62022CJ0303_RES
Zaak C‑303/22
CROSS Zlín, a.s.
tegen
Úřad pro ochranu hospodářské soutěže
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Krajský soud v Brně)
Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 18 januari 2024
„Prejudiciële verwijzing – Beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken – Richtlijn 89/665/EEG – Toegang tot beroepsprocedures – Artikel 2, lid 3 en artikel 2 bis, lid 2 – Verplichting voor de lidstaten om te voorzien in een beroepsprocedure met opschortende werking – Beroepsinstantie in eerste aanleg – Beroep betreffende het besluit tot gunning van een opdracht – Artikel 2, lid 9 – Voor de beroepsprocedures verantwoordelijke instantie die geen rechterlijke instantie is – Sluiting van een overeenkomst inzake een overheidsopdracht vóór de instelling van beroep in rechte tegen een besluit van die instantie – Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Effectieve rechterlijke bescherming”
Harmonisatie van de wetgevingen – Beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken – Richtlijn 89/665 – Verplichting voor de lidstaten om te voorzien in een beroepsprocedure met opschortende werking – Omvang – Verplichting tot waarborging van de eerbiediging van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op toegang tot een onpartijdig gerecht – Nationale regeling waarbij de gunning van een opdracht slechts wordt verboden tot het besluit van de beroepsinstantie in eerste aanleg – Toelaatbaarheid – Rechterlijke of niet-rechterlijke instantie – Geen invloed
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47; richtlijn 89/665 van de Raad, art. 2, lid 3, en art. 2 bis, lid 2)
(zie punten 46‑50, 54, 57‑59, 63, 65; 68‑70, 74)
Samenvatting
Naar aanleiding van een prejudiciële vraag van de Krajský soud v Brně (rechter in eerste aanleg Brno, Tsjechië) verduidelijkt het Hof de uitlegging van richtlijn 89/665 (
1
) betreffende de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten in het licht van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) betreffende het recht op een doeltreffende voorziening in rechte.
In het kader van een overheidsopdracht heeft de Statutární město Brno (stad Brno, Tsjechië) als aanbestedende dienst twee inschrijvingen ontvangen. CROSS Zlín a.s. is wegens niet-naleving van het bestek uitgesloten en op 7 april 2020 is de opdracht aan Siemens Mobility s. r. o. gegund.
CROSS Zlín heeft een klacht ingediend tegen die mededeling van uitsluiting van haar inschrijving; die klacht is bij besluit van 4 mei 2020 afgewezen. Na deze afwijzing heeft zij de Úřad pro ochranu hospodářské soutěže (mededingingsautoriteit, Tsjechië; hierna: „ÚOHS”) verzocht om die mededeling van uitsluiting en het besluit tot gunning van de betrokken opdracht aan Siemens Mobility nietig te verklaren. Bij beslissing van 5 augustus 2020 heeft de ÚOHS haar verzoek afgewezen. CROSS Zlín heeft daarop tegen dat besluit bezwaar gemaakt, dat de voorzitter van de ÚOHS als administratieve instantie in tweede aanleg bij besluit van 9 november 2020 heeft afgewezen. Op 18 november 2020 heeft de aanbestedende dienst met Siemens Mobility de overeenkomst inzake de overheidsopdracht gesloten.
CROSS Zlín heeft tegen dat besluit van de voorzitter van de ÚOHS beroep ingesteld bij de rechter in eerste aanleg Brno, de verwijzende rechter. Tegelijkertijd heeft CROSS Zlín verzocht om dat beroep opschortende werking te verlenen met betrekking tot de sluiting van de overeenkomst en de aanbestedende dienst bij voorlopige maatregel te verbieden die overeenkomst inzake een overheidsopdracht te sluiten of uit te voeren. De verwijzende rechter heeft dat verzoek met toepassing van het Tsjechische recht (
2
) afgewezen.
De rechter in eerste aanleg Brno verzoekt het Hof om een prejudiciële beslissing over de uitlegging van richtlijn 89/665 (
3
) omdat hij twijfelt of deze richtlijn en het uit artikel 47 van het Handvest voortvloeiende vereiste om een doeltreffende rechterlijke toetsing te waarborgen zich verzetten tegen de Tsjechische regeling op grond waarvan een aanbestedende dienst een overeenkomst inzake een overheidsopdracht mag sluiten voordat de termijn voor het instellen van beroep in rechte tegen het besluit van de bestuurlijke instantie in tweede aanleg is verstreken of voordat de aangezochte rechter uitspraak kan doen op een verzoek om een voorlopige maatregel waarbij het sluiten van die overeenkomst wordt verboden totdat de beslissing op dat beroep definitief is geworden.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats merkt het Hof op dat richtlijn 89/665 gedetailleerde bepalingen bevat die voorzien in een coherent stelsel van beroepsprocedures op het gebied van overheidsopdrachten. In dit verband bepaalt deze richtlijn (
4
) dat de lidstaten er zorg voor dragen dat personen die belang hebben of hebben gehad bij de gunning van een bepaalde opdracht of die door een beweerde inbreuk zijn of dreigen te worden geschaad, over voldoende tijd beschikken om op doeltreffende wijze beroep in te stellen tegen de door de aanbestedende diensten genomen besluiten tot gunning van een opdracht, door de noodzakelijke bepalingen vast te stellen die voldoen aan de minimumtermijnen voor opschorting van een overeenkomst inzake overheidsopdrachten (
5
). Voorts bepaalt deze richtlijn dat wanneer deze personen een dergelijk beroep instellen, de aanbestedende dienst de overeenkomst niet kan sluiten voordat de beroepsinstantie een besluit heeft genomen over het verzoek tot voorlopige maatregelen of het beroep.
Het Hof merkt in de tweede plaats op dat uit deze richtlijn volgt dat de lidstaten aan niet-rechterlijke instanties de bevoegdheid kunnen toekennen om kennis te nemen van beroepen tegen besluiten tot gunning van een overheidsopdracht. In een dergelijk geval moet tegen de vermoedelijk onwettige maatregelen of vermoede tekortkomingen van een niet-rechterlijke beroepsinstantie beroep kunnen worden ingesteld bij een rechter of een beroep kunnen worden ingesteld dat in wezen in rechte is in de zin van het Unierecht. Richtlijn 89/665, waarin de verplichting is neergelegd om de sluiting van de overeenkomst voor overheidsopdrachten op te schorten, verwijst echter niet naar een dergelijk beroep in rechte.
Wanneer een lidstaat besluit om de bevoegdheid om kennis te nemen van beroepsprocedures tegen besluiten tot gunning van een opdracht in eerste aanleg aan niet-rechterlijke instanties toe te kennen, verwijst de term „beroepsinstantie” in artikel 2, lid 3, van die richtlijn in deze omstandigheden naar die instantie. Bijgevolg moeten de lidstaten ervoor zorgen dat de sluiting van de betrokken overeenkomst inzake een overheidsopdracht wordt opgeschort, hetzij van rechtswege totdat die instantie uitspraak heeft gedaan op het beroep, hetzij ten minste totdat zij uitspraak doet op een verzoek om voorlopige maatregelen strekkende tot een dergelijke opschorting.
In de derde plaats merkt het Hof dat richtlijn 89/665 (
6
) niet vereist dat deze opschorting voortduurt tot na het einde van de procedure voor een dergelijke niet-rechterlijke beroepsinstantie, bijvoorbeeld totdat een rechterlijke instantie uitspraak doet op het beroep dat kan worden ingesteld tegen de beslissing van die niet-rechterlijke beroepsinstantie.
Deze conclusie is in overeenstemming met de door richtlijn 89/665 nagestreefde doelstellingen. Deze richtlijn beoogt de volledige eerbiediging te waarborgen van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op toegang tot een onpartijdig gerecht, neergelegd in artikel 47, eerste en tweede alinea, van het Handvest.
In de vierde plaats stelt het Hof vast dat een lidstaat krachtens richtlijn 89/665 (
7
) mag bepalen dat wanneer een overeenkomst wordt gesloten nadat de opschorting van de sluiting ervan is beëindigd, de bevoegdheden van de voor de beroepsprocedures verantwoordelijke instantie zich beperken tot het toekennen van schadevergoeding aan eenieder die schade heeft geleden door een schending van het Unierecht inzake overheidsopdrachten of van de nationale voorschriften waarbij dat Unierecht is omgezet.
In dat verband benadrukt het Hof dat aan deze uitlegging niet kan worden afgedaan door het arrest Randstad Italia. (
8
) In dat arrest heeft het Hof de woorden „onafhankelijke beroepsinstantie” in de zin van artikel 2 bis, lid 2, tweede alinea, van richtlijn 89/665 aldus uitgelegd dat daarmee wordt gedoeld op een onafhankelijk en onpartijdig gerecht, maar het heeft deze uitlegging uitdrukkelijk afgebakend door te verklaren dat zij enkel gold „om te bepalen of de uitsluiting van een inschrijver definitief is geworden”.
In de vijfde en laatste plaats benadrukt het Hof dat wanneer in de wettelijke regeling van een lidstaat de mogelijkheid ontbreekt om het sluiten van een overeenkomst inzake een overheidsopdracht van rechtswege op te schorten tot de datum waarop de beroepsinstantie in eerste aanleg uitspraak doet op het beroep, en deze beroepsinstantie geen rechterlijke instantie is, tegen de afwijzing door deze instantie van een verzoek om voorlopige maatregelen dat ertoe strekt het sluiten van een overeenkomst inzake overheidsopdrachten te verbieden tot de datum waarop die instantie daarover uitspraak doet, beroep in rechte moet kunnen worden ingesteld met opschortende werking totdat de aangezochte rechter uitspraak heeft gedaan over die voorlopige maatregelen.
Dat vereiste vloeit voort uit de lezing van richtlijn 89/665. Om te waarborgen dat een beroep tegen de beslissing van een niet-rechterlijke instantie in eerste aanleg waarbij een verzoek is afgewezen om voorlopige maatregelen die ertoe strekken de sluiting van een overeenkomst inzake een overheidsopdracht te verbieden tot de datum waarop die instantie uitspraak heeft gedaan, doeltreffend is, moet de betrokken inschrijver dus over een redelijke opschortende termijn kunnen beschikken om hem in staat te stellen dat beroep in te stellen, en moet de opschorting van de sluiting van die overeenkomst – indien dat beroep wordt ingesteld – bovendien voortduren totdat de rechter bij wie de zaak aanhangig is gemaakt, uitspraak heeft gedaan over dat beroep.
Het Hof concludeert dan ook dat de Tsjechische regeling volgens welke het de aanbestedende dienst slechts wordt verboden een overeenkomst inzake een overheidsopdracht te sluiten tot en met de datum waarop de instantie in eerste aanleg uitspraak doet op het beroep tegen het besluit tot gunning van die opdracht, niet in strijd is met richtlijn 89/665, zonder dat in dit verband relevant is of deze beroepsinstantie een rechterlijke instantie is.
(
1
)	Richtlijn van de Raad van 21 december 1989 houdende de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken (PB 1989, L 395, blz. 33), zoals gewijzigd bij richtlijn 2014/23/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende het plaatsen van concessieovereenkomsten (PB 2014, L 94, blz. 1) (hierna: „richtlijn 89/665”).
(
2
)	Te weten de §§ 241, 242, 245, 246, 254, 257 en 264 van zákon č. 134/2016 Sb., o zadávání veřejných zakázek (wet nr. 134/2016 inzake de gunning van overheidsopdrachten), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „wet nr. 134/2016”).
(
3
)	Artikel 2, lid 3, en artikel 2 bis, lid 2, van richtlijn 89/665.
(
4
)	Artikel 2 bis, lid 1, van richtlijn 89/665.
(
5
)	Artikel 2 bis, lid 2, van richtlijn 89/665.
(
6
)	Artikel 2, lid 3, van richtlijn 89/665, gelezen in het licht van artikel 2, lid 9, ervan.
(
7
)	Artikel 2, lid 7, tweede alinea, van richtlijn 89/665.
(
8
)	Arrest van 21 december 2021, Randstad Italia, C‑497/20, EU:C:2021:1037.