62023CJ0555
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 26 czerwca 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 2010/13/UE – Dostawcy audiowizualnych usług medialnych – Uregulowania krajowe nakładające obowiązek poszanowania godności ludzkiej i zakazujące rozpowszechniania treści niskiej jakości – Zasada wykładni zgodnej prawa krajowego – Granice – Zasada ustawowej określoności czynów zabronionych i kar – Zasada pewności prawa
W sprawach połączonych C‑555/23 i C‑556/23
mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Symvoulio tis Epikrateias (radę stanu, Grecja) postanowieniami z dnia 2 sierpnia 2023 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 4 września 2023 r., w postępowaniach:
Makeleio EPE (C‑555/23),
Zougla G.R. (C‑556/23)
przeciwko
Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (ESR),
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún (sprawozdawczyni), prezeska izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: L. Carrasco Marco, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 października 2024 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Makeleio EPE – S. Charalampous, dikigoros,
–
w imieniu Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (ESR) – Z. Chatzipavlou i A. Dimitrakopoulou, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu greckiego – Z. Chatzipavlou, K. Konsta, M. Tassopoulou i D. Tsagkaraki, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu szwedzkiego – F.-L. Göransson, J. Olsson, A. Runeskjöld i H. Shev, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – O. Gariazzo, L. Malferrari, G. Meessen i D. Triantafyllou, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 30 stycznia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni, po pierwsze, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.U. 2010, L 95, s. 1), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1808 z dnia 14 listopada 2018 r. (Dz.U. 2018, L 303, s. 69) (zwanej dalej „dyrektywą 2010/13”), a po drugie, art. 20, 21 i art. 49 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wnioski te zostały złożone w ramach dwóch sporów między, odpowiednio, Makeleio EPE w sprawie C‑555/23 i Zougla G.R. AE (zwaną dalej „Zouglą”) w sprawie C‑556/23 a Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (ESR) (krajową radą radiowo-telewizyjną, Grecja) w przedmiocie zgodności z prawem dwóch decyzji nakładających na te spółki karę administracyjną za rozpowszechnianie treści audiowizualnych niskiej jakości oraz za naruszenie obowiązku poszanowania wartości godności ludzkiej (zwanych dalej „decyzjami będącymi przedmiotem sporu w postępowaniach głównych”).
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2010/13
3
Motywy 11, 18, 21, 38, 41, 59, 83 i 104 dyrektywy 2010/13 mają następujące brzmienie:
„(11)
W celu uniknięcia zakłóceń konkurencji, zwiększenia pewności prawnej, wsparcia dokończenia budowy rynku wewnętrznego oraz uproszczenia tworzenia jednolitej przestrzeni informacyjnej konieczne jest stosowanie do wszystkich audiowizualnych usług medialnych zarówno rozpowszechniania telewizyjnego (tzn. linearnych audiowizualnych usług medialnych), jak i audiowizualnych usług medialnych na żądanie (tzn. nielinearnych audiowizualnych usług medialnych), przepisów skoordynowanych co najmniej w stopniu podstawowym.
[…]
(18)
Dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa) [(Dz.U. 2002, L 108, s. 33)] zgodnie z jej art. 1 ust. 3 nie narusza środków podejmowanych na poziomie [Unii Europejskiej] lub krajowym dla realizacji celów związanych z interesami ogólnymi, w szczególności związanych z unormowaniami dotyczącymi treści audycji i z polityką audiowizualną.
[…]
(21)
Na użytek niniejszej dyrektywy, definicja audiowizualnych usług medialnych powinna obejmować tylko audiowizualne usługi medialne – niezależnie od tego, czy jest to przekaz telewizyjny czy na żądanie – które są usługami masowego przekazu, to znaczy są przeznaczone do odbioru przez znaczną część ogółu odbiorców i mogłyby mieć na nią wyraźny wpływ. Jej zakres powinien być ograniczony do usług w rozumieniu [t]raktatu [FUE], a więc obejmować każdy rodzaj działalności gospodarczej, w tym działalność przedsiębiorstw świadczących usługi publiczne, lecz nie powinien obejmować działalności zasadniczo niekomercyjnej i niestanowiącej konkurencji dla rozpowszechniania telewizyjnego, takiej jak prywatne witryny internetowe oraz usługi polegające na dostarczaniu lub dystrybucji treści audiowizualnej wytworzonej przez prywatnych użytkowników w celu jej udostępnienia lub wymiany w ramach grup zainteresowań.
[…]
(38)
Ze względu na postęp techniczny, zwłaszcza w przypadku cyfrowych audycji satelitarnych, kryteria pomocnicze powinny być modyfikowane w celu zapewnienia odpowiedniej regulacji i jej skutecznego wykonania oraz przyznania zainteresowanym stronom autentycznej kontroli nad treścią audiowizualnej usługi medialnej.
[…]
(41)
Państwa członkowskie powinny mieć możliwość stosowania do dostawców usług medialnych, którzy podlegają ich jurysdykcji, bardziej szczegółowych lub surowszych przepisów w dziedzinach, które podlegają koordynacji na mocy niniejszej dyrektywy i powinny przy tym zapewniać zgodność tych przepisów z podstawowymi zasadami prawa unijnego. […] Pojęcie przepisów przyjętych w interesie publicznym zostało wypracowane przez Trybunał Sprawiedliwości w ramach orzecznictwa odnoszącego się do art. 43 i 49 [WE] (obecnie art. 49 i 56 [TFUE]) i obejmuje ono między innymi przepisy o ochronie konsumentów, małoletnich oraz o polityce kulturalnej. Państwo członkowskie występujące z wnioskiem o współpracę powinno zapewnić, aby szczególne przepisy krajowe były obiektywnie niezbędne, stosowane w sposób niedyskryminacyjny i proporcjonalne.
[…]
(59)
Dostępność szkodliwych treści w audiowizualnych usługach medialnych stanowi źródło niepokoju dla prawodawców, przedsiębiorstw branżowych i rodziców. Pojawią się również nowe problemy, związane zwłaszcza z nowymi platformami i nowymi produktami. Przepisy służące ochronie fizycznego, umysłowego i moralnego rozwoju małoletnich oraz ochronie godności ludzkiej we wszystkich audiowizualnych usługach medialnych, w tym także w handlowych przekazach audiowizualnych, są zatem niezbędne.
[…]
(83)
W celu zabezpieczenia pełnej i właściwej ochrony interesów konsumentów jako widzów programów, istotne jest określenie pewnych minimalnych zasad i standardów w odniesieniu do reklamy telewizyjnej, a państwa członkowskie muszą zachować prawo określania bardziej szczegółowych bądź bardziej restrykcyjnych przepisów lub w pewnych okolicznościach do nakładania odrębnych warunków na nadawców telewizyjnych znajdujących się pod ich jurysdykcją.
[…]
(104)
W związku z tym, że cele niniejszej dyrektywy, mianowicie stworzenie obszaru bez granic wewnętrznych na użytek audiowizualnych usług medialnych, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony celów będących przedmiotem interesu ogólnego, w szczególności ochrony małoletnich i godności ludzkiej, jak również upowszechniania praw osób niepełnosprawnych, nie mogą być osiągnięte w wystarczający sposób przez państwa członkowskie, a ze względu na rozmiary i skutki niniejszej dyrektywy, mogą być osiągnięte w lepszy sposób na poziomie Unii, Unia może podjąć działania, zgodnie z zasadą subsydiarności określoną w art. 5 [TUE]. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia tych celów”.
4
Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 2010/13:
„Na użytek niniejszej dyrektywy, zastosowanie mają następujące definicje:
a)
»audiowizualna usługa medialna« oznacza:
(i)
usługę w rozumieniu art. 56 i 57 [TFUE], gdy podstawowym celem usługi lub jej dającej się oddzielić części jest dostarczanie ogółowi odbiorców – poprzez sieci łączności elektronicznej w rozumieniu art. 2 lit. a) dyrektywy [2002/21] – audycji, za które odpowiedzialność redakcyjną ponosi dostawca usług medialnych, w celach informacyjnych, rozrywkowych lub edukacyjnych; taka audiowizualna usługa medialna jest przekazem telewizyjnym w rozumieniu lit. e) niniejszego ustępu albo audiowizualną usługą medialną na żądanie w rozumieniu lit. g) niniejszego ustępu;
(ii)
handlowy przekaz audiowizualny;
[…]
b)
»audycja« oznacza ciąg ruchomych obrazów z dźwiękiem lub bez niego, stanowiący odrębną całość – bez względu na swoją długość – w układzie lub katalogu audycji przygotowanym przez dostawcę usług medialnych, w tym filmy pełnometrażowe, krótkie formy wideo, transmisje wydarzeń sportowych, sitcomy, filmy dokumentalne, audycje dla dzieci oraz filmy i filmy na podstawie oryginalnego scenariusza;
[…]
c)
»odpowiedzialność redakcyjna« oznacza sprawowanie faktycznej kontroli zarówno nad wyborem audycji, jak i nad sposobem ich zestawienia w układzie chronologicznym w przypadku przekazów telewizyjnych lub w katalogu w przypadku audiowizualnych usług medialnych na żądanie. Odpowiedzialność redakcyjna nie musi oznaczać odpowiedzialności prawnej na podstawie prawa krajowego za dostarczaną treść lub świadczone usługi;
d)
»dostawca usług medialnych« oznacza osobę fizyczną lub prawną, która ponosi odpowiedzialność redakcyjną za wybór audiowizualnej treści audiowizualnej usługi medialnej i decyduje o sposobie zestawienia tej treści;
[…]
e)
»rozpowszechnianie telewizyjne« lub »przekaz telewizyjny« (tzn. linearna audiowizualna usługa medialna) oznacza audiowizualną usługę medialną świadczoną przez dostawcę usług medialnych, umożliwiającą równoczesny odbiór audycji na podstawie układu audycji;
[…]
g)
»audiowizualna usługa medialna na żądanie« (tzn. nielinearna audiowizualna usługa medialna) oznacza audiowizualną usługę medialną świadczoną przez dostawcę usług medialnych, umożliwiającą użytkownikowi odbiór audycji w wybranym przez niego momencie i na jego życzenie w oparciu o katalog audycji przygotowany przez dostawcę usług medialnych;
[…]”.
5
Artykuł 2 ust. 1 dyrektywy 2010/13 przewiduje:
„Każde państwo członkowskie zapewnia, by wszystkie audiowizualne usługi medialne świadczone przez dostawców usług medialnych podlegających jego jurysdykcji pozostawały w zgodzie z przepisami systemu prawa, które mają zastosowanie do audiowizualnych usług medialnych przeznaczonych do odbioru w tym państwie członkowskim”.
6
Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy:
„Państwa członkowskie mogą zobowiązać dostawców usług medialnych podlegających ich jurysdykcji do przestrzegania bardziej szczegółowych lub surowszych przepisów w dziedzinach, które podlegają koordynacji na mocy niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że przepisy takie są zgodne z prawem unijnym”.
7
Artykuł 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„Bez uszczerbku dla obowiązku respektowania i chronienia przez państwa członkowskie godności człowieka państwa członkowskie w odpowiedni sposób zapewniają, by audiowizualne usługi medialne świadczone przez dostawców usług medialnych podlegających ich jurysdykcji nie zawierały:
a)
nawoływania do przemocy lub nienawiści wobec grupy osób lub członka grupy ze względów, o których mowa w art. 21 Karty;
b)
publicznego nawoływania do popełnienia przestępstwa terrorystycznego, określonego w art. 5 dyrektywy [Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/541 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie zwalczania terroryzmu i zastępującej decyzję ramową Rady 2002/475/WSiSW oraz zmieniającej decyzję Rady 2005/671/WSiSW (Dz.U. 2017, L 88, s. 6)]”.
8
Artykuł 9 ust. 1 dyrektywy 2010/13 przewiduje:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby handlowe przekazy audiowizualne rozpowszechniane przez dostawców usług medialnych podlegających ich jurysdykcji spełniały następujące wymogi:
[…]
c)
handlowe przekazy audiowizualne nie mogą:
(i)
naruszać godności człowieka;
[…]”.
Dyrektywa (UE) 2018/1972
9
Motyw 7 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej (Dz.U. 2018, L 321, s. 36) stanowi:
„[…] Treść programów telewizyjnych stanowi przedmiot uregulowań zawartych w [dyrektywie 2010/13]. Regulacje polityki audiowizualnej i treści audiowizualnych mają na celu osiągnięcie celów leżących w ogólnym interesie, takich jak wolność słowa, pluralizm mediów, bezstronność, różnorodność kulturowa i językowa, włączenie społeczne, ochrona konsumentów oraz małoletnich. […]”.
10
Zgodnie z art. 2 pkt 1 dyrektywy 2018/1972, który zastąpił art. 2 lit. a) dyrektywy 2002/21:
„Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
1)
»sieć łączności elektronicznej« oznacza systemy transmisyjne, niezależnie do tego, czy opierają się na stałej infrastrukturze lub scentralizowanym zarządzaniu zasobami, oraz, w stosownych przypadkach, urządzenia przełączające lub routingowe oraz inne zasoby, w tym nieaktywne elementy sieci, które umożliwiają przekazywanie sygnałów przewodowo, za pomocą radia, środków optycznych lub innych rozwiązań wykorzystujących fale, w tym sieci satelitarnych, stacjonarnych (komutowanych i pakietowych, w tym internetu) i sieci ruchomych, elektroenergetycznych systemów kablowych, w zakresie, w jakim są one wykorzystywane do przekazywania sygnałów, w sieciach nadawania radiowego i telewizyjnego oraz sieciach telewizji kablowej, niezależnie od rodzaju przekazywanej informacji”.
Prawo greckie
Ustawa 4779/2021
11
Artykuł 8 nomos 4779/2021 Ensomatosi stin ethniki nomothesia tis Odigias (EE) 2010/13 tou Europaïkou Koinovouliou kai tou Symvouliou tis 10is Martíou 2010 gia ton syntonismo orismenon nomothetikon, kanonistikon kai dioikitikon diataxeon ton kraton melon skhetika me tin parochi ypiresion optikoakoustikon meson, opos echei tropopoiitheí me tin Odigía (EE) 2018/1808 tou Europaïkou Koinovouliou kai tou Symvouliou tis 14is Noemvríou 2018 kai alles diataxeis armodiotitas tis Genikis Grammateias Epikoinonías kai Enimerosis [ustawy 4779/2021 w sprawie transpozycji do prawa krajowego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do świadczenia audiowizualnych usług medialnych, w brzmieniu zmienionym dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1808 z dnia 14 listopada 2018 r., i innych przepisów wchodzących w zakres kompetencji sekretarza generalnego ds. komunikacji i informacji] z dnia 20 lutego 2021 r. (FEK A’ 27), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych (zwanej dalej „ustawą 4779/2021”), stanowi:
„Audiowizualne usługi medialne nie powinny zawierać żadnych treści będących nawoływaniem do przemocy lub nienawiści wobec grupy osób lub członka takiej grupy, wyodrębnionych ze względu na rasę, kolor skóry, przynależność narodową, pochodzenie etniczne, rodowód, religię, niepełnosprawność, orientację seksualną, tożsamość lub cechy płci”.
12
Artykuł 36 ust. 1 ustawy 4779/2021 przewiduje:
„W przypadku naruszenia art. 8 […] przez dostawcę usług medialnych z abonamentem lub bez abonamentu [ESR] nakłada kary przewidziane, odpowiednio, w nomos 2644/1998 [– Gia tin parochi syndromitikon radiofonikon kai tileoptikon ypiresion kai synafeis diataxeis (ustawie 2644/1998 dotyczącej świadczenia odpłatnych usług radiowych i telewizyjnych oraz przepisów powiązanych) z dnia 13 października 1998 r. (FEK A’ 233)] oraz nomos 2328/1995 [– Nomiko kathestos tis idiotikis tileorasis kai tis topikis radiophonías, rythmisi thematon tis radiotileoptikis agoras kai alles diataxeis (ustawie 2328/1995 dotyczącej statusu prawnego telewizji prywatnych oraz lokalnych radiów i telewizji, regulacji rynku nadawców i innych przepisów) z dnia 3 sierpnia 1995 r. (FEK A’ 159)]”.
Ustawa 2328/1995
13
Zgodnie z art. 1 ustawy 2328/1995, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych (zwanej dalej „ustawą 2328/1995”):
„1.   Utworzenie, założenie i eksploatacja prywatnych stacji telewizyjnych, które emitują za pośrednictwem kanałów dostępnych w tym celu lub na dostępnych częstotliwościach radiowych sygnał powszechnie odbierany przez odbiorniki domowe, wymagają uzyskania koncesji zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. Koncesje są wydawane w interesie publicznym, a korzystanie z nich stanowi usługę publiczną. Stacje, którym są wydawane te koncesje, są zobowiązane do zapewnienia jakości programu, obiektywizmu informacji, zagwarantowania pluralizmu oraz promowania kultury poprzez rozpowszechnianie programów literackich i artystycznych.
2.   Koncesja na utworzenie, założenie i eksploatację obejmuje nadawanie sygnału bezprzewodowego, kanały częstotliwości radiowych, wykorzystanie stacji naziemnych lub satelitarnych […]”.
14
Artykuł 4 ust. 1 lit. a) ustawy 2328/1995 ma następujące brzmienie::
„W każdym przypadku naruszenia przepisów prawa krajowego, [prawa] Unii i prawa międzynarodowego regulujących bezpośrednio lub pośrednio prywatne stacje telewizyjne oraz, bardziej ogólnie, funkcjonowanie prywatnej telewizji […] ESR decyduje […] o nałożeniu jednej lub kilku z następujących kar […]. Wybór rodzaju kar administracyjnych i ustalenie ich wysokości są dokonywane w oparciu o wagę naruszenia, oglądalność audycji, w ramach której popełniono naruszenie, udział w rynku usług radiofonicznych i telewizyjnych, jaki uzyskał koncesjonariusz, kwotę nakładów poniesionych lub planowanych oraz ewentualny powrót do naruszenia […]”.
Ustawa 2863/2000
15
Artykuł 4 ust. 1 nomos 2863/2000 – Ethniko Symvoulio Radiotileorasis kai alles arches kai organa tou tomea parochis radiotileoptikon ypiresion (ustawy 2863/2000 dotyczącej krajowej rady radiowo-telewizyjnej oraz innych organów i podmiotów w dziedzinie usług radiowo-telewizyjnych) z dnia 29 listopada 2000 r. (FEK A’ 262), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych, stanowi:
„ESR sprawuje bezpośrednią kontrolę państwa przewidzianą w Syntagma tis Elladas (konstytucji Republiki Greckiej) w dziedzinie świadczenia wszelkiego rodzaju usług radiowych i telewizyjnych poprzez przyjęcie indywidualnych aktów administracyjnych podlegających wykonaniu. W szczególności:
[…]
e)
nakłada ona kary i środki administracyjne określone w art. 4 ust. 1 [ustawy 2328/1995] oraz w art. 12 i art. 15 ust. 3 ustawy [2644/1998] […]”.
Ustawa 2644/1998
16
Artykuł 1 ust. 1 ustawy 2644/1998 stanowi:
„Świadczenie odpłatnych usług radiowych i telewizyjnych podlega, zgodnie z art. 15 konstytucji Republiki Greckiej, bezpośredniej kontroli państwa i stanowi usługę publiczną, której celem jest obiektywne i bezstronne informowanie oraz wysoki poziom kształcenia ustawicznego i rozrywki dla odbiorców. Do celów niniejszej ustawy świadczenie odpłatnych usług radiowych i telewizyjnych oznacza bezpośrednią publiczną transmisję – za pomocą dowolnych środków lub metod technicznych (nadajników wyłącznie naziemnych, sieci kablowych lub satelitarnych) – programów radiowych i telewizyjnych, do których dostęp jest uzależniony od spełnienia warunków określonych przez koncesjonariusza zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. Za świadczenie odpłatnych usług radiowych i telewizyjnych uważa się również świadczenie usług telewizyjnych za pośrednictwem innych sieci szerokopasmowych, niezależnie od tego, czy usługodawca uzyskał koncesję [ESR] na programy, które transmituje, czy też transmituje on na podstawie stosownej umowy programy, na które udzielono koncesji w innym państwie członkowskim”.
17
Artykuł 10 ustawy 2644/1998 przewiduje:
„1.   Przepisy art. 3 ust. 1–12, 14, 17 i 22 [ustawy 2328/1995], dotyczące poszanowania godności, życia prywatnego i ogólnego udziału jednostki w życiu gospodarczym, społecznym i politycznym, sposobów i warunków nadawania reklam radiowych i telewizyjnych oraz innych powiązanych przekazów, ochrony dzieci, zapewnienia pluralizmu politycznego i dostępu partii do programów radiowych i telewizyjnych, a także ochrony interesów konsumentów i ogólnie interesów obywateli, mają również zastosowanie do treści odpłatnych usług radiowych i telewizyjnych.
2.   Kodeksy etyki przyjęte zgodnie z art. 3 ust. 2 nomos 1866/1989 – Idrysi Ethinkou Symvouliou Radiotileoraseos kai parochi adeion gia tin idrysi kai leitourgia tileoptikon stathmon (ustawy 1866/1989 dotyczącej utworzenia krajowej rady radiowo-telewizyjnej i wydawania zezwoleń na tworzenie i prowadzenie kanałów telewizyjnych) z dnia 6 października 1989 r. (FEK A’ 222) oraz kodeksy etyki opracowane przez ESR i przyjęte zgodnie z procedurą określoną w art. 3 ust. 15 [ustawy 2328/1995] mają również zastosowanie do treści audiowizualnych nadawanych przez posiadaczy koncesji wydanej na podstawie niniejszej ustawy […]”.
18
Zgodnie z art. 12 ustawy 2644/1998 ESR nakłada kary administracyjne w przypadku naruszenia przepisów tej ustawy, prawa Unii i prawa międzynarodowego, które regulują świadczenie usług radiowych i telewizyjnych, o których mowa w owej ustawie.
Dekret prezydencki 77/2003
19
Artykuł 1 proedriko diatagma 77/2003 – Kodikas deontologias eidiseografikon kai allon dimosiografikon kai politikon ekpompon (dekretu prezydenckiego 77/2003 w sprawie kodeksu etyki w zakresie programów informacyjnych oraz innych programów dziennikarskich i politycznych) z dnia 28 marca 2003 r. (FEK A’ 75), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych (zwanego dalej „dekretem prezydenckim 77/2003”), przewiduje:
„Przepisy niniejszego kodeksu mają zastosowanie do programów informacyjnych, dziennikarskich i politycznych w publicznym i prywatnym radiu i telewizji […]”.
20
Artykuł 2 ust. 1 dekretu prezydenckiego 77/2003 stanowi:
„Programy informacyjne oraz inne programy dziennikarskie i polityczne powinny zapewniać poziom jakości wymagany z uwagi na społeczną misję radiofonii i telewizji oraz rozwój kulturowy kraju […]”.
21
Artykuł 4 dekretu prezydenckiego 77/2003 przewiduje:
„1.   Nie zezwala się na przedstawianie osób w sposób, który w szczególnych warunkach może zachęcać do ich poniżania, izolacji społecznej lub dyskryminacji ze strony części społeczeństwa, w szczególności ze względu na płeć, rasę, narodowość, język, religię, ideologię, wiek, chorobę, niepełnosprawność, orientację seksualną lub zawód.
2.   Niedopuszczalne jest rozpowszechnianie przekazów lub określeń poniżających, rasistowskich, ksenofobicznych lub seksistowskich, a także głoszenie nietolerancyjnych tez; bardziej ogólnie, nie można szkodzić mniejszościom etnicznym lub religijnym ani innym grupom wrażliwym lub znajdującym się w sytuacji słabości”.
22
Artykuł 9 ust. 2 dekretu prezydenckiego 77/2003 brzmi następująco:
„Osoby, które uczestniczą lub które zostają wymienione w programach, powinny być traktowane w sposób sprawiedliwy, prawidłowy i godny. W szczególności nie można godzić w osobowość, cześć i godność tych osób. Należy również szanować ich życie prywatne i rodzinne, działalność zawodową oraz ich prawo do wolności wypowiedzi. Krytyka nie jest niezgodna z poszanowaniem praw osób, które są pokazywane lub które zostają wymienione”.
Postępowania główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
23
Makeleio i Zougla są spółkami prawa greckiego prowadzącymi strony internetowe gazet, na których są oferowane również treści audiowizualne.
24
W dniu 29 czerwca 2021 r. Makeleio rozpowszechniła na swojej stronie internetowej www.makeleio.gr audycję audiowizualną, w której prezenter odniósł się do wizyty przedstawicieli społeczności LGBT+ złożonej premierowi Grecji, używając znieważających wyrażeń, w szczególności obrażając osoby homoseksualne i uwłaczając im. Prezenter ten wygłaszał ironiczne uwagi na temat orientacji seksualnej tych osób i pośrednio nawoływał odbiorców do ataków słownych lub fizycznych wobec nich; jak twierdził, sam dopuszczał się on takich ataków, gdy był młodszy.
25
W dniu 22 lutego 2021 r. Zougla rozpowszechniła na swojej stronie internetowej www.zougla.gr audycję radiową transmitowaną przez rozgłośnię radiową, która nadaje również przez Internet. Audycja ta została rozpowszechniona na stronie internetowej spółki Zougla w formie audiowizualnej. W ramach tej audycji animator – w związku z postępowaniem karnym dotyczącym pewnych czynów pedofilii zarzucanych osobom trzecim – zaatakował słownie niektórych polityków, wygłaszając wobec nich zniesławiające i obraźliwe komentarze. W tym kontekście ów animator przedstawił w szczególności jednego z tych polityków jako „chroniącego świadomie pederastów i pedofilów oraz powierzającego im odpowiedzialne stanowiska, które umożliwiały im zaspokajanie chorobliwych preferencji seksualnych” i stwierdził, że dana osoba „była co najmniej podżegaczem i współsprawcą” czynów pedofilii i gwałtu na małoletnich zarzucanych osobom trzecim.
26
Obie te audycje (zwane dalej „audycjami rozpatrywanymi w postępowaniach głównych”) były przedmiotem postępowania przed ESR.
27
ESR uznała, że w ramach audycji nadanej przez Makeleio wielokrotnie odniesiono się w sposób oczywiście upokarzający i obraźliwy do określonej grupy osób na podstawie orientacji seksualnej jej członków, zachęcając do poniżania i stygmatyzacji społecznej owych osób. W świetle tych okoliczności w decyzji nr 140/2021 ESR stwierdziła, że spółka Makeleio naruszyła, po pierwsze, zakaz nawoływania do przemocy lub nienawiści wobec grupy osób ze względu na orientację seksualną jej członków, o którym mowa w art. 8 ustawy 4779/2021, a po drugie, obowiązek poszanowania wartości i godności ludzkiej, a także zakaz rozpowszechniania treści niskiej jakości zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy 2328/1995 oraz art. 2 ust. 1, art. 4 i art. 9 ust. 2 dekretu prezydenckiego 77/2003. W konsekwencji ESR nałożyła na Makeleio grzywnę w wysokości 30000 EUR za każde z dwóch popełnionych naruszeń.
28
Jeśli chodzi o audycję nadaną przez Zouglę, ESR uznała, że pod pozorem informacji i rzeczywistych faktów w ramach tej audycji odbiorcom zostały przedstawione przypuszczenia i opinie jej animatora, które były całkowicie bezpodstawne i stanowiły zniewagę osób w niej wymienionych, ponieważ wspomniana audycja wiązała się w ten sposób z „wyjątkowym spadkiem jakości” retransmitowanej audycji radiowej i naruszała godność tych osób. W świetle tych okoliczności w decyzji nr 99/2021 ESR stwierdziła, że Zougla naruszyła zarówno obowiązek poszanowania wartości i godności ludzkiej, jak i zakaz rozpowszechniania treści niskiej jakości zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy 2328/1995 oraz art. 2 ust. 1, art. 4 i art. 9 ust. 2 dekretu prezydenckiego 77/2003. W konsekwencji z powodu popełnienia tych dwóch naruszeń ESR nałożyła na Zouglę dwie grzywny, odpowiednio, w wysokości 40000 EUR i 80000 EUR.
29
Przy wydawaniu decyzji będących przedmiotem sporu w postępowaniach głównych ESR stwierdziła, że przepisy prawa krajowego, na których oparła ona te decyzje, mają – zgodnie z ich brzmieniem – zastosowanie wyłącznie do tradycyjnych dostawców usług telewizyjnych, a mianowicie usług telewizyjnych nadawanych przez operatorów telewizyjnych za pomocą częstotliwości radiowych, analogowych i cyfrowych, albo drogą satelitarną, albo za pośrednictwem sieci szerokopasmowych.
30
Jednakże, opierając się na kryteriach wykładni dotyczących pojęcia „audiowizualnych usług medialnych” w rozumieniu dyrektywy 2010/13, zgodnie z orzecznictwem wynikającym z wyroku z dnia 21 października 2015 r., New Media Online (C‑347/14, EU:C:2015:709), z którego wynika, że treści audiowizualne rozpowszechniane w Internecie przez operatora, który nie jest operatorem kanału telewizyjnego, wchodzą w zakres tego pojęcia, ESR dokonała wykładni tych przepisów prawa krajowego w ten sposób, że pomimo ich brzmienia mają one również zastosowanie do dostawców treści audiowizualnych rozpowszechnianych za pośrednictwem Internetu (zwanych dalej „dostawcami internetowych usług telewizyjnych”), do których należą Makeleio i Zougla.
31
Obie te spółki wniosły skargi o stwierdzenie nieważności decyzji będących przedmiotem sporu w postępowaniach głównych do Symvoulio tis Epikrateias (rady stanu, Grecja), która jest sądem odsyłającym.
32
Zgodnie ze stanowiskiem zajmowanym przez Symvoulio tis Epikrateias (radę stanu) przepisy krajowe, na których ESR oparła decyzje będące przedmiotem sporu w postępowaniach głównych, należy interpretować w ten sposób, że nie mają one zastosowania do dostawców internetowych usług telewizyjnych.
33
W tych okolicznościach Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, sformułowanymi w identyczny sposób w sprawach C‑555/23 i C‑556/23:
„1)
Czy celami dyrektywy [2010/13] […], a co za tym idzie, zakresem stosowania dyrektywy, są objęte [po pierwsze] gwarancja poszanowania i ochrony godności i wartości osoby ludzkiej; oraz [po drugie] zapobieganie rozpowszechnianiu przez dostawców usług telewizyjnych treści poniżających, a w szczególności treści o cechach takich jak te, które posiadały treści wyemitowane w niniejszej sprawie przez [skarżące w postępowaniach głównych]?
2)
Wychodząc z założenia, że [po pierwsze] obowiązek poszanowania i ochrony godności i wartości osoby ludzkiej; lub [po drugie] zakaz rozpowszechniania poniżających treści, a w szczególności treści posiadających cechy [audycji będących przedmiotem sporu w postępowaniach głównych], wchodzą w zakres stosowania [dyrektywy 2010/13]: czy przepis prawa krajowego, zgodnie z którym powyższe obowiązki są nakładane na wszystkich dostawców usług telewizyjnych, z wyjątkiem tych, którzy transmitują treści telewizyjne wyłącznie za pośrednictwem Internetu, jest sprzeczny z art. 4 ust. 1 [dyrektywy 2010/13] w związku z zasadą równego traktowania wyrażoną w art. 20 i 21 [Karty]?
3)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na [pytania pierwsze i drugie]: czy krajowy organ regulacyjny, w celu zapewnienia praktycznej skuteczności [dyrektywy 2010/13], jest obowiązany stosować przepisy prawa krajowego, które nakładają przedmiotowe obowiązki, bez rozróżnienia w odniesieniu do wszystkich dostawców usług telewizyjnych, nawet jeżeli prawo krajowe przewiduje obowiązki i odpowiednie sankcje w odniesieniu do wszystkich pozostałych dostawców usług telewizyjnych, ale nie w odniesieniu do tych, którzy rozpowszechniają swoje treści wyłącznie za pośrednictwem Internetu, czy też nałożenie sankcji administracyjnych za naruszenie wyżej wskazanych obowiązków przez audycję telewizyjną za pośrednictwem Internetu – w drodze wykładni rozszerzającej lub poprzez zastosowanie w drodze analogii przepisów krajowych dotyczących innych usług telewizyjnych – jest niezgodne z zasadą nullum crimen, nulla poena sine lege certa, wyrażoną w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze [Karty] w związku z ogólną zasadą pewności prawa?
4)
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pierwsze pytanie prejudycjalne oraz w przypadku uznania [przez Trybunał], że [po pierwsze] obowiązek poszanowania i ochrony godności i wartości osoby ludzkiej; lub [po drugie] zakaz rozpowszechniania poniżających treści (a w szczególności treści takich jak treść [audycji rozpatrywanych w postępowaniach głównych]) nie wchodzą w zakres stosowania [dyrektywy 2010/13] w rozumieniu art. 4 ust. 1, w sytuacji gdy ustawodawstwo państwa członkowskiego nakłada takie obowiązki na dostawców usług telewizyjnych nadających za pośrednictwem naziemnych, satelitarnych lub szerokopasmowych sieci nadawczych pod groźbą sankcji administracyjnych, ale nie zawiera równoważnych przepisów w odniesieniu do dostawców usług telewizyjnych za pośrednictwem Internetu: czy art. 2 ust. 1 [tej dyrektywy] należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ krajowy ma obowiązek rozważenia możliwości nałożenia sankcji administracyjnych za naruszenie tych przepisów również w odniesieniu do rozpowszechniania audycji telewizyjnych za pośrednictwem Internetu w oparciu o zasadę równego traktowania?
5)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie czwarte: czy w oparciu o powyższe rozważania i na podstawie wykładni prawa krajowego zgodnej z prawem Unii, a w szczególności z przytoczonymi przepisami [dyrektywy 2010/13], spoczywający na krajowym organie regulacyjnym obowiązek stosowania przepisów prawa krajowego, które nakładają te obowiązki, bez rozróżnienia w odniesieniu do wszystkich usług telewizyjnych, niezależnie od sposobu ich rozpowszechniania, jest zgodny z zasadą nullum crimen, nulla poena sine lege certa oraz z zasadą pewności prawa, zważywszy, że obowiązki te, przewidziane w prawie krajowym dla wszystkich pozostałych dostawców usług telewizyjnych, nie mają zastosowania do telewizji internetowej?”.
34
Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 2 października 2023 r. sprawy C‑555/23 i C‑556/23 zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
W przedmiocie uznania skarżących w postępowaniach głównych za „dostawców usług medialnych” w rozumieniu dyrektywy 2010/13
35
Jak wynika z wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, pytania zadane przez sąd odsyłający opierają się na założeniu, że nadawanie audycji rozpatrywanych w postępowaniach głównych stanowi audiowizualną usługę medialną wchodzącą w zakres stosowania dyrektywy 2010/13, w związku z czym skarżące w postępowaniach głównych są „dostawcami usług medialnych” w rozumieniu tej dyrektywy.
36
W uwagach na piśmie i na rozprawie spółka Makeleio podniosła jednak, że nie jest „dostawcą usług medialnych” w rozumieniu wspomnianej dyrektywy i że w związku z tym dyrektywa ta nie ma do niej zastosowania.
37
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z podziałem kompetencji między sądami Unii a sądami krajowymi do sądu krajowego należy zasadniczo zbadanie, czy spełnione są przesłanki faktyczne wymagające zastosowania normy Unii w sprawie toczącej się przed tym sądem, przy czym Trybunał, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, może w razie potrzeby dostarczyć wskazówek sądowi krajowemu w dokonywanej przez niego wykładni (wyrok z dnia 15 marca 2012 r., SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W związku z tym do Trybunału należy dostarczenie sądowi odsyłającemu niezbędnych wskazówek interpretacyjnych dotyczących pojęcia „audiowizualnej usługi medialnej” w rozumieniu tej dyrektywy, aby sąd ten mógł zweryfikować, czy nadawanie audycji rozpatrywanych w postępowaniach głównych rzeczywiście wchodzi w zakres tego pojęcia i czy w odniesieniu do tych audycji spółki Makeleio i Zougla należy zatem uznać za „dostawców usług medialnych” w rozumieniu wspomnianej dyrektywy.
39
W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z definicją zawartą w art. 1 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy 2010/13 pojęcie „audiowizualnej usługi medialnej” oznacza usługę w rozumieniu art. 56 i 57 TFUE, gdy podstawowym celem usługi lub jej dającej się oddzielić części jest dostarczanie ogółowi odbiorców – poprzez sieci łączności elektronicznej w rozumieniu art. 2 lit. a) dyrektywy 2002/21 – audycji, za które odpowiedzialność redakcyjną ponosi dostawca usług medialnych, w celach informacyjnych, rozrywkowych lub edukacyjnych.
40
Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2010/13 do celów tej dyrektywy „dostawcą usług medialnych” jest osoba fizyczna lub prawna, która ponosi odpowiedzialność redakcyjną za wybór audiowizualnej treści audiowizualnej usługi medialnej i decyduje o sposobie zestawienia tej treści.
41
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że jak wynika z samego brzmienia art. 1 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy 2010/13 w związku z art. 2 pkt 1 dyrektywy 2018/1972, który zastąpił art. 2 lit. a) dyrektywy 2002/21, zarówno rozpowszechnianie audycji za pomocą częstotliwości nadawania analogowego i cyfrowego, jak i rozpowszechnianie audycji za pośrednictwem Internetu mogą wchodzić w zakres pojęcia „audiowizualnych usług medialnych” w rozumieniu dyrektywy 2010/13.
42
Wynika z tego, że pojęcie „dostawców usług medialnych” w rozumieniu tej dyrektywy obejmuje zarówno dostawców tradycyjnych usług telewizyjnych wymienionych w pkt 29 niniejszego wyroku, jak i dostawców internetowych usług telewizyjnych.
43
W drugiej kolejności bezsporne jest, po pierwsze, że audycje rozpatrywane w postępowaniu głównym były rozpowszechniane w celach informacyjnych lub rozrywkowych, a po drugie, że były one rozpowszechniane na stronach internetowych, a zatem za pośrednictwem sieci łączności elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy 2018/1972.
44
W trzeciej kolejności należy wskazać – jak wynika z art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2010/13 – że pojęcie „audycji” w rozumieniu tej dyrektywy obejmuje „ciąg ruchomych obrazów […], stanowiący odrębną całość – bez względu na swoją długość – w układzie lub katalogu audycji przygotowanym przez dostawcę usług medialnych, w tym filmy pełnometrażowe, krótkie formy wideo, transmisje wydarzeń sportowych, sitcomy, filmy dokumentalne, audycje dla dzieci oraz filmy i filmy na podstawie oryginalnego scenariusza”.
45
W tym względzie należy zauważyć, że w odniesieniu do udostępnienia na stronie internetowej gazety krótkich materiałów wideo odpowiadających krótkim sekwencjom z wiadomościami lokalnymi, sportowymi lub rozrywkowymi Trybunał orzekł, że takie materiały wideo wchodzą w zakres pojęcia „audycji” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2010/13 (wyrok z dnia 21 października 2015 r., New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, pkt 24).
46
Aby dojść do tego wniosku, Trybunał oparł się w szczególności na okoliczności, że podobnie jak audycja telewizyjna, te materiały wideo są skierowane do masowego odbiory i mogą mieć na niego wyraźny wpływ w rozumieniu motywu 21 tej dyrektywy. Ponadto sposób wyboru wspomnianych materiałów wideo, w zakresie, w jakim obejmuje on posiadaną przez internautę możliwość dostępu do interesującego go materiału wideo w wybranym przez niego momencie i na jego życzenie w oparciu o katalog przygotowany przez podmiot zarządzający gazetą internetową, nie różni się od sposobu wyboru proponowanego w ramach audiowizualnych usług medialnych na żądanie, które wchodzą w zakres stosowania wspomnianej dyrektywy. Wreszcie materiały wideo, które dotyczą wiadomości, stanowią konkurencję dla serwisów informacyjnych oferowanych przez nadawców telewizyjnych, podczas gdy materiały wideo, które dotyczą wydarzeń kulturalnych lub sportowych albo reportaży rekreacyjnych, stanowią konkurencję dla kanałów muzycznych, kanałów sportowych i przekazów rozrywkowych (zob. podobnie wyrok z dnia 21 października 2015 r., New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, pkt 21, 23).
47
W niniejszym przypadku na rozprawie ESR wskazała, że audycja rozpatrywana w postępowaniu głównym dotyczącym Makeleio jest audycją rozpowszechnianą codziennie na stronie internetowej tej spółki w formie audiowizualnej, że audycja ta trwa kilka godzin, że ma ona swoją własną nazwę i jest prezentowana przez tego samego dziennikarza, że jest ona rozpowszechniana z logotypem Makeleio, że spółka ta informuje odbiorców na swojej stronie internetowej o codziennym nadawaniu tej audycji i o godzinach jej nadawania, że rozpowszechnianie tej samej audycji było początkowo linearne, a następnie zostało udostępnione online, tak aby zainteresowane osoby mogły mieć do niej dostęp na żądanie, oraz że na tej stronie internetowej istnieje wykaz umożliwiający wyszukiwanie wcześniejszych audycji. ESR zauważyła również, że te same cechy charakteryzują emisję rozpatrywaną w postępowaniu głównym dotyczącym Zougli.
48
W związku z tym, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, należy stwierdzić, że audycje rozpatrywane w postępowaniach głównych, jako nagrania wideo wpisujące się w układ lub katalog oferty audiowizualnej proponowanej w elektronicznej wersji gazety, stanowią „audycje” w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2010/13.
49
W czwartej kolejności, w odniesieniu do kryteriów, jakie sąd odsyłający powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny „podstawowego celu” – w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. a) ppkt (i) dyrektywy 2010/13 – usługi udostępniania materiałów wideo oferowanej w ramach elektronicznej wersji gazety, Trybunał orzekł, iż ta ocena powinna skupiać się na badaniu, czy owa usługa jako taka ma treść i funkcję samodzielne w stosunku do treści i funkcji działalności dziennikarskiej podmiotu zarządzającego daną stroną internetową oraz czy nie jest ona wyłącznie nieodłącznym uzupełnieniem tej działalności, w szczególności ze względu na powiązania oferty audiowizualnej z ofertą tekstową (wyrok z dnia 21 października 2015 r., New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, pkt 37).
50
Do sądu odsyłającego będzie zatem należało dokonanie oceny, czy audycje rozpatrywane w postępowaniach głównych mają treść i funkcję samodzielne w stosunku do treści i funkcji prasowych artykułów tekstowych wydawcy gazety internetowej. Jeżeli taka sytuacja ma miejsce, audycje te wchodzą w zakres stosowania dyrektywy 2010/13. Jeżeli natomiast okaże się, że owe audycje stanowią wyłącznie nieodłączne uzupełnienie działalności dziennikarskiej tego wydawcy, w szczególności ze względu na powiązania występujące między nimi a ofertą tekstową, to nie wchodzą one w zakres stosowania tej dyrektywy.
51
W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że okoliczność, iż materiały wideo oferowane na stronie internetowej gazety są dostępne i można je przeglądać niezależnie od przeglądania artykułów z elektronicznej wersji tej gazety, wskazuje na to, że usługę udostępniania materiałów wideo oferowaną w tej stronie można uznać za mającą treść i funkcję samodzielne w stosunku do treści i funkcji działalności dziennikarskiej podmiotu zarządzającego tą stroną internetową, a tym samym za usługę odrębną od innych usług oferowanych przez ten podmiot (wyrok z dnia 21 października 2015 r., New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, pkt 36).
52
W piątej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2010/13 na użytek tej dyrektywy pojęcie „odpowiedzialności redakcyjnej” oznacza sprawowanie faktycznej kontroli zarówno nad wyborem audycji, jak i nad sposobem ich zestawienia w układzie chronologicznym w przypadku przekazów telewizyjnych lub w katalogu w przypadku audiowizualnych usług medialnych na żądanie.
53
Co się tyczy usługi udostępniania materiałów wideo oferowanej na stronie internetowej gazety, należy uznać, że taka kontrola może dotyczyć w szczególności udostępniania w Internecie i usuwania materiałów wideo, kalendarza i godzin rozpowszechniania materiałów wideo na tej stronie internetowej, okresu, w którym będą one dostępne dla internautów, struktury wspomnianej strony internetowej, sposobu prezentowania i wybierania materiałów wideo, systemu wyszukiwania materiałów wideo oraz aktualizacji treści tej samej strony internetowej.
54
O ile do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie oceny, czy odpowiedzialność redakcyjna w rozumieniu art. 1 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2010/13 – jeśli chodzi o audycje rozpatrywane w postępowaniach głównych – spoczywa na spółkach Makeleio i Zougla, o tyle elementy wymienione w pkt 47 niniejszego wyroku zdają się wskazywać, że tak właśnie jest. Potwierdzona przez Makeleio na rozprawie okoliczność, że po pierwsze, prezenter audycji rozpatrywanej w postępowaniu głównym był dziennikarzem zatrudnionym przez tę spółkę do dokonywania retransmisji na żywo i do codziennego prezentowania tej audycji, a po drugie, że spółka Makeleio zdecydowała się na rozpowszechnianie audycji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, potwierdza, że spółka ta ponosiła za nią odpowiedzialność redakcyjną.
55
W świetle rozważań przedstawionych w pkt 37–54 niniejszego wyroku, i z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający, na zadane pytania należy zatem odpowiedzieć, wychodząc z założenia, po pierwsze, że Makeleio i Zougla są „dostawcami usług medialnych” w rozumieniu dyrektywy 2010/13, a w szczególności dostawcami internetowych usług telewizyjnych, a po drugie, że rozpowszechnianie audycji rozpatrywanych w postępowaniach głównych stanowi „audiowizualną usługę medialną” w rozumieniu tej dyrektywy.
W przedmiocie wykładni uregulowań krajowych rozpatrywanych w postępowaniach głównych
56
W uwagach na piśmie Komisja Europejska wyraża wątpliwości co do przyjętej przez sąd odsyłający wykładni uregulowań krajowych rozpatrywanych w postępowaniach głównych, zgodnie z którą to wykładnią przepisy krajowe przewidujące obowiązek poszanowania, pod rygorem sankcji, wartości i godności ludzkiej oraz zakaz, również pod rygorem sankcji, rozpowszechniania treści o niskiej jakości nie mają zastosowania do dostawców internetowych usług telewizyjnych.
57
W tym względzie należy przypomnieć, że – jak wynika z utrwalonego orzecznictwa – w odniesieniu do wykładni przepisów krajowego porządku prawnego Trybunał jest co do zasady zobowiązany do oparcia się na stwierdzeniach wynikających z postanowienia odsyłającego. Trybunał nie jest bowiem właściwy do dokonywania wykładni prawa wewnętrznego państwa członkowskiego (wyrok z dnia 5 grudnia 2023 r., Deutsche Wohnen, C‑807/21, EU:C:2023:950, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
58
W konsekwencji na zadane pytania należy odpowiedzieć w oparciu o założenie, zgodnie z którym uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniach głównych nie mają zastosowania do dostawców internetowych usług telewizyjnych.
W przedmiocie pytania pierwszego w obu sprawach
59
Tytułem wstępu, z wniosków o wydanie orzeczenia prejudycjalnego wynika, że sąd odsyłający zastanawia się, w świetle uregulowań krajowych rozpatrywanych w postępowaniach głównych, czy w zakres stosowania dyrektywy 2010/13 wchodzą, po pierwsze, obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej, a po drugie, zakaz rozpowszechniania treści niskiej jakości.
60
Dyrektywa 2010/13, jak wynika z jej tytułu i motywu 11, ma na celu koordynację niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych w celu dokończenia budowy prawdziwego rynku wewnętrznego tych usług. W tym celu dyrektywa ta ustanawia minimalny zestaw skoordynowanych zasad mających zastosowanie do wszystkich audiowizualnych usług medialnych, z których niektóre, jak wynika z motywu 18 tej dyrektywy i z motywu 7 dyrektywy 2018/1972, dotyczą treści tych usług.
61
Niemniej jednak, jak zauważyła w istocie rzeczniczka generalna w pkt 72 opinii, dyrektywa 2010/13, poza przewidzianymi w niej minimalnymi wymogami, nie ingeruje w treść audiowizualnych usług medialnych, ponieważ brak takiej ingerencji odzwierciedla ponadto wolę prawodawcy Unii co do pozostawienia dostawcom tych usług rzeczywistych uprawnień decyzyjnych w odniesieniu do takiej treści, jak wskazano w motywie 38 owej dyrektywy.
62
Dyrektywa 2010/13 nie zawiera zatem żadnego przepisu dotyczącego jakości, jako takiej, treści programów objętych jej zakresem stosowania ani nie przewiduje żadnego powodu zakazu opartego na złej jakości lub niskiej jakości nadawanych treści.
63
W konsekwencji zakaz nadawania treści niskiej jakości nie wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 2010/13, ponieważ taki zakaz wykracza poza minimalne wymogi nałożone w tej dyrektywie.
64
Niemniej jednak w niniejszej sprawie z informacji zawartych we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że – jak potwierdziła zresztą ESR na rozprawie przed Trybunałem – treść audycji rozpatrywanych w postępowaniu głównym została zakwalifikowana jako „niska jakościowo” i uznana za objętą tym samym zakazem rozpowszechniania treści o niskiej jakości, przewidzianym w uregulowaniach krajowych rozpatrywanych w postępowaniach głównych, z tego tylko powodu, że taka treść została uznana za naruszającą godność ludzką.
65
W związku z tym, mając na względzie spory zawisłe w postępowaniach głównych, należy uznać, że poprzez pytanie pierwsze w obu sprawach sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 2010/13 należy interpretować w ten sposób, że uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość wchodzą w zakres stosowania tej dyrektywy.
66
W tym względzie w pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13, który należy do przepisów mających zastosowanie do audiowizualnych usług medialnych zawartych w rozdziale III tej dyrektywy, zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia za pomocą odpowiednich środków, aby audiowizualne usługi medialne świadczone przez dostawców podlegających ich jurysdykcji nie zawierały nawoływania do przemocy lub nienawiści wobec grupy osób lub członka grupy ze względów, o których mowa w art. 21 Karty, ani publicznego nawoływania do popełnienia przestępstwa terrorystycznego, i to „bez uszczerbku dla obowiązku respektowania i chronienia przez państwa członkowskie godności człowieka”.
67
Za pomocą tego wtrącenia prawodawca Unii przewidział zatem spoczywający na państwach członkowskich obowiązek nie tylko poszanowania, ale także ochrony godności ludzkiej przy wdrażaniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13, przy czym obowiązek ten oznacza w szczególności, jak wynika z lektury tego przepisu jako całości, że na państwach tych ciąży obowiązek przyjęcia środków niezbędnych do zapewnienia, by treści audiowizualnych usług medialnych świadczonych przez dostawców podlegających ich jurysdykcji nie naruszały wartości godności ludzkiej.
68
W związku z tym z brzmienia art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13 wynika, że obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i zakaz rozpowszechniania treści naruszających tę wartość wchodzą w zakres stosowania tego przepisu.
69
W drugiej kolejności należy stwierdzić, że kontekst, w jaki wpisuje się ów art. 6 ust. 1, potwierdza taką wykładnię.
70
Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 lit. a) ppkt (ii) dyrektywy 2010/13 handlowe przekazy audiowizualne wchodzą w zakres pojęcia „audiowizualnej usługi medialnej” w rozumieniu tej dyrektywy. Tymczasem okoliczność, że art. 9 wspomnianej dyrektywy, który należy również do przepisów zawartych w jej rozdziale III, nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby przekazy te spełniały określone wymogi, w tym w szczególności, zgodnie z jego ust. 1 lit. c) ppkt (i), wymóg nienaruszania godności ludzkiej, potwierdza, że w ramach dziedzin koordynowanych przez tę dyrektywę prawodawca Unii starał się przewidzieć podstawę zakazu dotyczącą konkretnie naruszenia wartości godności ludzkiej i będącą konsekwencją obowiązku poszanowania tej wartości.
71
W trzeciej kolejności należy zauważyć, że po pierwsze, jak wynika z motywu 104 dyrektywy 2010/13, ma ona na celu stworzenie obszaru bez granic wewnętrznych na użytek audiowizualnych usług medialnych przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony celów leżących w interesie ogólnym, a w szczególności ochrony godności ludzkiej. Po drugie, z motywu 59 tej dyrektywy wynika, że ustanowienie zasad takich jak przewidziane w art. 6 wspomnianej dyrektywy odpowiada względom związanym w szczególności z ochroną godności ludzkiej we wszystkich audiowizualnych usługach medialnych.
72
Tak więc wykładnia art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13, zgodnie z którą przepis ten obejmuje obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i zakaz rozpowszechniania treści naruszających tę wartość, jest spójna zarówno z celami przyświecającymi tej dyrektywie, jak i z celami przyświecającymi samemu przepisowi, o którym mowa.
73
W związku z tym z wykładni literalnej, kontekstualnej i celowościowej art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13 wynika, że obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i zakaz rozpowszechniania treści naruszających tę wartość wchodzą w zakres stosowania tego przepisu, a tym samym w zakres stosowania tej dyrektywy.
74
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze w obu sprawach należy odpowiedzieć, że dyrektywę 2010/13 należy interpretować w ten sposób, że uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość wchodzą w zakres stosowania tej dyrektywy, a w szczególności jej art. 6 ust. 1.
W przedmiocie pytania drugiego w obu sprawach
75
Mając na względzie odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze w obu sprawach oraz z uwagi na rozważania zawarte w pkt 64 niniejszego wyroku, należy uznać, że poprzez pytanie drugie w obu sprawach sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 4 ust. 1 dyrektywy 2010/13, odczytywany w świetle zasady równego traktowania, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym nakładającym, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość.
76
Należy przypomnieć, że na podstawie dyrektywy Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej (Dz.U. 1989, L 298, s. 23), której zmienione brzmienie zostało podane w wersji ujednoliconej w dyrektywie 2010/13, Trybunał orzekł, że dyrektywa taka nie zmierza ku pełnej harmonizacji przepisów dotyczących objętych nią dziedzin, lecz przewiduje jedynie minimalne zasady dla audycji emitowanych przez Unię i przeznaczonych do odbioru na jej terytorium (wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Sky Italia, C‑234/12, EU:C:2013:496, pkt 12 i przytoczone tam orzecznictwo).
77
W tym kontekście – jak wynika z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2010/13 oraz z motywów 41 i 83 tej dyrektywy – w celu zapewnienia pełnej i właściwej ochrony interesów konsumentów jako widzów programów państwa członkowskie zachowują prawo określania bardziej szczegółowych lub surowszych przepisów lub w pewnych okolicznościach do nakładania odrębnych warunków na dostawców usług medialnych znajdujących się pod ich jurysdykcją, w dziedzinach objętych wskazaną dyrektywą, z zastrzeżeniem zgodności tych przepisów z prawem Unii, a w szczególności z zasadami ogólnymi tego prawa (wyrok z dnia 3 lutego 2021 r., Fussl Modestraße Mayr, C‑555/19, EU:C:2021:89, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
78
Tymczasem uregulowania krajowe nakładające obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość przewidują jedynie obowiązek poszanowania godności ludzkiej i podstawę zakazu naruszenia wartości godności ludzkiej określone w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13, w związku z czym takie uregulowania nie zawierają „bardziej szczegółowych” lub „surowszych” przepisów w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej dyrektywy, a w konsekwencji nie wchodzą w zakres stosowania tego ostatniego przepisu.
79
Na pytanie drugie w obu sprawach należy zatem udzielić odpowiedzi nie w świetle art. 4 ust. 1 dyrektywy 2010/13, lecz w świetle art. 6 ust. 1 tej dyrektywy.
80
W tym względzie uregulowania krajowe ograniczające się do ustanowienia wymogu wynikającego z minimalnych wymagań określonych we wspomnianej dyrektywie, takich jak wynikający z art. 6 ust. 1 tej samej dyrektywy obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość, musi mieć bezwzględnie zastosowanie do wszystkich dostawców usług medialnych podlegających jurysdykcji danego państwa członkowskiego.
81
Gdyby bowiem tak nie było, takie uregulowania krajowe nie tylko naruszałyby podmiotowy zakres stosowania dyrektywy 2010/13, a w szczególności jej art. 6 ust. 1, ale również zagrażałyby osiągnięciu przyświecającego tej dyrektywie celu polegającego na utworzeniu rynku wewnętrznego audiowizualnych usług medialnych, a także celu polegającego na ochronie godności ludzkiej we wszystkich audiowizualnych usługach medialnych, o którym to celu jest mowa w tym art. 6 ust. 1.
82
Wynika z tego, że uregulowania krajowe nakładające wyłącznie na niektórych dostawców usług medialnych obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość są sprzeczne z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13.
83
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie w obu sprawach należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym nakładającym, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość.
W przedmiocie pytania trzeciego w obu sprawach
84
Mając na względzie odpowiedzi udzielone na pytania pierwsze i drugie w obu sprawach oraz z uwagi na rozważania zawarte w pkt 64 niniejszego wyroku należy uznać, że poprzez pytanie trzecie w obu sprawach sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zasadę ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, wyrażoną w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, by uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość były przedmiotem – na podstawie zasady wykładni zgodnej prawa krajowego – wykładni rozszerzającej, w wyniku której ta ostatnia kategoria dostawców usług medialnych zostaje włączona do zakresu stosowania tych uregulowań.
85
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że stosując prawo wewnętrzne, sądy krajowe są zobowiązane tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a tym samym dostosować się do art. 288 akapit trzeci TFUE. Ten obowiązek dokonywania wykładni zgodnej prawa krajowego jest bowiem nierozerwalnie związany z systemem traktatu FUE, gdyż zezwala sądom krajowym na zapewnienie, w ramach ich właściwości, pełnej skuteczności prawa Unii przy rozpoznawaniu zawisłych przed nimi sporów (wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez, C‑282/10, EU:C:2012:33, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
86
Zasada wykładni zgodnej wymaga, by sądy krajowe czyniły wszystko, co leży w zakresie ich kompetencji, uwzględniając wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni, by zapewnić pełną skuteczność rozpatrywanej dyrektywy i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami (wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez, C‑282/10, EU:C:2012:33, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).
87
Jak jednak orzekł Trybunał, zasada wykładni zgodnej napotyka granice w ogólnych zasadach prawa, które stanowią integralną część prawa Unii, a w szczególności w zasadzie ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, wyrażonej w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty (zob. podobnie wyroki: z dnia 28 czerwca 2012 r., Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 24 marca 2021 r., Prefettura Ufficio territoriale del governo di Firenze, C‑870/19 i C‑871/19, EU:C:2021:233, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 14 października 2021 r., Ministerul Lucrărilor Publice, Dezvoltării şi Administraţiei, C‑360/20, EU:C:2021:856, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
88
Zasada ta, która stanowi szczególny wyraz ogólnej zasady pewności prawa, oznacza w szczególności, że ustawa powinna jasno definiować naruszenia i grożące za nie kary, aby zapewnić przewidywalność w odniesieniu zarówno do zdefiniowania naruszenia, jak i określenia kary (wyrok z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 103 i przytoczone tam orzecznictwo). Warunek ten jest spełniony, jeśli zainteresowany na podstawie treści przepisu i w razie potrzeby na podstawie wykładni dokonanej przez odpowiednie sądy krajowe jest w stanie określić, jakie działania i zaniechania grożą pociągnięciem go do odpowiedzialności karnej (wyrok z dnia 14 września 2023 r., Komisja i IGG/Dansk Erhverv, C‑508/21 P i C‑509/21 P, EU:C:2023:669, pkt 86 i przytoczone tam orzecznictwo).
89
W tym względzie, co się tyczy w szczególności przypadku dotyczącego zakresu odpowiedzialności karnej wynikającej z ustawy przyjętej w celu wykonania dyrektywy, Trybunał wyjaśnił, że zasada nakazująca niestosowanie ustawy karnej w sposób rozszerzający na niekorzyść oskarżonego, która jest konsekwencją zasady ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, a bardziej ogólnie zasady pewności prawa, stoi on na przeszkodzie wszczęciu postępowania karnego w związku z zachowaniem, którego naganność nie wynika jasno z ustawy (wyrok z dnia 12 grudnia 1996 r., X, C‑74/95 i C‑129/95, EU:C:1996:491, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
90
Ostatecznie spoczywający na sądzie krajowym obowiązek wykładni zgodnej prawa krajowego w świetle dyrektywy napotyka granice w zasadzie ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, ponieważ – jak wielokrotnie podkreślał Trybunał – dyrektywa nie może samoistnie i niezależnie od przepisów prawa państwa członkowskiego wydanych w celu jej wykonania być podstawą ustalenia lub zaostrzenia odpowiedzialności karnej osób, które naruszają przepisy tej dyrektywy (zob. wyrok z dnia 28 czerwca 2012 r., Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
91
Należy wreszcie wyjaśnić, że zasada ustawowej określoności czynów zabronionych i kar ma zastosowanie również do przestępstw i sankcji niemających charakteru karnego (zob. podobnie wyrok z dnia 28 października 2010 r., SGS Belgium i in., C‑367/09, EU:C:2010:648, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
92
Jak wynika z pkt 82 niniejszego wyroku, uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość są sprzeczne z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13.
93
Takie uregulowania krajowe wymagałyby zatem dokonania wykładni zgodnej z wykładnią art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13 w taki sposób, że dostawcy, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu, również podlegają obowiązkowi przewidzianemu w tych uregulowaniach i mogą w związku z tym podlegać karze w przypadku naruszenia tego obowiązku.
94
Tymczasem w sytuacji gdy uregulowania krajowe nie przewidują w stosunku do dostawców usług medialnych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu, obowiązku poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość, ani nie przewidują również nałożenia na tych dostawców kary w przypadku naruszenia tego obowiązku, zasada ustawowej określoności czynów zabronionych i kar zakazuje karania owych dostawców za takie zachowanie, chociaż takie uregulowania krajowe są sprzeczne z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13 (zob. analogicznie wyrok z dnia 28 czerwca 2012 r., Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
95
W konsekwencji wykładnia taka jak ta, o której mowa w pkt 93 niniejszego wyroku, prowadziłaby do naruszenia zasady ustawowej określoności czynów zabronionych i kar i byłaby tym samym sprzeczna z ograniczeniami wynikającymi z samego charakteru każdej dyrektywy, zakazującymi – jak wynika z orzecznictwa przypomnianego w pkt 90 niniejszego wyroku – aby dyrektywa mogła samoistnie i niezależnie od przepisów prawa państwa członkowskiego wydanych w celu jej wykonania być podstawą ustalenia lub zaostrzenia odpowiedzialności karnej osób, które naruszają przepisy tej dyrektywy.
96
W świetle całości powyższych rozważań na pytanie trzecie w obu sprawach należy odpowiedzieć, że zasadę ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, wyrażoną w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, by uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość były przedmiotem – na podstawie zasady wykładni zgodnej prawa krajowego – wykładni rozszerzającej, w wyniku której ta ostatnia kategoria dostawców usług medialnych zostaje włączona do zakresu stosowania tych uregulowań.
W przedmiocie pytań czwartego i piątego w obu sprawach
97
W świetle odpowiedzi udzielonych na pytanie pierwsze w obu sprawach, i biorąc pod uwagę rozważania poczynione w pkt 64 niniejszego wyroku, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania czwarte i piąte w obu sprawach.
W przedmiocie kosztów
98
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywę o audiowizualnych usługach medialnych), zmienioną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1808 z dnia 14 listopada 2018 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość wchodzą w zakres stosowania tej dyrektywy 2010/13, ze zmianami, a w szczególności jej art. 6 ust. 1.
2)
Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 2010/13, zmienionej dyrektywą 2018/1808,
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym nakładającym, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość.
3)
Zasadę ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, wyrażoną w art. 49 ust. 1 zdanie pierwsze Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi ona na przeszkodzie temu, by uregulowania krajowe nakładające, pod rygorem kary, na wszystkich dostawców usług medialnych – z wyjątkiem tych, którzy rozpowszechniają treści za pośrednictwem Internetu – obowiązek poszanowania wartości godności ludzkiej i powstrzymywania się od rozpowszechniania treści naruszających tę wartość były przedmiotem – na podstawie zasady wykładni zgodnej prawa krajowego – wykładni rozszerzającej, w wyniku której ta ostatnia kategoria dostawców usług medialnych zostaje włączona do zakresu stosowania tych uregulowań.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: grecki.