62013CC0340
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ELEANOR SHARPSTON
przedstawiona w dniu 16 października 2014 r. (
1
)
Sprawa C‑340/13
bpost SA
przeciwko
Institut belge des services postaux et des télécommunications (IBPT)
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez cour d’appel de Bruxelles (Belgia)]
„Usługi pocztowe–Dyrektywa 97/67/WE — Stosunki między operatorem świadczącym usługę powszechną a firmami zbierającymi pocztę od różnych użytkowników — Taryfy specjalne — Zakaz dyskryminacji — Rabaty ilościowe”
1.
bpost jest operatorem świadczącym usługę powszechną (USP, ang. Universal Serivce Provider) (
2
) działającym w sektorze pocztowym w Belgii. Obok standardowych taryf z tytułu świadczenia usług pocztowych bpost stosuje dwa rodzaje obniżek. „Rabaty funkcjonalne” są udzielane wówczas, gdy klient sam przygotowuje pocztę zanim trafi ona do bpost (na przykład w zakresie sortowania odpowiednio do formatu, pakowania, ważenia albo dostarczenia wstępnie posortowanych przesyłek do centrów pocztowych bpost). „Rabaty ilościowe” są obliczane wyłącznie od dochodu, który klient wygeneruje dla bpost w danym okresie rozliczeniowym. Przed 2010 r. pośrednicy (firmy, które zbierają przesyłki od różnych nadawców) mogli, kumulując przesyłki, zwiększyć wolumen przekazywanej poczty i tym samym uzyskać większe rabaty ilościowe. Ta możliwość przestała istnieć w 2010 r., kiedy bpost zdecydował, że rabaty ilościowe będą obliczane zgodnie z wolumenem poczty wysyłanej przez poszczególnych nadawców.
2.
Krajowy organ regulacyjny do spraw usług pocztowych w Belgii (Institut belge des services postaux et des télécommunications, „IBPT”) w lipcu 2011 r. wydał decyzję, w której stwierdził, że nowy sposób obliczania rabatów ilościowych wprowadzony przez bpost nie jest spójny z przepisami belgijskiego prawa transponującymi zasadę niedyskryminacji zawartą w art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej (
3
). IBPT stwierdził w powyższej decyzji, co do istoty, że pośrednicy i indywidualne podmioty wysyłające przesyłki masowe byli traktowani w odmienny sposób, gdyż, z tytułu takiego samego wolumenu poczty dostarczonej do bpost, indywidualny podmiot wysyłający przesyłki masowe był uprawniony do uzyskania większego rabatu ilościowego niż pośrednik. bpost zaskarżył tę decyzję do cour d’appel de Bruxelles (sądu apelacyjnego w Brukseli, sądu odsyłającego), który chciałby otrzymać wskazówki, po pierwsze, co do zakresu art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej i po drugie, czy pośrednicy i indywidualne podmioty wysyłające przesyłki masowe znajdują się w porównywalnej sytuacji w odniesieniu do rabatów ilościowych. W tym kontekście do Trybunału zwrócono się o wyjaśnienie zakresu rozumowania przedstawionego w wyroku w sprawie Deutsche Post i in. (
4
), w którym Trybunał orzekł, że jeśli USP udziela rabatów funkcjonalnych dla indywidualnych nadawców, również pośrednicy powinni korzystać z tych rabatów na takich samych warunkach.
Mające zastosowanie przepisy
3.
Dyrektywa z 1997 r. zapoczątkowała proces stopniowej liberalizacji rynku usług pocztowych. Dyrektywa ta ustanowiła wspólne zasady dotyczące w szczególności świadczenia pocztowej usługi powszechnej w ramach Wspólnoty oraz zasady taryfowe mające zastosowanie do świadczenia usługi powszechnej (
5
).
4.
Zgodnie z dyrektywą pocztową, „sieć pocztowa”: to system organizacji i wszelkiego rodzaju zasoby stosowane przez operatora lub operatorów świadczącego lub świadczących usługę powszechną, w szczególności w celu przyjmowania przesyłek pocztowych objętych obowiązkiem świadczenia usługi powszechnej z punktów dostępu na terenie całego kraju, kierowania i zapewniania obsługi przesyłek począwszy od punktu dostępu do sieci pocztowej do centrum doręczeń oraz doręczanie przesyłek adresatom (
6
). Termin „USP” odnosi się do publicznego lub prywatnego operatora świadczącego usługi pocztowe, który świadczy w państwie członkowskim powszechną usługę pocztową lub niektóre elementy tej usługi, o nazwie i siedzibie którego Komisja została powiadomiona (
7
). „Nadawcą” jest osoba fizyczna lub prawna odpowiedzialna za nadanie przesyłek pocztowych (
8
).
5.
Motyw 26 dyrektywy pocztowej wskazuje, że taryfy stosowane dla każdej z usług należących do usługi powszechnej powinny być obiektywne, przejrzyste, niedyskryminujące i ustalone z uwzględnieniem kosztów ich świadczenia w celu zapewnienia prawidłowego zarządzania usługą powszechną i uniknięcia zniekształcenia konkurencji. Zasady te są odzwierciedlone w art. 12 dyrektywy pocztowej. Pierwotna wersja tego przepisu zawarta w dyrektywie z 1997 r. brzmi następująco:
„Państwa członkowskie podejmą działania w celu zapewnienia, by taryfy dla każdej z usług należących do usług powszechnych były zgodne z następującymi zasadami:
—
ceny muszą być przystępne oraz zapewniające, iż [by] wszyscy użytkownicy posiadają [posiadali] dostęp do świadczonych usług,
—
ceny muszą być ustalane z uwzględnieniem kosztów; państwa członkowskie mogą zdecydować, iż na całym obszarze ich kraju powinna być zastosowana jednolita taryfa,
—
zastosowanie jednolitej taryfy nie wyklucza prawa operatora/operatorów świadczącego/świadczących usługi powszechne do zawierania z klientami indywidualnych umów o cenach,
—
taryfy muszą być przejrzyste i niedyskryminujące”.
6.
We wniosku legislacyjnym, w wyniku którego została przyjęta dyrektywa z 2002 r., Komisja wskazała, że proponowane zmiany dyrektywy z 1997 r. miały na celu „jasne określenie etapów i harmonogramu dalszego otwarcia sektora pocztowego we Wspólnocie, które powinno odbyć się w sposób zaplanowany, tak, aby cały rynek, a w szczególności operatorzy świadczący usługę powszechną, mogli zakończyć proces modernizacji i dostosowania do warunków zwiększonej konkurencji w stabilnym i przewidywalnym otoczeniu regulacyjnym” (
9
).
7.
Komisja zwróciła uwagę w tym kontekście, że wprawdzie taryfy specjalne były oferowane „wielu podmiotom gospodarczym albo podmiotom wysyłającym przesyłki masowe oraz pośrednikom stosownie do kosztów nieponiesionych przez [USP]”, to zdarzały się skargi w tym obszarze na szereg operatorów historycznych i dlatego konieczne było wyjaśnienie, „że zawsze należy przestrzegać zasad przejrzystości i niedyskryminacji zarówno w odniesieniu do taryf, jak i do związanych z nimi warunków” (
10
). Z tego powodu Komisja zaproponowała dodanie nowego tiret do art. 9 dyrektywy z 1997 r. (będącego częścią rozdziału 4, odnoszącego się do „[w]arunk[ów] świadczenia usług niezastrzeżonych oraz dostępu do sieci”), który to tiret podkreśla stosowanie zasady niedyskryminacji w kontekście taryf specjalnych.
8.
Tiret, o którym mowa został przyjęty w zaproponowanej przez Komisję postaci, chociaż ostatecznie włączono go nie do art. 9, lecz do art. 12 (który znajduje się w rozdziale 5 mówiącym o „Zasad[ach] taryfow[ych] i przejrzystośc[i] rachunków”). Motyw 29 dyrektywy z 2002 r. opiera się na treści wniosku Komisji z 2000 r. i stwierdza, że „[USP] zwykle oferują usługi, na przykład dla przedsiębiorstw, firm zbierających pocztę dla różnych klientów oraz dla podmiotów wysyłających przesyłki masowe, pozwalając na wysyłkę poczty z różnych miejsc i na różnych warunkach w porównaniu ze standardowymi usługami listowymi” oraz, że „[w] ten sposób powinni oni stosować się do zasad przejrzystości i równości w traktowaniu podmiotów, zarówno między różnymi osobami trzecimi, jak i między osobami trzecimi a [USP] dostarczającymi równoważne usługi […]”.
9.
W wersji zmienionej przez dyrektywę z 2002 r. art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej brzmiał zatem następująco:
„w każdym przypadku, gdy operatorzy świadczący usługi powszechne stosują taryfy specjalne, na przykład na usługi dla podmiotów gospodarczych, podmiotów wysyłających przesyłki masowe, lub firm zbierających pocztę od innych klientów, będą stosować zasady przejrzystości i równości w traktowaniu podmiotów w odniesieniu zarówno do taryf jak i do związanych z nimi warunków. W taryfach uwzględnia się nieponiesione koszty, w porównaniu do ceny zwykłej usługi pokrywającej pełen zakres oferowanych świadczeń, jak przyjmowanie, przemieszczanie, sortowanie i doręczanie pojedynczych przesyłek pocztowych, a także, wraz z towarzyszącymi im warunkami, stosuje się jednakowo zarówno między różnymi osobami trzecimi, jak i między nimi, a operatorami świadczącymi usługi powszechne dostarczającymi równoważne usługi. Wszelkie takie taryfy zostaną także udostępnione klientom prywatnym, którzy korzystają z usług na podobnych warunkach”.
10.
Dyrektywa z 2008 r. miała na celu zakończenie procesu liberalizacji zapoczątkowanego dyrektywą z 1997 r. oraz potwierdzenie ostatecznej daty urzeczywistnienia wewnętrznego rynku usług pocztowych (
11
).
11.
We wniosku legislacyjnym, który doprowadził do przyjęcia dyrektywy z 2008 r., Komisja zaznaczyła w szczególności, że dla USP niezbędna jest większa elastyczność w zakresie ustalania cen, tak aby mogli oni reagować w warunkach większego wystawienia na konkurencję – zwłaszcza w najbardziej dochodowych segmentach rynku, jakimi są przesyłki dla podmiotów gospodarczych – wynikającego z pełnej liberalizacji rynków pocztowych oraz w konsekwencji ograniczyć wszelkie czynniki ryzyka związane z równowagą finansową usługi powszechnej w nowym otoczeniu (
12
). Wspomnianą elastyczność postrzegano zatem jako podstawowe narzędzie zagwarantowania finansowania usługi powszechnej, co było kwestią kluczową w trakcie całego procesu legislacyjnego, który doprowadził do przyjęcia dyrektywy z 2008 r. W konsekwencji brzmienie art. 12 tiret drugie zdanie drugie zostało zmienione w celu ograniczenia ustalania jednolitych taryf przez państwo głównie do towarów objętych taryfą jednostkową (na przykład znaczków) (
13
).
12.
Potrzeba większej elastyczności cenowej jest również widoczna w motywie 39 zdanie pierwsze dyrektywy z 2008 r., który stanowi, że „[w] celu świadczenia usług dla wszystkich użytkowników, w tym podmiotów gospodarczych, podmiotów wysyłających przesyłki masowe lub firm zbierających pocztę od różnych użytkowników, operatorzy świadczący usługę powszechną mogą korzystać z większej elastyczności cenowej, zgodnie z zasadą odzwierciedlania kosztów”.
13.
Ponadto obowiązek USP, aby „uwzględni[ć] nieponiesion[e] koszt[y]”, w kontekście taryf specjalnych został usunięty z art. 12 tiret piąte, które obecnie brzmi następująco:
„w każdym przypadku, gdy operatorzy świadczący usługę powszechną stosują taryfy specjalne, na przykład na usługi dla podmiotów gospodarczych, podmiotów wysyłających przesyłki masowe lub firm zbierających pocztę od różnych użytkowników, będą stosować zasady przejrzystości i niedyskryminacji zarówno w odniesieniu do taryf, jak i do związanych z nimi warunków. Taryfy, wraz ze związanymi z nimi warunkami, stosuje się jednakowo zarówno między różnymi stronami trzecimi, jak i między nimi a operatorami świadczącymi usługę powszechną dostarczającymi równoważne usługi. Wszelkie takie taryfy zostaną także udostępnione użytkownikom, w szczególności osobom fizycznym oraz małym i średnim przedsiębiorstwom, które korzystają z usług pocztowych na podobnych warunkach”.
Okoliczności faktyczne, przebieg postępowania głównego i pytania prejudycjalne
14.
Jak wcześniej wspomniano, istnieją dwie kategorie obniżek cenowych stosowanych przez USP sektora pocztowego.
15.
„Rabatami funkcjonalnymi” USP nagradza za dostarczenie wstępnie posortowanej poczty (wolumen powyżej określonego minimum). Rabaty te mają na celu uwzględnienie oszczędności w kosztach, z których korzysta USP w wyniku przyjmowania i sortowania poczty zgodnie na przykład z formatem, opakowaniem i wagą oraz dostarczenia jej do centrów pocztowych USP. Rabaty funkcjonalne wymagają zazwyczaj dostępu dostawcy do sieci pocztowej USP, w szczególności do urządzeń sortujących lub nadawczych.
16.
„Rabatami ilościowymi” nagradza się za wysłanie dużego wolumenu poczty w danym okresie rozliczeniowym, bez względu na to czy dostarczona do USP poczta jest wstępnie posortowana. Rabaty te mają charakter czysto komercyjny. Ich celem jest zwiększenie popytu na usługi pocztowe.
17.
Operator bpost stosuje trzy kategorie taryf z tytułu świadczenia usług pocztowych: (i) taryfę standardową, która określa cenę za przesyłkę; (ii) taryfy obniżone lub preferencyjne przysługujące klientom, którzy nadają wstępnie posortowaną pocztę w ilości powyżej określonego minimum, którą to taryfę można zatem uznać za rabat funkcjonalny; i (iii) „taryfy umowne”, które są stosowane do poczty o bardzo dużym wolumenie („przesyłki masowe”) i które są negocjowane między bpost i jego klientami.
18.
Taryfy umowne bpost, które są stosowane głównie do „direct mail” i „poczty o charakterze administracyjnym” (
14
) mogą z kolei odnosić się do umów trojakiego typu: (i) „Client Direct” to umowy zawarte bezpośrednio z nadawcami będącymi podmiotami gospodarczymi; (ii) „Proxy” to umowy zawarte z pośrednikami, którym nadawcy powierzyli wyłączne zarządzanie ich pocztą; i (iii) „Intermediary” to umowy zawarte z pośrednikami o dostarczenie do bpost przesyłek masowych pochodzących od różnych nadawców, których tożsamość nie jest znana w chwili zawierania umowy. Komisja zdefiniowała termin „pośrednik” (odpowiednik firmy zbierającej pocztę od innych klientów) w sektorze pocztowym jako „każdy operator [podmiot gospodarczy] działający pomiędzy nadawcą a [USP], który przyjmuje, kieruje lub wstępnie sortuje przesyłki pocztowe, zanim zostaną one przekazane do publicznej sieci pocztowej w tym samym albo w innym kraju.” (
15
)
19.
W 2010 r. rabaty ilościowe udzielane przez bpost od przesyłek o wadze nieprzekraczającej 50 g wynosiły od 10,4% (pierwsza klasa rabatu) do 39,7% (jedenasta klasa rabatu), natomiast rabaty ilościowe udzielane od przesyłek o wadze przekraczającej 50 g wynosiły od 9,7% (pierwsza klasa rabatu) do 50,4% (dwunasta klasa rabatu) (
16
). Klasa rabatu była stosowna do wygenerowanego dla bpost dochodu od objętości dostarczonej w okresie rozliczeniowym (
17
) poczty i była niezależna od typu taryfy umownej (
18
).
20.
Do 2010 r. bpost zezwalał kumulować przesyłki w ramach rabatów ilościowych. Pośrednik mógł zatem skumulować pocztę od różnych klientów w celu uzyskania wyższego rabatu ilościowego.
21.
W 2010 r. bpost zastąpił powyższy system modelem „na jednego nadawcę”, zgodnie z którym pośrednik jest uprawniony do otrzymania rabatu ilościowego obliczonego na podstawie wolumenów poczty przekazanej mu przez każdego z klientów osobno. bpost wskazuje, że zmiana ta miała na celu ukrócenie praktyk ograniczonej liczby pośredników, którzy kumulowali pocztę pochodzącą od różnych nadawców w sposób czysto administracyjny (tzn. bez żadnego jej przygotowania), aby „sztucznie” skorzystać z jak najwyższych rabatów ilościowych.
22.
W celu zobrazowania różnicy pomiędzy dwoma modelami, załóżmy, że pośrednik zgrupował pocztę od trzech różnych nadawców. Zgodnie z systemem, który obowiązywał przed 2010 r. mógł on uzyskać rabat w wysokości powiedzmy 20% od zgrupowanej poczty w danym okresie rozliczeniowym, nawet jeśli wolumen poczty od każdego z nadawców z osobna uprawniałby jedynie do rabatu w wysokości 10%. Zgodnie z systemem z 2010 r. ten sam pośrednik spełniałby warunki do uzyskania jedynie 10% rabatu od poczty każdego z nadawców z osobna.
23.
W decyzji z dnia 20 lipca 2011 r. IBPT stwierdził, że stosowanie modelu „na jednego nadawcę” prowadziło do odmiennego traktowania podmiotów wysyłających przesyłki masowe i pośredników w zakresie obliczania rabatów ilościowych, chociaż te dwie kategorie podmiotów były w porównywalnej sytuacji jeśli chodzi o usługi pocztowe świadczone przez bpost. IBPT nałożył zatem na bpost grzywnę w wysokości 2250000 EUR za złamanie belgijskiego prawa transponującego zasadę niedyskryminacji określoną w art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej.
24.
bpost zaskarżył tę decyzję do cour d’appel de Bruxelles, który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie następujących pytań prejudycjalnych:
„1)
Czy art. 12 tiret piąte [dyrektywy pocztowej] należy interpretować w ten sposób, że nakłada on obowiązek niedyskryminacji, zwłaszcza w stosunkach pomiędzy [USP] a pośrednikami, w odniesieniu do rabatów funkcjonalnych przyznawanych przez tego operatora, przy czym rabaty o charakterze wyłącznie ilościowym objęte są stosowaniem art. 12 tiret czwarte?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy [system] rabat[ów] o charakterze wyłącznie ilościowym [stosowany przez bpost w 2010 r.] jest zgodny z obowiązkiem niedyskryminacji przewidzianym w art. 12 tiret czwarte, jeśli zróżnicowanie cen, jakie wprowadza, opiera się na czynniku obiektywnym uwzględniającym właściwy rynek geograficzny i usług i nie prowadzi do efektu wykluczenia lub wzmocnienia lojalności?
3)
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, czy rabat ilościowy przyznany pośrednikowi narusza zasadę niedyskryminacji przewidzianą w art. 12 tiret piąte, jeśli jego wysokość nie jest równa rabatowi przyznawanemu nadawcy, który nadaje równoważną ilość przesyłek, ale jest równa wszystkim rabatom, które są przyznawane wszystkim nadawcom na podstawie liczby przesyłek każdego z tych nadawców, których przesyłki zebrał?”.
25.
Uwagi na piśmie zostały złożone przez bpost, Belgię, Włochy, Szwecję i Komisję. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 11 czerwca 2014 r. swoje stanowiska przedstawiły Belgia, Francja i Komisja.
Ocena
26.
Zacznę od przeanalizowania, do której wersji dyrektywy pocztowej należy odnosić się w niniejszej sprawie. Następnie zbadam, czy art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej reguluje rabaty ilościowe, aby wreszcie zająć się kwestią centralną, czy „model na jednego nadawcę” jest spójny z zasadą, zgodnie z którą taryfy z tytułu świadczenia pocztowej usługi powszechnej powinny być niedyskryminujące.
Właściwa wersja dyrektywy o usługach pocztowych
27.
Chociaż sąd odsyłający wnosi o udzielenie wskazówek w sprawie art. 12 dyrektywy pocztowej zmienionej zarówno dyrektywą z 2002 r., jak i dyrektywą z 2008 r., bpost twierdzi, że w postępowaniu głównym ma zastosowanie dyrektywa w wersji zmienionej dyrektywą z 2002 r. (która wciąż zawierała odniesienie do „kosztów nieponiesionych”).
28.
Termin transpozycji dyrektywy z 2008 r. to 31 grudnia 2010 r., przy czym dyrektywa ta została należycie transponowana do belgijskiego prawa krajowego w wymienionym terminie. Mając na względzie, że zasadniczym przedmiotem postępowania głównego są rabaty ilościowe udzielone przez bpost w 2010 r. wydaje mi się, że z formalnego punktu widzenia niniejszy spór podlega art. 12 w wersji zmienionej dyrektywą z 2002 r.
29.
Jednak dyrektywa z 2008 r. weszła w życie w dniu 27 lutego 2008 r. Jak słusznie stwierdził IBPT w decyzji zaskarżonej w postępowaniu głównym, nie można pominąć tego faktu przy ocenie tego, która wersja dyrektywy pocztowej powinna zostać wzięta pod uwagę przez Trybunał w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem w okresie przewidzianym na dokonanie transpozycji dyrektywy państwa członkowskie będące jej adresatami są zobowiązane do powstrzymania się od przyjmowania przepisów, które mogłyby poważnie zagrozić osiągnięciu celu wyznaczonego w tej dyrektywie (
19
). W związku z tym począwszy od daty wejścia w życie dyrektywy sądy państw członkowskich zobowiązane są tak dalece jak jest to możliwe do powstrzymania się od dokonywania wykładni prawa krajowego w sposób, który poważnie zagrażałby – po upływie terminu transpozycji dyrektywy – osiągnięciu wskazanego w dyrektywie rezultatu (
20
).
30.
Zważywszy, że kiedy zaistniały okoliczności leżące u źródła postępowania głównego, dyrektywa z 2008 r. weszła już w życie, należy uznać, iż wykładnia, o której dokonanie zwraca się do Trybunału cour d’appel de Bruxelles, odnosząca się do art. 12 w wersji zmienionej tą dyrektywą, będzie przydatna do rozstrzygnięcia przez sąd odsyłający zawisłej przed nim sprawy zgodnie z obowiązkiem, który właśnie przywołałam (
21
).
31.
Z tego powodu uważam, że Trybunał powinien udzielić odpowiedzi na pytania prejudycjalne w oparciu o tę wersję dyrektywy.
Pytanie pierwsze: zakres art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej
32.
W pierwszym pytaniu sąd odsyłający zwraca się o wskazówki co do zakresu art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej oraz co do tego, jak artykuł ten ma się do ogólnej zasady określonej w tiret czwartym, zgodnie z którą taryfy za korzystanie z usług wchodzących w zakres usługi powszechnej muszą być niedyskryminujące.
33.
Na wstępie muszę wyjaśnić, że tak jak rozumiem, odpowiedź na pytanie pierwsze pozostaje bez znaczenia dla kwestii niedyskryminacji podniesionej przez sąd odsyłający w pytaniach drugim i trzecim. Jest tak, ponieważ z art. 12 tiret czwarte jasno wynika, iż wszystkie taryfy z tytułu świadczenia usługi powszechnej stosowane przez USP muszą być bezwzględnie niedyskryminujące.
34.
Chociaż już pierwotna wersja dyrektywy pocztowej zawiera ogólną zasadę, zgodnie z którą taryfy z tytułu świadczenia usług pocztowych wchodzących w zakres usługi powszechnej muszą być niedyskryminujące, dopiero poprawka wprowadzona dyrektywą z 2002 r. dodała do art. 12 tiret piąte o „taryfach specjalnych”. Tiret ten wymaga, aby USP przestrzegali zasad przejrzystości i niedyskryminacji przy stosowaniu wspomnianych „taryf specjalnych”. Dyrektywa pocztowa wymienia tytułem przykładu usługi dla podmiotów gospodarczych, podmiotów wysyłających przesyłki masowe czy pośredników, którzy zbierają pocztę od różnych użytkowników.
35.
W wyroku w sprawie Deutsche Post i in. (
22
) Trybunał orzekł, że art. 12 tiret piąte ma na celu uregulowanie konkretnej sytuacji, w której USP przyznaje niektórym swoim klientom, „w sposób bardziej liberalny niż wymaga tego [dyrektywa pocztowa], […]dostęp do sieci pocztowej w punktach innych niż zwyczajowe punkty dostępu i udziela im w związku z tym specjalnych taryf”. W konsekwencji przepis ten obejmuje rabaty funkcjonalne udzielane klientom przygotowującym pocztę, a zatem poszukującym dostępu do łańcucha usług pocztowych na innych warunkach i w innych punktach niż te, które odnoszą się do tradycyjnych usług pocztowych.
36.
Jednak sprawa Deutsche Post i in. dotyczyła jedynie rabatów funkcjonalnych. W omawianej sprawie natomiast chodzi o ustalenie czy art. 12 tiret piąte ma również zastosowanie do rabatów ilościowych. Czy rabaty te wchodzą w zakres pojęcia „taryf specjalych”?
37.
Pytanie to rodzi się w szczególności dlatego, że w art. 12 w wersji zmienionej dyrektywą z 2002 r. omawiane taryfy specjalne musiały „uwzględnia[ć] […] nieponiesione koszty, w porównaniu do ceny zwykłej usługi pokrywającej pełen zakres oferowanych świadczeń, jak przyjmowanie, przemieszczanie, sortowanie i doręczanie pojedynczych przesyłek pocztowych”. Ponadto, chociaż dyrektywa z 2008 r. usunęła to zdanie z art. 12, motyw 39 rzeczonej dyrektywy wciąż stwierdzał, że „w taryfach należy uwzględnić nieponiesione koszty w porównaniu do ceny zwykłej usługi obejmującej pełen zakres oferowanych świadczeń, jak przyjmowanie, sortowanie, przemieszczanie i doręczanie pojedynczych przesyłek pocztowych”.
38.
Operator bpost i rząd francuski twierdzą zasadniczo, że odniesienie do „nieponiesionych kosztów” zarówno w art. 12 tiret piąte w wersji zmienionej dyrektywą z 2002 r., jak i w preambule dyrektywy z 2008 r. oznacza, że omawiany tiret należy rozumieć w ten sposób, iż ma on zastosowanie wyłącznie do rabatów funkcjonalnych, które są udzielane, aby nagrodzić przygotowanie poczty przed jej nadaniem oraz oszczędności wynikające z tego dla USP. Z kolei rządy belgijski, włoski i szwedzki oraz Komisja twierdzą, że udzielenie rabatów ilościowych również oznacza przyznanie „taryf specjalnych” przez USP; zarówno rabaty funkcjonalne, jak i ilościowe są obliczane w oparciu o „taryfy normalne” mające zastosowanie do tradycyjnych usług pocztowych. Rząd belgijski stoi na stanowisku, że odniesienie do „nieponiesionych kosztów” w samym art. 12 lub w preambule dyrektywy z 2008 r. ma jedynie na celu nawiązanie do zasady odzwierciedlenia kosztów w kontekście rabatów funkcjonalnych. Nie można interpretować tego odniesienia w ten sposób, że ogranicza ono pojęcie „taryf specjalnych”.
39.
Dyrektywa pocztowa nie definiuje „taryf specjalnych”. Trzy przykłady zawarte w art. 12 tiret 5 niezbyt wiele wyjaśniają. Wprawdzie odniesienie do „podmiotów wysyłających przesyłki masowe lub firm zbierających pocztę od różnych użytkowników” sugeruje, że z taryf specjalnych mogą skorzystać użytkownicy, którzy wysyłają większy niż przeciętny wolumen poczty. Jednak, tak jak już wcześniej wyjaśniłam, ilość poczty dostarczonej do USP jest czynnikiem, który – choć w całkiem inny sposób – liczy się przy obliczaniu zarówno rabatów operacyjnych, jak i funkcjonalnych (
23
).
40.
Również zasada zawarta w tiret piątym, zgodnie z którą taryfy specjalne „uwzględnia[ją] […] nieponiesione koszty, w porównaniu do ceny zwykłej usługi pokrywającej pełen zakres oferowanych świadczeń, jak przyjmowanie, przemieszczanie, sortowanie i doręczanie pojedynczych przesyłek pocztowych”, nie zawiera rozstrzygającej wskazówki. Zdanie to można rozumieć w ten sposób, że obejmuje pojęcie „taryf specjalnych” jako takich – wówczas taryfy specjalne dotyczą jedynie rabatów funkcjonalnych – albo, że jedynie podkreśla zasadę odzwierciedlenia kosztów jeśli chodzi o rabaty funkcjonalne, bez uszczerbku dla stosowania tiret piątego do rabatów ilościowych. To samo dotyczy odniesienia do „nieponiesionych kosztów” w preambule dyrektywy z 2008 r.
41.
Jednak przebieg procesu legislacyjnego poprzedzający przyjęcie dyrektywy z 2002 r. (
24
) zdaje się wskazywać, że „taryfy specjalne” dotyczą jedynie sytuacji, w której USP nie ponosi kosztów dzięki temu, że umożliwia swoim klientom, którzy wzięli na siebie częściowo przygotowanie poczty, dostęp do łańcucha usług pocztowych w innych punktach, niż te, w których zazwyczaj nadaje się przesyłki pocztowe w publicznej sieci pocztowej, takie jak centra pocztowe. Z wniosku legislacyjnego Komisji z 2000 r. jasno wynika, że dodanie tiret piątego do art. 12 uznano za konieczne w celu ukrócenia praktyk szeregu USP, którzy w odmienny sposób traktowali poszczególne kategorie klientów w odniesieniu do rabatów funkcjonalnych. Poprawka miała zatem na celu dać jasno do zrozumienia, że USP muszą udzielać takich rabatów w sposób niedyskryminujący, w szczególności w stosunku do nadawców i pośredników. Podobnie tiret piąte wymaga, aby warunki związane z rabatami funkcjonalnymi – minimalna albo maksymalna ilość wstępnie posortowanej poczty uprawniająca do rabatu albo pakowanie – miały zastosowanie bez względu na typ klienta (
25
).
42.
Nie zmienia tego, moim zdaniem, fakt, że nowy tiret nie został dodany do rozdziału 4 („Warunki świadczenia usług pocztowych i dostępu do sieci”), tak jak wnioskowała Komisja, ale do rozdziału 5 („Zasady taryfowe i przejrzystość rachunków”). Jak Trybunał jasno stwierdził w wyroku Deutsche Post i in., nowy przepis nie miał na celu uregulowania dostępu do sieci pocztowej jako takiej, poprzez zobowiązanie USP do przyznania dostępu do łańcucha usług pocztowych na innych warunkach i w innych punktach niż te odnoszące się do tradycyjnych usług pocztowych (
26
). Celem było raczej uniknięcie dyskryminacji taryfowej, w sytuacji gdy USP decyduje się przyznać taki dostęp. Jak rozumiem, mógł to być także powód, dla którego przedstawiciele Francji i Portugalii w Grupie Roboczej Rady ds. Usług Pocztowych wyrazili pogląd, że nowy tiret „wydaje się lepiej pasować” w art. 12 dyrektywy pocztowej niż w art. 9 (
27
).
43.
Uważam zatem, że art. 12 tiret piąte dyrektywy pocztowej w wersji zmienionej dyrektywą z 2002 r. odnosi się wyłącznie do rabatów funkcjonalnych.
44.
Wniosku tego, który znajduje dalsze potwierdzenie w motywie 29 dyrektywy z 2002 r., nie podważa argument rządów belgijskiego i włoskiego, popierany przez Komisję, że przepis ten i tak ma zastosowanie do rabatów ilościowych, gdyż obsługa większego wolumenu poczty pociąga za sobą oszczędności w kosztach dla USP w postaci oszczędności skali.
45.
Nie podlega dyskusji, że obsługa i doręczanie dużych wolumentów poczty, które są napędzane rabatami ilościowymi, pozwala USP korzystać z oszczędności skali poprzez rozłożenie kosztów stałych na większą liczbę przesyłek. Nie jestem jednak przekonana, że takie prawie automatyczne oszczędności skali są objęte zakresem pojęcia „nieponiesionych kosztów” w dyrektywie pocztowej.
46.
Jak już powiedziałam, odniesienie do „nieponiesionych kosztów” w tiret piątym w wersji zmienionej dyrektywą z 2002 r. dotyczyło zapewnienia częściowej obsługi łańcucha usług pocztowych przez podmioty trzecie. Oszczędności skali wynikają raczej ze zwiększenia całkowitego wolumenu poczty obsługiwanej przez USP aniżeli ze zmiany tradycyjnych usług pocztowych świadczonych przez USP. Co więcej, nie jest łatwo przewidzieć dokładnie, jak będzie ewoluować popyt na usługi pocztowe w wyniku rabatów ilościowych. Faktyczne oszczędności skali można zmierzyć jedynie poprzez odniesienie do całkowitego wolumenu poczty obsługiwanej przez USP. Dlatego trudne, a nawet niemożliwe wydaje mi się obliczenie z wyprzedzeniem (przy ustalaniu „taryf specjalnych”), która część takich oszczędności (a zatem nieponiesionych kosztów) może konkretnie odnosić się do wzrostu popytu na usługi pocztowe wynikającego z rabatów ilościowych. Łatwiej jest natomiast zmierzyć nieponiesione przez USP koszty w sytuacji, kiedy podmiot trzeci zapewnia częściową obsługę pocztowego łańcucha usług.
47.
Czy usunięcie przez dyrektywę z 2008 r. odniesienia do „nieponiesionych kosztów” w art. 12 tiret piąte zmienia zakres tego przepisu?
48.
W tym miejscu pragnę zauważyć, że Komisja w pierwotnym wniosku legislacyjnym, stanowiącym podstawę dyrektywy z 2008 r. nie proponowała takiej zmiany. W omawianym kontekście Komisja zwróciła uwagę, że jeśli chodzi o „dostęp do sieci na etapie sortowania i doręczania […] państwa członkowskie muszą nadal przestrzegać art. 12 tiret piąte oraz mogą, w świetle warunków krajowych, wprowadzać inne środki zapewniające dostęp do publicznej sieci pocztowej na przejrzystych i niedyskryminacyjnych warunkach” (
28
). W moim przekonaniu potwierdza to (aczkolwiek pośrednio), że zamiarem Komisji nie było ponowne zdefiniowanie pojęcia „taryf specjalnych” zawartego w tiret piątym w celu objęcia nim rabatów ilościowych.
49.
Nie widzę powodu, aby uznać, że ostateczne usunięcie odniesienia do „nieponiesionych kosztów” w art. 12 skutkowało wspomnianym wyżej ponownym zdefiniowaniem pojęcia „taryf specjalnych”.
50.
Po pierwsze, jak słusznie wskazuje bpost i rząd francuski, motyw 39 dyrektywy z 2008 r. nadal odnosi się do „nieponiesionych kosztów” w stosunku do usług świadczonych przez USP, w porównaniu do ceny zwykłej usługi pokrywającej pełen zakres oferowanych świadczeń, jak przyjmowanie, sortowanie, przemieszczanie, i doręczanie pojedynczych przesyłek pocztowych.
51.
Po drugie, przebiegu procesu legislacyjnego poprzedzający przyjęcie dyrektywy z 2008 r. (
29
) w żadnym stopniu nie wskazuje na to, że odniesienie do „nieponiesionych kosztów” zostało usunięte z art. 12 tiret piąte w celu zapewnienia, że przepis ten w przyszłości obejmie zarówno rabaty funkcjonalne, jak i ilościowe.
52.
Jak rozumiem, przebieg procesu legislacyjnego poprzedzającego przyjęcie wyżej wspomnianej dyrektywy przemawia raczej na korzyść stanowiska rządu francuskiego przedstawionego na rozprawie, zgodnie z którym nowe brzmienie tiret piątego odzwierciedla kompromis dotyczący przyznania USP elastyczności przy ustalaniu taryf.
53.
Rząd ten wyjaśnił, że w kontekście dalszej liberalizacji rynków pocztowych, szereg USP podkreśliło potrzebę zwiększenia elastyczności taryfowej (tzn. zmniejszenia ograniczeń ze strony organów władzy publicznej) w celu umożliwienia dostosowania się do rosnącej konkurencji.
54.
Wprawdzie Komisja dała wyraz wspomnianej obawie we wniosku legislacyjnym z 2006 r., nie zaproponowała jednak porzucenia zasady, zgodnie z którą taryfy specjalne powinny uwzględniać koszty nieponiesione przez USP, gdy klient zapewnił częściową obsługę pocztowego łańcucha usług. W tych okolicznościach szereg USP mogło obawiać się, że nie będzie im wolno dostosować taryf specjalnych do zmieniających się warunków konkurencji, w tym, tam gdzie to konieczne, poprzez udzielenie wyższych rabatów funkcjonalnych niż rabaty, które wynikałyby z mechanicznego odzwierciedlenia nieponiesionych kosztów (
30
). Właśnie w tym kontekście Parlament Europejski zasugerował włączenie dodatkowego motywu do dyrektywy z 2008 r., podkreślając, że „[d]la świadczenia usług przez [USP] na rzecz podmiotów gospodarczych, podmiotów wysyłających przesyłki masowe, lub firm zbierających pocztę od innych klientów konieczne jest, aby operatorzy korzystali z bardziej elastycznych warunków taryfowych” (
31
).
55.
Rozwiązanie, które wzięło górę w Radzie, mimo sprzeciwu Komisji i kilku państw członkowskich, polegało na usunięciu odniesienia do „nieponiesionych kosztów” w art. 12 tiret piąte, zgodnie ze zwiększoną elastycznością cenową przyznaną USP (
32
). Jednak ostateczne brzmienie motywu 39 dyrektywy z 2008 r., w porównaniu z propozycją Parlamentu, sugeruje, że wspomniane usunięcie było częścią kompromisu; z jednej strony motyw ten wyraźnie stwierdza, że USP powinni korzystać z większej elastyczności cenowej, aczkolwiek „zgodnie z zasadą odzwierciedlania kosztów”, z drugiej strony, drugie zdanie tego motywu powtarza (jedynie z niewielkimi zmianami) odniesienie do nieponiesionych kosztów zawarte wcześniej w art. 12 tiret piąte (
33
).
56.
Doszłam zatem do wniosku, że usunięcie odniesienia do „nieponiesionych kosztów” w art. 12 tiret piąte przez dyrektywę z 2008 r. nie zmieniło przedmiotowego zakresu stosowania tego przepisu, który to przepis dotyczy jedynie rabatów funkcjonalnych.
57.
Przywołany powyżej przebieg procesu legislacyjnego poprzedzający przyjęcie dyrektywy utwierdza mnie również w przekonaniu, że istotna kwestia dyskryminacji podniesiona przez sąd odsyłający nie ma wpływu na to czy zastosowanie ma art. 12 tiret czwarte czy (niektóre wersje) tiret piąte dyrektywy pocztowej. Prawodawca Unii, kiedy dodawał tiret piąte do wspomnianego przepisu z pewnością nie zamierzał zmienić ogólnego zakazu stosowania dyskryminujących taryf, który to zakaz był już zawarty w pierwotnej wersji dyrektywy pocztowej. Jak można wywodzić z wniosku legislacyjnego Komisji z 2000 r. celem było raczej ukrócenie utrzymujących się praktyk dyskryminacyjnych stosowanych przez szereg operatorów historycznych świadczących usługę powszechną w odniesieniu do rabatów funkcjonalnych.
58.
Co za tym idzie, jeśli Trybunał nie przychyli się do mojego stanowiska i uzna, że tiret piąte ma zastosowanie zarówno do rabatów ilościowych, jak i do rabatów funkcjonalnych, odpowiedź, której proponuję udzielić poniżej na pytanie drugie analogicznie może odnosić się również do pytania trzeciego.
Pytanie drugie: zgodność modelu
„na jednego nadawcę
” z zasadą niedyskryminacji
59.
Zacznę od uwagi, że niniejsze odesłanie prejudycjalne skupia się jedynie na systemie rabatów ilościowych udzielonych przez bpost w 2010 r. (
34
). Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający wnosi co do zasady o ustalenie czy model „na jednego nadawcę” jest spójny z zasadą równego traktowania określoną w art. 12 tiret czwarte dyrektywy pocztowej. W myśl uwag bpost, odpowiedź na to pytanie przełoży się bezpośrednio prawdopodobnie na sytuację nie tylko w Belgii, ale także w szeregu państw członkowskich, w których USP obliczają rabaty ilościowe na podstawie wolumenu poczty nadawanej przez indywidualnego nadawcę.
60.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada równego traktowania, która jest jedną z podstawowych zasad prawa Unii, wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione, a sytuacje odmienne nie były traktowane jednakowo (
35
). Przy ocenie porównywalności sytuacji należy uwzględnić ich całościową charakterystykę, łącznie z zasadami i celami dziedziny, do której należy sporny akt (
36
).
61.
Po pierwsze, wydaje mi się, inaczej niż twierdzi bpost, że system rabatów ilościowych będący przedmiotem postępowania głównego skutkuje rzeczywiście odmiennym traktowaniem pośredników oraz indywidualnych podmiotów wysyłających przesyłki masowe. Posługując się wcześniej przedstawionym przeze mnie przykładem (
37
), w modelu „na jednego nadawcę” pośrednik będzie uprawniony jedynie do rabatu w wysokości 10% od poczty pochodzącej od każdego z trzech nadawców, natomiast indywidualny podmiot wysyłający przesyłki masowe dostarczający do USP dokładnie taki sam wolumen poczty, a zatem generujący co do zasady taki sam dochód dla USP, będzie uprawniony do rabatu w wysokości 20%.
62.
Centralną kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy nadawcy (podmioty wysyłające przesyłki masowe) oraz pośrednicy znajdują się w porównywalnej sytuacji w odniesieniu do rabatów ilościowych i czy odmienne traktowanie jest bezprawne.
63.
Operator bpost i rząd francuski podkreślają w tym względzie, że jedynie nadawcy rzeczywiście generują popyt na usługi pocztowe. Rabaty ilościowe mają na celu pobudzanie tego popytu. Uzasadnione jest zatem obliczanie tych rabatów w taki sposób, że nagradzana jest jedynie decyzja nadawcy o wysłaniu większej ilości poczty, a nie zdolność pośrednika do zebrania dużego wolumenu poczty od różnych nadawców. Natomiast rządy belgijski, włoski i szwedzki oraz Komisja twierdzą, że nadawcy i pośrednicy są w porównywalnej sytuacji, ponieważ bpost świadczy tym podmiotom taką samą usługę.
64.
Na wstępie pragnę wyraźnie stwierdzić, że nie przekonują mnie argumenty rządów belgijskiego, włoskiego i szwedzkiego oraz Komisji, iż rozumowanie Trybunału przedstawione w wyroku Deutsche Post i in. (
38
) może mieć w niniejszej sprawie bezpośrednie przełożenie.
65.
W tamtej sprawie Trybunał musiał rozstrzygnąć czy dyrektywa pocztowa sprzeciwia się, aby Deutsche Post (USP w Niemczech) odmówił przedsiębiorstwom zbierającym w ramach działalności zawodowej i w ich własnym imieniu przesyłki pocztowe od większej liczby nadawców korzystania z taryf specjalnych, które krajowy operator pocztowych usług powszechnych przyznawał klientom komercyjnym w odniesieniu do nadania w centrach pocztowych wstępnie posortowanych przesyłek w ilości przekraczającej określone minimum. Sprawa Deutsche Post i in. dotyczyła zatem dostępu do łańcucha usług pocztowych na innych warunkach i w innych punktach niż te odnoszące się do tradycyjnych usług pocztowych. Trybunał orzekł zasadniczo, że wprawdzie art. 12 tiret piąte dyrektywy 97/67 nie ma na celu uregulowania zasadniczej kwestii, jaką jest rozstrzygnięcie, czy operator pocztowych usług powszechnych powinien przyznać taki dostęp, odmowa Deutsche Post objęcia pośredników rabatami funkjonalnymi, udzielanymi nadawcom (komercyjnym), była niespójna z zasadą równego traktowania zawartą w tym przepisie (
39
). Tym samym Trybunał przyznał pośrednio, ale bezwzględnie, że indywidualni nadawcy i pośrednicy znajdują się w porównywalnej sytuacji w odniesieniu do rabatów funkcjonalnych.
66.
W moim przekonaniu, przełożenie takiego rozumowania na niniejszą sprawę równałoby się z zanegowaniem, że indywidualni nadawcy oraz pośrednicy znajdują się w odmiennej sytuacji w odniesieniu do rabatów ilościowych z tego powodu, że jedynie indywidualni nadawcy generują niezależny popyt na usługi pocztowe. W celu zobrazowania wspomnianej różnicy przydatne będzie przeanalizowanie prawdopodobnych skutków rynkowych stosowania modelu „na jednego nadawcę” oraz porównanie ich ze skutkami, których można się spodziewać w wyniku stosowania modelu „kumulacji”.
67.
Załóżmy, że indywidualny podmiot A wysyłający przesyłki masowe (na przykład bank wysyłający dużą ilość poczty o charakterze administracyjnym) jest uprawniony do uzyskania rabatu ilościowego w wysokości 10%. Wyobraźmy sobie, że A zdecyduje się powierzyć dokładnie taki sam wolumen poczty pośrednikowi X w celu dalszego dostarczenia tej poczty do USP. W modelu „na jednego nadawcę” decyzja ta nie ma żadnego wpływu na uzyskanie rabatu funkcjonalnego, do którego wolumen poczty nadawanej przez A uprawnia. X otrzyma zatem rabat od wspomnianej poczty w wysokości 10%. Natomiast w modelu „kumulacji” X będzie uprawniony do uzyskania rabatu ilościowego z tytułu poczty pochodzącej od A w wysokości odpowiadającej skumulowanemu wolumenowi poczty od wszystkich swoich klientów, którą nadał w trakcie okresu rozliczeniowego (na przykład 20%).
68.
Załóżmy teraz, że A zawiera umowę z pośrednikiem Y, który jest większy niż X, w sprawie obsługi i nadania dokładnie takiego samego wolumenu poczty do USP. W modelu „na jednego nadawcę” Y będzie ponownie uprawniony do uzyskania rabatu w wysokości 10% od wolumenu poczty pochodzącej od A. W modelu „kumulacji” rabat ilościowy, który otrzyma Y od poczty pochodzącej od A będzie obliczony w odniesieniu do całkowitego przychodu brutto wygenerowanego dla USP przez Y (na przykład 30%).
69.
Wreszcie, wyobraźmy sobie sytuację indywidualnego nadawcy B, który nie wysyła wystarczającej ilości poczty, aby uzyskać rabat ilościowy. W modelu „na jednego nadawcę” nie będzie rabatu niezależnie czy B sam dostarczy pocztę do USP czy też czy powierzy to zadanie pośrednikowi. Jednak sytuacja diametralnie zmienia się w modelu „kumulacji”; ilość poczty dostarczonej przez B będzie uprawniać do uzyskania rabatu ilościowego w wysokości 20%, jeśli B skorzysta z usług pośrednika X oraz do rabatu ilościowego w wysokości 30%, jeśli skorzysta z usług pośrednika Y.
70.
Wyciągam z powyższych przykładów dwa wnioski.
71.
Pierwszy wniosek jest taki, że tylko model „na jednego nadawcę” może zachęcać nadawców do wysyłania większej ilości poczty, a zatem będzie służył komercyjnemu celowi, jaki leży u podstaw rabatów ilościowych. Jedynie nadawcy są ostatecznie odpowiedzialni za generowanie poczty. Pośrednicy prawdopodobnie generują taki niezależny popyt jedynie w ograniczonym zakresie, wówczas gdy sami są nadawcami (
40
). Sytuację indywidualnego nadawcy B obrazuje ten punkt: w modelu „na jednego nadawcę”, w takich samych okolicznościach, B może jedynie uzyskać rabat ilościowy poprzez zwiększenie wolumenu wysyłanej poczty (
41
).
72.
Jak rozumiem, zachęta do wysyłania większej ilości poczty praktycznie znika w modelu „kumulacji”; znaczenie ma tutaj bowiem nie wolumen, ale raczej decyzja skorzystania z usług pośrednika, jak również wybór jednego pośrednika spośród wielu. Rzeczywiście, przy takim samym wolumenie poczty najkorzystniej dla B będzie skorzystać z usług pośrednika, który oferuje najniższą cenę za jedną przesyłkę. W moim przykładzie tym pośrednikiem byłby prawdopodobnie Y, który spełnia warunki do uzyskania wyższego poziomu rabatu ilościowego niż X, i który będzie w stanie wycenić swoją usługę tak, aby sprzedać ją po niższej cenie niż X (
42
).
73.
Ponieważ sytuacja nadawców i pośredników jest odmienna w odniesieniu do rabatów ilościowych, osiągnięcie celu USP, aby zwiększyć popyt na usługi pocztowe może zostać udaremnione przez stosowanie modelu „kumulacji”. Może zaistnieć ryzyko, że pojawią się na rynku zwłaszcza pośrednicy „czysto administracyjni”, którzy będą obsługiwać jak największy wolumen poczty, w tym przesyłki pochodzące od małych nadawców, w celu skorzystania z najwyższych poziomów rabatów ilościowych (
43
).
74.
Jak słusznie stwierdził bpost, skutkiem może być klasyczna sytuacja, w której nie ma wygranych. Jeśli USP jest zobowiązany stosować „model kumulacji”, może zostać zmuszony do porzucenia swojego systemu rabatów ilościowych w celu ochrony równowagi finansowej. Jednak zniesienie rabatów ilościowych prawdopodobnie zmniejszyłoby popyt na usługi pocztowe na rzecz alternatywnych sposobów komunikacji, takich jak faks, poczta elektroniczna, radiodyfuzja i Internet (
44
). To z kolei może wpłynąć na finansowanie usługi powszechnej, ze szkodą dla USP.
75.
Nie mogę zatem zgodzić się ze stanowiskiem przedstawionym przez rząd belgijski, że rozumowanie Trybunału przedstawione w pkt 37 i 38 wyroku Deutsche Post i in. ma zastosowanie do niniejszej sprawy. W tamtej sprawie Trybunał oddalił argument Deutsche Post i rządu niemieckiego, że rozszerzenie stosowania systemu rabatów funkcjonalnych na pośredników zagroziłoby stabilności finansowej USP (Deutsche Post). Trybunał orzekł, że Deutsche Post mogła zmniejszyć te rabaty wobec wszystkich korzystających z nich podmiotów „[j]eżeli miałoby się okazać, że przyznanie pośrednikom rabatów […] przyznanych wyłączenie klientom komercyjnym Deutsche Post […] [jest] nadmierne w stosunku do nieponiesionych kosztów” (
45
). Jak jasno wynika z tego sformułowania, rozumowanie Trybunału było ściśle związane z charakterem rabatów funkcjonalnych; ponieważ rabaty te są udzielane w celu odzwierciedlenia kosztów nieponiesionych przez USP w porównaniu do kosztów zwykłej usługi pocztowej, ich rozszerzenie na pośredników na pierwszy rzut oka nie niesie za sobą ryzyka oddziaływania na stabilność finansową USP. Jak właśnie wyjaśniłam, rozumowanie to nie może mieć zastosowania do rabatów ilościowych, ponieważ obniżenie albo zniesienie tych rabatów może mieć negatywny wpływ na popyt na usługi pocztowe, a zatem na finansową równowagę USP.
76.
Dodam, że narzucenie modelu „kumulacji” w kontekście rabatów ilościowych jest trudne do pogodzenia z elastycznością cenową, którą prawodawca UE świadomie przyznał USP jako rekompensatę za zwiększone wystawienie na konkurencję, z zastrzeżeniem ograniczeń określonych w art. 12 dyrektywy pocztowej oraz ograniczeń wynikających w sposób bardziej ogólny z traktatów (na przykład zakaz nadużywania pozycji dominującej na podstawie art. 102 TFUE) (
46
).
77.
Drugi wniosek dotyczy neutralności modelu „na jednego nadawcę”, jeśli chodzi o jego oddziaływanie na pozycję konkurencyjną różnych uczestników rynku pocztowego.
78.
Przy ocenie czy system rabatów ilościowych, taki jak ten będący przedmiotem postępowania głównego, ma charakter dyskryminujący Trybunał powinien kierować się moim zdaniem celem otwarcia rynków pocztowych na konkurencję. Jak potwierdza motyw 26 dyrektywy pocztowej, zasada niedyskryminującego charakteru taryf z tytułu świadczenia usługi powszechnej oraz zasada unikania zniekształcania konkurencji są ściśle ze sobą powiązane. Konieczne jest zatem, w coraz bardziej konkurencyjnych warunkach, „zapewnieni[e] [USP] wystarczającej swobody w zakresie dostosowania się do konkurencji, a zarazem zagwarantowani[e] [w wystarczającym stopniu] monitorowania zachowania potencjalnie dominującego operatora w celu zagwarantowania efektywnej konkurencji (
47
).
79.
W tym kontekście wydaje mi się, że model „na jednego nadawcę” nie może zniekształcać konkurencji. W modelu tym wysokość udzielonego rabatu ilościowego zależy wyłącznie od dochodu wygenerowanego dla USP w danym okresie rozliczeniowym przez każdego indywidualnego nadawcę z osobna. W konsekwencji model „na jednego nadawcę” ani nie zachęca podmiotów wysyłających przesyłki masowe do powierzania swojej poczty pośrednikowi, ani też do tego nie zniechęca.
80.
Odmiennie od stanowiska przedstawionego przez rząd belgijski podczas rozprawy, nie widzę powodu, aby uważać, że model „na jednego nadawcę” ogólnie rzecz ujmując jest zagrożeniem dla rentowności pośredników. Choć model ten przeciwdziała pojawieniu się czysto administracyjnych pośredników, nie ma on wpływu na potencjalne zainteresowanie podmiotu wysyłającego przesyłki masowe skorzystaniem z usług pośrednika „funkcjonalnego”. Sytuacja taka ma zazwyczaj miejsce, kiedy za taką samą „taryfę za znaczek” nadawca mógł jedynie przygotować, wstępnie posortować lub samemu wysłać pocztę po wyższych średnich kosztach. Szereg czynników wchodzi w grę przy podjęciu decyzji czy zlecać na zewnątrz wykonanie tych zadań, takich jak (nie)dostępność własnej infrastruktury i zasobów ludzkich, koszty wymienionych zasobów, okresowe wahania w wolumenie wysyłanej poczty albo też zwykła wygoda w korzystaniu z usług pośrednika. To, że w modelu „na jednego nadawcę” pośrednik nie może korzystać z wyższych rabatów ilościowych (czym może bądź nie obciążyć konsumentów) niż te, które są dostępne dla każdego indywidualego nadawcy z osobna, nie pozbawia zlecania tego zadania na zewnątrz potencjalnej atrakcyjności gospodarczej.
81.
Neutralność skutków modelu „na jednego nadawcę” w odniesieniu do konkurencyjności pośredników wyraźnie kontrastuje ze skutkami zakłócenia konkurencji wynikającymi z praktyki będącej przedmiotem sprawy Deutsche Post i in. (
48
). W sprawie tej fakt, że pośrednicy nie mogli korzystać z rabatów funkcjonalnych, których Deutsche Post udzielała indywidualnym nadawcom od nadania w centrach pocztowych wstępnie posortowanej poczty w ilości przekraczającej określone minimum wyraźnie utrudniało rozwój konkurencji na rynku pośredników pocztowych. W orzeczeniu w tej sprawie Trybunał wsparł cel liberalizacji rynków pocztowych przyświecający dyrektywie pocztowej (
49
).
82.
Model „na jednego nadawcę” jest równie neutralny dla konkurencyjności różnych pośredników, o ile jest stosowany w sposób spójny w stosunku do wszystkich pośredników (
50
). Jeśli rabaty ilościowe są oparte jedynie na poczcie wygenerowanej przez indywidualnych nadawców, wybór pośrednika będzie zależał (w takich samych okolicznościach) od jakości oferowanych usług. Jakość ta z kolei prawdopodobnie będzie odzwierciedlać takie czynniki jak niezawodność pośrednika, dogodność używanych przez niego metod przyjmowania poczty, szybkość obsługi poczty i dostarczenia jej do USP oraz od tego, do jakiego stopnia ma on możliwość i chęci radzić sobie, po rozsądnej cenie dla nadawcy, z nagłym zwiększeniem lub zmniejszeniem przekazywanego mu wolumenu poczty.
83.
Natomiast zakłócenia konkurencji mogą mieć miejsce w modelu „kumulacji”.
84.
Po pierwsze, model ten zawiera bodźce zachęcające większość nadawców do powierzenia swojej poczty pośrednikom (
51
). Nie podważa tego wniosku brak gwarancji, że z (pełnego) rabatu uzyskanego przez pośrednika skorzystają również klienci. Nawet skorzystanie z usług czysto administracyjnego pośrednika może być atrakcyjne ekonomicznie dla nadawcy, pod warunkiem, że oferta pośrednika pozwoli nadawcy na wysłanie poczty po (nawet nieznacznie) niższej średniej cenie, niż cena, którą w przeciwnym razie należałoby zapłacić USP. Tytułem przykładu, zakładając, że pośrednik Y (który dzięki modelowi „kumulacji” spełnia warunki do uzyskania całkowitego rabatu w wysokości 30%) oferuje rabat w wysokości zaledwie 12% podmiotowi A wysyłającemu przesyłki masowe, podmiot ten wciąż będzie miał bodziec, aby skorzystać z usług świadczonych przez Y, ponieważ A skorzystałby jedynie z rabatu ilościowego w wysokości 10% jeśli dostarczyłby pocztę bezpośrednio do USP.
85.
Po drugie, model „kumulacji” działa na korzyść pośredników, którzy skumulują największe wolumeny poczty i skorzystają zatem z najwyższych poziomów rabatów (
52
). Powyższe staje się szczególnie jasne, kiedy porównamy sytuację konkurencyjną pośredników X i Y (
53
). W przykładzie podanym przeze mnie wcześniej, w modelu „kumulacji”, wówczas gdy X spełniał wymagania, aby otrzymać rabat ilościowy w wysokości 20%., Y spełniał wymagania, aby otrzymać rabat ilościowy w wysokości 30%. Ponieważ pozostałe czynniki były takie same, oznacza to, że przy takiej samej usłudze, Y posiada znaczącą przewagę konkurencyjną nad X, aby przyciągnąć nadawców. Y posiada większą elastyczność w działaniu niż X. Y może (na przykład) zaoferować mniej skomplikowaną usługę, za to znacznie większy rabat; albo taką samą usługę z nieznacznie korzystniejszym rabatem i zatrzymać więcej zysku dla siebie.
86.
Co więcej, jeśli USP nie może stosować modelu „na jednego nadawcę”, ostatecznie może być zmuszony do całkowitego zlikwidowania swojego systemu rabatów funkcjonalnych w celu zapewnienia rentowności finansowej (
54
). Może mieć to negatywne konsekwencje dla wszystkich użytkowników usług pocztowych.
87.
Wspomniane zakłócenie konkurencji oraz jego skutki uboczne są bez wątpienia niespójne z przywołanymi celami dyrektywy pocztowej.
88.
Prawodawca Unii uznał, że pobudzanie konkurencji wobec operatorów historycznych ma zasadnicze znaczenie dla tworzenia rynku wewnętrznego usług pocztowych (
55
). Sprawa Deutsche Post i in. (
56
) pokazuje, jaką rolę odgrywa zasada niedyskryminacji ustanowiona w art. 12 dyrektywy pocztowej w realizacji tego celu. Podzielam jednak pogląd wyrażony przez rząd francuski, że dyrektywa nie wymaga, aby USP ustalali korzystniejsze taryfy dla dużych pośredników kosztem małych pośredników lub kosztem samego USP (
57
). Wręcz przeciwnie, otóż pozytywna dyskryminacja na korzyść dużych pośredników może naruszać art. 12 tiret czwarte, który wymaga, aby państwa członkowskie zapewniły, że taryfy za usługi pocztowe nie stawiają w uprzywilejowanej pozycji pewnych (kategorii) klientów.
89.
Ponadto, jak rozumiem, obliczanie rabatów ilościowych w sposób, który nie daje przewagi konkurencyjnej największym pośrednikom może przyczynić się do pojawienia się i pomyślnego rozwoju nowych pośredników, którzy, niezależnie od wielkości, oferują najlepszą usługę dla klientów. W tym znaczeniu model „na jednego nadawcę” wydaje się być zgodny z celami dyrektywy pocztowej odnoszącymi się do poprawy jakości usługi pocztowej w Unii Europejskiej oraz do wspierania ukończenia budowy prawdziwego rynku wewnętrznego usług pocztowych (
58
).
90.
Stwierdzam zatem tytułem podsumowania, że ponieważ nadawcy i pośrednicy znajdują się w obiektywnie odmiennych sytuacjach w odniesieniu do rabatów ilościowych, zasadę niedyskryminacji określoną w art. 12 tiret czwarte dyrektywy pocztowej należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się ona, aby USP obliczał rabaty ilościowe udzielane pośrednikowi na podstawie wolumenu poczty pochodzącej od każdego z klientów pośrednika z osobna w danym okresie rozliczeniowym, a nie w oparciu o skumulowany wolumen poczty dostarczonej przez pośrednika do USP w tym samym okresie.
91.
Z powodów wskazanych już przeze mnie wcześniej (
59
) udzielenie oddzielnej odpowiedzi na pytane trzecie nie jest konieczne.
Wnioski
92.
Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję zatem Trybunałowi, aby na pytania przedstawione przez cour d’appel de Bruxelles (Belgia) odpowiedział w następujący sposób:
(1)
Artykuł 12 tiret piąte zmienionej dyrektywy 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usługi pocztowej nie ma zastosowania do rabatów ilościowych udzielanych przez operatora pocztowej usługi powszechnej stosownie do wolumenu dostarczonych mu przez nadawcę przesyłek w danym okresie rozliczeniowym i które to rabaty mają na celu stworzenie bodźca do zwiększenia popytu nadawców na usługi pocztowe.
(2)
Zasada niedyskryminacji określona w art. 12 tiret czwarte dyrektywy 97/67 nie sprzeciwia się, aby operator świadczący pocztową usługę powszechną obliczał rabaty ilościowe udzielane pośrednikowi na podstawie wolumenu poczty pochodzącej od każdego z klientów pośrednika z osobna w danym okresie rozliczeniowym, a nie w oparciu o skumulowany wolumen poczty dostarczonej przez pośrednika do operatora powszechnej usługi pocztowej w tym samym okresie.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Zobacz pkt 4 ponizej.
(
3
)	Dyrektywa 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług (Dz.U. 1998, L 15, s. 14). Będę nazywała pierwotną wersję tej dyrektywy „dyrektywą z 1997 r.”. Dyrektywa ta została zmieniona dyrektywą 2002/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. zmieniającą dyrektywę 97/67/WE w zakresie dalszego otwarcia na konkurencję wspólnotowych usług pocztowych (Dz.U. 2002, L 176, s. 21) („dyrektywa z 2002 r.”) oraz dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/6/WE z dnia 20 lutego 2008 r. zmieniającą dyrektywę 97/67/WE w odniesieniu do pełnego urzeczywistnienia rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty (Dz.U. 2008, L 52, s. 3) („dyrektywa z 2008 r.”). Dyrektywę z 1997 r. zmienioną dyrektywą z 2002 r. i dyrektywą z 2008 r. będę nazywała „dyrektywą pocztową”. Rozporządzenie (WE) nr 1882/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 września 2003 r. dostosowujące do decyzji Rady 1999/468/WE przepisy odnoszące się do komitetów, które wspomagają Komisję w wykonywaniu jej uprawnień wykonawczych ustanowionych w instrumentach podlegających procedurze określonej w art. 251 traktatu WE (Dz.U. 2003, L 284, s. 1) również zmieniło dyrektywę o usługach pocztowych, jednak tylko w zakresie komitologii.
(
4
)	Wyrok Deutsche Post i in., od C‑287/06 do C‑292/06, EU:C:2008:141.
(
5
)	Zobacz art. 1 dyrektywy z 1997 r.
(
6
)	Artykuł 2 ust. 2 dyrektywy pocztowej.
(
7
)	Artykuł 2 ust. 13.
(
8
)	Artykuł 2 ust. 16.
(
9
)	Uzasadnienie do wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 97/67/WE w zakresie dalszego otwarcia na konkurencję wspólnotowych usług pocztowych, COM(2000) 319 wersja ostateczna (wniosek Komisji z 2000 r.), sekcja 2.1 (Dz.U. 2000, C 337 E, s. 220).
(
10
)	Uzasadnienie do wniosku Komisji z 2000 r. ww. w przypisie 9, sekcja 2.9.4.
(
11
)	Zobacz motywy 12, 13 i 16.
(
12
)	Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 97/67/WE w sprawie pełnego urzeczywistnienia rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty COM(2006) 594 wersja ostateczna (wniosek Komisji z 2006 r.), sekcja 3.2.2, s. 5.
(
13
)	Tiret ten brzmi obecnie następująco: „Ilekroć jest to konieczne dla ochrony ogólnego interesu publicznego, państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o stosowaniu jednolitej taryfy na całym terytorium kraju lub w stosunku do usług w obrocie zagranicznym świadczonych według taryfy jednoskładnikowej oraz do innych przesyłek pocztowych”.
(
14
)	W terminologii pocztowej termin „direct mail” oznacza zaadresowaną przesyłkę reklamową, natomiast „poczta o charakterze administracyjnym” [ang. „administrative mail”] oznacza przesyłki masowe zawierające informacje o osobie, takie jak wyciągi z rachunków bankowych dostarczane klientom przez banki.
(
15
)	Zobacz Obwieszczenie Komisji w sprawie stosowania zasad konkurencji w sektorze pocztowym i w sprawie oceny niektórych środków publicznych odnoszących się do usług pocztowych (Dz.U. 1998, C 39, s. 2).
(
16
)	bpost potwierdził na rozprawie, że nadawcy masowi albo pośrednicy mogli korzystać w ramach umów taryfowych z rabatów ilościowych i z rabatów funkcjonalnych łącznie.
(
17
)	W 2010 r. okres rozliczeniowy wynosił rok dla przesyłek o wadze poniżej 50 g oraz trzy miesiące dla przesyłek o wadze powyżej 50 g.
(
18
)	Z wyjątkiem „Rabatu z tytułu pośredniego dostarczenia” udzielanego w ramach umów typu „Pośrednik”. Ten rabat ma na celu odzwierciedlenie kosztów nieponiesionych przez bpost dzięki temu, że pośrednik (a nie bpost) zarządza kontaktami handlowymi z indywidualnymi nadawcami. Rabat ten powinien być jednak traktowany jako rabat funkcjonalny, a nie jako rabat ilościowy.
(
19
)	Wyroki: Inter-Environnement Wallonie, C‑129/96, EU:C:1997:628, pkt 45; ATRAL, C‑14/02, EU:C:2003:265, pkt 58; Nomarchiaki Aftodioikisi Aitoloakarnanias i in., C‑43/10, EU:C:2012:560, pkt 57.
(
20
)	Zobacz w szczególności wyrok Adeneler i in., C‑212/04, EU:C:2006:443, pkt 122, 123.
(
21
)	Zobacz analogicznie wyrok VTB-VAB i Galatea, C‑261/07 i C‑299/07, EU:C:2009:244, pkt 40.
(
22
)	Od C‑287/06 do C‑292/06, EU:C:2008:141, pkt 42, 43.
(
23
)	Zobacz pkt 15 i 16 powyżej.
(
24
)	Zobacz pkt 6–9.
(
25
)	Zgodnie z ostatnim zdaniem wersji tiret piątego z 2002 r. „taryfy [specjalne] zostaną także udostępnione klientom prywatnym, którzy korzystają z usług na podobnych warunkach”.
(
26
)	EU:C:2008:141, pkt 41.
(
27
)	Zobacz sprawozdanie z posiedzenia, które odbyło się w dniu 8 września 2000 r., dokument Rady 11249/00 z dnia 15 września 2000 r., s. 3.
(
28
)	Wniosek Komisji z 2006 r., ww. w przypisie 12, sekcja 3.3.2, s. 7.
(
29
)	Zobacz pkt 10–13 powyżej.
(
30
)	Jeśli USP będą wystawieni na coraz większą konkurencję na całej długości łańcucha usług pocztowych (w tym na przykład w odniesieniu do doręczania przesyłek) mogą chcieć zaoferować częściową obsługę łańcucha usług pocztowych po cenie konkurencyjnej w porównaniu do ceny pobieranej przez konkurentów za równoważną usługę.
(
31
)	Stanowisko Parlamentu Europejskiego przyjęte w pierwszym czytaniu w dniu 11 lipca 2007 r. w celu przyjęcia dyrektywy […] zmieniającej dyrektywę 97/67/WE w zakresie pełnego urzeczywistnienia rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty, Dz.U. 2008, C 175E, s. 355 (zob. motyw 34 w zmienionej wersji zaproponowanej przez Parlament).
(
32
)	Grupa Robocza ds. Usług Pocztowych, przygotowania do posiedzenia Rady ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii (TTE), która odbyła się w dniach 1 i 2 października 2007 r., wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę 97/67/WE w sprawie pełnego urzeczywistnienia rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty – Porozumienie polityczne, dokument Rady 12864/07 z dnia14 września 2007 r., s. 32 (zob. w szczególności przypis 40).
(
33
)	Dokument Rady 12864/07, ww. w przypisie 32, s. 16 (przypis 25). Komisja zdołała nie dopuścić do przyjęcia propozycji forsowanej przez szereg państw członkowskich, aby wyrażenie „powinny uwzględnić nieponiesione koszty” zastąpić wyrażeniem „mogą uwzględnić nieponiesione koszty”.
(
34
)	Przedmiotem niniejszego odesłania nie są zatem inne kwestie podniesione w postępowaniu głównym, takie jak zarzucane naruszenie przez bpost obowiązku stosowania niedyskryminujących taryf z powodu nałożenia na pośredników wymogu podania nazwy poszczególnych ich klientów w celu skorzystania z rabatu ilościowego albo z powodu obliczania rabatów funkcjonalnych udzielanych pośrednikom na podstawie ilości wstępnie posortowanej poczty pochodzącej od każdego z ich klientów z osobna.
(
35
)	Wyroki: Ruckdeschel i in., 117/76 i 16/77, EU:C:1977:160, pkt 7; Edeka Zentrale, 245/81, EU:C:1982:277, pkt 11; Schaible, C‑101/12, EU:C:2013:661, pkt 76.
(
36
)	Zobacz analogicznie wyrok Arcelor Atlantique i Lorraine i in., C‑127/07, EU:C:2008:728, pkt 25, 26 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
37
)	Zobacz pkt 22 powyżej.
(
38
)	EU:C:2008:141.
(
39
)	EU:C:2008:141, pkt 41, 44.
(
40
)	Na przykład korespondencja z pracownikami zatrudnionymi przez pośrednika oraz klientami, z podwykonawcami lub z organami władzy publicznej.
(
41
)	Powyższe może nie mieć oczywiście miejsca, jeśli działalność B ewoluuje w kierunku ograniczenia wysyłania korespondencji albo jeśli B zacznie używać innych, być może bardziej oszczędnych, środków komunikacji, takich jak elektroniczne środki komunikacji.
(
42
)	Zobacz także pkt 85 poniżej.
(
43
)	bpost w swoim stanowisku rzeczywiście stwierdził, że zdecydował się na wprowadzenie modelu „na jednego nadawcę” w 2010 r. właśnie w celu ukrócenia tego zjawiska. Zobacz pkt 21 powyżej.
(
44
)	Niezależny raport przygotowany na zlecenie United Kingdom Secretary of State for Business, Enterprise and Regulatory Reform (Ministerstwa ds. Podmiotów gospodarczych, przedsiębiorczości i reformy regulacyjnej Zjednoczonego Królestwa) wyjaśnia rosnącą elastyczność cenową usług pocztowych wynikającą (zwłaszcza) z tańszych alternatyw dla tradycyjnej poczty. Zobacz Hooper, R., Hutton, D., Smith, I.R., The challenges and opportunities facing UK postal services. An initial response to evidence, May 2008, s. 26 (https://www.berr.gov.uk/files/file46075.pdf). Zobacz także uzasadnienie do wniosku Komisji z 2000 r. ww. w przypisie 9, sekcja1.2.5 i 1.3.
(
45
)	Wyrok Deutsche Post i in. EU:C:2008:141, pkt 38.
(
46
)	Zobacz pkt 11, 12 oraz 52–56 powyżej. Komisja podkreśliła, że co do zasady nie ma sprzeczności między utrzymywaniem i udoskonalaniem usługi powszechnej oraz stopniowym wprowadzaniem konkurencji „pod warunkiem, że [USP] posiadają konieczną komercyjną i cenową elastyczność do reagowania w granicach prawa konkurencji”. Zobacz uzasadnienie do wniosku Komisji z 2000 r., ww. w przypisie 9, sekcja 1.3.
(
47
)	Zobacz wniosek Komisji z 2006 r. ww. w przypisie 12, sekcja 3.3.3, s. 7.
(
48
)	EU:C:2008:141.
(
49
)	Zobacz w szczególności motyw 8 dyrektywy pocztowej; motyw 2, 12–15 dyrektywy z 2002 r.; motyw 12, 16 i 38 dyrektywy zmieniającej z 2008 r.
(
50
)	O ile wiem, sytuacja ta wydaje się mieć tu miejsce; bpost wskazuje zwłaszcza, że rabaty ilościowe tego operatora za rok 2010 były stosowane na tych samych warunkach względem własnej spółki zależnej będącej pośrednikiem (Speos).
(
51
)	Zobacz pkt 72 powyżej. Jednak bodźce takie nie istnieją dla podmiotów wysyłających przesyłki masowe, które i tak są uprawnione do najwyższych rabatów.
(
52
)	Zobacz podobnie, Avis no 07-A-17 du Conseil de la concurrence (France) relatif à une demande d’avis de l’Autorité de régulation des communications électroniques et des postes (ARCEP) sur le dispositif de remises commerciales de La Poste, z dnia 20 grudnia 2007 r., Bulletin officiel de la concurrence, de la consommation et de la répression des fraudes, z dnia 23 kwietnia 2008 r., s. 313.
(
53
)	Zobacz pkt 67 i 68 powyżej.
(
54
)	Zobacz pkt 74 powyżej.
(
55
)	Zobacz na przykład Uzasadnienie do wniosku Komisji z 2000 r., ww. w przypisie 9, sekcja 2.7.
(
56
)	EU:C:2008:141.
(
57
)	Ogólnie rzecz ujmując, nawet po zmianach wprowadzonych w 2002 r. i 2008 r. dyrektywa pocztowa nie wymaga, aby państwa członkowskie osiągnęły określony minimalny poziom skutecznej konkurencji w sektorze pocztowym.
(
58
)	Zobacz w szczególności motyw 1, 19, 30, 31, 32 i 35 dyrektywa pocztowa.
(
59
)	Zobacz pkt 33, 57 i 58 powyżej.