Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fis‑16 ta’ Ġunju 2022 (1)
Kawża C‑265/21
AB,
AB-CD
vs
Z EF
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell, il-Belġju))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Spazju ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja – Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament (KE) Nru 44/2001 – Il-punt 1 tal-Artikolu 5 – Ġurisdizzjoni fil-qasam kuntrattwali – Kunċett ta’ ‘materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt’ – Azzjoni intiża sabiex jiġi kkonstatat titolu ta’ proprjetà bbażat fuq żewġ kuntratti suċċessivi – Kuntratt li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat il-post tal-obbligu li jservi bħala l-bażi għat-talba – Liġi applikabbli għal obbligi kuntrattwali – Regolament (KE) Nru 593/2008”
I.      Introduzzjoni
1.        Id-domandi magħmula mill-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell (il-Belġju)) huma essenzjalment relatati mal-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament (KE) Nru 44/2001 (2) u tal-Artikolu 4 tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 (3).
2.        L-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet, li l-interpretazzjoni tagħha hija fil-qalba ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, tistabbilixxi r-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali f’materji kuntrattwali li, f’ċerti sitwazzjonijiet, jippermettu lill-attur li jfittex lill-konvenut quddiem il-qrati ta’ Stat Membru differenti minn dak tad-domiċilju tiegħu, b’deroga mir-regola ġenerali tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 44/2001.
3.        F’din il-kawża għandu jiġi ddeterminat jekk din id-dispożizzjoni hijiex applikabbli f’tilwima dwar azzjoni, ibbażata fuq żewġ kuntratti, għar-rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà relatata ma’ 20 xogħol tal-arti, minkejja n-nuqqas ta’ rabta kuntrattwali diretta bejn il-partijiet fit-tilwima, li huma d-dixxendenti tal-partijiet fl-ewwel kuntratt.
4.        F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, dwar il-portata tal-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza tagħha dwar il-kwistjoni. Għalhekk, dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ser iwassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex teżamina, għal darba oħra, il-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. F’dan il-każ, se jkun meħtieġ li l-qorti tar-rinviju tiġi pprovduta bl-elementi li jippermettulha tevalwa jekk is-sentenzi reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja (4) għandhomx jiġu kkunsidrati bħala li jagħmlu inverżjoni fir-rigward tal-ġurisprudenza preċedenti dwar l-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ta’ din id-dispożizzjoni.
5.        Kif ser nispjega fid-dettall, jiena tal-fehma li l-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 huwa intiż li japplika f’sitwazzjoni bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
II.    Il‑kuntest ġuridiku
A.      Ir‑Regolament Nru 44/2001
6.        Taħt is-Sezzjoni 1 tal-Kapitolu II tar-Regolament Nru 44/2001, intitolata “Disposizzjonijiet ġenerali”, l-Artikolu 2(1) tiegħu jipprovdi:
“Bla preġudizzju għal dan ir-Regolament, persuni b’domiċilju fi Stat Membru għandhom, independentament min-nazzjonalità tagħhom, jiġu mfittxija fil-qrati ta’ dak l-Istat Membru.”
7.        Taħt is-Sezzjoni 2 tal-Kapitolu II ta’ dan ir-regolament, intitolata “Ġurisdizzjoni speċjali”, il-punt 1 tal-Artikolu 5 tiegħu jipprevedi:
“Persuna domiċiljata fi Stat Membru tista’, fi Stat Membru ieħor, tkun imfittxijja:
1)      a)      f’materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt, fil-qrati tal-post tat-twettieq ta’ l-obbligi f’dak il-każ;
b)      għall-iskopijiet ta’ din id-disposizzjoni u sa kemm ma jkunx miftiehem mod ieħor, il-post tat-twettieq ta’ l-obbligi f’dak il-każ għandu jkun:
–        fil-każ ta’ bejgħ ta’ oġġetti, il-post fl-Istat Membru fejn, skond il-kuntratt, l-oġġetti ġew kunsinjati jew suppost li kienu kunsinjati,
–        fil-każ ta’ provista ta’ servizzi, il-post fl-Istat Membru fejn, skond il-kuntratt, fejn ġew provduti jew suppost li kienu provduti servizzi,
c)      jekk sub-paragrafu (b) ma japplikax, japplika s-sub‑paragrafu (a);”
B.      Ir‑Regolament Nru 593/2008
8.        L-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 593/2008, li jirrigwarda l-liġi applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla eżerċitata mill-partijiet, jipprovdi:
“1.      Sa fejn il-liġi applikabbli għall-kuntratt ma ntgħażlitx skond l-Artikolu 3 u mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 5 sa 8, il-liġi li tirregola l-kuntratt għandha tkun determinata kif ġej:
a)      kuntratt għall-bejgħ ta’ merkanzija għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż li fih il-bejjiegħ ikollu r-residenza abitwali tiegħu;
b)      kuntratt għall-forniment ta’ servizzi għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż li fih il-fornitur tas-servizz ikollu r-residenza abitwali tiegħu;
[…]
2.      Fejn il-kuntratt ma jkunx kopert mill-paragrafu 1 jew fejn l-elementi tal-kuntratt ikunu koperti minn aktar minn wieħed mill-punti (a) sa (h) tal-paragrafu 1, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż fejn il-parti li tkun meħtieġa twettaq il-prestazzjoni li tkun karatteristika tal-kuntratt ikollha r-residenza abitwali tagħha.
3.      Meta jidher ċar miċ-ċirkostanzi kollha tal-każ li l-kuntratt huwa manifestament aktar marbut ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafu 1 jew fil-paragrafu 2, għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor.
4.      Meta l-liġi applikabbli ma tkunx tista’ tiġi determinata skond il-paragrafu 1 jew il-paragrafu 2, il-kuntratt għandu jkun regolat mil-liġi tal-pajjiż li miegħu għandu l-eqreb rabta.”
III. Il‑fatti li wasslu għall‑kawża prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
9.        Il-konjuġi
X EF u Y EF, ġenituri ta’ Z EF, il-konvenut fil-kawża prinċipali, kienu artisti Ġermaniżi li kienu, b’mod partikolari, ipproduċew 20 pannell
tipoloġiku (iktar ’il quddiem ix-“xogħlijiet tal-arti”) li kienu għamlu parti minn wirja internazzjonali li saret matul l-1977.
10.      CD, il-kunjata ta’ AB u omm AB-CD, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, kienet topera gallerija tal-arti f’Liège (il-Belġju). Fl-aħħar tal-1980 jew fil-bidu tal-1981, ix-xogħlijiet tal-arti ġew ikkunsinnati lil CD, kif ukoll, sussegwentement, iċ-ċertifikati tal-awtentiċità ta’ dawn ix-xogħlijiet.
11.      Permezz ta’ ftehim tas‑26 ta’ Jannar 2007, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali xtraw ix-xogħlijiet tal-arti mingħand CD. Din tal-aħħar mietet fl‑24 ta’ Novembru 2007, u dik l-istess sena miet ukoll Y EF.
12.      F’Awwissu 2013, AB għadda x-xogħlijiet tal-arti lill-kumpannija Christie’s għall-bejgħ bl-irkant. Matul l-2014, din il-kumpannija kkuntattjat lil X EF, li stqarret li kienet
il-proprjetarja ta’ dawn ix-xogħlijiet. L-irkant tax-xogħlijiet tal-arti ġie sospiż.
13.      Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jsostnu li dawn ix-xogħlijiet kienu nxtraw minn CD, filwaqt li l-konvenut fil-kawża prinċipali jallega li dawn kienu ġew iddepożitati fil-gallerija tal-arti ta’ CD sabiex jiġu ppreżentati lill-pubbliku biex jinbiegħu.
14.      Fl‑20 ta’ Ġunju 2014, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għamlu din il-kawża sabiex jiġi deċiż, essenzjalment, li huma kienu l-uniċi proprjetarji tax-xogħlijiet tal-arti u biex jiġi pprojbit li
X EF
tinvoka titolu ta’ proprjetà fil-konfront tagħhom.
15.      X EF, peress li tħarrket quddiem it-tribunal de première instance francophone de Bruxelles
(il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiża (il-Belġju)) qajmet, primarjament u abbażi tar-Regolament Nru 44/2001, eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ kompetenza u ġurisdizzjoni minħabba l-fatt li d-domiċilju tagħha kien fil-Ġermanja. Sussidjarjament, hija talbet li t-talba mressqa kontriha kienet inammissibbli jew
infondata, filwaqt li talbet ir-ritorn tax-xogħlijiet tal-arti. Fl‑10 ta’ Ottubru 2015, X EF mietet u l-konvenut fil-kawża prinċipali kompla l-proċeduri.
16.      Permezz ta’ sentenza tat‑22 ta’ Novembru 2016, it-tribunal de première instance francophone de Bruxelles
(il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Brussell bil-lingwa Franċiża) iddikjarat lilha nnifisha mingħajr ġurisdizzjoni
territorjalment. F’dan ir-rigward, hija ddeċidiet li l-ġurisdizzjoni tagħha ma setgħetx tiġi stabbilita fuq il-bażi tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, minħabba l-fatt li ma kienx hemm relazzjoni kuntrattwali bejn il-partijiet fil-kawża.
17.      Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali appellaw minn din is-sentenza quddiem il-cour d’appel ta’ Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell). Huma jsostnu li CD akkwistat ix-xogħlijiet tal-arti permezz ta’ kuntratt ta’ bejgħ, li l-azzjoni għandha tiġi kkwalifikata bħala “kuntrattwali”, u li, peress li l-post ta’ eżekuzzjoni jinsab fil-Belġju, il-qrati Belġjani għandhom ġurisdizzjoni. Min-naħa l-oħra, il-konvenut fil-kawża prinċipali jsostni li x-xogħlijiet tal-arti kienu s-suġġett ta’ kuntratt ta’ depożitu u li billi, skont hu, din hija azzjoni ta’ “rei vindicatio” ta’ proprjetà, id-determinazzjoni tal-qorti kompetenti taqa’ taħt l-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 44/2001, li jattribwixxi ġurisdizzjoni lill-qrati Ġermaniżi.
18.      Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-azzjoni ppreżentata mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali taqax taħt il-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, il-qorti tar-rinviju tikkonstata
li ma hemm ebda rabta kuntrattwali diretta bejn iż-żewġ partijiet fit-tilwima. Madankollu, din il-qorti tqis, fid-dawl tas-sentenzi reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kwistjoni (5), li huwa possibbli li r-rekwiżit li jiġi stabbilit obbligu li għalih jingħata liberament kunsens ma jibqax jimplika, kif kien il-każ mis-sentenza Handte (6), li dan l-obbligu jkun ingħata l-kunsens għalih
mill-partijiet fit-tilwima, iżda jimplika biss li l-attur jibbaża l-azzjoni li jagħmel kontra l-konvenut fuq obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra (7). Fil-fatt, skont l-imsemmija qorti, il-Qorti tal-Ġustizzja mhux biss speċifikat li l-kwistjonijiet kuntrattwali jinkludu l-obbligi kollha li jsibu s-sors tagħhom fil-kuntratt li n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tagħhom huwa invokat insostenn tar-rikors tal-attur (8), iżda qieset ukoll li, bħall-actio pauliana, azzjoni għal kumpens (9) taqa’ taħt il-kunċett ta’
“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” meta l-kawża tal-azzjoni stess hija impenn meħud liberament (10).
19.      Din l-istess qorti tqis li, anki jekk dawn huma sitwazzjonijiet speċifiċi li lil hinn minnhom interpretazzjoni bħal din ma tistax tirnexxi, il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu affermat li r-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali f’materji kuntrattwali, prevista fil-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 hija ibbażata mhux fuq l-identità tal-partijiet iżda fuq il-kawża tal-azzjoni (11).
20.      Huwa f’dawn il-kundizzjonijiet li l-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell), b’deċiżjoni tal‑1 ta’ April 2021, li waslet fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis‑26 ta’ April 2021, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Il-kunċett ta’ ‘materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt’ fis-sens tal-[punt 1 tal-Artikolu 5] tar-[Regolament Nru 44/2001]:
għandu jiġi interpretat bħala li jimponi li jiġi stabbilit obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra u li fuqu tibbaża l-azzjoni tar-rikorrent u dan anki jekk l-obbligu ma jkunx b’kunsens mogħti liberament min-naħa tal-konvenut u/jew fir-rigward tar-rikorrent?
Fil-każ ta’ risposta pożittiva, liema għandu jkun il-livell ta’ konnessjoni bejn l-obbligu ġuridiku assunt liberament u r-rikorrent u/jew il-konvenut?
2)      Il-kunċett ta’ ‘azzjoni’ li fuqu ‘jibbaża ruħu’ r-rikorrent jimplika, bħall-kriterju użat sabiex issir distinzjoni bejn azzjoni li taqa’ taħt il-materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt fis-sens tal-[punt 1 tal-Artikolu 5] tar-[Regolament Nru 44/2001] jew il-‘materji li għandhom x’jaqsmu ma’ tort, delitt jew kwasi delitt’ fis-sens tal-[punt 3 tal-Artikolu 5] tal-istess regolament ([sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2020, Wikingerhof, C‑59/19, iktar ’il quddiem is-‘sentenza Wikingerhof’, ECLI:EU:C:2020:950,] punt 32), li jiġi vverifikat jekk l-interpretazzjoni tal-obbligu ġuridiku assunt liberamet tidhirx indispensabbli sabiex tiġi evalwata l-bażi tal-azzjoni?
3)      L-azzjoni ġudizzjarja li biha r-rikorrent ikollu l-intenzjoni jsostni li huwa l-proprjetarju ta’ oġġett li tiegħu għandu l-pussess billi jibbaża ruħu fuq kuntratt doppju ta’ bejgħ, l-ewwel wieħed li seħħ bejn il-koproprjetarju oriġinali ta’ dan l-oġġetti (il-konjuġi tal-konvenut, ukoll koproprejtarju oriġinali) mal-bejjiegħ tar-rikorrent, u t-tieni wieħed li seħħ bejn dawn tal-aħħar, taqa’ taħt il-materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt fis-sens tal-[punt 1 tal-Artikolu 5] tar-[Regolament Nru 44/2001]?
a)      Ir-risposta tkun differenti jekk il-konvenut jinvoka l-fatt li l-ewwel kuntratt ma kienx kuntratt ta’ bejgħ iżda kuntratt ta’ depożitu?
b)      Jekk wieħed minn dawn l-eżempji jaqa’ taħt il-materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt, liema kuntratt għandu jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat l-post tal-obbligu li jservi ta’ bażi għal din it-talba?
4)      L-Artikolu 4 tar-[Regolament Nru 593/2008] għandu jiġi interpretat bħala li japplika fl-eżempju kopert fit-tielet domanda preliminari u, f’dak il-każ, għandu dan jittieħed inkunsiderazzjoni?”
21.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet fil-kawża prinċipali, mill-Gvern Belġjan kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ma saret l-ebda seduta.
IV.    Analiżi
A.      Fuq l‑ammissibbiltà tar‑raba’ domanda preliminari
22.      Mingħajr ma eċċepixxiet formalment l-inammissibbiltà tar-raba’ domanda preliminari, il-Kummissjoni ssostni li l-qorti tar-rinviju ma tindikax ir-raġunijiet li wassluha biex tiddubita dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 593/2008 għall-kuntratti inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
23.      Għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, li issa hija riflessa fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-ħtieġa li tingħata interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tkun utli għall-qorti nazzjonali teħtieġ li din tal-aħħar tiddefinixxi l-qafas fattwali u regolatorju li fih jidħlu d-domandi li tagħmel jew li, tal-inqas, tispjega l-ipoteżijiet fattwali li fuqhom huma bbażati dawn id-domandi. Id-deċiżjoni tar-rinviju għandha tindika wkoll ir-raġunijiet preċiżi li wasslu lill-qorti nazzjonali biex tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni u tqis li huwa meħtieġ li tagħmel domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja (12).
24.      F’dan il-każ, għandu jiġi kkonstatat li l-qorti tar-rinviju ma semmietx ir-raġunijiet li wassluha tagħmel ir-raba’ domanda tagħha u li, konsegwentement, hija ma osservatx
ir-rekwiżit imsemmi fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
25.      Nipproponi li r-raba’
domanda tiġi ddikjarata inammissibbli.
B.      Fuq il‑mertu
26.      L-ewwel tliet domandi preliminari jirreferu, essenzjalment, għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
27.      Id-dubji tal-qorti tar-rinviju, li essenzjalment jikkonċernaw il-portata tal-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza abbundanti żviluppata mill-Qorti tal-Ġustizzja matul dawn l-aħħar 30 sena, jirriżultaw, minn naħa, mill-fatt li l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, ma hijiex uniformi u, min-naħa l-oħra, jirriżultaw mill-inverżjoni tal-ġurisprudenza li l-Qorti tal-Ġustizzja allegatament wettqet billi abbandunat l-interpretazzjoni restrittiva ta’ dan il-kunċett.
28.      F’dawn il-konklużjonijiet, l-ewwel nett ser nippreżenta fil-qosor xi rimarki preliminari dwar, b’mod partikolari, is-sistema, l-għanijiet u l-oriġini tar-Regolament Nru 44/2001 (titolu 1). Imbagħad ser neżamina l-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kunċett indipendenti ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, sabiex niċċara l-portata tal-evoluzzjoni tagħha u nipproponi risposta għall-ewwel domanda preliminari (titolu 2) u, fl-aħħar nett, ser nanalizza t-tieni u t-tielet domanda preliminari (titoli 3 u 4).
1.      Rimarki preliminari
29.      Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li r-Regolament Nru 44/2001, li ħa post il-Konvenzjoni tas‑27 ta’ Settembru 1968 (13), huwa ispirat minn din il-konvenzjoni u huwa kontinwazzjoni tagħha (14). Għaldaqstant, u kif jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita, l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-konvenzjoni tgħodd ukoll għal dawk ta’ dan ir-regolament, fejn id-dispożizzjonijiet ta’ dawn l-atti jistgħu jiġu deskritti bħala “ekwivalenti” (15). Dan huwa l-każ tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell u tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, li huma fformulati f’termini kważi identiċi. Dan huwa l-każ ukoll għall-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, peress li l-emendi li saru lil din id-dispożizzjoni jikkonċernaw biss il-kriterju ta’ konnessjoni użat sabiex tiġi ddeterminata l-ġurisdizzjoni kompetenti fir-rigward tal-kuntratti għall-bejgħ ta’ oġġetti u l-provvista ta’ servizzi, filwaqt li għall-bqija tinżamm mingħajr tibdil is-sustanza tad-dispożizzjoni korrispondenti tal-Konvenzjoni ta’ Brussell (16). Sa fejn il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza reċenti tagħha dwar dan il-kunċett, ser nirreferi wkoll, f’dawn il-konklużjonijiet, għall-ġurisprudenza rilevanti dwar il-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, li ħa post ir-Regolament Nru 44/2001.
30.      Fit-tieni lok, huwa importanti li jiġi rrilevat li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-ġenesi, tal-għanijiet u tas-sistema ta’ dan ir-regolament (17). B’mod aktar speċifiku, fir-rigward tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jitfakkar li, sa mis-sentenza Peters Bauunternehmung (18), li tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet bosta drabi li dan il-kunċett ma jistax jinftiehem bħala li jirreferi għall-klassifikazzjoni li l-liġi nazzjonali applikabbli tagħti lir-relazzjoni ġuridika inkwistjoni quddiem il-qorti nazzjonali. Dan il-kunċett għandu, għall-kuntrarju, jiġi interpretat b’mod awtonomu, b’riferiment għas-sistema u l-għanijiet tar-Regolament Nru 44/2001, bil-għan li tiġi żgurata l-applikazzjoni uniformi tiegħu fl-Istati Membri kollha (19). B’hekk, anki jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma tagħtix definizzjoni ġenerali u astratta tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, hija madankollu ttraċċat il-parametri ta’ dan il-kunċett fuq bażi ta’ każ b’każ, filwaqt li kkunsidrat l-emendi leġiżlattivi u indikat jekk kienx hemm jew le obbligu kuntrattwali.
31.      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel sforz, anki llum, biex tiddefinixxi s-sistema u l-għanijiet tar-Regolament Nru 44/2001 sa mit-“twelid” ta’ dan ir-regolament fil-forma tal-Konvenzjoni ta’ Brussell. Jidhirli importanti li nfakkar fil-qosor, minn naħa, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament u, min-naħa l-oħra, id-diffikultajiet maħluqa minn din id-dispożizzjoni fil-kuntest ta’ ġurisprudenza partikolarment abbundanti (20).
32.      Fir-rigward, l-ewwel nett, tas-sistema tar-Regolament Nru 44/2001, għandu jitfakkar li kien fis-sentenza Peters Bauunternehmung (21) li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet għall-ewwel darba dwar l-artikolazzjoni bejn ir-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istat Membru tad-domiċilju tal-konvenut, prevista fl-Artikolu 2(1) ta’ dan ir-regolament, u l-ġurisdizzjoni speċjali f’“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, prevista fil-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “[l]-Artikolu 5 tal-[Konvenzjoni ta’ Brussell] jipprovdi għal għoti ta’ kompetenzi speċjali, li l-għażla tagħhom tiddependi fuq għażla tal-attur, b’deroga mir-regola ta’ ġurisdizzjoni ġenerali stabbilita mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2
ta’ [din] il-konvenzjoni” (22). Din l-evalwazzjoni tfakkret ripetutament mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha (23).
33.      Fir-rigward, imbagħad, tal-għanijiet tar-Regolament Nru 44/2001, għandu jiġi rrilevat li, skont il-premessa 11 ta’ dan ir-regolament, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni għandhom jippreżentaw grad għoli ta’ prevedibbiltà u jartikolaw ruħhom madwar il-ġurisdizzjoni tal-prinċipju tad-domiċilju tal-konvenut, u li din il-ġurisdizzjoni għandha tkun dejjem disponibbli, ħlief fi ftit każijiet iddefiniti sew fejn il-kwistjoni fit-tilwima jew l-awtonomija tal-partijiet jiġġustifikaw kriterju ieħor ta’ konnessjoni. Barra minn hekk, il-premessa 12 tar-Regolament Nru 44/2001 tippreċiża li l-forum tad-domiċilju tal-konvenut għandu jiġi ssupplimentat minn fora awtorizzati oħra minħabba r-rabta mill-qrib bejn il-qorti u t-tilwima jew sabiex tiġi ffaċilitata l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
34.      Fl-aħħar nett, irrid infakkar ukoll li l-ġenesi tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 turi li r-regoli speċjali ta’ ġurisdizzjoni huma bbażati fuq il-kunsiderazzjoni li “teżisti rabta mill-qrib bejn il-kawża u l-qorti msejħa biex tismagħha (24). Għalhekk, l-għażliet miftuħa għall-attur minn din id-dispożizzjoni jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ prossimità (25).
35.      Huwa fid-dawl ta’ dawn ir-rimarki preliminari li issa ser nanalizza d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju.
2.      Fuq l‑ewwel domanda preliminari
36.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk il-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tiegħu tippresupponi d-determinazzjoni ta’ obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra u li fuqu l-azzjoni tal-attur hija bbażata, anki meta dan l-obbligu ma jorbotx direttament lill-partijiet fit-tilwima. Jekk fl-affermattiv, din il-qorti tistaqsi x’għandu jkun il-grad ta’ rabta bejn l-obbligu kuntrattwali u dawn il-partijiet. Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja.
37.      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-karatteristiċi partikolari ta’ din il-kawża, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jibbażaw l-azzjoni tagħhom għar-rikonoxximent tad-dritt ta’ proprjetà fuq kuntratt ta’ bejgħ konkluż bejn l-omm ta’ wieħed minnhom, sidt ta’ gallerija li allegatament akkwistat ix-xogħlijiet tal-arti ta’ koppja ta’ artisti, ġenituri tal-konvenut fil-kawża prinċipali. Dan tal-aħħar isostni li l-kuntratt inkwistjoni ma kienx kuntratt ta’ bejgħ iżda kuntratt ta’ depożitu.
38.      Kif tikkonstata l-qorti tar-rinviju, il-kuntratt inkwistjoni ma ġiex konkluż mill-partijiet fil-kawża prinċipali, li għalhekk ma humiex marbuta direttament kuntrattwalment.
39.      Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati mill-partijiet, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Gvern Belġjan iqisu li l-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” għandu jingħata interpretazzjoni wiesgħa li tippermetti wkoll lil terzi jinvokaw il-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. Madankollu, il-Gvern Belġjan isostni li l-kriterju ddikjarat fis-sentenza flightright  għandu jiġi applikat mhux għas-sitwazzjonijiet fejn tqum il-kwistjoni dwar min huwa s-sid ta’ proprjetà, kif inhu l-każ preżenti, iżda biss għas-sitwazzjonijiet fejn it-talba hija bbażata fuq l-obbligu kuntrattwali innifsu. Skont dan il-gvern, il-ġurisprudenza reċenti tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha t-tendenza li twassal għal “forum shopping”, għad-detriment taċ-ċertezza legali.
40.      Il-konvenut fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni jsostnu, b’mod partikolari, li, sabiex l-azzjoni tiġi kklassifikata bħala “kuntrattwali”, għandu jkun hemm rabta kuntrattwali bejn il-partijiet fil-kawża. F’dan ir-rigward, il-konvenut fil-kawża prinċipali jfakkar li l-ġurisdizzjoni speċjali għandha tiġi interpretata b’mod strett sabiex jiġi ppreservat l-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali tar-Regolament Nru 44/2001. Fir-rigward tal-Kummissjoni, hija ssostni li, meta titqies il-ġurisprudenza stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Handte (26), f’sitwazzjoni fejn l-attur jibbaża l-azzjoni tiegħu fuq diversi kuntratti suċċessivi, il-ġurisdizzjoni speċjali f’materji kuntrattwali ma tapplikax, billi l-attur u l-konvenut ma jkunux partijiet fl-istess kuntratt. Għalhekk tqis li għandha tiġi applikata r-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Istat Membru tad-domiċilju tal-konvenut.
41.      Fid-dawl tal-formulazzjoni tal-ewwel domanda preliminari u tal-osservazzjonijiet tal-partijiet, inqis li huwa meħtieġ li tiġi analizzata l-ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja.
a)      Il‑ġurisprudenza rilevanti tal‑Qorti tal-Ġustizzja dwar il‑kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis‑sens tal‑punt 1 tal‑Artikolu 5 tar‑Regolament Nru 44/2001
42.      Il-punt 1(a) tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 jipprovdi li persuna ddomiċiljata fit-territorju ta’ Stat Membru tista’ titfittex, fi Stat Membru ieħor, fi kwistjonijiet kuntrattwali, quddiem il-qorti “tal-post tat-twettieq ta’ l-obbligi f’dak il-każ”. Sabiex tiddetermina l-ġurisdizzjoni taħt din id-dispożizzjoni u biex tingħata risposta għad-domanda dwar jekk tilwima tistax tiġi kklassifikata bħala tilwima “f’materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt
”, il-Qorti tal-Ġustizzja tat interpretazzjoni indipendenti tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” billi orjentat ruħha, għall-ewwel, lejn interpretazzjoni restrittiva ta’ dan il-kunċett imbagħad, wara, lejn interpretazzjoni usa’ tiegħu. Dawn iż-żewġ approċċi jiddeterminaw b’modi differenti l-obbligu li fuqu hija bbażata t-talba u, għalhekk, il-post tal-eżekuzzjoni ta’ dan l-obbligu. Ċertament, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-obbligu li l-post ta’ eżekuzzjoni tiegħu jiddetermina l-ġurisdizzjoni skont [il-]punt 1 tal-Artikolu 5 [tar-Regolament Nru 44/2001] huwa dak li jirriżulta mill-kuntratt u li n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tiegħu jiġi invokat biex jiġġustifika azzjoni legali” (27). Minkejja ċ-ċarezza ta’ din id-dikjarazzjoni, l-identifikazzjoni ta’ dan l-obbligu mhux dejjem hija ovvja, kif jidher mid-diffikultajiet li jinqalgħu fl-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” (28).
43.      F’dan il-kuntest, il-kwistjoni li tqum hija jekk il-Qorti tal-Ġustizzja abbandunatx l-interpretazzjoni restrittiva favur interpretazzjoni usa’, u b’hekk twettqet inverżjoni tal-ġurisprudenza preċedenti tagħha. Din il-kwistjoni tinsab fil-qalba tad-dubji li huma fl-oriġini tad-domandi għal deċiżjoni preliminari preżenti. Biex nifhmu aħjar il-portata ta’ din il-ġurisprudenza u biex tkun tista’ tingħata
risposta utli, jidhirli li hemm bżonn li jiġu identifikati, fl-imsemmija ġurisprudenza, dawn iż-żewġ linji ta’ interpretazzjoni u l-evoluzzjoni tagħhom, kif ukoll l-għanijiet ta’ prevedibbiltà u/jew ta’ prossimità tar-Regolament Nru 44/2001 li fuqhom
ibbażat ruħha l-Qorti tal-Ġustizzja biex tadotta interpretazzjoni waħda jew l-oħra.
1)      Fuq l‑interpretazzjoni restrittiva tal‑kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”: ir‑rekwiżit tal‑eżistenza ta’ kuntratt bejn il‑partijiet fit‑tilwima
44.      Il-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, jikkostitwixxi kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni, li jservi biex jiddelimita l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni (29).
45.      Biex tiddeskrivi l-parametri ta’ dan il-kunċett awtonomu, il-Qorti tal-Ġustizzja adottat, fil-bidu tas-snin tmenin, interpretazzjoni restrittiva tar-regola speċjali ta’ ġurisdizzjoni miftuħa għall-attur f’materji kuntrattwali (iktar ’il quddiem l-“interpretazzjoni restrittiva”). Is-sentenzi Peters Bauunternehmung u Handte taw bidu lil din il-linja ġurisprudenzjali.
46.      Fis-sentenza Peters Bauunternehmung (30), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet dwar l-artikolazzjoni bejn ir-regoli speċjali u r-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni (31). Id-duttrina qieset li, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddeċidiet “favur interpretazzjoni restrittiva ta’ dak kollu li jidher li huwa eċċezzjoni għall-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell” (32).
47.      Il-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad affermat, fis-sentenza Kalfelis (33), li, bħala derogi mill-prinċipju ġenerali, ir-regoli ta’ ġurisdizzjoni speċjali kellhom jiġu interpretati b’mod strett (34), filwaqt li speċifikat ulterjorment li huma “ma jistgħux jagħtu lok għal interpretazzjoni li tmur lil hinn mill-ipoteżijiet previsti mill-Konvenzjoni [ta’ Brussell]” (35). Għalkemm dan l-approċċ, fil-fehma tiegħi, ma kienx intiż biex jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” (36) meta adottat interpretazzjoni stretta tal-kunċett ta’ “obbligu kuntrattwali”, il-Qorti tal-Ġustizzja madankollu adottat, fis-sentenzi sussegwenti, interpretazzjoni restrittiva ta’ dan l-aħħar kunċett filwaqt li bbażata ruħha fuq il-fatt li din kienet waħda mill-eċċezzjonijiet għar-regola ġenerali tal-ġurisdizzjoni.
48.      Fis-sentenza Handte (37), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, għall-ewwel darba, fuq il-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, billi sostniet li dan il-kunċett “ma jistax jinftiehem bħala li jirreferi għal sitwazzjoni li fiha ma jkun hemm l-ebda impenn assunt liberament ta’ parti lejn oħra”. B’hekk, billi bbażat ruħha fuq il-prinċipju ta’ prevedibbiltà tal-forum li fih l-attur għandu jressaq it-talba tiegħu (38), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ [din] il-konvenzjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li ma japplikax għal tilwima bejn is-subakkwirent ta’ ħaġa u l-manifattur, li ma huwiex il-bejjiegħ, minħabba difetti fil-ħaġa jew l-inadegwatezza tagħha għall-użu li għalih hija maħsuba” (39).
49.      Minn din is-sentenza, ħareġ ċar li l-interpretazzjoni restrittiva adottata mill-Qorti tal-Ġustizzja kienet tillimita l-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” fis-sens li din id-dispożizzjoni kienet applikabbli biss għar-relazzjonijiet bejn il-partijiet fil-kuntratt inkwistjoni, jiġifieri għat-tilwim biss bejn il-partijiet fil-kuntratti. Fil-fatt, sabiex l-azzjoni tiġi kklassifikata, l-element deċiżiv meħud inkunsiderazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja kien ir-relazzjoni kuntrattwali bejn il-partijiet fil-kawża.
50.      F’dan ir-rigward, jidhirli importanti li nenfasizza li, f’din il-linja tal-ġurisprudenza (40), il-Qorti tal-Ġustizzja, fl-interpretazzjoni tagħha tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell jew tar-Regolament Nru 44/2001 fid-dawl tal-għanijiet u tas-sistema ta’ din il-konvenzjoni jew ta’ dan ir-regolament, ibbażat il-kunċett awtonomu ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, prinċipalment, fuq l-għan ta’ prevedibbiltà (41).
51.      Għalkemm din l-interpretazzjoni restrittiva tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 u, għalhekk, tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, li damet fit-tul fil-ġurisprudenza (42), ġiet milqugħa tajjeb minn parti mid-duttrina (43), madankollu kienet ukoll is-suġġett ta’ kritika minn ċerti awturi fir-rigward mhux biss tal-approċċ strett li jirrigwarda l-artikolazzjoni bejn ir-regola ġenerali u r-regoli speċjali, iżda wkoll id-definizzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” u, għalhekk, ta’ “obbligu kuntrattwali” mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha.
52.      Fl-ewwel lok, fir-rigward tas-sistema tar-Regolament Nru 44/2001, l-awturi li jopponu dan l-approċċ iqisu li s-sempliċi eżistenza tar-regola ġenerali fl-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament ma għandhiex twassal biex tipprevali interpretazzjoni stretta, jekk mhux restrittiva, tal-Artikolu 5 tiegħu, u li tali interpretazzjoni ma tistax tiġi stabbilita għad-detriment tal-koerenza globali ta’ dan ir-regolament (44), jiġifieri li tiġi żgurata kemm jista’ jkun l-ugwaljanza u l-uniformità tad-drittijiet u l-obbligi li jirriżultaw minnu (45). B’mod partikolari, ċerti awturi jenfasizzaw li hija biss kwistjoni li tiġi evitata, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, “interpretazzjoni li tmur lil hinn mill-ipoteżijiet previsti” mis-sistema tar-Regolament Nru 44/2001 (46) u li għalhekk ikun żbaljat li jiġi dedott mill-kliem tal-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament li din id-dispożizzjoni hija eċċezzjoni li għandha tiġi applikata b’mod inqas frekwenti mill-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament (47). Fil-fatt, is-sempliċi eżistenza ta’ regoli speċjali ta’ ġurisdizzjoni, bħala tali, iżżid il-possibbiltà li l-konvenut jitfittex quddiem il-qorti ta’ Stat Membru differenti minn dik tal-Istat Membru tad-domiċilju tiegħu. Din il-possibbiltà tippermetti li jiġi ggarantit bilanċ bejn l-interessi tal-attur u dawk tal-konvenut (48).
53.      Jiena nikkondividi din l-opinjoni. Tali approċċ joħroġ b’mod ċar mis-sentenza Peters Bauunternehmung, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà speċifikat li “jekk l-Artikolu 5 [tal-Konvenzjoni ta’ Brussell] jipprevedi attribuzzjonijiet ta’ ġurisdizzjoni speċjali, li l-għażla tagħhom tiddependi mill-attur, dan huwa minħabba l-eżistenza, f’ċerti ipoteżijiet
iddeterminati sew, ta’ rabta partikolarment mill-qrib bejn tilwima u l-qorti li tista’ tintalab tieħu konjizzjoni tagħha bil-għan tal-organizzazzjoni utli ta’ proċess” (49). Minn dan jirriżulta b’mod ċar li l-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta din id-dispożizzjoni billi tirreferi, b’mod partikolari, għall-għan ta’ prossimità.
54.      Dan iwassalni biex infakkar, fit-tieni lok, li d-definizzjoni tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, kif spjegat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Handte (50), kienet
ukoll suġġett ta’ kritika. Fil-fatt, diversi awturi kkunsidraw li dan l-approċċ restrittiv ta rwol imnaqqas wisq lill-forum kuntrattwali b’detriment, b’mod partikolari, tal-prinċipju ta’ prossimità (51) u li kien meħtieġ li tingħata “interpretazzjoni usa’ adattata għall-kwistjonijiet ekonomiċi sottostanti” (52).
55.      Għaldaqstant, għar-raġunijiet esposti fil-punti preċedenti (53), jiena tal-fehma li interpretazzjoni stretta tal-artikolazzjoni bejn ir-regola ġenerali u r-regoli speċjali ma għandhiex twassal għal interpretazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” u, għaldaqstant, lanqas ta’ dak ta’ “obbligu kuntrattwali” (54). Interpretazzjoni usa’ tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” tagħmilha possibbli li jitqies l-għan tal-prossimità u tal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (55). Kif irrilevat dan l-aħħar id-duttrina, interpretazzjoni dommatika żżejjed u li tiffavorixxi b’mod eċċessiv iċ-ċertezza legali u, għalhekk, l-għan ta’ prevedibbiltà fir-rigward ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u l-għan ta’ prossimità tirriskja li tikkawża disfunzjonament fis-sistema (56). Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, il-koerenza
globali tar-Regolament Nru 44/2001 timplika li jittieħed inkunsiderazzjoni, fl-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, il-bilanċ bejn l-għan ta’ prossimità u ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u l-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali (57). Dan il-bilanċ bejn l-għanijiet ta’ dan ir-regolament jippermetti wkoll li jiġi ggarantit bilanċ bejn l-interessi tal-attur u dawk tal-konvenut. Biżżejjed li wieħed ifakkar, f’dan ir-rigward, li mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-kunċett awtonomu ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” għandu jirreferi għas-sistema u l-għanijiet tal-istess regolament, bil-ħsieb li tiġi żgurata l-applikazzjoni uniformi ta’ dan fl-Istati Membri kollha (58). Fi kwalunkwe każ, l-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 ma għandhiex tirrendi din id-dispożizzjoni mingħajr il-kontenut tagħha u għandha tippermetti li r-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali stabbilita fih tipproduċi l-effett utli tagħha (59). Il-kwistjoni f’dan l-istadju hija jekk l-orjentament tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja lejn interpretazzjoni usa’ ta’ din id-dispożizzjoni tippermettix dan. Naħseb li iva.
2)      Fuq l‑evoluzzjoni tal‑ġurisprudenza tal‑Qorti tal‑Ġustizzja lejn interpretazzjoni usa’: ir‑rekwiżit li jiġi identifikat obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir‑rigward ta’ persuna oħra u li fuqu hija bbażata l‑azzjoni tal‑attur
56.      Għandu jitfakkar li, fl-ewwel sentenzi tagħha dwar l-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din id-dispożizzjoni kienet applikabbli “anki jekk il-formazzjoni tal-kuntratt li hija fl-oriġini tar-rikors tkun kontenzjuża bejn il-partijiet” (60). Minn din il-kunsiderazzjoni diġà jirriżulta, kif ser jindika iktar tard l-Avukat Ġenerali Jacobs (61), li l-Qorti tal-Ġustizzja ma kinitx ikkunsidrat li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni għandu jiġi ddefinit b’mod ristrett. Fil-konklużjonijiet tiegħu, huwa fakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddeċidiet li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjoni kien jestendi għal “rabtiet mill-qrib tal-istess tip bħal dawk li huma stabbiliti bejn il-partijiet f’kuntratt”, inkluża r-rabta li s-sħubija f’assoċjazzjoni toħloq fost imseħbin (62). Skont hu, tali approċċ jidher li jirrifletti l-intenzjoni impliċita tat-termini użati fil-verżjonijiet lingwistiċi differenti ta’ din id-dispożizzjoni (63).
57.      Ftit ta’ snin wara, fis-sentenza Tacconi (64), il-Qorti tal-Ġustizzja affermat b’mod ċar li “l-punt 1 tal-Artikolu 5 [tar-Regolament Nru 44/2001] ma jeżiġix il-konklużjoni ta’ kuntratt” (65), fejn ippreċiżat li “l-identifikazzjoni ta’ obbligu hija madankollu essenzjali għall-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, peress li l-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali hija ddeterminata, fi kwistjonijiet kuntrattwali, skont il-post fejn l-obbligu li jservi bħala l-bażi għat-talba ġie jew għandu jiġi eżegwit” (66). Madankollu, din is-sentenza għadha tidher li tillimita l-applikabbiltà tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 għal sitwazzjonijiet fejn ikun hemm impenn liberament assunt minn parti lejn oħra, jiġifieri obbligu li jorbot lill-partijiet fit-tilwima.
58.      Tali limitazzjoni ġiet abbandunata fis-sentenza Engler (67), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 ma jeħtieġx il-konklużjoni ta’ kuntratt (68). Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat b’mod ċar, fid-dawl tal-ġurisprudenza preċedenti tagħha (69), li l-applikazzjoni tar-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali prevista f’materji kuntrattwali għal din id-dispożizzjoni “[ma hijiex] interpretat[a] f’mod restrittiv mill-Qorti tal-Ġustizzja” (70). Hija qieset li l-applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni “tippresupponi li jiġi determinat obbligu ġuridiku assunt liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra u li fuqu hija bbażata l-azzjoni tar-rikorrenti” (71). Din id-definizzjoni usa’ tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” issa hija kostanti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (72). Din id-definizzjoni tirrikjedi li jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet kumulattivi biex talba taqa’ f’dan il-qasam: għandha, minn naħa, tikkonċerna
obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra u, min-naħa l-oħra, tkun ibbażata fuq dan l-obbligu.
i)      Fuq l‑ewwel kundizzjoni: it‑talba għandha tirrigwarda obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir‑rigward ta’ persuna oħra
59.      Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li din l-ewwel kundizzjoni tirrigwarda diversi tipi ta’ obbligi ġuridiċi (73). Fl-ewwel lok, fis-sentenza Kareda (74), il-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat din l-ewwel kundizzjoni fid-dawl tal-ġurisprudenza preċedenti tagħha (75). Fil-kuntest ta’ interpretazzjoni usa’ tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, hija ddeċidiet li l-obbligi kuntrattwali jinkludu l-obbligi kollha li jsibu s-sors tagħhom f’kuntratt (76).
60.      Imbagħad, hija inkludiet ukoll l-obbligi li jsibu l-bażi tagħhom f’“rabtiet mill-qrib ta’ l-istess tip bħal dawk li huma kkreati bejn il-partijiet għal kuntratt” (77).
61.      Fl-aħħar nett, peress li, sabiex azzjoni taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni kuntrattwali, jeħtieġ li jiġi identifikat l-obbligu li jservi bħala l-bażi għat-talba mingħajr ma tkun meħtieġa l-eżistenza ta’ kuntratt (78), il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, b’mod partikolari, li l-obbligi li huma imposti minħabba mhux ftehim ta’ volontà, iżda ta’ impenn unilaterali volontarju ta’ persuna fir-rigward ta’ oħra (79), kif ukoll ir-relazzjonijiet kuntrattwali taċiti (80), jaqgħu taħt il-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”.
62.      Madankollu, peress li ż-żewġ kundizzjonijiet inkwistjoni huma kumulattivi, l-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 ma tiddependix biss mill-identifikazzjoni ta’ obbligu. Ikun jeħtieġ ukoll li t-talba tkun ibbażata fuq dan l-obbligu.
ii)    Fuq it‑tieni kundizzjoni: it‑talba trid tkun ibbażata fuq dan l‑obbligu
63.      Fis-sentenza flightright (81), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li r-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali f’materji kuntrattwali prevista fil-punt 1(a) tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 u fil-punt 1(a) tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012 hija bbażata mhux fuq l-identità tal-partijiet iżda fuq il-kawża tal-azzjoni (82).
64.      F’dan ir-rigward, kif indika wkoll l-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe, “[p]ermezz ta’ din il-kundizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tirriżerva […] [t]-talbiet li huma ta’ natura kuntrattwali, jiġifieri […] dawk li jqajmu, fil-mertu, prinċipalment kwistjonijiet ta’ liġi tal-kuntratti jew, fi kliem ieħor, kwistjonijiet li jaqgħu fil-firxa ta’ applikazzjoni tal-liġi applikabbli (magħruf bħala ‘lex contractus’), fis-sens tar-Regolament [Nru 593/2008]. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk tiżgura, skont l-għan ta’ prossimità li huwa l-bażi ta’ din id-dispożizzjoni, li l-qorti tal-kuntratt tiddeċiedi essenzjalment dwar tali kwistjonijiet” (83). Dan tal-aħħar enfasizza li, peress li dawn id-dispożizzjonijiet dwar ir-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali f’materji kuntrattwali ma japplikawx biss għall-kuntratti, huwa għalhekk
kien qiegħed jirreferi għad-“dispożizzjonijiet legali kollha li jimponu obbligi minħabba impenn volontarju ta’ persuna fil-konfront ta’ persuna oħra” (84).
b)      Konklużjoni intermedja
65.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi kkonstatat, fl-ewwel lok, li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, ma tistax titqies bħala uniformi, u dan jispjega d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom il-qrati nazzjonali biex jiddeterminaw, anki llum, jekk it-tilwim jaqax f’dan il-qasam jew le (85).
66.      Fil-fatt, inizjalment, il-Qorti tal-Ġustizzja orjentat lilha nnifisha lejn interpretazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt ”, meta kkunsidrat li tilwim li jirriżulta minn kuntratt bejn il-partijiet fil-kawża biss kien jaqa’ taħt din il-materja (86). Fil-kuntest ta’ din l-interpretazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet, essenzjalment, għall-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali tal-Konvenzjoni ta’ Brussell jew tar-Regolament Nru 44/2001 (87).
67.      Il-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad orjentat ruħha lejn interpretazzjoni usa’ tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, meta kkunsidrat li tilwima taqa’ taħt dan il-kunċett meta l-attur jibbaża l-azzjoni li qiegħed imexxi kontra l-konvenut fuq obbligu ġuridiku mogħti liberament minn persuna lil oħra. Kien fis-sentenza Engler (88) li l-Qorti tal-Ġustizzja għall-ewwel darba għamlitha ċara li “[l-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001] mhux interpretat f’mod restrittiv mill-Qorti tal-Ġustizzja”. Kien imbagħad fis-sentenzi Kareda (89) u flightright (90), ikkonfermati fil-ġurisprudenza sussegwenti (91), li abbandunat definittivament l-interpretazzjoni restrittiva ta’ din id-dispożizzjoni bbażata fuq l-approċċ “persunalista” tal-materji kuntrattwali (92), li jirriżulta mis-sentenza Handte (93), biex adottat interpretazzjoni iktar wiesgħa.
68.      Fit-tieni lok, jirriżulta minn din l-interpretazzjoni usa’ li l-azzjoni ta’ attur, anki magħmula kontra terz, għandha tiġi kklassifikata bħala “kuntrattwali”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, peress li hija bbażata fuq obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra (94). Għaldaqstant, il-fatt li, f’dan il-każ, iż-żewġ partijiet fil-kawża ma humiex marbuta direttament b’kuntratt ma jistax ipoġġi f’dubju l-klassifikazzjoni ta’ din l-azzjoni bħala li taqa’ taħt il-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”. Fil-fatt, huwa importanti biss il-fatt li l-obbligu ġuridiku invokat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali joriġina minn kuntratt, mifhum bħala ftehim bejn żewġ persuni, jew minn relazzjoni ġuridika li tista’ tiġi assimilata ma’ kuntratt sa fejn dan joħloq “rabtiet mill-qrib tal-istess tip bħal dawk li huma stabbiliti bejn il-partijiet f’kuntratt” (95).
69.      Fil-kuntest ta’ din l-interpretazzjoni usa’, mis-sentenzi Kareda u flightright jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja rreferiet mhux biss għall-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali iżda wkoll għal dak ta’ prossimità u ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (96).
70.      Għalhekk, meta jkun ġie identifikat l-obbligu kuntrattwali li fuqu hija bbażata l-azzjoni tal-attur, għandu jiġi ddeterminat jekk hemmx rabta partikolarment mill-qrib bejn it-talba u l-qorti li tista’ tintalab tieħu konjizzjoni tagħha, jew jekk l-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 tippermettix li tkun iffaċilitata l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja (97). Fl-opinjoni tiegħi, huwa għalhekk meħtieġ li jiġi żgurat li jiġi rrispettat il-bilanċ bejn l-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali u dak ta’ prossimità u l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja ta’ dan ir-regolament (98).
71.      F’dan ir-rigward, infakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, minn naħa, li huwa essenzjali li tiġi evitata, sa fejn ikun possibbli, multiplikazzjoni ta’ qrati kompetenti fir-rigward tal-istess kuntratt, sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ deċiżjonijiet kunfliġġenti u b’hekk jiġu ffaċilitati r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji barra l-Istat li fih ikunu ngħataw (99). Fil-fatt, huma raġunijiet ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja u ta’ organizzazzjoni utli tal-kawża li mmotivaw l-adozzjoni tal-kriterju ta’ ġurisdizzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, billi l-qorti tal-post fejn għandu jiġi eżegwit l-obbligu stipulat fil-kuntratt u li jservi bħala l-bażi għall-azzjoni ġudizzjarja tkun normalment dik li hija l-iktar xierqa biex tiddeċiedi, b’mod partikolari għal raġunijiet ta’ prossimità t-tilwima u faċilità ta’ amministrazzjoni tal-provi (100).
72.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll, min-naħa l-oħra, li l-prinċipju ta’ ċertezza legali jeħtieġ li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni li jidderogaw mill-prinċipju ġenerali stabbilit fl-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 44/2001, bħal dik tal-punt 1 tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, għandhom jiġu interpretati b’tali mod li jippermetti lil konvenut normalment informat tajjeb li raġonevolment jipprevedi quddiem liema qorti, minbarra dik tal-Istat tad-domiċilju tiegħu, jista’ jitfittex (101).
73.      F’dan il-każ, l-argument tal-konvenut fil-kawża prinċipali li huwa ma setax jipprevedi li jitfittex quddiem il-qorti tar-rinviju, li hija l-qorti tal-post tal-eżekuzzjoni tal-obbligi li fih kienu jinsabu x-xogħlijiet tal-arti matul iktar minn 30 sena, ma jistax jirnexxi.
74.      Din l-evalwazzjoni hija konformi mal-prinċipju ta’ prossimità u ta’ ċertezza legali u tiggarantixxi l-bilanċ bejn l-interessi tal-attur u dawk tal-konvenut. Barra minn hekk, tali soluzzjoni tippermetti li r-regola ta’ ġurisdizzjoni stabbilita fil-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 tipproduċi l-effett utli tagħha.
75.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li nirrispondi l-ewwel domanda preliminari li l-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tiegħu tippresupponi d-determinazzjoni ta’ obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra
u li fuqu tkun ibbażata l-azzjoni tal-attur, anki meta dan l-obbligu ma jorbotx direttament lill-partijiet fit-tilwima. Fl-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, il-qorti tar-rinviju għandha tiżgura li jiġi osservat il-bilanċ bejn l-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali u dak ta’ prossimità u ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
3.      Fuq it‑tieni domanda preliminari
76.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju trid tkun taf jekk azzjoni taqax taħt “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, meta jidher essenzjali li jiġi eżaminat l-obbligu kuntrattwali jew, fejn applikabbli, il-kontenut tal-kuntratt(i) inkwistjoni sabiex tiġi evalwata l-bażi tal-azzjoni tal-attur biex tiġi stabbilita n-natura ġuridika ta’ dan l-obbligu. Permezz ta’ din id-domanda, hija titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma jekk il-kriterju stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 32 tas-sentenza Wikingerhof jistax jiġi applikat, b’analoġija, sabiex tiġi evalwata l-bażi ta’ azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Madankollu, fid-dawl tal-fatt li, fil-kawża li tat lok għal din is-sentenza, l-attur invoka fir-rikors tiegħu l-ksur ta’ obbligu impost mil-liġi, u aktar speċifikament mil-liġi tal-kompetizzjoni (102), nikkunsidra li dan il-kriterju ma huwiex applikabbli f’din il-kawża. Għal dawn ir-raġunijiet, inqis li huwa meħtieġ li din id-domanda tiġi rriformulata sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tagħtiha risposta utli.
77.      Għaldaqstant, jiena tal-fehma li t-tieni domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju għandha tiġi rriformulata b’tali mod li, permezz ta’ din id-domanda, din il-qorti trid tkun taf jekk, fl-istadju tal-verifika tal-ġurisdizzjoni, sabiex tevalwa l-bażi ta’ azzjoni mill-attur bil-għan li jiġi stabbilit jekk din l-azzjoni
taqax taħt il-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, il-qorti adita hijiex obbligata teżamina l-obbligu kuntrattwali jew, jekk applikabbli, il-kontenut tal-kuntratt(i) inkwistjoni.
78.      Jidhirli li l-ġurisprudenza tipprovdi r-risposta għal din id-domanda. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-għan taċ-ċertezza legali jeħtieġ li l-qorti nazzjonali adita tkun tista’ faċilment tiddeċiedi fuq il-ġurisdizzjoni tagħha stess, mingħajr ma tkun imġiegħla teżamina l-kawża fuq il-mertu (103). Fir-rigward tal-applikazzjoni ta’ dan ir-rekwiżit fil-kuntest ta’ ġurisdizzjoni speċjali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, minn naħa, li l-qorti imsejħa tiddeċiedi tilwima li tirriżulta minn kuntratt tista’ tivverifika, anki ex officio, il-kundizzjonijiet essenzjali tal-ġurisdizzjoni tagħha, fid-dawl ta’ elementi konklużivi u rilevanti pprovduti mill-parti interessata, li jistabbilixxu l-eżistenza jew in-nuqqas ta’ eżistenza tal-kuntratt (104). Min-naħa l-oħra, hija speċifikat li, fl-istadju tal-verifika tal-ġurisdizzjoni, il-qorti adita la tevalwa l-ammissibbiltà u lanqas il-fondatezza tat-talba skont ir-regoli tad-dritt nazzjonali, iżda tidentifika biss il-punti ta’ konnessjoni mal-Istat tal-forum li jiġġustifikaw il-ġurisdizzjoni tagħha, bis-saħħa tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. B’hekk, din il-qorti tista’ tqis bħala stabbiliti, għall-uniku għan li tivverifika l-ġurisdizzjoni tagħha taħt din id-dispożizzjoni, l-allegazzjonijiet rilevanti tal-attur dwar in-natura ġuridika tal-obbligi li fuqhom hija bbażata l-azzjoni tiegħu (105). Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, fil-kuntest tal-verifika tal-ġurisdizzjoni skont ir-Regolament Nru 44/2001, il-qorti adita b’tilwima għandha tevalwa l-elementi kollha disponibbli għaliha, inklużi, jekk ikun il-każ, il-kontestazzjonijiet magħmulin mill-konvenut (106).
79.      Il-fatt li l-azzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà ma għandu ebda effett fuq il-fatt li din l-azzjoni taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” u, għaldaqstant, fuq l-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. Fil-fatt, l-unika ħaġa rilevanti hija li l-obbligu legali li fuqu tkun ibbażata l-azzjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali twieled minn kuntratt oriġinali, kif indikajt fil-punt 68 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ninnota wkoll li l-azzjoni magħmula mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali hija bbażata fuq l-allegazzjoni li CD kisbet, b’dan l-ewwel kuntratt, id-dritt ta’ proprjetà fuq ix-xogħlijiet tal-arti.
80.      Għaldaqstant, nipproponi li nwieġeb għal din id-domanda li, sabiex tiġi evalwata l-bażi ta’ azzjoni mill-attur bil-għan li jiġi ddeterminat jekk din l-azzjoni taqax taħt “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, il-qorti adita ma hijiex obbligata teżamina, fl-istadju tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni, l-obbligu kuntrattwali jew, skont il-każ, il-kontenut tal-kuntratt(i) inkwistjoni. Sabiex tivverifika jekk il-kundizzjonijiet essenzjali tal-ġurisdizzjoni tagħha ġewx issodisfatti, din il-qorti tidentifika biss il-punti ta’ konnessjoni mal-Istat tal-forum li jiġġustifikaw
il-ġurisdizzjoni tagħha taħt din id-dispożizzjoni u tevalwa l-elementi kollha għad-dispożizzjoni tagħha, b’mod partikolari l-allegazzjonijiet rilevanti tal-attur dwar in-natura tal-obbligi li fuqhom hija bbażata l-azzjoni tagħha u, fejn applikabbli, il-kontestazzjonijiet imqajma mill-konvenut. Il-fatt li l-azzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà ma għandu ebda effett fuq il-fatt li din l-azzjoni taqa’ taħt il-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” u, għalhekk, fuq l-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001.
4.      Fuq it‑tielet domanda preliminari
81.      Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 għandux jiġi interpretat fis-sens li azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà fuq proprjetà mobbli, meta hija bbażata fuq żewġ kuntratti li l-ebda wieħed minnhom ma jorbot lill-partijiet fit-tilwima, taqax taħt “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, u, fejn applikabbli, liema minn dawn il-kuntratti għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fid-determinazzjoni tal-post tal-obbligu li jservi bħala bażi tat-talba.
82.      F’dan il-każ, permezz tal-azzjoni tagħhom, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali qegħdin
jitolbu r-rikonoxximent tad-dritt ta’ proprjetà tagħhom fuq ix-xogħlijiet tal-arti. Kif diġà indikajt, il-partikolaritajiet ta’ din il-kawża jirriżultaw mill-fatt li l-azzjoni tagħhom għar-rikonoxximent tad-dritt ta’ proprjetà tagħhom hija bbażata fuq żewġ kuntratti minkejja n-nuqqas ta’ rabta kuntrattwali diretta bejnhom u l-konvenut fil-kawża prinċipali.
83.      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kwistjoni dwar jekk sitwazzjoni bħal din inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li fiha l-kuntratti li fuqhom
hija bbażata l-azzjoni
tal-attur
ma jorbtux
lill-partijiet fil-kawża, taqax taħt il-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, nikkunsidra, kif jidher mir-risposta proposta tiegħi għall-ewwel domanda, li dan huwa l-każ. Barra minn hekk, mill-argumenti mressqa mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li huwa possibbli li jiġi identifikat obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra, jiġifieri CD u l-koppja ta’ artisti, li fuqu hija bbażata l-azzjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali. Dan l-obbligu jeżisti indipendentement mit-tip ta’ kuntratt (kuntratt ta’ bejgħ jew ta’ depożitu) konkluż bejn CD (107) u l-koppja ta’ artisti. Għalhekk, in-natura ġuridika tal-kuntratt oriġinali li allegatament kien konkluż bejn dawn iż-żewġ partijiet hija mingħajr importanza
meta għandu jiġi ddeterminat jekk il-qorti tar-rinviju tistax tidentifika obbligu kuntrattwali, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
84.      Fir-rigward, fit-tieni lok, tal-kwistjoni ta’ liema kuntratt għandu jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat il-post tal-obbligu li jservi bħala l-bażi għat-talba, għandu jitfakkar li l-kawża prinċipali toriġina mill-ewwel kuntratt, li l-klassifikazzjoni
tiegħu hija fil-qalba tat-tilwima. Fi kliem ieħor, dan l-ewwel kuntratt huwa s-sors oriġinali tad-drittijiet u l-obbligi kkontestati. Għalkemm il-klassifikazzjoni tal-imsemmi kuntratt, bħala “kuntratt ta’ bejgħ” jew bħala “kuntratt ta’ depożitu”, hija essenzjali biex jiġi ddeterminat jekk il-proprjetà tax-xogħlijiet tal-arti ġietx ittrasferita lil CD, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja iżda l-qorti tar-rinviju li għandha tgħaddi biex tiddetermina dan. Fil-fatt, l-analiżi ta’ dan l-istess kuntratt sabiex tiġi ddeterminata n-natura ġuridika tiegħu taqa’ fil-mertu tal-kawża.
85.      Ċertament, ma huwiex meħtieġ li jiġi ddeterminat jekk l-ewwel kuntratt huwiex kuntratt ta’ bejgħ jew kuntratt ta’ depożitu sabiex tingħata risposta għad-domanda dwar jekk il-kawża prinċipali taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. Madankollu, il-klassifikazzjoni ta’ dan il-kuntratt hija essenzjali biex jiġi ddeterminat liema dispożizzjoni tapplika f’dan il-każ, il-punt 1(a) jew il-punt 1(b) tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament, bid-dispożizzjoni tal-aħħar tirrigwarda biss il-bejgħ ta’ oġġetti u l-provvista ta’ servizzi. Barra minn hekk, id-distinzjoni bejn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet ma hijiex mingħajr impatt fuq id-determinazzjoni tal-qrati kompetenti fi kwistjonijiet kuntrattwali (108).
86.      Il-qorti tar-rinviju ma indirizzatx speċifikament il-kwistjoni tal-applikabbiltà, f’dan il-każ, tal-imsemmija dispożizzjonijiet, u lanqas ma talbet lill-Qorti tal-Ġustizzja tikkjarifika dan il-punt. Il-partijiet lanqas ma indirizzaw din il-kwistjoni, li ma kinitx is-suġġett ta’ diskussjoni bejniethom. Għalhekk, ser nillimita ruħi biex nagħmel ir-rimarki li ġejjin.
87.      L-ewwel nett, ninnota li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-punt 1(b) tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 huwiex intiż li japplika għall-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa jekk, f’dan il-każ, dan l-ewwel kuntratt jistax jiġi kklassifikat bħala “kuntratt ta’ bejgħ ta’ oġġetti” jew “kuntratt għall-provvista ta’ servizzi”. Jekk iva, għandha tiddetermina l-post fejn, bis-saħħa tal-kuntratt, l-oġġetti kienu jew kellhom jiġu kkonsenjati (109), jew, fejn applikabbli, fejn is-servizzi kienu jew kellhom jiġu pprovduti (110). F’dan ir-rigward, infakkar li din id-dispożizzjoni tiddefinixxi b’mod awtonomu l-kriterji ta’ konnessjoni għall-kuntratti ta’ bejgħ ta’ oġġetti u ta’ provvista ta’ servizzi (111).
88.      Jekk il-qorti tar-rinviju tqis li l-punt 1(b) tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 ma huwiex intiż li japplika għall-kawża prinċipali (112), hija mbagħad ikollha tapplika l-punt 1(a) tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament li jikkonċerna t-tipi kollha ta’ kuntratti ħlief dawk stabbiliti fil-punt 1(b) tal-Artikolu 5 ta’ dan ir-regolament. F’dan il-każ, sabiex jiġi ddeterminat il-post tal-eżekuzzjoni tal-obbligu inkwistjoni, fis-sens tal-punt 1(a) tal-Artikolu 5 tal-istess regolament, din il-qorti għandha tapplika l-prinċipju li jirriżulta mis-sentenza Industrie Tessili Italiana Como (113), skont liema, minn naħa, tista’ ssir azzjoni quddiem il-qorti tal-post tal-eżekuzzjoni tal-obbligu li fuqu hija bbażata din l-azzjoni u, min-naħa l-oħra, dan il-post għandu jiġi ddeterminat skont il-liġi li tirregola dan l-obbligu kuntrattwali kontenzjuż skont ir-regoli ta’ kunflitt tal-qorti adita (114).
89.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi t-tielet domanda preliminari li azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà dwar proprjetà mobbli, meta din tkun ibbażata fuq żewġ kuntratti li ma jorbtux direttament lill-partijiet fil-kawża, tirrigwarda “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. Il-kuntratt li għandu jiġi kkunsidrat biex jiġi ddeterminat il-post tal-obbligu li fuqu hija bbażata t-talba huwa l-kuntratt oriġinali li hu s-suġġett tat-tilwima.
V.      Konklużjoni
90.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta li ġejja għad-domandi preliminari magħmula mill-cour d’appel de Bruxelles (il-Qorti tal-Appell ta’ Brussell (il-Belġju)):
1)      Il-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali għandu jiġi interpretat fis-sens li l-applikazzjoni tiegħu tippresupponi d-determinazzjoni ta’ obbligu ġuridiku b’kunsens mogħti liberament minn persuna fir-rigward ta’ persuna oħra
u li fuqu
tkun ibbażata l-azzjoni tal-attur, anki meta dan l-obbligu ma jorbotx direttament lill-partijiet fit-tilwima.
Fil-qafas tal-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, il-qorti nazzjonali għandha tiżgura li jiġi osservat il-bilanċ bejn l-għan ta’ prevedibbiltà u ta’ ċertezza legali u dak ta’ prossimità u ta’ amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
2)      Sabiex tiġi evalwata l-bażi ta’ azzjoni bil-għan li jiġi ddeterminat jekk din l-azzjoni taqax taħt “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, il-qorti adita ma hijiex obbligata teżamina, fl-istadju tal-verifika tal-ġurisdizzjoni, l-obbligu kuntrattwali jew, skont il-każ, il-kontenut tal-kuntratt(i) inkwistjoni. Sabiex tivverifika jekk il-kundizzjonijiet essenzjali tal-ġurisdizzjoni tagħha ġewx issodisfatti, din il-qorti tidentifika biss il-punti ta’ konnessjoni mal-Istat tal-forum li jiġġustifikaw
il-ġurisdizzjoni tagħha taħt din id-dispożizzjoni u tevalwa l-elementi kollha għad-dispożizzjoni tagħha, b’mod partikolari l-allegazzjonijiet rilevanti tal-attur dwar in-natura tal-obbligi li fuqhom hija bbażata l-azzjoni tagħha u, fejn applikabbli, il-kontestazzjonijiet imqajma mill-konvenut. Il-fatt li l-azzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà ma għandu ebda effett fuq il-fatt li din l-azzjoni taqa’ taħt “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” u, għaldaqstant, fuq l-applikazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001.
3)      L-azzjoni għal rikonoxximent ta’ dritt ta’ proprjetà relatata ma’ proprjetà mobbli, meta hija bbażata fuq żewġ kuntratti li ma jorbtux direttament lill-partijiet fit-tilwima, tirrigwarda l-“materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. Il-kuntratt li għandu jiġi kkunsidrat biex jiġi ddeterminat il-post tal-obbligu li fuqu hija bbażata t-talba huwa l-kuntratt oriġinali li hu s-suġġett tat-tilwima.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42).
Ir-Regolament Nru 44/2001 tħassar bir-Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012,
L 351, p. 1). Bla ħsara għal ċerti eċċezzjonijiet, ir-Regolament Nru 1215/2012 japplika biss, skont l-Artikolu 81 tiegħu, mill‑10 ta’ Jannar 2015. Minħabba d-data li fiha ġiet ippreżentata l-kawża prinċipali, din
tibqa’ rregolata mir-Regolament Nru 44/2001.
3      Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87).
4      Sentenzi tal‑15 ta’ Ġunju 2017, Kareda (C‑249/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza Kareda”, EU:C:2017:472); tas‑7 ta’ Marzu 2018, flightright et (C‑274/16, C‑447/16 u C‑448/16, iktar ’il quddiem is-“sentenza flightright”, EU:C:2018:160); tal‑4 ta’ Ottubru 2018, Feniks (C‑337/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza Feniks”, EU:C:2018:805), u tas‑26 ta’ Marzu 2020, Primera Air Scandinavia (C‑215/18, iktar ’il quddiem is-“sentenza Primera Air Scandinavia” EU:C:2020:235).
5      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376,
punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
6      Sentenza tas‑17 ta’ Ġunju 1992 (C‑26/91, iktar ’il quddiem is-“sentenza
Handte”, EU:C:1992:268, punt 15).
7      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019 (C‑25/18, EU:C:2019:376, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
8      Sentenza Kareda (punti 30 u 31).
9      Sentenza flightright (punti 57 sa 63).
10      Sentenza Feniks (punti 42 u 43).
11      Sentenzi
flightright (punt 61), u Primera Air Scandinavia (punt 44).
12      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑25 ta’ Marzu 2021, Obala i lučice (C‑307/19, EU:C:2021:236, punt 49), u tal‑24 ta’ Frar 2022, Suzlon Wind Energy Portugal (C‑605/20, EU:C:2022:116, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
13      Konvenzjoni konkluża bejn l-Istati Membri, fil-qafas tar-raba’ inċiż tal-Artikolu 220 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ekonomika Ewropea (illum ir-raba’ inċiż tal-Artikolu 293 KE), dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 1972 L 299, p. 32), li sussegwentement ġiet emendata mill-konvenzjonijiet suċċessivi dwar l-adeżjoni ta’ Stati Membri ġodda f’din il-konvenzjoni (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”).
14      Ara l-premessa 19 tar-Regolament Nru 44/2001.
15      Sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165, punt 27).
16      Sentenza tas‑7 ta’ Frar 2013, Refcomp (C‑543/10, EU:C:2013:62, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
17      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑3 ta’ Mejju 2007, Color Drack (C‑386/05, EU:C:2007:262, punt 18).
18      Sentenza tat‑22 ta’ Marzu 1983
(34/82, iktar ’il quddiem is-“sentenza Peters Bauunternehmung”,
EU:C:1983:87, punti 9 u 10).
19      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi
Handte (punt 10); tal‑14 ta’ Marzu 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165, punt 27), u
Feniks (punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
20      Il-ġurisprudenza abbundanti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-punt 1 tal-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell u tar-Regolament Nru 44/2001 turi l-kumplessità ta’ din id-dispożizzjoni u d-diffikultajiet marbuta mal-implimentazzjoni tagħha. Ara, b’mod partikolari, ir-Rapport Spjegattiv tal-Professur Fausto Pocar fuq il-Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, iffirmata f’Lugano fit‑30 ta’ Ottubru 2007 (ĠU 2009, C 319, p. 1, iktar ’il quddiem ir-“rapport Pocar”), punti 44 et seq. u, b’mod partikolari, il-punt 46 ta’ dan ir-rapport, fejn jingħad li “[m]inkejja l-interpretazzjoni pprovduta mill-ġurisprudenza, li solviet ftit mid-diffikultajiet, ir-regoli deskritti hawn fuq ġew iġġudikati mhux sodisfaċenti minn ħafna”.
21      Punt 10 ta’ din is-sentenza (punt 10). Il-kawża li tat lok għall-imsemmija sentenza kienet tikkonċerna rikors għall-irkupru ta’ somom iddebitati lil kumpannija Ġermaniża, membru ta’ assoċjazzjoni Olandiża, skont regola interna ppromulgata mill-organi ta’ din l-assoċjazzjoni u obbligatorja għall-membri tagħha.
22      Sentenza
Peters Bauunternehmung (punt 7).
23      Ara, reċentement, is-sentenza
Wikingerhof (punt 26).
24      Ara r-rapport ta’ P. Jenard fuq il-Konvenzjoni ta’ Brussell tal-1968 (ĠU 1979, C 59, p. 1), b’mod partikolari p. 22.
25      Ara, f’dan ir-rigward, Gaudemet-Tallon, H., Compétence et exécution des jugements en Europe. Règlement 44/2001. Convention de Bruxelles (1968) et de Lugano (1988 et 2007),  ir-raba’ edizzjoni, LGDJ, Pariġi, 2010, p. 159 u 160: “Għalhekk huwa l-kunċett ta’ prossimità (prossimità territorjali jew proċedurali skont il-każ) li jispjega l-għażliet miftuħa mit-test.”
26      Punt 15 ta’ dik is-sentenza.
27      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 1977, de Bloos (59/77, EU:C:1977:207, punti 14 u 15), u tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix (C‑256/00, EU:C:2002:99, punt 44).
28      Ara, b’mod partikolari, ir-rapport Pocar, punt 42.
29      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Peters Bauunternehmung (punt 10);
tat‑8 ta’ Marzu 1988, Arcado (9/87, EU:C:1988:127, punt 10), u, reċentement, Wikingerhof (punt 25).
30      Punt 11 ta’ dik is-sentenza: “[G]ħalkemm l-Artikolu 5 tal-[Konvenzjoni ta’ Brussell] jipprevedi attribuzzjonijiet ta’ ġurisdizzjoni speċjali li l-għażla tagħhom tiddependi fuq għażla tal-attur, huwa minħabba l-eżistenza, f’ċerti każijiet iddefiniti sew, ta’ rabta partikolarment mill-qrib bejn kontestazzjoni u l-qorti li tista’ tissejjaħ għall-konjizzjoni tagħha bil-għan tal-organizzazzjoni utli ta’ proċess.”
31      Ara l-punt 32 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
32      Ara, b’mod partikolari, Gaudemet-Tallon, H., op. cit., p. 161.
33      Sentenza tas‑27 ta’ Settembru 1988 (189/87, EU:C:1988:459, punt 19).
34      L-imsemmija sentenza Kalfelis kienet tikkonċerna l-kunċett ta’ “materja delittwali”, iżda l-Qorti tal-Ġustizzja mbagħad applikat din id-dikjarazzjoni b’analoġija f’sentenzi dwar il-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’
kuntratt”. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑14 ta’ Lulju 2016, Granarolo (C‑196/15, EU:C:2016:559, punt 18), u s-sentenza Feniks (punt 37).
35      Sentenzi Handte (punt 14); tas‑27 ta’ Ottubru 1998, Réunion européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:509, punt 16), u tal‑5 ta’ Frar 2004, Frahuil (C‑265/02, EU:C:2004:77, punt 23).
36      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Peters Bauunternehmung (punt 13): “Kien jidher [...] li s-sħubija f’assoċjazzjoni toħloq bejn is-soċji rabtiet mill-qrib tal-istess tip bħal dawk li huma stabbiliti bejn il-partijiet f’kuntratt, u li għalhekk huwa leġittimu li jitqiesu bħala obbligi kuntrattwali, għall-applikazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 5 tal-[k]onvenzjoni, l-obbligi li għalihom tirreferi l-qorti tar-rinviju.”
Il-korsiv huwa tiegħi. Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 52 sa 55 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
37      Punt 15 ta’ dik is-sentenza. Il-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet tikkonċerna azzjoni
mressqa mis-subakkwirent ta’ oġġetti mixtrija mingħand bejjiegħ intermedju kontra l-manifattur bil-għan li jikseb kumpens għad-dannu li jirriżulta min-nuqqas ta’ konformità tal-ħaġa. Għalhekk kienet katina ta’ kuntratti internazzjonali ta’
oġġetti li fiha l-obbligi kuntrattwali tal-partijiet kienu jvarjaw minn kuntratt għal ieħor (punt 17 tal-imsemmija sentenza).
38      Ara l-premessa 11 tar-Regolament Nru 44/2001.
39      Sentenza Handte (punt 21).
40      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “l-għan tal-protezzjoni ġuridika ta’ persuni stabbiliti fil-Komunità, li l-Konvenzjoni [ta’ Brussell] trid, fost l-oħrajn, twettaq, jeħtieġ li r-regoli ta’ ġurisdizzjoni li jidderogaw mill-prinċipju ġenerali ta’ din il-konvenzjoni jkunu interpretati b’tali mod li jippermettu konvenut normalment informat tajjeb li raġonevolment jipprevedi quddiem liema qorti, minbarra dik tal-Istat tad-domiċilju tiegħu, jista’ jitfittex. Issa, għandu jiġi kkonstatat li [...] l-applikazzjoni tar-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali […] għat-tilwima bejn is-subakkwirent ta’ ħaġa u l-manifattur ma hijiex prevedibbli għal dan tal-aħħar u għalhekk hija inkompatibbli mal-prinċipju ta’ ċertezza legali” (sentenza Handte, punti 18 u 19). Il-korsiv huwa tiegħi.
41      Ara, b’mod partikolari, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tas‑27 ta’ Ottubru 1998, Réunion Européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:509, punti 34 u 36), u tas‑17 ta’ Settembru 2002, Tacconi (C‑334/00, EU:C:2002:499), li l-punt 20 tagħha jirreferi għall-punti 25 u 26 tas-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix (C‑256/00, EU:C:2002:99), li jikkonċernaw l-għan tal-prevedibbiltà, iżda ma ssemmix il-punt 27 dwar l-għan ta’ prossimità u l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja.
42      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas‑27 ta’ Ottubru 1998, Réunion européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:509, punt 17); tas‑17 ta’ Settembru 2002, Tacconi (C‑334/00, EU:C:2002:499, punt 23), u tal‑5 ta’ Frar 2004, Frahuil (C‑265/02, EU:C:2004:77, punt 24). Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cosmas fil-kawża Réunion européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:45, punt 24).
43      Ara, b’mod partikolari, Gaudemet-Tallon, H., op. cit., p. 161 u 170.
44      Ara, f’dan ir-rigward, Mankowski, P., fi Brussels Ibis Regulation – Commentary, Magnus, U., u Mankowski, P. (edituri), Otto Schmidt, Köln, 2016, p. 155, paragrafu 26.
45      Ara, b’mod partikolari, il-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
46      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 1998, Réunion européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:509, punt 16).
47      Lehmann, M., “Special jurisdiction”, fi The Brussels I Regulation Recast, Dickinson, A. u Lein, E. (edituri.), Oxford University Press, 2015, p. 140, paragrafu 4.25.
48      Ara Mankowski, P., fi
Brussels Ibis Regulation – Commentary, op. cit., p. 155, u b’mod partikolari l-paragrafu 26.
49      Punt 11. Il-korsiv huwa tiegħi.
50      Punt 15 ta’ dik is-sentenza.
51      Ara, recentement, Pretelli, I., “La bonne foi dans la pondération de la proximité et la fonction résiduelle du for spécial ‘en matière contractuelle’ dans le règlement Bruxelles I”, Revue critique de droit international privé, Nru 1, Dalloz, 2020, p. 80 sa 82: “L-importanza mogħtija lill-prossimità fir-rigward taċ-ċertezza legali assoluta […] hija żvelata mill-fatt li, fis-sistema Brussell I, il-forum tad-domiċilju tal-konvenut u l-fora speċjali huma fuq bażi ta’ ugwaljanza u flimkien jimmiraw li jiżguraw l- amministrazzjoni xierqa tal-ġustizzja fit-territorju Ewropew. […] L-eqreb qorti hija dik li jista’ jkun mistenni li tagħti l-aħjar ġustizzja. Din l-intelliġġibbiltà miżjuda tal-litigazzjoni tifforma l-pedament assjoloġiku tal-ġurisdizzjonijiet
ta’ prossimità.” [traduzzjoni libera]
52      Ara, b’mod partikolari, Mankowski, P., fi Brussels Ibis Regulation – Commentary, op. cit., p. 164, paragrafu 43. Ara, ukoll, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża
Kolassa (C‑375/13, EU:C:2014:2135, punt 49).
53      Ara l-punti 52 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
54      Ara, b’mod partikolari, b’analoġija, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża Gabriel (C‑96/00, EU:C:2001:690, punt 44 sa 47): “Eċċezzjoni legali, bħal kull dispożizzjoni leġiżlattiva oħra, għandha tingħata s-sinjifikat tagħha stess, iddeterminat fid-dawl tal-għan tagħha u l-kliem tagħha, kif ukoll l-istruttura ġenerali u l-għan tal-istrument li tagħmel parti minnu.”
55      Favur interpretazzjoni flessibbli tal-kunċett ta’ “obbligu kuntrattwali”, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Wikingerhof. (C‑59/19, EU:C:2020:688, punt 38): “Għaldaqstant, huwa possibbli u, fl-opinjoni tiegħi ġġustifikat, li l-kategorija li tikkostitwixxi l-‘materji kuntrattwali’ tiġi interpretata b’mod li jiġu inklużi fiha istituzzjonijiet qrib il-kuntratti, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tal-kontenzjuż internazzjonali.”
Ara, ukoll, Minois, M., Recherche sur la qualification en droit international privé des obligations, LGDJ, Pariġi, 2020, p. 174 sa 180.
56      Ara, f’dan is-sens, Pretelli, I., op. cit., p. 80 sa 82.
57      Ser nerġa’ lura għal dan l-aspett iktar tard fl-analiżi tiegħi biex niddetermina l-approċċ interpretattiv rilevanti biex jinkiseb dan il-bilanċ bejn l-għanijiet differenti tar-Regolament Nru 44/2001. Ara l-punti 73 u 74 ta’ dawn il-konklużjonijiet. F’dan ir-rigward, id-duttrina reċentement ikkunsidrat li n-nuqqas ta’ ġerarkija bejn l-għanijiet differenti tar-Regolament Nru 1215/2012 ma jippermettix li tipprevali interpretazzjoni waħda jew l-oħra. Minn dan isegwi li kull interpretazzjoni, restrittiva jew wiesgħa, tal-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt” tista’ tirribatti l-perspettiva tal-interpretazzjoni l-oħra b’mod djalettiku. Ara, f’dan ir-rigward, Poesen, M., “From Mirages to Aspirations – The Periphery of Matters Relating to a Contract” in Regulation (EU) Nº 1215/2012”, Yearbook of Private International Law, Vol. 22, Otto Schmidt, 2021, p. 511 sa 545, b’mod partikolari p. 518 u d-duttrina ċċitata fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 34 u 35.
58      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Handte (punt 10); tal-14 ta’ Marzu 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165, punt 27), u
Feniks (punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
59      Ara, b’analoġija, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2009, Zuid-Chemie (C‑189/08, EU:C:2009:475, punt 31). Ara, f’dan ir-rigward, Lehmann, M., “Special Jurisdiction”, f’The Brussels I Regulation Recast, op. cit., p. 140, paragrafu 4.25, kif ukoll Mankowski, P., fi Brussels I bis Regulation – Commentary, op. cit., p. 156, punt 27.
60      Sentenza tal-4 ta’ Marzu 1982, Effer (38/81, EU:C:1982:79, punti 7 u 8).
61      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża
Engler (C‑27/02, EU:C:2004:414, punt 38).
62      Sentenza Peters Bauunternehmung (punt 13). Ara wkoll il-punt 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Fir-rigward tar-relazzjonijiet bejn l-azzjonisti ta’ kumpannija kif ukoll dawk bejn l-azzjonisti u l-kumpannija li huma joħolqu, ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 1992, Powell Duffryn (C‑214/89, EU:C:1992:115, punt 16). Fir-rigward tar-relazzjoni bejn uffiċjal korporattiv u l-kumpannija li jmexxi, kif previst fid-dritt tal-kumpanniji, ara s-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2015, Holterman Ferho Exploitatie et (C‑47/14, EU:C:2015:574, punti 53 u 54). Fir-rigward tal-obbligi li l-komproprjetarji ta’ immobbli jassumu, skont il-liġi, fir-rigward tal-komproprjetà, ara s-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, punti 27 sa 29).
63      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs fil-kawża
Engler (C‑27/02, EU:C:2004:414, punt 38).
64      Sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2002 (C‑334/00, EU:C:2002:499, punt 22). Bħala tfakkira, il-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet tikkonċerna azzjoni intiża biex tinvoka r-responsabbiltà prekuntrattwali tal-konvenuta. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk iddeċidiet li din l-azzjoni ma kinitx tirrigwarda “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”.
65      Il-korsiv huwa tiegħi.
66      Sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2002, Tacconi (C‑334/00, EU:C:2002:499, punt 22). F’dan ir-rigward, fis-sentenza tal‑5 ta’ Frar 2004, Frahuil (C‑265/02, EU:C:2004:77, punt 26), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat b’mod aktar sfumat l-assenza ta’ rekwiżit ta’ kuntratt li jorbot lill-partijiet. Għalhekk, hija ddeċidiet li “ma jaqax fil-portata
ta’ ‘materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt’ l-obbligu fejn il-garanti, li jkun ħallas id-dazji doganali taħt kuntratt ta’ garanzija konkluż mal-kumpannija tat-trasport, jitlob l-eżekuzzjoni, bħala
ssurrogat fid-drittijiet tal-amministrazzjoni doganali, fil-qafas ta’ azzjoni ta’ rkupru miġjuba kontra s-sid tal-merkanzija, jekk dan tal-aħħar, li ma huwiex parti fil-kuntratt ta’ garanzija, ma jkunx awtorizza l-konklużjoni tal-kuntratt imsemmi” (il-korsiv huwa tiegħi). Fil-fatt, kif tosserva d-duttrina, kieku s-sid kien ta l-awtorizzazzjoni tiegħu għall-konklużjoni tal-kuntratt ta’ garanzija, meta ma kienx parti f’dan il-kuntratt, l-azzjoni ta’ rkupru miġjuba mill-garanti kontrih kienet taqa’ taħt il-kunċett ta’ “materji li għandhom x’jaqsmu ma’ xi kuntratt”. Ara Gaudemet-Tallon, H., op. cit., p. 170.
67      Sentenza tal‑20 ta’ Jannar 2005 (C‑27/02, iktar ’il quddiem is-“sentenza Engler”, EU:C:2005:33, punti 45 u 50). Il-kawża li tat lok għal din is-sentenza kienet tikkonċerna l-wegħda ta’ rebħ magħmula minn professjonist lil konsumatur.
68      Ara, f’dan ir-rigward, ukoll is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165, punt 46).
69      Sentenzi
Handte (punt 15); tas‑27 ta’ Ottubru 1998, Réunion européenne et (C‑51/97, EU:C:1998:509, punt 17); tas‑17 ta’ Settembru 2002, Tacconi (C‑334/00, EU:C:2002:499, punt 23), u tal‑5 ta’ Frar 2004, Frahuil (C‑265/02, EU:C:2004:77, punt 24).
70      Sentenza Engler (punt 48). Ara, wkoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs f’din il-kawża (C‑27/02, EU:C:2004:414, punt 38). Ara wkoll il-punt 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
71      Sentenza Engler (punt 51). Il-korsiv huwa tiegħi. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs f’din il-kawża (C‑27/02, EU:C:2004:414, punt 38). Ara, reċentement, is-sentenzi Feniks (punt 48) u Primera Air Scandinavia (punt 44).
72      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat‑28 ta’ Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, punt 39); flightright (punt 60); Feniks (punt 39), kif ukoll Wikingerhof (punt 23).
73      L-obbligi ġuridiċi koperti minn din l-ewwel kundizzjoni, kif jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ġew spjegati fil-qosor mill-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Wikingerhof (C‑59/19, EU:C:2020:688, punt 37).
74      Punt 30 ta’ dik is-sentenza. Il-kawża li tat lok għall-imsemmija sentenza kienet tikkonċerna azzjoni ta’ rkupru bejn il-kodebituri in solidum taħt kuntratt ta’ kreditu.
75      Fir-rigward ta’ azzjoni għal ħlas ta’ danni f’każ ta’ ksur ta’ kuntratt ta’ konċessjoni esklużiva, ara s-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 1976, De Bloos (14/76, EU:C:1976:134, punti 16 u 17). Fir-rigward ta’ tilwima fuq it-terminazzjoni abbużiva ta’ kuntratt ta’ aġenzija kummerċjali awtonoma u l-ħlas ta’ kummissjonijiet dovuti fl-eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt, ara s-sentenza tat‑8 ta’ Marzu 1988, Arcado (9/87, EU:C:1988:127, punt 13).
76      Ara wkoll is-sentenza flightright (punt 59). F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddefinixxi kuntratt, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001, bħala ftehim ta’ volontà konkluż bejn żewġ persuni. Ara, b’mod partikolari, il-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ara wkoll is-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2002, Gabriel (C‑96/00, EU:C:2002:436, punt 49).
77      Sentenza
Engler
(punt 47).
Ara l-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 64 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
78      Ara l-punti 56 et seq.
ta’ dawn il-konklużjonijiet.
79      Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-obbligi tal-garanti ta’ biljett negozjabbli lejn il-benefiċjarju ta’ dan il-biljett, ara s-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2013, Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165, punti 48 u 49).
80      Ara s-sentenza tal‑14
ta’ Lulju 2016, Granarolo (C‑196/15, EU:C:2016:559, punti 24 sa 27).
81      Punt 59 ta’ dik is-sentenza. Bħala tfakkira, il-kawża li tat lok għall-imsemmija sentenza kienet tikkonċerna azzjoni minn passiġġieri tal-ajru għal kumpens għad-dewmien twil ta’ titjira ta’ konnessjoni kontra trasportatur tal-ajru li jopera li ma kienx il-parti kontraenti tal-passiġġieri kkonċernati. Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bobek fil-kawżi magħquda flightright et (C‑274/16, C‑447/16 u C‑448/16, EU:C:2017:787, punt 54).
82      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza Feniks (punt 44). Ara wkoll is-sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 1977, de Bloos (59/77, EU:C:1977:207, punti 11, 13, 15 u d-dispożittiv).
83      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Wikingerhof (C‑59/19, EU:C:2020:688, punt 40). Il-korsiv huwa tiegħi. Ara l-Artikolu 12 tar-Regolament 593/2008.
84      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Saugmandsgaard Øe fil-kawża Wikingerhof (C‑59/19, EU:C:2020:688, nota ta’ qiegħ il-paġna 52).
85      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 21 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
86      Ara l-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 48 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
87      Ara l-ġurisprudenza ċċitata fil-punti 48 u 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Madankollu, f’ċerti sentenzi, ir-rieda li jintlaħaq bilanċ bejn l-għanijiet differenti tar-Regolament Nru 44/2001 tidher li tiggwida l-interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett. Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix (C‑256/00, EU:C:2002:99, punti 26, 27, 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
88      Punti 48 u 51 ta’ dik is-sentenza.
89      Punti 31 u 33 ta’ dik is-sentenza.
90      Punti 59 u 61 ta’ dik is-sentenza.
91      Ara s-sentenzi Feniks (punti 39 u 48) u
Primera Air Scandinavia (punt 44).
92      Ara, f’dan ir-rigward, Haftel, B., “Revirement et extension du champ de la ‘matière contractuelle’ dans les relations à trois personnes”, Revue des contrats, vol. 5, nru 115, 2019, p. 85: “Wara żewġ deċiżjonijiet, il-kriterji persunalisti kollha jidhru li għebu għal kollox.”
93      Punt 15 ta’ dik is-sentenza.
94      Sentenza
Engler (punti 45 u 50). Ara, ukoll, il-punt 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
95      Ara s-sentenza Peters Bauunternehmung (punt 13).
96      Fil-kuntest tal-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1215/2012, ara s-sentenzi Kareda (punt 44); flightright (punti 74 u 75), u Feniks (punti 34, 36, 44 u 47). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja xi drabi rreferiet biss jew għal dan l-ewwel għan (sentenza Primera Air Scandinavia, punti 62 u 63), jew għat-tieni wieħed (sentenza Wikingerhof, punti 28 u 37).
97      Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi Feniks (punt 36) u Wikingerhof (punt 28). Infakkar, f’dan ir-rigward, li l-applikabbiltà tal-punt 1 tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001 tiddependi, minn naħa, mill-għażla tal-attur li jinvoka din ir-regola ta’ ġurisdizzjoni speċjali u, min-naħa l-oħra, mill-eżami, mill-qorti adita, tal-kundizzjonijiet speċifiċi previsti minn din id-dispożizzjoni, ara s-sentenza Wikingerhof (punt 29).
98      Fil-fatt, fil-fehma tiegħi, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li tali bilanċ jidher li kellu, għall-inqas f’numru ta’ sentenzi, rwol deċiżiv fil-kuntest tal-interpretazzjoni flessibbli li lejha orjentat ruħha l-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha. Ċerti awturi jqisu, madankollu, li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tindikax b’mod ċar ir-raġunijiet li jwassluha tagħżel interpretazzjoni waħda iktar milli l-oħra. Ara, b’mod partikolari, Poesen, M., op. cit., p. 523 u d-duttrina ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 64: “Huwa impossibbli li jiġi spjegat għaliex [il-Qorti tal-Ġustizzja] tippreferi interpretazzjoni waħda minflok l-oħra.”
99      Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix (C‑256/00, EU:C:2002:99, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
100      Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix (C‑256/00, EU:C:2002:99, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenzi tal‑14 ta’ Lulju 2016, Granarolo (C-196/15, EU:C:2016:559, punt 16), u Feniks (punt 34). Ara, f’dan ir-rigward, Pretelli, I., loc. cit., p. 61 sa 82.
101      Ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Besix (C‑256/00, EU:C:2002:99, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
102      Ara, f’dan ir-rigward, Poesen, M., “Regressing into the right direction: Non-contractual Claims in Proceedings between Contracting Parties under Article 7 of the Brussels Ia Regulation”, Maastricht Journal of European and Comparative Law, Vol. 28, Nru 3, 2021, p. 390 sa 398, u b’mod partikolari p. 394 sa 395.
103      Ara, is-sentenzi tat‑3
ta’ Lulju 1997, Benincasa (C‑269/95, EU:C:1997:337,
punt 27), u tat‑28
Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, punt 61).
104      Ara s-sentenzi tal‑4
ta’ Marzu 1982, Effer (38/81, EU:C:1982:79, punti 7 u 8), u tat‑28
ta’ Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, punt 61), kif ukoll il-konklużjonijiet tiegħi f’din il-kawża (C‑375/13, EU:C:2014:2135, punt 74). Ara, ukoll, il-punt 56 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
105      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑28 ta’ Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, punt 62).
106      Sentenza tat‑28 ta’ Jannar 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, punti 64 u 65), u tas‑16 ta’ Ġunju 2016, Universal Music International Holding (C‑12/15, EU:C:2016:449, punti 45 u 46).
107      Kemm jekk bħala individwu jew bħala sidt ta’ gallerija.
108      Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Ellmes Property Services (C‑433/19, EU:C:2020:482, punt 74).
109      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑25 ta’ Frar 2010, Car Trim (C‑381/08, EU:C:2010:90, punti 54 sa 60).
110      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata).
111      Ara s-sentenza tat‑23 ta’ April 2009, Falco Privatstiftung u Rabitsch (C‑533/07, EU:C:2009:257, punt 54), li skontha “kemm mix‑xogħol preparatorju tar‑Regolament Nru 44/2001 kif ukoll mill‑istruttura tal‑punt 1 tal-Artikolu 5 tiegħu jirriżulta li huwa biss fir‑rigward tal‑kuntratti għal bejgħ ta’ merkanzija u dawk għal provvista ta’ servizzi li l‑leġiżlatur [tal-Unjoni] xtaq, minn naħa, li ma jorbotx iktar lilu nnifsu mal‑obbligu kontenzjuż, iżda li jżomm l‑obbligu karatteristiku ta’ dawn il‑kuntratti, u min‑naħa l‑oħra, li jistabbilixxi b’mod awtonomu l‑post ta’ twettiq tal‑obbligu bħala l‑kriterju ta’rabta mal‑qorti li għandha ġurisdizzjoni fil‑qasam kuntrattwali.” Il-korsiv huwa tiegħi.
112      B’mod partikolari jekk ikun diffiċli jew impossibbli għall-qorti tar-rinviju li tiddetermina l-post tal-kunsinna tax-xogħlijiet tal-arti jew dak tal-provvista tas-servizzi mill-gallerija fil-qafas tal-ewwel kuntratt konkluż. Infakkar, minn naħa, li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li,
“il-post fejn il-merkanzija kellha jew suppost li kienet ikkunsinnata skont il-kuntratt għandu jkun iddeterminat fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kuntratt. Jekk fuq din il-bażi huwa impossibbli li jiġi ddeterminat il-post tal-kunsinna, mingħajr ma ssir referenza għad-dritt sostantiv applikabbli għall-kuntratt, dan il-post huwa dak fejn fiżikament twasslet il-merkanzija li permezz tagħha x-xerrej kiseb jew kellu jikseb is-setgħa li jiddisponi effettivament minn din il-merkanzija fid-destinazzjoni finali tat-tranżazzjoni ta’ bejgħ” (sentenza tal‑25 ta’ Frar 2010, Car Trim, C‑381/08, EU:C:2010:90, punt 62 u d-dispożittiv; il-korsiv huwa tiegħi). Min-naħa l-oħra,
il-kunċett ta’ “servizzi”
jimplika, skont ġurisprudenza stabbilita, li l-parti li tipprovdihom twettaq attività speċifika b’remunerazzjoni: l-element relatat mar-remunerazzjoni ma għandux ikun nieqes sabiex ikun jista’ japplika t-tieni inċiż
tal‑punt 1(b) tal-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 44/2001. Madankollu, nistqarr li għandi dubji dwar jekk il-kawża prinċipali tikkonċernax il-bejgħ ta’ oġġetti jew il-provvista ta’ servizzi.
113      Sentenza tas‑6
ta’ Ottubru 1976 (12/76, EU:C:1976:133).
114      Sentenza tat‑23 ta’ April 2009, Falco Privatstiftung u Rabitsch (C‑533/07, EU:C:2009:257, punti 46 sa 57).