62018CJ0236_RES
Zaak C‑236/18
GRDF SA
tegen
Eni Gas & Power France SA e.a.
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Cour de cassation (Frankrijk)]
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 19 december 2019
„Prejudiciële verwijzing – Gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas – Richtlijn 2009/73/EG – Artikel 41, lid 11 – Beslechting van geschillen inzake de verplichtingen van de systeembeheerder – Werking in de tijd van besluiten van de instantie voor geschillenbeslechting – Rechtszekerheid – Gewettigd vertrouwen”
Harmonisatie van de wetgevingen – Harmonisatiemaatregelen – Gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas – Richtlijn 2009/73 – Werkingssfeer – Door de distributiesysteembeheerder aan aardgasleveranciers opgelegde voorwaarden voor toegang tot het net – Contractbeding op grond waarvan leveranciers verplicht zijn het risico te dragen van niet-betaling van de door de eindafnemers uit hoofde van het aardgasdistributietarief verschuldigde bedragen – Daaronder begrepen
[Richtlijn 2009/73 van het Europees Parlement en de Raad, art. 32, lid 1, 41, lid 1, a) en b), leden 10 en 11]
(zie punten 23‑26)
Harmonisatie van de wetgevingen – Harmonisatiemaatregelen – Gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas – Richtlijn 2009/73 – Taak en bevoegdheden van de regulerende instantie – Contracten voor de transmissie van gas tussen de distributiesysteembeheerder en de leveranciers – Contractbeding op grond waarvan leveranciers verplicht zijn het risico te dragen van niet-betaling van de door de eindafnemers uit hoofde van het aardgasdistributietarief verschuldigde bedragen – Verplichtingen van de distributiesysteembeheerder – Systeem voor toegang tot het net op basis van tarieven die worden bekendgemaakt en die objectief en zonder onderscheid tussen systeemgebruikers worden toegepast – Regulerende instantie die fungeert als geschillenbeslechtingsinstantie – Besluit van de regulerende instantie op grond waarvan het contract voor de gehele contractperiode in overeenstemming met de richtlijn moet worden gebracht – Toelaatbaarheid – Schending van het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel – Geen
[Richtlijnen van het Europees Parlement en de Raad 2003/55, art. 33, lid 1, en 2009/73, overwegingen 4, 6, 25 en 40 en art. 1, 32, lid 1, 41, lid 1, b), leden 10 en 11]
(zie punten 29‑52 en dictum )
Samenvatting
Het Hof spreekt zich uit over de temporele werking van besluiten die nationale regulerende instanties nemen in het kader van hun taak om geschillen op de aardgasmarkt te beslechten
In het op 19 december 2019 gewezen arrest GRDF (C‑236/18) heeft het Hof zich uitgesproken over de temporele werking van de beslissingsbevoegdheid waarover nationale regulerende instanties krachtens artikel 41, lid 11, van richtlijn 2009/73 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas (
1
) beschikken bij de uitoefening van hun taak om geschillen op de aardgasmarkt te beslechten.
Aan deze zaak ligt een geschil ten grondslag tussen twee aardgasleveranciers en GRDF, de beheerder van het aardgasdistributienetwerk in Frankrijk, over de geldigheid van een beding dat is opgenomen in de contracten voor de transmissie van aardgas via het distributienet, die zij in 2005 en 2008 sloten. Op grond van dat beding waren de leveranciers verplicht om in het kader van met de eindafnemers gesloten contracten de bedragen die op grond van het tarief voor distributiediensten van GRDF verschuldigd waren, te innen en aan GRDF over te maken, ook wanneer de eindafnemers deze bedragen niet hadden betaald. In 2014 heeft de geschillenbeslechtingsinstantie van de Commission de régulation de l’énergie (regelgevende commissie voor energie, Frankrijk; hierna: „CRE”) in een besluit vastgesteld dat de contracten onverenigbaar waren met de richtlijn vanaf de datum waarop zij waren gesloten. Deze beslissing is in hoger beroep bevestigd, waarop GRDF de zaak heeft voorgelegd aan de Cour de cassation, die besloot de zaak te verwijzen naar het Hof voor een prejudiciële beslissing. Het Hof werd in wezen verzocht na te gaan of richtlijn 2009/73 zich ertegen verzet dat een besluit van een regulerende instantie gevolgen heeft voor de periode voordat het geschil tussen de partijen is ontstaan.
Het Hof heeft bevestigd dat het bevoegd is om de prejudiciële vraag te beantwoorden, voor zover die vraag uitgaat van de premisse dat de door de systeembeheerder aan de gasleveranciers opgelegde verplichting, die een voorwaarde is voor toegang tot het net, een praktijk is die onverenigbaar is met de bepalingen van richtlijn 2009/73.
Ten gronde heeft het Hof geoordeeld dat die richtlijn zich er niet tegen verzet dat een regulerende instantie die fungeert als geschillenbeslechtingsinstantie, een besluit neemt dat de systeembeheerder verplicht om een met een leverancier gesloten aardgastransmissiecontract voor de gehele contractduur, met inbegrip van de periode vóór het ontstaan van het geschil tussen de partijen, in overeenstemming te brengen met het Unierecht. In dat verband heeft het Hof om te beginnen vastgesteld dat artikel 41, lid 11, van richtlijn 2009/73 niet aangeeft wat de werking in de tijd is van de besluiten van de regulerende instantie die fungeert als geschillenbeslechtingsinstantie. Bij de uitlegging van deze bepaling in het licht van het doel en de context van richtlijn 2009/73 heeft het Hof vervolgens opgemerkt dat de regulerende instantie krachtens artikel 41, lid 1, onder b), van richtlijn 2009/73 tot taak heeft te waarborgen dat de systeembeheerders hun verplichtingen naleven, met name de verplichting om de regeling voor de toegang van derden tot het net objectief en zonder onderscheid tussen de systeemgebruikers toe te passen. Dit houdt voor de lidstaten de verplichting in ervoor te zorgen dat de regulerende instantie overeenkomstig artikel 41, lid 10, van richtlijn 2009/73 de bevoegdheid heeft om bindende besluiten te nemen ten aanzien van aardgasbedrijven en hen te verplichten, indien nodig de voorwaarden voor aansluiting op en toegang tot het net, met inbegrip van de tarieven, te wijzigen, zodat deze evenredig zijn en op niet-discriminerende wijze worden toegepast. De doelstellingen van richtlijn 2009/73 en de nuttige werking ervan zouden worden ondermijnd indien de temporele werkingssfeer van een besluit van de regulerende instantie die fungeert als geschillenbeslechtingsinstantie werd beperkt tot de periode na het ontstaan van het geschil tussen de partijen.
Het Hof heeft bovendien geoordeeld dat aan die uitlegging van artikel 41, lid 11, van richtlijn 2009/73 niet wordt afgedaan door het rechtszekerheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel. Het kan een nationale rechter immers, onder de door het Hof gestelde voorwaarden, weliswaar bij wijze van uitzondering worden toegestaan bepaalde gevolgen van een nietig verklaarde nationale handeling te handhaven, maar de verwijzende rechter heeft in casu geen concrete elementen genoemd die het specifieke risico van rechtsonzekerheid kunnen staven. Voorts heeft GRDF weliswaar aangevoerd dat de aan de orde zijnde transmissiecontracten onder de auspiciën en de controle van CRE zijn gesloten, maar zij heeft niet aangetoond dat CRE haar precieze toezeggingen had gedaan over de verenigbaarheid van het litigieuze beding met het Unierecht. Het staat echter aan de verwijzende rechter om dit na te gaan.
(
1
)	Richtlijn 2009/73/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas en tot intrekking van richtlijn 2003/55/EG (PB 2009, L 211, blz. 94).