61991CJ0162_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-162/91,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση της Commissione tributaria di primo grado di Voghera (Ιταλία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Tenuta il Bosco Srl
και
Ministero delle finanze,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ 1985, L 93, σ. 1),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
συγκείμενο από τους J. L. Murray, πρόεδρο τμήματος, G. F. Mancini και F. A. Schockweiler, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Darmon
γραμματέας: H. von Holstein, βοηθός γραμματέας,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* η εταιρία Tenuta il Bosco Srl, εκπροσωπούμενη από τους Ivone Cacciavillani και Paolo Piva, δικηγόρους Βενετίας,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Eugenio de March, μέλος της Νομικής της Υπηρεσίας.
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της εταιρίας Tenuta il Bosco Srl και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, κατά τη συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου 1992,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 9ης Ιουλίου 1992,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 18ης Απριλίου 1991, που περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 19 Ιουνίου 1991, η Commissione tributaria di primo grado di Voghera (Ιταλία) υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία της έννοιας του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, που περιέχεται στο άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ 1985 L 93, σ. 1), προκειμένου να εκτιμήσει, στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Tenuta il Bosco και ιταλικού Υπουργείου Οικονομικών, κατά πόσον συμβιβάζεται με την εν λόγω διάταξη η ιταλική νομοθεσία περί τέλους εγγραφής το οποίο επιβαρύνει την αγορά γεωργικών γαιών από κατόχους γεωργικής εκμεταλλεύσεως.
2 Το διάταγμα 131 του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας, της 26ης Απριλίου 1986, περί κυρώσεως του κωδικοποιημένου κειμένου των διατάξεων περί τελών εγγραφής, υποβάλλει σε τέλος εγγραφής 8 % τις πράξεις μεταβιβάσεως της κυριότητας ακινήτων εξ επαχθούς αιτίας.
3 Το τέλος αυτό ανέρχεται σε 15 %, όταν η μεταβίβαση κυριότητας ναι μεν αφορά γεωργικές γαίες, ο αγοραστής όμως δεν είναι ούτε κάτοχος γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, ούτε συνεταιριστική ένωση ή εταιρία κατά την έννοια των άρθρων 12 και 13, αντιστοίχως, του νόμου 153 της 9ης Μαΐου 1975, ο οποίος αφορά ιδίως τη θέση σε εφαρμογή της οδηγίας 72/159/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 1972, περί εκσυγχρονισμού των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (G.U. 1972, L 96, σ. 1).
4 Ο νόμος αυτός, περιλαμβάνοντας στην έννοια του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, πέρα από τα φυσικά πρόσωπα (άρθρο 12), μόνο τους γεωργικούς συνεταιρισμούς και ενώσεις κατόχων γεωργικής εκμεταλλεύσεως κατά την έννοια του άρθρου 13, αποκλείει κατ' αυτόν τον τρόπο τις κεφαλαιουχικές εταιρίες.
5 Η εταιρία Tenuta il Bosco έλαβε από το Ufficio del Registro της Stradella διορθωτικά εκκαθαριστικά σημειώματα, τα οποία αύξαναν από 8 σε 15 % τα απαιτούμενα τέλη εγγραφής για τις αγροτικές γαίες που είχε αγοράσει, με την αιτιολογία ότι, όντας κεφαλαιουχική εταιρία, δεν ενέπιπτε στον χαρακτηρισμό του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως, κατά την έννοια του προαναφερθέντος νόμου 153.
6 Η εταιρία άσκησε προσφυγή κατά των εκκαθαριστικών αυτών σημειωμάτων ενώπιον της Commissione tributaria di primo grado di Voghera, ισχυριζόμενη ότι ήσαν αντίθετα προς το άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού, κατά το οποίο:
"Τα κράτη μέλη ορίζουν την έννοια του κατά κύρια απασχόληση εκμεταλλευομένου ως κατόχου [κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία] για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού.
Για τα φυσικά πρόσωπα, ο ορισμός αυτός περιλαμβάνει τουλάχιστον τον όρο ότι το μέρος του εισοδήματος που προέρχεται από τη γεωργική εκμετάλλευση είναι ίσο ή ανώτερο του 50 % του συνολικού εισοδήματος του κατόχου και ότι ο χρόνος εργασίας που διατίθεται για τις εξωτερικές προς την εκμετάλλευση δραστηριότητες είναι μικρότερος από το ήμισυ του συνολικού χρόνου εργασίας του κατόχου.
Για τα μη φυσικά πρόσωπα, τα κράτη μέλη ορίζουν την έννοια αυτή λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια του προηγουμένου εδαφίου."
7 Η εταιρία Tenuta il Bosco φρονεί ότι η αμφισβητούμενη έννοια του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως πρέπει να ερμηνευθεί όπως και η * ταυτόσημη στην ουσία * περιεχόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της προαναφερθείσας οδηγίας 72/159, η οποία αντικαταστάθηκε από τον προαναφερθέντα κανονισμό 797/85, δυνάμει του άρθρου 33, παράγραφος 2, αυτού.
8 Το δε Δικαστήριο, με την απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 1986, υπόθεση 312/85, Villa Banfi (Συλλογή 1986, σ. 4039, σκέψη 11), αποφάνθηκε ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της προαναφερθείσας οδηγίας 72/159 δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη, κατά τον καθορισμό των κριτηρίων που οφείλουν να συγκεντρώνουν τα νομικά πρόσωπα για να μπορούν να θεωρηθούν ως κάτοχοι γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχουν ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, να αποκλείουν από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας ορισμένους τύπους νομικών προσώπων για το μόνο λόγο της νομικής τους μορφής.
9 Η Commissione tributaria di primo grado di Voghera, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα του κατά πόσον η ιταλική νομοθεσία συμβιβάζεται με τον κανονισμό, καθ' όσον * μεταξύ των μη φυσικών προσώπων * παρέχει το ευεργέτημα της μειώσεως του τέλους εγγραφής μόνο στους γεωργικούς συνεταιρισμούς και ενώσεις κατόχων γεωργικής εκμεταλλεύσεως, έκρινε αναγκαία
"για την εκδίκαση της υπό κρίσιν υποθέσεως την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 5, του κοινοτικού κανονισμού 797/85, για να μπορέσει να εκτιμήσει αν η διάταξη αυτή, κατά το μέρος που αναθέτει στα κράτη μέλη να ορίσουν την έννοια του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, καθιστά θεμιτό τον αποκλεισμό των κεφαλαιουχικών εταιριών για το μόνο λόγο της νομικής τους μορφής".
Συνεπώς, αποφάσισε να αναστείλει τη δίκη έως ότου αποφανθεί προδικαστικώς το Δικαστήριο επί του ερμηνευτικού αυτού ζητήματος.
10 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, οι εφαρμοστέες διατάξεις, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθ' όσον είναι αναγκαίο για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
11 Για να προσδιοριστεί η έννοια μιας κοινοτικής διατάξεως, πρέπει να συνεκτιμάται η γραμματική της διατύπωση, η αλληλουχία στην οποία εντάσσεται και οι σκοποί της.
12 Ο κανονισμός, ο οποίος αποσκοπεί στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των διαρθρώσεων της κοινοτικής γεωργίας σύμφωνα με την κοινοτική αντίληψη και κοινοτικά κριτήρια, θεσπίζει, προς τον σκοπό αυτό, στο άρθρο 1, κοινή δράση και προβλέπει τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Προσανατολισμού και Εγγυήσεων στη χρηματοδότηση μέτρων που συναρτώνται με τις επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, χωρίς να διευκρινίζει τη νομική μορφή αυτών των τελευταίων.
13 Το άρθρο 2 του κανονισμού απαριθμεί περιοριστικά τα κριτήρια τα οποία πρέπει να πληρούν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις για να εμπίπτουν στο καθεστώς ενισχύσεων για τις επενδύσεις, το οποίο καθιερώνεται στον τίτλο I του κανονισμού, αναθέτει δε στα κράτη μέλη τον ορισμό της έννοιας του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, για τους σκοπούς του κανονισμού επιβάλλει, ειδικότερα, στην παράγραφο 5, την τήρηση ορισμένων ελαχίστων προϋποθέσεων, είτε πρόκειται για φυσικά πρόσωπα (δεύτερο εδάφιο), είτε για μη φυσικά πρόσωπα (τρίτο εδάφιο της ίδιας παραγράφου).
14 Όταν το άρθρο 2 καθορίζει το κοινοτικό περιεχόμενο της έννοιας του κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, δεν αφήνει στα κράτη μέλη κανένα περιθώριο να αρνούνται το ευεργέτημα του καθιερούμενου με τον κανονισμό καθεστώτος σε εκμεταλλεύσεις που πληρούν τις προς τούτο προϋποθέσεις.
15 Όπως και η προαναφερθείσα οδηγία 72/159, έτσι και ο κανονισμός όχι μόνο δεν αποκλείει τα νομικά πρόσωπα, αλλά και τα περιλαμβάνει ρητά στο πεδίο εφαρμογή της, άπαξ συγκεντρώνουν τις προϋποθέσεις του άρθρου 2. Δεδομένου ότι οι προϋποθέσεις αυτές είναι άσχετες προς τη νομική μορφή υπό την οποία έχει συσταθεί το νομικό πρόσωπο, δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να αρνούνται να υπαγάγουν στις ευεργετικές διατάξεις του καθιερούμενου με τον κανονισμό καθεστώτος νομικά πρόσωπα για το μόνο λόγο ότι έχουν ορισμένη νομική μορφή.
16 Όπως επεσήμανε το Δικαστήριο (προαναφερθείσα απόφαση Villa Banfi, σκέψη 10) μια τέτοια διαφορά μεταχειρίσεως θα αντέβαινε άλλωστε προς την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων, που διατυπώνεται στο άρθρο 40, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ, την οποία τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν όταν εφαρμόζουν την κοινή γεωργική πολιτική.
17 Κατά συνέπεια, πρέπει να δοθεί στο εθνικό δικαστήριο η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού 797/85, καθ' όσον αναθέτει στα κράτη μέλη το έργο να ορίζουν την έννοια του "κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία", δεν επιτρέπει να αποκλείονται από το πεδίο του ορισμού αυτού οι κεφαλαιουχικές εταιρίες λόγω και μόνο της νομικής τους μορφής.
18 Για να δοθεί όμως λυσιτελής απάντηση στο εθνικό δικαστήριο, πρέπει να διευκρινιστεί ότι, κατά το ίδιο το άρθρο 2, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, τα κράτη μέλη καλούνται να ορίσουν την έννοια του "κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία" μόνο για τους σκοπούς του κανονισμού.
19 Πρέπει, εξ άλλου, να υπομνησθεί ότι από τις διατάξεις της Συνθήκης ή από τους κανόνες του παραγώγου κοινοτικού δικαίου δεν μπορεί να συναχθεί κάποιος ενιαίος και γενικού χαρακτήρα κοινοτικός ορισμός της "γεωργικής εκμεταλλεύσεως", δυνάμενος να έχει καθολική εφαρμογή σε όλες τις νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις που διέπουν τη γεωργική παραγωγή επομένως, στα κοινοτικά όργανα εναπόκειται, εφόσον συντρέχει λόγος, να επεξεργαστούν, για τους σκοπούς της κανονιστικής ρυθμίσεως που απορρέει από τη Συνθήκη, ένα τέτοιον ορισμό της γεωργικής εκμεταλλεύσεως (απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 1978, υπόθεση 85/77, Azienda avicola Sant' Anna, σκέψεις 8 και 14, Συλλογή τόμος 1978, σ. 213).
20 Επομένως, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, πρέπει να ορισθεί η ακριβής έννοια του όρου "κάτοχος γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απσχόληση τη γεωργία" κατά το άρθρο 2, παράγραφος 5, του προαναφερθέντος κανονισμού, εν όψει ενός εθνικού μέτρου ενισχύσεως της αγοράς γαιών, το οποίο συνίσταται στη μείωση του τέλους εγγραφής που επιβαρύνει τις αγοραπωλησίες γεωργικών γαιών από κατόχους γεωργικής εκμεταλλεύσεως, όπως είναι το υπό κρίση στην κύρια δίκη.
21 Είναι πρόδηλο ότι η δράση την οποία αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο του * προβλεπομένου στα άρθρα 3 έως 7 του προαναφερθέντος κανονισμού * καθεστώτος ενισχύσεως για τις επενδύσεις, η οποία, δυνάμει του άρθρου 26 του ίδιου κανονισμού, απολαύει της κοινοτικής χρηματοδοτικής συνδρομής, μπορεί να αφορά μόνο αυστηρώς καθοριζόμενα μέτρα.
22 Όπως προκύπτει δε από το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού, αυτό το καθεστώς ενισχύσεως για τις επενδύσεις με κοινοτική συγχρηματοδότηση δεν μπορεί να καταλαμβάνει τις δαπάνες για την αγορά γαιών.
23 Αυτό όμως το καθεστώς ενισχύσεως δεν αποκλείει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να θέτουν σε εφαρμογή ορισμένα εθνικά μέτρα ενισχύσεως για τις επενδύσεις άσχετα από οποιαδήποτε κοινοτική συνειφορά, υπό την επιφύλαξη ορισμένων απαγορεύσεων ή περιορισμών, οι οποίες περιέχονται στο άρθρο 8, παράγραφοι 1 έως 4, του κανονισμού.
24 Το δε άρθρο 8, παράγραφος 5, του κανονισμού ορίζει ακριβώς ότι αυτές οι απαγορεύσεις και περιορισμοί δεν εφαρμόζονται στα εθνικά μέτρα ενισχύσεως για την αγορά γαιών, με την επιφύλαξη ότι αυτά δεν αντιβαίνουν προς τα άρθρα 92 έως 94 της Συνθήκης.
25 Από τα ανωτέρω έπεται ότι οι εθνικές ενισχύσεις στην αγορά γαιών, όπως είναι οι μειώσεις του τέλους εγγραφής που επιβαρύνει τις αγοραπωλησίες γεωργικών γαιών από κατόχους γεωργικής εκμεταλλεύσεως, δεν εμπίπτουν στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, αλλά στο εθνικό δίκαιο στο οποίο εναπόκειται να ορίσει το καθεστώς αυτών των ενισχύσεων, σε συμφωνία προς τα άρθρα 92 έως 94 της Συνθήκης.
26 Κατά συνέπεια, πρέπει να διευκρινιστεί η διδόμενη στο εθνικό δικαστήριο απάντηση, υπό την έννοια ότι ένα εθνικό μέτρο ενισχύσεως της αγοράς γαιών, συνιστάμενο στη μείωση του τέλους εγγραφής επί των αγοραπωλησιών γεωργικών γαιών, όπως είναι το υπό κρίση στην κύρια δίκη, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του προαναφερθέντος κανονισμού 797/85 και υπάγεται, επομένως, μόνο στο εθνικό δίκαιο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
27 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε, με Διάταξη της 18ης Απριλίου 1991, η Commissione tributaria di primo grado di Voghera, αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, καθ' όσον αναθέτει στα κράτη μέλη το έργο να ορίζουν την έννοια του "κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία", δεν επιτρέπει να αποκλείονται από το πεδίο του ορισμού αυτού οι κεφαλαιουχικές εταιρίες λόγω και μόνο της νομικής τους μορφής οίκοθεν όμως νοείται ότι ένα εθνικό μέτρο ενισχύσεως της αγοράς γαιών, συνιστάμενο στη μείωση του τέλους εγγραφής επί των αγοραπωλησιών γεωργικών γαιών, όπως είναι το υπό κρίση στην κύρια δίκη, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού και υπάγεται, επομένως, μόνο στο εθνικό δίκαιο.