62023TJ0494_RES
Sprawa T‑494/23
HG
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (dziesiąta izba w składzie powiększonym) z dnia 16 października 2024 r.
Służba publiczna – Urzędnicy – Naprawienie szkody poniesionej przez Unię – Odzyskanie wierzytelności w drodze potrącenia – Termin przedawnienia – Prawo znajdujące zastosowanie – Artykuł 98 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia (UE, Euratom) 2018/1046 – Pojęcie „normalnych okoliczności” – Wcześniejsza formalna decyzja ustalająca należność będącą przedmiotem skargi
Budżet Unii Europejskiej – Rozporządzenie finansowe – Odzyskanie wierzytelności Unii od osób trzecich – Termin przedawnienia – Rozpoczęcie biegu terminu – Wejście w życie nowych przepisów pomiędzy wydaniem wcześniejszej decyzji ustalającej należność a doręczeniem noty debetowej – Natychmiastowe stosowanie w braku przepisów przejściowych
(rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady: nr 966/2012, art. 81 ust. 1; 2018/1046, art. 98 ust. 2, art. 279, 281, 282)
(zob. pkt 20–25)
Budżet Unii Europejskiej – Rozporządzenie finansowe – Odzyskanie wierzytelności Unii od osób trzecich – Termin przedawnienia – Rozpoczęcie biegu terminu – Ustalenie należności w ramach szczególnego postępowania przed jej formalnym ustaleniem – Zakwestionowanie przez urzędnika będącego dłużnikiem wcześniejszej decyzji o ustaleniu – Wysłanie noty debetowej po prawomocnym rozstrzygnięciu sporu
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/1046, art. 98 ust. 2)
(zob. pkt 27–32)
Budżet Unii Europejskiej – Rozporządzenie finansowe – Odzyskanie wierzytelności Unii od osób trzecich – Procedura odzyskiwania przez potrącenie – Stosowanie procedury po odrzuceniu wniosku urzędnika będącego dłużnikiem o wycofanie noty debetowej i w wypadku nieskontaktowania się dłużnika z właściwymi służbami – Naruszenie zasady dobrej administracji i obowiązku dbałości – Brak
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/1046, art. 102 ust. 1)
(zob. pkt 40)
Streszczenie
Sąd, orzekając w powiększonym składzie izby, oddalił w wyroku skargę wniesioną przez HG, urzędnika Komisji Europejskiej, na kilka decyzji tej instytucji w sprawie dotyczącego go potrącenia wierzytelności. Tym samym Sąd orzekł w przedmiocie bezprecedensowej kwestii rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do odzyskiwania wierzytelności Unii Europejskiej zgodnie z rozporządzeniem finansowym z 2018 r. (
1
)
W niniejszej sprawie decyzją z dnia 10 lutego 2015 r. Komisja nałożyła karę dyscyplinarną na HG i nakazała mu naprawienie poniesionej przez Unię szkody w wysokości 108596,35 EUR na podstawie art. 22 akapit pierwszy Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej. Decyzja ta, którą skarżący zakwestionował, weszła w życie w dniu 1 marca 2015 r.
Wyrokiem HG/Komisja (T‑693/16 P RENV-RX) (
2
) Sąd między innymi obniżył kwotę dochodzonego od HG odszkodowania do 80000 EUR na dzień ogłoszenia wyroku, ze względu na to, że Komisja przyczyniła się do wystąpienia szkody.
Właściwy urzędnik zatwierdzający Komisji skierował do HG datowaną na dzień 3 marca 2022 r. notę debetową na kwotę 80000 EUR, w której to nocie jako termin zapłaty wskazano dzień 19 kwietnia 2022 r. Powołując się na pięcioletni termin przedawnienia, HG złożył wniosek o wycofanie owej noty debetowej, który to wniosek urzędnik zatwierdzający odrzucił.
Począwszy od dnia 10 października 2022 r. HG doręczano kolejne decyzje księgowego o potrąceniu długu, który HG miał wobec Komisji, z jego wynagrodzenia lub z innych wierzytelności, które przysługiwały mu wobec Komisji. HG złożył na owe decyzje kilka zażaleń, które oddalono decyzją z dnia 5 maja 2023 r. W decyzji tej Komisja wskazała między innymi, że pięcioletni termin przedawnienia, na który powołał się HG na podstawie rozporządzenia finansowego z 2018 r., nie ma zastosowania do sytuacji uregulowanej w rozporządzeniu finansowym z 2012 r. (
3
), w którym nie przewidziano terminu na doręczenie noty debetowej.
Ocena Sądu
W pierwszej kolejności Sąd zauważył, że przepisy art. 98 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia finansowego z 2018 r., przewidujące pięcioletni termin przedawnienia, na który powołał się skarżący, mają zastosowanie od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, czyli – zgodnie z jego art. 282 ust. 2 – od dnia 2 sierpnia 2018 r. Nie dotyczą ich bowiem przepisy przejściowe przewidziane w art. 279 owego rozporządzenia ani daty stosowania z mocą wsteczną lub stosowania na zasadzie odstępstwa przewidziane w jego art. 282 ust. 3 w odniesieniu do niektórych przepisów. Artykuł 281 rozporządzenia finansowego z 2018 r. stanowi ponadto, że poza wyjątkiem niemającym znaczenia w niniejszej sprawie rozporządzenie finansowe z 2012 r. uchyla się ze skutkiem na dzień 2 sierpnia 2018 r.
Sąd przypomniał, że zgodnie z zasadami regulującymi następstwo przepisów w czasie nowy przepis stosuje się co do zasady ze skutkiem natychmiastowym w odniesieniu do przyszłych skutków sytuacji powstałej pod rządami dawnego przepisu. Przyszłe skutki sytuacji powstałej pod rządami dawnego przepisu należy rozumieć jako obecne skutki tej sytuacji, w momencie gdy nowy przepis znajduje zastosowanie. Stosowanie nowego przepisu w odniesieniu do obecnych skutków sytuacji powstałej pod rządami dawnego przepisu nie stanowi stosowania z mocą wsteczną nowego przepisu.
Zatem nowy przepis stosuje się od dnia rozpoczęcia jego stosowania, ustalonego w akcie, który go wprowadza, i o ile, co do zasady, nie stosuje się go do sytuacji prawnych powstałych i ostatecznie zakończonych pod rządami dawnego przepisu, stosuje się go do przyszłych skutków tych sytuacji oraz do nowych sytuacji prawnych. Bardziej precyzyjnie – przepisy proceduralne należy na ogół stosować z chwilą ich wejścia w życie, w odróżnieniu od przepisów prawa materialnego, które interpretuje się zazwyczaj w ten sposób, iż obowiązują w stosunku do sytuacji ukształtowanych przed ich wejściem w życie tylko wtedy, gdy z brzmienia tych przepisów, ich celu lub ich systematyki jednoznacznie wynika, że należy im przypisać taki skutek.
W niniejszej sprawie wierzytelność Unii wobec HG nie była ostatecznie ustalona w dniu 2 sierpnia 2018 r., ponieważ HG zakwestionował ową wierzytelność, a postępowanie sądowe w tej sprawie wciąż było w toku, i tym samym nie można także uznać, że w przededniu tej daty, biorąc pod uwagę owe okoliczności, Komisja ostatecznie utraciła prawo do odzyskania swej wierzytelności ze względu na opóźnienie w wykonaniu tego prawa. Po pierwsze bowiem – rozporządzenie finansowe z 2012 r. nie ustanawia konkretnego terminu na wysłanie noty debetowej, a po drugie – rozsądny termin, jaki instytucja Unii musi jednak zachować w takich sytuacjach przy wykonywaniu swoich uprawnień, nie został przekroczony, biorąc pod uwagę okoliczności. Wobec tego art. 98 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia finansowego z 2018 r. ma zastosowanie do rozpatrywanej wierzytelności.
Tymczasem o ile art. 98 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia finansowego z 2018 r. przewiduje, że pięcioletni termin przedawnienia w odniesieniu do wysłania noty debetowej do dłużnika biegnie „od momentu, w którym instytucja Unii mogła – w normalnych okolicznościach – dochodzić swojej wierzytelności”, o tyle Komisja słusznie miała prawo uznać, że okoliczności niniejszej sprawy obejmujące w szczególności zakwestionowanie wierzytelności, która mogła zostać następnie unieważniona lub obniżona, stały się normalne w rozumieniu tego przepisu dopiero wraz z uprawomocnieniem się wyroku HG/Komisja (T‑693/16 P RENV-RX).
W tym względzie, w sytuacji proceduralnej takiej jak ta, gdy należność musiała najpierw zostać ustalona, po zakończeniu odpowiedniego postępowania, w drodze formalnej decyzji, która poprzedzała jej ustalenie, taka wykładnia art. 98 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia finansowego z 2018 r. leży w interesie dobrej administracji. Okazuje się ona bowiem korzystna zarówno w odniesieniu do interesów instytucji będących wierzycielami, jak i interesów ich dłużników lub ewentualnych osób trzecich, których dotyczy dana sytuacja, ponieważ nie zobowiązuje ona – niezależnie od okoliczności – właściwego urzędnika zatwierdzającego do nakazania odzyskania ustalonych wierzytelności, zakwestionowanych co do ich zasady lub co do ich kwoty przez dłużników, przed ostatecznym poznaniem losu tych wierzytelności i bez uwzględnienia wspomnianych wcześniej interesów. W szczególności, jeżeli wobec urzędnika istnieje wierzytelność i jeżeli kwestionuje on tę wierzytelność zarówno co do zasady, jak i co do jej kwoty, oraz wnosi o stwierdzenie nieważności wcześniejszej decyzji, w której ją ustalono, lub o zmianę tej decyzji, urzędnik zatwierdzający może, w celu określenia właściwego momentu ustalenia należności, nakazania jej odzyskania i wysłania noty debetowej, uwzględnić między innymi – w świetle spoczywającego na administracji obowiązku dbałości o swoich pracowników, który zobowiązuje ją do uwzględnienia nie tylko interesu służby, lecz również interesu danego urzędnika – wysokość danej kwoty w stosunku do dochodów urzędnika i ocenę, na ile możliwe jest, że w ramach wykonywania nieograniczonego prawa orzekania sąd zmieni tę kwotę, w szczególności jeżeli wynika ona z odpowiedzialności urzędnika.
W drugiej kolejności Sąd wskazał, że księgowy Komisji, który wydał zaskarżone decyzje, nie naruszył ani zasady dobrej administracji, ani spoczywającego na instytucjach obowiązku dbałości o swoich urzędników, gdy przystąpił – zgodnie z obowiązkiem nałożonym na niego w art. 102 ust. 1 rozporządzenia finansowego z 2018 r. – do potrąceń z wynagrodzenia urzędnika będącego dłużnikiem lub ze zwrotów kosztów oraz gdy przyjął z urzędu harmonogram spłat, pozostawiając owemu urzędnikowi odpowiedni dochód, biorąc pod uwagę poziom jego wynagrodzenia.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniające rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylające rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz.U. 2018, L 193, s. 1, zwane dalej „rozporządzeniem finansowym z 2018 r.”).
(
2
)	Wyrok z dnia 15 grudnia 2021 r., HG/Komisja (T‑693/16 P RENV-RX, EU:T:2021:895).
(
3
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (Dz.U. 2012, L 298, s. 1, zwane dalej „rozporządzeniem finansowym z 2012 r.”).