Eagrán sealadach
ORDÚ NA CÚIRTE BREITHIÚNAIS (an Séú Dlísheomra)
11 Meán Fómhair 2025 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Prionsabail dhlí an Aontais – Nós imeachta náisiúnta chun ionadaí a ainmniú do dhuine faoi mhíchumas meabhrach – Deacracht ionadaí iomchuí a aimsiú – Amhras maidir le cineál breithiúnach na n‑imeachtaí os comhair an chomhlachta
a rinne an tarchur)
I gCás C‑406/24,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ó Bezirksgericht Linz (Cúirt Dúiche Linz, an Ostair), trí bhreith an 3 Meitheamh 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 11 Meitheamh 2024, sna himeachtaí maidir le caomhnóir dhlíthiúil
a ainmniú do
RC,
páirtí eile sna himeachtaí:
VertretungsNetz, a bunaíodh in Linz (an Ostair),
tugann AN CHÚIRT (an Séú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: A.
Kumin, Uachtarán Dlísheomra, T.
von Danwitz (Rapóirtéir), Leas-Uachtarán na Cúirte, agus S.
Gervasoni, Breitheamh,
Abhcóide Ginearálta: J.
Richard de la Tour,
Cláraitheoir: A.
Calot Escobar,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt trí ordú réasúnaithe, i gcomhréir le hAirteagal 53(2) de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais,
an tOrdú seo a leanas:
Ordú
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagail 3 go 5, 12, 19 agus 28 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, a tugadh i gcrích i Nua-Eabhrac an 13 Nollaig 2006 agus arna fhormheas thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh le Cinneadh 2010/48/CE ón gComhairle an 26 Samhain 2009 (IO 2010 L 23, lch. 35; ‘Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas’),
Airteagail 1, 20, 21 agus 26 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), agus prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais dá dtagraítear in Airteagal 6(3) CAE, go háirithe prionsabail an chomhionannais agus an neamh-idirdhealaithe, na héifeachtachta agus na cosanta breithiúnaí éifeachtaí.
2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí arna dtionscnamh ag Bezirksgericht Linz (an Chúirt Dúiche, Linz, an Ostair), maidir le caomhnóir dlíthiúil a ainmniú do RC.
An dlí lena mbaineann
An dlí idirnáisiúnta
3        De réir Airteagal 1 de, is é is cuspóir do Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas ‘teachtadh iomlán agus cothrom chearta uile an duine agus shaoirsí bunúsacha na ndaoine uile faoi mhíchumas a chur chun cinn, a chosaint agus a áirithiú agus meas ar a ndínit bhunúsach a chur chun cinn’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear le hAirteagal 2 den Choinbhinsiún sin, dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha an Choinbhinsiúin seo:
[...]
Ciallaíonn “idirdhealú ar bhonn míchumais” aon idirdhealú, eisiamh nó srian ar bhonn míchumais a bhfuil sé de chuspóir nó d’éifeacht aige bac nó neamhniú a dhéanamh ar chearta uile an duine agus ar shaoirsí bunúsacha uile a aithint, a theachtadh nó a fheidhmiú, ar bhonn comhionann le daoine eile, sa réimse polaitiúil, eacnamaíoch, sóisialta, cultúrtha, sibhialta nó in aon réimse eile. Áirítear leis gach cineál idirdhealaithe, lena n‑áirítear cóiríocht réasúnta a dhiúltú;
Ciallaíonn “cóiríocht réasúnta” modhnú agus coigeartuithe is gá agus is iomchuí nach bhforchuireann ualach díréireach ná míchuí, i gcás inar gá i gcás ar leith, chun a áirithiú do dhaoine faoi mhíchumas go bhfuil siad ag tairbhiú do chearta uile an duine agus do na saoirsí bunúsacha uile nó go bhfuil na cearta sin agus na saoirsí sin á bhfeidhmiú ar bhonn comhionann le daoine eile;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Luaitear in Airteagal 3 den Choinbhinsiún sin, dar teideal ‘Prionsabail ghinearálta’:
‘Is iad prionsabail an Choinbhinsiúin seo:
[...]
(b)      Neamh-idirdhealú;
(c)      Rannpháirtíocht agus lánpháirtiú iomlán agus éifeachtach sa tsochaí;
[...]
(e)      Comhionannas deiseanna;
(f)      Inrochtaineacht;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 4(1) de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, dar teideal
‘Oibleagáidí ginearálta’:
‘Geallann na Stáit is Páirtithe gnóthú iomlán chearta uile an duine agus shaoirsí bunúsacha na ndaoine uile faoi mhíchumas a ráthú agus a chur chun cinn gan idirdhealú d’aon chineál ar bhonn míchumais. Chuige sin, geallann na Stáit is Páirtithe an méid seo a leanas:
(a)      Gach beart iomchuí reachtach, riaracháin agus eile a ghlacadh chun na cearta a aithnítear sa Choinbhinsiún seo a chur chun feidhme;
(b)      Gach beart iomchuí a dhéanamh, lena n‑áirítear bearta reachtacha, chun dlíthe, rialacháin, custaim agus cleachtais atá ann cheana, arb ionann iad agus idirdhealú in aghaidh daoine faoi mhíchumas a leasú, a aisghairm nó a dhíothú;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        Luaitear an méid seo a leanas in Airteagal 5(1) go (3) den Choinbhinsiún sin, dar teideal ‘Comhionannas agus neamh-idirdhealú’:
‘1.      Aithníonn na Stáit is Páirtithe go bhfuil gach duine comhionann os comhair an dlí agus faoin dlí agus go bhfuil an ceart acu, gan aon idirdhealú, cosaint chomhionann agus tairbhe comhionann an dlí a fháil.
2.      Cuirfidh na Stáit is Páirtithe toirmeasc ar aon idirdhealú ar bhonn míchumais agus rathóidh siad cosaint dhlíthiúil chomhionann agus éifeachtach do dhaoine faoi mhíchumas ar aon idirdhealú, gan beann ar an mbonn ar a bhfuil sé bunaithe.
3.      D’fhonn comhionannas a chur chun cinn agus idirdhealú a dhíothú, déanfaidh na Stáit is Páirtithe gach beart iomchuí chun a áirithiú go gcuirfear cóiríocht réasúnta ar fáil.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8        Foráiltear le hAirteagal 12(2) agus (3) den Choinbhinsiún sin, dar teideal ‘Aitheantas comhionann os comhair an dlí’:
‘2.      Aithníonn na Stáit is Páirtithe go bhfuil inniúlacht dhlíthiúil ag daoine faoi mhíchumas ar bhonn comhionann le daoine eile i ngach gné den saol.
3.      Déanfaidh na Stáit is Páirtithe bearta iomchuí chun rochtain a thabhairt do dhaoine faoi mhíchumas ar an tacaíocht a d’fhéadfadh a bheith ag teastáil uathu chun a n‑inniúlacht dhlíthiúil a fheidhmiú.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
9        I gcomhréir le hAirteagal 19 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, dar teideal ‘Neamhspleáchas maireachtála agus cuimsiú sa tsochaí’,
‘aithníonn na Páirtithe Conarthacha an ceart comhionann atá ag gach duine faoi mhíchumas cónaí sa chomhphobal,
agus roghanna a bheith acu atá cothrom le daoine eile, agus go ndéanfaidh siad bearta éifeachtacha agus iomchuí chun gur féidir le daoine faoi mhíchumas an ceart sin a theachtadh go hiomlán agus chun a lánpháirtiú agus a rannpháirtíocht iomlán sa phobal a éascú [...] ’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10      Foráiltear le hAirteagal 28(1) den Choinbhinsiún sin, dar teideal ‘Caighdeán leordhóthanach maireachtála agus cosanta sóisialta’:
‘Aithníonn na Stáit is Páirtithe an ceart atá ag daoine faoi mhíchumas chun caighdeán leordhóthanach maireachtála dóibh féin agus dá dteaghlaigh, lena n‑áirítear bia, éadaí agus tithíocht leordhóthanach, agus chun feabhas leanúnach a chur ar a ndálaí maireachtála, agus déanfaidh siad bearta iomchuí chun feidhmiú an chirt sin a chosaint agus a chur chun cinn gan idirdhealú ar bhonn mhíchumais.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na hOstaire
11      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 271 den Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (Cód Sibhialta Ginearálta; ‘ABGB’):
‘Déanfaidh an chúirt caomhnóir dhlíthiúil
a cheapadh do dhuine fásta, arna iarraidh sin di
nó ar a tionscnamh féin, sa mhéid:
1.      nach féidir leis an duine sin déileáil le gnóthaí áirithe gan baol díobhála dóibh féin mar gheall ar mheabhairghalar nó lagú inchomparáide ar a gcumas cinnteoireachta;
2.      nach bhfuil ionadaí ag an duine sin chuige sin,
3.      nach féidir nó nach mian leis an duine sin ceann a roghnú, agus
4.      nach rogha í caomhnóireacht dhlíthiúil.’
12      I gcomhréir le hAirteagal 272(1) de ABGB, ‘ní fhéadfar caomhnóir dhlíthiúil
a ainmniú ach amháin le haghaidh cásanna aonair nó catagóirí áirithe cásanna a ndéileálfar leo faoi láthair agus a bheidh le hainmniú go beacht’.
13      Foráiltear le hAirteagal 274 de ABGB:
‘(1)      Is mar ábhar tosaíochta a dhéanfar duine a ainmniú mar chaomhnóir, le toiliú ón duine sin, de bhun cumhacht aturnae, comhaontú caomhnóireachta nó treoir caomhnóireachta.
(2)      Mura bhfuil an duine sin ar fáil nó mura bhfuil sé iomchuí, déanfar duine atá gar don duine fásta agus atá oiriúnach don chúram a ainmniú le toiliú uaidh.
(3)      Mura féidir duine den sórt sin a ainmniú, déanfar cumann um chosaint do dhaoine fásta a ainmniú le toiliú uaidh.
(4)      Mura féidir cumann um chosaint do dhaoine fásta a ainmniú ach oiread, ní mór nótaire (nótaire faoi oiliúint) nó dlíodóir (dlíodóir faoi oiliúint) nó
duine iomchuí eile, le toiliú uaidh, a ainmniú i gcomhréir le hAirteagal 275.
(5)      Déanfar nótaire (nótaire faoi oiliúint) nó dlíodóir (dlíodóir faoi oiliúint) a ainmniú i dtús i gcásanna ina n‑bhfuil eolas ar an dlí
ag teastáil go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú, agus déanfar cumann um chosaint do dhaoine fásta a ainmniú [...] ar dtús i gcásanna ina bhfuil baint ag an gcaomhnóireacht le riachtanais speisialta ar shlí eile.’
14      I gcomhréir le hAirteagal 275(1) de ABGB, féadfaidh nótaire nó dlíodóir nach bhfuil cláraithe go cuí ar liosta na ndlíodóirí nó na nótairí atá cáilithe go speisialta chun caomhnóireacht a chur i bhfeidhm de bhua cumhacht aturnae agus caomhnóireacht dhlíthiúil, a dhiúltú an caomhnóireacht dhlíthiúil a chur i bhfeidhm go háirithe, mura bhfuil eolas ar an dlí ag teastáil go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú.
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
15      Le cinneadh an 18 Iúil 2022, thionscain Bezirksgericht Linz (an Chúirt Dúiche, Linz),
arb í an comhlacht a rinne an tarchur sa chás seo, imeachtaí ex officio a thionscnamh chun scrúdú a dhéanamh ar an ngá atá ann le caomhnóir dhlíthiúil
a ainmniú do RC.
16      Tá sé beartaithe ag an gcomhlacht a rinne an tarchur caomhnóir dhlíthiúil
a ainmniú do RC chun
gnóthaí an duine lena mbaineann a bhainistiú nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha de réir bhrí na reachtaíochta náisiúnta atá i gceist sna príomhimeachtaí. Sna príomhimeachtaí, d’iarr RC ar thacaíocht den sórt sin freisin.
17      De réir na faisnéise a leagtar amach san iarraidh ar réamhrialú, ó mhí Dheireadh Fómhair 2022, ceadaíodh le staid na
n‑imeachtaí breithiúnas críochnaitheach a thabhairt agus nach mór caomhnóir dhlíthiúil
a ainmniú do RC. Mar sin féin, ní raibh an comhlacht a rinne an tarchur in ann aon duine nádúrtha nó cumainn um chosaint do dhaoine fásta dá dtagraítear in Airteagal 274(1) go (3) de ABGB a ainmniú mar chaomhnóir dhlíthiúil RC, in éagmais an toilithe a cheanglaítear chun na críche sin,
ó na daoine nó na cumainn sin,
leis na forálacha sin. I gcomhréir le hAirteagal 274(4) de ABGB, rinne an comhlacht sin iarratas ansin ar nótairí agus ar dhlíodóirí. Níor aontaigh aon cheann acu, áfach, an caomhnóireacht a chur i bhfeidhm an bhforas nach bhfuil eolas ar an dlí
ag teastáil go príomha chun gnóthaí RC a bhainistiú, de réir bhrí Airteagal 275(1) de ABGB.
18      Tá amhras ar an gcomhlacht a rinne an tarchur maidir le comhoiriúnacht na reachtaíochta náisiúnta atá i gceist sna príomhimeachtaí le hAirteagail 3 go 5, 12, 19 agus 28 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, leis na cearta bunúsacha a chumhdaítear in Airteagail 1, 20, 21 agus 26 den Chairt agus le prionsabail an chomhionannais agus an neamh-idirdhealaithe, na héifeachtachta agus na cosanta breithiúnaí.
19      Measann sí, i gcomhréir le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, go bhfuil tús áite ag Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas agus ag cearta agus prionsabail eile dhlí an Aontais dá dtagraítear sa mhír roimhe seo ar dhlí na mBallstát, nach mór fanacht gan chur i bhfeidhm i gcás coinbhleachta.
20      Sna himthosca sin, chinn Bezirksgericht Linz (an Chúirt Dúiche, Linz) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú:
‘(1).      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar cheart
a bheith ainmnithe ag an gcúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach le “prionsabail ghinearálta” [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas], a chumhdaítear in Airteagal 3 den Coinbhinsiún sin, agus go sonrach, le prionsabail an neamh-idirdhealaithe, na rannpháirtíochta agus na lánpháirtithe iomláine agus éifeachtaí sa tsochaí, urraim d’éagsúlacht daoine faoi mhíchumas agus le go nglactar leo mar chuid den éagsúlacht dhaonna agus den chine daonna, comhionannas deiseanna agus inrochtaineacht, mar a leagtar amach iontu?
(2).      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar cheart a bheith ainmnithe ag an gCúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach le “hoibleagáidí ginearálta” [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas], a chumhdaítear in Airteagal 4 den Coinbhinsiún sin, agus go sonrach, leis na prionsabail a leagtar amach ann, ar dá réir a gheallann na Stáit is Páirtithe gach beart iomchuí reachtach, riaracháin agus eile a ghlacadh chun na cearta a aithnítear sa Choinbhinsiún sin a chur chun feidhme agus gach beart iomchuí a dhéanamh, lena n‑áirítear bearta reachtacha, chun dlíthe, rialacháin, custaim agus cleachtais
atá ann cheana, arb ionann iad agus idirdhealú in aghaidh daoine faoi mhíchumas a leasú, a aisghairm nó a dhíothú?
(3).      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar cheart a bheith ainmnithe ag an gCúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí
chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach le prionsabal an neamh-idirdhealaithe a chumhdaítear in Airteagal 5 de [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas], agus go sonrach, leis an oibleagáid a leagtar síos ann, go n‑aithníonn [na Stáit is Páirtithe] go bhfuil gach duine comhionann os comhair an dlí agus faoin dlí agus go bhfuil an ceart acu, gan aon idirdhealú, cosaint chomhionann agus tairbhe comhionann an dlí a fháil, agus go gcuirfidh na Stáit sin toirmeasc ar aon idirdhealú ar bhonn míchumais agus rathóidh siad cosaint dhlíthiúil chomhionann agus éifeachtach do dhaoine faoi mhíchumas ar aon idirdhealú, gan beann ar an mbonn ar a bhfuil sé bunaithe?
4.      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar cheart a bheith ainmnithe ag an gCúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach le prionsabal na córa comhionainne a chumhdaítear in Airteagal 12 de [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas], agus go sonrach, leis an aitheantas ó na Stáit is Páirtithe go bhfuil inniúlacht dhlíthiúil ag daoine faoi mhíchumas ar bhonn comhionann le daoine eile i ngach gné den saol, agus go ndéanfaidh na Stáit sin bearta iomchuí chun rochtain a thabhairt do
dhaoine faoi mhíchumas ar an tacaíocht a d’fhéadfadh a bheith ag teastáil uathu chun a n‑inniúlacht dhlíthiúil a fheidhmiú, mar a leagtar amach ann?
5.      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar cheart a bheith ainmnithe ag an gCúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach leis an oibleagáid maidir le cuimsiú [sa tsochaí] a chumhdaítear in Airteagal 19 de [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas], lena bhforáiltear go n‑aithníonn na Stáit is Páirtithe leis an gcoinbhinsiún sin an ceart comhionann atá ag gach duine faoi mhíchumas cónaí sa chomhphobal,
agus roghanna a bheith acu atá cothrom le daoine eile, agus go ndéanfaidh siad bearta éifeachtacha agus iomchuí chun gur féidir le daoine faoi mhíchumas an ceart sin a theachtadh go hiomlán agus chun a lánpháirtiú agus a rannpháirtíocht iomlán sa phobal a éascú?
6.      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar cheart a bheith ainmnithe ag an gcúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach n‑dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach leis an oibleagáid a chumhdaítear in Airteagal 2[8] de [Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas], ar dá réir a aithníonn na Stáit is Páirtithe an ceart atá ag daoine faoi mhíchumas chun caighdeán leordhóthanach maireachtála dóibh féin agus dá dteaghlaigh, lena n‑áirítear bia, éadaí agus tithíocht leordhóthanach, agus chun feabhas leanúnach a chur ar a ndálaí maireachtála, agus bearta iomchuí a dhéanamh chun feidhmiú an chirt sin a chosaint agus a chur chun cinn gan idirdhealú ar bhonn mhíchumais
?
7.      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil,
cé ar cheart a bheith ainmnithe
ag an
gcúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach leis na cearta bunúsacha a leagtar amach sa [Chairt], ar dá réir atá dínit an duine dosháraithe agus nach mór í a urramú agus a chosaint (Airteagal 1), gur comhionann gach duine os comhair an dlí (Airteagal 20), go dtoirmiscfear aon idirdhealú atá bunaithe ar aon fhoras amhail míchumas (Airteagal 21), agus go n‑aithníonn [an tAontas] ceart daoine faoi mhíchumas chun tairbhiú de bhearta atá ceaptha chun neamhspleáchas na ndaoine sin, a lánpháirtiú sóisialta agus gairmiúil agus a rannpháirtíocht i saol an phobail a áirithiú (Airteagal 26)?
8.      An bhfuil reachtaíocht náisiúnta (Airteagal 274 agus 275 de ABGB) nach bhforáiltear léi, mar iarmhairt dhlíthiúil, cé ar
cheart a bheith ainmnithe ag an gCúirt mar ionadaí ar dhuine leochaileach, i gcás ina bhféadfaidh [comhaltaí] de chatagóirí gairmiúla na nótairí nó na ndlíodóirí, lena n‑áirítear iarrthóirí chun na gairmeacha sin a chleachtadh, a nglaoitear orthu ar deireadh san ord ainmnithe a leagtar síos sa reachtaíocht sin, a agairt mar fhoras le diúltú “nach dteastaíonn eolas ar an dlí go príomha chun na gnóthaí a bhainistiú”, comhoiriúnach le prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais de réir bhrí Airteagal 6(3) CAE, go háirithe le prionsabal an chomhionannais agus le prionsabal an neamh-idirdhealaithe, leis an oibleagáid éifeachtacht a thabhairt do dhlí an Aontais agus na cearta a thugtar leis a chosaint (‘prionsabal na héifeachtachta’) agus leis an oibleagáid maidir le cosaint bhreithiúnach éifeachtach?’
Na himeachtaí os comhair na Cúirte
21      Ina iarraidh ar réamhrialú, d’iarr an comhlacht a rinne an tarchur ar an gCúirt go ndéileálfaí leis an gcás seo faoin nós imeachta brostaithe dá bhforáiltear in Airteagal 105 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais.
22      I bhfianaise chinneadh na Cúirte breith a thabhairt trí ordú réasúnaithe
de bhun
Airteagal 53(2) de na Rialacha Nós Imeachta sin, ní gá breith a thabhairt ar an iarratas sin a thuilleadh.
Inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú
23      Faoi Airteagal 53(2) de na Rialacha Nós Imeachta, i gcás ina bhfuil tarchur chun réamhrialú do-ghlactha go follasach, féadfaidh an Chúirt, tar éis di an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt trí ordú réasúnaithe aon tráth gan aon chéim eile a thabhairt sna himeachtaí.
24      Ní mór an fhoráil sin a chur i bhfeidhm maidir leis an gcás seo.
25      Mar réamhphointe,
leis an fhaisnéis atá san iarraidh ar réamhrialú, ardaítear an cheist an bhféadfar, nuair a thugtar imeachtaí os a comhair maidir le caomhnóir dhlíthiúil
a ainmniú, Bezirksgericht Linz (an Chúirt Dúiche, Linz) a mheas mar ‘chúirt nó binse’ de réir bhrí Airteagal 267 CFAE a rialaíonn in imeachtaí a bhfuil sé i gceist leo cinneadh de chineál breithiúnach a ghlacadh. Mar sin féin, ní gá an pointe dlí sin a chinneadh sa chás seo, ós rud é go bhfuil na ceisteanna go léir a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú do-ghlactha ar chúiseanna eile.
26      De réir an chásdlí socair, i gcomhthéacs an chomhair idir an Chúirt agus na cúirteanna náisiúnta dá bhforáiltear in Airteagal 267 CFAE, gur faoin gcúirt náisiúnta amháin ar tugadh an díospóid os a comhair, agus nach mór freagracht a ghlacadh as an gcinneadh breithiúnach ina dhiaidh sin, atá sé a chinneadh, i bhfianaise imthosca sonracha an cháis sna príomhimeachtaí, an gá atá ann le réamhrialú chun go mbeidh sí in ann breithiúnas a thabhairt agus ábharthacht na gceisteanna a chuireann sí faoi bhráid na Cúirte araon. Dá bhrí sin, ós rud é go mbaineann na ceisteanna a tarchuireadh le léiriú dhlí an Aontais, tá iallach ar an gCúirt Bhreithiúnais, i bprionsabal, rialú a thabhairt. Dá bhrí sin, tá toimhde ábharthachta ann maidir le ceisteanna a bhaineann le dlí an Aontais. Ní féidir leis an gCúirt Bhreithiúnais diúltú rialú a thabhairt maidir le ceist arna tarchur ag cúirt náisiúnta faoin nós imeachta um réamhrialú ach amháin má dhealraíonn sé go follasach nach bhfuil baint ar bith ag an léiriú arna iarraidh ar dhlí an Aontais le fíricí iarbhír nó cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí, gur fadhb de chineál hipitéiseach í nó nach bhfuil an fhaisnéis fhíorasach agus dhlíthiúil is gá ag an gCúirt Bhreithiúnais chun freagra úsáideach a thabhairt ar na ceisteanna a cuireadh uirthi (breithiúnas an 7 Meán Fómhair 2023,
Groenland Poultry,
C‑169/22, EU:C:2023:638, mír 32 agus an cásdlí dá dtagraítear).
27      I ndáil leis sin, ceanglaítear leis an ngá atá le léiriú ar dhlí an Aontais a bheidh úsáideach don chúirt náisiúnta, na ceanglais a bhaineann le hábhar iarrata ar réamhrialú a chomhlíonadh go mionchúiseach, ar ceanglais iad a leagtar amach go sainráite in Airteagal 94 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais, a meastar go raibh an chúirt a rinne an tarchur ar an eolas fúthu (breithiúnas an 17 Deireadh Fómhair 2024,
FA.RO. di YK & C.,
C‑16/23, EU:C:2024:886, mír 35 agus an cásdlí dá dtagraítear). Meabhraítear na ceanglais sin, thairis sin, i míreanna 13, 15 agus 16 de Mholtaí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh do na cúirteanna náisiúnta maidir le tionscnamh an nós imeachta um réamhrialú (IO 2019 C 380, lch. 1), atá leagtha amach anois i míreanna 13, 15 agus 16 de Mholtaí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh do na cúirteanna náisiúnta maidir le tionscnamh an nós imeachta um réamhrialú (IO C, C/2024/6008).
28      Dá bhrí sin, i gcomhréir le hAirteagal 94(c) de na Rialacha Nós Imeachta, tá sé ríthábhachtach go bhfuil ráiteas san ordú tarchuir maidir leis na cúiseanna a thug ar an gcúirt a rinne an tarchur fiosrú a dhéanamh maidir le léiriú forálacha áirithe de dhlí an Aontais, agus maidir leis an nasc a bhunaíonn sí idir na forálacha sin agus an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir leis an díospóid sna príomhimeachtaí (breithiúnas an 8 Bealtaine 2024,
Instituto da Segurança Social agus páirtithe eile,
C‑20/23, EU:C:2024:389, mír 49).
29      Sa chomhthéacs sin, tá sé tábhachtach a chur in iúl freisin nach mór don fhaisnéis atá san ordú tarchuir a chur ar chumas na Cúirte, ar an gcéad dul síos, freagraí úsáideacha a thabhairt ar na ceisteanna arna dtarchur ag an gcúirt náisiúnta agus, ar an dara dul síos, a chur ar chumas rialtais na mBallstát agus na bpáirtithe leasmhara eile an ceart a thugtar dóibh le hAirteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh chun barúlacha a thíolacadh a fheidhmiú. Is faoin gCúirt atá sé a áirithiú go gcosnófar an ceart sin, ós rud é, faoin bhforáil sin, nach dtugtar ach na horduithe tarchuir do na daoine lena mbaineann (breithiúnas an 19 Nollaig 2024,
SISTEM LUX,
C‑717/22 agus C‑372/23, EU:C:2024:1041, mír 37 agus an cásdlí dá dtagraítear).
30      Sa chás seo, leis an gcéad cheist go dtí an séú ceist, iarrann an comhlacht a rinne an tarchur ar an gCúirt, go bunúsach, an gcuirtear cosc le hAirteagail 3 go 5, 12, 19 agus 28 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas ar reachtaíocht náisiúnta amhail an reachtaíocht atá i gceist sna príomhimeachtaí, lena rialaítear ionadaíocht do dhaoine faoi mhíchumas.
31      I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, cé go dtagann ionadaíocht do dhaoine faoi mhíchumas faoi inniúlacht gach Ballstáit, nach mór an inniúlacht sin a fheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais (féach, de réir analaí, breithiúnais an 15 Deireadh Fómhair 2024,
KUBERA,
C‑144/23, EU:C:2024:881, mír 31 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 29 Aibreán 2025,
an Coimisiún v Málta (Saoránacht trí infheistíocht),
C‑181/23, EU:C:2025:283, mír 81 agus an cásdlí dá dtagraítear).
32      Ós rud é gur formheasadh Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas thar ceann an Aontais le Cinneadh 2010/48, tá forálacha an choinbhinsiúin sin ina ndlúthchuid de dhlíchóras an Aontais, ó theacht i bhfeidhm an chinnidh sin (breithiúnas an 11 Meán Fómhair 2019,
Nobel Plastiques Ibérica,
C‑397/18, EU:C:2019:703, mír 39 agus an cásdlí dá dtagraítear).
33      Mar sin féin, is comhaontú measctha é an coinbhinsiún sin arna thabhairt i gcrích ag an Aontas agus ag a Bhallstáit faoi inniúlacht roinnte. Maidir le comhaontuithe den sórt sin, tá dlínse ag an gCúirt, ar tugadh cás os a comhair i gcomhréir le forálacha Airteagal 267 CFAE, an deighilt idir na hoibleagáidí a ghlacann an tAontas agus na hoibleagáidí atá ar na Ballstáit amháin a chinneadh, agus forálacha comhaontaithe den sórt sin a léiriú chun na críche sin. Ina dhiaidh sin, tá dlínse aici chun forálacha comhaontaithe mheasctha a léiriú i gcás ina dtagann siad faoi réimse inar fheidhmigh an tAontas a inniúlacht agus inar ghlac sé forálacha a bhaineann le comhlíonadh na n‑oibleagáidí a eascraíonn as (féach, chuige sin, breithiúnais an 8 Márta 2011,
Lesoochranárske zoskupenie,
C‑240/09, EU:C:2011:125, míreanna 31, 32 agus 34, agus an 14 Iúil 2022,
ÖBB-Infrastruktur Aktiengesellschaft,
C‑500/20, EU:C:2022:563, míreanna 40 agus 41).
34      Thairis sin, chinn an Chúirt go mbaineann ceist shonrach a rialaítear le comhaontuithe arna dtabhairt i gcrích ag an Aontas Eorpach agus a Bhallstáit, le dlí an Aontais, cé nach raibh sí ina hábhar do reachtaíocht an Aontais go fóill, i gcás ina mbaineann an cheist sin le réimse a chumhdaítear den chuid is mó le dlí an Aontais (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Márta 2011,
Lesoochranárske zoskupenie,
C‑240/09, EU:C:2011:125, mír 36 agus an cásdlí dá dtagraítear).
35      Is cásdlí socair é freisin, i gcás ina bhféadfadh feidhm a bheith ag foráil de chomhaontú idirnáisiúnta maidir le cásanna a chumhdaítear leis an dlí náisiúnta agus maidir le cásanna a chumhdaítear le dlí an Aontais, gur léir, chun difríochtaí léirithe amach anseo a sheachaint,
go bhfuil leas ar leith ann go ndéanfadh
an Chúirt léiriú aonfhoirmeach ar an bhforáil sin,
gan beann ar na coinníollacha
ar cheart feidhm a bheith aici (féach, chuige sin, breithiúnas an 14 Iúil 2022,
ÖBB-Infrastruktur Aktiengesellschaft,
C‑500/20, EU:C:2022:563, míreanna 42 agus 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).
36      Ní mór a thabhairt faoi deara gur léir nach bhfuil an fhaisnéis is gá san iarraidh ar réamhrialú chun a chur ar chumas na Cúirte a dlínse chun forálacha Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas a léiriú a fhíorú, i gcomhréir leis an gcásdlí dá dtagraítear i míreanna 33 go 35 den Ordú seo. Go háirithe, níor bhunaigh an comhlacht a rinne an tarchur go bhfuil nasc idir forálacha an choinbhinsiúin sin a n‑iarrtar a léiriú agus reachtaíocht an Aontais, mar a cheanglaítear leis an gcásdlí céanna.
37      Cé go n‑iarrann an comhlacht a rinne an tarchur, leis an gcéad cheist go dtí an séú ceist, ar an gCúirt faoi na hoibleagáidí a d’fhéadfadh a bheith ann maidir le hionadaíocht daoine faoi mhíchumas a eascraíonn,
nuair is iomchuí, as an gcoinbhinsiún céanna; ní dhéanann sí tagairt ina iarraidh ar réamhrialú, ach amháin d’Airteagail 3 go 5, 12, 19 agus 28 den Choinbhinsiún sin, gan a shonrú, conas a thagann na ceisteanna a ardaíodh, áfach, faoi fhoráil shonrach arna glacadh ag an Aontas Eorpach i bhfeidhmiú a inniúlachtaí nó laistigh de réimse a chumhdaítear go forleathan le dlí an Aontais.
38      Ní thugtar le fios san iarraidh ar réamhrialú ach oiread an bhféadfadh forálacha de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas a n‑iarrtar a léiriú a bheith infheidhme maidir le cásanna a chumhdaítear leis an dlí náisiúnta agus maidir le cásanna a chumhdaítear le dlí an Aontais araon.
39      Leanann sé as an méid sin, maidir leis an gcéad cheist go dtí an séú ceist, gur léir nach gcomhlíonann an iarraidh ar réamhrialú na ceanglais a leagtar amach sa chásdlí a luaitear i míreanna 27 agus 28 den Ordú seo.
40      Leis an seachtú agus leis an ochtú ceist, iarrann an comhlacht a rinne an tarchur ar an gCúirt, go bunúsach, an gcuirtear cosc leis na cearta bunúsacha a chumhdaítear in Airteagail 1, 20, 21 agus 26 den Chairt agus le prionsabail ghinearálta áirithe de dhlí an Aontais, go háirithe prionsabal an chomhionannais agus an neamh-idirdhealaithe, prionsabal na héifeachtachta agus prionsabal na cosanta breithiúnaí éifeachtaí, ar an reachtaíocht náisiúnta atá i gceist sna príomhimeachtaí.
41      Mar sin féin, ní mór a mheabhrú go sainmhínítear raon feidhme na Cairte, maidir le gníomhaíocht na mBallstát, in Airteagal 51(1) di, ar dá réir nach ndírítear forálacha na Cairte ar na Ballstáit tráth a gcuireann siad dlí an Aontais chun feidhme
, agus an tráth sin amháin. Leis an bhforáil sin deimhnítear cásdlí socair na Cúirte maidir le prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais ar dá réir atá na cearta bunúsacha a ráthaítear i ndlíchóras an Aontais infheidhme i ngach cás a rialaítear le dlí an Aontais,
ach ní lasmuigh de na cásanna sin. Os a choinne sin, i gcás nach dtagann staid dhlíthiúil faoi raon feidhme dhlí an Aontais, níl dlínse ag an gCúirt rialú a thabhairt uirthi agus ní féidir aon fhorálacha den Chairt agus prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais, iontu féin, a bheith mar bhunús leis an dlínse sin (féach, chuige sin, breithiúnais an 10 Iúil 2014,
Julián Hernández agus páirtithe eile,
C‑198/13, EU:C:2014:2055, mír 33, an 13 Eanáir 2022,
Marcas MC,
C‑363/20, EU:C:2022:21, míreanna 33 go 36, agus an 25 Eanáir 2024,
Parchetul de pe lângă Curtea de Apel Craiova, C‑58/22, EU:C:2024:70, mír 40 agus an cásdlí dá dtagraítear).
42      Sa chás seo, cé go n‑iarrann an comhlacht a rinne an tarchur ar an gCúirt Bhreithiúnais maidir leis an léiriú ar chearta bunúsacha agus ar phrionsabail ghinearálta dhlí an Aontais dá dtagraítear i mír 40 den Ordú seo, ní mhíníonn sí an nasc a bhunaítear leis idir an reachtaíocht náisiúnta is infheidhme maidir leis na príomhimeachtaí agus riail de dhlí an Aontais, seachas iad siúd atá sa Chairt nó na prionsabail ghinearálta sin.
43      Dá bhrí sin, maidir leis an seachtú agus an t‑ochtú ceist, is léir nach gcomhlíonann an iarraidh ar réamhrialú na ceanglais a eascraíonn as Airteagal 94(c) de na Rialacha Nós Imeachta, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 51(1) den Chairt.
44      I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, tá an iarraidh ar réamhrialú seo, de bhun Airteagal 53(2) de na Rialacha Nós Imeachta, do-ghlactha go follasach.
Costais
45      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin.
Ar na forais sin, dearbhaíonn an Chúirt (an Séú Dlísheomra);
Tá an iarraidh ar réamhrialú ó Bezirksgericht Linz (an Chúirt Dúiche Linz, an Ostair) a rinneadh trí bhreith an 3 Meitheamh 2024, do-ghlactha go follasach.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Ghearmáinis.