62004CC0107_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
I – Εισαγωγή
1. Η παρούσα αίτηση του Tribunal Supremo περί εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 2092/91 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1991, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής (2) .
2. Σύμφωνα με ισπανική κανονιστική ρύθμιση, προκύπτουσα από το Real Decreto 506/2001, της 11ης Μαΐου 2001 (3) (στο εξής: βασιλικό διάταγμα 506/2001), επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται στην Ισπανία οι ενδείξεις «biológico» και «bio» και για την επισήμανση προϊόντων τα οποία δεν έχουν παραχθεί σύμφωνα με τις μεθόδους βιολογικής παραγωγής που προβλέπει ο κανονισμός 2092/91. Η Comité Andaluz de Agricultura Ecológica (Επιτροπή της Ανδαλουσίας για τη βιολογική γεωργία, στο εξής: Comité Andaluz) άσκησε κατά της ρυθμίσεως αυτής προσφυγή ενώπιον του Tribunal Supremo. Ως κύρια αιτίαση προβάλλει το ασυμβίβαστο της ρυθμίσεως αυτής με τον κανονισμό 2092/91. Το Tribunal Supremo ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ο κανονισμός αποκλείει την ισπανική κανονιστική ρύθμιση.
II – Κανονιστικό πλαίσιο
Α –	Κοινοτικό δίκαιο
3. Οι σχετικές διατάξεις του κανονισμού 2092/91 τροποποιήθηκαν επανειλημμένως, τελευταία με τον κανονισμό (ΕΚ) 392/2004 του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2004, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 2092/91 περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής (4) και –από 1ης Μαΐου 2004– με την πράξη προσχωρήσεως (5) .
4. Το άρθρο 2 του κανονισμού 2092/91 έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, ένα προϊόν θεωρείται ότι φέρει ενδείξεις που αναφέρονται στον βιολογικό τρόπο παραγωγής όταν στη σήμανση, τη διαφήμιση ή τα εμπορικά έγγραφα, το προϊόν, τα συστατικά του ή οι πρώτες ύλες ζωοτροφών χαρακτηρίζονται από τις ενδείξεις που χρησιμοποιούνται σε κάθε κράτος μέλος και επιτρέπουν στον αγοραστή να συμπεραίνει ότι το προϊόν, τα συστατικά του ή οι πρώτες ύλες παρήχθησαν σύμφωνα με τους κανόνες παραγωγής που αναφέρονται στο άρθρο 6 και, ειδικότερα με τους εξής όρους, ή με τα συνήθως χρησιμοποιούμενα παράγωγά τους, (όπως βιο-, οικο- κ.λπ.) ή συντμήσεις αυτών, μόνο ή σε συνδυασμό, εφόσον οι εν λόγω όροι δεν εφαρμόζονται σε γεωργικά προϊόντα που περιέχονται σε τρόφιμα ή πρώτες ύλες ζωοτροφών ή προφανώς δεν έχουν καμία σχέση με τον τρόπο παραγωγής:
– στα ισπανικά:		ecológico,
– στα τσεχικά:			ekologické
– στα δανικά:			økologisk,
– στα γερμανικά:		ökologisch, biologisch,
– στα εσθονικά:		mahe or/ökoloogiline
– στα ελληνικά:		βιολογικό,
– στα αγγλικά:		organic,
– στα γαλλικά:		biologique,
– στα ιταλικά:			biologico,
– στα λεττονικά:		bioloġiskā,
– στα λιθουανικά:		ekologiškas,
– στα ουγγρικά:		ökológiai,
– στα μαλτέζικα:		organiku,
– στα ολλανδικά:		biologisch,
– στα πολωνικά:		ekologiczne,
– στα πορτογαλικά:		biológico,
– στα σλοβακικά:		ekologické,
– στα σλοβένικα: 		ekološki,
– στα φινλανδικά:		luonnonmukainen,
– στα σουηδικά:		ekologisk.»
5. Το άρθρο 5, παράγραφοι 1 και 3, του κανονισμού 2092/91 προβλέπει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να γίνει η επισήμανση ή η διαφήμιση ενός προϊόντος ως προερχόμενου από βιολογική καλλιέργεια.
6. Το άρθρο 5, στοιχείο α΄, του κανονισμού 2092/91, προβλέπει μεταβατική διάταξη που αφορά τα ήδη κατατεθέντα σήματα.
B –	Εθνική νομοθεσία
7. Στο Βασίλειο της Ισπανίας το «Real Decreto» 1852/1993 της 22ας Οκτωβρίου 1993 (6) το εξής: βασιλικό διάταγμα 1852/1993) ρυθμίζει τα ζητήματα της οικολογικής καλλιέργειας και της αντίστοιχης επισημάνσεως των γεωργικών προϊόντων των τροφίμων. Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, του εν λόγω διατάγματος, θεωρείται ότι ένα προϊόν φέρει την επισήμανση ότι προέρχεται από οικολογική καλλιέργεια, όταν επί του προϊόντος αυτού ή των συστατικών του, κατά την επισήμανση, τη διαφήμιση ή επί των σχετικών με αυτό εμπορικών εγγράφων, τίθεται η ένδειξη «ecológico». Επιπροσθέτως, το άρθρο 3, παράγραφος 1, προβλέπει ότι μπορούν, επίσης, να χρησιμοποιηθούν οι ακόλουθες ενδείξεις: «obtenido sin el empleo de productos químicos de síntesis» (παραχθέν χωρίς την προσθήκη συνθετικών-χημικών προϊόντων), «biológico» (βιολογικό), «orgánico» (οργανικό), «biodinámico» (βιο-δυναμικό) ... καθώς και οι ενδείξεις «eco» (οικολογικό) και «bio» (βιολογικό), ...»
8. Το βασιλικό διάταγμα 1852/1993 τροποποιήθηκε με το βασιλικό διάταγμα 506/2001. Το τροποποιημένο άρθρο 3, παράγραφος 1, προβλέπει ότι:
«Κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2092/91, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1804/1999 ένα προϊόν θεωρείται ότι φέρει ενδείξεις που αναφέρονται στον οικολογικό τρόπο παραγωγής όταν στη σήμανση, η διαφήμιση ή τα εμπορικά έγγραφα, το προϊόν, τα συστατικά του ή οι πρώτες ύλες ζωοτροφών χαρακτηρίζονται από τις ενδείξεις «ecológico» ή το πρώτο συνθετικό της εν λόγω λέξεως «eco» είτε με συνδυασμό με την ονομασία του προϊόντος, των συστατικών του ή της εμπορικής του ονομασίας.»
9. Βάσει του βασιλικού διατάγματος 506/2001 οι ενδείξεις «biológico» και «bio» δεν χρησιμοποιούνται στην Ισπανία μόνο για την υποδήλωση προϊόντων που έχουν παραχθεί με βιολογικούς τρόπους παραγωγής.
III – Πραγματικά περιστατικά και προδικαστικά ερωτήματα
10. Μετά τη δημοσίευση του βασιλικού διατάγματος 506/2001, με το οποίο τροποποιήθηκε το βασιλικό διάταγμα 1852/1993, η Comité Andaluz άσκησε ενώπιον του Tribunal Supremo προσφυγή ακυρώσεως με αίτημα την ακύρωση του βασιλικού διατάγματος 506/2001.
11. Όπως υπογράμμισε το Tribunal Supremo, η ισπανική νομοθεσία παρέχει τη δυνατότητα σε φυσικά και νομικά πρόσωπα, των οποίων τα συμφέροντα θίγονται από διάταξη γενικού και κανονιστικού χαρακτήρα, να ασκήσουν προσφυγή ακυρώσεως. Σε περίπτωση που κριθεί ότι μία γενική διάταξη έρχεται σε αντίθεση με την έννομη τάξη, λόγω τυπικών ή ουσιαστικών πλημμελειών της, ακυρώνεται erga omnes .
12. Η Comité Andaluz στήριξε την προσφυγή της ακυρώσεως κυρίως στην έλλειψη συμφωνίας του βασιλικού διατάγματος με τον κανονισμό 2092/91.
13. Με διάταξη της 1ης Δεκεμβρίου 2003, το Tribunal Supremo υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα προς έκδοση προδικαστικής αποφάσεως:
«1. Θεωρούνται, κατά τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2092/91 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1991, όπως συμπληρώθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1804/99 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 1999, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, σε όλα τα κράτη μέλη, οι όροι «βιολογικός» και «οικολογικός», καθώς και τα πρώτα συνθετικά τους «βιο» και «οικο» ως ενδείξεις που υποδηλούν για  τον αγοραστή ότι το προϊόν ή τα συστατικά του έχουν παραχθεί σύμφωνα με τους κανόνες βιολογικού τρόπου παραγωγής;
2. Μήπως ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2092/1991, του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1991, όπως συμπληρώθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1804/99 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 1999, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, επιφυλάσσει κατ’ ανάγκην, σε όλα τα κράτη μέλη, τους όρους «βιολογικός» και «οικολογικός», καθώς και τα πρώτα συνθετικά τους «βιο» και «οικο», για τα προϊόντα τα οποία έχουν παραχθεί σύμφωνα με τους κανόνες που ορίζονται με τον εν λόγω κανονισμό για τον βιολογικό τρόπο παραγωγής;
3. Μήπως το άρθρο 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2092/1991, του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1991, όπως συμπληρώθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1804/99 του Συμβουλίου, της 19ης Ιουλίου 1999, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, επιφυλάσσει στα ισπανικά τον όρο «Ecológico» και το πρώτο συνθετικό αυτού «Eco» για τα προϊόντα τα οποία έχουν παραχθεί σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζονται με τον εν λόγω κανονισμό για τον βιολογικό τρόπο παραγωγής, κατά τρόπο ώστε να μην είναι αντίθετοι προς τη διάταξη της ευρωπαϊκής κανονιστικής ρυθμίσεως η χρήση στην Ισπανία του όρου «Biológico» και του πρώτου συνθετικού του «Bio» για τα μη βιολογικά προϊόντα, εφόσον η χρήση του όρου και του πρώτου συνθετικού τα έχει μετατρέψει σε όρο και πρώτο συνθετικό γενικού χαρακτήρα που δεν υποδηλούν, στην Ισπανία, είδη διατροφής συγκεκριμένων χαρακτηριστικών που έχουν σχέση με τη μέθοδο βιολογικής παραγωγής;»
14. Μετά την έκδοση του κανονισμού 392/2004, το Tribunal Supremo απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου διευκρίνισε ότι η απόφασή του επί του ζητήματος του κύρους του βασιλικού διατάγματος πρέπει να στηριχθεί στον κανονισμό 2092/91 ως ισχύει σήμερα. Συνεπώς, η απάντηση στα προδικαστικά ερωτήματα δεν πρέπει να στηριχθεί στον κανονισμό 2092/91 ως είχε μετά την τροποποίηση του με τον κανονισμό 1804/99, αλλ’ ως αυτός έχει μετά τις τελευταίες τροποποιήσεις.
IV – Νομική εκτίμηση
15. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία του άρθρου 2 του κανονισμού 2092/91, όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 392/2004. Το ζήτημα που, κυρίως, ζητεί να δι ευκρινιστεί είναι αν είναι σύμφωνο με τον κανονισμό να επιτραπεί η χρησιμοποίηση της ενδείξεως «biológico» και της συντμήσεως «bio» για προϊόντα τα οποία δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του κανονισμού.
16. Το άρθρο 2 του κανονισμού 2092/91 ρυθμίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η επισήμανση ενός προϊόντος μπορεί να θεωρηθεί ως υποδηλώνουσα την προέλευση ενός προϊόντος από βιολογικές μεθόδους παραγωγής. Το άρθρο 5 του κανονισμού 2092/91 ορίζει ποιες προϋποθέσεις βιολογικής παραγωγής πρέπει να πληρούνται προκειμένου ένα προϊόν να φέρει ένδειξη υποδηλώνουσα την προέλευσή του από τέτοιες μεθόδους παραγωγής. Επομένως, μόνο τα προϊόντα εκείνα τα οποία πληρούν τις προϋποθέσεις του κανονισμού 2092/91 μπορούν να φέρουν ένδειξη υποδηλώνουσα ότι παρήχθησαν με βιολογικές μεθόδους παραγωγής.
17. Κατά το βασιλικό διάταγμα 506/2001 μπορούν να φέρουν την ένδειξη «biológico» ή τη σύντμηση «bio» και προϊόντα τα οποία παρήχθησαν κατά τρόπο μη ανταποκρινόμενο στα όσα προβλέπει ο κανονισμός 2092/91.
18. Το πότε ένα προϊόν φέρει ένδειξη υποδηλώνουσα τον βιολογικό τρόπο παραγωγής του το ρυθμίζει το άρθρο 2 του κανονισμού 2092/91, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 392/2004, μέσω ενός γενικού ορισμού, ο οποίος συμπληρώνεται με κατάλογο συγκεκριμένων ανά γλώσσα ενδείξεων. Στον κατάλογο του άρθρου 2 του κανονισμού 2092/91, ως ένδειξη υποδηλώνουσα προϊόν παραχθέν με βιολογικό τρόπο παραγωγής, αναφέρεται, για την ισπανική γλώσσα, μόνο η ένδειξη «ecológico», ενώ σαφώς παραλείπονται οι ενδείξεις «biológico» ή «bio».
19. Το ερώτημα που θέτει το αιτούν δικαστήριο είναι αν, κατά τον κανονισμό 2092/91, μπορούν να εκληφθούν ως ενδείξεις υποδηλώνουσες βιολογικό τρόπο παραγωγής ενδείξεις οι οποίες δεν αναφέρονται στον κατάλογο για την αντίστοιχη επίσημη γλώσσα, εν προκειμένω την ισπανική, αλλ’ αντιθέτως, αναφέρονται για μία άλλη επίσημη γλώσσα.
20. Κατά τον γενικό ορισμό του άρθρου 2 θεωρείται ότι ένα προϊόν φέρει ενδείξεις που αναφέρονται στον βιολογικό τρόπο παραγωγής του όταν
«το προϊόν [...] φέρει ενδείξεις που επιτρέπουν στον αγοραστή να συμπεραίνει ότι το προϊόν [...] παρήχθη σύμφωνα με τους κανόνες παραγωγής που αναφέρονται στο άρθρο 6.»
Συνεπώς, κατά τον γενικό αυτόν ορισμό, κριτήριο αποτελεί η αντίληψη των καταναλωτών.
21. Στον κατάλογο που ακολουθεί αναφέρονται, συγκεκριμένα, ανά γλώσσα, οι ενδείξεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν –καθώς και τα παράγωγα και οι συντμήσεις αυτών– προκειμένου να υποδηλωθεί ότι ένα προϊόν προέρχεται από βιολογικές μεθόδους παραγωγής.
22. Από τον κανονισμό, όπως αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 392/2004, προκύπτει σαφώς ότι οι ενδείξεις που περιλαμβάνονται στον κατάλογο για μία γλώσσα ισχύουν ως ενδείξεις προϊόντων προερχομένων από βιολογικές μεθόδους παραγωγής, όχι μόνον για τη γλώσσα αυτή, αλλά για όλες τις επίσημες γλώσσες:
«[...] Ειδικότερα, οι ακόλουθοι όροι ή τα συνήθη παράγωγά τους (όπως, βιο-, οικο- κ.λπ.) ή οι συντμήσεις τους, χωριστά ή σε συνδυασμό, θεωρούνται ενδείξεις αναφερόμενες στη βιολογική μέθοδο παραγωγής σε όλη την Κοινότητα και σε όλες τις επίσημες κοινοτικές γλώσσες ( (7) ) [...].
Συνεπώς, οι ενδείξεις που περιλαμβάνονται στο άρθρο 2 για τις επί μέρους επίσημες γλώσσες ισχύουν σε όλα τα κράτη μέλη, καθώς και η μετάφρασή τους στις άλλες επίσημες γλώσσες. Την άποψη αυτή συμμερίζονται οι Κυβερνήσεις της Ισπανίας και της Γαλλίας.
23. Βεβαίως, όσον αφορά τα «ισπανικά» στον σχετικό κατάλογο δεν έχει περιληφθεί η ένδειξη «biológico», ούτε η σύντμηση «bio», αλλά μόνον η ένδειξη «ecológico». Εντούτοις, στον κατάλογο, περιλαμβάνονται για τη γερμανική και την ολλανδική γλώσσα η ένδειξη «biologisch», για τη γαλλική γλώσσα η ένδειξη «biologique», για την ελληνική γλώσσα η ένδειξη «βιολογικό», για την ιταλική γλώσσα η ένδειξη «biologico», για τη λεττονική γλώσσα η ένδειξη «biologiska» και για την πορτογαλική γλώσσα η ένδειξη «biológico». Συνεπώς, κατά το άρθρο 2, του κανονισμού 2092/91 η μετάφραση της ενδείξεως «biologisch» και η σύντμηση αυτής σε «bio» ισχύει για όλες τις επίσημες γλώσσες και σε όλα τα κράτη μέλη ως επισήμανση προϊόντος προερχομένου από βιολογικές μεθόδους παραγωγής. Ο κανονισμός 2092/91 διαπιστώνει, ως προς το ζήτημα αυτό, την ύπαρξη αντίστοιχης αντιλήψεως των καταναλωτών.
24. Συνεπώς, οι ενδείξεις «biológico» και «bio» ισχύουν και για την ισπανική γλώσσα ως ενδείξεις προϊόντων προερχομένων από βιολογικές μεθόδους παραγωγής.
25. Η επέκταση αυτή σε κοινοτικό επίπεδο της προστασίας μιας ενδείξεως που χρησιμοποιείται σε κράτος μέλος για την επισήμανση προϊόντων προερχομένων από βιολογικές μεθόδους παραγωγής εκφράζει τη ρητή βούληση του νομοθέτη. Το άρθρο 2 του κανονισμού 2092/91 ισχύει σήμερα όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 392/2004. Κατά τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 392/2004, η προστασία που παρέχεται στις συνήθεις ενδείξεις και τις συντμήσεις αυτών ισχύει ανεξαρτήτως της γλώσσας για την οποία αυτές χρησιμοποιούνται. Η εισηγήτρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ρητώς υπογράμμισε ότι το άρθρο 2 του κανονισμού, μετά την τροποποίησή του, αποκλείει τη χρησιμοποίηση της ενδείξεως «bio» για την επισήμανση προϊόντων τα οποία δεν προέρχονται από βιολογικές μεθόδους παραγωγής (8) .
26. Εξάλλου, ο σκοπός του κανονισμού 2092/91 και οι επιταγές της εσωτερικής αγοράς, που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της σύμφωνης προς τη Συνθήκη ερμηνείας του παραγώγου δικαίου, επιβεβαιώνουν τον χαρακτήρα της συντμήσεως «bio» ως ενδείξεως για την επισήμανση προϊόντων προερχομένων από βιολογικό τρόπο παραγωγής.
27. Σκοπός του κανονισμού 2092/91 είναι η προώθηση της βιολογικής γεωργίας. Προς επίτευξιν αυτού του σκοπού, ο κανονισμός επιδιώκει, αφενός, την προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικές ενδείξεις. Πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα στον καταναλωτή να επισημαίνει εύκολα τα προερχόμενα από βιολογικές μεθόδους παραγωγής προϊόντα. Αφετέρου, ο κανονισμός επιδιώκει να περιστείλει πρακτικές αθέμιτου ανταγωνισμού εις βάρος παραγωγών βιολογικών προϊόντων. Επιβάλλεται η προστασία των βιολογικώς παραγομένων προϊόντων από τον ανταγωνισμό των φθηνότερων προϊόντων της συμβατικής γεωργίας (9) .
28. Ο σκοπός αυτός δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί αν η ίδια ένδειξη, π.χ. η ένδειξη «bio», σε ένα κράτος μέλος χρησιμοποιείται αποκλειστικώς για την επισήμανση βιολογικών προϊόντων, ενώ σε άλλο κράτος μέλος δεν τυγχάνει καμιάς προστασίας. Εφόσον η ένδειξη «bio» τυγχάνει προστασίας, σε ορισμένες κοινοτικές γλώσσες, ως ένδειξη για την επισήμανση βιολογικών προϊόντων, οι καταναλωτές θα μπορούσαν, εσφαλμένως, να εκλάβουν, κατά την αγορά προϊόντων σε άλλα κράτη μέλη ή κατά την αγορά προϊόντων τα οποία τέθηκαν στο εμπόριο με επισήμανση συντεταγμένη σε άλλη γλώσσα, ότι πρόκειται για βιολογικά προϊόντα. Εξάλλου, τα προϊόντα που προέρχονται από βιολογικές μεθόδους παραγωγής θα αντιμετώπιζαν, στο πλαίσιο του διασυνοριακού εμπορίου, τον απευθείας ανταγωνισμό των φθηνότερων προϊόντων της συμβατικής γεωργίας.
29. Κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν θα δυσχεραίνετο μόνον η επίτευξη του σκοπού του κανονισμού περί αποτροπής του αθέμιτου ανταγωνισμού. Επιπροσθέτως, τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις στην προστασία των ενδείξεων θα μπορούσε να παρακωλύσει το ενδοκοινοτικό εμπόριο βιολογικών προϊόντων. Αντιθέτως, διά της προστασίας των ενδείξεων σε κοινοτικό επίπεδο όχι μόνον αποτρέπονται δυνητικά εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, αλλά και υποστηρίζεται η διαμόρφωση, σε κοινοτικό επίπεδο, ενός ενιαίου τρόπου επισημάνσεως, που θα μπορούσε να ενισχύσει το εμπόριο αυτών των προϊόντων.
30. Επομένως, τόσο το ιστορικό θεσπίσεως όσο και η τελολογική ερμηνεία του άρθρου 2 του κανονισμού 2092/91 επιβεβαιώνουν το συμπέρασμα ότι όλες οι προβλεπόμενες για τις επί μέρους γλώσσες ενδείξεις, καθώς και οι συντμήσεις αυτών, ισχύουν, βάσει του κανονισμού, σε ολόκληρη την Κοινότητα και στις εκάστοτε μεταφράσεις τους, ως ενδείξεις για την επισήμανση βιολογικών προϊόντων.
31. Πάντως, το κοινοτικό δίκαιο δεν αποκλείει την άνευ εξαιρέσεων χρησιμοποίηση ενδείξεως που προβλέπεται σε μια επίσημη γλώσσα για την επισήμανση βιολογικών προϊόντων και για την επισήμανση και μη βιολογικών προϊόντων.
32. Ειδικότερα, το άρθρο 2 του κανονισμού ρητώς επιτρέπει τη χρησιμοποίηση ενδείξεως προστατευόμενης σε άλλη επίσημη γλώσσα στην περίπτωση που «δεν εφαρμόζεται σε γεωργικά προϊόντα που περιέχονται σε τρόφιμα ή ζωοτροφές ή είναι προφανές ότι δεν έχουν καμία σχέση με αυτήν τη μέθοδο παραγωγής.»
33. Επομένως, αν δεν υφίσταται κανένας κίνδυνος να συνδυάσουν οι καταναλωτές σε κράτος μέλος ένδειξη που χρησιμοποιείται στη γλώσσα άλλου κράτους μέλους για την επισήμανση βιολογικών προϊόντων, ή τη μετάφραση αυτής της ενδείξεως, με προϊόντα προερχόμενα από βιολογικό τρόπο παραγωγής, αν δηλαδή δεν υφίσταται κανένας κίνδυνος συγχύσεως με προϊόντα πληρούντα τις προϋποθέσεις του κανονισμού, τότε η ένδειξη αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο συγκεκριμένο κράτος μέλος και για την επισήμανση μη βιολογικών προϊόντων. Η εξαίρεση αυτή θα μπορούσε π.χ. να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση της μεταφράσεως της ενδείξεως που προβλέπεται για την εσθονική γλώσσα («mahe», η οποία θα μπορούσε να μεταφραστεί με τον όρο «ήπια»).
34. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να κρίνει αν οι ενδείξεις «biológico» και «bio» δημιουργούν στους Ισπανούς καταναλωτές συνειρμούς με προϊόντα προερχόμενα από βιολογικό τρόπο παραγωγής.
35. Πάντως, μπορούν να δοθούν στο αιτούν δικαστήριο ορισμένες κατευθύνσεις ως προς την απάντηση που πρέπει να δώσει στο ζήτημα αυτό (10) . Θα πρέπει, αφενός, να λάβει υπόψη ότι, πριν την τροποποίησή του, το βασιλικό διάταγμα 1852/1993 ρητώς προέβλεπε, πέραν της χρησιμοποιήσεως της ενδείξεως «ecológico» και τη χρησιμοποίηση της ενδείξεως «biológico» ή «bio» για την επισήμανση προϊόντων που έχουν παραχθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τον κανονισμό. Εφόσον ο ίδιος ο Ισπανός νομοθέτης εξισώνει τις ενδείξεις «biológico» ή «bio» με τις ενδείξεις «ecológico» και «eco», πρέπει να θεωρηθεί ότι παρόμοιες είναι και οι αντιλήψεις των Ισπανών καταναλωτών. Πράγματι, είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι ο νομοθέτης στήριξε τις ρυθμίσεις που θέσπισε επί των ήδη υφισταμένων σχετικώς αντιλήψεων και ότι με τις ρυθμίσεις αυτές επιδιώκεται η κατοχύρωση ή, τουλάχιστον, η διεύρυνση αυτών των αντιλήψεων.
36. Κατά του συμπεράσματος αυτού δεν μπορεί να προβληθεί το επιχείρημα ότι το βασιλικό διάταγμα, προ της τροποποιήσεώς του, αφορούσε μόνο φυτικής προελεύσεως προϊόντα. Εφόσον οι ενδείξεις «bio» και «biológico» υποδηλώνουν, για ορισμένα προϊόντα, τρόπο παραγωγής σύμφωνο με τους όρους του κανονισμού, τότε ευλόγως μπορεί να θεωρηθεί ότι οι καταναλωτές συσχετίζουν την ένδειξη αυτή και, όσον αφορά άλλα προϊόντα, με ένα τέτοιο τρόπο παραγωγής και ότι η χρησιμοποίηση αυτών των ενδείξεων θα μπορούσε να είναι παραπλανητική (11) .
37. Αλλά και η επίμαχη τροποποίηση του βασιλικού διατάγματος δεν αποκλείει τη συναγωγή ενός τέτοιου συμπεράσματος από την ισπανική νομοθεσία όσον αφορά τις αντιλήψεις των Ισπανών καταναλωτών. Αφενός, εξακολουθούν να ισχύουν σε περιφερειακό επίπεδο ρυθμίσεις οι οποίες θεμελιώνουν αντίστοιχη εμπιστοσύνη των καταναλωτών στις ενδείξεις «bio» και «biológico». Αφετέρου, δεν μπορεί, άνευ ετέρου, να συναχθεί από την κατάργηση μιας ρυθμίσεως σχετικής με τη χρησιμοποίηση αυτών των ενδείξεων το αντίστροφο συμπέρασμα ως προς τη μεταβολή των αντιλήψεων των καταναλωτών. Πράγματι, τουλάχιστον κατά μία μεταβατική περίοδο, διατηρούνται οι στηριζόμενες στις προγενέστερες ρυθμίσεις προσδοκίες των καταναλωτών. Η αιφνίδια κατάργηση της προστασίας ορισμένων ενδείξεων συνεπάγεται, οπωσδήποτε, κίνδυνο παραπλανήσεως των καταναλωτών. Μία τέτοια κατάργηση θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνο αν είχε διαπιστωθεί ότι οι καταναλωτές ουδόλως συνδύαζαν τις μη πλέον προστατευόμενες ενδείξεις με προϊόντα πληρούντα τις προϋποθέσεις του κανονισμού.
V – Πρόταση
38. Κατά συνέπεια, προτείνω στα προδικαστικά ερωτήματα του Tribunal Supremo να δοθούν οι ακόλουθες απαντήσεις:
Κατά τον κανονισμό 2092/91 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1991, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 392/2004 του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2004, οι ενδείξεις «βιολογικό» και «οικολογικό», καθώς και οι συντμήσεις αυτών, σε όλα τα κράτη μέλη και στις αντίστοιχες μεταφράσεις τους σε όλες τις επίσημες γλώσσες, δηλαδή στην ισπανική γλώσσα οι ενδείξεις «biológico» και «ecológico», καθώς και «bio» και «eco», χρησιμοποιούνται, καταρχήν, αποκλειστικώς για την επισήμανση προϊόντων τα οποία έχουν παραχθεί κατά τους κανόνες βιολογικής παραγωγής που προβλέπει ο εν λόγω κανονισμός.
Η μετάφραση ενδείξεως περιλαμβανόμενης στον κατάλογο του άρθρου 2 σε άλλη επίσημη γλώσσα μπορεί, κατά το άρθρο 2 του κανονισμού 2092/91, να χρησιμοποιηθεί για την επισήμανση μη βιολογικών προϊόντων μόνον εφόσον αυτή η μεταφρασμένη στην αντίστοιχη γλώσσα έ νδειξη δεν έχει, προφανώς, καμία σχέση με προϊόντα παραγόμενα με βιολογικό τρόπο παραγωγής.
(1) .
(2)
–	ΕΕ L 198, σ. 1.
(3)
–	B.O.E. (Boletín oficial del Estado) της 26ης Μαΐου 2001.
(4)
–	ΕΕ L 65, σ. 1.
(5)
–	Μέρος 6, τμήμα Α, σημείο 8 του παραρτήματος ΙΙ της πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λεττονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, ΕΕ 2003, L 236, σ. 346 (350 επ.).
(6)
–	BOE (Boletín Oficial del Estado) της 26ης Νοεμβρίου 1993.
(7)
– Η υπογράμμιση δική μου.
(8)
–	Έκθεση του μέλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Danielle Auroi επί της προτάσεως κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 2092/91, περί του βιολογικού τρόπου παραγωγής γεωργικών προϊόντων και των σχετικών ενδείξεων στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής, της 6ης Νοεμβρίου 2003, A5-392/2003, σ. 11.
(9)
–	Βλ. τη δεύτερη και πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2092/91.
(10)
–	Βλ. σχετικώς τις προτάσεις που ανέπτυξα σήμερα επί της υποθέσεως (Επιτροπή κατά Ισπανίας, που δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή).
(11)
–	Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2092/91, μέχρις της συμπληρώσεώς του με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1804/99, εβαρύνετο με παρόμοιο σφάλμα, καθόσον δεν προέβλεπε επέκταση της προστασίας και επί προϊόντων ζωικής προελεύσεως.