62016CC0370
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fis-26 ta’ Lulju 2017 (
1
)
Kawża C‑370/16
Bruno Dell’Acqua
vs
Eurocom Srl,
Regione Lombardia,
fil-preżenza ta’:
Renato Quattrocchi et
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara, l-Italja))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Artikolu 343 TFUE – Tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll dwar il-privileġġi u l-immunitajiet tal-Unjoni Ewropea – Proċedura ta’ qbid minn terz fil-konfront ta’ awtorità ta’ Stat Membru fir-rigward ta’ ammonti li huma dovuti lil benefiċjarju fil-kuntest ta’ programm issussidjat mill-Fond Soċjali Ewropew – Kwistjoni tan-neċessità ta’ awtorizzazzjoni minn qabel mill-Qorti tal-Ġustizzja”
I. Introduzzjoni
1.
Skont l-Artikolu 343 TFUE, l-Unjoni Ewropea tgawdi, fit-territorji tal-Istati Membri, dawk il-privileġġi u l-immunitajiet li huma neċessarji għat-twettiq tal-kompiti tagħha, skont il-kundizzjonijiet iddefiniti mill-Protokoll dwar il-privileġġi u l-immunitajiet tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Protokoll”) (
2
). It-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll tipprovdi li l-beni u l-assi tal-Unjoni ma jistgħu jiġu suġġetti għal ebda miżura ta’ koerċizzjoni amministrattiva jew ġudizzjarja mingħajr l-awtorizzazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja.
2.
Jiġri regolarment li jsir użu mill-possibbiltà ta’ rikors quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tinkiseb tali awtorizzazzjoni (
3
). F’dan ir-rigward, ma hemmx dubju li l-qbid ta’ assi fl-istituzzjonijiet tal-Unjoni jirrikjedi l-awtorizzazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja inkwantu miżura ta’ koerċizzjoni kontra l-patrimonju tal-Unjoni.
3.
Sa issa għadu ma ġiex deċiż jekk dan ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni jgħoddx ukoll fil-każ li r-riżorsi tal-baġit diġà jkunu ġew ittrasferiti lill-Istati Membri għall-finijiet tat-twettiq tal-għanijiet segwiti mill-Unjoni. Il-kunsiderazzjoni ta’ sitwazzjoni bħal din issa hija l-bażi ta’ din it-talba għal deċiżjoni preliminari, li tirrigwarda għajnuna finanzjarja fil-kuntest tal-Fond Soċjali Ewropew.
II. Il-kuntest ġuridiku tal-Fondi Strutturali tal-Unjoni Ewropea
4.
Id-dispożizzjonijiet ġenerali u rilevanti għal din il-kawża, dwar il-Fondi Strutturali tal-Unjoni Ewropea, li għalihom jappartjeni l-Fond Soċjali Ewropew (iktar ’il quddiem il-“Fondi Strutturali” jew il-“Fondi”) kienu inklużi fir-Regolament (KE) Nru 1083/2006 (
4
) għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007-2013. Għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2014-2020, dan ir-regolament ġie ssostitwit bir-Regolament (UE) Nru 1303/2013 (
5
).
5.
Skont l-Artikolu 9(1) tar-Regolament Nru 1083/2006, il-Fondi jintervjenu sabiex jikkomplementaw l-azzjonijiet nazzjonali, billi jintegraw il-prijoritajiet tal-Unjoni f’dawn il-miżuri. Skont l-Artikolu 11(1), l-għanijiet tal-Fondi għandhom jiġu segwiti fil-qafas ta’ sħubija mill-qrib bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri.
6.
L-Artikolu 14 tar-Regolament Nru 1083/2006 jipprovdi kif ġej:
“1.   Il-budget ta’ l-Unjoni Ewropea allokat lill-Fondi għandu jiġi implementat fil-qafas ta’ ġestjoni kondiviża bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni, skond [ir-Regolament Finanzjarju tal-UE (
6
)].
2.   Il-Kummissjoni teżerċita r-responsabbiltà tagħha għall-implementazzjoni tal-budget ġenerali ta’ l-Unjoni Ewropea bil-modi li ġejjin:
(a)
il-Kummissjoni għandha tivverifika l-eżistenza u l-funzjonament tajjeb tas-sistemi ta’ ġestjoni u kontroll fl-Istati Membri skond il-proċeduri deskritti fl-Artikoli 71, 72 u 73;
(b)
il-Kummissjoni għandha tinterrompi l-perjodu ta’ skadenza għall-ħlas jew tissospendi l-ħlasijiet kollha jew parti minnhom skond l-Artikoli 91 u 92 jekk is-sistemi ta’ ġestjoni u kontroll nazzjonali ma jiffunzjonawx, u għandha tapplika kull korrezzjoni finanzjarja oħra meħtieġa, skond il-proċeduri deskritti fl-Artikoli 100 u 101;
[…]”
7.
L-Artikolu 32 tar-Regolament Nru 1083/2006 jistipula kif ġej:
“1.   L-attivitajiet tal-Fondi fl-Istati Membri għandhom jieħdu l-forma ta’ programmi operattivi […]
2.   Kull programm operattiv għandu jitfassal mill-Istat Membru jew minn kull awtorità maħtura mill-Istat Membru […]
[…]
4.   Il-Kummissjoni għandha tagħmel valutazzjoni tal-programm operattiv propost sabiex tiddetermina jekk huwa jagħtix kontribut għall-għanijiet u l-prijoritajiet tal-qafas ta’ referenza strateġika nazzjonali u għal-linji gwida strateġiċi Komunitarji dwar il-koeżjoni.”
8.
L-Artikolu 56(3) tar-Regolament Nru 1083/2006 jistabbilixxi:
“3.   Nefqa għandha tkun eliġibbli għal kontribuzzjoni mill-Fondi fil-każ biss fejn kellha titħallas għal operazzjonijiet deċiżi mill-awtorità ta’ ġestjoni tal-programm operattiv konċernat jew taħt ir-responsabbiltà tagħha, skond il-kriterji stabbiliti […]”
9.
Skont l-Artikolu 60(b) tar-Regolament Nru 1083/2006, l-awtorità ta’ ġestjoni tal-Istat Membru għandha l-kompitu li:
“(b)
tivverifika li l-prodotti u s-servizzi ko-finanzjati ġew konsenjati u li n-nefqa ddikjarata mill-benefiċjarji għall-operazzjonijiet tkunu saret tassew u tkun konformi mar-regoli [rilevanti] […]”
10.
L-Artikolu 70 tar-Regolament Nru 1083/2006 jipprevedi:
“1.   L-Istati Membri għandhom ikunu responsabbli għall-ġestjoni u l-kontroll tal-programmi operattivi b’mod partikolari permezz tal-miżuri li ġejjin:
[…]
(b)
li jipprevjenu, jindividwaw u jikkorreġu rregolaritajiet u jirkupraw ammonti li tħallsu indebitament […]
2.   Meta ammonti mħallsa indebitament lil benefiċjarju ma jistgħux jiġu rkuprati, l-Istat Membru huwa responsabbli sabiex jirrimborża l-ammonti mitlufa lill-baġit ġenerali ta’ l-Unjoni Ewropea, meta jiġi stabbilit li t-telf iġġarrab minħabba tort jew negliġenza tiegħu.”
11.
L-Artikolu 76(2) tar-Regolament Nru 1083/2006 jipprovdi kif ġej fir-rigward tal-ħlasijiet mill-Kummissjoni:
“2.   Il-ħlasijiet għandhom jieħdu l-forma ta’ pre-finanzjament, ħlasijiet interim u ħlas tal-bilanċ finali. Għandhom isiru lill-korp nominat mill-Istat Membru.”
12.
L-Artikolu 77(1) tar-Regolament Nru 1083/2006 jiddisponi dan li ġej:
“Il-ħlasijiet interim u l-ħlasijiet tal-bilanċ finali għandhom jiġu kalkolati bl-applikazzjoni tar-rata ta’ ko-finanzjament stabbilita fid-deċiżjoni dwar il-programm operattiv konċernat għal kull assi prijoritarju għan-nefqa eliġibbli msemmija taħt dak l-assi prijoritarju f’kull dikjarazzjoni tan-nefqa ċertifikata mill-awtorità ta’ ċertifikazzjoni.”
13.
L-Artikolu 80 tar-Regolament Nru 1083/2006 jistabbilixxi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw ruħhom li l-korpi responsabbli sabiex jagħmlu l-ħlasijiet jiżguraw li l-benefiċjarji jirċievu l-ammont totali tal-kontribuzzjoni pubblika mill-aktar fis possibbli, u kollu kemm hu. L-ebda ammont m’għandu jitnaqqas jew jinżamm u l-ebda spiża speċifika jew spiża oħra b’effett ekwivalenti m’għandha tiġi imposta li tkun tnaqqas dawn l-ammonti għall-benefiċjarji.”
14.
L-Artikolu 98 tar-Regolament Nru 1083/2006 jistabbilixxi d-dispożizzjoni li ġejja:
“1.   L-Istati Membri għandhom l-ewwel jerfgħu r-responsabbiltà sabiex jinvestigaw irregolaritajiet, waqt li jaġixxu fuq il-provi ta’ kull bidla maġġuri li tolqot in-natura ta’ jew il-kondizzjonijiet għall-implementazzjoni jew il-kontroll ta’ operazzjonijiet jew programmi operattivi u jagħmlu l-korrezzjonijiet finanzjarji meħtieġa.
2.   L-Istat Membru għandu jagħmel il-korrezzjonijiet finanzjarji meħtieġa rigward l-irregolaritajiet individwali jew sistemiċi li jiġu individwati fl-operazzjonijiet jew fil-programmi operattivi. […]
Ir-riżorsi mill-fondi rilaxxati b’dan il-mod jistgħu jerġgħu jintużaw mill-Istat Membru sal-31 ta’ Diċembru 2015 għall-programm operattiv konċernat skond id-dispożizzjonijiet imsemmija fil-paragrafu 3. […]”
15.
U, finalment, l-Artikolu 99(1) sa (3) tar-Regolament Nru 1083/2006 jaqra kif ġej:
“1.   Il-Kummissjoni tista’ tagħmel korrezzjonijiet finanzjarji billi tħassar il-kontribuzzjoni Komunitarja kollha jew parti minnha għal programm operattiv […]
2.   Il-Kummissjoni għandha tibbaża l-korrezzjonijiet finanzjarji tagħha fuq każijiet individwali ta’ irregolaritajiet identifikati, filwaqt li tieħu kont tan-natura sistemika ta’ l-irregolarità sabiex jiġi determinat jekk għandhiex tiġi applikata korrezzjoni b’rata fissa jew korrezzjoni estrapolata.
3.   Il-Kummissjoni għandha, meta tkun qed tiddeċiedi dwar l-ammont ta’ korrezzjoni, tieħu kont tan-natura u l-gravità ta’ l-irregolarità u l-firxa u l-implikazzjonijiet finanzjarji tan-nuqqasijiet li jkunu nstabu fil-programm operattiv konċernat.”
III. Il-fatti, il-kawża prinċipali u t-talba għal deċiżjoni preliminari
16.
B. Dell’Acqua huwa d-detentur ta’ kreditu fil-konfront tal-kumpannija Eurocom s.r.l. (iktar ’il quddiem “Eurocom”), li min-naħa tagħha hija d-detentriċi ta’ kreditu fil-konfront tar-reġjun tal-Lombardia fl-Italja. Għalhekk, sabiex jirkupra l-kreditu tiegħu, B. Dell’Acqua beda proċedura ta’ mandat ta’ qbid minn terz quddiem it-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara, l-Italja) għall-finijiet tal-qbid tas-somma korrispondenti għand ir-reġjun tal-Lombardia. Kien hemm kredituri oħra ta’ Eurocom li intervjenew fil-proċedura ta’ mandat ta’ qbid.
17.
Filwaqt li, fil-kuntest tal-proċedura ta’ mandat ta’ qbid, ir-reġjun tal-Lombardia rrikonoxxa li huwa debitur fil-konfront ta’ Eurocom, huwa enfasizza li d-debitu jikkonċerna ammonti li jappartjenu għall-Fond Soċjali Ewropew. Għalhekk, dawn huma riżorsi assenjati għall-iżvilupp u għall-promozzjoni tal-impjiegi, li r-reġjun jista’ jiddisponi minnhom biss favur il-benefiċjarju. Għaldaqstant, il-kreditu invokat minn B. Dell’Acqua ma jistax ikun is-suġġett ta’ qbid fis-sens tal-Artikolu 80 tar-Regolament Nru 1083/2006.
18.
Abbażi tal-imsemmija argumentazzjoni, it-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara) tassumi, u dan sa issa milli jidher ma ġiex ikkontestat fil-proċedura nazzjonali, li s-somom ikkonċernati mit-talba għal mandat ta’ qbid ta’ B. Dell’Acqua huma ammonti li jappartjenu għall-Fond Soċjali Ewropew. Fid-data li fiha ġiet adita t-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara), dawn is-somom kienu diġà ġew ittrasferiti mill-Unjoni lill-aġenzija ta’ pagamenti tal-Istat Membru bl-iskop li jingħataw lill-benefiċjarju.
19.
F’dan il-kuntest, it-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara) tistaqsi jekk l-ammonti inkwistjoni humiex suġġetti għal “eżenzjoni mill-qbid relattiva” fis-sens tal-Artikolu 132 tar-Regolament Nru 1303/2013, li jikkorrispondi għall-Artikolu 80 tar-Regolament Nru 1083/2006, kif ukoll fis-sens tal-Artikolu 1 tal-Protokoll, li teżiġi awtorizzazzjoni minn qabel għall-mandat ta’ qbid mill-Qorti tal-Ġustizzja. Għalhekk, it-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara) għamlet id-domanda segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea qed tiġi mistoqsija jekk l-awtorizzazzjoni minn qabel skont l-aħħar sentenza tal-Artikolu 1 tal-‘Protokoll dwar il-privileġġi u l-immunitajiet tal-Unjoni Ewropea’ […] hijiex neċessarja jew le meta, fil-proċeduri ta’ infurzar f’idejn parti terza, il-flus maqbuda ma għadhomx f’idejn il-Kummissjoni Ewropea, iżda diġà ġew ittrasferiti lill-aġenziji ta’ pagamenti nazzjonali.”
20.
Fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, ġew sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub mill-Italja u mill-Kummissjoni Ewropea.
21.
Abbażi tal-osservazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju, tal-Italja u tal-Kummissjoni ma kienx ċar għal liema perijodu ta’ finanzjament (2007-2013 jew 2014-2020) kellu jiġi assenjat il-kreditu ta’ Eurocom fil-konfront tar-reġjun tal-Lombardia. Għalhekk, ma kienx ċar jekk kienx applikabbli r-Regolament Nru 1083/2006 jew ir-Regolament Nru 1303/2013.
22.
B’risposta għal domanda f’dan ir-rigward mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-Italja ddikjarat li l-kreditu kkonċernat jaqa’ taħt il-programm operattiv reġjonali 2007-2013, avviż nru 643 “Formazzjoni kontinwa fażi 2”. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni wieġbet, abbażi ta’ informazzjoni mogħtija mir-reġjun tal-Lombardia fil-11 ta’ Mejju 2017 (
7
), li l-proġetti mwettqa minn Eurocom kienu jappartjenu għall-programm operattiv bir-referenza CCI 2007 IT 052 PO 006, li kien ġie adottat bid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2007) 5465 tas-6 ta’ Novembru 2007 (
8
) abbażi tal-Artikolu 32(5) tar-Regolament Nru 1083/2006.
23.
Madankollu, abbażi tal-informazzjoni pprovduta mir-reġjun tal-Lombardia, il-Kummissjoni osservat ukoll li, qabel l-iskadenza tat-terminu tal-31 ta’ Marzu 2017, previst għal talbiet ta’ pagament b’rabta mal-perijodu ta’ finanzjament 2007-2013, l-Italja ma kienet ippreżentat l-ebda talba għall-finanzjament mill-Unjoni tal-ammonti inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, fid-dokumenti pprovduti mill-Kummissjoni, impjegata tar-reġjun tal-Lombardia tiddikjara li l-ammonti kollha li Eurocom irċeviet mill-Fond Soċjali Ewropew fil-kuntest tal-programm operattiv reġjonali CCI 2007 IT 052 PO 006 għall-perijodu ta’ finanzjament 2007-2013, ġew imħallsa u għaldaqstant ma setgħux jiġu suġġetti iktar għal talba għal mandat ta’ qbid minn terzi. Għalhekk, l-ammonti mitluba mir-reġjun tal-Lombardia fil-kawża prinċipali jirrappreżentaw spejjeż ta’ natura purament nazzjonali u mhux spejjeż li jistgħu jiġu invokati fil-konfront tal-Fond Soċjali Ewropew għall-perijodu ta’ finanzjament 2007-2013 u li għaldaqstant setgħu jirċievu kofinanzjament mill-Unjoni.
IV. Analiżi
24.
Bid-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, f’sitwazzjoni bħal dik tal-kawża prinċipali, tkunx meħtieġa awtorizzazzjoni minn qabel mill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll, meta jintalab il-qbid ta’ assi li oriġinarjament kienu jappartjenu għall-Unjoni iżda li, fil-mument li fih saret it-talba għal qbid, kienu diġà ġew ittrasferiti lil awtorità ta’ Stat Membru.
25.
Madankollu, l-informazzjoni tar-reġjun tal-Lombardia (
9
) li għadha kemm ġiet irriprodotta hawn fuq tqajjem dubji dwar il-preżunzjoni fattwali li fuqha hija bbażata d-domanda tal-qorti tar-rinviju. Din l-informazzjoni tqajjem dubju partikolarment dwar il-preżunzjoni li l-assi li tagħhom intalab il-qbid fil-kawża prinċipali jirrappreżentaw ammonti li r-reġjun tal-Lombardia għandu jagħti lil Eurocom fil-kuntest ta’ programm issussidjat mill-Fond Soċjali Ewropew u għalhekk permezz tar-riżorsi tal-Unjoni. Fil-fatt, milli jidher, tal-inqas l-ammonti kollha li kienu relatati ma’ proġetti li Eurocom implementat fil-kuntest tal-programm operattiv CCI 2007 IT 052 PO 006 ssussidjat mill-Fond Soċjali Ewropew evidentement diġà tħallsu lill-benefiċjarju mir-reġjun tal-Lombardia. Għalhekk, dawn l-ammonti ma jistgħux ikunu iktar is-suġġett ta’ krediti ta’ terzi fil-konfront ta’ dan ir-reġjun.
26.
Fil-każ li d-determinazzjoni eżatta tan-natura tal-ammonti, li tagħhom intalab il-qbid fil-kawża prinċipali, abbażi tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, tkun rilevanti għad-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju, ikun għal din tal-aħħar li tistabbilixxi, billi tibbaża ruħha fuq l-elementi ġodda miksuba f’din il-proċedura kif ukoll, fejn applikabbli, permezz ta’ riċerka ulterjuri, dik li finalment hija n-natura tal-ammonti inkwistjoni hawnhekk.
27.
Madankollu, b’riferiment għad-dritt tal-Unjoni, u għaldaqstant għad-domanda ppreżentata lill-Qorti tal-Ġustizzja, huwa irrilevanti jekk l-ammonti, li B. Dell’Acqua qed jitlob il-qbid tagħhom kontra r-reġjun tal-Lombardia, jikkostitwixxux assi li dan ir-reġjun għandu jagħti lil Eurocom għat-twettiq ta’ proġetti li ġew issussidjati fil-kuntest tal-Fond Soċjali Ewropew u għalhekk bl-użu tar-riżorsi tal-Unjoni, jew jekk humiex ikkonċernati talbiet oħrajn ta’ Eurocom fil-konfront tar-reġjun tal-Lombardia.
28.
Fil-fatt, kif il-Kummissjoni diġà indikat ġustament fl-osservazzjonijiet inizjali tagħha, anki fl-ewwel każ ma jkunux ikkonċernati “assi tal-Unjoni” fis-sens tat-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll. Dan jirriżulta kemm mill-kliem (A) kif ukoll minn interpretazzjoni teleoloġika (B) ta’ din id-dispożizzjoni.
A.
Il-formulazzjoni tat-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll
29.
Prima facie jirriżulta li huwa relattivament evidenti li t-teżi sostnuta mill-Italja f’din il-kawża, jiġifieri li l-ammonti inkwistjoni fil-kawża prinċipali – li fil-fehma tal-qorti tar-rinviju u tal-Italja joriġinaw minn riżorsi tal-Fond Soċjali Ewropew – jirrappreżentaw “assi tal-Unjoni”, ma tistax tiġi bbażata fuq il-kliem tat-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll. Dan peress li, ladarba l-assi tal-Unjoni jkunu ġew ittrasferiti lil terzi, dawn ma jibqgħux “assi tal-Unjoni” fis-sens tad-dritt tal-qbid. Jekk, pereżempju, l-Unjoni tkun ħallset is-salarju ta’ uffiċjal tal-Unjoni jew ħallset il-fattura ta’ fornitur, jidher diffiċli kif dawn il-persuni jistgħu jinvokaw il-protezzjoni ggarantita bid-dritt tal-Unjoni kontra qbid ta’ “assi tal-Unjoni” sabiex jipproteġu ruħhom kontra talbiet għal qbid magħmula mill-kredituri tagħhom jew mill-kredituri ta’ dawn tal-aħħar.
B.
Is-sens u l-iskop tat-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll
30.
Kif spjegat l-Italja, it-teżi li r-riżorsi li l-Unjoni tkun ittrasferixxiet lil aġenzija ta’ pagamenti ta’ Stat Membru fil-kuntest tal-finanzjament permezz ta’ Fondi Strutturali jżommu l-kwalità tagħhom ta’ “assi tal-Unjoni”, ukoll ma hijiex ibbażata fuq il-kliem iżda fuq l-interpretazzjoni teleoloġika tat-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll.
31.
Fil-fatt, din id-dispożizzjoni sservi sabiex jiġi evitat kwalunkwe ostakolu fil-funzjonament u fl-indipendenza tal-Unjoni (
10
). Tali ostakoli jistgħu jirriżultaw partikolarment minn miżuri ta’ koerċizzjoni li jaffettwaw il-finanzjament tal-politiki komuni jew l-eżekuzzjoni ta’ programmi ta’ azzjoni stabbiliti mill-Unjoni (
11
).
32.
Ir-riżorsi tal-Fondi Strutturali Ewropej huma, f’dan il-kuntest, “marbuta” sa fejn dawn iridu jintużaw għall-implementazzjoni tal-politiki tal-Unjoni. Din ir-“rabta” tiġi eżawrita biss mat-twettiq komplet tal-għan segwit mill-Unjoni u, għaldaqstant, biss ladarba s-somom inkwistjoni jgħaddu fil-patrimonju tal-benefiċjarju. Għalhekk, il-qbid ta’ ammonti li huma intiżi għal benefiċjarji jista’ jostakola l-finanzjament tal-politika strutturali komuni. Għaldaqstant, irrispettivament minn jekk dawn ikunux għadhom jinsabu għand l-istituzzjonijiet tal-Unjoni jew jekk ikunux waslu diġà għand l-aġenziji ta’ pagamenti tal-Istati Membri, dawn l-ammonti għandhom jiġu suġġetti għall-protezzjoni mill-qbid prevista mid-dritt tal-Unjoni.
33.
Dan huwa iktar u iktar il-każ jekk l-aġenziji ta’ pagamenti tal-Istati Membri, waqt id-distribuzzjoni tar-riżorsi mill-Fond Soċjali Ewropew, xorta waħda jaġixxu esklużivament bħala awtorità ta’ ġestjoni tal-fondi Ewropej, u għalhekk jikkooperaw fl-eżerċizzju ta’ funzjoni li taqa’ taħt il-kompetenza tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni. Għaldaqstant, f’dan il-kuntest, bħala d-“driegħ estiż tal-Kummissjoni”, dawn ma jeżerċitawx funzjoni “proprja” iżda funzjoni “Ewropea”.
34.
Din l-argumentazzjoni, li prima facie tidher plawżibbli, meta eżaminata mill-qrib tidher li hija bbażata fuq fehim żbaljat tal-funzjonament tal-Fondi Strutturali Ewropej, għall-inqas f’każ bħal dak fil-kawża prinċipali. Huwa partikolarment skorrett li jiġi preżunt li l-Istati Membri u l-awtoritajiet tagħhom għandhom is-sempliċi “funzjoni ta’ tranżitu” f’dan il-kuntest, bl-għan ewlieni jkun li l-fondi awtorizzati mill-Unjoni jiġu sempliċement “ittrasferiti” lill-benefiċjarji. Għall-kuntrarju, l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni sostanzjali fl-implementazzjoni tal-politika tal-Fondi Strutturali tal-Unjoni. Konformement ma’ dan, ir-responsabbiltà prinċipali għall-eżekuzzjoni effikaċi tal-proġetti li jiġu ssussidjati fil-kuntest tal-programmi ta’ Fondi Strutturali tappartjeni għall-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri.
1. Funzjonament tal-programmi tal-Fondi Strutturali
35.
Mill-kuntest regolatorju tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-eżekuzzjoni tal-politika tal-Fondi Strutturali jirriżulta t-tqassim ta’ responsabbiltajiet li ġej bejn il-Kummissjoni u l-Istati Membri: il-Kummissjoni hija responsabbli sabiex tiżgura li l-programmi operattivi proposti mill-Istati Membri, kif ukoll l-implementazzjoni tagħhom, jikkorrispondu mal-għanijiet tal-politika tal-Fondi Strutturali u li s-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll stabbiliti mill-Istati Membri jiffunzjonaw korrettament (
12
).
36.
Min-naħa l-oħra, l-implementazzjoni nnifisha tal-programmi operattivi ssussidjati mill-Fondi Strutturali tal-Unjoni hija r-responsabbiltà tal-awtoritajiet maħtura mill-Istati Membri għal dan il-għan (
13
). Dawn tal-aħħar mhux biss jagħżlu l-proġetti speċifiċi li għandhom jitwettqu fil-kuntest tal-programmi operattivi (
14
), iżda huma kompetenti wkoll għall-kontroll tal-implementazzjoni tagħhom u tal-ispejjeż inkorsi mill-benefiċjarji (
15
).
37.
Huwa minnu li dawn l-ispejjeż għandhom jiġu ġġustifikati anki fil-konfront tal-Kummissjoni permezz ta’ provi dokumentali (
16
). Madankollu, il-Kummissjoni twettaq biss kontroll każwali ta’ proġetti individwali u dan tagħmlu biss fil-kuntest u għall-finijiet tal-verifika tal-funzjonament korrett tas-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll tal-Istati Membri. Jekk ma jkun hemm l-ebda indizju ta’ nuqqasijiet fir-rigward ta’ dawn is-sistemi, il-Kummissjoni tista’ tibbaża ruħha, għall-kumplament, fuq ir-rapporti stabbiliti mill-Istati Membri. Barra minn hekk, il-kontrolli tagħha huma proporzjonali għall-parteċipazzjoni finanzjarja tal-Unjoni u huma kkalibrati skont l-ammont ta’ din il-parteċipazzjoni (
17
). Għalhekk, il-Kummissjoni ma tagħmilx il-pagamenti tagħha abbażi ta’ kontroll tal-korrettezza tal-provi tal-ispiża tal-benefiċjarji tal-pagamenti, iżda abbażi tar-rapporti u tad-dikjarazzjonijiet ta’ spejjeż tal-Istati Membri (
18
).
38.
Konsegwentement, anki eventwali korrezzjonijiet finanzjarji fil-konfront tal-benefiċjarji li ġew fdati bl-implementazzjoni tal-proġetti speċifiċi, bl-ebda mod ma jsiru mill-Kummissjoni, iżda mill-Istati Membri (
19
). Dawn jistgħu jużaw għal finijiet oħra riżorsi rkuprati fil-kuntest tal-istess programm operattiv (
20
), iżda huma responsabbli wkoll għal telf li huma jkunu kkawżaw (
21
).
39.
Min-naħa l-oħra, il-korrezzjonijiet finanzjarji magħmula mill-Kummissjoni jikkonsistu fi tnaqqis fiss jew estrapolat tar-riżorsi globali, li l-Unjoni tqiegħed fid-dispożizzjoni għal programm operattiv partikolari (
22
). L-għan ta’ dawn il-korrezzjonijiet ma huwiex li tiġi kkoreġuta implementazzjoni difettiva fil-livell tal-benefiċjarji, iżda li jiġu ssanzjonati nuqqasijiet fil-funzjonament tas-sistemi nazzjonali ta’ ġestjoni u ta’ kontroll, kif ukoll l-assenza ta’ azzjoni korrettiva f’dan ir-rigward mill-Istati Membri.
40.
Barra minn hekk, waqt l-evalwazzjoni tagħha tal-programmi operattivi tal-Istati Membri, il-Kummissjoni teżamina l-grad tal-utilizzazzjoni tar-riżorsi, l-effikaċja u l-effiċjenza tal-programmazzjoni u l-impatti soċjoekonomiċi. Il-mira ta’ din l-evalwazzjoni għandha tkun li jintlaħqu konklużjonijiet għall-politika ta’ koeżjoni ekonomika u soċjali (
23
).
41.
Għalhekk, fil-kuntest ta’ din is-sistema, ma jkunx jirrifletti r-realtà jekk il-pagamenti magħmula mill-Kummissjoni lill-Istati Membri jitqiesu bħala rimbors dirett tal-ispejjeż inkorsi għall-implementazzjoni ta’ proġetti individwali ssussidjati mill-Fondi Strutturali, li l-Istati Membri jerġgħu jittrasferixxu mingħajr modifiki lill-benefiċjarji responsabbli għal dawn il-proġetti. Għall-kuntrarju, il-pagamenti li jittieħdu mill-baġit tal-Unjoni jirrappreżentaw kontribut, stabbilit b’rata fissa, lejn il-baġit ġenerali tal-Istati Membri għal dawn il-programmi operattivi, filwaqt li t-tqassim bejn proġetti speċifiċi jaqa’ fil-kompetenza tal-Istati Membri (
24
).
2. Konklużjonijiet dwar il-kwistjoni tal-klassifikazzjoni ta’ riżorsi mill-Fondi Strutturali ttrasferiti lill-Istati Membri bħala “assi tal-Unjoni”
42.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, anki fil-każ ta’ interpretazzjoni teleoloġika tat-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll, fil-preżenza ta’ talba għal mandat ta’ qbid minn terzi mressqa f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, mill-kreditur ta’ benefiċjarju kontra aġenzija ta’ pagamenti ta’ Stat Membru, xorta waħda ma huwiex korrett li wieħed jitkellem dwar “assi tal-Unjoni” fir-rigward tal-ammonti inkwistjoni.
43.
Fil-fatt, huwa minnu li l-iskop ta’ din id-dispożizzjoni, kif issemma iktar ’il fuq, huwa li jiġu preklużi ostakoli fil-funzjonament tal-Unjoni li jistgħu jirriżultaw anki minħabba miżuri ta’ koerċizzjoni li jirrigwardaw il-finanzjament tal-politiki komuni jew l-implementazzjoni ta’ programmi ta’ azzjoni tal-Unjoni (
25
). Anki l-proġetti individwali li jintgħażlu mill-Istati Membri għall-finanzjament mill-Fondi Strutturali jikkontribwixxu min-natura tagħhom għall-attwazzjoni tal-politika strutturali u għat-twettiq tal-programmi ta’ azzjoni tal-Unjoni maħluqa għal dan il-għan. Dan jidher mill-fatt li finanzjament mill-Fondi Strutturali għandu jiġi ppubbliċizzat mill-Istati Membri (
26
).
44.
Madankollu, ir-relazzjoni bejn il-kofinanzjament li jitqiegħed għad-dispożizzjoni mill-Unjoni u l-implementazzjoni tal-proġetti individwali hija wisq indiretta sabiex jiġi preżunt li l-ammonti li l-awtoritajiet tal-Istati Membri għandhom iħallsu lill-benefiċjarji għall-eżekuzzjoni ta’ dawn il-proġetti għandhom bżonn, sabiex jiġu evitati l-ostakoli fil-funzjonament u fl-indipendenza tal-Unjoni, il-protezzjoni mill-qbid prevista għall-assi tal-Unjoni fis-sens tal-Protokoll.
45.
Fil-fatt, fil-kuntest tas-sistema tal-Fondi Strutturali u f’konformità mal-prinċipju ta’ sussidjarjetà, li fuqu hija bbażata din is-sistema, il-protezzjoni mill-qbid prevista mill-Protokoll, b’rabta ma’ ammonti li huma dovuti lil benefiċjarju għat-twettiq ta’ proġett (
27
), ma hijiex l-istrument adattat għall-garanzija tal-implementazzjoni tal-politiki tal-Unjoni, anki jekk is-sens u l-iskop ta’ din id-dispożizzjoni jiġu interpretati b’mod wiesa’. F’dan il-kuntest, pjuttost hija l-ewwel nett ir-responsabbiltà tal-Istati Membri li jevalwaw kemm il-proġetti individwali jikkontribwixxu għall-implementazzjoni tal-politiki u tal-programmi ta’ azzjoni tal-Unjoni u jekk għandux jintalab il-kofinanzjament mill-Unjoni għall-ispejjeż tal-benefiċjarji fil-kuntest ta’ dawn il-proġetti jew jekk għandhiex issir ir-rettifika ta’ kofinanzjament li diġà ntalab.
46.
Konsegwentement, f’dan il-kuntest huma l-Istati Membri li għandhom jivverifikaw jekk qbid ta’ ammonti dovuti lill-benefiċjarji għat-twettiq tal-proġetti tagħhom jostakolax l-implementazzjoni ta’ politiki u programmi tal-Unjoni. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni tkun tista’ teżamina evalwazzjoni magħmula b’dan il-mod mill-Istati Membri biss fil-kuntest tal-kontroll tagħha tar-rapporti tagħhom dwar l-implementazzjoni tal-programmi operattivi kif ukoll, eventwalment, fil-kuntest tal-verifika tagħha tas-sistemi ta’ ġestjoni u ta’ kontroll tal-Istati Membri.
47.
F’dan ir-rigward, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni li, anki fl-Istati Membri, l-assi pubbliċi, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, ma jistgħux awtomatikament ikunu s-suġġett ta’ miżuri ta’ koerċizzjoni (
28
). Għalhekk, għandu jiġi preżunt li t-talba ta’ terz, magħmula quddiem l-awtorità ta’ Stat Membru, intiża għall-qbid ta’ ammonti pagabbli lil benefiċjarju fil-kuntest ta’ proġett issussidjat minn riżorsi tal-Fondi Strutturali, għandha tiġi evalwata fil-prinċipju minn qorti ta’ Stat Membru, sabiex jiġi ddeterminat sa fejn il-qbid jostakola t-twettiq ta’ funzjonijiet pubbliċi. Hawnhekk, għandhom jiġu bbilanċjati bejniethom, filwaqt li jiġu osservati l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, anki l-interessi tal-Istati Membri u tal-Unjoni fit-twettiq tal-proġett u n-neċessità li jiġu protetti l-kredituri tal-benefiċjarju.
48.
Kif il-Kummissjoni osservat ġustament, dan jirriżulta wkoll mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja b’riferiment għall-konklużjoni invokata mir-reġjun tal-Lombardia, il-qorti tar-rinviju u l-Italja, skont liema l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-benefiċjarji jirċievu mill-iktar fis possibbli u b’mod sħiħ l-ammont globali korrispondenti għall-parteċipazzjoni pubblika, u li dan l-ammont ma għandux jitnaqqas jew jinżamm u li lanqas ma għandhom jiġu imposti taxxi speċifiċi ulterjuri jew imposti b’effett ekwivalenti (
29
).
49.
Fil-fatt, kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ċċarat fir-rigward ta’ dispożizzjonijiet simili fl-ambitu tal-ġestjoni maqsuma tar-riżorsi, dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jevitaw li l-Istati Membri, b’rabta mal-ammonti inkwistjoni, iwettqu tnaqqis li huwa direttament jew b’mod inseparabbli konness mal-ammonti mħallsa, pereżempju ħlasijiet għas-servizzi tal-awtorità inkarigata bil-pagamenti (
30
). Min-naħa l-oħra, l-intenzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ma hijiex li jiġu limitati l-metodi varji li jeżistu fil-liġi nazzjonali għall-irkupru tal-krediti. Madankollu, tali prassi ma tistax tostakola l-funzjonament korrett tal-politika korrispondenti tal-Unjoni u lanqas l-effikaċja tad-dritt tal-Unjoni (
31
).
V. Konklużjoni
50.
Fid-dawl tal-osservazzjonijiet li saru iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domanda tat-Tribunale di Novara (qorti ta’ Novara, l-Italja):
F’sitwazzjoni li fiha, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ qbid minn terz fil-konfront ta’ awtorità ta’ Stat Membru, jintalab il-qbid ta’ ammonti li din l-awtorità għandha tagħti lil benefiċjarju għat-twettiq ta’ proġett li, fil-kuntest ta’ programm operattiv tal-Fond Soċjali Ewropew, huwa ssussidjat anki b’riżorsi tal-Unjoni Ewropea, ma hijiex neċessarja awtorizzazzjoni minn qabel mill-Qorti tal-Ġustizzja skont it-tielet sentenza tal-Artikolu 1 tal-Protokoll dwar il-privileġġi u l-immunitajiet tal-Unjoni Ewropea. Hija l-qorti tal-Istat Membru li għandha tevalwa, fil-kuntest tal-proċedura nazzjonali ta’ qbid, filwaqt li tosserva l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, jekk dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jipprekludux il-qbid mitlub jew jekk dan il-qbid jostakolax il-funzjonament tajjeb tal-politika għat-tisħiħ tal-koeżjoni ekonomika, soċjali u territorjali tal-Unjoni.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Protokoll, tat-8 ta’ April 1965, dwar il-privileġġi u l-immunitajiet tal-Unjoni Ewropea, issa l-Protokoll (Nru 7) dwar it-TFUE, ippubblikat l-aħħar fil-ĠU 2016, C 202, p. 266.
(
3
)	Ara, iktar reċentement, id-digrieti tad-19 ta’ Novembru 2012, Marcuccio vs Il-Kummissjoni (C‑1/11 SA, EU:C:2012:729), tal-21 ta’ Settembru 2015, Shotef vs Il-Kummissjoni (C‑1/15 SA, EU:C:2015:632), u tad-29 ta’ Settembru 2015, ANKO vs Il-Kummissjoni (C‑2/15 SA, EU:C:2015:670).
(
4
)	Regolament (KE) Nru 1083/2006 tal-Kunsill, tal-11 ta’ Lulju 2006, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (ĠU 2006, L 210, p. 25). L-emendi sussegwenti tar-Regolament Nru 1083/2006 ma għandhomx effett sinjifikattiv fuq il-kontenut tad-dispożizzjonijiet rilevanti hawnhekk.
(
5
)	Regolament (UE) Nru 1303/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-17 ta’ Diċembru 2013, li jistabbilixxi dispożizzjonijiet komuni dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni, il-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali u l-Fond Marittimu u tas-Sajd Ewropew u li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew, il-Fond ta’ Koeżjoni u l-Fond Ewropew għall-Affarijiet Marittimi u s-Sajd u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2006 (ĠU 2013, L 347, p. 320).
(
6
)	Artikolu 53(1)(b) tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002, tal-25 ta’ Ġunju 2002, rigward ir-Regolament Finanazjarju applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Komunitajiet Ewropej (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 1, Vol. 4, p. 74), li issa huwa l-Artikolu 58(1)(b) u l-Artikolu 59 tar-Regolament (UE, Euratom) Nru 966/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Ottubru 2002, dwar ir-regoli finanzjarji applikabbli għall-baġit ġenerali tal-Unjoni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 1605/2002 (ĠU 2012, L 298, p. 1).
(
7
)	Posta elettronika tal-11 ta’ Mejju 2017, Anness 1 tar-risposta tal-Kummissjoni għad-domanda tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
8
)	Decisione della Commissione del 06-XI-2007 che adotta il programma operativo per l’intervento comunitario del Fondo sociale europeo ai fini dell’obiettivo “Competitività regionale e occupazione” nella regione Lombardia in Italia, Anness 2 tar-risposta tal-Kummissjoni għad-domanda tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
9
)	Ara l-punt 23 iktar ’il fuq.
(
10
)	Digrieti tal-11 ta’ April 1989, SA Générale de Banque vs Il-Kummissjoni (1/88 SA, EU:C:1989:142, punt 2), tad-29 ta’ Mejju 2001, Cotecna Inspection vs Il-Kummissjoni (C‑1/00 SA, EU:C:2001:296, punt 9), kif ukoll tad-29 ta’ Settembru 2015, ANKO vs Il-Kummissjoni (C‑2/15 SA, EU:C:2015:670, punt 12).
(
11
)	Digrieti tal-11 ta’ April 1989, SA Générale de Banque vs Il-Kummissjoni (1/88 SA, EU:C:1989:142, punt 13), tad-29 ta’ Mejju 2001, Cotecna Inspection vs Il-Kummissjoni (C‑1/00 SA, EU:C:2001:296, punt 12), tal-14 ta’ Diċembru 2004, Tertir-Terminais de Portugal vs Il-Kummissjoni (C‑1/04 SA, EU:C:2004:803, punt 14), u tal-21 ta’ Settembru 2015, Shotef vs Il-Kummissjoni (C‑1/15 SA, EU:C:2015:632, punt 14).
(
12
)	Ara l-premessi 28 u 66, l-Artikolu 14(2), l-Artikoli 32 et seq, l-Artikoli 47 et seq kif ukoll l-Artikoli 72 et seq tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
13
)	Ara l-Artikolu 12 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
14
)	Ara l-Artikolu 56(3) u l-Artikolu 60(a) tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
15
)	Ara l-premessa 66 u l-Artikoli 60 et seq tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
16
)	Ara l-Artikolu 78(1) tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
17
)	Ara l-Artikoli 72 sa 74 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
18
)	Ara l-Artikolu 61 et seq, l-Artikolu 67 et seq, l-Artikolu 71 et seq, l-Artikolu 78, l-Artikolu 86 u l-Artikolu 89 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
19
)	Ara l-Artikolu 70 u l-Artikolu 98 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
20
)	Ara t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 98(2) tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
21
)	Ara l-Artikolu 70(2) tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
22
)	Ara l-Artikolu 99 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
23
)	Ara l-Artikolu 49(3) tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
24
)	Ara l-Artikolu 53(6) u l-Artikolu 77 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
25
)	Ara l-punt 31 iktar ’il fuq u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
26
)	Ara l-Artikolu 69 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
27
)	Għandu jiġi vverifikat fil-każ konkret jekk f’sitwazzjoni oħra, fejn teżisti rabta iktar diretta bejn ir-riżorsi awtorizzati mill-Kummissjoni u l-proġetti individwali, eż. fil-każ ta’ proġetti kbar [Artikolu 37(1)(h) u Artikolu 39 et seq tar-Regolament Nru 1083/2006], jew f’kuntesti oħra li fihom l-Istati Membri jiġġestixxu riżorsi tal-Unjoni, japplikawx kunsiderazzjonijiet differenti. Madankollu, ara, l-iżvantaġġ ta’ rabta wisq diretta bejn il-finanzjament mill-Unjoni u proġetti mwettqa fil-livell tal-Istati Membri, anki fil-każ ta’ proġetti kbar, il-konklużjonijiet, iċċitati mill-Kummissjoni, tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer fil-kawża Regione Siciliana vs Il-Kummissjoni (C‑417/04 P, EU:C:2006:28, punt 84), kif ukoll is-sentenza tat-2 ta’ Mejju 2006, Regione Siciliana vs Il-Kummissjoni (C‑417/04 P, EU:C:2006:282).
(
28
)	Ara, pereżempju, għall-Ġermanja, l-Artikolu 170(3) tal-Verwaltungsgerichtsordnung jew, għal Franza, l-Artikolu L.2311-1 des Code général de la propriété des personnes publiques.
(
29
)	Ara l-Artikolu 80 tar-Regolament Nru 1083/2006.
(
30
)	Ara s-sentenzi tas-7 ta’ Ottubru 2004, L-Isvezja vs Il-Kummissjoni (C‑312/02, EU:C:2004:594, punt 22), tal-5 ta’ Ottubru 2006, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C‑84/04, EU:C:2006:640, punt 35), u tal-25 ta’ Ottubru 2007, Porto Antico di Genova (C‑427/05, EU:C:2007:630, punt 13).
(
31
)	Sentenza tad-19 ta’ Mejju 1998, Jensen u Korn- og Foderstofkompagniet (C‑132/95, EU:C:1998:237, punti 54 u 60).