62017TJ0716_RES
(Kawża T-716/17)
Germanwings GmbH
vs
Kummissjoni Ewropea
Sentenza tal-Qorti Ġenerali (L-Ewwel Awla Estiża) tat‑13 ta’ Mejju 2020
“Għajnuna mill-Istat – Settur tal-ajru – Għajnuna mogħtija mill-Italja favur l-ajruporti ta’ Sardegna – Deċiżjoni li tiddikjara l-għajnuna parzjalment kompatibbli u parzjalment inkompatibbli mas-suq intern – Imputabbiltà lill-Istat – Benefiċjarji – Vantaġġ favur il-kumpanniji tal-ajru kontraenti – Prinċipju tal-operatur privat f’ekonomija tas-suq – Effett fuq il-kummerċ bejn Stati Membri – Effett ħażin fuq il-kompetizzjoni – Obbligu ta’ motivazzjoni – Skema ta’ għajnuna – Għajnuna de minimis – Irkupru”
Proċedura ġudizzjarja – Tressiq ta’ motivi ġodda fil-mori tal-kawża – Estensjoni ta’ motiv ifformulat preċedentement – Ammissibbiltà
(Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, Artikolu 84)
(ara l-punti 61, 64)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Kunċett – Għoti ta’ vantaġġ permezz tar-riżorsi tal-Istat imputabbli lill-Istat – Miżuri intiżi sabiex itejbu s-servizz bl-ajru f’reġjun insulari u sabiex jippromwovu dan ir-reġjun bħala destinazzjoni turistika – Rimbors mill-Istat tal-ammonti mħallsa minn operaturi tal-ajruporti lil kumpanniji tal-ajru abbażi ta’ ftehimiet li jsegwu dawn l-għanijiet – Inklużjoni
(Artikolu 107(1) TFUE)
(ara l-punti 65 sa 106)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Kunċett – Għoti ta’ vantaġġi imputabbli lill-Istat – Għajnuna mogħtija mill-entitajiet reġjonali jew lokali – Inklużjoni – Vantaġġi mogħtija permezz ta’ organi distinti tal-Istat – Applikazzjoni tal-kriterju tal-kontroll pubbliku – Involviment tal-awtoritajiet pubbliċi fl-adozzjoni tal-miżuri u fil-kontroll tal-implimentazzjoni tagħhom – Inklużjoni
(Artikolu 107(1) TFUE)
(ara l-punti 66, 81 sa 85, 96 sa 99, 102)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Kunċett – Għajnuna mir-riżorsi tal-Istat – Kunċett ta’ riżorsi tal-Istat – Fondi mħallsa minn entità reġjonali lil operaturi tal-ajruporti u użati minn dawn tal-aħħar sabiex iħallsu lill-kumpanniji tal-ajru – Inklużjoni – Kundizzjonijiet – Kontroll pubbliku eżerċitat fuq l-għoti tal-vantaġġ
(Artikolu 107(1) TFUE)
(ara l-punti 74 sa 78)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Kunċett – Evalwazzjoni skont il-kriterju ta’ investitur privat – Relazzjonijiet kuntrattwali bejn l-operaturi tal-ajruporti u l-kumpanniji tal-ajru – Implimentazzjoni ta’ skema ta’ għajnuna minn operatur tal-ajruporti mhux miżmum mill-Istat – Esklużjoni
(Artikolu 107(1) TFUE)
(ara l-punti 124, 125, 131, 132)
Proċedura ġudizzjarja – Rikors promotur – Rekwiżiti formali – Espożizzjoni sommarja tal-motivi invokati – Formulazzjoni astratta – Inammissibbiltà
(Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 21 u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 53; Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali, Artikolu 76(d))
(ara l-punti 145, 148)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Effett fuq il-kummerċ bejn Stati Membri – Effett ħażin fuq il-kompetizzjoni – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Portata tal-oneru probatorju li jaqa’ fuq il-Kummissjoni
(Artikolu 107(1) TFUE)
(ara l-punti 155, 156)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Eżami mill-Kummissjoni – Eżami ta’ skema ta’ għajnuna meħuda fil-globalità tagħha – Ammissibbiltà – Obbligu tal-Kummissjoni li tevalwa individwalment is-sitwazzjoni ta’ ċerti benefiċjarji – Assenza – Verifika li taqa’ fuq l-awtoritajiet nazzjonali waqt l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni
(Artikoli 107 u 108 TFUE)
(ara l-punti 157, 167, 170 sa 173, 183)
Għajnuna mogħtija mill-Istati – Deċiżjoni tal-Kummissjoni li tikkonstata l-inkompatibbiltà ta’ għajnuna mas-suq intern – Obbligu ta’ motivazzjoni – Portata
(Artikoli 108 u 296 TFUE)
(ara l-punt 159)
Sunt
Permezz tas-sentenza Germanwings vs Il-Kummissjoni (T‑716/17), mogħtija fit-13 ta’ Mejju 2020, il-Qorti Ġenerali, li ddeċidiet bħala kulleġġ ġudikanti estiż ta’ ħames imħallfin, ċaħdet ir-rikors ppreżentat minn Germanwings GmbH (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”) intiż għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea tad-29 ta’ Lulju 2016, li ddikjarat parzjalment inkompatibbli mas-suq intern l-għajnuna mogħtija mill-Italja favur differenti kumpanniji tal-ajru li jservu s-Sardegna (
1
). Skont din id-deċiżjoni, l-iskema ta’ appoġġ stabbilita, fl-Italja, mir-Reġjun Awtonomu ta’ Sardegna (iktar ’il quddiem ir-“Reġjun”) għall-iżvilupp tat-trasport bl-ajru ma kinitx tikkostitwixxi għajnuna mill-Istat mogħtija lill-operaturi tal-ajruporti ta’ Sardegna, iżda lill-kumpanniji tal-ajru inkwistjoni.
Fit-13 ta’ April 2010, ir-Reġjun kien adotta l-Liġi Nru 10/2010 (
2
), sussegwentement innotifikata mill-Italja lill-Kummissjoni skont l-Artikolu 108(3) TFUE, li kienet tawtorizza l-finanzjament tal-ajruporti tal-gżira għall-iżvilupp tat-trasport bl-ajru, b’mod partikolari permezz tad-destaġunalizzazzjoni tar-rotot tal-ajru ma’ Sardegna. Din il-liġi ġiet implimentata permezz ta’ sensiela ta’ miżuri adottati mill-eżekuttiv tar-Reġjun, inkluża d-Deċiżjoni tal-Kunsill Reġjonali Nru 29/36 tad-29 ta’ Lulju 2010 (iktar ’il quddiem, meħuda flimkien mad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Liġi Nru 10/2010, il-“miżuri kontenzjużi”). Il-miżuri kontenzjużi kienu jipprevedu b’mod partikolari l-konklużjoni ta’ ftehimiet bejn l-operaturi tal-ajruporti u l-kumpanniji tal-ajru għat-titjib tas-servizz bl-ajru tal-gżira u sabiex tiġi żgurata l-promozzjoni tagħha bħala destinazzjoni turistika. Barra minn hekk, huma jiddeterminaw taħt liema kundizzjonijiet u skont liema modalitajiet l-ammonti mħallsa lill-kumpanniji tal-ajru abbażi ta’ tali ftehimiet għandhom jiġu rrimborsati mir-Reġjun lill-operaturi tal-ajruporti.
Fid-29 ta’ Lulju 2016, il-Kummissjoni adottat id-deċiżjoni li tiddikjara l-iskema ta’ għajnuna stabbilita mill-miżuri kontenzjużi parzjalment inkompatibbli mas-suq intern u tordna l-irkupru tal-għajnuna kkonċernata mill-kumpanniji tal-ajru kkunsidrati li huma benefiċjarji, fosthom ir-rikorrenti. Insostenn tar-rikors għal annullament tagħha, din tal-aħħar invokat diversi motivi bbażati, b’mod partikolari, fuq diversi żbalji ta’ liġi fir-rigward tal-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat kif ukoll tan-natura de minimis tas-somma rċevuta.
Qabel kollox, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-ewwel motiv ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 107(1) TFUE, sa fejn il-Kummissjoni ma wrietx l-eżistenza ta’ għajnuna mill-Istat, peress li ma eżaminatx jekk operatur tal-ajruporti kienx aġixxa bħala operatur privat f’ekonomija tas-suq.
Fil-fatt, kuntrarjament għall-pożizzjoni sostnuta mir-rikorrenti, ir-Reġjun, iktar mill-operaturi tal-ajruport, ta lok għall-vantaġġ ikkontestat mir-rikorrenti. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali kkonfermat, fl-ewwel lok, li l-ħlasijiet magħmula mill-operaturi tal-ajruporti lill-kumpanniji tal-ajru skont il-ftehimiet konklużi kienu jirrappreżentaw mobilizzazzjoni ta’ riżorsi tal-Istat, peress li l-fondi mħallsa mir-Reġjun lill-operaturi tal-ajruporti kienu dawk użati sabiex jitwettqu l-ħlasijiet inkwistjoni, inkluż dak irċevut mir-rikorrenti. Insostenn ta’ din il-konklużjoni, il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha prinċipalment fuq l-analiżi tal-modalitajiet previsti mill-miżuri kontenzjużi għar-rimbors mir-Reġjun tal-ħlasijiet imwettqa mill-operaturi tal-ajruporti lill-kumpanniji tal-ajru skont il-ftehimiet konklużi. Il-Qorti Ġenerali għalhekk irrilevat l-eżistenza ta’ mekkaniżmu ta’ kontroll li kien jissuġġetta r-rimbors, barra minn hekk gradwali, tal-fondi użati għall-preżentazzjoni ta’ rapporti kontabbli u ta’ dokumenti ta’ sostenn li jistabbilixxu l-konformità tal-ftehimiet, li abbażi tagħhom kienu twettqu l-ħlasijiet, mal-għanijiet segwiti mil-Liġi Nru 10/2010 kif ukoll l-implimentazzjoni tajba tagħhom. Barra minn hekk, ir-rikorrenti stess kienet ikkonstatat li l-ħlas irċevut kien ġie “ffinanzjat” mir-Reġjun.
F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, l-imputabbiltà lir-Reġjun tal-kuntratti konklużi mill-operaturi tal-ajruporti mal-kumpanniji tal-ajru u tal-ħlasijiet mogħtija lil dawn tal-aħħar, il-Qorti Ġenerali rrilevat li l-livell ta’ kontroll eżerċitat mill-Istat fuq l-għoti ta’ vantaġġ, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-kuntest tal-miżura inkwistjoni, mill-portata tagħha, mill-kontenut tagħha jew mill-kundizzjonijiet li hija tinkludi, għandu wkoll jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat l-involviment tal-awtoritajiet pubbliċi fl-adozzjoni tagħha, u fin-nuqqas ta’ dan, il-vantaġġ mogħti ma jistax jiġi imputat lilhom. Filwaqt li eżaminat id-deċiżjoni kkontestata fid-dawl ta’ dawn il-kriterji, il-Qorti Ġenerali għalhekk ikkunsidrat li, f’dan il-każ, il-livell ta’ kontroll eżerċitat mir-Reġjun fuq l-għoti tal-fondi lill-kumpanniji tal-ajru kien jistabbilixxi suffiċjentement sal-grad meħtieġ mil-liġi l-involviment tiegħu fit-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-fondi. Fil-fatt, minkejja li l-modalitajiet preċiżi ta’ allokazzjoni tal-fondi miksuba minn kull wieħed mill-operaturi tal-ajruporti ma kinux iddeterminati fil-Liġi Nru 10/2010, xorta jibqa’ l-fatt li d-deċiżjonijiet meħuda mill-eżekuttiv reġjonali b’applikazzjoni ta’ din il-liġi ppermettew lir-Reġjun jeżerċita kontroll strett fuq l-aġir tal-operaturi tal-ajruporti li ddeċidew li jitolbu l-miżuri ta’ finanzjament previsti fil-kuntest tal-iskema ta’ għajnuna kontenzjuża, kemm permezz tal-approvazzjoni minn qabel tal-pjanijiet ta’ attivitajiet tagħhom kif ukoll permezz tal-kundizzjonijiet meħtieġa għar-rimbors tal-ammonti mħallsa mill-imsemmija operaturi tal-ajruporti. Skont il-Qorti Ġenerali, l-eżerċizzju ta’ tali kontroll mir-Reġjun juri li l-miżuri ta’ finanzjament inkwistjoni kienu imputabbli lilu, mingħajr ma din il-konklużjoni ma tista’ tiġi kkontestata la mill-għażla mħollija lill-operaturi tal-ajruport li jitolbu jew le fondi lir-Reġjun, abbażi ta’ kunsiderazzjonijiet ekonomiċi speċifiċi għalihom, u lanqas mill-allegata natura ta’ impriża pubblika ta’ operatur tal-ajruport speċifiku. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali approvat id-deċiżjoni tal-Kummissjoni li permezz tagħha hija qieset li l-operaturi tal-ajruporti setgħu jiġu kkunsidrati bħala intermedjarji bejn ir-Reġjun u l-kumpanniji tal-ajru, peress li ttrasferixxew kompletament il-fondi rċevuti mir-Reġjun u għalhekk aġixxew konformement mal-istruzzjonijiet irċevuti mill-imsemmi Reġjun permezz ta’ pjanijiet ta’ attivitajiet approvati minn dan tal-aħħar.
Fit-tielet lok, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet li l-Kummissjoni kienet ġustament naqset milli teżamina t-tranżazzjonijiet imwettqa bejn il-kumpanniji tal-ajru u l-operaturi tal-ajruporti fid-dawl tal-kriterju tal-operatur privat f’ekonomija tas-suq. Fil-fatt, dawn l-operaturi, li ma kinux miżmuma mir-Reġjun, essenzjalment, sempliċement implimentaw l-iskema ta’ għajnuna kontenzjuża mqiegħda għad-dispożizzjoni tagħhom minnu. Għaldaqstant, l-elementi, ippreżentati mir-rikorrenti, dwar il-profittabbiltà inkrementali tal-kuntratt tagħha ma’ operatur tal-ajruporti kienu irrilevanti. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ppreċiżat li, fi kwalunkwe każ, il-parteċipazzjoni tar-rikorrenti fil-finanzjament ta’ kampanja ta’ promozzjoni li tat lok għal ħlas skont il-miżuri kontenzjużi ma kinitx tippermetti li minn dan jiġi dedott li l-ħlas irċevut minn din tal-aħħar ma kien jagħti lok għall-għoti ta’ ebda vantaġġ peress li, minkejja li r-rikorrenti u r-Reġjun, permezz tal-imsemmi operatur, kienu jikkofinanzjaw din il-kampanja, huma ma kinux jipparteċipaw fiha f’kundizzjonijiet paragunabbli.
Sussegwentement, il-Qorti Ġenerali ċaħdet it-tieni motiv, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 107(1) TFUE, sa fejn il-Kummissjoni ma wrietx li l-għajnuna li minnha bbenefikat ir-rikorrenti kienet toħloq distorsjoni jew thedded li toħloq distorsjoni tal-kompetizzjoni u kienet taffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri. F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali, qabelxejn, eskludiet li r-rikorrenti tista’ tinvoka b’mod utli l-ammont limitat tal-ħlas li hija bbenefikat minnu min-naħa ta’ operatur tal-ajruport partikolari, peress li l-argument tagħha li l-eżistenza ta’ għajnuna kellha tiġi eżaminata fil-livell ta’ tali operatur kien diġà ġie miċħud bħala infondat. Barra minn hekk, fil-każ fejn ir-rikorrenti għalhekk ipprovat tikkontesta l-klassifikazzjoni tal-miżuri kontenzjużi bħala “skema ta’ għajnuna” fis-sens tal-Artikolu 1(d) tar-Regolament 2015/1589 (
3
), il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li tali argument huwa inammissibbli, minħabba n-nuqqas ta’ preżentazzjoni suffiċjentement ċara u preċiża fit-test tar-rikors stess. Fi kwalunkwe każ, dan l-argument ma setax jintlaqa’, peress li l-operaturi tal-ajruporti kienu biss sempliċi intermedjarji fl-implimentazzjoni tal-iskema ta’ għajnuna kontenzjuża u, għaldaqstant, ma kellhomx marġni ta’ diskrezzjoni fid-determinazzjoni tal-elementi essenzjali tal-għajnuna inkwistjoni u fir-rigward tal-opportunità tal-għoti tagħha. Tali rwol kien tal-eżekuttiv reġjonali tar-Reġjun. Għall-kumplament, il-Qorti Ġenerali kkunsidrat li l-Kummissjoni kienet immotivat b’mod suffiċjenti kif l-iskema ta’ għajnuna kienet tiżgura vantaġġ sinjifikattiv lill-benefiċjarji meta mqabbla mal-kompetituri tagħhom u kienet ta’ natura li tagħti vantaġġ essenzjalment lill-impriżi li jipparteċipaw fil-kummerċ bejn l-Istati Membri.
Il-Qorti Ġenerali, fl-aħħar nett, ċaħdet it-tielet motiv, ibbażat fuq żball ibbażat fuq in-nuqqas ta’ eżami mill-Kummissjoni dwar jekk il-ħlas irċevut mir-rikorrenti kienx jikkostitwixxi għajnuna de minimis fis-sens tar-Regolament Nru 1998/2006 (
4
). Wara li fakkret li, fil-kuntest tal-eżami ta’ skema ta’ għajnuna, il-Kummissjoni tista’ sempliċement teżamina l-karatteristiċi tal-iskema inkwistjoni, mingħajr ma għandha twettaq analiżi ta’ għajnuna mogħtija f’kull każ individwali fuq il-bażi ta’ tali skema, il-Qorti Ġenerali enfasizzat li huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jivverifikaw is-sitwazzjoni individwali ta’ kull impriża kkonċernata minn operazzjoni ta’ rkupru. Minn dan isegwi, fil-fehma tagħha, li ma kinitx il-Kummissjoni, f’dan il-każ, li kellha teżamina l-eventwali natura de minimis tal-ħlas irċevut mir-rikorrenti, b’tali mod li l-argumenti mressqa minnha f’dan ir-rigward huma ineffettivi. Il-Qorti Ġenerali kkunsidrat ukoll li l-identifikazzjoni tar-rikorrenti bħala benefiċjarja fid-dispożittiv tad-deċiżjoni kkontestata ma kellhiex effett fuq l-obbligi tal-awtoritajiet Taljani f’dan ir-rigward.
(
1
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni (UE) 2017/1861 tad-29 ta’ Lulju 2016 dwar l-Għajnuna mill-Istat SA33983 (2013/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/N) — l-Italja — Kumpens lill-ajruporti ta’ Sardinja għall-obbligi ta’ servizz pubbliku (SIEĠ) 2017, (ĠU 2017, L 268, p. 1).
(
2
)	Legge regionale no 10/2010 – Misure per lo sviluppo del trasporto aereo (il-Liġi Reġjonali Nru 10/2010 dwar miżuri għall-iżvilupp tat-trasport tal-ajru) (Bollettino ufficiale della Regione autonoma della Sardegna Nru 12, tas-16 ta’ April 2010). (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 10/2010”).
(
3
)	Regolament tal-Kunsill (UE) 2015/1589 tat-13 ta’ Lulju 2015 li jistabblixxi regoli dettaljati għall-applikazzjoni tal-Artikolu 108 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2015, L 248, p. 9).
(
4
)	Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1998/2006 tal-15 ta’ Diċembru 2006 dwar l-applikazzjoni ta’ l-Artikoli [107 u 108 TFUE] dwar l-għajnuna de minimis (ĠU 2007, L 314M, p. 5).