Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
RIMVYDASA NORKUSA
przedstawiona w dniu 15 stycznia 2026 r.(1)
Sprawa C‑657/24
Kyberg Pharma Vertriebs-GmbH
przeciwko
Schutzverband gegen Unwesen in der Wirtschaft eV
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Bezpieczeństwo żywności – Oświadczenia zdrowotne – Warunki szczególne stosowania – Obowiązki w zakresie etykietowania – Suplementy żywnościowe będące przedmiotem reklamy pisemnej
1.        Niniejsza sprawa dotyczy wykładni przepisów w dziedzinie etykietowania i reklamy żywności, w szczególności suplementów żywnościowych, których to zasad muszą przestrzegać podmioty działające w sektorze spożywczym zamierzające umieszczać oświadczenia zdrowotne na swoich produktach. W swoich pytaniach sąd odsyłający
zwraca się do Trybunału o ustalenie, po pierwsze, czy przepisy te ustanawiają obowiązek spełnienia wymogów informacyjnych, które muszą towarzyszyć tym oświadczeniom zdrowotnym, wyłącznie przy etykietowaniu żywności, a po drugie, czy pojęcie „etykietowania” obejmuje także „reklamę”, w szczególności w formie pisemnej.
I.      Ramy prawne
2.        W ramach niniejszej sprawy znaczenie mają motyw 17, art. 2 lit. a), art. 6 ust. 2 i 3, art. 7 akapit pierwszy oraz art. 8 dyrektywy 2002/46/WE(2), art. 2 lit. a) dyrektywy 2006/114/WE(3), motywy 1–4, 9, 10, 19, art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 lit. d), ust. 2 pkt 1 i 5, art. 3–7 oraz art. 10–17 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006(4), motyw 10, art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1 lit. g), art. 7 ostatni akapit, art. 14 ust. 1, art. 53 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011(5) oraz pkt 2 załącznika do decyzji wykonawczej 2013/63/UE(6).
II.    Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
3.        Spółka Kyberg Pharma sprzedaje w formie kapsułek, zawierających w szczególności
glukomannan (mannan z konjaku), suplement żywnościowy (zwany dalej „przedmiotowym produktem”), na którego opakowaniu znajduje się stwierdzenie podkreślające znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego trybu życia.
4.        W 2020 r. spółka Kyberg Pharma zamieściła w prasie pisanej ulotkę reklamową promującą przedmiotowy produkt, posługując się w szczególności następującymi oświadczeniami: „Zdrowa utrata wagi” oraz „Glucomannan przyczynia się do utraty wagi w ramach diety niskokalorycznej”. Strony w postępowaniu głównym są zgodne co do tego, że ulotka ta nie zawierała stwierdzenia wskazanego w poprzednim punkcie niniejszej opinii.
5.        Uznawszy, że oświadczeniom tym powinny były towarzyszyć informacje wymienione w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, Schutzverband gegen Unwesen in der Wirtschaft eV, stowarzyszenie zawodowe prawa niemieckiego, którego statutowym zadaniem jest zwalczanie nieuczciwej konkurencji, wytoczyło przed Landgericht München (sądem
krajowym w Monachium, Niemcy) powództwo mające w szczególności na celu nakazanie Kyberg Pharma, pod rygorem
środka porządkowego, zaprzestania reklamowania w obrocie handlowym i w celach promocyjnych przedmiotowego produktu za pomocą oświadczeń rozpatrywanych w postępowaniu głównym, nie wspominając w nich jednakowoż o znaczeniu zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego trybu życia.
6.        Ponieważ Landgericht München (sąd krajowy w Monachium) uwzględnił to powództwo, Kyberg Pharma wniosła apelację od wyroku do Oberlandesgericht München (wyższego sądu krajowego w Monachium), która została oddalona wyrokiem z dnia 20 lipca 2023 r.
7.        Od wyroku Oberlandesgericht München (wyższego sądu krajowego w Monachium)
Kyberg Pharma wniosła rewizję do Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), będącego sądem odsyłającym.
8.        Sąd odsyłający uważa, że pozytywne rozstrzygnięcie wniesionej do niego skargi zależy od tego, czy art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 należy interpretować w ten sposób, że Kyberg Pharma wypełniła ciążący na niej obowiązek informacyjny wynikający z tego przepisu, umieszczając informacje przewidziane w tym przepisie
na opakowaniu przedmiotowego produktu, czy też Kyberg Pharma była również zobowiązana do umieszczenia tej informacji w ulotce mającej na celu reklamowanie tego produktu.
9.        W tych okolicznościach Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 10 ust. 2 rozporządzenia [nr 1924/2006] należy interpretować w ten sposób, że termin »etykietowanie« żywności obejmuje również pisemną reklamę tej żywności, w związku z czym użycie oświadczenia zdrowotnego w pisemnej reklamie oznacza, że w reklamie tej muszą być spełnione wymogi informacyjne określone w tym przepisie?
2)      Czy art. 10 ust. 2 rozporządzenia [nr 1924/2006] należy interpretować w ten sposób, że obowiązek informacyjny wynikający z tego przepisu w przypadku stosowania oświadczeń zdrowotnych w reklamie żywności musi być również spełniony w reklamie żywności, jeżeli etykietowanie żywności zawiera wymagane informacje?”.
10.      Postanowienie odsyłające wydane w dniu 26 września 2024 r. wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 9 października 2024 r. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez strony w postępowaniu głównym, a także Komisję Europejską. Na podstawie art. 76 § 2 regulaminu postępowania Trybunał podjął decyzję o pominięciu rozprawy.
III. Analiza
A.      Uwagi wstępne
11.      Uważam, że przed rozpoczęciem analizy prawnej warto poczynić kilka uwag wstępnych, które pozwolą lepiej zrozumieć kwestie poruszone w niniejszej sprawie.
12.      W tym względzie należy zauważyć, że niniejsza analiza będzie opierać się na założeniu przyjętym przez sąd odsyłający we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, zgodnie z którym przedmiotowy produkt jest żywnością w postaci suplementu żywnościowego.
13.      Po pierwsze, biorąc pod uwagę techniczny charakter uregulowań mających zastosowanie w niniejszej sprawie, należy pokrótce opisać właściwe ramy prawne.
14.      Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 ma ono zastosowanie do oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych zawartych w przekazach komercyjnych dotyczących żywności przeznaczonej dla konsumentów końcowych, w tym – jak wynika z art. 2 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia w związku z art. 2 lit. a) dyrektywy 2002/46 – suplementów żywnościowych.
15.      Rozporządzenie nr 1924/2006, które ustanawia szczegółowe przepisy, jakich należy przestrzegać, aby móc stosować oświadczenia żywieniowe i zdrowotne dotyczące żywności przeznaczonej do oferowania konsumentowi jako takiej, od samego początku miało na celu uzupełnienie dyrektywy 2000/13/WE(7), która zawierała przepisy ogólne dotyczące w szczególności etykietowania(8).
Ta dyrektywa została uchylona rozporządzeniem nr 1169/2011(9), które skodyfikowało i uprościło, w ramach jednego aktu, przepisy dotyczące etykietowania żywności oraz, szerzej, w zakresie informowania konsumentów o takiej żywności(10). Zatem rozporządzenie nr 1924/2006, jako uzupełniający instrument prawny –
tam, gdzie oświadczenia, których dotyczy, stanowią informacje na temat żywności, w tym o suplementach żywnościowych – należy interpretować w świetle rozporządzenia nr 1169/2011.
16.      Uzupełniająco należy dodać, że ze względu na ich szczególny charakter suplementy żywnościowe podlegają również szczególnemu systemowi prawnemu ustanowionemu w dyrektywie 2002/46. W tym względzie rozporządzenie nr 1169/2011 stanowi w art. 29 ust. 1 lit. a), że przepisy dotyczące informacji, które powinny być zawarte w deklaracji o wartości odżywczej przewidziane w tym rozporządzeniu, nie mają zastosowania do suplementów żywnościowych. Informacje te są bowiem podawane zgodnie z art. 8 dyrektywy 2002/46. Te instrumenty prawne są jednak ujęte w sposób uzupełniający, chyba że przewidują one wyraźny wyjątek dotyczący stosowania innych przepisów dotyczących etykietowania i informacji na temat żywności(11).
17.      Po drugie, należy wyjaśnić szczególny charakter informacji, które wynikają z przedmiotowych oświadczeń.
18.      Ogólnie rzecz biorąc, art. 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 1924/2006 definiuje oświadczenie jako „każdy komunikat lub przedstawienie, które, zgodnie z przepisami wspólnotowymi lub krajowymi, nie są obowiązkowe, łącznie z przedstawieniem obrazowym, graficznym lub symbolicznym w jakiejkolwiek formie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że żywność ma szczególne właściwości”. Elementy, które w szczególności zwracają moją uwagę przy łącznej lekturze tych definicji, są następujące:
oświadczenie jest przede wszystkim informacją fakultatywną (lub też nieobowiązkową) dotyczącą szczególnych właściwości żywności. Innymi słowy, informacja ta jest podawana wyłącznie na zasadzie dobrowolności przez podmiot działający na rynku spożywczym, ale nie jest ona wymagana przez prawo Unii(12).
19.      Oświadczenia zdrowotne, o których mowa w niniejszej sprawie, zostały zdefiniowane w art. 2 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia nr 1924/2006 jako „każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników a zdrowiem”. Zdaniem Trybunału jest to pojęcie szerokie(13).
20.      Mając to na uwadze i dla lepszego zrozumienia kontekstu pytań zadanych w niniejszej sprawie, za szczególnie istotny uważam inny element wynikający z powyższych definicji, a mianowicie cele, w jakich te oświadczenia
są stosowane. W tym względzie już z prac przygotowawczych nad rozporządzeniem nr 1924/2006 wynika, że prawodawca Unii, uznając korzystny wpływ zmian w stosowaniu oświadczeń na przekazywanie informacji konsumentom, wziął pod uwagę fakt, iż oświadczenia te służą również jako argument marketingowy(14).
21.      Ponadto wiele źródeł odnotowuje tendencje, które od kilku lat ulegają nasileniu, w szczególności znaczne wysiłki podejmowane przez podmioty działające na rynku spożywczym w celu zwrócenia uwagi konsumentów na ich produkty, przedstawiane jako mające korzystny wpływ na odżywianie lub zdrowie, poprzez dążenie do wyróżnienia się na tle konkurencji, a nawet podkreślanie innowacji w dziedzinie żywności(15).
22.      W tym kontekście w motywie 19 rozporządzenia nr 1924/2006 uznano pozytywny wizerunek, jaki oświadczenia żywieniowe i zdrowotne mogą nadać żywności, oraz potencjalny wpływ, jaki ta żywność może mieć na zwyczaje żywieniowe i całkowite spożycie składników odżywczych. Trybunał stwierdził również, że wspomniane oświadczenia stanowią dla konsumentów wskazówki co do wyboru żywności(16).
23.      Można zatem stwierdzić, że rozporządzenie nr 1924/2006 stanowi przede wszystkim ważny instrument prawny regulujący stosowanie oświadczeń, w szczególności zdrowotnych, wykorzystywanych do promowania żywności wśród konsumentów. Jednakże, będąc ważnym narzędziem ochrony konsumentów, rozporządzenie to ma również na celu stworzenie równych warunków konkurencji w branży spożywczej(17), a zatem zrównoważenie tych dwóch celów o odmiennym charakterze poprzez wprowadzenie
przepisów, których należy przestrzegać, aby móc posługiwać się tymi oświadczeniami.
24.      Oświadczenia objęte rozporządzeniem nr 1924/2006 są bowiem dozwolone wyłącznie pod warunkiem spełnienia ogólnych warunków określonych w rozdziale II tego rozporządzenia. Interesujące nas w niniejszej sprawie oświadczenia zdrowotne muszą również spełniać warunki szczególne przewidziane w rozdziale IV wspomnianego rozporządzenia(18). Artykuł 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, o którego wykładnię zwrócił się sąd odsyłający w niniejszej sprawie, znajduje się w tym ostatnim rozdziale, który należy teraz przeanalizować w ramach pytań prejudycjalnych.
B.      W przedmiocie pytań prejudycjalnych
25.      W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zastanawia się nad zakresem pojęcia „etykietowania” w odniesieniu do żywności w rozumieniu art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006. W szczególności, w zakresie, w jakim sąd ten zastanawia się, czy pojęcie „etykietowania” obejmuje również pojęcie „reklamy” w formie pisemnej, chodzi o rozgraniczenie tych dwóch pojęć w przepisach regulujących oświadczenia zdrowotne.
26.      W drugim pytaniu prejudycjalnym sąd krajowy zwraca się z pytaniem o zakres obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, a w szczególności o to, czy obowiązek ten musi być spełniony w reklamie, jeżeli został już zrealizowany przy etykietowaniu danej żywności.
27.      Innymi słowy, pytania prejudycjalne dotyczą zakresu stosowania obowiązku informacyjnego. Należy zatem rozpatrzyć je łącznie. Ponieważ jednak zakres pojęcia „etykietowania” nabiera znaczenia po ustaleniu zakresu obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, uważam za stosowne rozpocząć niniejszą analizę prawną od tego zakresu obowiązku informacyjnego.
1.      W przedmiocie zakresu obowiązku informacyjnego
28.      Z brzmienia
oraz ze struktury gramatycznej art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 wynika, że uzależnia on spełnienie obowiązku informacyjnego w ramach w szczególności reklamy żywności od braku etykietowania tej żywności.
29.      Artykuł 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 wskazuje bowiem w pierwszej części zdania, mianowicie części stanowiącej:
„Oświadczenia zdrowotne są dopuszczalne jedynie pod warunkiem umieszczenia następujących informacji przy etykietowaniu”, że obowiązek informacyjny musi być spełniony przy etykietowaniu. Jedynie w przypadku braku takiego etykietowania
obowiązek informacyjny musi być spełniony w miejscach określonych w drugiej części zdania, a mianowicie części stanowiącej:
„a jeżeli nie występuje ono – przy prezentacji i w reklamie”. W ten sposób wyrażenie „jeżeli nie występuje ono” wprowadza koncepcję podporządkowania spełnienia obowiązku informacyjnego, w szczególności w reklamie żywności, brakowi etykietowania.
30.      Spójnik współrzędny „a” poprzedzający wyrażenie „jeżeli nie występuje ono” w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 nie uzasadnia – w mojej ocenie – wykładni, wedle której obowiązek przekazywania informacji przy etykietowaniu i, w szczególności, w reklamie miałby charakter alternatywny, chyba że pozbawić to ostatnie wyrażenie sensu logicznego. W rzeczywistości, z uwagi na następujące po nim wyrażenie „jeżeli nie występuje ono”, ten spójnik współrzędny należy interpretować jako rozłączny, co oznacza, że przekazywanie informacji określonych w art. 10 ust. 2 następuje albo przy etykietowaniu, albo przy prezentacji, albo w reklamie żywności(19).
31.      Należy jednak zauważyć, podobnie jak czyni to sąd odsyłający, że wersje językowe art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 wykazują różnice w stosowaniu spójników współrzędnych w drugiej części zdania. Wersja francuska („la présentation du produit ou de la publicité faite pour celui-ci”) między terminami „prezentacja” i „reklama” używa spójnika współrzędnego „ou” (lub) co sugeruje, że podmiotom działającym na rynku spożywczym pozostawiono pewną swobodę w realizacji obowiązku informacyjnego, w przypadku gdy na żywności nie ma etykiety. W związku z tym informacje przewidziane w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 powinny wówczas być zawarte albo w prezentacji, albo w reklamie tej żywności.
32.      Natomiast wersje językowe takie jak niemiecka („die Aufmachung der Lebensmittel und die Lebensmittelwerbung”), angielska („the presentation and
advertising”), hiszpańska („en la presentación y la publicidad”) i litewska („pateikime ir reklamoje”)(20) używają spójnika współrzędnego „i” między terminami „prezentacja” i „reklama”. Spójnik ten sugeruje zatem, że w przypadku braku etykiety zawierającej obowiązkowe stwierdzenia, stwierdzenia te muszą znajdować się zarówno przy prezentacji produktu, jak i w reklamie.
33.      Chociaż należy przyznać, że różnica językowa jest widoczna, nie ma ona jednak charakteru rozstrzygającego, ponieważ – niezależnie od wersji językowej – brzmienie art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 wskazuje w pierwszej części zdania, że obowiązek informacyjny w przypadku stosowania oświadczeń zdrowotnych występuje przede wszystkim przy etykietowaniu danej żywności. Natomiast jeżeli takie etykietowanie nie występuje, obowiązek ten musi być spełniony, w szczególności, w reklamie żywności, zgodnie z drugą częścią zdania tego przepisu. Użycie spójników współrzędnych „i” oraz „lub” przed pojęciem „reklamy” w różnych wersjach językowych nie ma wpływu na fakt, że pojęcie to dotyczy drugiej części zdania, którą należy brać pod uwagę wyłącznie w przypadku braku etykietowania na żywności. W niniejszej sprawie bezsporne jest jednak, że przedmiotowy produkt posiada etykietę, na której znajduje się obowiązkowe stwierdzenie wskazujące na znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego trybu życia. W rzeczywistości brak tego stwierdzenia zarzuca się producentowi wyłącznie w reklamie tego produktu, objętej drugą częścią zdania.
34.      W każdym razie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych. Przepisy prawa Unii należy bowiem interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii. W przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem kontekstu i celu uregulowania, którego stanowi on część(21). Zaś kontekst i cel rozporządzenia nr 1924/2006 wydają się moim zdaniem potwierdzać wykładnię
językową art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1924/2006, zgodnie z którą obowiązek informacyjny musi być spełniony przede wszystkim przy etykietowaniu żywności, a dopiero w braku etykietowania – w szczególności w reklamie tej żywności.
35.      W odniesieniu do kontekstu, w jaki wpisuje się obowiązek informacyjny przewidziany w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, należy poczynić poniższe uwagi.
36.      Prawdą jest, jak podkreśla sąd odsyłający w swoim wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, że motyw 4 rozporządzenia nr 1924/2006 stanowi, iż to rozporządzenie powinno „mieć zastosowanie do wszelkich oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych przedstawianych w przekazach o charakterze komercyjnym, w tym między innymi w ogólnej reklamie danych kategorii żywności i w kampaniach promocyjnych, takich jak [na przykład] kampanie wspierane w całości lub w części przez organy władzy publicznej”. W tym względzie należy dodać, że art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia przewiduje również, iż jego zakres stosowania obejmuje „przekaz[y] komercyjn[e], zarówno w etykietowaniu, przy prezentacji, jak i w reklamach żywności”.
37.      Jednakże, jak wynika z wyżej wymienionych przepisów rozporządzenia nr 1924/2006, dotyczą one oświadczeń zdrowotnych jako takich. Nie można z tego jednak wywodzić, że zasady dotyczące informacji, które muszą towarzyszyć tym oświadczeniom, podlegają temu samemu systemowi. Jak bowiem wynika z art. 10 ust. 1 tego rozporządzenia, aby oświadczenia zdrowotne były dozwolone, muszą być one zgodne z ogólnymi wymaganiami zawartymi w rozdziale II, zatytułowanym „Zasady ogólne”, oraz ze szczególnymi wymaganiami rozdziału IV, dotyczącego „[o]świadcze[ń]
zdrowotn[ych]”. W szczególności zezwolenia w odniesieniu do tych oświadczeń muszą być udzielone zgodnie z tym rozporządzeniem i figurować w wykazie dozwolonych oświadczeń zwartym w art. 13 i 14, dotyczących, odpowiednio, „[o]świadcze[ń] zdrowotn[ych] inn[ych] niż dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby” oraz „oświadcze[ń] o zmniejszaniu ryzyka choroby”. Innymi słowy, są to warunki związane z samymi oświadczeniami zdrowotnymi, ale nie z informacjami, które powinny im towarzyszyć, a już na pewno nie z miejscem, w którym takie informacje muszą się obowiązkowo znajdować. W mojej opinii właśnie
tutaj istnieje różnica pomiędzy z jednej strony przepisami szczególnymi zawartymi
w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1924/2006, dotyczącymi samych oświadczeń zdrowotnych, a z drugiej strony przepisami szczególnymi – mającymi zastosowanie do informacji, które powinny towarzyszyć tym oświadczeniom, aby w odniesieniu do nich mogło
zostać udzielone zezwolenie – przewidzianymi w art. 10 ust. 2 tego rozporządzenia.
38.      Ponadto art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 1924/2006 wyraźnie przewiduje możliwość przyjęcia wytycznych dotyczących stosowania tego artykułu. Z tego powodu uważam, że decyzja wykonawcza 2013/63 stanowi istotny element wykładni systemowej art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006.
39.      Otóż załącznik do decyzji wykonawczej 2013/63 wyraźnie stanowi, że art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 ustanawia obowiązek umieszczania obowiązkowych informacji
przy etykietowaniu żywności będącej przedmiotem oświadczenia zdrowotnego. Natomiast w razie braku etykietowania te obowiązkowe informacje należy podać w ramach reklamy i prezentacji żywności(22). Wynika to bowiem z celów realizowanych zarówno przez samo rozporządzenie nr 1924/2006, jak i przez inne instrumenty prawne dotyczące etykietowania żywności, w tym w szczególności rozporządzenie nr 1169/2011, które rozporządzenie nr 1924/2006 uzupełnia. Te instrumenty prawne zapewniają skuteczne funkcjonowanie rynku wewnętrznego, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez udostępnienie im niezbędnych informacji dotyczących żywności, tak aby mogli oni dokonywać świadomych wyborów zakupowych(23).
40.      Sąd odsyłający powziął wątpliwość, czy cel polegający na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony może zostać osiągnięty w szczególności w odniesieniu do żywności sprzedawanej online, chyba że jej reklama zawiera obowiązkowe informacje.
41.      W tym względzie należy podkreślić, że rozporządzenie nr 1924/2006 nie zawiera przepisów dotyczących zezwolenia na umieszczanie oświadczeń zdrowotnych na żywności w zależności od miejsca jej sprzedaży, to jest w fizycznym punkcie sprzedaży lub na odległość. Zasady dotyczące zezwoleń mają bowiem zastosowanie ze względu na przekazywaną informację, a mianowicie każdorazowo wtedy, gdy w przekazie o charakterze komercyjnym odnoszącym się do żywności występuje oświadczenie żywieniowe lub zdrowotne oraz gdy dana żywność jest przeznaczona jako taka dla konsumenta końcowego(24). Poza tym, aby konsument mógł dokonać wyboru żywności w pełni świadomie, istotne jest, by informacje obowiązkowe zostały mu udostępnione przed dokonaniem zakupu.
42.      W ten właśnie sposób należy zatem interpretować w szczególności zasady dotyczące udostępniania oraz umiejscowienia informacji obowiązkowych, a także zasady odnoszące się do sprzedaży na odległość, o których mowa w art. 12 i art. 14 rozporządzenia nr 1169/2011, przypomniane w pkt 2.1 lit. b) załącznika do decyzji wykonawczej 2013/63. W szczególności w art. 12 rozporządzenia nr 1169/2011 ustanawia się zasadę, zgodnie z którą konsument powinien zawsze dysponować obowiązkowymi informacjami przy podejmowaniu decyzji o zakupie żywności. Zgodnie z art. 14 tego rozporządzenia w przypadku sprzedaży na odległość informacje te muszą znajdować się w materiałach towarzyszących sprzedaży na odległość lub być dostarczane z użyciem jakichkolwiek właściwych środków określonych przez podmiot działający na rynku spożywczym. Ten szczególny system ma również zastosowanie do sprzedaży na odległość żywności opatrzonej oświadczeniami zdrowotnymi.
43.      W tym względzie w pkt 2.1 lit. b) załącznika do decyzji wykonawczej 2013/63 dodano, że jeżeli w przypadku sprzedaży na odległość żywności opatrzonej oświadczeniami zdrowotnymi
dostęp do etykietowania jest ograniczony(25), informacje te muszą być także zawarte w prezentacji i reklamie tej żywności. Jednakże z powyższych przepisów jasno wynika, że dotyczą one szczególnego przypadku sprzedaży na odległość, który nie może być domyślnie rozszerzony na każdą sprzedaż żywności opatrzonej oświadczeniami zdrowotnymi. Nie może on zatem zmieniać ogólnego systemu dotyczącego obowiązków informacyjnych przewidzianego w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006.
44.      Przypomnieć należy, że konsumenci są zainteresowani zależnością zdrowia od diety i wyborem właściwej diety dostosowanej do potrzeb indywidualnych(26). W tym względzie należy uznać, że etykietowanie stanowi ważny środek podawania im informacji, bowiem „właściwe opakowanie może faktycznie nakłonić konsumentów do zdrowszego odżywiania się, a także może ułatwić konsumentom dokonywanie dobrych i świadomych wyborów”(27) dla ich zdrowia. Tym samym, w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w dziedzinie żywności, zgodnie z intencją prawodawcy Unii to etykietowanie powinno służyć przekazywaniu konsumentom zasadniczych informacji odnoszących się do żywności(28). Reklama bowiem ma znaczenie jedynie drugorzędne i służy jedynie zaradzeniu brakowi etykietowania oraz brakowi zasadniczych informacji dotyczących żywności, które powinny figurować na etykiecie przed dokonaniem zakupu.
45.      Spełnienie obowiązku informacyjnego przy etykietowaniu, a jedynie w braku etykietowania w szczególności w reklamie, znajduje również uzasadnienie z praktycznego punktu widzenia. O ile bowiem prawdą jest, że reklama może pojawiać się w punktach sprzedaży żywności, a zatem w pewnej bliskości w stosunku do niej(29), o tyle zazwyczaj nie jest ona postrzegana jako środek przekazywania informacji w pobliżu żywności. Reklama ma wprawdzie na celu zwrócenie uwagi na dany produkt, ale jest również pomyślana jako narzędzie wpływające na postawy konsumentów i ich wybory, zanim jeszcze znajdą się oni w bezpośrednim kontakcie z samą żywnością. Również
zgodnie z tą logiką, to znaczy w celu umożliwienia reklamie realizacji jej funkcji polegającej na promowaniu zakupu, a także zgodnie z celem rozporządzenia nr 1924/2006, który zmierza nie tylko do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów, lecz również do zachowania skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego, wydaje mi się w pełni dopuszczalne, aby podmioty działające na rynku spożywczym były zwolnione z obowiązku przestrzegania obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 10 ust. 2 tego rozporządzenia w reklamie, o ile wymagane informacje figurują na etykiecie, która co do zasady znajduje się
obok żywności(30).
46.      W związku z tym uważam, że obowiązek informacyjny w rozumieniu art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 musi być spełniony przy etykietowaniu żywności, a wyłącznie w przypadku braku etykietowania – w szczególności w reklamie żywności.
47.      Po ustaleniu zakresu obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 należy teraz przeanalizować, czy pojęcie „etykietowania” w odniesieniu do żywności w rozumieniu tego artykułu obejmuje pojęcie „reklamy”, w szczególności gdy mowa o reklamie pisemnej, w konsekwencji czego spełnienie wymogów informacyjnych dotyczących etykietowania zakłada
również podanie informacji wskazanych we wspomnianym artykule w tej reklamie.
2.      W przedmiocie rozgraniczenia pojęć „etykietowania” i „reklamy”
48.      W tym względzie należy zauważyć, że art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, który, jak wskazuje jego tytuł, określa warunki szczególne stosowania oświadczeń zdrowotnych, nie definiuje pojęć „etykietowania” i „reklamy”. Zgodnie z tym artykułem, który wymienia wymogi, jakie muszą być spełnione, aby dopuszczalne były oświadczenia zdrowotne, oświadczenia takie są niedopuszczalne, chyba że informacje wymienione w tym artykule znajdują się na etykiecie lub, jeżeli etykietowanie nie występuje, w szczególności w reklamie produktu. Zatem użycie wyrażenia „jeżeli nie występuje”
sugeruje istnienie stosunku pomocniczości między pojęciami, o których mowa(31).
49.      Mając to na uwadze, należy art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006
odczytywać
w związku z art. 2 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia. Przepis ten odsyła do definicji terminu „etykietowanie” zawartej w dyrektywie 2000/13, a obecnie należy go rozumieć jako odnoszący się do definicji zawartej w rozporządzeniu nr 1169/2011. Stosownie do tej definicji etykietowanie oznacza „wszelkie napisy, dane szczegółowe, znaki handlowe, nazwy marek, ilustracje lub symbole odnoszące się do danej żywności i umieszczone na wszelkiego rodzaju opakowaniu, dokumencie, ulotce, etykiecie, opasce lub pierścieniu towarzyszącym takiej żywności lub odnoszącym się do niej”(32). Jest to definicja szeroka, obejmująca liczne elementy wizualne, które mogą dostarczać informacji o żywności i których obecność w różnych nośnikach informacji, bądź to towarzyszących żywności, bądź do niej się odnoszących, stanowi warunek kwalifikacyjny tego terminu w rozumieniu
art. 2 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 1924/2006 w związku z art. 2 ust. 2
lit. j) rozporządzenia nr 1169/2011.
50.      Natomiast rozporządzenie nr 1924/2006 nie zawiera żadnej definicji „reklamy” ani nie odnosi się do takiej definicji, która byłaby zawarta w innym akcie prawnym. Jednakże w zakresie, w jakim rozporządzenie to uzupełnia rozporządzenie nr 1169/2011, uważam, że pojęcie
„reklamy”, do którego to ostatnie rozporządzenie się odnosi, stanowi element wykładni językowej art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006(33).
51.      Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 1169/2011 definicją „reklamy”, do której należy się odwołać, gdy w grę wchodzą
przepisy dotyczące informowania konsumentów o żywności, jest definicja zawarta w dyrektywie 2006/114, a mianowicie „przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów, w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości, praw i zobowiązań”(34). W tym względzie Trybunał stwierdził już, że w świetle tej wyjątkowo szerokiej definicji reklama może się objawić w bardzo różnych formach, a zatem nie jest w żaden sposób ograniczona do form klasycznej reklamy(35).
52.      W tym kontekście pojawia się pytanie, czy – zważywszy na tak szerokie definicje „etykietowania” i „reklamy” – istnieje możliwość ich częściowego nakładania się na siebie, choćby
jednej z form reklamy, a mianowicie reklamy pisemnej, i etykietowania. W tym kontekście wykładnia językowa art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 w związku z art. 2 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia oraz z art. 2 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 1169/2011 wydaje się moim zdaniem przemawiać przeciwko takiemu wnioskowi. Należy bowiem zauważyć, że z jednej strony definicja pojęcia „reklamy”, sformułowana w poprzednim punkcie, obejmuje wszelkie formy komunikacji, wśród których można wymienić w szczególności reklamę pisemną. Innymi słowy, żaden element brzmienia przepisów przywołanych artykułów nie pozwala przyjąć, że określona forma reklamy mogłaby być traktowana odmiennie od pozostałych, na przykład ze względu na jej ewentualne nakładanie się
na
inne definicje przewidziane w tym rozporządzeniu.
53.      Z drugiej strony uznanie, że pisemna forma reklamy jest objęta
pojęciem „etykietowania”, prowadziłoby do pominięcia zasadniczych elementów definicji obu tych pojęć. Definicja ustawowa „etykietowania” kładzie bowiem nacisk na charakter różnorodnych elementów odnoszących się do żywności oraz na miejsce, w którym się one znajdują. Z kolei definicja prawna „reklamy” podkreśla znaczenie celu promocyjnego.
54.      Ponadto kontekst, w jaki wpisuje się art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, oraz cele realizowane przez to rozporządzenie również przemawiają za odpowiedzią przeczącą w odniesieniu do
istnienia ewentualnego nakładania się na siebie analizowanych pojęć.
55.      Jeśli chodzi o kontekst towarzyszący art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, to potwierdza on istnienie rozgraniczenia pomiędzy pojęciami „etykietowania” i „reklamy”. Jak bowiem wynika z całości tego rozporządzenia, rozróżnia ono w szczególności pojęcia „etykietowania” i „reklamy”. Mimo że rozporządzenie to nie zawiera definicji pojęcia „reklamy”, podczas gdy odsyła do pojęcia „etykietowania”, posługuje się ono tymi dwoma pojęciami w sposób odrębny w kilku przepisach. Artykuł 1 rozporządzenia nr 1924/2006, zatytułowany „Przedmiot i zakres stosowania”, stanowi bowiem wyraźnie w ust. 2, że rozporządzenie to znajduje zastosowanie „do oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych zawartych w przekazach komercyjnych, zarówno w etykietowaniu, przy prezentacji, jak i w reklamach żywności”. Artykuł 3 tego rozporządzenia, zawierający „Zasady ogólne dotyczące wszystkich oświadczeń”, również posługuje się tymi trzema pojęciami w sposób odrębny, stanowiąc, że oświadczenia zdrowotne „mogą być stosowane przy etykietowaniu, prezentacji i w reklamie żywności wprowadzanej na rynek we Wspólnocie jedynie w przypadku, gdy są one zgodne z przepisami niniejszego rozporządzenia”. Ponadto, ponieważ rozporządzenie nr 1924/2006 uzupełnia rozporządzenie nr 1169/2011, fakt, że to ostatnie rozporządzenie definiuje pojęcia „etykietowania” i „reklamy” w sposób odrębny, świadczy moim zdaniem o tym, że należy uznać, iż mają one inny zakres stosowania(36).
56.      Ponadto uważam, że decyzja wykonawcza 2013/63, na mocy której Komisja przyjęła wytyczne dotyczące wdrażania szczególnych warunków dotyczących oświadczeń zdrowotnych określonych w art. 10 rozporządzenia nr 1924/2006(37), dostarcza elementów użytecznych do rozważań. W szczególności pkt 2 załącznika do tej decyzji, dotyczący „obowiązkowych informacji towarzyszącym dozwolonym oświadczeniom zdrowotnym”, wprowadza rozróżnienie między pojęciami „etykietowania” i „reklamy” ze względu na ich cele. Zgodnie z tym punktem załącznika „etykietowanie” odnosi się do informowania konsumenta końcowego, podczas gdy „reklama” dotyczy promowania sprzedaży żywności przez podmiot działający na rynku spożywczym.
57.      Z powyższego wynika, że etykietowanie służy przekazywaniu konsumentowi informacji dotyczących żywności, tak aby mógł on dokonać świadomego wyboru przy jej zakupie. Innymi słowy, celem etykietowania jest udostępnienie konsumentowi zasadniczych informacji o żywności, aby mógł on podjąć świadomą decyzję żywieniową(38).
58.      Natomiast reklama ma na celu promowanie sprzedaży żywności i zachęcanie do jej zakupu. W tym kontekście należy zauważyć, że reklama żywności może przybierać bardzo różne formy, w zależności między innymi od nośnika służącego jej rozpowszechnianiu(39), przekazywanego komunikatu(40), grupy docelowej i celu, który zasadniczo polega na promowaniu produktu, wzbudzaniu zainteresowania ofertą i zachęcaniu konsumentów do zakupu.
Owszem, nie można wykluczyć, że ze względu na tę różnorodność form reklamy może istnieć pewne powiązanie pomiędzy etykietowaniem a reklamą, w szczególności w zakresie przekazywanej informacji oraz formy, w jakiej jest ona udostępniana konsumentom. Niemniej jednak z przywołanego wyżej kontekstu jednoznacznie wynika, że pojęcia te odnoszą się na dwóch odmiennych logik przekazywania informacji, z których jedna ma charakter informacyjny, a druga – promocyjny. W konsekwencji utożsamianie tych dwóch pojęć na podstawie wykorzystywanej informacji (informacji dotyczącej żywności) oraz formy jej przekazywania (w niniejszym przypadku na nośniku pisemnym) byłoby, moim zdaniem, sztuczne.
59.      Wniosek ten wydaje mi się również zgodny z celem rozporządzenia nr 1924/2006, który ma charakter horyzontalny i który jest realizowany nie tylko przez to rozporządzenie, którego wykładnia jest przedmiotem niniejszej sprawy, lecz także przez inne instrumenty prawne, które ono uzupełnia, w szczególności rozporządzenie nr 1169/2011(41).
60.      Jak stwierdzono w art. 1 ust. 1 w związku z motywem 1
rozporządzenia nr 1924/2006, celem tego rozporządzenia jest zapewnienie skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów i ułatwieniu im dokonywania wyborów dzięki wprowadzaniu do obrotu produktów bezpiecznych i odpowiednio etykietowanych. Ponadto zgodnie z orzecznictwem ochrona zdrowia jest jednym z głównych celów tego rozporządzenia(42). Cel ten należy moim zdaniem rozumieć jako zmierzający do zapewnienia ochrony konsumenta przed – w niniejszym przypadku – oświadczeniami zdrowotnymi nieprawdziwymi, niepopartymi dowodami naukowymi, a nawet wprowadzającymi w błąd, które są zdolne wpływać na nawyki żywieniowe oraz na całkowite ilości składników odżywczych przyjmowanych przez tego konsumenta(43). Jednakże ten sam cel nie może prowadzić do rozszerzenia zakresu stosowania przepisów dotyczących etykietowania na przepisy odnoszące się do reklamy bez popadania w sprzeczność z wolą prawodawcy Unii, który zamierzał ustanowić rozgraniczenie pomiędzy tymi dwoma pojęciami.
Gdyby bowiem prawodawca Unii uznał, że te dwa pojęcia nakładają
się na siebie, choćby tylko w odniesieniu do etykietowania i reklamy w formie pisemnej, zadbałby
bez wątpienia o to, aby je oznaczyć w ten sam sposób, zamiast je rozróżniać, tak jak to uczynił w rozporządzeniu nr 1924/2006.
61.      Ponadto należy przypomnieć, że cel rozporządzenia nr 1924/2006 jest dwojaki, a mianowicie zapewnienie skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego przy jednoczesnym zapewnianiu wysokiego poziomu ochrony konsumentów(44). Zaś rozszerzenie zakresu pojęcia „etykietowania” na „reklamę” w jej formie pisemnej mogłoby, moim zdaniem, doprowadzić do przyćmienia pierwszego z tych celów, a nawet do jego naruszenia(45). Szerzej rzecz ujmując, mogłoby to prowadzić do powstania niepewności prawnej w tej dziedzinie, a nawet do rezultatu absurdalnego: gdyby reklama pisemna miała teraz zostać objęta pojęciem „etykietowania”, to czy należałoby również przyjąć założenia odwrotnego, że etykietowanie może mieścić się w pojęciu „reklamy”? W szczególności dlaczego to pojęcie „etykietowania” miałby mieć pierwszeństwo i obejmować termin „reklama”, a nie odwrotnie(46)? Stanowi to moim zdaniem dodatkowy argument przemawiający za uznaniem, że takie nakładanie się na siebie miałoby charakter sztuczny, a wręcz prowadziłoby do instrumentalnego wykorzystywania przepisów przewidzianych w rozporządzeniu nr 1924/2006.
62.      W związku z powyższym uważam, że pojęcie „etykietowania” nie obejmuje pojęcia „reklamy” w jakiejkolwiek jej formie, w rozumieniu art. 10 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 1924/2006 i art. 2 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 1169/2011.
63.      Z całości powyższych względów proponuję na pierwsze i drugie pytanie prejudycjalne
odpowiedzieć, że art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 należy interpretować w ten sposób, że ustanawia on wymóg spełnienia obowiązku informacyjnego przy etykietowaniu żywności. Pojęcie „etykietowania”, o którym mowa w tym artykule, nie obejmuje pojęcia „reklamy” w jakiejkolwiek jej formie. W braku etykietowania obowiązek informacyjny musi być spełniony w szczególności w reklamie żywności.
IV.    Wnioski
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) w następujący sposób:
Artykuł 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności, zmienionego rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1047/2012 z dnia 8 listopada 2012 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
ustanawia on wymóg spełnienia obowiązku informacyjnego przy etykietowaniu żywności. Pojęcie „etykietowania”, o którym mowa w tym artykule, nie obejmuje pojęcia „reklamy” w jakiejkolwiek jej formie. W braku etykietowania obowiązek informacyjny musi być spełniony w szczególności w reklamie żywności.
1      Język oryginału: francuski.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych (Dz.U. 2002, L 183, s. 51).
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotycząca reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej (Dz.U. 2006, L 376, s. 21).
4      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz.U. 2006, L 404, s. 9; sprostowanie Dz.U. 2007, L 12, s. 3), zmienione rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1047/2012 z dnia 8 listopada 2012 r. (Dz.U. 2012, L 310, s. 36).
5      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz.U. 2011, L 304, s. 18), zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) nr 2015/2283 z dnia 25 października 2015 r. (Dz.U. 2015, L. 327, s. 1).
6      Decyzja wykonawcza Komisji z dnia 24 stycznia 2013 r. przyjmująca wytyczne dotyczące wdrażania szczegółowych warunków dotyczących oświadczeń zdrowotnych określonych w art. 10 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2013, L 22, s. 25).
7      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz.U. 2000, L 109, s. 29).
8      Motyw 3 rozporządzenia nr 1924/2006.
9      W związku z tym jakiekolwiek zawarte w rozporządzeniu nr 1924/2006 odesłanie do dyrektywy 2000/13 należ uznać za odesłanie do rozporządzenia nr 1169/2011, zgodnie z art. 53 tego ostatniego rozporządzenia.
10      Artykuł 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1169/2011.
11      W tym względzie motyw 17 dyrektywy 2002/46 stanowi, że dyrektywa ta ogranicza się do określenia niezbędnych przepisów dodatkowych, ponieważ przepisy ogólne i definicje zostały ustanowione w dyrektywie 2000/13, a obecnie w rozporządzeniu nr 1169/2011.
12      Jednakże podanie tych informacji fakultatywnych czyni obowiązkowym podanie innych informacji, zgodnie z art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006.
13      Zobacz podobnie wyrok z dnia 6 września 2012 r., Deutsches Weintor, C‑544/10 (zwany dalej „wyrokiem Deutsches Weintor”), EU:C:2012:526, pkt 35, 36.
14      Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności [COM(2003)424 wersja ostateczna], pkt 9.
15      Zobacz podobnie P. Nihoul, E. Van Nieuwenhuyze, L’étiquetage des denrées alimentaires: une pondération réussie entre intérêts contradictoires?, Journal de droit européen, 20e
année (2012), nr 192, s. 237–243. Z nowszych zobacz także Sprawozdanie specjalne 23/2024 Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, przyjęte w dniu 28 listopada 2024 r., zatytułowane „Etykietowanie żywności w UE – konsumenci mogą zagubić się w gąszczu etykiet” (Dz.U. C, C/2024/7194), w szczególności pkt 7 i 47, w których stwierdza się, że praktyki etykietowania stosowane przez przedsiębiorstwa spożywcze, poszukujące nowych sposobów przyciągnięcia konsumentów, podlegają ciągłym zmianom.
16      Wyrok Deutsches Weintor, pkt 37.
17      Motyw 2 rozporządzenia nr 1924/2006.
18      Szczegółowy opis tych ogólnych i szczególnych warunków, innych niż warunki, o których mowa w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, nie wydaje mi się konieczny w niniejszej sprawie.
19      Wydaje mi się, że takie rozumienie można potwierdzić również za pomocą innych wersji językowych, na przykład w języku angielskim („[h]ealth claims shall only be permitted if the following information is included in the labelling, or if no such labelling exists, in the presentation and advertising […]”), a także litewskim („[t]eiginiai apie sveikatingumą leidžiami tik tuo atveju, jei toliau nurodyta informacija yra pateikta etiketėje, o jei etiketės nėra –
pateikime ir reklamoje […]”).
20      Podkreślenie moje.
21      Zobacz wyrok z dnia 12 września 2019 r.,
A i in., C‑347/17, EU:C:2019:720, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo.
22      Punkt 2.1 lit. a) i b) załącznika do decyzji wykonawczej 2013/63.
23      Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1924/2006 oraz art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011.
24      Artykuł 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006.
25      W
tym względzie należy zauważyć, że sformułowanie w wersji francuskiej jest nieco niejednoznaczne, ponieważ posługuje się wyrażeniem „w ramach której dostęp do »etykietowania« jest ograniczony”. Jednakże inne wersje językowe pkt 2.1 lit. b) załącznika do decyzji wykonawczej 2013/63 pozwalają potwierdzić, że w przypadku ograniczonego dostępu do etykietowania obowiązkowe informacje przewidziane w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006 muszą być przekazywane w innych materiałach (zob. na przykład wersje w językach angielskim: „[m]andatory information shall be available to the consumer before purchase and in the cases of distance selling where access to the »labelling« is restricted, mandatory information must be included in the presentation and advertising of the food, in the material supporting the distance selling whether this is a website, a catalogue, a leaflet, a letter, etc.”, hiszpańskim: „[l]a información obligatoria estará a disposición del consumidor antes de que se realice la compra y, en el caso de las ventas a distancia en las que el acceso al »etiquetado« está limitado, la información obligatoria deberá incluirse, en la presentación y la publicidad de los alimentos, en el soporte de la venta a distancia, ya se trate de un sitio web, de un catálogo, de un folleto, de una carta, etc.” oraz litewskim: „[p]rivaloma informacija pateikiama vartotojui prieš perkant, o tais nuotolinės prekybos atvejais, kai prieiga prie »ženklinimo« yra ribota, privaloma informacija turi būti nurodyta »pateikime« bei »reklamoje« ir informacinėje medžiagoje, kuria naudojamasi prekiaujant nuotoliniu būdu, kaip antai, tinklalapyje, kataloge, informaciniame lapelyje, rašte ir t. t”).
26      Motyw 10 rozporządzenia nr 1169/2011.
27      COM(2006)368 wersja ostateczna.
28      Artykuł 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011.
29      Mam tu na przykład w szczególności na myśli
plakaty reklamowe umieszczane przy wejściu do supermarketów, jak również katalogi rozdawane w tych supermarketach.
30      Nie ma to wpływu na możliwość podawania tych informacji w reklamach przez podmioty działające na rynku spożywczym, mimo że nie są one do tego zobowiązane.
31      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 7 lipca 2016 r.,
Ambisig, C‑46/15, EU:C:2016:530, pkt 33.
32      Artykuł 2 ust. 2 lit. j) rozporządzenia nr 1169/2011.
33      Wniosek ten narzuca się, moim zdaniem, ze względów bezpieczeństwa prawnego oraz spójności w zakresie etykietowania żywności.
34      Artykuł 2
lit. a) dyrektywy 2006/114.
35      Wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Belgian Electronic Sorting Technology, C‑657/11, EU:C:2013:516, pkt 35.
36      Dodatkowo należy zauważyć, że rozróżnienie pomiędzy pojęciami „etykietowania” i „reklamy” wydaje się możliwe do wyprowadzenia już pośrednio z dyrektywy 2000/13, której uzupełnieniem było rozporządzenie nr 1924/2006 przed uchyleniem tej dyrektywy przez rozporządzenie nr 1169/2011. Dyrektywa ta bowiem rozróżniała przepisy mające zastosowanie odpowiednio do każdego z tych pojęć (zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2004 r., Douwe Egberts, C‑239/02, EU:C:2004:445, pkt 34).
37      Zobacz motyw 37 oraz art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 1924/2006.
38      Pozostaje to bez uszczerbku dla faktu, że etykietowanie może również zawierać informacje, które można uznać za niemające charakteru zasadniczego. Mam tu na myśli informacje fakultatywne, takie jak na przykład oświadczenia zdrowotne, które – jak wyjaśniono powyżej – wprawdzie dostarczają konsumentowi informacji, lecz których zasadniczym celem jest przyciągnięcie jego uwagi, a ostatecznie zachęcenie go do dokonania zakupu. Z tego właśnie powodu podawanie ich przy etykietowaniu żywności powinno nie tylko być poparte danymi naukowymi [zob. art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1924/2006], lecz także – ze względu na ich promocyjną rolę – opatrzone dodatkowymi informacjami, o których mowa w art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 1924/2006, w celu ochrony konsumentów przed informacjami wprowadzającymi w błąd i niepopartymi dowodami.
39      Przykładowo chodzi tu o reklamę pisemną w ogłoszeniach prasowych lub na tablicach reklamowych, reklamę audiowizualną w telewizji lub radiu, a także reklamę cyfrową, jak często ma to miejsce w mediach społecznościowych.
40      Przykładowo – w zależności od tonu i intencji przekazu – reklamy mogą mieć charakter informacyjny, odnosić się do cech produktu, być perswazyjne, polegać na podkreślaniu zalet produktu w celu przekonania konsumenta do zakupu, bądź mieć charakter emocjonalny, mający na celu wywołanie emocji zdolnych wpłynąć na decyzję zakupową.
41      Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011 ma ono na celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów w zakresie informacji na temat żywności, przy uwzględnieniu różnic percepcji ze strony konsumentów i ich potrzeb informacyjnych, z równoczesnym zapewnieniem płynnego funkcjonowania rynku wewnętrznego.
42      Wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Dr. Willmar Schwabe, C‑524/18, EU:C:2020:60, pkt 35, 55 i przytoczone tam orzecznictwo.
43      Motywy 14 i 19 rozporządzenia nr 1924/2006.
44      Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1924/2006.
45      W tym względzie reklama stanowi niewątpliwie środek umożliwiający otwieranie rynków zbytu na rynku wewnętrznym dla towarów i usług, z których zarówno konsumenci, jak i podmioty profesjonalne powinni mieć możliwość korzystania w możliwie najszerszym zakresie. Zmuszenie zaś podmiotu działającego na rynku spożywczym do zaniechania techniki reklamowej, którą uznaje on za szczególnie skuteczną – w niniejszym przypadku wskazania jednego oświadczenia zdrowotnego – ze względu na nakładanie się na siebie pojęć „etykietowania” i „reklamy” prowadziłoby do ograniczenia tych rynków zbytu, a w konsekwencji do naruszenia skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego.
46      Ponadto czy podmioty działające na rynku spożywczym uzyskałyby w ten sposób możliwość wyboru mającego zastosowanie systemu prawnego? Jakie konsekwencje mogłoby takie nakładanie się na siebie terminów wywołać dla innych instrumentów prawnych, które posługują się tymi samymi definicjami? Są to jedynie niektóre przykłady trudności praktycznych, jakie pociągałoby za sobą dopuszczenie nakładania się na siebie pojęć „etykietowania” i „reklamy” w jej formie pisemnej.