62019TJ0334_RES
Sprawa T-334/19
Google LLCiAlphabet Inc.
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu z dnia 18 września 2024 r.
Konkurencja – Nadużycie pozycji dominującej – Rynek pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online w EOG – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 102 TFUE i art. 54 porozumienia EOG – Obowiązek wyłącznego zaopatrywania się – Ograniczenia umowne
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Obiektywne pojęcie odnoszące się do zachowań mogących wpłynąć na strukturę rynku i stworzyć przeszkodę w utrzymaniu istniejącego poziomu konkurencji lub jej rozwoju na rynku – Obowiązki spoczywające na przedsiębiorstwie dominującym – Konkurowanie wyłącznie pozacenowe – Kryteria oceny
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 102-110, 673)
Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji – Wyczerpujące odpowiedzi przedsiębiorstwa na bezpośrednie pytanie Komisji tytułem żądania udzielenia informacji – Wysoka wartość dowodowa
(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 18, art. 23 ust. 1)
(zob. pkt 111, 796)
Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Kontrola sądowa – Kontrola zgodności z prawem – Pogłębiona kontrola wszystkich istotnych okoliczności – Przedmiot i zakres
(art. 102, 263 TFUE)
(zob. pkt 112, 113)
Pozycja dominująca – Rynek właściwy – Wytyczenie granic – Kryteria – Rynek reklamy związanej z wyszukiwaniem online – Substytucyjność produktów lub usług po stronie podaży i po stronie popytu – Ocena całościowa – Uwzględnienie wszystkich istotnych czynników – Uwzględnienie odpowiedzi przedsiębiorstw na żądania udzielenia informacji
(art. 102 TFUE; komunikat Komisji 97/C 372/03, pkt 15, 17, 25, 36)
(zob. pkt 124-127, 131-136, 139-144, 155-166, 202-208, 214-216, 220-222, 226-228, 232-240, 244-247, 251-253, 257, 258, 264-273, 278-285, 317-324, 328-331, 334, 335, 338-341, 347-350)
Pozycja dominująca – Rynek właściwy – Wytyczenie granic – Wpływ wcześniejszej praktyki decyzyjnej Komisji – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 238, 300, 304, 361, 568-570, 851)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Klauzule wyłączności zawarte w umowach o świadczenie usług pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online – Charakter nadużycia – Zdolność do ograniczenia konkurencji i skutek w postaci wykluczenia – Zakwestionowanie przez zainteresowane przedsiębiorstwo – Obowiązek wykazania przez organ ochrony konkurencji, że rozpatrywane zachowania mają zdolność do ograniczenia konkurencji – Uwzględnienie wszystkich okoliczności danego przypadku
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 379-390, 399, 400, 406, 411-415, 464-466, 501, 502, 548-557, 558-562, 581-583, 595, 607-617, 622, 694-715, 776-779, 787-789, 831, 832, 835-840, 843-848, 890-901, 927, 938-944, 948-953, 980, 987-991, 998)
Konkurencja – Reguły Unii – Przedsiębiorstwo – Pojęcie – Prowadzenie działalności gospodarczej – Decydujące kryterium – Status prawny i sposób finansowania jednostki – Brak znaczenia
(zob. pkt 487)
Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Obowiązki Komisji – Sumienne i bezstronne badanie – Zakres obowiązku – Uwzględnienie informacji zebranych przez adresata pisma w sprawie przedstawienia zarzutów – Wartość dowodowa
[art. 102 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 18, art. 23 ust. 1 lit. a)]
(zob. pkt 512-514)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Zamknięcie przez przedsiębiorstwo dominujące dostępu do istotnej części rynku – Stopień zdominowania danego rynku – Brak wpływu – Potrzeba ustalenia dokładnego progu, powyżej którego praktyki mogą powodować zamknięcie rynku – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 596, 621)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Klauzule wyłączności zawarte w umowach o świadczenie usług pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online – Charakter nadużycia – Obowiązek zastosowania przez organ ochrony konkurencji testu równie skutecznego konkurenta – Brak – Przedstawienie przez zainteresowane przedsiębiorstwo analizy opartej na wspomnianym teście – Obowiązek zbadania przez organ ochrony konkurencji jej wartości dowodowej
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 660-667, 880-883, 979)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Obiektywne pojęcie odnoszące się do zachowań mogących wpłynąć na strukturę rynku i stworzyć przeszkodę w utrzymaniu istniejącego poziomu konkurencji lub jej rozwoju na rynku – Potrzeba ustalenia istnienia zamiaru antykonkurencyjnego – Brak
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 678, 679, 981)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Obiektywne względy uzasadniające – Przesłanki – Zakres ciężaru dowodu
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 947)
Streszczenie
Sąd stwierdził w wyroku nieważność decyzji Komisji Europejskiej nakładającej na Google’a (
1
) grzywnę za dopuszczenie się trzech nadużyć pozycji dominującej na rynku pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online. Przy tej okazji Sąd wyjaśnił, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ocenie skutku klauzul umownych w postaci wykluczenia, w szczególności klauzul nakładających obowiązek wyłącznego zaopatrywania się.
Google, przedsiębiorstwo z sektora technologii informacyjno-komunikacyjnych specjalizujące się w produktach i usługach związanych z Internetem, jest znany w szczególności z jego wyszukiwarki ogólnej, która umożliwia uzyskanie wyników wyszukiwania prezentowanych na stronach pojawiających się na ekranach internautów. Niektóre z tych wyników są związane ze zobowiązaniami do płatności ze strony reklamodawców podjętymi za pośrednictwem platformy aukcyjnej Google’a i są oznaczone słowami takimi jak „reklama” lub „sponsorowane”. Od 2003 r. Google prowadzi również platformę pośrednictwa reklamowego o nazwie AdSense, na potrzeby której opracował usługę zwaną AdSense for Search (zwaną dalej „AFS”).
AFS, podobnie jak inne usługi pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online, umożliwia wydawcom stron internetowych będących osobami trzecimi rozpowszechnianie reklam związanych z wyszukiwaniem online, w niniejszym przypadku Google’a, gdy użytkownicy dokonują wyszukiwania na stronie internetowej zawierającej zintegrowaną wyszukiwarkę. W ten sposób dostawcy takich usług pośrednictwa (zwani dalej „pośrednikami”) i wydawcy dzielą się przychodami generowanymi przez wyświetlanie tych reklam. Co się tyczy AFS, reklamodawcy musieli skojarzyć swoje reklamy ze słowami kluczowymi, którymi mogli posłużyć się użytkownicy odnośnych stron internetowych w ramach wyszukiwania online, i co do zasady płacili cenę wynikającą z wyświetlania ich reklam tylko wtedy, gdy użytkownicy rzeczywiście na nie kliknęli.
Aby korzystać z AFS, wydawcy mogli w szczególności zostać albo „partnerami online” Google’a, zawierając z nim standardową umowę niepodlegającą negocjacjom, zwaną „umową online”, albo „partnerami bezpośrednimi” zawierając indywidualnie wynegocjowaną „umowę dotyczącą usług Google’a” (zwaną dalej „GSA”). W celu zawarcia GSA partnerzy bezpośredni musieli również wypełnić formularz zamówienia wskazujący strony internetowe, na których chcieli korzystać z AFS lub innej usługi AdSense.
GSA, mimo że negocjowane indywidualnie, były opracowywane na podstawie wzorów zawierających między innymi następujące klauzule:
–
do marca 2009 r. „klauzulę wyłączności” zakazującą korzystania z usług identycznych, zasadniczo podobnych lub stanowiących bezpośrednią konkurencję dla usług świadczonych przez Google’a na podstawie GSA w odniesieniu do stron internetowych wymienionych w formularzu zamówienia;
–
począwszy od marca 2009 r. z jednej strony „klauzulę pozycjonowania” zobowiązująca partnerów bezpośrednich do wyświetlania na stronach internetowych korzystających z AFS minimalnej liczby reklam związanych z wyszukiwaniem online pochodzących od Google’a i zakazującą wyświetlania reklam konkurencyjnych powyżej reklam pochodzących od Google’a lub w sposób bezpośrednio do nich przylegający, a z drugiej strony „klauzulę uprzedniego zezwolenia” nakładająca na partnerów bezpośrednich obowiązek uzyskania zgody Google’a przed zmianą wyświetlania reklam związanych z wyszukiwaniem online, w tym reklam konkurencyjnych.
W decyzji z dnia 20 marca 2019 r. (
2
) Komisja uznała, że Google dopuścił się trzech nadużyć pozycji dominującej wynikających, odpowiednio, z klauzuli wyłączności znajdującej się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi, którzy zwykle uwzględniali wszystkie swoje strony internetowe w co najmniej jednej ze swoich GSA (zwanymi dalej „partnerami bezpośrednimi wszystkich stron”), z klauzuli pozycjonowania i klauzuli uprzedniego zezwolenia (zwanych dalej łącznie „spornymi klauzulami”).
Zdaniem Komisji te trzy klauzule służyły temu samemu celowi, a mianowicie wykluczeniu pośredników konkurujących z Google’m, aby utrzymać i wzmocnić jego pozycję na rynku pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online i na rynkach reklamy związanej z wyszukiwaniem online, a w konsekwencji jego pozycję na rynku wyszukiwania ogólnego. Ten wspólny cel oraz komplementarny charakter tych klauzul skłoniły Komisję do uznania, że trzy nadużycia pozycji dominującej stanowiły łącznie jednolite i ciągłe naruszenie art. 102 TFUE, które trwało od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 6 września 2016 r.
W konsekwencji Komisja nałożyła na Google’a grzywnę w wysokości prawie 1,5 mld EUR.
W skardze przed Sądem Google wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub, tytułem żądania ewentualnego, o uchylenie grzywny lub obniżenie jej kwoty.
Ocena Sądu
1. W przedmiocie definicji rynków właściwych
W pierwszej kolejności Sąd oddalił zarzut Google’a dotyczący błędnego zdefiniowania przez Komisję rynków właściwych, a mianowicie rynku reklamy związanej z wyszukiwaniem online i rynku pośrednictwa reklamowego związanego z tymi wyszukiwaniem.
W odniesieniu do definicji rynku reklamy związanej z wyszukiwaniem online Google podniósł w szczególności, że Komisja nie wzięła pod uwagę wszystkich czynników istotnych dla odróżnienia reklam związanych z wyszukiwaniem online od reklam niezwiązanych z wyszukiwaniem online (zwanych dalej „dwoma rozpatrywanymi rodzajami reklam”).
W tym względzie Sąd wskazał, że – jak wynika z orzecznictwa i komunikatu w sprawie definicji rynku (
3
) – analiza substytucyjności powinna uwzględniać nie tylko obiektywne cechy rozpatrywanych produktów i usług, lecz również warunki konkurencji oraz strukturę popytu i podaży na rynku. Natomiast w celu zdefiniowania rynku produktowego Komisja nie jest zobowiązana do zbadania wszystkich elementów oceny wymienionych w tym komunikacie ani do stosowania sztywnej hierarchii poszlak.
W niniejszej sprawie, poza cechami charakterystycznymi i zastosowaniami dwóch rozpatrywanych rodzajów reklam, Komisja uwzględniła w ramach całościowej oceny szereg innych czynników, takich jak między innymi cena danych reklam, nakłady konieczne do świadczenia usług reklamowych związanych z wyszukiwaniem online oraz zachowanie wydawców, którzy zredukowali swoje korzystanie z reklam związanych z wyszukiwaniem online. Ponadto Komisja zebrała uwagi uczestników rynku i oparła się na nich w celu zdefiniowania rynku właściwego.
W konsekwencji Google nie wykazał, że Komisja pominęła niektóre istotne czynniki w ramach ogólnej oceny substytucyjności dwóch rozpatrywanych rodzajów reklam, ani że naruszyła prawo, poświęcając znaczną część swojej analizy różnicom w cechach i zastosowaniach tych reklam.
Ponadto Sąd oddalił również argumenty Google’a, zgodnie z którymi dla celów zdefiniowania rynku reklamy związanej z wyszukiwaniem online Komisja nie przeprowadziła odpowiedniej analizy cen, odwołując się w szczególności do testu badającego wpływ znaczącej i nieprzejściowej podwyżki cen reklam związanych z wyszukiwaniem online o 5–10 % (zwanego dalej „testem SSNIP”).
W niniejszym przypadku w ramach analizy cen Komisja skierowała do reklamodawców, wydawców i agencji medialnych żądania udzielenia informacji i w szczególności zadała im pytanie dotyczące ich reakcji w przypadku podwyżki cen reklam związanych z wyszukiwaniem online lub, w przypadku wydawców, obniżenia przychodów pochodzących z tych reklam.
W świetle treści tego pytania Sąd stwierdził, że Komisja nie przeprowadziła testu SSNIP zdefiniowanego w komunikacie Komisji w sprawie definicji rynku. Niemniej Sąd przypomniał, że chociaż ten test stanowi uznane narzędzie, którego wyniki wraz z innymi elementami można brać pod uwagę przy całościowej ocenie definicji rynku, to jednak systematyczne stosowanie takiego testu nie jest obowiązkowe dla celów tej definicji.
Sąd potwierdził ponadto adekwatność przeprowadzonej przez Komisję analizy cen. Odpowiedzi uczestników rynku na żądania udzielenia informacji wystosowane przez Komisję wraz z powodami leżącymi u podstaw ich odpowiedzi należą bowiem do elementów wyraźnie uznanych za istotne w komunikacie Komisji w sprawie definicji rynku, ponieważ umożliwiają dokonanie oceny stanowisk klientów i konkurentów, a zatem stanowią narzędzie, które można wziąć pod uwagę przy definiowaniu rynku właściwego.
Podsumowując, stwierdziwszy, że Google ani nie podważył prawidłowości, wiarygodności i spójności dowodów, na których Komisja oparła się w swojej ogólnej ocenie substytucyjności, ani nie wykazał, że Komisja nie uwzględniła w tym celu istotnych okoliczności, Sąd potwierdził definicję rynku właściwego zawartą w zaskarżonej decyzji. Zatwierdził on również ustalenie, że Google zajmuje pozycję dominującą na rynku pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online, ponieważ Google kwestionował tę pozycję dominującą tylko z powodu błędnej definicji rynku właściwego.
2. W przedmiocie zdolności spornych klauzul do ograniczenia konkurencji
W drugiej kolejności Sąd zbadał zarzuty Google’a kwestionujące to, że sporne klauzule stanowią nadużycie pozycji dominującej.
Przede wszystkim, odnosząc się do klauzuli wyłączności znajdującej się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron, Google zarzucił Komisji, że uznała, iż nie miała ona potrzeby sprawdzania, czy klauzula ta miała zdolność do ograniczenia konkurencji.
W tym względzie Sąd zauważył, że Google zakwestionował w toku postępowania administracyjnego zdolność wspomnianej klauzuli wyłączności do ograniczenia konkurencji, przedstawiając na to dowody. Google utrzymywał również, że klauzula ta była obiektywnie uzasadniona.
W tych warunkach zgodnie z orzecznictwem w celu stwierdzenia naruszenia art. 102 TFUE Komisja nie mogła ograniczyć się do ustalenia, jak twierdziła w głównej argumentacji, że klauzula wyłączności znajdująca się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron zobowiązywała tych ostatnich do wyłącznego zaopatrywania się u Google’a w celu pokrycia całości lub znacznej części ich zapotrzebowania na usługi pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online w rozumieniu wyroku Hoffmann-La Roche/Komisja (
4
). Powinna ona była ponadto wykazać, że wspomniana klauzula miała zdolność do ograniczenia konkurencji, biorąc pod uwagę wszystkie istotne okoliczności sprawy.
Sąd zbadał następnie, czy – jak utrzymywał Google – Komisja błędnie uznała posiłkowo, że klauzula wyłączności znajdująca się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron ma zdolność do ograniczenia konkurencji.
Co się tyczy kwestii, czy wspomniana klauzula zniechęciła partnerów bezpośrednich wszystkich stron do zaopatrywania się u innych pośredników w celu wyświetlania konkurencyjnych reklam na ich stronach internetowych lub na niektórych z nich, Google zarzucił w szczególności Komisji, że w zaskarżonej decyzji odniosła się jedynie do odpowiedzi niektórych z tych partnerów bezpośrednich na żądania udzielenia informacji skierowane w toku postępowania administracyjnego.
W tym kontekście Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji Komisja mogła słusznie wziąć pod uwagę pewne przykłady odpowiedzi partnerów bezpośrednich wszystkich stron jako elementy mogące potwierdzić jej ocenę, zgodnie z którą klauzula wyłączności znajdująca się w GSA zawartych z takimi partnerami bezpośrednimi mogła zniechęcić ich do zaopatrywania się u pośredników konkurujących z Google’m w celu pokrycia przynajmniej części ich zapotrzebowania.
Aby podważyć fakt, że klauzula wyłączności miała taki skutek zniechęcający, Google powołał się również na oświadczenie partnera bezpośredniego, które sam uzyskał w toku postępowania administracyjnego. Komisja uznała, że oświadczenie to ma ograniczoną wartość dowodową, w szczególności ze względu na to, że nie wiedziała, w jaki sposób Google je uzyskał. Tymczasem, chociaż Google nie dysponuje uprawnieniami Komisji w zakresie dochodzenia i nakładania sankcji, a zatem musi siłą rzeczy opierać się na dobrowolnej współpracy partnerów bezpośrednich, Sąd uznał, że nie można z tego wywnioskować, iż informacje zebrane przez Google były siłą rzeczy pozbawione znaczenia ze względu na to, że ich wartość dowodowa jest bardziej ograniczona.
W odniesieniu do kwestii, czy klauzula wyłączności znajdująca się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron uniemożliwiła konkurentom Google’a dostęp do znacznej części rynku pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online w EOG, Google podniósł w szczególności, że przeprowadzona przez Komisję analiza dotycząca pokrycia rynku tą klauzulą była niespójna, ponieważ w celu określenia skutku w postaci wykluczenia klauzuli wyłączności GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron uwzględniła ona dochody generowane przez wszystkie GSA zawierające klauzule pozycjonowania i uprzedniego zezwolenia, w tym GSA, w których partnerzy bezpośredni zwykle nie uwzględniali wszystkich swoich stron internetowych.
W tym względzie Sąd wskazał w szczególności, że w celu dokonania oceny skutków klauzuli wyłączności Komisja powinna była uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy, a w szczególności ustalić, czy stopień pokrycia rzeczonej klauzuli był wystarczający, aby umożliwić jej wywołanie skutku w postaci wykluczenia. Tymczasem w zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła z jednej strony, że klauzule wyłączności i pozycjonowania są komplementarne, w szczególności ze względu na to, iż zmierzają do zniechęcenia partnerów bezpośrednich do zaopatrywania się w konkurencyjne reklamy, a z drugiej strony, że klauzula pozycjonowania stopniowo zastąpiła klauzulę wyłączności w GSA, tak że obie te klauzule pokrywały jednocześnie różne części rynku w rozpatrywanym okresie. W związku z tym, wbrew temu, co twierdzi Google, Komisja nie mogła zbadać odrębnie pokrycia klauzuli wyłączności i pokrycia klauzuli pozycjonowania bez pominięcia ich kontekstu faktycznego i prawnego i bez sztucznego podziału badania pokrycia rynku.
Sąd wskazał zatem po zbadaniu stopnia pokrycia tych klauzul, że Komisja mogła słusznie uznać, iż biorąc pod uwagę pokrycie klauzuli pozycjonowania, pokrycie klauzuli wyłączności znajdującej się w GSA, w których partnerzy bezpośredni zwykle uwzględniali wszystkie swoje strony internetowe, mogło być wystarczające, aby umożliwić tej klauzuli wywołanie skutku w postaci wykluczenia w okresie od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2015 r.
Sąd zbadał następnie tezę Google, iż Komisja nie wykazała za pomocą testu równie skutecznego konkurenta (
5
), że klauzula wyłączności znajdująca się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron uniemożliwiła konkurentowi równie skutecznemu jak Google pojawienie się na rynku właściwym lub go wykluczyła. W tej kwestii Sąd wskazał, że Komisja nie była zobowiązana do oparcia się na takim teście, który stanowi tylko jedną z wielu metod umożliwiających dokonanie oceny, czy dana praktyka ma zdolność do wywołania skutków w postaci wykluczenia. Gdyby natomiast Google przedstawił analizę opartą na kryterium równie skutecznego konkurenta, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, do Komisji należałoby zbadanie tej analizy.
Jednakże po potwierdzeniu większości ocen Komisji Sąd stwierdził, że przeprowadzona przez Komisję analiza skutku w postaci wykluczenia jest obarczona błędami dotyczącymi uwzględnienia stopnia pokrycia klauzuli wyłączności w 2016 r., a także czasu trwania GSA.
Mianowicie z jednej strony Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja nie określa części rynku pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online pokrytej klauzulą wyłączności znajdującą się w GSA zawartych przez partnerów bezpośrednich wszystkich stron na rok 2016. Komisja nie wykazała zatem, że wspomniana klauzula mogła wywołać skutek w postaci wykluczenia ze względu na jej pokrycie w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 marca 2016 r.
Z drugiej strony w analizie tej Komisja nie uwzględniła należycie ani czasu trwania każdej z GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi, ani ich prawa do jednostronnego rozwiązania tych umów.
Sąd przypomniał, że w celu ustalenia, czy dane zachowanie miało rzeczywistą zdolność do wywołania skutku w postaci wykluczenia wobec konkurenta co najmniej równie skutecznego jak Google, Komisja powinna była uwzględnić wszystkie istotne okoliczności. Jeśli chodzi w szczególności o obowiązek wyłącznego zaopatrywania się, Komisja powinna była uwzględnić czas trwania tego obowiązku, a także jego kontekst gospodarczy i prawny.
Znaczna część GSA, którym podlegali ci partnerzy bezpośredni, trwała bowiem indywidualnie tylko kilka lat, nawet jeśli były one następnie odnawiane lub przedłużane, czasami wielokrotnie. Tymczasem w zaskarżonej decyzji Komisja wzięła pod uwagę jedynie łączny czas trwania GSA, w których partnerzy bezpośredni wszystkich stron zwykle uwzględniali wszystkie swoje strony internetowe, a nie czas trwania każdej ze wspomnianych GSA, rozpatrywanych indywidualnie, ani czas trwania ich poszczególnych ewentualnych przedłużeń. Nie wzięła ona również pod uwagę rzeczywistych warunków i sposobów, w jakich dokonano tych przedłużeń, treści klauzul przewidujących prawo do jednostronnego rozwiązania umowy, które przysługiwało niektórym partnerom bezpośrednim wszystkich stron, ani też warunków, w jakich mogli z tego prawa skorzystać.
W tych okolicznościach Komisja mogła oczywiście wziąć pod uwagę łączny czas trwania GSA, w których partnerzy bezpośredni zwykle uwzględniali wszystkie swoje strony internetowe, jako istotną okoliczność. Nie mogła ona natomiast wykluczyć, że ci partnerzy bezpośredni mieli możliwość zaopatrywania się u pośredników konkurencyjnych wobec Google po zakończeniu każdej z ich GSA, ani w konsekwencji stwierdzić, że wspomniani partnerzy bezpośredni byli zobowiązani do zaopatrywania się u Google celem pokrycia całości lub znacznej części ich zapotrzebowania przez cały łączny okres ich GSA.
Sąd doszedł do wniosku, że Komisja nie wykazała w sposób wymagany prawem, iż wspomniana klauzula miała zdolność zniechęcenia partnerów bezpośrednich do zaopatrywania się u pośredników konkurencyjnych wobec Google’a lub że mogła uniemożliwić tym pośrednikom dostęp do znacznej części rynku pośrednictwa reklamowego związanego z wyszukiwaniem online w Europejskim Obszarze Gospodarczym, a w konsekwencji, że klauzula ta miała zdolność do wywołania stwierdzonego w tej decyzji skutku w postaci wykluczenia.
Zdaniem Sądu Komisja popełniła analogiczne błędy w swojej analizie skutku w postaci wykluczenia wywieranego przez klauzulę pozycjonowania i klauzulę uprzedniego zezwolenia. W tym względzie Komisja słusznie uznała, iż klauzula pozycjonowania jest podobna do złagodzonej klauzuli wyłączności w odniesieniu do stron internetowych uwzględnionych w GSA zawierających tę klauzulę, ponieważ zastrzegała dla reklam Google’a najbardziej widoczne miejsca stron wyników partnerów bezpośrednich. Co się tyczy klauzuli uprzedniego zezwolenia, Komisja uznała w zaskarżonej decyzji, że wywoływała ona skutek w postaci wykluczenia analogiczny z jednej strony do skutku klauzuli wyłączności znajdującej się w GSA zawartych z partnerami bezpośrednimi wszystkich stron, a z drugiej strony do skutku klauzuli pozycjonowania.
W konsekwencji, podobnie jak klauzula wyłączności, okres trwania nałożonego na partnerów bezpośrednich, na podstawie klauzuli pozycjonowania, obowiązku zastrzeżenia najbardziej widocznych miejsc należy do okoliczności istotnych dla oceny skutku tej klauzuli w postaci wykluczenia. To samo dotyczy okresu trwania nałożonego na partnerów bezpośrednich na mocy klauzuli uprzedniego zezwolenia obowiązku zwrócenia się do Google o zezwolenie, zanim będą mogli zmienić wyświetlanie konkurencyjnych reklam. Tymczasem Komisja nie uwzględniła należycie okresu trwania tych zobowiązań.
Sąd uznał, że wspomniane powyżej błędy dotyczą wszystkich ograniczeń wskazanych przez Komisję, wobec czego nie wykazała ona w sposób wymagany prawem, że sporne klauzule miały zdolność do wywołania stwierdzonego w zaskarżonej decyzji skutku w postaci wykluczenia ani w konsekwencji że każda z nich stanowiła naruszenie art. 102 TFUE.
Ponieważ w zaskarżonej decyzji Komisja uznała, że jednolite i ciągłe naruszenie zostało określone jedynie jako składające się z trzech odrębnych naruszeń, o których mowa powyżej, Sąd stwierdził nieważność tej decyzji w całości.
(
1
)	W niniejszym przypadku „Google” oznacza łącznie spółkę Google LLC, dawniej Google Inc., oraz jej spółkę dominującą Alphabet Inc.
(
2
)	Decyzja Komisji C(2019) 2173 final z dnia 20 marca 2019 r. dotycząca postępowania przewidzianego w art. 102 TFUE i art. 54 porozumienia EOG [sprawa AT.40411 Google Search (AdSense)] (zwana dalej „zaskarżoną decyzją”).
(
3
)	Komunikat Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji (Dz.U. 1997, C 372, s. 5).
(
4
)	Wyrok z dnia 13 lutego 1979 r., Hoffmann-La Roche/Komisja (85/76, EU:C:1979:36). Zgodnie z pkt 89 tego wyroku „w przypadku przedsiębiorstwa zajmującego dominującą pozycję na rynku fakt związania nabywców - nawet na ich wniosek - obowiązkiem lub obietnicą zaopatrywania się wyłącznie w tym przedsiębiorstwie w celu pokrycia całości lub znacznej części ich zapotrzebowania stanowi nadużywanie dominującej pozycji w rozumieniu art. [102 TFUE]”.
(
5
)	Zgodnie z orzecznictwem test ten polega na zbadaniu, czy praktyki przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą grożą wykluczeniem z rynku konkurenta równie skutecznego jak to przedsiębiorstwo.