62023TJ0556_RES
Zaak T‑556/23
Swissgrid AG
tegen
Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators
Arrest van het Gerecht (Derde kamer – uitgebreid) van 8 oktober 2025
„Energie – Interne markt voor elektriciteit – Richtsnoer voor elektriciteitsbalancering – Artikel 1 van verordening (EU) 2017/2195 – Europees platform voor onbalansnetting – Geen deelname van de Zwitserse transmissiesysteembeheerder – Besluit van ACER tot wijziging van het tenuitvoerleggingskader van het platform – Beroep ingesteld bij de raad van beroep van ACER – Bijzondere voorwaarden en bepalingen voor beroep – Artikel 28 van verordening (EU) 2019/942 – Niet-ontvankelijkheid wegens het ontbreken van procesbevoegdheid voor de raad van beroep – Rechtstreeks en individueel geraakt”
Energie – Elektriciteitsbalancering – Verordening 2017/2195 – Europees platform voor onbalansnetting – Toepassingsgebied – Zwitserse transmissiesysteembeheerders – Daarvan uitgesloten – Uitzonderingen
(Verordening 2017/2195 van de Commissie, art. 1, leden 2, 6 en 7)
(zie punten 24‑39)
Agentschappen van de Europese Unie – Agentschap voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) – Beroepsprocedure – Beroep bij de raad van beroep van ACER – Ontvankelijkheidsvoorwaarden – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Besluit van ACER tot wijziging van het tenuitvoerleggingskader van het Europees platform voor onbalansnetting – Wijziging waardoor Zwitserse transmissiesysteembeheerders het recht wordt ontnomen om aan dit platform deel te nemen in het kader van overeenkomsten die zijn gesloten vóór de vaststelling van dat besluit – Besluit dat gevolgen heeft voor de rechtspositie van die beheerders – Ontvankelijkheid
(Art. 263, vierde alinea, VWEU; verordening 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad, art. 28)
(zie punten 55‑73)
Samenvatting
Met zijn arrest vernietigt het Gerecht de beslissing van de raad van beroep van het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) waarbij het beroep dat een Zwitserse transmissiesysteembeheerder voor elektriciteit (hierna: „TSB”) heeft ingesteld tegen een besluit van ACER waarbij zijn deelname aan het Europees platform voor onbalansnetting (hierna: „IN-platform”) op grond van verordening 2017/2195 (
1
) is uitgesloten, niet-ontvankelijk is verklaard. Aldus spreekt het Gerecht zich uit over het toepassingsgebied van deze verordening en over de procesbevoegdheid van een dergelijke beheerder om op te komen tegen een besluit van ACER dat niet tot hem is gericht.
Verzoekster, Swissgrid AG, heeft als enige TSB in Zwitserland sinds 2012 deelgenomen aan de International Grid Control Cooperation (IGCC), een samenwerkingsstructuur tussen TSB’s die tot doel heeft om door middel van een onbalansnettingsproces het geautomatiseerde beheer van frequentieherstelreserves te optimaliseren.
Op 2 augustus 2017 heeft de Europese Commissie verordening 2017/2195 vastgesteld, die in artikel 22 voorziet in de oprichting van een Europees platform voor onbalansnetting.
Overeenkomstig deze bepaling heeft ACER besluit 13/2020 betreffende de oprichting van het IN-platform vastgesteld, dat in de bijlage een tenuitvoerleggingskader voor dat platform bevat (hierna: „tenuitvoerleggingskader”).
Op 30 september 2022 heeft ACER besluit 16/2022 tot wijziging van de aanwijzing van de entiteiten die de in het tenuitvoerleggingskader omschreven functies zouden uitoefenen, vastgesteld. In dit verband is de definitie van „TSB-lid” gewijzigd. Voorheen duidde dat begrip op „elke TSB die tot het IN-platform toetreedt, met inbegrip van de TSB’s uit [belastingfrequentieregelzones] die door meerdere TSB’s van verschillende lidstaten of derde landen worden beheerd” en voortaan op elke „TSB waarop verordening 2017/2195 van toepassing is en die tot het IN-platform is toegetreden, met inbegrip van TSB’s uit multi-TSB-[belastingfrequentieregelzones]”.
Aangezien verzoekster van mening was dat deze wijziging tot gevolg had dat haar deelname aan het IN-platform zou worden uitgesloten, heeft zij tegen dat besluit beroep ingesteld bij de raad van beroep van ACER, die het beroep niet-ontvankelijk heeft verklaard op grond van artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 (
2
). Volgens deze raad is de deelname aan het IN-platform voorbehouden aan TSB’s van de Unie, zodat de wijziging van het tenuitvoerleggingskader van dit platform geen gevolgen had voor verzoeksters rechtspositie als Zwitserse TSB.
In deze context heeft verzoekster bij het Gerecht beroep ingesteld tot nietigverklaring van de beslissing van de raad van beroep.
Beoordeling door het Gerecht
Het Gerecht onderzoekt allereerst de vaststelling van de raad van beroep dat verordening 2017/2195 de deelname aan de daarin geregelde platforms in beginsel enkel beperkt tot TSB’s van de Unie en bijgevolg de Zwitserse TSB’s van het IN-platform uitsluit.
Met toepassing van een letterlijke en contextuele uitlegging van verordening 2017/2195 merkt het Gerecht op dat artikel 1, lid 2, van deze verordening ter bepaling van het toepassingsgebied ervan weliswaar niet uitdrukkelijk alleen naar TSB’s uit de Unie verwijst om het toepassingsgebied ervan te bepalen, maar dat het feit dat de Commissie krachtens de leden 6 en 7 van dat artikel uitsluitend bij Zwitserse TSB’s de deelname aan bepaalde platforms kan toestaan en dat alleen onder bepaalde voorwaarden, moet worden opgevat als een uitzondering die erop wijst dat er geen principiële regel bestaat die inhoudt dat TSB’s van buiten de Unie deelnemen aan de in verordening 2017/2195 bedoelde platforms, waaronder het in artikel 22 bedoelde IN-platform.
Deze vaststelling wordt bevestigd door de teleologische uitlegging van verordening 2017/2195, aangezien deze verordening beoogt een volledig operationele en geïnterconnecteerde interne energiemarkt tot stand te brengen op basis van gemeenschappelijke gelijke voorwaarden. Gelet op het feit dat de Zwitserse Bondsstaat niet is toegetreden tot de interne markt van de Unie en de Zwitserse TSB’s dus niet onderworpen zijn aan dezelfde regels als die welke gelden voor de TSB’s van de lidstaten van de Unie, is het in casu in het licht van de doelstelling van verordening 2017/2195 volledig gerechtvaardigd om ze uit te sluiten van deelname aan de platforms bedoeld in deze verordening, waarbij altijd de mogelijkheid van met name een alternatieve bilaterale regeling blijft bestaan.
Hieruit volgt dat de raad van beroep geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de deelname van Zwitserse TSB’s, buiten de in artikel 1, leden 6 en 7, van verordening 2017/2195 bedoelde gevallen, was uitgesloten.
Deze raad heeft daarentegen artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 geschonden door te oordelen dat besluit 16/2022 verzoeksters rechtspositie niet aanmerkelijk wijzigde en door haar beroep bijgevolg niet-ontvankelijk te verklaren.
Krachtens deze bepaling kan elke natuurlijke of rechtspersoon beroep instellen tegen een tot hem gericht besluit van ACER of tegen een besluit dat hem rechtstreeks en individueel raakt. Bij de uitlegging van deze bepaling in het licht van de rechtspraak over artikel 263, vierde alinea, VWEU, waarop zij is geïnspireerd, herinnert het Gerecht eraan dat een natuurlijke of rechtspersoon die niet de adressaat van een handeling is, slechts kan stellen dat hij individueel is geraakt indien de betrokken handeling hem raakt uit hoofde van bepaalde bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie die hem ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hem derhalve individualiseert op soortgelijke wijze als de adressaat van de handeling.
In het licht van deze verduidelijkingen preciseert het Gerecht om te beginnen dat door het motiveren van de beslissing van de raad van beroep met het feit dat verzoeksters rechtspositie rechtstreeks werd beheerst door verordening 2017/2195 en niet door de besluiten 13/2020 en 16/2022, niet de vaststelling viel te rechtvaardigen dat het bij de raad van beroep ingestelde beroep niet-ontvankelijk was. Aangezien besluit 16/2022 was gebaseerd op artikel 22, lid 1, van verordening 2017/2195, kon verzoekster immers de rechtmatigheid ervan betwisten, ongeacht de strekking van die verordening. De omstandigheid dat verordening 2017/2195 niet voorziet in de deelname van verzoekster aan het IN-platform, was dus veeleer voor het onderzoek ten gronde van het beroep een relevante overweging dan voor de beoordeling van de ontvankelijkheid ervan.
Wat de rechtstreekse en individuele geraaktheid van besluit 16/2022 ten aanzien van verzoekster betreft, merkt het Gerecht ten eerste op dat verzoekster partij is bij een (hoofd) overeenkomst betreffende de balanceringsplatforms die met andere TSB’s is gesloten, maar ook „deelnemend lid” is van een IGCC-samenwerkingsovereenkomst sinds maart 2012, dat het IGCC het uitvoeringsproject is waarmee het IN-platform tot stand wordt gebracht en door de vaststelling van een tenuitvoerleggingskader voor het IN-platform zijn de overeenkomsten waarbij verzoekster partij is, niet irrelevant geworden, want die overeenkomsten blijven in het verlengde van het tenuitvoerleggingskader ervan de werking van dat platform regelen.
Ten tweede bleek uit het tenuitvoerleggingskader, zoals dat als bijlage bij besluit 13/2020 was gevoegd, niet duidelijk dat verzoekster niet langer op grond van haar contractuele rechten kon blijven deelnemen aan het IN-platform. In dit tenuitvoerleggingskader werd een „TSB-lid” gedefinieerd als een TSB die tot het IN-platform was toegetreden, waaronder uitdrukkelijk ook de „TSB’s uit [belastingfrequentieregelzones vielen] die door meerdere TSB’s van verschillende lidstaten of derde landen worden beheerd”.
Zelfs een uitlegging van de relevante bepalingen van dat tenuitvoerleggingskader in overeenstemming met verordening 2017/2195 kan niet worden geacht elke twijfel weg te nemen over de mogelijkheid voor verzoekster om op basis van haar contractuele rechten aan het IN-platform te blijven deelnemen. Ten eerste had de Unierechter artikel 1 van verordening 2017/2195 destijds immers nog niet uitgelegd. Ten tweede kon de wijze waarop deze verordening is opgesteld, bij verzoekster de indruk wekken dat zij aan het IN-platform kon blijven deelnemen, met name gelet op het feit dat in de definitie van het toepassingsgebied ervan in artikel 1, lid 2, van die verordening niet naar enkel de TSB’s van de Unie wordt verwezen.
In het licht van deze preciseringen stelt het Gerecht vast dat ACER pas met de vaststelling van besluit 16/2022 waarbij de definitie van „TSB-lid” in het tenuitvoerleggingskader aldus werd gewijzigd dat die voortaan enkel verwees naar de TSB’s waarop verordening 2017/2195 van toepassing is, in een formele standpuntbepaling de deelname van verzoekster aan het IN-platform uitdrukkelijk heeft uitgesloten.
Als gevolg van de bij besluit 16/2022 aangebrachte wijziging kon verzoekster dus niet langer deelnemen aan het IN-platform op grond van de overeenkomsten waarbij zij partij was, zodat dit besluit moet worden geacht haar de uitoefening van haar contractuele rechten te ontnemen en dus rechtstreeks gevolgen te hebben voor haar rechtspositie. Evenzo moet verzoekster worden geacht door besluit 16/2022 te worden geraakt uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden en van een feitelijke situatie welke haar ten opzichte van ieder ander karakteriseert.
Aangezien het IGCC volgens het tenuitvoerleggingskader zelf het project is waarmee het IN-platform tot stand wordt gebracht, bevindt verzoekster zich als deelnemer aan dit platform sinds 2012 immers in een andere situatie dan andere TSB’s uit derde landen die niet hebben geprofiteerd van een dergelijke deelname. Bovendien bevindt zij zich als enige Zwitserse TSB, gelet op het doel van verordening 2017/2195, in een andere situatie dan TSB’s van andere derde landen ten gevolge van de bijzondere geografische situatie van Zwitserland dat wordt omringd door lidstaten van de Unie.
Gelet op een en ander vernietigt het Gerecht de beslissing van de raad van beroep.
(
1
)	Verordening (EU) 2017/2195 van de Commissie van 23 november 2017 tot vaststelling van richtsnoeren voor elektriciteitsbalancering (PB 2017, L 312, blz. 6).
(
2
)	Verordening (EU) 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (PB 2019, L 158, blz. 22).