62012CJ0007_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-Kawża C-7/12,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Augstākās tiesas Senāts (il-Latvja), permezz ta’ deċiżjoni tas-27 ta’ Diċembru 2011, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-4 ta’ Jannar 2012, fil-proċedura
Nadežda Riežniece
vs
Zemkopības ministrija,
Lauku atbalsta dienests,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn L. Bay Larsen, President tal-Awla, J. Malenovský, U. Lõhmus, M. Safjan (Relatur) u A. Prechal, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: Y. Bot,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għall-Gvern Latvjan, minn I. Kalniņš u A. Nikolajeva, bħala aġenti,
– għall-Gvern Olandiż, minn C. Wissels, bħala aġent,
– għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna u M. Szpunar, bħala aġenti,
– għall-Kummissjoni Ewropea, minn C. Gheorghiu kif ukoll minn M. van Beek u E. Kalniņš, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE, tad-9 ta’ Frar 1976, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kondizzjonijiet tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 187), kif emendata bid-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 255, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 76/207”), kif ukoll tal-Ftehim qafas fuq il-leave tal-ġenituri [leave parentali], konkluż fl-14 ta’ Diċembru 1995 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas fuq il-leave parentali”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 96/34/KE, tat-3 ta’ Ġunju 1996, dwar il-ftehim qafas fuq il-leave tal-ġenituri konkluż mill-UNICE, CEEP u ta’ ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 285), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 97/75/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 263, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 96/34”).
2. Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn N. Riežniece u ż-Zemkopības ministrija (Ministeru għall-Agrikoltura) u l-Lauku atbalsta dienests (Dipartiment ta’ appoġġ għad-dinja rurali) dwar it-tkeċċija tagħha wara li rritornat lura għax-xogħol wara li ħadet leave parentali.
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni
Id-Direttiva 76/207
3. Id-Direttiva 76/207 tħassret bid-Direttiva 2006/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-5 ta’ Lulju 2006, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (tfassil mill-ġdid) (ĠU L 204, p. 23), b’effett mill-15 ta’ Awwissu 2009. Madankollu, fid-dawl tad-data tal-fatti tal-kawża prinċipali, din tal-aħħar tibqa’ rregolata mid-Direttiva 76/207.
4. L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 76/207 jistipula:
“L-iskop ta’ din id-Direttiva huwa li jdaħħal fis-seħħ fl-Istati Membri l-prinċipju tat-trattament ugwali [prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament] ghall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-aċċess għall-impjieg, inkluża l-promozzjoni, u taħriġ professjonali u għal dak li għandu x’jaqsam ma’ kondizzjonijiet tax-xogħol u, skond il-kondizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 2, sigurtà soċjali. Minn issa ’l quddiem dan il-prinċipju jissejjaħ ‘il-prinċipju tat-trattament ugwali’ [il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament].”
5. L-Artikolu 2 ta’ din id-Direttiva huwa fformulat kif ġej:
“1. Għall-iskopijiet tad-dispożizzjonijiet li ġejjin, il-prinċipju ta’ trattament ugwali [il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament] għandu jfisser li m’għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni tkun xi tkun fuq bażi ta’ sess sew direttament kif ukoll indirettament b’referenza b’mod partikolari għall-istatus konjugali jew tal-familja.
2. Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, it-tifsiriet li ġejjin għandhom jgħoddu:
– diskriminazzjoni diretta: meta persuna waħda hija ttrattata anqas favorevolment fuq bażi ta’ sess minn oħra hija, kienet jew tista’ tiġi ttrattata f’sitwazzjoni paragunabbli,
– diskriminazzjoni indiretta: meta dispożizzjoni, kriterju jew prattika apparentament newtrali tista’ tqiegħed persuni ta’ sess minnhom fi żvantaġġ partikolari meta pparagunati ma persuni tas-sess l-ieħor, kemm-il darba dik id-dispożizzjoni, kriterju jew prattika ma tkunx ġustifikata b’mod oġġettiv minn mira leġittima, u l-mezzi biex jtintlaħaq din il-mira ma jkunux xierqa u meħtieġa,
[...]
7. [...]
Din id-Direttiva għandha [...] tkun mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva [...] 96/34 [...]”
6. Skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 76/207:
“L-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali [prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament] tfisser li m’għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta fuq il-bażi ta’ sess fis-setturi pubbliċi jew privati, inklużi korpi pubbliċi, fir-rigward ta’:
[...]
(ċ) impjieg u kondizzjonijiet ta’ xogħol, inklużi s-sensji, kif ukoll paga kif previsti fid-Direttiva [tal-Kunsill] 75/117/KEE [tal-10 ta’ Frar 1975, dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet tal-Istati Membri li għandhom x’jaqsmu mal-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ paga ndaqs għall-irġiel u għan-nisa] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 179)];
[...]”
Il-Ftehim qafas fuq il-leave parentali
7. Id-Direttiva 96/34 tħassret b’effett mit-8 ta’ Marzu 2012, bis-saħħa tal-Artikolu 4 tad-Direttiva tal-Kunsill 2010/18/UE, tat-8 ta’ Marzu 2010, li timplimenta l-Ftehim Qafas rivedut dwar il-leave tal-ġenituri konkluż minn BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP u ETUC, u li jħassar id-Direttiva 96/34/KE (ĠU L 68, p. 13). Madankollu, fid-dawl tad-data li fiha seħħew il-fatti tal-kawża prinċipali, din tibqa’ rregolata mid-Direttiva 96/34 u l-Ftehim qafas fuq il-leave parentali.
8. L-ewwel paragrafu tal-preambolu tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali jistipula:
“Il-ftehim qafas jirrappreżenta l-impenn [tal-Unjoni tal-Konfederazzjonijiet tal-Industrija u tal-persuni li jimpjegaw Ewropej (UNICE), taċ-Ċentru Ewropew tal-Impriżi b’Parteċipazzjoni Pubblika (CEEP) u tal-Konfederazzjoni Ewropea tas-Sindakati (ETUC)] biex jistabbilixxu l-ħtiġiet minimi dwar il-leave tal-ġenituri [il-leave parentali] ul-ħin frank mix-xogħol a bażi ta’ forza maġġuri, bħala mezz importanti biex jistgħu jkunu rikonċiljati l-ħajja tax-xogħol u tal-familja u biex jippromwovu l-opportunitajiet u trattament ugwali [ugwaljanza fit-trattament] bejn l-irġiel u n-nisa.”
9. Il-punt 5 tal-Kunsiderazzjonijiet Ġenerali ta’ dan il-Ftehim Qafas huwa fformulat kif ġej:
“Billi r-Rizoluzzjoni tal-Kunsill tas-6 ta’ Diċembru 1994 irrikonoxxiet li politika effettiva ta’ opportunitajiet ugwali [ugwaljanza tal-opportunitajiet] tippresupponi strateġija integrata ġenerali li tippermetti l-organizzazzjoni aħjar tal-ħinijiet tax-xogħol u flessibilità akbar, u għal ritorn iktarfaċli għall-ħajja tax-xogħol, u nnotat ir-rwol importanti ta’ l-imsieħba soċjali f’dan il-qasam u fl-offerta kemm lill-irġiel u lin-nisa ta’ l-opportunità li jaqdu flimkien ir-responsabbiltajiet tax-xogħol u l-obbligi familjari”.
10. Skont il-Klawżola 1 tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali:
“1. Dan il-ftehim jistabilixxi ħtiġiet minimi intiżi biex jiffaċilitaw ir-rikonċiljazzjoni tar-responsabbilitajiet professjonaliu tal-familja għall-ġenituri li jaħdmu.
2. Dan il-ftehim japplika għall-ħaddiema kollha, rgiel u nisa, li għandhom kuntratt ta’ mpjieg jew relazzjoni ta’ xogħol kif definit mill-liġi, ftehim kollettiv jew prattika fis-seħħ f’kull Stat Membru.”
11. Il-Klawżola 2 ta’ dan il-Ftehim Qafas tipprovdi:
“1. Dan il-ftehim jagħti, b’riżerva tal-klawsola 2.2, lill-ħaddiema rġiel u dawk nisa, id-dritt individwali għall-leave tal-ġenituri [parentali] għar-raġuni tat-twelid jew ta’ l-adozzjoni biex ikunu jistgħu jieħdu ħsieb il-wild, għall-anqas għal tliet xhur, sa’ l-età li tista’ tkun ta’ tmien snin li għandha tiġidefinita mill-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali.
[...]
4. Biex jiżguraw li l-ħaddiema jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tal-leave tal-ġenituri [parentali], l-Istati Membri u/jewl-imsieħba soċjali għandhom jieħdu il-miżuri neċċessarji biex jipproteġu lill-ħaddiem kontra t-tkeċċija abbażi ta’ applikazzjoni għal, jew minħabba li jittieħed, leave tal-ġenituri [parentali] skond il-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv u l-prattiċi nazzjonali.
5. Fl-aħħar tal-leave tal-ġenituri [parentali], il-ħaddiema għandu jkollhom id-dritt jirritornaw għall-istess impjieg jew, jekk dan mhuwiex possibbli, għal impjieg ekwivalenti jew simili konsistenti mal-kuntratt ta’ l-impjieg jew mar-relazzjoni tax-xogħol tagħhom.
[...]”
Il-leġiżlazzjoni Latvjana
12. Il-Kodiċi tax-Xogħol (Darba likums, Latvijas Vēstnesis, 2001, Nru 105), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, fl-Artikolu 156 tiegħu jipprovdi:
“1. Kull ħaddiem għandu dritt għal leave parentali fil-każ ta’ twelid jew ta’ adozzjoni ta’ tifel/tifla. Dan il-leave jingħata għal perijodu massimu ta’ tmintax-il xahar, sad-data ta’ għeluq it-tmien sena tat-tifel/tifla.
[...]
3. Il-perijodu li matulu l-ħaddiem jkun bil-leave parentali jitqies bħala perijodu tax-xogħol.
4. Ħaddiem li jieħu leave parentali jżomm l-impjieg preċedenti teigħu. Jekk dan ma jkunx possibbli, il-persuna li timpjegah għandha tiggarantixxilu impjieg simili jew ekwivalenti, b’kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-impjieg li ma jistgħux ikunu inqas favorevoli.”
13. Il-punt 2 tal-Istruzzjoni Nru 2 tal-Kunsill tal-Ministri, dwar sistema ta’ evalwazzjoni tal-attivitajiet u tar-riżultati tal-uffiċjali (Ministru kabineta instrukcija Nr. 2 - Ierēdņa darbības un tās rezultātu novērtēšanas kārtība), tat-13 ta’ Frar 2001 ( Latvijas Vēstnesis, 2001, Nru 27), huwa fformulat kif ġej:
“L-għan tal-evalwazzjoni tal-attivitajiet tal-uffiċjali u tar-riżultati tagħhom huwa li jiġu evalwati l-attivitajiet tal-uffiċjali u r-riżultati tagħhom matul perijodu partikolari, kif ukoll li jiġu ddeterminati l-bżonnijiet tal-uffiċjali fir-rigward tat-taħriġ u l-iżvilupp tal-karriera sabiex jitjiebu u jiġu promossi l-attivitajiet tagħhom intiżi sabiex jintlaħqu l-għanijiet stabbiliti għall-amministrazzjonijiet u fl-eżerċizzju tal-karigi. Ir-riżultati tal-evalwazzjoni jservu ta’ bażi għad-deċiżjonijiet dwar l-għoti tal-istatus ta’ uffiċjal, dwar in-nuqqas ta’ idonjetà ta’ uffiċjal għall-karigi li għandu, dwar it-trasferiment għal pożizzjoni u dwar l-għoti ta’ grad.”
14. L-Artikolu 2(4) tal-Liġi dwar l-uffiċjali tal-Istat (Valsts civildienesta likums), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, jistipula:
“Id-dispożizzjonijiet legali u leġiżlattivi li jirregolaw ir-relazzjonijiet tax-xogħol u li jirrigwardaw il-prinċipju ta’ ugwaljanza tad-drittijiet, il-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni, il-projbizzjoni li jinħolqu kundizzjonijiet sfavorevoli, it-tul tax-xogħol u l-ħin ta’ mistrieħ, ir-remunerazzjoni tax-xogħol, ir-responsabbiltà finanzjarja tal-ħaddiema kif ukoll it-termini, japplikaw għar-relazzjonijet legali tas-servizz pubbliku tal-Istat, sa fejn dawn ma humiex previsti minn din il-liġi.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
15. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, permezz ta’ deċiżjoni tal-Lauku atbalsta dienests, tal-14 ta’ Novembru 2005, N. Riežniece inħatret bħala Konsulent Prinċipali fi ħdan it-taqsima legali tad-Dipartiment Amministrattiv.
16. Matul is-sena 2006, N. Riežniece, fil-kwalità tagħha ta’ uffiċjali, saritilha evalwazzjoni annwali intiża sabiex tevalwa l-kwalità tax-xogħol tagħha kif ukoll sabiex l-iżvilupp professjonali tagħha jitjieb u jiġi promoss (iktar ’il quddiem l-“evalwazzjoni tas-sena 2006”). F’dan il-każ, il-kwestjonarju ta’ evalwazzjoni kien jinkludi ħames kriterji, u kull wieħed minnhom kien magħmul minn għadd ta’ sottokriterji. Din l-evalwazzjoni wasslet għall-għoti ta’ marka globali.
17. N. Riežniece ħadet leave parentali għall-perijodu mill-14 ta’ Novembru 2007 sas-6 ta’ Mejju 2009.
18. Matul is-sena 2009, fil-kuntest ta’ organizzazzjoni mill-ġdid strutturali tal-Lauku atbalsta dienests, tneħħiet pożizzjoni ta’ Konsulent Prinċipali fi ħdan it-taqsima legali tad-dipartiment amministrattiv, mingħajr ma din it-tneħħija kienet tirrigwarda xi uffiċjal partikolari.
19. Bl-għan li tiġi ddeterminata l-persuna kkonċernata mit-tneħħija ta’ din il-pożizzjoni, saret evalwazzjoni dwar ix-xogħol u l-merti ta’ erba’ uffiċjali, fosthom N. Riežniece, u din saret bi kriterji identiċi u skala ta’ evalwazzjoni waħda (iktar ’il quddiem l-“evalwazzjoni tas-sena 2009”). Mit-tmien kriterji użati għal din l-evalwazzjoni meta mqabbla ma’ dawk tal-evalwazzjoni tas-sena 2006, tlieta kienu ġodda filwaqt li l-ħamsa l-oħra kienu diġà jeżistu bħala tali jew bħala komponent minn kriterju eżistenti. Barra minn hekk, tnejn mill-kriterji użati għall-evalwazzjoni tas-sena 2006 ma ttieħdux inkunsiderazzjoni fl-2009.
20. F’dak li jikkonċerna lil tnejn mill-uffiċjali li kienu diġà ġew evalwati matul is-sena 2009, jiġifieri raġel u mara li baqgħu jaħdmu, din l-evalwazzjoni rrigwardat il-perijodu mill-1 ta’ Frar 2008 sas-26 ta’ Frar 2009.
21. F’dak li jirrigwarda lil N. Riežniece u ħaddiema mara oħra, li kienu ħadu leave parentali, l-imsemmija evalwazzjoni saret abbażi tar-riżultati tal-aħħar evalwazzjoni annwali li saret qabel ma ttieħed dan il-leave. N. Riežniece, li kisbet marka globali inferjuri għal dik li kienet ingħatatilha matul l-evalwazzjoni tas-sena 2006, ġiet ikklassifikata fl-aħħar pożizzjoni. Il-ħaddiema mara l-oħra li kienet ħadet leave parentali kisbet il-marka l-iktar għolja, daqs
mmmmmmmmmmmm
dik tal-ħaddiema li baqgħet taħdem.
22. Konsegwentement, fis-7 ta’ Mejju 2009, il-Lauku atbalsta dienests bagħat, lil N. Riežniece, avviż dwar it-tmiem tal-impjieg tagħha minħabba t-tneħħija tal-pożizzjoni tax-xogħol tagħha. Permezz ta’ dan l-avviż, il-Lauku atbalsta dienests fl-istess ħin ipproponielha pożizzjoni ta’ Konsulent Prinċipali fi ħdan it-Taqsima tal-Iżvilupp tas-Sistemi tal-Informazzjoni tad-Dipartiment tal-Informazzjoni. N. Riežniece tat il-kunsens tagħha immedjatament għat-trasferiment f’din il-pożizzjoni l-oħra tax-xogħol.
23. Fit-18 ta’ Mejju 2009, minħabba diffikultajiet ekonomiċi nazzjonali, ġew adottati miżuri ġodda li jwasslu għal bidliet strutturali fi ħdan il-Lauku atbalsta dienests.
24. Fis-26 ta’ Mejju 2009, il-Lauku atbalsta dienests bagħat avviż, lil N. Riežniece dwar it-tmiem tal-impjieg tagħha fis-servizz pubbliku tal-Istat minħabba t-tneħħija tal-pożizzjoni tax-xogħol tagħha fi ħdan it-Taqsima tal-Iżvilupp tas-Sistemi tal-Informazzjoni tad-Dipartiment tal-Informazzjoni. Konsegwentement, N. Riežniece tneħħiet mis-servizz pubbliku tal-Istat, u l-legalità ta’ din il-miżura ġiet ikkonfermata b’deċiżjoni taż-Zemkopības ministrija.
25. N. Riežniece ppreżentat azzjoni quddiem l-administratīvā rajona tiesa (tribunal amministrattiv distrettwali) sabiex tiġi rrikonoxxuta l-illegalità tad-deċiżjoni taż-Zemkopības ministrija li kkonfermat l-avviż tal-Lauku atbalsta dienests tas-26 ta’ Mejju 2009 u sabiex tikseb kumpens għad-danni materjali u morali li ġarrbet kif ukoll ir-rimbors tal-ispejjeż legali tagħha. Permezz ta’ deċiżjoni tal-21 ta’ Ottubru 2009, l-administratīvā rajona tiesa laqgħet, parzjalment, l-azzjoni ta’ N. Riežniece.
26. Permezz ta’ sentenza tal-20 ta’ Diċembru 2010, l-Administratīvā apgabaltiesa (qorti amministrattiva reġjonali), adita bl-appell ta’ N. Riežniece u bl-appell inċidentali taż-Zemkopības ministrija, ċaħdet l-azzjoni tagħha.
27. L-Administratīvā apgabaltiesa kkunsidrat, minn naħa, li N. Riežniece ġiet suġġetta għal evalwazzjoni oġġettiva f’dak li jikkonċerna x-xogħol u l-kwalifiki tagħha. Min-naħa l-oħra, hija qieset li, billi offriet pożizzjoni oħra lil N. Riežniece meta din irritornat għax-xogħol, l-amministrazzjoni kienet aġixxiet b’mod legali, b’mod partikolari minħabba l-fatt li l-Lauku atbalsta dienests ma setax jantiċipa li t-Taqsima tal-Iżvilupp tas-Sistemi tal-Informatika tad-Dipartiment tal-Informazzjoni u l-pożizzjonijiet ta’ uffiċjali assenjati għaliha kienu ser jitneħħew.
28. N. Riežniece ressqet appell fil-kassazzjoni kontra s-sentenza tal-Administratīvā apgabaltiesa quddiem l-Augstākās tiesas Senāts (Senat tal-Qorti Suprema). Hija ssostni b’mod partikolari li, skont id-dritt tal-Unjoni Ewropea, il-ħaddiema nisa li jieħdu leave parentali għandhom id-dritt li, fi tmiem dan il-leave, jerġgħu jsibu l-pożizzjoni tax-xogħol tagħhom jew pożizzjoni ekwivalenti. Konsegwentement, l-Administratīvā apgabaltiesa żbaljat meta kkonkludiet il-Lauku atbalsta dienests kien liberu li jneħħiha mis-servizz pubbliku jew li jittrasferixxiha għal pożizzjoni oħra. Barra minn hekk, din il-qorti interpretat il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni b’mod żbaljat meta kkunsidrat li kien leċitu li l-ħaddiema li baqgħu jaħdmu u l-ħaddiema nisa li jinsabu bil-leave parentali jiġu evalwati skont prinċipji differenti.
29. Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Augstākās tiesas Senāts iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva [...]2002/73/KE [...] u dawk tal-Ftehim Qafas [dwar il-leave parentali] għandhom jiġu interpretati fis-sens li min iħaddem [il-persuna li timpjega] huwa pprojbit milli jieħu miżuri (u b’mod partikolari milli jevalwa lil ħaddiem fl-assenza tiegħu) li b’riżultat tagħhom mara li tinsab fuq leave parentali tista’ titlef il-post tagħha meta tirritorna għax-xogħol?
2) Ir-risposta għad-domanda preċedenti tkun differenti jekk il-miżura meħuda minn min iħaddem [mill-persuna li timpjega] hija mmotivata minn użu aħjar tan-numru tal-uffiċjali u mit-tneħħija ta’ postijiet tax-xogħol fl-amministrazzjonijiet kollha tal-Istat, minħabba d-diffikultajiet ekonomiċi nazzjonali?
3) L-evalwazzjoni tax-xogħol u tal-merti [ta’ ħaddiema mara], li tieħu inkunsiderazzjoni l-aħħar evalwazzjoni annwali tal-attivitajiet tagħha u tar-riżultati tagħha qabel il-leave parentali, imqabbla ma’ dik ta’ uffiċjali oħra li baqgħu jwettqu l-funzjonijiet tagħhom (li, barra minn hekk, ippermettilhom ukoll jgħollu l-livell ta’ merti tagħhom), u li tapplika kriterji ta’ evalwazzjoni ġodda, għandha titqies bħala diskriminazzjoni indiretta?”
Fuq id-domandi preliminari
30. Permezz tat-tliet domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk id-Direttiva 76/207 u l-Ftehim qafas fuq il-leave parentali għandhomx jiġu interpretati fis-sens li dawn jipprekludu:
– li, għall-evalwazzjoni ta’ ħaddiema fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjonijiet ta’ uffiċjali minħabba diffikultajiet ekonomiċi nazzjonali, ħaddiema mara li ħadet leave parentali tiġi evalwata, matul l-assenza tagħha, abbażi tal-aħħar evalwazzjoni annwali li seħħet qabel it-teħid tal-leave parentali tagħha, b’applikazzjoni ta’ kriterji ġodda, filwaqt li l-ħaddiema li baqgħu jaħdmu jiġu evalwati fuq perijodu iktar reċenti, u
– li din il-ħaddiema, billi ġiet ittrasferita għal pożizzjoni tax-xogħol oħra fi tmiem il-leave parentali tagħha u wara din l-evalwazzjoni, titkeċċa minħabba t-tneħħija ta’ din il-pożizzjoni tax-xogħol il-ġdida.
31. Hekk kif jirriżulta mill-ewwel paragrafu tal-preambolu tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali u tal-punt 5 tal-Kunsiderazzjonijiet Ġenerali tiegħu, dan il-Ftehim qafas jikkostitwixxi impenn tal-imsieħba soċjali li, permezz ta’ ħtiġijiet minimi, jistabbilixxu miżuri ddestinati sabiex jippromwovu l-ugwaljanza tal-opportunitajiet u l-ugwaljanza fit-trattament bejn l-irġiel u n-nisa billi joffrulhom possibbiltà li jikkonċiljaw ir-responsabbiltajiet professjonali tagħhom u l-obbligi familjari tagħhom (sentenzi tat-22 ta’ Ottubru 2009, Meerts, C-116/08, Ġabra p. I-10063, punt 35, u tas-16 ta’ Settembru 2010, Chatzi, C-149/10, Ġabra p. I-8489, punt 56).
32. F’din il-perspettiva, il-Ftehim qafas fuq il-leave parentali jippermetti lill-ġenituri l-ġodda li jinterrompu l-attività professjonali tagħhom sabiex jiddedikaw ruħhom għar-responsabbiltajiet familjari tagħhom, filwaqt li jiġu żgurati, skont il-Klawżola 2.5 ta’ dan il-ftehim, li huma ser jerġgħu jsibu l-pożizzjoni tax-xogħol tagħhom fi tmiem dan il-leave. Matul il-perijodu stabbilit b’mod liberu minn kull Stat Membru b’osservanza ta’ tul minimu ta’ tliet xhur u skont il-modalitajiet imħollija għall-kunsiderazzjoni tal-leġiżlaturi nazzjonali, il-ġenituri l-ġodda għaldaqstant għandhom il-possibbiltà li jipprovdu lill-wild tagħhom l-assistenza li l-età tiegħu/tagħha teħtieġ u li jipprevedu miżuri ta’ organizzazzjoni tal-ħajja familjari bil-perspettiva li jerġgħu lura għall-ħajja professjonali (sentenza Chatzi, iċċitata iktar ’il fuq, punt 57).
33. Fl-ewwel lok għandu jiġi eżaminat sa fejn persuna li timpjega tista’, fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjoni tax-xogħol, tagħmel evalwazzjoni ta’ ħaddiem li ħa leave parentali.
34. Kif tistipula l-Klawżola 2.4 tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali, il-ħaddiema għandhom ikunu protetti kontra t-tkeċċija “minħabba” l-applikazzjoni għal, jew it-teħid ta’ leave parentali, skont il-leġiżlazzjoni, il-ftehim kollettivi u l-prattiki nazzjonali.
35. Minn din id-dispożizzjoni jirriżulta li, f’ċirkustanzi bħalma huma dawk fil-kawża prinċipali, ma huwiex ipprojbit li persuna li timpjega, bla ħsara għall-applikazzjoni tal-Klawżola 2.5 tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali, tkeċċi ħaddiem li ħa leave parentali jekk kemm il-darba r-raġuni għal din it-tkeċċija ma hijiex l-applikazzjoni għal jew it-teħid ta’ leave parentali.
36. Konsegwentement, il-Ftehim qafas fuq il-leave parentali ma jipprekludix li persuna li timpjega, fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjoni tax-xogħol, twettaq evalwazzjoni ta’ ħaddiem li ħa leave parentali bl-għan li dan jiġi ttrasferit għal pożizzjoni ekwivalenti jew simili konformi mal-kuntratt tiegħu jew mar-relazzjoni tax-xogħol tiegħu. Din il-konstatazzjoni tapplika wkoll meta l-persuna li timpjega jkollha l-intenzjoni li tnaqqas in-numru ta’ ħaddiema fl-amministrazzjonijiet kollha tal-Istat minħabba diffikultajiet ekonomiċi nazzjonali. Fil-fatt, sabiex issir ġestjoni razzjonali tal-istabbiliment tagħha, persuna li timpjega hija ħielsa li torganizza d-dipartimenti tagħha mill-ġdid, bil-kundizzjoni li tosserva d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni applikabbli.
37. Fit-tieni lok, għandu jiġi eżaminat sa fejn l-evalwazzjoni, fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjoni tax-xogħol, ta’ ħaddiema mara li ħadet leave parentali tista’ tikkostitwixxi ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni.
38. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 3(1)(ċ) tad-Direttiva 76/207 tipprojbixxi d-diskriminazzjonijiet ibbażati fuq is-sess f’dak li jikkonċerna l-kundizzjonijiet tax-xogħol, li l-kundizzjonijiet applikabbli għall-integrazzjoni mill-ġdid fl-impjieg ta’ ħaddiem li jkun ħa leave parentali jagħmlu parti minnhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas-27 ta’ Frar 2003, Busch, C-320/01, Ġabra p. I-2041, punt 38).
39. Skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, ikun hemm diskriminazzjoni indiretta meta l-applikazzjoni ta’ miżura nazzjonali, minkejja li tkun ifformulata b’mod newtrali, fil-fatt tkun tiżvantaġġa numru ħafna ikbar ta’ nisa milli ta’ rġiel (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-2 ta’ Ottubru 2011, Brachner, C-123/10, Ġabra p. I-10003, punt 56).
40. Barra minn hekk, hekk kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat fis-sentenza tal-21 ta’ Ottubru 1999, Lewen (C-333/97, Ġabra p. I-7243, punt 35), billi bbażat ruħha fuq l-indikazzjonijiet tal-qorti nazzjonali, in-nisa jirrikorru għal-leave parentali ħafna iktar spiss mill-irġiel. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, fl-Istat Membru kkonċernat, numru ħafna ikbar ta’ nisa milli ta’ rġiel irrikorrew għal-leave parentali b’mod li dawn tal-ewwel huma iktar suxxettibbli li jintlaqtu minn miżuri bħalma huma dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
41. Jekk wieħed jippreżupponi li dan huwa l-każ, minn dan jirriżulta, hekk kif isostnu l-Gvern Latvjan, il-Gvern Pollakk kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea, li, sabiex tiġi evitata kull diskriminazzjoni u sabiex tiġi żgurata l-ugwaljanza tal-opportunitajiet bejn l-irġiel u n-nisa, il-mod ta’ evalwazzjoni tal-ħaddiema fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjoni ma għandux iqiegħed lill-ħaddiema li ħadu leave parentali f’sitwazzjoni sfavorevoli meta mqabbla mal-ħaddiema li ma ħadux tali leave.
42. Fil-kawża prinċipali, il-persuna li timpjega wettqet l-evalwazzjoni tal-ħaddiema kkonċernati fid-dawl tal-aħħar perijodu tax-xogħol effettiv tagħhom. F’dan ir-rigward għandu jiġi kkonstatat li, minkejja li l-evalwazzjoni ta’ ħaddiema fuq żewġ perijodi differenti tikkostitwixxi soluzzjoni imperfetta, madankollu din tidher li hija metodu xieraq, billi l-ħaddiema li ħadu leave parentali kienu assenti matul il-perijodu immedjatament preċedenti għall-evalwazzjoni, bil-kundizzjoni li l-kriterji ta’ evalwazzjoni użati ma humiex ta’ natura li jiżvantaġġaw tali ħaddiema.
43. Sabiex ma tqiegħedx lill-ħaddiema li ħadu l-leave parentali f’tali sitwazzjoni ta’ żvantaġġ, l-evalwazzjoni għandha tosserva numru ta’ kundizzjonijiet. B’mod partikolari, din għandha tirrigwarda lill-ħaddiema kollha li jistgħu jkunu kkonċernati mit-tneħħija tal-pożizzjoni tax-xogħol. Tali evalwazzjoni għandha wkoll tkun ibbażata fuq kriterji strettament identiċi għal dawk applikabbli għall-ħaddiema li baqgħu jaħdmu. Barra minn hekk, l-implementazzjoni ta’ dawn il-kriterji ma għandhiex tirrikjedi l-preżenza fiżika tal-ħaddiema, liema kundizzjoni ma tistax tkun sodisfatta mill-ħaddiem li jieħu l-leave parentali.
44. F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li l-unika sovrapożizzjoni li hemm tal-ħames kriterji użati għall-evalwazzjoni tas-sena 2006 tirrigwarda biss, parzjalment, it-tmien kriterji użati għall-evalwazzjoni tas-sena 2009. Barra minn hekk, dawn iż-żewġ evalwazzjonijiet ma kellhomx l-istess għanijiet, għaliex l-ewwel waħda kienet intiża li tevalwa l-kwalità tax-xogħol u sabiex tippromwovi l-iżvilupp professjonali, filwaqt li t-tieni waħda twettqet fil-kuntest tat-tneħħija tal-pożizzjoni tax-xogħol.
45. F’dawn il-kundizzjonijiet, il-qorti tar-rinviju għandha b’mod iktar partikolari tivverifika, minn naħa, li l-evalwazzjoni tas-sena 2009 twettqet b’mod tali li l-marka globali mogħtija lil N. Riežniece ma hijiex il-konsegwenza tal-użu ta’ kriterji li hija ma setgħetx tissodisfa minħabba l-assenza tagħha mix-xogħol u, min-naħa l-oħra, li r-riżultati tagħha matul l-evalwazzjoni tas-sena 2006 intużaw b’mod oġġettiv għall-evalwazzjoni tas-sena 2009.
46. Barra minn hekk, fit-tielet domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tibbaża ruħha fuq il-preżunzjoni li tgħid li l-fatt li baqgħu jaħdmu ppermetta lill-uffiċjali kkonċernati li jgħollu l-livell ta’ klassifikazzjoni tagħhom. F’dan is-sens, il-Gvern Olandiż sostna li, billi kienet imċaħħda mill-possibbiltà li ttejjeb xogħolha, N. Riežniece ġiet sfavorita meta mqabbla mal-kollegi tagħha li ma ħadux leave parentali.
47. Fir-rigward ta’ dan l-argument, hemm lok li jiġi rrilevat li, ċertament, il-ħaddiema li baqgħu jaħdmu kellhom il-possibbiltà, b’differenza minn dawk li ħadu leave parentali, li jiksbu esperjenza addizzjonali, liema esperjenza ġeneralment tqiegħed lill-ħaddiem f’qagħda aħjar li jaqdi dmirijietu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-3 ta’ Ottubru 2006, Cadman, C-17/05, Ġabra p. I-9583, punti 34 u 35). Madankollu, il-fatt li wieħed jaqdi dmirijietu aħjar tikkostitwixxi sempliċi possibbiltà għall-ħaddiema li baqgħu jaħdmu, għaliex is-sempliċi preżenza fuq ix-xogħol ma tiggarantixxix li r-riżultati ta’ ħaddiem bilfors ser jitjiebu.
48. B’teħid inkunsiderazzjoni ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, għandu jiġi kkonstatat li, fir-rigward tal-kawża prinċipali, fil-każ fejn il-prinċipji u l-kriterji ta’ evalwazzjoni elenkati fil-punt 43 ta’ din is-sentenza ma kinux ġew osservati matul l-evalwazzjoni tas-sena 2009, u b’hekk N. Riežniece ġiet żvantaġġata, tali sitwazzjoni tinkludi fiha diskriminazzjoni indiretta, fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 76/207, u hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika dan.
49. Fit-tielet lok, għandu jiġi eżaminat sa fejn il-persuna li timpjega lil N. Riežniece setgħet tittrasferixxiha għal pożizzjoni tax-xogħol oħra wara r-riżultati tal-evalwazzjoni tas-sena 2009.
50. Skont il-Klawżola 2.5 tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali, fi tmiem il-leave parentali l-ħaddiem għandu d-dritt li jerġa’ jsib il-pożizzjoni tax-xogħol tiegħu u, fejn dan ma jkunx possibbli, xogħol ekwivalenti jew simili li huwa konformi mal-kuntratt tiegħu jew mar-relazzjoni tax-xogħol tiegħu.
51. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, f’ċirkustanzi bħalma huma dawk fil-kawża prinċipali, ma kienx possibbli għall-persuna li timpjega li terġa’ tagħti lil N. Riežniece l-pożizzjoni tax-xogħol tagħha u, jekk ir-riżultat ikun fl-affermattiv, jekk ix-xogħol li ngħatalha kienx ekwivalenti jew simili u konformi mal-kuntratt tagħha jew mar-relazzjoni tax-xogħol tagħha.
52. B’mod partikolari, N. Riežniece sostniet quddiem il-qorti tar-rinviju li l-Lauku atbalsta dienests kien informat bil-bdil strutturali li kien ser iseħħ fi ħdan id-Dipartiment tal-Informazzjoni u li, billi pproponielha pożizzjoni li t-tneħħija tagħha kienet diġà ppjanata, il-Lauku atbalsta dienests ma osservax l-obbligu tiegħu li jattribwixxilha pożizzjoni ekwivalenti.
53. Jekk jiġi kkonfermat li dan huwa tabilħaqq il-każ, għandu jiġi kkonstatat li tali ċirkustanza, li hija ta’ natura tali li ċċaħħad lill-persuna kkonċernata mill-protezzjoni li jiggarantixxulha l-Klawżola 2.4 u l-Klawżola 2.5 tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali, ma tkunx tista’ tintlaqa’.
54. Fil-fatt, il-persuna li timpjega ma tistax tirrendi null id-dritt, li minnu jibbenefika ħaddiem li jieħu leave parentali, li jiġi ttrasferit għal pożizzjoni tax-xogħol oħra, fil-kundizzjonijiet previsti mill-Klawżola 2.5 tal-Ftehim qafas fuq il-leave parentali, billi tipproponi lil dan il-ħaddiem pożizzjoni intiża li titneħħa.
55. Għaldaqstant, hija l-qorti tar-rinviju li b’mod partikolari għandha tivverifika jekk il-persuna li timpjega lil N. Riežniece kinitx informata, fil-mument fejn hija pproponiet pożizzjoni tax-xogħol ġdida, li din il-pożizzjoni kienet intiża li titneħħa, liema ċirkustanza wasslet għat-tkeċċija tagħha.
56. Fid-dawl tal-osservazzjonijiet imsemmija hawn fuq, jekk wieħed jassumi li numru ħafna ikbar ta’ nisa milli rġiel jieħdu leave parentali, liema fatt hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifikah, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li d-Direttiva 76/207 u l-Ftehim qafas fuq il-leave parentali, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva 96/34, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu:
– li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-ħaddiema fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjonijiet ta’ uffiċjali minħabba diffikultajiet ekonomiċi nazzjonali, ħaddiem li ħa leave parentali jiġi evalwat, fl-assenza tiegħu, abbażi ta’ prinċipji u ta’ kriterji ta’ evalwazzjoni li jqiegħduh f’sitwazzjoni sfavorevoli meta mqabbel mal-ħaddiema li ma ħadux tali leave; sabiex jiġi vverifikat jekk dan ma huwiex il-każ, il-qorti nazzjonali għandha, b’mod partikolari, tiżgura ruħha li l-evalwazzjoni tikkonċerna lill-ħaddiema kollha li jistgħu jkunu kkonċernati mit-tneħħija tal-pożizzjoni tax-xogħol, li din hija bbażata fuq kriterji strettament identiċi għal dawk applikabbli għall-ħaddiema li baqgħu jaħdmu u li l-implementazzjoni ta’ dawn il-kriterji ma tirrikjedix il-preżenza fiżika tal-ħaddiema li jkunu qegħdin bil-leave parentali, u
– li ħaddiema mara, li ġiet ittrasferita għal pożizzjoni tax-xogħol oħra fi tmiem il-leave parentali tagħha u wara din l-evalwazzjoni, titkeċċa minħabba t-tneħħija ta’ din il-pożizzjoni tax-xogħol il-ġdida sa fejn kien possibbli għall-persuna li timpjega li terġa’ tagħtiha l-pożizzjoni tax-xogħol preċedenti, jew jekk ix-xogħol li ngħatalha ma kienx ekwivalenti jew s imili u konformi mal-kuntratt tagħha jew mar-relazzjoni tax-xogħol tagħha, b’mod partikolari minħabba l-fatt li, fil-mument tat-trasferiment, il-persuna li timpjega kienet informatha li l-pożizzjoni tax-xogħol il-ġdida kienet intiża li titneħħa, liema ħaġa hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifikaha.
Fuq l-ispejjeż
57. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Id-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE, tad-9 ta’ Frar 1976, dwar l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam mal-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kondizzjonijiet tax-xogħol, kif emendata bid-Direttiva 2002/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Settembru 2002, jekk wieħed jassumi li numru ħafna ikbar ta’ nisa milli rġiel jieħdu leave parentali, liema fatt hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifikah, u l-Ftehim qafas fuq il-leave tal-ġenituri [leave parentali], konkluż fl-14 ta’ Diċembru 1995, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 96/34/KE, tat-3 ta’ Ġunju 1996, dwar il-ftehim qafas fuq il-leave tal-ġenituri konkluż mill-UNICE, CEEP u ta’ ETUC, kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 97/75/KE, tal-15 ta’ Diċembru 1997, għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu:
– li, għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-ħaddiema fil-kuntest tat-tneħħija ta’ pożizzjonijiet ta’ uffiċjali minħabba diffikultajiet ekonomiċi nazzjonali, ħaddiem li ħa leave parentali jiġi evalwat, fl-assenza tiegħu, abbażi ta’ prinċipji u ta’ kriterji ta’ evalwazzjoni li jqiegħduh f’sitwazzjoni sfavorevoli meta mqabbel mal-ħaddiema li ma ħadux tali leave; sabiex jiġi vverifikat jekk dan ma huwiex il-każ, il-qorti nazzjonali għandha, b’mod partikolari, tiżgura ruħha li l-evalwazzjoni tikkonċerna lill-ħaddiema kollha li jistgħu jkunu kkonċernati mit-tneħħija tal-pożizzjoni tax-xogħol, li din hija bbażata fuq kriterji strettament identiċi għal dawk applikabbli għall-ħaddiema li baqgħu jaħdmu u li l-implementazzjoni ta’ dawn il-kriterji ma tirrikjedix il-preżenza fiżika tal-ħaddiema li jkunu qegħdin bil-leave parentali, u
– li ħaddiema mara, li ġiet ittrasferita għal pożizzjoni tax-xogħol oħra fi tmiem il-leave parentali tagħha u wara din l-evalwazzjoni, titkeċċa minħabba t-tneħħija ta’ din il-pożizzjoni tax-xogħol il-ġdida sa fejn kien possibbli għall-persuna li timpjega li terġa’ tagħtiha l-pożizzjoni tax-xogħol preċedenti, jew jekk ix-xogħol li ngħatalha ma kienx ekwivalenti jew simili u konformi mal-kuntratt tagħha jew mar-relazzjoni tax-xogħol tagħha, b’mod partikolari minħabba l-fatt li, fil-mument tat-trasferiment, il-persuna li timpjega kienet informatha li l-pożizzjoni tax-xogħol il-ġdida kienet intiża li titneħħa, liema ħaġa hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifikaha.