62024CJ0115_RES
Zaak C‑115/24
UJ
tegen
Österreichische Zahnärztekammer
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Oberste Gerichtshof)
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 11 september 2025
„Prejudiciële verwijzing – Volksgezondheid – Grensoverschrijdende gezondheidszorg – Richtlijn 2011/24/EU – Artikel 3, onder d) en e) – Gezondheidszorg via telegeneeskunde – Begrip ‚telegeneeskunde’ – Via telegeneeskunde verstrekte grensoverschrijdende gezondheidszorg – Complexe medische behandeling bestaande uit gezondheidszorg die zowel via telegeneeskunde als fysiek wordt verleend – Lidstaat waar de behandeling plaatsvindt – Richtlijn 2000/31/EG – Dienst van de informatiemaatschappij – Richtlijn 2005/36/EG – Beroepskwalificaties – Vrij verrichten van diensten – Werkingssfeer – Artikel 56 VWEU”
Prejudiciële vragen – Ontvankelijkheid – Grenzen – Vragen zonder verband met het voorwerp van het hoofdgeding – Vragen betreffende de toepasselijkheid van een Unierechtelijke handeling – Vragen die de grond van de zaak betreffen
(Art. 267 VWEU)
(zie punt 57)
Volksgezondheid – Grensoverschrijdende gezondheidszorg – Richtlijn 2011/24 – Begrip via telegeneeskunde verstrekte grensoverschrijdende gezondheidszorg – Complexe medische behandeling bestaande uit gezondheidszorg die zowel via telegeneeskunde als fysiek wordt verleend – Criteria – Verstrekking van gezondheidszorg door een zorgaanbieder die is gevestigd in een andere lidstaat dan de lidstaat van aansluiting van de patiënt – Verlening van dergelijke zorg op afstand en uitsluitend door middel van informatie- en communicatietechnologie
[Richtlijnen van het Europees Parlement en de Raad 2011/24, overweging 10 en art. 1, lid 1, 3, a), d) en e), en 7, lid 7, 2000/31 en 2015/1535]
(zie punten 63‑70, 73, 74, 82‑84, 90‑93, dictum 1)
Volksgezondheid – Grensoverschrijdende gezondheidszorg – Richtlijn 2011/24 – Werkingssfeer – Beperking van de terugbetaling van de kosten van grensoverschrijdende gezondheidszorg – Geen – Gezondheidszorg die via telegeneeskunde wordt verstrekt – Toepasselijkheid van de Uniewetgeving en van de wetgeving waar de aanbieder van dergelijke zorg is gevestigd
[Richtlijnen van het Europees Parlement en de Raad 2000/31, art. 2, e), en 3, lid 1, en 2011/24, overweging 10 en art. 1, lid 1, 2, e), 3, d) en 7]
(zie punten 95, 96, 99, 102, 103, 106,107, dictum 2 en 3)
Vrij verkeer van personen – Vrijheid van vestiging – Vrij verrichten van diensten – Werknemers – Erkenning van beroepskwalificaties – Richtlijn 2005/36 – Werkingssfeer – Aanbieder van via telegeneeskunde verstrekte grensoverschrijdende gezondheidszorg – Daarvan uitgesloten – Aanbieder die in een lidstaat is gevestigd en die een in andere lidstaat gevestigde aanbieder verzoekt om gezondheidszorg te verlenen aan een patiënt die in die laatste staat woont – Daarvan uitgesloten
(Richtlijnen van het Europees Parlement 2005/36, art. 5, en 2011/24)
(zie punten 109‑118, dictum 4)
Samenvatting
Naar aanleiding van een verzoek om een prejudiciële beslissing door het Oberste Gerichtshof spreekt het Hof zich uit over de uitlegging van meerdere handelingen van afgeleid Unierecht op een gebied dat in volle ontwikkeling is – telegeneeskunde – en nog maar weinig behandeld is in zijn rechtspraak.
UJ is een in Oostenrijk gevestigde tandarts, die gerechtigd is om daar tandheelkundige zorg te verlenen, en neemt als partnertandarts deel aan tandheelkundige activiteiten die in die lidstaat worden verricht door twee Duitse ondernemingen die deel uitmaken van een wereldwijd werkzame tandheelkundige ondernemingsgroep. Een van die ondernemingen, Urban Technology GmbH, promoot via haar website een tandheelkundige tandcorrectiemethode met behulp van beugels, die wordt aangeboden onder de merknaam DrSmile. Potentiële klanten kunnen via deze website een afspraak maken bij een „partnertandarts” in Oostenrijk, zoals UJ. Bij een dergelijke afspraak neemt deze partnertandarts in zijn praktijk een anamnese af, voert hij een informatiegesprek, maakt hij een 3D-scan van de kaak en voert hij de eventueel voor de toekomstige beugelbehandeling noodzakelijke voorbehandelingen uit. Vervolgens stuurt hij het beeldmateriaal en een advies over de tandcorrectiemethode aan een andere onderneming, namelijk DZK Deutsche Zahnklinik.
DZK Deutsche Zahnklinik beschikt overeenkomstig het Duitse recht over een erkenning en andere nodige vergunningen om in Duitsland een tandheelkundige kliniek te exploiteren. Enkel die onderneming sluit een behandelingsovereenkomst met de patiënten. Zij koopt de beugels bij Urban Technology, die daarvoor bestellingen plaatst bij derden en na de plaatsing van een onzichtbare beugel wordt voor de follow-up van de patiënten gebruikgemaakt van een app. DZK Deutsche Zahnklinik heeft een contractuele relatie met de partnertandarts en betaalt hem voor de diensten die hij verricht.
In deze context heeft de Österreichische Zahnärztekammer (Oostenrijkse beroepsvereniging voor tandartsen) bij het Landesgericht Klagenfurt (rechter in eerste aanleg Klagenfurt, Oostenrijk) tegen UJ een vordering tot staking ingesteld, met daarbij een vordering in kort geding, die ertoe strekt UJ te verbieden om aan in Oostenrijk uitgeoefende activiteiten op het gebied van tandheelkunde van buitenlandse ondernemingen die niet over de naar Oostenrijks recht vereiste vergunningen beschikken, rechtstreeks of indirect tegen betaling deel te nemen. Nadat de vordering in kort geding werd afgewezen, heeft UJ hoger beroep ingesteld bij het Oberlandesgericht Graz (rechter in tweede aanleg Graz, Oostenrijk), dat die vordering heeft toegewezen. Vervolgens heeft UJ cassatieberoep ingesteld bij het Oberste Gerichtshof (hoogste federale rechter in civiele en strafzaken, Oostenrijk), dat een verzoek om een prejudiciële beslissing bij het Hof heeft ingediend.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats spreekt het Hof zich uit over het begrip via telegeneeskunde verstrekte grensoverschrijdende gezondheidszorg in de zin van richtlijn 2011/24 (
1
).
Na te hebben opgemerkt dat de term „telegeneeskunde” een autonoom Unierechtelijk begrip is, beklemtoont het Hof ten eerste dat die term volgens de letterlijke uitlegging in zijn gebruikelijke betekenis etymologisch gezien betrekking heeft op geneeskundige diensten die op afstand worden verstrekt. Het voorzetsel „tele” verwijst immers naar de gedachte van afstand. Evenzo kan de in het geval van telegeneeskunde verstrekte gezondheidszorg alleen onder het begrip grensoverschrijdende gezondheidszorg vallen als die gezondheidszorg wordt verleend of voorgeschreven in een andere lidstaat dan de lidstaat van aansluiting.
Wat ten tweede de contextuele uitlegging betreft, merkt het Hof op dat richtlijn 2011/24 de algemene regel voorschrijft die in beginsel op alle gezondheidszorg van toepassing is, en dat op grond daarvan de lidstaat waar de behandeling plaatsvindt, de lidstaat is op het grondgebied waarvan de gezondheidszorg feitelijk wordt verleend. In het geval van telegeneeskunde is in deze richtlijn een uitzondering bepaald, volgens welke de gezondheidszorg wordt geacht te zijn verstrekt in de lidstaat waar de zorgaanbieder is gevestigd. Die uitzondering, die strikt dient te worden uitgelegd, impliceert dat de lidstaat waar de behandeling plaatsvindt voor andere gezondheidszorg dan telegeneeskunde, moet worden bepaald aan de hand van het grondgebied waar die zorg daadwerkelijk wordt verleend.
Het Hof merkt tevens op dat, aangezien het begrip gezondheidszorg een groot aantal gezondheidsdiensten kan omvatten, een in het kader van telegeneeskunde verstrekte gezondheidsdienst bijgevolg onder grensoverschrijdende gezondheidszorg kan vallen. Bovendien schrijven de bepalingen van richtlijn 2011/24 duidelijk voor dat door middel van telegeneeskunde verleende of voorgeschreven gezondheidszorg onder de in die richtlijn gedefinieerde „grensoverschrijdende gezondheidszorg” kan vallen. (
2
)
Verder merkt het Hof aan de hand van het begrip diensten van de informatiemaatschappij (
3
) op dat grensoverschrijdende gezondheidsdiensten die door een zorgaanbieder aan een patiënt, die zich gelijktijdig op dezelfde plaats bevinden, worden verleend, zelfs als zij het gebruik van informatie- en communicatietechnologieën impliceren, niet kunnen worden beschouwd als diensten van de informatie- en communicatiemaatschappij, en bijgevolg niet onder het begrip telegeneeskunde in de zin van richtlijn 2011/24 kunnen vallen. Daarentegen kunnen gezondheidsdiensten die via die technologie daadwerkelijk op afstand worden verstrekt, dit wil zeggen zonder dat de dienstverlener en de patiënt zich gelijktijdig fysiek op dezelfde plaats bevinden, wel onder het begrip dienst van de informatiemaatschappij vallen, en dus onder het begrip „telegeneeskunde”, zelfs wanneer zij in het kader van een complexe medische behandeling worden verstrekt die gezondheidszorg omvat die door een zorgaanbieder wordt verstrekt die zich fysiek op dezelfde plaats als de patiënt bevindt.
Wat ten derde de teleologische uitlegging betreft, beklemtoont het Hof dat telegeneeskunde een in casu grensoverschrijdende medische praktijk is, waarmee een van de doelstellingen van richtlijn 2011/24 kan worden verwezenlijkt, te weten de vergemakkelijking van de toegang tot gezondheidszorg die wordt verstrekt in een lidstaat waar de aanbieder van die zorg is gevestigd en die niet de lidstaat van aansluiting is waar de patiënten voor wie de gezondheidszorg bestemd is verblijven. Dienaangaande merkt het op dat de Uniewetgever, wegens de aard en de specifieke kenmerken van deze praktijk, die met name verband houden met de verlening van gezondheidszorg op afstand, met andere woorden zonder dat de zorgaanbieder en de patiënt zich gelijktijdig op dezelfde plaats bevinden en met gebruik van informatie- en communicatietechnologie, heeft voorzien in een afwijkende regeling met betrekking tot de vaststelling van de lidstaat waar de behandeling plaatsvindt en het recht dat van toepassing is op een dergelijke praktijk.
Ten vierde wijst het Hof erop dat de ontstaansgeschiedenis van de betrokken bepalingen van richtlijn 2011/24, en meer in het bijzonder de definitie van het begrip „telegeneeskunde” in de voorbereidende werken ook de conclusie ondersteunt dat het beslissende element van dat begrip het feit is dat de gezondheidsdienst op afstand via informatie- en communicatietechnologie aan een patiënt wordt verstrekt door een zorgaanbieder die is gevestigd in een andere lidstaat dan de lidstaat van aansluiting en dus zonder dat die patiënt en die aanbieder zich gelijktijdig op dezelfde plaats bevinden.
Het Hof komt dan ook tot de slotsom dat krachtens richtlijn 2011/24 het begrip grensoverschrijdende gezondheidszorg die wordt verstrekt in het geval van telegeneeskunde, enkel betrekking heeft op gezondheidszorg die op afstand aan een patiënt wordt verstrekt door een zorgaanbieder die in een andere lidstaat dan de lidstaat van aansluiting van deze patiënt is gevestigd en dus zonder dat deze patiënt en deze aanbieder zich gelijktijdig fysiek op dezelfde plaats bevinden en uitsluitend door middel van informatie- en communicatietechnologie.
In de tweede plaats verduidelijkt het Hof de werkingssfeer van richtlijn 2011/24.
In dat verband zet het om te beginnen uiteen dat zowel uit de doelstelling als uit de structuur van die richtlijn volgt dat de werkingssfeer ervan en dus de draagwijdte van de bepaling waarin „lidstaat waar de behandeling plaatsvindt”, wordt gedefinieerd (
4
), niet beperkt zijn tot de terugbetaling van kosten van grensoverschrijdende gezondheidszorg. Voorts stelt het vast dat grensoverschrijdende gezondheidszorg die onder telegeneeskunde valt, aangezien die zorg wordt geacht te zijn verstrekt in de lidstaat waar de zorgaanbieder is gevestigd, in overeenstemming moet zijn met de wetgeving en de kwaliteits- en veiligheidsnormen en ‑richtsnoeren van die lidstaat, alsook met de Uniewetgeving inzake veiligheidsnormen. Bovendien stelt het Hof vast dat volgens zowel richtlijn 2011/24 als richtlijn 2000/31 de verlening van grensoverschrijdende gezondheidszorg wordt beheerst door de wetgeving van de lidstaat waar de aanbieder is gevestigd, aangezien die dienst kan vallen onder het begrip „dienst van de informatiemaatschappij”.
In de derde en laatste plaats spreekt het Hof zich uit over de werkingssfeer, in het kader van erkenning van beroepskwalificaties, van het in richtlijn 2005/36 (
5
) neergelegde beginsel van de vrije dienstverrichting.
In dat verband oordeelt het Hof dat die richtlijn niet van toepassing is op een aanbieder van grensoverschrijdende gezondheidszorg in het geval van telegeneeskunde, en evenmin op een in een lidstaat gevestigde aanbieder die, zonder zich te verplaatsen, door een in een andere lidstaat gevestigde aanbieder gezondheidsdiensten met fysieke aanwezigheid laat verlenen aan een patiënt die in laatstgenoemde lidstaat woont.
Richtlijn 2005/36 bepaalt om te beginnen immers uitdrukkelijk dat haar bepalingen betreffende de vrije dienstverrichting uitsluitend van toepassing zijn wanneer de dienstverrichter zich naar het grondgebied van de ontvangende lidstaat begeeft. Telegeneeskunde houdt noodzakelijkerwijs in dat de gezondheidszorg wordt verleend zonder enige verplaatsing. Voorts komt het Hof tot de slotsom dat in casu uit geen enkel element kan worden afgeleid dat een gezondheidszorgaanbieder zich naar het grondgebied van de ontvangende lidstaat begeeft wanneer die aanbieder daar via een andere aanbieder, die in die lidstaat is gevestigd, dergelijke zorg verleent.
(
1
)	Artikel 3, onder d) en e), van richtlijn 2011/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2011 betreffende de toepassing van de rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (PB 2011, L 88, blz. 45).
(
2
)	Zie artikel 7, lid 7, van richtlijn 2011/24, dat bepaalt dat de lidstaat van aansluiting ten aanzien van de verzekerde die om terugbetaling verzoekt van grensoverschrijdende gezondheidszorg, „inclusief door middel van telegeneeskunde ontvangen gezondheidszorg”, dezelfde voorwaarden kan toepassen die zijn vastgesteld voor in deze staat verleende zorg. De uitdrukking „inclusief door middel van telegeneeskunde ontvangen gezondheidszorg” bevestigt aldus die vaststelling.
(
3
)	Krachtens artikel 2 van richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt („richtlijn inzake elektronische handel”) (PB 2000, L 178, blz. 1), gelezen in samenhang met artikel 1, lid 1, onder b), en bijlage I, bij richtlijn (EU) 2015/1535 van het Europees Parlement en de Raad van 9 september 2015 betreffende een informatieprocedure op het gebied van technische voorschriften en regels betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (PB 2015, L 241, blz. 1).
(
4
)	Artikel 3, onder d), van richtlijn 2011/24.
(
5
)	Richtlijn 2005/36/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 september 2005 betreffende de erkenning van beroepskwalificaties (PB 2005, L 255, blz. 22).