Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 23ης Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Επείγουσα προδικαστική διαδικασία – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Οδηγία 2012/29/ΕΕ – Ελάχιστα πρότυπα για τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας – Άρθρα 6, 10 και 18 – Δικαίωμα λήψης πληροφοριών σχετικά με την υπόθεση και δικαίωμα ακροάσεως – Εθνική ρύθμιση που προβλέπει την άσκηση έκτακτου ένδικου μέσου από τον ερήμην καταδικασθέντα προς ακύρωση της καταδικαστικής απόφασης που έχει καταστεί αμετάκλητη – Μη αναγνώριση δικαιώματος του θύματος να ενημερωθεί για την ενδεχόμενη άσκηση του εν λόγω ένδικου μέσου καθώς και να μετάσχει στη σχετική διαδικασία – Οδηγία (ΕE) 2016/343 – Τεκμήριο αθωότητας και δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας – Άρθρα 8 και 9 – Δικαίωμα σε νέα δίκη ή στην άσκηση άλλου μέσου ένδικης προστασίας προς επανεξέταση της ουσίας της υπόθεσης – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη – Άρθρο 54 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος »
Στην υπόθεση C-24/26 PPU [Casotta] (i)
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Corte d’appello di Roma (εφετείο Ρώμης, Ιταλία) με απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2026, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Ιανουαρίου 2026, στο πλαίσιο ποινικής δίκης κατά του
CV,
παρισταμένου
του:
Procuratore generale presso la Corte d’appello di Roma,
ΤΟ
ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο
τμήμα),
συγκείμενο
από
τους I. Jarukaitis, πρόεδρο
τμήματος, M. Condinanzi, N. Jääskinen (εισηγητή), R. Frendo και A. Kornezov, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J.  Kokott
γραμματέας: E. Sartori, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 18ης Μαρτίου 2026,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από τον M. Greco, vice avvocato generale, καθώς και από τον E. Feola και τον A. Trimboli, avvocati dello Stato,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την F. Tomat, την J. Vondung και τον I. Zaloguin
αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 16ης Απριλίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2012, L 315, σ. 57), των άρθρων 8 και 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/343 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας (ΕΕ 2016, L 65, σ. 1), καθώς και των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 και 17 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο έκτακτου ένδικου μέσου που ασκήθηκε από τον CV,
προς τον σκοπό ακύρωσης της αμετάκλητης καταδικαστικής απόφασης και διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας, κατόπιν της ερήμην καταδίκης του σε στερητική της ελευθερίας ποινή πέντε ετών και τριών μηνών καθώς και σε χρηματική ποινή 1 500 ευρώ λόγω διαπίστωσης τέλεσης των αδικημάτων της διακεκριμένης σωματικής βλάβης και της διακεκριμένης κλοπής με βία.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
3        Το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, με τίτλο «Δικαίωμα στη χρηστή απονομή δικαιοσύνης», ορίζει τα εξής:
«1.      Παν πρόσωπον έχει δικαίωμα όπως η υπόθεσίς του δικασθή δικαίως, δημοσία και εντός λογικής προθεσμίας υπό ανεξαρτήτου και αμερολήπτου δικαστηρίου, νομίμως λειτουργούντος, το οποίον θα αποφασίση είτε επί των αμφισβητήσεων επί των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών του αστικής φύσεως, είτε επί του βασίμου πάσης εναντίον του κατηγορίας ποινικής φύσεως. [...]
2.      Παν πρόσωπον κατηγορούμενον επί αδικήματι τεκμαίρεται ότι είναι αθώον μέχρι της νομίμου αποδείξεως της ενοχής του.
3.      Ειδικώτερον, πας κατηγορούμενος έχει δικαίωμα:
α)      όπως πληροφορηθή, εν τη βραχυτέρα προθεσμία εις γλώσσαν την οποίαν εννοεί και εν λεπτομερεία την φύσιν και τον λόγον της εναντίον του κατηγορίας.
β)      όπως διαθέτη τον χρόνον και τας αναγκαίας ευκολίας προς προετοιμασίαν της υπερασπίσεώς του.
γ)      όπως υπερασπίση ο ίδιος εαυτόν ή αναθέση την υπεράσπισίν του εις συνήγορον της εκλογής του, εν η δε περιπτώσει δεν διαθέτει τα μέσα να πληρώση συνήγορον, να τω παρασχεθή τοιούτος δωρεάν, όταν τούτο ενδείκνυται υπό του συμφέροντος της δικαιοσύνης.
δ)      να εξετάση ή ζητήση όπως εξετασθώσιν οι μάρτυρες κατηγορίας και επιτύχη την πρόσκλησιν και εξέτασιν των μαρτύρων υπερασπίσεως υπό τους αυτούς όρους ως των μαρτύρων κατηγορίας.
ε)      να τύχη δωρεάν παραστάσεως διερμηνέως, εάν δεν εννοεί ή δεν ομιλεί την χρησιμοποιουμένην εις το δικαστήριον γλώσσαν.»
4        Το άρθρο 17 της ΕΣΔΑ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώματος», έχει ως εξής:
«Ουδεμία διάταξις της παρούσης Συμβάσεως δύναται να ερμηνευθή ως επαγομένη δι’ έν Κράτος, μίαν ομάδα ή έν άτομον οιονδήποτε δικαίωμα όπως επιδοθή εις δραστηριότητα ή εκτελέση πράξεις σκοπούσας εις την καταστροφήν των δικαιωμάτων ή ελευθεριών, των αναγνωρισθέντων εν τη παρούση Συμβάσει, ή εις περιορισμούς των δικαιωμάτων και ελευθεριών τούτων μεγαλυτέρων των προβλεπομένων εν τη ρηθείση Συμβάσει.»
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο Χάρτης
5        Το άρθρο 47 του Χάρτη, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου», ορίζει τα εξής:
«Κάθε πρόσωπο, του οποίου παραβιάστηκαν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης, έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, τηρουμένων των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο παρόν άρθρο.
Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να δικασθεί η υπόθεσή του δίκαια, δημόσια και εντός εύλογης προθεσμίας, από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κάθε πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να συμβουλεύεται δικηγόρο και να του αναθέτει την υπεράσπιση και εκπροσώπησή του.
Σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους, παρέχεται δικαστική αρωγή, εφόσον η αρωγή αυτή είναι αναγκαία για να εξασφαλισθεί η αποτελεσματική πρόσβαση στη δικαιοσύνη.»
6        Το άρθρο 54 του Χάρτη, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος», έχει ως εξής:
«Καμία από τις διατάξεις του παρόντος Χάρτη δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως συνεπαγόμενη δικαίωμα επίδοσης σε δραστηριότητα ή εκτέλεσης πράξης που αποσκοπεί στην κατάλυση των δικαιωμάτων ή ελευθεριών που αναγνωρίζονται στον παρόντα Χάρτη ή σε περιορισμούς των δικαιωμάτων και ελευθεριών ευρύτερους από τους προβλεπόμενους σε αυτόν.»
Η οδηγία 2012/29
7        Οι αιτιολογικές σκέψεις 11, 20, 26 και 58 της οδηγίας 2012/29 διαλαμβάνουν τα ακόλουθα:
«(11)      Η παρούσα οδηγία ορίζει ελάχιστους κανόνες. Τα κράτη μέλη μπορούν να επεκτείνουν τα δικαιώματα που ορίζονται στην παρούσα οδηγία προκειμένου να παράσχουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας.
[...]
(20)      Ο ρόλος των θυμάτων στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης και η δυνατότητά τους να συμμετέχουν ενεργά στην ποινική διαδικασία ποικίλλουν στα κράτη μέλη, αναλόγως του εθνικού συστήματος, και καθορίζονται βάσει ενός ή περισσοτέρων από τα ακόλουθα κριτήρια: εάν το εθνικό σύστημα προβλέπει νομικό καθεστώς διαδίκου σε ποινική διαδικασία, εάν το θύμα υπέχει νομική υποχρέωση ή καλείται να συμμετάσχει ενεργά στην ποινική διαδικασία, επί παραδείγματι ως μάρτυρας, ή/και εάν το θύμα δικαιούται, δυνάμει του εθνικού δικαίου, να συμμετάσχει ενεργά στην ποινική διαδικασία και επιδιώκει την άσκηση του δικαιώματός του, όταν το εθνικό σύστημα δεν προβλέπει ότι τα θύματα έχουν νομικό καθεστώς διαδίκου στην ποινική διαδικασία. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσδιορίζουν ποιες από τις καταστάσεις αυτές ισχύουν για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής των δικαιωμάτων που θεσπίζονται στην παρούσα οδηγία, όταν υπάρχουν αναφορές στον ρόλο του θύματος στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.
[...]
(26)      Κατά την παροχή πληροφοριών, θα πρέπει να δίδονται επαρκείς λεπτομέρειες, ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα θύματα αντιμετωπίζονται με σεβασμό και ότι είναι σε θέση να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με τη συμμετοχή τους στη διαδικασία. Ως προς αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να παρέχονται πληροφορίες στο θύμα, ώστε να γνωρίζει την εκάστοτε κατάσταση κάθε διαδικασίας. Τούτο αφορά εξίσου πληροφορίες που επιτρέπουν στο θύμα να αποφασίσει κατά πόσο θα ζητήσει να επανεξετασθεί απόφαση μη δίωξης.
[...]
(58)       Τα θύματα τα οποία έχουν κριθεί ευάλωτα στον κίνδυνο δευτερογενούς και επαναλαμβανόμενης θυματοποίησης, εκφοβισμού και αντεκδίκησης θα πρέπει να τυγχάνουν κατάλληλων μέτρων προστασίας κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας. Η ακριβής φύση αυτών των μέτρων θα πρέπει να καθορίζεται μέσω της ατομικής αξιολόγησης, συνεκτιμώντας την επιθυμία του θύματος. Η εμβέλεια των μέτρων αυτών θα πρέπει να καθορίζεται με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης και σύμφωνα με τους κανόνες της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου. Οι ανησυχίες και οι φόβοι των θυμάτων σε σχέση με τη διαδικασία θα πρέπει να αποτελούν θεμελιώδη παράγοντα, προκειμένου να προσδιορισθεί κατά πόσο χρειάζονται κάποιο ειδικό μέτρο.»
8        Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σκοποί», έχει ως εξής:
«Στόχος της παρούσας οδηγίας είναι να εξασφαλίσει ότι τα θύματα της εγκληματικότητας τυγχάνουν της δέουσας πληροφόρησης, υποστήριξης και προστασίας και είναι ικανά να συμμετέχουν στην ποινική διαδικασία.
[...]»
9        Το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα των θυμάτων να λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την υπόθεσή τους», ορίζει τα ακόλουθα:
«1.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα να ενημερώνονται χωρίς περιττή καθυστέρηση σχετικά με το δικαίωμά τους να λαμβάνουν τις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη εις βάρος του θύματος και να λαμβάνουν, εφόσον το ζητήσουν, αυτές τις πληροφορίες:
α)      οποιαδήποτε απόφαση να μη συνεχισθεί ή να περατωθεί έρευνα ή να μην ασκηθεί δίωξη κατά του δράστη·
β)      τον χρόνο και τόπο διεξαγωγής της δίκης και τη φύση των κατηγοριών κατά του δράστη.
2.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα, σύμφωνα με τον ρόλο τους στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, να ενημερώνονται χωρίς περιττή καθυστέρηση σχετικά με το δικαίωμά τους να λαμβάνουν τις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη εις βάρος τους και να λαμβάνουν, εφόσον το ζητήσουν, αυτές τις πληροφορίες:
α)      οιαδήποτε οριστική απόφαση εκδοθείσα σε δίκη·
β)      πληροφορίες που επιτρέπουν στο θύμα να γνωρίζει την πορεία της ποινικής διαδικασίας, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων στις οποίες ενδέχεται να διαταραχθεί η ομαλή διεξαγωγή της υπόθεσης από αυτήν την κοινοποίηση.
3.      Οι πληροφορίες που παρέχονται δυνάμει της παραγράφου 1 στοιχείο α) και της παραγράφου 2 στοιχείο α) περιλαμβάνουν τους λόγους ή σύντομη περίληψη των λόγων της εν λόγω απόφασης, εκτός αν πρόκειται για απόφαση ενόρκων ή απόφαση στην οποία οι λόγοι είναι εμπιστευτικοί, όπου οι λόγοι δεν παρέχονται βάσει του εθνικού δικαίου.
4.      Η επιθυμία των θυμάτων να λάβουν ή όχι τις πληροφορίες δεσμεύει την αρμόδια αρχή, εκτός αν η παροχή των πληροφοριών είναι υποχρεωτική λόγω του δικαιώματος ενεργής συμμετοχής του θύματος στην ποινική διαδικασία. Τα κράτη μέλη επιτρέπουν στα θύματα να μεταβάλουν ανά πάσα στιγμή την επιθυμία τους και κατόπιν λαμβάνουν υπόψη αυτή τη μεταβολή.
5.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να παρέχεται στα θύματα η δυνατότητα να ενημερώνονται, χωρίς περιττή καθυστέρηση, για την αποφυλάκιση ή την απόδραση του προφυλακισθέντος, κατηγορουμένου ή καταδικασθέντος για αξιόποινη πράξη που τα αφορά. Επιπλέον, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα θύματα ενημερώνονται για τυχόν σχετικά μέτρα που αποφασίζονται για την προστασία τους σε περίπτωση αποφυλάκισης ή απόδρασης του δράστη.
6.      Τα θύματα λαμβάνουν, εφόσον το ζητήσουν, τις πληροφορίες της παραγράφου 5 τουλάχιστον στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπάρχει ενδεχόμενος ή διαπιστωμένος κίνδυνος βλάβης αυτών, εκτός εάν υπάρχει διαπιστωμένος κίνδυνος βλάβης του δράστη λόγω της κοινοποίησης των πληροφοριών.»
10      Το άρθρο 10 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα ακρόασης», προβλέπει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα να δύνανται να έχουν το δικαίωμα ακρόασης κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και να μπορούν να προσκομίζουν αποδεικτικά στοιχεία. Κατά την ακρόαση παιδιού θύματος λαμβάνονται δεόντως υπόψη η ηλικία και η ωριμότητα του παιδιού.
2.      Οι δικονομικοί κανόνες σχετικά με την ακρόαση των θυμάτων κατά τη διάρκεια ποινικής διαδικασίας και την προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο.»
11      Το άρθρο 18 της οδηγίας 2012/29, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα προστασίας», έχει ως εξής:
«Με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να προβλέπονται μέτρα για την προστασία των θυμάτων και των μελών της οικογένειάς τους από δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση και εκφοβισμό, καθώς και από τους κινδύνους ψυχικής, συναισθηματικής ή ψυχολογικής βλάβης, και για την προστασία της αξιοπρέπειας των θυμάτων κατά τη διάρκεια της εξέτασης ή της κατάθεσής τους. Εφόσον απαιτείται, τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν επίσης διαδικασίες καθιερωμένες από το εθνικό δίκαιο για τη σωματική προστασία των θυμάτων και των μελών της οικογένειάς τους.»
Η οδηγία 2016/343
12      Οι αιτιολογικές σκέψεις 9, 33, 38 και 48 της οδηγίας 2016/343 διαλαμβάνουν τα ακόλουθα:
«(9)      Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι να ενισχυθεί το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, με τη θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων για ορισμένες πτυχές του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη.
[...]
(33)      Το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη αποτελεί μια από τις βασικές αρχές σε μια δημοκρατική κοινωνία. Το δικαίωμα των υπόπτων και των κατηγορουμένων να παρίστανται στη δίκη τους βασίζεται σε αυτό το δικαίωμα και θα πρέπει να κατοχυρώνεται σε όλη την [Ευρωπαϊκή] Ένωση.
[...]
(38)      Όταν εξετάζεται κατά πόσον ο τρόπος με τον οποίο παρέχονται οι πληροφορίες επαρκεί ώστε να εξασφαλίζεται η επίγνωση του προσώπου όσον αφορά τη δίκη, ιδιαίτερη προσοχή, εφόσον κρίνεται σκόπιμο, θα πρέπει να αποδίδεται και στη δέουσα προσπάθεια που καταβάλλουν οι δημόσιες αρχές για να ενημερώσουν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο και στη δέουσα προσπάθεια που καταβάλλει το ενδιαφερόμενο πρόσωπο προκειμένου να λάβει πληροφορίες που απευθύνονται σε αυτό.
[...]
(48)      Δεδομένου ότι η οδηγία ορίζει ελάχιστους κανόνες, τα κράτη μέλη μπορούν να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία με σκοπό την παροχή μεγαλύτερης προστασίας. Το επίπεδο προστασίας που παρέχουν τα κράτη μέλη δεν θα πρέπει ποτέ να υπολείπεται των προτύπων του Χάρτη ή της ΕΣΔΑ, όπως αυτά έχουν ερμηνευτεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.»
13      Το άρθρο 1 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο», ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει κοινούς ελάχιστους κανόνες σχετικά με:
α)      ορισμένες πτυχές του δικαιώματος στο τεκμήριο αθωότητας κατά την ποινική διαδικασία·
β)      το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του κατά την ποινική διαδικασία.»
14      Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του», προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα παράστασης στη δίκη τους.
2.      Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι μια δίκη που μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του υπόπτου ή κατηγορουμένου μπορεί να διεξαχθεί ερήμην αυτού, υπό τον όρο ότι:
α)      ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει ενημερωθεί εγκαίρως σχετικά με τη δίκη και τις συνέπειες της μη παράστασης· ή
β)      ο ύποπτος ή κατηγορούμενος, αφού ενημερώθηκε για τη δίκη, εκπροσωπείται από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο ο οποίος διορίστηκε είτε από τον ύποπτο ή κατηγορούμενο είτε από το κράτος.
3.      Απόφαση που έχει ληφθεί σύμφωνα με την παράγραφο 2 μπορεί να εκτελεστεί κατά του συγκεκριμένου προσώπου.
4.      Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη έχουν ένα σύστημα που προβλέπει τη δυνατότητα διεξαγωγής δικών ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου, αλλά δεν είναι δυνατό να τηρηθούν οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου επειδή ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος δεν μπορεί να εντοπιστεί παρ’ όλο που καταβλήθηκαν οι δέουσες προσπάθειες, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι είναι εντούτοις δυνατό να ληφθεί απόφαση και να εκτελεστεί. Σε αυτή την περίπτωση τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, όταν οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι λαμβάνουν γνώση της απόφασης, ειδικότερα όταν συλλαμβάνονται, λαμβάνουν επίσης γνώση της δυνατότητας να προσβάλουν την απόφαση και του δικαιώματος να ζητήσουν νέα δίκη ή να ασκήσουν άλλο μέσο ένδικης προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 9.
5.      Το παρόν άρθρο δεν θίγει τους εθνικούς κανόνες που προβλέπουν ότι ο δικαστής ή το αρμόδιο δικαστήριο μπορεί να απομακρύνει προσωρινά ύποπτο ή κατηγορούμενο από το ακροατήριο όταν αυτό είναι προς το συμφέρον της ομαλής διεξαγωγής της ποινικής διαδικασίας, υπό τον όρο ότι τηρούνται τα δικαιώματα της υπεράσπισης.
6.      Το παρόν άρθρο δεν θίγει τους εθνικούς κανόνες σύμφωνα με τους οποίους η διαδικασία ή ορισμένα στάδιά της διεξάγονται γραπτώς, εφόσον αυτό συνάδει με το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.»
15      Το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα σε νέα δίκη», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος, στις περιπτώσεις που δεν παρίστατο στη δίκη του και δεν έχουν τηρηθεί οι όροι που προβλέπονται στο άρθρο 8 παράγραφος 2, έχει δικαίωμα σε νέα δίκη ή άλλο ένδικο μέσο προστασίας που επιτρέπει [την επί της ουσίας επανεξέταση] της υπόθεσης, περιλαμβανομένης της εξέτασης νέων αποδεικτικών στοιχείων, και που ενδέχεται να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω ύποπτοι και κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα να παρίστανται, να συμμετέχουν ουσιαστικά, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, και να ασκούν τα δικαιώματα υπεράσπισής τους.»
Το ιταλικό δίκαιο
16      Το
άρθρο 420-bis του decreto del Presidente della Repubblica n. 447 – Approvazione del codice di procedura penale (προεδρικού
διατάγματος
αριθ. 447 περί της εγκρίσεως κώδικα ποινικής δικονομίας), της 22ας Σεπτεμβρίου 1988 (GURI αριθ. 250, της 24ης Οκτωβρίου 1988, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 92) (στο εξής: κώδικας ποινικής δικονομίας), όπως τροποποιήθηκε με το decreto legislativo αριθ. 150, Attuazione della legge 27 settembre 2021, n. 134, recante delega al Governo per l’efficienza del processo penale, nonchè in materia di giustizia riparativa e disposizioni per la celere definizione dei procedimenti giudiziari (νομοθετικό
διάταγμα
αριθ. 150, περί εφαρμογής του νόμου της 27ης Σεπτεμβρίου 2021, αριθ. 134, σχετικά με την ανάθεση στην κυβέρνηση αρμοδιοτήτων στον τομέα της αποτελεσματικότητας των ποινικών διαδικασιών καθώς και στον τομέα της αποκαταστατικής δικαιοσύνης και των διατάξεων για την ταχεία επίλυση των δικαστικών διαφορών), της 10ης Οκτωβρίου 2022 (GURI αριθ. 243, της 17ης Οκτωβρίου 2022, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 38), το οποίο φέρει τον τίτλο «Ερημοδικία του κατηγορουμένου», προβλέπει τα εξής:
«1.      Εάν ο κατηγορούμενος, ελεύθερος ή κρατούμενος, δεν παρίσταται στην ακροαματική διαδικασία, το δικαστήριο διεξάγει τη δίκη ερήμην του:
a)      όταν ο κατηγορούμενος κλητεύθηκε να παραστεί με επίδοση της κλήσης στον ίδιο αυτοπροσώπως ή σε πρόσωπο εξουσιοδοτημένο ρητώς από αυτόν να παραλάβει την κλήση·
b)      όταν ο κατηγορούμενος παραιτήθηκε ρητώς από την παράστασή του ή, σε περίπτωση κωλύματος κατά την έννοια του άρθρου 420-ter, παραιτήθηκε ρητώς από την επίκλησή του.
2.      Το δικαστήριο διεξάγει τη δίκη ερήμην του κατηγορουμένου επίσης εάν κρίνει ότι έχει αποδειχθεί με άλλον τρόπο ότι ο κατηγορούμενος έχει πραγματική γνώση της εκκρεμούς δίκης και ότι η απουσία του από την ακροαματική διαδικασία οφείλεται σε εσκεμμένη και συνειδητή επιλογή. Προς τούτο, το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τον τρόπο επίδοσης, τις ενέργειες στις οποίες προέβη ο κατηγορούμενος πριν από την ακροαματική διαδικασία, τον διορισμό συνηγόρου υπεράσπισης της επιλογής του και τυχόν άλλες σχετικές περιστάσεις.
3.      Το δικαστήριο διεξάγει επίσης ερήμην τη δίκη, εκτός των περιπτώσεων που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2, όταν ο κατηγορούμενος έχει κηρυχθεί φυγόδικος ή έχει άλλως αποφύγει ηθελημένως να λάβει γνώση της εκκρεμούς δίκης.
4.      Στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3, το δικαστήριο κηρύσσει τον κατηγορούμενο απόντα. Εάν ο νόμος δεν ορίζει άλλως, ο κατηγορούμενος που κηρύσσεται απών εκπροσωπείται από τον συνήγορό του.
5.      Με εξαίρεση τις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3, το δικαστήριο, πριν από τη διεξαγωγή της δίκης σύμφωνα με το άρθρο 420-quater, αναβάλλει την ακροαματική διαδικασία και διατάσσει να επιδοθούν στον κατηγορούμενο αυτοπροσώπως, από την αστυνομία διώξεως του εγκλήματος, η ειδοποίηση που αναφέρεται στο άρθρο 419, η πράξη παραπομπής και τα πρακτικά της ακροαματικής διαδικασίας.
6.      Η διάταξη με την οποία o κατηγορούμενος κηρύσσεται απών ανακαλείται επίσης αυτεπαγγέλτως, εάν, πριν από την έκδοση της αποφάσεως, εμφανιστεί ο κατηγορούμενος. Παρέχεται εκ νέου στον κατηγορούμενο η προθεσμία για την άσκηση των δικαιωμάτων τα οποία έχει απολέσει:
a)      εάν αποδείξει ότι, λόγω τυχαίου συμβάντος, ανωτέρας βίας ή άλλου νόμιμου κωλύματος, περιήλθε σε απόλυτη αδυναμία να παραστεί εγκαίρως για να ασκήσει τα δικαιώματα τα οποία απώλεσε και ότι δεν μπόρεσε να προσκομίσει εγκαίρως την απόδειξη του κωλύματος χωρίς δική του υπαιτιότητα·
b)      εάν, στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 2 και 3, αποδείξει ότι δεν είχε πραγματική γνώση της δίκης που εκκρεμούσε εις βάρος του και ότι δεν μπόρεσε να παραστεί χωρίς υπαιτιότητά του εγκαίρως ώστε να ασκήσει τα δικαιώματα τα οποία είχε απολέσει·
c)      εάν προκύπτει, εν πάση περιπτώσει, ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της δίκης ερήμην του.
7.      Εκτός από την περίπτωση της παραγράφου 6, εάν διαπιστωθεί ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της δίκης ερήμην του κατηγορουμένου, το δικαστήριο ανακαλεί, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, τη διάταξη με την οποία κηρύσσει τον κατηγορούμενο απόντα και ενεργεί σύμφωνα με την παράγραφο 5.»
17      Το άρθρο 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας ορίζει τα εξής:
«1.      Εκτός από τις περιπτώσεις που καλύπτονται από το άρθρο 628-bis, ο καταδικασθείς ή το πρόσωπο κατά του οποίου έχει επιβληθεί μέτρο ασφαλείας με απόφαση εκδοθείσα ερήμην του που έχει αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου, μπορεί να επιτύχει την ακύρωση της αποφάσεως εφόσον αποδείξει ότι κηρύχθηκε απών χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 420-bis και ότι δεν ήταν σε θέση να ασκήσει εμπροθέσμως ένδικο μέσο κατά της αποφάσεως χωρίς δική του υπαιτιότητα, εκτός εάν αποδειχθεί ότι είχε πραγματική γνώση της εκκρεμούσας δίκης πριν από την έκδοση της αποφάσεως.
2.      Η αίτηση υποβάλλεται στο εφετείο στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση, επί ποινή απαραδέκτου, αυτοπροσώπως από τον ενδιαφερόμενο ή από ειδικώς εξουσιοδοτημένο συνήγορο εντός 30 ημερών από τη λήψη γνώσεως της αποφάσεως.
3.      Το εφετείο αποφαίνεται σύμφωνα με το άρθρο 127 και, αν κάνει δεκτή την αίτηση, ακυρώνει την απόφαση και διατάσσει τη διαβίβαση της δικογραφίας στο δικαστήριο του σταδίου ή του βαθμού όπου διαπιστώθηκε η ακυρότητα.
[...]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
18      Στις 2 Απριλίου 2022, ο CV συνελήφθη στη Ρώμη (Ιταλία) από την αστυνομία δίωξης εγκλήματος κατά την αυτόφωρη διαδικασία για διακεκριμένη σωματική βλάβη και διακεκριμένη κλοπή. Κατά τη σύλληψή του, ο CV όρισε και εξουσιοδότησε δικηγόρο για την υπεράσπισή του.
19      Στις 4 Απριλίου 2022, κατά την ακροαματική διαδικασία ενώπιον του Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης, Ιταλία) σχετικά με την επικύρωση της σύλληψής του, ο CV δήλωσε ότι, μολονότι ήταν εγγεγραμμένος στο μητρώο φυσικών προσώπων και είχε ως διεύθυνση την κατοικία της μητέρας του στη Σικελία, εντούτοις διέμενε μόνιμα στη Ρώμη επί 5 έτη. Διευκρίνισε ότι διέμενε στις εγκαταστάσεις ενός κοινωνικού μαγειρείου που τελούσε υπό τη διαχείριση ορισμένης φιλανθρωπικής οργάνωσης και ότι τα έγγραφα της διαδικασίας έπρεπε να του αποσταλούν στη διεύθυνση αυτή.
20      Μετά την απόρριψη της επικύρωσης της σύλληψης του CV κατά το πέρας της εν λόγω ακροαματικής διαδικασίας, ο Giudice per le indagini preliminari presso il Tribunale ordinario di Roma (ανακριτής του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης, Ιταλία), κατόπιν αιτήματος της Pubblico ministero (εισαγγελικής αρχής, Ιταλία), παρέπεμψε τον CV ενώπιον του Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Ρώμης), δικάζοντος σε πολυμελή σύνθεση, για την απευθείας εκδίκαση της υπόθεσής του σε δικάσιμο που ορίστηκε για τις 4 Οκτωβρίου 2022.
21      Στις 9 Μαΐου 2022, υπάλληλοι της δημοτικής αστυνομίας της Ρώμης μετέβησαν στη διεύθυνση που είχε υποδείξει ο CV ως τόπο διαμονής του στη Ρώμη ώστε να του επιδώσουν το κλητήριο θέσπισμα. Δεδομένου ότι δεν βρήκαν εκεί τον ενδιαφερόμενο, παρέδωσαν το θέσπισμα σε ένα από τα πρόσωπα που ήταν υπεύθυνα για τη λειτουργία της σχετικής φιλανθρωπικής οργάνωσης. Το πρόσωπο αυτό δήλωσε ότι είχε προηγηθεί εμφάνιση του CV στη συγκεκριμένη διεύθυνση δύο ημέρες νωρίτερα και διαβεβαίωσε ότι θα κατέθετε το θέσπισμα στην προσωπική ταχυδρομική θυρίδα του
CV.
22      Στις 4 Οκτωβρίου 2022, το θέσπισμα επιδόθηκε μέσω πιστοποιημένου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στον δικηγόρο που είχε ορίσει ο CV, με την αιτιολογία ότι ο τόπος διαμονής που είχε δηλώσει ο CV δεν ήταν κατάλληλος προς τον σκοπό αυτόν.
23      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 4ης Οκτωβρίου 2022, κατόπιν παραιτήσεως του δικηγόρου του CV λόγω αδυναμίας εντοπισμού του τελευταίου, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) όρισε αυτεπαγγέλτως άλλον συνήγορο.
24      Στο πλαίσιο της ίδιας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διαπίστωσε ότι δεν είχε λάβει χώρα επίδοση του κλητηρίου θεσπίσματος στον CV και, κατά συνέπεια, επέστρεψε τη δικογραφία στη γραμματεία προκειμένου να πραγματοποιηθεί νέα επίδοση.
25      Από τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι, στις 30 Δεκεμβρίου 2022, τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 150 της 10ης Οκτωβρίου 2022, το οποίο αντικατέστησε πλήρως το πρώην άρθρο 420-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας με νέα διάταξη, βάσει της οποίας δεν μπορεί να συνεχιστεί η διαδικασία ερήμην του ενδιαφερομένου, εκτός εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις της διάταξης, ήτοι, μεταξύ άλλων, εφόσον έχει γίνει επίδοσή της στον ίδιο αυτοπροσώπως ή σε πρόσωπο εξουσιοδοτημένο ρητώς από αυτόν να παραλάβει την κλήση ή, ακόμη, εφόσον ο ενδιαφερόμενος έχει παραιτηθεί ρητώς από τη δυνατότητα παράστασης. Επιπλέον, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου 420-bis, η ποινική διαδικασία μπορεί επίσης να συνεχιστεί ερήμην του ενδιαφερομένου εφόσον αυτός έχει κηρυχθεί φυγόδικος ή έχει άλλως αποφύγει ηθελημένως να λάβει γνώση της εκκρεμούς δίκης.
26      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 17ης Ιανουαρίου 2023, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) έκρινε ότι έπρεπε να αναζητηθεί ο ενδιαφερόμενος, καθόσον δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε πράγματι λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που είχε κινηθεί σε βάρος του.
27      Κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, υπάλληλοι της δημοτικής αστυνομίας της Ρώμης επιχείρησαν ανεπιτυχώς να εντοπίσουν τον CV τόσο στη διεύθυνση την οποία είχε δηλώσει ως τόπο διαμονής του στη Ρώμη όσο και τηλεφωνικώς.
28      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 13ης Ιουνίου 2023, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) επισήμανε ότι από το υπηρεσιακό σημείωμα της δημοτικής αστυνομίας της Ρώμης προέκυπτε ότι δεν είχε καταστεί δυνατό να εντοπιστεί ο CV. Κατά συνέπεια, διέταξε να αναζητηθεί ο ενδιαφερόμενος στη διεύθυνση κατοικίας του, ήτοι στη διεύθυνση κατοικίας της μητέρας του στη Σικελία, προκειμένου να του επιδοθεί αντίγραφο του κλητηρίου θεσπίσματος καθώς και αντίγραφο των πρακτικών της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 13ης Ιουνίου 2023, στα οποία αναγραφόταν η αναβολή της συζήτησης για τις 23 Οκτωβρίου 2023.
29      Στις 19 Ιουνίου 2023, οι δύο αυτές πράξεις εγχειρίστηκαν στη μητέρα του CV με τη μνεία «σύνοικος μητέρα», τούτο δε μολονότι, στις 3 Φεβρουαρίου 2023, η τελευταία είχε ήδη δηλώσει την απομάκρυνση του υιού της από τη γονική κατοικία και είχε ζητήσει τη διαγραφή του από τη σύνθεση της οικογενειακής εστίας της, όπως αυτή είχε καταχωριστεί στο ληξιαρχείο.
30      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 23ης Οκτωβρίου 2023, το Tribunale ordinario di Roma (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Ρώμης) διαπίστωσε την επίδοση του κλητηρίου θεσπίσματος στη σύνοικο μητέρα του CV και διέταξε τη συνέχιση της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως ερήμην του CV, εκτιμώντας ότι έπρεπε να θεωρηθεί βέβαιο ότι ο κατηγορούμενος είχε λάβει γνώση της διαδικασίας που είχε κινηθεί σε βάρος του και κρίνοντας ότι η απουσία του από την επ’ ακροατηρίου συζήτηση συνιστούσε εσκεμμένη και συνειδητή επιλογή κατά την έννοια του άρθρου 420-bis, παράγραφος 3, του κώδικα ποινικής δικονομίας.
31      Με απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2023, ο CV καταδικάστηκε σε στερητική της ελευθερίας ποινή διάρκειας πέντε ετών και τριών μηνών καθώς και σε χρηματική ποινή ύψους 1 500 ευρώ ως συναυτουργός τέλεσης των αδικημάτων της διακεκριμένης σωματικής βλάβης και της διακεκριμένης κλοπής, τα οποία είχαν διαπραχθεί στη Ρώμη.
32      Ελλείψει άσκησης έφεσης κατά της αποφάσεως αυτής από τον CV, η εν λόγω απόφαση κατέστη αμετάκλητη στις 14 Απριλίου 2024.
33      Δυνάμει της διάταξης εκτέλεσης της επιβληθείσας ποινής, την οποία εξέδωσε η Pubblico ministero (εισαγγελική αρχή) στις 11 Οκτωβρίου 2024, ο CV συνελήφθη από την αστυνομία δίωξης εγκλήματος στις 19 Νοεμβρίου 2024.
34      Στις 19 Δεκεμβρίου 2024, ο CV άσκησε, στηριζόμενος στο άρθρο 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, έκτακτο ένδικο μέσο ενώπιον του Corte d’appello di Roma (εφετείου Ρώμης, Ιταλία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο, με αίτημα να ακυρωθεί η καταδικαστική απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2023, η οποία είχε καταστεί αμετάκλητη όπως αναφέρεται στη σκέψη 32 της παρούσας αποφάσεως, και, εφόσον κρινόταν αναγκαίο, να διεξαχθεί νέα δίκη επί της ουσίας. Προς στήριξη του ένδικου μέσου, ο CV ισχυρίστηκε ότι είχε κηρυχθεί απών κατά παράβαση των προϋποθέσεων του άρθρου 420-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας και ότι δεν ήταν σε θέση να ασκήσει έφεση, χωρίς αυτό να οφείλεται σε δική του υπαιτιότητα, δεδομένου ότι ουδέποτε έλαβε γνώση της διαδικασίας που είχε κινηθεί σε βάρος του.
35      Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης των άρθρων 420-bis και 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, τα οποία διέπουν, αντιστοίχως, τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο κατηγορούμενος κηρύσσεται απών και το έκτακτο ένδικο μέσο που τίθεται στη διάθεση του ερήμην καταδικασθέντος.
36      Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, κατά πρώτον, ότι οι εν λόγω εθνικές διατάξεις ενδέχεται να προσκρούουν στα δικαιώματα των θυμάτων της εγκληματικότητας, όπως κατοχυρώνονται στην οδηγία 2012/29.
37      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο τονίζει ότι το άρθρο 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας αναγνωρίζει υπέρ του ερήμην καταδικασθέντος τη δυνατότητα άσκησης του έκτακτου ένδικου μέσου της σκέψης 34 της παρούσας αποφάσεως χωρίς, ωστόσο, να παρέχει στο θύμα της επίμαχης αξιόποινης πράξης, το οποίο δεν παρέστη ως πολιτικώς ενάγων στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της καταδικαστικής αποφάσεως, το δικαίωμα να πληροφορηθεί την άσκηση του εν λόγω ένδικου μέσου από τον ερήμην καταδικασθέντα ή το δικαίωμα να μετάσχει στη σχετική διαδικασία ή να υποβάλει παρατηρήσεις, μολονότι πρόκειται για διαδικασία δυνάμενη να επιφέρει την ακύρωση της ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής αποφάσεως.
38      Πλην όμως, κατά το αιτούν δικαστήριο, ένα τέτοιο έκτακτο ένδικο μέσο επηρεάζει κατά τρόπο άμεσο και ουσιώδη τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του θύματος, λαμβανομένου υπόψη ότι συνεπάγεται δυνητικώς τη διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας της υπόθεσης, καθόσον το εκθέτει στον κίνδυνο δευτερογενούς και επαναλαμβανόμενης θυματοποίησης υποβάλλοντάς το σε εκ νέου συμμετοχή στο σύνολο της διαδικασίας, χωρίς, ωστόσο, να του παρέχεται η δυνατότητα να αντιταχθεί στο ένδικο μέσο που ασκήθηκε από τον καταδικασθέντα.
39      Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, δεδομένου ότι τα άρθρα 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29, που κατοχυρώνουν τα δικαιώματα του θύματος να λάβει πληροφορίες και να τύχει ακροάσεως, έχουν εφαρμογή στην ποινική διαδικασία στο σύνολό της, η οδηγία δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποκλείουν το θύμα από διαδικασία η οποία, όπως συμβαίνει με την προβλεπόμενη στο άρθρο 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, μπορεί να επιφέρει την ακύρωση, στο σύνολό της, της καταδικαστικής αποφάσεως που εκδόθηκε ερήμην και τη διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η παντελής έλλειψη ενημέρωσης ή ειδοποίησης του θύματος της αξιόποινης πράξης και, ως εκ τούτου, η έλλειψη δυνατότητάς του να τύχει ακροάσεως στο πλαίσιο ενός τέτοιου έκτακτου ένδικου μέσου σύμφωνα με την εν λόγω εθνική διάταξη συνεπάγεται προσβολή των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στα άρθρα 6, 10 και 18 της συγκεκριμένης οδηγίας.
40      Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί επίσης αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα με την οδηγία 2016/343 των άρθρων 420-bis και 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, όπως αυτά έχουν ερμηνευθεί από το Corte suprema di cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Ιταλία).
41      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μεταξύ άλλων, από τον συνδυασμό της παραγράφου 3 του άρθρου 420-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας και του άρθρου 629-bis του ίδιου κώδικα προκύπτει ότι η ακύρωση ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής αποφάσεως η οποία έχει καταστεί αμετάκλητη δεν είναι δυνατή, στην περίπτωση της παραγράφου 3 που υπομνήσθηκε στη σκέψη 25 της παρούσας αποφάσεως, όταν αποδεικνύεται ότι ο κατηγορούμενος «έχει άλλως αποφύγει ηθελημένως να λάβει γνώση» της ποινικής διαδικασίας η οποία έχει κινηθεί σε βάρος του.
42      Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι ανωτέρω διατάξεις ερμηνεύονται από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων υπό την έννοια ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο ηθελημένος χαρακτήρας των ενεργειών λόγω των οποίων ο κατηγορούμενος αποφεύγει να λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που έχει κινηθεί σε βάρος του τεκμαίρεται από έμμεσα αποδεικτικά στοιχεία ή από την αντικειμενική συμπεριφορά του η οποία καταδεικνύει την εκ μέρους του συνειδητή αποδοχή του κινδύνου να μη λάβει γνώση της εν λόγω διαδικασίας. Συγκεκριμένα, μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί να αποδειχθεί μόνο με προσκόμιση άμεσης απόδειξης, η οποία ισοδυναμεί, εκ των πραγμάτων, με απαίτηση ρητής δήλωσης από τον κατηγορούμενο περί της επιδίωξής του να αποφύγει ηθελημένως να λάβει γνώση της σχετικής διαδικασίας.
43      Πλην όμως, δεδομένου ότι μια τέτοια άμεση απόδειξη είναι ιδιαιτέρως δυσχερής, ο δικαστής που επιλαμβάνεται του έκτακτου ένδικου μέσου του άρθρου 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας υποχρεούται στην πράξη να ακυρώνει, σχεδόν συστηματικά, την ερήμην εκδοθείσα καταδικαστική απόφαση, τούτο δε ακόμη και όταν καταδεικνύεται ότι η συμπεριφορά του κατηγορουμένου αποτελεί, εμμέσως πλην σαφώς, εκδήλωση της βούλησής του να αποφύγει να λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που έχει κινηθεί σε βάρος του ή όταν καταδεικνύεται ότι συντρέχει βαριά αμέλεια όσον αφορά την ενημέρωσή του ή και αποδοχή του κινδύνου μη λήψης γνώσης της διαδικασίας αυτής.
44      Τέτοια είναι η περίπτωση του κατηγορουμένου της διαφοράς της κύριας δίκης, δεδομένου ότι ο CV συνελήφθη από την αστυνομία δίωξης εγκλήματος κατά τη στιγμή της τέλεσης πλειόνων αδικημάτων και εμφανίστηκε ενώπιον δικαστή αλλά, εν συνεχεία, ενήργησε κατά τρόπον ώστε να καθίσταται εξαιρετικά προβλέψιμο ότι δεν θα ήταν δυνατό να λάβει γνώση των μεταγενέστερων πράξεων στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας που κινήθηκε σε βάρος του, εκφράζοντας τη βούλησή του να μη λάβει γνώση της διαδικασίας αυτής.
45      Εντούτοις, ελλείψει άμεσης απόδειξης τέτοιας πρόθεσης εκ μέρους του CV, τα άρθρα 420-bis και 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, όπως έχουν ερμηνευθεί από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, επιβάλλουν την εξαφάνιση της ερήμην καταδικαστικής αποφάσεως που εκδόθηκε σε βάρος του.
46      Επ’ αυτού, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει, πρώτον, ότι η συγκεκριμένη ερμηνεία των εθνικών διατάξεων ενδέχεται, μεταξύ άλλων, να παραβιάζει τις αρχές που απορρέουν από την απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2020, Spetsializirana prokuratura (Ερημοδικία) (C-688/18, EU:C:2020:94), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι, σύμφωνα με τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 2016/343, το δικαίωμα σε νέα δίκη δεν αποκτάται αυτοδικαίως στην περίπτωση που η απουσία του κατηγορουμένου οφείλεται σε συνειδητή επιλογή η οποία μπορεί επίσης να συναχθεί από τις αντικειμενικές περιστάσεις της επίμαχης υπόθεσης.
47      Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι από την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της 1ης Μαρτίου 2006, Sejdovic κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), σχετικά με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, απορρέει ότι πρέπει να διασφαλίζεται η προστασία του ενδιαφερομένου που δεν έχει λάβει γνώση, χωρίς δική του υπαιτιότητα, της ποινικής διαδικασίας που έχει κινηθεί σε βάρος του και που, για τον λόγο αυτόν, στερήθηκε τη δυνατότητα να μετάσχει στη διαδικασία και να ασκήσει τα υπερασπιστικά δικαιώματα του.
48      Εντούτοις, κατά το αιτούν δικαστήριο, η απόφαση εκείνη δεν μπορεί να ερμηνευθεί ούτε να χρησιμοποιηθεί υπό την έννοια ότι θεμελιώνει γενικό και ανεπιφύλακτο δικαίωμα προς διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας της υπόθεσης σε κάθε περίπτωση έκδοσης ερήμην καταδικαστικής απόφασης. Ειδικότερα, σε μια τέτοια περίπτωση, το δικαίωμα να διεξαχθεί νέα δίκη επί της ουσίας δεν νοείται ως απόλυτο δικαίωμα, αλλά ως μέσο που αποσκοπεί στη διασφάλιση του δίκαιου χαρακτήρα της διαδικασίας. Επομένως, η εν λόγω απόφαση ούτε δύναται να νομιμοποιήσει τις ενέργειες αποφυγής λήψης γνώσης από τον κατηγορούμενο της ποινικής διαδικασίας που έχει κινηθεί σε βάρος του ούτε να μετατρέψει το δικαίωμα προς διεξαγωγή νέας δίκης σε μηχανισμό επιβράβευσης των συμπεριφορών καταστρατήγησης που επιδεικνύει το πρόσωπο αυτό, της υπαίτιας αδράνειάς του ή της συνειδητής αποδοχής του κινδύνου να μην παραλάβει τις πράξεις που το αφορούν διότι άλλως θα ελλόχευε
διαρθρωτικός κίνδυνος κατάχρησης του δικαιώματος υπεράσπισης, η οποία απαγορεύεται βάσει του άρθρου 17 της ΕΣΔΑ. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται από την ΕΣΔΑ, εν προκειμένω το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 αυτής, δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται κατά τρόπον ώστε να αλλοιώνεται η λειτουργία τους και να τίθενται σε κίνδυνο τα δικαιώματα τρίτων καθώς και το γενικό συμφέρον για ορθή απονομή της δικαιοσύνης.
49      Πλην όμως, εν προκειμένω, οι επίμαχες εθνικές διατάξεις, όπως έχουν ερμηνευθεί από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, καταλήγουν σε ενθάρρυνση καιροσκοπικών ενεργειών, οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο της βαριάς αμέλειας ή των συμπεριφορών καταστρατήγησης και, ως εκ τούτου, είναι ικανές να επιφέρουν το αποτέλεσμα της κατάχρησης του έκτακτου ένδικου μέσου για την ακύρωση των ερήμην καταδικαστικών αποφάσεων που έχουν καταστεί αμετάκλητες.
50      Επιπρόσθετα, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ένα τέτοιο σύστημα επιφέρει συνέπειες σε συστημικό επίπεδο, καθόσον θίγει το δημόσιο συμφέρον της διαπίστωσης τέλεσης αξιόποινων πράξεων, τούτο δε κατά μείζονα λόγο καθόσον το συγκεκριμένο έκτακτο ένδικο μέσο δεν διακόπτει τη μέγιστη προθεσμία παραγραφής, οπότε ο καταδικασθείς έχει στη διάθεσή του μηχανισμό δυνάμενο, εν τέλει, να οδηγήσει στην εξάλειψη του αξιοποίνου της επίμαχης πράξης. Κατά το αιτούν δικαστήριο, τα δικαιώματα του θύματος θίγονται επίσης άμεσα και το ίδιο υφίσταται άνευ λόγου δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση.
51      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Corte d’appello di Roma (εφετείο Ρώμης, Ιταλία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχουν τα άρθρα 6, 10 και 18 της [οδηγίας 2012/29], ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του [Χάρτη], καθώς και των άρθρων 6 και 17 της [ΕΣΔΑ], την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως το άρθρο 629-bis του ιταλικού κώδικα ποινικής δικονομίας, το οποίο, στο πλαίσιο [έκτακτου ένδικου μέσου για την] ακύρωση καταδικαστικής αποφάσεως [που εκδόθηκε ερήμην του κατηγορούμενου και έχει αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου με αποτέλεσμα να καθίσταται] αναγκαία [η] διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας, δεν προβλέπει κανενός είδους ενημέρωση, επικοινωνία ή συμμετοχή του θύματος της αξιόποινης πράξεως το οποίο δεν παραστάθηκε ως πολιτικώς ενάγων;
2)      Έχουν, στο σύνολό τους, τα άρθρα 8 και 9 της [οδηγίας 2016/343], ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του [Χάρτη], καθώς και των άρθρων 6 και 17 της [ΕΣΔΑ], την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση, όπως η προβλεπόμενη στα άρθρα 420-bis και 629-bis του ιταλικού κώδικα ποινικής δικονομίας, η οποία επιτρέπει την ακύρωση καταδικαστικής αποφάσεως όταν ο κατηγορούμενος ισχυρίζεται ότι δεν είχε πραγματική γνώση της δίκης, στο μέτρο που η ρύθμιση αυτή δεν επιτρέπει να συνάγεται η εκούσια αποφυγή λήψεως γνώσεως της διαδικασίας από βαριά αμέλεια του κατηγορουμένου ή από συνειδητή αποδοχή του κινδύνου μη παραλαβής των εγγράφων, που απορρέουν από αντικειμενική συμπεριφορά και έμμεσες αποδείξεις;»
Επί του αιτήματος εφαρμογής της επείγουσας προδικαστικής διαδικασίας
52      Το αιτούν δικαστήριο ζήτησε να εξετασθεί η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως κατά την επείγουσα προδικαστική διαδικασία την οποία προβλέπουν το άρθρο 23α του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 107 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
53      Σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις, η εφαρμογή της εν λόγω διαδικασίας υπόκειται στη συνδρομή δύο σωρευτικών προϋποθέσεων. Αφενός, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να εγείρει ερμηνευτικά ζητήματα σχετικά με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, ο οποίος αποτελεί αντικείμενο του τίτλου V του τρίτου μέρους της Συνθήκης ΛΕΕ. Αφετέρου, οι περιστάσεις της διαφοράς της κύριας δίκης, όπως περιγράφονται από το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη επείγουσας κατάστασης.
54      Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, επισημαίνεται ότι η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 2012/29 και της οδηγίας 2016/343, οι οποίες εμπίπτουν στους τομείς του τίτλου V του τρίτου μέρους της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Επομένως, βάσει του άρθρου 23α, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 107 παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μπορεί να υπαχθεί στην επείγουσα προδικαστική διαδικασία.
55      Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, τονίζεται ότι η προϋπόθεση αυτή πληρούται ιδίως όταν ο ενδιαφερόμενος στην υπόθεση της κύριας δίκης στερείται επί του παρόντος την ελευθερία του και η συνέχιση της κράτησής του εξαρτάται από την απόφαση του Δικαστηρίου κατά το μέτρο που οι απαντήσεις
στα προδικαστικά ερωτήματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άμεση αποφυλάκισή του, διευκρινιζομένου ότι η κατάσταση του προσώπου αυτού εκτιμάται ως έχει κατά τον χρόνο εξέτασης του αιτήματος περί υπαγωγής της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην επείγουσα διαδικασία (πρβλ. αποφάσεις της 28ης Ιουλίου 2016, JZ, C-294/16 PPU, EU:C:2016:610, σκέψη 29· της 19ης Σεπτεμβρίου 2018, Milev, C-310/18 PPU, EU:C:2018:732, σκέψεις 35 και 36, και της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, Adrar, C-313/25 PPU, EU:C:2025:647, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
56      Εν προκειμένω, πρώτον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο CV κρατείται και εκτίει επί του παρόντος στερητική της ελευθερίας ποινή που του επιβλήθηκε ερήμην με απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2023, η οποία κατέστη αμετάκλητη στις 14 Απριλίου 2024.
57      Δεύτερον, απαντώντας σε αίτημα του Δικαστηρίου για παροχή διευκρινίσεων δυνάμει του άρθρου 101 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε κατ’ ουσίαν ότι, αν, υπό το πρίσμα της απάντησης που πρόκειται να δοθεί στα ερωτήματά του από το Δικαστήριο, κριθεί ότι τυγχάνει εφαρμογής η διαδικασία του άρθρου 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας σχετικά με την ακύρωση των αμετάκλητων καταδικαστικών αποφάσεων και γίνει δεκτό το έκτακτο ένδικο μέσο που ασκήθηκε συναφώς από τον CV, ο τελευταίος θα πρέπει να αφεθεί ελεύθερος εν αναμονή της διεξαγωγής νέας δίκης.
58      Υπό τις συνθήκες αυτές, το τέταρτο τμήμα του Δικαστηρίου αποφάσισε, στις 9 Φεβρουαρίου 2026, να κάνει δεκτό το αίτημα του εν λόγω δικαστηρίου να εξεταστεί η υπό κρίση υπόθεση κατά την επείγουσα προδικαστική διαδικασία.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου ερωτήματος
59      Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση προκειμένου το δικαστήριο αυτό να είναι σε θέσει να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο δύναται να αναδιατυπώνει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα προδικαστικά ερωτήματα που του υποβάλλονται. Συναφώς, το Δικαστήριο συνάγει, από το σύνολο των στοιχείων που παρέχει το εθνικό δικαστήριο και, ιδίως, από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 26· της 28ης Νοεμβρίου 2000, Roquette Frères, C-88/99, EU:C:2000:652, σκέψη 18, και της 29ης Ιανουαρίου 2026, Κελάδης I και Κελάδης II, C-72/24 και C-73/24, EU:C:2026:51, σκέψη 154).
60      Επιπλέον, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 47 του Χάρτη εγγυάται, στο δίκαιο της Ένωσης, την προστασία την οποία κατοχυρώνουν, αφενός, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και, αφετέρου, το άρθρο 13 της ΕΣΔΑ και, επομένως, αρκεί αναφορά μόνο στην πρώτη από τις διατάξεις αυτές (πρβλ. απόφαση της 16ης Μαΐου 2017, Berlioz Investment Fund, C-682/15, EU:C:2017:373, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Στο ίδιο πνεύμα, δεδομένου ότι το άρθρο 54 του Χάρτη προβλέπει, ομοίως προς το άρθρο 17 της ΕΣΔΑ, την απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος, αρκεί αναφορά μόνο στην πρώτη από τις εν λόγω διατάξεις.
61      Εν προκειμένω, όσον αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η συμπεριφορά ενός κατηγορουμένου και, εν τέλει, ενός ερήμην καταδικασθέντος μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική κατά την έννοια του άρθρου 54 του Χάρτη σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, διαπιστώνεται ότι το ζήτημα αυτό δεν άπτεται των δικαιωμάτων του θύματος στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και, συνεπώς, αρμόζει να εξεταστεί στο πλαίσιο του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος.
62      Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, όταν το θύμα αξιόποινης πράξης δεν έχει παραστεί, δυνάμει του εθνικού δικαίου, ως πολιτικώς ενάγων στην ποινική διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση καταδικαστικής αποφάσεως η οποία έχει καταστεί αμετάκλητη, δεν προβλέπει, στο πλαίσιο του έκτακτου ένδικου μέσου που μπορεί να ασκήσει ο καταδικασθείς προς τον σκοπό ακύρωσης της απόφασης για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να ληφθεί ερήμην του και, ενδεχομένως, προς τον σκοπό διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας, ούτε υποχρέωση ενημέρωσης του θύματος σχετικά με την άσκηση του έκτακτου ένδικου μέσου ούτε δυνατότητα του θύματος να μετάσχει στη σχετική διαδικασία.
63      Κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τόσο το γράμμα και ο σκοπός της διάταξης όσο και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος [πρβλ. αποφάσεις της 1ης Αυγούστου 2025, Galerie Karsten Greve, C-433/24, EU:C:2025:600, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 18ης Δεκεμβρίου 2025, E. (Συμψηφισμός απαιτήσεων), C-481/24, EU:C:2025:996, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
64      Συναφώς, επιβάλλεται να επισημανθεί προκαταρκτικώς ότι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2012/29, σκοπός της οδηγίας αυτής είναι να εξασφαλίσει ότι τα θύματα της εγκληματικότητας τυγχάνουν της δέουσας πληροφόρησης, υποστήριξης και προστασίας και μπορούν να μετάσχουν στην ποινική διαδικασία.
65      Όσον αφορά, κατά πρώτον, το δικαίωμα του θύματος να λάβει πληροφορίες, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας απαριθμεί τις πληροφορίες σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης που
διεπράχθη σε βάρος του θύματος, τις οποίες το πρόσωπο αυτό δικαιούται να λάβει υπό την προϋπόθεση ότι θα υποβάλει σχετικό αίτημα. Η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα θύματα να ενημερώνονται, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, σχετικά με το δικαίωμά τους να πληροφορούνται για οποιαδήποτε απόφαση να μη συνεχισθεί ή να περατωθεί έρευνα ή να μην ασκηθεί δίωξη κατά του δράστη καθώς και για τον χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης και τη φύση των κατηγοριών εναντίον του δράστη.
66      Πλην όμως, εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι πληροφορίες που μνημονεύονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2012/29 ουδόλως αφορούν το αντικείμενο έκτακτου ένδικου μέσου όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη. Επομένως, η εν λόγω παράγραφος 1 δεν αποσκοπεί στην αναγνώριση δικαιώματος του θύματος να λάβει ενημέρωση σχετικά με την άσκηση τέτοιου έκτακτου ένδικου μέσου.
67      Η παράγραφος 2 του εν λόγω άρθρου 6 προβλέπει ότι, «σύμφωνα με τον ρόλο [των θυμάτων] στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης», τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε αυτά να ενημερώνονται χωρίς περιττή καθυστέρηση σχετικά με το δικαίωμά τους να λάβουν τις πληροφορίες της συγκεκριμένης παραγράφου 2 σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη σε βάρος τους και ώστε να λάβουν, εφόσον το ζητήσουν, αυτές τις πληροφορίες. Συναφώς, το ίδιο άρθρο 6, παράγραφος 2, αναφέρει, στο στοιχείο αʹ, οποιαδήποτε οριστική απόφαση εκδοθείσα σε δίκη και, στο στοιχείο βʹ, τις πληροφορίες που επιτρέπουν στο θύμα να γνωρίζει «την πορεία της ποινικής διαδικασίας», πλην εξαιρετικών περιπτώσεων στις οποίες ενδέχεται να διαταραχθεί η ομαλή διεξαγωγή της υπόθεσης από αυτήν την κοινοποίηση.
68      Επομένως, από το γράμμα του άρθρου 6 της οδηγίας 2012/29 προκύπτει ότι το δικαίωμα του θύματος να λάβει τις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του άρθρου αυτού εξαρτάται από το νομικό καθεστώς που αναγνωρίζεται στο εν λόγω πρόσωπο σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο στο πλαίσιο της συγκεκριμένης διαδικασίας, όπερ σημαίνει ότι τα κράτη μέλη δεν υπέχουν υποχρέωση να το ενημερώνουν σχετικά με το δικαίωμά του να λάβει τις πληροφορίες αυτές ούτε να του παρέχουν τις συγκεκριμένες πληροφορίες, αν μια τέτοια υποχρέωση δεν απορρέει από το οικείο καθεστώς.
69      Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από την εκτίμηση του πλαισίου του οποίου αποτελεί μέρος το ως άνω άρθρο 6.
70      Ειδικότερα, η αιτιολογική σκέψη 20 της εν λόγω οδηγίας διευκρινίζει ότι ο ρόλος των θυμάτων στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης και η δυνατότητά τους να μετέχουν ενεργά στην ποινική διαδικασία ποικίλλουν στα κράτη μέλη, αναλόγως του εθνικού συστήματος, και καθορίζονται βάσει ενός ή περισσοτέρων κριτηρίων τα οποία μνημονεύονται στη συγκεκριμένη αιτιολογική σκέψη, καθώς και ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη, εφόσον υπάρχει αναφορά στον ρόλο των θυμάτων στο οικείο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, να προσδιορίζουν τα κριτήρια που έχουν εφαρμογή για τον καθορισμό του πεδίου εφαρμογής των δικαιωμάτων που θεσπίζονται με την οδηγία αυτή. Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, το ζήτημα κατά πόσον το εθνικό σύστημα προβλέπει για το θύμα νομικό καθεστώς διαδίκου στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας.
71      Επιπλέον, η ανωτέρω ερμηνεία είναι επίσης σύμφωνη προς τον σκοπό τον οποίον επιδιώκει το άρθρο 6 της οδηγίας 2012/29, δεδομένου ότι η αιτιολογική σκέψη 26 της οδηγίας διευκρινίζει ότι σκοπός του δικαιώματος λήψης πληροφοριών σχετικά με την εκάστοτε κατάσταση κάθε διαδικασίας είναι να εξασφαλίσει ότι τα θύματα είναι σε θέση να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με τη «συμμετοχή» τους στη διαδικασία.
72      Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς θέσπιση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων εγκληματικών πράξεων [COM(2011) 275 τελικό], διευκρινίζει, στο ίδιο πνεύμα, ότι τα άρθρα του κεφαλαίου II της οδηγίας 2012/29, στα οποία περιλαμβάνεται το άρθρο 6 της οδηγίας αυτής, «έχουν ως σκοπό να διασφαλίσουν ότι τα θύματα λαμβάνουν επαρκείς πληροφορίες, υπό μορφή που μπορούν να κατανοήσουν ώστε να είναι σε θέση να ασκούν πλήρως τα δικαιώματά τους και να αισθάνονται ότι αντιμετωπίζονται με σεβασμό», καθώς και ότι «[τ]α θύματα θα πρέπει να λαμβάνουν επαρκή στοιχεία ώστε να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με τη συμμετοχή τους στη διαδικασία και την άσκηση των δικαιωμάτων τους, ιδίως όταν πρόκειται για αίτηση ελέγχου απόφασης περί μη ασκήσεως ποινικής δίωξης».
73      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την έλλειψη πληροφόρησης του θύματος, το οποίο δεν παρέστη ως πολιτικώς ενάγων στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας που κατέληξε στην ερήμην καταδίκη του κατηγορουμένου, σχετικά με την άσκηση του επίμαχου στην κύρια δίκη έκτακτου ένδικου μέσου από τον καταδικασθέντα. Όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, το εν λόγω ένδικο μέσο αποσκοπεί στην ακύρωση μιας τέτοιας καταδικαστικής αποφάσεως που έχει καταστεί αμετάκλητη, για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να εκδοθεί ερήμην, και, ενδεχομένως, στη διεξαγωγή νέας δίκης.
74      Συναφώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι πληροφορίες που αφορούν την άσκηση έκτακτου ένδικου μέσου, όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης, καλύπτονται από το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2012/29, το οποίο κάνει λόγο για «πορεία της ποινικής διαδικασίας», υπό την προϋπόθεση, αφενός, ότι η ποινική διαδικασία κινήθηκε κατόπιν της καταγγελίας της αξιόποινης πράξης η οποία διεπράχθη εις βάρος του θύματος κατά την έννοια της διάταξης αυτής και, αφετέρου, ότι το δικαίωμα του θύματος να λάβει, κατόπιν αιτήματός του, τις πληροφορίες αυτές συνάδει με τον ρόλο που του αποδίδεται από το εθνικό σύστημα ποινικής δικαιοσύνης.
75      Επομένως, στην περίπτωση εθνικού συστήματος που παρέχει τη δυνατότητα στο θύμα να ασκήσει πολιτική αγωγή, το άρθρο 6, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας δεν επιτάσσει να ενημερωθεί το θύμα σχετικά με ένδικο μέσο όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη εφόσον δεν έχει καταστεί διάδικος κατά το εθνικό δίκαιο διότι δεν άσκησε πολιτική αγωγή.
76      Εντούτοις, επιβάλλεται ακόμη να τονιστεί ότι η ανωτέρω ερμηνεία ισχύει υπό την επιφύλαξη του δικαιώματος του θύματος να λάβει ενημέρωση σχετικά με την επικείμενη απόλυση του αρχικά ερημοδικασθέντος, σύμφωνα με τις παραγράφους 5 και 6 του άρθρου 6 της οδηγίας 2012/29.
77      Επιπλέον, υπενθυμίζεται επίσης ότι, όπως αναφέρει η αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας 2012/29, η οδηγία καθορίζει ελάχιστους κανόνες και τα κράτη μέλη μπορούν να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται σε αυτήν προκειμένου να παράσχουν μεγαλύτερη προστασία.
78      Όσον αφορά, κατά δεύτερον, το δικαίωμα ακροάσεως του θύματος στο πλαίσιο ενός έκτακτου ένδικου μέσου όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη, το άρθρο 10 της οδηγίας 2012/29 προβλέπει, στην παράγραφο 1, ότι τα κράτη μέλη πρέπει να μεριμνούν ώστε τα θύματα να δύνανται να ακουστούν κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας και να προσκομίσουν αποδεικτικά στοιχεία. Συνεπώς, η διάταξη αυτή θεσπίζει γενικώς δικαίωμα του θύματος να τύχει ακροάσεως «κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας» χωρίς, ωστόσο, να απαιτεί να λαμβάνει χώρα ακρόαση του θύματος σε κάθε στάδιο της διαδικασίας αυτής.
79      Η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου 10 προβλέπει ότι οι δικονομικοί κανόνες σχετικά με την ακρόαση των θυμάτων στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας και την προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων καθορίζονται από το εθνικό δίκαιο.
80      Συνεπώς, από τον συνδυασμό των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 10 της οδηγίας 2012/29 προκύπτει ότι στα κράτη μέλη εναπόκειται να καθορίσουν, στο εθνικό τους δίκαιο, το στάδιο της διαδικασίας στο οποίο θα λαμβάνει χώρα ακρόαση του θύματος.
81      Όσον αφορά τον σκοπό τον οποίον επιδιώκει το ως άνω άρθρο 10, από την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 72 της παρούσας αποφάσεως προκύπτει ότι το δικαίωμα ακροάσεως στοχεύει να διασφαλίσει ότι το θύμα θα έχει τη δυνατότητα να παράσχει, κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας, προκαταρκτικές και συμπληρωματικές πληροφορίες, απόψεις και αποδεικτικά στοιχεία. Επιπλέον, στο κείμενο της ίδιας πρότασης διευκρινίζεται ότι «[η] ακριβής έκταση αυτού του δικαιώματος διέπεται από το εθνικό δίκαιο και μπορεί να ποικίλει από τα βασικά δικαιώματα επικοινωνίας και παροχής αποδείξεων σε αρμόδια αρχή μέχρις άλλα ευρύτερα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα να λαμβάνονται υπόψη οι αποδείξεις που έχουν υποβληθεί, το δικαίωμα να εξασφαλίζεται η συνεκτίμηση ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων ή το δικαίωμα παρέμβασης κατά τη διάρκεια της δίκης».
82      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το δικαίωμα ακροάσεως που κατοχυρώνεται στο άρθρο 10 της οδηγίας 2012/29 σκοπεί να παράσχει στο θύμα τη δυνατότητα να μετάσχει στη διαδικασία επί της αξιόποινης πράξης που τελέστηκε σε βάρος του, ειδικότερα δε να συμβάλει στην απόδειξη των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών και στη συγκέντρωση των αποδεικτικών στοιχείων όσον αφορά την προβαλλόμενη τέλεση αξιόποινης πράξης καθώς και όσον αφορά τη βλάβη την οποία υπέστη.
83      Πλην όμως, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι στο πλαίσιο έκτακτου ενδίκου μέσου όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη μπορούν να προβληθούν μόνον δικονομικά ζητήματα πραγματικής φύσεως σχετικά με τις περιστάσεις υπό τις οποίες ο κατηγορούμενος κηρύχθηκε απών. Επομένως, τέτοια ζητήματα δεν συνδέονται με την ουσία της υπόθεσης, η οποία αφορά την προβαλλόμενη τέλεση αξιόποινης πράξης και την ενδεχόμενη βλάβη που υπέστη το θύμα. Συνεπώς, διαπιστώνεται ότι αντικείμενο του εν λόγω ένδικου μέσου αποτελούν αποκλειστικώς τα δικονομικά δικαιώματα του καταδικασθέντος, ήτοι το δικαίωμά του σε δίκαιη δίκη καθώς και τα δικαιώματά του υπεράσπισης, όπερ σημαίνει ότι η διαδικασία επί ενός τέτοιου ένδικου μέσου δεν επιδρά κατ’ άμεσο τρόπο στα δικαιώματα του θύματος που δεν έχει παραστεί ως πολιτικώς ενάγων.
84      Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 10 της οδηγίας 2012/29 δεν επιτάσσει να λάβει χώρα ακρόαση του θύματος στο πλαίσιο έκτακτου ένδικου μέσου όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη.
85      Εντούτοις, όπως διευκρινίστηκε στη σκέψη 77 της παρούσας αποφάσεως, η ερμηνεία αυτή δεν θίγει τη δυνατότητα των κρατών μελών να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται στη συγκεκριμένη οδηγία προκειμένου να παρέχουν υψηλότερο βαθμό προστασίας.
86      Κατά τρίτον, όσον αφορά το ζήτημα αν το θύμα μπορεί να λάβει ενημέρωση σχετικά με έκτακτο ένδικο μέσο όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη και να τύχει ακροάσεως στο πλαίσιο του εν λόγω ένδικου μέσου βάσει του άρθρου 18 της οδηγίας 2012/29, επισημαίνεται ότι από το γράμμα του συγκεκριμένου άρθρου προκύπτει ότι τα προβλεπόμενα σε αυτό μέτρα προστασίας αποβλέπουν στην «προστασία των θυμάτων και των μελών της οικογένειάς τους από δευτερογενή και επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση και εκφοβισμό, καθώς και από τους κινδύνους ψυχικής, συναισθηματικής ή ψυχολογικής βλάβης, και [στην] προστασία της αξιοπρέπειας των θυμάτων κατά τη διάρκεια της εξέτασης ή της κατάθεσής τους».
87      Πλην όμως, τα μέτρα που στοχεύουν στην πρόληψη της δευτερογενούς θυματοποίησης δεν μπορούν να ερμηνευθούν, αφ’ εαυτών, υπό την έννοια ότι παρέχουν στο θύμα δικαίωμα συμμετοχής σε διαδικασία όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη με μοναδικό σκοπό την αποτροπή της διεξαγωγής νέας δίκης ή δικαίωμα ακροάσεως στο πλαίσιο τέτοιας διαδικασίας.
88      Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι από το γράμμα του άρθρου 18 της οδηγίας 2012/29 δεν προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε, μεταξύ των μέτρων που στοχεύουν στην προστασία του θύματος αξιόποινης πράξης, ότι το θύμα θα εξεταστεί μία μόνο φορά στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας (απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Gambino και Hyka, C-38/18, EU:C:2019:628, σκέψη 51).
89      Περαιτέρω, το άρθρο 18 της οδηγίας 2012/29 αναγνωρίζει στο θύμα δικαίωμα προστασίας «με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης». Στο ίδιο πνεύμα, η αιτιολογική σκέψη 58 της οδηγίας αυτής αναφέρει ότι η εμβέλεια των κατάλληλων μέτρων προστασίας κατά τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας για τα θύματα τα οποία έχουν κριθεί ευάλωτα στον κίνδυνο δευτερογενούς και επαναλαμβανόμενης θυματοποίησης, εκφοβισμού και αντεκδίκησης θα πρέπει να καθορίζεται «με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων της υπεράσπισης και σύμφωνα με τους κανόνες της διακριτικής ευχέρειας του δικαστηρίου» (απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Gambino και Hyka, C-38/18, EU:C:2019:628, σκέψη 52).
90      Συνεπώς, το άρθρο 18 της οδηγίας 2012/29 δεν αντιτίθεται, κατ’ αρχήν, σε εκ νέου εξέταση του θύματος αξιόποινης πράξης στο πλαίσιο νέας διαδικασίας, όπως είναι δυνατόν να συμβεί σε περίπτωση που κριθεί αναγκαία η ακύρωση καταδικαστικής αποφάσεως κατά το πέρας της διαδικασίας του άρθρου 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας.
91      Επομένως, το άρθρο 18 της οδηγίας 2012/29 δεν δύναται να θεμελιώσει διαφορετική ερμηνεία των άρθρων 6 και 10 της οδηγίας 2012/29 από εκείνη που εκτίθεται, αντιστοίχως, στις σκέψεις 75 και 84 της παρούσας αποφάσεως.
92      Έπειτα, όσον αφορά το άρθρο 47 του Χάρτη, αυτό εγγυάται, στο πρώτο εδάφιό του, ότι κάθε πρόσωπο του οποίου παραβιάστηκαν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, τηρουμένων των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο συγκεκριμένο άρθρο. Ωστόσο, δεν προκύπτει από τη δικογραφία ότι το θύμα στερήθηκε αποτελεσματικής ένδικης προστασίας εξαιτίας της έλλειψης δυνατότητας να λάβει πληροφόρηση και να τύχει ακροάσεως στο πλαίσιο της διαδικασίας επί του επίμαχου στην κύρια δίκη έκτακτου ένδικου μέσου υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στην οδηγία 2012/29. Από τη δικογραφία δεν προκύπτει άλλωστε ούτε στέρηση ένδικης προστασίας σε σχέση με τα δικαιώματα που το θύμα αντλεί από την ίδια την οδηγία. Εξάλλου, επιβάλλεται να υπογραμμιστεί ότι, σε περίπτωση ακύρωσης της προσβαλλόμενης καταδικαστικής αποφάσεως στο πλαίσιο ένδικου μέσου όπως το επίμαχο στην κύρια δίκη, από τη δικογραφία που έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο προκύπτει ότι θα διεξαχθεί νέα δίκη επί της ουσίας της υπόθεσης.
93      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, όταν το θύμα αξιόποινης πράξης δεν έχει παραστεί, δυνάμει του εθνικού δικαίου, ως πολιτικώς ενάγων στην ποινική διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση καταδικαστικής αποφάσεως η οποία έχει καταστεί αμετάκλητη, δεν προβλέπει, στο πλαίσιο του έκτακτου ένδικου μέσου που μπορεί να ασκήσει ο καταδικασθείς προς τον σκοπό ακύρωσης
της απόφασης για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να ληφθεί ερήμην του και, ενδεχομένως, προς τον σκοπό διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας, ούτε υποχρέωση ενημέρωσης του θύματος σχετικά με την άσκηση του έκτακτου ένδικου μέσου ούτε δυνατότητα του θύματος να μετάσχει στη σχετική διαδικασία.
Επί του δεύτερου ερωτήματος
94      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 2016/343, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, εφόσον δεν υφίσταται άμεση απόδειξη ότι ο ερήμην καταδικασθείς απέφυγε ηθελημένως να λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση καταδικαστικής αποφάσεως σε βάρος του, επιβάλλει στον εθνικό δικαστή την υποχρέωση να κάνει δεκτό το ένδικο μέσο που άσκησε ο καταδικασθείς προς τον σκοπό ακύρωσης της εν λόγω αμετάκλητης αποφάσεως για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να ληφθεί ερήμην του και, ενδεχομένως, προς τον σκοπό διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας.
95      Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 1 της οδηγίας 2016/343, σκοπός της οδηγίας αυτής είναι η θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων σχετικά με ορισμένα στοιχεία των ποινικών διαδικασιών μεταξύ των οποίων καταλέγεται το «δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του». Όπως ρητώς επιβεβαιώνει η αιτιολογική σκέψη 33 της εν λόγω οδηγίας, το δικαίωμα αυτό αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του θεμελιώδους δικαιώματος σε δίκαιη δίκη (απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
96      Συναφώς, το άρθρο 8, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα παράστασης στη δίκη τους.
97      Εντούτοις, δυνάμει της παραγράφου 2 του εν λόγω άρθρου 8, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι μια δίκη δυνάμενη να οδηγήσει σε απόφαση περί της ενοχής ή της αθωότητας του υπόπτου ή κατηγορουμένου μπορεί να διεξαχθεί ερήμην αυτού, υπό τον όρο ότι πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Ειδικότερα, η παράγραφος 2 εξαρτά τη συγκεκριμένη δυνατότητα από την προϋπόθεση ότι, σύμφωνα με το στοιχείο αʹ της εν λόγω παραγράφου, ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει ενημερωθεί εγκαίρως σχετικά με τη δίκη και τις συνέπειες της μη παράστασής του ή, σύμφωνα με το στοιχείο βʹ της ίδιας παραγράφου, ο ύποπτος ή κατηγορούμενος, ο οποίος ενημερώθηκε για τη δίκη, εκπροσωπείται από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο που διορίστηκε είτε από τον ύποπτο ή κατηγορούμενο είτε από το κράτος.
98      Περαιτέρω, η παράγραφος 3 του εν λόγω άρθρου 8 προβλέπει ότι απόφαση που έχει ληφθεί σύμφωνα με την παράγραφο 2 μπορεί να εκτελεστεί σε βάρος του υπόπτου ή κατηγορουμένου.
99      Όσον αφορά την παράγραφο 4 του άρθρου 8 της οδηγίας 2016/343, αυτή ορίζει ότι, στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη έχουν θεσπίσει σύστημα το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα διεξαγωγής δικών ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου αλλά δεν είναι δυνατό να τηρηθούν οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στην παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου 8 επειδή ο ύποπτος ή κατηγορούμενος δεν μπορεί να εντοπιστεί παρ’ όλο που έχουν καταβληθεί οι δέουσες προσπάθειες, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι είναι εντούτοις δυνατό να εκδοθεί απόφαση και να εκτελεστεί. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, όταν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος λάβει γνώση της απόφασης, ειδικότερα όταν συλληφθεί, πρέπει επίσης να ενημερωθεί σχετικά με τη δυνατότητά του να προσβάλει την απόφαση καθώς και σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή στην άσκηση άλλου μέσου ένδικης προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας.
100    Επιπλέον, βάσει του εν λόγω άρθρου 9, στις περιπτώσεις που διεξάγεται ερήμην δίκη χωρίς να τηρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, ο ενδιαφερόμενος έχει δικαίωμα «σε νέα δίκη ή άλλο ένδικο μέσο προστασίας που επιτρέπει [την επί της ουσίας επανεξέταση]
της υπόθεσης […] και που ενδέχεται να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης».
101    Συναφώς, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 95 της παρούσας αποφάσεως, δεδομένου ότι το «δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του», το οποίο κατοχυρώνεται στην οδηγία 2016/343, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του θεμελιώδους δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, πρέπει επίσης να γίνει δεκτό ότι το δικαίωμα σε νέα δίκη, όπως προβλέπεται στο άρθρο 9 της οδηγίας αυτής, αποτελεί στοιχείο του πρώτου δικαιώματος, καθόσον συμβάλλει, όπως υπογραμμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 9 της εν λόγω οδηγίας, στην ενίσχυση της προστασίας του.
102    Εντούτοις, από τα άρθρα 8 και 9 της ίδιας οδηγίας προκύπτει ότι ο ερήμην καταδικασθείς μπορεί να στερηθεί το δικαίωμα σε νέα δίκη εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της συγκεκριμένης οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
103    Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι, τα στοιχεία αʹ και βʹ του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343 εφαρμόζονται εναλλακτικά και ότι καθένα από αυτά ορίζει δύο σωρευτικές προϋποθέσεις, εκ των οποίων η πρώτη, η οποία είναι κοινή, επιβάλλει να έχει ενημερωθεί εγκαίρως ο ύποπτος ή κατηγορούμενος σχετικά με τη δίκη του (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 34).
104    Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, προκειμένου να διαπιστωθεί αν πληρούται η ως άνω πρώτη προϋπόθεση, από την αιτιολογική σκέψη 38 της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να αποδίδεται, αφενός, στη δέουσα προσπάθεια που κατέβαλαν οι δημόσιες αρχές για να ενημερώσουν τον ερήμην καταδικασθέντα σχετικά με τη δίκη του και, αφετέρου, στη δέουσα προσπάθεια που κατέβαλε το συγκεκριμένο πρόσωπο ώστε να λάβει τις πληροφορίες που το αφορούν. Συνεπώς, έχει σημασία για την εκτίμηση αυτή η ύπαρξη ακριβών και αντικειμενικών ενδείξεων από τις οποίες προκύπτει ότι το εν λόγω πρόσωπο, μολονότι ενημερώθηκε επισήμως ότι κατηγορείται για την τέλεση ποινικού αδικήματος, ούτως ώστε να γνωρίζει ότι πρόκειται να διεξαχθεί δίκη σε βάρος του, ενεργεί εσκεμμένα κατά τρόπο που κατατείνει στο να μην καταστεί δυνατό να λάβει επισήμως τις σχετικές με την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης πληροφορίες, παραδείγματος χάριν δηλώνοντας σκοπίμως εσφαλμένη διεύθυνση ή καταργώντας εν τοις πράγμασι τη διεύθυνση την οποία δήλωσε (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 35).
105    Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει στο συγκεκριμένο πλαίσιο ότι μπορεί να γίνει δεκτό ως προς έναν ερήμην καταδικασθέντα ότι είχε στη διάθεσή του επαρκείς πληροφορίες ώστε να έχει επίγνωση ότι πρόκειται να διεξαχθεί δίκη σε βάρος του εάν αυτός έλαβε αρχικό κατηγορητήριο του οποίου το περιεχόμενο αντιστοιχεί, όσον αφορά τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά και τον νομικό χαρακτηρισμό τους, στο περιεχόμενο του οριστικού κατηγορητηρίου που συντάχθηκε εναντίον του. Επομένως, εφόσον ο ενδιαφερόμενος διέφυγε αφότου έλαβε τέτοιο αρχικό κατηγορητήριο, επιτρέπεται στα κράτη μέλη να θεωρήσουν ότι η έγκαιρη αποστολή, από τις αρμόδιες αρχές, επίσημου εγγράφου, στο οποίο αναγράφονται η ημερομηνία και ο τόπος διεξαγωγής της δίκης, στη διεύθυνση την οποία δήλωσε ο ενδιαφερόμενος στις εν λόγω αρχές κατά το στάδιο της ανάκρισης και η προσκομισθείσα απόδειξη περί του ότι το έγγραφο αυτό πράγματι παραδόθηκε στη συγκεκριμένη διεύθυνση επέχουν θέση ενημέρωσης του ενδιαφερόμενου προσώπου όσον αφορά την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, υπό την προϋπόθεση, επιπλέον, ότι οι αρμόδιες αρχές κατέβαλαν τις δέουσες προσπάθειες για να το εντοπίσουν (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 36 και 37).
106    Η δεύτερη προϋπόθεση που απαιτείται προκειμένου να μπορεί να στερηθεί ερήμην καταδικασθείς του δικαιώματός του σε νέα δίκη μπορεί να πληρούται είτε εάν, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, και παράγραφος 4 της οδηγίας 2016/343, το εν λόγω πρόσωπο ενημερώθηκε εγκαίρως σχετικά με τις συνέπειες της μη παράστασής του στη δίκη είτε εάν, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και παράγραφος 4 της οδηγίας αυτής, το εν λόγω πρόσωπο μπορεί να θεωρηθεί ως εκπροσωπηθέν στη δίκη του από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο ο οποίος διορίστηκε είτε από το ίδιο είτε από το κράτος (απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψη 38). Συναφώς, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το γεγονός και μόνον ότι ο ερήμην καταδικασθείς εκπροσωπήθηκε από αυτεπαγγέλτως διορισθέντα δικηγόρο στο σύνολο της διάρκειας της ένδικης διαδικασίας που διεξήχθη ερήμην του δεν αρκεί ώστε να πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση, δεδομένου ότι είναι αναγκαίο το πρόσωπο αυτό να έχει διορίσει ειδικώς δικηγόρο για να τον εκπροσωπήσει, ενόσω ο ίδιος θα είναι απών, στη δίκη του (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαΐου 2025, Kachev, C-135/25 PPU, EU:C:2025:366, σκέψεις 41, 59, 61 και 62).
107    Αν οι ανωτέρω προϋποθέσεις πληρούνται σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η οδηγία 2016/343 δεν αντιτίθεται στη μη αναγνώριση από ένα κράτος μέλος του δικαιώματος του καταδικασθέντος σε νέα δίκη.
108    Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, κατόπιν ιδίως της αποφάσεως του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της 1ης Μαρτίου 2006, Sejdovic κατά Ιταλίας (ECLI:CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), το εθνικό κανονιστικό πλαίσιο το οποίο διέπει την ερήμην δίκη και το επίμαχο στην κύρια δίκη έκτακτο ένδικο μέσο, ιδίως τα άρθρα 420-bis και 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, όπως έχει ερμηνευθεί από το Corte suprema di Cassazione (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο), απαιτεί, κατ’ ουσίαν, στην περίπτωση της παραγράφου 3 του εν λόγω άρθρου 420-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, το δικαίωμα σε νέα δίκη να παρέχεται πάντοτε στον καταδικασθέντα που έχει καταδικαστεί ερήμην, εκτός εάν υφίσταται «άμεση» απόδειξη ότι «απέφυγε ηθελημένως» να λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που κινήθηκε σε βάρος του.
109    Κατά το αιτούν δικαστήριο, μια τέτοια απαίτηση θα συνεπαγόταν ότι ο ερήμην καταδικασθείς που απείχε ηθελημένως από την ποινική διαδικασία σε βάρος του θα μπορούσε εν συνεχεία να επιτύχει σχεδόν αυτομάτως την ακύρωση της καταδικαστικής αποφάσεως και τη διεξαγωγή νέας δίκης επί της ουσίας, δεδομένου ότι η άμεση απόδειξη της εν λόγω «ηθελημένης αποχής» είναι πρακτικώς αδύνατη.
110    Πλην όμως, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 104 της παρούσας απόφασης, η οδηγία 2016/343 δεν απαιτεί τέτοιου είδους άμεση απόδειξη όσον αφορά την εκτίμηση της πρώτης προϋπόθεσης του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, σχετικά με την εκ μέρους του κατηγορουμένου γνώση της διεξαγωγής της δίκης, δεδομένου ότι μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη τυχόν ακριβείς και αντικειμενικές ενδείξεις περί του ότι ο κατηγορούμενος, μολονότι ενημερώθηκε επισήμως ότι κατηγορείται για την τέλεση ποινικού αδικήματος, ούτως ώστε να γνωρίζει ότι πρόκειται να διεξαχθεί δίκη σε βάρος του, ενεργεί εσκεμμένως κατά τρόπον που κατατείνει στο να μην καταστεί δυνατό να λάβει επισήμως τις σχετικές με την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της δίκης πληροφορίες.
111    Ομοίως, κατά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της 1ης Μαρτίου 2006, Sejdovic κατά Ιταλίας (ECLI:CE:ECHR:2006:0301JUD005658100, § 99), δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ορισμένα πραγματικά περιστατικά να καταδεικνύουν, κατά τρόπο που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση, ότι ο κατηγορούμενος ενημερώθηκε ότι έχει κινηθεί εναντίον του ποινική διαδικασία, γνωρίζει τη φύση καθώς και την αιτία της κατηγορίας και δεν έχει την πρόθεση να μετάσχει στη διαδικασία ή επιθυμεί να φυγοδικήσει.
112    Τούτου λεχθέντος, υπενθυμίζεται ότι από το άρθρο 1 της οδηγίας 2016/343, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 9 της ίδιας οδηγίας, προκύπτει ότι σκοπός της οδηγίας αυτής είναι η θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων σχετικά με ορισμένες πτυχές του δικαιώματος στο τεκμήριο αθωότητας κατά την ποινική διαδικασία και σχετικά με το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του κατά την ποινική διαδικασία και όχι η εξαντλητική εναρμόνιση των ποινικών διαδικασιών [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, HN (Δίκη κατηγορουμένου που απομακρύνθηκε από την επικράτεια), C-420/20, EU:C:2022:679, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
113    Συναφώς, όπως υπογραμμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 48 της εν λόγω οδηγίας, η οδηγία αυτή αναγνωρίζει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται σε αυτήν προκειμένου να παρέχουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας.
114    Επομένως, η οδηγία 2016/343 δεν απαγορεύει
στα κράτη μέλη να διευρύνουν το δικαίωμα σε νέα δίκη ώστε να καλύπτει και τις περιπτώσεις που πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας ούτε να εκτιμούν την επιμέλεια που επέδειξε ο ενδιαφερόμενος προκειμένου να λάβει τις πληροφορίες σχετικά με την ποινική διαδικασία που κινήθηκε σε βάρος του βάσει επιπέδου απόδειξης σύμφωνα με το οποίο μόνο μέσω άμεσης απόδειξης
δύναται να διαγνωσθεί ότι το πρόσωπο αυτό απείχε ηθελημένως από την εν λόγω διαδικασία.
115    Όσον αφορά τα άρθρα 47 και 54 του Χάρτη, τα οποία αφορούν, αντιστοίχως, το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον αμερόληπτου δικαστηρίου και την απαγόρευση της κατάχρησης δικαιώματος, κατ’ αντιστοιχία προς τα άρθρα 6 και 17 της ΕΣΔΑ τα οποία μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, κατ’ ουσίαν, ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση, όπως ερμηνεύεται από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, καθιστά δυνατή την καταχρηστική άσκηση, εις βάρος του θύματος της αξιόποινης πράξης, του δικαιώματος του ερήμην καταδικασθέντος σε δίκαιη δίκη, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, τούτο δε κατά παράβαση του άρθρου 54 του Χάρτη. Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 2016/343, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε μια τέτοια εθνική ρύθμιση.
116    Υπενθυμίζεται συναφώς, κατά πρώτον, ότι, κατά πάγια νομολογία, όταν, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, δικαστήριο κράτους μέλους καλείται να ελέγξει τη συμφωνία προς τα θεμελιώδη δικαιώματα εθνικής διατάξεως ή εθνικού μέτρου τα οποία, σε μια κατάσταση στην οποία η δράση των κρατών μελών δεν καθορίζεται εξ ολοκλήρου από το δίκαιο της Ένωσης, εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, οι εθνικές αρχές και τα εθνικά δικαστήρια διατηρούν τη δυνατότητα να εφαρμόζουν εθνικά πρότυπα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων, υπό τον όρον ότι η εφαρμογή αυτή δεν υπονομεύει το επίπεδο προστασίας που προβλέπει ο Χάρτης, όπως ερμηνεύεται από το Δικαστήριο, ούτε την υπεροχή, την ενότητα και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης (αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Åkerberg Fransson, C-617/10, EU:C:2013:105, σκέψη 29, και της 24ης Ιουλίου 2023, Lin, C-107/23 PPU, EU:C:2023:606, σκέψη 110 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
117    Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 112 έως 116 της παρούσας αποφάσεως, τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να εφαρμόζουν υψηλότερο επίπεδο προστασίας του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του από εκείνο που απαιτείται δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, γεγονός το οποίο δεν θίγει το επίπεδο προστασίας που προβλέπει ο Χάρτης, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο. Επιπλέον, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι το εν λόγω υψηλότερο επίπεδο προστασίας το οποίο προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο είναι ικανό να υπονομεύσει την υπεροχή, την ενότητα ή την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης.
118    Κατά δεύτερον, σύμφωνα με το άρθρο 54 του Χάρτη, καμία από τις διατάξεις του δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως συνεπαγόμενη δικαίωμα επίδοσης σε δραστηριότητα ή εκτέλεσης πράξης που αποσκοπεί στην κατάλυση των δικαιωμάτων ή ελευθεριών που αναγνωρίζονται σε αυτόν ή σε περιορισμούς των δικαιωμάτων και ελευθεριών ευρύτερους από τους προβλεπόμενους στον ίδιο.
119    Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 17 της ΕΣΔΑ, κατά το μέρος που αφορά φυσικά πρόσωπα, σκοπό έχει να εμποδίσει τα πρόσωπα αυτά να επικαλεστούν τις διατάξεις της ΕΣΔΑ προκειμένου να προβούν σε ενέργειες που αποσκοπούν στην κατάλυση των δικαιωμάτων και ελευθεριών που αναγνωρίζονται από αυτήν. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει διευκρινίσει ότι η συγκεκριμένη διάταξη, η οποία έχει επομένως αρνητικό πεδίο εφαρμογής, δεν μπορεί απεναντίας να ερμηνευθεί, a contrario, υπό την έννοια ότι στερεί από φυσικό πρόσωπο τα θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα που κατοχυρώνονται, μεταξύ άλλων, στα άρθρα 5 και 6 της ΕΣΔΑ και αντιστοιχούν στα άρθρα 47 και 48 του Χάρτη (απόφαση του ΕΔΔΑ της 17ης Μαρτίου 2009, Ould Dah κατά Γαλλίας, ECLI:CE:ECHR:2009:0317DEC001311303).
120    Πλην όμως, όταν ερήμην καταδικασθείς, επικαλούμενος τη διαδικασία του άρθρου 629-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας, ασκεί έκτακτο ένδικο μέσο για την ακύρωση της ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής αποφάσεως η οποία έχει καταστεί αμετάκλητη και το εθνικό δικαστήριο, διαπιστώνοντας ότι οι προϋποθέσεις του άρθρου 420-bis του κώδικα ποινικής δικονομίας
δεν πληρούνταν κατά τη δίκη, κάνει δεκτό το εν λόγω ένδικο μέσο, τότε το πρόσωπο αυτό κάνει χρήση του δικαιώματός του σε δίκαιη δίκη, το οποίο περιλαμβάνει το δικαίωμα παράστασης στη δίκη του, χωρίς να προκύπτει ότι η άσκηση του συγκεκριμένου έκτακτου ένδικου μέσου αποσκοπεί στην κατάλυση των δικαιωμάτων ή των ελευθεριών που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη ή σε περιορισμούς των δικαιωμάτων και των ελευθεριών ευρύτερους από τους εκεί προβλεπόμενους, κατά την έννοια του άρθρου 54 του Χάρτη.
121    Εξάλλου, κατά το μέτρο που οι προϋποθέσεις άσκησης ενός έκτακτου ένδικου μέσου όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι οποίες προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, αποσκοπούν στη διασφάλιση υψηλότερου επιπέδου προστασίας του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του απ’ ό,τι απαιτείται βάσει του δικαίου της Ένωσης, το πρόσωπο αυτό, το οποίο χαίρει του εν λόγω υψηλότερου εθνικού επιπέδου προστασίας, δεν ασκεί δικαίωμα αντλούμενο από το δίκαιο της Ένωσης.
122    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 2016/343, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, εφόσον δεν υφίσταται άμεση απόδειξη ότι ο ερήμην καταδικασθείς απέφυγε ηθελημένως να λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση καταδικαστικής αποφάσεως σε βάρος του, επιβάλλει στον εθνικό δικαστή την υποχρέωση να κάνει δεκτό το ένδικο μέσο που άσκησε ο καταδικασθείς προς τον σκοπό ακύρωσης της εν λόγω αμετάκλητης αποφάσεως για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να ληφθεί ερήμην του και, ενδεχομένως, προς τον σκοπό διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας.
Επί των δικαστικών εξόδων
123    Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Τα άρθρα 6, 10 και 18 της οδηγίας 2012/29/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, όταν το θύμα αξιόποινης πράξης δεν έχει παραστεί, δυνάμει του εθνικού δικαίου, ως πολιτικώς ενάγων στην ποινική διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση καταδικαστικής αποφάσεως η οποία έχει καταστεί αμετάκλητη, δεν προβλέπει, στο πλαίσιο του έκτακτου ένδικου μέσου που μπορεί να ασκήσει ο καταδικασθείς προς τον σκοπό ακύρωσης της απόφασης για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να ληφθεί ερήμην του και, ενδεχομένως, προς τον σκοπό διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας, ούτε υποχρέωση ενημέρωσης του θύματος σχετικά με την άσκηση του έκτακτου ένδικου μέσου ούτε δυνατότητα του θύματος να μετάσχει στη σχετική διαδικασία.
2)      Τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/343 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των άρθρων 47 και 54 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, εφόσον δεν υφίσταται άμεση απόδειξη ότι ο ερήμην καταδικασθείς απέφυγε ηθελημένως να λάβει γνώση της ποινικής διαδικασίας που κατέληξε στην έκδοση καταδικαστικής αποφάσεως σε βάρος του, επιβάλλει στον εθνικό δικαστή την υποχρέωση να κάνει δεκτό το ένδικο μέσο που άσκησε ο καταδικασθείς προς τον σκοπό ακύρωσης της εν λόγω αμετάκλητης αποφάσεως για τον λόγο ότι δεν μπορούσε να ληφθεί ερήμην του και, ενδεχομένως, προς τον σκοπό διεξαγωγής νέας δίκης επί της ουσίας.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.