62005CC0389
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
PAOLO MENGOZZI
της 3ης Απριλίου 2008 (
1
)
Υπόθεση C-389/05
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
κατά
Γαλλικής Δημοκρατίας
«Παράβαση κράτους μέλους — Άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ — Ελευθερία εγκαταστάσεως και ελεύθερη παροχή υπηρεσιών — Υγειονομικός έλεγχος — Κέντρο τεχνητής σπερματεγχύσεως σε βοοειδή — Εθνική νομοθεσία παρέχουσα σε εγκεκριμένα κέντρα το αποκλειστικό δικαίωμα παροχής της υπηρεσίας τεχνητής σπερματεγχύσεως σε βοοειδή σε συγκεκριμένο έδαφος και εξαρτώσα τη χορήγηση των αδειών σπερματεγχύτη από τη σύναψη συμβάσεως με ένα από τα κέντρα αυτά»
I — Εισαγωγή
1.
Με την παρούσα διαδικασία που έχει ως αντικείμενο προσφυγή που άσκησε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά της Γαλλικής Δημοκρατίας, δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ, το Δικαστήριο καλείται, εκ νέου, να εξετάσει υπό το πρίσμα του κοινοτικού δικαίου, το γαλλικό νομικό καθεστώς σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών, το οποίο χαρακτηρίζεται, ειδικότερα, από μονοπώλιο υπηρεσιών που παρέχεται, στο επίπεδο της περιφέρειας, σε εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα όσον αφορά τη δραστηριότητα γονιμοποιήσεως των θηλυκών του βοείου είδους (
2
).
2.
Το Δικαστήριο, αφού είχε ήδη την ευκαιρία να εξετάσει το εν λόγω καθεστώς σε σχέση με το άρθρο 37 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 31 ΕΚ), σχετικά με τα εμπορικά μονοπώλια εθνικού χαρακτήρα (
3
), σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 86 και 90, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρα 82 ΕΚ και 86, παράγραφος 1, ΕΚ), στον τομέα της καταχρήσεως δεσπόζουσας θέσεως εκ μέρους επιχειρήσεως με αποκλειστικά δικαιώματα (
4
), καθώς και με τις οδηγίες 77/504/ΕΟΚ (
5
) και 87/328/ΕΟΚ (
6
) σχετικά με τα βοοειδή αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους (
7
), πρέπει τώρα να το εξετάσει σε σχέση με τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, σχετικά, αντιστοίχως, με την ελευθερία εγκαταστάσεως και με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (
8
). Η Επιτροπή ζητεί, πράγματι, από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι, καθόσον επιφύλαξε την άσκηση των δραστηριοτήτων που συνδέονται με την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών μόνο σε εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή στη Γαλλία κέντρα γονιμοποιήσεως, το καθού κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα ως άνω άρθρα.
3.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η Γαλλική Δημοκρατία τροποποίησε το νομικό καθεστώς κατά του οποίου βάλλει η Επιτροπή, καταργώντας τις πτυχές που αποτελούν το αντικείμενο των αιτιάσεων που διατύπωσε το εν λόγω θεσμικό όργανο στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής. Η Γαλλική Κυβέρνηση διευκρινίζει, πάντως, ότι οι τροποποιήσεις του κανονιστικού πλαισίου δεν αποσκοπούσαν στη συμμόρφωση της εθνικής έννομης τάξεως στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, αλλά απλώς στην προσαρμογή του νομικού πλαισίου στις απαιτήσεις του τομέα, οι οποίες είχαν μεταβληθεί. Κατά την κυβέρνηση αυτή, το καθεστώς που ίσχυε προηγουμένως δεν παρουσίαζε τα στοιχεία ασυμβατότητας προς το κοινοτικό δίκαιο που προσάπτει η Επιτροπή.
4.
Η παρούσα διαδικασία αποσκοπεί στη διαπίστωση παραβάσεως την οποία αμφισβητεί το καθού κράτος μέλος και η οποία, εν πάση περιπτώσει, δεν υφίσταται πλέον.
II — Η εθνική νομοθεσία
5.
Πριν από την έναρξη ισχύος, την 1η Ιανουαρίου 2007 —και, επομένως, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας— του νόμου 2006-11, της 5ης Ιανουαρίου 2006, για τον αγροτικό προσανατολισμό (
9
), της πράξεως νομοθετικού περιεχομένου (ordonnance) 2006-1548 του Προέδρου της Δημοκρατίας, της 7ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τον εντοπισμό, τον υγειονομικό έλεγχο των δραστηριοτήτων αναπαραγωγής καθώς και τη γενετική βελτίωση των ζώων εκτροφής (
10
), και του διατάγματος 2006-1662 του Προέδρου της Δημοκρατίας, της 21ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τον εντοπισμό και τη γενετική βελτίωση των ζώων (
11
) —μέτρων που άλλαξαν ριζικά τη γαλλική νομοθεσία σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών, προβατοειδών, χοιροειδών και αιγοειδών— στη Γαλλία, η τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών ρυθμιζόταν από την ακόλουθη νομοθεσία:
—
τα άρθρα L.653-1 έως L.653-10 του γεωργικού κώδικα (code γεωργικός), τα οποία κωδικοποιούν, σύμφωνα με τον νόμο 98-565, της 8ης Ιουλίου 1998 (
12
), τις αντίστοιχες διατάξεις που περιείχε ο νόμος 66-1005, της 28ης Δεκεμβρίου 1966, για την εκτροφή (
13
), και καταργήθηκαν με τον νόμο 98-565
—
τις κανονιστικές διατάξεις εφαρμογής των άρθρων R.*653-102 έως R.*653-114 του γεωργικού κώδικα, που κωδικοποιούν, σύμφωνα με το διάταγμα 2003-851 του πρωθυπουργού, της 1ης Σεπτεμβρίου 2003 (
14
), τις αντίστοιχες διατάξεις που περιείχε ήδη το διάταγμα 69-258 του Πρωθυπουργού, της 22ας Μαρτίου 1969, σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση (
15
), το οποίο καταργήθηκε με το διάταγμα 2003-851
—
την απόφαση του Υπουργού Γεωργίας της 17ης Απριλίου 1969, σχετικά με τις άδειες λειτουργίας των κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως (
16
), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση του Υπουργού Γεωργίας της 12ης Νοεμβρίου 1969 (
17
) και με την απόφαση του Υπουργού Γεωργίας και Δασών της 24ης Ιανουαρίου 1989 (
18
)
—
την απόφαση του Υπουργού Γεωργίας και Δασών της 21ης Νοεμβρίου 1991, σχετικά με την εκπαίδευση των τεχνικών γονιμοποιήσεως και των επικεφαλής των κέντρων και τη χορήγηση των αντιστοίχων αδειών (
19
), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων, της 30ής Μαΐου 1997 (
20
)
—
την απόφαση του Υπουργού Γεωργίας και Αλιείας της 27ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με την τοποθέτηση του βοείου σπέρματος από τους κτηνοτρόφους (
21
).
6.
Βάσει της νομοθεσίας αυτής, όπως προκύπτει από την περιγραφή της Γαλλικής Κυβερνήσεως, η εκμετάλλευση των κέντρων τεχνητής γονιμοποιήσεως των βοοειδών υπόκειται σε υπουργική άδεια (άρθρο L.653-5 του γεωργικού κώδικα). Πραγματοποιείται διάκριση μεταξύ των κέντρων παραγωγής του σπέρματος και των κέντρων που εξασφαλίζουν την τοποθέτησή του (σπερματέγχυση), αλλά το ίδιο κέντρο μπορεί να ασκήσει και τα δύο ως άνω είδη δραστηριοτήτων. Οι δραστηριότητες της παραγωγής συνίστανται στη διατήρηση αποθέματος αρσενικών αναπαραγωγής, στην υποβολή σε δοκιμασία ως προς την αναπαραγωγική ικανότητα, καθώς και στη συγκομιδή, στη συσκευασία, στη διατήρηση και στην παραχώρηση του σπέρματος. Οι δραστηριότητες της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) συνίστανται στην εξασφάλιση της γονιμοποιήσεως των θηλέων με το σπέρμα που παρέχουν τα κέντρα παραγωγής (άρθρο R.*653-103 του γεωργικού κώδικα).
7.
Η άδεια ιδρύσεως και λειτουργίας κέντρου τεχνητής γονιμοποιήσεως μπορεί να χορηγηθεί σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Για τη χορήγηση της άδειας αυτής δεν γίνεται καμία διάκριση μεταξύ Γάλλων πολιτών και πολιτών των άλλων κρατών μελών της Κοινότητας (άρθρο 1 της αποφάσεως της 17ης Απριλίου 1969, όπως τροποποιήθηκε).
8.
Κάθε κέντρο γονιμοποιήσεως εξυπηρετεί μια ζώνη, η οποία οριοθετείται με την άδεια και στο εσωτερικό της οποίας είναι το μόνο που νομιμοποιείται να παρέμβει. Οι κτηνοτρόφοι που βρίσκονται στη ζώνη δράσεως κέντρου γονιμοποιήσεως μπορούν, πάντως, να ζητήσουν από το κέντρο αυτό να τους προμηθεύσει σπέρμα προερχόμενο από κέντρα παραγωγής της επιλογής τους (άρθρο L.653-7 του γεωργικού κώδικα).
9.
Κάθε επιχειρηματίας εκτός των κέντρων γονιμοποιήσεως ο οποίος εισάγει σπέρματα προελεύσεως κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας πρέπει να παραδώσει το υλικό αυτό σε εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως ή παραγωγής της επιλογής του (άρθρο 10 της αποφάσεως της 17ης Απριλίου 1969, όπως τροποποιήθηκε). Το σπέρμα πρέπει να διατηρηθεί σε αποθήκη η οποία τελεί υπό την ευθύνη του επικεφαλής κέντρου που διαθέτει άδεια· όσον αφορά τα κέντρα γονιμοποιήσεως, πρέπει να πρόκειται για «κύρια» αποθήκη ή για μια από τις αποθήκες «παραρτήματα» που είναι κατανεμημένες στη ζώνη που ανήκει στο κέντρο γονιμοποιήσεως και οι οποίες μπορεί να βρίσκονται επίσης στο εσωτερικό μιας αγροτικής εκμεταλλεύσεως (άρθρο 7 της αποφάσεως της 17ης Απριλίου 1969, όπως τροποποιήθηκε). Η διαμετακόμιση μέσω της κύριας αποθήκης του κέντρου γονιμοποιήσεως του σπέρματος που προέρχεται από άλλο εγκεκριμένο κέντρο γονιμοποιήσεως ή από άλλο κράτος μέλος ή που έχει εισαχθεί απευθείας από τρίτη χώρα είναι υποχρεωτική για υγειονομικούς λόγους: το σπέρμα παραδίδεται, προς τον σκοπό αποθηκεύσεως, στο κέντρο τεχνητής γονιμοποιήσεως το οποίο το διοχετεύει προς την αποθήκη «παράρτημα» προορισμού (άρθρο 6 της αποφάσεως της 27ης Δεκεμβρίου 2000).
10.
Η διαδικασία της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον από τους κατόχους άδειας επικεφαλής κέντρου τεχνητής γονιμοποιήσεως ή τεχνικού γονιμοποιήσεως, υπό την εποπτεία εγκεκριμένου και κατά τόπον αρμοδίου κέντρου γονιμοποιήσεως και υπό την τεχνική ευθύνη του επικεφαλής του κέντρου αυτού (άρθρα L.653-4 έως R*653-102 του γεωργικού κώδικα και άρθρο 1 της αποφάσεως της 21ης Νοεμβρίου 1991, όπως τροποποιήθηκε) (
22
). Η άδεια του τεχνικού γονιμοποιήσεως χορηγείται από τον νομάρχη κατόπιν προσκομίσεως πιστοποιητικού ικανότητας τεχνικού γονιμοποιήσεως για το οικείο είδος και βεβαιώσεως του διευθυντή του εγκεκριμένου και κατά τόπον αρμοδίου κέντρου γονιμοποιήσεως που βεβαιώνει ότι ο αιτών τελεί υπό την εποπτεία του όσον αφορά τις ενέργειες τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως). Για τα πρόσωπα που δεν έχουν το καθεστώς του μισθωτού του κέντρου γονιμοποιήσεως, ιδίως για τους κτηνιάτρους που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα, η βεβαίωση αυτή χορηγείται μετά την υπογραφή συμβάσεως μεταξύ του προέδρου του κέντρου γονιμοποιήσεως και του ενδιαφερομένου, η οποία πρέπει να διευκρινίζει τις τεχνικές, διοικητικές και χρηματοοικονομικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες αυτός θα εφαρμόζει τη γονιμοποίηση σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία (άρθρο 2 της αποφάσεως της 21ης Νοεμβρίου 1991, όπως τροποποιήθηκε).
11.
Τα μέτρα που θεσπίσθηκαν από τις γαλλικές αρχές το 2006 τροποποιήσαν σημαντικά, από 1ης Ιανουαρίου 2007, το προεκτεθέν νομικό πλαίσιο. Ειδικότερα, το καθεστώς γεωγραφικής αποκλειστικότητας υπέρ των εγκεκριμένων από την αρμόδια αρχή κέντρων γονιμοποιήσεως καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από καθεστώς το οποίο καθιστά δυνατή, μετά τη δήλωση στην αρμόδια αρχή, την άσκηση της δραστηριότητας της τεχνητής γονιμοποιήσεως των μηρυκαστικών, από δημόσιους φορείς, σε οποιοδήποτε σημείο της γαλλικής επικράτειας, από τους κατόχους υγειονομικής άδειας υπό την ιδιότητα κέντρου συγκομιδής ή κέντρου αποθηκεύσεως σπέρματος ή από τους τεχνικούς γονιμοποιήσεως που είναι κάτοχοι πιστοποιητικού ικανότητας στην τεχνητή γονιμοποίηση το οποίο χορηγείται από κέντρο αξιολογήσεως εγκεκριμένο από τον Υπουργό Γεωργίας. «Προκειμένου να συμβάλει στον χωροταξικό σχεδιασμό και να διατηρήσει τη γενετική ποικιλομορφία», δημιουργήθηκε καθολική υπηρεσία διανομής σπέρματος και σπερματεγχύσεως, που παρέχεται από επιλεγμένους επιχειρηματίες, κατόπιν προσκλήσεως για την υποβολή προσφορών, οι οποίοι έχουν λάβει έγκριση, για ορισμένο χρόνο, για μία ή περισσότερες γεωγραφικές ζώνες. Με την κατάργηση της γεωγραφικής αποκλειστικότητας υπέρ των εγκεκριμένων κέντρων γονιμοποιήσεως, η υποχρέωση παραδόσεως και αποθηκεύσεως του σπέρματος στο κατά τόπον αρμόδιο κέντρο εξαφανίσθηκε επίσης.
III — Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
12.
Κατόπιν καταγγελίας που υπέβαλε επιχείρηση η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα της τεχνητής γονιμοποιήσεως των βοοειδών, η Επιτροπή απηύθυνε στις 3 Απριλίου 2003 στη Γαλλική Δημοκρατία έγγραφο οχλήσεως με το οποίο προσήπτε στο εν λόγω κράτος μέλος την παράβαση των άρθρων 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, καθόσον παρεμπόδιζε την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στον ανωτέρω τομέα, λόγω, αφενός, του γεωγραφικού μονοπωλίου που παρέχεται στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως προκειμένου για την άσκηση των δραστηριοτήτων διανομής και τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) και, αφετέρου, των περιοριστικών και εισαγουσών δυσμενείς διακρίσεις προϋποθέσεων χορηγήσεως της άδειας του τεχνικού γονιμοποιήσεως.
13.
Με έγγραφο της 8ης Ιουλίου 2003, η Γαλλική Κυβέρνηση αμφισβήτησε το βάσιμο των αιτιάσεων αυτών. Υπογράμμισε ότι δεν πραγματοποιείται καμία δυσμενής διάκριση λόγω ιθαγενείας μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών ως προς την απόκτηση άδειας ιδρύσεως και λειτουργίας κέντρου γονιμοποιήσεως ή άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως ή επικεφαλής κέντρου γονιμοποιήσεως ότι η γεωγραφική αποκλειστικότητα υπέρ των κέντρων γονιμοποιήσεως δεν αφορούσε τη διανομή του σπέρματος, αλλά μόνο την τοποθέτησή του (σπερματέγχυση) ότι η αποκλειστικότητα αυτή ήταν δικαιολογημένη από λόγους δημοσίου συμφέροντος —λόγους υγειονομικής φύσεως, βελτιώσεως και διατηρήσεως της γενετικής κληρονομίας των βοοειδών και χωροταξίας— και τηρούσε την αρχή της αναλογικότητας ότι το καθεστώς των αδειών τεχνικού γονιμοποιήσεως ήταν και αυτό δικαιολογημένο από λόγους δημοσίου συμφέροντος —προστασία της υγείας και της ορθής μεταχειρίσεως των ζώων, της υγείας των προσώπων που προβαίνουν στην τεχνητή γονιμοποίηση, της γενετικής κληρονομίας των βοοειδών, καθώς και την ανιχνευσιμότητα των προϊόντων— και σύμφωνο προς την αρχή της αναλογικότητας.
14.
Στις 19 Δεκεμβρίου 2003, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Γαλλική Δημοκρατία αιτιολογημένη γνώμη με την οποία επιβεβαίωνε, παρέχοντας σχετικές διευκρινίσεις, τις αιτιάσεις που διατύπωσε με το έγγραφο οχλήσεως και υπογράμμισε, ειδικότερα, ότι ο σκοπός που συνίστατο στη βελτίωση και τη διατήρηση της γενετικής κληρονομίας των βοοειδών δεν μπορούσε να προβληθεί για να δικαιολογήσει εμπόδια στην άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως ή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, λαμβανομένης υπόψη της πλήρους εναρμονίσεως των εθνικών διατάξεων που σκοπούν στην επιδίωξη του σκοπού αυτού, η οποία είχε πραγματοποιηθεί με ορισμένες κοινοτικές οδηγίες και ότι, όσον αφορά τους άλλους σκοπούς δημοσίου συμφέροντος που προβάλλει το εν λόγω κράτος μέλος, η επίδικη εθνική νομοθεσία έβαινε πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξή τους.
15.
Με έγγραφο της 17ης Μαρτίου 2004, η Γαλλική Δημοκρατία απήντησε στην αιτιολογημένη γνώμη αμφισβητώντας το βάσιμο όλων των αιτιάσεων.
16.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 27 Οκτωβρίου 2005, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή.
17.
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
—
να αναγνωρίσει ότι η Γαλλική Δημοκρατία, επιτρέποντας την άσκηση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών αποκλειστικώς και μόνο στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως στη Γαλλία, ιδίως δε καθιερώνοντας γενικό σύστημα γεωγραφικής αποκλειστικότητας υπέρ των κέντρων αυτών και υποβάλλοντας την άσκηση της τεχνητής γονιμοποιήσεως στην κατοχή άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ·
—
να καταδικάσει τη Γαλλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
18.
Η Γαλλική Δημοκρατία ζητεί από το Δικαστήριο:
—
να απορρίψει την προσφυγή·
—
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
IV — Νομική ανάλυση
19.
Υπενθυμίζεται, εκ προοιμίου, ότι, κατά παγία νομολογία του Δικαστηρίου, η ύπαρξη παραβάσεως κατά το άρθρο 226 ΕΚ πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του κράτους μέλους όπως αυτή είχε κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας και ότι οι εν συνεχεία επελθούσες μεταβολές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο (
23
). Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η αναθεώρηση του νομικού καθεστώτος της τεχνητής γονιμοποιήσεως των μηρυκαστικών από δημοσίους φορείς που πραγματοποιήθηκε στη Γαλλία το 2006 και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2007 δεν ασκεί επιρροή.
Α — Επί της υπάρξεως εμποδίων στην άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών
1. Τα επιχειρήματα των διαδίκων
α) Επί της ελευθερίας εγκαταστάσεως
20.
Η Επιτροπή φρονεί ότι η χορήγηση μόνο στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως, για αόριστη διάρκεια, του αποκλειστικού δικαιώματος να ασκούν εντός συγκεκριμένης γεωγραφικής ζώνης τις δραστηριότητες της διανομής και της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) καθιστούσε εν τοις πράγμασι αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως στη Γαλλία ενόψει της ασκήσεως των δραστηριοτήτων αυτών. Ανάλογο αποτέλεσμα είχε προκαλέσει, επιπλέον, το γεγονός ότι οι κτηνίατροι δεν μπορούσαν να αποκτήσουν την άδεια του τεχνικού γονιμοποιήσεως για να εφαρμόσουν την τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση) ως ελεύθεροι επαγγελματίες, παρά μόνο μετά την υπογραφή συμβάσεως με τον πρόεδρο κέντρου γονιμοποιήσεως, σύμβαση της οποίας το περιεχόμενο δεν είχε πάντως διευκρινισθεί προηγουμένως, αλλά αποτελούσε αντικείμενο διαπραγματεύσεως μεταξύ των μερών, πράγμα το οποίο δημιουργούσε πρακτική εισάγουσα δυσμενείς διακρίσεις η οποία αποθάρρυνε την άσκηση της εν λόγω δραστηριότητας κατά τον τρόπο αυτόν. Η Επιτροπή προσθέτει ότι, εφόσον δεν ήταν δικαιολογημένη από υγειονομικής πλευράς από τις συνθήκες υπό τις οποίες παρείχετο η υπηρεσία, η υποχρέωση αποθηκεύσεως του σπέρματος σε κέντρο γονιμοποιήσεως συνιστούσε πρόσθετο εμπόδιο στην άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως στον τομέα της διανομής του σπέρματος.
21.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, κατά τη νομολογία, το γεγονός ότι εθνικό μέτρο εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγενείας δεν αποκλείει, λόγω του ότι το μέτρο είναι ικανό να εμποδίσει ή να καταστήσει λιγότερο ελκυστική την άσκηση από τους κοινοτικούς υπηκόους της ελευθερίας εγκαταστάσεως, να αποδειχθεί το εν λόγω μέτρο αντίθετο προς το άρθρο 43 ΕΚ (
24
).
22.
Η Γαλλική Κυβέρνηση αμφισβητεί την ορθότητα του ισχυρισμού ότι η γεωγραφική αποκλειστικότητα για αόριστη διάρκεια υπέρ των εγκεκριμένων από την αρμόδια αρχή κέντρων γονιμοποιήσεως είναι ικανή να καταστήσει εν τοις πράγμασι αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως από τους επιχειρηματίες των άλλων κρατών μελών. Υπογραμμίζει, ιδίως, ότι υπήρχαν, στο γαλλικό έδαφος, ζώνες που δεν καλύπτονται από εγκεκριμένο κέντρο γονιμοποιήσεως, στις οποίες οι επιχειρηματίες άλλων κρατών μελών μπορούσαν να ιδρύσουν και να εκμεταλλευθούν κέντρο γονιμοποιήσεως ζητώντας την κατάλληλη άδεια, της οποίας η χορήγηση υπέκειτο στις ίδιες προϋποθέσεις για τους ημεδαπούς επιχειρηματίες και για τους επιχειρηματίες των άλλων κρατών μελών.
23.
Η Γαλλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, επιπλέον, ότι η υποχρέωση που επιβάλλεται σε ανεξάρτητο τεχνικό γονιμοποιήσεως, να συνάπτει σύμβαση με εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως δεν εμπόδιζε την άσκηση της δραστηριότητας της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), ως ελευθέρου επαγγέλματος, από τους κτηνιάτρους. Υπογραμμίζει ότι η σύμβαση αυτή, καθόσον διευκρινίζει τις τεχνικές, διοικητικές και χρηματοπιστωτικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο ανεξάρτητος επαγγελματίας εφαρμόζει τη γονιμοποίηση, αποσκοπούσε να εξασφαλίσει την τήρηση της εφαρμοστέας νομοθεσίας και την ορθή πληροφόρηση του κέντρου γονιμοποιήσεως ως προς τη φύση και το περιεχόμενο των υπηρεσιών τις οποίες παρέχει ο εν λόγω επιχειρηματίας. Κατ’ αρχήν, επομένως, κάθε επιχειρηματίας, ημεδαπός ή υπήκοος άλλου κράτους μέλους, ο οποίος κατέχει τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα, μπορούσε να ζητήσει και να λάβει την άδεια του τεχνικού γονιμοποιήσεως και να ανταγωνιστεί τα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως.
24.
Η Γαλλική Κυβέρνηση αναγνωρίζει, πάντως, ότι η εθνική νομοθεσία περιελάμβανε ένα εμπόδιο στην ελευθερία εγκαταστάσεως. Εμμένει, εν τούτοις, στο γεγονός ότι η νομοθεσία αυτή δεν εισήγε δυσμενή διάκριση μεταξύ ημεδαπών επιχειρηματιών και επιχειρηματιών από άλλα κράτη μέλη.
β) Επί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών
25.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η υποχρέωση αποθηκεύσεως του σπέρματος στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα, τα μόνα που μπορούν να παραδίδουν το σπέρμα αυτό στους κτηνοτρόφους, συνιστούσε περιορισμό στην ελεύθερη παροχή της «υπηρεσίας διανομής» του σπέρματος, την οποία η Επιτροπή ορίζει ως «το σύνολο των αναγκαίων ενεργειών για την προώθηση και την πώληση ενός προϊόντος από την παρασκευή του μέχρι την αγορά του από τον τελικό καταναλωτή». Στη Γαλλική Κυβέρνηση, η οποία αντιτάσσει ότι η οδηγία 88/407/ΕΟΚ (
25
) επέβαλλε στα κράτη μέλη να προβλέψουν την υποχρέωση αυτή, η Επιτροπή απαντά ότι η υποχρέωση αποθηκεύσεως του σπέρματος που προορίζεται για το διακοινοτικό εμπόριο, επιβαλλόμενη για υγειονομικούς λόγους από την οδηγία αυτή, αφορά μόνο το κατεψυγμένο σπέρμα και το στάδιο που προηγείται της αποστολής του από τον τόπο παραγωγής του, ενώ η αιτίαση που διατυπώθηκε κατά της Γαλλικής Δημοκρατίας αφορούσε την υποχρέωση αποθηκεύσεως κατά το στάδιο που έπεται της αποστολής αυτής.
26.
Επιπλέον, η ελεύθερη παροχή της υπηρεσίας της γονιμοποιήσεως παρεμποδιζόταν από την υποχρέωση, για όσους επιθυμούσαν να ασκήσουν τη δραστηριότητα αυτή, να υπογράψουν προηγουμένως σύμβαση με τον πρόεδρο εγκεκριμένου από την αρμόδια αρχή κέντρου γονιμοποιήσεως, προκειμένου να αποκτήσουν την αναγκαία άδεια του τεχνικού γονιμοποιήσεως. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η σύναψη μιας τέτοιας συμβάσεως τελούσε, πράγματι, υπό τη διακριτική ευχέρεια και την καλή διάθεση των προέδρων των κέντρων γονιμοποιήσεως, οι οποίοι, πάντως, αρνούνταν να συνάψουν τέτοιες συμβάσεις με ανεξάρτητους τεχνικούς γονιμοποιήσεως, δηλαδή με εκείνους που δεν ήσαν μισθωτοί του οικείου κέντρου γονιμοποιήσεως. Μολονότι είναι θεμιτό, κατά την Επιτροπή, να υποβάλλεται η χορήγηση άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως σε προηγούμενο έλεγχο, από τις κτηνιατρικές αρχές, των ικανοτήτων του αιτούντος, δεν είναι, αντιθέτως, θεμιτό να υποβάλλεται και η χορήγηση της άδειας στη σύναψη συμβάσεως με κέντρο γονιμοποιήσεως, προϋπόθεση η οποία δεν έχει καμία σχέση με τον έλεγχο των ικανοτήτων του αιτούντος και η οποία αποδεικνύεται εν τοις πράγμασι ως ενέχουσα δυσμενή διάκριση και αυθαίρετη. Η προϋπόθεση αυτή αποσκοπούσε στην ενίσχυση του μονοπωλίου της παροχής των υπηρεσιών γονιμοποιήσεως το οποίο απορρέει από τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως.
27.
Ένα πρόσθετο εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών απορρέει από την αδυναμία για τους παρόχους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη να προσφέρουν από κοινού τις υπηρεσίες διανομής και τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) λόγω της υποχρεώσεως παραδόσεως του σπέρματος στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως, τα μόνα που έχουν την εξουσία να το παραδίδουν στους κτηνοτρόφους.
28.
Η Γαλλική Κυβέρνηση παραδέχεται ότι η εθνική νομοθεσία περιελάμβανε εμπόδια στην ελεύθερη παροχή της υπηρεσίας τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), αλλά αμφισβητεί ότι περιείχε και εμπόδια στην ελεύθερη παροχή της υπηρεσίας διανομής του σπέρματος. Συναφώς, υπογραμμίζει ότι η νομοθεσία αυτή παρέσχε στους κτηνοτρόφους τη δυνατότητα να επιλέξουν απευθείας τον προμηθευτή του σπέρματος και να ζητήσουν άμεσα από το κατά τόπον αρμόδιο κέντρο γονιμοποιήσεως να προβεί στη γονιμοποίηση με το σπέρμα που προσέφερε ο εν λόγω προμηθευτής.
2. Νομική εκτίμηση
29.
Οι αιτιάσεις που διατύπωσε η Επιτροπή κατά του καθού κράτους μέλους αφορούν τρεις πτυχές της γαλλικής νομοθεσίας σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών που ίσχυε μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2006: τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα κέντρα γονιμοποιήσεως στον τομέα της τεχνητής γονιμοποιήσεως των βοοειδών τις προϋποθέσεις χορηγήσεως της άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως και ακριβέστερα την υποχρέωση, για τους ανεξάρτητους τεχνικούς γονιμοποιήσεως, να συνάψουν προηγουμένως σύμβαση με εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως (
26
)την υποχρέωση παραδόσεως και αποθηκεύσεως του σπέρματος σε εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως μετά την αποστολή του από το κέντρο παραγωγής.
30.
Από τη μία ή από την άλλη από τις ως άνω πτυχές προκύπτουν, κατά την Επιτροπή, περιορισμοί στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών τόσον όσον αφορά την υπηρεσία διανομής του σπέρματος όσο και την υπηρεσία τοποθετήσεώς του (σπερματεγχύσεως).
α) Αιτιάσεις σχετικά με την υπηρεσία διανομής του σπέρματος
31.
Θα αρχίσω επισημαίνοντας τη σοβαρή δυσχέρεια να αξιολογηθεί η ύπαρξη περιορισμών, συνεπεία των προαναφερθεισών πτυχών, στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών όσον αφορά αυτό που η Επιτροπή ορίζει στα έγγραφά της ως «υπηρεσία διανομής» του σπέρματος. Η δυσχέρεια αυτή οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, στο γεγονός ότι η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αποδείξει με όρους αρκούντως σαφείς και ακριβείς σε τι συνίσταται η υπηρεσία αυτή. Με την αιτιολογημένη γνώμη και το δικόγραφο της προσφυγής διευκρινίζει ότι ως «υπηρεσία διανομής» εννοεί «το σύνολο των αναγκαίων ενεργειών για την προώθηση και την πώληση ενός προϊόντος από την παρασκευή του μέχρι την αγορά του από τον τελικό καταναλωτή». Ο ορισμός αυτός, υπερβολικά αόριστος, δεν φαίνεται να έχει διευκρινιστεί από τις μακροσκελείς εξηγήσεις που περιλαμβάνονται στη γραπτή απάντηση του θεσμικού οργάνου σε ερώτηση που υπέβαλε συναφώς το Δικαστήριο, με τις οποίες αντιπαραθέτει μια «τεχνική» έννοια και μια «οικονομική» έννοια της υπηρεσίας διανομής, ενίοτε μνημονευόμενη και στον πληθυντικό, αναφέρεται σε λίαν ευρεία έννοια της διανομής ως «εμπορικής δραστηριότητας η οποία μπορεί να ασκείται από παραγωγό, ενδιάμεσο, χονδρέμπορο, λιανοπωλητή ή συνεταιριστική εταιρία», και θεωρεί, ειδικότερα, «τη δυνατότητα για οποιονδήποτε επιχειρηματία ο οποίος διαθέτει την κατάλληλη επαγγελματική τεχνογνωσία να προτείνει τις υπηρεσίες του σε εγκατεστημένους στη Γαλλία κτηνοτρόφους», «φανταζόμενη» συναφώς μια σειρά πιθανών δραστηριοτήτων ως προς τις οποίες, εν τούτοις, δεν είναι βέβαιο ότι προσφέρονται πράγματι σε γεωγραφικές περιοχές διαφορετικές από αυτές του προαναφερθέντος κράτους μέλους, παρατηρώντας ταυτόχρονα ότι «η ίδια η έννοια της εμπορικής υπηρεσίας διανομής είναι από τη φύση της πολυσχιδής και άυλη».
32.
Η έλλειψη ταυτοποιήσεως, με όρους αρκούντως σαφείς και ακριβείς, της υπηρεσίας, διαφορετικής από αυτή της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), της οποίας την παροχή στη Γαλλία από επιχειρηματίες άλλων κρατών μελών παρακωλύει ή αποθαρρύνει η εθνική νομοθεσία σχετικά με την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών, εμποδίζει, κατά τη γνώμη μου, να διαπιστωθεί η ύπαρξη, ως προς το σημείο αυτό, παραβάσεως του καθού κράτους μέλους.
33.
Υπενθυμίζω, συναφώς, ότι, κατά τη νομολογία, στην αιτιολογημένη γνώμη και, κατά συνέπεια, στην προσφυγή λόγω παραβάσεως, η οποία δεν μπορεί να στηρίζεται σε λόγους και ισχυρισμούς άλλους από τους προβληθέντες με την εν λόγω γνώμη, οι αιτιάσεις πρέπει να εκτίθενται κατά τρόπο συνεπή και ακριβή, ώστε να επιτρέπουν στο κράτος μέλος και στο Δικαστήριο να αντιληφθούν με ακρίβεια τη σημασία της προσαπτόμενης παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου, πράγμα που συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου το εν λόγω κράτος να μπορέσει να προβάλει λυσιτελώς τους αμυντικούς ισχυρισμούς του και το Δικαστήριο να διαπιστώσει την ύπαρξη της προβαλλόμενης παραβάσεως (
27
).
34.
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι από το άρθρο 38, παράγραφος 1, στοιχείο γ’, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου και από τη σχετική νομολογία προκύπτει ότι το εισαγωγικό της δίκης έγγραφο πρέπει να εμφαίνει το αντικείμενο της διαφοράς και να περιλαμβάνει συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών κατά τρόπο αρκούντως σαφή και ακριβή, προκειμένου ο καθού να μπορεί να προετοιμάσει την άμυνά του και το Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχό του. Επομένως, τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται μια προσφυγή πρέπει να προκύπτουν κατά τρόπο εύλογο και κατανοητό από το ίδιο το κείμενο του δικογράφου της προσφυγής (
28
).
35.
Φρονώ, επομένως, ότι εφόσον οι απαιτούμενες προϋποθέσεις της σαφήνειας και της ακρίβειας δεν πληρούνται, οι αιτιάσεις που προβάλλει η Επιτροπή ως προς τους υποτιθέμενους περιορισμούς στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών όσον αφορά την υπηρεσία (ή τις υπηρεσίες) διανομής του σπέρματος πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτες.
36.
Κατά συνέπεια, με τις προτάσεις αυτές δεν θα εξετάσω, ειδικότερα, τα ζητήματα σχετικά με την υποχρέωση παραδόσεως και αποθηκεύσεως του σπέρματος σε εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως μετά την αποστολή του από το κέντρο παραγωγής (
29
). Προσθέτω, άλλωστε, ότι η αιτίαση που αφορά την υποχρέωση αυτή είναι διατυπωμένη με συγκεχυμένο τρόπο από την Επιτροπή στο δικόγραφο της προσφυγής και στο υπόμνημα απαντήσεως, οπότε, και για τον λόγο αυτόν, πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του παραδεκτού που υπομνήσθηκαν στα σημεία 33 και 34 ανωτέρω.
37.
Θα επικεντρωθώ, αντιθέτως, στους προβαλλόμενους περιορισμούς στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών σε σχέση με την υπηρεσία τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), οι οποίοι απορρέουν καθ’ υπόθεση από τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως για την παροχή της υπηρεσίας αυτής και από την υποχρέωση υπογραφής συμβάσεως με εγκεκριμένο κέντρο γονιμοποιήσεως προκειμένου να χορηγηθεί άδεια τεχνικού γονιμοποιήσεως (στο εξής επίσης: επίδικο εθνικό καθεστώς).
β) Αιτιάσεις σχετικά με την τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση)
i) Προκαταρκτικές σκέψεις
38.
Τα δύο στοιχεία του επίδικου εθνικού καθεστώτος των οποίων έγινε μνεία στο προηγούμενο σημείο συνιστούν, κατ’ εμέ, τις δύο όψεις του ιδίου νομίσματος.
39.
Όπως είχε την ευκαιρία να παρατηρήσει το Δικαστήριο με την απόφαση Centre d’insémination de la Crespelle (
30
), «η εθνική νομοθεσία, εξαρτώντας την εκμετάλλευση των κέντρων γονιμοποιήσεως από εγκρίσεις και προβλέποντας ότι κάθε κέντρο εξυπηρετεί ορισμένη ζώνη αποκλειστικά, χορήγησε αποκλειστικά δικαιώματα, […] [κ]αθιερώνοντας με τον τρόπο αυτό, υπέρ των επιχειρήσεων αυτών, σειρά εδαφικά ορισμένων μονοπωλίων, που καλύπτουν όμως στο σύνολό τους όλη την επικράτεια ενός κράτους μέλους».
40.
Η δυνατότητα που προβλέπει η επίδικη νομοθεσία, να διενεργούνται οι πράξεις γονιμοποιήσεως από πρόσωπα που είναι κάτοχοι άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως τα οποία δεν είναι μισθωτοί εγκεκριμένου από την αρμόδια αρχή κέντρου γονιμοποιήσεως θα μπορούσε, εκ πρώτης όψεως, να θεωρηθεί ότι τελεί σε αντίφαση προς τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα κέντρα γονιμοποιήσεως όσον αφορά την τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση). Στην πραγματικότητα, η αντίφαση αυτή αποδεικνύεται φαινομενική, εφόσον από την ίδια τη νομοθεσία προκύπτει ότι η τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση) από τα προαναφερθέντα πρόσωπα έπρεπε οπωσδήποτε να λάβει χώρα υπό την εποπτεία του εγκεκριμένου και κατά τόπον αρμοδίου κέντρου γονιμοποιήσεως και υπό την τεχνική ευθύνη του επικεφαλής του κέντρου αυτού, και ότι οι λεπτομέρειες όχι μόνο διοικητικής αλλά και τεχνικής και χρηματοοικονομικής φύσεως της εν λόγω τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) δεν μπορούσαν να καθορισθούν αυτόνομα από τον επιχειρηματία, αλλά έπρεπε να αποτελέσουν το αντικείμενο συμφωνίας με τον πρόεδρο του κέντρου γονιμοποιήσεως. Υπό τις συνθήκες αυτές, δύσκολα μπορεί να γίνει δεκτό ότι η υπηρεσία τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) μπορεί να παρασχεθεί από επιχειρηματίες άλλους από τα κέντρα γονιμοποιήσεως υπό πράγματι ανεξάρτητη μορφή, πράγμα που θα τελούσε, κατά τα λοιπά, σε αντίφαση προς την προαναφερθείσα αποκλειστικότητα. Φαίνεται μάλλον ότι οι επιχειρηματίες αυτοί δεν παρείχαν την υπηρεσία αυτή σε ανταγωνισμό με το κέντρο γονιμοποιήσεως και βάσει επαγγελματικής σχέσεως που δημιουργείται με πελάτη κτηνοτρόφο, αλλά μπορούσαν, μετά την απόκτηση της κατάλληλης άδειας, να πραγματοποιήσουν την τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση) ως συνεργάτες, μη μισθωτοί, του ίδιου του κέντρου γονιμοποιήσεως (
31
).
41.
Επομένως, η υποχρέωση υπογραφής συμβάσεως με το κέντρο γονιμοποιήσεως για την απόκτηση άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως, αντί να ενισχύει, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα κέντρα γονιμοποιήσεως, συνιστούσε, κατ’ εμέ, αδιαχώριστη πτυχή στο πλαίσιο συστήματος το οποίο, επιφυλάσσοντας την υπηρεσία της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως, σκοπούσε, εν τούτοις, να παράσχει τη δυνατότητα διενέργειας των πράξεων τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), στο πλαίσιο και όχι εκτός του μονοπωλίου αυτού, και από πρόσωπα που διέθεταν τη σχετική ικανότητα, τα οποία δεν αποτελούσαν πάντως κατ’ ανάγκη μέρος του προσωπικού κέντρου γονιμοποιήσεως.
42.
Άλλωστε, η Γαλλική Κυβέρνηση, με τα έγγραφά της, αναφέρει σαφώς ότι το άρθρο L.653-7 του γεωργικού κώδικα παρείχε στα κέντρα γονιμοποιήσεως «αποκλειστικό δικαίωμα», το οποίο η ίδια η διάταξη ορίζει ως «γεωγραφικό μονοπώλιο» επί της δραστηριότητας της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), αφού βεβαίωσε, με την απάντησή της στην αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής, ότι η υποχρέωση, για τον τεχνικό γονιμοποιήσεως, να συνάψει σύμβαση με εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως ήταν η «άμεση συνέπεια της νόμιμης αποκλειστικότητας ζώνης» που παρέχεται στο κέντρο αυτό.
43.
Κατά συνέπεια, φρονώ ότι οι δύο επίμαχες πτυχές πρέπει να ληφθούν υπόψη από κοινού, και τούτο τόσο για να εκτιμηθεί η ύπαρξη περιορισμών της ελευθερίας εγκαταστάσεως και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών όσο και για να εκτιμηθούν οι λόγοι που προβάλλει η Γαλλική Κυβέρνηση για να δικαιολογήσει τους ενδεχόμενους αυτούς περιορισμούς.
44.
Ως γνωστόν, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει, γενικώς, στα κράτη μέλη να υποβάλλουν δεδομένη οικονομική δραστηριότητα σε καθεστώς μονοπωλίου. Επιβεβαίωση αυτού απαντά, ειδικότερα, στο άρθρο 31 ΕΚ, του οποίου η παράγραφος l προβλέπει απλώς διαρρύθμιση των εθνικών μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα, και στο άρθρο 86 ΕΚ, του οποίου η παράγραφος 1, απαγορεύοντας γενικά στα κράτη μέλη να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ, όσον αφορά τις δημόσιες επιχειρήσεις ή τις επιχειρήσεις στις οποίες χορηγούν ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα, μέτρα αντίθετα προς τους κανόνες της Συνθήκης, υποδηλώνει κατ’ ανάγκη ότι τα κράτη μέλη μπορούν να παρέχουν αποκλειστικά δικαιώματα σε ορισμένες επιχειρήσεις και να τους χορηγούν μονοπώλιο (
32
).
45.
Όπως όμως διευκρίνισε το Δικαστήριο, αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα ειδικά και αποκλειστικά δικαιώματα συνάδουν οπωσδήποτε με τη Συνθήκη (
33
).
46.
Ακριβώς όσον αφορά τα μονοπώλια υπηρεσιών όπως αυτά ως προς τα οποία διαπίστωσε ότι απορρέουν από τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που χορηγήθηκε στα εγκεκριμένα κέντρα γονιμοποιήσεως από το επίδικο εθνικό καθεστώς, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, μολονότι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 37 της Συνθήκης, το οποίο αφορά την ανταλλαγή εμπορευμάτων, είναι αντίθετα προς την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, που διατυπώνεται στο άρθρο 30 ΕΚ, εάν ασκούν έμμεση επιρροή στις προαναφερθείσες συναλλαγές εισάγοντας δυσμενή διάκριση εις βάρος των εισαγομένων προϊόντων υπέρ των προϊόντων εθνικής προελεύσεως (
34
). Με την απόφαση Société coopérative d’amélioration de l’élevage et d’insémination artificielle du Béarn, ειδικότερα, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα γεγονότα που εκθέτει η απόφαση περί παραπομπής καθώς και αυτά που αποδείχθηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου δεν αρκούσαν για να θεωρηθεί ότι μια τέτοια νομοθεσία όπως αυτή που ίσχυε στη Γαλλία για την τεχνητή γονιμοποίηση των βοοειδών, η οποία χορηγούσε εδαφικό μονοπώλιο στα κέντρα γονιμοποιήσεως, συνιστούσε εμμέσως μονοπώληση που παρεμπόδιζε την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, δοθέντος ότι κάθε μεμονωμένος εκτροφέας ήταν ελεύθερος να ζητήσει από το κέντρο γονιμοποιήσεως στο οποίο υπάγεται να του προμηθεύσει σπέρμα που προέρχεται από κέντρο παραγωγής της επιλογής του στη Γαλλία ή στο εξωτερικό (
35
).
47.
Με την απόφαση Centre d’insémination de la Crespelle, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι το γεγονός και μόνο της δημιουργίας δεσπόζουσας θέσεως με τη χορήγηση αποκλειστικού δικαιώματος υπό την έννοια του άρθρου 90, παράγραφος 1, δεν είναι, αφ’ εαυτού, ασυμβίβαστο προς το άρθρο 86 της Συνθήκης. Ένα κράτος μέλος δεν παραβαίνει, πράγματι, τις απαγορεύσεις που περιλαμβάνονται στις δύο αυτές διατάξεις παρά μόνον εφόσον η οικεία επιχείρηση άγεται, από την άσκηση και μόνο του αποκλειστικού δικαιώματος που της παραχωρήθηκε, σε καταχρηστική εκμετάλλευση της δεσπόζουσας θέσεώς της. Στην υπόθεση εκείνη, εξετάζοντας τη γαλλική νομοθεσία η οποία ίδρυσε κέντρα γονιμοποιήσεως εξουσιοδοτημένα να ασκούν τη δραστηριότητά τους κατ’ αποκλειστικότητα σε καθορισμένη ζώνη που έχουν την ευχέρεια να χρεώνουν πρόσθετα έξοδα για τη χορήγηση σπέρματος προερχομένου από κέντρα παραγωγής της επιλογής των εκτροφέων, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ρύθμιση αυτή, καίτοι ανέθετε στα κέντρα γονιμοποιήσεως τον καθορισμό του ύψους των εξόδων αυτών, δεν τους επέτρεπε να απαιτούν δυσανάλογα έξοδα και με τον τρόπο αυτό να εκμεταλλεύονται καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση τους (
36
).
48.
Με την παρούσα διαδικασία, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί, αυτή τη φορά απευθείας (προκειμένου όχι για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αλλά για προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους), επί της συμβατότητας του επίδικου εθνικού καθεστώτος, το οποίο εγκαθίδρυσε πλειονότητα εδαφικών μονοπωλίων υπηρεσιών, με άλλες διατάξεις της Συνθήκης, δηλαδή αυτές που εξασφαλίζουν την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εντός της Κοινότητας (άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ). Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι το Δικαστήριο, με τις προπαρατεθείσες αποφάσεις, δεν διαπίστωσε ότι το επίμαχο καθεστώς ήταν αντίθετο προς τις διατάξεις της Συνθήκης των οποίων έγινε επίκληση στις αποφάσεις εκείνες, ουδόλως υποδηλώνει ότι απόφαση με την οποία θα γινόταν δεκτή η προσφυγή της Επιτροπής στην υπό κρίση διαδικασία θα ήταν αντίθετη προς τη νομολογία του Δικαστηρίου.
49.
Η δυνατότητα του Δικαστηρίου να ελέγξει, βάσει των άρθρων 43 ΕΚ και 49 ΕΚ, αν η χορήγηση από κράτος μέλος αποκλειστικών δικαιωμάτων στην άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων είναι θεμιτή υπό το πρίσμα του κοινοτικού δικαίου δεν δημιουργεί αμφιβολία.
50.
Με την απόφαση EPT (
37
), το Δικαστήριο όχι μόνο δέχθηκε ότι ένα μονοπώλιο παροχής υπηρεσιών, όπως το μονοπώλιο που υφίσταται στην Ελλάδα, στον τομέα της ραδιοτηλεοράσεως και εξετάσθηκε στην υπόθεση εκείνη, μπορούσε, λόγω του τρόπου με τον οποίο είναι οργανωμένο και ασκείται, να παραβιάσει, ιδίως, τους κανόνες της Συνθήκης σχετικά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, αλλά έκρινε επίσης, υπενθυμίζοντας το προηγούμενο της αποφάσεως Sacchi (
38
), ότι «το κοινοτικό δίκαιο δεν αντιτίθεται στην ανάθεση καθεαυτή τηλεοπτικού μονοπωλίου για λόγους δημοσίου συμφέροντος, μη οικονομικής φύσεως». Η ανάγκη για ένα κράτος μέλος να προβάλει, σύμφωνα με τους κανόνες της Συνθήκης σχετικά με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, βάσιμους λόγους για να δικαιολογήσει την καθιέρωση μονοπωλίου παροχής υπηρεσιών προκύπτει σαφέστερα από την απόφαση Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (
39
), η οποία εκδόθηκε ένα μήνα μετά την απόφαση EPT, στο χωρίο στο οποίο ορίζεται ότι «το ζήτημα αν ένα κράτος μέλος μπορεί να εξαιρέσει συγκεκριμένες παροχές υπηρεσιών από τον ελεύθερο ανταγωνισμό ισοδυναμεί με το να καθορίσει αν οι περιορισμοί της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που δημιουργούνται με τον τρόπο αυτόν μπορούν να δικαιολογηθούν από [επιτακτικούς] λόγους δημοσίου συμφέροντος».
51.
Πράγματι, με την απόφαση Läärä κ.λπ. (
40
), το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι εθνική νομοθεσία η οποία απαγορεύει την εκμετάλλευση μηχανημάτων τυχηρών παιγνίων από κάθε άλλο πρόσωπο πέραν του διαθέτοντος άδεια δημοσίου οργανισμού, η οποία δεν ενέχει καμία δυσμενή διάκριση λόγω ιθαγένειας και πλήττει αδιακρίτως τους επιχειρηματίες τους οποίους θα μπορούσε να ενδιαφέρει μια τέτοια δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του αν είναι εγκατεστημένοι στο οικείο κράτος μέλος ή σε άλλο κράτος μέλος, συνιστά εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών υπό την έννοια του άρθρου 59 της Συνθήκης ΕΚ, καθόσον εμποδίζει, άμεσα ή έμμεσα, τους επιχειρηματίες των λοιπών κρατών μελών να θέτουν οι ίδιοι μηχανήματα τυχηρών παιγνίων στη διάθεση του κοινού, και, κατά συνέπεια, για να είναι συμβατή προς τη Συνθήκη, πρέπει, εάν δεν εμπίπτει σε μια από τις περιπτώσεις παρεκκλίσεως που προβλέπει ρητά η Συνθήκη, (περιορισμοί που δικαιολογούνται από τη συμμετοχή στην άσκηση της δημόσιας εξουσίας, ή από λόγους δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας), να δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος.
52.
Οι προηγούμενες σκέψεις αφήνουν να διαφανούν ήδη τα συμπεράσματα στα οποία θα καταλήξω στα επόμενα σημεία ως προς την ύπαρξη, στην προκειμένη περίπτωση, περιορισμών στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών.
ii) Ελευθερία εγκαταστάσεως
53.
Κατά τη νομολογία, πρέπει να θεωρούνται ως περιορισμοί στην ελευθερία εγκαταστάσεως, υπό την έννοια του άρθρου 43 ΕΚ, όλα τα μέτρα που απαγορεύουν, παρεμποδίζουν ή καθιστούν λιγότερο ελκυστική την άσκηση της ελευθερίας αυτής (
41
).
54.
Η Γαλλική Κυβέρνηση —ενώ εκτιμά, αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, ότι η γεωγραφική αποκλειστικότητα υπέρ των κέντρων γονιμοποιήσεως και η προϋπόθεση χορηγήσεως της άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως η οποίας έγκειται στη σύναψη συμβάσεως με το κατά τόπον αρμόδιο κέντρο γονιμοποιήσεως δεν παρεμπόδιζαν πλήρως την πρόσβαση των επιχειρηματιών άλλων κρατών μελών στη δραστηριότητα της τεχνητής γονιμοποιήσεως των βοοειδών— αναγνωρίζει ότι η αποκλειστικότητα αυτή και η εν λόγω προϋπόθεση υποδηλώνουν περιορισμό στην ελευθερία εγκαταστάσεως.
55.
Συμφωνώ ανεπιφύλακτα με τον χαρακτηρισμό αυτόν.
56.
Με την απόφαση Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti (
42
), το Δικαστήριο έκρινε ότι εθνική νομοθεσία η οποία επιφυλάσσει αποκλειστικά σε ορισμένους οργανισμούς που πληρούν αυστηρές προδιαγραφές το δικαίωμα να ασκούν ορισμένες δραστηριότητες παροχής συμβουλών και αρωγής σε φορολογικά θέματα συνιστούσε περιορισμό της ελευθερίας εγκαταστάσεως, διότι ήταν ικανή να καταστήσει δυσχερέστερη την άσκηση εκ μέρους των επιχειρηματιών άλλων κρατών μελών του δικαιώματός τους να εγκατασταθούν στο οικείο κράτος μέλος προκειμένου να παράσχουν τις επίμαχες υπηρεσίες. Όπως διευκρίνισε ο γενικός εισαγγελέας Ruiz-Jarabo Colomer (
43
), η επίμαχη εθνική νομοθεσία περιελάμβανε περιορισμό, μεταξύ άλλων, διότι παρείχε στους οργανισμούς αυτούς την αποκλειστική εξουσία ασκήσεως ορισμένων δραστηριοτήτων συμβούλου, δημιουργώντας δύο τομείς, τον ένα ελεύθερα προσβάσιμο και τον άλλο περιορισμένο στους επίμαχους οργανισμούς και απαγορευόμενο στους άλλους επιχειρηματίες, ημεδαπούς ή από άλλα κράτη μέλη, οι οποίοι διέθεταν τα αναγκαία επαγγελματικά προσόντα.
57.
Φρονώ κατά μείζονα λόγο ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι υφίσταται περιορισμός στην ελευθερία εγκαταστάσεως στην υπό κρίση υπόθεση. Η γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως μείωνε τον συνολικό αριθμό επιχειρηματιών οι οποίοι μπορούσαν να ιδρύσουν ή να εκμεταλλευθούν τέτοια κέντρα στο γαλλικό έδαφος περιορίζοντάς τον σε ένα μόνο στο τμήμα του εδάφους αυτού που καθορίζει η υπουργική άδεια. Η αόριστη διάρκεια ισχύος της αποκλειστικότητας αυτής, την οποία δεν αρνήθηκε η Γαλλική Κυβέρνηση, δυσχέρανε το εμπόδιο στην πρόσβαση των άλλων επιχειρηματιών, περιλαμβανομένων και όσων κατάγονται από άλλα κράτη μέλη, στην αγορά της τεχνητής γονιμοποιήσεως, παγιώνοντας και προστατεύοντας τη θέση των ημεδαπών επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται ήδη στην αγορά αυτή.
58.
Ήταν αδύνατη η εγκατάσταση στη Γαλλία για την άσκηση της δραστηριότητας του τεχνικού γονιμοποιήσεως ως ελεύθερου επαγγελματία, λόγω της αποκλειστικότητας που παρέχεται στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως όσον αφορά την υπηρεσία της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) και της συνακόλουθης υποχρεώσεως που επιβάλλεται στους τεχνικούς γονιμοποιήσεως, οι οποίοι δεν αποτελούν τμήμα του προσωπικού ενός από αυτά τα κέντρα, να ασκούν τη δραστηριότητά τους υπό τη διεύθυνση και τον έλεγχο του κατά τόπον αρμοδίου κέντρου γονιμοποιήσεως και υπό την τεχνική ευθύνη του επικεφαλής του κέντρου αυτού και, επομένως, λόγω της αδυναμίας αυτόνομου καθορισμού με τον πελάτη κτηνοτρόφο των λεπτομερειών εφαρμογής και των οικονομικών όρων της παροχής, οι οποίοι έπρεπε να αποτελέσουν το αντικείμενο συμβάσεως με το κέντρο γονιμοποιήσεως.
59.
Η επίμαχη γεωγραφική αποκλειστικότητα και η υποχρέωση, η οποία συνδεόταν με αυτήν, να συναφθεί σύμβαση με το κέντρο γονιμοποιήσεως για να ληφθεί άδεια τεχνικού γονιμοποιήσεως συνιστούσαν, επομένως, κατ’ εμέ, σοβαρό εμπόδιο στην πρόσβαση στην αγορά τεχνητής γονιμοποιήσεως στη Γαλλία και, συνεπώς, περιορισμό στην ελευθερία εγκαταστάσεως υπό την έννοια του άρθρου 43 ΕΚ, εφόσον το γεγονός ότι τα μέτρα αυτά εφαρμόζονταν άνευ διακρίσεως στους εθνικούς επιχειρηματίες και στους επιχειρηματίες από άλλα κράτη μέλη δεν εμπόδιζε τον χαρακτηρισμό αυτόν (
44
). Η έλλειψη διακρίσεων που ενεργούνται ανάλογα με το κράτος μέλος καταγωγής του επιχειρηματία ενδιαφέρει πράγματι μόνο στο μέτρο που καθιστά δυνατό να ληφθούν υπόψη, για να εκτιμηθεί η συμβατότητα του επίδικου εθνικού καθεστώτος προς το άρθρο 43 ΕΚ, λόγοι δημοσίου συμφέροντος ακόμη και διαφορετικοί από αυτούς που απαριθμούνται στο άρθρο 46, παράγραφος 1, ΕΚ, ικανοί να δικαιολογήσουν τον διαπιστωθέντα περιορισμό.
γ) Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών
60.
Κατά παγία νομολογία, το άρθρο 49 ΕΚ επιτάσσει όχι μόνον την εξάλειψη κάθε δυσμενούς διακρίσεως έναντι του παρέχοντος τις υπηρεσίες λόγω της εθνικότητάς του, αλλά και την κατάργηση κάθε περιορισμού, ακόμη και αν αυτός εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο στους ημεδαπούς παρέχοντες υπηρεσίες όσο και σ’ αυτούς των άλλων κρατών μελών, οσάκις μπορεί να παρεμποδίσει, να παρενοχλήσει ή να καταστήσει λιγότερο ελκυστικές τις δραστηριότητες του παρέχοντος υπηρεσίες όταν αυτός είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος μέλος όπου νομίμως παρέχει ανάλογες υπηρεσίες (
45
).
61.
Από την περιγραφή του επίδικου εθνικού καθεστώτος την οποία παρουσίασα ανωτέρω προκύπτει ότι ο παρέχων υπηρεσίες σε διασυνοριακό επίπεδο ο οποίος επιθυμούσε να εφαρμόσει την τεχνητή γονιμοποίηση στο γαλλικό έδαφος στα πλαίσια της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών έπρεπε οπωσδήποτε να ζητήσει και να λάβει άδεια τεχνικού γονιμοποιήσεως. Πάντως, ανεξαρτήτως και από τις προϋποθέσεις χορηγήσεως της άδειας αυτής, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι η ίδια η απαίτηση της άδειας υποδήλωνε, αφεαυτής, σύμφωνα με παγία νομολογία του Δικαστηρίου (
46
), περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, διότι μπορούσε να παρενοχλήσει ή να καταστήσει λιγότερο ελκυστική την παροχή της υπηρεσίας του τεχνικού γονιμοποιήσεως στη Γαλλία από επιχειρηματίες εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη στα οποία ασκούν νομίμως τη δραστηριότητά τους.
62.
Πρόσθετο αποτρεπτικό αποτέλεσμα προέκυπτε από την ανάγκη διενέργειας των πράξεων τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) υπό τη διεύθυνση και τον έλεγχο του εγκεκριμένου και κατά τόπον αρμοδίου κέντρου γονιμοποιήσεως και υπό την τεχνική ευθύνη του επικεφαλής του εν λόγω κέντρου, καθώς και της συνομολογήσεως με το ίδιο κέντρο των λεπτομερειών, περιλαμβανομένων και των χρηματοοικονομικών, των εν λόγω πράξεων, με συνέπεια να είναι αδύνατη η άσκηση της δραστηριότητας τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) υπό καθεστώς ελεύθερου επαγγελματία σε ανταγωνισμό με τα κέντρα γονιμοποιήσεως.
63.
Η επίμαχη γεωγραφική αποκλειστικότητα και η υποχρέωση που συνδεόταν με αυτήν να συναφθεί σύμβαση με το κέντρο γονιμοποιήσεως για τη λήψη άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως συνιστούσαν κατά συνέπεια, κατ’ εμέ, σοβαρό εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή, υπό την έννοια του άρθρου 49 ΕΚ, της υπηρεσίας τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) στη Γαλλία, ενώ το γεγονός ότι τα μέτρα αυτά εφαρμόζονταν αδιακρίτως στους ημεδαπούς επιχειρηματίες και στους επιχειρηματίες άλλων κρατών μελών δεν απέκλειε τον χαρακτηρισμό αυτόν. Η έλλειψη δυσμενών διακρίσεων ανάλογα με το κράτος μέλος καταγωγής του επιχειρηματία δεν ασκεί, πράγματι, επιρροή παρά μόνο στο μέτρο που παρέχει τη δυνατότητα να ληφθούν υπόψη, για να εκτιμηθεί η συμβατότητα του επίδικου εθνικού καθεστώτος προς το άρθρο 49 ΕΚ, λόγοι δημοσίου συμφέροντος έστω και διαφορετικοί από εκείνους που απαριθμούνται στο άρθρο 46, παράγραφος 1, ΕΚ —το οποίο έχει εφαρμογή και στον τομέα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δυνάμει της αναφοράς που περιέχει το άρθρο 55 ΕΚ— ικανοί να δικαιολογήσουν τη διαπιστωθείσα παράβαση.
Β — Επί των δικαιολογητικών λόγων που προέβαλε η Γαλλική Κυβέρνηση
64.
Από παγία νομολογία προκύπτει ότι, όταν τα εθνικά μέτρα που ενδέχεται να παρακωλύσουν ή να καταστήσουν λιγότερο ελκυστική την άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως ή την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών εφαρμόζονται αδιακρίτως σε όλα τα πρόσωπα ή επιχειρήσεις που ασκούν δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής, μπορούν να θεωρηθούν δικαιολογημένα εφόσον αντιστοιχούν σε επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος, υπό την προϋπόθεση ότι είναι κατάλληλα για την επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού και δεν είναι δεσμευτικά πέραν του βαθμού που είναι αναγκαίος για την επίτευξη του σκοπού αυτού (
47
), καθόσον δεν υπάρχουν κοινοτικά μέτρα εναρμονίσεως τα οποία να προβλέπουν τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της προστασίας των συμφερόντων αυτών (
48
).
65.
Ο φάκελος της υποθέσεως δεν περιέχει κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι τα επίμαχα περιοριστικά μέτρα εφαρμόστηκαν κατά τρόπο συνεπαγόμενο δυσμενείς διακρίσεις. Η Επιτροπή δεν αμφισβήτησε τη θέση της Γαλλικής Κυβερνήσεως ότι εφαρμόζονταν αδιακρίτως στους ημεδαπούς επιχειρηματίες και στους επιχειρηματίες των άλλων κρατών μελών.
66.
Θα εξετάσω, επομένως, αν οι λόγοι που επικαλείται η Γαλλική Κυβέρνηση για να δικαιολογήσει το επίδικο εθνικό καθεστώς πληρούν τα κριτήρια των οποίων έγινε μνεία στο σημείο 64 ανωτέρω.
67.
Με το υπόμνημα αντικρούσεως, η κυβέρνηση αυτή επικαλέστηκε την προστασία της γενετικής κληρονομίας των βοοειδών, τις επιταγές του χωροταξικού σχεδιασμού, καθώς και της προστασίας της δημόσιας υγείας.
1. Επί της προστασίας της γενετικής κληρονομιάς των βοοειδών
68.
Η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το επίδικο εθνικό καθεστώς αποσκοπούσε στην αξιοποίηση της γενετικής κληρονομιάς των βοοειδών και ότι το Δικαστήριο έχει ήδη αναγνωρίσει, με την απόφαση Nilsson κ.λπ. (
49
), ότι η προστασία της κληρονομιάς αυτής συνιστά επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος. Προσθέτει ότι, μολονότι οι οδηγίες 77/504 και 87/328 εναρμόνισαν τις προϋποθέσεις της ενδοκοινοτικής κυκλοφορίας των βοοειδών αναπαραγωγής καθαράς φυλής και του σπέρματός τους, δεν εναρμόνισαν τις προϋποθέσεις σχετικά με τη γονιμοποίηση των θηλέων βοοειδών.
69.
Η Γαλλική Κυβέρνηση, αφού υπενθύμισε την εφαρμογή, στην επικράτειά της, προγραμμάτων επιλογής επί των απογόνων και διατηρήσεως γενετικού υλικού, υπογραμμίζει ότι η γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως και οι προϋποθέσεις χορηγήσεως άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως συνιστούσαν το μοναδικό μέσο να εξασφαλισθεί η ακριβής και πλήρης συλλογή γενετικών πληροφοριών που αφορούν τα βοοειδή, οι οποίες είναι αναγκαίες για την επίτευξη της γενετικής βελτιώσεως του είδους αυτού. Τα μέτρα αυτά παρείχαν, πράγματι, τη δυνατότητα συγκεντρώσεως σε κεντρικό οργανισμό όλων των στοιχείων σχετικά με τις συζεύξεις που προκύπτουν από τις ενέργειες γονιμοποιήσεως οι οποίες πραγματοποιούνται σε δεδομένη ζώνη, που καλύπτεται από την αποκλειστικότητα.
70.
Η Επιτροπή απαντά ότι ο σκοπός προστασίας της γενετικής κληρονομιάς των βοοειδών εμπίπτει σε τομέα, αυτόν των επιταγών ζωοτεχνικής και γενεαλογικής φύσεως, ο οποίος, όπως αναγνώρισε το Δικαστήριο με την απόφαση Centre d’insémination de la Crespelle (
50
), αποτέλεσε το αντικείμενο πλήρους εναρμονίσεως στο κοινοτικό επίπεδο. Υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει, στην πραγματικότητα, καμία σχέση μεταξύ του σκοπού αυτού και των προϋποθέσεων της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως), η οποία δεν έχει καμία συνέπεια στην ποιότητα και την προέλευση του σπέρματος και υποδηλώνει, πάντως, θεωρήσεις υγειονομικής φύσεως.
71.
Νομίζω ότι η αναφορά στην πλήρη εναρμόνιση η οποία, κατά την προπαρατεθείσα απόφαση, πραγματοποιήθηκε σε κοινοτικό επίπεδο ως προς τις επιταγές ζωοτεχνικής και γενεαλογικής φύσεως, δεν ασκεί επιρροή.
72.
Στη σκέψη 33 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Centre d’insémination de la Crespelle, το Δικαστήριο έκρινε ότι, «[π]ροκειμένου για τους λόγους που αφορούν τη γενετική βελτίωση των βοοειδών», «η οδηγία 87/328, η οποία αποσκοπεί στην κατάργηση των ζωοτεχνικών εμποδίων στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές βοείου σπέρματος, επιβάλλει με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στα κράτη μέλη να καταργήσουν κάθε εμπόδιο στην αποδοχή και τη χρησιμοποίηση επί του εδάφους τους του βοείου σπέρματος που έχει εισαχθεί από τα άλλα κράτη μέλη υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 4 της οδηγίας αυτής» και ότι «το άρθρο 2 της οδηγίας 91/174 (
51
) προβλέπει ότι η εμπορία του σπέρματος ζώων φυλής (ράτσας) δεν μπορεί να απαγορεύεται, περιορίζεται ή παρεμποδίζεται για γενεαλογικούς λόγους». Το Δικαστήριο κατέληξε ότι «[α]πό τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι οι ζωοτεχνικές και γενεαλογικές προϋποθέσεις αποτέλεσαν αντικείμενο πλήρους εναρμονίσεως στο κοινοτικό επίπεδο».
73.
Νομίζω ότι από τη συλλογιστική αυτή μπορεί να συναχθεί ότι η πλήρης εναρμόνιση την οποία διαπίστωσε το Δικαστήριο αφορά τα εθνικά μέτρα που αποσκοπούν στην ικανοποίηση ζωοτεχνικών ή γενεαλογικών επιταγών μέσω περιορισμών στην εισαγωγή, στο εμπόριο και στη χρήση του βοείου σπέρματος (
52
). Άλλωστε, τόσο με την απόφαση Gervais κ.λπ. (
53
) όσο και με την απόφαση Nilsson κ.λπ. (
54
), το Δικαστήριο παρατήρησε ότι οι οδηγίες 77/504 και 87/328 αποσκοπούν στην εναρμόνιση των προϋποθέσεων για την αποδοχή στην αναπαραγωγή βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους και του σπέρματός τους, προκειμένου να εξαλειφθούν τα ζωοτεχνικά εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία σπέρματος βοοειδών. Το Δικαστήριο κατέληξε, αφενός, ότι «κάθε επιταγή η οποία έχει ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα τον έλεγχο ή την επαλήθευση των εισαγωγών βοείου σπέρματος για ζωοτεχνικούς ή γενεαλογικούς λόγους μπορεί να τίθεται μόνον εφόσον συνάδει προς τις οδηγίες αυτές» (
55
) και, αφετέρου, ότι «οι οδηγίες αυτές δεν διέπουν ούτε τις προϋποθέσεις τοποθετήσεως σπέρματος ούτε την εκπαίδευση των ειδικών στην τεχνητή γονιμοποίηση ούτε, άλλωστε, τη χορήγηση πιστοποιητικών ή αδειών επιτρεπουσών την πρόσβαση στα εκ του νόμου ρυθμιζόμενα καθήκοντα του διενεργούντος τεχνητές γονιμοποιήσεις» (
56
).
74.
Πάντως, η υπό κρίση υπόθεση αφορά, κατ’ ουσίαν, περιορισμούς ως προς τα πρόσωπα που μπορούν να διενεργήσουν την πράξη τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματέγχυση) —επομένως ως προς τις προϋποθέσεις σχετικά με την τοποθέτηση αφεαυτής ή την πρόσβαση στις λειτουργίες του ειδικού στην τεχνητή γονιμοποίηση—, μη λαμβανομένου υπόψη του χρησιμοποιουμένου σπέρματος, περιορισμούς ως προς τους οποίους η Επιτροπή δεν ισχυρίζεται ότι εφαρμόσθηκαν προκειμένου να πραγματοποιηθεί έλεγχος της γενετικής ποιότητας των ζώων αναπαραγωγής κατά τρόπο μη προβλεπόμενο από τις κοινοτικές οδηγίες (
57
).
75.
Όπως η Γαλλική Κυβέρνηση, δεν νομίζω ότι η εναρμόνιση που πραγματοποιήθηκε με τις οδηγίες 77/504, 87/328 και 91/174 απαγορεύει στα κράτη μέλη να επικαλεσθούν επιταγές ζωοτεχνικής ή γενεαλογικής φύσεως για να δικαιολογήσουν εθνικά μέτρα, τα οποία, όπως τα υπό κρίση, διέπουν την υπηρεσία της τοποθετήσεως του βοείου σπέρματος χωρίς να συνεπάγονται περιορισμούς στην εισαγωγή, στο εμπόριο ή στη χρήση βοείου σπέρματος που προέρχεται από άλλα κράτη μέλη.
76.
Διαφορετικό είναι το ζήτημα αν οι προϋποθέσεις σχετικά με την τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση) μπορούν πράγματι να έχουν επιπτώσεις στη διατήρηση και τη βελτίωση της γενετικής κληρονομιάς των βοοειδών. Συναφώς, οι διάδικοι υποστηρίζουν αντίθετες θέσεις, καθόσον η Επιτροπή προτιμά αρνητική λύση και η Γαλλική Κυβέρνηση θετική λύση. Δεν νομίζω, πάντως, ότι είναι αναγκαίο να επιλύσει το Δικαστήριο τη διαμάχη αυτή, η οποία είναι μάλλον τεχνικής φύσεως.
77.
Αρκεί, κατά τη γνώμη μου, η διαπίστωση ότι, αν ληφθούν υπόψη οι ισχυρισμοί της Γαλλικής Κυβερνήσεως, το επίδικο εθνικό καθεστώς επεδίωκε σκοπούς προστασίας της γενετικής κληρονομιάς των βοοειδών καθόσον παρείχε τη δυνατότητα συλλογής σε συγκεντρωτική βάση των πληροφοριών σχετικά με τις πραγματοποποιηθείσες στην επικράτεια συζεύξεις με τεχνητή γονιμοποίηση, πληροφοριών αναγκαίων για την εφαρμογή προγραμμάτων επιλογής επί των απογόνων και γενετικής διατηρήσεως.
78.
Πάντως, δεν βλέπω γιατί μια τέτοια συλλογή δεδομένων σε συγκεντρωτική βάση δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω μέτρων λιγότερο περιοριστικών από το περιφερειακό μονοπώλιο της υπηρεσίας τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) που παρέχεται στα εγκεκριμένα κέντρα γονιμοποιήσεως. Εάν είχε επιβληθεί στους επιχειρηματίες που πραγματοποιούν τις τεχνητές γονιμοποιήσεις βοοειδών η υποχρέωση να κοινοποιούν σε οργανισμό που έχει ορισθεί για τον σκοπό αυτόν τα δεδομένα σχετικά με τις πραγματοποιούμενες συζεύξεις, θα είχε καταστεί δυνατή η συλλογή των ίδιων αυτών δεδομένων σε συγκεντρωτική βάση χωρίς, πάντως, να δημιουργηθούν σοβαρά εμπόδια στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών που απορρέουν από το μονοπώλιο αυτό.
79.
Συμφωνώ, κατά συνέπεια, με την Επιτροπή όταν παρατηρεί ότι, εν πάση περιπτώσει, το επίδικο εθνικό καθεστώς έβαινε πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του σκοπού προστασίας της γενετικής κληρονομιάς των βοοειδών την οποία επεδίωκε.
2. Επί των επιταγών χωροταξικής φύσεως
80.
Η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το εν λόγω καθεστώς επεδίωκε και χωροταξικό σκοπό και ότι το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει, με την απόφαση TK-Heimdienst (
58
), ότι ένας τέτοιος σκοπός συνιστά επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος. Ο σκοπός αυτός επέτασσε να μπορούν οι κτηνοτρόφοι να τύχουν της υπηρεσίας τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως) βάσει προϋποθέσεων ομοιόμορφων σε όλη τη γαλλική επικράτεια.
81.
Πάντως, ελλείψει γεωγραφικής αποκλειστικότητας χορηγουμένης ενόψει της παροχής της και λόγω της μικρής αποδοτικότητάς της, η υπηρεσία αυτή δεν θα είχε παρασχεθεί σε ζώνες, οι οποίες αντιστοιχούν στα τρία τέταρτα περίπου της γαλλικής επικράτειας και χαρακτηρίζονται από την παρουσία περιορισμένου αριθμού κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων. Η Γαλλική Κυβέρνηση επισημαίνει ότι η διατήρηση της κτηνοτροφίας στις ζώνες αυτές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από κλιματικές και γεωγραφικές συνθήκες εχθρικές σε κάθε τύπο καλλιέργειας, κατέστησε δυνατή τη διατήρηση αγροτικής δραστηριότητας και την παραγωγή προϊόντων ποιότητας με υψηλή προστιθέμενη αξία, όπως τα τυριά του βουνού.
82.
Συναφώς, νομίζω ότι αρκεί να παρατηρήσω, όπως το έπραξε η Επιτροπή, ότι οι ισχυρισμοί αυτοί της Γαλλικής Κυβερνήσεως δεν στηρίζονται σε κανένα πληροφοριακό ή στατιστικό δεδομένο που να καθιστά δυνατή την επιβεβαίωσή τους. Επομένως, ουδόλως αποδείχθηκε, κατά εμπεριστατωμένο τρόπο, ότι η γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρασχέθηκε στα εγκεκριμένα κέντρα γονιμοποιήσεως ήταν αναγκαία για την εξασφάλιση της προσφοράς της υπηρεσίας τοποθετήσεως σπέρματος (σπερματεγχύσεως) σε όλες τις ζώνες της γαλλικής επικράτειας.
83.
Κατά συνέπεια, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξετασθεί αν οι επιταγές χωροταξικής φύσεως είναι, in abstacto, ικανές να δικαιολογήσουν τους περιορισμούς στην ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, δεν μπορεί να θεωρηθεί αποδεδειγμένο ότι οι επιταγές αυτές υφίσταντο εν προκειμένω και ότι ήσαν ικανές να επιβάλουν τη δημιουργία εδαφικώς οριοθετημένων μονοπωλίων για την παροχή της υπηρεσίας τοποθετήσεως σπέρματος (σπερματεγχύσεως).
84.
Άλλωστε, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή, η επίμαχη δικαιολογία δεν θα μπορούσε, ούτως ή άλλως, να ισχύει για τις ζώνες του γαλλικού εδάφους οι οποίες δεν παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά που επικαλείται η κυβέρνηση του καθού κράτους.
3. Επί της προστασίας της δημόσιας υγείας
85.
Η κυβέρνηση αυτή επικαλείται, επιπλέον, στόχους δημόσιας υγείας, που αφορούν ταυτόχρονα την υγεία των ζώων και των προσώπων.
86.
Κατ’ αρχάς, ισχυρίζεται ότι το καθεστώς σχετικά με τα επαγγελματικά προσόντα των διενεργούντων την τεχνητή γονιμοποίηση ανταποκρινόταν στη μέριμνα προστασίας της υγείας των ζώων, επειδή η πράξη τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματέγχυση) πρέπει σέβεται τους υγειονομικούς κανόνες και τους κανόνες υγιεινής τόσο κατά τον χειρισμό του σπέρματος όσο και κατά την επαφή με το ζώο. Η πράξη αυτή απαιτεί τέλειο χειρισμό για την αποφυγή προσβολών της σωματικής ακεραιότητας του ζώου που αποτελεί το αντικείμενο της γονιμοποιήσεως. Επιπλέον, η ίδια η επιλογή των συζεύξεων μπορεί, κατά τη Γαλλική Κυβέρνηση, να έχει επιπτώσεις στην υγεία του ζώου αυτού, η οποία μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο, ειδικότερα όσον αφορά τη γονιμότητα, από διασταυρώσεις που δεν έχουν μελετηθεί δεόντως.
87.
Δεύτερον, το καθεστώς της άδειας του τεχνικού γονιμοποιήσεως, το οποίο προβλέπει την εξακρίβωση της ικανότητας για την άσκηση της δραστηριότητας αυτής, ήταν αναγκαίο για να εξασφαλίσει και την υγεία του προσώπου που πραγματοποιεί την τοποθέτηση του σπέρματος (σπερματέγχυση), πράξη η οποία ενέχει κινδύνους, τόσο λόγω της επαφής με ζώο μεγάλου βάρους όσο και λόγω της χρήσεως υγρού αζώτου, πολύ επικινδύνου, διότι η επαφή με το προϊόν αυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρά εγκαύματα.
88.
Τέλος, με τη χορήγηση άδειας επιδιώκεται σκοπός προστασίας της υγείας των προσώπων και υπό το πρίσμα της ασφάλειας τροφίμων, συμβάλλοντας στην ικανοποίηση της απαιτήσεως ανιχνευσιμότητας των προϊόντων που ο νομοθέτης αναγνώρισε με τον κανονισμό (ΕΚ) 178/2002 (
59
). Η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αρχή της ανιχνευσιμότητας των προϊόντων εφαρμόζεται και στο σπέρμα, το οποίο συνιστά ζωντανό βιολογικό προϊόν που εντάσσεται στο αρχικό στάδιο της διαδικασίας παραγωγής των ζώων εκτροφής, και υπογραμμίζει ότι η εθνική νομοθεσία επέβαλε στον τεχνικό γονιμοποιήσεως να ελέγχει τον εντοπισμό των θηλυκών στα οποία πρέπει να εφαρμοστεί η γονιμοποίηση (
60
) και να συντάσσει δελτίο γονιμοποιήσεως το οποίο περιέχει, μεταξύ άλλων, πληροφορίες για την ταυτότητα του ταύρου και του θήλεος και τον αριθμό της δόσεως του χρησιμοποιουμένου σπέρματος (
61
). Τα κέντρα γονιμοποιήσεως εγγυώνται την ανιχνευσιμότητα του σπέρματος αυτού, εξασφαλίζοντας τον έλεγχο των σχετικών εγγράφων, τον φυσικό έλεγχο και τον έλεγχο της ταυτότητάς του, ανεξαρτήτως της προελεύσεώς του.
89.
Θεωρώ προφανές, ότι, όπως παρατήρησε η Επιτροπή, οι θεωρήσεις των οποίων έγινε μνεία στα σημεία 86 και 87 ανωτέρω δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τους περιορισμούς στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή των επίμαχων υπηρεσιών. Πράγματι, όπως επιβεβαίωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής δεν προσάπτεται στο κράτος μέλος ούτε ότι απαίτησε άδεια τεχνικού γονιμοποιήσεως ούτε ότι υπέβαλε τη χορήγηση της άδειας αυτής στην προσκόμιση πιστοποιητικού ικανότητας ασκήσεως της σχετικής δραστηριότητας. Αντιθέτως, προσάπτεται ότι παρέσχε γεωγραφική αποκλειστικότητα στα εγκεκριμένα από την αρμόδια αρχή κέντρα γονιμοποιήσεως και ότι υπέβαλε τη χορήγηση της επίμαχης άδειας στη σύναψη συμβάσεως με εγκεκριμένο κέντρο γονιμοποιήσεως. Η Γαλλική Κυβέρνηση δεν διευκρινίζει γιατί, ελλείψει των μέτρων αυτών, και παρά την επαλήθευση της ικανότητας ασκήσεως της δραστηριότητας του τεχνικού γονιμοποιήσεως που επιτάσσει η εθνική νομοθεσία για τη χορήγηση της σχετικής άδειας, η υγεία των προσώπων και των ζώων θα ετίθετο σε κίνδυνο.
90.
Όσον αφορά την απαίτηση της ανιχνευσιμότητας των προϊόντων, αρκεί να παρατηρηθεί ότι ούτε οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στους τεχνικούς γονιμοποιήσεως, στις οποίες αναφέρεται η Γαλλική Κυβέρνηση, ούτε οι έλεγχοι του σπέρματος που πραγματοποιούν τα εγκεκριμένα κέντρα γονιμοποιήσεως προϋποθέτουν οπωσδήποτε τη γεωγραφική αποκλειστικότητα που παρέχεται στα κέντρα αυτά ως προς την υπηρεσία της τοποθετήσεως του σπέρματος (σπερματεγχύσεως). Νομίζω ότι οι εν λόγω υποχρεώσεις και έλεγχοι είναι απολύτως νοητοί και υλοποιήσιμοι ακόμη και στο πλαίσιο συστήματος που δεν προβλέπει την αποκλειστικότητα αυτή.
91.
Επομένως, νομίζω ότι οι λόγοι που προέβαλε εν προκειμένω η Γαλλική Κυβέρνηση για να δικαιολογήσει το επίδικο εθνικό καθεστώς δεν πληρούν τα κριτήρια που ορίζει η νομολογία που παρατίθεται στο σημείο 64 ανωτέρω και δεν μπορούν, κατά συνέπεια, να καταστήσουν νόμιμους τους περιορισμούς στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών οι οποίοι απορρέουν από το καθεστώς αυτό όσον αφορά την υπηρεσία τοποθετήσεως του βοείου σπέρματος. Επομένως, θεωρώ ότι η προσφυγή της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή στο μέτρο που αφορά τους περιορισμούς αυτούς.
V — Επί των δικαστικών εξόδων
92.
Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον διατύπωσε σχετικό αίτημα ο νικήσας διάδικος. Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο μπορεί να κατανείμει τα έξοδα ή να αποφασίσει ότι κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων.
93.
Εάν, όπως προτείνω, η προσφυγή γίνει εν μέρει δεκτή, δηλαδή στο μέτρο που αφορά τους περιορισμούς στην ελευθερία εγκαταστάσεως και στην ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών σχετικά με την τοποθέτηση του βοείου σπέρματος και όχι και όσον αφορά τους προβαλλόμενους περιορισμούς στις ίδιες αυτές ελευθερίες που συνδέονται με τη διανομή του βοείου σπέρματος, θεωρώ δίκαιο να κατανεμηθούν τα έξοδα μεταξύ των διαδίκων. Ακριβέστερα, προτείνω να καταδικαστεί η Γαλλική Δημοκρατία στα δύο τρίτα του συνόλου των εξόδων και η Επιτροπή στο υπόλοιπο ένα τρίτο.
VI — Πρόταση
94.
Υπό το πρίσμα των προηγουμένων σκέψεων, προτείνω στο Δικαστήριο:
—
Να διαπιστώσει ότι η Γαλλική Δημοκρατία, καθόσον χορήγησε στα εγκεκριμένα κέντρα γονιμοποιήσεως στο έδαφός της το αποκλειστικό δικαίωμα, εντός της ζώνης που καθορίστηκε από τη διάταξη η οποία επιτρέπει την ίδρυση και τη λειτουργία τους, να παρέχουν την υπηρεσία της τοποθετήσεως του βοείου σπέρματος και υπέβαλε, συνακολούθως, τη χορήγηση άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως στη σύναψη συμβάσεως μεταξύ του προέδρου ενός από τα κέντρα αυτά και του αιτουμένου την άδεια, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ.
—
Να απορρίψει την προσφυγή κατά τα λοιπά.
—
Να καταδικάσει τη Γαλλική Δημοκρατία στα δύο τρίτα του συνόλου των δικαστικών εξόδων και την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στο υπόλοιπο ένα τρίτο.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
(
2
)	Επιθυμώ να διευκρινίσω εξ αρχής ότι, για να ακολουθήσω όσο το δυνατόν πιο πιστά την ορολογία που χρησιμοποιείται στα επίμαχα γαλλικά νομοθετήματα —τα οποία διακρίνουν ούτως ή άλλως μεταξύ της «mise en place» και της «insémination», όπου στον δεύτερο όρο προσδίδεται ευρύτερη έννοια— χρησιμοποιώ στις προτάσεις αυτές τον όρο «σπερματέγχυση» για να δηλώσω την τοποθέτηση του σπέρματος που έχει ληφθεί από αρσενικά βοοειδή στα γεννητικά όργανα των θηλυκών του βοείου είδους, και τον όρο «γονιμοποίηση», ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί ως συνώνυμο, υπό ευρύτερη έννοια, και ο οποίος αναφέρεται γενικά στο σύνολο της δραστηριότητας της τεχνητής αναπαραγωγής των βοοειδών, η οποία περιλαμβάνει και τη δραστηριότητα της παραγωγής του σπέρματος.
(
3
)	Αποφάσεις της 28ης Ιουνίου 1983, 271/81, Société coopérative d’amélioration de l’élevage et d’insémination artificielle du Béarn (Συλλογή 1983, σ. 2057), και της 7ης Δεκεμβρίου 1995, C-17/94, Gervais κ.λπ. (Συλλογή 1995, σ. I-4353).
(
4
)	Απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 1994, C-323/93, Centre d’insémination de la Crespelle (Συλλογή 1994, σ. I-5077).
(
5
)	Οδηγία του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1977, περί των ζώων αναπαραγωγής του βοείου είδους καθαρόαιμου γένους (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/019, σ. 58).
(
6
)	Οδηγία του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1987, για την αποδοχή στην αναπαραγωγή βοοειδών αναπαραγωγής καθαρόαιμου γένους (ΕΕ L 167, σ. 54).
(
7
)	Απόφαση Gervais κ.λπ., προπαρατεθείσα.
(
8
)	Και στην αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως που κατέληξε στην έκδοση της προπαρατεθείσας αποφάσεως Gervais κ.λπ., το Δικαστήριο επιλήφθηκε του ζητήματος της συμβατότητας του προαναφερθέντος νομικού καθεστώτος με τους κανόνες της Συνθήκης ΕΚ σχετικά με την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών (άρθρα 52 και 59 της Συνθήκης ΕΚ, νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 43 ΕΚ και 49 ΕΚ). Πάντως, το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε ως προς το σημείο αυτό, καθόσον παρατήρησε ότι οι κανόνες αυτοί δεν μπορούσαν να εφαρμοσθούν στην περίπτωση εκείνη, διότι οι καταστάσεις που αποτελούσαν το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης είχαν αμιγώς εσωτερικό χαρακτήρα.
(
9
)	JORF της 5ης Ιανουαρίου 2006, σ. 229.
(
10
)	JORF της 8ης Δεκεμβρίου 2006, σ. 18620.
(
11
)	JORF της 23ης Δεκεμβρίου 2006, σ. 19479.
(
12
)	Νόμος σχετικά με το νομοθετικό τμήμα του βιβλίου VI (νέο) του γεωργικού κώδικα (JORF της 9ης Ιουλίου 1998, σ. 10458).
(
13
)	JORF της 29ης Δεκεμβρίου 1966, σ. 11619.
(
14
)	Διάταγμα σχετικά με το κανονιστικό τμήμα του βιβλίου VI του γεωργικού κώδικα το οποίο τροποποιεί το κανονιστικό τμήμα των βιβλίων II και III του ιδίου κώδικα (JORF της 6ης Σεπτεμβρίου 2003, σ. 15405).
(
15
)	JORF της 23ης Μαρτίου 1969, σ. 2948.
(
16
)	JORF της 30ής Απριλίου 1969, σ. 4349.
(
17
)	JORF της 19ης Νοεμβρίου 1969, σ. 11256.
(
18
)	JORF της 31ης Ιανουαρίου 1989, σ. 1469.
(
19
)	JORF της 6ης Δεκεμβρίου 1991, σ. 15936.
(
20
)	JORF της 1ης Ιουνίου 1997, σ. 8791.
(
21
)	JORF της 27ης Ιανουαρίου 2001, σ. 1477.
(
22
)	Είναι δυνατόν να μη ληφθούν υπόψη, για την παρούσα διαδικασία, οι διατάξεις που παρέχουν τη δυνατότητα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, στους κτηνοτρόφους να εφαρμόσουν οι ίδιοι τη γονιμοποίηση στα ζώα που εκτρέφουν (δεν πρόκειται, στην περίπτωση αυτή, για υπηρεσία που παρέχεται σε τρίτους) και οι διατάξεις οι οποίες εξουσιοδοτούν τους κτηνιάτρους, ακόμη και αν δεν διαθέτουν άδεια τεχνικού γονιμοποιήσεως, να εφαρμόσουν τη γονιμοποίηση, κατ’ εξαίρεση και για θεραπευτικούς λόγους, σε ζώα που έχουν ανατεθεί στη φροντίδα τους (περίπτωση παρεκκλίσεως προδήλως περιθωριακή).
(
23
)	Αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 1990, C-347/88, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή1990, σ. I-4747, σκέψη 40), και της 13ης Σεπτεμβρίου 2007, C-260/04, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 2007, σ. I-7083, σκέψη 18 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
24
)	Αποφάσεις της 31ης Μαρτίου 1993, C-19/92, Kraus (Συλλογή 1993, σ. I-1663, σκέψη 32), και του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 1999, T-266/97, Vlaamse Televisie Maatschappij κατά Επιτροπής (Συλλογή 1999, σ. II-2329, σκέψη 113).
(
25
)	Οδηγία του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1988, για τον καθορισμό των απαιτήσεων υγειονομικού ελέγχου που ισχύουν στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και στις εισαγωγές κατεψυγμένου σπέρματος βοοειδών (ΕΕ L 194, σ. 10).
(
26
)	Λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου των εγγράφων και των προφορικών παρατηρήσεων της Επιτροπής, είναι σαφές ότι, σε αντιδιαστολή προς ό,τι συνάγεται από τις προτάσεις που διατυπώθηκαν στο υπόμνημα απαντήσεως, αντικείμενο της αιτιάσεως δεν είναι η υποχρέωση κατοχής άδειας τεχνικού γονιμοποιήσεως αφεαυτής.
(
27
)	Απόφαση της 4ης Μαΐου 2006, C-98/04, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (Συλλογή 2006, σ. I-4003, σκέψη 18).
(
28
)	Βλ., σε σχέση με προσφυγή λόγω παραβάσεως στηριζόμενη στο άρθρο 226 ΕΚ, απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, C-55/03, Επιτροπή κατά Ισπανίας (σκέψη 23).
(
29
)	Υπενθυμίζω παρεμπιπτόντως ότι, με την προπαρατεθείσα απόφαση Centre d’insémination de la Crespelle (σκέψεις 28-40), το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να εξετάσει, υπό το πρίσμα των άρθρων 30 και 36 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεων, άρθρο 28 ΕΚ και 30 ΕΚ) την υποχρέωση που επιβάλλει η γαλλική νομοθεσία στους επιχειρηματίες που εισάγουν σπέρμα από άλλα κράτη μέλη να το παραδώσουν σε εγκεκριμένο από την αρμόδια αρχή κέντρο γονιμοποιήσεως ή παραγωγής.
(
30
)	Προπαρατεθείσα, σκέψη 17.
(
31
)	Παρατηρείται ότι, κατά το άρθρο 4 της αποφάσεως του Υπουργού Γεωργίας, Τροφίμων, Αλιείας και Αγροτικών Υποθέσεων, της 20ής Φεβρουαρίου 2003, σχετικά με τις προϋποθέσεις τιμολογήσεως της γονιμοποιήσεως των βοοειδών που εφαρμόζουν τα κέντρα τεχνητής γονιμοποιήσεως (JORF της 23ης Φεβρουαρίου 2003, σ. 3290), η σπερματέγχυση χρεώνεται στους κτηνοτρόφους από το κέντρο γονιμοποιήσεως, ανεξαρτήτως του καθεστώτος —μισθωτός ή ελεύθερος επαγγελματίας— του προσώπου που την εφαρμόζει.
(
32
)	Απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1997, C-159/94, Eπιτροπή κατά Γαλλίας (Συλλογή 1997, σ. Ι-5815, σκέψη 44).
(
33
)	Απoφάσεις της 19ης Μαρτίου 1991, C-202/88, Γαλλία κατά Επιτροπής (Συλλογή 1991, σ. I-1223, σκέψη 22), και της 25ης Ιουλίου 1991, C-353/89, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (Συλλογή 1991, σ. I-4069, σκέψη 34).
(
34
)	Απoφάσεις Société coopérative d’amélioration de l’élevage et d’insémination artificielle du Béarn, προπαρατεθείσα (σκέψεις 8-10), και Gervais κ.λπ., προπαρατεθείσα (σκέψεις 35 και 36).
(
35
)	Απόφαση Société coopérative d’amélioration de l’élevage et d’insémination artificielle du Béarn, προπαρατεθείσα, σκέψεις 11 και 12, στις οποίες αναφέρεται και η απόφαση Gervais κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 37, στην οποία το Δικαστήριο διευκρίνισε πάντως ότι το ζήτημα αν η λειτουργία εγκεκριμένων από την αρμόδια αρχή κέντρων κατέληγε στην πράξη σε δυσμενή διάκριση εις βάρος του εισαγομένου σπέρματος αντίθετη προς το άρθρο 30 της Συνθήκης προϋπέθετε εκτίμηση των ασκούντων επιρροή πραγματικών περιστατικών η οποία ενέπιπτε στην αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου (επρόκειτο, πράγματι, όπως στην προπαρατεθείσα υπόθεση Société coopérative d’amélioration de l’élevage et d’insémination artificielle du Béarn, για αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως και όχι, όπως στην υπόθεση αυτή, για διαδικασία διαπιστώσεως παραβάσεως).
(
36
)	Απόφαση Centre d’insémination de la Crespelle, προπαρατεθείσα (σκέψεις 13, 18 και 21).
(
37
)	Απόφαση της 18ης Ιουνίου 1991, C-260/89 (Συλλογή 1991, σ. I-2925, σκέψεις 10 έως 12 και 20).
(
38
)	Απόφαση της 30ής Απριλίου 1974, 155/73 (Συλλογή τόμος 1974, σ. 217, σκέψη 14). Η υπογράμμιση δική μου.
(
39
)	Προπαρατεθείσα, σκέψη 35.
(
40
)	Απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1999, C-124/97 (Συλλογή 1999, σ. I-6067, σκέψεις 28-30).
(
41
)	Απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2004, C-442/02, CaixaBank France (Συλλογή 2004, σ. I-8961, σκέψη 11 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
42
)	Απόφαση της 30ής Μαρτίου 2006, C-451/03 (Συλλογή 2006, σ. I-2941, σκέψη 34).
(
43
)	Προτάσεις της 28ης Ιουνίου 2005 στην υπόθεση που κατέληξε στην απόφαση Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, προπαρατεθείσα (σημεία 42 και 44).
(
44
)	Απόφαση Kraus, προπαρατεθείσα, σκέψη 32.
(
45
)	Απoφάσεις της 25ης Ιουλίου 1991, C-76/90, Säger (Συλλογή 1991, σ. I-4221, σκέψη 12) της 20ής Φεβρουαρίου 2001, C-205/99, Analir κ.λπ. (Συλλογή 2001, σ. I-1271, σκέψη 21) της 9ης Νοεμβρίου 2006, C-433/04, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 2006, σ. I-10653, σκέψη 28), και της 11ης Ιανουαρίου 2007, C-208/05, ITC (Συλλογή 2007, σ. I-181, σκέψη 55).
(
46
)	Βλ., ειδικότερα, απoφάσεις της 4ης Δεκεμβρίου 1986, 205/84, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 1986, σ. 3755, σκέψη 28) Säger, προπαρατεθείσα (σκέψη 14) της 9ης Αυγούστου 1994, C-43/93, Vander Elst (Συλλογή 1994, σ. I-3803, σκέψη 15) της 9ης Μαρτίου 2000, C-355/98, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 2000, σ. I-1221, σκέψη 35) και της 18ης Ιουλίου 2007, C-134/05, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 2007, σ. I-6251, σκέψη 23).
(
47
)	Βλ. απoφάσεις της 30ής Νοεμβρίου 1995, C-55/94, Gebhard (Συλλογή 1995, σ. I-4165, σκέψη 37) της 4ης Ιουλίου 2000, C-424/97, Haim (Συλλογή 2000, σ. I-5123, σκέψη 57) Analir κ.λπ., προπαρατεθείσα (σκέψη 25) της 15ης Ιανουαρίου 2002, C-439/99, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 2002, σ. I-305, σκέψη 23), και Caixabank, προπαρατεθείσα (σκέψη 17).
(
48
)	Απoφάσεις της 15ης Ιουνίου 2006, C-255/04, Επιτροπή κατά Γαλλίας (Συλλογή 2006, σ. I-5251, σκέψη 43), και της 14ης Δεκεμβρίου 2006, C-257/05, Επιτροπή κατά Αυστρίας (σκέψη 23).
(
49
)	Απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 1998, C-162/97 (Συλλογή 1998, σ. I-7477).
(
50
)	Προπαρατεθείσα, σκέψη 33.
(
51
)	Οδηγία 91/174/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Μαρτίου 1991, σχετικά με τους ζωοτεχνικούς και γενεαλογικούς όρους που διέπουν την εμπορία ζώων φυλής (ράτσας), και σχετικά με την τροποποίηση των οδηγιών 77/504/ΕΟΚ και 90/425/ΕΟΚ (ΕΕ L 85, σ. 37).
(
52
)	Άλλωστε, όπως παρατήρησε η Γαλλική Κυβέρνηση και όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, πρόκειται αποκλειστικά για το σπέρμα των βοοειδών αναπαραγωγής καθαράς φυλής, οπότε η επίμαχη εναρμόνιση δεν καλύπτει, εν πάση περιπτώσει, τα μέτρα σχετικά με το σπέρμα των βοοειδών φυλής που προέρχεται από διασταύρωση.
(
53
)	Προπαρατεθείσα, σκέψη 32.
(
54
)	Προπαρατεθείσα, σκέψη 29.
(
55
)	Απόφαση Nilsson κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 29.
(
56
)	Απόφαση Gervais κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 32.
(
57
)	Με την προπαρατεθείσα απόφαση Nilsson κ.λπ. (σκέψη 30), το Δικαστήριο έκρινε ότι, λαμβανομένης υπόψη της εναρμονίσεως που πραγματοποιήθηκε με τις οδηγίες 77/504 και 87/328, «[η] υποχρέωση της λήψεως αδείας για τις δραστηριότητες σπερματεγχύσεως δεν μπορεί να εξυπηρετεί τον σκοπό του ελέγχου της γενετικής ποιότητας των ζώων αναπαραγωγής κατά τρόπο μη προβλεπόμενο από τις οδηγίες».
(
58
)	Απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2000, C-254/98 (Συλλογή 2000, σ. I-151, σκέψη 34).
(
59
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων (ΕΕ L 31, σ. 1).
(
60
)	Η Γαλλική Κυβέρνηση παραπέμπει συναφώς στην απόφαση της 2ας Αυγούστου 1983, η οποία ορίζει την ειδική δραστηριότητα των τεχνικών γονιμοποιήσεως (JORF της 10ης Αυγούστου 1983, σ. 7442).
(
61
)	Άρθρο 15 της αποφάσεως της 17ης Απριλίου 1969, όπως τροποποιήθηκε.