62021CJ0234_RES
Sprawa C‑234/21
Défense Active des Amateurs d’Armes ASBL i in.
przeciwko
Conseil des ministres
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour constitutionnelle (trybunał konstytucyjny, Belgia)]
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 5 marca 2024 r.
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Dyrektywa 91/477/EWG – Kontrola nabywania i posiadania broni – Broń palna niedozwolona lub podlegająca obowiązkowi uzyskania pozwolenia – Samopowtarzalna broń palna – Dyrektywa Rady 91/477, zmieniona dyrektywą (UE) 2017/853 – Artykuł 7 ust. 4a – Możliwość potwierdzenia, odnowienia lub przedłużenia przez państwa członkowskie pozwoleń – Zarzucana niemożność skorzystania z tej możliwości w odniesieniu do samopowtarzalnej broni palnej przerobionej na broń do strzelania ślepymi nabojami lub na broń salutacyjną i akustyczną – Ważność – Artykuł 17 ust. 1, art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań
Zbliżanie ustawodawstw – Nabywanie i posiadanie broni – Dyrektywa 91/477 – Możliwość potwierdzenia, odnowienia lub przedłużenia przez państwa członkowskie pozwoleń – Zakres stosowania – System przejściowy – Broń palna samopowtarzalna przerobiona na broń do strzelania ślepymi nabojami oraz broń nieprzerobiona, która została nabyta w sposób zgodny z prawem i zarejestrowana przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853 – Objęcie zakresem stosowania – Ważność w świetle prawa własności oraz zasad równości wobec prawa, niedyskryminacji i ochrony uzasadnionych oczekiwań
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17 ust. 1, art. 20, 21; dyrektywa Rady 91/477, zmieniona dyrektywą 2017/853, art. 7 ust. 4a]
(zob. pkt 42–54, 57–68; sentencja)
Streszczenie
Rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour constitutionnelle (trybunał konstytucyjny, Belgia), Trybunał w składzie wielkiej izby potwierdził ważność art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477 w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni (
1
), zmienionej dyrektywą 2017/853, w świetle prawa własności (
2
) oraz zasad równości wobec prawa (
3
), niedyskryminacji (
4
) i ochrony uzasadnionych oczekiwań. Zdaniem Trybunału przepis ten, wbrew przyjętemu przez sąd odsyłający założeniu interpretacyjnemu, upoważnia państwa członkowskie do skorzystania z uprawnienia do ustanowienia systemu przejściowego obejmującego każdą samopowtarzalną broń palną, która została nabyta w sposób zgodny z prawem i zarejestrowana przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853, w dniu 13 czerwca 2017 r., niezależnie od tego, czy chodzi o samopowtarzalną broń palną służącą do wystrzeliwania kul (
5
) lub tego rodzaju broń przerobioną na broń do strzelania ślepymi nabojami, wystrzeliwania substancji drażniących, innych substancji aktywnych lub nabojów pirotechnicznych, lub na broń salutacyjną lub akustyczną (zwaną dalej „przerobioną samopowtarzalną bronią palną”) (
6
).
Défense Active des Amateurs d’Armes ASBL, NG i WL wnieśli do Cour constitutionnelle (trybunału konstytucyjnego) skargę o stwierdzenie nieważności przepisu ustawy belgijskiej, który w przeciwieństwie do broni samopowtarzalnej służącej do wystrzeliwania kul nie przewiduje, w ramach środka przejściowego, możliwości dalszego posiadania przerobionej samopowtarzalnej broni palnej nabytej przed dniem 13 czerwca 2017 r. (
7
). Cour constitutionnelle (trybunał konstytucyjny) uznał, że art. 153 pkt 5 ustawy z dnia 5 maja 2019 r. w związku z art. 163 tej ustawy ustanawia w ten sposób odmienne traktowanie pomiędzy z jednej strony osobami, które przed dniem 13 czerwca 2017 r. nabyły w sposób zgodny z prawem i zarejestrowały broń samopowtarzalną służącą do wystrzeliwania kul, a z drugiej strony osobami, które przed tą datą nabyły w sposób zgodny z prawem i zarejestrowały broń palną przerobioną do strzelania wyłącznie ślepymi nabojami, w zakresie w jakim jedynie te pierwsze osoby korzystają z systemu przejściowego umożliwiającego im dalsze posiadanie, pod pewnymi warunkami, samopowtarzalnej broni palnej, obecnie zakazanej. Zdaniem sądu odsyłającego to odmienne traktowanie ma swoje źródło w art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477, ponieważ przepis ten nie pozwala państwu członkowskiemu na rozszerzenie takiego systemu przejściowego na tę drugą kategorię broni samopowtarzalnej. W związku z tym sąd ten postanowił zwrócić się do Trybunału z pytaniem o ważność tego artykułu.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał zbadał prawidłowość założenia, na którym opiera się przedstawione mu pytanie i zgodnie z którym art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477 upoważnia państwa członkowskie do ustanowienia systemu przejściowego wyłącznie w odniesieniu do samopowtarzalnej broni palnej służącej do wystrzeliwania kul objętej kategoriami od A.6 do A.8, a nie do przerobionej samopowtarzalnej broni palnej objętej kategorią A.9.
W tym względzie w pierwszej kolejności stwierdził on, że w świetle brzmienia tego przepisu przyznana państwom członkowskim możliwość potwierdzenia, odnowienia lub przedłużenia pozwoleń ma zastosowanie wyłącznie do samopowtarzalnej broni palnej objętej kategoriami od A.6 do A.8, która przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853 była sklasyfikowana w kategorii B „broń palna, w przypadku której wymagane jest pozwolenie” (
8
) i która została nabyta w sposób zgodny z prawem i zarejestrowana przed dniem 13 czerwca 2017 r. (
9
), z zastrzeżeniem przestrzegania innych warunków ustanowionych w dyrektywie 91/477.
W drugiej kolejności, co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477, Trybunał zbadał, po pierwsze, czy przerobiona samopowtarzalna broń palna objęta kategorią A.9, nabyta w sposób zgodny z prawem i zarejestrowana przed dniem 13 czerwca 2017 r., została sklasyfikowana w „Kategor[ii] B – Broń palna, w przypadku której wymagane jest pozwolenie”. W tym względzie podkreślił on, że broń ta spełnia, pomimo jej przerobienia, kryteria definiujące pojęcie „broni palnej” przewidziane w dyrektywie 91/477 (
10
). Ponadto, jak wskazano w motywie 20 dyrektywy 2017/853 (
11
), istnieje poważne ryzyko, że taka samopowtarzalna broń przerobiona na broń do strzelania ślepymi nabojami może znów stać się równie niebezpieczna jak poprzednio poprzez ponowne jej przerobienie tak, aby miotała śrut, kulę lub pocisk w wyniku działania palnego materiału miotającego.
I tak, co się tyczy owej przetworzonej samopowtarzalnej broni palnej, Trybunał zauważył, z jednej strony, że prawodawca Unii nie wyłączył jej wyraźnie z definicji broni palnej. Z drugiej strony, uściślenie zawarte w dyrektywie 2017/853, zgodnie z którym istotne jest zajęcie się problemem takiej broni poprzez włączenie jej do zakresu stosowania dyrektywy 91/477 (
12
), nie może być rozumiane w ten sposób, że broń ta jest objęta zakresem stosowania tej dyrektywy dopiero od wejścia w życie wspomnianej dyrektywy 2017/853. Ma ono raczej na celu potwierdzenie, że przerobiona samopowtarzalna broń palna jest objęta zakresem stosowania dyrektywy 91/477, zmienionej dyrektywą 2017/853. Tym samym samopowtarzalną broń palną objętą kategorią A.9, która została nabyta w sposób zgodny z prawem i zarejestrowana przed dniem 13 czerwca 2017 r., należy uznać za sklasyfikowaną w kategorii B dyrektywy 91/477, mającą zastosowanie przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853.
Po drugie, Trybunał zbadał, czy przerobiona broń palna może być objęta zarówno kategorią A.9, jak i jedną z kategorii od A.6 do A.8. W tym kontekście, zgodnie z brzmieniem kategorii A.9, obejmuje ona „każdą broń palną w niniejszej kategorii”, która została przerobiona. W związku z tym aby broń palna mogła zostać zaliczona do tej kategorii, musi ona nie tylko zostać przerobiona na broń do strzelania ślepymi nabojami, wystrzeliwania substancji drażniących, innych substancji aktywnych lub nabojów pirotechnicznych lub na broń salutacyjną lub akustyczną, ale również spełniać kryteria określone w pkt 2, 3, 6, 7 lub 8 „Kategor[ii] A – Broń palna niedozwolona” (
13
). Brzmienie to wskazuje zatem, że fakt, iż takie przerobienie zostało wykonane w odniesieniu do broni, powodując jej włączenie do kategorii A.9, nie skutkuje wyłączeniem jej sklasyfikowania w kategorii A.2, A.3, A.6, A.7 lub A.8. Z jednej strony bowiem broń należąca do kategorii A.9 spełnia kryteria definiujące pojęcie „broni palnej”, a z drugiej strony kategorie A.2, A.3, A.6, A.7 lub A.8 nie dokonują żadnego rozróżnienia w zależności od tego, czy broń palna, do której się one odnoszą, została przerobiona, czy też nie.
Co się tyczy, w trzeciej kolejności, celów realizowanych przez dyrektywy 91/477 i 2017/853, Trybunał stwierdził, po pierwsze, że dodanie kategorii A.9 w trakcie procedury ustawodawczej, która doprowadziła do przyjęcia dyrektywy 2017/853, miało na celu wyjaśnienie, że przerobiona broń palna jest objęta zakresem stosowania dyrektywy 91/477. Natomiast żaden z tych elementów nie wskazuje na to, że prawodawca Unii zamierzał poprzez to dodanie wyłączyć przerobioną broń palną z kategorii A.2, A.3, A.6, A.7, A.8 lub z zakresu stosowania art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477.
Po drugie, ponieważ dyrektywa 2017/853 nie narusza praw podstawowych oraz jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie (
14
), Trybunał stwierdził, że art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477 ma na celu zagwarantowanie poszanowania praw nabytych, a w szczególności prawa własności (
15
). W tym względzie artykuł ten zasadniczo zezwala państwom członkowskim na utrzymanie w mocy już wydanych pozwoleń na broń palną objętą kategoriami od A.6 do A.8, która przed wejściem w życie tej dyrektywy była sklasyfikowana w kategorii B i która została zgodnie z prawem nabyta i zarejestrowana przed dniem 13 czerwca 2017 r. W związku z tym dyrektywy 91/477 nie można rozumieć w ten sposób, że wymaga ona wywłaszczenia posiadaczy takiej broni. Tak więc, mając na uwadze cel polegający na zagwarantowaniu poszanowania nabytych praw własności, art. 7 ust. 4a, przewidujący wyjątek od zasady zakazu posiadania broni palnej objętej kategoriami od A.6 do A.8, nie może być przedmiotem wykładni, która skutkowałaby wyłączeniem takiej broni z jego zakresu stosowania, jeżeli spełnia ona również dodatkowe kryteria określone w kategorii A.9.
Po trzecie, Trybunał przypomniał, że dyrektywa 91/477 ma na celu wzmocnienie wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa osób i zapewnienia bezpieczeństwa publicznego obywatelom Unii. Tymczasem żaden z tych celów nie stoi na przeszkodzie temu, aby posiadacze broni palnej objętej zarówno jedną z kategorii od A.6 do A.8, jak i kategorią A.9 mogli korzystać z systemu przejściowego przewidzianego w art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477.
Z jednej strony bowiem taka wykładnia może przyczynić się do osiągnięcia celu, jakim jest ułatwienie funkcjonowania rynku wewnętrznego. Z drugiej strony, co się tyczy celu polegającego na zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego obywateli Unii, przede wszystkim, broń palna spełniająca kryteria kategorii A.9 wydaje się stanowić mniej bezpośrednie zagrożenie niż broń palna objęta wyłącznie kategoriami od A.6 do A.8. Następnie z brzmienia art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477, wynika, że przewidziana w tym przepisie możliwość ma zastosowanie wyłącznie do broni palnej, która została nabyta w sposób zgodny z prawem i zarejestrowana przed dniem 13 czerwca 2017 r. Oznacza to zaś w szczególności, że wymogi, zwłaszcza te dotyczące bezpieczeństwa, przewidziane w tym względzie w dyrektywie 91/477, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853, były przestrzegane. Wreszcie, brzmienie to oznacza, że w chwili gdy państwo członkowskie zamierza na podstawie wspomnianego przepisu potwierdzić, odnowić lub przedłużyć pozwolenie na samopowtarzalną broń palną objętą kategoriami od A.6 do A.8, pozostałe warunki, w szczególności te dotyczące bezpieczeństwa, określone w dyrektywie 91/477 zostały spełnione.
Trybunał wywnioskował z tego, że cel polegający na zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego obywatelom Unii nie może zostać zagrożony z tego względu, iż posiadacze broni palnej objętej zarówno jedną z kategorii od A.6 do A.8, jak i kategorią A.9 mogą korzystać z utrzymania, na podstawie art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477, wydanych już pozwoleń na broń objętą owymi kategoriami od A.6 do A.8.
W czwartej kolejności Trybunał uznał, że taka wykładnia art. 7 ust. 4a, która jest zgodna z brzmieniem tego przepisu i kontekstem, w jakim został umieszczony, oraz z systematyką i celami regulacji, której część stanowi, również nie skutkuje pozbawieniem tego przepisu ani dodania przez dyrektywę 2017/853 kategorii A.9 wszelkiej skuteczności (effet utile).
Przeciwnie, wykładnia ta zapewnia skuteczność (effet utile) wspomnianego art. 7 ust. 4a w zakresie, w jakim ma on na celu zagwarantowanie poszanowania praw nabytych, a w szczególności prawa własności. Ponadto wykładnia ta w żaden sposób nie narusza celu polegającego na dostarczeniu wyjaśnienia, który prawodawca Unii zamierzał osiągnąć poprzez dodanie kategorii A.9. Co więcej, kategoria ta obejmuje nie tylko broń palną objętą zarówno kategoriami od A.6 do A.8, jak i kategorią A.9, ale również broń palną objętą kategoriami A.2 i A.3, która została poddana takiemu przerobieniu i w odniesieniu do której możliwość przyznana państwom członkowskim w art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477 nie miała zastosowania.
W świetle przyjętej w ten sposób wykładni art. 7 ust. 4a dyrektywy 91/477 Trybunał stwierdził, że założenie, na którym opiera się pytanie Cour constitutionnelle (trybunału konstytucyjnego), jest błędne i że w tych okolicznościach analiza tego pytania nie wykazała istnienia żadnych elementów, które mogłyby podważyć ważność tego artykułu w świetle prawa własności oraz zasad równości wobec prawa, niedyskryminacji i ochrony uzasadnionych oczekiwań.
(
1
)	Zgodnie z art. 7 ust. 4a dyrektywy Rady 91/477/EWG z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni (Dz.U. 1991, L 256, s. 51), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/853 z dnia 17 maja 2017 r. (Dz.U. 2017, L 137, s. 22) (zwanej dalej „dyrektywą 91/477”), „[p]aństwa członkowskie mogą podjąć decyzję o potwierdzeniu, odnowieniu lub przedłużeniu pozwoleń na samopowtarzalną broń palną sklasyfikowaną w kategorii A pkt 6, 7 lub 8 w odniesieniu do broni palnej, która była sklasyfikowana w kategorii B, oraz nabytą w sposób zgodny z prawem i zarejestrowaną przed dniem 13 czerwca 2017 r., z zastrzeżeniem pozostałych warunków określonych w niniejszej dyrektywie. Ponadto państwa członkowskie mogą zezwolić na nabycie takiej broni palnej przez inne osoby uprawnione przez państwa członkowskie zgodnie z niniejszą dyrektywą […]”.
(
2
)	Przewidzianego w art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
(
3
)	Przewidzianej w art. 20 Karty.
(
4
)	Przewidzianej w art. 21 Karty.
(
5
)	O której mowa w pkt 6–8 „Kategoria A – Broń palna niedozwolona” zawartych w sekcji II kategoria A załącznika I do dyrektywy 91/477 (zwanymi dalej „kategoriami od A.6 do A.8”).
(
6
)	O której mowa w pkt 9 „Kategoria A – Broń palna niedozwolona” zawartym w sekcji II kategoria A załącznika I do dyrektywy 91/477 (zwanym dalej „kategorią A.9”).
(
7
)	Loi du 5 mai 2019 portant des dispositions diverses en matière pénale et en matière de cultes (ustawa z dnia 5 maja 2019 r. zawierająca różne przepisy dotyczące spraw karnych i religijnych, Moniteur belge z dnia 24 maja 2019 r., s. 50023) (zwana dalej „ustawą z dnia 5 maja 2019 r.”). Artykuły 151–163 tej ustawy dokonują częściowej transpozycji dyrektywy 2017/853 do belgijskiego porządku prawnego.
(
8
)	Zawarta w sekcji II, A, załącznika I do dyrektywy 91/477 w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853.
(
9
)	Zawarta w sekcji II kategoria A załącznika I do dyrektywy 91/477 w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853, pod tytułem „Kategoria B – Broń palna, w przypadku której wymagane jest pozwolenie” (zwana dalej „kategorią B”).
(
10
)	Zobacz art. 1 ust. 1 dyrektywy 91/477 w brzmieniu przed wejściem w życie dyrektywy 2017/853 i art. 1 ust. 1 pkt 1 dyrektywy 91/477, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2017/853.
(
11
)	Zobacz w szczególności motyw 20 dyrektywy 2017/853.
(
12
)	Zobacz motyw 20 dyrektywy 2017/853.
(
13
)	Zawarte w sekcji II, A, załącznika I do dyrektywy 91/477 (zwane dalej „kategoriami od A.6 do A.8”).
(
14
)	Zobacz motyw 31 dyrektywy 2017/853.
(
15
)	Zagwarantowanego w art. 1 Karty.