62022CC0226
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ‑BORDONA
της 23ης Μαρτίου 2023 (
1
)
Υπόθεση C‑226/22
Nexive Commerce Srl,
Nexive Scarl,
Nexive Services Srl,
Nexive Network Srl,
Nexive SpA,
BRT SpA,
A.I.C.A.I. Associazione Italiana Corrieri Aerei Internazionali,
DHL Express (Italy) Srl,
TNT Global Express Srl,
Federal Express Europe Inc., Filiale Italiana,
United Parcel Service Italia Srl,
General Logistics Systems Enterprise Srl,
General Logistics Systems Italy SpA,
Fedex Express Italy Srl
κατά
Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni,
Presidenza del Consiglio dei ministri,
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
Ministero dello Sviluppo Economico,
παρισταμένης της:
Nexive SpA
[αίτηση του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Ταχυδρομικές υπηρεσίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση – Χρηματοδότηση της ρυθμιστικής αρχής του τομέα των ταχυδρομείων – Ανάγκη δημόσιας χρηματοδότησης – Υποχρέωση των επιχειρήσεων του τομέα να συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση των λειτουργικών εξόδων της ρυθμιστικής αρχής του τομέα των ταχυδρομείων – Οικονομική επιβάρυνση βαρύνουσα αποκλειστικά τους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών, χωρίς διάκριση μεταξύ των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και των φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών»
1.
Στην Ιταλία, οι ιδιωτικοί οικονομικοί φορείς του τομέα των ταχυδρομείων επωμίζονται εξολοκλήρου τη χρηματοδότηση των δαπανών της εθνικής ρυθμιστικής αρχής (στο εξής: ΕΡΑ), χωρίς δημόσια συγχρηματοδότηση. Η εν λόγω υποχρέωση βαρύνει τόσο τους φορείς παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών όσο και τους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας.
2.
Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ζητείται από το Δικαστήριο, εν συνόψει, να διευκρινίσει αν η εθνική ρύθμιση που τυγχάνει εφαρμογής στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι συμβατή με την οδηγία 97/67/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ (
2
), καθώς και με τις αρχές της αναλογικότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης. Οδηγία 97/67 (όπως τροποποιήθηκε)
3.
Κατά το άρθρο 9 της εν λόγω οδηγίας:
«1.   Για τις υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας, τα κράτη μέλη μπορούν να καθιερώσουν γενικές άδειες εφόσον απαιτείται για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση με τις ουσιώδεις απαιτήσεις.
2.   Για τις υπηρεσίες που εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας, τα κράτη μέλη μπορούν να καθιερώσουν διαδικασίες χορήγησης αδειών, περιλαμβανομένων των ειδικών αδειών, εφόσον απαιτείται για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση με τις ουσιώδεις απαιτήσεις και να διαφυλαχθεί η καθολική υπηρεσία.
Η χορήγηση αδειών μπορεί:
[…]
–
κατά περίπτωση, να υπόκειται σε υποχρέωση καταβολής οικονομικής συνεισφοράς στις λειτουργικές δαπάνες των εθνικών ρυθμιστικών αρχών του άρθρου 22,
[…]
Οι υποχρεώσεις και απαιτήσεις κατά την πρώτη περίπτωση και κατά το άρθρο 3 μπορούν να επιβάλλονται μόνο σε καθορισμένους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας.
[…]
3.   Οι διαδικασίες, οι υποχρεώσεις και οι απαιτήσεις κατά τις παραγράφους 1 και 2 πρέπει να είναι διαφανείς, προσιτές, αμερόληπτες, αναλογικές, ακριβείς και σαφείς, να δημοσιεύονται εκ των προτέρων και να είναι βασισμένες σε αντικειμενικά κριτήρια […]».
4.
Το άρθρο 22 ορίζει τα εξής:
«1.   Κάθε κράτος μέλος ορίζει μια ή περισσότερες εθνικές ρυθμιστικές αρχές για τον τομέα των ταχυδρομείων, νομικώς και λειτουργικώς ανεξάρτητες από τους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης. […]
[…]
2.   Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές έχουν ως συγκεκριμένο καθήκον την εξασφάλιση της συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την παρούσα οδηγία, ιδίως με τη δημιουργία διαδικασιών παρακολούθησης και κανονιστικών διαδικασιών ώστε να εξασφαλισθεί η παροχή της καθολικής υπηρεσίας. Δύνανται επίσης να επιφορτισθούν με τη διασφάλιση της τήρησης των κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των ταχυδρομείων.
[…]»
Β.
Το εθνικό δίκαιο
5.
Η οδηγία 97/67 μεταφέρθηκε στην ιταλική έννομη τάξη με το νομοθετικό διάταγμα 261, της 22ας Ιουλίου 1999 (
3
), το άρθρο 2, παράγραφος 1, του οποίου ορίζει ότι «ρυθμιστική αρχή για τον τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών είναι το Υπουργείο επικοινωνιών».
6.
Το άρθρο 1 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 58, της 31ης Μαρτίου 2011 (
4
), τροποποίησε το άρθρο 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 261, της 22ας Ιουλίου 1999, ορίζοντας ότι:
–
«Ιδρύεται Εθνικός Οργανισμός για τη ρύθμιση του τομέα των ταχυδρομείων […] ο οποίος ορίζεται ως η εθνική ρυθμιστική αρχή για τον τομέα των ταχυδρομείων κατά την έννοια του άρθρου 22 της οδηγίας 97/67/ΕΚ και των μεταγενέστερων τροποποιήσεών της» (παράγραφος 1).
–
«Τα καθήκοντα […] που ασκούνται από το Υπουργείο οικονομικής ανάπτυξης […], ανατίθενται πλέον στον Οργανισμό, στον οποίο μεταφέρονται και οι σχετικοί ανθρώπινοι, οικονομικοί και λειτουργικοί πόροι» (παράγραφος 12).
–
«Οι λειτουργικές δαπάνες του Οργανισμού καλύπτονται: α) μέσω ειδικού κονδυλίου του προϋπολογισμού του Υπουργείου οικονομικής ανάπτυξης, στον οποίο πιστώνονται οι αναφερόμενοι στην παράγραφο 12 οικονομικοί πόροι, β) μέσω εισφοράς που δεν υπερβαίνει το ένα τοις χιλίοις των εσόδων της τελευταίας οικονομικής χρήσης όσον αφορά τον τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών, η οποία καταβάλλεται από όλους τους οικονομικούς φορείς του εν λόγω τομέα […]» (παράγραφος 14).
–
Το ύψος των αναφερόμενων στην παράγραφο 12 οικονομικών πόρων καθορίζεται με απόφαση του Υπουργού οικονομίας και οικονομικών (παράγραφος 18).
7.
Η δραστηριότητα και οι αρμοδιότητες του εθνικού οργανισμού του τομέα των ταχυδρομείων, ο οποίος ουδέποτε λειτούργησε, μεταβιβάστηκαν στην Autorità per le garanzie nelle comunicazioni (ρυθμιστική αρχή στον τομέα των επικοινωνιών, στο εξής: Αρχή) (
5
) δυνάμει της πράξης νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 201, της 6ης Δεκεμβρίου 2011 (
6
). Ωστόσο, ουδεμία τροποποίηση επήλθε στους ισχύοντες κανόνες περί χρηματοδότησης του ως άνω οργανισμού.
8.
Κατά το άρθρο 1, παράγραφοι 65 και 66, του νόμου αριθ. 266, της 23ης Δεκεμβρίου 2005 (
7
):
–
«65. Από το έτος 2007 οι λειτουργικές δαπάνες […] της ρυθμιστικής αρχής στον τομέα των επικοινωνιών […] χρηματοδοτούνται, κατά το μέρος που δεν καλύπτεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, από την οικεία αγορά, κατά τους όρους που προβλέπει το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο, ενώ το ύψος της εισφοράς καθορίζεται με απόφαση της εν λόγω αρχής, εντός των ανώτατων νομοθετικώς προβλεπόμενων ορίων, οι δε εισφορές καταβάλλονται απευθείας στην ως άνω αρχή […]».
–
«66. Από την πρώτη εφαρμογή της για το έτος 2006, το ποσό της εισφοράς που καταβάλλουν οι φορείς που δραστηριοποιούνται στον τομέα των επικοινωνιών […] καθορίζεται σε 1,5 τοις χιλίοις επί των εσόδων που δηλώθηκαν στο πλαίσιο του τελευταίου, πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, προϋπολογισμού. Για κάθε επόμενο έτος, τυχόν μεταβολή του ύψους και των όρων της εισφοράς θα αποφασίζονται από την [Αρχή] σύμφωνα με την παράγραφο 65, με ανώτατο όριο το 2 τοις χιλίοις επί των εσόδων που δηλώθηκαν στο πλαίσιο του τελευταίου, πριν από την έκδοση της οικείας αποφάσεως, προϋπολογισμού».
9.
Το καθεστώς χρηματοδότησης της Αρχής άλλαξε δυνάμει του άρθρου 65 της πράξης νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 50, της 24ης Απριλίου 2017 (
8
), σύμφωνα με το οποίο:
«1.   Από το έτος 2017 οι λειτουργικές δαπάνες της ρυθμιστικής αρχής στον τομέα των επικοινωνιών που σχετίζονται με τα καθήκοντά της ως εθνικής ρυθμιστικής αρχής του τομέα των ταχυδρομείων καλύπτονται αποκλειστικά κατά τους όρους του άρθρου 1, παράγραφοι 65 και 66, δεύτερο εδάφιο, του νόμου αριθ. 266, της 23ης Δεκεμβρίου 2005, βάσει των εσόδων που πραγματοποίησαν οι φορείς εκμετάλλευσης του τομέα των ταχυδρομείων. Οι διατάξεις του άρθρου 2, παράγραφοι 6 έως 21, και του άρθρου 15, παράγραφος 2bis, του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 261, της 22ας Ιουλίου 1999, καταργούνται.»
10.
Με την εν λόγω τροποποίηση καταργήθηκε το σύστημα μικτής χρηματοδότησης της ρυθμιστικής αρχής, ήτοι τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, η δε συνεισφορά των φορέων του ταχυδρομικού τομέα στην Αρχή ευθυγραμμίστηκε με την αντίστοιχη συνεισφορά που ίσχυε ως προς τους λοιπούς οικονομικούς τομείς που τελούν υπό την εποπτεία της.
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
11.
Το 2017 και το 2018, η Αρχή εξέδωσε τις αποφάσεις αριθ. 182/17/CONS, 427/17/CONS και 528/18/CONS (στο εξής: αποφάσεις), με τις οποίες καθόρισε το ύψος και τους όρους καταβολής της εισφοράς που όφειλαν υπέρ αυτής οι ιδιωτικοί οικονομικοί φορείς του τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών για τα έτη 2017, 2018 και 2019, αντίστοιχα. Ειδικότερα, η Αρχή καθόρισε ποσοστό 1,4 τοις χιλίοις (επί των δηλωθέντων από κάθε φορέα εσόδων) για τα έτη 2017 και 2018 και 1,35 τοις χιλίοις για το έτος 2019.
12.
Οι ως άνω αποφάσεις:
–
Προσδιόρισαν ως υπόχρεους καταβολής της εν λόγω εισφοράς τόσο τους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας όσο και τους λοιπούς ιδιωτικούς οικονομικούς φορείς του τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών που είναι κάτοχοι άδειας.
–
Καθόρισαν το ύψος της επίμαχης εισφοράς κατά τρόπον ώστε η συνεισφορά των ιδιωτικών οικονομικών φορέων να καλύπτει το σύνολο των δαπανών που αφορούσαν τις δραστηριότητες της Αρχής σχετικά με την οικεία αγορά, χωρίς καμία δημόσια συγχρηματοδότηση.
13.
Οι εν λόγω δαπάνες υπολογίστηκαν λαμβανομένων υπόψη όχι μόνον των δραστηριοτήτων που σχετίζονται άμεσα με τη ρύθμιση της αγοράς ταχυδρομικών υπηρεσιών, αλλά και των υπηρεσιών που είναι κοινές για τις διάφορες διευθύνσεις από τις οποίες αποτελείται η Αρχή, όπως η χρήση των ακινήτων και οι δραστηριότητες γραμματείας. Οι έμμεσες δαπάνες που απορρέουν από τις κοινές υπηρεσίες κατανεμήθηκαν αναλογικά μεταξύ των διαφόρων αγορών που ρυθμίζονται από την Αρχή.
14.
Ορισμένοι ιδιωτικοί οικονομικοί φορείς που παρέχουν υπηρεσίες ταχυμεταφορών, που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας, προσέφυγαν κατά των αποφάσεων ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Λατίου).
15.
Συγκεκριμένα, οι λόγοι που προέβαλαν αφορούσαν:
–
Το ότι οι αποφάσεις καθιέρωσαν ένα σύστημα εισφορών που βαρύνουν εξ ολοκλήρου τους φορείς της αγοράς, αποκλειομένης οποιασδήποτε κρατικής συμμετοχής.
–
Το ότι οι δαπάνες τις οποίες αφορούσε η χρηματοδότηση ήταν υψηλότερες από εκείνες που σχετίζονταν με τις ρυθμιστικές δραστηριότητες της Αρχής στην αγορά ταχυδρομικών υπηρεσιών.
–
Το ότι οι φορείς παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών και οι φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας εξομοιώνονταν.
16.
Το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου) απέρριψε τις προσφυγές, καθόσον έκρινε, εν συνόψει, ότι:
–
Η εθνική νομοθεσία που είχε εφαρμογή ratione temporis δεν επέβαλλε καμία υποχρέωση κρατικής συγχρηματοδότησης των δραστηριοτήτων της Αρχής, ούτε επέτρεπε στην Αρχή να καθορίσει ποσοστό κρατικής συνεισφοράς, ελλείψει σχετικής διάταξης στον νόμο περί ετήσιου προϋπολογισμού.
–
Το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67 επιτρέπει στα κράτη μέλη να καλύπτουν τις δαπάνες της ΕΡΑ με χρηματοδότηση από τους φορείς που δραστηριοποιούνται στην οικεία ρυθμιζόμενη από την ΕΡΑ αγορά.
–
Οι υπηρεσίες που προβλέπονται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 97/67 δεν αφορούν μόνον την καθολική υπηρεσία.
–
Οι δαπάνες σχετικά με τις υπηρεσίες ταχυμεταφορών και οι έμμεσες λειτουργικές δαπάνες, οι οποίες κατανέμονται αναλογικά, αποτελούν επίσης δαπάνες δυνάμενες να χρηματοδοτηθούν.
17.
Οι προσφεύγουσες πρωτοδίκως άσκησαν έφεση κατά της πρωτόδικης αποφάσεως ενώπιον του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, και το άρθρο 9, παράγραφος 3, καθώς και το άρθρο 22 της οδηγίας 97/67/ΕΚ […] όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ […] την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση, όπως αυτή του ιταλικού δικαίου [η οποία προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφοι 65 και 66, του legge n. 266 (νόμου 266), της 23ης Δεκεμβρίου 2005, και στο άρθρο 65 της decreto legge 24 aprile 2017, n. 50, convertito, con modificazioni, dalla Legge 21 giugno 2017, n. 96 (πράξης νομοθετικού περιεχομένου 50 της 24ης Απριλίου 2017, η οποία μετατράπηκε σε νόμο, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον νόμο 96 της 21ης Ιουνίου 2017)], η οποία επιτρέπει να επιβάλλεται αποκλειστικά στους φορείς παροχής υπηρεσιών του τομέα των ταχυδρομείων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν παρέχουν υπηρεσίες εμπίπτουσες στην καθολική υπηρεσία, η υποχρέωση οικονομικής συμμετοχής στις λειτουργικές δαπάνες της ρυθμιστικής αρχής του εν λόγω τομέα, κατά τρόπον που ισοδυναμεί με αποδοχή της δυνατότητας αποκλεισμού κάθε μορφής δημόσιας συγχρηματοδότησης από τον κρατικό προϋπολογισμό;
2)
Έχουν το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, και το άρθρο 22 της οδηγίας 97/67/ΕΚ […] όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ […] την έννοια ότι επιτρέπουν να συμπεριληφθούν στις λειτουργικές δαπάνες οι οποίες μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών και οι δαπάνες που αφορούν ρυθμιστικές δραστηριότητες σχετικές με ταχυδρομικές υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας, καθώς και οι δαπάνες των δομών διοίκησης και των δομών χάραξης πολιτικής (των λεγόμενων “οριζόντιων” δομών), των οποίων η δραστηριότητα μολονότι δεν αποσκοπεί άμεσα στη ρύθμιση των αγορών ταχυδρομικών υπηρεσιών, εντούτοις, εξυπηρετεί την άσκηση των θεσμικών αρμοδιοτήτων της Αρχής στο σύνολό τους, κατά τρόπον ώστε οι δαπάνες αυτές να μπορούν να επιβαρύνουν έμμεσα και εν μέρει (αναλογικά) τον τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών;
3)
Αντιτίθενται η αρχή της αναλογικότητας, η αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων, το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, και το άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, καθώς και το άρθρο 22 της οδηγίας 97/67/ΕΚ […], όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ […], σε εθνική ρύθμιση, όπως αυτή του ιταλικού δικαίου, [η οποία προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφοι 65 και 66, του legge n. 266 (νόμου 266), της 23ης Δεκεμβρίου 2005, και στο άρθρο 65 της decreto legge 24 aprile 2017, n. 50, convertito, con modificazioni, dalla Legge 21 giugno 2017, n. 96 (πράξης νομοθετικού περιεχομένου 50 της 24ης Απριλίου 2017, η οποία μετατράπηκε σε νόμο, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον νόμο 96 της 21ης Ιουνίου 2017)], η οποία επιβάλλει στους φορείς παροχής υπηρεσιών του τομέα των ταχυδρομείων την υποχρέωση να συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της ρυθμιστικής αρχής του εν λόγω τομέα, χωρίς δυνατότητα διάκρισης μεταξύ της θέσης των φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών και εκείνης των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας, και, ως εκ τούτου, χωρίς δυνατότητα συνεκτίμησης της διαφορετικής έντασης της ρυθμιστικής δραστηριότητας που ασκεί η εθνική ρυθμιστική αρχή ανάλογα με τα διάφορα είδη ταχυδρομικών υπηρεσιών;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
18.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 31 Μαρτίου 2022.
19.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η General Logistic System Enterprises Srl και General Logistic System Italy SpA, η BRT SpA, η Associazione Italiana Corrieri Aerei Internazionali (A.I.C.A.D.I.) κ.λπ., η Βελγική, η Ελληνική, η Ιταλική, η Λιθουανική, η Νορβηγική και η Πορτογαλική κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
20.
Η διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως δεν κρίθηκε απαραίτητη.
IV. Εκτίμηση
Α.
Εισαγωγικές παρατηρήσεις
21.
Η οδηγία 97/67, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2008/6, επιτρέπει στα κράτη μέλη να εξαρτούν τη χορήγηση αδειών σε φορείς του τομέα ταχυδρομείων, «κατά περίπτωση», από την «υποχρέωση καταβολής οικονομικής συνεισφοράς στις λειτουργικές δαπάνες των [ΕΡΑ]» (
9
).
22.
Ο γενικός εισαγγελέας P. Mengozzi είχε ήδη προειδοποιήσει για τις δυσκολίες ερμηνείας του άρθρου 9, παράγραφος 2, της οδηγίας 97/67 λόγω της ασαφούς διατύπωσής του (
10
). Η υπό κρίση υπόθεση έρχεται να επιβεβαιώσει τις σχετικές ανησυχίες.
23.
Όσον αφορά την ανάλυση των προδικαστικών ερωτημάτων που υπέβαλε το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία), κρίνω σκόπιμο να ξεκινήσω με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, προκειμένου να αποσαφηνιστεί ποια είδη δαπανών των ΕΡΑ του τομέα των ταχυδρομείων πρέπει να χρηματοδοτούνται από τους φορείς του εν λόγω τομέα (
11
). Εν συνεχεία, θα εξετάσω αν η οδηγία 97/67 επιβάλλει ελάχιστο επίπεδο υποχρεωτικής χρηματοδότησης των ΕΡΑ από δημόσιους πόρους. Τέλος, θα αναλύσω αν όλοι οι φορείς του τομέα των ταχυδρομείων υποχρεούνται να συνεισφέρουν ανάλογα με τα έσοδά τους ή αν θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και των φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών.
Β.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
24.
Το αιτούν δικαστήριο επιθυμεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67, σε συνδυασμό με το άρθρο 22 της εν λόγω οδηγίας, περιλαμβάνει στις λειτουργικές δαπάνες των ΕΡΑ οι οποίες χρηματοδοτούνται από τους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών:
–
δαπάνες που αφορούν ρυθμιστικές δραστηριότητες σχετικές με ταχυδρομικές υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας,
–
τις «δαπάνες των δομών διοίκησης και των δομών χάραξης πολιτικής (των λεγόμενων “οριζόντιων” δομών), των οποίων η δραστηριότητα μολονότι δεν αποσκοπεί άμεσα στη ρύθμιση των αγορών ταχυδρομικών υπηρεσιών, εντούτοις, εξυπηρετεί την άσκηση των θεσμικών αρμοδιοτήτων της Αρχής στο σύνολό τους, κατά τρόπον ώστε οι δαπάνες αυτές να μπορούν να επιβαρύνουν έμμεσα και εν μέρει (αναλογικά) τον τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών».
1. Δαπάνες που αφορούν ρυθμιστικές δραστηριότητες των ΕΡΑ σχετικές με ταχυδρομικές υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας
25.
Όσον αφορά την εν λόγω κατηγορία, η νομολογία του Δικαστηρίου μου φαίνεται σαφέστατη: «όσον αφορά την ειδική υποχρέωση συμβολής στη χρηματοδότηση της ρυθμιστικής αρχής του τομέα των ταχυδρομείων –υποχρέωση προβλεπόμενη στο άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67 […]–, επισημαίνεται ότι οι δραστηριότητες που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών αφορούν το σύνολο του τομέα των ταχυδρομείων και όχι μόνον τις παροχές υπηρεσιών εμπιπτουσών στην καθολική υπηρεσία» (
12
).
26.
Η ως άνω υποχρέωση συνάδει με τα καθήκοντα των ΕΡΑ του τομέα των ταχυδρομείων, έργο των οποίων είναι να διασφαλίζουν αφενός τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 97/67 και αφετέρου την τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού στον εν λόγω τομέα. Με τον τρόπο αυτό, λειτουργούν προς όφελος όλων των ταχυδρομικών φορέων εκμετάλλευσης και όχι μόνον υπέρ ορισμένης κατηγορίας αυτών.
27.
Συνεπώς, το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ««η υποχρέωση συμβολής στη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων των εν λόγω αρχών μπορεί να επιβληθεί» (
13
) σε όλους τους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών ως αντάλλαγμα για το όφελος που αντλούν οι τελευταίοι από τη δραστηριότητα των ΕΡΑ.
28.
Εν ολίγοις, η εν λόγω υποχρέωση καταλαμβάνει τις δαπάνες που συνδέονται εγγενώς με τις δραστηριότητες των ΕΡΑ σχετικά με όλες τις ταχυδρομικές υπηρεσίες, ήτοι τόσο εκείνες που δεν εμπίπτουν όσο και εκείνες που εμπίπτουν στην καθολική υπηρεσία.
2. Δαπάνες των διοικητικών δομών και των δομών χάραξης πολιτικής
29.
Λιγότερο προφανής είναι, κατά την άποψή μου, η απάντηση στο ερώτημα αν στις λειτουργικές δαπάνες του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67 περιλαμβάνονται και οι λεγόμενες «οριζόντιες δαπάνες δομών και υπηρεσιών» (στο εξής: οριζόντιες δαπάνες) (
14
) της ΕΡΑ, στις οποίες αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο.
30.
Η οδηγία 97/67 δεν ορίζει την έννοια της φράσης «λειτουργικές δαπάνες», η ερμηνεία της οποίας διχάζει τους μετέχοντες στην υπό κρίση διαδικασία προδικαστικής παραπομπής:
–
Κατά την άποψη της Επιτροπής, στην εν λόγω κατηγορία περιλαμβάνονται και οι οριζόντιες δαπάνες των ΕΡΑ που αφορούν τις δραστηριότητές τους διοικητικής και θεσμικής φύσης, οι οποίες συνδέονται στενά με τις ρυθμιστικές δραστηριότητες που τους έχουν ανατεθεί και προηγούνται αυτών.
–
Αντιθέτως, η BRT SpA υποστηρίζει ότι, εάν ο νομοθέτης έκρινε ότι οι οριζόντιες δαπάνες της ΕΡΑ θα έπρεπε να βαρύνουν τους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης, θα είχε χρησιμοποιήσει έννοια ευρύτερη από εκείνη των λειτουργικών δαπανών. Κατά την άποψή της, ο όρος «λειτουργικός» δηλώνει ότι κάτι χρησιμεύει για τον σκοπό συγκεκριμένης δράσης και αφορά το στάδιο πρακτικής υλοποίησης.
31.
Η γραμματική ερμηνεία βάσει των διαφορετικών γλωσσικών εκδοχών της οικείας διατάξεως δεν οδηγεί σε αποσαφήνιση της ως άνω έννοιας (
15
). Κατά συνέπεια, είναι αναγκαίο, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (
16
), να καταφύγουμε στη συστηματική και τελεολογική ερμηνεία της.
32.
Η οδηγία 97/67, αυτοτελώς θεωρούμενη, δεν παρέχει κατευθύνσεις για μια συστηματική ερμηνεία που θα μπορούσε να φωτίσει περαιτέρω την έννοια των «λειτουργικών δαπανών» (
17
).
33.
Ωστόσο, από ορισμένες άλλες ρυθμίσεις του δικαίου της Ένωσης σχετικά με τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες (ιδίως την οδηγία 2002/21/ΕΚ (
18
) και την οδηγία 2002/20/ΕΚ (
19
) καθώς και τις προϊσχύσασες αυτών ρυθμίσεις) θα μπορούσαν πράγματι να αντληθούν, όσον αφορά τη συστηματική ερμηνεία, κατευθυντήριες γραμμές χρήσιμες για την υπό κρίση υπόθεση.
34.
Τούτο θα συνέβαινε εάν οι εν λόγω άλλες ρυθμίσεις (
20
), που έχουν ήδη ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, είχαν εισαγάγει παρόμοιες έννοιες που θα μπορούσαν να μεταφερθούν και στον τομέα των ταχυδρομείων (
21
).
35.
Όπως και στον τομέα των ταχυδρομείων, στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών προβλέπεται ότι η χρηματοδότηση των οικείων ΕΡΑ βαρύνει τους ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης. Η οδηγία 2002/20 χρησιμοποιεί, για τον σκοπό αυτόν, την έννοια των «διοικητικών δαπανών» των ΕΡΑ. Οι εν λόγω αρχές, όπως και η ρυθμιστική αρχή του τομέα των ταχυδρομείων, πρέπει να είναι αμερόληπτες και ανεξάρτητες και να λαμβάνουν επαρκή χρηματοδότηση (
22
).
36.
Οι κανόνες που διέπουν τη χρηματοδότηση των ΕΡΑ στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών προβλέπουν ρητά ότι οι συνεισφορές των φορέων εκμετάλλευσης (ήτοι, οι επιβαρύνσεις που καταβάλλονται για την χρηματοδότηση της ΕΡΑ) περιορίζονται στην κάλυψη ορισμένων πραγματικών διοικητικών δαπανών που συνδέονται, ιδίως, με τη διαχείριση των αδειών ή των δικαιωμάτων χρήσης (
23
).
37.
Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, της οδηγίας 2002/20, η κάθε διοικητική επιβάρυνση που επιβάλλεται στις επιχειρήσεις προκειμένου να χρηματοδοτούνται οι δραστηριότητες των ΕΡΑ, «συνολικά, καλύπτει μόνον τις διοικητικές δαπάνες που θα προκύψουν από τη διαχείριση, τον έλεγχο και την επιβολή του συστήματος γενικών αδειών και των δικαιωμάτων χρήσης και των ειδικών υποχρεώσεων που αναφέρονται στο άρθρο 6 παράγραφος 2» (
24
).
38.
Επομένως, οι επιβαρύνσεις του τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών δεν μπορούν να διατίθενται ούτε καν για την κάλυψη δαπανών σχετικών με άλλες εργασίες, πέραν των απαριθμούμενων στην εν λόγω διάταξη, και, ειδικότερα, για την κάλυψη των πάσης φύσεως διοικητικών δαπανών με τις οποίες επιβαρύνεται η ΕΡΑ (
25
).
39.
Κατά το Δικαστήριο, από το άρθρο 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 30 της ως άνω οδηγίας, προκύπτει ότι οι επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στους φορείς εκμετάλλευσης ηλεκτρονικών επικοινωνιών:
–
Πρέπει να καλύπτουν τις πραγματικές διοικητικές δαπάνες που προκύπτουν από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στην παράγραφο 1, στοιχείο αʹ, του άρθρου αυτού και ότι οι διοικητικές δαπάνες και οι επιβαρύνσεις αυτές πρέπει να είναι ισοσκελισμένες. Επομένως, το σύνολο των εσόδων από την επίμαχη επιβάρυνση δεν μπορεί να υπερβαίνει το σύνολο των σχετικών με τις δραστηριότητες αυτές δαπανών (
26
).
–
Μπορούν να καλύπτουν τις δαπάνες που συνδέονται με όλες τις δραστηριότητες της ΕΡΑ που αναφέρονται στο εν λόγω άρθρο, χωρίς να περιορίζονται σε αυτές που σχετίζονται με τη δραστηριότητα εκ των προτέρων κανονιστικής ρυθμίσεως της αγοράς (
27
).
40.
Οι προσφεύγουσες και νυν εκκαλούσες ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου που υπέβαλαν παρατηρήσεις υπερασπίζονται την εφαρμογή στον τομέα των ταχυδρομείων της λύσεως που εισήγαγε, όσον αφορά τον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, το άρθρο 12 οδηγίας 2002/20 και η ερμηνεύουσα την εν λόγω διάταξη νομολογία του Δικαστηρίου.
41.
Η προτεινόμενη ερμηνεία φαντάζει εκ πρώτης όψεως ενδιαφέρουσα (
28
), δεν είναι όμως εν τέλει κατάλληλη: παρά τις ομοιότητες όσον αφορά τις απαιτήσεις ανεξαρτησίας των ΕΡΑ στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών και στον ταχυδρομικό τομέα αντίστοιχα, οι ειδικοί κανόνες που αφορούν τη χρηματοδότηση των ΕΡΑ παρουσιάζουν διαφορές:
–
Από τις επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στους φορείς εκμετάλλευσης στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών χρηματοδοτούνται, όπως προανέφερα, ορισμένες διοικητικές δαπάνες, οι οποίες προσδιορίζονται στο άρθρο 12 της οδηγίας 2002/20 και σχετίζονται με τη διαχείριση των αδειών ή των δικαιωμάτων χρήσης, αλλά όχι άλλα είδη δαπανών των ΕΡΑ πέραν εκείνων που διαλαμβάνονται στο εν λόγω άρθρο.
–
Αντιθέτως, στην περίπτωση του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, και του άρθρου 22 της οδηγίας 97/67, ο νομοθέτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν περιόρισε τις δαπάνες που χρηματοδοτούνται από τους ιδιωτικούς φορείς στις καθαρά διοικητικής φύσεως δαπάνες, πολλώ δε μάλλον σε εκείνες που σχετίζονται με τις άδειες ή τα δικαιώματα χρήσης.
42.
Η τελεολογική ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, και του άρθρου 22 της οδηγίας 97/67 οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω διατάξεις επιτρέπουν στις ΕΡΑ του τομέα των ταχυδρομείων να εκτελούν τα γενικά τους καθήκοντα, ήτοι, να εξασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 97/67 (
29
). Για τον σκοπό αυτόν, πρέπει να διαθέτουν επαρκή χρηματοδότηση για την κάλυψη των οριζόντιων δαπανών της λειτουργίας τους, χωρίς τις οποίες οι ΕΡΑ απλούστατα δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν.
43.
Συνεπώς, οι οριζόντιες δαπάνες των ΕΡΑ στον τομέα των ταχυδρομείων (ήτοι οι κοινές δαπάνες που δεν προορίζονται ειδικά για την άσκηση ρυθμιστικής ή εποπτικής δραστηριότητας), με τις οποίες επιβαρύνονται οι εν λόγω αρχές κατά την εκτέλεση των θεσμικών τους καθηκόντων, μπορούν κάλλιστα να θεωρηθούν ως λειτουργικές δαπάνες. Από την άποψη αυτή, συμφωνώ με την Επιτροπή καθόσον υπογραμμίζει τη στενή σύνδεση μεταξύ αυτής της κατηγορίας δαπανών, οι οποίες προηγούνται κάθε άλλης δραστηριότητας, και των ίδιων των καθηκόντων της ΕΡΑ.
44.
Τέλος, όπως ορθώς τονίζει το αιτούν δικαστήριο, εάν μια ΕΡΑ (όπως η Αρχή) εκτελεί καθήκοντα σε άλλους τομείς πέραν του τομέα των ταχυδρομείων, οι έμμεσες δαπάνες θα πρέπει να επιμερίζονται αναλογικά μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων τομέων.
Γ.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
45.
Το αιτούν δικαστήριο επιθυμεί να μάθει αν η οδηγία 97/67 αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση βάσει της οποίας η χρηματοδότηση της ΕΡΑ στον τομέα των ταχυδρομείων βαρύνει αποκλειστικά τους ιδιωτικούς φορείς παροχής υπηρεσιών, αποκλειομένης οποιασδήποτε μορφής δημόσιας χρηματοδότησης από τον κρατικό προϋπολογισμό.
46.
Η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα εμπεριέχεται στην απάντηση που πρότεινα όσον αφορά το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, και του άρθρου 22 της οδηγίας 97/67.
47.
Εάν οι λειτουργικές δαπάνες των ΕΡΑ στον τομέα των ταχυδρομείων περιλαμβάνουν τόσο εκείνες που προκύπτουν άμεσα από τις ρυθμιστικές και εποπτικές δραστηριότητες των εν λόγω αρχών όσο και εκείνες που απορρέουν από τη διοικητική δομή και τη δομή λήψης αποφάσεων των εν λόγω αρχών, οι ιδιωτικοί φορείς εκμετάλλευσης θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να βαρύνονται πλήρως με τη χρηματοδότηση της οικείας ΕΡΑ.
48.
Συνεπώς, το ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου (ήτοι αν χωρεί μετακύλιση του συνόλου των δαπανών των ΕΡΑ στους ιδιωτικούς φορείς, αποκλειομένης της δημόσιας χρηματοδότησης) μπορεί να απαντηθεί καταφατικά.
49.
Η απάντηση αυτή δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67 αναφέρεται στον μηχανισμό χρηματοδότησης των ΕΡΑ χρησιμοποιώντας τις λέξεις «κατά περίπτωση». Η εν λόγω διατύπωση διασφαλίζει τη δυνατότητα επιλογής διαφορετικών μηχανισμών, την οποία παρέχει στα κράτη μέλη η οδηγία 97/67 (
30
).
50.
Συνεπώς, είναι αναγκαίο να αποσαφηνιστεί το περιεχόμενο της υποχρέωσης «καταβολής οικονομικής συνεισφοράς», που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67.
51.
Η διατύπωση της εν λόγω έκφρασης θα μπορούσε να οδηγήσει σε συσταλτική ερμηνεία: οι φορείς εκμετάλλευσης θα είναι υποχρεωμένοι να καταβάλλουν οικονομική συνεισφορά μόνο για την κάλυψη μέρους των λειτουργικών δαπανών των ΕΡΑ, αλλά όχι όλων αυτών των δαπανών.
52.
Δεδομένου ότι η γραμματική ερμηνεία δεν οδηγεί σε ασφαλές συμπέρασμα, θα πρέπει να προσφύγουμε και πάλι στη συστηματική και τελεολογική ερμηνεία του άρθρου 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67.
53.
Αν υποτεθεί ότι η έννοια των λειτουργικών δαπανών περιλαμβάνει όλες τις δαπάνες των ΕΡΑ του τομέα των ταχυδρομείων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, μπορεί να υποστηριχθεί ότι τα κράτη μέλη διατηρούν τη δυνατότητα να επιλέξουν ανάμεσα σε:
–
Ένα σύστημα αυστηρά ιδιωτικής χρηματοδότησης, μέσω επιβαρύνσεων που θα επιβάλλονται στους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης.
–
Ένα σύστημα δημόσιας χρηματοδότησης, με επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού.
–
Ένα μικτό σύστημα δημόσιας (από τον κρατικό προϋπολογισμό) και ιδιωτικής (εισφορές των ταχυδρομικών φορέων εκμετάλλευσης) συγχρηματοδότησης. Στο πλαίσιο του μοντέλου αυτού, οι οριζόντιες δαπάνες θα μπορούσαν κάλλιστα να χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους, οι δε δαπάνες που αντιστοιχούν στη ρυθμιστική και εποπτική δραστηριότητα να βαρύνουν τους ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης.
54.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε η Επιτροπή, βάσει πρόσφατης μελέτης (
31
), δεκαπέντε κράτη μέλη έχουν επιλέξει σύστημα εξ ολοκλήρου ιδιωτικής χρηματοδότησης, έξι έχουν προτιμήσει σύστημα δημόσιας χρηματοδότησης και πέντε έχουν επιλέξει μικτό σύστημα (σε τέσσερα εξ αυτών η χρηματοδότηση βαρύνει κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης).
55.
Κατά την άποψή μου, το άρθρο 9 της οδηγίας 97/67 ούτε επιβάλλει ούτε απαγορεύει την επιλογή κάποιου συγκεκριμένου μοντέλου χρηματοδότησης των ΕΡΑ. Η παράγραφος 3 του εν λόγω άρθρου επιτάσσει απλώς, με την ταυτόχρονη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της λειτουργίας των εν λόγω αρχών, οι προδιαγραφές του συστήματος που υιοθετείται να είναι «διαφανείς, προσιτές, αμερόληπτες, αναλογικές, ακριβείς και σαφείς, να δημοσιεύονται εκ των προτέρων και να είναι βασισμένες σε αντικειμενικά κριτήρια».
56.
Επαναλαμβάνω, τα κράτη μέλη μπορούν κάλλιστα να εισαγάγουν σύστημα δημόσιας ή μικτής χρηματοδότησης: αμφότερα συνάδουν με τον σκοπό της οδηγίας 97/67, η οποία προβλέπει την ύπαρξη ΕΡΑ ανεξάρτητων από τους φορείς εκμετάλλευσης του ταχυδρομικού τομέα (
32
), προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι ΕΡΑ θα εκπληρώνουν επαρκώς τα ρυθμιστικά και εποπτικά τους καθήκοντα. Αμφότερα τα συστήματα είναι, κατά τη γνώμη μου, συμβατά με το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67, διότι διασφαλίζουν την ανεξαρτησία των ΕΡΑ από τους φορείς εκμετάλλευσης του ταχυδρομικού τομέα καθώς και την εύρυθμη λειτουργία τους.
57.
Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τη συμβατότητα συστημάτων αυστηρά ιδιωτικής χρηματοδότησης (όπως το ιταλικό), υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι εγγυώνται την ανεξαρτησία της ΕΡΑ και, αφετέρου, ότι η ΕΡΑ διαθέτει, στην πράξη, τα απαραίτητα μέσα για την εκτέλεση των καθηκόντων της (
33
).
58.
Στην πραγματικότητα, η ανεξαρτησία μιας ΕΡΑ δεν εξαρτάται κατ’ ανάγκην από την πηγή χρηματοδότησής της (
34
). Αυτό που πρέπει να διασφαλίζεται είναι ότι η ΕΡΑ θα διαθέτει τα αναγκαία οικονομικά μέσα ώστε να μπορεί η ίδια να αποφύγει την αθέμιτη επιρροή των βασικών παραγόντων της αγοράς και άλλων δημόσιων αρχών (
35
).
59.
Πράγματι, η πιθανότητα να καταλήξει σε «αδιέξοδο» η λειτουργία μιας ΕΡΑ είναι μεγαλύτερη όταν η χρηματοδότηση της τελευταίας εξαρτάται αποκλειστικά από τις εισφορές των φορέων εκμετάλλευσης του ταχυδρομικού τομέα. Όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο (
36
), η περίπτωση της Ιταλίας είναι αντιπροσωπευτική: σύμφωνα με την ίδια την Αρχή, από τότε που κατέστη η ΕΡΑ του ιταλικού τομέα των ταχυδρομείων, το 2012, δεν έχει κατορθώσει να εισπράξει εισφορές από τους ιδιώτες ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης και έχει, επομένως, αναγκαστεί να εκτελεί τα ρυθμιστικά και εποπτικά της καθήκοντα με οικονομικά μέσα που προέρχονται από άλλους τομείς ή από τα αποθεματικά της. Η Αρχή επισημαίνει ότι η αδυναμία είσπραξης εισφορών από τους φορείς εκμετάλλευσης θα την οδηγήσει σε αδυναμία εκτέλεσης των καθηκόντων της στον ιταλικό τομέα ταχυδρομείων (
37
).
60.
Ωστόσο, η κατάσταση αυτή φαίνεται να είναι το αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης (και επιγενόμενης) παθολογίας του ιταλικού συστήματος χρηματοδότησης και όχι κάποιας διαρθρωτικής ανεπάρκειας του επιλεγέντος μοντέλου. Η θεραπεία της συνίσταται στην ενίσχυση των εξουσιών είσπραξης της ίδιας της ΕΡΑ.
61.
Συμπερασματικά, φρονώ ότι το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, σε συνδυασμό με το άρθρο 22 της οδηγίας 97/67, αφήνει στα κράτη μέλη την ελευθερία να επιλέξουν το σύστημα χρηματοδότησης των ΕΡΑ τους στον τομέα των ταχυδρομείων. Όταν ένα κράτος μέλος επιλέγει την αυστηρά ιδιωτική χρηματοδότηση, μέσω επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης, πρέπει να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίζει, σε κάθε περίπτωση, την ανεξαρτησία και τη λειτουργικότητα της ΕΡΑ. Τα εν λόγω μέτρα πρέπει να είναι επαρκώς αποτελεσματικά ώστε να αποτρέπουν πρακτικές που οδηγούν σε αδιέξοδο τη δραστηριότητα της οικείας ΕΡΑ.
62.
Εάν το Δικαστήριο κρίνει, αντίθετα προς την ερμηνεία που προτείνω ανωτέρω, ότι η έννοια των λειτουργικών δαπανών περιλαμβάνει μόνο τις δαπάνες που προκύπτουν από τις ρυθμιστικές και εποπτικές δραστηριότητες των ΕΡΑ, οι οριζόντιες δαπάνες τους θα πρέπει να βαρύνουν το κράτος, μέσω δημόσιας χρηματοδότησης, ώστε να διασφαλίζεται η λειτουργία των ΕΡΑ.
Δ.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
63.
Το αιτούν δικαστήριο επιθυμεί να διευκρινιστεί αν οι αρχές της αναλογικότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων, καθώς και το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, το άρθρο 9, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, και το άρθρο 22 της οδηγίας 97/67 επιτρέπουν ένα σύστημα χρηματοδότησης της ΕΡΑ το οποίο βασίζεται στις επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης:
–
χωρίς να συνεκτιμάται η ένταση των ρυθμιστικών και εποπτικών καθηκόντων που ασκούνται ανάλογα με τα διάφορα είδη ταχυδρομικών υπηρεσιών και
–
χωρίς να γίνεται διάκριση, για τον σκοπό αυτό, μεταξύ των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και των φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών.
64.
Η οδηγία 97/67 δεν προβλέπει συγκεκριμένη μέθοδο υπολογισμού των επιβαρύνσεων που επιβάλλονται στους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης για τη χρηματοδότηση της ΕΡΑ. Το άρθρο 9, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας επιτάσσει απλώς, όπως έχω ήδη υπογραμμίσει, τον καθορισμό τους σύμφωνα με προδιαγραφές «διαφανείς, προσιτές, αμερόληπτες, αναλογικές, ακριβείς και σαφείς, [που] να δημοσιεύονται εκ των προτέρων και να είναι βασισμένες σε αντικειμενικά κριτήρια».
1. Η αρχή της ισότητας
65.
Η ισότητα επιβάλλει να μην αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις κατά τρόπο διαφορετικό και να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικές καταστάσεις καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός αν η διαφοροποίηση δικαιολογείται αντικειμενικώς (
38
).
66.
Οι φορείς παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών της Ιταλίας θεωρούν ότι δεν θα πρέπει να επιβαρύνονται με εισφορές προς την ΕΡΑ κατά τον ίδιο τρόπο με τους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας, διότι διαφέρει η θέση στην οποία βρίσκονται. Κατά την άποψή τους, η ΕΡΑ ασκεί πολύ εκτενέστερες ρυθμιστικές και εποπτικές δραστηριότητες όσον αφορά τους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας.
67.
Υπενθυμίζω ότι το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 97/67 επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέψουν γενικές άδειες για τις επιχειρήσεις του τομέα των ταχυδρομείων όσον αφορά τις υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας. Η παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του ίδιου άρθρου προβλέπει τη δυνατότητα των κρατών μελών να καθιερώσουν διαδικασίες χορήγησης αδειών όσον αφορά τις υπηρεσίες που εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας (
39
).
68.
Σύμφωνα με τη δέκατη όγδοη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 97/67, η ουσιώδης διαφορά μεταξύ των υπηρεσιών ταχυμεταφορών και των καθολικών ταχυδρομικών υπηρεσιών έγκειται στην αξία (όποια μορφή και αν λαμβάνει) που προστίθεται από τις παρεχόμενες στους πελάτες επείγουσες υπηρεσίες και η οποία γίνεται αντιληπτή από αυτούς. Τέτοιου είδους υπηρεσίες αντιστοιχούν σε ειδικές υπηρεσίες, δυνάμενες να διαχωριστούν από την υπηρεσία γενικού συμφέροντος, οι οποίες καλύπτουν ειδικές ανάγκες επιχειρηματιών και απαιτούν ορισμένες συμπληρωματικές παροχές τις οποίες δεν προσφέρει η παραδοσιακή ταχυδρομική υπηρεσία (
40
).
69.
Ωστόσο, η διαφορά μεταξύ υπηρεσιών ταχυμεταφορών και καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας (
41
) δεν περιάγει τους φορείς των δύο κατηγοριών σε διαφορετική θέση όσον αφορά την υποχρέωσή τους να χρηματοδοτούν τις δαπάνες της ΕΡΑ. Με άλλα λόγια, η εν λόγω διαφορά δεν μεταφράζεται κατ’ ανάγκην σε μεγαλύτερη ή μικρότερη συμβολή στη χρηματοδότηση της ΕΡΑ.
70.
Η ρυθμιστική και εποπτική δραστηριότητα μιας ΕΡΑ ασκείται συνολικά για ολόκληρο τον τομέα των ταχυδρομείων, τόσο όσον αφορά την καθολική υπηρεσία όσο και τις υπηρεσίες ταχυμεταφορών (
42
).
71.
Η μέθοδος υπολογισμού των επιβαρύνσεων για τη χρηματοδότηση της ΕΡΑ δεν περιέχει στοιχεία που εισάγουν διακρίσεις, διότι βασίζεται σε ποσοστιαίο συντελεστή, ο οποίος είναι πανομοιότυπος για όλους τους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης και εφαρμόζεται επί των εσόδων που πραγματοποιεί καθένας εξ αυτών. Το Δικαστήριο έχει ήδη επιβεβαιώσει τον αμερόληπτο, αντικειμενικό και διαφανή χαρακτήρα αυτής της μεθόδου υπολογισμού σχετικά με παρόμοιες επιβαρύνσεις που επιβάλλονται στους οικείους φορείς εκμετάλλευσης για τη χρηματοδότηση των ΕΡΑ σε άλλους τομείς της οικονομίας (
43
).
2. Η αρχή της αναλογικότητας
72.
Κατά το Δικαστήριο, προκειμένου να εκτιμηθεί η αναλογικότητα εθνικής ρύθμισης, όπως αυτή που μετέφερε στην ιταλική έννομη τάξη την οδηγία 97/67 όσον αφορά τις άδειες παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών, «[…] εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, στο πλαίσιο σφαιρικής εκτιμήσεως όλων των κρίσιμων νομικών και πραγματικών στοιχείων, αν η ρύθμιση αυτή είναι κατάλληλη προκειμένου να διασφαλίσει την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών χωρίς να βαίνει πέραν του αναγκαίου ορίου για την επίτευξή τους […]» (
44
).
73.
Όσον αφορά την καταλληλότητά της «να εξασφαλίσει την υλοποίηση του επιδιωκόμενου με αυτήν σκοπού, […] εθνική νομοθεσία είναι κατάλληλη προκειμένου να διασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μόνον αν σκοπεί πράγματι στην επίτευξή του με συνέπεια και συστηματικότητα» (
45
).
74.
Στόχος του ιταλικού ταχυδρομικού μοντέλου (ιδιωτική χρηματοδότηση) είναι η κάλυψη των λειτουργικών δαπανών της οικείας ΕΡΑ, με την έννοια που αναφέρεται ανωτέρω. Η υποχρέωση καταβολής των σχετικών επιβαρύνσεων, την οποία υπέχουν όλοι οι φορείς εκμετάλλευσης του τομέα των ταχυδρομείων, είναι κατ’ αρχήν (
46
) πρόσφορη για να διασφαλιστεί η άσκηση των λειτουργιών της ΕΡΑ.
75.
Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, η επιβάρυνση την οποία επιβάλλει η ιταλική νομοθεσία δεν είναι υψηλότερη από εκείνες που επιβάλλουν άλλα κράτη μέλη στους ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης για τη χρηματοδότηση των ΕΡΑ τους στον τομέα των ταχυδρομείων.
76.
Το ζήτημα που τίθεται είναι κατά πόσον η υποχρέωση όλων των ταχυδρομικών φορέων εκμετάλλευσης να συνεισφέρουν εξίσου ανάλογα με τα έσοδά τους, χωρίς να γίνεται διάκριση μεταξύ φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών, βαίνει πέραν του αναγκαίου ορίου για τη διασφάλιση της επαρκούς χρηματοδότησης της ΕΡΑ.
77.
Κατά την άποψή μου, το επίμαχο σύστημα δεν προσκρούει στην αρχή της αναλογικότητας, στο μέτρο που η δράση της ΕΡΑ αποσκοπεί στη διασφάλιση της απελευθέρωσης του τομέα των ταχυδρομείων συνολικά και αναπτύσσεται σε σχέση με όλους τους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης.
78.
Η ως άνω πεποίθησή μου ενισχύεται από τα εξής δύο επιχειρήματα:
–
Αφενός, μολονότι είναι αλήθεια ότι η δραστηριότητα των φορέων παροχής καθολικής ταχυδρομικής υπηρεσίας υπόκειται σε εκτενέστερη ρύθμιση, είναι επίσης αλήθεια ότι η απελευθέρωση του τομέα των ταχυδρομείων ευνόησε περισσότερο τους φορείς παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών.
–
Αφετέρου, όπως υπενθύμισε το Δικαστήριο όσον αφορά τη χρηματοδότηση των ΕΡΑ στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, δεν είναι απαραίτητο να υφίσταται σαφής συσχετισμός μεταξύ του ποσού της επιβαλλόμενης στον φορέα εκμετάλλευσης επιβάρυνσης και των δαπανών στις οποίες πράγματι υποβλήθηκε η ΕΡΑ όσον αφορά τον οικείο φορέα εκμετάλλευσης (
47
). Η ίδια συλλογιστική μπορεί εύκολα να εφαρμοστεί και ως προς την οδηγία 97/67.
V. Πρόταση
79.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) ως εξής:
«Το άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, σε συνδυασμό με το άρθρο 22 της οδηγίας 97/67/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 2008, για την τροποποίηση της οδηγίας 97/67/ΕΚ σχετικά με την πλήρη υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών,
έχει την έννοια ότι:
–
η έννοια των λειτουργικών δαπανών των εθνικών ρυθμιστικών αρχών στον τομέα των ταχυδρομείων, οι οποίες δύνανται να χρηματοδοτηθούν από τους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών, περιλαμβάνει τόσο τις δαπάνες που αφορούν ρυθμιστικές δραστηριότητες σχετικές με ταχυδρομικές υπηρεσίες που εμπίπτουν ή δεν εμπίπτουν στο πεδίο της καθολικής υπηρεσίας, όσο και τις οριζόντιες δαπάνες που προκύπτουν από τις διοικητικές δομές και τις δομές διαχείρισης πολιτικής των εν λόγω αρχών·
–
εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει την επιβολή στους φορείς παροχής ταχυδρομικών υπηρεσιών της υποχρέωσης να συμβάλλουν στη χρηματοδότηση των λειτουργικών δαπανών της εθνικής ρυθμιστικής αρχής, αποκλειομένης κάθε μορφής δημόσιας χρηματοδότησης, είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι το κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσει την ανεξαρτησία της εν λόγω αρχής και τη διαθεσιμότητα των μέσων για την άσκηση των καθηκόντων της·
–
σύστημα χρηματοδότησης της εθνικής ρυθμιστικής αρχής κράτους μέλους το οποίο επιβάλλει επιβαρύνσεις στους ταχυδρομικούς φορείς εκμετάλλευσης, υπολογιζόμενες ως ποσοστό τοις χιλίοις επί των εσόδων τους, χωρίς να συνεκτιμάται η διαφορετική ένταση της ρυθμιστικής και εποπτικής δραστηριότητας που ασκεί η εν λόγω αρχή ανάλογα με τα διάφορα είδη ταχυδρομικών υπηρεσιών και χωρίς να γίνεται διάκριση, για τον σκοπό αυτόν, μεταξύ των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και των φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών, είναι επίσης συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης, ειδικότερα δε με τις αρχές της αναλογικότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων».
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
(
2
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1997, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών (ΕΕ 1998, L 15, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2008/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Φεβρουαρίου 2008, για την τροποποίηση της οδηγίας 97/67/ΕΚ σχετικά με την πλήρη υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς κοινοτικών ταχυδρομικών υπηρεσιών (ΕΕ 2008, L 52, σ. 3) (στο εξής: οδηγία 97/67).
(
3
)	Decreto legislativo n. 261 – Attuazione della direttiva 97/67/CE concernente regole comuni per lo sviluppo del mercato interno dei servizi postali comunitari e per il miglioramento della qualità del servizio (νομοθετικό διάταγμα 261 περί μεταφοράς στην εθνική έννομη τάξη της οδηγίας 97/67/ΕΚ […]), της 22ας Ιουλίου 1999 (GURI αριθ. 182, της 5ης Αυγούστου 1999).
(
4
)	Decreto legislativo n. 58 – Attuazione della direttiva 2008/6/CE che modifica la direttiva 97/67/CE, per quanto riguarda il pieno completamento del mercato interno dei servizi postali della Comunità (νομοθετικό διάταγμα 58 περί μεταφοράς στην εθνική έννομη τάξη της οδηγίας 2008/6/ΕΚ […]), της 31ης Μαρτίου 2011 (GURI αριθ. 98, της 24ης Απριλίου 2011).
(
5
)	Η Αρχή συστάθηκε δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 1, του legge n. 249, di Istituzione dell’Autorità per le garanzie nelle comunicazioni e norme sui sistemi delle telecomunicazioni e radiotelevisivo (νόμου 249 σχετικά με τη σύσταση της αρχής προστασίας των επικοινωνιών και ρύθμισης των τηλεπικοινωνιών και των ραδιοτηλεοπτικών συστημάτων), της 13ης Ιουλίου 1997 (GURI αριθ. 177, της 31ης Ιουλίου 1997).
(
6
)	Decreto-legge 6 dicembre 2011, n. 201 – Disposizioni urgenti per la crescita, l’equità e il consolidamento dei conti pubblici, convertito con modificazioni dalla legge 22 dicembre 2011, n. 214 (πράξη νομοθετικού περιεχομένου 201 περί επειγουσών διατάξεων για την ανάπτυξη, την ισότητα και την εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών) (GURI αριθ. 284, της 6ης Δεκεμβρίου 2011), η οποία μετατράπηκε σε νόμο, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον νόμο 214 της 22ας Δεκεμβρίου 2011 (GURI αριθ. 300, της 27ης Δεκεμβρίου 2011).
(
7
)	Legge n. 266, recante «Disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato (legge finanziaria 2006)» [νόμος 266 περί διατάξεων για την κατάρτιση του ετήσιου και πολυετούς κρατικού προϋπολογισμού (δημοσιονομικός νόμος του 2006)], της 23ης Δεκεμβρίου 2005 (GURI αριθ. 302, της 29ης Δεκεμβρίου 2005).
(
8
)	Decreto-legge 24 aprile 2017, n. 50 – Disposizioni urgenti in materia finanziaria, iniziative a favore degli enti territoriali, ulteriori interventi per le zone colpite da eventi sismici e misure per lo sviluppo (GURI, γενική σειρά αριθ. 95, της 24ης Απριλίου 2017, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 20), (πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 50, της 24ης Απριλίου 2017, με την οποία θεσπίζονται επείγουσες διατάξεις στον χρηματοοικονομικό τομέα, πρωτοβουλίες υπέρ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, πρόσθετες παρεμβάσεις στις σεισμόπληκτες περιοχές και μέτρα για την ανάπτυξη), convertito con modificazioni dalla legge 21 giugno 2017, n. 96 (η οποία μετατράπηκε με τροποποιήσεις στον νόμο 96 της 21ης Ιουνίου 2017) (GURI αριθ. 144 της 23ης Ιουνίου 2017).
(
9
)	Άρθρο 9, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, της οδηγίας 97/67. Κατά το άρθρο 22, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, τα κράτη μέλη ορίζουν τις ΕΡΑ.
(
10
)	Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Mengozzi της 16ης Μαρτίου 2016, DHL Express (Αυστρία) (C‑2/15, EU:C:2016:168, σημείο 22).
(
11
)	Θα πρέπει να διευκρινιστεί αν εμπίπτει το σύνολο των δαπανών, συμπεριλαμβανομένων των (κοινών) γενικών δαπανών, ή μόνον οι δαπάνες που συνδέονται αυστηρά με τα καθήκοντα των ΕΡΑ που αφορούν τον τομέα των ταχυδρομείων. Προς τον σκοπό αυτό, θα είναι κομβικής σημασίας η ερμηνεία της ασαφούς έννοιας του όρου «λειτουργικές δαπάνες» που χρησιμοποιείται στην οδηγία 97/67.
(
12
)	Απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2016, DHL Express (Αυστρία) (C‑2/15, EU:C:2016:880, σκέψη 29).
(
13
)	Απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2016, DHL Express (Αυστρία) (C‑2/15, EU:C:2016:880, σκέψη 31), και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Mengozzi στην ίδια υπόθεση (EU:C:2016:168, σημείο 46).
(
14
)	Με την έννοια που αποδίδει στην εν λόγω φράση το αιτούν δικαστήριο.
(
15
)	Οι «λειτουργικές δαπάνες» μεταφράζονται ως «coûts de fonctionnement» στο γαλλικό κείμενο της οδηγίας 97/67, ως «costi operativi» στο ιταλικό κείμενο, ως «betrieblichen Aufwendungen» στο γερμανικό κείμενο, ως «operational costs» στο αγγλικό κείμενο, ως «custos de funcionamento» στο πορτογαλικό κείμενο, και ως «costurile operaționale» στο ρουμανικό κείμενο της εν λόγω οδηγίας.
(
16
)	Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2019, Haqbin (C‑233/18, EU:C:2019:956, σκέψη 42).
(
17
)	Η αοριστία του άρθρου 9 της οδηγίας 97/67 στο σημείο αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη λεπτομερή ρύθμιση των στοιχείων κόστους (άμεσων ή κοινών) που καλούνται να καταγράφουν οι φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας στα λογιστικά τους συστήματα (άρθρο 14).
(
18
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ 2002, L 108, σ. 33), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/140/ΕΚ, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009, για την τροποποίηση των οδηγιών 2002/21/ΕΚ σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, 2002/19/ΕΚ σχετικά με την πρόσβαση σε δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών και συναφείς ευκολίες καθώς και με τη διασύνδεσή τους, και 2002/20/ΕΚ για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ΕΕ 2009, L 337, σ. 37).
(
19
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την αδειοδότηση) (ΕΕ 2002, L 108, σ. 21), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/140.
(
20
)	Οι οδηγίες 2002/20 και 2002/21 ίσχυαν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, αλλά από τις 20 Δεκεμβρίου 2020 έχουν καταργηθεί δυνάμει της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (ΕΕ 2018, L 321, σ. 36).
(
21
)	Μεταξύ του τομέα των ταχυδρομείων και του τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών υπάρχει, σε κάποιο βαθμό, αλληλοεπικάλυψη (σε ορισμένα κράτη μέλη, όπως η Ιταλία, αμφότεροι οι τομείς εποπτεύονται από την ίδια ΕΡΑ), υπάρχουν όμως και σημαντικές διαφορές. Συνεπώς, η εφαρμογή στον έναν τομέα λύσεων που αντλούνται από τις οδηγίες του άλλου τομέα πρέπει να γίνεται πολύ προσεκτικά.
(
22
)	Σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουλίου 2016, Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (C‑240/15, EU:C:2016:608, σκέψη 36), από το άρθρο 3, παράγραφος 3, και το άρθρο 3α της οδηγίας 2002/21 συνάγεται ότι «η οδηγία [2002/21] υποχρεώνει πλέον τα κράτη μέλη, προς διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας των ΕΡΑ, να μεριμνούν ώστε […] όλες οι εν λόγω αρχές να διαθέτουν τους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους που είναι αναγκαίοι για την εκτέλεση των καθηκόντων τους […]». Η υπογράμμιση δική μου.
(
23
)	Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 30 της οδηγίας 2002/20, «είναι δυνατόν να επιβάλλονται διοικητικές επιβαρύνσεις σε παρόχους υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της εθνικής κανονιστικής αρχής όσον αφορά τη διαχείριση του συστήματος αδειοδότησης και για τη χορήγηση δικαιωμάτων χρήσης. Αυτές οι επιβαρύνσεις θα πρέπει να περιορίζονται στην κάλυψη των πραγματικών διοικητικών δαπανών για τις εν λόγω δραστηριότητες. […]». Η αιτιολογική σκέψη 31 προσθέτει ότι «τα συστήματα διοικητικών επιβαρύνσεων δεν θα πρέπει να στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό ούτε να εμποδίζουν την είσοδο στην αγορά».
(
24
)	Οι εν λόγω δαπάνες μπορεί να «μπορούν να περιλαμβάνουν δαπάνες για διεθνή συνεργασία, εναρμόνιση και τυποποίηση, ανάλυση αγοράς, παρακολούθηση της συμμόρφωσης και άλλους ελέγχους της αγοράς, καθώς και κανονιστικές εργασίες που περιλαμβάνουν την εκπόνηση και την επιβολή παράγωγου δικαίου και διοικητικών αποφάσεων, όπως αποφάσεων για την πρόσβαση και τη διασύνδεση».
(
25
)	Αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2013, Vodafone Omnitel κ.λπ. (C‑228/12 έως C‑232/12 και C‑254/12 έως C‑258/12, EU:C:2013:495, σκέψεις 38 έως 40 και 42), και της 28ης Ιουλίου 2016, Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (C‑240/15, EU:C:2016:608, σκέψη 45).
(
26
)	Αποφάσεις της 18ης Ιουλίου 2013, Vodafone Omnitel κ.λπ. (C‑228/12 έως C‑232/12 και C‑254/12 έως C‑258/12, EU:C:2013:495, σκέψεις 41 και 42), και της 28ης Ιουλίου 2016, Autorità per le Garanzie nelle Comunicazioni (C‑240/15, EU:C:2016:608, σκέψη 46).
(
27
)	Διάταξη της 29ης Απριλίου 2020, BRT Italia κ.λπ. (C‑399/19, EU:C:2020:346, σκέψη 43): «το άρθρο 12, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας [2002/20] έχει την έννοια ότι οι δαπάνες οι οποίες δύνανται να καλυφθούν από επιβάρυνση επιβαλλόμενη δυνάμει της διατάξεως αυτής στις επιχειρήσεις οι οποίες παρέχουν υπηρεσία ή δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών συνίστανται αποκλειστικά στις δαπάνες που αφορούν τις τρεις κατηγορίες δραστηριοτήτων της ΕΡΑ οι οποίες μνημονεύονται στη συγκεκριμένη διάταξη, συμπεριλαμβανομένων των καθηκόντων που αφορούν τη ρύθμιση, την εποπτεία, την επίλυση των διαφορών και την επιβολή κυρώσεων, χωρίς να περιορίζονται στις δαπάνες που προκύπτουν από τη δραστηριότητα της εκ των προτέρων κανονιστικής ρυθμίσεως της αγοράς».
(
28
)	Πράγματι, ορισμένες άλλες πτυχές της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με τις ΕΡΑ του τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών μπορούν να τύχουν ευχερώς εφαρμογής και όσον αφορά τον τομέα των ταχυδρομείων. Βλ. σημεία 72 και 79 των παρουσών προτάσεων.
(
29
)	Ιδίως, να δημιουργήσουν διαδικασίες παρακολούθησης και κανονιστικές διαδικασίες ώστε να εξασφαλισθεί η παροχή της καθολικής υπηρεσίας, καθώς και η διασφάλιση της τήρησης των κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των ταχυδρομείων (άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 97/67).
(
30
)	Όπως και κάθε άλλος φόρος, οι επιβαρύνσεις που επιβάλλονται με σκοπό τη χρηματοδότηση των δαπανών για την άσκηση δημόσιας λειτουργίας έχουν αναμφισβήτητα και μια διάσταση πολιτικής εκτιμήσεως. Εισφορά καθοριζόμενη βάσει των εσόδων των ταχυδρομικών φορέων εκμετάλλευσης, όπως αυτή που έχει εγκρίνει η Ιταλία, ως ποσοστό τοις εκατό επί των εσόδων τους, δεν φαίνεται ούτε να επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα των φορέων του οικείου τομέα ούτε να απειλεί τη βιωσιμότητά τους.
(
31
)	Peter Dunn, Postal operators contribution to NRAs’ costs but at very different levels
(2021), διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.cullen-international.com/news/2021/04/Postal-operators-contribute-to-NRAs--costs-but-at-very-different-levels.html.
(
32
)	Η αιτιολογική σκέψη 47 της οδηγίας 2008/6 υπογραμμίζει την ανεξαρτησία και αυτονομία των ΕΡΑ: «[…] Σύμφωνα με την αρχή του διαχωρισμού κανονιστικών και εκτελεστικών αρμοδιοτήτων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εγγυώνται την ανεξαρτησία της εθνικής κανονιστικής αρχής ή αρχών ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η αμεροληψία των αποφάσεών τους […]».
(
33
)	Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 47 της οδηγίας 2008/6, «[θ]α πρέπει να παρέχονται στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές όλοι οι αναγκαίοι πόροι, όσον αφορά το προσωπικό, την εμπειρία και τα οικονομικά μέσα, για να διεκπεραιώνουν τα καθήκοντά τους».
(
34
)	ΟΟΣΑ, The Governance of Regulators – Being an independent Regulator, OECD Publishing, Παρίσι, 2016, διαθέσιμo στη διαδικτυακή σελίδα https://read.oecd-ilibrary.org/governance/being-an-independent-regulator_9789264255401-en#page4, σ. 79 και 80, και ΟΟΣΑ, Creando una cultura de independencia: Guía práctica contra influencias indebidas, OECD Publishing, Παρίσι, 2017, διαθέσιμο στη διαδικτυακή σελίδα https://www.oecd-ilibrary.org/fr/governance/creando-una-cultura-de-independencia_9789264287877-es, σ. 27 και 28.
(
35
)	ΟΟΣΑ, The Governance of Regulators – Equipping Agile and Autonomous Regulators, εκδόσεις ΟΟΣΑ, Παρίσι, 2022, διαθέσιμο στη διαδικτυακή σελίδα https://read.oecd-ilibrary.org/governance/equipping-agile-and-autonomous-regulators_7dcb34c8-en#page52, σ. 50: «Οι κατάλληλοι μηχανισμοί χρηματοδότησης θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι ρυθμιστικές αρχές λαμβάνουν επαρκή κονδύλια για την αποτελεσματική και αποδοτική διεκπεραίωση των δραστηριοτήτων τους και θα πρέπει να εμπεριέχουν επαρκείς δικλίδες ασφαλείας ώστε να αποτρέπεται η αθέμιτη επιρροή στο έργο των ρυθμιστικών αρχών μέσω της ιδιοποίησης ή του περιορισμού των κονδυλίων».
(
36
)	Σημείο 78 της διάταξης περί παραπομπής.
(
37
)	Μια ΕΡΑ που χρηματοδοτείται από ιδιωτικές εισφορές μπορεί να βρεθεί σε οικονομικό αδιέξοδο παρά το γεγονός ότι εισπράττει τις οικείες επιβαρύνσεις μέσω διαδικασιών εκτέλεσης, εάν η είσπραξη παραλύει λόγω χρονοβόρων δικαστικών προσφυγών. Στο πλαίσιο αυτό, ελλείψει άλλων μέτρων, η παρεμποδιστική στάση των φορέων εκμετάλλευσης του ταχυδρομικού τομέα, που είναι οι μοναδικοί χρηματοδότες της ΕΡΑ, θα μπορούσε να δυσχεράνει ή ακόμη και να εμποδίσει την άσκηση των ρυθμιστικών και εποπτικών καθηκόντων εκ μέρους της ΕΡΑ (βλ. σημείο 78 της διάταξης περί παραπομπής.
(
38
)	Αποφάσεις της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψη 51), της 4ης Μαΐου 2016, Pillbox 38 (C‑477/14, EU:C:2016:324, σκέψη 35), και της 7ης Μαρτίου 2017, RPO (C‑390/15, EU:C:2017:174, σκέψη 41).
(
39
)	Απόφαση της 16ης Νοεμβρίου 2016, DHL Express (Αυστρία) (C‑2/15, EU:C:2016:880, σκέψη 20).
(
40
)	Αποφάσεις της 31ης Μαΐου 2018, Confetra κ.λπ. (C‑259/16 και C‑260/16, EU:C:2018:370, σκέψη 38), και της 21ης Νοεμβρίου 2019, Deutsche Post κ.λπ. (C‑203/18 και C-374/18, EU:C:2019:999, σκέψη 65).
(
41
)	Ο τομέας των ταχυδρομείων έχει σημειώσει ραγδαία εξέλιξη, στο πλαίσιο της οποίας τείνουν πλέον να συνενωθούν οι δραστηριότητες των φορέων παροχής καθολικής υπηρεσίας και των φορέων παροχής υπηρεσιών ταχυμεταφορών.
(
42
)	Μέσω της τροποποίησης της οδηγίας 97/67 με την οδηγία 2008/6, ο νομοθέτης της Ένωσης σκοπούσε, σύμφωνα με τις αιτιολογικές σκέψεις 13 και 16 της τελευταίας ως άνω οδηγίας, την ολοκλήρωση της διαδικασίας απελευθέρωσης της αγοράς των ταχυδρομικών υπηρεσιών και την επιβεβαίωση της τελικής ημερομηνίας για την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς των εν λόγω υπηρεσιών, με την άρση όχι μόνο των τελευταίων εμποδίων για το πλήρες άνοιγμα της αγοράς για ορισμένους φορείς παροχής καθολικής υπηρεσίας, αλλά και κάθε άλλου εμποδίου για την παροχή ταχυδρομικών υπηρεσιών. Πρβλ. την απόφαση της 27ης Μαρτίου 2019, Pawlak (C‑545/17, EU:C:2019:260, σκέψη 31).
(
43
)	Απόφαση της 21ης Ιουλίου 2011, Telefónica de España (C‑284/10, EU:2011:513, σκέψεις 31 και 32): «Ως προς το ζήτημα αν τα κράτη μέλη δικαιούνται να καθορίσουν, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της επίμαχης στην κύρια δίκη νομοθεσίας, το ποσό του εν λόγω τέλους βάσει των ακαθαρίστων εισοδημάτων εκμεταλλεύσεως των υποκειμένων στον φόρο, πρέπει να γίνει δεκτό […] ότι πρόκειται περί κριτηρίου αντικειμενικού, διαφανούς και μη εισάγοντος δυσμενείς διακρίσεις. Αφετέρου, αυτό το κριτήριο καθορισμού δεν είναι, όπως τόνισε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, άσχετο προς τις δαπάνες στις οποίες υποβάλλεται η αρμόδια εθνική αρχή […] Υπό τις συνθήκες αυτές, η οδηγία 97/13 δεν μπορεί να απαγορεύσει στα κράτη μέλη να καθορίσουν δυνάμει του άρθρου 6 της ίδιας αυτής οδηγίας το ποσό τέλους βάσει των ακαθαρίστων εισοδημάτων εκμεταλλεύσεως των υποκείμενων στον φόρο».
(
44
)	Απόφαση της 31ης Μαΐου 2018, Confetra κ.λπ. (C‑259/16 και C‑260/16, EU:C:2018:370, σκέψη 49).
(
45
)	Απόφαση της 31ης Μαΐου 2018, Confetra κ.λπ. (C‑259/16 και C‑260/16, EU:C:2018:370, σκέψη 50).
(
46
)	Με τις ειδικότερες επισημάνσεις που εκτέθηκαν στα σημεία 60 έως 62 των παρουσών προτάσεων.
(
47
)	Απόφαση της 21ης Ιουλίου 2011, Telefónica de España (C‑284/10, EU:C:2011:513, σκέψη 28): «η οδηγία 97/13 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι πρέπει να υφίσταται σαφής συσχετισμός μεταξύ του ποσού του επιβαλλόμενου στον υποκείμενο στον φόρο τέλους και των δαπανών στις οποίες πράγματι υποβλήθηκε η εν λόγω αρμόδια εθνική αρχή όσον αφορά τον οικείο φορολογούμενο για συγκεκριμένη περίοδο, δεδομένου ότι καμία διάταξη της οδηγίας 97/13 δεν επιτάσσει τέτοιο συσχετισμό». Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά την οδηγία 97/67.