Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ATHANASIOSA RANTOSA
przedstawiona w dniu 19 marca 2026 r.(1)
Sprawa C‑762/24 P
Conserve Italia –
Consorzio Italiano fra cooperative agricole Soc. coop. agr.,
Conserves France SA
przeciwko
Komisji Europejskiej
Odwołanie – Konkurencja – Artykuł 101 TFUE – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rozporządzenie (WE)
nr 1/2003 – Grzywny – Artykuł 23 ust. 2 – Określanie wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny – Obrót właściwy – Podmiot działający w sektorze przetwórstwa produktów rolnych – Podmiot działający w formie spółdzielni – Podmiot kwalifikowany jednocześnie jako „przedsiębiorstwo” i „związek przedsiębiorstw”
I.      Wprowadzenie
1.        W odwołaniu Conserve Italia – Consorzio Italiano fra cooperative agricole Soc. coop. agr. (zwana dalej „Conserve Italia”) i Conserves France SA (zwane dalej łącznie „wnoszącymi odwołanie”) wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 4 września 2024 r., Conserve Italia i Conserves France/Komisja (T‑59/22, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2024:574), w którym Sąd oddalił ich skargę zmierzającą do stwierdzenia częściowej nieważności decyzji Komisji Europejskiej C(2021) 8259
final z dnia 19 listopada 2021 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 101 TFUE i art. 53 porozumienia EOG(2) (sprawa AT.40127 – Warzywa w puszkach) (zwanej dalej „sporną decyzją”)(3) oraz do obniżenia kwoty nałożonej na nie grzywny. Ściślej
rzecz ujmując, Komisja na mocy tej decyzji nałożyła na wnoszące odwołanie na zasadzie odpowiedzialności solidarnej grzywnę w kwocie 20 mln
EUR za uczestnictwo w latach 2000–2013 w kartelu na rynku sprzedaży konserw z zielonym groszkiem lub marchwią i konserw z kukurydzą.
2.        W
ramach odwołania w niniejszej sprawie, podobnie jak w skardze w pierwszej instancji, wnoszące odwołanie nie kwestionują istnienia rozpatrywanego naruszenia
ani
swojego udziału w nim, lecz krytykują wyłącznie kwotę nałożonej przez Komisję grzywny. Podnoszą one zasadniczo, że z uwagi na jej spółdzielczy charakter i pionową strukturę mutualistyczną Conserve Italia należało zakwalifikować jako „związek przedsiębiorstw”. W takim przypadku wskazana w art. 23 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1/2003(4) górna granica grzywny wynosząca 10 %
powinna była zostać ustalona nie na podstawie skonsolidowanego światowego obrotu grupy Conserve Italia jako „przedsiębiorstwa” zgodnie z akapitem drugim tego przepisu, lecz wyłącznie na podstawie obrotu Conserve Italia związanego z przetworzonymi produktami objętymi kartelem zgodnie z akapitem trzecim wspomnianego przepisu, ponieważ owe produkty zostały dostarczone przez 350 gospodarstw rolnych działających jako „członkowie” Conserve Italia.
3.        Niniejsza sprawa daje zatem Trybunałowi sposobność
do wyjaśnienia zasad mających zastosowanie do określania wskazanej w przepisach górnej granicy grzywien, jakie Komisja może nałożyć w przypadku naruszenia reguł konkurencji, w szczególności w sytuacji, gdy dany podmiot jest zakwalifikowany jako „przedsiębiorstwo” i jednocześnie jako „związek przedsiębiorstw”.
II.    Ramy prawne
A.      Rozporządzenie nr 1/2003
4.        Artykuł 23 rozporządzenia nr 1/2003, zatytułowany „Grzywny”, stanowi w ust. 2:
„Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć grzywny na przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania:
a)      naruszają art. [101 lub 102 TFUE] […]
[…]
Dla każdego przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw biorących udział w naruszeniu grzywna nie przekroczy 10 % całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym.
Jeżeli naruszenie ze strony związku przedsiębiorstw ma związek z działalnością jego członków, grzywna nie przekroczy 10 % sumy całkowitego obrotu każdego z członków prowadzącego działalność na rynku, na który miało wpływ naruszenie dokonane przez związek.
[…]”.
B.      Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien
5.        Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (zwane dalej „wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien”)(5) przewidują w pkt 14, 32 i 33:
„14.      Jeżeli naruszenie przepisów przez związek przedsiębiorstw ma związek z działalnością jego członków, wartość sprzedaży będzie się w zasadzie odnosiła do sumy wartości sprzedaży poszczególnych członków.
[…]
32.      Dla każdego przedsiębiorstwa i związku przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu przepisów, zgodnie z art. 23 ust. 2 [rozporządzenia nr 1/2003] ostateczna kwota grzywny w żadnym wypadku nie przekroczy 10 % całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym.
33.      Jeżeli naruszenie przepisów przez związek przedsiębiorstw ma związek z działalnością jego członków, grzywna nie przekroczy 10 % sumy całkowitego obrotu każdego z członków prowadzącego działalność na rynku, na który miało wpływ naruszenie dokonane przez związek”.
III. Okoliczności powstania sporu i sporna decyzja
6.        Okoliczności powstania sporu, przedstawione przez Sąd w pkt 2–9 zaskarżonego wyroku, można streścić na potrzeby niniejszej opinii w następujący sposób.
7.        Conserve Italia wraz ze swoją spółką zależną
Conserves France, w której posiada 99,77 %
akcji, prowadzą działalność w sektorze
przetwórstwa żywności.
8.        W
spornej decyzji Komisja stwierdziła, że wnoszące odwołanie uczestniczyły w jednolitym naruszeniu art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 ust. 1 porozumienia EOG. Naruszenie to miało miejsce w okresie od dnia 15 marca 2000 r. do dnia 1 października 2013 r. i polegało na uzgadnianiu cen, podziale rynków i wymianie szczególnie chronionych informacji dotyczących sprzedaży niektórych rodzajów warzyw w puszkach przeznaczonych dla sprzedawców detalicznych lub dla branży gastronomicznej w EOG. Ściślej rzecz ujmując, wnoszące odwołanie uczestniczyły w dwóch odrębnych porozumieniach, z których pierwsze dotyczyło sprzedaży warzyw w puszkach, w szczególności zielonej fasoli, zielonego groszku i mieszanek marchwi z zielonym groszkiem, zaś drugie dotyczyło sprzedaży kukurydzy w puszkach(6).
9.        W
konsekwencji Komisja, na podstawie art. 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1/2003 i wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien, nałożyła na wnoszące odwołanie na zasadzie odpowiedzialności solidarnej grzywnę w wysokości 20 mln
EUR(7).
IV.    Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
10.      Wnoszące odwołanie wniosły do Sądu skargę do zmierzającą, po pierwsze, do stwierdzenia częściowej nieważności spornej decyzji w zakresie dotyczącym ustalenia kwoty grzywny, a po drugie, do obniżenia kwoty nałożonej na nie grzywny na podstawie nieograniczonego prawa orzekania przewidzianego w art. 261 TFUE i art. 31 rozporządzenia nr 1/2003.
11.      Na poparcie swoich żądań wnoszące odwołanie
podniosły w pierwszej instancji dwa zarzuty, z których pierwszy dotyczył naruszenia art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 i pkt 33 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien w zakresie dotyczącym ustalenia obrotu uwzględnionego w celu obliczenia górnej granicy grzywny(8), a drugi – naruszenia art. 101 TFUE i art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, a także pkt 14, 19, 20, 22, 24 i 25 tych wytycznych, jeśli chodzi o ustalenie kwoty podstawowej grzywny(9).
12.      Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił tę skargę.
13.      Co się tyczy zarzutu pierwszego, odnoszącego się do wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, przyjętej i zastosowanej przez Komisję w spornej decyzji, Sąd oddalił go jako bezzasadny w istocie z tego powodu, że Komisja słusznie zakwalifikowała Conserve Italia jako „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, wobec czego argumenty wnoszących odwołanie związane z jednoczesnym posiadaniem przez Conserve Italia statusu „związku przedsiębiorstw” były bezskuteczne, a w pozostałym zakresie ich argumenty dotyczące, po pierwsze, szczególnej sytuacji prawnej i faktycznej, a mianowicie mutualistycznej struktury Conserve Italia, a po drugie, jej zachowania oraz zachowania jej członków na rynkach, których dotyczyło naruszenie, były bądź nieistotne dla określenia wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, jaką należało nałożyć na wnoszące odwołanie zgodnie z art. 23 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia, bądź bezzasadne (pkt 29–46 zaskarżonego wyroku). Ponadto Sąd orzekł, że w każdym razie nie zostały spełnione przesłanki zastosowania wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, o której mowa w art. 23 ust. 2 akapit trzeci wspomnianego rozporządzenia (pkt 47–51 tego wyroku).
14.      Co się tyczy zarzutu drugiego, odnoszącego się do ustalenia kwoty podstawowej grzywny nałożonej na wnoszące odwołanie, która to kwota nie jest kwestionowana w ramach odwołania w niniejszej sprawie, Sąd również go oddalił jako bezzasadny, odsyłając, w szczególności jeśli chodzi o ustalenie wartości sprzedaży, do niektórych swoich ocen dokonanych w ramach rozpatrywania zarzutu pierwszego (pkt 67 i 68 rzeczonego wyroku).
V.      Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
15.      W
dniu 31 października 2024 r. wnoszące odwołanie odwołały się od zaskarżonego wyroku. Wnoszą one do Trybunału o uchylenie tego wyroku, obniżenie kwoty nałożonej na nie grzywny, a także o obciążenie Komisji kosztami niniejszego postępowania oraz kosztami postępowania w pierwszej instancji.
16.      Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
17.      Na rozprawie w dniu 17 grudnia 2025 r.
wysłuchano wystąpień stron i ich odpowiedzi na pytania
Trybunału.
VI.    Analiza
18.      Wnoszące odwołanie podnoszą w jego uzasadnieniu dwa zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy braku uzasadnienia oraz błędnego zastosowania art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Zarzut drugi, który częściowo pokrywa się z pierwszym, dotyczy naruszeń prawa
popełnionych przez Sąd w świetle wymogów wynikających z tego przepisu w związku z art. 49 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
A.      Uwagi wstępne
19.      Zanim przystąpię do analizy tych zarzutów, chciałbym przedstawić kilka uwag wstępnych. Ponieważ odwołanie
dotyczy w całości stosowania art. 23 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia nr 1/2003, należy według mnie przypomnieć treść i zastosowanie tych przepisów w świetle ich brzmienia, ich genezy, kontekstu, w jaki się wpisują, a także ich celów(10).
20.      W
pierwszej kolejności, jeśli chodzi o brzmienie art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, ów przepis ustanawia ogólną zasadę, zgodnie z którą wskazana w przepisach górna granica grzywny nie przekracza 10 % całkowitego obrotu „[d]la każdego przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw biorących udział w naruszeniu”, podczas gdy akapit trzeci tego przepisu przypomina swego rodzaju lex specialis, ponieważ przewiduje, że „[j]eżeli naruszenie ze strony związku przedsiębiorstw ma związek z działalnością jego członków, grzywna nie przekroczy 10 % sumy całkowitego obrotu każdego z członków prowadzącego działalność na rynku, na który miało wpływ naruszenie dokonane przez związek”(11).
21.      Z
powiązania tych dwóch akapitów wynika, że co do zasady gdy podmiot uczestniczący w naruszeniu prawa konkurencji Unii zostaje zakwalifikowany jako „związek przedsiębiorstw”, Komisja powinna z reguły
zastosować przewidzianą w akapicie drugim ogólną zasadę określania wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, chyba że
spełnione są
dwie przesłanki, a mianowicie, po pierwsze, naruszenie „ma związek” z działalnością członków związku przedsiębiorstw, a po drugie, przynajmniej niektórzy członkowie tego związku przedsiębiorstw „prowadzą[…] działalność na rynku, na który miało wpływ naruszenie”. Pierwsza przesłanka jest, jak się wydaje, relatywnie łatwa do spełnienia, ponieważ „związki przedsiębiorstw” zwykle bronią wspólnych interesów swoich członków, w szczególności wobec innych podmiotów gospodarczych(12), a zatem ich działania bardzo często „mają związek” z działalnością ich członków, zwłaszcza że wyrażenie „mieć związek” ma szerokie znaczenie, które nie jest ściśle zdefiniowane. Druga przesłanka jest trudniejsza do spełnienia, ponieważ wymaga, aby członkowie związku przedsiębiorstw prowadzili „działalność na rynku, na który miało wpływ naruszenie dokonane przez związek”. Skoro zatem ta druga przesłanka wymaga spełnienia pierwszej, w rzeczywistości jedynym wymogiem wynikającym z akapitu trzeciego jest to, aby naruszenie popełnione przez związek przedsiębiorstw dotyczyło rynku, na którym prowadzą działalność jego członkowie.
22.      Wynika z tego, ogólnie rzecz ujmując, że obrót osiągnięty przez związek przedsiębiorstw stanowi odpowiednią podstawę określenia wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, gdy sam związek prowadzi działalność na rynku, na który miało wpływ naruszenie, w tym znaczeniu, że prowadzi on swoją własną sprzedaż na tym rynku, a sprzedaż ta jest wliczana do jego obrotu. Natomiast gdy tak nie jest i gdy naruszenie dotyczy rynku, na którym prowadzą działalność członkowie tego związku, na ów związek może zostać nałożona grzywna w wysokości do
10 % obrotu tych członków prowadzących ową działalność.
23.      Jednakże czysto literalna wykładnia art. 23 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia nr 1/2003 nie umożliwia objęcia wszystkich sytuacji. Przykładowo, nasuwa się pytanie, jaki obrót powinien zostać uwzględniony jako najbardziej odpowiedni w sytuacji, gdy niektórzy członkowie związku prowadzą działalność na rynku właściwym, a sam związek również prowadzi samodzielną działalność na rynku. Czy w takiej sytuacji zasada ogólna (akapit drugi) powinna mieć pierwszeństwo przed lex specialis (akapit trzeci)?
24.      W tym względzie, w drugiej kolejności, jeśli chodzi o genezę art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, stwierdzam, że w poprzednim rozporządzeniu
nr 17(13) nie istniał żaden przepis będący odpowiednikiem akapitu trzeciego. Jednakże nie przeszkodziło to sądom Unii, w szczególności Sądowi, w określaniu wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny nakładanej na związki przedsiębiorstw w oparciu o obrót osiągnięty przez ich członków, w sytuacji gdy taki sposób obliczenia
był bardziej odpowiedni, aby odzwierciedlić rozmiary i siłę gospodarczą związku przedsiębiorstw na rynku(14). Podejście to zostało zresztą potwierdzone przez Trybunał w wyroku Finnboard, w którym wskazał on, że „jeśli grzywna nakładana jest na związek przedsiębiorstw, którego obrót nie odzwierciedla najczęściej jego rozmiaru ani pozycji rynkowej, grzywnę o odstraszającym skutku można wymierzyć tylko przy uwzględnieniu obrotu osiągniętego przez jego przedsiębiorstwa członkowskie. […] Nie jest konieczne, aby członkowie związku rzeczywiście uczestniczyli w popełnieniu naruszenia, lecz aby związek taki miał możliwość nakładania zobowiązań na swych członków, na mocy swych przepisów wewnętrznych”(15). Dopiero w następstwie tego wyroku prawodawca Unii dodał w projekcie rozporządzenia nr 1/2003 art. 23 ust. 2
akapit trzeci. Akapit ten, którego nie było ani w przedstawionym przez Komisję pierwotnym projekcie rozporządzenia(16), ani w poszczególnych zmianach proponowanych przez Parlament(17), został bowiem wprowadzony dopiero na ostatnim etapie przyjmowania owego rozporządzenia, prawdopodobnie w celu skodyfikowania tego orzecznictwa powstałego na kanwie stosowania art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17(18).
25.      W
następstwie tej kodyfikacji orzecznictwa w rozporządzeniu nr 1/2003 Trybunał wydał dwa wyroki istotne dla stosowania przepisów dotyczących określania wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny w przypadku związku przedsiębiorstw, a mianowicie, po pierwsze, wyrok Coop de France bétail et viande (który jednakże dotyczył analizy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17), a po drugie, wyrok w sprawie litewskich notariuszy. W obydwu przypadkach Trybunał potwierdził i ugruntował koncepcję, zgodnie z którą posłużenie się obrotem członków związku przedsiębiorstw jest uzasadnione potrzebą lepszego odzwierciedlenia rozmiarów i rynkowej siły gospodarczej związku przedsiębiorstw, który dopuścił się naruszenia prawa konkurencji, aby ustalić sankcję, która będzie rzeczywiście odstraszająca(19).
26.      Wreszcie, w trzeciej i ostatniej kolejności, co się tyczy celów, jakim służy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, pragnę zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ustanowienie w przepisach górnej granicy grzywny ma na celu uniknięcie sytuacji, w której ustalenie grzywny w kwocie przewyższającej tę górną granicę przekraczałoby możliwości płatnicze tego przedsiębiorstwa (lub związku przedsiębiorstw) w dniu stwierdzenia przez Komisję jego odpowiedzialności z tytułu naruszenia i nałożenia na to przedsiębiorstwo sankcji pieniężnej(20). Przepis ten ma zatem na celu uniknięcie nakładania grzywien nieproporcjonalnych w stosunku do wielkości przedsiębiorstwa uczestniczącego w naruszeniu, ponieważ tylko całkowity obrót może istotnie stanowić przybliżoną wskazówkę w tym względzie(21).
Cel ten należy jednak powiązać z postulatem zapewnienia grzywnie wystarczająco odstraszającego skutku, który uzasadnia uwzględnienie rozmiarów oraz siły gospodarczej przedsiębiorstwa, którego sytuacja jest rozpatrywana, czyli całkowitych zasobów podmiotu, który dopuścił się naruszenia(22).
27.      W świetle tych zasad należy rozpatrzyć niniejsze odwołanie.
B.      W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego braku uzasadnienia oraz naruszenia art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003
28.      W
ramach zarzutu pierwszego, który składa się z dwóch części, wnoszące odwołanie twierdzą, że zaskarżony wyrok jest wadliwy z powodu oczywistego braku uzasadnienia, ponieważ Sąd, kwalifikując
błędnie Conserve Italia
jako „przedsiębiorstwo” do celów ustalenia górnej granicy kwoty grzywny zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, poprzestał na potwierdzeniu rozumowania Komisji i nie wziął
pod uwagę podniesionych przez nie w pierwszej instancji argumentów odnoszących się do charakterystyki i funkcjonowania spółdzielni typu mutualistycznego, jaką jest Conserve Italia (część pierwsza). Ponadto Sąd naruszył art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia, gdy potwierdził stosowanie jego art. 23 ust. 2 akapit drugi do celów ustalenia nałożonej przez Komisję w spornej decyzji grzywny i gdy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki stosowania art. 23 ust. 2 akapit trzeci owego rozporządzenia (część druga).
1.      W przedmiocie dopuszczalności
29.      Na wstępie pragnę zauważyć, że Komisja, nie podnosząc formalnie zarzutu niedopuszczalności, wyraża wątpliwość, czy zarzut pierwszy odwołania jest dopuszczalny, uzasadnioną zasadniczo tym, iż wnoszące odwołanie zmieniają przedmiot sporu, który toczył się przed Sądem. O ile bowiem w ramach postępowania w pierwszej instancji zmierzały one do wykazania, że Komisja błędnie zakwalifikowała je jako „przedsiębiorstwo”, skutkiem czego błędnie wykluczyła stosowanie przepisu dotyczącego ustalania górnej granicy grzywny mającej według nich zastosowanie do „związku przedsiębiorstw”, a mianowicie art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003, o tyle należy stwierdzić, że w ramach zarzutu pierwszego odwołania w niniejszej sprawie wnoszące odwołanie nie kwestionują już zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim potwierdza on kwalifikację Conserve Italia jako „przedsiębiorstwa”(23), lecz podnoszą zasadniczo, że nawet przyjmując tę kwalifikację, Sąd powinien był, zważywszy na jej specyfikę, zmienić sporną decyzję i zastosować w stosunku do nich ten przepis(24).
30.      Przypomnę w tym względzie, że zgodnie z art. 170 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem odwołanie nie może zmieniać przedmiotu postępowania przed Sądem, bowiem właściwość Trybunału w postępowaniu odwoławczym jest ograniczona do oceny prawnego rozstrzygnięcia zarzutów, w przedmiocie których spierano się w pierwszej instancji(25).
31.      W
niniejszym przypadku z analizy akt postępowania w pierwszej instancji wynika, że o ile wnoszące odwołanie istotnie podniosły w skardze, iż Komisja błędnie zakwalifikowała Conserve Italia jako „przedsiębiorstwo”, a nie „związek przedsiębiorstw”(26), co skutkowało niezastosowaniem przez tę instytucję art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003(27), o tyle
zniuansowały one w replice to podejście, przyjmując ewentualność, że Conserve Italia może być postrzegana jako „przedsiębiorstwo”, a zarazem jako „związek przedsiębiorstw”, przy czym uściśliły, iż należy ona „raczej” do tej drugiej kategorii(28). Wynika z tego, że przedstawionej przez wnoszące odwołanie argumentacji nie można traktować jako „nowej”, skoro kwestia stosowania art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia, niezależnie od przyjętej wobec Conserve Italia
kwalifikacji, była podnoszona i objęta sporem przed Sądem, między innymi w świetle jej szczególnych cech(29).
32.      Mając na względzie powyższe, uważam, że zarzut pierwszy odwołania należy uznać za dopuszczalny.
2.      Co do istoty
a)      W przedmiocie części pierwszej zarzutu pierwszego, dotyczącej braku uzasadnienia zaskarżonego wyroku
1)      Argumentacja stron
33.      Na poparcie części pierwszej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie zasadniczo podnoszą, że zaskarżony wyrok jest wadliwy w pkt 31–52 z powodu braku uzasadnienia, ponieważ Sąd, po pierwsze, gdy zakwalifikował Conserve Italia jako „przedsiębiorstwo” podlegające przepisom art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, a po drugie, gdy orzekł, że argumenty wywiedzione z kwalifikacji Conserve Italia jako „związku przedsiębiorstw” są nieistotne, ograniczył się do zatwierdzenia rozumowania Komisji, nie zbadawszy argumentów dotyczących charakterystyki i funkcjonowania wielobranżowej spółdzielni typu mutualistycznego, jaką jest Conserve Italia(30). Orzecznictwo Trybunału wymaga w tym względzie, aby Komisja nie wykonywała swojego uprawnienia do nakładania sankcji w sposób „formalistyczny”, bez należytego uwzględnienia specyfiki danego przedsiębiorstwa(31). Uznawszy specyfikę Conserve Italia za nieistotną, Sąd nie tylko zaniechał zbadania jej do celów wydania wyroku, lecz także niedostatecznie uzasadnił oddalenie argumentów przedstawionych przez wnoszące odwołanie.
34.      Komisja podnosi, że pisma wnoszących odwołanie nie umożliwiają dokładnej identyfikacji zarzucanych braków w uzasadnieniu, ponieważ wnoszące odwołanie ograniczają się zasadniczo do powtórzenia przedstawionych już przed Sądem argumentów, zamierzając w ten sposób
skłonić Trybunał do ponownego zbadania skargi wniesionej w pierwszej instancji. Zdaniem Komisji argumentacja wnoszących odwołanie jest wobec tego niedopuszczalna, a w każdym razie bezzasadna.
2)      Ocena
35.      Na wstępie przypomnę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału obowiązek uzasadnienia spoczywający na Sądzie na mocy art. 296 akapit drugi TFUE, a także art. 36 i art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymaga od Sądu jasnego i jednoznacznego wskazania przyjętego przez niego rozumowania, tak aby pozwolić zainteresowanym na poznanie powodów wydanego orzeczenia, a Trybunałowi na dokonanie jego kontroli sądowej(32). Jednakże Trybunał wskazał również, że ów obowiązek uzasadniania orzeczeń nie wymaga od Sądu ustosunkowania się w sposób wyczerpujący do każdego punktu argumentacji przedstawionej przez strony sporu. Uzasadnienie może być zatem dorozumiane, pod warunkiem że umożliwia ono zainteresowanym poznanie powodów, dla których Sąd nie uwzględnił ich argumentów, a Trybunałowi dostarcza elementów wystarczających do dokonania kontroli w ramach rozpatrywania odwołania(33). Pragnę ponadto wyjaśnić, że obowiązek uzasadnienia jest istotnym wymogiem formalnym, który należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia, dotyczącej materialnej zgodności z prawem spornego aktu(34).
36.      W
świetle tych właśnie rozważań należy przeanalizować część pierwszą zarzutu pierwszego.
37.      W tym względzie należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie – wbrew temu, co twierdzą wnoszące odwołanie – Sąd wystarczająco uzasadnił powody, dla których uznał, iż ich argumenty odnoszące się do charakterystyki i funkcjonowania Conserve Italia nie mogły uzasadnić zastosowania art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003.
38.      W
pierwszej kolejności w pkt 27–32 zaskarżonego wyroku Sąd uznał bowiem, że Komisja słusznie zakwalifikowała Conserve Italia jako „przedsiębiorstwo” w rozumieniu art. 23 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia. Przypomniawszy, że w prawie konkurencji pojęcie „przedsiębiorstwa” obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą, niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania, Sąd słusznie wskazał, że taką działalnością gospodarczą jest każda działalność polegająca na oferowaniu towarów i usług na danym rynku. Tak właśnie było w przypadku Conserve Italia, której głównym przedmiotem działalności była produkcja i sprzedaż napojów na bazie owoców, a także owoców i warzyw w puszkach, a zatem działalność, w ramach której doszło do naruszenia, którego dotyczy sporna decyzja. Zastosowawszy
zatem do niniejszego przypadku utrwalone
orzecznictwo(35), Sąd słusznie stwierdził, że Conserve Italia jest „przedsiębiorstwem” oraz że wskazaną w przepisach górną granicę grzywny należy ustalić na podstawie jej
obrotu zgodnie z art. 23 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia. Analiza ta jawi się jako tym bardziej uzasadniona, że – jak wskazałem w pkt 29 niniejszej opinii – główny argument wnoszących odwołanie sprowadzał się do kwestionowania kwalifikacji Conserve Italia jako „przedsiębiorstwa”.
39.      W
drugiej kolejności Sąd uznał, że wniosku tego nie podważają argumenty wnoszących odwołanie zmierzające z jednej strony do zakwestionowania zakwalifikowania Conserve Italia jako „przedsiębiorstwa”, ponieważ Conserve Italia jest „związkiem przedsiębiorstw” (pkt 34 i 35 zaskarżonego wyroku)(36), a z drugiej strony do uzasadnienia zastosowania art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003 podnoszoną specyfiką funkcjonowania Conserve Italia (pkt 37–46 tego wyroku).
40.      Ponieważ w odwołaniu w niniejszej sprawie kwalifikacja Conserve Italia jako „przedsiębiorstwa” nie jest już kwestionowana(37), istotne dla oceny wystarczającego charakteru uzasadnienia zaskarżonego wyroku są wyłącznie argumenty dotyczące specyfiki Conserve Italia, która miałaby uzasadnić zastosowanie art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia.
41.      Uważam, że w tym względzie należy od razu przypomnieć, iż owe zawarte w skardze w pierwszej instancji argumenty zmierzały do wykazania, że Conserve Italia należy zakwalifikować wyłącznie jako „związek przedsiębiorstw”(38). Zatem zbadanie tych argumentów w kontekście spoczywającego na Sądzie obowiązku uzasadnienia ma sens wyłącznie,
jeżeli Trybunał uzna, że taki obowiązek istniał, choćby tylko tytułem ewentualnym,
ponieważ owa kwalifikacja jako „związku przedsiębiorstw” jest istotna do celów zastosowania art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia.
42.      W
każdym razie przedstawione w pierwszej instancji przez wnoszące odwołanie argumenty są oparte na licznych cechach szczególnych struktury regulacyjnej, organizacyjnej i operacyjnej przyjętej przez Conserve Italia i zmierzają zasadniczo do wykazania, że prowadziła ona działalność na rynku właściwym wyłącznie w celach mutualistycznych oraz wyłącznie na rzecz gospodarstw rolnych za pośrednictwem spółdzielni pierwszego stopnia. Gospodarstwa rolne dawały bowiem wytyczne Conserve Italia za pośrednictwem spółdzielni pierwszego stopnia oraz decydowały w sprawach dotyczących zarządzania nią oraz jej działań, przy czym jedynym i ostatecznym celem był cel mutualistyczny.
43.      Te argumenty, przedstawione w pierwszej instancji przez wnoszące odwołanie, można streścić w następujący sposób:
–        gospodarstwa rolne są samodzielnymi podmiotami niezintegrowanymi pionowo w ramach Conserve Italia, którym służy ona wyłącznie do prowadzenia działalności na rynku warzyw w puszkach(39);
–        wprawdzie to Conserve Italia jest podmiotem, który
faktycznie wprowadził kartel w życie, lecz to nie ona odniosła z tego korzyści(40);
–        struktura Conserve Italia ma charakter wysoce zdecentralizowany, który odróżnia ją od struktury grupy przedsiębiorstw przez to, że: i) decyzje dotyczące rodzajów i ilości produktów oraz decyzje dotyczące strategii są podejmowane samodzielnie przez gospodarstwa rolne(41); ii) prawne obowiązki, które spoczywają na gospodarstwach rolnych na mocy regulaminów pochodzących od Conserve Italia gwarantują zdecentralizowaną relację między nią a gospodarstwami rolnymi(42); iii) dostarczane towary pozostają własnością gospodarstw rolnych do chwili ich sprzedaży osobom trzecim na rynku, przy czym ryzyko ewentualnej utraty lub zepsucia surowców nadal ciąży na tych gospodarstwach nawet po wydaniu produktów rolnych(43), oraz iv) cena dostarczonych towarów jest ustalana po dokonaniu sprzedaży warzyw w puszkach na rynku(44);
–        Conserve Italia spełnia wymagane przez orzecznictwo sądów Unii przesłanki uznania jej za
„związek przedsiębiorstw”, ponieważ, po pierwsze, prowadzi ona działalność wyłącznie w interesie gospodarstw rolnych (a zatem nie jest jedynym przedsiębiorstwem działającym na rynku), a po drugie, jej organy zarządcze są złożone w większości z przedstawicieli spółdzielni pierwszego stopnia, które posiadają większość głosów na walnym zgromadzeniu i wybierają większość członków zarządu(45); a wreszcie,
–        Conserve Italia posiada strukturę porównywalną ze strukturą organizacji gospodarstw rolnych, dla których zostały przewidziane uregulowania europejskie ad hoc(46), przyznające organizacjom producentów zadania w zakresie zapewnienia planowania i dostosowywania produkcji do popytu, w szczególności w odniesieniu do ilości i jakości, wspierania koncentracji podaży i umieszczania na rynku produktów wytwarzanych przez ich członków, ograniczania kosztów produkcji oraz stabilizowania cen producentów. Aby spółdzielnia rolna mogła uzyskać status „organizacji producentów” na podstawie prawodawstwa Unii, konieczne jest między innymi, aby: i) stowarzyszeni producenci w demokratyczny sposób zapewniali kontrolę ich organizacji i wpływali na jej decyzje; ii) większość produktów wprowadzanych do obrotu przez spółdzielnię rolną była dostarczana przez stowarzyszonych producentów, oraz iii) przychody ze sprzedaży produktów były zwracane stowarzyszonym producentom w transparentny sposób. Zdaniem wnoszących odwołanie Conserve Italia, jako spółka zależna organizacji producentów „Apo Conerpo”, spełnia wszystkie te przesłanki(47).
44.      W
tym względzie w pkt 37–45 zaskarżonego wyroku Sąd przeanalizował co do istoty poszczególne argumenty odnoszące się do specyfiki Conserve Italia i doszedł do wniosku, że są one zasadniczo nieistotne z następujących powodów:
–        prowadzenie działalności gospodarczej w formie spółdzielni co do zasady nie umożliwia wyłączenia stosowania reguł prawa konkurencji Unii, a przesłanki stosowania tych reguł do sektora spółdzielczego nie różnią się od przesłanek ich stosowania do innych form organizacyjnych działalności gospodarczej, ponieważ podmiot gospodarczy zorganizowany w oparciu o zasady spółdzielczości niewątpliwie może być zakwalifikowany jako przedsiębiorstwo, niezależnie od swojego mutualistycznego charakteru (pkt 37 i 38 zaskarżonego wyroku)(48);
–        okoliczność, że ze względu na mutualistyczny charakter swojej działalności Conserve Italia nie czerpała korzyści z popełnionego przez siebie naruszenia, lecz przyniosło ono korzyści wyłącznie gospodarstwom rolnym, których dotyczy sprawa, zakładając, iż okoliczność ta zostanie wykazana, nie ma wpływu na fakt, że Conserve Italia prowadziła działalność gospodarczą na rynku, na który naruszenie miało wpływ, oraz że popełniła to naruszenie (pkt 39 zaskarżonego wyroku);
–        okoliczność, że Conserve Italia prowadzi działalność wyłącznie na rzecz swoich członków, zakładając, iż zostanie
ona wykazana, nie jest istotna, ponieważ kwalifikacja podmiotu jako przedsiębiorstwa z uwagi na prowadzenie działalności gospodarczej nie jest uzależniona od tego, by owa działalność miała cel zarobkowy (pkt 40 zaskarżonego wyroku)(49);
–        twierdzenie, że Conserve Italia nie posiada autonomii decyzyjnej i stanowi wyłącznie strukturę koordynacyjną, przy pomocy której gospodarstwa rolne, za pośrednictwem jej członków-spółdzielców, wprowadzają w życie własną samodzielnie określoną strategię handlową, jest zasadniczo sprzeczne z innymi twierdzeniami wnoszących odwołanie podnoszonymi w ich pismach (pkt 41 zaskarżonego wyroku)(50);
–        twierdzenia, zgodnie z którymi, po pierwsze, decyzje dotyczące strategii na rynku warzyw w puszkach są
podejmowane samodzielnie przez gospodarstwa rolne, nie zaś przez Conserve Italia, a po drugie, regulaminy pochodzące od Conserve Italia gwarantują zdecentralizowaną relację między gospodarstwami rolnymi a Conserve Italia, nie znajdują potwierdzenia w okolicznościach faktycznych dotyczących organizacji i działalności tego przedsiębiorstwa (pkt 42–44 zaskarżonego wyroku)(51), a wreszcie,
–        twierdzenia, zgodnie z którymi, po pierwsze, na gruncie prawa włoskiego świeże warzywa dostarczane Conserve Italia pozostają własnością gospodarstw rolnych do momentu ich przetworzenia, zaś warzywa w puszkach – do momentu ich sprzedaży osobom trzecim na rynku, a po drugie, Conserve Italia ustala ceny sprzedaży warzyw w puszkach w interesie gospodarstw rolnych i z ich udziałem, zakładając nawet, że owe twierdzenia zostaną udowodnione, nie są w stanie podważyć okoliczności, że Conserve Italia prowadzi działalność gospodarczą na rynku warzyw w puszkach (pkt 45 zaskarżonego wyroku).
45.      Mając na względzie tę analizę przeprowadzoną przez Sąd w pkt 37–45 zaskarżonego wyroku, uważam za konieczne przedstawienie kilku poniższych uwag.
46.      Przede wszystkim pragnę przypomnieć, że okoliczność, iż Sąd, do którego wyłącznej właściwości należy ocena stanu faktycznego, przyjmuje inną interpretację niż ta popierana przez wnoszące odwołanie, nie może sama w sobie stanowić wady uzasadnienia(52). Stwierdzenie to jawi się jako istotne w szczególności w świetle przedstawionego przez wnoszące odwołanie argumentu, zgodnie z którym Conserve Italia była pozbawiona autonomii decyzyjnej(53). Poza tym, ocena faktów nie stanowi kwestii prawnej, która jako taka jest poddana kontroli Trybunału, z wyjątkiem przypadków przeinaczenia faktów lub środków dowodowych(54)(55).
47.      Następnie moim zdaniem z przeprowadzonej przez Sąd analizy wynika również, że Sąd z rozmysłem przeanalizował wszystkie podniesione przez wnoszące odwołanie argumenty, choć w innej kolejności niż ich kolejność w skardze, z wyjątkiem argumentu, zgodnie z którym struktura Conserve Italia jest porównywalna ze strukturą organizacji rolników, o których mowa w uregulowaniach Unii. Wybór ten wydaje mi się w pełni uzasadniony.
48.      Po pierwsze, w świetle pism złożonych w pierwszej instancji należy bowiem zauważyć, że owa argumentacja zmierzała do wykazania, iż Conserve Italia należy uznać za spółdzielnię oraz, a fortiori, za „związek przedsiębiorstw”(56).
Otóż z repliki wynika, że wnoszące odwołanie uznały za właściwe powołanie się na uregulowania Unii dotyczące organizacji producentów, aby „ułatwić zrozumienie zasad regulujących funkcjonowanie spółdzielni takich jak Conserve Italia” oraz aby podkreślić, że „specyfika funkcjonowania spółdzielni […], wynikająca z ustanowionych na szczeblu krajowym przepisów prawa cywilnego i podatkowego, które mają zastosowanie do spółdzielni”, jest również „uznana na szczeblu europejskim w [rozporządzeniu nr 1435/2003], które zawiera uregulowania dotyczące spółdzielni europejskich”(57). Otóż Sąd nie tylko przypomniał w pkt 35 zaskarżonego wyroku, że Komisja przyznała w spornej decyzji, iż Conserve Italia można zakwalifikować również jako „związek przedsiębiorstw”, lecz także, w pkt 45 tego wyroku, że przepisy prawa krajowego nie mogą podważyć faktu, iż Conserve Italia prowadzi działalność gospodarczą na rynku warzyw w puszkach. Analizę tę można zastosować analogicznie również do przepisów prawa Unii, wobec czego odpowiedź na tę argumentację
została udzielona, chociaż w sposób dorozumiany, w rzeczonym wyroku.
49.      Po drugie, tytułem uzupełnienia pragnę zauważyć, że wnoszące odwołanie nie wyjaśniły, w jaki sposób obowiązki wynikające z tych przepisów prawa Unii mogłyby wpłynąć na zasady regulujące nakładanie grzywien w prawie konkurencji, a zwłaszcza na stosowanie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Wnoszące odwołanie nie wskazują także żadnej sprzeczności w obrębie prawa Unii, a w szczególności sprzeczności między wymogami prawa konkurencji a wymogami ustanowionymi w przepisach dotyczących wspólnej organizacji rynków produktów rolnych, zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim(58). Wnoszące odwołanie ograniczają się bowiem do stwierdzenia, że Conserve Italia przyczynia się do osiągania celów przez organizację producentów „Apo Conerpo”, w związku z czym stanowi jej „spółkę zależną”, która spełnia przesłanki wymagane przepisami prawa Unii, jednakże nie wyjaśniają one, w jaki sposób owa okoliczność
miałaby wykluczać zakwalifikowanie jej jako „przedsiębiorstwa”. W tym względzie pragnę zauważyć na wszelki wypadek, że nawet gdyby przyjąć, iż Conserve Italia ma strukturę równoważną strukturze
„organizacji producentów rolnych” w rozumieniu rozporządzenia nr 1308/2013, żaden z przepisów przewidzianych w tym rozporządzeniu nie pozwala,
w celu nałożenia kary, na przypisanie zachowania
„wspólnej organizacji” wyłącznie jej członkom.
50.      W
tych okolicznościach uważam, że nie można stawiać Sądowi zarzutu, iż zaniechał udzielenia odpowiedzi na argumenty dotyczące charakterystycznych cech Conserve Italia, ponieważ przedstawione przezeń w pkt 37–45 zaskarżonego wyroku uzasadnienie jest w tym względzie wystarczające, aby umożliwić wnoszącym odwołanie poznanie powodów, dla których ich argumenty uznano za bezskuteczne, oraz aby dostarczyć Trybunałowi elementów wystarczających do dokonania kontroli w ramach rozpatrywania odwołania w niniejszej sprawie.
51.      Poza tym wniosku tego nie podważają
argumenty wnoszących odwołanie zmierzające w istocie do zarzucenia Sądowi „formalistycznego” ich zdaniem stosowania przezeń
rozpatrywanych przepisów, które według nich nie uwzględnia charakterystycznych cech Conserve Italia. Celem tej argumentacji nie jest bowiem zakwestionowanie wystarczającego charakteru przedstawionego przez Sąd uzasadnienia, lecz jego zasadności, co stanowi przedmiot analizy w ramach części drugiej zarzutu pierwszego(59). Ściślej rzecz ujmując, kwestia, czy Sąd zastosował art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sposób zbyt „formalistyczny”, dotyczy samego
stosowania przepisu prawa, nie zaś zakresu uzasadnienia.
52.      W
konsekwencji proponuję oddalić część pierwszą zarzutu pierwszego jako bezzasadną.
b)      W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego, dotyczącej błędnego zastosowania art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003
1)      Argumentacja stron
53.      Na poparcie części drugiej zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie podnoszą, że w pkt 47–51 zaskarżonego wyroku Sąd
naruszył prawo, gdy
zinterpretował w sposób „restrykcyjny i formalistyczny” przepisy dotyczące ustalania grzywien, z naruszeniem art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003. Argumentują one w tym względzie, że chociaż jest bezsporne, iż Trybunał
uznaje w swoim orzecznictwie możliwość zakwalifikowania tego samego podmiotu jednocześnie jako „przedsiębiorstwa” i „związku przedsiębiorstw”, Sąd a priori wykluczył stosowanie tego przepisu, mimo że przesłanki jego stosowania były spełnione. Były one spełnione, ponieważ, po pierwsze, rozpatrywane naruszenie dotyczyło działalności około 350 gospodarstw rolnych – „członków” Conserve Italia jako „związku przedsiębiorstw”, a po drugie, owe gospodarstwa rolne prowadziły działalność na rynku, którego
dotyczyło naruszenie (a mianowicie na rynku warzyw w puszkach). Wobec tego, zgodnie z „funkcjonalnym” stosowaniem art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia, wskazaną w przepisach górną granicę grzywny należało ustalić nie na podstawie całkowitego obrotu uzyskanego przez wnoszące odwołanie(60), lecz na podstawie obrotu uzyskanego przez Conserve Italia w związku z produktami objętymi kartelem w trakcie ostatniego roku uczestnictwa w naruszeniu(61). Przyjęcie za punkt odniesienia obrotu Conserve Italia,
nie zaś obrotu gospodarstw rolnych, jak wymaga tego art. 23 ust. 2 akapit trzeci wspomnianego rozporządzenia, wynika z konieczności uwzględnienia specyfiki sfery spółdzielczości, bez narażenia na szwank celów prawa konkurencji, w szczególności zapewnienia proporcjonalności nałożonej grzywny do wagi naruszenia i siły gospodarczej odnośnych
podmiotów(62). Takie podejście jest tym bardziej uzasadnione, że korzyść ze stosowania wyższych cen wynikających z wdrożenia kartelu odniosło jedynie 350 gospodarstw rolnych dostarczających produkty, których dotyczy sprawa, i to one powinny ponieść ciężar zapłaty nałożonej grzywny.
54.      Komisja podnosi, że argumentacja wnoszących odwołanie jest niedopuszczalna, a w każdym razie bezzasadna.
2)      Ocena
55.      Na wstępie przypomnę, że Sąd uznał, po pierwsze, że górna granica grzywny została prawidłowo ustalona w oparciu o art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, ponieważ jest bezsporne, iż Conserve Italia uczestniczyła w kartelu jako „przedsiębiorstwo” (pkt 46 zaskarżonego wyroku), a po drugie, że „w każdym razie” nie można było prawidłowo ustalić górnej granicy grzywny w oparciu o art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie. Sąd wyjaśnił
konkretnie, że naruszenie dotyczyło rynku warzyw w puszkach, na którym działalność prowadziła wyłącznie Conserve Italia, nie zaś rynku wyższego szczebla, jakim jest rynek sprzedaży świeżych warzyw używanych przez Conserve Italia do produkcji warzyw w puszkach, na którym to rynku prowadzą działalność gospodarstwa rolne będące członkami 34 spółdzielni, które z kolei są członkami Conserve Italia (pkt 49 i 50 tego wyroku). Ponadto Sąd wykluczył zastosowanie tego przepisu, ponieważ byłoby ono w niniejszym przypadku sprzeczne z jego ratio legis, jaką jest wzmocnienie, nie zaś łagodzenie, skutku odstraszającego nakładanych grzywien. Sąd uznał zatem, że skoro Conserve Italia prowadzi działalność gospodarczą odrębną od działalności swoich członków i uzyskuje swój własny obrót odpowiednio odzwierciedlający jej rozmiary i siłę gospodarczą, posłużenie się łącznym obrotem jej członków w celu ustalenia odstraszającej grzywny nie było ani konieczne, ani właściwe (pkt 51 tego wyroku).
56.      Moim zdaniem ta ocena jest uzasadniona, wobec czego nie można zarzucać Sądowi, iż naruszył przepis prawa, gdy odrzucił wniosek wnoszących odwołanie zmierzający do tak zwanego „funkcjonalnego” zastosowania art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003.
57.      Ustaliwszy, że wskazaną w przepisach górną granicę grzywny należy określić poprzez odniesienie do podmiotu prowadzącego działalność na rynku objętym naruszeniem,
który faktycznie
uzyskał własny obrót, a mianowicie Conserve Italia, Sąd zastosował bowiem jedynie ogólną zasadę, zgodnie z którą wskazana w przepisach górna granica grzywny nie przekracza 10 % całkowitego obrotu „dla każdego przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw biorących udział w naruszeniu”(63).
58.      Poszczególne argumenty przedstawione przez wnoszące odwołanie nie mogą podważyć tego wniosku.
59.      W
pierwszej kolejności stwierdzam, że owa część druga zarzutu pierwszego zmierza w istocie do podważenia dokonanej przez Sąd oceny okoliczności faktycznych, co jest niedopuszczalne na etapie odwołania. Po pierwsze, podniesiony przez wnoszące odwołanie zarzut szczegółowy oparty jest bowiem pośrednio na zarzucie dotyczącym błędu w ocenie okoliczności faktycznych, polegającego na tym, że Sąd nie uznał, iż dane naruszenie dotyczyło działalności 350 gospodarstw rolnych stowarzyszonych w ramach Conserve Italia. Niemniej, odnosząc się do motywów 8 i 656 spornej decyzji, Sąd wyraźnie (i definitywnie) rozstrzygnął tę kwestię, gdy ponownie stwierdził, że jest bezsporne, iż rynkiem, na który to naruszenie miało wpływ, jest rynek warzyw w puszkach, na którym działała wyłącznie Conserve Italia, nie zaś rynek wyższego szczebla, jakim jest rynek świeżych warzyw, na którym prowadziło działalność 350 gospodarstw rolnych(64). Oceny takiej nie można podważać na tym etapie postępowania, chyba że zachodzi oczywisty błąd w ocenie. Po drugie, pragnę zauważyć, że wbrew swojemu pierwotnemu stanowisku w pierwszej instancji(65) wnoszące odwołanie nie kwestionują już, że można zakwalifikować Conserve Italia
jako „przedsiębiorstwo”, ponieważ prowadzi ona działalność gospodarczą, oraz że w związku z tym zostały formalnie spełnione przewidziane w przepisach przesłanki stosowania art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003. Podnoszą one jednakże, że Sąd powinien był odstąpić od wykładni tego rozporządzenia określanej przez nie jako „restrykcyjna i formalistyczna”, w szczególności z powodu specyfiki funkcjonowania Conserve Italia. W ten sposób, pod pozorem domniemanego naruszenia przepisu prawa, wnoszące odwołanie
chcą w istocie skłonić Trybunał do ponownego zbadania okoliczności faktycznych odnoszących się do funkcjonowania Conserve Italia i jej roli w naruszeniu, co w braku przeinaczenia (którego zresztą wnoszące odwołanie nie wykazały(66)) jest niedopuszczalne na tym etapie postępowania. Z tych powodów uważam, że tę część zarzutu należy odrzucić jako niedopuszczalną.
60.      W
drugiej kolejności przy założeniu, że Trybunał uzna za niezbędne zbadanie co do istoty części drugiej zarzutu pierwszego, należy wskazać, że w każdym razie twierdzenia wnoszących odwołanie są bezzasadne.
61.      Po pierwsze, jak już wskazałem w ramach analizy części pierwszej, w pkt 29–45 zaskarżonego wyroku
Sąd szczegółowo przedstawił powody, dla których Conserve Italia należy uznać z jednej strony
za „przedsiębiorstwo” prowadzące własną politykę handlową, nie zaś jedynie za instrument wdrażania strategii handlowej gospodarstw rolnych, a z drugiej strony
za podmiot działający samodzielnie na rynku, którego dotyczy dane naruszenie. Wobec tego wydaje mi się zupełnie logiczne i spójne, że na podstawie tych okoliczności Sąd uznał, nie wykazując „nadmiernego formalizmu”, iż Komisja słusznie ustaliła wskazaną w przepisach górną granicę grzywny w oparciu o art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, który to przepis ma zastosowanie do „przedsiębiorstw”.
62.      Po drugie, uważam również, że Sąd słusznie orzekł, iż art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia nie ma w niniejszym przypadku zastosowania. Niezależnie od okoliczności, że Sąd przedstawił powody, dla których przesłanki przewidziane w tym przepisie nie są w tym przypadku spełnione, co jest kwestią oceny stanu faktycznego, do której Trybunał nie jest właściwy (zob. pkt 55–59 niniejszej opinii), należy wskazać, że nawet gdyby założyć, iż przepis ten ma zastosowanie, to jego wykładnia, którą proponują wnoszące odwołanie stoi w oczywistej sprzeczności z brzmieniem wspomnianego przepisu(67).
63.      Dla przypomnienia, wnoszące odwołanie twierdzą, że wskazana w przepisach górna granica grzywny powinna była zostać ustalona na podstawie „obrotu uzyskanego przez Conserve Italia w związku z produktami objętymi kartelem w trakcie ostatniego roku uczestnictwa w naruszeniu”. Otóż takie stosowanie nie jest zgodnie z brzmieniem art. 23 ust. 2 akapit trzeci wspomnianego rozporządzenia. Z jednej strony przepis ten przewiduje uwzględnienie obrotu „członków” związku przedsiębiorstw, nie zaś obrotu samego związku, ani tym bardziej obrotu proporcjonalnego. Z drugiej strony mimo że art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia nie wskazuje roku odniesienia dla obrotu – co z punktu widzenia przewidywalności i pewności prawa stanowi lukę – należy podkreślić, że akapit drugi tego przepisu wskazuje wyraźnie rok obrotowy poprzedzający wydanie decyzji jako rok odniesienia. Przez wzgląd na spójność, wbrew temu, co wnoszące odwołanie podnoszą na etapie postępowania odwoławczego, nie ma zatem żadnego powodu, aby odchodzić od tej zasady, stosując akapit trzeci tego przepisu(68).
64.      Po trzecie, dla wyczerpania analizy użyteczne wydaje mi się zbadanie, czy tak zwane „funkcjonalne” zastosowanie art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003 można byłoby uzasadnić innymi względami wskazywanymi przez wnoszące odwołanie w ramach części drugiej zarzutu pierwszego.
65.      Z
jednej strony, co się tyczy podnoszonej „konieczności uwzględnienia specyfiki sfery spółdzielczości, bez poświęcania celów prawa konkurencji”, należy stwierdzić, że nie jest skuteczny argument, zgodnie z którym uwzględnienie obrotu Conserve Italia odnoszącego się do wskazanych produktów, nie zaś obrotu 350 gospodarstw rolnych mających związek z tymi produktami, byłoby w istocie bardziej sprawiedliwe w stosunku do innych gospodarstw rolnych, które nie są stowarzyszone w formie spółdzielni i samodzielnie przetwarzają oraz sprzedają produkty. Z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy nie wynika bowiem, że takie gospodarstwa rolne istotnie uczestniczyły w badanym kartelu. Poza tym ów
argument nie podważa bezspornego faktu, że Conserve Italia sama sprzedawała warzywa w puszkach na rynku i popełniła naruszenie oraz że ze względu na tę okoliczność jej obrót stanowi wierne
odzwierciedlenie jej działalności na rynku warzyw w puszkach, na którym zostało popełnione naruszenie, a także jej rozmiarów i siły gospodarczej.
66.      Z
drugiej strony wnoszące odwołanie twierdzą zasadniczo, że korzyść ze stosowania wyższych cen wynikających z wdrożenia danego kartelu odniosło wyłącznie 350 gospodarstw rolnych, a zatem to one powinny być zobowiązane do zapłaty nałożonej grzywny. Niezależnie od okoliczności, że – jak się wydaje – Komisja
zdecydowanie zaprzeczyła temu twierdzeniu w spornej decyzji(69), należy wskazać, iż celem art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 nie jest określenie osoby zobowiązanej do zapłaty grzywny, lecz określenie wskazanej w przepisach górnej granicy owej grzywny, aby zapewnić jej proporcjonalność do
siły gospodarczej odnośnych
podmiotów. W każdym razie identyfikacja beneficjentów antykonkurencyjnego zachowania w ramach grupy podmiotów – bez względu na to, czy chodzi o „grupę”, czy o „związek przedsiębiorstw”
– nie może stanowić elementu istotnego do celów nałożenia grzywny, skoro odpowiedzialność grupy została wykazana. Podobnie rozważania odnoszące się do zdolności do zapłaty grzywny dotyczą raczej reguł związanych z wypłacalnością przewidzianych w szczególności w pkt 35 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien, które to reguły pozwoliły w niniejszym przypadku na przyznanie dodatkowego obniżenia grzywny o 49,83 %(70).
67.      W
konsekwencji proponuję odrzucić część drugą zarzutu pierwszego jako niedopuszczalną, a w każdym razie
oddalić ją jako bezzasadną.
C.      W przedmiocie zarzutu drugiego
1.      Argumentacja stron
68.      W
ramach zarzutu drugiego, który odnosi się do tych samych pkt 48–51 zaskarżonego wyroku i częściowo pokrywa się z częścią drugą zarzutu pierwszego, wnoszące odwołanie zarzucają naruszenie i błędne zastosowanie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w związku z art. 49 Karty. Sąd dokonał według nich nieprawidłowej wykładni orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do tego przepisu(71), w szczególności gdy stwierdził w pkt 48 tego wyroku, że art. 23 ust. 2 akapit trzeci należy stosować w drodze wyjątku oraz wyłącznie w celu zachowania skutku odstraszającego grzywny. Podnoszą one, że taka zawężająca wykładnia jest sprzeczna z wymogami zgodności z prawem i proporcjonalności mającymi zastosowanie do grzywien na mocy art. 49 Karty. Ich zdaniem orzecznictwo to sugeruje
bowiem, że cel wspomnianego art. 23 ust. 2 nie może być sprowadzony jedynie do pełnienia roli czysto represyjnej, wobec czego należy unikać ograniczania zakresu stosowania spornego przepisu wyłącznie do przypadków wymagających ustalenia górnej granicy grzywny na wyższym poziomie.
69.      Komisja uważa, że także ten zarzut należy oddalić jako bezzasadny.
2.      Ocena
70.      Na wstępie przypomnę, że jak wynika z pkt 55 niniejszej opinii, Sąd wykluczył zastosowanie art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003 głównie z tego powodu, iż nie zostały spełnione przesłanki faktyczne, których wymaga ten przepis. W związku z tym dojście do odmiennego wniosku wymagałoby
przeprowadzenia ponownej oceny okoliczności faktycznych sprawy, co jest niedopuszczalne na etapie odwołania.
71.      Poniższą analizę odnoszącą się do zarzutu drugiego proponuję zatem tytułem uzupełnienia.
72.      Pragnę w tym względzie zauważyć, że w pkt 48 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, iż art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003 w istocie kodyfikuje utrwalone orzecznictwo Trybunału i Sądu umożliwiające w pewnych ściśle określonych przypadkach uwzględnienie obrotu uzyskanego przez przedsiębiorstwa członkowskie związku, gdy obrót związku nie odzwierciedla ani jego rozmiarów ani siły gospodarczej, przy czym ma to na celu uniknięcie sytuacji, w której odstraszający skutek grzywien nałożonych za naruszenie reguł konkurencji Unii byłby zagrożony.
73.      Jak wyjaśniłem w pkt 24 i 25 niniejszej opinii, wnioski te są zasadne i moim zdaniem poszczególne argumenty podnoszone przez wnoszące odwołanie nie mogą ich podważyć.
74.      Jeśli chodzi bowiem, po pierwsze, o argument wnoszących odwołanie, zgodnie z którym z pkt 97 wyroku Coop de France bétail et viande wynika, że obrót członków związku można uwzględnić nie tylko w celu zapewnienia skutku odstraszającego, lecz także z innych względów, takich jak okoliczność, że członkowie uczestniczyli w naruszeniu, że dotyczy ono ich działalności oraz że dokonano go bezpośrednio na rzecz członków, jest oczywistą konsekwencją fragmentarycznej i wybiórczej lektury tego wyroku, ponieważ pomija ona fakt, że w pkt 96 rzeczonego wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż możliwość uwzględnienia przez Komisję obrotu członków związku jest istotna, gdy obrót związku nie jest proporcjonalny do jego działalności i rozmiarów, właśnie „w celu wymierzenia sankcji o odstraszającym skutku”. Poza tym należy podkreślić, że twierdzenie o zasadniczej roli skutku odstraszającego w decyzji o uwzględnieniu obrotu członków związku zostało potwierdzone w pkt 123 wyroku w sprawie litewskich notariuszy.
75.      Po drugie, należy oddalić zarzut szczegółowy dotyczący naruszenia art. 49 Karty, związany z proporcjonalnością nałożonej kary, ponieważ grzywna została ustalona w oparciu o rzeczywisty obrót uzyskany przez Conserve Italia na rynku, którego
dotyczyło naruszenie. Wobec tego, wbrew temu, co twierdzą wnoszące odwołanie, przyjęcie za punkt odniesienia obrotu uzyskanego przez Conserve Italia dzięki produktom dostarczonym przez każde gospodarstwo rolne, pomijając fakt, że nie ma ono żadnej podstawy prawnej, nie pozwoliłoby na odzwierciedlenie w sposób właściwy i zgodny z zamysłem prawodawcy Unii
rozmiarów i siły gospodarczej podmiotu odpowiedzialnego za naruszenie, a mianowicie Conserve Italia.
76.      W
konsekwencji proponuje odrzucić zarzut drugi jako niedopuszczalny, a w każdym razie
oddalić go jako bezzasadny, a co za tym idzie – oddalić odwołanie w całości.
VII. W przedmiocie kosztów
77.      Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie jego art. 184 § 1, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ według mnie zarzuty podniesione przez wnoszące odwołanie nie zasługują na uwzględnienie, proponuję obciążyć je kosztami postępowania.
VIII. Wnioski
78.      Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał orzekł, co następuje:
–        odwołanie zostaje oddalone;
–        Conserve Italia – Consorzio Italiano fra cooperative agricole Soc. coop. agr. i Conserves France SA pokrywają własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską.
1      Język oryginału: francuski.
2      Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3; zwane dalej „porozumieniem EOG”).
3      Dz.U. 2022, C 412, s. 6. Z wersją skonsolidowaną decyzji Komisji (dostępną wyłącznie w języku włoskim) można zapoznać się pod następującym adresem: https://ec.europa.eu/competition/antitrust/cases1/202244/AT_40127_8594806_3044_5.pdf.
4      Rozporządzenie Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101] i [102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1).
5      Dz.U. 2006, C 210, s. 2.
6      Dokładniej rzecz ujmując, owe dwa porozumienia polegały na ustalaniu cen sprzedaży, koordynacji polityki cenowej i struktury cen sprzedaży, przydzielaniu kontyngentów ilościowych i udziałów w rynku, przydzielaniu klientów i rynków, koordynacji w ramach przetargów i ofert cenowych przedstawianych sprzedawcom detalicznym lub klientom z branży gastronomicznej, koordynacji innych warunków sprzedaży i rabatów, w tym strategii marketingowej i polityki promocyjnej, a także na przekazywaniu i wymianie szczególnie chronionych informacji handlowych (zob. pkt 8 zaskarżonego wyroku).
7      Jeśli chodzi o określenie kwoty grzywny, zob. pkt 577–683 spornej decyzji, do których Sąd odnosi się w pkt 17–23 zaskarżonego wyroku. Kwotę grzywny
określono w następujący sposób: Komisja w pierwszej kolejności stwierdziła, że wartość sprzedaży warzyw w puszkach, których dotyczy wskazane w poprzedzającym punkcie naruszenie, wynosi około 40 mln
EUR. Następnie zastosowała do tej kwoty współczynnik 18 %, aby uwzględnić wagę tego naruszenia, po czym, biorąc za punkt wyjścia otrzymaną w ten sposób kwotę, kilkakrotnie dostosowywała ją, uwzględniając czas trwania naruszenia oraz efekt odstraszający, w wyniku czego uzyskała „kwotę podstawową” grzywny wynoszącą około 102 mln
EUR. Następnie ta ostatnia kwota została obniżona do 81 mln
EUR po uwzględnieniu pewnych okoliczności łagodzących. Stwierdziwszy jednak, iż nawet po obniżeniu wspomniana kwota przewyższa wskazaną w przepisach górną granicę grzywny, określoną
zgodnie z art. 23 ust. 2 akapit drugi
rozporządzenia
nr 1/2003 jako 10 %
całkowitego skonsolidowanego obrotu uzyskanego przez dany podmiot w poprzednim roku (który wyniósł około 797 mln
EUR)
(czyli około 80 mln
EUR), Komisja ponownie obniżyła ją
tak, by nie przekraczała tej górnej granicy. Wreszcie Komisja zastosowała do uzyskanej w ten sposób kwoty kolejno dwa dodatkowe istotne obniżenia (jedno w wysokości 50 %, drugie w wysokości 49,83 %), aby uwzględnić odpowiednio, po pierwsze, udział Conserve Italia w kontekście jej wniosku o złagodzenie kary, a po drugie, ustalenie, że pozostawienie nieobniżonej grzywny „zagroziłoby
nieodwracalnie rentowności” wnoszących odwołanie (zgodnie z pkt 35 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien).
8      W
ramach zarzutu pierwszego wnoszące odwołanie
zarzuciły Komisji, że ustaliła górną granicę grzywny zgodnie z art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia
nr 1/2003
na podstawie całkowitego skonsolidowanego obrotu uzyskanego przez grupę Conserve Italia w roku obrotowym poprzedzającym datę wydania spornej decyzji (mianowicie kwoty wynoszącej około 800 mln EUR), podczas gdy powinna była, zgodnie z art. 23 ust. 2 akapit trzeci tego rozporządzenia, uwzględnić obrót uzyskany przez Conserve Italia w tym samym okresie, lecz wyłącznie w odniesieniu do jego części dotyczącej gospodarstw rolnych dostarczających produkty rolne wskazane w spornej decyzji (mianowicie kwotę wynoszącą około 57 mln EUR). W tym względzie Komisja
błędnie zakwalifikowała w spornej decyzji
Conserve Italia jako „przedsiębiorstwo”, nie zaś jako „związek przedsiębiorstw”, a w konsekwencji niesłusznie odmówiła zastosowania przepisów dotyczących ustalania górnej granicy
grzywny mających zastosowanie do związków przedsiębiorstw.
9      W
ramach zarzutu drugiego, który był podzielony na cztery części, wnoszące odwołanie kwestionowały, powołując się na te przepisy, ustalenie kwoty podstawowej grzywny, jeśli chodzi o, po pierwsze,
przyjętą wartość sprzedaży, po drugie, uwzględnienie wagi naruszenia, po trzecie, uwzględnienie czasu jego trwania, a po czwarte, zastosowanie kwoty dodatkowej dla uzyskania efektu odstraszającego.
10      Zobacz podobnie wyrok z dnia 3 września 2024 r., Illumina i Grail/Komisja (C‑611/22 P i C‑625/22 P, EU:C:2024:677, pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo).
11      Podkreślenie moje.
12      Zobacz wyrok z dnia 19 lutego 2002 r., Wouters i in. (C‑309/99, EU:C:2002:98, pkt 59–62), a także opinia rzecznika generalnego P. Légera w sprawie
Wouters i in. (C‑309/99, EU:C:2001:390, pkt 61).
13      Rozporządzenie Rady z dnia 6 lutego 1962 r., pierwsze rozporządzenie wprowadzające w życie art. 85 i 86 traktatu (Dz.U. 1962, 13, s. 204). Rozporządzenie to stanowiło w art. 15 ust. 2 jedynie, że Komisja „może nałożyć […] na przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw kary pieniężne w wysokości 1000–1000000 jednostek rozliczeniowych albo ponad tę kwotę do dziesięciu procent wartości osiągniętego w poprzednim roku gospodarczym obrotu każdego z przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu”  (podkreślenie moje).
14      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 23 lutego 1994 r., CB i Europay/Komisja (T‑39/92 i T‑40/92, EU:T:1994:20, pkt 136,
137); z dnia 21 lutego 1995 r., SPO i in./Komisja (T‑29/92, EU:T:1995:34, pkt 385); a także z dnia 14 maja 1998 r., Finnboard/Komisja (T‑338/94, EU:T:1998:99, pkt 270,
282), utrzymany w mocy w postępowaniu odwoławczym wyrokiem z dnia 16 listopada 2000 r., Finnboard/Komisja (C‑298/98 P,
zwanym dalej „wyrokiem Finnboard”, EU:C:2000:634).
15      Zobacz wyrok Finnboard (pkt 66) (podkreślenie moje). Zobacz również postanowienie prezesa Trybunału z dnia 23 marca 2001 r., FEG/Komisja [C‑7/01 P(R), EU:C:2001:183, pkt 11].
16      Przedstawiony przez Komisję projekt rozporządzenia Rady w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 1017/68, (EWG) nr 2988/74, (EWG) nr 4056/86 i (EWG) nr 3975/87 [COM(2000) 582 wersja ostateczna]
(Dz.U. 2000, C 365 E, s. 284).
17      Zobacz sprawozdanie Parlamentu Europejskiego z dnia 21 czerwca 2001 r. w sprawie projektu rozporządzenia Rady w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 1017/68, (EWG) nr 2988/74, (EWG) nr 4056/86 i (EWG) nr 3975/87 –
Komisja gospodarcza i monetarna (A5–0229/2001).
18      Zobacz podobnie wyrok z dnia 18 stycznia 2024 r., Lietuvos notarų rūmai i in. (C‑128/21, zwany dalej „wyrokiem w sprawie litewskich notariuszy”, EU:C:2024:49, pkt 125), w którym Trybunał potwierdził, że ów przepis stanowi „kodyfikację” tego orzecznictwa.
19      Zobacz wyrok Coop de France bétail et viande (pkt 94,
98) i wyrok w sprawie litewskich notariuszy (pkt 123–125).
Zobacz również pkt 11 postanowienia prezesa Trybunału z dnia 23 marca 2001 r.,
FEG/Komisja [C‑7/01 P(R), EU:C:2001:183], zgodnie z którym „[t]aka analiza opiera się na założeniu, że wpływ, jaki związek przedsiębiorstw mógł wywrzeć na rynek, nie zależy od jego własnego »obrotu«, który nie odzwierciedla ani jego rozmiarów, ani siły gospodarczej, ale od obrotu jego członków, który stanowi wskazówkę co do jego rozmiarów i siły gospodarczej”.
20      Zobacz wyrok z dnia 26 stycznia 2017 r., Laufen Austria/Komisja (C‑637/13 P, EU:C:2017:51, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
21      Zobacz podobnie wyrok z dnia 7 czerwca 1983 r., Musique Diffusion française i in./Komisja (od 100/80 do 103/80, EU:C:1983:158, pkt 119–121).
22      Zobacz wyrok z dnia 26 listopada 2013 r., Groupe Gascogne/Komisja (C‑58/12 P, EU:C:2013:770, pkt 47,
48 i przytoczone tam orzecznictwo).
23      Zobacz pkt 29–32 zaskarżonego wyroku, w których Sąd oddalił zarzut pierwszy, orzekając, że Komisja słusznie uznała, iż Conserve Italia jest „przedsiębiorstwem” w rozumieniu art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia
nr 1/2003,
skoro jest bezsporne, iż prowadzi działalność gospodarczą polegającą na oferowaniu towarów, w szczególności na rynku warzyw w puszkach.
24      Zobacz pkt 28 odwołania, w którym wskazano, że „wychodząc z prawidłowego założenia, zgodnie z którym Conserve Italia należy zakwalifikować jako przedsiębiorstwo z uwagi na to, iż prowadzi działalność gospodarczą na rynku, Sąd pochopnie stwierdził, że wszystkie argumenty podniesione przez skarżące w pierwszej instancji w celu wykazania szczególnych cech owego przedsiębiorstwa należało a priori oddalić, tylko dlatego, że były nieskuteczne” (podkreślenie moje).
25      Zobacz wyrok z dnia 25 marca 2021 r., Slovak Telekom/Komisja (C‑165/19 P, EU:C:2021:239, pkt 98,
99 i przytoczone tam orzecznictwo). Strona nie może przed Trybunałem, w ramach odwołania, przedstawić po raz pierwszy zarzutu, którego nie podniosła przed Sądem, ponieważ byłoby to równoznaczne z pozwoleniem jej na wniesienie do Trybunału, którego kompetencje w postępowaniu odwoławczym są ograniczone, sprawy o szerszym zakresie niż ta, która była rozpoznawana przez Sąd. Nowe zarzuty, które nie były podniesione przed Sądem, należy zatem uznać za niedopuszczalnie w ramach odwołania.
26      Zarzut pierwszy skargi w pierwszej instancji był bowiem zatytułowany „Zarzut pierwszy, dotyczący naruszenia art. 101 ust. 1 TFUE, art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003 i pkt 33 wytycznych z powodu błędu dotyczącego ustaleń faktycznych i naruszenia prawa poprzez zakwalifikowanie Conserve Italia jako »przedsiębiorstwa« a nie jako »związku przedsiębiorstw«
oraz z powodu wadliwości określenia wskazanej w przepisach górnej granicy
grzywny” (podkreślenie moje). Zobacz również pkt 81 skargi wniesionej do Sądu, w którym wskazano, że „Komisja popełniła błąd dotyczący ustaleń faktycznych
oraz naruszyła prawo, gdy zakwalifikowała
Conserve Italia jako przedsiębiorstwo, a nie jako związek przedsiębiorstw do celów stosowania art. 101 ust. 1 TFUE i art. 53 porozumienia EOG”. Zobacz ponadto pkt 173 skargi wniesionej do Sądu, w którym wnoszące odwołanie
twierdzą, że „nie można zgodzić się ze stanowiskiem, zgodnie z którym Conserve Italia należy kwalifikować jako przedsiębiorstwo do celów prawa konkurencji, a ściślej do celów określenia wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, ponieważ w świetle prawa krajowego (cywilnego i podatkowego) oraz prawa europejskiego, jest ona kwalifikowana odmiennie, jako podmiot
skupiający producentów rolnych, prowadzący działalność w interesie i wyłącznie dla korzyści stowarzyszonych podmiotów, które mają obowiązek sprawować nad nim kontrolę”.
27      Conserve Italia wychodzi z założenia, zgodnie z którym „art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 przewiduje dwa różne sposoby ustalania grzywny w zależności od tego, czy naruszenia prawa konkurencji dopuściło się przedsiębiorstwo (akapit drugi), czy »związek przedsiębiorstw« (akapit trzeci)” (zob. w tym względzie pkt 86 skargi wniesionej do Sądu). Jednakże taka wykładnia tych przepisów nie uwzględnia okoliczności, że także akapit drugi odnosi się wyraźnie do „związków przedsiębiorstw”.
28      Zobacz pkt 58 repliki przed Sądem, zgodnie z którym „[w]
obliczu dychotomii, jeśli chodzi kwalifikację Conserve Italia jako »przedsiębiorstwa« lub »związku przedsiębiorstw«,
Komisja dała pierwszeństwo tej pierwszej kwalifikacji i w nieuzasadniony sposób przemilczała tę drugą”.
29      W
pkt 16 repliki przed Sądem wnoszące odwołanie
podniosły bowiem, że „skoro Conserve Italia zakwalifikowano (rzekomo bezdyskusyjnie) jako »związek przedsiębiorstw«, Komisja powinna była ustalić, który z przypadków – ten opisany w art. 23 ust. 2 akapit drugi, czy ten opisany w art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003
–
najbardziej odpowiada mechanizmom funkcjonowania spółdzielni rolnej mającej strukturę taką jak Conserve Italia” (podkreślenie moje).
30      Zdaniem wnoszących odwołanie te szczególne cechy, odróżniające Conserve Italia od spółek kapitałowych lub spółdzielni jednobranżowych, powinny były skłonić Sąd do ustalenia kwoty grzywny zgodnie z przepisami art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003.
31      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 25 listopada 2020 r., Komisja/GEA Group (C‑823/18 P, EU:C:2020:955, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo). Co się tyczy spółdzielni, owo uwzględnienie wynika zarówno z orzecznictwa Trybunału (zob. analogicznie wyrok z dnia 8 września 2011 r., Paint Graphos i in., od C‑78/08 do
C‑80/08, EU:C:2011:550, pkt 55), jak i z prawodawstwa Unii [zob. rozporządzenie Rady (WE) nr 1435/2003 z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie statutu spółdzielni europejskiej (SCE) (Dz.U. 2003, L 207, s. 1) oraz komunikat Komisji dla Rady i Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów dotyczący promocji spółdzielczości w Europie, COM(2004) 18
wersja ostateczna].
32      Zobacz wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r., France Télécom/Komisja (C‑202/07 P, EU:C:2009:214, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
33      Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., United Parcel Service/Komisja (C‑297/22 P, EU:C:2023:1027, pkt 47). Zobacz również
podobnie wyrok z dnia 2 września 2021 r., Ja zum Nürburgring/Komisja (C‑647/19 P, EU:C:2021:666, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
34      Zobacz wyrok z dnia 4 października 2024 r., Ferriere Nord/Komisja (C‑31/23 P, EU:C:2024:851, pkt 172 i przytoczone tam orzecznictwo).
35      Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., European Superleague Company (C‑333/21, EU:C:2023:1011, pkt 112 i przytoczone tam orzecznictwo).
36      W
pkt 34 i 35 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł bowiem, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Komisja słusznie wskazała w motywie 647 spornej decyzji, iż nawet gdyby Conserve Italia można było uznać również za „związek przedsiębiorstw” w rozumieniu art. 101 TFUE, to biorąc pod uwagę, że jej członkowie są przedsiębiorstwami lub związkami przedsiębiorstw, okoliczność ta nie miałaby żadnego wpływu na zakwalifikowanie jej jako „przedsiębiorstwa”.
37      Zobacz pkt 29–32 niniejszej opinii.
38      Zobacz skarga do Sądu
(pkt 99–167, w części zatytułowanej
„Conserve Italia jest związkiem przedsiębiorstw”).
39      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 84, 99
i 100).
40      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 99).
41      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 112–121).
42      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 122–126).
43      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 127–132 i 133–135).
44      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 136–147).
45      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 148–167).
46      A
mianowicie: rozporządzenie Rady (WE) nr 2200/96 z dnia 28 października 1996 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku owoców i warzyw (Dz.U. 1996, L 297, s. 1), rozporządzenie Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiające wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku) (Dz.U. 2007, L 299, s. 1), które zostało uchylone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającym rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. 2013, L 347, s. 671), a także rozporządzenie nr 1435/2003.
47      Zobacz skarga przed Sądem (pkt 168–173).
48      Punkty te odsyłają w tym zakresie do wyroków: z dnia 16 listopada 1995 r., Fédération française des sociétés d’assurance i in. (C‑244/94, EU:C:1995:392, pkt 20); z dnia 2 lipca 1992 r., Dansk Pelsdyravlerforening/Komisja (T‑61/89, EU:T:1992:79, pkt 52).
49      Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 listopada 1995 r., Fédération française des sociétés d’assurance i in. (C‑244/94, EU:C:1995:392, pkt 21).
50      Sąd oparł się w tym względzie na okoliczności, że wnoszące odwołanie
wskazywały
z jednej strony na brak integracji między gospodarstwami rolnymi a Conserve Italia, a z drugiej strony – na kluczową i centralną rolę gospodarstw rolnych w wewnętrznej strukturze Conserve Italia.
51      Sąd stwierdził bowiem, że szereg okoliczności przeczy argumentowi wnoszących odwołanie, zgodnie z którym Conserve Italia jest pozbawiona autonomii i stanowi jedynie instrument dla gospodarstw rolnych. Po pierwsze, Sąd wskazał, że bezsporne jest, iż Conserve Italia przetwarza świeże owoce i warzywa dostarczane jej przez gospodarstwa rolne, w liczbie około 14 000, należące do 34 stowarzyszonych w niej spółdzielni, w należącym do niej i zarządzanym przez nią zakładzie, oraz że sprzedaje ona przetworzone produkty swoim klientom (pkt 43 zaskarżonego wyroku). Po drugie, z regulaminu dotyczącego ogrodnictwa przyjętego przez Conserve Italia w dniu 26 października 2018 r., który reguluje relację między Conserve Italia i podmiotami w niej stowarzyszonymi, wynika, że to Conserve Italia, a nie gospodarstwa rolne, określa strategię handlową tego przedsiębiorstwa na rynku warzyw w puszkach. Artykuł 1 tego regulaminu dotyczącego ogrodnictwa przewiduje bowiem, że zarząd Conserve Italia określa programy sprzedażowe oraz ilości i rodzaje niezbędnych surowców. Artykuł 6 tego regulaminu zobowiązuje członków Conserve Italia do używania wyłącznie dostarczonych przez nią sadzonek (pkt 44 zaskarżonego wyroku).
52      Ponadto, jak Sąd słusznie przypomniał w pkt 15 zaskarżonego wyroku, sądy Unii nie mogą zastąpić własnym uzasadnieniem uzasadnienia sporządzonego przez autora rozpatrywanego aktu (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lipca
2018 r., Orange Polska/Komisja, C‑123/16 P, EU:C:2018:590, pkt 105).
53      Zobacz przypis 50
do niniejszej opinii.
54      Wnoszące odwołanie ograniczają się w ramach postępowania odwoławczego do stwierdzenia, że ich uwagi wstępne dotyczące funkcjonowania Conserve Italia „powinny rzucić światło na dokonane przez Sąd przeinaczenie stanu faktycznego [...]”, nie wskazując jednak dokładnie, które elementy miały zostać
przeinaczone przez Sąd, ani w jaki sposób takie przeinaczenie wynika ewidentnie z akt sprawy (zob. podobnie wyrok z dnia 24 października 2024 r., Komisja/Intel Corporation, C‑240/22 P, EU:C:2024:915, pkt 228).
55      Zobacz wyrok z dnia 14 października 2010 r., Deutsche Telekom/Komisja (C‑280/08 P, EU:C:2010:603, pkt 53).
56      Argumentacja ta znajduje się bowiem w skardze do Sądu w części zatytułowanej „Conserve Italia ma
strukturę porównywalną do struktur organizacji rolników, w odniesieniu do których przewidziano uregulowania europejskie ad hoc”, która to część stanowi z kolei jeden ze śródtytułów rozdziału III.A.4, zatytułowanego „Conserve Italia jest związkiem przedsiębiorstw”. Poza tym, w pkt 173 tej skargi wnoszące odwołanie stwierdzają, że „[n]ie można zgodzić się ze stanowiskiem, zgodnie z którym Conserve Italia należy kwalifikować jako przedsiębiorstwo do celów prawa konkurencji, a ściślej do celów określenia wskazanej w przepisach górnej granicy grzywny, ponieważ
w świetle prawa krajowego (cywilnego i podatkowego) oraz prawa europejskiego, jest ona kwalifikowana odmiennie, jako podmiot skupiający producentów rolnych, prowadzący działalność w interesie i wyłącznie dla korzyści stowarzyszonych podmiotów, które mają obowiązek sprawować nad nim kontrolę” (podkreślenie moje).
57      Zobacz pkt 36 i 37 repliki przed Sądem.
58      Zobacz w szczególności motyw 173 i art. 206 rozporządzenia nr 1308/2013, który stanowi, że „[o] ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej […], art. 101–106 TFUE oraz ich przepisy wykonawcze, z zastrzeżeniem art. 207–210a niniejszego rozporządzenia, mają zastosowanie do wszystkich porozumień, decyzji i praktyk, o których mowa w art. 101 ust. 1 i art. 102 TFUE, jakie odnoszą się do produkcji produktów rolnych lub handlu nimi”.
59      Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 czerwca 2016 r., SKW Stahl-Metallurgie i SKW Stahl-Metallurgie Holding/Komisja (C‑154/14 P, EU:C:2016:445, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
60      Czyli obrotu uzyskanego ze sprzedaży produktów przetworzonych dostarczonych przez wszystkie z 14 000 gospodarstw rolnych produkujących pomidory, gruszki, brzoskwinie, kukurydzę, zielony groszek, fasolę, ciecierzycę, morele, jabłka, zieloną fasolę, kiwi i soczewicę.
61      Czyli obrotu uzyskanego ze sprzedaży na rynku produktów przetworzonych
dostarczonych przez 350
gospodarstw rolnych produkujących wyłącznie zieloną fasolę, zielony groszek i kukurydzę.
62      Wnoszące odwołanie przypominają w tym względzie, że kwota, jaką Conserve Italia płaci gospodarstwom rolnym, jest określana w ten sposób, iż od sumy przychodów ze sprzedaży produktów na rynku odejmuje się koszty poniesione przez spółdzielnię w celu przetworzenia i wprowadzenia na rynek tej kategorii produktów. Wynika z tego, że kwota zafakturowana przez gospodarstwa rolne jest wyraźnie niższa od kwoty zafakturowanej za sprzedaż warzyw w puszkach. Oznaczałoby to zatem, że przedsiębiorstwa zrzeszone w formie spółdzielni uzyskują nienależną korzyść w porównaniu do tych, które decydują się, inaczej niż one, samodzielnie przetwarzać i wprowadzać na rynek swoje produkty. Z tego powodu wnoszące odwołanie uznały, że bardziej odpowiednie będzie wnioskowanie, aby uwzględniono obrót Conserve Italia, pod warunkiem, że będzie on ograniczony do produktów objętych kartelem. Zgodnie z zasadą przejrzystości obrót ten należy co do zasady uznać za możliwy do przypisania gospodarstwom rolnym, nawet jeśli odbywa się to za pośrednictwem mechanizmu spółdzielni.
63      Zobacz w tym względzie pkt 20–22 niniejszej opinii.
64      Pragnę w tym względzie zauważyć, że Komisja uznała, iż te gospodarstwa rolne nie prowadziły działalności na rynku, na który naruszenie miało wpływ, czyli rynku warzyw w puszkach, lecz na rynku surowych warzyw, sprzedając między innymi te warzywa spółdzielniom członkowskim Conserve Italia (zob. motyw 656 spornej decyzji).
65      Zobacz pkt 175–177 skargi przed Sądem, z których wynika, że wnoszące odwołanie
pierwotnie twierdziły, iż wymóg stosowania akapitu trzeciego wynika tylko z tej okoliczności, że Conserve Italia jest związkiem przedsiębiorstw, pomijając fakt, że akapit drugi również dotyczy „związków przedsiębiorstw”.
66      Zobacz przypis 55 do niniejszej opinii.
67      Co wnoszące odwołanie zdają się same przyznawać w pkt 48 skargi, zgodnie z którym: „[w]niosek o uwzględnienie obrotu Conserve Italia, nie zaś obrotu gospodarstw rolnych (czego wymaga brzmienie art. 23 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia nr 1/2003),  wynika z konieczności uwzględnienia specyfiki sfery spółdzielczości
[…]” (podkreślenie moje).
68      Pragnę bowiem podkreślić, że w pkt 179 skargi przed Sądem wnoszące odwołanie istotnie przyjęły za punkt odniesienia rok obrotowy 2020/2021, czyli rok poprzedzający wydanie spornej decyzji, podczas gdy w odwołaniu proponowały jako rok odniesienia ostatni rok uczestnictwa w naruszeniu, czyli rok obrotowy 2012/2013.
69      Zobacz motyw 639 spornej decyzji.
70      Zobacz przypis 7
do niniejszej opinii.
71      A
mianowicie między innymi wyroku Coop de France bétail et viande (pkt 97,
98).