62006CC0070
KONKLUŻJONIJIET TA’ L-AVUKAT ĠENERALI
MAZÀK
ippreżentati fid-9 ta’ Ottubru 2007 (
1
)
Kawża C-70/06
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
vs
Ir-Repubblika Portugiża
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonstata n-nuqqas — Nuqqas ta’ eżekuzzjoni — Sanzjoni pekunjarja”
I — Introduzzjoni
1.
Dawn il-proċedimenti tressqu mill-Kummissjoni skond l-Artikolu 228 KE fis-7 ta’ Frar 2006. Il-Kummissjoni ssostni li r-Repubblika tal-Portugall naqset milli tieħu l-miżuri neċessarji biex teżegwixxi s-sentenza tal-Qorti ta’ l-14 ta’ Ottubru 2004 fil-kawża C-275/03 Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (
2
) u titlob li jiġi impost il-pagament ta’ penalità fuq il-Portugall. F’dik is-sentenza, il-Qorti ddikjarat li, billi naqset li tirrevoka d-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051 tal-21 ta’ Novembru 1967, li jissuġġetta l-għoti ta’ kumpens għad-danni lill-persuni li sofrew ħsara minħabba ksur tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi, jew tal-liġijiet nazzjonali li jimplementawh, għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(1)(c) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal-21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi (
3
).
II — Il-kuntest ġuridiku
2.
L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665, kif emendata, jipprovdi illi “[l-]Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jiżguraw li, fir-rigward ta’ proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti li jaqgħu fl-iskop tad-Direttivi 71/305/KEE, 77/62/KEE u 92/50/KEE, id-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kuntrattwali jistgħu jiġu riveduti effettivament, u b’mod partikolari, malajr kemm jista’ jkun […]”.
3.
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 89/665 jipprovdi illi “[l-]Istati Membri għandhom jiżguraw li l-miżuri meħuda li jikkonċernaw il-proċeduri ta’ reviżjoni speċifikati fl-Artikolu 1 jinkludi dispożizzjonijiet għall-poteri biex:
[…]
(c)
jagħtu kumpens lill-persuni milquta minn ksur.”
4.
Id-Direttiva tal-Kunsill 71/305/KEE tas-26 ta’ Lulju 1971 li tikkoordina l-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi (
4
) ġiet irrevokata mid-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE ta’ l-14 ta’ Ġunju 1993 dwar il-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi (
5
), li min-naħa tagħha ġiet irrevokata mid-Direttiva tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill 2004/18/KEE tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi, b’effett mill-31 ta’ Jannar 2006. (
6
)
5.
L-Artikolu 81 tad-Direttiva 2004/18 jipprovdi illi b’mod “[k]onformi mad-Direttiva […] 89/665/KEE […], l-Istati Membri għandhom jiżguraw l-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva b’mekkaniżmi effettivi, disponibbli u trasparenti.”
6.
Ir-referenza fl-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665 għad-Direttiva 71/305 għandha tinqara bħala referenza għad-Direttiva 2004/18. (
7
)
III — Il-proċedura prekontenzjuża u t-talbiet tal-partijiet
7.
Permezz ta’ ittra datata 4 ta’ Novembru 2004, il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni ta’ l-awtoritajiet Portugiżi għat-termini tas-sentenza fil-Kawża C-275/03 u għall-fatt li l-Artikolu 228 KE jitlob lill-Portugall jieħu l-miżuri neċessarji biex jeżegwixxi dik is-sentenza. Il-Kummissjoni talbet lill-awtoritajiet Portugiżi jinfurmawha dwar il-miżuri meħuda sal-15 ta’ Jannar 2005.
8.
Fid-19 ta’ Novembru 2004, l-awtoritajiet Portugiżi għaddew lill-Kummissjoni kopja tal-liġi l-ġdida proposta dwar ir-responsabbiltà ċivili mhux kuntrattwali ta’ l-Istat u entitajiet pubbliċi oħra. L-awtoritajiet Portugiżi talbu lill-Kummissjoni tindika jekk tikkunsidrax li l-liġi proposta tiżgurax it-traspożizzjoni korretta u kompleta tad-Direttiva 89/665. Barra minn hekk, b’ittra datata 12 ta’ Jannar 2005, l-awtoritajiet Portugiżi talbu lill-Kummissjoni ma tiħux azzjoni skond l-Artikolu 228 KE qabel ma’ tibda l-leġiżlatura l-ġdida, wara l-elezzjonijiet ta’ l-20 ta’ Frar 2005, sabiex il-proċeduri għall-adozzjoni tal-liġi dwar ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali ta’ l-Istat setgħu jittieħdu matul l-ewwel semestru ta’ l-2005.
9.
Fil-21 ta’ Marzu 2005, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lill-awtoritajiet Portugiżi fejn infurmathom li x-xoljiment tal-Parlament Portugiż (Assembleia da República Portuguesa) u ż-żamma ta’ l-elezzjonijiet ma kinux jiġġustifikaw in-nuqqas tal-Portugall li jwettaq l-obbligi tiegħu skond id-Direttiva 89/665 u l-limiti ta’ żmien stabbiliti f’dik id-direttiva. Il-Kummissjoni indikat ukoll li l-liġi proposta, fi kwalunkwe każ, ma kinetx konformi mad-Direttiva 89/665. Il-Kummissjoni infurmat lill-awtoritajiet Portugiżi, li billi ma kinitx irċeviet informazzjoni dwar il-miżuri meħuda biex tiġi eżegwita s-sentenza tal-Qorti fil-kawża C-275/03, ikkunsidrat li l-Portugall kien naqas li jwettaq l-obbligi tiegħu skond l-Artikolu 228(1) KE. Il-Kummissjoni talbet lill-Portugall biex jissottometti l-osservazzjonijiet tiegħu dwar il-kwistjoni fi żmien xahrejn. Ġibdet ukoll l-attenzjoni ta’ l-awtoritajiet Portugiżi għall-fatt li l-Qorti tista’ timponi sanzjonijiet pekunjarji skond l-Artikolu 228(2) KE. Il-Kummissjoni indikat li kienet ser tispeċifika lill-Qorti l-ammont tas-somma f’daqqa jew tal-penalità li l-Kummissjoni tqis li għandha titħallas mill-Portugall fiċ-ċirkustanzi.
10.
B’ittra tal-25 ta’ Mejju 2005, l-awtoritajiet Portugiżi rrispondew l-ittra ta’ intimazzjoni tal-Kummissjoni. Mhux sodisfatta b’dik ir-risposta, il-Kummissjoni tat opinjoni motivata fit-13 ta’ Lulju 2005 fejn qalet li l-Portugall naqas li jieħu l-miżuri neċessarji biex jeżegwixxi s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża C-275/03 u kien naqas li jwettaq l-obbligi tiegħu skond l-Artikolu 228(1) KE. Il-Kummissjoni stabbiliet limitu ta’ xahrejn biex ir-Repubblika Portugiża tadotta l-miżuri neċessarji biex tiġi eżegwita s-sentenza fil-kawża C-275/03. Il-Kummissjoni ġibdet l-attenzjoni tal-Portugall ukoll għall-fatt li jekk il-każ jitressaq quddiem il-Qorti, dik il-Qorti tkun tista’ timponi sanzjonijiet pekunjarji u l-Kummissjoni nfisha kien bi ħsiebha tissuġġerixxi li jiġi impost ħlas ta’ penalità jew ta’ somma f’daqqa.
11.
Fir-risposta tagħhom għall-opinjoni motivata datata 12 ta’ Diċembru 2005, l-awtoritajiet Portugiżi indikaw li l-liġi proposta dwar ir-responsabbiltà mhux kuntrattwali ta’ l-Istat, li fost affarijiet oħra tirrevoka d-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051, kienet diġà ġiet ippreżentata lill-Parlament Ewropew għall-approvazzjoni finali. Il-Kummissjoni kienet ta’ l-opinjoni li r-Repubblika Portugiża ma eżegwietx is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża C-275/03 u għalhekk iddeċidiet li tiftaħ din il-kawża.
12.
Bir-rikors tagħha, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex jogħġobha:
“—
tiddikjara illi, billi naqset li tieħu l-miżuri neċessarji biex teżegwixxi s-sentenza tal-Qorti […] fil-kawża C-275/03 …, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 228(1) tat-Trattat KE;
—
tordna lir-Repubblika Portugiża tħallas lill-Kummissjoni, fil-kont “riżorsi proprji tal-Komunità Ewropea”, imsemmi fl-Artikolu 9 tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1150/2000, penalità ta’ EUR 21450 għal kull ġurnata ta’ dewmien fl-eżekuzzjoni tas-sentenza fil-kawża C-275/03 mill-ġurnata li fiha l-Qorti […] tiddeċiedi din il-kawża sal-ġurnata li fiha s-sentenza fil-kawża C-275/03 tiġi eżegwita;
—
tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż.”
13.
Ir-Repubblika Portugiża titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
“1.
Tiċħad bħala infondati t-talbiet kollha tal-Kummissjoni, u:
a)
tikkunsidra li r-Repubblika Portugiża ħadet il-miżuri kollha neċessarji biex teżegwixxi s-sentenza tal-Qorti […] fil-kawża C-275/03, […] u għalhekk, tikkunsidra bħala infondata l-ewwel talba tal-Kummissjoni;
b)
teħles lir-Repubblika Portugiża mill-obbligu li tħallas […] penalità ta’ EUR 21450 għal kull ġurnata ta’ dewmien fl-eżekuzzjoni tas-sentenza fil-kawża C-275/03 mill-ġurnata li fiha l-Qorti tiddeċiedi din il-kawża sal-ġurnata li fiha s-sentenza fil-kawża C-275/03 tiġi eżegwita, u għalhekk tikkunsidra bħala infondata t-tieni talba tal-Kummissjoni.
2.
Sussidjarjament, fil-każ li l-pożizzjoni tagħna ma tintlaqax — [quod non] — tnaqqas l-ammont tal-penalità speċifikata, peress li dak l-ammont huwa manifestament eċċessiv, u tiffissa l-koeffiċjent applikabbli għas-serjetà f’livell li ma jaqbiżx l-4 (erbgħa), tiffissa l-pagament tal-penalità fuq bażi annwali u tissospendi l-pagament tal-penalità sakemm jidħlu fis-seħħ il-miżuri adottati fil-frattemp mill-Istat Portugiż.”
IV — Osservanza ta’ l-obbligu impost mill-Artikolu 228(1) KE
A — L-argumenti tal-partijiet
14.
Il-Kummissjoni ssostni li l-Portugall ma adottax il-miżuri neċessarji biex jeżegwixxi s-sentenza tal-Qorti fil-kawża C-275/03 billi dan l-Istat Membru ma rrevokax id-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051. Il-Kummissjoni ssostni li l-liġi proposta dwar ir-responsabbiltà ċivili mhux kuntrattwali ta’ l-Istat u ta’ entitajiet pubbliċi oħra, li ġiet ippreżentata lill-Parlament Portugiż mill-Gvern Portugiż, mhijiex konformi ma’ din is-sentenza. Barra minn hekk, peress li l-ebda miżuri oħra ma ġew komunikati lill-Kummissjoni, tikkunsidra li r-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 228(1) KE.
15.
Il-Portugall jikkunsidra li l-abbozz tal-Liġi Nru 56/X fuq ir-responsabbiltà ċivili mhux kuntrattwali ta’ l-Istat u entitajiet pubbliċi oħra, li ġie adottat b’mod unanimu mill-Parlament Portugiż fis-6 ta’ April 2006 u li ser jidħol fis-seħħ fi żmien qasir jittrasponi korrettament id-Direttiva 89/665. Il-Portugall jikkunsidra wkoll li s-sistema legali adottata fil-frattemp timplementa b’mod xieraq id-Direttiva 89/665 u li b’hekk il-Portugall qiegħed jeżegwixxi s-sentenza fil-kawża C-275/03 b’mod sħiħ. F’dak ir-rigward, il-Portugall jikkunsidra wkoll li l-Artikoli 22 u 271 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika Portugiża (KRP) u l-Kodiċi l-ġdid ta’ Proċedura tal-Qrati Amministrattivi (KPQA) jiżguraw konformità suffiċjenti mas-sentenza fil-kawża C-275/03. Barra minn hekk, huwa jsostni li l-qrati Portugiżi, fil-ġurisprudenza stabbilita tagħhom, irrikonoxxew li teżisti preżunzjoni ta’ ħtija fir-rigward ta’ atti illegali ta’ l-Amministrazzjoni.
B — Kunsiderazzjonijiet
16.
Hija l-Kummissjoni li għandha tipprovdi lill-Qorti, matul il-proċedimenti skond l-Artikolu 228 KE, bl-informazzjoni neċessarja biex jiġi ddeterminat safejn Stat Membru jkun eżegwixxa sentenza li tiddikjara li huwa naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu. Barra minn hekk, fejn il-Kummissjoni tkun ġabret biżżejjed evidenza li turi li l-Istat għadu qed jikser l-obbligi tiegħu, huwa l-Istat Membru kkonċernat li għandu jikkontesta b’mod sostanzjali u detalljat l-informazzjoni miġjuba u l-konsegwenzi tagħha (
8
).
17.
Fid-dispożittiv tas-sentenza fil-kawża C-275/03, il-Qorti ddikjarat li, billi naqset li tirrevoka d-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051, li jissuġġetta l-għoti ta’ kumpens għad-danni lill-persuni li sofrew ħsara minħabba ksur tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi, jew tal-liġijiet nazzjonali li jimplementawh, għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665.
18.
Minħabba t-termini tad-dispożittiv tas-sentenza fil-kawża C-275/03, fl-opinjoni tiegħi huwa neċessarju li jiġi aċċertat, fil-kuntest ta’ din il-kawża li tikkonċerna nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi skond l-Artikolu 228(1) KE, jekk ir-Repubblika Portugiża eżegwietx dik is-sentenza u, b’mod partikulari, jekk irrevokatx id-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051.
19.
Id-data ta’ referenza biex jiġi evalwat jekk kienx hemm nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi taħt l-Artikolu 228(1) KE hija d-data ta’ l-għeluq tal-perijodu stabbilit fl-opinjoni motivata mogħtija skond dik id-dispożizzjoni. Barra minn hekk, minħabba li l-Kummissjoni qed titlob l-impożizzjoni ta’ penalità fuq ir-Repubblika Portugiża, irid jiġi ukoll aċċertat jekk l-allegat nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi kompliex sas-seduta tal-Qorti f’dan il-każ.
20.
F’dan il-każ, mill-oservazzjonijiet bil-miktub imressqa mill-Kummissjoni u mill-Portugall, jidher li għalkemm liġi proposta għar-revoka tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051 qiegħda bħalissa quddiem il-Parlament Portugiż, dik il-liġi għadha ma ġietx adottata b’mod definittiv. Il-Gvern Portugiż innifsu ammetta fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li biex l-abbozz tal-Liġi Nru 56/X jidħol fis-seħħ hemm bżonn, fost affarijiet oħra, il-firma tal-Presidente da República (il-President tar-Repubblika) u l-pubblikazzjoni fid-Diário da República (il-Ġurnal Uffiċjali Portugiż). Fid-data ta’ l-għeluq tal-perijodu stabbilit fl-opinjoni motivata tat-13 ta’ Lulju 2005, dawk il-passi neċessarji fil-proċedura leġiżlattiva kienu għadhom ma tteħdux mir-Repubblika Portugiża.
21.
Barra minn hekk, matul is-seduta li nżammet fil-5 ta’ Lulju 2007, meta ntqal direttament lill-aġent tar-Repubblika Portugiża li d-Digriet-Leġiżlattiv kien għadu fis-seħħ fid-data tas-seduta, l-aġent wieġeb li kienet l-intenzjoni tar-Repubblika Portugiża li tbiddel is-sistema attwali bl-adozzjoni ta’ l-abbozz tal-Liġi Nru 56/X. Huwa għalhekk ċar li fil-5 ta’ Lulju 2007 ir-Repubblika Portugiża kienet naqset li tirrevoka d-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051. Apparti dan, f’dik id-data, l-obbligi tal-Portugall rigward it-traspożizzjoni ta’ l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665 kienu għadhom jeżistu. (
9
)
22.
Għal dak li jirrigwarda l-osservazzjonijiet tal-Gvern Portugiż ibbażati fuq l-Artikoli 22 u 271 tal-KRP, il-KPQA u l-ġurisprudenza tal-qrati Portugiżi (
10
) fuq il-preżunzjoni tal-ħtija, dawn l-osservazzjonijiet, fl-opinjoni tiegħi, huma legalment irrelevanti u mhux xierqa fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti. Fl-opinjoni tiegħi, l-osservazzjonijiet in kwistjoni huma tentattiv mill-Portugall biex jiftaħ mill-ġdid il-proċeduri fil-kawża C-275/03 u biex jiġu eżaminati mill-ġdid kwistjonijiet li diġà ġew diskussi mill-partijiet u għalhekk ikkunsidrati mill-Qorti meta waslet għas-sentenza finali tagħha f’dik il-kawża.
23.
Fid-dawl ta’ dan kollu, il-konklużjoni għandha tkun li r-Repubblika Portugiża naqset milli tieħu l-miżuri neċessarji biex teżegwixxi s-sentenza fil-kawża C-275/03 fir-rigward tat-traspożizzjoni ta’ l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665, u b’hekk naqset li twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 228(1) KE.
24.
Peress li ntwera li n-nuqqas min-naħa tar-Repubblika Portugiża li twettaq l-obbligi tagħha kien għadu jeżisti fil-ġurnata tas-seduta tal-Qorti f’dan il-każ, għandha issa tiġi eżaminata l-proposta tal-Kummissjoni li jiġi impost il-pagament ta’ penalità.
V — Il-penalità xierqa
A — L-argumenti tal-partijiet
25.
Fuq il-bażi tal-metodu ta’ kalkolu stabbilit fil-Komunikazzjoni tagħha 96/C 242/07 tal-21 ta’ Awwissu 1996 dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu [228] KE (
11
) u l-Komunikazzjoni 97/C 63/02 tat-28 ta’ Frar 1997 fuq il-metodu għall-kalkolu tal-penalità prevista mill-Artikolu [228] KE, (
12
) il-Kummissjoni tipproponi li l-Qorti timponi fuq ir-Repubblika Portugiża l-ħlas ta’ multa ta’ EUR 21450 għal kull ġurnata ta’ dewmien bħala sanzjoni talli ma eżegwietx is-sentenza fil-Kawża C-275/03. Il-multa għandha tkun imposta mid-data meta tingħata s-sentenza f’din il-kawża sad-data meta tiġi eżegwita s-sentenza fil-Kawża C-275/03.
26.
Il-Kummissjoni tqis li l-ħlas ta’ penalità huwa l-aktar mezz xieraq biex tinġieb fit-tmiem malajr kemm jista’ jkun il-vjolazzjoni stabbilita. Penalità ta’ EUR 21450 għal kull ġurnata ta’ dewmien hi proporzjonata għas-serjetà u t-tul tal-vjolazzjoni, filwaqt li fl-istess ħin tieħu debitament in kunsiderazzjoni l-bżonn li jiġi aċċertat li s-sanzjoni hija effettiva. Skond il-Kummissjoni, din is-somma għandha tiġi kkalkulata bil-multiplikazzjoni ta’ bażi uniformi ta’ EUR 500 għal koeffiċjent ta’ 11 (fuq skala minn 1 sa 20) għas-serjetà tal-vjolazzjoni, koeffiċjent ta’ 1 għat-tul tal-vjolazzjoni u koeffiċjent ta’ 3,9 (ibbażat fuq il-Prodott Gross Domestiku tal-Portugall (PGD) u n-numru ta’ voti tiegħu fil-Kunsill), li jirrifletti l-ħila tal-Portugall li jħallas.
27.
Fir-rigward tat-tul tal-vjolazzjoni, il-Kummissjoni ssostni li fit-12 ta’ Ottubru 2005, id-data li fiha ddeċidiet li tressaq din l-azzjoni, kienu għaddew 11-il xahar minn meta ngħatat is-sentenza fil-kawża C-275/03. B’konformità mal-linji gwida tagħha adottati f’Marzu 2001, il-Kummissjoni tibda tgħodd it-tul tal-vjolazzjoni skond l-Artikolu 228 KE mis-seba’ xahar wara d-data tas-sentenza li ddikjarat vjolazzjoni tad-dritt Komunitarju. F’dan il-każ, il-multiplikazzjoni tal-‘koeffiċjent 0,1 għal 5 xhur (Novembru 2004 sa Mejju 2005) tagħti r-riżultat ta’ 0,5’. Il-koeffiċjent tat-tul tal-vjolazzjoni għandu għalhekk ikun 1, jew il-koeffiċjent minimu.
28.
Dwar is-serjetà tal-vjolazzjoni, il-Kummissjoni tqis illi biex jiġi ffissat l-ammont tas-sanzjoni pekunjarja, għandhom jittieħdu in kunsiderazzjoni żewġ fatturi, jiġifieri l-importanza tar-regoli Komunitarji li ġew miksura u l-impatt tal-vjolazzjoni fuq interessi ġenerali u partikolari. Skond it-tielet premessa tad-Direttiva 89/665, “il-ftuħ ta’ l-akkwist pubbliku għall-kompetizzjoni mill-Komunità jeħtieġ żieda sostanzjali fil-garanziji ta’ trasparenza u non-diskriminazzjoni”. Biex “ikun hemm effetti tanġibbli, rimedji effettivi u rapidi għandhom ikunu disponibbli fil-każ ta’ ksur tal-liġi tal-Komunità fil-kamp ta’ l-akkwist pubbliku jew regoli nazzjonali li jimplimentaw dik il-liġi”. Il-Kummissjoni tikkunsidra li r-regoli li ġew miksura huma ta’ importanza kbira u li l-impatt ta’ dik il-vjolazzjoni fuq l-interessi ġenerali u individwali huwa kunsiderevoli. F’dak ir-rigward, fl-2002 is-settur tal-kuntratti pubbliċi kien jirrappreżenta 13,2% tal-PGD tal-Portugall. (
13
) Mingħajr preġudizzju għal dak li ngħad qabel, u fid-dawl l-ewwel nett tal-fatt li l-Qorti, għall-ewwel darba fil-kawża C-275/03, iddeċidiet dwar jekk regoli nazzjonali li jissuġġettaw l-għoti ta’ kumpens lill-persuni li sofrew ħsara minħabba ksur ta’ regoli tal-Komunità dwar il-kuntratti pubbliċi, jew regoli nazzjonali li jimplementaw dawk ir-regoli, għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat humiex kompatibbli ma’ l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665 u t-tieni nett, tal-fatt li l-vjolazzjoni li wasslet għas-sentenza fil-kawża C-275/03 hi, fil-każ tal-Portugall, każ iżolat ta’ traspożizzjoni żbaljata ta’ direttiva tal-Komunità fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, il-Kummissjoni tikkunsidra li l-koeffiċjent għas-serjetà li għandu jiġi applikat f’dan il-każ għandu jkun 11.
29.
Fit-tweġiba tagħha l-Kummissjoni indikat li, għall-kuntrarju ta’ l-argumenti tal-Portugall (
14
), il-paragrafu 13.3 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005 mingħand il-Kummissjoni — Applikazzjoni ta’ l-Artikolu 228 tat-Trattat tal-KE (
15
) (iktar ’il quddiem il-“Komunikazzjoni ta’ l-2005”), li jipprovdi għall-possibbiltà li l-perijodu ta’ żmien ta’ referenza jiġi adattat biex tiġi evalwata l-persistenza tan-nuqqas ta’ konformità minn Stat Membru wara li s-sentenza skond l-Artikolu 228 KE tkun ingħatat, m’għandux jiġi applikat f’dan il-każ. Il-Kummissjoni tikkunsidra wkoll li ċ-ċirkostanzi fil-kawża C-278/01 Il-Kummissjoni vs Spanja (
16
), fejn il-Qorti qalet li t-tmiem ta’ vjolazzjoni f’dak il-każ seta’ biss ikun aċċertat fuq bażi annwali, huma differenti materjalment miċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, li jikkonċerna l-adozzjoni ta’ miżuri biex tiġi trasposta b’mod korrett fil-liġi nazzjonali dispożizzjoni tad-Direttiva 89/665.
30.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni tikkunsidra, ukoll għall-kuntrarju ta’ l-osservazzjonijiet tal-Portugall (
17
), li m’hemmx bżonn li l-impożizzjoni ta’ penalità tiġi sospiża f’dan il-każ skond il-paragrafu 13.4 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005. Il-paragrafu 13.4 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005 jipprovdi għas-sospensjoni ta’ penalità fejn, per eżempju, perijodu ta’ żmien ikun neċessarju biex jiġi verifikat jekk itteħdux il-miżuri kollha neċessarji biex is-sentenza tiġi eżegwita. Minħabba li dan il-każ jikkonċerna t-traspożizzjoni ta’ direttiva, il-Kummissjoni tista’ immedjatament, malli tiġi nnotifikata bit-traspożizzjoni tal-miżuri nazzjonli, tieħu nota ta’ tali miżuri.
31.
Il-Portugall jikkunsidra li l-ammont tal-penalità propost mill-Kummissjoni, u b’mod partikolari il-koeffiċjent ta’ 11 għas-serjetà huwa manifestament sproporzjonat u eċċessiv fid-dawl taċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ. Skond il-Gvern Portugiż, l-impożizzjoni ta’ responsabbiltà ċivili fuq l-Amministrazzjoni tidher, fil-kuntest tad-Direttiva 89/665, li hi strument tal-politika tal-kuntratti pubbliċi. Madanakollu, dak l-istrument m’għandux ikun ikkunsidrat importanti aktar minn kull ħaġa oħra fir-rigward ta’ dik il-politika. L-għan tal-politika tal-kuntratti pubbliċi hu primarjament li tiġi ggarantita l-legalità tal-proċeduri għall-għoti tal-kuntratti pubbliċi. Il-possibbiltà li tiġi imposta responsabbiltà fuq l-Amministrazzjoni għandha tkun ikkunsidrata bħala strument sekondarju biex jiġu protetti l-interessi tal-vittmi. Apparti dan, il-Portugall jikkunsidra li hemm dubju jekk il-vjolazzjoni kellhiex impatt fuq l-interess ġenerali u individwali peress li l-qrati Portugiżi, fil-ġurisprudenza stabbilita tagħhom, irrikonoxxew li hemm preżunzjoni ta’ ħtija fir-rigward ta' atti illegali ta’ l-amministrazzjoni, u b’hekk l-għoti ta’ kumpens lill-individwi li sofrew ħsara hu ffaċilitat b'konformità sħiħa mar-rekwiżiti tad-Direttiva 89/665.
32.
Il-Portugall isostni li dan il-każ mhuwiex simili għal każijiet oħra li ġew deċiżi mill-Qorti skond l-Artikolu 228 KE billi dan il-każ ma jikkonċernax l-applikazzjoni żbaljata tad-dritt Komunitarju iżda l-allegata traspożizzjoni żbaljata ta’ direttiva. Il-Portugall isostni li dan għandu jiġi kkunsidrat bħala ċirkustanza mitiganti. Barra minn hekk, dan il-każ, għall-kuntrarju ta' każijiet oħra deċiżi mill-Qorti fejn il-Kummissjoni pproponiet koeffiċjenti iktar baxxi għas-serjetà, ma jikkonċernax interessi fundamentali bħas-saħħa pubblika jew l-integrità fiżika ta’ l-individwi. Barra dan, dan il-każ ma jikkonċernax kwistjoni sensittiva li hi ta’ kompetenza esklużiva tal-Komunità u li dwarha jeżistu liġijiet u ġurisprudenza Komunitarji estensivi. Il-Portugall jikkunsidra li hu għalhekk sorprendenti li l-Kummissjoni tipproponi koeffiċjent ta’ 11 għas-serjetà f’każ relattiv għan-nuqqas parzjali ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 89/665. Il-Portugall għalhekk iqis li l-koeffiċjent għas-serjetà f’dan il-każ m’għandux jeċċedi 4.
33.
Apparti minn hekk, il-Portugall jikkunsidra, skond il-paragrafu 13.3 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005 li ssostitwiet il-Komunikazzjonijiet 96/C 242/07 u 97/C 63/02, li l-perijodu ta’ żmien ta’ referenza xieraq f’dan il-każ biex tiġi eżaminata l-konformità mad-Direttiva 89/665 għandu jkun fuq bażi annwali u mhux ta’ kuljum kif propost mill-Kummissjoni.
34.
Il-Portugall jikkunsidra wkoll, skond il-paragrafu 13.4 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005, li f’dan il-każ il-penalità għandha tiġi sospiża. Billi adotta l-abbozz tal-Liġi Nru 56/X, il-Portugall żgura li ttieħdu l-passi kollha neċessarji sabiex tiġi eżegwita s-sentenza tal-Qorti fil-kawża C-275/03. Huwa biss neċessarju li jgħaddi ċertu perijodu ta’ żmien biex it-test tal-liġi jiġi adottat.
B — Kunsiderazzjonijiet
35.
Fil-każ li l-Qorti tiddeċidi li r-Repubblika Portugiża ma eżegwietx is-sentenza fil-kawża C-275/03, il-Qorti tista’, skond it-tielet subparagrafu ta’ l-Artikolu 228(2) KE, timponi fuq dak l-Istat Membru ħlas ta’ somma f’daqqa u/jew penalità. (
18
)
36.
Skond il-ġurisprudenza stabbilita tagħha, hi l-Qorti li għandha tevalwa f’kull każ, fid-dawl taċ-ċirkostanzi tal-każ, il-penalitajiet pekunjarji li għandhom jiġu imposti. (
19
) L-iffissar ta’ sanzjoni skond l-Artikolu 228 KE hu għalhekk ta’ kompetenza esklużiva tal-Qorti. Meta teżerċita d-diskrezzjoni tagħha, hi l-Qorti li trid tiffissa s-somma li titħallas f’daqqa u/jew il-penalità xierqa fiċ-ċirkostanzi u li tkun proporzjonata kemm għall-vjolazzjoni li saret kif ukoll għall-ħila ta’ l-Istat Membru konċernat li jħallas. F’dak ir-rigward, il-proposti tal-Kummissjoni dwar il-penalitajiet pekunjarji ma jorbtux lill-Qorti u jikkostitwixxu biss punt ta’ referenza utli. (
20
) Apparti dan, il-komunikazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-Artikolu 228 KE ma jorbtux lill-Qorti iżda jservu biex jiżguraw it-trasparenza, tbassir u ċertezza legali fl-azzjonijiet ta’ dik l-istituzzjoni. (
21
)
37.
F’dan il-każ, il-Kummissjoni fir-rikors tagħha bbażat il-proposta tagħha dwar il-penalitajiet pekunjarji li għandhom jiġu imposti fuq il-Portugall, inter alia, fuq il-Komunikazzjonijiet tagħha 96/C 242/07 u 97/C 63/02. Għandu jiġi nnotat li fis-7 ta’ Frar 2006, id-data meta r-rikors f’dawn il-proċedimenti tressaq quddiem il-Qorti, dawk il-komunikazzjonijiet ma kinux għandhom fis-seħħ u kienu ġew sostitwiti mill-Komunikazzjoni ta’ l-2005 b’effett mill-1 ta’ Jannar 2006. (
22
)
38.
Inqis li fil-kuntest ta’ dawn il-proċedimenti jkun xieraq għall-Qorti li tuża, inter alia, il-Komunikazzjoni l-aktar riċenti ta’ l-2005, flimkien mas-sottomissjonijiet tal-partijiet, bħala punt ta’ referenza utli biex tistabilixxi jekk għandhiex tiġi imposta sanzjoni pekunjarja f’dan il-każ, u jekk iva, l-ammont ta’ dik is-sanzjoni. Biex tasal għal din id-deċiżjoni, nikkunsidra li r-referenza tal-Kummissjoni għall-komunikazzjonijiet preċedenti tagħha ma fixklitx lill-Portugall fid-difiża ta’ l-interessi tiegħu matul dawn il-proċedimenti u li l-prinċipji ta’ trasparenza, tbassir u ċertezza legali ġew osservati. Il-Portugall innifsu, fl-osservazzjonijiet tiegħu bil-miktub, irrileva l-fatt li l-Komunikazzjoni ta’ l-2005 issostitwixxiet il-komunikazzjonijiet preċedenti tal-Kummissjoni u, kif jidher mis-sottomissjonijiet tal-Portugall, dan l-Istat Membru bbaża ruħu speċifikament fuq il-paragrafi 13.3 u 13.4 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005. Fl-opinjoni tiegħi, il-Portugall kien kompletament konxju tal-kontenut tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005 u li setgħet tintuża bħala punt ta’ referenza fir-rigward ta’ l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet pekunjarji mill-Qorti. .
39.
Fl-opinjoni tiegħi, biex il-proċedura ta’ eżekuzzjoni ipprovduta fl-Artikolu 228 KE tiġi applikata b’mod xieraq, dik il-proċedura trid tinftiehem bħala għodda biex jintlaħaq kompletament l-għan tal-proċedimenti istitwiti skond l-Artikolu 226 KE, li hu li jinġiebu fi tmiem vjolazzjonijiet tad-dritt Komunitarju, u fl-istess ħin bħala mezz biex l-Istati Membri jiġu dissważi milli jonqsu li jeżegwixxu sentenzi tal-Qorti li jistabilixxu li kien hemm vjolazzjoni tad-dritt Komunitarju skond l-Artikolu 226 KE.
40.
F’termini konkreti, il-proċedura pprovduta fl-Artikolu 228(2) KE għandha l-għan li ġġiegħel lil Stat Membru li jkun naqas minn dmiru jeżegwixxi sentenza li tistabbilixxi nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi, biex b’hekk ikun żgurat li d-dritt Komunitarju jiġi fil-fatt applikat minn dak l-Istat. Is-sanzjonijiet ipprovduti f’dik id-dispożizzjoni, jiġifieri l-pagament ta’ somma f’daqqa u ta’ penalità, it-tnejn huma intiżi li jilħqu dan l-għan. L-iskop li jiġi impost pagament ta’ penalità u/jew ta’ somma f’daqqa hu li l-Istat Membru jitqiegħed taħt pressjoni ekonomika li ġġiegħlu jġib fit-tmiem il-vjolazzjoni stabbilita. Il-penalitajiet pekunjarji imposti għandhom għalhekk ikunu deċiżi skond il-grad ta’ persważjoni meħtieġ biex l-Istat Membru in kwistjoni jibdel l-aġir tiegħu. (
23
)
41.
Fil-Kawża C-304/02 Il-Kummisjoni vs Franza, il-Qorti qalet li filwaqt li l-impożizzjoni ta’ ħlas ta’ penalità kienet tidher partikolarment adattata biex iġġiegħel lil Stat Membru jġib fit-tmiem malajr kemm jista’ jkun ksur ta’ obbligi li, fin-nuqqas ta’ tali miżuri, hemm it-tendenza li jippersisti, l-impożizzjoni ta’ ħlas ta’ somma f’daqqa hija aktar ibbażata fuq l-evalwazzjoni ta’ l-effetti tan-nuqqas ta’ l-osservanza ta’ obbligi mill-Istat Membru fuq l-interessi pubbliċi u privati, b’mod partikolari fejn il-vjolazzjoni tkun ippersistiet għal tul ta’ żmien mid-data tas-sentenza li stabbilietha inizjalment. (
24
)
42.
Fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, nikkunsidra li l-impożizzjoni ta’ ħlas ta’ penalità hija mezz xieraq biex iġġiegħel jew tipperswadi lill-Portugall jibdel l-aġir tiegħu u josserva l-obbligi tiegħu skond l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665. Fl-opinjoni tiegħi, hemm biżżejjed evidenza f’dawn il-proċedimenti li tagħti x’tifhem li hemm periklu reali li l-vjolazzjoni in kwistjoni tippersisti sakemm ma jiġix impost pagament ta’ penalità fuq il-Portugall. F’dak ir-rigward, fis-seduta tal-5 ta’ Lulju 2007 kien evidenti li r-Repubblika tal-Portugall ma kinitx ħadet l-azzjoni neċessarja biex tosserva s-sentenza fil-kawża C-275/03, minkejja d-dikjarazzjonijiet ripetuti magħmula preċedentement minnha li tali azzjoni kienet imminenti.
43.
Dwar l-ammont tal-penalità, il-kriterji bażiċi li għandhom jittieħdu in kunsiderazzjoni biex jiġi żgurat li tali pagamenti ta’ penalitajiet ikollhom forza ġiegħelija u li d-dritt Komunitarju jiġi applikat b’mod uniformi u effettiv huma, bħala regola, it-tul tal-vjolazzjoni, il-grad ta’ serjetà u l-ħila ta’ l-Istat Membru li jħallas. Meta dawk il-kriterji jiġu applikati, għandu jingħata każ, b’mod partikolari, ta’ l-effetti tan-nuqqas ta’ osservanza fuq l-interessi pubbliċi u privati u ta’ l-urġenza biex l-Istat Membru kkonċernat jiġi mġiegħel jissodisfa l-obbligi tiegħu. (
25
)
44.
Il-Kummissjoni ssostni li l-koeffiċjent għat-tul tal-vjolazzjoni f’dawn il-proċedimenti għandu jkun iffissat għal 1. Kif jidher mit-talbiet tal-Kummissjoni, dak il-koeffiċjent ġie kkalkulat b’referenza, inter alia, għad-data meta l-Kummissjoni ddeċidiet li tressaq dawn il-proċedimenti, jiġifieri t-12 ta’ Ottubru 2005. Fl-opinjoni tiegħi, il-proposta tal-Kummissjoni dwar it-tul hi żbaljata. Minbarra l-fatt li l-Kummissjoni fil-fatt ressqet dawn il-proċedimenti biss fis-7 ta’ Frar 2006, il-Qorti fil-kawża C-177/04 Il-Kummissjoni vs Franza qalet li t-tul tal-vjolazzjoni skond l-Artikolu 228 KE għandu jkun evalwat b’referenza għaż-żmien meta l-Qorti teżamina l-fatti, mhux iż-żmien meta l-każ jitressaq quddiemha mill-Kummissjoni. (
26
)
45.
F’dan il-każ, l-eżekuzzjoni tas-sentenza fil-kawża C-275/03, kienet teħtieġ biss l-adozzjoni mill-Portugall ta’ miżuri li jittrasponu fil-liġi nazzjonali l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665 u, b’mod partikolari, ir-revoka tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051. Huwa ċar li l-nuqqas tal-Portugall li jadotta b’mod definittiv il-miżuri leġislattivi neċessarji biex jeżegwixxi s-sentenza fil-kawża C-275/03, li ngħatat fl-14 ta’ Ottubru 2004, ippersista għal perijodu ta’ żmien sostanzjali. Fid-data tas-seduta f’dan il-każ kienu għaddew kważi tliet snin minn meta ngħatat is-sentenza fil-Kawża C-275/03. (
27
)
46.
F’dawk iċ-ċirkostanzi, nikkunsidra li koeffiċjent ta’ 2 jidher xieraq biex jittieħed in kunsiderazzjoni t-tul tal-vjolazzjoni.
47.
Għal dak li jirrigwarda s-serjetà tal-vjolazzjoni, ma naħsibx li l-proposta tal-Kummissjoni ta’ koeffiċjent ta’ 11 għas-serjetà, fuq skala minn 1 sa 20, hija korretta. Fl-opinjoni tiegħi, dak il-koeffiċjent huwa kjarament eċċessiv fid-dawl taċ-ċirkostanzi ta’ dan il-każ u l-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti.
48.
Dwar dik il-ġurisprudenza, il-Gvern Portugiż fl-opinjoni tiegħi b’mod korrett irrimarka li l-Qorti applikat koeffiċjent iktar baxx għas-serjetà f’każijiet li jinvolvu, per eżempju, theddida għas-saħħa pubblika, ħsara lill-ambjent u l-qerda ta’ stokkijiet tal-ħut (
28
). Naħseb li l-koeffiċjent ta’ 4 suġġerit mill-Gvern Portugiż hu aktar xieraq f’dan il-każ preżenti.
49.
Filwaqt li l-vjolazzjoni tad-Direttiva 89/665 tidher li hi parzjali minħabba li dawn il-proċedimenti u l-proċedimenti fil-kawża C-275/03 jirrigwardaw l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) ta’ dik id-direttiva aktar milli d-direttiva sħiħa, il-koeffiċjent ta’ 4 għas-serjetà hu f’loku meta titqies, fl-opinjoni tiegħi, l-importanza tad-dispożizzjonijiet in kwistjoni li jipprovdu għall-adozzjoni ta’ miżuri għall-għoti ta’ kumpens għad-danni lil persuni li sofrew ħsara minħabba vjolazzjoni ta’ regoli dwar il-kuntratti pubbliċi. (
29
)
50.
Biex wasalt għal din il-konklużjoni, nenfasizza li ma naqbilx mas-sottomissjonijiet tal-Portugall li jidhru li jissuġġerixxu li l-politika tal-Komunità Ewropea dwar il-kuntratti pubbliċi mhijiex ta’ xi importanza kbira. Il-politika dwar il-kuntratti pubbliċi, fl-opinjoni tiegħi, hija kruċjali biex jiġi żgurat li l-kompetizzjoni fis-suq intern ma tiġix imfixkla. (
30
) Barra minn hekk, għall-kuntrarju ta’ l-argumenti tal-Portugall (
31
), naħseb li l-possibbiltà għall-persuni privati jitolbu reviżjoni tad-deċiżjonijiet ta’ l-awtoritajiet kontraenti u, fejn ikunu sofrew ħsara minħabba ksur ta’ regoli dwar il-kuntratti pubbliċi, li jirċievu kumpens, hi kruċjali għall-iffunzjonar tajjeb ta’ dawk ir-regoli. Id-disponibbiltà ta’ tali proċeduri, mhux biss tipproteġi l-interessi tal-partijiet in kwistjoni, imma tiggarantixxi wkoll l-effikaċja kompleta tal-politika tal-Komunità dwar il-kuntratti pubbliċi.
51.
In-nuqqas tal-Portugall li jirrevoka d-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051 (
32
) jidher li jrendi l-azzjonijiet ġudizzjarji f’dan il-qasam minn partijiet privati iktar diffiċli u għaljin. Fl-opinjoni tiegħi, din is-sitwazzjoni tista’ tnaqqas l-inċentiv tal-partijiet privati li jressqu tali azzjonijiet u għalhekk tagħmel ħsara lill-effikaċja kompleta tal-politika tal-Komunità dwar il-kuntratti pubbliċi.
52.
Fid-dawl ta’ dak li għadu kif ingħad, naħseb li l-penalità li għandha tiġi imposta f’dan il-każ għandha tikun ibbażata fuq multiplikazzjoni ta’ l-ammont bażiku ta’ EUR 600 għall-koeffiċjenti ta’ 4.04 (ħila li jħallas), (
33
) 4 (serjetà tal-vjolazzjoni) u 2 (tul tal-vjolazzjoni) li tammonta għal EUR 19392 għal kull ġurnata ta’ dewmien.
53.
Dwar il-frekwenza tal-ħlas tal-penalità, f’każ bħal dan li jikkonċerna l-eżekuzzjoni ta’ sentenza tal-Qorti li tinvolvi l-adozzjoni sempliċi ta’ emenda leġiżlattiva sabiex tiġi trasposta parti minn direttiva, għandu jingħażel il-ħlas ta’ penalità ta’ kuljum. (
34
) L-argumenti tal-Gvern Portugiż ibbażati fuq il-paragrafu 13.3 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005 għandhom għalhekk jiġu respinti.
54.
Barra dan, naħseb li m’hemmx bżonn li l-ħlas ta’ penalità jiġi sospiż f’dan il-każ. L-adozzjoni ta’ l-emenda leġiżlattiva neċessarja u għalhekk l-eżekuzzjoni tas-sentenza fil-kawża C-275/03 tista’ tiġi vverifikata mill-Kummissjoni immedjatament malli tiġi notifikata b’dik l-emenda. Għalhekk, l-argumenti tal-Gvern Portugiż ibbażati fuq il-paragrafu 13.4 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005 ukoll għandhom jiġu respinti.
55.
Dwar il-possibbiltà li l-Qorti timponi ħlas ta’ somma f’daqqa, ma naħsibx li tali sanzjoni hija f’lokha f’dawn il-proċedimenti, minkejja li n-nuqqas ta’ traspożizzjoni ta’ l-Artikoli 1(1) u 2(1)(c) tad-Direttiva 89/665 ippersista għal kważi tliet snin minn meta ngħatat is-sentenza fil-Kawża C-275/03 u l-fatt li l-interessi pubbliċi u privati ġew affettwati minħabba dak in-nuqqas huma ta’ ċertu importanza.
56.
Din ir-riflessjoni hija msejsa fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti, b’mod partikolari s-sentenza tal-Qorti fil-kawża C-304/02 u ċ-ċirkustanzi speċifiċi ħafna ta’ dak il-każ li wasslu lill-Qorti biex timponi ħlas ta’ somma f’daqqa flimkien ma’ ħlas ta’ penalità. (
35
) Fil-fatt, il-kliem innifsu ta’ l-Artikolu 228(2) KE jikkontempla l-impożizzjoni ta’ waħda biss miż-żewġ sanzjonijiet potenzjali msemmija. Barra minn hekk, il-Qorti kkunsidrat li ż-żewġ sanzjonijiet għandhom il-funzjoni awtonoma tagħhom. (
36
)
VI — Konklużjoni
57.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti għandha:
—
tiddikjara li, billi naqset li tirrevoka d-Digriet Leġiżlattiv Nru 48051 tal-21 ta’ Novembru 1967, li jissuġġetta l-għoti ta’ kumpens għad-danni lill-persuni li sofrew ħsara minħabba ksur tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi, jew tal-liġijiet nazzjonali li jimplimentawh, għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 2(1)(c) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti għal provvisti pubbliċi u għal xogħlijiet pubbliċi u għalhekk naqset li tissodisfa l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 228 KE;
—
tordna lir-Repubblika Portugiża tħallas lill-Kummissjoni, fil-kont “riżorsi proprji tal-Komunità Ewropea”, penalità ta’ EUR 19392 għal kull ġurnata ta’ dewmien fl-implementazzjoni tal-miżuri neċessarji biex tiġi eżegwita s-sentenza fil-kawża C-275/03 Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, mill-għoti ta’ din is-sentenza sa meta s-sentenza fil-kawża C-275/03 tiġi eżegwita b’mod sħiħ;
—
tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Sentenza ta’ l-14 ta’ Ottubru 2004, Ġabra p. I-3557.
(
3
)	ĠU 1989 L 395, p.33.
(
4
)	ĠU 1971 L 185, p. 5.
(
5
)	ĠU 1993 L 199, p. 54.
(
6
)	ĠU 2004 L 134, p. 114.
(
7
)	Ara l-Artikolu 81 tad-Direttiva 2004/18.
(
8
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Lulju 2006, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-119/04, Ġabra p. I-6885, punt 41).
(
9
)	Dawk id-dispożizzjonijiet sadanittant għadhom ma ġewx irrevokati.
(
10
)	Ara l-punt 15 iktar ’il fuq.
(
11
)	ĠU 1996 C 242, p.6.
(
12
)	ĠU 1997 C 63, p.2.
(
13
)	Li huwa ftit inqas mill-medja ta’ 16 % tal-Komunità.
(
14
)	Ara l-punt 33 iktar ’il quddiem.
(
15
)	SEC (2005) 1658.
(
16
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Novembru 2003, Il-Kummissjoni vs Spanja (Ġabra p. I-14141, punt 51).
(
17
)	Ara l-punt 34 iktar ’il quddiem.
(
18
)	Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Lulju 2005, Il-Kummissjoni vs Franza (C-304/02, Ġabra p.I-6263), b’mod partikolari l-punti 80 sa 82.
(
19
)	Il-Kummissjoni vs Franza, imsemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18, punt 86.
(
20
)	Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-4 ta’ Lulju 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C-387/97, Ġabra p. I-5047, punt 89).
(
21
)	Ara Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, imsemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 87.
(
22
)	Ara l-paragrafu 25 tal-Komunikazzjoni ta’ l-2005.
(
23
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-14 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Franza (C-177/04, Ġabra p. I-2461, punti 59 u 60).
(
24
)	Ara l-punt 81.
(
25
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-4 ta’ Lulju 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 92).
(
26
)	Ara l-punt 71. Fl-opinjoni tiegħi, id-data tal-kunsiderazzjoni tal-fatti mill-Qorti hi data mhux identifikabbli u li mhijiex magħrufa mill-partijiet. Għalhekk inqis li għall-finijiet ta’ l-impożizzjoni ta’ ħlas ta’ penalità skond l-Artikolu 228 KE, it-tul tal-vjolazzjoni għandu jiġi evalwat b’referenza għad-data tas-seduta f’kawża, jew, fil-każ li ma tinżammx seduta, b’referenza għad-data ta’ l-għeluq tal-proċedura bil-miktub.
(
27
)	Bħala analoġija ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-14 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Franza (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23, punti 73 u 74). F’dak il-każ il-Qorti kkunsidrat li koeffiċjent ta’ 3 għat-tul ta’ żmien għandu jkun applikat meta nuqqas ta’ adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni fil-liġi nazzjonali ppersista għal kważi erba’ snin.
(
28
)	F’dak ir-rigward, il-Portugall innota li fis-sentenza Il-Kummissjoni vs il-Greċja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20), il-Kummissjoni proponiet koeffiċjent ta’ 6 għas-serjetà fir-rigward ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligi li hedded is-saħħa pubblika u fejn ebda azzjoni ma ttieħdet biex tiġi eżegwita s-sentenza preċedenti. Min-naħa l-oħra, fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16), koeffiċjent ta’ 4 għas-serjetà kien ġie propost mill-Kummissjoni fir-rigward ta’ nuqqas ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva fuq il-kwalità ta’ l-ilmijiet għall-għawm liema nuqqas kien għalhekk jikkonċerna l-protezzjoni ta’ l-ambjent u tas-saħħa pubblika. Barra dan, fil-Kawża C-304/02 Il-Kummissjoni vs Franza (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18), li kienet tikkonċerna l-politika komuni tas-sajd, kien ġie propost koeffiċjent ta’ 10 għas-serjetà.
(
29
)	Ara b’kuntrast il-Kawża C-177/04 Il-Kummissjoni vs Franza (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23) fejn il-Qorti ddeċidiet li l-ksur tal-liġi tal-Komunità minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni parzjali ta’ direttiva ma kienx partikolarment serju u għalhekk applikat koeffiċjent ta’ 1 għas-serjetà. F’dak il-każ, il-Qorti ddeċidiet li Franza ma kinitx eżegwiet is-sentenza tagħha tal-25 ta’ April 2002, Il-Kummissjoni vs Franza (C-52/00, Ġabra p. I-3827) dwar it-traspożizzjoni ta’ l-Artikolu 3(3) tad-Direttiva tal-Kunsill 85/374/KEE tal-25 ta’ Lulju 1985 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar responsabbiltà għall-prodotti difettużi (ĠU 1985 L 210, p.29), u għalhekk naqset li tissodisfa l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 228 KE, billi kompliet tqis fornitur ta’ prodott difettuż responsabbli fuq l-istess livell tal-produttur meta l-produttur ma jistax jiġi identifikat, għalkemm il-fornitur informa lill-persuna li sofriet ħsara fi żmien raġonevoli bl-identità tal-persuna li pprovdietu bil-prodott.
(
30
)	Fil-fatt, ma jistax ma jingħatax każ tad-daqs tas-settur tal-kuntratti pubbliċi, li jidher li jirrappreżenta 16 % tal-PGD tal-Komunità u 13,2 % tal-PGD tal-Portugall.
(
31
)	Ara l-punt 31 iktar ‘il fuq.
(
32
)	B’dak il-mod, l-għoti ta’ kumpens għad-danni lill-persuni li sofrew ħsara minnħabba ksur tad-dritt Komunitarju dwar il-kuntratti pubbliċi, jew tal-liġijiet nazzjonali li jimplementawh, huwa suġġett għall-prova ta’ ħtija jew aġir intenzjonat min-naħa ta’ l-Istat jew entitajiet pubbliċi.
(
33
)	Għandu jiġi nnotat li l-ammont bażiku u l-koeffiċjent relattivi għall-ħila tal-Portugall li jħallas ittieħdu mill-Komunikazzjoni ta’ l-2005. Ara l-punt 37 iktar ’il fuq.
(
34
)	Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-14 ta’ Marzu 2006, Il-Kummissjoni vs Franza (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 23, punt 77).
(
35
)	Ara l-punti 114 u 115 tas-sentenza C-304/02, Il-Kummissjoni vs Franza (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18).
(
36
)	Ara s-sentenza C-304/02, Il-Kummissjoni vs Franza, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18, punt 84).