62023CJ0665_RES
Sprawa C‑665/23
IL
przeciwko
Veracash SAS
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour de cassation (Francja)]
Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 1 sierpnia 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Usługi płatnicze w ramach rynku wewnętrznego – Dyrektywa 2007/64/WE – Artykuł 56 ust. 1 lit. b) – Spoczywający na użytkowniku usług płatniczych obowiązek poinformowania dostawcy usług płatniczych „bez zbędnej zwłoki” o utracie, kradzieży, przywłaszczeniu lub jakimkolwiek nieuprawnionym użyciu jego instrumentu płatniczego – Artykuł 58 – Zgłaszanie nieautoryzowanych transakcji płatniczych – Korekta takiej transakcji przez dostawcę usług płatniczych podlegająca spoczywającemu na użytkowniku tych usług obowiązkowi powiadomienia o tej transakcji „bez zbędnej zwłoki […] i nie później niż w ciągu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku” – Artykuły 60 i 61 – Odpowiedzialność za nieautoryzowaną transakcję płatniczą spoczywająca, odpowiednio, na dostawcy usług płatniczych i na płatniku – Szereg następujących po sobie nieautoryzowanych transakcji płatniczych będących skutkiem utraty, kradzieży, przywłaszczenia lub jakiegokolwiek nieuprawnionego użycia instrumentu płatniczego – Zbyt późne zgłoszenie, które nie jest celowe ani nie wynika z rażącego zaniedbania – Zakres prawa do zwrotu
Zbliżanie ustawodawstw – Usługi płatnicze w ramach rynku wewnętrznego – Dyrektywa 2007/64 – Odpowiedzialność dostawcy usług płatniczych za nieautoryzowane transakcje płatnicze – Użytkownik, który nie zgłosił dostawcy tych transakcji bez zbędnej zwłoki, choć zgłosił je w terminie 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku – Pozbawienie co do zasady prawa do uzyskania korekty transakcji
(dyrektywa 2007/64 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 58)
(zob. pkt 37, 40–44, 46–51, 56; pkt 1 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Usługi płatnicze w ramach rynku wewnętrznego – Dyrektywa 2007/64 – Odpowiedzialność dostawcy usług płatniczych za nieautoryzowane transakcje płatnicze – Nieautoryzowana transakcja będąca skutkiem użycia instrumentu płatniczego utraconego, skradzionego lub przywłaszczonego lub jakiegokolwiek nieuprawnionego użycia takiego instrumentu – Użytkownik, który zgłosił dostawcy tę transakcję w terminie 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku – Zbyt późne powiadomienie o transakcji dokonane celowo lub w wyniku rażącego zaniedbania – Pozbawienie prawa do uzyskania korekty tej transakcji – Dopuszczalność
[dyrektywa 2007/64 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 56 ust. 1 lit. b), art 58, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2]
(zob. pkt 62–65, 67–71, 76; pkt 2 sentencji)
Zbliżanie ustawodawstw – Usługi płatnicze w ramach rynku wewnętrznego – Dyrektywa 2007/64 – Odpowiedzialność dostawcy usług płatniczych za nieautoryzowane transakcje płatnicze – Szereg następujących po sobie nieautoryzowanych transakcji będących skutkiem użycia instrumentu płatniczego utraconego, skradzionego lub przywłaszczonego lub jakiegokolwiek nieuprawnionego użycia takiego instrumentu – Użytkownik, który zgłosił dostawcy te transakcje w terminie 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku – Indywidualne transakcje, o których celowo lub w wyniku rażącego zaniedbania powiadomiono zbyt późno – Pozbawienie prawa do uzyskania korekty jedynie w zakresie tych transakcji – Dopuszczalność
[dyrektywa 2007/64 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 56 ust. 1 lit. b), art 58, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2]
(zob. pkt 82–85, 87–90; pkt 3 sentencji)
Streszczenie
W ramach sporu dotyczącego odmowy zwrotu osobie fizycznej środków pieniężnych odpowiadających wypłatom dokonanym przypuszczalnie bez autoryzacji, ze względu na uznanie ich zgłoszenia za zbyt późne, Trybunał wyjaśnił pewne aspekty odpowiedzialności za nieautoryzowane transakcje dokonywane przy użyciu instrumentu płatniczego, zgodnie z dyrektywą 2007/64 (
1
), uwzględniając ustanowioną przez prawodawcę równowagę między interesami płatnika a interesami dostawcy usług płatniczych.
IL jest osobą fizyczną posiadającą rachunek depozytowy w spółce Veracash. W dniu 24 marca 2017 r. spółka ta wysłała na adres IL nową kartę do wypłat i dokonywania płatności.
W dniu 23 maja 2017 r. IL powiadomił spółkę Veracash o tym, że między dniem 30 marca a dniem 17 maja 2017 r. z rachunku tego dokonywano codziennych wypłat, mimo że ani nie otrzymał on tej nowej karty płatniczej, ani nie autoryzował tych wypłat.
Wszczął on w związku z tym postępowanie sądowe, aby uzyskać w szczególności zwrot kwot odpowiadających tym wypłatom.
Ze względu na to, że cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja) oddalił jego żądanie, uznawszy, że powiadomienie spółki Veracash o rozpatrywanych wypłatach było zbyt późne, ponieważ nastąpiło prawie dwa miesiące po dokonaniu pierwszej kwestionowanej wypłaty, IL wniósł skargę kasacyjną do Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja), będącego sądem odsyłającym.
Zdaniem sądu odsyłającego rozstrzygnięcie tego sporu zależy w szczególności od tego, czy dostawca usług płatniczych może odmówić zwrotu kwoty, na jaką opiewała nieautoryzowana transakcja, w sytuacji gdy płatnik, mimo iż powiadomił o tej transakcji przed upływem terminu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku, który to termin przewidują art. 58 dyrektywy 2007/64 i prawo krajowe (
2
), to jednak zwlekał z dokonaniem tego powiadomienia, przy czym opóźnienie to nie było celowe ani nie wynikało z rażącego zaniedbania z jego strony.
Stwierdziwszy, że właściwe przepisy prawa krajowego należy interpretować w świetle dyrektywy 2007/64, sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi jej wykładni.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał uznał, że użytkownik usług płatniczych jest co do zasady pozbawiony prawa do uzyskania korekty transakcji, jeżeli nie powiadomił swojego dostawcy usług płatniczych bez zbędnej zwłoki o tym, że stwierdził nieautoryzowaną transakcję płatniczą, nawet w przypadku gdy powiadomił go o niej w ciągu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku.
Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 58 dyrektywy 2007/64 użytkownika usług płatniczych ogranicza podwójna przesłanka czasowa: musi on powiadomić swojego dostawcę usług płatniczych o tym, że stwierdził nieautoryzowaną transakcję płatniczą, zarówno bez zbędnej zwłoki – obowiązek ten aktualizuje się w momencie, w którym ów użytkownik powziął wiedzę o tej transakcji, a jego wypełnienie należy oceniać przy uwzględnieniu okoliczności, w jakich wspomniany użytkownik się znajduje – jak i w ciągu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku.
Obowiązek powiadomienia „bez zbędnej zwłoki” różni się zatem od obowiązku powiadomienia w terminie 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku, na co wskazuje również użycie w motywie 31 dyrektywy 2007/64 wyrażenia „jak najszybciej” w odniesieniu do obowiązku zgłoszenia.
Ponadto w przypadku powstania obowiązku poinformowania o utracie, kradzieży, przywłaszczeniu lub jakimkolwiek nieuprawnionym użyciu instrumentu płatniczego, zgodnie z wymogami art. 56 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2007/64 (
3
), jednocześnie z obowiązkiem zgłoszenia przewidzianym w art. 58 tej dyrektywy niespójne byłoby przyjęcie, że do należytego wypełnienia obowiązku zgłoszenia na podstawie tego art. 58 może wystarczać samo dochowanie terminu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku, podczas gdy obowiązek przewidziany w tym przepisie art. 56 powinien zostać wykonany szybciej.
Wreszcie przewidziany w art. 58 dyrektywy 2007/64 obowiązek zgłoszenia „bez zbędnej zwłoki” służy celowi prewencyjnemu polegającemu na ograniczeniu ryzyka i konsekwencji nieautoryzowanych transakcji. Gdyby zaś samo dochowanie terminu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku było wystarczające do wykonania tego obowiązku, ów cel byłby zagrożony. Ponadto cel obowiązku zgłoszenia w terminie 13 miesięcy, jakim jest zagwarantowanie stronom pewności prawa (
4
), byłby zagrożony również wtedy, gdyby użytkownik usług płatniczych, który wiedział o nieautoryzowanej transakcji płatniczej, lecz który zwlekał z powiadomieniem o niej swojego dostawcy usług płatniczych, miał prawo uzyskać jej korektę. Istnienie dwóch odrębnych celów stanowi potwierdzenie tego, że ów art. 58 wprowadza dwie odrębne przesłanki czasowe.
W drugiej kolejności Trybunał wyjaśnił jednak, że w przypadku gdy doszło do nieautoryzowanej transakcji płatniczej będącej skutkiem użycia instrumentu płatniczego utraconego, skradzionego lub przywłaszczonego lub jakiegokolwiek nieuprawnionego użycia takiego instrumentu, a płatnik powiadomił swojego dostawcę usług płatniczych o tej transakcji w ciągu 13 miesięcy od daty obciążenia rachunku, ów płatnik jest – co do zasady i z wyjątkiem sytuacji, w której działał on w nieuczciwych zamiarach – pozbawiony prawa do faktycznego uzyskania korekty tej transakcji tylko wtedy, gdy zwlekał z powiadomieniem o niej swojego dostawcy usług płatniczych celowo lub w wyniku rażącego zaniedbania polegającego na kwalifikowanym naruszeniu obowiązku staranności.
W tym względzie z art. 61 ust. 2 zdanie pierwsze, art. 56 ust. 1 lit. b) i art. 60 ust. 1 dyrektywy 2007/64 wynika, że jedynie wtedy, gdy płatnik działa w nieuczciwych zamiarach lub gdy zwlekał on, celowo lub w wyniku rażącego zaniedbania, z poinformowaniem swojego dostawcy usług płatniczych lub podmiotu wskazanego przez tego dostawcę o utracie, kradzieży, przywłaszczeniu lub jakimkolwiek nieuprawnionym użyciu tego instrumentu płatniczego, dostawca usług płatniczych zostaje zwolniony ze spoczywającego na nim obowiązku zwrotu płatnikowi kwoty, na jaką opiewały nieautoryzowane transakcje płatnicze będące skutkiem takiego zdarzenia.
W ostatniej kolejności Trybunał wyjaśnił, że w przypadku szeregu następujących po sobie nieautoryzowanych transakcji płatniczych będących skutkiem użycia instrumentu płatniczego utraconego, skradzionego lub przywłaszczonego lub jakiegokolwiek nieuprawnionego użycia takiego instrumentu, płatnik może zostać pozbawiony prawa do zwrotu jedynie w zakresie strat będących wynikiem transakcji, w przypadku których celowo lub w sposób rażąco niedbały zwlekał z powiadomieniem swojego dostawcy usług płatniczych.
Przede wszystkim bowiem brzmienie art. 61 ust. 2 dyrektywy 2007/64 ustanawia związek przyczynowy między zachowaniem płatnika z jednej strony a poniesionymi stratami, w odniesieniu do których nie będzie on mógł uzyskać korekty, z drugiej strony. Następnie, ze względu na to, że art. 58 dyrektywy 2007/64 odnosi się wyraźnie do zgłaszania indywidualnych transakcji płatniczych, ocenę tego, czy powiadomienie było zbyt późne, należy przeprowadzić odrębnie dla każdej transakcji.
Za tą wykładnią literalną przemawiają kontekst, w jaki wpisują się właściwe przepisy dyrektywy 2007/64, a także cele, jakim dyrektywa ta służy. Po pierwsze bowiem, zarówno art. 61 ust. 4 (
5
), jak i art. 61 ust. 5 (
6
) tej dyrektywy potwierdzają, że płatnik nie może ponosić odpowiedzialności za straty, których nie mógł uniknąć. Po drugie, owa dyrektywa – wymagając związku przyczynowego między zachowaniem płatnika a poniesionymi przez niego stratami – równoważy interesy użytkowników i dostawców usług płatniczych. I tak użytkownik jest zachęcony do szybkiego powiadamiania o wszelkich nieautoryzowanych transakcjach, które stwierdził, zaś dostawca musi dopełnić spoczywających na nim obowiązków, tak aby użytkownik ten mógł je stwierdzić.
(
1
)	Dyrektywa 2007/64/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywy 97/7/WE, 2002/65/WE, 2005/60/WE i 2006/48/WE i uchylająca dyrektywę 97/5/WE (Dz.U. 2007, L 319, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2009, L 187, s. 5).
(
2
)	Artykuł L. 133‑24 code monétaire et financier (kodeksu monetarnego i finansowego), w brzmieniu nadanym mu przez ordonnance no 2009‑866, du 15 juillet 2009, relative aux conditions régissant la fourniture de services de paiement et portant création des établissements de paiement (rozporządzenie nr 2009‑866 z dnia 15 lipca 2009 r. w sprawie warunków świadczenia usług płatniczych i tworzenia instytucji płatniczych, JORF z dnia 16 lipca 2009 r., tekst nr 13; sprostowanie JORF z dnia 25 lipca 2009 r., tekst nr 18).
(
3
)	Stosownie do tego przepisu użytkownik usług płatniczych uprawniony do korzystania z instrumentu płatniczego ma, po stwierdzeniu utraty, kradzieży, przywłaszczenia lub jakiegokolwiek nieuprawnionego użycia jego instrumentu płatniczego, obowiązek poinformowania o tym bez zbędnej zwłoki swojego dostawcy usług płatniczych lub podmiotu wskazanego przez tego dostawcę.
(
4
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 2 września 2021 r., CRCAM (C‑337/20, EU:C:2021:671, pkt 48–52).
(
5
)	Stosownie do tego przepisu po dokonaniu zgłoszenia zgodnie z art. 56 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2007/64 płatnik nie ponosi żadnych konsekwencji finansowych będących skutkiem posłużenia się utraconym, skradzionym lub przywłaszczonym instrumentem płatniczym, chyba że działał on w nieuczciwych zamiarach.
(
6
)	Stosownie do tego przepisu, jeżeli dostawca usług płatniczych nie zapewnia odpowiednich środków umożliwiających w dowolnym momencie dokonanie zgłoszenia utraty, kradzieży lub przywłaszczenia instrumentu płatniczego, jak nakazuje art. 57 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2007/64, płatnik nie ponosi odpowiedzialności za konsekwencje finansowe będące skutkiem posłużenia się takim instrumentem płatniczym, chyba że działał on w nieuczciwych zamiarach.