62010CC0465_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari mill-Conseil d’État (Franza) tirrigwarda l-interpretazzjoni tar-Regolamenti (KEE) Nru 2052/88 (2), (KEE) Nru 4253/88 (3) u (KE, Euratom) Nru 2988/95 (4) . Fiż-żmien tal-fatti tal-kawża prinċipali, dawn l-istrumenti (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti applikabbli”) kienu jirregolaw, fost oħrajn, il-Fondi Strutturali tal-Unjoni Ewropea (5) . Il-Fondi Strutturali (6) huma l-istrumenti ewlenin tal-Unjoni Ewropea li permezz tagħhom tingħata għajnuna għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali fl-Istati Membri. Dawn jammontaw għal iżjed minn terz tal-baġit tal-UE.
2. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, l-ewwel nett, jekk, skont id-dritt tal-Unjoni Ewropea, is-somom mogħtija mill-FEŻR għandhomx jiġu rkuprati meta l-benefiċjarju (li huwa awtorità kontraenti (7) ) juża s-sussidju sabiex iwettaq operazzjoni bi ksur tar-regoli tal-Unjoni għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi. It-tieni nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja fuq l-applikazzjoni, għal dak li jirrigwarda dan l-irkupru, tat-terminu ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2988/95.
Il-kuntest ġuridiku
Regolament Nru 2052/88
3. Wieħed mill-għanijiet tar-Regolament Nru 2052/88 huwa li tiżdied l-effikaċja u li jiġu kkoordinati l-attivitajiet tal-Fondi Strutturali (8) .
4. Skont l-Artikolu 3(5), il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea għandu jadotta d-dispożizzjonijiet neċessarji sabiex tiġi żgurata l-koordinazzjoni bejn id-diversi Fondi, minn naħa, u bejn dawn il-fondi u dawk tal-Bank Ewropew tal-Investiment (BEI) u strumenti finanzjarji oħra eżistenti, min-naħa l-oħra.
5. L-Artikolu 7 huwa ntitolat “Kompatibblità u kontrolli”. Għall-finijiet ta’ dak li huwa rilevanti f’din il-kawża, dan jipprovdi:
“1. L-azzjonijiet li huwa s-suġġett ta’ finanzjament mill-Fondi Strutturali [...] għandhom ikunu konformi mad-dispożizzjonijiet tat-Trattati u mal-atti adottati bis-saħħa ta’ dawn u mal-politika Komunitarji, inklużi dawk li jikkonċernaw ir-regola għall- [...] għoti ta’ kuntratti pubbliċi [...]
2. Bla ħsara għad-dispożizzjonijeit tar-Regolament Finanzjarju, id-dispożizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 3(4) u (5) għandhom jispeċifikaw ir-regoli armonizzati intiżi sabiex isaħħu l-kontroll fuq l-interventi strutturali” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Ir-Regolament Nru 4253/88
6. Ir-Regolament Nru 4253/88 jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet sabiex jiġi implementat ir-Regolament Nru 2052/88 għal dak li jirrigwarda l-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-Fondi.
7. Is-sitt premessa tar-Regolament Nru 2082/93 (9), li emenda r-Regolament Nru 4253/88, tipprovdi li:
“[...] b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ sussidjarità, u bla ħsara għall-kompetenzi tal-Kummissjoni b’mod partikolari bħala responsabbli għall-ġestjoni tar-riżorsi finanzjarji Komunitarji, l-implementazzjoni tal-forom ta’ interventi jinstabu fl-oqfsa Komunitarji ta’ sostenn għandha taqa’ prinċipalment taħt ir-responsabbiltà tal-Istati Membri fil-livell territorjali adatt skont il-bżonnijiet speċifiċi ta’ kull Stat Membru”. [traduzzjoni mhux uffiċjali]
8. L-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88 jipprovdi li ġej:
“1. Sabiex jiġi ggarantit is-suċċess tal-azzjonijiet immexxija minn promoturi pubbliċi jew privati, l-Istati Membri għandhom jieħdu, fl-implementazzjoni tal-azzjonijiet, il-miżuri neċessarji sabiex:
– jivverifikaw regolarment li l-azzjonijiet iffinanzjati mill-Komunità kienu tmexxew korrettement,
– jipprevjenu u jsegwu l-irregolaritajiet,
– jirkupraw il-fondi mitlufa minħabba abbuż jew negliġenza. L-Istati Membri għandhom ikunu responsabbli sussidjarjament għall-ħlas lura tal-ammonti mħallsa indebitament, ħlief meta l-Istat Membru u/jew l-intermedjarju u/jew il-promotur juru li ma humiex responsabbli għall-abbuż jew negliġenza. Għas-sussidji globali, l-intermedjarju jista’, bil-qbil tal-Istat Membru u tal-Kummissjoni, jagħmel użu minn garanzija bankarja jew kwalunkwe garanzija oħra li tkopri dan ir-riskju.
L-Istati Membri għandhom jinformaw lill-Kummissjoni bil-miżuri li jkunu ttieħdu għal dan l-għan u, b’mod partikolari, għandhom jibgħatu lill-Kummissjoni d-deskrizzjoni tas-sistemi ta’ kontroll u ta’ amministrazzjoni stabbiliti sabiex tiġi żgurata l-implementazzjoni effikaċi tal-azzjonijiet. Huma għandhom jinformaw regolarment lill-Kummissjoni bil-progress tal-proċedimenti amministrattivi u ġudizzjali.
[…]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
9. L-Artikolu 24 jistipula:
“Tnaqqis, sospensjoni u tneħħija tal-għajnuna
1. Jekk it-twettiq ta’ azzjoni jew ta’ miżura jkun jidher li ma jiġġustifikax l-għajnuna finanzjarja, kollha jew parti minnha, mogħtija lilu, il-Kummissjoni għandha tagħmel eżami xieraq tal-każ fil-kuntest tas-sħubija, billi titlob b’mod partikolari lill-Istat Membru jew lill-awtoritajiet magħżula minnu għall-implementazzjoni tal-azzjoni, sabiex jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom f’terminu stabbilit.
2. Wara dan l-eżami, il-Kummissjoni tista’ tnaqqas jew tissospendi l-għajnuna għall-azzjoni jew għall-miżura kkonċernata jekk mill-eżami jirriżulta li teżisti irregolarità jew modifika sostanzjali li taffettwa n-natura jew il-kundizzjonijiet tal-implementazzjoni tal-azzjoni jew tal-miżura u li għaliha ma ntalbitx l-approvazzjoni tal-Kummissjoni.
3. Kull ammont irċevut indebitament għandu jitħallas lura lill-Kummissjoni. Jiżdiedu l-interessi mas-somom li ma jitħallsux lura fi zmien xieraq [...]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
Ir-Regolament Nru 2988/95
10. Ir-Regolament Nru 2988/95 jistabbilixxi numru ta’ regoli ġenerali rigward verifiki, miżuri amministrattivi u penali għal irregolaritajiet fil-ħlasijiet lil benefiċjarji taħt il-politika Komunitarja. Preċedentement, ma kien hemm ebda regola komuni li tiddefinixxi tali irregolaritajiet.
11. It-tielet, ir-raba’ u l-ħames premessa tar-Regolament Nru 2988/95 huma partikolarment rilevanti. It-tielet premessa tindika li r-regoli ddettaljati li jirregolaw l-amministrazzjoni u l-kontroll tan-nefqa Komunitarja huma s-suġġett ta’ dispożizzjonijiet iddettaljati li jvarjaw skont il-politika Komunitarja, iżda jeħtieġ li atti li huma ta’ ħsara għall-interessi finanzjarji tal-Komunità jiġu miġġielda fl-oqsma kollha (10) . Ir-raba’ premessa tipprovdi li l-effikaċja tal-ġlieda kontra l-frodi li tirrigwarda ħsara għall-interessi finanzjarji tal-Komunità teħtieġ l-implementazzjoni ta’ sett ta’ regoli legali komuni għall-oqsma kollha koperti mill-politika Komunitarja. Il-ħames premessa tfakkar li l-irregolaritajiet, kif ukoll il-miżuri u s-sanzjonijiet relatati magħhom, huma previsti fir-regoli settorjali skont ir-Regolament Nru 2988/95. Fl-aħħar nett, mill-erbatax-il premessa jirriżulta b’mod ċar li r-Regolament Nru 2988/95 għandu kamp ta’ applikazzjoni orizzontali wiesa’ biżżejjed sabiex jeżiġi li jkun ibbażat fuq l-Artikolu 235 KE u l-Artikolu 203 KEEA.
12. L-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 2988/95 jipprovdi:
“1. Sabiex jiġu protetti l-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea qegħdin hawnhekk jiġu adottati regoli ġenerali fir-rigward ta’ verifiki omoġenji u miżuri amministrattivi u penali li għandhom x’jaqsmu ma’ l-irregolaritajiet fir-rigward tal-liġi tal-Komunità.
2. ‘Irregolarità’ għandha tfisser kull ksur ta’ dispożizzjoni tal‑liġi tal‑Komunità li jirriżulta minn att jew nuqqas ta’ operatur ekonomiku, li għandu, jew li jista’ jkollu, l‑effett li jippreġudika l‑budget ġenerali tal‑Komunità jew il‑budget mmexxi minnhom, jew billi jnaqqas jew jitlef id‑dħul li jakkumula minn riżorsi tagħhom stess miġbura direttament għan‑nom tal‑Komunità, jew permezz ta’ nefqa mhux ġustifikata.”
13. Id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Artikolu 2 huma dawn li ġejjin:
“1. Il-verifiki amministrattivi, il-miżuri u l-penali għandhom jiġu introdotti sakemm ikunu neċessarji biex tiġi żgurata l-applikazzjoni xierqa tal-liġi tal-Komunità. Dawn għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi sabiex jipprovdu protezzjoni adekwata għall-interessi finanzjarji tal-Komunità
[…]
3. Il-liġi tal-Komunità għandha tistabbilixxi n-natura u l-iskop tal-miżuri amministrattivi u l-penali meħtieġa għall-applikazzjoni korretta tar-regoli in kwestjoni, wara li jiġu kkunsidrati n-natura u s-serjetà ta’ l-irregolarità, il-vantaġġ mogħti jew miksub u l-grad tar-responsabbiltà.
4. Bla ħsara għal-liġi applikabbli tal-Komunità, il-proċeduri għall-applikazzjoni tal-verifiki Komunitarji, il-miżuri u l-penali għandhom ikunu rregolati mil-liġijiet ta’ l-Istati Membri.”
14. L-Artikolu 3 jipprovdi, inter alia, li:
“1. Il-perjodu tal-limitazzjoni [It-terminu ta’ preskrizzjoni] għall-proċeduri għandu jkun ta’ erba’ snin minn meta l-irregolarità li ssir msemmija f’Artikolu 1(1) tkun ġiet kommessa. Madankollu, ir-regoli settorjali jistgħu jipprovdu għal perjodu [terminu] iqsar li ma jistax ikun anqas minn tliet snin.
F’każ ta’ irregolaritajiet kontinwi jew ripetuti, it‑terminu tal‑limitazzjoni għandu jibda jiddekorri mill‑jum li fih tieqaf l‑irregolarità. Fil-każ tal-programmi multiannwi, it-terminu tal-limitazzjoni għandu f’kull każ jibqa’ jiddekorri sakemm il-programm jitwaqqaf definittivament.
It‑terminu tal‑limitazzjoni għandu jiġi interrott bi kwalsiasi att ta’ l‑awtorità kompetenti, notifikat lill‑persuna in kwestjoni, li jkollha x’taqsam ma’ l‑investigazzjoni jew proċeduri legali dwar l‑irregolarità. It‑terminu għandu jibda jiddekorri mill‑ġdid wara kull att li jinterrompih.
Madankollu, il-[preskrizzjoni] għandha ssir effettiva mhux aktar tard mill-jum li fih [terminu] li jkun id-doppju [tat-terminu tal-preskrizzjoni] jiskadi mingħajr ma l-awtorità kompetenti tkun imponiet penali, ħlief fejn il-proċedura amministrattiva tkun ġiet sospiża skond l-Artikolu 6(1) [(11) ].
[…]
3. L-Istati Membri għandhom iżommu l-possibbiltà li japplikaw perjodu li jkun itwal minn dak li hemm provdut fil-paragrafi 1 u 2 rispettivament.”
15. L-Artikolu 4 jipprovdi li, bħala regola ġenerali, meta operatur ekonomiku jkun kiseb vantaġġ indebitament permezz ta’ irregolarità, dan il-vantaġġ għandu jiġi rtirat (jew bil-ħlas ta’ ammonti dovuti jew bir-rimbors tal-ammonti miksuba indebitament, jew bit-telf totali jew parzjali tal-garanzija).
16. L-Artikolu 5 jipprovdi għall-possibbiltà li jiġu applikati sanzjonijiet amministrattivi fil-każijiet ta’ irregolaritajiet intenzjonati jew ikkawżati minn negliġenza.
Ir-Regolament Nru 1083/2006
17. L-Artikolu 2(7) tar-Regolament Nru 1083/2006 (12) li sar riferiment għalih ukoll fl-osservazzjonijiet bil-miktub ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja (13) jiddefinixxi “irregolarità” bħala “kull ksur ta’ dispożizzjoni tal-liġi Komunitarja li jirriżulta minn att jew ommissjoni minn operatur ekonomiku li għandu, jew li kieku jkollu, l-effett li jippreġudika l-baġit ġenerali ta’ l-Unjoni Ewropea billi tiġi addebitata nefqa mhux ġustifikata lill-baġit ġenerali”.
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
18. Fiż-żmien tal-fatti fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 2262 tal-Kodiċi Ċivili Franċiż kien jipprovdi li: “L-azzjonijiet kollha, kemm jekk in rem
kif ukoll jekk in personam, għandhom jiġu preskritti bi 30 sena [...]”.
Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi magħmula
19. Mill-proċess fil-kawża prinċipali jirriżulta li, fil-5 ta’ Diċembru 1995, ix-Chambre de commerce et d’industrie du département de l’Indre (iktar ’il quddiem is-“CCI”) ressqet talba għall-għajnuna finanzjarja lill-prefett ta’ dan id-dipartiment (iktar ’il quddiem il-“prefett”) sabiex tkun tista’ tiffinanzja operazzjoni magħrufa bħala “Objectif Entreprises” (iktar ’il quddiem l-“operazzjoni”). L-għan ta’ din l-operazzjoni kien li jiġi vverifikat jekk l-impriżi Franċiżi u dawk barranin jixtiqux jinvestu u jistabbilixxu lilhom infushom fid-Dipartiment tal-Indre. Iċ-CCI iddeċidiet li tqabbad kumpannija sabiex twettaq din l-operazzjoni f’isimha.
20. Bi tweġiba għall-mistoqsijiet bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 54a tar-Regoli ta’ Proċeduri tagħha, il-Gvern Franċiż ipprovda iżjed informazzjoni u pproduċa ċerti dokumenti. Għalhekk jirriżulta li, permezz ta’ ittra tas-27 ta’ Settembru 1995, iċ-CCI informat lill-prefett li xtaqet tqabbad lill-kumpannija DDB-Needham sabiex twettaq l-operazzjoni. Din l-ittra ntbagħtet qabel ma ġiet ippubblikata sejħa għall-offerti fil-Ġurnal Uffiċjali nazzjonali ( Bulletin officiel des annonces des marchés publics ), fl-4 ta’ Novembru 1995.
21. Wara li ġew eżaminati l-offerti magħmula, DDB-Needham intgħażlet, fit-8 ta’ Diċembru 1995, għar-raġuni li l-kwalità tas-servizzi offruti kienet aħjar u n-nefqa inqas meta mqabbla mal-impriżi l-oħrajn li pparteċipaw fil-proċedura.
22. Fid-29 ta’ Mejju 1996, iċ-CCI ikkonkludiet kuntratt ma’ DDB-Needham sabiex jiġu pprovduti servizzi għal perijodu ta’ tliet snin. Ir-remunerazzjoni kienet ta’ FRF 3 895 380 FF (EUR 600 000) għall-1996 u, madwar FRF 2 725 560 (EUR 420 000) għall-1997 u għall-1998.
23. Fil-kuntest ta’ ftehim iffirmat fl-20 ta’ Diċembru 1996 (li jirreferi għar-Regolamenti Nru 2081/93 u Nru 2082/93 (14) ) iċ-CCI irċeviet FRF 400 000 (EUR 60 979.60) mill-FEŻR bħala għajnuna għall-operazzjoni. Iċ-CCI ingħatat ukoll żewġ ammonti mill-fondi nazzjonali għall-istess skop. Madankollu, il-kawża preżenti tirrigwarda biss is-sussidju mill-FEŻR.
24. Permezz ta’ ittra tad-9 ta’ Mejju 2000, iċ-CCI ġiet informata li l-operazzjoni kienet ser tkun is-suġġett ta’ verifika mill-prefett tar-reġjun Centre (iktar ’il quddiem il-“prefett tar-reġjun”). Ir-rapport, intitolat “Audit sur l’utilisation des fonds structurels européens (iktar ’il quddiem ir-“rapport tal-awditur”), ġie ffirmat mill-prefett tar-reġjun u mit-trésorerie générale reġjonali fl-14 ta’ Marzu 2001. Dan intbagħat liċ-CCI fit-18 ta’ Lulju 2001.
25. Ir-rapport tal-awditur identifika l-irregolaritajiet li ġejjin. L-ewwel nett, il-kuntratt kien ingħata lil DDB-Needham bi ksur tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni. B’mod partikolari, iċ-CCI kienet ikkomunikat l-għażla tagħha ta’ DDB-Needham lill-prefett qabel ma ġiet ippubblikata s-sejħa għall-offerti. Barra dan, ma kien hemm xejn li jindika li r-regoli ddettaljati dwar il-kuntratt pubbliku relatat mal-operazzjoni kienu ġew ippubblikati fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej (kif kien jissejjaħ f’dak iż-żmien). It-tieni nett, il-kuntratt kien iffirmat, iżda mhux iddatat.
26. Fit-23 ta’ Jannar 2002, il-prefett tar-reġjun innotifika liċ-CCI li kienet inħarġet ordni li kienet titlob, inter alia, l-irkupru tas-sussidju mingħand il-FEŻR, fid-dawl tal-ksur tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni fil-kuntest tat-twettiq tal-operazzjoni.
27. Ir-rikors ippreżentat kontra din l-ordni miċ-CCI ġie miċħud permezz ta’ deċiżjoni impliċita tat-Trésorier-payeur général tar-reġjun.
28. Fit-3 ta’ Ġunju 2004, it-talba tas-CCI imressqa quddiem it-Tribunal administratif de Limoges u intiża għall-annullament tal-ordni tal-prefett tar-reġjun u tad-deċiżjoni tat-Trésorier-payeur général ġiet miċħuda.
29. Il-Cour administrative d’appel de Bordeaux annullat is-sentenza tat-Tribunal administratif de Limoges fit-12 ta’ Ġunju 2007. Hija qieset li ebda dispożizzjoni espliċita ma kkonfermat li s-CCI kienet suġġetta għar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni u li ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea ma kienet tipprovdi bażi legali biex jiġu rkuprati l-fondi inkwistjoni.
30. Il-Ministre de l’Intérieur, de l’Outre-mer et des Collectivités territoriales appella kontra din id-deċiżjoni quddiem il-Conseil d’État, li ssospendiet il-proċeduri u li għamlet id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1. Fir-rigward tal-eżistenza ta’ bażi legali li minnha jirriżulta obbligu ta’ rkupru tal-għajnuna mogħtija lis-CCI:
Meta awtorità kontraenti li tkun il-benefiċjarja ta’ sussidji mogħtija taħt il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) ma tosservax regola jew regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fil-kuntest tat-twettiq tal-azzjoni ssusidjata, u meta, barra minn hekk, ikun paċifiku li l-azzjoni hija eliġibbli għal dan il-fond u tkun effettivament twettqet, teżisti dispożizzjoni tad-dritt [tal-Unjoni Ewropea], b’mod partikolari fir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2052/88, tal-24 ta’ Ġunju 1988, u fir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4253/88, tad-19 ta’ Diċembru 1988, li tistabbilixxi obbligu ta’ rkupru tas-sussidji? Jekk teżisti tali dispożizzjoni, tali obbligu japplika għal kull nuqqas li jiġu osservati r-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi jew japplika biss għal nuqqas fir-rigward ta’ wħud minn dawn ir-regoli? F’dan il-każ tal-aħħar, fir-rigward ta’ liema regoli?
2. Fil-każ ta’ risposta minn tal-inqas parzjalment pożittiva għall-ewwel domanda, fir-rigward tal-modalitajiet ta’ rkupru ta’ għajnuna mħallsa indebitament:
(a) In-nuqqas ta’ osservanza, minn awtorità kontraenti li tkun il-benefiċjarja ta’ għajnuna mogħtija taħt il-FEŻR, ta’ regola jew regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fir-rigward tal-għażla tal-fornitur inkarigat bit-twettiq tal-azzjoni ssussidjata, jikkostitwixxi irregolarità fis-sens tar-Regolament Nru 2988/95? Il-fatt li l-awtorità nazzjonali kompetenti ma setgħetx ma tkunx taf, meta ddeċidiet li tagħti l-għajnuna mitluba taħt il-FEŻR, li l-operatur benefiċjarju kien kiser ir-regoli dwar l-għoti tal-kuntratti pubbliċi fir-rigward tal-għażla, saħansitra qabel l-għoti tal-għajnuna, tal-fornitur inkarigat sabiex iwettaq l-azzjoni ffinanzjata minn din l-għajnuna, huwa ta’ natura li jkollu impatt fuq il-klassifikazzjoni ta’ irregolarità fis-sens tar-Regolament Nru 2988/95?
(b) Fil-każ ta’ risposta pożittiva għad-domanda 2(a) u sa fejn, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Josef Vosding Schlacht, Kühl- und Zerlegebetrieb GmbH et  [(15) ], it-terminu ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2988/95 japplika għall-miżuri amministrattivi bħall-irkupru ta’ għajnuna riċevuta indebitament minn operatur minħabba irregolaritajiet imwettqa minnu:
– il-punt tat-tluq tat-terminu ta’ preskrizzjoni għandu jiġi ffissat bħala d-data tal-ħlas tal-għajnuna lill-benefiċjarju tagħha jew bħala d-data tal-użu, minn dan tal-aħħar, tas-sussidju riċevut sabiex jitħallas il-fornitur magħżul bi ksur ta’ regola jew regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi?
– dan it-terminu għandu jitqies li huwa miksur mit-trasmissjoni, mill-awtorità nazzjonali kompetenti lill-benefiċjarju tas-sussidju, ta’ rapport ta’ kontroll li jikkonstata n-nuqqas ta’ osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u li jirrakkomanda lill-awtorità nazzjonali tikseb bħala konsegwenza l-ħlas lura tas-somom imħallsa?
– meta Stat Membru juża l-possibbiltà li jagħtih l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 2988/95 li japplika terminu ta’ preskrizzjoni itwal, b’mod partikolari meta jiġi applikat, fi Franza, it-terminu tad-dritt komuni previst, fid-data meta seħħew il-fatti inkwistjoni, fl-Artikolu 2262 tal-Kodiċi Ċivili Franċiż, li jipprovdi: “Toutes les actions, tant réelles que personnelles, sont prescrites par trente ans […]” (“L-azzjonijiet kollha, kemm reali u kemm personali, jaqgħu bil-preskrizzjoni għeluq tletin sena […]”), il-kompatibbiltà ta’ tali terminu mad-dritt Komunitarju, b’mod partikolari mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, għandha tiġi evalwata fid-dawl tat-tul massimu ta’ preskrizzjoni prevista mit-test nazzjonali li jservi bħala bażi legali għat-talba għall-irkupru tal-amministrazzjoni nazzjonali jew inkella fid-dawl tat-terminu effettivament implementat fil-każ ineżami?
(c) Fil-każ ta’ risposta negattiva għad-domanda 2(a), l-interessi finanzjarji tal-Komunità jipprekludu li, għall-ħlas ta’ għajnuna bħal dik inkwistjoni fil-kawża ineżami, il-qorti tapplika regoli nazzjonali dwar l-irtirar ta’ deċiżjonijiet li jistitwixxu drittijiet, liema regoli jipprovdu, ħlief fil-każijiet ta’ ineżistenza, ta’ kisba frawdolenti, jew ta’ talba mill-benefiċjarju, li l-amministrazzjoni tista’ tirtira deċiżjoni individwali li tistitwixxi drittijiet, jekk tkun illegali, biss fi żmien erba’ xhur mit-teħid ta’ din id-deċiżjoni, filwaqt li deċiżjoni amministrattiva individwali tista’, madankollu, b’mod partikolari meta tkun tikkonċerna l-ħlas ta’ għajnuna, tkun marbuta b’kundizzjonijiet ta’ terminazzjoni li l-applikazzjoni tagħhom tippermetti l-irtirar tal-għajnuna inkwistjoni mingħajr kundizzjoni ta’ żmien – u dan dejjem fid-dawl tal-fatt li l-Conseil d’État iddeċieda li kien hemm lok li din ir-regola nazzjonali tiġi interpretata fis-sens li ma tistax tiġi invokata mill-benefiċjarju ta’ għajnuna mogħtija indebitament skont test [tal-Unjoni] ħlief jekk dan kien in bona fide ?”
31. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Gvern Franċiż u dak Pollakk, u mill-Kummissjoni. Peress li ma tressqitx talba għal dan il-għan, ma ġiet miżmuma l-ebda udjenza.
Evalwazzjoni
Osservazzjonijiet preliminari
32. Qabel ma nibda l-analiżi jkun xieraq li nagħmel ċerti rimarki preliminari.
33. L-ewwel nett, huwa paċifiku, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, li l-operazzjoni kienet eliġibbli għall-għajnuna finanzjarja mill-FEŻR.
34. It-tieni nett, ma ġiex ikkontestat quddiem il-qorti nazzjonali li l-kuntratt konkluż bejn iċ-CCI u DDB-Needham jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 92/50/KEE (16) . Il-valur tiegħu jaqbeż il-limitu ta’ EUR 200 000 stabbilit fl-Artikolu 7 ta’ din id-direttiva u għandu bħala għan is-servizzi elenkati fl-Anness I A. Konsegwentement, iċ-CCI, bħala awtorità kontraenti, fis-sens tad-Direttiva 92/50/KEE, kellha tippubblika l-avviż meħtieġ fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej (17) .
35. It-tielet nett, f’dak li jirrigwarda r-regoli applikabbli, ir-Regolament Nru 2988/95 introduċa qafas ġenerali għall-miżuri u għas-sanzjonijiet amministrattivi fir-rigward ta’ irregolaritajiet f’dak li għandu x’jaqsam mad-dritt tal-Unjoni Ewropea, sabiex ikunu jistgħu jiġu rribattuti l-“atti li huma ta' ħsara għall-interessi finanzjarji [tal-Unjoni] [....] fl-oqsma kollha” (18) . Dan ir-regolament għandu jinqara flimkien mal-leġiżlazzjoni speċifika tal-Unjoni Ewropea li tapplika f’din il-kawża, jiġifieri r-Regolamenti Nru 2052/88 (19) u Nru 4253/88 (20) .
36. L-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 2988/95 jipprovdi li, bħala regola ġenerali, kull irregolarità għandha “tinvolvi” (jiġifieri, kif nifhimha jien, “ twassal għal” (21) ) l-irtirar ta’ dak il-benefiċċju li jkun ġie akkwistat indebitament. B’mod iżjed speċifiku, l-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88 jeħtieġ illi l-Istati Membri jadottaw il-miżuri neċessarji sabiex jivverifikaw li l-operazzjonijiet iffinanzjati mill-Fondi Strutturali jkunu twettqu kif suppost, jipprevjenu u jieħdu miżuri kontra l-irregolaritajiet u sabiex jirkupraw l-ammonti li jkunu ntilfu minħabba xi irregolarità jew negliġenza (22) .
37. Ir-raba’ nett, il-ġestjoni kondiviża – jiġifieri l-kooperazzjoni bejn l-Istati Membri u l-Kummissjoni – hija l-metodu li l-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea għażel sabiex jiġi implementat il-baġit fir-rigward tal-Fondi Strutturali. Madankollu, l-implementazzjoni tal-għajnuna fil-kuntest tal-Fondi hija primarjament ir-responsabbiltà tal-Istati Membri.
38. Barra dan, kif jirriżulta b’mod ċar mill-Artikolu 280 KE (li issa sar l-Artikolu 325 TFUE), kemm l-Unjoni Ewropea kif ukoll l-Istati Membri huma obbligati jieħdu miżuri sabiex jiġġieldu l-frodi u attivitajiet oħra illegali li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
39. Barra dan, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà sostniet li l-Istati Membri, meta jkunu qed iwettqu l-obbligi tagħhom, ma jgawdu minn ebda setgħa diskrezzjonali fuq l-opportunità li jeżiġu jew le li jitolbu l-ħlas lura ta’ fondi Komunitarji li jkunu tħallsu indebitament jew b’mod irregolari (23) .
40. Il-ħames nett, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88 jobbliga lill-Istati Membri jirkupraw il-fondi “mitlufa” minħabba irregolarità, abbuż jew negliġenza, mingħajr ma jkollhom bżonn l-awtorità tad-dritt nazzjonali sabiex jagħmlu dan (24) .
41. Is-sitt nett, l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 4253/88 ma jagħmel ebda distinzjoni ta’ natura kwantitattiva jew kwalitattiva fir-rigward tal-irregolaritajiet li jistgħu jwasslu għal tnaqqis ta’ għajnuna (25) . Jekk irregolarità twassalx għal telf kbir jew jekk hijiex ta’ natura teknika huwa irrilevanti. Irregolarità tibqa’ dejjem irregolarità (26) .
42. Fl-aħħar nett, huwa paċifiku, fil-kawża preżenti, li l-operazzjoni kienet effettivament imwettqa. F’dan ir-rigward, il-partijiet li ssottomettew osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja jaqblu li s-sussidju inkwistjoni ma jistax, mill-perspettiva strettament teknika, jitqies bħala “fondi mitlufa”, fis-sens tat-tielet inċiż tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88.
Fuq l-ewwel domanda u l-parti (a) tat-tieni domanda
43. L-ewwel domanda u l-parti (a) tat-tieni domanda għandhom jiġu analizzati flimkien. Dawn iż-żewġ domandi jirrigwardaw fil-fatt l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “irregolarità” u fuq l-obbligu li jirriżulta, skont il-każ, mir-regolamenti applikabbli li jeħtieġu lill-Istati Membri li jirkupraw somom imħallsa mill-Fondi.
44. Permezz tal-ewwel domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Istati Membri humiex obbligati jirkupraw is-somom mogħtija mill-FEŻR meta l-benefiċjarju jkun naqas milli josserva r-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni waqt l-għażla tal-impriża għat-twettiq tal-operazzjoni ssusidjata. Il-qorti nazzjonali tistaqsi wkoll jekk obbligu bħal dan, jekk fil-fatt ikun jeżisti, japplikax fir-rigward ta’ kull nuqqas ta’ osservanza ta’ dawn ir-regoli. Jekk dan ikun il-każ, din il-qorti mbagħad tistaqsi jekk nuqqas bħal dan jikkostitwixxix irregolarità fis-sens tar-Regolament Nru 2988/95.
45. Il-Gvern Franċiż isostni li l-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88 għandu jiġi interpretat skont ir-Regolamenti Nru 2052/88 u Nru 2988/95.
46. Ir-Repubblika Franċiża tkompli ssostni li l-irkupru tas-sussidju ma jistax jiġi bbażat fuq it-tielet inciż tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88, peress li l-fondi inkwistjoni ma jistgħux jitqiesu bħala “fondi mitlufa” fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni. Il-bażi legali għall-irkupru għandha pjuttost titqies it-tieni inċiż tal-Artikolu 23(1) (“jipprevjenu u jieħdu miżuri kontra l-irregolaritajiet”) Ir-Repubblika Franċiża tqis li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tikkonċerna l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 4253/88 għandha tapplika b’analoġija: għalhekk, il-fondi inkwistjoni għandhom jitqiesu li tħallsu indebitament.
47. Skont ir-Repubblika tal-Polonja, għandu, f’kawżi bħal din il-kawża, jittieħed inkunsiderazzjoni tal-għan tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88, jiġifieri li jiggarantixxi s-suċċess tal-operazzjonijiet li jibbenefikaw minn għajnuna finanzjarja tal-Fondi. Kull każ għandu jiġi evalwat fir-rigward tal-karatteristika tiegħu. Ir-Repubblika tal-Polonja ssostni li l-Artikolu 2(7) tar-Regolament Nru 1083/2006 (27) għandu japplika, b’analoġija, għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88. Għalhekk, sabiex irregolarità tikkostitwixxi ksur tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, dan il-ksur għandu jkollu l-effett li jikkawża ħsara lill-baġit tal-Unjoni Ewropea billi tiġi attribwita spiża indebita.
48. Ir-Repubblika tal-Polonja tikkontendi li proċedura ta’ kuntratti pubbliċi mingħajr sejħa għall-offerti għandha dan l-effett; b’tali mod li l-Istat Membru għandu għalhekk jieħu miżuri sabiex jirkupra s-somom imħallsa. Madankollu, ir-Repubblika tal-Polonja tqis illi l-ksur tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni li ma għandu ebda effett fuq il-baġit tal-Unjoni Ewropea ma jikkostitwixxix irregolarità fis-sens tal-Artikolu 2(7) tar-Regolament Nru 1083/2006. Konsegwentement, tali ksur ma jistax jikkostitwixxi irregolarità fis-sens tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88.
49. Skont il-Kummissjoni, ir-regolamenti applikabbli għandhom jiġu interpretati flimkien. Il-fatt illi s-somom inkwistjoni ma ġewx “mitlufa” huwa irrilevanti fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88 jipprovdix bażi legali għall-irkupru tas-sussidju tal-FEŻR.
50. Bħall-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni, jien inqis li r-regolamenti applikabbli għandhom jiġu interpretati flimkien.
51. Peress li l-Artikolu 2(7) tar-Regolament Nru 1083/2006 ma kienx japplika fiż-żmien tal-fatti fil-kawża prinċipali, ma hemmx lok li jittieħed inkunsiderazzjoni f’din il-kawża.
52. Il-kunċett ta’ “irregolarità” ma huwiex iddefinit fir-Regolament Nru 2052/88 jew fir-Regolament Nru 4253/88.
53. Madankollu, jekk ir-regolamenti applikabbli għandhom jiġu interpretati flimkien, il-kunċett ta’ “irregolarità” għandu jiġi interpretata b’mod konsistenti – jiġifieri, bl-istess mod f’kull regolament.
54. L-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2052/88 jipprovdi li l-azzjonijiet iffinanzjati mill-Fondi Strutturali għandhom ikunu konformi mad-dispożizzjonijiet tat-Trattati, u mal-politika Komunitarja, b’mod partikolari ma’ dawk li jirrigwardaw l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi.
55. L-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95 jistipula li “irregolarità” tfisser “kull ksur ta’ dispożizzjoni tal-liġi tal-Komunità li jirriżulta minn att jew nuqqas ta’ operatur ekonomiku” li għandu “l-effett li jippreġudika l-budget ġenerali tal-Komunità jew il-budget mmexxi minnhom billi jnaqqas jew jitlef id-dħul li jakkumula minn riżorsi tagħhom stess miġbura direttament għan-nom tal-Komunità, jew permezz ta’ nefqa mhux ġustifikata”.
56. F’din il-kawża, il-ksur tad-dritt Komunitarju (li issa sar id-dritt tal-Unjoni Ewropea) mhux qed jiġi kkontestat. Huwa paċifiku li s-CCI (“operatur ekonomu”, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95, u “awtorità kontraenti”, fis-sens tad-Direttiva 92/50/KEE) ma osservatx ir-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni waqt l-għoti tal-kuntratt għat-twettiq tal-operazzjoni.
57. Minn dan jirriżulta li l-operazzjoni ffinanzjata mis-sussidju tal-FEŻR ma hijiex konformi mal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2052/88.
58. Dan il-ksur tad-dritt tal-Unjoni Ewropea għandu l-effett li jippreġudika l-baġit ġenerali tal-Unjoni Ewropea jew il-baġits (bħall-Fondi Strutturali) amministrati minnha, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95?
59. Meta adotta l-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2052/88, il-leġiżlatur jidher li għandu l-intenzjoni li jiżgura li n-nefqa tal-Unjoni Ewropea taħt il-Fondi Strutturali għandha tkun strettament limitata għall-operaturi li josservaw ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni Ewropea u mhux użata sabiex jiġi ffinanzjat aġir li jmur kontra dawn ir-regoli (28) .
60. Minn dan jirriżulta li nefqa sostnuta bi ksur tad-dritt tal-Unjoni Ewropea għandha naturalment titqies bħala li tippreġudika l-baġit tal-UE.
61. Fis-sentenza L-Irlanda vs Il-Kummissjoni (29), il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat is-setgħat tal-Kummissjoni, skont l-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 4253/88, li tirkupra somom mogħtija lill-Irlanda taħt il-Fond Soċjali Ewropew (iktar ’il quddiem l-“FSE”). L-awtoritajiet Irlandiżi rrikonoxxew li kienet twettqet irregolarità (anki jekk mhux intenzjonata) minħabba li r-rekord tal-verifika fir-rigward tal-fondi inkwistjoni ma kienx konformi mal-aħjar prassi tal-FSE (30) . F’dan il-każ, l-irregolarità ma kinitx tinvolvi finanzjament Komunitarju indebitu jew eċċessiv mill-Komunità. Madankollu l-Kummissjoni talbet, bis-saħħa tal-Artikolu 24 tar-Regolament Nru 4253/88, li jitnaqqas l-ammont tal-għajnuna finanzjarja mogħtija oriġinarjament.
62. Il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet l-argument tal-Irlanda li l-irregolaritajiet ta’ natura “teknika” ma kinux jippreġudikaw il-baġit tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet fil-fatt li anki irregolaritajiet li ma għandhomx impatt finanzjarju speċifiku setgħu jippreġudikaw b’mod serju l-interessi finanzjari tal-Unjoni Ewropea u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, u għaldaqsant, jiġġustifika l-applikazzjoni ta’ korrezzjonijiet finanzjarji mill-Kummissjoni (31) .
63. Fis-sentenza Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening et (32), il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-Artikoli 23 u 24 tar-Regolament Nru 4253/88 għandhom jiġu interpretati flimkien.
64. Jien għalhekk inqis li l-approċċ tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza L-Irlanda vs Il-Kummissjoni għandu japplika b’analoġija għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 4253/88.
65. Għalhekk, anki irregolaritajiet li ma għandhomx impatt finanzjarju speċifiku u li ma jistgħux jiġu kkwantifikati fis-sens strett tal-kelma, għandhom xorta waħda jitqiesu bħala irregolaritajiet li serjament jippreġudikaw l-interess finanzjarju tal-Unjoni.
66. Il-preġudizzju kkawżat lill-baġit tal-Unjoni (jew lil baġits amministrati minnha) jirriżultaw hawnhekk f’telf ta’ dħul jew f’nefqa mhux iġġustifikata?
67. F’din il-kawża, ma hemmx elementi fuq l-ispiża speċifika tal-irregolarità inkwistjoni. Din l-ispiża tista’ fil-fatt tkun impossibbli li tiġi ddeterminata (33) .
68. Madankollu, jista’ jkun raġonevoli li wieħed jissupponi li, jekk iċ-CCI bħala l-awtorità kontraenti osservat ir-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni, in-nefqa totali għall-finanzjament tal-operazzjoni setgħet, eventwalment, tkun inqas. Sa dan il-punt,
il-ħlas tas-sussidju mill-FEŻR jista’ jitqies bħala nefqa indebita skont l-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95.
69. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, mill-kliem u mill-għan tar-regolamenti applikabbli, u kif ukoll, mill-applikazzjoni b’analoġija tas-sentenza L-Irlanda vs Il-Kummissjoni jirriżulta li ksur tal-Artikolu 7(1) tar-Regolament Nru 2052/88 għandu l-effett li jippreġudika l-baġit tal-Unjoni Ewropea jew il-baġits tal-Fondi Strutturali billi jippermetti nefqa indebita, u għalhekk jikkostitwixxi irregolarità għall-iskopijiet tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95 u tal-Artikolu 23 tar-Regolament Nru 4253/88.
70. F’tali ċirkustanzi l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jieħdu l-miżuri sabiex jirkupraw is-somom imħallsa indebitament?
71. Dan ifisser li għandhom ifittxu lill-benefiċjarju għall-ammont sħiħ tas-sussidju?
72. Skont l-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 2988/95, l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jintroduċu miżuri amministrattivi “sakemm ikunu neċessarji biex tiġi żgurata l-applikazzjoni xierqa tal-liġi tal-Komunità”. Dawn il-miżuri għandhom ikunu “effettivi, proporzjonati u dissważivi” biex ikunu jistgħu jipprovdu ħarsien adegwat tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea. L‑Artikolu 2(3) jistabbilixxi li d-dritt tal-Unjoni Ewropea “għandu jiddetermina n-natura u l-portata tal-miżuri amministrattivi neċessarji għall-applikazzjoni korretta tal-leġiżlazzjoni kkunsidrata, skont in‑natura u l-gravità tal-irregolarità, tal-benefiċċju mogħti u tal-vantaġġ irċevut u tal-grad ta’ responsabbiltà” (34) .
73. Sabiex jiġi protett il-baġit tal-Unjoni (u kull baġit amministrat mill-Unjoni Ewropea, bħall-Fondi Strutturali) l-Istati Membri għandhom l-obbligu li jirkupraw somom imħallsa f’każ ta’ irregolarità. Skont l-Artikolu 4(1) tar-Regolament Nru 2988/95, ir-regola ġenerali hija li kull irregolarità twassal għall-irtirar tal-benefiċċju miksub indebitament (35) . Għaldaqstant, sabiex iwettqu dan l-obbligu, l-Istati Membri għandhom jipproċedu sabiex jirkupraw is-somma li tirrappreżenta “il-vantaġġ miksub b’mod skorrett [indebitament]”. Dan jista’ jirrikjedi r-rimbors tas-sussidju kollu oriġinarjament mogħti jew jista’ biss rimbors parzjali, li jkun jinvolvi ammont iżgħar (36) .
74. Mill-fatti kkonstatati mill-qorti nazzjonali jirriżulta li l-passi kollha rilevanti sabiex jintgħażel il-fornitur tas-servizzi sabiex iwettaq l-operazzjoni ttieħdu qabel ma ngħata s-sussidju (37) . Fid-dawl tan-natura partikolari tal-irregolarità mwettqa (nuqqas ta’ sejħa għall-offerti bi ksur tar-regoli applikabbli tal-Unjoni), madankollu huwa impossibbli li jiġi ddeterminat u kkalkolat telf speċifiku li “ikkawża” l-irregolarità. Il-fornitur tas-servizzi inizjalment identifikat u sussegwentement magħżul jidher li fil-fatt kien l-aħjar impriża li offriet l-aħjar valur fil-konfront tal-flus fil-kuntest tal-proċedura nazzjonali ta’ sejħa għall-offerti li twettqet . Madankollu, li kieku l-kuntratt kien ippubblikat kif suppost skont ir-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni, il-fornituri tas-servizzi ta’ Stati Membri oħra setgħu, forsi, ikunu interessati u jissottomettu offerti ta’ valur aħjar fil-konfront tal-flus li ntefqu għalihom. Kemm dan seta’ kien aħjar (jekk dan kien ikun il-każ), ħadd ma jista’ jgħid. Barra dan, minħabba li l-operazzjoni kienet iffinanzjata parzjalment mill-FEŻR u parzjalment mill-fond nazzjonali, ma huwiex possibbli li wieħed jgħid kemm, mill-ammont (li seta’) ġie ffrankat kellu jiġi kkreditat lill-baġit tal-UE u kemm lill-baġit nazzjonali.
75. Dak li jista’ jingħad b’ċertezza huwa li l-operazzjoni li bbenefikat mill-benefiċċju seħħet; iżda l-ispiża setgħet kienet inqas li kieku r-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni kienu ġew osservati, li l-fornitur tas-servizzi li ntgħażel seta’ ma kienx l-istess u li l-baġit nazzjonali u l-baġit tal-Unjoni bbenefikaw, skont il-każ, minn tfaddil.
76. F’ċirkustanżi bħal dawn, x’għandha tagħmel il-qorti nazzjonali?
77. Teoretikament, jeżistu tliet possibiltajiet: li ma jiġi rkuprat xejn, li jiġi rkuprat is-sussidju kollu, jew li jiġi rkuprat ammont intermedju u proporzjonat mat-telf ikkawżat lill-baġit tal-Unjoni minħabba n-nuqqas ta’ osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni.
78. Għar-raġunijiet li invokajt, għandu, fl-opinjoni tiegħi, jiġi eskluż it-tielet approċċ f’din il-kawża.
79. Għaldaqstant dan ifisser li jew ma jiġi rkuprat xejn jew li jiġi rkuprat kollox.
80. Jidhirli li jkun inkompatibbli mal-prinċipji li jirriżultaw mill-ġurisprudenza kurrenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, jekk ma jsir ebda rkupru (38) . Dan ikun qed jagħti messaġġ kompletament żbaljat f’dak li jirrigwarda l-obbligu tal-benefiċjarji ta’ fondi tal-Unjoni li josservaw ir-regoli li jirregolaw tali fondi.
81. Huwa veru li, fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, rkupru sħiħ jista’ jidher aħrax. Fil-fatt, il-baġit tal-Unjoni seta’ kien ftit affettwat jew inkella xejn. Fl-opinjoni tiegħi, xorta waħda jibqa’ l-fatt li għal tliet raġunijiet konvinċenti, għandu jsir irkupru sħiħ.
82. L-ewwel nett, skont l-Artikolu 2(3) tar-Regolament 2988/95, l-awtoritajiet nazzjonali, meta jkunu qed iwettqu l-obbligu tagħhom li jirkupraw is-somom inkwistjoni, huma meħtieġa jqisu, inter alia, in-natura u l-gravità tal-irregolarità u l-grad tar-responsabbiltà. Jidhirli li fil-każ preżenti, l-informazzjoni mibgħuta minn qabel lill-prefett li kienet tindika li kien hemm nuqqas totali ta’ osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni jippreżenta fattur sinjifikattiv ħafna li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni.
83. It-tieni nett, ir-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni japplikaw għal kull kuntratt li l-ammont tiegħu jaqbeż ċertu limitu, proprju sabiex dawn il-kuntratti jkunu aċċessibbli għal fornituri tas-servizzi ta’ Stati Membri oħra. Wieħed naturalment jispera li dan il-proċess (spiss) jikseb valur aħjar fil-konfront tal-flus li jkunu ntefqu milli meta l-proċedura tas-sejħa għall-offerti tkun sempliċement nazzjonali. Iżda din hija biss parti mill-istorja. Element ieħor, ukoll importanti ħafna, huwa li l-osservanza ta’ dawn ir-regoli jtejjeb il-funzjonament tajjeb tas-suq nazzjonali.
84. It-tielet nett, fiċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża, li ma jsir ebda rkupru jew li jsir irkupru totali jikkostitwixxi għażla inevitabbli. Fid-dawl tal-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 2988/95 (li jeżiġi li l-miżuri sabiex tiġi żgurata l-applikazzjoni xierqa tad-dritt tal-Unjoni Ewropea għandhom ikunu “effettivi, proporzjonati u dissważivi”), in-nuqqas ta’ rkupru ma jkun la effettiv u lanqas diżważiv. Minħabba li f’dan il-każ ma huwiex possibbli li jsir irkupru parzjali, l-irkupru totali huwa wkoll proporzjonali.
85. Madankollu l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk il-klassifikazjoni ta’ irregolarità tal-fatti inkwistjoni tistax tiġi affettwata mill-fatt li l-prefett ma setax jiġi injorat, meta l-għoti tas-sussidju mill-FEŻR liċ-CCI, li kien hemm nuqqas ta’ osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni fil-kuntest tal-għażla tal-fornitur tas-servizzi.
86. Fis-sentenza Emsland-Stärke (39), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-fatt li l-awtorità nazzjonali kompetenti ġiet informata b’irregolarità, ma jfissirx li l-irregolarità inkwistjoni ma tistax tiġi deskritta bħala irregolarità “kawżat[a] minn negliġenza” jew “intenzjonat[a]” fis-sens tal-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 2988/95. Għalhekk, bl-istess raġunament, ċirkustanza bħal din ma tistax tbiddel il-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala irregolarità għall-iskopijiet tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88.
87. Fil-f ehma tiegħi, ir-risposta għall-ewwel domanda u għall-parti (a) tat-tieni domanda għandha għalhekk tkun li meta benefiċjarju ta’ sussidji mill-Fondi Strutturali, li jkun awtorità kontraenti għall-iskopijiet dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni, jonqos milli josserva dawn ir-regoli waqt l-għażla tal-fornitur tas-servizzi sabiex iwettaq operazzjoni ffinanzjata kollha jew parzjalment minn dawk il-Fondi, huma l-Istati Membri li għandhom, skont it-tieni inċiż tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88 jirkupraw is-sussidji inkwistjoni. F’dawn iċ-ċirkustanzi l-aġir tal-benefiċjarju jikkostitwixxi irregolarità fis-sens tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95.
Fuq il-parti (b) tat-tieni domanda
88. Il-parti (b) tat-tieni domanda tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2988/95.
89. Il-qorti tar-rinviju tagħmel tliet mistoqsijiet li jirrigwardaw it-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali. L-ewwel nett, meta beda jiddekorri? It-tieni nett, ġie interrott meta l-prefett tar-reġjun bagħat ir-rapport tal-awditur liċ-CCI? It-tielet nett, x’inhuma l-kriterji sabiex jiġi ddeterminat il-perijodu massimu tat-terminu ta’ preskrizzjoni għall-finijiet tal-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 2988/95?
90. Il-Kummissjoni ssostni li t-terminu ta’ preskrizzjoni beda jiddekorri meta s-CCI iddeċidiet li tagħti l-kuntratt lill-DDB-Needham bi ksur tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni jew, alternattivament, meta ddeċidiet liema tip ta’ proċedura kellha ssegwi u jekk kellhiex tagħmel sejħa għall-offerti.
91. Ir-Repubblika Franċiża ssostni li l-perijodu beda jiddekorri meta s-CCI ħallset lid-DDB-Needham skont il-kuntratt. Dan il-ħlas ikkostitwixxa l-irregolarità għall-iskopijiet tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni, peress li s-CCI setgħet għażlet sa dak il-mument li tniedi proċedura xierqa ta’ sejħa għall-offerti.
92. Il-Gvern Pollakk jissottometti li t-terminu ta’ preskrizzjoni beda jiddekorri mid-data li fiha sar il-ħlas tas-sussidju tal-FEŻR liċ-CCI. Ir-Repubblika Pollakka ssostni li l-ksur tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni kkostitwixxa irregolarità, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95 biss meta ppreġudika l-baġit tal-Unjoni. Dan il-preġudizzju huwa kkawżat meta l-fondi jitħallsu taħt il-baġit. Ir-Repubblika Pollakka tkompli ssostni li l-ammont li għandu jiġi rkuprat għandu jkun ekwivalenti għad-differenza bejn l-ammont imħallas wara n-nuqqas ta’ osservanza tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni u l-ammont li kien jitħallas kieku l-fornitur tas-servizzi ntgħażel skont l-imsemmija regoli (40) .
93. Ir-Regolament Nru 4253/88 ma jistabbilixxi ebda regola dwar it-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għal azzjoni għall-irkupru ta’ somom mogħtija indebitament. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, it-terminu ta’ preskrizzjoni previst fl-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95 għandu japplika (41) .
94. Skont din id-dispożizzjoni, moqrija flimkien mal-Artikolu 1(1) u (2) tal-istess regolament, it-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri meta l-irregolarità li tirriżulta mill-att jew mill-ommissjoni tal-benefiċjarju tas-sussidju jkollhom l-effett li jippreġudikaw il-baġit tal-Unjoni Ewropea (jew il-baġits amministrati minnha, bħall-Fondi Strutturali), b’mod partikolari bi spiża indebita.
95. Dan ġara meta s-sussidju tal-FEŻR ingħata liċ-CCI. Id-data tal-ftehim tal-għoti tas-sussidju (l-20 ta’ Diċembru 1996) għalhekk jikkostitwixxi l-bidu tad-dekorrenza tat-terminu ta’ preskrizzjoni għall-finijiet tal-Aritkolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95. Huwa f’dan il-mument fil-fatt li FEŻR issotni l-ispiża. F’dan l-istadju, l-irregolaritajiet fil-kuntest tal-għoti tal-kuntratt kien diġà twettaq – jiġifieri, prinċipalment, il-fatt li s-CCI kienet għażlet lill-DDB-Needham mingħajr ma ppubblikat sejħa għall-offerti fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej u kienet indikat l-intenzjoni tagħha li tagħżel din il-kumpannija anki qabel ma ppublikat sejħa għall-offerti (42) .
96. F’dak li jirrigwarda t-tieni domanda – jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni ġiex interrott meta l-prefett tar-reġjun ikkomunika r-rapport tal-awditur liċ-CCI – mit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95 jirriżulta b’mod ċar li t-terminu ta’ preskrizzjoni jiġi interrott permezz ta’ kull att tal-awtorità nazzjonali kompetenti, li jiġi nnotifikat lill-persuna inkwistjoni, li jkun relatat ma’ investigazzjoni jew ma’ proċeduri legali li jikkonċernaw l-irregolarità, u jerġa’ jibda wara kull att li jinterrompi (43) .
97. Il-komunikazzjoni tar-rapport tal-awditur ikkostitwixxa att ta’ awtorità nazzjonali kompetenti li jikkonċerna l-investigazzjoni ta’ irregolarità (44) . Ir-rapport tal-awditur kien, fil-fehma tiegħi, speċifiku u preċiż sabiex jinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni fir-rigward tal-proċeduri fis-sens tat-tielet subparagrafu tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95 (45) .
98. It-tielet domanda tirrigwarda l-kriterji li jiddeterminaw il-perijodu massimu tat-terminu ta’ preskrizzjoni.
99. Kif irrikonoxxiet il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Ze Fu Fleischhandel u Vion Trading (46), l-Istati Membri għandhom ċertu marġni ta’ diskrezzjoni, skont l-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 2988/95, sabiex jiffissaw terminu ta’ preskrizzjoni itwal mit-terminu ta’ erba’ snin previsti fl-Artikolu 3(1) tar-regolament.
100. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet ukoll li “fid-dawl tal-għan tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, li fir-rigward tiegħu il-leġiżlatur tal-Unjoni kkunsidra li perijodu ta’ preskrizzjoni ta’ erba’ snin, anki ta’ tliet snin, kien diġà fih innifsu perijodu suffiċjenti sabiex jippermetti lill-awtoritajiet nazzjonali sabiex jinvestigaw irregolarità li tippreġudika dawk l-interessi finanzjarji u li jista’ jwassal għall-adozzjoni ta’ miżura bħall-irkupru ta’ vantaġġ miksub indebitament, jidher li l-fatt li l-awtoritajiet jingħataw perijodu ta’ tletin sena jmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju għal amministrazzjoni diliġenti”  (47) .
101. Fil-fehma tiegħi, ir-raġunament adottat mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Ze Fu Fleischhandel u Vion Trading għandu japplika b’analoġija f’din il-kawża.
102. Minn dan jirriżulta li, jekk l-Istat Membru kkonċernat jeżerċità l-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija lilu mill-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 2988/95, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jipprekludi, madankollu, l-applikazzjoni ta’ terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tletin sena fir-rigward ta’ kawżi relatati mar-rimbors ta’ fondi riċevuti indebitament.
Fuq il-parti (c) tat-tieni domanda
103. Permezz tal-parti (c) tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk, meta ma jkun hemm ebda irregolarità fis-sens tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95, kull kwistjoni ta’ rkupru għandiex tiġi rregolata mid-dritt nazzjonali jew jekk l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea li tirkupra l-fondi jipprekludux lill-imħallef nazzjonali milli japplika r-regoli nazzjonali dwar l-irtirar ta’ deċiżjonijiet li joħolqu d-drittijiet.
104. Peress li, fil-fehma tiegħi, din il-kwistjoni taqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni Ewropea, minn dan isegwi li l-leġiżlazzjoni ma tapplikax, u għalhekk ma hemmx lok li tingħata risposta għall-parti (c) tat-tieni domanda.
Konklużjoni
105. Fid-dawl tal-kunsiderazzjoni kollha preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mill-Conseil d’État Franċiż kif ġej:
“Meta benefiċjarju ta’ sussidju mill-Fondi Strutturali, li jkun awtorità kontraenti, fis-sens tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-Unjoni, jonqos milli josserva dawn ir-regoli waqt l-għażla tal-fornitur tas-servizzi sabiex iwettaq operazzjoni ffinanzjata, kollha kemm hija jew parzjalment, minn dawn il-Fondi:
– Huma l-Istati Membri, skont it-tieni inċiż tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament tal-Kunsill Nru 4253/88, tad-19 ta’ Diċembru 1988, li jistabbilixxi dispożizzjonijiet sabiex jiġi implementat ir-Regolament Nru 2052/88 fir-rigward tal-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-fondi strutturali differenti bejniethom stess, minn naħa waħda, u bejnhom u dawk tal-Bank Ewropew għall-Investiment u l-istrumenti finanzjarji l-oħrajn li jeżistu, min-naħa l-oħra, kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2082/93, tal-20 ta’ Lulju 1993, li għandhom jirkupraw is-sussidji inkwistjoni.
– L-aġir tal-benefiċjarju jikkostitwixxi irregolarità, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE, Euratom) Nru 2988/95, tat-18 ta’ Diċembru 1995, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea.
– Il-fatt li l-awtorità nazzjonali kompetenti ma setgħetx tinjora l-irregolarità ma jistax jaffettwa l-klassifikazzjoni tal-aġir inkwistjoni bħala irregolarità, fis-sens tal-Artikolu 23(1) tar-Regolament Nru 4253/88.
– It-terminu ta’ preskrizzjoni jibda jiddekorri mill-mument li fih is-sussidju tal-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR) ingħata lill-benefiċjarju, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95.
– Rapport tal-awditur mibgħut mill-awtorità nazzjonali kompetenti huwa speċifiku u preċiż sabiex jinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2988/95.
– Jekk l-Istat Membru kkonċernat jeżerċita l-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija lilu mill-Artikolu 3(3) tar-Regolament Nru 2988/95, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jipprekludi, madankollu, preskrizzjoni ta’ perijodu ta’ tletin sena fir-rigward ta’ proċeduri li jirrigwardaw ir-rimbors ta’ fondi riċevuti indebitament.”
(1) .
(2)
–	Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2052/88, tal-24 ta’ Ġunju 1988, dwar ix-xogħolijiet tal-Fondi Strutturali u l-effettività tagħhom u dwar il-koordinazzjoni tal-attivitajiet tagħhom bejniethom u mal-operazzjonijiet tal-Bank Ewropew tal-Investiment u l-istrumenti finanzjarji oħrajn li jeżistu (ĠU 1988 L 185, p. 9), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2081/93, tal-20 ta’ Lulju 1993 (ĠU 1993, L 193, p. 5).
(3)
– Regolament tal-Kunsill Nru 4253/88, tad-19 ta’ Diċembru 1988, li jistabbilixxi dispożizzjonijiet sabiex jiġi implementat ir-Regolament (KEE) Nru 2052/88 fir-rigward tal-koordinazzjoni tal-attivitajiet tal-Fondi Strutturali differenti bejniethom stess, minn naħa waħda, u bejnhom u dawk tal-Bank Ewropew għall-Investiment u l-istrumenti finanzjarji l-oħrajn li jeżistu (ĠU 1988 L 374, p. 1), kif emendat bir-Regolament tal-Kunsill Nru 2082/93, tal-20 ta’ Lulju 1993 (ĠU 1993 L 193, p. 20).
(4)
–	Regolament tal-Kunsill (KE, EURATOM) Nru 2988/95, tat-18 ta’ Diċembru 1995, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunità Ewropea (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 1, Vol. 1 p. 340).
(5)
–	Regolamenti Nru 2052/88 u Nru 4253/88 ġew sussegwentement imħassra permezz tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1260/1999, tal-21 ta’ Lulju 1999, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fondi Strutturali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 14, Vol. 1 p. 31), li ġie ssostitwit, min-naħa tiegħu, bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1083/2066, tal-11 ta’ Lulju 2006, li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet ġenerali dwar il-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 1260/1999 (ĠU 2006 L 210, p. 25).
(6)
–	It-tliet Fondi Strutturali ewlenin huma l-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali (FEŻR), il-Fond Soċjali Ewropew u l-Fond ta’ Koeżjoni (iktar ’il quddiem il-“Fondi Strutturali” jew il-“Fondi”.
(7)
–	Fis-sens tal-Artikolu 1(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992, relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku [kuntratti pubbliċi għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322).
(8)
–	Ara t-tielet premessa, li tirreferi għall-Artikolu 130d tat-Trattat KEE (li issa sar, wara diversi emendi, l-Artikolu 177 TFUE). Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 1 sa 19 tar-Regolament Nru 2052/88 issa jinsabu fir-Regolament Nru 2081/93.
(9)
–	Id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 1 sa 33 tar-Regolament Nru 4253/88 issa jinsabu fir-Regolament Nru 2082/93.
(10)
–	Ara iktar ’il fuq, punt 35 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 18.
(11)
– L-Artikolu 6(1) jipprovdi l-possibbiltà ta’ sospensjoni fil-każ li jkunu nbdew proċeduri kriminali.
(12)
–	Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 5.
(13)
–	Ara iktar ’il fuq, punt 47.
(14)
–	Iċċitati iktar ’il fuq fin-noti ta’ qiegħ il-paġna 2 u 3.
(15)
– Sentenza tad-29 ta’ Jannar 2009 (C‑278/07 u C-280/07, Ġabra I‑457).
(16)
–	Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7.
(17)
–	Artikolu 15(2) tad-Direttiva 92/50/KEE.
(18)
–	Sentenza Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb et, iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 15, punti 25 sa 28. Ara wkoll it-tielet premessa tar-Regolament Nru 2988/95, miġbura fil-qosor iktar ’il fuq, punt 11.
(19)
–	Ara wkoll il-proposta tal-Kummissjoni għal regolament tal-Kummissjoni li jemenda dan ir-regolament [COM (1993) 67 finali, p. 3].
(20)
–	Ibidem.
(21)
–	Kuntrarjament għall-verżjoni Ingliża (“shall involve”), il-verżjoni Franċiża hija ċara ħafna fuq dan il-punt.
(22)
–	Sentenza tat-13 ta’ Marzu 2008, Vereniging Nationaal Overlegorgaan Sociale Werkvoorziening (C‑383/06 u C‑385/06, Ġabra I‑1561, punt 37).
(23)
–	Ibidem, punt 38.
(24)
–	Ibidem .
(25)
–	Sentenza tal-15 ta’ Settembru 2005, L-Irlanda vs Il-Kummissjoni (C‑199/03, Ġabra p. I‑8027, punt 30).
(26)
–	Wieħed jista’ forsi jiftakar il-konversazzjoni (bla dubju apokrifali) bejn is-sinjura tad-dar Vittorjana u s-seftura: “Marija, dawn x’affarijiet huma? Skoprejt illi kellek tarbija!” “Sinjura, jekk jogħġbok, waħda żgħira biss tafx.”
(27)
–	Il-kliem tal-Artikolu 2(7) tar-Regolament Nru 1083/2006 huwa simili għal dak tal-Artikolu 1(2) tar-Regolament Nru 2988/95 (ara iktar ’il fuq, punt 17).
(28)
–	Ara l-punt 108 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Mannesmann Anlagenbau Austria AG et
(sentenza tal-15 ta’ Jannar 1998, C‑44/96, Ġabra p. I‑73). Ara wkoll, is-sentenza L-Irlanda vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 25, punt 26.
(29)
–	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 25.
(30)
–	Ibidem, punti 15 u 16.
(31)
–	Ibidem, punti 29 sa 31.
(32)
–	Sentenza ċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 22, punt 54.
(33)
–	Ara iktar ’il fuq, punt 21.
(34)
–	Ara iktar ’il fuq, punt 13.
(35)
–	Ara iktar ’il fuq, punt 15.
(36)
–	Ara, pereżempju, il-kawża li tat lok għas-sentenza tat-22 ta’ Jannar 2004, COPPI (C‑271/01, Ġabra p. I‑1029), li kienet tirrigwarda r-revoka ta’ għajnuna miksuba mill-Fond Agrikolu Ewropew ta’ Garanzija (FAEG) u r-rimbors parzjali ta’ dik l-għajnuna skont l-Artikolu 23 (1) tar-Regolament Nru 4253/88. Dan l-artikolu jipprovdi għall-irkupru ta’ “il-fondi mitlufa minħabba abbuż jew negliġenza” (ara iktar ’il fuq, punt 8). Il-punti 16, 22, 29, 42, 45 u 48 tas-sentenza kollha jirreferu għal, u jirrikonoxxu b’mod impliċitu, ir-rimbors parzjali pjuttost milli r-rimbors totali.
(37)
–	Ara iktar ’il fuq, punti 20 sa 23.
(38)
–	Ara iktar ’il fuq, punti 38 u 39.
(39)
–	Sentenza tas-16 ta’ Marzu 2006 (C‑94/05, Ġabra p. I‑2619, punt 62).
(40)
–	Ara iktar ’il fuq, punti 70 sa 84.
(41)
–	Ara, b’analoġija, is-sentenza tat-28 ta’ Ottubru 2010, SGS Belgium et (C‑367/09 Ġabra p. I‑10761, punt 66) u l-ġurisprudenza ċċitata.
(42)
–	Ara iktar ’il fuq, punti 20 u 25.
(43)
–	Sentenza SGS Belgium et, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 41, punt 67.
(44)
–	Ara iktar ’il fuq, punt 24.
(45)
–	Ara, b’analoġija, is-sentenza SGS Belgium et, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 41, punti 67 sa 70.
(46)
–	Sentenza tal-5 ta’ Mejju 2011 (C‑201/10 u C‑202/10 Ġabra p. 1‑3545, punti 41 u 42).
(47)
–	Ibidem, punt 43; ara wkoll, punti 44 sa 46.