62021CJ0775
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 20 kwietnia 2023 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29/WE – Artykuł 3 ust. 1 – Publiczne udostępnianie – Pojęcie – Rozpowszechnianie muzyki tła – Dyrektywa 2006/115/WE – Artykuł 8 ust. 2 – Godziwe wynagrodzenie – Zwykłe dostarczenie urządzeń – Sprzęt nagłaśniający w pociągach i na pokładzie statków powietrznych – Domniemanie publicznego udostępniania
W sprawach połączonych C‑775/21 i C‑826/21
mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Curtea de Apel Bucureşti (sąd apelacyjny w Bukareszcie, Rumunia) postanowieniami z dni 12 listopada 2020 r. i 1 lipca 2021 r., które wpłynęły do Trybunału w dniach 15 i 22 grudnia 2021 r., w postępowaniach:
Blue Air Aviation SA
przeciwko
UCMR – ADA Asociaţia pentru Drepturi de Autor a Compozitorilor (C‑775/21),
oraz
Uniunea Producătorilor de Fonograme din România (UPFR)
przeciwko
Societatea Naţională de Transport Feroviar de Călători (SNTFC) „CFR Călători” SA (C‑826/21),
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: P.G. Xuereb, prezes izby, T. von Danwitz i I. Ziemele (sprawozdawczyni), sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Societatea Naţională de Transport Feroviar de Călători (SNTFC) „CFR Călători” SA – T. Preoteasa, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu rumuńskiego – E. Gane, A. Rotăreanu oraz A. Wellman, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – A. Biolan, P. Němečková oraz J. Samnadda, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 3 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).
2
Wnioski te zostały przedstawione w ramach dwóch sporów, pierwszego, w sprawie C‑775/21, między Blue Air Aviation SA (zwaną dalej „Blue Air”) a UCMR – ADA Asociaţia pentru Drepturi de Autor a Compozitorilor (zwanym dalej „UCMR – ADA”) w przedmiocie obowiązku uiszczenia przez Blue Air opłat na rzecz UCMR – ADA za rozpowszechnianie muzyki tła na pokładzie pasażerskich statków powietrznych oraz drugiego, w sprawie C‑826/21, między Uniunea Producătorilor de Fonograme din România (UPFR) (zwanym dalej „UPFR”) a Societatea Naţională de Transport Feroviar de Călători (SNTFC) „CFR Călători” SA (zwanym dalej „CFR”) w przedmiocie obowiązku uiszczenia opłat z tytułu udostępniania w pociągach urządzeń, które mogą być wykorzystywane do publicznego udostępniania utworów muzycznych.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO) przyjęła w Genewie (Szwajcaria) w dniu 20 grudnia 1996 r. traktat WIPO o prawie autorskim (zwany dalej „TPA”), który został zatwierdzony w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie zatwierdzenia w imieniu Wspólnoty Europejskiej traktatu WIPO o prawie autorskim oraz traktatu WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach (Dz.U. 2000, L 89, s. 6) i wszedł w życie wobec Unii Europejskiej w dniu 14 marca 2010 r. (Dz.U. 2010, L 32, s. 1).
4
Artykuł 8 TPA, zatytułowany „Prawo publicznego komunikowania”, stanowi:
„Nie naruszając postanowień artykułów 11 ustęp 1 punkt ii), 11a ustęp 1 punkty i) i ii), 11b ustęp 1 punkt ii), 14 ustęp 1 punkt ii) i 14a ustęp 1 [konwencji o ochronie dzieł literackich i artystycznych, podpisanej w Bernie w dniu 9 września 1886 r. (akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.) w wersji wynikającej ze zmian z dnia 28 września 1979 r.], autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne komunikowanie swoich utworów drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym publiczne udostępnianie utworów w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.
5
W dniu 20 grudnia 1996 r. Konferencja Dyplomatyczna WIPO przyjęła uzgodnione deklaracje do TPA.
6
Uzgodniona deklaracja dotycząca art. 8 TPA stanowi:
„Rozumie się, że postawienie jedynie do dyspozycji urządzeń umożliwiających komunikowanie lub jego przeprowadzenie, samo w sobie nie stanowi komunikowania [publicznego udostępniania] w rozumieniu niniejszego traktatu lub [konwencji o ochronie dzieł literackich i artystycznych, podpisanej w Bernie w dniu 9 września 1886 r. (akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.) w wersji wynikającej ze zmian z dnia 28 września 1979 r.]. […]”.
Prawo Unii
Dyrektywa 2001/29
7
Motywy 1, 4, 6, 7, 9, 10, 23 i 27 dyrektywy 2001/29 stanowią:
„(1)
Traktat [FUE] przewiduje ustanowienie rynku wewnętrznego i instytucji systemu zapewniającego niezakłóconą konkurencję na rynku wewnętrznym. Do realizacji tych celów przyczynia się harmonizacja ustawodawstw państw członkowskich w zakresie praw autorskich i pokrewnych.
[…]
(4)
Zharmonizowane ramy prawne w zakresie praw autorskich i pokrewnych, poprawiając pewność prawną, a zarazem zapewniając wysoki poziom ochrony własności intelektualnej, sprzyjają poważnym inwestycjom w twórcze i nowatorskie działania, a w szczególności w infrastrukturę sieci i prowadzą do wzrostu i większej konkurencyjności przemysłu europejskiego, i to zarówno w obszarze dostarczenia treści, jak i technologii informatycznych, a w bardziej ogólny sposób, w wielu obszarach przemysłu i kultury. Zapewni to ochronę istniejących i zachęci do tworzenia nowych miejsc pracy.
[…]
(6)
Bez harmonizacji na szczeblu Wspólnoty procesy legislacyjne na poziomie krajowym, już zapoczątkowane przez wiele państw członkowskich, aby sprostać wyzwaniom technologicznym, mogłyby pociągnąć za sobą powstanie istotnych różnic w dziedzinie ochrony, a w związku z tym stworzyć ograniczenia dla swobodnego przepływu usług i towarów zawierających elementy objęte własnością intelektualną lub opierających się na takich elementach, co spowodowałoby ponowny podział rynku wewnętrznego i niespójności natury legislacyjnej. Wpływ tych różnic w zakresie ustawodawstwa i niepewności prawa stanie się bardziej odczuwalny wraz z rozwojem społeczeństwa informacyjnego, w którym już teraz znacznie nasiliło się transgraniczne wykorzystywanie własności intelektualnej. Rozwój ten musi być kontynuowany. Znaczne różnice prawne i niepewności w odniesieniu do ochrony prawnej mogą ograniczyć uzyskanie korzyści dla nowych produktów i usług chronionych przez prawo autorskie i prawa pokrewne.
(7)
Dlatego istniejące ramy prawa wspólnotowego odnoszące się do ochrony praw autorskich i pokrewnych powinny zostać dostosowane i uzupełnione w takim stopniu, jaki jest konieczny dla prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. W tym celu należy dostosować przepisy krajowe w zakresie praw autorskich i pokrewnych, które są zróżnicowane w poszczególnych państwach członkowskich lub powodują niepewność prawną [prawa] utrudniającą sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego i prawidłowy rozwój społeczeństwa informacyjnego w Europie, oraz należy unikać niezgodnych reakcji krajowych na rozwój technologiczny, natomiast nie należy usuwać lub zapobiegać powstawaniu różnic, które nie naruszają funkcjonowania rynku wewnętrznego.
[…]
(9)
Wszelka harmonizacja praw autorskich i pokrewnych opiera się na wysokim poziomie ochrony, odkąd [jako że] prawa te mają zasadnicze znaczenie dla twórczości intelektualnej. Ich ochrona zapewnia utrzymanie i rozwój kreatywności w interesie autorów, artystów wykonawców, producentów, konsumentów, kultury i gospodarki, jak również szerokiej publiczności. Własność intelektualną uznano więc za integralną część własności.
(10)
Autorzy i artyści wykonawcy, aby móc kontynuować swoją twórczą i artystyczną pracę, muszą otrzymywać stosowne wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów, tak samo jak producenci, aby móc finansować tę pracę. Wytworzenie produktów takich jak fonogramy, filmy lub produkty multimedialne oraz takie usługi, jak usługi »na żądanie«, wymagają znacznych nakładów inwestycyjnych. Dla zagwarantowania takiego wynagrodzenia i uzyskania zadowalającego przychodu z tych inwestycji konieczna jest właściwa ochrona prawa własności intelektualnej.
[…]
(23)
Niniejsza dyrektywa powinna bardziej zharmonizować obowiązujące prawo autora do publicznego udostępniania utworu. Prawo to należy rozumieć w szerszym znaczeniu, jako obejmujące każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego przekazywanie [udostępnianie] pochodzi. Prawo to obejmuje każdą publiczną transmisję lub retransmisję utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów; prawo to nie powinno obejmować żadnych innych działań.
[…]
(27)
Zwykłe dostarczenie urządzeń przeznaczonych do umożliwienia lub dokonania przekazu nie stanowi samo w sobie przekazania [udostępnienia] w rozumieniu niniejszej dyrektywy.
[…]”.
8
Artykuł 3 ust. 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do publicznego udostępniania utworów i prawo podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
2.   Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie:
a)
dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień;
b)
dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów;
c)
dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów;
d)
dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te są transmitowane przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną.
3.   Czynności publicznego udostępniania utworów i podawania do publicznej wiadomości określone w niniejszym artykule nie powodują wyczerpania praw określonych w ust. 1 i 2”.
Dyrektywa 2006/115/WE
9
Artykuł 8 dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 2006, L 376, s. 28), zatytułowany „Nadawanie i odtwarzanie publiczne [publiczne udostępnianie]”, stanowi w ust. 2:
„Państwa członkowskie ustanawiają prawo w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany w celach handlowych lub powielony egzemplarz [zwielokrotnienie] takiego fonogramu zostaną użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone [udostępnione] publicznie oraz zapewnienia jego podziału między właściwych [artystów] wykonawców i producentów fonogramów. W braku porozumienia w tej sprawie między [artystami] wykonawcami i producentami fonogramów państwo członkowskie może określić warunki podziału wynagrodzenia”.
Prawo rumuńskie
Ustawa nr 8/1996
10
Legea nr. 8/1996 privind dreptul de autor și drepturile conexe (ustawa nr 8/1996 o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Monitorul Oficial al României, część I, nr 60 z dnia 26 marca 1996 r.) była wielokrotnie zmieniana, w tym ustawą nr 285/2004 (Monitorul Oficial al României, część I, nr 587 z dnia 30 czerwca 2004 r.) (zwana dalej „ustawą nr 8/1996”). Odpowiednie przepisy tej ustawy zostały odtworzone w pkt 11–20 poniżej w ich wersji mającej zastosowanie do sporów w postępowaniu głównym.
11
Artykuł 13 ustawy nr 8/1996 stanowi:
„Korzystanie z utworu powoduje powstanie po stronie twórcy odrębnych i wyłącznych praw majątkowych pozwalających mu na zezwolenie lub zakazanie:
[…]
f)
bezpośredniego lub pośredniego publicznego udostępniania utworu za pomocą wszelkich środków, włącznie z udostępnieniem go publiczności, tak aby mogła ona uzyskać do niego dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie;
[…]”.
12
Artykuł 15 ust. 1 tej ustawy ma następujące brzmienie:
„Za publiczne udostępnianie utworu uważa się jakiekolwiek jego udostępnianie, dokonane bezpośrednio lub za pomocą wszelkich środków technicznych, w miejscu publicznym lub w jakimkolwiek innym miejscu, gdzie gromadzą się osoby nienależące do kręgu rodziny i znajomych, w tym przedstawienia sceniczne, recytacje lub inne formy publicznego wykonania lub bezpośredniego przedstawienia utworów, wystawy publiczne dzieł sztuk plastycznych, sztuki stosowanej, fotografii i architektury, publiczne projekcje filmów i innych dzieł audiowizualnych, w tym dzieł sztuki cyfrowej, przedstawienia w miejscach publicznych za pośrednictwem nagrań audio lub audiowizualnych, oraz przedstawienia w miejscach publicznych, za pomocą wszelkich środków, utworów transmitowanych. Podobnie za publiczne udostępnianie utworu uważa się jakiekolwiek jego udostępnianie, drogą przewodową lub bezprzewodową, dokonywane w drodze publicznego rozpowszechnienia, w tym przez Internet lub inne sieci informatyczne, w ten sposób, że każdy członek publiczności może mieć dostęp do utworu w wybranym miejscu i czasie.
[…]”.
13
Zgodnie z art. 105 ust. 1 lit. f) wspomnianej ustawy:
„[…] producentowi nagrań dźwiękowych przysługuje wyłączne prawo majątkowe do zezwalania lub zakazywania następujących czynności:
[…]
f)
nadawania i publicznego udostępniania własnych nagrań dźwiękowych, z wyjątkiem tych opublikowanych w celach handlowych, w którym to przypadku jest on uprawniony jedynie do godziwego wynagrodzenia”.
14
Artykuł 1065 tej samej ustawy stanowi:
„1.   Artystom wykonawcom i producentom fonogramów przysługuje prawo do jednorazowego godziwego wynagrodzenia za bezpośrednie lub pośrednie korzystanie z fonogramów opublikowanych w celach handlowych lub za ich zwielokrotnianie poprzez nadawanie lub jakiekolwiek publiczne udostępnianie.
2.   Kwota tego wynagrodzenia jest określona przez metody, zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 131, 1311 i 1312”.
15
Artykuł 123 ust. 1–3 ustawy nr 8/1996 stanowi:
„1.   Podmioty praw autorskich i praw pokrewnych mogą wykonywać prawa przyznane im na mocy niniejszej ustawy osobiście lub na podstawie pełnomocnictwa, za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania, na warunkach przewidzianych w niniejszej ustawie.
2.   Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi może być wykonywane tylko w odniesieniu do utworów uprzednio udostępnionych publicznie, a zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi może być wykonywane tylko w odniesieniu do wykonań uprzednio utrwalonych lub nadanych oraz fonogramów lub wideogramów uprzednio udostępnionych publicznie.
3.   Podmioty praw autorskich lub praw pokrewnych nie mogą przenieść praw majątkowych uznanych na mocy niniejszej ustawy na organizacje zbiorowego zarządzania”.
16
Artykuł 1231 ust. 1 lit. e) i f) tej ustawy stanowi:
„Zbiorowe zarządzanie jest obowiązkowe przy wykonywaniu następujących praw:
[…]
e)
prawa do publicznego udostępniania utworów muzycznych, z wyjątkiem publicznych projekcji utworów kinematograficznych;
f)
prawa do godziwego wynagrodzenia przyznanego artystom wykonawcom i producentom fonogramów w odniesieniu do publicznego udostępniania i nadawania fonogramów znajdujących się w sprzedaży lub ich zwielokrotniania”.
17
Artykuł 130 ust. 1 lit. a) i b) omawianej ustawy ma następujące brzmienie:
„Organizacje zbiorowego zarządzania mają obowiązek:
a)
udzielania zezwoleń niewyłącznych użytkownikom, którzy zwrócą się z wnioskiem o ich udzielenie przed rozpoczęciem jakiegokolwiek korzystania ze zbioru utworów chronionych, w zamian za wynagrodzenie, na podstawie licencji niewyłącznej, w formie pisemnej;
b)
opracowania dla ich obszarów działalności metod uwzględniających odpowiednie prawa majątkowe, które winny zostać uzgodnione z użytkownikami w celu uiszczenia opłat za wyżej wskazane prawa, w przypadku utworów, których sposób eksploatacji wyklucza udzielenie indywidualnego zezwolenia przez podmioty praw”.
18
Zgodnie z art. 131 ust. 1 tej samej ustawy:
„W celu rozpoczęcia procedur negocjacyjnych organizacje zbiorowego zarządzania składają do [Oficiul Român pentru Drepturile de Autor (rumuńskiego urzędu ds. praw autorskich)] wniosek wraz z proponowanymi metodami do negocjacji zgodnie z art. 130 ust. 1 lit. a).
[…]”.
19
Artykuł 1311 ust. 1–3 ustawy nr 8/1996 stanowi:
„1.   Metody są uzgadniane przez organizacje zbiorowego zarządzania i przedstawicieli określonych w art. 131 ust. 2 lit. b) […]
2.   Organizacje zbiorowego zarządzania mogą pobierać od tej samej kategorii użytkowników wynagrodzenie ryczałtowe lub proporcjonalne, obliczane na podstawie przychodów, jakie użytkownik uzyskuje z działalności, w której repertuar jest wykorzystywany, na przykład nadawania, retransmisji drogą kablową lub publicznego udostępniania, z uwzględnieniem praktyki europejskiej dotyczącej wyników negocjacji między użytkownikami a organizacjami zbiorowego zarządzania. W przypadku działalności nadawczej wynagrodzenia proporcjonalne są ustalane w sposób zróżnicowany, wprost proporcjonalny do udziału wykorzystania w tej działalności zbiorowo zarządzanego repertuaru, a w przypadku braku przychodów – według wydatków poniesionych w związku z wykorzystaniem.
3.   Wynagrodzenia ryczałtowe lub proporcjonalne, o których mowa w ust. 2, mogą być żądane tylko wtedy i tylko w takim zakresie, w jakim korzystanie dotyczy utworów, w odniesieniu do których prawa autorskie lub prawa pokrewne nadal korzystają z ochrony przewidzianej w ustawie.
[…]”.
20
Artykuł 1312 ust. 2 tej ustawy ma następujące brzmienie:
„Porozumienie stron w sprawie wynegocjowanych metod jest zapisywane w protokole, który jest składany w rumuńskim urzędzie ds. praw autorskich. […] Opublikowane w ten sposób metody są skuteczne wobec wszystkich użytkowników sektora, w odniesieniu do którego zostały one wynegocjowane, oraz wobec wszystkich importerów i producentów nośników i urządzeń, za które zgodnie z art. 107 należy się wynagrodzenie mające charakter rekompensaty za kopię na użytek prywatny”.
Kodeks postępowania cywilnego
21
Artykuł 249 kodeksu postępowania cywilnego przewiduje:
„Ciężar dowodu spoczywa na osobie formułującej dane twierdzenie w toku postępowania sądowego, z wyjątkiem przypadków wyraźnie przewidzianych przez prawo”.
22
Artykuł 329 tego kodeksu brzmi następująco:
„W przypadku domniemań pozostawionych do zbadania i rozważnej oceny sądu sąd może oprzeć się na tych domniemaniach tylko wtedy, gdy mają one wagę i moc pozwalającą na uprawdopodobnienie domniemanego faktu; są one jednak dopuszczalne wyłącznie w przypadkach, w których ustawa dopuszcza dowód z przesłuchania świadków”.
Metody ustalania wynagrodzeń należnych podmiotom autorskich praw majątkowych do utworów muzycznych z tytułu publicznego udostępniania utworów muzycznych jako muzyki tła
23
Metodologia privind remunerațiile cuvenite titularilor de drepturi patrimoniale de autor de opere muzicale pentru comunicarea publică a operelor muzicale în scop ambiental (metody ustalania wynagrodzeń należnych podmiotom autorskich praw majątkowych do utworów muzycznych z tytułu publicznego udostępniania utworów muzycznych jako muzyki tła, Monitorul Oficial al României, część I, nr 710 z dnia 7 października 2011 r., zmienione decyzją rumuńskiego urzędu ds. praw autorskich nr 198/2012 z dnia 8 listopada 2012 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 780 z dnia 20 listopada 2012 r.), stanowią:
„1. Użytkownicy utworów muzycznych rozpowszechnianych jako muzyka tła są zobowiązani, przed jakimkolwiek wykorzystaniem utworów muzycznych, uzyskać od UCMR – ADA zezwolenie-licencję niewyłączną na korzystanie z utworów muzycznych oraz zapłacić wynagrodzenie zgodnie z tabelą zawartą w niniejszych metodach, niezależnie od rzeczywistego okresu korzystania z utworów.
2. Dla celów niniejszych metod pojęcia i wyrażenia wymienione poniżej mają następujące znaczenie:
a)
publiczne udostępnianie utworów muzycznych jako muzyki tła – udostępnianie jednego lub większej liczby utworów muzycznych w miejscu dostępnym publicznie lub w dowolnym miejscu, w którym osoby inne niż członkowie rodziny i znajomi spotykają się lub do którego osoby te mają dostęp w tym samym czasie lub kolejno po sobie, niezależnie od sposobu udostępniania i wykorzystywanych środków technicznych, w celu stworzenia tła dla wykonywania jakiejkolwiek innej działalności, która niekoniecznie wymaga korzystania z utworów muzycznych;
b)
użytkownik utworów muzycznych jako muzyki tła – każda uprawniona osoba prawna lub fizyczna, posiadająca lub wykorzystująca na jakiejkolwiek podstawie (własność, zarząd, koncesja, najem, podnajem, użyczenie, itp.) pomieszczenia zamknięte lub otwarte, w których zainstalowane lub przechowywane są urządzenia i wszelkie inne środki techniczne lub elektroniczne, takie jak odbiorniki telewizyjne, odbiorniki radiowe, magnetofony, odtwarzacze stereo, sprzęt komputerowy, odtwarzacze CD, systemy wzmacniające, a także wszelkie inne urządzenia umożliwiające odbiór, odtwarzanie lub rozpowszechnianie dźwięku lub obrazów, którym towarzyszy dźwięk.
[…]
6. W okresie, przez jaki użytkownik nie posiada zezwolenia-licencji niewyłącznej udzielonej przez UCMR – ADA, jest on zobowiązany do zapłaty na rzecz UCMR – ADA kwoty równej trzykrotności wynagrodzeń, które byłyby należne w świetle prawa, gdyby posiadał zezwolenie-licencję niewyłączną.
7. Organizacje zbiorowego zarządzania mogą monitorować za pośrednictwem wyznaczonych w tym celu przedstawicieli korzystanie z utworów muzycznych jako muzyki tła, przy czym dostęp do tych utworów jest swobodnie zapewniony w każdym miejscu, w którym muzyka jest wykorzystywana jako muzyka tła. Przedstawiciele organizacji zbiorowego zarządzania mogą korzystać z przenośnych urządzeń rejestrujących audio lub wideo w pomieszczeniach, w których wykorzystywane są utwory muzyczne, a dokonane w ten sposób nagrania stanowią dowód korzystania z utworów muzycznych jako muzyki tła”.
24
W załączniku do tych metod figuruje tabela wynagrodzeń należnych za publiczne udostępnianie utworów muzycznych jako muzyki tła, zindywidualizowanych według rodzaju lokali komercyjnych lub pojazdów, w których odbywa się takie udostępnianie. W pkt 11 tej tabeli przewidziano, w odniesieniu do pasażerskiego przewozu lotniczego, miesięczne wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 200 rumuńskich lei (RON) za statek powietrzny.
Metody publicznego udostępniania fonogramów publikowanych w celach handlowych lub ich zwielokrotniania i tabele praw majątkowych artystów wykonawców i producentów fonogramów
25
Metodologia privind comunicarea publică a fonogramelor publicate în scop comercial sau a reproducerilor acestora și tabelele cuprinzând drepturile patrimoniale ale artiștilor interpreți ori executanți și producătorilor de fonograme (metody publicznego udostępniania fonogramów publikowanych w celach handlowych lub ich zwielokrotniania i tabele praw majątkowych artystów wykonawców i producentów fonogramów, Monitorul Oficial al României, część I, nr 982 z dnia 8 grudnia 2006 r.), zmienione decyzją rumuńskiego urzędu ds. praw autorskich nr 189/2013 z dnia 29 listopada 2013 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 788 z dnia 16 grudnia 2013 r.), stanowią:
„1. Publiczne udostępnianie fonogramów opublikowanych w celach handlowych lub ich zwielokrotnienia oznacza ich udostępnianie w miejscach publicznych (zamkniętych lub otwartych), niezależnie od sposobu udostępniania, za pomocą środków mechanicznych, elektroakustycznych lub cyfrowych (instalacje wzmacniające, urządzenia rejestrujące dźwięk lub obraz, odbiorniki radiowe lub telewizyjne, sprzęt komputerowy itp.)
[…]
3. Dla celów niniejszych metod użytkownikiem fonogramów jest każda uprawniona osoba fizyczna lub prawna, która publicznie udostępnia fonogramy opublikowane w celach handlowych lub ich zwielokrotnienia, w pomieszczeniach zajmowanych w jakimkolwiek charakterze (własność, zarząd, najem, podnajem, użyczenie itp.)
[…]
5. Użytkownik jest zobowiązany do uzyskania zezwoleń-licencji niewyłącznych, wydanych przez organizacje zbiorowego zarządzania […] producentów fonogramów, na publiczne udostępnianie fonogramów opublikowanych w celach handlowych […], w zamian za wynagrodzenie według poniższych tabel, niezależnie od rzeczywistego okresu publicznego udostępniania”.
26
W załączniku do tych metod figurują dwie tabele, z których pierwsza określa wynagrodzenia należne za czynności wykonywane przy muzyce tła, indywidualizowane według rodzaju lokali komercyjnych lub pojazdów, w których te czynności się odbywają. W pkt E3 pkt 1 tej pierwszej tabeli przewidziano, w odniesieniu do pasażerskiego przewozu kolejowego, miesięczne wynagrodzenie w wysokości 30 RON za wagon wyposażony w system nagłaśniający.
Postępowania główne i pytania prejudycjalne
Sprawa C‑775/21
27
UCMR – ADA jest organizacją zajmującą się zbiorowym zarządzaniem prawami autorskimi w zakresie muzyki.
28
W dniu 2 marca 2018 r. organizacja ta wniosła do Tribunalul București (sądu okręgowego w Bukareszcie, Rumunia) powództwo przeciwko spółce transportu lotniczego Blue Air o zapłatę zaległych wynagrodzeń i kar za publiczne udostępnianie utworów muzycznych na pokładzie samolotów obsługiwanych przez Blue Air, na które spółka ta nie uzyskała licencji.
29
Spółka Blue Air podniosła przed tym sądem, że obsługuje 28 samolotów i że chociaż dysponuje oprogramowaniem niezbędnym do nadawania utworów muzycznych w 22 z tych 28 samolotów, to po uzyskaniu wymaganej licencji udostępniła publicznie tylko jeden utwór muzyczny jako muzykę tła w 14 z tych samolotów.
30
Po tych wyjaśnieniach UCMR – ADA rozszerzyła żądania zapłaty, uznając, że istnienie systemów nagłośnienia w około 22 samolotach uzasadnia stwierdzenie, że utwory chronione prawem autorskim zostały publicznie udostępnione we wszystkich samolotach floty Blue Air.
31
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2019 r. powództwo UCMR – ADA zostało uwzględnione. Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie) uznał w istocie, na podstawie wyroków z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE (C‑306/05, EU:C:2006:764), i z dnia 15 marca 2012 r., Phonographic Performance (Ireland) (C‑162/10, EU:C:2012:141), że okoliczność wyposażenia przez Blue Air środków transportu w urządzenia umożliwiające publiczne udostępnianie utworów muzycznych jako muzyki tła prowadzi do wzruszalnego domniemania ich wykorzystywania i należy stwierdzić, że każdy samolot wyposażony w system nagłośnienia wykorzystuje to urządzenie do takiego publicznego udostępniania, bez konieczności przeprowadzania dodatkowego dowodu w tym względzie.
32
Blue Air wniosła odwołanie od tego orzeczenia do Curtea de Apel Bucureşti (sądu apelacyjnego w Bukareszcie, Rumunia), który jest sądem odsyłającym, podnosząc między innymi, że nie udostępniała ona muzyki tła na pokładzie obsługiwanych przez siebie samolotów, w odniesieniu do których to samolotów nie uzyskano żadnej licencji, oraz że zwykłe istnienie urządzeń nie jest równoznaczne z publicznym udostępnieniem utworów muzycznych. Dodała ona, że poprzez rozpowszechnianie muzyki tła nie prowadziła on żadnej działalności zarobkowej. Wreszcie, zauważyła, że istnienie systemów nagłośnienia w samolotach jest wymagane ze względów bezpieczeństwa, aby umożliwić komunikację między załogą samolotu, jak również komunikację między tą załogą a pasażerami.
33
Sąd odsyłający podkreśla, że kwestia, czy z uwagi na cel niezarobkowy udostępnianie utworu muzycznego jako muzyki tła stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29, nie jest zupełnie jasna. Ponadto w przypadku odpowiedzi twierdzącej na to pytanie sąd ten powziął wątpliwość co do wymaganego w tym względzie standardu dowodu. Zauważa on, że zgodnie z orzecznictwem niektórych sądów krajowych, w sytuacji gdy dana instytucja prowadząca określoną działalność gospodarczą została przytoczona w metodach, o których mowa w pkt 23 niniejszego wyroku, istnieje wzruszalne domniemanie, że utwory chronione prawem autorskim są w tym miejscu publicznie udostępniane. Takie domniemanie byłoby uzasadnione w szczególności niemożnością sprawowania przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi systematycznej kontroli nad wszystkimi miejscami, w których mogłyby zachodzić akty korzystania z utworów twórczości intelektualnej.
34
W tych okolicznościach Curtea de Apel Bucureşti (sąd apelacyjny w Bukareszcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy przepisy art. 3 ust. 1 dyrektywy [2001/29] […] należy interpretować w ten sposób, że rozpowszechnianie utworu muzycznego lub fragmentu utworu muzycznego w komercyjnym samolocie, w którym znajdują się pasażerowie, podczas startu, lądowania lub w jakimkolwiek momencie lotu za pomocą ogólnego systemu nagłośnienia samolotu, stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu tego przepisu, w szczególności (choć nie wyłącznie) w świetle kryterium charakteru zarobkowego tego udostępniania?
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
2)
Czy obecność na pokładzie samolotu systemu nagłośnienia wymaganego na mocy przepisów dotyczących bezpieczeństwa ruchu lotniczego stanowi wystarczającą podstawę do przyjęcia wzruszalnego domniemania publicznego udostępniania utworów muzycznych na pokładzie tego samolotu?
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na to pytanie:
3)
Czy obecność na pokładzie samolotu systemu nagłośnienia wymaganego na mocy przepisów dotyczących bezpieczeństwa ruchu lotniczego i oprogramowania umożliwiającego odtwarzanie fonogramów (zawierających chronione utwory muzyczne) za pomocą tego systemu stanowi wystarczającą podstawę do przyjęcia wzruszalnego domniemania publicznego udostępniania utworów muzycznych na pokładzie tego samolotu?”.
Sprawa C‑826/21
35
UPFR jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi producentów fonogramów.
36
W dniu 2 grudnia 2013 r. organizacja ta wniosła przeciwko CFR, spółce przewozu kolejowego, powództwo o zapłatę zaległych wynagrodzeń i kar za publiczne udostępnianie utworów muzycznych w obsługiwanych przez nią wagonach pasażerskich. W tym kontekście utrzymywała ona, że obowiązujące przepisy kolejowe wymagają, aby część pociągów obsługiwanych przez CFR była wyposażona w systemy nagłośnienia, i twierdziła, że obecność takich systemów jest równoznaczna z publicznym udostępnianiem utworów w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.
37
Powództwo to zostało oddalone przez Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie), który orzekł, że o ile z pewnością sam fakt zainstalowania systemu nagłośnienia, który technicznie umożliwia publiczny dostęp do nagrań dźwiękowych, stanowi publiczne udostępnianie utworów muzycznych, o tyle nie zostało udowodnione, że obsługiwane pociągi były wyposażone w taki system.
38
UPFR wniosła odwołanie od tego orzeczenia do Curtea de Apel Bucureşti (sądu apelacyjnego w Bukareszcie), który jest sądem odsyłającym.
39
Sąd ów wskazuje, że większość orzecznictwa krajowego uważa, w szczególności na podstawie wyroku z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE (C‑306/05, EU:C:2006:764), że obecność systemów nagłośnienia w wagonie kolejowym jest równoznaczna z publicznym udostępnianiem utworów muzycznych. Tymczasem tenże sąd powziął wątpliwości w tym względzie.
40
W tych okolicznościach Curtea de Apel Bucureşti (sąd apelacyjny w Bukareszcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy przewoźnik kolejowy, który korzysta z wagonów kolejowych, w których zainstalowane są systemy nagłośnienia służące do przekazywania informacji podróżnym, dokonuje w ten sposób publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 dyrektywy [2001/29] […]?
2)
Czy art. 3 dyrektywy [2001/29] […] sprzeciwia się przepisom krajowym, które ustanawiają wzruszalne domniemanie publicznego udostępniania oparte na istnieniu systemów nagłośnienia, w przypadku gdy te systemy nagłośnienia są wymagane na mocy innych przepisów prawa regulujących działalność przewoźnika?”.
Postępowanie przed Trybunałem
41
Postanowieniem z dnia 1 marca 2022 r. sprawy C‑775/21 i C‑826/21 zostały zgodnie z art. 54 regulaminu postępowania przed Trybunałem połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego w sprawie C‑775/21
42
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że rozpowszechnianie w środku transportu pasażerskiego utworu muzycznego jako muzyki tła stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu tego przepisu.
43
Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając w to podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
44
Jak wielokrotnie orzekał Trybunał, zgodnie z tym przepisem autorom przysługuje prawo o charakterze prewencyjnym, pozwalające im na podjęcie kroków wobec potencjalnych użytkowników ich utworów rozważających publiczne ich udostępnienie, tak aby zakazać im tych działań (wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando, C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
45
Ze względu na to, że w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie sprecyzowano pojęcia „publicznego udostępniania”, należy ustalić jego znaczenie i zakres w świetle celów, do jakich zmierza ta dyrektywa, oraz kontekstu, w jakim został umieszczony ten przepis (wyrok z dnia 7 sierpnia 2018 r.Renckhoff, C‑161/17, EU:C:2018:634, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo).
46
W tym względzie, jak przypomniał Trybunał, pojęcie to należy – jak podkreślono w motywie 23 dyrektywy 2001/29 – rozumieć szeroko, w ten sposób, że obejmuje ono każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego udostępnianie pochodzi, a zatem każdą tego rodzaju publiczną transmisję lub retransmisję utworu, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów. Z motywów 4, 9 i 10 tej dyrektywy wynika bowiem, iż jej głównym celem jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony, umożliwiającego im otrzymanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów, polegające w szczególności na ich publicznym udostępnianiu (wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando, C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
47
W tym względzie, jak wielokrotnie podkreślał Trybunał, pojęcie „publicznego udostępnienia” w rozumieniu wspomnianego art. 3 ust. 1 łączy w sobie spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek, a mianowicie zaistnienia czynności udostępnienia utworu i udostępnienia tego utworu publiczności, oraz wymaga przeprowadzenia oceny każdego konkretnego przypadku (wyroki: z dnia 2 kwietnia 2020 r., Stim i SAMI, C‑753/18, EU:C:2020:268, pkt 30; z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando, C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503 pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo).
48
Aby dokonać takiej oceny, należy uwzględnić szereg uzupełniających się, niemających samodzielnego charakteru i współzależnych od siebie kryteriów. Ponieważ w konkretnych sytuacjach kryteria te mogą występować w różnym stopniu nasilenia, należy je uwzględniać zarówno indywidualnie, jak i biorąc pod uwagę ich wzajemne oddziaływanie (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 czerwca 2017 r., Stichting Brein, C‑610/15, EU:C:2017:456, pkt 25; z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando, C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
49
Wśród tych kryteriów Trybunał podkreślił, po pierwsze, nieodzowną rolę użytkownika i zamierzony charakter jego działania. Tenże użytkownik dokonuje bowiem czynności udostępniania, gdy podejmuje działania – z pełną świadomością ich konsekwencji – mające na celu udzielenie swoim klientom dostępu do chronionego utworu, w szczególności w sytuacji, gdy wobec braku takich działań klienci ci nie mogliby co do zasady korzystać z nadawanego utworu (wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., Stichting Brein, C‑610/15, EU:C:2017:456, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
Ponadto Trybunał orzekł, że charakter zarobkowy publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie jest bez znaczenia (wyrok z dnia 8 września 2016 r., GS Media, C‑160/15, EU:C:2016:644, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Niemniej jednak przyznał on, że taki charakter nie jest koniecznie warunkiem niezbędnym, aby stwierdzić samo wystąpienie publicznego udostępniania (wyroki: z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in., C‑607/11, EU:C:2013:147, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 49).
51
Po drugie, aby wchodzić w zakres pojęcia „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, chronione utwory winny być ponadto rzeczywiście udostępnione publiczności [wyrok z dnia 28 października 2020 r., BY (Dowód z fotografii), C‑637/19, EU:C:2020:863, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo].
52
W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że pojęcie „publiczności” odnosi się do nieokreślonej liczby potencjalnych odbiorców i zakłada ponadto dość znaczną liczbę osób (wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando, C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo).
53
W tym wypadku w pierwszej kolejności, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 49 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, że rozpowszechnianie w środku transportu pasażerskiego przez operatora tego środka transportu utworu muzycznego jako muzyki tła stanowi czynność udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, jeżeli czyniąc to, operator ten podejmuje działania – z pełną świadomością ich konsekwencji – mające na celu udzielenie swoim klientom dostępu do chronionego utworu, w szczególności w sytuacji gdy wobec braku takich działań klienci ci nie mogliby co do zasady korzystać z nadawanego utworu.
54
W drugiej kolejności taki utwór muzyczny jest rzeczywiście udostępniony publiczności w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 51 niniejszego wyroku. O ile prawdą jest, jak orzekł Trybunał, że pojęcie „publiczności” zawiera w sobie pewien minimalny próg, co wyklucza z zakresu tego pojęcia zbyt małą lub wręcz nieznaczącą liczbę zainteresowanych osób, o tyle Trybunał podkreślił, że w celu ustalenia tej liczby należy uwzględnić w szczególności liczbę osób, które mogą mieć dostęp do tego samego utworu równocześnie, ale także liczbę spośród tych osób, które mogą mieć kolejno dostęp do tego utworu (zob. podobnie wyroki: z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 43, 44; z dnia 19 grudnia 2019 r., Nederlands Uitgeversverbond i Groep Algemene Uitgevers, C‑263/18, EU:C:2019:1111, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo).
55
Jak wskazuje zaś sąd odsyłający, w tym wypadku bezsporne jest to, że utwór będący przedmiotem postępowania głównego był rzeczywiście rozpowszechniany w połowie samolotów obsługiwanych przez Blue Air w trakcie lotów wykonywanych przez tego przewoźnika lotniczego, w związku z czym rozpatrywana publiczność składa się ze wszystkich grup pasażerów, którzy jednocześnie lub kolejno odbywali te loty, a takiej liczby zainteresowanych osób nie można uznać za zbyt małą lub wręcz nieznaczącą w rozumieniu orzecznictwa przywołanego w pkt 54 niniejszego wyroku.
56
W tym kontekście wspomniana przez sąd odsyłający okoliczność, że zarobkowy charakter takiego udostępnienia byłby wysoce wątpliwy w przypadku rozpowszechniania fragmentów utworów muzycznych jako muzyki tła dla wszystkich pasażerów samolotu podczas startu, lądowania lub w jakimkolwiek momencie lotu, nie ma decydującego znaczenia. Taki zarobkowy charakter nie jest bowiem koniecznym warunkiem do stwierdzenia zaistnienia publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, ponieważ Trybunał orzekł, że taki charakter nie jest koniecznie warunkiem niezbędnym, aby stwierdzić samo wystąpienie publicznego udostępniania, jak wynika z orzecznictwa, o którym mowa w pkt 50 niniejszego wyroku.
57
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytanie pierwsze w sprawie C‑775/21 winna brzmieć: art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że rozpowszechnianie w środku transportu pasażerskiego utworu muzycznego jako muzyki tła stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu tego przepisu.
W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego w sprawie C‑775/21 oraz pytania pierwszego w sprawie C‑826/21
58
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Okoliczność, iż sąd krajowy powołał się formalnie w pytaniu prejudycjalnym na określone przepisy prawa Unii, nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał przekazał temu sądowi wszelkie wskazówki dotyczące wykładni, które mogą być pomocne w rozstrzygnięciu rozpatrywanej przez niego sprawy, niezależnie od tego, czy sąd krajowy powołał się na nie w treści pytań. W tym względzie do Trybunału należy wyprowadzenie z ogółu informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia 22 czerwca 2022 r., Volvo i DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
59
W tym wypadku w świetle wszystkich informacji przedstawionych przez sąd odsyłający we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy przeformułować pytania prejudycjalne w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi.
60
W szczególności co do skargi w sprawie C‑826/21, to została ona wniesiona przez organizację zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi producentów fonogramów w celu uzyskania od CFR godziwego wynagrodzenia za publiczne udostępnianie utworów muzycznych w obsługiwanych przez nią wagonach pasażerskich. W związku z tym i z uwagi na zastosowanie do tego sporu art. 105 ust. 1 lit. f) ustawy nr 8/1996, o którym mowa w pkt 10 niniejszego wyroku, przewidującego, że producentowi nagrań dźwiękowych przysługuje prawo majątkowe do zezwolenia na nadawanie i publiczne udostępnianie własnych nagrań dźwiękowych, staje się oczywiste, że dla rozstrzygnięcia tego sporu znaczenie ma również wykładnia art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115.
61
W tych okolicznościach trzeba stwierdzić, że poprzez swoje pytania, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że zainstalowanie na pokładzie środka transportu sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, oprogramowania umożliwiającego rozpowszechnianie muzyki tła stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu tych przepisów.
62
Należy przypomnieć, że przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także cele regulacji, której część on stanowi, i jego kontekst. Co się tyczy w szczególności art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, to dyrektywę tę winno się interpretować zgodnie z właściwymi postanowieniami TPA, ponieważ dyrektywa 2001/29 zmierza do wdrożenia niektórych zobowiązań ciążących na Unii na mocy wspomnianej konwencji (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 kwietnia 2008 r., Peek & Cloppenburg, C‑456/06, EU:C:2008:232, pkt 33; z dnia 21 czerwca 2012 r., Donner, C‑5/11, EU:C:2012:370, pkt 23).
63
W pierwszej kolejności w odniesieniu do brzmienia rozpatrywanych przepisów zostało przypomniane w pkt 43 niniejszego wyroku, że z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wynika, iż państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie, lub też do zabraniania takiego udostępniania.
64
Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 w prawodawstwie państw członkowskich należy zapewnić, po pierwsze, wypłatę jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany w celach handlowych lub zwielokrotnienie takiego fonogramu zostaną użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób udostępnione publicznie, oraz, po drugie, podział tego wynagrodzenia między właściwych artystów wykonawców i producentów fonogramów.
65
Należy w tym względzie przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, jako że prawodawca Unii nie wyraził odmiennej woli, pojęcie „publicznego udostępniania” użyte w dwóch powyższych przepisach należy interpretować jako mające jednakowe znaczenie (zobacz podobnie wyroki: z dnia 8 września 2016 r., GS Media, C‑160/15, EU:C:2016:644, pkt 33; z dnia 17 czerwca 2021 r., M.I.C.M., C‑597/19, EU:C:2021:492, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
66
W drugiej kolejności, co się tyczy celu, jakiemu służą te przepisy, to z orzecznictwa przypomnianego w pkt 46 niniejszego wyroku wynika, że pojęcie to należy z pewnością rozumieć szeroko, w ten sposób, że obejmuje ono każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego udostępnianie pochodzi, a zatem każdą tego rodzaju publiczną transmisję lub retransmisję utworu, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów, skoro głównym celem dyrektywy 2001/29 jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony.
67
Po dokonaniu powyższego uściślenia należy zauważyć w trzeciej kolejności w odniesieniu do kontekstu, w jaki wpisują się rozpatrywane przepisy, że z motywu 27 dyrektywy 2001/29, który w istocie stanowi powtórzenie wspólnej deklaracji dotyczącej art. 8 TPA, wynika – jak zauważył Trybunał w wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando (C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 79), że „zwykłe dostarczenie urządzeń przeznaczonych do umożliwienia lub dokonania udostępniania nie stanowi samo w sobie udostępniania w rozumieniu tej dyrektywy”.
68
W tym względzie, gdyby sama okoliczność, że skuteczne korzystanie z utworu przez publiczność jest uwarunkowane skorzystaniem ze sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, z oprogramowania, automatycznie powodowała uznanie działań operatora tych urządzeń za „czynność udostępniania”, to taką czynność stanowiłoby każde „dostarczanie urządzeń przeznaczonych do umożliwienia lub dokonania udostępnienia”, w tym również wtedy, gdy obecność takich urządzeń jest wymagana na mocy przepisów krajowych regulujących działalność operatora transportu, co jednak wyraźnie wyklucza motyw 27 dyrektywy 2001/29 (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., YouTube i Cyando, C‑682/18 i C‑683/18, EU:C:2021:503, pkt 79).
69
Mając na względzie te rozważania, należy uznać, że okoliczność posiadania na pokładzie środka transportu sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, oprogramowania umożliwiającego rozpowszechnianie muzyki tła, nie stanowi czynności udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115, w sytuacji gdy chodzi o zwykłe dostarczenie urządzeń fizycznych przeznaczonych do umożliwienia lub dokonania udostępniania.
70
Nie ulega wątpliwości, że Trybunał orzekł, iż podmioty prowadzące lokal gastronomiczny, hotel lub zakład uzdrowiskowy dokonują czynności udostępniania, gdy rozmyślnie czynią ze swojej klienteli odbiorców transmisji utworów chronionych, rozprowadzając dobrowolnie sygnał nadawczy za pośrednictwem odbiorników telewizyjnych lub radiowych, które zainstalowały w swoim zakładzie (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE, C‑306/05, EU:C:2006:764, pkt 47; z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in., C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 196; z dnia 27 lutego 2014 r., OSA, C‑351/12, EU:C:2014:110, pkt 26). Podobnie podmiot prowadzący ośrodek rehabilitacyjny, który rozmyślnie czyni ze swoich pacjentów odbiorców transmisji utworów chronionych za pomocą odbiorników telewizyjnych zainstalowanych w szeregu miejsc w tym zakładzie, dokonuje czynności udostępniania (wyrok z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training, C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 55, 56).
71
Zwykłego zainstalowania sprzętu nagłaśniającego w środku transportu nie można jednak utożsamiać z czynnościami, w ramach których usługodawcy rozmyślnie przekazują chronione utwory swoim klientom, poprzez rozprowadzanie sygnału za pomocą zainstalowanych przez nich w swoim zakładzie odbiorników, umożliwiających dostęp do takich utworów.
72
Zważywszy, że zainstalowanie na pokładzie środka transportu sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, oprogramowania umożliwiającego rozpowszechnianie muzyki tła, nie stanowi „czynności udostępniania”, nie zachodzi potrzeba rozważania kwestii, czy nastąpiło jakiekolwiek publiczne udostępnienie w rozumieniu orzecznictwa.
73
W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytania drugie i trzecie w sprawie C‑775/21 oraz na pytanie pierwsze w sprawie C‑826/21 winna brzmieć: art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że zainstalowanie na pokładzie środka transportu sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, oprogramowania umożliwiającego rozpowszechnianie muzyki tła nie stanowi publicznego udostępniania w rozumieniu tych przepisów.
W przedmiocie pytania drugiego w sprawie C‑826/21
74
Mając na względzie rozważania zawarte w pkt 60 niniejszego wyroku, w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, należy stwierdzić, że poprzez swoje pytanie tenże sąd zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sądy krajowe, które ustanawia wzruszalne domniemanie publicznego udostępniania utworów muzycznych oparte na istnieniu systemów nagłośnienia w środkach transportu.
75
Tytułem wstępu należy zauważyć, że rząd rumuński zakwestionował w swoich uwagach na piśmie przesłankę, na której opiera się sąd odsyłający, zgodnie z którą uregulowanie krajowe ustanawia wzruszalne domniemanie publicznego udostępniania utworów muzycznych oparte na istnieniu systemów nagłośnienia w środkach transportu.
76
Należy jednak przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE zadania Trybunału i sądu odsyłającego są wyraźnie odmienne, a wykładnia prawa krajowego należy wyłącznie do tego sądu (wyrok z dnia 17 marca 2022 r., Daimler, C‑232/20, EU:C:2022:196, pkt 91 i przytoczone tam orzecznictwo).
77
A zatem w ramach procedury odesłania prejudycjalnego w kompetencji Trybunału nie leży wypowiadanie się o wykładni przepisów krajowych. Trybunał powinien bowiem uwzględnić, w ramach podziału kompetencji pomiędzy sądami Unii a sądami krajowymi, kontekst faktyczny i prawny, w który wpisują się pytania prejudycjalne, tak jak ów kontekst został określony w postanowieniu odsyłającym (wyrok z dnia 17 marca 2022 r., Daimler, C‑232/20, EU:C:2022:196, pkt 92 i przytoczone tam orzecznictwo).
78
W tym względzie z motywów 1, 6 i 7 dyrektywy 2001/29 wynika, że celem tej dyrektywy jest w szczególności zaradzenie różnicom w zakresie ustawodawstwa i niepewności prawa w odniesieniu do ochrony praw autorskich, która to niepewność może utrudnić sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego i prawidłowy rozwój społeczeństwa informacyjnego w Europie, oraz unikanie niezgodnych reakcji krajowych na rozwój technologiczny. Ponadto w motywach tych stwierdzono, że brak harmonizacji na szczeblu Unii mógłby pociągnąć za sobą powstanie istotnych różnic, prowadzących do fragmentacji rynku wewnętrznego i niespójności natury legislacyjnej. W dodatku zgodnie z tymi samymi motywami znaczne różnice prawne i niepewności w odniesieniu do ochrony prawnej mogą ograniczyć uzyskanie korzyści dla nowych produktów i usług chronionych przez prawo autorskie i prawa pokrewne.
79
Tymczasem, jak orzekł już Trybunał, przyznanie, że państwo członkowskie może udzielić podmiotowi prawa autorskiego szerszej ochrony w drodze ustanowienia przepisu przewidującego, że pojęcie publicznego udostępniania obejmuje większy zakres działań niż zakres przewidziany w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, prowadziłoby do stworzenia różnic prawnych i w związku z tym, dla osób trzecich, do niepewności prawa (wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 34).
80
Wynika stąd, że art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie mogło przyznać podmiotom prawa autorskiego szerszą ochronę w drodze ustanowienia przepisu przewidującego, że pojęcie publicznego udostępniania obejmuje szerszy zakres działań niż działania wymienione w tym przepisie (wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 41).
81
Taka wykładnia znajduje w świetle przytoczonego w pkt 65 niniejszego wyroku orzecznictwa zastosowanie w drodze analogii do pojęcia „publicznego udostępniania” w rozumieniu dyrektywy 2006/115.
82
W niniejszym wypadku z odpowiedzi na pytanie pierwsze w sprawie C‑826/21 wynika, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że zainstalowanie na pokładzie środka transportu sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, oprogramowania umożliwiającego rozpowszechnianie muzyki tła z korzyścią dla podróżnych, którzy korzystają z niej niezależnie od swojej woli, nie stanowi „publicznego udostępniania” w rozumieniu tego przepisu.
83
Przepis ten stoi w konsekwencji na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które ustanawia wzruszalne domniemanie publicznego udostępniania oparte na istnieniu takich systemów nagłośnienia. Takie uregulowanie może bowiem z naruszeniem wspomnianego przepisu doprowadzić do nałożenia obowiązku zapłaty wynagrodzenia za zwykłe zainstalowanie systemów nagłośnienia, nawet w przypadku braku dokonania jakiejkolwiek czynności udostępniania publicznego.
84
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie winna brzmieć: art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sądy krajowe, które ustanawia wzruszalne domniemanie publicznego udostępniania utworów muzycznych oparte na istnieniu systemów nagłośnienia w środkach transportu.
W przedmiocie kosztów
85
Dla stron w postępowaniach głównych niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniach głównych, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy interpretować w ten sposób, że rozpowszechnianie w środku transportu pasażerskiego utworu muzycznego jako muzyki tła stanowi publiczne udostępnianie w rozumieniu tego przepisu.
2)
Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że zainstalowanie na pokładzie środka transportu sprzętu nagłaśniającego i, w danym wypadku, oprogramowania umożliwiającego rozpowszechnianie muzyki tła nie stanowi publicznego udostępniania w rozumieniu tych przepisów.
3)
Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sądy krajowe, które ustanawia wzruszalne domniemanie publicznego udostępniania utworów muzycznych oparte na istnieniu systemów nagłośnienia w środkach transportu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: rumuński.