Edizzjoni Provviżorja
MTSENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
7 ta’ Mejju 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Politika tal-ażil – Status mogħti mill-protezzjoni sussidjarja – Direttiva 2011/95/UE – Artikolu 26 – Aċċess għall-impjiegi – Artikolu 29 – Protezzjoni soċjali – Ugwaljanza fit-trattament – Miżura ta’ protezzjoni soċjali u ta’ aċċess għall-impjiegi – Kundizzjoni ta’ residenza ta’ mill-inqas għaxar snin, bl-aħħar sentejn minnhom b’mod kontinwu – Diskriminazzjoni indiretta”
Fil-Kawża C‑747/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale ordinario di Bergamo (il-Qorti Distrettwali ta’ Bergamo, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tal-15 ta’ Novembru 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis-7 ta’ Diċembru 2022, fil-proċedura
KH
vs
Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, F. Biltgen, K. Jürimäe, I. Jarukaitis (Relatur), I. Ziemele, J. Passer u O. Spineanu-Matei, Presidenti ta’ Awla, S. Rodin, E. Regan, D. Gratsias, M. Gavalec, Z. Csehi, N. Fenger u R. Frendo, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: N. Emiliou,
Reġistratur: C. Di Bella, amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas-17 ta’ Ġunju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal KH, minn A. Guariso, G. Maggi u I. Traina, avvocati,
–        għall-Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS), minn M. Boccia Neri, M. Sferrazza u V. Stumpo, avvocati,
–        għall-Gvern Taljan, minn S. Fiorentino u G. Palmieri, bħala aġenti, assistiti minn M. Cherubini u P. Gentili, avvocati dello Stato,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Azéma, M. Debieuvre u E. Montaguti, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali fis-seduta tat-30 ta’ Ottubru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija (ĠU 2011, L 337, p. 9).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn KH, benefiċjarju tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja fl-Italja, u l-Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) (l-Istitut Nazzjonali tas-Sigurtà Soċjali, l-Italja), dwar id-deċiżjoni ta’ dan tal-aħħar li jirrevoka l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza” li kien ingħata lil KH.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Il-premessi 12, 41, 42 u 45 tad-Direttiva 2011/95 jipprovdu:
“(12)      L-għan ewlieni ta’ din id-Direttiva huwa, minn naħa waħda, li jiżgura li l-Istati Membri japplikaw kriterji komuni għall-identifikazzjoni ta’ persuni ġenwinament fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali, u, min-naħa l-oħra, biex jiżgura li livell minimu ta’ benefiċċju huwa disponibbli għal dawk il-persuni fl-Istati Membri kollha.
[...]
(41)      Sabiex jiġi mtejjeb l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet u l-benefiċċji stabbiliti f’din id-Direttiva mill-benefiċjarji tal-protezzjoni internazzjonali, hu neċċessarju li jiġu kkunsidrati l-bżonnijiet speċifiċi tagħhom u l-isfidi partikolari tal-integrazzjoni li magħhom jħabbtu wiċċhom. Tali kunsiderazzjoni normalment ma għandhiex tirriżulta fi trattament aktar favorevoli milli dak pprovdut lil ċittadini nazzjonali tagħhom stess mingħajr preġudizzju għall-possibilità għall-Istati Membri li jintroduċu jew iżommu standards aktar favorevoli.
(42)      F’dak il-kuntest, għandhom isiru sforzi b’mod partikolari sabiex jiġu indirizzati l-problemi li ma jħallux lill-benefiċjarji tal-protezzjoni internazzjonali li jkollhom aċċess effettiv għall-opportunitajiet edukattivi li huma relatati mal-impjieg u għat-taħriġ vokazzjonali, inter alia, b’relazzjoni ma’ restrizzjonijiet finanzjarji.
[...]
(45)      Sabiex tiġi evitata tbatija soċjali, huwa xieraq li l-benefiċjarji tal-protezzjoni internazzjonali jiġu pprovduti b’għajnuna soċjali u mezzi ta’ sussistenza adegwati, mingħajr diskriminazzjoni fil-kuntest tal-assistenza soċjali. [...] Il‑possibbiltà li tiġi limitata dik it-tip ta’ assistenza għal benefiċċji bażiċi trid tinftiehem li tkopri mill-inqas is-sostenn ta’ dħul minimu, għajnuna fil-każ ta’ mard, jew tqala u assistenza lill-ġenituri, safejn dawk il-benefiċċji jingħataw liċ-ċittadini nazzjonali skont il-liġi nazzjonali.”
4        L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Skop”, jipprovdi:
“L-iskop ta’ din id-Direttiva huwa li tippreskrivi standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal status uniformi għal refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal ptotezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija.”
5        L-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprevedi:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(a)      ‘protezzjoni internazzjonali’ tfisser l-istatus ta’ refuġjat u ta’ protezzjoni sussidjarja kif definit f’punti (e) u (g);
(b)      ‘benefiċjarju ta’ protezzjoni internazzjonali’ tfisser persuna li ngħatat status ta’ refuġjat jew ta’ protezzjoni sussidjarja kif definit f’punti (e) u (g);
[...]
(f)      ‘persuna eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja’ tfisser ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat li ma tikkwalifikax bħala refuġjat imma rigward min intwerew raġunijiet sostanzjali sabiex jitwemmen li l-persuna interessata, jekk tirritorna lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha, jew fil-każ ta’ persuna mingħajr stat, lejn il-pajjiż ta’ residenza abitwali ta’ qabel tagħha, tiffaċċja riskju veru li ssofri dannu serju kif definit fl-Artikolu 15, u li għaliha l-Artikolu 17(1) u (2) ma japplikax, u ma tistax, jew, minħabba f’dan ir-riskju, ma tixtieqx tapprofitta ruħha mill-protezzjoni ta’ dak il-pajjiż;
[...]
(m)      ‘permess ta’ residenza’ ifisser kull permess jew awtorizzazzjoni maħruġa mill-awtoritajiet ta’ Stat Membru, fil-forma provduta skont dik il-liġi tal-Istat, li tippermetti ċittadin nazzjonali ta’ pajjiż terz jew persuna mingħajr stat li tgħix fit-territorju tiegħu;
[...]”
6        L-Artikolu 26 ta’ din id-direttiva, intitolat “Aċċess għal impjieg”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jawtorizzaw benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali sabiex jieħu parti f’attivitajiet ta’ xogħol bħala impjegati jew xogħol għal rashom soġġett għar-regoli ġeneralment applikabbli għall-professjoni u għas-settur pubbliku, immedjatament wara li tkun ingħatat protezzjoni.
2.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li attivitajiet bħal opportunitajiet ta’ edukazzjoni relatati mal-impjieg għall-adulti, taħriġ vokazzjonali, inklużi korsijiet ta’ taħriġ sabiex jittejbu ħiliet, l-esperjenzi ta’ prattiki tal-post tax-xogħol u s-servizzi ta’ konsulenza li jingħataw mill-uffiċji tal-impjieg, jiġu offruti lill-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, taħt l-istess kundizzjonijiet bħaċ-ċittadini nazzjonali.
3.      L-Istati Membri għandhom jippruvaw jiffaċilitaw aċċess sħiħ għall-benefiċjarji tal-protezzjoni internazzjonali għall-attivitajiet imsemmija fil-paragrafu 2.
[...]”
7        Skont l-Artikolu 29 tad-Direttiva 2011/95, intitolat “Għajnuna soċjali”:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali jirċievu, fl-Istat Membru li jkun ta din il-protezzjoni, l-għajnuna soċjali meħtieġa, kif ipprovdut lil ċittadini nazzjonali ta’ dak l-Istat Membru.
2.      B’deroga mir-regola ġenerali stipulata fil-paragrafu 1, l-Istati Membri jistgħu jillimitaw l-għajnuna soċjali mogħtija lil benefiċjarji bi status ta’ protezzjoni sussidjarja għal benefiċċji bażiċi li mbagħad jiġu provduti fl-istess livelli u bl-istess kundizzjonijiet ta’ eliġibilità bħalma jingħataw liċ-ċittadini nazzjonali.”
Id-dritt Taljan
8        L-Artikolu 1 tad-decreto-legge n. 4 – Disposizioni urgenti in materia di reddito di cittadinanza e di pensioni (id-Digriet Liġi Nru 4, li Jistabbilixxi Dispożizzjonijiet Urġenti Marbuta mad-Dħul taċ-Ċittadinanza u mal-Pensjonijiet), tat-28 ta’ Jannar 2019 (GURI Nru 23, tat-28 ta’ Jannar 2019), ikkonvertit f’liġi permezz tal-legge n. 26 (il-Liġi Nru 26), tat-28 ta’ Marzu 2019 (GURI Nru 75, tad-29 ta’ Marzu 2019) (iktar ’il quddiem id-“Digriet-Liġi Nru 4/2019”), jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Mix-xahar ta’ April 2019, ġie stabbilit id-dħul taċ-ċittadinanza [...] bħala miżura fundamentali tal-politika attiva tax-xogħol sabiex tiggarantixxi d-dritt għax-xogħol, tiġġieled il-faqar, l-inugwaljanza u l-esklużjoni soċjali, kif ukoll tfittex li tippromwovi d-dritt għall-informazzjoni, l-edukazzjoni, it-taħriġ u l-kultura permezz ta’ politiki mmirati lejn is-sostenn ekonomiku u l-inklużjoni soċjali tal-persuni f’riskju ta’ esklużjoni fis-soċjetà u fid-dinja tax-xogħol.
Id-[dħul taċ-ċittadinanza] jikkostitwixxi livell bażiku ta’ benefiċċji fil-limiti tar-riżorsi disponibbli.”
9        L-Artikolu 2 ta’ dan id-digriet-liġi, intitolat “Benefiċjarji”, jiddefinixxi l-kundizzjonijiet ta’ aċċess għad-dħul taċ-ċittadinanza. Dawn il-kundizzjonijiet jirrigwardaw, minn naħa, in-nazzjonalità, ir-residenza u s-soġġorn tal-applikant u, min-naħa l-oħra, b’mod partikolari d-dħul, il-patrimonju u t-tgawdija tal-beni durabbli tal-unità domestika tal-applikant. Fir-rigward ta’ dawn l-ewwel kundizzjonijiet, dan l-Artikolu 2 jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Id-[dħul taċ-ċittadinanza] għandu jingħata lill-unitajiet domestiċi li, fil-mument tal-preżentata tal-applikazzjoni u matul il-perijodu kollu tal-ħlas tal-benefiċċju, b’mod kumulattiv jissodisfaw il-kundizzjonijiet li ġejjin:
a)      fir-rigward tal-kundizzjonijiet ta’ nazzjonalità, ta’ residenza u ta’ soġġorn, il-persuna tal-unità domestika li tressaq applikazzjoni għall-benefiċċju għandu, b’mod kumulattiv:
1)      ikollu n-nazzjonalità Taljana jew in-nazzjonalità ta’ Stat Membru tal-Unjoni [Ewropea], jew [ikun] membru tal-familja tiegħu, [...], li jkun detentur tad-dritt ta’ residenza jew tad-dritt ta’ residenza permanenti, jew [ikun] ċittadin ta’ Stat terz li jkollu fil-pussess tiegħu permess ta’ residenza [tal-Unjoni għal residenti għal] żmien twil;
2)      jirrisjedi fl-Italja għal żmien ta’ mhux inqas minn għaxar snin, b’mod kontinwu matul l-aħħar sentejn ikkunsidrati fil-mument tat-tressiq tal-applikazzjoni, kif ukoll matul il-perijodu kollu tal-ħlas tal-benefiċċju.
[...]”
10      L-Artikolu 3 tal-imsemmi digriet liġi, intitolat “Benefiċċju ekonomiku”, jipprovdi:
“1.      Il-benefiċċju ekonomiku tad-[dħul taċ-ċittadinanza], fuq bażi annwali, huwa kkostitwit miż-żewġ komponenti li ġejjin:
a)      komponent li jikkomplementa d-dħul tal-familja [...]
b)      komponent maħsub sabiex jikkompleta d-dħul tal-unitajiet domestiċi li jirresjedu b’kera, ugwali għall-ammont tal-kera annwali prevista fil-kuntratt ta’ kiri [...] sa EUR 3 360 fis-sena.
[...]
6.      Id-[dħul taċ-ċittadinanza] għandu jingħata għall-perijodu li matulu l-benefiċjarju jkun jinsab fil-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 2 u, fi kwalunkwe każ, għal perijodu kontinwu li ma jistax jeċċedi 18-il xahar.
Id-[dħul taċ-ċittadinanza] jista’ jiġġedded [...]”
11      L-Artikolu 4(1) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 jipprevedi li l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza” huwa suġġett, b’mod partikolari, għall-parteċipazzjoni fi programm personalizzat ta’ akkumpanjament għall-integrazzjoni professjonali u għall-integrazzjoni soċjali, li jinkludi attivitajiet ta’ taħriġ mill-ġdid professjonali, il-kontinwazzjoni tal-istudji, kif ukoll impenji oħra ddefiniti mis-servizzi kompetenti fil-qasam tal-integrazzjoni professjonali u tal-integrazzjoni soċjali.
12      L-Artikolu 7 ta’ dan id-digriet liġi, intitolat “Sanzjonijiet”, jipprevedi, fil-paragrafu 4 tiegħu, li, “meta l-amministrazzjoni li tħallas il-benefiċċji tikkonstata li d-dikjarazzjonijiet u l-informazzjoni pprovduti insostenn tal-applikazzjoni ma jikkorrispondux mar-realtà [...], din l-amministrazzjoni għandha tippronunzja r-revoka immedjata tal-benefiċċju ta’ għajnuna, b’effett retroattiv. Wara r-revoka, il-benefiċjarju għandu jħallas lura dak li jkun ġie indebitament irċevut”.
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
13      Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali wasal l-Italja matul is-sena 2011 u kiseb hemmhekk l-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja. Huwa għandu, fuq din il-bażi, permess ta’ residenza u ilu jirrisjedi b’mod kontinwu fit-territorju Taljan sa mis-sena 2013. Peress li ddikjara li huwa kien jissodisfa l-kundizzjoni ta’ residenza ta’ mill-inqas għaxar snin fl-Italja (iktar
’il quddiem il-“kundizzjoni ta’ residenza”), prevista fil-punt 2 tal-Artikolu 2(1)(a) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019, huwa ngħata d-“dħul taċ-ċittadinanza” previst minn dan id-digriet liġi.
14      Wara li saru kontrolli, l-INPS, permezz ta’ ittra tat-13 ta’ Ottubru 2021, ikkonstata li din il-kundizzjoni kienet nieqsa, irrevoka l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza”, talab il-ħlas lura tas-somom imħallsa indebitament abbażi ta’ dan l-għoti u rrifjuta li jagħtih dan il-benefiċċju għall-futur.
15      Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali adixxa lit-Tribunale ordinario di Bergamo (il-Qorti Distrettwali ta’ Bergamo, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, b’rikors, intiż sabiex din il-qorti tikkonstata n-natura diskriminatorja tar-revoka tad-“dħul taċ-ċittadinanza” deċiża mill-INPS u kif ukoll, konsegwentement, tirrikonoxxi d-dritt tiegħu għad-“dħul taċ-ċittadinanza” għall-perijodu mix-xahar ta’ Diċembru 2020 sax-xahar ta’ April 2021, u tikkundanna lill-INPS għall-ħlas tal-ammont dovut abbażi ta’ dan il-benefiċċju, sal-ammont li kien ingħatalu fil-mument tar-revoka, kif ukoll għall-perijodu sussegwenti għal dan u sat-tmiem tal-perijodu ta’ 18-il xahar, previst fl-Artikolu 3(6) tad-Digriet-Liġi Nru 4/2019.
16      Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali talab, f’dan ir-rigward, li ma tiġix applikata fir-rigward tiegħu l-kundizzjoni ta’ residenza, minħabba li din il-kundizzjoni tmur kontra l-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95, li jipprevedu l-ugwaljanza fit-trattament bejn iċ-ċittadini nazzjonali u l-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali fil-qasam tal-aċċess għall-impjiegi u tal-benefiċċji ta’ assigurazzjoni soċjali, u li din tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta bbażata fuq in-nazzjonalità. Għal din ir-raġuni, u peress li l-formola stabbilita minn qabel mill-INPS ma tippermettix li jintalab l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza” mingħajr konferma li din il-kundizzjoni tkun issodisfatta, dikjarazzjoni falza fir-rigward tagħha ma għandhiex konsegwenza fuq l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza”.
17      L-INPS jikkontesta l-fondatezza tat-talbiet tar-rikorrent fil-kawża prinċipali billi jsostni li d-“dħul taċ-ċittadinanza” ma jikkostitwixxix benefiċċju ta’ għajnuna soċjali jew ta’ protezzjoni soċjali, kif imsemmi fl-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95, sa fejn, kif iddeċidiet il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja), dan id-dħul ma huwiex miżura soċjali intiża li tissodisfa bżonn primarju tal-individwu, iżda jsegwi għanijiet differenti u iktar artikolati ta’ politika attiva tal-impjieg u tal-integrazzjoni soċjali.
18      Il-qorti tar-rinviju tqis li, għall-finijiet tas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, huwa neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tiġi adita b’talba għal deċiżjoni preliminari, peress li, jekk din tal-aħħar tikkonstata li l-kundizzjoni ta’ residenza tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, ir-regola li tipprevedi din il-kundizzjoni jkollha tiġi skartata u t-talbiet tar-rikorrent fil-kawża prinċipali jkollhom jintlaqgħu.
19      Dik il-qorti tindika, barra minn hekk, li d-“dħul taċ-ċittadinanza” jaqa’ taħt il-kategorija ta’ “benefiċċji ta’ għajnuna soċjali”, fis-sens tal-Artikolu 29 tad-Direttiva 2011/95, peress li huwa ffinanzjat mir-riżorsi li jirriżultaw mit-tassazzjoni ġenerali, imħallas mill-INPS, mogħti fil-każ ta’ riżorsi insuffiċjenti sabiex jiġu ssodisfatti l-bżonnijiet bażiċi, kif juru, b’mod partikolari, id-diversi riferimenti tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 għall-“faqar” u għall-“esklużjoni soċjali”, u l-livell ta’ dħul sabiex dan ikun jista’ jintalab huwa partikolarment baxx. L-imsemmija qorti tirrileva wkoll li, skont il-prattika tal-INPS, il-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali huma wkoll eliġibbli għad-“dħul taċ-ċittadinanza”, anki jekk ma humiex speċifikament imsemmija fil-punt 1 tal-Artikolu 2(a) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019.
20      Barra minn hekk, din l-istess qorti tqis li, fid-dawl tan-natura komposta tad-“dħul taċ-ċittadinanza”, għandha tiġi eżaminata wkoll il-konformità tiegħu mal-Artikolu 26 tad-Direttiva 2011/95, dwar l-ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-aċċess għall-impjiegi. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tqis li ċerti attivitajiet previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali favur il-benefiċjarji tad-“dħul taċ-ċittadinanza” jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “servizzi ta’ konsulenza”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 26. B’mod partikolari, din il-leġiżlazzjoni tistabbilixxi programm personalizzat ta’ akkumpanjament għall-integrazzjoni professjonali li jinkludi attivitajiet ta’ taħriġ mill-ġdid professjonali, il-kontinwazzjoni tal-istudji kif ukoll impenji oħra intiżi għall-benefiċjarji ta’ din l-allowance. Hija tipprevedi wkoll l-obbligu ta’ dawn tal-aħħar li jissottomettu ruħhom għal intervisti ta’ kapaċità psikoloġika u għal kull test ta’ selezzjoni eventwali għar-reklutaġġ, fuq indikazzjoni tas-servizzi kompetenti, u li jaċċettaw offerti ta’ impjieg mibgħuta miċ-Centro per l’impiego (iċ-Ċentru għall-Impjiegi, l-Italja).
21      Il-qorti tar-rinviju tindika li l-kundizzjoni ta’ residenza hija applikabbli mingħajr distinzjoni għall-applikanti kollha għad-“dħul taċ-ċittadinanza”. Madankollu, hija newtrali biss fl-apparenza, peress li huwa iktar diffiċli għal barrani meta mqabbel ma’ ċittadin Taljan li jissodisfa din il-kundizzjoni. Dan huwa l-każ, b’mod partikolari, għall-applikanti għal protezzjoni internazzjonali li, ipotetikament, ikunu ċittadini ta’ pajjiżi terzi li fihom ikunu għexu tal-inqas parti mill-ħajja tagħhom. Fil-fatt, il-proporzjon ta’ persuni li ma rrisjedewx fl-Italja matul il-perijodu bejn is-sena 2010 u s-sena 2020 huwa ta’ 0.48 % biss għaċ-ċittadini Taljani b’kuntrast mal-proporzjoni ta’ 56 % għall-persuni li jibbenefikaw mill-protezzjoni internazzjonali f’dan l-Istat Membru.
22      Fir-rigward tal-eventwali ġustifikazzjoni tal-kundizzjoni ta’ residenza, il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-għan ta’ din il-kundizzjoni huwa l-“għeruq territorjali”. Issa, skont dik il-qorti, l-ewwel nett, peress li l-għan tad-“dħul taċ-ċittadinanza” huwa l-integrazzjoni tal-benefiċjarji tiegħu, dan l-istess għan ma jistax ikun il-kundizzjoni għall-kisba tiegħu. It-tieni nett, din il-kundizzjoni tista’ tiġi ssodisfatta bil-prova ta’ perijodi maqsuma ta’ preżenza tal-applikant ikkonċernat fit-territorju Taljan, li, konsegwentement, bl-ebda mod ma hija ta’ natura li tistabbilixxi l-“għeruq territorjali” tiegħu u lanqas tbassir serju dwar il-preżenza futura tiegħu f’dan it-territorju. Barra minn hekk, l-imsemmija qorti tikkonstata li, sabiex jibbenefika mid-“dħul taċ-ċittadinanza”, l-applikant għandu, fi kwalunkwe każ, jirrisjedi b’mod stabbli fit-territorju Taljan tal-inqas matul il-perijodu tal-ħlas ta’ dan il-benefiċċju. Barra minn hekk, huwa meħtieġ li l-membri maġġorenni tal-unità domestika li għaliha jappartjeni dan l-applikant ikunu immedjatament disponibbli sabiex isegwu taħriġ u sabiex iwieġbu għall-offerti ta’ impjieg, u li l-imsemmi applikant jipparteċipa fi programm personalizzat ta’ akkumpanjament għall-integrazzjoni professjonali u għall-integrazzjoni soċjali.
23      Fi kwalunkwe każ, l-imsemmija kundizzjoni ta’ residenza hija sproporzjonata u eċċessiva, fid-dawl, b’mod partikolari, tas-sentenzi tas-27 ta’ Marzu 1985, Scrivner u Cole (122/84, EU:C:1985:145), u tal-10 ta’ Novembru 1992, Il‑Kummissjoni vs Il‑Belġju (C‑326/90, EU:C:1992:419), dwar il-kundizzjoni ta’ residenza ta’ ħames snin meħtieġa għall-għoti, b’mod partikolari, tal-minimu ta’ mezzi ta’ għajxien (minimex). Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-iffissar ta’ kriterju bbażat fuq ir-residenza fit-tul jikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta għad-detriment tal-barranin, li hija pprojbita meta ma tkunx ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi indipendenti min-nazzjonalità tal-persuni kkonċernati jew meta ma tkunx proporzjonata meta mqabbla mal-għan imfittex.
24      Barra minn hekk, il-kundizzjoni ta’ residenza hija wisq esklużiva sa fejn ma tiħux inkunsiderazzjoni fatturi oħra possibbli ta’ rabta mar-Repubblika Taljana tal-applikanti għad-“dħul taċ-ċittadinanza”, bħar-reġistrazzjoni fir-reġistru tal-popolazzjoni, l-eżistenza ta’ kuntratt ta’ kiri ta’ ċertu tul ta’ żmien jew ta’ relazzjonijiet ta’ xogħol jew ta’ taħriġ li jippreċedu l-applikazzjoni għal dan id-dħul, ir-reġistrazzjoni tat-tfal fl-iskola jew ir-riunifikazzjoni tal-familja f’dan l-Istat Membru.
25      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale ordinario di Bergamo (il-Qorti Distrettwali ta’ Bergamo) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-[Artikoli 26 u 29] [tad-]Direttiva [2011/95] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik fl-Artikolu 2(1)(a) [tad-Digriet Liġi] Nru 4/2019, li, bil-għan li jingħata aċċess għal benefiċċju kontra l-faqar u għall-appoġġ fl-aċċess għax-xogħol u l-inklużjoni soċjali bħalma hu d-‘dħul taċ-ċittadinanza’ tipprevedi rekwiżit ta’ 10 snin ta’ residenza fl-Istat Taljan, flimkien mar-rekwiżit ta’ sentejn ta’ residenza kontinwa qabel ma ssir it-talba?”
Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
26      Skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 16 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ir-Repubblika Taljana talbet li din il-kawża tiġi deċiża mill-Awla Manja, talba kkonstata mill-Qorti tal-Ġustizzja fit-13 ta’ Mejju 2025.
27      Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-10 ta’ Lulju 2023, il-proċedura f’din il-kawża ġiet sospiża sakemm tingħata d-deċiżjoni li ttemm l‑istanza fil-kawżi magħquda C‑112/22 u C‑223/22. Il-proċedura f’din il-kawża tkompliet fil-5 ta’ Awwissu 2024, wara l-għoti tas-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta) (C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636).
Fuq il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja
28      Il-Gvern Taljan isostni li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għad-domanda magħmula, peress li d-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli fil-kawża prinċipali jirrigwardaw benefiċċju previst minn leġiżlazzjoni nazzjonali li taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri. Id-“dħul taċ-ċittadinanza” inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma huwiex miżura ta’ assistenza soċjali, li għandha sempliċement l-għan li tiżgura lill-persuni kkonċernati ċertu livell ta’ dħul, iżda tikkostitwixxi miżura kumplessa intiża fuq kollox sabiex tiffavorixxi l-inklużjoni soċjali u l-integrazzjoni mill-ġdid ta’ dawn il-persuni fis-suq tax-xogħol.
29      F’dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li, f’dan il-każ, din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95, li taqa’ manifestament taħt il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja (ara, b’analoġija, is-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta), C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30      Barra minn hekk, sa fejn, permezz ta’ din l-eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, il-Gvern Taljan isostni li d-“dħul taċ-ċittadinanza” inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija Artikoli 26 u 29, għandu jiġi kkonstatat li tali lment ma jistax iqiegħed f’dubju l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi għad-domanda magħmula. Fil-fatt, l-applikabbiltà u l-portata tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95 għandhom jiġu ddeterminati fil-kuntest tal-eżami fil-mertu ta’ din id-domanda (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali – Diskriminazzjoni indiretta), C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
31      Minn dan isegwi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni fuq din it-talba għal deċiżjoni preliminari.
Fuq id-domanda preliminari
32      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tissuġġetta l-applikazzjoni, għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja, ta’ miżura nazzjonali tal-ġlieda kontra l-faqar u ta’ sostenn għall-aċċess għax-xogħol u għall-integrazzjoni soċjali għall-kundizzjoni, ugwalment applikabbli għaċ-ċittadini ta’ dan l-Istat Membru, li jkunu rrisjedew fl-imsemmi Stat Membru għal mill-inqas għaxar snin, bl-aħħar sentejn minnhom b’mod kontinwu.
Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95
33      L-INPS u l-Gvern Taljan isostnu li miżura bħad-“dħul taċ-ċittadinanza” ma taqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95. Huma jsostnu li d-“dħul taċ-ċittadinanza” ma huwiex sempliċi benefiċċju ta’ assistenza soċjali intiż li jagħmel tajjeb għal stat ta’ bżonn finanzjarja, iżda huwa miżura personalizzata usa’ li taqa’ taħt qafas ikbar li jinkludi kemm l-għajnuna għall-unitajiet domestiċi fi stat ta’ faqar u kif ukoll l-impenji meħuda minn dawn l-unitajiet domestiċi sabiex jilħqu għanijiet speċifiċi, bl-għan li dawn jiġu megħjuna jsiru awtonomi. Huma jindikaw b’mod partikolari li dan il-benefiċċju huwa suġġett għal dikjarazzjoni ta’ disponibbiltà immedjata għax-xogħol min-naħa tal-membri maġġorenni tal-unità domestika u għall-iffirmar ta’ “patt ta’ impjieg” konkluż ma’ ċentru għall-impjiegi. Minn dan huma jiddeduċu li d-“dħul taċ-ċittadinanza” huwa prinċipalment miżura ta’ integrazzjoni mill-ġdid professjonali u ta’ inklużjoni soċjali, li n-natura komposta tagħha ġiet barra minn hekk ikkonstatata mill-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali).
34      F’dan ir-rigward, fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-Artikolu 26 tad-Direttiva 2011/95, intitolat “Aċċess għal impjieg”, dan jipprevedi, fil-paragrafu 2 tiegħu, li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li attivitajiet bħal opportunitajiet ta’ edukazzjoni relatati mal-impjieg għall-adulti, taħriġ vokazzjonali, inklużi korsijiet ta’ taħriġ sabiex jittejbu l-ħiliet, l-esperjenzi ta’ prattiki fuq il-post tax-xogħol u s-servizzi ta’ konsulenza li jingħataw mill-aġenziji għall-impjieg jiġu offruti lill-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, fosthom, skont l-Artikolu 2(f) ta’ din id-direttiva, il-benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja, taħt kundizzjonijiet ekwivalenti għal dawk taċ-ċittadini tagħhom. Kif jirriżulta mill-użu, fil-parti l-kbira tal-verżjonijiet lingwistiċi ta’ dan l-Artikolu 26(2), tat-terminu “bħal”, il-lista ta’ dawn l-attivitajiet ma hijiex eżawrjenti, iżda hija ta’ natura illustrattiva, peress li din id-dispożizzjoni testendi wkoll għal attivitajiet oħra ta’ konsulenza u ta’ taħriġ marbuta mal-impjieg u mal-integrazzjoni professjonali. Barra minn hekk, il-paragrafu 3 tal-imsemmi Artikolu 26 jippreċiża li l-Istati Membri għandhom jagħmlu ħilithom sabiex jiffaċilitaw l-aċċess sħiħ ta’ dawn il-benefiċjarji għall-imsemmija attivitajiet.
35      L-obbligi previsti fl-Artikolu 26(2) u (3) tad-Direttiva 2011/95 huma għalhekk intiżi li jiggarantixxu l-effett utli tal-prinċipju stipulat fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu, li jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jawtorizzaw lill-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali jeżerċitaw attività bħala persuna impjegata jew bħala persuna li taħdem għal rasha immedjatament wara l-għoti ta’ din il-protezzjoni. Għal dan l-għan, skont dawn il-paragrafi 2 u 3, l-Istati Membri mhux biss huma obbligati joffru lill-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, taħt kundizzjonijiet ekwivalenti għal dawk applikabbli għaċ-ċittadini tagħhom, attivitajiet ta’ konsulenza u ta’ taħriġ marbuta mal-impjieg u mal-integrazzjoni professjonali, bħal dawk imsemmija fl-imsemmi paragrafu 2, iżda għandhom ukoll jagħmlu ħilithom sabiex jiffaċilitaw l-aċċess sħiħ tagħhom għal dawn l-attivitajiet, li jista’ jimplika, b’mod partikolari, li jittieħdu inizjattivi sabiex jitneħħew l-ostakoli li jistgħu jxekklu dan l-aċċess.
36      Fil-fatt, kif jirriżulta, b’mod partikolari, mill-premessi 41 u 42 tad-Direttiva 2011/95, huwa neċessarju li jittieħdu inkunsiderazzjoni l-bżonnijiet speċifiċi u d-diffikultajiet ta’ integrazzjoni partikolari tal-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali u, konsegwentement, li jsiru sforzi sabiex jiġu rrimedjati l-problemi li jipprekluduhom milli jkollhom aċċess effettiv għall-possibbiltajiet ta’ taħriġ marbut mal-impjieg u għall-attivitajiet ta’ taħriġ professjonali.
37      F’dan il-każ, kif il-qorti tar-rinviju indikat, l-Artikolu 4(1) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 jipprevedi li l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza” huwa suġġett, b’mod partikolari, għall-parteċipazzjoni fi programm personalizzat ta’ akkumpanjament għall-integrazzjoni professjonali u għall-integrazzjoni soċjali, li jinkludi attivitajiet ta’ taħriġ mill-ġdid professjonali, il-kontinwazzjoni tal-istudji kif ukoll impenji oħra ddefiniti mis-servizzi kompetenti. Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 34 sa 36 tal-konklużjonijiet tiegħu, minn naħa, l-attivitajiet li huma elenkati f’din id-dispożizzjoni jikkoinċidu għalhekk fil-parti l-kbira ma’ dawk imsemmija fl‑Artikolu 26(2) tad-Direttiva 2011/95. Min-naħa l-oħra, bla ħsara għall-verifika mill-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 4(1) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 għandu l-istess għan bħall-Artikolu 26(2) tad-Direttiva 2011/95, jiġifieri dak li jiffaċilita l-integrazzjoni tal-persuni kkonċernati fis-suq tax-xogħol.
38      F’dan ir-rigward, għalkemm il-premessa 42 tad-Direttiva 2011/95 tenfasizza espressament li għandhom isiru sforzi sabiex jiġu rrimedjati l-problemi, fost l-oħrajn, ta’ natura finanzjarja li jipprekludu lill-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali milli jkollhom aċċess effettiv għall-possibbiltajiet ta’ taħriġ marbuta mal-impjieg u għall-attivitajiet ta’ taħriġ professjonali, l-Artikolu 1(1) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 jipprevedi li d-“dħul taċ-ċittadinanza” huwa miżura fundamentali tal-politika attiva tax-xogħol intiża, b’mod partikolari, li tiggarantixxi d-dritt għall-impjieg permezz ta’ politiki intiżi għas-sostenn ekonomiku tal-persuni esposti għal riskju ta’ esklużjoni mis-soċjetà u mid-dinja tax-xogħol. Minn dan isegwi, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, li dan id-digriet liġi jirrikonoxxi n-neċessità, identifikata minn din id-direttiva, li tingħata forma ta’ għajnuna finanzjarja lill-persuni kkonċernati, li, fin-nuqqas ta’ dan, jirriskjaw li ma jkunux jistgħu jipparteċipaw fl-attivitajiet ta’ taħriġ u ta’ konsulenza li tagħhom huma d-destinatarji.
39      Għal dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, l-Artikolu 29 tad-Direttiva 2011/29, dan jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali jirċievu, fl-Istat Membru li jkun ta din il-protezzjoni, l-istess assistenza soċjali neċessarja bħal dik prevista għaċ-ċittadini ta’ dan l-Istat Membru.
40      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-kunċett ta’ benefiċċji “ta’ assistenza soċjali” jirreferi għall-iskemi kollha ta’ għajnuna stabbiliti minn awtoritajiet pubbliċi, fuq livell nazzjonali, reġjonali jew lokali, li għalihom jirrikorri individwu li ma jkollux riżorsi suffiċjenti sabiex jissodisfa l-bżonnijiet bażiċi tiegħu u kif ukoll dawk tal-familja tiegħu (sentenza tat-28 ta’ Ottubru 2021, ASGI et, C‑462/20, EU:C:2021:894, punt 34).
41      Issa, għandu jiġi rrilevat li, skont l-Artikolu 1(1) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019, id-“dħul taċ-ċittadinanza” jikkorrispondi preċiżament għal livell bażiku ta’ benefiċċji fil-limiti tar-riżorsi disponibbli, bl-għan, b’mod partikolari, tal-ġlieda kontra l-faqar u l-esklużjoni soċjali. Kif irrilevat il-qorti tar-rinviju, dan il-benefiċċju jikkostitwixxi miżura ta’ assistenza, li wieħed mill-għanijiet essenzjali tagħha huwa li “jiġi miġġieled il-faqar”, b’mod partikolari billi jiġi kkompletat id-dħul tal-benefiċjarji tiegħu sabiex ikunu jistgħu jissodisfaw il-bżonnijiet bażiċi. Barra minn hekk, kif indikat ukoll il-qorti tar-rinviju, din il-miżura hija ffinanzjata mir-riżorsi li jirriżultaw mit-tassazzjoni ġenerali, titħallas mill-INPS u tingħata lill-applikanti li ma għandhomx, f’termini ta’ dħul u ta’ patrimonju, riżorsi suffiċjenti.
42      Madankollu, il-Gvern Taljan isostni li d-“dħul taċ-ċittadinanza” ma jikkostitwixxix “benefiċċju bażiku”, fis-sens tal-Artikolu 29(2) tad-Direttiva 2011/95, b’tali mod li, essenzjalment, ma hemmx lok li l-benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja, fir-rigward ta’ din il-miżura nazzjonali, jiġu ttrattati bl-istess mod bħaċ-ċittadini Taljani.
43      F’dan ir-rigward, ċertament, skont l-Artikolu 29(2) tad-Direttiva 2011/95, l-Istati Membri jistgħu jillimitaw l-assistenza soċjali mogħtija lill-benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja għall-benefiċċji bażiċi. Madankollu, minn naħa, għandu jiġi rrilevat li dan il-paragrafu 2 jistabbilixxi deroga mir-regola ġenerali prevista fil-paragrafu 1 ta’ dan l-istess artikolu u għalhekk għandu jiġi interpretat b’mod strett (sentenza tad-29 ta’ April 2004, Kapper, C‑476/01, EU:C:2004:261, punt 72). Barra minn hekk, dawn il-benefiċċji bażiċi jkopru, bħala minimu, skont il-premessa 45 ta’ din id-direttiva, l-għoti ta’ għajnuna, b’mod partikolari, fil-forma ta’ dħul minimu. Issa, kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 53 tal-konklużjonijiet tiegħu u bla ħsara għall-verifiki li għandhom isiru mill-qorti tar-rinviju, mill-preambolu tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 jirriżulta li l-għan tal-miżura inkwistjoni huwa li jiġi żgurat minimu ta’ sussistenza.
44      Min-naħa l-oħra, u fi kwalunkwe każ, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jirriżultax li r-Repubblika Taljana indikat l-intenzjoni tagħha li tirrikorri għad-deroga mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament prevista fl-imsemmi paragrafu 2 u li tillimita l-ugwaljanza fit-trattament tal-benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja għall-benefiċċji bażiċi (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal-24 ta’ April 2012, Kamberaj, C‑571/10, EU:C:2012:233, punti 87 u 88, kif ukoll tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta), (C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 42).
45      Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li d-“dħul taċ-ċittadinanza” previst mil-leġiżlazzjoni Taljana inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li huwa benefiċċju ta’ natura komposta, sa fejn huwa, minn naħa, miżura li tinkludi attivitajiet u servizzi msemmija fl-Artikolu 26 tad-Direttiva 2011/95 u, min-naħa l-oħra, benefiċċju ta’ assistenza soċjali, fis-sens tal-Artikolu 29 ta’ din id-direttiva, jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn l-artikoli, fatt li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju billi tieħu inkunsiderazzjoni l-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 34 sa 44 ta’ din is-sentenza.
46      Din il-konstatazzjoni ma titqegħidx f’dubju mill-argument tal-INPS u tal-Gvern Taljan imfakkar fil-punt 33 ta’ din is-sentenza u bbażat, essenzjalment, fuq din in-natura komposta u fuq il-kumplessità tad-“dħul taċ-ċittadinanza”.
47      Fil-fatt, kif irrileva wkoll l-Avukat Ġenerali fil-punti 56 sa 80 tal-konklużjonijiet tiegħu, in-natura komposta u l-istruttura kumplessa tad-“dħul taċ-ċittadinanza” ma jistax ikollhom l-effett li jeskludu lil dan id-dħul mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95. Minn naħa, xejn fil-formulazzjoni ta’ dawn l-artikoli u fl-istruttura ta’ din id-direttiva ma jindika li l-imsemmija artikoli huma inapplikabbli għal miżuri li għandhom għan doppju, li jikkorrispondi mal-għanijiet rispettivi ta’ dawn iż-żewġ artikoli. Min-naħa l-oħra u fuq kollox, il-fatt li miżura nazzjonali bħad-“dħul taċ-ċittadinanza” tiġi eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2011/95 minħabba li din il-miżura ssegwi tali għan doppju jmur manifestament kontra l-għan tal-Artikoli 26 u 29 tagħha.
Fuq il-kompatibbiltà ta’ kundizzjoni ta’ residenza bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali mal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95
48      Fir-rigward tal-kompatibbiltà ta’ kundizzjoni ta’ residenza, bħal dik meħtieġa skont il-punt 2 tal-Artikolu 2(1)(a) tad-Digriet Liġi Nru 4/2019 għall-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza”, mal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95, għandu jitfakkar li dawn l-artikoli tal-aħħar jipprevedu l-ugwaljanza fit-trattament bejn il-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali u ċ-ċittadini tal-Istat Membru li jkun ta din il-protezzjoni.
49      L-imsemmija artikoli 26 u 29 jikkostitwixxu għalhekk espressjoni tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stipulat fl-Artikolu 20 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, li huwa prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Dan il-prinċipju jeżiġi li sitwazzjonijiet paragunabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati b’mod ugwali, sakemm differenzazzjoni ma tkunx oġġettivament iġġustifikata (sentenza tat-8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett), C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 54).
50      L-imsemmi prinċipju ma jipprojbixxix biss id-diskriminazzjoni evidenti, iżda wkoll il-forom kollha moħbija tagħha li, filwaqt li jkunu bbażata fuq kriterji ta’ distinzjoni apparentement newtrali, jipproduċu fil-fatt l-istess effetti diskriminatorji (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta), (C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 48). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà qieset li għandhom jitqiesu bħala indirettament diskriminatorji l-kundizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li, minkejja li japplikaw mingħajr distinzjoni skont in-nazzjonalità, jaffettwaw essenzjalment jew fil-parti l-kbira tagħhom lil dawk li ma għandhomx in-nazzjonalità u kif ukoll il-kundizzjonijiet applikabbli mingħajr distinzjoni li jistgħu jiġu ssodisfatti iktar faċilment miċ-ċittadini nazzjonali milli mill-persuni li ma għandhom in-nazzjonalità jew inkella li jistgħu, b’mod partikolari, jippreġudikaw lil dawn tal-aħħar (ara, b’analoġija, is-sentenza tal-5 ta’ Diċembru 2019, Bocero Torrico u Bode, C‑398/18 u C‑428/18, EU:C:2019:1050, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata).
51      F’dan il-każ, ma huwiex ikkontestat li l-kundizzjoni ta’ residenza inkwistjoni fil-kawża prinċipali tapplika b’mod identiku kemm għall-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali u kif ukoll għaċ-ċittadini Taljani.
52      Madankollu, fil-kuntest ta’ kawża li tikkonċerna leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat, minn naħa, li tali kundizzjoni ta’ residenza taffettwa prinċipalment lill-persuni li ma għandhomx in-nazzjonalità li fosthom hemm b’mod partikolari l-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali u, min-naħa l-oħra, li d-differenza fit-trattament bejn dawn tal-aħħar u ċ-ċittadini nazzjonali li tirriżulta mill-fatt li leġiżlazzjoni nazzjonali tipprevedi tali kundizzjoni tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta), (C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punti 50 u 52).
53      Barra minn hekk, huwa irrilevanti li l-miżura inkwistjoni fil-kawża prinċipali tqiegħed fi żvantaġġ, fejn applikabbli, kemm liċ-ċittadini nazzjonali li ma humiex f’pożizzjoni li josservaw din l-istess kundizzjoni u kif ukoll lill-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali. Fil-fatt, miżura tista’ titqies li tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta, mingħajr ma jkun neċessarju li jkollha l-effett li tiffavorixxi liċ-ċittadini nazzjonali kollha jew li tisfavorixxi biss liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta), (C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 51).
54      Tali diskriminazzjoni hija, bħala prinċipju, ipprojbita, sakemm ma tkunx oġġettivament iġġustifikata. Issa, sabiex tkun iġġustifikata, hija għandha tkun xierqa sabiex tiggarantixxi l-kisba ta’ għan leġittimu u ma għandhiex tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex dan l-għan jintlaħaq (sentenza tad-29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali –
Diskriminazzjoni indiretta), (C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 53).
55      Il-Gvern Taljan jindika, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, li, sa fejn id-“dħul taċ-ċittadinanza” huwa vantaġġ ekonomiku li l-għoti tiegħu huwa suġġett għall-parteċipazzjoni tal-membri maġġorenni tal-unità domestika kkonċernata fi programm personalizzat ta’ akkumpanjament għall-impjieg u l-inklużjoni soċjali, implimentat abbażi ta’ ftehimiet speċifiċi, dan l-għoti jimplika r-realizzazzjoni ta’ operat ta’ integrazzjoni soċjali u professjonali kumplessa ħafna fuq livell kemm amministrattiv u kif ukoll ekonomiku.
56      F’dan ir-rigward tal-aħħar, dan il-gvern isostni li miżura bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tippreżupponi l-mobilizzazzjoni ta’ riżorsi ekonomiċi sinjifikattivi. Tali miżura tmur lil hinn minn sempliċi allokazzjoni finanzjarja mogħtija lill-unitajiet domestiċi fil-bżonn, peress li din tkun akkumpanjata minn spejjeż addizzjonali. Huwa, għalhekk, raġonevoli li l-leġiżlatur nazzjonali jillimita l-applikazzjoni tal-imsemmija miżura għall-persuni stabbiliti sewwa fi ħdan il-komunità nazzjonali u li jistgħu jitqiesu li huma membri permanenti tagħha. Għaldaqstant, skont l-imsemmi gvern, il-leġiżlatur nazzjonali debitament illimita l-aċċess għal dan id-dħul għall-benefiċjarji tal-protezzjoni internazzjonali li huma stabbiliti fl-Italja b’mod permanenti u li huma integrati sewwa fiha.
57      Issa, għandu jitfakkar li l-għoti, lil persuna, ta’ benefiċċji soċjali jimplika, għall-istituzzjoni mitluba tipprovdi dawn il-benefiċċji, spiża, kemm jekk din il-persuna tkun benefiċjarja ta’ protezzjoni internazzjonali u kif ukoll ċittadin tal-Istat Membru kkonċernat. Għaldaqstant, differenza fis-sitwazzjoni bejn dawn iż-żewġ kategoriji ta’ persuni ma tistax tiġi kkonstatata f’dan ir-rigward (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-1 ta’ Marzu 2016, Alo u Osso, C‑443/14 u C‑444/14, EU:C:2016:127, punt 55, u tal-21 ta’ Novembru 2018, Ayubi, C‑713/17, EU:C:2018:929, punt 34).
58      Barra minn hekk, kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punt 92 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-aċċettazzjoni tal-argument li l-leġiżlatur nazzjonali jista’, fid-dawl tal-ispejjeż amministrattivi u ekonomiċi tal-miżura kkonċernata, jillimita l-aċċess għal din tal-aħħar għall-benefiċjarji tal-protezzjoni internazzjonali li huma stabbiliti b’mod permanenti u integrati sewwa fl-Istat Membru kkonċernat twassal sabiex tiġi introdotta deroga mir-regoli stipulati fl-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95, li ma kinitx prevista mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
59      Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà qieset li billi d-drittijiet mogħtija mill-Kapitolu VII tad-Direttiva 2011/95, li fih jinsabu l-Artikoli 26 u 29 tagħha, huma l-konsegwenza tal-għoti tal-istatus ta’ refuġjat u mhux tal-għoti ta’ permess ta’ residenza, dawn jistgħu jiġu limitati biss f’konformità mal-kundizzjonijiet stabbiliti f’dan il-kapitolu, b’tali mod li l-Istati Membri ma għandhomx id-dritt li jipprevedu restrizzjonijiet li ma jinsabux fih. Billi dawn l-Artikoli 26 u 29 jipprevedu l-benefiċjarji kollha ta’ protezzjoni internazzjonali u għalhekk il-benefiċjarji tal-protezzjoni sussidjarja wkoll, dawn ma jissuġġettawx id-drittijiet irrikonoxxuti lilhom għat-tul tal-preżenza tagħhom fl-Istat Membru kkonċernat jew għat-tul ta’ żmien tal-permess ta’ residenza tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ Novembru 2018, Ayubi, C‑713/17, EU:C:2018:929, punti 27 u 28).
60      Barra minn hekk, kif indika, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 101 u 102 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-istatus tal-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali ma huwiex permanenti, peress li l-Istat Membru kkonċernat għandu fil-fatt, meta persuna ma tibqax refuġjat jew ma tkunx tista’ tibbenefika iktar mill-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja, jirrevoka l-istatus tagħha, jitterminah jew jirrifjuta li jġeddu, li jista’ jwassal għar-revoka tal-permess ta’ residenza u r-ritorn tal-persuna kkonċernata lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha. Minn dan isegwi li l-impożizzjoni fuq il-benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali tal-obbligu li juru li huma stabbiliti sewwa fl-Istat Membru kkonċernat jew li jipprovaw l-eżistenza ta’ rabta reali u suffiċjentement stretta mal-ordinament ġuridiku ta’ dan l-Istat Membru, bħala kundizzjoni għall-applikazzjoni tal-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95, tmur kontra l-għanijiet ta’ din id-direttiva, fosthom dak li jiġi żgurat livell minimu ta’ vantaġġi lil dawn il-benefiċjarji fl-Istati Membri kollha, skont il-premessa 12 tagħha.
61      Minn dan isegwi li kundizzjoni ta’ residenza ta’ mill-inqas għaxar snin, bl-aħħar sentejn minnhom b’mod kontinwu, bħal dik li għaliha huwa suġġett l-għoti tad-“dħul taċ-ċittadinanza”, tikkostitwixxi diskriminazzjoni indiretta għad-detriment tal-benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja li ma tidhirx li hija oġġettivament iġġustifikata.
62      Fid-dawl tar-raġunijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tissuġġetta l-applikazzjoni, għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja, ta’ miżura nazzjonali tal-ġlieda kontra l-faqar u ta’ sostenn għall-aċċess għax-xogħol u għall-integrazzjoni soċjali għall-kundizzjoni, ugwalment applikabbli għaċ-ċittadini ta’ dan l-Istat Membru, li jkunu rrisjedew fl-imsemmi Stat Membru għal mill-inqas għaxar snin, bl-aħħar sentejn minnhom b’mod kontinwu.
Fuq l-ispejjeż
63      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikoli 26 u 29 tad-Direttiva 2011/95/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Diċembru 2011 dwar standards għall-kwalifika ta’ ċittadini nazzjonali ta’ pajjiżi terzi jew persuni mingħajr stat bħala benefiċjarji ta’ protezzjoni internazzjonali, għal stat uniformi għar-refuġjati jew għal persuni eliġibbli għal protezzjoni sussidjarja, u għall-kontenut tal-protezzjoni mogħtija,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
jipprekludu leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tissuġġetta l-applikazzjoni, għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi benefiċjarji tal-istatus mogħti mill-protezzjoni sussidjarja, ta’ miżura nazzjonali tal-ġlieda kontra l-faqar u ta’ sostenn tal-aċċess għax-xogħol u għall-integrazzjoni soċjali għall-kundizzjoni, ugwalment applikabbli għaċ-ċittadini ta’ dan l-Istat Membru, li jkunu rrisjedew fl-imsemmi Stat Membru għal mill-inqas għaxar snin, bl-aħħar sentejn minnhom b’mod kontinwu.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: it-Taljan.