62021TJ0386
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο πενταμελές τμήμα)
της 6ης Νοεμβρίου 2024 (
*1
)
«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Τομέας των υπερκρατικών, κρατικών και υπηρεσιακών ομολόγων που εκδίδονται σε δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Συντονισμός των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης ομολόγων – Ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών – Ενιαία και διαρκής παράβαση – Περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου – Υπολογισμός του ποσού του προστίμου – Βασικό ποσό του προστίμου – Αξία αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων των μερών – Προσφυγή ακυρώσεως – Πλήρης δικαιοδοσία»
Στις υποθέσεις T‑386/21 και T‑406/21,
Crédit agricole SA, με έδρα το Montrouge (Γαλλία),
Crédit agricole Corporate and Investment Bank, με έδρα το Montrouge,
εκπροσωπούμενες από τον D. Beard, barrister, τον C. Hutton, τον C. Peacock και την J. Parkinson, solicitors,
προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑386/21,
UBS Group AG, ως διάδοχος της Credit Suisse Group AG, με έδρα τη Ζυρίχη (Ελβετία),
Credit Suisse Securities (Europe) Ltd, με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο),
εκπροσωπούμενες από τους R. Wesseling, F. ten Have και F. Brouwer, δικηγόρους,
προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑406/21,
κατά
Ευρωπαϊκής
Επιτροπής, εκπροσωπούμενης, στην υπόθεση T‑386/21, από τους T. Franchoo, M. Farley και B. Cullen, και, στην υπόθεση T‑406/21, από την A. Boitos και τους Μ. Farley, Τ. Franchoo και C. Vang,
καθής,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο πενταμελές τμήμα),
συγκείμενο από τους J. Svenningsen (εισηγητή), πρόεδρο, V. Tomljenović, C. Mac Eochaidh, J. Martín y Pérez de Nanclares και M. Stancu, δικαστές,
γραμματέας: I. Kurme, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν των επ’ ακροατηρίου συζητήσεων της 15ης και της 16ης Ιουνίου 2023,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με την ασκηθείσα βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ προσφυγή τους, οι προσφεύγουσες στην υπόθεση Τ-386/21, ήτοι η Crédit agricole SA και η Crédit agricole Corporate and Investment Bank (στο εξής, από κοινού: Crédit agricole), ζητούν, αφενός, την ακύρωση της αποφάσεως C(2021) 2871 final της Επιτροπής, της 28ης Απριλίου 2021, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση AT.40346 – Ομόλογα SSA) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), κατά το μέρος που τις αφορά, και, αφετέρου, τη μείωση του προστίμου το οποίο τους επιβλήθηκε με την εν λόγω απόφαση.
2
Με την ασκηθείσα βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ προσφυγή τους, οι προσφεύγουσες στην υπόθεση T‑406/21, ήτοι η UBS Group AG, ως διάδοχος της Credit Suisse Group AG, και η Credit Suisse Securities (Europe) Ltd (στο εξής, από κοινού: Credit Suisse), ζητούν κατ’ ουσίαν την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης κατά το μέρος που τις αφορά.
I. Ιστορικό της διαφοράς
Α. Επί του τομέα των OSSA
3
Οι επίμαχες συμπεριφορές αφορούν υπερκρατικά ομόλογα (supra-sovereign bonds), κρατικά ομόλογα (sovereign bonds) και τα υπηρεσιακά ομόλογα [agency (sub-sovereign) bonds], που εκδίδονται σε δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών (στο εξής: OSSA). Τα OSSA αποτελούν χρεόγραφα που επιτρέπουν στον εκδότη τους να αντλήσει κεφάλαια για τη χρηματοδότηση ορισμένων δαπανών ή ορισμένων επενδύσεων.
4
Συγκεκριμένα, ο εκδότης μπορεί να εκδώσει ομόλογο προκειμένου να δανειστεί χρήματα (ονομαστικό ποσό) από έναν επενδυτή (κάτοχο) για καθορισμένη διάρκεια, η οποία μπορεί να είναι σύντομη (για παράδειγμα, 2 έτη) ή μακρά (για παράδειγμα, 10 ή 30 έτη) και με προκαθορισμένο, σταθερό ή κυμαινόμενο, επιτόκιο. Ο κάτοχος του ομολόγου εισπράττει τους τόκους (τοκομερίδιο) από τον εκδότη σε τακτά χρονικά διαστήματα καθώς και την αποπληρωμή του ονομαστικού ποσού στη συμφωνηθείσα ημερομηνία λήξης.
5
Τα OSSA κατηγοριοποιούνται ανάλογα με την ταυτότητα του εκδότη τους. Τα υπερκρατικά ομόλογα εκδίδονται από υπερεθνικά ιδρύματα, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) ή η Διεθνής Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (ΕΤΑΑ). Τα κρατικά ομόλογα εκδίδονται από τις κεντρικές κυβερνήσεις και μπορεί να εκδίδονται στο εθνικό τους νόμισμα και να υπόκεινται στο εθνικό τους δίκαιο ή να εκδίδονται σε νόμισμα διαφορετικό από το εθνικό τους νόμισμα και να υπόκεινται σε δίκαιο διαφορετικό από το εθνικό τους δίκαιο. Τέλος, τα υπηρεσιακά ομόλογα εκδίδονται από περιφερειακές αρχές ή από ιδρύματα που υποστηρίζονται σιωπηρά ή ρητά από δημόσιες αρχές, όπως το Caisse d’amortissement de la dette sociale (CADES, Ταμείο Αποπληρωμής Κοινωνικού Χρέους, Γαλλία) ή το Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW, Πιστωτικό Ίδρυμα Ανασυγκρότησης, Γερμανία). Τα ομόλογα αυτά μπορούν να εκδίδονται είτε σε εθνικό νόμισμα είτε σε αλλοδαπό νόμισμα.
6
Τα OSSA προσφέρονται προς πώληση για πρώτη φορά από τον εκδότη τους ή για λογαριασμό του στην πρωτογενή αγορά. Στη συνέχεια, αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης «εξωχρηματιστηριακά» (over-the-counter) μεταξύ επενδυτών στη δευτερογενή αγορά, χωρίς κεντρικό χρηματιστήριο.
7
Οι προσαπτόμενες με την προσβαλλόμενη απόφαση συμπεριφορές δεν σχετίζονται με την πρωτογενή αγορά, αλλά μόνο με μεταγενέστερες συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στη δευτερογενή αγορά.
8
Η λειτουργία της τελευταίας αυτής αγοράς, η οποία περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 10 έως 64 της προσβαλλόμενης απόφασης, περιγράφεται συνοπτικά κατωτέρω για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης.
1.
Τιμή ενός OSSA στη δευτερογενή αγορά
α)
Διαμόρφωση των τιμών στη δευτερογενή αγορά
9
Μετά την έκδοση του ομολόγου στην πρωτογενή αγορά, το ομόλογο αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των επενδυτών στη δευτερογενή αγορά. Μεταξύ του χρόνου έκδοσης και της ημερομηνίας λήξης του ομολόγου αυτού, η τιμή του τελευταίου εξελίσσεται και ενδεχομένως αποκλίνει από την τιμή έκδοσής του, λαμβανομένων υπόψη διαφόρων παραγόντων, όπως οι μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες (για παράδειγμα, η εν γένει εξέλιξη των επιτοκίων στις αγορές) ή παράγοντες που αφορούν ειδικά τον εκδότη (για παράδειγμα, η αντίληψή του περί του κινδύνου, η ρευστότητα ή η διαθεσιμότητα πιο πρόσφατων εκδόσεων).
10
Η διαπραγμάτευση ενός ομολόγου γίνεται γενικά με βάση την απόδοση στη λήξη του (yield), η οποία καθορίζεται ως ποσοστό του ονομαστικού του ποσού. Η απόδοση αυτή είναι εκείνη που μπορεί να επιτύχει ένας επενδυτής εάν αγοράσει σήμερα το ομόλογο αυτό σε μία συγκεκριμένη τιμή και το κρατήσει μέχρι τη λήξη του και εξαρτάται, επομένως, από το τοκομερίδιο και από κάθε κέρδος που προκύπτει όταν η αρχική αγορά πραγματοποιείται σε ποσό κατώτερο του ονομαστικού ποσού ή από κάθε ζημία που προκύπτει όταν η αρχική αγορά πραγματοποιείται σε ποσό ανώτερο του ονομαστικού ποσού.
11
Στη δευτερογενή αγορά, η τιμή ενός ομολόγου καθορίζεται γενικά με βάση την απόδοση και επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως οι διαθέσιμοι όγκοι και η τιμή, καθώς και η διαθεσιμότητα συγκρίσιμων ομολόγων. Η μεταβολή των επιτοκίων της αγοράς ή η μεταβολή της αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας του εκδότη μπορεί επίσης να επηρεάσει την τιμή βάσει της οποίας διεξάγεται η διαπραγμάτευση ενός ομολόγου στην αγορά.
β)
Αμφίδρομες τιμές που προτείνουν οι ειδικοί διαπραγματευτές
12
Ο «ειδικός διαπραγματευτής» (market maker) είναι ένα ίδρυμα ή ένας ιδιώτης που επιθυμεί να αγοράζει ή να πωλεί χρηματοπιστωτικά προϊόντα στην αγορά γενικώς και σε διαρκή βάση και όχι ανά συναλλαγή, σε τιμές που καθορίζει ο ίδιος.
13
Ο ρόλος του ειδικού διαπραγματευτή είναι να παρέχει σε διαρκή βάση μία τιμή για τα ομόλογα, παραθέτοντας αμφίδρομες τιμές –ήτοι μία «τιμή αγοράς» (bid price) και μία «τιμή πώλησης» (ask price)–, ανεξαρτήτως της κατάστασης της αγοράς, προκειμένου να διευκολύνει τις συναλλαγές επί των ομολόγων αυτών. Καθιστώντας διαθέσιμους όγκους ομολόγων και παρέχοντας μια τιμή για αυτά σε διαρκή βάση, ο ειδικός διαπραγματευτής ευνοεί τη ρευστότητα της αγοράς, δηλαδή τη δυνατότητα των επενδυτών να αγοράζουν ή να πωλούν γρήγορα ομόλογα.
14
Μολονότι δεν υπάρχουν επίσημοι ειδικοί διαπραγματευτές στην αγορά των OSSA, ορισμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα –όπως οι προσφεύγουσες στην υπό κρίση υπόθεση– επιλέγουν να ασκούν τη λειτουργία του ειδικού διαπραγματευτή, υπό την έννοια ότι παραθέτουν αμφίδρομες τιμές.
15
Όταν οι τράπεζες δραστηριοποιούνται στη δευτερογενή αγορά, προσπαθούν να αποκομίσουν έσοδα παρακρατώντας τη διαφορά μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης. Η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών τιμών ονομάζεται «διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης» (spread), η οποία αποτελεί το εισόδημα της τράπεζας όταν μια πράξη αγοράς και μεταπώλησης εξετάζεται στο σύνολό της (στο εξής: ενιαία πράξη αγοράς-μεταπώλησης). Στο πλαίσιο μιας τέτοιας συναλλαγής, η «διάμεση τιμή» (mid price ή mid), η οποία αντιπροσωπεύει το μέσο σημείο μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης και η οποία εκφράζεται σε λεπτά (με ακρίβεια δύο δεκαδικών ψηφίων), αποτελεί σημαντικό σημείο αναφοράς, δεδομένου ότι η γνώση της τιμής αυτής επιτρέπει γενικά στους διαπραγματευτές και τους επενδυτές να υπολογίσουν την τιμή αγοράς και την τιμή πώλησης. Οι διάμεσες τιμές δεν εμφανίζονται στις οθόνες των διαμεσολαβητών (brokers), ούτε κοινοποιούνται στους επενδυτές και σε άλλους αντισυμβαλλόμενους.
16
Τέλος, οι διαπραγματευτές στηρίζουν τις αποφάσεις τους σχετικά με τις τιμές καθώς και άλλες στρατηγικές αποφάσεις σε διαφορετικές πηγές πληροφοριών. Οι τιμές αγοράς και πώλησης που πράγματι εφαρμόζει μια τράπεζα μπορεί επομένως να επηρεάζονται από την ταυτότητα του άλλου μέρους (για παράδειγμα, ενός σημαντικού για την τράπεζα επενδυτή) ή από τον όγκο που αφορά η αγορά ή η πώληση.
2.
Θέσεις διαπραγμάτευσης και κίνδυνος διαπραγμάτευσης
17
Μετά την αγορά ενός ομολόγου, ο διαπραγματευτής βρίσκεται σε «θετική θέση» (long position), υπό την έννοια ότι κατέχει το ομόλογο στο χαρτοφυλάκιό του, έως ότου «κλείσει» τη θέση αυτή, δηλαδή πωλήσει ξανά το ομόλογο, ει δυνατόν σε τιμή υψηλότερη από εκείνη στην οποία το αγόρασε. Ο διαπραγματευτής μπορεί να αποφασίσει να διατηρήσει τη θετική θέση για ορισμένο χρονικό διάστημα, πράγμα που αντιπροσωπεύει έναν ορισμένο κίνδυνο (ή μία «έκθεση»). Πράγματι, εάν η αξία του ομολόγου μειωθεί, ο διαπραγματευτής θα έχει στο χαρτοφυλάκιό του ένα ομόλογο του οποίου η αξία είναι χαμηλότερη από την τιμή στην οποία το απέκτησε.
18
Αντιθέτως, μετά την πώληση ενός ομολόγου, ένας διαπραγματευτής μπορεί να βρεθεί σε «αρνητική θέση» (short position) εάν έχει πωλήσει ένα ομόλογο που δεν κατείχε, συνήθως όταν έχει πωλήσει μεγαλύτερο όγκο ομολόγων από αυτά που κατείχε. Ως εκ τούτου, πρέπει να προμηθευτεί το εν λόγω ομόλογο από άλλον διαπραγματευτή για να κλείσει τη θέση του. Μια τέτοια αρνητική θέση συνεπάγεται δυνητικό κέρδος, εάν η τιμή αγοράς για την απόκτηση του εν λόγω ομολόγου είναι χαμηλότερη από την τιμή πώλησης που επιτυγχάνει ο διαπραγματευτής, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε δυνητική ζημία, εάν αυτή η τιμή αγοράς είναι υψηλότερη από την εν λόγω τιμή πώλησης. Ένας διαπραγματευτής μπορεί να αποφασίσει να λάβει αρνητική θέση, μεταξύ άλλων, διότι αναμένει πτώση της τιμής του ομολόγου (και, επομένως, την αποκόμιση κέρδους ίσου με τη διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης και της τιμής αγοράς του) ή προκειμένου να ανταποκριθεί σε αίτημα σημαντικού πελάτη.
19
Επομένως, ένας διαπραγματευτής μπορεί να έχει θετική θέση ή αρνητική θέση σε σχέση με ένα συγκεκριμένο ομόλογο. Ένας διαπραγματευτής μπορεί να αποφασίσει να διατηρήσει τη θέση αυτή, με την επιφύλαξη των «ορίων κινδύνου» (risk limits) που επιβάλλει ο εργοδότης του. Εναλλακτικά, ο διαπραγματευτής μπορεί να αγοράσει ή να μεταπωλήσει ομόλογα σε τελικούς επενδυτές ή μέσω ενός διαμεσολαβητή, προκειμένου να περιορίσει ή να αντισταθμίσει την έκθεσή του. Ένας τέτοιος τρόπος μείωσης του κινδύνου είναι μια μορφή «αντιστάθμισης» (hedging) του κινδύνου, η οποία μπορεί να επιτευχθεί με την αγορά ή την πώληση είτε των ίδιων ομολόγων είτε άλλων ομολόγων υψηλής ρευστότητας, όπως ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου με παρόμοιο τοκομερίδιο ή ημερομηνία λήξης.
3.
Συναλλαγές μεταξύ τραπεζών μέσω διαμεσολαβητών
20
Οι διαμεσολαβητές είναι ενδιάμεσοι χρηματοπιστωτικοί φορείς που διευκολύνουν τις συναλλαγές μεταξύ τραπεζών και αμείβονται κατά κανόνα με προμήθεια, η οποία αποτελεί ποσοστό επί της αγοράς ή της πώλησης.
21
Οι διαμεσολαβητές διαχειρίζονται ηλεκτρονικές πλατφόρμες οι οποίες εμφανίζουν σε πραγματικό χρόνο τις προσφορές των τραπεζών για αγορά και πώληση. Οι εν λόγω πλατφόρμες εμφανίζουν την ονομασία, το τοκομερίδιο και την ημερομηνία λήξης ενός ομολόγου, τον όγκο (δηλαδή το ονομαστικό ποσό, γενικά εκφραζόμενο σε εκατομμύρια ενός νομίσματος) των προσφορών αγοράς ή πώλησης, και μερικές φορές τη διαφορά απόδοσης σε σχέση με ένα ομόλογο αναφοράς. Οι τιμές αγοράς και πώλησης που εμφανίζονται σε μια δεδομένη στιγμή είναι οι καλύτερες διαθέσιμες τιμές, δηλαδή οι πλέον ανταγωνιστικές τιμές εκείνη τη στιγμή.
22
Ο διαπραγματευτής μιας τράπεζας που βλέπει μια προσφορά αγοράς (bid) ή πώλησης (ask ή offer) σε μια πλατφόρμα διαμεσολάβησης μπορεί να αποφασίσει, αντίστοιχα, να «χτυπήσει» (hit) την προσφορά αγοράς (με την πώληση ομολόγων) ή να «σηκώσει» (lift) την προσφορά πώλησης (με την αγορά ομολόγων), οπότε αποδέχεται τη συναλλαγή με τους όρους που εμφανίζονται στην πλατφόρμα. Στις κύριες πλατφόρμες διαμεσολάβησης, όταν συμβαίνει αυτό, η τιμή αγοράς ή πώλησης που συμφωνείται για τη συναλλαγή είναι ορατή σε όλους τους διαπραγματευτές, αλλά η ταυτότητα των αντισυμβαλλομένων δεν αποκαλύπτεται.
23
Ο διαπραγματευτής που ενδιαφέρεται για μια προσφορά που εμφανίζεται σε πλατφόρμα διαμεσολάβησης μπορεί να καλέσει τον διαμεσολαβητή για να λάβει περαιτέρω πληροφορίες, όπως τη διαθεσιμότητα πρόσθετων όγκων. Οι διαπραγματευτές συχνά διεξάγουν συνεχείς διαδικτυακές συζητήσεις (chats) με διάφορους διαμεσολαβητές στη Bloomberg ή σε άλλες πλατφόρμες άμεσης ανταλλαγής μηνυμάτων.
24
Εάν ο διαπραγματευτής ενδιαφέρεται, στη συνέχεια πραγματοποιείται μια σύντομη διαπραγμάτευση εκτός της πλατφόρμας (μέσω τηλεφώνου ή διαδικτυακής συνομιλίας), κατά την οποία ο διαμεσολαβητής ενεργεί ως ενδιάμεσο πρόσωπο μεταξύ των δύο μερών, με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την τελική τιμή και τον τελικό όγκο της συναλλαγής.
25
Οι διαμεσολαβητές δεν αποκαλύπτουν την ταυτότητα των διαπραγματευτών που συμμετέχουν σε μια συγκεκριμένη συναλλαγή, πράγμα που εγγυάται την ανωνυμία των διαπραγματευτών και τους εμποδίζει να αποκτήσουν πληροφορίες σχετικά με τη θέση ή τις προθέσεις ενός διαπραγματευτή, καθώς και να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες αυτές προς όφελός τους. Η χρήση διαμεσολαβητή εγγυάται επίσης την αξιόπιστη εκτέλεση των συναλλαγών. Είναι γενικά αποδεκτό ότι τα οφέλη που αποκομίζουν οι διαπραγματευτές από τη χρήση διαμεσολαβητή υπερτερούν των εξόδων διαμεσολάβησης.
Β. Επί της διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης
26
Κατόπιν αιτήσεως που υποβλήθηκε στις 4 Αυγούστου 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χορήγησε στην Deutsche Bank AG, στις 4 Δεκεμβρίου 2015, υπό όρους απαλλαγή κατ’ εφαρμογήν του σημείου 8, στοιχείο αʹ, της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε υποθέσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ 2006, C 298, σ. 17). Η τράπεζα αυτή εξακολούθησε να συνεργάζεται και, καθ’ όλη τη διάρκεια της έρευνας, παρέσχε στην Επιτροπή πρόσθετες πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την επίδικη παράβαση.
27
Στις 4 Δεκεμβρίου 2015, στις 6 Σεπτεμβρίου 2016, στις 15 Μαρτίου 2017 και στις 12 Νοεμβρίου 2019 η Επιτροπή απηύθυνε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 18, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), αιτήσεις παροχής πληροφοριών στην Bank of America Corporation και στη Merrill Lynch International (στο εξής, από κοινού: BofA), στην Crédit agricole, στην Credit Suisse και σε άλλες τράπεζες.
28
Μεταξύ της 21ης και της 24ης Νοεμβρίου 2016, η Επιτροπή διενήργησε προαναγγελθέντες ελέγχους στις εγκαταστάσεις της BofA και της Credit Suisse στο Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο).
29
Στις 20 και 21 Δεκεμβρίου 2018 η Επιτροπή, αφενός, κίνησε τη διαδικασία έκδοσης απόφασης κατ’ εφαρμογήν του κεφαλαίου III του κανονισμού 1/2003, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, και το άρθρο 10, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 773/2004 της Επιτροπής, της 7ης Απριλίου 2004, σχετικά με τη διεξαγωγή από την Επιτροπή των διαδικασιών δυνάμει των άρθρων [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2004, L 123, σ. 18), και, αφετέρου, απηύθυνε ανακοίνωση αιτιάσεων στις Deutsche Bank, Credit Suisse, Crédit agricole και BofA (στο εξής: ανακοίνωση αιτιάσεων).
30
Σε όλους τους αποδέκτες της ανακοίνωσης αιτιάσεων παρασχέθηκε πρόσβαση στον φάκελο έρευνας της Επιτροπής. Σύμφωνα με το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 773/2004, όλοι υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις επί της ανακοίνωσης αυτής. Παρουσίασαν επίσης τα επιχειρήματά τους κατά τη διάρκεια ακροάσεως, η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ της 10ης και 11ης Ιουλίου 2019.
31
Στις 6 Νοεμβρίου 2020 η Επιτροπή απέστειλε σε καθέναν από τους αποδέκτες της ανακοίνωσης αιτιάσεων επιστολή η οποία περιείχε περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με την προτεινόμενη από την Επιτροπή μέθοδο για τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης της αξίας των πωλήσεων (proxy for the value of sales) στο πλαίσιο του υπολογισμού του ποσού του προστίμου τους (στο εξής: επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα). Σε απάντηση της εν λόγω επιστολής, η Deutsche Bank υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στις 4 Δεκεμβρίου 2020 και η Crédit agricole, η Credit Suisse καθώς και η BofA στις 8 Ιανουαρίου 2021.
Γ. Επί της προσβαλλόμενης απόφασης
1.
Επί της διαπιστώσεως της επίδικης παραβάσεως
32
Στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκανε λόγο για πολυάριθμες συζητήσεις μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών μέσω μόνιμων ή μη μόνιμων φόρουμ συζητήσεων στο διαδίκτυο και μέσω διμερών συζητήσεων με ηλεκτρονικά μέσα ή τηλεφωνικώς, οι οποίες έλαβαν χώρα κατά την περίοδο μεταξύ της 19ης Ιανουαρίου 2010 και 24ης Μαρτίου 2015 (αιτιολογικές σκέψεις 90 έως 92 της προσβαλλόμενης απόφασης).
33
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή έκρινε ότι ο γενικός σκοπός της συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων διαπραγματευτών ήταν να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των πελατών τους και των ανταγωνιστών τους, συντονίζοντας τις τιμές τους και τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης, καθώς και ανταλλάσσοντας ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες της αγοράς σχετικά με τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης, τις τιμές και τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης και τιμολόγησης που ακολουθούν οι ίδιες στον τομέα των OSSA (αιτιολογικές σκέψεις 102 και 638 της προσβαλλόμενης απόφασης).
34
Η Επιτροπή συνήγαγε εξ αυτών ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες αντικατέστησαν συνειδητά τους κινδύνους του ανταγωνισμού με πρακτική συνεργασία μεταξύ τους, εις βάρος των λοιπών παραγόντων της αγοράς και των πελατών τους. Κατά το θεσμικό αυτό όργανο, οι επίμαχες συζητήσεις μπορούν να ομαδοποιηθούν σε πέντε κατηγορίες συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών, οι οποίες συνδέονται στενά μεταξύ τους και εν μέρει αλληλεπικαλύπτονται (αιτιολογικές σκέψεις 613, 638, 643 και 758 της προσβαλλόμενης απόφασης).
35
Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι πέντε αυτές κατηγορίες αφορούσαν αντιστοίχως τα εξής:
–
πρώτον, τον συντονισμό των τιμών που προσφέρονταν σε αντισυμβαλλόμενους (στο εξής: κατηγορία 1),
–
δεύτερον, τον συντονισμό των τιμών που παρουσιάζονταν στην αγορά γενικά (στο εξής: κατηγορία 2),
–
τρίτον, ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών που αφορούσαν το παρόν ή το μέλλον σχετικά με τις οικείες δραστηριότητες διαπραγμάτευσης και τις ροές συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά (στο εξής: κατηγορία 3),
–
τέταρτον, ανταλλαγή, επιβεβαίωση και εναρμόνιση των οικείων στρατηγικών διαπραγμάτευσης και τιμολόγησης (στο εξής: κατηγορία 4),
–
πέμπτον, τον συντονισμό των οικείων δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης (στο εξής: κατηγορία 5).
36
Όσον αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτές ήταν αντίθετες προς το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, διότι συνίσταντο σε συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των OSSA στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), όπως προκύπτει από το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης.
37
Για να καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα, πρώτον, η Επιτροπή επέλεξε να θεωρήσει ότι η επίμαχες συμπεριφορές είχαν όλα τα χαρακτηριστικά συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (βλ. τμήμα 5.2.1 και, ειδικότερα, αιτιολογικές σκέψεις 620 και 621 της προσβαλλόμενης απόφασης).
38
Δεύτερον, η Επιτροπή έκρινε ότι, λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου τους, των σκοπών τους και του οικονομικού ή νομικού πλαισίου εντός του οποίου έλαβαν χώρα, οι εν λόγω συμπεριφορές είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού μέσω συνεννόησης για τις τιμές, κατανομής της πελατείας, κατανομής των αγορών και ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών που μειώνουν την αβεβαιότητα που επικρατεί στην αγορά. Συναφώς, η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι οι ίδιες αυτές συμπεριφορές νόθευσαν και τον ανταγωνισμό, δημιουργώντας ασύμμετρη πληροφόρηση μεταξύ των παραγόντων της αγοράς, προσδίδοντας στις εμπλεκόμενες τράπεζες ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που είναι ακόμη πιο σημαντικό δεδομένου ότι αφορά εξωχρηματιστηριακή αγορά, η οποία χαρακτηρίζεται από σημαντική αβεβαιότητα (βλ. τμήμα 5.2.2 και, ειδικότερα, αιτιολογικές σκέψεις 739, 741 και 742 της προσβαλλόμενης απόφασης).
39
Τρίτον, η Επιτροπή έκρινε ότι οι εν λόγω συμπεριφορές συνιστούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση, καθόσον αποτελούσαν μέρος ενός συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ο ίδιος, αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, σκοπός. Συναφώς, η Επιτροπή επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι οι συμπεριφορές αυτές αφορούσαν προϊόν ομοιογενές και διαπραγματευόμενο με παρόμοιο τρόπο, ότι ο εφαρμοζόμενος μηχανισμός ήταν ο ίδιος, ότι οι επίμαχες τράπεζες παρέμεναν εν γένει οι ίδιες και μεταβάλλονταν μόνον όταν ένας από τους διαπραγματευτές που συμμετείχαν στις επίμαχες συμπεριφορές μετακινούνταν από τη μία τράπεζα στην άλλη (βλ. τμήμα 5.2.3.2 και, ειδικότερα, αιτιολογικές σκέψεις 757 έως 763 της προσβαλλόμενης απόφασης).
40
Τέταρτον, οι επίμαχες συμπεριφορές αφορούσαν τα OSSA που εκδίδονταν από αρχές και ιδρύματα που έχουν την έδρα τους στον ΕΟΧ και αποτελούσαν αντικείμενο σημαντικού όγκου συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών, καθώς και μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών που ανήκουν στον ΕΟΧ. Συνεπώς, οι εν λόγω συμπεριφορές ήταν, κατά την Επιτροπή, ικανές να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, καθώς και μεταξύ των συμβαλλομένων μερών της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (ΕΕ 1994, L 1, σ. 3) (βλ. τμήμα 5.2.4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης).
41
Πέμπτον, η Επιτροπή έκρινε ότι το άρθρο 101, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ και το άρθρο 53, παράγραφος 3, της συμφωνίας για τον ΕΟΧ δεν εφαρμόζονταν στην προκειμένη περίπτωση (βλ. τμήμα 5.3 της προσβαλλόμενης απόφασης).
2.
Επί της επιβολής προστίμων
42
Η Επιτροπή επισήμανε ότι καθόρισε το ποσό των προστίμων που επιβλήθηκαν σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 23, παράγραφος 2, σημείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2) (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές) (βλ. τμήμα 8.2 της προσβαλλόμενης απόφασης). Ωστόσο, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του χρηματοπιστωτικού τομέα και, ιδίως, του γεγονότος ότι χρηματοπιστωτικά προϊόντα όπως τα OSSA δεν παράγουν πωλήσεις υπό τη συνήθη έννοια του όρου, η Επιτροπή, αντί να χρησιμοποιήσει την «αξία των πωλήσεων» που συνδέεται με τη διαπραγμάτευση των OSSA για να καθορίσει τη βάση αναφοράς για τον υπολογισμό του προστίμου, έκρινε σκόπιμο να καθορίσει μια αξία αντικατάστασης της αξίας των πωλήσεων (στο εξής: αξία αντικατάστασης), η οποία βασίζεται, αφενός, στο ονομαστικό ποσό των OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τις αντίστοιχες περιόδους συμμετοχής των εμπλεκόμενων τραπεζών στην επίδικη παράβαση και, αφετέρου, στις διαφορές μεταξύ των τιμών αγοράς και πώλησης των εν λόγω OSSA (βλ. τμήμα 8.2.3 της προσβαλλόμενης απόφασης).
43
Κατά τα λοιπά, η Επιτροπή προσδιόρισε το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε σε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα καθορίζοντας ένα βασικό ποσό, υπολογιζόμενο βάσει της σοβαρότητας και της διάρκειας της παράβασης, και προσαρμόζοντας το βασικό αυτό ποσό σε συνάρτηση με ειδικές παραμέτρους για κάθε τράπεζα.
3.
Επί του διατακτικού
44
Το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης έχει ως εξής:
«Άρθρο 1
Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 101 [ΣΛΕΕ] και το άρθρο 53 της συμφωνίας ΕΟΧ συμμετέχοντας, κατά τα αναφερόμενα χρονικά διαστήματα, σε ενιαία και διαρκή παράβαση σχετικά με [OSSA], η οποία κάλυπτε το σύνολο του ΕΟΧ και η οποία συνίστατο σε συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των [OSSA]:
α)
Η DB Group Services (UK) Limited και η Deutsche Bank AG συμμετείχαν από τις 19 Ιανουαρίου 2010 έως τις 28 Μαρτίου 2014· κατά την ίδια περίοδο, η Deutsche Securities Inc. συμμετείχε από τις 22 Μαρτίου 2010 έως τις 25 Φεβρουαρίου 2013.
β)
[η BofA] [συμμετείχε] για πρώτη φορά από τις 19 Ιανουαρίου 2010 έως τις 23 Οκτωβρίου 2012· και εκ νέου από τις 22 Ιουλίου 2014 έως τις 27 Ιανουαρίου 2015·
γ)
η [Crédit agricole] [συμμετείχε] από τις 10 Ιανουαρίου 2013 έως τις 24 Μαρτίου 2015·
δ)
η [Credit Suisse] [συμμετείχε] από τις 21 Ιουνίου 2010 έως τις 24 Μαρτίου 2015·
Άρθρο 2
Για την παράβαση που αναφέρεται στο άρθρο 1 επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα:
α)
[Deutsche Bank]: 0 ευρώ
β)
[BofA]: 12642000 ευρώ
γ)
[Crédit agricole]: 3993000 ευρώ
δ)
[Credit Suisse]: 11859000 ευρώ
[…]
Άρθρο 3
Οι επιχειρήσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 1 οφείλουν να παύσουν αμέσως τις παραβάσεις που αναφέρονται στο εν λόγω άρθρο, εφόσον δεν το έχουν ήδη πράξει.
Δεσμεύονται να μην επαναλάβουν οποιαδήποτε πράξη ή συμπεριφορά που αναφέρεται στο άρθρο 1 καθώς και οποιαδήποτε πράξη ή συμπεριφορά με παρεμφερές αντικείμενο ή αποτέλεσμα.
[…]»
II. Αιτήματα των διαδίκων
45
Στην υπόθεση T‑386/21, η Crédit agricole ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, και ειδικότερα το άρθρο 1 της εν λόγω απόφασης, ή, επικουρικώς, να ακυρώσει μέρος της εν λόγω απόφασης, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ,
–
να ακυρώσει το πρόστιμο ή, επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του προστίμου, και ειδικότερα να εξαλείψει το πρόστιμο, δυνάμει του άρθρου 261 ΣΛΕΕ,
–
να υποχρεώσει την Επιτροπή να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί προς την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 266 ΣΛΕΕ, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
46
Στην υπόθεση T‑406/21, η Credit Suisse ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει το άρθρο 1, στοιχείο δʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης,
–
επικουρικώς, να ακυρώσει εν μέρει το άρθρο 1, στοιχείο δʹ, της εν λόγω απόφασης, κατά το μέρος που διαπιστώνεται ότι οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών περιορίζουν τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου ή ότι η Credit suisse συμμετείχε σε ενιαία και διαρκή παράβαση καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου που αναφέρεται στο εν λόγω άρθρο,
–
να ακυρώσει το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της εν λόγω απόφασης,
–
επικουρικώς, να ακυρώσει εν μέρει το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης, και
–
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα ή, επικουρικώς, σε εύλογο μέρος των εξόδων αυτών.
47
Στην υπόθεση T‑386/21 και στην υπόθεση T‑406/21, η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την προσφυγή στο σύνολό της, και
–
να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.
III. Σκεπτικό
48
Αφού άκουσε τους διαδίκους, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να συνεκδικάσει τις υποθέσεις T‑386/21 και T‑406/21 προς έκδοση κοινής απόφασης, σύμφωνα με το άρθρο 68, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας.
Α. Επί των αιτημάτων περί μη δημοσιοποιήσεως ορισμένων στοιχείων
49
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η Crédit agricole, η Credit Suisse και η Επιτροπή υπέβαλαν, κατ’ ουσίαν, αίτημα περί μη δημοσιοποίησης ορισμένων στοιχείων στην παρούσα απόφαση, κατ’ εφαρμογή των άρθρων 66 και 66α του Κανονισμού Διαδικασίας.
50
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της στάθμισης μεταξύ της δημοσιότητας των δικαστικών αποφάσεων και του δικαιώματος στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και του επιχειρηματικού απορρήτου, ο δικαστής πρέπει να αναζητεί, υπό τις περιστάσεις της κάθε περίπτωσης, τη δίκαιη ισορροπία, λαμβάνοντας επίσης υπόψη το δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στις δικαστικές αποφάσεις σύμφωνα με τις αρχές που διατυπώνονται στο άρθρο 15 ΣΛΕΕ (βλ. απόφαση της 27ης Απριλίου 2022, Sieć Badawcza Łukasiewicz – Port Polski Ośrodek Rozwoju Technologii κατά Επιτροπής, T‑4/20, EU:T:2022:242, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51
Εξάλλου, ο εμπιστευτικός χαρακτήρας ενός στοιχείου δεν δικαιολογείται στην περίπτωση, για παράδειγμα, πληροφοριών που είναι ήδη δημοσιοποιημένες ή στις οποίες το ευρύ κοινό ή ορισμένοι ειδικευμένοι κύκλοι μπορούν να έχουν πρόσβαση, στην περίπτωση πληροφοριών που περιλαμβάνονται και σε άλλα χωρία ή έγγραφα της δικογραφίας για τα οποία ο διάδικος που επιθυμεί να διατηρήσει τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των εν λόγω πληροφοριών παρέλειψε να υποβάλει σχετικό αίτημα, στην περίπτωση πληροφοριών οι οποίες δεν είναι αρκούντως συγκεκριμένες ή ακριβείς ώστε να αποκαλύψουν εμπιστευτικά δεδομένα ή ακόμη και στην περίπτωση πληροφοριών που προκύπτουν ευρέως ή απορρέουν από άλλες πληροφορίες στις οποίες έχουν νομίμως πρόσβαση οι ενδιαφερόμενοι (βλ. διάταξη της 14ης Μαρτίου 2022, Bulgarian Energy Holding κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑136/19, EU:T:2022:149, σκέψη 9 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
52
Επιπλέον, οι πληροφορίες που ήταν μεν μυστικές ή εμπιστευτικές, αλλά χρονολογούνται από πενταετίας και πλέον, πρέπει να θεωρούνται, κατ’ αρχήν, λόγω της παρέλευσης του χρόνου, παρωχημένες και έχουσες απωλέσει, ως εκ τούτου, τον απόρρητο ή εμπιστευτικό χαρακτήρα τους, εκτός εάν, κατ’ εξαίρεση, ο διάδικος που επικαλείται τον χαρακτήρα αυτόν αποδείξει ότι, παρά την παλαιότητά τους, οι πληροφορίες αυτές εξακολουθούν να αποτελούν ουσιώδη στοιχεία της εμπορικής θέσεώς του ή της εμπορικής θέσεως ενδιαφερομένων τρίτων (βλ. απόφαση της 19ης Ιουνίου 2018, Baumeister, C‑15/16, EU:C:2018:464, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
53
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει, εν προκειμένω, όσον αφορά το μη εμπιστευτικό κείμενο της παρούσας απόφασης, να προβεί στην ανωνυμοποίηση των ονομάτων των φυσικών προσώπων που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση. Το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει επίσης να μη δημοσιοποιήσει ορισμένα στοιχεία σχετικά με τον συντελεστή προσαρμογής που ορίστηκε από την Επιτροπή ως προς την Crédit agricole και την Credit Suisse στο πλαίσιο του υπολογισμού του ποσού των προστίμων που τους επιβλήθηκαν και τα οποία η Επιτροπή απάλειψε στην προσβαλλόμενη απόφαση τόσο έναντι των τραπεζών που έλαβαν μέρος στην επίδικη παράβαση όσο και έναντι του κοινού.
54
Αντιθέτως, η σαφήνεια του σκεπτικού της παρούσας απόφασης, η πάροδος του χρόνου, η στερεότυπη αιτιολογία των αιτήσεων περί μη δημοσιοποίησης ορισμένων στοιχείων, οι πληροφορίες στις οποίες έχει ήδη πρόσβαση το κοινό και οι σημαντικές μεταβολές που επήλθαν μετά τον Μάρτιο του 2015 στις δραστηριότητες της Crédit agricole και της Credit Suisse που συνδέονται με τον τομέα των OSSA δικαιολογούν τη δημοσιοποίηση από το Γενικό Δικαστήριο ορισμένων στοιχείων που αφορούν τις επικρίσεις κατά των τραπεζών αυτών και, ιδίως, τη μεθοδολογία που υιοθέτησε η Επιτροπή για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβλήθηκαν στις εν λόγω τράπεζες.
55
Επομένως, αφενός, το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει, μεταξύ άλλων, να μην απαλείψει, στο μη εμπιστευτικό κείμενο της παρούσας απόφασης, τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στους πίνακες 2 έως 4 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίοι κοινοποιήθηκαν στην Crédit agricole, καθώς και ορισμένες πληροφορίες από τον πίνακα 5 του παραρτήματος αυτού.
56
Αφετέρου, όσον αφορά την Credit Suisse, το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει, μεταξύ άλλων, να μην απαλείψει, στο μη εμπιστευτικό κείμενο της παρούσας απόφασης, τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στον πίνακα 5 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, ο οποίος κοινοποιήθηκε στην τράπεζα αυτή, το μέσο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ των καθημερινών πράξεων αγοράς και πώλησης και των «εν μέρει ισοσκελισμένων» συναλλαγών, το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι «εν μέρει ισοσκελισμένες» συναλλαγές ή οι «πλήρως ισοσκελισμένες» συναλλαγές σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των συναλλαγών που πραγματοποίησε η τράπεζα αυτή και το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν οι πράξεις αγοράς ρευστότητας σε σχέση με τον συνολικό αριθμό των συναλλαγών που πραγματοποίησε η εν λόγω τράπεζα.
Β. Επί του αντικειμένου των προσφυγών της Crédit agricole και της Credit Suisse
1.
Επί της προσφυγής της Crédit agricole
57
Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι απόφαση εκδοθείσα βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ κατά περισσότερων επιχειρήσεων, μολονότι συνταχθείσα και δημοσιευθείσα υπό τη μορφή μιας και μόνον απόφασης, πρέπει να αναλύεται ως δέσμη ατομικών αποφάσεων με τις οποίες διαπιστώνεται έναντι καθεμιάς από τις αποδέκτριες επιχειρήσεις η παράβαση ή οι παραβάσεις που έγιναν δεκτές εναντίον της και με τις οποίες της επιβάλλεται, ενδεχομένως, πρόστιμο (απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 2013, Galp Energia España κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑462/07, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2013:459, σκέψη 90).
58
Κατά συνέπεια, με την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως κατά μιας τέτοιας απόφασης, κάθε αποδέκτης της απόφασης αυτής μπορεί να προσφύγει ενώπιον του δικαστή της Ένωσης μόνον ως προς τα στοιχεία της απόφασης που τον αφορούν, ενώ εκείνα που αφορούν άλλους αποδέκτες δεν δύνανται, κατ’ αρχήν, να εμπίπτουν στο αντικείμενο της διαφοράς την οποία καλείται να επιλύσει ο δικαστής της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2015, Emesa-Trefilería και Industrias Galycas κατά Επιτροπής, T‑406/10, EU:T:2015:499, σκέψη 117).
59
Ωστόσο, η νομολογία αυτή δεν στερεί από το σύνολο των αποδεκτών μιας τέτοιας απόφασης τη δυνατότητα να αμφισβητήσουν, στο πλαίσιο των αντίστοιχων προσφυγών τους, το σύνολο των πραγματικών στοιχείων στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή ιδίως για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι επίμαχες συμπεριφορές πρέπει να χαρακτηριστούν ως «ενιαία και διαρκής παράβαση» ή «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», παρότι ο αποδέκτης που τα αμφισβητεί δεν συμμετείχε σε αυτές.
60
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole απαραδέκτως ζητεί την ακύρωση των άρθρων 1 και 2 της προσβαλλόμενης απόφασης στο σύνολό τους. Δύναται μόνο να ζητήσει την ακύρωση των τμημάτων των εν λόγω άρθρων που την αφορούν.
61
Συνεπώς, το αίτημα ακυρώσεως του άρθρου 1 της προσβαλλόμενης απόφασης ή το αίτημα ακυρώσεως του προστίμου πρέπει να θεωρηθεί ότι αναφέρεται αποκλειστικά στο άρθρο 1, στοιχείο γʹ, και στο άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της απόφασης αυτής.
62
Εν συνεχεία, με το πρώτο και το δεύτερο αίτημά της, όπως ερμηνεύθηκαν στην προηγούμενη σκέψη, η Crédit agricole ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο, κατ’ ουσίαν, την ακύρωση του άρθρου 1, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης και, επικουρικώς, τη μείωση του ποσού του προστίμου που προβλέπεται στο τελευταίο αυτό άρθρο.
63
Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει, δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, να εκτιμήσει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά το μέρος που αφορά την Crédit agricole – όσον αφορά, αφενός, τη διαπίστωση της παράβασης που έγινε σε βάρος της με το άρθρο 1, στοιχείο γʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης και, αφετέρου, το πρόστιμο που της επιβλήθηκε με το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της απόφασης αυτής – και να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία, την οποία του αναγνωρίζουν το άρθρο 261 ΣΛΕΕ και το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003, όσον αφορά το ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην εν λόγω τράπεζα.
64
Τέλος, με τον τρίτο αίτημά της, η Crédit agricole ζητεί επίσης από το Γενικό Δικαστήριο να υποχρεώσει την Επιτροπή να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί με την εκδοθησόμενη απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, σύμφωνα με το άρθρο 266 ΣΛΕΕ.
65
Ωστόσο, στο πλαίσιο του ελέγχου νομιμότητας βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, το Γενικό Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να απευθύνει διαταγές στα θεσμικά και λοιπά όργανα και οργανισμούς της Ένωσης, ακόμη και αν αυτές αφορούν τον τρόπο εκτέλεσης των αποφάσεών του (διατάξεις της 22ας Σεπτεμβρίου 2016, Gaki κατά Επιτροπής, C‑130/16 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2016:731, σκέψη 14, και της 19ης Ιουλίου 2016, Trajektna luka Split κατά Επιτροπής, T‑169/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2016:441, σκέψη 13). Το ίδιο ισχύει στο πλαίσιο της ασκήσεως από το Γενικό Δικαστήριο της πλήρους δικαιοδοσίας του.
66
Επομένως, το τρίτο αίτημα της Crédit agricole πρέπει να απορριφθεί ήδη από τώρα λόγω αναρμοδιότητας.
2.
Επί της προσφυγής της Credit Suisse
67
Με το πρώτο, το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο αίτημά της, τα οποία διατυπώθηκαν αποκλειστικά βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, η Credit Suisse ζητεί, κατ’ ουσίαν, την ακύρωση εν όλω ή εν μέρει του άρθρου 1, στοιχείο δʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης και την «ακύρωση» εν όλω ή, επικουρικώς, εν μέρει του προστίμου που της επιβλήθηκε με το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της απόφασης αυτής.
68
Απαντώντας σε μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας, η Credit Suisse επιβεβαίωσε ρητώς ότι δεν ζητούσε από το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του που προβλέπεται στο άρθρο 261 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003 και ότι, όσον αφορά το πρόστιμο που της επιβλήθηκε, περιοριζόταν στο να ζητήσει από το Γενικό Δικαστήριο, βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, να ελέγξει τη νομιμότητα ορισμένων στοιχείων του εν λόγω προστίμου και τη μέθοδο υπολογισμού στην οποία στηριζόταν.
69
Ως εκ τούτου, όσον αφορά την Credit Suisse, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να εκτιμήσει μόνον τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του προστίμου που επιβλήθηκε με την εν λόγω απόφαση.
Γ. Επί του αντικειμένου της διαπιστωθείσας με την προσβαλλόμενη απόφαση παραβάσεως
70
Με τον πρώτο και τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, με τους οποίους προβάλλονται σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» και ως «ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως» αντιστοίχως, η Crédit agricole ισχυρίζεται κατ’ επανάληψη ότι, με το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διαπίστωσε ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από πέντε «αυτοτελείς» παραβάσεις, που αντιστοιχούν στις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της απόφασης αυτής (βλ. σκέψη 35 ανωτέρω).
71
Η Crédit agricole συνάγει εξ αυτού ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή όφειλε να αποδείξει ότι «καθεμιά από τις πέντε κατηγορίες των προσαπτόμενων συμπεριφορών συνιστά παράβαση ως εκ του αντικειμένου» και ότι, «εάν μία από τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών δεν αποδειχθεί [ως προς την ίδια], η ενιαία και διαρκής παράβαση που προσδιορίστηκε από την Επιτροπή πρέπει να απορριφθεί».
72
Η Επιτροπή αμφισβητεί την ερμηνεία αυτή της προσβαλλόμενης απόφασης για τον λόγο, ιδίως, ότι με την απόφαση αυτή διαπίστωσε μία και μόνη «ενιαία και διαρκή παράβαση», χωρίς να προσδιορίσει εκ των προτέρων ή ταυτόχρονα χωριστές παραβάσεις που αντιστοιχούν σε συμπεριφορές που εμπίπτουν σε μία από τις πέντε κατηγορίες που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της απόφασης αυτής.
73
Επισημαίνεται ότι ο ακριβής προσδιορισμός του περιεχομένου και του αριθμού των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν με την προσβαλλόμενη απόφαση είναι ουσιώδης για την εκτίμηση της νομιμότητας της εν λόγω απόφασης. Είναι επίσης ουσιώδης προκειμένου να διαπιστωθεί ο λυσιτελής χαρακτήρας ορισμένων επιχειρημάτων που προβάλλει η Crédit agricole, ιδίως εκείνων που αφορούν σφάλματα ως προς την κατάταξη ορισμένων συμπεριφορών σε μία από τις κατηγορίες που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της εν λόγω απόφασης, ή ακόμη σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό της παράβασης ως ενιαίας και διαρκούς και ως προς τη συμμετοχή της εν λόγω τράπεζας στην παράβαση, καθώς και σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό της μίας ή της άλλης από τις πέντε αυτές κατηγορίες ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
74
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, μολονότι ένα σύνολο συμπεριφορών μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «ενιαία και διαρκής παράβαση», εντούτοις εξ αυτού δεν μπορεί να συναχθεί ότι καθεμιά από τις συμπεριφορές αυτές πρέπει, αφ’ εαυτής και μεμονωμένως, να χαρακτηρισθεί κατ’ ανάγκην ως χωριστή παράβαση. Τούτο μπορεί να συμβεί μόνον εφόσον, στην οικεία απόφαση, η Επιτροπή επέλεξε να προσδιορίσει και να χαρακτηρίσει ως τέτοιες καθεμιά από τις εν λόγω συμπεριφορές και, εν συνεχεία, να αποδείξει την εμπλοκή της επιχείρησης στην οποία τις καταλογίζει (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψη 67).
75
Επιπλέον, κατά την ερμηνεία της οικείας αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να μεριμνά ώστε να μη συγχέει την έννοια της «συμπεριφοράς» και της «παράβασης», ειδάλλως υποπίπτει σε νομικό σφάλμα (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής, C‑697/19 P, EU:C:2022:478, σκέψη 78).
76
Εν προκειμένω, πρέπει, επομένως, να προσδιοριστεί αν με την προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή διαπίστωσε την ύπαρξη μιας ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο ή αντιθέτως, όπως υποστηρίζει η Crédit agricole, την ύπαρξη μιας ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως, η οποία αποτελείται από πέντε χωριστές και αυτοτελείς παραβάσεις, καθεμιά από τις οποίες είχε τέτοιο αντικείμενο.
77
Συναφώς, είναι αληθές ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή, σε ένα πρώτο στάδιο, εξέτασε το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο των επίμαχων συμπεριφορών ή των κατηγοριών των επίμαχων συμπεριφορών που προσδιορίζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 (αιτιολογικές σκέψεις 622 έως 749), προκειμένου, σε ένα δεύτερο στάδιο, να διαπιστώσει την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης (αιτιολογικές σκέψεις 750 έως 828).
78
Με τον τρόπο αυτόν, εξετάζοντας εκ προοιμίου το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο των επίμαχων συμπεριφορών ή των επίμαχων κατηγοριών συμπεριφορών, η Επιτροπή προσδιόρισε τους κανόνες περί αποδείξεως της παράβασης [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψεις 63 και 104] πριν ακόμη οριοθετήσει την παράβαση αυτή.
79
Μια τέτοια διάρθρωση της προσβαλλόμενης απόφασης μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η Επιτροπή είχε την πρόθεση να εξετάσει εκ των προτέρων και χωριστά τον επιβλαβή για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα καθεμιάς εκ των επίμαχων συμπεριφορών ή καθεμιάς εκ των επίμαχων κατηγοριών συμπεριφορών και, κατά συνέπεια, να διαπιστώσει την ύπαρξη τόσων περιορισμών ως εκ του αντικειμένου όσες και οι προσδιορισθείσες συμπεριφορές ή οι κατηγορίες, και τούτο πριν ακόμη διαπιστώσει την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
80
Εντούτοις, από την ανάγνωση του συνόλου της προσβαλλόμενης απόφασης δεν μπορεί να συναχθεί τέτοιο συμπέρασμα.
81
Πράγματι, αφενός, το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης περιορίζεται στη διαπίστωση, όσον αφορά την Crédit agricole, ότι η εν λόγω τράπεζα «[παρέβη] το άρθρο 101 [ΣΛΕΕ] και το άρθρο 53 της συμφωνίας ΕΟΧ συμμετέχοντας, κατά τα αναφερόμενα χρονικά διαστήματα, σε ενιαία και διαρκή παράβαση σχετικά με [OSSA], η οποία κάλυπτε το σύνολο του ΕΟΧ και η οποία συνίστατο σε συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού στον τομέα των [OSSA]».
82
Επομένως, σε αντίθεση με το άρθρο 1 της επίμαχης απόφασης στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sony Corporation και Sony Electronics κατά Επιτροπής (C‑697/19 P, EU:C:2022:478), το οποίο αναφερόταν σε ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από πλείονες χωριστές παραβάσεις, το άρθρο 1 της προσβαλλόμενης απόφασης δεν αναφέρει καμία άλλη παράβαση δυνάμενη να αντιστοιχεί στις συμπεριφορές που προσδιορίζονται στις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών οι οποίες αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της απόφασης αυτής και μνημονεύονται στη σκέψη 35 ανωτέρω.
83
Αφετέρου, η ερμηνεία αυτή του γράμματος του άρθρου 1 της προσβαλλόμενης απόφασης επιβεβαιώνεται από το αιτιολογικό της απόφασης αυτής, υπό το πρίσμα του οποίου πρέπει να ερμηνεύεται το διατακτικό της, εάν παρίσταται ανάγκη (απόφαση της 15ης Μαΐου 1997, TWD κατά Επιτροπής, C‑355/95 P, EU:C:1997:241, σκέψη 21).
84
Συγκεκριμένα, η αιτιολογική σκέψη 827 της προσβαλλόμενης απόφασης αναφέρει μόνον ότι «το σύνολο των συμπαγνιών μεταξύ των μερών συνιστά ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ], για την οποία ευθύνεται κάθε μέρος».
85
Κατά συνέπεια, στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη δεν εξετάζεται αν οι συμπεριφορές που εμπίπτουν σε μία από τις πέντε κατηγορίες που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της προσβαλλόμενης απόφασης μπορούν επίσης να χαρακτηριστούν, χωριστά και αυτοτελώς, ως παραβάσεις του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όπερ επιβεβαιώνεται, εξάλλου, από τις αιτιολογικές σκέψεις 757 έως 827 της εν λόγω απόφασης.
86
Επιπλέον, με την αιτιολογική σκέψη 104 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ρητώς ότι οι διάφορες κατηγορίες συμπεριφορών που προσδιόρισε περιγράφονται για σκοπούς ανάλυσης και ότι συνδέονταν και συχνά αλληλεπικαλύπτονταν.
87
Συνεπώς, το επιχείρημα της Crédit agricole, το οποίο αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή διαπίστωσε την ύπαρξη πέντε «αυτοτελών» παραβάσεων που αντιστοιχούν στις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της προσβαλλόμενης απόφασης και χαρακτηρίζονται ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», βασίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της απόφασης αυτής. Επομένως, πρέπει να απορριφθεί.
88
Το ίδιο ισχύει και για την επίκριση της Crédit agricole σχετικά με το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της παρούσας προσφυγής, η Επιτροπή επιχείρησε να ερμηνεύσει εκ νέου την απόφασή της, προκειμένου το Γενικό Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι δεν εξέτασε αυτοτελώς τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της προσβαλλόμενης απόφασης.
89
Από την ως άνω εσφαλμένη ερμηνεία της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει επίσης ότι οι επικρίσεις που διατύπωσε η Crédit agricole, με τις οποίες προβάλλονται σφάλματα ως προς την κατάταξη των επίμαχων συμπεριφορών σε μία από τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της προσβαλλόμενης απόφασης, όπως και των συνέπειών τους επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων συμπεριφορών ως «ενιαίας και διαρκούς παράβασης» καθώς και ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», ή ακόμη εκείνες με τις οποίες προβάλλονται σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό της μίας ή της άλλης από τις πέντε αυτές κατηγορίες συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», είναι αλυσιτελείς και, ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθούν.
90
Ωστόσο, τα επιχειρήματα που προέβαλε η Crédit agricole κατά συγκεκριμένων συζητήσεων θα ληφθούν υπόψη σε μεταγενέστερο στάδιο, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η Επιτροπή ορθώς χαρακτήρισε τις επίμαχες συζητήσεις, στο σύνολό τους, ως ενιαία και διαρκή παράβαση με αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
Δ. Επί του παραδεκτού των επικρίσεων που στρέφονται κατά της ερμηνείας των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
91
Στο τμήμα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης και, ειδικότερα, στις αιτιολογικές σκέψεις 112 έως 577 αυτής, η Επιτροπή προέβη σε χρονολογική παρουσίαση των γεγονότων βάσει των αποδεικτικών στοιχείων που είχε στη διάθεσή της. Η παρουσίαση αυτή έλαβε τη μορφή ανάλυσης και ερμηνείας της μεταγραφής άνω των 120 συζητήσεων που έλαβαν χώρα μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών μεταξύ Ιανουαρίου 2010 και Μαρτίου 2015, κυρίως σε φόρουμ συζητήσεων της πλατφόρμας Bloomberg. Βάσει αυτής της ανάλυσης και ερμηνείας η Επιτροπή εξέτασε, στη συνέχεια, την ύπαρξη συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών, την ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού και την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης καθώς και το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο της παράβασης αυτής.
92
Εν προκειμένω, η Επιτροπή υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι ορισμένες επικρίσεις της Crédit agricole και της Credit Suisse, αντίστοιχα, είναι απαράδεκτες, καθόσον οι επικρίσεις αυτές δεν αφορούν την εκ μέρους της ερμηνεία του περιεχομένου συγκεκριμένων συζητήσεων που μνημονεύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, αλλά συζητήσεις οι οποίες εξετάζονται κατά τρόπο γενικό και δεν αποτελούν αντικείμενο καμίας συγκεκριμένης επικρίσεως. Ομοίως, οι επικρίσεις που στρέφονται κατά συζητήσεων που προσδιορίστηκαν ή εξετάστηκαν στα παραρτήματα των υπομνημάτων που κατέθεσαν οι δύο αυτές τράπεζες είναι απαράδεκτες. Τέλος, τα πραγματικά περιστατικά και τα αποδεικτικά στοιχεία που δεν αμφισβητήθηκαν ή δεν αμφισβητήθηκαν εγκύρως από τις δύο αυτές τράπεζες πρέπει να θεωρηθούν ως δεδομένα.
93
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 21 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του άρθρου 76, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να προσδιορίζει το αντικείμενο της διαφοράς και να περιέχει συνοπτική έκθεση των προβαλλόμενων ισχυρισμών.
94
Κατά πάγια νομολογία, τα στοιχεία αυτά πρέπει να εκτίθενται κατά τρόπο αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να μπορεί ο μεν καθού διάδικος να προετοιμάσει την άμυνά του, το δε Γενικό Δικαστήριο να αποφανθεί επί της προσφυγής (βλ. απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2018, BSCA κατά Επιτροπής, T‑818/14, EU:T:2018:33, σκέψη 95 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
95
Συνεπώς, για να είναι παραδεκτή η προσφυγή, ο λόγος ακυρώσεως, η αιτίαση ή το επιχείρημα που προβάλλεται ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου πρέπει τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται ο προσφεύγων να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικώς, πλην όμως κατά τρόπο συνεκτικό και κατανοητό, από το ίδιο το κείμενο του δικογράφου. Μολονότι το κύριο μέρος της προσφυγής μπορεί να στηριχθεί και να συμπληρωθεί, επί συγκεκριμένων σημείων, με παραπομπές σε συγκεκριμένα χωρία συνημμένων εγγράφων, η γενική παραπομπή σε άλλα κείμενα, ακόμη και συνημμένα στην προσφυγή, δεν μπορεί να καλύψει την έλλειψη ουσιωδών στοιχείων της νομικής επιχειρηματολογίας, τα οποία, δυνάμει των διατάξεων που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 93 ανωτέρω, πρέπει να περιλαμβάνονται στο κείμενο της προσφυγής (πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2013, Versalis κατά Επιτροπής, C‑511/11 P, EU:C:2013:386, σκέψη 115).
96
Συνεπώς, τα παραρτήματα μπορούν να ληφθούν υπόψη μόνο στο μέτρο που ενισχύουν ή συμπληρώνουν λόγους ακυρώσεως, αιτιάσεις ή επιχειρήματα που προβλήθηκαν ρητώς από τον προσφεύγοντα στο σώμα των δικογράφων του και εφόσον είναι δυνατό να καθορισθεί με ακρίβεια ποια στοιχεία των παραρτημάτων αυτών ενισχύουν ή συμπληρώνουν τους ανωτέρω λόγους ακυρώσεως, αιτιάσεις ή επιχειρήματα (βλ. απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, Samsung SDI κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑84/13, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:611, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Επιπλέον, δεν απόκειται στο Γενικό Δικαστήριο να αναζητεί και να εντοπίζει στα παραρτήματα τους λόγους ακυρώσεως, τις αιτιάσεις και τα επιχειρήματα που θα μπορούσε να δεχθεί ότι αποτελούν τη βάση της προσφυγής, δεδομένου ότι τα παραρτήματα επιτελούν λειτουργία αμιγώς αποδεικτική και διευκρινιστική (βλ. απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2007, Microsoft κατά Επιτροπής, T‑201/04, EU:T:2007:289, σκέψη 94 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
97
Επομένως, οι αρχές που υπομνήσθηκαν στις σκέψεις 93 έως 96 ανωτέρω αποκλείουν το ενδεχόμενο, στο πλαίσιο προσφυγής κατά απόφασης της Επιτροπής εκδοθείσας βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και επ’ ευκαιρία της οποίας το εν λόγω θεσμικό όργανο προσάπτει σε επιχειρήσεις ορισμένο αριθμό συγκεκριμένων και προσδιορισμένων συμπεριφορών, οι επιχειρήσεις αυτές να περιορίζονται στην αμφισβήτηση, κατά τρόπο ειδικό και τεκμηριωμένο, μόνον ορισμένων από αυτές τις συμπεριφορές στο σώμα των δικογράφων τους και, όσον αφορά τις λοιπές συμπεριφορές, είτε να αφήνουν το Γενικό Δικαστήριο να συναγάγει από τα αιτήματα που αφορούν τις πρώτες αυτές συμπεριφορές την αντιμετώπιση που πρέπει να τύχουν οι άλλες συμπεριφορές, έστω και αν αυτές προσδιορίζονται ή μνημονεύονται σε παράρτημα, είτε να παραπέμπουν το Γενικό Δικαστήριο σε παράρτημα στο οποίο αναπτύσσονται για πρώτη φορά οι επικρίσεις τους.
98
Πράγματι, οι επικρίσεις που διατυπώνονται αποκλειστικά σε παράρτημα και αφορούν συμπεριφορές που δεν μνημονεύονται ούτε, κατά μείζονα λόγο, επικρίνονται στο σώμα των δικογράφων του προσφεύγοντος δεν μπορούν να θεωρηθούν ως επιχειρήματα που προβάλλει ο διάδικος αυτός στο σώμα των εν λόγω δικογράφων.
99
Υπό το πρίσμα ακριβώς των ανωτέρω σκέψεων πρέπει να εξεταστούν οι ενστάσεις απαραδέκτου που προέβαλε η Επιτροπή όσον αφορά, αντιστοίχως, τις αιτιάσεις της Crédit agricole και της Credit Suisse.
1.
Επί των ενστάσεων απαραδέκτου σχετικά με τις επικρίσεις της Credit agricole
100
Στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως που αφορά τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», η Crédit agricole επισημαίνει ότι αμφισβητεί το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο του συνόλου των συζητήσεων που κατηγοριοποιούνται στις πέντε κατηγορίες που μνημονεύονται στη σκέψη 35 ανωτέρω. Προς τούτο, η Crédit agricole αναφέρει έντεκα διαφορετικές συζητήσεις ως «παραδείγματα», ήτοι μια συζήτηση για την κατηγορία 1 (εκείνη της 12ης Μαρτίου 2015), τέσσερις συζητήσεις για την κατηγορία 2 (εκείνες της 31ης Ιανουαρίου, της 15ης Φεβρουαρίου, της 21ης Μαρτίου και της 10ης Ιουλίου 2013), τρεις συζητήσεις για την κατηγορία 3 (εκείνες της 19ης Μαρτίου, της 24ης Μαΐου και της 25ης Ιουλίου 2013), τρεις συζητήσεις για την κατηγορία 4 (εκείνες της 19ης Μαρτίου και της 3ης Ιουνίου 2013 και της 6ης Αυγούστου 2014) και τρεις συζητήσεις για την κατηγορία 5 (εκείνες της 18ης Ιανουαρίου και της 10ης Ιουλίου 2013 και εκείνη της 12ης Μαρτίου 2015).
101
Στο πλαίσιο του τρίτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole προσάπτει επίσης στην Επιτροπή ότι εσφαλμένως δέχθηκε ότι γνώριζε τις πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν στα οικεία φόρουμ συζητήσεων, προκειμένου να χαρακτηρίσει τις επίμαχες συμπεριφορές ως «ενιαία και διαρκή παράβαση». Προς επίρρωση της επιχειρηματολογίας της, η τράπεζα αυτή επικαλείται, ως «παραδείγματα», τρεις συζητήσεις – ήτοι εκείνες της 10ης και 31ης Ιανουαρίου καθώς και εκείνη της 11ης Οκτωβρίου 2013.
102
Η Επιτροπή εκτιμά ότι η Crédit agricole δεν αμφισβήτησε την πλειονότητα των λοιπών συζητήσεων που της προσάπτονται, πράγμα το οποίο αντικρούει η εν λόγω τράπεζα στο υπόμνημα απαντήσεως. Προς τούτο, η εν λόγω τράπεζα παραπέμπει στην απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων, η οποία επισυνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής. Η Επιτροπή αντιτείνει ότι η γενική αυτή παραπομπή είναι απαράδεκτη.
103
Συναφώς, όσον αφορά τον πρώτο και τον τρίτο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε η Crédit agricole, από τα προεκτεθέντα στις σκέψεις 93 έως 98 ανωτέρω προκύπτει ότι, ελλείψει συγκεκριμένων και τεκμηριωμένων επικρίσεων, έστω και συνοπτικώς διατυπωμένων στο δικόγραφο της προσφυγής, οι επικρίσεις τις οποίες διατύπωσε η εν λόγω τράπεζα κατά των συζητήσεων που δεν μνημονεύθηκαν στις σκέψεις 100 και 101 ανωτέρω και οι οποίες περιλαμβάνονται στο σώμα των δικογράφων της πρέπει να κριθούν απαράδεκτες. Εξάλλου, η έλλειψη αυτή στο δικόγραφο της προσφυγής δεν μπορεί να θεραπευθεί από τη γενική παραπομπή, στην οποία προέβη η Crédit agricole με το υπόμνημα απαντήσεως, στην απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων που επισυνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής.
104
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Crédit agricole, μια τέτοια εκτίμηση δεν προσβάλλει το δικαίωμα της εν λόγω τράπεζας σε αποτελεσματική προσφυγή, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για τον λόγο ότι, κατ’ ουσίαν, αυτή υποχρεώθηκε να αμφισβητήσει ορισμένες μόνον από τις επίμαχες συζητήσεις λόγω των απαιτήσεων που ισχύουν ως προς την έκταση των δικογράφων της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
105
Πράγματι, από το σημείο 105 των διατάξεων για τη ρύθμιση πρακτικών ζητημάτων σχετικών με την εκτέλεση του Κανονισμού Διαδικασίας προκύπτει ασφαλώς ότι, για τις ευθείες προσφυγές που ασκούνται βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, ο ανώτατος αριθμός σελίδων των δικογράφων ορίζεται σε 50 σελίδες για το δικόγραφο της προσφυγής και σε 25 σελίδες για το υπόμνημα απαντήσεως. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι η προσφυγή της Crédit agricole έχει έκταση μικρότερη από 43 σελίδες και ότι η τράπεζα δεν ζήτησε να υπερβεί τα ανώτατα αυτά όρια, πράγμα που επιτρέπεται βάσει του σημείου 106 των διατάξεων για τη ρύθμιση πρακτικών ζητημάτων σχετικών με την εκτέλεση του Κανονισμού Διαδικασίας.
106
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση όσον αφορά τις συζητήσεις που αμφισβητεί η Crédit agricole βάσει γενικών και μη τεκμηριωμένων ισχυρισμών ή τις συζητήσεις που αμφισβητεί η τράπεζα αυτή βάσει παραπομπής στην απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων πρέπει να θεωρηθούν αποδεδειγμένες και, ως εκ τούτου, οριστικές (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 105).
107
Αντιθέτως, οι αρκούντως συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες επικρίσεις που διατυπώνονται κατά των συζητήσεων που μνημονεύονται στις σκέψεις 100 και 101 ανωτέρω είναι παραδεκτές και θα αναλυθούν βάσει της χρονοσφραγίδας που αναγράφεται στις μεταγραφές των συζητήσεων αυτών που προσκόμισαν η Crédit agricole ή η Επιτροπή.
2.
Επί των ενστάσεων απαραδέκτου σχετικά με τις επικρίσεις της Credit Suisse
108
Στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse εκτιμά ότι η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 101 ΣΛΕΕ κρίνοντας ότι οι «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών» περιόριζαν τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου. Στο πλαίσιο αυτό, περιορίζεται να αναφέρει ότι η έκφραση αυτή αφορά «επικοινωνίες που περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με (i) την εύλογη αξία ενός ομολόγου, (ii) τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης των αντισυμβαλλομένων, (iii) τις θέσεις αποθεμάτων των ειδικών διαπραγματευτών και (iv) τις ροές εντολών».
109
Απαντώντας σε ένσταση απαραδέκτου με την οποία η Επιτροπή υποστήριζε ότι η ασάφεια της φράσης «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών» έπρεπε να έχει ως συνέπεια το απαράδεκτο του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, η εν λόγω τράπεζα κοινοποίησε, σε παράρτημα του υπομνήματος απαντήσεως, πίνακα στον οποίο απαριθμούνταν οι 25 συζητήσεις που εμπίπτουν σε αυτό το οποίο χαρακτηρίζει ως «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών». Ο πίνακας αυτός διευκρινίζει την ημερομηνία καθεμιάς από τις συζητήσεις αυτές, την αιτιολογική σκέψη της προσβαλλόμενης απόφασης που αναφέρει την κάθε συζήτηση και την παραπομπή της στον φάκελο της Επιτροπής.
110
Συναφώς, από τα προεκτεθέντα στις σκέψεις 93 έως 98 ανωτέρω προκύπτει ότι, ελλείψει τεκμηριωμένων και συγκεκριμένων επικρίσεων, έστω και συνοπτικώς διατυπωμένων στο δικόγραφο της προσφυγής ή ακόμη και στο υπόμνημα απαντήσεως και στο παράρτημά του, οι επικρίσεις που η εν λόγω τράπεζα θεωρεί ότι διατύπωσε κατά της εκ μέρους της Επιτροπής ερμηνείας του περιεχομένου των 25 συζητήσεων που μνημονεύονται στη σκέψη 109 ανωτέρω πρέπει να κριθούν απαράδεκτες.
111
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση όσον αφορά τις συζητήσεις που αμφισβητεί η Credit Suisse βάσει γενικών και μη τεκμηριωμένων εκτιμήσεων ή τις συζητήσεις που αμφισβητεί η εν λόγω τράπεζα βάσει παραπομπής σε παράρτημα του υπομνήματος απαντήσεως πρέπει να θεωρηθούν αποδεδειγμένες και, ως εκ τούτου, οριστικές (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής, T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778, σκέψη 105).
112
Αντιθέτως, οι αρκούντως συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες επικρίσεις που διατυπώνονται στο πλαίσιο άλλων σκελών λόγων ακυρώσεως ή άλλων λόγων ακυρώσεως και στρέφονται κατά των ερμηνειών της Επιτροπής όσον αφορά το περιεχόμενο των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση είναι παραδεκτές και θα αναλυθούν βάσει της χρονοσφραγίδας που αναγράφεται στις μεταγραφές των συζητήσεων που προσκόμισε η Credit Suisse ή η Επιτροπή.
113
Τούτο ισχύει στην περίπτωση των επικρίσεων που αφορούν τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα ορισμένων συζητήσεων και, ειδικότερα, των επικρίσεων που στρέφονται κατά της ερμηνείας του περιεχομένου των συζητήσεων της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, της 8ης Φεβρουαρίου 2012 και της 10ης Ιανουαρίου 2013, οι οποίες μνημονεύονται συνοπτικά στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, και κατά της ερμηνείας του περιεχομένου των συζητήσεων της 12ης Μαρτίου 2015 και του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015, των οποίων γίνεται μνεία στο πλαίσιο του τετάρτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως. Το ίδιο ισχύει και για τις επικρίσεις που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, οι οποίες δεν αφορούν τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα ορισμένων συζητήσεων, αλλά βάλλουν κατά των εκτιμήσεων που περιλαμβάνονται στην αιτιολογική σκέψη 808 της προσβαλλόμενης απόφασης σχετικά με το εύρος της γνώσης της Credit Suisse ως προς τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές, βάσει του περιεχομένου των συζητήσεων της 25ης Ιουλίου και της 22ας Οκτωβρίου 2013 και της 9ης Ιανουαρίου 2014.
Ε. Επί των αιτημάτων ακυρώσεως της Crédit agricole και της Credit Suisse
114
Προς στήριξη της προσφυγής τους, οι προσφεύγουσες προβάλλουν λόγους ακυρώσεως που αλληλεπικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό και οι οποίοι πρέπει να εξεταστούν από κοινού, ενώ παράλληλα πρέπει να δοθεί απάντηση στα συγκεκριμένα επιχειρήματα που προβάλλει καθεμιά εξ αυτών.
115
Κατ’ ουσίαν, οι λόγοι ακυρώσεως διαρθρώνονται γύρω από τρεις κατηγορίες επικρίσεων οι οποίες πρέπει να εξεταστούν διαδοχικά και με τις οποίες προβάλλονται, πρώτον, σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως» καθώς και ως προς την έκταση της συμμετοχής τους στην παράβαση αυτή (δεύτερος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole και της Credit Suisse), δεύτερον, σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό της εν λόγω ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» (πρώτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole και της Credit Suisse) και, τρίτον, σφάλματα ως προς τον καθορισμό του ποσού του αντίστοιχου προστίμου που τους επιβλήθηκε (τέταρτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole και τρίτος λόγος ακυρώσεως της Credit Suisse).
116
Εντούτοις, προηγουμένως, πρέπει να εξεταστεί ο τρίτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole, με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας, καθόσον η Επιτροπή εσφαλμένως θεώρησε ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών γνώριζαν τις πληροφορίες που ανταλλάσσονταν στα φόρουμ συζητήσεων απλώς και μόνον επειδή ήταν συνδεδεμένοι σε αυτά.
1.
Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας
117
Με τον τρίτο λόγο ακυρώσεως, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή ότι θεώρησε, για τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών βάσει του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ότι «οι διαπραγματευτές [που εμπλέκονταν και, ειδικότερα, ο δικός της] γνώριζαν όλες τις πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν σε φόρουμ συζητήσεων, ενώ ο οικείος διαπραγματευτής δεν συμμετείχε στην ομάδα συζητήσεων ή στις επικοινωνίες».
118
Προς στήριξη του λόγου αυτού, η Crédit agricole επικαλείται την απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Eturas κ.λπ. (C‑74/14, EU:C:2016:42, σκέψεις 45 και 50), κατά την οποία «το τεκμήριο αθωότητας δεν επιτρέπει […] απλώς και μόνον η αποστολή του μηνύματος αυτού [να] μπορεί να συνιστά επαρκή απόδειξη προκειμένου να διαπιστωθεί ότι οι παραλήπτες του έπρεπε κατ’ ανάγκην να γνωρίζουν το περιεχόμενό του» και κατά την οποία, αν δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι μια επιχείρηση έλαβε γνώση ενός μηνύματος, πρέπει να υπάρχουν «άλλες αντικειμενικές και συγκλίνουσες ενδείξεις ότι συναίνεσε σιωπηρώς σε αντίθετη στον ανταγωνισμό δράση». Επιπλέον, η εν λόγω τράπεζα υποστηρίζει ότι η νομολογία σχετικά με τις ανταλλαγές πληροφοριών στο πλαίσιο συναντήσεων με φυσική παρουσία δεν μπορεί να εφαρμοστεί στις ανταλλαγές πληροφοριών στο πλαίσιο φόρουμ συζητήσεων.
119
Επομένως, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να κρίνει ότι η κοινοποίηση πληροφοριών σε «μη ενεργούς συμμετέχοντες» σε ένα φόρουμ συζητήσεων αρκούσε για να θεωρηθεί ότι οι τελευταίοι έλαβαν τις πληροφορίες αυτές και είχαν γνώση των εν λόγω πληροφοριών, μεταξύ άλλων διότι, όπως έγινε δεκτό στην αιτιολογική σκέψη 587 της προσβαλλόμενης απόφασης, είχαν τη δυνατότητα να ανατρέξουν στις προηγούμενες συζητήσεις. Αυτό οφείλεται επίσης στο γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ήταν μέλος σε περισσότερα από 100 φόρουμ συζητήσεων και ενημερωνόταν από μεγάλο αριθμό άλλων πηγών, οι οποίες εμφανίζονταν ενώπιόν του σε έξι έως οκτώ οθόνες.
120
Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν μπορούσε να θεωρήσει ως άμεσα ενοχοποιητικές τις συζητήσεις της 10ης και της 31ης Ιανουαρίου 2013, καθώς και της 11ης Οκτωβρίου 2013, διότι, πρώτον, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συνδέθηκε στο επίμαχο φόρουμ συζητήσεων μόνον μετά την ανταλλαγή πληροφοριών που έλαβε υπόψη η Επιτροπή και, όσον αφορά τις τελευταίες, ότι, μολονότι ήταν συνδεδεμένος στο οικείο φόρουμ συζητήσεων, δεν συμμετείχε ενεργά στις επίμαχες επικοινωνίες.
121
Εξάλλου, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole είχε συμφέρον να αναζητήσει τις σχετικές πληροφορίες ή ότι ενήργησε βάσει των πληροφοριών αυτών. Επιπλέον, η άγνοια των πληροφοριών αυτών εμπόδισε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole να αποστασιοποιηθεί δημοσίως από αυτές.
122
Η Επιτροπή φρονεί ότι τα επιχειρήματα της Crédit agricole είναι αβάσιμα και ότι οι επικρίσεις που στρέφονται κατά των συζητήσεων της 10ης και 31ης Ιανουαρίου 2013, καθώς και της 11ης Οκτωβρίου 2013 είναι αλυσιτελείς, καθόσον η εν λόγω τράπεζα δεν αμφισβήτησε τις λοιπές συζητήσεις που της προσάπτονται.
123
Εκ προοιμίου, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα περί αλυσιτέλειας που διατύπωσε η Επιτροπή όσον αφορά τις επικρίσεις κατά των συζητήσεων της 10ης και 31ης Ιανουαρίου 2013, καθώς και της 11ης Οκτωβρίου 2013.
124
Πράγματι, μολονότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 103 ανωτέρω, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Crédit agricole επέκρινε παραδεκτώς, στο πλαίσιο του τρίτου λόγου ακυρώσεως, άλλες συζητήσεις πέραν των τριών αυτών συζητήσεων, γεγονός παραμένει ότι η μη παραδεκτή αμφισβήτηση της πλειονότητας των προσαπτόμενων από την Επιτροπή συμπεριφορών δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα, αυτομάτως και χωρίς εξατομικευμένη ανάλυση των αμφισβητούμενων συζητήσεων, ότι οι συμπεριφορές που διαπίστωσε η Επιτροπή, στο σύνολό τους, ορθώς χαρακτηρίστηκαν ως ενιαία και διαρκής παράβαση με αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
125
Επί της ουσίας, επισημαίνεται ότι οι επικρίσεις που διατύπωσε η Crédit agricole εγείρουν δύο διαφορετικά ζητήματα.
126
Όσον αφορά, πρώτον, το ζήτημα αν η Επιτροπή μπορεί να δεχθεί ως απόδειξη αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο φόρουμ συζητήσεων στο οποίο ήταν συνδεδεμένη η οικεία επιχείρηση, αλλά στις οποίες δεν συμμετείχε ενεργά, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, οι παθητικοί τρόποι συμμετοχής σε μία παράβαση, όπως η παρουσία μιας επιχείρησης σε συναντήσεις κατά τις οποίες συνήφθησαν συμφωνίες με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο, χωρίς να αντιταχθεί σαφώς στις συμφωνίες αυτές, εκφράζουν συνενοχή η οποία μπορεί να στοιχειοθετήσει την ευθύνη της στο πλαίσιο του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, εφόσον η σιωπηρή έγκριση μιας παράνομης πρωτοβουλίας, χωρίς δημόσια αποστασιοποίηση από το περιεχόμενό της ή καταγγελία στις διοικητικές αρχές, έχει ως αποτέλεσμα να ενθαρρύνει τη συνέχιση της παράβασης και να δυσχεραίνει την αποκάλυψή της (βλ. απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 2015, AC-Treuhand κατά Επιτροπής, C‑194/14 P, EU:C:2015:717, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
127
Ασφαλώς, η νομολογία αυτή αναπτύχθηκε σχετικά με συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν παρουσία των εκπροσώπων των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων. Ωστόσο, από κανένα στοιχείο δεν μπορεί να συναχθεί ότι δεν υπάρχει λόγος να εφαρμοστεί, κατ’ αναλογίαν, σε συζητήσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο φόρουμ συζητήσεων στο διαδίκτυο στα οποία είναι συνδεδεμένη μια επιχείρηση.
128
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τις σκέψεις 45 και 50 της αποφάσεως της 21ης Ιανουαρίου 2016, Eturas κ.λπ. (C‑74/14, EU:C:2016:42), που επικαλείται η Crédit agricole.
129
Πράγματι, η απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Eturas κ.λπ. (C‑74/14, EU:C:2016:42) δεν αφορούσε, όπως εν προκειμένω, ένα μόνιμο φόρουμ συζητήσεων στο οποίο τα μηνύματα των συμμετεχόντων παραδίδονται σε πραγματικό χρόνο σε όλα τα πρόσωπα που είναι συνδεδεμένα σε αυτά και τα οποία λαμβάνουν ή, τουλάχιστον, μπορούν να λάβουν άμεση γνώση αυτών. Όπως προκύπτει ρητώς από τη σκέψη 7 της εν λόγω απόφασης, η απόφαση αυτή αφορούσε σύστημα το οποίο λειτουργούσε με τον ίδιο τρόπο όπως ένα ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα μηνύματα του οποίου παραδίδονταν ως μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τα οποία, προκειμένου να διαβαστούν, έπρεπε να ανοιχτούν προηγουμένως από τον παραλήπτη τους, στον οποίο, επομένως, εναπόκειτο κατ’ ανάγκην να προβεί σε ενεργό ενέργεια προκειμένου να λάβει πράγματι γνώση του περιεχομένου του μηνύματος που απευθυνόταν σε αυτόν.
130
Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι το Δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσίαν, στο πλαίσιο της αποφάσεως της 21ης Ιανουαρίου 2016, Eturas κ.λπ. (C‑74/14, EU:C:2016:42), ότι η γνώση του περιεχομένου μηνύματος που αποστέλλεται με μέσο παρόμοιο με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο δεν μπορούσε να συναχθεί από το γεγονός και μόνον ότι το μήνυμα αυτό είχε αποσταλεί, δεν μπορεί να συνεπάγεται ότι, στο πλαίσιο των μηνυμάτων που αποστέλλονται σε μόνιμο φόρουμ συζητήσεων και παραδίδονται σε πραγματικό χρόνο σε όλα τα πρόσωπα που είναι συνδεδεμένα σε αυτό, η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει ότι το μήνυμα που αντιτάσσεται σε επιχείρηση διαβάστηκε πράγματι από τον υπάλληλο της επιχείρησης αυτής.
131
Επομένως, εν προκειμένω, η Επιτροπή ορθώς θεώρησε ότι η Crédit agricole είχε λάβει γνώση των συζητήσεων που έλαβαν χώρα σε μόνιμα φόρουμ συζητήσεων, στα οποία ήταν συνδεδεμένος ο διαπραγματευτής της, ακόμη και αν αυτός δεν είχε συμμετάσχει ενεργά στις συζητήσεις αυτές ή ακόμη και αν είχε στη διάθεσή του πολλές άλλες ταυτόχρονες πηγές πληροφοριών.
132
Τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά μόνον αν η Crédit agricole είχε αποδείξει, με αποδεικτικά στοιχεία τα οποία είναι βέβαια και φέρουν ακριβή χρονοσφραγίδα, ότι ο διαπραγματευτής της δεν είχε λάβει πράγματι γνώση του ή των επίμαχων μηνυμάτων.
133
Ωστόσο, η Crédit agricole δεν προσκόμισε κανένα τέτοιο αποδεικτικό στοιχείο, ιδίως όσον αφορά τη συζήτηση που έλαβε χώρα στις 31 Ιανουαρίου 2013 μεταξύ 11:02:08 και 11:05:38 στο φόρουμ συζητήσεων PCHAT‑0x2000001313671, στο οποίο ο διαπραγματευτής της τράπεζας ήταν συνδεδεμένος από τις 07:16 της ίδιας ημέρας. Επισημαίνεται, εξάλλου, ότι ο ίδιος διαπραγματευτής, μολονότι δεν συμμετείχε ενεργά στη συζήτηση, αντέδρασε στην εν λόγω συζήτηση στις 11:29:08 σε μήνυμα που εμφανιζόταν τέσσερις γραμμές μετά το μήνυμα της 11:05:38.
134
Το ίδιο ισχύει και για τη συζήτηση που έλαβε χώρα στις 11 Οκτωβρίου 2013 μεταξύ 09:18:25 και 09:19:15 στο φόρουμ συζητήσεων CHAT‑fs: 5257AB6D 02E00121, στο οποίο ήταν συνδεδεμένος ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής από τις 08:44:58 της ίδιας ημέρας.
135
Όσον αφορά, δεύτερον, το διακριτό ζήτημα αν η Επιτροπή μπορούσε να λάβει υπόψη, ως απόδειξη αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς της Crédit agricole η οποία σηματοδοτούσε την έναρξη της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013, η οποία έλαβε χώρα στο πλαίσιο ενός μόνιμου φόρουμ συζητήσεων σε χρόνο κατά τον οποίο ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής δεν είχε ακόμη συνδεθεί, χρησιμοποιώντας τα αναγνωριστικά στοιχεία της εν λόγω τράπεζας, η Επιτροπή επισήμανε, στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που κατέθεσε κατόπιν μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας, ότι δεν στηρίχθηκε στο γεγονός ότι, μετά την είσοδό του στο φόρουμ, ο διαπραγματευτής της ίδιας αυτής τράπεζας έλαβε γνώση ή είχε τη δυνατότητα να λάβει γνώση της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συζήτησης που διεξήχθη νωρίτερα την ίδια ημέρα ανατρέχοντας στο ιστορικό της συζητήσεως.
136
Συναφώς, η Επιτροπή διευκρίνισε τα εξής:
«Η Crédit agricole θεωρείται υπεύθυνη για το σύνολο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης για το σύνολο της περιόδου εμπλοκής της, δεδομένου ότι συμμετείχε ενεργά σε όλες τις συμπεριφορές που περιλαμβάνονται στην ενιαία και διαρκή παράβαση […] Ακόμη και αν η Επιτροπή όφειλε να αποδείξει τη γνώση της Crédit agricole (quod non), δεν υποχρεούται να αποδείξει ότι [η τράπεζα αυτή] γνώριζε κάθε πληροφορία που ανταλλάχθηκε ούτε ότι ο διαπραγματευτής της πράγματι ανέγνωσε το σύνολο της επικοινωνίας που έλαβε χώρα στο φόρουμ συζητήσεων. Αρκεί η Επιτροπή να αποδείξει ότι η Crédit agricole γνώριζε την παραβατική συμπεριφορά την οποία σχεδίαζαν ή ανέπτυσσαν οι λοιποί συμμετέχοντες στη σύμπραξη επιδιώκοντας κοινό σκοπό ή ότι μπορούσε ευλόγως να την προβλέψει και ότι ήταν έτοιμη να αναλάβει τον σχετικό κίνδυνο.»
137
Ελλείψει, όμως, αντίθετων προς τον ανταγωνισμό επικοινωνιών οι οποίες έλαβαν χώρα την ίδια ημέρα και μετά την πρώτη σύνδεση του διαπραγματευτή της Crédit agricole στο επίμαχο φόρουμ συζητήσεων, η πρώτη αυτή σύνδεση δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, για τον ορισμό ως χρονικού σημείου έναρξης της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση τις 10ης Ιανουαρίου 2013, έστω και αν, λόγω της προγενέστερης σχέσης εργασίας του με την BofA, ο εν λόγω διαπραγματευτής γνώριζε ότι οι επικοινωνίες που πραγματοποιήθηκαν σε αυτό ενδεχομένως να έχουν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
138
Συγκεκριμένα, αφενός, από τις αιτιολογικές σκέψεις 43 και 662 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι η δημιουργία φόρουμ συζητήσεων και η συμμετοχή σε αυτά δεν είναι, αυτή καθεαυτήν, αντίθετη προς τον ανταγωνισμό. Υπό την έννοια αυτή, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη έναντι των συμμετεχόντων τις συζητήσεις που διεξήχθησαν σε τέτοια φόρουμ οι οποίες είχαν κοινωνικούς σκοπούς ή είχαν ως αντικείμενο τη μελέτη της δυνατότητας διμερών συναλλαγών ή ακόμη τη συζήτηση σχετικά με το ήδη γνωστό σε όλους κλίμα της αγοράς, μολονότι οι συζητήσεις αυτές έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της παράβασης.
139
Συνεπώς, ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας των προσαπτόμενων από την Επιτροπή συζητήσεων συνδέεται αποκλειστικά με το αντικείμενο των συζητήσεων αυτών και όχι με το πλαίσιο στο οποίο έλαβαν χώρα.
140
Αφετέρου, η συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 συνιστά την πρώτη αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συζήτηση που ελήφθη υπόψη εις βάρος της Crédit agricole, και σηματοδοτεί, για την Επιτροπή, την έναρξη της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση.
141
Εντούτοις, προκειμένου να θεωρήσει τη 10η Ιανουαρίου 2013 ως ημερομηνία έναρξης της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση, η Επιτροπή δεν μπορούσε να επικαλεστεί μόνον το γεγονός ότι η εν λόγω τράπεζα– μέσω του διαπραγματευτή της– ήταν συνδεδεμένη στο επίμαχο φόρουμ συζητήσεων, έχοντας πλήρη επίγνωση του γεγονότος ότι διεξήχθησαν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις στο φόρουμ αυτό κατά το παρελθόν και με την πρόθεση να συνεχίσει να συμμετέχει σε τέτοιες συζητήσεις, όπως αφήνει να εννοηθεί στην υποσημείωση 891 της προσβαλλόμενης απόφασης.
142
Επιπλέον, το θεσμικό αυτό όργανο όφειλε να αποδείξει ότι, στις 10 Ιανουαρίου 2013 μετά την πρώτη σύνδεση του διαπραγματευτή της Crédit agricole στο επίδικο φόρουμ, η εν λόγω τράπεζα είχε συμμετάσχει ενεργά ή, τουλάχιστον, είχε συμμετάσχει παθητικά σε συζήτηση αντίθετη προς τον ανταγωνισμό, με αποτέλεσμα να είναι σε θέση να διαβιβάσει ή να λάβει ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες δυνάμενες είτε να επηρεάσουν τη συμπεριφορά υπάρχοντος ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά είτε να αποκαλύψουν σε έναν τέτοιο ανταγωνιστή τη συμπεριφορά την οποία η Crédit agricole είχε αποφασίσει να ακολουθήσει στην αγορά ή την οποία η Crédit agricole σκεπτόταν να ακολουθήσει στην αγορά (πρβλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2017, Duravit κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑609/13 P, EU:C:2017:46, σκέψη 72).
143
Εν προκειμένω, όμως, ούτε από την προσβαλλόμενη απόφαση ούτε από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Γενικό Δικαστήριο προκύπτει ότι ανταλλάχθηκαν μηνύματα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό στο επίμαχο φόρουμ συζητήσεων στις 10 Ιανουαρίου 2013, μετά την πρώτη σύνδεση του διαπραγματευτή της Crédit agricole στο φόρουμ αυτό.
144
Συνεπώς, η Επιτροπή δεν μπορούσε, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη και, ειδικότερα, χωρίς να παραβιάσει την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας που εφαρμόζεται στις διαδικασίες εφαρμογής του άρθρου 101 ΣΛΕΕ (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Eturas κ.λπ., C‑74/14, EU:C:2016:42, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), να θεωρήσει ότι στις 10 Ιανουαρίου 2013 η Crédit agricole είχε μετάσχει σε αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά μέσω της απλής σύνδεσής της στο επίμαχο φόρουμ συζητήσεων και να θεωρήσει ότι το χρονικό σημείο έναρξης της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην παράβαση έπρεπε να οριστεί στην ημερομηνία αυτή.
145
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο τρίτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole πρέπει να γίνει δεκτός κατά το μέρος που αφορά τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 και, κατά τα λοιπά, να απορριφθεί ως αβάσιμος.
146
Εντούτοις, οι συνέπειες της πλάνης της Επιτροπής σχετικά με τη συζήτηση αυτή της 10ης Ιανουαρίου 2013 επί της νομιμότητας της προσβαλλόμενης απόφασης θα εξεταστούν στις σκέψεις 550 και 551 καθώς και 981 έως 986 κατωτέρω, στο πλαίσιο της διάρκειας της παράβασης που προσάπτεται στην Crédit agricole και στο πλαίσιο του υπολογισμού του προστίμου που επιβλήθηκε στην εν λόγω τράπεζα.
2.
Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με τους οποίους προβάλλονται σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως
α)
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
147
Σε περίπτωση διαφοράς ως προς την ύπαρξη παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει τις παραβάσεις που διαπιστώνει και να αποδείξει επαρκώς κατά νόμον, μέσω σοβαρών, συγκεκριμένων και αλληλοσυμπληρούμενων ενδείξεων, την ύπαρξη περιστατικών που να στοιχειοθετούν την παράβαση (πρβλ. αποφάσεις της 31ης Μαρτίου 1993, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 και C‑125/85 έως C‑129/85, EU:C:1993:120, σκέψεις 126 και 127, της 17ης Δεκεμβρίου 1998, Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, C‑185/95 P, EU:C:1998:608, σκέψη 58, και της 6ης Ιανουαρίου 2004, BAI και Επιτροπή κατά Bayer, C‑2/01 P και C‑3/01 P, EU:C:2004:2, σκέψη 62).
148
Κατά πάγια νομολογία, παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ μπορεί να προκύπτει όχι μόνον από μεμονωμένη πράξη, αλλά και από σειρά πράξεων ή ακόμη και από συνεχιζόμενη συμπεριφορά, έστω και αν ένα ή περισσότερα στοιχεία αυτής της σειράς πράξεων ή της συνεχιζόμενης συμπεριφοράς θα μπορούσαν επίσης να αποτελέσουν, εξεταζόμενα αφ’ εαυτών και μεμονωμένα, παράβαση της εν λόγω διατάξεως. Συγκεκριμένα, όταν οι διάφορες πράξεις εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο», λόγω του ότι επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, ήτοι τη νόθευση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά, η Επιτροπή δικαιούται να καταλογίσει την ευθύνη για τις πράξεις αυτές αναλόγως της συμμετοχής στην παράβαση, η οποία λαμβάνεται υπόψη στο σύνολό της (βλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
149
Μια επιχείρηση που έχει μετάσχει σε μια τέτοια ενιαία και διαρκή παράβαση με ενέργειές της, εμπίπτουσες στην έννοια της συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής, κατά το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, οι οποίες απέβλεπαν στην υλοποίηση της παράβασης στο σύνολό της, μπορεί, συνεπώς, να είναι συνυπαίτια, για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση, για ενέργειες στις οποίες προέβησαν άλλες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ίδιας παραβάσεως. Τούτο ισχύει όταν αποδεικνύεται ότι η εν λόγω επιχείρηση είχε την πρόθεση να συμβάλει, με τη συμπεριφορά της, στους κοινούς σκοπούς τους οποίους επιδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων και ότι γνώριζε τις συγκεκριμένες ενέργειες τις οποίες σχεδίαζαν ή στις οποίες προέβαιναν άλλες επιχειρήσεις επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο (βλ. απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία· πρβλ., επίσης, απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑204/08 και T‑212/08, EU:T:2011:286, σκέψεις 36 και 37).
150
Έτσι, η επιχείρηση μπορεί να έχει συμμετάσχει άμεσα στο σύνολο των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών που συνθέτουν την ενιαία και διαρκή παράβαση, οπότε η Επιτροπή ορθώς της καταλογίζει την ευθύνη για το σύνολο των συμπεριφορών αυτών και, συνεπώς, για την εν λόγω παράβαση στο σύνολό της. Η επιχείρηση μπορεί επίσης να έχει άμεση συμμετοχή σε μέρος μόνον των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών που συνθέτουν την ενιαία και διαρκή παράβαση, αλλά να γνώριζε το σύνολο των λοιπών παραβατικών συμπεριφορών τις οποίες είχαν κατά νου ή τις οποίες ακολουθούσαν οι λοιποί συμμετέχοντες στη σύμπραξη επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή να μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και να αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή ορθώς επίσης καταλογίζει στην επιχείρηση αυτή την ευθύνη για το σύνολο των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών που συνθέτουν την εν λόγω παράβαση και, συνεπώς, για την παράβαση στο σύνολό της (αποφάσεις της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 43, και της 24ης Ιουνίου 2015, Fresh Del Monte Produce κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P και C‑294/13 P, EU:C:2015:416, σκέψη 158).
151
Αντιθέτως, αν η επιχείρηση συμμετείχε άμεσα σε μία ή περισσότερες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορές που συνθέτουν μία ενιαία και διαρκή παράβαση, αλλά δεν αποδείχθηκε ότι, με δική της συμπεριφορά, ήθελε να συμβάλει στο σύνολο των κοινών σκοπών που επιδίωκαν οι λοιποί συμμετέχοντες στη σύμπραξη και ότι γνώριζε το σύνολο των λοιπών παραβατικών συμπεριφορών τις οποίες είχαν κατά νου ή ανέπτυσσαν οι εν λόγω συμμετέχοντες στη σύμπραξη επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και ότι αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο, η Επιτροπή μπορεί ορθώς να της καταλογίσει ευθύνη μόνον για τις συμπεριφορές στις οποίες συμμετείχε άμεσα και για τις συμπεριφορές που είχαν κατά νου ή ανέπτυσσαν οι λοιποί συμμετέχοντες επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς με εκείνους που επιδίωκε η ίδια και για τις οποίες αποδείχθηκε ότι γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο (αποφάσεις της 6ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Verhuizingen Coppens, C‑441/11 P, EU:C:2012:778, σκέψη 44, και της 24ης Ιουνίου 2015, Fresh Del Monte Produce κατά Επιτροπής και Επιτροπή κατά Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P και C‑294/13 P, EU:C:2015:416, σκέψη 159).
152
Κατά συνέπεια, η διαπίστωση της ύπαρξης ενιαίας παραβάσεως διαφέρει από το ζήτημα εάν η ευθύνη για το σύνολο της παράβασης αυτής μπορεί να καταλογιστεί σε μια επιχείρηση (πρβλ. απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 2018, Infineon Technologies κατά Επιτροπής, C‑99/17 P, EU:C:2018:773, σκέψη 174).
153
Ειδικότερα, όπως προκύπτει από τη νομολογία που μνημονεύεται στις σκέψεις 148 έως 151 ανωτέρω, τρία στοιχεία έχουν καθοριστική σημασία προκειμένου να διαπιστωθεί η συμμετοχή μιας επιχείρησης σε ενιαία και διαρκή παράβαση. Το πρώτο αφορά την ίδια την ύπαρξη της ενιαίας και διαρκούς παράβασης, δηλαδή ότι οι διάφορες επίμαχες συμπεριφορές πρέπει να εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο» με το οποίο επιδιώκεται ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό. Το δεύτερο και το τρίτο στοιχείο αφορούν τη δυνατότητα καταλογισμού της ενιαίας και διαρκούς παράβασης σε επιχείρηση. Συναφώς, αφενός, η επιχείρηση αυτή πρέπει να είχε την πρόθεση να συμβάλει, με τη συμπεριφορά της, στους κοινούς σκοπούς τους οποίους επιδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων. Αφετέρου, πρέπει να γνώριζε τις παραβατικές συμπεριφορές τις οποίες σχεδίαζαν ή ανέπτυσσαν άλλες επιχειρήσεις επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή πρέπει να μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και να αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο.
154
Εν προκειμένω, με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η Επιτροπή «δεν παρείχε αποδεικτικά στοιχεία ή επαρκή αιτιολογία που να αποδεικνύει ότι συμμετείχε σε ενιαία και διαρκή παράβαση». Με το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, υποστηρίζει ότι «δεν συνέβαλε σε ένα συνολικό σχέδιο». Με το δεύτερο σκέλος του λόγου αυτού, η Crédit agricole ισχυρίζεται ότι η διαπιστωθείσα παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα.
155
Συναφώς, αφενός, στο μέτρο που η Crédit agricole, στον τίτλο και μόνον του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν παρέθεσε «επαρκή» αιτιολογία, υπογραμμίζεται ότι η ανάλυση των αιτιολογικών σκέψεων 750 έως 828 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίες αφορούν την απόδειξη της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης στην οποία συμμετείχε η εν λόγω τράπεζα και οι οποίες περιέχουν, μεταξύ άλλων, παραπομπές σε άλλες αιτιολογικές σκέψεις της εν λόγω απόφασης καθώς και απαντήσεις στα επιχειρήματα των εμπλεκόμενων τραπεζών, παρείχαν στην εν λόγω τράπεζα τη δυνατότητα να λάβει γνώση των λόγων για τους οποίους ελήφθη το μέτρο προκειμένου να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της και παρείχαν στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της προσβαλλόμενης απόφασης. Εξάλλου, η ακρίβεια της αιτιολογίας που περιλαμβάνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση θα εξεταστεί στο πλαίσιο της απαντήσεως στα διάφορα επιχειρήματα που προέβαλε η εν λόγω τράπεζα προς αμφισβήτηση του βασίμου των εκτιμήσεων της Επιτροπής.
156
Αφετέρου, από τη διατύπωση του πρώτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που επικαλείται η Crédit agricole προκύπτει ότι, στο πλαίσιο του σκέλους αυτού και όπως υποστήριξε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Crédit agricole δεν αμφισβητεί την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, αλλά μόνον τη συμμετοχή της στο συνολικό αυτό σχέδιο και, επομένως, τη συμμετοχή της στη διαπιστωθείσα ενιαία και διαρκή παράβαση.
157
Όσον αφορά την Credit Suisse, η εν λόγω τράπεζα αμφισβητεί, με το πρώτο και το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως. Επιπλέον, με το δεύτερο και το τέταρτο σκέλος του ίδιου λόγου ακυρώσεως, η εν λόγω τράπεζα αμφισβητεί την ευθύνη της για την παράβαση αυτή κατά τη διάρκεια του διαστήματος που ορίστηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση.
158
Υπό το πρίσμα των εκτιμήσεων που εκτίθενται στις σκέψεις 148 έως 153 ανωτέρω, πρέπει να εξεταστούν τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse, διακρίνοντας, αφενός, τα επιχειρήματα που στρέφονται κατά της διαπίστωσης της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως και, αφετέρου, τα επιχειρήματα που στρέφονται κατά της διαπίστωσης ότι η ευθύνη για την παράβαση αυτή μπορεί να τους καταλογιστεί για ορισμένη διάρκεια.
159
Εντούτοις, επισημαίνεται ότι, στο πλαίσιο των αντίστοιχων προσφυγών τους, η Crédit agricole και η Credit Suisse συνδέουν τα ζητήματα που εγείρονται στον αντίστοιχο δεύτερο λόγο ακυρώσεως με τα επιχειρήματα που προβάλλουν στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, τα οποία αφορούν, κατ’ ουσίαν, παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ εκ μέρους της Επιτροπής, καθόσον αυτή διαπίστωσε την ύπαρξη περιορισμού «ως εκ του αντικειμένου».
160
Κατά συνέπεια, πριν από την εξέταση των επιχειρημάτων που αναφέρονται στη σκέψη 158 ανωτέρω, είναι αναγκαίο να αναλυθούν ορισμένες διαπιστώσεις πραγματικών περιστατικών και ορισμένες εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή και οι οποίες συνδέονται με την ύπαρξη συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα, οι οποίες περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 593 έως 621 της προσβαλλόμενης απόφασης. Πράγματι, οι εν λόγω διαπιστώσεις και εκτιμήσεις δύνανται να επηρεάσουν το βάσιμο των συμπερασμάτων της Επιτροπής σχετικά, αφενός, με την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως και, αφετέρου, με τον καταλογισμό της ευθύνης για την εν λόγω παράβαση στην Crédit agricole και στην Credit Suisse.
β)
Επί της υπάρξεως αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών
161
Στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς της περί του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συμπεριφορών που διαπίστωσε, η Επιτροπή παρουσίασε και ερμήνευσε το περιεχόμενο άνω των εκατό συζητήσεων. Ωστόσο, η Credit Suisse και η Crédit agricole αμφισβήτησαν βασίμως μόνον ορισμένες από τις συζητήσεις που τις αφορούσαν, πράγμα που σημαίνει ότι οι συζητήσεις που δεν αμφισβητήθηκαν βασίμως πρέπει να θεωρηθούν ως αποδεδειγμένες και, ως εκ τούτου, οριστικές, όπως και η ερμηνεία της Επιτροπής επ’ αυτών (βλ. σκέψεις 91 έως 113 ανωτέρω).
162
Επομένως, όσον αφορά την Crédit agricole, διαπιστώνεται, υπό το πρίσμα των ειδικών, σαφών και τεκμηριωμένων επικρίσεων που περιέχονται στον πρώτο λόγο ακυρώσεως, ότι η εν λόγω τράπεζα παραδεκτώς αμφισβητεί τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα μόνον των συζητήσεων της 18ης και της 31ης Ιανουαρίου 2013, της 15ης Φεβρουαρίου 2013, της 19ης και της 21ης Μαρτίου 2013, της 24ης Μαΐου 2013, της 3ης Ιουνίου 2013, της 10ης και της 25ης Ιουλίου 2013, της 6ης Αυγούστου 2014 και της 12ης Μαρτίου 2015 (βλ. σκέψη 103 ανωτέρω).
163
Όσον αφορά την Credit Suisse, διαπιστώνεται, υπό το πρίσμα των ειδικών, σαφών και τεκμηριωμένων επικρίσεων που περιέχονται στο πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως και στο τέταρτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, ότι η εν λόγω τράπεζα παραδεκτώς αμφισβητεί τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα μόνον των συζητήσεων της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, της 8ης Φεβρουαρίου 2012, της 10ης Ιανουαρίου 2013 και της 12ης Μαρτίου 2015, καθώς και του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που απέστειλε ο διαπραγματευτής της στον διαπραγματευτή της Crédit agricole, στις 24 Μαρτίου 2015 (βλ. σκέψεις 112 και 113 ανωτέρω).
164
Δεδομένου ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας των συμπεριφορών που διαπίστωσε η Επιτροπή και, ειδικότερα, η ερμηνεία του περιεχομένου των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση προκειμένου να εξεταστεί η ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως καθώς και η ύπαρξη περιορισμού ως εκ του αντικειμένου, πρέπει, πρώτον, να υπομνησθεί το περιεχόμενο των συζητήσεων των οποίων ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας έχει αποδειχθεί οριστικά και, δεύτερον, να εκτιμηθεί ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας των συζητήσεων τις οποίες η Crédit agricole και η Credit Suisse αμφισβητούν παραδεκτώς, δεδομένου ότι οι δύο αυτές τράπεζες δεν αμφισβητούν ούτε την ύπαρξη των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση ούτε το περιεχόμενο των συζητήσεων αυτών και, ιδίως, τη γλώσσα που χρησιμοποιούν οι διαπραγματευτές.
1) Επί των συζητήσεων των οποίων ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας έχει αποδειχθεί
165
Στην αιτιολογική σκέψη 613 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή προσδιόρισε, για σκοπούς ανάλυσης, τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που αναφέρονται στη σκέψη 35 ανωτέρω, και περιέγραψε τις επίμαχες συμπεριφορές, μεταξύ άλλων, στις αιτιολογικές σκέψεις 614 έως 616 της απόφασης αυτής.
166
Στην αιτιολογική σκέψη 614 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ανέφερε πολυάριθμες συζητήσεις στις οποίες οι συμμετέχοντες εκφράστηκαν σχετικά με τις τιμές τους ως εξής: «gonna show the same..fck him» (συζήτηση της 1ης Φεβρουαρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 127)· «ok i will [s]how [him] the same» (συζητήσεις της 8ης Φεβρουαρίου 2010 και της 23ης Φεβρουαρίου 2012, οι οποίες μνημονεύονται, αντιστοίχως, στις αιτιολογικές σκέψεις 129 και 377)· «yeah cool…I am going 28/25 in libl» (συζήτηση της 24ης Φεβρουαρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 131)· «lets both bid same level» (συζήτηση της 10ης Μαρτίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 143)· «where shall we show[?]» (συζήτηση της 11ης Μαρτίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 148)· «I will bid the same» (συζητήσεις της 25ης Μαρτίου 2010, της 1ης και της 14ης Ιουνίου 2011, οι οποίες μνημονεύονται, αντιστοίχως, στις αιτιολογικές σκέψεις 157, 298 και 301)· «where you want to bid/show?» (συζητήσεις της 6ης Απριλίου 2010 και της 25ης Απριλίου 2012, οι οποίες μνημονεύονται, αντιστοίχως, στις αιτιολογικές σκέψεις 169 και 403)· «lets both bid 41?... and split the trade?» (συζήτηση της 6ης Απριλίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 173)· «being asked to offer 20mm… you might see it in a sec so lets sh[]ow at the same level… 50?» (συζήτηση της 19ης Απριλίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 174)· «ok cool will show same level… and wont improve» (συζήτηση της 2ας Ιουνίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 190)· «just seen the same effing enquiry… I’ll bid 44 tooo» (συζήτηση της 12ης Αυγούστου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 215)· «Let’s just keep that price up because I am not going to improve from there. Because they are just going to try and play one place against another» (συζήτηση της 13ης Οκτωβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 236)· «140 is fine man… will show that» (συζήτηση της 25ης Ιανουαρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 271)· «will offer to miss» (συζήτηση της 11ης Φεβρουαρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 277)· «shall we switch prices etc at the same level?» (συζήτηση της 9ης Μαρτίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 283)· «in case he comes to [you].. maybe worth showing same level.. so we can max the dough» (συζήτηση της 19ης Μαΐου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 294)· «tell him you see them like 20/17 or something» (συζήτηση της 15ης Ιουλίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 309)· «perfect… I’ll show the same» (συζήτηση της 6ης Οκτωβρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 337)· «will show a worse price» (συζήτηση της 25ης Απριλίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 403)· «lets leave it up there for 100mm?», «then move it back a bps after that» (συζήτηση της 31ης Μαΐου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 418).
167
Από άλλες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει επίσης ότι οι συμμετέχοντες εκφράστηκαν σχετικά με τις τιμές τους ως εξής: «show them cheaper or whatever» (τηλεφωνική συζήτηση της 25ης Σεπτεμβρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 528)· «hey mate… I’m showing some 7-10yr ideas out to someone so was just that up. Where u wanna show out? 39 your level?» (συζήτηση της 5ης Φεβρουαρίου 2014, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 539).
168
Στην αιτιολογική σκέψη 615 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή αναφέρθηκε σε πολυάριθμες συζητήσεις στο πλαίσιο των οποίων οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν πληροφορίες με τους ακόλουθους όρους: «just got an order from custy to sell 100mm germs… where do you see correct bidside», «what the right bidside», «where [you] got them marked?» (συζητήσεις της 19ης Ιανουαρίου 2010, οι οποίες μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 116, 121 και 124)· «where u buy cades 10/14... i was aske those» (συζήτηση της 24ης Φεβρουαρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 131)· «being asked to offer 20mm eib 2.75 15… where are these things at?» (συζήτηση της 6ης Απριλίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 165)· «where you show? i have those as well» (συζήτηση της 19ης Μαΐου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 185)· «that’s what client is telling me they’ve seen away» (συζήτηση της 27ης Αυγούστου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 222)· «where u gonna be bidding kfw 20’s if asked?» (συζήτηση της 31ης Αυγούστου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 228)· «where you bidding the spain? seeing ti now as well» (συζήτηση της 7ης Ιουλίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 304)· «i think they must be sellers» (συζήτηση της 18ης Ιανουαρίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 351)· «is he the one that hit you[?]» (συζήτηση της 7ης Μαρτίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 388)· «where [you] guys marking these now?» (συζήτηση της 25ης Απριλίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 400)· «oh yeah…that scumbag. Cool, thks for headsup» (συζήτηση της 28ης Αυγούστου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 434)· «where would u bid that just out of interest» (συζήτηση της12ης Ιουλίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 507)· «i showed 70, but he’s looking for 71» (συζήτηση της 14ης Μαρτίου 2014, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 547).
169
Από άλλες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει επίσης ότι οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν πληροφορίες με τους ακόλουθους όρους: «what level these pups trading at[?]» (συζήτηση της 11ης Ιανουαρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 452 της προσβαλλόμενης απόφασης)· «where you marking cades 04/17?», «i am close to buying 200mm eib 06/18…got a buyer already in the wings… and they were trading at lib+5 a short while back… still only at lib+18… can easily come in another 5-7 bps… guy wants 33.5… for 275mm…hes also thinking about selling me 250mm eib 03/18… but wants 23.5 for them», «that my bid in the cades 01/18… in icap… and cantors… so going cheaper offer aint gonna help!», «i just sold 73mm eib 03/20 in cantors… on a no post at 44.5», «i just traded eib 03/20 at 44.5… now they going up at 44… and guy might even pay 43.5… must have been a retail bu[y]er i guess» (συζήτηση της 2ας Ιουλίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 495 της προσβαλλόμενης απόφασης)· «we showed that switch out to them earlier...can’t believe they’re comping us..lol», «i bid +12 and getting chiselled…showd nibs out at -1» (συζήτηση της 9ης Αυγούστου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 515 της προσβαλλόμενης απόφασης).
170
Τέλος, στην αιτιολογική σκέψη 616 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή αναφέρθηκε σε πολυάριθμες συζητήσεις κατά τις οποίες οι συμμετέχοντες εκφράστηκαν σχετικά με τις δικές τους δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ως εξής: «I’ll remove my offer» (συζήτηση της 24ης Φεβρουαρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 131)· «i’m gonna show this 215 bid a 200 offer if that doesn’t get in the way of what you’re doing» (συζήτηση της 12ης Αυγούστου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 211)· «you want me to kill the bid?» (συζήτηση της 26ης Αυγούστου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 216)· «ok I will show the same» (συζήτηση της 8ης Φεβρουαρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 129)· «where you want me to show» (συζήτηση της 8ης Μαρτίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 139)· «shall i kill me 144 offer» (συζήτηση της 24ης Σεπτεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 230)· «take it out for now man…don’t want [to] have to pay 15!» (συζήτηση της 20ής Οκτωβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 243)· «can i lift them first and cover my short?», «no worries…let me know when you’re done» (συζήτηση της 9ης Νοεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 248)· «i’ll stay out of it for a while until u’re done» (συζήτηση της 30ής Νοεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 260)· «don’t worry man i#ll look after your posis while away» (συζήτηση της 13ης Δεκεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 262)· «can show them tighter if it helps» (συζήτηση της 21ης Σεπτεμβρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 322)· «i can kill it if u want» (συζήτηση της 2ας Νοεμβρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 341)· «want me to show cheaper?» (συζήτηση της 19ης Ιανουαρίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 356)· «can u do me a favour and kill the bid if possible» (συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 392)· «i told him I’d sell once you’re out the way» (συζήτηση της 17ης Ιουλίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 430)· «can [you] kill that bid in the 08/15 pls» (συζήτηση της 28ης Αυγούστου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 434)· «kill it for now if you can… just while i get the bid in» (συζήτηση της 15ης Οκτωβρίου 2012, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 440)· «can you just stay out of it for the moment…as in don’t bid them up…and i will add your 5mm wherever i get mine back?...cool?» (συζήτηση της 23ης Ιανουαρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 461)· «get yours down to a managable position and then i’ll worry about mine» (συζήτηση της 13ης Μαρτίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 475)· «I can kill the offer if u like» (συζήτηση της 14ης Αυγούστου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 519)· «let me kill offer» (συζήτηση της 4ης Μαρτίου 2014, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 541).
171
Σε άλλες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλόμενης απόφασης υπογραμμίζεται επίσης το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες εκφράστηκαν σχετικά με τις δικές τους δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ως εξής: «[yo]u short kfw 10/22? i am short aswell. but told icap to give you all of them as i am not that keen to [co]ver them» (συζήτηση της 11ης Ιανουαρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 452)· «sorry I didnt realised kbn 19 in tullets was you… i went better bid… can kill it if you wanty… we are short 10mm» (συζήτηση της 22ας Ιουλίου 2014, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 558).
172
Εν προκειμένω, πρώτον, η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν αμφισβητούν το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι οι συζητήσεις αυτές αποδείκνυαν την ύπαρξη πρακτικών που είχαν όλα τα χαρακτηριστικά συμφωνίας και/ή εναρμονισμένης πρακτικής κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
173
Δεύτερον, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο των διατάξεων της Συνθήκης που αφορούν τον ανταγωνισμό θεωρείται δεδομένο ότι κάθε επιχειρηματίας οφείλει να καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει εντός της εσωτερικής αγοράς (βλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2006, Asnef-Equifax και Administración del Estado, C‑238/05, EU:C:2006:734, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
174
Μολονότι αυτή η απαίτηση αυτονομίας δεν αποκλείει το δικαίωμα των επιχειρηματιών να προσαρμόζονται επιτηδείως στη διαπιστούμενη ή αναμενόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, εντούτοις αντιτίθεται αυστηρώς σε κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ των επιχειρηματιών αυτών δυνάμενη είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά υπάρχοντος ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά είτε να αποκαλύψει σε έναν ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που ο επιχειρηματίας έχει αποφασίσει ή σκέπτεται να ακολουθήσει στην αγορά, όταν οι επαφές αυτές έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη δημιουργία συνθηκών ανταγωνισμού που δεν συμβαδίζουν με τις συνήθεις συνθήκες της εν λόγω αγοράς, λαμβανομένων υπόψη της φύσεως των προϊόντων ή των παρεχομένων υπηρεσιών, του μεγέθους και του αριθμού των επιχειρήσεων και του όγκου της εν λόγω αγοράς (βλ. απόφαση της 19ης Μαρτίου 2015, Dole Food και Dole Fresh Fruit Europe κατά Επιτροπής, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, σκέψη 120 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
175
Ωστόσο, αφενός, από το περιεχόμενο των συζητήσεων που έλαβαν χώρα μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές συντόνισαν τις τιμές τους (βλ. σκέψεις 166 και 167 ανωτέρω). Πράγματι, όπως προκύπτει από την παράθεση αποσπασμάτων όπως «gonna show the same», «ok I will [s]how the same» ή «lets both bid same level», οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ως προς τις τιμές των προσφορών τους σε συγκεκριμένους πελάτες καθώς και ως προς τις τιμές που γνωστοποίησαν στην αγορά για συγκεκριμένο OSSA.
176
Από το περιεχόμενο των συζητήσεων που έλαβαν χώρα μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών προκύπτει επίσης ότι οι τελευταίοι συντόνισαν τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους (βλ. σκέψεις 170 και 171 ανωτέρω). Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την παράθεση αποσπασμάτων όπως «I’ll remove my offer», «I’ll stay out for a while» ή «i can kill it if u want», οι διαπραγματευτές συμφώνησαν να απέχουν από την υποβολή υψηλότερων προσφορών, την κατάθεση νέων προσφορών ή ακόμη και να αποσύρουν προσφορά από την αγορά και, ειδικότερα, από πλατφόρμα διαμεσολαβητή, όταν η προσφορά αυτή θα έβλαπτε κάποιον από τους εν λόγω συμμετέχοντες. Η συμπεριφορά αυτή μπορούσε στη συνέχεια να οδηγήσει σε κατανομή (split) των επίμαχων ομολόγων μεταξύ των διαπραγματευτών.
177
Επομένως, ο συντονισμός ως προς τις τιμές οι οποίες εφαρμόζονταν έναντι συγκεκριμένων πελατών ή έναντι της αγοράς καθώς και ο συντονισμός ως προς τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης εμπόδισαν τους διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών να καθορίσουν κατά τρόπο αυτόνομο την πολιτική που σκόπευαν να ακολουθήσουν στην αγορά. Υπό το πρίσμα ιδίως των εκτιμήσεων αυτών, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων διαπραγματευτών και ο σεβασμός που επιδείκνυαν στα συμφέροντα των άλλων ήταν, κατά καιρούς, τόσο στενοί, ώστε να ενεργούν σαν να διαπραγματεύονταν το ίδιο χαρτοφυλάκιο ομολόγων για λογαριασμό μιας και της αυτής επιχείρησης.
178
Αφετέρου, από τα αποσπάσματα που παρατίθενται στις σκέψεις 168 και 169 ανωτέρω καθώς και από άλλες συζητήσεις που εξετάστηκαν χρονολογικά στο τμήμα 4 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι, κατά τις συζητήσεις τους, οι διαπραγματευτές αποκάλυψαν, αυθόρμητα ή κατόπιν αιτήματος, ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από τους λοιπούς διαπραγματευτές για την άσκηση των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης ή για τον καθορισμό της στρατηγικής διαπραγμάτευσης ή τιμολόγησης που ακολουθούσαν οι ίδιες.
179
Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις μελλοντικές δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ή σχετικά με τη μελλοντική στρατηγική τους, όπως, πρώτον, τις συναλλαγές που μόλις είχαν πραγματοποιήσει, εκείνες που βρίσκονταν σε εξέλιξη ή εκείνες τις οποίες σχεδίαζαν να πραγματοποιήσουν, δεύτερον, την προσωπική τους αποτίμηση της τιμής ενός ομολόγου («where do you see boncorrect bidside», «where [you] got them marked?», «where you show?»), τρίτον, τις διαπραγματευτικές τους θέσεις, τέταρτον, την κατάσταση των αποθεμάτων τους καθώς και, πέμπτον, τα ονόματα των πελατών που τους προσέγγιζαν, τα αιτήματα που αυτοί υπέβαλαν και τις τιμές που προσέφεραν στους εν λόγω πελάτες. Επομένως, οι ανταλλαγείσες πληροφορίες αφορούσαν αποκλειστικά τις εμπλεκόμενες τράπεζες, δεν ήταν προσβάσιμες στο κοινό και σαφώς αναγνωρίσιμες, γεγονός που τις καθιστούσε ευαίσθητες. Ο ευαίσθητος χαρακτήρας των εν λόγω πληροφοριών επιβεβαιώνεται, μεταξύ άλλων, από μια συζήτηση της 15ης Νοεμβρίου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 343 της προσβαλλόμενης απόφασης, μεταξύ των τριών εμπλεκόμενων διαπραγματευτών, ήτοι, την εποχή εκείνη, του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, του διαπραγματευτή της BofA και του διαπραγματευτή της Credit Suisse. Πράγματι, κατά τη διάρκεια της συζήτησης αυτής, ένας από αυτούς εξήγησε: «this has to stay between us».
180
Εξάλλου, οι εν λόγω ανταλλαγές πληροφοριών πραγματοποιούνταν αποκλειστικά στο πλαίσιο ενός περιορισμένου κύκλου διαπραγματευτών οι οποίοι γνωρίζονταν μεταξύ τους. Οι ανταλλαγές αυτές παρείχαν στους εν λόγω διαπραγματευτές τη δυνατότητα να συντονίσουν, κατά τρόπο ευκαιριακό, τη συμπεριφορά τους όσον αφορά τις τιμές και τους όρους διαπραγμάτευσης και να αποφύγουν την πώληση σε φθηνότερες τιμές ή τη διαμόρφωση καλύτερης προσφοράς από τους άλλους εμπλεκόμενους διαπραγματευτές. Οι ανταλλαγές αυτές δημιουργούσαν, συνεπώς, μια ευνοϊκή ασυμμετρία πληροφόρησης, αυξάνοντας τη διαφάνεια μεταξύ των εμπλεκόμενων διαπραγματευτών και μειώνοντας αισθητά, προς όφελός τους, τις συνήθεις αβεβαιότητες που είναι εγγενείς στην αγορά, με συνέπεια να αποκομίζουν πλεονέκτημα έναντι των πελατών τους και έναντι των ανταγωνιστών διαπραγματευτών. Επομένως, οι εν λόγω ανταλλαγές είχαν μία διάσταση ενέχουσα δυσμενή διάκριση.
181
Επιπλέον, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου τους, οι ανταλλαγείσες μεταξύ των συμμετεχόντων πληροφορίες παρείχαν σε καθέναν από αυτούς τη δυνατότητα να έχει ακριβή γνώση των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και των στρατηγικών τιμολόγησης ή διαπραγμάτευσης των ανταγωνιστών τους όσον αφορά συγκεκριμένο πελάτη ή συγκεκριμένο ομόλογο.
182
Τέλος, οι διαπιστωθείσες από την Επιτροπή επικοινωνίες αφορούσαν πρόσφατες, τρέχουσες ή μελλοντικές πληροφορίες, όπως συναλλαγές που μόλις είχαν πραγματοποιηθεί, που βρίσκονταν σε εξέλιξη ή που επρόκειτο σύντομα να πραγματοποιηθούν.
183
Επομένως, οι διαπιστωθείσες από την Επιτροπή ανταλλαγές πληροφοριών εν προκειμένω δεν ήταν συγκρίσιμες με τις επίμαχες στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2006, Asnef-Equifax και Administración del Estado (C‑238/05, EU:C:2006:734), η οποία οδήγησε το Δικαστήριο να κρίνει ότι ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ πιστωτικών ιδρυμάτων, όπως ένα αρχείο πληροφοριών σχετικά με τη φερεγγυότητα των πελατών το οποίο περιέχει ανωνυμοποιημένες και προσβάσιμες στο σύνολο των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στην αγορά πληροφορίες χωρίς διακρίσεις, δεν είχε, κατ’ αρχήν, ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
184
Συγκεκριμένα, οι επίμαχες εν προκειμένω ανταλλαγές πληροφοριών ενίσχυσαν τη διαφάνεια μόνον μεταξύ των συμμετεχόντων στην επίδικη παράβαση. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω ανταλλαγές μείωσαν την αβεβαιότητα που υπήρχε στην αγορά, γεγονός το οποίο αναγνώρισε η Credit Suisse κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι, στο άτυπο πλαίσιο της αγοράς των OSSA, τέτοιες ανταλλαγές δεν είχαν τα τυπικά αποτελέσματα της ανταλλαγής ευαίσθητων τρεχουσών εμπορικών πληροφοριών. Η μείωση της αβεβαιότητας που προκλήθηκε από τις διαπιστωθείσες από την Επιτροπή ανταλλαγές πληροφοριών ωφέλησε τις εν λόγω τράπεζες, μεταξύ άλλων, καθόσον μπορούσαν να προβλέψουν τη συμπεριφορά των λοιπών συμμετεχόντων, τούτο δε εις βάρος ιδίως των πελατών τους και των λοιπών ανταγωνιστών διαπραγματευτών.
185
Κατά συνέπεια, ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας των συζητήσεων των οποίων η ερμηνεία είναι οριστική και αποδεδειγμένη πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση του δεύτερου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και της Credit Suisse, ο οποίος συνδέεται με την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως, καθώς και κατά την εξέταση του πρώτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλαν οι τράπεζες αυτές, ο οποίος συνδέεται με την ύπαρξη περιορισμού ως εκ του αντικειμένου.
2) Επί του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συζητήσεων τις οποίες η Crédit agricole και η Credit Suisse παραδεκτώς αμφισβητούν
186
Από τη νομολογία προκύπτει ότι, στην περίπτωση που η Επιτροπή στηρίζεται σε έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία, στο πλαίσιο αποδείξεως της τελέσεως παραβάσεως του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις οφείλουν όχι απλώς να παρουσιάσουν μια εύλογη εξήγηση, εναλλακτική της θέσεως της Επιτροπής, αλλά να επικαλεστούν την ανεπάρκεια των αποδείξεων που χρησιμοποιούνται στην προσβαλλόμενη απόφαση προς τεκμηρίωση της υπάρξεως της παραβάσεως. Ομοίως, στις περιπτώσεις που η Επιτροπή στηρίζεται σε άμεσα αποδεικτικά στοιχεία, απόκειται στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να αποδείξουν την ανεπάρκεια των στοιχείων αυτών (πρβλ. απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Goldfish κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑54/14, EU:T:2016:455, σκέψη 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
187
Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των σκέψεων πρέπει να εξεταστούν διαδοχικά οι συζητήσεις τις οποίες η Crédit agricole και η Credit Suisse παραδεκτώς αμφισβητούν.
i) Επί των συζητήσεων τις οποίες παραδεκτώς αμφισβητεί η Credit agricole
– Επί της συζητήσεως της 18ης Ιανουαρίου 2013
188
Όσον αφορά τη συζήτηση της 18ης Ιανουαρίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 3, 4 και 5 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 456 έως 460, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole δεν προβάλλει κανένα συγκεκριμένο και σαφές επιχείρημα σχετικό με το περιεχόμενο καθώς και με τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της συζήτησης αυτής. Αντιθέτως, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι ουδόλως συνεισφέρει κάτι σχετικό με τις επίμαχες επικοινωνίες.
189
Συναφώς, από τη μεταγραφή της σχετικής συζήτησης, στην οποία συμμετείχαν οι διαπραγματευτές της Deutsche Bank, της Crédit agricole και της Credit Suisse, προκύπτει ότι, μεταξύ 08:10:06 και 08:11:01, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αποκάλυψε ορισμένες συναλλαγές που είχε πραγματοποιήσει ή που δεν πραγματοποίησε την προηγούμενη νύχτα και, ειδικότερα, τα ομόλογα και τους όγκους που είχε διαπραγματευθεί («saw some biz last night….seller of 50mm bng 17s, 25mm bng 23s and bought 50mm kfw 19s and sold 25mm…missed the bng 17s»). Εξάλλου, απαντώντας σε ερώτηση του διαπραγματευτή της Crédit agricole («nice what kind of a/c..all US?»), ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αποκάλυψε την προέλευση των πελατών («US seller of bng, Asian buyer of kfw»). Κατόπιν τούτου, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole διαβίβασε τις ευχαριστίες του.
190
Συγκεκριμένα, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole, ο οποίος εισήλθε στο φόρουμ συζητήσεων στις 07:12:08, έλαβε, μεταξύ 08:10:06 και 08:11:01, πληροφορίες από τον διαπραγματευτή της Credit Suisse σχετικά με πρόσφατες συναλλαγές που αφορούσαν συγκεκριμένα OSSA, τον όγκο τους και τη γεωγραφική προέλευση των πελατών του.
191
Επομένως, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 456 έως 460 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 18ης Ιανουαρίου 2013 παρείχε τη δυνατότητα στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank, της Crédit agricole και Credit Suisse να ανταλλάξουν πληροφορίες σχετικά με συναλλαγές και πελάτες και, ως εκ τούτου, ήταν αντίθετη προς τον ανταγωνισμό.
192
Λίγα λεπτά αργότερα, μεταξύ 08:18:16 και 08:46:58, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse και ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank αντάλλαξαν πληροφορίες, μεταξύ άλλων, σχετικά με τις προσφορές που είχαν υποβάλει για συγκεκριμένο ομόλογο (BNG 17s). Στη συνέχεια, η Credit Suisse άφησε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank να πωλήσει ομόλογα («you wanna hit the bid?», «nah, crack on man»).
193
Συναφώς, το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole δεν συμμετείχε ενεργά στην ανταλλαγή αυτή δεν αναιρεί τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της, τον οποίο εξάλλου δεν αμφισβητεί η εν λόγω τράπεζα.
194
Επιπλέον, η Crédit agricole δεν υποστηρίζει και δεν προκύπτει από κανένα στοιχείο της δικογραφίας ότι ο διαπραγματευτής της αποχώρησε από το φόρουμ συζητήσεων κατά την επικοινωνία μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, ότι δεν ήταν παρών στις συζητήσεις μεταξύ των δύο αυτών άλλων διαπραγματευτών ή ότι είχε επισημάνει στους λοιπούς διαπραγματευτές ότι συμμετείχε στη συζήτηση με μία οπτική διαφορετική από τη δική τους. Επομένως, υπό το πρίσμα της νομολογίας που υπομνήσθηκε στη σκέψη 126 ανωτέρω, η παρουσία του διαπραγματευτή της Crédit agricole κατά το δεύτερο μέρος της συζήτησης της 18ης Ιανουαρίου 2013 εκφράζει συνενοχή η οποία μπορεί να στοιχειοθετήσει την ευθύνη της στο πλαίσιο του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
195
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 456 έως 460, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 18ης Ιανουαρίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές εκ μέρους των τραπεζών που συμμετείχαν σε αυτή.
– Επί της συζητήσεως της 31ης Ιανουαρίου 2013
196
Όσον αφορά τη συζήτηση της 31ης Ιανουαρίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 2, 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 464 έως 467, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 655, 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole δεν προβάλλει κανένα συγκεκριμένο και σαφές επιχείρημα σχετικό με το περιεχόμενο της επικοινωνίας μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank καθώς και με τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της επικοινωνίας αυτής. Αντιθέτως, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι δεν συμμετείχε σε αυτήν.
197
Συναφώς, από τη μεταγραφή της σχετικής συζήτησης προκύπτει ότι, μεταξύ 11:02:08 και 11:05:38, οι διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Credit Suisse αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές και συντόνισαν τις τιμές τους για ένα συγκεκριμένο ομόλογο (eib 09/20) που εμφανιζόταν στην οθόνη διαμεσολαβητή («i just went 41 offered eib 09/20…i am still short…but these look too tight i think…icap told me you were about to stick up a 41 offer aswell», «i just pt it up at the same time…i’m flat, but same thing...i think they look wrong», «they gone 47 bid…will go 42 offered…I am still short…but just see whats out there», «cool...would offer there too...lets see what they say»).
198
Εξάλλου, από τη μεταγραφή της σχετικής συζήτησης προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole, ο οποίος εισήλθε στο φόρουμ συζητήσεων στις 07:16, βρισκόταν στο φόρουμ αυτό κατά τον χρόνο της προσαπτόμενης επικοινωνίας και ήταν σε θέση να λάβει γνώση των ανταλλασσόμενων πληροφοριών. Επίσης, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole αντέδρασε στην εν λόγω ανταλλαγή πληροφοριών στις 11:29:08, ήτοι, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 467 της προσβαλλόμενης απόφασης, λιγότερο από δύο λεπτά μετά τα τελευταία μηνύματα του διαπραγματευτή της Deutsche Bank σχετικά με τα ομόλογα που οδήγησαν στις επίμαχες συμπεριφορές.
199
Επιπλέον, το επιχείρημα της Crédit agricole ότι η Επιτροπή θεώρησε δεδομένο ότι η τράπεζα αυτή είχε λάβει γνώση των πληροφοριών που ανταλλάχθηκαν κατά τη συζήτηση της 31ης Ιανουαρίου 2013 πρέπει να απορριφθεί για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στη σκέψη 133 ανωτέρω.
200
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 464 έως 467, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 655, 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 31ης Ιανουαρίου 2013 παρείχε στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Credit Suisse τη δυνατότητα να ανταλλάξουν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες και να συντονίσουν τις τιμές τους σχετικά με το ομόλογο EIB 09/20, παρουσία του διαπραγματευτή της Crédit agricole και, ως εκ τούτου, ότι η συζήτηση αυτή είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
– Επί της συζητήσεως της 15ης Φεβρουαρίου 2013
201
Όσον αφορά τη συζήτηση της 15ης Φεβρουαρίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 2, 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 468 έως 472, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 655, 674, 678 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι δεν υπήρξε συντονισμός, στο μέτρο που αφορούσε αγορά ομολόγων CADES 01/18 από την Deutsche Bank, η οποία στη συνέχεια της μεταπώλησε το ήμισυ των ομολόγων αυτών.
202
Συναφώς, από τη μεταγραφή της σχετικής συζήτησης προκύπτει ότι, αρχικώς, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ρώτησε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole αν αυτός επιθυμούσε να της πωλήσει ομόλογα CADES 01/18 («you wann sell any Cades 01/18?»). Ο διαπραγματευτής της Crédit agricole έδειξε ανοιχτός στο ενδεχόμενο πώλησης, αλλά πρότεινε εναλλακτικά να συντονίσουν μία κοινή αγορά («u want me to sell mine?... or go with you on the buyside?»), η οποία θα συνίστατο στην πραγματοποίηση μίας πρώτης συναλλαγής εκ μέρους του διαπραγματευτή της Deutche Bank, στη συνέχεια δε της μεταπώλησης, διαδοχικά, μέρους του όγκου που είχε αγοραστεί προς τον διαπραγματευτή της Crédit agricole («i’ll take whatever u don’t want»). Έχοντας συμφωνήσει επί της αρχής, οι δύο διαπραγματευτές συμφώνησαν στη συνέχεια, γραπτώς και κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνομιλίας, ως προς την τιμή («ok do it», «ok lifted 65»), τον όγκο («50mm each… yeah?») και την καλύτερη χρονική στιγμή («lets wit a bit», «[o]k», «like 10 mins or so») για την αγορά των εν λόγω ομολόγων.
203
Πρώτον, όπως υποστηρίζει η Crédit agricole, πραγματοποιήθηκε πράγματι συναλλαγή μεταξύ των διαπραγματευτών της Deutsche Bank και της Crédit agricole μετά τη συζήτηση της 15ης Φεβρουαρίου 2013. Εντούτοις, όπως διαπίστωσε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 471 της προσβαλλόμενης απόφασης και όπως επιβεβαίωσε κατ’ ουσίαν η Crédit agricole, η συναλλαγή αυτή αποτελεί συνέχεια του συντονισμού της αγοράς μεταξύ των δύο τραπεζών, με αποτέλεσμα οι δύο διαπραγματευτές να βοηθούν ο ένας τον άλλον στις δραστηριότητές τους και να μοιράζονται το αποτέλεσμα μεταξύ τους. Λόγω της επίμαχης συζήτησης, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole δεν υπέβαλε ανταγωνιστική προσφορά και, ως εκ τούτου, οι δύο διαπραγματευτές ενήργησαν ως ενιαίος διαπραγματευτής, προκειμένου να αγοράσουν ομόλογα σε τιμή που είχε συμφωνηθεί μεταξύ τους.
204
Εντούτοις, μολονότι μια τέτοια συναλλαγή μπορεί να αποδειχθεί προς το συμφέρον των δύο ενδιαφερόμενων τραπεζών, γεγονός παραμένει ότι δεν μπορεί να είναι σύμφωνη προς την απαίτηση κατά την οποία κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει αυτόνομα την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην εσωτερική αγορά [βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 78 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία], όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 472 της προσβαλλόμενης απόφασης.
205
Δεύτερον, στο μέτρο που η Crédit agricole επικαλείται παρόμοια συζήτηση της 23ης Μαΐου 2013, η οποία δεν ελήφθη υπόψη σε βάρος τρίτης τράπεζας, το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
206
Πράγματι, αφενός, εφόσον μια επιχείρηση έχει παραβεί με τη συμπεριφορά της το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση μιας τέτοιας παραβάσεως επικαλούμενη το γεγονός ότι μια άλλη επιχείρηση δεν υπήρξε αποδέκτης αποφάσεως με την οποία διαπιστώθηκε η ίδια παράβαση (πρβλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Xellia Pharmaceuticals και Alpharma κατά Επιτροπής, C‑611/16 P, EU:C:2021:245, σκέψη 166 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
207
Αφετέρου, με εξαίρεση μια συζήτηση της 23ης Μαΐου 2013 και μια συζήτηση της 30ής Μαΐου 2013 (βλ. σκέψη 242 κατωτέρω), η Crédit agricole δεν επικαλείται κανένα άλλο αποδεικτικό στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι η κατάστασή της ήταν συγκρίσιμη με εκείνη της τρίτης τράπεζας για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 205 ανωτέρω όσον αφορά την επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση.
208
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 468 έως 472, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 655, 674, 678 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 15ης Φεβρουαρίου 2013 παρείχε στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Crédit agricole τη δυνατότητα να συντονίσουν τη στρατηγική διαπραγμάτευσής τους, συμπεριλαμβανομένου του επιπέδου των τιμών τους και του χρονικού σημείου υποβολής των προσφορών τους, και ότι, ως εκ τούτου, η συζήτηση αυτή είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
– Επί της συζητήσεως της 19ης Μαρτίου 2013
209
Όσον αφορά τη συζήτηση της 19ης Μαρτίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 477 έως 479, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, από τη μεταγραφή της συζήτησης αυτής προκύπτει ότι, σε διάστημα μερικών ωρών, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse συζήτησαν για διάφορα ομόλογα.
210
Η επικοινωνία αυτή αφορούσε, πρώτον, το ομόλογο kbn/03/18s («just bid on kbn 03/18… 25-50mm… bid +38 and missed», «I just got hit in 10mm at 38 on the system… and then got hit at 38.5 in gfi»), δεύτερον, το ομόλογο EIB 04/16s («I covered up some shorts today… was short 100mm of these eib 04/16… bought most back… got some at 19 just now») και, τρίτον, το ομόλογο KFW 16s («decent purchase. I covered some kfw 16s… smallish at 17»).
211
Κατά τη διάρκεια της ίδιας επικοινωνίας, οι διαπραγματευτές αποκάλυψαν επίσης την τιμή στην οποία αποτιμούσαν το ομόλογο Netherlands 09/15 («getting checked nther 09/15… seller», «where u marking 8/4?», «i had them marked at 6», «ok i showed 8/4 2 way indiction to the guy… not come back [yet]») και το ομόλογο COE 04/17 («got hit in a few COE bits btw… coe 04/17 and coe 02/15… in case u short», «small long 4/17s… where u got them marked?... i like that bond… have them +53 bid here», «got them 51 middle.. so yeah same area»).
212
Συνεπώς, από τις επικοινωνίες που έλαβαν χώρα στις 19 Μαρτίου 2013 προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές των προσφορών τους για την αγορά ορισμένων ομολόγων, τους σχετικούς όγκους, τις θέσεις αποθεμάτων τους και τις τιμές στις οποίες αποτιμούσαν ένα ομόλογο.
213
Οι πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν αφορούσαν πρόσφατες συναλλαγές και πρόσφατες τιμές ή σύγκριση των προσωπικών και τρεχουσών αξιολογήσεων της τιμής ενός ομολόγου, στις οποίες δεν είχε πρόσβαση το κοινό.
214
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διαπραγματευτές εξέταζαν τη δυνατότητα σύναψης συμφωνίας από κοινού. Εξάλλου, όσον αφορά ειδικότερα ένα είδος ομολόγων (COE 04/17), οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές των ομολόγων αυτών («have them +53 bid here», «got them 51 middle»), παρά το γεγονός ότι γνώριζαν ότι δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί συναλλαγή μεταξύ τους, διότι ο καθένας βρισκόταν σε θετική θέση και επομένως κατείχε ήδη τέτοια ομόλογα («got hit in a few COE bits btw..coe 04/17 and coe 02/15… in case u short», «small long 4/17s»).
215
Επομένως, οι επικοινωνίες αφορούσαν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες και συνέβαλαν στην αύξηση της διαφάνειας μεταξύ των διαπραγματευτών και στη μείωση της αβεβαιότητας που επικρατούσε στην αγορά. Ως εκ τούτου, οι επικοινωνίες αυτές επέτρεψαν στους συμμετέχοντες να προσαρμόσουν τις αντίστοιχες στρατηγικές τους.
216
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 477 έως 479, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 και της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 19ης Μαρτίου 2013 ήταν αντίθετη προς τον ανταγωνισμό για τον λόγο ότι παρείχε στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Crédit agricole τη δυνατότητα να ανταλλάξουν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες που αφορούσαν το παρόν ή το μέλλον σχετικά με τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους και να συζητήσουν ως προς τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών τους.
– Επί της συζητήσεως της 21ης Μαρτίου 2013
217
Όσον αφορά τη συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 2, 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 480 έως 487, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόεμενης απόφασης, η Επιτροπή προσδιόρισε τέσσερις επικοινωνίες που πραγματοποιήθηκαν σε διαφορετικά χρονικά σημεία της ημέρας (μεταξύ 08:08:22 και 08:18:40, μεταξύ 11:29:22 και 12:26:04, μεταξύ 14:43:55 και 14:51:28 και μεταξύ 15:25:38 και 15:34:26).
218
Η Crédit agricole υποστηρίζει ότι οι πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν κατά τη συζήτηση αυτή ήταν νόμιμες. Επιπλέον, αμφισβητεί το γεγονός ότι οι Επιτροπή κατέταξε τη συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013 στην κατηγορία 2. Επ’ αυτού, αναφέρεται πιο συγκεκριμένα, επί παραδείγματι, στην πρώτη και στην τέταρτη επικοινωνία.
219
Συναφώς, πρώτον, υπογραμμίζεται ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Crédit agricole, από την προσβαλλόμενη απόφαση δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή θεώρησε ότι η πρώτη, η τρίτη και η τέταρτη επικοινωνία, που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 480, 484 και 485 της προσβαλλόμενης απόφασης, συνιστούσαν απόδειξη συντονισμού. Συγκεκριμένα, από τις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι η Επιτροπή έκρινε ότι οι τρεις αυτές επικοινωνίες συνιστούσαν ανταλλαγές πληροφοριών με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
220
Δεύτερον, όσον αφορά τη δεύτερη επικοινωνία, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαρτίου 2013 και παρατίθεται στην αιτιολογική σκέψη 482 της προσβαλλόμενης απόφασης, από την αιτιολογική σκέψη 655 της ίδιας απόφασης προκύπτει ότι η Επιτροπή κατέταξε την ανταλλαγή αυτή στις περιπτώσεις συντονισμού των τιμών στην αγορά εν γένει.
221
Κατά την επικοινωνία αυτή, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank αν ένα έγγραφο που είχε λάβει μέσω άλλης οδού συνιστούσε πράγματι τον κατάλογο ενδιαφερόντων («axe sheet») του εν λόγω διαπραγματευτή της Deutsche Bank («is that [your] axe sheet?»), ήτοι έναν κατάλογο στον οποίο ο διαπραγματευτής αυτός παρείχε πληροφορίες σχετικά με τις τιμές και τις ποσότητες των ομολόγων που ήταν διατεθειμένος να διαπραγματευτεί. Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε ότι ο εν λόγω κατάλογος ενδιαφερόντων ήταν όντως ο δικός του. Στη συνέχεια, οι δύο διαπραγματευτές συζήτησαν τον τρόπο με τον οποίο η Crédit agricole είχε αποκτήσει το έγγραφο αυτό. Ο διαπραγματευτής της Crédit agricole αναφέρθηκε σε εκ παραδρομής αποστολή και ανέφερε την ανησυχία του προϊσταμένου του και την «αναστάτωση» που αυτό είχε προκαλέσει («he sent the sheet by mistake […] what a mess»). Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε ότι θα μιλούσε στο γραφείο πωλήσεων («will speak to my sales»). Στη συνέχεια, οι διαπραγματευτές αναφέρθηκαν στο πρόσωπο που διέπραξε το εν λόγω σφάλμα και ο διαπραγματευτής της Crédit agricole εξήγησε, γελώντας, ότι «αυτός» δεν χρειαζόταν να μπει στον κόπο στο μέτρο που, εν πάση περιπτώσει, γνώριζε τα ενδιαφέροντα του διαπραγματευτή της Deutsche Bank («he shouldnt have bothered as i know your axes any[way] lol»), πράγμα στο οποίο ο τελευταίος απάντησε γελώντας ότι αυτό ήταν ακριβές («lol… yeah exactly»).
222
Συναφώς, είναι αληθές ότι η επικοινωνία αυτή δεν αποτυπώνει συντονισμό ως προς τις τιμές που παρουσιάζονται στην αγορά εν γένει, η οποία εμπίπτει στην κατηγορία 2, σε αντίθεση με όσα αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 655 της προσβαλλόμενης απόφασης. Πράγματι, από την επικοινωνία αυτή προκύπτει ότι η αποστολή του καταλόγου ενδιαφερόντων του διαπραγματευτή της Deutsche Bank στην Crédit agricole οφείλεται σε σφάλμα υπαλλήλου της Deutsche Bank.
223
Γεγονός παραμένει ότι από τη δεύτερη επικοινωνία που έλαβε χώρα κατά τη συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013 προκύπτει ότι υπάλληλος της Deutsche Bank απέστειλε τον κατάλογο ενδιαφερόντων ενός εκ των διαπραγματευτών της τράπεζας αυτής σε άλλη τράπεζα, ήτοι στην Crédit agricole. Επιπλέον, από τη δεύτερη αυτή επικοινωνία προκύπτει ότι οι εν λόγω διαπραγματευτές προέβαιναν σε ανταλλαγές ευαίσθητων πληροφοριών, με συνέπεια ο διαπραγματευτής της Crédit agricole να γνωρίζει, «εν πάση περιπτώσει», τα ενδιαφέροντα του διαπραγματευτή της Deutsche Bank. Επομένως, η δεύτερη αυτή επικοινωνία υποστηρίζει την εκτίμηση της Επιτροπής ότι η συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013 είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
224
Τρίτον, η πλάνη εκτιμήσεως στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή όσον αφορά την κατάταξη της συζήτησης της 21ης Μαρτίου 2013 στην κατηγορία 2 δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση ότι η συζήτηση αυτή, θεωρούμενη στο σύνολό της, είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό και ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε σε αυτήν.
225
Πράγματι, κατά την πρώτη επικοινωνία που έλαβε χώρα στις 21 Μαρτίου 2013, οι δύο διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τις τιμές των συναλλαγών που μόλις είχαν πραγματοποιήσει όσον αφορά ένα ομόλογο KFW («just bought 35mm kfw 04/16 and sold 100 mm kfw 01/14», «i am showing them at +2», «sold them… 100.89», «i sold at 100.9125») και όσον αφορά την ταυτότητα ενός πελάτη («this is a [central bank] u delaing with right»). Κατά την τρίτη επικοινωνία την ίδια ημέρα, οι εν λόγω διαπραγματευτές αντάλλαξαν επίσης πληροφορίες, όσον αφορά ένα ομόλογο EIB 03/20, τη θέση τους («long 75 mm»), τις τιμές («where u marking», «38/35», «i bid 41») και τον πελάτη του διαπραγματευτή της Crédit agricole («[Central bank] seller?», «no [Asset Manager]»). Η τέταρτη επικοινωνία αφορούσε ομόλογο CDC 09/13 και οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τη διαπραγματευτική τους θέση («you need any cdc 09/13?... got 3mm», «nah scrappy long myself») και τις τιμές («where you marking these cdc?», «100.40/50», «perfect… sold my cdc… at 100.40…in canotrs… made a 100.40»).
226
Επομένως, υπό το πρίσμα του περιεχομένου της πρώτης, της τρίτης και της τέταρτης επικοινωνίας που έλαβαν χώρα στις 21 Μαρτίου 2013, η Επιτροπή βασίμως κατέληξε, στην αιτιολογική σκέψη 487 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, κατά τη συζήτηση αυτή, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank είχαν ανταλλάξει πληροφορίες σχετικά με πρόσφατες συναλλαγές, την ταυτότητα ορισμένων πελατών, τις τρέχουσες θέσεις τους και την τρέχουσα τιμή των ομολόγων, πληροφορίες που μπορούσαν να βοηθήσουν τους διαπραγματευτές να μειώσουν την αβεβαιότητα στην αγορά και να αξιολογήσουν τις προθέσεις τους όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για τα διάφορα ομόλογα.
227
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 480 έως 487, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 και της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013 ήταν αντίθετη προς τον ανταγωνισμό για τον λόγο ότι παρείχε στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Crédit agricole τη δυνατότητα να ανταλλάξουν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες που αφορούσαν το παρόν ή το μέλλον σχετικά με τις δραστηριότητές τουςδιαπραγμάτευσης και να συζητήσουν ως προς τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών τους.
– Επί της συζητήσεως της 24ης Μαΐου 2013
228
Όσον αφορά τη συζήτηση της 24ης Μαΐου 2013, η οποία κατατάσσεται στην κατηγορία 3 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 488 έως 491, εν συνεχεία δε στην αιτιολογική σκέψη 674 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι δεν είναι αντίθετη προς τον ανταγωνισμό λαμβανομένης υπόψη της ταχύτητας της αγοράς.
229
Ωστόσο, από τη μεταγραφή της συζήτησης αυτής προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αντάλλαξαν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες σχετικά με τις προσφορές τις οποίες είχαν υποβάλει λίγα λεπτά νωρίτερα σε σχέση με πελάτη καλούμενο «the sprayer» για το ομόλογο EIB 08/16 («just bid eib 08/16…50 mm sprayer», «ditto … i bid 99.80», «s[a]me… he got.82 away»).
230
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή έκρινε ότι οι διαπραγματευτές δεν είχαν συντονίσει τις αρχικές προσφορές τους, αλλά είχαν ανταλλάξει πρόσφατες ή τρέχουσες πληροφορίες σχετικά με τις τιμές τους στο πλαίσιο των αντίστοιχων αλληλεπιδράσεών τους με τον ίδιο πελάτη για το ίδιο ομόλογο. Η ανταλλαγή αυτή συνέβαλε στην αύξηση της διαφάνειας και, συνεπώς, στη μείωση της αβεβαιότητας μεταξύ των διαπραγματευτών, με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να μπορούν να λάβουν υπόψη τους τις πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν σε περίπτωση που ο εν λόγω πελάτης επιστρέψει σε αυτούς σε σύντομο χρονικό διάστημα.
231
Εξάλλου, στις αιτιολογικές σκέψεις 659 και 716 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε τους λόγους για τους οποίους οι πληροφορίες σχετικά με πρόσφατες συναλλαγές μπορούσαν να είναι χρήσιμες για τους διαπραγματευτές και η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται από τις εξηγήσεις που παρείχε η Crédit agricole στο σημείο 2.15 του δικογράφου της προσφυγής της, κατά τις οποίες, «για να είναι ανταγωνιστικός, ο διαπραγματευτής πρέπει […] να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο οι τιμές εξελίχθηκαν στο παρελθόν, προκειμένου να γνωρίζει τι πρέπει να πράξει για να εξασφαλίσει συναλλαγές».
232
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 488 έως 491 και στη συνέχεια δε στην αιτιολογική σκέψη 674 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 24ης Μαΐου 2013 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών και ότι, ως εκ τούτου, η συζήτηση αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
– Επί της συζητήσεως της 3ης Ιουνίου 2013
233
Όσον αφορά τη συζήτηση της 3ης Ιουνίου 2013, η οποία κατατάσσεται στην κατηγορία 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 492 έως 494, εν συνεχεία δε στην αιτιολογική 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή εσφαλμένως απέρριψε την ερμηνεία της κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ρώτησε τον διαπραγματευτή της ποια ήταν η εκτίμησή του σχετικά με ένα ομόλογο, ενδεχομένως με την προοπτική να οργανώσουν μία «back-to-back negociation», ήτοι μια διαπραγμάτευση με σκοπό ο ένας από τους δύο διαπραγματευτές να δεχθεί να αποκτήσει ομόλογα από τρίτο πριν μεταπωλήσει μέρος των εν λόγω ομολόγων στον έτερο διαπραγματευτή. Επομένως, η Επιτροπή εσφαλμένως απέκλεισε το ενδεχόμενο η Deutsche Bank να επιδίωκε να προμηθευτεί ρευστότητα.
234
Συναφώς, υπογραμμίζεται ότι η προτεινόμενη από την Crédit agricole ερμηνεία παρουσιάζεται από την ίδια την τράπεζα αυτή ως απλό «ενδεχόμενο». Επιπλέον, από τη μεταγραφή της επίμαχης συζήτησης προκύπτει ότι, με πρωτοβουλία του διαπραγματευτή της Deutsche Bank («where you marking kfw 08/21?»), ο τελευταίος και ο διαπραγματευτής της Crédit agricole αντάλλαξαν την προσωπική τους εκτίμηση για την τιμή ενός ομολόγου και διαπίστωσαν με ικανοποίηση την ομοιότητα της εκτίμησης αυτής («sec...ct10-1/-5», «yeah per[f]ect…i quoted +1/‑4»). Τέλος, από τη συζήτηση αυτή προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με τρίτο πρόσωπο όταν ζήτησε την εκτίμηση του διαπραγματευτή της Crédit agricole («not a regular guy»). Στη συζήτηση αυτή δεν προβλέπεται καμία μεταγενέστερη συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole. Αντιθέτως, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole έλαβε μία πληροφορία σχετικά με την εκτίμηση του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, την οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εάν το εν λόγω τρίτο πρόσωπο αποφάσιζε να απευθυνθεί στον ίδιο.
235
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 492 έως 494 και στη συνέχεια στην αιτιολογική σκέψη 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 3ης Ιουνίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών σχετικών με την τιμολόγηση των διαπραγματευτών στο πλαίσιο εν εξελίξει διαπραγμάτευσης, γεγονός το οποίο είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της διαφάνειας και τη μείωση της αβεβαιότητας στην αγορά και, ως εκ τούτου, ότι η συζήτηση αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
– Επί της συζητήσεως της 10ης Ιουλίου 2013
236
Όσον αφορά τη συζήτηση της 10ης Ιουλίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 2, 3, 4 και 5 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 501 έως 506, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 655, 674, 678, 686 και 715 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η συζήτηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα ασφαλώς ο διαπραγματευτής της να ενημερώσει τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank ότι επρόκειτο να υποβάλει προσφορά στην ίδια τιμή με εκείνη που του είχε προηγουμένως κοινοποιήσει σχετικά με το ομόλογο ASIA 10/18. Εντούτοις, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank δεν διατήρησε την προσφορά αυτή και μείωσε τη δική του, γεγονός που αποκλείει κάθε συντονισμό. Επιπλέον, η συζήτηση αυτή καταδεικνύει ότι η Crédit agricole είναι ένας μικρός παράγοντας της αγοράς, η συμπεριφορά του οποίου δεν δύναται να έχει αντίκτυπο στην αγορά.
237
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Crédit agricole επικρίνει μόνον το πρώτο μέρος της συζήτησης που μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 501 έως 503 της προσβαλλόμενης απόφασης (μεταξύ 10:30:22 και 10:36:35), και όχι το δεύτερο μέρος της συζήτησης που μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 504 έως 506 (μεταξύ 10:52:39 και 10:58:13).
238
Όσον αφορά το μέρος της συζήτησης που αποτελεί αντικείμενο επίκρισης, επισημαίνεται ότι, πριν πληροφορηθεί ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank είχε μειώσει την προσφορά του, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank αν η προσφορά που σχεδίαζε να υποβάλει βάσει των πληροφοριών που μόλις είχε λάβει από τον ίδιο διαπραγματευτή τον ενοχλούσε («gonna go 23 offered? do u mind..dont want to do in your face»). Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε αρνητικά («nah its cool… i am 24 offered in cantors»).
239
Από τη συζήτηση αυτή προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ζήτησε και έλαβε άδεια από τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank να υποβάλει προσφορά σε συγκεκριμένη τιμή για ένα συγκεκριμένο ομόλογο. Επομένως, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole δεν έλαβε την απόφασή του να προτείνει μία τιμή κατόπιν ατομικής και αυτοτελούς εκτίμησης. Οι δύο διαπραγματευτές καθόρισαν από κοινού την τιμή της προσφοράς που υποβλήθηκε από τον έναν εξ αυτών. Η συζήτηση αυτή καταδεικνύει, επομένως, συντονισμό των συμπεριφορών των διαπραγματευτών επί ενός ζητήματος που θα έπρεπε να έχει οδηγήσει σε ατομική εκτίμηση.
240
Εξάλλου, και εν πάση περιπτώσει, όσον αφορά το επιχείρημα της Crédit agricole που αφορά το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank μείωσε εν τέλει την προσφορά του, το Γενικό Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να κρίνει ότι οι σποραδικές και μεμονωμένες περιπτώσεις αθετήσεως των συμπεφωνημένων ή μη εφαρμογής της συμπράξεως από συγκεκριμένο συμμετέχοντα, ιδίως όταν αυτές αφορούν σύμπραξη που διαρκεί επί μακρόν, δεν μπορούν αυτές καθεαυτές να αποδείξουν ότι δεν υλοποιήθηκε η σύμπραξη από τον συμμετέχοντα αυτόν ή ότι αυτός επέδειξε ανταγωνιστική συμπεριφορά (απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2013, Total Raffinage Marketing κατά Επιτροπής, T‑566/08, EU:T:2013:423, σκέψη 254).
241
Επιπλέον, το γεγονός ότι η Crédit agricole είναι μικρός παράγοντας στην αγορά των OSSA δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα της επίμαχης συζήτησης.
242
Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η Επιτροπή δεν αντιμετώπισε με παρόμοιο τρόπο μια τρίτη τράπεζα υπό το πρίσμα μιας συζήτησης της 30ής Μαΐου 2013 στην οποία συμμετείχε η τελευταία, το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί για τους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 206 και 207 ανωτέρω.
243
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 501 έως 506, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 655, 674, 678, 686 και 715 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 10ης Ιουλίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών και τον συντονισμό των τιμών και ότι, ως εκ τούτου, η συζήτηση αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό παρά το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank είχε εν τέλει μειώσει την προσφορά του.
– Επί της συζητήσεως της 25ης Ιουλίου 2013
244
Όσον αφορά τη συζήτηση της 25ης Ιουλίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 510 έως 514, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι δεν αναφέρεται σε πληροφορίες που αφορούν το μέλλον.
245
Συναφώς, από τη μεταγραφή της συζήτησης αυτής προκύπτει ότι, κατά την εν λόγω συζήτηση, οι διαπραγματευτές της Crédit agricole και της Deutsche Bank αποκάλυψαν τον όγκο των συναλλαγών που πραγματοποίησαν ως προς τη νέα έκδοση ομολόγου KFW το ίδιο πρωί. Πράγματι, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole επισήμανε ότι η προσφορά του για την πώληση των ομολόγων αυτών «σηκώθηκε» για όγκο 50 εκατομμυρίων («got lifted in the new one this morn… 50 mm»). Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε ότι πώλησε τα ίδια ομόλογα για όγκο 500 εκατομμυρίων («i sold 500 mm of them this morning»). Επιπλέον, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank αποκάλυψε το είδος του αγοραστή («asia») στον οποίο είχε πωλήσει τα εν λόγω ομόλογα σε όγκο 500 εκατομμυρίων και την τιμή πώλησης στον εν λόγω αγοραστή («+10»). Οι διαπραγματευτές της Crédit agricole και της Deutsche Bank συζήτησαν επίσης σχετικά με την τρέχουσα θέση τους. Συναφώς, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole επισήμανε τα εξής: «had 100 on the book», «still got 50». Από την πλευρά του, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank εξήγησε ότι, μετά την πώληση στην οποία προέβη το ίδιο πρωί, κατόρθωσε να ανακτήσει την αρνητική θέση του αφού αγόρασε ομόλογα από διάφορες πηγές σε ενιαία τιμή («i had zero… on the book», «i lifted 14.5 everywhere… i got 150mm in creditex… on a no post… 100mm in icao… about 50mm in cantors… and rest in house»).
246
Λίγα λεπτά αργότερα, την ίδια ημέρα, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ρώτησε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole σε ποιο επίπεδο θα αποτιμούσε την τιμή των ομολόγων CADES 18 («where are those cades 18?... seen anything in them?»). Στη συνέχεια, οι δύο διαπραγματευτές αποκάλυψαν την αντίστοιχη τρέχουσα θέση τους, ήτοι ότι ήταν «flat», δηλαδή σε ουδέτερη ή μηδενική θέση. Τέλος, ανταποκρινόμενος σε νέο αίτημα του διαπραγματευτή της Deutsche Bank («but i am mean where are they now»), ο διαπραγματευτής της Crédit agricole έδωσε την τρέχουσα αποτίμησή του για την τιμή αυτού του ομολόγου («50/48 probs»).
247
Συνεπώς, κατά τη συζήτηση της 25ης Ιουλίου 2013, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τον όγκο, την τιμή και την προέλευση ενός πελάτη όσον αφορά πρόσφατη συναλλαγή. Επιπλέον, οι εν λόγω διαπραγματευτές αντάλλαξαν, σε δύο περιπτώσεις, πληροφορίες σχετικά με τη θέση αποθεμάτων τους όσον αφορά συγκεκριμένα ομόλογα. Τέλος, οι εν λόγω διαπραγματευτές είχαν είχαν επικοινωνία επί της τρέχουσας αποτίμησης, εκ μέρους ενός εξ αυτών, της τιμής ενός ομολόγου, ήτοι του ομολόγου CADES 18.
248
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 510 έως 514, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 25ης Ιουλίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών σχετικών με πρόσφατες δραστηριότητες διαπραγμάτευσης καθώς και με τις τρέχουσες τιμές και θέσεις των συμμετεχόντων και, ως εκ τούτου, ότι η απόφαση αυτή είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
– Επί της συζητήσεως της 6ης Αυγούστου 2014
249
Όσον αφορά τη συζήτηση της 6ης Αυγούστου 2014, η οποία κατατάσσεται στην κατηγορία 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 563 και 564 και, στη συνέχεια, στην αιτιολογική σκέψη 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή εσφαλμένως απέρριψε την ιδέα ότι μπορεί να πρόκειται για θεμιτό ερώτημα σχετικά με μία τιμή στο πλαίσιο αναζήτησης ρευστότητας.
250
Συναφώς, από τη μεταγραφή της συνομιλίας αυτής προκύπτει ότι, κατά την εν λόγω συνομιλία, ο διαπραγματευτής της BofA ζήτησε από τον διαπραγματευτή της Crédit agricole πόσο αποτιμούσε το ομόλογο KBN 03/18 («where [you] marking kbn 03.18?»). Ο τελευταίος ανέφερε «48-45», στο οποίο ο διαπραγματευτής της BofA απάντησε ως εξής: «sounds about right».
251
Συνεπώς, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν, κατά τη συζήτηση της 6ης Αυγούστου 2014, ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τη δική τους τρέχουσα αποτίμηση της τιμής ενός ομολόγου, γεγονός το οποίο ήταν ικανό να μειώσει την αβεβαιότητα τους.
252
Η ερμηνεία της Crédit agricole, κατά την οποία, κατ’ ουσίαν, πρόκειται για θεμιτό ερώτημα σχετικά με μία τιμή στο πλαίσιο αναζήτησης ρευστότητας, δεν είναι εύλογη και η τράπεζα αυτή δεν αποδεικνύει ότι τα άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή σχετικά με τη συζήτηση της 6ης Αυγούστου 2014 ήταν ανεπαρκή.
253
Πράγματι, κατ’ αρχάς, από κανένα στοιχείο της συζήτησης που έλαβε χώρα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας της 6ης Αυγούστου 2014, μεταξύ 06:53:53 και 16:30:05, δεν προκύπτει ότι το ερώτημα του διαπραγματευτή της BofA υπαγορεύθηκε από τη βούληση πραγματοποίησης συναλλαγής με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole.
254
Στη συνέχεια, αν ο διαπραγματευτής της BofA είχε την πρόθεση να προβεί σε συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole, δεν θα ζητούσε μια γενική τιμή («where [you] marking kbn 03.18?»), αλλά θα διευκρίνιζε ότι η ερώτησή του αφορούσε τιμή δημοπρασίας ή τιμή προσφοράς πώλησης.
255
Τέλος, όπως προκύπτει από τις συζητήσεις που μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 723 της προσβαλλόμενης απόφασης, πριν από τη συζήτηση της 6ης Αυγούστου 2014 προηγήθηκαν άλλες συζητήσεις του ίδιου είδους, οι οποίες δεν αμφισβητήθηκαν εγκύρως από την Crédit agricole και οι οποίες καταδεικνύουν ότι τέτοιου είδους συζητήσεις λάμβαναν χώρα στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης μεταξύ ενός εκ των διαπραγματευτών και τρίτου προσώπου και αποσκοπούσαν στο να εξακριβωθεί ότι η αποτίμηση που εξεταζόταν στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης αυτής ήταν ορθή.
256
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 563 και 564, εν συνεχεία δε στην αιτιολογική σκέψη 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 6ης Αυγούστου 2014 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τη στρατηγική όσον αφορά τις τιμές και ότι, ως εκ τούτου, η συζήτηση αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
– Επί της συζητήσεως της 12ης Μαρτίου 2015
257
Όσον αφορά τη συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 1, 3, 4 και 5 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 573 έως 575, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686, 715, 746 και 848 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Crédit agricole παραδέχεται ότι υπήρξε ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά δεν δέχεται ότι η συζήτηση αυτή εμπίπτει στις κατηγορίες 1 και 5, δεδομένου ότι σκοπός της συζήτησης αυτής ήταν «πιθανότατα» να εξακριβωθεί αν ο διαπραγματευτής της Crédit agricole μπορούσε να αποκτήσει ομόλογα BNG 23 από τον διαπραγματευτή της Credit Suisse. Επομένως, δεδομένου ότι μια τέτοια ερμηνεία είναι εύλογη, η Επιτροπή δεν μπορούσε να χαρακτηρίσει τη συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015 ως συμπαιγνία και, επομένως, ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου».
258
Σύμφωνα με τη μεταγραφή της συζήτησης αυτής, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε τον διαπραγματευτή της Credit Suisse αν εξακολουθούσε να έχει ομόλογα BNG 23 («u still got BNG 23»). Ο διαπραγματευτής της Credit Suisse απάντησε θετικά, αλλά υπογράμμισε ότι του ζητήθηκε επίσης να υποβάλει προσφορά («yeah…but being asked to price up too»). Ο διαπραγματευτής της Credit Suisse διευκρίνισε ότι θεωρούσε ότι επρόκειτο για τον ίδιο πελάτη («same guy i think»). Ταυτόχρονα, απέστειλε στον διαπραγματευτή της Crédit agricole απόσπασμα της επικοινωνίας που μόλις είχε με τον εν λόγω πελάτη και το οποίο περιείχε τον όγκο και την τιμή που πρότεινε στον τελευταίο («14:14:36 50mm BNG 2.5 JAN23 @ ct7 +34.5»). Ο διαπραγματευτής της Crédit agricole αντέδρασε επισημαίνοντας ότι ο πελάτης επικοινωνούσε με όλους τους διαπραγματευτές («man this dude gets arou[nd] lol»). Προσέθεσε ότι δεν υπήρχε πρόβλημα και ότι άφηνε τον πελάτη στον διαπραγματευτή της Credit Suisse («[no problem] man u crack on»). Σαράντα λεπτά αργότερα, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε τον διαπραγματευτή της Credit Suisse αν είχε πραγματοποιήσει τη συναλλαγή («u get lifted?»).
259
Συνεπώς, πρώτον, από τη συζήτηση αυτή προκύπτει σαφώς η ανταλλαγή πολύ ακριβών και τρεχουσών πληροφοριών σχετικά με την τιμή και τον όγκο μίας προσφοράς προς έναν συγκεκριμένο πελάτη στο πλαίσιο εν εξελίξει διαπραγμάτευσης με τον πελάτη αυτόν. Ως εκ τούτου, η συζήτηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών και την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με μια στρατηγική διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών. Οι επικοινωνίες αυτές αύξησαν τη διαφάνεια μεταξύ των διαπραγματευτών και μείωσαν την αβεβαιότητα τους.
260
Δεύτερον, από τη συζήτηση αυτή προκύπτει επίσης ότι, κατόπιν αυτής της ανταλλαγής πληροφοριών, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole δεν υπέβαλε προσφορά στον πελάτη που επικοινώνησε μαζί του και ο οποίος είχε επίσης επικοινωνήσει με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse («[no problem] man u crack on»).
261
Επομένως, ο όγκος και η τιμή που πρότεινε τελικώς ο διαπραγματευτής της Credit Suisse στον εν λόγω πελάτη, καθώς και το γεγονός ότι μόνον αυτός ο διαπραγματευτής υπέβαλε πρόταση στον εν λόγω πελάτη, δεν είναι αποτέλεσμα αυτόνομης επιλογής των δύο διαπραγματευτών, αλλά συντονισμού που κατέστη δυνατός λόγω της επίμαχης συζήτησης. Συγκεκριμένα, η συζήτηση αυτή κατέληξε στον από κοινού καθορισμό του διαπραγματευτή που επρόκειτο να υποβάλει την εν λόγω προσφορά σε τιμή γνωστή στους συμμετέχοντες. Συνεπώς, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole παραιτήθηκε από την υποβολή προσφοράς σε συγκεκριμένο πελάτη και άφησε τον πελάτη στον διαπραγματευτή της Credit Suisse. Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε, αρκετά λεπτά αργότερα, από τον συνομιλητή του αν είχε πραγματοποιήσει τη συναλλαγή.
262
Η ερμηνεία αυτή, την οποία υιοθέτησε η Επιτροπή, δεν αναιρείται από την ερμηνεία που προτείνει η Crédit agricole, κατά την οποία η συζήτηση αυτή συνιστά στην πραγματικότητα θεμιτή απόπειρα συναλλαγής, η οποία απέτυχε.
263
Σύμφωνα με το ίδιο το γράμμα της επιχειρηματολογίας της Crédit agricole, η συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015 είχε «πιθανότατα» ως σκοπό να εξακριβωθεί αν ο διαπραγματευτής της Crédit agricole μπορούσε να αποκτήσει τα επίμαχα OSSA προκειμένου να διαθέτει επαρκές απόθεμα για να μεταπωλήσει στη συνέχεια τα OSSA αυτά σε τρίτον, πράγμα το οποίο μπορούσε να πράξει μόνον εάν ήταν σε θέση να αγοράσει τα εν λόγω OSSA. Επομένως, από την επιχειρηματολογία της Crédit agricole προκύπτει ότι ακόμη και η τράπεζα αυτή δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει με βεβαιότητα την ακρίβεια της εναλλακτικής ερμηνείας που προτείνει.
264
Επιπλέον, η επικοινωνία μεταξύ των διαπραγματευτών υπερέβη κατά πολύ το μέτρο που απαιτούνταν για να εκτιμηθεί αν ο διαπραγματευτής της Credit Suisse διέθετε ρευστότητα και αν μπορούσε να πραγματοποιηθεί μία συναλλαγή μεταξύ των δύο διαπραγματευτών. Πράγματι, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse διευκρίνισε ότι επρόκειτο για τον ίδιο πελάτη και παρείχε τον όγκο και την τιμή της προσφοράς που είχε υποβάλει στον πελάτη αυτόν στο πλαίσιο εν εξελίξει διαπραγμάτευσης.
265
Τέλος, λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου των επικοινωνιών που προηγήθηκαν, το μήνυμα «[no problem] man u crack on» δεν μπορεί ευλόγως να νοηθεί ως έκφραση της αδυναμίας του διαπραγματευτή της Crédit agricole να υποβάλει προσφορά ή να προτείνει καλύτερη τιμή από τον διαπραγματευτή της Credit Suisse, τιμή την οποία εξάλλου δεν έπρεπε να γνωρίζει. Η παραίτηση του διαπραγματευτή της Crédit agricole από την υποβολή προσφοράς έλαβε χώρα λίγα μόλις δευτερόλεπτα αφότου ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αποκάλυψε την προσφορά του στον εν λόγω πελάτη. Επομένως, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole δεν επιδίωξε, όπως θα συνέβαινε υπό κανονικές συνθήκες ανταγωνισμού, να βρει εναλλακτική λύση προκειμένου να είναι σε θέση να υποβάλει προσφορά στον ενδιαφερόμενο πελάτη. Αντιθέτως, σαράντα λεπτά αργότερα, ρώτησε τον διαπραγματευτή της Credit Suisse αν είχε πραγματοποιήσει τη συναλλαγή.
266
Επομένως, η ερμηνεία που προτείνει η Crédit agricole δεν είναι εύλογη και, εν πάση περιπτώσει, δεν ανταποκρίνεται στο επίπεδο αποδείξεως που απαιτείται για να τεθεί υπό αμφισβήτηση η ερμηνεία της Επιτροπής, όπως απαιτεί η νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 186 ανωτέρω.
267
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 573 έως 575, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686, 715, 746 και 848 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών καθώς και τον συντονισμό τιμών και δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και ότι, ως εκ τούτου, η συζήτηση αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
268
Επομένως, απορρίπτονται τα επιχειρήματα που προέβαλε η Crédit agricole προκειμένου να αποδείξει ότι οι συζητήσεις της 18ης και 31ης Ιανουαρίου 2013, της 15ης Φεβρουαρίου 2013, της 19ης και της 21ης Μαρτίου 2013, της 24ης Μαΐου 2013, της 3ης Ιουνίου 2013, της 10ης και της 25ης Ιουλίου 2013, της 6ης Αυγούστου 2014 και της 12ης Μαρτίου 2015 δεν ήταν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό.
ii) Επί των συζητήσεων τις οποίες παραδεκτώς αμφισβητεί η Credit Suisse
– Επί της συζητήσεως της 28ης Σεπτεμβρίου 2010
269
Όσον αφορά τη συζήτηση της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 3, 4 και 5 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 232 έως 235, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι, κατά τη συζήτηση αυτή, ο διαπραγματευτής της πρότεινε να αποσύρει μια τιμή που εμφανιζόταν στην οθόνη ενός διαμεσολαβητή για να πραγματοποιήσει, αντ’ αυτού, συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank στην ίδια τιμή με εκείνη που εμφανιζόταν στην οθόνη του διαμεσολαβητή.
270
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι η Credit Suisse αμφισβητεί μόνον το πρώτο μέρος της συζήτησης της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, ήτοι τις επικοινωνίες που έλαβαν χώρα μεταξύ 05:46:31 και 05:48:17. Πράγματι, δεν αμφισβητεί το δεύτερο μέρος της συζήτησης αυτής, το οποίο έλαβε χώρα μεταξύ 11:23:57 και 11:29:54, και το οποίο, κατά την Επιτροπή, συνίστατο στην από κοινού συγκέντρωση (pooling) πληροφοριών για την αγορά (market intelligence) σχετικά με τις προτιμήσεις διαπραγματεύσεων και τη μελλοντική δραστηριότητα ενός συγκεκριμένου πελάτη που ήταν γνωστός στους συμμετέχοντες.
271
Κατά το πρώτο μέρος της συζήτησης αυτής, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 233 της προσβαλλόμενης απόφασης, «πιθανότατα» ρώτησε τον διαπραγματευτή της Credit Suisse αν ήταν αγοραστής ή πωλητής ιταλικών ομολόγων 09/13 («wahts you better way ITALY 09/13»). Στο πλαίσιο αυτό, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank διευκρίνισε ότι προσπαθούσε να διαπραγματευθεί με τρίτο πρόσωπο («trying to get a block out»). Απαντώντας, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse εξήγησε ότι μόλις καταχώρισε αμφίδρομη τιμή στην οθόνη του διαμεσολαβητή BGC και ρώτησε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank αν έπρεπε να αποσύρει την τιμή αυτή («cool…I’ve just gone 146/143 in bgc… shall i kill it?»). Ο διαπραγματευτής της Credit Suisse διευκρίνισε ότι εργαζόταν σε «switch trade» με εκείνον «τον οποίο γνώριζε» («i’m working [on] an order to sell Italy 13s to buy Spain 12s with u know who»). Δεδομένου ότι δεν έλαβε απάντηση από τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse ρώτησε εκ νέου τον συνομιλητή του αν έπρεπε να αποσύρει την τιμή του («so will need to buy at 146ish to print it… shall i kill price?»). Κατόπιν αυτού, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε, κατ’ ουσίαν, ότι αυτό δεν ήταν αναγκαίο, ότι δεν ήταν βέβαιο αν θα ερχόταν ή όχι ο δυνητικός πελάτης του και ότι θα έκανε μία προσπάθεια («nah its cool…not sure if this guy will sell or not... but trying him now»).
272
Επομένως, αφενός, από τη μεταγραφή της επίμαχης συζήτησης προκύπτει ότι, κατά τη συζήτηση αυτή, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse πρότεινε να αποσύρει την τιμή του από την αγορά αφού πληροφορήθηκε ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με τρίτο πρόσωπο. Η πρόταση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να μην υφίσταται ανταγωνισμός με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank και, ως εκ τούτου, αύξησε τις πιθανότητες να διαπραγματευθεί ο τρίτος με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank.
273
Αφετέρου, από κανένα στοιχείο των μηνυμάτων που ανταλλάχθηκαν δεν μπορεί να υποστηριχθεί, όπως υποστηρίζει η Credit Suisse, ότι ο διαπραγματευτής της πρότεινε να αποσύρει μια τιμή που εμφανιζόταν στην οθόνη ενός διαμεσολαβητή για να πραγματοποιήσει, αντ’ αυτού, συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank στην ίδια τιμή με αυτή που εμφανιζόταν στην οθόνη του διαμεσολαβητή.
274
Συναφώς, η ερμηνεία της Credit Suisse κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank επιδίωκε να αποκτήσει ρευστότητα από τον διαπραγματευτή της Credit Suisse προκειμένου να εκτελέσει στη συνέχεια μεγαλύτερη εντολή πελάτη όσον αφορά το εν λόγω ομόλογο δεν είναι εύλογη. Εξάλλου, η εν λόγω τράπεζα δεν αποδεικνύει ότι τα άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή σχετικά με τη συζήτηση της 28ης Σεπτεμβρίου 2010 ήταν ανεπαρκή.
275
Πράγματι, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse γνωστοποίησε στον διαπραγματευτή της Deutsche Bank την αμφίδρομη τιμή που μόλις είχε καταχωρίσει στην οθόνη του διαμεσολαβητή BGC και του ανακοίνωσε επίσης ότι διαπραγματευόταν μια συναλλαγή πώλησης, προς συγκεκριμένο τρίτο πρόσωπο, των επίμαχων ιταλικών ομολόγων («i’m working [on] an order to sell Italy 13s to buy Spain 12s with u know who»).
276
Δεδομένου ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse βρισκόταν ήδη στη διαδικασία διαπραγμάτευσης για πώληση ιταλικών ομολόγων σε τρίτο πρόσωπο, είναι σχεδόν απίθανο η πρόταση του διαπραγματευτή της Credit Suisse να αποσύρει την τιμή του από την οθόνη του διαμεσολαβητή να υποκινήθηκε από την πρόθεση του να πραγματοποιήσει συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank.
277
Η πιο εύλογη ερμηνεία είναι ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse πρότεινε να αποσύρει την τιμή του από την οθόνη του διαμεσολαβητή BGC προκειμένου να περιοριστεί το εύρος του πιθανού ανταγωνισμού και να αποφευχθεί ο κίνδυνος η τιμή αυτή να επηρεάσει τη βούληση του διαπραγματευτή της Deutsche Bank να προβεί σε πώληση πακέτου σε τρίτο. Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται εξάλλου από μια συζήτηση την οποία δεν αμφισβήτησε ειδικώς η Credit Suisse, η οποία έλαβε χώρα μερικές ημέρες νωρίτερα, ήτοι στις 24 Σεπτεμβρίου 2010, κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank πρότεινε να αποσύρει την προσφορά του από την οθόνη του διαμεσολαβητή Tullets προκειμένου να μην αναμειχθεί στη στρατηγική διαπραγμάτευσης του διαπραγματευτή της Credit Suisse (βλ. αιτιολογική σκέψη 230 της προσβαλλόμενης απόφασης).
278
Κατά συνέπεια, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 232 έως 235, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686 και 746 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 28ης Σεπτεμβρίου 2010 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών, ανταλλαγές απόψεων σχετικά με στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών καθώς και τον συντονισμό των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και, ως εκ τούτου, ότι η συζήτηση αυτή είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
– Επί της συζητήσεως της 8ης Φεβρουαρίου 2012
279
Η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις θέσεις αποθεμάτων των ειδικών διαπραγματευτών διευκολύνει την εξεύρεση ευκαιριών διαπραγμάτευσης μεταξύ διαπραγματευτών. Για παράδειγμα, αναφέρει τη συζήτηση της 8ης Φεβρουαρίου 2012, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 3 και 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 367 έως 376, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης.
280
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Credit Suisse αναφέρεται αποκλειστικά στο πρώτο μέρος της συζήτησης που έλαβε χώρα μεταξύ των διαπραγματευτών της Deutsche Bank και της BofA στις 8 Φεβρουαρίου 2012 μεταξύ 02:58:05 και 03:10:51. Πράγματι, η Credit Suisse δεν προβάλλει κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα κατά των λοιπών μερών της συζήτησης αυτής, που έλαβαν χώρα αργότερα εντός της ημέρας και τα οποία, κατά την Επιτροπή, είχαν ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή πληροφοριών επί αιτημάτων πελατών και επί συναλλαγών που βρίσκονται σε εξέλιξη.
281
Όσον αφορά το πρώτο μέρος της συζήτησης που έλαβε χώρα στις 8 Φεβρουαρίου 2012, από τη μεταγραφή της συζήτησης αυτής προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Deustche Bank και ο διαπραγματευτής της BofA συζήτησαν διαδοχικά για συναλλαγές οι οποίες βρίσκονταν σε εξέλιξη ή τις οποίες σχεδίαζαν να πραγματοποιήσουν με τον ίδιο πελάτη σχετικά με διάφορα ομόλογα.
282
Στο πλαίσιο των εν λόγω επικοινωνιών, οι διαπραγματευτές συζήτησαν για τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις σχετικά με τα ομόλογα BNG 10/16 («just about to lose 50mm bng 10/16», «getting [check]ed on that too»· «just sold them… 50mm»). Στη συνέχεια, ο διαπραγματευτής της BofA αποκάλυψε την τιμή που είχε δείξει στον πελάτη για τα ομόλογα BNG 10/16 («i showed + 127 fyi») και ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank του απάντησε ότι ήταν η τιμή με την οποία είχε μόλις συνάψει μία συναλλαγή με τον εν λόγω πελάτη («same … thats where i have been lifted»).
283
Επιπλέον, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τη συμπεριφορά του πελάτη όσον αφορά άλλα ομόλογα («same guy checking me on 100 mm new neds», «anyone got any ned 06/16», «flat», «i have some but about to get lifted», «same guy?», «y[ea]h», «hes lifting all the cheap names… think he [might] lift me in 100mm coe17»).
284
Επομένως, το πρώτο μέρος της συζήτησης της 8ης Φεβρουαρίου 2012 δεν συνίσταται μόνο σε ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις θέσεις αποθεμάτων των διαπραγματευτών. Οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες οι οποίες δεν ήταν δημόσιες και αφορούσαν τους όγκους συγκεκριμένων ομολόγων που είχαν πωλήσει ή που σχεδίαζαν να πωλήσουν σε έναν και μόνον προσδιορισμένο πελάτη. Εξάλλου, όσον αφορά ένα συγκεκριμένο είδος ομολόγων, οι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με την τιμή στην οποία είχαν πωλήσει ή σχεδίαζαν να πωλήσουν το εν λόγω ομόλογο. Συνεπώς, η επίμαχη συζήτηση αποτυπώνει σχόλια σε πραγματικό χρόνο σχετικά με τις δραστηριότητες των διαπραγματευτών, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.
285
Επομένως, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι το πρώτο μέρος της συζήτησης της 8ης Φεβρουαρίου 2012 συνιστούσε ανταλλαγή πληροφοριών η οποία παρείχε στους διαπραγματευτές τη δυνατότητα να αξιολογήσουν τις προθέσεις συγκεκριμένου πελάτη και τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις και, ως εκ τούτου, να ενεργήσουν στην αγορά με μικρότερη αβεβαιότητα.
286
Κατά συνέπεια, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 367 έως 376, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674 και 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 28ης Σεπτεμβρίου 2010 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών και ανταλλαγές απόψεων σχετικά με στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών και, ως εκ τούτου, ότι η συζήτηση αυτή είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
– Επί της συζητήσεως της 10ης Ιανουαρίου 2013
287
Κατά τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013, η οποία κατατάσσεται στις κατηγορίες 3, 4 και 5 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 446 έως 450, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678 και 686 της προσβαλλόμενης απόφασης, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse ρώτησε αν η προσφορά αγοράς που έβλεπε (πιθανώς στην οθόνη ενός ή περισσοτέρων διαμεσολαβητών) σχετικά με ομόλογα KFW ήταν εκείνη του διαπραγματευτή της Deutsche Bank («is that your bid in KFW 4.375 18?»), πράγμα στο οποίο ο τελευταίος απάντησε καταφατικά. Ο διαπραγματευτής της Credit Suisse εξήγησε στη συνέχεια ότι διαπραγματευόταν με τρίτον για ένα «switch trade» με το οποίο θα αγόραζε αυτά τα KFW και, ταυτόχρονα, θα πωλούσε άλλο είδος ομολογιών («I’m being checked on these vs the kommun»). Στη συνέχεια, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε ότι βρισκόταν σε αρνητική θέση, ότι χρειαζόταν τα ομόλογα αυτά και ότι ήταν διατεθειμένος να καταβάλει οποιαδήποτε τιμή («i am short 50 mm… badly need them… will pay whatever»). Στη συνέχεια, ρώτησε τον διαπραγματευτή της Credit Suisse, πρώτον, αν ο τελευταίος ήθελα να αποσύρει την προσφορά του η οποία εμφανιζόταν στην οθόνη του διαμεσολαβητή («you want me to kill the bid?») και, δεύτερον, αν ο τελευταίος μπορούσε να αποκτήσει τα ομόλογα για λογαριασμό του («if you can get these for me will pay whatever man»). Ο διαπραγματευτής της Credit Suisse απάντησε αρνητικά, διευκρινίζοντας ότι θα έκανε το καλύτερο δυνατόν, αλλά ότι αυτό θα μπορούσε να είναι χάσιμο χρόνου («nah, thats cool... i’ll do my best, but could just be time wasting»). Ο ίδιος διαπραγματευτής υπογράμμισε επίσης ότι δεν έκανε πολλές συναλλαγές με τον πελάτη αυτόν και ότι δεν ήταν πράγματι σίγουρο ότι θα έκλεινε τη συμφωνία («guy who we dont do anything with, so not really sure»). Κατόπιν αυτού, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank πρότεινε εκ νέου να αποσύρει την προσφορά του από την οθόνη του διαμεσολαβητή («you want me to kill the bid?»), πράγμα στο οποίο ο διαπραγματευτής της Credit Suisse απάντησε ότι ο πελάτης δεν αναζητούσε την καλύτερη προσφορά («not shopping it around»).
288
Η Credit Suisse υποστηρίζει ότι, κατά τη συζήτηση αυτή, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank πρότεινε να «σκοτώσει» την προσφορά του, διότι ήλπιζε ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse θα διαπραγματευόταν για λογαριασμό του και ότι, επομένως, δεν χρειαζόταν να καλύψει την αρνητική θέση του στην οθόνη του διαμεσολαβητή. Η απάντηση του διαπραγματευτή της Credit Suisse, ήτοι ότι «όχι, είναι εντάξει… θα κάνω το καλύτερο δυνατό, αλλά μπορεί να είναι χάσιμο χρόνου», σημαίνει ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank δεν έπρεπε να ακυρώσει την προσφορά του, διότι η διαπραγμάτευση της συναλλαγής με τον τρίτο δεν είχε προχωρήσει επαρκώς ώστε να μπορεί να στηριχθεί σε αυτή και να εγκαταλείψει την αναζήτηση ομολόγων στην οθόνη του διαμεσολαβητή.
289
Ωστόσο, η ερμηνεία της Credit Suisse δεν είναι εύλογη λαμβανομένων υπόψη των μηνυμάτων που ανταλλάχθηκαν κατά τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 και η τράπεζα αυτή δεν αποδεικνύει ότι τα άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή σχετικά με τη συζήτηση αυτή ήταν ανεπαρκή.
290
Πράγματι, το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse δεν ζήτησε την απόσυρση της προσφοράς του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, για τον λόγο ότι δεν πίστευε ότι ο πελάτης «αναζητούσε την καλύτερη προσφορά», καταδεικνύει ότι η πρόταση απόσυρσης της προσφοράς ερμηνεύθηκε από τον διαπραγματευτή του Credit Suisse ως βούληση του διαπραγματευτή της Deutsche Bank να μην καταχωρίσει ανταγωνιστική προσφορά αγοράς και, επομένως, να μην παρέμβει στις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις του διαπραγματευτή της Credit Suisse. Επιπλέον, ένας αυτόνομος ανταγωνιστής ο οποίος, όπως ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank, είχε ανάγκη τα ομόλογα μέχρι σημείου ώστε ήταν διατεθειμένος να καταβάλει οποιαδήποτε τιμή, θα επιδίωκε να μεγιστοποιήσει τις πιθανότητές του να βρει πωλητή μέσω πολλαπλών διαφορετικών διαύλων και, ως εκ τούτου, δεν θα πρότεινε να αποσύρει την προσφορά αγοράς του στην οθόνη του διαμεσολαβητή.
291
Επομένως, η μόνη εύλογη εξήγηση της πρότασης του διαπραγματευτή της Deutsche Bank να αποσύρει την προσφορά του για αγορά είναι η βούληση του να βοηθήσει τον διαπραγματευτή της Credit Suisse στις διαπραγματεύσεις του με τον τρίτο.
292
Εν πάση περιπτώσει, υπογραμμίζεται ότι, ακόμη και αν ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank δεν απέσυρε τελικά την προσφορά του, οι δύο διαπραγματευτές εξέφρασαν κοινή βούληση να συντονίσουν τη συμπεριφορά τους και στη συνέχεια αποφάσισαν από κοινού ότι η προσφορά της Deutsche Bank μπορούσε να διατηρηθεί στην οθόνη του διαμεσολαβητή.
293
Όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ενδεχομένως ενδιαφερόταν για μεταγενέστερη συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse εφόσον συνάψει τη συναλλαγή με τον τρίτο δεν δικαιολογεί μια τέτοια συνεννόηση μεταξύ ανταγωνιστών, δεδομένου ότι καθένας από αυτούς πρέπει να προτείνει ανεξάρτητη ανταγωνιστική προσφορά για να συνάψει συμφωνία με τρίτον.
294
Επιπλέον, η συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών σχετικά με πιθανή συναλλαγή που μπορούσε να ενδιαφέρει τους δύο διαπραγματευτές και, ειδικότερα, σχετικά με τη συμπεριφορά ενός πελάτη. Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank παρείχε επίσης πληροφορίες σχετικά με την κατάστασή του. Η πληροφορία αυτή ενίσχυσε την πεποίθηση του διαπραγματευτή της Credit Suisse ότι θα είχε έναν αγοραστή ο οποίος θα ήταν διατεθειμένος να καταβάλει οποιοδήποτε ποσό για τα ομόλογα που θα αγόραζε από τον πελάτη του, στοιχείο το οποίο ο διαπραγματευτής της Credit Suisse μπορούσε να λάβει υπόψη για να διαμορφώσει την τιμή του έναντι του πελάτη.
295
Κατά συνέπεια, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 446 έως 450, στη συνέχεια δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678 και 686 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών, ανταλλαγές απόψεων σχετικά με στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών καθώς και τον συντονισμό των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και, ως εκ τούτου, ότι η συζήτηση αυτή είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
– Επί της συζητήσεως της 12ης Μαρτίου 2015
296
Όσον αφορά τη διμερή συζήτηση μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Crédit agricole στις 12 Μαρτίου 2015, η οποία επίσης αμφισβητήθηκε ανεπιτυχώς από την Crédit agricole και η οποία μνημονεύεται στις σκέψεις 257 έως 267 ανωτέρω, τα επιχειρήματα που προέβαλε η Credit Suisse δεν είναι ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση την εκτίμηση ότι η εν λόγω συζήτηση είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
297
Συγκεκριμένα, αφενός, η συζήτηση που έλαβε χώρα στις 12 Μαρτίου 2015 δεν καταδεικνύει μόνο μία ανταλλαγή πολύ ακριβών και τρεχουσών πληροφοριών σχετικά με προσφορά που προτάθηκε σε πελάτη στο πλαίσιο εν εξελίξει διαπραγματεύσεων. Η συζήτηση αυτή καταδεικνύει επίσης τον συντονισμό συμπεριφοράς που οδήγησε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole να μην υποβάλει προσφορά σε δυνητικό πελάτη που επικοινώνησε μαζί του, αφού διαβουλεύθηκε με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse (βλ. σκέψεις 259 έως 261 ανωτέρω).
298
Αφετέρου, η εναλλακτική που προβάλλει η Credit Suisse, κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Crédit agricole επιχειρούσε να προμηθευτεί ρευστότητα από τον διαπραγματευτή της Credit Suisse, δεν είναι εύλογη και η τράπεζα αυτή δεν αποδεικνύει ότι τα άμεσα αποδεικτικά στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή ήταν ανεπαρκή κατά την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 186 ανωτέρω.
299
Πράγματι, αν, όπως υποστηρίζει η Credit Suisse, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole επιχειρούσε να προμηθευτεί ρευστότητα, δεν θα ωφελούσε τους δύο διαπραγματευτές να ανταλλάσσουν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες σχετικά με τη στρατηγική του πελάτη, την ταυτότητα του εν λόγω πελάτη και την προσφορά τιμής που προτάθηκε από την Credit Suisse στον εν λόγω πελάτη. Συγκεκριμένα, θα αρκούσε η Credit Suisse να εξηγήσει εκ προοιμίου στον διαπραγματευτή της Crédit agricole ότι δεν μπορούσε να διαπραγματευθεί μαζί του ως προς το ομόλογο ή να του παράσχει προσφορά.
300
Κατά συνέπεια, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 573 έως 575, εν συνεχεία δε στις αιτιολογικές σκέψεις 674, 678, 686, 715, 746 και 848 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015 είχε ως αποτέλεσμα την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών καθώς και τον συντονισμό των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και, ως εκ τούτου, ότι η συζήτηση αυτή είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό.
– Επί του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015
301
Όσον αφορά το μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του διαπραγματευτή της Credit Suisse της 24ης Μαρτίου 2015 με αποδέκτη τον διαπραγματευτή της Crédit agricole, το οποίο κατατάσσεται στην κατηγορία 4 και μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 576 και 577, εν συνεχεία δε στην αιτιολογική σκέψη 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι διευκολύνει την αναγνώριση ευκαιριών διαπραγμάτευσης μεταξύ διαπραγματευτών, πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό στο τέλος του μήνα και του τριμήνου όταν οι ειδικοί διαπραγματευτές υποτίθεται ότι εξομαλύνουν το χαρτοφυλάκιό τους.
302
Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι το εν λόγω μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου απεστάλη από τον διαπραγματευτή της Credit Suisse στον διαπραγματευτή της Crédit agricole, με κρυφή κοινοποίηση, και έφερε τον τίτλο «CS US $SSA BID AXES – month end: offer side bids». Το εν λόγω μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου περιείχε έναν κατάλογο ενδιαφερόντων, δηλαδή έναν κατάλογο με τον οποίο ο διαπραγματευτής παρείχε πληροφορίες σχετικά με τις τιμές και τις ποσότητες των ομολόγων που ήταν διατεθειμένος να διαπραγματευτεί.
303
Από την αιτιολογική σκέψη 53 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι ένας κατάλογος ενδιαφερόντων καταδεικνύει το ενδιαφέρον ενός διαπραγματευτή τράπεζας να αγοράσει ή να πωλήσει στην αγορά ορισμένα ομόλογα και προορίζεται για το γραφείο πωλήσεων της εν λόγω τράπεζας ή για έναν διαμεσολαβητή.
304
Επομένως, αποστέλλοντας έναν τέτοιο κατάλογο απευθείας σε ανταγωνιστή διαπραγματευτή, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse ενημέρωσε έναν ανταγωνιστή διαπραγματευτή, ήτοι τον διαπραγματευτή της Crédit agricole, για τις τιμές που πρότεινε στους πελάτες του για σειρά ομολόγων.
305
Μια τέτοια πληροφορία, όμως, συνιστά ευαίσθητη εμπορική πληροφορία. Αυτός ο ευαίσθητος από εμπορικής απόψεως χαρακτήρας δεν αναιρείται από το γεγονός ότι ο κατάλογος αφορούσε περιορισμένο μόνον αριθμό ομολόγων ή ότι οι τιμές ήταν απλώς ενδεικτικές.
306
Επιπλέον, η Credit Suisse δεν προσκομίζει κανένα αποδεικτικό στοιχείο το οποίο να αποδεικνύει ότι ο διαπραγματευτής της επιδίωξε να χρησιμοποιήσει τον κατ’ αυτόν τον τρόπο κοινοποιηθέντα κατάλογο ενδιαφερόντων για να συνάψει συναλλαγή με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole και, ως εκ τούτου, για να «εξομαλύνει το χαρτοφυλάκιό του». Η Credit Suisse δεν προσκομίζει επίσης στοιχεία τα οποία να αποδεικνύουν ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole επιδίωξε να προμηθευτεί ρευστότητα από την Credit Suisse για ένα από τα 21 ομόλογα που αναφέρονται στον επίμαχο κατάλογο.
307
Το γεγονός ότι ένας τέτοιος κατάλογος δεν προορίζεται να αποσταλεί σε ανταγωνιστή διαπραγματευτή επιβεβαιώνεται από τη συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, η οποία εξετάστηκε στις σκέψεις 220 έως 223 ανωτέρω. Πράγματι, από τη συζήτηση αυτή προκύπτει, αφενός, ότι η αποστολή καταλόγου ενδιαφερόντων από μέλος της Deutsche Bank στον διαπραγματευτή της Crédit agricole χαρακτηρίζεται ως σφάλμα και, αφετέρου, ότι μια τέτοια αποστολή προκάλεσε την «αναστάτωση» εντός της Crédit agricole.
308
Κατά συνέπεια, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στις αιτιολογικές σκέψεις 576 και 577 και στη συνέχεια δε στην αιτιολογική σκέψης 678 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι το μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015 είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
309
Επομένως, τα επιχειρήματα που προέβαλε η Credit Suisse προκειμένου να αποδείξει ότι οι συζητήσεις της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, της 8ης Φεβρουαρίου 2012, της 10ης Ιανουαρίου 2013 και της 12ης Μαρτίου 2015, καθώς και το μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015 δεν είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα, απορρίπτονται.
3) Συμπέρασμα επί των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
310
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν απέδειξαν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι οι συζητήσεις τις οποίες αυτή είχε αναλύσει αποδείκνυαν την ύπαρξη συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών κατά την έννοια του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, οι οποίες είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα, και, ειδικότερα, την ύπαρξη, αφενός, αντίθετου προς τον ανταγωνισμό συντονισμού των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και, αφετέρου, ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.
311
Εντούτοις, το συμπέρασμα που διατυπώνεται στη σκέψη 310 ανωτέρω δεν προδικάζει την απάντηση που πρέπει να δοθεί στον πρώτο λόγο ακυρώσεως που επικαλούνται αντιστοίχως η Crédit agricole και η Credit Suisse και με τον οποίο προβάλλεται, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 101 ΣΛΕΕ κρίνοντας ότι οι διαπιστωθείσες συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές περιόριζαν τον ανταγωνισμό «ως εκ του αντικειμένου». Συγκεκριμένα, ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας των συμπεριφορών αυτών δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ότι οι συμπεριφορές αυτές συνιστούν αυτομάτως περιορισμό «ως εκ του αντικειμένου».
312
Προκειμένου να συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου», ο περιορισμός δεν πρέπει μόνο να έχει χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό, αλλά πρέπει να είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό [βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ.C‑307/18, EU:C:2020:52_σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
313
Επομένως, τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse με τα οποία αμφισβητούν την ύπαρξη περιορισμού «ως εκ του αντικειμένου» θα εξεταστούν στη συνέχεια στο πλαίσιο της απάντησης στον πρώτο λόγο ακυρώσεως που αντιστοίχως προβάλλουν.
γ)
Επί της υπάρξεως ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως
314
Με το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole αμφισβητεί τον διαρκή χαρακτήρα της διαπιστωθείσας από την Επιτροπή παραβάσεως.
315
Από την πλευρά της, στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse προβάλλει, κατ’ ουσίαν, έλλειψη αποδείξεων και ανεπαρκή αιτιολογία, αφενός, ως προς τον ενιαίο χαρακτήρα της διαπιστωθείσας από την Επιτροπή παραβάσεως (πρώτο σκέλος) και, αφετέρου, ως προς τον διαρκή χαρακτήρα της ίδιας αυτής παραβάσεως (τρίτο σκέλος). Όπως διαπιστώθηκε στα πρακτικά της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, η Credit Suisse παραιτήθηκε από τον ισχυρισμό της περί ανεπαρκούς αιτιολογίας ως προς τον ενιαίο και διαρκή χαρακτήρα της επίδικης παράβασης, ο οποίος είχε αρχικώς προβληθεί στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου ακυρώσεως.
316
Πρέπει να εξεταστούν τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse, διακρίνοντας, αφενός, αυτά που αμφισβητούν τον ενιαίο χαρακτήρα της διαπιστωθείσας από την Επιτροπή παραβάσεως (πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse) και, αφετέρου, εκείνα που αμφισβητούν τον διαρκή χαρακτήρα της παραβάσεως αυτής (δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse).
1) Επί του ενιαίου χαρακτήρα της διαπιστωθείσας παραβάσεως
317
Στις αιτιολογικές σκέψεις 757 και 758 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι οι συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που είχε προηγουμένως προσδιορίσει αποτελούσαν μέρος ενός συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν κοινός σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό. Ο σκοπός αυτός ήταν, για τις εμπλεκόμενες τράπεζες, να μεγιστοποιήσουν τα έσοδά τους, περιορίζοντας παράλληλα τις ζημίες που θα μπορούσαν να προκύψουν από την αβεβαιότητα που συνδέεται με τις συμπεριφορές των λοιπών διαπραγματευτών, και τούτο μέσω του συντονισμού των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης και μέσω της ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών σε σχέση με τα OSSA που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά. Οι εμπλεκόμενες τράπεζες επιδίωξαν έτσι να περιορίσουν ή να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, υποκαθιστώντας τον μεταξύ τους ανταγωνισμό με μία αμοιβαία συνδρομή με σκοπό τη βελτίωση των εσόδων τους από τις διαπραγματεύσεις των OSSA στην αγορά αυτή, με αποτέλεσμα, ενίοτε, η κατάσταση να είναι τέτοια ώστε οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών να φαίνεται ότι προβαίνουν σε διαπραγματεύσεις για λογαριασμό μίας μόνον επιχείρησης, παρά ως ανταγωνιστές.
318
Επιπλέον, στις αιτιολογικές σκέψεις 759 έως 764 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξέθεσε, κατ’ ουσίαν, τέσσερα «αντικειμενικά στοιχεία» τα οποία, κατ’ αυτήν, επιβεβαίωναν ότι οι «αθέμιτες επαφές ήταν αλληλένδετες και συμπληρωματικές».
319
Πρώτον, τα επίμαχα προϊόντα, ήτοι τα OSSA, ήταν ομοιογενή και η διαπραγμάτευση τους διεξαγόταν με τον ίδιο τρόπο (αιτιολογική σκέψη 760). Δεύτερον, ο μηχανισμός που χρησιμοποίησαν οι διαπραγματευτές ήταν ο ίδιος, δηλαδή η χρήση συνεχών επικοινωνιών σε φόρουμ συζητήσεων που προορίζονταν μόνο για αυτούς (αιτιολογική σκέψη 761). Τρίτον, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ήταν οι ίδιες, ήτοι η Deutsche Bank, η BofA, η Credit Suisse και η Crédit agricole, και μεταβολή διαπιστώθηκε μόνον όταν ένας από τους εμπλεκόμενους διαπραγματευτές (οι οποίοι αποτελούσαν έναν κλειστό κύκλο αποτελούμενο από τα ίδια πρόσωπα σε βάθος χρόνου) άλλαζε εργοδότη (αιτιολογική σκέψη 762). Τέταρτον, οι επίμαχες συμπεριφορές ακολουθούσαν το ίδιο «σχήμα». Ειδικότερα, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών βρίσκονταν, κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων, σε καθημερινή επαφή και διατηρούσαν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας καθ’ όλη τη διάρκεια μίας ημέρας. Αντάλλασσαν ελεύθερα πληροφορίες σχετικά με τις εν εξελίξει δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους υπό μορφή σχολιασμού σε πραγματικό χρόνο των γεγονότων που βρίσκονταν σε εξέλιξη, πράγμα που τους επέτρεψε να εντοπίσουν και να εκμεταλλευτούν ευκαιρίες προκειμένου να συντονίσουν τη συμπεριφορά τους (αιτιολογικές σκέψεις 763 και 764).
320
Με το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, το οποίο να συνδέει συμπεριφορές προγενέστερες και μεταγενέστερες του Φεβρουαρίου του 2013.
321
Χωρίς να χρειάζεται να εξεταστεί το ακριβές περιεχόμενο της αμφισβήτησης της Credit Suisse και, ειδικότερα, το ζήτημα αν η τράπεζα αυτή αμφισβήτησε την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με ενιαίο σκοπό αντίθετο προς τον ανταγωνισμό καθ’ όλη τη διάρκεια της διαπιστωθείσας από την Επιτροπή παραβάσεως και, ειδικότερα, πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013, πράγμα που δεν προκύπτει σαφώς από το δικόγραφο της προσφυγής, πρέπει να εξεταστεί αν η Επιτροπή απέδειξε, πρώτον, την ύπαρξη ενός τέτοιου συνολικού σχεδίου πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013 και, δεύτερον, τη συνέχιση του συνολικού αυτού σχεδίου μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
i) Επί της υπάρξεως συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013
322
Όπως προκύπτει από τις συζητήσεις που έλαβαν χώρα πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013 και οι οποίες μνημονεύονται στις σκέψεις 166, 168 έως 171, 188 έως 208 και 269 έως 295 ανωτέρω, οι διαπιστώσεις στις οποίες προέβη εν προκειμένω η Επιτροπή κατέδειξαν ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, ο επιδιωκόμενος με τις συμπεριφορές των συμμετεχόντων σκοπός, ήτοι η ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών καθώς και ο συντονισμός των τιμών τους και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσής τους, ήταν αντίθετος προς τον ανταγωνισμό.
323
Ειδικότερα, από τις διαπιστώσεις της Επιτροπής προκύπτει ότι οι πρακτικές που εφάρμοζαν οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών αποσκοπούσαν στην ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών και στην αξιοποίηση ευκαιριών συντονισμού των συμπεριφορών όταν αυτές παρουσιάζονταν και, ιδίως, όταν οι συμμετέχοντες εκδήλωναν κοινό ενδιαφέρον για ένα ή περισσότερα συγκεκριμένα OSSA ή όταν προσεγγίζονταν από τον ίδιο πελάτη για το ίδιο OSSA. Οι συμπεριφορές αυτές, οι οποίες συνίσταντο στην αντικατάσταση των κανονικών συνθηκών ανταγωνισμού από μία αμοιβαία συνδρομή, είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση της διαφάνειας και, ως εκ τούτου, τη μείωση της αβεβαιότητας και του κινδύνου και, ενίοτε, τη διαχείριση των αντίστοιχων χαρτοφυλακίων των συμμετεχόντων σαν να επρόκειτο για ενιαίο χαρτοφυλάκιο. Συνεπώς, οι συμμετέχοντες μπόρεσαν να αντλήσουν όφελος από τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές τους έναντι των πελατών και των ανταγωνιστών τους.
324
Επομένως, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό ενιαίος σκοπός τον οποίο επιδίωκαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες ήταν να μεγιστοποιήσουν τα έσοδά τους περιορίζοντας παράλληλα τις ζημίες τους.
325
Εξάλλου, ο σκοπός αυτός αποτυπώνεται, μεταξύ άλλων, σε ορισμένες ρητές δηλώσεις που διατυπώθηκαν κατά τις συζητήσεις που μνημονεύθηκαν στις σκέψεις 166, 168 και 170 ανωτέρω, όπως: «ok cool will show same level… and wont improve» (συζήτηση της 2ας Ιουνίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 190)· «where u gonna be bidding kfw 20’s if asked?» (συζήτηση της 31ης Αυγούστου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 228)· «Let’s just keep that price up because I am not going to improve from there. Because they are just going to try and play one place against another» (συζήτηση της 13ης Οκτωβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 236)· «take it out for now man… don’t want [to] have to pay 15!» (συζήτηση της 20ής Οκτωβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 243)· «in case he comes to [you]... maybe worth showing same level… so we can max the dough» (συζήτηση της 19ης Μαΐου 2011, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 294).
326
Επιπλέον, οι συζητήσεις που έλαβαν χώρα πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013 και μνημονεύονται στις σκέψεις 166, 168 έως 170, 188 έως 208 και 269 έως 295 ανωτέρω στηρίζουν τις εκτιμήσεις που πραγματοποιήθηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση σύμφωνα με τις οποίες, πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013, άλλα αντικειμενικά στοιχεία επιβεβαίωναν ότι οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές των συμμετεχόντων ήταν από τη φύση τους αλληλοσυνδεμένες και συμπληρωματικές και ότι, αλληλεπιδρώντας, οι συμπεριφορές αυτές συνέβαλλαν στο συνολικό σχέδιο που επιδίωκε τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό τον οποίο περιέγραψε η Επιτροπή.
327
Συγκεκριμένα, πρώτον, όλες οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που διαπίστωσε η Επιτροπή αφορούσαν OSSA, η διαπραγμάτευση των οποίων, παρά την ποικιλία τους, διεξαγόταν με τον ίδιο τρόπο και από τους ίδιους διαπραγματευτές στα ίδια γραφεία διαπραγμάτευσης των εμπλεκόμενων τραπεζών. Η εκτίμηση αυτή αποτυπώνεται σε πολλές συζητήσεις που ανέλυσε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, από τις οποίες προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια της ίδιας ημέρας, οι ίδιοι διαπραγματευτές αντάλλαξαν πληροφορίες ή συντόνισαν τις συμπεριφορές τους σχετικά με διάφορα OSSA (βλ., για παράδειγμα, συζήτηση της 8ης Φεβρουαρίου 2012, η οποία μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 279 έως 286 ανωτέρω, όπως και συζήτηση της 18ης Ιανουαρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 188 έως 195 ανωτέρω).
328
Δεύτερον, οι επίμαχες συμπεριφορές ακολουθούσαν τον ίδιο μηχανισμό, ήτοι, από τις αρχές του 2010, τακτικές συζητήσεις στο πλαίσιο μονίμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων, οι οποίες συμπληρώνονταν από διμερείς συζητήσεις. Οι συζητήσεις αυτές λάμβαναν χώρα στο πλαίσιο ενός μικρού κλειστού κύκλου διαπραγματευτών που επικοινωνούσαν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας επί διαφόρων OSSA (βλ., για παράδειγμα, συζήτηση της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, η οποία μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 269 έως 278 ανωτέρω, όπως και συζήτηση της 31ης Ιανουαρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 196 έως 200 ανωτέρω).
329
Τρίτον, οι συμπεριφορές αυτές αφορούσαν μία σταθερή ομάδα επιχειρήσεων, ήτοι την Deutsche Bank, την BofA και την Credit Suisse. Η εν λόγω ομάδα επιχειρήσεων άλλαξε μόνον όταν, τον Ιανουάριο του 2013, ο διαπραγματευτής της BofA άλλαξε εργοδότη και ανέλαβε καθήκοντα στην Crédit agricole, με αποτέλεσμα την εμπλοκή της τελευταίας αυτής τράπεζας.
330
Τέταρτον, οι επίμαχες συμπεριφορές ακολουθούσαν το ίδιο σχήμα υπό τη μορφή ανταλλαγής πληροφοριών ή ειλικρινών συζητήσεων σχετικά με πρόσφατες, τρέχουσες ή μελλοντικές συμπεριφορές οι οποίες παρείχαν τη δυνατότητα στους διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες συντονισμού ή ανταλλαγής πληροφοριών και, ως εκ τούτου, να επιδιώξουν τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό ενιαίο σκοπό που μνημονεύεται στη σκέψη 317 ανωτέρω.
331
Η ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013 επιβεβαιώνεται εξάλλου από άλλα στοιχεία του φακέλου που συγκέντρωσε η Επιτροπή.
332
Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια μίας συζήτησης στις 2 Ιουνίου 2010, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 190 της προσβαλλόμενης απόφασης, ο διαπραγματευτής της BofA ενημέρωσε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank για την τιμή στην οποία είχε πωλήσει ομόλογα σε συγκεκριμένο πελάτη. Στη συνέχεια, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank πρότεινε την ίδια τιμή στον ίδιο πελάτη και ανέφερε στον διαπραγματευτή της BofA ότι είχε πωλήσει τα ίδια ομόλογα και ότι αυτό είχε λειτουργήσει σαν όνειρο («worked out a dream»).
333
Ομοίως, στην αιτιολογική σκέψη 810 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ανέφερε συζητήσεις από τις οποίες προκύπτει ότι καθένας από τους τρεις κυρίως εμπλεκόμενους διαπραγματευτές αναγνώριζε και ο ίδιος ότι ανήκε σε μία κλειστή «λέσχη» («telling you man… just like you, me and [Credit Suisse’s trader] have a chatroom… all these accounts mst be in one chatroom as well»· «we should defo include him in the club…»).
334
Τέλος, μετά την αποχώρησή του από την BofA και την ανάληψη των καθηκόντων του στην Crédit agricole, ένας από τους διαπραγματευτές που εμπλέκονταν στις επίμαχες συμπεριφορές που εξέτασε η Επιτροπή ζήτησε, στις 10 Ιανουαρίου 2013, να επανενταχθεί στο σπίτι («to be added back in the house!»), ήτοι στο μόνιμο φόρουμ στο οποίο ήταν μέλη ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse.
335
Επομένως, στο μέτρο που διέθετε επαρκή στοιχεία για να διαπιστώσει την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013, δεν ήταν αναγκαίο, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Credit Suisse, η Επιτροπή να αποδείξει ότι οι συμμετέχοντες είχαν ρητώς και εκ των προτέρων προσυπογράψει μια συνολική συμφωνία που καθόριζε τη δράση τους στην αγορά ή, γενικότερα, ότι είχαν προηγουμένως επισημοποιήσει την πρόθεσή τους να υιοθετήσουν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές.
336
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων και ακόμη και αν υποτεθεί ότι είχε την πρόθεση να αμφισβητήσει την ύπαρξη συνολικού σχεδίου μεταξύ Ιανουαρίου 2010 και Φεβρουαρίου 2013, η Credit Suisse δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι οι συμπεριφορές των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής εντάσσονταν στο συνολικό σχέδιο με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, όπως αυτός προσδιορίστηκε, κατ’ ουσίαν, στη σκέψη 317 ανωτέρω.
ii) Επί της συνέχισης του συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό μετά τον Φεβρουάριο του 2013
337
Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 94, 766, 767, 822, 823 και 847 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Deutsche Bank απαγόρευσε στους διαπραγματευτές της, στα τέλη Φεβρουαρίου του 2013, να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων («persistent multilateral chatrooms»).
338
Η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η απαγόρευση αυτή συνιστά «θεμελιώδες γεγονός» που κατέστησε αδύνατες τις συζητήσεις σε τέτοια φόρουμ συζητήσεων, με συνέπεια οι συζητήσεις μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών να καθίστανται λιγότερο συχνές ή ακόμη και σποραδικές. Λόγω αυτής της μεταβολής των συνθηκών, οι συμπεριφορές που ανέπτυσσαν οι διαπραγματευτές μετά τον Φεβρουάριο του 2013 δεν στηρίζονταν πλέον στον ίδιο «μηχανισμό» και δεν ακολουθούσαν πλέον το ίδιο «σχήμα». Υπό τις συνθήκες αυτές, μετά τον Φεβρουάριο του 2013 δεν ήταν πλέον δυνατόν να επιτευχθεί ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό ενιαίος σκοπός που προσδιόρισε η Επιτροπή.
339
Η Επιτροπή παραδέχεται σχετική μείωση της συχνότητας των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συζητήσεων που συνδέεται με την απαγόρευση που μνημονεύθηκε στη σκέψη 337 ανωτέρω, απορρίπτοντας, ωστόσο, τον ισχυρισμό της Credit Suisse ότι η μείωση αυτή ήταν σημαντική και αιφνίδια.
340
Εν προκειμένω, υπογραμμίζεται ότι η απαγόρευση της Deutsche Bank προς τους διαπραγματευτές της να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων δεν δύναται να κλονίσει τις διαπιστώσεις της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό.
341
Πράγματι, πρώτον, επισημαίνεται ότι η Credit Suisse δεν αμφισβητεί τα αντικειμενικά στοιχεία που υπομνήσθηκαν στη σκέψη 319 ανωτέρω και τα οποία συνδέονται, αφενός, με τον ομοιογενή χαρακτήρα των επίμαχων προϊόντων, ήτοι των OSSA, και, αφετέρου, με το γεγονός ότι συμμετείχαν οι ίδιες εμπλεκόμενες τράπεζες, εκτός από την περίπτωση που ένας από τους συμμετέχοντες διαπραγματευτές άλλαζε τράπεζα.
342
Δεύτερον, η απαγόρευση που μνημονεύεται στη σκέψη 337 ανωτέρω προκάλεσε αντίδραση των διαπραγματευτών της Deutsche Bank, η οποία αποτυπώνεται σε συζήτηση μεταξύ δύο διαπραγματευτών της τράπεζας αυτής στις 25 Φεβρουαρίου 2013 και η οποία μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 473 και 761 της προσβαλλόμενης απόφασης.
343
Κατά τη συζήτηση αυτή, ένας διαπραγματευτής της Deutsche Bank, εμπλεκόμενος στην επίδικη παράβαση, δήλωσε σε έναν από τους συναδέλφους του στην ίδια τράπεζα ότι η εν λόγω απαγόρευση επρόκειτο να δημιουργήσει σοβαρά εμπόδια («that’s gonna really hinder us»), στο μέτρο που δεν θα γνώριζαν πλέον τις ανταλλαγές πληροφοριών μεταξύ των διαπραγματευτών της Crédit agricole και της Credit Suisse («we not gonna know what flows are going on with [Crédit agricole’s trader] and [Credit Suisse’s trader]»).
344
Ο έτερος διαπραγματευτής της Deutsche Bank εξήγησε τα εξής: «what i do with [another trader] is we open a new room every day.. as long as its not permanent chat, its ok», πράγμα στο οποίο ο συνομιλητής του, εμπλεκόμενος στην επίδικη παράβαση, απάντησε: «ah ok.. gonna have to do that then».
345
Ως εκ τούτου, κατόπιν της απαγόρευσης προς τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων στην επίδικη παράβαση τραπεζών αντικατέστησαν τις συζητήσεις τους σε μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων με μη μόνιμα διμερή φόρουμ συζητήσεων.
346
Συναφώς, αφενός, δεν αμφισβητείται ότι, μέχρι τον Αύγουστο του 2013, οι διαπραγματευτές της Credit Suisse και της Crédit agricole συνέχισαν να συζητούν διμερώς στο ίδιο μόνιμο πολυμερές φόρουμ με εκείνο που είχε χρησιμοποιηθεί με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013, ήτοι το φόρουμ PCHAT-0x2000001313671, με την ονομασία «DB/CA/CS $ CHAT». Αφετέρου, όπως προκύπτει ρητώς από τη συζήτηση της 25ης Φεβρουαρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στη σκέψη 344 ανωτέρω, η απαγόρευση των μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων δεν εμπόδιζε τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank να χρησιμοποιούν μη μόνιμα διμερή φόρουμ συζητήσεων.
347
Επιπλέον, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών ήταν συνηθισμένοι να διεξάγουν επίσης διμερείς συζητήσεις, δεδομένου ότι είχαν διεξαγάγει τέτοιες συζητήσεις πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013, συμπληρωματικά προς τη χρήση των εν λόγω πολυμερών φόρουμ συζητήσεων, γεγονός το οποίο δεν αμφισβητείται.
348
Ως εκ τούτου, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών επιδίωξαν να αντιμετωπίσουν την απαγόρευση της χρήσης πολυμερών φόρουμ συζητήσεων που επιβλήθηκε στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank μέσω ενός δικτύου διμερών συζητήσεων. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει την πρόθεση να συνεχιστεί, μετά τον Φεβρουάριο του 2013, ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό σκοπός που επιδιωκόταν από τον Ιανουάριο του 2010.
349
Τρίτον, οι συζητήσεις μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών όντως συνεχίστηκαν μετά τον Φεβρουάριο του 2013. Η εξέταση των συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 καταδεικνύει ότι οι εν λόγω συζητήσεις είχαν περιεχόμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό παρόμοιο με εκείνο των συζητήσεων που έλαβαν χώρα πριν από τον Φεβρουάριο του 2013.
350
Πράγματι, κατ’ αρχάς, οι διαπραγματευτές εξακολούθησαν να συντονίζουν τις τιμές τους, όπως αποδεικνύεται, για παράδειγμα, από τα αποσπάσματα διμερών συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 και τα οποία μνημονεύονται στη σκέψη 167 ανωτέρω, τις διμερείς συζητήσεις της 10ης Ιουλίου 2013 (βλ. σκέψεις 236 έως 243 ανωτέρω) και της 12ης Μαρτίου 2015 (βλ. σκέψεις 257 έως 267, στη συνέχεια δε σκέψεις 296 έως 300 ανωτέρω), καθώς και το μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015 (βλ. σκέψεις 301 έως 308 ανωτέρω).
351
Εν συνεχεία, οι διαπραγματευτές εξακολούθησαν να αποκαλύπτουν, αυθόρμητα ή κατόπιν αιτήματος, πληροφορίες που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από άλλους διαπραγματευτές προκειμένου να ασκήσουν τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ή να καθορίσουν τη στρατηγική διαπραγμάτευσης ή τιμολόγησης που θα ακολουθούσαν, όπως αποδεικνύεται, για παράδειγμα, από τα αποσπάσματα διμερών συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 και τα οποία μνημονεύονται στη σκέψη 168 ανωτέρω, καθώς και τις διμερείς συζητήσεις της 19ης και της 21ης Μαρτίου 2013 (βλ. σκέψεις 209 έως 216 και 217 έως 227 ανωτέρω), της 24ης Μαΐου 2013 (βλ. σκέψεις 228 έως 232 ανωτέρω), της 25ης Ιουλίου 2013 (βλ. σκέψεις 244 έως 248 ανωτέρω) και της 12ης Μαρτίου 2015 (βλ. σκέψεις 257 έως 267 και 296 έως 300 ανωτέρω).
352
Τέλος, οι διαπραγματευτές εξακολούθησαν να συντονίζουν τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους, όπως αποδεικνύεται, για παράδειγμα, από τα αποσπάσματα διμερών συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 και τα οποία μνημονεύονται στις σκέψεις 170 και 171 ανωτέρω, καθώς και από τη διμερή συζήτηση της 10ης Ιουλίου 2013 (βλ. σκέψεις 236 έως 243 ανωτέρω) και εκείνη της 12ης Μαρτίου 2015 (βλ. σκέψεις 257 έως 268, στη συνέχεια δε σκέψεις 296 έως 300 ανωτέρω).
353
Ως εκ τούτου, μετά τον Φεβρουάριο του 2013, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών προέβησαν στις ίδιες μορφές συντονισμού, αντάλλαξαν μεταξύ τους ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες του ίδιου είδους και επιδίωξαν σκοπό αντίθετο προς τον ανταγωνισμό πανομοιότυπο με εκείνον που επιδιωκόταν πριν από την ημερομηνία αυτή.
354
Τέταρτον, το επιχείρημα της Credit Suisse, ότι η απαγόρευση προς τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων επέφερε δραστική αλλαγή στον «μηχανισμό» και στο «σχήμα» της προβαλλόμενης ενιαίας παράβασης, δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό σκοπός που επιδίωκε το συνολικό σχέδιο διατηρήθηκε μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
355
Πράγματι, το γεγονός ότι η παράβαση είναι ενιαία απορρέει από την ενότητα του σκοπού που επιδιώκει κάθε συμμετέχων στη σύμπραξη και όχι από τις λεπτομέρειες εφαρμογής της συμπράξεως αυτής (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Μαρτίου 2000, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 έως T‑32/95, T‑34/95 έως T‑39/95, T‑42/95 έως T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 έως T‑65/95, T‑68/95 έως T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 και T‑104/95, EU:T:2000:77, σκέψη 4127, και της 8ης Ιουλίου 2008, Lafarge κατά Επιτροπής, T‑54/03, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2008:255, σκέψη 482).
356
Έχει επίσης κριθεί ότι, δεδομένου ότι ο σκοπός των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό πρακτικών παρέμεινε ο ίδιος, το γεγονός ότι ορισμένα χαρακτηριστικά ή η ένταση των πρακτικών αυτών μεταβλήθηκαν δεν είναι καθοριστικό (πρβλ. απόφαση της 24ης Μαρτίου 2011, Aalberts Industries κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑385/06, EU:T:2011:114, σκέψη 105).
357
Επιπλέον, ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό ενιαίος σκοπός που διαπιστώθηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν εξηρτάτο, αντιθέτως προς αυτό που αφήνει να εννοηθεί η Credit Suisse, από την διοργάνωση καθημερινών συζητήσεων. Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 607 έως 611 και 763 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών επιδίωκαν τον σκοπό αυτό ανταλλάσσοντας ελεύθερα πληροφορίες σχετικά με τις εν εξελίξει δραστηριότητες διαπραγμάτευσης τους. Οι ανταλλαγές αυτές είχαν τη μορφή σχολιασμού σε πραγματικό χρόνο των γεγονότων που βρίσκονταν σε εξέλιξη, πράγμα που τους παρείχε τη δυνατότητα να εντοπίσουν και να εκμεταλλευτούν ευκαιρίες συντονισμού. Ως εκ τούτου, οι διαπραγματευτές αυτοί επιδίωκαν την επίτευξη του ως άνω σκοπού στο πλαίσιο αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συζητήσεων που αφορούσαν συγκεκριμένες διαπραγματεύσεις ή, το πολύ, πληροφορίες σχετικές με συγκεκριμένες περιόδους. Επομένως, δεν απαιτούνταν συνεχείς ή καθημερινές συζητήσεις για την επίτευξη του επίμαχου αντίθετου προς τον ανταγωνισμό σκοπού.
358
Εξάλλου, ακόμη και κατά την περίοδο πριν τον Φεβρουάριο του 2013, οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις δεν ήταν κατ’ ανάγκην καθημερινές, όπως προκύπτει από τη χρονολογική σειρά των γεγονότων που εκτίθεται στο τμήμα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης.
359
Τέλος, είναι αληθές ότι η απαγόρευση των μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων κατέστησε δυσχερέστερο, για τους διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών, τον εντοπισμό των ευκαιριών συντονισμού ή ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών, ιδίως καθόσον ήταν δυσχερέστερο γι’ αυτούς να διατηρήσουν έναν «σχολιασμό σε πραγματικό χρόνο».
360
Ωστόσο, η Credit Suisse δεν αμφισβητεί ότι τα μη μόνιμα διμερή φόρουμ συζητήσεων λειτουργούσαν με τον ίδιο τρόπο όπως και τα μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων. Όπως τα μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων, τα μη μόνιμα διμερή φόρουμ συζητήσεων παρείχαν τη δυνατότητα στους συνδεδεμένους διαπραγματευτές να επικοινωνούν μέσω της αποστολής άμεσων μηνυμάτων. Επιπλέον, όπως τα μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων, τα μη μόνιμα φόρουμ παρείχαν τη δυνατότητα στους συνδεδεμένους διαπραγματευτές να σχολιάζουν, καθ’ όλη τη διάρκεια μίας ημέρας και σε πραγματικό χρόνο, τα γεγονότα που βρίσκονταν σε εξέλιξη. Στην πραγματικότητα, η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών ειδών φόρουμ έγκειτο κυρίως στον αριθμό των συμμετεχόντων και στην ανάγκη ή μη για άνοιγμα νέου φόρουμ κάθε μέρα.
361
Κατά συνέπεια, χωρίς να χρειάζεται να εκτιμηθούν οι λοιποί δικαιολογητικοί λόγοι που προέβαλε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση απαντώντας σε επιχειρήματα των εμπλεκόμενων τραπεζών για να εξηγήσει μία σχετική μείωση της συχνότητας των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συζητήσεων, το επιχείρημα της Credit Suisse ότι, μετά τον Φεβρουάριο του 2013, δεν ήταν πλέον δυνατό να επιτευχθεί ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό ενιαίος σκοπός που καθορίστηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση, δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
362
Επομένως, το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Credit Suisse απορρίπτεται.
363
Στο μέτρο που, από την πλευρά της, η Crédit agricole αμφισβητεί, παρεμπιπτόντως και διάσπαρτα, τον ενιαίο χαρακτήρα της επίδικης παράβασης, οι ισχυρισμοί της τράπεζας αυτής πρέπει επίσης να απορριφθούν.
364
Αφενός, η Crédit agricole αβασίμως υποστηρίζει, στο τέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως και στο εισαγωγικό μέρος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, ότι ο χαρακτηρισμός της «ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως» δεν είναι ορθός στην περίπτωση που το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώσει ότι η Επιτροπή εσφαλμένως χαρακτήρισε μία από τις πέντε χωριστές συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές ως παράβαση «ως εκ του αντικειμένου». Συγκεκριμένα, η επιχειρηματολογία αυτή στηρίζεται στην εσφαλμένη παραδοχή ότι η Επιτροπή προσδιόρισε πέντε χωριστές παραβάσεις στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ. σκέψεις 70 έως 89 ανωτέρω).
365
Αφετέρου, η Crédit agricole αβασίμως υποστηρίζει, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, με το οποίο προβάλλεται ότι δεν συνέβαλε σε ένα συνολικό σχέδιο, ότι ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό ενιαίος σκοπός που προσδιόρισε η Επιτροπή για την επίμαχη ενιαία και διαρκή παράβαση ορίστηκε κατά τρόπο υπερβολικά γενικό, δεδομένου ότι κάθε τράπεζα επιδιώκει τη μείωση των ζημιών της. Πράγματι, μολονότι είναι αληθές ότι ο προβαλλόμενος από την Επιτροπή αντίθετος προς τον ανταγωνισμό ενιαίος σκοπός περιλαμβάνει τον σκοπό της μεγιστοποίησης των εσόδων και της μείωσης των ζημιών διά της συμμετοχής στην επίδικη παράβαση, από τη σκέψη 317 ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή διευκρίνισε επίσης ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχαν επιδιώξει την επίτευξη του σκοπού αυτού συντονίζοντας τις συμπεριφορές τους όσον αφορά τις τιμές και τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους, καθώς και ανταλλάσσοντας ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες σχετικά με τα OSSA που αποτελούσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη δευτερογενή αγορά. Συνεπώς, οι εμπλεκόμενες τράπεζες επιδίωξαν, μέσω αμοιβαίας συνδρομής και, επομένως, μέσω πρακτικών που δεν ενέπιπταν στους συνήθεις όρους ανταγωνισμού, να μεγιστοποιήσουν περαιτέρω τα έσοδά τους και να μετριάσουν τις ζημίες τους σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τις τράπεζες που δεν εμπλέκονταν στην επίμαχη συμπεριφορά.
2) Επί του διαρκούς χαρακτήρα της διαπιστωθείσας παραβάσεως
366
Στην αιτιολογική σκέψη 789 της προσβαλλόμενης απόφασης, υπό τον τίτλο «Διαρκής φύση της παραβάσεως», η Επιτροπή έκρινε ότι οι συμπεριφορές τις οποίες είχε περιγράψει στο τμήμα 4 της απόφασής της αποτελούσαν μέρος μιας διαρκούς διαδικασίας με την οποία επιδιωκόταν κοινό σχέδιο και ότι οι συμπεριφορές αυτές δεν αποτελούσαν μεμονωμένα ή σποραδικά γεγονότα. Κατά την Επιτροπή, τα διάφορα στοιχεία της παράβασης, τα οποία επιδίωκαν τον ίδιο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό, είχαν διαμορφωθεί στο πλαίσιο πολλαπλών και συχνών συζητήσεων μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών.
367
Με το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole επικαλείται την «απουσία διαρκούς παράβασης». Απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Crédit agricole επισήμανε ότι, στο πλαίσιο των σημείων 3.16 έως 3.31 του εν λόγω σκέλους, αμφισβητούσε το διαρκή χαρακτήρα της συμμετοχής της στην παράβαση, αλλά ότι οι διακοπές της συμμετοχής της και της συμμετοχής των άλλων τραπεζών πρέπει να έχουν επίσης συνέπειες επί του διαρκούς χαρακτήρα της επίδικης παράβασης στο σύνολό της.
368
Με το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε τον διαρκή χαρακτήρα της επίμαχης παράβασης μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
369
Πρέπει να εξεταστούν διαδοχικά το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Credit Suisse και το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Crédit agricole, στο μέτρο που με το δεύτερο αυτό σκέλος επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η επίδικη παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα.
i) Επί του τρίτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο προβάλλεται έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων ως προς τον διαρκή χαρακτήρα της επίδικης παραβάσεως μετά τον Φεβρουάριο του 2013
370
Με το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η επίδικη παράβαση ήταν διαρκής μετά τον Φεβρουάριο του 2013, χρονικό σημείο από το οποίο η παράβαση αυτή μεταβλήθηκε σημαντικά.
371
Προκαταρκτικώς, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι, εν προκειμένω, ο δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των επίμαχων διαπραγματευτών δεν ήταν μυστικός και ότι οι επικοινωνίες είχαν καταγραφεί πλήρως, με αποτέλεσμα η έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων ως προς την επικοινωνία για συγκεκριμένη περίοδο να συνιστά πραγματική απόδειξη της διακοπής της συμπεριφοράς κατά την περίοδο αυτή. Επομένως, εσφαλμένα η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αδυναμία αποδείξεώς της οφείλεται σε αποσπασματικά και ελλιπή αποδεικτικά στοιχεία.
372
Κατά την Credit Suisse, λαμβανομένης υπόψη της δυναμικής της σχετικής αγοράς και της χρονολογικής αλληλουχίας των πραγματικών περιστατικών μετά τον Φεβρουάριο του 2013, η Επιτροπή όφειλε να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους. Ωστόσο, μετά τον Φεβρουάριο του 2013, υπήρξαν πολυάριθμα διαστήματα μακράς διάρκειας, μεταξύ των οποίων διαστήματα που κυμαίνονταν μεταξύ 49 και 82 ημερών. Λαμβανομένων υπόψη των διμερών συζητήσεων μεταξύ των λοιπών διαπραγματευτών πλην του διαπραγματευτή της Credit Suisse, υπήρξαν δέκα περίοδοι αδράνειας 28 και πλέον ημερών.
373
Στο πλαίσιο αυτό, κατ’ αρχάς, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι οι υιοθετηθείσες από τις εν λόγω τράπεζες συμπεριφορές επιδίωκαν κοινό σκοπό δεν αρκεί για να αποδειχθεί διαρκής παράβαση όταν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ή ενδείξεις από τα οποία προκύπτει διακοπή της παράβασης αυτής. Με τα επιχειρήματα αυτά μπορεί, το πολύ, να υποστηριχθεί η ύπαρξη ενιαίας και «επαναλαμβανόμενης» παράβασης. Ομοίως, η Επιτροπή κατέληξε απλώς σε συμπεράσματα στηριζόμενα σε δέσμη αποδεικτικών στοιχείων εξεταζόμενων στο σύνολό τους, πράγμα που δεν αποδεικνύει, επαρκώς κατά νόμον, διαρκή παράβαση.
374
Στη συνέχεια, η Credit Suisse υπογραμμίζει ότι η Επιτροπή δεν διευκρίνισε με ποιον τρόπο τα διαστήματα που μνημονεύονται στη σκέψη 372 ανωτέρω θα μπορούσαν να συνδέονται μεταξύ τους ενώ οι ανταλλαγείσες πληροφορίες καθίσταντο ταχέως παρωχημένες και ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο προσπάθησε να παρατείνει τις συνέπειες ορισμένων σποραδικών συζητήσεων, τα οποία εντοπίστηκαν μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
375
Τέλος, κατά την Credit Suisse, οι περιστάσεις της υπόθεσης και η λειτουργία της αγοράς απαιτούσαν, στην πραγματικότητα, «θετικά μέτρα» και συζητήσεις που διεξάγονταν με ορισμένη κανονικότητα και σε σχετικά κοντινά μεταξύ τους χρονικά διαστήματα. Η Επιτροπή δεν κατόρθωσε να αντικρούσει το επιχείρημα αυτό.
376
Συναφώς, προκαταρκτικώς, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της Credit Suisse ότι ο δίαυλος επικοινωνίας που υπήρχε μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών δεν ήταν μυστικός και ότι οι επικοινωνίες είναι πλήρως καταγεγραμμένες, με αποτέλεσμα η έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων ως προς την επικοινωνία για συγκεκριμένη περίοδο να συνιστά πραγματική απόδειξη της διακοπής της συμπεριφοράς κατά την περίοδο αυτή.
377
Αφενός, το επιχείρημα αυτό αντικρούεται από ορισμένες εξηγήσεις που περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση. Πράγματι, στην αιτιολογική σκέψη 777 της απόφασης αυτής, η Επιτροπή επισήμανε ότι, κατόπιν της απαγόρευσης της χρήσης μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων από την Deutsche Bank, ήταν φυσικό τα αποδεικτικά στοιχεία των διμερών συζητήσεων να είναι πιο διάσπαρτα από τη στιγμή που οι διαπραγματευτές γνώριζαν ότι έπρεπε να σταματήσουν να χρησιμοποιούν τα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων και ότι, ως εκ τούτου, έπρεπε «να αποκρύψουν τις συζητήσεις τους όσον αφορά τον εσωτερικό έλεγχο συμμόρφωσης». Επιπλέον, στις αιτιολογικές σκέψεις 82 και 778 της ίδιας απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε ότι, κατά τη διάρκεια της έρευνας, είχε ενημερωθεί για το γεγονός ότι οι μαγνητοφωνήσεις των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων του διαπραγματευτή της BofA για το χρονικό διάστημα από τις 29 Νοεμβρίου 2014 έως τις 3 Σεπτεμβρίου 2015 είχαν διαγραφεί και ότι η μόνη πληροφορία που είχε στη διάθεσή της, ήτοι ένα ευρετήριο εξερχόμενων κλήσεων, αποδείκνυε ότι, μεταξύ Νοεμβρίου 2014 και Μαρτίου 2015, είχαν πραγματοποιηθεί δεκατέσσερις κλήσεις μεταξύ του διαπραγματευτή της BofA και του διαπραγματευτή της Crédit agricole. Η Επιτροπή προσέθεσε ότι μόνο μία από τις εν λόγω κλήσεις είχε καταχωρηθεί στο σύστημα της Crédit agricole, ήτοι μία κλήση της 10ης Δεκεμβρίου 2014.
378
Αφετέρου, το γεγονός ότι η εν λόγω παράβαση δεν εκδηλώθηκε κατά τη διάρκεια συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος δεν μπορεί να ερμηνευθεί αυτομάτως ως διακοπή της παράβασης αυτής κατά τη διάρκεια του ίδιου χρονικού διαστήματος.
379
Πράγματι, ακόμη και αν οι εκδηλώσεις της σύμπραξης χωρίζονται από χρονικά διαστήματα οποία παρουσιάζουν ασυνέχειες μακράς ή βραχύτερης διάρκειας, η Επιτροπή δύναται, στο πλαίσιο της εκτίμησης του διαρκούς χαρακτήρα μίας παράβασης εκτεινόμενης σε πλείονα έτη, να θεωρήσει ότι η παράβαση αυτή δεν διεκόπη, αφενός, εφόσον οι επιμέρους πράξεις που συναποτελούν την εν λόγω παράβαση επιδιώκουν κοινό σκοπό και ενδεχομένως εντάσσονται στο πλαίσιο ενιαίας και διαρκούς παράβασης και, αφετέρου, εφόσον από καμία ένδειξη ή αποδεικτικό στοιχείο δεν προκύπτει ότι η παράβαση δεν συνεχίστηκε κατά τα εν λόγω διαστήματα (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Μαρτίου 2021, Pometon κατά Επιτροπής, C‑440/19 P, EU:C:2021:214, σκέψεις 112 και 114, και της 17ης Μαΐου 2013, Trelleborg Industrie και Trelleborg κατά Επιτροπής, T‑147/09 και T‑148/09, EU:T:2013:259, σκέψεις 61 και 63).
380
Εντούτοις, η αρχή της ασφάλειας δικαίου απαιτεί η Επιτροπή να επικαλείται, τουλάχιστον, αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους, ώστε να μπορεί λογικά να γίνει δεκτό ότι η παράβαση συνεχίστηκε αδιάλειπτα μεταξύ δύο συγκεκριμένων ημερομηνιών [πρβλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Nichicon Corporation κατά Επιτροπής, T‑342/18, EU:T:2021:635, σκέψη 365 (μη δημοσιευθείσα) και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
381
Μολονότι το διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ δύο εκδηλώσεων μιας παραβατικής συμπεριφοράς αποτελεί κρίσιμο κριτήριο προκειμένου να εξακριβωθεί αν η παράβαση έχει διαρκή χαρακτήρα, γεγονός παραμένει ότι το ζήτημα αν το εν λόγω διάστημα είναι αρκούντως μακρό ώστε να αποτελεί διακοπή της παραβάσεως δεν μπορεί να εξετάζεται αφηρημένα. Αντιθέτως, πρέπει να εξετάζεται στο πλαίσιο της λειτουργίας της συγκεκριμένης συμπράξεως [βλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Nichicon Corporation κατά Επιτροπής, T‑342/18, EU:T:2021:635, σκέψη 366 (μη δημοσιευθείσα) και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
382
Εν προκειμένω, κατά πρώτον, από τις σκέψεις 317 έως 362 ανωτέρω προκύπτει ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της παράβασης, οι συμπεριφορές των συμμετεχόντων εντάσσονταν στο πλαίσιο συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό.
383
Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε να θεωρήσει ότι η επίδικη παράβαση ήταν διαρκής καθ’ όλη τη διάρκεια της παράβασης που ορίστηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση, εκτός αν διαπιστωνόταν διακοπή της εν λόγω παράβασης (βλ. σκέψεις 379 έως 381 ανωτέρω).
384
Κατά δεύτερον, ο επιδιωκόμενος αντίθετος προς τον ανταγωνισμό σκοπός συνίστατο στη μεγιστοποίηση των εσόδων των εμπλεκόμενων τραπεζών περιορίζοντας παράλληλα τις ζημίες που μπορούσαν να προκύψουν λόγω της αβεβαιότητας σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα ενεργούσαν οι λοιποί διαπραγματευτές. Οι συμπεριφορές που αναπτύχθηκαν αφορούσαν διάφορα OSSA και δεν συνίσταντο μόνο σε συντονισμό των τιμών ή σε ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις τιμές. Συγκεκριμένα, οι συμπεριφορές αυτές αφορούσαν, γενικότερα, τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης των εμπλεκόμενων τραπεζών.
385
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 323 και 357 ανωτέρω, η επιδίωξη του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό ενιαίου σκοπού που διαπιστώθηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν εξηρτάτο, αντιθέτως προς αυτό που αφήνει να εννοηθεί η Credit Suisse, από την διοργάνωση καθημερινών συζητήσεων. Πράγματι, οι συζητήσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων διαπραγματευτών αποσκοπούσαν στον εντοπισμό και την αξιοποίηση ευκαιριών συντονισμού ή στην ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.
386
Επιπλέον, και λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η πολύ συχνή συμμετοχή σε αθέμιτες επαφές δεν ήταν αναγκαία για τη λειτουργία της επίδικης παράβασης, δεδομένου ότι οι διαπραγματεύσεις των OSSA ήταν ανεξάρτητες μεταξύ τους. Πράγματι, η ενδεχόμενη επιτυχία μιας συγκεκριμένης αθέμιτης επαφής δεν εξηρτάτο από τη συμμετοχή σε σειρά επαφών σχετικών με άλλες διαπραγματεύσεις.
387
Τέλος, στις συζητήσεις που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 εμπλέκονταν οι ίδιοι διαπραγματευτές με εκείνους οι οποίοι έλαβαν την πρωτοβουλία δημιουργίας μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων το 2010. Οι διαπραγματευτές αυτοί συναντιούνταν συχνά κατά τη διάρκεια κοινωνικών εκδηλώσεων και αποτελούσαν έναν πολύ κλειστό κύκλο, γνωστό μεταξύ των διαπραγματευτών του χρηματοοικονομικού χώρου (City) στο Λονδίνο.
388
Κατά τρίτον, η Επιτροπή στηρίχθηκε σε αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους, ενώ τα διαστήματα, τα οποία επικαλείται η Credit Suisse μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παράβασης ή μεταξύ δύο συζητήσεων τις οποίες η Επιτροπή είναι σε θέση να αποδείξει, δεν επιτρέπουν να θεωρηθεί ότι η εν λόγω παράβαση διεκόπη κατά την περίοδο μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
389
Συναφώς, πρώτον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Credit Suisse δεν επικαλείται διακοπή της παράβασης πριν από τον Φεβρουάριο του 2013, μολονότι είναι δυνατόν να διαπιστωθούν πολυάριθμα διαστήματα άνω του ενός μηνός μεταξύ ορισμένων συζητήσεων πριν από την ημερομηνία αυτή και, ειδικότερα, το 2012.
390
Δεύτερον, στην αιτιολογική σκέψη 534 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ανέφερε διάφορα έγγραφα από τα οποία προκύπτει ότι, κατά τα έτη 2014 και 2015, οι διαπραγματευτές θεώρησαν ότι η αγορά των OSSA καθίστατο όλο και πιο δύσκολη και λιγότερο επικερδής («no money in SSA anymore», «no flows in SSA», «no money in SSA», «SSA is dead»). Το φαινόμενο αυτό εξηγούσε ότι οι εν λόγω διαπραγματευτές διαπραγματεύονταν ολοένα και περισσότερο άλλα χρηματοπιστωτικά μέσα για να αντισταθμίσουν τη μείωση της δραστηριότητας στην αγορά αυτή. Η μείωση αυτή της δραστηριότητας, ανεξάρτητη από τη βούληση των συμμετεχόντων στην ενιαία παράβαση, συνέβαλε στη μείωση των ευκαιριών συντονισμού ή ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.
391
Τρίτον, από την εξέταση, αφενός, των συζητήσεων που προηγήθηκαν των διαστημάτων τα οποία επικαλέστηκε η Credit Suisse και, αφετέρου, των συζητήσεων που ακολούθησαν τα εν λόγω διαστήματα, προκύπτει ότι οι συζητήσεις αυτές δεν περιέχουν κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών εκδήλωσαν, αρχικώς, τη βούληση να παύσουν την ενιαία παράβαση και, στη συνέχεια, τη βούλησή τους να την θέσουν εκ νέου σε εφαρμογή. Αντιθέτως, το ύφος που χρησιμοποιούν οι διαπραγματευτές είναι ιδιαιτέρως ελεύθερο και οι συζητήσεις είναι αυθόρμητες. Ειδικότερα, οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις που έπονται των διαστημάτων που επικαλείται η Credit Suisse δεν περιέχουν καμία εισαγωγική αναφορά που να καταδεικνύει την ανάγκη για αποκατάσταση της επαφής, ή ακόμη και της εμπιστοσύνης, η οποία είχε προηγουμένως διαρρηχθεί μεταξύ των συμμετεχόντων. Οι συζητήσεις αυτές αποδεικνύουν, επομένως, τη διαρκή και σταθερή βούληση των συμμετεχόντων διαπραγματευτών να υιοθετήσουν συμπεριφορές που συνέβαλλαν στο συνολικό σχέδιο με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό ενιαίο σκοπό, όπως αυτό προσδιορίστηκε από την Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση.
392
Ειδικότερα, όσον αφορά το διάστημα των 64 ημερών μεταξύ, αφενός, της συζήτησης της 21ης Μαρτίου 2013 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank και, αφετέρου, της συζήτησης της 24ης Μαΐου 2013 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse, επισημαίνεται ότι, μολονότι τα ομόλογα τα οποία αφορούσαν οι συζητήσεις αυτές ήταν διαφορετικά, το περιεχόμενο των συζητήσεων ήταν το ίδιο. Συγκεκριμένα, οι εν λόγω διαπραγματευτές αντάλλαξαν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες σχετικά με τις τρέχουσες δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ή σχετικά με δραστηριότητες διαπραγμάτευσης που είχαν μόλις πραγματοποιηθεί και, ιδίως, σχετικά με τις τιμές και τους πελάτες τους (βλ. σκέψεις 217 έως 227 και 228 έως 232 ανωτέρω). Επιπλέον, τα μηνύματα που ανταλλάσσονταν κατά τις συζητήσεις αυτές είναι ιδιαίτερα ελεύθερα και η συμπεριφορά των διαπραγματευτών είναι φυσική. Οι συζητήσεις αυτές δεν μνημονεύουν κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι η βούληση των διαπραγματευτών να θέσουν σε εφαρμογή την παράβαση έπαυσε μεταξύ των δύο αυτών εκδηλώσεων της παράβασης.
393
Όσον αφορά το διάστημα των 60 ημερών μεταξύ των δύο συζητήσεων της 11ης Οκτωβρίου 2013 και της 10ης Δεκεμβρίου 2013 μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, επισημαίνεται ότι οι δύο αυτές συζητήσεις αφορούσαν διαφορετικά ομόλογα, αλλά ότι το περιεχόμενο των συζητήσεων ήταν παρόμοιο. Κατά την πρώτη από τις συζητήσεις αυτές, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse απέσυρε εντολή πώλησης από την πλατφόρμα διαμεσολαβητή («killed it») αφού ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank πρότεινε την απόσυρση αυτή λόγω της θετικής του θέσης («i am long bro…if ok to scarp it that would be better»). Κατά τη δεύτερη από τις συζητήσεις αυτές, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ήταν εκείνος που πρότεινε να αποσύρει την προσφορά αγοράς που είχε υποβάλει («ah sorry bro…will kill it») αφού έλαβε γνώση της αρνητική θέσης του διαπραγματευτή της Credit Suisse («i’m small short»). Το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank δεν απέσυρε τελικά την προσφορά του αφού έλαβε τη γνώμη του διαπραγματευτή της Credit Suisse δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι εν λόγω συζητήσεις καταδεικνύουν μια συνέχεια ως προς το περιεχόμενό τους και μια μορφή αμοιβαιότητας με την πάροδο του χρόνου όσον αφορά την απόσυρση και την πρόταση απόσυρσης προσφοράς που θα μπορούσε να βλάψει άλλον συμμετέχοντα στη σύμπραξη. Επιπλέον, οι συζητήσεις αυτές δεν μνημονεύουν κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι η βούληση των διαπραγματευτών να θέσουν σε εφαρμογή την παράβαση έπαυσε μεταξύ των δύο αυτών εκδηλώσεων της παράβασης. Η πρώτη από τις συζητήσεις αυτές, ήτοι η συζήτηση της 11ης Οκτωβρίου 2013, κατά την οποία ήταν παρόντες οι διαπραγματευτές των τριών εμπλεκόμενων τραπεζών, καταδεικνύει εξάλλου τη βούληση να προγραμματιστεί συνάντηση κοινωνικού χαρακτήρα κατά τη διάρκεια επιχειρηματικού ταξιδιού στη Νέα Υόρκη (Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής) την επόμενη εβδομάδα.
394
Όσον αφορά το διάστημα των 55 ημερών μεταξύ των δύο συζητήσεων της 10ης Δεκεμβρίου 2013 και της 3ης Φεβρουαρίου 2014 μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, επισημαίνεται ότι οι δύο αυτές συζητήσεις αφορούσαν διαφορετικά ομόλογα, αλλά ότι το περιεχόμενο των εν λόγω συζητήσεων ήταν παρόμοιο. Κατά την πρώτη από τις συζητήσεις αυτές, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank πρότεινε να αποσύρει την προσφορά του αφού έλαβε γνώση της αρνητικής θέσης του διαπραγματευτή της Credit Suisse (βλ. σκέψη 393 ανωτέρω). Κατά τη δεύτερη από τις συζητήσεις αυτές, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank δεν «χτύπησε» προσφορά που υπέβαλε η Credit Suisse στην πλατφόρμα διαμεσολαβητή και, επομένως, δεν της πώλησε ομόλογο κατόπιν επικοινωνίας μεταξύ των δύο διαπραγματευτών. Οι δύο συζητήσεις είναι άμεσες και αυθόρμητες και δεν μνημονεύουν κανένα στοιχείο που να υποδεικνύει ότι η βούληση των δύο διαπραγματευτών να συμβάλουν στην επίδικη παράβαση έπαυσε μεταξύ των δύο αυτών εκδηλώσεων της παραβάσεως.
395
Όσον αφορά το διάστημα των 82 ημερών μεταξύ, αφενός, μιας συζήτησης της 1ης Μαΐου 2014 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse και, αφετέρου, μιας συζήτησης της 22ας Ιουλίου 2014 μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της BofA, επισημαίνεται ότι, κατά την πρώτη από αυτές τις συζητήσεις, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse συζήτησαν σχετικά με την τιμή ενός συγκεκριμένου ομολόγου (KFW 5 1/8 03/16). Πράγματι, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε «where u ma[rk]ing that sh1t[?]». Ο διαπραγματευτής της Credit Suisse εξήγησε ότι «got them marked +2 on the bid (2/-2)», πράγμα στο οποίο ο διαπραγματευτής της Crédit agricole απάντησε «perfect». Ως εκ τούτου, η επικοινωνία αυτή επέτρεψε στον διαπραγματευτή της Crédit agricole να επαληθεύσει τις τιμές του με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse. Κατά τη δεύτερη από τις συζητήσεις αυτές, ο διαπραγματευτής της BofA, ο οποίος είχε προηγουμένως συμμετάσχει σε συζητήσεις με τους άλλους διαπραγματευτές όταν εργαζόταν για την Deutsche Bank, πρότεινε στον διαπραγματευτή της Credit Suisse να αποσύρει την προσφορά του για άλλο ομόλογο. Ο διαπραγματευτής της BofA ανέφερε επίσης τη διαπραγματευτική του θέση («sorry I didn’t realised kbn 19 in tullets was you… i went better bid… can kill it if you wanty… we are short 10mm…»).
396
Κατά τη διάρκεια του διαστήματος αυτού των 82 ημερών, ο εν λόγω πρώην διαπραγματευτής της Deutsche Bank βρισκόταν σε άδεια από την 1η Απριλίου, εν αναμονή της αποχώρησης από την τράπεζα αυτή τον Ιούνιο του 2014 και της επανόδου του στην BofA. Το γεγονός αυτό δεν είχε ως συνέπεια τη διακοπή της παράβασης, δεδομένου ότι, την 1η Μαΐου 2014, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse συζήτησαν για την τιμή ενός ομολόγου (βλ. σκέψη 395 ανωτέρω). Αντιθέτως, η άδεια του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, πριν από τη μεταβολή ως προς το πρόσωπο του εργοδότη του, συνέβαλε στην προσωρινή μείωση των ευκαιριών συντονισμού ή ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών μεταξύ των τριών κυρίως εμπλεκόμενων διαπραγματευτών.
397
Στη συνέχεια, ο πρώην διαπραγματευτής της Deutsche Bank ανέλαβε καθήκοντα στην BofA στις 16 Ιουλίου 2014. Το γεγονός ότι ο εν λόγω διαπραγματευτής, έξι ημέρες αργότερα, ήτοι στις 22 Ιουλίου 2014, συμμετείχε σε διμερή συζήτηση με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse προκειμένου να προτείνει την απόσυρση μίας προσφοράς («can kill it if you wanty») και να εκθέσει τη διαπραγματευτική του θέση («we are short 10 mm») αποδεικνύει την αδιάλειπτη βούληση να υιοθετήσει συμπεριφορές που εμπίπτουν στο συνολικό σχέδιο με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, που προσδιορίστηκε από την Επιτροπή. Η διαρκής αυτή βούληση αποδεικνύεται επίσης από το άμεσο ύφος που χρησιμοποίησαν οι δύο συμμετέχοντες και από την αυθόρμητη ανταλλαγή πληροφοριών.
398
Όσον αφορά το διάστημα των 67 ημερών το οποίο επικαλείται η Credit Suisse μεταξύ μίας συζήτησης η οποία προβάλλεται ότι έλαβε χώρα στις 24 Αυγούστου 2014 και μίας συζήτησης που έλαβε χώρα στις 29 Οκτωβρίου 2014, υπογραμμίζεται ότι το επιχείρημα που επιχειρεί να στηρίξει η Credit Suisse στη συζήτηση αυτή δεν είναι βάσιμο, στο μέτρο που δεν διαπιστώθηκε καμία διμερής συζήτηση στις 24 Αυγούστου 2014. Η συζήτηση στην οποία αναφέρεται η Credit Suisse χρονολογείται στην πραγματικότητα από τις 24 Σεπτεμβρίου 2014 και, επομένως, το προβαλλόμενο διάστημα είναι 37 ημέρες. Εν πάση περιπτώσει, οι συζητήσεις αυτές δεν καταδεικνύουν καμία διακοπή της παράβασης και, αντιθέτως, καταδεικνύουν ότι, και στις δύο αυτές περιπτώσεις, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της BofA συνέχισαν να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με την τιμολογιακή στρατηγική τους και, ως εκ τούτου, εξεδήλωσαν τη σταθερή και διαρκή βούλησή τους να ενταχθούν στο πλαίσιο της ενιαίας παράβασης που διαπίστωσε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση.
399
Όσον αφορά το διάστημα των 70 ημερών μεταξύ, αφενός, της συζήτησης της 29ης Οκτωβρίου 2014 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της BofA και, αφετέρου, της συζήτησης της 7ης Ιανουαρίου 2015 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse, από κανένα στοιχείο του περιεχομένου της πρώτης εκ των συζητήσεων αυτών δεν προκύπτει βούληση των συμμετεχόντων να διακόψουν την επίδικη παράβαση, ενώ από κανένα στοιχείο του περιεχομένου της δεύτερης εκ των συζητήσεων αυτών δεν προκύπτει βούληση εκ νέου εφαρμογής της παράβασης η οποία διεκόπη. Οι δύο αυτές συζητήσεις καταδεικνύουν ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις τιμές. Επομένως, οι συζητήσεις αυτές υποδεικνύουν την ύπαρξη κοινής και σταθερής βούλησης για συνέχιση της εφαρμογής του συνολικού σχεδίου που η Επιτροπή προσδιόρισε στην προσβαλλόμενη απόφαση.
400
Τέλος, όσον αφορά το διάστημα των 45 ημερών μεταξύ, αφενός, της συζήτησης της 27ης Ιανουαρίου 2015 μεταξύ του διαπραγματευτή της BofA και του διαπραγματευτή της Crédit agricole και, αφετέρου, της συζήτησης της 12ης Μαρτίου 2015 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse, επισημαίνεται ότι το περιεχόμενο της συζήτησης της 27ης Ιανουαρίου 2015 καταδεικνύει ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις τιμές συγκεκριμένου ομολόγου. Κατά τη συζήτηση αυτή, ο διαπραγματευτής της BofA ρώτησε τον συνομιλητή του ποια ήταν η αποτίμησή του ως προς το εν λόγω ομόλογο και ο διαπραγματευτής της Crédit agricole απάντησε στο ερώτημα αυτό. Η συζήτηση αυτή δεν περιέχει καμία ένδειξη από την οποία να προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές της BofA και της Crédit agricole σχεδίασαν να παύσουν στη συμπεριφορά τους στο μέλλον.
401
Συναφώς, το γεγονός ότι η συζήτηση της 27ης Ιανουαρίου 2015 είναι η τελευταία αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συζήτηση που ελήφθη υπόψη εις βάρος της BofA και σηματοδοτεί το τέλος της συμμετοχής της εν λόγω τράπεζας στην επίδικη παράβαση δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως διακοπή της ενιαίας παράβασης στην οποία προέβησαν οι δύο άλλοι συμμετέχοντες διαπραγματευτές, ήτοι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse. Συνεπώς, το περιεχόμενο της συζήτησης της 12ης Μαρτίου 2015 μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse καταδεικνύει ανταλλαγή πολύ ακριβών και τρεχουσών πληροφοριών σχετικά με προσφορά που προτάθηκε σε πελάτη, αλλά επίσης και συντονισμό των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης των διαπραγματευτών (βλ. σκέψεις 257 έως 267, στη συνέχεια δε σκέψεις 296 έως 300 ανωτέρω). Καμία εισαγωγική αναφορά από την οποία να προκύπτει ότι η ενιαία παράβαση είχε προηγουμένως διακοπεί δεν προηγείται της εν λόγω ανταλλαγής πληροφοριών και του συντονισμού αυτού. Αντιθέτως, η ανταλλαγή πληροφοριών και ο συντονισμός έλαβαν χώρα λίγα δευτερόλεπτα μετά την είσοδο των συμμετεχόντων στο μη μόνιμο φόρουμ συζητήσεων.
402
Οι εκτιμήσεις που παρατίθενται στη σκέψη 391 ανωτέρω ισχύουν και για τα λοιπά διαστήματα που προσδιόρισε η Credit Suisse μεταξύ των λοιπών συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
403
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το πλαίσιο της λειτουργίας της διαπιστωθείσας συμπράξεως, η οποία διήρκεσε περίπου πέντε έτη και δύο μήνες, μεταξύ της 19ης Ιανουαρίου 2010 και της 24ης Μαρτίου 2015, επιτρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ενιαία παράβαση ήταν διαρκής παρά τα διαστήματα που επικαλέστηκε η Credit Suisse.
404
Συγκεκριμένα, αφενός, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών επιδίωκαν τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό που διαπίστωσε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση ανταλλάσσοντας ελεύθερα πληροφορίες σχετικά με τις εν εξελίξει δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους. Οι επικοινωνίες αυτές ελάμβαναν τη μορφή συνεχούς περιγραφής των γεγονότων που βρίσκονταν σε εξέλιξη σε πραγματικό χρόνο, πράγμα που τους επέτρεπε να εντοπίζουν και να αξιοποιούν ευκαιρίες συντονισμού και ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών όταν αυτές παρουσιάζονταν και, ιδίως, όταν οι εν λόγω συμμετέχοντες διαπραγματευτές εκδήλωναν κοινό ενδιαφέρον για ένα ή περισσότερα συγκεκριμένα OSSA. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω διαπραγματευτές επιδίωκαν την επίτευξη του εν λόγω αντίθετου προς τον ανταγωνισμό σκοπού στο πλαίσιο επικοινωνιών αντίθετων προς τον ανταγωνισμό, οι οποίες αφορούσαν συγκεκριμένες και ανεξάρτητες μεταξύ τους διαπραγματεύσεις ή ακόμη και στο πλαίσιο αντίθετων προς τον ανταγωνισμό επικοινωνιών σχετικών με πληροφορίες που αφορούσαν συγκεκριμένες περιόδους. Επομένως, δεν ήταν αναγκαίο να διεξάγονται μόνιμες ή καθημερινές συζητήσεις για την επίτευξη του επίμαχου αντίθετου προς τον ανταγωνισμό σκοπού.
405
Αφετέρου, πολλά γεγονότα που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 μπορούσαν να επηρεάσουν τη βούληση όλων των συμμετεχόντων διαπραγματευτών να προσχωρήσουν στο συνολικό σχέδιο με το επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, ήτοι, πρώτον, η απαγόρευση προς τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων στο πλαίσιο αυξημένης εποπτείας στον τομέα των επενδυτικών τραπεζών, δεύτερον, η πολύμηνη άδεια του διαπραγματευτή της Deutsche Bank πριν από την ανάληψη των καθηκόντων του στην BofA ή ακόμη, τρίτον, η μείωση της δραστηριότητας στην αγορά των OSSA.
406
Ωστόσο, παρά τα γεγονότα αυτά, από τις συζητήσεις που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή δεν προκύπτει καμία αμφισβήτηση της σύμπραξης και, ιδίως, καμία αμφιβολία εκ μέρους των συμμετεχόντων διαπραγματευτών όσον αφορά τη βούλησή τους να συνεχίσουν να υιοθετούν τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές τους. Πράγματι, οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών συνέχισαν, ασφαλώς κατά τρόπο λιγότερο συχνό, αλλά επαναλαμβανόμενο, τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις τους σχετικά με συγκεκριμένες και ανεξάρτητες μεταξύ τους διαπραγματεύσεις.
407
Η αντίδραση των διαπραγματευτών αυτών εξηγείται από το γεγονός ότι ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό σκοπός που επιδίωκαν στηριζόταν στην κοινή αντίληψή τους ότι παρείχαν αμοιβαία συνδρομή ο ένας στον άλλον προκειμένου να αποκομίσουν αμοιβαίο όφελος σε βάθος χρόνου. Επομένως, επί της βάσεως αυτής, ένας διαπραγματευτής μπορούσε να μην ενεργεί στο πλαίσιο συγκεκριμένης συναλλαγής ή να μοιράζεται μια συναλλαγή με άλλον διαπραγματευτή και, επομένως, να μην αποκομίζει άμεσο όφελος. Ένας διαπραγματευτής μπορούσε επίσης να ανταλλάξει πληροφορίες με τους άλλους διαπραγματευτές, δηλαδή τους ανταγωνιστές του, και να παραιτηθεί με τον τρόπο αυτό από την αποκλειστική και άμεση αξιοποίηση των εν λόγω πληροφοριών προς όφελος τους. Συγκεκριμένα, ένας διαπραγματευτής απέφευγε να ενεργήσει, μοιραζόταν μια συναλλαγή ή αντάλλασσε ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες με το σκεπτικό ότι ανέμενε ότι οι λοιποί διαπραγματευτές θα συμπεριφερθούν με τον ίδιο τρόπο στο μέλλον. Επομένως, στο πλαίσιο της λειτουργίας της επίμαχης σύμπραξης, οι διαπιστωθείσες από την Επιτροπή συμπεριφορές και, γενικότερα, το συνολικό σχέδιο στο πλαίσιο του οποίου εντάσσονταν οι συμπεριφορές αυτές, στηρίζονταν σε αμοιβαίες προσδοκίες οι οποίες προέκυπταν από κάθε αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συζήτηση και οι οποίες είχαν ως σκοπό την απόκτηση διαρκούς πλεονεκτήματος έναντι των πελατών και των ανταγωνιστών διαπραγματευτών και, εν τέλει, τη μεγιστοποίηση των εσόδων των συμμετεχόντων διαπραγματευτών, περιορίζοντας παράλληλα τις ζημίες τους (πρβλ. αιτιολογικές σκέψεις 643, 744, 746, 781 και 810 της προσβαλλόμενης απόφασης).
408
Υπό τις συνθήκες αυτές, η σύντομη διάρκεια των διαστημάτων εντός των οποίων οι πληροφορίες που ανταλλάσσονταν καθίσταντο παρωχημένες, την οποία επικαλείται η Credit Suisse, δεν επέβαλε στην Επιτροπή την υποχρέωση να εξηγήσει με ποιον τρόπο καλύφθηκαν τα διαστήματα που διαπιστώθηκαν μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παράβασης. Επιπλέον, η σύντομη αυτή διάρκεια δεν αναιρεί το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η επίμαχη ενιαία παράβαση είχε διαρκή χαρακτήρα.
409
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, τα επιχειρήματα της Credit Suisse με τα οποία προβάλλεται, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους προκειμένου να διαπιστώσει την ύπαρξη διαρκούς παράβασης, δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.
410
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από την απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2017, Icap κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑180/15, EU:T:2017:795), την οποία επικαλείται η Credit Suisse.
411
Πράγματι, κατ’ αρχάς, υπογραμμίζεται ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2017, Icap κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑180/15, EU:T:2017:795), το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε τον διαρκή χαρακτήρα της συμμετοχής συγκεκριμένης επιχείρησης και όχι τον διαρκή χαρακτήρα της παράβασης στο σύνολό της.
412
Εν συνεχεία, το αντικείμενο της σύμπραξης και η λειτουργία της ήταν διαφορετικά από εκείνα της επίδικης παράβασης. Συγκεκριμένα, στην απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2017, Icap κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑180/15, EU:T:2017:795), το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη, βάσει του πλαισίου της λειτουργίας των επίμαχων παραβάσεων, τον καθημερινό καθορισμό των επιτοκίων JPY LIBOR, ήτοι ένα σύνολο επιτοκίων αναφοράς που χρησιμοποιούνταν για πολλά χρηματοπιστωτικά προϊόντα σε ιαπωνικά γιεν. Στο πλαίσιο αυτό, έκρινε ότι η Επιτροπή όφειλε να επισημάνει θετικά μέτρα που ελήφθησαν, αν όχι σε καθημερινή βάση, πάντως εντός περιορισμένων διαστημάτων.
413
Συγκριτικά, εν προκειμένω, βάσει του πλαισίου της λειτουργίας της σύμπραξης και, ειδικότερα, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η σύμπραξη αυτή στηριζόταν σε επαναλαμβανόμενη συνεργασία με αντικείμενο συγκεκριμένα OSSA, δεν ήταν αναγκαίο να επισημάνει η Επιτροπή «θετικά μέτρα» τα οποία έλαβαν οι συμμετέχοντες στη σύμπραξη σε τέτοια συχνότητα όσο εκείνη της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2017, Icap κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑180/15, EU:T:2017:795).
414
Εν πάση περιπτώσει, επισημαίνεται ότι η κατάσταση των μετεχόντων στην επίδικη παράβαση δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη της Icap στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2017, Icap κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑180/15, EU:T:2017:795). Συγκεκριμένα, η Icap είχε διαδραματίσει ρόλο «μεσολαβήτριας» σε σύμπραξη μεταξύ τραπεζών και η οικονομική της δραστηριότητα δεν ήταν η ίδια με εκείνη των εν λόγω τραπεζών. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στην εκ μέρους της Icap υλοποίηση παραβάσεων που αποφασίζονταν κάθε φορά μεταξύ δύο τραπεζών και ότι η λειτουργία της σύμπραξης καθιστούσε δυσχερέστερη την απόδειξη, εκ μέρους της Επιτροπής, ότι η Icap ήταν εύλογο να έχει συμπεράνει ότι τα αιτήματα που της απηύθυνε μια τράπεζα εντάσσονταν στο πλαίσιο συμπαιγνίας με άλλη τράπεζα. Εν προκειμένω, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχαν συμμετείχαν άμεσα, τουλάχιστον, σε ορισμένες πτυχές της διαπιστωθείσας ενιαίας παράβασης.
415
Ομοίως, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών που χαρακτηρίζουν το πλαίσιο λειτουργίας της επίδικης παράβασης και το πλαίσιο της λειτουργίας της επίμαχης σύμπραξης στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Campine και Campine Recycling κατά Επιτροπής (T‑240/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2019:778), ιδίως όσον αφορά το επίμαχο προϊόν και τη σημασία του παράγοντα της τιμής, οι εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου στην τελευταία αυτή απόφαση δεν μπορούν να τύχουν εφαρμογής εν προκειμένω.
416
Τέλος, στο μέτρο που η Credit Suisse επικαλείται την απόφαση της 14ης Ιανουαρίου 2021, Kilpailu- ja kuluttajavirasto (C‑450/19, EU:C:2021:10) καθώς και τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα G. Pitruzzella στην υπόθεση Kilpailu- ja kuluttajavirasto (C‑450/19, EU:C:2020:698), υπογραμμίζεται ότι η εν λόγω απόφαση αφορούσε τον καθορισμό της ημερομηνίας παύσεως μιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης προκειμένου να παρασχεθεί στο επιληφθέν της κύριας δίκης εθνικό δικαστήριο η δυνατότητα να καθορίσει το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής. Επομένως, η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η ίδια αυτή απόφαση δεν αφορούσε τον εντοπισμό ενδεχόμενης προσωρινής διακοπής μιας ενιαίας παράβασης και την εκτίμηση του διαρκούς χαρακτήρα της εν λόγω παράβασης. Επιπλέον, από τη νομολογία που μνημονεύθηκε στις σκέψεις 379 έως 381 ανωτέρω, η οποία αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο της λειτουργίας της συμπράξεως, δεν προκύπτει ότι το προστατευόμενο έννομο συμφέρον πρέπει, όπως υποστηρίζει η Credit Suisse βάσει της αποφάσεως της 14ης Ιανουαρίου 2021, Kilpailu- ja kuluttajavirasto (C‑450/19, EU:C:2021:10), να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση της ύπαρξης προσωρινής διακοπής ενιαίας παράβασης.
417
Επομένως, το τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Credit Suisse απορρίπτεται.
ii) Επί του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, στο μέτρο που με αυτό επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η διαπιστωθείσα παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα
418
Η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν έλαβε δεόντως υπόψη την εξέλιξη στη φύση και τη συχνότητα των συζητήσεων προς το τέλος του έτους 2013 και τις αρχές του έτους 2014. Η Επιτροπή επιχείρησε να εξηγήσει την εξέλιξη αυτή επικαλούμενη τη μείωση της αποδοτικότητας της αγοράς των OSSA και την αντικατάσταση των μονίμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων με διμερείς συζητήσεις, γεγονός που εξηγεί γιατί υπήρχαν λιγότερα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία. Ωστόσο, κατά την Crédit agricole, η αντικατάσταση αυτή θα έπρεπε πιθανότατα να οδηγήσει σε περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία, δεδομένου ότι ένα μόνον πολυμερές φόρουμ συζητήσεων είχε αντικατασταθεί από περισσότερα διμερή φόρουμ συζητήσεων. Επιπλέον, οι εμπλεκόμενες τράπεζες, πλην της αιτούσας απαλλαγή εν προκειμένω, προσκόμισαν επίσης έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία αναγόμενα στην περίοδο της παράβασης, με αποτέλεσμα η μείωση του όγκου των αποδεικτικών στοιχείων να αποτυπώνει απλώς μια καθαρή μείωση του αριθμού των συζητήσεων από τον Οκτώβριο του 2013. Η μείωση αυτή οφειλόταν, μεταξύ άλλων, στη μακρά περίοδο απουσίας του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, μετά την οποία υπήρξε μία και μοναδική περίπτωση «συντονισμού», στις 12 Μαρτίου 2015, περίπτωση η οποία συνιστά, εξάλλου, εσφαλμένη ερμηνεία εκ μέρους της Επιτροπής μίας επικοινωνίας στην οποία εμπλέκεται η Credit Suisse.
419
Προκαταρκτικώς, για τους λόγους που εκτίθενται στις σκέψεις 376 έως 381 ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της Crédit agricole με το οποίο προβάλλεται ότι τα διαστήματα μεταξύ των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συζητήσεων συνιστούν χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια των οποίων δεν εκδηλώθηκε η επίμαχη συμπεριφορά.
420
Πρώτον, όσον αφορά τον διαρκή χαρακτήρα της παράβασης, επισημαίνεται ότι, ενδεχομένως με εξαίρεση τα επιχειρήματα που απορρίφθηκαν στις σκέψεις 363 και 364 ανωτέρω, η Crédit agricole δεν αμφισβήτησε τις διαπιστώσεις της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό.
421
Επιπλέον, η Crédit agricole επισήμανε ασφαλώς ότι οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις ήταν ακόμη λιγότερο συχνές μετά τον Οκτώβριο του 2013, ιδίως για τον λόγο ότι η χρήση των μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων είχε απαγορευθεί από την Deutsche Bank. Εντούτοις, η Crédit agricole δεν υποστηρίζει ότι η περίσταση αυτό θα μπορούσε να δικαιολογήσει την αμφισβήτηση του επίμαχου συνολικού σχεδίου ή των αντικειμενικών στοιχείων που τεκμηριώνουν την ύπαρξη του εν λόγω σχεδίου.
422
Εν πάση περιπτώσει, ο κοινός μηχανισμός και το κοινό σχήμα των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συζητήσεων που εμπίπτουν στην επίδικη παράβαση δεν τέθηκαν υπό αμφισβήτηση από την απαγόρευση αυτή και από τη μετάβαση σε δίκτυο διμερών συζητήσεων (βλ. σκέψεις 357 έως 360 ανωτέρω).
423
Γενικότερα, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη όσον αφορά την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό έως τον Μάρτιο του 2015 και ο προσδιορισμός πέντε κατηγοριών συμπεριφορών δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη του συνολικού αυτού σχεδίου (βλ. σκέψεις 70 έως 89 και 364 ανωτέρω).
424
Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε να θεωρήσει ότι η επίδικη παράβαση ήταν διαρκής καθ’ όλη τη διάρκεια της παράβασης που ορίστηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση, εκτός αν διαπιστωνόταν διακοπή της εν λόγω παράβασης (βλ. σκέψεις 379 έως 381 ανωτέρω).
425
Δεύτερον, όσον αφορά τα λοιπά στοιχεία που συζητήθηκαν μεταξύ των διαδίκων, επισημαίνεται ότι, μολονότι η Crédit agricole αναφέρθηκε στην αιτιολογία της Επιτροπής σχετικά με τη μείωση της αποδοτικότητας της αγοράς των OSSA, η οποία εκτίθεται ειδικότερα στην αιτιολογική σκέψη 534 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκειμένου να αμφισβητήσει τη λυσιτέλειά της, η τράπεζα αυτή δεν αμφισβήτησε το υποστατό της περίστασης αυτής. Επιπλέον, μολονότι η Crédit agricole επικαλείται τη μειωμένη συμμετοχή του διαπραγματευτή της Deutsche Bank για ορισμένο χρονικό διάστημα, δεν αμφισβητεί ότι αυτή προέκυψε από το «garden leave» του, ήτοι από το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο εν λόγω διαπραγματευτής, πριν ενταχθεί στην BofA, εξακολουθούσε να είναι υπάλληλος της Deutsche Bank, αλλά δεν εργαζόταν. Η Crédit agricole δεν αμφισβήτησε ούτε ότι ο εν λόγω διαπραγματευτής άρχισε εκ νέου να συμμετέχει σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στην BofA (βλ. σκέψεις 396 και 397 ανωτέρω, καθώς και αιτιολογικές σκέψεις 534, 557 και 558 της προσβαλλόμενης απόφασης).
426
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων και ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων ή ενδείξεων περί του αντιθέτου, μολονότι πιθανώς η επίδικη παράβαση να είχε μικρότερη ένταση, τα στοιχεία που προέβαλε η Crédit agricole δεν δύνανται να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον διαρκή χαρακτήρα της παράβασης αυτής και, επομένως, δεν επιτρέπουν να συναχθεί η ύπαρξη διακοπής στην υλοποίηση της επίδικης παράβασης.
427
Τούτο δεν αναιρείται από τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στην προσβαλλόμενη απόφαση και αφορούν «συνεχείς επικοινωνίες» (αιτιολογικές σκέψεις 95, 96 και 761). Συγκεκριμένα, αφενός, δεν αμφισβητείται ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών είχαν σχετικά στενή σχέση, σε προσωπικό επίπεδο, και ότι συχνά συζητούσαν, ανεξαρτήτως του αν οι συζητήσεις αυτές ήταν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ή όχι. Αφετέρου, η Crédit agricole δεν αμφισβητεί ότι, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων πριν από τον Οκτώβριο του 2013, οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις ήταν συχνές.
428
Τρίτον, τα λοιπά επιχειρήματα που προβάλλει η Crédit agricole δεν δύνανται να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον διαρκή χαρακτήρα της ενιαίας παράβασης που διαπίστωσε η Επιτροπή.
429
Πράγματι, αφενός, η λοιπή επιχειρηματολογία της Crédit agricole βασίζεται στην προσωπική της κατάσταση. Ειδικότερα, η λοιπή επιχειρηματολογία της τράπεζας αυτής στηρίζεται στη διάρκεια των χρονικών περιόδων που μεσολάβησαν μεταξύ των συζητήσεων στις οποίες συμμετείχε και τις οποίες η Επιτροπή θεώρησε ως αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ή τις οποίες η Crédit agricole αναγνωρίζει, για τις ανάγκες αυτού του σκέλους της επιχειρηματολογίας της, ότι είναι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό.
430
Επομένως, η επιχειρηματολογία της Crédit agricole δεν λαμβάνει υπόψη, σε μεγάλο βαθμό, συζητήσεις οι οποίες, κατά την Επιτροπή, εμπίπτουν στην ενιαία παράβαση και στις οποίες εμπλέκονταν οι διαπραγματευτές των δύο άλλων εμπλεκόμενων τραπεζών. Ειδικότερα, τα διαστήματα που επικαλείται η Crédit agricole μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παράβασης δεν λαμβάνουν υπόψη τη συμπεριφορά των άλλων συμμετεχόντων.
431
Αφετέρου, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η μη συμμετοχή της στην ενιαία παράβαση κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων δύναται να θέσει υπό αμφισβήτηση τον διαρκή χαρακτήρα της εν λόγω παράβασης στο σύνολό της.
432
Επομένως, η επιχειρηματολογία της Crédit agricole, στο μέτρο που στηρίζεται στη διάρκεια των περιόδων που μεσολάβησαν μόνο μεταξύ των συζητήσεων στις οποίες συμμετείχε, δεν δύναται να κλονίσει το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η ενιαία παράβαση που διαπιστώθηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση είχε διαρκή χαρακτήρα. Αντιθέτως, η ίδια αυτή επιχειρηματολογία ενδεχομένως αποδεικνύει διακοπή της «συμμετοχής» της Crédit agricole στην ενιαία αυτή παράβαση και, επομένως, η εν λόγω επιχειρηματολογία θα εξεταστεί μεταγενέστερα στο πλαίσιο αυτό.
433
Συνεπώς, το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole απορρίπτεται στο μέτρο που με αυτό επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η διαπιστωθείσα από την Επιτροπή ενιαία παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα.
δ)
Επί της συμμετοχής της Crédit agricole και της Credit Suisse στη διαπιστωθείσα ενιαία και διαρκή παράβαση
434
Υπενθυμίζεται ότι η διαπίστωση της υπάρξεως ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως διακρίνεται από το ζήτημα αν η ευθύνη για την παράβαση αυτή στο σύνολό της μπορεί να καταλογιστεί σε μία επιχείρηση. Επιπλέον, ο καταλογισμός σε μία επιχείρηση της ευθύνης για την ενιαία και διαρκή παράβαση στο σύνολό της πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα δύο στοιχείων, ήτοι, πρώτον, της εκ προθέσεως συμβολής της εν λόγω επιχείρησης στους κοινούς σκοπούς τους οποίους επιδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων και, δεύτερον, της γνώσεως των παραβατικών συμπεριφορών τις οποίες σχεδίαζαν ή ανέπτυσσαν άλλες επιχειρήσεις επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς ή του γεγονότος ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο (βλ. σκέψεις 148 έως 153 ανωτέρω).
435
Στις αιτιολογικές σκέψεις 780 έως 787 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχαν συμβάλει με πρόθεση στο συνολικό σχέδιο. Ειδικότερα, εξήγησε ότι από τα αποδεικτικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο τμήμα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης, το οποίο αφορούσε τη χρονολογική παρουσίαση μιας επιλογής άνω των 200 συζητήσεων που έλαβαν χώρα μεταξύ της 19ης Ιανουαρίου 2010 και της 12ης Μαρτίου 2015, προέκυπτε σαφώς ότι καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες είχε συμβάλει με πρόθεση στην υλοποίηση του συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό μέσω των ενεργειών των υπαλλήλων τους κατά τη διάρκεια μιας ή περισσοτέρων συγκεκριμένων περιόδων.
436
Στις αιτιολογικές σκέψεις 807 έως 826 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες γνώριζε τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές των άλλων. Όσον αφορά, ειδικότερα, την περίοδο μετά τον Φεβρουάριο του 2013, ήτοι αφότου η Deutsche Bank απαγόρευσε στους διαπραγματευτές της να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων, η Επιτροπή επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών εξακολούθησαν να αλληλοενημερώνονται μέσω δικτύου διμερών φόρουμ, όπου, στο πλαίσιο συγκεκριμένων διμερών συζητήσεων, δύο διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών γνωστοποιούσαν τις πληροφορίες που είχαν λάβει από τον τρίτο διαπραγματευτή, ο οποίος απουσίαζε. Προσέθεσε ότι οι εν λόγω πληροφορίες αφορούσαν τα ίδια είδη στοιχείων με εκείνα που ανταλλάσσονταν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων.
437
Με το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole προβάλλεται, τυπικώς, ότι η ίδια δεν συνέβαλε σε συνολικό σχέδιο.
438
Από την πλευρά της, η Credit Suisse υποστηρίζει, στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, ότι η Επιτροπή δεν αποδεικνύει την άμεση συμμετοχή της στις διμερείς συζητήσεις μεταξύ των λοιπών τραπεζών μετά τον Φεβρουάριο του 2013 ούτε ότι τις γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει.
1) Επί του πρώτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που επικαλείται η Crédit agricole, με το οποίο προβάλλεται τυπικώς ότι η ίδια δεν συνέβαλε σε συνολικό σχέδιο
439
Με το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole προβάλλεται, τυπικώς, ότι η ίδια δεν συνέβαλε σε συνολικό σχέδιο. Ωστόσο, στο πλαίσιο του σκέλους αυτού, επικαλείται επίσης την άγνοιά της όσον αφορά ορισμένες συμπεριφορές των λοιπών εμπλεκόμενων τραπεζών.
440
Τα επιχειρήματα της Crédit agricole πρέπει να εξεταστούν διακρίνοντας μεταξύ, αφενός, της εκ προθέσεως συμβολής της σε συνολικό σχέδιο και, αφετέρου, της γνώσεώς της επί του συνόλου των συμπεριφορών που ανέπτυσσαν ή σχεδίαζαν οι λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες.
i) Επί της εκ προθέσεως συμβολής της Crédit agricole σε συνολικό σχέδιο
441
Πρώτον, η Crédit agricole αμφισβητεί ότι είχε την πρόθεση να συμβάλει σε ένα συνολικό σχέδιο με κοινό σκοπό, στο μέτρο που δεν επιδίωξε να μεγιστοποιήσει τα έσοδά της, αλλά μάλλον να εδραιώσει μία φήμη στη δευτερογενή αγορά των OSSA.
442
Δεύτερον, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι, στο μέτρο που δεν συμμετείχε σε ορισμένες κατηγορίες συμπεριφορών που συνιστούν την επίμαχη ενιαία και διαρκή παράβαση, η Επιτροπή έπρεπε να αποδείξει ότι γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι η συμμετοχή της στις άλλες κατηγορίες εντασσόταν σε ένα ευρύτερο σχέδιο. Κατά την Crédit agricole, οι συζητήσεις που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της εκ μέρους της Επιτροπής υποδεικνύουν, στην πραγματικότητα, θεμιτές προσπάθειες που στόχευαν στην εύρεση ρευστότητας, την αναζήτηση τιμών και την πραγματοποίηση συναλλαγών. Ως προς το σημείο αυτό, η Crédit agricole παραπέμπει στα επιχειρήματα που προέβαλε στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως. Η Crédit agricole προσθέτει ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτός ο χαρακτηρισμός της «συζήτησης συντονισμού», η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι συμμετείχε στην πρώτη κατηγορία συντονισμού, ήτοι στον συντονισμό των τιμών που προτάθηκαν σε συγκεκριμένους πελάτες.
443
Συναφώς, κατά πρώτον, επισημαίνεται ότι η Crédit agricole δεν εξήγησε σε τι συνίστατο ο σκοπός της να εδραιώσει τη «φήμη» της στη δευτερογενή αγορά των OSSA, ούτε για ποιο λόγο ο σκοπός αυτός ήταν ασυμβίβαστος με τον σκοπό των άλλων διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών να μειώσουν τον βαθμό αβεβαιότητας όσον αφορά τις συμπεριφορές που επρόκειτο αντιστοίχως να υιοθετήσουν στο πλαίσιο συγκεκριμένων διαπραγματεύσεων, μέσω συντονισμού και ανταλλαγής πληροφοριών (αιτιολογική σκέψη 757 της προσβαλλόμενης απόφασης).
444
Επιπλέον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Crédit agricole δεν αμφισβήτησε τις διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 780 και 781 της προσβαλλόμενης απόφασης και αφορούν την πρόθεση των εμπλεκόμενων τραπεζών να συμβάλουν στο συνολικό σχέδιο, ειδικότερα δε τις διαπιστώσεις σχετικά με την ενεργό συμμετοχή των διαπραγματευτών των τραπεζών αυτών σε πολυμερή και διμερή φόρουμ συζητήσεων. Η Crédit agricole δεν αμφισβήτησε ούτε το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της συμμετείχε στο φόρουμ πολυμερών συζητήσεων λίγο μετά την άφιξή του στην τράπεζα αυτή, μετά την αποχώρησή του από την BofA (αιτιολογική σκέψη 784 και υποσημείωση 891 της προσβαλλόμενης απόφασης).
445
Κατά δεύτερον, το επιχείρημα της Crédit agricole είναι κατ’ αρχάς αλυσιτελές στο μέτρο που επιχειρεί να αμφισβητήσει την εκ προθέσεως συμβολή της με βάση την εσφαλμένη παραδοχή ότι η Επιτροπή διαπίστωσε πέντε χωριστές παραβάσεις που αντιστοιχούν στις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ. σκέψεις 87 και 89 ανωτέρω).
446
Στη συνέχεια, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η Crédit agricole γνώριζε τις συζητήσεις της 31ης Ιανουαρίου και της 11ης Οκτωβρίου 2013, οι οποίες έλαβαν χώρα ενώ ήταν παρούσα και στις οποίες, ως εκ τούτου, συμμετείχε (βλ. σκέψεις 133 και 134 καθώς και 196 έως 200 ανωτέρω). Αντιθέτως, η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να λάβει υπόψη τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 εις βάρος της τράπεζας αυτής (βλ. σκέψη 145 ανωτέρω).
447
Τέλος, προκύπτει, αφενός, από τις συζητήσεις τις οποίες η Crédit agricole δεν αμφισβητεί παραδεκτώς και, αφετέρου, από τις συζητήσεις τις οποίες η τράπεζα αυτή αμφισβητεί παραδεκτώς και οι οποίες εξετάστηκαν στις σκέψεις 188 έως 268 ανωτέρω, ότι ο διαπραγματευτής της συνέβαλε σε περίπου τριάντα αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις μεταξύ της 11ης Ιανουαρίου 2013 και της 24ης Μαρτίου 2015 και, ιδίως, στη συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015, η οποία αποδεικνύει την ύπαρξη συμπεριφοράς εμπίπτουσας στην κατηγορία 1, ήτοι συντονισμού ως προς τις τιμές οι οποίες προτείνονταν σε συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους.
448
Κατά τρίτον, η συμβολή του διαπραγματευτή της Crédit agricole στον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό που επιδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων είχε σκόπιμο χαρακτήρα. Πράγματι, οι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της Crédit agricole έλαβαν τη μορφή συντονισμού των τιμών και των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης. Στο πλαίσιο αυτό, παρείχε συνδρομή σε ανταγωνιστές διαπραγματευτές ή έλαβε τη συνδρομή των εμπλεκόμενων διαπραγματευτών προς το κοινό συμφέρον του συνόλου των συμμετεχόντων.
449
Επιπλέον, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ανταλλαγές πληροφοριών. Συναφώς, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole είχε κατ’ ανάγκην επίγνωση του γεγονότος ότι, στο πλαίσιο των συνήθων εμπορικών συναλλαγών, η αποκάλυψη, σε ανταγωνιστές διαπραγματευτές, πληροφοριών σχετικά με τις τιμές του, τους πελάτες του ή τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη θέση του. Εντούτοις, εν προκειμένω, ο εν λόγω διαπραγματευτής είχε τη βεβαιότητα ότι οι πληροφορίες που κοινοποιούσε στους λοιπούς διαπραγματευτές δεν θα χρησιμοποιούνταν εις βάρος του και ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών στις οποίες συμμετείχε θα του παρείχαν πλεονέκτημα και θα του έδιναν τη δυνατότητα να συντονίσει τις δραστηριότητές του με τους άλλους διαπραγματευτές.
450
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας ότι ο διαπραγματευτής της εν λόγω τράπεζας συνέβαλε εκ προθέσεως στην επίτευξη του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό ενιαίου σκοπού που επιδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων και ότι οι εν λόγω συζητήσεις κάλυπταν το σύνολο των κατηγοριών συμπεριφορών που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή.
ii) Επί της εκ μέρους της Crédit agricole γνώσεως του συνόλου των λοιπών συμπεριφορών που ανέπτυσσαν ή σχεδίαζαν οι λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες
451
Η Crédit agricole υποστηρίζει ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει τις συμπεριφορές που εμπίπτουν στην κατηγορία 1. Συγκεκριμένα, για να αποδείξει τη γνώση των συμπεριφορών που σχετίζονται με την κατηγορία αυτή, η Επιτροπή αρκέστηκε σε αόριστες διατυπώσεις κατά τις οποίες οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών γνωρίζονταν μεταξύ τους και έπρεπε, επομένως, να γνωρίζουν τις συμπεριφορές αυτές.
452
Επιπλέον, από ορισμένα διάσπαρτα χωρία των δικογράφων της Crédit agricole προκύπτει ότι αμφισβητεί, γενικότερα, ότι γνώριζε τις συμπεριφορές των λοιπών εμπλεκόμενων τραπεζών και το γεγονός ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει, ιδίως μετά την εγκατάλειψη της χρήσης των μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων από τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank τον Φεβρουάριο του 2013.
453
Συναφώς, κατά πρώτον, στο μέτρο που η Crédit agricole υποστηρίζει ότι δεν γνώριζε την ύπαρξη των συμπεριφορών που εμπίπτουν στην κατηγορία 1 για τον λόγο ότι οι συμπεριφορές αυτές ήταν διακριτές από τις λοιπές επίμαχες συμπεριφορές, αρκεί να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή δεν διαπίστωσε πέντε διακριτές παραβάσεις που αντιστοιχούν σε καθεμιά από τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών που προσδιορίζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ. σκέψεις 70 έως 89 ανωτέρω).
454
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να αποδείξει ότι η Crédit agricole γνώριζε επακριβώς καθεμιά από τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών, εξεταζόμενες χωριστά.
455
Εν πάση περιπτώσει, από τις σκέψεις 257 έως 268 ανωτέρω προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε άμεσα στη συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015, η οποία αποδεικνύει την ύπαρξη συμπεριφοράς εμπίπτουσας στην κατηγορία 1, ήτοι συντονισμού ως προς τις τιμές που προτείνονταν σε συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους.
456
Κατά δεύτερον, ακόμη και αν υποτεθεί ότι, με τα επιχειρήματά της, η Crédit agricole αμφισβήτησε ότι γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να προβλέψει το σύνολο των συμπεριφορών των λοιπών εμπλεκόμενων τραπεζών, οι οποίες εμπίπτουν ειδικότερα στην κατηγορία 1, πρέπει να γίνουν οι ακόλουθες διαπιστώσεις.
457
Πρώτον, στο πλαίσιο των καθηκόντων του εντός της Crédit agricole, ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής συμμετείχε άμεσα σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις που έλαβαν χώρα μεταξύ δύο ή τριών διαπραγματευτών σε μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων στις 11, 18, 23 και 31 Ιανουαρίου 2013, καθώς και στις 15 Φεβρουαρίου 2013. Οι συζητήσεις αυτές οδήγησαν στις συμπεριφορές οι οποίες, κατά την Επιτροπή, ενέπιπταν στις κατηγορίες 2, 3, 4 και 5. Ωστόσο, οι επικρίσεις της Crédit agricole κατά των εκτιμήσεων της Επιτροπής σχετικά με τις συζητήσεις της 18ης και της 31ης Ιανουαρίου 2013, καθώς και τη συζήτηση της 15ης Φεβρουαρίου 2013 απορρίφθηκαν στις σκέψεις 188 έως 208 ανωτέρω. Επιπλέον, οι εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι η Crédit agricole συμμετείχε σε πολλές άλλες αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις πρέπει να θεωρηθούν οριστικές στο μέτρο που οι συζητήσεις αυτές δεν αμφισβητήθηκαν νομοτύπως από την εν λόγω τράπεζα.
458
Δεύτερον, η Crédit agricole δεν αμφισβητεί ότι γνώριζε ότι οι διαπραγματευτές της Deutsche Bank είχαν σταματήσει να χρησιμοποιούν τα μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων λόγω της απαγόρευσης που τους επέβαλε ο εργοδότης τους τον Φεβρουάριο του 2013.
459
Τρίτον, η Crédit agricole συμμετείχε άμεσα σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό διμερείς επικοινωνίες μετά τον Φεβρουάριο του 2013 με τις άλλες εμπλεκόμενες τράπεζες. Οι επικοινωνίες αυτές κάλυπταν όλα τα είδη συμπεριφοράς που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή και, ιδίως, τη συμπεριφορά της κατηγορίας 1.
460
Πράγματι, αφενός, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε σε διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank και, εν συνεχεία, της BofA στις 21 Μαρτίου, στις 3 Ιουνίου, στις 2, 10, 12 και 25 Ιουλίου και στις 4 Σεπτεμβρίου 2013, στις 6 Αυγούστου, στις 24 Σεπτεμβρίου και στις 29 Οκτωβρίου 2014, καθώς και στις 7 και 27 Ιανουαρίου 2015.
461
Αφετέρου, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε σε διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse στις 19 Μαρτίου, στις 24 Μαΐου, στις 9 και 14 Αυγούστου 2013, στις 4, 7 και 14 Μαρτίου, την 1η Μαΐου και στις 4 Αυγούστου 2014, καθώς και στις 12 και 24 Μαρτίου 2015. Έως τον Αύγουστο του 2013, οι διαπραγματευτές της Crédit agricole και της Credit Suisse εξακολούθησαν να χρησιμοποιούν το μόνιμο πολυμερές φόρουμ που είχε χρησιμοποιηθεί πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013 από όλες τις εμπλεκόμενες τράπεζες. Τέλος, στις 24 Μαρτίου 2015, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse έγινε αποδέκτης καταλόγου ενδιαφερόντων του διαπραγματευτή της Crédit agricole.
462
Τέταρτον, στις 11 Οκτωβρίου 2013, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank κάλεσε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole σε φόρουμ συζητήσεων στο οποίο συμμετείχαν ο εν λόγω διαπραγματευτής της Deutsche Bank και ο διαπραγματευτής της Credit Suisse. Κατά τη διάρκεια επικοινωνίας, κατά την οποία ήταν παρών ο διαπραγματευτής της Crédit agricole, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse απέσυρε προσφορά πώλησης (sale order) που είχε υποβάλει σε διαμεσολαβητή (broker), κατόπιν προτάσεως του διαπραγματευτή της Deutsche Bank («i am long bro…if ok to scarp it that would be better»).
463
Όπως, προκύπτει από τη σκέψη 134 ανωτέρω, η Crédit agricole δεν απέδειξε ότι ο διαπραγματευτής της δεν γνώριζε τις επίμαχες αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συζητήσεις που έλαβαν χώρα στις 11 Οκτωβρίου 2013 μεταξύ 09:18:25 και 09:19:15 στο φόρουμ συζητήσεων CHAT-fs: 5257AB6D 02E00121, στο οποίο ήταν συνδεδεμένος ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής από τις 08:44:58 της ίδιας ημέρας.
464
Πέμπτον, από άλλες συζητήσεις που μνημονεύει η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole γνώριζε την ύπαρξη συζητήσεων μεταξύ του διαπραγματευτή της Deutsche Bank και του διαπραγματευτή της Credit Suisse και το γεγονός ότι οι συζητήσεις αυτές αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τις αντίστοιχες δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους.
465
Πράγματι, κατά τη διάρκεια συζητήσεως της 10ης Ιουλίου 2013, ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ενημέρωσε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole για την κατάσταση του διαπραγματευτή της Credit Suisse («[Credit Suisse’s trader] also been hit») (αιτιολογική σκέψη 501 της προσβαλλόμενης απόφασης).
466
Ομοίως, κατά τη διάρκεια συζητήσεως της 22ας Οκτωβρίου 2013, η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 823 της προσβαλλόμενης απόφασης, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ρώτησε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank αν εξακολουθούσε να έχει ομόλογα «ifc 18» («u got any ifc 18 left»). Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε αρνητικά και διευκρίνισε ότι είχε πωλήσει το τελευταίο μέρος τους στον διαπραγματευτή της Credit Suisse, ο οποίος έπρεπε ακόμη να τα έχει («nope… all sold…sold last piece to [Credit Suisse’s trader]… he might still have them»). Κατόπιν αυτού, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole απάντησε ότι θα τον ρωτούσε («ok will ask him»).
467
Ως εκ τούτου, λόγω της συμμετοχής της σε μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων πριν από τις 25 Φεβρουαρίου 2013, η Crédit agricole γνώριζε ότι, πριν από την ημερομηνία αυτή, οι διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Credit Suisse προέβαιναν σε συνεννοήσεις μεταξύ τους. Επιπλέον, δεδομένου ότι, μετά την ημερομηνία αυτή, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε σε διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό με καθέναν από τους δύο αυτούς διαπραγματευτές και δεδομένου ότι η Επιτροπή διέθετε στοιχεία ικανά να αποδείξουν την ύπαρξη, μετά τις 25 Φεβρουαρίου 2013, ενός δικτύου διμερών συζητήσεων στο πλαίσιο του οποίου οι τρεις διαπραγματευτές εξακολουθούσαν να συζητούν τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο εν λόγω διαπραγματευτής της Crédit agricole μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει ότι οι δύο άλλοι διαπραγματευτές διεξήγαν διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό.
468
Η διαπίστωση ότι η Crédit agricole μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει το σύνολο των συμπεριφορών των άλλων τραπεζών και, ιδίως, τον συντονισμό των τιμών που προτείνονταν σε συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους, επιρρωννύεται επίσης από άλλα στοιχεία.
469
Πρώτον, αφενός, υπενθυμίζεται ότι ένας υπάλληλος ασκεί τα καθήκοντά του για λογαριασμό και υπό τη διεύθυνση της επιχείρησης στην οποία εργάζεται και, επομένως, θεωρείται ότι εντάσσεται στην οικονομική ενότητα την οποία αποτελεί αυτή η επιχείρηση (βλ. απόφαση της 21ης Ιουλίου 2016, VM Remonts κ.λπ., C‑542/14, EU:C:2016:578, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
470
Κατά συνέπεια, οι γνώσεις που απέκτησε υπάλληλος πριν από την άφιξή του στην υπηρεσία νέας επιχείρησης και τις οποίες ο τελευταίος θέτει εκ των πραγμάτων στη διάθεση του νέου εργοδότη μπορούν να θεωρηθούν ως γνώσεις τις οποίες μοιράζεται με τον νέο εργοδότη του.
471
Αφετέρου, σύμφωνα με πάγια νομολογία, η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε επικοινωνίες προγενέστερες ή μεταγενέστερες της παράβασης προκειμένου να σχηματίσει μια συνολική εικόνα και να εκθέσει τα προπαρασκευαστικά στάδια της σύμπραξης, καθώς και προκειμένου να ενισχύσει την ερμηνεία ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 2008, Lafarge κατά Επιτροπής, T‑54/03, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2008:255, σκέψη 428, της 2ας Φεβρουαρίου 2012, Denki Kagaku Kogyo και Denka Chemicals κατά Επιτροπής, T‑83/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2012:48, σκέψη 188, και της 27ης Ιουνίου 2012, Coats Holdings κατά Επιτροπής, T‑439/07, EU:T:2012:320, σκέψη 60).
472
Επομένως, η Επιτροπή δύναται να χρησιμοποιεί τις γνώσεις που απέκτησε υπάλληλος πριν από την άφιξή του στην υπηρεσία νέας επιχείρησης και τις οποίες θέτει στη διάθεση του νέου εργοδότη όταν οι γνώσεις αυτές επιβεβαιώνουν άλλα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της.
473
Εν προκειμένω, πριν αναλάβει καθήκοντα στην Crédit agricole, ο διαπραγματευτής της τράπεζας αυτής είχε συμμετάσχει άμεσα, υπό την ιδιότητα του διαπραγματευτή της BofA, στις συμπεριφορές που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων και κατά τη διάρκεια διμερών συζητήσεων. Επιπλέον, οι συμπεριφορές του διαπραγματευτή της Crédit agricole στο πλαίσιο των προηγούμενων καθηκόντων του ενέπιπταν σε όλες τις κατηγορίες που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή και ιδίως στην κατηγορία 1 σχετικά με τον συντονισμό των τιμών που προτείνονταν σε συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους.
474
Επομένως, οι γνώσεις που απέκτησε ο διαπραγματευτής της Crédit agricole στο πλαίσιο των προηγούμενων καθηκόντων του δύνανται να επιβεβαιώσουν τα λοιπά στοιχεία που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Crédit agricole μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει το σύνολο των συμπεριφορών των άλλων τραπεζών.
475
Δεύτερον, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole αποτελούσε μέρος του περιορισμένου κύκλου των διαπραγματευτών που εμπλέκονταν ιδιαιτέρως στην επίδικη παράβαση. Οι διαπραγματευτές αυτοί είχαν σχέσεις μεταξύ τους σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο και είχαν αντιμετωπισθεί ως ομάδα (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 425, 807, 809 και 810 της προσβαλλόμενης απόφασης).
476
Τρίτον, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 809 και στην υποσημείωση 931 της προσβαλλόμενης απόφασης, από δύο παράλληλες συζητήσεις της 23ης Μαΐου 2013, τις οποίες προσκόμισε η Επιτροπή στο πλαίσιο διεξαγωγής αποδείξεων και οι οποίες έλαβαν χώρα μεταξύ, αφενός, του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse και, αφετέρου, του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών θεωρούνταν «gang», ακόμη και μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
477
Πράγματι, κατά τη συζήτηση του με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αφηγήθηκε ότι γνώρισε ένα πρόσωπο που τον ρώτησε αν ήταν μέλος του «gang», πράγμα στο οποίο απάντησε ειρωνικά ότι δεν έλεγε τίποτα στους διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Crédit agricole («met that […] girl last night… told her we should chat/help each other out etc. She turned around and said “but your part of the ‘gang’, can I trust you?” she says, everyone talks about [our tight-knit group]… lol… I told her, I don’t tell [Deutsche Bank’s trader] or [Crédit agricole’s trader] anything…trust me!!»). Ο διαπραγματευτής της Crédit agricole απάντησε γελώντας.
478
Λίγα λεπτά αργότερα, στο πλαίσιο της παράλληλης συζήτησής του με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse εξήγησε ότι μόλις είχε μιλήσει με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole και αναπαρήγαγε το περιεχόμενο του μηνύματος που είχε στείλει στον τελευταίο σχετικά με τη συνάντησή του την προηγούμενη ημέρα. Ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank απάντησε γελώντας.
479
Επομένως, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η Crédit agricole μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει το σύνολο των συμπεριφορών που ανέπτυσσαν ή σχεδίαζαν οι λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες και, ιδίως, το γεγονός ότι οι συμπεριφορές αυτές αφορούσαν το σύνολο των κατηγοριών συμπεριφορών που περιέγραψε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση. Ειδικότερα, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι η Crédit agricole μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει τις διμερείς συζητήσεις της 25ης Σεπτεμβρίου 2013 και της 5ης Φεβρουαρίου 2014 στις οποίες εμπλέκονταν και άλλες τράπεζες πλην της Crédit agricole, ήτοι η Credit Suisse και η Deutsche Bank, οι οποίες εμπίπτουν στην κατηγορία 1 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 528 και 529 καθώς και 539 και 540 της προσβαλλόμενης απόφασης).
480
Κατά συνέπεια, η Crédit agricole αβασίμως υποστηρίζει ότι δεν μπορούσε ευλόγως να προβλέψει το σύνολο των συμπεριφορών των λοιπών διαπραγματευτών.
481
Επομένως, το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Crédit agricole απορρίπτεται.
2) Επί του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο προβάλλεται πλάνη όσον αφορά την εκ μέρους της γνώση των διμερών συζητήσεων μεταξύ των διαπραγματευτών άλλων τραπεζών ή όσον αφορά το γεγονός ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει
482
Η Credit Suisse αμφισβητεί τη διαπίστωση της Επιτροπής περί ευθύνης της, στο μέτρο που η ευθύνη αυτή στηρίζεται, αφενός, στην άμεση συμμετοχή της τράπεζας αυτής στο σύνολο των συμπεριφορών που συνθέτουν την επίδικη παράβαση και, αφετέρου, στο γεγονός ότι η εν λόγω τράπεζα γνώριζε τις διμερείς συζητήσεις στις οποίες εμπλέκονταν οι διαπραγματευτές άλλων τραπεζών ή ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο. Συγκεκριμένα, και οι δύο αυτές παραδοχές είναι εσφαλμένες.
483
Πρώτον, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι αποδεικνύεται ότι είχε συμμετάσχει σε κάθε «είδος» συμπεριφοράς, τούτο δεν αρκεί για να αποδειχθεί η συμμετοχή της σε κάθε αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συζήτηση ούτε για να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη της για τις συζητήσεις στις οποίες δεν εμπλέκεται άμεσα.
484
Δεύτερον, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι οι μεταγενέστερες του Φεβρουαρίου 2013 διμερείς συζητήσεις δεν θα μπορούσαν, κατά την Credit Suisse, να επιδιώκουν τον ίδιο κοινό σκοπό με τις προγενέστερες της ημερομηνίας αυτής συζητήσεις, είναι εσφαλμένο να θεωρηθεί ότι η τράπεζα αυτή μπορούσε να έχει επίγνωση ή μπορούσε ευλόγως να προβλέψει τη συνέχιση της «ίδιας» παράβασης από τις άλλες εμπλεκόμενες τράπεζες. Εξάλλου, το ίδιο θα ίσχυε και αν γινόταν δεκτό ότι οι μεταγενέστερες αυτές συζητήσεις ενέπιπταν στο ίδιο συνολικό σχέδιο και στον ίδιο κοινό σκοπό με τις εν λόγω προγενέστερες συζητήσεις.
485
Κατά την Credit Suisse, η αιτιολογία που παρέθεσε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση αποδεικνύει ασφαλώς ότι ο διαπραγματευτής της γνώριζε ότι οι λοιποί εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές, των οποίων η προσωπική εγγύτητα ήταν γνωστή, συνέχισαν τις συζητήσεις τους. Αντιθέτως, η εν λόγω αιτιολογία ουδόλως αποδεικνύει ότι η Credit Suisse μπορούσε να γνωρίζει την αντίθετη προς το ανταγωνισμό φύση ή το αντίθετο προς το ανταγωνισμό αντικείμενο των διμερών συζητήσεων μεταξύ των λοιπών διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών.
486
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι τα επιχειρήματα της Credit Suisse, με τα οποία προβάλλεται η έλλειψη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, απορρίφθηκαν στις σκέψεις 322 έως 362 ανωτέρω. Επομένως, η επιχειρηματολογία της Credit Suisse δεν μπορεί να γίνει δεκτή στο μέτρο που στηρίζεται σε έλλειψη συνολικού σχεδίου, ιδίως μετά τον Φεβρουάριο του 2013.
487
Όσον αφορά την υπόλοιπη επιχειρηματολογία της Credit Suisse, πρώτον, επισημαίνεται ότι η τράπεζα αυτή δεν αμφισβητεί ότι συμμετείχε άμεσα σε πολλές συζητήσεις που εξετάστηκαν από την Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση και οι οποίες έλαβαν χώρα στα μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων μεταξύ Ιουνίου 2010 και Φεβρουαρίου 2013.
488
Δεύτερον, αφενός, από τη σκέψη 110 ανωτέρω προκύπτει ότι οι επικρίσεις που η Credit Suisse θεωρεί ότι διατύπωσε κατά των 25 συζητήσεων που μνημονεύονται στον πίνακα που προσκομίστηκε ως παράρτημα του υπομνήματος απαντήσεως είναι απαράδεκτες όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως με το οποίο προβάλλεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ εκ μέρους της Επιτροπής στο μέτρο έκρινε ότι οι «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών» συνιστούσαν «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου».
489
Αφετέρου, τα επιχειρήματα της Credit Suisse με τα οποία επιχειρεί να αποδείξει ότι οι συζητήσεις της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, της 8ης Φεβρουαρίου 2012 και της 10ης Ιανουαρίου 2013 δεν είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα απορρίφθηκαν στις σκέψεις 269 έως 295 ανωτέρω.
490
Τρίτον, αποδεικνύεται ότι η Credit Suisse συμμετείχε άμεσα ή, τουλάχιστον, γνώριζε την ύπαρξη, πριν από τον Φεβρουάριο του 2013, διμερών επαφών αντίθετων προς τον ανταγωνισμό. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή μνημόνευσε διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο μη μονίμων φόρουμ μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και ενός διαπραγματευτή της Deutsche Bank στις 19 και 20 Μαΐου 2011 (αιτιολογικές σκέψεις 294 και 297), καθώς και στις 17 Δεκεμβρίου 2012 (αιτιολογική σκέψη 444), το περιεχόμενο των οποίων δεν αμφισβητείται από την Credit Suisse.
491
Τέταρτον, η Credit Suisse δεν αμφισβητεί ότι γνώριζε ότι η εγκατάλειψη της χρήσης των μόνιμων πολυμερών φόρουμ συζητήσεων από τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank οφειλόταν στην απαγόρευση του εργοδότη τους, τον Φεβρουάριο του 2013, να χρησιμοποιούνται τέτοια φόρουμ, και όχι σε οποιαδήποτε πρόθεση των διαπραγματευτών της Deutsche Bank να παύσουν να συμμετέχουν στην παράβαση (βλ. ειδικότερα αιτιολογικές σκέψεις 94, 766, 767, 822, 823 και 847).
492
Πέμπτον, η Credit Suisse συμμετείχε άμεσα σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό διμερείς επικοινωνίες μετά τον Φεβρουάριο του 2013 με τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες.
493
Πράγματι, κατ’ αρχάς, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse συμμετείχε σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό διμερείς συζητήσεις με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank και, εν συνεχεία, της BofA στις 13 Μαρτίου, στις 27 Αυγούστου, στις 25 Σεπτεμβρίου και στις 10 Δεκεμβρίου 2013, καθώς και στις 3 και 5 Φεβρουαρίου, στις 28 Μαρτίου και στις 22 Ιουλίου 2014.
494
Στη συνέχεια, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse συμμετείχε σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό διμερείς συζητήσεις με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole στις 19 Μαρτίου, στις 24 Μαΐου, στις 9 και 14 Αυγούστου 2013, καθώς και στις 4, 7 και 14 Μαρτίου, την 1η Μαΐου και στις 4 Αυγούστου 2014. Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 296 έως 308 ανωτέρω, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse συμμετείχε επίσης σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό επικοινωνίες με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole στις 12 και 24 Μαρτίου 2015. Έως τον Αύγουστο του 2013, οι διαπραγματευτές της Credit Suisse και της Crédit agricole εξακολούθησαν να χρησιμοποιούν, για τις συζητήσεις τους, το μόνιμο πολυμερές φόρουμ συζητήσεων που είχε χρησιμοποιηθεί πριν από τον Φεβρουάριο του 2013 από το σύνολο των συμμετεχόντων.
495
Τέλος, από την εξέταση των διμερών συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και των διαπραγματευτών των λοιπών εμπλεκόμενων τραπεζών προκύπτει ότι η τράπεζα αυτή συμμετείχε στα διάφορα είδη συμπεριφοράς που συνθέτουν την ενιαία και διαρκή παράβαση.
496
Έκτον, όπως επιβεβαίωσε η Credit Suisse κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η τράπεζα αυτή δεν αμφισβητεί ότι ο διαπραγματευτής της γνώριζε και είχε επίγνωση της υπάρξεως παράλληλων συζητήσεων μεταξύ των διαπραγματευτών της Deutsche Bank και της Crédit agricole. Αντιθέτως, η Credit Suisse αμφισβητεί την εκ μέρους του διαπραγματευτή της γνώση του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συζητήσεων μεταξύ των δύο άλλων διαπραγματευτών.
497
Συναφώς, όσον αφορά τις συζητήσεις της 25ης Ιουλίου και της 22ας Οκτωβρίου 2013, καθώς και της 9ης Ιανουαρίου 2014, οι οποίες μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 808 και 823 της προσβαλλόμενης απόφασης, είναι αληθές ότι, όπως υποστηρίζει η Credit Suisse, από τις συζητήσεις αυτές και μόνον δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι γνώριζε, μέσω του διαπραγματευτή της, ότι οι διμερείς επικοινωνίες μεταξύ των διαπραγματευτών της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank και, εν συνεχεία, της BofA είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
498
Εντούτοις, οι συζητήσεις αυτές συνηγορούν υπέρ της εκτιμήσεως που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 808 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά την οποία, στο πλαίσιο της απαγόρευσης προς τους διαπραγματευτές της Deutsche Bank να χρησιμοποιούν μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων, οι διαπραγματευτές εξακολούθησαν να αλληλοενημερώνονται μέσω ενός δικτύου διμερών φόρουμ συζητήσεων και εξακολούθησαν να αποκαλύπτουν, διμερώς, τις πληροφορίες που είχαν λάβει από τον τρίτο διαπραγματευτή όσον αφορά ορισμένες πτυχές που συνήθως καλύπτονταν από τα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων.
499
Συγκεκριμένα, κατά τη διμερή συζήτηση της 25ης Ιουλίου 2013, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse ενημέρωσε τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole «got lifted this am too». Συνεπώς, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αποκάλυψε, στο πλαίσιο της διμερούς συζήτησής του με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank, πληροφορίες τις οποίες είχε λάβει στο πλαίσιο διακριτής διμερούς συζητήσεως με τον διαπραγματευτή της Crédit agricole σχετικά με τη δραστηριότητα διαπραγμάτευσης του τελευταίου. Η αποκάλυψη αυτή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο συζητήσεως κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank ανέφερε τα εξής: «i sold some kfw 09/15 aswell» και στη συνέχεια «thats me lifting 14.5 and 15 this morning» και «still looking for those if you see any». Από την πλευρά του, ο διαπραγματευτής της Credit Suisse εξήγησε στον διαπραγματευτή της Deutsche Bank τα εξής: «i shorted those kfw 15s this am to my syndicate actually. probably a bit stupid for a short date, but should be ok» και στη συνέχεια αποκάλυψε τη συναλλαγή που πραγματοποίησε ο διαπραγματευτής της Crédit agricole. Ο αυθόρμητος, φυσικός και ειλικρινής χαρακτήρας της συνομιλίας αυτής καταδεικνύει ότι ήταν φυσιολογικό, τόσο για τον διαπραγματευτή της Credit Suisse όσο και για τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank, να ανταλλάσσουν ακριβείς και πρόσφατες πληροφορίες που αφορούν όχι μόνον τους ίδιους αλλά και τον διαπραγματευτή της Crédit agricole. Η συμπεριφορά του διαπραγματευτή της Credit Suisse κατά τη συζήτηση της 25ης Ιουλίου 2013 επιβεβαιώνει το κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των διαπραγματευτών της Deutsche Bank, της Crédit agricole και της Credit Suisse. Επομένως, η συμπεριφορά αυτή αποτελεί στοιχείο που συνηγορεί υπέρ της εκτιμήσεως που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 808 της προσβαλλόμενης απόφασης σχετικά με την ύπαρξη δικτύου διμερών συζητήσεων στο πλαίσιο του οποίου οι τρεις διαπραγματευτές συζητούσαν για τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους και, επομένως, υπέρ του γεγονότος ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse μπορούσε ευλόγως να θεωρήσει ότι οι δύο άλλοι διαπραγματευτές αντάλλασσαν ευαίσθητες πληροφορίες, ιδίως όσον αφορά τις αντίστοιχες δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους.
500
Επιπλέον, το γεγονός ότι ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank έλαβε την ίδια ακριβώς πληροφορία από τον ίδιο τον διαπραγματευτή της Crédit agricole κατά τη διάρκεια διμερούς συζήτησης που έλαβε χώρα αργότερα την ίδια ημέρα, ήτοι στις 25 Ιουλίου 2013, δεν αναιρεί την εκτίμηση αυτή και επιρρωννύει τη διαπίστωση ότι οι διαπραγματευτές των εμπλεκόμενων τραπεζών αντάλλασσαν μεταξύ τους πληροφορίες επί των ίδιων ομολόγων και επί των ίδιων θεμάτων στο πλαίσιο παράλληλων διμερών συζητήσεων.
501
Όσον αφορά τη συζήτηση της 9ης Ιανουαρίου 2014, κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Credit Suisse ενημέρωσε τον διαπραγματευτή της Crédit agricole ότι είχε μόλις συζητήσει με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank («[was] just chatting to [Deutsche Bank’s trader]»), πράγματι δεν αναφέρεται σε διμερείς συζητήσεις σχετικά με δραστηριότητες διαπραγμάτευσης ούτε, κατά μείζονα λόγο, σε συζητήσεις σχετικά με ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες ή, γενικότερα, σχετικά με τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συζητήσεων αυτών. Ωστόσο, επιβεβαιώνει ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse δεν είχε κανέναν δισταγμό να αποκαλύψει σε έναν από τους διαπραγματευτές την ύπαρξη των επαφών που είχε με τον τρίτο από αυτούς.
502
Όσον αφορά τη διμερή συζήτηση μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank της 22ας Οκτωβρίου 2013, η οποία μνημονεύεται τη σκέψη 466 ανωτέρω, είναι αληθές ότι από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν προκύπτει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole απευθύνθηκε στον διαπραγματευτή της Credit Suisse κατόπιν της συζήτησης αυτής. Ωστόσο, μετά τη συζήτησή του με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole έγραψε τα εξής: «ok will ask him». Επομένως, από τη συζήτηση της 22ας Οκτωβρίου 2013 προκύπτει ότι η αποκάλυψη πληροφοριών σχετικών με έναν τρίτο διαπραγματευτή, εν προκειμένω τον διαπραγματευτή της Credit Suisse, ήταν τόσο φυσική μεταξύ των δύο αυτών άλλων διαπραγματευτών όσο και μεταξύ του διαπραγματευτή του Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 499 ανωτέρω. Επομένως, η συζήτηση αυτή συνηγορεί υπέρ της εκτιμήσεως που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 808 της προσβαλλόμενης απόφασης σχετικά με την ύπαρξη δικτύου διμερών συζητήσεων.
503
Έβδομον, επισημαίνεται ότι, στις 11 Οκτωβρίου 2013, η Credit Suisse είχε συζήτηση αντίθετη προς τον ανταγωνισμό με τον διαπραγματευτή της Deutsche Bank κατά την οποία ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ήταν «παρών» (βλ. σκέψεις 462 και 463 ανωτέρω). Η συζήτηση αυτή, την οποία η Credit Suisse χαρακτηρίζει ως «πολυμερή» και κατά τη διάρκεια της οποίας ήταν παρόντες οι δύο άλλοι διαπραγματευτές, αποτελεί πρόσθετη ένδειξη ικανή να αποδείξει ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse μπορούσε να αντιληφθεί την ύπαρξη αντίθετων προς τον ανταγωνισμό διμερών συζητήσεων μεταξύ των δύο άλλων διαπραγματευτών.
504
Ως εκ τούτου, λόγω της συμμετοχής της σε μόνιμα πολυμερή φόρουμ συζητήσεων πριν από τις 25 Φεβρουαρίου 2013, η Credit Suisse γνώριζε ότι, πριν από την ημερομηνία αυτή, οι διαπραγματευτές της Deutsche Bank και της Crédit agricole προέβαιναν σε συνεννοήσεις μεταξύ τους. Επιπλέον, δεδομένου ότι, μετά την ημερομηνία αυτή, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole συμμετείχε σε διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό με καθέναν από τους δύο αυτούς διαπραγματευτές και δεδομένου ότι η Επιτροπή διέθετε στοιχεία ικανά να αποδείξουν την ύπαρξη, μετά τις 25 Φεβρουαρίου 2013, ενός δικτύου διμερών συζητήσεων στο πλαίσιο του οποίου οι τρεις διαπραγματευτές εξακολουθούσαν να συζητούν τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο εν λόγω διαπραγματευτής της Credit Suisse μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει ότι οι δύο άλλοι διαπραγματευτές διεξήγαν διμερείς συζητήσεις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό.
505
Συναφώς, ούτε το γεγονός ότι η Credit Suisse δεν γνώριζε, λεπτομερώς, τις συζητήσεις στις οποίες δεν είχε συμμετάσχει ο διαπραγματευτής της ούτε το γεγονός ότι αγνοούσε την ύπαρξη ορισμένων εκ των συζητήσεων αυτών δεν είναι ικανά να αναιρέσουν τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι συμμετείχε στην ενιαία παράβαση και μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για το σύνολο της παραβάσεως αυτής (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2006, Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑259/02 έως T‑264/02 και T‑271/02, EU:T:2006:396, σκέψη 193).
506
Η διαπίστωση ότι η Credit Suisse μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει το σύνολο των συμπεριφορών των άλλων τραπεζών επιρρωννύεται και από άλλα στοιχεία.
507
Συγκεκριμένα, κατ’ αρχάς, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο διαπραγματευτής της Credit Suisse αποτελούσε μέρος του περιορισμένου κύκλου των διαπραγματευτών που εμπλέκονταν ιδιαιτέρως στην επίδικη παράβαση. Οι διαπραγματευτές αυτοί είχαν σχέσεις μεταξύ τους σε επαγγελματικό και προσωπικό επίπεδο, ακόμη και μετά τον Φεβρουάριο του 2013, και είχαν αντιμετωπισθεί ως ομάδα (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 425, 807, 809 και 810 της προσβαλλόμενης απόφασης).
508
Συναφώς, μια διμερής συζήτηση μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της Credit Suisse της 8ης Μαρτίου 2013, της οποίας η ύπαρξη και το περιεχόμενο δεν αμφισβητούνται από την Credit Suisse, αποδεικνύει ότι οι εν λόγω διαπραγματευτές και ο διαπραγματευτής της Deutsche Bank εξακολουθούσαν να διατηρούν τακτικές επαφές και διοργάνωναν συναντήσεις κοινωνικού χαρακτήρα.
509
Ομοίως, από συζήτηση της 23ης Μαΐου 2013, μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank, προκύπτει ότι οι διαπραγματευτές των τραπεζών που εμπλέκονταν στην παράβαση θεωρούνταν ως «gang» από άλλους διαπραγματευτές (βλ. σκέψη 478 ανωτέρω).
510
Τέλος, από συζήτηση μεταξύ του διαπραγματευτή της Credit Suisse και του διαπραγματευτή της Deutsche Bank της 11ης Οκτωβρίου 2013 (αιτιολογική σκέψη 530), κατά την ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ήταν παρών, προκύπτει ότι οι τρεις διαπραγματευτές είχαν προγραμματίσει να συναντηθούν κατά τη διάρκεια επιχειρηματικών ταξιδιών στη Νέα Υόρκη την επόμενη εβδομάδα (βλ. σκέψη 393 ανωτέρω).
511
Στο πλαίσιο της ανάλυσης του συνόλου των αποδεικτικών στοιχείων, το γεγονός αυτό είναι κρίσιμο προκειμένου να διαπιστωθεί αν η Credit Suisse γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να προβλέψει το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό περιεχόμενο των διμερών συζητήσεων που έλαβαν χώρα μετά τον Φεβρουάριο του 2013 και μέχρι την ημερομηνία παύσεως της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, ήτοι στις 24 Μαρτίου 2015.
512
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω στοιχείων, η Credit Suisse αβασίμως υποστηρίζει ότι «τα αποδεικτικά στοιχεία που συγκέντρωσε η Επιτροπή δεν αρκούν για να συναχθεί ότι κάποιος από τους διαπραγματευτές [είχε] επαρκή γνώση του περιεχομένου των επικοινωνιών στις οποίες δεν συμμετείχε [και,] επικουρικώς, ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για τις διμερείς συζητήσεις μεταξύ των δύο άλλων διαπραγματευτών μετά τον Φεβρουάριο του 2013».
513
Επομένως, το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse απορρίπτεται.
ε)
Επί της διάρκειας της συμμετοχής της Crédit agricole και της Credit Suisse στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση
514
Στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole αμφισβητεί τον διαρκή χαρακτήρα της συμμετοχής της στην επίδικη ενιαία παράβαση (βλ. σκέψεις 428 έως 432 ανωτέρω).
515
Με το τέταρτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse προβάλλει πλάνη σχετικά με τη συμμετοχή της στην παράβαση μετά τον Αύγουστο του 2014.
1) Επί του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, στο μέτρο που με αυτό επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η συμμετοχή της στη διαπιστωθείσα παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα
516
Στην αιτιολογική σκέψη 790 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες έπρεπε να θεωρηθούν υπεύθυνες για το σύνολο της ενιαίας και διαρκούς παράβασης για τα αντίστοιχα χρονικά διαστήματα εμπλοκής τους σε αυτήν. Στην αιτιολογική σκέψη 842 της απόφασης αυτής, η Επιτροπή έκρινε ότι η Crédit agricole είχε συμμετάσχει στην παράβαση από τις 10 Ιανουαρίου 2013 έως τις 24 Μαρτίου 2015, ήτοι για διάστημα 804 ημερών ή 2,20 ετών.
517
Η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η Επιτροπή στηρίζεται μόνο σε 31 συζητήσεις στις οποίες εμπλέκεται προκειμένου να αποδείξει ότι στοιχειοθετείται διαρκής παράβαση για μία περίοδο 26 μηνών, ήτοι μεταξύ Ιανουαρίου 2013 και Μαρτίου 2015, λαμβανομένου υπόψη ότι τα δύο τρίτα των συζητήσεων αυτών έλαβαν χώρα κατά τους πρώτους δέκα μήνες της περιόδου αυτής, ήτοι μεταξύ Ιανουαρίου και Οκτωβρίου 2013. Οι περιστάσεις αυτές θέτουν υπό αμφισβήτηση τις διαπιστώσεις ότι, αφενός, οι συζητήσεις μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και των διαπραγματευτών των λοιπών εμπλεκόμενων τραπεζών ήταν «συνεχείς» και, αφετέρου, ότι η εν λόγω τράπεζα είχε συμμετάσχει σε διαρκή παράβαση, τουλάχιστον όσον αφορά την περίοδο μετά τον Οκτώβριο του 2013.
518
Ειδικότερα, πρώτον, η Crédit agricole υπογραμμίζει ότι μόνο μία συζήτηση τεκμηριώνει τον ισχυρισμό ότι συμμετείχε σε συμπεριφορές που ανήκουν στην κατηγορία 1. Κατά την εν λόγω τράπεζα, η μοναδική αυτή συζήτηση δεν επαρκεί προκειμένου να αποδειχθεί συντονισμός των τιμών που προτείνονταν σε συγκεκριμένους αντισυμβαλλόμενους για μία περίοδο άνω των δύο ετών. Ομοίως, όσον αφορά τις συμπεριφορές που εμπίπτουν στην κατηγορία 2, η Επιτροπή στηρίχθηκε μόνο σε τέσσερις συζητήσεις προκειμένου να αποδείξει την ύπαρξη παράβασης η οποία διήρκεσε περισσότερο από δύο έτη.
519
Δεύτερον, η φερόμενη συμμετοχή της Crédit agricole παρουσίαζε σημαντικά χρονικά διαστήματα αποχής, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη το σύνολο των 31 συζητήσεων που προσδιορίστηκαν από την Επιτροπή.
520
Λαμβάνοντας υπόψη τη χρήση φόρουμ συζητήσεων στην πλατφόρμα Bloomberg και, επομένως, τη διαθεσιμότητα αποδεικτικών στοιχείων, τα διαστήματα αυτά αντιπροσωπεύουν κατ’ ανάγκην διαστήματα κατά τα οποία δεν επιδεικνύονται παραβατικές συμπεριφορές και όχι περιόδους για τις οποίες η Επιτροπή δεν διαθέτει αποδεικτικά στοιχεία.
521
Ομοίως, αφενός, η Επιτροπή επιχείρησε να αντιστρέψει το βάρος απόδειξης, στηριζόμενη στο γεγονός ότι η Crédit agricole δεν είχε αποστασιοποιηθεί δημοσίως από τις επίμαχες συμπεριφορές. Αφετέρου, η Επιτροπή κακώς επικαλέστηκε την εκ μέρους της τράπεζας αυτής γνώση της συμπεριφοράς των λοιπών εμπλεκόμενων τραπεζών, γνώση την οποία η εν λόγω τράπεζα αμφισβητεί με άλλο λόγο ακυρώσεως.
522
Συναφώς, από την επιχειρηματολογία της Crédit agricole προκύπτει ότι το κύριο στοιχείο που προβάλλει προς στήριξη του ισχυρισμού της συνίσταται στη διάρκεια των διαστημάτων που μεσολάβησαν μεταξύ των συζητήσεων στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της, ιδίως αν δεν ληφθούν υπόψη ορισμένες από τις συζητήσεις αυτές.
523
Κατά πρώτον, επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη όσον αφορά την ύπαρξη συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό. Επιπλέον, ο προσδιορισμός, με την προσβαλλόμενη απόφαση, πέντε κατηγοριών συμπεριφορών δεν είναι ικανός να θέσει υπό αμφισβήτηση την ύπαρξη του συνολικού αυτού σχεδίου (βλ. σκέψη 364 ανωτέρω).
524
Ως εκ τούτου, ο ισχυρισμός της Crédit agricole δεν μπορεί να γίνει δεκτός καθόσον, προκειμένου να διαπιστωθεί η προβαλλόμενη διακοπή της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, διακρίνει τις κατηγορίες συμπεριφορών που προσδιόρισε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση και επιλέγει να μη λάβει υπόψη ορισμένες συζητήσεις.
525
Με άλλα λόγια, ο διαρκής χαρακτήρας της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη ενιαία παράβαση δεν μπορεί να εκτιμηθεί εξετάζοντας, ανά κατηγορία, τις συμπεριφορές που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της από την Επιτροπή. Ο διαρκής αυτός χαρακτήρας πρέπει να εκτιμηθεί σε σχέση με το σύνολο των επίμαχων συμπεριφορών στις οποίες συμμετείχε ο διαπραγματευτής της εν λόγω τράπεζας, τις οποίες γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να προβλέψει, ανεξαρτήτως της κατηγορίας στην οποία εμπίπτουν οι συμπεριφορές αυτές. Επομένως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι αποδεικνύεται, πράγμα που δεν συμβαίνει, ότι δεν ήταν διαρκής η συμμετοχή της Crédit agricole όσον αφορά συμπεριφορές που εμπίπτουν μόνο στις κατηγορίες 1 ή 2 ή ότι δεν γνώριζε τις συμπεριφορές άλλων συμμετεχόντων που εμπίπτουν στις κατηγορίες αυτές, τούτο δεν δύναται, αφ’ εαυτού, να θέσει υπό αμφισβήτηση τις διαπιστώσεις της Επιτροπής όσον αφορά τη διαρκή συμμετοχή της στην παράβαση.
526
Εν συνεχεία, η Crédit agricole δεν μπορεί βασίμως να επικαλείται τέτοια διαστήματα για τον λόγο ότι ο τρίτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να γίνει δεκτός. Πράγματι, ο τρίτος λόγος ακυρώσεως που προέβαλε η Crédit agricole έγινε δεκτός μόνον όσον αφορά τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013, δηλαδή, χρονολογικά, την πρώτη συζήτηση που έλαβε υπόψη εις βάρος της η Επιτροπή.
527
Τέλος, στο μέτρο που η Crédit agricole υποστηρίζει ότι, για τον υπολογισμό των διαστημάτων που μεσολαβούν μεταξύ δύο εκδηλώσεων της επίδικης παράβασης, πρέπει να μη ληφθούν υπόψη οι συζητήσεις που εμπίπτουν σε ορισμένες από τις πέντε κατηγορίες συμπεριφορών για τον λόγο ότι οι κατηγορίες αυτές δεν εμπίπτουν σε «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου» ή επειδή ορισμένες συζητήσεις αποτελούσαν «θεμιτές» δραστηριότητες, από τις σκέψεις 165 έως 268 ανωτέρω προκύπτει ότι, με την επιφύλαξη του ζητήματος αν συνιστούν περιορισμούς ως εκ του αντικειμένου, το σύνολο των συμπεριφορών που η Επιτροπή κατέταξε σε πέντε κατηγορίες, συμπεριλαμβανομένων των ανταλλαγών πληροφοριών, είχε χαρακτήρα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, οι επικρίσεις που εγκύρως διατύπωσε η Crédit agricole κατά ορισμένων συζητήσεων στις οποίες συμμετείχε και οι οποίες ενέπιπταν στις πέντε κατηγορίες που προσδιόρισε η Επιτροπή απορρίφθηκαν στις σκέψεις 188 έως 268 ανωτέρω.
528
Επομένως, προκειμένου να εκτιμηθεί αν τα διαστήματα που μεσολαβούν μεταξύ δύο εκδηλώσεων της παραβατικής συμπεριφοράς της Crédit agricole είναι ικανά να αποδείξουν διακοπή της συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην παράβαση, δεν μπορεί να αποκλειστεί καμία από τις συζητήσεις που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της και στις οποίες η Crédit agricole συμμετείχε άμεσα, με εξαίρεση τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013.
529
Κατά δεύτερον, στο μέτρο που η Crédit agricole επικαλείται ένα διάστημα πέντε μηνών στα αποδεικτικά στοιχεία μεταξύ Σεπτεμβρίου 2013 και Μαρτίου 2014, υπογραμμίζεται ότι το διάστημα αυτό δεν λαμβάνει υπόψη την παρουσία του διαπραγματευτή της κατά τη συζήτηση της 11ης Οκτωβρίου 2013 και, επομένως, τη συμμετοχή του σε αυτήν (βλ. σκέψη 134 ανωτέρω).
530
Συνεπώς, και όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, το μέγιστο διάστημα μεταξύ δύο άμεσων συμμετοχών του διαπραγματευτή της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση είναι περίπου τεσσερισήμισι μήνες και σημειώθηκε μεταξύ της 11ης Οκτωβρίου 2013 και της 4ης Μαρτίου 2014.
531
Συναφώς, πρώτον, πρέπει να υπομνησθεί ότι το ζήτημα αν η διάρκεια των διαστημάτων αυτών είναι ή όχι αρκούντως μακρά ώστε να συνιστά διακοπή πρέπει να εκτιμηθεί στο πλαίσιο της λειτουργίας της επίδικης παράβασης (βλ. σκέψη 381 ανωτέρω).
532
Εν προκειμένω, η πολύ συχνή συμμετοχή σε αθέμιτες επαφές δεν ήταν αναγκαία για τη λειτουργία της επίδικης παραβάσεως, δεδομένου ότι οι διαπραγματεύσεις των OSSA ήταν ανεξάρτητες μεταξύ τους. Η ενδεχόμενη επιτυχία μιας συγκεκριμένης αθέμιτης επαφής δεν εξηρτάτο από τη συμμετοχή σε σειρά επαφών σχετικών με άλλες διαπραγματεύσεις (βλ. σκέψεις 384 έως 386 ανωτέρω).
533
Δεύτερον, τα έτη 2014 και 2015 χαρακτηρίστηκαν από μείωση της δραστηριότητας στην αγορά των OSSA, ανεξάρτητη από τη βούληση των συμμετεχόντων στην επίμαχη ενιαία παράβαση, γεγονός το οποίο συνέβαλε στη μείωση των ευκαιριών συντονισμού ή ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών (βλ. σκέψη 390 ανωτέρω).
534
Τρίτον, από την εξέταση της συζήτησης της 11ης Οκτωβρίου 2013 και της συζήτησης της 4ης Μαρτίου 2014 προκύπτει ότι αυτές δεν περιέχουν κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι ο διαπραγματευτής της Crédit agricole εκδήλωσε, αρχικώς, τη βούληση να παύσει τη συμμετοχή του στην ενιαία και διαρκή παράβαση και, στη συνέχεια, τη βούληση να συμμετάσχει εκ νέου στην παράβαση αυτή. Ειδικότερα, το ύφος και ο αυθορμητισμός της συζήτησης της 4ης Μαρτίου 2014 καταδεικνύουν μία σταθερή βούληση εκ μέρους του διαπραγματευτή της Crédit agricole να συνεχίσει να υιοθετεί συμπεριφορές που συμβάλλουν στο συνολικό σχέδιο με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό, όπως αυτό προσδιορίστηκε από την Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση.
535
Παρόμοια εκτίμηση μπορεί να διατυπωθεί όσον αφορά τις συζητήσεις που προηγούνται καθενός από τα διαστήματα αποχής ως προς τη συμμετοχή του διαπραγματευτή της Crédit agricole και όσον αφορά τις συζητήσεις που έπονται των διαστημάτων αυτών.
536
Τέταρτον, η μεταβολή ως προς το πρόσωπο του εργοδότη ενός από τους τρεις κύριους διαπραγματευτές που εμπλέκονταν στην παράβαση ενδέχεται επίσης να συνέβαλε σε ορισμένα διαστήματα μεταξύ δύο εκδηλώσεων της συμμετοχής του διαπραγματευτή της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση (βλ. σκέψη 396 ανωτέρω).
537
Πέμπτον, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 451 έως 481 ανωτέρω, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole μπορούσε, τουλάχιστον, ευλόγως να προβλέψει την ύπαρξη αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συζητήσεων μεταξύ των δύο άλλων διαπραγματευτών ακόμη και αν δεν συμμετείχε άμεσα στις συζητήσεις αυτές.
538
Συνεπώς, κατ’ αρχάς, από τα διαστήματα μεταξύ δύο εκδηλώσεων της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση δεν μπορεί να συναχθεί διακοπή της εν λόγω συμμετοχής.
539
Εν συνεχεία, η Crédit agricole δεν αμφισβητεί ότι δεν αποστασιοποιήθηκε δημοσίως από τη σύμπραξη.
540
Τέλος, η Crédit agricole δεν επικαλείται άλλες περιστάσεις που θα μπορούσαν να αποδείξουν διακοπή της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, όπως, για παράδειγμα, την παύση των καθηκόντων του διαπραγματευτή ο οποίος συμμετείχε στην αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά κατά τη διάρκεια περιόδου που προηγήθηκε του διαστήματος που μεσολάβησε μεταξύ δύο εκδηλώσεων της συμμετοχής της εν λόγω τράπεζας στην παράβαση και την ανάληψη καθηκόντων νέου διαπραγματευτή ο οποίος συνέβαλε εκ νέου στην παράβαση κατά τη διάρκεια περιόδου που έπεται του εν λόγω διαστήματος.
541
Κατά συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη, πρώτον, της συνολικής διάρκειας της συμμετοχής της Crédit agricole, η οποία υπερέβαινε τα δύο έτη, δεύτερον, των στοιχείων που διέθετε η εν λόγω τράπεζα σχετικά με το πλαίσιο της λειτουργίας της σύμπραξης και των διαστημάτων μεταξύ δύο εκδηλώσεων της συμμετοχής του διαπραγματευτή της Crédit agricole στη διαπιστωθείσα παράβαση, τρίτον, της απουσίας δημόσιας αποστασιοποίησης εκ μέρους της Crédit agricole και, τέταρτον, της απουσίας άλλων περιστάσεων τις οποίες να επικαλέστηκε η τράπεζα αυτή για να αποδείξει διακοπή της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε, χωρίς να αντιστρέψει το βάρος απόδειξης, ότι η συμμετοχή της Crédit agricole δεν διεκόπη μεταξύ της 11ης Ιανουαρίου 2013 –ημέρας της οποίας η συζήτηση δεν αμφισβητείται νομοτύπως από την εν λόγω τράπεζα– και της 24ης Μαρτίου 2015 (σκέψεις 144 και 447 ανωτέρω).
542
Επομένως, το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole απορρίπτεται στο μέτρο που με αυτό επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η συμμετοχή της στη διαπιστωθείσα ενιαία παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα.
2) Επί του τετάρτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο αυτή προβάλλει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε τη συμμετοχή της σε οποιαδήποτε παράνομη συμπεριφορά μετά τον Αύγουστο του 2014
543
Στην αιτιολογική σκέψη 842 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε ότι η Credit Suisse είχε συμμετάσχει στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση για την περίοδο από τις 21 Ιουνίου 2010 έως τις 24 Μαρτίου 2015, ήτοι για διάστημα 1738 ημερών ή 4,75 ετών. Επιπλέον, στις αιτιολογικές σκέψεις 846 έως 849 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε το επιχείρημα της Credit Suisse με το οποίο προβαλλόταν ότι δεν είχε αποδείξει τη συμμετοχή της εν λόγω τράπεζας στην παράβαση μεταξύ Αυγούστου 2014 και Μαρτίου 2015.
544
Με το τέταρτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε τη συμμετοχή της στην επίδικη παράβαση για το διάστημα πέραν του Αυγούστου του 2014. Συναφώς, η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει μόνον έξι συζητήσεις μετά την ημερομηνία αυτή και τις χρησιμοποιεί για να παρατείνει τη συμμετοχή αυτή μέχρι τις 24 Μαρτίου 2015. Ωστόσο, η Credit Suisse δεν συμμετείχε στις τέσσερις πρώτες συζητήσεις και η εν λόγω τράπεζα αμφισβητεί τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των δύο τελευταίων, ήτοι της συζήτησης της 12ης Μαρτίου 2015 μεταξύ του διαπραγματευτή της και του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που απέστειλε ο διαπραγματευτής της στον διαπραγματευτή της Crédit agricole στις 24 Μαρτίου 2015.
545
Συναφώς, αφενός, η επιχειρηματολογία της Credit Suisse με την οποία η τράπεζα αυτή αμφισβήτησε ότι γνώριζε ή το γεγονός ότι μπορούσε ευλόγως να προβλέψει τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό διμερείς συζητήσεις στις οποίες συμμετείχαν άλλες τράπεζες μετά τον Φεβρουάριο του 2013 και μέχρι το τέλος της περιόδου συμμετοχής της στην παράβαση που ορίστηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση απορρίφθηκε με τις σκέψεις 482 έως 513 ανωτέρω.
546
Αφετέρου, και κυρίως, από τις σκέψεις 296 έως 308 ανωτέρω προκύπτει ότι η Credit Suisse δεν απέδειξε την ύπαρξη πλάνης στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή κρίνοντας ότι η συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015 και το μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015 είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα.
547
Επομένως, η Credit Suisse αβασίμως υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε τη συμμετοχή της στην επίδικη παράβαση για το διάστημα πέραν του Αυγούστου του 2014.
548
Ως εκ τούτου, το τέταρτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η Credit Suisse απορρίπτεται.
στ)
Συμπέρασμα επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse
549
Κατόπιν των ανωτέρω, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η Credit Suisse απορρίπτεται.
550
Όσον αφορά την Crédit agricole, από την εξέταση του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η εν λόγω τράπεζα προκύπτει ότι η τελευταία δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κρίνοντας ότι η εν λόγω τράπεζα είχε συμμετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση έως τις 24 Μαρτίου 2015. Αντιθέτως, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να λάβει υπόψη εις βάρος της Crédit agricole τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013, η οποία έλαβε χώρα πριν από την πρώτη σύνδεση του διαπραγματευτή της στο οικείο φόρουμ συζητήσεων.
551
Επομένως, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στο άρθρο 1, στοιχείο γʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η Crédit agricole είχε συμμετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση από τις 10 Ιανουαρίου 2013 και όχι από τις 11 Ιανουαρίου 2013. Ως εκ τούτου, ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η εν λόγω τράπεζα πρέπει να γίνει δεκτός μόνον κατά το μέτρο αυτό.
3.
Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με τους οποίους προβάλλονται σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως περιορισμού ως εκ του αντικειμένου
552
Στις αιτιολογικές σκέψεις 739 έως 749 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι επίμαχες συμπεριφορές είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο, υπογραμμίζοντας, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«(747)
Με το σύνολο των προαναφερθεισών πρακτικών, οι συμμετέχοντες διαπραγματευτές αντικατέστησαν συνειδητά την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού με μία συμπαιγνία, στο μέτρο που ενίοτε ενεργούσαν σαν να διαπραγματεύονταν τις ίδιες θέσεις ή το ίδιο “χαρτοφυλάκιο”. Ωστόσο, ανεξαρτήτως της μορφής που έλαβε η συμπαιγνία σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, πρωταρχικός σκοπός τους ήταν να αυξήσουν τα δικά τους έσοδα. Οι διαπραγματευτές επιδίωξαν να επιτύχουν τον σκοπό αυτό συντονίζοντας τις τιμές, ανταλλάσσοντας ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης, ευθυγραμμίζοντας τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών τους, καθώς και συντονίζοντας τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσής τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, μείωσαν την αβεβαιότητα και τον κίνδυνο, πραγματοποίησαν συναλλαγές με ευνοϊκούς για αυτούς όρους, μοιράστηκαν αγορές και πελάτες και διατήρησαν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των πελατών και των λοιπών παραγόντων της αγοράς.
(748)
Οι συμμετέχοντες διαπραγματευτές ενήργησαν σε μία αγορά (την αγορά των [OSSA]), η οποία, όπως και άλλες εξελιγμένες αγορές χρέους, έπρεπε κανονικά να χαρακτηρίζεται από ανταγωνιστικές τιμές και άλλους όρους διαπραγμάτευσης. Οι συμμετέχουσες τράπεζες ήταν εδραιωμένοι παράγοντες της αγοράς σε έναν κλάδο που σχεδιάστηκε για να διευκολύνει την αποτελεσματική και ανταγωνιστική έκδοση και διαπραγμάτευση χρεωστικών κεφαλαίων.
(749)
Κατά συνέπεια, συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες και/ή οι εναρμονισμένες πρακτικές που περιγράφονται στο τμήμα 4.2 έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό και/ή τη νόθευση του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, [ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της συμφωνίας ΕΟΧ.»
553
Στο πλαίσιο εκάστου αντίστοιχου πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν στην Επιτροπή ότι εσφαλμένως χαρακτήρισε τις επίμαχες συμπεριφορές ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου».
α)
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με το αντικείμενο και τη βάση των επικρίσεων που διατυπώνουν οι προσφεύγουσες
1) Επί των επικρίσεων της Crédit agricole
554
Στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος διαιρείται σε δύο σκέλη, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία και δεν αιτιολόγησε επαρκώς τη συμμετοχή της σε περιορισμό ως εκ του αντικειμένου.
555
Με το πρώτο σκέλος, η Crédit agricole προβάλλει «πλάνη περί το δίκαιο και περί τα πράγματα όσον αφορά τη διαπίστωση ότι οι κατηγορίες που αφορούν ανταλλαγές πληροφοριών συνιστούν περιορισμούς ως εκ του αντικειμένου δυνάμενους να αποτελέσουν μέρος της [διαπιστωθείσας] ενιαίας και διαρκούς παράβασης».
556
Προς τούτο, η Crédit agricole υποστηρίζει, πρώτον, ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών τις οποίες αφορά η κατηγορία 3 («Ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών που αφορούσαν το παρόν ή το μέλλον σχετικά με τις οικείες δραστηριότητες διαπραγμάτευσης και τις ροές συναλλαγών στη δευτερογενή αγορά») δεν ήταν αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου» και, δεύτερον, ότι οι συμπεριφορές τις οποίες αφορά η κατηγορία 4 («Ανταλλαγή, επιβεβαίωση και εναρμόνιση των οικείων στρατηγικών διαπραγμάτευσης και τιμολόγησης») δεν αποτελούσαν συμπεριφορές ανταλλαγής, επιβεβαίωσης και εναρμόνισης των στρατηγικών διαπραγμάτευσης και των τιμών, αλλά, στην πραγματικότητα, ανταλλαγές πληροφοριών που επίσης δεν ήταν αρκούντως επιβλαβείς.
557
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή τη «μη διενέργεια της ανάλυσης που απαιτείται για να τεκμηριωθεί η διαπίστωση περιορισμού ως εκ του αντικειμένου σε σχέση με οποιαδήποτε από τις κατηγορίες [διαπιστωθεισών] συμπεριφορών συντονισμού», ήτοι τις κατηγορίες 1 («Συντονισμός των τιμών που προτείνονταν σε συγκεκριμένους αντισυμβαλλομένους»), 2 («Συντονισμός των τιμών που παρουσιάζονταν στην αγορά γενικά») και 5 («Συντονισμός των οικείων δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης»).
558
Επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι η επιχειρηματολογία της Crédit agricole σχετικά με την απουσία ενιαίας και διαρκούς παράβασης καθώς και με τη μη συμμετοχή της σε αυτήν απορρίφθηκε στη σκέψη 550 ανωτέρω, υπό την επιφύλαξη της ημερομηνίας έναρξής της, και, ως εκ τούτου, δεν χρειάζεται να εξεταστεί στο πλαίσιο του υπό κρίση λόγου ακυρώσεως.
559
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, με την επιχειρηματολογία που συνοψίζεται στις σκέψεις 555 και 557 ανωτέρω, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή ότι διαπίστωσε ότι καθεμιά από τις πέντε κατηγορίες που διαλαμβάνονται στην αιτιολογική σκέψη 613 της προσβαλλόμενης απόφασης έπρεπε να χαρακτηριστεί ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», μολονότι οι συμπεριφορές των κατηγοριών 3 και 4 δεν ήταν αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό και μολονότι, όσον αφορά τις συμπεριφορές των κατηγοριών 1, 2 και 5, η Επιτροπή δεν προέβη στην απαιτούμενη ανάλυση.
560
Εντούτοις, διαπιστώθηκε ήδη στη σκέψη 87 ανωτέρω ότι η επιχειρηματολογία αυτή στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της προσβαλλόμενης απόφασης και, ως εκ τούτου, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.
561
Επιπλέον, στις σκέψεις 106 και 107 ανωτέρω διαπιστώθηκε ότι, στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole αμφισβήτησε κατά τρόπο συγκεκριμένο, ακριβή και τεκμηριωμένο μόνον τις συζητήσεις της 18ης και 31ης Ιανουαρίου, της 15ης Φεβρουαρίου, της 19ης και 21ης Μαρτίου, της 24ης Μαΐου, της 3ης Ιουνίου και της 10ης και 25ης Ιουλίου 2013, καθώς και της 6ης Αυγούστου 2014 και της 12ης Μαρτίου 2015, και ότι, ως εκ τούτου, οι εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή σχετικά με τις άλλες συζητήσεις, πλην των συζητήσεων αυτών, είναι πλέον οριστικώς αποδεδειγμένες.
562
Ωστόσο, δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν δύναται να περιοριστεί στην εξέταση των επιχειρημάτων που προβάλλονται από τους διαδίκους μόνο στο πλαίσιο του λόγου ακυρώσεως, του σκέλους ή της αιτιάσεως προς στήριξη των οποίων έχουν τυπικώς προβληθεί, αλλά οφείλει επίσης να τα εξετάσει και προς στήριξη άλλου λόγου ακυρώσεως, άλλου σκέλους ή άλλης αιτιάσεως, στο μέτρο που τα επιχειρήματα αυτά είναι εξίσου λυσιτελή για την τεκμηρίωσή τους (πρβλ. απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, Fachverband Spielhallen και LM κατά Επιτροπής, C‑831/21 P, EU:C:2023:686, σκέψεις 46 έως 49), ο πρώτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι με αυτόν προβάλλεται, αφενός, ότι η Επιτροπή δεν προέβη σε εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης στο σύνολό του ή ότι προέβη σε εσφαλμένη εκτίμηση αυτού και, αφετέρου, ότι η Επιτροπή εσφαλμένως θεώρησε ότι το συμπέρασμα ότι η ενιαία και διαρκής παράβαση, που διαπιστώθηκε από το θεσμικό αυτό όργανο, είχε αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα μπορούσε να στηριχθεί μόνο στις έντεκα συζητήσεις που αναφέρονται στη σκέψη 561 ανωτέρω.
2) Επί των επικρίσεων της Credit Suisse
563
Στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος διαιρείται σε τρία σκέλη, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι «η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 101 ΣΛΕΕ και αιτιολόγησε ανεπαρκώς το συμπέρασμά της ότι η εν λόγω τράπεζα επέδειξε συμπεριφορά που είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού».
564
Με το πρώτο, κυρίως προβαλλόμενο, σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, το οποίο αποτελείται από τέσσερα σημεία, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι, για την εκτίμηση του συνόλου των συζητήσεων, το θεσμικό αυτό όργανο «δεν [έλαβε] επαρκώς υπόψη το πραγματικό και νομικό πλαίσιο της αγοράς των OSSA και [δεν ανταποκρίθηκε] στο βάρος που έφερε να αποδείξει ότι οι επίμαχες συμπεριφορές περιόριζαν τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου».
565
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, το οποίο προβάλλεται επικουρικώς και αποτελείται από 24 σημεία, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι «κατέληξε στο συμπέρασμα […] ότι οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών περιόριζαν τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου», κυρίως για τον λόγο ότι οι επικοινωνίες αυτές «[μπορούσαν] να ευνοούν τον ανταγωνισμό».
566
Με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, κατά την εξέταση των θετικών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων των επικοινωνιών αυτών σχετικά με τον καθορισμό των τιμών, παρέβη τους κανόνες περί αποδείξεως και προσέβαλε τα δικαιώματά της άμυνας εφαρμόζοντας στις επίμαχες συμπεριφορές όχι τους κανόνες που ισχύουν για την απόδειξη του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου μιας συμπεριφοράς, αλλά τους κανόνες που ισχύουν για την απόδειξη του παρεπόμενου χαρακτήρα ενός περιορισμού, κατά την έννοια της σκέψεως 89 της αποφάσεως της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, MasterCard κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑382/12 P, EU:C:2014:2201).
567
Υπό το πρίσμα αυτού του επιχειρήματος, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι, στην αιτιολογική σκέψη 749 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι επίμαχες συμπεριφορές που περιγράφονται στο τμήμα 4.2 της απόφασης αυτής έπρεπε να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», αφού διαπίστωσε, στην αιτιολογική σκέψη 104, ότι οι διάφορες κατηγορίες συμπεριφοράς τις οποίες αυτή προσδιόρισε περιγράφονταν μόνο για σκοπούς ανάλυσης και ότι συχνά συνδέονταν και αλληλεπικαλύπτονταν.
568
Επομένως, ο χαρακτηρισμός αυτός δεν αποδόθηκε ούτε σε καθεμιά από τις κατηγορίες αυτές ούτε σε καθεμιά από τις επίμαχες συμπεριφορές. Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει λόγος να συμβεί αυτό ως προς τις 25 συζητήσεις που ομαδοποιήθηκαν στην κατηγορία που προσδιόρισε η Credit Suisse υπό τον τίτλο «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών» και των οποίων οι ημερομηνίες μνημονεύονται στο παράρτημα C.1 του υπομνήματος απαντήσεως της τράπεζας αυτής.
569
Δεύτερον, όπως προκύπτει από τη σκέψη 110 ανωτέρω, δεδομένου ότι δεν διατυπώθηκαν ούτε καν συνοπτικώς με το δικόγραφο της προσφυγής ή με το υπόμνημα απαντήσεως, οι επικρίσεις που αφορούν ειδικώς τις 25 συζητήσεις που ομαδοποίησε η Credit Suisse στην κατηγορία αυτή με τίτλο «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών» είναι απαράδεκτες.
570
Επομένως, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο προβάλλεται ο εσφαλμένος χαρακτηρισμός των επικοινωνιών σχετικά με τον καθορισμό των τιμών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», πρέπει να απορριφθεί.
571
Εντούτοις, πρέπει να εξεταστούν τα επιχειρήματα που προβάλλει η Credit Suisse προς στήριξη του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως σχετικά με το προβαλλόμενο θετικό για τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα των συζητήσεων σχετικά με τον καθορισμό των τιμών στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, καθόσον στηρίζουν τις επικρίσεις της με τις οποίες προβάλλονται σφάλματα της Επιτροπής ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, εξεταζόμενων στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», ιδίως λόγω της ανεπαρκούς συνεκτίμησης του νομικού και οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης.
572
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, πρέπει να ληφθούν υπόψη επιχειρήματα ικανά να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», μολονότι προβλήθηκαν μεν τυπικώς προς στήριξη του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως το οποίο απορρίφθηκε, αλλά αποδεικνύονται εξίσου λυσιτελή για την εξέταση του πρώτου σκέλους του λόγου αυτού (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2023, Fachverband Spielhallen και LM κατά Επιτροπής, C‑831/21 P, EU:C:2023:686, σκέψη 48).
β)
Επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
573
Υπενθυμίζεται ότι, για να εμπίπτει στην κατ’ αρχήν απαγόρευση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, μια συμφωνία πρέπει να έχει «ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα» την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς [απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 62].
574
Εξ αυτού προκύπτει ότι η προμνησθείσα διάταξη, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, διακρίνει σαφώς μεταξύ της έννοιας του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» και εκείνης του «περιορισμού ως εκ του αποτελέσματος», καθεμιά από τις οποίες υπόκειται σε διαφορετικούς κανόνες περί αποδείξεως [απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 63].
575
Συγκεκριμένα, όσον αφορά πρακτικές που χαρακτηρίζονται ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», δεν χρειάζεται να αναζητηθούν ούτε, κατά μείζονα λόγο, να αποδειχθούν τα αποτελέσματά τους στον ανταγωνισμό προκειμένου να χαρακτηρισθούν αυτές ως «περιορισμός του ανταγωνισμού» κατά την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, στο μέτρο που από την πείρα προκύπτει ότι τέτοιες συμπεριφορές επιφέρουν μειώσεις της παραγωγής και αυξήσεις τιμών, με τελικό αποτέλεσμα την κακή κατανομή των πόρων εις βάρος, ιδίως, των καταναλωτών. Όσον αφορά τις ως άνω πρακτικές, απαιτείται μόνο να αποδειχθεί ότι εμπίπτουν πράγματι στον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», αλλά δεν αρκούν προς τούτο απλοί, μη τεκμηριωμένοι ισχυρισμοί [απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψεις 64 και 65].
576
Αντιθέτως, οσάκις δεν αποδεικνύεται ότι το αντικείμενο συμφωνίας, αποφάσεως ενώσεως επιχειρήσεων ή εναρμονισμένης πρακτικής είναι αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, πρέπει να εξετασθούν τα αποτελέσματά της, προκειμένου να αποδειχθεί ότι ο ανταγωνισμός πράγματι είτε παρεμποδίστηκε είτε νοθεύτηκε αισθητά [βλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]
577
Προκύπτει επίσης από τη νομολογία του Δικαστηρίου, η οποία υπομνήσθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 623 έως 626 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η έννοια του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» πρέπει να ερμηνεύεται στενά και μπορεί να εφαρμόζεται μόνον σε ορισμένες συμπαιγνιακές πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων οι οποίες είναι, αφ’ εαυτών και λαμβανομένων υπόψη του περιεχομένου τους, των σκοπών τους καθώς και του οικονομικού και νομικού πλαισίου εντός του οποίου εντάσσονται, αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων τους, δεδομένου ότι μπορεί να γίνει δεκτό ότι ορισμένες μορφές συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων παραβλάπτουν, ως εκ της φύσεώς τους, την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού. Στο πλαίσιο της εκτιμήσεως του προμνησθέντος πλαισίου, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η φύση των προϊόντων ή υπηρεσιών που επηρεάζονται, καθώς και οι πραγματικές συνθήκες της λειτουργίας και της δομής της οικείας αγοράς ή των οικείων αγορών [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψεις 67 και 68 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]
2) Επί του βαθμού του επιβλαβούς για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα που απαιτείται για τον χαρακτηρισμό μιας συμπεριφοράς ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
578
Η Crédit agricole εκτιμά ότι η νομολογία θέτει ένα «εξαιρετικά υψηλό όριο» προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μία ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί να χαρακτηριστεί ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», πράγμα που επιβεβαιώνεται από τα σημεία 72 έως 74 των κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας (ΕΕ 2011, C 11, σ. 1), καθώς και από την απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 184).
579
Η Credit Suisse αφήνει επίσης να εννοηθεί ότι ο χαρακτηρισμός μιας συμπεριφοράς ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» μπορεί να γίνει δεκτός μόνον όταν η αποκτηθείσα πείρα και η οικονομική θεωρία καταδεικνύουν «σαφώς» ότι η συμπεριφορά αυτή είναι επιβλαβής για τον ανταγωνισμό.
580
Συναφώς, από τις σκέψεις 573 έως 577 ανωτέρω προκύπτει ότι, για τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», εναπόκειτο στην Επιτροπή να αποδείξει, όχι ότι οι συμπεριφορές αυτές – είτε επρόκειτο για ανταλλαγές πληροφοριών είτε για άλλα είδη αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών – ήταν επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό καθόσον υπερέβαιναν ένα «εξαιρετικά υψηλό όριο», όπως υποστηρίζει η Crédit agricole, αλλά ότι ήταν απλώς αρκούντως επιζήμιες για τον ανταγωνισμό, όπως υπενθύμισε το Δικαστήριο με την απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψη 106).
581
Το συμπέρασμα αυτό ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να αποδείξει ότι ο επιβλαβής για τον ανταγωνισμό χαρακτήρας υπερβαίνει ένα «εξαιρετικά υψηλό όριο», προκειμένου να χαρακτηρίσει συμπεριφορές ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου», δεν αναιρείται από τα σημεία 72 έως 74 των κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] στις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας.
582
Το γεγονός ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές ορίζουν ότι «είναι λιγότερο πιθανό η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με προθέσεις μελλοντικής συμπεριφοράς να γίνεται για λόγους που ευνοούν τον ανταγωνισμό παρά για την ανταλλαγή στοιχείων» θα μπορούσε ασφαλώς να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με μελλοντικές συμπεριφορές είναι a priori πιο προβληματική από την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τρέχοντα στοιχεία. Εντούτοις, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι η ανταλλαγή τρεχουσών πληροφοριών δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου» ή ότι ο χαρακτηρισμός αυτός απαιτεί υψηλότερο βαθμό απόδειξης του επιβλαβούς για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα τους από εκείνον που απαιτείται από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 580 ανωτέρω.
583
Ομοίως, εσφαλμένως η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η αποκτηθείσα πείρα και η οικονομική θεωρία θα πρέπει «σαφώς» να αποδεικνύουν τον επιβλαβή για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα και, ως εκ τούτου, τον εγγενώς αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συμπεριφορών που η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου».
584
Αφενός, παρά τη σκέψη 76 της αποφάσεως της 2ας Απριλίου 2020, Budapest Bank κ.λπ. (C‑228/18, EU:C:2020:265), την οποία επικαλείται η εν λόγω τράπεζα, το Δικαστήριο έκρινε ρητώς, μετά την έκδοση της ανωτέρω απόφασης, ότι ουδόλως απαιτείται να έχει ήδη επικριθεί από την Επιτροπή το ίδιο είδος συμπεριφοράς με εκείνο το οποίο αυτή καλείται να χαρακτηρίσει σε μία συγκεκριμένη υπόθεση, προκειμένου η συμπεριφορά αυτή να μπορεί να θεωρηθεί περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου (πρβλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Xellia Pharmaceuticals και Alpharma κατά Επιτροπής, C‑611/16 P, EU:C:2021:245, σκέψη 119).
585
Αφετέρου, όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από την οικονομική θεωρία, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Credit Suisse δεν προσκομίζει κανένα στοιχείο προς στήριξή του ούτε προσδιορίζει το ακριβές περιεχόμενό του. Επιπλέον, με το υπόμνημά της απαντήσεως, η Credit Suisse ανέφερε ότι δεν υποστηρίζει ότι τα επιχειρήματα της οικονομικής βιβλιογραφίας ήταν καθοριστικά κατά τη διαπίστωση του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου μιας συμπεριφοράς και ότι δεν επιδίωκε να επιβάλει στην Επιτροπή το βάρος να συγκεντρώσει την οικονομική βιβλιογραφία από την οποία μπορεί να συναχθεί ότι μια συμπεριφορά περιόριζε τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου.
586
Εξάλλου, ουδόλως προκύπτει από τη νομολογία ότι, όπως υποστηρίζει η Crédit agricole, ο αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό χαρακτήρας μιας συμπεριφοράς που καθιστά δυνατό τον χαρακτηρισμό της ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» πρέπει να εξετάζεται ατομικά και χωριστά για κάθε επιχείρηση που συμμετέχει στη συμπεριφορά αυτή.
587
Αντιθέτως, η εξέταση αυτή, από την οποία εξαρτώνται οι κανόνες αποδείξεως που ισχύουν για την επίμαχη συμπεριφορά στο σύνολό της [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ., C‑307/18, EU:C:2020:52, σκέψη 63], πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς αυτής χωρίς να συνεκτιμάται η ιδιαίτερη κατάσταση κάθε συμμετέχουσας σε αυτήν επιχείρησης.
588
Επομένως, όπως παραδέχθηκε η Crédit agricole κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο ήσσονος σημασίας ρόλος μιας επιχείρησης σε σύμπραξη δεν είναι ικανός να επηρεάσει τον χαρακτηρισμό της σύμπραξης αυτής ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» όσον αφορά το σύνολο των επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε αυτήν.
589
Για τους ίδιους λόγους, η Crédit agricole δεν μπορεί να επικαλεστεί λυσιτελώς, προκειμένου να αμφισβητήσει τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», το γεγονός ότι δεν έλαβε μέρος σε ορισμένες συζητήσεις, όπως εκείνες της 18ης ή της 31ης Ιανουαρίου 2013, ή ακόμη το γεγονός ότι η Επιτροπή επικαλέστηκε ως προς αυτή ένα μόνον παράδειγμα συζητήσεων που εμπίπτουν στην κατηγορία 1.
3) Επί της εκ μέρους της Επιτροπής εκτιμήσεως των επίμαχων συμπεριφορών
590
Όπως προκύπτει από τις σκέψεις 554 έως 557 και 563 έως 566 ανωτέρω, η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στην Επιτροπή πλάνη κατά την εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου των επίμαχων συμπεριφορών, κατά την εκτίμηση του επιβλαβούς για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα τους, καθώς και κατά την εκτίμηση του κατ’ ουσίαν «δικαιολογημένου» χαρακτήρα τους.
i) Επί των επικρίσεων σχετικά με την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου των επίμαχων συμπεριφορών
591
Στο πλαίσιο των επικρίσεών τους με τις οποίες προβάλλεται ο εσφαλμένος χαρακτηρισμός των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν στην Επιτροπή, από κοινού ή χωριστά, τόσο έλλειψη αιτιολογίας όσο και εσφαλμένη αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τη συνεκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης.
– Επί της επικρίσεως της Crédit agricole η οποία αφορά την απουσία εκτίμησης του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παραβάσεως
592
Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή, μεταξύ άλλων, τη «μη διενέργεια της ανάλυσης που απαιτείται για να τεκμηριωθεί η διαπίστωση παράβασης ως εκ του αντικειμένου».
593
Η επιχειρηματολογία αυτή, η οποία πρέπει να νοηθεί ως προσάπτουσα στην Επιτροπή παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης που υπέχει όσον αφορά το οικονομικό πλαίσιο της επίδικης παράβασης, είναι αβάσιμη.
594
Πράγματι, από τις αιτιολογικές σκέψεις 3 έως 65 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι η Επιτροπή φρόντισε να παρουσιάσει λεπτομερώς τα επίμαχα προϊόντα, τους παράγοντες και τη λειτουργία της δευτερογενούς αγοράς των OSSA καθώς και τις πρακτικές διαπραγμάτευσης στην αγορά αυτή. Ειδικότερα, εξέθεσε τον ειδικό ρόλο των ειδικών διαπραγματευτών, των οποίων τα καθήκοντα υπενθύμισε στην αιτιολογική σκέψη 19 της απόφασης αυτής.
595
Επιπλέον, απαντώντας στα επιχειρήματα που προέβαλαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διοικητική διαδικασία, η Επιτροπή παρέθεσε, στις αιτιολογικές σκέψεις 690 έως 734 της προσβαλλόμενης απόφασης, τους λόγους για τους οποίους ούτε η λειτουργία του ειδικού διαπραγματευτή που ασκούσαν οι τράπεζες αυτές οικειοθελώς ούτε η χρησιμότητα της ανακάλυψης των τιμών (price discovery) αναιρούσαν την εκτίμησή της περί του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου των επίμαχων συμπεριφορών.
596
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επισήμανε, στις αιτιολογικές σκέψεις 690 έως 703 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες είχαν σημαντική λειτουργία ως ειδικοί διαπραγματευτές, γεγονός που δικαιολογούσε το ότι δεν έλαβε υπόψη εις βάρος τους τις συζητήσεις με αποκλειστικό σκοπό τη διαπραγμάτευση και την εκτέλεση διμερών συναλλαγών και την αντιστάθμιση των κινδύνων στην αγορά μεταξύ διαπραγματευτών, όπως είχε αναφέρει στην αιτιολογική σκέψη 662 της απόφασης αυτής (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 152).
597
Εντούτοις, η Επιτροπή απέρριψε, κατά τρόπο αιτιολογημένο, τα επιχειρήματα που αφορούσαν την άσκηση αυτής της λειτουργίας του ειδικού διαπραγματευτή, επισημαίνοντας, στην αιτιολογική σκέψη 695 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι ήταν πρόδηλο ότι ο ρόλος του διαπραγματευτή των εμπλεκόμενων τραπεζών δεν συνίστατο απλώς στην «προώθηση της ρευστότητας προς υποστήριξη των πελατών τους που επιθυμούσαν να διαπραγματευθούν OSSA», όπως υποστήριξαν οι προσφεύγουσες κατά τη διοικητική διαδικασία. Με εξίσου αιτιολογημένο τρόπο, επισήμανε ότι οι επίμαχες συζητήσεις έβαιναν πέραν της θεμιτής αναζήτησης ρευστότητας με σκοπό τον περιορισμό των κινδύνων, ιδίως καθόσον οι συζητήσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα οι διαπραγματευτές να συνεννοούνται εν αγνοία των πελατών τους, μειώνοντας έτσι τις δυνατότητες των τελευταίων να επωφελούνται από τιμές καθοριζόμενες αυτοτελώς και υπό συνθήκες ανταγωνισμού. Ομοίως, οι διαπραγματευτές συνεργάζονταν, ανταλλάσσοντας μεταξύ τους πληροφορίες σχετικά με την προσέγγιση των πελατών τους, προκειμένου να πραγματοποιήσουν με αυτούς συναλλαγές που ανταποκρίνονταν στα αμοιβαία συμφέροντά τους (αιτιολογική σκέψη 703 της προσβαλλόμενης απόφασης).
598
Με τις αιτιολογικές σκέψεις 704 έως 713 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή διευκρίνισε επίσης τους λόγους για τους οποίους τα επιχειρήματα που αφορούν την ανάγκη ανακάλυψης των τιμών, που απορρέουν από μία ασυμμετρία πληροφόρησης υπέρ ορισμένων επενδυτών και εις βάρος των εμπλεκόμενων τραπεζών, έπρεπε να απορριφθούν. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 709 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι διαπραγματευτές των OSSA ήταν ειδικευμένοι σε μια κατηγορία τίτλων και ότι θα μπορούσε να αναμένεται ότι θα ήταν καλά ενημερωμένοι σχετικά με κρίσιμα εξωτερικά γεγονότα. Επισήμανε επίσης, στην αιτιολογική σκέψη 710 της απόφασης αυτής, ότι οι εμπλεκόμενοι διαπραγματευτές δεν περιορίστηκαν στην ανταλλαγή πληροφοριών για να αποθαρρύνουν τους «ενημερωμένους» πελάτες (smart-money clients), αλλά αντάλλαξαν ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες για όλους τους πελάτες. Επιπλέον, η Επιτροπή διευκρίνισε τους λόγους για τους οποίους αρνήθηκε να δεχθεί τον ισχυρισμό που αφορά τα θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα των επίμαχων ανταλλαγών πληροφοριών (αιτιολογική σκέψη 713 της προσβαλλόμενης απόφασης).
599
Τέλος, στις αιτιολογικές σκέψεις 714 έως 719 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή απέρριψε το επιχείρημα της Crédit agricole με το οποίο προβάλλεται ότι τα ανταλλασσόμενα στοιχεία είναι δημόσια ή καθίστανται γρήγορα παρωχημένα, επισημαίνοντας, μεταξύ άλλων, τη χρησιμότητα των πληροφοριών σχετικά με πρόσφατες συναλλαγές για την αξιολόγηση των τάσεων της αγοράς και των μελλοντικών ευκαιριών διαπραγμάτευσης.
600
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, η Crédit agricole δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει ότι η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει όσον αφορά την περιγραφή του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης.
601
Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν την εσφαλμένη εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παραβάσεως
602
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του αντίστοιχου πρώτου λόγου ακυρώσεως, πρώτον, η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τα χαρακτηριστικά της αγοράς των OSSA. Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν εξέτασε τον ολιγοπωλιακό ή, αντιθέτως, τον κατακερματισμένο χαρακτήρα της αγοράς αυτής, μολονότι η συγκέντρωση της σχετικής αγοράς αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την εκτίμηση του επιβλαβούς για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των ανταλλαγών πληροφοριών.
603
Δεύτερον, η Επιτροπή προέβη σε εσφαλμένη εκτίμηση της λειτουργίας της δευτερογενούς αγοράς των OSSA, κυρίως καθόσον δεν έλαβε δεόντως υπόψη τη λειτουργία του ειδικού διαπραγματευτή που επιτελούν οι εμπλεκόμενες τράπεζες, πράγμα που την οδήγησε, εσφαλμένως, στο συμπέρασμα ότι μπορούσε να θεωρηθεί ότι ορισμένες από τις επίμαχες συμπεριφορές επιβεβαίωναν το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο της επίδικης ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως.
604
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν έλαβε δεόντως υπόψη το γεγονός ότι η παροχή υπηρεσιών αμεσότητας από τους ειδικούς διαπραγματευτές συνεπαγόταν ότι διαπραγματεύονται μεταξύ τους και ότι αναζητούν διαρκώς και σε βάθος τις τιμές (το «κλίμα της αγοράς») και τις πηγές ρευστότητας, αλλά και το γεγονός ότι υπήρχε μεταξύ τους ορισμένος βαθμός συνεργασίας καθώς και τακτική ροή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών. Συναφώς, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι «[οι] διαπραγματευτ[ές] πρέπει να [είναι] σε θέση να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι τιμές εξελίχθηκαν στο παρελθόν, προκειμένου να γνωρίζουν τι πρέπει να πράξ[ουν] για να εξασφαλίσ[ουν] συναλλαγές».
605
Τρίτον, κατά την Credit Suisse, η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωσή της να αποδείξει ότι ειδικές περιστάσεις δεν μπορούσαν να προκαλέσουν αμφιβολίες ως προς τον προβαλλόμενο βλαπτικό χαρακτήρα της επίμαχης συμφωνίας, όπως απαιτεί το σημείο 48 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα M. Bobek στην υπόθεση Budapest Bank κ.λπ. (C‑228/18, EU:C:2019:678).
606
Όσον αφορά, πρώτον, την επίκριση με την οποία προβάλλεται ότι δεν ελήφθησαν επαρκώς υπόψη τα χαρακτηριστικά της αγοράς των OSSA, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να κρίνει ότι, για τις συμφωνίες, οι οποίες συνιστούν ιδιαιτέρως σοβαρή παράβαση του ανταγωνισμού, η ανάλυση του οικονομικού και νομικού πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται η πρακτική μπορεί να περιορίζεται στον βαθμό που είναι απολύτως αναγκαίος προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου (βλ. απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, FSL κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑469/15 P, EU:C:2017:308, σκέψη 107 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
607
Ωστόσο, από τη συνεκτίμηση όλων των στοιχείων που μνημονεύθηκαν στη σκέψη 577 ανωτέρω πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να προκύπτουν οι ακριβείς λόγοι για τους οποίους η επίμαχη συμπεριφορά είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορεί να γίνει δεκτό ότι έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευσή του (πρβλ. αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, CB κατά Επιτροπής, C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, σκέψη 69, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 168).
608
Επιπλέον, σε ένα πλαίσιο όπως εκείνο της αγοράς των OSSA, η Επιτροπή δεν μπορεί να επικαλεστεί τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 606 ανωτέρω.
609
Τούτο οφείλεται ιδίως στο γεγονός ότι, σε μια σύνθετη_όπως εν προκειμένω, αγορά η οποία χαρακτηρίζεται από σταθερή και σημαντική ροή πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων εμπλεκόμενων παραγόντων, ο προσδιορισμός του αρκούντως επιβλαβούς χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών προϋποθέτει λεπτομερή ανάλυση των συζητήσεων μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών. Συναφώς, η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε, στις αιτιολογικές σκέψεις 46 και 662 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι ορισμένες συζητήσεις –κοινωνικού σκοπού ή έχουσες ως αντικείμενο τη μελέτη της δυνατότητας διμερών συναλλαγών ή ακόμη τη συζήτηση σχετικά με το ήδη γνωστό σε όλους κλίμα της αγοράς– δεν αποτελούσαν αντικείμενο της εν λόγω απόφασης.
610
Εντούτοις, επιβάλλεται η διαπίστωση, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 594 έως 599 ανωτέρω, ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, τη φύση των επίμαχων προϊόντων καθώς και τις λειτουργίες που ασκούσαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες.
611
Ως εκ τούτου, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Credit Suisse, το θεσμικό αυτό όργανο δεν περιορίστηκε στο να υποθέσει, κάνοντας αναφορά στην ανταλλαγή πληροφοριών σε άλλες αγορές ή σε άλλες χρηματοπιστωτικές αγορές πλην της αγοράς των OSSA, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές μείωναν σημαντικά τις συνήθεις αβεβαιότητες της αγοράς των OSSA προς όφελος των εμπλεκόμενων τραπεζών και εις βάρος των λοιπών παραγόντων της αγοράς.
612
Μολονότι είναι αληθές ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν έλαβε ρητώς υπόψη τη συγκέντρωση της αγοράς των OSSA, η παράλειψη αυτή δεν μπορεί βασίμως να της προσαφθεί.
613
Πράγματι, πέραν του ότι οι προσφεύγουσες δεν αναφέρουν ότι προέβαλαν, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, την ανάγκη να ληφθεί υπόψη το στοιχείο αυτό για τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», οι επικρίσεις που αφορούν αυτή την απουσία ανάλυσης της συγκέντρωσης της αγοράς των OSSA στηρίζονται κατ’ ουσίαν σε γενικές παραπομπές σε προγενέστερη νομολογία και, ως εκ τούτου, δεν καταδεικνύουν τη σημασία που θα είχε η ανάλυση αυτή στη συγκεκριμένη περίπτωση.
614
Επομένως, οι προσφεύγουσες δεν απέδειξαν σε ποιο βαθμό η ανάλυση αυτή θα ήταν λυσιτελής όσον αφορά τις συμπεριφορές που τους προσάπτονται, ήτοι τον συντονισμό των τιμών, την κατανομή της αγοράς ή της πελατείας ή ακόμη την ανταλλαγή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.
615
Όσον αφορά τις τελευταίες αυτές συμπεριφορές, επισημαίνεται, επιπλέον, ότι, μολονότι το Δικαστήριο αρχικώς έλαβε υπόψη τον ολιγοπωλιακό χαρακτήρα της αγοράς στην οποία έλαβαν χώρα οι ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών (πρβλ. απόφαση της 28ης Μαΐου 1998, Deere κατά Επιτροπής, C‑7/95 P, EU:C:1998:256, σκέψεις 75 και 88 έως 90), από την απόφαση της 19ης Μαρτίου 2015, Dole Food και Dole Fresh Fruit Europe κατά Επιτροπής (C‑286/13 P, EU:C:2015:184) προκύπτει, ειδικότερα, ότι ο δικαστής της Ένωσης αναγνώρισε το αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο τέτοιων ανταλλαγών, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο ολιγοπωλιακός χαρακτήρας της αγοράς των προϊόντων στην οποία έλαβαν χώρα [πρβλ. απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2021, Nichicon Corporation κατά Επιτροπής, T‑342/18, EU:T:2021:635, σκέψεις 105 έως 112 (μη δημοσιευθείσες)], ήτοι ελλείψει τέτοιας συγκέντρωσης της αγοράς (πρβλ. απόφαση της 14ης Μαρτίου 2013, Dole Food και Dole Germany κατά Επιτροπής, T‑588/08, EU:T:2013:130, σκέψη 334).
616
Όσον αφορά, δεύτερον, την επίκριση με την οποία προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση της λειτουργίας της αγοράς των OSSA, αφενός, επισημαίνεται ότι τα επιχειρήματα που προέβαλαν η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν αναιρούν τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 19 καθώς και 690 έως 697 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά τις οποίες οι εμπλεκόμενες τράπεζες ασκούσαν τη λειτουργία του ειδικού διαπραγματευτή οικειοθελώς, χωρίς να δεσμεύονται από τις υποχρεώσεις των ορισθέντων ειδικών διαπραγματευτών, και ο ρόλος τους δεν συνίστατο μόνο στην προώθηση της ρευστότητας προς υποστήριξη των πελατών τους που επιθυμούσαν να διαπραγματευθούν OSSA.
617
Πράγματι, από τις έξι συζητήσεις στις οποίες αναφέρθηκε η Επιτροπή προς στήριξη των διαπιστώσεων αυτών (αιτιολογικές σκέψεις 693 και 696 της προσβαλλόμενης απόφασης) και οι οποίες δεν αμφισβητήθηκαν από τις προσφεύγουσες προκύπτει ότι, μολονότι οι εν λόγω τράπεζες ασκούσαν ασφαλώς τη λειτουργία ειδικού διαπραγματευτή, η δραστηριότητα διαπραγμάτευσής τους δεν περιοριζόταν μόνο στη λειτουργία αυτή αλλά αποσκοπούσε επίσης στη μεγιστοποίηση των κερδών τους.
618
Αφετέρου, παρά το γεγονός ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες δεν λειτουργούσαν επισήμως ως ειδικοί διαπραγματευτές, η Επιτροπή φρόντισε να λάβει υπόψη, στην προσβαλλόμενη απόφαση, την άσκηση της λειτουργίας αυτής.
619
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή διέκρινε τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης μεταξύ ειδικών διαπραγματευτών και τελικών επενδυτών (end-investors) και εκείνες τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης μεταξύ ειδικών διαπραγματευτών, ιδίως για την αναζήτηση ρευστότητας (liquidity sourcing).
620
Προς τούτο, η Επιτροπή επισήμανε, στις αιτιολογικές σκέψεις 42 και 43 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η υπό κρίση υπόθεση δεν αφορούσε τις συζητήσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων παραγόντων στο πλαίσιο της συνήθους λειτουργίας των δραστηριοτήτων τους, οι οποίες σχετίζονταν με ζητήματα όπως η παροχή αναγκαίων πληροφοριών και οι οποίες αποσκοπούσαν στη διερεύνηση των ευκαιριών διαπραγμάτευσης μεταξύ τους ως δυνητικοί αντισυμβαλλόμενοι ή ως δυνητικοί πελάτες, ή σχόλια σχετικά με το κλίμα της αγοράς, γεγονός που επιβεβαίωσε στις αιτιολογικές σκέψεις 661 έως 663 και 699 της προσβαλλόμενης απόφασης, επισημαίνοντας ότι δεν αμφισβήτησε τις πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν στο πλαίσιο των συμβατικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των διαπραγματευτών των εμπλεκόμενων τραπεζών.
621
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή έκρινε, ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις 649 και 650 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν μπορούσαν λυσιτελώς να επικαλεστούν τη λειτουργία τους ως ειδικού διαπραγματευτή, δεδομένου ότι οι συμπεριφορές τους υπερέβαιναν τη συνήθως αναμενόμενη από τους εν λόγω ειδικούς διαπραγματευτές συμπεριφορά.
622
Όσον αφορά, τρίτον, την επίκριση που αντλείται από το σημείο 48 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα M. Bobek στην υπόθεση Budapest Bank κ.λπ. (C‑228/18, EU:C:2019:678), επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως προκύπτει ιδίως από τις σκέψεις 616 έως 621 ανωτέρω, η Επιτροπή ορθώς και εν πάση περιπτώσει απέρριψε τα επιχειρήματα των προσφευγουσών, τα οποία αφορούσαν ειδικές περιστάσεις της αγοράς των OSSA και, ειδικότερα, τα καθήκοντα των εμπλεκόμενων τραπεζών ως ειδικών διαπραγματευτών.
623
Κατά συνέπεια, τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse τα οποία αφορούν την εσφαλμένη εκτίμηση της αγοράς των OSSA –και ειδικότερα της λειτουργίας των εν λόγω τραπεζών ως ειδικών διαπραγματευτών– πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
624
Εντούτοις, παρά το γεγονός ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε τόσες παραβάσεις όσες οι κατηγορίες που απαριθμούνται στις αιτιολογικές σκέψεις 103 και 613 της προσβαλλόμενης απόφασης (σκέψεις 87, 364 και 445 ανωτέρω), το συμπέρασμα αυτό δεν αποκλείει, για κάθε είδος επίμαχης συμπεριφοράς ή ακόμη και για κάθε επικρινόμενη συζήτηση, η Επιτροπή να έχει ενδεχομένως προβεί σε εσφαλμένη εκτίμηση του κατά πόσον είχαν αρκούντως επιβλαβή για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα ώ ώστε να συμβάλουν στον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου πράγμα το οποίο θα εξεταστεί κατωτέρω.
ii) Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse, οι οποίες αφορούν τον μη αρκούντως επιβλαβή για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
625
Στο πλαίσιο των επικρίσεών τους οι οποίες αφορούν τον εσφαλμένο χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν στην Επιτροπή ότι εσφαλμένως έκρινε ότι αυτές ήταν αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου».
626
Κατά την Crédit agricole, οι ανταλλαγές πληροφοριών που κατατάσσονται στις κατηγορίες 3 και 4 δεν αφορούν μελλοντικές τιμές ή μελλοντικές πληροφορίες, αλλά προγενέστερες τιμές, δυνητικές συναλλαγές ή ανησυχίες μη συνδεόμενες με τις τιμές που αφορούσαν συγκεκριμένους πελάτες. Επιπλέον, δεν εντάσσονται στο πλαίσιο συστηματικών ανταλλαγών. Τέτοιες ανταλλαγές πληροφοριών –όπως εκείνες της 19ης Μαρτίου, της 24ης Μαΐου και της 25ης Ιουλίου 2013, οι οποίες κατατάσσονται στην κατηγορία 3, και εκείνες της 19ης Μαρτίου και της 3ης Ιουνίου 2013, καθώς και της 6ης Αυγούστου 2014, οι οποίες κατατάσσονται στην κατηγορία 4– δεν μπορούν, επομένως, να ληφθούν υπόψη για τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», στο μέτρο που «υφίσταται μία άλλη ερμηνεία για αυτές, απολύτως εύλογη, σε σχέση με εκείνη της Επιτροπής». Επιπλέον, το γεγονός που δέχθηκε η Επιτροπή, ήτοι ότι οι επίμαχες ανταλλαγές πληροφοριών προκαλούν ασυμμετρία πληροφόρησης προς όφελος των εμπλεκόμενων τραπεζών, δεν ασκεί επιρροή, διότι η αγορά των OSSA παρουσιάζει εκ φύσεως ασυμμετρία πληροφόρησης. Τέλος, η Επιτροπή δεν εξέτασε αν οι ανταλλαγές πληροφοριών κατέστησαν δυνατή τη μείωση ή την εξάλειψη του βαθμού αβεβαιότητας ως προς τη λειτουργία της αγοράς των OSSA.
627
Οι συμπεριφορές που κατατάσσονται στις κατηγορίες 1, 2 και 5 δεν μπορούν επίσης να θεωρηθούν αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να ληφθούν υπόψη για τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», στο μέτρο που από τις συζητήσεις της 18ης και 31ης Ιανουαρίου, της 15ης Φεβρουαρίου, της 21ης Μαρτίου και της 10ης Ιουλίου 2013, καθώς και της 12ης Μαρτίου 2015 δεν προκύπτει συντονισμός μεταξύ των εμπλεκόμενων τραπεζών.
628
Κατά την Credit Suisse, δεν είναι επικριτέο οι ειδικοί διαπραγματευτές να «σκοτώνουν μια τιμή» που εμφανίζεται στην οθόνη ενός διαμεσολαβητή προκειμένου να πραγματοποιήσουν συναλλαγές απευθείας μεταξύ τους, όπως κατά τις συζητήσεις της 28ης Σεπτεμβρίου 2010 και της 10ης Ιανουαρίου 2013. Όπως προκύπτει από τη σκέψη 178 της αποφάσεως της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑105/17, EU:T:2019:675), δεν είναι επικριτέα ούτε η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ ειδικών διαπραγματευτών σχετικά με τις (θετικές ή αρνητικές) θέσεις των αποθεμάτων τους, στο μέτρο που τούτο θα καθιστούσε ευχερέστερη την εξεύρεση ευκαιριών συναλλαγών μεταξύ διαπραγματευτών.
629
Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ήδη, με τις σκέψεις 185 έως 310 ανωτέρω, ότι η Επιτροπή ορθώς διαπίστωσε ότι οι συμπεριφορές αυτές ήταν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό.
630
Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της εξέτασης των επικρίσεων των προσφευγουσών για τις οποίες έγινε λόγος στις σκέψεις 626 έως 628 ανωτέρω, πρέπει να εκτιμηθεί μόνον αν οι συμπεριφορές αυτές είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε, στο σύνολό τους, να μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου».
631
Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι η Επιτροπή προσήψε στις εμπλεκόμενες τράπεζες ενιαία και διαρκή παράβαση αποτελούμενη από περισσότερες από 200 συζητήσεις, οι οποίες μνημονεύονται στο παράρτημα 1 της ανακοίνωσης αιτιάσεων, στο οποίο παραπέμπει η υποσημείωση 118 της προσβαλλόμενης απόφασης, εκ των οποίων περισσότερες από 120 αναλύονται στο σώμα της απόφασης αυτής και εκ των οποίων, στο πλαίσιο του εκάστοτε αντίστοιχου πρώτου λόγου ακυρώσεως, μόνον έντεκα αμφισβητήθηκαν νομοτύπως από την Crédit agricole (βλ. σκέψεις 100 έως 107 και 625 και 627 ανωτέρω) και τρεις από την Credit Suisse (βλ. σκέψεις 108 έως 113 και 628 ανωτέρω).
632
Δεύτερον, η Επιτροπή χαρακτήρισε ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου» τις συζητήσεις αυτές, εξεταζόμενες στο σύνολό τους, χωρίς να προβεί σε τέτοιο χαρακτηρισμό για καθεμιά από τις συζητήσεις αυτές ούτε για καθεμιά από τις πέντε κατηγορίες στις οποίες είχαν καταταγεί.
633
Εντούτοις, στις αιτιολογικές σκέψεις 614 έως 616 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή έκρινε, ενδεικτικώς, ότι οι συζητήσεις που κατατάσσονται στις κατηγορίες 1 και 2 φανέρωναν «συντονισμό των τιμών» μεταξύ των εμπλεκόμενων τραπεζών, ότι οι συζητήσεις που κατατάσσονται στις κατηγορίες 3 και 4 φανέρωναν «αποκάλυψη ευαίσθητων πληροφοριών, με πρωτοβουλία των διαπραγματευτών ή κατόπιν αιτήματος, ώστε άλλοι διαπραγματευτές να μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν ως οδηγό σχετικά με τις δραστηριότητες διαπραγμάτευσης καθώς και σχετικά με τις στρατηγικές διαπραγμάτευσης και καθορισμού των τιμών», και ότι οι συζητήσεις που κατατάσσονται στην κατηγορία 5 καταδείκνυαν «συντονισμό των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης».
634
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι πρέπει να καθοριστεί αν οι επικρίσεις της Crédit agricole και της Credit Suisse, εξεταζόμενες από κοινού με τις δεκατέσσερις συζητήσεις τις οποίες αυτές εγκύρως επέκριναν, είναι ικανές να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» στον οποίο προέβη η Επιτροπή, ο οποίος επιβεβαιώνεται ήδη από τις εκτιμήσεις σχετικά με τις 120 και πλέον συζητήσεις οι οποίες δεν αμφισβητήθηκαν ή δεν αμφισβητήθηκαν νομοτύπως από τις εν λόγω τράπεζες και οι οποίες, ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθούν ως οριστικώς αποδεδειγμένες, όπως και τα συμπεράσματα που συνήγαγε η Επιτροπή από αυτές.
635
Προκαταρκτικώς, υπογραμμίζεται ότι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 186 ανωτέρω, στην περίπτωση που η Επιτροπή στηρίζεται σε έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία, στο πλαίσιο αποδείξεως της τελέσεως παραβάσεως του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις οφείλουν όχι απλώς να παρουσιάσουν μια εύλογη εξήγηση, εναλλακτική της θέσεως της Επιτροπής, αλλά να επικαλεστούν την ανεπάρκεια των αποδείξεων που χρησιμοποιούνται στην προσβαλλόμενη απόφαση προς τεκμηρίωση της υπάρξεως της παραβάσεως.
636
Όσον αφορά, σε ένα πρώτο στάδιο, τις συμπεριφορές συντονισμού των τιμών –ανεξαρτήτως του αν πραγματοποιήθηκαν έναντι συγκεκριμένων αντισυμβαλλομένων ή εν γένει στην αγορά– καθώς και τις συμπεριφορές συντονισμού των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης, κατά πάγια νομολογία, οι συμπεριφορές αυτές είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να θεωρηθούν, ως εκ της φύσεώς τους, ως παραβλάπτουσες την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού.
637
Οι πρώτες συμπεριφορές οι οποίες αναφέρονται στην προηγούμενη σκέψη αναλύονται ως οριζόντιοι καθορισμοί των τιμών μεταξύ ανταγωνιστών, οι οποίοι μπορούν να θεωρηθούν σε τέτοιο βαθμό ικανοί να έχουν αρνητικά αποτελέσματα, ιδίως επί των τιμών, της ποσότητας ή της ποιότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών, ώστε, για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, να παρέλκει η απόδειξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων τους στην αγορά (βλ. απόφαση της 2ας Απριλίου 2020, Budapest Bank κ.λπ., C‑228/18, EU:C:2020:265, σκέψη 36 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
638
Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 645, 648 και 653 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι εμπλεκόμενες τράπεζες συμφώνησαν ως προς τις τιμές που θα πρότεινε καθεμιά από αυτές σε έναν πελάτη, είτε καθορίζοντας τις ίδιες τιμές για τον πελάτη αυτόν είτε συμφωνώντας ότι η μία από αυτές θα πρότεινε τιμή περισσότερο ανταγωνιστική από την άλλη. Συζήτησαν επίσης και διαμόρφωσαν από κοινού τις τιμές τους για τα ομόλογα που θα παρουσίαζαν στην αγορά μέσω των γραφείων πωλήσεών τους ή μέσω διαμεσολαβητών, πράγμα που έλαβε τη μορφή υποβολής προσφορών αγοράς ή πώλησης σε διαμεσολαβητές σε συντονισμένες τιμές ή τη μορφή αποστολής καταλόγων ενδιαφερόντων ή συγκριτικών καταλόγων («comps lists»), ήτοι καταλόγων προσκομισθέντων από έναν διαπραγματευτή στο πλαίσιο νέας έκδοσης ομολόγων, οι οποίοι περιλαμβάνουν τις τιμές συγκρίσιμων ομολόγων με παρόμοια χαρακτηριστικά (ωριμότητα, απόδοση) με εκείνα της νέας έκδοσης (αιτιολογική σκέψη 54 της προσβαλλόμενης απόφασης), στα αντίστοιχα γραφεία πώλησης με συντονισμένες τιμές.
639
Οι δεύτερες συμπεριφορές οι οποίες αναφέρονται στη σκέψη 636 ανωτέρω αναλύονται ως συμπεριφορές κατανομής της αγοράς ή πελατείας που έχουν, αυτές καθαυτές, αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό (απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2013, Siemens κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑239/11 P, C‑489/11 P και C‑498/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:866, σκέψη 218), όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 646 και 681 της προσβαλλόμενης απόφασης.
640
Τέτοιες συμπεριφορές είχαν ως αποτέλεσμα οι εμπλεκόμενες τράπεζες να απέχουν από την υποβολή προσφορών αγοράς ή πώλησης, να αποσύρουν (kill) προσφορές αγοράς ή πώλησης από την αγορά όταν διέτρεχαν τον κίνδυνο να ανταγωνιστούν ή να επηρεάσουν η μία με την άλλη ή ακόμη να κατανείμουν μεταξύ τους τις συναλλαγές και να συγχωνευθούν ή να μειώσουν τις αντίστοιχες θέσεις τους για να ανταποκριθούν στο αίτημα συγκεκριμένου πελάτη (όπως αυτό γνωστοποιήθηκε μεταξύ τους), γεγονός που, μεταξύ άλλων, περιόρισε τη διαπραγματευτική ισχύ των πελατών των τραπεζών αυτών, όπως κατ’ ουσίαν επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 703 της προσβαλλόμενης απόφασης.
641
Επιπλέον, η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν μπορούν βασίμως να υποστηρίξουν ότι οι συζητήσεις της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, της 10ης, 18ης και 31ης Ιανουαρίου, της 15ης Φεβρουαρίου, της 21ης Μαρτίου και της 10ης Ιουλίου 2013, καθώς και της 12ης Μαρτίου 2015 κακώς ελήφθησαν υπόψη για τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
642
Όσον αφορά τις συζητήσεις της 18ης και της 31ης Ιανουαρίου 2013, επισημάνθηκε ήδη, με τις σκέψεις 188 έως 200, ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη όσον αφορά τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των ανταλλαγών αυτών. Επιπλέον, τα επιχειρήματα που προβάλλει η Crédit agricole δεν αφορούν, κατ’ ουσίαν, την εκτίμηση του ιδιαίτερα επιβλαβούς για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών.
643
Όσον αφορά τις συζητήσεις της 28ης Σεπτεμβρίου 2010, καθώς και της 10ης Ιανουαρίου 2013, και όπως προκύπτει από τις σκέψεις 269 έως 278 και 287 έως 295 ανωτέρω, οι συζητήσεις αυτές καταδεικνύουν τουλάχιστον συντονισμό των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης των διαπραγματευτών της Credit Suisse και της Deutsche Bank –στο μέτρο που ο ένας πρότεινε στον άλλο να αποσύρει την τιμή του, η οποία εμφανιζόταν στην οθόνη ενός διαμεσολαβητή, ενώ ο τελευταίος βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με τρίτον– και χωρίς οι τράπεζες αυτές να είναι σε θέση να αποδείξουν ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή όσον αφορά τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συζητήσεων αυτών ήταν ανεπαρκή.
644
Όσον αφορά τη συζήτηση της 15ης Φεβρουαρίου 2013 και όπως προκύπτει από τις σκέψεις 201 έως 208 ανωτέρω, η συζήτηση αυτή καταδεικνύει τουλάχιστον συντονισμό ως προς τις τιμές, διά του οποίου η Crédit agricole και η Deutsche Bank συζήτησαν και διαμόρφωσαν από κοινού τις τιμές τους για ομόλογα που θα παρουσίαζαν σε έναν πελάτη, τούτο δε παρά το γεγονός ότι μια συζήτηση, την οποία η Crédit agricole θεωρεί παρόμοια, δεν προσάφθηκε σε τρίτη τράπεζα.
645
Όσον αφορά τη συζήτηση της 21ης Μαρτίου 2013 και όπως προκύπτει από τις σκέψεις 217 έως 227 ανωτέρω, δεν μπορεί ασφαλώς να θεωρηθεί ότι αποτυπώνει συντονισμό ως προς τις τιμές. Εντούτοις, επισημαίνεται ότι η Crédit agricole δεν επικαλείται ούτε, κατά μείζονα λόγο, αποδεικνύει ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της συζήτησης αυτής εσφαλμένως θεωρήθηκαν ότι συνιστούν ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών οι οποίες είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να συμβάλουν στον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψη 151).
646
Όσον αφορά τη συζήτηση της 10ης Ιουλίου 2013 και όπως προκύπτει από τις σκέψεις 236 έως 243 ανωτέρω, η συζήτηση αυτή καταδεικνύει τουλάχιστον συντονισμό ως προς τις τιμές καθώς και συντονισμό των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης της Crédit agricole και της Deutsche Bank, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα ο διαπραγματευτής της πρώτης αυτής τράπεζας να δηλώσει στον διαπραγματευτή της δεύτερης τράπεζας ότι επρόκειτο να υποβάλει προσφορά στην ίδια τιμή με εκείνη που ο τελευταίος του είχε γνωστοποιήσει προηγουμένως.
647
Τέλος, όσον αφορά τη συζήτηση της 12ης Μαρτίου 2015 και όπως προκύπτει από τις σκέψεις 257 έως 267 ανωτέρω, η συζήτηση αυτή καταδεικνύει τουλάχιστον μια συμπεριφορά κατανομής της αγοράς, καθόσον ο διαπραγματευτής της Crédit agricole δεν υπέβαλε προσφορά σε πελάτη ο οποίος είχε επικοινωνήσει μαζί του και είχε επίσης επικοινωνήσει με τον διαπραγματευτή της Credit Suisse. Επιπλέον, η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από το επιχείρημα της Crédit agricole ότι η συζήτηση αυτή την οποία ξεκίνησε ο διαπραγματευτής της Credit Suisse «δικαιολογούνταν πιθανότατα από το γεγονός ότι ο ίδιος πελάτης είχε ήδη ρωτήσει προηγουμένως τον διαπραγματευτή της [Crédit agricole] για την τιμή των ομολόγων», όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 186 ανωτέρω.
648
Όσον αφορά, σε ένα δεύτερο στάδιο, τις επίμαχες ανταλλαγές πληροφοριών, πρώτον, διαπιστώνεται ότι αφορούν πληροφορίες στις οποίες, αφενός, δεν είχε πρόσβαση το κοινό και, αφετέρου, είναι ευαίσθητες από εμπορικής απόψεως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Crédit agricole κατά τρόπο περιπτωσιολογικό και μη τεκμηριωμένο.
649
Το γεγονός ότι το κοινό δεν είχε πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές αποδείχθηκε επαρκώς κατά νόμον από την Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 714 έως 719 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά τις οποίες ορισμένες μόνον από τις εν λόγω πληροφορίες μπορούσαν εν μέρει να προσδιοριστούν (discernible) μέσω των οθονών των διαπραγματευτών ή των πλατφορμών διαμεσολαβητών, αλλά, εν πάση περιπτώσει, δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί η ταυτότητα των τελικών αντισυμβαλλομένων.
650
Κατά την Crédit agricole, οι διαπραγματευτές «αναζητ[ούν] διαρκώς και σε βάθος τις τιμές και τις πηγές ρευστότητας [προκειμένου να] γνωρίζουν πού μπορούν να αγοράζουν και να πωλούν ομόλογα και σε ποια τιμή», πράγμα που δικαιολογεί τις επίμαχες συναλλαγές. Ωστόσο, αφενός, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 43 και 663 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν μεταξύ των μερών σχετικά με τις τρέχουσες ή τις υπό εξέταση τιμές υπερβαίνουν κατά πολύ το μέτρο που απαιτείται για την ανακάλυψη τιμών ενόψει της διαπραγμάτευσης διμερών συναλλαγών και, αφετέρου, αν το κοινό είχε πράγματι πρόσβαση στις πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν, η ανταλλαγή τους θα ήταν άσκοπη.
651
Συναφώς, όσον αφορά τη συζήτηση της 10ης Ιουλίου 2013 στην οποία αναφέρθηκε η Crédit agricole, επισημαίνεται ότι η τράπεζα αυτή δεν παρέχει κανένα στοιχείο –πέραν ενός απλού ισχυρισμού– ικανό να ανατρέψει τη διαπίστωση ότι οι πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν κατά τη συζήτηση αυτή –στο πλαίσιο της οποίας ο διαπραγματευτής της Crédit agricole επισήμανε στον διαπραγματευτή της Deutsche Bank ότι επρόκειτο να υποβάλει προσφορά σχετικά με ένα ομόλογο στην ίδια τιμή την οποία του είχε προηγουμένως γνωστοποιήσει ο διαπραγματευτής αυτός– δεν ήταν δημόσιες.
652
Ο εμπορικώς ευαίσθητος χαρακτήρας των πληροφοριών που ανταλλάχθηκαν αποδείχθηκε επίσης επαρκώς κατά νόμον από την Επιτροπή όσον αφορά τις πληροφορίες τόσο σχετικά με τις τρέχουσες και μελλοντικές διαπραγματεύσεις όσο και σχετικά με τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις. Συναφώς, η Επιτροπή επισήμανε, μεταξύ άλλων, στις αιτιολογικές σκέψεις 658 και 663 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι πληροφορίες που ανταλλάχθηκαν αφορούσαν τις δραστηριότητες των πελατών που δραστηριοποιούνταν στην αγορά σε συγκεκριμένη ημέρα, τα συμφέροντά τους και τις προτιμήσεις τους στον τομέα των διαπραγματεύσεων, όπως εκφράζονταν σε καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, περιλαμβανομένων των ομολόγων που ο πελάτης μπορούσε να κατέχει ή να αναζητήσει και το μέγεθός τους (volume), του ζητήματος αν ο πελάτης μπορούσε να συνεχίσει να αγοράζει ή να πωλεί και τα επίπεδα τιμών στα οποία επιθυμούσε να εκτελέσει μια συναλλαγή ή στα οποία είχε ολοκληρώσει πρόσφατες συναλλαγές.
653
Όσον αφορά τις πληροφορίες σχετικά με τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις, η Επιτροπή επισήμανε επίσης, στην αιτιολογική σκέψη 716 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι μπορούσαν να είναι χρήσιμες για την αξιολόγηση των τάσεων της αγοράς και των μελλοντικών εμπορικών ευκαιριών, διότι η γνώση των αποτελεσμάτων του παρελθόντος συνιστούσε πολύ χρήσιμη πληροφορία για τους διαπραγματευτές, τόσο για σκοπούς εποπτείας όσο και ενόψει μελλοντικών συμβάσεων, παραπέμποντας στη σκέψη 127 (μη δημοσιευθείσα) της αποφάσεως της 12ης Ιουλίου 2019, Sony και Sony Electronics κατά Επιτροπής (T‑762/15, EU:T:2019:515).
654
Μολονότι, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας του τομέα των OSSA, η παραπομπή σε υπόθεση που αφορούσε τομέα εντελώς ξένο προς αυτόν δεν είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, γεγονός παραμένει ότι η Επιτροπή απέδειξε πλήρως στην προσβαλλόμενη απόφαση, ιδίως στην αιτιολογική σκέψη 659, ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις ήταν ευαίσθητες από εμπορικής απόψεως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Crédit agricole.
655
Επιπλέον, αυτός ο εμπορικώς ευαίσθητος χαρακτήρας επιβεβαιώνεται τόσο από την έκθεση Compass Lexecon της 29ης Μαρτίου 2019, με τίτλο «The Economic Context of Price Discussions and the Exchange of “Sensitive Commercial Information” between Market Makers in SSA Bonds» (Το οικονομικό πλαίσιο των συζητήσεων για τις τιμές και η ανταλλαγή «ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών» μεταξύ των ειδικών διαπραγματευτών στα ομόλογα SSA, στο εξής: πρώτη έκθεση Compass Lexecon), την οποία προσκόμισε η Credit Suisse και η οποία μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 705 της προσβαλλόμενης απόφασης, όσο και στα δικόγραφα της Crédit agricole. Συναφώς, η τελευταία αυτή τράπεζα αναφέρει ρητώς ότι «για να είναι ανταγωνιστικός, ο διαπραγματευτής πρέπει […] να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο οι τιμές εξελίχθηκαν στο παρελθόν, προκειμένου να γνωρίζει τι πρέπει να πράξει για να εξασφαλίσει συναλλαγές».
656
Συναφώς, η Credit Suisse δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλεστεί τις σκέψεις 185 έως 191 της αποφάσεως της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑105/17, EU:T:2019:675), στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο δεν δέχθηκε τον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» για μία συζήτηση μεταξύ δύο διαπραγματευτών που δραστηριοποιούνταν στην αγορά παραγώγων επιτοκίου σε ευρώ και η οποία αφορούσε τις διαπραγματευτικές θέσεις.
657
Πράγματι, από τις σκέψεις αυτές προκύπτει σαφώς ότι ο λόγος για τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο αρνήθηκε να αναγνωρίσει ως αντίθετο προς τον ανταγωνισμό το αντικείμενο μιας συζήτησης σχετικής με τις διαπραγματευτικές θέσεις δεν είναι ότι μια τέτοια συζήτηση δεν είναι, κατ’ αρχήν, αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστεί ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», αλλά ότι, στην υπόθεση εκείνη, η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει επαρκώς κατά νόμον ότι η εν λόγω συζήτηση είχε παράσχει στους διαπραγματευτές πλεονέκτημα πληροφόρησης, το οποίο θα τους παρείχε τη δυνατότητα να προσαρμόσουν αναλόγως τις στρατηγικές διαπραγμάτευσής τους.
658
Εν προκειμένω, από τις σκέψεις 653 έως 655 ανωτέρω προκύπτει ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή προέβη σε τέτοια απόδειξη.
659
Εξάλλου, επισημαίνεται ότι, στην αιτιολογική σκέψη 665 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή μερίμνησε ώστε να διακρίνει τις ανταλλαγές πληροφοριών σχετικά με τις πρόσφατες διαπραγματεύσεις από εκείνες, «μικρότερης αξίας», που αφορούσαν παρωχημένες πληροφορίες.
660
Δεύτερον, δεν αμφισβητείται ούτε από την Crédit agricole ούτε από την Credit Suisse ότι οι επίμαχες ανταλλαγές πληροφοριών πραγματοποιήθηκαν μεταξύ ενός περιορισμένου αριθμού παραγόντων της αγοράς των OSSA.
661
Συναφώς, η Credit Suisse επισήμανε, επιπλέον, στα δικόγραφά της ότι όλο το πλεονέκτημα των επίμαχων συμπεριφορών για τις εμπλεκόμενες τράπεζες ήταν ότι εκδηλώνονταν στο πλαίσιο ενός «κλειστού κύκλου», γεγονός που παρείχε στις τράπεζες αυτές τη δυνατότητα «να προτείνουν διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης μικρότερες από εκείνες που θα πρότειναν σε άλλους ειδικούς διαπραγματευτές, προσδοκώντας την αμοιβαιότητα του έμπιστου συναλλασσόμενου».
662
Επομένως, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, ιδίως στις αιτιολογικές σκέψεις 658, 659, 668 έως 670, 672, 680 και 740 έως 742 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι επίμαχες ανταλλαγές πληροφοριών οδήγησαν σε μείωση της αβεβαιότητας της αγοράς προς όφελος των εμπλεκόμενων τραπεζών και, ως εκ τούτου, σε ασυμμετρία πληροφόρησης, η οποία τους παρείχε τη δυνατότητα να λάβουν «πολύ περισσότερες πληροφορίες [από εκείνες] που θα μπορούσαν κανονικά να λάβουν».
663
Κατά πάγια νομολογία, οι ανταλλαγές πληροφοριών οι οποίες μπορούν να μειώσουν ή να εξαλείψουν την αβεβαιότητα των ενδιαφερομένων ως προς την ημερομηνία, το εύρος και τους λεπτομερείς όρους της προσαρμογής των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων στην αγορά, είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να γίνει δεκτό ότι παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων τους (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψεις 115 και 116 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
664
Συναφώς, από τις σκέψεις 279 έως 286, 209 έως 216, 228 έως 232, 233 έως 235, 244 έως 248 και 249 έως 256 ανωτέρω, προκύπτει ότι συζητήσεις όπως εκείνες της 8ης Φεβρουαρίου 2012, της 19ης Μαρτίου, της 24ης Μαΐου, της 3ης Ιουνίου και της 25ης Ιουλίου 2013, καθώς και της 6ης Αυγούστου 2014 έχουν τέτοια χαρακτηριστικά.
665
Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ανταλλαγή πληροφοριών δυνάμενη να εξαλείψει την αβεβαιότητα των ενδιαφερομένων ως προς την ημερομηνία, το εύρος και τους λεπτομερείς όρους της προσαρμογής των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων στην αγορά πρέπει να θεωρείται ότι είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό ανεξάρτητα από τα άμεσα αποτελέσματα επί των τιμών που καταβάλλουν οι τελικοί καταναλωτές (πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑883/19 P, EU:C:2023:11, σκέψεις 203 και 204).
666
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή έκρινε ότι, στην αγορά των OSSA, οι ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων τραπεζών ήταν αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να συμβάλουν στον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
667
Το συμπέρασμα αυτό ισχύει ιδιαιτέρως στο μέτρο που, στην αιτιολογική σκέψη 661 και στην υποσημείωση 740 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι η αγορά των OSSA ήταν μια αγορά στην οποία η διαχείριση του κινδύνου και της αβεβαιότητας ήταν μία από τις βασικές παραμέτρους του ανταγωνισμού, γεγονός το οποίο δεν αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες, και ορθώς επικαλέστηκε το γεγονός ότι οι επικοινωνίες μεταξύ ανταγωνιστών επί συγκεκριμένου στοιχείου που έχει σημασία για τον καθορισμό των τιμών και δεν έχει δημόσιο χαρακτήρα είναι κατά μείζονα λόγο ευαίσθητη με γνώμονα τον ανταγωνισμό, όταν λαμβάνει χώρα μεταξύ των επιχειρήσεων που ενεργούν ως «ειδικοί διαπραγματευτές» (πρβλ. απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 145).
668
Εξάλλου, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Crédit agricole, η διαπίστωση ότι οι ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό δεν εξαρτάται από τον «συστηματικό» χαρακτήρα της, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 663 ανωτέρω.
669
Ομοίως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Crédit agricole που αφορά, κατ’ ουσίαν, το γεγονός ότι η αγορά των OSSA είναι αγορά με μεγάλη ασυμμετρία πληροφόρησης μεταξύ των ειδικών διαπραγματευτών, πράγμα που συνεπάγεται ότι η αύξηση αυτής της προϋφιστάμενης ασυμμετρίας λόγω των επίμαχων ανταλλαγών πληροφοριών δεν είναι αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό.
670
Πράγματι, η σχετική αδιαφάνεια της αγοράς των OSSA, η οποία έχει ως αποτέλεσμα ότι οι ειδικοί διαπραγματευτές ενδεχομένως δυσκολεύονται να προσδιορίσουν την εύλογη τιμή ενός ομολόγου, δεν σημαίνει ότι μεταξύ αυτών των ειδικών διαπραγματευτών υφίσταται ασυμμετρία στην πληροφόρηση, δεδομένου ότι όλοι αντιμετωπίζουν την αδιαφάνεια αυτή. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν υποτεθεί ότι υφίσταται αυτή η ασυμμετρία πληροφόρησης, η επιχειρηματολογία της Crédit agricole προσκρούει στην πρακτική αποτελεσματικότητα που πρέπει να διασφαλίζεται υπέρ της έννοιας του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» και γενικότερα υπέρ του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, στο μέτρο που έχει ως αποτέλεσμα να σχετικοποιεί την αντικειμενική σοβαρότητα μιας συμπεριφοράς, έστω και αν αυτή λαμβάνει χώρα σε αγορά η οποία αποδεικνύεται ιδιαιτέρως ευαίσθητη στις συμπεριφορές επιχειρήσεων που δεν καθορίζουν κατά τρόπο αυτόνομο την πολιτική που προτίθενται να ακολουθήσουν εντός της αγοράς.
671
Τέλος, η Credit Suisse δεν μπορεί να επικαλεστεί λυσιτελώς την απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2006, Asnef-Equifax και Administración del Estado (C‑238/05, EU:C:2006:734), προκειμένου να στερήσει από την Επιτροπή τη δυνατότητα να λάβει υπόψη τις επίμαχες ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών προκειμένου να συμβάλει στον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
672
Πράγματι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 183 ανωτέρω, οι ανταλλαγές πληροφοριών επί των οποίων εκδόθηκε η απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2006, Asnef-Equifax και Administración del Estado (C‑238/05, EU:C:2006:734), διέφεραν σαφώς από εκείνες που διαπιστώθηκαν και ως προς τις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις με την προσβαλλόμενη απόφαση, ιδίως καθόσον αφορούσαν ανωνυμοποιημένες και προσβάσιμες στο σύνολο των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στην αγορά πληροφορίες χωρίς διακρίσεις.
673
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, αβασίμως η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν στην Επιτροπή ότι προέβη σε εσφαλμένη εκτίμηση του επιβλαβούς χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτές μπορούσαν να συμβάλουν στον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών, στο σύνολό τους, ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
iii) Επί των επικρίσεων οι οποίες αφορούν τον κατ’ ουσίαν «δικαιολογημένο» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
674
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι επίμαχες συμπεριφορές, στο σύνολό τους, είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορεί η Επιτροπή να τις χαρακτηρίσει ως «περιορισμό ως εκ του αντικειμένου».
675
Εντούτοις, πρέπει να εξεταστεί αν η διαπίστωση αυτή μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω από τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse περί του «δικαιολογημένου» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών.
676
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η Crédit agricole υποστήριξε, αδιακρίτως, ότι οι συζητήσεις που της προσάπτονταν ήταν «αναγκαίες», «θεμιτές», «θετικές για τον ανταγωνισμό» ή ακόμη «εγγενείς και ουσιώδεις για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και την ευρύτερη εξυπηρέτηση των πελατών».
677
Από την πλευρά της, προς στήριξη του ισχυρισμού της περί εσφαλμένης εκτιμήσεως του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παράβασης, η Credit Suisse υποστήριξε, αδιακρίτως, ότι οι επίμαχες συζητήσεις ήταν «θεμιτές» ή «θετικές για τον ανταγωνισμό».
678
Λαμβανομένων υπόψη των αμφίσημων διατυπώσεων που χρησιμοποίησαν οι δύο αυτές τράπεζες, το Γενικό Δικαστήριο τις κάλεσε, στο πλαίσιο μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας, να διευκρινίσουν αν η επιχειρηματολογία τους στηριζόταν στη σκέψη 103 της αποφάσεως της 30ής Ιανουαρίου 2020, Generics (UK) κ.λπ. (C‑307/18, EU:C:2020:52), και, σε αντίθετη περίπτωση, να διευκρινίσουν την εννοιολογική ή νομολογιακή βάση της επιχειρηματολογίας τους.
679
Στην απάντησή της, η Crédit agricole επισήμανε ότι «το κύριο επιχειρήμά της δεν στηρίζεται στο [εν λόγω] σημείο [103]», καθόσον «η παράβαση της Επιτροπής υπερβαίνει τη μη συνεκτίμηση των θετικών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων». Εντούτοις, «οι συμπεριφορές του διαπραγματευτή της […] [είχαν] θετικά αποτελέσματα συμπεριλαμβανομένων αποτελεσμάτων υπέρ του ανταγωνισμού, τα οποία θα έπρεπε να έχουν ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή».
680
Στην απάντησή της, η Credit Suisse επισήμανε ότι το επιχείρημά της ότι οι επίμαχες συζητήσεις δεν ήταν αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», «επιρρωννύεται από τις εκτιμήσεις του Δικαστηρίου στην [εν λόγω] σκέψη 103 […], χωρίς ωστόσο να στηρίζεται σε αυτή». Εντούτοις, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου, η Credit Suisse δήλωσε ότι στηριζόταν πράγματι στην εν λόγω σκέψη 103.
681
Στο πλαίσιο αυτό, η επιχειρηματολογία της Crédit agricole και της Credit Suisse πρέπει να νοηθεί ως αφορώσα κατ’ ουσίαν τον θετικό για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών και, επικουρικώς, τον «αναγκαίο», «θεμιτό», «θετικό» ή «εγγενή και ουσιώδη» χαρακτήρα των εν λόγω συμπεριφορών.
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν τα θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα των επίμαχων συμπεριφορών
682
Στο πλαίσιο της επικρίσεώς της που αφορά τα θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα των επίμαχων συμπεριφορών, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι οι προνομιακές σχέσεις μεταξύ των διαπραγματευτών των τραπεζών που έλαβαν μέρος στην επίμαχη παράβαση τους παρείχαν τη δυνατότητα όχι μόνο να βελτιώσουν την ποιότητα των πληροφοριών που ανταλλάσσονταν μεταξύ τους, αλλά επίσης να προμηθευτούν ρευστότητα σε καλύτερες τιμές τόσο οι ίδιοι όσο και οι πελάτες τους.
683
Προς στήριξη της επιχειρηματολογίας της, η Credit Suisse επικαλείται την πρώτη έκθεση Compass Lexecon, κατά την οποία οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών ενισχύουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των ειδικών διαπραγματευτών και των λοιπών διαπραγματευτών ενθαρρύνοντάς τους να προσφέρουν καλύτερες τιμές προκειμένου να προσελκύουν ροές εντολών και, στη συνέχεια, να μειώνουν το κόστος συναλλαγών και τις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης.
684
Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να κρίνει, στις αιτιολογικές σκέψεις 155, 376, 381, 603, 619, 658, 659 και 660 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών παρείχαν στις ενδιαφερόμενες τράπεζες τη δυνατότητα να αξιολογήσουν την ανταγωνιστικότητα των δικών τους τιμών ή ακόμη να κρίνουν την ορθή ανάγνωση της αγοράς λόγω της αύξησης της διαφάνειας της αγοράς και της μείωσης της αβεβαιότητας σε αυτήν. Ούτε μπορούσε βασίμως να θεωρήσει ότι οι επικοινωνίες αυτές τους παρείχαν τη δυνατότητα να προσαρμόσουν, προς όφελός τους, και να καθορίσουν τη στρατηγική τους στην αγορά και έναντι των λοιπών διαπραγματευτών καθώς και να δημιουργήσουν ασυμμετρία στην αγορά.
685
Κατά συνέπεια, κατά την Credit Suisse, η Επιτροπή δεν μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών ήταν εγγενώς και σε μεγάλο βαθμό αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ούτε, εν τέλει, ότι οι επίμαχες συμπεριφορές χαρακτηρίζονταν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου», ιδίως στο μέτρο που οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατείχαν μικρό συνολικό μερίδιο αγοράς και η αγορά των OSSA ήταν πολύ ανταγωνιστική.
686
Η Crédit agricole επικαλέστηκε επίσης το θετικό για τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα των επίμαχων συμπεριφορών. Συναφώς, περιορίστηκε να αναφέρει, στο σημείο 2.16 του δικογράφου της προσφυγής της, ότι «η Επιτροπή δεν […] αναγνώρισε ότι το είδος των πληροφοριών που διαβιβάσθηκαν μεταξύ των διαπραγματευτών παρουσίαζε σειρά πλεονεκτημάτων διευκολύνοντας τις συναλλαγές με τους εταίρους, την παροχή ρευστότητας και καθιστώντας δυνατό τον καθορισμό καλύτερων τιμών (πιο ανταγωνιστικών), ιδίως προς όφελος των πελατών».
687
Όσον αφορά τη συνεκτίμηση των προβαλλόμενων θετικών για τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων μιας συμπεριφοράς, από τις αποφάσεις της 30ής Ιουνίου 1966, LTM (56/65, EU:C:1966:38, σ. 359), και της 26ης Νοεμβρίου 2015, Maxima Latvija (C‑345/14, EU:C:2015:784, σκέψεις 16 και 17), προκύπτει ότι, κατά την εκτίμηση του οικονομικού και νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη συμπεριφορά, ουδόλως απαιτείται να εξετάζονται και, κατά μείζονα λόγο, να αποδεικνύονται τα πραγματικά ή δυνητικά, αρνητικά ή θετικά αποτελέσματα της εν λόγω συμπεριφοράς ως προς τον ανταγωνισμό (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 166).
688
Επομένως, τα θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα που προβάλλουν οι προσφεύγουσες δεν πρέπει, αυτά καθαυτά, να ληφθούν υπόψη κατά το στάδιο του χαρακτηρισμού των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
689
Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι προβαλλόμενες «ευνοϊκές» συνέπειες των συμπεριφορών αυτών μπορούν ή πρέπει να ληφθούν υπόψη, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, για τον χαρακτηρισμό τους ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», πρέπει να επισημανθούν τα ακόλουθα.
690
Προβάλλοντας απλώς το επιχείρημα που εκτίθεται στη σκέψη 686 ανωτέρω χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, η Crédit agricole δεν μπορεί να εμποδίσει τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
691
Ομοίως, η Credit Suisse δεν μπορεί να ισχυριστεί βασίμως, αφενός, ότι μπορούσε να περιοριστεί στην απόδειξη της «εκ πρώτης όψεως αληθοφάνειας» των «ευνοϊκών» συνεπειών των συμπεριφορών της και, αφετέρου, ότι η Επιτροπή προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνάς της εφαρμόζοντας μη προσήκοντες κανόνες περί αποδείξεως.
692
Όσον αφορά τη σημασία των «ευνοϊκών» συνεπειών που προβάλλει η Credit Suisse, διαπιστώνεται ότι η τράπεζα αυτή επικαλείται τις «ευνοϊκές» συνέπειες που συνδέονται, αποκλειστικώς ή κυρίως, με τις 25 συζητήσεις σχετικά με τον καθορισμό των τιμών, ως προς τις οποίες υπομνήσθηκε ήδη, στις σκέψεις 110 και 569 ανωτέρω, ότι η αμφισβήτηση δεν ήταν τεκμηριωμένη και, επομένως, ήταν απαράδεκτη.
693
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν, θεωρώντας ότι έχουν αποδειχθεί, οι «ευνοϊκές» συνέπειες των συζητήσεων αυτών είναι ικανές να εμποδίσουν τον χαρακτηρισμό ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου» του συνόλου των επίμαχων συμπεριφορών, ως προς τις οποίες προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση ότι έχουν τη μορφή ανταλλαγής ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών αλλά και συντονισμού των τιμών καθώς και συντονισμού των δραστηριοτήτων διαπραγμάτευσης (αιτιολογικές σκέψεις 614 και 616 της προσβαλλόμενης απόφασης).
694
Συναφώς, η επιχειρηματολογία της Credit Suisse που στηρίζεται, κατ’ ουσίαν, στην πρώτη έκθεση Compass Lexecon, την οποία προσκόμισε η εν λόγω τράπεζα κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
695
Πρώτον, επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με τη σκέψη 96 της αποφάσεως της 14ης Σεπτεμβρίου 2022, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Android) (T‑604/18, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση αναιρέσεως, EU:T:2022:541), η αποδεικτική αξία των δηλώσεων ή εκθέσεων που υποβλήθηκαν κατόπιν αιτήματος διαδίκου, προς στήριξη των ισχυρισμών του, από τρίτο ο οποίος επικαλείται την ιδιότητα του εμπειρογνώμονα, εκτιμάται από διάφορες απόψεις Αφενός, ο συντάκτης τους επιβάλλεται να εκθέτει τα προσόντα και την εμπειρία του καθώς και τους λόγους για τα οποίους τα εφόδια αυτά είναι κατάλληλα για την έκδοση γνωμοδότησης επί του εξεταζόμενου ζητήματος. Αφετέρου, στο κείμενο της γνωμοδότησης αυτής πρέπει να διαλαμβάνονται οι λόγοι για τους οποίους αυτή πρέπει να ληφθεί υπόψη, και αφορούν είτε την αξιοπιστία της χρησιμοποιούμενης μεθοδολογίας είτε τη σημασία της απάντησης που δίνεται στο εν λόγω ζήτημα για τις ανάγκες της υπό κρίση υπόθεσης. Λαμβάνοντας υπόψη ακριβώς αυτές τις αρχές και τις σχετικές παρατηρήσεις των διαδίκων, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα εν λόγω έγγραφα στην υπό κρίση υπόθεση.
696
Όσον αφορά τη δεύτερη από τις προϋποθέσεις αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, παρά το γεγονός ότι το Γενικό Δικαστήριο κάλεσε την Credit Suisse να εκθέσει τους λόγους για τους οποίους η πρώτη έκθεση Compass Lexecon έπρεπε να ληφθεί υπόψη, η τράπεζα αυτή δεν παρέσχε διευκρινίσεις.
697
Επιπλέον, επισημαίνεται ότι η περιγραφή του τομέα των OSSA στα σημεία 3.4 έως 3.24 της έκθεσης αυτής δεν συνοδεύεται από καμία σχεδόν αναφορά σε έγγραφα ικανά να στηρίξουν το βάσιμο της περιγραφής αυτής. Ομοίως, όσον αφορά την περιγραφή του ρόλου του ειδικού διαπραγματευτή, τα σημεία 3.32 και 3.33 της έκθεσης αυτής αναφέρουν τον κεντρικό ρόλο τους λαμβάνοντας ως παράδειγμα την αγορά των εταιρικών ομολόγων (corporate bonds) και αναφέροντας ένα κείμενο της Επιτροπής το οποίο τονίζει ρητώς τη διαφορά μεταξύ της αγοράς των εταιρικών ομολόγων και εκείνης των OSSA.
698
Δεύτερον, τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει η πρώτη έκθεση Compass Lexecon δεν είναι ικανά να αναδείξουν τις αποδεδειγμένες «ευνοϊκές» συνέπειες των επικοινωνιών σχετικά με τον καθορισμό των τιμών και, κατά μείζονα λόγο, τις αποδεδειγμένες «ευνοϊκές» συνέπειες του συνόλου των επίμαχων συμπεριφορών, οι οποίες δεν περιορίζονται σε τέτοιες επικοινωνίες.
699
Πράγματι, η έκθεση αυτή ουδόλως καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών είχαν αποδεδειγμένες «ευνοϊκές» συνέπειες.
700
Αντιθέτως, από τα σημεία 4.1 και 4.4 της εν λόγω έκθεσης προκύπτει ότι, μολονότι διαπιστώνεται ότι οι επικοινωνίες αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε συντονισμό των τιμών, η εν λόγω έκθεση περιορίζεται να αναφέρει ότι, «επιτρέποντας στους ειδικούς διαπραγματευτές να καθορίζουν την τιμή του ομολόγου αποτελεσματικότερα, οι συζητήσεις για τις τιμές και η ανταλλαγή “ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών” μεταξύ ειδικών διαπραγματευτών μπορούν να είναι ουδέτερες ως προς τον ανταγωνισμό ή ακόμη και να ευνοούν τον ανταγωνισμό».
701
Επιπλέον, τα σημεία 4.27 και 4.47 της πρώτης έκθεσης Compass Lexecon καθώς και το σημείο A.39 της έκθεσης αυτής, εξαρτούν τις πιθανές ουδέτερες ή «ευνοϊκές» συνέπειες των επικοινωνιών σχετικά με τον καθορισμό των τιμών, από το γεγονός ότι «οι παράγοντες της αγοράς έχουν συγκρίσιμη πρόσβαση στις πληροφορίες σχετικά με τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς» ή από το ότι «υπάρχει επαρκές ποσοστό ενημερωμένων παραγόντων στην αγορά».
702
Κατ’ ουσίαν, στην πρώτη έκθεση Compass Lexecon γίνεται λόγος για πιθανές ουδέτερες ή «ευνοϊκές» συνέπειες των επικοινωνιών σχετικά με τον καθορισμό των τιμών (οι οποίες διακρίνονται από εκείνες που αποσκοπούν στον συντονισμό των συμπεριφορών), μόνον όταν οι επικοινωνίες αυτές καθιστούν την αγορά διαφανή ή περισσότερο διαφανή για, τουλάχιστον, επαρκή αριθμό παραγόντων της αγοράς των OSSA.
703
Εντούτοις, εν προκειμένω, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 742 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι επίμαχες συμπεριφορές δημιούργησαν σημαντική ασυμμετρία πληροφόρησης μεταξύ, αφενός, των τεσσάρων τραπεζών που εμπλέκονται στην επίδικη παράβαση και, αφετέρου, των λοιπών τραπεζών που δραστηριοποιούνται στην αγορά των OSSA. Η Επιτροπή διαπίστωσε συνεπώς μια ασυμμετρία που δημιουργήθηκε από το γεγονός ότι καθεμιά από τις τράπεζες οι οποίες εμπλέκονταν στην επίδικη παράβαση γνώριζε τις τιμές που οι λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες θα πρότειναν καθώς και τις ροές των συναλλαγών και τις συγκεκριμένες προτιμήσεις των πελατών, τις οποίες οι ανταγωνίστριες τράπεζες, οι οποίες δεν εμπλέκονταν στην επίδικη παράβαση, σε καμία περίπτωση δεν γνώριζαν.
704
Η διαπίστωση αυτή, η οποία υποδηλώνει ότι δεν υφίστανται αποδεδειγμένες «ευνοϊκές» συνέπειες των επικοινωνιών σχετικά με τον καθορισμό των τιμών, επιβεβαιώνεται, εν τέλει, και από την ίδια την Crédit agricole και την Credit Suisse.
705
Πράγματι, οι προσφεύγουσες, επικαλούμενες το γεγονός ότι οι εμπλεκόμενες στην επίδικη παράβαση τράπεζες αντιπροσώπευαν μικρό μόνον ποσοστό των ειδικών διαπραγματευτών που δραστηριοποιούνταν στην αγορά των OSSA, παραδέχονται εμμέσως ότι δεν πληρούνται εν προκειμένω οι απαιτούμενες από την πρώτη έκθεση Compass Lexecon προϋποθέσεις ώστε οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών να μπορούν ενδεχομένως να έχουν ουδέτερες ή «ευνοϊκές» συνέπειες.
706
Δεδομένου ότι δεν αποδείχθηκαν οι «ευνοϊκές» συνέπειες των επικοινωνιών αυτών, το ίδιο ισχύει και για τις «ευνοϊκές» συνέπειες των λοιπών επίμαχων συμπεριφορών, ως προς τις οποίες η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν προέβαλαν τεκμηριωμένα και, ως εκ τούτου, δεν απέδειξαν ότι είχαν τέτοιες συνέπειες.
707
Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι η Credit Suisse και, κατά μείζονα λόγο, η Crédit agricole δεν απέδειξαν ότι οι επίμαχες συμπεριφορές, στο σύνολό τους –όπως ούτε και εκείνες που σχετίζονται αποκλειστικά με τις «επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών»– είχαν «ευνοϊκές» συνέπειες ικανές να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
708
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή απέρριψε, στην αιτιολογική σκέψη 713 της προσβαλλόμενης απόφασης, την επιχειρηματολογία που στηρίζεται στα θετικά ή επωφελή για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα των επίμαχων συμπεριφορών.
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν τον «αναγκαίο», «θεμιτό», «θετικό» ή «εγγενή και ουσιώδη» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
709
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 678 ανωτέρω, η Crédit agricole και η Credit Suisse κλήθηκαν, στο πλαίσιο μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας, να διευκρινίσουν την εννοιολογική ή νομολογιακή βάση των ισχυρισμών τους που αφορούν, μεταξύ άλλων, τον «αναγκαίο», «θεμιτό», «θετικό» ή «εγγενή και ουσιώδη» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών.
710
Οι απαντήσεις στα εν λόγω μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, όπως και οι επ’ ακροατηρίου συζητήσεις, δεν επέτρεψαν στο Γενικό Δικαστήριο να προσδιορίσει με ακρίβεια τις ακριβείς βάσεις των επικρίσεων αυτών.
711
Στο πλαίσιο ακριβώς αυτό πρέπει να εξεταστούν τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse, στην περίπτωση που θα μπορούσαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
712
Στο μέτρο που Crédit agricole και η Credit Suisse επικαλούνται τον «αναγκαίο» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών και, ως εκ τούτου, προφανώς, της εξαίρεση για τους παρεπόμενους περιορισμούς (ancillary restraints) σε μία κύρια πράξη, υπενθυμίζεται ότι, αν συγκεκριμένη πράξη ή δραστηριότητα δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της αρχής της απαγορεύσεως που θεσπίζεται στο άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, λόγω του ουδέτερου ή θετικού αποτελέσματός της στον ανταγωνισμό, τότε ο περιορισμός της εμπορικής αυτονομίας ενός ή περισσοτέρων από τους μετέχοντες στην εν λόγω πράξη ή δραστηριότητα επίσης δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της ανωτέρω αρχής της απαγορεύσεως, αν ο περιορισμός αυτός είναι αντικειμενικά αναγκαίος για την υλοποίηση της πράξεως ή της δραστηριότητας αυτής και ανάλογος με τους σκοπούς που αυτή επιδιώκει (βλ. απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, MasterCard κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑382/12 P, EU:C:2014:2201, σκέψη 89 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
713
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί πρωτίστως αν η υλοποίηση της δραστηριότητας αυτής θα ήταν αδύνατη χωρίς τον επίμαχο περιορισμό (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, MasterCard κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑382/12 P, EU:C:2014:2201, σκέψη 91).
714
Εν προκειμένω, όμως, η Crédit agricole και η Credit Suisse ουδόλως απέδειξαν ότι η δραστηριότητα διαπραγμάτευσης των OSSA, ή ακόμη και εκείνη του ειδικού διαπραγματευτή OSSA, θα ήταν αδύνατη χωρίς τις επίμαχες συμπεριφορές (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 155).
715
Το γεγονός και μόνον, το οποίο επικαλείται η Credit Suisse, ότι, λόγω του μη ρευστού και αδιαφανούς χαρακτήρα της αγοράς των OSSA, η παροχή υπηρεσιών αμεσότητας συνεπάγεται ορισμένο βαθμό συνεργασίας καθώς και τακτική ροή ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών μεταξύ ειδικών διαπραγματευτών, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διαπίστωση αυτή.
716
Αντιθέτως, αφενός, η ίδια η Credit Suisse παραδέχεται ότι, μεταξύ άλλων, η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις θέσεις αποθεμάτων των ειδικών διαπραγματευτών καθιστά δυνατή την «ευχερέστερη» εξεύρεση ευκαιριών συναλλαγών μεταξύ διαπραγματευτών, πράγμα που αποδεικνύει ότι, τουλάχιστον γι’ αυτό το είδος συμπεριφοράς, οι ανταλλαγές πληροφοριών δεν ήταν αντικειμενικώς αναγκαίες για την άσκηση της δραστηριότητας των τραπεζών στον τομέα των OSSA.
717
Συναφώς, πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι το γεγονός ότι η έλλειψη του επίμαχου περιορισμού απλώς θα δυσχέραινε την υλοποίηση της εν λόγω δραστηριότητας, ήτοι θα την έκανε λιγότερο επικερδή, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι δίνει στον περιορισμό αυτό το χαρακτήρα του «αντικειμενικώς αναγκαίου» που απαιτείται για να μπορέσει να χαρακτηρισθεί ως παρεπόμενος (απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2014, MasterCard κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑382/12 P, EU:C:2014:2201, σκέψη 91).
718
Αφετέρου, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 703 έως 705 ανωτέρω, οι επίμαχες συμπεριφορές πραγματοποιούνταν από περιορισμένο αριθμό τραπεζών που δραστηριοποιούνταν στον τομέα των OSSA, γεγονός το οποίο επιτρέπει να συναχθεί με επαρκή βεβαιότητα ότι το σύνολο των τραπεζών που δραστηριοποιούνται στον τομέα αυτόν ήταν σε θέση να ασκήσουν τη δραστηριότητά τους χωρίς να καταφύγουν σε τέτοιες συμπεριφορές.
719
Στο μέτρο που η Crédit agricole και η Credit Suisse επικαλούνται τον «θεμιτό», «θετικό» ή τον «εγγενή και ουσιώδη για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και την ευρύτερη εξυπηρέτηση των πελατών» χαρακτήρα, επισημαίνεται ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η επιχειρηματολογία αυτή διαφέρει από εκείνη που αφορά τις «ευνοϊκές» ή αναγκαίες συνέπειες του συνόλου ή μέρους των επίμαχων συμπεριφορών, φαίνεται ότι μπορεί να νοηθεί ως παραπομπή στη λύση που υιοθέτησε το Δικαστήριο στην απόφαση της 19ης Φεβρουαρίου 2002, Wouters κ.λπ. (C‑309/99, EU:C:2002:98, σκέψη 97).
720
Ωστόσο, η Crédit agricole δεν παρέχει στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι η συλλογιστική που αναπτύχθηκε στην εν λόγω απόφαση πρέπει να εφαρμοστεί στην υπό κρίση υπόθεση [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2020, Επιτροπή κατά Βελγίου (Λογιστές), C‑384/18, EU:C:2020:124, σκέψη 49].
721
Συναφώς, το γεγονός, το οποίο επικαλέστηκε η Credit Suisse και απέρριψε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 707 έως 713 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, στη μη ρευστή και αδιαφανή αγορά των OSSA, οι εμπλεκόμενες τράπεζες βρίσκονταν συστηματικά σε μειονεκτική θέση από πλευράς πληροφόρησης σε σχέση με τους αντισυμβαλλόμενους που δεν είχαν μόνιμη παρουσία στην αγορά (smart money clients) και ότι, ως εκ τούτου, όφειλαν να αντισταθμίσουν το εν λόγω έλλειμμα πληροφόρησης αναζητώντας πληροφορίες από ορισμένο αριθμό πηγών, ιδίως από διαπραγματευτές άλλων τραπεζών, δεν μπορεί να εμποδίσει τον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», ακόμη και αν υποτεθεί ότι αποδεικνύεται.
722
Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 124, 127 και 128 της αποφάσεως της 25ης Μαρτίου 2021, Lundbeck κατά Επιτροπής (C‑591/16 P, EU:C:2021:243), και επισημάνθηκε κατ’ ουσίαν στην αιτιολογική σκέψη 737 της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν είναι δυνατόν να επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να μετριάζουν τα αποτελέσματα πραγματικών καταστάσεων τις οποίες θεωρούν υπερβολικά δυσμενείς, όπως ενδεχόμενες ασυμμετρίες ως προς τους υφιστάμενους κινδύνους μεταξύ των παραγόντων της αγοράς, προβαίνοντας σε συμπράξεις που έχουν ως σκοπό την εξάλειψη των εν λόγω δυσμενών αποτελεσμάτων. Πράγματι, τέτοιες πραγματικές καταστάσεις δεν είναι δυνατόν να δικαιολογήσουν παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, πολλώ δε μάλλον συμπεριφορά η οποία διαπιστώθηκε ότι είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηρισθεί «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου».
723
Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο εν προκειμένω, καθόσον, πρώτον, οι επίμαχες συμπεριφορές έλαβαν χώρα εις βάρος κάθε είδους πελάτη των εμπλεκόμενων τραπεζών και όχι μόνον εις βάρος των «ενημερωμένων» πελατών (smart money clients), όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 710 της προσβαλλόμενης απόφασης, και δεν αμφισβητείται από την Credit Suisse.
724
Δεύτερον, όπως επισημαίνει η Επιτροπή αιτιολογική σκέψη 709 της προσβαλλόμενης απόφασης, χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί από την Credit Suisse, οι εξωτερικοί παράγοντες που επηρεάζουν την τιμή των OSSA είναι πολιτικά και οικονομικά γεγονότα που επηρεάζουν τους πιστωτικούς κινδύνους σε μια χώρα, σε μια περιφέρεια ή σε έναν τομέα, καθώς και η πιθανότητα έκδοσης νέων ομολόγων από τον ίδιο εκδότη. Επιπλέον, δεν υπάρχει λόγος, στη σημερινή εποχή της άμεσης πληροφόρησης και των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μια συγκεκριμένη ομάδα επενδυτών να έχει καλύτερη πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές. Τέλος, η συντριπτική πλειονότητα των επενδυτών διαχειρίζεται ένα εύρος περιουσιακών στοιχείων, στο οποία περιλαμβάνονται μετοχές, ομόλογα και συνάλλαγμα, ενώ οι διαπραγματευτές των OSSA ειδικεύονται σε μια κατηγορία τίτλων και θεωρείται ότι είναι καλά ενημερωμένοι ως προς τα κρίσιμα εξωτερικά γεγονότα.
725
Τρίτον, οι εμπλεκόμενες τράπεζες δεν δραστηριοποιούνταν στην αγορά των OSSA μόνον ως ειδικοί διαπραγματευτές και ήταν σαφές ότι ο ρόλος τους ως διαπραγματευτών δεν συνίστατο μόνο στην «προώθηση της ρευστότητας προς υποστήριξη των πελατών τους που επιθυμούσαν να διαπραγματευθούν OSSA», όπως ορθώς δέχθηκε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 690 έως 697 της προσβαλλόμενης απόφασης.
726
Ό τελευταίος αυτός λόγος, σε συνδυασμό με το γεγονός, που διαπιστώνεται στην αιτιολογική σκέψη 19 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι στην αγορά των OSSA δεν υπήρχαν επισήμως ορισθέντες ειδικοί διαπραγματευτές και ότι, επομένως, οι εμπλεκόμενες τράπεζες ασκούσαν τη δραστηριότητα αυτή οικειοθελώς χωρίς να υπόκεινται στις υποχρεώσεις παράθεσης αμφίδρομων τιμών και διαπραγμάτευσης με τους αντισυμβαλλομένους, δικαιολογεί επίσης το ότι οι εμπλεκόμενες τράπεζες δεν μπορούν να επικαλεστούν τον ρόλο τους ως ειδικών διαπραγματευτών και τον κίνδυνο που συνδέεται με αυτόν, προκειμένου να εμποδίσουν τον χαρακτηρισμό του «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου», όπως ορθώς έκρινε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 712 και 713 της προσβαλλόμενης απόφασης.
727
Εξάλλου, η νομολογία που μνημονεύθηκε στη σκέψη 719 ανωτέρω δεν έχει εφαρμογή στην περίπτωση συμπεριφορών οι οποίες, δεν έχουν απλώς ως εγγενές «αποτέλεσμα» τον περιορισμό, τουλάχιστον δυνητικώς, του ανταγωνισμού, περιορίζοντας την ελευθερία δράσεως ορισμένων επιχειρήσεων, αλλά είναι αρκούντως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό αυτόν, ώστε να δικαιολογείται το συμπέρασμα ότι οι συμπεριφορές αυτές έχουν ως «αντικείμενο» την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού. Ως εκ τούτου, μόνον αν, κατόπιν της εξέτασης της επίμαχης σε συγκεκριμένη περίπτωση συμπεριφοράς, προκύπτει ότι η εν λόγω συμπεριφορά δεν έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, καθίσταται, εν συνεχεία, αναγκαίο να κριθεί αν η συμπεριφορά εμπίπτει ενδεχομένως στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω νομολογίας (πρβλ. αποφάσεις της 28ης Φεβρουαρίου 2013, Ordem dos Técnicos Oficiais de Contas, C‑1/12, EU:C:2013:127, σκέψη 69, της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, API κ.λπ., C‑184/13 έως C‑187/13, C‑194/13, C‑195/13 και C‑208/13, EU:C:2014:2147, σκέψη 49, της 23ης Νοεμβρίου 2017, CHEZ Elektro Bulgaria και FrontEx International, C‑427/16 και C‑428/16, EU:C:2017:890, σκέψεις 51, 53, 56 και 57, και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 186).
728
Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από την παραπομπή της Credit Suisse, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, στο σύνολο της αποφάσεως της 31ης Μαρτίου 1993, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 και C‑125/85 έως C‑129/85, EU:C:1993:120) ή ακόμη στη σκέψη 137 της αποφάσεως της 12ης Δεκεμβρίου 2014, Eni κατά Επιτροπής (T‑558/08, EU:T:2014:1080).
729
Επομένως, η Credit Suisse δεν μπορεί λυσιτελώς να επικαλεστεί το γεγονός ότι οι επίμαχες συμπεριφορές είχαν ως σκοπό να παράσχουν στις τέσσερις τράπεζες που είναι αποδέκτριες της προσβαλλόμενης απόφασης καθώς και στους πελάτες τους τη δυνατότητα να προμηθευτούν ρευστότητα σε καλύτερη τιμή.
730
Συναφώς, πρέπει επίσης να υπομνησθεί ότι το άρθρο 101 ΣΛΕΕ σκοπεί, όπως και οι λοιποί κανόνες ανταγωνισμού που περιλαμβάνει η Συνθήκη, στην προστασία όχι μόνον των άμεσων συμφερόντων των καταναλωτών, αλλά και των ανταγωνιστών καθώς και της διαρθρώσεως της αγοράς και κατ’ επέκταση του ίδιου του ανταγωνισμού (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 19ης Μαρτίου 2015, Dole Food και Dole Fresh Fruit Europe κατά Επιτροπής, C‑286/13 P, EU:C:2015:184, σκέψη 125 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
731
Εν προκειμένω, όμως, και όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 742 της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, μολονότι οι τέσσερις τράπεζες που είναι αποδέκτριες της προσβαλλόμενης απόφασης και, μέσω αυτών, οι πελάτες τους είχαν εύλογο συμφέρον να προβούν στις επίμαχες συμπεριφορές, αυτές έβλαπταν όχι μόνον τους ανταγωνιστές των εμπλεκόμενων τραπεζών στην αγορά των OSSA και τους πελάτες τους, αλλά και τον ίδιο τον ανταγωνισμό.
732
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή απέρριψε, στις αιτιολογικές σκέψεις 704 έως 713 καθώς και 735 έως 737 της προσβαλλόμενης απόφασης, τα επιχειρήματα της Crédit agricole και της Credit Suisse περί του «αναγκαίου», «θεμιτού», «θετικού» ή «εγγενούς και ουσιώδους» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών, προκειμένου να εμποδίσει τον χαρακτηρισμό τους ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου».
4) Συμπέρασμα επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
733
Αφού εξέτασε τις επίμαχες συμπεριφορές λαμβάνοντας δεόντως υπόψη το περιεχόμενό τους, τους σκοπούς που επιδίωκαν και το οικονομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονταν, ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε, στην αιτιολογική σκέψη 749 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι οι συμφωνίες και/ή εναρμονισμένες πρακτικές που περιγράφονται στο τμήμα 4.2 της προσβαλλόμενης απόφασης έπρεπε να χαρακτηριστούν ως «περιορισμός ως εκ του αντικειμένου» και ότι, επομένως, δεν εναπόκειτο στην Επιτροπή να αποδείξει τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, ιδίως εκείνα που αφορούν τον βαθμό αβεβαιότητας που υφίσταται στην αγορά των OSSA και τα οποία απορρέουν από τις επίμαχες ανταλλαγές ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών.
734
Επομένως, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole και ο πρώτος λόγος ακυρώσεως της Credit Suisse πρέπει να απορριφθούν ως εν μέρει απαράδεκτοι και εν μέρει αβάσιμοι.
4.
Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με τους οποίους προβάλλεται ανεπαρκής αιτιολογία και πλάνη κατά τον καθορισμό του ποσού του αντίστοιχου προστίμου
735
Στο πλαίσιο του καθορισμού του ποσού των προστίμων που επιβλήθηκαν σε καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, η Επιτροπή επισήμανε, σε ένα πρώτο στάδιο, ότι οι τράπεζες αυτές είχαν παραβεί το άρθρο 101 ΣΛΕΕ εκ προθέσεως ή τουλάχιστον εξ αμελείας, γεγονός το οποίο επέτρεπε στο εν λόγω θεσμικό όργανο να τους επιβάλει πρόστιμο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 (αιτιολογικές σκέψεις 874 έως 886 της προσβαλλόμενης απόφασης).
736
Σε ένα δεύτερο στάδιο, στο πλαίσιο της εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών και ειδικότερα του καθορισμού της αξίας των πωλήσεων που χρησιμεύει ως βάση αναφοράς για τον υπολογισμό του βασικού ποσού των προστίμων (σημεία 13 έως 18 των κατευθυντήριων γραμμών), η Επιτροπή διαπίστωσε, χωρίς να αντικρουστεί επ’ αυτού από τις προσφεύγουσες, ότι τα χρηματοοικονομικά προϊόντα όπως τα OSSA δεν παρήγαγαν πωλήσεις υπό τη συνήθη έννοια του όρου και ότι, κατά συνέπεια, ήταν σκόπιμο εν προκειμένω να υπολογιστεί μια αξία αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων (αιτιολογικές σκέψεις 889 και 890 της προσβαλλόμενης απόφασης).
737
Σε ένα τρίτο στάδιο, η Επιτροπή υπολόγισε, για καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, το βασικό ποσό του προστίμου τους, κατ’ αρχάς, λαμβάνοντας υπόψη ένα ποσοστό 16 % επί της αντίστοιχης αξίας αντικατάστασης λόγω της σοβαρότητας της επίδικης παράβασης (στο εξής: συντελεστής προσαύξησης λόγω σοβαρότητας) (σημεία 1 έως 23 των κατευθυντήριων γραμμών) (τμήμα 8.2.4.1, αιτιολογικές σκέψεις 939 έως 949 της προσβαλλόμενης απόφασης), εν συνεχεία πολλαπλασιάζοντάς το με συγκεκριμένο συντελεστή διάρκειας για καθεμιά από αυτές (στο εξής: συντελεστής προσαύξησης λόγω διάρκειας) (σημείο 24 των κατευθυντήριων γραμμών) (τμήμα 8.2.4.2, αιτιολογικές σκέψεις 950 και 951) και, τέλος, προσθέτοντας ένα επιπλέον ποσό ύψους 16 % για σκοπούς αποτροπής (σημείο 24 των κατευθυντήριων γραμμών) (τμήμα 8.2.4.3, αιτιολογικές σκέψεις 952 έως 954).
738
Σε ένα τέταρτο στάδιο, η Επιτροπή προέβη σε προσαρμογή του βασικού ποσού που υπολογίστηκε για καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες (σημεία 27 έως 35 των κατευθυντήριων γραμμών). Στο πλαίσιο αυτό, δεν δέχθηκε επιβαρυντικές ή ελαφρυντικές περιστάσεις ως προς καμία από τις εν λόγω τράπεζες. Αντιθέτως, πολλαπλασίασε το βασικό ποσό του προστίμου της BofA και της Crédit agricole με ειδικό συντελεστή αποτροπής ύψους, αντιστοίχως, 1,3 και 1,2 (στο εξής: ειδικός συντελεστής αποτροπής) (σημεία 30 και 31 των κατευθυντήριων γραμμών) (αιτιολογικές σκέψεις 955 έως 966 της προσβαλλόμενης απόφασης).
739
Στο πλαίσιο του πρώτου, του τρίτου, του τετάρτου και του πέμπτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, καθώς και στο πλαίσιο του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, ο οποίος αποτελείται από τέσσερα σκέλη, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν το βασικό ποσό των προστίμων που τους επιβλήθηκαν, τούτο δε κατ’ ουσίαν για πέντε λόγους.
740
Πρώτον, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει όσον αφορά τα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
741
Δεύτερον, στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit Agricole και στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή παράβαση των κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τον τρόπο καθορισμού της αξίας αντικατάστασης.
742
Τρίτον, στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή παράβαση του σημείου 13 των κατευθυντήριων γραμμών, παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης και παράβαση της υποχρέωσης αιτιολόγησης που υπέχει, λόγω της επιλογής να μη ληφθεί υπόψη το έτος 2014 –τελευταίο πλήρες έτος συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση– ως περίοδος αναφοράς για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
743
Τέταρτον, στο πλαίσιο του τετάρτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας.
744
Πέμπτον, στο πλαίσιο του πέμπτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και στο πλαίσιο του τετάρτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας.
745
Εξάλλου, στο πλαίσιο του δευτέρου και του τετάρτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole αμφισβητεί τις προσαρμογές στις οποίες προέβη η Επιτροπή επί του βασικού ποσού του προστίμου που της επιβλήθηκε.
746
Ειδικότερα, προσάπτει στην Επιτροπή ότι, αφενός, παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχείρισης κατά τον καθορισμό του ειδικού συντελεστή αποτροπής και, αφετέρου, υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κατά την εξέταση των ελαφρυντικών περιστάσεων οι οποίες έπρεπε να έχουν εφαρμοστεί.
747
Οι επικρίσεις αυτές θα εξεταστούν διαδοχικά και με τη σειρά που εκτίθεται στις σκέψεις 739 έως 746 ανωτέρω, η οποία ακολουθεί τη μεθοδολογία που καθορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές. Συνεπώς, θα εξεταστεί κατ’ αρχάς ο καθορισμός του βασικού ποσού του προστίμου και στη συνέχεια οι προσαρμογές του ποσού αυτού.
α)
Επί των επικρίσεων σχετικά με το βασικό ποσό των προστίμων που επιβλήθηκαν στην Crédit agricole και στην Credit Suisse
1) Επί των επικρίσεων σχετικά με το ποσό της αξίας αντικατάστασης
748
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 736 ανωτέρω, η Επιτροπή έκρινε ότι, για τον προσδιορισμό του ποσού του προστίμου για κάθε μία από τις εμπλεκόμενες τράπεζες, ήταν σκόπιμο να υπολογιστεί μια αξία αντικατάστασης.
749
Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης φύσεως των OSSA, η Επιτροπή επισήμανε, στην αιτιολογική σκέψη 892 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι ως βάση αναφοράς για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης έπρεπε να ληφθούν υπόψη ο ονομαστικός όγκος και η ονομαστική αξία (στο εξής: ονομαστικά ποσά) των OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τις εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διάρκεια της περιόδου της επιμέρους συμμετοχής τους στην επίδικη παράβαση.
750
Προς τούτο, η Επιτροπή προσδιόρισε τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά των OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα με αντισυμβαλλομένους που βρίσκονταν εντός του ΕΟΧ κατά τη διάρκεια της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, σύμφωνα με την ακόλουθη μέθοδο: «[τ]α ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια της περιόδου ατομικής συμμετοχής στη σύμπραξη ανάγονται σε ετήσια βάση με έναν συντελεστή υπολογιζόμενο σε συνάρτηση με τη διάρκεια της ατομικής συμμετοχής, διαιρώντας το συνολικό ποσό τους διά του αριθμού των πλήρων μηνών συμμετοχής και πολλαπλασιάζοντας στη συνέχεια τον μηνιαίο αυτό μέσο όρο επί 12». Ως εκ τούτου αποφάσισε να μη λάβει υπόψη τα ονομαστικά ποσά του τελευταίου πλήρους έτους συμμετοχής κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας στην επίδικη παράβαση και παρεξέκλινε από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών (αιτιολογικές σκέψεις 893 και 894 της προσβαλλόμενης απόφασης).
751
Στην αιτιολογική σκέψη 896 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε εν συνεχεία ότι η διαπραγμάτευση των OSSA διεξαγόταν στη δευτερογενή αγορά σε τιμή εκφραζόμενη ως ποσοστό της ονομαστικής τους αξίας. Εξ αυτού συνήγαγε ότι τα έσοδα από τις συναλλαγές αυτές αποτυπώνονταν στη διαφορά μεταξύ της τιμής αγοράς και της τιμής πώλησης κάθε OSSA που αποκτήθηκε και στη συνέχεια πωλήθηκε από τους διαπραγματευτές (bid-ask spread) και ότι η διαφορά αυτή έπρεπε να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
752
Προς τούτο, η Επιτροπή έκρινε ότι τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά που προσδιορίστηκαν για κάθε τράπεζα έπρεπε να πολλαπλασιασθούν με έναν συντελεστή που βασιζόταν στην εν λόγω διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης (στο εξής: συντελεστής προσαρμογής), ήτοι μία μέση διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης που προσιδιάζει σε κάθε τράπεζα μειωμένη κατά το ήμισυ, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι κάθε αγορά ή πώληση που πραγματοποιούσε μια τράπεζα αντιπροσώπευε μόνον το ήμισυ της ενιαίας πράξης αγοράς-μεταπώλησης ενός OSSA (αιτιολογικές σκέψεις 897 έως 899 της προσβαλλόμενης απόφασης).
753
Για τη διαμόρφωση του συντελεστή προσαρμογής που προσιδιάζει σε κάθε τράπεζα, πρώτον, η Επιτροπή επέλεξε να χρησιμοποιήσει 33 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες OSSA, εκδοθέντων από οκτώ εκδότες και ταξινομημένων σε πέντε κλιμάκια λήξης (από 0 έως 3 έτη, από 3 έως 5 έτη, από 5 έως 7 έτη, από 7 έως 10 έτη και άνω των 10 ετών), λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που διατύπωσαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατόπιν της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα (αιτιολογικές σκέψεις 902 και 931 της προσβαλλόμενης απόφασης).
754
Δεύτερον, για κάθε τράπεζα και για κάθε ημέρα της συμμετοχής της στην παράβαση, η Επιτροπή προέβη σε υπολογισμό της καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης, σύμφωνα με τη μέθοδο που εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 901 της προσβαλλόμενης απόφασης, ως εξής:
755
Η εν λόγω καθημερινή διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης συνίστατο, για κάθε ενδιαφερόμενη τράπεζα, σε ένα μέσο όρο της καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης καθεμιάς από τις 33 επιλεγείσες κατηγορίες OSSA, σταθμισμένο σε συνάρτηση με τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύτηκε η τράπεζα αυτή ανά εκδότη και ανά ημερομηνία λήξης.
756
Για τον καθορισμό της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης κάθε αντιπροσωπευτικής κατηγορίας OSSA, η Επιτροπή χρησιμοποίησε δημόσια δεδομένα προερχόμενα από την πλατφόρμα Bloomberg, τα οποία έκρινε κατάλληλα και επαληθεύσιμα (αιτιολογικές σκέψεις 903, 926 και 927 της προσβαλλόμενης απόφασης).
757
Η πλατφόρμα αυτή επιτρέπει την εξεύρεση, για καθεμιά από τις αντιπροσωπευτικές κατηγορίες OSSA, της μέσης διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης της αγοράς στο τέλος κάθε ημέρας (end-of-day spread), υπολογιζόμενη με βάση το «Bloomberg BGN composite price source» (στο εξής: δεδομένα BGN), βάσει των εκτελέσιμων και ενδεικτικών τιμών πολυάριθμων διαμεσολαβητών (αιτιολογική σκέψη 903 και υποσημείωση 1060 της προσβαλλόμενης απόφασης).
758
Τρίτον, η Επιτροπή υπολόγισε, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, την τελική διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης υπολογίζοντας απλώς τον μέσο όρο των καθημερινών διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης, που αντιστοιχούν στις ημέρες συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση (804 ημέρες, ήτοι 574 εργάσιμες ημέρες για την Crédit agricole και 1738 ημέρες, ήτοι 1242 εργάσιμες ημέρες για την Credit Suisse), σύμφωνα με τη μέθοδο που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 900 της προσβαλλόμενης απόφασης, ως εξής:
759
Στις αιτιολογικές σκέψεις 904 και 905 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή προσδιόρισε, για την Crédit agricole, μια τελική διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης ύψους [0,120 % - 0,140 %] και, επομένως, συντελεστή προσαρμογής ύψους [0,060 % - 0,070 %] (ποσό μειωμένο κατά το ήμισυ)], στρογγυλοποιημένο στο τρίτο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο, το οποίο αντιστοιχεί σε αξία αντικατάστασης 6501321 ευρώ. Για την Credit Suisse, προσδιόρισε μία τελική διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης ύψους [0,190 % - 0,210 %] και, επομένως, συντελεστή προσαρμογής ύψους [0,095 % - 0,105 %] (ποσό μειωμένο κατά το ήμισυ), στρογγυλοποιημένο στο τρίτο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο, το οποίο αντιστοιχεί σε αξία αντικατάστασης 12890852 ευρώ.
760
Οι λεπτομέρειες των υπολογισμών αυτών παρατίθενται σε εμπιστευτικό παράρτημα της προσβαλλόμενης απόφασης, το οποίο αφορά ξεχωριστά κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα και κοινοποιείται αποκλειστικώς σε αυτήν.
761
Στο πλαίσιο ακριβώς αυτό, αφενός, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει, καθόσον δεν της παρείχε τα στοιχεία που θα της επέτρεπαν να εκτιμήσει αν η μέθοδος υπολογισμού του προστίμου ενείχε σφάλμα και, αφετέρου, η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στην Επιτροπή ότι παρέβη τις κατευθυντήριες γραμμές, για τον λόγο ότι τα στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν αποτελούσαν τα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία» κατά την έννοια του σημείου 15 των κατευθυντήριων γραμμών και, επομένως, δεν αντανακλούσαν την οικονομική σημασία της επίδικης παράβασης.
i) Επί της επικρίσεως της Credit Suisse με την οποία προβάλλεται έλλειψη αιτιολογίας ως προς τον υπολογισμό του προστίμου
762
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει, καθόσον «η προσβαλλόμενη απόφαση δεν [της] παρέχει επαρκείς πληροφορίες για να αναπαραγάγει τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής».
763
Η Επιτροπή παρέλειψε, αφενός, να της διαβιβάσει τα δεδομένα BGN σχετικά με τα αντιπροσωπευτικά OSSA που ελήφθησαν υπόψη και, αφετέρου, να επικαιροποιήσει τους αριθμούς αναγνώρισης International Securities Identification Number (ISIN) των εν λόγω OSSA, οι οποίοι τροποποιήθηκαν μετά την αποστολή της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα.
764
Εξάλλου, η Credit Suisse ισχυρίζεται ότι επιχείρησε να αναπαραγάγει τους υπολογισμούς της Επιτροπής και κατέληξε σε έναν συντελεστή προσαρμογής ύψους όχι [0,095 % - 0,105 %], όπως εκείνος που προσδιορίστηκε από την Επιτροπή, αλλά ύψους [0,095 % - 0,105 %] (διαφορά μικρότερη κατά ένα χιλιοστό εκατοστιαίας μονάδας).
765
Κατ’ ουσίαν, με το υπό κρίση πρώτο σκέλος, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν παρείχε τα αναγκαία στοιχεία προκειμένου να της επιτρέψει να εξακριβώσει αν η προσβαλλόμενη απόφαση –και ειδικότερα το τμήμα της που αφορά τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής– ενείχε πλημμέλεια ικανή να θίξει το κύρος του υπολογισμού του προστίμου που της επιβλήθηκε.
766
Όσον αφορά, πρώτον, το επιχείρημα της Credit Suisse, που στηρίζεται στην έλλειψη μνείας των επικαιροποιημένων αριθμών αναγνώρισης ISIN στην προσβαλλόμενη απόφαση, επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι η Επιτροπή δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει ότι «η νομολογία –[ήτοι η] απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Επιτροπή κατά Landesbank Baden-Württemberg και ΕΣΕ (C‑584/20 P και C‑621/20 P, EU:C:2021:601, σκέψη 105)– δεν απαιτεί η προσβαλλόμενη απόφαση να περιέχει πληροφορίες που να παρέχουν τη δυνατότητα στην Credit Suisse να αναπαραγάγει τους υπολογισμούς [της]».
767
Πράγματι, πέραν του γεγονότος ότι η σκέψη 105 της απόφασης της 15ης Ιουλίου 2021, Επιτροπή κατά Landesbank Baden-Württemberg και ΕΣΕ (C‑584/20 P και C‑621/20 P, EU:C:2021:601), είναι πιο σύνθετη από όσο υπονοεί η Επιτροπή, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι, μολονότι το θεσμικό αυτό όργανο δεν οφείλει να αναφέρει όλα τα αριθμητικά στοιχεία που αφορούν κάθε ενδιάμεσο στάδιο του υπολογισμού του επιβληθέντος προστίμου βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, οφείλει ωστόσο να εξηγεί τον τρόπο κατά τον οποίο στάθμισε και αξιολόγησε τα στοιχεία που έλαβε υπόψη (βλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
768
Υπό την έννοια αυτή, σε πλαίσιο παρόμοιο με αυτό της υπό κρίση υπόθεσης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ήταν σημαντικό η αιτιολογία της προσβαλλόμενης απόφασης να παρέχει στον προσφεύγοντα τη δυνατότητα να εξακριβώσει αν η επιλεγείσα από την Επιτροπή αξία αντικατάστασης ενέχει ενδεχομένως πλημμέλεια λόγω της οποίας θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της (απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 346).
769
Εντούτοις, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση και ειδικότερα στο παράρτημά της, η Επιτροπή παρείχε στην Credit Suisse τη δυνατότητα να προσδιορίσει με ακρίβεια τα αντιπροσωπευτικά OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, έστω και αν δεν έκανε μνεία των επικαιροποιημένων αριθμών αναγνώρισης ISIN των εν λόγω OSSA.
770
Πράγματι, από το παράρτημα της προσβαλλόμενης απόφασης, με τίτλο «Annex to Decision AT.40346 SSA bonds (Credit Suisse) (confidential data)», προκύπτει σαφώς ότι η Επιτροπή παρείχε στην Credit Suisse τη δυνατότητα να ελέγξει την ορθότητα των υπολογισμών της, αναφέροντας, εκτός από το ανηγμένο σε ετήσια βάση ονομαστικό ποσό των συναλλαγών της τράπεζας αυτής (πίνακας 1), τα συστατικά στοιχεία του συντελεστή προσαρμογής, ήτοι τη στάθμιση ανά εκδότη (πίνακας 2), τη στάθμιση ανά ημερομηνία λήξης (πίνακας 3) καθώς και τον πίνακα στάθμισης (πίνακας 4).
771
Επιπλέον, όσον αφορά τον προσδιορισμό των αντιπροσωπευτικών ομολόγων που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής της Credit Suisse, η Επιτροπή προσκόμισε έναν πίνακα για καθεμιά από τις 33 σχετικές κατηγορίες OSSA (πίνακες 5 έως 12), με την ακόλουθη μορφή:
772
Για καθεμιά από τις 33 αυτές κατηγορίες OSSA, η Επιτροπή προσδιόρισε πολυάριθμα συγκεκριμένα OSSA που κάλυπταν τις διάφορες περιόδους της επίδικης παράβασης, με αποτέλεσμα να προσδιορίσει 88 συγκεκριμένα OSSA, όπως επισήμανε η Credit Suisse.
773
Όπως ορθώς υποστήριξε η Επιτροπή, μια τέτοια παρουσίαση καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό, με επαρκή ακρίβεια, του εκδότη του οικείου OSSA, του επιτοκίου του τοκομεριδίου και της ημερομηνίας λήξης, για κάθε περίοδο της επίδικης παράβασης που προσδιορίζεται βάσει της ημερομηνίας έναρξης και της ημερομηνίας λήξης της, πράγμα το οποίο, εξάλλου, ρητώς παραδέχθηκε η Credit Suisse στο σημείο 82 του υπομνήματος απαντήσεως.
774
Επομένως, δεν μπορεί βασίμως να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει, στο μέτρο που δεν μνημόνευσε ή δεν επικαιροποίησε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, τους αριθμούς αναγνώρισης ISIN των αντιπροσωπευτικών OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής.
775
Επιπλέον, επισημαίνεται ότι από την έκθεση της Compass Lexecon της 7ης Ιουλίου 2021, η οποία επισυνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής της Credit Suisse και φέρει τον τίτλο «Economic report on the calculation of Credit Suisse’s bid-ask spread adorfactor» (Οικονομική έκθεση για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης της Credit Suisse), προκύπτει ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση και το παράρτημά της ή με την επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα, η τράπεζα αυτή ήταν σε θέση να προσδιορίσει με βεβαιότητα τον αριθμό αναγνώρισης ISIN των 85 από τα 88 αντιπροσωπευτικά OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή αναπροσαρμογής.
776
Όσον αφορά τα υπόλοιπα τρία αντιπροσωπευτικά OSSA, η Credit Suisse επισημαίνει, στην ίδια έκθεση, ότι καθένα από αυτά μπορούσε να λάβει δύο αριθμούς αναγνώρισης ISIN. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι, «για καθένα από αυτά, υπήρχε μόνον ένας αριθμός αναγνώρισης ISIN που αντιστοιχούσε σε ένα ομόλογο για το οποίο τα στοιχεία σχετικά με τις τιμές αγοράς και πώλησης ήταν διαθέσιμα στη BGN».
777
Επομένως, η Credit Suisse μπορούσε, χωρίς δυσκολία, να αντιληφθεί ότι η Επιτροπή, η οποία είχε αναφέρει ότι είχε εξαγάγει τα δεδομένα που ελήφθησαν υπόψη για τους υπολογισμούς του συντελεστή προσαρμογής από τα δεδομένα BGN, είχε χρησιμοποιήσει τα OSSA για τα οποία τα δεδομένα ήταν διαθέσιμα.
778
Επιπλέον, από την έκθεση της Compass Lexecon της 11ης Φεβρουαρίου 2022, με τίτλο «The inability to replicate the calculation of Credit Suisse’s bid-ask spread adariation factor» (Η αδυναμία αναπαραγωγής του υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής της διαφοράς των τιμών αγοράς-πώλησης της Credit Suisse), προκύπτει ότι, «ανεξάρτητα από τον συνδυασμό των ISIN που χρησιμοποιούνται κατωτέρω για αυτά τα αντιπροσωπευτικά ομόλογα, η συνολική μέση διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης που υπολογίζουμε εξακολουθεί να είναι [η ίδια]».
779
Κατά συνέπεια, παρά τις ενδεχόμενες ανακρίβειες της προσβαλλόμενης απόφασης και του παραρτήματός της ή της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα, οι οποίες, όπως παραδέχεται η ίδια η Credit Suisse, δεν αλλοιώνουν το αποτέλεσμα του υπολογισμού της, η τράπεζα αυτή ήταν σε θέση να προσδιορίσει το σύνολο των αντιπροσωπευτικών OSSA που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής και να ελέγξει την ακρίβειά του καθώς και την ορθότητά του.
780
Όσον αφορά, δεύτερον, τον ισχυρισμό της Credit Suisse ότι στην προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχονται δεδομένα που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής –ήτοι τα δεδομένα BGN των αντιπροσωπευτικών OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή αυτού–, ούτε το γεγονός αυτό καθιστά δυνατή τη στοιχειοθέτηση παράβασης από την Επιτροπή της υποχρέωσης αιτιολόγησης της προσβαλλόμενης απόφασης.
781
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι δεν απαιτείται να παραθέτει η αιτιολογία μίας πράξης της Ένωσης εξαντλητικά όλα τα κρίσιμα πραγματικά και νομικά στοιχεία, καθόσον, αφενός, το ζήτημα της επάρκειας της αιτιολογίας πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα όχι μόνον το γράμμα της πράξης, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, καθώς και το σύνολο των κανόνων δικαίου που διέπουν τον σχετικό τομέα και, αφετέρου, το γεγονός ότι η βλαπτική πράξη έχει εκδοθεί εντός πλαισίου που είναι γνωστό στον αποδέκτη της πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, Επιτροπή κατά Landesbank Baden-Württemberg και ΕΣΕ, C‑584/20 P και C‑621/20 P, EU:C:2021:601, σκέψη 104 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
782
Εν προκειμένω, διαπιστώθηκε ήδη στη σκέψη 774 ανωτέρω ότι η προσβαλλόμενη απόφαση προσδιόρισε με επαρκή ακρίβεια τα αντιπροσωπευτικά OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής.
783
Επιπλέον, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 927 της προσβαλλόμενης απόφασης και δεν αμφισβητήθηκε από την Credit Suisse, τα δεδομένα BGN αποτελούν δημόσια δεδομένα και, ως εκ τούτου, είναι προσβάσιμα στην Credit Suisse.
784
Επομένως, η Επιτροπή δεν όφειλε να παραθέσει, στην προσβαλλόμενη απόφαση, το σύνολο των καθημερινών δεδομένων BGN του συνόλου των αντιπροσωπευτικών OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής.
785
Εξάλλου, το γεγονός ότι η Credit Suisse δεν ήταν σε θέση να αναπαραγάγει τον υπολογισμό της Επιτροπής σχετικά με τον συντελεστή προσαρμογής δεν δύναται, εν προκειμένω, να αποδείξει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένη ως προς το σημείο αυτό.
786
Συγκεκριμένα, με το υπόμνημα ανταπαντήσεως και χωρίς να αντικρουστεί από την Credit Suisse κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή επισήμανε, λεπτομερέστατα, ότι το διαφορετικό αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξε η τράπεζα αυτή οφειλόταν σε δύο σφάλματα υπολογισμού εκ μέρους της τελευταίας, τα οποία αφορούσαν την εσφαλμένη εφαρμογή των πινάκων 5 και 8 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, σχετικά με τις κατηγορίες OSSA που εξέδωσαν, αντιστοίχως, η ΕΤΕπ και η BNG.
787
Τέλος, ακόμη και αν υποτεθεί ότι, σε αντίθεση με τον τίτλο όσο και με το γράμμα του πρώτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse επικαλείται το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν της διαβίβασε κατά τη διοικητική διαδικασία τα δεδομένα BGN των αντιπροσωπευτικών OSSA που ελήφθησαν υπόψη για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής καθώς και τους επικαιροποιημένους αριθμούς αναγνώρισης ISIN, η επίκριση αυτή δεν έχει σχέση με την έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία προβάλλεται στο πλαίσιο του υπό κρίση σκέλους.
788
Κατόπιν των ανωτέρω, το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
ii) Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse με τις οποίες προβάλλονται παραβάσεις των κατευθυντήριων γραμμών
789
Στο πλαίσιο των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse, με τις οποίες προβάλλονται παραβάσεις των κατευθυντήριων γραμμών κατά τον προσδιορισμό της αξίας αντικατάστασης, οι δύο αυτές τράπεζες, από κοινού ή μεμονωμένα, προσάπτουν στην Επιτροπή, κατ’ αρχάς, ότι στηρίχθηκε σε ένα σύνολο αντιπροσωπευτικών OSSA και, επομένως, δεν χρησιμοποίησε μία μεθοδολογία υπολογισμού της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης βάσει των στοιχείων των δικών τους συναλλαγών (δεύτερο επιχείρημα του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και δεύτερο επιχείρημα του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse)· εν συνεχεία, ότι προέβη σε σταθερή στάθμιση των OSSA που ελήφθησαν υπόψη για το σύνολο της διάρκειας της παραβάσεως και για το σύνολο των εμπλεκόμενων τραπεζών στο πλαίσιο του υπολογισμού της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης καθεμιάς από τις τράπεζες αυτές (πρώτο επιχείρημα του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole) και, τέλος, ότι έλαβε υπόψη τα δεδομένα BGN, τα οποία υπερεκτιμούσαν τις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης των OSSA (τρίτο επιχείρημα του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και πρώτο επιχείρημα του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse). Επικουρικώς, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι έλαβε υπόψη εις βάρος της ονομαστικά ποσά άλλων τραπεζών (τρίτο επιχείρημα του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως).
790
Οι τέσσερις αυτές επικρίσεις θα εξεταστούν διαδοχικά.
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν την άρνηση της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει μεθοδολογία υπολογισμού της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης βάσει των στοιχείων των δικών τους συναλλαγών
791
Προκαταρκτικώς, πρέπει να υπομνησθεί, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 748 έως 760 ανωτέρω, ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο, για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, να χρησιμοποιήσει μια αξία αντικατάστασης, η οποία καθορίστηκε πολλαπλασιάζοντας τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά των OSSA που διαπραγματεύθηκε κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, με συντελεστή προσαρμογής, ο οποίος υπολογίστηκε λαμβάνοντας υπόψη το 50 % της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης καθεμιάς από τις τράπεζες αυτές, η οποία υπολογίστηκε με βάση απλώς τον μέσο όρο της σταθμισμένης καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης των 33 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην παράβαση αυτή.
792
Από την αιτιολογική σκέψη 902 της προσβαλλόμενης απόφασης, σε συνδυασμό με τα σημεία 18 έως 22 των επιστολών σχετικά με τα πρόστιμα, οι οποίες απευθύνονται στην Crédit agricole καθώς και στην Credit Suisse και στις οποίες παραπέμπει η εν λόγω αιτιολογική σκέψη, προκύπτει ότι η Επιτροπή επέλεξε δείγμα 33 κατηγοριών OSSA εκδοθέντων από οκτώ εκδότες, οι οποίοι περιλαμβάνονται μεταξύ των δέκα πρώτων εκδοτών βάσει των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης για τουλάχιστον τρεις τράπεζες, και ταξινομημένων σε πέντε κλιμάκια λήξης. Εξηγεί την επιλογή αυτή επικαλούμενη λόγους που αφορούν τον σημαντικό αριθμό εκδοτών OSSA στην αγορά, ορισμένοι εκ των οποίων έχουν πολύ περιορισμένη σημασία, και λόγους πρακτικούς, επισημαίνοντας παράλληλα ότι, για κάθε ημέρα της περιόδου της παράβασης, τα επιλεγέντα αντιπροσωπευτικά OSSA είναι τα ίδια για όλες τις τράπεζες και προέρχονται από την κατανομή των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης ανά ημερομηνία λήξης και ανά εκδότη, η οποία παρέχεται από τις τράπεζες.
793
Στις αιτιολογικές σκέψεις 930 και 931 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι προσάρμοσε τη στάθμιση των εκδοτών και των ημερομηνιών λήξεως του δείγματος σε σχέση με τη στάθμιση στην οποία είχε προβεί αρχικώς σε κάθε επιστολή σχετικά με τα πρόστιμα, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις που διατύπωσαν η BofA, η Crédit agricole και η Credit Suisse επί των επιστολών αυτών.
794
Συναφώς, όσον αφορά την Crédit agricole, η Επιτροπή επισήμανε ότι έλαβε υπόψη την κατανομή ανά εκδότη και ανά ημερομηνία λήξης των OSSA που κατείχε η εν λόγω τράπεζα, όπως αυτή κοινοποιήθηκε από την ίδια. Η εν λόγω κατανομή παρουσιάστηκε στους πίνακες 2 και 3 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης που προσκομίστηκαν όχι από την τράπεζα αυτή ως παράρτημα του δικογράφου της προσφυγής, αλλά από την Επιτροπή ως παράρτημα του υπομνήματος αντικρούσεως. Οι δύο αυτοί πίνακες, με τίτλο «Weight per issuer (Crédit agricole)» και «Weight per maturity (Crédit agricole)», έχουν ως εξής:
795
Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στους πίνακες 2 και 3 διασταυρώθηκαν από την Επιτροπή κατά την κατάρτιση του πίνακα υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής, ο οποίος παρουσιάζεται στον πίνακα 4 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης και στον οποίο εφαρμόστηκαν τα δεδομένα BGN για κάθε ημέρα συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση.
796
Επιπλέον, η Επιτροπή επισήμανε, στο παράρτημα της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι δεν συμπεριέλαβε στο δείγμα τα OSSA που εξέδωσε η Agence Française de Développement (AFD), η οποία βρίσκεται μεταξύ των 10 κορυφαίων εκδοτών μόνον της Crédit agricole και όχι των λοιπών μερών.
797
Όσον αφορά την Credit Suisse, η Επιτροπή παρέσχε διευκρινίσεις παρόμοιες με εκείνες που μνημονεύθηκαν στις σκέψεις 794 και 795 ανωτέρω, χωρίς ωστόσο η εν λόγω τράπεζα να τις αμφισβητήσει στο πλαίσιο της προσφυγής της.
798
Στο πλαίσιο του δευτέρου επιχειρήματος του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παρεξέκλινε από το σημείο 15 των κατευθυντήριων γραμμών, καθόσον δεν χρησιμοποίησε τα «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία» χρησιμοποιώντας δείγμα 33 κατηγοριών OSSA, τα οποία θεωρεί αντιπροσωπευτικά, αλλά ως προς τα οποία δεν εξηγεί τον πράγματι αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα των OSSA που διαπραγματεύθηκε η τράπεζα αυτή.
799
Επομένως, κατά την Crédit agricole, σχεδόν το 99 % των OSSA που έλαβε υπόψη η Επιτροπή «ουδέποτε αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από [την τράπεζα αυτή] κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην εικαζόμενη παράβαση ή δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης την ημέρα κατά την οποία υποτίθεται ότι είναι αντιπροσωπευτικά», με αποτέλεσμα τα OSSA που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της να μην αντιστοιχούν στην πραγματική δραστηριότητά της διαπραγμάτευσης.
800
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή όφειλε να χρησιμοποιήσει τα OSSA τα οποία είχε πράγματι διαπραγματευθεί η Crédit agricole κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, κατά μείζονα λόγο διότι είχε στη διάθεσή της λεπτομέρειες σχετικά με αυτά και διότι μια τέτοια προσέγγιση δεν απαιτούσε πολύ περισσότερους υπολογισμούς. Εναλλακτικώς, η Επιτροπή θα μπορούσε απλώς να επιλέξει τα ομόλογα που διαπραγματεύθηκε πιο συχνά η Crédit agricole κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, πράγμα που επίσης θα απαιτούσε σχετικά λίγη πρόσθετη εργασία και θα κατέληγε σε ένα σαφώς πιο αντιπροσωπευτικό αποτέλεσμα.
801
Υπό την ίδια έννοια, στο πλαίσιο του δευτέρου επιχειρήματος του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι η Επιτροπή όφειλε να βασίσει τον υπολογισμό της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης της τράπεζας αυτής στα στοιχεία των δικών της συναλλαγών, σύμφωνα με την εναλλακτική μεθοδολογία που περιέχεται στην έκθεση Compass Lexecon της 8ης Ιανουαρίου 2021, με τίτλο «Economic response to the EC’s Letter» (Οικονομική απάντηση στην επιστολή της Επιτροπής, στο εξής: δεύτερη έκθεση Compass Lexecon), την οποία προσκόμισε η εν λόγω τράπεζα κατά τη διοικητική διαδικασία και ως παράρτημα του δικογράφου της προσφυγής της.
802
Η μεθοδολογία αυτή, την οποία η Επιτροπή απέρριψε στις αιτιολογικές σκέψεις 923 και 924 της προσβαλλόμενης απόφασης, αποτυπώνει τον εξωχρηματιστηριακό χαρακτήρα της αγοράς των OSSA, καθώς και το γεγονός ότι οι διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης της Credit Suisse είναι στενότερες από εκείνες που προκύπτουν από τα δεδομένα BGN.
803
Πράγματι, η εναλλακτική μεθοδολογία που προτείνει η Credit Suisse στηρίζεται στα δεδομένα για τις συναλλαγές της τράπεζας αυτής οι οποίες, κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου, αποτέλεσαν αντικείμενο τουλάχιστον μιας αγοράς και μιας πώλησης, δηλαδή είτε «πλήρως ισοσκελισμένες» συναλλαγές όταν τα ονομαστικά ποσά των πράξεων αγοράς και πώλησης ήταν τα ίδια είτε «εν μέρει ισοσκελισμένες» συναλλαγές όταν τα ποσά αυτά ήταν διαφορετικά. Βάσει των δεδομένων αυτών, η Credit Suisse υπολόγισε, για κάθε OSSA και για κάθε χρονικό ορίζοντα, μια μέση τιμή αγοράς και μια μέση τιμή πώλησης βάσει του σταθμισμένου μέσου όρου των τιμών όλων των πλήρως ή εν μέρει ισοσκελισμένων συναλλαγών. Επιπλέον, η εν λόγω τράπεζα έλαβε υπόψη τη διαφορά μεταξύ των μέσων τιμών αγοράς και πώλησης για να υπολογίσει τη διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης που θα μπορούσε πράγματι να επιτύχει.
804
Εξάλλου, κατά την Credit Suisse, η εναλλακτική μεθοδολογία της δεν παρουσίαζε τις αδυναμίες που επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 923 και 924 της προσβαλλόμενης απόφασης. Πρώτον, το μέσο χρονικό διάστημα των 107 λεπτών μεταξύ των καθημερινών πράξεων αγοράς και πώλησης και των «εν μέρει ισοσκελισμένων» συναλλαγών δεν αρκεί για να καταστήσει τη μεθοδολογία υπολογισμού της λιγότερο κατάλληλη από εκείνη της Επιτροπής. Δεύτερον, το γεγονός ότι οι «εν μέρει ισοσκελισμένες» συναλλαγές δεν αφορούν τα ίδια ποσά δεν οδηγεί σε στρεβλή μέτρηση. Πράγματι, οι διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης μεταξύ των «ισοσκελισμένων» και των «εν μέρει ισοσκελισμένων» συναλλαγών είναι σε μεγάλο βαθμό όμοιες, πράγμα που συνεπάγεται μικρή στρέβλωση. Τρίτον, ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι οι «ισοσκελισμένες συναλλαγές» δεν αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα είναι ανακριβής, λαμβανομένης υπόψη της ομοιότητας των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης που αναφέρονται στην προηγούμενη περίοδο και δεν ασκεί επιρροή λόγω του ότι «οι μέσες τιμές που προκύπτουν από τα δεδομένα BGN προσεγγίζουν σε μεγάλο βαθμό τα δεδομένα των πραγματικών συναλλαγών της Credit Suisse». Τέταρτον, στο πλαίσιο της προγενέστερης πρακτικής της λήψεως αποφάσεων, η Επιτροπή είχε ήδη χρησιμοποιήσει στοιχεία σχετικά με τις πραγματικές πωλήσεις, προτιμώντας τα από δημοσίως διαθέσιμα στοιχεία.
805
Με το σύνολο των επιχειρημάτων που εκτέθηκαν στις σκέψεις 798 έως 804 ανωτέρω, η Crédit agricole και η Credit Suisse προσάπτουν, κατ’ ουσίαν, στην Επιτροπή ότι χρησιμοποίησε κατ’ αρχήν ένα δείγμα OSSA ως σημείο αναφοράς για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής των προστίμων που επιβλήθηκαν με την προσβαλλόμενη απόφαση, καθώς και, όσον αφορά την Crédit agricole, ότι το δείγμα των 33 κατηγοριών OSSA που επέλεξε το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν ήταν αιτιολογημένο και προσήκον.
806
Συναφώς, επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι το σημείο 15 των κατευθυντήριων γραμμών επιβάλλει στην Επιτροπή τη χρήση των «καλύτερων διαθέσιμων στοιχείων» για τον καθορισμό της αξίας των πωλήσεων μιας επιχείρησης, όπως αυτή ορίζεται στο σημείο 13 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, και υπό την επιφύλαξη του σημείου 16 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών.
807
Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης όπου η Επιτροπή επέλεξε να παρεκκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών και, συνεπώς, δεν καθόρισε το βασικό ποσό του προστίμου χρησιμοποιώντας την αξία των πωλήσεων των προϊόντων ή υπηρεσιών που πραγματοποίησε η επιχείρηση και οι οποίες συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την παράβαση, το σημείο 15 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών δεν μπορεί να έχει άμεση εφαρμογή.
808
Επιπλέον, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παράβασης των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης (απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 25).
809
Μολονότι, ασφαλώς, η Επιτροπή αυτοπεριορίστηκε κατά την άσκηση αυτής της διακριτικής ευχέρειας θεσπίζοντας τις κατευθυντήριες γραμμές, έχει την ευχέρεια να παρεκκλίνει από αυτές, εφόσον παραθέτει σχετική αιτιολογία (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
810
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η περιγραφόμενη στις κατευθυντήριες γραμμές μέθοδος, η οποία λαμβάνει υπόψη, για τον προσδιορισμό του βασικού ποσού των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν, την αξία των πωλήσεων των προϊόντων τα οποία αφορά η παράβαση, ενδέχεται ενίοτε να είναι απρόσφορη για τις συγκεκριμένες περιστάσεις μιας υπόθεσης και ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή καλώς εφαρμόζει διαφορετική μέθοδο υπολογισμού από την περιγραφόμενη στις κατευθυντήριες γραμμές (πρβλ. απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, Επιτροπή κατά Icap κ.λπ., C‑39/18 P, EU:C:2019:584, σκέψη 27).
811
Επομένως, υπό την προϋπόθεση ότι όχι μόνον αιτιολογεί, αλλά και δικαιολογεί την επιλογή της επαρκώς κατά νόμο, η Επιτροπή δεν μπορεί να στερηθεί τη δυνατότητα, για τον προσδιορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, να εφαρμόσει μέθοδο λαμβάνουσα υπόψη δείγματα αντιπροσωπευτικά της δραστηριότητας των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων.
812
Το γεγονός ότι τα δεδομένα που προέρχονται από αυτά τα αντιπροσωπευτικά δείγματα δεν είναι πανομοιότυπα με τα δεδομένα που προκύπτουν από την ανάλυση των δικών τους συναλλαγών είναι εγγενές στοιχείο της επιλεγείσας μεθόδου και δεν μπορεί να εμποδίσει την Επιτροπή να χρησιμοποιήσει μια τέτοια μέθοδο υπολογισμού, εφόσον τα δείγματα που ελήφθησαν υπόψη αποδεικνύονται πράγματι αντιπροσωπευτικά.
813
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η νομολογία δέχεται ότι η αξία των πωλήσεων περί των οποίων γίνεται λόγος στο σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών ούτε είναι ούτε πρέπει να αποτελεί μία απολύτως ακριβή εικόνα της σημασίας της επίμαχης παράβασης, πράγμα που ισχύει κατά τον ίδιο τρόπο ως προς μία αξία αντικατάστασης για την αξία των πωλήσεων.
814
Πράγματι, επικυρώνοντας τη μεθοδολογία που έχει θεσπίσει η Επιτροπή στο σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών, το Δικαστήριο αναγνωρίζει, αφενός, ότι το ποσοστό του κύκλου εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα ή τις υπηρεσίες που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως μπορεί μόνο να είναι ενδεικτικό της έκτασής της και να αντανακλά την οικονομική σημασία της παραβάσεως αυτής και, αφετέρου, ότι δεν πρέπει να του αποδίδεται δυσανάλογη σημασία (πρβλ. απόφαση της 19ης Μαρτίου 2009, Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, C‑510/06 P, EU:C:2009:166, σκέψεις 74 και 76 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
815
Στο ίδιο πνεύμα, το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ο καθορισμός ενός προστίμου κατ’ εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ δεν αποτελεί ακριβή μαθηματική άσκηση (αποφάσεις της 5ης Οκτωβρίου 2011, Romana Tabacchi κατά Επιτροπής, T‑11/06, EU:T:2011:560, σκέψη 266, και της 15ης Ιουλίου 2015, SLM και Ori Martin κατά Επιτροπής, T‑389/10 και T‑419/10, EU:T:2015:513, σκέψη 436).
816
Εντούτοις, όταν η Επιτροπή, κατά την άσκηση της ευρείας διακριτικής της ευχέρειας ως προς τη μεθοδολογία υπολογισμού ενός προστίμου, επέλεξε να παρεκκλίνει από τις κατευθυντήριες γραμμές όχι στο σύνολό τους –όπως της επιτρέπει το σημείο 37– αλλά αποκλειστικά, όπως εν προκειμένω, από το σημείο 13, δεν μπορεί να παρεκκλίνει από τις κατευθυντήριες αρχές καθώς και από τη λογική στην οποία στηρίζονται οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές (πρβλ. απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψεις 324 και 345) και, ειδικότερα, από την αρχή που αναφέρεται στο σημείο 15 των κατευθυντήριων γραμμών.
817
Συνεπώς, κατά την εφαρμογή της μεθοδολογίας που καθορίζει, η Επιτροπή οφείλει, μεταξύ άλλων, να λαμβάνει υπόψη τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία, υπό τον διεξοδικό έλεγχο, τόσο από νομικής όσο και από πραγματικής απόψεως, του δικαστή της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Chalkor κατά Επιτροπής, C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 62, και της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 348).
818
Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να εξεταστεί αν η Επιτροπή αιτιολόγησε και δικαιολόγησε επαρκώς κατά νόμον το γεγονός ότι δεν εφάρμοσε τη μεθοδολογία που προβλέπεται στο σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών, προκειμένου να την αντικαταστήσει με μία μεθοδολογία που συνεπάγεται τον υπολογισμό μιας τιμής αντικατάστασης πολλαπλασιάζοντας τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες τράπεζες με συντελεστή προσαρμογής, υπολογιζόμενο βάσει του δείγματος των 33 κατηγοριών OSSA που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 902 της προσβαλλόμενης απόφασης.
819
Συναφώς, κατά πρώτον, διαπιστώνεται ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 887 έως 890 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εξήγησε, χωρίς τούτο να αμφισβητηθεί από τις προσφεύγουσες, τους λόγους για τους οποίους χρησιμοποίησε μια αξία αντικατάστασης ως βάση αναφοράς για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου.
820
Όσον αφορά τη χρήση δείγματος 33 κατηγοριών OSSA εκδοθέντων από τους οκτώ εκδότες που μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 902 της προσβαλλόμενης απόφασης, από τις σκέψεις 792 έως 796 ανωτέρω προκύπτει ότι η Επιτροπή τήρησε την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους επέλεξε τους οκτώ αυτούς εκδότες OSSA και απέκλεισε ορισμένους άλλους εκδότες, ιδίως εκείνους οι οποίοι περιλαμβάνονταν στους 10 κορυφαίους εκδότες της Crédit agricole, αλλά και τους λόγους για τους οποίους έλαβε υπόψη τις ημερομηνίες λήξεως των OSSA που εκδόθηκαν από τους οκτώ αυτούς εκδότες.
821
Όσον αφορά, κατά δεύτερον, την καταλληλότητα της επιλογής των 33 κατηγοριών OSSA που επέλεξε η Επιτροπή και, ως εκ τούτου, της αντιπροσωπευτικότητάς τους, επισημαίνεται ότι η Credit Suisse δεν τα αμφισβητεί. Από την πλευρά της, η Crédit agricole δεν αμφισβητεί την αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος αυτού ως προς το σύνολο των τραπεζών που εμπλέκονται στην επίδικη παράβαση, αλλά υποστηρίζει ότι το δείγμα αυτό δεν είναι αντιπροσωπευτικό της δικής της δραστηριότητας.
822
Εντούτοις, πρώτον, από τη στήλη «Selected Issuers» του πίνακα 2 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, ο οποίος παρατίθεται στη σκέψη 794 ανωτέρω και δεν αμφισβητείται από την Crédit agricole, προκύπτει ότι οι εκδότες που έλαβε υπόψη η Επιτροπή αντιστοιχούν στο 78,8 % των εκδοτών OSSA του χαρτοφυλακίου της τράπεζας αυτής.
823
Δεύτερον, επισημαίνεται ότι οι πίνακες 3 και 4 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίοι παρατίθενται στις σκέψεις 794 και 795 ανωτέρω και δεν αμφισβητούνται από την Crédit agricole, αποδεικνύουν ότι ο πίνακας υπολογισμού που καταρτίστηκε από την Επιτροπή είχε ως αποτέλεσμα την εφαρμογή, στους οκτώ εκδότες OSSA που ελήφθησαν υπόψη για το σύνολο των εμπλεκόμενων τραπεζών, μίας ειδικής στάθμισης των ημερομηνιών λήξεως για κάθε μία από τις τράπεζες αυτές, η οποία καθορίστηκε βάσει των στοιχείων που διαβίβασαν οι τράπεζες αυτές κατά τη διοικητική διαδικασία.
824
Επομένως, το δείγμα 33 κατηγοριών OSSA, το οποίο έλαβε υπόψη η Επιτροπή, έχει αρκούντως αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα, μεταξύ άλλων, ως προς τη δραστηριότητα της Crédit agricole, κατά μείζονα λόγο διότι, σε άλλα στάδια του υπολογισμού του προστίμου, η Επιτροπή εξατομίκευσε περαιτέρω την αξία αντικατάστασης που καθορίστηκε για κάθε τράπεζα.
825
Πράγματι, ο συντελεστής προσαρμογής που ορίστηκε για κάθε τράπεζα πολλαπλασιάζεται με τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά κάθε τράπεζας, τα οποία περιλαμβάνουν το σύνολο των OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και όχι μόνον τα ονομαστικά ποσά των 33 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών OSSA που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής.
826
Επιπλέον, η διαπίστωση της Επιτροπής ότι οι 33 κατηγορίες OSSA είναι αρκούντως αντιπροσωπευτικές δεν αναιρείται από τον ισχυρισμό της Crédit agricole ότι σχεδόν το 99 % των εν λόγω OSSA «ουδέποτε αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από [την τράπεζα αυτή] κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην εικαζόμενη παράβαση ή δεν αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης την ημέρα για την οποία υποτίθεται ότι είναι αντιπροσωπευτικά».
827
Πράγματι, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο ισχυρισμός αυτός δεν στηρίζεται σε κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ιδίως αριθμητικό, το οποίο να παρέχει στο Γενικό Δικαστήριο τη δυνατότητα να εκτιμήσει τη βασιμότητά του.
828
Αν, με το επιχείρημα αυτό, η Crédit agricole επικαλείται το αναπόδεικτο γεγονός ότι δεν διαπραγματεύτηκε ή διαπραγματεύτηκε ελάχιστα καθένα από τα 86 –και όχι, όσον αφορά την ίδια, 88– συγκεκριμένα OSSA που ελήφθησαν υπόψη εντός καθεμιάς από τις 33 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες OSSA, όπως αυτές εκτίθενται στις σκέψεις 771 και 772 ανωτέρω, επισημαίνεται ότι η εν λόγω τράπεζα δεν αποδεικνύει με ποιον τρόπο οι τιμές αγοράς ή πώλησης των διαφόρων συγκεκριμένων OSSA που ελήφθησαν υπόψη για καθεμιά από τις 33 αυτές κατηγορίες OSSA διαφέρουν από την τιμή αγοράς ή πώλησης άλλων OSSA εκδοθέντων από τον ίδιο εκδότη με την ίδια ημερομηνία λήξης με εκείνα που ελήφθησαν υπόψη για καθεμιά από τις 33 αυτές κατηγορίες.
829
Επιπλέον, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που έχει στη διάθεσή του το Γενικό Δικαστήριο και, ειδικότερα, των πινάκων 2 έως 4 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, οι οποίοι καταρτίστηκαν βάσει των αριθμητικών στοιχείων που προσκόμισε η ίδια η Crédit agricole κατά τη διοικητική διαδικασία και τα οποία η τράπεζα αυτή δεν αμφισβητεί, το βάσιμο των επικρίσεων της Crédit agricole δεν αποδεικνύεται κατά μείζονα λόγο διότι ο αντιπροσωπευτικός χαρακτήρας ενός OSSA συνεπάγεται ότι μια τράπεζα μπόρεσε να διαπραγματευθεί και άλλα OSSA χωρίς να μπορεί να επικριθεί η μεθοδολογία που ακολούθησε η Επιτροπή.
830
Όσον αφορά, κατά τρίτον, τις εναλλακτικές μεθοδολογίες υπολογισμού που προτείνουν η Crédit agricole και η Credit Suisse, διαπιστώνεται ότι οι δύο αυτές τράπεζες επικρίνουν την Επιτροπή διότι δεν επέλεξε μία μεθοδολογία υπολογισμού του συντελεστή προσαρμογής η οποία να βασίζεται στις δικές τους συναλλαγές και ότι, επικουρικώς, η Crédit agricole προσάπτει στο εν λόγω θεσμικό όργανο ότι δεν επέλεξε μία μεθοδολογία η οποία να βασίζεται στα OSSA τα οποία η τράπεζα αυτή διαπραγματεύθηκε πιο συχνά κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
831
Πρώτον, μια μεθοδολογία βασιζόμενη στις συναλλαγές της Crédit agricole και της Credit Suisse θα οδηγούσε την Επιτροπή, όπως ορθώς επισήμανε στην αιτιολογική σκέψη 923 της προσβαλλόμενης απόφασης, να υπολογίσει μια μέση διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης χρησιμοποιώντας πράξεις αγοράς-πώλησης ή πώλησης-αγοράς οι οποίες δεν είναι συγκρίσιμες, από δύο τουλάχιστον απόψεις.
832
Πράγματι, από τα σημεία 2.10 και 2.12 της δεύτερης εκθέσεως Compass Lexecon προκύπτει ότι η εναλλακτική μεθοδολογία που προτείνει η Credit Suisse στηρίζεται κυρίως σε εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές (partially balanced trades) που ορίζονται ως συναλλαγές που αφορούν ομόλογα τα οποία, κατά τη διάρκεια ορισμένης περιόδου (μία ημέρα, μία εβδομάδα ή ένα μήνα), αγοράστηκαν και πωλήθηκαν από τους διαπραγματευτές της Credit Suisse.
833
Αφενός, όμως, όπως ομολογεί η ίδια η Credit Suisse στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας της σχετικά με τη χρήση από την Επιτροπή των δεδομένων BGN, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι όγκοι που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, οι οποίοι ενδέχεται να επηρεάσουν τη διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης των OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
834
Επομένως, η σύγκριση των πράξεων αγοράς-πώλησης διαφορετικών ποσών είναι ικανή να στρεβλώσει τον υπολογισμό της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης, ελάττωμα από το οποίο δεν πάσχει η μεθοδολογία της Επιτροπής κατ’ εφαρμογήν της οποίας η Επιτροπή συγκρίνει τα ποσά που συγκεντρώνονται από την πλατφόρμα Bloomberg, όπως προκύπτει από την υποσημείωση 1084 της προσβαλλόμενης απόφασης.
835
Αφετέρου, όπως επισημαίνει κατ’ ουσίαν η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 923 της προσβαλλόμενης απόφασης, λαμβανομένης υπόψη της μεταβλητότητας των τιμών των OSSA, την οποία δέχεται η Credit Suisse, η σύγκριση τιμών των OSSA που μπορεί να απέχουν μεταξύ τους «μία ημέρα, μία εβδομάδα ή ένα μήνα» (σύμφωνα με τον ορισμό που δόθηκε στις εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές στη δεύτερη έκθεση Compass Lexecon) είναι ικανή να στρεβλώσει τον υπολογισμό της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης.
836
Συναφώς, το γεγονός το οποίο υπογραμμίζει η Credit Suisse ότι ο μέσος χρόνος μεταξύ των συναλλαγών αγοράς και πώλησης των εν μέρει ισοσκελισμένων καθημερινών συναλλαγών είναι 107 λεπτά δεν αρκεί για να αντισταθμίσει την αδυναμία αυτή.
837
Πράγματι, δεν παρέχει τη δυνατότητα να προσδιοριστεί ποιο είναι το μέσο χρονικό διάστημα για τις εβδομαδιαίες ή μηνιαίες συναλλαγές που λαμβάνονται επίσης υπόψη στις εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές ούτε ποιο είναι το ποσοστό των καθημερινών εν μέρει ισοσκελισμένων συναλλαγών σε σχέση με τις εβδομαδιαίες και μηνιαίες εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές.
838
Η μεθοδολογία της Επιτροπής δεν πάσχει ούτε από αυτό το ελάττωμα. Συγκεκριμένα, συνεπάγεται σύγκριση των ποσών που αφορούν τις τιμές αγοράς και πώλησης των OSSA, τα οποία συγκεντρώθηκαν από την πλατφόρμα Bloomberg και υπολογίστηκαν κατά την ίδια χρονική στιγμή, ήτοι στο τέλος της ημέρας, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 921 της προσβαλλόμενης απόφασης και δεν αμφισβητείται από την Credit Suisse.
839
Δεύτερον, η μεθοδολογία την οποία προτείνουν η Crédit agricole και η Credit Suisse και η οποία βασίζεται στις δικές τους συναλλαγές, θα είχε ως αποτέλεσμα η Επιτροπή να στηριχθεί σε δείγμα συναλλαγών των οποίων η αντιπροσωπευτικότητα δεν έχει αποδειχθεί.
840
Πράγματι, από τις δηλώσεις της Crédit agricole, οι οποίες παρατίθενται στην αιτιολογική σκέψη 926 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκύπτει ότι η τράπεζα αυτή δεν είναι σε θέση να έχει στη διάθεσή της το σύνολο των τιμών των συναλλαγών της. Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η εν λόγω τράπεζα επικαλέστηκε, ως εκ τούτου, το γεγονός ότι, «ελλείψει πραγματικών τιμών συναλλαγών που να καθιστούν δυνατό τον υπολογισμό της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης, πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι δείκτες διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης (όπως τα BGN), οι οποίοι αφορούν ταυτοχρόνως συγκεκριμένο ομόλογο και συγκεκριμένη περίοδο».
841
Ομοίως, από το σημείο 2.12 της δεύτερης εκθέσεως Compass Lexecon προκύπτει ότι, ανάλογα με την περίοδο, οι εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές της Credit Suisse, οι οποίες ελήφθησαν ως σημείο αναφοράς για την κατάρτιση της εκθέσεως αυτής, αντιπροσώπευαν μόλις το 14,2 έως 59,2 % των συναλλαγών της τράπεζας αυτής, ενώ οι πλήρως ισοσκελισμένες συναλλαγές αντιπροσώπευαν μόλις το 1 έως 2 %.
842
Η Credit Suisse δεν μπορεί βασίμως να επικαλεστεί εναλλακτική μεθοδολογία υπολογισμού στηριζόμενη σε στοιχεία τα οποία, σε ορισμένα χρονικά σημεία της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, αφορούν συναλλαγές που αντιπροσωπεύουν μόνον το 15 % περίπου του συνόλου των συναλλαγών της εν λόγω τράπεζας.
843
Επίσης, η Credit Suisse δεν μπορεί βασίμως να συμπεράνει ότι, όταν οι εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές καλύπτουν σημαντικό μέρος του συνόλου των συναλλαγών («μεταξύ 14,2 % και 59,2 %» σύμφωνα με το σημείο 2.27 της δεύτερης έκθεσης Compass Lexecon), μπορεί να θεωρήσει ότι το σύνολο των συναλλαγών για τις οποίες έχουν υπολογιστεί οι διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης είναι αντιπροσωπευτικό του συνόλου των σχετικών συναλλαγών.
844
Ως προς το σημείο αυτό, αντιθέτως, η μεθοδολογία της Επιτροπής δεν πάσχει από το ελάττωμα αυτό, στο μέτρο που, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 903 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επέλεξε δείγμα OSSA αντιπροσωπευτικών του χαρτοφυλακίου κάθε τράπεζας, τόσο όσον αφορά τους εκδότες τους όσο και τις ημερομηνίες λήξης τους. Ως εκ τούτου, η μεθοδολογία αυτή τείνει να αντιπροσωπεύει το σύνολο της δραστηριότητας των τραπεζών στις οποίες επιβλήθηκαν κυρώσεις και όχι απλώς τις εν μέρει ισοσκελισμένες συναλλαγές τους.
845
Τρίτον, μια μεθοδολογία που βασίζεται στα στοιχεία συναλλαγών της Crédit agricole και της Credit Suisse θα στερούσε από την Επιτροπή τη δυνατότητα να διατηρήσει έναν παράγοντα ενότητας στη μέθοδο υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων τραπεζών –ήτοι το δείγμα 33 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών OSSA που εφαρμόζεται αδιακρίτως σε όλες αυτές τις τράπεζες–, μολονότι το βασικό ποσό του προστίμου αποσκοπεί όχι μόνο στο να καταδείξει την οικονομική σημασία της επίδικης παράβασης, αλλά και το σχετικό βάρος κάθε επιχείρησης που συμμετέχει στην επίδικη παράβαση, όπως προκύπτει από το σημείο 6 των κατευθυντήριων γραμμών.
846
Τέταρτον, μια μεθοδολογία που βασίζεται στα δεδομένα συναλλαγών των εμπλεκόμενων τραπεζών θα προϋπέθετε επίσης την πραγματοποίηση υπολογισμών πολύ μεγαλύτερης πολυπλοκότητας από τους ήδη περίπλοκους εν προκειμένω υπολογισμούς, ενώ ο αντιπροσωπευτικός χαρακτήρας των OSSA που ελήφθησαν υπόψη, ο οποίος διαπιστώθηκε στη σκέψη 824 ανωτέρω, διασφαλίζει ακριβώς ότι τα δεδομένα που ελήφθησαν υπόψη εξακολουθούν να είναι λυσιτελή για τον υπολογισμό του προστίμου και καθιστούν δυνατή την αποτύπωση της οικονομικής σημασίας της επίδικης παράβασης με τον βαθμό ακρίβειας που απαιτεί η νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 813 ανωτέρω.
847
Πράγματι, η στηριζόμενη στα δεδομένα των συναλλαγών των εμπλεκόμενων τραπεζών μεθοδολογία θα ισοδυναμούσε με επιβολή στην Επιτροπή της υποχρέωσης να προσδιορίζει και να εφαρμόζει ατομικά, για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα, μία διαφορά απόδοσης για κάθε συναλλαγή που προσδιορίστηκε για κάθε ημέρα συμμετοχής της τράπεζας αυτής στην επίδικη παράβαση, όπως επιβεβαιώνεται από την πρόταση της Crédit agricole να χρησιμοποιηθεί μια «μεθοδολογία […] βασισμένη στα δεδομένα των συναλλαγών της [τράπεζας αυτής] που αφορούν ομόλογα τα οποία, κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου, αποτέλεσαν αντικείμενο τουλάχιστον μιας αγοράς και μιας πώλησης».
848
Επιπλέον, θα επέβαλλε στην Επιτροπή να προσδιορίζει, για καθεμιά από τις εμπλεκόμενες τράπεζες και για κάθε συναλλαγή, τις αντίστοιχες πράξεις αγοράς και πώλησης που θα της επέτρεπαν να υπολογίσει μία αντιπροσωπευτική διαφορά των τιμών αγοράς-πώλησης, σε ένα πλαίσιο όπου, όπως επισημάνθηκε στις σκέψεις 833 και 835 ανωτέρω, το ποσό των συναλλαγών έχει αντίκτυπο στην τιμή τους και όπου η ενδοημερήσια μεταβλητότητα της τιμής των OSSA καθιστά δυσχερή, αν όχι αδύνατη, οποιαδήποτε αντιστοιχία μεταξύ των συναλλαγών που πραγματοποιούνται σε διαφορετικά χρονικά σημεία.
849
Ωστόσο, μια τέτοια μεθοδολογία –ακόμη κι αν δεν καθιστούσε υπερβολικά δυσχερή, αν όχι αδύνατο, τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής– θα συνεπαγόταν δυσανάλογη διοικητική επιβάρυνση για την Επιτροπή (βλ., κατ’ αναλογίαν, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Pilkington Group κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑101/15 P, EU:C:2016:258, σημείο 37).
850
Πέμπτον, το γεγονός ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση C(2016) 8530 final, της 7ης Δεκεμβρίου 2016, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ [Υπόθεση AT.39914 – Παράγωγα επιτοκίου σε ευρώ (EIRD)], η Επιτροπή χρησιμοποίησε τα δεδομένα των εμπλεκόμενων τραπεζών δεν μπορούσε να της επιβάλλει την υποχρέωση να πράξει το ίδιο στην προσβαλλόμενη απόφαση. Πέραν των διαφορών που υφίστανται μεταξύ των δύο υποθέσεων, τις οποίες επισήμανε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 924 της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά πάγια νομολογία το θεσμικό αυτό όργανο δεν δεσμεύεται από την προηγούμενη διοικητική πρακτική του (πρβλ. απόφαση της 19ης Μαρτίου 2009, Archer Daniels Midland κατά Επιτροπής, C‑510/06 P, EU:C:2009:166, σκέψη 82 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
851
Όσον αφορά την επικουρική μέθοδο που προτείνει η Crédit agricole, επισημαίνεται ότι στηρίζεται σε μία επιλογή OSSA, η οποία, κατά την άποψη της ίδιας της Crédit agricole, παραβιάζει το σημείο 15 των κατευθυντήριων γραμμών. Επιπλέον, πέραν του γεγονότος ότι η Crédit agricole δεν προσδιορίζει τα OSSA τα οποία θεωρεί αντιπροσωπευτικά, η μέθοδος αυτή πάσχει από τα ίδια ελαττώματα με εκείνα που μνημονεύονται στις σκέψεις 831 έως 850 ανωτέρω.
852
Επομένως, η Επιτροπή, επιλέγοντας το δείγμα των 33 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών OSSA, περί του οποίου γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 902 της προσβαλλόμενης απόφασης, προκειμένου να καθορίσει την αξία αντικατάστασης που χρησιμεύει ως βάση υπολογισμού των προστίμων που επιβλήθηκαν στις εμπλεκόμενες τράπεζες, δεν υπερέβη το περιθώριο εκτιμήσεως που της αναγνωρίστηκε για τον καθορισμό της μεθόδου υπολογισμού των προστίμων, σε ένα πλαίσιο στο οποίο η αξία των πωλήσεων δεν αποτελούσε κατάλληλο δείκτη για τον υπολογισμό του εν λόγω βασικού ποσού, πράγμα το οποίο δεν αμφισβητούν οι προσφεύγουσες.
853
Όπως επισήμανε και η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 933 της προσβαλλόμενης απόφασης, η μεθοδολογία που περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 889 έως 905 της προσβαλλόμενης απόφασης είναι σαφής και συνεκτική και επιτρέπει τον καθορισμό της αξίας αντικατάστασης με διαφανή και εφικτό τρόπο. Δύναται να εφαρμοστεί με συνεκτικό τρόπο σε όλα τα μέρη και το επίπεδο λεπτομέρειας κάθε στοιχείου είναι κατάλληλο για έναν αποτελεσματικό, αξιόπιστο και κατανοητό υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης.
854
Επιπλέον, όπως επίσης ορθώς δέχθηκε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 936 της προσβαλλόμενης απόφασης, οι εναλλακτικές μεθοδολογίες που προτείνουν η Crédit agricole και η Credit Suisse δεν μπορούν να θεωρηθούν καταλληλότερες από εκείνη που επέλεξε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση.
855
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το δεύτερο επιχείρημα του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και το δεύτερο επιχείρημα του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
– Επί της επικρίσεως της Crédit agricole η οποία αφορά τη χρήση σταθερών σταθμίσεων των OSSA που ελήφθησαν υπόψη για το σύνολο της διάρκειας της παράβασης και για το σύνολο των εμπλεκόμενων τραπεζών προς τον σκοπό του υπολογισμού της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης καθεμιάς από τις τράπεζες αυτές
856
Στο πλαίσιο του πρώτου επιχειρήματος του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της προσφυγής της, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή ότι «[υπολόγισε] την [τελική] διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης χρησιμοποιώντας σταθερές σταθμίσεις για το σύνολο των κρίσιμων περιόδων για όλες τις τράπεζες, και όχι μόνο για την κρίσιμη περίοδο που ισχύει για την [Crédit agricole]», και, «[σ]υνεπώς, [ότι] δεν [έλαβε] υπόψη τις διακυμάνσεις του μοντέλου συναλλαγής, τόσο γενικώς όσο και όσον αφορά τις συναλλαγές της ίδιας της [Crédit agricole]».
857
Η επίκριση αυτή της Crédit agricole, η οποία στρέφεται κατ’ ουσίαν κατά της αιτιολογικής σκέψης 933 της προσβαλλόμενης απόφασης, οφείλεται σε εσφαλμένη κατανόηση της μεθοδολογίας που επέλεξε και εφάρμοσε η Επιτροπή, όπως προκύπτει ιδίως από τις αιτιολογικές σκέψεις 902 και 903 της προσβαλλόμενης απόφασης.
858
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 903 της προσβαλλόμενης απόφασης, είναι ασφαλώς αληθές ότι η Επιτροπή επέλεξε το ίδιο δείγμα αποτελούμενο από 33 αντιπροσωπευτικές κατηγορίες OSSA για τον υπολογισμό της τιμής αντικατάστασης για το σύνολο των εμπλεκόμενων τραπεζών και ότι η κατανομή των OSSA ανά εκδότη και ανά ημερομηνία λήξης για την κάθε τράπεζα παρέμενε η ίδια για το σύνολο της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση. Εντούτοις, από την ίδια αιτιολογική σκέψη 903 προκύπτει ότι, για κάθε μέρος και για κάθε εργάσιμη ημέρα της αντίστοιχης περιόδου παράβασης, η Επιτροπή υπολόγισε μια καθημερινή διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης βάσει ενός σταθμισμένου μέσου όρου των 33 αντιπροσωπευτικών κατηγοριών OSSA.
859
Όσον αφορά ειδικότερα την Crédit agricole, η διαπίστωση αυτή προκύπτει επίσης σαφώς από τη στήλη «Rescaled weights» του πίνακα 2 του παραρτήματος της προσβαλλόμενης απόφασης, σε συνδυασμό με τους πίνακες 3 και 4 του ίδιου αυτού παραρτήματος, που παρατίθενται στις σκέψεις 794 και 795 ανωτέρω.
860
Από τους πίνακες αυτούς προκύπτει ότι, μολονότι τα OSSA αναφοράς ήταν τα ίδια για όλες τις εμπλεκόμενες τράπεζες καθ’ όλη τη διάρκεια της παράβασης και μολονότι η κατανομή των OSSA ανά εκδότη και ανά ημερομηνία λήξης για την κάθε τράπεζα παρέμενε η ίδια για το σύνολο της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, η κατανομή αυτή αφορούσε ειδικώς την κάθε τράπεζα και είχε ως αποτέλεσμα τον προσδιορισμό μίας καθημερινής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης, η οποία, επομένως, αφορούσε επίσης ειδικώς την κάθε τράπεζα και η οποία, ως εκ τούτου, λάμβανε υπόψη τις ιδιαιτερότητες της δραστηριότητας διαπραγμάτευσής της.
861
Εξάλλου, στο μέτρο που, με το υπόμνημα απαντήσεως, η Crédit agricole επισημαίνει ότι με την επιχειρηματολογία της επέκρινε το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την «διαημερήσια στάθμιση», επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το επιχείρημα αυτό –ακόμη και αν υποτεθεί ότι μπορεί να θεωρηθεί παραδεκτό παρά την εκπρόθεσμη υποβολή του– δεν μπορεί να γίνει δεκτό.
862
Πράγματι, στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας αυτής, η Crédit agricole περιορίζεται, βάσει ενός παραδείγματος –«υποθετικού» σύμφωνα με την ίδια την τράπεζα–, να αναφέρει ότι, σε περίπτωση σημαντικής μεταβολής της έντασης των διαπραγματεύσεων μίας τράπεζας από τη μία ημέρα στην άλλη, η μέθοδος που επέλεξε η Επιτροπή θα είχε την τάση να υπερεκτιμά τη δραστηριότητα των τραπεζών. Ωστόσο, η εν λόγω τράπεζα δεν προσκομίζει κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι η δραστηριότητά της παρουσίαζε τέτοια χαρακτηριστικά κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
863
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το πρώτο επιχείρημα του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse που αφορούν τη χρήση των δεδομένων BGN
864
Στην αιτιολογική σκέψη 903 της προσβαλλόμενης απόφασης και στην υποσημείωση 1060 στην οποία παραπέμπει η αιτιολογική αυτή σκέψη, η Επιτροπή επισήμανε ότι «τα δεδομένα για τις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης […] για [τις] 33 [κατηγορίες] αντιπροσωπευτικών ομολόγων συλλέχθηκαν από την πηγή σύνθετης τιμής Bloomberg BGN, [η οποία περιγράφεται ως] σύνθετη τιμή σε πραγματικό χρόνο για τα εταιρικά και κρατικά ομόλογα».
865
Στην αιτιολογική σκέψη 918 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή δικαιολόγησε τη χρήση των δεδομένων BGN ως εξής:
«Όσον αφορά την πηγή πληροφοριών σχετικά με τις διαφορές [τιμών αγοράς-πώλησης], η επιστολή [σχετικά με τα πρόστιμα] εξηγεί ότι, μετά από ανάλυση […], “[τ]α στοιχεία που περιέχονται στον φάκελο δεν αποτελούν δείγμα που θα ήταν αφ’ εαυτού επαρκές για να διασφαλιστεί ότι εκπροσωπούνται αναλογικά όλες οι σχετικές ημερομηνίες λήξεως και όλοι οι σχετικοί εκδότες που δηλώθηκαν από τα μέρη στις απαντήσεις τους στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών της Επιτροπής” και ότι, επομένως, η Επιτροπή συνέλεξε στοιχεία για τις διαφορές μεταξύ των τιμών αγοράς και πώλησης από την πηγή σύνθετης τιμής Bloomberg BGN, σε καθημερινή βάση, για τα αντιπροσωπευτικά ομόλογα. Με άλλα λόγια, αφού είχε προβλέψει προσωρινά να χρησιμοποιήσει τόσο τα στοιχεία του φακέλου της όσο και τα δημόσια δεδομένα και αφού διαπίστωσε ότι τα δεδομένα του φακέλου δεν ήταν επαρκώς αντιπροσωπευτικά, η Επιτροπή επέλεξε την καταλληλότερη πηγή δεδομένων για τον υπολογισμό των εφαρμοστέων διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης.»
866
Στην υποσημείωση 1084 υπό την αιτιολογική σκέψη 921 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή ανέφερε ότι, «μολονότι, για τις τρέχουσες τιμές, οι τιμές Bloomberg BGN αποτελούν τιμές σε πραγματικό χρόνο και υπολογίζονται ενδοημερήσια καθώς φθάνουν νέες τιμές […], για τις ιστορικές τιμές, μόνον η τιμή αγοράς και η τιμή πώλησης στο τέλος της ημέρας είναι διαθέσιμες».
867
Στην υποσημείωση 1085 υπό την ίδια αιτιολογική σκέψη της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή πρόσθεσε τα ακόλουθα:
«[Η] Επιτροπή χρησιμοποίησε μόνον τις τιμές αγοράς και πώλησης της Bloomberg BGN για τον υπολογισμό των καθημερινών διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης. Οι τιμές αγοράς και πώλησης της Bloomberg BGN εκτιμώνται την ίδια χρονική στιγμή (τέλος της ημέρας). Κατά συνέπεια, ο υπολογισμός της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης που πραγματοποιείται αφαιρώντας την τιμή αγοράς της Bloomberg BGN από την τιμή πώλησης του Bloomberg BGN δεν χαρακτηρίζεται από χρονική απόκλιση που θα μπορούσε να αλλοιώσει το αποτέλεσμα. Ωστόσο, αυτή η διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης στο τέλος της ημέρας δεν μπορεί να εφαρμοστεί στις ενδοημερήσιες τιμές […]. Αντιθέτως, η προσέγγιση της Επιτροπής συνίσταται στη χρησιμοποίηση της μέσης διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης στο τέλος της ημέρας ενός συγκεκριμένου αντιπροσωπευτικού ομολόγου καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής στην παράβαση και στην εφαρμογή της στα ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.»
868
Στο πλαίσιο του τρίτου επιχειρήματος του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και στο πλαίσιο του πρώτου επιχειρήματος του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι χρησιμοποίησε τα δεδομένα BGN, τα οποία είναι ακατάλληλα για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης. Τα δεδομένα αυτά διογκώνουν την τιμή στην οποία πράγματι εκτελέστηκαν οι συναλλαγές από τις εμπλεκόμενες τράπεζες και, ως εκ τούτου, τον συντελεστή προσαρμογής που υπολογίστηκε βάσει αυτών.
869
Συναφώς, η Crédit agricole επισημαίνει, ειδικότερα, ότι, σε ένα «περιορισμένο δείγμα» συναλλαγών, οι πράγματι προκύπτουσες διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης είναι περίπου τέσσερις φορές μικρότερες από τις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης στο τέλος της ημέρας που προκύπτουν από τα δεδομένα BGN. Τούτο αποδεικνύει ότι οι εν λόγω διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης είναι τεχνητά υψηλότερες από τις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή όφειλε να λάβει υπόψη τα εν λόγω «καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία», έστω και αν αυτά μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν μόνον ενδεικτικώς, ιδίως «μειώνοντας την τελική διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης βάσει κατάλληλου συντελεστή».
870
Από την πλευρά της, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι χρησιμοποίησε τα δεδομένα BGN, τα οποία στηρίζονται σε μια απροσδιόριστη και αδιαφανή «αποκλειστική μεθοδολογία». Επιπλέον, τα δεδομένα αυτά φαίνεται να αντιστοιχούν μάλλον στις αρχικές τιμές και στις εκτιμήσεις τιμών παρά στις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης των πραγματοποιηθεισών συναλλαγών, πράγμα που παρέχει μόνον τις μέγιστες διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης τις οποίες η τράπεζα αυτή μπορεί να αναμένει ότι θα επιτύχει κατά τη διαπραγμάτευση με πελάτες, όπως προκύπτει από τη δεύτερη έκθεση Compass Lexecon. Τα δεδομένα BGN είναι επίσης ελλιπή, καθόσον δεν λαμβάνουν υπόψη τους δυνητικούς όγκους συναλλαγών που μπορούν να έχουν αντίκτυπο στις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης. Επιπλέον, υπερεκτιμούν τις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης που προκύπτουν όταν η Credit Suisse πραγματοποιεί συναλλαγές με άλλους ειδικούς διαπραγματευτές, όπως προκύπτει επίσης από τη δεύτερη έκθεση Compass Lexecon. Εξάλλου, η Credit Suisse φρονεί ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει την καταλληλότερη πηγή δεδομένων για τον λόγο ότι ένα άλλο μέρος της σύμπραξης δεν μπορεί να προσκομίσει τα ίδια δεδομένα.
871
Όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 807 ανωτέρω, το σημείο 15 των κατευθυντήριων γραμμών δεν έχει άμεση εφαρμογή εν προκειμένω, στο μέτρο που η Επιτροπή παρεξέκλινε από τη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων που προβλέπεται στο σημείο 13 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών.
872
Ωστόσο, όταν η Επιτροπή, κατά την άσκηση της ευρείας διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει ως προς τη μέθοδο υπολογισμού ενός προστίμου, έχει καθορίσει, ορθώς εν προκειμένω, εναλλακτική μέθοδο υπολογισμού των προστίμων σε σχέση με την προβλεπόμενη στο σημείο 13 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, οφείλει, εντούτοις, να διασφαλίσει ότι κατά την εφαρμογή της μεθοδολογίας αυτής, λαμβάνονται υπόψη τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία.
873
Επομένως, πρέπει να προσδιοριστεί αν τα δεδομένα BGN που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να προσδιορίσει την τελική διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης αποτελούσαν τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία κατά την εφαρμογή της μεθοδολογίας που καθορίστηκε από εκείνη.
874
Στο πλαίσιο αυτό και λαμβανομένης υπόψη της αιτιολογίας που ανέπτυξε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 903 και 918) και, ιδίως, της αιτιολογίας με την οποία απέρριψε τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι εμπλεκόμενες τράπεζες κατά τη διοικητική διαδικασία (αιτιολογικές σκέψεις 919 έως 929), οι τράπεζες αυτές δεν μπορούν να περιοριστούν στον ισχυρισμό ότι τα δεδομένα που χρησιμοποίησε η Επιτροπή παρουσιάζουν μία ή περισσότερες ελλείψεις, αλλά, αντιθέτως, πρέπει να αποδείξουν ότι, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας που το θεσμικό αυτό όργανο καθόρισε νομίμως, υπάρχουν πράγματι καλύτερα στοιχεία από εκείνα που έλαβε υπόψη του το εν λόγω θεσμικό όργανο και ότι τα στοιχεία αυτά είναι πράγματι διαθέσιμα (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, HSBC Holdings κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑105/17, EU:T:2019:675, σκέψη 324).
875
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η Crédit agricole υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι, υπό το πρίσμα μίας μελέτης την οποία δεν προσκομίζει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η οποία παραδέχεται και η ίδια ότι αφορά ένα «περιορισμένο δείγμα» συναλλαγών, η Επιτροπή όφειλε να προκρίνει όχι τα δεδομένα BGN, αλλά τις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης στις οποίες εκτελέστηκαν οι συναλλαγές από την τράπεζα αυτή και οι οποίες θα έπρεπε να υπολογιστούν «ενδεικτικώς» βάσει του προαναφερθέντος «περιορισμένου δείγματος», προκειμένου να προσδιορίσει έναν συντελεστή μείωσης της «κατάλληλης» διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης.
876
Πλην όμως, τέτοια ασαφή και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα στοιχεία δεν είναι ικανά να αποδείξουν ότι ήταν διαθέσιμο ένα σύνολο πλήρων και συνεκτικών δεδομένων πέραν εκείνου που αποτελείται από τα δεδομένα BGN που χρησιμοποίησε η Επιτροπή ούτε, κατά μείζονα λόγο, ότι ήταν καλύτερο από εκείνο.
877
Αντιθέτως, το γεγονός ότι η Crédit agricole στήριξε την επίκρισή της μόνο σε ένα «περιορισμένο δείγμα» δεδομένων αποδεικνύει ότι η ίδια –και κατά μείζονα λόγο η Επιτροπή– δεν ήταν σε θέση να εντοπίσει και να τεκμηριώσει με ακρίβεια τις συναλλαγές που η ίδια είχε πραγματοποιήσει.
878
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 926 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η Crédit agricole είχε επιπλέον αναφέρει ότι, «ελλείψει πραγματικών τιμών συναλλαγών που να καθιστούν δυνατό τον υπολογισμό της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης, πρέπει να χρησιμοποιηθούν οι δείκτες διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης (όπως τα BGN), οι οποίοι αφορούν ταυτοχρόνως συγκεκριμένο ομόλογο και συγκεκριμένη περίοδο», ότι «κατάλληλη πηγή για τα δεδομένα αυτά είναι ο πάροχος δεδομένων Bloomberg, ο οποίος παρέχει, για κάθε ομόλογο και για κάθε ημέρα, την τιμή αγοράς και την τιμή πώλησης στο τέλος της ημέρας» και ότι «[η] διαφορά μεταξύ αυτών των τιμών πώλησης και αγοράς παρέχει, για κάθε ομόλογο και για κάθε ημέρα, μία διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης στο τέλος της ημέρας που χαρακτηρίζει κάθε ομόλογο», πράγμα το οποίο η εν λόγω τράπεζα δεν αμφισβητεί.
879
Επιπλέον, μολονότι η μελέτη στην οποία αναφέρεται η Crédit agricole συμπίπτει με τα επιχειρήματα που προέβαλε η εν λόγω τράπεζα κατά τη διοικητική διαδικασία, από την αιτιολογική σκέψη 925 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι η Επιτροπή ορθώς τα απέρριψε, με το σκεπτικό, κατ’ ουσίαν, ότι, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας που πρότεινε η τράπεζα αυτή, λόγω της μεταβλητότητας των ενδοημερήσιων τιμών, η τιμή αγοράς ενός ομολόγου δεν μπορεί να συγκριθεί με την τιμή αγοράς μιας αντίστροφης συναλλαγής που εκτελέστηκε την ίδια ημέρα.
880
Τέλος, μολονότι η Crédit agricole επιχείρησε να στηρίξει την επιχειρηματολογία της στην οικονομική μελέτη που προσκομίστηκε ως παράρτημα A.10 του δικογράφου της προσφυγής της, όφειλε να αναφερθεί στα συγκεκριμένα σημεία της μελέτης που στήριζαν την παρούσα επιχειρηματολογία και όχι να περιοριστεί να επισημάνει την ύπαρξή της κατά την εισαγωγή του δικογράφου της προσφυγής της υπό τον τίτλο «Πλαίσιο του δικογράφου της προσφυγής» και να την αναφέρει στο υπόμνημα απαντήσεως στο πλαίσιο της επικρίσεως με την οποία προβάλλεται πλάνη της Επιτροπής όσον αφορά την περίοδο αναφοράς που ελήφθη υπόψη για τον υπολογισμό του προστίμου που της επιβλήθηκε (πρώτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως).
881
Όπως και η Crédit agricole, η Credit Suisse υποστηρίζει ότι, για τον καθορισμό του συντελεστή προσαρμογής της, η Επιτροπή όφειλε να χρησιμοποιήσει όχι τα δεδομένα BGN, αλλά τις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης στις οποίες εκτελέστηκαν οι συναλλαγές από την τράπεζα αυτή.
882
Προς στήριξη του ισχυρισμού της, η Credit Suisse προβάλλει διάφορες επικρίσεις όσον αφορά τα δεδομένα BGN, οι οποίες πρέπει να εξεταστούν διαδοχικά.
883
Εκ προοιμίου, πρέπει να απορριφθεί η επίκριση που αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή απέκλεισε τις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης στις οποίες εκτελέστηκαν οι συναλλαγές από την τράπεζα αυτή υπέρ των δεδομένων BGN, για τον λόγο ότι ένα άλλο μέρος της σύμπραξης δεν μπορούσε να προσκομίσει τα ίδια δεδομένα.
884
Η επίκριση αυτή στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αιτιολογικής σκέψης 918 της προσβαλλόμενης απόφασης. Η αιτιολογική αυτή σκέψη αναφέρει ότι η χρήση των δεδομένων BGN δικαιολογείται από το γεγονός ότι τα στοιχεία που περιέχονται στον φάκελο της Επιτροπής δεν παρέχουν δείγμα που θα ήταν αφ’ εαυτού επαρκές για να διασφαλιστεί ότι εκπροσωπούνταν αναλογικά όλες οι σχετικές ημερομηνίες λήξεως και όλοι οι σχετικοί εκδότες που δηλώθηκαν από τα μέρη στις απαντήσεις τους στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών της Επιτροπής.
885
Πρέπει επίσης να απορριφθεί η επίκριση της Credit Suisse που στηρίζεται στον άγνωστο χαρακτήρα της μεθόδου κατάρτισης των δεδομένων BGN, καθιστώντας αβέβαιο το περιεχόμενο που πρέπει να τους αποδοθεί.
886
Είναι ασφαλώς αληθές, όπως επισημαίνει η Credit Suisse και όπως προκύπτει από τα έγγραφα που συνέταξε η πλατφόρμα Bloomberg, ότι η μέθοδος κατάρτισης των δεδομένων BGN είναι εν μέρει άγνωστη. Ωστόσο, ένα τέτοιο στοιχείο δεν μπορεί να στερήσει από την Επιτροπή τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα αυτά εν προκειμένω.
887
Πράγματι, αφενός, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 33, 220 ή 725 της προσβαλλόμενης απόφασης, τα δεδομένα που παρέχονται από την πλατφόρμα αυτή αποτελούν δεδομένα στα οποία οι διαπραγματευτές αποδίδουν μεγάλη αξιοπιστία, καθόσον, όπως επισημαίνει η Credit Suisse, πλατφόρμες όπως η Bloomberg συλλέγουν πληροφορίες της αγοράς και στη συνέχεια τις προωθούν σε όλους τους παράγοντες της αγοράς.
888
Αφετέρου, όπως προκύπτει από την υποσημείωση 1060 της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία αφορά έγγραφο που συντάχθηκε από την πλατφόρμα Bloomberg, τα δεδομένα BGN αποτελούν πηγή η οποία στηρίζεται σε εκτελέσιμες και ενδεικτικές τιμές διαφόρων επιχειρήσεων και υποδεικνύει τις διαθέσιμες τιμές για την επίτευξη συναινέσεως και η οποία, όπως επισημαίνει η Επιτροπή, καταρτίζεται από τρίτο μέρος στη διαδικασία.
889
Επομένως, δεν μπορεί βασίμως να υποστηριχθεί ότι, λόγω του εν μέρει άγνωστου χαρακτήρα της μεθόδου κατάρτισής τους, τα δεδομένα αναφοράς υπό τη μορφή των δεδομένων BGN δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από την Επιτροπή, ιδίως δεδομένου ότι η Credit Suisse ουδόλως αναφέρθηκε σε πλατφόρμες της αγοράς παρέχουσες ακριβέστερες ή πιο σχετικές πληροφορίες από την πλατφόρμα Bloomberg.
890
Πρέπει επίσης να απορριφθεί η επίκριση της Credit Suisse, η οποία στηρίζεται στη διατύπωση του σημείου 1.8 της δεύτερης εκθέσεως Compass Lexecon και κατά την οποία τα στοιχεία BGN «φαίνεται να αντιστοιχούν μάλλον στις αρχικές τιμές και στις εκτιμήσεις τιμών παρά στις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης των συναλλαγών».
891
Πράγματι, από την έκθεση αυτή δεν προκύπτει με επαρκή βεβαιότητα ότι το πραγματικό αντικείμενο των δεδομένων BGN είναι αυτό που επικαλούνται οι συντάκτες της έκθεσης, ιδίως χωρίς βιβλιογραφική αναφορά και αντίθετα προς τον ορισμό που υιοθέτησε η Επιτροπή βάσει εγγράφου που συνέταξε η πλατφόρμα Bloomberg.
892
Εξάλλου, πρέπει να επισημανθεί ότι η δήλωση που επικαλείται η Credit Suisse από την εν λόγω έκθεση συνοδεύεται από την ακόλουθη επιφύλαξη κατά τη διατύπωση: «as such, we understand that», γεγονός που περιορίζει σημαντικά την αποδεικτική αξία της εν λόγω δήλωσης, η οποία δεν τεκμηριώνεται με άλλο τρόπο.
893
Όσον αφορά, τέλος, τις επικρίσεις που αφορούν το γεγονός ότι τα δεδομένα BGN δεν λαμβάνουν υπόψη τον αντίκτυπο των όγκων που αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στις τιμές των OSSA ή υπερεκτιμούν τις διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης που προκύπτουν όταν η Credit Suisse πραγματοποιεί συναλλαγές με άλλους ειδικούς διαπραγματευτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι επικρίσεις αυτές δεν στερούνται ερείσματος.
894
Ωστόσο, η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί, εν προκειμένω, να στερήσει από την Επιτροπή τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα BGN και, ως εκ τούτου, να αναιρέσει τον υπολογισμό του ποσού του συντελεστή προσαρμογής που υπολογίστηκε με βάση αυτά.
895
Πράγματι, αφενός, δεν μπορεί να αντιταχθεί στην Επιτροπή το ότι χρησιμοποίησε δεδομένα που δεν αντιστοιχούν επακριβώς στις πραγματικές διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης στις οποίες εκτελέστηκαν οι συναλλαγές από την Credit Suisse, δεδομένου ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν διέθετε ακριβή στοιχεία αρκούντως αντιπροσωπευτικά, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 918 της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία δεν αμφισβητήθηκε από την Credit Suisse, και ότι, κατά συνέπεια, ήταν υποχρεωμένη να χρησιμοποιήσει μεθοδολογία στηριζόμενη σε εναλλακτικά δεδομένα τα οποία ήταν κατ’ ανάγκην λιγότερο ακριβή, προκειμένου να προσδιορίσει μια αξία αντικατάστασης.
896
Εξάλλου, προς την ίδια κατεύθυνση, το σημείο 16 των κατευθυντήριων γραμμών προβλέπει ότι, «[ό]ταν τα στοιχεία που κατέστησαν διαθέσιμα από μια επιχείρηση είναι ελλιπή ή αναξιόπιστα, η Επιτροπή μπορεί να καθορίσει την αξία των πωλήσεων της εν λόγω επιχείρησης βάσει των επιμέρους στοιχείων που έχει συγκεντρώσει και/ή κάθε άλλης πληροφορίας που κρίνει κατάλληλη ή συναφή».
897
Αφετέρου, από τις σκέψεις 831 έως 850 καθώς και 854 ανωτέρω προκύπτει ότι μεθοδολογία που στηρίζεται στα δεδομένα συναλλαγών των εμπλεκόμενων τραπεζών δεν μπορεί να είναι καταλληλότερη από εκείνη που επέλεξε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση.
898
Επομένως, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας που καθορίστηκε από την Επιτροπή και της οποίας η νομιμότητα επιβεβαιώθηκε στη σκέψη 852 ανωτέρω, τα δεδομένα BGN πρέπει να θεωρηθούν ως τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία, ιδίως υπό το πρίσμα των δηλώσεων της Crédit agricole σχετικά με την αξιοπιστία των δεδομένων αυτών για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής, περί των οποίων γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 926 της προσβαλλόμενης απόφασης και οι οποίες υπομνήσθηκαν στη σκέψη 878 ανωτέρω.
899
Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί το τρίτο επιχείρημα του τρίτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και το πρώτο επιχείρημα του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse.
– Επί της επικρίσεως της Credit Suisse που αφορά την υπερεκτίμηση της αξίας αντικατάστασής της λόγω του ότι ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της ονομαστικά ποσά άλλων τραπεζών
900
Στο πλαίσιο του τρίτου επιχειρήματος του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως, το οποίο προβάλλεται επικουρικώς για την περίπτωση που το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η Επιτροπή ορθώς χρησιμοποίησε τα δεδομένα BGN, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι υπερεκτίμησε τα ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της, καταλογίζοντάς της εσφαλμένως ποσά τα οποία διαπραγματεύτηκαν άλλες τράπεζες, και ότι απέρριψε τα επιχειρήματά της ως προς το σημείο αυτό στις αιτιολογικές σκέψεις 928 και 929 της προσβαλλόμενης απόφασης.
901
Ο συνυπολογισμός, στα ονομαστικά ποσά της Credit Suisse, των συναλλαγών με τις οποίες η εν λόγω τράπεζα αγόρασε ρευστότητα (liquidity sourcing) (καταβάλλοντας την τιμή σε άλλον ειδικό διαπραγματευτή) είχε ως αποτέλεσμα να της καταλογιστούν συναλλαγές από τις οποίες δεν μπορούσε να αποκομίσει έσοδα. Συγκεκριμένα, ένας ειδικός διαπραγματευτής αποκτά περιθώριο κέρδους μόνον επί της συναλλαγής με έναν πελάτη. Συναφώς, η Credit Suisse επισημαίνει ότι η τιμή που καταβάλλει ο μεταπωλητής στον προμηθευτή του δεν προστίθεται στον υπολογισμό της αξίας των πωλήσεων.
902
Επιπλέον, ο συνυπολογισμός αυτός στα ονομαστικά ποσά των πράξεων αγοράς ρευστότητας, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 37,8 έως 41 % του συνόλου των συναλλαγών της Credit Suisse, είχε ως αποτέλεσμα να καταχωρίζεται δύο φορές η ίδια συναλλαγή όταν οι πράξεις διενεργούνται μεταξύ δύο τραπεζών που έλαβαν μέρος στην επίδικη παράβαση.
903
Με το υπό κρίση επιχείρημα, η Credit Suisse προσάπτει, κατ’ ουσίαν, στην Επιτροπή ότι συμπεριέλαβε στα ονομαστικά ποσά (και όχι στον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής), τα οποία ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της, τις πράξεις σχετικά με την αγορά ρευστότητας, οι οποίες συνιστούν, κατά την άποψή της, πράξεις εφοδιασμού που δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον υπολογισμό της αξίας των πωλήσεων.
904
Μολονότι είναι αληθές ότι, στο πλαίσιο του καθορισμού της «αξίας των πωλήσεων» κατά την έννοια του σημείου 13 των κατευθυντήριων γραμμών, μόνον το ποσό των πωλήσεων της εμπλεκόμενης επιχείρησης, και επομένως η συνολική τιμή την οποία χρέωσε η επιχείρηση αυτή στους πελάτες της στην οικεία αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών, πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου (πρβλ. απόφαση της 1ης Φεβρουαρίου 2018, Kühne + Nagel International κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑261/16 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2018:56, σκέψεις 66 και 67), τούτο δεν ισχύει, ωστόσο, εν προκειμένω, λαμβανομένης υπόψη της μεθοδολογίας που υιοθέτησε η Επιτροπή προκειμένου να διαμορφώσει τον συντελεστή προσαρμογής.
905
Πράγματι, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας που υιοθέτησε η Επιτροπή, η οποία υπομνήσθηκε στις σκέψεις 748 έως 759 ανωτέρω, το εν λόγω θεσμικό όργανο διαμόρφωσε έναν συντελεστή προσαρμογής ο οποίος αντιστοιχούσε στο ήμισυ της μέσης διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης κάθε τράπεζας, προκειμένου να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι κάθε αγορά ή πώληση που πραγματοποιούσε μια τράπεζα αντιπροσώπευε μόνον το ήμισυ της ενιαίας πράξης αγοράς-μεταπώλησης ενός OSSA (αιτιολογικές σκέψεις 897 έως 899 της προσβαλλόμενης απόφασης).
906
Συνεπώς, όπως προκύπτει ιδίως από το σημείο 11 της επιστολής σχετικά με τα πρόστιμα και από την υποσημείωση 1054 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της διαπραγμάτευσης των OSSA, θέλησε να καθορίσει την αξία αντικατάστασης όχι λαμβάνοντας υπόψη έναντι του πωλητή το σύνολο της διαφοράς των τιμών αγοράς-πώλησης κάθε πράξης πώλησης OSSA –γεγονός το οποίο δεν θα της επέτρεπε να συμπεριλάβει στα ονομαστικά ποσά των εμπλεκόμενων τραπεζών τις πράξεις που αφορούσαν την αγορά OSSA– αλλά λαμβάνοντας υπόψη το ήμισυ της διαφοράς των τιμών αγοράς-πώλησης της συναλλαγής έναντι του πωλητή και το ήμισυ της διαφοράς των τιμών αγοράς-πώλησης της συναλλαγής έναντι του αγοραστή.
907
Κατά συνέπεια, εφαρμόζοντας μια τέτοια μεθοδολογία, της οποίας το κύρος διαπιστώθηκε στη σκέψη 852 ανωτέρω, η Επιτροπή δεν είχε άλλη επιλογή από το να συμπεριλάβει στα ονομαστικά ποσά κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας όχι μόνον τις πράξεις πώλησης, αλλά και τις πράξεις αγοράς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν την αγορά ρευστότητας, οι οποίες, κατά κύριο λόγο αν όχι πλήρως, θα καταλήξουν σε μεταγενέστερη πράξη πώλησης.
908
Επιπλέον, από λογιστικής απόψεως, το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη το ήμισυ της μέσης διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης που εφαρμόστηκε επί του συνολικού ποσού της συναλλαγής ισοδυναμεί με το να λαμβάνεται υπόψη μια συνολική μέση διαφορά τιμών αγοράς-πώλησης που εφαρμόστηκε επί του ημίσεος του ποσού της συναλλαγής, πράγμα που αποκλείει κάθε διπλή λογιστική καταχώριση του ονομαστικού ποσού της συναλλαγής αυτής, αφενός, έναντι του αγοραστή και, αφετέρου, έναντι του πωλητή.
909
Τέλος, στο μέτρο που η Credit Suisse υποστηρίζει ότι οι πράξεις αγοράς ρευστότητας οι οποίες πραγματοποιήθηκαν με τις τράπεζες που εμπλέκονται στην παράβαση δεν θα έπρεπε να έχουν ληφθεί υπόψη στα ονομαστικά ποσά των συναλλαγών της, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών, η έννοια της «αξίας αντικατάστασης», όπως και η έννοια της «αξίας των πωλήσεων», έχει σκοπό να προσδιορίσει ως βάση αναφοράς για τον υπολογισμό του επιβαλλόμενου σε επιχείρηση προστίμου ένα ποσό που αντιστοιχεί προς την οικονομική σημασία της επίδικης παραβάσεως και το σχετικό βάρος της συγκεκριμένης επιχειρήσεως στο πλαίσιο της παραβάσεως αυτής (πρβλ. απόφαση της 9ης Ιουλίου 2015, InnoLux κατά Επιτροπής, C‑231/14 P, EU:C:2015:451, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
910
Ως εκ τούτου, ο καθορισμός της αξίας αντικατάστασης συνεπάγεται τη συνεκτίμηση όλων των συναλλαγών που πραγματοποιήθηκαν στην αγορά την οποία αφορά η παράβαση, όπως ισχύει και για τον καθορισμό της αξίας των πωλήσεων [πρβλ. απόφαση της 1ης Φεβρουαρίου 2018, Panalpina World Transport (Holding) κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑271/16 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2018:59, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία], και τούτο για καθεμιά από τις επιχειρήσεις οι οποίες συμμετείχαν στην επίδικη παράβαση, όπως προκύπτει από το σημείο 10 των κατευθυντήριων γραμμών.
911
Λαμβανομένης υπόψη της μεθοδολογίας που υιοθέτησε η Επιτροπή, η οποία υπομνήσθηκε στις σκέψεις 748 έως 759 ανωτέρω και κατ’ εφαρμογήν της οποίας καθόρισε την αξία αντικατάστασης για κάθε εμπλεκόμενη τράπεζα πολλαπλασιάζοντας τα ονομαστικά ποσά της με τον συντελεστή προσαρμογής της που καθορίστηκε βάσει του ημίσεος εκάστης μέσης διαφοράς των τιμών αγοράς-πώλησης, είναι λογικό, για μια πράξη αγοράς ρευστότητας που πραγματοποίησε μια τράπεζα, η οποία έλαβε μέρος στην επίδικη παράβαση, από άλλη τράπεζα, η οποία έλαβε επίσης μέρος στην παράβαση, η Επιτροπή να έλαβε υπόψη τα ονομαστικά ποσά που αντιστοιχούσαν στην πράξη αυτή για καθεμιά από τις εν λόγω τράπεζες, όπως έπραξε και για κάθε πράξη αγοράς ρευστότητας που πραγματοποίησε τράπεζα, η οποία έλαβε μέρος στην επίδικη παράβαση, από άλλη τράπεζα που δεν έλαβε μέρος στην παράβαση αυτή.
912
Η μεθοδολογία αυτή οδηγεί ασφαλώς στο να λαμβάνεται υπόψη το ονομαστικό ποσό που αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης επί συγκεκριμένης πράξης αγοράς ρευστότητας τόσο για τον πωλητή του επίμαχου OSSA όσο και για τον αγοραστή του.
913
Εντούτοις, ο διπλός αυτός υπολογισμός απορρέει από τις ίδιες τις αρχές που διέπουν τον καθορισμό των προστίμων κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντήριων γραμμών και, ειδικότερα, από το σημείο 10, το οποίο εφαρμόστηκε στο ειδικό πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης, όπου η Επιτροπή καθόρισε την αξία αντικατάστασης με γνώμονα όχι μόνον τις πράξεις πώλησης, αλλά και τις πράξεις αγοράς.
914
Επιπλέον, ο αποκλεισμός από τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης μέρους των συναλλαγών που εμπίπτουν αναμφισβήτητα στο πεδίο εφαρμογής της προσαπτόμενης συμπράξεως θα είχε ως συνέπεια την τεχνητή ελαχιστοποίηση της οικονομικής σημασίας της επίδικης παραβάσεως, υπονομεύοντας έτσι τον σκοπό της διώξεως και της επιβολής αποτελεσματικών κυρώσεων για τις παραβάσεις του άρθρου 101 ΣΛΕΕ (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑444/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:464, σκέψη 77).
915
Επομένως, ορθώς η Επιτροπή έκρινε, στην αιτιολογική σκέψη 929 της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι, στο πλαίσιο της μεθοδολογίας την οποία είχε νομίμως καθορίσει και η οποία αποσκοπούσε στον καθορισμό αντιπροσωπευτικής αξίας αντικατάστασης του συνόλου της δραστηριότητας των εμπλεκόμενων τραπεζών και, ειδικότερα, της δραστηριότητας της Credit Suisse, έπρεπε να ενσωματώσει στα ονομαστικά ποσά που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της τράπεζας αυτής τις πράξεις που αφορούσαν αγορά ρευστότητας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των τραπεζών οι οποίες έλαβαν μέρος στην επίμαχη παράβαση.
916
Κατά συνέπεια, το τρίτο επιχείρημα του δευτέρου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
2) Επί της επικρίσεως της Crédit agricole σχετικά με την επιλογή της Επιτροπής να μη λάβει υπόψη το έτος 2014 ως περίοδο αναφοράς για τον υπολογισμό της τιμής αντικατάστασης
917
Κατ’ εφαρμογήν του σημείου 13 των κατευθυντήριων γραμμών, «[γ]ια τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, η Επιτροπή […] θα χρησιμοποιεί κατά κανόνα τις πωλήσεις της επιχείρησης κατά τη διάρκεια του τελευταίου πλήρους οικονομικού έτους της συμμετοχής της στην παράβαση».
918
Ωστόσο, στις αιτιολογικές σκέψεις 894 και 935 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή αποφάσισε, για τον υπολογισμό της αξίας αντικατάστασης, να παρεκκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών.
919
Συναφώς, η Επιτροπή επισήμανε «ότι [ήταν] πιο κατάλληλο να στηριχθεί η ανηγμένη σε ετήσια βάση αξία αντικατάστασης στην αξία των πωλήσεων που όντως πραγματοποίησαν οι [εμπλεκόμενες τράπεζες] κατά τους μήνες που αντιστοιχούσαν στην αντίστοιχη συμμετοχή τους στην παράβαση» και ότι, «[σ]υνεπώς, [έγινε αναγωγή] σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια της ατομικής συμμετοχής τους στη σύμπραξη σε συνάρτηση με τη διάρκεια της αντίστοιχης συμμετοχής τους, διαιρώντας το σύνολο [των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης από μια τράπεζα κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση] διά του αριθμού των πλήρων μηνών συμμετοχής σε αυτήν και πολλαπλασιάζοντας στη συνέχεια τον μηνιαίο αυτό μέσο όρο επί 12».
920
Η Επιτροπή δικαιολόγησε την επιλογή αυτή στηριζόμενη σε τρεις λόγους, ήτοι το μεταβαλλόμενο μέγεθος της αγοράς των OSSA, την έντονη μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης κατά τη διάρκεια της παράβασης, καθώς και τις διαφορετικές περιόδους κατά τις οποίες οι εμπλεκόμενες τράπεζες συμμετείχαν στην επίδικη παράβαση.
921
Εξάλλου, στην αιτιολογική σκέψη 895 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης αντιστοιχούσαν προς την οικονομική σημασία της επίδικης παράβασης και το σχετικό βάρος της συμμετοχής κάθε επιχείρησης στην παράβαση αυτή, ανεξαρτήτως της περιόδου της ατομικής συμμετοχής της.
922
Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, υπολογίζοντας έναν μέσο όρο των ανηγμένων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών των OSSA που διαπραγματεύθηκε η τράπεζα αυτή κατά τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση και όχι μόνον τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύθηκε η εν λόγω τράπεζα κατά το έτος 2014 –τελευταίο πλήρες έτος συμμετοχής της ίδιας τράπεζας στην επίδικη παράβαση–, παρέβη το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών, παραβίασε την αρχή της χρηστής διοίκησης και παρέβη την υποχρέωση αιτιολόγησης που υπέχει.
923
Προς στήριξη του σκέλους αυτού, η Crédit agricole υποστηρίζει, με το δικόγραφο της προσφυγής της, ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν διευκρίνισε ούτε τη φύση ούτε την έκταση της αυξημένης μεταβλητότητας των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης. Δεν εξήγησε επίσης για ποιο λόγο ήταν αναγκαία εν προκειμένω η χρήση ενός μέσου όρου των ανηγμένων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών των OSSA που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ιδίως όσον αφορά τη συμμετοχή της που ξεκίνησε μετά την περίοδο έντονης μεταβλητότητας του 2011. Εξάλλου, η Crédit agricole εκτιμά ότι η αυξημένη μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης, την οποία επικαλείται η Επιτροπή, δεν δικαιολογούσε την παρέκκλιση από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών. Τούτο θα έπρεπε να ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον, όσον αφορά την Crédit agricole, η διαφορά μεταξύ, αφενός, των ανηγμένων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών και, αφετέρου, των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια του έτους 2014 ήταν μόλις 10 %.
924
Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Crédit agricole προσθέτει ότι η δικαιολογία της Επιτροπής που στηρίζεται στις διαφορετικές περιόδους συμμετοχής των διαφόρων εμπλεκόμενων τραπεζών στην επίδικη παράβαση είναι παράλογη και αντίθετη προς την πρακτική λήψεως αποφάσεων του εν λόγω θεσμικού οργάνου.
925
Όσον αφορά, κατ’ αρχάς, το επιχείρημα με το οποίο προβάλλεται έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά την επιλογή της Επιτροπής να παρεκκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις 894 και 935 της προσβαλλόμενης απόφασης, των οποίων το περιεχόμενο υπομνήσθηκε στις σκέψεις 918 έως 921 ανωτέρω, προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο οι λόγοι της επιλογής αυτής, παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα στις εμπλεκόμενες τράπεζες να γνωρίζουν τους λόγους της επιλογής αυτής και στο Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχό του (πρβλ. απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2021, Συμβούλιο κατά Hamas, C‑833/19 P, EU:C:2021:950, σκέψη 74 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
926
Είναι ασφαλώς αληθές, όπως υποστηρίζει η Crédit agricole, ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν τεκμηρίωσε τη φύση και την έκταση της αυξημένης μεταβλητότητας των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης που επικαλέστηκε.
927
Εντούτοις, θα ήταν υπερβολικό να απαιτείται ειδική αιτιολογία για κάθε αριθμητικό στοιχείο επί του οποίου στηρίχθηκε η συλλογιστική της Επιτροπής, δεδομένου ότι, όπως διαπιστώθηκε στις σκέψεις 765 έως 788 ανωτέρω, η συλλογιστική αυτή είναι σαφής και μη διφορούμενη (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, Chronopost και La Poste κατά UFEX κ.λπ., C‑341/06 P και C‑342/06 P, EU:C:2008:375, σκέψεις 108 και 111 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
928
Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο εν προκειμένω, καθόσον, αφενός, η Crédit agricole προέβαλε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διάφορα επιχειρήματα με τα οποία αμφισβητούσε την αυξημένη μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης στις οποίες στηρίχθηκε η Επιτροπή και η τελευταία ήταν σε θέση να αιτιολογήσει την άποψή της στο πλαίσιο της εκδίκασης της υπό κρίση υπόθεσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 1ης Ιουλίου 2008, Chronopost και La Poste κατά UFEX κ.λπ., C‑341/06 P και C‑342/06 P, EU:C:2008:375, σκέψη 110).
929
Αφετέρου, δεν μπορεί ευλόγως να θεωρηθεί ότι η έλλειψη διευκρινίσεων σχετικά με τη φύση και την έκταση της μεταβλητότητας των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης των OSSA στέρησε από την Crédit agricole, παράγοντα της αγοράς των OSSA, τη δυνατότητα να εκτιμήσει η ίδια αν η αντικειμενική διαπίστωση, η οποία διατυπώνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 894, 899 και 935 της προσβαλλόμενης απόφασης και αφορά την αυξημένη μεταβλητότητα της αγοράς των OSSA κατά την περίοδο της παράβασης, ήταν αληθής ή, αντιθέτως, εσφαλμένη.
930
Ως εκ τούτου, η Crédit agricole δεν μπορεί βασίμως να προβάλει έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης όσον αφορά τους λόγους που δικαιολόγησαν την επιλογή της Επιτροπής να παρεκκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών και να λάβει υπόψη, όχι τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύθηκε η εν λόγω τράπεζα κατά τη διάρκεια του έτους 2014, αλλά έναν ετήσιο μέσο όρο των ανηγμένων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύθηκε η εν λόγω τράπεζα καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση.
931
Όσον αφορά, εν συνεχεία, την καταλληλόλητα της επιλογής της Επιτροπής, υπενθυμίζεται ότι το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών επιτρέπει στην Επιτροπή να παρεκκλίνει από τον κανόνα που αφορά τη συνεκτίμηση, για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου, των πωλήσεων που πραγματοποίησε η εμπλεκόμενη επιχείρηση κατά τη διάρκεια του τελευταίου πλήρους οικονομικού έτους της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση, υπό την προϋπόθεση ότι το θεσμικό αυτό όργανο δικαιολογεί επαρκώς κατά νόμον την παρέκκλιση αυτή (πρβλ. απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2014, Pilkington Group κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑72/09, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2014:1094, σκέψεις 212 και 213 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
932
Εν προκειμένω, στις αιτιολογικές σκέψεις 894 και 935 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή δικαιολόγησε την επιλογή της να παρεκκλίνει από τον κανόνα του σημείου 13 των κατευθυντήριων γραμμών προβάλλοντας τρεις λόγους, οι οποίοι υπομνήσθηκαν στη σκέψη 920 ανωτέρω.
933
Όπως όμως προκύπτει από τη σκέψη 923 ανωτέρω, η Crédit agricole, προκειμένου να αμφισβητήσει τον δικαιολογημένο χαρακτήρα της παρέκκλισης από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής, περιορίστηκε, στο δικόγραφο της προσφυγής της, να αμφισβητήσει τον δεύτερο λόγο που προέβαλε η Επιτροπή, ήτοι τον λόγο που αφορά την αυξημένη μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης των OSSA κατά τη διάρκεια της περιόδου της παράβασης.
934
Επομένως, ο πρώτος και ο τρίτος λόγος, που αφορούν τη μεταβλητότητα του μεγέθους της αγοράς των OSSA κατά τη διάρκεια της παράβασης και τις διαφορετικές περιόδους συμμετοχής των εμπλεκόμενων τραπεζών στην παράβαση, πρέπει να θεωρηθούν ως οριστικώς αποδεδειγμένοι και συναφείς προκειμένου να δικαιολογηθεί, εν προκειμένω, η παρέκκλιση από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών.
935
Συναφώς, επισημαίνεται ότι η Crédit agricole, στο υπόμνημα απαντήσεως, αμφισβήτησε, ασφαλώς, τον τρίτο λόγο που προέβαλε η Επιτροπή.
936
Εντούτοις, δεδομένου ότι δεν προβλήθηκε στο πλαίσιο του δικογράφου της προσφυγής, το επιχείρημα αυτό, το οποίο αποτελεί νέο ισχυρισμό, ο οποίος δεν στηρίζεται σε πραγματικά ή νομικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία και δεν μπορεί να εκληφθεί ως ανάπτυξη του επιχειρήματός της σχετικά με την αυξημένη μεταβλητότητα των διαφορών των τιμών αγοράς-πώλησης των OSSA, είναι εκπρόθεσμο και, ως εκ τούτου, απαράδεκτο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 84, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας (πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 2019, Commune de Fessenheim κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑751/17, EU:T:2019:330, σκέψη 60).
937
Κατόπιν των ανωτέρω δειυκρινίσεων, διαπιστώνεται ότι από τα αποδεικτικά στοιχεία που υπέβαλε η Επιτροπή στο πλαίσιο μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας και τα οποία αφορούν δείγμα OSSA (ΕΤΕπ και CADES) με λήξη από 0 έως 3 έτη και με λήξη από 7 έως 10 έτη προκύπτει ότι, κατά την περίοδο της παράβασης, τα εν λόγω OSSA παρουσίασαν πράγματι σημαντικές διαφορές τιμών αγοράς-πώλησης, ιδίως μεταξύ του τέλους του 2011 και του τέλους του 2013.
938
Το γεγονός αυτό, σε συδυασμό με το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι το μέγεθος της αγοράς των OSSA είχε μεταβληθεί κατά τη διάρκεια της παράβασης, υπογραμμίζει το γεγονός ότι η αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών –η οποία είχε ως αποτέλεσμα να ληφθεί υπόψη, για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου, το σύνολο της διάρκειας της παράβασης κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας– ήταν αναγκαία προκειμένου να αντανακλάται η οικονομική σημασία της παράβασης αυτής, όπως επισημαίνει η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 895 της προσβαλλόμενης απόφασης.
939
Πράγματι, το να ληφθεί υπόψη μόνον το τελευταίο έτος συμμετοχής κάθε τράπεζας στην επίδικη παράβαση θα είχε ως αποτέλεσμα η Επιτροπή να υποτιμήσει την οικονομική σημασία της παράβασης αυτής, μη λαμβάνοντας καθόλου υπόψη τα έτη 2012 και 2013, κατά τη διάρκεια των οποίων ο αντίκτυπος της παράβασης ήταν ο σημαντικότερος, ιδίως λόγω της μεγάλης μεταβλητότητας των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης.
940
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το επιχείρημα της Crédit agricole με το οποίο προβάλλεται, κατ’ ουσίαν, ότι η συμμετοχή της στην παράβαση –η οποία άρχισε στις 11 Ιανουαρίου 2013 και έληξε στις 24 Μαρτίου 2015– πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια μίας περιόδου η οποία παρουσίαζε μικρότερη μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης, γεγονός που θα έπρεπε να οδηγήσει την Επιτροπή να μην παρεκκλίνει από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά την τράπεζα αυτή.
941
Πράγματι, η μη υπαγωγή της Crédit agricole στην αναγωγή σε ετήσια βάση των ονομαστικών ποσών της θα είχε ως αποτέλεσμα η Επιτροπή να μη λάβει υπόψη την ίδια περίοδο αναφοράς για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου της Crédit agricole με εκείνη που ελήφθη υπόψη για τις λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες, γεγονός το οποίο την θα την εμπόδιζε να επιβάλει πρόστιμα που αντικατοπτρίζουν το σχετικό βάρος καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες τράπεζες στην επίδικη παράβαση, όπως προκύπτει κατ’ ουσίαν από την αιτιολογική σκέψη 895 της προσβαλλόμενης απόφασης.
942
Επιπλέον, λαμβανομένου υπόψη ότι το έτος 2013, ή ακόμη και η αρχή του 2014, χαρακτηρίστηκαν από μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης, ασφαλώς σαφώς μικρότερη από εκείνη των ετών 2012 και 2013, αλλά μεγαλύτερη από εκείνη της περιόδου που ακολούθησε μετά τις αρχές του 2014, ο υπολογισμός του βασικού ποσού του προστίμου της Crédit agricole βάσει των ονομαστικών ποσών που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μόνον κατά τη διάρκεια του έτους 2014 θα είχε ως συνέπεια παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, εις βάρος των λοιπών τραπεζών που έλαβαν μέρος στην επίδικη παράβαση.
943
Σε μια τέτοια περίπτωση, η Crédit agricole θα ήταν η μόνη τράπεζα της οποίας το βασικό ποσό του προστίμου θα είχε υπολογιστεί με βάση ένα έτος με χαμηλή μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης, τούτο δε παρά το γεγονός ότι η εν λόγω τράπεζα συμμετείχε στην επίδικη παράβαση και κατά τη διάρκεια του έτους 2013, το οποίο χαρακτηρίστηκε από μη αμελητέα μεταβλητότητα των διαφορών τιμών αγοράς-πώλησης των OSSA.
944
Τέλος, η Crédit agricole δεν παρέχει κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι τα ανηγμένα σε ετήσια βάση ονομαστικά ποσά δεν αποτελούν, για συγκεκριμένους λόγους, ένδειξη του αληθούς οικονομικού μεγέθους της και της οικονομικής ισχύος της, ούτε της εκτάσεως της παραβάσεως που διέπραξε (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2014, Esso κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑540/08, EU:T:2014:630, σκέψη 96 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
945
Συναφώς, το γεγονός, το οποίο υπογράμμισε η Crédit agricole, ότι η ανηγμένη σε ετήσια βάση αξία αντικατάστασης που ελήφθη υπόψη ως προς αυτήν διαφέρει μόνον κατά 10 % σε σχέση με τα ονομαστικά ποσά που διαπραγματεύθηκε η εν λόγω τράπεζα κατά τη διάρκεια του 2014 δεν είναι επαρκές.
946
Επομένως, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη παρεκκλίνοντας, εν προκειμένω, από το σημείο 13 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό του βασικού ποσού των προστίμων που επιβλήθηκαν στις εμπλεκόμενες τράπεζες και, ειδικότερα, στην Crédit agricole.
947
Όσον αφορά, τέλος, την προβαλλόμενη από την Crédit agricole παραβίαση της αρχής της χρηστής διοίκησης, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η παραβίαση αυτή δεν στηρίζεται σε αυτοτελή επιχειρήματα πέραν εκείνων που προβλήθηκαν προκειμένου να επικριθεί η επιλογή της Επιτροπής να μη λάβει υπόψη το έτος 2014 ως περίοδο αναφοράς για τον υπολογισμό της τιμής αντικατάστασης, με αποτέλεσμα να πρέπει να απορριφθεί, για τους ίδιους λόγους με εκείνους οι οποίοι εκτίθενται στις σκέψεις 931 έως 946 ανωτέρω.
948
Κατόπιν των ανωτέρω, το πρώτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η Crédit agricole πρέπει να απορριφθεί.
3) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας (σημεία 20 έως 23 των κατευθυντήριων γραμμών)
949
Στις αιτιολογικές σκέψεις 940 και 941 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή εφάρμοσε συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας της παράβασης ύψους 16 %.
950
Η Επιτροπή δικαιολόγησε αυτόν τον συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας επικαλούμενη κυρίως το γεγονός ότι η επίδικη παράβαση κάλυπτε το σύνολο του ΕΟΧ και έλαβε τη μορφή συμφωνιών περί καθορισμού των τιμών, αθέμιτων ανταλλαγών πληροφοριών, κατανομής της αγοράς και κατανομής της πελατείας, συμπεριφορές που συγκαταλέγονται μεταξύ των σοβαρότερων περιορισμών του ανταγωνισμού.
951
Στο πλαίσιο του τετάρτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και στο πλαίσιο του τρίτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τον συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας ύψους 16 % που εφάρμοσε η Επιτροπή.
952
Πρώτον, όσον αφορά την Crédit agricole, η τράπεζα αυτή υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να εφαρμόσει κοινό συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας για το σύνολο των τραπεζών που έλαβαν μέρος στην επίδικη παράβαση και όφειλε, ως προς αυτήν, να εφαρμόσει «καταλληλότερο» συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας.
953
Κατά την Crédit agricole, για την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης καθώς και σε συμμόρφωση προς τις αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής (100/80 έως 103/80, EU:C:1983:158, σκέψη 129), και της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356, σκέψη 90), θα έπρεπε να είχε εφαρμοστεί εξατομικευμένος και χαμηλότερος συντελεστής προσαύξησης λόγω σοβαρότητας. Σύμφωνα με τις αποφάσεις αυτές, η Επιτροπή υποχρεούται, κατά τον καθορισμό του συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας, να λαμβάνει υπόψη τη διάρκεια της επίμαχης παράβασης, την –ενδεχομένως ήσσονα– συμπεριφορά των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων, τον ρόλο τους στη δημιουργία της παράβασης αυτής, το κέρδος που αποκόμισαν και το αντίστοιχο μέγεθός τους.
954
Εντούτοις, η Crédit agricole συμμετείχε στην παράβαση για μικρότερο χρονικό διάστημα σε σχέση με τις άλλες τράπεζες και δεν συνέβαλε στη δημιουργία της. Επιπλέον, ο διαπραγματευτής της ήταν λιγότερο ενεργός από τους διαπραγματευτές των άλλων τραπεζών. Τέλος, η Crédit agricole είναι μόνον ένας «πολύ μικρός παράγοντας» της αγοράς των OSSA στην οποία η τράπεζα αυτή εισήλθε μόλις στη διάρκεια του έτους 2012/2013.
955
Συναφώς, επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι η Crédit agricole δεν μπορεί να επικαλεστεί λυσιτελώς τις αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής (100/80 έως 103/80, EU:C:1983:158, σκέψη 129), και της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356, σκέψη 90), διότι οι αποφάσεις αυτές δεν εκδόθηκαν στο πλαίσιο προσφυγών κατά αποφάσεων που ελήφθησαν σε χρόνο κατά τον οποίο ο υπολογισμός των προστίμων που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ διεπόταν από κατευθυντήριες γραμμές με τις οποίες η Επιτροπή αυτοπεριορίστηκε κατά την άσκηση της διακριτικής της ευχέρειας.
956
Πράγματι, όπως προκύπτει ρητώς από τις αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής (100/80 έως 103/80, EU:C:1983:158), και της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356), ο υπολογισμός των προστίμων πραγματοποιήθηκε βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17: Πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων [101] και [102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 1962, 13_σ. 204) –το οποίο κατ’ ουσίαν επαναλαμβάνεται στο άρθρο 23 του κανονισμού 1/2003–, και όχι βάσει των κατευθυντήριων γραμμών, ιδίως των σημείων 20 έως 23 (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑204/08 και T‑212/08, EU:T:2011:286, σκέψη 87).
957
Συνεπώς, οι αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής (100/80 έως 103/80, EU:C:1983:158), και της 8ης Ιουλίου 1999, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356) δεν μπορούν να επιβάλουν στην Επιτροπή την υποχρέωση, κατά το στάδιο του καθορισμού του συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας (σημεία 20 έως 23 των κατευθυντήριων γραμμών), να λάβει υπόψη άλλα στοιχεία πέραν της εγγενούς σοβαρότητας της επίδικης παράβασης, τα οποία, εν πάση περιπτώσει και όπως προβλέπει η νομολογία (πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑204/08 και T‑212/08, EU:T:2011:286, σκέψη 87), ελήφθησαν δεόντως υπόψη από την Επιτροπή σε άλλα στάδια του υπολογισμού του προστίμου που επιβλήθηκε στην εν λόγω τράπεζα.
958
Επιπλέον, υπενθυμίζεται ότι, μολονότι, στο πλαίσιο του υπολογισμού των προστίμων που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, η Επιτροπή δεν μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση τήρησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης (πρβλ. απόφαση της 14ης Μαΐου 1998, BPB de Eendracht κατά Επιτροπής, T‑311/94, EU:T:1998:93, σκέψη 309), τόσο από το σημείο 22 των κατευθυντήριων γραμμών όσο και από τη νομολογία σχετικά με αυτό προκύπτει ότι ο συντελεστής προσαύξησης λόγω σοβαρότητας αντανακλά, κατ’ αρχήν, τη σοβαρότητα της επίδικης παράβασης και όχι τη σχετική σοβαρότητα της συμμετοχής στην παράβαση καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις [πρβλ., υπό την ισχύ των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, [ΑΧ] (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3), απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2009, Carbone-Lorraine κατά Επιτροπής, C‑554/08 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2009:702, σκέψεις 27 και 29· υπό την ισχύ των κατευθυντήριων γραμμών, αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 2012, Novácke chemické závody κατά Επιτροπής, T‑352/09, EU:T:2012:673, σκέψη 58, και της 14ης Μαΐου 2014, Reagens κατά Επιτροπής, T‑30/10, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2014:253, σκέψη 240].
959
Συνεπώς, η εκτίμηση των ατομικών περιστάσεων δεν πραγματοποιείται, κατ’ αρχήν, στο πλαίσιο της εκτίμησης της σοβαρότητας της παράβασης, δηλαδή κατά τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, αλλά στο πλαίσιο της προσαρμογής του βασικού ποσού σε συνάρτηση με ελαφρυντικές και επιβαρυντικές περιστάσεις (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑444/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:464, σκέψη 103).
960
Εξάλλου, υπ’ αυτήν ακριβώς την έννοια τα σημεία 19 έως 22 των κατευθυντήριων γραμμών προβλέπουν τον καθορισμό του συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας για την οικεία παράβαση και όχι για κάθε επιχείρηση που συμμετείχε σε αυτήν.
961
Εν προκειμένω, ένας συντελεστής προσαύξησης λόγω σοβαρότητας ύψους 16 % για παράβαση όπως αυτή που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση δεν μπορεί να θεωρηθεί ακατάλληλος ή δυσανάλογος.
962
Πράγματι, όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 939 έως 941 της προσβαλλόμενης απόφασης, η επίδικη παράβαση κάλυπτε το σύνολο του ΕΟΧ και έλαβε τη μορφή συμφωνιών περί καθορισμού των τιμών, αθέμιτων ανταλλαγών πληροφοριών, κατανομής της αγοράς και κατανομής της πελατείας, συμπεριφορές που συγκαταλέγονται μεταξύ των σοβαρότερων περιορισμών του ανταγωνισμού.
963
Επιπλέον, ο συντελεστής προσαύξησης λόγω σοβαρότητας ύψους 16 % είναι πολύ χαμηλότερος από το ανώτατο όριο της κλίμακας που προβλέπεται στα σημεία 21 και 23 των κατευθυντήριων γραμμών για τους περιορισμούς του ανταγωνισμού τέτοιας μορφής.
964
Πράγματι, η Επιτροπή επισήμανε στα σημεία 21 και 23 των κατευθυντήριων γραμμών ότι θα ορίζει κατά κανόνα ένα ποσοστό που μπορεί να ανέλθει έως το 30 % της αξίας των πωλήσεων, αλλά ότι, για παραβάσεις όπως οι οριζόντιες συμφωνίες καθορισμού των τιμών και κατανομής της αγοράς –χαρακτηρισμός που έγινε δεκτός στην προσβαλλόμενη απόφαση– το ποσοστό θα ορίζεται εν γένει «στα υψηλότερα όρια της κλίμακας».
965
Επιπλέον, και αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Crédit agricole, ο συντελεστής προσαύξησης λόγω σοβαρότητας που ορίστηκε ως προς αυτήν δεν καταδεικνύει καμία παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
966
Πράγματι, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εν λόγω τράπεζας καθώς και τα κρίσιμα χαρακτηριστικά της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση ελήφθησαν δεόντως υπόψη σε άλλα στάδια του υπολογισμού του προστίμου, σύμφωνα με την υποχρέωση της Επιτροπής να λάβει υπόψη την ατομική συμπεριφορά της οικείας επιχείρησης (πρβλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Team Relocations κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑444/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:464, σκέψεις 99, 100, 105 και 106).
967
Επομένως, η βραχύτερη διάρκεια συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση καθώς και το γεγονός ότι αυτή δεν έλαβε μέρος στη δημιουργία της –στοιχείο το οποίο συνδέεται στενά με τη διάρκεια της συμμετοχής της στην παράβαση αυτή– οδήγησαν την Επιτροπή να ορίσει ως προς την εν λόγω τράπεζα συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας 2,20 ετών, ενώ αυτός ήταν 3,28 έτη για την BofA, 4,75 έτη για την Credit Suisse και 4,18 έτη για την Deutsche Bank, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 951 της προσβαλλόμενης απόφασης.
968
Ομοίως, το μικρότερο μέγεθος της εν λόγω τράπεζας ελήφθη υπόψη στο πλαίσιο της αξίας αντικατάστασης, η οποία, λόγω του μικρότερου όγκου των ονομαστικών ποσών που διαπραγματεύθηκε η εν λόγω τράπεζα, αποδείχθηκε πολύ μικρότερη από εκείνη των λοιπών τραπεζών, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 905 της προσβαλλόμενης απόφασης.
969
Τέλος, το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της επίδικης παράβασης, ο διαπραγματευτής της Crédit agricole ήταν λιγότερο ενεργός από τους διαπραγματευτές των άλλων τραπεζών δεν ήταν απαραίτητο, εν προκειμένω, να ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή.
970
Πράγματι, πέραν του γεγονότος ότι η Crédit agricole δεν ισχυρίζεται ούτε, κατά μείζονα λόγο, αποδεικνύει ότι πληρούσε τις προϋποθέσεις του σημείου 29, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών, κατά πάγια νομολογία, οι παθητικοί τρόποι συμμετοχής σε μια παράβαση, όπως η παρουσία μιας επιχειρήσεως σε συσκέψεις κατά τις οποίες συνήφθησαν συμφωνίες με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο, χωρίς να εκδηλώσει σαφώς την αντίθεσή της προς τις συμφωνίες αυτές, υποδηλώνουν συνενοχή η οποία μπορεί να στοιχειοθετήσει την ευθύνη της στο πλαίσιο του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι η σιωπηρή έγκριση μιας παράνομης πρωτοβουλίας, χωρίς δημόσια αποστασιοποίηση από το περιεχόμενό της ή καταγγελία στις διοικητικές αρχές, έχει ως αποτέλεσμα να ενθαρρύνει τη συνέχιση της παραβάσεως και να δυσχεραίνει την αποκάλυψή της (βλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Eturas κ.λπ., C‑74/14, EU:C:2016:42, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
971
Επομένως, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη ορίζοντας ως προς, μεταξύ άλλων, την Crédit agricole, συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας ύψους 16 %.
972
Το συμπέρασμα αυτό ισχύει και για την Credit Suisse και δεν αναιρείται από το επιχείρημα της εν λόγω τράπεζας με το οποίο περιορίζεται να υποστηρίξει, σε ένα μόνον σημείο του δικογράφου της προσφυγής της, ότι «το πρόστιμο [που της επιβλήθηκε] […] υπερεκτιμά σημαντικά τη σοβαρότητα της παράβασης [για τον λόγο ότι] η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι επικοινωνίες σχετικά με τον καθορισμό των τιμών είναι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ως εκ του αντικειμένου (δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως)», ότι «δεν υπήρχε συνολικό σχέδιο που να επιδιώκει τον ίδιο κοινό σκοπό πριν και μετά τον Φεβρουάριο του 2013 (πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως)», ότι «δεν γνώριζε –και δεν μπορούσε ευλόγως να προβλέψει– τις διμερείς αντίθετες προς τον ανταγωνισμό επικοινωνίες που φέρονται ότι πραγματοποιήθηκαν από άλλες τράπεζες μετά από εκείνο τον Φεβρουάριο του 2013 (δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως)» και ότι «η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι η μεταγενέστερη του Φεβρουαρίου του 2013 συμπεριφορά ήταν διαρκής (τρίτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως)».
973
Πράγματι, οι τέσσερις αυτές επικρίσεις αντιστοιχούν ακριβώς σε εκείνες που διατύπωσε η Credit Suisse και απορρίφθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο στο πλαίσιο του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως καθώς και του πρώτου, του δευτέρου και του τρίτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, στα οποία εξάλλου ρητώς παραπέμπει η εν λόγω τράπεζα.
974
Επομένως, το τέταρτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και το τρίτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.
4) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας (σημείο 24 των κατευθυντήριων γραμμών)
975
Στις αιτιολογικές σκέψεις 950 και 951 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή επισήμανε ότι υπολόγισε τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας, που προβλέπεται στο σημείο 24 των κατευθυντήριων γραμμών, βάσει του αριθμού των ημερών συμμετοχής κάθε εμπλεκόμενης τράπεζας στην επίδικη παράβαση, όπως αυτός καθορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 842 της απόφασης αυτής.
976
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εφάρμοσε συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 2,20 ετών, όσον αφορά την Crédit agricole, δεδομένου ότι η διάρκεια συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση ήταν 804 ημέρες, και συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 4,75 ετών, όσον αφορά την Credit Suisse, δεδομένου ότι η διάρκεια συμμετοχής της στην επίμαχη παράβαση ήταν 1738 ημέρες.
977
Στο πλαίσιο του πέμπτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και στο πλαίσιο του τετάρτου σκέλους του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας που ορίστηκε ως προς αυτές.
i) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 2,20 ετών που ορίστηκε ως προς την Crédit agricole
978
Με το πέμπτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole προσάπτει στην Επιτροπή ότι εφάρμοσε συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 2,20 ετών για τον λόγο ότι η τράπεζα αυτή συμμετείχε στην επίδικη παράβαση από τις 10 Ιανουαρίου 2013 έως τις 24 Μαρτίου 2015.
979
Όπως, όμως, απέδειξε στο πλαίσιο του πρώτου και του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η συμμετοχή της στην επίδικη παράβαση μετά τα τέλη του 2013 ή, το αργότερο, μετά τις αρχές του 2014 δεν αποδείχθηκε.
980
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή αγνόησε ή παρέλειψε να λάβει υπόψη πλείονα καθοριστικά στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια της παράβασης. Πρώτον, η μείωση του αριθμού των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων από τα τέλη Οκτωβρίου του 2013 αποδεικνύει την παύση της επίδικης παράβασης πολύ πριν από την ημερομηνία που προσδιορίστηκε από την Επιτροπή, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνεται από την απουσία συζητήσεων μεταξύ του διαπραγματευτή της Crédit agricole και του διαπραγματευτή της BofA, μετά τη μετάβασή του από την Deutsche Bank στην BofA κατά το πρώτο εξάμηνο του 2014. Δεύτερον, οι προσαπτόμενες συμπεριφορές –ή, τουλάχιστον, οι ανταλλαγές πληροφοριών– δεν είχαν αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο και απείχαν πολύ μεταξύ τους στη διάρκεια του 2013 και στις αρχές του 2014.
981
Συναφώς, επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι ο συντελεστής προσαύξησης λόγω διάρκειας που χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου που επιβάλλεται δυνάμει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ δεν έχει σχέση με τη σοβαρότητα και, επομένως, με τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα, ως εκ του αντικειμένου ή ως εκ του αποτελέσματος, της παράβασης που δικαιολογεί την επιβολή του προστίμου αυτού.
982
Επομένως, το επιχείρημα της Crédit agricole με το οποίο προβάλλεται η έλλειψη αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου των επίμαχων συμπεριφορών –το οποίο εξάλλου απορρίφθηκε ανωτέρω– πρέπει να απορριφθεί.
983
Κατά τα λοιπά, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι τα επιχειρήματα της Crédit agricole, με τα οποία προβάλλεται η έλλειψη διαρκούς χαρακτήρα της επίδικης παράβασης καθώς και πλάνη της Επιτροπής ως προς την ημερομηνία παύσεως της συμμετοχής της ως άνω τράπεζας στην εν λόγω παράβαση, απορρίφθηκαν ήδη στο πλαίσιο της απάντησης στον δεύτερο λόγο ακυρώσεως.
984
Εντούτοις, διαπιστώθηκε στη σκέψη 145 ανωτέρω ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να επικαλεστεί βασίμως τη συζήτηση της 10ης Ιανουαρίου 2013 και ότι, ως εκ τούτου, η έναρξη της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση έπρεπε να οριστεί στις 11 Ιανουαρίου 2013.
985
Λαμβανομένου, όμως, υπόψη του γεγονότος ότι ο εκ μέρους της Επιτροπής υπολογισμός του συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας οδήγησε σε αποτέλεσμα στρογγυλοποιημένο στο δεύτερο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο (ιδίως για την Credit Suisse και την Deutsche Bank) και ότι η μείωση κατά μία ημέρα της διάρκειας της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση –από 804 σε 803 μέρες– συνεπάγεται μείωση του συντελεστή από 2,20 σε 2,19, διαπιστώνεται πλάνη κατά τον υπολογισμό του συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας που εφαρμόστηκε στην τράπεζα αυτή.
986
Συνεπώς, το πέμπτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole πρέπει να γίνει δεκτό.
ii) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 4,75 ετών που ορίστηκε ως προς την Credit Suisse
987
Με το τέταρτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως, η Credit Suisse προσάπτει στην Επιτροπή ότι εφάρμοσε συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 4,75 ετών, με την αιτιολογία ότι η τράπεζα αυτή συμμετείχε στην επίδικη παράβαση από τις 21 Ιουνίου 2010 έως τις 24 Μαρτίου 2015. Όπως, όμως, ισχυρίζεται ότι απέδειξε στο πλαίσιο του τετάρτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, η συμμετοχή της στην παράβαση μετά τον Αύγουστο του 2014 δεν αποδείχθηκε.
988
Δεδομένου ότι το τέταρτο σκέλος του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse απορρίφθηκε, το ίδιο πρέπει να ισχύσει και για το τέταρτο σκέλος του τρίτου λόγου ακυρώσεως.
β)
Επί των επικρίσεων σχετικά με την προσαρμογή του βασικού ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην Crédit agricole
989
Όσον αφορά την προσαρμογή του βασικού ποσού του προστίμου της Crédit agricole, στην οποία προέβη η Επιτροπή βάσει του τμήματος 2 των κατευθυντήριων γραμμών, η τράπεζα αυτή προσάπτει στην Επιτροπή, στο πλαίσιο, αντιστοίχως, μέρους του τετάρτου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως και του δευτέρου σκέλους του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, ότι, αφενός, υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως κατά την εξέταση των ελαφρυντικών περιστάσεων και, αφετέρου, παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχείρισης κατά τον καθορισμό του ειδικού συντελεστή αποτροπής που εφαρμόστηκε στην ίδια (σημείο 30 των κατευθυντήριων γραμμών).
990
Επιβάλλεται, ωστόσο, η διαπίστωση ότι, με το τέταρτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Crédit agricole δεν προβάλλει κανένα επιχείρημα προς στήριξη του ισχυρισμού περί πλάνης εκτιμήσεως κατά την εξέταση των ελαφρυντικών περιστάσεων και απλώς επικρίνει την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας της επίδικης παράβασης, όπως ορίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 941 της απόφασης αυτής.
991
Επομένως, σύμφωνα με το άρθρο 76, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας, το επιχείρημα αυτό με το οποίο προβάλλεται πλάνη εκτιμήσεως κατά την εξέταση των ελαφρυντικών περιστάσεων, το οποίο αναπτύχθηκε με το τέταρτο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο.
992
Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της αμφισβήτησης των προσαρμογών του βασικού ποσού του προστίμου, θα εξεταστούν μόνον οι επικρίσεις της Crédit agricole σχετικά με την προσαρμογή που πραγματοποιήθηκε βάσει του ειδικού συντελεστή αποτροπής (σημείο 30 των κατευθυντήριων γραμμών) και με τις οποίες προβάλλεται παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης.
993
Προς στήριξη του ισχυρισμού της, η Crédit agricole υποστηρίζει ότι, στην αιτιολογική σκέψη 964 της προσβαλλόμενης απόφασης, η Επιτροπή δεν μπορούσε, χωρίς να παραβιάσει την αρχή της ίσης μεταχείρισης, να εφαρμόσει στην ίδια καθώς και στην BofA ειδικό συντελεστή αποτροπής –ύψους αντιστοίχως 1,2 και 1,3– βάσει του σημείου 30 των κατευθυντήριων γραμμών λόγω του μεγέθους του κύκλου εργασιών τους ύψους περίπου 55 και 73 δισεκατομμυρίων ευρώ αντιστοίχως το 2020, ενώ δεν εφάρμοσε τέτοιο συντελεστή στην Credit Suisse, η οποία, ωστόσο, είχε, κατά το ίδιο έτος, πραγματοποιήσει σημαντικό κύκλο εργασιών ύψους περίπου 21 δισεκατομμυρίων ευρώ.
994
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, όπως προκύπτει από το σημείο 30 των κατευθυντήριων γραμμών, του οποίου η νομιμότητα δεν αμφισβητείται εξάλλου από την Crédit agricole, το γεγονός ότι ο κύκλος εργασιών μιας επιχείρησης είναι ιδιαίτερα υψηλός σε σχέση με τον κύκλο εργασιών άλλων επιχειρήσεων που συμμετείχαν στη σύμπραξη δικαιολογεί, προκειμένου να διασφαλιστεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου, την αύξησή του σε συνάρτηση με την οικονομική ισχύ της οικείας επιχειρήσεως (πρβλ. αποφάσεις της 17ης Ιουνίου 2010, Lafarge κατά Επιτροπής, C‑413/08 P, EU:C:2010:346, σκέψη 102, και διάταξη της 2ας Φεβρουαρίου 2012, Elf Aquitaine κατά Επιτροπής, C‑404/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2012:56, σκέψη 86 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
995
Επιπλέον, μολονότι, σε μια συγκεκριμένη απόφαση, η Επιτροπή δεν μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση τήρησης της αρχής της ίσης μεταχείρισης κατά τον καθορισμό των ειδικών συντελεστών αποτροπής (πρβλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2012, Versalis και Eni κατά Επιτροπής, T‑103/08, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2012:686, σκέψη 324), οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν μπορούν ωστόσο να επικρίνουν τον καθορισμό των εν λόγω συντελεστών λόγω του ότι δεν υφίσταται ακριβής αντιστοιχία μεταξύ των συντελεστών και του κύκλου εργασιών των διάφορων εμπλεκόμενων επιχειρήσεων (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2013, Dow Chemical κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑499/11 P, EU:C:2013:482, σκέψεις 88 και 91, και της 19ης Δεκεμβρίου 2013, Siemens κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑239/11 P, C‑489/11 P και C‑498/11 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:866, σκέψεις 302 και 303).
996
Εν προκειμένω, από την αιτιολογική σκέψη 964 της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ρητώς ότι οι ειδικοί συντελεστές αποτροπής που ορίστηκαν από την Επιτροπή ως προς την BofA και την Crédit agricole διαμορφώθηκαν βάσει της σχετικής σημασίας του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων αυτών.
997
Επιπλέον, η Crédit agricole δεν αμφισβητεί ότι, το 2020, ο κύκλος εργασιών της Credit Suisse, ο οποίος ασφαλώς δεν μνημονεύεται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη 964, αλλά τον οποίο η Crédit agricole γνωστοποίησε με το δικόγραφο της προσφυγής της, ήταν πολύ χαμηλότερος από τον δικό της κύκλο εργασιών όπως και από τον κύκλο εργασιών της BofA.
998
Συγκεκριμένα, ο κύκλος εργασιών της Credit Suisse ήταν 3,38 φορές χαμηλότερος από τον κύκλο εργασιών της BofA και 2,62 φορές χαμηλότερος από τον κύκλο εργασιών της Crédit agricole, πράγμα που σημαίνει ότι, μεταξύ των τραπεζών που έλαβαν μέρος στην επίμαχη παράβαση, η Credit Suisse διέθετε πολύ μικρότερη οικονομική ισχύ από τις τράπεζες αυτές.
999
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου ως προς την BofA και την Crédit agricole, η Επιτροπή ορθώς εφάρμοσε ως προς αυτές ειδικό συντελεστή αποτροπής και, χωρίς να παραβιάσει την αρχή της ίσης μεταχείρισης, δεν εφάρμοσε τέτοιο συντελεστή στην Credit Suisse.
1000
Επομένως, το δεύτερο σκέλος του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο.
1001
Κατόπιν των ανωτέρω, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως της Crédit agricole και ο τρίτος λόγος ακυρώσεως της Credit Suisse απορρίπτονται ως εν μέρει απαράδεκτοι και εν μέρει αβάσιμοι.
5.
Συμπέρασμα επί των λόγων ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης
1002
Από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι ο πρώτος λόγος ακυρώσεως που προβάλλει η Crédit agricole στην υπόθεση T‑386/21 καθώς και το σύνολο των λόγων ακυρώσεως που προβάλλει η Credit Suisse στην υπόθεση T‑406/21 απορρίπτονται.
1003
Επομένως, στην υπόθεση T‑406/21, το πρώτο και το δεύτερο αίτημα της Credit Suisse, με τα οποία ζητείται, κατ’ ουσίαν, η ολική ή μερική ακύρωση του άρθρου 1, στοιχείο δʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης, καθώς και η ολική ή, επικουρικώς, μερική ακύρωση του προστίμου που της επιβλήθηκε με το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της απόφασης αυτής πρέπει να απορριφθούν.
1004
Στο μέτρο που η Credit Suisse δεν ζητά από το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει την αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που προβλέπεται στο άρθρο 261 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003 (βλ. σκέψεις 46 και 67 έως 69 ανωτέρω), η προσφυγή που ασκήθηκε από την εν λόγω τράπεζα στην υπόθεση Τ‑406/21 πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.
1005
Αντιθέτως, από την εξέταση του δευτέρου και του τρίτου λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η Crédit agricole προκύπτει ότι η συμμετοχή της στην ενιαία και διαρκή παράβαση που διαπιστώθηκε στην προσβαλλόμενη απόφαση αποδείχθηκε μόνον από τις 11 Ιανουαρίου 2013 και ότι, ως εκ τούτου, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη κρίνοντας, στο άρθρο 1, στοιχείο γʹ, της εν λόγω απόφασης, ότι η επιχείρηση αυτή συμμετείχε σε ενιαία και διαρκή παράβαση από τις 10 Ιανουαρίου 2013.
1006
Κατά συνέπεια, και όπως προκύπτει από την εξέταση του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, καθόσον έκρινε, για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε με το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης, ότι η διαπραχθείσα από την Crédit agricole παράβαση διήρκεσε 2,20 έτη.
1007
Επομένως, το πρώτο και το δεύτερο αίτημα της Crédit agricole πρέπει να γίνουν εν μέρει δεκτά και, αφενός, το άρθρο 1, στοιχείο γʹ, της προσβαλλόμενης απόφασης πρέπει να ακυρωθεί κατά το μέρος που, με τη διάταξη αυτή, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Crédit agricole συμμετείχε σε ενιαία και διαρκή παράβαση από τις 10 Ιανουαρίου 2013 και, αφετέρου, το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της ίδιας απόφασης πρέπει να ακυρωθεί κατά το μέρος που καθορίζει το ύψος του προστίμου το οποίο οφείλει να καταβάλει η Crédit agricole σε 3993000 ευρώ.
1008
Στο μέτρο που οι διαπιστωθείσες στην υπόθεση T‑386/21 παρανομίες ασκούν επιρροή στον καθορισμό του ποσού του προστίμου και στο μέτρο που η Crédit agricole ζητεί, στο πλαίσιο του δευτέρου αιτήματός της, τη μείωση του ποσού του προστίμου που της επιβλήθηκε, οι συνέπειες που προκύπτουν από τις εν λόγω παρανομίες πρέπει να εξεταστούν από το Γενικό Δικαστήριο στο πλαίσιο της πλήρους δικαιοδοσίας του.
ΣΤ. Επί των αιτημάτων της Crédit agricole όσον αφορά την άσκηση πλήρους δικαιοδοσίας
1009
Στο πλαίσιο του δευτέρου επικουρικού αιτήματός της, η Crédit agricole ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του προκειμένου να μειώσει το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε.
1010
Κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του η οποία προβλέπεται στο άρθρο 261 ΣΛΕΕ και στο άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003, ο δικαστής της Ένωσης έχει την εξουσία, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, να προβαίνει στη δική του εκτίμηση ως προς το ποσό της κυρώσεως αυτής, υποκαθιστώντας την Επιτροπή η οποία εξέδωσε την πράξη στην οποία καθορίστηκε αρχικώς το ποσό αυτό (βλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Galp Energía España κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, σκέψη 75 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία) και, κατά συνέπεια, να εξαλείφει, να μειώνει ή να αυξάνει το ποσό του επιβληθέντος προστίμου.
1011
Προκειμένου να καθορίσει το ποσό του επιβαλλομένου σε μια επιχείρηση προστίμου στο πλαίσιο της πλήρους δικαιοδοσίας του, ο δικαστής της Ένωσης πρέπει να εκτιμήσει ο ίδιος τις συνθήκες της υπό κρίση υπόθεσης και το είδος της επίμαχης παραβάσεως. Ο καθορισμός αυτός απαιτεί, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, να λαμβάνεται υπόψη, για κάθε επιχείρηση στην οποία επιβάλλεται κύρωση, η σοβαρότητα της οικείας παραβάσεως και η διάρκειά της, τηρουμένων, μεταξύ άλλων, των αρχών, μεταξύ άλλων, της αιτιολόγησης, της αναλογικότητας, της εξατομίκευσης των κυρώσεων και της ίσης μεταχείρισης, χωρίς ο δικαστής της Ένωσης να δεσμεύεται από τους ενδεικτικούς κανόνες που καθορίζει η Επιτροπή στις κατευθυντήριες γραμμές της, ακόμη και αν οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές είναι δυνατό να τον καθοδηγούν (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2016, Galp Energía España κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, σκέψεις 89 και 90).
1012
Συναφώς, επισημαίνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, στις σκέψεις 145, 551, 984 και 1005 ανωτέρω, ότι η Επιτροπή εσφαλμένως θεώρησε τη 10η Ιανουαρίου 2013 ως ημερομηνία έναρξης της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση, πράγμα που σημαίνει ότι η ημερομηνία αυτή έπρεπε να οριστεί στις 11 Ιανουαρίου 2013. Εντούτοις, υπό την επιφύλαξη των συνεπειών της διαπίστωσης αυτής επί της διάρκειας της συμμετοχής της εν λόγω τράπεζας στην επίδικη παράβαση καθώς και επί του συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας που εφαρμόστηκε σε αυτήν, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμες τις επικρίσεις που προέβαλε η εν λόγω τράπεζα κατά των λοιπών στοιχείων που αφορούσαν τον καθορισμό του ποσού του προστίμου που της επιβλήθηκε, ιδίως εκείνων που αφορούσαν τη σοβαρότητα της επίδικης παραβάσεως.
1013
Στο πλαίσιο αυτό, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι, στο πλαίσιο της ασκήσεως της πλήρους δικαιοδοσίας του, μπορεί να υιοθετήσει τις νομικά τεκμηριωμένες εκτιμήσεις στις οποίες προέβη η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 868 έως 949 και 952 έως 971 της προσβαλλόμενης απόφασης.
1014
Εντούτοις, στο Γενικό Δικαστήριο εναπόκειται να καθορίσει αν, λαμβανομένης υπόψη της μεθοδολογίας υπολογισμού της αξίας αντικατάστασης, η μείωση της διάρκειας συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση από 574 εργάσιμες ημέρες σε 573 εργάσιμες ημέρες καθιστά αναγκαία την τροποποίηση του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην εν λόγω τράπεζα.
1015
Πράγματι, η μείωση αυτή συνεπάγεται όχι μόνο μείωση των ανηγμένων σε ετήσια βάση ονομαστικών ποσών που προσδιόρισε η Επιτροπή, αλλά και ότι πρέπει να εκτιμηθούν οι συνέπειες της διαγραφής των σχετικών με την 10η Ιανουαρίου 2013 στοιχείων ως προς τον υπολογισμό της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης της τράπεζας αυτής, από την οποία εξαρτάται άμεσα ο συντελεστής προσαρμογής που ορίστηκε ως προς αυτήν.
1016
Εναπόκειται επίσης στο Γενικό Δικαστήριο να εξετάσει αν ο συντελεστής προσαύξησης λόγω διάρκειας που εφαρμόστηκε στην Crédit agricole, όπως προσδιορίστηκε στη σκέψη 985 ανωτέρω, καθιστά αναγκαία την τροποποίηση του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην τράπεζα αυτή.
1017
Εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη του κανόνα της στρογγυλοποίησης στο τρίτο κατώτερο δεκαδικό ψηφίο που υιοθέτησε η Επιτροπή για τον υπολογισμό του συντελεστή προσαρμογής (βλ. σκέψη 759 ανωτέρω), αλλά και της διάρκειας –έστω και ελαφρώς μειωμένης– της συμμετοχής της Crédit agricole στην επίδικη παράβαση και της σοβαρότητάς της, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι δεν συντρέχει λόγος μεταρρύθμισης του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην τράπεζα αυτή για την ενιαία και διαρκή παράβαση στην οποία αναφέρεται το άρθρο 1 της απόφασης αυτής για την περίοδο από τις 11 Ιανουαρίου 2013 έως τις 24 Μαρτίου 2015.
1018
Ως εκ τούτου, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην Crédit agricole πρέπει να καθοριστεί σε 3993000 ευρώ.
IV. Επί των δικαστικών εξόδων
1019
Κατά το άρθρο 134, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
1020
Δεδομένου ότι η Crédit agricole ηττήθηκε ως προς το σύνολο σχεδόν των αιτημάτων της, πρέπει, σύμφωνα με το αίτημα της Επιτροπής, να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα στην απόφαση Τ-386/21.
1021
Δεδομένου ότι η Credit Suisse ηττήθηκε ως προς το σύνολο των αιτημάτων της, πρέπει, σύμφωνα με το αίτημα αιτήματα της Επιτροπής να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα στην υπόθεση T‑406/21.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο πενταμελές τμήμα)
αποφασίζει:
1)
Συνεκδικάζει τις υποθέσεις T‑386/21 και T‑406/21 προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
2)
Στην υπόθεση T‑386/21:
–
ακυρώνει το άρθρο 1, στοιχείο γʹ, της αποφάσεως C(2021) 2871 final της Επιτροπής, της 28ης Απριλίου 2021, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση AT.40346 – Ομόλογα SSA), κατά το μέρος που με αυτό διαπιστώνεται ότι η Crédit agricole SA και η Crédit agricole Corporate and Investment Bank συμμετείχαν στην παράβαση από τις 10 Ιανουαρίου 2013 έως τις 24 Μαρτίου 2015, και όχι από τις 11 Ιανουαρίου 2013 έως τις 24 Μαρτίου 2015·
–
ακυρώνει το άρθρο 2, στοιχείο γʹ, της αποφάσεως C(2021) 2871 final, κατά το μέρος που καθορίζει το ποσό του προστίμου για το οποίο ευθύνονται εις ολόκληρον η Crédit agricole Corporate and Investment Bank και η Crédit agricole σε 3993000 ευρώ·
–
ορίζει το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται στην Crédit agricole Corporate and Investment Bank και στην Crédit agricole βάσει του άρθρου 2, στοιχείο γʹ, της αποφάσεως C(2021) 2871 final σε 3993000 ευρώ·
–
απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά.
–
καταδικάζει την Crédit agricole και την Crédit agricole Corporate and Investment Bank στα δικαστικά έξοδα.
3)
Στην υπόθεση T‑406/21:
–
απορρίπτει την προσφυγή·
–
καταδικάζει την UBS Group AG και την Credit Suisse Securities (Europe) Ltd στα δικαστικά έξοδα.
Svenningsen
Tomljenović
Mac Eochaidh
Martín y Pérez de Nanclares
Stancu
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 6 Νοεμβρίου 2024.
(υπογραφές)
Πίνακας περιεχομένων
I. Ιστορικό της διαφοράς
Α. Επί του τομέα των OSSA
1. Τιμή ενός OSSA στη δευτερογενή αγορά
α) Διαμόρφωση των τιμών στη δευτερογενή αγορά
β) Αμφίδρομες τιμές που προτείνουν οι ειδικοί διαπραγματευτές
2. Θέσεις διαπραγμάτευσης και κίνδυνος διαπραγμάτευσης
3. Συναλλαγές μεταξύ τραπεζών μέσω διαμεσολαβητών
Β. Επί της διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση της προσβαλλόμενης απόφασης
Γ. Επί της προσβαλλόμενης απόφασης
1. Επί της διαπιστώσεως της επίδικης παραβάσεως
2. Επί της επιβολής προστίμων
3. Επί του διατακτικού
II. Αιτήματα των διαδίκων
III. Σκεπτικό
Α. Επί των αιτημάτων περί μη δημοσιοποιήσεως ορισμένων στοιχείων
Β. Επί του αντικειμένου των προσφυγών της Crédit agricole και της Credit Suisse
1. Επί της προσφυγής της Crédit agricole
2. Επί της προσφυγής της Credit Suisse
Γ. Επί του αντικειμένου της διαπιστωθείσας με την προσβαλλόμενη απόφαση παραβάσεως
Δ. Επί του παραδεκτού των επικρίσεων που στρέφονται κατά της ερμηνείας των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
1. Επί των ενστάσεων απαραδέκτου σχετικά με τις επικρίσεις της Credit agricole
2. Επί των ενστάσεων απαραδέκτου σχετικά με τις επικρίσεις της Credit Suisse
Ε. Επί των αιτημάτων ακυρώσεως της Crédit agricole και της Credit Suisse
1. Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, με τον οποίο προβάλλεται παραβίαση της αρχής του τεκμηρίου αθωότητας
2. Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με τους οποίους προβάλλονται σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως
α) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
β) Επί της υπάρξεως αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμφωνιών και/ή εναρμονισμένων πρακτικών
1) Επί των συζητήσεων των οποίων ο αντίθετος προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρας έχει αποδειχθεί
2) Επί του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των συζητήσεων τις οποίες η Crédit agricole και η Credit Suisse παραδεκτώς αμφισβητούν
i) Επί των συζητήσεων τις οποίες παραδεκτώς αμφισβητεί η Credit agricole
– Επί της συζητήσεως της 18ης Ιανουαρίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 31ης Ιανουαρίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 15ης Φεβρουαρίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 19ης Μαρτίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 21ης Μαρτίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 24ης Μαΐου 2013
– Επί της συζητήσεως της 3ης Ιουνίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 10ης Ιουλίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 25ης Ιουλίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 6ης Αυγούστου 2014
– Επί της συζητήσεως της 12ης Μαρτίου 2015
ii) Επί των συζητήσεων τις οποίες παραδεκτώς αμφισβητεί η Credit Suisse
– Επί της συζητήσεως της 28ης Σεπτεμβρίου 2010
– Επί της συζητήσεως της 8ης Φεβρουαρίου 2012
– Επί της συζητήσεως της 10ης Ιανουαρίου 2013
– Επί της συζητήσεως της 12ης Μαρτίου 2015
– Επί του μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 24ης Μαρτίου 2015
3) Συμπέρασμα επί των συζητήσεων που αναλύονται στην προσβαλλόμενη απόφαση
γ) Επί της υπάρξεως ενιαίας και διαρκούς παραβάσεως
1) Επί του ενιαίου χαρακτήρα της διαπιστωθείσας παραβάσεως
i) Επί της υπάρξεως συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό πριν και κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου του 2013
ii) Επί της συνέχισης του συνολικού σχεδίου με το οποίο επιδιωκόταν ενιαίος σκοπός αντίθετος προς τον ανταγωνισμό μετά τον Φεβρουάριο του 2013
2) Επί του διαρκούς χαρακτήρα της διαπιστωθείσας παραβάσεως
i) Επί του τρίτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο προβάλλεται έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων ως προς τον διαρκή χαρακτήρα της επίδικης παραβάσεως μετά τον Φεβρουάριο του 2013
ii) Επί του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, στο μέτρο που με αυτό επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η διαπιστωθείσα παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα
δ) Επί της συμμετοχής της Crédit agricole και της Credit Suisse στη διαπιστωθείσα ενιαία και διαρκή παράβαση
1) Επί του πρώτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως που επικαλείται η Crédit agricole, με το οποίο προβάλλεται τυπικώς ότι η ίδια δεν συνέβαλε σε συνολικό σχέδιο
i) Επί της εκ προθέσεως συμβολής της Crédit agricole σε συνολικό σχέδιο
ii) Επί της εκ μέρους της Crédit agricole γνώσεως του συνόλου των λοιπών συμπεριφορών που ανέπτυσσαν ή σχεδίαζαν οι λοιπές εμπλεκόμενες τράπεζες
2) Επί του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο προβάλλεται πλάνη όσον αφορά την εκ μέρους της γνώση των διμερών συζητήσεων μεταξύ των διαπραγματευτών άλλων τραπεζών ή όσον αφορά το γεγονός ότι μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει
ε) Επί της διάρκειας της συμμετοχής της Crédit agricole και της Credit Suisse στην επίδικη ενιαία και διαρκή παράβαση
1) Επί του δευτέρου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole, στο μέτρο που με αυτό επιδιώκεται να αποδειχθεί ότι η συμμετοχή της στη διαπιστωθείσα παράβαση δεν είχε διαρκή χαρακτήρα
2) Επί του τετάρτου σκέλους του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με το οποίο αυτή προβάλλει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε τη συμμετοχή της σε οποιαδήποτε παράνομη συμπεριφορά μετά τον Αύγουστο του 2014
στ) Συμπέρασμα επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και του δευτέρου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse
3. Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με τους οποίους προβάλλονται σφάλματα ως προς τον χαρακτηρισμό των επίμαχων συμπεριφορών ως περιορισμού ως εκ του αντικειμένου
α) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με το αντικείμενο και τη βάση των επικρίσεων που διατυπώνουν οι προσφεύγουσες
1) Επί των επικρίσεων της Crédit agricole
2) Επί των επικρίσεων της Credit Suisse
β) Επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
1) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
2) Επί του βαθμού του επιβλαβούς για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα που απαιτείται για τον χαρακτηρισμό μιας συμπεριφοράς ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
3) Επί της εκ μέρους της Επιτροπής εκτιμήσεως των επίμαχων συμπεριφορών
i) Επί των επικρίσεων σχετικά με την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου των επίμαχων συμπεριφορών
– Επί της επικρίσεως της Crédit agricole η οποία αφορά την απουσία εκτίμησης του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παραβάσεως
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν την εσφαλμένη εκτίμηση του οικονομικού πλαισίου της επίδικης παραβάσεως
ii) Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse, οι οποίες αφορούν τον μη αρκούντως επιβλαβή για τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
iii) Επί των επικρίσεων οι οποίες αφορούν τον κατ’ ουσίαν «δικαιολογημένο» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν τα θετικά για τον ανταγωνισμό αποτελέσματα των επίμαχων συμπεριφορών
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν τον «αναγκαίο», «θεμιτό», «θετικό» ή «εγγενή και ουσιώδη» χαρακτήρα των επίμαχων συμπεριφορών
4) Συμπέρασμα επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων συμπεριφορών ως «περιορισμού ως εκ του αντικειμένου»
4. Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως της Crédit agricole και του τρίτου λόγου ακυρώσεως της Credit Suisse, με τους οποίους προβάλλεται ανεπαρκής αιτιολογία και πλάνη κατά τον καθορισμό του ποσού του αντίστοιχου προστίμου
α) Επί των επικρίσεων σχετικά με το βασικό ποσό των προστίμων που επιβλήθηκαν στην Crédit agricole και στην Credit Suisse
1) Επί των επικρίσεων σχετικά με το ποσό της αξίας αντικατάστασης
i) Επί της επικρίσεως της Credit Suisse με την οποία προβάλλεται έλλειψη αιτιολογίας ως προς τον υπολογισμό του προστίμου
ii) Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse με τις οποίες προβάλλονται παραβάσεις των κατευθυντήριων γραμμών
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse οι οποίες αφορούν την άρνηση της Επιτροπής να χρησιμοποιήσει μεθοδολογία υπολογισμού της διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης βάσει των στοιχείων των δικών τους συναλλαγών
– Επί της επικρίσεως της Crédit agricole η οποία αφορά τη χρήση σταθερών σταθμίσεων των OSSA που ελήφθησαν υπόψη για το σύνολο της διάρκειας της παράβασης και για το σύνολο των εμπλεκόμενων τραπεζών προς τον σκοπό του υπολογισμού της τελικής διαφοράς τιμών αγοράς-πώλησης καθεμιάς από τις τράπεζες αυτές
– Επί των επικρίσεων της Crédit agricole και της Credit Suisse που αφορούν τη χρήση των δεδομένων BGN
– Επί της επικρίσεως της Credit Suisse που αφορά την υπερεκτίμηση της αξίας αντικατάστασής της λόγω του ότι ελήφθησαν υπόψη εις βάρος της ονομαστικά ποσά άλλων τραπεζών
2) Επί της επικρίσεως της Crédit agricole σχετικά με την επιλογή της Επιτροπής να μη λάβει υπόψη το έτος 2014 ως περίοδο αναφοράς για τον υπολογισμό της τιμής αντικατάστασης
3) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω σοβαρότητας (σημεία 20 έως 23 των κατευθυντήριων γραμμών)
4) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας (σημείο 24 των κατευθυντήριων γραμμών)
i) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 2,20 ετών που ορίστηκε ως προς την Crédit agricole
ii) Επί των επικρίσεων σχετικά με τον συντελεστή προσαύξησης λόγω διάρκειας ύψους 4,75 ετών που ορίστηκε ως προς την Credit Suisse
β) Επί των επικρίσεων σχετικά με την προσαρμογή του βασικού ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην Crédit agricole
5. Συμπέρασμα επί των λόγων ακυρώσεως της προσβαλλόμενης απόφασης
ΣΤ. Επί των αιτημάτων της Crédit agricole όσον αφορά την άσκηση πλήρους δικαιοδοσίας
IV. Επί των δικαστικών εξόδων
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.