Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ
JULIANE KOKOTT
przedstawiona w dniu 16 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawa C‑154/25
Komisja Europejska
przeciwko
Republice Francuskiej
Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa (UE) 2020/2184 – Jakość wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi – Przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów – Działania naprawcze w celu usunięcia uchybienia – Pozostałe działania naprawcze – Zmiana przepisów w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi
I.      Wprowadzenie
1.        W rozpatrywanej skardze Komisja domaga się stwierdzenia naruszenia przez Francję trzeciej dyrektywy w sprawie jakości wody pitnej(2) poprzez przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów w wodzie pitnej w 107 stacjach dystrybucji wody pitnej.
2.        W odniesieniu do obecności azotanów w wodzie pitnej obowiązuje – już od czasu wejścia w życie pierwszej dyrektywy w sprawie jakości wody pitnej(3), czyli od 1985 r. – wartość parametryczna wynosząca 50
mg/l. Wartość ta odpowiada wartości wytycznej zalecanej przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organisation, zwaną dalej „WHO”) od 1993 r.(4)
3.        Najczęstszymi źródłami azotanów w wodzie są, zdaniem WHO, działalność rolnicza (nawozy nieorganiczne i gnojowica), oczyszczanie ścieków, odpady zawierające azot oraz ścieki pochodzące z procesów przemysłowych i z pojazdów silnikowych(5). Zdaniem WHO zagrożenie dla zdrowia ludzkiego polega w szczególności na przekształceniu azotanu (NO3) w azotyn (NO2), co może prowadzić do methemoglobinemii, czyli utleniania krwinek czerwonych, które nie mogą już wtedy transportować tlenu. Na ryzyko to narażone są przede wszystkim niemowlęta do szóstego miesiąca życia karmione butelką. Ponadto w przypadku kobiet w ciąży i niemowląt istnieje ryzyko niekorzystnego oddziaływania na tarczycę. Ponadto nie można wykluczyć związku między ryzykiem choroby nowotworowej i endogennym nitrozowaniem wskutek przyjmowania znacznych ilości azotanów i związków ulegających nitrozowaniu(6).
4.        Fakt przekroczenia wartości parametrycznej jest bezsporny, ale strony spierają się o to, czy w odniesieniu do niektórych przypadków Francja wykazała zaprzestanie w odpowiednim czasie uchybienia i czy reakcja na uchybienia była wystarczająca.
5.        Ponadto Komisja wszczęła niniejsze postępowanie w czasie, gdy obowiązywała jeszcze druga dyrektywa w sprawie jakości wody pitnej(7), i w związku z tym oparła wezwanie do usunięcia uchybienia, o którym mowa w art. 258 akapit pierwszy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zwanego dalej „TFUE”), na tej wcześniejszej regulacji. Powstaje zatem pytanie o dopuszczalność skargi opartej na trzeciej dyrektywie w sprawie wody pitnej.
II.    Ramy prawne
6.        Zgodnie z art. 24 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej dyrektywę tę należało przetransponować do dnia 12 stycznia 2023 r.
7.        Komisja wszczęła jednak postępowanie poprzedzające wniesienie skargi na podstawie drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej, która z kolei zastąpiła pierwszą dyrektywę w sprawie wody pitnej.
8.        Zgodnie z wszystkimi trzema dyrektywami zawartość azotanów w wodzie pitnej, która jest przedmiotem zarzutu pierwszego, od dnia 17 lipca 1985 r. nie może przekraczać wartości parametrycznej 50
mg/l(8). Druga i trzecia dyrektywa różnią się jednak w zakresie innych przepisów.
A.      Trzecia dyrektywa w sprawie wody pitnej
9.        Komisja opiera zarzuty drugi i trzeci na art. 14 ust. 2 i 3 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej. Artykuł 14 określa środki, jakie państwa członkowskie muszą podjąć w przypadku przekroczenia wartości parametrycznych:
„2.      Jeśli, pomimo środków zastosowanych w celu spełnienia obowiązków nałożonych w art. 4 ust. 1, woda przeznaczona do spożycia przez ludzi nie spełnia wartości parametrycznych ustalonych zgodnie z art. 5, bez uszczerbku dla art. 6 ust. 2, zainteresowane państwo członkowskie, mając na uwadze między innymi poziom przekroczenia odpowiedniej wartości parametrycznej i związane z tym potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego, zapewnia jak najszybsze podjęcie niezbędnych działań naprawczych w celu przywrócenia jakości takiej wody oraz przyznaje pierwszeństwo ich egzekwowaniu.
[…]
3.      Niezależnie od tego, czy wystąpi niezgodność z wartościami parametrycznymi, państwa członkowskie zapewniają, aby zabroniona była jakakolwiek dostawa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, która stanowi potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego lub aby wykorzystanie takiej wody było ograniczone, oraz aby podejmowane były wszelkie inne działania naprawcze niezbędne dla ochrony zdrowia ludzkiego.
Państwa członkowskie uznają dany przypadek niezgodności z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznych określonych w załączniku I
części A i B za potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego, z wyjątkiem przypadków, w których właściwy organ uznaje daną niezgodność z wartościami parametrycznymi za nieistotną.
4.      W przypadkach określonych w ust. 2 i 3, gdy niezgodność z wartościami parametrycznymi została uznana za potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego, państwa członkowskie jak najszybciej stosują wszystkie następujące środki:
a)      powiadamiają wszystkich zainteresowanych konsumentów o potencjalnym niebezpieczeństwie dla zdrowia ludzkiego i jego przyczynie, o przekroczeniu wartości parametrycznej oraz o podjętych działaniach naprawczych, w tym również o wprowadzeniu zakazu lub ograniczenia stosowania lub innym działaniu;
b)      przekazują i regularnie aktualizują niezbędne porady dla konsumentów dotyczące warunków konsumpcji i korzystania z wody ze szczególnym uwzględnieniem grup populacji o podwyższonym ryzyku dla zdrowia wiążącym się z wodą; oraz
c)      informują konsumentów, jeżeli ustalono, że nie ma już potencjalnego niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego, a także informują o tym, że świadczenie usługi wróciło do normy.
5.      Właściwe organy lub inne odpowiednie podmioty podejmują decyzję, jakie czynności mają zostać podjęte na podstawie ust. 3, mając na uwadze ryzyko dla zdrowia ludzkiego, które mogłoby zostać spowodowane przerwaniem dostaw wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi lub ograniczeniem korzystania z tej wody”.
10.      Odstępstwo przewidziane w art. 9 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej nie zostało ujęte w trzeciej dyrektywie, lecz art. 26 tej dyrektywy stał się podstawą dalszego obowiązywania już udzielonych odstępstw:
„Odstępstwa udzielone przez państwa członkowskie zgodnie z art. 9 ust. 1 [drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej] wciąż obowiązujące w dniu 12 stycznia 2023 r. nadal obowiązują do końca okresu ich obowiązywania. Mogą one zostać odnowione zgodnie z art. 15 niniejszej dyrektywy jedynie w przypadku, gdy drugie odstępstwo nie zostało jeszcze przyznane. Prawo do zwrócenia się do Komisji o przyznanie trzeciego odstępstwa zgodnie z art. 9 ust. 2 [drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej] ma nadal zastosowanie w odniesieniu do drugich odstępstw, które wciąż obowiązują w dniu 12 stycznia 2021 r.”.
B.      Druga dyrektywa w sprawie wody pitnej
11.      Część przytoczonych przepisów art. 14 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej zawierał już art. 8 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej:
„2.      [Pokrywa się w dużej mierze z art. 14 ust. 2 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej.]
3.      [Zdanie pierwsze pokrywa się w dużej mierze z art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej.] W takich przypadkach konsumenci są niezwłocznie o tym informowani oraz udzielane są im niezbędne porady.
(4)      [W dużej mierze pokrywa się z art. 14 ust. 5 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej]”.
12.      Artykuł 9 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej regulował zasady udzielania odstępstw od wartości parametrycznych:
„1.      Państwa członkowskie mogą przewidzieć odstępstwa od wartości parametrycznych przedstawionych w załączniku I
część B lub zamieszczonych zgodnie z przepisami art. 5 ust. 3 do maksymalnej wartości, która ma zostać przez nie określona, pod warunkiem, że żadne odstępstwo nie stanowi potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i pod warunkiem, że dostawa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi na danym obszarze nie może być utrzymywana z zastosowaniem jakichkolwiek innych uzasadnionych środków. Odstępstwa są ograniczone do możliwie jak najkrótszego okresu, który nie może przekraczać trzech lat, a pod jego koniec przeprowadzany jest przegląd w celu ustalenia, czy osiągnięto wystarczający postęp. W przypadku gdy państwo członkowskie zamierza udzielić drugiego odstępstwa, powiadamia Komisję o przeglądzie wraz z powodami decyzji w sprawie drugiego odstępstwa. Drugie odstępstwo nie może przekraczać trzech lat.
2.      W wyjątkowych okolicznościach państwo członkowskie może zwrócić się do Komisji o przyznanie trzeciego odstępstwa na okres nie przekraczający trzech lat. Komisja podejmuje decyzję w sprawie każdego z takich wniosków w ciągu trzech miesięcy”.
III. Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi i żądania stron
13.      W dniu 30 października 2020 r. Komisja skierowała do Francji pismo zgodnie z art. 258 akapitem
pierwszym TFUE, wzywając Francję do przedstawienia stanowiska w sprawie zarzutu naruszenia art. 4 ust. 1 w związku z załącznikiem I oraz art. 8 ust. 2,
3 i 7 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej, które to naruszenie miało polegać na zanieczyszczeniu wody pitnej azotanami w różnych gminach sześciu regionów.
14.      Wydając w dniu 15 lutego 2023 r. uzasadnioną opinię, Komisja oparła się natomiast na art. 4 ust. 1 w związku z załącznikiem I, a także na art. 14 ust. 2 i 3 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej. W opinii tej Komisja wyznaczyła Francji termin na usunięcie wytkniętych uchybień, upływający w dniu 15 kwietnia 2023 r.
15.      W dniu 21 lutego 2025 r. Komisja wniosła przedmiotową skargę, w której wnosi do Trybunału o:
1)      stwierdzenie, że:
–      nie podejmując działań niezbędnych do zapewnienia zgodności wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznej dla azotanów w odniesieniu do 107 stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w skardze;
–      nie podejmując jak najszybciej działań naprawczych w celu przywrócenia jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w odniesieniu do tych 107 stacji dystrybucji wody pitnej i nie przyznając pierwszeństwa ich egzekwowaniu, mając na uwadze między innymi poziom przekroczenia odpowiedniej wartości parametrycznej oraz związane z tym potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego; oraz
–      nie ograniczając korzystania z wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi przekraczającej długotrwale wartość parametryczną dla azotanów lub nie podejmując wszelkich innych działań niezbędnych do ochrony zdrowia ludzkiego i nie informując w wystarczającym stopniu konsumentów,
Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 4 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w związku z częścią B załącznika I do tej dyrektywy oraz art. 14 ust. 2 i 3 wspomnianej dyrektywy;
2)      obciążenie Republiki Francuskiej kosztami postępowania.
16.      Republika Francuska wnosi do Trybunału o oddalenie skargi i obciążenie Komisji Europejskiej kosztami postępowania.
17.      Strony postępowania przedstawiły swoje uwagi na piśmie oraz na rozprawie w dniu
4 lutego 2026 r.
IV.    Ocena prawna
18.      Komisja podnosi w swojej skardze trzy zarzuty. Po pierwsze, Komisja uważa, że Francja
naruszyła art. 4 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w związku z częścią B załącznika I do tej dyrektywy w odniesieniu do 107 stacji dystrybucji wody pitnej, gdyż to państwo członkowskie nie podjęło działań niezbędnych do zapewnienia zgodności wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznej dla azotanów na poziomie 50
mg/l. Po drugie, Komisja uważa, że to państwo członkowskie nie podjęło jak najszybciej działań naprawczych w celu przywrócenia jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i nie przyznało pierwszeństwa ich egzekwowaniu, co stanowi naruszenie art. 14 ust. 2. I wreszcie, po trzecie, Komisja uważa, że Francja z naruszeniem art. 14 ust. 3 nie ograniczyła korzystania z wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi stale przekraczającej maksymalną wartość określoną dla azotanów, nie podjęła wszelkich innych działań niezbędnych do ochrony zdrowia ludzkiego i nie poinformowała w wystarczającym stopniu konsumentów.
A.      Ogólna dopuszczalność skargi
19.      Komisja oparła wezwanie do przedstawienia uwag na podstawie art. 258 akapit pierwszy TFUE na drugiej dyrektywie w sprawie wody pitnej, podczas gdy uzasadniona opinia opierała się na trzeciej dyrektywie w sprawie wody pitnej, której termin transpozycji w międzyczasie upłynął. Na wstępie należy zatem zbadać z urzędu kwestię dopuszczalności przedmiotowej skargi(9).
20.      Żądania zawarte w skardze nie mogą co do zasady zostać rozszerzone ponad uchybienia zarzucane w wezwaniu do ich usunięcia. Prawidłowość postępowania poprzedzającego wniesienie skargi stanowi bowiem podstawową gwarancję przewidzianą w traktacie, służącą zarówno ochronie praw danego państwa członkowskiego, jak i zapewnieniu, że ewentualne postępowanie sądowe ma za przedmiot jasno określony spór(10). Dopuszczalna jest jednak skarga Komisji o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, które wynikają z pierwotnej wersji aktu prawa Unii, następnie zmienionego lub uchylonego, i które zostały utrzymane w nowych przepisach Unii(11).
21.      Dopuszczalność dwóch pierwszych zarzutów nie jest zatem kwestionowana, ponieważ Komisja opiera je na przepisach trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, które – identyczne co do treści – znajdowały się już w drugiej dyrektywie w sprawie wody pitnej.
22.      Natomiast przedmiot sporu nie może zostać rozszerzony o zobowiązania wynikające z nowych przepisów, które nie mają odpowiedników w pierwotnej wersji danego aktu prawa. Stanowiłoby to naruszenie istotnych wymogów proceduralnych, wpływające na prawidłowość postępowania w przedmiocie stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom(12).
23.      Podstawy normatywne, na których oparto zarzut trzeci, różnią się jednak od odpowiednich przepisów drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej.
24.      Dopuszczalne są zatem dwa pierwsze zarzuty. Natomiast dopuszczalność zarzutu trzeciego poddam dokładniejszej analizie poniżej w związku z badaniem jego zasadności (zob. śródtytuł D poniżej).
B.      Zgodność z wartością parametryczną dla azotanów (zarzut pierwszy)
25.      W zarzucie pierwszym Komisja podnosi, że w odniesieniu do 107 stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi przekroczono – określoną w art. 4 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej i w części B załącznika I do tej dyrektywy – wartość parametryczną dla azotanów, wynoszącą 50
mg/l.
26.      Zgodnie z art. 4 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w związku z częścią B załącznika I do tej dyrektywy państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia zgodności z wartością parametryczną 50
mg/l w odniesieniu do maksymalnego tolerowanego stężenia azotanów występujących w wodzie pitnej. Strony są zgodne co do tego, że jest to obowiązek rezultatu(13).
27.      W odniesieniu do 65 z tych stacji dystrybucji wody pitnej Francja w pełni uznaje zarzut uchybienia zobowiązaniom.
28.      Francja informuje Trybunał, że w przypadku 34 innych stacji dystrybucji wody pitnej zapewniono w międzyczasie zgodność z wartością parametryczną. Państwo członkowskie nie kwestionuje jednak faktu, że ocena skargi zależy od sytuacji na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii Komisji(14), czyli na dzień 15 kwietnia 2023
r, i że na dzień ten w stacjach tych nie zapewniono zgodności z wartością parametryczną.
29.      Jedynym spornym punktem jest zatem zgodność z wartością parametryczną dla azotanów w ośmiu stacjach dystrybucji wody pitnej. Zostaną one poddane analizie poniżej.
1.      Stacja dystrybucji wody pitnej Chevregny (002000143), Aisne, Hauts-de-France
30.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Chevregny (002000143) w departamencie Aisne w regionie Hauts-de-France przyłączonych jest 185 konsumentów. Zgodnie z niekwestionowanymi informacjami przekazanymi przez Francję ostatnie stwierdzone przekroczenie wartości parametrycznej odnotowano w dniu 19 października 2022 r. Natomiast sześć wyników pomiarów wykonanych między dniem 3 listopada 2022 r. a dniem 6 kwietnia 2023 r. oraz wszystkie potem odnotowane wartości były niższe od wartości parametrycznej. W związku z tym Francja uważa, że na dzień 15 kwietnia 2023 r. w tej stacji dystrybucji wody pitnej zapewniona była zgodność z wartością parametryczną.
31.      W replice Komisja podniosła, że wyniki pomiarów dostępne na dzień upływu terminu nie stanowiły jeszcze dowodu zapewnienia trwałej zgodności z wartością parametryczną. Powołuje się ona w tym względzie na wyrok, zgodnie z którym ewentualna jednorazowa zgodność z wartościami parametrycznymi nie podważa zasadniczo trwałego charakteru zarzucanego uchybienia, jeżeli późniejsze pomiary wykazały, że wartości te były nadal przekraczane po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii(15). Jak słusznie wskazuje Francja, argument ten jest jednak bezskuteczny w odniesieniu do stacji dystrybucji wody pitnej Chevregny, ponieważ zgodnie z dostępnymi danymi po upływie tego terminu wartość parametryczna nie była już przekraczana.
32.      Podczas rozprawy Komisja podniosła natomiast, że zaprzestanie przekraczania wartości parametrycznej dla azotanów można uznać za trwałe jedynie na podstawie pomiarów wartości za cały rok. Zanieczyszczenie wody pitnej azotanami zależy bowiem w szczególności od działalności rolniczej i warunków pogodowych.
33.      Argumentacja ta jest zasadniczo przekonująca i Francja jej nie kwestionuje. Zarówno wpływ pogody, jak i działalności rolniczej należy rozpatrywać w cyklu rocznym, a cykl ten może prowadzić do okresowego wzrostu poziomu azotanów w źródłach wody pitnej. Wobec braku innych dowodów jakość wody pitnej musi być monitorowana przez co najmniej rok w celu ustalenia, czy przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów została rzeczywiście wyeliminowana.
34.      Jednakże argumentacja ta nie odnosi się do zaprzestania uchybienia jako takiego, lecz jedynie do dowodu na to zaprzestanie.
35.      Chociaż dyrektywa w sprawie wody pitnej nakłada obowiązek rezultatu w odniesieniu do zapewnienia zgodności z wartościami parametrycznymi, obowiązek ten nie jest sformułowany w taki sposób, aby państwa członkowskie były zobowiązane do wykazywania zgodności dla dowolnego dnia minionego roku.
36.      Uchybieniu położono jednak kres, jeżeli państwo członkowskie wyeliminowało przyczynę przekroczenia. Można by zatem wykorzystać wodę pitną z innego, mniej zanieczyszczonego źródła lub zastosować środki techniczne w celu wyeliminowania azotanów. Jeżeli środki te okażą się wystarczająco skuteczne, zgodność z wartościami parametrycznymi będzie w przyszłości zapewniona, a państwo członkowskie w pełni uczyni zadość swoim zobowiązaniom.
37.      Wypełnienia tego zobowiązania
nie można kwestionować, jeżeli państwo członkowskie nie jest jeszcze w stanie w pełni tego udowodnić na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii. W przypadku przyłączenia do nowego źródła nie powinno się jednak w odniesieniu do przedstawienia tego dowodu wymagać wykazania zgodności z wartością parametryczną za cały kolejny rok. Powinno się raczej poprzestać na udowodnieniu wykonania takiego przyłączenia i wykazaniu jakości nowego źródła w oparciu o dane historyczne.
38.      Gdyby jednak – w przypadku braku innych dowodów – niezbędne było przedstawienie wyników pomiarów za cały kolejny rok, musi istnieć możliwość przedstawienia tych dowodów w celu odparcia zarzutu Komisji w toku postępowania sądowego.
39.      W kontekście przekroczenia wartości parametrycznej Trybunał dopuszczał już dowody Komisji pochodzące z okresu przypadającego po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii. Owe późniejsze przekroczenia wykazywały, po pierwsze, że na dzień upływu terminu nie zostały jeszcze zastosowane wszelkie środki niezbędne do położenia kresu uchybieniu. Po drugie, wskazywały one, że państwo członkowskie nadal nie podjęło („défaut persistant”) środków niezbędnych do położenia kresu uchybieniu(16). W celu wykazania tego rodzaju systematycznych i utrzymujących się uchybień Komisja może przedstawić dowody dotyczące okresu przypadającego po upływie danego terminu(17).
40.      Jeśli jednak Komisja może dowodzić istnienia uchybień za pomocą takich dowodów, to także dane państwo członkowskie musi mieć możliwość przedstawiania stosownych dowodów do celów obrony przed zarzutami. Wymaga tego zasada równości broni, która jest warunkiem rzetelnego procesu, zagwarantowanego w szczególności w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej(18), a której celem jest zapewnienie równowagi między stronami w postępowaniu(19). Zasada ta wiąże się z obowiązkiem przyznania każdej ze stron, jak również państwom członkowskim i instytucjom(20), rozsądnej możliwości przedstawienia swojej sprawy, w tym również swoich dowodów, w warunkach niestawiających jej w wyraźnie mniej korzystnej sytuacji w stosunku do strony przeciwnej(21).
41.      Jednakże dopuszczalność dowodów pochodzących z okresu przypadającego po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii nie ma wpływu na określenie terminu właściwego dla stwierdzenia istnienia uchybienia w ramach postępowania toczącego się na podstawie art. 258 TFUE, ponieważ z informacji dotyczących okresów późniejszych korzysta się jedynie w celu formułowania wniosków dotyczących stanu rzeczy na dzień upływu tegoż terminu.
42.      W przypadku stacji dystrybucji wody pitnej Chevregny zgodność z wartością parametryczną od dnia 3 listopada 2022 r. pozwala w każdym razie wnioskować, że na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów została wyeliminowana.
2.      Stacja dystrybucji wody pitnej Wanquetin (062000861), Pas-de-Calais, Hauts-de-France
43.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Wanquetin (062000861) w departamencie Pas-de-Calais w regionie Hauts-de-France przyłączonych jest 727 konsumentów. Przed dniem 14 kwietnia 2023 r. trzy kolejne wyniki pomiarów wykazały wartości poniżej wartości parametrycznej, jednak w dniach: 5 czerwca, 5 października i 18 grudnia bieżącego roku wartość ta została ponownie przekroczona.
44.      Ta stacja dystrybucji wody pitnej stanowi zatem przykład jedynie tymczasowego zapewnienia zgodności z wartością parametryczną, które nie może tym samym stanowić dowodu na to, że Francja w sposób trwały wyeliminowała przyczynę przekroczeń na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.
45.      Dlatego też należy potwierdzić zasadność zarzutu pierwszego w odniesieniu do stacji dystrybucji wody pitnej Wanquetin.
3.      Stacja dystrybucji wody pitnej Arconcey (021000666), Côte-d’Or, Bourgogne-Franche-Comté
46.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Arconcey (021000666) w departamencie Côte-d’Or w regionie Bourgogne-Franche-Comté przyłączonych jest 223 konsumentów. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Francję przekroczenie wartości parametrycznej odnotowano po raz ostatni w dniu 9 lutego 2023 r. Przez kilka poprzednich lat wyniki pomiarów dla zawartości azotanów dochodziły do 60–70
mg/l. Natomiast od dnia 12 kwietnia 2023 r. wyniki pomiarów utrzymują się znacznie poniżej wartości parametrycznej, zazwyczaj w przedziale od
30 do
40
mg/l. Prawdopodobnie wynika to z faktu, że w marcu
2023 r. ta stacja dystrybucji wody pitnej została przyłączona do innej sieci wodociągowej.
47.      Wyniki pomiarów potwierdzają zatem, że w stacji dystrybucji wody pitnej Arconcey przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów została trwale wyeliminowana na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.
4.      Stacja dystrybucji wody pitnej Charencey (021000834), Côte-d’Or, Bourgogne-Franche-Comté
48.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Charencey (021000834) w departamencie Côte-d’Or w regionie Bourgogne-Franche-Comté przyłączonych jest 36 konsumentów. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Francję od dnia 8 grudnia 2022 r. wyniki pomiarów znajdują się znacznie poniżej wartości parametrycznej, przeważnie poniżej 20
mg/l. Przyczyną tego jest prawdopodobnie przyłączenie do innej sieci wodociągowej w styczniu 2023 r. Wcześniej dochodziło niekiedy do znacznych przekroczeń.
49.      Również w tym przypadku nowsze wyniki pomiarów potwierdzają, że w stacji dystrybucji wody pitnej w Charencey przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów została trwale wyeliminowana na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.
5.      Stacja dystrybucji wody pitnej Saint-Seine-l’Abbaye (021001229), Côte-d’Or, Bourgogne-Franche-Comté
50.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Saint-Seine-l’Abbaye (021001229 w departamencie Côte-d’Or w regionie Bourgogne-Franche-Comté przyłączonych jest 307 konsumentów. Zgodnie z niekwestionowanymi informacjami przekazanymi przez Francję od dnia 6 marca 2023 r. wyniki pomiarów utrzymują się poniżej wartości parametrycznej, wykazując tendencję spadkową.
51.      Z nowszych wyników pomiarów wynika zatem, że w stacji dystrybucji wody pitnej Saint-Seine-l’Abbaye na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów również została trwale wyeliminowana.
6.      Stacja dystrybucji wody pitnej Turcey (021001767), Côte-d’Or, Bourgogne-Franche-Comté
52.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Turcey (021001767) w departamencie Côte-d’Or w regionie Bourgogne-Franche-Comté przyłączonych jest 177 konsumentów. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Francję, w okresie od dnia 2 stycznia do dnia 25 września 2023 r. wyniki pomiarów utrzymywały się poniżej wartości parametrycznej, jednak w dniu 29 listopada 2023 r. doszło do znacznego przekroczenia tej wartości; w dniu 24 stycznia 2024 r. wartość parametryczna została ponownie przekroczona. Od tego czasu wyniki pomiarów utrzymują się poniżej wartości parametrycznej.
53.      Wskazane przekroczenia świadczą o tym, że w stacji dystrybucji wody pitnej Turcey na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów nie została jeszcze trwale wyeliminowana.
7.      Stacja dystrybucji wody pitnej Charmes (052001856), Haute-Marne, Grand Est
54.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Charmes (052001856) w departamencie Haute-Marne w regionie Grand Est przyłączonych jest 148 konsumentów. Ostatnie przekroczenie wartości parametrycznej odnotowano w dniu 28 października 2022 r. Od tego czasu wyniki pomiarów utrzymują się poniżej tej wartości, wykazując w ostatnim czasie tendencję spadkową.
55.      Takie wyniki pomiarów pozwalają stwierdzić, że na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów w stacji dystrybucji wody pitnej Charmes została wyeliminowana.
8.      Stacja dystrybucji wody pitnej Fays (052000917), Haute-Marne, Grand Est
56.      Do sieci stacji dystrybucji wody pitnej Fays (052000917) w departamencie Haute-Marne w regionie Grand Est przyłączonych jest 65 konsumentów. Od dnia 10 lutego 2023 r. wyniki pomiarów, z wyjątkiem odczytu z dnia 28 sierpnia 2023 r., utrzymują się poniżej wartości parametrycznej, choć tylko nieznacznie.
57.      Wspomniane przekroczenie oraz niewielka różnica między wynikami pomiarów a wartością parametryczną wskazują, że na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii w stacji dystrybucji wody pitnej Fays przyczyna przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów nie została jeszcze wyeliminowana.
9.      Wniosek pośredni
58.      Wobec powyższego Francja uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 4 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w związku z częścią B załącznika I do tej dyrektywy, nie podejmując działań niezbędnych do zapewnienia zgodności wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznej dla azotanów, wynoszącej 50
mg/l, w odniesieniu do 107
stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi, z wyjątkiem stacji dystrybucji Chevregny, Arconcey, Charencey, Saint-Seine-l’Abbaye i Charmes.
C.      Działania naprawcze mające na celu przywrócenie jakości wody pitnej (zarzut drugi)
59.      W zarzucie drugim Komisja podnosi, że Francja naruszyła art. 14 ust. 2 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w odniesieniu do 107
stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi.
60.      Zgodnie z art. 14 ust. 2 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej podejmuje się jak najszybciej niezbędne działania naprawcze w celu przywrócenia jakości wody, jeżeli woda ta nie spełnia wartości parametrycznych ustalonych w części B załącznika I. Przyznaje się ponadto pierwszeństwo egzekwowaniu tych działań, mając na uwadze między innymi poziom przekroczenia odpowiedniej wartości parametrycznej i związane z tym potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego.
61.      Podobnie jak art. 4 ust. 1 w związku z częścią B załącznika I do trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, zobowiązanie to nakłada na państwa członkowskie obowiązek rezultatu(22) polegającego na zapewnieniu zgodności z wartościami parametrycznymi. Towarzyszy mu zobowiązanie
do pilnego działania, ponieważ działania, o których mowa w art. 14 ust. 2, powinny być podejmowane „jak najszybciej” i przysługuje im „pierwszeństwo”(23).
62.      Komisja utrzymuje, że naruszenie tego zobowiązania wynika z samego faktu, iż do przekraczania wartości parametrycznych w stacjach dystrybucji wody pitnej dochodziło w okresie od
6 do
36
lat.
1.      Dopuszczalność zarzutu w odniesieniu do pięciu stacji dystrybucji wody pitnej, w przypadku których nie występuje już przekroczenie wartości parametrycznej
63.      Francja stoi co prawda na stanowisku, że do naruszenia art. 14 ust. 2 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej nie doszło w odniesieniu do ośmiu stref dystrybucji, dla których jej zdaniem na dzień odniesienia nie da się stwierdzić przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów.
64.      Jednakże argumentację tę należy odrzucić niezależnie od wyniku badania zarzutu pierwszego. To prawda, że na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii Francja nie była już zobowiązana do podejmowania dalszych działań naprawczych w odniesieniu do pięciu stacji dystrybucji wody pitnej, w których uchybienie już ustało. Nie stoi to jednak na przeszkodzie stwierdzeniu przez Trybunał, że Francja nie podjęła jak najszybciej i na zasadzie pierwszeństwa działań koniecznych dla osiągnięcia tego rezultatu.
65.      Szczególnie wyraźnie pokazuje to przypadek stacji dystrybucji wody pitnej Chevregny, ponieważ zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Komisję, których Francja nie zakwestionowała, wartości parametryczne były w niej przekraczane od
1997 r. do
2022 r., czyli przez 25 lat. Uchybieniu temu
ewidentnie nie położono kresu jak najszybciej i na zasadzie pierwszeństwa.
66.      Prawdą jest, że w dziedzinie zamówień publicznych Trybunał uznawał skargi wnoszone przez Komisję za niedopuszczalne, jeżeli na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii ogłoszenie o udzieleniu zamówienia lub sporne umowy nie wywierały już żadnych skutków(24). Można by to powiązać z sytuacją stacji dystrybucji wody pitnej, w których na dzień odniesienia uchybienie już ustało(25).
67.      Przywołane orzeczenia odczytuję jednak jako ustanawiające wyjątek od zasady, zgodnie z którą w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Komisja nie jest zobowiązana do wykazania szczególnego interesu prawnego(26). Zasada ta nie oznacza, że posiadanie interesu prawnego nie jest konieczne, lecz jedynie, że w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego interes ten jest przedmiotem domniemania. Domniemanie może jednak w drodze wyjątku zostać obalone, co miało miejsce w wymienionych sprawach z zakresu zamówień publicznych.
68.      W rozpatrywanej sprawie nadal istnieje jednak wystarczający interes w stwierdzeniu, że w odniesieniu do
107 stacji Francja nie podjęła działań naprawczych jak najszybciej i na zasadzie pierwszeństwa.
69.      Po pierwsze, Francja kwestionuje uchybienie w odniesieniu do wszystkich 107 stacji dystrybucji wody pitnej. Chociażby z tego powodu Komisja ma uzasadniony interes w wyjaśnieniu przez Trybunał tej rozbieżności opinii również w odniesieniu do pięciu stacji, w których uchybienie już ustało(27).
70.      Po drugie, interes w stwierdzeniu uchybienia w niniejszej sprawie istnieje również dlatego, że skarga ma znaczenie dla wielu podobnych spraw, w których tego rodzaju uchybienie utrzymuje się. Pokazuje to, że zachodzi pewne ryzyko powtórzenia się uchybienia, co może uzasadniać istnienie interesu prawnego(28).
71.      Po trzecie, wydanie w niniejszej sprawie wyroku na niekorzyść Francji w odniesieniu do wymienionych pięciu stacji dystrybucji mogłoby mieć znaczenie w kontekście ewentualnej przyszłej konieczności nałożenia okresowej kary pieniężnej lub ryczałtu na podstawie art. 260 ust. 2 zdanie drugie TFUE – z tytułu nienależytego wykonania wyroku. Ponieważ stwierdzenie uchybienia w niniejszej sprawie podkreślałoby znaczenie tegoż uchybienia, stwierdzenie to stanowiłoby argument na rzecz stanowiska, zgodnie z którym skuteczne zapobieganie powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego w przyszłości wymaga podjęcia środków odstraszających(29).
72.      Wynika z tego, że zarzut drugi jest dopuszczalny w odniesieniu do wszystkich 107 stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi.
2.      W przedmiocie zasadności zarzutu
73.      Co do istoty Francja uważa, że nie dopuściła się zwłoki
w
podjęciu działań naprawczych, ponieważ przekroczenia wartości parametrycznych w przypadku 52 stacji dystrybucji trwały krócej niż 10 lat.
74.      Nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie, czy Francja w sposób dorozumiany uznaje tym samym uchybienie w odniesieniu do pozostałych stacji dystrybucji, ponieważ argument ten nie uwzględnia skutków ram czasowych i proceduralnych określonych dla działań naprawczych w szczególności
w art. 9 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej.
75.      Artykuł 9 ust. 1 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej zezwalał państwom członkowskim na odstępstwo od określonych w części B załącznika I wartości parametrycznych przez okres nieprzekraczający trzech lat, pod warunkiem, że żadne odstępstwo nie stanowi potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzkiego i pod warunkiem, że dostawa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi na danym obszarze nie może być utrzymywana z zastosowaniem jakichkolwiek innych uzasadnionych środków. Udzielenie drugiego odstępstwa na okres do trzech lat było na mocy tego przepisu dozwolone, jeżeli państwo członkowskie powiadomiło o tym Komisję. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 2 zdanie pierwsze państwo członkowskie mogło w wyjątkowych okolicznościach zwrócić się do Komisji
z wnioskiem o przyznanie trzeciego odstępstwa na okres nieprzekraczający trzech lat, a Komisja musiała podjąć decyzję w sprawie tego wniosku. W art. 9 ust. 3 przewidziano, że przy przyznawaniu odstępstwa państwo członkowskie musi przedstawić określone informacje. Natomiast w przypadku odstępstw krótszych niż 30 dni art. 9 ust. 4 przewidywał uproszczoną procedurę ich przyznawania.
76.      Przepisy te znajdowały co do zasady zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ termin transpozycji trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej upłynął dopiero w dniu 12 stycznia 2023 r., czyli krótko przed wydaniem uzasadnionej opinii z dnia 15 lutego 2023 r., a zgodnie z art. 26 ust. 2 tej dyrektywy odstępstwa udzielone do tego dnia na podstawie drugiej dyrektywy nadal obowiązywały.
77.      Zgodnie z powyższym okresy karencji mogłyby być stosowane, po pierwsze, tylko wtedy, gdyby Francja z nich skorzystała. W niniejszym postępowaniu Francja nie powołuje się jednak na żadne odstępstwo. Bez zastosowania przepisów o odstępstwach nie można jednak w przypadku opóźnień trwających wiele lat i przy braku informacji o wdrożonych środkach zaakceptować twierdzenia, że działania naprawcze zostały podjęte jak najszybciej i na zasadzie pierwszeństwa.
78.      Po drugie, przepisy o odstępstwach wskazują, że zdaniem prawodawcy przyczyny przekroczenia wartości parametrycznych powinny co do zasady zostać wyeliminowane w ciągu trzech lat. Dodatkowy trzyletni okres wymagał powiadomienia Komisji, a zatem pozwalał jej na sprawdzenie, czy spełnione zostały warunki przyznania odstępstwa. Komisja mogłaby zapewnić przestrzeganie tych warunków w drodze postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Dla uzyskania kolejnego trzyletniego okresu niezbędne były wyjątkowe okoliczności wymagające ich uznania przez Komisję.
79.      Po trzecie, wątpliwe jest, czy można mówić o spełnieniu przesłanek stosowania przepisów o odstępstwach w przypadku przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów. Francja przyznaje bowiem, że przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów zagraża zdrowiu niemowląt poniżej sześciu miesięcy i kobiet w ciąży. W konsekwencji przekroczenie to stanowiło potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego. Mogłoby to oznaczać, że takie przekroczenia muszą zostać wyeliminowane w czasie znacznie krótszym niż trzyletni okres przyznanego odstępstwa.
80.      W konsekwencji bezskuteczny jest także argument Francji dotyczący zakresu uznania, który miałby wynikać z tego, że – zgodnie z art. 14 ust. 2 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej – w przypadku gdy przyznaje się pierwszeństwo działaniom naprawczym, należy mieć na uwadze między innymi poziom przekroczenia odpowiedniej wartości parametrycznej i związane z tym potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego. Tenże zakres uznania nie może bowiem istotnie wydłużyć terminu na podjęcie działań naprawczych i umożliwiać obejścia przepisów o odstępstwach przewidzianych w art. 9 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej.
81.      Tytułem uzupełnienia należy zauważyć, że w wielu przypadkach czas utrzymywania się przekroczeń nie pozwala na stwierdzenie, że uwzględniono wielkość lub wydajność danych stacji dystrybucji. To prawda, że są to często bardzo małe stacje zaopatrujące w wodę kilkuset lub nawet mniej niż stu konsumentów. W przypadku tak małych stacji wyeliminowanie przekroczenia może stanowić znaczne obciążenie ekonomiczne, zwłaszcza gdy koszty są przerzucane na nielicznych konsumentów. Ale także w wielu większych stacjach, gdzie problem dotyczy ponad tysiąca, a nawet kilku tysięcy osób, przekroczenia utrzymują się już szczególnie długo. I tak, w największej stacji dystrybucji Berck-sur-Mer (062000460), w departamencie Pas-de-Calais w regionie Hauts de France, zaopatrującej 20 611 konsumentów, wartość parametryczna jest przekraczana już od 26 lat. A w załączniku A.8 do skargi można znaleźć osiem innych stacji zaopatrujących ponad tysiąc konsumentów, w których przekroczenia utrzymują się od ponad 20 lat(30). Trudno w ich przypadku doszukać się działania na zasadzie pierwszeństwa czy też kompleksowego wyważenia interesów.
82.      A zatem Francja uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 14 ust. 2 zdanie
pierwsze trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, nie podejmując jak najszybciej działań naprawczych w celu przywrócenia jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w odniesieniu do 107
stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi i nie przyznając pierwszeństwa ich egzekwowaniu, mając na uwadze między innymi poziom przekroczenia odpowiedniej wartości parametrycznej oraz związane z tym potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego.
D.      Inne działania niezbędne do ochrony zdrowia ludzkiego (trzeci zarzut skargi)
83.      W zarzucie trzecim Komisja podnosi, że Francja nie ograniczyła korzystania z wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi stale przekraczającej maksymalną wartość określoną dla azotanów, nie podjęła wszelkich innych działań niezbędnych do ochrony zdrowia ludzkiego i nie informowała w wystarczającym stopniu konsumentów.
84.      Co prawda – w przeciwieństwie do dwóch pozostałych zarzutów – zarzut ten nie odnosi się wprost do wszystkich 107 stacji dystrybucji wody pitnej, które są przedmiotem niniejszej sprawy. Jednakże z uzasadnienia tego zarzutu wynika, że Komisja odnosi się w nim do wszystkich stacji.
85.      Również w odniesieniu do tego zarzutu Francja stoi na stanowisku, że uchybienie nie istnieje już w odniesieniu do stacji, co do których na dzień upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii nie można już stwierdzić żadnego przekroczenia. Również tę argumentację należy jednak odrzucić z powodów przedstawionych już powyżej(31).
86.      Należy na wstępie ustalić, w jakim zakresie argumentacja przedstawiona przez Komisję na poparcie tego zarzutu jest dopuszczalna, a następnie zbadać jego zasadność.
1.      Dopuszczalność
87.      Wątpliwości co do dopuszczalności zarzutu wynikają z różnic między drugą a trzecią dyrektywą w sprawie wody pitnej, ponieważ Komisja – wszczynając postępowanie poprzedzające wniesienie skargi – w wezwaniu z dnia 30 października 2020 r. powołała się jeszcze na drugą dyrektywę, natomiast już w uzasadnionej opinii, a zwłaszcza w skardze, przywołuje przepisy trzeciej dyrektywy.
88.      W ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczętego przez Komisję na podstawie pierwotnej wersji aktu prawa Unii, następnie zmienionego lub uchylonego, które to postępowanie jest kontynuowane w oparciu o nowy akt Unii, Komisja może bowiem – jak zostało to już wyjaśnione(32) – oprzeć się wyłącznie na przepisach utrzymanych w mocy przez ten nowy akt.
89.      W odniesieniu do dopuszczalności argumentacji Komisji istotne jest, że art. 14 ust. 3 akapit
drugi [zob.
część a) poniżej] i ust. 4 [zob. część c) poniżej] trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej nie były częścią drugiej dyrektywy. Ponadto należy uwzględnić subtelną zmianę art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy [zob. w tym zakresie część b) poniżej].
a)      Artykuł 14 ust. 3 akapit drugi trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej
90.      Komisja wyraźnie opiera zarzut trzeci na obydwu akapitach art. 14 ust. 3 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej. Zgodnie z akapitem
pierwszym niezależnie od tego, czy wystąpi niezgodność z wartościami parametrycznymi, państwa członkowskie zapewniają, aby zabroniona była jakakolwiek dostawa wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, która stanowi potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego lub aby wykorzystanie takiej wody było ograniczone, oraz aby podejmowane były wszelkie inne działania naprawcze niezbędne dla ochrony zdrowia ludzkiego. Akapit
drugi przewiduje, że państwa członkowskie uznają dany przypadek niezgodności z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznych określonymi w załączniku I
części A i B za potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego, z wyjątkiem przypadków, w których właściwy organ uznaje daną niezgodność z wartościami parametrycznymi za nieistotną.
91.      Jednakże tylko akapit
pierwszy figurował (w znacznej części(33)) jako art. 8 ust. 3 w drugiej dyrektywie w sprawie wody pitnej, na którą powołała się Komisja w wezwaniu do usunięcia uchybienia przy wszczęciu postępowania poprzedzającego wniesienie skargi.
92.      Domniemania zawartego w art. 14 ust. 3 akapit
drugi trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, polegającego na nakazie uznawania danego przypadku niezgodności z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznych za potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego, nie odnajdujemy w odpowiednim przepisie drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej. Motyw 27 drugiej dyrektywy stanowił natomiast, że w przypadku niezgodności z parametrem, który pełni funkcję wskaźnika, zainteresowane państwo członkowskie musi rozważyć, czy niezgodność stwarza jakiekolwiek ryzyko dla zdrowia ludzkiego.
93.      W niniejszym postępowaniu Komisja nie może zatem opierać się na domniemaniu, zgodnie z którym przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów stwarza potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego. Przedstawiona w tym względzie argumentacja jest niedopuszczalna.
94.      Natomiast co do zasady nic nie stoi na przeszkodzie, aby Francja powołała się na fakt, że zgodnie z art. 14 ust. 3 akapit
drugi trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego można wykluczyć, jeżeli właściwy organ uznaje daną niezgodność z wartościami parametrycznymi za nieistotną. Nie można bowiem pozbawić Francji tego istniejącego obecnie środka obrony wyłącznie z tego powodu, że Komisja zbyt wcześnie wysłała wezwanie do usunięcia uchybienia. Przysługujący na tej podstawie zakres uznania nie powinien jednak wykraczać poza uprawnienie kontrolne, które przysługiwało państwu członkowskiemu na podstawie
motywu 27 drugiej dyrektywy.
b)      Możliwości działania przewidziane w art. 14 ust. 3 akapit pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej
95.      Mimo że – powierzchownie rzecz biorąc – treść normatywna art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej była już częścią drugiej dyrektywy jako jej art. 8 ust. 3, to zastosowanie tego przepisu trzeciej dyrektywy w niniejszej sprawie również budzi wątpliwości co do dopuszczalności. Oba przepisy są bowiem w dużej mierze zbieżne jedynie w wersjach niemieckiej i greckiej, podczas gdy wszystkie pozostałe wersje językowe art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej uległy subtelnej zmianie w stosunku do art. 8 ust. 3 zdanie pierwsze drugiej dyrektywy. Komisja powołuje się, przynajmniej w sposób dorozumiany, na tę zmienioną wersję.
96.      Artykuł 8 ust. 3 zdanie
pierwsze drugiej dyrektywy przewidywał trzy możliwości działania w przypadku potencjalnych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego, a mianowicie, po pierwsze, zabronienie dostawy wody, po drugie, ograniczenie jej wykorzystania, a po trzecie, wszelkie inne czynności niezbędne dla ochrony zdrowia ludzkiego. Wszystkie trzy możliwości –
tak jak w niemieckiej i greckiej wersji językowej art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy – były połączone spójnikiem „albo”. Właściwe władze mogły zatem wybrać jedną z nich.
97.      Wszystkie pozostałe wersje językowe art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej przewidują natomiast, że (albo) zabrania się dostawy wody, albo ogranicza się jej wykorzystanie oraz (dodatkowo) podejmuje się wszelkie inne działania. W związku z tym zakres swobody działania jest ograniczony z trzech do dwóch możliwości, a mianowicie zabronienia lub ograniczenia, a dodatkowo może być konieczne podjęcie dalszych działań.
98.      Tę zmianę z „albo” na „oraz” odnajdujemy już we wniosku Komisji, w którym ją wprawdzie zasygnalizowano, ale jej nie wyjaśniono(34). Zmiany tej jednak nie uwzględniono w tłumaczeniach wniosku na język niemiecki i grecki.
99.      Niezależnie od tych różnic między wersjami językowymi zwłaszcza art. 14 ust. 5 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej przemawia za tym, że zamiarem prawodawcy Unii było pozostawienie państwom członkowskim możliwości wyboru spośród trzech możliwości działania. Ostatecznie kwestię tę można pozostawić w niniejszej sprawie bez rozstrzygnięcia, ponieważ również w tym zakresie Komisja może oprzeć swoje zarzuty na nowych przepisach jedynie w zakresie, w jakim utrzymują one w mocy stare przepisy.
100. W związku z tym argument Komisji, zgodnie z którym w przypadku potencjalnego niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego Francja powinna była dokonać wyboru między zabronieniem dostawy wody a ograniczeniem jej wykorzystania, jest w niniejszej sprawie niedopuszczalny. Francja może natomiast powołać się na argument, że właściwe władze miały zasadniczo do wyboru wszystkie trzy możliwości.
c)      Artykuł 14 ust. 4 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej
101. Wątpliwości budzi także dopuszczalność argumentacji Komisji odnoszącej się do wyjaśnienia obowiązków informacyjnych w przypadku przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów w art. 14 ust. 4 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, który to przepis reguluje owe obowiązki w sposób dość szczegółowy. Natomiast druga dyrektywa przewidywała w art. 8 ust. 3 zdanie drugie jedynie, że w przypadkach, o których mowa obecnie w art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, konsumenci są niezwłocznie o tym informowani oraz udzielane są im niezbędne porady. Ponadto art.
8 ust. 7 przewidywał, że w przypadku gdy są podejmowane czynności zaradcze, konsumenci są o nich powiadamiani z wyjątkiem przypadków, gdy właściwe władze uznają niezgodność z wartościami parametrycznymi za nieistotną.
102. Artykuł 14 ust. 4 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej utrzymuje w mocy unormowany w art. 8 ust. 3 zdanie
drugie i ust. 7 drugiej dyrektywy obowiązek stosownego powiadamiania konsumentów i udzielania im porad, w przypadku gdy podejmowane są działania naprawcze związane z przekroczeniem wartości parametrycznych stwarzającym potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego.
103. Jednakże na gruncie art. 8 ust. 3 zdanie
drugie drugiej dyrektywy państwa członkowskie dysponowały większą swobodą przy określaniu zakresu przekazywanych informacji i udzielanych porad niż wynika to z art. 14 ust. 4 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej. Tę większą swobodę należy mieć na względzie w niniejszej sprawie przy dokonywaniu oceny, czy Francja wywiązała się ze swoich obowiązków informacyjnych.
104. Ponadto Komisja nie może wymagać od Francji przekazywania informacji lub udzielania porad w zakresie szerszym niż wymagałby tego art. 14 ust. 4 trzeciej dyrektywy, nawet gdyby ze względu na okoliczności sprawy – w świetle art. 8 ust. 3 zdanie drugie drugiej dyrektywy – okazało się, że niezbędne są dodatkowe informacje lub porady. W czasie będącym w niniejszej sprawie punktem odniesienia Francja podlegała bowiem – i nadal podlega – jedynie wymogom art. 14 ust. 4(35).
d)      Wniosek pośredni
105. Argumentacja Komisji na poparcie zarzutu trzeciego jest zatem niedopuszczalna w zakresie, w jakim odwołuje się ona do zmian wprowadzonych w art. 14 ust. 3 i 4 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w stosunku do art. 8 ust. 3 drugiej dyrektywy. Dotyczy to zawartego w art. 14 ust. 3 akapit
drugi trzeciej dyrektywy domniemania, zgodnie z którym przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów stanowi potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego, zmiany art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy w odniesieniu do różnych możliwości działania
oraz konkretyzacji obowiązków informacyjnych w art. 14 ust. 4.
2.      Zasadność – uwzględnienie art. 14 ust. 3 akapit pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej
106. W celu wykazania zasadności zarzutu trzeciego, odnoszącego się do naruszenia art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, Komisja musi zatem najpierw wykazać, że przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów stanowi potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego. Jedynie na tej podstawie można ocenić, czy Francja podjęła niezbędne działania naprawcze.
a)      Potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego
107. Chociaż Komisja nie może powołać się na domniemanie potencjalnego niebezpieczeństwa w oparciu o art. 14 ust. 3 akapit
drugi trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, kwestia ta w niniejszej sprawie nie stanowi większego problemu.
108. Francja uznaje bowiem, że przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów stanowi niebezpieczeństwo dla zdrowia kobiet w ciąży i niemowląt poniżej szóstego miesiąca życia. Tym samym spełniona jest przesłanka potencjalnego niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego.
109. Strony spierają się jednak o to, czy istniało inne jeszcze potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego. Komisja powołuje się w tym względzie na zasadę ostrożności, ale bez dalszej konkretyzacji zasada ta nie pozwala jeszcze na przyjęcie założenia, że
istnieje potencjalne niebezpieczeństwo.
110. Komisja konkretyzuje tę zasadę w odniesieniu do ryzyka chorób nowotworowych. WHO wymienia to ryzyko w dokumencie, na który powołują się obie strony(36). Francuska agencja Anses(37) – w przedstawionym przez Francję w toku postępowania raporcie – także wysnuwa wnioski
co
do pozytywnej korelacji między zanieczyszczeniem wody pitnej azotanami a ryzykiem raka jelita grubego oraz
co do podejrzenia korelacji z rakiem jajnika i nerki(38). Odmowa uznania przez Francję ryzyka chorób nowotworowych za potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego jest zatem wewnętrznie sprzeczna i jako taką należy ją odrzucić. Ryzyko chorób nowotworowych stanowi bowiem kolejne potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego.
b)      Działania naprawcze
111. W związku z tym powstaje pytanie, czy Francja podjęła działania naprawcze, które w świetle art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej były konieczne ze względu na potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia kobiet w ciąży i niemowląt oraz ryzyko chorób nowotworowych.
112. Jak już wskazałam, w niniejszej sprawie nie można co do zasady zarzucać Francji, że właściwe władze dokonały wyboru spośród trzech rodzajów czynności zaradczych przewidzianych w art. 8 ust. 3 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej. Należą do nich, po pierwsze, zabronienie dostawy wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, po drugie, ograniczenie jej wykorzystania, a po trzecie, inne niezbędne czynności.
113. Zdaniem Komisji ze względu na potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego w odniesieniu do wszystkich stacji dystrybucji wody pitnej, których dotyczą przekroczenia, powinny były zostać zastosowane ograniczenia, a nawet powinno było się zabronić dostawy wody.
114. Wydaje się jednak, że należy wykluczyć, iż w rozpatrywanych przypadkach zanieczyszczenie wody z kranu azotanami mogło uzasadniać zabronienie jej dostawy. Jak słusznie podnosi Francja, dostawa wody jest konieczna choćby dlatego, że mimo zanieczyszczenia azotanami zaopatrzenie w wodę do celów innych niż żywienie – na przykład do higieny osobistej, utrzymania czystości lub nawadniania ogrodów – jest niezbędne i możliwe bez narażania na niebezpieczeństwo.
115. Można by jednak rozważyć ograniczenie wykorzystania wody z kranu do celów żywieniowych. Co do skuteczności zastosowania takiego ograniczenia można by mieć wątpliwości, ponieważ wyegzekwowanie go w prywatnych gospodarstwach domowych jest praktycznie nie do pomyślenia. Kontrola restauracji i stołówek nie wydaje się jednak niemożliwa. Tego rodzaju nakaz administracyjny podkreśliłby ponadto wagę potencjalnego niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego silniej niż zwykłe zalecenia w tym względzie. W związku z tym należy rozważyć ograniczenie wykorzystania wody przynajmniej jako działania możliwego.
116. Najistotniejszym działaniem alternatywnym dla ograniczenia wykorzystania byłoby samo tylko powiadomienie konsumentów. Powiadomienie nie musi wprawdzie bezwzględnie spełniać wymogów
określonych w art. 14 ust. 4 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej, jednak pewne informacje wydają się niezbędne i powinny być ponadto przekazywane w połączeniu z zastosowaniem ograniczenia wykorzystania wody.
117. Dotyczy to zwłaszcza informacji o przekroczeniu wartości parametrycznej jako takim i wynikającym z niego potencjalnym niebezpieczeństwie dla zdrowia ludzkiego. Te dwie informacje są niezbędne, aby umożliwić konsumentom odpowiednią reakcję.
118. Ponadto państwa członkowskie już na podstawie art. 8 ust. 3 zdanie drugie drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej były zobowiązane do udzielania „porad”. W związku z tym musiały one w kontekście potencjalnego niebezpieczeństwa przynajmniej wydawać zalecenia dla konsumentów dotyczące sposobu postępowania z zanieczyszczoną wodą z kranu.
119. Artykuł 8 ust. 7 drugiej dyrektywy wymagał ponadto, aby w przypadku gdy podejmowane są czynności zaradcze, konsumenci byli o nich powiadamiani, z wyjątkiem przypadków, gdy właściwe władze uznają niezgodność z wartościami parametrycznymi za nieistotną. Ponieważ Francja uznaje chociażby, że przekroczenie wartości parametrycznej dla azotanów stwarza potencjalne niebezpieczeństwo dla zdrowia kobiet w ciąży i niemowląt, uznanie tego przekroczenia przez właściwe władze za nieistotne byłoby wewnętrznie sprzeczne. W związku z tym należało również powiadomić konsumentów o czynnościach zaradczych.
120. Dodatkową czynnością, której podjęcie można przynajmniej rozważać, byłoby alternatywne zaopatrzenie w czystą wodę. W ramach tego działania rozwiązaniem wykonalnym w praktyce wydaje się przede wszystkim dostawa wody butelkowanej. Dostawa taka byłaby wprawdzie korzystnym rozwiązaniem dla konsumentów dotkniętych problemem i mogłaby przyczynić się do przestrzegania ograniczenia wykorzystania wody, jednak co do zasady konsumenci powinni być w stanie samodzielnie zaopatrywać się w wodę butelkowaną, dokonując regularnych zakupów na potrzeby żywieniowe. Można mieć przy tym obawy, że nakłady związane z taką dostawą wody byłyby nieproporcjonalne w stosunku do korzyści, zwłaszcza w przypadku małych stacji dystrybucji. W związku z tym wdrożenie alternatywnego systemu zaopatrzenia w czystą wodę w przypadku przekroczenia wartości parametrycznej dla azotanów nie wydaje się – w świetle prawa Unii – co do zasady bezwzględnie konieczne. W kontekście konkretnego przypadku może być inaczej, na przykład ze względu na szczególne potrzeby gospodarcze lub ograniczoną mobilność, ale dla ustanowienia obowiązku należałoby to w odpowiedni sposób wykazać.
121. O tym, jakie czynności mają być podjęte, decydują – zgodnie z art. 14 ust. 5 (art. 8 ust. 4 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej) – właściwe organy lub inne odpowiednie podmioty. Powinny one były zatem dokonać wyboru między ograniczeniem korzystania z zanieczyszczonej wody z kranu a zwykłym powiadomieniem konsumentów. Powinny one były przy tym wziąć pod uwagę również ryzyko dla zdrowia ludzkiego, które mogłoby zostać spowodowane ograniczeniem korzystania z wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
122. W związku z tym Komisja powinna była ustalić powody, dla których właściwe organy lub inne odpowiednie podmioty zrezygnowały z nałożenia ograniczeń lub przekazania pewnych informacji, oraz wyjaśnić, dlaczego ocena ta nie jest prawidłowa.
123. Komisja powołuje się na informacje dostarczone przez Francję w postaci tabel załączonych do odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia(39) w których szczegółowo opisano czynności podjęte w odniesieniu do każdej stacji dystrybucji wody pitnej. Komisja formułuje ogólne twierdzenie, że informacje te nie uwzględniają potencjalnego niebezpieczeństwa związanego z przekroczeniem wartości parametrycznej dla azotanów. Informacje przeznaczone dla ludności powinny bowiem zawierać objaśnienia dotyczące potencjalnego wpływu tego przekroczenia na zdrowie ludzkie.
124. Tymczasem z tabel załączonych do odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia wynika, że w odniesieniu do prawie wszystkich stacji dystrybucji wody pitnej, w których odnotowano przekroczenia, zabroniono korzystania z wody do żywienia kobiet w ciąży i niemowląt lub przynajmniej odradzano tym grupom konsumentów korzystanie z wody w tym celu.
125. Zgodnie z informacjami zawartymi w tych tabelach konsumenci z tych grup nie zostali ostrzeżeni jedynie w przypadku trzech stacji, również wymienionych w załączniku A.8 do skargi. Są to Cohons (052001829), Charmes (052001856) i Fays [052000917 (5200106 w załączniku A.8 do skargi)] – wszystkie one znajdują się w departamencie Haute-Marne w regionie Grand Est.
126. Kwestia, czy ograniczenia i informacje dotyczące ryzyka dla kobiet w ciąży i niemowląt w przypadku innych stacji były wystarczające, wymagałaby każdorazowo indywidualnej oceny, której Komisja jednak nie dokonała.
127. Brak jest natomiast jakichkolwiek danych świadczących o tym, że władze francuskie, w ramach informowania konsumentów, chociażby wspomniały o ryzyku chorób nowotworowych lub że w ogóle poświęciły temu ryzyku uwagę. Również w niniejszej sprawie Francja nie wypowiada się konkretnie na ten temat. W konsekwencji należy uznać, że w odniesieniu do tego potencjalnego niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego właściwe władze nie podjęły niezbędnych czynności.
128. Francja uchybiła zatem zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej w zakresie, w jakim nie wydała niezbędnych ostrzeżeń
i nie udzieliła niezbędnych porad w związku z potencjalnym niebezpieczeństwem dla zdrowia kobiet w ciąży i niemowląt w odniesieniu do stacji dystrybucji w Cohons, Charmes i Fays oraz w związku z ryzykiem chorób nowotworowych dotyczącym wszystkich konsumentów w przypadku wszystkich stacji dystrybucji wskazanych w załączniku A.8 do skargi.
129. W pozostałym zakresie przedmiotowy zarzut należy oddalić.
V.      W przedmiocie kosztów
130. Zgodnie z art. 138 § 3 regulaminu postępowania w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – każda z nich pokrywa własne koszty.
VI.    Wnioski
131. Wobec powyższego proponuję, aby Trybunał orzekł, co następuje:
1)      Republika Francuska:
a)      uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 4 ust. 1 dyrektywy (UE) 2020/2184 w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w związku z częścią B załącznika I do tej dyrektywy, nie podejmując działań niezbędnych do zapewnienia zgodności wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi z minimalnymi wymogami dotyczącymi wartości parametrycznej dla azotanów, wynoszącej 50
mg/l, w odniesieniu do 107
stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi, z wyjątkiem stacji dystrybucji Chevregny, Arconcey, Charencey, Saint-Seine-l’Abbaye i Charmes,
b)      uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 14 ust. 2 dyrektywy (UE) 2020/2184, nie podejmując jak najszybciej działań naprawczych w celu przywrócenia jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w odniesieniu do 107 stacji dystrybucji wody pitnej wskazanych w załączniku A.8 do skargi i nie przyznając pierwszeństwa ich egzekwowaniu, z uwzględnieniem między innymi poziomu przekroczenia odpowiedniej wartości parametrycznej oraz związanego z tym potencjalnego niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego; oraz
c)      uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 14 ust. 3 akapit
pierwszy dyrektywy (UE) 2020/2184 w zakresie, w jakim nie wydała ona niezbędnych ostrzeżeń
oraz nie udzieliła niezbędnych porad w związku z potencjalnym niebezpieczeństwem dla zdrowia kobiet w ciąży i niemowląt w odniesieniu do stacji dystrybucji w Cohons, Charmes i Fays oraz w związku z ryzykiem chorób nowotworowych dotyczącym wszystkich konsumentów w przypadku wszystkich stacji dystrybucji wskazanych w załączniku A.8 do skargi.
2)      W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
3)      Komisja Europejska i Republika Francuska pokrywają własne koszty.
1      Język oryginału: niemiecki.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2148 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (zwana dalej „trzecią dyrektywą w sprawie wody pitnej” lub „trzecią dyrektywą”) (Dz.U. 2020, L 435, s. 1).
3      Dyrektywa Rady 80/778/WE z dnia 15 lipca 1980 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (zwana dalej „pierwszą dyrektywą w sprawie wody pitnej”) (Dz.U. 1980, L 229, s. 11).
4      WHO, History of Guideline Development, Nitrate and nitrite.
5      WHO, Nitrate and Nitrite in Drinking-water, 2016 (WHO/FWC/WSH/16.52, s. 1).
6      WHO, Nitrate and Nitrite in Drinking-water, 2016 (WHO/FWC/WSH/16.52, s. 11 i nast.).
7      Dyrektywa Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (zwana dalej „drugą dyrektywą w sprawie wody pitnej” lub „drugą dyrektywą”) (Dz.U. 1998, L 330, s. 32).
8      Artykuł 4 ust. 1 lit. b), art. 5 ust. 1 pierwszej dyrektywy w sprawie wody pitnej i wiersz 20
części C załącznika I do tej dyrektywy, art. 4 ust. 1 lit. b), art. 5 ust. 1 drugiej dyrektywy w sprawie wody pitnej i część B załącznika I do tej dyrektywy, a także art. 4 ust. 1 lit. b), art. 5 ust. 1 trzeciej dyrektywy w sprawie wody pitnej i część B załącznika I do tej dyrektywy.
9      Zobacz
wyrok z dnia 24 maja 2011 r., Komisja/Portugalia (C‑52/08, EU:C:2011:337, pkt 39).
10      Wyrok z dnia 9 listopada 1999 r., Komisja/Włochy (C‑365/97, EU:C:1999:544, pkt 35, 36).
11      Wyroki: z dnia 9 listopada 1999 r., Komisja/Włochy (C‑365/97, EU:C:1999:544, pkt 36); z dnia 24 maja 2011 r., Komisja/Portugalia (C‑52/08, EU:C:2011:337, pkt 42).
12      Wyroki: z dnia 10 września 2009 r., Komisja/Grecja (C‑416/07, EU:C:2009:528, pkt 28); z dnia 24 maja 2011 r., Komisja/Portugalia (C‑52/08, EU:C:2011:337, pkt 42); z dnia 14 maja 2020 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (TVA – Przepisy mające zastosowanie do transakcji terminowych) (C‑276/19, niepublikowany, EU:C:2020:368, pkt 39).
13      Tak w odniesieniu do wcześniej obowiązujących dyrektyw w sprawie wody pitnej w wyrokach: z dnia 14 listopada 2002 r., Komisja/Irlandia (C316/00, EU:C:2002:657, pkt 37); z dnia 25 stycznia 2024 r., Komisja/Irlandia (Trihalometany w wodzie pitnej) (C‑481/22, EU:C:2024:85, pkt 65).
14      Wyroki: z dnia 7 września 2023 r., Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – arsen i fluorki) (C‑197/22, EU:C:2023:642, pkt 51); z dnia 25 stycznia 2024 r., Komisja/Irlandia (Trihalometany w wodzie pitnej) (C‑481/22, EU:C:2024:85, pkt 43).
15      Wyrok z dnia 7 września 2023 r., Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – arsen i fluorki) (C‑197/22, EU:C:2023:642, pkt 65).
16      Wyroki: z dnia 22 czerwca 2022 r., Komisja/Słowacja (Ochrona głuszca zwyczajnego) (C‑661/20, EU:C:2022:496, pkt 94–97); z dnia 7 września 2023 r., Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – arsen i fluorki) (C‑197/22, EU:C:2023:642, pkt 55); z dnia 25 stycznia 2024 r., Komisja/Irlandia (Trihalometany w wodzie pitnej) (C‑481/22, EU:C:2024:85, pkt 81).
17      Wyroki: z dnia 26 kwietnia 2005 r., Komisja/Irlandia (C‑494/01, EU:C:2005:250, pkt 37); z dnia 5 kwietnia 2017 r., Komisja/Bułgaria (C488/15, EU:C:2017:267, pkt 42).
18      Wyrok z dnia 12 lipca 2022 r., Nord Stream 2/Parlament i Rada (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, pkt 128).
19      Zobacz wyroki: z dnia 26 czerwca 2007 r., Ordre des barreaux francophones et germanophone i in. (C‑305/05, EU:C:2007:383, pkt 31); z dnia 28 lipca 2016 r., Conseil des ministres (C‑543/14, EU:C:2016:605, pkt 40).
20      Podobnie wyroki: z dnia 2 grudnia 2009 r., Komisja/Irlandia i in. (C‑89/08 P, EU:C:2009:742, pkt 53); z dnia 21 września 2010 r., Szwecja i in./API i Komisja (C‑514/07 P, C‑528/07 P i C‑532/07 P, EU:C:2010:541, pkt 89); z dnia 10 września 2020 r., Rumunia/Komisja (C‑498/19 P, EU:C:2020:686, pkt 75).
21      Zobacz wyroki: z dnia 28 lipca 2016 r., Conseil des ministres (C‑543/14, EU:C:2016:605, pkt 40); z dnia 16 maja 2017 r., Berlioz Investment Fund (C‑682/15, EU:C:2017:373, pkt 96); z dnia 12 lipca 2022 r., Nord Stream 2/Parlament i Rada (C‑348/20 P, EU:C:2022:548, pkt 128).
22      Wyrok z dnia 7 września 2023 r., Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – arsen i fluorki) (C‑197/22, EU:C:2023:642, pkt 95).
23      Wyroki: z dnia 7 września 2023 r., Komisja/Włochy (Wartości dopuszczalne – arsen i fluorki) (C‑197/22, EU:C:2023:642, pkt 96); z dnia 25 stycznia 2024 r., Komisja/Irlandia (Trihalometany w wodzie pitnej) (C‑481/22, EU:C:2024:85, pkt 108).
24      Wyroki: z dnia 31 marca 1992 r., Komisja/Włochy (C‑362/90, EU:C:1992:158, pkt 11,
13); a także z dnia 11 października 2007 r., Komisja/Grecja (C‑237/05, EU:C:2007:592, pkt 29).
25      Zobacz pkt 58 powyżej.
26      Wyroki: z dnia 4 kwietnia 1974 r., Komisja/Francja (C167/73, EU:C:1974:35, pkt 15); z dnia 10 kwietnia 2003 r., Komisja/Niemcy (C‑20/01 i C‑28/01, EU:C:2003:220, pkt 29); z dnia 18 listopada 2020 r., Komisja/Niemcy (Zwrot podatku VAT – faktury) (C‑371/19, niepublikowany, EU:C:2020:936, pkt 45).
27      Zobacz wyrok z dnia 10 marca 1987 r., Komisja/Włochy (199/85, EU:C:1987:115, pkt 8, 9).
28      Wyroki: z dnia 6 marca 1979 r., Simmenthal/Komisja (92/78, EU:C:1979:53, pkt 32); z dnia 7 czerwca 2007 r., Wunenburger/Komisja (C‑362/05 P, EU:C:2007:322, pkt 50); z dnia 6 września 2018 r., Bank Mellat/Rada (C‑430/16 P, EU:C:2018:668, pkt 64).
29      Zobacz
wyroki: z dnia 9 grudnia 2008 r., Komisja/Francja (C‑121/07, EU:C:2008:695, pkt 69); z dnia 17 listopada 2011 r., Komisja/Włochy (C‑496/09, EU:C:2011:740, pkt 89); z dnia 27 marca 2025 r., Komisja/Włochy (Oczyszczanie ścieków komunalnych) (C‑515/23, EU:C:2025:209, pkt 93).
30      Verton (062000461), Pas-de-Calais, Hauts-de-France: 1947 konsumentów, 26 lat, Wavignies (060001115), Oise, Hauts-de-France: 1200 konsumentów, 25 lat, CCSSOM Secteur Villiers Conflans (051001447), Marne, Grand Est: 1861 konsumentów, 36 lat, Pars-lès-Romilly-Gélannes Réseau (010000235), Aube, Grand Est: 3122 konsumentów, 15 lat, Marigny-Saint-Flavy Réseau (010000239), Aube, Grand Est: 4032 konsumentów, 25 lat, Villiers-Saint-Georges (077001446), Seine-et-Marne, Île-de-France: 1214 konsumentów, 28 lat, Méréville (091000168), Essonne, Île-de-France: 3271 konsumentów, 21 lat, Argent-sur-Sauldre (018000133), Cher, Centre-Val de Loire: 2285 konsumentów, 25 lat, i Dammarie (028000808), Eure-et-Loir, Centre-Val de Loire: 1551 konsumentów, 24 lata.
31      Zobacz
pkt 63–70 powyżej.
32      Zobacz pkt 20 powyżej.
33      Zobacz
pkt 95 i nast. w dalszej części opinii.
34      Artykuł 12 wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (wersja przekształcona), COM(2017) 753
final.
35      Zobacz pkt 94 powyżej.
36      Zobacz pkt 3 powyżej.
37      Agence nationale de sécurité sanitaire de l’alimentation, de l’environnement et du travail (krajowa agencja ds. bezpieczeństwa żywności, środowiska i pracy, Francja).
38      Évaluation des risques liés à la consommation de nitrates et nitrites (lipiec 2022 r.), s. 194.
39      Załącznik A.2 do skargi obejmuje szereg załączników do odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia. W załączniku drugim, s. 138–152, wskazano konkretne czynności podejmowane przez organy właściwe w sprawach ochrony zdrowia, natomiast w załączniku trzecim, s. 153–169, wymieniono informacje i porady.