62023CJ0181_RES
Cás C‑181/23
an Coimisiún Eorpach
v
Poblacht Mhálta
Breithiúnas na Cúirte (an Mór-Dhlísheomra) an 29 Aibreán 2025
(Mainneachtain stáit ina chuid oibleagáidí a chomhlíonadh – Airteagal 20 CFAE – Saoránacht an Aontais – Airteagal 4(3) CAE – Prionsabal an chomhair dhílis – Prionsabal na muiníne frithpháirtí idir na Ballstáit – Náisiúntacht Bhallstáit a dheonú – Ceangal sonrach dlúthpháirtíochta agus dílseachta – Scéim saoránachta trí infheistíocht a chur chun feidhme – Eadóirseacht mar mhalairt ar íocaíochtaí nó infheistíochtaí réamhshocraithe – Cineál idirbheartaíochta na rialacha eadóirseachta, arb ionann is ‘tráchtálú’ ar shaoránacht an Aontais)
Saoránacht an Aontais – Forálacha an Chonartha – Náisiúntacht Bhallstáit – Leithdháileadh na n‑inniúlachtaí idir an tAontas agus na Ballstáit – Teorainneacha – Coinníollacha maidir le náisiúntacht a fháil agus a chailleadh – Faoi chuimsiú inniúlachtaí na mBallstát – Sárú ar dhlí an Aontais arna dhéanamh ag na Ballstáit agus a n‑inniúlacht maidir le deonú náisiúntachta á feidhmiú acu – Sáruithe neamhshuntasacha ar luachanna agus ar chuspóirí an Aontais – Cuimsithe
(féach míreanna 81-83)
Saoránacht an Aontais – Forálacha an Chonartha – Náisiúntacht Bhallstáit – Náisiúntacht Bhallstáit a dheonú – Prionsabal an chomhair dhílis – Prionsabal na muiníne frithpháirtí idir na Ballstáit – Ceangal sonrach dlúthpháirtíochta agus dílseachta idir Ballstát agus a náisiúnaigh – Scéim saoránachta trí infheistíocht a chur chun feidhme – Eadóirseacht mar mhalairt ar íocaíochtaí nó infheistíochtaí réamhshocraithe – Cineál idirbheartaíochta na rialacha eadóirseachta arb ionann is ‘tráchtálú’ ar shaoránacht an Aontais – Mainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh
(Airteagal 2, 3(2) 4(3) 10 agus 11 CAE; Airteagail 20 go 24 CFAE)
(féach míreanna 84-121, mír 1 den chuid oibríochtúil)
Résumé
Agus caingean maidir le mainneachtain oibleagáidí a chomhlíonadh á héisteacht aici, cinneann an Chúirt, ina suí mar Mhór-Dhlísheomra, gur mhainnigh Poblacht Mhálta na hoibleagáidí atá uirthi de bhun Airteagal 20 CFAE agus Airteagal 4(3) CAE a chomhlíonadh, trí scéim saoránachta trí infheistíocht a bhunú, lena mbunaítear nós imeachta eadóirseachta idirbheartaíochta mar mhalairt ar íocaíochtaí réamhshocraithe agus arb ionann í mar sin agus tráchtálú ar dheonú náisiúntachta Ballstáit agus, dá réir sin ar an stádas mar shaoránach an Aontais Eorpaigh.
Leis an Acht um Shaoránacht Mhálta, (
1
) rialaítear deonú, tarraingt siar agus tarscaoileadh shaoránacht Mhálta agus leagtar síos, in Airteagal 10, na gnáthchoinníollacha eadóirseachta. Tionscnaíodh leis an leasú ar an Acht sin in 2013, i gcomhthráth leis an nós imeachta dá bhforáiltear in Airteagal 10(1), an fhéidearthacht don iarratasóir teastas eadóirseachta a fháil trí páirt a ghlacadh i ‘scéim infheisteora aonair’, arna rialú le coinníollacha agus nósanna imeachta ar leith. In 2020, rinneadh leasuithe ar an scéim saoránachta trí infheistíocht, 2014, a glacadh i ndiaidh an leasaithe reachtaigh sin (‘an scéim saoránachta trí infheistíocht, 2020’).
De bhun reachtaíocht saoránachta Mhálta atá faoi thrácht sna himeachtaí, (
2
) is féidir deimhniú eadóirseachta mar shaoránach Mhálta a dheonú inter alia d’eachtrannach nó do dhuine gan Stát a sholáthair seirbhísí eisceachtúla do Phoblacht Mhálta. De réir an Achta sin, ciallaíonn an téarma ‘eisceachtúil’ sármhaith go follasach agus tagraítear d’éachtaí éagsúla, lena n‑áirítear éachtaí infheisteoirí. Is iad na coinníollacha nach mór a chomhlíonadh ionas gur féidir le hinfheisteoir náisiúntacht Mhálta a iarraidh ná (i) ranníocaíocht EUR 600000 nó EUR 750000 a dhéanamh le Rialtas Mhálta (ii) réadmhaoin le haghaidh úsáid chónaitheach a fháil ar luach íosta EUR 700000 nó réadmhaoin den sórt sin a fháil ar cíos ar chíos bliantúil EUR 16000 ar a laghad ar feadh tréimhse íosta 5 bliana, (iii) deontas EUR 10000 ar a laghad d’eagraíocht nó cumann neamhrialtasach, (iv) cónaí dleathach i Málta ar feadh tréimhse 36 mhí, agus féadfar an tréimhse sin a laghdú má dhéanann an t‑iarratasóir ranníocaíocht bhreise, agus (v) formheas ar a incháilitheacht agus údarú chun an t‑iarratas ar eadóirseacht a dhéanamh.
Tar éis eolas a fháil ar an scéim saoránachta trí infheistíocht, 2014, thionscain an Coimisiún plé le Poblacht Mhálta. Tugann sé faoi deara go bhféadfaí a mheas go bhfuil scéimeanna saoránachta trí infheistíocht ag teacht i dtír ar an éacht coiteann arb é atá ann ná saoránacht an Aontais, de shárú ar phrionsabal an chomhair dhílis idir an tAontas agus na Ballstáit. Ina freagra ar an litir fógra fhoirmiúil i mí Dheireadh Fómhair 2020, chuir Poblacht Mhálta in iúl go ndearna sí leasú ar an gcreat reachtach is infheidhme maidir le náisiúntacht Mhálta a fháil. Luaigh an Coimisiún, i litir fógra fhoirmiúil bhreise nár leigheasadh leis na leasuithe a rinneadh le scéim saoránachta trí infheistíocht, 2020, cineál idirbheartaíochta na scéime ó 2014 agus mar sin measadh go raibh an scéim sin freisin ar neamhréir le hAirteagal 20 CFAE agus le hAirteagal 4(3) CAE.
An 2 Márta 2022, chuir Poblacht Mhálta a scéim saoránachta trí infheistíocht, 2020, ar fionraí, le haghaidh shaoránaigh na Rúise agus na Bealarúise, ach choimeád sí i bhfeidhm í le haghaidh saoránaigh tríú tíortha eile.
Agus é den tuairim go raibh na scéimeanna saoránachta trí infheistíocht, 2014, agus 2020, arna gcur chun feidhme ag Poblacht Mhálta ar neamhréir le dlí an Aontais, thionscain an Coimisiún imeachtaí um shárú maidir le scéim 2020 amháin, bunaithe ar shaincheist aonair, lena n‑éilítear sárú ar Airteagal 20 CFAE agus Airteagal 4(3) CAE.
Measúnú na Cúirte
Tugann an Chúirt chun cuimhne gurb amhlaidh, de bhun Airteagal 9 CAE agus Airteagal 20(1) CFAE, go bhfuil gach duine a bhfuil náisiúntacht Bhallstáit aige ina shaoránach den Aontas Eorpach. De réir na bhforálacha céanna, beidh saoránacht an Aontais ann de bhreis ar an tsaoránacht náisiúnta agus ní ghabhfaidh sí a hionad.
Luann sí ansin, cé go dtagann sainiú na gcoinníollacha lena ndeonaítear agus lena gcailltear náisiúntacht Bhallstáit, i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta, faoi inniúlacht gach Ballstáit, nach mór an inniúlacht sin a fheidhmiú i gcomhréir le dlí an Aontais.
I ndáil leis sin, ní thugtar le tuiscint le téacs na gConarthaí ná lena scéim go raibh rún ag a n‑údair foráil a dhéanamh, a mhéid a bhaineann le náisiúntacht Bhallstáit a dheonú, d’eisceacht ón oibleagáid dlí an Aontais a urramú a mbeadh i gceist léi nach mbeadh sárú ar dhlí an Aontais ann ach i gcás sáruithe suntasacha ar luachanna agus cuspóirí dhlí an Aontais nuair a fheidhmíonn na Ballstáit a n‑inniúlacht sa réimse sin. Ní féidir glacadh le heisceacht den sórt sin ós rud é gurbh ionann í agus teorainn a chur leis na héifeachtaí a ghabhann le forlámhas dhlí an Aontais, ar saintréith bhunúsach den dlí sin é agus, dá réir sin, de chreat bunreachtúil an Aontais.
Thairis sin, de réir théarmaí Airteagal 3(2) CAE, cuirfidh an tAontas ar fáil dá shaoránaigh limistéar saoirse, slándála agus ceartais, gan teorainneacha inmheánacha. De bhreis ar an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát, a thugtar do gach saoránach den Aontas, tugtar cearta polaitiúla do shaoránaigh an Aontais freisin, (
3
) lena n‑áirithítear a rannpháirtíocht i saol daonlathach an Aontais, lena n‑áirítear an ceart chun vóta a chaitheamh agus seasamh sna toghcháin do Pharlaimint na hEorpa agus i dtoghcháin bhardasacha an Bhallstáit ina bhfuil cónaí air, faoi na coinníollacha céanna le saoránaigh an Stáit sin.
Is i bhfianaise na gceart éagsúla sin a chinn an Chúirt cheana, ar an gcéad dul síos, go bhfuil na forálacha a bhaineann le saoránacht an Aontais i measc fhorálacha bunúsacha na gConarthaí, atá mar chuid de chóras de chuid an Aontais féin, agus atá struchtúrtha ionas go rannchuideofar leis an bpróiseas lánpháirtithe a bhaint amach arb é is bunús don Aontas féin agus atá mar chuid dhílis dá chreat bunreachtúil agus, ar an dara dul síos, gurb ionann an stádas mar shaoránach an Aontais agus stádas bunúsach shaoránaigh na mBallstát.
Dá réir sin, tá saoránacht an Aontais Eorpaigh ar cheann d’éachtaí móra na dlúthpháirtíochta atá mar bhunús don phróiseas lánpháirtithe sin. Dá réir sin, baineann saoránacht an Aontais le féiniúlacht an Aontais mar dhlíchóras ann féin, ar ghlac na Ballstáit leis ar bhonn cómhalartachta.
Ina theannta sin, de bhun phrionsabal an chomhair dhílis, a leagtar síos in Airteagal 4(3) CAE, ní mór do gach Ballstát staonadh ó gach beart lena bhféadfaí baint amach chuspóirí an Aontais a chur i mbaol.
Ní hamhlaidh nach bhfuil teorainneacha le feidhmiú inniúlacht na mBallstát ó thaobh shainiú na gcoinníollacha faoina ndeonaítear náisiúntacht Bhallstáit. Is amhlaidh go bhfuil saoránacht an Aontais bunaithe ar na luachanna coiteanna atá in Airteagal 2 CAE agus ar an muinín fhrithpháirteach a thugann na Ballstáit dá chéile ó thaobh an fhíorais nach bhfeidhmíonn aon cheann acu an inniúlacht sin ar bhealach a bheadh ar neamhréir, go follasach, le nádúr féin shaoránacht an Aontais
I ndáil leis sin, tá bunús an naisc náisiúntachta Ballstáit le fáil i gceangal sonrach dlúthpháirtíochta agus dílseachta idir an Stát sin agus a shaoránaigh agus i gcómhalartacht idir na cearta agus na dualgais.
Maidir le ceangal sonrach dlúthpháirtíochta agus dílseachta den sórt sin a bhunú, ní thagann sainiú na gcoinníollacha lena ndeonaítear náisiúntacht Bhallstáit faoi inniúlacht an Aontais, ach faoi inniúlacht gach Ballstáit a bhfuil corrlach breithmheasa leathan aige i rogha na gcritéar atá le cur i bhfeidhm, ar an gcoinníoll go gcuirtear na critéir sin i bhfeidhm i gcomhréir le dlí an Aontais.
Is amhlaidh go sáraíonn Ballstát go follasach an ceanglas maidir le ceangal sonrach den sórt sin, i gcás ina gcuireann sé chun feidhme scéim eadóirseachta atá bunaithe ar nós imeachta idirbheartaíochta idir an Ballstát sin agus na daoine a dhéanann iarratas ar náisiúntacht a dheonú, arb ionann í agus an stádas mar náisiúnach Ballstáit a thráchtálú agus, dá réir sin, an stádas mar shaoránach an Aontais.
Thairis sin, tá sé de cheangal ar na Ballstáit aitheantas a thabhairt do na héifeachtaí a ghabhann le náisiúntacht a bheith deonaithe ag Ballstát eile do dhuine, d’fhonn na cearta agus na saoirsí a eascraíonn as dlí an Aontais a fheidhmiú. Ní hamháin go bhfuil eadóirseacht idirbheartaíochta, a dheonaítear mar mhalairt ar íocaíochtaí nó infheistíochtaí réamhshocraithe, ar neamhréir le prionsabal an chomhair dhílis, ach freisin tá sé de chineál go dtugtar faoi cheist an mhuinín fhrithpháirteach atá mar bhonn don cheanglas sin chun aitheantas a thabhairt. Tá an mhuinín sin bunaithe ar an tuiscint go bhfuil deonú náisiúntachta Ballstáit bunaithe ar cheangal sonrach dlúthpháirtíochta agus dílseachta lena dtugtar bunús de na cearta a leanann, go sonrach, as an stádas mar shaoránach an Aontais.
Sa chás seo, tugtar le tuiscint leis na chéad trí choinníoll arna leagan síos leis na forálacha lena rialaítear an scéim saoránachta trí infheistíocht, 2020, go bhfuil ról cinntitheach ag na híocaíochtaí nó na hinfheistíochtaí d’íosmhéideanna réamhshocraithe sa scéim sin, rud a thugann le tuiscint gurb ionann an scéim sin agus tráchtálú ar dheonú náisiúntachta Ballstáit ag deireadh nós imeachta idirbheartaíochta, gan aicmiú den sórt sin a bheith tugtha faoi cheist ag coinníollacha eile a bhfuil deonú náisiúntacht Mhálta faoina réir de bhun na scéime sin. Thairis sin, chuir Poblacht Mhálta an scéim saoránachta trí infheistíocht, 2020, i láthair go poiblí mar scéim saoránachta lena dtugtar, go príomha, na buntáistí a eascraíonn as saoránacht an Aontais, go háirithe an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse sna Ballstáit eile. Rannchuidíonn an cur i láthair sin lena léiriú gurb amhlaidh, tríd an scéim sin, gur bhunaigh an Ballstát sin nós imeachta idirbheartaíochta arb ionann é agus tráchtálú náisiúntachta Ballstáit, trí úsáid a bhaint as na cearta a bhaineann leis an gcáil mar shaoránach an Aontais d’fhonn an nós imeachta sin a chur chun cinn.
(
1
)	Maltese Citizenship Act (Chapter 188 of the Laws of Malta) (an tAcht um Shaoránacht Mhálta (Caibidil 188 de Dhlíthe Mhálta)).
(
2
)	Airteagal 10(9) den Acht um Shaoránacht Mhálta, arna leasú leis an Maltese Citizenship (Amendment No. 2) Act (Act XXXVIII of 2020) (an tAcht um Shaoránacht Mhálta (Leasú Uimh. 2), 2020 (Acht Uimh. XXXVIII de 2020)) (The Malta Government Gazette Uimh. 20,452, an 31 Iúil 2020), agus na Granting of citizenship for Exceptional Services Regulations, 2020 (Subsidiary Legislation 188.06 of the Laws of Malta) (Rialacháin um Shaoránacht a Dheonú as Seirbhísí Eisceachtúla (Reachtaíocht thánaisteach 188.06 de Dhlíthe Mhálta) (The Malta Government Gazette Uimh. 20, 524, an 20 Samhain 2020).
(
3
)	Dá dtagraítear in Airteagail 10 agus 11 CAE agus a léirítear in Airteagail 20, 22 agus 24 CFAE.