62022CC0600
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fil‑11 ta’ April 2024 (
1
)
Kawża C‑600/22 P
Carles Puigdemont i Casamajó,
Antoni Comín i Oliveres
vs
Il‑Parlament Ewropew
“Appell – Dritt istituzzjonali – Membri tal-Parlament Ewropew – Deċiżjonijiet li ma jħallux lill-appellanti, Membri tal-Parlament Ewropew eletti, jieħdu s-siġġijiet tagħhom bħala deputati u li jċaħħduhom mid-drittijiet assoċjati kollha – Rikors għal annullament u għad-danni”
Daħla
1.
Il-fatti li wasslu għal din il-kawża jmorru lura għar-referendum tal-“awtodeterminazzjoni” organizzat fil-Cataluña (Spanja) fl‑1 ta’ Ottubru 2017 u għar-riperkussjonijiet legali u politiċi ta’ dan l-avveniment. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni li teżamina l-konsegwenzi ta’ dawn il-fatti mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, sa fejn ċerti persuni involuti fl-avvenimenti inkwistjoni pparteċipaw b’suċċess fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew.
2.
B’mod partikolari, il-Qorti ddeċidiet, fis-sentenza tagħha Junqueras Vies (
2
), dwar f’liema mument kandidat elett jikseb il-kwalità ta’ membru tal-Parlament. Fil-biċċa l-kbira tiegħu dan l-appell jikkonċerna l-interpretazzjoni ta’ dik is-sentenza u tal-lezzjonijiet li jinsiltu minnha.
3.
Abbażi ta’ dak li xtaqet il-Qorti tal-Ġustizzja, f’dawn il-konklużjonijiet ser nikkonċentra fuq l-ewwel aggravju, li huwa tal-ikbar importanza f’din il-kawża u li jqajjem kwistjonijiet ta’ natura kostituzzjonali għad-dritt tal-Unjoni – dawk tal-istatus tal-Membri tal-Parlament u tat-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri fir-rigward tal-elezzjoni ta’ dawn il-membri. Dan huwa wkoll l-aggravju li l-partijiet iddedikaw l-iktar kliem għalih fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom.
Il‑kuntest ġuridiku
4.
L-Artikolu 9 tal-Protokoll (Nru 7) dwar il-Privileġġi u l-Immunitajiet ta’ l-Unjoni Ewropea (
3
), anness mat-Trattati UE u FUE (iktar ’il quddiem il-“Protokoll”) jipprevedi:
“Waqt is-sessjonijiet tal-Parlament Ewropew, il-membri tiegħu, għandhom igawdu:
a)
fit-territorju ta’ l-Istat tagħhom stess, l-immunitajiet mogħtija lil membri tal-parlament tagħhom;
b)
fit-territorju ta’ kull Stat Membru ieħor, l-immunità minn kull tip ta’ detenzjoni u minn proċeduri legali.
L-immunità bl-istess mod tkun tgħodd għall-Membri waqt li jkunu qed jivvjaġġaw lejn u mill-post fejn jiltaqa’ l-Parlament Ewropew.
L-immunità bl-istess mod tkun tgħodd għall-Membri waqt li jkunu qed jivvjaġġaw lejn u mill-post fejn jiltaqa’ l-Parlament Ewropew.”
5.
L-Att li jikkonċerna l-elezzjoni tal-Membri tal-Parlament Ewropew b’vot dirett universali, anness mad-Deċiżjoni tal-Kunsill 76/787/KEFA, KEE, Euratom tal‑20 ta’ Settembru 1976 (
4
), kif emendat bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2002/772/KE, Euratom tal‑25 ta’ Ġunju 2002 u tat‑23 ta’ Settembru 2002 (
5
) (iktar ’il quddiem l-“Att Elettorali”) jirregola, fil-livell tad-dritt tal-Unjoni, l-elezzjonijiet għall-Parlament. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 8 ta’ dan l-att jipprovdi:
“Suġġett għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att, il-proċedura elettorali għandha tkun irregolata, f’kull Stat Membru, bid-dispożizzjonijiet nazzjonali tiegħu.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
6.
Skont l-Artikolu 12 tal-imsemmi att:
“Il-Parlament Ewropew għandu jivverifika l-kredenzjali tal-membri tal-Parlament Għal dan l-iskop, huwa għandu jieħu nota tar-riżultati mħabbra uffiċjalment mill-Istati Membri u għandu jiddeċiedi fuq il-kontestazzjonijiet li jistgħu eventwalment jitqajmu fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att, bl-esklużjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li għalihom huwa jagħmel riferiment” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
7.
L-Artikolu 13(1) tal-istess att jipprovdi:
“Siġġu jsir vakanti meta l-mandat ta’ membru tal-Parlament Ewropew jispiċċa bħala riżultat ta’ riżenja, mewt jew tneħħija ta’ dak il-mandat.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
8.
L-organizzazzjoni interna tal-Parlament hija rregolata mir-Regoli ta’ Proċedura tal-Parlament. L-Artikolu 3 tar-Regolament applikabbli għad-disa’ leġiżlatura (2019‑2024, iktar ’il quddiem ir-“Regoli ta’ Proċedura”) jipprovdi:
“1.   Wara l-elezzjonijiet ġenerali għall-Parlament […], il-President [tal-Parlament] għandu jistieden lill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri sabiex jgħaddu lill-Parlament mingħajr dewmien l-ismijiet tal-Membri eletti sabiex il-Membri kollha jkunu jistgħu jieħdu s-siġġijiet tagħhom fil-Parlament b’effett mill-ftuħ tal-ewwel seduta wara l-elezzjonijiet.
Fl-istess ħin, il-President [tal-Parlament] għandu jiġbed l-attenzjoni ta’ dawk l-awtoritajiet għad-dispożizzjoniiet rilevanti tal-Att [Elettorali] u jistedinhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jevitaw kull inkompatibbiltà mal-mandat ta’ Membru tal-Parlament […]
2.   Kull Membru li l-elezzjoni tiegħu jiġi mgħarraf biha l-Parlament għandu jagħmel dikjarazzjoni bil-miktub, qabel jieħu s-siġġu tiegħu fil-Parlament, li huwa ma għandu ebda kariga inkompatibbli mal-mandat ta’ Membru tal-Parlament […] fis-sens tal-Artikolu 7(1) u (2) tal-Att [Elettorali]. Wara l-elezzjonijiet ġenerali, din id-dikjarazzjoni għandha ssir, fejn hu possibbli, mhux aktar tard minn sitt ijiem qabel is-seduta kostituttiva tal-Parlament wara l-elezzjonijiet. Sakemm il-kredenzjali ta’ Membru jkunu ġew ivverifikati jew tkun ingħatat deċiżjoni fuq kwalunkwe tilwima u kemm-il darba jkun iffirma minn qabel id-dikjarazzjoni bil-miktub imsemmija aktar ’il fuq, il-Membru għandu jieħu s-siġġu tiegħu fil-Parlament u fil-korpi tiegħu u għandu jgawdi mid-drittijiet kollha marbuta ma’ dak is-siġġu.
Fejn ikun stabbilit minn fatti vverifikati minn sorsi disponibbli għall-pubbliku li Membru jkollu kariga inkompatibbli mal-mandat ta’ Membru tal-Parlament […], fis-sens tal-Artikolu (1) jew (2) tal-Att [Elettorali], il-Parlament, abbażi ta’ tagħrif provdut mill-President tiegħu, għandu jistabbilixxi l-eżistenza ta’ post vakanti.
3.   Abbażi ta’ rapport magħmul mill-kumitat responsabbli, il-Parlament għandu jivverifika l-kredenzjali mingħajr dewmien u jiddeċiedi dwar il-validità tal-mandat ta’ kull wieħed mill-Membri tiegħu li jkunu għadhom kemm ġew eletti kif ukoll dwar kwalunkwe kontestazzjoni skont id-dispożizzjonijiet tal-Att [Elettorali], għajr dawk li, skont dak l-Att, jaqgħu esklużivament taħt id-dispożizzjonijiet nazzjonali li għalihom jirreferi dak l-Att.
Ir-rapport tal-kumitat għandu jkun ibbażat fuq in-notifika uffiċjali tar-riżultati sħaħ tal-elezzjoni min-naħa ta’ kull Stat Membru. Fin-notifika għandhom ikunu speċifikati l-ismijiet tal-kandidati eletti u l-ismijiet ta’ kwalunkwe sostituti flimkien mal-ordni tagħhom skont ir-riżultat tal-votazzjoni.
Il-validità tal-mandat ta’ Membru ma tistax tiġi kkonfermata jekk ma jkunux saru d-dikjarazzjonijiet bil-miktub rikjesti taħt dan l-Artikolu u l-Anness I ta’ dawn ir-Regoli ta’ Proċedura.
[…]”
Il‑fatti li wasslu għall‑kawża, is‑sentenza appellata, il‑proċeduri quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja u t‑talbiet tal‑partijiet
9.
Permezz tal-appell tagħhom, Carles Puigdemont i Casamajó u Antoni Comín i Oliveres jitolbu l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tas‑6 ta’ Lulju 2022, Puigdemont i Casamajó u Comín i Oliveres vs Il‑Parlament (T‑388/19, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2022:421), li permezz tagħha din ċaħdet bħala inammissibbli r-rikors tagħhom għall-annullament tal-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 tal-President tal-Parlament (
6
) li tirrifjutalhom il-benefiċċju tas-servizz ta’ akkoljenza u ta’ assistenza offrut lill-Membri tal-Parlament Ewropew il-ġodda (iktar ’il quddiem l-“Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019”) u tar-rifjut tal-President tal-Parlament li jirrikonoxxihom bħala Membri tal-Parlament u li tittieħed inizjattiva ta’ urġenza intiża li tikkonferma l-immunitajiet tagħhom abbażi tal-Artikolu 8 tar-Regoli ta’ Proċedura, li jinsabu f’ittra mibgħuta lill-appellanti fis‑27 ta’ Ġunju 2019 (iktar ’il quddiem l-“att tas‑27 ta’ Ġunju 2019”).
Il‑fatti li wasslu għall‑kawża
10.
Il-fatti li wasslu għall-kawża huma esposti fil-punti 13 sa 36 tas-sentenza appellata. Dawn jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej.
11.
C. Puigdemont i Casamajó u A. Comín i Oliveres kienu President tal-Generalitat de Cataluña (il-Gvern ta’ Cataluña, Spanja) u membru tal-Gobierno autonómico de Cataluña (il-Gvern Awtonomu ta’ Cataluña, Spanja), rispettivament, fil-mument tal-adozzjoni tal-Ley 19/2017 del Parlamento de Cataluña, reguladora del referendum de autodeterminación (il-Liġi 19/2017 tal-Parlament ta’ Cataluña, li tirregola r-referendum tal-awtodeterminazzjoni) tas‑6 ta’ Settembru 2017 (
7
), u tal-Ley 20/2017 del Parlamento de Cataluña, de transitoriedad jurídica y fundacional de la República (il-Liġi 20/2017 tal-Parlament ta’ Cataluña, dwar it-tranżizzjoni legali u kostituzzjonali tar-Repubblika) tat‑8 ta’ Settembru 2017 (
8
), kif ukoll meta sar, fl‑1 ta’ Ottubru 2017, ir-referendum tal-awtodeterminazzjoni previst mill-ewwel waħda minn dawn iż-żewġ liġijiet, li d-dispożizzjonijiet tagħha kienu, fil-frattemp, ġew sospiżi b’deċiżjoni tat-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali, Spanja).
12.
Wara l-adozzjoni ta’ dawn il-liġijiet u l-organizzazzjoni ta’ dan ir-referendum, il-Ministerio fiscal (l-Uffiċċju tal-Prosekutur, Spanja), l-Abogado del Estado (l-Avukat tal-Istat, Spanja) u l-Partido político VOX (il-partit politiku VOX, Spanja) bdew proċeduri kriminali kontra, fost oħrajn, l-appellanti, li huma akkużati li wettqu b’mod partikolari r-reati ta’ “sedizzjoni” u ta’ “miżapproprjazzjoni ta’ fondi pubbliċi”. Permezz ta’ digriet tad‑9 ta’ Lulju 2018, it-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema, Spanja) iddikjarat lill-appellanti kontumaċi, wara t-tluq tagħhom minn Spanja, u ssospendiet il-proċeduri kriminali sakemm jinstabu.
13.
L-appellanti, sussegwentement, ippreżentaw ruħhom bħala kandidati u ġew eletti fl-elezzjonijiet għall-Parlament li saru fi Spanja fis‑26 ta’ Mejju 2019.
14.
Permezz tal-istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019, il-President tal-Parlament talab lis-Segretarjat Ġenerali ta’ dik l-istituzzjoni, minn naħa, li jirrifjuta lill-kandidati kollha eletti fi Spanja l-aċċess għall-“welcome village” kif ukoll il-benefiċċju tal-għajnuna mogħtija lill-kandidati eletti l-ġodda fil-Parlament (iktar ’il quddiem is-“servizz speċjali ta’ akkoljenza”) u, min-naħa l-oħra, li jissospendi l-akkreditazzjoni tagħhom sakemm il-Parlament ikun irċieva uffiċjalment konferma tal-elezzjoni tagħhom, konformement mal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali.
15.
Fit‑13 ta’ Ġunju 2019, il-Junta Electoral Central (il-Kummissjoni Elettorali Ċentrali, Spanja) adottat deċiżjoni dwar “Proklamazzjoni tad-Deputati Eletti fil-Parlament Ewropew fl-Elezzjonijiet li saru fis‑26 ta’ Mejju 2019” (
9
) (iktar ’il quddiem il-“proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019”). Din il-proklamazzjoni kienet tindika li l-Kummissjoni Elettorali Ċentrali kienet wettqet għadd mill-ġdid tal-voti fil-livell nazzjonali, allokat is-siġġijiet korrispondenti lil kull wieħed mill-kandidati u ħabbret l-ismijiet tal-kandidati eletti, li fosthom kien hemm l-appellanti. Indikat ukoll li l-kandidati eletti kienu ser jieħdu l-ġurament li josservaw il-Kostituzzjoni Spanjola, kif meħtieġ fl-Artikolu 224(2) tal-Ley orgánica 5/1985 del Régimen Electoral General (il-Liġi Organika 5/1985 dwar is-Sistema Elettorali Ġenerali) tad‑19 ta’ Ġunju 1985 (
10
), kif emendata (iktar ’il quddiem il-“Liġi Elettorali”), fis‑17 ta’ Ġunju 2019.
16.
Permezz ta’ ittra tal‑14 ta’ Ġunju 2019, l-appellanti talbu lill-President tal-Parlament jieħu nota tar-riżultati tal-elezzjonijiet tas‑26 ta’ Mejju 2019, kif kienu jinsabu fil-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, jirtira l-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 sabiex ikun jista’ jkollhom aċċess għall-bini tal-Parlament u jibbenefikaw mis-servizz speċjali ta’ akkoljenza u, fl-aħħar nett, jippermettilhom jieħdu s-siġġijiet tagħhom u jgawdu d-drittijiet relatati mal-kwalità tagħhom ta’ Membri tal-Parlament b’effett mit‑2 ta’ Lulju 2019, id-data tal-ftuħ tal-ewwel seduta plenarja wara l-elezzjonijiet.
17.
Fil‑15 ta’ Ġunju 2019, il-qorti istruttorja tat-Tribunal Supremo (il-Qorti Suprema) ċaħdet talba tal-appellanti intiża għall-irtirar tal-mandati ta’ arrest nazzjonali maħruġa fil-konfront tagħhom mill-qrati kriminali Spanjoli bl-għan li tittieħed deċiżjoni dwarhom fil-kuntest tal-proċeduri kriminali msemmija fil-punt 12 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fl‑20 ta’ Ġunju 2019, il-Kummissjoni Elettorali Ċentrali rrifjutat li l-appellanti jieħdu l-ġurament meħtieġ fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali, permezz ta’ dikjarazzjoni bil-miktub magħmula quddiem nutar fil-Belġju jew permezz ta’ mandatarji maħtura permezz ta’ att notarili magħmul fil-Belġju, billi qieset li dan il-ġurament għandu, fil-fehma tagħha, jittieħed personalment.
18.
Fis‑17 ta’ Ġunju 2019, il-Kummissjoni Elettorali Ċentrali innotifikat lill-Parlament il-lista ta’ kandidati eletti fi Spanja (iktar ’il quddiem il-“komunikazzjoni tas‑17 ta’ Ġunju 2019”), li fiha ma kienx hemm l-ismijiet tal-appellanti. Fl‑20 ta’ Ġunju 2019, il-Kummissjoni Elettorali Ċentrali indikat lill-Parlament li l-appellanti ma kinux ħadu l-ġurament li josservaw il-Kostituzzjoni Spanjola u li, konformement mal-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali, hija kienet għalhekk iddikjarat li s-siġġijiet allokati lilhom fil-Parlament kienu vakanti kif ukoll is-sospensjoni temporanja tal-prerogattivi kollha relatati mal-funzjonijiet tagħhom sakemm huma jkunu ħadu dan il-ġurament (iktar ’il quddiem il-“komunikazzjoni tal‑20 ta’ Ġunju 2019”).
19.
Permezz ta’ ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019 (iktar ’il quddiem l-“ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019”), il-President tal-Parlament wieġeb, b’mod partikolari, għall-ittra tal‑14 ta’ Ġunju 2019, billi indika, essenzjalment, lill-appellanti li huwa ma setax jittrattahom bħala Membri futuri tal-Parlament minħabba li isimhom ma kienx jinsab fil-lista tal-kandidati eletti kkomunikata uffiċjalment mill-awtoritajiet Spanjoli.
20.
Fit‑28 ta’ Ġunju 2019, l-appellanti talbu lill-Qorti Ġenerali, permezz ta’ rikors irreġistrat bin-numru T‑388/19, minn naħa, tannulla l-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 u, min-naħa l-oħra, tannulla d-diversi atti li, fil-fehma tagħhom, jinsabu fl-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019, jiġifieri, l-ewwel, ir-rifjut tal-President tal-Parlament li jieħu nota tar-riżultati tal-elezzjonijiet tas‑26 ta’ Mejju 2019; it-tieni, id-dikjarazzjoni mill-President tal-Parlament li s-siġġu allokat lil kull wieħed mil-appellanti, rispettivament, huwa vakanti; it-tielet, ir-rifjut tal-President tal-Parlament li jippermettilhom jibdew jaqdu l-funzjonijiet tagħhom, li jeżerċitaw il-mandat ta’ Membru tal-Parlament Ewropew u li jieħdu s-siġġijiet tagħhom fil-Parlament mill-ftuħ tal-ewwel sessjoni wara l-elezzjonijiet tas‑26 ta’ Mejju 2019 u, ir-raba’, ir-rifjut tal-President tal-Parlament li jieħu inizjattiva b’urġenza abbażi tal-Artikolu 8 tar-Regoli ta’ Proċedura intiża li tikkonferma l-privileġġi u l-immunitajiet tagħhom.
21.
Fl-istess jum, l-appellanti ppreżentaw, flimkien mar-rikors tagħhom, talba għal miżuri provviżorji, intiża għas-sospensjoni tal-eżekuzzjoni tad-diversi deċiżjonijiet tal-Parlament li, fil-qosor, ma kinux jirrikonoxxulhom il-kwalità ta’ Membri tal-Parlament. Huma talbu wkoll li l-Parlament jiġi ordnat jieħu l-miżuri kollha meħtieġa, inkluża l-konferma tal-privileġġi u l-immunitajiet tagħhom ibbażati fuq l-Artikolu 9 tal-Protokoll, sabiex jitħallew jieħdu s-siġġijiet tagħhom fil-Parlament sa mill-ftuħ tal-ewwel sessjoni wara l-elezzjonijiet. Permezz ta’ digriet tal‑1 ta’ Lulju 2019, Puigdemont i Casamajó u Comín i Oliveres vs Il‑Parlament (
11
), il-President tal-Qorti Ġenerali ċaħad it-talba għal miżuri provviżorji.
22.
Permezz tas-sentenza Junqueras Vies, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, b’mod partikolari, li persuna li ġiet uffiċjalment ipproklamata eletta fil-Parlament, iżda li ma ġietx awtorizzata tikkonforma ruħha ma’ ċerti rekwiżiti previsti mid-dritt intern wara tali proklamazzjoni kif ukoll li tmur il-Parlament, sabiex tieħu sehem fl-ewwel sessjoni tiegħu, għandha titqies li tgawdi minn immunità bis-saħħa tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 9 tal-Protokoll.
23.
Permezz ta’ digriet tal‑20 ta’ Diċembru 2019, Puigdemont i Casamajó u Comín i Oliveres vs Il‑Parlament (
12
), il-Viċi Presidenta tal-Qorti tal-Ġustizzja annullat id-digriet tal-President tal-Qorti Ġenerali tal‑1 ta’ Lulju 2019 li jiċħad it-talba għal miżuri provviżorji, irrinvijat il-kawża lil din il-Qorti tal-aħħar u rriżervat l-ispejjeż.
24.
Waqt is-seduta plenarja tat‑13 ta’ Jannar 2020, il-Parlament iddeċieda li jieħu nota, wara s-sentenza Junqueras Vies, tal-elezzjoni tal-appellanti għall-Parlament b’effett mit‑2 ta’ Lulju 2019 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020”).
25.
Permezz ta’ digriet tad‑19 ta’ Marzu 2020, Puigdemont i Casamajó u Comín i Oliveres vs Il‑Parlament (
13
), il-President tal-Qorti Ġenerali, f’deċiżjoni dwar rinviju, iddeċieda li, fid-dawl tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020, ma kienx għad hemm lok li tingħata deċiżjoni dwar it-talba għal miżuri provviżorji u rriżerva l-ispejjeż.
Is‑sentenza appellata
26.
Il-Qorti Ġenerali tat is-sentenza appellata fis‑6 ta’ Lulju 2022.
27.
Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat, fil-punt 70 tas-sentenza appellata, li r-rikors tal-appellanti kien jirrigwarda, minn naħa, l-annullament tal-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 u, min-naħa l-oħra, l-annullament tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, jiġifieri r-rifjut tal-President tal-Parlament li jirrikonoxxi lill-appellanti bħala Membri ta’ dik l-istituzzjoni, li kien jinsab, essenzjalment, fl-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019.
28.
Fir-rigward tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, b’mod partikolari, li l-impossibbiltà għall-appellanti li jibdew jaqdu l-funzjonijiet tagħhom, li jeżerċitaw il-mandat tagħhom u li jieħdu s-siġġu tagħhom fil-Parlament ma kinitx tirriżulta minn dan l-att iżda mill-applikazzjoni tad-dritt Spanjol, hekk kif riflessa fil-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019, li fir-rigward tagħhom la l-President tal-Parlament u lanqas il-Parlament ma kellhom ebda marġni ta’ diskrezzjoni (punt 146 tas-sentenza appellata). Barra minn hekk, fir-rigward tal-assenza ta’ adozzjoni tal-miżuri intiżi sabiex jikkonfermaw u jiddefendu l-privileġġi u l-immunitajiet tal-appellanti, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, essenzjalment, li din l-assenza ma setgħetx titqies li tirriżulta mill-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 (ara, b’mod partikolari, il-punti 157 u 166 tas-sentenza appellata). Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li r-rikors kien inammissibbli fir-rigward ta’ dan l-att, minħabba li l-imsemmi att ma kienx jipproduċi effetti legali vinkolanti ta’ natura li jaffettwaw l-interessi tal-appellanti u għalhekk ma setax jiġi kkontestat (punt 167 tas-sentenza appellata).
29.
Fir-rigward tal-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li din ma kellhiex l-effett li tipprekludi lill-appellanti milli jwettqu l-passi amministrattivi neċessarji għad-dħul fil-kariga tagħhom u għalhekk ma kinitx il-kawża tal-impossibbiltà għall-appellanti li jeżerċitaw il-mandat tagħhom sa mill-ftuħ tal-ewwel sessjoni tal-Parlament wara l-elezzjonijiet. L-iktar l-iktar, din kienet ċaħdithom mill-assistenza tal-Parlament għall-finijiet li jibdew jaqdu l-funzjoni tagħhom (punti 184 u 185 tas-sentenza appellata). Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ċaħdet bħala inammissibbli r-rikors dwar l-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019, għall-istess raġunijiet bħal dawk adottati fir-rigward tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 (punti 186 u 187 tas-sentenza appellata).
Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja u t‑talbiet tal‑partijiet
30.
Fis‑16 ta’ Settembru 2022, l-appellanti ppreżentaw l-appell mis-sentenza appellata. Il-Parlament u r-Renju ta’ Spanja ppreżentaw ir-risposti tagħhom fit‑8 u fis‑7 ta’ Diċembru 2022, rispettivament. Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-partijiet ġew ammessi għall-preżentazzjoni ta’ replika u ta’ kontroreplika.
31.
Permezz tal-appell tagħhom, l-appellanti jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tannulla s-sentenza appellata;
–
tirrinvija l-kawża lill-Qorti Ġenerali jew, sussidjarjament, tannulla d-deċiżjonijiet kontenzjużi; u
–
tikkundanna lill-Parlament u lir-Renju ta’ Spanja għall-ispejjeż jew, sussidjarjament, tirriżerva l-ispejjeż.
32.
Il-Parlament u r-Renju ta’ Spanja jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell bħala inammissibbli jew, sussidjarjament, bħala infondat, u
–
tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż relatati mal-proċedura ta’ appell.
33.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tiddeċiedi l-kawża mingħajr seduta għas-sottomissjonijiet orali.
Analiżi
34.
Insostenn tal-appell tagħhom, l-appellanti jqajmu erba’ aggravji. Kif diġà indikajt u skont ix-xewqat tal-Qorti tal-Ġustizzja, ser nikkonċentra l-konklużjonijiet tiegħi fuq l-ewwel aggravju. Madankollu, qabel ma tiġi analizzata l-fondatezza ta’ dan l-aggravju, huwa neċessarju li jiġu eżaminati d-dubji dwar l-ammissibbiltà ta’ dan l-appell imqajma mill-Parlament u mir-Renju ta’ Spanja.
Fuq l‑ammissibbiltà tal‑appell
35.
Il-Parlament u r-Renju ta’ Spanja jikkontestaw l-ammissibbiltà ta’ dan l-appell kollu kemm hu minħabba, essenzjalment, li l-appellanti naqsu milli jindikaw bi preċiżjoni l-punti kontenzjużi tas-sentenza appellata u milli jsostnu b’mod suffiċjenti l-aggravji tagħhom, li l-appell ma huwiex ċar u ma jinftihemx u li l-appellanti fir-realtà qegħdin jitolbu l-eżami mill-ġdid tal-kawża deċiża mill-Qorti Ġenerali, billi jillimitaw ruħhom li jirriproduċu l-argumenti mressqa quddiem din tal-aħħar. Barra minn hekk, il-Parlament u r-Renju ta’ Spanja jikkontestaw l-ammissibbiltà ta’ numru tajjeb ta’ aggravji u argumenti partikolari.
36.
L-appellanti jikkonfutaw dawn l-ilmenti fir-replika tagħhom billi jsostnu, essenzjalment, li l-Parlament għamel qari żbaljat, jew saħansitra żnaturat, tal-appell tagħhom.
37.
Min-naħa tiegħi, ma jidhirlix li dan l-appell, fl-intier tiegħu, għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli. Huwa ċertament minnu li f’xi partijiet minnu hemm konfużjoni u li huwa ripetittiv. Madankollu jibqa’ l-fatt li, għall-kuntrarju ta’ dak li jallegaw il-Parlament u r-Renju ta’ Spanja, l-appellanti jidentifikaw bi preċiżjoni l-punti tas-sentenza appellata li huma jikkontestaw, konformement mal-Artikolu 169(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-iżbalji ta’ liġi mwettqa, fil-fehma tagħhom, mill-Qorti Ġenerali kif ukoll l-argumenti legali insostenn tal-argumenti tagħhom. Min-naħa l-oħra, ir-Regoli tal-Proċedura ma jeżiġux li l-aggravji u l-argumenti tal-appell jiġu ppreżentati skont ordni jew loġika stabbiliti minn qabel. Għalhekk, għalkemm ċerti aggravji jew argumenti ta’ dan l-appell jistgħu effettivament ikunu ineffettivi, jew saħansitra inammissibbli, dan ma huwiex il-każ, fil-fehma tiegħi, fir-rigward tal-appell kollu kemm hu.
38.
Għalhekk ser ngħaddi għall-analiżi tal-mertu tal-ewwel aggravju.
Fuq l‑ewwel aggravju tal‑appell
39.
L-ewwel aggravju jirrigwarda r-rifjut tal-Qorti Ġenerali li tirrikonoxxi bħala atti li jista’ jiġi kkontestat, minn naħa, l-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 u, min-naħa l-oħra, l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019. Fil-fehma tiegħi, hija din it-tieni parti li għandha importanza kruċjali għall-eżitu ta’ din il-kawża. Għalhekk ser nibda l-analiżi tiegħi minn din it-tieni parti.
Fuq l‑att tas‑27 ta’ Ġunju 2019
– Rimarki preliminari
40.
Bħala tfakkira, skont il-punt 70 tas-sentenza appellata, l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 jikkonsisti minn rifjut tal-President tal-Parlament li jirrikonoxxi lill-appellanti l-kwalità ta’ Membri tal-Parlament, ikkonkretizzat fl-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019.
41.
Dan ir-rifjut kien jirriżulta mill-fatt li l-appellanti, filwaqt li ġew ipproklamati eletti fil-Parlament permezz tal-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, ma kinux ġew inklużi fil-komunikazzjoni tas‑17 ta’ Ġunju 2019, peress li ma kinux ħadu l-ġurament previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali. Kif diġà semmejt fil-punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-impossibbiltà għall-appellanti li jeżerċitaw il-mandati tagħhom ma kinitx tirriżulta mill-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, iżda mill-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Spanjola, li l-Parlament ma setax jikkontesta (
14
), b’tali mod li dan l-att ma kienx jipproduċi effetti legali vinkolanti ta’ natura li jaffettwaw l-interessi tal-appellanti u għalhekk ma kienx jikkostitwixxi att li jista’ jiġi kkontestat (
15
).
42.
Bħall-Parlament fir-risposta tiegħu, ser nanalizza l-argumenti tal-appellanti mhux fl-ordni li fih ġew imressqa fl-appell, iżda fl-ordni tar-raġunament tal-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata. Sa fejn ir-rifjut tal-President tal-Parlament li jieħu l-inizjattiva intiża li tikkonferma l-immunità tal-appellanti, kopert ukoll mill-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, huwa s-suġġett tat-tielet u tar-raba’ aggravji, l-argumenti li ġejjin u l-proposti tiegħi ma jikkonċernawx dan ir-rifjut u ma jippreġudikawx il-fondatezza ta’ dawn l-aggravji.
– Fuq il‑kontenut tal‑ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019
43.
L-appellanti jikkritikaw lill-Qorti Ġenerali (
16
) li wettqet żnaturament tal-punti ta’ fatt jew żball tal-klassifikazzjoni ġuridika ta’ dawn il-fatti fil-punti 81 sa 84 tas-sentenza appellata, li fihom il-Qorti Ġenerali wettqet analiżi tal-kontenut tal-ittra tal-President tal-Parlament indirizzata lill-appellanti, ittra li tikkonkretizza l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019.
44.
Ma jidhirlix li jista’ jiġi kkonstatat żnaturament tal-punti ta’ fatt mill-Qorti Ġenerali hawnhekk, peress li dawn il-fatti huma miġbura fil-qosor fil-formulazzjoni tal-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019. Madankollu, għall-kuntrarju ta’ dak li jallega l-Parlament, lanqas ma jidhirli li dawn il-punti tas-sentenza appellata jistgħu jiġu analizzati biss bħala konstatazzjoni fattwali dwar il-formulazzjoni ta’ din l-ittra. Fil-fatt, fil-punt 76 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali affermat li, fid-dawl tal-ġurisprudenza, il-kapaċità ta’ att li jkun is-suġġett ta’ rikors għal annullament timplika eżami fid-dawl ta’ kriterji oġġettivi, “bħall-kontenut ta’ dan […] l-att”. Moqrija f’dan il-kuntest, il-konstatazzjonijiet tal-Qorti Ġenerali li jinsabu fil-punti 81 sa 84 tas-sentenza appellata għandhom għalhekk jinftiehmu mhux bħala sempliċement fattwali, iżda bħala li jwettqu klassifikazzjoni ġuridika tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 fid-dawl tal-kontenut tal-ittra li fiha huwa kkonkretizzat dan l-att.
45.
Issa, fil-fehma tiegħi, l-appellanti huma fondati tajjeb meta jsostnu li din il-klassifikazzjoni hija żbaljata. Fil-fatt, billi affermat li, permezz tal-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-President tal-Parlament sempliċement ħa nota tas-sitwazzjoni legali tal-appellanti “uffiċjalment informata lilu mill-awtoritajiet Spanjoli permezz tal-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019”, il-Qorti Ġenerali naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni t-tifsira vera ta’ din l-ittra, li hija kruċjali mill-perspettiva tal-evalwazzjoni tagħha bħala att li jista’ jiġi kkontestat, jiġifieri li, permezz tagħha, il-President tal-Parlament esprima d-deċiżjoni tiegħu li jieħu nota mhux tar-riżultati tal-elezzjonijiet inklużi fil-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, iżda biss tal-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019. Din id-deċiżjoni hija kkonfermata fit-termini tal-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019, li tgħid li l-President tal-Parlament ma kienx f’pożizzjoni li jittratta lill-appellanti bħala Membri futuri ta’ dik l-istituzzjoni “sakemm ikun hemm komunikazzjoni ġdida mill-awtoritajiet Spanjoli”.
46.
Għalhekk, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi meta kklassifikat l-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019, fid-dawl tal-kontenut tagħha, bħala nieqsa minn kull natura deċiżjonali u definittiva, filwaqt li minnha kienet tirriżulta b’mod ċar id-deċiżjoni definittiva tal-President tal-Parlament li jieħu inkunsiderazzjoni biss il-komunikazzjonijiet tal-awtoritajiet Spanjoli li jikkonċernaw il-persuni eletti għall-Parlament u li jinjora l-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019. Fil-fehma tiegħi, dan l-iżball jikkostitwixxi d-“dnub tan-nisel” tas-sentenza appellata u jaffettwa l-bqija tar-raġunament tal-Qorti Ġenerali ddedikat għall-analiżi tan-natura li tista’ tiġi kkontestata tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019. L-iżbalji ta’ liġi murija hawn taħt iservu biss sabiex jikkonfermaw dan l-iżball oriġinali.
– Fuq l‑interpretazzjoni tal‑Artikolu 12 tal‑Att Elettorali
47.
Sussegwentement, l-appellanti jikkritikaw lill-Qorti Ġenerali, b’mod iddettaljat (
17
), li wettqet żball ta’ liġi fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali. Fil-fehma tiegħi, dan l-ilment huwa fondat.
48.
Qabelxejn, fil-punti 97 sa 114 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ppreżentat l-interpretazzjoni tagħha tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, moqri flimkien mal-Artikolu 3 tar-Regoli ta’ Proċedura u fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti, b’mod partikolari tas-sentenza L‑Italja u Donnici vs Il‑Parlament (
18
). Fi tmiem dawn l-iżviluppi, il-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni li “sabiex jivverifika l-kredenzjali tal-Membri tiegħu, il-Parlament għandu jibbaża ruħu fuq il-lista tal-kandidati eletti kkomunikata uffiċjalment mill-awtoritajiet nazzjonali, li, b’definizzjoni, hija stabbilita fid-dawl tar-riżultati ddikjarati uffiċjalment u wara li eventwali kontestazzjonijiet ibbażati fuq l-applikazzjoni tad-dritt nazzjonali jkunu ġew ittrattati minn dawn l-awtoritajiet” (
19
).
49.
Sussegwentement, fil-punti 116 sa 119 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali applikat din l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq għall-kawża inkwistjoni, billi waslet għall-konklużjoni li l-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019 kienu jirriflettu r-riżultati uffiċjali tal-elezzjonijiet “hekk kif stabbiliti […] wara riżoluzzjoni ta’ eventwali kontestazzjonijiet imqajma abbażi tad-dritt nazzjonali” (
20
), b’tali mod li l-President tal-Parlament ma kienx kompetenti sabiex jistħarreġ il-fondatezza tal-esklużjoni ta’ ċerti kandidati, fosthom l-appellanti, minn din il-lista u – għandu jinftiehem – seta’ biss jieħu nota ta’ dan. Għalhekk, il-Qorti Ġenerali assimilat in-nuqqas ta’ osservanza, mill-appellanti, tal-obbligu li jieħdu l-ġurament previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali ma’ kontestazzjoni, fis-sens tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali. Din l-assimilazzjoni ssegwi b’mod ċar mill-punti 107 u 108 tas-sentenza appellata u ġiet ikkonfermata b’mod espliċitu fil-punt 129 tagħha (
21
). Fl-opinjoni tiegħi, dan jikkostitwixxi żball fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, ta’ natura li jqajjem dubji dwar ir-raġunament kollu tal-Qorti Ġenerali ddedikat għall-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019.
50.
Jidhirli li r-raġunament ivvizzjat tal-Qorti Ġenerali joriġina mill-interpretazzjoni żbaljata li hija għamlet tas-sentenza Junqueras Vies fil-punti 85 u 86 tas-sentenza appellata. Fil-fatt, skont il-Qorti Ġenerali, f’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet distinzjoni bejn il-kwalità ta’ membru tal-Parlament u l-eżerċizzju tal-mandat relatat magħha. Huwa għalhekk li l-Qorti Ġenerali, filwaqt li rrikonoxxiet, fil-punt 90 tas-sentenza appellata, li l-appellanti kienu kisbu l-kwalità ta’ Membri tal-Parlament mill-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, setgħet issostni, fil-punti 107 u 108 ta’ dik is-sentenza, li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ obbligu bħal dak previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali seta’ jipprekludi lil persuna li tkun kisbet din il-kwalità milli effettivament tibda taqdi l-funzjonijiet tagħha (
22
), u b’hekk tasal, fil-punt 118 tal-imsemmija sentenza, għall-konklużjoni li l-esklużjoni ta’ tali persuna mil-lista tal-Membri eletti setgħet tiġi ġġustifikata bħala “riżoluzzjoni ta’ eventwali kontestazzjonijiet imqajma abbażi tad-dritt nazzjonali”.
51.
Madankollu, għalkemm, fis-sentenza Junqueras Vies, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni bejn il-kwalità ta’ Membru tal-Parlament Ewropew u l-mandat relatat, dan kien biss fuq il-livell temporali u unikament sabiex issir distinzjoni bejn il-perijodi rispettivi ta’ applikazzjoni tal-immunitajiet parlamentari skont l-ewwel u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 9 tal-Protokoll, kif jirriżulta b’mod ċar mill-punti 77 sa 81 ta’ dik is-sentenza. Min-naħa l-oħra, xejn fl-imsemmija sentenza ma jiġġustifika l-konklużjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li persuna li tkun kisbet il-kwalità ta’ membru tal-Parlament tista’ tiġi mċaħħda mill-possibbiltà li teżerċita l-mandat tagħha mingħajr ma titlef minn qabel din il-kwalità. Għall-kuntrarju, fil-punt 65 tas-sentenza Junqueras Vies, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet ħsieb tiddikjara li “l-mandat tal-membri [tal-Parlament]jikkostitwixxi, min-naħa tiegħu, l-attribut prinċipali ta’ din il-kwalità”.
52.
Ċertament, is-sentenza Junqueras Vies tiffoka fuq l-immunitajiet parlamentari, peress li dawn kienu jikkostitwixxu s-suġġett tad-domandi preliminari fil-kawża li wasslet għal dik is-sentenza. Madankollu, ir-raġunament kollu li wassal lill-Qorti tal-Ġustizzja għas-soluzzjoni adottata f’dik is-sentenza jikkonċentra fuq il-kunċett ta’ “Membru tal-Parlament” (
23
). Kienet preċiżament din il-kwalità li l-awtoritajiet Spanjoli ppruvaw jiċħdu lir-rikorrent fil-kawża prinċipali li wasslet għall-imsemmija sentenza u li l-Qorti tal-Ġustizzja affermat li kien kiseb fil-mument u biss minħabba l-fatt tal-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati tal-elezzjonijiet (
24
). Barra minn hekk, fil-punt 70 tas-sentenza Junqueras Vies, il-Qorti tal-Ġustizzja affermat b’mod espliċitu li “billi ‘jieħu nota’ tar-riżultati elettorali pproklamati uffiċjalment mill-Istati Membri, il-[Parlament] neċessarjament jassumi li l-persuni li ġew uffiċjalment ipproklamati eletti, minħabba dan il-fatt innifsu, saru membri ta’ din l-istituzzjoni, għal liema raġuni huwa l-kompitu tiegħu li jeżerċita l-kompetenza tiegħu fil-konfront tagħhom, billi jivverifika s-setgħat tagħhom.”
53.
Għalhekk, li jitqies, kif għamlet il-Qorti Ġenerali fis-sentenza appellata, mhux biss fil-punti msemmija iktar ’il fuq, iżda wkoll fil-punt 144 ta’ dik is-sentenza, li l-kwalità ta’ membru tal-Parlament tista’ tiġi distinta mill-eżerċizzju tal-mandat relatat miegħu, b’tali mod li persuna tista’ tiġi prekluża milli teżerċita dan il-mandat, filwaqt li żżomm din il-kwalità, ikun f’kontradizzjoni manifesta kemm mal-loġika kif ukoll mat-tifsira letterali tas-sentenza Junqueras Vies. L-aċċettazzjoni ta’ tali soluzzjoni jkollha l-konsegwenza li ċċaħħad lil dik is-sentenza minn kull effett utli, peress li tħalli lill-Istati Membri liberi li jiddeċiedu min, minn fost il-persuni eletti, jista’ fil-fatt jeżerċita l-mandat, ħaġa li l-imsemmija sentenza kellha preċiżament l-għan li tipprekludi.
54.
L-interpretazzjoni żbaljata tas-sentenza Junqueras Vies wasslet lill-Qorti Ġenerali sabiex twettaq, fil-punt 118 tas-sentenza appellata, żball ta’ liġi fl-interpretazzjoni tal-Att Elettorali, b’mod partikolari tal-Artikolu 12 tiegħu.
55.
Minn dan l-artikolu, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari fis-sentenza Donnici, jirriżulta li l-Parlament għandu jieħu nota tal-proklamazzjoni mill-Istat Membru kkonċernat tar-riżultat tal-elezzjonijiet, peress li l-kwistjonijiet legali kollha marbuta ma’ din il-proklamazzjoni, inklużi l-kontestazzjonijiet possibbli minbarra dawk imqajma abbażi tal-Att Elettorali nnifsu, jiġu deċiżi fil-livell nazzjonali (
25
).
56.
Madankollu, kif jirriżulta b’mod ċar mis-sentenza Junqueras Vies, il-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati mill-Istati Membri, skont it-tifsira tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali u s-sentenza Donnici, u l-istatus tal-Membri tal-Parlament huma marbuta mill-qrib, fis-sens li l-persuni proklamati eletti jiksbu din il-kwalità f’dan il-mument u biss minħabba din il-proklamazzjoni (
26
). Minn dan isegwi li “l‑kwistjonijiet legali marbuta mal‑imsemmija dikjarazzjoni [proklamazzjoni]”, imsemmija fil-punt 55 tas-sentenza Donnici, kif ukoll il-“kontestazzjonijiet li jistgħu eventwalment jitqajmu” skont it-tifsira tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, ma humiex ħlief dawk relatati mal-kwalità ta’ Membru tal-Parlament tal-persuna kkonċernata.
57.
Dawn il-kwistjonijiet legali u dawn il-kontestazzjonijiet jistgħu b’mod partikolari jirrigwardaw, l-ewwel nett, il-proċedura elettorali, irregolata skont l-Artikolu 8 tal-Att Elettorali mid-dispożizzjonijiet nazzjonali tal-Istati Membri (
27
), it-tieni, il-każijiet ta’ skadenza tal-mandat elenkati fl-Artikolu 13(1) ta’ dan l-att u, fl-aħħar nett, it-tielet, l-inkompatibbiltajiet previsti mid-dritt nazzjonali abbażi tal-Artikolu 7(3) tal-imsemmi att. Huma preċiżament it-tliet postijiet fejn l-Att Elettorali jirreferi għad-dispożizzjonijiet nazzjonali, imsemmija fl-Artikolu 12 in fine ta’ dan l-att. Ir-riżoluzzjoni ta’ kwistjonijiet legali jew ta’ kontestazzjonijiet tista’ twassal għan-nuqqas ta’ kisba jew għat-telf tal-kwalità ta’ membru tal-Parlament mill-persuna kkonċernata, kif ukoll, fejn applikabbli, biex is-siġġu jitħalla vojt.
58.
Min-naħa l-oħra, is-sitwazzjoni li fiha Stat Membru ma jikkomunikax lill-Parlament l-isem ta’ persuna li madankollu tkun ġiet ipproklamata eletta, mingħajr ma jipproċedi bit-tneħħija tal-mandat ta’ din il-persuna jew mingħajr ma jikkontesta b’xi mod ieħor il-proklamazzjoni tal-elezzjoni tagħha, ma tistax tiġi assimilata ma’ tali kwistjoni legali marbuta mal-proklamazzjoni tar-riżultati elettorali u lanqas ma’ kontestazzjoni fis-sens tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali. Din id-dispożizzjoni, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja, għalhekk ma tirrikjedix li l-Parlament jieħu nota ta’ tali komunikazzjoni, mingħajr ma jwettaq l-ebda evalwazzjoni tal-fondatezza tagħha, b’mod partikolari meta din il-komunikazzjoni ma tirriflettix b’mod preċiż il-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati elettorali.
59.
Issa, kif ikkonstatat il-Qorti Ġenerali fil-punt 90 tas-sentenza appellata, il-partijiet jaqblu fuq il-fatt li l-appellanti kisbu l-kwalità ta’ Membri tal-Parlament mill-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019 u, konformement ma’ dak li ddeċidiet il-Qorti Ġenerali fil-punti 108 u 152 ta’ dik is-sentenza, l-awtoritajiet Spanjoli ma ddikjarawx ir-revoka tal-mandati tagħhom, iżda biss is-sospensjoni temporanja tal-prerogattivi tagħhom.
60.
Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ma kellhiex il-kompitu li ssolvi problema ta’ tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri, għaliex dan it-tqassim jirriżulta b’mod ċar mill-Att Elettorali, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, iżda li tislet il-konsegwenzi ta’ dan it-tqassim. Issa, l-appellanti ġustament jikkritikaw lill-Qorti Ġenerali li wettqet żball ta’ liġi fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali meta kkunsidrat, fil-punt 118 tas-sentenza appellata, li l-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019 kienu jirriflettu r-riżultati uffiċjali tal-elezzjonijiet kif stabbiliti wara riżoluzzjoni tal-kontestazzjonijiet imqajma abbażi tad-dritt nazzjonali, b’tali mod li l-President tal-Parlament ma kienx kompetenti sabiex jistħarreġ il-fondatezza tagħhom. Ir-risposta tal-Parlament għal dan l-ilment, li sempliċement issostni l-interpretazzjoni żbaljata adottata mill-Qorti Ġenerali, ma tikkonvinċinix (
28
).
61.
Il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali, fil-punt 118 tas-sentenza appellata, li l-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019 kienu jirriflettu r-riżultati tal-elezzjonijiet fis-sens tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, b’tali mod li l-Parlament seta’ biss jieħu nota tagħhom, tikkostitwixxi l-pedament prinċipali tar-raġunament tal-Qorti Ġenerali. L-iżball fl-interpretazzjoni ta’ dan l-artikolu huwa għalhekk deċiżiv għas-soluzzjoni adottata fis-sentenza appellata f’dak li jirrigwarda l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019. Dan iwassal b’mod partikolarment dirett għall-konklużjonijiet li jinsabu fil-punti 146 u 153 ta’ dik is-sentenza, li jgħidu li d-diversi konsegwenzi għall-appellanti tar-rifjut li tiġi rrikonoxxuta l-kwalità tagħhom bħala membri tal-Parlament ma kinux jirriżultaw mill-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, iżda mill-applikazzjoni tad-dritt Spanjol, riflessa fil-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019. Dan l-iżball ta’ liġi huwa għalhekk fih innifsu suffiċjenti sabiex tiġi annullata din il-parti tal-imsemmija sentenza.
– Fuq l‑effett tad‑deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020
62.
L-appellanti jikkontestaw ukoll il-punti 120 sa 123 tas-sentenza appellata, li permezz tagħhom il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-argument tagħhom li jsostni li, permezz tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020, il-Parlament awtorizza lill-appellanti jieħdu s-siġġu tagħhom fil-Parlament, minkejja li ma kienx hemm komunikazzjoni uffiċjali tal-elezzjoni tagħhom mill-awtoritajiet Spanjoli, bi prova tan-natura deċiżjonali tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 (
29
).
63.
Huwa minnu, kif isostni l-Parlament fir-risposta tiegħu, li l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 għandu jiġi evalwat bħala tali u skont kriterji oġġettivi.
64.
Xorta jibqa’ l-fatt li jidher kontradittorju li jiġi affermat, minn naħa, li l-Parlament kien marbut, mingħajr ebda marġni ta’ evalwazzjoni, bil-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019, u min-naħa l-oħra, li huwa “ddeċieda li jawtorizza” (
30
) lill-appellanti jibdew jaqdu l-funzjonijiet tagħhom permezz tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020. Loġikament, jekk id-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020 kienet ta’ natura deċiżjonali, l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 kellu wkoll din in-natura deċiżjonali, sakemm ma jiġix konkluż li l-ewwel wieħed minn dawn l-atti kien illegali, ħaġa li l-Qorti Ġenerali lanqas biss issuġġerixxiet. Għalhekk, għall-kuntrarju ta’ dak li affermat il-Qorti Ġenerali fil-punt 121 tas-sentenza appellata, l-adozzjoni mill-Parlament tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020 tikkontesta ċerti kunsiderazzjonijiet esposti mill-Qorti Ġenerali, jiġifieri dawk li jinsabu fil-punti 82 sa 84, 108 u, b’mod partikolari, 118 ta’ dik is-sentenza. Billi ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-konsegwenzi li jirriżultaw loġikament mid-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020 sabiex tevalwa n-natura ġuridika tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-Qorti Ġenerali mill-inqas ivvizzjat il-motivazzjoni tas-sentenza appellata b’difett ta’ raġunament.
65.
Barra minn hekk, huwa paċifiku – u l-Qorti Ġenerali indikat dan b’mod impliċitu fil-punt 121 tas-sentenza appellata – li d-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020 ittieħdet bħala konsegwenza tas-sentenza Junqueras Vies. Issa, sa fejn dik is-sentenza tagħti interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni ex tunc, l-effetti tagħha kellhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll għall-finijiet tal-evalwazzjoni tan-natura ġuridika tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, kif isostnu ġustament l-appellanti. Fil-fatt, is-sitwazzjoni legali tagħhom ma kinitx inbidlet bejn l-adozzjoni ta’ dan l-att u l-adozzjoni tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020.
– Fuq l‑implikazzjonijiet tal‑Artikolu 224(2) tal‑Liġi Elettorali
66.
Il-Qorti Ġenerali hija kkritikata wkoll li wettqet żball ta’ motivazzjoni (
31
) fir-rigward tal-punti 128 sa 131 tas-sentenza appellata, li permezz tagħhom wieġbet l-argumenti tal-appellanti bbażati fuq in-nuqqas ta’ kompetenza tar-Renju ta’ Spanja li jadotta regoli bħall-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali, fi kliem ieħor l-illegalità ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni. Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li la l-Parlament u lanqas hija stess f’din il-proċedura ma kellhom il-ġurisdizzjoni sabiex jikkontestaw jew jistħarrġu l-imsemmija dispożizzjoni nazzjonali.
67.
Madankollu, fid-dawl tal-argumenti ppreżentati mill-appellanti, dan ma kienx jirrigwarda l-istħarriġ tal-legalità tad-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni fiha nnifisha, iżda l-konsegwenzi li r-Renju ta’ Spanja u l-Parlament jorbtu man-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu li din tistabbilixxi. Issa, fir-rigward ta’ dawn il-konsegwenzi, il-Qorti Ġenerali qieset nominalment, fil-punt 152 tas-sentenza appellata, l-ispjegazzjoni tar-Renju ta’ Spanja, li tgħid li l-mandati tal-appellanti kienu biss “sospiżi” sal-mument li fih huma jieħdu l-ġurament previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali, konformement mal-komunikazzjoni tal‑20 ta’ Ġunju 2019.
68.
Madankollu, għalkemm l-Artikolu 13 tal-Att Elettorali jelenka diversi avvenimenti li jwasslu għall-iskadenza tal-mandat ta’ membru tal-Parlament, u wħud minnhom jistgħu joriġinaw mill-applikazzjoni tad-dritt nazzjonali tal-Istati Membri, l-ebda dispożizzjoni ta’ dan l-att ma tippermetti lil Stat Membru jissospendi temporanjament l-eżerċizzju ta’ tali mandat, u kull tentattiv f’dan is-sens huwa manifestament kontra d-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, peress li r-Renju ta’ Spanja ma huwiex kompetenti sabiex jissospendi, permezz tal-komunikazzjoni tal‑20 ta’ Ġunju 2019, l-eżerċizzju mill-appellanti tal-mandati tagħhom, dawn huma għalhekk iġġustifikati li jsostnu li huwa l-President tal-Parlament li ta effett legali lil din il-komunikazzjoni permezz tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019.
– Konklużjoni dwar l‑att tas‑27 ta’ Ġunju 2019
69.
Fil-punti 167 u 168 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni li l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 ma jipproduċix effetti legali vinkolanti ta’ natura li jaffettwaw l-interessi tal-appellanti u li, konsegwentement, ir-rikors ippreżentat kontra dan l-att għandu jiġi miċħud bħala inammissibbli.
70.
Fil-fehma tiegħi, l-appellanti huma fondati meta jsostnu li l-Qorti Ġenerali waslet għal din il-konklużjoni wara raġunament ivvizzjat, kif urejt, b’diversi żbalji, jiġifieri l-klassifikazzjoni żbaljata tal-kontenut tal-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019 fil-punti 81 sa 84 tas-sentenza appellata, l-applikazzjoni żbaljata tas-sentenza Junqueras Vies fil-punti 85, 86 u 144 ta’ dik is-sentenza, l-iżball ta’ liġi fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali fil-punt 118 tal-imsemmija sentenza, l-inkoerenza tar-raġunament dwar l-effett tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020 fil-punti 116 sa 123 tal-istess sentenza, u, fl-aħħar nett, in-nuqqas tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-illegalità tas-sospensjoni tal-eżerċizzju tal-mandati tal-appellanti fil-punti 128 sa 131 tas-sentenza appellata.
71.
Fir-realtà, permezz tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-President tal-Parlament, ikkonfrontat, minn naħa, bil-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, li huwa ma setax jinjora billi din kienet pubblika, u, min-naħa l-oħra, bil-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019, iddeċieda li jaġixxi fuq dawn iż-żewġ komunikazzjonijiet billi jinjora din il-proklamazzjoni u billi rrifjuta li jirrikonoxxi lill-appellanti l-kwalità ta’ membri ta’ dik l-istituzzjoni, deċiżjoni li sussegwentement ġiet emendata bid-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020.
72.
Billi rrifjutat li tirrikonoxxi n-natura li tista’ tiġi kkontestata tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-Qorti Ġenerali għalhekk kisret l-Artikolu 263 TFUE. Konsegwentement, l-ewwel aggravju għandu jintlaqa’ u s-sentenza appellata għandha tiġi annullata sa fejn din tikkonċerna dan l-att.
Fuq l‑Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019
73.
Infakkar li, permezz tal-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019, il-President tal-Parlament talab lis-servizzi amministrattivi tal-Parlament jirrifjutaw lill-membri tal-Parlament eletti fi Spanja s-servizz speċjali ta’ akkoljenza intiżi sabiex jiġu ffaċilitati l-passi amministrattivi neċessarji għall-finijiet tad-dħul fis-servizz tagħhom, sal-komunikazzjoni uffiċjali tal-elezzjoni tagħhom mill-awtoritajiet Spanjoli.
74.
Fil-punti 169 sa 187 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali analizzat il-motivi mqajma mill-appellanti insostenn tar-rikors tagħhom għall-annullament tal-istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019. Fi tmiem din l-analiżi, hija waslet għall-konklużjoni li din l-istruzzjoni ma kinitx ipproduċiet effetti legali vinkolanti ta’ natura li jaffettwaw l-interessi tal-appellanti, b’tali mod li r-rikors kontriha kien inammissibbli.
75.
L-appellanti jikkontestaw din il-konklużjoni (
32
), billi jargumentaw prinċipalment dwar in-natura inseparabbli tal-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 u tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, b’mod partikolari fid-dawl tal-argument tagħhom li l-ittra tas‑27 ta’ Ġunju 2019 kienet biss tirrifletti deċiżjoni meħuda ferm qabel.
76.
Ma iniex konvint minn dawn l-argumenti. Huwa ċertament minnu li l-Qorti Ġenerali, b’mod leali għall-analiżi tagħha dwar l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, attribwixxiet il-konsegwenzi negattivi li jirriżultaw, għall-appellanti, mir-rifjut li jinsab fl-istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 mhux lilha, iżda lill-applikazzjoni tad-dritt Spanjol. Huwa b’dan il-mod li waslet, fil-punt 185 tas-sentenza appellata, għall-konklużjoni li anki jekk din l-istruzzjoni kienet ipproduċiet effetti legali fir-rigward tal-appellanti, dan ma kienx iktar il-każ mill-komunikazzjoni tas‑17 ta’ Ġunju 2019. Issa, din il-konklużjoni hija żbaljata daqs il-parti tas-sentenza appellata ddedikata għall-analiżi tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019.
77.
Madankollu, xorta jibqa’ l-fatt, l-ewwel nett, li l-argumenti tal-appellanti ma humiex ta’ natura li jikkontestaw il-kunsiderazzjoni tal-Qorti Ġenerali li s-servizz speċjali ta’ akkoljenza kkonċernat mill-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019 ma kienx indispensabbli sabiex jitwettqu l-formalitajiet sabiex jibdew jaqdu l-funzjoni tagħhom ta’ membri tal-Parlament, iżda kien jikkostitwixxi biss mezz sabiex tingħatalhom assistenza teknika. Issa, iċ-ċaħda ta’ tali assistenza ma tistax taffettwa b’mod permanenti s-sitwazzjoni legali tal-persuni kkonċernati.
78.
It-tieni nett, l-impossibbiltà għall-appellanti li jieħdu l-passi neċessarji sabiex jibdew jaqdu l-funzjonijiet tagħhom kienet tirriżulta, fil-fehma tiegħi, mhux mill-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019, iżda mill-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019. Barra minn hekk, l-appellanti stess jikkonfermaw dan impliċitament, meta jallegaw (
33
) li din l-impossibbiltà kompliet sad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020, deċiżjoni li kienet annullat, għall-inqas parzjalment, l-effetti legali ta’ dan l-att.
79.
Għaldaqstant, jiena tal-fehma li l-ewwel aggravju, sa fejn jirrigwarda l-konklużjonijiet tal-Qorti Ġenerali dwar l-Istruzzjoni tad‑29 ta’ Mejju 2019, għandu jiġi miċħud bħala infondat.
Konklużjoni fuq l‑ewwel aggravju
80.
Fid-dawl tal-argumenti li għadni kif esponejt, nipproponi li jintlaqa’ l-ewwel aggravju u li tiġi annullata s-sentenza appellata sa fejn tirrigwarda l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, u li l-kumplament ta’ dan l-aggravju jiġi miċħud bħala infondat.
Fuq id‑deċiżjoni wara l‑annullament
81.
Skont l-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, jekk l-appell ikun fondat, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ hija stess tiddeċiedi definittivament il-kawża, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża. L-appellanti jitolbu dan sussidjarjament.
82.
Għalhekk, kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha ssegwi l-proposta tiegħi li tilqa’ l-ewwel aggravju u tannulla s-sentenza appellata sa fejn din tikkonċerna l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, inqis li l-kawża tkun fi stat li tiġi deċiża fir-rigward ta’ dan l-att. Fil-fatt, l-argumenti dwar in-natura li tista’ tiġi kkontestata tal-imsemmi att u dawk li jikkonċernaw il-legalità tiegħu jikkoinċidu, kif tixhed ir-risposta tar-Renju ta’ Spanja, iddedikata fir-realtà, fil-parti l-kbira, għad-difiża tal-fondatezza tal-istess att. Barra minn hekk, l-ebda konstatazzjoni fattwali, minbarra dawk diġà magħmula fis-sentenza appellata, ma jidhirli li hija indispensabbli għas-soluzzjoni tal-kawża. Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi hija stess fuq it-talba għall-annullament tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 imressqa mill-appellanti fl-ewwel istanza.
Fuq l‑interess ġuridiku tal‑appellanti
83.
Qabel ma tiġi analizzata din it-talba, għandu jiġi ddeterminat jekk l-appellanti għadx għandhom interess ġuridiku f’dan ir-rigward, fid-dawl tal-fatt li, permezz tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020, il-Parlament fil-fatt irrevoka r-rifjut li jirrikonoxxilhom il-kwalità ta’ membri ta’ dik l-istituzzjoni, u b’hekk elimina numru kbir mill-effetti legali tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, rikors għal annullament ippreżentat minn persuna fiżika jew ġuridika huwa ammissibbli biss sa fejn din tal-aħħar ikollha interess li l-att ikkontestat jiġi annullat. Madankollu, kwalunkwe ċirkustanza relatata mal-ammissibbiltà tar-rikors għal annullament ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali x’aktarx li tikkostitwixxi mezz ta’ politika pubblika li l-Qorti, adita fil-kuntest ta’ appell, hija meħtieġa li tqajjem ex officio (
34
). Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha għalhekk tqis ex officio l-kwistjoni ta’ jekk l-applikanti għadx għandhom interess li l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 jiġi annullat, minkejja l-adozzjoni tad-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020.
84.
Inqis li dan huwa l-każ. Fil-fatt, kif affermat il-Qorti Ġenerali fil-punt 122 tas-sentenza appellata, il-Parlament spjega quddiem il-Qorti Ġenerali li d-deċiżjoni tat‑13 ta’ Jannar 2020 kienet ittieħdet “fid-dawl tal-inċertezza legali tal-istatus tar-rikorrenti wara s-sentenza [Junqueras Vies] u d-digriet [Puigdemont i Casamajó u Comín i Oliveres vs Il‑Parlament (
35
)]”. Din id-deċiżjoni tikkonsisti fl-awtorizzazzjoni provviżorja tal-appellanti sabiex jeżerċitaw il-mandati tagħhom, abbażi tal-aħħar parti tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(2) tar-Regoli ta’ Proċedura, mingħajr madankollu ma jiġu vverifikati l-kredenzjali tagħhom, sakemm tinħareġ il-komunikazzjoni uffiċjali tal-elezzjoni tagħhom mill-awtoritajiet nazzjonali konformement mal-ewwel sentenza tal-Artikolu 3(2) tar-Regoli ta’ Proċedura.
85.
Ċertament, id-deċiżjoni tal-Parlament li ma jwettaqx il-verifika tal-kredenzjali tal-appellanti, kif ukoll il-validità tal-Artikolu 3(2) tar-Regoli ta’ Proċedura, kif interpretat mill-Parlament, fid-dawl tal-Att Elettorali, ma humiex is-suġġett ta’ din it-tilwima. Xorta jibqa’ l-fatt li l-annullament tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 jippermetti li tiġi ċċarata s-sitwazzjoni legali tal-appellanti u jiftaħ it-triq għall-Parlament sabiex jadotta fil-konfront tagħhom deċiżjoni mhux provviżorja, iżda definittiva, ibbażata fuq interpretazzjoni korretta tar-regoli ta’ dritt rilevanti. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, l-appellanti għandhom interess li dan l-att jiġi annullat.
Fuq il‑validità tal‑att tas‑27 ta’ Ġunju 2019
86.
Permezz tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-President tal-Parlament irrifjuta li jirrikonoxxi lill-appellanti l-kwalità ta’ membri ta’ dik l-istituzzjoni, u b’hekk segwa l-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019. Fil-punt 96 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddefinixxiet il-kwistjoni legali quddiemha bħala jekk il-President tal-Parlament kellux il-kompetenza jikkontesta l-komunikazzjoni tas‑17 ta’ Ġunju 2019, li ma kinitx issemmi l-ismijiet tal-appellanti, minkejja li isimhom kien jinsab fil-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019. L-appellanti jirrimarkaw min-naħa l-oħra (
36
), ġustament fil-fehma tiegħi, li l-kwistjoni kellha tiġi fformulata bil-kontra u tirrigwarda l-punt dwar jekk il-President tal-Parlament kellux il-kompetenza sabiex jikkontesta din il-proklamazzjoni, abbażi tal-komunikazzjonijiet inkwistjoni.
87.
Fl-ewwel lok, skont l-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, għall-finijiet tal-verifika tal-kredenzjali tal-membri tiegħu, il-Parlament “għandu jieħu nota tar-riżultati [elettorali] pproklamati uffiċjalment mill-Istati Membri” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Din id-dispożizzjoni żżid imbagħad li l-Parlament għandu jiddeċiedi fuq il-kontestazzjonijiet imqajma abbażi tal-Att Elettorali, bl-esklużjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali. Fid-dawl tal-interpretazzjoni li tatha l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Donnici, din il-formulazzjoni tindika l-assenza totali ta’ marġni ta’ evalwazzjoni tal-Parlament, b’tali mod li l-proklamazzjoni tar-riżultati minn Stat Membru tikkostitwixxi għalih sitwazzjoni legali preeżistenti (
37
).
88.
Issa, skont l-analiżi tiegħi fil-punti 55 sa 61 ta’ dawn il-konklużjonijiet, in-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali ma jistax jitqabbel ma’ kontestazzjoni mqajma abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali, fis-sens tal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, u lanqas ma’ kwistjoni legali marbuta mal-proklamazzjoni tal-elezzjoni tagħhom, fis-sens tal-punt 55 tas-sentenza Donnici, peress li dan ma jwassalx għat-telf tal-kwalità tagħhom bħala membri tal-Parlament.
89.
Għalhekk, ma jistax jiġi kkunsidrat li l-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019 ġew stabbiliti “fid-dawl tar-riżultati ddikjarati uffiċjalment”, kif indikat il-Qorti Ġenerali fil-punt 114 tas-sentenza appellata, peress li dawn ma kinux jirriflettu dawn ir-riżultati b’mod leali u komplet. Il-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati kienet il-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, kif ikkonfermat espressament il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Junqueras Vies (
38
), u huwa biha li l-Parlament kien marbut, mingħajr ma seta’ jikkontestaha, bħalma kien marbut bil-proklamazzjoni tal-awtoritajiet Taljani tad‑29 ta’ Marzu 2007 fil-kawża li tat lok għas-sentenza Donnici (
39
).
90.
Din il-konklużjoni ma hijiex ikkontestata, għall-kuntrarju ta’ dak li jsostni r-Renju ta’ Spanja, mill-Artikolu 8 tal-Att Elettorali, li jipprevedi li l-proċedura elettorali hija rregolata, f’kull Stat Membru, mid-dispożizzjonijiet nazzjonali.
91.
Il-membri tal-Parlament ma humiex rappreżentanti tal-Istati Membri, u lanqas tal-popli ta’ dawn l-Istati Membri, iżda, skont l-Artikolu 14(2) TUE, rappreżentanti taċ-ċittadini tal-Unjoni, eletti b’vot universali. Fl-assenza ta’ proċedura elettorali uniformi, li madankollu hija prevista fl-Artikolu 223 TFUE, il-proċedura elettorali hija rregolata, sussidjarjament u suġġett għall-armonizzazzjoni mħaddma mill-Att Elettorali, mid-dritt nazzjonali tal-Istati Membri li jorganizzaw l-elezzjonijiet għall-Parlament fit-territorji rispettivi tagħhom. Din id-delega tagħti setgħat wiesgħa lill-Istati Membri, li jmorru lil hinn mill-proċedura elettorali nnifisha, b’mod partikolari fir-rigward tad-dritt għall-vot u għall-kandidatura jew tal-inkompatibbiltajiet.
92.
Il-proċedura elettorali, irregolata mid-dispożizzjonijiet nazzjonali, twassal, loġikament, għall-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati. Dan huwa dak li kkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Junqueras Vies (
40
), billi ddikjarat li, “fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, l-Istati Membri jibqgħu bħala prinċipju kompetenti sabiex jirregolaw il-proċedura elettorali kif ukoll sabiex jagħmlu, fi tmiemha, il-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati elettorali”. Ir-riżultati hekk ipproklamati jistgħu jiġu emendati a posteriori biss wara l-invalidazzjoni tal-elezzjoni ta’ persuna waħda jew iktar, jew wara li jseħħ wieħed mill-avvenimenti li jwasslu għat-telf tal-kwalità ta’ membru tal-Parlament, elenkati fl-Artikolu 13(1) tal-Att Elettorali.
93.
Min-naħa l-oħra, Stat Membru ma jistax jippreġudika l-effett utli tal-kisba tal-kwalità ta’ membru tal-Parlament bis-sempliċi fatt tal-proklamazzjoni tar-riżultati elettorali, kif jirriżulta mis-sentenza Junqueras Vies (
41
), permezz tal-estensjoni tal-kunċett ta’ “proċedura elettorali” għal kwalunkwe regola tad-dritt nazzjonali tiegħu, li permezz tagħha huwa jixtieq jipprekludi lil persuna pproklamata eletta milli teżerċita l-mandat tagħha, mandat li jikkostitwixxi, skont dik is-sentenza (
42
), l-attribut prinċipali ta’ din il-kwalità. Tali possibbiltà tmur kontra mhux biss l-Artikoli 8, 12 u 13 tal-Att Elettorali, kif interpretati fis-sentenzi Donnici u Junqueras Vies, iżda wkoll il-prinċipju ta’ vot universali stabbilit fl-Artikolu 14 TUE, li jipprovdi li l-kompożizzjoni tal-Parlament għandha tirrifletti b’mod leali u komplet l-espressjoni libera tal-għażliet magħmula miċ-ċittadini tal-Unjoni fir-rigward tal-persuni li permezz tagħhom dawn għandhom l-intenzjoni li jkunu rrappreżentati fih (
43
).
94.
Barra minn hekk, kif diġà kelli l-okkażjoni nirrileva, l-obbligu previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali ma jikkostitwixxix element tal-proċedura elettorali skont id-dritt Spanjol stess (
44
). Għalhekk, wieħed ma jistax isostni l-kuntrarju f’dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 8 tal-Att Elettorali.
95.
Il-konklużjoni ppreżentata fil-punt 89 ta’ dawn il-konklużjonijiet lanqas ma hija kkontestata mill-formulazzjoni tal-Artikolu 3(1) u (3) tar-Regoli ta’ Proċedura, li jipprovdi li, wara l-elezzjonijiet, il-President tal-Parlament għandu jistieden lill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri jikkomunikaw l-ismijiet tal-Membri eletti u li l-Parlament għandu jivverifika l-kredenzjali u jiddeċiedi dwar il-validità tal-mandati tal-membri tiegħu abbażi tal-komunikazzjoni mill-Istati Membri tar-riżultati elettorali.
96.
Fil-fatt, ir-Regoli ta’ Proċedura, bħala att ta’ organizzazzjoni interna, huma ġerarkikament suġġetti għall-atti normattivi bħall-Att Elettorali u ma jistgħux jidderogaw minnhom (
45
). Għalhekk, l-Artikolu 3(1) u (3) tar-Regoli ta’ Proċedura ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi lill-Parlament milli jieħu nota tal-proklamazzjoni uffiċjali tar-riżultati elettorali, konformement mal-Artikolu 12 tal-Att Elettorali, bl-iskuża tal-assenza ta’ komunikazzjoni ta’ dawn ir-riżultati mill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru. Fil-fatt, tali interpretazzjoni tkun tqiegħed inkwistjoni l-validità tad-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tar-Regoli ta’ Proċedura fid-dawl ta’ dan l-att.
97.
Fit-tieni lok, billi laqa’ l-komunikazzjoni tal‑20 ta’ Ġunju 2019 permezz tal-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-President tal-Parlament ta effett lis-sospensjoni tal-prerogattivi tal-appellanti li jirriżultaw mill-kwalità tagħhom bħala membri tal-Parlament, mogħtija mill-Kummissjoni Elettorali Ċentrali wara n-nuqqas ta’ osservanza minnhom tal-obbligu previst fl-Artikolu 224(2) tal-Liġi Elettorali.
98.
Madankollu, la l-Artikolu 13 tal-Att Elettorali u lanqas ebda dispożizzjoni oħra tad-dritt tal-Unjoni ma jawtorizzaw lil Stat Membru jissospendi l-prerogattivi tal-membri tal-Parlament. Għaldaqstant, din is-sospensjoni kienet illegali u vvizzjat l-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019 b’illegalità addizzjonali.
99.
Bl-att tas‑27 ta’ Ġunju 2019, il-President tal-Parlament għalhekk ikkontesta r-riżultati elettorali pproklamati uffiċjalment u ta effett għas-sospensjoni tal-prerogattivi tal-appellanti, bi ksur tal-Artikoli 12 u 13 tal-Att Elettorali. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, dan l-att għandu jiġi ddikjarat illegali u għandu jiġi annullat.
Fuq l‑ispejjeż
100.
Peress li dawn il-konklużjonijiet huma limitati għall-analiżi tal-ewwel aggravju, ma nistax nagħmel proposta dwar l-ispejjeż, sa fejn is-soluzzjoni f’dan ir-rigward tiddependi fuq l-eżitu tal-aggravji l-oħra, f’konformità mal-Artikolu 138 tar-Regoli tal-Proċedura.
Konklużjoni
101.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha li saru hawn fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja:
–
tannulla s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tas‑6 ta’ Lulju 2022, Puigdemont i Casamajó u Comín i Oliveres vs Il‑Parlament (T‑388/19, EU:T:2022:421) sa fejn tirrigwarda r-rifjut tal-President tal-Parlament Ewropew li jirrikonoxxi lil Carles Puigdemont i Casamajó u lil Antoni Comín i Oliveres il-kwalità ta’ Membri tal-Parlament, inkluż fl-ittra indirizzata lil dawn tal-aħħar fis‑27 ta’ Ġunju 2019;
–
tannulla r-rifjut inkwistjoni, u
–
tiċħad il-kumplament tal-ewwel aggravju.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2019 (C‑502/19, iktar ’il quddiem is-“sentenza Junqueras Vies, EU:C:2019:1115).
(
3
)	ĠU 2012, C 326, p. 266.
(
4
)	ĠU 1976, L 278, p. 1.
(
5
)	ĠU 2002, L 283, p. 1.
(
6
)	Bi “President tal-Parlament”, ovvjament infisser il-President ta’ dak iż-żmien ta’ dik l-istituzzjoni, li jissejjaħ l-“ex President tal-Parlament” fis-sentenza appellata.
(
7
)	DOGC Nru 7449A tas‑6 ta’ Settembru 2017, p. 1.
(
8
)	DOGC Nru 7451A tat‑8 ta’ Settembru 2017, p. 1
(
9
)	BOE Nru 142 tal‑14 ta’ Ġunju 2019, p. 62477.
(
10
)	BOE Nru 147 tal‑20 ta’ Ġunju 1985, p. 19110.
(
11
)	T‑388/19 R, EU:T:2019:467.
(
12
)	C‑646/19 P(R), EU:C:2019:1149
(
13
)	T‑388/19 R‑RENV
(
14
)	Punti 146 u 153 tas-sentenza appellata.
(
15
)	Punt 167 tas-sentenza appellata.
(
16
)	Punti 84 sa 89 tal-appell.
(
17
)	Punti 21 sa 29 tal-appell.
(
18
)	Sentenza tat‑30 ta’ April 2009 (C‑393/07 u C‑9/08, iktar ’il quddiem is-“sentenza Donnici, EU:C:2009:275).
(
19
)	Punt 114 tas-sentenza appellata (enfasi miżjuda minni).
(
20
)	Punt 118 tas-sentenza appellata.
(
21
)	Skont dan il-punt, “[m]ill-punti 97 sa 109 iktar ’il fuq jirriżulta li l-Parlament ma għandux il-kompetenza sabiex jiddeċiedi fuq il-kontestazzjonijiet ibbażati fuq id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li l-Att Elettorali ma jagħmel ebda riferiment għalihom, bħar-rekwiżit previst fl-Artikolu 224(2) tal-[Liġi Elettorali]”.
(
22
)	B’mod marġinali, nosserva, kif għamlu l-appellanti, li kemm fil-punt 107 kif ukoll, sussegwentement, fil-punti 125 u 126 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali interpretat b’mod żbaljat il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża wasslet għas-sentenza Junqueras Vies (C‑502/19, EU:C:2019:958). Madankollu, kif isostni ġustament il-Parlament, peress li l-konklużjonijiet ma għandhomx valur vinkolanti u l-Qorti tal-Ġustizzja ma rriproduċietx l-elementi inkwistjoni fis-sentenza tagħha, il-fehim tajjeb jew ħażin tagħhom ma huwiex deċiżiv għall-eżitu ta’ din il-kawża.
(
23
)	Ara l-punt 62 tas-sentenza Junqueras Vies.
(
24
)	Jiġifieri l-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019, li hija wkoll dik li tikkonċerna lill-appellanti f’din il-kawża (ara s-sentenza Junqueras Vies, punti 71 u 89).
(
25
)	Ara s-sentenza Donnici (punti 51 sa 57) u s-sentenza appellata (punti 100 sa 106).
(
26
)	Is-sentenza Junqueras Vies (punti 68 sa 71).
(
27
)	Inkluż l-eliġibbiltà, ara s-sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2022, Junqueras i Vies vs Il‑Parlament (C‑115/21 P, EU:C:2022:1021, punt 70).
(
28
)	B’mod partikolari, il-Parlament ma huwiex fondat meta jsostni li l-interpretazzjoni promossa mill-appellanti ċaħditu mill-possibbiltà li jieħu inkunsiderazzjoni r-rinunzja tal-mandat ta’ J. Borrell, li wkoll huwa kkonċernat, bħall-appellanti, mill-proklamazzjoni tat‑13 ta’ Ġunju 2019 u mill-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019. Fil-fatt, J. Borrell, peress li rrinunzja l-mandat tiegħu, tilef il-kwalità ta’ membru tal-Parlament u ġie ssostitwit minnufih. Fil-każ tiegħu, il-komunikazzjonijiet tas‑17 u tal‑20 ta’ Ġunju 2019 kienu għalhekk jirriflettu s-sitwazzjoni ġuridika vera tiegħu, kuntrarjament għall-appellanti. Dan l-eżempju juri b’mod ċar id-differenza bejn is-sitwazzjoni tal-appellanti u dik ta’ persuni li tilfu l-kwalità tagħhom bħala membri tal-Parlament, bħalma għamel J. Borrell, jew anki O. Junqueras i Vies (ara s-sentenza tat‑22 ta’ Diċembru 2022, Junqueras i Vies vs Il‑Parlament, C‑115/21 P, EU:C:2022:1021) u A. Occhetto fil-kawża li wasslet għas-sentenza Donnici.
(
29
)	Punti 69 sa 71 tal-appell.
(
30
)	Punt 122 tas-sentenza kkontestata.
(
31
)	Punti 40 sa 53 tal-appell.
(
32
)	Punti 77 sa 83 tal-appell.
(
33
)	Punt 81 tal-appell.
(
34
)	Ara, reċentement, is-sentenza tas‑6 ta’ Lulju 2023, Julien vs Il‑Kunsill (C‑285/22 P, EU:C:2023:551, punti 45 u 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
35
)	Digriet tal‑20 ta’ Diċembru 2019, C‑646/19 P(R), EU:C:2019:1149.
(
36
)	Punt 28 tal-appell.
(
37
)	Sentenza Donnici (punti 55 sa 57).
(
38
)	Punt 89. Infakkar li l-kawża li tat lok għal dik is-sentenza kienet tikkonċerna l-istess elezzjonijiet u l-istess proklamazzjoni tar-riżultati bħal din il-kawża.
(
39
)	Ara l-punt 55 ta’ dik is-sentenza.
(
40
)	Punt 69 (enfasi miżjuda minni).
(
41
)	Punt 70.
(
42
)	Punt 65.
(
43
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Junqueras Vies (punt 83).
(
44
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Junqueras Vies (C‑502/19, EU:C:2019:958, punti 55 sa 59).
(
45
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Donnici (punti 47 u 48).