62017CC0622
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SAUGMANDSGAARD ØE
ippreżentati fit‑28 ta’ Frar 2019 (
1
)
Kawża C‑622/17
Baltic Media Alliance Ltd.
vs
Lietuvos radijo ir televizijos komisija
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnjus, il-Litwanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Libertà li jiġu pprovduti servizzi – Direttiva 2010/13/UE – Servizzi tal-midja awdjoviżiva – Xandir televiżiv – Artikolu 1(1)(c) u (d) – Kunċetti ta’ ‘responsabbiltà editorjali’ u ta’ ‘fornitur ta’ servizzi tal-midja’ – Stazzjon televiżiv li ġej minn Stat Membru – Artikolu 3(1) u (2) – Libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid – Inċitament għall-mibegħda – Miżuri meħuda mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni – Obbligu temporanju, għall-operaturi li jiddistribwixxu stazzjonijiet televiżivi lill-konsumaturi tal-imsemmi Stat, li jxandru dan l-istazzjon biss f’pakketti bi ħlas – Kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni”
I. Introduzzjoni
1.
Permezz ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, il-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnjus, il-Litwanja) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja żewġ domandi dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2010/13/UE msejħa “Direttiva dwar is-Servizzi tal-Midja Awdjoviżiva” (
2
).
2.
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Baltic Media Alliance Ltd. (iktar ’il quddiem “BMA”) u l-Lietuvos radijo ir televizijos komisija (il-Kummissjoni Litwana tar-Radju u tat-Televiżjoni, iktar ’il quddiem il-“LRTK”) dwar deċiżjoni ta’ din l-awtorità li timponi l-obbligu temporanju, għall-operaturi li jiddistribwixxu stazzjonijiet televiżivi lill-konsumaturi Litwani, li jxandru l-istazzjon NTV Mir Lithuania biss f’pakketti bi ħlas. Din id-deċiżjoni, li llum ġiet irtirata, kienet ġiet adottata wara li kienet ġiet ikkonstatata informazzjoni li tinċita l-mibegħda bbażata fuq in-nazzjonalità fi programm ta’ dan l-istazzjon.
3.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk id-deċiżjoni inkwistjoni hijiex kompatibbli mal-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13. Skont din id-dispożizzjoni, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni ta’ xandira televiżiva li ġejja minn Stat Membru ieħor jista’ jirrestrinġi, għal raġuni bħall-inċitament għall-mibegħda, it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ din ix-xandira biss meta ċertu kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti. Issa, il-leġiżlatur Litwan ittraspona din id-dispożizzjoni fis-sens li l-LRTK ma għandhiex għalfejn tapplika dawn il-kundizzjonijiet meta tiġi biex timponi l-obbligu li stazzjon partikolari jixxandar biss f’pakketti bi ħlas. Għaldaqstant, dawn il-kundizzjonijiet ma kinux ġew osservati mil-LRTK fil-kawża prinċipali.
4.
F’dawn il-konklużjonijiet, ser nispjega r-raġunijiet għalfejn, fil-fehma tiegħi, tali miżura nazzjonali, peress li tirrigwarda l-modalitajiet ta’ distribuzzjoni ta’ stazzjon televiżiv u ma għandhiex bħala effett li tirrestrinġi r-riċezzjoni tiegħu jew it-trażmissjoni mill-ġdid tiegħu fil-veru sens tal-kelma, ma taqax taħt l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13.
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-Direttiva 2010/13
5.
L-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 jipprovdi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw il-libertà tar-riċezzjoni u m’għandhomx jirrestrinġu fit-territorju tagħhom re-trasmissjonijiet ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva minn Stati Membri oħrajn għal raġunijiet li jaqgħu taħt l-oqsma kkoordinati minn din id-Direttiva.
2.   Fir-rigward tax-xandir televiżiv, l-Istati Membri jistgħu, proviżorjament, jidderogaw mill-paragrafu 1 jekk il-kondizzjonijiet li ġejjin ikunu sodisfatti:
a)
xandira televiżiva li ġejja minn Stat Membru ieħor tikser b’mod ċar, serju u gravi l-Artikolu 27(1) jew (2) u/jew l-Artikolu 6;
b)
matul it-12-il xahar preċedenti, ix-xandar ikun kiser id-dispożizzjoni(jiet) li ssir riferenza għalih(om) f’punt (a) mill-inqas f’żewġ okkażjonijiet preċedenti;
c)
l-Istat Membru inkwistjoni irid ikun innotifika lix-xandar u lill-Kummissjoni bil-miktub dwar l-allegati vjolazzjonijiet u dwar il-miżuri li jkun bi ħsiebu jieħu jekk jerġa jkun hemm vjolazzjoni oħra bħal dik;
d)
jekk il-konsultazzjonijiet ma l-Istat Membru li jittrasmetti u l-Kummissjoni ma jwasslux għal ftehim amikevoli fi żmien 15-il ġurnata min-notifika provduta f’punt (c), u l-allegata vjolazzjoni tkun għadha tippersisti.
Il-Kummissjoni għandha, fi żmien xahrejn wara n-notifika tal-miżuri meħuda mill-Istat Membru, tieħu deċiżjoni dwar jekk il-miżuri humiex kompatibbli mal-liġi tal-Unjoni. Jekk tiddeċiedi li m’humiex, l-Istat Membru huwa meħtieġ li jtemm il-miżuri inkwistjoni b’urġenza.”
6.
Skont l-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jiżguraw, permezz ta’ miżuri xierqa, li s-servizzi tal-midja awdjoviżiva pprovduti mill-fornituri li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom ma jkun fihom ebda inċitament għall-mibegħda bbażata fuq ir-razza, is-sess, ir-reliġjon jew in-nazzjonalità.
B.
Id-dritt Litwan
7.
L-Artikolu 19(1) tal-Lietuvos Respublikos visuomenės informavimo įstatymas (il-Liġi Litwana dwar l-Informazzjoni lill-Pubbliku) tat‑2 ta’ Lulju 2006 (Valstybės Žinios, 2006‑07‑27, Nru 82‑3254) (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku”), jittrasponi l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2010/13. Fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, din id-dispożizzjoni tipprovdi:
“Huwa pprojbit li tixxandar fil-midja informazzjoni
[…]
3)
li tikkonsisti fil-propaganda tal-gwerra, li tinċita l-gwerra jew il-mibegħda, iż-żebligħ jew id-disprezz, li tinċita d-diskriminazzjoni, il-vjolenza jew ir-ritaljazzjonijiet fiżiċi kontra grupp ta’ persuni jew membru ta’ dan il-grupp minħabba l-età tiegħu, is-sess tiegħu, l-orjentazzjoni sesswali tiegħu, l-etniċità tiegħu, ir-razza tiegħu, in-nazzjonalità tiegħu, iċ-ċittadinanza tiegħu, il-lingwa tiegħu, l-oriġini tiegħu, is-sitwazzjoni soċjali tiegħu, il-konvinzjonijiet tiegħu, it-twemmin tiegħu, l-opinjonijiet tiegħu jew ir-reliġjon tiegħu; […]”
8.
L-Artikolu 33(11) u (12) ta’ din il-liġi, fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“11.   Ix-xandara li jittrażmettu mill-ġdid stazzjonijiet tat-televiżjoni kif ukoll persuni oħra li jipprovdu lill-konsumaturi Litwani servizz ta’ xandir permezz tal-internet ta’ stazzjonijiet jew ta’ programmi tat-televiżjoni li jifformaw pakketti ta’ stazzjonijiet trażmessi mill-ġdid jew imxandra permezz tal-internet, għandhom jikkonformaw mar-regoli adottati mil-[LRTK] dwar il-kompożizzjoni tal-pakketti u jiggarantixxu d-dritt tal-konsumaturi għal informazzjoni imparzjali, għal diversità ta’ opinjonijiet, ta’ kulturi u lingwi, u għal protezzjoni adegwata tal-minuri kontra l-effetti ħżiena tal-informazzjoni pubblika. Matul perijodu ta’ tnax-il xahar wara l-adozzjoni tad-deċiżjoni msemmija fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12), l-istazzjonijiet tat-televiżjoni li fuqhom tkun ixxandret informazzjoni li taqa’ taħt il-projbizzjoni prevista fil-punt 3 tal-Artikolu 19(1) tal-[Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku] jistgħu jiġu trażmessi mill-ġdid jew imxandra fuq l-internet biss f’pakketti bi ħlas, f’liema każ huwa pprojbit li jiġu ssussidjati jew sostnuti dawn il-pakketti jew li jingħataw kwalunkwe vantaġġ u l-prezz tagħhom ma jistax ikun inqas mill-ispejjeż sostnuti mill-fornitur tas-servizz sabiex jakkwista, jittrażmetti mill-ġdid jew ixandar fuq l-internet l-istazzjonijiet li jifformaw dawn il-pakketti.
12.   Meta l-[LRTK] tikkonstata li, fuq stazzjon televiżiv trażmess mill-ġdid jew imxandar fuq l-internet minn Stati Membri tal-Unjoni Ewropea, minn Stati Membri taż-Żona Ekonomika Ewropea u minn Stati Ewropej oħra li rratifikaw il-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar it-Televiżjoni Tul il-Fruntieri jew f’xandiriet ta’ dan l-istazzjon, tkun ġiet ippubblikata, trażmessa u mxerrda informazzjoni li taqa’ taħt il-projbizzjoni ta’ xandir prevista fil-punti 1, 2 u 3 tal-Artikolu 19(1) tal-[Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku]:
(1)
hija għandha tadotta deċiżjoni li abbażi tagħha l-istazzjon inkwistjoni jista’ jixxandar biss f’pakketti bi ħlas u għandha tinforma b’dan lix-xandara tat-televiżjoni u lill-persuni oħrajn li jipprovdu lill-konsumaturi Litwani servizzi ta’ xandir ta’ stazzjonijiet jew ta’ programmi tat-televiżjoni fuq l-internet;
(2)
hija għandha, mingħajr dewmien, tadotta l-miżuri previsti fl-Artikolu 341 ta’ din il-liġi, sabiex jiġi żgurat ix-xandir ta’ stazzjonijiet jew ta’ programmi tat-televiżjoni li huma konformi mar-rekwiżiti ta’ din il-liġi. […]”.
9.
L-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 ġie traspost fl-Artikolu 341(1) u (3) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku. L-Artikolu 341(1) jipprovdi li l-libertà ta’ riċezzjoni tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva li ġejjin, b’mod partikolari, mill-Istati Membri għandha tkun iggarantita fir-Repubblika tal-Litwanja. L-Artikolu 341(3) jipprevedi li din il-libertà tista’ tiġi “sospiża temporanjament” meta jiġu ssodisfatti erba’ kundizzjonijiet li jikkorrispondu għal dawk previsti fl-imsemmi Artikolu 3(2).
III. Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
10.
BMA, kumpannija rreġistrata fir-Renju Unit, hija detentriċi ta’ liċenzja, maħruġa mill-awtorità ta’ dan l-Istat Membru kompetenti fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet, jiġifieri l-Office of Communications (l-Uffiċċju tal-Komunikazzjonijiet, iktar ’il quddiem l-“OFCOM”), għax-xandir tal-istazzjon televiżiv NTV Mir Lithuania.
11.
Fit‑18 ta’ Mejju 2016, il-LRTK adottat, skont l-Artikolu 33(11) u l-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku, deċiżjoni li tobbliga lix-xandara li jittrażmettu mill-ġdid permezz tal-kejbil stazzjonijiet tat-televiżjoni u lill-persuni l-oħra li jipprovdu lill-konsumaturi Litwani servizz ta’ xandir permezz tal-internet ta’ stazzjonijiet bħal dawn sabiex ixandru l-istazzjon NTV Mir Lithuania, matul it-tnax-il xahar wara d-dħul fis-seħħ ta’ din id-deċiżjoni, biss fil-pakketti bi ħlas (jew, fin-nuqqas li joffru pakketti simili, permezz ta’ suppliment fil-prezz li ma jistax jiġi inkluż fil-prezz tal-pakkett bażiku). Din id-deċiżjoni kienet ibbażata fuq il-fatt li programm imxandar fil‑15 ta’ April 2016 fuq l-istazzjon inkwistjoni, intitolat “Ypatingas įvykis. Tyrimas” (“Ġrajja partikolari – Investigazzjoni”), kien jinkludi informazzjoni li tinċita l-mibegħda abbażi tan-nazzjonalità, li hija pprojbita skont il-punt 3 tal-Artikolu 19(1) ta’ din il-liġi.
12.
Fit‑22 ta’ Ġunju 2016, il-LRTK adottat deċiżjoni ġdida li temenda d-deċiżjoni inizjali tagħha. Din l-awtorità neħħiet l-obbligu li l-istazzjon NTV Mir Lithuania jixxandar biss f’pakketti bi ħlas u ddeċidiet li tibda proċedura intiża għas-sospensjoni temporanja ta’ dan l-istazzjon, hekk kif prevista fl-Artikolu 341(3) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku. F’dan il-kuntest, l-imsemmija awtorità nnotifikat lil BMA l-ksur ikkonstatat fid-deċiżjoni inizjali tagħha kif ukoll il-miżuri li hija kellha l-intenzjoni tieħu jekk jerġa’ jseħħ ksur bħal dan. Il-LRTK innotifikat ukoll lill-OFCOM il-ksur inkwistjoni.
13.
Fl-istess jum, BMA ressqet quddiem il-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnjus) talba intiża għall-annullament tad-deċiżjoni tal-LRTK tat‑18 ta’ Mejju 2016. F’dan il-kuntest, BMA sostniet, inter alia, li din id-deċiżjoni kienet ġiet adottata bi ksur tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13. Skont din il-kumpannija, id-deċiżjoni kontenzjuża kienet tirrestrinġi t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ stazzjon televiżiv li ġej minn Stat Membru. Ir-raġunijiet li jiġġustifikaw din ir-restrizzjoni u l-proċedura segwita għall-adozzjoni ta’ din id-deċiżjoni għalhekk kellhom ikunu konformi ma’ din id-dispożizzjoni. Issa, dan ma kienx il-każ.
14.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnjus), iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1.
L-Artikolu 3(1) u (2) tad-[Direttiva 2010/13] ikopri biss il-każ fejn l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jkollu l-intenzjoni li jissospendi x-xandir jew it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ xandiriet bit-televiżjoni, jew ikopri kwalunkwe miżura oħra adottata mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni sabiex jillimita b’mod ieħor il-libertà ta’ riċezzjoni u t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ servizzi ta’ mezzi awdjoviżivi [tal-midja awdjoviżiva]?
2)
Il-premessa 8 u l-Artikolu 3(1) u (2) tad-[Direttiva 2010/13] għandhom jiġu interpretati fis-sens li dawn id-dispożizzjonijiet jipprojbixxu lill-Istat Membru ta’ riċezzjoni, meta dan jikkonstata li, fi programm tat-televiżjoni trażmess mill-ġdid jew imxandar fuq l-internet minn Stat Membru ieħor tal-Unjoni Ewropea, ġiet ippubblikata, trażmessa u ddistribwita l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 6 tad-Direttiva 2010/13, milli jadotta, mingħajr ma jkunu ssodisfatti l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva, deċiżjoni bħal dik prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-[Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku], jiġifieri li jiġi impost temporanjament fuq ix-xandara li jeżerċitaw l-attività tagħhom fit-territorju tal-Istat ta’ riċezzjoni u fuq il-persuni l-oħra li jipprovdu servizz ta’ xandir ta’ programmi tat-televiżjoni bl-Internet li jibqgħu jxandru jew jittrażmettu mill-ġdid permezz tal-Internet il-programm inkwistjoni biss f’selezzjoni ta’ programmi mxandra permezz ta’ ħlas ta’ tariffa addizzjonali?”
15.
Id-deċiżjoni tar-rinviju tas‑27 ta’ Ottubru 2017 waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑3 ta’ Novembru 2017. BMA, il-LRTK, il-Gvern Litwan kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. L-istess partijiet, bl-eċċezzjoni tal-LRTK, kienu rrappreżentati waqt is-seduta għas-sottomissjonijiet orali li nżammet fit‑28 ta’ Novembru 2018.
IV. Analiżi
A.
Fuq l-ammissibbiltà
16.
Il-LRTK u l-Gvern Litwan jikkontestaw l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari u jressqu, f’dan ir-rigward, żewġ argumenti.
17.
Fl-ewwel lok, huma jsostnu li dawn id-domandi huma ta’ natura ipotetika. Fil-fatt, peress li l-LRTK, fl-istess jum meta BMA adixxiet lill-qorti tar-rinviju, emendat id-deċiżjoni tat‑18 ta’ Mejju 2016, neħħiet l-obbligu li l-istazzjon NTV Mir Lithuania jixxandar biss fil-pakketti bi ħlas u bdiet proċedura ta’ sospensjoni skont l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13, il-kawża prinċipali ma għadx fadlilha suġġett. BMA ma għandhiex iktar interess ġuridiku quddiem din il-qorti, peress li r-rikors tagħha ma jistax, mir-riżultat tiegħu, ikun ta’ benefiċċju għaliha.
18.
F’dan ir-rigward, infakkar li, fil-kuntest tal-proċedura prevista fl-Artikolu 267 TFUE, id-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest regolamentari u fattwali li hija tiddefinixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha, u li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex il-kompitu li tivverifika l-eżattezza tiegħu, jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza (
3
). F’dan il-każ, fil-fehma tiegħi, l-argument tal-LRTK u tal-Gvern Litwan miġbur fil-qosor fil-punt preċedenti ma jikkontestax din il-preżunzjoni.
19.
Fil-fatt, il-qorti nazzjonali ppreċiżat, fid-deċiżjoni tar-rinviju, li, fil-fehma tagħha, il-kawża prinċipali għad għandha suġġett. Indipendentement mill-fatt li d-deċiżjoni kkontestata kienet ġiet emendata, din il-qorti għandha tiddeċiedi dwar il-punt jekk, permezz ta’ din id-deċiżjoni, il-LRTK ippreġudikatx id-drittijiet ta’ BMA u jekk l-imsemmija deċiżjoni kinitx legali fil-mument tal-adozzjoni tagħha. Għalhekk, b’mod ċar, hemm bżonn ta’ risposta mill-Qorti tal-Ġustizzja.
20.
Barra minn hekk, huwa minnu li l-Qorti tal-Ġustizzja kultant ikkonstatat hija stess, f’ċerti kawżi, li l-kawża quddiem qorti nazzjonali kienet tilfet is-suġġett tagħha, u kkunsidrat li d-domandi preliminari li bihom kienet ġiet adita kienu saru inammissibbli għal din ir-raġuni. Madankollu, f’dawn il-kawżi, it-talbiet tar-rikorrent fil-kawża prinċipali kienu ġew issodisfatti għalkollox wara l-preżentata tar-rikors tiegħu quddiem il-qorti nazzjonali (
4
).
21.
Għall-kuntrarju, fil-kawża prinċipali, il-LRTK ma laqgħatx it-talba ta’ BMA. Hekk kif sostniet din il-kumpannija, billi emendat id-deċiżjoni inizjali tagħha, il-LRTK ma rrikonoxxietx l-allegata illegalità ta’ din id-deċiżjoni u lanqas ma ħassret l-effetti tagħha diġà mwettqa. L-obbligu li jirrestrinġi x-xandir tal-istazzjon NTV Mir Lithuania kien fis-seħħ mit‑23 ta’ Mejju 2016 sas‑27 ta’ Ġunju 2016 u kellu, matul dan il-perijodu, effetti potenzjalment dannużi għal BMA (
5
).
22.
Għalhekk, BMA dejjem għandha interess li jiġi kkonstatat ġudizzjarjament li d-deċiżjoni kontenzjuża kienet illegali mill-adozzjoni tagħha. Annullament eventwali ta’ din id-deċiżjoni mill-qorti nazzjonali tkun tista’ sservi bħala l-bażi għal rikors futur għall-kumpens tat-telf li din il-kumpannija tallega li ġarrbet (
6
). Hekk kif hija ssostni, tali konstatazzjoni ta’ illegalità, barra minn hekk, tevita li l-LRTK tadotta fil-futur deċiżjoni simili fir-rigward tagħha (
7
).
23.
Fit-tieni lok, il-Gvern Litwan isostni li deċiżjoni li toħloq l-obbligu li stazzjon televiżiv jixxandar biss f’pakketti bi ħlas ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13. Għaldaqstant, l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma hijiex neċessarja għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali.
24.
F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jiġi indikat li dan l-argument jaqa’ taħt il-mertu tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju. Għalhekk dan huwa irrilevanti sabiex tiġi evalwata l-ammissibbiltà tagħhom (
8
).
25.
Fid-dawl ta’ dan kollu li ntqal iktar ’il fuq, jiena tal-fehma li dawn id-domandi preliminari huma ammissibbli.
B.
Fuq il-mertu
1. Kunsiderazzjonijiet preliminari
26.
L-istess bħad-Direttiva 89/552/KEE (
9
) li din issostitwixxiet, id-Direttiva 2010/13 għandha l-għan li tistabbilixxi “żona mingħajr fruntieri interni għas-servizzi tal-media awdjoviżiva” (
10
). Għal dan il-għan, din id-direttiva tinkludi żewġ pakketti komplementari ta’ miżuri.
27.
Minn naħa, din tipprevedi, f’ċerti materji (l-“oqsma kkoordinati”), rekwiżiti minimi applikabbli għall-fornituri kollha ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva stabbiliti fl-Istati Membri u intiżi li jipproteġu ċertu għanijiet ta’ interess ġenerali kif ukoll il-ħolqien ta’ kontenut awdjoviżiv fl-Unjoni. Dawn ir-rekwiżiti jinkludu l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2010/13, li jipprojbixxi x-xandir ta’ programmi li jinċitaw il-mibegħda bbażata fuq ir-razza, is-sess, ir-reliġjon jew in-nazzjonalità (
11
).
28.
Min-naħa l-oħra, id-Direttiva 2010/13 tistabbilixxi l-prinċipju msejjaħ tal-“pajjiż ta’ oriġini”. Skont l-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva, fornitur partikolari ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva li jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni ta’ Stat Membru għandu, bħala prinċipju, jikkonforma mar-regoli tiegħu biss (
12
). Huwa dan l-Istat Membru li għandu jivverifika l-konformità, mill-fornitur ikkonċernat, mad-dritt tiegħu u mar-rekwiżiti minimi stabbiliti mill-imsemmija direttiva. B’mod korrelattiv, l-Istati Membri l-oħra huma, bħala prinċipju, obbligati, bis-saħħa tal-Artikolu 3(1) tal-istess direttiva, jiżguraw il-libertà ta’ riċezzjoni u ma jirrestrinġux it-trażmissjoni mill-ġdid fit-territorju tagħhom (obbligi li ser nirreferi għalihom, flimkien, bħala l-“libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid”) tas-servizzi awtorizzati mill-ewwel Stat għal raġunijiet li jaqgħu taħt l-oqsma kkoordinati – fosthom, infakkar, il-projbizzjoni tal-inċitament għall-mibegħda. L-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13 jipprevedi madankollu l-possibbiltà li ssir deroga minn din il-libertà, bla ħsara għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet sostantivi u proċedurali, li ser niġi għalihom iktar tard (
13
).
29.
L-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 ġie traspost mil-leġiżlatur Litwan fl-Artikolu 341(1) u (3) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku. Din id-dispożizzjoni tipprevedi għaldaqstant l-obbligu għall-awtorità Litwana ta’ regolamentazzjoni tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva, il-LRTK, meta tikkonstata l-eżistenza, fi programm televiżiv, ta’ informazzjoni li taqa’, b’mod partikolari, taħt l-inċitament għall-mibegħda, li tiftaħ proċedura ta’ sospensjoni tar-riċezzjoni jew tat-trażmissjoni mill-ġdid tal-istazzjon kkonċernat, b’osservanza ta’ kundizzjonijiet li jikkorrispondu għal dawk previsti fl-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva.
30.
Madankollu, l-Artikolu 33(11) u l-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku jimponu wkoll fuq il-LRTK, fil-każ ta’ xandir ta’ programm li jinċita l-mibegħda, tadotta minnufih (u indipendentement minn dawn il-kundizzjonijiet) miżura li tobbliga lill-operaturi li jiddistribwixxu stazzjonijiet televiżivi lill-konsumaturi Litwanti, għal perijodu ta’ tnax-il xahar, ixandru jew jittrażmettu mill-ġdid permezz tal-internet l-istazzjon ikkonċernat biss f’pakketti bi ħlas (
14
). Skont l-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-Gvern Litwan, din il-miżura provviżorja hija intiża li tagħti rispons malajr fil-każ ta’ xandir ta’ informazzjoni pprojbita, fl-istennija tal-ftuħ u tal-eżitu ta’ proċedura ta’ sospensjoni.
31.
Permezz tad-deċiżjoni tagħha tat‑18 ta’ Mejju 2016, il-LRTK kienet adottat tali miżura kontra l-istazzjon NTV Mir Lithuania, għar-raġuni li wieħed mill-programmi mxandra fuq dan l-istazzjon kien jinċita l-mibegħda abbażi tan-nazzjonalità (
15
). Din il-kawża ma tirrigwardax il-mertu ta’ din id-deċiżjoni. Il-qorti tar-rinviju bl-ebda mod ma tiddubita mill-fatt li l-kontenut ta’ dan il-programm kien jaqa’ taħt l-inċitament għall-mibegħda, fis-sens tal-Artikolu 6 tad-Direttiva 2010/13 (
16
).
32.
Min-naħa l-oħra, din il-qorti tistaqsi, permezz tal-ewwel domanda tagħha, dwar jekk il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13 kellhomx ikunu osservati mil-LRTK meta ġiet adottata d-deċiżjoni kontenzjuża. Jekk dan huwa l-każ, hija tistaqsi, permezz tat-tieni domanda tagħha, dwar il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu fir-rigward tal-legalità ta’ din id-deċiżjoni.
33.
Dawn id-domandi għalhekk jistiednu lill-Qorti tal-Ġustizzja tispeċifika l-miżuri koperti mill-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13. Dawn id-domandi huma bbażati fuq il-premessa li l-istazzjon NTV Mir Lithuania huwa servizz tal-midja awdjoviżiva pprovdut minn BMA u b’hekk jaqa’ taħt din id-dispożizzjoni. Din il-premessa hija kkontestata mil-LRTK u mill-Gvern Litwan quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. L-oġġezzjoni tagħhom tqajjem il-kwistjoni tas-servizzi tal-midja li jibbenefikaw mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid prevista fl-Artikolu 3(1) ta’ din id-direttiva. Sabiex nagħti l-elementi kollha ta’ risposta li jkunu utli għall-qorti tar-rinviju sabiex tiddeċiedi l-kawża prinċipali, ser nittratta, l-ewwel nett, din il-kwistjoni (2). Sussegwentement ser neżamina l-ewwel domanda u ser nispjega għaliex, fil-fehma tiegħi, miżura bħal dik prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku ma taqax taħt l-imsemmi Artikolu 3(1) u (2) (3). Fl-aħħar nett, ser neżamina sussidjarjament it-tieni domanda u ser nispjega għaliex, anki jekk jitqies li din il-miżura taqa’ taħt dan l-istess Artikolu 3(1) u (2), din ma tistax tiġi adottata mingħajr ma l-kundizzjonijiet previsti f’din id-dispożizzjoni jkunu osservati (4).
2. Fuq is-servizzi tal-midja awdjoviżiva li jibbenefikaw mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid prevista fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/13
34.
Żewġ domandi preliminari kienu ġew diskussi quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja b’rabta mal-kwistjoni tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva li jibbenefikaw mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid: minn naħa, il-kwistjoni dwar jekk stazzjon bħal NTV Mir Lithuania jibbenefikax minn din il-libertà minkejja li, skont il-LRTK u l-Gvern Litwan, il-programmi ta’ dan l-istazzjon huma prodott f’pajjiż terz (a); min-naħa l-oħra, dik dwar jekk l-imsemmi stazzjon jaqax taħt din il-libertà għalkemm huwa esklużivament maħsub għat-territorju tar-Repubblika tal-Litwanja (b).
a) Fuq il-fatt li l-programmi ta’ stazzjon televiżiv ġejjin prinċipalment minn pajjiż terz
35.
Is-servizzi tal-midja awdjoviżiva, inklużi x-xandiriet televiżivi, jibbenefikaw mill-prinċipju ta’ libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid inkluż fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/13 biss sa fejn dawn jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni territorjali ta’ din id-direttiva. Għalhekk, huma għandhom mhux biss jixxandru fi (għall-inqas) Stat Membru (
17
) imma wkoll “jiġu” minn wieħed minnhom. Alternattivament, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni huwa, bħala prinċipju, liberu li jirregola r-riċezzjoni u t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ dawn is-servizzi fit-territorju tiegħu (
18
).
36.
Skont l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2010/13, servizz tal-midja awdjoviżiva jkun “ġej” minn Stat Membru jekk il-fornitur ta’ dan is-servizz (fil-każ ta’ xandira televiżiva, din id-direttiva tuża t-terminu “xandar”) (
19
)jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni ta’ wieħed minnhom. Skont l-Artikolu 2(2) tal-imsemmija direttiva, dan huwa l-każ (1) jekk ix-xandar inkwistjoni huwa stabbilit fit-territorju ta’ Stat Membru (skont il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 2(3)) jew (2) jekk dan ix-xandar juża kapaċità satellitari ta’ Stat Membru jew uplink (
20
) li tinsab fit-territorju ta’ wieħed minnhom (skont l-Artikolu 2(4)).
37.
Fil-każ preżenti, il-Gvern Litwan isostni, essenzjalment, li x-xandar li jipprovdi l-programmi tal-istazzjon NTV Mir Lithuania huwa operatur stabbilit fir-Russja, filwaqt li BMA (ibbażata, infakkar, fir-Renju Unit) sempliċement ixxandar dan l-istazzjon fil-Litwanja. F’dan ir-rigward, nosserva li huwa magħruf pubblikament li NTV huwa stazzjon Russu pprovdut mill-kumpannija Oao Telekompania NTV u li NTV Mir (NTV World) huwa l-verżjoni internazzjonali ta’ dan l-istazzjon, trażmess permezz tas-satellita. F’dan il-kuntest, NTV Mir Lithuania huwa, skont l-informazzjoni provduta minn BMA waqt is-seduta, il-verżjoni ta’ dan l-istazzjon intiża għall-pubbliku Litwan (
21
). Jiena għalhekk nifhem l-argument tal-Gvern Litwan fis-sens li l-parti l-kbira tal-programmi tal-istazzjon NTV Mir Lithuania minn BMA hija trażmissjoni mill-ġdid, mingħajr modifika, tal-istazzjon NTV.
38.
Xi tfakkiriet huma meħtieġa sabiex nifhmu aħjar il-portata ta’ dan l-argument. Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni tagħmel distinzjoni bejn il-provvista
ta’ kontenut awdjoviżiv u t-trażmissjoni ta’ tali kontenut. F’dan il-kuntest, l-operaturi li sempliċement jittrażmettu kontenut, billi jiddistribwixxuh pereżempju lill-pubbliku, ma jipprovdux “servizzi tal-midja awdjoviżiva”, fis-sens tad-Direttiva 2010/13, imma “servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”, li jaqgħu, b’mod partikolari, taħt id-Direttiva 2002/21/KE (
22
). Skont id-definizzjonijiet mogħtija f’dawn iż-żewġ direttivi (
23
), il-kriterju deċiżiv għad-distinzjoni bejn il-fornituri tas-servizzi tal-midja u l-operaturi li joffru sempliċi servizz ta’ xandir huwa l-eżerċizzju jew le ta’ “responsabbiltà editorjali” fuq il-kontenut imxandar. Skont l-Artikolu 1(1)(c) tad-Direttiva 2010/13, dan il-kunċett jikkorrispondi, fil-qasam tax-xandir televiżiv, għall-“eżerċizzju ta’ kontroll effettiv kemm fuq is-selezzjoni tal-programmi u fuq l-organizzazzjoni tagħhom jew fi skeda kronoloġika”. Fil-qosor, għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli tad-Direttiva 2010/13, hija deċiżiva l-kwistjoni dwar jekk BMA teżerċitax tali kontroll fuq l-istazzjon NTV Mir Lithuania jew, għall-kuntrarju, sempliċement ixxandru (
24
).
39.
Fuq dan il-punt, il-Gvern Litwan sostna waqt is-seduta li d-deċiżjonijiet editorjali dwar il-programmi tal-istazzjon NTV Mir Lithuania jittieħdu fir-Russja. Dawn il-programmi huma prodotti f’dan il-pajjiż terz. BMA ma għandhiex influwenza fuq il-kontenut tagħhom. BMA sostniet, min-naħa tagħha, li l-kontenut ta’ NTV Mir Lithuania jiġi deċiż fir-Renju Unit. BMA ma tillimitax ruħha xxandar dan l-istazzjon imma hija wkoll l-awtur, hekk kif tindika, barra minn hekk, il-liċenzja li ngħatatilha mill-OFCOM.
40.
Il-kwistjoni dwar min jassumi r-responsabbiltà editorjali fuq l-istazzjon kontenzjuż tikkostitwixxi punt ta’ fatt li, jekk ikun il-każ, hija l-qorti tar-rinviju biss li għandha tiċċarah. Il-fatt li l-OFCOM ħareġ liċenzja lil BMA donnu jindika li hija din il-kumpannija. Madankollu, din il-liċenzja ma tistax, fil-fehma tiegħi, tkun deċiżiva. Din il-qorti għandha dejjem tkun tista’ tivverifika jekk il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2010/13 humiex issodisfatti (
25
). Il-kompitu ma huwiex faċli. Id-definizzjoni tar-responsabbiltà editorjali mfakkra preċedentement, hija partikolarment vaga u, sa fejn naf jiena, il-Qorti tal-Ġustizzja qatt ma ddeċidiet fuq dan il-kunċett. Għalhekk inqis li jkun utli li nipprovdi ċerti elementi rilevanti ta’ interpretazzjoni.
41.
F’dan ir-rigward, minn din l-istess definizzjoni jirriżulta li operatur jassumi r-responsabbiltà editorjali fuq stazzjon televiżiv meta huwa jeżerċita “kontroll effettiv” li, minn naħa, ikollu bħala għan kemm is-“selezzjoni” tal-programmi ta’ dan l-istazzjon (jiġifieri, fis-sens komuni ta’ din il-kelma, l-għażla li jiġi inkluż jew le programm partikolari) kif ukoll l-“organizzazzjoni” tal-imsemmija programmi fl-iskeda kronoloġika tiegħu. Dan il-kontroll għandu b’hekk ikopri l-kontenut tal-istazzjon, meħud globalment, u mhux kull wieħed mill-programmi tiegħu meħud individwalment. Il-fatt li BMA ma tipproduċix, jekk ikun il-każ, il-programmi mxandra fuq l-istazzjon NTV Mir Lithuania ma huwiex għalhekk determinanti f’dan il-kuntest.
42.
Fir-rigward, min-naħa l-oħra, tan-natura ta’ dan il-“kontroll effettiv”, nirrileva li d-Direttiva 2010/13 ma tipprovdi ebda element ta’ rispons. Il-premessa 25 tagħha aħħar tillimita ruħha tindika li l-Istati Membri jistgħu jippreċiżaw dan il-kunċett fil-liġijiet ta’ traspożizzjoni tagħhom. Madankollu, fil-fehma tiegħi, l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ pajjiż ta’ oriġini teħtieġ li jiġi ddeterminat Stat Membru li għandu ġurisdizzjoni għal kull fornitur ta’ midja awdjoviżiva u għaldaqstant, sa fejn possibbli, operatur uniku li jassumi responsabbiltà editorjali għal kontenut partikolari. F’dan il-kuntest, il-fatt li l-Istati Membri jitħallew il-kompitu li jispeċifikaw dan il-kunċett joħloq riskju ta’ kunflitti, b’mod partikolari pożittivi, ta’ ġurisdizzjoni (
26
). Fin-nuqqas ta’ riferiment espress għad-dritt tal-Istati Membri fl-Artikolu 1(1)(c) ta’ din id-direttiva, u sabiex tiġi żgurata l-applikazzjoni uniformi tal-imsemmija direttiva fl-Unjoni, jiena tal-fehma li l-kunċett ta’ “kontroll effettiv” għandu jingħata interpretazzjoni awtonoma.
43.
Fid-dawl tal-kuntest u tal-għanijiet tad-Direttiva 2010/13 (li, infakkar, huma li jirregolaw il-fornituri ta’ kontenut awdjoviżiv, kuntrarjament għall-operaturi li sempliċement jittrażmettuh), jidhirli li dan il-kontroll effettiv jinsab fl-eżistenza tas-setgħa li tiġi deċiża fl-aħħar mill-aħħar l-offerta awdjoviżiva fiha nnifisha (
27
). B’mod konkret, fil-kawża prinċipali, irid jiġi ddeterminat min jistabbilixxi l-iskedi tal-programmi ta’ NTV Mir Lithuania.
44.
Il-fatt (li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju) li l-kontenut prinċipali tal-istazzjon NTV Mir Lithuania huwa trażmissjoni mill-ġdid in extenso tal-istazzjon NTV jista’ donnu jindika li BMA ma tassumix ir-responsabbiltà editorjali fuq dan l-istazzjon. Madankollu huwa diffiċli li wieħed jasal għal konklużjoni definittiva. Din tiddependi fuq jekk din il-kumpannija tagħżilx u torganizzax hija stess il-programmi ta’ NTV trażmessi mill-ġdid b’dan il-mod. F’kull każ, l-assunzjoni ta’ tali responsabbiltà fuq stazzjon televiżiv teħtieġ, fil-fehma tiegħi, li jkun hemm ċerti riżorsi materjali u umani. Il-fatt jekk BMA timpjegax jew le biżżejjed persuni inkarigati mill-kontroll, mill-ġbir, mill-evalwazzjoni, mill-ipproċessar jew mill-approvazzjoni tal-programmi tal-istazzjon jikkostitwixxi, fil-fehma tiegħi, indikatur tajjeb f’dan ir-rigward (
28
).
45.
Anki jekk BMA effettivament hija l-operatur li tassumi din ir-responsabbiltà editorjali, u indipendentement mill-fatt li din il-kumpannija hija formalment irreġistrata fir-Renju Unit, il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika wkoll fejn, fil-prattika, jittieħdu d-deċiżjonijiet editorjali li jirrigwardaw lil NTV Mir Lithuania (
29
). Hawnhekk ukoll, din ma hijiex xi biċċa xogħol faċli. Nassumi li jeħtieġ li jsir riferiment għall-post fejn abitwalment jaħdmu l-impjegati ta’ din il-kumpannija li għandhom is-setgħa jistabbilixxu l-iskeda ta’ programmi ta’ dan l-istazzjoni. Din il-verifika teħtieġ għalhekk li l-leġiżlatur tal-Unjoni ppreveda, fi ħdan id-Direttiva 2010/13, dispożizzjoni probabbilment maħsuba sabiex jiġi prekluż l-istabbiliment fl-Unjoni ta’ kumpanniji “għall-konvenjenza”; fil-każ li, hekk kif jallega l-Gvern Litwan, dawn id-deċiżjonijiet editorjali effettivament jittieħdu fir-Russja, BMA titqies li hija stabbilita fir-Renju Unit, skont l-Artikolu 2(3)(c) ta’ din id-direttiva, biss jekk parti sinjifikattiva mill-persunal tagħha involut fl-attivitajiet ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva kienet topera f’dan l-Istat Membru.
46.
Anki jekk ukoll, wara din l-evalwazzjoni, jirriżulta li r-responsabbiltà editorjali fuq l-istazzjon NTV Mir Lithuania ma hijiex ta’ BMA, imma tal-kumpannija Russa msemmija fil-punt 37 ta’ dawn il-konklużjonijiet, u/jew li d-deċiżjonijiet editorjali jittieħdu fir-Russja u li l-kundizzjoni relatata mal-persunal prevista fl-Artikolu 2(3)(c) tad-Direttiva 2010/13 ma hijiex issodisfatta, l-analiżi ma tieqafx hemm. Il-kriterji ta’ konnessjoni previsti fl-Artikolu 2(4) ta’ din id-direttiva, relatati mal-użu ta’ satellita jew ta’ uplink ta’ Stat Membru, għad għadhom jiġu eżaminati (
30
).
b) Fuq il-fatt li stazzjon televiżiv huwa esklużivament intiż għat-territorju ta’ Stat Membru
47.
Għalkemm BMA hija rreġistrata fir-Renju Unit, din il-kumpannija indikat waqt is-seduta li l-istazzjon NTV Mir Lithuania huwa intiż esklużivament għall-pubbliku Litwan (
31
). Il-partijiet ġew mistoqsija mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk dan il-fatt iqiegħedx inkwistjoni l-applikazzjoni tal-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid prevista fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/13. Għalhekk huwa meħtieġ li tiġi ttrattata fil-qosor din il-kwistjoni.
48.
Id-Direttiva 2010/13 hija bbażata fuq il-libertà ta’ stabbiliment. Fornitur ta’ servizzi tal-midja huwa għaldaqstant liberu li jistabbilixxi ruħu fl-Istat Membru tal-għażla tiegħu, anki jekk ma joffrix servizzi f’dan l-Istat (
32
). Madankollu, din il-libertà, flimkien mal-prinċipju ta’ pajjiż ta’ oriġini, toħloq riskju ta’ abbuż. Fil-fatt, tali fornitur, li l-kontenut tiegħu huwa intiż għal Stat Membru partikolari, jista’ jistabbilixxi ruħu fi Stat Membru ieħor bil-għan biss li jevita l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni iktar stretta tal-ewwel Stat jew kontroll iktar effettiv u attiv tal-imsemmi kontenut mill-awtorità ta’ regolamentazzjoni tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva tiegħu (
33
).
49.
Skont ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, mogħtija fil-kuntest tal-Artikolu 56 TFUE, Stat Membru jista’ jqis bħala operatur nazzjonali xandar li jistabbilixxi ruħu fi Stat Membru ieħor bil-għan li jipprovdi hemmhekk servizzi intiżi għat-territorju tiegħu u li jevita abbużivament l-obbligi li jirriżultaw mil-leġiżlazzjoni tiegħu (
34
).
50.
F’dan il-każ, il-Gvern Litwan isostni li BMA stabbilixxiet ruħha fir-Renju Unit bil-għan li tevita l-leġiżlazzjoni Litwana (
35
). Ir-Repubblika tal-Litwanja tista’ għaldaqstant tinvoka din il-ġurisprudenza sabiex tassimila lil BMA ma’ xandar nazzjonali u tirregola din il-kumpannija bħala tali? Mhux eżatt. Anki fil-każ ta’ evitar tal-leġiżlazzjoni tiegħu, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni ma jistax, skont id-Direttiva 2010/13, jonqos milli josserva minn qabel il-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid. Il-leġiżlatur tal-Unjoni, min-naħa l-oħra, ikkodifika l-imsemmija ġurisprudenza billi ppreveda proċedura partikolari, stabbilita fl-Artikolu 4(2) sa (5) ta’ din id-direttiva (
36
). Issa, huwa paċifiku li r-Repubblika tal-Litwanja ma għamlitx użu tagħha fil-konfront ta’ NTV Mir Lithuania. Għalhekk mhux ser nespandi fuq din il-proċedura.
3. Fuq il-fatt li miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma taqax taħt l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 (l-ewwel domanda)
51.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 ikoprix biss il-każijiet li fihom l-Istat Membru ta’ riċezzjoni ikollu l-ħsieb jissospendi r-riċezzjoni jew it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ servizz tal-midja awdjoviżiva li ġej minn Stat Membru ieħor, jew ukoll kwalunkwe miżura oħra adottata mill-ewwel Stat sabiex jirrestrinġi b’mod ieħor ir-riċezzjoni jew it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ dan is-servizz. Din il-qorti tistaqsi essenzjalment jekk il-miżura prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku, li tikkonsisti fl-obbligu, għall-operaturi li jiddistribwixxu stazzjonijiet televiżivi lill-konsumaturi Litwani, għal perijodu ta’ tnax-il xahar, li jxandru jew jittrażmettu mill-ġdid permezz tal-internet stazzjon partikolari biss f’pakketti bi ħlas, taqax taħt din id-dispożizzjoni.
52.
Infakkar li, skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/13, l-Istati Membri “għandhom jiżguraw il-libertà tar-riċezzjoni u m’għandhomx jirrestrinġu fit-territorju tagħhom re-trasmissjonijiet” ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva li ġejjin minn Stati Membri oħra għal raġunijiet li jaqgħu taħt l-oqsma kkoordinati minn din id-direttiva. L-inċitament għall-mibegħda, imsemmi fl-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, hija waħda minnhom. Madankollu, fir-rigward tax-xandir televiżiv, l-Artikolu 3(2) ta’ din l-istess direttiva jippermetti lill-Istat Membru ta’ riċezzjoni “proviżorjament, jidderogaw mill-paragrafu 1”, bla ħsara għall-osservanza ta’ kundizzjonijiet sostantivi (
37
) u proċedurali (
38
).
53.
Skont il-LRTK u l-Gvern Litwan, dawn id-dispożizzjonijiet ikopru biss dawk il-każijiet li fihom Stat Membru jkollu l-ħsieb jissospendi r-riċezzjoni jew it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ xandiriet televiżivi li ġejjin minn Stat Membru ieħor. Miżura bħal dik prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku ma taqax taħt l-imsemmija dispożizzjonijiet. BMA u l-Kummissjoni huma tal-fehma opposta. Il-qorti tar-rinviju ttendi li taqbel mal-opinjoni ta’ dawn tal-aħħar.
54.
F’dan ir-rigward, il-kliem tal-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 ma jippermettix, waħdu, li tingħata risposta għad-domanda magħmula. L-Artikolu 3(1) jindika obbligi għall-Istati Membri ta’ riċezzjoni (“jiżguraw il-libertà tar-riċezzjoni” u ma għandhomx “jirrestrinġu […] re-trasmissjonijiet” għal raġunijiet li jaqgħu taħt l-oqsma kkoordinati) filwaqt li l-Artikolu 3(2) isemmi b’mod astratt “deroga” minn dawn l-obbligi. Madankollu, huwa diffiċli li minn dan tinkiseb informazzjoni addizzjonali rigward il-miżuri hekk imsemmija. B’mod partikolari, dan il-kliem ma jippermettix, fih innifsu, li jinftiehem x’timplika l-“libertà ta’ riċezzjoni”. Barra minn hekk, il-kelma “jirrestrinġu” jista’ jkollha, fil-lingwaġġ ta’ kuljum, firxa wiesgħa ta’ tifsiriet, li testendi mill-ostakolar sħiħ għal sempliċi inkonvenjenza.
55.
Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat il-kliem tal-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 fid-dawl tal-oriġini ta’ din id-dispożizzjoni kif ukoll tal-kuntest tagħha u tal-għanijiet ta’ din id-direttiva (
39
).
56.
Fir-rigward tal-oriġini tad-dispożizzjoni msemmija, infakkar li, oriġinarjament, l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/552, fil-verżjoni oriġinali tagħha, kien jistabbilixxi, fl-ewwel sentenza, il-prinċipju ta’ libertà ta’ riċezzjoni u t-trasmissjoni mill-ġdid u, fit-tieni sentenza, kien jindika l-kundizzjonijiet li taħthom l-Istat Membru ta’ riċezzjoni seta’ “proviżorjament jissospend[i] t-trasmissjonijiet mill-ġdid ta’ xandiriet bit-televiżjoni”. Għalhekk, din id-dispożizzjoni kienet tipprevedi l-possibbiltà għal dan l-Istat Membru li jwaqqaf temporanjament it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ tali xandira fit-territorju tiegħu.
57.
Il-portata ta’ dan l-Artikolu 2(2) kienet madankollu tinsab fil-qalba ta’ kawża li ngħatat ħafna importanza mill-midja, dwar, b’mod partikolari, il-punt dwar jekk l-Istat Membru ta’ riċezzjoni setax mhux biss iwaqqaf it-trażmissjoni mill-ġdid (permezz tal-kejbil) ta’ xandira fit-territorju tiegħu, imma wkoll ir-riċezzjoni diretta tagħha (minn satellita) (
40
). B’reazzjoni għal din il-kawża, il-leġiżlatur tal-Unjoni kien, meta adotta d-Direttiva 97/36 (
41
), biddel din id-dispożizzjoni b’Artikolu 2a ġdid, li jinkludi l-formulazzjoni, miżmuma fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13, li tipprovdi li l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jista’ “proviżorjament, jidderog[a]” mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid bla ħsara għall-kundizzjonijiet previsti fih. Din il-bidla terminoloġika kienet għalhekk intiża, essenzjalment, sa fejn naf jien, sabiex tiċċara li l-imsemmi Stat Membru jista’ jaġixxi kemm kontra r-riċezzjoni kif ukoll kontra t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ xandira fit-territorju tiegħu. Min-naħa l-oħra, xejn ma jindika li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni jbiddel in-natura tal-miżuri koperti (
42
). Il-premessa 36 tad-Direttiva 2010/13 għadha dejjem barra minn hekk tirreferi, bħall-ħmistax-il premessa tad-Direttiva 89/552 qabilha, għas-“sospensjoni tat-trażmissjoni mill-ġdid” mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni (
43
).
58.
F’dak li jirrigwarda l-kuntest li fih jaqa’ l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 u l-għanijiet tagħha, BMA essenzjalment issostni li din id-direttiva timplimenta l-libertà li jiġu pprovduti servizzi tal-midja. Il-kunċett ta’ deroga mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid għandu, għalhekk, jingħata l-istess tifsira bħall-kunċett ta’ restrizzjoni, fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan il-kunċett tal-aħħar ikopri l-miżuri li jipprojbixxu, ifixklu jew jagħmlu inqas attraenti l-eżerċizzju tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi (
44
). F’dan il-każ, il-miżura prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku taffettwa kemm lill-konsumaturi kif ukoll lill-fornitur tal-istazzjon kopert. Il-konsumaturi għandhom jabbonaw kemm għall-pakkett bażiku kif ukoll għal pakkett bi ħlas sabiex ikunu jistgħu jkomplu jarawh. B’hekk, l-udjenza tal-istazzjon tispiċċa tonqos, u dan ikollu impatt negattiv fuq kemm jagħmel profitt. Din il-miżura għalhekk tikkostitwixxi restrizzjoni simili u, b’estensjoni, tikkostitwixxi deroga mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid fis-sens tal-imsemmi Artikolu 3(1) u (2). Il-Kummissjoni essenzjalment taqbel ma’ din l-analiżi.
59.
Ma naħsibx li dan huwa l-approċċ il-korrett. Ċertament, id-Direttiva 2010/13 tikkonkretizza, fil-qasam tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi ggarantita mill-Artikolu 56 TFUE (
45
). Madankollu, il-ħolqien ta’ “żona mingħajr fruntieri interni” (
46
) għas-servizzi tal-midja jmur ferm lil hinn mill-kwistjonijiet ta’ libertajiet ekonomiċi ta’ moviment. Dawn ma humiex servizzi bħal oħrajn. Ix-xandir televiżiv, b’mod partikolari, huwa ta’ importanza fundamentali għad-demokrazija, il-kultura u l-edukazzjoni fl-Istati Membri. Korrelattivament, tali xandir jista’ jkollu impatt ċar fuq il-popolazzjoni ta’ dawn l-Istati (
47
). Hemm bosta interessi pubbliċi madwar ix-xandir ta’ xandiriet televiżivi.
60.
F’dan il-kuntest, il-koordinazzjoni mwettqa mid-Direttiva 2010/13 hija ta’ portata limitata. Din id-direttiva, u b’mod partikolari l-Artikolu 3(1) u (2) tagħha, ma hijiex intiża li tneħħi kull ostakolu ta’ natura li jfixkel ix-xandir tal-istazzjonijiet ta’ xandar jew li jagħmel ħsara lill-profitti tagħhom. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid tirrifletti r-rikonoxximent, mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni, tal-funzjoni ta’ kontroll li jassumi l-Istat Membru ta’ oriġini fir-rigward tal-kontenut tax-xandir televiżiv ipprovdut mix-xandara li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu. Fi kliem ieħor, din il-libertà tiżgura lil dawn ix-xandara li x-xandiriet li l-kontenut tagħhom kien ġie “approvat” mill-Istat Membru ta’ oriġini jistgħu, bħala prinċipju, jixxandru b’mod legali fit-territorju tal-Istati Membri kollha.
61.
F’dan is-sens, l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 jipprekludi li l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jwettaq, għal raġunijiet li jaqgħu taħt l-oqsma kkoordinati minn din id-direttiva (il-protezzjoni tal-minuri, l-inċitament għall-mibegħda, eċċ.), tieni kontroll tal-kontenut imxandar fit-territorju tiegħu, billi tiġi applikata fil-konfront tiegħu sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel. Din id-dispożizzjoni tipprekludi wkoll li l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jipprojbixxi purament u sempliċement it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ kontenut bħal dan għal dawn ir-raġunijiet (
48
). Billi jadotta tali miżuri, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jidderoga mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid.
62.
Min-naħa l-oħra, din id-dispożizzjoni ma tapplikax għall-miżuri li jistgħu jiġu adottati mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni b’rabta ma’ xandira televiżiva, li jirriżultaw minn leġiżlazzjoni li ma għandhiex bħala għan ix-xandir bħala tali u li, filwaqt li jsegwu għanijiet li jaqgħu fi ħdan dawn l-oqsma kkoordinati, ma għandhomx bħala effett li jirrestrinġu t-trażmissjoni mill-ġdid (jew ir-riċezzjoni) “proprja” ta’ din it-trażmissjoni fit-territorju tiegħu (
49
).
63.
Is-sentenza Mesopotamia Broadcast u Roj TV (
50
) tipprovdi eżempju tajjeb ta’ dan. Fil-kawża li wasslet għal din is-sentenza, l-awtoritajiet Ġermaniżi kienu pprojbixxew lil Mesopotamia Broadcast u lil Roj TV, li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tad-Danimarka, milli jwettqu attivitajiet fit-territorju Ġermaniż, għal raġunijiet relatati mal-inċitament għall-mibegħda, abbażi tal-leġiżlazzjoni Ġermaniża dwar l-assoċjazzjonijiet. Fil-prattika, l-attivitajiet kollha ta’ dawn ix-xandara (bħall-produzzjoni ta’ xandiriet, il-projezzjonijiet pubbliċi, l-attivitajiet ta’ appoġġ, eċċ.) kienu għaldaqstant ġew ipprojbiti fil-Ġermanja. Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, fid-dawl tan-natura mhux eżawrjenti tad-Direttiva 89/552 fir-rigward tal-oqsma li jaqgħu taħt l-ordni pubbliku, il-moralità pubblika jew is-sigurtà pubblika, dawn l-awtoritajiet kienu liberi li japplikaw tali leġiżlazzjoni (li ma kellhiex bħala għan ix-xandir bħala tali) għall-attivitajiet ta’ Mesopotamia Broadcast u ta’ Roj TV, sakemm din ma kellhiex bħala effett li tirrestrinġi t-trażmissjoni mill-ġdid fil-veru sens tal-kelma tax-xandiriet ta’ Roj TV.
64.
Fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata iktar ’il fuq, jidhirli li miżura bħal dik prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12), tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku ma taqax taħt l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13.
65.
Fil-fatt, minn naħa, din il-leġiżlazzjoni ma għandhiex bħala għan ix-xandir televiżiv (u lanqas il-provvista ta’ servizzi tal-midja inġenerali). Hekk kif tfakkar fil-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-dritt tal-Unjoni jagħmel distinzjoni bejn il-provvista ta’ kontenut, li timplika responsabbiltà editorjali, u x-xandir tiegħu. F’dan ir-rigward, hekk kif jindika l-Artikolu 33(11) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku, il-miżura prevista minn din il-leġiżlazzjoni hija indirizzata lix-xandara li joffru lill-konsumaturi Litwani dawn ix-xandiriet f’pakketti ta’ stazzjonijiet. Din ma tirrigwardax il-kontenut tax-xandiriet televiżivi imma d-distribuzzjoni tagħhom. Din il-leġiżlazzjoni timponi, essenzjalment, rekwiżiti relatati mal-kompożizzjoni ta’ dawn il-pakketti. Issa, l-offerta ta’ tali pakketti lill-konsumaturi, sa fejn din ma timplikax l-eżerċizzju ta’ responsabbiltà editorjali fuq l-istazzjonijiet mxandra, ma taqax taħt id-Direttiva 2010/13 (
51
), hekk kif ġustament tenfasizza l-LRTK.
66.
Min-naħa l-oħra, ma jistax jitqies, fil-fehma tiegħi, li l-miżura prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12), tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku għandha bħala effett li tirrestrinġi t-trażmissjoni mill-ġdid (jew ir-riċezzjoni) innifisha tal-istazzjon kopert. Fil-fatt, it-test rilevanti f’dan ir-rigward jikkonsisti, fil-fehma tiegħi, f’li jiġi ddeterminat jekk, minkejja l-miżura adottata mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni, ix-xandira televiżiva kkonċernata tistax xorta tiġi mxandra legalment aċċessibbli u tibqa’ legalment aċċessibbli mill-konsumaturi tat-territorju tiegħu (
52
). F’dan is-sens, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jirrestrinġi r-riċezzjoni jew it-trażmissjoni mill-ġdid fil-veru sens tal-kelma meta jissospendi t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ stazzjon fuq netwerk bil-kejbil, jew jipprojbixxi l-bejgħ ta’ decoder indispensabbli għall-wiri ta’ stazzjon irċevut permezz tas-satellita (
53
). L-istazzjon ma jistax jiġi legalment trażmess mill-ġdid iktar u telespettatur li jixtiequ u ma jistax, legalment, jara l-istazzjon inkwistjoni.
67.
Għall-kuntrarju, fil-fehma tiegħi, is-sitwazzjoni li fiha Stat Membru jirregola, permezz ta’ ċertu modalitajiet, id-distribuzzjoni tax-xandiriet televiżi hija għalkollox differenti. L-Istat Membru ta’ riċezzjoni jista’ jeżiġi lid-distributuri ta’ stazzjonijiet televiżivi jorganizzaw l-offerti tagħhom b’mod, pereżempju, li stazzjonijiet pornografiċi jkunu inklużi biss f’pakketti speċifiċi, suġġetti għal kundizzjonijiet partikolari (
54
), jirrestrinġi r-reklamar għal dan it-tip ta’ stazzjonijiet jew saħansitra jipprojbixxi l-wiri tagħhom f’postijiet pubbliċi. Ċertament, dawn il-modalitajiet jillimitaw, sa ċertu punt, l-aċċess għal dawn l-istazzjonijiet. Dan huwa l-għan proprju tagħhom. Madankollu, dawn il-modalitajiet ta’ distribuzzjoni ma jirrestrinġux, fl-opinjoni tiegħi, ir-riċezzjoni jew it-trażmissjoni mill-ġdid fil-veru sens tal-kelma tal-istazzjonijiet inkwistjoni. Ix-xandara jibqgħu liberi li jirċievu dawn l-istazzjonijiet, li jinkluduhom fl-offerti tagħhom u li jittrażmettuhom mill-ġdid. Il-konsumaturi jistgħu legalment jaċċedu għall-istazzjonijiet imsemmija. F’dan il-każ, it-telespettaturi Litwani dejjem jistgħu jaraw l-istazzjon NTV Mir Lithuania legalment, sakemm huma jabbonaw mal-pakkett adatt.
68.
Naturalment, dawn l-istess modalitajiet ta’ distribuzzjoni ma jistgħux iċaħħdu l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 mill-effett utli tiegħu. Dan ikun il-każ jekk dawn kienu jiffavorixxu x-xandir ta’ xandiriet nazzjonali, jew kellhom portata talment wiesgħa li, fil-prattika, kienu jirrendu eċċessivament diffiċli x-xandir u l-aċċess għal xandira li tkun ġejja minn Stat Membru ieħor. Madankollu, dan ma huwiex il-każ hawnhekk (
55
).
69.
L-interpretazzjoni kuntrarja, li tikkonsisti fil-projbizzjoni, bħala prinċipju, tal-Istat Membru ta’ riċezzjoni li jimponi, għal raġunijiet bħall-protezzjoni tal-minuri jew il-projbizzjoni tal-inċitament għall-mibegħda, regoli dwar id-distribuzzjoni ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva tkun tmur lil hinn mil-loġika ta’ tqassim tas-setgħat bejn l-Istat Membru ta’ oriġini u l-Istat Membru ta’ riċezzjoni. Il-mod li bih id-distributuri jorganizzaw l-offerti ta’ pakketti tagħhom fir-rigward tal-konsumaturi tat-tieni Stat hija kwistjoni li, ipotetikament, ma tistax tiġi kkontrollata mill-ewwel Stat.
70.
Hawnhekk għandu jiġi enfasizzat punt kuntestwali ieħor. Huwa evidenti għal kulħadd li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13 (
56
) huma partikolarment onerużi. Dan il-piż huwa ġġustifikat, fil-fehma tiegħi, fid-dawl tas-serjetà tal-ħsara lill-moviment liberu tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva kkawżata mis-sospensjoni ta’ tali servizz. Dawn jirriżultaw minn ibbilanċjar astratt bejn, minn naħa, il-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid, li tikkonkretizza l-libertà ta’ espressjoni u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, u, min-naħa l-oħra, ċerti interessi pubbliċi tal-Istati Membri. Din is-serjetà titlob, bħala korrispettiv, kundizzjonijiet stretti (
57
). Min-naħa l-oħra, hekk kif tenfasizza l-LRTK, l-obbligu ta’ trasferiment ta’ stazzjon partikolari f’pakketti bi ħlas għandu, fuq ix-xandir ta’ dan l-istazzjoni, effett ferm iktar limitat minn dak ta’ sospensjoni. Ikun sproporzjonat u inadegwat li jiġu applikati l-istess kundizzjonijiet lil tali miżura.
71.
L-interpretazzjoni li nipproponi ma hijiex ikkontestata, fil-fehma tiegħi, mill-argument ta’ BMA li, bħala deroga mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid prevista fl-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/13, l-Artikolu 3(2) ta’ din id-direttiva għandu jiġi interpretat b’mod restrittiv (
58
).
72.
Fil-fatt, hekk kif indikajt, il-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid tiżgura lix-xandara li x-xandiriet approvati mill-Istat Membru ta’ oriġini jistgħu, bħala prinċipju, jixxandru b’mod legali fit-territorju tal-Istati Membri kollha. Fil-fehma tiegħi, din il-libertà ma hijiex intiża li tneħħi kull ostakolu li jkun ta’ natura li jfixkel ix-xandir tal-istazzjonijiet ta’ xandar jew li jaffettwa l-profitt tagħhom, bħal modalitajiet ta’ distribuzzjoni. Għalhekk, mhux qed nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta b’mod wiesa’ deroga, imma li hija għandha tagħti lill-prinċipju nnifsu l-portata ġusta tiegħu.
73.
Nirrileva, barra minn hekk, li l-miżura inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza Mesopotamia Broadcast u Roj TV (
59
), li tikkonsisti fi projbizzjoni sħiħa ta’ attività, setgħet tfixkel ferm iktar l-attività tax-xandar ikkonċernat milli r-regola ta’ kompożizzjoni tal-pakketti inkwistjoni f’din il-kawża. F’dik il-kawża, il-Gvern Ġermaniż kien għamel dak kollu li kien teknikament possibbli sabiex iwaqqaf it-tixrid ta’ informazzjoni, minn Roj TV, li toħloq inċitament għall-mibegħda. Għalhekk, jidhirli li jkun paradossali li wieħed jikkundanna l-obbligu previst fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku filwaqt li ġiet ivvalidata l-miżura inkwistjoni f’dik is-sentenza. Tal-ewwel timplimenta interessi analogi għal dawk sottostanti għat-tieni waħda, imma b’intensità inqas.
74.
Mill-bqija, l-interpretazzjoni li nipproponi ma tammontax għal li tingħata carte blanche lill-Istat Membru ta’ riċezzjoni. Għalkemm miżura bħal dik prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12), tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku ma hijiex, fil-fehma tiegħi, koperta mill-Artikolu 3(1) u 2 tad-Direttiva 2010/13, hija xorta taqa’ taħt l-Artikolu 56 TFUE (
60
). Hekk kif indikajt diġà, din il-miżura tista’ tikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Madankollu, din ir-restrizzjoni tista’ tiġi ġġustifikata.
75.
Fil-fatt, il-miżura inkwistjoni ma tagħmel l-ebda diskriminazzjoni diretta jew indiretta favur kontenut nazzjonali u ssegwi għan ta’ interess ġenerali. Jidhirli li tgħaddi wkoll mit-test ta’ proporzjonalità (
61
). L-awtoritajiet Litwani mhux purament u sempliċement ipprojbixxew l-aċċess għall-istazzjon NTV Mir Lithuania, imma illimitaw ruħhom jirrestringu l-udjenza tiegħu. F’dan il-kuntest, peress li l-provvista ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva hija intrinsikament marbuta mal-libertà ta’ espressjoni, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni għandha, sabiex tkun kompatibbli mal-libertà li jiġu pprovduti servizzi, ukoll tkun konformi mad-drittijiet fundamentali li l-Qorti tal-Ġustizzja tiżgura r-rispett tagħhom (
62
), u b’mod partikolari mal-Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea. Imma, hawnhekk ukoll, il-libertà ta’ espressjoni ma hijiex prerogattiva assoluta u t-testijiet ta’ ġustifikazzjoni u ta’ proporzjonalità għandhom ikunu favur l-awtoritajiet Litwani (
63
).
76.
F’dan ir-rigward, ma nistgħux ninsew l-isfond ta’ din il-kawża. Skont l-informazzjoni mogħtija mil-LRTK u mill-Gvern Litwan, l-Artikolu 33(11) u l-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku kienu ġew adottati sabiex jipproteġu l-ispazju ta’ informazzjoni Litwan u sabiex jingħata rispons malajr (
64
) għall-propaganda Russa, fil-kuntest tal-gwerra ta’ informazzjoni li huma suġġetti għaliha l-Istati Baltiċi minħabba s-sitwazzjoni ġeopolitika tagħhom. L-istituzzjonijiet tal-Unjoni kkonstataw huma stess li l-Istati Baltiċi qed jiffaċċjaw it-tixrid, fil-midja, ta’ informazzjoni falza immirata lejn il-minoranzi tagħhom ta’ lingwa Russa, bil-għan li dawn l-Istati jiġu mmalafamati, li jiġi kompromess id-diskors politiku Ewropew ibbażat fuq il-valuri demokratiċi, id-drittijiet tal-bniedem u l-istat tad-dritt, u, b’mod iktar ġenerali, sabiex tiġi distabbilizzata s-sitwazzjoni politika, ekonomika u soċjali ta’ dawn l-Istati (
65
). Fid-dawl tal-influwenza partikolarment importanti tat-televiżjoni fuq il-formazzjoni tal-opinjoni pubblika, ir-reazzjoni tal-leġiżlatur Litwan tidher kompletament raġonevoli.
77.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi li l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li miżura, adottata mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni ta’ stazzjon televiżiv li ġej minn Stat Membru ieħor, li tikkonsisti fl-obbligu, għall-operaturi li jiddistribwixxu stazzjonijiet televiżivi lill-konsumaturi tal-ewwel Stat, li jxandru jew jittrażmettu mill-ġdid l-istazzjon inkwistjoni biss f’pakketti bi ħlas jew permezz ta’ suppliment fil-prezz, ma taqax taħt din id-dispożizzjoni.
4. Sussidjarjament: fuq l-obbligu tal-Istat Membru ta’ riċezzjoni li josserva l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13 (it-tieni domanda)
78.
Jekk, kuntrarjament għal dak li qed nissuġġerixxi, l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 kellu jiġi interpretat fis-sens li jkopri miżura bħal dik prevista fl-Artikolu 33(11) u fil-punt 1 tal-Artikolu 33(12) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, permezz tat-tieni domanda tagħha, essenzjalment, jekk, skont id-dritt tal-Unjoni, din il-miżura tistax tiġi adottata meta l-kundizzjonijiet previsti fl-imsemmi Artikolu 3(2) ma jkunux issodisfatti.
79.
Jidhirli li huwa diffiċli li jiġi kkontestat li, fl-iskema tad-Direttiva 2010/13, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni li jkollu l-intenzjoni jadotta, fil-konfront ta’ servizz tal-midja adwjoviżiva li ġej minn Stat Membru ieħor, miżura li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(1) u (2) ta’ din id-direttiva, għandu josserva l-kundizzjonijiet previsti fl-imsemmi Artikolu 3(2) (
66
).
80.
Ċertament, hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 4(1) tagħha, id-Direttiva 2010/13 tistabbilixxi regoli minimi. Għalhekk, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu regoli iktar iddettaljati jew iktar stretti minn dawk previsti minn din id-direttiva. Madankollu, din il-fakultà hija rrikonoxxuta lill-Istati Membri biss f’dak li jirrigwarda x-xandara li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom. Fi kliem ieħor, l-Istat Membru ta’ trażmissjoni jista’ jmur lil hinn mir-rekwiżiti ta’ din id-direttiva, mhux l-Istat Membru ta’ riċezzjoni (
67
).
81.
Jonqos li jiġi ddeterminat jekk l-Istat Membru ta’ riċezzjoni jistax jinvoka d-dritt primarju sabiex jiġġustifika l-adozzjoni ta’ miżura li ma tosservax il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13. F’dan ir-rigward, infakkar li l-Artikolu 52 TFUE jipprevedi ġustifikazzjonijiet li jirrigwardaw b’mod partikolari l-ordni pubbliku u s-sigurtà pubblika, li fuqhom jistgħu jibbażaw ruħhom l-Istati Membri, fejn dawn il-ġustifikazzjonijiet saru applikabbli għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi permezz tar-riferiment li jinsab fl-Artikolu 62 TFUE. Nosserva li l-Qorti tal-Ġustizzja għadha ma ħaditx pożizzjoni fuq din il-kwistjoni (
68
).
82.
Fil-fehma tiegħi, hekk kif sostniet il-Kummissjoni waqt is-seduta, jekk miżura partikolari titqies koperta mill-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13, u sakemm din il-miżura tkun ibbażata fuq raġuni li taqa’ taħt l-oqsma kkoordinati minn din id-direttiva, l-Istat Membru ta’ riċezzjoni ma jistax jibbaża ruħu fuq id-dritt primarju sabiex imur lil hinn minn dak li huwa permess minn din id-dispożizzjoni.
83.
Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-possibbiltà mogħtija lill-Istati Membri li jinvokaw il-ġustifikazzjonijiet previsti mit-Trattat FUE hija rrikonoxxuta lilhom biss fin-nuqqas ta’ armonizzazzjoni tar-regoli applikabbli (
69
). Miżura pprojbita minn direttiva li timplimenta l-libertà li jiġu pprovduti servizzi ma tistax tkun iġġustifikata fuq il-bażi tad-dritt primarju. Il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li, meta l-leġiżlatur tal-Unjoni jadotta att ta’ dritt sekondarju li jikkonkretizza libertà ta’ moviment iggarantita mit-Trattat FUE (
70
), huwa jista’ jillimita l-possibbiltà li jiġu invokati dawn il-ġustifikazzjoni (
71
).
V. Konklużjoni
84.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula mill-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnjus, il-Litwanja):
L-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2010/13 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (Direttiva “dwar is-Servizzi tal-Midja Awdjoviżiva”) għandu jiġi interpretat fis-sens li miżura, adottata mill-Istat Membru ta’ riċezzjoni ta’ stazzjon televiżiv li ġej minn Stat Membru ieħor, li tikkonsisti fl-obbligu, għall-operaturi li jiddistribwixxu stazzjonijiet televiżivi lill-konsumaturi tal-ewwel Stat, li jxandru jew jittrażmettu mill-ġdid l-istazzjon inkwistjoni biss f’pakketti bi ħlas jew permezz ta’ suppliment fil-prezz, ma taqax taħt din id-dispożizzjoni.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Direttiva 2010/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (ĠU 2010, L 95, p. 1, rettifika fil-ĠU 2010, L 263, p. 15).
(
3
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑26 ta’ Lulju 2017, Persidera (C‑112/16, EU:C:2017:597, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
4
)	Ara, b’mod partikolari, id-digriet tal‑10 ta’ Ġunju 2011, Mohammad Imran (C‑155/11 PPU, EU:C:2011:387, punti 17 u 18), kif ukoll is-sentenzi tat‑12 ta’ Marzu 1998, Djabali (C‑314/96, EU:C:1998:104, punti 20 u 21), u tal‑20 ta’ Jannar 2005, García Blanco (C‑225/02, EU:C:2005:34, punti 29 sa 31).
(
5
)	Huwa neċessarju li ma nfixklux l-emenda jew ir-revoka ta’ att amministrattiv minn awtorità, li ma huwiex rikonoxximent tal-illegalità tiegħu u jipproduċi effett ex nunc u l-annullament ta’ dan l-att minn qorti, li bis-saħħa tiegħu l-att annullat jiġi eliminat retroattivament mill-ordinament ġuridiku u jitqies daqslikieku qatt ma eżista. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-28 ta’ Mejju 2013, Abdulrahim vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑239/12 P, EU:C:2013:331, punt 68).
(
6
)	BMA targumenta li d-dħul tagħha mir-reklamar naqas minħabba d-deċiżjoni kontenzjuża.
(
7
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑28 ta’ Mejju 2013, Abdulrahim vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑239/12 P, EU:C:2013:331, punti 61 sa 64 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
8
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 1991, Society for the Protection of Unborn Children Ireland (C‑159/90, EU:C:1991:378, punt 15 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
9
)	Direttiva tal-Kunsill tat-3 ta’ Ottubru 1989 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar it-twettiq ta’ attivitajiet ta’ xandir bit-televiżjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 27), imsejħa “Direttiva dwar it-Televiżjoni Mingħajr Fruntieri”. Il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ din id-direttiva kien inizjalment limitat għax-xandiriet televiżivi. Iktar tard dan ġie estiż għas-servizzi ta’ wiri ta’ programmi fuq talba, iddistribwiti b’mod partikolari permezz tal-internet. Dawn is-servizzi differenti għaldaqstant nġabru taħt il-frażi “servizzi tal-media awdjoviżiva”.
(
10
)	Premessa 104 tad-Direttiva 2010/13. L-istess idea hija espressa wkoll fil-premessa 8 tagħha, fir-rigward tax-xandir televiżiv, permezz tal-espressjoni “l-libertà tal-moviment […] fi programmi tat-televiżjoni”. Ix-xandir televiżiv huwa wkoll is-suġġett tal-Konvenzjoni Ewropea dwar it-Televiżjoni Tul il-Fruntieri, iffirmata fi Strasbourg fil-5 ta’ Mejju 1989, li magħha aderixxew 20 Stat Membru, fosthom ir-Repubblika tal-Litwanja. Infakkar li x-xogħol relatat ma’ din il-konvenzjoni u mad-Direttiva 89/552 kien seħħ fl-istess ħin sabiex jinħolqu strumenti paralleli, li għandhom għanijiet simili u li huma bbażati fuq l-istess tip ta’ regoli.
(
11
)	Dawn l-istess rekwiżiti jirrigwardaw ukoll ir-reklamar, l-isponsorizzazzjoni, it-teleshopping, il-protezzjoni tal-minuri, il-promozzjoni tax-xogħlijiet Ewropej u l-aċċess għall-informazzjoni dwar l-avvenimenti ta’ importanza kbira għas-soċjetà.
(
12
)	Mill-premessi 33 u 34 tad-Direttiva 2010/13 jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni qies dan il-prinċipju bħala indispensabbli għall-ħolqien ta’ suq intern tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva sabiex, b’mod partikolari, tiġi ggarantita lill-fornituri ta’ dawn is-servizzi ċertezza legali u jitrawwem il-pluraliżmu tal-midja fi ħdan l-Unjoni. Barra minn hekk, jirriżulta mill-premessa 36 ta’ din id-direttiva li huwa ddeċieda li l-kontroll tal-Istat Membru ta’ oriġini, bħala prinċipju, huwa suffiċjenti sabiex tkun żgurata l-osservanza tar-rekwiżiti minimi stabbiliti minn din id-direttiva.
(
13
)	Ara l-punt 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
14
)	Hekk kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, pakkett ta’ stazzjonijiet huwa ġrupp ta’ stazzjonijiet tat-televiżjoni kompost u propost lill-konsumaturi minn xandar televiżiv jew persuna oħra li tipprovdi lill-imsemmija konsumaturi servizzi ta’ xandir ta’ stazzjonijiet tat-televiżjoni fuq l-internet. Il-pakkett bażiku huwa grupp ta’ stazzjonijiet hekk kompost u pprovdut, permezz tal-ħlas ta’ ammont fiss, lill-konsumaturi kollha tas-servizzi inkwistjoni. Pakkett bi ħlas huwa grupp ta’ stazzjonijiet imxandar lill-konsumaturi permezz tal-ħlas ta’ suppliment li ma huwiex inkluż fil-prezz tal-pakkett bażiku.
(
15
)	Il-LRTK indikat, fl-osservazzjonijiet tagħha, li l-programm inkwistjoni “kien fih informazzjoni li kienet tinċita l-ostilità u l-mibegħda bbażati fuq in-nazzjonalità lejn il-pajjiżi Baltiċi u li kienet falza, li tirrigwarda l-kollaborazzjoni tal-Litwani u tal-Latvjani fil-kuntest tal-Olokawst u li tirrigwarda l-politika interna tal-pajjiżi Baltiċi hekk imsejħa nazzjonalista u neoNażista u li tikkostitwixxi theddida għall-minoranza nazzjonali Russa li tgħix fit-territorju tagħhom”. Skont din l-awtorità, dan il-programm kien “ immirat lejn il-minoranza tal-lingwa Russa tal-Litwanja” u kien intiż, permezz ta’ diversi tekniċi ta’ propaganda, li “jinfluwenza, b’mod negattiv u suġġestiv, l-opinjoni ta’ dan il-grupp soċjali fir-rigward tal-politika interna u esterna tal-Litwanja, tal-Latvja u tal-Estonja, li jkabbar il-firdiet u l-polarizzazzjoni tas-soċjetà, li jenfasizza t-tensjoni fir-reġjun tal-Ewropa tal-Lvant maħluqa mill-pajjiżi tal-Punent u r-rwol ta’ vittma tar-Russja”. Nerġa’ niġi għal dawn l-aspetti fil-punt 76 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
16
)	Il-Kummissjoni ppreċiżat, fl-osservazzjonijiet tagħha, li il-LRTK interpretat dan il-kunċett fid-dawl tas-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2011, Mesopotamia Broadcast u Roj TV (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607, punti 41 sa 44). F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jaqgħu taħt il-kunċett tal-“inċitament għall-mibegħda”, fis-sens tad-Direttiva 89/552, il-messaġġi li jikkontribwixxu sabiex ixewxu l-konfrontazzjonijiet vjolenti bejn il-persuni ta’ etniċitajiet jew ta’ komunitajiet differenti li jgħixu fl-istess Stat u sabiex jaggravaw it-tensjonijiet bejniethom, u għalhekk jiksru l-akkordju bejn il-popli. F’termini assoluti, id-determinazzjoni tal-livell li minnu l-preżentazzjoni parzjali u żleali ta’ avvenimenti storiċi jew ta’ attwalità taqa’ taħt l-inċitament għall-mibegħda ma hijiex eżerċizzju faċli. Madankollu, dan imur lil hinn mis-suġġett ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
17
)	Ara l-Artikolu 2(6) u l-premessa 39 tad-Direttiva 2010/13, li jipprovdu li din id-direttiva ma tapplikax għas-servizzi tal-midja awdjoviżiva maħsuba esklużivament sabiex jiġu rċevuti f’pajjiżi terzi, u li ma humiex irċevuti direttament jew indirettament permezz ta’ tagħmir standard mill-pubbliku ta’ Stat Membru wieħed jew iktar.
(
18
)	Ara l-premessa 54 tad-Direttiva 2010/13.
(
19
)	Ara l-Artikolu 1(1)(f) tad-Direttiva 2010/13.
(
20
)	It-terminu “uplink” jindika t-trażmissjoni ta’ sinjali bejn stazzjon fuq l-art u satellita, kuntrarjament għal “downlink” li jikkorrespondi għat-trażmissjoni ta’ sinjali tas-satellita lejn l-art.
(
21
)	Għandu jitfakkar hawnhekk element ta’ kuntest. Il-popolazzjoni tal-Istati Baltiċi (l-Estonja, il-Latvja u l-Litwanja) għandha minoranza kbira li titkellem bir-Russu, riżultat tal-immigrazzjoni sinjifikattiva li dawn l-Istati għaddew minnha matul il-perijodu tal-USSR u tal-użu impost dak iż-żmien tal-lingwa Russa. Għalhekk, żewġ komunitajiet lingwistiċi jgħixu flimkien f’kull wieħed minn dawn l-Istati. Ix-xandara tat-televiżjoni nazzjonali jxandru l-programmi tagħhom fil-lingwa uffiċjali tal-Istat ikkonċernat, filwaqt li t-teknoloġiji tas-satellita u tal-kejbil jippermettu x-xandir ta’ stazzjonijiet tat-televiżjoni Russi lill-minoranza li titkellem bir-Russu. Ara, b’mod partikolari, Jõesaar, A., “One Country, Two Polarised Audiences: Estonia and the Deficiency of the Audiovisual Media Services Directive”, Media and Communication, 2015, Volum 3, Nru 4.
(
22
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349.
(
23
)	Ara d-definizzjoni ta’ “servizz tal-media awdjoviżiva” li tinsab fl-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva 2010/13 u dik ta’ “fornitur ta’ servizzi tal-media” li tinsab fl-Artikolu 1(1)(d), il-premessa 26 ta’ din id-direttiva, kif ukoll id-definizzjoni tal-kunċett ta’ “servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” li tinsab fl-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2002/21.
(
24
)	Sabiex inkun ċar, l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2010/13 isemmi biss it-trażmissjoni mill-ġdid bħala mod ta’ provvista ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva. Din id-direttiva ma tapplikax għas-servizzi ta’ trażmissjoni mill-ġdid bħala tali. Hija tirregola l-kontenut imxandar u mhux il-modalitajiet ta’ xandir tiegħu.
(
25
)	Infakkar li d-Direttiva 2010/13 ma tarmonizzax l-awtorizzazzjonijiet jew il-liċenzji mogħtija mill-Istati Membri li jqisu li għandhom ġurisdizzjoni sabiex jirregolaw fornitur ta’ servizzi tal-midja awdjoviżiva abbażi tal-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva. Għaldaqstant, din il-liċenzja maħruġa lil BMA mill-OFCOM ma għandhiex valur fiha nnifsha fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni.
(
26
)	Dan ikun il-każ, pereżempju, jekk Stat Membru jqis, fid-dawl tad-dritt nazzjonali tiegħu, li operatur stabbilit fit-territorju tiegħu jassumi r-responsabbiltà editorjali fuq kontenut, filwaqt li Stat Membru ieħor iqis, fid-dawl tar-regoli tiegħu stess, li dan huwa operatur ieħor li jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu.
(
27
)	Ara, għal din id-definizzjoni, Schulz, W., Heilmann, S., “La responsabilité éditoriale – Notes sur un concept clé de la règlementation des services de médias audiovisuels”, IRIS Spécial: La responsabilité éditoriale, Observatoire européen de l’audiovisuel, Strasbourg, 2008, p. 17.
(
28
)	Ara, dwar dan l-aħħar punt, id-dokument tal-Kunsill tal-Ewropea intitolat Recommendation CM/Rec(2011)7 of the Committee of Ministers to member states on a new notion of media, adottat fil‑21 ta’ Settembru 2011, punti 29 sa 36, speċjalment il-punt 34.
(
29
)	Id-Direttiva 2013/10 tuża’ alternattivament il-kunċetti ta’ “responsabbiltà editorjali” u “deċiżjonijiet editorjali”. Ma hemmx lok, fl-opinjoni tiegħi, li ssir distinzjoni bejn dawn iż-żewġ kunċetti. Fid-determinazzjoni ta’ x’tikkostitwixxi “deċiżjoni editorjali”, għandhom jintużaw il-kriterji li jikkaratterizzaw ir-responsabbiltà editorjali.
(
30
)	F’dan il-każ, skont l-informazzjoni pprovduta waqt is-seduta minn BMA l-istazzjon NTV Mir Lithuania huwa trażmess permezz tas-satellita lejn stazzjon li jinsab fil-Latvja (downlink), li jittrażmetti mill-ġdid is-sinjal lil operaturi tal-kejbil fil-Litwanja, li, min-naħa tagħhom, jittrażmettu mill-ġdid dan l-istazzjon lit-telespettaturi Litwani. Skont il-Gvern Litwan, is-satellita inkwistjoni ma taqax taħt il-ġurisdizzjoni tar-Renju Unit u l-uplink konnessa magħha lanqas ma tinstab fit-territorju ta’ dan l-Istat Membru. Din fir-realtà hija satellita Russa u din l-uplink tinsab barra mill-Unjoni.
(
31
)	BMA indikat, madankollu, li wieħed jista’ jara l-istazzjon fuq l-internet fi Stati Membri oħra. Fi kwalunkwe każ, dan ma jpoġġix fid-dubju l-fatt li dan huwa intiż għall-pubbliku Litwan.
(
32
)	Ara l-premessa 40 tad-Direttiva 2010/13.
(
33
)	Dwar dan l-aħħar punt, u mingħajr ma nixtieq bl-ebda mod niddubita mill-kapaċità ta’ superviżjoni tal-OFCOM (din l-awtorità, għall-kuntrarju, ippenalizzat diversi drabi lil BMA għal programmi mxandra fuq l-istazzjon NTV Mir Lithuania), nosserva li jidhirli li huwa iktar faċli għal-LRTK milli għall-OFCOM tissupervizza tali stazzjon, imxandar essenzjalment bir-Russu. F’dan il-każ, l-OFCOM seta’ jivverifika l-programm kontenzjuż biss wara li dan il-programm sħiħ nqaleb għall-Ingliż. Barra minn hekk, il-LRTK u l-OFCOM ma qablux dwar il-kontenut tiegħu. Filwaqt li għal tal-ewwel, fid-dawl tal-kuntest ġeopolitiku li fih jinsabu l-Istati Baltiċi (ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 21 u l-punt 76 ta’ dawn il-konklużjonijiet), dan l-istess programm kien jaqa’ taħt l-inċitament għall-mibegħda, it-tieni, estranju għal dan il-kuntest, qies li dan kien jikser ir-regoli dwar l-imparzjalità tal-kontenut. Ara Ofcom Broadcast and On Demand Bulletin, Nru 319, tad‑19 ta’ Diċembru 2016, p. 28‑50.
(
34
)	Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatt li jiġu evitati r-regoli tal-Istat Membru ta’ riċezzjoni ma jeskludix lill-operatur inkwistjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Min-naħa l-oħra, dan l-Istat Membru jista’ jinvoka dan il-fatt bħala ġustifikazzjoni sabiex jidderoga minn din il-libertà. Ara s-sentenzi tat‑3 ta’ Diċembru 1974, van Binsbergen (33/74, EU:C:1974:131, punt 13), kif ukoll tal‑5 ta’ Ottubru 1994, TV10 (C‑23/93, EU:C:1994:362, punti 15, 20 u 21).
(
35
)	Din il-kumpannija b’mod partikolari ħadet din id-deċiżjoni b’reazzjoni għall-adozzjoni mil-LRTK, fid‑19 ta’ Marzu 2014, ta’ deċiżjoni ta’ sospensjoni tat-trażmissjoni mill-ġdid ta’ NTV Mir Lithuania.
(
36
)	Ara, ukoll, il-premessi 41 u 42 tad-Direttiva 2010/13.
(
37
)	L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(2) jeżiġi, fil-punt (a) tiegħu, li xandira televiżiva li ġejja minn Stat Membru ieħor tkun kisret b’mod ċar, serju u gravi, b’mod partikolari, il-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 6 u, fil-punt (b) tiegħu, li matul it-tnax-il xahar preċedenti x-xandar televiżiv inkwistjoni ikun kiser diġà mill-inqas darbtejn, din il-projbizzjoni.
(
38
)	L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(2) jipprevedi fil-punt (c) tiegħu, li l-Istat Membru ta’ riċezzjoni għandu jinnotifika bil-miktub lix-xandar televiżiv u lill-Kummissjoni l-ksur allegat u l-miżuri li biħsiebu jieħu jekk tali ksur jerġa’ jseħħ. Skont il-punt (d) ta’ dan is-subparagrafu, huwa biss jekk il-konsultazzjonijiet mal-Istat Membru ta’ trażmissjoni u mal-Kummissjoni ma jwasslux għal ftehim bonarju fi żmien ħmistax-il jum minn din in-notifika u l-ksur allegat jippersisti li l-Istat ta’ riċezzjoni jista’ jieħu miżuri. Barra minn hekk, skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(2), il-Kummissjoni għandha tiddeċiedi fi żmien xahrejn min-notifika dwar il-kompatibbiltà ta’ dawn il-miżuri mad-dritt tal-Unjoni.
(
39
)	Ara, fir-rigward tal-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, is-sentenza tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et (C‑621/18, EU:C:2018:999, punt 47 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
(
40
)	Qiegħed nirreferi hawnhekk għall-kawża “Red Hot TV”, li kienet fl-aħbarijiet fir-Renju Unit fil-bidu tas-snin 90. Din il-kawża kienet tirrigwarda stazzjon televiżiv pornografiku mxandar f’dan l-Istat Membru permezz tas-satellita u li kien juża’ uplink li tinsab fid-Danimarka. L-awtoritajiet Brittaniċi kienu ppruvaw jipprevjenu din ix-xandira billi jikkriminalizzaw, b’mod partikolari, il-provvista tad-decoders li jippermettu l-wiri tiegħu. Red Hot TV kienet għaldaqstant ikkontestat din il-miżura billi argumentat li, skont kliemu, l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/552 kien jawtorizza biss lill-Istat Membru ta’ riċezzjoni jissospendi t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ xandira li ġejja minn Stat Membru ieħor. Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ġiet adita bil-kwistjoni (Kawża C‑327/93) imma Red Hot TV kienet falliet u t-tilwima nazzjonali ntemmet qabel mal-Qorti tal-Ġustizzja setgħet tiddeċiedi. Ara Dann, P., “The Red Hot Channel: pornography without frontiers”, Entertainment Law Review, 1993, 4(6), p. 191‑193.
(
41
)	Direttiva 97/36/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta Ġunju 1997 li temenda d-[Direttiva 89/552] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 321). Ara, għal dawn l-ispjegazzjonijiet, il-proposta għal direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-[Direttiva 89/552] [COM(95)86 finali] (ĠU 1995, C 185, p. 4), p. 16, 19 u 33.
(
42
)	Il-premessa 15 tad-Direttiva 97/36 kienet tippreċiża wkoll li dan l-Artikolu 2a kien ikopri kull miżura “mmirata sabiex tirrestrinġi r-riċessjoni u/jew tissospendi t-trasmissjoni mill-ġdid ta’ xandiriet televiżivi”. L-użu tat-terminu “restrizzjoni” tar-riċezzjoni, b’kuntrast ma’ dak ta’ “sospensjoni” tat-trażmissjoni mill-ġdid, għandu, jidhirli, spjegazzjoni ta’ natura prattika. Meta stazzjon jiġi trażmess minn satellita u s-sinjal jiġi rċevut direttament permezz tal-antenni tat-telespettaturi ta’ Stat Membru, dan tal-aħħar ma għandux, bħala regola ġenerali, il-possibbiltà teknika li jwaqqaf din it-trażmissjoni. Dak kollu li jista’ jagħmel_proprjament, huwa li jirrestrinġi r-riċezzjoni ta’ dan l-istazzjon, b’mod partikolari billi jipprojbixxi, bħal fil-kawża “Red Hot TV”, il-bejgħ eventwali ta’ decoder meħtieġ għall-wiri tiegħu. Fiż-żewġ każijiet, l-idea hija li titwaqqaf, kemm jista’ jkun possibbli, it-trażmissjoni ta’ xandira.
(
43
)	Bl-istess mod, l-Artikolu 24(2) tal-Konvenzjoni Ewropea dwar it-Televiżjoni Tul il-Fruntieri, li hija intiża, infakkar, sabiex tkun strument parallel għad-Direttiva 89/552 (u b’estensjoni għad-Direttiva 2010/13), jipprevedi li, taħt ċerti kundizzjonijiet, l-Istat ta’ riċezzjoni jista’ “jissospendi, proviżorjament, it-trażmissjoni mill-ġdid” [traduzzjoni mhux uffiċjali] ta’ programm. Il-punt 322 tar-rapport ta’ spjegazzjoni li jakkumpanja din il-konvenzjoni jindika li din il-proċedura hija intiża li “tevita s-sospensjoni arbitrarja tat-trażmissjoni mill-ġdid mill-[Istat] ta’ riċezzjoni” (enfasi miżjuda minni). Barra minn hekk, infakkar li din il-konvenzjoni kienet ġiet emendata permezz tal-Protokoll (STE Nru 171), li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Marzu 2002, preċiżament sabiex jittieħdu inkunsiderazzjoni l-emendi introdotti permezz tad-Direttiva 97/36 fid-Direttiva 89/552. Issa, l-imsemmi Artikolu 24(2) ma ġiex emendat.
(
44
)	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑31 ta’ Marzu 1993, Kraus (C‑19/92, EU:C:1993:125, punt 32), tat‑13 ta’ Diċembru 2007, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑465/05, EU:C:2007:781, punt 17), kif ukoll tas‑17 ta’ Novembru 2015, RegioPost (C‑115/14, EU:C:2015:760, punt 69).
(
45
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, mis-sentenza tat‑30 ta’ April 1974, Sacchi (155/73, EU:C:1974:40, punt 6), li x-xandiriet televiżivi jikkostitwixxu “servizzi” fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE. Id-Direttiva 2010/13 għaldaqstant ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 53(1) u tal-Artikolu 62 TFUE.
(
46
)	Ara l-punt 26 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
47
)	Ara l-premessi 2, 5, 21 u 45 tad-Diretttiva 2010/13.
(
48
)	Ara, fir-rigward tad-Direttiva 89/552, is-sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 1996, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑11/95, EU:C:1996:316, punti 42 u 92), tad‑29 ta’ Mejju 1997, Denuit (C‑14/96, EU:C:1997:260, punti 32 sa 36), kif ukoll tat‑22 ta’ Settembru 2011, Mesopotamia Broadcast u Roj TV (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607, punti 35 u 36). L-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dawn is-sentenzi tista’, fil-fehma tiegħi, tiġi trasposta għad-Direttiva 2010/13.
(
49
)	Ara s-sentenzi tad‑9 ta’ Lulju 1997, De Agostini u TV-Shop (C‑34/95 sa C‑36/95, EU:C:1997:344, punti 32 sa 38), u tat‑22 ta’ Settembru 2011, Mesopotamia Broadcast u Roj TV (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607, b’mod partikolari l-punt 37).
(
50
)	Sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2011 (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607).
(
51
)	Il-provvista ta’ pakketti permezz tal-kejbil lill-pubbliku hija, għall-kuntrarju, “servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi” li jaqa’, b’mod partikolari, taħt id-Direttiva 2002/21. Ara s-sentenzi tas‑7 ta’ Novembru 2013, UPC Nederland (C‑518/11, EU:C:2013:709, punt 44).
(
52
)	Ara s-sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2011, Mesopotamia Broadcast u Roj TV (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607, punt 52).
(
53
)	Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata, fil-fehma tiegħi, mill-premessa 10 tad-Direttiva reċenti (UE) 2018/1808 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Novembru 2018 li temenda d-[Direttiva 2010/13] fid-dawl ta’ realtajiet tas-suq li qed jinbiddlu (ĠU 2018, L 303, p. 69), li tipprovdi li l-Istat Membru ta’ riċezzjoni ma għandu, bħala prinċipju, jieħu l-ebda miżura “li tipprevjeni r-ritrażmissjoni, fit-territorju tiegħu, ta’ xandiriet televiżivi li ġejjin minn Stat Membru ieħor” (enfasi miżjuda minni).
(
54
)	Ara, bħala eżempju, fi Franza, il-punt D tar-recommandation no 2004-7 du 15 décembre 2004 aux éditeurs et distributeurs de services de télévision diffusant en métropole et dans les départements d’outre-mer des programmes de catégorie V (ir-Rakkomandazzjoni Nru 2004‑7 tal-15 ta’ Diċembru 2004 lill-edituri u lid-distributuri ta’ servizzi televiżivi li jxandru fit-territorju metropolitan u fid-dipartimenti extra-Ewropej programmi tal-Kategorija V) (JORF Nru 298 tat‑23 ta’ Diċembru 2004), li jipprevedi, essenzjalment, li l-fornituri ta’ pakketti li jinkludu stazzjonijiet pornografiċi għandhom jipproponu offerta li ma tinkludix dawn l-istazzjonijiet taħt kundizzjonijiet kummerċjali li ma jiffavorixxux l-offerta globali li tinkludi dawn l-istazzjonijiet. Ara wkoll, fir-Rumanija, l-Artikolu 27(2) tad-Deċiżjoni Nru 220 tal‑24 ta’ Frar 2011 tal-Kunsill Nazzjonali tax-Xandir (test disponibbli bl-Ingliż fl-indirizz http://www.cna.ro/Decision-no-220-dated-February.html), li jipprovdi li l-programmi klassifikati bħala “+ 18” ipprovduti minn fornituri ta’ servizzi tal-midja li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni ta’ Stati Membri oħra li ma humiex ir-Rumanija għandhom neċessarjament jiġu mxandra f’pakketti fakultattivi ddedikati apposta għall-adulti.
(
55
)	B’mod partikolari, il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali bl-ebda mod ma timponi li l-istazzjon inkwistjoni jixxandar bi prezz projbittiv. L-Artikolu 33(11) tal-Liġi dwar il-Provvista ta’ Informazzjoni lill-Pubbliku jipprojbixxi biss lill-fornituri ta’ pakketti milli jissussidjaw jew isostnu l-pakketti bi ħlas jew milli jagħtuhom vantaġġ kwalunkwe u milli jipprovduhom bi prezz inferjuri għall-ispejjeż sostnuti minnhom sabiex jiksbu, jittrażmettu mill-ġdid jew ixandru fuq l-internet l-istazzjonijiet li jifformaw dawn il-pakketti.
(
56
)	Imfakkra fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 37 u 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
57
)	Ara, f’dan is-sens, ir-rapport spjegattiv li jakkumpanja l-Konvenzjoni Ewropea dwar it-Televiżjoni Tul il-Fruntieri, punt 328.
(
58
)	Ara l-premessa 43 tad-Direttiva 2010/13.
(
59
)	Sentenza tat‑22 ta’ Settembru 2011 (C‑244/10 u C‑245/10, EU:C:2011:607).
(
60
)	Ċertament, il-provvista ta’ pakketti ta’ stazzjonijiet permezz tal-kejbil taqa’, hekk kif indikajt fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet, taħt id-Direttiva 2002/21. Madankollu, mill-Artikolu 1(3) ta’ din id-direttiva jirriżulta li din hija bla ħsara għall-miżuri meħuda fil-livell nazzjonali, b’konformità mad-dritt tal-Unjoni, sabiex jiġu segwiti għanijiet ta’ interess ġenerali. Huwa għalhekk xieraq li l-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali tiġi evalwata fid-dawl tad-dritt primarju tal-Unjoni.
(
61
)	Infakkar li, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, l-applikazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali ta’ Stat Membru fir-rigwawrd tal-fornituri stabbiliti fi Stati Membri oħra għandha tkun adatta sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan imfittex minnhom u ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan jintlaħaq. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑18 ta’ Lulju 2007, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (C‑490/04, EU:C:2007:430, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
62
)	Ara s-sentenzi tat‑18 ta’ Ġunju 1991, ERT (C‑260/89, EU:C:1991:254, punti 42 sa 45), u tat‑30 ta’ April 2014, Pfleger et (C‑390/12, EU:C:2014:281, punt 36).
(
63
)	Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet diversi drabi dwar il-ġlieda kontra l-informazzjoni li tinċita l-mibegħda. Hija tfakkar, f’dan ir-rigward, li l-libertà ta’ espressjoni ma hijiex prerogattiva assoluta u li l-projbizzjoni ta’ tali informazzjoni tista’ tiġġustifika li jiġi pprojbit ix-xandir ta’ programm (ara partikolarment is-sentenza reċenti tal-Qorti EDB, tas‑17 ta’ April 2018, Roj TV A/S vs Id‑Danimarka, CE:ECHR:2018: 0417DEC002468314, § 37 sa 39, 41 u 42). Dan għandu jkun il-każ a fortiori fir-rigward ta’ miżura li sempliċement tirregola d-distribuzzjoni ta’ stazzjon televiżiv.
(
64
)	Infakkar li l-proċedura prevista fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2010/13, minbarra li hija oneruża, hija relattivament twila. Dawn l-aspetti jispjegaw għaliex l-użu ta’ din il-proċedura (u s-suċċess tagħha) huwa rari fil-prattika. Ara, European Regulators Group for Audiovisual Media Services (ERGA), Report on
territorial jurisdiction in a converged environment, is‑17 ta’ Mejju 2016, p. 9 u 12. Barra minn hekk, din id-direttiva ma kinitx tipprevedi, fiż-żmien tal-kawża prinċipali, fir-rigward tax-xandir televiżiv, proċedura ta’ urġenza li tippermetti li ssir deroga immedjata mil-libertà ta’ riċezzjoni u ta’ trażmissjoni mill-ġdid ta’ xandira televiżiva, u dan minkejja li tali miżura kienet diġà prevista, fir-rigward tas-servizzi tal-midja awdjoviżiva fuq talba, fl-Artikolu 3(5) tagħha. Ninnota madankollu li d-Direttiva 2018/1808 reċenti estendiet din il-proċedura ta’ urġenza għax-xandiriet televiżivi.
(
65
)	Kliem meħud mir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew tat‑23 ta’ Novembru 2016 dwar il-komunikazzjoni strateġika tal-UE biex tikkontrobatti l-propaganda kontriha minn partijiet terzi (2016/2030 (INI)) u mill-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni, tal‑24 ta’ April 2018, “L-indirizzar tad-diżinformazzjoni online: Approċċ Ewropew” (COM(2018)236 finali). Ara wkoll id-deċiżjoni tal-Kummissjoni tal‑10 ta’ Lulju 2015 dwar il-kompatibilità tal-miżuri adottati mil-Litwanja b’applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tad-[Direttiva 2010/13] [C(2015) 4609 finali]. Din id-deċiżjoni segwiet is-sospensjoni minn dan l-Istat Membru tax-xandir fit-territorju tiegħu tal-istazzjon Russu RTR Planeta, li jaqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-Isvezja.
(
66
)	Madankollu, bla ħsara għall-proċedura prevista fl-Artikolu 4(2) sa (5) tad-Direttiva 2010/13.
(
67
)	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, EU:C:2007:809, punti 79 u 80).
(
68
)	L-argument kien tressaq bħala motiv ta’ difiża mir-Renju tal-Belġju fir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu li wassal għas-sentenza tal-10 ta’ Settembru 1996, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑11/95, EU:C:1996:316, punti 91 u 92), mogħtija fir-rigward tad-Direttiva 89/552. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu ma kinitx qieset li kien neċessarju li tirriżolvi l-kwistjoni.
(
69
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 1980, Debauve et (52/79, EU:C:1980:83, punt 15).
(
70
)	Infakkar li d-Direttiva 2010/13 ġiet adottata abbażi, b’mod partikolari, tal-Artikolu 62 TFUE. Għaldaqstant, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried jimplimenta, fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, il-possibilitajiet ta’ derogi abbażi tal-ordni pubbliku u tas-sigurtà pubblika. Ara, fl-istess sens, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Lenz fil-kawża Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑11/95, EU:C:1996:178, punti 100 sa 104).
(
71
)	Ara s-sentenza tas‑16 ta’ Ġunju 2015, Rina Services et (C‑593/13, EU:C:2015:399, punt 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).