61997CJ0394_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-394/97,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Helsingin kδrδjδoikeus (Φινλανδία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 234 ΕΚ), με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της ποινικής δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά του
Sami Heinonen,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 918/83 του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για τη θέσπιση του κοινοτικού καθεστώτος τελωνειακών ατελειών (ΕΕ L 105, σ. 1), και της οδηγίας 69/169/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαου 1969, περί εναρμόνισης των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις εκπτώσεις φόρου κύκλου εργασιών και τους δασμούς που καταβάλλονται κατά την εισαγωγή στα πλαίσια της διεθνούς διακίνησης επιβατών (ΕΕ ειδ. έκδ. 09/001, σ. 17),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, P. Jann (εισηγητή), J. C. Moitinho de Almeida, C. Gulmann και M. Wathelet, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Saggio
γραμματέας: H. von Holstein, βοηθός γραμματέας,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η Φινλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Holger Rotkirch, πρέσβη, προϋστάμενο της υπηρεσίας νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και την Tuula Pynnδ, νομικό σύμβουλο στο ίδιο υπουργείο,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Roland Tricot και την Kirsi Leivo, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Φινλανδικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής, κατά τη συνεδρίαση της 12ης Δεκεμβρίου 1998,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 19ης Ιανουαρίου 1999,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 5ης Νοεμβρίου 1997, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 25 Νοεμβρίου 1997, το Helsingin kδrδjδoikeus υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 234 ΕΚ), τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 918/83 του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για τη θέσπιση του κοινοτικού καθεστώτος τελωνειακών ατελειών (ΕΕ L 105, σ. 1), και της οδηγίας 69/169/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαου 1969, περί εναρμόνισης των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις εκπτώσεις φόρου κύκλου εργασιών και τους δασμούς που καταβάλλονται κατά την εισαγωγή στα πλαίσια της διεθνούς διακίνησης επιβατών (ΕΕ ειδ. έκδ. 09/001, σ. 17).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας κατά του Sami Heinonen λόγω παραβάσεως του άρθρου 10 του alkoholilaki (στο εξής: νόμος περί οινοπνευματωδών ποτών), όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 287/96, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, του alkoholijuomista ja vδkiviinasta annettu asetus (διάταγμα 288/96 περί οινοπνευματωδών ποτών και αποσταγμάτων, στο εξής: διάταγμα).
Το κοινοτικό δίκαιο
3 Ο κανονισμός (ΕΚ) 3285/94 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1994, για το κοινό καθεστώς εισαγωγών και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) 518/94 (ΕΕ 1994, L 349, σ. 53), ο οποίος, βάσει του άρθρου 1, έχει εφαρμογή «στις εισαγωγές προϋόντων καταγωγής τρίτων χωρών, πλην (...) των προϋόντων καταγωγής ορισμένων τρίτων χωρών οι οποίες απαριθμούνται στον κανονισμό (EK) 519/94, για το κοινό καθεστώς εισαγωγών από ορισμένες τρίτες χώρες», ορίζει στο άρθρο 24, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i:
«2. α) Με την επιφύλαξη άλλων κοινοτικών διατάξεων, ο παρών κανονισμός δεν εμποδίζει τη θέσπιση ή την εφαρμογή από τα κράτη μέλη:
i) απαγορεύσεων, ποσοτικών περιορισμών ή μέτρων επιτήρησης που επιβάλλονται για λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας, προστασίας της υγείας και της ζωής των ανθρώπων και των ζώων ή προφύλαξης των φυτών, προστασίας των εθνικών θησαυρών που έχουν καλλιτεχνική, ιστορική ή αρχαιολογική αξία, ή προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας».
4 Ο κανονισμός (ΕΚ) 519/94 του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 1994, για το κοινό καθεστώς εισαγωγών από ορισμένες τρίτες χώρες και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 1765/82, (ΕΟΚ) 1766/82 και (ΕΟΚ) 3420/83 (ΕΕ L 67, σ. 89), περιλαμβάνει στο άρθρο 19, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, μια διάταξη με το ίδιο περιεχόμενο.
5 Ο κανονισμός 918/83 καθορίζει, όπως ορίζει το άρθρο 1, «τις περιπτώσεις κατά τις οποίες, λόγω ειδικών συνθηκών, παρέχεται τελωνειακή ατέλεια από εισαγωγικούς ή εξαγωγικούς δασμούς». Κατά τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του ίδιου κανονισμού, υφίστανται ειδικές συνθήκες στις περιπτώσεις τις οποίες «οι ειδικές περιστάσεις εισαγωγής εμπορευμάτων δεν απαιτούν την εφαρμογή των συνηθισμένων μέτρων προστασίας της οικονομίας».
6 Η ένατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 918/83 διευκρινίζει ότι ο κανονισμός αυτός «δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν τις απαγορεύσεις ή περιορισμούς στην εισαγωγή ή την εξαγωγή που δικαιολογούνται από λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας, προστασίας της υγείας και της ζωής των ανθρώπων και των ζώων ή προφύλαξης των φυτών, προστασίας των εθνικών θησαυρών που έχουν καλλιτεχνική, ιστορική ή αρχαιολογική αξία, ή προστασίας της βιομηχανικής ή εμπορικής ιδιοκτησίας».
7 To άρθρο 45 του κανονισμού 918/83 ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Με την επιφύλαξη των διατάξεων των άρθρων 46 έως 49, παρέχεται τελωνειακή ατέλεια για τα εμπορεύματα που περιέχονται στις αποσκευές των προερχομένων από τρίτες χώρες ταξιδιωτών, εφόσον πρόκειται για εισαγωγές χωρίς εμπορικό χαρακτήρα.
2. Κατά την έννοια της παραγράφου 1, νοούνται ως:
α) (...)
β) "εισαγωγές χωρίς εμπορικό χαρακτήρα", οι εισαγωγές που:
- έχουν περιστασιακό χαρακτήρα, και
- αφορούν αποκλειστικά εμπορεύματα που προορίζονται για προσωπική χρήση των ταξιδιωτών ή των οικογενειών τους, ή για να προσφερθούν σαν δώρα, εφόσον δεν παρουσιάζουν από το είδος και την ποσότητά τους οποιοδήποτε εμπορικό ενδιαφέρον.»
8 To άρθρο 46 του κανονισμού αυτού προσδιορίζει τις ανώτατες ποσότητες στις οποίες περιορίζεται, όσον αφορά ορισμένα εμπορεύματα, η ατέλεια περί της οποίας γίνεται λόγος στο άρθρο 45, παράγραφος 1. Το άρθρο δεν καθορίζει ανώτατη ποσότητα όσον αφορά την μπύρα.
9 Σχετικά με τα άλλα εμπορεύματα πέρα από αυτά που απαριθμούνται στο άρθρο 46, στο άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 918/83, όπως προκύπτει κατόπιν της τροποποιήσεώς του με τον κανονισμό (ΕΚ) 355/94 του Συμβουλίου, της 14ης Φεβρουαρίου 1994 (ΕΕ L 46, σ. 5), περιορίζει την ατέλεια σε εμπορεύματα συνολικής αξίας 175 ECU ανά ταξιδιώτη.
10 Το άρθρο 49, παράγραφος 1, του κανονισμού 918/83 ορίζει τα εξής:
«1. Τα κράτη έχουν την ευχέρεια να μειώσουν την αξία ή/και τις ποσότητες των εμπορευμάτων για τα οποία παρέχεται ατέλεια, όταν αυτά εισάγονται:
- από πρόσωπα που διαμένουν στην παραμεθόρια ζώνη,
- από μεθοριακούς εργαζόμενους,
- από το προσωπικό των μεταφορικών μέσων που χρησιμοποιούνται ανάμεσα στις τρίτες χώρες και στην Κοινότητα.
(...)»
11 Το άρθρο 1 της οδηγίας 69/169, όπως έχει κατόπιν της τροποποιήσεώς της με την τέταρτη οδηγία 78/1033/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1978 (ΕΕ ειδ. έκδ. 09/001, σ. 100), και την οδηγία 94/4/ΕΚ του Συμβουλίου, της 14ης Φεβρουαρίου 1994, για τροποποίηση των οδηγιών 69/169/ΕΟΚ και 77/388/ΕΟΚ [και] για την αύξηση του επιπέδου των ατελειών για τους ταξιδιώτες από τρίτες χώρες και των ορίων για τις αφορολόγητες αγορές κατά τα ενδοκοινοτικά ταξίδια (ΕΕ L 60, σ. 14), προβλέπει τα εξής:
«1. Καθιερώνεται απαλλαγή εκ των φόρων κύκλου εργασιών και εκ των ειδικών φόρων καταναλώσεως που εισπράττονται κατά την εισαγωγή, για τα εμπορεύματα που περιέχονται στις προσωπικές αποσκευές των ταξιδιωτών που προέρχονται από τρίτες χώρες, εφ' όσον πρόκειται για εισαγωγές μη εμπορικού χαρακτήρος και συνολική αξία των εμπορευμάτων αυτών δεν υπερβαίνει 175 ECU κατ' άτομο.»
12 Κατά το άρθρο 4 της οδηγίας 69/169, κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει, όσον αφορά την εισαγωγή με απαλλαγή από τον φόρο των εμπορευμάτων τα οποία απαριθμεί, ορισμένα ποσοτικά όρια. Η διάταξη αυτή δεν καθορίζει ποσοτικό όριο για την εισαγωγή μπύρας ούτε θεσπίζει περιορισμό της εισαγωγής οινοπνευματωδών ποτών σε συνάρτηση με τη διάρκεια του ταξιδίου.
13 Το άρθρο 3 της οδηγίας 69/169 επαναλαμβάνει, όσον αφορά τις στερούμενες εμπορικού χαρακτήρα εισαγωγές, τον ίδιο ορισμό τον οποίο δίδει το άρθρο 45 του κανονισμού 918/83.
14 Το άρθρο 5 της οδηγίας 69/169 παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να μειώνουν την αξία ή/και τις ποσότητες των ατελώς εισαγομένων εμπορευμάτων υπό τις ίδιες προϋποθέσεις τις οποίες ορίζει το άρθρο 49 του κανονισμού 918/83.
Η εθνική κανονιστική ρύθμιση
15 Η Φινλανδική Δημοκρατία ακολουθεί, από πολλά έτη, περιοριστική πολιτική όσον αφορά τη διακίνηση οινοπνευματωδών ποτών. Έτσι, κατά τη ρύθμιση που ίσχυε από την 1η Ιουλίου 1992 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1994, η εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών επ' ευκαιρία ταξιδίου στο εξωτερικό επιτρεπόταν, καταρχήν, μόνον εάν η διάρκεια του ταξιδίου υπερέβαινε τις 24 ώρες και μόνο για πολύ μικρές ποσότητες ποτών. Η εν λόγω ρύθμιση τροποποιήθηκε, ενόψει της εντάξεως στην Ευρωπαϋκή Ένωση. Στις αρχές του 1995 οι σχετικοί με τη διάρκεια του ταξιδίου περιορισμοί καταργήθηκαν.
16 Το 1996, ωστόσο, επανεισήχθησαν περιορισμοί στην εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών. Ο νόμος περί οινοπνευματωδών ποτών τροποποιήθηκε από 1ης Μαου 1996 με τον νόμο 287/96. Το άρθρο 10 του εν λόγω νόμου ορίζει τα εξής:
«Για την προστασία της δημόσιας τάξεως και ασφάλειας, καθώς και της υγείας των ατόμων, είναι δυνατός ο περιορισμός, με την έκδοση διατάγματος, του δικαιώματος των ταξιδευόντων εκτός του Ευρωπαϋκού Οικονομικού Ξώρου να εισάγουν για προσωπική τους κατανάλωση οινοπνευματώδη ποτά όταν επιστρέφουν από ταξίδια μικρής διάρκειας.»
17 Το άρθρο 8, παράγραφος 1, του διατάγματος, όπως τροποποιήθηκε επίσης από 1ης Μαου 1996, ορίζει τα εξής:
«Οι κάτοικοι Φινλανδίας, οι οποίοι εισέρχονται στη φινλαδική επικράτεια με οποιοδήποτε μέσο εκτός του αεροπλάνου από χώρα εκτός του Ευρωπαϋκού Οικονομικού Ξώρου, δεν δικαιούνται να εισάγουν οινοπνευματώδη αν η διάρκεια του ταξιδίου τους δεν υπερέβη τις 20 ώρες.»
18 Στις προπαρασκευαστικές εργασίες για την τροποποίηση του νόμου περί οινοπνευματωδών ποτών η εν λόγω τροποποίηση αιτιολογήθηκε με τα ακόλουθα επιχειρήματα:
«- οι τιμές των οινοπνευματωδών ποτών στη Φινλανδία είναι σαφώς ανώτερες των τιμών σε όμορες χώρες όπως η Ρωσία και η Εσθονία·
- η εφαρμογή των κοινοτικών διατάξεων περί εισαγωγής εμπορευμάτων από ταξιδιώτες προερχόμενους από τρίτες χώρες προκάλεσε στη Φινλανδία σημαντικά προβλήματα υγείας και κοινωνικού χαρακτήρα, καθώς και δημόσιας τάξεως·
- κατά την ως άνω περίοδο, ο αριθμός των ταξιδιωτών που εισήγαν οινοπνευματώδη ποτά και προϋόντα καπνού από τη Ρωσία αυξήθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε η διάβαση των συνόρων κατέστη δυσχερέστερη για τα εμπορικά οχήματα και για τους μεθοριακούς εργαζομένους·
- στις παραμεθόριες περιοχές της Ρωσίας άνοιξαν ειδικά καταστήματα πωλήσεως αφορολόγητων οινοπνευματωδών ποτών και προϋόντων καπνού·
- η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών αυξήθηκε το 1995 κατά 10 % περίπου, ενώ παράλληλα σημειώθηκε αύξηση στα προβλήματα υγείας και κοινωνικής φύσεως·
- η κατάσταση αυτή είχε επιπτώσεις για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια στη Φινλανδία (αυξήθηκαν οι περιπτώσεις οδήγησης σε κατάσταση μέθης, αυξήθηκε η εγκληματικότητα με άσκηση βίας και τα αδικήματα κατέστησαν σοβαρότερα, ιδίως σε ορισμένες παραμεθόριες περιοχές και στους λιμένες αφίξεως των προερχόμενων από την Εσθονία πλοίων, εμφανίστηκαν και πολλαπλασιάστηκαν οι παράνομες αγορές, ακόμη και κοντά σε σχολεία, οινοπνευματώδη ποτά επωλούντο σε ανηλίκους και σε άτομα σε κατάσταση μέθης, όλες δε αυτές οι προσβολές της δημόσιας τάξεως απαιτούσαν την επέμβαση της αστυνομίας, σε βάρος των άλλων καθηκόντων της)·
- οι πωλήσεις από τα καταστήματα της φινλανδικής επιχειρήσεως που κατέχει το μονοπώλιο πωλήσεως οινοπνευματωδών ποτών μειώθηκαν αισθητά·
- η Φινλανδική Δημοκρατία στερήθηκε φόρους ανερχόμενους σε 400 εκατομμύρια φινλανδικά μάρκα (FIM) περίπου.»
Η διαφορά της κύριας δίκης
19 Στις 14 Ιουνίου 1997 ο S. Heinonen, κάτοικος Φινλανδίας, αναχώρησε από το Ελσίνκι με το πλοίο της γραμμής με προορισμό το Tallinn (Εσθονία). Επέστρεψε αυθημερόν επίσης με πλοίο, μετά από ταξίδι που διήρκεσε λιγότερο από 20 ώρες.
20 Ο S. Heinonen υποβλήθηκε κατά την επιστροφή του στον συνήθη τελωνειακό έλεγχο και διαπιστώθηκε ότι κατείχε 19 μεταλλικά κουτιά μπύρας περιεκτικότητας 0,33 λίτρων το κάθε ένα. Οι τελωνειακές υπηρεσίες συνέταξαν έκθεση σε βάρος του, καταδικάζοντάς τον σε πρόστιμο λόγω λαθραίας εισαγωγής ελαφρώς οινοπνευματώδους ποτού στη φινλανδική επικράτεια, διατάσσοντας την κατάσχεση των ποτών αυτών.
21 Στις 16 Ιουνίου 1997 ο S. Heinonen απηύθυνε στον γενικό εισαγγελέα της Φινλανδίας έγγραφο με το οποίο αμφισβήτησε την ως άνω έκθεση. Ο εισαγγελέας παρέπεμψε κατά τη νόμιμη διαδικασία την υπόθεση στο Helsingin kδrδjδoikeus, ενώπιον του οποίου ζήτησε την καταδίκη του S. Heinonen. Ο τελευταίος υποστήριξε ότι δεν είναι δυνατή η επιβολή ποινικής κυρώσεως για την πράξη του, δεδομένου ότι το κοινοτικό δίκαιο του επιτρέπει την ελεύθερη εισαγωγή τουλάχιστον της επίμαχης ποσότητας μπύρας.
22 Το Helsingin kδrδjδoikeus αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Μπορούν να ερμηνευθούν ο κανονισμός περί τελωνειακών ατελειών και η οδηγία περί διακινήσεως επιβατών υπό την έννοια ότι είναι σύμφωνοι προς τους κανόνες του κανονισμού και της οδηγίας οι επιβαλλόμενοι από τα κράτη μέλη στην εκ μέρους των ταξιδιωτών εισαγωγή μπύρας και άλλων οινοπνευματωδών ποτών περιορισμοί, οι οποίοι στηρίζονται στους λόγους που εκτίθενται στην ένατη αιτιολογική σκέψη του προοιμίου του κανονισμού περί τελωνειακών ατελειών και στο άρθρο 36 της Συνθήκης περί ιδρύσεως των Κοινοτήτων ή δικαιολογούνται από επιτακτικές ανάγκες προστασίας γενικών συμφερόντων;
2) Αποτελούν οι περιστάσεις που εκτίθενται ανωτέρω, στην παράγραφο 6 του κεφαλαίου ΙV της αιτήσεως προς έκδοση προδικαστικής αποφάσεως (σημεία a έως h) τέτοιους λόγους ώστε οι επιβαλλόμενοι από τα κράτη μέλη περιορισμοί να είναι σύμφωνοι προς τους κανόνες του κανονισμού περί τελωνειακών ατελειών και της οδηγίας περί διακινήσεως επιβατών;
3) Μπορεί να θεωρηθεί ο βάσει της διάρκειας του ταξιδίου περιορισμός της εκ μέρους ταξιδιωτών εισαγωγής οινοπνευματωδών ποτών, στα οποία περιλαμβάνεται και η μπύρα όσον αφορά το παρόν ερώτημα, ως ρύθμιση σύμφωνη προς τους κανόνες του κανονισμού περί τελωνειακών ατελειών και της οδηγίας περί διακινήσεως επιβατών;»
Επί του πρώτου ερωτήματος
23 Με το πρώτο ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν ο κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία απαγορεύει ή περιορίζει, για λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας ή προστασίας της υγείας και της ζωής των ατόμων, την εισαγωγή ορισμένων εμπορευμάτων εκ μέρους ταξιδιωτών προερχομένων από τρίτες χώρες.
24 Όπως προκύπτει από την τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 918/83, ο σκοπός του είναι η εξάλειψη των διαφορών όσον αφορά τις τελωνειακές ατέλειες, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της τελωνειακής ενώσεως. Τα άρθρα 45 έως 49 έχουν, ειδικότερα, ως αντικείμενο τη διευκόλυνση του εκτελωνισμού των εμπορευμάτων που περιλαμβάνονται στις αποσκευές των προερχόμενων από τρίτες χώρες ταξιδιωτών (βλ. επ' αυτού την απόφαση της 7ης Ιουλίου 1981, 155/80, Rewe, Συλλογή 1981, σ. 1805, σκέψη 11) και, επομένως, τη διευκόλυνση της κυκλοφορίας των ταξιδιωτών.
25 Η οδηγία 69/169 έχει ως σκοπό, όπως αναφέρει ο τίτλος της, την εναρμόνιση των απαλλαγών από φόρους κύκλου εργασιών και τους δασμούς που καταβάλλονται κατά την εισαγωγή στα πλαίσια της διεθνούς διακινήσεως επιβατών. Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές της σκέψεις, καθώς και από αυτές των οδηγιών που την τροποποίησαν μεταγενέστερα, η οδηγία αποσκοπεί στην περαιτέρω φιλελευθεροποίηση του συστήματος φορολογήσεως των εισαγωγών στο πλαίσιο της διακινήσεως επιβατών, προς διευκόλυνση της διακινήσεως αυτής.
26 Εντούτοις, ο κανονισμός 918/83 διευκρινίζει, στην ένατη αιτιολογική σκέψη, ότι δεν εμποδίζει την εκ μέρους των κρατών μελών εφαρμογή απαγορεύσεων ή περιορισμών στην εισαγωγή ή την εξαγωγή οι οποίοι δικαιολογούνται για λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας, προστασίας της υγείας και της ζωής των ανθρώπων, ήτοι για λόγους οι οποίοι, δυνάμει του άρθρου 36 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 30 ΕΚ), μπορούν να δικαιολογήσουν περιορισμούς στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, ακόμη και στο πλαίσιο του ενδοκοινοτικού εμπορίου.
27 Η ίδια ερμηνεία πρέπει να ακολουθηθεί όσον αφορά την οδηγία 69/169, η οποία, όπως και ο κανονισμός 918/83, περιορίζεται στην πρόβλεψη ενός συστήματος απαλλαγών ισχύοντος για τα εμπορεύματα των οποίων η εισαγωγή, εξάλλου, δεν απαγορεύεται για κάποιον από τους λόγους που απαριθμούνται στην προηγούμενη σκέψη.
28 Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο 24, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 3285/94, όπως και το άρθρο 19, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 519/94, προβλέπουν ρητά ότι οι κανονισμοί αυτοί δεν εμποδίζουν την εκ μέρους των κρατών μελών θέσπιση ή εφαρμογή απαγορεύσεων, ποσοτικών περιορισμών ή μέτρων επιτηρήσεως που επιβάλλονται για λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας ή προστασίας της υγείας και της ζωής των ανθρώπων.
29 Από τις ανωτέρω σκέψεις προκύπτει ότι, ναι μεν ο κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 αποβλέπουν στον προσδιορισμό του τελωνειακού και φορολογικού συστήματος που ισχύει για τις εκ μέρους ταξιδιωτών προερχομένων από τρίτες χώρες εισαγωγές μη εμπορικού χαρακτήρα, αυτή όμως η ρύθμιση εναρμονίσεως δεν σκοπεί ειδικά την προστασία των επιταγών γενικού συμφέροντος που απαριθμούνται στο άρθρο 24, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 3285/94 και στο άρθρο 19, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 519/94, οπότε τα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την τήρηση των επιταγών αυτών.
30 Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 δεν εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία απαγορεύει ή περιορίζει, για λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας ή προστασίας της υγείας και της ζωής των ατόμων, την εισαγωγή ορισμένων εμπορευμάτων από ταξιδιώτες προερχόμενους από τρίτες χώρες.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
31 Με το δεύτερο ερώτημά του το αιτούν δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν οι περιστάσεις που παρατίθενται στη σκέψη 18 της παρούσας αποφάσεως μπορούν να δικαιολογούν περιορισμό της εισαγωγής οινοπνευματωδών ποτών από ταξιδιώτες προερχόμενους από τρίτες χώρες.
32 Πρέπει να σημειωθεί καταρχάς ότι στοιχεία οικονομικού χαρακτήρα, όπως οι δύο τελευταίες περιστάσεις που παρατίθενται στη σκέψη 18 της παρούσας αποφάσεως, δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των λόγων οι οποίοι, δυνάμει του άρθρου 24, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 3285/94 και του άρθρου 19, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 519/94, μπορούν να δικαιολογήσουν περιορισμό της εισαγωγής προϋόντων προελεύσεως τρίτων χωρών (βλ., κατ' αναλογία, σχετικά με το άρθρο 36 της Συνθήκης, την απόφαση της 9ης Ιουνίου 1982, 95/81, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 1982, σ. 2187, σκέψη 27).
33 Αντιθέτως, η τήρηση της δημόσιας τάξεως και η διασφάλιση της εσωτερικής ασφάλειας περιλαμβάνονται στην πρώτη ομάδα των συμφερόντων που απαριθμεί το άρθρο 24, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 3285/94 και το άρθρο 19, παράγραφος 2, στοιχείο αα, περίπτωση i, του κανονισμού 519/94. Το ίδιο ισχύει για την προστασία της υγείας και της ζωής των ατόμων, στην οποία συμβάλλει η καταπολέμηση του αλκοολισμού (βλ., στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 36 της Συνθήκης, την απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1997, C-189/95, Franzιn, Συλλογή 1997, σ. Ι-5909, σκέψη 76).
34 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 δεν εμποδίζουν, καταρχήν, την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία, με σκοπό την εξασφάλιση της τηρήσεως της δημόσιας τάξεως, περιορίζει την εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών από ταξιδιώτες προερχόμενους από τρίτες χώρες.
Επί του τρίτου ερωτήματος
35 Με το τρίτο ερώτημά του το αιτούν δικαστήριο ερωτά, στην ουσία, αν ο κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία, σκοπούσα την καταπολέμηση των προσβολών της δημόσιας τάξεως που συνδέονται με την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, περιορίζει την εισαγωγή των ποτών αυτών, περιλαμβανομένων και όσων έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε οινόπνευμα, από τους προερχόμενους από τρίτη χώρα ταξιδιώτες σε συνάρτηση με τη διάρκεια του ταξιδίου.
36 Για τον ακριβέστερο προσδιορισμό της έννοιας του ερωτήματος πρέπει να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο έχει δεχθεί, στο πλαίσιο του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 28 ΕΚ) και του άρθρου 36 της Συνθήκης, ότι ναι μεν εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίζουν για το επίπεδο της προστασίας των απαριθμούμενων στο άρθρο 36 της Συνθήκης συμφερόντων και για τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθεί το επίπεδο αυτό, δεν μπορούν όμως να ενεργούν προς τούτο παρά μόνον εντός των ορίων της Συνθήκης και, ειδικότερα, τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας (προαναφερθείσα απόφαση Franzιn, σκέψη 75).
37 Όπως ανέφερε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 28 των προτάσεών του, επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση το ανακύπτον ζήτημα είναι η εκτίμηση του αν το μέτρο που έλαβε ο Φινλανδός νομοθέτης είναι ανάλογο προς τον επιδιωκόμενο σκοπό.
38 Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι, ενώ ο σκοπός τον οποίο επιδιώκουν τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης είναι η εξασφάλιση της αποτελούσας θεμελιώδη ελευθερία ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων εντός της εσωτερικής αγοράς, ο σκοπός των επίμαχων στη διαφορά της κύριας δίκης κοινοτικών τελωνειακών και φορολογικών διατάξεων είναι πιο περιορισμένος, καθόσον συνίσταται στη διευκόλυνση της κυκλοφορίας των προερχόμενων από τρίτη χώρα ταξιδιωτών, τηρουμένων των επιταγών της τελωνειακής ενώσεως.
39 Η εξέταση του αν η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης ρύθμιση είναι πρόσφορη και αναγκαία προς τούτο πρέπει να πραγματοποιηθεί ενόψει των παρατηρήσεων αυτών.
40 Όσον αφορά το αν η ως άνω ρύθμιση είναι πρόσφορη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η ρύθμιση αυτή προβλέπει απλώς μια περιορισμένη παρέκκλιση από το κοινοτικό σύστημα δασμολογικών και φορολογικών ατελειών που ισχύει για τους ταξιδιώτες, καθόσον αφορά μια συγκεκριμένη κατηγορία εμπορευμάτων, τα οινοπνευματώδη ποτά. Η παρέκκλιση αυτή περιορίζεται ακόμη από το γεγονός ότι αφορά μόνον τους ταξιδιώτες που ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένα κριτήρια, ήτοι τα άτομα που πραγματοποιούν ταξίδι με χερσαίο ή θαλάσσιο μέσο διάρκειας μικρότερης των 20 ωρών.
41 Οι περιορισμοί αυτοί αντιστοιχούν προς τις περιστάσεις τύπου οι οποίες αποτελούν, όπως εξακρίβωσαν οι φινλανδικές αρχές, την κύρια αιτία των κοινωνικής φύσεως προβλημάτων και προβλημάτων υγείας τα οποία αντιμετωπίζουν. Εξάλλου, η Φινλανδική Κυβέρνηση τόνισε ότι παρατηρήθηκε βελτίωση της καταστάσεως μετά την εφαρμογή της επίμαχης στην κύρια δίκη ρυθμίσεως. Από τα στοιχεία αυτά μπορεί να συναχθεί ότι η ως άνω ρύθμιση είναι πρόσφορη για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.
42 Όσον αφορά την ανάγκη θεσπίσεως μιας ρυθμίσεως όπως η εφαρμοστέα στην κύρια δίκη, η Επιτροπή διατείνεται ότι οι φινλανδικές αρχές, προβλέποντας αυστηρότερους ελέγχους των ταξιδιωτών, θα μπορούσαν να εκμεταλλευθούν καλύτερα τις δυνατότητες της κοινοτικής ρυθμίσεως, όπως είναι η δυνατότητα αυστηρής εφαρμογής της έννοιας των «εισαγωγών μη εμπορικού χαρακτήρα», η δυνατότητα μειώσεως των απαλλαγών που ισχύουν για τους κατοίκους των μεθοριακών περιοχών και για το προσωπικό των μεταφορικών μέσων και η δυνατότητα αποκλεισμού κάθε ατέλειας για τους ταξιδιώτες των οποίων η διαμονή σε άλλη χώρα είχε μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Η Φινλανδική Κυβέρνηση απάντησε ότι με την εκμετάλλευση των δυνατοτήτων αυτών θα παρεχόταν μόνο μια ανεπαρκής απάντηση στα προς επίλυση προβλήματα. Επιπλέον, τούτο θα προϋπέθετε υλικά μέσα, ιδίως πληροφορικής, τα οποία δεν ήταν διαθέσιμα ή τουλάχιστον δεν ήταν αμέσως διαθέσιμα, ενώ οι αρχές έπρεπε να αντιμετωπίσουν σοβαρές διαταραχές της δημόσιας τάξεως οι οποίες συνδέονταν με απότομη αύξηση της καταναλώσεως οινοπνευματωδών ποτών.
43 Πρέπει να σημειωθεί ότι τα κράτη μέλη, τα οποία παραμένουν τα μόνα αρμόδια για τη διατήρηση της δημόσιας τάξεως και την προστασία της εσωτερικής ασφάλειας (απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 1997, C-265/95, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1997, σ. Ι-6959, σκέψη 33), έχουν διακριτική ευχέρεια για τον καθορισμό των κατάλληλων μέτρων προς επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων, σε συνάρτηση με τις ιδιαιτερότητες των κοινωνικών συνθηκών και με τη σημασία την οποία τα κράτη αυτά αποδίδουν σε ένα θεμιτό από πλευράς κοινοτικού δικαίου σκοπό, όπως είναι η καταπολέμηση των διαφόρων μορφών εγκληματικότητας που συνδέονται με την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών.
44 Υπό τις περιστάσεις που περιγράφονται στη σκέψη 18 της παρούσας αποφάσεως, η επιβολή περιορισμού στην εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών από ταξιδιώτες που προέρχονται από τρίτη χώρα σε συνάρτηση με τη διάρκεια του ταξιδιού είναι αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, δεδομένου ότι τα προτεινόμενα από τη Επιτροπή εναλλακτικά μέτρα δεν είναι αρκετά αποτελεσματικά για την επίτευξη του σκοπού αυτού.
45 Επομένως, στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 δεν εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία, σκοπούσα την καταπολέμηση των προσβολών της δημόσιας τάξεως που συνδέονται με την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, περιορίζει την εισαγωγή των ποτών αυτών από τους προερχόμενους από τρίτη χώρα ταξιδιώτες σε συνάρτηση με τη διάρκεια του ταξιδίου.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
46 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Φινλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 5ης Νοεμβρίου 1997 το Helsingin kδrδjδoikeus, αποφαίνεται:
1) O κανονισμός (ΕΟΚ) 918/83 του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για τη θέσπιση του κοινοτικού καθεστώτος τελωνειακών ατελειών, και η οδηγία 69/169/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαου 1969, περί εναρμόνισης των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις εκπτώσεις φόρου, δεν εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία απαγορεύει ή περιορίζει, για λόγους δημόσιας ηθικής, δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας ή προστασίας της υγείας και της ζωής των ατόμων, την εισαγωγή ορισμένων εμπορευμάτων από ταξιδιώτες προερχόμενους από τρίτες χώρες.
2) O κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 δεν εμποδίζουν, καταρχήν, την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία, με σκοπό την εξασφάλιση της τηρήσεως της δημόσιας τάξεως, περιορίζει την εισαγωγή οινοπνευματωδών ποτών από ταξιδιώτες προερχόμενους από τρίτη χώρα.
3) O κανονισμός 918/83 και η οδηγία 69/169 δεν εμποδίζουν την εφαρμογή εθνικής ρυθμίσεως η οποία, σκοπούσα την καταπολέμηση των προσβολών της δημόσιας τάξεως που συνδέονται με την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών, περιορίζει την εισαγωγή των ποτών αυτών από τους προερχόμενους από τρίτη χώρα ταξιδιώτες σε συνάρτηση με τη διάρκεια του ταξιδίου.