviluppa n-negozju b’mod sinjifikattiv.
33      Issa, kif tirrileva l-Kummissjoni Ewropea fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, ma jistax jiġi eskluż li prinċipal itemm kuntratt ta’ aġenzija hekk kif ir-relazzjoni kummerċjali bejnu u l-klijenti miġjuba mill-aġent kummerċjali kkonċernat tkun żviluppat, b’mod li jillimita l-ammont tal-indennizz dovut. Fil-fatt, huwa probabbli li iktar ma dan il-kuntratt jintemm kmieni, iktar l-ammont ta’ dan il-indennizz jitnaqqas.
34      It-tielet nett, għandu jiġi kkonstatat li, konformement mal-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 86/653, il-partijiet ma jistgħux jaqblu dwar termini ta’ preavviż iqsar minn dawk stabbiliti f’din id-dispożizzjoni, li juri r-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jipproteġi l-aġent kummerċjali matul il-perijodu kollu tal-preavviż.
35      Minn dan isegwi li, jekk kuntratt ta’ aġenzija jittermina konformement mal-Artikolu 15 tad-Direttiva 86/653 kellu jitqies li ser jiskadi, fis-sens tal-Artikolu 19 ta’ din id-direttiva, mid-data li fiha l-aġent kummerċjali jsir jaf jew jista’ raġonevolment isir jaf bit-terminazzjoni ta’ dan il-kuntratt, il-protezzjoni ta’ dan l-aġent kummerċjali fil-konfront tal-prinċipal titnaqqas, li jmur kontra l-għanijiet imfittxija mill-imsemmija direttiva. Peress li l-ħtieġa ta’ din il-protezzjoni tisparixxi biss fid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ preavviż, huwa f’din id-data li l-imsemmi kuntratt ta’ aġenzija jintemm.
36      Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 15(2) u l-Artikolu 19 tad-Direttiva 86/653 għandhom jiġu interpretati fis-sens li kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali ma jintemmx fid-data li fiha l-aġent kummerċjali jsir jaf jew jista’ raġonevolment isir jaf bit-terminazzjoni ta’ dan il-kuntratt, iżda biss fid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ preavviż.
Fuq l-ispejjeż
37      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Seba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 15(2) u l-Artikolu 19 tad-Direttiva tal-Kunsill 86/653/KEE tat‑18 ta’ Diċembru 1986 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membru li jirrigwardaw aġenti kummerċjali li jaħdmu għal rashom,
għandhom jiġu interpretati bħala li jfissru li:
kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali ma jintemmx fid-data li fiha l-aġent kummerċjali jsir jaf jew jista’ raġonevolment isir jaf bit-terminazzjoni ta’ dan il-kuntratt, iżda biss fid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ preavviż.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: l-Olandiż.