Υπόθεση C‑365/23 [Arce] (i)
SIA «A»
κατά
C κ.λπ.
[αίτηση του Augstākā tiesa (Senāts) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 20ής Μαρτίου 2025
« Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 2, στοιχείο βʹ – Άρθρο 3, παράγραφος 1 – Άρθρο 4, παράγραφος 2 – Άρθρο 5 – Άρθρο 6, παράγραφος 1 – Άρθρο 8α – Σύμβαση προσχώρησης – Σύμβαση συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία ο οποίος παρέχει υπηρεσίες αθλητικής ανάπτυξης και στήριξης της σταδιοδρομίας και ανηλίκου αθλητή της κατηγορίας “ελπίδων”, εκπροσωπούμενου από τους γονείς του – Ρήτρα προβλέπουσα την υποχρέωση καταβολής στον επαγγελματία αμοιβής ίσης με το 10 % των εσόδων του αθλητή κατά τα δεκαπέντε επόμενα έτη – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρα 17 και 24 – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Δικαιώματα του παιδιού »
1.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Πεδίο εφαρμογής – Σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία και ανήλικου παίκτη της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του – Παίκτης ο οποίος δεν έχει την ιδιότητα του επαγγελματία παίκτη κατά τη σύναψη της σύμβασης – Εμπίπτει
(Οδηγία 93/13 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 1)
(βλ. σκέψεις 43-47, 54, διατακτ. 1)
2.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Έννοια του καταναλωτή – Ανήλικος παίκτης της κατηγορίας «ελπίδων» ο οποίος συνήψε σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας με επαγγελματία – Παίκτης ο οποίος δεν έχει την ιδιότητα του επαγγελματία παίκτη κατά τη σύναψη της σύμβασης – Εμπίπτει – Παίκτης ο οποίος έγινε επαγγελματίας κατά τη διάρκεια εκτέλεσης της σύμβασης – Δεν ασκεί επιρροή
(Οδηγία 93/13 του Συμβουλίου, άρθρο 2, στοιχείο βʹ)
(βλ. σκέψεις 48-53)
3.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Ρήτρες με τις οποίες καθορίζεται το κύριο αντικείμενο της σύμβασης ή οι οποίες αφορούν το τίμημα ή την αμοιβή και τις υπηρεσίες ή τα αγαθά που θα παρασχεθούν ως αντάλλαγμα – Ρήτρα σύμβασης παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας η οποία συνήφθη μεταξύ επαγγελματία και ανήλικου παίκτη της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του – Ρήτρα η οποία επιβάλλει στον παίκτη να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων του κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης – Εμπίπτει – Εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει στον εθνικό δικαστή να εκτιμήσει τον καταχρηστικό χαρακτήρα τέτοιας ρήτρας, ακόμη και στις περιπτώσεις που η ρήτρα αυτή έχει συνταχθεί με σαφή και κατανοητό τρόπο – Επιτρέπεται
(Οδηγία 93/13 του Συμβουλίου, άρθρα 4 § 2 και 8)
(βλ. σκέψεις 58-66, διατακτ. 2)
4.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Ρήτρες οι οποίες έχουν συνταχθεί με σαφή και κατανοητό τρόπο – Έννοια – Ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει την καταβολή από νεαρό αθλητή σε επαγγελματία αμοιβής ίσης με το 10 % των εσόδων του κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη σύμβασης παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας – Μη γνωστοποίηση στον καταναλωτή, πριν από τη σύναψη της σύμβασης, του συνόλου των πληροφοριών που του είναι αναγκαίες ώστε να είναι σε θέση να αξιολογήσει τις οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του – Δεν εμπίπτει
(Οδηγία 93/13 του Συμβουλίου, άρθρο 5)
(βλ. σκέψεις 68-71, 73, 76, διατακτ. 3)
5.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Καταχρηστική ρήτρα κατά την έννοια του άρθρου 3 – Σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των συμβαλλομένων που απορρέουν από σύμβαση – Έννοια – Ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει την καταβολή από νεαρό αθλητή σε επαγγελματία αμοιβής ίσης με το 10 % των εσόδων του κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη σύμβασης παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας – Ρήτρα η οποία δεν συνδέει την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας με το κόστος της για τον καταναλωτή – Δεν εμπίπτει
(Οδηγία 93/13 του Συμβουλίου, άρθρο 3 § 1)
(βλ. σκέψεις 77-87, διατακτ. 4)
6.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας – Περιεχόμενο – Αναθεώρηση του περιεχομένου καταχρηστικής ρήτρας – Μείωση του ποσού το οποίο οφείλει ο καταναλωτής στο ύψος των εξόδων στα οποία πράγματι υποβλήθηκε ο παρέχων τις υπηρεσίες κατά την εκτέλεση της σύμβασης – Δεν επιτρέπεται
(Οδηγία 93/13 του Συμβουλίου, άρθρα 3 § 1, και 6 § 1)
(βλ. σκέψεις 89-95, διατακτ. 5)
7.        Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13 – Καταχρηστική ρήτρα κατά την έννοια του άρθρου 3 – Έννοια – Ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει την καταβολή από νεαρό αθλητή σε επαγγελματία αμοιβής ίσης με το 10 % των εσόδων του κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη σύμβασης παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας – Εμπίπτει – Εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας από τον εθνικό δικαστή – Κριτήρια – Σύμβαση συναφθείσα από τους γονείς του νεαρού αθλητή εξ ονόματός του – Νεαρός αθλητής ο οποίος είναι ανήλικος κατά τη σύναψη της σύμβασης
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρα 17 § 1, και 24 § 2· οδηγία 93/13 του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 98-104, διατακτ. 6)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Augstākā tiesa (Senāts) (Ανώτατο Δικαστήριο, Λεττονία), διευκρινίζει το περιεχόμενο της έννοιας του «καταναλωτή» και καθορίζει τα κριτήρια για την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας, κατά την έννοια της οδηγίας 93/13 (1), στο πλαίσιο σύμβασης παροχής υπηρεσιών αθλητικής ανάπτυξης και στήριξης της σταδιοδρομίας συναφθείσας μεταξύ επαγγελματία και ανήλικου παίκτη της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του, με την οποία υποχρεώνεται ο παίκτης να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των καθαρών εσόδων που θα εισπράξει κατά τη διάρκεια δεκαπέντε ετών μετά τη σύναψη της σύμβασης αυτής.
Η A είναι εταιρία η οποία προσφέρει σε αθλητές υπηρεσίες στήριξης της ανάπτυξης των επαγγελματικών ικανοτήτων τους και της σταδιοδρομίας τους. Στις 14 Ιανουαρίου 2009 ο C, ο οποίος τότε ήταν ανήλικος 17 ετών, συνήψε, εκπροσωπούμενος από τους γονείς του, D και E, με την A, σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας στον τομέα της καλαθοσφαίρισης για χρονικό διάστημα δεκαπέντε ετών. Δυνάμει της σύμβασης αυτής, η οποία συνήφθη ενώ ο C δεν είχε ακόμη την ιδιότητα του επαγγελματία αθλητή, ο τελευταίος αναλάμβανε την υποχρέωση να καταβάλει στην A αμοιβή ίση με το 10 % του συνόλου των καθαρών εσόδων που θα εισέπραττε κατά τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης, προσαυξημένη κατά τον ισχύοντα στη Λεττονία φόρο προστιθέμενης αξίας, υπό τον όρο ότι τα εν λόγω έσοδα θα ανέρχονταν σε τουλάχιστον 1 500 ευρώ μηνιαίως.
Στις 29 Ιουνίου 2020 η A, εκτιμώντας ότι δεν είχε καταβληθεί η προβλεπόμενη στη σύμβαση αμοιβή για τις υπηρεσίες που παρασχέθηκαν στον C, άσκησε αγωγή ενώπιον των λεττονικών δικαστηρίων με αίτημα να υποχρεωθεί ο C και οι γονείς του να της καταβάλουν το ποσό των 1 663 777,99 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε στο 10 % των εσόδων του C από συμβάσεις συναφθείσες με αθλητικούς συλλόγους.
Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο και στη συνέχεια το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απέρριψαν την αγωγή της A με το σκεπτικό ότι η σύμβαση δεν ήταν σύμφωνη με τις εθνικές διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών. Τα δικαστήρια αυτά έκριναν, μεταξύ άλλων, ότι η ρήτρα που επέβαλλε στον C να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων του καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης ήταν καταχρηστική.
Η A άσκησε αναίρεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν η οδηγία 93/13 έχει εφαρμογή στον τομέα του αθλητισμού. Διερωτάται επίσης αν η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης ρήτρα μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο και αν αυτή δημιουργεί σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών, κατά την έννοια της ίδιας οδηγίας (2).
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η οδηγία 93/13 είναι γενική οδηγία για την προστασία των καταναλωτών, η οποία προορίζεται να έχει εφαρμογή σε όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Η οδηγία αυτή ορίζει τις συμβάσεις επί των οποίων έχει εφαρμογή με γνώμονα την ιδιότητα των συμβαλλομένων, αναλόγως του αν ενεργούν ή όχι στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας. Κατά συνέπεια, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13 (3) σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας συναφθείσα μεταξύ, αφενός, επαγγελματία που ασκεί δραστηριότητα στον τομέα της ανάπτυξης των αθλητών και, αφετέρου, ανηλίκου της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του, ο οποίος, κατά τη σύναψη της σύμβασης, δεν ασκούσε την οικεία αθλητική δραστηριότητα κατ’ επάγγελμα και, ως εκ τούτου, είχε την ιδιότητα του «καταναλωτή». Το κατά πόσον έχει ένα πρόσωπο την ιδιότητα αυτή πρέπει να εκτιμάται κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης. Επομένως, ο ανήλικος που έχει συνάψει τέτοια σύμβαση διατηρεί την ιδιότητα του καταναλωτή, ανεξαρτήτως της εξέλιξης της σταδιοδρομίας του σε επαγγελματία αθλητή κατά την εκτέλεση της σύμβασης, του γεγονότος ότι θεωρείται παίκτης της κατηγορίας «ελπίδων» στο άθλημα στο οποίο έγινε εν συνεχεία επαγγελματίας παίκτης ή του γεγονότος ότι είχε δυνητικά σημαντικές πληροφορίες σχετικά με το άθλημα αυτό.
Δεύτερον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ρήτρα η οποία προβλέπει την καταβολή από νεαρό αθλητή αμοιβής ίσης με το 10 % των εσόδων που πρόκειται να εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης για την παροχή των μνημονευόμενων σε αυτήν υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας σε ορισμένο άθλημα είναι κρίσιμη για τον καθορισμό τόσο του κύριου αντικειμένου της σύμβασης όσο και του κατά πόσον η τιμή και η αμοιβή είναι εύλογες σε σχέση με τις υπηρεσίες ή τα αγαθά που θα παρασχεθούν ως αντάλλαγμα. Επομένως, μια τέτοια ρήτρα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13 και, κατά συνέπεια, το εθνικό δικαστήριο μπορεί, κατ’ αρχήν, να προβεί στην εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα της μόνον αν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο. Εντούτοις, στο μέτρο που η οδηγία ορίζει ρητώς ότι είναι δυνατή η θέσπιση ή η διατήρηση αυστηρότερων διατάξεων στον τομέα που διέπεται από αυτήν (4), η εν λόγω οδηγία δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει τον δικαστικό έλεγχο του καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας ακόμη και όταν αυτή είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο.
Τρίτον, το Δικαστήριο εκτιμά ότι δεν είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει μόνον ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, χωρίς να έχει γνωστοποιηθεί στον καταναλωτή, πριν από τη σύναψη της σύμβασης, το σύνολο των πληροφοριών που είναι αναγκαίες για να είναι αυτός σε θέση να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του. Πράγματι, μόνον μια ρήτρα η οποία περιγράφει επακριβώς τα οικεία έσοδα μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να θεωρηθεί ικανή να παράσχει στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες που μπορούν να προκύψουν για τον ίδιο. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει, αφενός, αν τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην επίμαχη σύμβαση σχετικά με τα έσοδα αυτά ανταποκρίνονται σε έναν τέτοιο βαθμό ακρίβειας και, αφετέρου, αν, κατά την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης, ο ενδιαφερόμενος διέθετε, όσον αφορά τόσο τη φύση των υπηρεσιών που κλήθηκε να παράσχει ο επαγγελματίας όσο και τη βάση υπολογισμού του ύψους της αμοιβής που έπρεπε να καταβληθεί ως αντιπαροχή, το σύνολο των πληροφοριών που ήταν αναγκαίες για να είναι σε θέση να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του.
Τέταρτον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, στο πλαίσιο της εκτίμησης του καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας που δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να αξιολογήσει, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των περιστάσεων της υπόθεσης, κατ’ αρχάς, την ενδεχόμενη παράβαση της απαίτησης καλής πίστης και, στη συνέχεια, την ύπαρξη ενδεχόμενης σημαντικής ανισορροπίας εις βάρος του καταναλωτή. Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι τέτοια ανισορροπία δεν δημιουργείται από ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβαση αυτής, για τον λόγο και μόνον ότι η συγκεκριμένη ρήτρα δεν συνδέει την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας με το κόστος της για τον καταναλωτή. Πράγματι, η ύπαρξη τέτοιας ανισορροπίας πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, των κανόνων που έχουν εφαρμογή στο εθνικό δίκαιο ελλείψει συμφωνίας των μερών, των θεμιτών και δίκαιων πρακτικών της αγοράς κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, όσον αφορά τις αμοιβές στον οικείο αθλητικό τομέα, καθώς και όλων των περιστάσεων που περιέβαλαν τη σύναψη της σύμβασης, όπως και όλων των λοιπών ρητρών της συγκεκριμένης σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται.
Πέμπτον, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι η οδηγία 93/13 δεν επιτρέπει σε εθνικό δικαστήριο το οποίο διαπίστωσε τον καταχρηστικό χαρακτήρα (5) ρήτρας σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή να μειώσει το οφειλόμενο από τον καταναλωτή ποσό στο ύψος των εξόδων στα οποία πράγματι υποβλήθηκε ο παρέχων τις υπηρεσίες κατά την εκτέλεση της σύμβασης. Συγκεκριμένα, η ευχέρεια αυτή θα συνέβαλλε στην εξουδετέρωση του αποτρεπτικού αποτελέσματος που ασκεί στους επαγγελματίες η πλήρης απαγόρευση εφαρμογής τέτοιων καταχρηστικών ρητρών έναντι των καταναλωτών, στο μέτρο που οι επαγγελματίες θα εξακολουθούσαν να υπόκεινται στον πειρασμό να χρησιμοποιούν τέτοιες ρήτρες, γνωρίζοντας ότι, ακόμη και αν αυτές κηρύσσονταν άκυρες, η σύμβαση θα μπορούσε παρά ταύτα να συμπληρωθεί, κατά το αναγκαίο μέτρο, από το εθνικό δικαστήριο.
Τέλος, το Δικαστήριο εκτιμά ότι, σε περίπτωση που ρήτρα σύμβασης προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ο καταναλωτής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, είναι κρίσιμο για την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας το ότι ο καταναλωτής ήταν ανήλικος κατά τη σύναψη της σύμβασης και το ότι η σύμβαση συνήφθη από τους γονείς του ανηλίκου στο όνομά του. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο οφείλει, κατά την εφαρμογή της οδηγίας 93/13, να σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται το δικαίωμα ιδιοκτησίας και τα δικαιώματα του παιδιού (6). Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο οφείλει να λάβει υπόψη το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού, πλην όμως τούτο δεν το εμποδίζει να συνεκτιμήσει επίσης ότι οι γονείς του C είχαν οι ίδιοι γνώση του χώρου του επαγγελματικού αθλητισμού ή το ότι ο C ήταν 17 ετών κατά την ημερομηνία σύναψης της επίμαχης σύμβασης.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
1      Οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011 (ΕΕ 2011, L 304, σ. 64).
2      Άρθρα 3 και 5 της οδηγίας 93/13.
3      Άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13.
4      Άρθρο 8 της οδηγίας 93/13.
5      Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13.
6      Άρθρα 17 και 24 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.