62024CJ0220
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 27ης Φεβρουαρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Αεροπορικές μεταφορές – Οδηγία 96/67/ΕΚ – Πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 1 – Πεδίο εφαρμογής – Αερολιμένες με ετήσια κίνηση μικρότερη των δύο εκατομμυρίων επιβατών – Άρνηση παροχής προσβάσεως στην αερολιμενική υποδομή σε τέτοιον αερολιμένα – Άρθρο 6 – Παροχή υπηρεσιών εδάφους σε τρίτους – Δυνατότητα εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού – Άρθρο 102 ΣΛΕΕ»
Στην υπόθεση C‑220/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Curtea de Apel București (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) με απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Μαρτίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Regia Autonomă Aeroportul Internaţional «Avram Iancu» Cluj
κατά
Consiliul Concurenţei,
παρισταμένων των:
Romanian Airport Services SA,
Sindicatul Independent al Aeroportului Cluj,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους N. Jääskinen (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, M. Condinanzi και R. Frendo, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
ο Regia Autonomă Aeroportul Internaluional «Avram Iancu» Cluj, εκπροσωπούμενος από τον P. Buta, avocat, και την A. Lepièce, avocate,
–
η Consiliul Concurenţei, εκπροσωπούμενη από την C. Butacu και τον B. Chiriţoiu,
–
η Romanian Airport Services SA, εκπροσωπούμενη από τον M.‑C. Furtună, avocat,
–
το Sindicatul Independent al Aeroportului Cluj, εκπροσωπούμενο από τον O. Podaru, avocat,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri και τον G. Greco,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον I. V. Rogalski και την B. Sasinowska,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 1, 6 και 7 της οδηγίας 96/67/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1996, σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες της Κοινότητας (ΕΕ 1996, L 272, σ. 36), καθώς και του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ του Regia Autonomă Aeroportul Internaponional «Avram Iancu» Cluj (αυτόνομος φορέας του διεθνούς αερολιμένα «Avram Iancu» της Κλουζ, στο εξής: αυτόνομος φορέας) και της Consiliul Concurenţei (Επιτροπής Ανταγωνισμού, Ρουμανία) σχετικά με αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως με την οποία η Επιτροπή Ανταγωνισμού επέβαλε πρόστιμο στον αυτόνομο φορέα για καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 2, 10 και 28 της οδηγίας 96/67 έχουν ως εξής:
«(1)
[εκτιμώντας] ότι η [Ευρωπαϊκή] Κοινότητα καθιέρωσε προοδευτικά μια κοινή πολιτική αεροπορικών μεταφορών με σκοπό να ολοκληρωθεί σύμφωνα με το άρθρο [26 ΣΛΕΕ] η εσωτερική αγορά που με τη σειρά της θα προωθήσει μια βιώσιμη οικονομική και κοινωνική πρόοδο,
(2)
[εκτιμώντας] ότι στόχος του άρθρου [56 ΣΛΕΕ] είναι να καταργηθούν οι περιορισμοί στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στην Κοινότητα και ότι, σύμφωνα με το άρθρο [58 ΣΛΕΕ], τούτο πρέπει να επιτευχθεί στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής μεταφορών,
[…]
(10)
[εκτιμώντας] ότι η ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών εδάφους πρέπει να γίνει κατά τρόπο σταδιακό και προσαρμοσμένο στις ανάγκες του τομέα,
[…]
(28)
[εκτιμώντας] ότι η παρούσα οδηγία δεν θίγει την εφαρμογή των κανόνων της συνθήκης, και ιδίως ότι η [Ευρωπαϊκή] Επιτροπή θα εξακολουθήσει να μεριμνά για την τήρηση των κανόνων αυτών, ασκώντας, εφόσον χρειάζεται, όλες τις αρμοδιότητες του άρθρου [106 ΣΛΕΕ]».
4
Το άρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της ανωτέρω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», προβλέπει τα εξής:
«1.   Η παρούσα οδηγία ισχύει για κάθε αερολιμένα κράτους μέλους, υποκείμενο στις διατάξεις της [Σ]υνθήκης και ανοικτό στην εμπορική κίνηση, σύμφωνα με τους ακόλουθους κανόνες:
α)
οι διατάξεις σχετικά με τις κατηγορίες υπηρεσιών που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 1 εκτός από εκείνες που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 2 ισχύουν για κάθε αερολιμένα ανεξαρτήτως του όγκου της κίνησης σε αυτόν από την 1η Ιανουαρίου 1998·
β)
οι διατάξεις σχετικά με τις κατηγορίες υπηρεσιών που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 2 ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 1998 για τους αερολιμένες με ετήσια κίνηση τουλάχιστον 1 εκατομμύριο επιβατών ή 25000 τόνους φορτίου·
γ)
οι διατάξεις σχετικά με τις κατηγορίες υπηρεσιών που αναφέρονται στο άρθρο 6 ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 1999 για τους αερολιμένες:
–
των οποίων η ετήσια κίνηση ανέρχεται τουλάχιστον σε 3 εκατομμύρια επιβατών ή σε 75000 τόνους φορτίου
ή
–
των οποίων η κίνηση, κατά τη διάρκεια του εξαμήνου που προηγείται της 1ης Απριλίου ή της 1ης Οκτωβρίου του προηγούμενου έτους, ανήλθε σε 2 εκατομμύρια επιβατών ή σε 50000 τόνους φορτίου.
2.   Με την επιφύλαξη της παραγράφου 1, οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 2001 για κάθε αερολιμένα κράτους μέλους που υπόκειται στις διατάξεις της [Σ]υνθήκης, είναι ανοικτός στην εμπορική κίνηση και έχει ετήσια κίνηση τουλάχιστον 2 εκατομμύρια επιβατών ή 50000 τόνους φορτίου.
3.   Όταν σε έναν αερολιμένα επιτυγχάνεται ένα από τα κατώτατα όρια κίνησης φορτίου που αναφέρονται στο παρόν άρθρο χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί και το αντίστοιχο κατώτατο όριο κίνησης επιβατών, η παρούσα οδηγία δεν ισχύει όσον αφορά τις κατηγορίες υπηρεσιών που προορίζονται αποκλειστικά για τους επιβάτες.»
5
Το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας, που τιτλοφορείται «Παροχή υπηρεσιών εδάφους σε τρίτους», ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, κατά το άρθρο 1, διασφαλίζοντας στους παρέχοντες υπηρεσίες εδάφους ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά παροχής υπηρεσιών εδάφους σε τρίτους.
Τα κράτη μέλη δύνανται να υποχρεώσουν τους παρέχοντες υπηρεσίες εδάφους να εγκατασταθούν στην Κοινότητα.
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν τον αριθμό των παρεχόντων υπηρεσίες που επιτρέπεται να παρέχουν τις κάτωθι κατηγορίες υπηρεσιών εδάφους:
–
αποσκευές,
–
εργασίες στο διάδρομο,
–
εφοδιασμός σε καύσιμα και λάδια,
–
διακίνηση φορτίου και ταχυδρομείου μεταξύ του αεροσταθμού και του αεροσκάφους, τόσο κατά την άφιξη όσο και κατά την αναχώρηση ή τη διέλευση.
Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να περιορίζουν τον αριθμό αυτό σε λιγότερο από δύο για κάθε κατηγορία υπηρεσιών.»
6
Το άρθρο 7 της ίδιας ως άνω οδηγίας, με τίτλο «Εξυπηρέτηση δι’ ιδίων μέσων», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν σύμφωνα με το άρθρο 1 για να διασφαλίσουν την ελεύθερη εξυπηρέτηση δι’ ιδίων μέσων.»
Το ρουμανικό δίκαιο
Ο νόμος περί ανταγωνισμού
7
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, του Legea concurenței nr. 21/1996 (νόμου 21/1996 περί ανταγωνισμού), της 10ης Απριλίου 1996 (αναδημοσιευθέντος στην Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 153 της 29ης Φεβρουαρίου 2016, στο εξής: νόμος περί ανταγωνισμού), ορίζει τα εξής:
«Απαγορεύεται η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσεώς τους εντός της ρουμανικής αγοράς ή σε σημαντικό τμήμα της. Η καταχρηστική εκμετάλλευση δύναται να συνίσταται ιδίως:
a)
στην άμεση ή έμμεση επιβολή μη δικαίων τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής,
b)
στον περιορισμό της παραγωγής, της διαθέσεως ή της τεχνολογικής αναπτύξεως επί ζημία των καταναλωτών,
c)
στην εφαρμογή άνισων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων, με αποτέλεσμα αυτοί να περιέρχονται σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό,
d)
στην εξάρτηση της συνάψεως συμβάσεων από την αποδοχή, εκ μέρους των συναλλασσομένων, προσθέτων παροχών οι οποίες ως εκ της φύσεώς τους ή σύμφωνα με τις εμπορικές συνήθειες δεν έχουν σχέση με το αντικείμενο των συμβάσεων αυτών.»
Η απόφαση 101 της 9ης Μαΐου 2007
8
Η οδηγία 96/67 μεταφέρθηκε στο ρουμανικό δίκαιο με την Ordinul Ministerului Transporturilor nr. 101 pentru aprobarea Reglementării aeronautice civile române privind accesul pe piața serviciilor de handling la sol pe aeroporturi- RACR-APSH, ediția 03/2007 (απόφαση 101 του Υπουργείου Μεταφορών περί εγκρίσεως της κανονιστικής ρυθμίσεως της ρουμανικής πολιτικής αεροπορίας σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες –RACR-APSH, έκδοση 03/2007), της 9ης Μαΐου 2007 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 334 της 17ης Μαΐου 2007).
9
Το παράρτημα 1 της ανωτέρω αποφάσεως προβλέπει στο άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, τα εξής:
«1.   Το παρόν κανονιστικό πλαίσιο ισχύει για κάθε αερολιμένα της Ρουμανίας, ανοικτό στην εμπορική κίνηση, σύμφωνα με τους ακόλουθους κανόνες:
[…]
c)
οι διατάξεις σχετικά με τις κατηγορίες υπηρεσιών εδάφους που αναφέρονται στο άρθρο 6 ισχύουν για τους αερολιμένες με ετήσια κίνηση η οποία υπερβαίνει τα 2 εκατομμύρια επιβατών ή τους 50000 τόνους φορτίου.
2.   Όταν σε έναν αερολιμένα επιτυγχάνεται το κατώτατο όριο κινήσεως φορτίου που αναφέρεται στο παρόν άρθρο χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί το αντίστοιχο κατώτατο όριο κινήσεως επιβατών, οι παρόντες κανόνες δεν ισχύουν όσον αφορά τις κατηγορίες υπηρεσιών που προορίζονται αποκλειστικά για τους επιβάτες.»
10
Το άρθρο 6 του παραρτήματος αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Παροχή υπηρεσιών εδάφους σε τρίτους», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Οι αερολιμένες λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, προκειμένου να διασφαλίσουν στους παρέχοντες υπηρεσίες εδάφους ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά παροχής των εν λόγω υπηρεσιών σε τρίτους. Με την έγκριση του Υπουργείου Μεταφορών, ο αερολιμένας δύναται να υποχρεώσει τους παρέχοντες υπηρεσίες εδάφους να εγκατασταθούν στην Κοινότητα.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
11
Ο αυτόνομος φορέας είναι νομικό πρόσωπο ρουμανικού δικαίου το οποίο υπάγεται από το 1997 στο Consiliul Județean Cluj (επαρχιακό συμβούλιο της Κλουζ, Ρουμανία). Η κύρια δραστηριότητα του εν λόγω φορέα είναι να θέτει την υποδομή του διεθνούς αερολιμένα «Avram Iancu» της Κλουζ (στο εξής: αερολιμένας της Κλουζ) στη διάθεση των επιχειρήσεων αεροπορικής μεταφοράς επιβατών και/ή εμπορευμάτων, καθώς και των επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Ο εν λόγω αυτόνομος φορέας παρέχει επίσης πρόσβαση στην αερολιμενική υποδομή και σε ορισμένες επιχειρήσεις οι οποίες παρέχουν άλλες υπηρεσίες, όπως υπηρεσίες εδάφους. Προσέτι, ο αυτόνομος φορέας παρέχει ο ίδιος ορισμένες κατηγορίες υπηρεσιών εδάφους στις εταιρείες αερομεταφορών οι οποίες δραστηριοποιούνται στον αερολιμένα της Κλουζ, καθώς και εμπορικές υπηρεσίες οι οποίες σχετίζονται με τη δραστηριότητα του συγκεκριμένου αερολιμένα.
12
Τον Αύγουστο του 2016 η κίνηση στον αερολιμένα της Κλουζ υπερέβη το όριο του ενός εκατομμυρίου καταγεγραμμένων επιβατών κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού έτους. Στις 21 Σεπτεμβρίου 2017 η κίνηση υπερέβη το όριο των δύο εκατομμυρίων επιβατών.
13
Το 2016 η Επιτροπή Ανταγωνισμού κίνησε διαδικασία έρευνας κατόπιν καταγγελίας υποβληθείσας από τη Romanian Airport Services SA (στο εξής: RAS), νομικό πρόσωπο ρουμανικού δικαίου, η οποία είχε υποβάλει αίτηση προκειμένου να δραστηριοποιηθεί ως πάροχος υπηρεσιών εδάφους στον αερολιμένα της Κλουζ.
14
Κατόπιν της έρευνας αυτής, η Επιτροπή Ανταγωνισμού διαπίστωσε, με απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 2019, ότι ο αυτόνομος φορέας είχε παραβεί το άρθρο 6, παράγραφος 1, του νόμου περί ανταγωνισμού, καθώς και το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, καθόσον είχε προβεί σε καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως, αρνούμενος στη RAS την πρόσβαση στην αερολιμενική υποδομή που ήταν αναγκαία για την άσκηση της δραστηριότητας παροχής υπηρεσιών εδάφους στον αερολιμένα της Κλουζ κατά το χρονικό διάστημα από τις 11 Σεπτεμβρίου 2015 έως τις 9 Μαρτίου 2017. Στον αυτόνομο φορέα επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 1642551,28 ρουμανικών λέι (RON) (περίπου 330420 ευρώ).
15
Ο αυτόνομος φορέας ζήτησε την ακύρωση της ανωτέρω αποφάσεως ενώπιον του Curtea de Apel Bucureoctti (εφετείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι η εν λόγω απόφαση στηριζόταν σε εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της οδηγίας 96/67.
16
Ο αυτόνομος φορέας υποστηρίζει ότι το άρθρο 6 του νόμου περί ανταγωνισμού και το άρθρο 102 ΣΛΕΕ δεν μπορούν να υπερισχύσουν των διατάξεων της οδηγίας 96/67, η οποία αποτελεί lex specialis που παρεκκλίνει από το γενικό δίκαιο του ανταγωνισμού. Υποστηρίζει ότι, δυνάμει της ανωτέρω οδηγίας, μπορούσε, μέχρι το όριο των δύο εκατομμυρίων επιβατών, να οργανώσει τη δραστηριότητα της παροχής υπηρεσιών εδάφους στον αερολιμένα της Κλουζ λαμβάνοντας υπόψη μόνον τους περιορισμούς ασφαλείας καθώς και τους τεχνικούς και εμπορικούς περιορισμούς. Επομένως, δεν ήταν υποχρεωμένος να παρέχει σε κάθε αιτούντα αυτόματη πρόσβαση στην αερολιμενική υποδομή υπό τους όρους που ο αιτών επιθυμούσε.
17
Από την πλευρά της, η Επιτροπή Ανταγωνισμού υποστηρίζει ότι η οδηγία 96/67 δεν συνιστά lex specialis σε σχέση με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ και ότι η ενδεχόμενη εφαρμογή της οδηγίας 96/67 δεν αποκλείει την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου του ανταγωνισμού.
18
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel Bucureoctti (εφετείο Βουκουρεστίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει να θεωρηθεί ότι οι διατάξεις της [οδηγίας 96/67], ιδίως τα άρθρα της 1, 6 και 7, αποκλείουν την εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ –και κάθε άλλου κανόνα με το ίδιο περιεχόμενο– στις περιπτώσεις αρνήσεως παροχής προσβάσεως στην αερολιμενική υποδομή η οποία είναι αναγκαία για την άσκηση των δραστηριοτήτων παροχής υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες [της Ευρωπαϊκής Ένωσης] στους οποίους η κίνηση δεν ανήλθε στο όριο των δύο εκατομμυρίων επιβατών;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
19
Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο Δικαστήριο εναπόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον είναι αναγκαίο, να αναδιατυπώσει τα ερωτήματα που του υποβάλλονται. Συναφώς, σε αυτό απόκειται να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που του παρέχει το εθνικό δικαστήριο και ιδίως από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής, εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία χρήζουν ερμηνείας λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς [απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2024, Kwantum Nederland και Kwantum België, C‑227/23, EU:C:2024:914, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
20
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, μολονότι το προδικαστικό ερώτημα αφορά όχι μόνον τα άρθρα 1 και 6 της οδηγίας 96/67, αλλά και το άρθρο 7, εντούτοις η διαφορά της κύριας δίκης δεν αφορά την εξυπηρέτηση δι’ ιδίων μέσων στην οποία αναφέρεται η τελευταία αυτή διάταξη. Η εν προκειμένω διαφορά αφορά την άρνηση του αυτόνομου φορέα να παράσχει στη RAS, επιχείρηση παροχής υπηρεσιών εδάφους, πρόσβαση στην αναγκαία υποδομή για την παροχή τέτοιων υπηρεσιών στον αερολιμένα της Κλουζ. Επισημαίνεται δε ότι είναι ακριβώς το άρθρο 6 της ανωτέρω οδηγίας που αφορά την παροχή υπηρεσιών σε τρίτους και το οποίο ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας, για να εξασφαλίσουν στους παρέχοντες υπηρεσίες εδάφους την ελεύθερη πρόσβαση στην αγορά παροχής υπηρεσιών εδάφους σε τρίτους.
21
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν τα άρθρα 1 και 6 της οδηγίας 96/67 έχουν την έννοια ότι αποκλείουν την εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ στις περιπτώσεις στις οποίες δεν έχει επιτραπεί σε παρέχοντα υπηρεσίες εδάφους η πρόσβαση στην αναγκαία για την άσκηση της δραστηριότητας αυτής αερολιμενική υποδομή αερολιμένα της Ένωσης του οποίου, κατά τον χρόνο της αρνήσεως αυτής, η ετήσια κίνηση ήταν μικρότερη των δύο εκατομμυρίων επιβατών.
22
Εκ προοιμίου, από τις αιτιολογικές σκέψεις 1, 2 και 10 της οδηγίας 96/67 προκύπτει ότι σκοπός της είναι η κατάργηση των περιορισμών της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά με τη σταδιακή ελευθέρωση της αγοράς υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες της Ένωσης.
23
Υπό το πρίσμα αυτό της προοδευτικής ελευθερώσεως, το άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει, στην παράγραφο 1, στοιχείο γʹ, ότι, σε πρώτο στάδιο, από 1ης Ιανουαρίου 1999, το άρθρο 6 της ίδιας οδηγίας εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, μόνο στους αερολιμένες με κίνηση ίση ή μεγαλύτερη των δύο εκατομμυρίων επιβατών ή 50000 τόνων φορτίου κατά τη διάρκεια της εξάμηνης περιόδου που προηγείται της 1ης Απριλίου ή της 1ης Οκτωβρίου του προηγουμένου έτους. Στη συνέχεια, το εν λόγω άρθρο 1 ορίζει, στην παράγραφο 2, ότι, υπό την επιφύλαξη της παραγράφου 1, οι διατάξεις της οδηγίας 96/67 εφαρμόζονται, από την 1η Ιανουαρίου 2001, σε κάθε αερολιμένα κράτους μέλους ο οποίος υπόκειται στις διατάξεις της Συνθήκης και είναι ανοικτός στην εμπορική κίνηση και έχει ετήσια κίνηση τουλάχιστον δύο εκατομμυρίων επιβατών ή 50000 τόνων φορτίου. Επιπλέον, από την παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου 1 προκύπτει ότι, όταν σε έναν αερολιμένα επιτυγχάνεται ένα από τα κατώτατα όρια κινήσεως φορτίου που αναφέρονται στο ως άνω άρθρο χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί και το αντίστοιχο κατώτατο όριο κινήσεως επιβατών, οι διατάξεις της ανωτέρω οδηγίας δεν εφαρμόζονται στις κατηγορίες υπηρεσιών που προορίζονται αποκλειστικώς για τους επιβάτες.
24
Επομένως, από το άρθρο 1 της οδηγίας 96/67 προκύπτει ότι το άρθρο 6 αυτής εφαρμόζεται, από 1ης Ιανουαρίου 2001, μόνο στους αερολιμένες της Ένωσης με ετήσια κίνηση τουλάχιστον δύο εκατομμυρίων επιβατών.
25
Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, κατά την ημερομηνία της αρνήσεως του αυτόνομου φορέα να παράσχει στη RAS πρόσβαση στην αναγκαία υποδομή για την παροχή υπηρεσιών εδάφους στον αερολιμένα της Κλουζ, η κίνηση στον εν λόγω αερολιμένα δεν είχε ανέλθει στο όριο των τουλάχιστον δύο εκατομμυρίων επιβατών, που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 96/67.
26
Επομένως, δεδομένου ότι η εν λόγω άρνηση προσβάσεως δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 της ως άνω οδηγίας, ο αυτόνομος φορέας δεν ήταν υποχρεωμένος, βάσει της οδηγίας, να παράσχει σε παρέχοντα υπηρεσίες, όπως είναι η RAS, πρόσβαση στην αερολιμενική υποδομή που είναι αναγκαία για την παροχή υπηρεσιών εδάφους.
27
Εντούτοις, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι απλώς και μόνον η ύπαρξη ορισμένης τομεακής ρυθμίσεως δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να συνεπάγεται ότι δεν έχουν εφαρμογή επί της επίμαχης συμπεριφοράς οι κανόνες ανταγωνισμού τους οποίους προβλέπουν οι Συνθήκες, ανεξαρτήτως του αν η τομεακή αυτή ρύθμιση έχει ή όχι εφαρμογή στη συμπεριφορά αυτή.
28
Πράγματι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, ο παράνομος χαρακτήρας συμπεριφοράς καταχρηστικής υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ είναι άσχετος προς τον συμβατό ή μη χαρακτήρα της με άλλα νομικά πλαίσια, στη δε πλειονότητα των περιπτώσεων οι καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσεως συνίστανται σε συμπεριφορές κατά τα λοιπά σύννομες από πλευράς άλλων, πέρα του δικαίου του ανταγωνισμού, κλάδων του δικαίου (απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2012, AstraZeneca κατά Επιτροπής, C‑457/10 P, EU:C:2012:770, σκέψη 132). Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι η συμπεριφορά μιας επιχειρήσεως είναι σύμφωνη προς ένα κανονιστικό πλαίσιο δεν συνεπάγεται ότι η συμπεριφορά αυτή είναι σύμφωνη προς το άρθρο 102 ΣΛΕΕ (απόφαση της 10ης Ιουλίου 2014, Telefónica και Telefónica de España κατά Επιτροπής, C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, σκέψη 133).
29
Εξάλλου, την αρχή αυτή υπενθυμίζει σαφώς η αιτιολογική σκέψη 28 της οδηγίας 96/67, η οποία διαλαμβάνει ότι η εν λόγω οδηγία δεν θίγει την εφαρμογή των διατάξεων του πρωτογενούς δικαίου, μνημονεύοντας δε, μεταξύ άλλων, τις εξουσίες της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 106 ΣΛΕΕ.
30
Επομένως, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, όπως είναι εν προκειμένω η άρνηση παροχής προσβάσεως σε αερολιμενική υποδομή, μπορεί, ανεξαρτήτως του αν εμπίπτει ή όχι στο πεδίο εφαρμογής τομεακής ρυθμίσεως, να υπόκειται στην απαγόρευση καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως την οποία προβλέπει η ως άνω διάταξη.
31
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινισθεί ότι, μολονότι το γεγονός ότι συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι νόμιμη υπό το πρίσμα ορισμένης τομεακής ρυθμίσεως δεν μπορεί να ασκεί επιρροή στην εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, εντούτοις από τη νομολογία προκύπτει ότι μια κανονιστική υποχρέωση μπορεί, αντιθέτως, να είναι κρίσιμη για την εκτίμηση ως καταχρηστικής ορισμένης συμπεριφοράς, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, εκ μέρους επιχειρήσεως η οποία κατέχει δεσπόζουσα θέση και υπόκειται σε τομεακή ρύθμιση (απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2022, DB Station & Service, C‑721/20, EU:C:2022:832, σκέψη 82 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι τα άρθρα 1 και 6 της οδηγίας 96/67 έχουν την έννοια ότι δεν αποκλείουν την εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ σε περίπτωση κατά την οποία δεν έχει επιτραπεί σε παρέχοντα υπηρεσίες εδάφους η πρόσβαση στην αναγκαία για την άσκηση της δραστηριότητας αυτής αερολιμενική υποδομή αερολιμένα της Ένωσης του οποίου η ετήσια κίνηση ήταν, κατά τον χρόνο της μη παροχής προσβάσεως, μικρότερη των δύο εκατομμυρίων επιβατών.
Επί των δικαστικών εξόδων
33
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Τα άρθρα 1 και 6 της οδηγίας 96/67/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1996, σχετικά με την πρόσβαση στην αγορά υπηρεσιών εδάφους στους αερολιμένες της Κοινότητας
έχουν την έννοια ότι:
δεν αποκλείουν την εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ σε περίπτωση κατά την οποία δεν έχει επιτραπεί σε παρέχοντα υπηρεσίες εδάφους η πρόσβαση στην αναγκαία για την άσκηση της δραστηριότητας αυτής αερολιμενική υποδομή αερολιμένα της Ένωσης του οποίου η ετήσια κίνηση ήταν, κατά τον χρόνο της μη παροχής προσβάσεως, μικρότερη των δύο εκατομμυρίων επιβατών.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ρουμανική.