62024CJ0058_RES
Υπόθεση C‑58/24
NEκαιMYκαιHJκαιXFκαιWBκαιUVκαιVKκαιJUκαιRJκαιDZ
κατά
ΙρλανδίαςκαιThe Attorney GeneralκαιMinister for Housing, Local Government and HeritageκαιAn Coimisiún Pleanála, πρώην An Bord Pleanála,
[αίτηση του High Court (Ιρλανδία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 16ης Απριλίου 2026
«Προδικαστική παραπομπή – Περιβάλλον – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ – Διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας – Άρθρο 12 – Καθεστώς αυστηρής προστασίας ορισμένων ζωικών ειδών – Άρθρο 16 – Απόφαση χορήγησης παρέκκλισης ενόψει εξέτασης αίτησης περί χορήγησης οικοδομικής άδειας για έργο που εμπίπτει στην οδηγία 2011/92/ΕΕ – Άρθρο 11 – Σύμβαση του Aarhus – Άρθρο 9 – Διαδικαστική αυτονομία – Αρχές της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας – Απόφαση παρέκκλισης η οποία χαρακτηρίζεται ως αυτοτελής νομική πράξη – Διαδικαστικοί κανόνες που προβλέπουν προθεσμία τριών μηνών για την κίνηση διαδικασίας ακύρωσης της άδειας παρέκκλισης»
Περιβάλλον – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων έργων στο περιβάλλον – Οδηγία 2011/92 – Υποχρέωση των αρμόδιων αρχών να διενεργούν την εκτίμηση πριν από τη χορήγηση της άδειας – Έννοια της άδειας – Σύνθετη διαδικασία λήψης αποφάσεων – Απόφαση με την οποία επιτρέπεται στον κύριο του έργου να παρεκκλίνει από τα μέτρα προστασίας των ειδών βάσει της οδηγίας 92/43 – Εμπίπτει – Προϋποθέσεις
(Οδηγία 2011/92 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 1 § 2, στοιχεία αʹ και γʹ, και 2 § 1· οδηγία 92/43 του Συμβουλίου, άρθρα 12, 13 και 16 § 1)
(βλ. σκέψεις 26-28)
Περιβάλλον – Εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων έργων στο περιβάλλον – Οδηγία 2011/92 – Δικαίωμα των μελών του ενδιαφερόμενου κοινού να ασκήσουν προσφυγή – Προσφυγή κατά απόφασης με την οποία επιτρέπεται στον κύριο του έργου να παρεκκλίνει από τα μέτρα προστασίας των ειδών βάσει της οδηγίας 92/43 – Εθνικοί διαδικαστικοί κανόνες – Αρχή της διαδικαστικής αυτονομίας – Τήρηση των αρχών της ισοδυναμίας και της αποτελεσματικότητας – Τρίμηνη προθεσμία για την άσκηση προσφυγής από την ημερομηνία κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος έλαβε γνώση της εν λόγω απόφασης – Επιτρεπτό
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, άρθρο 47· Σύμβαση του Aarhus, άρθρο 9· οδηγία 2011/92 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2014/52, άρθρα 1 § 2, στοιχείο αʹ, και 11· οδηγία 92/43 του Συμβουλίου, άρθρο 16)
(βλ. σκέψεις 29-40, 44-45, 52-53 και διατακτ.)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το High Court (ανώτερο δικαστήριο, Ιρλανδία), το Δικαστήριο αποφαίνεται επί της συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης εθνικού δικονομικού κανόνα ο οποίος προβλέπει τρίμηνη προθεσμία για την άσκηση προσφυγής κατά αποφάσεως παρέκκλισης την οποία χορηγούν οι εθνικές αρχές δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας για τους οικοτόπους (
1
).
Στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, μια ομάδα φυσικών προσώπων προσβάλλει απόφαση παρέκκλισης που χορηγήθηκε από τις ιρλανδικές αρχές δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας για τους οικοτόπους, προκειμένου να διευκολυνθεί η ανέγερση οικιστικών μονάδων στην πρώην καρμηλιτική μονή στο Delgany (Ιρλανδία). Επί του παρόντος, η εν λόγω μονή αποτελεί τόπο διαβίωσης νυχτερίδων, οι οποίες αποτελούν αυστηρώς προστατευόμενο είδος δυνάμει του παραρτήματος IV της οδηγίας για τους οικοτόπους.
Οι προσφεύγοντες της κύριας δίκης δεν αμφισβήτησαν το κύρος της επίμαχης αποφάσεως παρέκκλισης εντός της τασσόμενης από το ιρλανδικό δίκαιο τρίμηνης προθεσμίας. Το αιτούν δικαστήριο, διατηρώντας αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της ως άνω παρέκκλισης με τις απαιτήσεις που απορρέουν από την οδηγία για τους οικοτόπους, ζητεί να διευκρινιστεί αν το δίκαιο της Ένωσης αντιτίθεται στην εφαρμογή μιας τέτοιας δικονομικής προθεσμίας.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο επισημαίνει, καταρχάς, ότι ούτε η οδηγία ΕΠΕ (
2
) ούτε άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης διευκρινίζουν τις λεπτομέρειες άσκησης ενδίκων βοηθημάτων κατά απόφασης παρέκκλισης εκδοθείσας δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας για τους οικοτόπους ή κατά απόφασης για τη χορήγηση άδειας, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας ΕΠΕ. Ειδικότερα, το δίκαιο της Ένωσης δεν καθορίζει ούτε την προθεσμία ασκήσεως των ενδίκων βοηθημάτων ούτε το χρονικό σημείο έναρξης της εν λόγω προθεσμίας.
Κατά συνέπεια, στην ειδική περίπτωση κατά την οποία ενδεχόμενη παρέκκλιση πρέπει να εγκριθεί πριν από τη χορήγηση άδειας για ένα έργο, το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει να αντιμετωπίζονται οι εν λόγω αποφάσεις, για τους σκοπούς άσκησης του δικαιώματος προσφυγής κατά αυτών, ως μία και μόνη απόφαση, με μία και μόνον προθεσμία άσκησης του σχετικού ενδίκου βοηθήματος.
Ομοίως, όταν χορηγείται παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 16 της οδηγίας για τους οικοτόπους, εμπίπτουσα στη διαδικασία χορήγησης άδειας για ένα έργο, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας ΕΠΕ, το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει η προθεσμία για την άσκηση ενδίκου βοηθήματος να αρχίζει να τρέχει το πρώτον από την έκδοση ή τη δημοσίευση της άδειας αυτής.
Συναφώς, όσον αφορά την τήρηση της αρχής της αποτελεσματικότητας, το Δικαστήριο εκτιμά ότι μια τρίμηνη προθεσμία για την άσκηση προσφυγής από την ημερομηνία έκδοσης απόφασης παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 16 της οδηγίας για τους οικοτόπους ή, ενδεχομένως, από το χρονικό σημείο κατά το οποίο ο προσφεύγων έλαβε ή μπορούσε ευλόγως να έχει λάβει γνώση της έκδοσης της ως άνω απόφασης δεν προκύπτει ότι καθιστά πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης.
Κατά το Δικαστήριο, το γεγονός ότι μια τέτοια προθεσμία αρχίζει, κατ’ αρχήν, πριν από την περάτωση της διαδικασίας χορήγησης άδειας, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας ΕΠΕ δεν παρίσταται ικανό να στερήσει αποτελεσματικότητας τα δυνάμενα να ασκηθούν με τον τρόπο αυτό ένδικα βοηθήματα.
Αφενός, το ως άνω γεγονός δεν αποκλείει τη δυνατότητα να αμφισβητηθεί από το ενδιαφερόμενο κοινό και να ελεγχθεί από τον αρμόδιο δικαστή η συμβατότητα απόφασης παρέκκλισης η οποία χορηγήθηκε δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας για τους οικοτόπους υπό το πρίσμα του συνόλου των απαιτήσεων στις οποίες υπόκειται η έκδοσή της κατά την ανωτέρω διάταξη.
Αφετέρου, το ανωτέρω γεγονός, μολονότι έχει, βεβαίως, ως συνέπεια ότι μια τέτοια παρέκκλιση καθίσταται απρόσβλητη κατά τη λήξη της προθεσμίας ασκήσεως του ενδίκου βοηθήματος, εντούτοις δεν εμποδίζει τη δυνατότητα προσβολής της άδειας για το έργο, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας ΕΠΕ, από το ενδιαφερόμενο κοινό και τη δυνατότητα ελέγχου της άδειας από τον δικαστή κατά τρόπο αποτελεσματικό, ιδίως υπό το πρίσμα της ενδεχομένως υφιστάμενης αλληλεπίδρασης μεταξύ των διαφόρων περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός έργου.
Το Δικαστήριο επισημαίνει, εντούτοις, ότι, προκειμένου να αρχίσει να τρέχει η ανωτέρω προθεσμία, πρέπει η γνώση, ή η δυνατότητα λήψης γνώσης, να αφορά όχι μόνον το διατακτικό αλλά και το σκεπτικό της επίμαχης αποφάσεως. Πράγματι, η εν λόγω γνώση αποτελεί προϋπόθεση της αποτελεσματικότητας του δικαιώματος προσφυγής.
Επιπροσθέτως, για την τήρηση της αρχής της αποτελεσματικότητας, πρέπει επίσης οι προσφεύγοντες να μπορούν ευλόγως να προβλέψουν τα ένδικα βοηθήματα και τις προθεσμίες που ισχύουν γι’ αυτά.
Συναφώς, στο μέτρο που το άρθρο 9, παράγραφος 5, της Σύμβασης του Aarhus (
3
) προβλέπει ότι κάθε συμβαλλόμενο μέρος εξασφαλίζει την παροχή στο κοινό πληροφοριών σχετικά με την πρόσβαση σε διαδικασίες διοικητικής και δικαστικής επανεξέτασης, απαίτηση η οποία τίθεται σε εφαρμογή, στο ειδικό πλαίσιο της οδηγίας ΕΠΕ, με το άρθρο 11, παράγραφος 5, της οδηγίας, οι ως άνω πληροφορίες θα πρέπει να διευκρινίζουν ότι η άσκηση προσφυγής κατά απόφασης παρέκκλισης δυνάμει του άρθρου 16 της οδηγίας για τους οικοτόπους πρέπει να πραγματοποιείται εντός προθεσμίας τριών μηνών από τη στιγμή που ο προσφεύγων έλαβε ή μπορούσε ευλόγως να έχει λάβει γνώση της έκδοσης της εν λόγω απόφασης.
Εντούτοις, όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 5, της Σύμβασης του Aarhus και από το άρθρο 11, παράγραφος 5, της οδηγίας ΕΠΕ, η απουσία διάθεσης τέτοιας πληροφορίας στο κοινό δεν αρκεί, αφ’ εαυτής, για να συναχθεί ότι παραβιάστηκε η αρχή της αποτελεσματικότητας.
(
1
)	Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ 1992, L 206, σ. 7) (στο εξής: οδηγία για τους οικοτόπους).
(
2
)	Οδηγία 2011/92/EΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ 2012, L 26, σ. 1, στο εξής: οδηγία ΕΠΕ).
(
3
)	Σύμβαση για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα, η οποία υπεγράφη στο Aarhus στις 25 Ιουνίου 1998 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005 (ΕΕ 2005, L 124, σ. 1).