62013CJ0664_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-Kawża C‑664/13,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Administratīvā apgabaltiesa (il-Latvja), permezz ta’ deċiżjoni tal-5 ta’ Diċembru 2013, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-13 ta’ Diċembru 2013, fil-proċedura
VAS “Ceļu satiksmes drošības direkcija”,
Latvijas Republikas Satiksmes ministrija
vs
Kaspars Nīmanis,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn T. von Danwitz, President tal-Awla, C. Vajda, A. Rosas (Relatur), E. Juhász u D. Šváby, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: E. Sharpston,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għall-Gvern Latvjan, minn I. Kalniņš u L. Skolmeistare, bħala aġenti,
– għall-Gvern Estonjan, minn N. Grünberg, bħala aġent,
– għall-Kummissjoni Ewropea, minn N. Yerrell u E. Kalniņš, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Diċembru 2006, dwar il-Liċenzji tas-Sewqan (ĠU L 403, p. 18, bir-rettifika ĠU 2009, L 19, p. 67).
2. Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn VAS “Ceļu satiksmes drošības direkcija” (Dipartiment tas-Sigurtà fit-Toroq, iktar ’il quddiem is-“CSDD”) flimkien mal-Latvijas Republikas Satiksmes ministrija (Ministeru tat-Trasport tar-Repubblika tal-Latvja) u K. Nīmanis dwar rifjut ta’ tiġdid tal-liċenzja tas-sewqan tal-persuna kkonċernata.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3. Skont il-premessa 2 tad-Direttiva 2006/126:
“Ir-regoli dwar il-liċenzji tas-sewqan huma essenzjali fl-implementazzjoni tal-politika tat-trasport komuni, jikkontribwixxu għat-titjib tas-sigurtà fit-toroq, u jiffaċilitaw il-moviment liberu ta’ persuni li jkunu sejrin jagħmlu r-residenza tagħhom fi Stat Membru differenti minn dak fejn tkun inħarġet il-liċenzja [...]”
4. Skont il-premessa 8 ta’ din id-direttiva, għall-finijiet tas-sigurtà fit-toroq, għandhom jiġu stabbiliti r-rekwiżiti minimi għall-ħruġ ta’ liċenzja tas-sewqan.
5. Il-premessa 15 tal-imsemmija direttiva tipprovdi:
“Għall-finijiet tas-sigurtà fit-toroq, l-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu japplikaw id-dispożizzjonijiet nazzjonali tagħhom fir-rigward ta’ l-irtirar, tas-sospensjoni, tat-tiġdid tal-kanċellazzjoni ta’ liċenzji tas-sewqan lid-detenturi kollha ta’ liċenzja li jkunu kisbu r-residenza normali fit-territorju tagħhom.”
6. Skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2006/126, “[i]l-liċenzji tas-sewqan maħruġa mill-Istati Membri għandhom jingħataw rikonoxximent reċiproku”.
7. L-Artikolu 7 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“1. Il-liċenzji tas-sewqan għandhom jinħarġu biss lil dawk l-applikanti:
(a) li jkunu għaddew minn test ta’ ħila u ta’ komportament u minn test teoriku u li jissodisfaw l-istandards mediċi, skond il-dispożizzjonijiet ta’ l-Annessi II u III;
[...]
(e) li jkollhom ir-residenza normali tagħhom fit-territorju ta’ l-Istat Membru li joħroġ il-liċenzja, jew li jkunu jistgħu jipproduċu prova li kienu ilhom jistudjaw hemmhekk għal mill-inqas sitt xhur.
[...]
3. It-tiġdid tal-liċenzji tas-sewqan meta tiskadi l-validità amministrattiva tagħhom għandu jkun suġġett għal dawn li ġejjin:
[...]
(b) residenza normali fit-territorju ta’ l-Istat Membru li ħareġ il-liċenzja, jew prova li l-applikanti kienu qegħdin jistudjaw hemmhekk għal mill-inqas sitt xhur.
[...]
5. [...] Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 2, Stat Membru li joħroġ liċenzja għandu japplika d-diliġenza dovuta sabiex jiżgura li l-persuna tissodisfa r-rekwiżiti stabbiliti fil-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu u għandu japplika d-dispożizzjonijiet nazzjonali tiegħu dwar il-kanċellament jew l-irtirar tad-dritt tas-sewqan jekk jiġi stabbilit li liċenzja ġiet maħruġa mingħajr ma ġew sodisfatti r-rekwiżiti.”
8. L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126 jipprevedi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, ‘residenza normali’ tfisser il-post fejn persuna tgħix normalment, jiġifieri għall-inqas għal 185 jum f’kull sena kalendarja, minħabba rabtiet personali u ta’ xogħol, jew, fil-każ ta’ persuna li ma jkollhiex rabtiet ta’ xogħol, minħabba r-rabtiet personali li juru rabtiet mill-qrib bejn dik il-persuna u l-post fejn tgħix.
Madankollu, ir-residenza normali ta’ persuna li r-rabtiet tax-xogħol tagħha jkunu f’post differenti minn dak tar-rabtiet personali tagħha u li minħabba dan tgħix f’postijiet differenti li jinsabu f’żewġ Stati Membri jew aktar għandha titqies bħala l-post tar-rabtiet personali tagħha, sakemm din il-persuna regolarment terġa’ lura lejh. Din il-kondizzjoni ta’ l-aħħar ma għandhiex għalfejn tiġi sodisfatta jekk il-persuna tkun tgħix fi Stat Membru sabiex twettaq xogħol ta’ tul definit. L-attendenza f’università jew fi skola ma għandhiex timplika t-trasferiment tar-residenza normali.”
Id-dritt Latvjan
9. Il-punt 1 tal-Artikolu 22(1) tal-Liġi dwar it-traffiku fit-toroq (Ceļu satiksmes likums), fir-redazzjoni tagħha fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 2013, tipprevedi li d-dritt tas-sewqan tal-vetturi u l-liċenzja tas-sewqan jistgħu jingħataw lil persuna li tkun laħqet l-età stabbilita mil-liġi u li r-residenza normali tagħha tkun tinsab fil-Latvja jew li tista’ tipproduċi prova li hija studjat fil-Latvja matul is-sitt xhur preċedenti.
10. Din id-dispożizzjoni tipprovdi:
“[...] Fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ir-residenza normali ta’ persuna tkun tinsab fil-Latvja jekk tiġi sodisfatta waħda mill-kundizzjonijiet li ġejjin:
a) minħabba rabtiet personali (li jirrilevaw rabtiet bejn il-persuna inkwistjoni u l-Latvja) u professjonali, il-post ta’ residenza tal-persuna u d-domiċilju ddikjarat matul mill-inqas 185 jum għal kull sena kalendarja jinsabu fil-Latvja;
b) il-persuna ma għandhiex rabtiet professjonali, iżda minħabba rabtiet personali (li jirrilevaw rabtiet mill-qrib bejn il-persuna inkwistjoni u l-Latvja), il-post ta’ residenza tal-persuna u d-domiċilju ddikjarat jinsabu fil-Latvja;
c) il-persuna tirrisjedi barra mill-pajjiż għal raġunijiet professjonali, iżda, minħabba rabtiet personali (li jirrilevaw rabtiet mill-qrib bejn il-persuna inkwistjoni u l-Latvja), tirritorna u tirrisjedi regolarment fil-Latvja u għandha d-domiċilju ddikjarat tagħha fil-Latvja;
d) id-domiċilju ddikjarat tal-persuna jinsab fil-Latvja, iżda r-residenza tagħha tinsab barra mill-pajjiż minħabba l-istudji tagħha.”
11. Konformement mal-Artikolu 1 tal-Liġi dwar id-dikjarazzjoni tad-domiċilju (Dzīvesvietas deklarēšanas likums), l-għan tagħha huwa li tiżgura l-aċċessibbiltà ta’ kull persuna għall-finijiet tar-relazzjonijiet legali tagħha mal-Istat u mal-entitajiet lokali.
12. L-Artikolu 2 ta’ din il-liġi jipprovdi li din tistabbilixxi l-obbligu, għall-persuni, li jiddikjaraw id-domiċilju tagħhom u jipprovdi l-ambitu tad-data li għandha tiġi ddikjarata kif ukoll il-proċedura ta’ reġistrazzjoni. Konformement ma’ dan l-artikolu, l-imsemmija liġi tapplika għall-persuni li għandhom id-domiċilju tagħhom fil-Latvja. Barra minn hekk, id-dikjarazzjoni ta’ domiċilju fiha nfisha ma tagħtix lok għal obbligi tad-dritt ċivili.
13. Skont l-Artikolu 3 tal-istess liġi, id-domiċilju huwa kull post (b’indirizz) marbut ma’ proprjetà immobbli, magħżul liberament mill-persuna, li fih tkun stabbilixxiet ruħha bl-intenzjoni espliċita jew impliċita li tgħix hemmhekk, li fih hija tirrisjedi legalment, u li din il-persuna tirrikonoxxi bħala l-post fejn hija tkun aċċessibbli għall-finijiet tar-relazzjonijiet legali tagħha mal-Istat u l-entitajiet lokali. Barra minn hekk, dan l-artikolu jipprevedi li persuna tkun legalment stabbilita fi proprjetà immobbli partikolari jekk tkun sid il-proprjetà, jekk tkun ikkonkludiet kuntratt ta’ kera li jirrigwarda l-imsemmija proprjetà, kemm jekk kuntratt residenzjali kif ukoll jekk kuntratt kummerċjali, jew jekk tkun kisbet id-dritt għall-użu tal-istess proprjetà permezz ta’ żwieġ, parentela, affinità jew bis-saħħa ta’ bażi legali jew kuntrattwali oħra.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
14. Liċenzja tas-sewqan inħarġet f’isem K. Nīmanis, fil-Latvja, fit-13 ta’ Diċembru 2000, meta d-domiċilju ddikjarat tal-persuna kkonċernata kien jinsab f’dan l-Istat Membru. It-terminu ta’ validità ta’ din il-liċenzja kien ġie stabbilit għal 10 snin, konformement mar-regoli stabbiliti mil-leġiżlazzjoni Latvjana.
15. Skont id-data fir-reġistru tal-popolazzjoni, mix-xahar ta’ Frar 2002, K. Nīmanis ma kellux iktar id-domiċilju ddikjarat fil-Latvja. Il-persuna kkonċernata tqis madankollu li hija fid-dritt li tikseb it-tiġdid tal-liċenzja tagħha tas-sewqan f’dan l-Istat Membru, minħabba li għandha r-residenza normali tagħha f’dan tal-aħħar.
16. Bil-għan li jikseb dan it-tiġdid, K. Nīmanis indirizza ruħu lis-CSDD, li kkonstata li, matul l-eżaminazzjoni tad-data fl-imsemmi reġistru, K. Nīmanis ma kellux domiċilju ddikjarat fil-Latvja.
17. Fit-30 ta’ Diċembru 2010, is-CSDD adotta deċiżjoni ta’ rifjut li jiġi pprovdut servizz minħabba li, sabiex jikseb dan is-servizz, K. Nīmanis kellu jirrisjedi għal iktar minn 185 jum fil-Latvja u jiddikjara d-domiċilju tiegħu konformement mal-proċedura prevista mil-leġiżlazzjoni Latvjana.
18. Wara li eżamina l-kontestazzjoni ppreżentata minn K. Nīmanis, il-Latvijas Republikas Satiksmes ministrija qies, permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ Frar 2011, li din id-deċiżjoni tas-CSDD kienet konformi mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 22 tal-liġi fuq it-traffiku fit-toroq.
19. K. Nīmanis ippreżenta rikors quddiem l-Administratīvā rajona tiesa (Tribunal Amministrattiv Distrettwali), intiż li jiġi adottat att amministrattiv favorevoli, jiġifieri t-tiġdid tal-liċenzja tas-sewqan tiegħu.
20. Permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ Ġunju 2011, mogħtija mill-Administratīvā apgabaltiesa (Qorti Amministrattiva Reġjonali), ġew adottati miżuri provviżorji li obbligaw lis-CSDD iġġedded il-liċenzja tas-sewqan ta’ K. Nīmanis.
21. Permezz ta’ deċiżjoni tat-3 ta’ April 2012, l-Administratīvā rajona tiesa rrikonoxxa li, konformement mal-leġiżlazzjoni fis-seħħ, is-CSDD ma kinitx awtorizzata tinvoka rekwiżit relatat mad-domiċilju ddikjarat, peress li, fid-data tar-rifjut tat-tiġdid tal-liċenzja tas-sewqan ta’ K. Nīmanis, il-leġiżlazzjoni Latvjana ma kinitx tipprevedi speċifikament li kien neċessarju li l-persuna kkonċernata jkollha domiċilju ddikjarat fil-Latvja sabiex tikseb it-tiġdid tal-liċenzja tas-sewqan tagħha f’dan l-Istat Membru.
22. Din il-qorti b’hekk qieset bħala infondata d-deċiżjoni tal-Latvijas Republikas Satiksmes ministrija, li tipprovdi li huwa biss id-domiċilju ddikjarat li seta’ jikkostitwixxi l-prova li l-persuna kkonċernata għandha r-residenza normali tagħha fil-Latvja jew tirrisjedi f’dan l-Istat Membru matul iktar minn 185 jum għal kull sena kalendarja. Dawn il-fatti jistgħu wkoll jiġu pprovati permezz ta’ provi oħra u mhux biss permezz ta’ informazzjoni fir-reġistru tal-popolazzjoni fir-rigward tad-domiċilju ddikjarat tal-persuna kkonċernata.
23. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li l-Administratīvā rajona tiesa b’ebda mod ma kkonstata li, f’dan il-każ, in-nazzjonalità ta’ K. Nīmanis kienet ikkontestata u lanqas li ġew prodotti provi oħra, li juru li dan tal-aħħar ma kellux ir-residenza normali tiegħu fil-Latvja jew kien jirrisjedi f’dan l-Istat Membru inqas minn 185 jum għal kull sena kalendarja.
24. Is-CSDD appellat mid-deċiżjoni tal-Administratīvā rajona tiesa quddiem il-qorti tar-rinviju billi invokat, b’mod partikolari, l-argumenti li ġejjin.
25. Id-Direttiva 2006/126 tipprevedi leġiżlazzjoni applikabbli għat-territorju kollu tal-Istati Membri tal-Unjoni, bil-għan li tiġi stabbilita proċedura unika u kriterji uniformi għall-finijiet tal-għoti tal-liċenzja tas-sewqan, kif ukoll sabiex jiġi żgurat, minn naħa, li ma jkunx hemm abbuż tal-possibbiltà li tinkiseb liċenzja tas-sewqan fi Stat Membru ieħor jekk, minħabba ċerti ċirkustanzi, ma huwiex possibbli li din tal-aħħar tinkiseb fl-Istat Membru tar-residenza u, min-naħa l-oħra, li l-post tad-domiċilju jikkostitwixxi biss wieħed mill-kriterji stabbiliti għall-ħruġ ta’ liċenzja tas-sewqan. Is-CSDD iżżid li, fil-każ li K. Nīmanis jixtieq jikseb it-tiġdid tal-liċenzja tiegħu tas-sewqan fi Stat Membru ieħor għajr ir-Repubblika tal-Latvja, dan il-kriterju wkoll jiġi vverifikat f’dan l-Istat Membru. Għall-finijiet tal-ħruġ ta’ liċenzja tas-sewqan lil ċittadini ta’ Stat Membru ieħor, is-CSDD tapplika wkoll il-kriterji stabbiliti mil-Liġi dwar it-traffiku fit-toroq u d-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni tagħha adottati mill-Kunsill tal-Ministri. Għaldaqstant, fis-sitwazzjoni fejn il-persuna kkonċernata ma ddikjaratx li għandha d-domiċilju tagħha fil-Latvja u jekk ma hemm ebda informazzjoni dwar dan is-suġġett fir-reġistru tal-popolazzjoni, il-ħruġ tal-liċenzja tas-sewqan jiġi rrifjutat.
26. Barra minn hekk, id-dikjarazzjoni ta’ domiċilju ma hijiex sempliċi formalità fid-dawl tal-fatt li hija wkoll essenzjali għal kwistjonijiet oħra.
27. Il-Latvijas Republikas Satiksmes ministrija assoċja ruħu mas-CSDD fil-kuntest tal-appell ippreżentat kontra d-deċiżjoni tal-Administratīvā rajona tiesa.
28. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, konformement mal-ġurisprudenza tal-qrati Latvjani, sabiex tiġi evalwata talba intiża sabiex jiġi adottat att amministrattiv favorevoli, il-qorti għandha teżamina jekk, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża li hija adita biha, ir-rikorrent għandux dritt jikseb il-ħruġ ta’ dan l-att. Barra minn hekk, il-kawża għandha, skont din il-qorti, tiġi evalwata konformement maċ-ċirkustanzi fattwali u legali kkonstatati fil-mument tal-eżaminazzjoni tagħha. Il-qorti ma tistax tieħu deċiżjoni fis-sens li timponi obbligu fuq l-awtoritajiet skont dispożizzjonijiet leġiżlattivi li ma humiex iktar fis-seħħ.
29. Sabiex tagħti deċiżjoni fuq talba intiża li jiġi adottat att amministrattiv favorevoli, jiġifieri, f’dan il-każ, it-tiġdid ta’ liċenzja tas-sewqan, il-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni, konformement ma’ din il-ġurisprudenza, il-qafas leġiżlattiv fis-seħħ fid-data tal-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni.
30. Il-qorti tar-rinviju tikkonstata li l-leġiżlazzjoni li tidher fl-Artikolu 22 tal-Liġi dwar it-traffiku fit-toroq, li tipprovdi kundizzjoni li tgħid li, sabiex jinkiseb il-ħruġ ta’ liċenzja tas-sewqan, huwa neċessarju li wieħed ikollu d-domiċilju ddikjarat fil-Latvja, ġiet adottata wara traspożizzjoni, fid-dritt Latvjan, tad-Direttiva 2006/126.
31. Sabiex tinqata’ l-kawża prinċipali, għandu jiġi ddeterminat jekk l-informazzjoni fir-reġistru tal-popolazzjoni dwar id-domiċilju ddikjarat fit-territorju Latvjan tikkostitwixxix l-unika mezz li bih K. Nīmanis jista’ jipproduċi prova li għandu r-residenza normali tiegħu fil-Latvja, bil-għan li jikseb it-tiġdid tal-liċenzja tiegħu tas-sewqan.
32. Skont il-qorti tar-rinviju, l-għan tad-dikjarazzjoni ta’ domiċilju prevista mid-dritt Latvjan huwa dak li jiġi żgurat li l-persuni kollha jkunu aċċessibbli fil-kuntest tar-relazzjonijiet tagħhom mal-Istat. L-assenza ta’ domiċilju ddikjarat ma tfissirx, fiha nfisha, li l-persuna kkonċernata ma tirrisjedix fil-Latvja.
33. Barra minn hekk, din il-qorti tenfasizza li, jekk persuna jkollha r-residenza normali tagħha fil-Latvja, mingħajr madankollu ma jkollha d-domiċilju ddikjarat f’dan l-Istat Membru, din il-persuna lanqas ma hija intitolata, minħabba r-residenza normali tagħha fl-imsemmi Stat Membru, tikseb liċenzja tas-sewqan fi Stat Membru ieħor, peress li ma tissodisfax il-kundizzjoni dwar ir-residenza normali f’dan l-Istat Membru ieħor, prevista mid-Direttiva 2006/126.
34. Peress li kellha dubji dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni Latvjana mal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126 kif ukoll mal-għanijiet segwiti minn din tal-aħħar, kif inhuma ddefiniti fil-premessa 2 tagħha, jiġifieri t-titjib tas-sigurtà fit-toroq, u l-faċilitazzjoni tal-moviment liberu ta’ persuni li jittrasferixxu r-residenza tagħhom lejn Stat Membru differenti minn dak fejn tkun inħarġet il-liċenzja, l-Administratīvā apgabaltiesa ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126/KE moqri flimkien mal-ewwel sentenza tat-tieni premessa ta’ din id-direttiva, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-uniku mezz sabiex jiġi ppruvat li persuna għandha r-residenza normali tagħha f’dan l-Istat (il-Latvja) huwa d-domiċilju ddikjarat ta’ din il-persuna? B’‘domiċilju ddikjarat’, għandu jinftiehem l-obbligu tal-persuna, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, li tirreġistra ruħha f’reġistru nazzjonali sabiex tinforma li hija tista’ tiġi kkuntattjata fl-indirizz iddikjarat għall-finijiet tar-relazzjonijiet ġuridiċi tagħha mal-Istat u l-entitajiet lokali?”
Fuq id-domanda preliminari
35. Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126/KE għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprovdi li l-uniku mezz li għandha persuna li titlob il-ħruġ jew it-tiġdid ta’ liċenzja tas-sewqan f’dan l-Istat Membru, sabiex jiġi pprovat li hija tissodisfa r-rekwiżit ta’ “residenza normali”, fis-sens tal-Artikolu 12, fit-territorju tal-imsemmi Stat Membru, previst fl-Artikolu 7(1)(e) u (b) ta’ din id-direttiva (iktar ’il quddiem il-“kundizzjoni ta’ residenza normali”), huwa dak li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ domiċilju ddikjarat fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat.
36. Preliminarjament, għandu jiġi kkonstatat li l-osservanza tal-kundizzjoni ta’ residenza normali tikkostitwixxi fattur essenzjali tas-sistema stabbilita minn din id-direttiva, li l-qofol tagħha huwa l-prinċipju tagħha ta’ rikonoxximent reċiproku tal-liċenzji tas-sewqan (ara f’dan is-sens, is-sentenza Hofmann, C‑419/10, EU:C:2012:240, punt 78 u l-ġurisprudenza ċċitata).
37. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li l-kundizzjoni ta’ residenza normali tikkontribwixxi, partikolarment, sabiex jiġi miġġieled it-“turiżmu tal-liċenzji tas-sewqan” fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni sħiħa tal-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri dwar il-ħruġ tal-liċenzji tas-sewqan u li din il-kundizzjoni hija indispensabbli għall-kontroll tal-osservanza tal-kundizzjoni tal-kapaċità tas-sewqan (ara, fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ residenza normali prevista fl-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 91/439/KEE, tad-29 ta’ Lulju 1991, dwar il-liċenzji tas-sewqan (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 1, p. 317), is-sentenzi Wiedemann u Funk, C‑329/06 u C‑343/06, EU:C:2008:366, punt 69; Zerche et, C‑334/06 sa C‑336/06, EU:C:2008:367, punt 66; u Grasser, C‑184/10, EU:C:2011:324, punt 27).
38. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, f’ċerti każijiet, in-nuqqas ta’ osservanza tal-kundizzjoni ta’ residenza normali jista’, fih innifsu, jiġġustifika r-rifjut minn Stat Membru li jirrikonoxxi l-liċenzja tas-sewqan maħruġa minn Stat Membru ieħor [ara, fir-rigward tal-kundizzjoni ta’ residenza normali prevista fl-Artikolu 7(1)(b) tad-Direttiva 91/439, is-sentenzi Apelt, C‑224/10, EU:C:2011:655, punt 34, u Akyüz, C‑467/10, EU:C:2012:112, punt 61].
39. Huwa biss l-Istat Membru tal-ħruġ tal-liċenzja tas-sewqan li għandu l-ġurisdizzjoni jivverifika l-osservanza tal-kundizzjoni ta’ residenza normali (ara, f’dan is-sens, id-digriet Wierer, C‑445/08, EU:C:2009:443, punt 55). Din ir-regola tapplika wkoll fir-rigward ta’ Stat Membru li fih id-detentur ta’ liċenzja jitlob it-tiġdid tagħha.
40. Konsegwentement, huwa importanti li l-awtoritajiet responsabbli għall-ħruġ u għat-tiġdid tal-liċenzji tas-sewqan fi Stat Membru jistgħu jiżguraw b’mod affidabbli li l-applikant effettivament jissodisfa l-kundizzjoni ta’ residenza normali.
41. It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 7(5) tad-Direttiva 2006/126 jipprovdi, f’dan il-kuntest, li l-Istat Membru li joħroġ liċenzja tas-sewqan għandu japplika d-diliġenza dovuta sabiex jiżgura li l-persuna kkonċernata tissodisfa l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva, li waħda minnhom hija l-kundizzjoni ta’ residenza normali.
42. Madankollu, għalkemm l-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126 jiddefinixxi l-kriterji li jippermettu li jiġi stabbilit dak li għandu jinftiehem b’“residenza normali”, għall-finijiet tal-applikazzjoni ta’ din id-direttiva, għandu jiġi kkonstatat li din tal-aħħar, madankollu, ma tinkludi ebda dispożizzjoni li tippreċiża l-modalitajiet ta’ prova tal-eżistenza ta’ din ir-residenza quddiem l-awtoritajiet responsabbli għall-ħruġ u għat-tiġdid tal-liċenzji tas-sewqan.
43. Għalkemm huwa minnu, minn naħa, li l-modalitajiet ta’ prova tal-osservanza tar-rekwiżit ta’ residenza normali quddiem l-awtoritajiet responsabbli għall-ħruġ u għat-tiġdid tal-liċenzji tas-sewqan jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Istati Membri u, min-naħa l-oħra, li d-Direttiva 2006/126 tistabbilixxi biss, kif jirriżulta mill-premessa 8 tagħha, ir-rekwiżiti minimi għall-ħruġ ta’ liċenzja tas-sewqan mill-Istati Membri, madankollu, mill-Artikolu 12 ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-Artikolu 7(1)(e) u (3)(b) tagħha, jirriżulta li r-riżultat li għandu jintlaħaq mill-Istati Membri, konformement ma’ dawn id-dispożizzjonijiet, huwa dak tad-determinazzjoni dwar jekk il-kriterji li jippermettu li jiġi stabbilit li persuna għandha r-residenza normali tagħha fit-territorju tagħhom, indikati fl-imsemmi Artikolu 12, humiex sodisfatti, bl-għan li jiġi vverifikat jekk din il-persuna tissodisfax ir-rekwiżit ta’ residenza normali.
44. Għalhekk, il-modalitajiet ta’ prova tal-osservanza tar-rekwiżit ta’ residenza normali ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jippermetti lill-awtoritajiet kompetenti tal-Istat Membru għall-ħruġ u għat-tiġdid tal-liċenzji tas-sewqan jiżguraw li l-persuna kkonċernata tosserva dan ir-rekwiżit fid-dawl tal-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126.
45. Għal dan il-għan, il-fatt li Stat Membru jissuġġetta l-ħruġ u t-tiġdid ta’ liċenzja tas-sewqan għall-obbligu li persuna jkollha domiċilju ddikjarat fit-territorju tiegħu jidher li jikkostitwixxi mezz xieraq, ta’ natura li jiffaċilita l-verifika, mill-awtoritajiet kompetenti, tal-osservanza tar-rekwiżit ta’ residenza normali.
46. Madankollu, l-obbligu assolut li wieħed ikollu domiċilju ddikjarat fit-territorju ta’ Stat Membru, u għaldaqstant ir-rifjut lill-applikant għal liċenzja tas-sewqan li jirrikorri għall-mezzi oħra ta’ prova li jistabbilixxu li huwa jissodisfa l-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126, imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jippermettu lill-awtoritajiet kompetenti jiżguraw li l-persuna kkonċernata tosserva r-rekwiżit ta’ residenza normali.
47. Fil-fatt, l-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126 jipprevedi, fir-rigward tar-rekwiżit ta’ residenza normali, sett ta’ kriterji oġġettivi li jippermettu li jiġi stabbilit jekk l-applikant għandux ir-residenza normali tiegħu fl-imsemmi territorju.
48. Huwa possibbli li applikant jissodisfa dawn il-kriterji li jippermettu li jiġi stabbilit li għandu r-residenza normali tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru, mingħajr madankollu ma jkollu domiċilju ddikjarat f’dan l-Istat Membru, li jidher li huwa l-każ ta’ K. Nīmanis. F’dawn iċ-ċirkustanzi, dan l-applikant jista’, u saħansitra għandu, jiġi rrifjutat il-ħruġ ta’ liċenzja tas-sewqan fi Stati Membri oħra fuq il-bażi tar-rekwiżit ta’ residenza normali, sa fejn ma għandux ir-residenza normali tiegħu, fis-sens tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126, fit-territorju ta’ dawn tal-aħħar.
49. Għaldaqstant, il-persuna kkonċernata tista’ tiċċaħħad mill-possibbiltà li tikseb liċenzja tas-sewqan fl-Unjoni, anki jekk ikollha r-residenza normali tagħha, fis-sens tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126, fit-territorju ta’ Stat Membru.
50. Barra minn hekk, leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li bis-saħħa tagħha, l-uniku mezz li jkollu applikant għal liċenzja tas-sewqan, sabiex jipproduċi prova lill-awtoritajiet kompetenti li huwa jissodisfa r-rekwiżit ta’ residenza normali, ikun dak li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ dikjarazzjoni ta’ domiċilju tal-persuna kkonċernata fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru, hija ta’ natura esklużiva wisq. Fil-fatt, din il-leġiżlazzjoni tiffavorixxi fattur li ma jirriflettix il-kriterji kollha stabbiliti fl-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126, sa fejn hija teskludi kull fattur ieħor li jirrifletti s-sitwazzjonijiet imsemmija f’dan l-artikolu.
51. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula, għandha tkun li l-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126/KE għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, bis-saħħa tagħha, l-uniku mezz li jkollha persuna li titlob il-ħruġ jew it-tiġdid ta’ liċenzja tas-sewqan f’dan l-Istat Membru, sabiex tipprova li hija tissodisfa r-rekwiżit ta’ “residenza normali” fis-sens tal-Artikolu 12, fit-territorju tal-imsemmi Stat Membru, previst fl-Artikolu 7(1)(e) u (3)(b) ta’ din id-direttiva, huwa dak li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ domiċilju ddikjarat fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat.
Fuq l-ispejjeż
52. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2006/126/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Diċembru 2006, dwar il-Liċenzji tas-Sewqan, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, bis-saħħa tagħha, l-uniku mezz li jkollha persuna li titlob il-ħruġ jew it-tiġdid ta’ liċenzja tas-sewqan f’dan l-Istat Membru, sabiex tipprova li hija tissodisfa r-rekwiżit ta’ “residenza normali”, fis-sens tal-Artikolu 12, fit-territorju tal-imsemmi Stat Membru, previst fl-Artikolu 7(1)(e) u (3)(b) ta’ din id-direttiva, huwa dak li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ domiċilju ddikjarat fit-territorju tal-Istat Membru kkonċernat.