62018CJ0581_RES
Sprawa C‑581/18
RB
przeciwko
TÜV Rheinland LGA Products GmbH i Allianz IARD S.A.
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Frankfurt am Main)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 11 czerwca 2020 r.
Odesłanie prejudycjalne – Prawo Unii Europejskiej – Zasady ogólne – Artykuł 18 TFUE – Zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową – Zastosowanie prawa Unii Europejskiej – Wadliwe implanty piersi – Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w zakresie produkcji wyrobów medycznych – Umowa ubezpieczenia przewidująca geograficzne ograniczenie ochrony ubezpieczeniowej
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Zakaz – Zakres stosowania – Warunki
(art. 18 TFUE)
(zob. pkt 31–33)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Zakaz – Zakres stosowania – Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w zakresie produkcji wyrobów medycznych – Postanowienie ograniczające ochronę ubezpieczeniową do szkód powstałych tylko w jednym państwie członkowskim – Sytuacja nieobjęta zakresem stosowania prawa Unii – Wyłączenie
(art. 18 TFUE; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/103; dyrektywy Rady 85/374 i 93/42, motyw 3)
(zob. pkt 36–38, 41, 44, 45, 58, 60; sentencja)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Zakaz – Zakres stosowania – Sytuacja objęta zakresem stosowania prawa Unii – Zakres – Korzystanie z jednej z podstawowych wolności przewidzianych w traktacie FUE – Istnienie konkretnego związku między przemieszczającymi się osobą, usługą lub towarem a domniemaną dyskryminacją
(art. 18 akapit pierwszy TFUE)
(zob. pkt 45, 46)
Swoboda świadczenia usług – Postanowienia traktatu – Zakres stosowania – Umowa ubezpieczenia zawarta pomiędzy dwiema spółkami mającymi siedzibę w tym samym państwie członkowskim – Wyłączenie – Strona trzecia umowy mająca miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim – Brak wpływu
(art. 56 TFUE)
(zob. pkt 51–53)
Streszczenie
Ogólny zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową nie może być powoływany w celu zakwestionowania postanowienia umowy zawartej między producentem wyrobów medycznych a zakładem ubezpieczeń, które ogranicza terytorialny zakres ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.
W wyroku TÜV Rheinland LGA Products i Allianz IARD (C‑581/18), wydanym w dniu 11 czerwca 2020 r., Trybunał, orzekając w składzie wielkiej izby, stwierdził, że ogólny zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową (
1
) nie ma zastosowania do postanowienia przewidzianego w umowie zawartej między zakładem ubezpieczeń a producentem wyrobów medycznych, ograniczającego geograficzny zakres ochrony ubezpieczeniowej odpowiedzialności cywilnej w związku z tymi wyrobami do szkód zaistniałych na terytorium jednego państwa członkowskiego, ponieważ w obecnym stanie prawa Unii sytuacja taka nie jest objęta zakresem jego stosowania.
W 2006 r. obywatelce Niemiec zamieszkałej w Niemczech zostały w tym państwie członkowskim wszczepione implanty piersi wyprodukowane przez spółkę Poly Implant Prothèses SA (zwaną dalej „PIP”) z siedzibą we Francji. Od 1997 r. PIP zleciła TÜV Rheinland LGA Products GmbH (zwanej dalej „TÜV Rheinland”), zgodnie z dyrektywą 93/42 dotyczącą wyrobów medycznych (
2
) przeprowadzenie oceny systemu jakości ustanowionego dla projektowania, produkcji i kontroli końcowej implantów piersi, które produkowała. W następstwie szeregu przeprowadzonych w spółce PIP kontroli TÜV Rheinland zatwierdziła system jakości i odnowiła certyfikaty badania WE gwarantujące zgodność tych implantów z wymogami tej dyrektywy.
Ponadto spółka PIP zawarła z zakładem ubezpieczeń AGF IARD, którego następcą prawnym jest Allianz IARD SA (zwany dalej „Allianz”), umowę ubezpieczenia obejmującą jej odpowiedzialność cywilną w związku z produkcją tych implantów. Umowa ta zawierała postanowienie ograniczające geograficzny zakres ochrony ubezpieczeniowej do szkód zaistniałych we Francji metropolitalnej lub we francuskich departamentach i terytoriach zamorskich.
W 2010 r. Agence française de sécurité sanitaire des produits de santé (francuska agencja bezpieczeństwa sanitarnego produktów zdrowotnych) stwierdziła, że implanty piersi produkowane przez PIP zostały wypełnione niedopuszczonym silikonem przemysłowym. Spółka PIP została zlikwidowana w 2011 r. Ponadto w 2012 r. Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinprodukte (federalny instytut ds. leków i wyrobów medycznych, Niemcy) zalecił zainteresowanym pacjentom ze względów ostrożnościowych usunięcie implantów produkowanych przez spółkę PIP w związku z ryzykiem wczesnego ich pęknięcia oraz zapalnym charakterem zastosowanego silikonu.
Pacjentka, o której mowa wniosła do właściwego sądu niemieckiego powództwo o odszkodowanie skierowane solidarnie przeciwko lekarzowi, który wszczepił jej wadliwe implanty piersi, oraz przeciwko TÜV Rheinland i Allianz. Podniosła ona między innymi, że zgodnie z prawem francuskim przysługuje jej prawo do bezpośredniego wystąpienia z roszczeniem przeciwko Allianz, nawet jeżeli umowa ubezpieczenia zawiera postanowienie ograniczające ochronę ubezpieczeniową do szkód zaistniałych we Francji, ponieważ postanowienie to jest sprzeczne z prawem Unii. Jej powództwo w pierwszej instancji zostało oddalone, w związku z czym wniosła ona odwołanie do Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższego sądu krajowego we Frankfurcie nad Menem, Niemcy), który zastanawia się nad zgodnością tej klauzuli z zakazem wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, przewidzianym w art. 18 akapit pierwszy TFUE, i który skierował w tym zakresie do Trybunału szereg pytań prejudycjalnych.
Trybunał zbadał na wstępie, czy art. 18 akapit pierwszy TFUE ma zastosowanie do rozpatrywanej sprawy. W tym względzie przypomniał on, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stosowanie tego postanowienia jest uzależnione od spełnienia dwóch przesłanek kumulatywnych: po pierwsze, sytuacja, która doprowadziła do podniesionej dyskryminacji, musi wchodzić w zakres stosowania prawa Unii i, po drugie, do takiej sytuacji nie powinny mieć zastosowania żadne szczególne postanowienia traktatów zakazujące dyskryminacji ze względu na przynależność państwową.
W celu sprawdzenia, czy w rozpatrywanej sprawie spełniona została pierwsza przesłanka, Trybunał zbadał w pierwszej kolejności, czy rozpatrywana w postępowaniu głównym sytuacja została uregulowana w prawie Unii. Stwierdził on, że w prawie wtórnym (w szczególności w dyrektywach 93/42 i 85/374 (
3
)) nie ma przepisu, który nakładałby na wytwórcę wyrobów medycznych obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej obejmującego ryzyko związane z tymi wyrobami, lub który regulowałby w jakikolwiek sposób takie ubezpieczenie. Trybunał stwierdził, że w obecnym stanie prawa Unii ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej producentów wyrobów medycznych za szkody związane z tymi wyrobami nie jest przedmiotem uregulowań tego prawa.
W drugiej kolejności Trybunał sprawdził, czy rozpatrywana sytuacja mieści się w zakresie stosowania podstawowej swobody przewidzianej w traktacie FUE ze względu na zaistnienie konkretnego związku pomiędzy tą sytuacją a taką swobodą, który to związek umożliwiłby objęcie owej sytuacji zakresem stosowania traktatów w rozumieniu art. 18 akapit pierwszy TFUE.
W zakresie dotyczącym w pierwszej kolejności swobodnego przemieszczania się obywateli Unii, Trybunał wskazał, że pacjentka, o której mowa nie skorzystała ze swobody przemieszczania się, ponieważ wniosła ona o wypłatę odszkodowania z tytułu ubezpieczenia za szkody spowodowane wszczepieniem implantów piersi w państwie członkowskim, w którym ma ona miejsce zamieszkania, w związku z czym nie istnieje żaden konkretny związek między sytuacją rozpatrywaną w postępowaniu głównym a tą swobodą. Następnie, w odniesieniu do swobody świadczenia usług, Trybunał zauważył, że rozpatrywana sytuacja również nie ma konkretnego związku z ową swobodą, ponieważ, po pierwsze, pacjentka, o której mowa korzystała z opieki medycznej w państwie członkowskim jej zamieszkania, a po drugie, sporna umowa ubezpieczenia została zawarta między dwoma spółkami mającymi siedzibę w tym samym państwie członkowskim, a mianowicie we Francji. Wreszcie, w zakresie dotyczącym swobodnego przepływu towarów, Trybunał wskazał, że spór w postępowaniu głównym nie dotyczy samego transgranicznego przepływu towarów – a ponadto transgraniczny przepływ omawianych implantów piersi nie został naruszony żadną dyskryminującą przeszkodą – lecz szkody wyrządzonej przez towary, które były przedmiotem tego przepływu. W konsekwencji rozpatrywana sytuacja nie ma również konkretnego związku ze swobodnym przepływem towarów.
Trybunał doszedł zatem do wniosku, że sytuacja ta nie jest objęta zakresem stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 18 akapit pierwszy TFUE, w związku z czym należy wykluczyć stosowanie tego postanowienia w tej sprawie.
(
1
)	Artykuł 18 akapit pierwszy TFUE
(
2
)	Dyrektywa Rady 93/42/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. dotycząca wyrobów medycznych (Dz.U. 1993, L 169, s. 1)
(
3
)	Dyrektywa Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.U. 1985, L 210, s. 29).