62022CJ0650_RES
Υπόθεση C‑650/22
Fédération internationale de football association (FIFA)
κατά
BZ
[αίτηση του cour d’appel de Mons (εφετείου Μονς, Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 4ης Οκτωβρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά – Ανταγωνισμός – Ρύθμιση θεσπισθείσα από διεθνή αθλητική ομοσπονδία και εφαρμοζόμενη από αυτήν με τη συνδρομή των μελών της – Επαγγελματικό ποδόσφαιρο – Φορείς ιδιωτικού δικαίου στους οποίους έχουν ανατεθεί ρυθμιστικές και ελεγκτικές εξουσίες, καθώς και εξουσίες επιβολής κυρώσεων – Κανονισμός ιδιότητας και μεταγραφών ποδοσφαιριστών – Κανόνες περί συμβάσεων εργασίας που συνάπτονται μεταξύ συλλόγων και ποδοσφαιριστών – Πρόωρη λύση συμβάσεως εργασίας από τον ποδοσφαιριστή – Αποζημίωση την οποία υποχρεούται να καταβάλει ο ποδοσφαιριστής – Αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του νέου συλλόγου ο οποίος προσλαμβάνει τον ποδοσφαιριστή – Κυρώσεις – Απαγόρευση χορηγήσεως του διεθνούς πιστοποιητικού μεταγραφής του ποδοσφαιριστή και εγγραφής του ενόσω εκκρεμεί διαφορά σχετικά με την πρόωρη λύση της συμβάσεως εργασίας – Απαγόρευση μεταγραφής άλλων ποδοσφαιριστών – Άρθρο 45 ΣΛΕΕ – Εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων – Δικαιολόγηση – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων έχουσα ως αντικείμενο την παρεμπόδιση ή τον περιορισμό του ανταγωνισμού – Αγορά εργασίας – Πρόσληψη ποδοσφαιριστών από τους συλλόγους – Αγορά των διασυλλογικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων – Συμμετοχή των συλλόγων και των ποδοσφαιριστών στις αθλητικές διοργανώσεις – Περιορισμός του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου – Εξαίρεση»
Ένδικη διαδικασία – Παρέμβαση – Προδικαστική διαδικασία – Συμμετοχή των διαδίκων της κύριας δίκης – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να αποκλείει τέτοιο διάδικο από τη διαδικασία – Όρια – Ιδιότητα διαδίκου της κύριας δίκης κτηθείσα κατόπιν της υποβολής της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως – Δεν ασκεί επιρροή
(Άρθρο 267 ΕΚ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 23· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρα 96 § 1, και 97 § 1)
(βλ. σκέψεις 54-56)
Προδικαστικά ερωτήματα – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια – Ζήτημα που ανακύπτει στο πλαίσιο διαφοράς της οποίας όλα τα στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός μόνον κράτους μέλους – Πρόδηλη αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια όσον αφορά τις θεμελιώδεις ελευθερίες που κατοχυρώνονται με τη Συνθήκη
(Άρθρα 45, 49, 56 και 63 ΣΛΕΕ· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 94)
(βλ. σκέψη 70)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Πεδίο εφαρμογής – Άσκηση του αθλητισμού ως οικονομικής δραστηριότητας – Εμπίπτει – Κανόνες θεσπισθέντες αποκλειστικώς για λόγους μη οικονομικής φύσεως και αφορώντες ζητήματα σχετιζόμενα αποκλειστικώς με το άθλημα – Δεν εμπίπτουν – Κανόνες θεσπισθέντες από αθλητική ένωση ή ομοσπονδία σχετικά με τις συμβάσεις εργασίας των ποδοσφαιριστών ή με τις μεταγραφές τους – Κανόνες έχοντες αντίκτυπο στην οικονομική δραστηριότητα των ποδοσφαιριστών – Κανόνες έχοντες αντίκτυπο στην οικονομική δραστηριότητα την οποία συνεπάγονται οι διοργανώσεις και στον ανταγωνισμό μεταξύ των οικείων αθλητικών συλλόγων – Εμπίπτουν
(Άρθρα 45 και 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 75-82)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Πεδίο εφαρμογής – Άσκηση του αθλητισμού ως οικονομικής δραστηριότητας – Εμπίπτει – Κανόνες θεσπισθέντες από αθλητική ένωση ή ομοσπονδία σχετικά με τις συμβάσεις εργασίας των ποδοσφαιριστών ή με τις μεταγραφές τους – Περιορισμός – Δικαιολόγηση – Συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων που χαρακτηρίζουν την αθλητική δραστηριότητα
(Άρθρα 45 και 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 84, 85)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Εργαζόμενοι – Περιορισμοί – Κανόνες θεσπισθέντες από αθλητική ένωση ή ομοσπονδία σχετικά με τις συμβάσεις εργασίας των ποδοσφαιριστών ή με τις μεταγραφές τους – Κανόνες οι οποίοι προβλέπουν, σε περίπτωση πρόωρης λύσεως της συμβάσεως χωρίς νόμιμη αιτία, την επιβολή στον ποδοσφαιριστή υποχρεώσεως καταβολής αποζημιώσεως, καθώς και την αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του νέου συλλόγου – Επιπλέον αθλητική κύρωση στην οποία υπόκειται ο νέος σύλλογος σε περίπτωση προσλήψεως του ποδοσφαιριστή κατά τη διάρκεια της προστατευόμενης περιόδου που προέβλεπε η λυθείσα σύμβαση εργασίας – Εκκρεμής διαφορά σχετικά με τη λύση της συμβάσεως χωρίς νόμιμη αιτία λόγω της οποίας απαγορεύεται η χορήγηση διεθνούς πιστοποιητικού μεταγραφής στον οικείο ποδοσφαιριστή – Δεν επιτρέπεται – Δικαιολόγηση – Σύννομη διεξαγωγή των διασυλλογικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων – Τήρηση της αρχής της αναλογικότητας – Διακρίβωση από το αιτούν δικαστήριο
(Άρθρο 45 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 86, 91-97, 99-114, διατακτ. 1)
Συμπράξεις – Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων – Έννοια της ενώσεως επιχειρήσεων – Ομοσπονδία έχουσα ως μέλη εθνικές ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες – Οικείες εθνικές ομοσπονδίες έχουσες ως μέλη οντότητες οι οποίες μπορούν να χαρακτηρισθούν ως επιχειρήσεις ή οι οποίες ασκούν οικονομική δραστηριότητα – Διεξαγωγή και εμπορική εκμετάλλευση διασυλλογικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων σε εθνικό επίπεδο από τις εν λόγω ομοσπονδίες καθώς και εκμετάλλευση των συνδεομένων με τις διοργανώσεις αυτές δικαιωμάτων – Εμπίπτουν
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 117, 118)
Συμπράξεις – Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων – Έννοια – Κανόνες θεσπισθέντες από αθλητική ένωση ή ομοσπονδία σχετικά με τις συμβάσεις εργασίας των ποδοσφαιριστών ή με τις μεταγραφές τους – Κανόνες έχοντες άμεσο αντίκτυπο στους όρους ασκήσεως της οικονομικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων μελών – Εμπίπτουν
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 119-121)
Συμπράξεις – Επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών – Κριτήρια – Κανόνες παγκόσμιας γεωγραφικής εμβέλειας
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 122, 123)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτιμήσεως – Διάκριση μεταξύ περιορισμών ως εκ του αντικειμένου και περιορισμών ως εκ του αποτελέσματος – Περιορισμός ως εκ του αντικειμένου – Αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό συμπεριφορά – Επαρκής διαπίστωση – Φύση της συνιστώσας συμπαιγνία συμπεριφοράς
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 124-129)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτιμήσεως – Περιεχόμενο και σκοπός συμπράξεως, καθώς και οικονομικό και νομικό πλαίσιο αναπτύξεώς της – Διάκριση μεταξύ περιορισμών ως εκ του αντικειμένου και περιορισμών ως εκ του αποτελέσματος – Πρόθεση των μερών συμφωνίας να περιορίσουν τον ανταγωνισμό – Μη απαραίτητο κριτήριο – Παράβαση ως εκ του αντικειμένου – Αρκούντως επιβλαβής για τον ανταγωνισμό συμπεριφορά
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 130-133)
Συμπράξεις – Νόθευση του ανταγωνισμού – Αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων – Κανόνες θεσπισθέντες από αθλητική ένωση ή ομοσπονδία σχετικά με τις συμβάσεις εργασίας των ποδοσφαιριστών ή με τις μεταγραφές τους – Κανόνες οι οποίοι προβλέπουν, σε περίπτωση πρόωρης λύσεως της συμβάσεως χωρίς νόμιμη αιτία, την επιβολή στον ποδοσφαιριστή υποχρεώσεως καταβολής αποζημιώσεως, καθώς και την αλληλέγγυα και εις ολόκληρον ευθύνη του νέου συλλόγου – Επιπλέον αθλητική κύρωση στην οποία υπόκειται ο νέος σύλλογος σε περίπτωση προσλήψεως του ποδοσφαιριστή κατά τη διάρκεια της προστατευόμενης περιόδου που προέβλεπε η λυθείσα σύμβαση εργασίας – Εκκρεμής διαφορά σχετικά με τη λύση της συμβάσεως χωρίς νόμιμη αιτία λόγω της οποίας απαγορεύεται η χορήγηση διεθνούς πιστοποιητικού μεταγραφής στον οικείο ποδοσφαιριστή – Περιορισμός ως εκ του αντικειμένου – Εξαίρεση – Προϋποθέσεις
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 138-152, 157, 158, διατακτ. 2)
Συμπράξεις – Απαγόρευση – Εξαίρεση – Προϋποθέσεις – Βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή συμβολή στην τεχνική ή οικονομική πρόοδο – Αισθητά αντικειμενικά πλεονεκτήματα δυνάμενα να αντισταθμίσουν τα προβλήματα που προκαλεί η συμφωνία για τον ανταγωνισμό – Απαραίτητος ή αναγκαίος χαρακτήρας της επίμαχης συμπεριφοράς – Μη πλήρης εξάλειψη του ουσιαστικού ανταγωνισμού όσον αφορά σημαντικό μέρος των οικείων προϊόντων ή υπηρεσιών – Βάρος αποδείξεως – Σωρευτικός χαρακτήρας των προϋποθέσεων εξαιρέσεως
(Άρθρο 101 § 3 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 153-156)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το cour d’appel de Mons (εφετείο Μονς, Βέλγιο), το Δικαστήριο αποφαίνεται επί της εφαρμογής του οικονομικού δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περίπτωση κανόνων θεσπισθέντων από διεθνή αθλητική ομοσπονδία (
1
). Με την παρούσα απόφαση διευκρινίζει τον τρόπο εφαρμογής των άρθρων της Συνθήκης ΛΕΕ με τα οποία προβλέπεται η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και η απαγόρευση των συμπράξεων (
2
) στην περίπτωση κανόνων τους οποίους έχει θεσπίσει διεθνής αθλητική ομοσπονδία σχετικά με την ιδιότητα και τις μεταγραφές των ποδοσφαιριστών.
Η Fédération internationale de football association (Διεθνής Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία) (FIFA) είναι ένωση ελβετικού δικαίου η οποία έχει ως σκοπό, μεταξύ άλλων, τη θέσπιση κανόνων που διέπουν το ποδόσφαιρο και τα συναφή ζητήματα σε παγκόσμιο επίπεδο. Αποτελείται από εθνικές ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες οι οποίες υπέχουν, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση να επιβάλλουν στα μέλη τους ή στα συνδεδεμένα μέλη τους την τήρηση του συνόλου των κανόνων που θεσπίζει η FIFA.
Το 2014 η FIFA θέσπισε τον «Κανονισμό Ιδιότητας και Μεταγραφών των Ποδοσφαιριστών» (στο εξής: ΚΙΜΠ). Ο ΚΙΜΠ προβλέπει μεταξύ άλλων ότι κάθε επαγγελματικός ποδοσφαιρικός σύλλογος που προσλαμβάνει ποδοσφαιριστή κατόπιν λύσεως συμβάσεως εργασίας χωρίς νόμιμη αιτία ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για την καταβολή της αποζημιώσεως την οποία μπορεί να οφείλει ο συγκεκριμένος ποδοσφαιριστής στον προηγούμενο σύλλογό του, αποζημίωση η οποία καθορίζεται βάσει διαφόρων κριτηρίων που απαριθμούνται στον εν λόγω κανονισμό (
3
). Ο ΚΙΜΠ ορίζει επίσης ότι ο νέος σύλλογος θεωρείται ότι παρακίνησε τον ποδοσφαιριστή να λύσει τη σύμβαση εργασίας με τον προηγούμενο σύλλογό του, προβλέπει δε, σε ορισμένες περιπτώσεις, την επιβολή στον νέο σύλλογο αθλητικής κυρώσεως, η οποία συνίσταται σε απαγόρευση οποιασδήποτε νέας μεταγραφής ποδοσφαιριστή κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου (
4
). Τέλος, ο ΚΙΜΠ ορίζει ότι η εθνική ποδοσφαιρική ομοσπονδία στην οποία υπάγεται ο προηγούμενος σύλλογος δεν μπορεί να εκδώσει διεθνές πιστοποιητικό μεταγραφής (ΔΠΜ) για τον ποδοσφαιριστή εάν υφίσταται μεταξύ του προηγούμενου συλλόγου και του ποδοσφαιριστή διαφορά οφειλόμενη σε πρόωρη λύση συμβάσεως εργασίας χωρίς αμοιβαία συμφωνία (
5
).
Ο BZ είναι πρώην επαγγελματίας ποδοσφαιριστής ο οποίος κατοικεί στο Παρίσι (Γαλλία). Τον Αύγουστο του 2013 υπέγραψε σύμβαση εργασίας τετραετούς ισχύος με επαγγελματικό ποδοσφαιρικό σύλλογο εδρεύοντα στη Ρωσία. Το επόμενο έτος, ο συγκεκριμένος σύλλογος έλυσε την ως άνω σύμβαση για λόγους που αφορούσαν, κατ’ αυτόν, την υπαίτια συμπεριφορά του BZ, προσέφυγε δε ενώπιον του τμήματος επιλύσεως διαφορών της FIFA με αίτημα να υποχρεωθεί ο BZ στην καταβολή αποζημιώσεως ύψους 20 εκατομμυρίων ευρώ, λόγω «λύσεως συμβάσεως χωρίς νόμιμη αιτία», κατά την έννοια του ΚΙΜΠ.
Τον Μάιο του 2015 το τμήμα επιλύσεως διαφορών της FIFA δέχθηκε εν μέρει το αίτημα του συλλόγου, υποχρεώνοντας τον BZ να καταβάλει στον σύλλογο αποζημίωση ύψους 10,5 εκατομμυρίων ευρώ. Επιπλέον, έκρινε ότι ο ΚΙΜΠ, καθόσον προβλέπει ότι οποιοσδήποτε νέος επαγγελματικός ποδοσφαιρικός σύλλογος προσλάβει τον ποδοσφαιριστή ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για την καταβολή της αποζημιώσεως, δεν θα είχε εφαρμογή στο μέλλον στην περίπτωση του BZ. Τον Μάιο του 2016 το Διαιτητικό Αθλητικό Δικαστήριο επικύρωσε την ως άνω απόφαση κατόπιν εφέσεως.
Τον Δεκέμβριο του 2015 ο BZ άσκησε αγωγή ενώπιον του tribunal de commerce du Hainaut (division de Charleroi) (εμποροδικείου Hainaut, τμήμα Charleroi, Βέλγιο) με αίτημα να υποχρεωθούν η FIFA και η Union royale belge des sociétés de football association ASBL (Βελγική Βασιλική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία) (URBSFA) να του καταβάλουν αποζημίωση ύψους 6 εκατομμυρίων ευρώ, προς αποκατάσταση της ζημίας την οποία θεωρούσε ότι υπέστη καθόσον δεν προσελήφθη, το 2015, από τον βελγικό σύλλογο Sporting du Pays de Charleroi SA, λόγω των απαιτήσεων που επέβαλλε ο ΚΙΜΠ. Τον Ιανουάριο του 2017 το εν λόγω δικαστήριο έκρινε κατ’ αρχήν βάσιμη την αγωγή και υποχρέωσε τις δύο ομοσπονδίες στην καταβολή προσωρινώς υπολογιζομένου ποσού.
Επιληφθέν εφέσεως που άσκησε η FIFA, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινισθεί το ζήτημα αν, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων του αθλήματος, οι οποίες σχετίζονται με την εύρυθμη διεξαγωγή των αθλητικών διοργανώσεων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι επίμαχοι κανόνες συνιστούν εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και ότι παρεμποδίζουν τον ανταγωνισμό.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης κανόνες έχουν άμεσο αντίκτυπο στους όρους εργασίας των ποδοσφαιριστών και, επομένως, στην οικονομική δραστηριότητά τους. Επιπλέον, δεδομένου ότι η σύνθεση των ομάδων αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους των διοργανώσεων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι εν λόγω κανόνες έχουν άμεσο αντίκτυπο στους όρους ασκήσεως της οικονομικής δραστηριότητας που συνεπάγονται οι διοργανώσεις αυτές και στον ανταγωνισμό μεταξύ των συλλόγων που ασκούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, οι επίμαχοι κανόνες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 45 και 101 ΣΛΕΕ, τους οποίους το Δικαστήριο, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών του καθεστώτος που διέπει τις δύο διατάξεις, ερμηνεύει διαδοχικώς.
Κατά πρώτον, όσον αφορά το άρθρο 45 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι υφίσταται εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. Επισημαίνει συναφώς ότι οι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης κανόνες δύνανται να περιαγάγουν σε δυσμενή θέση τους ποδοσφαιριστές οι οποίοι επιθυμούν να ασκήσουν την οικονομική δραστηριότητά τους σε νέο σύλλογο εδρεύοντα εντός άλλου κράτους μέλους από εκείνο της διαμονής ή του τρέχοντος τόπου εργασίας των ποδοσφαιριστών, λύοντας μονομερώς τη σύμβαση εργασίας τους με τον προηγούμενο σύλλογό τους, επικαλούμενοι αιτία την οποία ο προηγούμενος σύλλογος θεωρεί ή ενδέχεται να θεωρήσει μη νόμιμη. Πράγματι, η ύπαρξη των εν λόγω κανόνων και η συνδυαστική εφαρμογή τους έχουν ως συνέπεια ότι οι σύλλογοι που επιθυμούν να προσλάβουν τέτοιους ποδοσφαιριστές διατρέχουν σοβαρούς νομικούς κινδύνους, απρόβλεπτους και δυνητικώς ιδιαιτέρως μεγάλους οικονομικούς κινδύνους, καθώς και μείζονος σημασίας κινδύνους αθλητικής φύσεως, οι οποίοι, θεωρούμενοι από κοινού, δύνανται σαφώς να τους αποθαρρύνουν από την πρόσληψη των ποδοσφαιριστών αυτών.
Σχετικά με την ύπαρξη ενδεχόμενης δικαιολογήσεως, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι ο σκοπός της διασφαλίσεως της σύννομης διεξαγωγής των αθλητικών διοργανώσεων συνιστά θεμιτό σκοπό γενικού συμφέροντος τον οποίο δύναται να επιδιώκει αθλητική ομοσπονδία ή ένωση. Ο συγκεκριμένος σκοπός έχει, εξάλλου, ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του ποδοσφαίρου, λαμβανομένου υπόψη του ουσιώδους ρόλου που έχει η αθλητική αξία κατά τη διεξαγωγή των διοργανώσεων. Επιπλέον, δεδομένου ότι η σύνθεση των ομάδων αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους των διοργανώσεων, η διατήρηση σε ορισμένο βαθμό της σταθερότητας ως προς το έμψυχο δυναμικό των συλλόγων και, επομένως, η διασφάλιση σε ορισμένο βαθμό συνέχειας ως προς την ισχύ των σχετικών συμβάσεων πρέπει, ως εκ τούτου, να γίνει δεκτό ότι συνιστούν ένα από τα μέσα που μπορούν να συμβάλουν στην επιδίωξη του συγκεκριμένου σκοπού.
Ωστόσο, το Δικαστήριο εκτιμά ότι, υπό την επιφύλαξη διακριβώσεων στις οποίες πρέπει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, οι διάφοροι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης κανόνες του ΚΙΜΠ φαίνεται να βαίνουν πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του συγκεκριμένου σκοπού, τούτο δε κατά μείζονα λόγο αν ληφθεί υπόψη ότι τείνουν, σε μεγάλο βαθμό, να εφαρμόζονται από κοινού και, όσον αφορά μέρος των κανόνων αυτών, επί μεγάλο χρονικό διάστημα στην περίπτωση ποδοσφαιριστών των οποίων η σταδιοδρομία έχει σχετικώς σύντομη χρονική διάρκεια. Τούτο ισχύει, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση των κριτηρίων υπολογισμού της αποζημιώσεως που οφείλει ο ποδοσφαιριστής σε περίπτωση μονομερούς λύσεως της συμβάσεως εργασίας «χωρίς νόμιμη αιτία». Πράγματι, προκύπτει ότι τέτοια κριτήρια αποζημιώσεως φαίνεται να αποσκοπούν περισσότερο στη διασφάλιση των οικονομικών συμφερόντων των συλλόγων στο οικονομικό πλαίσιο που χαρακτηρίζει τις μεταξύ αυτών μεταγραφές ποδοσφαιριστών, απ’ ό,τι στη διασφάλιση της προβαλλόμενης εύρυθμης διεξαγωγής των αθλητικών διοργανώσεων. Τούτο φαίνεται να ισχύει και στην περίπτωση του κανόνα που προβλέπει, κατ’ αρχήν και, επομένως, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως, ιδίως δε η πραγματική συμπεριφορά του νέου συλλόγου ο οποίος προσλαμβάνει τον ποδοσφαιριστή, ότι ο συγκεκριμένος σύλλογος ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον για την καταβολή της αποζημιώσεως που οφείλει ο προσλαμβανόμενος ποδοσφαιριστής στον προηγούμενο σύλλογό του σε περίπτωση μονομερούς λύσεως της συμβάσεως χωρίς νόμιμη αιτία. Το αυτό ισχύει και για τη δυνατότητα οιονεί αυτόματης επιβολής αθλητικής κυρώσεως εις βάρος του νέου συλλόγου βάσει τεκμηρίου ευθύνης του ως προς τη μονομερή λύση της συμβάσεως, καθώς και για τη γενική απαγόρευση χορηγήσεως ΔΠΜ ενόσω εξακολουθεί να υφίσταται διαφορά σχετική με τη συγκεκριμένη λύση, ανεξαρτήτως, άλλωστε, των περιστάσεων της συγκεκριμένης λύσεως συμβάσεως.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το άρθρο 45 ΣΛΕΕ αντιτίθεται σε κανόνες όπως είναι οι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης, εκτός και αν αποδειχθεί ότι οι συγκεκριμένοι κανόνες, όπως ερμηνεύονται και εφαρμόζονται εντός της Ένωσης, δεν βαίνουν πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επιδίωξη του σκοπού ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της σύννομης διεξαγωγής των διασυλλογικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων, καθόσον διατηρούν σε ορισμένο βαθμό τη σταθερότητα όσον αφορά το έμψυχο δυναμικό των επαγγελματικών ποδοσφαιρικών συλλόγων.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, για να γίνει δεκτό ότι απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, απαιτείται να αποδειχθεί ότι έχει είτε ως αντικείμενο είτε ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού. Όσον αφορά την ύπαρξη αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου, ως προς το οποίο υπενθυμίζει ότι παραπέμπει αποκλειστικώς σε ορισμένα είδη συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων που αποδεικνύονται αρκούντως επιβλαβή για τον ανταγωνισμό, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η συμπαιγνία μεταξύ των επιχειρήσεων μπορεί να συνίσταται επί παραδείγματι στον περιορισμό ή στον έλεγχο της ουσιώδους παραμέτρου ανταγωνισμού την οποία μπορεί να αποτελεί, σε ορισμένους τομείς ή σε ορισμένες αγορές, η πρόσληψη εργαζομένων ιδιαίτερων ικανοτήτων, όπως είναι, στην περίπτωση του τομέα του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, οι ήδη καταρτισθέντες ποδοσφαιριστές.
Εν προκειμένω, από τη συνδυαστική ερμηνεία των επίμαχων κανόνων του ΚΙΜΠ προκύπτει, αφενός, ότι δύνανται να περιορίζουν κατά τρόπο γενικευμένο και δραστικό, από ουσιαστικής απόψεως, τον ανταγωνισμό ο οποίος θα αναπτυσσόταν, εάν δεν υπήρχαν οι συγκεκριμένοι κανόνες, μεταξύ κάθε επαγγελματικού ποδοσφαιρικού συλλόγου εδρεύοντος σε ένα κράτος μέλος και κάθε επαγγελματικού ποδοσφαιρικού συλλόγου εδρεύοντος σε άλλο κράτος μέλος όσον αφορά την πρόσληψη ποδοσφαιριστών οι οποίοι αγωνίζονται σε συγκεκριμένο σύλλογο. Αφετέρου, ο εν λόγω περιορισμός του διασυνοριακού ανταγωνισμού μεταξύ συλλόγων που διεξάγεται διά της μονομερούς προσλήψεως ήδη απασχολούμενων ποδοσφαιριστών, εκτείνεται στο σύνολο του εδάφους της Ένωσης και έχει μόνιμο χαρακτήρα καθόσον καταλαμβάνει το σύνολο της διάρκειας ισχύος καθεμίας από τις συμβάσεις εργασίας που μπορεί να συνάψει διαδοχικώς ποδοσφαιριστής με ένα σύλλογο, εν συνεχεία δε, σε περίπτωση μεταγραφής κατόπιν διαπραγματεύσεως σε άλλο σύλλογο, με τον νέο αυτόν σύλλογο.
Βεβαίως, δεδομένου ότι η διεξαγωγή των διασυλλογικών επαγγελματικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων στηρίζεται, εντός της Ένωσης, στην αναμέτρηση και τον σταδιακό αποκλεισμό των ομάδων που συμμετέχουν και δεδομένου ότι στηρίζεται, κατ’ ουσίαν, στην αθλητική αξία, μπορεί να είναι θεμιτό για μια ομοσπονδία όπως η FIFA να επιδιώκει να διασφαλίζει τη σταθερότητα ως προς τη σύνθεση του έμψυχου δυναμικού ποδοσφαιριστών από το οποίο επιλέγονται τα μέλη των ομάδων τις οποίες συγκροτούν οι εν λόγω σύλλογοι κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης αγωνιστικής περιόδου ή συγκεκριμένου ημερολογιακού έτους. Ωστόσο, οι ιδιαιτερότητες του ποδοσφαίρου και οι πραγματικές συνθήκες λειτουργίας της αγοράς που συνιστούν η διεξαγωγή και η εμπορική εκμετάλλευση των διασυλλογικών επαγγελματικών ποδοσφαιρικών διοργανώσεων δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα να επιτρέπεται γενικευμένος, δραστικός και μόνιμος περιορισμός, ενδεχομένως δε και παρεμπόδιση στο σύνολο του εδάφους της Ένωσης, κάθε δυνατότητας τον συλλόγων να επιδίδονται σε διασυνοριακό ανταγωνισμό προσλαμβάνοντας μονομερώς ποδοσφαιριστές οι οποίοι δεσμεύονται συμβατικώς με σύλλογο εδρεύοντα σε άλλο κράτος μέλος ή ποδοσφαιριστές για τους οποίους υποστηρίζεται ότι η σύμβαση εργασίας που είχαν συνάψει με τέτοιον σύλλογο λύθηκε χωρίς νόμιμη αιτία. Εν τέλει, τέτοιοι κανόνες, ακόμη και αν παρουσιάζονται ως έχοντες σκοπό να αποτρέπουν πρακτικές προσελκύσεως ποδοσφαιριστών από συλλόγους που διαθέτουν μεγαλύτερα οικονομικά μέσα, προσομοιάζουν με γενική, απόλυτη και μόνιμη απαγόρευση μονομερούς προσλήψεως ποδοσφαιριστών που δεσμεύονται ήδη με σύμβαση εργασίας, επιβληθείσα με απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων στο σύνολο των επιχειρήσεων τις οποίες αποτελούν οι επαγγελματικοί ποδοσφαιρικού σύλλογοι και βαρύνουσα το σύνολο των εργαζομένων, ήτοι των ποδοσφαιριστών. Συνιστούν εξ αυτού του λόγου κατάφωρο περιορισμού του ανταγωνισμού στον οποίο θα μπορούσαν να επιδοθούν οι σύλλογοι εάν δεν υπήρχαν οι συγκεκριμένοι κανόνες.
Επομένως, ως εκ της φύσεώς τους, οι επίμαχοι στην υπόθεση της κύριας δίκης κανόνες είναι ιδιαιτέρως επιβλαβείς για τον ανταγωνισμό στον οποίο θα μπορούσαν να επιδοθούν οι επαγγελματικοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι συγκεκριμένοι κανόνες έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό, ενδεχομένως δε και την παρεμπόδιση του ως άνω ανταγωνισμού, τούτο δε μάλιστα σε ολόκληρη την Ένωση. Ως εκ τούτου, παρέλκει η εξέταση των αποτελεσμάτων τους.
Τέλος, διευκρινίζοντας τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες συμπεριφορά έχουσα αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα μπορεί να τύχει της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 103, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, προκειμένου να κριθεί αν πληρούται εν προκειμένω η προϋπόθεση σχετικά με τον απαραίτητο ή αναγκαίο χαρακτήρα της επίμαχης συμπεριφοράς, το αιτούν δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψη το γεγονός ότι οι επίμαχοι κανόνες του ΚΙΜΠ χαρακτηρίζονται από συνδυασμό στοιχείων των οποίων σημαντικός αριθμός επιδέχεται εφαρμογή κατά διακριτική ευχέρεια ή στερείται αναλογικότητας. Επιπλέον, πρέπει να λάβει υπόψη το γεγονός ότι με τους εν λόγω κανόνες προβλέπεται γενικευμένος, δραστικός και μόνιμος περιορισμός του διασυνοριακού ανταγωνισμού στον οποία θα μπορούσαν να επιδοθούν οι επαγγελματικοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι προβαίνοντας μονομερώς στην πρόσληψη ποδοσφαιριστών υψηλού επιπέδου. Πράγματι, καθένα από τα δύο αυτά στοιχεία, θεωρούμενο μεμονωμένα, αποκλείει, εκ πρώτης όψεως, τη δυνατότητα να γίνει δεκτό ότι οι εν λόγω κανόνες είναι απαραίτητοι ή αναγκαίοι προκειμένου να καταστεί δυνατή βελτίωση της αποτελεσματικότητας, εάν υποτεθεί ότι έχει αποδειχθεί η ύπαρξη τέτοιας βελτιώσεως.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι, σύμφωνα με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, οι προμνημονευθέντες κανόνες του ΚΙΜΠ συνιστούν απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων η οποία απαγορεύεται και η οποία μπορεί να εξαιρεθεί από τη συγκεκριμένη απαγόρευση βάσει της εν λόγω διατάξεως μόνον εφόσον αποδειχθεί, με πειστικά επιχειρήματα και αποδεικτικά στοιχεία, ότι πληρούνται όλες οι απαιτούμενες προς τούτο προϋποθέσεις.
(
1
)	Βλ. αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, Royal Antwerp Football Club (C‑680/21, EU:C:2023:1010), της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company (C‑333/21, EU:C:2023:1011), και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, International Skating Union κατά Επιτροπής (C‑124/21 P, EU:C:2023:1012).
(
2
)	Άρθρο 45 και άρθρο 101 ΣΛΕΕ, αντιστοίχως.
(
3
)	Βλ. άρθρο 17, σημεία 1 και 2, του ΚΙΜΠ.
(
4
)	Βλ. άρθρο 17, σημείο 4, του ΚΙΜΠ.
(
5
)	Δεδομένου ότι το διεθνές πιστοποιητικό μεταγραφής είναι απαραίτητο για την εγγραφή του ποδοσφαιριστή στον νέο σύλλογο, άνευ του πιστοποιητικού αυτού ο συγκεκριμένος ποδοσφαιριστής δεν έχει κατά συνέπεια δικαίωμα συμμετοχής σε ποδοσφαιρικές διοργανώσεις για λογαριασμό του νέου συλλόγου. Βλ. άρθρο 9, παράγραφος 1, του ΚΙΜΠ και άρθρο 8.2.7 του παραρτήματος 3 του ΚΙΜΠ.