Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. SZPUNAR
van 26 februari 2026 (1)
Zaak C‑234/25
Sky Österreich Fernsehen GmbH
tegen
Verein für Konsumenteninformation
[verzoek van het Oberste Gerichtshof (hoogste federale rechter in civiele en strafzaken, Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Bescherming van de consument – Rechten van de consument – Uitzonderingen op het herroepingsrecht – Verlies van het herroepingsrecht – Digitale dienst – Digitale inhoud – Abonnement op een streamingdienst – Kwalificatie van een dergelijke dienst ”
I.      Inleiding
1.        De voorbije jaren is het gebruik van streamingplatforms steeds populairder geworden en is het aanbod van deze platforms aanzienlijk toegenomen. Heden ten dage bestaan er tal van platforms voor consumenten, die een ruim aanbod ter beschikking stellen. Hoewel deze platforms elk hun eigen specifieke kenmerken hebben, hebben ze toch een aantal belangrijke eigenschappen gemeen.
2.        Zo leidt het aanbieden van een streamingdienst ertoe dat de consument toegang krijgt tot inhoud, zoals video’s of muziek, die hij kan bekijken of beluisteren. Deze inhoud is opgeslagen op een server waartoe consumenten met hun apparaat toegang hebben via een hyperlink of een applicatie. Zij kunnen dan, live of op aanvraag, een werk bekijken of beluisteren dat zij hebben geselecteerd uit de via het internet beschikbaar gestelde inhoud, volgens de voorwaarden van hun abonnement en het beschikbare aanbod.
3.        Meestal krijgt de consument bij gebruik van een streamingdienst ook de mogelijkheid om de geselecteerde inhoud te downloaden, zodat deze inhoud ook zonder internetverbinding kan worden bekeken of beluisterd. In dat geval wordt het gekozen werk op een eigen opslagmedium opgeslagen en kan het ook offline worden bekeken, doorgaans gedurende een beperkte periode. Daarna is het niet langer mogelijk om de inhoud in kwestie als download te raadplegen, maar blijft deze inhoud wel online beschikbaar.
4.        Bovendien gaat het aanbod van de te bekijken of te beluisteren inhoud gewoonlijk gepaard met een consumentspecifieke personalisering van de presentatie
ervan op het platform, via afspeellijsten op basis van de huidige weergaven of beluisteringen, of gepersonaliseerde suggesties op basis van eerder geraadpleegde inhoud.
5.        Deze platforms staan centraal in de onderhavige zaak, waarin het Hof wordt verzocht
te beslissen
of een streamingdienst moet worden gekwalificeerd
als het aanbieden van „digitale inhoud” of als een „digitale dienst” in de zin van de bepalingen van richtlijn 2011/83/EU(2).
6.        Een dergelijke kwalificatie is niet louter semantisch. Volgens deze richtlijn kan het hierin neergelegde herroepingsrecht immers vervallen vóór het verstrijken van de termijn van 14 dagen die in beginsel is vastgesteld voor een „digitale dienst”, en niet in het geval van een aanbod van „digitale inhoud”.
II.    Toepasselijke bepalingen
A.      Unierecht
1.      Richtlijn 2019/770
7.        Overwegingen 19 en 57 van richtlijn (EU) 2019/770(3) luiden:
„(19)      Deze richtlijn moet oplossingen bieden voor problemen inzake verschillende categorieën digitale inhoud, digitale diensten en de levering daarvan. Om in te spelen op de snelle technologische ontwikkelingen en om ervoor te zorgen dat de begrippen ‚digitale inhoud’ en ‚digitale dienst’ ook in de toekomst bruikbaar blijven, moet deze richtlijn onder meer betrekking hebben op computerprogramma’s, applicaties, videobestanden, audiobestanden, muziekbestanden, digitale spellen, e-boeken of andere e-publicaties, maar ook op digitale diensten die de totstandkoming en de verwerking van, de toegang tot of de opslag van gegevens in digitale vorm mogelijk maken, met inbegrip van software als dienst, zoals het delen van video‑ en audiomateriaal en andere diensten voor het hosten van bestanden, tekstverwerking of spellen die worden aangeboden in de ‚cloud computing’-omgeving en op sociale media. Aangezien er tal van manieren zijn om digitale inhoud of een digitale dienst te leveren, zoals doorgifte op een materiële gegevensdrager, het downloaden door consumenten op hun apparatuur, webstreaming of het verlenen van toegang tot capaciteit voor de opslag van digitale inhoud of tot het gebruik van sociale media, moet deze richtlijn van toepassing zijn ongeacht de gegevensdrager waarop de digitale inhoud of digitale dienst wordt doorgegeven of waarmee daartoe toegang wordt verschaft. Deze richtlijn mag echter niet van toepassing zijn op internettoegangsdiensten.
[...]
(57)      Het is ook mogelijk digitale inhoud of digitale diensten aan consumenten te leveren door middel van continue leveringen gedurende een bepaalde periode. Continue levering kan gevallen omvatten waarin de handelaar een digitale dienst ter beschikking stelt aan consumenten voor een vaste of onbepaalde tijd, bijvoorbeeld via een overeenkomst voor opslag in de cloud gedurende twee jaar of een lidmaatschap van een platform voor sociale media voor onbepaalde tijd. Het onderscheidende element van deze categorie is het feit dat de digitale inhoud of digitale dienst alleen tijdens de vaste looptijd van de overeenkomst of zolang de overeenkomst voor onbepaalde tijd van kracht is, beschikbaar of toegankelijk is voor de consumenten. Het is derhalve gerechtvaardigd dat de handelaar in dergelijke gevallen alleen tijdens die periode aansprakelijk moet zijn voor een conformiteitsgebrek. Het continue karakter van een levering betekent niet noodzakelijkerwijs dat de levering gedurende een lange periode moet plaatsvinden. Gevallen zoals webstreaming van een videoclip moeten worden beschouwd als een continue levering gedurende een bepaalde periode, ongeacht de eigenlijke duur van het audiovisuele bestand. Gevallen waarin specifieke elementen van de digitale inhoud of digitale dienst alleen gedurende een bepaalde periode of op verschillende momenten tijdens de vaste looptijd van de overeenkomst of zolang de overeenkomst voor onbepaalde tijd van kracht is, beschikbaar worden gesteld, moeten ook worden beschouwd als een continue levering gedurende een bepaalde periode, bijvoorbeeld indien in de overeenkomst is bepaald dat antivirussoftware kan worden gebruikt voor een jaar en in deze periode elke eerste dag van de maand automatisch wordt bijgewerkt, of dat de handelaar updates uitbrengt als er nieuwe kenmerken van een digitale game beschikbaar worden, en de digitale inhoud of digitale dienst alleen tijdens de vaste looptijd van de overeenkomst of zolang de overeenkomst voor onbepaalde tijd van kracht is, beschikbaar of toegankelijk is voor de consumenten.”
8.        Artikel 2 („Definities”) van deze richtlijn bepaalt in de punten 1 en 2:
„Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
1)      ‚digitale inhoud’: gegevens die in digitale vorm worden geproduceerd en geleverd;
2)      ‚digitale dienst’:
a)      een dienst die de consument in staat stelt gegevens in digitale vorm te creëren, te verwerken of op te slaan, of toegang tot die gegevens te krijgen; of
b)      een dienst die voorziet in de mogelijkheid van het delen van gegevens of andere interactie met gegevens in digitale vorm die door de consument of door andere gebruikers van die dienst worden geüpload of gecreëerd”.
9.        Artikel 3 („Toepassingsgebied”), lid 5, onder g), van die
richtlijn bepaalt:
„Deze richtlijn is niet van toepassing op overeenkomsten inzake:
[...]
g)      de levering van digitale inhoud waarbij de digitale inhoud op een andere wijze dan via het overbrengen van signalen aan het grote publiek beschikbaar wordt gesteld als onderdeel van een optreden of evenement, zoals digitale filmvertoningen”.
10.      Artikel 5 („Levering van de digitale inhoud of digitale dienst”) van diezelfde richtlijn luidt als volgt:
„1.      De handelaar levert de digitale inhoud of digitale dienst aan de consument. Tenzij de partijen anders zijn overeengekomen, levert de handelaar de digitale inhoud of digitale dienst onverwijld na de sluiting van de overeenkomst.
2.      De handelaar heeft aan de leveringsverbintenis voldaan wanneer:
a)      de digitale inhoud of een middel dat geschikt is om toegang te verschaffen tot de digitale inhoud of die te downloaden, beschikbaar is gesteld aan of toegankelijk is gemaakt voor de consument of voor een daartoe door de consument gekozen fysieke of virtuele faciliteit;
b)      de digitale dienst toegankelijk wordt gemaakt voor de consument of voor een daartoe door de consument gekozen fysieke of virtuele faciliteit.”
2.      Richtlijn 2019/2161
11.      De overwegingen 30 en 38 van richtlijn (EU) 2019/2161(4) luiden:
„(30)      De definities van digitale inhoud en digitale diensten in richtlijn [2011/83] moeten worden afgestemd op die in richtlijn [2019/770]. De digitale inhoud waarop richtlijn [2019/770] betrekking heeft, omvat een eenmalige levering, een reeks van dergelijke afzonderlijke leveringen of continue levering gedurende een bepaalde periode. Het continue karakter van een levering betekent niet noodzakelijk dat de levering gedurende een lange termijn dient plaats te vinden. Gevallen als de webstreaming van videoclips moeten worden beschouwd als een continue levering gedurende een bepaalde periode, ongeacht de eigenlijke duur van het audiovisueel bestand. Het kan daarom moeilijk zijn onderscheid te maken tussen bepaalde soorten digitale inhoud en digitale diensten, aangezien bij beide sprake is van continue levering door de handelaar gedurende de looptijd van de overeenkomst. Voorbeelden van digitale diensten zijn diensten voor het delen van video en audio en andere hostingdiensten voor bestanden, tekstverwerking of spellen die in de cloud worden aangeboden, opslag in de cloud, webmail, sociale media en cloudtoepassingen. De voortdurende betrokkenheid van de serviceprovider rechtvaardigt de toepassing van de regels inzake het herroepingsrecht van richtlijn [2011/83], die de consument daadwerkelijk in staat stellen om de dienstverlening uit te proberen en tijdens de periode van 14 dagen na de sluiting van de overeenkomst, te besluiten om de dienst al dan niet te blijven afnemen. Veel overeenkomsten voor de levering van niet op een materiële drager geleverde digitale inhoud, worden gekenmerkt door een afzonderlijke levering aan de consument van een specifiek stuk of specifieke stukken digitale inhoud, zoals specifieke muziek‑ of videobestanden. Op overeenkomsten voor de levering van niet op een materiële drager geleverde digitale inhoud blijft de uitzondering op het herroepingsrecht uit artikel 16, onder m), van richtlijn [2011/83] op grond waarvan de consument het herroepingsrecht verliest wanneer met de uitvoering van de overeenkomst is begonnen, zoals het downloaden of streamen van de inhoud, van toepassing, op voorwaarde dat de consument vooraf uitdrukkelijk toestemming heeft gegeven om tijdens de herroepingstermijn te beginnen met de uitvoering en hierbij heeft erkend dat hij dit herroepingsrecht daardoor verliest. Bij twijfel of een overeenkomst een dienstenovereenkomst is of een overeenkomst inzake de levering van digitale inhoud die niet op een materiële drager wordt geleverd, moeten de regels inzake het herroepingsrecht voor diensten van toepassing zijn.
[...]
(38)      Artikel 16, eerste alinea, onder m), van richtlijn [2011/83] voorziet in een uitzondering op het herroepingsrecht voor niet op een materiële drager geleverde digitale inhoud, als de uitvoering vóór het verstrijken van de herroepingstermijn is begonnen met de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de consument en mits hij heeft erkend dat hij zijn herroepingsrecht daarmee verliest. Artikel 14, lid 4, onder b), van die richtlijn voorziet in een contractuele sanctie ingeval de handelaar deze verplichting niet nakomt, namelijk dat de consument niet hoeft te betalen voor de verbruikte digitale inhoud. De bepaling dat de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming en erkenning van de consument moet worden verkregen, is derhalve alleen relevant voor digitale inhoud die tegen de betaling van een prijs wordt verstrekt. Het is dan ook noodzakelijk wijzigingen aan te brengen in artikel 16, eerste alinea, onder m), om ervoor te zorgen dat de verplichting voor handelaren om de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming en erkenning van de consument te verkrijgen, uitsluitend van toepassing is op overeenkomsten waarbij de consument een betalingsverplichting heeft.”
3.      Richtlijn 2011/83
12.      Richtlijn 2011/83 is gewijzigd bij richtlijn 2019/2161. De omzettingstermijn is op 28 november 2021 verstreken en de nationale omzettingsbepalingen moeten sinds 28 mei 2022 worden toegepast.
13.      Artikel 2 („Definities”) van richtlijn 2011/83, zoals gewijzigd bij richtlijn 2019/2161, bepaalt:
„Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
[...]
6.      ‚dienstenovereenkomst’: iedere andere overeenkomst dan een verkoopovereenkomst, waarbij de handelaar de consument een dienst, met inbegrip van een digitale dienst, levert of zich ertoe verbindt deze te leveren;
[...]
11.      ‚digitale inhoud’: digitale inhoud zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 1, van richtlijn [2019/770];
[...]
16.      ‚digitale dienst’: een digitale dienst zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 2, van richtlijn [2019/770];
[...]”
14.      Artikel 14 van deze richtlijn, zoals gewijzigd bij richtlijn 2019/2161,
met het opschrift „Verplichtingen van de consument bij herroeping”, luidt:
„[...]
2 bis.      In het geval van herroeping van de overeenkomst onthoudt de consument zich van het gebruik van de digitale inhoud of de digitale dienst, en van de terbeschikkingstelling daarvan aan derden.
3.      Indien een consument het herroepingsrecht uitoefent nadat hij een verzoek overeenkomstig artikel 7, lid 3, of artikel 8, lid 8, heeft gedaan, betaalt de consument de handelaar een bedrag dat evenredig is aan hetgeen reeds is geleverd op het moment dat de consument de handelaar ervan in kennis heeft gesteld dat hij zijn herroepingsrecht uitoefent, vergeleken met de volledige uitvoering van de overeenkomst. Het evenredige bedrag dat de consument aan de handelaar moet betalen wordt berekend op grondslag van de totale prijs zoals vastgelegd in de overeenkomst. Als de totale prijs excessief is, wordt het evenredige bedrag berekend op grondslag van de marktwaarde van het geleverde.
4.      De consument draagt geen kosten voor:
[...]
b)      de volledige of gedeeltelijke levering van digitale inhoud die niet op een materiële drager is geleverd, indien
i)      de consument er vooraf niet uitdrukkelijk mee heeft ingestemd met het beginnen van de uitvoering vóór het einde van de in artikel 9 bedoelde periode van
14 of 30 dagen;
ii)      de consument niet heeft erkend zijn recht op herroeping te verliezen bij het verlenen van zijn toestemming, of
iii)      de handelaar heeft nagelaten bevestiging te verstrekken overeenkomstig artikel 7, lid 2, of artikel 8, lid 7.
[...]”
15.      Artikel 16 („Uitzonderingen op het herroepingsrecht”) van die
richtlijn, zoals gewijzigd bij richtlijn 2019/2161, bepaalt als volgt:
„De lidstaten voorzien niet in het in de artikelen 9 tot en met 15 bedoelde herroepingsrecht voor overeenkomsten op afstand en buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten betreffende:
a)      dienstenovereenkomsten na volledige uitvoering van de dienst maar, als de overeenkomst voor de consument een betalingsverplichting inhoudt, enkel als de uitvoering is begonnen met de voorafgaande uitdrukkelijke toestemming van de consument, en mits de consument heeft erkend dat hij zijn herroepingsrecht verliest zodra de handelaar de overeenkomst volledig heeft uitgevoerd;
[...]
i)      de levering van verzegelde audio‑ en verzegelde video-opnamen en verzegelde computerprogrammatuur waarvan de verzegeling na levering is verbroken;
j)      de levering van kranten, tijdschriften of magazines, met uitzondering van overeenkomsten voor een abonnement op dergelijke publicaties;
[...]
m)      overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud die niet op een materiële drager is geleverd, als de uitvoering is begonnen en, ingeval de overeenkomst voor de consument een betalingsverplichting inhoudt, wanneer:
i)      de consument vooraf uitdrukkelijk heeft ingestemd met de aanvang van de uitvoering tijdens de herroepingstermijn;
ii)      de consument heeft erkend dat hij daarmee zijn herroepingsrecht verliest, en
iii)      de handelaar bevestiging heeft verstrekt overeenkomstig artikel 7, lid 2, of artikel 8, lid 7.
[...]”
B.      Oostenrijks recht
16.      § 3 van het Bundesgesetz über Fernabsatz- und außerhalb von Geschäftsräumen geschlossene Verträge (Fern- und Auswärtsgeschäfte-Gesetz – FAGG) (federale wet inzake overeenkomsten
inzake verkoop op afstand en buiten verkoopruimten gesloten overeenkomsten)(5) bevat de volgende definities:
„[...]
4.      ‚digitale diensten’: digitale inhoud of verrichting van digitale diensten;
5.      ‚digitale inhoud’: gegevens die in digitale vorm worden gecreëerd en beschikbaar gesteld, met inbegrip van gegevens die volgens de instructies van de consument
worden ontwikkeld;
6.      ‚verrichting van digitale diensten’:
a)      verrichting van een dienst die de consument in staat stelt gegevens in digitale vorm te creëren, te verwerken of op te slaan, of toegang tot die gegevens te krijgen, of
b)      verrichting van een dienst die voorziet in de mogelijkheid van het delen of van een andere vorm van interactie met gegevens in digitale vorm die door de consument of door andere gebruikers van die dienst worden geüpload of gecreëerd,
in beide gevallen
met inbegrip van diensten die volgens de instructies van de consument worden ontwikkeld.
[...]”
17.      § 18 („Uitzonderingen op het herroepingsrecht”), lid 1, van deze wet bepaalt:
„De consument heeft geen herroepingsrecht bij overeenkomsten op afstand of buiten een verkoopruimte gesloten overeenkomsten betreffende
1.      dienstverrichtingen, indien de handelaar de dienst volledig heeft uitgevoerd, met dien verstande dat ingeval de consument uit hoofde van de overeenkomst een betalingsverplichting heeft, het herroepingsrecht slechts vervalt indien de handelaar bovendien met de uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van de consument met de uitvoering van de overeenkomst is begonnen en indien de consument
a)      ofwel vóór aanvang van de dienstverrichting heeft bevestigd kennis te hebben genomen van het feit dat hij zijn herroepingsrecht verliest zodra de overeenkomst volledig is uitgevoerd, of
b)      de handelaar uitdrukkelijk om een bezoek ter plaatse heeft verzocht met het oog op de uitvoering van reparaties;
[...]
11.      de beschikbaarstelling van digitale inhoud die niet op een materiële gegevensdrager wordt geleverd, indien de handelaar met de uitvoering van de overeenkomst is begonnen, met dien verstande dat ingeval de consument uit hoofde van de overeenkomst een betalingsverplichting heeft, het herroepingsrecht slechts vervalt indien bovendien
a)      de consument er uitdrukkelijk mee heeft ingestemd dat de uitvoering van de overeenkomst een aanvang neemt vóór het verstrijken van de herroepingstermijn;
b)      de consument heeft bevestigd kennis te hebben genomen van het feit dat hij door de vroegtijdige
aanvang van de uitvoering van de overeenkomst zijn herroepingsrecht verliest, en
c)      de handelaar de consument overeenkomstig § 5, lid 2, of § 7, lid 3,
een exemplaar of bevestiging ter beschikking heeft gesteld.
[...]”
III. Hoofdgeding, prejudiciële vraag en procedure bij het Hof
18.      Sky Österreich Fernsehen GmbH (hierna: „Sky Österreich”), een particuliere televisieomroeporganisatie die in Oostenrijk is gevestigd, biedt in dat land met name streamingdiensten aan. De digitale inhoud die beschikbaar wordt gesteld om te worden bekeken bevindt zich op een server waartoe klanten met hun apparaat toegang hebben via een link of een applicatie, zodat zij via internet, live of op aanvraag, de programma’s kunnen bekijken die in hun abonnement zijn inbegrepen. Afhankelijk van de betrokken licenties voor gebruiksrechten zijn ook downloads mogelijk. De digitale inhoud kan op een eigen opslagmedium worden opgeslagen en offline worden bekeken. Een download kan slechts één keer worden bekeken en moet in zijn geheel bekeken zijn binnen 48 uur vanaf de start daarvan.
19.      Het online afsluiten van een abonnement op streamingdiensten is alleen mogelijk wanneer de klant instemt met het
navolgende contractuele beding
door erop te klikken:
„Bij het afsluiten van een abonnement: Ik heb kennisgenomen van de door Sky X verstrekte informatie over het herroepingsrecht. Ik ga ermee akkoord dat Sky reeds voor het verstrijken van de herroepingstermijn van 14 dagen met de uitvoering van de overeenkomst begint en dat ik daardoor bij het afsluiten van een abonnement mijn herroepingsrecht verlies.”
20.      De
Verein für Konsumenteninformation (hierna: „VKI”), een organisatie voor consumentenbescherming, is van mening dat deze informatie over het herroepingsrecht die aan consumenten wordt verstrekt, ontoereikend is. Volgens deze organisatie is het streamingabonnement een „digitale dienst” en vervalt het herroepingsrecht dus pas wanneer de dienst volledig is geleverd en de consument heeft erkend dat hij dit recht op dat moment verliest. Sky Österreich meent daarentegen dat de streamingdienst moet worden gekwalificeerd als „digitale inhoud”, zodat het herroepingsrecht vervalt zodra de uitvoering van de overeenkomst een aanvang neemt.
21.      Het beroep van VKI om Sky Österreich te gelasten in haar handelsbetrekkingen met consumenten geen gebruik meer te maken van het
bovengenoemde contractuele beding is in eerste aanleg verworpen. De rechter in tweede aanleg heeft het hoger beroep van VKI echter toegewezen en het vonnis in eerste aanleg herzien door de door Sky Österreich aangeboden streamingdienst aan te merken als „digitale dienst”, waarvoor het herroepingsrecht niet kan vervallen
wanneer
de uitvoering van de overeenkomst begint, maar pas op het moment dat de dienst volledig is verricht.
22.      Sky Österreich heeft tegen dit arrest cassatieberoep ingesteld bij het Oberste Gerichtshof (hoogste federale rechter in civiele en strafzaken, Oostenrijk), de verwijzende rechter in de onderhavige zaak, die zich afvraagt aan de hand van welke criteria kan worden vastgesteld of streamingdiensten die soortgelijke diensten aanbieden als Sky Österreich moeten worden aangemerkt als overeenkomsten betreffende digitale inhoud of als overeenkomsten betreffende digitale diensten.
23.      Volgens de verwijzende rechter voldoet de door Sky Österreich aangeboden dienstverrichting aan de voorwaarde van gegevens „die in digitale vorm worden gecreëerd en beschikbaar gesteld” en beantwoordt zij derhalve aan de definitie van „digitale inhoud”. Hij merkt op dat „streaming” alleen verwijst naar het proces van gegevensoverdracht waarbij deze gegevens tijdens de overdracht kunnen worden bekeken of beluisterd. Deze dienst zou echter ook kunnen worden beschouwd als het opslaan van gegevens in digitale vorm of het krijgen van toegang tot gegevens in digitale vorm en dus als een „digitale dienst”, temeer daar hij niet in de vorm van een eenmalige handeling wordt verricht, maar in de regel gepaard gaat met een overeenkomstige actualisering van het aanbod en met individuele aanbevelingen op basis van het gedrag van de betrokken gebruiker, en de overeenkomst in beginsel wordt geacht een bepaalde duur te hebben.
24.      In deze omstandigheden heeft het Oberste Gerichtshof de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:
„Moet artikel 16, onder m), van richtlijn [2011/83], gelezen in samenhang met artikel 2, punt 11, ervan, aldus worden uitgelegd dat het aanbieden van streamingdiensten waarbij de digitale inhoud die ter beschikking wordt gesteld om te worden bekeken zich bevindt op een server waartoe klanten door middel van
een link of een applicatie met hun eindapparatuur toegang krijgen zodat zij via internet de programma’s die deel uitmaken van hun abonnement zowel „live” als „on demand” kunnen bekijken of de digitale inhoud kunnen downloaden en in een eigen geheugen kunnen opslaan en los van een onlinetoegang binnen 48 uur eenmalig kunnen bekijken, een levering van „digitale inhoud” in de zin van deze bepalingen
vormt?”
25.      VKI, Sky Österreich, de Italiaanse en de Poolse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Er heeft geen terechtzitting plaatsgevonden.
IV.    Analyse
26.      Met zijn enige prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 2, punt 11, en artikel 16, onder m), van richtlijn 2011/83 aldus moeten worden uitgelegd dat een streamingdienst waarbij de aan de consument beschikbaar gestelde inhoud zich bevindt op een server waartoe klanten via een hyperlink of een applicatie toegang hebben zodat zij deze inhoud live, op aanvraag of na het downloaden ervan offline kunnen bekijken, een aanbod van „digitale inhoud” vormt waarop het in deze richtlijn neergelegde herroepingsrecht van 14 dagen onder bepaalde voorwaarden niet van toepassing is.
27.      Sky Österreich verdedigt de stelling dat de door haar aangeboden dienst moet worden gekwalificeerd
als een aanbod van „digitale inhoud” waarvoor kan worden bedongen
dat het herroepingsrecht van 14 dagen voor de consument niet van toepassing is, mits de betrokken consument hiervan op de hoogte is gesteld en heeft erkend dat hij dit recht verliest. Alle andere partijen stellen daarentegen dat een streamingdienst zoals die in het hoofdgeding een „digitale dienst” is waarop de uitzondering op het herroepingsrecht van artikel 16, onder m), van richtlijn 2011/83 niet van toepassing is, zodat consumenten over een termijn van 14 dagen moeten beschikken om hun abonnement desgewenst op te zeggen.
A.      Begrippen „digitale inhoud” en „digitale dienst”
28.      De begrippen „digitale inhoud” en „digitale dienst” worden gedefinieerd in artikel 2, punt 11, respectievelijk punt 16, van richtlijn 2011/83, waarin wordt verwezen naar de definities in artikel 2, punt 1, respectievelijk punt 2, van richtlijn 2019/770.
29.      Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van deze bepalingen niet enkel rekening worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaken.(6)
1.      Letterlijke uitlegging
30.      In artikel 2, punten 11 en 16, van richtlijn 2011/83 wordt „digitale inhoud” gedefinieerd als „gegevens die in digitale vorm worden geproduceerd en geleverd”, en een „digitale dienst” als een dienst die ofwel „de consument in staat stelt gegevens in digitale vorm te creëren, te verwerken of op te slaan, of toegang tot die gegevens te krijgen” ofwel „voorziet in de mogelijkheid van het delen van gegevens of andere interactie met gegevens in digitale vorm die door de consument of door andere gebruikers van die dienst worden geüpload of gecreëerd”.
31.      Op basis van de tekst van richtlijn 2011/83 kan niet precies
worden vastgesteld wat onder digitale inhoud en wat onder digitale diensten valt. Zoals de verwijzende rechter benadrukt, kan een streamingaanbod worden gekwalificeerd
als een „levering van digitale inhoud”, aangezien het de beschikbaarstelling en het bekijken van in digitale vorm geproduceerde gegevens mogelijk maakt, maar evengoed als een „levering van een digitale dienst” waardoor de consument toegang krijgt tot gegevens en deze tijdelijk kan opslaan.
32.      De Uniewetgever erkent overigens dat er altijd twijfel kan bestaan over de vraag of een overeenkomst een dienstenovereenkomst is of een overeenkomst inzake de levering van digitale inhoud die niet op een materiële drager wordt geleverd.(7)
33.      Het is derhalve passend om deze bepalingen op een systematische en teleologische wijze uit te leggen teneinde een scheidslijn te trekken tussen het aanbieden van digitale inhoud in de zin van artikel 2, punt 11, van richtlijn 2011/83, zoals gewijzigd bij richtlijn 2019/2161, en het aanbieden van digitale diensten in de zin van artikel 2, punt 16, van deze richtlijn.
2.      Systematische uitlegging
34.      In de eerste plaats, ook al kan louter op basis van de bewoordingen van artikel 2, punten 11 en 16, van richtlijn 2011/83 niet nauwkeurig worden vastgesteld wat onder het begrip „digitale inhoud” en wat onder het begrip „digitale dienst valt, toch worden
door de richtlijnen 2011/83 en 2019/2161, met name door de overwegingen ervan, nuttige aanwijzingen gegeven.
35.      Wat digitale inhoud betreft, vermeldt overweging 19 van richtlijn 2011/83, in haar oorspronkelijke versie, bijvoorbeeld „computerprogramma’s, toepassingen, spellen, muziek, video’s en teksten, ongeacht of de toegang tot deze gegevens wordt verkregen via downloaden of streaming, vanaf een materiële drager of langs een andere weg”. Wat digitale diensten betreft, noemt
overweging 30 van richtlijn 2019/2161 „diensten voor het delen van video en audio en andere hostingdiensten voor bestanden, tekstverwerking of spellen die in de cloud worden aangeboden, opslag in de cloud, webmail, sociale media en cloudtoepassingen”.
36.      Hoewel in overweging 30 van richtlijn 2019/2161 opnieuw wordt erkend dat het „moeilijk [kan] zijn onderscheid te maken tussen bepaalde soorten digitale inhoud en digitale diensten”, geeft de wetgever niettemin, aan de hand van deze verschillende voorbeelden, een aantal aanwijzingen over wat „digitale inhoud” kenmerkt ten opzichte van een „digitale dienst”. Digitale inhoud impliceert een eenmalig aanbod dat beperkt is in de tijd en betrekking heeft op de aangeboden inhoud, terwijl digitale diensten een bepaalde duur en een verbintenis van de kant van de handelaar veronderstellen, zodat de enkele levering van bepaalde inhoud niet voldoende is om de dienstverrichting te voltooien.
37.      Dat blijkt ook uit de verduidelijkingen van de wetgever die zijn opgenomen in de overwegingen van de richtlijnen 2011/83, 2019/770 en 2019/2161. Daarin wordt namelijk vermeld
dat digitale inhoud „een eenmalige levering, een reeks van dergelijke afzonderlijke leveringen of continue levering gedurende een bepaalde periode”(8) omvat, terwijl digitale diensten „[d]e voortdurende betrokkenheid van de serviceprovider”(9) veronderstellen. Dat is naar mijn mening het beslissende criterium om te bepalen wat onder het begrip „digitale inhoud” en wat onder het begrip „digitale dienst” valt.
38.      Zoals de Commissie benadrukt, wijst de voortdurende betrokkenheid van de serviceprovider op een zekere dynamiek, zowel wat betreft de beschikbaar gestelde inhoud als wat betreft de dienstverrichtingen die tegelijk met deze beschikbaarstelling worden aangeboden. Met andere woorden, het aanbieden van een digitale dienst kan, anders dan het aanbieden van digitale inhoud, niet beperkt blijven tot een eenmalige en beperkte beschikbaarstelling.
39.      In de tweede plaats
wordt
die uitlegging volgens mij bevestigd door artikel 2, punten 11 en 16, van richtlijn 2011/83, gelezen in het licht van artikel 16, onder m), van deze richtlijn, dat bepaalt dat het herroepingsrecht onder bepaalde voorwaarden niet van toepassing is op overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud.
40.      Een dergelijke uitzondering op het herroepingsrecht wordt namelijk
gerechtvaardigd door het feit dat de consument in het geval van een aanbod van digitale inhoud precies weet welke inhoud hij gaat bekijken of beluisteren, daar het om een eenmalig en specifiek aanbod gaat. Bovendien is de beschikbaar gestelde inhoud, zodra hij is bekeken of beluisterd, voor de consument
nog slechts van beperkt belang, voor zover hij
deze inhoud volledig heeft geconsumeerd. Van een periode waarin de consument de beschikbaar gestelde inhoud kan uitproberen, is er geen sprake.
41.      De situatie is anders bij het aanbod van een digitale dienst. In een dergelijk geval is een herroepingsrecht namelijk volledig gerechtvaardigd, gelet op de betrokkenheid van de handelaar en de dienstverrichtingen die verband houden met het beschikbaar stellen van de inhoud. In het kader van een abonnement op een streamingplatform kan de klant het platform „uitproberen” teneinde kennis te nemen van de daarop aangeboden catalogus van werken, de ergonomie van dit platform en de mogelijkheden om te kijken of te luisteren, alsmede de mogelijke personalisatie van dat
platform op basis van de geconsumeerde inhoud. In deze situatie gaat het dus niet alleen om het consumeren van aangeboden inhoud maar ook om het verifiëren of de door de handelaar aangeboden dienst, in zijn geheel, geschikt is voor de consument. Als dat niet het geval is, kan hij gebruikmaken van zijn herroepingsrecht.
42.      Hoe dan ook blijkt uit de door het Hof in het arrest PE Digital(10) gekozen oplossing dat artikel 16, onder m), van richtlijn 2011/83 een uitzondering vormt op het herroepingsrecht.
Als bepaling van het Unierecht die een beperking van de consumentenbescherming bevat, moet die uitzondering restrictief worden uitgelegd.(11) Met andere woorden, het begrip „digitale inhoud”, dat aanleiding geeft tot de toepassing van de uitzondering op het herroepingsrecht, mag niet ruim worden uitgelegd
en moet naar mijn mening worden beperkt tot eenmalige leveringen. Zodra een dienst verder gaat dan een dergelijke handeling, moet hij worden aangemerkt als een „digitale dienst” in de zin van artikel 2, punt 16, van deze richtlijn.
43.      Onder deze omstandigheden ben ik van mening dat uit de systematische uitlegging van artikel 2, punten 11 en 16, en artikel 16, onder m), van richtlijn 2011/83 voortvloeit
dat een streamingdienst zoals de dienst die in de onderhavige zaak aan de orde is, geen aanbod van „digitale inhoud” vormt.
44.      Deze conclusie vindt steun in de teleologische uitlegging van deze bepalingen.
3.      Teleologische uitlegging
45.      Richtlijn 2011/83 beoogt „een juist evenwicht [...] tussen een hoog beschermingsniveau voor de consument en het concurrentievermogen van het bedrijfsleven”(12).
46.      Zoals het Hof heeft geoordeeld, beoogt het herroepingsrecht de consument te beschermen in de bijzondere situatie van een verkoop op afstand, waarbij de consument het product vóór sluiting van de overeenkomst niet daadwerkelijk kan zien of van de kenmerken van de dienst kennis kan
nemen. Het herroepingsrecht wordt dus geacht het nadeel te compenseren dat de consument lijdt bij een op afstand gesloten overeenkomst, door hem een passende bedenktijd toe te kennen waarin hij het verworven goed kan keuren en uitproberen.(13)
47.      De uitzondering op het herroepingsrecht waarin artikel 16, onder m), van richtlijn 2011/83 voorziet, beoogt daarentegen de handelaar te beschermen wanneer de door hem aangeboden inhoud bekend is en onmiddellijk kan worden geconsumeerd. In een dergelijke situatie profiteert
de consument ten volle van alle voordelen van de dienstverrichting op het moment dat zij plaatsvindt, zoals de Italiaanse regering benadrukt. Bovendien is het, zoals Sky Österreich aanvoert, bij digitale inhoud niet mogelijk om de status quo ante te herstellen en daarmee recht te doen aan de belangen van de handelaar, zodat toestaan dat de consument de overeenkomst nadien herroept, er uiteindelijk op neerkomt dat de handelaar de digitale inhoud kosteloos aanbiedt.
48.      In deze omstandigheden rechtvaardigt juist het ruimere karakter van de „digitale dienst”, die een voortdurende betrokkenheid van de handelaar meebrengt, in tegenstelling tot het louter aanbieden van „digitale inhoud”, dat de consument zijn herroepingsrecht kan uitoefenen indien hij, na deze dienst te hebben uitgeprobeerd, niet tevreden is. Daarentegen rechtvaardigt het eenmalige en specifieke karakter van „digitale inhoud” dat de consument deze inhoud niet kan uitproberen, aangezien hij vóór de beschikbaarstelling van de betrokken inhoud op de hoogte is van de precieze prestatie
die hij zal ontvangen.
49.      Uit de analyse van de doelstellingen van richtlijn 2011/83, zoals gewijzigd bij richtlijn 2019/2161, volgt dus ook dat een streamingdienst zoals die in de onderhavige zaak geen aanbod van „digitale inhoud” vormt waarop het in deze richtlijn neergelegde herroepingsrecht van 14 dagen niet van toepassing is.
B.      Mogelijkheid van misbruik
50.      Deze conclusie wordt naar mijn mening niet op losse schroeven gezet door het argument van Sky Österreich dat de mogelijkheid voor de consument om van zijn herroepingsrecht gebruik te maken
in het kader van een abonnement op een streamingaanbod zoals in het hoofdgeding, ongetwijfeld tot misbruik van abonnementen
zal leiden.
51.      Sky Österreich wijst erop dat er pieken in het aantal abonnementen op de streamingdienst worden vastgesteld, met name wanneer het eerste of het laatste seizoen van populaire series beschikbaar komt of wanneer er beslissende wedstrijden in voetbalcompetities worden gespeeld. Zij merkt op dat een consument die de mogelijkheid heeft om zijn abonnement onmiddellijk na het bekijken van een bepaalde inhoud op te zeggen, deze inhoud vrijwel kosteloos zou kunnen bekijken.
52.      Zoals de Commissie heeft benadrukt, heeft de wetgever in artikel 14, lid 3, van richtlijn 2011/83, zoals gewijzigd bij richtlijn 2019/2161, evenwel uitdrukkelijk rekening gehouden met deze mogelijkheid van misbruik door te bepalen dat „[i]ndien een consument het herroepingsrecht uitoefent[, hij] de handelaar een bedrag [betaalt] dat evenredig is aan hetgeen reeds is geleverd op het moment dat de consument de handelaar ervan in kennis heeft gesteld dat hij zijn herroepingsrecht uitoefent, vergeleken met de volledige uitvoering van de overeenkomst”.
53.      Deze oplossing geldt ook wanneer de consument zijn abonnement op het streamingplatform opzegt. De handelaar ontvangt dan een vergoeding die overeenkomt met de beschikbaarstelling van de inhoud gedurende de periode waarin de consument er toegang toe had.
54.      Volgens Sky Österreich volstaat een dergelijke vergoeding echter niet in het licht van de rechtspraak van het Hof dat voor de bepaling van het evenredige bedrag dat de consument de handelaar verschuldigd is wanneer de consument
uitdrukkelijk heeft verzocht om al tijdens de herroepingstermijn met de uitvoering van de overeenkomst te beginnen en hij deze overeenkomst daarna herroept, de prijs in aanmerking moet worden genomen die in de
overeenkomst voor de bedongen prestaties in hun geheel is overeengekomen en het verschuldigde bedrag pro rata temporis moet worden berekend.(14) Bij een dergelijke berekening wordt
echter voorbijgegaan aan de uiteenlopende
waarde van de aangeboden inhoud, aangezien de finale van een sportcompetitie een andere economische waarde heeft dan een dagelijkse soapserie.
55.      Het valt niet te ontkennen dat consumenten in de verleiding zouden kunnen komen om hun herroepingsrecht uit te oefenen met als enig doel toegang te krijgen tot eenmalige aantrekkelijke inhoud, en dat een berekening pro rata temporis, zoals geformuleerd
in de rechtspraak, mogelijk geen billijke vergoeding voor de handelaar oplevert.
56.      Ik wijs er echter op dat artikel 14, lid 3, van richtlijn 2011/83 voorziet in de betaling van een bedrag dat evenredig is aan hetgeen reeds is geleverd, zonder dat daarbij wordt vermeld hoe lang de dienst in kwestie is geleverd. Verder wordt de door het Hof in het arrest PE Digital(15) gekozen oplossing naar mijn mening gerechtvaardigd door het feit dat de economische waarde van de in deze zaak aangeboden dienst
–
een datingsite
– stabiel en constant was. Met andere woorden, het was voor een consument niet aantrekkelijker om zich op een bepaald
moment op de dienst te abonneren teneinde van bepaalde specifieke inhoud te profiteren.
57.      Gelet op
deze overwegingen ben ik van mening dat deze oplossing niet strikt kan worden toegepast op de situatie van de financiële vergoeding die verschuldigd is door de consument die zijn herroepingsrecht heeft uitgeoefend nadat hij een abonnement op een streamingplatform had genomen, aangezien deze vergoeding volgens mij, naast het tijdvak dat de consument geabonneerd is gebleven op dit platform, ook rekening kan houden met de economische waarde van de beschikbaar gestelde en bekeken inhoud.(16)
58.      In deze omstandigheden handhaaf ik de in punt 49
van deze conclusie geformuleerde
conclusie.
V.      Conclusie
59.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vraag van het Oberste Gerichtshof te beantwoorden als volgt:
„Artikel 2, punten 11 en 16, en artikel 16, onder m), van richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten, tot wijziging van richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van richtlijn 1999/44/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 85/577/EEG en van richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn (EU) 2019/2161 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2019,
moeten aldus worden uitgelegd dat
een streamingdienst waarbij de aan de consument beschikbaar gestelde inhoud zich bevindt op een server waartoe klanten via een hyperlink of een applicatie toegang hebben zodat zij deze inhoud live, op aanvraag of na het downloaden ervan offline kunnen bekijken, geen aanbod van ‚digitale inhoud’ vormt.”
1      Oorspronkelijke taal: Frans.
2      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2011 betreffende consumentenrechten, tot wijziging van richtlijn 93/13/EEG van de Raad en van richtlijn 1999/44/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van richtlijn 85/577/EEG en van richtlijn 97/7/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB 2011, L 304, blz. 64).
3      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 20 mei 2019 betreffende bepaalde aspecten van overeenkomsten voor de levering van digitale inhoud en digitale diensten (PB 2019, L 136, blz. 1).
4      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2019 tot wijziging van richtlijn 93/13/EEG van de Raad en richtlijnen 98/6/EG, 2005/29/EG en 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad wat betreft betere handhaving en modernisering van de regels voor consumentenbescherming in de Unie (PB 2019, L 328, blz. 7).
5      BGBl. I, 109/2022.
6      Arresten van 17 november 1983, Merck (292/82, EU:C:1983:335, punt 12); 22 december 2022, Sambre & Biesme en Gemeente Farciennes (C‑383/21 en C‑384/21, EU:C:2022:1022, punt 54); 15 januari 2026, AVR-Afvalverwerking (C‑692/23, EU:C:2026:4, punt 37), en 15 januari 2026, Ambito territoriale
di caccia Ancona 2 (C‑615/24, EU:C:2026:10, punt 23).
7      Overweging 30 van richtlijn 2019/2161.
8      Overweging 30 van richtlijn 2019/2161.
9      Overweging 30 van richtlijn 2019/2161.
10      Arrest van 8 oktober 2020 (C‑641/19, EU:C:2020:808).
11      Arrest van 8 oktober 2020, PE Digital (C‑641/19, EU:C:2020:808, punt 43).
12      Overweging 4 van richtlijn 2011/83 en overweging 2 van richtlijn 2019/770.
13      Arrest van 23 januari 2019, Walbusch Walter Busch (C‑430/17, EU:C:2019:47, punt 45).
14      Arrest van 8 oktober 2020, PE Digital (C‑641/19, EU:C:2020:808).
15      Arrest van 8 oktober 2020 (C‑641/19, EU:C:2020:808).
16      In dit verband lijkt het mij gemakkelijker om de economische waarde van bepaalde inhoud te beoordelen wanneer deze inhoud ook buiten een abonnement om kan worden gekocht of gehuurd. Het aanbieden van een dergelijke mogelijkheid betekent voor de handelaar weliswaar dat hij niet langer uitsluitend langlopende abonnementsovereenkomsten met consumenten sluit, maar maakt het mogelijk de waarde van de verspreide inhoud nauwkeurig te berekenen.