62008CC0116
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fl-14 ta’ Mejju 2009 (
1
)
Kawża C-116/08
Christel Meerts
vs
Proost NV
“Direttiva 96/43/KE — Ftehim qafas fuq il-leave parentali konkluż mill-UNICE, iċ-CEEP u l-ETUC — Interpretazzjoni tal-klawżola 2(6) u (7) — Leave parentali part-time — Tkeċċija tal-ħaddiem qabel it-tmiem tal-perijodu ta’ leave parentali mingħajr osservanza tat-terminu legali ta’ avviż minn qabel — Kalkolu tal-kumpens”
I — Introduzzjoni
1.
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 96/34/KE tat-3 ta’ Ġunju 1996 dwar il-ftehim qafas fuq il-leave tal-ġenituri [parentali] konkluż mill-UNICE, CEEP u ETUC (
2
). Hija toffri l-opportunità li tiġi ppreċiżata l-pożizzjoni legali tal-ħaddiema li qegħdin fuq leave parentali.
II — Il-kuntest ġuridiku
A — Id-dritt Komunitarju
2.
Id-Direttiva timplementa l-ftehim qafas konkluż fl-14 ta’ Diċembru 1995 bejn is-sieħba soċjali.
3.
Il-ftehim qafas dwar il-leave tal-ġenituri [parentali] anness mad-Direttiva 96/34 fih, fil-premessa 9, din id-dikjarazzjoni:
“Billi l-ftehim preżenti huwa il-ftehim qafas li jistabilixxi l-ħtiġiet minimi u disposizzjonijiet għal leave tal-genituri, kif distinti mill-leave tal-maternità, […], u jirreferi lura għall-Istati Membri u s-sieħba soċjali għat-twaqqif tal-kondizzjonijiet ta’ aċċess u regoli ddettaljati ta’ l-applikazzjoni biex jieħdu kont tas-sitwazzjoni f’kull Stat Membru.
[…]”.
4.
Il-klawżola 1 tal-ftehim qafas tiddefinixxi l-għan u l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu:
“Dan il-ftehim jistabilixxi ħtiġiet minimi intiżi biex jiffaċilitaw ir-rikonċiljazzjoni tar-responsabbilitajiet professjonali u tal-familja għall-ġenituri li jaħdmu.”
5.
Il-klawżola 2(1) tal-ftehim qafas bit-titolu “Il-Leave tal-ġenituri [Il-leave parentali]” tistabbilixxi:
“Dan il-ftehim jagħti, b’riżerva tal-klawsola 2.2, lill-ħaddiema rġiel u dawk nisa, id-dritt individwali għall-leave tal-ġenituri għar-raġuni tat-twelid jew ta’ l-adozzjoni biex ikunu jistgħu jieħdu ħsieb il-wild, għall-anqas għal tliet xhur, sa’ l-età li tista’ tkun ta’ tmien snin li għandha tiġi definita mill-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali.”
6.
Il-klawżola 2(4) tal-ftehim qafas dwar il-leave tal-ġenituri [parentali] tistabbilixxi:
“Biex jiżguraw li l-ħaddiema jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tal-leave tal-ġenituri [parentali], l-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali għandhom jieħdu il-miżuri neċċessarji biex jipproteġu lill-ħaddiem kontra t-tkeċċija abbażi ta’ applikazzjoni għal, jew minħabba li jittieħed, leave tal-ġenituri skond il-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv u l-prattiċi nazzjonali.”
7.
Il-klawżola 2(5) tgħid hekk:
“Fl-aħħar tal-leave tal-ġenituri [parentali], il-ħaddiema għandu jkollhom id-dritt jirritornaw għall-istess impjieg jew, jekk dan mhuwiex possibbli, għal impjieg ekwivalenti jew simili konsistenti mal-kuntratt ta’ l-impjieg jew mar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom.”
8.
Il-klawżola 2(6) tistabbilixxi:
“Id-drittijiet akkwiżiti jew fil-proċess li jkunu akkwiżiti mill-ħaddiem fid-data li fiha l-leave tal-ġenituri [parentali] jibda’ għandhom jibqgħu kif inhuma sa meta jintemm il-leave tal-ġenituri. Fit-tmiem tal-leave tal-ġenituri, dawn id-drittijiet, inkluż kull tibdil ikkawżat mill-liġi, mill-ftehim kollettiv u mill-prattiċi nazzjonali, għandhom japplikaw.”
B — Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
9.
Il-qorti tar-rinviju tiddeskrivi b’dan il-mod li ġej is-sitwazzjoni legali Belġjana.
10.
Id-Direttiva 96/34 ġiet trasposta fid-dritt Belġjan permezz tad-Digriet Irjali tad-29 ta’ Ottubru 1997, li introduċa l-leave parentali.
11.
Skont l-Artikolu 2(1) tad-Digriet Irjali, ħaddiem jista’ jiddisponi mil-leave parentali f’wieħed mill-modi li ġejjin:
—
tiġi sospiża l-eżekuzzjoni tal-kuntratt ta’ xogħol għal perijodu ta’ tliet xhur, jew
—
jonqos bin-nofs il-ħin tax-xogħol għal perijodu ta’ sitt xhur, jew
—
jonqos bi kwint il-ħin tax-xogħol għal perijodu ta’ 15-il xahar.
12.
Il-ħaddiem li jiddisponi mil-leave parentali jirċievi sussidju statali.
13.
Id-dispożizzjonijiet dwar il-leave parentali ddaħħlu f’leġiżlazzjoni soċjali li tirrigwarda l-interruzzjoni tal-karriera professjonali. Il-kunċett ta’ “interruzzjoni tal-karriera professjonali” jindika fil-Belġju regola li tippermetti s-sospensjoni provviżorja tal-attività ta’ xogħol jew li din titnaqqas. Id-dispożizzjonijiet leġiżlattivi rilevanti jinsabu sostanzjalment fil-parti 5 tal-liġi ta’ konsolidazzjoni tat-22 ta’ Jannar 1985.
14.
L-Artikolu 101 tal-liġi ta’ konsolidazzjoni jistabbilixxi, fil-każ ta’ tnaqqis tal-attività ta’ xogħol, li min iħaddem ma jistax jittermina unilateralment ir-relazzjoni ta’ xogħol, ħlief f’każ ta’ raġuni serja skont l-Artikolu 35 tal-liġi fuq il-kuntratti ta’ xogħol, jew għal xi raġuni suffiċjenti.
15.
L-Artikolu 103 tal-liġi ta’ konsolidazzjoni jistabbilixxi li t-terminu ta’ avviż li fih il-ħaddiem li jkun naqqas mill-attività ta’ xogħol tiegħu jitkeċċa, jiġi kkalkolat, fil-każ li min iħaddem jittermina unilateralment il-kuntratt ta’ xogħol, bħallikieku l-ħaddiem ma jkunx naqqas l-attività tiegħu.
16.
Skont l-Artikolu 103 tal-liġi ta’ konsolidazzjoni, jeħtieġ li jitqies it-tul ta’ dak it-terminu ta’ avviż anki fil-kalkolu tal-kumpens taħt l-Artikolu 39 tal-liġi fuq il-kuntratti ta’ xogħol.
17.
Fil-liġi ta’ konsolidazzjoni, ma jsir l-ebda riferiment għall-ammont tar-remunerazzjoni li jintuża bħala referenza biex jiġi stabbilit il-kumpens ta’ tkeċċija. Għaldaqstant jeħtieġ li jiġi applikat id-dritt ġenerali fir-rigward ta’ ftehim kuntrattwali, jiġifieri l-Artikolu 39 tal-liġi fuq il-kuntratti ta’ xogħol.
18.
Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 39(1) tal-liġi fuq il-kuntratti ta’ xogħol, jekk il-kuntratt jiġi stipulat għal żmien indeterminat, il-parti li tirtira mill-kuntratt mingħajr raġuni serja u mingħajr ma tosserva t-terminu tal-avviż stabbilit mil-liġi għandha tħallas lill-kontroparti kumpens li jikkorrispondi mar-remunerazzjoni rċevuta għat-tul tal-perijodu ta’ avviż, jew għall-parti li tibqa’ ta’ dak il-perijodu.
19.
Anki fil-każ ta’ tnaqqis ta’ attività ta’ xogħol, it-terminu tal-avviż għandu jiġi kkalkolat bħallikieku l-ħaddiem ma naqqasx l-attività ta’ xogħol tiegħu.
20.
Biex jiġi kkalkolat l-ammont tal-kumpens skont l-Artikolu 39(1) tal-liġi fuq il-kuntratti ta’ xogħol m’hemm stabbilita l-ebda deroga, biex b’hekk il-kumpens għal tkeċċija favur ħaddiem li naqqas l-attività ta’ xogħol tiegħu għandu jiġi kkalkolat, meta min iħaddmu jkun unilateralment waqqaf il-kuntratt, wara li titqies ir-remunerazzjoni li effettivament il-ħaddiem kellu dritt għaliha fil-mument tat-tmiem tal-kuntratt ta’ xogħol.
21.
Dawn id-dispożizzjonijiet japplikaw, skont il-qorti tar-rinviju, anki jekk il-ħaddiem ikun naqqas mis-sigħat ta’ xogħol minħabba leave parentali.
III — Il-fatti u l-kawża prinċipali
22.
Mit-talba għal deċiżjoni preliminari u mill-osservazzjonijiet addizzjonali tal-partijiet jirriżultaw dawn il-fatti.
23.
C. Meerts kienet marbuta mill-1992 ma’ NV Proost b’kuntratt ta’ xogħol indeterminat. Għall-perijodu mit-18 ta’ Novembru 2002 sas-17 ta’ Mejju 2003, hija użat leave parentali u naqqset bin-nofs is-sigħat tax-xogħol tagħha.
24.
Fit-8 ta’ Mejju 2003, u għalhekk disat ijiem mit-tmiem tal-leave parentali, NV Proost keċċiet mingħajr avviż lil Meerts għal raġunijiet ekonomiċi. Bejn il-partijiet m’hemmx kwistjoni fuq it-tkeċċija fiha nnifisha, iżda biss rigward l-ammont tal-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija. C. Meerts irċeviet mingħand min kien iħaddimha kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija, li l-ammont tiegħu kien ġie kkalkolat abbażi tar-remunerazzjoni parzjali li rċeviet matul il-leave parentali. C. Meerts tikkunsidra madankollu li l-kumpens għandu jiġi kkalkolat abbażi tar-remunerazzjoni sħiħa li rċeviet qabel il-bidu tal-leave parentali u li kienet tirċievi mill-ġdid fit-tmiem tal-leave parentali.
25.
Għalhekk C. Meerts ippreżentat rikors quddiem l-Arbeidsrechtbank Turnhout (tribunal industrijali ta’ Turnhout) biex tikseb kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija ikbar. It-talba ġiet miċħuda. L-istess ġara fl-appell quddiem l-Arbeidshof Antwerpen kontra dik is-sentenza. C. Meerts ippreżentat appell ieħor quddiem il-qorti tar-rinviju.
26.
Il-kwistjoni bejn il-partijiet kienet limitata għall-kwistjoni jekk C. Meerts kellhiex tieħu kumpens ta’ tkeċċija li l-ammont tiegħu kien ikkalkolat abbażi ta’ ħlas parzjali li kienet tirċievi minħabba t-tnaqqis fl-attività ta’ xogħol tagħha matul il-leave parentali, jew abbażi tar-remunerazzjoni sħiħa li kellha tieħu qabel il-bidu tal-leave parentali.
IV — Id-domanda preliminari u l-kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
27.
B’digriet tat-25 ta’ Frar 2008, li ġie ppreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-17 ta’ Marzu 2008, il-Hof van Cassatie ssospendiet il-kawża u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja din id-domanda preliminari:
Id-dispożizzjonijiet tal-klawżoli 2(4) sa (7) tal-ftehim qafas dwar il-leave tal-ġenituri [parentali] konkluż mill-organizzazzjonijiet ta’ natura ġenerali tal-industrija UNICE, CEEP u ETUC, li huwa anness mad-Direttiva tal-Kunsill 96/34/KE tat-3 ta’ Ġunju 1996 dwar il-ftehim qafas fuq il-leave tal-ġenituri [parentali] konkluż mill-UNICE, CEEP u ETUC, għandhom jiġu interpretati fis-sens li, fil-każ ta’ terminazzjoni [xoljiment] unilaterali ta’ kuntratt ta’ impjieg mill-persuna li timpjega, mingħajr raġuni serja jew mingħajr ma jkun ġie osservat il-perijodu statutorju ta’ notifika, il-kumpens dovut lill-impjegat għandu jiġi ddeterminat abbażi tal-paga bażika kkalkolata bħallikieku l-impjegat ma kienx naqqas is-sigħat tax-xogħol tiegħu sabiex jibbenefika mil-leave parentali skont il-klawżola [2](3)(a) tal-ftehim qafas?
28.
Fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali, minbarra C. Meerts u NV Proost, il-Gvernijiet tal-Belġju, ta’ Franza, tal-Greċja, kif ukoll il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej.
V — Kunsiderazzjonijiet
A — Ammissibbiltà tad-domanda preliminari
29.
Il-Kummissjoni tikkunsidra li d-domanda preliminari hija inammissibbli. Hija ssemmi biss l-aggravji fil-kassazzjoni tar-rikorrenti, mingħajr ma fissret biċ-ċarezza meħtieġa għaliex il-qorti tar-rinviju tqis li hija neċessarja interpretazzjoni tal-ftehim qafas.
30.
Skont ġurisprudenza stabbilita, hija biss il-qorti nazzjonali li għandha tevalwa n-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari u għalhekk il-Qorti tal-Ġustizzja, bħala prinċipju, għandha l-obbligu li tagħti deċiżjoni dwar id-domandi miġjuba quddiemha, jekk dawn jirrigwardaw interpretazzjoni tad-dritt Komunitarju (
3
). Inġenerali, hemm preżunzjoni ta’ rilevanza marbuta mad-domandi preliminari magħmula mill-qrati nazzjonali li tista’ tiġi eskluża f’każijiet eċċezzjonali biss, meta jkun manifestament ċar li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt Komunitarju m’għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali (
4
). Id-deċiżjoni fuq domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali tista’ tiġi rrifjutata anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-elementi ta’ fatt jew ta’ dritt neċessarji sabiex twieġeb b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (
5
).
31.
F’dan il-każ partikolari m’hawnx irrilevanza manifesta tad-domanda preliminari mqajma mill-Hof van Cassatie. Id-Direttiva 96/34 fil-fatt tistabbilixxi d-drittijiet minimi għall-ħaddiema fir-rigward tal-leave parentali, drittijiet li fil-fatt jistgħu jkunu rilevanti fil-kawża prinċipali meta jiġi kkalkolat il-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija għal ħaddiema mara li tkun fuq leave parentali. Mid-digriet tar-rinviju jirriżultaw ġeneralment l-elementi ta’ fatt u tad-dritt neċessarji biex tingħata risposta utli għad-domanda preliminari.
32.
Għaldaqstant, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.
B — Kunsiderazzjoni tal-mertu tad-domanda preliminari
33.
Il-qorti tar-rinviju qed titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-klawżola 2(4) sa (7) tal-ftehim qafas dwar il-leave parentali fir-rigward tad-dispożizzjonijiet nazzjonali fuq il-kumpens imħallas fil-kuntest ta’ tkeċċija mingħajr avviż.
34.
Jeħtieġ li wieħed jaqbel mal-Kummissjoni fuq il-fatt li l-każ ineżami jirrigwarda sostanzjalment l-interpretazzjoni tal-klawżola 2(6) tal-ftehim qafas. Madankollu n-numri li jibqgħu tal-klawżola 2 mhumiex direttament rilevanti.
35.
Il-klawżola 2(4) tal-ftehim qafas tistabbilixxi li l-Istati Membri u/jew is-sieħba soċjali għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jipproteġu lill-ħaddiem kontra t-tkeċċija abbażi ta’ applikazzjoni għal, jew minħabba li jittieħed, leave parentali. Għalhekk din id-dispożizzjoni tikkonċerna t-tkeċċija stess u mhux direttament il-konsegwenzi tagħha. Skont l-informazzjoni tal-qorti tar-rinviju, bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali, hemm kwistjoni biss li tirrigwarda l-kumpens għal tkeċċija li għandu jitħallas bħala konsegwenza tat-tkeċċija stess. Il-klawżola 2(4) tista’ għalhekk tkun rilevanti inċidentalment fl-interpretazzjoni tal-klawżola 2(6).
36.
Lanqas mill-klawżola 2(5) tal-ftehim qafas ma jirriżultaw indikazzjonijiet diretti li jikkonċernaw l-ammont ta’ kumpens għal tkeċċija li tkun ingħatat matul il-leave parentali. Fil-fatt din id-dispożizzjoni tirregola biss in-natura tar-relazzjoni ta’ xogħol wara d-dħul mil-leave parentali. Għalhekk hija tippreżupponi t-tkomplija ta’ relazzjoni ta’ xogħol filwaqt li, f’dan il-każ, jeħtieġ li tiġi evalwata n-natura tal-effetti tat-tkeċċija.
37.
Il-klawżola 2(7), li tistabbilixxi li l-Istati Membri u/jew l-imsieħba soċjali għandhom jiddefinixxu l-istatus tal-kuntratt tar-relazzjoni ta’ xogħol għall-perijodu tal-leave parentali, tista’ eventwalment tinfluwenza indirettament l-evalwazzjoni ta’ regoli nazzjonali fuq il-kumpens għal tkeċċija.
38.
Għalhekk, iktar ’il quddiem hemm bżonn li jiġi vverifikat meta dispożizzjoni fuq l-ammont ta’ kumpens għal tkeċċija tippreġudika d-drittijiet akkwiżiti ta’ ħaddiem skont il-klawżola 2(6). Fil-fatt dik id-dispożizzjoni tistabbilixxi li d-drittijiet li l-ħaddiem ikun kiseb jew kien qed jikseb fid-data tal-bidu tal-leave parentali għandhom jibqgħu kif inhuma sa meta jintemm il-leave parentali.
1. Pożizzjoni ġuridika mħarsa
39.
It-terminu tal-avviż li min iħaddem huwa obbligat li josserva huwa marbut, skont id-dritt tax-xogħol Belġjan, mal-anzjanità tal-ħaddiem fl-impriża. Iktar ma jkun hemm anzjanità iktar jitwal it-terminu tal-avviż. It-tul “akkwiżit” b’dan il-mod mill-ħaddiem huwa mingħajr dubju suġġett għall-osservanza tal-klawżola 2(6). Jekk ħaddiem ikun fuq leave parentali fil-mument tat-tkeċċija għandu jiġi applikat għar-relazzjoni ta’ xogħol tiegħu l-istess terminu ta’ avviż li kien japplika qabel il-bidu tal-leave parentali.
40.
Skont id-dritt Belġjan, it-tul tat-terminu tal-avviż jiddetermina wkoll l-ammont tal-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija li għandu jitħallas lill-ħaddiem fil-każ ta’ tkeċċija mingħajr avviż. Dan fil-fatt jiġi kkalkolat fuq l-ammont tar-remunerazzjoni li rċieva matul it-terminu tal-avviż. It-terminu tal-avviż “akkwiżit” mill-ħaddiem permezz tal-anzjanità fl-impriża huwa għaldaqstant rifless fl-ammont tal-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija. Din ir-rabta tat-tul tal-anzjanità fl-impriża mal-ammont tal-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija tfisser li, fir-rigward tad-dritt ta’ ħaddiem għall-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija, hemm id-“dritt akkwiżit” fis-sens skont il-klawżola 2(6) (
6
).
41.
Madankollu, hemm dubju dwar il-portata tal-kontenut eżatt ta’ dan id-“dritt akkwiżit” tal-ħaddiem. Jeżistu żewġ interpretazzjonijiet possibbli.
42.
Minn naħa, tista’ tiġi kkunsidrata bħala “dritt akkwiżit” il-pożizzjoni legali tal-ħaddiem bil-valur ekonomiku tiegħu qabel il-bidu tal-leave parentali. Għalhekk il-kumpens għal tkeċċija, fil-każ fejn it-tkeċċija sseħħ matul il-leave parentali, ma jistax ikun inqas ħlief fil-każ ta’ tkeċċija li sseħħ fl-aħħar ġurnata qabel il-bidu tal-leave parentali. Fil-fatt il-ħaddiem kien kiseb id-dritt għal kumpens għal tkeċċija għal dan l-ammont qabel il-bidu tal-leave parentali. Skont dik l-interpretazzjoni, il-klawżola 2(6) tipprojbixxi l-ħlas, fil-każ ta’ tkeċċija matul il-leave parentali, ta’ kumpens iżgħar ta’ tkeċċija.
43.
Min-naħa l-oħra, id-“dritt akkwiżit” jista’ jiġi kkunsidrat ukoll mill-aspett tat-telf ta’ dħul finanzjarju. Jekk il-kumpens ikun intiż biex jikkumpensa biss in-nuqqas ta’ avviż li kien ikkaratterizza t-tkeċċija, id-dritt akkwiżit jista’ jikkonsisti biss fil-fatt li l-ħaddiem, permezz tal-kumpens ta’ tkeċċija, għandu jkun f’pożizzjoni analoga għal dik li jsib ruħu fiha f’każ ta’ tkeċċija b’avviż. Il-klawżola 2(6) hija limitata biex, fil-każ ta’ tkeċċija mingħajr avviż matul il-leave parentali, il-kumpens minflok avviż ta’ tkeċċija jirriżulta inqas mir-remunerazzjoni li kieku kienet tiġi rċevuta matul il-perijodu ta’ avviż. Il-fatt li dak il-kumpens għal tkeċċija kien previst għal każ ta’ tkeċċija mingħajr avviż u jiġi kkalkolat b’referenza għar-remunerazzjoni li altrimenti kien jirċievi matul il-perijodu ta’ avviż, jista’ jissuġġerixxi li huwa intiż biex jikkumpensa n-nuqqas ta’ avviż.
44.
Qabel ma jiġu eżaminati fid-dettall iż-żewġ possibbiltajiet ta’ interpretazzjoni, jeħtieġ li l-ewwel nett il-konsegwenzi tagħhom jiġu speċifikati abbażi tal-kawża prinċipali.
45.
Skont approċċ ibbażat fuq il-pożizzjoni ta’ ħaddiem qabel il-bidu tal-leave parentali, C. Meerts kellha tibbenefika minn kumpens għal tkeċċija tal-anqas daqs l-ammont li kienet tirċievi li kieku tkeċċiet mingħajr avviż lejlet il-bidu tal-leave parentali. Il-fatt li hija, fil-mument ta’ tkeċċija, li seħħ matul il-leave tagħha parentali, kienet qed tirċievi parti biss mir-remunerazzjoni, m’għandux, għalhekk, jaffettwa l-ammont tal-kumpens tagħha għat-tkeċċija. Dan jibqa’ jiġi kkalkolat abbażi tar-remunerazzjoni sħiħa li kienet tirċievi qabel.
46.
Jekk wieħed jibbaża l-interpretazzjoni fuq id-“dritt akkwiżit” b’referenza għal nuqqas ta’ qligħ speċifiku, il-kalkolu tal-kumpens għal tkeċċija mħares mill-klawżola 2(6) huwa iktar kumpless. C. Meerts għandha tirċievi, bħala kumpens għal tkeċċija, is-somma li kienet tirċievi matul il-perijodu ta’ avviż bħala remunerazzjoni kieku tkeċċiet b’avviż. Għall-parti tal-perijodu ta’ avviż li jidħol fil-leave parentali, il-kumpens għal tkeċċija jiġi kkalkolat abbażi tar-remunerazzjoni parzjali. Għall-parti suċċessiva tal-perijodu ta’ avviż, li tidħol fil-perijodu meta jispiċċa l-leave parentali u r-ritorn għal xogħol full time, jeħtieġ li ssir referenza għar-remunerazzjoni sħiħa. Billi C. Meerts tkeċċiet disat ijiem qabel it-tmiem tal-leave parentali tagħha, il-kumpens tagħha għal tkeċċija jikkorrispondi, għal dawk id-disat ijiem, mar-remunerazzjoni parzjali, filwaqt li għall-bqija tal-perijodu tal-avviż, mar-remunerazzjoni sħiħa.
47.
Mill-aspett ekonomiku, m’hemmx għalhekk differenza kbira, fil-kawża prinċipali, bejn iż-żewġ varjanti ta’ interpretazzjoni. Madankollu, iktar ma tingħata tkeċċija mingħajr avviż kmieni matul il-leave parentali, iktar ikunu kuntrastanti ż-żewġ varjanti ta’ interpetazzjoni anki fir-rigward tar-riżultat.
48.
Bħala konklużjoni parzjali fuq dan il-punt jista’ għalhekk jingħad li, fil-kuntest ta’ dispożizzjoni bħal dik inkwistjoni, ma tistax issir referenza, biex jiġi kkalkolat l-ammont tal-kumpens għal tkeċċija, għar-remunerazzjoni parzjali biss li tiġi rċevuta matul il-leave parentali. Jekk isir hekk jiġi fil-fatt ippreġudikat, skont iż-żewġ possibbiltajiet ta’ interpretazzjoni, dritt akkwiżit.
49.
Il-Gvern Belġjan jiddefendi l-kalkolu tal-kumpens għal tkeċċija bbażat biss fuq ir-remunerazzjoni parzjali, billi jenfasizza li, skont id-dritt Belġjan, ir-relazzjoni ta’ xogħol ta’ ħaddiem li jnaqqas il-ħinijiet tax-xogħol tiegħu minħabba leave parentali tinbidel, sakemm idum dak il-leave, f’relazzjoni ta’ xogħol part-time. Huwa veru li l-klawżola 2(7) tal-ftehim qafas jikkonferma li l-Istati Membri jistgħu jiddefinixxu l-istatus tar-relazzjoni ta’ xogħol matul il-perijodu tal-leave parentali. Madankollu, mill-istatus tar-relazzjoni ta’ xogħol ma jistgħux jirriżultaw, kuntrarjament għal dak ipprovdut ċar fil-klawżola 2(6), restrizzjonijiet fuq id-drittijiet akkwiżiti tal-ħaddiema.
2. Diskussjoni dwar il-possibbiltajiet ta’ interpretazzjoni
50.
Favur l-interpretazzjoni tal-klawżola 2(6) bbażata fuq in-nuqqas ta’ dħul finanzjarju speċifiku hemm qabelxejn il-fatt li din tevita trattament privileġġjat tal-ħaddiema fuq leave parentali mkeċċijin mingħajr avviż meta pparagunati ma’ ħaddiema fuq leave parentali mkeċċijin b’avviż. Jekk il-kumpens għal tkeċċija jirrappreżenta esklużivament kumpens għan-nuqqas ta’ osservanza tat-terminu ta’ avviż minħabba t-tkeċċija, jista’ jiġi argumentat li l-ħaddiem għandu jiġi kkunsidrat, b’mod koerenti, mill-aspett finanzjarju, daqslikieku tkeċċa fiż-żmien stipulat. Jekk il-kumpens għal tkeċċija jkollu għanijiet oħrajn, ma jkunx meħtieġ minn qabel trattament indaqs fil-konfront tal-ħaddiem imkeċċi b’osservanza tat-terminu tal-avviż.
51.
Jekk il-kumpens għal tkeċċija stabbilit mid-dritt Belġjan effettivament jikkostitwixxi biss kumpens għan-nuqqas ta’ avviż minħabba t-tkeċċija, ħaġa li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ċaħdet waqt is-seduta, din hija kwistjoni tad-dritt nazzjonali li għandha tiġi solvuta sussegwentement mill-qorti tar-rinviju.
52.
Madankollu jidhirli li huwa preferibbli l-approċċ ekonomiku, li fil-każ konkret jirreferi, għall-kalkolu tal-kumpens għal tkeċċija, għar-remunerazzjoni sħiħa rċevuta qabel il-leave parentali. Din l-interpretazzjoni biss tiggarantixxi b’mod effettiv l-intenzjoni, marbuta mal-klawżola 2(6), li jitħarsu l-ħaddiema meta jużaw il-leave parentali.
53.
L-ispirtu u l-għan tal-ftehim qafas huma, skont il-preambolu tiegħu, li tkun ikkonċiljati aħjar il-ħajja tax-xogħol ma’ dik tal-familja u li jiġu promossi l-opportunitajiet u trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa. Dan jirriferi wkoll, f’dan ir-rigward, għall-Karta Komunitarja tad-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema, li fil-punt 16, tirrikjedi l-iżvilupp tal-miżuri li jippermettu lill-irġiel u lin-nisa li jikkonċiljaw aħjar l-obbligi tax-xogħol u tal-familja tagħhom.
54.
Il-fatt li ħaddiem jirċievi, matul il-leave parentali, kumpens għal tkeċċija iżgħar meta pparagunat ma’ dak li kellu dritt għalih qabel il-bidu tal-leave, jista’ jiddisswadi lill-ħaddiema milli jiddisponu mil-leave parentali. Dan jikkuntrasta mal-għan imsemmi iktar ’il fuq tal-ftehim qafas. L-għażla li jintuża l-leave parentali fil-fatt jiffavorixxi l-konċiljazzjoni bejn il-ħajja tax-xogħol u dik tal-familja.
55.
L-intepretazzjoni ekonomika tiżgura l-ispirtu u l-għan tal-ftehim qafas. Minn naħa, b’dan il-mod il-ħaddiem ma jbatix minn trattament sfavorevoli mil-lat finanzjarju minħabba l-leave parentali tiegħu; min-naħa l-oħra, għal min iħaddem, li jkeċċi ħaddiem li jkun fuq leave parentali mhuwiex finanzjarjament iktar konvenjenti milli jitkeċċa ħaddiem ieħor. Għalhekk il-ħaddiem m’għandux jibża’ li jitlef l-impjieg tiegħu għaliex ikun iddispona mil-leave parentali. B’referenza għall-każ pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju ma jidhirlix li jista’ jiġi eskluż li min iħaddem kien ħabbar “fil-ħin”, ftit jiem qabel it-tmiem tal-leave parentali, it-tkeċċija mingħajr avviż, billi ħaseb li dan kien ta’ vantaġġ ikbar fir-rigward ta’ tkeċċija wara t-tmiem tal-leave parentali jew tat-tkeċċija ta’ ħaddiem ieħor.
56.
Din l-interpretazzjoni lanqas tfisser oneru partikolari għal min iħaddem, billi huwa sempliċement ma jistax jieħu vantaġġ mill-fatt li l-ħaddiem imkeċċi jinsab, fil-mument tat-tkeċċija, bil-leave parentali. Pjuttost, min iħaddem, fil-każ ta’ tkeċċija mingħajr avviż, u irrispettivament mill-fatt li l-ħaddiem inkwistjoni jinsabx jew le, fil-mument tat-tkeċċija, fuq leave parentali, għandu l-obbligu li jħallas kumpens għal tkeċċija tal-istess ammont.
C — Konklużjoni parzjali
57.
Għaldaqstant id-Direttiva tipprekludi li dispożizzjoni nazzjonali, fir-rigward tal-kumpens għal tkeċċija, tirreferi biss għar-remunerazzjoni parzjali, imnaqqsa minħabba l-leave parentali, imħallsa fil-mument tat-tkeċċija.
D — Konsegwenzi għal kawża prinċipali
58.
Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa l-konsegwenzi li għandu jkun hemm minn din il-konklużjoni fil-kawża prinċipali.
59.
F'dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, direttiva ma tistax, minnha nnifisha, toħloq obbligi fir-rigward ta’ individwu u għaldaqstant ma tistax tiġi invokata kontrih. Minn dan isegwi li anki dispożizzjoni ċara, preċiża u inkondizzjonata ta’ direttiva intiża sabiex tikkonferixxi drittijiet jew sabiex timponi obbligi fuq individwi ma tistax tiġi applikata bħala tali fil-kuntest ta’ kawża bejn individwi biss (
7
). Għalhekk ma jistax jirriżulta direttament mid-Direttiva obbligu ta’ min iħaddem li jħallas kumpens ogħla għal tkeċċija. Madankollu, id-dritt nazzjonali għandu jiġi interpretat, fil-limiti ta’ dak li huwa possibbli, skont id-dritt Komunitarju (
8
). Il-fatt li interpretazzjoni tal-liġi nazzjonali skont id-dritt Komunitarju tista’ tkun ta’ dannu għal individwu ma jostakolax tali interpretazzjoni (
9
). Fil-fatt, l-obbligu li tingħata interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali skont id-direttivi jgħodd, kif inhu magħruf, anki għal relazzjonijiet legali orizzontali fejn huwa neċessarjament l-individwu li jbati indirettament id-dannu (
10
).
60.
Il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi mad-dritt Komunitarju madankollu jirrikjedi li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li huwa fil-ġurisdizzjoni tagħhom, billi jieħdu inkunsiderazzjoni l-liġi interna kollha u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rikonoxxuti minnha, sabiex jiggarantixxu l-effettività sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u sabiex jaslu għal soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnha (
11
).
61.
Madankollu, l-obbligu li l-qorti nazzjonali għandha li tirreferi għall-kontenut ta’ direttiva meta tinterpreta u tapplika r-regoli rilevanti tal-liġi interna huwa limitat mill-prinċipji ġenerali tad-dritt, b’mod partikolari mill-prinċipji ta’ ċertezza legali kif ukoll ta’ non-retroattività, u hija ma tistax isservi ta’ bażi għal interpretazzjoni contra legem tal-liġi nazzjonali (
12
).
62.
Il-qorti tar-rinviju għandha għalhekk tivverifika jekk l-interpretazzjoni li tirriżulta tad-direttiva tistax titwettaq permezz tal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali.
VI — Konklużjoni
63.
Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet li saru iktar ’il fuq, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tirrispondi d-domanda preliminari tal-Hof van Cassatie kif ġej:
Il-klawżola 2(6) tal-ftehim qafas dwar il-leave tal-ġenituri [parentali] li huwa anness mad-Direttiva tal-Kunsill 96/34/KE tat-3 ta’ Ġunju 1996 għandha tiġi interpretata fis-sens li, fil-każ ta’ tmiem unilaterali ta’ kuntratt ta’ impjieg mill-persuna li tħaddem, mingħajr raġuni serja jew mingħajr ma jkun ġie osservat il-perijodu statutorju ta’ avviż, matul perijodu li fih il-ħaddiem jiddisponi minn sistema ta’ attività ta’ xogħol imnaqqsa, il-kumpens għal tkeċċija dovut lill-impjegat għandu jiġi kkalkolat abbażi tar-remunerazzjoni bażika kkalkolata bħallikieku l-impjegat ma kienx naqqas l-attività ta’ xogħol tiegħu sabiex jibbenefika mil-leave parentali.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 285 1 4(iktar ’il quddiem id-“Direttiva 96/34” jew “il-ftehim qafas dwar il-leave tal-ġenituri”).
(
3
)	Sentenzi tal-15 ta’ Diċembru 1995, Bosman (C-415/93, Ġabra p. I-4921, punt 59); tat-18 ta’ Lulju 2007, Lucchini (C-119/05, Ġabra p. I-6199, punto 43); kif ukoll tas-17 ta’ April 2008, Quelle (C-404/06, Ġabra p. I-2685, punt 19).
(
4
)	Sentenzi tat-28 ta’ Ġunju 2007, Dell’Orto (C-467/05, Ġabra p. I-5557, punt 40) kif ukoll tal-1 ta’ April 2008, Gouvernement de la Communauté française u Gouvernement wallon (C-212/06, Ġabra p. I-1683, punt 29); fuq il-preżunzjoni ta’ rilevanza ara b’mod partikolari s-sentenza tal-4 ta’ Ottubru 2007, Rampion u Godard (C-429/05, Ġabra p. I-8017, punt 23).
(
5
)	Ġurisprudenza stabbilita: ara, inter alia, is-sentenzi tal-10 ta’ Jannar 2006, IATA u ELFAA (C-344/04, Ġabra p. I-403, punt 24); tal-11 ta’ Settembru 2008, Eckelkamp et (C-11/07, Ġabra p. I-6845, punti 27 sa 28) kif ukoll tas-16 ta’ Diċembru 2008, Michaniki (C-213/07, Ġabra p. I-9999, punti 32 sa 34).
(
6
)	Fuq dan il-punt, dan il-każ partikolari huwa differenti mill-kawża Lewen, fejn il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà esprimiet ruħha fuq il-klawżola 2.6 tal-ftehim qafas. Il-bonus fil-kwistjoni f’dik il-kawża kien servizz sempliċement volontarju, u għalhekk mhux dritt akkwiżit mill-ħaddiem. Ara s-sentenza tal-21 ta’ Ottubru 1999 Lewen (C-333/97, Ġabra p. I-7243, punt 32).
(
7
)	Sentenzi tas-26 ta’ Frar 1986, Marshall (152/84, Ġabra p. 723, punt 48); tal-14 ta’ Lulju 1994, Faccini Dori (C-91/92, Ġabra p. I-3325, punt 20); tas-7 ta’ Marzu 1996, El Corte Inglés (C-192/94, Ġabra p. I-1281, punti 16 u 17); tal-5 ta’ Ottubru 2004, Pfeiffer et (C-397/01 sa C-403/01, Ġabra p. I-8835, punti 108 sa 109); kif ukoll tas-7 ta’ Ġunju 2007, Carp (C-80/06, Ġabra p. I-4473, punt 20). F’dan is-sens ftit huwa ċar dan il-punt fis-sentenzi tat-22 ta’ Novembru 2005, Mangold (C-144/04, Ġabra p. I-9981, punti 74 sa 77).
(
8
)	Fuq l-obbligu tal-qrati nazzjonali li jinterpretaw id-dritt intern skont id-direttivi, ara l-ġurisprudenza stabbilita, partikolarment is-sentenzi tal-10 ta’ April 1984, von Colson u Kamann (14/83, Ġabra p. 1891, punt 26); tal-5 ta’ Ottubru, Pfeiffer et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7, punti 113 sa 119 u l-ġurisprudenza ċċitata); kif ukoll tal-4 ta’ Lulju 2004, Adeneler (C-212/04, Ġabra p. I-6057, punti 108, 109 u 111).
(
9
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi tat-8 ta’ Frar 2007, Kofoed, (C-321/05, Ġabra p. I-5795, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
10
)	Ara essenzjalment is-sentenzi tat-13 ta’ Novembru 1990, Marleasing (C-106/89, Ġabra p. I-4135, punti 6 u 8), kif ukoll tal-14 ta’ Lulju 1994, Faccini Dori (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7, punti 20, 25 u 26).
(
11
)	Ara s-sentenza Pfeiffer et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7, punti 115, 116, 118 u 119); Adeneler et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 111); tal-15 ta’ April 2008, Impact (C-268/06, Ġabra p. I-2483, punt 101); u tat-23 ta’ April 2009, Angelidak et (C-378/07, Ġabra p. I-3071, punt 200).
(
12
)	Ara s-sentenzi tat-8 ta’ Ottubru 1987, Kolpinghuis (80/86, Ġabra p. 3969, punt 13); Adeneler et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 110); u Impact (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 11, punt 100).