62023CJ0439
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
19 ta’ Settembru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 1999/70/KE – Ftehim Qafas bejn ETUC, UNICE u CEEP fuq ix-xogħol għal żmien determinat – Klawżola 4 – Prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni – Reklutaġġ ta’ ħaddiem impjegat għal żmien determinat bħala ħaddiem għal żmien indeterminat – Determinazzjoni tal-anzjanità – Assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ impjieg imwettqa fil-kuntest ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat konklużi qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70 – Applikazzjoni immedjata għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li nħolqot taħt il-liġi l-antika”
Fil-Kawża C‑439/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale civile di Padova (il-qorti ċivili ta’ Padova, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑22 ta’ Ġunju 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑13 ta’ Lulju 2023, fil-proċedura
KV
vs
Consiglio Nazionale delle Ricerche (CNR),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn T. von Danwitz, President tal-Awla, A. Arabadjiev (Relatur), President tal-Ewwel Awla, u P. G. Xuereb, Imħallef,
Avukata Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal KV, minn F. Americo, avvocato,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn L. Fiandaca u T. Lubrano Lobianco, avvocati dello stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn D. Recchia u F. van Schaik, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas dwar xogħol għal żmien fiss [determinat], konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim Qafas”), li jinsab anness mad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn KV u l-Consiglio Nazionale delle Ricerche (CNR) (il-Kunsill Nazzjonali tar-Riċerka, l-Italja) dwar il-kalkolu tal-anzjanità tiegħu fil-mument tal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat ma’ dan tal-aħħar.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
Mill-premessa 14 tad-Direttiva 1999/70, li hija bbażata fuq l-Artikolu 139(2) KE, jirriżulta li l-partijiet firmatarji tal-Ftehim-Qafas xtaqu, permezz tal-konklużjoni ta’ tali ftehim-qafas, li jtejbu l-kwalità ta’ xogħol ta’ terminu fiss billi jiżguraw l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni, u li jistabbilixxu qafas għall-prevenzjoni ta’ abbuż ikkawżat mill-użu ta’ kuntratti ta’ impjieg jew relazzjonijiet ta’ terminu fiss suċċessivi.
4
Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 1999/70, din għandha l-għan “ li[ġ]ġib fis-seħħ il-ftehim qafas […] konkluż […] bejn l-organizzazzjonijiet ġenerali ta’ l-industrija (ETUC, UNICE u CEEP) annessi hawn.”
5
L-ewwel u t-tielet paragrafu tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva jipprovdu:
“L-Istati Membri għandhom iġibu fis-seħħ il-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattvi neċessarji biex jikkonformaw ma’ din id-Direttiva sa l‑10 ta’ Lulju 2001, jew għandhom jiżguraw li, sa dik id-data mill-inqas, l-imsieħba soċjali jkunu introduċew il-miżuri neċessarji skond il-ftehim, u l-Istati Membri jkunu meħtieġa jieħdu xi miżuri neċessarji sabiex ikunu jistgħu f’kull ħin ikunu f’posizzjoni li jiggarantixxu r-riżultati imposti b’din id-Direttiva. Għandhom jinfurmaw minnufih lill-Kummissjoni [Ewropea] bihom.
[…]
Meta l-Istati Membri jadottaw dawn id-disposizzjonijiet imsemmija fl-ewwel paragrafu, dawn għandu jkollhom referenza għal din id-Direttiva jew għandu jkollhom magħhom din ir-referenza fil-ħin tal-pubblikazzjoni uffiċjali tagħhom. Il-proċedura għal din ir-referenza għandha tiġi adottata mill-Istati Membri.”
6
Skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 1999/70, din tal-aħħar daħlet fis-seħħ fl‑10 ta’ Lulju 1999, data tal-pubblikazzjoni tagħha fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej.
7
Skont il-Klawżola 1 tal-Ftehim Qafas, l-iskop ta’ dan il-ftehim qafas hu:
“(a)
li titjieb il-kwalità ta’ xogħol għal terminu fiss billi tiġi żgurata l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni;
(b)
li jistabbilixxi qafas biex jipprevjeni l-abbuż ikkawżat mill-użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ l-impjieg għal terminu fiss [żmien determinat].”
8
Il-punt 1 tal-Klawżola 2 tal-Ftehim Qafas huwa redatt kif ġej:
“Dan il-ftehim japplika għal ħaddiema għal terminu fiss li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit fil-liġi, fil-ftehim kollettiv jew fil-prattika f’kull Stat Membru.”
9
Il-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas tipprevedi:
“1. Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva.
[…]
4. Kwalifiki ta’ perjodu ta’ servizz relatati għall-kondizzjonijiet partikolari ta’ l-impjieg għandhom ikunu l-istess għal ħaddiema għal terminu fiss kif ukoll għal ħaddiema permanenti ħlief meta kwalifiki ta’ tul ta’ servizz differenti huma ġustifikati fuq bażi oġġettivi.”
Id‑dritt Taljan
10
L-Artikolu 6(1) tad-decreto legislativo n. 368 – Attuazione della direttiva 1999/70/KE relativa all’ accordo quadro sul lavoro a tempo determinato concluso dall’ UNICE, dal CEEP e dal CES (Digriet Leġiżlattiv Nru 368 dwar l-implimentazzjoni tad-Direttiva [1999/70]), tas‑6 ta’ Settembru 2001 (GURI Nru 235, tad‑9 ta’ Ottubru 2001, p. 4), li ttraspona d-Direttiva 1999/70 fl-ordinament ġuridiku Taljan, jipprovdi:
“Il-ħaddiem li għandu kuntratt għal żmien determinat jibbenefika, fi proporzjon għall-perijodu ta’ xogħol imwettaq, mil-leave mħallas u mill-bonus tal-Milied jew mit-tlettax-il xahar, kif ukoll mill-kumpens ta’ tmiem il-kuntratt u l-vantaġġi l-oħra kollha mogħtija fl-impriża lill-ħaddiema li għandhom kuntratt għal żmien indeterminat komparabbli, jiġifieri dawk li huma kklassifikati fl-istess livell skont il-kriterji ta’ klassifikazzjoni stabbiliti mill-ftehim kollettiv, bil-kundizzjoni li dan ma jkunx oġġettivament inkompatibbli man-natura tal-kuntratt għal żmien determinat.”
11
L-Artikolu 36 tal-legge n. 70 – Disposizioni sul riordinamento degli enti pubblici e del rapporto di lavoro del personale dipendente (il-Liġi Nru 70 dwar dispożizzjonijiet dwar ir-riorganizzazzjoni tal-organi pubbliċi u r-relazzjoni ta’ xogħol tal-impjegati), tal‑20 ta’ Marzu 1975 (GURI Nru 87, tat‑2 ta’ April 1975), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, tipprevedi:
“Sabiex jiġu ssodisfatti bżonnijiet partikolari tar-riċerka xjentifika, il-[KNR] [għandu] il-fakultà li [j]impjega persunal ta’ riċerka avvanzata, inklużi ċittadini barranin, permezz ta’ kuntratt għal żmien determinat ta’ tul ta’ mhux iktar minn ħames snin. Fil-qafas ta’ programmi ta’ riċerka individwali u għat-tul kollu tal-programm, huwa permess ukoll ir-reklutaġġ permezz ta’ kuntratt ta’ persunal tar-riċerka u persunal tekniku speċjalizzat ħafna.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
12
Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, KV, kien impjegat mill-KNR, li huwa persuna ġuridika rregolata mid-dritt pubbliku, permezz ta’ tliet kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat matul il-perijodi, rispettivament, mit‑2 ta’ Novembru 1993 sal‑31 ta’ Marzu 1995, mill‑1 ta’ Awwissu 1995 sal‑1 ta’ Awwissu 2000 u mill‑4 ta’ Settembru 2000 sat‑30 ta’ Settembru 2001, sabiex iwettaq il-kompiti ta’ teknologu u ta’ riċerkatur.
13
Peress li dan ir-rikorrent għadda minn kompetizzjoni pubblika, huwa ġie rreklutat minn KNR, mill‑1 ta’ Ottubru 2001, permezz ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat, sabiex iwettaq l-istess kompiti. Fl-okkażjoni ta’ dan ir-reklutaġġ, il-KNR ma rrikonoxxa, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-anzjanità tas-servizz u tar-remunerazzjoni tar-rikorrent fil-kawża prinċipali, ebda anzjanità fir-rigward tax-xogħol imħallas imwettaq minnu fil-kuntest tal-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat konklużi qabel l-iskadenza tat-terminu mogħti lill-Istati Membri sabiex jittrasponu d-Direttiva 1999/70, jiġifieri, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2 tagħha, fl‑10 ta’ Lulju 2001.
14
Fit‑8 ta’ Frar 2022, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ppreżenta rikors quddiem it-Tribunale civile di Padova (il-Qorti Ċivili ta’ Padova, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, intiż, b’mod partikolari, sabiex tiġi kkonstatata, skont il-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas, l-eżistenza tad-dritt tiegħu għar-rikonoxximent tal-anzjanità tas-servizz miksuba abbażi ta’ dan ix-xogħol ta’ impjegat u taż-żidiet fis-salarju miksuba konsegwentement.
15
Quddiem din il-qorti, iċ-CNR talab li dan ir-rikors jiġi miċħud, billi invoka, b’mod partikolari, in-nuqqas ta’ effett retroattiv tad-Direttiva 1999/70.
16
Skont il-qorti tar-rinviju, għall-finijiet tat-talba għal deċiżjoni preliminari, hija rilevanti biss il-kwistjoni tal-applikazzjoni ratione temporis ta’ din id-direttiva.
17
F’dan ir-rigward, din il-qorti tosserva, fl-ewwel lok, li r-relazzjoni ta’ xogħol tar-rikorrent fil-kawża prinċipali li damet mit‑2 ta’ Novembru 1993 sal‑31 ta’ Marzu 1995 ġiet eżegwita kompletament qabel id-dħul fis-seħħ tal-imsemmija direttiva, fit-tieni lok, li r-relazzjoni ta’ xogħol ta’ dan tal-aħħar li damet mill‑1 ta’ Awwissu 1995 sal‑1 ta’ Awwissu 2000 twieldet f’data qabel id-dħul fis-seħħ tal-istess direttiva u spiċċat f’data wara ta’ dan id-dħul fis-seħħ, iżda qabel l-iskadenza tat-terminu stabbilit għat-traspożizzjoni ta’ dan tal-aħħar u, fit-tielet lok, li r-relazzjoni ta’ xogħol tar-rikorrent fil-kawża prinċipali li bdiet fl‑4 ta’ Settembru 2000 u ntemmet, b’mod antiċipat, fit‑30 ta’ Settembru 2001, minħabba li dan ir-rikorrent għadda minn kompetizzjoni pubblika, twieldet u ġiet eżegwita kważi kompletament matul il-perijodu bejn id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 1999/70 u l-iskadenza ta’ dan it-terminu. Ir-Repubblika Taljana ttrasponiet din id-direttiva fl-ordinament ġuridiku intern tagħha xi xhur wara l-iskadenza tal-imsemmi terminu, jiġifieri l‑24 ta’ Ottubru 2001, id-data tad-dħul fis-seħħ tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 368, tas‑6 ta’ Settembru 2001.
18
Il-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat inkwistjoni fil-kawża prinċipali jidhru li ma jikkostitwixxux estensjonijiet ta’ relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat inizjali, iżda huma atti li jistabbilixxu ex novo relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat suċċessivi u indipendenti.
19
Il-Qorti tar-rinviju tippreċiża li, kieku l-perijodi ta’ xogħol inkwistjoni kienu twettqu abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien indeterminat, dawn kienu jittieħdu inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-anzjanità globali miksuba mir-rikorrent fil-kawża prinċipali.
20
Din il-qorti ssemmi l-eżistenza, fl-ordinament ġuridiku Taljan, ta’ żewġ linji ġurisprudenzjali diverġenti f’dak li jirrigwarda l-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis tal-punt 1 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas. Skont l-ewwel linja ta’ ħsieb, il-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività tad-dritt tal-Unjoni, li jipprovdi li r-regoli sostantivi japplikaw biss għas-sitwazzjonijiet li nħolqu wara d-dħul fis-seħħ tagħhom, jeskludi l-applikazzjoni ta’ din il-klawżola għal relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat eżegwiti kompletament qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70. Skont it-tieni linja ta’ ġurisprudenza, il-prinċipju li regola ġdida tapplika, ħlief fil-każ ta’ deroga, immedjatament mill-effetti futuri tas-sitwazzjonijiet li nħolqu taħt il-liġi l-qadima jippermetti li jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll, għall-finijiet tal-kalkolu tal-anzjanità globali tal-ħaddiem għal żmien indeterminat, il-perijodi ta’ xogħol għal żmien determinat imwettqa b’mod definittiv qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din id-direttiva.
21
Il-Qorti tar-rinviju tqis li dan l-aħħar prinċipju għandu jiġi interpretat fis-sens adottat mill-ewwel linja ta’ ġurisprudenza. Fil-fatt, l-imsemmi prinċipju tal-aħħar jkopri s-sitwazzjonijiet li nħolqu qabel id-dħul fis-seħħ tar-regola l-ġdida u li jkomplu, b’kontinwità sostanzjali, matul il-perijodu sussegwenti, u mhux is-sitwazzjonijiet li nħolqu u ntemmu kompletament qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din ir-regola l-ġdida.
22
Din l-interpretazzjoni tidher li hija konformi mal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, li jidhru li jeskludu li r-regoli sostantivi tad-dritt tal-Unjoni jkunu applikabbli, b’mod retroattiv, għal relazzjonijiet legali ddefiniti qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom, sakemm ma jirriżultax b’mod ċar mill-kliem, mill-għanijiet jew mill-istruttura tagħhom li tali effett għandu jiġi attribwit lilhom.
23
Billi tqis li l-imsemmija interpretazzjoni hija sostnuta wkoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-qorti tar-rinviju tqis li l-punt 1 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas, interpretat fid-dawl ta’ din il-ġurisprudenza, għandu jinftiehem bħala li ma jkoprix ir-relazzjonijiet ta’ xogħol għal żmien determinat bħal dawk li eżistew bejn il-partijiet fil-kawża prinċipali mit‑2 ta’ Novembru 1993 sal‑31 ta’ Marzu 1995 u mill‑1 ta’ Awwissu 1995 sal‑1 ta’ Awwissu 2000, sa fejn kull waħda minn dawn ir-relazzjonijiet eżawriet kompletament l-effetti tagħha qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70.
24
Min-naħa l-oħra, din il-klawżola tista’ tkopri r-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat bejn l‑4 ta’ Settembru 2000 u t‑30 ta’ Settembru 2001, peress li din kienet pendenti fid-data tal-iskadenza ta’ dan it-terminu.
25
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale civile di Padova (il-Qorti Ċivili ta’ Padova) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Il-Klawżola 4(1) tal-[Ftehim Qafas]
–
għandha tiġi applikata ratione temporis għar-relazzjonijiet ta’ xogħol bis-salarju għal żmien determinat ikkostitwiti u konklużi, minħabba l-iskadenza tat-terminu kuntrattwali, f’data preċedenti għad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva [1999/70] (l‑10 ta’ Lulju 1999)?
–
għandha tiġi applikata ratione temporis għar-relazzjonijiet ta’ xogħol bis-salarju għal żmien determinat ikkostitwiti bis-saħħa ta’ kuntratt ta’ xogħol individwali konkluż f’data preċedenti għad-dħul fis-seħħ tad-Direttiva [1999/70] (l‑10 ta’ Lulju 1999) u li ntemmu, minħabba l-iskadenza tat-terminu kuntrattwali, f’data bejn id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva [1999/70] u l-iskadenza tat-terminu mogħti lill-Istati Membri għat-traspożizzjoni tagħha (l‑10 ta’ Lulju 2001)?
–
għandha tiġi applikata ratione temporis għar-relazzjonijiet ta’ xogħol bis-salarju għal żmien determinat ikkostitwiti bis-saħħa ta’ kuntratt ta’ xogħol individwali konkluż fil-perijodu bejn id-dħul fis-seħħ tad-Direttiva 1999/70/KE (l‑10 ta’ Lulju 1999) u l-iskadenza tat-terminu mogħti lill-Istati Membri għat-traspożizzjoni tagħha (l‑10 ta’ Lulju 2001), u li ntemmu minħabba l-iskadenza tat-terminu kuntrattwali wara din id-data tal-aħħar?”
Fuq id‑domanda preliminari
Fuq l‑ammissibbiltà
26
Il-Gvern Taljan isostni li d-domanda preliminari hija inammissibbli minħabba li l-interpretazzjoni tal-punt 1 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas ma hija ta’ ebda utilità għar-risposta għal din id-domanda. Fil-fatt, l-imsemmija domanda ma tirrigwardax it-trattament tar-rikorrent fil-kawża prinċipali matul ir-relazzjonijiet ta’ xogħol tiegħu għal żmien determinat iżda tirrigwarda r-rikonoxximent tas-servizz li huwa pprovda fil-kuntest ta’ dawn ir-relazzjonijiet ta’ xogħol għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni tiegħu għall-perijodu wara l-konverżjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol tiegħu f’relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat. Issa, din il-problema hija rregolata bil-punt 4 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim-Qafas u mhux mill-punt 1 tal-Klawżola 4 ta’ dan tal-aħħar.
27
Sa fejn dan l-argument jikkonċerna d-determinazzjoni tad-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, huwa jaqa’ taħt il-mertu tad-domanda preliminari magħmula u mhux taħt l-ammissibbiltà tagħha, b’tali mod li hemm lok li jiġi eżaminat fil-kuntest tal-eżami fil-mertu ta’ din id-domanda (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2024, Lietuvos notarų rūmai et, C‑128/21, EU:C:2024:49, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
28
Għaldaqstant, hemm lok li d-domanda preliminari tiġi ddikjarata ammissibbli.
Fuq il‑mertu
29
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 1 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi li l-anzjanità miksuba minn ħaddiem abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat li twettqu kompletament jew parzjalment qabel id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70 ma tittiħidx inkunsiderazzjoni għad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni ta’ dan il-ħaddiem waqt ir-reklutaġġ tiegħu għal żmien indeterminat wara din id-data.
30
Fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija din tal-aħħar li trid tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tippermettilha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. Fil-fatt, il-funzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja hija dik li tinterpreta d-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li l-qrati nazzjonali jeħtieġu sabiex jiddeċiedu l-kawżi li jkollhom quddiemhom, anki jekk dawn id-dispożizzjonijiet ma jkunux espressament indikati fid-domandi li jsirulha minn dawn il-qrati (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Skarb Państwa (Kopertura tal-assigurazzjoni tal-karozzi), C‑428/20, EU:C:2021:1043, punt 24).
31
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-punt 1 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas tistabbilixxi projbizzjoni, fir-rigward tal-kundizzjonijiet tal-impjieg, li l-ħaddiema għal żmien determinat jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli mill-ħaddiema għal żmien indeterminat paragunabbli, sempliċement għaliex dawn jaħdmu għal żmien determinat, sakemm trattament differenti ma jkunx iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi. Il-punt 4 ta’ din il-klawżola jistabbilixxi l-istess projbizzjoni fir-rigward tal-kriterji ta’ perijodi ta’ anzjanità relatati ma’ kundizzjonijiet partikolari tal-impjieg (sentenzi tat‑18 ta’ Ottubru 2012, Valenza et, C‑302/11 sa C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 39 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata; tal‑20 ta’ Settembru 2018, Motter, C‑466/17, EU:C:2018:758, punt 26, kif ukoll tat‑30 ta’ Novembru 2023, Ministero dell’Istruzione u INPS, C‑270/22, EU:C:2023:933, punti 52 u 53).
32
Huwa paċifiku li t-tilwima fil-kawża prinċipali, li tirrigwarda l-kalkolu tal-anzjanità tar-rikorrent fil-kawża prinċipali fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ xogħol tiegħu għal żmien indeterminat, ikkonċernat tali kriterji.
33
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hemm lok, sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, li l-punt 4 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas tiġi interpretata wkoll.
34
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi totalment it-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ servizz imwettqa minn ħaddiem għal żmien determinat ta’ awtorità pubblika għad-determinazzjoni tal-anzjanità ta’ dan tal-aħħar fil-mument tar-reklutaġġ tiegħu għal żmien indeterminat minn din l-awtorità, sakemm din l-esklużjoni ma tkunx iġġustifikata minn “raġunijiet oġġettivi”, fis-sens tal-punti 1 u/jew 4 ta’ din il-klawżola. Il-fatt biss li l-ħaddiem għal żmien determinat ikun għamel dawn il-perijodi ta’ servizz fuq il-bażi ta’ kuntratt jew ta’ relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat ma jikkostitwixxix tali bażi oġġettiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2012 Valenza et, C‑302/11 sa C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 71).
35
F’dan il-każ, mill-informazzjoni fornita mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li r-rikorrent fil-kawża prinċipali, meta kien jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu ma’ KNR fil-kuntest ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat, kien jinsab f’sitwazzjoni komparabbli għal dik ta’ ħaddiema impjegati għal żmien indeterminat minn dan l-organu, peress li kien qiegħed iwettaq kompiti li setgħu jitwettqu minn ħaddiema għal żmien indeterminat.
36
Fir-rigward tat-trattament inqas favorevoli ta’ ħaddiema għal żmien determinat inkwistjoni fil-kawża prinċipali, din il-qorti tippreċiża li, jekk ix-xogħol imwettaq mir-rikorrent fil-kawża prinċipali abbażi tal-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat tiegħu ikun ġie mwettaq fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ xogħol għal żmien indeterminat, dan kien jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-anzjanità globali tiegħu.
37
Issa, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li regoli dwar il-perijodi ta’ servizz li għandhom jitwettqu sabiex ikunu jistgħu jiġu kklassifikati f’kategorija ta’ remunerazzjoni, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “kundizzjonijiet tal-impjieg”, fis-sens tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas (sentenza tat‑30 ta’ Novembru 2023, Ministero dell’Istruzione u INPS, C‑270/22, EU:C:2023:933, punt 55 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
38
Is-sempliċi fatt li ħaddiem ikun kiseb il-kwalità ta’ ħaddiem għal żmien indeterminat ma jeskludix il-possibbiltà għalih li jinvoka, f’ċerti ċirkustanzi, il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni stabbilit f’din il-Klawżola 4 (sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2012, Valenza et, C‑302/11 sa C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
39
Fir-rigward tal-applikabbiltà ratione temporis tal-imsemmija Klawżola 4, għandu jitfakkar li, bħala prinċipju, dispożizzjoni legali ġdida tapplika sa mid-dħul fis-seħħ tal-att li jistabbilixxiha. Għalkemm hija ma tapplikax għas-sitwazzjonijiet legali li nħolqu u ġew definittivament konklużi taħt il-liġi l-qadima, hija tapplika għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li nħolqot taħt ir-regola l-qadima, kif ukoll għas-sitwazzjonijiet legali ġodda. Ikun mod ieħor, u bla ħsara għall-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività ta’ atti legali, biss jekk ir-regola l-ġdida tkun akkumpanjata b’dispożizzjonijiet speċifiċi li jiddeterminaw b’mod speċjali l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ratione temporis tagħha (sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2022, Volvo u DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, punt 32 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
40
B’hekk, l-atti adottati għat-traspożizzjoni ta’ direttiva għandhom japplikaw għall-effetti futuri tas-sitwazzjonijiet li nħolqu taħt il-liġi l-qadima, mid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni, sakemm din id-direttiva ma tipprovdix mod ieħor [sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Skarb Państwa (Kopertura tal-assigurazzjoni tal-vetturi bil-mutur), C‑428/20, EU:C:2021:1043, punt 32].
41
Għandu jiġi kkonstatat li la d-Direttiva 1999/70 u lanqas il-Ftehim-Qafas ma jinkludu dispożizzjonijiet partikolari li jiddeterminaw b’mod speċjali l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni ratione temporis tagħhom.
42
Għaldaqstant, għandu jiġi ddeterminat jekk is-sitwazzjoni legali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxix sitwazzjoni li seħħet qabel id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70.
43
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li din is-sitwazzjoni tikkonċerna r-rikonoxximent tal-anzjanità tar-rikorrent fil-kawża prinċipali, miksuba b’eżekuzzjoni ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat sal‑1 ta’ Ottubru 2001, għall-finijiet tad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni tiegħu minn din id-data.
44
Għalkemm din l-anzjanità nkisbet prinċipalment qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70, l-imsemmija sitwazzjoni tikkonċerna d-determinazzjoni tal-implikazzjonijiet tal-imsemmija anzjanità għar-remunerazzjoni li dan ir-rikorrent jirċievi abbażi tal-kuntratt ta’ xogħol tiegħu għal żmien indeterminat, konkluż wara l-imsemmija data, u għalhekk l-applikazzjoni tal-Klawżola 4 tal-Ftehim-Qafas wara l-istess data.
45
Kif irrilevat, essenzjalment, il-Kummissjoni, is-sitwazzjoni legali inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija analoga għal dik tal-kalkolu tal-anzjanità meħtieġa sabiex jinkiseb dritt għal pensjoni tal-irtirar, inkwistjoni fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi tal‑10 ta’ Ġunju 2010, Bruno et (C‑395/08 u C‑396/08, EU:C:2010:329), u tas‑7 ta’ Novembru 2018, O’Brien (C‑432/17, EU:C:2018:879), li kienu jqajmu l-kwistjoni tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi preċedenti għall-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE tal‑15 ta’ Diċembru 1997 li tikkonċerna il-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 267).
46
Fil-fatt, fil-punt 35 ta’ din l-aħħar sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-fatt li dritt għal pensjoni jinkiseb b’mod definittiv fi tmiem il-perijodu ta’ anzjanità korrispondenti ma jippermettix li jiġi konkluż li s-sitwazzjoni legali tal-ħaddiem ikkonċernat għandha titqies bħala definittivament miksuba, peress li huwa biss sussegwentement u b’teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodi ta’ anzjanità rilevanti li dan il-ħaddiem ikun jista’ jinvoka effettivament dan id-dritt sabiex iħallas il-pensjoni tal-irtirar tiegħu. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet, fil-punt 36 tal-imsemmija sentenza tal-aħħar, li peress li l-kostituzzjoni tad-drittijiet għal pensjoni testendi għal perijodi kemm preċedenti kif ukoll sussegwenti għall-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 97/81, għandu jitqies li d-determinazzjoni ta’ dawn id-drittijiet hija rregolata mid-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, inkluż fir-rigward tal-perijodi ta’ anzjanità preċedenti għad-data tad-dħul fis-seħħ tagħha.
47
Dawn il-kunsiderazzjonijiet jgħoddu wkoll mutatis mutandis fir-rigward tad-Direttiva 1999/70 u tad-dritt għar-remunerazzjoni mitluba mir-rikorrent fil-kawża prinċipali abbażi tal-anzjanità miksuba fil-kuntest tal-kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat tiegħu, peress li huwa biss sussegwentement u billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-perijodi ta’ anzjanità rilevanti li dan ir-rikorrent ikun jista’ jinvoka effettivament dan id-dritt.
48
Il-fatt, enfasizzat mill-qorti tar-rinviju u mill-Gvern Taljan, li l-anzjanità tal-imsemmi rikorrent inkisbet, b’mod partikolari, abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat li waslu fi tmiemhom qabel id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70 ma jistax iwassal għal konklużjoni differenti.
49
Fil-fatt, l-anzjanità tas-servizz tinkiseb minn ħaddiem b’mod progressiv, anki jekk din tkun miksuba abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol li jkunu waslu fi tmiemhom, u tkompli tikkaratterizza s-sitwazzjoni tiegħu wara dan it-terminu. Għalhekk, it-tul ta’ kull relazzjoni ta’ xogħol u d-data li fiha dan intemm huma irrilevanti għall-kalkolu tal-anzjanità tas-servizz ta’ ħaddiem li jippreżumi, bħala prinċipju, li jiġi ddeterminat it-tul totali tal-perijodi ta’ impjieg tiegħu.
50
Barra minn hekk, it-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda l-applikabbiltà tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas wara d-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70 fil-kuntest tat-teħid inkunsiderazzjoni tal-anzjanità li tirriżulta minn dawn il-kuntratti għal żmien determinat u mhux l-applikabbiltà ta’ din il-klawżola għall-imsemmija kuntratti ta’ xogħol innifishom qabel din id-data. Kif enfasizzat, essenzjalment, il-Kummissjoni, peress li r-rikors tar-rikorrent fil-kawża prinċipali ma huwiex intiż li jikkontesta l-kundizzjonijiet ta’ eżekuzzjoni tal-istess kuntratti ta’ xogħol, dan ma għandux bħala suġġett l-applikazzjoni retroattiva ta’ din il-klawżola.
51
F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-sitwazzjoni legali inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistax titqies li ġiet definittivament stabbilita fid-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70.
52
Din il-konklużjoni ma hijiex ikkontestata mill-punti 99 sa 104 tas-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2022, Volvo u DAF Trucks (C‑267/20, EU:C:2022:494), iċċitata mill-qorti tar-rinviju u mill-Gvern Taljan, li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li għandu jitqies li l-preżunzjoni konfutabbli stabbilita fl-Artikolu 17(2) tad-Direttiva 2014/104/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Novembru 2014 dwar ċerti regoli li jirregolaw l-azzjonijiet għad-danni skont il-liġi nazzjonali għall-ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri u tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 349, p. 1), li tgħid li l-ksur imwettaq fil-kuntest ta’ akkordju jikkawża dannu, ma jistax ikun applikabbli ratione temporis għal rikors għad-danni li, għalkemm ippreżentat wara d-dħul fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu b’mod tardiv din id-direttiva fid-dritt nazzjonali, jirrigwarda ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni li ntemm qabel id-data ta’ skadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tagħha.
53
Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punti 100 sa 102 ta’ din is-sentenza, din is-soluzzjoni kienet iġġustifikata min-natura u mill-mekkaniżmu ta’ funzjonament partikolari ta’ din id-dispożizzjoni tad-Direttiva 2014/104, li l-applikazzjoni ratione temporis tagħha teħtieġ l-eżistenza ta’ akkordju pendenti.
54
Issa, din is-sitwazzjoni ma għandhiex ekwivalenti għal dak li jirrigwarda l-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas.
55
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-punti 1 u 4 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas għandhom jiġu interpretata fis-sens li huma jipprekludu li l-anzjanità miksuba minn ħaddiem abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat li twettqu kompletament jew parzjalment qabel id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70 ma tittiħidx inkunsiderazzjoni għad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni ta’ dan il-ħaddiem fil-mument tar-reklutaġġ tiegħu għal żmien indeterminat wara din id-data, sakemm din l-esklużjoni ma tkunx iġġustifikata minn raġunijiet oġġettivi.
Fuq l‑ispejjeż
56
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-punti 1 u 4 tal-Klawżola 4 tal-Ftehim Qafas dwar xogħol għal żmien fiss, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999, li jinsab fl-anness mad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
huma jipprekludu li l-anzjanità miksuba minn ħaddiem abbażi ta’ kuntratti ta’ xogħol għal żmien determinat li twettqu kompletament jew parzjalment qabel id-data tal-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 1999/70 ma tittiħidx inkunsiderazzjoni għad-determinazzjoni tar-remunerazzjoni ta’ dan il-ħaddiem fil-mument tar-reklutaġġ tiegħu għal żmien indeterminat wara din id-data, sakemm din l-esklużjoni ma tkunx iġġustifikata minn raġunijiet oġġettivi.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.