62018CC0815
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI BOBEK
ippreżentati fit-30 ta’ April 2020 (
1
)
Kawża C‑815/18
Federatie Nederlandse Vakbeweging
v
Van den Bosch Transporten BV,
Van den Bosch Transporte GmbH,
Silo-Tank kft
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi, il-Pajjiżi l-Baxxi)
“Rinviju preliminari — Direttiva 96/71/KE — Kollokament ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi — Xufiera li jaħdmu fit-trasport internazzjonali — Kunċett ta’ impjieg fit-territorju ta’ Stat Membru — Kunċett ta’ ftehimiet kollettivi ddikjarati applikabbli universalment”
I. Introduzzjoni
1.
Van den Bosch Transporten BV (irreġistrata fil-Pajjiżi l-Baxxi), Van den Bosch GmbH (il-Ġermanja), u Silo-Tank Kft (l-Ungerija) huma tliet kumpanniji differenti li għandhom l-istess azzjonist. Il-kumpannija tal-Pajjiżi l-Baxxi kkonkludiet numru ta’ kuntratti ta’ noleġġ (charter) kemm ma’ kumpanniji Ġermaniżi kif ukoll Ungeriżi għat-trasport internazzjonali ta’ merkanzija bit-triq. Il-kumpanniji Ġermaniżi u Ungeriżi impjegaw xufiera sabiex iwettqu dawk il-kuntratti.
2.
Jidher li dawk ix-xufiera fil-fatt bdew u temmew ix-xiftijiet tagħhom minn Erp, il-Pajjiżi l-Baxxi, is-sede tal-kumpannija tal-Pajjiżi l-Baxxi, Van den Bosch Transporten BV. Il-Federatie Nederlandse Vakbeweging (il-Federazzjoni tat-Trejd Unjins tal-Pajjiżi l-Baxxi; iktar ’il quddiem “l-FNV”) ressqet rikors kontra t-tliet kumpanniji kollha, fejn sostniet li aġixxew kontra d-Direttiva 96/71/KE dwar l-impjieg [il-kollokament] ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi Direttiva dwar il-Kollokament ta’ Ħaddiema (iktar ’il quddiem il-“PWD”) (
2
).
3.
Huwa f’dan il-kuntest li l-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) tagħmel numru ta’ domandi lil din il-Qorti, fejn tistaqsi kif, u kif ukoll, jekk xejn, il-PWD hija applikabbli għal xufiera fit-trasport internazzjonali bit-triq.
II. Il-Qafas Legali
4.
L-Artikolu 1 tal-PWD jiddefinixxi l-ambitu ta’ dan l-istrument f’dawn il-klawżoli:
“1.   Din id-Direttiva għandha tapplika għall-impriżi stabbiliti fi Stat Membru li, fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi transnazzjonali, jimpjegaw ħaddiema skond il-paragrafu 3, fit-territorju ta’ Stat Membru.
2.   Din id-Direttiva ma tapplikax għall-impriżi ta’ marina merkantili fejn għandhom x’jaqsmu l-baħħara.
3.   Din id-Direttiva għandha tapplika sa fejn l-impriżi imsemmija fil-paragrafu 1 jieħdu waħda mill-miżuri transnazzjonali li ġejjin:
(a)
jibagħtu ħaddiema fit-territorju ta’ Stat Membru għall-kont tagħhom proprju u taħt il-kontroll tagħhom fil-qafas ta’ kuntratt konkluż bejn l-impriża li tibgħat u d-destinatarju tal-prestazzjoni ta’ servizzi li jopera f’dak l-Isat Membru, sakemm teżisti relazzjoni ta’ impjieg bejn l-impriża li tibgħat u l-ħaddiem fil-per[i]jodu tal-kollokazzjoni; jew
(b)
jibgħat ħaddiema fi stabbiliment jew f’impriża fil-proprjetà ta’ grupp fit-territorju ta’ Stat Membru, sakemm ikun hemm relazzjoni ta’ impjieg bejn l-impriża li tagħmel il-kollokament u l-ħaddiema tul il-perjodu tal-kollokament; jew
(c)
billi tkun impriża ta’ impjieg jew aġent ta’ kollokazzjoni temporanju, tibgħat ħaddiem lill-impriża utenti stabbilita jew li topera fit-territorju ta’ Stat Membru, sakemm ikun hemm relazzjoni ta’ impjieg bejn l-impriża ta’ impjieg jew aġent ta’ kollokament temporanju u l-ħaddiem matul il-perjodu tal-kollokament [....]”
5.
L-Artikolu 2 tal-PWD fih id-definizzjonijiet li ġejjin:
‘1.   Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, “ħaddiem kollokat” ifisser ħaddiem li, għall-perjodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih.
[…]”
6.
L-Artikolu 3 tal-PWD jirrigwarda “it-termini u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg”:
“1.   L-Istati Membri għandhom jassiguraw li, tkun xi tkun il-liġi li tapplika għar-relazzjoni ta’ impjieg, l-impriżi msemmija fl-Artikolu 1(1) jiggarantixxu lill-ħaddiema mibgħuta fit-territorju tagħhom it-termini u l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg li jkopru il-kwistjonijiet li ġejjin, fl-Istati Membri fejn ix-xogħol hu mwettaq, huma stabbiliti:
–
skond liġi, regolament jew dispożizzjonijiet amministrattivi, u/jew
–
bi ftehim kollettiv jew sentenza ta’ arbitraġġ li kienu ddikjarati universalment applikabbli fis-sens tal-paragrafu 8, sa fejn jikkonċernaw l-attivitajiet imsemmija fl-Anness:
(a)
il-perjodi massimi ta’ xogħol u l-perjodi minimi ta’ mistrieħ;
(b)
it-tul minimu tal-vaganzi annwali mħallsa;
(ċ)
ir-rati minimi ta’ ħlas, li jinkludu rati ta’ sahra; dan il-punt ma japplikax għal skemi komplimentari għall-irtirar mix-xogħol;
(d)
il-kundizzjonijiet ta’ prestazzjoni ta’ ħaddiema, b’mod partikulari il-fornitura ta’ ħaddiema minn impriżi ta’ impjieg temporanju;
(e)
is-saħħa, is-sigurtà u l-iġjene fuq ix-xogħol;
(f)
miżuri protettivi dwar termini u kundizzjonijiet ta’ impjieg ta’ nisa tqal jew nisa li għadhom kif weldu reċentement, ta’ tfal u ta’ żgħażagħ;
(ġ)
it-trattament ugwali bejn irġiel u nisa u dispożizzjonijiet oħra dwar non-diskriminazzjoni.
Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, il-kunċett ta’ rati minimi ta’ ħlas imsemmija fil-paragrafu 1(ċ) huwa definit mil-liġi u/jew il-prattika nazzjonali ta’ l-Istat Membru li fit-territorju tiegħu il-ħaddiem huwa mibgħut.
[…]
7   ‘Ftehim kollettiv jew sentenzi ta’ arbitraġġ iddikjarati bħala ta’ applikazzjoni ġenerali’ ifisser ftehim kollettiv jew sentenzi ta’ arbitraġġ li għandhom ikunu osservati mill-impriżi kollha fis-settur u fil-professjoni jew fl-industrija kkonċernata.
8 Fl-assenza ta’ sistema biex tiddikjara ftehim kollettiv jew sentenzi ta’ arbitraġġ bħala ta’ applikazjoni universali fis-sens ta’ l-ewwel subparagrafu, l-Istati Membri jistgħu, jekk jiddeċiedu hekk, jibbażaw irwieħhom fuq:
–
ftehim kollettiv jew sentenzi ta’ arbitraġġ li huma ġeneralment applikabbli għall-impriżi simili kollha fil-qasam ġeografiku u fil-professjoni jew fl-industrija ikkonċernata, u/jew
–
ftehim kollettiv li kienu konklużi mill-organizzazzjonijiet l-iktar rappreżentattivi ta’ min iħaddem u tal-ħaddiema fuq pjan nazzjonali u li huma applikati fuq it-territorju nazzjonali kollu,
sakemm l-applikazzjoni tagħhom għall-impriżi msemmija fl-Artikolu 1(1) tiżgura ugwaljanza ta’ trattament dwar kwistjonijiet elenkati fl-ewwl subparagrafu tal-paragrafu 1 ta’ dan l-Artikolu bejn dawk l-impriżi u l-impriżi l-oħra msemmija f’dan is-subparagrafu li huma f’pożizzjoni simili.
[…]
10.   Din id-Direttiva ma tipprekludix l-applikazzjoni mill-Istati Membri, f’konformità mat- Trattat, għall-impriżi nazzjonali u għall-impriżi ta’ Stati oħra, fuq bażi ta’ ugwaljanza ta’ trattament ta’:
–
….
–
it-termini u l-kundizzjonijiet ta’ l-impjieg dwar kwistjonijiet barra dawk msemmija fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 sa fejn għandhom x’jaqsmu dispożizzjonijiet ta’ ordni pubbliku,”
III. Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domandi rinvjati
A.
Il-fatti u r-regoli nazzjonali applikabbli
7.
Van den Bosch Transporten BV topera impriża tat-trasport minn Erp, il-Pajjiżi l-Baxxi. Żewġ kumpanniji oħra, Van den Bosch GmbH (kumpannija stabbilita skont id-dritt Ġermaniż) u Silo-Tank Kft (kumpannija stabbilita skont id-dritt Ungeriż) jappartjenu għall-istess grupp ta’ kumpanniji. It-tliet kumpanniji kollha għandhom l-istess azzjonist.
8.
Van den Bosch Transporten BV hija membru tal-Vereniging Goederenvervoer Nederland (l-Assoċjazzjoni għat-Trasport tal-Merkanzija tal-Pajjiżi l-Baxxi). Dik l-assoċjazzjoni kkonkludiet mal-FNV il-collectieve arbeidsovereenkomst Goederenvervoer (il-Ftehim Kollettiv ta’ Xogħol dwar it-Trasport tal-Merkanzija, iktar ’il-quddiem iċ-“CLA GT”), li daħal fis-seħħ mill-1 ta’ Jannar 2012. Madankollu, il-CLA GT, ma kienx iddikjarat applikabbli b’mod universali.
9.
L-Artikolu 44 tal-CLA GT, l-hekk imsejħa “dispożizzjoni dwar charters”, jiddikjara li f’sotto-kuntratti li huma mwettqa fi ħdan jew mill-kumpannija tagħha stabbilita fil-Pajjiżi l-Baxxi minn kuntratturi indipendenti li jaġixxu bħala persuni li jimpjegaw, il-persuni li jimpjegaw għandhom jistabbilixxu li l-kundizzjonijiet ta’ xogħol bażiċi ta’ dan il-ftehim kollettiv ta’ xogħol jingħataw lill-ħaddiema ta’ dawk il-kuntratturi independenti, meta dan jirriżulta mid-Direttiva 96/71, u dan huwa l-każ ukoll jekk il-partijiet għażlu li japplikaw liġi ta’ pajjiż li ma huwiex il-Pajjiżi l-Baxxi għall-kuntratt. Il-persuna li timpjega għandha wkoll tinforma lill-ħaddiema kkonċernati bil-kundizzjonijiet tax-xogħol li japplikaw għalihom.
10.
Id-digriet tar-rinviju jiddikjara li ftehim kollettiv ta’ xogħol ieħor, il-collectieve arbeidsovereenkomst Beroepsgoederenvervoer over de weg en verhuur van mobiele kranen (il-Ftehim Kollettiv tax-Xogħol għat-Traport Professjonali ta’ Merkanzija bit-Triq u Kiri ta’ Krejns Mobbli, iktar ’il quddiem iċ-“CLA PGT”) jirreplika, fl-Artikolu 73, l-istess kontenut li jinstab fl-Artikolu 44 tal-CLA GT. Il-CLA PGT kien iddikjarat universalment applikabbli mill-31 ta’ Jannar 2013 sal-31 ta’ Diċembru 2013.
11.
Impriżi koperti mil-CLA GT ġew mogħtija eżenzjoni permezz ta’ digriet ministerjali mill-applikazzjoni tal-CLA PGT. Skont id-digriet tar-rinviju, dik l-eżenzjoni għalhekk tapplika għal Van den Bosch Transporten BV.
12.
Ix-xufiera mill-Ġermanja u l-Ungerija jaħdmu skont kuntratti ta’ xogħol konklużi rispettivament ma’ Van den Bosch Gmb Hand Silo-Tank. Il-kundizzjonijiet tal-impjieg stabbiliti fil-CLA GT ma ġewx applikati għax-xufiera Ġermaniżi u Ungeriżi.
13.
Van den Bosch Transporten BV ikkonkludiet ftehimiet charter għal operazzjonijiet ta’ transport internazzjonali ma’ Van den Bosch GmbH u Silo-Tank.
14.
Skont il-qorti tar-rinviju, l-operazzjonijiet tat-trasport relevanti jitwettqu l-iktar barra mit-territorju tal-Pajjiżi l-Baxxi. Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, Van den Bosch Transporten BV spjegat li x-xufiera Ungeriżi u Ġermaniżi jwettqu kważi esklużivament trasport transkonfinali. Sal-2013, dawn ix-xufiera bdew u temmew “ix-xiftijiet attivi” tagħhom f’Erp, il-Pajjiżi l-Baxxi. Fl-2013, Van den Bosch GmbH u Silo-Tank fetħu “punti ta’ konnessjoni” f’diversi Stati Membri. Erp ma għadhiex tikkostitwixxi punt ta’ konnessjoni għal xufiera barranin. Minflok, ix-xufiera jintbagħtu minn Van den Bosch GmbH u Silo-Tank mir-residenza tagħhom għall-punt ta’ konnessjoni rispettiv. Il-kumpanniji tal-aħħar iħallsu għall-ispejjeż inkorsi.
B.
Il-proċeduri nazzjonali u d-domandi magħmula
15.
Fil-kawża prinċipali, l-FNV issostni li t-tliet kumpanniji għandhom jiġu ordnati li jikkonformaw mal-CLA GT. Fil-fehma tagħha, il-Pajjiżi l-Baxxi huma l-post tax-xogħol abitwali tax-xufiera. Għaldaqstant, pagi tal-Pajjiżi l-Baxxi għandhom jitħallsu lil dawk ix-xufiera. Minn dan isegwi, skont l-FNV, mill-Artikolu 6(2)(a) tal-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (
3
) jew mill-Artikolu 8(1) tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 (
4
). L-FNV issostni li billi ma applikawx il-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol tal-Pajjiżi l-Baxxi, Van den Bosch GmbH u Silo-Tank qed jaġixxu illegalment lejn l-FNV u li Van den Bosch Transporten BV hija wkoll responsabbli għal dan l-att illegali.
16.
Il-qorti nazzjonali tal-ewwel istanza ddeċidiet li l-kundizzjonijiet tal-CLA GT japplikaw għax-xufiera Ġermaniżi u Ungeriżi.
17.
Madankollu, il-qorti tat-tieni istanza laqgħet l-appell u annullat id-deċiżjoni tal-qorti tal-ewwel istanza. Fir-rigward tal-argument tat-tliet kumpanniji konvenuti, li bih l-Artikolu 44 tal-CLA GT huwa null u bla effett peress li l-obbligu li jirriżulta jikkostitwixxi restrizzjoni illegali fuq il-liberta’ li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikolu 56 TFUE, il-qorti tat-tieni istanza kkunsidrat li, għalkemm mhux iddikjarat universament applikabbli, il-CLA GT japplika għas-sitwazzjoni inkwistjoni minħabba minn naħa waħda l-kumbinazzjoni tal-applikabbilta’ universali tal-CLA PGT (li l-kontenut tiegħu huwa kważi identiku għal dak tal-CLA GT), u min-naħa l-oħra, l-eżenzjoni mogħtija lill-impriżi marbuta mil-CLA GT. Minn dan isegwi li l-kundizzjoni ta’ applikabbilta’ universali stabbilita fl-Artikolu 3(8) tal-PWD ġiet issodisfatta u l-Artikolu 44 tal-CLA GT ma jistax jiġi kkunsidrat bħala restrizzjoni illegali fuq il-liberta’ li jiġu pprovduti servizzi fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE.
18.
Madankollu, il-qorti tat-tieni istanza fil-prinċipju kkonkludiet li, għalkemm l-operazzjonijiet charter inkwistjoni ġew imwettqa fi ħdan jew minn Van den Bosch Transporten BV (dik il-kumpannija tinsab f’Erp), il-kundizzjoni l-oħra għall-applikabbilta’ tal-Artikolu 44 għal-CLA GT ma ġietx issodisfatta peress li s-sitwazzjoni ma kinitx taqa’ fl-ambitu tal-PWD. Dik id-direttiva ma kinitx tippermetti qari wiesa’ tal-kunċett ta’ kollokament li kienet tkopri mhux biss is-sitwazzjoni li wieħed jiġi kkollokat lejn it-territorju ta’ Stat Membru, iżda wkoll is-sitwazzjoni li wieħed jiġi kkollokat minn territorju ta’ Stat Membru. Fil-fehma ta’ dik il-qorti, il-PWD tkopri biss operazzjonijiet li huma kompletament jew prinċipalment imwettqa fuq livell nazzjonali. Peress li dik ma kinitx is-sitwazzjoni inkwistjoni, ma kien hemm l-ebda kollokament fis-sens tal-PWD.
19.
Quddiem il-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi), il-qorti tar-rinviju fil-kawża preżenti ġiet adita b’appell ta’ kassazzjoni, l-FNV essenzjalment targumenta li l-qorti tat-tieni istanza naqset li tirrikonoxxi li t-terminu “lejn it-territorju tal-Istat Membru” skont il-PWD għandu jiġi interpretat fis-sens “lejn jew minn” it-territorju ta’ Stat Membru (
5
). Għaldaqstant, fil-fehma tal-FNV, il-PWD tapplika għal xufiera li jaħdmu fit-trasport internazzjonali bit-triq.
20.
Fid-dawl tad-dubji relatati mal-applikabbilta’ tal-PWD għas-sitwazzjoni inkwistjoni, il-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi segwenti lil-Qorti tal-Ġustizzja:
“1. Id-Direttiva [96/71] għandha tiġi interpretata fis-sens li din tapplika wkoll fir-rigward ta’ ħaddiem li jeżerċita l-attivita’ ta’ xufier fit-trasport internazzjonali bit-triq u li għaldaqstant iwettaq ix-xogħol tiegħu f’iktar minn Stat Membru wieħed?
2.(a) Jekk ir-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, liema kriterju jew liema kunsiderazzjonijiet għandhom jintużaw sabiex jiġi ddeterminat jekk ħaddiem li jeżerċita l-attivita’ ta’ xufier fit-trasport internazzjonali bit-triq huwiex ikkollokat “fit-territorju ta’ Stat Membru” fis-sens tal-Artikoli 1(1) u (3) tad-Direttiva [96/71], u jekk dan il-ħaddiem “għall-perjodu limitat jagħm[ilx] ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih” fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva [96/71]?
(b) L-eżistenza ta’ rabta (pereżempju fi grupp) bejn l-impriża li tikkolloka lill-ħaddiem li għalih isir riferiment fil-punt (a) tat-tieni domanda u l-impriża li magħha dan il-ħaddiem huwa kkollokat għandha effett fuq ir-risposta għat-tieni domanda, u, jekk dan ikun il-każ, x’effett?
(c) Jekk ix-xogħol tal-ħaddiem li għalih isir riferiment fil-punt (a) tat-tieni domanda jinvolvi trasport b’kabotaġġ — jiġifieri trasport esklużivament imwettaq fit-territorju ta’ Stat Membru li fit-territorju tiegħu dan il-ħaddiem normalment jaħdem — dan il-ħaddiem huwa meqjus, għall-inqas, għal din il-parti mill-attivitajiet tiegħu, bħala li jaħdem temporanjament fit-territorju tal-ewwel Stat Membru ċċitat? Jekk dan ikun il-każ, hemm limitu, pereżempju fil-forma ta’ tul minimu ta’ transport b’kabotaġġ fix-xahar?
3.(a) Jekk ir-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, il-kunċett ta’ ‘ftehim kollettiv […] iddikjarati bħala ta’ applikazzjoni ġenerali’, fis-sens tal-Artikolu 3(1) u tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tad-Direttiva [96/71], kif għandu jiġi interpretat? Dan huwa kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni u għaldaqstant huwa biżżejjed li l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tad-Direttiva [96/71] ikunu fil-fatt issodisfatti? Jew dawn iddispożizzjonijiet jeħtieġu wkoll li l-ftehim kollettiv tax-xogħol ikun ġie ddikjarat bħala ta’ applikazzjoni ġenerali fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali?
(b) Jekk ftehim kollettiv tax-xogħol ma jistax jiġi assimilat ma’ ftehim kollettiv ta’ applikazzjoni ġenerali fis-sens tal-Artikolu 3(1) u tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tad-Direttiva [96/71], l-Artikolu 56 TFUE jipprekludi li impriża stabbilita fi Stat Membru li tikkolloka ħaddiem fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, tkun obbligata, kuntrattwalment, tosserva dispożizzjonijiet ta’ tali ftehim kollettiv tax-xogħol li japplika f’dan l-aħħar Stat Membru?”
21.
Osservazzjonijiet bil-miktub ġew sottomessi mill-FNV, Van den Bosch Transporten BV, il-Gvern Ġermaniż, il-Gvern Franċiż, il-Gvern Ungeriż, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, u l-Gvern Pollakk, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea. L-istess partijiet ipparteċipaw fis-seduta li saret fl-14 ta’ Jannar 2020.
IV. Analiżi
22.
Dawn il-Konklużjonijiet hija strutturata kif ġej: Nibda b’żewġ kjarifiki preliminari dwar l-ambitu (u l-limiti) tal-kawża preżenti (A). Imbagħad nipproċedi bil-kwistjoni tal-applikabbilta’ tal-PWD għas-settur tat-trasport bit-triq (B). Sussegwentement, indur għal kwistjonijiet iktar speċifiċi dwar iċ-ċirkustanzi li huma relevanti jekk xufier fit-trasport bit-triq għandux jiġi kkunsidrat bħala “kkollokat” (C). Finalment, nagħlaq b’xi ftit rimarki dwar il-kunċett ta’ “ftehimiet kollettivi li ġew iddikjarati bħala applikabbli universalment” (D).
A.
Rimarki preliminari
23.
Żewġ kwistjonijiet għandhom jiġu kkjarifikati mill-bidu.
24.
L-ewwel nett, Van den Bosch Transporten BV għamlet distinzjoni bejn l-arranġamenti li kienu japplikaw għal operazzjonijiet tat-trasport qabel u wara l-2013. Hija spjegat b’ċertu dettall il-mod ta’ operazzjoni kurrenti tagħha, inkluża l-istruttura tal-punti ta’ konnessjoni għas-sewwieqa li l-grupp jopera f’diversi Stati Membri. Hija pprovdiet ukoll kampjuni tar-rotot imwettqa mix-sewwieqa, li turi n-natura diversa u internazzjonali tal-vjaġġi magħmula.
25.
Madankollu, kif iddikjarat mill-qorti tar-rinviju u enfasizzat mill-FNV fis-seduta, il-każ fil-kawża prinċipali jirrelata mal-2013, li matulha (milli jidher) il-biċċa l-kbira tax-xiftijiet tax-sewwieqa kienu jidbdew u jintemmu f’Erp.
26.
Fit-tieni lok, ma hemmx iktar informazzjoni pprovduta dwar il-modalitajiet speċifiċi li bihom l-operazzjonijiet tat-trasport kkonċernati fil-kawża prinċipali ġew imwettqa. Isegwi sempliċiment mid-digriet tar-rinviju li “ix-xiftijiet attivi” relevanti tax-sewwieqa bdew u intemmew f’Erp, u li l-kumpannija tal-Pajjiżi l-Baxxi kkonkludiet kuntratti charter jew ma kumpannija Ġermaniża jew Ungeriża.
27.
Ċertament, il-kwistjonijiet relevanti ta’ fatt huma għall-qorti nazzjonali biex tivverifika. Hemm żewġ raġunijiet li qed jiġu msemmija f’dan l-istadju, bħala kwistjonijiet preliminari.
28.
L-ewwel nett, naturalment, l-irwol ta’ din il-Qorti hija li tinterpreta d-dritt tal-UE, filwaqt li huwa l-irwol tal-qrati nazzjonali li japplikawha għall-kawża speċifika (
6
). Għaldaqstant, l-ebda pożizzjoni ser tittieħed fuq jekk (u meta) kien hemm fil-fatt kollokament ta’ ħaddiema fil-kawża individwali inkwistjoni.
29.
Fit-tieni lok, il-grad ta’ gwida interpretattiva li din il-Qorti hija kapaċi tagħti b’mod raġonevoli jiddependi fuq il-livell ta’ dettall li huwa pprovdut mill-qorti tar-rinviju. Dak huwa partikolarment il-każ fir-rigward ta’ domandi, bħal ma huwa t-tieni grupp ta’ domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju (domandi 2a sa 2c), li l-evalwazzjoni u l-kriterji tagħhom, fil-biċċa l-kbira, x’aktarx ikunu ċirkustanzjali u kuntestwali. Għal qorti (jew ċertament għall-Avukat Ġenerali tagħha, mhux mgħoni bil-ħiliet u l-viżjoni ta’ leġiżlatur), huwa kemxejn diffiċili li tabbozza kwalunkwe grupp komprensiv ta’ kriterji sabiex tiddeċiedi jekk kienx hemm fil-fatt kollokament mingħajr ma jkunu jafu l-fatti ta’ każ partikolari. Fil-qosor għalhekk, dawk il-fatturi jiddeterminaw il-livell ta’ astrazzjoni li fiha r-risposta għad-domandi mqajma mill-qorti tar-rinviju jistgħu u ser ikunu mogħtija f’dawn il-konklużjonijiet.
B.
Domanda 1: Il-PWD tapplika għat-trasport bit-triq?
30.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-PWD tapplikax għal xufier fit-trasport internazzjonali bit-triq li jwettaq xogħol f’iktar minn Stat Membru wieħed.
31.
L-FNV, il-Gvern Ġermaniż, il-Gvern Franċiż u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, jissuġġerixxu li r-risposta għandha tkun fl-affermattiv. Madankollu, Van den Bosch Transporten BV kif ukoll il-Gvern Ungeriż u l-Gvern Pollakk għandhom fehma opposta.
32.
Mill-bidu, nixtieq nikkjarifika l-ambitu ta’ dik id-domanda u d-diskussjoni sussegwenti. Id-domanda magħmula, u sussegwentement dibattuta bejn il-partijiet, hija jekk il-PWD tapplikax għal ħaddiema involuti fis-settur tat-trasport bit-triq. Din hija diskussjoni normattiva rigward l-ambitu tal-istrument leġiżlattiv tal-UE: għandha l-PWD tapplika għal ċertu tip jew qasam ta’ attivita’, jiġifieri t-trasport bit-triq? Jew pjuttost: fuq il-bażi ta’ liema dispożizzjonijiet u kunsiderazzjonijiet dan il-qasam speċifiku jiġi eskluż mill-ambitu tal-PWD?
33.
Żewġ punti huwa partikolarment ta’ min jinnotahom. L-ewwel nett, billi saret domanda b’dan il-mod, xufiera involuti fi trasport bit-triq (internazzjonali) huma kkunsidrati li huma sotto-grupp loġiku tal-ħaddiema (kollha) involuti fit-trasport bit-triq. Madankollu, naturalment, jekk l-ambitu tal-PWD ma kellhiex tinkludi trasport bit-triq, dik l-esklużjoni ma tkunx tikkonċerna biss ix-xufiera, iżda potenzjalment ukoll ħaddiema oħra involuti fit-trasport bit-triq. Bl-istess mod, li kieku t-trasport bit-triq jiġi eskluż, x’effetti jkollu dan fuq modi oħra ta’ trasport internazzjonali?
34.
Fit-tieni lok, hemm żewġ livelli tad-diskussjoni u żewġ tipi ta’ argumenti ppreżentati mill-partijiet fuq il-kwistjoni: dak normattiv u dak prattiku. Il-livell normattiv jirrigwarda l-mistoqsija jekk, bħala kwistjoni ta’ struttura legali ta’ strument, u l-interpretazzjoni tiegħu, it-trasport bit-triq huwiex kopert mill-PWD. Din il-mistoqsija tobbliga lil wieħed li jikkunsidra jekk hemmx xi ħaġa fit-test, kuntest (inkluż l-istorja leġiżlattiva tagħha u l-bażi legali tagħha), kif ukoll fil-għan tal-PWD li jwassal għall-konklużjoni li t-trasport bit-triq kien eskluż mill-ambitu tagħha?
35.
Imbagħad hemm il-livell prattiku jew pragmatiku ta’ raġunament: ikun tassew jagħmel sens jekk servizzi ta’ trasport internazzjonali, u b’mod partikolari xufiera li qed iwettqu dawk is-servizzi, jiġu ddikjarati li jaqgħu fl-ambitu tal-PWD? Ma jkunx iktar raġonevoli, jekk wieħed jikkunsidra d-diffikulatjiet prattiċi li tali dikjarazzjoni tippreżenta fid-dawl tat-tip speċifiku ta’ xogħol ta’ xufier inernazzjonali, li teskludi servizzi relatati ma’ dan il-qasam ta’ attivita’ mill-ambitu tal-PWD?
36.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-aħħar huma ċertament validi. Bħala tali, nirritorna għalihom fl-aħħar tat-taqsima (5). Madankollu, fil-fehma tiegħi, it-test (2), il-kuntest leġiżlattiv u l-istorja (3), kif ukoll il-għan (4) tal-PWD jikkonfermaw b’mod ċar li sempliċiment ma hemm l-ebda eżenzjoni ta’ kategorija relatata ma’ qasam mill-ambitu tal-PWD. Qabel ma titwettaq dik l-analiżi, ser nibda bl-argument ewlieni mqajjem mill-Gvern Ungeriż u l-Gvern Pollakk rigward il-bażi legali magħżula u l-konsegwenzi li għandhom jittieħdu minn dik il-bażi legali għall-ambitu tal-PWD (1).
1. Bażi legali
37.
Il-Polonja u l-Ungerija jikkontestaw l-applikabbilta’ tal-PWD għas-settur tat-trasport bit-triq b’riferiment għall-bażi legali li fuqha ġiet adottata l-PWD. Il-PWD hija bbażata fuq l-Artikoli preċedenti 57(2) u 66 TKE (issa l-Artikolu 53(1) u l-Artikolu 62 TFUE), li huma dispożizzjonijiet applikabbli għal servizzi. Min-naħa l-oħra, id-dispożizzjoni preċedenti ekwivalenti għall-Artikolu 91 TFUE dakinhar, li huwa l-bażi legali speċifiku għat-trasport, ma kinitx inkluża mal-bażijiet legali li fuqhom ibbaża ruħu l-leġiżlatur. L-istess jgħodd fir-rigward tad-Direttiva (UE) 2018/957 (
7
).
38.
Skont l-Artikolu 58(1) TFUE, “il-moviment liberu tas-servizzi fil-qasam tat-trasport għandu jiġi regolat mid-dispożizzjonijiet tal-intestatura [tat-TFUE] dwar it-trasport”. Dan ifisser li atti tal-Unjoni li għandhom l-għan li jarmonizzaw kwistjonijiet dwar it-trasport b’mod partikolari għandhom jiġu bbażati fuq id-dispożizzjonijiet rispettivi tat-Titolu VI tat-TFUE (Artikolu 90 et seq.). Dawn il-kwistjonijiet huma, skont l-Artikolu 91(1) TFUE, “(a) regoli komuni li japplikaw għat-trasport internazzjonali lejn jew mit-territorju ta’ Stat Membru jew li jaqsam it-territorju ta’ Stat Membru wieħed jew aktar; (b) il-kondizzjonijiet li jirregolaw il-mod li bih trasportaturi mhux residenti jistgħu joperaw servizzi ta’ trasport f’xi Stat Membru; (c) miżuri li jtejjbu s-sigurta’ fit-trasport; (d) provvedimenti oħra xierqa.”
39.
Fil-fehma tal-Ungerija, il-bażi legali magħżula mil-leġiżlatur tal-UE sabiex jadotta l-PWD teskludi t-trasport mill-ambitu tagħha. Skont ġurisprudenza stabbilita, it-trasport ma huwiex irregolat mid-dispożizzjonijiet dwar servizzi. Dan il-Gvern jindika wkoll il-fatt li d-Direttiva dwar is-Servizzi (
8
) teskludi, fl-Artikolu 2(2)(d), it-trasport mill-ambitu tagħha (
9
).
40.
Dan l-argument jinsab f’ċerti oqsma tal-istudji legali. Xi awturi jinnotaw tabilħaqq li fid-dawl tal-istatus speċjali tagħhom fit-Trattat, ma huwiex ovvju li l-PWD tapplika għal servizzi tat-trasport (
10
). Kummentaturi oħrajn jidhru li jassumu li dawn is-servizzi ma humiex esklużi proprju għal din ir-raġuni (
11
).
41.
Il-kwistjoni tal-bażi legali tal-PWD ġiet diskussa reċentement mill-Avukat Ġenerali Szpunar f’Dobersberger. Huwa nnota li “kont naħseb li l-armonizzazzjoni tas-servizzi fil-qasam tat-trasport, anke jekk bħala parti minn miżura ta’ armonizzazzjoni usa’ għandha tkun ibbażata fuq l-Artikolu 91 TFUE. Madankollu [il-PWD] hija bbażata biss fuq l-Artikoli 53(1) u 62 TFUE u mhux, addizzjonalment, fuq l-Artikolu 91 TFUE”. Huwa kkonkluda li “[…] għalkemm wieħed jista’ biss jispekula għalfejn l-Artikolu 91 TFUE ma ġiex inkluż bħala bażi legali għall-adozzjoni tal-[PWD], is-servizzi fil-qasam tat-trasport huma ġeneralment ikkunsidrati li ma jaqgħux fl-ambitu tal-[PWD]. […] Jidher li fil-fatt huwa għerf legali li, fil-prinċipju, is-servizzi fil-qasam tat-trasport huma koperti mid-direttiva” (
12
).
42.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ħaditx pożizzjoni espliċita fuq dik il-kwistjoni. Hija ddikjarat biss li “il-moviment liberu tas-servizzi fil-qasam tat-trasport huwa rregolat mhux mid-dispożizzjoni tal-Artikolu 56 TFUE, li tikkonċerna b’mod ġenerali l-liberta’ li jiġu pprovduti servizzi, iżda mid-dispożizzjoni speċifikat tal-Artikolu 58(1) TFEU” (
13
).
43.
F’dak il-kuntest, il-fatt li d-dispożizzjoni speċifika applikabbli għat-trasport ma kenitx inkluża fost il-bażijiet legali tal-PWD tipprevjeni lil din tal-aħħar milli tiġi applikata għall-kollokament ta’ ħaddiema fil-qasam tat-trasport?
44.
Ma naħsibx.
45.
L-ewwel nett, f’termini strutturali, insib l-argument li jkun possibbli b’mod interpretattiv li tillimita l-ambitu tal-applikazzjoni ta’ att ta’ dritt sekondarju tal-UE, minkejja l-kliem ċar tiegħu, b’riferiment għad-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju li fuqu kien ibbażat (jew pjuttost li fuqu kellu allegatament ikun ibbażat iżda ma kienx) snin ilu proposta pjuttost unika.
46.
Biex inkun ċar, l-għażla korretta tal-bażi legali ta’ att ta’ dritt sekondarju hija naturalment ta’ importanza suprema. Iżda dik l-għażla (u kemm hija xierqa) għandha tiġi eżaminata fil-kuntest ta’ sfida potenzjali għall-validità ta’ dik il-miżura ta’ dritt sekondarju (
14
). Jiena nixtieq inwissi kontra li dik il-loġika tintuża sabiex toħloq eċċezzjonijiet ta’ kategorija addizzjonali, li ma humiex inklużi, jew tal-inqas jingħataw ħjiel, imkien fit-test tal-istrument ta’ dritt sekondarju. Dik ma tantx hija interpretazzjoni legali. Dik hija riċetta għal kaos legali.
47.
Barra minn hekk, il-ġurisprudenza ta’ din il-Qorti diġà kkonfermat li l-bażi legali primarja li fuqha ġie adottat att ta’ dritt sekondarju ma hijiex neċessarjament konlużiva għall-finijiet li jiġi interpretat l-ambitu ta’ miżuri ta’ dritt sekondarju. Dan kien partikolarment il-każ f’każijiet fejn id-dispożizzjonijiet tat-Trattat invokati jirreferu għal element transkonfinali, iżda l-istrument ta’ dritt sekondarju adottat abbażi tiegħu jinkludi, prima facie, l-ebda rekwiżit bħal dan. Eżempji notevoli f’din il-kategorija jinkludu diversi miżuri ta’ dritt sekondarju tal-UE adottati skont l-Artikolu 114 TFUE (
15
). Iktar riċentement, l-istess mistoqsija qamet fir-rigward tal-pakkett kollu ta’ direttivi proċedurali li joħorġu mill-programm ta’ Stokkolma, u bbażati fuq l-Artikolu 82(2) TFUE (
16
).
48.
Il-fatt li dawk il-bażijiet ta’ dritt primarju jsemmu, b’xi mod jew ieħor, l-elementi transkonfinali ma ġiex meqjus bħala raġuni suffiċjenti sabiex tillimita l-ambitu ta’ strumenti ta’ dritt sekondarju li ġew adottati abbażi tagħhom, iżda ma jagħmlu ebda riferiment għall-kundizzjoni ta’ rabta transkonfinali. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat “it-tnaqqis interpretattiv” tal-ambitu ta’ tali strumenti li fihom infushom ma kienx fihom limitazzjoni bħal din. Ma narax għalfejn, fuq bażi argumentattiva iktar dejqa, inħaddan il-“ħolqien ta’ eċċezjoni ta’ kategorija interpretattiva” għaliex ukoll l-Artikolu tat-Trattat ma sarx riferiment għalih.
49.
Għaldaqstant, meħud kont tal-interess fiċ-ċertezza legali għall-indirizzi (normali) tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, huwa neċessarju li ntenni li kwalunkwe (u kull) leġiżlazzjoni għandha tinqara u tiġi interpretata fuq il-valur nominali tagħha. Jekk Stat Membru jikkontesta l-ambitu ta’ applikazzjoni kif iddikjarat b’mod ċar fit-test tiegħu, huwa naturalment intitolat li jikkontesta l-validita’ ta’ dik il-miżura bħala rikorrent privileġġjat skont l-Artikolu 263 TFUE.
50.
Fit-tieni lok, u fid-dawl tal-ewwel argument fuq nota sussidjarja, għandu jitfakkar li sabiex wieħed jiddetermina jekk att ta’ dritt sekondarju huwiex ibbażat fuq bażi legali xierqa għall-għan li tiġi evalwata l-validita’ tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddistingwi bejn l-għan primarju u l-kontenut tal-leġiżlazzjoni minn naħa (
17
), u l-oqsma li huma sekondarji u li jistgħu jintlaqtu inċidentalment, min-naħa l-oħra.
51.
Minn dik il-perspettiva, għalija huwa pjuttost ċar li l-għan principali u l-kontenut tal-PWD ma huwiex ir-regulazzjoni tas-servizzi tat-trasport. L-għan tal-PWD hija li tirrejaġixxi għall-konsegwenzi soċjali u ekonomiċi li jirriżultaw mill-kollokament ta’ ħaddiema fil-qasam tal-provvista ta’ servizzi (kollha u kwalunkwe tip) ta’ servizzi. Fil-prinċipju, dawn il-konsegwenzi jaffettwaw lill-persuni kollha li jimpjegaw ugwalment, irrispettivament min-natura tas-servizzi li jipprovdu (
18
). Dawn huma trasversali, applikabbli għas-servizzi kollha.
52.
Fil-fehma tiegħi, u mingħajr ma nixtieq nikkumenta fuq l-għazla tal-bażi legali xierqa, l-invokazzjoni tal-bażi legali speċifika għar-regolament ta’ servizzi fil-qasam tat-trasport kien ikun neċessarju biss jekk, indipendentement mit-tip ta’ att legali tal-UE, dak l-att legali jkun intiż li jirregola speċifikament il-provvista ta’ servizzi fit-trasport bit-triq. Iżda b’mod ċar dan ma huwiex il-każ fir-rigward tal-PWD (
19
).
53.
Is-servizzi huma pprovduti f’numru ta’ setturi jew oqsma. Numru ta’ dawk l-oqsma li potenzjalment jintlaqtu jinsabu f’titoli oħra tat-Taqsima Tlieta tat-TFUE. Wara r-raġunament issuġġerit mill-Gvern Ungeriż u l-Gvern Pollakk għall-implikazzjonijiet sħiħa tagħha, jistgħu jsiru l-istess jew argument simili fir-rigward ta’ setturi oħra li huma speċifikament irregolati x’imkien ieħor fid-dritt primarju? L-applikabbilta’ tal-PWD tista’ wkoll tiġi eskluza għas-servizzi ta’ pereżempju s-saħħa pubblika, enerġija, turiżmu, kultura, għaliex dawk l-oqsma speċifiċi u l-bażijiet legali speċifiċi tagħhom ukoll ma ġewx invokati fil-PWD?
54.
Għal dawk ir-raġunijiet, ma nikkunsdrax li fin-nuqqas ta’ riferiment għall-bażi legali speċifika għat-trasport fil-PWD għandha bħala effett l-esklużjoni tal-kollokament ta’ ħaddiema fil-qasam ta’ trasport bit-triq mill-ambitu ta’ dik id-direttiva. Bir-riżoluzzjoni ta’ dan il-punt preliminari, issa ser indur fuq l-argumenti relatati mat-test, kuntest, u l-għan tal-PWD, fid-dawl b’mod partikolari fil-kuntest tal-istorja leġiżlattiva pjuttost kumplessa ta’ dak l-istrument.
2. Test
55.
Ibbażata fuq il-kliem tagħha, ma hemm xejn fil-PWD li jeskludi t-trasport bit-triq mill-ambitu tagħha. Il-PWD hija redatta f’termini ġenerali.
56.
Dan huwa kkonfermat ukoll bl-esklużjoni espliċita tal-baħħara fl-Artikolu 1(2) tal-PWD mill-ambitu tagħha, kif indikat mill-Gvern Ġermaniż, il-Gvern Franċiż u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea (
20
). Dak l-eżempju juri li, jekk xi ħaġa għandha tiġi eskluża mill-ambitu ta’ applikazzjoni ta’ att li altrimenti huwa bi kliem b’mod ġenerali, dan jista’ u għandu jsir b’mod ċar.
57.
Madankollu t-trasport bit-triq, jew kwalunkwe trasport ieħor li ma jaqax taħt l-eċċezzjoni espliċita tal-Artikolu 1(2) tal-PWD, sempliċiment ma huwiex eskluż. Minn naħa tiegħi, l-analiżi tiegħi tista’ tieqaf hawn. Madankollu, oġġezzjonijiet oħra għal dik il-konklużjoni kienu bbażati fuq l-istorja leġiżlattiva u l-għan tal-PWD.
3. Kuntest leġiżlattiv
a) L-intenzjoni storika tal-leġiżlatura
58.
Il-PWD issib l-oriġini tagħha fil-proposta tal-Kummissjoni tal‑1991 (iktar ’il quddiem “il-Proposta tal-1991”). Fil-parti spjegattiva tagħha ddikjarat, kif fakkru xi partijiet fil-kawża preżenti li “il-kumbinazzjoni u l-interdipendenza tal-Artikoli 1 u 2 [abbozzi] jagħmilha mhux neċessarju li tiġi inkorportata lista ta’ esklużjonijiet bħal ma huma vjaġġaturi kummerċjali, membri tal-persunal li jivjaġġa ta’ impriża li topera servizzi ta’ trasport internazzjonali għal passiġġieri jew merkanzija bit-tren, bit-triq, bl-ajru, passaġġ navigabbli intern jew bil-baħar, u impjegati tas-servizz pubbliku u persunal ugwali impjegat minn korpi pubbliċi amminstrattivi” (
21
).
59.
Dak il-kliem tat-test jimplika li t-trasport bit-triq internazzjonali suppost kellu jkun eskluż mill-ambitu tad-direttiva (dak iż-żmien kien futur). Madankollu, dikjarazzjoni tal-Kunsill magħmula fil-proċedura leġiżlattiv iżid sfumatura lil dan, kif iddikjarat essenzjalment mill-Gvern Ġermaniż u l-Kummissjoni Ewropea, għaliex ma tissuġġerixxix li teskludi t-trasport internazzjonali mill-ambitu tal-PWD fiċ-ċirkustanzi kollha imma biss meta l-kundizzjonijiet ġenerali ta’ applikabbilta’ tal-PWD ma humiex issodisfatti (
22
).
60.
Fis-seduta, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni għal iktar dokumenti leġiżlattivi li jidhru li jixhdu n-natura miftuħa tad-diskussjoni li saret matul il-proċess leġiżlattiv dwar l-inklużjoni tat-trasport fi ħdan l-ambitu tal-PWD (
23
).
61.
Għaldaqstant huwa pjuttost ċar li idejat diversi ġew espressi matul il-proċess leġiżlattiv dwar l-ambitu tad-direttiva futura. Fil-fehma tiegħi, qorti tista’ u għandha tieħu nota tal-intenzjoni tal-leġiżlatura. Madankollu, il-kompitu elwieni tagħha jibqa’ li tinterpreta l-liġi li ġaladarba ġiet adottata, għandha l-ħajja tagħha. Żewġ elementi għandhom jiġu enfasizzati f’dan ir-rigward.
62.
L-ewwel nett, sakemm il-leġiżlatura kienet ċara fir-rigward tal-għanijiet, huwa ġust li wieħed jassumi li ċertament setgħet tiġi inkluża eżenzjoni għat-trasport bit-triq fit-test tad-direttiva. Sussidjarjament, seta’ kien hemm tal-inqas indikazzjoni ta’ dik l-intenzjoni leġiżlattiva x’imkien fid-dikjarazzjoni awtorevoli tal-għan tal-miżura, li fid-dritt tal-UE huma l-premessi. Minflok, ma hemm assolutament xejn ta’ dak it-tip fl-ebda wieħed mit-tnejn, la fit-test legali, lanqas fil-premessi tal-PWD. It-tamiet, idejat, jew xewqat ma humiex legalment vinkolanti. It-test adottat huwa legalment vinkolanti.
63.
Fit-tieni lok, dik l-osservazzjoni żgur għandha tkun iktar il-każ fil-kuntest tad-dritt tal-UE u l-proċeduri leġiżlattivi tagħha. Tali proċeduri leġiżlattivi jinvolvu atturi multipli (tipikament il-Kunsill, il-Parlament, u l-Kummissjoni), b’kull wieħed minn dawn l-atturi jkunu komposti minn numru ulterjuri ta’ atturi, u kull wieħed minnhom potenzjalment għandhom idejat differenti fir-rigward ta’ dak li jixtiequ jiksbu. Fi ħdan sistema bħal din, huwa biss it-test finali li jista’ jkun il-punt ta’ riferiment, mhux ix-xewqat jew l-idejat ta’ wieħed mill-atturi espress matul il-perkors leġiżlattiv fuq dak li kienet temmen li kienet qed tagħmel fi stadju partikolari tal-proċess leġiżlattiv.
b) Żviluppi leġiżlattivi sussegwenti
64.
Fuq nota sussidjarja, jidher li l-iżviluppi leġiżlattivi sussegwenti għall-adozzjoni tal-PWD jidhru li jiddependu fuq is-suppożizzjoni li l-PWD tapplika għat-trasport bit-triq.
65.
F’dan ir-rigward, xi wħud mill-partijiet irreferew għar-Regolament (KE) Nru 1072/2009 (
24
), li jistabbilixxi r-regoli applikabbli, fost oħrajn, għall-kabotaġġ u l-premessa 17 tagħha li ssemmi li l-PWD tapplika għall-kabotaġġ (
25
). Dikjarazzjoni simili tinsab fil-premessa 11 tar-Regolament (KE) Nru 1073/2009 (
26
).
66.
Għandu jiġi nnotat ukoll li l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2014/67/UE ssemmi, fost ir-rekwiżiti ammninstrattivi u l-miżuri ta’ kontroll li Stati Membri jistgħu jimponu sabiex jissorveljaw il-konformita’ mar-rekwiżiti rigward kollokament, “obbligu li jinżammu jew ikunu disponibbli u/jew ikunu fil-possess ta’ kopji... riċevuti tal-paga, reġistri tal-ħinijiet... u prova ta’ ħlas ta’ pagi... matul il-perijodu ta’ stazzjonament f’post aċċessibbli u identifikat b’mod ċar fuq it-territorju tiegħu, bħall-post tax-xogħol jew il-post ta’ kostruzzjoni, jew għall-ħaddiema mobbli fis-settur tat-trasport il-bażi tal-operazzjonijiet jew il-vettura li biha jiġi pprovdut is-servizz.” (
27
)
67.
Fost affarijiet oħra, il-Gvern Franċiż irrefera għal dokument tal-Kummissjoni Ewropea li jiddikjara li “l-pożizzjoni ta’ din il-Kummissjoni dejjem kienet li l-[PWD] hija applikabbli għas-settur tat-trasport bit-triq” (
28
). Nieħu nota wkoll ta’ studju dwar l-impatt ippubblikat mill-Kummissjoni Ewropea, li jiddikjara li “fil-każ ta’ provvista transkonfinali ta’ servizzi ta’ trasport bit-triq, ir-regoli tal-[PWD] japplikaw ukoll, kif ukoll dawk tad-Direttiva ta’ Infurzar (2014/67/KE)” (
29
).
68.
L-adozzjoni tad-Direttiva 2018/957 li mmodifikat il-PWD kien l-iżvilupp leġiżlattiv li jmiss f’dan il-kuntest (
30
). Skont l-Artikolu 3(3), din id-direttiva ta’ modifika ma tapplikax għas-settur tat-trasport bit-triq, skemm jiġi adottat att leġiżlattiv li jistabbilixxi regoli speċifiċi. Għal darba oħra, il-partijiet fil-proċeduri preżenti offrew fehmiet differenti dwar l-implikazzjonijiet ta’ din il-klawżola għall-evalwazzjoni ta’ jekk il-verżjoni kurrenti tal-PWD tapplikax jew le għat-trasport bit-triq (
31
).
69.
Barra minn hekk, fit-teħid ta’ passi speċifiċi sabiex jiġu stabbiliti regoli għall-kollokament ta’ ħaddiema fis-settur tat-trasport bit-triq, il-Kummissjoni ppubblikat proposta (“il-Proposta tal-2017”) li l-premessa 9 tagħha tiddikjara li “instabu wkoll diffikultajiet … fl-applikazzjoni tar-regoli dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema speċifikati fil-[PWD]”. It-test spjegattiv tal-Proposta tal-2017 jiċċita wkoll fost “Ir-regoli soċjali ewlenin li japplikaw għat-trasport”,”dispożizzjonijiet dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema stabbiliti fid-Direttiva 96/71/KE”. Huwa ddikjarat ukoll li “dawn l-atti legali huma parti minn sforz usa’ dirett lejn it-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol tax-xufiera, l-iżgurar ta’ kompetizzjoni ġusta bejn l-operaturi u ttitjib tas-sikurezza fit-toroq Ewropej, kif ukoll l-iżgurar ta’ bilanċ bejn il-protezzjoni soċjali tax-xufiera u l-libertà tal-operaturi li jipprovdu servizzi transfruntiera” (
32
). L-istess proposta tiddikjara wkoll il-ħtieġa li jiġu indirizzati d-diffikulatjiet li joħorġu mid-‘differenzi fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tad-Direttiva 96/71/KE u Direttiva 2014/67/UE u għas-settur tat-trasport bit-triq’ peress li “dispożizzjonijiet u r-rekwiżiti amministrattivi dwar l-istazzjonar mhumiex adattati għan-natura mobbli ħafna tax-xogħol li jwettqu x-xufiera fil-qasam tat-trasport internazzjonali bit-triq” (
33
).
70.
Għaldaqstant dik il-proposta ripetutament tammetti li r-regoli ġenerali eżistenti dwar il-kollokament ma humiex adattati għas-settur tat-trasport u li l-applikazzjoni tagħhom tqajjem diffikultajiet partikolari, li l-Proposta tal-2017 b’mod ripetut tiddikjara u tirrikonoxxi li dawn il-kwistjonijiet għandhom jiġu indirizzati (
34
). Madankollu, ir-rikonoxximent tal-inadegwatezza tar-regoli eżistenti ma jistax ifisser li dawk ir-regoli ma humiex applikabbli għal settur. Tfisser eżattament l-oppost: li huma fil-fatt applikabbli, għaliex li kieku ma kinux, dawn bil-kemm jistgħu jiġu ġġudikati bħala problematiċi.
4. Għan
71.
Kif essenzjalment espress fil-Proposta tal-1991, l-għan tal-PWD ma huwiex l-armonizzazzjoni tal-liġijiet tax-xogħol (
35
). Għalkemm, kif innotat il-Qorti tal-Ġustizzja, tipprovdi xi informazzjoni dwar il-kontenut materjali tar-regoli mandatorji li għandhom jiġu applikati (
36
).
72.
Wieħed jista’ jikkunsidra l-armonizzazzjoni bħala mezz sabiex jinkiseb l-għan, kif iddikjarat mill-Avukat Ġenerali Szpunar b’riferiment għall-premessa 5 tal-PWD, “għan maqsum fi tlieta, li huwa l-promozzjoni tal-forniment transnazzjonali ta’ servizzi, fi klima ta’ kompetizzjoni ġusta, u li jiggarantixxi r-rispett għad-drittijiet tal-ħaddiema” (
37
). Kif ġie nnotat ukoll mill-Avukat Ġenerali Szpunar, il-kumbinazzjoni ta’ dawn l-għanijiet mhux neċessarjament jirriżultaw f’armonizzazzjoni sħiħa. Għal din ir-raġuni, huwa kkunsidra li “huwa iktar koerenti li [l-PWD] titqies bħala miżura li tfittex li tirrikonċilja l-għanijiet opposti tal-liberta’ li jiġu pprovduti servizzi u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-ħaddiema.” (
38
)
73.
Insib ukoll ċerta diffikulta’ intellettwali biex nara eżattament kif il-PWD tippromwovi l-“provvista transnazzjonali ta’ servizzi” (
39
). Jekk xejn, l-għan stess tal-PWD huwa li tillimita l-provvista ħielsa ta’ servizzi transnazzjonali, billi ssir enfażi fuq id-drittijiet tal-ħaddiema u fuq klima ta’ kompetizzjoni ġusta, b’mod partikolari fir-rigward tal-pajjiżi li fihom qed jiġu kkollokati l-ħaddiema.
74.
Madankollu, għal dak li huwa relevanti hawnhekk, ma narax kif dawk iż-żewġ għanijiet iddikjarati tal-PWD jistgħu jqiegħdu f’dubju l-konklużjoni pjuttost sempliċi meħuda mit-test ta’ dik id-direttiva dwar l-ambitu tagħha. Ma hemm xejn fil-protezzjoni tad-“drittijiet tal-ħaddiema” minimi jew bħala “klima ta’ kompetizzjoni ġusta” li ma tistax tkun applikabbli għat-trasport bit-triq jew jkun jitlob l-esklużjoni ta’ dak il-qasam speċifiku mill-ambitu tad-direttiva applikabbli b’mod ieħor trasversalment.
5. “Għandha tiġi eskluża għax ma taħdimx”
75.
Fil-fehma tiegħi, ma hemm xejn la fil-bażi legali jew fil-proċedura leġiżlattiva li titfa’ dubji dwar il-konklużjoni ċara li toħroġ mit-test, kuntest, kif ukoll l-għan tal-PWD: ma hemm l-ebda esklużjoni rigward it-trasport bit-triq. Il-PWD intiża li tapplika għas-servizzi kollha, inkluż it-trasport bit-triq.
76.
Din hija l-konklużjoni normattiva ċara. Madankollu, hemm, kif diġa msemmija (
40
), l-argument li jibqa’ dwar il-kapaċita’ tal-PWD li tapplika attwalment għax-xufiera involuti fit-trasport internazzjonali bit-triq. B’riferiment għas-speċifiċità tas-settur tat-trasport bit-triq, xi wħud mill-partijiet argumentaw li, minħabba l-mobilita’ għolja tiegħu dak is-settur huwa sempliċiment mhux tajjeb sabiex jiġi rregolat mir-regoli tal-PWD (
41
).
77.
Numru ta’ diffikultajiet prattiċi ġew rikonoxxuti wkoll fil-Proposta tal‑2017 (
42
).
78.
Ġie wkoll osservat b’mod relevanti li l-kunċett ta’ kollokament “jirriflett[u] l-idea ta’ ħaddiem sedentarju li jwettaq xogħlu b’mod abitwali fi Stat Membru, li jintbagħat temporanjament fi Stat Membru ieħor u li fl-aħħar jirritorna fl-ewwel Stat Membru” (
43
). Tassew, bl-istess mod bħall-cabin crew ta’ arjuplan, ix-xufiera ta’ trakkijiet huma ovvjament “mobbli bħala definizzjoni” u “it-twettiq tax-xogħol f’diversi Stati Membri jikkostitwixxi aspett normali tal-modalitajiet tax-xogħol” (
44
). Għaldaqstant, filwaqt li d-determinazzjoni ta’ jekk is-sitwazzjoni tal-kollokament seħħitx hija ħafna iktar ikkumplikata meta mqabbla ma’ setturi sedentarji, ma hijiex impossibbli.
79.
Nirrikonoxxi kompletament in-natura mobbli (pjuttost evidenti) tas-settur tat-trasport, u d-diffikultajiet li jqumu fl-implementazzjoni tal-obbligi stabbiliti mill-PWD. Madankollu, ma naħsibx li dawn il-fatturi prattiċi għandhom jiġu permessi li jbiddlu l-ambitu ta’ applikazzjoni pjuttost ċar b’mod normattiv ta’ strument leġiżlattiv tal-UE.
80.
Ċertament, regoli u leġiżlazzjoni tal-UE, bħal kull leġiżlazzjoni, għandhom ikunu prattiċi u fattibbli. F’każijiet ta’ dubji interpretattivi, fejn diversi għażliet huma possibbli, li wieħed imur għall-għażla li x’aktarx ser taħdem l-aħjar hija ċertament riċetta tajba. Fil-fehma tiegħi, f’sitwazzjonijiet estremi, leġiżlazzjoni li hija, jew pjuttost saret kompletament mhux fattibbli u mhux prattika għandha tiġi annullata (
45
). Madankollu, li tissuġġerixxi li xi ħaġa għandha tiġi ġudizzjarjament eskluża b’interpretazzjoni, kontra l-kliem ċar tat-test, abbażi li tiltaqa’ ma’ problemi fil-prattika, tkun tassew xi ħaġa ġdida fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-UE, u bla dubju jkollha impatt kbir fuq numru ta’ oqsma tad-dritt tal-UE wkoll.
6. Konklużjoni Interim
81.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ewwel konklużjoni interim hija li l-PWD għandha tiġi interpretata bħala li tapplika għal ħaddiem li jaħdem bħala xufier fis-settur tat-trasport bit-triq u li jiġi kkollokat, fis-sens ta’dik id-direttiva, fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor li ma huwiex l-Istat Membru li jaħdem jew taħdem fih normalment.
C.
Domanda 2: Ċirkustanzi relevanti għad-determinazzjoni tal-istatus ta’ “kollokat” fit-trasport bit-triq
82.
It-tieni domanda magħmula fiha tliet sotto-domandi. L-ewwel nett, il-qorti tar-rinviju tixtieq tikkonferma l-kriterji li għandhom jiġu użati sabiex jiġi ddeterminat jekk xufier tas-settur tat-trasport bit-triq għandux jiġi kkunsidrat li kien ikkollokat (1). Fit-tieni lok, hija tistaqsi wkoll jekk, essenzjalment, il-fatti li l-impriża li qed tikkolloka l-ħaddiem hija marbuta mal-impriża li magħha huwa kkollokat il-ħaddiem għandhiex xi sinjifikanza għal din id-determinazzjoni (2). Finalment, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll jekk, fil-każ ta’ kabotaġġ, il-ħaddiem ikun, fi kwalunkwe każ għal dik il-parti tax-xogħol tiegħu, ikkunsidrat bħala kkollokat u, jekk fl-affermattiv, jekk tapplikax xi regola de minimis (bħal ma huwa t-tul tal-kabotaġġ) (3).
1. Kriterji sabiex jiddeterminaw l-eżistenza ta’ kollokament
83.
L-ewwel sotto-domanda tirrigwarda l-kriterji sabiex jiġi ddeterminat jekk xufier huwiex ikkunsidrat li ġie ikkollokat “fit-territorju ta’ Stat Membru” kif sar riferiment għalih fl-Artikolu 1(1) u (3) tal-PWD u jekk dak il-ħaddiem “għall-perijodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih” li saret riferiment għalih fl-Artikolu 2(1) tal-PWD.
84.
Iż-żewġ dispożizzjonijiet li saret riferiment għalihom jikkoinċidu parzjalment. L-Artikolu 2(1) tal-PWD jiddefinixxi l-kunċett ta’ “ħaddiem ikkollokat”. Tiddikjara li jfisser “ħaddiem li, għall-perijodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih”. It-terminu “fit-territorju ta’ Stat Membru”, jidher f’xi dispożizzjonijiet oħra tal-PWD. B’mod ġenerali jirreferi għall-istess kunċett bħall-Artikolu 2(1) tal-PWD. Madankollu, l-Artikolu 2(1) jipprevedi iktar dettalji dwar id-dimensjoni territorjali u temporali tal-kunċett ta’ kollokament (“fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih’ u ‘għall-perijodu limitat”).
85.
Għaldaqstant, ser niffoka fuq id-definizzjoni pprovduta fl-Artikolu 2(1) tal-PWD. Ġaladarba li l-kriterji sabiex jiġi ddeterminat jekk qamitx sitwazzjoni kif deskritta skont l-Artikolu 2(1) huma kkonfermati, huma jipprovdu wkoll risposta għad-domanda dwar jekk ħaddiem għandux jiġi kkunsidrat bħala li kien kkollokat ‘fit-territorju ta’ Stat Membru’ skont l-Artikolu 1(1) u (3) tal-PWD.
86.
Fis-sentenza tagħha f’Dobersberger, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li “ħaddiem ma jistax, fid-dawl tal-[PWD] jitqies li huwa kkollokat fit-territorju ta’ Stat Membru jekk l-eżekuzzjoni tax-xogħol tiegħu ma jkollhiex rabta suffiċjenti ma’ dan it-territorju. Din l-interpretazzjoni tirriżulta mill-istruttura tal-[PWD] u, b’mod partikolari, mill-Artikolu 3(2) tagħha, moqri fid-dawl tal-premessa 15 tagħha, li, fil-każ ta’ provvisti ta’ natura limitata ħafna fit-territorju li fih jintbagħtu l-ħaddiema kkonċernati, jipprevedi li d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva li jikkonċeernaw ir-rati minimi ta’ paga u t-tul minimu ta’ leave annwali mħallas ma japplikawx” (
46
).
87.
Fir-rigward tat-tip ta’ attivita’ inkwistjoni f’Dobersberger, il-provvista ta’ servizzi ta’ catering u tindif fuq ferroviji internazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-ħaddiema li jwettqu dawn is-servizzi ma jistgħux jiġu kkunsidrati, minħabba nuqqas ta’ “konnessjoni suffiċjenti”, bħala kkollokati fis-sens tal-PWD meta jaqsmu minn ġo Stat Membru peress li “jwettqu parti kbira mix-xogħol tagħhom fl-Istati Membru li fih hija stabbilita l-impriża li tużahom għall-provvista ta’ servizzi f’ferroviji internazzjonali, jiġifieri l-attivitajiet kollha li jaqgħu taħt dan ix-xogħol bl-eċċezzjoni tal-attivita’ ta’ servizz abbord imwettqa waqt vjaġġ bil-ferrovija, u li jibdew jew itemmu s-servizz tagħhom f’dan l-Istat Membru” (
47
).
88.
Għalhekk kif għandha tiġi evalwata l-eżistenza ta’ tali “konnessjoni suffiċjenti” fir-rigward tax-xufiera fit-trasport internazzjonali bit-triq? Il-partijiet li kkontestaw li t-trasport bit-triq jaqa’ fl-ambitu tal-PWD ipproponew diversi kriterji li jistgħu jiġu kkunsidrati f’dan il-kuntest.
89.
Il-Gvern Ġermaniż jissuġġerixxi l-iżvilupp ta’ approċċ konsistenti mal-kriterji applikati fil-kuntest tal-Artikolu 8(2) tar-Regolament Ruma I dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali, filwaqt li b’mod simultaneju jwissi kontra s-sempliċi traspożizzjoni ta’ dawk il-kriterji fil-kuntest ta’ strument differenti bħall-PWD. L-Artikolu 8(2) tar-Regolament Ruma I jiddikjara li “sa fejn il-liġi applikabbli għall-kuntratt individwali ta’ l-impjieg ma ntgħażlitx mill-partijiet, il-kuntratt għandu jkun irregolat mill-liġi tal-pajjiż li fih jew, fin-nuqqas ta’ dan, li minnu l-impjegat abitwalment jeżerċita l-impjieg tiegħu fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Il-pajjiż li fih ix-xogħol abitwalment jitwettaq m’għandux jitqies li nbidel jekk il-persuna tiġi impjegata temporanjament f’pajjiż ieħor.” (
48
)
90.
Fir-rigward tal-ħtieġa ta’ konsistenza fl-interpretazzjoni tal-PWD u tar-Regolament ta’ Ruma I (
49
), iż-żewġ strumenti tassew ifittxu li jiddeterminaw (xi elementi ta’) l-liġi li għandha tiġi applikata lill-aspetti differenti ta’ relazzjoni ta’ impjieg. Madankollu, għandu jiġi osservat li l-Artikolu 8(2) tar-Regolament ta’ Ruma huwa kkonċernat fid-determinazzjoni tal-liġi li tirregola r-relazzjoni tal-impjieg sħiħa fl-assenza tal-għażla tal-liġi fil-kuntratt ta’ impjieg. B’kuntrast, l-Artikolu 2(1) tal-PWD jirreferi għall-Istat ta’ kollokament, l-istandards obbligatorji tal-liġi tax-xogħol (magħżula) ta’ liema, fil-kwistjonijiet speċifikati fl-Artikolu 3(1)(a) sa (g) tal-PWD, għandhom ikunu garantiti għall-ħaddiema kkollokati.
91.
Għaldaqstant, iż-żewġ strumenti jsegwu għanijiet differenti. Id-determinazzjoni tal-“liġi applikabbli” tikkawża wkoll konsegwenzi differenti. L-iktar importanti, kif huwa ddikjarat espliċitament fir-Regolament ta’ Ruma (u preċedentement mill-Konvenzjoni ta’ Ruma) (
50
) li għalih tirreferi l-PWD (
51
) is-sitwazzjoni ta’ kollokament ma taffettwax il-liġi applikabbli għall-impjieg. Fi kliem ieħor, il-fatt li l-kollokament ta’ ħaddiem tikkawża l-applikabbilta’ tal-istandards obbligatorji ta’ xogħol elenkati tal-Istat ospitanti ma jwaqqafx ir-relazzjoni ta’ impjieg tiegħu milli tkun irregolata mil-liġi ddeterminata abbażi tar-regoli tar-Regolament ta’ Ruma.
92.
Madankollu, dawk id-differenzi fil-fatt ma jipprevjenux li jiġu kkunsidrati, fuq livell iktar ġenerali ta’ astrazzjoni, kriterji simili b’analoġija. Wara kollox, iż-żewġ strumenti jfittxu li jiżguraw ċerti tipi ta’ konnessjonijiet materjali bejn il-ħaddiem u l-Istat Membru inkwistjoni. Dawk il-konnessjonijiet materjali għandhom it-tendenza li jkunu simili billi għandhom l-għan li jistabilixxi preżenza fiżika sinjifikattiva ta’ persuna partikolari f’territorju partikolari (
52
).
93.
L-ekwivalenti tal-Artikolu 8(2) tar-Regolament ta’ Ruma I fil-Konvenzjoni ta’ Ruma ġie interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja f’ Koelzsch (
53
). Din il-kawża kienet tikkonċerna xufier, domiċiljat il-Ġermanja u jaħdem fit-trasport internazzjonali, li kkontesta l-applikabbilta’ tad-dritt Lussemburgiż (magħżul kuntrattwalment) għat-tkeċċija tiegħu mill-persuna li timpjega Lussemburgiża tiegħu, sussidjarja ta’ kumpannija Daniża. Huwa sostna li s-sitwazzjoni tiegħu għandha tkun koperta mir-regoli obbligatorji tad-dritt Ġermaniż, peress li l-Ġermanja kienet id-destinazzjoni ewlenija tal-merkanzija li huwa kien jittrasporta mid-Danimarka, fi trakkijiet stazzjonati fil-Ġermanja u rreġistrati fil-Lussemburgu.
94.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li sabiex tiddetermina “il-pajjiż li fih l-impjegat abitwalment iwettaq ix-xogħol tiegħu”, għandhom jittieħdu inkunsidrazzjoni “l-elementi kollha li jikkaratterizzaw l-attivita’ tal-ħaddiem” u b’mod partikolari “il-post minn fejn il-ħaddiem iwettaq it-trasport, jjirċievi struzzjonijiet dwar il-missjoni tiegħu u jorganizza xogħlu, kif ukoll il-post fejn jinsab l-għodda tax-xogħol […] il-postijiet fejn it-trasport isir prinċipalment, il-postijiet tal-ħatt tal-merkanzija kif ukoll il-post fejn il-ħaddiem jirritorna insgwitu għall-missjonijiet tiegħu.” (
54
)
95.
Bl-istess mod, fil-kuntest li jiġi ddeterminat “il-post li fih l-impjegat abitwalment iwettaq ix-xogħol tiegħu” fis-sens tal-Artikolu 19(2)(a) tar-Regolament Nru 44/2001, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li fejn il-kuntratt ta’ xogħol huwa “eżegwit fit-territorju ta’ diversi Stati kontraenti u fl-assenza ta’ ċentru effettiv ta’ attivitajiet professjonali tal-ħaddiem li minnu huwa jkun onora l-maġġoranza tal-obbligi tiegħu fil-konfront tal-persuna li timpjegah’l, dak il-kunċett għandu jinftiehem bħala li ‘jirreferi għall-post li fih, jew li minnu, il-ħaddiem effettivament jaqdi l-maġġoranza tal-obbligi tiegħu fil-konfront tal-persuna li timpjegah” (
55
).
96.
Barra minn hekk, fid-dawl tal-għanijiet kompetittivi li ssegwi l-PWD (
56
), il-kriterji li għandhom jiġu applikati għandhom jirriflettu l-ħtieġa li l-ħaddiema kkollokati jiġu pprovdutu bil-protezzjoni li hija dovuta fid-dawl tal-preżenza tagħhom fl-Istat Membru ospitanti. Madankollu, dawk il-kriterji ma għandhomx jestendu l-applikazzjoni tar-regola tal-kollokament għal biss kwalunkwe forma ta’ preżenza fi Stat Membru partikolari għaliex tista’ tikkawża piż żejjed fuq l-impriżi li qed jikkollokaw lill-ħaddiema.
97.
Meta wieħed ikun iffaċċjat b’mużajk ta’ elementi ta’ konnessjoni possibbli, li l-lista tagħhom tista’ tkun partikolarment diversa fis-settur tat-trasport bit-triq, wieħed għandu neċessarjament iwettaq analiżi speċifika għall-każ u jikkunsidra l-interazzjoni reċiproka bejn dawk l-elementi. F’“ċirkustanzi mobbli” simili, l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe, u l-Qorti tal-Ġustizzja, irreferew għal “diversi indizji” (
57
) jew “metodu ċirkustanzjali” li “mhux biss jippermetti riflessjoni fuq ir-realta’ tar-relazzjonijiet legali, […], iżda wkoll jipprevjeni sitwazzjoni [il-kunċett rispettiv] li fiha jiġi strumentalizzat jew li jikkontribwixxi għall-implementazzjoni ta’ strateġiji ta’ evażjoni” (
58
).
98.
Ċertament, x’aktarx li jkun hemm każijiet ċari f’kull tarf possibbli tal-ispettru.
99.
Minn naħa, naqbel ma’ dawk li jissuġġerixxu li sempliċi tranżitu lejn Stat Membru jew trasport transkonfinali sempliċi ma jikkwalifikax bħala “kollokament” fis-sens tal-PWD. Sitwazzjoni bħal din ma tippermettix li tiġi stabbilita xi konnessjoni materjalment relevanti bejn ix-xufier u l-Istat Membru li jgħaddi minnu. Is-sitwazzjoni hija simili fir-rigward ta’ dawk li jissejjħu “operazzjonijiet bilaterali ta’ trasport” li fihom, fil-prinċipju, ix-xufier jaqsam fruntiera sabiex jikkonsenja tagħbija barra mill-pajjiż u jsuq lura.
100.
Min-naħa l-oħra, wieħed jista’ jimmaġina xenarju li fih persuna li timpjega tqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ parti fi Stat Membru ieħor li għaliha huma intiżi s-servizzi, xufier impjegat tagħha li iwettaq, fuq bażi temporanja, operazzjonijiet ta’ trasport nazzjonali jew internazzjonali għal dik il-parti. Għal dak il-għan, ix-xufier jiġi ttrasportat lejn il-post tan-negozju tal-parti li għaliha huma maħsuba s-servizzi, jirċievi struzzjonijiet u jgħabbi t-trakkijiet hemmhekk, u jwettaq it-trasport tal-merkanzija minn u lejn dak il-post. Fil-fehma tiegħi, tali sitwazzjoni tammonta, għal kollokament fis-sens tal-PWD. Għall-finijiet prattiċi kollha, ix-xufier inkwistjoni jkun trasferit lejn Stat Membru ieħor, assenjat fil-bażi lokali ta’ operazzjonijiet minn fejn l-operazzjonijiet ta’ trasport ser jitwettqu, u jirritorna f’dak il-post wara t-twettiq tal-operazzjonijiet ta’ trasport għaż-żmien tal-kollokament.
101.
Bejn dawn iż-żewġ xenarji, jistgħu jqumu ħafna sitwazzjonijiet oħra inqas ċari, li jinvolvu numru ta’ varjabbli. Wieħed jista’ jimmaġina operazzjoni ta’ trasport internazzjonali b’diversi destinazzjonijiet li jinvolvi t-tagħbija u l-ħatt f’postijiet diversi, bl-istruzzjonijiet jiġu riċevuti mix-xufier progressivament matul l-operazzjoni tat-trasport f’postijiet differenti tal-Unjoni.
102.
F’xenarju bħal dan, l-eżami li jrid isir huwa neċessarjament marbut ma’ każ speċifiku u ċirkustanzjali. F’sett wieħed ta’ ċirkustanzi, indizji speċifiċi jistgħu jkunu rilevanti filwaqt li f’ambjenti fattwali oħrajn, imqabbla ma sett ieħor ta’ indizji, jistgħu ma jkunux.
103.
Madankollu, iddikjarat f’livell għoli ta’ astrazzjoni, (
59
) dak li x’aktarx ikun partikolarment sinjifikattiv huwa l-post tal-impriża jew il-persuna li għaliha huma pprovduti s-servizzi tal-ħaddiema kkonċernati. Speċjalment, jekk dak il-post huwa wkoll wieħed fejn is-servizzi tat-trasport huma organizzati u x-xufiera jirċievu l-inkarigi tagħhom u fejn jirritornaw wara t-twettiq tax-xogħol tagħhom.
104.
Dawk l-elementi, filwaqt li mhux eżawrjenti, għandhom jiġu kkunsidrati fl-interazzjoni reċiproka tagħhom. Għaldaqstant, pereżempju, il-post fejn l-istruzzjonijiet fil-fatt ġew riċevuti jkun inqas importanti meta jiġu riċevuti, fuq bażi flessibbli, b’komunikazzjoni elettronika u letteralment “fit-triq”. Madankollu, jekk ikunu riċevuti, pereżempju, fil-post minn fejn l-operazzjonijiet tat-trasport jibdew u jintemmu, jiġifieri l-post tan-negozju tal-persuna li f’isimha jitwettqu, tali post ikun rilevanti. Bl-istess mod, u kkunsidrati b’mod iżolat, ma għandux ikun relevanti min jibgħat immedjatament l-istruzzjonijiet lix-xufier rispettiv jew minn fejn joriġinaw peress li ż-żewġ postijiet jistgħu jkunu jinsabu x’imkien ieħor għajr fejn ix-xufier ikun fil-fatt jinsab, iwettaq il-parti essenzjali tax-xogħol tiegħu, u jkopri l-ispejjeż tal-ħajja.
105.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nikkonkludi li l-kunċett ta’ “ħaddiem li, għall-perijodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih” fis-sens tal-Artikolu 2(1) tal-PWD għandu jiġi mifhum bħala ħaddiem li għandu konnessjoni suffiċjenti ma’ tali territorju. Jekk teżisti konnessjoni suffiċjenti bħal din trid tkun iddeterminata b’riferiment għall-indizji relevanti kollha, ikkunsidrati flimkien, bħall-post tal-persuna li lilha ġew indirizzati s-servizzi inkwistjoni, il-post fejn huma organizzati s-servizzi tat-trasport u x-xufiera jirċievu l-inkarigi tagħhom, u l-post li fih jirritornaw wara t-twettiq tax-xogħol tagħhom.
2. Relevanza ta’ rabtiet ta’ grupp
106.
L-affiljazzjoni bejn il-kumpanniji kkonċernati tagħmel xi differenza għall-evalwazzjoni ta’ jekk hemmx kollokazzjoni ta’ ħaddiema? Il-PWD tieħu inkunsiderazzjoni r-relevanza ta’ tali rabtiet fix-xenajru ta’ kollokament ta’ grupp kif deskritt fl-Artikolu 1(3)(b) tal-PWD.
107.
Il-kawża preżenti, madankollu, ma hijiex ikkonċernata b’modalitajiet differenti li jiddependu fuq jekk sitwazzjoni taqax taħt l-Artikolu 1(3)(a) jew (b) tal-PWD. Id-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju hija fil-fatt ħafna iktar wiesgħa, li tiffoka fuq il-punt sa fejn ir-rabtiet fi ħdan il-grupp huma relevanti għall-kunċett stess ta’ kollokament ta’ ħaddiema skont l-Artikolu 2(1) tal-PWD. L-eżistenza ta’ konnessjoni fi ħdan grupp għandha tkun rilevanti meta tiġi kkunsidrata l-kwistjoni preċedenti ta’ jekk is-sitwazzjoni ta’ kollokament fil-fatt seħħitx?
108.
L-FNV u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi jargumentaw, essenzjalment, li l-eżistenza ta’ tali rabta għandha tkun parti mill-kriterji li għandhom jiġu kkunsidrati meta jiġi evalwat jekk hemmx sitwazzjoni ta’ “kollokament”.
109.
Ma nistax naqbel ma’ proposta ġenerali bħal din. Kif ġie spjegat fit-taqsima preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, skont il-qafas leġiżlattiv kurrenti, li ma għandu l-ebda gwida dwar il-kriterji li għandhom jiġu użati, l-eżami huwa żgur li ser ikun speċifiku ħafna għall-każ. Matul dik l-evalwazzjoni, il-fatt li ħaddiem huwa kkollokat f’impriża affiljata mal-impriża li kkollokat dak il-ħaddiem hija fiha nnifisha mhux deċiżiva. Ħaddiem jista’ naturalment ikun ikkollokat bl-istess mod f’impriża li bl-ebda mod ma hija affiljata mal-impriża li tikkolloka dak il-ħaddiem.
110.
Min-naħa l-oħra, ma jistax ukoll jiġi ddikjarat f’termini assoluti li tali affiljazzjoni tkun dejjem, taħt iċ-ċirkustanzi kollha, imċaħħda minn relevanza. Ċertament, f’termini prattiċi, l-affiljazzjonijet fi ħdan il-grupp jagħmluha iktar faċli għall-impriżi involuti biex jaqblu dwar strateġija li tikkonsisti biex tevita l-applikazzjoni tar-regoli ta’ kollokament milli tkun għal żewġ impriżi mhux affiljati. Iżda din is-suppożizzjoni għandha tiġi mbuttata sal-punt li fil-fatt toħloq ‘suspett ta’ evażjoni’ ibbażat fuq is-sempliċi fatt li ċerti servizzi qed jiġu pprovduti fi ħdan jew bejn kumpanniji li b’xi mod jew ieħor huma affiljati ma’ xulxin? Dan ċertament ma jistax ikun il-każ.
111.
Fi kwalunkwe każ, minbarra d-dikjarazzjoni ġenerali li t-tliet kumpanniji konvenuti kollha għandhom l-istess azzjonist, l-informazzjoni pprovduta fil-proċess tal-kawża ma jiżvelax iktar indikazzjonijiet dwar għaliex l-affiljazzjoni bejn il-kumpanniji rispettivi għandha tkun relevanti fir-rigward tad-deċiżjoni dwar jekk kienx hemm kollokament ta’ ħaddiema.
112.
Jiena għalhekk nissuġġerixxi li nħallu din il-kwistjoni miftuħa: affiljazzjoni bejn impriżi involuti f’kollokament partikolari, meħuda flimkien ma’ kull indikazzjoni oħra relevanti, tista’ tkun potenzjalment relevanti għall-kunsiderazzjoni sħiħa jekk is-sitwazzjoni ta’ kollokament seħħet. Madankollu, fiha nnifisha, ma hijiex deċiżiva.
3. Kabotaġġ u r-regola de minimis
113.
Fid-dawl tad-dubji espressi preċedentement rigward l-applikabbilta’ tal-PWD għat-trasport bit-triq, peremezz tat-tieni sotto-domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk kabotaġġ jikkostitwixxix sitwazzjoni fejn ħaddiem ikun ikkunsidrat bħala kkollokat. Jekk iva, tixtieq tkun taf jekk xi regola de minimis tapplika għal tali kollokament.
114.
L-ewwel nett, il-kunċett ta’ kabotaġġ b’mod ġenerali jirreferi għal sitwazzjoni fejn it-trasport imwettaq bejn żewġ postijiet fl-istess Stat Membru minn impriża stabbilita fi Stat Membru differenti. L-Artikolu 2(6) tar-Regolament Nru 1072/2009 jiddefinixxi kabotaġġ bħala “tfisser trasport nazzjonali għall-kiri jew għall-kumpens imwettaq fuq bażi temporanja fi Stat Membru ospitanti” (
60
).
115.
“Il-kondizzjonijiet li bihom trasportaturi mhux residenti jistgħu joperaw servizzi tat-trasport fi Stat Membru” (
61
) huma speċifikati iktar fl-fl-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1072/2009 (
62
). Fil-prinċipju, dawk ir-regoli jippermettu li jsiru tliet operazzjonijiet ta’ kabotaġġ fl-Istat Membru ospitanti mat-tlestija ta’ trasport internazzjonali f’dak l-Istat, f’sebat ijiem mill-mument tat-tlestija ta’ dik l-operazzjoni ta’ trasport.
116.
Infakkar li l-premessa 17 tar-Regolament Nru 1072/2009 tiddikjara li d-dispożizzjonijiet tal-PWD japplikaw għal impriżi li jwettqu operazzjonijiet ta’ kabotaġġ.
117.
Fit-tieni lok, fir-rigward tar-regoli tad-de minimis, il-premessa 14 tal-PWD tiddikjara li “[…] billi nukleu iebes ta’ regoli ta’ protezzjoni definiti b’mod ċar għandu jiġi osservat mill-fornitur tas-servizzi ikun xi jkun it-tul tal-prestazzjoni tal-ħaddiem.”
118.
Madankollu, skont l-Artikolu 3(3) tal-PWD, l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu – wara li jikkonsultaw ma’ min iħaddem u mar-rappreżentanti tal-ħaddiema – li r-rekwiżit tal-paga minima tal-pajjiż ospitanti jista’ ma japplikax jekk it-tul tal-kollokazzjoni ma jaqbiżx ix-xahar. Fil-każ preżenti ma ġiet ipprovduta l-ebda informazzjoni dwar l-użu ta’ dik il-possibbiltà fil-Pajjiżi l-Baxxi, u għaldaqstant ser nassumi li din l-eċċezzjoni ma gietx implimentata minn dak l-Istat Membru.
119.
Minbarra dik l-eċċezzjoni, il-PWD ma tissuġġettax l-eżistenza ta’ kollokament għal xi regola de minimis, bħal ma huwa it-tul minimu ta’ żmien tat-trasport imwettqa, kif jindikaw il-Kummissjoni Ewropea u l-Gvern Ġermaniż.
120.
Fit-tielet lok, il-konnessjoni taż-żewġ elementi preċedenti flimkien iwassalni għall-konklużjoni li biex tqum sitwazzjoni ta’ kollokament fil-kuntest speċifiku ta’ kabotaġġ, ma japplika l-ebda limitu ta’ żmien minimu.
121.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-konklużjoni interim li jmiss tiegħi hija li l-applikazzjoni tal-PWD għall-kabotaġġ ma hijiex suġġetta għal xi regoli minimi dwar it-tul ta’ tali operazzjoni fl-Istat Membru ospitanti.
D.
Domanda 3: Ftehimiet Kollettivi ddikjarati applikabbli universalment
122.
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tikkjarifika l-kunċett ta’ “ftehim[iet] kollettiv[i]... li kienu dikjarati universalment applikabbli”, kif riferut fl-Artikolu 3(1) u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tal-PWD (1). Hija tistaqsi wkoll jekk l-Artikolu 56 TFUE jipprekludi sitwazzjoni li fiha impriża, li tikkolloka ħaddiem fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, tkunx obbligata kuntrattwalment li tikkonforma ma’ ftehim kollettiv li ma jistax jiġi kkunsidrat bħala universalment applikabbli (2).
1. Kunċett ta’ “ftehimiet kollettivi li kienu ddikjarati universalment applikabbli”
123.
Il-kunċett ta’ “ftehim[iet] kollettiv[i] […] li kienu ddikjarati universalment applikabbli” qed jidher fil-PWD bħala kunċett awtonomu tad-dritt tal-UE? Jew l-evalwazzjoni, suġġetta għall-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 3(1) u l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tal-PWD, hija kwistjoni għad-dritt nazzjonali?
124.
Isegwi mill-Artikolu 3(1) tal-PWD li l-istandards tal-liġi dwar ix-xogħol li għandhom jingħataw lill-ħaddiema kkollokati ma humiex iddefiniti biss fil-liġijiet rispettivi tal-Istati Membri, iżda wkoll f’“ftehim[iet] kollettiv[i] … li kienu ddikjarati universalment applikabbli […] sa fejn jikkonċernaw l-attivitajiet imsemmija fl-Anness”. Dak l-anness jikkonċerna, fil-qosor, is-settur tal-kostruzzjoni. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 3(10) tal-PWD, l-Istat Membru jista’ japplika l-istandards tal-liġi dwar ix-xogħol iddefiniti f’tali ftehimiet kollettivi rigward attivitajiet oħra minbarra xogħlijiet ta’ kostruzzjoni.
125.
Mill-kliem tad-domanda preliminari, kif ukoll mill-fatti tal-kawża preżenti, nifhem li l-qorti tar-rinviju hija interessata fil-parti tad-definizzjoni li tirrigwarda d-dikjarazzjoni ta’ applikabbilta’ universali, għall-kuntrarju ta’ elementi skont l-Artikolu 3(8) tal-PWD li jirrelataw mal-osservanza ta’ ftehim “għall-impriżi simili kollha fil-qasam ġeografiku u fil-professjoni jew fl-industrija kkonċernata”. Għalhekk ser niffoka fuq il-kwistjoni ta’ “dikjarazzjoni ta’ applikabbilta’ universali”. Dan huwa wkoll l-approċċ li adottaw il-partijiet kollha li kkummentaw dwar il-kwistjoni fil-proċeduri preżenti.
126.
Il-partijiet esprimew punti differenti ta’ fehma dwar jekk il-kunċett ta’ “ftehim[iet] kollettiv[i] li kienu ddikjarati universalment applikabbli” jikkostitwixxix kunċett awtonomu tad-dritt tal-UE jew jekk għandux jiġi ddefinit b’riferiment għad-dritt nazzjonali, jew b’kumbinazzjoni tat-tnejn. Huma wkoll esprimew fehmiet differenti dwar l-implikazzjoni tas-sentenza f’Rüffert (
63
). Filwaqt li nnotat il-fatt li l-ftehim kollettiv inkwistjoni f’dik il-kawża ma kienx iddikjarat universalment applikabbli bbażat fuq id-dritt nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li “barra minn hekk l-atti […] ma fihom ebda indikazzjoni li tippermetti li jiġi konkluż li ftehim huwa ta’ applikazzjoni ġenerali fis-sens tal-[… PWD].”
127.
Minn naħa, għall-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-FNV, fl-assenza ta’ referenza fid-dritt nazzjonali, il-kunċett ta’ “ftehim iddikjarat ta’ applikazzjoni ġenerali” huwa fil-prinċipju kunċett awtonomu tad-dritt tal-UE. Il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi jżid li ftehim kollettiv li kien iddikjarat universalment applikabbli skont id-dritt nazzjonali xorta waħda jista’ ma jissodisfax il-kundizzjonijiet tal-Artikolu 3(8) tal-PWD. Għall-kuntrarju, ftehim kollettiv li ma ġiex iddikjarat tali qatt ma jista’ jaqa’ taħt l-ambitu tal-Artikolu 3(8) tal-PWD.
128.
Min-naħa l-oħra, skont il-Gvern Ġermaniż u dak Pollakk, applikabbilta’ universali ma tistax tiġi ddeterminata mingħajr riferiment għad-dritt nazzjonali. Sabiex jaqa’ taħt l-Artikolu 3(8) tal-PWD, ftehim irid jiġi ddikjarat universalment applikabbli skont id-dritt nazzjonali u jikkonforma mal-Artikolu 3(8) tal-PWD. Għaldaqstant, l-applikabbilta’ universali teħtieġ att ta’ dritt domestiku.
129.
Filwaqt li naqbel mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-FNV fir-rigward ta’ riferiment espliċitu għad-dritt nazzjonali, nikkunsidra li l-lingwaġġ tal-Artikolu 3(1) tal-PWD loġikament jirreferi għad-dritt nazzjonali, sal-punt li jeħtieġ li l-applikabbilta’ universali tkun “iddikjarata”. Dikjarazzjoni bħal din, kif ġustament indikat mill-Gvernijiet Ġermaniżi u Pollakki, teħtieġ li jittieħed att dikjaratorju speċifiku fuq il-livell nazzjonali, skont regoli nazzjonali dwar kif tali ftehimiet kollettivi għandhom jiġu nnegozjati u adottati u minn min. Bħala tali, ma narax kif dikjarazzjoni bħal din tista’ ssir kwistjoni tad-dritt tal-UE, peress li dawk ir-regoli kollha huma b’mod ċar kwistjoni tal-liġi dwar ix-xogħol nazzjonali.
130.
Li kieku l-leġiżlatur tal-UE kellu l-intenzjoni li jistabilixxi l-kunċett tal-“ftehim[iet] kollettiv[i] […] li kienu ddikjarati universalment applikabbli” bħala kunċett awtonomu u independenti tad-dritt tal-UE, preżumibbilment kien juża kliem differenti, forsi mingħajr ma jirreferi għal “dikjarazzjoni ta’ applikabbilta’ universali”, u kien għall-inqas jipprovdi xi kriterji sostantivi jew proċedurali ta’ kif dik l-applikabbiltà universali tista’ tkun evalwata. Tali kunċett awtonomu ta’ applikabbiltà’ universali jkollu jiġi stabbilit abbażi tal-karatteristiċi intrinsiċi tal-ftehimiet rispettivi. Bil-kuntrarju, billi sspeċifika li l-ftehimiet kollettivi kkonċernati huma dawk li kienu ddikjarati universalment applikabbli, il-leġiżlatur tal-UE rrefera, fil-fehma tiegħi, għal sistema li taħtha tista’ ssir tali dikjarazzjoni. Peress li ma hemm ebda element li jista’ jiġi invokat f’dak il-kuntest fid-dritt tal-UE, dik is-sistema għandha neċessarjament tkun waħda nazzjonali, fil-kuntest tal-organizzazzjoni nazzjonali ta’ djalogu soċjali li għandha tiġi kondotta bejn il-partijiet interessati rispettivi.
131.
Bl-istess mod, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 3(8) tal-PWD jirreferi għal “sistema biex tiddikjara ftehimiet kollettivi bħala ta’ applikazzjoni universali” (
64
). Skont din id-dispożizzjoni, huwa biss fl-assenza ta’ tali sistema li l-PWD tintroduċi kriterju sussidjarju għall-Istati Membri biex jinvokaw, li tippermettilhom li jibbażaw ruħhom fuq “ftehim kollettiv […] li huma ġeneralment applikabbli għall-impriżi simili kollha fil-qasam ġeografiku u fil-professjoni jew fl-industrija ikkonċernata, u/jew”“ftehim[iet] kollettiv[i] li kienu konklużi mill-organizzazzjonijiet l-iktar rappreżentattivi ta’ min iħaddem u tal-ħaddiema fuq pjan nazzjonali u li huma applikati fuq it-territorju nazzjonali kollu”.
132.
Madankollu, dik l-għażla sussidjarja ma tbiddilx ir-regola ewlenija li tiddependi fuq sistema nazzjonali ta’ dikjarazzjoni.
133.
Fil-fatt, id-dritt tal-Pajjiżi l-Baxxi jipprovdi għal sistema bħal din, kif indikat mill-Kummissjoni Ewropea. Mill-proċess tal-kawża jirriżulta li l-ftehim kollettiv inkwistjoni, jiġifieri l-CLA GT, għandu jiġi kkunsidrat, skont id-dritt nazzjonali bħala suġġett għall-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju, kopert minn dikjarazzjoni universali minħabba r-rabtiet li jeżistu bejn dak il-ftehim u l-CLA PGT.
134.
Fil-qosor, il-kunċett ta’ “ftehimiet kollettivi li kienu ddikjarati universalment applikabbli” skont l-Artikolu 3(1) tal-PWD għandu jiġi mifhum fis-sens li jirreferi għad-dritt nazzjonali. Fi kliem ieħor, jekk ftehim kollettiv kien iddikjarat universalment applikabbli għandu jiġi ddeterminat b’riferiment mad-dritt nazzjonali applikabbli fuq il-kwistjoni.
2. L-Eżistenza ta’ restrizzjoni għall-Artikolu 56 TFUE
135.
Permezz tad-domanda 3(b), il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 56 TFUE jipprekludi impriża li hija stabbilita fi Stat Membru u li tikkolloka ħaddiem fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor milli tkun obbligata b’mezzi kuntrattwali li tikkonforma mad-dispożizzjonijiet tal-ftehim kollettiv li ma jistax jiġi kkunsidrat bħala universalment applikabbli taħt il-PWD.
136.
Din id-domanda mill-qorti tar-rinviju qed tiġi mistoqsija biss fil-każ li r-risposta għad-domanda 3(a) twassal għall-konklużjoni li l-ftehim kollettiv inkwistjoni ma jistax jiġi kkunsidrat li kien iddikjarat universalment applikabbli fis-sens tal-PWD. F’xenarju bħal dan, l-obbligu li jiġu applikati l-kundizzjonijiet ta’ xogħol bażiċi tal-CLA GT ma jirriżultawx mill-PWD iżda xorta waħda jistgħu jirriżultaw mill-Artikolu 44 tal-CLA GT. Din tammonta għal restrizzjoni fis-sens tal-Artikolu 56 TFUE, kif sostnut minn Van den Bosch Transporten BV fil-kawża prinċipali?
137.
Dik id-domanda teħtieġ diversi kjarifiki.
138.
L-ewwel nett, jekk il-CLA GT għandu jiġi kkunsidrat li kien iddikjarat universalment applikabbli hija kwistjoni ta’ dritt nazzjonali. Għaldaqstant, fl-aħħar hija deċiżjoni li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu. Il-qorti tar-rinviju fid-digriet ta’ rinviju tindika li skont it-dritt nazzjonali, il-ftehim kollettiv inkwistjoni, il-CLA GT, għandu jiġi kkunsidrat li kien iddikjarat universalment applikabbli.
139.
Jekk dan huwa fil-fatt il-każ skont id-dritt nazzjonali, mela d-domanda 3(b) hija ipotetika.
140.
Wara li ntqal dan, il-qorti tar-rinviju xorta waħda tista’ tasal għal opinjoni bil-kontra u tikkonkludi li l-CLA GT ma jistax jiġi kkunsidrat li kien iddikjarat universalment applikabbli. Dan jagħmilha neċessarju li tingħata risposta għad-domanda 3b.
141.
Fit-tieni lok, kif stabbilit fid-digriet tar-rinviju, is-sors tal-inkompatibbilta’ tkun l-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet bażiċi ta’ xogħol stabbiliti fil-CLA GT lil impriża barranija li tikkolloka ħaddiema minkejja l-fatt li l-CLA GT ma jistax jiġi kkunsidrat li kien universalment applikabbli. Il-qorti tar-rinviju tagħmel dik id-domanda minkejja l-fatt li l-Artikolu 44 tal-CLA GT jidher li jorbot l-applikabbilta’ ta’ dawk l-obbligi biss “meta dan jirriżulta mill-[PWD]” (
65
). Fil-fehma tiegħi, għall-finijiet tad-domanda 3b) dik il-parti tal-Artikolu 44 tal-CLA GT, fir-realtà, għandha tinqara pjuttost bħala “anke meta dan ma jirriżultax mill-PWD”.
142.
Meta tidher f’dan id-dawl, id-domanda 3b) imbagħad tkun tistaqsi jekk l-Artikolu 56 TFUE jipprekludi impriża li hija stabbilita fi Stat Membru u li tikkolloka ħaddiem f’territorju ta’ Stat Membru ieħor milli tkun obbligata li tikkonforma mad-dispożizzjonijiet ta’ ftehim kollettiv li ma jistax jiġi kkunsidrat li kien iddikjarat universalment applikabbli skont il-PWD.
143.
Jekk wieħed jassumi li fhimt korrettement dik id-domanda, u jekk inħallu barra l-kwistjoni kkumplikata skont liema dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali mbagħad jista’ ftehim kollettiv li ma huwiex universalment applikabbli xorta waħda jiġi ddikjarat vinkolanti fuq fornituri ta’ servizzi minn Stati Membri oħra, ir-risposta għal din id-domanda fil-fatt issegwi sussegwentement mill-analiżi tar-restrizzjonijiet fuq il-liberta’ li jiġu pprovduti servizzi skont l-Artikolu 56 TFUE.
144.
Naqbel mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi li s-sitwazzjoni deskritta fid-domanda 3b) imbagħad fil-fatt tkun tikkostitwixxi restrizzjoni għal-liberta’ li jiġu pprovduti servizzi. Din timponi piż fuq l-impriżi kkonċernati, peress li teħtieġ konformita’ ma obbligi li jikkorrispondu ma’ dawk iddefiniti fil-PWD lil hinn mill-ambitu ta’ dak l-istrument. Id-domanda ewlenija mbagħad tkun jekk restrizzjoni bħal din tista’ tkun iġġustifikata għal raġunijiet importanti ferm li jirrigwardaw l-interess pubbliku u jekk tissodisfax l-eżami tal-proporzjonalità.
145.
Ninnota li d-digriet tar-rinviju ma fihx iktar informazzjoni dwar il-ġustifikazzjoni possibbli u elementi relevanti għall-eżami ta’ proporzjonalità.
146.
Fir-rigward tal-ġustifikazzjoni minħabba raġuni imperattiva fl-interess pubbliku, naqbel mal-Gvern Ġermaniż u mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi li l-protezzjoni tal-ħaddiema (
66
) u l-prevenzjoni ta’ kompetizzjoni inġusta (
67
) jistgħu jikkwalifikaw bħala tali. Dawk ir-raġunijiet jikkoinċidu b’mod effettiv mal-għanijiet segwiti mill-PWD diskussi hawn fuq (
68
). Għaldaqstant hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, ikkunsidrati oġġettivament, l-awturi tal-CLA GT fittxew, meta abbozzaw l-Artikolu 44 tiegħu, il-promozzjoni tad-drittijiet ta’ ħaddiema kollokati jew il-prevenzjoni ta’ kompetizzjoni inġusta.
147.
Kif il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret ripetutament, sabiex tkun iġġustifikata, il-miżura għandha tkun adattata sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan li hija tfittex li tilħaq u ma għandhiex tmur lil hinn dak li huwa neċessarju sabiex tilħqu (
69
). Fl-aħħar dik l-evalwazzjoni għandha ssir mill-qorti tar-rinviju, madankollu wieħed għandu jżomm f’moħħu, li fi ħdan il-PWD, il-leġiżlatura Ewropea diġà kisbet ċertu ekwilibriju bejn l-għanijiet kompetittivi u pjuttost opposti li jappartjenu għall-PWD.
V. Konklużjoni
148.
Nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta lill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) kif ġej:
“(1). Id-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-impjieg [kollokament] ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi għandha tiġi interpretata fis-sens li tapplika wkoll għal ħaddiem li jaħdem bħala xufier fis-settur tat-trasport bit-triq u li huwa kkollokat, fis-sens ta’ dik id-direttiva, fit-territorju ta’ Stat Membru barra l-Istat Membru li jaħdem fih normalment.
(2)(a). Il-kunċett ta’ ‘ħaddiem li, għall-perijodu limitat jagħmel ix-xogħol tiegħu fit-territorju ta’ Stat Membru barra mill-Istat li normalment jaħdem fih’ fis-sens tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 96/71 għandu jiġi mifhum bħala ħaddiem li għandu konnessjoni suffiċjenti ma’ tali territorju. Jekk teżisti konnessjoni suffiċjenti bħal din trid tkun iddeterminata b’riferiment għall-indizji relevanti kollha, ikkunsidrati flimkien, bħall-post tal-persuna li lilha ġew ikkonsenjati s-servizzi inkwistjoni, il-post fejn huma organizzati s-servizzi tat-trasport u x-xufiera jirċievu l-inkarigi tagħhom, u l-post li fih jirritornaw wara t-twettiq tax-xogħol tagħhom.
(2)(b). Affiljazzjoni bejn impriżi involuti f’kollokament partikolari, meħuda flimkien ma’ kull indikazzjoni oħra rilevanti, tista’ tkun potenzjalment relevanti għall-kunsiderazzjoni sħiħa ta’ jekk is-sitwazzjoni ta’ kollokament seħħitx. Madankollu, hija fiha nnifisha, ma hijiex deċiżiva.
(2)(c). Il-kabotaġġ huwa kopert mill-ambitu tad-Direttiva 96/71. L-applikazzjoni tad-Direttiva 96/71 għall-kabotaġġ ma hijiex suġġetta minn ebda regoli minimi dwar it-tul ta’ tali operazzjoni fl-Istat Membru ospitanti.
(3). L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 96/71 għandu jiġi interpretat fis-sens li d-domanda jekk ftehim kollettiv kien iddikjarat universalment applikabbli għandha tiġi ddeterminata b’riferiment għad-dritt nazzjonali applikabbli.’
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew U tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-impjieg ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431, rettifika fil-ĠU 2015 L 16, p. 66).
(
3
)	Il-Konvenzjoni tal-1980 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (ĠU 1980, L 266, p. 1 il-verżjoni kkonsolidata (ĠU 2005, L 334, p. 1) “il-Konvenzjoni ta’ Ruma”.
(
4
)	Ir-Regolament (KE) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, ir-“Regolament Ruma I”).
(
5
)	Korsiv miżjud.
(
6
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tad-19 ta’ Novembru 2019, A. K. and Others (Independence of the Disciplinary Chamber of the Supreme Court), (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 132).
(
7
)	Direttiva tal-Parlament u l-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 2018 li temenda d-Direttiva 96/71 (ĠU 2018, L 173, p. 16).
(
8
)	Direttiva 2006/123/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar is-servizzi fis-suq intern (ĠU 2006, L 376, p. 36).
(
9
)	B’riferiment għas-sentenza tal-20 ta’ Diċembru 2017, Asociación Profesional Elite Taxi (C‑434/15, EU:C:2017:981, punt 44).
(
10
)	Ara, pereżempju, Van Hoek, A., Houwerzijl, M., Report for the Dutch Social Partners in Transport, Radboud University, Nijmegen, 2008, p. 88.
(
11
)	Pereżempju Barnard, C., EU Employment Law, Oxford University Press, Oxford, 2012, p. 234; Van Overbeeke, F., ‘Do we need a new conflict-of-laws rule for labour in the European road transport sector? Yes we do’, From social competition to social dumping, Intersentia, Cambridge, 2016, p. 107-108 (nota ta’ qiegħ il-paġna 2); Lhernould, J-P., ‘Directive (EU) 2018/957 of 28 June 2018 amending Directive 96/71/EC concerning the posting of workers in the framework of the provision of services – What will change in 2020?’, ERA Forum, vol. 20(2), 2019, p. 255.
(
12
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Szpunar (C-16/18, EU:C:2019:638, punti 34, 35 u 37).
(
13
)	Is-sentenza tad-19 ta’ Diċembru 2019, Dobersberger (C-16/18, EU:C:2019:1110, punt 24).
(
14
)	Ara, b’mod partikolari s-sentenzi tal-10 ta’ Diċembru 2002, British American Tobacco (Investments) and Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741) jew tat-12 ta’ Lulju 2005, Alliance for Natural Health and Others (C‑154/04 u C‑155/04, EU:C:2005:449).
(
15
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tal-20 ta’ Mejju 2003, Österreichischer Rundfunk and Others (C‑465/00, C‑138/01 u C‑139/01, EU:C:2003:294, punti 41 sa 43) jew tas-6 ta’ Novembru 2003, Lindqvist (C‑101/01, EU:C:2003:596, punti 40 sa 42).
(
16
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, punti 32 u 33) u l-konklużjoni tiegħi f’dik il-kawża fejn esplorajt dik il-kwistjoni fid-dettall (EU:C:2019:95, b’mod partikolari l-punti 37 sa 54).
(
17
)	Sentenzi tal-10 ta’ Diċembru 2002, British American Tobacco (Investments) and Imperial Tobacco (C‑491/01, EU:C:2002:741, punti 96 sa 97) u tat-12 ta’ Lulju 2005, Alliance for Natural Health and Others (C‑154/04 u C‑155/04, EU:C:2005:449, punt 41).
(
18
)	Bl-eċċezzjoni espliċita prevista għall-impriżi tal-baħar merkantili fir-rigward ta’ baħħara, skont l-Artikolu 1(2) tal-PWD. F’dan ir-rigward ma nistax ħlief nissottoskrivi r-raġunament magħmul fuq dan il-punt mill-Procureur-Generaal Drijber quddiem il-qorti tar-rinviju fil-każ fil-kawża prinċipali (Konklużjoni tas-7 ta’ Settembru 2018, NL:PHR:2018:943, punt 5.3).
(
19
)	Qabbel, a contrario, l-ispjegazzjoni rigward il-bażi legali pprovduta mill-Kummissjoni fil-proposta kurrenti ta’ regoli dwar il-kollokament speċifiku għas-settur tat-trasport: “Direttivi 96/71/KE u 2014/67/UE huma bbażati fuq (dak li huwa issa) l-Artikolu 53(1) TFUE. Madankollu, peress li r-regoli proposti hawnhekk jappartjenu esklużivament għas-sitwazzjonijiet speċifiċi għall-provvista ta’ servizzi ta’ trasport, l-Artikolu 91(1) TFUE għandu jkun invokat.” Proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/22/KE fir-rigward ta’ rekwiżiti tal-infurzar u li jistabbilixxu regoli speċifiċi rigward id- Direttiva 96/71/KE u d-Direttiva 2014/67/UE għall-istazzjonar tax-xufiera fis-settur tat-trasport bit-triq, COM(2017) 278 finali, p. 3.
(
20
)	Ara wkoll van Hoek, A., Houwerzijl, M., Report for the Dutch Social Partners in Transport, Radboud University, Nijmegen, 2008, p. 88. Li josserva li l-esklużjoni espliċita ta’ baħħara ta’ impriżi ta’ marina merkantili ‘tindika li persunal ieħor fit-trasport internazzjonali fil-prinċiju jaqa’ fl-ambitu tad-Direttiva, safejn il-kundizzjonijiet l-oħra huma sodisfatti.’
(
21
)	COM(91)230 finali SYN 346 tal-1 ta’ Awwissu 1991, Proposta għal Direttiva tal-Kunsill dwar il-kollokament ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi, punt 23. L-abbozz tal-Artikolu 1 ipprovda li d-direttiva ‘tapplika għal impriżi irrispettivament mill-Istat li fih huma stabbiliti…’. L-abbozz tal-Artikolu 2 elenka t-tliet sitwazzjonijiet ta’ kollokament. [Korsiv miżjud.]
(
22
)	Dokument tal-Kunsill Nru 10048/96, Dikjarazzjonijiet li għandhom jiġu inklużi fil-Minuti tal-Kunsill. SOC 264 CODEC 550, Dikjarazzjoni Nru 3.: “Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1(3)(a) ikopru sitwazzjonijiet ta’ kollokament minn impriża li jissodisfaw il-kundizzjonijiet li ġejjin: – il-provvista ta’ servizzi transnazzjonali minn impriża minn naħa tagħha u taħt id-direzzjoni tagħha skont kuntratt konkluż bejn l-impriża u l-parti li għaliha huma intenzjonati s-servizzi; – kollokament bħala parti ta’ tali provvista ta’ servizzi. Għaldaqstant, jekk il-kundizzjonijiet ta’ hawn fuq ma humiex sodisfatti, is-sitwazzjonijiet li ġejjin ma jaqgħux fl-ambitu tal-Artikolu 1(3)(a): – dak ta’ ħaddiem li huwa normalment impjegat fit-territorju ta’ żewġ Stati Membri jew iktar u li jifforma parti mill-persunal mobbli ta’ impriża involuta fl-operazzjoni professjonali f’isimha servizzi ta’ transport internazzjonali ta’ passiġieri jew merkanzija bit-tren, bit-triq, bl-ajru jew bil-baħar; […]” [Korsiv miżjud.]
(
23
)	Dokument tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Kunsill dwar Kwistjonjiet Soċjali tad-29 ta’ Ottubru 1992, 9790/92 tal-10 ta’ Novembru 1992, p. 5; dokument tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Kunsill dwar Kwistjonijiet Soċjali tat-13 ta’ Lulju 1993, 9570/93, tat-3 ta’ Novembru 1993, p. 5; dokument tal-Grupp ta’ Ħidma tal-Kunsill dwar Kwistjoni Soċjali tal-24 ta’ Settembru 1992, 8255/92 tad-9 ta’ Ottubru 1992, p. 5.
(
24
)	Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 dwar regoli komuni għall-aċċess għas-suq internazzjonali tat-trasport bit-triq tal-merkanzija (ĠU 2009, L 300, p. 72).
(
25
)	Essenzjalment iddefinit mill-Artikolu 2(6) ta’ dak ir-regolament bħala “trasport nazzjonali għall-kiri jew għall-kumpens imwettaq fuq bażi temporanja fi Stat Membru ospitanti”
(
26
)	Regolament tal-Parlament u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 dwar regoli komuni għall-aċċess għas-suq internazzjonali tas-servizzi tal-kowċ u x-xarabank u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 561/2006 (ĠU 2009, L 300, p. 88).
(
27
)	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Mejju 2014 dwar l-infurzar tad-Direttiva 96/71/KE dwar l-istazjonament ta’ ħaddiema fil-qafas tal-prestazzjoni ta’ servizzi u li temenda r-Regolament (UE) Nru 1024/2012 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva permezz tas-Sistema ta’ Informazzjoni tas-Suq Intern (‘ir-Regolament tal-IMI’), (ĠU 2004, L 159, p. 1). [Korsiv miżjud.]
(
28
)	Reviżjoni tad-Direttiva dwar il-Kollokament ta’ Ħaddiema – mistoqsijiet frekwenti, 8 ta’ Marzu 2016, aġġornat fl-24 ta’ Ottubru 2017 (MEMO/16/467).
(
29
)	Support study for an impact assessment for the revision of the social legislation in road transport Final report Study contract no. MOVE/D3/2016-605, awturi: Gibson, G., Tsamis, A., Lohr, E., Guidorzi, E., Levinn, S., Mejju 2017, p. 7.
(
30
)	Iċċitata hawn fuq, nota ta’ qiegħ il-paġna 7.
(
31
)	Għall-finijiet ta’ din il-kawża u dawn il-konklużjonijiet, ma naħsibx li huwa neċessarju li ninvolvu ruħna f’tip ta’ diskussjonijiet (dritt tal-UE pjuttost tradizzjonali) rigward jekk regola inkorporata f’ verżjoni ġdida ta’ strument legali hija (i) kodifikazzjoni ta’ dak li dejjem kien hemm, għalkemm biss “impliċitu” jew (ii) emenda ġenwina, li tattribwixxi espressament regola ġdida li titbiegħed mill-verżjoni preċedenti tal-istess strument.
(
32
)	COM(2017) 278 finali Proposta għal direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li temenda d-Direttiva 2006/22/KE fir-rigward ta’ rekwiżiti tal-infurzar u li tistabbilixxi regoli speċifiċi rigward id-Direttiva 96/71/KE u d-Direttiva 2014/67/UE għall-istazzjonar tax-xufiera fis-settur tat-trasport bit-triq, p. 2.
(
33
)	Ibid, p. 2.
(
34
)	Ninnota li diffikulatjiet bħal dawn kienu diġa’ ġew rikonoxxuti fil-Proposta tal-Kummissjoni tat-8 ta’ Marzu 2016 għall-emenda tad-Direttiva 96/71/KE, COM(2016)128.
(
35
)	Ara s-sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, EU:C:2007:809, punt 60 u 68) u tat-12 ta’ Frar 2015, Sähköalojen ammattiliitto (C‑396/13, EU:C:2015:86, punt 31). Ara wkoll p. 16, punt 27 tal-proposta COM (1991) 230.
(
36
)	Is-sentenza tat-12 ta’ Frar 2015, Sähköalojen ammattiliitto (C‑396/13, EU:C:2015:86, punt 31). Ara wkoll is-sentenza tad-19 ta’ Ġunju 2008, Il-Kummissjoni v il-Lussemburgu (C‑319/06, EU:C:2008:350, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
37
)	Konklużjonijiet f’Dobersberger (C‑16/18, EU:C:2019:638, punt 23).
(
38
)	Konklużjonijiet f’Dobersberger (C‑16/18, EU:C:2019:638, punti 23 u 24). Ara wkoll is-sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 2007, Laval un Partneri (C‑341/05, EU:C:2007:809, punti 74 sa 76) u tat-12 ta’ Frar 2015, Sähköalojen ammattiliitto (C‑396/13, EU:C:2015:86, punt 30).
(
39
)	Sakemm naturalment li s-suppożizzjoni li ma ssemmitx wara dik il-proposta hija li jekk wieħed kellu ma jaċċettax ċerti restrizzjonijiet fuq il-liberta’ ta’ provvista ta’ servizzi, ma jkun hemm xejn affattu. B’dan il-mod, f’lingwaġġ verament Orwelljan, restrizzjoni hija tassew liberta’.
(
40
)	Ara hawn fuq, punt 35.
(
41
)	Opinjonijiet simili ġew espressi f’ċerti partijiet tal-istudji legali. Ara pereżempju, Lhernould, J-P., ‘Directive (EU) 2018/957 of 28 June 2018 amending Directive 96/71/EC concerning the posting of workers in the framework of the provision of services – What will change in 2020?’, ERA Forum, vol. 20(2), 2019, p. 255; Van Overbeeke, F., ‘Do we need a new conflict-of-laws rule for labour in the European road transport sector? Yes we do’, From social competition to social dumping, Intersentia, Cambridge, 2016, p. 114 u 119 sa 120; Even, Z., Zwanenburg, A., ‘A Dutch insight into the applicability of the Posted Workers Directive on international road transport. But still: a long and winding road ahead? (NL), European Employment Law Cases, vol. 2(3), 2017, p. 157; Laagland, F., ‘Navigeren door het labyrint van grensoverschrijdende detachering – de fundamentele verkeersvrijheden, de Detacheringsrichtlijn en het internationaal privaatrecht’, Arbeidsrechtelijke Annotaties, vol. 10(2), 2016, p. 19.
(
42
)	Ara l-memorandum spjegattiv tal-proposta li saret referenza għaliha fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 32, p. 5 u l-abbozz tal-premessa 9.
(
43
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawżi magħquda CRPNPAC and Vueling Airlines (C‑370/17 u C‑37/18, EU:C:2019:592, punt 131), dwar il-persunal tat-titjir fil-kuntest ta’ kollokament skont ir-Regolament (KEE) Nru 1408/71 tal-Kunsill ta’ l-14 ta’ Ġunju 1971 dwar l-applikazzjoni ta’ l-iskemi tas-siġurtà soċjali għall-persuni impjegati u l-familja tagħhom li jiċċaqilqu ġewwa l-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 35), kif emendat bir-Regolament (KE) Nru 1992/2006 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Diċembru 2006 (ĠU 2006, L 392, p. 1)
(
44
)	Ibid.
(
45
)	Ara l-Opinjonijiet tiegħi f’Lidl (C‑134/15, EU:C:2016:169, punt 90) u f’Confédération paysanne and Others (C‑528/16, EU:C:2018:20, punt 139).
(
46
)	Is-sentenza tad-19 ta’ Diċembru 2019, Dobersberger (C‑16/18, EU:C:2019:1110, punt 31).
(
47
)	Is-sentenza tad-19 ta’ Diċembru 2019, Dobersberger (C‑16/18, EU:C:2019:1110, punt 33). Il-kunċett ta’ “konnessjoni suffiċjenti” isir referenza għalih ukoll fil-premessi tal-abbozz 11 u 12 fil-Proposta tal-2017 iċċitata hawn fuq, nota ta’ qiegħ il-paġna 32.
(
48
)	Korsiv miżjud.
(
49
)	Il-premessi 7 sa 11 tal-PWD ripetutament jirreferu għall-Konvenzjoni ta’ Ruma, jiġifieri l-predeċessur legali tar-Regolament ta’ Ruma.
(
50
)	Premessa 34 tar-Regolament ta’ Ruma: “Ir-regola dwar kuntratti individwali ta’ impjieg m’għandhiex tippreġudika l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet obbligatorji imprexxindibbli tal-pajjiż fejn jintbagħat l-impjegat skond il-[PWD]”.
(
51
)	Ara l-premessa 10 tal-PWD: “Billi l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni imsemmija jistabbilixxi, taħt ċerti kondizzjonijiet, li jista’ jingħata effett, konkorrentement mal-liġi iddikjarata applikabbli, għar-regoli obbligatorji tal-liġi ta’ pajjiż ieħor, b’mod partikolari il-liġi tal-Istat Membru li fit-territorju l-ħaddiem ikun intbagħat temporanjament.” Ara għal dan l-effett l-Artikolu 8 tar-Regolament ta’ Ruma. L-Artikolu 8(2) in fine jiddikjara “Il-pajjiż li fih ix-xogħol abitwalment jitwettaq m’għandux jitqies li nbidel jekk il-persuna tiġi impjegata temporanjament f’pajjiż ieħor.”
(
52
)	Ara b’analoġija u fuq ir-relevanza ta’ “home base” skont ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 3922/91 tas-16 ta’ Diċembru 1991 dwar l-armonizzazzjoni tal-ħtiġijiet tekniċi u proċeduri amministrattivi fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili (ĠU 1999, L 373, p. 4) bil-għan li jiġi ddeterminat il-kunċett ta’ “post fejn l-impjegat abitwalment iwettaq ix-xogħol tiegħu” taħt ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat-22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42) (‘Regolament N 44/2001’), sentenza tal-14 ta’ Settembru 2017, Nogueira and Others, (C‑168/16 and C‑169/16, EU:C:2017:688, punti 65 sa 69).
(
53
)	Is-sentenza tal-15 ta’ Marzu 2011, (C‑29/10, EU:C:2011:151). Ara wkoll is-sentenza tal-15 ta’ Diċembru 2011, Voogsgeerd (C‑384/10, EU:C:2011:842).
(
54
)	Is-sentenza tal-15 ta’ Marzu 2011, Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2011:151, punti 48 u 49). Ara wkoll is-sentenza tat-12 ta’ Settembru 2013, Schlecker, C‑64/12, EU:C:2013:551, punti 30 sa 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
55
)	Is-sentenza tal-14 ta’ Settembru 2017, Nogueira and Others, C‑168/16 u C‑169/16, EU:C:2017:688, punti 58 sa 59). Ara wkoll is-sentenza tas-27 ta’ Frar 2002, Weber (C‑37/00, EU:C:2002:122, punt 49 u l-ġursiprudenza ċċitata).
(
56
)	Ara hawn fuq, punti 72 sa 73.
(
57
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-Kawżi Magħquda Nogueira and Others (C‑168/16 u C-169/16, EU:C:2017:312, punti 85 u 95).
(
58
)	Is-sentenza tal-14 ta’ Settembru 2017, Nogueira and Others, C‑168/16 u C‑169/16, EU:C:2017:688, punti 61 u 62).
(
59
)	Ara hawn fuq, punti 28 sa 29.
(
60
)	Bl-istess mod, l-Artikolu 1(4) tar-Regolament Nru 1072/2009 jiddikjara li “għandu japplika għat-trasport bit-triq nazzjonali tal-merkanzija li jitwettaq fuq bażi temporanja minn trasportatur mhux residenti kif previst fil-Kapitolu III”. Ara wkoll id-definizzjoni ta’ kabotaġġ fir-Regolament (KE) Nru 1073/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-21 ta’ Ottubru 2009 dwar regoli komuni għall-aċċess għas-suq internazzjonali tas-servizzi tal-kowċ u xarabank u li jħassr ir-Regolament (KE) Nru 561/2006 (ĠU 2009, L 300, p. 88).
(
61
)	Premessa 2 tar-Regolament Nru 1072/2009.
(
62
)	Fuq in-numru possibbli ta’ postijiet ta’ tagħbija u ħatt skont dak ir-regolament ara s-sentenza tat-12 ta’ April 2018, Il-Kummissjoni vs Denmark (C‑541/16, EU:C:2018:251).
(
63
)	Is-sentenza tat-3 ta’ April 2008, (C‑346/06, EU:C:2008:189, punt 26).
(
64
)	Enfażi miżjuda.
(
65
)	Enfażi miżjuda.
(
66
)	Ara f’dan is-sens is-sentenza tal-24 ta’ Jannar 2002, Portugaia Construções (C‑164/99, EU:C:2002:40, punti 28 sa 29).
(
67
)	Is-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004, Wolff & Müller (C‑60/03, EU:C:2004:610, punti 41 u 42).
(
68
)	Ara hawn fuq, punti 72 u 73 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
69
)	Is-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 2004, Wolff & Müller (C‑60/03, EU:C:2004:610, punt 43).