62014CC0326_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa fil-kuntest ta’ kawża bejn assoċjazzjoni għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi u kumpannija tat-telekomunikazzjonijiet, tikkonċerna ċerti klawżoli kuntrattwali li jippermettu li t-tariffi tas-servizz tat-telekomunikazzjonijiet jiġu aġġustati skont indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur. B’mod partikolari, il-kwistjoni li qed tiġi diskussa hija jekk l-Artikolu 20(2) tad-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (iktar ’il quddiem id-“Direttiva Servizz Universali”) (2), timplikax l-eżistenza ta’ dritt ta’ rtirar tal-kuntratt mingħajr penali favur l-abbonati meta ssir in-notifikazzjoni ta’ dawn l-aġġustamenti tat-tariffi, skont il-metodu ta’ indiċjar previst fil-kuntratt.
2. Għalkemm id-domanda preliminari magħmula mill-Oberster Gerichtshof tirreferi esklużivament għad-Direttiva Servizz Universali, kemm mill-motivi tad-deċiżjoni tar-rinviju kif ukoll mill-osservazzjonijiet bil-miktub u orali ppreżentati f’dan il-każ tirriżulta n-neċessità li tittieħed inkunsiderazzjoni wkoll id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (3) .
3. Dan il-każ jipprovdi lill-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel opportunità biex tiddeċiedi fuq il-problema li tippreżenta klawżola ta’ aġġustament tal-prezzijiet skont indiċi fir-rigward tad-dritt straordinarju ta’ rtirar tal-utenti. Fil-fatt, għalkemm ċerti klawżoli kuntrattwali relatati mal-modifika tal-prezzijiet ġew eżaminati mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-klawżoli analizzati preċedentement u l-problemi mqajma f’dawn il-każijiet ma kinux paragunabbli mas-suġġett ta’ din il-kawża. Għalhekk, minn naħa, il-kawża Invitel (4) kienet tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva 93/13 f’każ li jikkonċerna klawżola li kienet tipprovdi għall-modifika unilaterali tal-ispejjeż relatati mas-servizzi pprovduti, li la kienet tiddeskrivi b’mod espliċitu il-mod kif jiġu stabbiliti l-imsemmija spejjeż u lanqas ma kienet tispeċifika r-raġunijiet għal tali modifika. Min-naħa l-oħra, fil-kawża RWE Vertrieb (5) ġiet diskussa l-konformità mar-rekwiżiti ta’ bona fide, bilanċ u trasparenza imposti mid-Direttivi 93/13 u 2003/55/KE (6) ta’ klawżola kuntrattwali li, minkejja li kienet tipprevedi li l-klijenti setgħu jirtiraw mill-kuntratt, kienet tippermetti lil fornitur ta’ servizzi jbiddel l-ispiża tal-provvista tal-gass unilateralment, mingħajr ma jindika l-kawża, il-kundizzjonijiet jew il-portata tal-modifika. Fl-aħħar nett, fil-kawża Schulz u Egbringhoff (7), fejn irriżulta li kienu applikabbli biss id-Direttivi 2003/54/KE (8) u 2003/55 iżda mhux id-Direttiva 93/13, ġie diskuss jekk ċerti klawżoli li, għalkemm jiggarantixxu l-informazzjoni dwar żieda fil-prezzijiet fi żmien raġonevoli u d-dritt ta’ rtirar mill-kuntratt, ma kinux jipprevedu r-raġuni, ir-rekwiżiti u d-daqs ta’ modifika fil-prezzijiet, kinux jikkonformaw mal-livell ta’ trasparenza meħtieġa minn dawn id-dispożizzjonijiet.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-Dritt tal-Unjoni
4. Il-premessa 30 tad-Direttiva Servizz Universali tistabbilixxi li: “il-kuntratti huma għodda mportanti għall-utenti u l-konsumaturi biex jiġi assigurat livell minimu ta’ trasparenza ta’ informazzjoni u sigurtà legali. Il-parti ’l kbira tal-fornituri tas-servizzi f’ambjent kompetittiv jikkonkludu kuntratti mal-klijenti tagħhom għal raġunijiet ta’ xewqiet kummerċjali. B’żieda mad-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva, il-ħtiġiet tal-leġislazzjoni eżistenti tal-Komunità dwar il-protezzjoni tal-konsumatur li tirrelata mal-kuntratti, b’mod partikolari d-Direttiva[...] 93/13/KEE: […] u d-Direttiva 97/7/KE […] dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi fir-rigward ta’ kuntratti li jsiru f’ċertu distanza, japplikaw għal transazzjonijiet tal-konsumatur li jirrelataw ma’ networks u servizzi elettroniċi. Speċifikament, il-konsumaturi għandhom igawdu minn livell minimu ta’ ċertezza legali fir-rigward tar-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom mal-fornitur dirett tagħhom ta’ servizz tat-telefon, sabiex it-termini kuntrattwali, il-kondizzjonijiet, il-kwalità tas-servizz, il-kondizzjoni għat-terminazzjoni tal-kuntratt u tas-servizz, il-miżuri ta’ kumpens u r-riżoluzzjoni ta’ disputi jiġu speċifikati fil-kuntratti tagħhom. Fejn il-fornituri tas-servizz barra minn fornituri ta’ servizz dirett tat-telefon jikkonkludu kuntratti mal-konsumaturi, l-istess informazzjoni għandha tiġi nkluża wkoll f’dawk il-kuntratti. Il-miżuri biex jassiguraw it-trasparenza tal-prezzijiet, it-tariffi, it-termini u l-kondizzjonijiet jkabbru l-kaâċità [kapaċità] tal-konsumaturi li jottimizzaw l-għażliet tagħhom u b’hekk jibbenefikaw bis-sħiħ mill-kompetizzjoni”.
5. Min-naħa l-oħra, il-premessa 49 tad-Direttiva Servizz Universali tistabbilixxi li din “[…] għandha tipprovdi għall-elementi tal-protezzjoni tal-konsumatur, inklużi kondizzjonijiet kuntrattwali ċari u riżoluzzjoni ta’ disputi, u trasparenza tariffarja għall-konsumaturi. […]”.
6. L-Artikolu 1 tad-Direttiva Servizz Universali, maħsub biex jistabbilixxi l-għan u l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, huwa fformulat kif ġej:
“1. Fi ħdan il-qafas tad-Direttiva 2002/21/KE (id-Direttiva Qafas), din id-Direttiva tikkonċerna l-fornimet ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika lil utenti finali. L-għan huwa li tiġi żgurata d-disponibilità mal-Komunità kollha ta’ servizzi pubblikament disponibbli ta’ kwalità tajba permezz ta’ kompetizzjoni effettiva u għażla u biex tittratta ċ-ċirkostanzi li fihom il-ħtiġijiet tal-utenti finali ma jkunux sodisfatti b’mod sodisfaċjenti mis-suq. Din id-Direttiva tinkludi wkoll dispożizzjonijiet li jikkonċernaw it-tagħmir terminali fil-postijiet fejn joperaw l-konsumaturi. Din id-Direttiva tinkludi wkoll dispożizzjonijiet dwar ċerti aspetti ta’ tagħmir ta’ terminal, inklużi dispożizzjonijiet maħsuba biex jiġi faċilitat aċċess għal utenti b’diżabbiltà.
2. Din id-Direttiva tistabbilixxi d-drittijiet tal-utenti finali u l-obbligi korrispondenti li jaqgħu fuq l-impriżi li jipprovdu n-networks u s-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika pubblikament disponibbli. Fir-rigward tal-assigurazzjoni ta’ forniment ta’ servizz universali fl-ambjent ta’ swieq miftuħa u kompetittivi, din id-Direttiva tiddefinixxi s-sett minimu ta’ servizzi ta’ kwalità speċifikata li għaliha l-utenti kollha għandhom aċċess bi prezz li jista’ jintlaħaq fid-dawl tal-kondizzjonijiet speċifiċi nazzjonali, mingħajr distorzjoni tal-kompetizzjoni. Din id-Direttiva tistabbilixxi wkoll obbligi fir-rigward tal-forniment ta’ ċerti servizzi mandatarji [mandatorji].
[…]
4. Id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva dwar id-drittijiet tal-utenti finali għandhom japplikaw mingħajr preġudizzju għar-regoli Komunitarji dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, b’mod partikolari d-Direttivi 93/13/KEE u 97/7/KE, u r-regoli nazzjonali f’konformità mal-liġi Komunitarja.”
7. Il-Kapitolu IV tad-Direttiva Servizz Universali huwa maħsub biex jipproteġi d-drittijiet u l-interessi tal-utenti finali. Fil-kuntest ta’ dan il-kapitolu, l-Artikolu 20 tal-imsemmija direttiva, fil-verżjoni tiegħu emendata bid-Direttiva 2009/136, jipprevedi li:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, meta jabbonaw għal servizzi li jipprovdu konnessjoni lil network ta’ komunikazzjonijiet pubbliċi u/jew servizzi tal-komunikazzjoni elettronika pubblikament disponibbli, konsumaturi, u utenti oħra aħħarin li hekk jitolbu, għandhom dritt għal kuntratt ma’ impriża jew impriżi li jipprovdu tali konnessjoni u/jew servizzi. Tali kuntratt għandu mill-anqas jispeċifika f’forma ċara, komprensiva u ħafifa u aċċessibbli:
[…]
d) dettalji tal-prezzijiet u t-tariffi, inkluż il-mezzi li bihom tista’ tinkiseb informazzjoni aġġornata dwar it-tariffi u l-ħlasijiet tal-manutenzjoni kollha applikabbli, metodi ta’ pagament offruti u kwalunkwe differenzi fl-ispejjeż dovuti minħabba l-metodu tal-pagament;
[…]
2. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-abbonati jkollhom id-dritt li jirtiraw il-kuntratti tagħhom mingħajr penali ma’ avviż ta’ modifiki għad-detriment tal-abbonat fil-kondizzjonijiet kuntrattwali proposti mill-impriżi li jipprovdu networks u/jew is-servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika. L-abbonati għandhom jingħataw avviż adegwat, mhux anqas minn xahar, bil-quddiem ta’ modifikazzjonijiet bħal dawk u għandhom ikunu nfurmati fl-istess waqt bid-dritt tagħhom li jirtiraw, mingħajr penalità mill-kuntratti tagħhom, jekk ma jaċċettawx il-kondizzjonijiet il-ġodda. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkunu jistgħu jispeċifikaw tali notifiki.”
8. Il-premessa 27 tad-Direttiva 2009/136, li temenda d-Direttiva Servizz Universali, tipprevedi li “id-dritt tal-abbonati biex joħorġu mill-kuntratti tagħhom mingħajr penali jirreferi għal tibdiliet fil-kondizzjonijiet kuntrattwali li huma imposti mill-fornituri tan-network u/jew is-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”.
9. L-artikolu 3 tad-Direttiva 93/13 jistabbilixxi:
“1. Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.
[…]
3. L-Anness għandu jkun fih lista indikattiva u mhux eżawrjenti tal-klawżoli li jistgħu jiġu kkunsidrati inġusti.”
10. Il-punt 1 tal-Anness tad-Direttiva 93/13 jelenka fost il-klawżoli msemmija fl-Artikolu 3(3) tagħha, il-klawżoli li għandhom l-għan jew l-effett li:
“[…]
j) jawtorizzaw lill-bejjiegħ jew lill-fornitur li jibdel il-klawżoli ta’ kuntratt minn naħa waħda biss mingħajr raġuni valida li tkun speċifikata fil-kuntratt;
[…]
l) jipprovdu biex il-prezz tal-merkanzija jiġi stabbilit fil-ħin tal-provvista jew jippermettu lil bejjiegħ ta’ merkanzija jew lil fornitur ta’ servizzi jżid il-prezz tagħhom mingħajr ma’ jagħti lill-konsumatur fiż-żewġ każi d-dritt korrispondenti li jikkanċella l-kuntratt jekk l-aħħar prezz ikun għoli wisq f’relazzjoni mal-prezz miftiehem meta l-kuntratt ikun ġie konkluż;
[…]”
11. Fir-rigward tal-portata tal-paragrafi (j) u (l) tal-punt 1 tal-Anness tad-Direttiva 93/13, il-punt 2 ta’ dan l-Anness jistabbilixxi li:
“[…]
b) […]
Is-subparagrafu (j) huwa wkoll mingħajr xkiel għal klawżoli li taħthom bejjiegħ jew fornitur jirriserva d-dritt li jbiddel minn naħa l-waħda l-kondizzjonijiet ta’ kuntratt ta’ żmien mhux stabilit, sakemm dan ikun meħtieġ jinforma lill-konsumatur b’avviż xieraq u l-konsumatur ikun ħieles li jxolji l-kuntratt.
[...]
d) Is-subparagrafu (1) huwa mingħajr xkiel għal klawsoli ta’l-indiċjar tal-prezzijiet, fejn legali, sakemm il-metodu li bih ivarjaw il-prezzijiet jiġi deskritt b’mod espliċitu.”
B – Id-dritt Awstrijak
12. L-Artikoli 25 u 25a, li jinsabu fit-Taqsima III tat-Telekommunikationsgesetz 2003 (il-Liġi dwar it-Telekomunikazzjonijiet) (9), huma fformulati kif ġej:
“L-Artikolu 25
1. L-operaturi ta’ netwerks jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet għandhom jadottaw kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt li jiddeskrivu, b’mod partikolari, is-servizzi offruti u r-rati applikabbli għalihom [...].
2. Il-modifiki għall-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt u tat-tariffi għandhom jiġu nnotifikati lill-awtorità regolatorja u jiġu kkomunikati b’mod xieraq qabel ma jidħlu fis-seħħ. Il-modifiki li ma jiffavorixxux biss lill-abbonati għandhom ikunu suġġetti għal terminu ta’ komunikazzjoni u ta’ notifika ta’ xahrejn. Dan bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Konsumentenschutzgesetz [...] (KSchG) u tal-Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili Ġenerali).
3. Il-kontenut essenzjali tal-modifiki li ma jiffavorixxux biss lill-konsumaturi għandu jiġi kkomunikat lill-abbonati, mhux aktar tard minn xahar qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom, bil-miktub, pereżempju permezz ta’ stampar fuq fattura maħruġa perjodikament. Barra minn hekk, l-abbonat għandu jintwera d-data tad-dħul fis-seħħ tal-modifiki u d-dritt li jirtira mill-kuntratt mingħajr penali sa dakinhar. [...] Il-modifiki tal-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt u tat-tariffi tal-operaturi ta’ netwerk u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet li jkunu meħtieġa biss minħabba regolament adottat mill-awtorità regolatorja skont din id-dispożizzjoni u li ma jiffavorixxux biss lill-utenti ma għandhomx jagħtu lill-abbonati d-dritt li jirtiraw mill-kuntratt mingħajr penali
[...].
5. Id-dispożizzjonijiet dwar it-tariffi għandhom jinkludu, mill-inqas:
[…]
2. informazzjoni dwar il-mezzi biex tinkiseb informazzjoni aġġornata dwar it-tariffi u l-kwoti kollha ta’ manutenzjoni applikabbli;
[…]”
13. L-Artikolu 6 tal-Konsumentenschutzgesetz (il-Liġi dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi) (10), fih id-dispożizzjonijiet li ġejjin:
“L-Artikolu 6. Klawżoli kuntrattwali mhux permessi
I. B’mod partikolari ma għandhom qatt ikunu applikabbli għall-konsumaturi dawk il-kundizzjonijiet kuntrattwali fis-sens tal-Artikolu 879 tal-ABGB (il-Kodiċi Ċivili Ġenerali) li jipprevedu li
[…]
5. l-impreżarju, fuq talba tiegħu, għandu jirċievi remunerazzjoni għas-servizzi tiegħu, li tkun ogħla minn dik stipulata fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, sakemm dan, meta jintlaħqu l-kundizzjonijiet miftiehma għall-modifika tat-tariffi, ma jipprovdix ukoll għat-tnaqqis tagħhom, li l-kundizzjonijiet stabbiliti għall-modifika tat-tariffi ma jiġux speċifikati fil-kuntratt u jkunu ġġustifikati oġġettivament, u li t-twettiq tagħhom ma jiddependix mir-rieda tal-impreżarju […]”
14. Il-Bundesstatistikgesetz 2000 (il-Liġi Federali dwar l-Istatistika) (11), tistabbilixxi, fl-Artikoli 22 et seq, l-aġenzija federali “Statistik Österreich”, li l‑funzjonijiet tagħha jinkludu dik li tħejji statistika u pubblikazzjonijiet. Din l-aġenzija hija responsabbli għall-iżvilupp tal-indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur.
II – Il-fatti u l-proċedura fil-kawża prinċipali
15. Il-Verein für Konsumenteninformation (l-Assoċjazzjoni għall-informazzjoni tal-konsumaturi) ressqet azzjoni kollettiva għal inġunzjoni kontra A1 Telekom Austria AG, li permezz tagħha titlob li, fir-relazzjonijiet kummerċjali tagħha mal-klijenti, din il-kumpannija tiġi ordnata tieqaf tuża, u żżomm lura milli tinvoka, ċerti klawżoli li jinsabu fil-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt li jipprovdu għal aġġustament tat-tariffi għas-servizzi tat-telekomunikazzjoni skont l-iżvilupp tal-indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur (12) .
16. L-allegazzjonijiet tar-rikorrenti kienu ġew milqugħa b’mod sħiħ fis-sentenza tal-ewwel istanza. Dik is-sentenza ġiet appellata mingħajr suċċess minn A1 Telekom Austria. Il-qorti tal-appell qieset, b’mod partikolari, li, sa fejn il-konvenuta hija intitolata li timmodifika t-tariffi unilateralment, l-abbonat se jkollu wkoll id-dritt straordinarju ta’ rtirar.
17. Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ appell ta’ kassazzjoni straordinarju ppreżentat minn A1 Telekom Austria kontra s-sentenza fl-appell. Dan l-appell ġie ddikjarat ammissibbli mill-Oberster Gerichtshof, il-qorti tar-rinviju, fid-dawl tad-diverġenza tal-kriterji użati mill-awli differenti tal-qorti tal-appell f’dan ir-rigward. Fil-fatt, awla oħra tal-qorti tal-appell ikkunsidrat li l-funzjoni protettiva tal-Artikolu 25 tat-Telekommunikationsgesetz ma tinkludix l-aġġustamenti tat-tariffi skont indiċi miftiehem minn qabel, peress li huma klawżoli ta’ aġġustament suffiċjentement iddeterminati u li ma humiex suġġetti għad-diskrezzjoni tal-kumpannija tat-telekomunikazzjonijiet.
III – It-talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
18. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Oberster Gerichtshof għamlet id-domanda preliminari li ġejja:
“Id-dritt previst għall-abbonati fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar is-Servizz Universali li jirtiraw mill-kuntratt tagħhom mingħajr penali ‘ma’ avviż ta’ modifiki għad-detriment tal-abbonat fil-kondizzjonijiet kuntrattwali’ huwa previst ukoll fil-każ li jkun hemm aġġustament tat-tariffi fuq il-bażi ta’ dawn il-kondizzjonijiet kuntrattwali li, fil-mument li fih kien ġie konkluż il-kuntratt, kienu diġà jipprevedu l-possibbiltà li jiġi introdott aġġustament tat-tariffi (żieda/tnaqqis) fuq il-bażi ta’ bidliet f’indiċi oġġettiv dwar il-prezzijiet għall-konsumaturi li jirrifletti bidliet fil-valur tal-flus?”
19. Osservazzjonijiet bil-miktub fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ġew ippreżentati minn Verein für Konsumenteninformation, A1 Telekom Austria, il-Kummissjoni Ewropea u l-Gvern Belġjan, li kollha kemm huma, apparti dan tal-aħħar, dehru fis-seduta li nżammet fit-30 ta’ April 2015.
IV – Dwar id-domanda preliminari
A – Osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
20. Il-Verein für Konsumenteninformation tikkontesta, l-ewwel nett, l-eżistenza ta’ dritt għal modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali min-naħa tal-fornituri tas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet li jirriżulta mill-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, li, għall-kuntrarju, jagħti dritt ta’ rtirar lill-konsumatur. Kif indikat l-assoċjazzjoni waqt is-seduta, l-assenza ta’ dan id-dritt ikun kontra l-għan tad-Direttiva li tinżamm l-affordabbiltà fl-aċċess għas-servizz. It-tieni nett, id-dritt ta’ rtirar jeżisti preċiżament għall-każijiet fejn tali possibbiltà ta’ modifika unilaterali tkun prevista fil-kuntratt, peress li jekk ma jkunx hemm tali ftehim minn qabel, l-operatur ma jkunx jista’ jwettaq din il-modifika. Skont l-interpretazzjoni ppreżentata minn A1 Telekom Austria, id-dritt ta’ rtirar jista’ jiġi evitat sistematikament permezz tal-introduzzjoni ta’ klawżoli tal-indiċjar. Barra minn hekk, l-indiċjar propost ma huwiex awtomatiku, iżda jiddependi fuq deċiżjoni tal-operatur li jinforza r-rieda tiegħu li jgħolli t-tariffi fil-konfront tal-konsumatur. L-assoċjazzjoni tagħmel ukoll riferiment għas-sentenza RWE Vertrieb (13), insostenn tal-argument tagħha li jgħid li klawżola li tippermetti modifika tat-tariffi tikkostitwixxi modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, fis-sens tat-tieni sentenza tal-punt 2(b) tal-Anness tad-Direttiva 93/13 u tal-Anness A(b) tad-Direttiva 2003/55. Skont l-istqarrija tal-Assoċjazzjoni waqt is-seduta, l-oqsma ta’ applikazzjoni tad-Direttivi 93/13 u 2002/22 huma paralleli, b’tali mod li d-dritt straordinarju ta’ rtirar imsemmi f’din tal-aħħar japplika fi kwalunkwe każ, irrispettivament minn jekk il-klawżoli ta’ indiċjar humiex inġusti jew le. Barra minn hekk, l-użu tal-indiċi tal-prezzijiet għall-konsum lanqas ma huwa ġġustifikat minn perspettiva materjali, minħabba li dan l-indiċi ma jirriflettix l-evoluzzjoni kostanti l-isfel tal-prezzijiet stabbiliti fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet. Kif innotat fis-seduta, l-importanza relattiva tal-komunikazzjonijiet fil-prezzijiet kollha meħuda inkunsiderazzjoni għall-elaborazzjoni tal-indiċi hija baxxa ħafna (2.2 %). Fl-aħħar nett, l-assoċjazzjoni tirreferi għall-ġurisprudenza tal-Oberster Gerichtshof li interpretat il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 44(1) tad-Direttiva 2007/64 (14), fis-sens li l-modifiki tariffarji li jirriżultaw minn klawżoli differenti mill-aġġustamenti għar-rati ta’ interessi kif miftiehma għandhom jitqiesu li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ modifika kuntrattwali (15) .
21. Skont A1 Telekom Austria, il-modifika tat-tariffi li jirriżultaw mill-applikazzjoni tal-klawżoli ta’ indiċjar ma tikkostitwixxix modifika kuntrattwali, iżda l-eżekuzzjoni normali tal-kuntratt. L-indiċjar huwa intiż, f’dan ir-rigward, li jikkumpensa erożjoni monetarja fil-futur u li jżomm l-ekwivalenza bejn il-prestazzjoni materjali u l-prestazzjoni monetarja miftiehma bejn il-partijiet. Għalhekk, peress li ma teżistix modifika tal-kuntratt, ma japplikax l-Artikolu 25 tat-Telekommunicationsgesetz, li jinkludi d-dritt ta’ rtirar mill-konsumatur. Barra minn hekk, dawn il-modifiki tariffarji huma konformi mal-Artikolu(6)(1)(5) tal-liġi dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi. Min-naħa l-oħra, A1 Telekom Austria tqis li aġġustament tat-tariffi fuq il-bażi ta’ klawżola ta’ indiċjar ma jikkostitwixxix emenda imposta b’mod attiv mill-fornitur tas-servizz, fis-sens tal-premessa 27 tad-Direttiva 2009/139, li temenda d-Direttiva Servizz Universali, iżda huwa implementazzjoni ta’ dispożizzjoni kuntrattwali miftiehma, peress li ċ-ċirkustanzi li jwasslu għall-aġġustament tal-prezzijiet huma indipendenti mir-rieda tal-operatur. Konsegwentement, aġġustament tal-indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali. Min-naħa l-oħra, A1 Telekom Austria tirreferi għall-punt 2(d) tal-Anness tad-Direttiva 93/13, li jgħid li l-klawżoli tal-indiċjar legali u li jiddeskrivu b’mod espliċitu l-metodu ta’ varjazzjonijiet fil-prezz ma humiex inġusti. Bil-kontra ta’ dan, ir-riferiment, fid-deċiżjoni tar-rinviju, għall-Artikolu 44 tad-Direttiva 2007/64, dwar is-servizzi ta’ ħlas, ma huwiex rilevanti peress li din id-dispożizzjoni tirregola relazzjonijiet kuntrattwali differenti. L-Anness I(1)(b) tad-Direttiva 2009/73, lanqas ma jippermetti ebda konklużjoni fuq il-kunċett ta’ “modifika” fil-każ preżenti. Barra minn hekk, waqt is-seduta A1 Telekom Austria qalet li l-kriterju ta’ affordabbiltà, fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva Servizz Universali, japplika strettament fir-rigward tal-Kapitolu II tal-imsemmija Direttiva, intiż għall-obbligi tas-servizz universali, u li ma jistax jintuża biex jiġi interpretat l-Artikolu 20 tagħha. Fl-aħħar nett, matul is-seduta A1 Telekom Austria ċċarat ukoll li l-parti l-kbira tal-kuntratti li jinkludu l-klawżola kkontestata huma kuntratti għal żmien indeterminat li jistgħu jiġu rtirati mingħajr penali billi jiġi osservat il-perijodu ta’ notifika ta’ xahar minn qabel u li l-kuntratti għal żmien determinat li l-irtirar minnhom qabel iż-żmien jissuġġetta lill-abbonat għal penali għandhom tul massimu ta’ sentejn.
22. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Belġjan iqis li aġġustament tat-tariffi li jirriżulta minn kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jagħti lok għal dritt ta’ rtirar favur l-abbonati. Il-punt 2(d) tal-Anness tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, għandhom kamp ta’ applikazzjoni differenti, u huwa għalhekk li għandhom jiġu applikati b’mod kumulattiv. Din l-interpretazzjoni ġiet ikkonfermata, skont il-Gvern Belġjan, fis-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawżi Invitel u RWE Vertrieb (16) . Barra minn hekk, l-indiċjar għandu jitqies bħala modifika imposta mill-operatur tat-telekomunikazzjonijiet fis-sens tal-premessa 27 tad-Direttiva 2009/136. Fl-aħħar nett, il-Gvern Belġjan jirreferi għal diversi studji li juru t-tendenza għat-tnaqqis fil-prezzijiet tal-komunikazzjonijiet, fejn jargumenta li indiċjar ma jistax jitqies neċessarju biex tinżamm l-ekwivalenza tal-benefiċċji.
23. Il-Kummissjoni Ewropea tqis li d-dritt tal-irtirar ma għandux japplika fir-rigward ta’ klawżoli tal-indiċjar, peress li l-modifiki tat-tariffi li jirriżultaw ma jikkostitwixxux modifika tal-kundizzjonijiet tal-kuntratt fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali: l-aġġustament tat-tariffi fuq il-bażi ta’ indiċi miftiehem u bil-mod ipprovdut kien magħrufa fiż-żmien tal-konklużjoni tal-kuntratt, u għalhekk jikkostitwixxi l-applikazzjoni ta’ waħda mill-kundizzjonijiet kuntrattwali, li ma ġietx modifikata. Barra minn hekk, sa minn meta jiġi konkluż, il-kuntratt jistabbilixxi l-metodi tal-varjazzjoni tat-tariffi b’mod trasparenti u ddettaljat, b’konnessjoni ma’ indiċi stabbilit minn korp terz (Statistik Austria), fuq il-bażi tal-evoluzzjoni oġġettiva fil-valur tal-munita. Il-Kummissjoni tindika wkoll li din l-interpretazzjoni hija konsistenti wkoll mar-regoli tad-Direttiva 93/13. Waqt is-seduta, il-Kummissjoni enfasizzat ukoll li, irrispettivament mill-oqsma ta’ applikazzjoni differenti tad-Direttiva 93/13 u tad-Direttiva Servizz Universali, iż-żewġ direttivi jistgħu japplikaw f’każ bħal dak preżenti. Hija enfasizzat ukoll id-differenza bejn iċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ u dak tal-kawżi Invitel u RWE Vertrieb (17), li kienu jinvolvu klawżoli inġusti, u li kellhom jagħtu dritt ta’ rtirar. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni tqis li r-riferiment tal-qorti tar-rinviju għad-Direttiva 2007/64, dwar is-servizzi ta’ ħlas, ma hijiex rilevanti.
B – Analiżi
24. Permezz tad-domanda preliminari tagħha, l-Oberster Gerichtshof essenzjalment tistaqsi jekk aġġustament tat-tariffi għas-servizzi tat-telekomunikazzjonijiet skont l-indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur huwiex modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, u għalhekk jagħtix lok għad-dritt ta’ rtirar mingħajr penali lill-abbonati. Ir-risposta għal din id-domanda preliminari tiddependi, għalhekk, fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “modifiki fil-kondizzjonijiet kuntrattwali” inkorporat f’din id-dispożizzjoni.
25. F’dan il-kuntest, huwa neċessarju li tiġi indirizzata l-funzjoni partikolari li l-indiċjar għandu fil-kuntratti fit-tul u għal żmien indeterminat. L-indiċijiet tal-prezzijiet għall-konsumatur, fil-formulazzjonijiet differenti tagħhom, huma numri indiċi li jkejlu l-bdil proporzjonali jew perċentwali maż-żmien fil-prezzijiet ta’ ċerti oġġetti u servizzi kkonsmati fid-djar (18) . L-indiċjar jinvolvi l-adattament tal-valuri monetarji ta’ ċerti ħlasijiet ma’ indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur (iktar ’il quddiem, “IPK”) (19) . Għalkemm il-funzjoni primarja tal-indiċjar ġiet ġeneralment marbuta maż-żamma tal-kapaċità tal-akkwist u l-istandard tal-għixien (20), meta jiġi applikat għall-pagi, jew ma’ ċerti benefiċċji tas-sigurtà soċjali, ir-reklamar u l-frekwenza tal-indiċijiet tal-prezzijiet għall-konsumatur, kif ukoll il-fatt li ġeneralment huma meqjusa bħala indikaturi tal-inflazzjoni (21), jippermettu wkoll li jintużaw bħala riferiment, fin-nuqqas ta’ indiċijiet oħra aktar adattati, għall-aġġustament tal-korrispettiv f’ċerti kuntratti fit-tul jew għal żmien indeterminat, bil-funzjoni li jikkumpensaw it-telf tal-valur monetarju li jirriżulta mill-inflazzjoni ġenerali (22) . Għalhekk, fil-liġi kuntrattwali, il-klawżoli ta’ aġġustament tal-prezzijiet li jinkludu riferiment għal indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur huma ġeneralment meqjusa bħala rimedju —għalkemm imperfett (23) — għan-nuqqas ta’ stabbiltà monetarja, billi jerġa’ jistabbilixxi l-bilanċ bejn il-prestazzjonijiet (24) .
26. Dawn il-kunsiderazzjonijiet magħmula, b’mod preliminari u fid-dawl tal-kwistjonijiet imqajma mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, nemmen li huwa neċessarju li l-ewwel jiġu ċċarati l-kwistjonijiet li jirriżultaw mir-relazzjoni bejn id-Direttiva Servizz Universali u d-Direttiva 93/13. Għandu jiġi mfakkar, fil-fatt, li din tal-aħħar fiha riferimenti speċifiċi kemm għall-klawżoli għal bidla fil-prezzijiet li jagħmlu riferiment għal indiċi, kif ukoll għad-dritt ta’ rtirar min-naħa tal-konsumatur.
1. Dwar l-interazzjoni bejn id-Direttiva Servizz Universali u d-Direttiva 93/13
27. Kif ġie diskuss b’mod wiesa’ kemm fl-osservazzjonijiet bil-miktub kif ukoll f’dawk ippreżentati matul is-seduta, il-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea stabbilixxa fid-Direttiva 93/13 eċċezzjoni għall-prinċipju li klawżoli li jwasslu għal modifika tal-prezzijiet mill-bejjiegħ jew fornitur huma inġusti, u dan fir-rigward tal-klawżoli ta’ indiċjar tal-prezzijiet.
28. Ċertament l-Anness tad-Direttiva 93/13 (25) jagħti valur deċiżiv lid-dritt ta’ rtirar tal-konsumatur bħala wieħed mill-fatturi li jagħmel possibbli li tiġi evitata n-natura inġusta ta’ klawżoli li jippermettu modifika tat-termini kuntrattwali [il-punt 1(j) tal-Anness] (26) u ta’ dawk li jippermettu żieda fil-prezzijiet mill-bejjiegħ jew fornitur [il-punt 1(l) tal-Anness]. Issa, fir-rigward ta’ dawn tal-aħħar, l-Anness tad-Direttiva 93/13 stess jistabbilixxi eċċezzjoni ċara fir-rigward tal-“klawsoli ta’ l-indiċjar tal-prezzijiet, fejn legali, sakemm il-metodu li bih ivarjaw il-prezzijiet jiġi deskritt b’mod espliċitu” (27) .
29. Jekk minn dak li ntqal qabel, jirriżulta li d-Direttiva 93/13 tqis li ma humiex inġusti, speċifikament, il-klawżoli ta’ aġġustament għal indiċi li huma legali u li fihom deskrizzjoni espliċita tal-mod ta’ varjazzjoni fil-prezz, għandu jiġi enfasizzat li d-Direttiva Servizz Universali, li hija s-suġġett ta’ din id-domanda preliminari, tapplika bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13 (28) . Dan ifisser, partikolarment, li l-fatt li klawżola tal-indiċjar ma titqisx bħala inġusta fis-sens tad-Direttiva 93/13, bl-ebda mod ma jippreġudika l-fatt li bidla fil-prezzijiet li tirriżulta mill-applikazzjoni tagħha tista’ tikkostitwixxi modifika fil-kundizzjonijiet kuntrattwali fis-sens tad-Direttiva Servizz Universali, bil-konsegwenzi loġiċi fir-rigward tad-dritt ta’ rtirar previst fl-Artikolu 20(2), ikkontemplata f’din il-liġi.
30. Sabiex tingħata risposta utli għad-domanda preliminari f’din il-kawża, din hija s-sitwazzjoni li għandna nkunu fiha, peress li, kif indikat sew il-Kummissjoni fis-seduta, fl-ebda waħda mill-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma ġiet ikkontestata n-natura inġusta tal-klawżoli inkwistjoni. B’kuntrast mad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/13, id-Direttiva Servizz Universali bl-ebda mod ma tissuġġetta id-dritt ta’ rtirar għall-kundizzjoni li l-klawżoli inkwistjoni jkunu ddikjarati inġusti. Ir-risposta għad-domanda inkwistjoni tirriżulta biss mill-interpretazzjoni ta’ “modifika fil-kondizzjonijiet kuntrattwali” fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, irrispettivament mill-fatt li l-atitudni tal-leġiżlatur tal-Unjoni rigward il-klawżoli ta’ aġġustament għal indiċi kif jafferma l-Anness tad-Direttiva 93/13 tista’ tkun indikazzjoni tal-kunsiderazzjoni partikolari li għandha tingħata lill-prattika tal-indiċjar.
2. Dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “modifika fil-kondizzjonijiet kuntrattwali” fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali
31. Id-Direttiva Servizz Universali hija strument legali ewlieni fil-kuntest tal-liberalizzazzjoni tas-settur tat-telekomunikazzjonijiet, li l-għan prinċipali tagħha huwa li tiġi ggarantita l-eżistenza ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi disponibbli għall-pubbliku, ta’ kwalità tajba, fl-Unjoni kollha, permezz tal-kompetizzjoni u l-libertà f’għażliet reali. Għal dan il-għan tistabbilixxi wkoll qafas regolatorju, l-aktar permezz tal-Kapitolu II tagħha (29), li jippermetti li tiġi indirizza s-sitwazzjoni fejn il-ħtiġijiet tal-utenti finali ma jiġux ssodisfatti b’mod sodisfaċenti mis-suq (30) . Kif ġie ddikjarat ripetutament fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-għan tad-Direttiva 2002/22 huwa li “toħloq qafas regolatorju armonizzat li jiggarantixxi, fil-qasam tas-servizzi tal‑komunikazzjonijiet elettroniċi, il-forniment ta’ servizz universali, jiġifieri, ta’ sett minimu ta’ servizzi speċifiċi lill-utenti finali kollha bi prezz li jista’ jintlaħaq” (31) .
32. F’dan il-kuntest, id-Direttiva Servizz Universali timmira wkoll li tistabbilixxi sett ta’ drittijiet li jiffavorixxu l-utenti finali u l-obbligi korrispondenti tal-kumpanniji li jipprovdu netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (32), li tiddedika l-Kapitolu IV tagħha għalih, li jinkludi d-dispożizzjoni li l-interpretazzjoni tagħha hija s-suġġett ta’ dan il-każ (33) . L-għan tal-protezzjoni tal-konsumaturi, għalhekk, huwa l-bażi tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, u huwa marbut mill-qrib ukoll mal-liberalizzazzjoni tas-suq tat-telekomunikazzjonijiet (34) .
33. Kif ġie enfasizzat fil-premessa 30 tad-Direttiva Servizz Universali, f’dan il-qasam tal-protezzjoni tad-drittijiet u tal-interessi tal-utenti finali, il-kuntratt jikkostitwixxi l-element essenzjali biex jiġi żgurat livell minimu ta’ ċertezza legali u ta’ trasparenza tal-informazzjoni. Dan huwa żgurat, b’mod partikolari, billi jiġu speċifikati l-kundizzjonijiet li jirregolaw dan il-kuntratt, fosthom, it-trasparenza tal-kundizzjonijiet li jikkonċernaw il-metodu tad-determinazzjoni tat-tariffi hija ta’ importanza partikolari għall-utenti (35) . Fid-dawl ta’ dan il-għan, l-Artikolu 20 tad-Direttiva Servizz Universali jipprovdi, fl-ewwel paragrafu tiegħu, l-elementi li għandhom ikunu speċifikati b’mod ċar, li jinftiehem u faċilment aċċessibbli fil-kuntratt. Dawn il-fatturi jinkludu “dettalji tal-prezzijiet u t-tariffi, inkluż il-mezzi li bihom tista’ tinkiseb informazzjoni aġġornata dwar it-tariffi u l-ħlasijiet tal-manutenzjoni kollha applikabbli [...]”.
34. Għalhekk mill-obbligu li jiġu inklużi d-dettalji tal-prezzijiet u t-tariffi fil-kuntratt, kif ukoll l-informazzjoni aġġornata dwar dawn, ma jistax jiġi dedott li d-Direttiva Servizz Universali u, b’mod partikolari, l-Artikolu 20(1) tagħha, timponi l-obbligu li dawn il-prezzijiet u t-tariffi jiġu stabbiliti b’valur monetarju fiss u li ma jinbidilx, biex b’hekk ma jkunx possibbli li jiġu introdotti dispożizzjonijiet dwar il-kundizzjonijiet tal-varjazzjoni tagħhom. F’dan ir-rigward, mill-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali jista’ jiġi dedott, kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza RWE Vertrieb meta interpretat it-tieni subparagrafu tal-punt 2(b) u l-punt 2(d) tal-Anness tad-Direttiva 93/13, u l-Anness A(b) tad-Direttiva 2003/55 dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-gass naturali (36), li l-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea rrikonoxxa, fil-kuntest ta’ kuntratti għal żmien indeterminat — f’dan il-każ, il-kuntratti ta’ telekomunikazzjonijiet —, “l-eżistenza ta’ interess leġittimu tal-impriża ta’ provvista li tkun tista’ tbiddel l-ispejjeż tas-servizz tagħha” (37) .
35. F’dan ir-rigward, u bħala l-ewwel konklużjoni, nemmen li interpretazzjoni letterali tal-kunċett ta’ “modifika fil-kondizzjonijiet kuntrattwali”, kif stipulat fl-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, twassal għall-konklużjoni li aġġustament tat-tariffi li jseħħ bħala riżultat tal-applikazzjoni tal-kundizzjonijiet kuntrattwali ma jikkostitwixxix modifika kuntrattwali fil-veru sens tal-kelma, iżda huwa l-implementazzjoni jew l-infurzar tat-termini ta’ waħda mill-kundizzjonijiet kuntrattwali pprovduti ab initio .
36. Madankollu, konklużjoni bħal dik preċedenti, ifformulata f’termini tant ġenerali u mhux iddifferenzjati, tinvolvi riskju ċar li tiġi ppreġudikata l-effettività tad-dritt ta’ rtirar previst fl-Artikolu 20(2) tad-direttiva. Fil-fatt, kwalunkwe klawżola ta’ bidla fil-prezzijiet jew tariffi, tkun kif tkun ifformulata, li tkun ipprovduta mill-bidu fil-kuntratt, tista’ ċċaħħad lill-abbonati mill-possibbiltà li jirtiraw unilateralment il-kuntratt mingħajr penali, u dan anki jekk tkun klawżola ta’ kuntratt għal żmien indeterminat, suġġetta għar-rieda unilaterali tal-impriża fornitriċi tas-servizzi, li tibdel il-bilanċ milħuq mill-kundizzjonijiet kuntrattwali oriġinarjament stipulati b’riżultati imprevedibbli għall-utent.
37. Bħala konsegwenza immedjata ta’ dak li ntqal hawn fuq, tirriżulta l-ħtieġa li jiġi żgurat li l-korrispettiv mill-abbonat f’termini ta’ “prezz indiċjat” jkun jissodisfa l-karatteristiċi ta’ prevedibbiltà, trasparenza u ċertezza legali suffiċjenti sabiex jiġi kkunsidrat li ma hemmx modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, fid-dawl tal-kontenut tal-klawżoli inkwistjoni u tal-karatteristiċi speċifiċi tal-kuntratti li jiġu inkorporati fihom.
38. Il-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratti kkontestati jipprevedu regoli għad-determinazzjoni tat-tariffi f’każ li jkun ġie miftiehem aġġustament f’indiċi. F’din l-ipoteżi, ma huwiex antiċipat indiċjar awtomatiku tat-tariffi (38), iżda b’mod aktar preċiż, u minn naħa waħda, il- possibbiltà li l-fornitur iżid it-tariffi għas-sena kalendarja ta’ wara fuq il-bażi taż-żieda tal-indiċi tal-prezzijiet għall-konsum annwali mfassla minn Statistik Austria. Min-naħa l-oħra u għall-kuntrarju, il-kumpannija hija obbligata li tirrifletti t-tnaqqis annwali fl-IPK billi tnaqqas dawn it-tariffi favur il-klijenti. Dan l-obbligu huwa mmitigat biss jekk l-operatur jkun irrinunzja li jżid it-tariffi li, skont din il-klawżola, ikun awtorizzat li jagħmel fil-perijodu preċedenti, biex b’hekk jiġi ppreservat il-bilanċ bejn l-interessi tal-partijiet kontraenti.
39. Kif ġie indikat minn A1 Telekom Austria matul is-seduta, il-parti l-kbira tal-kuntratti li fihom il-klawżola kkontestata huma kuntratti għal żmien indeterminat, li jistgħu, fi kwalunkwe każ, jiġu rtirati mingħajr penali billi jiġi osservat il-perijodu ta’ preavviż ta’ xahar. B’kuntrast ma’ dan, il-kuntratti għal żmien determinat, li anki fir-rigward tagħhom tapplika il-klawżola inkwistjoni, u li jekk jiġu rtirati qabel iwasslu għal impożizzjoni ta’ penali, għandhom tul massimu ta’ sentejn.
40. B’kunsiderazzjoni ta’ dan, hija l-qorti nazzjonali li għandha tevalwa jekk f’dan il-każ hemmx biżżejjed elementi ta’ ċertezza legali, prevedibbiltà u trasparenza sabiex jitqies li din ma hijiex sitwazzjoni ta’ modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali. F’dan ir-rigward, fit-twettiq ta’ din l-evalwazzjoni għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni diversi fatturi li huma partikolarment rilevanti.
41. L-ewwel nett, għandu jiġi enfasizzat li l-kunċett ta’ modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, f’sitwazzjoni fejn l-aġġustamenti tat-tariffi huma r-riżultat ta’ waħda mill-klawżoli oriġinarjament stipulati fil-kuntratt, jimplikaw l-eżistenza ta’ bidla fil-pożizzjoni kuntrattwali tal-abbonat (39) . Għalhekk, il-bidla fil-prezz li sseħħ fuq il-bażi ta’ klawżola ta’ aġġustament marbuta ma’ indiċi għandha titqiegħed fil-perspettiva ta’ kontinwità tal-ħajja tal-kuntratt (40), filwaqt li jiġi żgurat li jinżamm il-bilanċ inizjali tal-impenji miftiehma u l-ekwivalenza tal-prestazzjonijiet reċiproċi f’qafas kuntrattwali speċifiku. F’dan il-kuntest, għandu jiġi indirizzat ukoll, ir-rwol partikolari tal-indiċjar fil-kuntratti għal żmien twil jew għal żmien indeterminat.
42. It-tieni nett, għandu jiġi eżaminat jekk il-bidla ta’ dawn it-tariffi hijiex prevista fil-kuntratt b’mod dettaljat, preċiż, li jinftiehem u trasparenti għall-abbonat, b’riferiment għal indiċi faċilment aċċessibbli għall-pubbliku, stabbilit minn korp terz indipendentement mir-rieda tal-fornitur tas-servizzi skont kriterji oġġettivi u b’tali mod li l-applikazzjoni tal-klawżoli ma tipproduċix riżultati imprevedibbli jew sproporzjonati għall-abbonati.
43. It-tielet nett, il-fatt li l-applikazzjoni ta’ klawżola tal-aġġustament għal indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur ma sseħħx awtomatikament ma jfissirx neċessarjament li teżisti modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, sakemm in-nuqqas ta’ tali awtomatiċità jaħdem, billi jżomm il-bilanċ tal-interessi tal-partijiet kontraenti, favur l-abbonati.
44. Fl-aħħar nett, nemmen li ma huwiex meħtieġ li neżaminaw l-argumenti li huma bbażati fuq l-interpretazzjoni li offriet l-Oberster Gerichtshof stess fir-rigward tar-regola nazzjonali li tittrasponi l-Artikolu 44 tad-Direttiva 2007/64, dwar is-servizzi tal-ħlas, fis-sens li kull aġġustament differenti minn aġġustament li jirriżulta minn bidla fir-rata tal-imgħax għandu jitqies kopert mill-kunċett ta’ modifika kuntrattwali. Fil-fatt, irrispettivament mill-fatt li l-ispeċifiċità tas-servizzi ta’ ħlas irregolati minn din ir-regola tista’ twassal għad-detriment ta’ traspożizzjoni awtomatika ta’ dik l-interpretazzjoni fl-ambitu tad-Direttiva Servizz Universali, fi kwalunkwe każ, id-dispożizzjoni msemmija tad-Direttiva 2007/64, li ma hijiex is-suġġett ta’ din il-kawża, għadha ma ġietx interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja.
45. Fl-aħħar mill-aħħar, inqis li bidla fit-tariffi li tirriżulta mill-applikazzjoni ta’ klawżola ta’ aġġustament tal-prezzijiet ma tinvolvix modifika fil-kundizzjonijiet kuntrattwali, fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, peress li l-espressjoni tal-korrispettiv li l-abbonat għandu f’termini ta’ “prezz indiċjat” jippreżenta l-karatteristiċi suffiċjenti ta’ prevedibbiltà, trasparenza u ċertezza legali sabiex jitqies li ma kienx hemm bidla fil-pożizzjoni kuntrattwali tal-abbonat. Hija l-qorti nazzjonali li għandha, fid-dawl tal-kontenut tal-klawżoli inkwistjoni u tal-karatteristiċi speċifiċi tal-kuntratti li jkunu inklużi fihom, twettaq tali evalwazzjoni.
V – Konklużjoni
46. Fid-dawl ta’ dak li ntqal preċedentement, inqis li r-risposta li għandha tingħata għad-domanda preliminari magħmula mill-Oberster Gerichtshof għandha tkun kif ġej:
“Bidla fit-tariffi li tirriżulta mill-applikazzjoni ta’ klawżola ta’ aġġustament fil-prezzijiet ma tinvolvix modifika tal-kundizzjonijiet kuntrattwali, fis-sens tal-Artikolu 20(2) tad-Direttiva Servizz Universali, peress li l-espressjoni tal-korrispettiv li l-abbonat għandu f’termini ta’ “prezz indiċjat” jippreżenta l-karatter istiċi suffiċjenti ta’ prevedibbiltà, trasparenza u ċertezza legali sabiex jitqies li ma kienx hemm bidla fil-pożizzjoni kuntrattwali tal-abbonat. Hija l-qorti nazzjonali li għandha, fid-dawl tal-kontenut tal-klawżoli inkwistjoni u tal-karatteristiċi speċifiċi tal-kuntratti li jkunu inklużi fihom, twettaq tali evalwazzjoni.”
(1) .
(2)
–	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 367, kif emendata bid-Direttiva 2009/136/KE, tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009, li temenda d-Direttiva 2002/22/KE dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, id-Direttiva 2002/58/KE dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 dwar il-koperazzjoni bejn l-awtoritajiet nazzjonali responsabbli għall-infurzar tal-liġijiet tal-protezzjoni tal-konsumaturi (ĠU L 337, p. 11).
(3)
–	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288.
(4)
–	C‑472/10, EU:C:2012:242.
(5)
–	C‑92/11, EU:C:2013:180.
(6)
–	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ġunju 2003, rigward regoli komuni għas-suq intern fil-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 98/30/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 230), imħassra bid-Direttiva 2009/73/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Lulju 2009 (ĠU L 211, p. 94).
(7)
–	C‑359/11 u C‑400/11, EU:C:2014:2317.
(8)
–	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ġunju 2003, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li tħassar id-Direttiva 96/92/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 211), imħassra bid-Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Lulju 2009, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku (ĠU L 211, p. 55).
(9)
–	Bundesgesetz, mit dem ein Telekommunikationsgesetz erlassen wird, (TKG 2003), BGBl . I Nr. 70/2003 idF BGBl . I Nru 44/2014.
(10)
–	Bundesgesetz vom 8. März 1979, mit dem Bestimmungen zum Schutz der Verbraucher getroffen werden (KSchG), BGBl . Nru 140/1979.
(11)
–	BGBl.
I Nru 163/1999.
(12)
–	Il-klawżoli ġenerali tal-kuntratti li għalihom tagħmel riferiment il-Verein für Konsumenteninformation fl-appell tagħha huma fformulati kif ġej:
“Taqsima 4 - Emendi għall-kuntratt [...]
4.3.	Meta jsiru modifiki li ma humiex ta’ benefiċċju għall-klijent b’mod esklużiv, A1 għandha tikkomunikahom xahrejn qabel jidħlu fis-seħħ, sakemm dawn ma jaffettwawx lil klijenti futuri biss. [...] Il-komunikazzjoni tal-kontenut essenzjali tal-modifika għandha tinkludi riferiment għad-dritt ta’ rtirar mingħajr penali mill-kuntratt tagħhom u l-perijodu ta’ rtirar. [...] Il-bidliet kuntrattwali abbażi tal-indiċi miftiehem ma jagħtux dritt ta’ rtirar straordinarju. […]
Taqsima 10 - Tariffi, kundizzjonijiet għall-ħlas
10.12.	Jekk fid-dispożizzjonijiet dwar it-tariffi jew fi ftehim individwali mingħajr dispożizzjonijiet fid-dettall sar ftehim ta’ aġġustament fl-indiċi, għandhom japplikaw ir-regoli li ġejjin.
10.12.1	Meta jkun hemm bidla fil-medja annwali (sena kalendarja) tal-indiċi tal-prezzijiet għall-konsumatur (“IPK annwali”) ta’ Statistik Austria, it-tariffi se jiġu affettwati kif ġej:
– A1 tista’ żżid it-tariffi għas-sena kalendarja ta’ wara skont iż-żieda tal-IPK annwali.
– A1 għandha tirriproduċi t-tnaqqis tal-IPK annwali u tnaqqas it-tariffi msemmija skont it-tnaqqis. Il-klijenti għandhom jiġu informati bil-miktub dwar kwalunkwe bidla (pereżempju, permezz ta’ stampar fuq il-fattura).
10.12.2	Sakemm ma jkunx sar ftehim mod ieħor, il-portata tal-aġġustamenti tat-tariffi għandha tiġi mnaqqsa bir-rata li biha nbidel l-IPK annwali matul l-aħħar sena kalendarja qabel l-aġġustament għall-IPK annwali tal-aħħar sena qabel l-aġġustament (indiċi bażiku: IPK annwali tal-2010=100). A1 ma għandhiex tqis l-oxxillazzjonijiet ta’ 2 % (marġni ta’ oxxillazzjoni) fir-rigward tal-indiċi bażiku. Madankollu, jekk fis-snin sussegwenti dan il-marġni ta’ oxxillazzjoni jinqabeż ’il fuq jew ’l isfel, A1 għandha tadatta t-tariffi skont il-bidla totali. Il-valur il-ġdid għandu għalhekk jikkostitwixxi l-indiċi bażiku l-ġdid għal aġġustamenti futuri. L-obbligu tat-tnaqqis tat-tariffi għandu jonqos jekk A1 ma tkunx eżerċitat id-dritt li żżid it-tariffi fis-sena preċedenti.
10.12.3	L-aġġustamenti tat-tariffi għandhom isiru fis-sena ta’ wara l-bidla fl-indiċi bażiku, imma għall-ewwel darba fis-sena ta’ wara l-konklużjoni tal-kuntratt:
– żidiet: bejn l-1 ta’ April u l-31 ta’ Diċembru;
– tnaqqis: dejjem l-1 ta’ April.
10.12.4. Jekk tieqaf il-pubblikazzjoni tal-IPK annwali, għandu jiġi applikat minfloku l-indiċi uffiċjali l-ġdid.”
(13)
–	C‑92/11, EU:C:2013:180.
(14)
–	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Novembru 2007, dwar is-servizzi ta’ ħlas fis-suq intern li temenda d-Direttivi 97/7/KE, 2002/65/KE, 2005/60/KE u 2006/48/KE u li tħassar id-Direttiva 97/5/KE, (ĠU L 319, p. 1).
(15)
–	L-assoċjazzjoni tirreferi għas-sentenzi tas-6 ta’ Lulju 2011, 3 OB 107/11y, u tal-1 ta’ Awwissu 2012, 1 OB 244/11f. Dan l-argument huwa enfasizzat ukoll fid-digriet tar-rinviju.
(16)
–	Sentenzi RWE Vertrieb, C‑92/11, EU:C:2013:180 u Invitel, C‑472/10, EU:C:2012:242.
(17)
–	Ibid .
(18)
–	Manual del índice de precios al consumidor. Teoría y práctica . (Imħejji mill-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol, mill-Fond Monetarju Internazzjonali, mill-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp, mill-Eurostat, min-Nazzjonijiet Uniti, mill-Bank Internazzjonali għar-Rikostruzzjoni u l-Iżvilupp u mill-Bank Dinji), 2006, p. 1.
(19)
–	Ibid ., p. 41.
(20)
–	Ibid ., p. 41 et seq
William Fleetwood, wieħed mill-prekursuri tal-indiċijiet tal-prezzijiet, ippubblik fl-1707 kitba favur l-istudenti li d-dħul annwali tagħhom kien iktar minn ħames liri sterlini —il-limitu tad-dħul stabbilit fir-regoli ta’ kulleġġ ta’ università storika Brittanika, tas-seklu ħmistax, li jekk jaqbżuh l-istudenti ma kellhomx ebda dritt għal borża ta’ studju. Fleetwood ippropona interpretazzjoni mhux litterali tar-regola, filwaqt li indika li huwa neċċessarju li dan l-ammont jiġi aġġustat għal somma li tippermetti kopertura tal-istess ħtiġijiet li jistgħu jiġu ssodisfatti bis-somma ta’ ħames liri sterlini fil-mument meta ġie stabbilit dan l-ammont. William Fleetwood, Chronicon Preciosum: or an Account of English Money, the Price of Corn, and Other Commodities, for the last 600 Years, London, Charles Harper, 1707.
(21)
–	Għalhekk, pereżempju, ir-Regolament tal-Kunsll (KE) Nru 2494/95, tat-23 ta’ Ottubru 1995, dwar l-indiċijiet tal-prezzijiet għall-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 10, Vol. 1, p. 39), li r-raba’ premessa tiegħu tgħid li l-indiċijiet tal-prezzijiet għall-konsumatur huma rilevanti sabiex jinftiehem il-proċess inflazzjonarju.
(22)
–	Manual del índice de precios al consumidor, op. cit.
p. 43 .
(23)
–	J. Ghestin y M. Billiau, Le prix dans les contrats de longue durée, L.G.D.J., 1990, p. 106.
(24)
–	Fi kwalunkwe każ, dawn il-kunsiderazzjonijiet għandhom ikunu bla ħsara għad-diskussjoni, mill-aspett ekonomiku, fuq l-effetti marbutin mal-prattika tal-indiċjar (ara, dwar din id-diskussjoni, S. Fischer, Indexing, Inflation, and Economic Policy, MIT Press, Cambridge, Mass. 1986) u tar-regolamenti adottati f’dan ir-rigward mill-Istati Membri, ġeneralment ispirati minn kunsiderazzjonijiet ta’ politika ekonomika [pereżempju, nistgħu nirreferu, fi Franza, għad-digrieti Nri 58-1374, tat-30 ta’ Diċembru 1958, u Nri 59-246, tal-4 ta’ Frar 1959; fil-Ġermanja għall-Preisklauselgesetz tas-7 ta’ Settembru 2007 ( BGBl . I p. 2246, 2247) jew, fi Spanja, fundamentalment, fir-rigward tas-settur pubbliku, għal-Liġi 2/2015, tat-30 ta’ Marzu, dwar it-tneħħija tal-indiċjar tal-ekonomija Spanjola, BOE  77, p. 27244]. Għal studju komparattiv, ara, Ministère de l’économie et du commerce extérieur, “Modalités de la réglementation des clauses d’indexation de prix en France, Allemagne, Belgique et Luxembourg”, Perspectives de politique économique
nº 19, 2012, Lussemburgu, disponibbli fuq www.competitivite.lu.
(25)
–	Dan l-Anness, skont l-Artikolu 3 tad-Direttiva 93/13, jinkludi lista indikattiva u mhux eżawrjenti ta’ ċerti klawżoli li jistgħu jiġu kkunsidrati inġusti. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ripetutament li, għalkemm il-kontenut tal-Anness “ma huwiex ta’ natura li jistabbilixxi awtomatikament u fih innifsu n-natura inġusta ta’ klawżola kontenzjuża, madankollu huwa jikkostitwixxi element essenzjali li fuqu l-qorti kompetenti tista’ tibbaża l-evalwazzjoni tagħha tan-natura inġusta ta’ din il-klawżola” (is-sentenza Invitel, C‑472/10, UE:C:2012:242, punt 26).
(26)
–	Minn naħa, fir-rigward tal-klawżoli li jippermettu li l-bejjiegħ jew il-fornitur jimmodifika l-kuntratt b’mod unilaterali [il-punt 1(j) tal-Anness], it-tieni subparagrafu tal-punt 2(b) tal-imsemmi anness jispeċifika li dan huwa bla ħsara għall-klawżoli “li taħthom bejjiegħ jew fornitur jirriserva d-dritt li jbiddel minn naħa l-waħda l-kondizzjonijiet ta’ kuntratt ta’ żmien mhux stabilit, sakemm dan ikun meħtieġ jinforma lill-konsumatur b’avviż xieraq u l-konsumatur ikun ħieles li jxolji l-kuntratt.” Barra minn hekk, b’rabta mal-klawżoli li jagħtu lill-bejjiegħ jew fornitur id-dritt li jżid il-prezzijiet, il-punt 1(l) tal-anness jispeċifika li dawn huma meqjusa bħala inġusti jekk il-konsumatur ma jkollux “id-dritt korrispondenti li jikkanċella l-kuntratt jekk l-aħħar prezz ikun għoli wisq f’relazzjoni mal-prezz miftiehem meta l-kuntratt ikun ġie konkluż.” Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat dawn id-dispożizzjonijiet billi tat importanza speċjali lil dan id-dritt. Ara s-sentenzi Invitel, C‑472/10, EU:C:2012:242, punt 24, u RWE Vertrieb, C‑92/11, EU:C:2013:180, punti 49 u 54.
(27)
–	Il-paragrafu 2(d) tal-Anness tad-Direttiva 93/13.
(28)
–	L-Artikolu 1(4) u l-premessa 30 tad-Direttiva dwar servizz universali.
(29)
–	Li huwa intitolat “OBBLIGI TA’ SERVIZZ UNIVERSALI NKLUŻI OBBLIGI SOĊJALI”.
(30)
–	Artikolu 1(1) tad-Direttiva Servizz Universali.
(31)
–	Sentenza Base et, C‑389/08, EU:C:2010:584, punt 32 u sentenza il-Kummissjoni vs Franza, C‑220/07, EU:C:2008:354, punt 28.
(32)
–	Ara l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva Servizz Universali.
(33)
–	Fid-digriet tar-rinviju ma huwiex ċar għal-liema tip ta’ servizzi japplikaw il-klawżoli. F’dan ir-rigward, għalkemm id-dispożizzjonijiet dwar it-tariffi speċjali u l-mekkaniżmi għall-iffinanzjar tas-servizz universali koperti mid-Direttiva Servizz Universali ma japplikawx għal kull tip ta’ servizz (fir-rigward tal-esklużjoni ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet mobbli, ara s-sentenza Base Company u Mobistar, C‑1/14, EU:C:2015:378), din il-limitazzjoni ma tapplikax fir-rigward tad-drittijiet tal-utenti finali stabbilit fil-Kapitolu IV tagħha — b’mod partikolari, l-Artikolu 20 jirreferi għal servizzi li jipprovdu konnessjoni ma’ netwerk pubbliku ta’ komunikazzjonijiet jew servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi disponibbli għall-pubbliku.
(34)
–	Ara, b’analoġija, is-sentenza Schulz u Egbringhoff, C‑359/11 u C‑400/11, EU:C:2014:2317, punt 40.
(35)
–	Ara wkoll il-premessa 49 tad-Direttiva Servizz Universali.
(36)
–	Din id-dispożizzjoni tal-aħħar tistipula l-miżuri għall-protezzjoni tal-konsumaturi. B’mod partikolari, l-ittra (b) tal-imsemmi anness fil-verżjoni tiegħu fis-seħħ [punt 1(b) tal-Anness I tad-Direttiva 2009/73] tipprevedi li, inter alia, “l-provdituri tas-servizzi għandhom javżaw lis-sottoskritti tagħhom direttament dwar kwalunkwe żieda fil-piżijiet, fi żmien xieraq mhux aktar tard minn perijodu wieħed fejn isir il-kont, wara li ż-żieda tkun daħlet fis-seħħ b’mod trasparenti u li jiftiehem. L-Istati Membri għandhom jaċċertaw li l-klijenti huma liberi li jirtiraw mill-kuntratti jekk ma jaċċettawx il-kondizzjonijiet ġodda, notifikati lilhom mill-provditur tagħhom tas-servizzi tal-gass.”
(37)
–	Sentenza RWE Vertrieb, C‑92/11, EU:C:2013:180, punt 46. Minkejja dak li huwa previst fil-punt 47: “klawżola standardizzata li tippermetti tali adattament unilaterali għandha [...] tkun tista’ tissodisfa r-rekwiżiti ta’ bona fides, ta’ ekwilibriju u ta’ trasparenza meħtieġa minn dawn id-direttivi”.
(38)
–	Il-letteratura ġuridika tagħmel distinzjoni bejn il-klawżoli tal-indiċjar veri u proprja, karatterizzati mill-awtomatiċità tagħhom, u l-klawżoli ta’ reviżjoni b’riferiment għal indiċi. Ara J. P. Doucet, L’indexation, 1965, L.G.D.J, p. 6. Fir-rigward tad-distinzjoni bejn il-klawżoli tal-indiċjar awtomatiċi, u l-klawżoli ta’ aġġustament tal-prezzijiet u t-tariffi mhux awtomatiċi, ara G. Rouhette, “La révision conventionnelle du contrat”, Revue internationale de droit comparé, 1986, p. 369-408.
(39)
–	Dwar din il-kwistjoni, ara P. Nihoul u P. Rodford, EU Electronic Communications Law, 2ª ed, Oxford University Press, 2011, p. 399.
(40)
–	F’din il-perspettiva ta’ kontinwità nsibu l-approċċ li l-indiċjar irċieva fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’kuntest tabilħaqq differenti fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, fl-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ modifika essenzjali tal-kuntratt fil-qafas tad-Direttiva 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992, relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku, ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322. [imħassra u sostitwita bid-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004, fuq kordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 7, p. 132)]. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja stqarret ukoll li s-sostituzzjoni ta’ indiċi tal-prezzijiet b’indiċi sussegwenti, prevista fil-kuntratt qafas, hija limitata għal implementazzjoni ta’ dispożizzjonijiet ta’ dan il-ftehim qafas dwar l-aġġornament tal-klawżola ta’ indiċjar, u għalhekk ma tinvolvix modifika tal-kundizzjonijiet essenzjali tal-kuntratt inizjali li tista’ tikkostitwixxi għoti ta’ kuntratt ġdid skont it-tifsira tad-Direttiva 92/50. Sentenza pressetext Nachrichtenagentur, C‑454/06, EU:C:2008:351, punti 68 u 69.