62023TJ0102
ARREST VAN HET GERECHT (Eerste kamer)
30 april 2025 (
*1
)
„Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen – Bevriezing van tegoeden – Lijst van personen, entiteiten en lichamen waarvan de tegoeden en economische middelen zijn bevroren – Plaatsing en handhaving van de naam van de verzoeker op de lijst – Begrip ‚verbondenheid’ – Artikel 2, lid 1, in fine, van besluit 2014/145/GBVB – Artikel 3, lid 1, in fine, van verordening (EU) nr. 269/2014 – Motiveringsplicht – Rechten van de verdediging – Beoordelingsfout – Evenredigheid – Exceptie van onwettigheid”
In zaak T‑102/23,
SBK Art OOO, gevestigd te Moskou (Rusland), vertegenwoordigd door G. Lansky en P. Goeth, advocaten,
verzoekster,
tegen
Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door A. Boggio-Tomasaz als gemachtigde, bijgestaan door B. Maingain, advocaat,
verweerder,
ondersteund door
Republiek Kroatië, vertegenwoordigd door G. Vidović Mesarek als gemachtigde,
door
Koninkrijk der Nederlanden, vertegenwoordigd door M. Bulterman, A. Hanje en C. Schillemans als gemachtigden,
en door
Europese Commissie, vertegenwoordigd door M. Carpus Carcea, C. Georgieva en L. Puccio als gemachtigden,
interveniënten,
wijst
HET GERECHT (Eerste kamer),
samengesteld als volgt: R. Mastroianni, president, M. Brkan (rapporteur) en T. Tóth, rechters,
griffier: I. Kurme, administrateur,
gezien de beschikking van 27 februari 2024, SBK Art/Raad (T‑102/23 R, niet gepubliceerd),
gezien de stukken, met name:
–
het op 26 februari 2023 ter griffie van het Gerecht neergelegde verzoekschrift,
–
de op 13 april 2023 ter griffie van het Gerecht neergelegde memorie houdende aanpassing,
–
de beslissing van 29 juni 2023 waarbij het Koninkrijk der Nederlanden is toegelaten tot interventie aan de zijde van de Raad,
–
de beschikking van de president van de Eerste kamer van 27 juli 2023 waarbij de Commissie is toegelaten tot interventie aan de zijde van de Raad,
–
de beschikking van de president van de Eerste kamer van 8 september 2023 waarbij de Republiek Kroatië is toegelaten tot interventie aan de zijde van de Raad,
–
de op 24 november 2023 ter griffie van het Gerecht neergelegde memorie houdende aanpassing,
–
de beschikking van de president van de Eerste kamer van 13 december 2023 betreffende verzoeksters verzoek om vertrouwelijke behandeling ten aanzien van de Republiek Kroatië,
–
de op 18 april 2024 ter griffie van het Gerecht neergelegde memorie houdende aanpassing,
–
de beslissing van de president van de Eerste kamer van 14 oktober 2024 om de op 9 oktober 2024 ter griffie van het Gerecht neergelegde memorie houdende aanpassing niet aan het dossier toe te voegen,
–
verzoeksters brief van 18 oktober 2024 strekkende tot toepassing van artikel 45, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie,
–
verzoeksters stukken die op 18 oktober 2024 ter griffie van het Gerecht zijn neergelegd en aan het dossier zijn toegevoegd,
–
verzoeksters stukken die op 5 november 2024 ter griffie van het Gerecht zijn neergelegd en aan het dossier zijn toegevoegd,
na de terechtzitting op 6 november 2024,
het navolgende
Arrest
1
Met haar beroep krachtens artikel 263 VWEU vordert verzoekster, SBK Art OOO, nietigverklaring van, ten eerste, besluit (GBVB) 2022/2477 van de Raad van 16 december 2022 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 322 I, blz. 466) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/2476 van de Raad van 16 december 2022 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 322 I, blz. 318) (hierna gezamenlijk: „oorspronkelijke handelingen”), ten tweede, besluit (GBVB) 2023/572 van de Raad van 13 maart 2023 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2023, L 75 I, blz. 134) en uitvoeringsverordening (EU) 2023/571 van de Raad van 13 maart 2023 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2023, L 75 I, blz. 1) (hierna gezamenlijk: „handhavingshandelingen van maart 2023”), ten derde, besluit (GBVB) 2023/1767 van de Raad van 13 september 2023 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2023, L 226, blz. 104) en uitvoeringsverordening (EU) 2023/1765 van de Raad van 13 september 2023 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2023, L 226, blz. 3) (hierna gezamenlijk: „handhavingshandelingen van september 2023”), ten vierde, besluit (GBVB) 2024/847 van de Raad van 12 maart 2024 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB L, 2024/847) en uitvoeringsverordening (EU) 2024/849 van de Raad van 12 maart 2024 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB L, 2024/849) (hierna gezamenlijk: „handhavingshandelingen van maart 2024”), voor zover al die handelingen (hierna gezamenlijk: „bestreden handelingen”) op haar betrekking hebben.
Voorgeschiedenis van het geding en feiten die zich na de instelling van het beroep hebben voorgedaan
2
Verzoekster is een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid naar Russisch recht.
3
De onderhavige zaak moet worden geplaatst in het kader van de beperkende maatregelen die de Europese Unie heeft vastgesteld met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen.
4
Op 17 maart 2014 heeft de Raad van de Europese Unie krachtens artikel 29 VEU besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2014, L 78, blz. 16) vastgesteld. Op dezelfde dag heeft de Raad op grond van artikel 215 VWEU verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2014, L 78, blz. 6) vastgesteld.
5
Op 25 februari 2022 heeft de Raad, gelet op de ernst van de situatie in Oekraïne, besluit (GBVB) 2022/329 tot wijziging van besluit 2014/145 (PB 2022, L 50, blz. 1) en verordening (EU) 2022/330 tot wijziging van verordening nr. 269/2014 (PB 2022, L 51, blz. 1) vastgesteld, teneinde onder meer de criteria te wijzigen op grond waarvan de betrokken beperkende maatregelen op natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen konden worden toegepast.
6
Artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, bepaalt het volgende:
„1.   Alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van:
[…]
f)
natuurlijke personen, rechtspersonen, entiteiten of lichamen die materiële of financiële steun verlenen aan of profijt trekken van de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne, of
g)
vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne,
en natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die met hen verbonden zijn, als opgesomd in de bijlage, worden bevroren.”
7
De voorwaarden voor die bevriezing van tegoeden worden in de daaropvolgende leden van artikel 2 van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, omschreven.
8
Verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, bepaalde dat er maatregelen tot bevriezing van tegoeden moesten worden vastgesteld en omschreef de voorwaarden voor die bevriezing in nagenoeg identieke bewoordingen als die van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329. Artikel 3, lid 1, onder a) tot en met g), van die verordening herneemt namelijk grotendeels artikel 2, lid 1, onder a) tot en met g), van dat besluit.
Aanvankelijke plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten
9
Op 21 juli 2022 heeft de Raad besluit (GBVB) 2022/1272 tot wijziging van besluit 2014/145 (PB 2022, L 193, blz. 219) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/1270 tot uitvoering van verordening nr. 269/2014 (PB 2022, L 193, blz. 133) vastgesteld, waarbij hij de vennootschap Sberbank heeft toegevoegd aan de lijst in de bijlage bij besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en aan de lijst in bijlage I bij verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330 (hierna: „litigieuze lijsten”).
10
Op 16 december 2022 heeft de Raad de oorspronkelijke handelingen vastgesteld waarbij hij verzoeksters naam om de volgende redenen aan de litigieuze lijsten heeft toegevoegd:
„[Verzoekster] is een onderneming in de Russische Federatie die banden heeft met Sberbank. [Verzoekster] is opgericht als dochteronderneming van Sberbank voordat deze op de lijst werd geplaatst[,] om de belangen van Sberbank in […] Fortenova Group [aan te houden]. Sberbank behoudt feitelijk zeggenschap over [verzoekster], ondanks de vermeende overdracht van [haar] aandelen aan een zakenman [uit] de Verenigde Arabische Emiraten [(hierna: ‚Emiraten’)].
[Verzoekster] heeft derhalve banden met Sberbank, die op de lijst is opgenomen als een entiteit die de regering van de Russische Federatie financieel ondersteunt en als een entiteit die actief is in een economische sector die een aanzienlijke bron van inkomsten vormt voor de regering van de Russische Federatie.”
11
Op 19 december 2022 heeft de Raad een kennisgeving aan de personen, entiteiten en lichamen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van besluit 2014/145, als gewijzigd bij besluit 2022/2477, en van verordening nr. 269/2014, als uitgevoerd bij uitvoeringsverordening 2022/2476, gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (PB 2022, C 481 I, blz. 1). Volgens die kennisgeving konden de betrokken personen, onder overlegging van bewijsstukken, bij de Raad een verzoek indienen tot heroverweging van het besluit waarbij hun namen op de litigieuze lijsten waren geplaatst.
12
Bij brief van 21 december 2022 heeft verzoekster de Raad verzocht om haar het dossier toe te zenden op grond waarvan haar naam op de litigieuze lijsten was geplaatst.
13
Op 11 januari 2023 heeft de Raad verzoekster de informatie verstrekt uit het dossier met referentie WK 17709/2022 INIT van 15 december 2022 met daarin het op haar betrekking hebbende bewijsmateriaal (hierna: „eerste WK-dossier”).
Handhaving van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten tot en met 15 september 2023
14
Op 6 februari 2023 heeft de Raad verzoekster het dossier met referentie WK 17709/2022 ADD 1 van 25 januari 2023 (hierna: „tweede WK-dossier”) en het dossier met referentie WK 1325/23 INIT van 30 januari 2023 (hierna: „derde WK-dossier”) toegezonden.
15
Bij brief van 9 maart 2023 heeft verzoekster de Raad verzocht om de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten te heroverwegen.
16
Op 13 maart 2023 heeft de Raad de handhavingshandelingen van maart 2023 vastgesteld, waarbij de tegen verzoekster vastgestelde beperkende maatregelen werden verlengd tot en met 15 september 2023 om dezelfde redenen als uiteengezet in punt 10 hierboven.
17
Bij brief van 13 april 2023 heeft verzoekster bij de Raad een tweede verzoek tot heroverweging ingediend.
Handhaving van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten tot en met 15 maart 2024
18
Op 13 september 2023 heeft de Raad de handhavingshandelingen van september 2023 vastgesteld, waarbij de tegen verzoekster vastgestelde beperkende maatregelen werden verlengd tot en met 15 maart 2024 om dezelfde redenen als uiteengezet in punt 10 hierboven.
19
Bij brief van 15 september 2023 heeft de Raad verzoekster in kennis gesteld van zijn besluit om haar naam op de litigieuze lijsten te handhaven.
20
Bij brief van 22 september 2023 heeft verzoekster bij de Raad een derde verzoek tot heroverweging ingediend.
Handhaving van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten tot en met 15 september 2024
21
Op 12 maart 2024 heeft de Raad de handhavingshandelingen van maart 2024 vastgesteld, waarbij de tegen verzoekster vastgestelde beperkende maatregelen werden verlengd tot en met 15 september 2024 om dezelfde redenen als uiteengezet in punt 10 hierboven.
22
Bij brief van 13 maart 2024 heeft de Raad verzoeksters op 25 september 2023 ontvangen verzoek tot heroverweging afgewezen op grond dat haar opmerkingen geen afbreuk deden aan zijn oordeel dat het besluit om haar naam op de litigieuze lijsten te plaatsen afdoende onderbouwd was, en heeft hij haar het besluit meegedeeld dat haar naam op de litigieuze lijsten zou worden gehandhaafd.
Handhaving van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten tot en met 15 maart 2025
23
Op 12 september 2024 heeft de Raad besluit (GBVB) 2024/2456 tot wijziging van besluit 2014/145 (PB L, 2024/2456) en uitvoeringsverordening (EU) 2024/2455 tot uitvoering van verordening nr. 269/2014 (PB L, 2024/2455) (hierna gezamenlijk: „handhavingshandelingen van september 2024”) vastgesteld, waarbij de beperkende maatregelen tegen verzoekster werden verlengd tot en met 15 maart 2025 om dezelfde redenen als uiteengezet in punt 10 hierboven.
Conclusies van partijen
24
In haar laatste memories verzoekt verzoekster het Gerecht:
–
de bestreden handelingen nietig te verklaren voor zover zij op haar betrekking hebben;
–
de Raad te verwijzen in de kosten.
25
De Raad, ondersteund door de Republiek Kroatië, het Koninkrijk der Nederlanden en de Europese Commissie, verzoekt het Gerecht:
–
het beroep te verwerpen;
–
verzoekster te verwijzen in de kosten.
In rechte
Ontvankelijkheid van het beroep voor zover het betrekking heeft op uitvoeringsverordening 2023/1765
26
In zijn opmerkingen over de tweede memorie houdende aanpassing betoogt de Raad, ondersteund door de Commissie, dat die memorie niet-ontvankelijk is voor zover zij strekt tot nietigverklaring van uitvoeringsverordening 2023/1765. Volgens de Raad houden de bij die verordening ingevoerde wijzigingen geen verband met de plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten en raken zij haar dus noch rechtstreeks, noch indirect.
27
Verzoekster voert aan dat uitvoeringsverordening 2023/1765 de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten weliswaar technisch niet wijzigt, maar wel tot gevolg heeft dat haar eerdere plaatsing op die lijsten, en met name de redenen daarvoor, stilzwijgend worden bevestigd.
28
Voorts betoogt verzoekster dat de Raad haar situatie dient te onderzoeken telkens wanneer hij de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten evalueert. Aangezien uitvoeringsverordening 2023/1765 niet aan dat vereiste voldoet, zijn haar rechten geschonden en raakt die verordening haar rechtstreeks en individueel.
29
De ontvankelijkheid van het beroep tegen uitvoeringsverordening 2023/1765 moet dus worden beoordeeld in het licht van de verplichting die krachtens artikel 14, lid 4, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, op de Raad rust om de lijst in bijlage I bij die verordening op gezette tijden te evalueren. Dienaangaande zij opgemerkt dat in de naar aanleiding van evaluaties vastgestelde uitvoeringsverordeningen, zoals uitvoeringsverordening 2023/1765, melding wordt gemaakt van de na afloop van die evaluatie in de litigieuze lijsten doorgevoerde wijzigingen of schrappingen, zodat de plaatsingen die niet werden gewijzigd of geschrapt, krachtens die uitvoeringsverordeningen werden verlengd (zie naar analogie arrest van 28 april 2021, Sharif/Raad, T‑540/19, niet gepubliceerd, EU:T:2021:220, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
30
Volgens de rechtspraak moet zelfs in het geval waarin de betrokkene niet uitdrukkelijk wordt genoemd in een latere handeling tot wijziging van de lijst waarop zijn naam is ingeschreven en zelfs indien die latere handeling de redenen waarom zijn naam aanvankelijk was ingeschreven, niet wijzigt, een dergelijke handeling worden opgevat als een uitdrukking van de wens van de Raad om de naam van de betrokkene op die lijst te handhaven, met als gevolg dat zijn tegoeden bevroren blijven, aangezien de Raad verplicht is om die lijst regelmatig te herzien (zie arrest van 11 september 2024, NSD/Raad, T‑494/22, EU:T:2024:607, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
31
Bovendien moet de Raad overeenkomstig artikel 14, lid 3, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, indien er opmerkingen worden ingediend of nieuw substantieel bewijsmateriaal wordt overgelegd, zijn besluit om een persoon op de litigieuze lijsten te plaatsen evalueren. Uit de tweede memorie houdende aanpassing volgt dat de Raad verzoekster bij brief van 15 september 2023 heeft laten weten dat hij had besloten om de beperkende maatregelen die bij de vaststelling van de handhavingshandelingen van september 2023 jegens haar waren genomen, te handhaven. Bijgevolg moet worden geoordeeld dat die handelingen het resultaat zijn van een evaluatie van verzoeksters situatie.
32
Gelet op het voorgaande moet worden geoordeeld dat het onderhavige beroep ontvankelijk is voor zover het strekt tot nietigverklaring van uitvoeringsverordening 2023/1765 wat verzoekster betreft.
Overlegging van aanvullende bewijzen
33
Bij brief, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 18 oktober 2024, heeft verzoekster 19 aanvullende documenten overgelegd onder verwijzing naar artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht. Zij legt drie reeksen aanvullende bewijsstukken over. De eerste reeks heeft betrekking op de stelling dat zij uit Fortenova Group is gestoten. De tweede reeks is bedoeld om aan te tonen dat Sberbank geen zeggenschap over verzoekster heeft, terwijl de derde reeks de verkoop van verzoekster aan een investeerder uit de Emiraten betreft.
34
Bij brief van 5 november 2024 heeft verzoekster, wederom onder verwijzing naar artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering, twee aanvullende documenten neergelegd.
35
Ter rechtvaardiging van de tardieve overlegging van al dat bewijsmateriaal verwijst verzoekster naar belangrijke en recente ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan sinds de indiening van de memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van maart 2024 en naar het argument dat zij uit Fortenova Group is gestoten, en daarnaast ook naar de noodzaak om te antwoorden op de argumenten van de Raad.
36
De Raad, ondersteund door de Republiek Kroatië en de Commissie, heeft ter terechtzitting de ontvankelijkheid van het in de punten 33 en 34 hierboven vermelde nieuwe bewijsmateriaal betwist wegens de te late overlegging ervan.
37
In herinnering zij gebracht dat volgens artikel 85, leden 1 en 3, van het Reglement voor de procesvoering het bewijs dient te worden overgelegd in het kader van de eerste memoriewisseling, maar dat de hoofdpartijen bij wijze van uitzondering nog bewijs kunnen overleggen of kunnen aanbieden hun stellingen nader te bewijzen voordat de mondelinge behandeling is gesloten, mits de vertraging waarmee dit geschiedt, wordt gerechtvaardigd.
38
Artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering vormt, anders dan artikel 85, lid 2, ervan, niet louter een afwijking van de algemene vervalregel van artikel 85, lid 1, van dat Reglement, maar een uitzondering op de principiële regel en de afwijking waarin respectievelijk artikel 85, lid 1, en artikel 85, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering voorzien, aangezien de in artikel 85, lid 3, van dat Reglement genoemde mogelijkheid volgens de bewoordingen van deze bepaling slechts bij wijze van uitzondering openstaat en de toepassing ervan dus veronderstelt dat wordt aangetoond dat er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden (zie arrest van 23 november 2023, Ryanair en Airport Marketing Services, C‑758/21 P, EU:C:2023:917, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
39
In casu moet worden geconstateerd dat verzoekster niet uitdrukkelijk heeft verwezen naar de handelingen waarvan de nietigverklaring met het krachtens artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering neergelegde bewijsmateriaal moest worden gestaafd. Niettemin zal, rekening houdend met verzoeksters schriftelijke stukken, worden onderzocht of dat bewijsmateriaal, gelet op de neerlegging van de memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van maart 2024, kan worden geacht te laat te zijn overgelegd.
40
Wat de eerste reeks bewijsstukken betreft, namelijk die betreffende verzoeksters stelling dat zij uit Fortenova Group is gestoten, moet worden geconstateerd dat zij een niet-gedateerde informatiefiche over de algemene investeringsvoorwaarden, een niet-gedateerde inschrijvingsovereenkomst en een uittreksel uit een document van de Commissie van 8 april 2022 over veelvuldig gestelde vragen inzake beperkende maatregelen overlegt (bijlagen J.3, J.4 en J.8). Aangezien die documenten niet gedateerd zijn of dateren van vóór de indiening van de memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van maart 2024, moeten zij worden geacht te laat te zijn overgelegd. Verzoekster heeft zich ertoe beperkt te verwijzen naar belangrijke en recente ontwikkelingen met betrekking tot haar stelling dat zij uit Fortenova Group is gestoten, zonder aan te tonen dat er sprake was van uitzonderlijke omstandigheden, zodat genoemde documenten krachtens artikel 85, leden 1 en 3, van het Reglement voor de procesvoering niet-ontvankelijk moeten worden verklaard [zie in die zin arrest van 12 oktober 2017, Moravia Consulting/EUIPO – Citizen Systems Europe (SDC‑554S), T‑316/16, EU:T:2017:717, punt 63]. Voorts legt verzoekster een samenvatting over van het in zaak C‑465/24 op 2 juli 2024 ingediende verzoek om een prejudiciële beslissing, een biedingsbericht van Open Pass AG van 8 augustus 2024, een kennisgeving van de Commissie van 11 juni 2024 betreffende een concentratiecontrole, een reeks e-mails van juli en augustus 2024 en een document van Fortenova Group van 2 augustus 2024 betreffende de afstoting van de landbouwtak van Fortenova Group (bijlagen J.1, J.2 en J.5‑J.7).
41
Er zij aan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak de wettigheid van een handeling van de Unie moet worden beoordeeld aan de hand van de feiten en de juridische situatie op de datum waarop de handeling werd vastgesteld (zie in die zin arresten van 3 september 2015, Inuit Tapiriit Kanatami e.a./Commissie, C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2015, NIOC e.a./Raad, T‑577/12, niet gepubliceerd, EU:T:2015:596, punt 112 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
42
Genoemde documenten verwijzen echter naar feiten die dateren van na de bestreden handelingen, die respectievelijk op 16 december 2022, 13 maart 2023, 13 september 2023 en 12 maart 2024 zijn vastgesteld. Zij mogen derhalve niet in aanmerking worden genomen voor de beoordeling van de wettigheid van die handelingen. Zonder dat uitspraak hoeft te worden gedaan over de ontvankelijkheid van het bewijsaanbod, moet bijgevolg worden vastgesteld dat die documenten geen invloed hebben op het onderzoek naar de wettigheid van de bestreden handelingen, zodat dat bewijsaanbod in het kader van het onderhavige geding niet relevant is.
43
Wat de tweede reeks bewijsstukken betreft, namelijk die betreffende het ontbreken van zeggenschap van Sberbank over verzoekster, moet worden geconstateerd dat verzoekster in 2022 of 2023 gepubliceerde persartikelen overlegt (bijlagen J.9‑J.12). Vastgesteld zij evenwel dat die persartikelen reeds zijn overgelegd in bijlage bij verzoeksters opmerkingen met betrekking tot de memorie in interventie van de Republiek Kroatië (bijlagen 3, 4, 8 en 9 bij die opmerkingen) en dat zij ontvankelijk waren omdat zij waren bedoeld als antwoord op die memorie in interventie. Bijgevolg hoeft over de ontvankelijkheid van dat bewijsmateriaal in het licht van artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering geen uitspraak te worden gedaan.
44
Voorts legt verzoekster een vertaling over van een interview met een aandeelhouder van Fortenova Group (bijlage J.13). Dit document is echter niet gedateerd en moet worden geacht te laat te zijn ingediend in de zin van artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering. Verzoekster heeft in de brief van 18 oktober 2024 louter verklaard dat dit document in casu relevant was. Bijgevolg heeft zij geen rechtvaardiging aangevoerd voor de te late overlegging van dit bewijsstuk, dat krachtens artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering niet-ontvankelijk moet worden verklaard.
45
Wat de derde reeks bewijsstukken betreft, namelijk die betreffende verzoeksters verkoop aan een investeerder uit de Emiraten, moet worden geconstateerd dat het gaat om een door die investeerder uit de Emiraten opgestelde volmacht van 31 oktober 2022, betalingsbewijzen van 31 oktober 2022, een verkoopovereenkomst en een aanvullende overeenkomst van 24 februari 2022 en 31 mei 2022, een niet-gedateerde instemming van verzoekster met de cessie van de schuldvordering, een kennisgeving van cessie van schuldvordering van 31 oktober 2022 en een document van dezelfde datum waarin de betaling uit hoofde van de overeenkomst tot cessie van schuldvordering wordt bevestigd (bijlagen J.14‑J.19). Aangezien die documenten niet gedateerd zijn of dateren van vóór de indiening van de memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van maart 2024, moeten zij worden geacht te laat te zijn overgelegd. Ter rechtvaardiging van de te late overlegging ervan heeft verzoekster louter verwezen naar de noodzaak om te antwoorden op de opmerkingen van de Raad. Vastgesteld moet worden dat verzoekster niet heeft uiteengezet waarom zij deze documenten niet eerder had kunnen overleggen. Bijgevolg moet dat bewijsmateriaal niet-ontvankelijk worden verklaard.
46
Wat de door verzoekster op 5 november 2024 overgelegde documenten betreft, moet worden geconstateerd dat het gaat om een raming van de waarde van de vennootschap Agrokor van 8 juni 2018 en om een artikel van 11 januari 2019 betreffende diezelfde vennootschap. Aangezien die documenten dateren van vóór de indiening van de memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van maart 2024, moeten zij worden geacht te laat te zijn overgelegd. Verzoekster verklaart louter dat zij pas onlangs toegang tot die documenten heeft gekregen wegens de ontwikkelingen met betrekking tot haar steling dat zij uit Fortenova Group is gestoten. Opgemerkt zij evenwel dat verzoekster reeds in haar verzoekschrift verwijst naar de herstructurering van de vennootschap Agrokor die heeft geleid tot de oprichting van Fortenova Group. Zij heeft dus niet uiteengezet waarom zij die documenten met betrekking tot Agrokor niet uiterlijk in het kader van de memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van maart 2024 had kunnen overleggen, zodat zij de te late overlegging ervan niet heeft gerechtvaardigd.
47
In die omstandigheden moet worden geoordeeld dat verzoekster de te late overlegging van die aanvullende bewijzen niet heeft gerechtvaardigd in de zin van artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering, zodat deze niet-ontvankelijk moeten worden verklaard.
48
Verzoekster kan zich dus niet beroepen op artikel 85, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering om die aanvullende bewijsstukken over te leggen, aangezien deze deels niet-ontvankelijk zijn en deels geen invloed hebben op de wettigheid van de bestreden handelingen.
Verzoek van 18 oktober 2024 om toepassing van artikel 45 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie
49
Op 9 oktober 2024 heeft verzoekster, krachtens artikel 86, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, bij afzonderlijke akte een memorie houdende aanpassing ingediend ter griffie van het Gerecht, strekkende tot nietigverklaring van de handhavingshandelingen van september 2024, voor zover deze handelingen op haar betrekking hebben.
50
Artikel 86, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, in de versie die voortvloeit uit de wijzigingen van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht van 12 augustus 2024 (PB L, 2024/2095), die op 1 september 2024 in werking zijn getreden, bepaalt dat wanneer een handeling waarvan om nietigverklaring wordt verzocht, door een andere handeling met hetzelfde voorwerp wordt vervangen of gewijzigd, de verzoeker tot uiterlijk twee weken na de betekening van de beslissing tot bepaling van de datum van de pleitzitting of vóór de betekening van de beslissing van het Gerecht om zonder mondelinge behandeling uitspraak te doen, het verzoekschrift kan aanpassen om met dit nieuwe gegeven rekening te houden.
51
Volgens artikel 246, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering is het bepaalde in artikel 86, lid 1, alleen van toepassing wanneer de termijn bedoeld in artikel 86, lid 2, namelijk de beroepstermijn van artikel 263, zesde alinea, VWEU, begint te lopen na 1 september 2024.
52
Ten eerste moet worden vastgesteld dat de handelingen waarop de aanpassing van het verzoekschrift betrekking heeft, zijn vastgesteld op 12 september 2024 en de volgende dag zijn bekendgemaakt in het Publicatieblad, hetgeen impliceert dat de beroepstermijn van artikel 263, zesde alinea, VWEU is beginnen te lopen na 1 september 2024 en artikel 86, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering in casu dus van toepassing is geworden en, ten tweede, dat de oproeping voor de terechtzitting aan verzoekster is betekend op 18 september 2024. Bijgevolg is de termijn voor indiening van de memorie houdende aanpassing die strekt tot nietigverklaring van de handhavingshandelingen van september 2024, verstreken op 2 oktober 2024.
53
Aangezien de memorie houdende aanpassing na het verstrijken van de in artikel 86, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering gestelde termijn ter griffie van het Gerecht is neergelegd, is bij beslissing van de president van de Eerste kamer van 14 oktober 2024, besloten om deze memorie niet toe te voegen aan het dossier van de zaak, waarvan verzoekster op diezelfde dag bij brief van de griffie in kennis is gesteld.
54
Bij brief van 18 oktober 2024 heeft verzoekster een verzoek ingediend op grond van artikel 45 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie. In antwoord op een vraag dienaangaande ter terechtzitting heeft verzoekster gepreciseerd dat dit verzoek tot doel had het Gerecht de te laat ingediende memorie houdende aanpassing ontvankelijk te doen verklaren op grond van artikel 45 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Verzoekster stelt dat zij door toeval die memorie houdende aanpassing niet binnen de termijn van artikel 86, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, zoals gewijzigd, heeft kunnen indienen. Zij betoogt namelijk dat het feit dat de wijzigingen van het Reglement voor de procesvoering zijn bekendgemaakt tijdens de gerechtelijke vakantie, samen met beweerdelijk dubbelzinnige informatie op de website EUR-Lex, een situatie heeft gecreëerd waarin het voor haar onvoorzienbaar was dat een welbekende en belangrijke termijn binnen enkele weken door het Gerecht zou worden vervangen, zonder voorafgaande waarschuwing of aankondiging.
55
De Raad, ondersteund door de Republiek Kroatië en de Commissie, betwist verzoeksters argumenten.
56
Dienaangaande volgt uit vaste rechtspraak dat slechts in hoogst uitzonderlijke gevallen van toeval of overmacht in de zin van artikel 45, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie kan worden afgeweken van de regeling van de Unie inzake de proceduretermijnen, aangezien een strikte toepassing van deze regels vereist is ter wille van de rechtszekerheid en de noodzaak om elke discriminatie of willekeurige behandeling bij de rechtsbedeling te vermijden (zie arrest van 14 december 2016, SV Capital/EBA, C‑577/15 P, EU:C:2016:947, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
57
Er zij aan herinnerd dat artikel 45 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie krachtens artikel 53 van dat Statuut van toepassing is op de procedure voor het Gerecht.
58
Het Hof heeft geoordeeld dat de begrippen „overmacht” en „toeval” een objectief element bevatten, dat betrekking heeft op abnormale omstandigheden die niet de verzoeker betreffen, en een subjectief element dat betrekking heeft op de verplichting voor die verzoeker om zich tegen de gevolgen van de abnormale gebeurtenis te beschermen, door passende maatregelen te treffen zonder buitensporige offers te brengen. In het bijzonder moet de verzoeker het verloop van de ingeleide procedure nauwkeurig in de gaten houden en met name de nodige zorgvuldigheid aan de dag leggen om de voorgeschreven termijnen in acht te nemen (arrest van 15 december 1994, Bayer/Commissie, C‑195/91 P, EU:C:1994:412, punt 32).
59
De begrippen „toeval” en „overmacht” zijn niet van toepassing op een situatie waarin een zorgvuldige en omzichtige persoon objectief gezien het verstrijken van de termijn om een procedure in te leiden had kunnen voorkomen (zie beschikking van 11 juni 2020, GMPO/Commissie, C‑575/19 P, niet gepubliceerd, EU:C:2020:448, punt 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
60
Ten slotte mag niet uit het oog worden verloren dat het volgens artikel 45, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie aan de betrokkene staat om toeval of overmacht waarop hij zich beroept, aan te tonen.
61
In casu moet worden opgemerkt dat de door verzoekster aangevoerde omstandigheden verband houden met het feit dat zij pas laat kennis heeft genomen van de wijzigingen van het Reglement voor de procesvoering wegens de bekendmaking ervan tijdens de gerechtelijke vakantie en een dubbelzinnige toelichting bij het Reglement voor de procesvoering op de website EUR-Lex, waaruit die wijzigingen niet duidelijk naar voren zouden zijn gekomen.
62
Zoals de Raad terecht opmerkt, moet evenwel worden vastgesteld dat de wijzigingen van het Reglement voor de procesvoering in het Publicatieblad zijn bekendgemaakt op 12 augustus 2024 en dat als datum van inwerkingtreding 1 september 2024 is aangegeven. Bovendien heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie op 30 augustus 2024 daarover een perscommuniqué verspreid en was een geconsolideerde versie van het Reglement voor de procesvoering vanaf 1 september 2024 beschikbaar op zijn website, terwijl een link naar die geconsolideerde versie van het Reglement voor de procesvoering was opgenomen in de brief van 18 september 2024 waarbij de griffie partijen heeft opgeroepen voor de terechtzitting.
63
Een handeling van een instelling van de Unie kan aan natuurlijke en rechtspersonen worden tegengeworpen wanneer zij daarvan kennis hebben kunnen nemen door een regelmatige bekendmaking in het Publicatieblad (zie in die zin arrest van 11 december 2007, Skoma-Lux, C‑161/06, EU:C:2007:773, punt 37 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Na die bekendmaking wordt immers iedereen geacht de inhoud van het Publicatieblad te kennen.
64
Bijgevolg heeft verzoekster geen toeval of overmacht aangetoond op grond waarvan krachtens artikel 45, tweede alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie van de betrokken termijn kan worden afgeweken.
65
Uit het voorgaande volgt dat het verzoek dat verzoekster krachtens artikel 45 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft ingediend, ongegrond moet worden verklaard.
Ten gronde
66
Ter ondersteuning van haar beroep voert verzoekster in wezen vijf middelen aan, die zijn ontleend aan de onwettigheid van artikel 2, lid 1, in fine, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en van artikel 3, lid 1, in fine, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, schending van het recht om te worden gehoord, een beoordelingsfout, schending van het evenredigheidsbeginsel en niet-nakoming van de motiveringsplicht.
Exceptie van onwettigheid van het criterium van verbondenheid
67
Verzoekster werpt op grond van artikel 277 VWEU een exceptie van onwettigheid op van artikel 2, lid 1, in fine, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en artikel 3, lid 1, in fine, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, betreffende personen die verbonden zijn met een persoon op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn krachtens artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en artikel 3, lid 1, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330 (hierna: „criterium van verbondenheid”).
68
Verzoekster betoogt dat het criterium van verbondenheid niet strookt met de doelstellingen van artikel 21 VEU en artikel 215 VWEU, aangezien de Raad op grond daarvan namen van personen die geen enkele band hebben met het regime waarop de betrokken beperkende maatregelen betrekking hebben, op de litigieuze lijsten kan plaatsen. Zij voert aan dat het rechtszekerheidsbeginsel is geschonden. Verzoekster komt met name op tegen de ruime definitie van het criterium van verbondenheid, op grond waarvan de Raad een onbeperkte en willekeurige beoordelingsbevoegdheid wordt toegekend waardoor hij gelijk welke persoon op de litigieuze lijsten kan plaatsen.
69
In repliek voert verzoekster aan dat het willekeurige karakter van de opname van haar naam voortvloeit uit het feit dat er slechts één andere entiteit is waarvan de naam op de litigieuze lijsten is geplaatst als een met een andere entiteit verbonden entiteit en dat, gesteld al dat zij nog steeds onder zeggenschap van Sberbank staat, zoals de Raad beweert, de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten overbodig is.
70
Verzoekster stelt ook dat zij niet langer onder zeggenschap van Sberbank staat.
71
De Raad, ondersteund door de Commissie, betwist verzoeksters argumenten.
72
Volgens artikel 277 VWEU kan iedere partij naar aanleiding van een geschil waarbij een door een instelling, een orgaan of een instantie van de Unie vastgestelde handeling van algemene strekking in het geding is, de in artikel 263, tweede alinea, VWEU bedoelde middelen aanvoeren om voor het Hof van Justitie van de Europese Unie de niet-toepasselijkheid van die handeling in te roepen.
73
In artikel 277 VWEU komt een algemeen beginsel tot uitdrukking krachtens hetwelk iedere procespartij met het oog op de nietigverklaring van een handeling waartegen zij beroep kan instellen, incidenteel de rechtsgeldigheid van eerdere, aan de bestreden handeling ten grondslag liggende handelingen van de instellingen mag aanvechten, wanneer zij niet krachtens artikel 263 VWEU rechtstreeks kon opkomen tegen die handelingen, waarvan zij dus de gevolgen moet dragen zonder in staat te zijn geweest nietigverklaring ervan te vorderen. De handeling van algemene strekking waarvan de onwettigheid wordt aangevoerd, moet rechtstreeks of indirect van toepassing zijn op de aan het beroep ten grondslag liggende zaak en er moet een rechtstreeks juridisch verband bestaan tussen het bestreden individuele besluit en de betrokken algemene handeling (zie arrest van 17 februari 2017, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad, T‑14/14 en T‑87/14, EU:T:2017:102, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
74
Volgens vaste rechtspraak dient de Unierechter overeenkomstig de hem bij het VWEU verleende bevoegdheden de wettigheid van alle Uniehandelingen in beginsel volledig te toetsen aan de grondrechten die behoren tot de rechtsorde van de Unie, daaronder met name begrepen de eerbiediging van het recht van verdediging en het recht op effectieve rechterlijke bescherming (zie in die zin arresten van 3 september 2008, Kadi en Al Barakaat International Foundation/Raad en Commissie, C‑402/05 P en C‑415/05 P, EU:C:2008:461, punt 326, en 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punten 97 en 98).
75
De Raad beschikt niettemin over een ruime beoordelingsbevoegdheid om de juridische criteria en de wijze van vaststelling van de beperkende maatregelen op algemene en abstracte wijze te bepalen (zie in die zin arrest van 21 april 2015, Anbouba/Raad, C‑605/13 P, EU:C:2015:248, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak). De algemene regels waarin deze criteria en deze voorwaarden worden omschreven, zoals de bepalingen van de bestreden handelingen waarin de plaatsings- en handhavingscriteria worden geformuleerd waarop het onderhavige middel doelt, zijn dus onderworpen aan een beperkte rechterlijke toetsing, waarbij enkel wordt nagegaan of de procedure- en motiveringsvoorschriften in acht zijn genomen, of de feiten juist zijn vastgesteld, of er geen sprake is van een onjuiste rechtsopvatting, een kennelijke beoordelingsfout of misbruik van bevoegdheid (zie arrest van 15 november 2023, OT/Raad, T‑193/22, EU:T:2023:716, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
76
Volgens verzoekster strookt het criterium van verbondenheid niet met artikel 21 VEU en artikel 215 VWEU en is het in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel.
77
In de eerste plaats impliceert het rechtszekerheidsbeginsel dat de regelgeving van de Unie duidelijk en nauwkeurig is en dat de toepassing ervan voorzienbaar is voor de justitiabelen (zie arrest van 15 november 2023, OT/Raad, T‑193/22, EU:T:2023:716, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
78
Dienaangaande is geoordeeld dat het criterium van verbondenheid de beoordelingsbevoegdheid van de Raad beperkt door objectieve criteria in te voeren die de door het Unierecht vereiste mate van voorzienbaarheid en de eerbiediging van het rechtszekerheidsbeginsel waarborgen (arrest van 6 september 2023, Pumpyanskiy/Raad, T‑291/22, niet gepubliceerd, EU:T:2023:499, punt 126).
79
In de tweede plaats moet worden opgemerkt dat verzoekster een middel aanvoert dat is ontleend aan schending van artikel 215 VWEU in die zin dat er geen voldoende band bestaat tussen de personen op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn en het betrokken derde land, en zij zich met name baseert op het arrest van 13 maart 2012, Tay Za/Raad (C‑376/10 P, EU:C:2012:138, punten 64 en 68). Vastgesteld zij evenwel dat de door verzoekster aangehaalde rechtspraak geen betrekking heeft op artikel 215 VWEU, maar op de artikelen 60 en 301 EG.
80
Uit de rechtspraak volgt dat na de wijzigingen die zich in het primaire recht hebben voorgedaan na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, op 1 december 2009, de inhoud van artikel 60 EG, inzake beperkende maatregelen betreffende het kapitaal- en het betalingsverkeer, en die van artikel 301 EG, betreffende de onderbreking of gehele of gedeeltelijke beperking van de economische betrekkingen met een of meer derde landen, is weergegeven in artikel 215 VWEU. Artikel 215, lid 2, VWEU staat de Raad toe om jegens natuurlijke personen, rechtspersonen dan wel niet-statelijke groepen of entiteiten beperkende maatregelen vast te stellen, te weten maatregelen waarvoor vóór de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon vereist was dat tevens artikel 308 EG in hun rechtsgrondslag was opgenomen indien de adressaten geen enkele band hadden met het heersende regime van een derde staat (arrest van 19 juli 2012, Parlement/Raad, C‑130/10, EU:C:2012:472, punten 51 en 53).
81
Hieruit volgt dat verzoeksters argument inzake schending van artikel 215 VWEU moet worden afgewezen.
82
In de derde plaats moet worden opgemerkt dat het criterium van verbondenheid niet vereist dat de met dat criterium beoogde persoon een rechtstreekse band heeft met de situatie in Oekraïne (zie in die zin arrest van 11 september 2024, Ezubov/Raad, T‑741/22, niet gepubliceerd, EU:T:2024:605, punt 120).
83
De mogelijkheid om in een dergelijke situatie beperkende maatregelen op te leggen is te verklaren door het niet te verwaarlozen risico dat een persoon op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn, met het oog op het omzeilen van die maatregelen gebruikmaakt van de band die hij heeft met de met hem verbonden personen om druk op hen uit te oefenen (zie arrest van 11 september 2024, Ezubov/Raad, T‑741/22, niet gepubliceerd, EU:T:2024:605, punt 121 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
84
Bijgevolg draagt dit criterium bij tot het waarborgen van de doeltreffendheid van de beperkende maatregelen en dus tot het uitoefenen van druk op de Russische autoriteiten om een einde te maken aan hun acties en beleid waarmee Oekraïne wordt gedestabiliseerd, en aan de militaire agressie tegen dat land.
85
Hieruit volgt dat het criterium van verbondenheid en de uit dien hoofde vastgestelde beperkende maatregelen beantwoorden aan de in artikel 21, lid 2, onder c), VEU neergelegde doelstelling van handhaving van de vrede, voorkoming van conflicten en versterking van de internationale veiligheid, overeenkomstig de doelstellingen en de beginselen van het op 26 juni 1945 te San Francisco (Verenigde Staten) ondertekende Handvest van de Verenigde Naties (zie in die zin arrest van 15 november 2023, OT/Raad, T‑193/22, EU:T:2023:716, punt 46).
86
Bijgevolg moet verzoeksters argument dat er geen verband is tussen de situatie in Oekraïne en de rol van de natuurlijke personen op wie de betrokken beperkende maatregelen van toepassing zijn, worden afgewezen.
87
Ook moet verzoeksters argument worden afgewezen dat de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten willekeurig is omdat er op grond van het criterium van verbondenheid slechts één andere entiteit is waarop de aan de orde zijnde beperkende maatregelen van toepassing zijn. Een dergelijk argument heeft namelijk betrekking op de toepassing van het criterium van verbondenheid en niet op de definitie ervan.
88
Voorts ziet verzoeksters argument dat zij niet langer onder de zeggenschap van Sberbank staat, op de vraag naar de gegrondheid van de redenen voor plaatsing op de lijsten en niet op de rechtmatigheid van het criterium dat de rechtsgrondslag vormt voor de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten.
89
De door verzoekster opgeworpen exceptie van onwettigheid moet derhalve worden verworpen.
Middel ontleend aan niet-nakoming van de motiveringsplicht
90
Verzoekster betoogt dat de Raad in strijd met artikel 296, tweede alinea, VWEU en artikel 41, lid 2, onder c), van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) onvoldoende of geen passende redenen heeft aangevoerd om haar naam op de litigieuze lijsten te plaatsen.
91
Ten eerste stelt zij dat de context van de bestreden handelingen haar niet in staat stelde de strekking van de haar betreffende maatregel te begrijpen. Volgens haar kon zij niet voorzien dat de Raad zou stellen dat zij „onder zeggenschap van Sberbank” stond, terwijl zij door Sberbank was verkocht aan een nieuwe eigenaar.
92
Ten tweede betoogt verzoekster dat de stelling dat zij onder de feitelijke zeggenschap van Sberbank is gebleven, niet wordt toegelicht, los van het feit dat die stelling niet klopt, terwijl de Raad materieel in de mogelijkheid was om een nauwkeurigere motivering te geven.
93
Ten derde voegt verzoekster in repliek daaraan toe dat de motivering haar niet in staat stelt de precieze redenen voor de plaatsing en handhaving van haar naam op de litigieuze lijsten te begrijpen. Terwijl in overweging 3 van besluit 2022/2477 wordt verwezen naar de raket- en droneaanvallen van de Russische Federatie tegen Oekraïense burgers, geeft de Raad in die context geen enkele redelijke uitleg om aan te tonen waarom verzoekster zich in dezelfde situatie bevindt als de voor die aanvallen „verantwoordelijke personen”.
94
De Raad, ondersteund door de Commissie, betwist verzoeksters argumenten.
95
Er zij aan herinnerd dat de door artikel 296 VWEU vereiste motivering de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking moet doen komen, zodat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen om de gegrondheid ervan te beoordelen, en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen (arrest van 15 november 2012, Raad/Bamba, C‑417/11 P, EU:C:2012:718, punt 50; zie ook arrest van 22 april 2021, Raad/PKK, C‑46/19 P, EU:C:2021:316, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
96
De door artikel 296 VWEU vereiste motivering moet beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en aan de context waarin zij is vastgesteld. Het motiveringsvereiste moet worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, met name de inhoud van die handeling, de aard van de redengeving en het belang dat de adressaten of andere personen die door die handeling rechtstreeks en individueel worden geraakt, bij een toelichting kunnen hebben. In het bijzonder is het niet noodzakelijk dat alle relevante feitelijke en juridische gegevens in de motivering worden gespecificeerd, noch dat daarin op gedetailleerde wijze wordt geantwoord op de opmerkingen die de betrokkene tijdens zijn raadpleging vóór de vaststelling van dezelfde handeling heeft gemaakt, aangezien bij de beoordeling van de vraag of een motivering toereikend is, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, maar ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. Bijgevolg is een bezwarende handeling voldoende gemotiveerd wanneer zij tot stand is gekomen in een context die de betrokkene bekend is, zodat hij de strekking van de hem betreffende maatregel kan begrijpen (arrest van 15 november 2012, Raad/Bamba, C‑417/11 P, EU:C:2012:718, punten 53 en 54; zie ook arrest van 22 april 2021, Raad/PKK, C‑46/19 P, EU:C:2021:316, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
97
Bovendien is in de rechtspraak uiteengezet dat de motivering van een handeling van de Raad waarbij een beperkende maatregel wordt opgelegd, niet alleen de rechtsgrondslag van die maatregel dient aan te geven, maar ook de specifieke en concrete redenen waarom de Raad in de uitoefening van zijn discretionaire beoordelingsbevoegdheid van mening is dat een dergelijke maatregel ten aanzien van de betrokkene moet worden vastgesteld (zie arrest van 27 juli 2022, RT France/Raad, T‑125/22, EU:T:2022:483, punt 105 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
98
Tevens moet erop worden gewezen dat de motiveringsplicht van artikel 296 VWEU een wezenlijk vormvoorschrift is dat moet worden onderscheiden van de vraag naar de gegrondheid van de motivering, die op de wettigheid ten gronde van de bestreden handeling betrekking heeft (zie in die zin arrest van 2 april 1998, Commissie/Sytraval en Brink’s France, C‑367/95 P, EU:C:1998:154, punt 67). De motivering van een beslissing houdt immers in dat de gronden waarop zij berust, formeel tot uitdrukking worden gebracht. Indien deze gronden berusten op vergissingen, doen deze afbreuk aan de inhoudelijke wettigheid van de beslissing, maar niet aan de motivering ervan, die toereikend kan zijn, ook al zijn de uiteengezette gronden onjuist (arrest van 10 juli 2008, Bertelsmann en Sony Corporation of America/Impala, C‑413/06 P, EU:C:2008:392, punt 181).
99
In casu moet ten eerste worden opgemerkt dat de algemene context die de Raad ertoe heeft gebracht de betrokken beperkende maatregelen vast te stellen, duidelijk wordt uiteengezet in de overwegingen van de bestreden handelingen, waarin onder meer wordt verwezen naar de niet-uitgelokte en ongerechtvaardigde militaire agressie van de Russische Federatie tegen Oekraïne. Ook de rechtsgrondslagen waarop deze handelingen zijn vastgesteld, namelijk artikel 29 VEU en artikel 215 VWEU, zijn duidelijk aangegeven.
100
Ten tweede is de motivering uit de bestreden handelingen ten aanzien van verzoekster die welke in punt 10 hierboven is uiteengezet. Anders dan verzoekster betoogt, moet worden vastgesteld dat de motivering, gelet op de bewoordingen ervan, voldoende duidelijk en nauwkeurig is om haar in staat te stellen te begrijpen waarom haar naam op de litigieuze lijsten is geplaatst en vervolgens is gehandhaafd. In het bijzonder volgt uit die motivering dat de Raad verzoeksters naam in de oorspronkelijke handelingen en in de handhavingshandelingen van maart 2023, september 2023 en maart 2024 op de litigieuze lijsten heeft geplaatst en gehandhaafd op grond van het criterium van verbondenheid.
101
Uit de motivering blijkt immers duidelijk dat verzoeksters naam op de litigieuze lijsten is geplaatst op grond dat zij „banden [heeft] met Sberbank”, aangezien Sberbank feitelijke zeggenschap over haar behoudt ondanks de vermeende overdracht van haar aandelen aan een zakenman uit de Emiraten. Door het gebruik van de uitdrukking „vermeende overdracht” blijkt uit de motivering duidelijk dat de Raad de verkoop van verzoekster aan een zakenman uit de Emiraten in twijfel trekt.
102
Ten derde moet verzoeksters argumenten worden afgewezen waarmee zij aanvoert dat de Raad onvoldoende heeft uitgelegd waarom zij onder zeggenschap van Sberbank is gebleven, hetgeen niet zou kloppen. Aangezien die argumenten betrekking hebben op de juistheid van de verklaringen in de motivering voor opname op de litigieuze lijsten, zien zij in werkelijkheid immers op een beoordelingsfout en niet op niet-nakoming van de motiveringsplicht, en zullen zij worden onderzocht in het kader van het derde middel.
103
Ten vierde moet ook verzoeksters in repliek aangevoerde argument worden afgewezen dat de Raad geen enkele redelijke uitleg geeft om aan te tonen waarom zij zich in dezelfde situatie bevindt als de voor de droneaanvallen in Oekraïne „verantwoordelijke personen”. Ofschoon overweging 3 van de oorspronkelijke handelingen verwijst naar raket- en droneaanvallen van de Russische Federatie tegen burgers, burgerobjecten en civiele infrastructuur in Oekraïne, moet immers worden vastgesteld dat in die overweging de algemene context van de oorspronkelijke handelingen wordt beschreven, net als in overweging 4 van die handelingen, waarin wordt verwezen naar de ernst van de situatie in Oekraïne. Anders dan verzoekster stelt, beogen de oorspronkelijke handelingen haar niet in dezelfde situatie te brengen als de personen die verantwoordelijk zijn voor die aanvallen.
104
Uit de motivering van de bestreden handelingen volgt dus dat de specifieke en concrete redenen waarom de Raad verzoeksters naam op de litigieuze lijsten heeft geplaatst en vervolgens gehandhaafd, voldoende duidelijk zijn aangegeven om haar in staat te stellen die redenen te begrijpen en het Gerecht in staat te stellen zijn toezicht dienaangaande uit te oefenen.
105
Uit het voorgaande volgt dat het middel ontleend aan niet-nakoming van de motiveringsplicht dient te worden afgewezen.
Middel ontleend aan schending van het recht om te worden gehoord
106
In het verzoekschrift voert verzoekster schending aan van artikel 41 van het Handvest, en met name schending van het recht om te worden gehoord. Zij betoogt dat de Raad haar vóór de vaststelling van de oorspronkelijke handelingen had moeten raadplegen, aangezien het onnodig was om een verrassingseffect te creëren. Dienaangaande voert zij ten eerste aan dat de door haar aangehouden financiële instrumenten in Fortenova Group, zelfs in geval van verandering van eigenaar, in de Unie gelegen activa bleven en er dus geen enkel risico bestond dat de financiële instrumenten zouden worden weggetrokken uit de Unie en worden uitgesloten van de werkingssfeer van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330.
107
Ten tweede voert verzoekster aan dat de financiële instrumenten reeds door Fortenova Group waren bevroren toen zij eigendom was van Sberbank. Volgens verzoekster zou er dan ook geen nadeel zijn geweest en zouden er geen activa uit de Unie zijn weggelekt mocht zij in de gelegenheid zijn gesteld om vóór de aanvankelijke plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten haar opmerkingen in te dienen.
108
In haar memorie houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van september 2023 betoogt verzoekster dat de belastende elementen vóór de vaststelling van een besluit tot handhaving van de naam van een persoon op de litigieuze lijsten moeten worden meegedeeld en dat de betrokkene de mogelijkheid moet krijgen om te worden gehoord. De Raad heeft evenwel geen contact met haar opgenomen alvorens haar naam op de litigieuze lijsten te handhaven.
109
Hetzelfde geldt voor de handhavingshandelingen van maart 2024, die de Raad in strijd met zijn verplichting tot periodieke evaluatie heeft vastgesteld.
110
De Raad, ondersteund door de Commissie, betwist verzoeksters argumenten.
111
Er zij aan herinnerd dat het recht om in elke procedure te worden gehoord, dat is neergelegd in artikel 41, lid 2, onder a), van het Handvest, en dat integrerend deel uitmaakt van de eerbiediging van de rechten van de verdediging, waarborgt dat eenieder in staat wordt gesteld naar behoren en daadwerkelijk zijn standpunt kenbaar te maken in het kader van een administratieve procedure en voordat een besluit wordt genomen dat zijn belangen op nadelige wijze kan beïnvloeden (zie arrest van 27 juli 2022, RT France/Raad, T‑125/22, EU:T:2022:483, punt 75 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
112
In het kader van een procedure tot vaststelling van het besluit om de naam van een persoon op een lijst in de bijlage bij een handeling houdende beperkende maatregelen te plaatsen, vereist de eerbiediging van de rechten van de verdediging dat de bevoegde autoriteit van de Unie aan de betrokkene de tegen hem aangevoerde redenen en elementen meedeelt waarop die autoriteit voornemens is haar besluit te baseren. Bij die mededeling moet de bevoegde autoriteit van de Unie die persoon de mogelijkheid bieden zijn standpunt over de tegen hem in aanmerking genomen redenen naar behoren kenbaar te maken (zie in die zin arrest van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punten 111 en 112).
113
Artikel 52, lid 1, van het Handvest aanvaardt echter dat de uitoefening van de daarin vervatte rechten wordt beperkt, voor zover die beperking de wezenlijke inhoud van het betrokken grondrecht eerbiedigt en zij, met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel, noodzakelijk is en daadwerkelijk beantwoordt aan de eisen van door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang (zie arrest van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punt 101 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
114
In dat verband heeft het Hof herhaaldelijk geoordeeld dat de rechten van de verdediging aan beperkingen of afwijkingen kunnen worden onderworpen, met name op het gebied van beperkende maatregelen die in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) zijn vastgesteld (zie in die zin arrest van 21 december 2011, Frankrijk/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, punt 67 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
115
Daarnaast moet het bestaan van een schending van de rechten van de verdediging worden beoordeeld aan de hand van de specifieke omstandigheden van het geval, met name de aard van de betrokken handeling, de context van de vaststelling ervan en de rechtsregels die de betrokken materie beheersen (zie arrest van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punt 102 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
116
Voorts moet in herinnering worden gebracht dat de Unierechter een onderscheid maakt tussen enerzijds de aanvankelijke plaatsing van de naam van een persoon op de betrokken lijsten en anderzijds de handhaving van de naam van die persoon op die lijsten (zie in die zin arrest van 30 april 2015, Al-Chihabi/Raad, T‑593/11, EU:T:2015:249, punt 40).
117
Het onderhavige middel moet worden onderzocht in het licht van deze beginselen uit de rechtspraak.
– Oorspronkelijke handelingen
118
Uit de rechtspraak blijkt dat de Raad bij de vaststelling van een oorspronkelijk besluit waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd, niet verplicht is om de betrokken persoon of entiteit vooraf de redenen mee te delen op grond waarvan hij de naam van die persoon of die entiteit op de litigieuze lijsten wil plaatsen. Dergelijke maatregelen moeten, om de doeltreffendheid ervan niet in gevaar te brengen, naar hun aard immers een verrassingseffect kunnen hebben en onmiddellijk kunnen worden toegepast. In een dergelijk geval volstaat het in beginsel dat de instelling de betrokken persoon of entiteit de redenen meedeelt en deze het recht verleent om bij de vaststelling van het besluit, of onmiddellijk erna, te worden gehoord (zie in die zin arresten van 21 december 2011, Frankrijk/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, punt 61, en 14 oktober 2009, Bank Melli Iran/Raad, T‑390/08, EU:T:2009:401, punten 92 en 93).
119
Bovendien moet erop worden gewezen dat noch de relevante bepalingen van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, noch het algemene beginsel van eerbiediging van de rechten van de verdediging aan de betrokkenen het recht op een formele hoorzitting toekent, aangezien de mogelijkheid om schriftelijke opmerkingen in te dienen volstaat (zie naar analogie arrest van 15 november 2023, OT/Raad, T‑193/22, EU:T:2023:716, punt 97 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
120
In casu moet worden opgemerkt dat verzoeksters naam voor het eerst op de litigieuze lijsten is geplaatst bij de oorspronkelijke handelingen. Zoals blijkt uit punt 11 hierboven, zijn de redenen voor de plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten bekendgemaakt door middel van een mededeling in het Publicatieblad van 19 december 2022.
121
Overeenkomstig de in punt 118 hierboven in herinnering gebrachte rechtspraak was de Raad in de omstandigheden van het onderhavige geval niet verplicht om vóór de vaststelling van de oorspronkelijke handelingen verzoeksters opmerkingen in te winnen.
122
Aan die conclusie wordt niet afgedaan door de argumenten waarmee verzoekster aanvoert dat het verrassingseffect, gelet op de omstandigheid dat haar tegoeden reeds waren bevroren, onnodig was.
123
Ofschoon verzoeksters tegoeden binnen Fortenova Group in casu reeds waren bevroren vóór de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten naar aanleiding van de plaatsing van de naam van Sberbank op die lijsten, moet immers ook in aanmerking worden genomen dat een van de gevolgen van de betrokken transactie juist was dat verzoeksters tegoeden werden vrijgegeven. Ter terechtzitting heeft verzoekster namelijk erkend dat haar tegoeden in Fortenova Group hadden moeten worden vrijgegeven na de transactie van 31 oktober 2022 waarbij zij door Sberbank was verkocht aan een investeerder uit de Emiraten. Dit wordt ook bevestigd door de e-mail van de investeerder uit de Emiraten aan Fortenova Group van 20 november 2022, die is opgenomen in het deel „Aanvullend bewijsmateriaal” van het eerste WK-dossier, waarin werd gepreciseerd dat verzoekster op die datum niet langer onder zeggenschap stond van een entiteit waarop beperkende maatregelen van toepassing waren, en in wezen verzocht om deel te mogen nemen aan toekomstige vergaderingen van Fortenova Group en om op die vergaderingen gebruik te mogen maken van haar stemrechten. Ofschoon de Raad die verkoop zelf niet heeft erkend, kon hij er dus niet zeker van zijn dat dit ook het geval zou zijn voor alle marktdeelnemers die de bevriezing van de betrokken tegoeden ten uitvoer moesten leggen. Gelet op het risico dat de tegoeden zouden worden vrijgegeven, heeft de Raad terecht geoordeeld dat een verrassingseffect in casu noodzakelijk was om de doeltreffendheid van de beperkende maatregelen te waarborgen.
124
Uit het voorgaande volgt dat de Raad bij de vaststelling van de oorspronkelijke handelingen verzoeksters recht om te worden gehoord, niet heeft geschonden.
– Handhavingshandelingen van september 2023
125
Met betrekking tot een besluit tot handhaving van beperkende maatregelen ten aanzien van een persoon op wie die maatregelen reeds van toepassing zijn, moet de Raad die persoon vóór de vaststelling van dat besluit de gegevens meedelen waarover hij beschikt om zijn besluit op te baseren, en moet hij die persoon de mogelijkheid bieden zijn standpunt over de tegen hem in aanmerking genomen redenen naar behoren kenbaar te maken. Die dubbele procedurele voorwaarde moet worden nageleefd alvorens dat besluit wordt vastgesteld (zie in die zin arresten van 21 december 2011, Frankrijk/People’s Mojahedin Organization of Iran, C‑27/09 P, EU:C:2011:853, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punten 111‑113 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
126
Opgemerkt zij evenwel dat het recht om te worden gehoord vóór de vaststelling van handelingen waarbij beperkende maatregelen worden gehandhaafd ten aanzien van personen voor wie deze maatregelen reeds golden, moet worden geëerbiedigd wanneer de Raad tegen die personen nieuwe elementen in aanmerking heeft genomen en niet wanneer die handhaving is gebaseerd op dezelfde redenen als die op grond waarvan de oorspronkelijke handeling tot instelling van de betrokken beperkende maatregelen is vastgesteld (arresten van 28 juli 2016, Tomana e.a./Raad en Commissie, C‑330/15 P, niet gepubliceerd, EU:C:2016:601, punt 67, en 7 juni 2023, Shakutin/Raad, T‑141/21, niet gepubliceerd, EU:T:2023:303, punt 74).
127
Wanneer aan de handhaving van de naam van de betrokken personen of entiteiten op een lijst van personen of entiteiten waarop beperkende maatregelen van toepassing zijn, dezelfde redenen ten grondslag liggen als die welke de vaststelling van de oorspronkelijke handeling hebben gemotiveerd, zonder dat ten aanzien van hen nieuwe gegevens in aanmerking zijn genomen, is de Raad, teneinde hun recht om te worden gehoord te eerbiedigen, niet verplicht hun de belastende elementen opnieuw mee te delen (arrest van 22 juni 2022, Haswani/Raad, T‑479/21, niet gepubliceerd, EU:T:2022:383, punt 85; zie ook in die zin arrest van 7 april 2016, Central Bank of Iran/Raad, C‑266/15 P, EU:C:2016:208, punten 32 en 33).
128
In casu heeft de Raad verzoekster bij brief van 15 september 2023 meegedeeld dat haar naam op de litigieuze lijsten was gehandhaafd. Aangezien de motivering van de handhavingshandelingen van september 2023 met betrekking tot verzoekster ongewijzigd was gebleven en de Raad geen nieuwe belastende elementen had overgelegd ter aanvulling van de basisdocumentatie waarop de handhaving van haar naam op de litigieuze lijsten was gebaseerd, was hij ter zake niet verplicht om uit eigen beweging en zonder een daartoe strekkend verzoek van verzoekster, haar opnieuw in kennis te stellen van de tegen haar in aanmerking genomen elementen en haar de mogelijkheid te bieden opmerkingen te formuleren.
129
Derhalve moet het tweede middel worden afgewezen wat de handhavingshandelingen van september 2023 betreft.
– Handhavingshandelingen van maart 2024
130
Zoals blijkt uit punt 21 hierboven, is verzoeksters naam bij de handhavingshandelingen van maart 2024 op de litigieuze lijsten gehandhaafd om ongewijzigde redenen. Bovendien moet worden opgemerkt dat de Raad zich voor de vaststelling van die handelingen op geen enkel nieuw belastend element heeft gebaseerd. Overeenkomstig de in de punten 125 tot en met 127 hierboven aangehaalde rechtspraak was de Raad dus niet verplicht om met het oog op de eerbiediging van verzoeksters recht om te worden gehoord haar opnieuw dezelfde tegen haar in aanmerking genomen elementen mee te delen en haar te horen alvorens de handhavingshandelingen van maart 2024 vast te stellen.
131
Anders dan verzoekster stelt, kan het feit dat de Raad haar vóór de handhaving van haar naam op de litigieuze lijsten niet heeft gehoord, overeenkomstig de in de punten 125 tot en met 127 hierboven aangehaalde rechtspraak bovendien geen niet-nakoming door de Raad van zijn evaluatieverplichting opleveren.
132
Gelet op een en ander moet het middel ontleend aan schending van het recht om te worden gehoord worden afgewezen.
Middel ontleend aan een beoordelingsfout
– Overwegingen vooraf
133
Om te beginnen beschikt de Raad weliswaar over een zekere beoordelingsbevoegdheid om geval per geval te beoordelen of is voldaan aan de juridische criteria waarop de betrokken beperkende maatregelen zijn gebaseerd, maar dat neemt niet weg dat de Unierechter de wettigheid van alle Uniehandelingen in beginsel volledig moet toetsen (zie in die zin arresten van 3 juli 2014, National Iranian Tanker Company/Raad, T‑565/12, EU:T:2014:608, punten 54 en 55, en 26 oktober 2022, Ovsyannikov/Raad, T‑714/20, niet gepubliceerd, EU:T:2022:674, punt 61 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
134
Voorts zij eraan herinnerd dat de doeltreffendheid van de rechterlijke toetsing zoals gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest met name vereist dat de Unierechter zich ervan vergewist dat het besluit tot vaststelling of handhaving van beperkende maatregelen, dat een individuele strekking heeft voor de betrokken persoon of entiteit, op een voldoende solide feitelijke grondslag berust. Dat betekent dat de feiten die zijn aangevoerd in de uiteenzetting van de redenen waarop dat besluit steunt, worden gecontroleerd, zodat de rechterlijke toetsing niet enkel een beoordeling van de abstracte waarschijnlijkheid van de aangevoerde redenen inhoudt, maar zich uitstrekt tot de vraag of die redenen, of ten minste één daarvan die op zich toereikend wordt geacht om als grondslag te dienen voor dat plaatsingsbesluit, zijn gestaafd (arresten van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punt 119, en 5 november 2014, Mayaleh/Raad, T‑307/12 en T‑408/13, EU:T:2014:926, punt 128).
135
Bij die beoordeling moeten de bewijzen en de informatie niet afzonderlijk maar in hun context worden onderzocht. De Raad voldoet namelijk aan de op hem rustende bewijslast indien hij de Unierechter een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen voorlegt op grond waarvan het bestaan van een toereikend verband tussen de entiteit waarvan de tegoeden zijn bevroren en het regime of, in het algemeen, de bestreden situaties kan worden vastgesteld (zie arrest van 20 juli 2017, Badica en Kardiam/Raad, T‑619/15, EU:T:2017:532, punt 99 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
136
Het staat aan de bevoegde autoriteit van de Unie om in geval van betwisting aan te tonen dat de tegen de betrokken persoon in aanmerking genomen redenen gegrond zijn en niet aan laatstbedoelde om het negatief bewijs te leveren dat die redenen ongegrond zijn. Het is van belang dat de overgelegde informatie en bewijzen de tegen de betrokken persoon in aanmerking genomen redenen staven (arresten van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518, punten 121 en 122, en 3 juli 2014, National Iranian Tanker Company/Raad, T‑565/12, EU:T:2014:608, punt 57).
137
Dienaangaande moet erop worden gewezen dat de context van de betrokken maatregelen in aanmerking moet worden genomen en dat de bewijsstandaard die van de Raad kan worden verlangd, moet worden afgestemd op de moeilijkheid om toegang te krijgen tot objectief bewijsmateriaal en informatie (zie arrest van 1 juni 2022, Prigozhin/Raad, T‑723/20, niet gepubliceerd, EU:T:2022:317, punt 102 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
138
Voorts moet worden opgemerkt dat de Unierechter het beginsel van de vrije bewijswaardering toepast, waarbij als enig criterium voor beoordeling van de waarde van het aangevoerde bewijs de geloofwaardigheid ervan geldt. Dienaangaande moet bij de beoordeling van de bewijswaarde van een stuk worden gekeken naar de waarschijnlijkheid van de daarin vervatte informatie en met name rekening worden gehouden met de herkomst van het stuk, de omstandigheden waarin het tot stand is gekomen en degene tot wie het is gericht, en moet worden onderzocht of het stuk, gelet op zijn inhoud, redelijk en geloofwaardig overkomt (zie arrest van 31 mei 2018, Kaddour/Raad, T‑461/16, EU:T:2018:316, punt 107 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
139
Bovendien moet worden benadrukt dat beperkende maatregelen bewarend en, per definitie, voorlopig van aard zijn; hun geldigheid hangt altijd af van de vraag of de feitelijke en juridische omstandigheden die tot de vaststelling ervan hebben geleid, blijven voortbestaan, en of voor de verwezenlijking van het nagestreefde doel de handhaving van deze maatregelen vereist is. Hieruit volgt dat het bij de periodieke evaluatie van deze beperkende maatregelen aan de Raad staat om een geactualiseerde beoordeling van de situatie uit te voeren en een balans op te maken van het effect van dergelijke maatregelen, teneinde te bepalen of zij de door de aanvankelijke plaatsing van de namen van de betrokken personen en entiteiten op de litigieuze lijsten beoogde doelstellingen hebben kunnen verwezenlijken en of met betrekking tot deze personen en entiteiten nog steeds dezelfde conclusie kan worden getrokken (arrest van 12 februari 2020, Amisi Kumba/Raad, T‑163/18, EU:T:2020:57, punten 58 en 59).
140
Ten slotte zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak de wettigheid van een handeling van de Unie moet worden beoordeeld aan de hand van de feiten en de juridische situatie op de datum waarop die handeling werd vastgesteld (zie arresten van 3 september 2015, Inuit Tapiriit Kanatami e.a./Commissie, C‑398/13 P, EU:C:2015:535, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 4 september 2015, NIOC e.a./Raad, T‑577/12, niet gepubliceerd, EU:T:2015:596, punt 112 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
141
In het licht van deze overwegingen moet worden nagegaan of de Raad beoordelingsfouten heeft gemaakt door verzoeksters naam op de litigieuze lijsten te plaatsen en vervolgens te handhaven.
142
In casu moet worden opgemerkt dat de Raad zich ter rechtvaardiging van de plaatsing en vervolgens handhaving van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten heeft gebaseerd op het bewijsmateriaal in respectievelijk het eerste WK-dossier en het tweede en derde WK-dossier.
143
Het eerste WK-dossier bevat het volgende bewijsmateriaal:
–
een vonnis van de rechtbank Amsterdam (Nederland) van 6 september 2022 (stuk nr. 1),
–
een document van Kroll Issuer Services Ltd van 5 april 2022 (stuk nr. 2),
–
een screenshot van de website van Fortenova Group (stuk nr. 3),
–
een uittreksel uit het Russisch eengemaakt rijksregister van rechtspersonen van 14 september 2022 (stuk nr. 4),
–
een uittreksel uit het Russisch eengemaakt rijksregister van rechtspersonen van 3 november 2022 (stuk nr. 5),
–
een artikel van het persbureau Reuters van 3 november 2022 (stuk nr. 6),
–
een persartikel van Euractiv van 8 november 2022 (stuk nr. 7),
–
een persartikel van Bloomberg News van 21 november 2022 (stuk nr. 8),
–
een persbericht van de website van Fortenova Group van 12 maart 2021 (stuk nr. 9),
–
een screenshot van de website van Fortenova Group (stuk nr. 10),
–
een screenshot van de website GFC Media Group (stuk nr. 11),
–
een artikel uit de krant Večernji list van 8 november 2022 (stuk nr. 12).
144
Het eerste WK-dossier bevat tevens een aantal documenten die gegroepeerd zijn onder de rubriek „Aanvullend bewijsmateriaal”, waaronder:
–
schriftelijke opmerkingen die zijn ingediend bij de rechtbank Amsterdam in het kader van een geschil tussen een investeerder uit de Emiraten en met name Fortenova Group, alsook de bijlagen daarbij, te weten een brief van het Kroatische ministerie van Buitenlandse en Europese Zaken van 25 november 2022, een uittreksel uit het Russisch eengemaakt rijksregister van rechtspersonen van 31 oktober 2022 betreffende verzoekster, een bewijs van een op 31 oktober 2022 aan Sberbank verrichte betaling door de door de investeerder uit de Emiraten gebruikte „special purpose vehicle” (hierna: „SPV”), een uittreksel uit het Russisch eengemaakt rijksregister van rechtspersonen van 22 november 2022 met betrekking tot die SPV, een verklaring van de investeerder uit de Emiraten van 22 november 2022, een brief van Fortenova Group aan verzoekster van 22 november 2022, een jaarverslag van 2021 van Fortenova Group TopCo;
–
een e-mail van de investeerder uit de Emiraten aan Fortenova Group STAK van 20 november 2022;
–
een memorandum van een advocatenkantoor van 14 december 2022 aan Fortenova Group, en de bijlagen daarbij, waaronder de verkoopovereenkomst betreffende verzoekster tussen SBC Aktiv en SBK Uranium enerzijds en de investeerder uit de Emiraten anderzijds, de leningsovereenkomst tussen de investeerder uit de Emiraten en de voor het sluiten van de transactie gebruikte SPV, uittreksels uit het Russisch eengemaakt rijksregister van rechtspersonen van 31 oktober 2022 en 15 november 2022 betreffende verzoekster, de overeenkomst van 31 oktober 2022 tot cessie van de schuldvordering tussen Sberbank en de investeerder uit de Emiraten, een bewijs van een op 31 oktober 2022 aan Sberbank verrichte betaling door de door de investeerder uit de Emiraten gebruikte SPV, uittreksels uit het Russisch eengemaakt rijksregister van rechtspersonen van 8 november 2022 en 24 november 2022 betreffende die SPV, een door de investeerder uit de Emiraten aan Sberbank gezonden kennisgeving van nakoming van de verplichting door een derde.
145
Het tweede WK-dossier bevat enkel een vonnis van het gerechtshof Amsterdam (Nederland) van 29 december 2022.
146
Het derde WK-dossier bevat enkel de samenvatting van een vertrouwelijk bewijsstuk, dat luidt als volgt: „Bewijs op basis van officiële vennootschapsregisters waaruit blijkt dat [verzoekster] een dochteronderneming is die onder zeggenschap staat van de regering van de Russische Federatie”.
– Betrouwbaarheid van het door de Raad overgelegde bewijsmateriaal
147
Verzoekster stelt de betrouwbaarheid ter discussie van het bewijsmateriaal uit het eerste WK-dossier waarop de Raad zich heeft gebaseerd voor de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten, omdat het volgens haar afkomstig is van onbetrouwbare bronnen, namelijk op internet gepubliceerde pers- en blogartikelen van slechte kwaliteit. Zij stelt met name dat in de media-artikelen uit het eerste WK-dossier slechts officiële verklaringen van de CEO van Fortenova Kroatië worden overgenomen. Voorts stelt verzoekster de bewijswaarde van het document afkomstig van het advocatenkantoor ter discussie omdat het geen informatie bevat over met name de auteur ervan en is opgesteld in het belang van Fortenova Group.
148
De Raad betwist verzoeksters argumenten. Hij voert aan dat hij zich niet heeft beperkt tot persartikelen, maar ook bewijsmateriaal uit officiële documenten en uit de gerechtelijke procedures voor de Nederlandse rechterlijke instanties heeft verzameld.
149
Er zij aan herinnerd dat, aangezien de Unie in derde landen geen onderzoeksbevoegdheden heeft, de beoordeling door de autoriteiten van de Unie zich de facto dient te baseren op voor het publiek toegankelijke informatiebronnen, rapporten, persartikelen, verslagen van geheime diensten of andere soortgelijke informatiebronnen. Volgens de rechtspraak kan voor de staving van het bestaan van bepaalde feiten gebruik worden gemaakt van persartikelen, wanneer zij voldoende concreet, nauwkeurig en onderling samenhangend zijn met betrekking tot de feiten die erin worden beschreven. In dit verband zou het buitensporig en onevenredig zijn om van de Raad te verlangen dat hij zelf ter plaatse onderzoek verricht naar de juistheid van feiten die door talrijke media worden gemeld (zie arrest van 1 juni 2022, Prigozhin/Raad, T‑723/20, niet gepubliceerd, EU:T:2022:317, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
150
Vooraf moet worden opgemerkt dat verzoekster enkel de betrouwbaarheid van het bewijsmateriaal in het eerste WK-dossier ter discussie stelt.
151
Allereerst moet verzoeksters stelling dat de Raad zich voor de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten enkel baseert op pers- en blogartikelen van slechte kwaliteit, worden verworpen. De persartikelen zijn immers afkomstig van digitale informatiebronnen van uiteenlopende oorsprong, zoals Reuters (stuk nr. 6), Euractiv (stuk nr. 7) of Bloomberg News (stuk nr. 8). Wat de betrouwbaarheid van het door de Raad overgelegde bewijsmateriaal betreft, zij eraan herinnerd, zoals in punt 149 hierboven is opgemerkt, dat aangezien de Unie in derde landen geen onderzoeksbevoegdheden heeft, de beoordeling door de autoriteiten van de Unie zich de facto dient te baseren op voor het publiek toegankelijke informatiebronnen, rapporten, persartikelen of andere soortgelijke informatiebronnen. Bovendien voert verzoekster geen enkel ander element aan dat de betrouwbaarheid van dat bewijsmateriaal in twijfel kan trekken.
152
Vervolgens stelt verzoekster dat in de persartikelen slechts verklaringen van een vertegenwoordiger van Fortenova Group worden overgenomen. In dat verband zij opgemerkt dat stuk nr. 6 van het eerste WK-dossier, dat een artikel van Reuters is, en stuk nr. 7, dat een artikel van Euractiv is, geen melding maken van verklaringen van een vertegenwoordiger van Fortenova Group. Met betrekking tot stuk nr. 8, dat een artikel van Bloomberg News is, moet worden vastgesteld dat in die publicatie inderdaad uitlatingen van een vertegenwoordiger van Fortenova Group worden aangehaald en ook die van een vertegenwoordiger van Sberbank worden weergegeven. Het enkele feit dat een persartikel uitlatingen van een vertegenwoordiger van een onderneming aanhaalt, doet op zich evenwel niet af aan de bewijswaarde van dat bewijsstuk, dat ook nog andere informatie bevat. Bovendien moet worden opgemerkt dat verzoekster geen enkel bewijs heeft geleverd om aan te tonen dat de daarin vervatte verklaringen en informatie onjuist zijn.
153
Gelet op het voorgaande en, bij gebreke van enig door verzoekster aangevoerd element dat de betrouwbaarheid van de door de Raad gebruikte bronnen in twijfel kan trekken, moeten deze worden geacht redelijk en geloofwaardig te zijn in de zin van de in punt 138 hierboven in herinnering gebrachte rechtspraak.
154
Wat ten slotte het document van het advocatenkantoor betreft dat deel uitmaakt van de documenten die door de Raad zijn opgenomen in het deel „Aanvullend bewijsmateriaal” van het eerste WK-dossier, moet samen met de Raad worden vastgesteld dat dit juridische advies, dat op verzoek van Fortenova Group is opgesteld, een geringe bewijswaarde heeft.
– Toepassing van het criterium van verbondenheid op verzoekster
155
Verzoekster voert in wezen aan dat de Raad geen concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende elementen voorlegt die een toereikende feitelijke grondslag kunnen vormen om haar naam op grond van het criterium van verbondenheid op de litigieuze lijsten te plaatsen. Zij betwist dat Sberbank nog steeds zeggenschap over haar heeft en stelt dat de Raad een dergelijke feitelijke zeggenschap niet heeft aangetoond. Ten eerste is verzoekster het niet eens met het deel van de motivering waarin staat dat zij op de lijst is geplaatst op grond dat zij niet echt is verkocht, omdat een dergelijke verkoop onder Russisch recht valt en de Raad niet heeft aangetoond dat die verkoop niet heeft plaatsgevonden.
156
Ten tweede stelt verzoekster dat de zeggenschap van Sberbank niet wordt aangetoond door het feit dat een van de bestuurders van Fortenova Group die ook bij Sberbank in dienst was, na de verkoop van verzoekster door Sberbank in functie is gebleven, met name omdat haar activa en stemrechten in Fortenova Group bevroren waren en haar niet in staat stelden om die bestuurder te vervangen.
157
Ten derde is verzoekster het oneens met de analyse van het advocatenkantoor in het document dat is opgenomen in het eerste WK-dossier en waarin dat kantoor tot het besluit komt dat het niet over voldoende informatie beschikt om zich uit te spreken over de verenigbaarheid met het Unierecht van de verkoop van verzoekster door Sberbank en over de omstandigheden van die verkoop. Verzoekster betoogt dat de omstandigheden van de verkoop en de financiering van de transactie met een lening van een Russische bank niet ongebruikelijk waren.
158
Ten vierde voert verzoekster aan dat uit het bewijsmateriaal in het eerste WK-dossier niet kan worden afgeleid dat Sberbank op de datum van vaststelling van de oorspronkelijke handelingen zeggenschap over haar uitoefende.
159
Verzoekster betwist met name een van het Kroatische ministerie van Buitenlandse en Europese Zaken afkomstig document uit het eerste WK-dossier, volgens hetwelk zij nog steeds onder zeggenschap van Sberbank stond omdat er bij de Kroatische autoriteiten geen verzoek om toestemming voor haar verkoop was ingediend. Verzoekster voert aan dat de Kroatische autoriteiten voor die verkoop geen toestemming hoefden te geven omdat artikel 17, onder e), van verordening nr. 269/2014, volgens hetwelk die verordening van toepassing is „op alle rechtspersonen, entiteiten of lichamen ten aanzien van alle geheel of gedeeltelijk binnen de Unie verrichte zakelijke transacties”, niet van toepassing was.
160
In repliek voegt verzoekster daaraan toe dat het standpunt van de Raad dat de geldigheid van haar verkoop door Sberbank aan een investeerder uit de Emiraten ter discussie stelt, ongegrond is. Zij betoogt namelijk dat die transactie, waarbij een Russische verkoper (Sberbank), een Russisch actief (verzoekster) en een koper uit de Emiraten betrokken zijn, niet binnen de werkingssfeer van artikel 17 van verordening nr. 269/2014 valt. Volgens verzoekster stond het Sberbank vrij om haar te verkopen zonder gebruik te maken van de uitzondering van artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014.
161
Daarnaast betwist verzoekster het argument van de Raad inzake omzeiling, op grond dat een buiten de Unie gesloten transactie met betrekking tot buitenlandse activa en met een buitenlandse koper geen omzeiling in de zin van artikel 9 van verordening nr. 269/2014 kan vormen.
162
Verzoekster herhaalt in de memories houdende aanpassing betreffende de handhavingshandelingen van september 2023 en maart 2024 het argument dat de Raad geen enkel bewijs heeft overgelegd waaruit afdoende blijkt dat zij met Sberbank verbonden is.
163
De Raad, ondersteund door de Republiek Kroatië, het Koninkrijk der Nederlanden en de Commissie, betwist verzoeksters argumenten.
164
De motivering van de bestreden handelingen is gebaseerd op het criterium van verbondenheid dat is opgenomen in artikel 2, lid 1, in fine, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en in artikel 3, lid 1, in fine, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330.
165
Dienaangaande moet erop worden gewezen dat het begrip „verbondenheid” in de handelingen van de Raad met betrekking tot beperkende maatregelen weliswaar vaak wordt gebezigd, maar dat het als zodanig niet is gedefinieerd en dat de betekenis ervan afhangt van de betrokken context en omstandigheden. Een dergelijk begrip kan evenwel worden geacht te verwijzen naar natuurlijke of rechtspersonen die in het algemeen verbonden zijn door gemeenschappelijke belangen, zonder dat een band door middel van een economische activiteit is vereist, maar die niet uitsluitend mogen berusten op een familieband (arrest van 25 oktober 2023, QF/Raad, T‑386/22, niet gepubliceerd, EU:T:2023:670, punt 54; zie ook in die zin arrest van 8 maart 2023, Prigozhina/Raad, T‑212/22, niet gepubliceerd, EU:T:2023:104, punten 93, 103 en 104 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
166
Het criterium van verbondenheid kan derhalve aldus worden uitgelegd dat het ziet op elke natuurlijke persoon, rechtspersoon of entiteit die een band heeft, zoals omschreven in punt 165 hierboven, met een persoon op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn op grond van een van de plaatsingscriteria van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330.
167
Wanneer een entiteit toebehoort tot of onder zeggenschap staat van een entiteit waarop beperkende maatregelen van toepassing zijn op grond van een van de plaatsingscriteria van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, vormt de kapitaal- of zeggenschapsband tussen die twee entiteiten bovendien duidelijk een band in de zin van punt 165 hierboven, aangezien er een niet te verwaarlozen risico bestaat dat de betrokken moedermaatschappij druk uitoefent op de entiteiten die zij in eigendom heeft of waarover zij zeggenschap heeft om het effect van de tegen haar genomen maatregelen te omzeilen (zie naar analogie arrest van 4 september 2015, NIOC e.a./Raad, T‑577/12, niet gepubliceerd, EU:T:2015:596, punt 114).
168
In herinnering moet worden gebracht dat de redenen voor de plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten zijn vermeld in punt 10 hierboven en dat zij in de handhavingshandelingen van maart 2023, september 2023 en maart 2024 ongewijzigd zijn gebleven. Hieruit volgt in wezen dat verzoeksters naam op de litigieuze lijsten is geplaatst en vervolgens gehandhaafd als een met Sberbank verbonden entiteit, omdat zij een dochteronderneming van Sberbank was die specifiek was opgericht met het oog op het houden van de belangen van Sberbank in Fortenova Group, en omdat Sberbank, ondanks de vermeende overdracht van haar aandelen aan een zakenman uit de Emiraten, de feitelijke zeggenschap over verzoekster had behouden.
169
In die context moet worden nagegaan of het bewijsmateriaal dat door de Raad is overgelegd om de bestreden handelingen vast te stellen, voldoet aan de op hem rustende bewijslast en een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen vormt ter onderbouwing van de redenen om verzoeksters naam op de litigieuze lijsten te plaatsen op grond van het criterium van verbondenheid.
170
Wat in casu verzoeksters status van dochteronderneming van Sberbank voor het houden van de belangen van Sberbank in Fortenova Group betreft, zijn partijen het erover eens dat Sberbank via haar dochterondernemingen SBK Uranium en SBC Aktiv 100 % van verzoekster in handen had op het moment dat de naam van Sberbank bij besluit 2022/1272 en uitvoeringsverordening 2022/1270 aan de litigieuze lijsten werd toegevoegd. Bovendien betwist verzoekster niet dat zij op 10 december 2021 als SPV is opgericht om de door Sberbank aangehouden depositocertificaten en converteerbare obligaties in Fortenova Group, namelijk in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo, aan te houden. Verzoekster betwist evenmin dat Sberbank die depositocertificaten en converteerbare obligaties op 5 april 2022 aan haar heeft overgedragen.
171
Op 21 juli 2022 heeft de Raad besluit 2022/1272 en uitvoeringsverordening 2022/1270 vastgesteld, waarbij hij Sberbank op de litigieuze lijsten heeft geplaatst onder nummer 108. Krachtens artikel 2 van verordening nr. 269/2014 zijn op de datum waarop de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten is geplaatst, te weten op 21 juli 2022, alle tegoeden en economische middelen in de Unie bevroren die haar eigendom waren, in haar bezit waren of onder haar zeggenschap stonden, en konden tegoeden of economische middelen rechtstreeks noch indirect aan haar ter beschikking worden gesteld, hetgeen met name gold voor de depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo, die zij indirect via verzoekster in handen had. Voorts werden ook de aan die depositocertificaten en converteerbare obligaties verbonden stem- en deelnemingsrechten vanaf diezelfde datum bevroren, aangezien zij economische middelen vormden in de zin van artikel 1, onder d), van verordening nr. 269/2014.
172
Verzoeksters enige doel was dus om als SPV de depositocertificaten en converteerbare obligaties van Sberbank in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo, die waren bevroren na de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten, aan te houden.
173
Verzoekster betwist niet dat de depositocertificaten en converteerbare obligaties die zij aanhoudt in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo, onmiddellijk na de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten werden bevroren. Zij stelt wel dat zij met ingang van 31 oktober 2022, toen zij door de dochterondernemingen van Sberbank die haar in eigendom hadden – te weten SBK Uranium en SBC Aktiv – is verkocht aan een investeerder uit de Emiraten, niet langer een dochteronderneming van Sberbank was en betoogt dat zij dientengevolge op de datum waarop haar naam op de litigieuze lijsten werd geplaatst, te weten 16 december 2022, en op de datum van vaststelling van de handhavingshandelingen van maart 2023, september 2023 en maart 2024 haar status van dochteronderneming van Sberbank was verloren.
174
Wat die verkoop betreft, bevat het eerste WK-dossier de door SBK Uranium en SBC Aktiv enerzijds en een investeerder uit de Emiraten anderzijds ondertekende verkoopakte betreffende verzoekster en de tussen Sberbank en die investeerder uit de Emiraten gesloten overeenkomst voor de overdracht van een schuldvordering die Sberbank had verkregen als gevolg van de overdracht op 5 april 2022 van de depositocertificaten en converteerbare obligaties in Fortenova Group TopCo aan verzoekster. Het eerste WK-dossier bevat ook de leningsovereenkomst tussen de SPV (die door de investeerder uit de Emiraten is gebruikt om verzoekster over te nemen) en een Russische bank, alsook het bewijs van de door die bank aan de SPV verrichte storting van 31 oktober 2022 en van de door die SPV aan Sberbank verrichte storting van diezelfde datum voor de betaling van die schuldvordering.
175
De Raad, ondersteund door de Republiek Kroatië, het Koninkrijk der Nederlanden en de Commissie, stelt zich op het standpunt dat die verkoop geen effect heeft in de Unie, aangezien daarvoor geen toestemming is gegeven door een bevoegde nationale autoriteit overeenkomstig de uitzondering van artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014.
176
Dienaangaande blijkt uit punt 171 hierboven dat de door verzoekster aangehouden depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in de Unie gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo vanaf de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten op 21 juli 2022 werden bevroren krachtens artikel 2 van verordening nr. 269/2014.
177
In artikel 1, onder f), van verordening nr. 269/2014 wordt het begrip „bevriezing van tegoeden” omschreven als voorkoming van mutatie, overmaking, wijziging, gebruik of inzet van of omgang met tegoeden, op welke wijze ook, met als gevolg wijziging van hun omvang, bedrag, locatie, eigenaar, bezit, onderscheidende kenmerken, bestemming of andere wijzigingen waardoor het gebruik van bedoelde tegoeden, inclusief het beheer van een beleggingsportefeuille, mogelijk wordt gemaakt.
178
Zoals volgt uit de toepassing van artikel 1, onder f), van verordening nr. 269/2014 op het onderhavige geval, mochten de door verzoekster aangehouden depositocertificaten en converteerbare obligaties vanaf de datum van plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten, te weten 21 juli 2022, dus niet langer worden gemuteerd, overgemaakt, gewijzigd, gebruikt of ingezet, op welke wijze ook, met als gevolg met name een wijziging van hun eigenaar of bezit of andere wijzigingen waardoor het gebruik ervan mogelijk wordt gemaakt.
179
Die door verzoekster aangehouden depositocertificaten en converteerbare obligaties konden enkel worden vrijgegeven indien ofwel de naam van Sberbank werd verwijderd van de litigieuze lijsten, ofwel een van de uitzonderingen van verordening nr. 269/2014 toepasselijk was.
180
Dienaangaande moet worden vastgesteld dat de Raad bij besluit 2022/1272, en tegelijk met de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten, in artikel 2, lid 15, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, specifiek voor Sberbank, die onder nummer 108 is opgenomen, heeft voorzien in een uitzondering, namelijk dat bevroren tegoeden of economische middelen onder bepaalde voorwaarden kunnen worden vrijgegeven. Bovendien bevat artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, dezelfde uitzondering, die in dezelfde bewoordingen is geformuleerd als die van artikel 2, lid 15, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329.
181
In herinnering zij gebracht dat verzoekster depositocertificaten en converteerbare obligaties aanhoudt in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo. Voorts zijn partijen het erover eens dat noch de Nederlandse bevoegde nationale autoriteit, noch overigens een andere nationale autoriteit van een lidstaat om toestemming is verzocht voor verzoeksters verkoop aan de investeerder uit de Emiraten. Dat wordt trouwens bevestigd door de bewijsstukken nrs. 7, 8 en 9 van het eerste WK-dossier, namelijk artikelen die respectievelijk door Reuters, Euractiv en Bloomberg News zijn gepubliceerd en volgens welke voor verzoeksters verkoop door Sberbank aan de investeerder uit de Emiraten geen verzoek om toestemming is ingediend bij de Kroatische of Nederlandse autoriteiten.
182
Volgens verzoekster is artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 slechts van toepassing indien een transactie binnen de werkingssfeer van artikel 17 van verordening nr. 269/2014 valt, hetgeen in casu niet het geval is, aangezien de betrokken transactie betrekking had op de eigendomsoverdracht van een Russische entiteit, te weten zijzelf, overeenkomstig het Russische recht, en daarbij natuurlijke of rechtspersonen betrokken waren die geen Unieburgers waren, noch in de Unie waren gevestigd.
183
In de eerste plaats moet worden nagegaan of verordening nr. 269/2014 van toepassing was op de transactie waarbij Sberbank via haar dochterondernemingen SBC Aktiv en SBK Uranium verzoekster heeft verkocht aan de investeerder uit de Emiraten.
184
Dienaangaande zij erop gewezen dat artikel 17, onder a), van verordening nr. 269/2014 bepaalt dat die verordening van toepassing is „op het grondgebied van de Unie, met inbegrip van haar luchtruim”.
185
In casu moet worden geconstateerd dat de betrokken transactie is verricht tussen Sberbank, via haar in Rusland gevestigde dochterondernemingen SBC Aktiv en SBK Uranium, en een investeerder uit de Emiraten, en betrekking heeft op de verkoop van een in Rusland gevestigde vennootschap, te weten verzoekster. Zoals echter blijkt uit stuk nr. 1 van het eerste WK-dossier, is verzoekster opgericht als SPV met als enig doel het houden van de belangen van Sberbank in Fortenova Group, te weten de depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo, die op 5 april 2022 aan verzoekster zijn overgedragen. Bijgevolg bezit verzoekster, ook al is zij een in Rusland gevestigde vennootschap, in de Unie gelegen tegoeden in de vorm van depositocertificaten en converteerbare obligaties in een in de Unie gevestigde vennootschap.
186
Aangezien verzoeksters verkoop door Sberbank aan de investeerder uit de Emiraten tot gevolg zou hebben dat die op het grondgebied van de Unie gelegen tegoeden worden overgedragen, was die verordening op grond van artikel 17, onder a), van verordening nr. 269/2014 van toepassing op de verkoop van verzoekster door Sberbank aan de investeerder uit de Emiraten.
187
In de tweede plaats moet worden nagegaan of de uitzondering van artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 van toepassing was op de betrokken transactie waarbij verzoekster is verkocht aan de investeerder uit de Emiraten.
188
Volgens vaste rechtspraak van het Hof moet bij de uitlegging van een bepaling van Unierecht niet alleen rekening worden gehouden met de letterlijke formulering ervan, maar ook met de context ervan en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt [zie arrest van 29 april 2021, X (Europees aanhoudingsbevel – Ne bis in idem), C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, punt 69 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
189
In herinnering zij gebracht dat artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 bepaalt dat „[i]n afwijking van artikel 2 […] de bevoegde autoriteiten van een lidstaat, onder de voorwaarden die zij passend achten, toestemming [kunnen] geven voor de vrijgave van bepaalde bevroren tegoeden of economische middelen of de beschikbaarstelling van bepaalde tegoeden of economische middelen aan de onder nummer 108 in bijlage I vermelde entiteit, nadat zij hebben vastgesteld dat de tegoeden of economische middelen noodzakelijk zijn voor de voltooiing, uiterlijk op 31 oktober 2022, van een lopende verkoop en overdracht van eigendomsrechten waarvan die entiteit rechtstreeks of indirect eigenaar is in een in de Unie gevestigde rechtspersoon, entiteit of lichaam”.
190
Ten eerste blijkt uit de bewoordingen van artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 dat die uitzondering van toepassing is op de verkoop van eigendomsrechten die Sberbank rechtstreeks of indirect bezit in een in de Unie gevestigde rechtspersoon, entiteit of lichaam.
191
Dienaangaande moet verzoeksters argument dat die uitzondering niet geldt voor de betrokken transactie omdat het voorwerp ervan een in Rusland gevestigde vennootschap is, te weten zijzelf, en geen in de Unie gelegen activa, worden afgewezen. Zoals blijkt uit punt 170 hierboven, bezat Sberbank, op de datum waarop haar naam op de litigieuze lijsten is geplaatst, via haar dochterondernemingen SBK Uranium en SBC Aktiv 100 % van verzoekster en bezat verzoekster depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo. Bijgevolg vormden die depositocertificaten en converteerbare obligaties eigendomsrechten die Sberbank indirect bezat in een in de Unie gevestigde rechtspersoon, namelijk Fortenova Group TopCo, een in Nederland gevestigde vennootschap.
192
Wat ten tweede de systematische uitlegging van artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 betreft, moet worden vastgesteld dat de in die bepaling bedoelde uitzondering een afwijking is van artikel 2 van verordening nr. 269/2014, dat voorziet in de bevriezing van tegoeden en economische middelen die toebehoren aan natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen, of aan met hen verbonden natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen. Aangezien er geen sprake is van toestemming tot vrijgave als bedoeld in artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014, kunnen de krachtens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 269/2014 bevroren tegoeden en economische middelen niet worden vrijgegeven en kan de eigendom ervan niet worden overgedragen.
193
Ten derde vindt die conclusie steun in de doelstellingen van verordening nr. 269/2014. De in die verordening opgenomen uitzonderingen, zoals de uitzondering van artikel 6 ter, lid 2 ter, zijn bedoeld om duidelijk de gevallen af te bakenen waarin de op de litigieuze lijsten geplaatste entiteiten de bevoegde nationale autoriteiten kunnen verzoeken om toestemming voor de verkoop van bevroren activa, en om aldus de doeltreffendheid van de beperkende maatregelen te waarborgen. Derhalve valt die uitzondering binnen de doelstellingen van de wettelijke regeling met betrekking tot de betrokken beperkende maatregelen, waarmee doelstellingen worden nagestreefd die verband houden met de noodzaak om, gelet op de ernst van de situatie, maximale druk op de Russische autoriteiten uit te oefenen om een einde te maken aan hun acties en beleid waarmee Oekraïne wordt gedestabiliseerd, en aan de militaire agressie tegen dat land.
194
Bijgevolg kunnen natuurlijke of rechtspersonen wier naam op de litigieuze lijsten is geplaatst, de eigendom van bevroren tegoeden, zoals de in de Unie gelegen activa die verzoekster aanhoudt in Fortenova Group, niet aan andere personen buiten de Unie overdragen, tenzij gebruik wordt gemaakt van een uitzondering als die van artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014.
195
Mocht verzoekster, die uitsluitend tot doel heeft de depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in de Unie gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo aan te houden, door Sberbank worden verkocht, zouden die activa, die na de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten werden bevroren, worden vrijgegeven en overgedragen.
196
Anders dan verzoekster stelt, was artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 dus van toepassing op haar verkoop aan de investeerder uit de Emiraten, zodat voor die transactie de toestemming van de bevoegde Nederlandse autoriteit moest worden gevraagd en verkregen.
197
Indien een dergelijke transactie in de Unie zou worden erkend zonder toestemming van een bevoegde nationale autoriteit waarin een uitzondering in verordening nr. 269/2014 voorziet, zouden de gevolgen van de beperkende maatregelen tegen Sberbank immers teniet worden gedaan.
198
In dat verband moet worden vastgesteld dat voor die verkoop geen voorafgaande toestemming van een bevoegde nationale autoriteit overeenkomstig artikel 6 ter, lid 2 ter, van verordening nr. 269/2014 is verkregen. Bij gebreke van een dergelijke toestemming kan die verkoop vanuit Unierechtelijk oogpunt geen gevolgen hebben voor de beperkende maatregelen. De Raad heeft die verkoop in de motivering voor de plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten dus terecht aangemerkt als „vermeende overdracht”.
199
De overdracht door Sberbank aan een investeerder uit de Emiraten van de door verzoekster aangehouden depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in de Unie gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo – die sinds de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten waren bevroren – is in strijd met de bepalingen van verordening nr. 269/2014 omdat daarvoor geen toestemming is gegeven door een bevoegde nationale autoriteit en moet vanuit Unierechtelijk oogpunt bijgevolg worden geacht geen gevolgen te sorteren.
200
Vanuit Unierechtelijk oogpunt heeft de gestelde verkoop van verzoekster aan een investeerder uit de Emiraten haar situatie op de datum van vaststelling van de oorspronkelijke handelingen en van de handhavingshandelingen van maart 2023, september 2023 en maart 2024 dus niet gewijzigd ten opzichte van haar situatie op de datum waarop de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten werd geplaatst. De depositocertificaten en converteerbare obligaties in Fortenova Group TopCo, die na de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten waren bevroren en die vanaf die datum niet meer konden worden gewijzigd of waarvan de eigendom niet meer kon worden overgedragen zonder toestemming van een bevoegde nationale autoriteit tot vrijgave van die tegoeden, zijn immers in verzoeksters bezit gebleven.
201
Uit het feit dat verzoekster in het bezit is gebleven van de depositocertificaten en converteerbare obligaties in de in Nederland gevestigde vennootschap Fortenova Group TopCo, die na de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten werden bevroren, blijkt dus dat zij met Sberbank is verbonden door gemeenschappelijke belangen.
202
Gelet op een en ander moet tot de slotsom worden gekomen dat de Raad een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende aanwijzingen heeft voorgelegd waaruit blijkt dat verzoekster op de datum van de oorspronkelijke handelingen en de handhavingshandelingen van maart 2023, september 2023 en maart 2024 een met Sberbank verbonden rechtspersoon was in de zin van het criterium van verbondenheid, omdat zij nog steeds belangen van Sberbank in Fortenova Group bezat.
203
Aangaande de toetsing van de wettigheid van een besluit houdende vaststelling van beperkende maatregelen, is het volgens de rechtspraak zo dat, gelet op de preventieve aard van die maatregelen, indien de Unierechter oordeelt dat ten minste een van de genoemde redenen voldoende nauwkeurig en concreet is, gestaafd is en op zich een toereikende grondslag voor dat besluit vormt, de omstandigheid dat andere van die redenen dat niet zijn, niet kan leiden tot de nietigverklaring van dat besluit (zie arrest van 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
204
Bijgevolg vormt de gegrondheid van de motivering die is ontleend aan verzoeksters status van dochteronderneming van Sberbank die houder is van depositocertificaten en converteerbare obligaties in Fortenova Group TopCo, op zich een rechtvaardigingsgrond voor de afwijzing van het tweede middel, zonder dat hoeft te worden onderzocht of de verdere motivering ontleend aan de blijvende feitelijke zeggenschap van Sberbank over verzoekster gegrond is.
205
Het middel waarmee wordt aangevoerd dat er een beoordelingsfout is gemaakt, moet derhalve worden afgewezen.
Middel ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel
206
Verzoekster betoogt dat de bestreden handelingen niet bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de Unie. Volgens verzoekster is de plaatsing en de handhaving van haar naam op de litigieuze lijsten niet bedoeld om de kosten van de oorlog voor de Russische Federatie te verhogen, maar worden daar in werkelijkheid andere doelstellingen mee nagestreefd die verband houden met de economische belangen van de Republiek Kroatië in Fortenova Group, een onderneming die zij van strategisch belang acht.
207
Verzoekster stelt dat de plaatsing en de handhaving van haar naam op de litigieuze lijsten overbodig en onevenredig zijn. Aangezien de plaatsing van de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten heeft geleid tot de bevriezing van de in de Unie gelegen tegoeden van al haar dochterondernemingen, was het volgens haar niet nodig om ook nog sancties aan verzoekster op te leggen indien, zoals de Raad stelt, Sberbank de zeggenschap over haar nooit heeft verloren.
208
Voorts betoogt verzoekster dat Fortenova Group moest handelen als gevolg van de beperkende maatregelen jegens Sberbank. Was Fortenova Group tot de conclusie gekomen dat de investeerder uit de Emiraten de aandelen in verzoeksters niet voor eigen rekening kocht, dan zouden de betrokken financiële instrumenten bevroren zijn gebleven, ook al had de Raad verzoeksters naam niet op de litigieuze lijsten geplaatst.
209
De Raad, ondersteund door het Koninkrijk der Nederlanden en de Commissie, betwist verzoeksters argumenten.
210
Het evenredigheidsbeginsel, dat deel uitmaakt van de algemene beginselen van Unierecht en is opgenomen in artikel 5, lid 4, VEU, vereist dat de middelen waarmee een bepaling van Unierecht de door de betrokken regelgeving legitiem nagestreefde doelstellingen beoogt te bereiken, passend zijn en niet verder gaan dan daarvoor noodzakelijk is (arrest van 15 november 2012, Al-Aqsa/Raad en Nederland/Al-Aqsa, C‑539/10 P en C‑550/10 P, EU:C:2012:711, punt 122).
211
In casu moet worden opgemerkt dat met de aanwijzing van verzoekster als een met Sberbank verbonden rechtspersoon, een van de doelstellingen van het GBVB wordt nagestreefd. De vaststelling van beperkende maatregelen ten aanzien van entiteiten die banden hebben met natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die op de litigieuze lijsten zijn geplaatst op grond van een van de criteria van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, beantwoordt namelijk aan de doelstelling van artikel 21, lid 2, onder c), VEU om de vrede te handhaven, conflicten te voorkomen en de internationale veiligheid te versterken overeenkomstig de doelstellingen en de beginselen van het Handvest van de Verenigde Naties. Gelet op de doelstellingen die met de beperkende maatregelen jegens verzoekster worden nagestreefd, kunnen die maatregelen, als het gaat om de vraag of zij passend zijn, als zodanig niet als ongeschikt worden aangemerkt (zie in die zin en naar analogie arrest van 2 december 2020, Kalai/Raad, T‑178/19, niet gepubliceerd, EU:T:2020:580, punt 171 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
212
In de omstandigheden van de onderhavige zaak moet ook worden opgemerkt dat de Raad in de overwegingen 2 tot en met 10 van besluit 2022/329 heeft verwezen naar een voortdurende verslechtering van de situatie in Oekraïne, die op 24 februari 2022 heeft geleid tot agressie van de Russische Federatie tegen Oekraïne, die een flagrante schending vormde van de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van die staat. Wegens de verslechterde situatie in Oekraïne, die werd gekenmerkt door het uitbreken van de aanvalsoorlog van de Russische Federatie, heeft de Raad dus gemeend dat de beperkende maatregelen moesten worden toegepast op een uitgebreidere kring van personen en entiteiten teneinde de nagestreefde doeleinden te verwezenlijken. Die aanpak, die is gebaseerd op de progressiviteit van de aantasting van de rechten naargelang van de doeltreffendheid van de maatregelen, toont aan dat die maatregelen evenredig zijn (zie naar analogie arrest van 28 november 2013, Raad/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, punt 126, en 25 januari 2017, Almaz-Antey Air and Space Defence/Raad, T‑255/15, niet gepubliceerd, EU:T:2017:25, punt 104).
213
Bovendien kon de Raad, door zich tevens te richten tegen natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die banden hebben met personen die op de litigieuze lijsten zijn geplaatst op grond van een van de criteria van artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, op goede gronden verwachten dat de acties van de Russische Federatie zouden worden gestaakt of duurder zouden worden voor hen die ze ondernamen, teneinde ervoor te zorgen dat sneller een einde zou worden gemaakt aan de flagrante schending van de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne (zie in die zin arrest van 13 september 2018, Rosneft e.a./Raad, T‑715/14, niet gepubliceerd, EU:T:2018:544, punt 157). Anders dan verzoekster betoogt, bestaat er dus een verband tussen de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten en de doelstelling die met de beperkende maatregelen wordt nagestreefd.
214
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat het belang van de doelstellingen van een Uniehandeling waarbij een stelsel van beperkende maatregelen wordt ingevoerd, zelfs aanzienlijke negatieve gevolgen voor bepaalde marktdeelnemers kan rechtvaardigen, ook voor hen die op geen enkele wijze verantwoordelijk zijn voor de situatie naar aanleiding waarvan de betrokken maatregelen zijn vastgesteld (zie naar analogie arresten van 3 september 2008, Kadi en Al Barakaat International Foundation/Raad en Commissie, C‑402/05 P en C‑415/05 P, EU:C:2008:461, punt 361, en 28 maart 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 150).
215
De plaatsing van verzoeksters naam op de litigieuze lijsten als rechtspersoon die banden heeft met Sberbank en de daaruit voortvloeiende beperkende maatregelen zijn ook noodzakelijk om de doelstellingen van artikel 21 VEU te verwezenlijken en uit te voeren omdat het nagestreefde doel niet even doeltreffend kan worden bereikt met alternatieve en minder belastende maatregelen, zoals een stelsel van voorafgaande machtiging of een verplichting om a posteriori te verantwoorden waarvoor de uitgekeerde tegoeden zijn gebruikt, in het bijzonder gelet op de mogelijkheid om de opgelegde beperkingen te omzeilen (zie in die zin arresten van 21 januari 2016, Makhlouf/Raad, T‑443/13, niet gepubliceerd, EU:T:2016:27, punt 112, en 25 januari 2017, Almaz-Antey Air and Space Defence/Raad, T‑255/15, niet gepubliceerd, EU:T:2017:25, punt 106). Bovendien heeft verzoekster niet aangetoond dat die doelstellingen met minder belastende alternatieve maatregelen even doeltreffend hadden kunnen worden bereikt.
216
Voorts moet worden vastgesteld dat besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330, voorzien in de mogelijkheid om specifieke machtigingen te verlenen om tegoeden, andere financiële activa of andere economische middelen vrij te geven en de plaatsing van de betrokken personen of entiteiten op de litigieuze lijsten op gezette tijden te evalueren, zodat personen en entiteiten die niet langer voldoen aan de criteria voor plaatsing op die lijsten, van die lijsten kunnen worden geschrapt.
217
Wat verzoeksters argument betreft dat de plaatsing van haar naam op de litigieuze lijsten overbodig is omdat de tegoeden die zij bezit reeds waren bevroren na de plaatsing van de naam van Sberbank op die lijsten, moet er ten eerste op worden gewezen dat de mogelijkheid om op de litigieuze lijsten ook natuurlijke of rechtspersonen, entiteiten of lichamen te plaatsen die banden hebben met de gesanctioneerde personen, voortvloeit uit artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, en uit artikel 3, lid 1, van verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330.
218
Ten tweede kan een dergelijke plaatsing op de lijsten ook tot doel hebben te voorkomen dat de beperkende maatregelen zouden worden omzeild. Zoals blijkt uit de rechtspraak bestaat er in geval van bevriezing van de tegoeden van een entiteit immers een niet te verwaarlozen risico dat deze druk uitoefent op de entiteiten die zij in eigendom heeft of waarover zij zeggenschap heeft om het effect van de tegen haar genomen maatregelen te omzeilen, zodat de bevriezing van de tegoeden van die entiteiten noodzakelijk en geschikt is om de effectiviteit van de genomen maatregelen te verzekeren en te garanderen dat die maatregelen niet worden omzeild (zie in die zin arresten van 13 maart 2012, Melli Bank/Raad, C‑380/09 P, EU:C:2012:137, punt 58, en 22 september 2016, NIOC e.a./Raad, C‑595/15 P, niet gepubliceerd, EU:C:2016:721, punt 89).
219
In tegenstelling tot hetgeen verzoekster opmerkt, was de vaststelling van de bestreden handelingen tot plaatsing en handhaving van haar naam op de litigieuze lijsten dus niet overbodig, ook al waren de tegoeden die zij in de Unie in eigendom had reeds bevroren nadat de naam van Sberbank op de litigieuze lijsten was geplaatst. Dienaangaande blijkt met name uit een e-mail van de investeerder uit de Emiraten aan Fortenova Group van 20 november 2022, die is opgenomen in het deel „Aanvullend bewijsmateriaal” van het eerste WK-dossier, dat die investeerder meende dat verzoekster op die datum niet langer onder de zeggenschap stond van een entiteit waarop beperkende maatregelen van toepassing waren, en had verzocht om aan toekomstige vergaderingen van Fortenova Group deel te mogen nemen en om op die vergaderingen gebruik te mogen maken van haar stemrechten.
220
Voorts moet ook verzoeksters argument worden afgewezen dat haar naam op de lijsten is geplaatst om de belangen van de Republiek Kroatië te beschermen. Artikel 3, lid 1, van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329, bepaalt immers dat „[d]e Raad […] met eenparigheid van stemmen op voorstel van een lidstaat [besluit] om de lijst in de bijlage vast te stellen en aan te passen”. Het is dus de Raad en niet de Republiek Kroatië die met eenparigheid van stemmen het besluit heeft genomen om verzoeksters naam op de litigieuze lijsten te plaatsen teneinde de doelstellingen van het GBVB na te streven.
221
Hieruit volgt dat het middel ontleend aan schending van het evenredigheidsbeginsel moet worden afgewezen, zodat het beroep in zijn geheel moet worden verworpen.
Kosten
222
Volgens artikel 134, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten, voor zover dat is gevorderd.
223
Voorts dragen de lidstaten en de instellingen die in het geding hebben geïntervenieerd, volgens artikel 138, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering hun eigen kosten.
224
Aangezien verzoekster in casu in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de vordering van de Raad te worden verwezen in haar eigen kosten en in die van de Raad, daaronder begrepen de kosten van het kort geding. De Republiek Kroatië, het Koninkrijk der Nederlanden en de Commissie dragen hun eigen kosten.
HET GERECHT (Eerste kamer),
rechtdoende, verklaart:
1)
Het beroep wordt verworpen.
2)
SBK Art OOO draagt haar eigen kosten en die van de Raad van de Europese Unie, daaronder begrepen de kosten van het kort geding.
3)
De Republiek Kroatië, het Koninkrijk der Nederlanden en de Europese Commissie dragen hun eigen kosten.
Mastroianni
Brkan
Tóth
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 30 april 2025.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Engels.