Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 11ης
Σεπτεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑376/24
MT
κατά
Comité de direction de l’Autorité des Services et des Marchés Financiers (FSMA)
[αίτηση του Cour d’appel de Bruxelles (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες – Κανονισμός (ΕΕ) 596/2014 – Ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών και κατάχρηση αγοράς – Παράνομη ανακοίνωση προνομιακής πληροφορίας – Εξαιρέσεις – Άρθρο 10 – Ανακοίνωση προνομιακής πληροφορίας κατά τη συνήθη άσκηση του επαγγέλματος ή των καθηκόντων – Άρθρο 21 – Δημοσιοποίηση προνομιακών πληροφοριών στο πλαίσιο δημοσιογραφικών δραστηριοτήτων – Ελευθερία του Τύπου και ελευθερία έκφρασης – Διάδοση από πολιτικό προνομιακών πληροφοριών σχετικά με την ιδιωτικοποίηση δημόσιας επιχείρησης »
1.        Αντικείμενο της διαφοράς που οδήγησε στην υποβολή της υπό κρίση αίτησης προδικαστικής αποφάσεως είναι το κύρος της κύρωσης που επιβλήθηκε σε πολιτικό ο οποίος, σε συνεντεύξεις του στα μέσα ενημέρωσης, αποκάλυψε πληροφορίες που φέρεται να είναι προνομιακές κατά την έννοια της οδηγίας 2003/6/ΕΚ (2) και του κανονισμού (ΕΕ) 596/2014 (3).
2.        Οι επίμαχες πληροφορίες αφορούσαν την επικείμενη ιδιωτικοποίηση μιας μεγάλης βελγικής δημόσιας επιχείρησης. Το πρόσωπο που τις αποκάλυψε ισχυρίζεται ότι το έπραξε προκειμένου να προκαλέσει διάλογο επί του εν λόγω ζητήματος γενικού ενδιαφέροντος και ότι ενήργησε στο πλαίσιο του λειτουργήματός του ως πολιτικού.
3.        Στο επίκεντρο της υπό κρίση αίτησης προδικαστικής αποφάσεως βρίσκεται η σύγκρουση μεταξύ, αφενός, του θεμελιώδους δικαιώματος της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης (εν προκειμένω, ενός πολιτικού) και, αφετέρου, του συμφέροντος προστασίας της ακεραιότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών, υπό τη συγκεκριμένη μορφή της απαγόρευσης αποκάλυψης προνομιακών πληροφοριών.
I.      Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία 2003/6
4.        Κατά την αιτιολογική σκέψη 44 της οδηγίας:
«Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης [(στο εξής: Χάρτης)], και ειδικότερα από το άρθρο 11 αυτού, καθώς και από το άρθρο 10 της ευρωπαϊκής σύμβασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων [(στο εξής: ΕΣΔΑ)]. Από την άποψη αυτή, η οδηγία ουδόλως εμποδίζει τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν τους συνταγματικούς τους κανόνες σχετικά με την ελευθερία του τύπου και της έκφρασης στα μέσα ενημέρωσης.»
5.        Το άρθρο 2 διαλαμβάνει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη απαγορεύουν στα πρόσωπα που αναφέρονται στο δεύτερο εδάφιο και τα οποία είναι κάτοχοι [προνομιακών] πληροφοριών, να χρησιμοποιούν τις πληροφορίες αυτές για να αποκτήσουν ή να διαθέσουν, ή για να προσπαθήσουν να αποκτήσουν ή διαθέσουν, για λογαριασμό τους ή για λογαριασμό τρίτων, αμέσως ή εμμέσως, χρηματοπιστωτικά μέσα που αφορούν οι πληροφορίες αυτές.
Το πρώτο εδάφιο εφαρμόζεται σε όλα τα πρόσωπα που κατέχουν αυτές τις πληροφορίες:
[…]
γ)      λόγω της πρόσβασης που έχουν στις πληροφορίες αυτές κατά την άσκηση της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων τους,
[…]».
6.        Το άρθρο 3 ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη απαγορεύουν στους υποκειμένους στην απαγόρευση του άρθρου 2:
α)      να ανακοινώνουν [προνομιακή] πληροφορία σε άλλο πρόσωπο, εκτός εάν ενεργούν στα συνήθη πλαίσια άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων τους·
β)      να συνιστούν σε άλλο πρόσωπο, ή να το παρακινούν, βάσει [προνομιακής] πληροφορίας, να αποκτήσει ή να διαθέσει τα χρηματοπιστωτικά μέσα που αφορά η πληροφορία αυτή.»
2.      Ο κανονισμός 596/2014
7.        Η αιτιολογική σκέψη 77 του εν λόγω κανονισμού αναφέρει τα εξής:
«Ο παρών κανονισμός σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται στο Χάρτη […]. Συνεπώς, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να ερμηνεύεται και να εφαρμόζεται σύμφωνα με τα εν λόγω δικαιώματα και αρχές. Ειδικότερα, όταν ο παρών κανονισμός αναφέρεται σε κανόνες που διέπουν την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία έκφρασης σε άλλα μέσα, καθώς και σε κανόνες ή κώδικες που διέπουν το δημοσιογραφικό επάγγελμα, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη αυτές οι ελευθερίες όπως κατοχυρώνονται στην Ένωση και στα κράτη μέλη και αναγνωρίζονται στο άρθρο 11 του Χάρτη και σε άλλες σχετικές διατάξεις.»
8.        Το άρθρο 7 («Προνομιακές πληροφορίες») αναπαράγει κατ’ ουσίαν τους ορισμούς που περιέχονται στις οδηγίες 2003/6 και 2003/124/ΕΚ (4).
9.        Το άρθρο 8 («Κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας») διαλαμβάνει τα εξής:
«1.      Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας συντρέχει όταν ένα πρόσωπο κατέχει προνομιακή πληροφορία και τη χρησιμοποιεί για να αποκτήσει ή να διαθέσει, για ίδιο λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτου, άμεσα ή έμμεσα, χρηματοπιστωτικά μέσα στα οποία αφορά η εν λόγω πληροφορία. Η χρήση προνομιακής πληροφορίας διά της ακύρωσης ή τροποποίησης μιας εντολής σχετικά με χρηματοπιστωτικό μέσο στο οποίο αφορά η πληροφορία, η οποία εντολή δόθηκε πριν αποκτήσει το πρόσωπο την προνομιακή πληροφορία, θεωρείται επίσης ότι συνιστά κατάχρηση προνομιακής πληροφορίας. […]
[…]
4.      Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται σε κάθε πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία λόγω του ότι:
[…]
γ)      έχει πρόσβαση στην πληροφορία κατά την άσκηση της εργασίας ή του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του· ή
[…]
Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται επίσης σε οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο κατέχει προνομιακή πληροφορία υπό διαφορετικές περιστάσεις από αυτές που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο, εφόσον το πρόσωπο αυτό γνωρίζει ή όφειλε να γνωρίζει ότι πρόκειται για προνομιακή πληροφορία.
[…]»
10.      Το άρθρο 10 («Παράνομη ανακοίνωση προνομιακής πληροφορίας») ορίζει τα εξής:
«1.      Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, παράνομη ανακοίνωση προνομιακής πληροφορίας συντρέχει όταν ένα πρόσωπο κατέχει προνομιακή πληροφορία και τη γνωστοποιεί σε οιοδήποτε άλλο πρόσωπο, εκτός εάν η ανακοίνωση γίνεται κατά τη συνήθη άσκηση της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του.
Η παράγραφος αυτή ισχύει για κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο στις καταστάσεις ή περιστάσεις του άρθρου 8 παράγραφος 4.
[…]»
11.      Κατά το άρθρο 21 («Δημοσιοποίηση ή διάδοση πληροφοριών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης»):
«Για τους σκοπούς του άρθρου 10 […], όταν δημοσιοποιούνται ή διαδίδονται πληροφορίες και όταν διατυπώνονται ή διαδίδονται συστάσεις για δημοσιογραφικούς σκοπούς [(5)] ή οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η εν λόγω δημοσιοποίηση ή διάδοση πληροφοριών αξιολογείται με βάση τους κανόνες που διέπουν την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία έκφρασης στα λοιπά μέσα μαζικής ενημέρωσης, καθώς και τους κανόνες ή τους κώδικες που διέπουν το δημοσιογραφικό επάγγελμα, εκτός εάν:
α)      τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα ή πρόσωπα που έχουν στενούς δεσμούς με αυτά αντλούν, άμεσα ή έμμεσα, όφελος ή κέρδη από τη δημοσιοποίηση ή διάδοση των εν λόγω πληροφοριών· ή
β)      η δημοσιοποίηση ή διάδοση πραγματοποιείται με στόχο την παραπλάνηση της αγοράς σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή χρηματοπιστωτικών μέσων.»
2.      Το εθνικό δίκαιο. Loi du 2 août 2002 relative à la surveillance du secteur financier et aux services financiers (6)
12.      Το άρθρο 2 του εν λόγω νόμου ορίζει την έννοια των «προνομιακών πληροφοριών» υπό τους ίδιους όρους με αυτούς των οδηγιών 2003/6 και 2003/124 και, επομένως, του κανονισμού 596/2014.
13.      Κατά το άρθρο 25:
«1.      Απαγορεύεται σε οποιονδήποτε:
1)      να διαθέτει πληροφορίες, τον προνομιακό χαρακτήρα των οποίων γνωρίζει ή οφείλει να γνωρίζει:
α)      να αποκτά ή να διαθέτει, ή να επιχειρεί να αποκτήσει ή να διαθέσει, για ίδιο λογαριασμό ή για λογαριασμό τρίτου, άμεσα ή έμμεσα, τα χρηματοπιστωτικά μέσα που αφορά η πληροφορία αυτή·
β)      να ανακοινώνει τέτοιες πληροφορίες σε άλλο πρόσωπο, εκτός εάν ενεργεί στο σύνηθες πλαίσιο άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του.
[…]
4)      να διαδίδει, μέσω των μέσων ενημέρωσης, του διαδικτύου ή με άλλο τρόπο, πληροφορίες ή φήμες οι οποίες παρέχουν ή ενδέχεται να παράσχουν ψευδείς ή παραπλανητικές ενδείξεις σχετικά με χρηματοπιστωτικά μέσα, όταν [το οικείο πρόσωπο] γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι οι πληροφορίες ήταν ψευδείς ή παραπλανητικές.
Στην περίπτωση δημοσιογράφων που ενεργούν στο πλαίσιο του επαγγέλματός τους, η εν λόγω διάδοση πληροφοριών πρέπει να αξιολογείται υπό το πρίσμα των κανόνων που ισχύουν για το επάγγελμά τους, εκτός εάν τα πρόσωπα αυτά αντλούν, άμεσα ή έμμεσα, όφελος ή κέρδη από τη διάδοση των οικείων πληροφοριών.»
II.    Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
14.      Το 2016 η Bpost, ανώνυμη εταιρία δημοσίου δικαίου στην οποία το Δημόσιο κατείχε πάνω από το 50 % των μετοχών, ήταν ο κύριος φορέας εκμετάλλευσης στον τομέα των ταχυδρομικών υπηρεσιών στο Βέλγιο και οι μετοχές της ήταν εισηγμένες στο χρηματιστήριο Βρυξελλών (Βέλγιο) (Euronext).
15.      Ο ΜΤ ήταν σοσιαλιστής πολιτικός. Είχε διατελέσει Υπουργός Δημοσίων Επιχειρήσεων της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης από τον Ιανουάριο του 2013 έως τον Οκτώβριο του 2014. Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2014, το Σοσιαλιστικό Κόμμα πέρασε στην αντιπολίτευση και το 2016 ο MT κατείχε διευθυντική θέση τόσο στο εν λόγω κόμμα όσο και στην Union nationale des mutualités socialistes (εθνική ένωση σοσιαλιστικών ταμείων αλληλοβοήθειας, Βέλγιο) – Solidaris.
16.      Το 2015 η νέα Βελγική Κυβέρνηση εξέφρασε τη βούλησή της να μειώσει τη συμμετοχή του Δημοσίου στις δημόσιες επιχειρήσεις σε ποσοστό κάτω του 50 %, κάτι το οποίο συζητήθηκε στο Βελγικό Κοινοβούλιο. Η ψήφιση νέου νόμου για τις δημόσιες επιχειρήσεις, τον Δεκέμβριο του 2015 (7), επικρίθηκε από συνδικαλιστικό παράγοντα με την εξής δήλωση, όπως δημοσιεύθηκε σε βελγική εφημερίδα: «η έγκριση, χθες ημέρα Πέμπτη, στη Βουλή του σχεδίου νόμου που επιτρέπει την ιδιωτικοποίηση, χωρίς την ανάγκη κωλύουσας μειοψηφίας, των εισηγμένων στο χρηματιστήριο δημόσιων επιχειρήσεων, ήτοι της Bpost και της Proximus, σημαίνει το τέλος της δημόσιας επιχείρησης» (8).
17.      Το καταστατικό της Bpost τροποποιήθηκε κατά την τακτική και την έκτακτη γενική συνέλευση της 11ης Μαΐου 2016, προκειμένου να επιτραπεί η ιδιωτικοποίηση της εν λόγω επιχείρησης (9). Στις 12 Μαΐου 2016, σχολιάζοντας τα αποτελέσματα των εν λόγω συνελεύσεων των μετόχων, βελγική εφημερίδα έκανε λόγο για «ιδιωτικοποίηση της Bpost» (10).
18.      Στις 27 Μαΐου 2016, ερωτηθείς κατά τη διάρκεια της ραδιοφωνικής εκπομπής Matin Première του σταθμού RTBF, ο MT επισήμανε ότι η Bpost επρόκειτο να απολέσει σύντομα την ιδιότητα της δημόσιας επιχείρησης και δήλωσε ότι «το Δημόσιο πρόκειται να πωλήσει μέρος των μετοχών του […], είναι πραγματικά ζήτημα ωρών».  Πρόσθεσε ότι η απώλεια του καθεστώτος της δημόσιας επιχείρησης θα συνέβαινε στο πλαίσιο ενεργειών για την προσέγγιση με άλλον ευρωπαϊκό ταχυδρομικό φορέα, καθώς βρισκόταν εν εξελίξει διαπραγμάτευση για την πώληση του 10 % των μετοχών της Bpost στον ολλανδικό ταχυδρομικό φορέα PostNL.
19.      Ο MT επιβεβαίωσε και συμπλήρωσε τις ως άνω πληροφορίες την ίδια εκείνη ημέρα μιλώντας σε δημοσιογράφο της διαδικτυακής πύλης www.lavenir.net καθώς και στο πλαίσιο συνέντευξης στην εφημερίδα Le Soir.
20.      Στις 27 Μαΐου 2016 η Bpost ζήτησε από την Autorité des services et des marchés financiers (Αρχή Χρηματοπιστωτικών Υπηρεσιών και Αγορών, Βέλγιο· στο εξής: FSMA) να αναστείλει τη διαπραγμάτευση της μετοχής της στο χρηματιστήριο. Οι συνομιλίες για τη συγχώνευση μεταξύ της Bpost και της PostNL ναυάγησαν και η συγχώνευση δεν πραγματοποιήθηκε (11).
21.      Στις 28 Ιουλίου 2016 η FSMA κίνησε έρευνα όσον αφορά τις δηλώσεις του MT, ο οποίος κλήθηκε να υποβάλει τις παρατηρήσεις του, όπως και ο SL, γενικός γραμματέας του τμήματος ταχυδρομείων της Centrale Générale des Services Publics (Γενικής Αρχής Δημόσιων Υπηρεσιών, Βέλγιο· στο εξής: CGSP) (12).
22.      Σύμφωνα με την απόφαση περί παραπομπής (13), η FSMA προσήψε στον MT ότι το πρωί της Παρασκευής 27 Μαΐου 2016 αποκάλυψε:
«α)      την ύπαρξη σχεδίου επικείμενης ιδιωτικοποίησης της Bpost σε δημοσιογράφο της ραδιοφωνικής εκπομπής Matin Première που μεταδόθηκε σε απευθείας σύνδεση από τον σταθμό RTBF και, επομένως, στο σύνολο των ακροατών της εν λόγω εκπομπής· και
β)      την πληροφορία ότι το Δημόσιο είχε την πρόθεση να πωλήσει περίπου το 10 % της Bpost στο πλαίσιο προσέγγισης με άλλον ευρωπαϊκό οικονομικό φορέα σε δημοσιογράφο του διαδικτυακού τόπου www.lavenir.net και, επομένως, στο σύνολο των αναγνωστών του άρθρου στο οποίο περιλήφθηκαν οι δηλώσεις του ΜΤ».
23.      Ύστερα από διάφορες προκαταρκτικές αποφάσεις, κατά των οποίων ο MT άσκησε προσφυγές που δεν τελεσφόρησαν, η Commission des sanctions (επιτροπή κυρώσεων) της FSMA αποφάσισε τελικώς στις 11 Μαΐου 2023:
«[…]
2)      να κρίνει ότι ο MT παρέβη το άρθρο 25, παράγραφος 1, σημείο 1, στοιχείο b, του νόμου της 2ας Αυγούστου 2002, αποκαλύπτοντας μια πληροφορία τον προνομιακό χαρακτήρα της οποίας γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει εκτός του πλαισίου της άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του,
3)      να επιβάλει στον MT πρόστιμο 12 500 [ευρώ] κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 72, παράγραφος 3, του νόμου της 2ας Αυγούστου 2002 […]».
24.      Ο MT άσκησε προσφυγή κατά της ως άνω απόφασης της 11ης Μαΐου 2023 ενώπιον του Cour d’appel de Bruxelles, section Cour des marchés (εφετείου Βρυξελλών, τμήμα αγορών, Βέλγιο). Η FSMA αντέκρουσε την εν λόγω προσφυγή.
25.      Ο ΜΤ ισχυρίζεται ότι:
–        Δεν παρέβη το άρθρο 25 του νόμου της 2ας Αυγούστου 2002, διότι η διάδοση προνομιακών πληροφοριών αναφέρεται στην ανακοίνωση σε «άλλο πρόσωπο», εκτός εάν λαμβάνει χώρα στο «σύνηθες πλαίσιο άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων [του]». Στην περίπτωσή του, γνωστοποίησε τις πληροφορίες στο κοινό γενικώς και αδιακρίτως και, a fortiori, οι πληροφορίες που γνωστοποιήθηκαν με τον τρόπο αυτό δεν είχαν σκοπό να παραπλανήσουν τους επενδυτές.
–        Η απαγόρευση της ανακοίνωσης προνομιακών πληροφοριών δεν ισχύει για όσους ενεργούν στο σύνηθες πλαίσιο άσκησης των καθηκόντων τους, όπως συνέβη στην προκειμένη περίπτωση.
–        Ακόμη και αν γινόταν δεκτό ότι δημοσιοποίησε προνομιακές πληροφορίες, εφαρμογή στην περίπτωσή του έχει η εξαίρεση από την απαγόρευση της διάδοσης τέτοιων πληροφοριών (άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014) προς διασφάλιση της ελευθερίας έκφρασης. Η δημοσιοποίηση ή διάδοση πληροφοριών «στα μέσα μαζικής ενημέρωσης» πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι δεν περιορίζεται στη δημοσιοποίηση πληροφοριών από δημοσιογράφους.
–        Οι δημόσιες δηλώσεις του έγιναν κατά την άσκηση των καθηκόντων του ως πρώην Υπουργού Δημοσίων Επιχειρήσεων και μέλους της εθνικής επιτροπής του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Δεν αποκόμισε κανένα όφελος, το αντίθετο μάλιστα, και δεν σκόπευε να παραπλανήσει την αγορά. Επιπλέον, οι εν λόγω δηλώσεις ήταν αναγκαίες για την άσκηση των πολιτικών του καθηκόντων και δραστηριοτήτων και συνιστούν άσκηση της ελευθερίας έκφρασης, η οποία προστατεύεται από το άρθρο 11 του Χάρτη και το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ.
26.      Η FSMA υποστηρίζει ότι:
–        Το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 περιέχει εξαίρεση από την απαγόρευση της διάδοσης προνομιακών πληροφοριών, η οποία ισχύει, αν όχι αποκλειστικά για τους δημοσιογράφους, πάντως όσον αφορά δημοσιοποιήσεις που γίνονται για δημοσιογραφικούς σκοπούς και μπορεί, ως εκ τούτου, να αφορά μόνον όσους, ακόμη και αν δεν ασκούν το επάγγελμα του δημοσιογράφου, αποδεικνύουν ότι ασκούν αντίστοιχη εργασία, επάγγελμα ή καθήκοντα.
–        Η εν λόγω εξαίρεση δεν μπορεί θεωρηθεί ότι καταλαμβάνει και ομιλίες ή δηλώσεις προσώπων που ισχυρίζονται ότι είναι πολιτικά πρόσωπα και ενεργούν για «πολιτικούς σκοπούς».
–        Η γνωστοποίηση της πράξης που ετοιμαζόταν να πραγματοποιήσει η Bpost δεν ήταν ούτε αναγκαία ούτε αναλογική για τους σκοπούς της άσκησης «αντιπολίτευσης» σε μια κυβερνητική «πολιτική» ιδιωτικοποίησης των δημόσιων επιχειρήσεων. Ο ΜΤ θα μπορούσε να έχει αντιταχθεί στην ιδιωτικοποίηση μιας βελγικής δημόσιας επιχείρησης με άλλο τρόπο, πέραν της κοινολόγησης προνομιακών πληροφοριών.
–        Η εξαίρεση του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014 απαιτεί την ύπαρξη στενού δεσμού μεταξύ της αποκάλυψης της προνομιακής πληροφορίας και της άσκησης από το οικείο πρόσωπο της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του.
27.      Στο πλαίσιο αυτό, το Cour d’appel de Bruxelles, section Cour des marchés (εφετείο Βρυξελλών, τμήμα αγορών) υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 3 της οδηγίας 2003/6, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των άρθρων 11 και 52 του Χάρτη […], του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ και της αρχής της ισότητας, καθόσον επιβάλλει σε ορισμένα πρόσωπα την απαγόρευση “ανακοίνωσης [προνομιακής] πληροφορίας σε άλλο πρόσωπο, εκτός εάν ενεργούν στα συνήθη πλαίσια άσκησης της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων τους”, την έννοια ότι απαγορεύει την ανακοίνωση προνομιακής πληροφορίας στα μέσα ενημέρωσης (ραδιόφωνο και διαδικτυακούς τόπους έντυπων μέσων ενημέρωσης) από πρόσωπο το οποίο έχει την ιδιότητα πολιτικού, πρώην υπουργού και μέλους κόμματος της αντιπολίτευσης που προβαίνει σε δηλώσεις στα μέσα ενημέρωσης υπό την ως άνω ιδιότητα και το οποίο επιδιώκει, με την εν λόγω διάδοση, να υποκινήσει δημόσιο διάλογο σχετικά με ζήτημα γενικού ενδιαφέροντος με σκοπό την άσκηση κριτικής σε σχέδιο ιδιωτικοποίησης, μολονότι τα καθήκοντά του δεν περιλαμβάνουν κατά κανόνα το συγκεκριμένο είδος διάδοσης προνομιακών πληροφοριών στα μέσα ενημέρωσης;
2)      Έχει το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 […], ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με τις αρχές που μνημονεύθηκαν στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, την έννοια ότι το πεδίο εφαρμογής του περιορίζεται στη δημοσιοποίηση ή διάδοση προνομιακών πληροφοριών από δημοσιογράφους, ή εφαρμόζεται επίσης στη δημοσιοποίηση ή διάδοση προνομιακών πληροφοριών στα μέσα ενημέρωσης από πρόσωπο, όπως πολιτικό, πρώην υπουργό και μέλος κόμματος της αντιπολίτευσης, το οποίο επιδιώκει, με την εν λόγω διάδοση, να υποκινήσει δημόσιο διάλογο σχετικά με ζήτημα γενικού ενδιαφέροντος με σκοπό την άσκηση κριτικής σε σχέδιο ιδιωτικοποίησης;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
28.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 28 Μαΐου 2024.
29.      Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν o MT, η FSMA και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οποίοι παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 22ας Μαΐου 2025.
IV.    Εκτίμηση
30.      Τα δύο προδικαστικά ερωτήματα μπορούν να απαντηθούν από κοινού. Προηγουμένως, όμως, θα πρέπει να προσδιοριστεί ποιος κανόνας του δικαίου της Ένωσης έχει εφαρμογή στη διαφορά ratione temporis.
Α.      Η εφαρμοστέα ρύθμιση
31.      Το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται αδιακρίτως στην οδηγία 2003/6 και στον κανονισμό 596/2014.
32.      Τα άρθρα 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 εφαρμόζονται από τις 3 Ιουλίου 2016 (14). Κατά τον χρόνο της προβαλλόμενης αποκάλυψης προνομιακών πληροφοριών (27 Μαΐου 2016), η οδηγία 2003/6 ήταν ακόμη σε ισχύ και, ως εκ τούτου, κρίσιμη για την επίλυση της διαφοράς διάταξη είναι το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας.
33.      Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να αναφέρεται στη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 για τον λόγο ότι τα άρθρα αυτά προβλέπουν νομικό καθεστώς «ευνοϊκότερο» από το προϊσχύον (15).
34.      Η αναδρομική ισχύς του ευνοϊκότερου μεταγενέστερου νόμου θα ήταν δυνατή εφόσον το βελγικό δίκαιο περιέχει σχετική πρόβλεψη όσον αφορά παράνομες συμπεριφορές που υπόκεινται σε διοικητικές κυρώσεις. Η επίλυση του εν λόγω ζητήματος εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο.
35.      Εάν η λύση αυτή βρίσκει έρεισμα στο εσωτερικό δίκαιο, τα άρθρα 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 θα έχουν αναδρομικά εφαρμογή σε πραγματικά περιστατικά που έλαβαν χώρα πριν από τη θέση σε ισχύ των εν λόγω διατάξεων, εφόσον το περιεχόμενό τους είναι ευνοϊκότερο από εκείνο του άρθρου 3 της οδηγίας 2003/6.
36.      Η διατύπωση του άρθρου 3, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2003/6 είναι ανάλογη με εκείνη του άρθρου 10, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο του κανονισμού 596/2014. Αμφότερες οι ως άνω διατάξεις απαγορεύουν την παράνομη ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών σε τρίτους, εκτός αν αυτή γίνεται κατά τη συνήθη άσκηση της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του οικείου προσώπου. Επομένως, και οι δύο περιέχουν, συναφώς, παρόμοια εξαίρεση (16).
37.      Ωστόσο, με το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 προστέθηκε μια περαιτέρω εξειδίκευση προς ενίσχυση της προστασίας της δημοσιοποίησης ή διάδοσης πληροφοριών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Κατά την εκτίμηση του εάν ένα πρόσωπο έχει προβεί σε κολάσιμη κατά το άρθρο 10 του εν λόγω κανονισμού συμπεριφορά (παράνομη ανακοίνωση προνομιακής πληροφορίας), πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κανόνες που διέπουν την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία της έκφρασης.
38.      Κατά το Δικαστήριο, το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 και το άρθρο 3 της οδηγίας 2003/6 δεν έχουν «την ίδια έννοια και το αυτό περιεχόμενο, όσον αφορά τη γνωστοποίηση προνομιακών πληροφοριών από δημοσιογράφο» (17). Περαιτέρω, το Δικαστήριο έκρινε ότι με βάση την ερμηνεία που θα δοθεί στο άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 μπορεί να εκτιμηθεί αν οι «διατάξεις [του] […] είναι […] ευνοϊκότερες από τις διατάξεις της οδηγίας 2003/6» (18).
39.      Κατά τη γνώμη μου, το καθεστώς που θεσπίστηκε για την ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών κατά την άσκηση δημοσιογραφικής δραστηριότητας (άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014) είναι ευνοϊκότερο από το καθεστώς που ισχύει γενικώς ως προς άλλους επαγγελματίες κατά την άσκηση της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων τους (19).
40.      Θα εστιάσω, επομένως, στο κατά πόσον ένας πολιτικός που προβαίνει σε δηλώσεις μέσω των οποίων ενδέχεται να αποκαλύπτονται στο κοινό προνομιακές πληροφορίες κατά την έννοια του άρθρου 10 του κανονισμού 596/2014 μπορεί να επωφεληθεί από τις διατάξεις του άρθρου 21 του εν λόγω κανονισμού.
Β.      Απάντηση επί των προδικαστικών ερωτημάτων
41.      Θα ακολουθήσω την εξής δομή για την ανάλυσή μου: α) θα εξετάσω, κατ’ αρχάς, την ερμηνεία του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014, τόσο αυτοτελώς όσο και υπό το πρίσμα των περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης, και β) θα αναλύσω, εν συνεχεία, την ενδεχόμενη σημασία του άρθρου 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 596/2014, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων που απορρέουν από την προστασία της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης (20).
1.      Η ερμηνεία του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014
α)      Γενικές παρατηρήσεις
42.      Το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 εισάγει έναν ειδικό κανόνα για την αξιολόγηση του κατά πόσον υφίσταται «παράνομη ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών» στην περίπτωση δημοσιοποίησης ή διάδοσης πληροφοριών για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
43.      Στις περιπτώσεις αυτές, η δημοσιοποίηση ή διάδοση των πληροφοριών αξιολογείται:
–        «με βάση τους κανόνες που διέπουν την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία έκφρασης στα λοιπά μέσα μαζικής ενημέρωσης, καθώς και τους κανόνες ή τους κώδικες που διέπουν το δημοσιογραφικό επάγγελμα»,
–        μη λαμβανομένων υπόψη των ως άνω κανόνων περί ελευθερίας του Τύπου και ελευθερίας της έκφρασης, εάν τα οικεία πρόσωπα (ή πρόσωπα που έχουν στενούς δεσμούς με αυτά) αντλούν, άμεσα ή έμμεσα, όφελος ή κέρδη από τη δημοσιοποίηση ή διάδοση των εν λόγω πληροφοριών, ή εάν η δημοσιοποίηση ή διάδοση πραγματοποιείται με στόχο την παραπλάνηση της αγοράς σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή χρηματοπιστωτικών μέσων.
44.      Το Δικαστήριο έχει ήδη ερμηνεύσει τα άρθρα 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 σε σχέση με τη δημοσιοποίηση πληροφοριών για δημοσιογραφικούς σκοπούς (21). Εν συνόψει, έκρινε ότι η εξαίρεση του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014 καλύπτει τη διάδοση προνομιακών πληροφοριών που λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο δημοσιογραφικών δραστηριοτήτων, νοουμένων υπό ευρεία έννοια (22).
45.      Αν δεν απατώμαι, δεν έχει εκδοθεί ακόμη απόφαση που να αφορά την κοινοποίηση προνομιακών πληροφοριών για σκοπούς που αφορούν «[…] οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης» κατά την έννοια του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014. Δεδομένου ότι η εν λόγω διάταξη δεν παραπέμπει στο εθνικό δίκαιο, απαιτείται ομοιόμορφη ερμηνεία της στο πλαίσιο του δικαίου της Ένωσης, για την οποία λαμβάνεται υπόψη «όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται, καθώς και οι σκοποί τους οποίους επιδιώκει η πράξη της οποίας αποτελεί μέρος» (23).
46.      Οι μετέχοντες στη διαδικασία που υπέβαλαν παρατηρήσεις διατυπώνουν αντίθετες θέσεις σχετικά με την επίμαχη έκφραση:
–        O ΜΤ και η Επιτροπή προτείνουν μια ευρεία ερμηνεία, κατά τρόπο ώστε η έκφραση αυτή να μην εφαρμόζεται μόνο σε σχέση με τους δημοσιογράφους, αλλά να καλύπτει και την αποκάλυψη προνομιακών πληροφοριών από πολιτικούς ή εμπειρογνώμονες, σε περίπτωση συμμετοχής τους σε δημοσιογραφικές δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
–        Αντιθέτως, η FMSA θεωρεί ότι η εν λόγω έκφραση πρέπει να ερμηνεύεται στενά και αφορά μόνον τους δημοσιογράφους και τις δραστηριότητες που είναι αναγκαίες και αναλογικές για την ανάπτυξη της δραστηριότητάς τους. Κατά την άποψή της, μόνον οι δημοσιογράφοι μπορούν να είναι ανεξάρτητοι και να τηρούν τους κανόνες και τους κώδικες που διέπουν το δημοσιογραφικό επάγγελμα.
47.      Η ερμηνεία που προτείνεται από την Επιτροπή και τον ΜΤ μου φαίνεται η πλέον ενδεδειγμένη, για τους ακόλουθους λόγους.
48.      Από απόψεως γραμματικής ερμηνείας, η αναφορά σε σκοπούς που αφορούν «οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης», ως εναλλακτική περίπτωση σε σχέση με τους «δημοσιογραφικούς σκοπούς», αναφέρεται στη διάδοση πληροφοριών που: α) πραγματοποιείται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, νοουμένων υπό ευρεία έννοια, β) δεν περιορίζεται σε αυτήν που πραγματοποιείται από δημοσιογράφους και γ) μπορεί να καλύπτει σκοπούς έκφρασης που δεν είναι άμεσα δημοσιογραφικοί, ήτοι «άλλης μορφής».
49.      Σκοπός της διάταξης είναι να καλύψει την περίπτωση της διάδοσης πληροφοριών που, μολονότι δεν ανακοινώνονται από δημοσιογράφους, δημοσιοποιούνται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης από πρόσωπα τα οποία ενεργούν υπό άλλη ιδιότητα (για παράδειγμα, από πολιτικούς, εμπειρογνώμονες ή σχολιαστές).
50.      Κατά τη γνώμη μου, η εν λόγω διάταξη έχει εφαρμογή σε πολιτικό ο οποίος προβαίνει σε δηλώσεις ενημερωτικού περιεχομένου, που ενδιαφέρουν το ευρύ κοινό, μέσω ραδιοφώνου, γραπτού Τύπου ή ψηφιακών μέσων ενημέρωσης, οι οποίες λαμβάνονται και μεταδίδονται από οποιοδήποτε από τα εν λόγω μέσα μαζικής ενημέρωσης.
51.      Ασφαλώς, η δημοσιογραφική δραστηριότητα ασκείται, κατ’ αρχήν, από τους ίδιους τους δημοσιογράφους. Ωστόσο, σκοπός του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014 δεν ήταν να περιορίσει την παρεχόμενη από αυτό προστασία στους δημοσιογράφους, αλλά να την επεκτείνει και σε εκείνους που αποκαλύπτουν συγκεκριμένες πληροφορίες στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
52.      Αντικείμενο της προστασίας είναι, ακριβώς, η «δημοσιοποίηση ή διάδοση πληροφοριών στα μέσα μαζικής ενημέρωσης», με όρους αντικειμενικούς και όχι υποκειμενικούς. Συναφώς, δεν έχει καμία διαφορά αν η γνωστοποίηση πραγματοποιείται απευθείας από δημοσιογράφους ή από άλλα πρόσωπα που χρησιμοποιούν τα εν λόγω μέσα για τη γνωστοποίηση των πληροφοριών.
53.      Η αναφορά σε «κανόνες ή κώδικες που διέπουν το δημοσιογραφικό επάγγελμα» δεν συνεπάγεται, κατά τη γνώμη μου, ότι το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 πρέπει να εφαρμόζεται μόνον στους δημοσιογράφους. Μολονότι είναι αλήθεια ότι η εν λόγω διάταξη αναφέρεται σε κανόνες και κώδικες που αφορούν το δημοσιογραφικό επάγγελμα, εντούτοις, αναφέρεται και σε εκείνους που διέπουν «την ελευθερία έκφρασης στα λοιπά μέσα μαζικής ενημέρωσης». Στους άλλους αυτούς κανόνες δεν συγκαταλέγονται μόνον οι κανόνες δεοντολογίας που ισχύουν για τους δημοσιογράφους υπό την ιδιότητά τους αυτή, αλλά και οι κανόνες που ρυθμίζουν, εν γένει, τη δραστηριότητα κάθε μέσου μαζικής ενημέρωσης.
54.      Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγω βάσει της συστηματικής και τελεολογικής ερμηνείας της επίμαχης έκφρασης.
55.      Σκοπός του κανονισμού 596/2014 είναι η διασφάλιση της ακεραιότητας της χρηματοπιστωτικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των επενδυτών. Η εμπιστοσύνη αυτή εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την ίση μεταχείριση των επενδυτών και την προστασία τους από την παράνομη χρήση προνομιακών πληροφοριών (24).
56.      Εκ πρώτης όψεως, ο σκοπός αυτός θα διασφαλιζόταν καλύτερα εάν η προστασία (βάσει του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014) έναντι κυρώσεων για την ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών αφορούσε μόνο τους δημοσιογράφους και δεν καταλάμβανε και όσους δεν έχουν την εν λόγω ιδιότητα. Με τον τρόπο αυτό, πρόσωπα τα οποία δεν είναι δημοσιογράφοι, όπως οι πολιτικοί ή οι εμπειρογνώμονες, δεν θα είχαν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από το προνόμιο που προβλέπεται στο άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014.
57.      Ωστόσο, μια τέτοια προσέγγιση θα παραγνώριζε το γεγονός ότι ο σκοπός της προστασίας της ακεραιότητας της χρηματοπιστωτικής αγοράς της Ένωσης και της εμπιστοσύνης των επενδυτών πρέπει να επιτυγχάνεται μέσω του σεβασμού της «ελευθερία[ς] του Τύπου και τη[ς] ελευθερία[ς] έκφρασης σε άλλα μέσα, […] όπως [αυτές οι ελευθερίες] κατοχυρώνονται στην Ένωση και στα κράτη μέλη και αναγνωρίζονται στο άρθρο 11 του Χάρτη […]» (25).
58.      Η σημασία των θεμελιωδών ελευθεριών σε μια δημοκρατική κοινωνία επιτάσσει ευρεία ερμηνεία των εννοιών που τις λαμβάνουν ως σημείο αναφοράς. Το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 συνδέει την εισαχθείσα με την εν λόγω διάταξη ειδική εξαίρεση (από την απαγόρευση της διάδοσης προνομιακών πληροφοριών) όσον αφορά τη γνωστοποίηση για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή οποιασδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης με την ελευθερία του Τύπου και την ελευθερία έκφρασης (26).
59.      Το Δικαστήριο έχει ερμηνεύσει την έκφραση «επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα αποκλειστικώς για δημοσιογραφικούς σκοπούς» που περιείχε το άρθρο 9 της οδηγίας 95/46 υπό πολύ ευρείς όρους (27):
–        Οι «δημοσιογραφικές δραστηριότητες» είναι αυτές που έχουν ως σκοπό την ανακοίνωση στο κοινό πληροφοριών, απόψεων ή ιδεών, με οποιονδήποτε τρόπο (28).
–        Η εξαίρεση δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά ισχύει και για κάθε άτομο που ασκεί δημοσιογραφική δραστηριότητα (29).
–        Το γεγονός ότι ένα πρόσωπο δεν είναι επαγγελματίας δημοσιογράφος δεν είναι ικανό να αποκλείσει το ενδεχόμενο να εμπίπτει στη σχετική με τις δημοσιογραφικές δραστηριότητες εξαίρεση η μαγνητοσκόπηση βίντεο και η μεταγενέστερη δημοσιοποίησή του σε δικτυακό τόπο ανάρτησης βίντεο (30).
–        Το υπόθεμα μέσω του οποίου διαβιβάζονται τα τυγχάνοντα επεξεργασίας δεδομένα, είτε είναι κλασικό όπως το χαρτί ή τα ερτζιανά κύματα είτε ηλεκτρονικό όπως το διαδίκτυο, δεν είναι στοιχείο αποφασιστικής σημασίας προς εκτίμηση του αν πρόκειται για δραστηριότητα «αποκλειστικώς για δημοσιογραφικούς σκοπούς» (31).
60.      Εάν η νομολογία αυτή καθιερώθηκε σε σχέση με διάταξη της οποίας η εφαρμογή περιοριζόταν σε αποκλειστικώς δημοσιογραφικούς σκοπούς, θα πρέπει, κατά μείζονα λόγο, να επεκταθεί και σε άλλη διάταξη (όπως το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014) η οποία δεν περιέχει το εν λόγω επίρρημα και αναφέρεται, με πολύ ευρύτερη διατύπωση, στη διάδοση πληροφοριών «για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης» (32).
61.      Υπό την ως άνω οπτική, η εφαρμογή του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014 στους πολιτικούς που εμφανίζονται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης (είτε μέσω συνεντεύξεων είτε μέσω συνεντεύξεων Τύπου ή παρόμοιων εκδηλώσεων) και, στο πλαίσιο αυτό, αποκαλύπτουν πληροφορίες γενικού ενδιαφέροντος που φέρονται να είναι προνομιακές βρίσκει επίσης έρεισμα στη νομολογία του ΕΔΔΑ σχετικά με το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ.
62.      Η έννοια και το περιεχόμενο του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ, στον βαθμό που η εν λόγω διάταξη αντιστοιχεί στο άρθρο 11 του Χάρτη (33), πρέπει να χρησιμεύουν ως κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία της τελευταίας αυτής διάταξης του Χάρτη, σύμφωνα με το άρθρο 52, παράγραφος 3, αυτού, ως όριο ελάχιστης προστασίας (34).
63.      Το ΕΔΔΑ έχει επανειλημμένως αναγνωρίσει τη ζωτικής σημασίας συμβολή των μέσων μαζικής ενημέρωσης στη διευκόλυνση της άσκησης από το κοινό του δικαιώματος να λαμβάνει και να μεταδίδει πληροφορίες και ιδέες και στη θωράκιση του δικαιώματος αυτού (35). Επίσης, έχει αναγνωρίσει ότι η δημιουργία διαφόρων «πλατφορμών διεξαγωγής πολιτικών συζητήσεων δεν περιορίζεται στον [συμβατικό] Τύπο […]» (36).
64.      Θα επανέλθω στην εν λόγω νομολογία κατωτέρω προκειμένου να καταστεί σαφές ότι ενδεχόμενη ερμηνεία του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014 υπό την έννοια ότι απαγορεύεται στους πολιτικούς να κοινολογούν πληροφορίες που άπτονται του δημοσίου συμφέροντος μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης, υπό συνθήκες όπως αυτές της υπό κρίση υπόθεσης, δεν θα ήταν συμβατή με το άρθρο 11 του Χάρτη.
65.      Όταν ένας πολιτικός αποκαλύπτει πληροφορίες που άπτονται του δημοσίου συμφέροντος κατά τη διάρκεια συνέντευξης σε ραδιοφωνική εκπομπή ή με δηλώσεις του σε εφημερίδα, είτε σε έντυπη είτε σε ηλεκτρονική μορφή, ασκεί είτε δραστηριότητα για δημοσιογραφικούς σκοπούς (υπό την έννοια που εκτίθεται ανωτέρω) είτε, εν τέλει, δραστηριότητα με σκοπό άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
β)      Παρατηρήσεις ad casum
66.      Πρόθεση του ΜΤ ήταν να ενημερώσει το κοινό σχετικά με την επικείμενη ιδιωτικοποίηση της εταιρίας Bpost (το κεφάλαιο της οποίας ανήκε κατά πλειοψηφία στο Δημόσιο) μέσω της μερικής συγχώνευσής της με την εταιρία PostNL. Με αυτόν τον τρόπο, επιχείρησε να υποκινήσει δημόσιο διάλογο σχετικά με το σκόπιμο των εν λόγω ενεργειών της Βελγικής Κυβέρνησης.
67.      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι εν λόγω πληροφορίες θα μπορούσαν, αφ’ εαυτών, να χαρακτηριστούν ως προνομιακές κατά την έννοια του κανονισμού 596/2014. Ειδικότερα, απορρίπτει τα επιχειρήματα του ΜΤ περί του ότι η ιδιωτικοποίηση της Bpost συνιστούσε ήδη δημόσια πληροφορία.
68.      Κατά το αιτούν δικαστήριο, οι τροποποιήσεις του νόμου περί δημοσίων επιχειρήσεων (Δεκέμβριος 2015) και του καταστατικού (11 Μαΐου 2016) κατέστησαν δυνατή την ιδιωτικοποίηση της Bpost, πλην όμως «τούτο δεν σημαίνει ότι υπήρχε συγκεκριμένο σχέδιο ιδιωτικοποίηση[ς] της επιχείρησης» (37).
69.      Όπως επισήμανε η FSMA κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο ΜΤ, με τις δηλώσεις του, αποκάλυψε συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με την ιδιωτικοποίηση της Bpost, αναφερόμενος στον επικείμενο χαρακτήρα της, στη σύνδεσή της με άλλον ευρωπαϊκό ταχυδρομικό φορέα και στην πώληση του ενός δεκάτου των μετοχών που κατείχε το βελγικό Δημόσιο στην εν λόγω δημόσια επιχείρηση. Οι εν λόγω διευκρινίσεις είναι, κατ’ αρχήν, ικανές να στηρίξουν την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου ότι οι πληροφορίες που κοινοποίησε ο MT έχουν προνομιακό χαρακτήρα.
70.      Δεδομένου ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιλαμβάνει κανένα ερώτημα σχετικά με τη φύση των γνωστοποιηθεισών πληροφοριών, το Δικαστήριο οφείλει να σεβαστεί την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου ως προς το σημείο αυτό (38).
71.      Αν υποτεθεί, επομένως, ότι πρόκειται για προνομιακές πληροφορίες, η δημοσιοποίηση ή η διάδοσή τους στα μέσα μαζικής ενημέρωσης θα ήταν νόμιμη εφόσον έχουν τηρηθεί οι (θετικές και αρνητικές) προϋποθέσεις του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014.
72.      Έχω ήδη εξετάσει τις θετικές προϋποθέσεις στα προηγούμενα σημεία: οι εν λόγω προϋποθέσεις συντρέχουν όταν το πρόσωπο που δημοσιοποιεί ή διαδίδει πληροφορίες το κάνει για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Τούτο συνέβη εν προκειμένω.
73.      Όσον αφορά τις αρνητικές προϋποθέσεις, για την εφαρμογή του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014 απαιτείται: α) τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα ή τα πρόσωπα που έχουν στενούς δεσμούς με αυτά να μην αντλούν, άμεσα ή έμμεσα, όφελος ή κέρδη από τη δημοσιοποίηση ή διάδοση των εν λόγω πληροφοριών, ή β) η δημοσιοποίηση ή διάδοση να μην πραγματοποιείται με στόχο την παραπλάνηση της αγοράς σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση ή την τιμή χρηματοπιστωτικών μέσων.
74.      Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ρητά ότι οι αρνητικές αυτές προϋποθέσεις δεν συντρέχουν στην παρούσα υπόθεση: «δεν αμφισβητείται ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, ο MT δεν αποκόμισε κανένα όφελος ή κέρδος από τη δημοσιοποίηση που του προσάπτεται καθώς και ότι δεν προέβη σε αυτήν με πρόθεση παραπλάνησης της αγοράς» (39).
75.      Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται επίσης να αποκλείει (αν και σιωπηρά) το ενδεχόμενο η αποκάλυψη των προνομιακών πληροφοριών να παρέσχε έμμεσο όφελος ή κέρδη στον MT, στο πολιτικό του κόμμα και στο ταμείο αλληλοβοήθειας στο οποίο ανήκε λόγω του ότι ματαιώθηκε η ιδιωτικοποίηση της Bpost.
76.      Φρονώ ότι οι όροι «όφελος ή κέρδη» στους οποίους αναφέρεται το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 έχουν κυρίως οικονομικό χαρακτήρα, ήτοι, επηρεάζουν την περιουσιακή κατάσταση του προσώπου που διαδίδει την είδηση ή των προσώπων που συνδέονται με αυτό. Συνεπώς, το ενδεχόμενο πολιτικό όφελος που αποκόμισε ο ΜΤ από τη διάδοση της είδησης δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «κέρδος» κατά την έννοια του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014. Τυχόν αντίθετη ερμηνεία θα περιόριζε σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω εξαίρεσης, καθόσον σχεδόν κάθε αποκάλυψη πληροφοριών μπορεί να αποφέρει κάποιου είδους έμμεσο, όχι κατ’ ανάγκην οικονομικό, κέρδος σε όποιον τις αποκαλύπτει.
77.      Το αιτούν δικαστήριο στηρίζεται στην επιχειρηματολογία που προέβαλε ο ΜΤ προκειμένου να εξετάσει:
–        αν «το άρθρο 21 του κανονισμού [596/2014] θα μπορούσε να έχει εφαρμογή στον MT, ως ευνοϊκότερη νομική διάταξη και στο μέτρο που ο [MT] ισχυρίζεται ότι ενήργησε στο πλαίσιο των καθηκόντων του ως πρώην υπουργού και πολιτικού μέλους κόμματος της αντιπολίτευσης, με σκοπό να πληροφορήσει το κοινό σχετικά με σχέδιο ιδιωτικοποίησης σημαντικής δημόσιας επιχείρησης» ή
–        αν «γενικά, […] ο MT μπορεί να επικαλεστεί την εξαίρεση που αφορά διάδοση πραγματοποιηθείσα στο πλαίσιο των καθηκόντων του, λαμβανομένου υπόψη σε κάθε περίπτωση ότι η αποκάλυψη που του προσάπτεται συνίσταται σε διάδοση πληροφοριών στα μέσα ενημέρωσης, στην οποία ο MT ισχυρίζεται ότι προέβη με σκοπό την υποκίνηση πολιτικού διαλόγου» (40).
78.      Η απάντηση στο ως άνω διττό ερώτημα θα πρέπει να είναι καταφατική, εφόσον ως προς τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών έχουν τηρηθεί οι προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014.
79.      Η ανακοίνωση από τον MT πληροφοριών σχετικά με μελλοντικές ενέργειες της κυβέρνησης, ως κατέχουσας την πλειοψηφία του κεφαλαίου της Bpost, έγινε υπό την ιδιότητά του ως πολιτικού στελέχους κόμματος της αντιπολίτευσης (41), το οποίο είχε ταχθεί κατά της ιδιωτικοποίησης της εν λόγω δημόσιας επιχείρησης. Ο ΜΤ δεν αποκάλυψε πληροφορίες αμιγώς επιχειρηματικού χαρακτήρα των οργάνων εκπροσώπησης ιδιωτικής εταιρίας, αλλά μια επικείμενη πολιτική απόφαση της κυβέρνησης με σκοπό να υποκινήσει, όσο ακόμη κάτι τέτοιο ήταν εφικτό, «πολιτικό διάλογο» ως προς την εν λόγω απόφαση.
80.      Το γεγονός αυτό μετατοπίζει τη διαμάχη στο πολιτικό πεδίο, όπου οι θέσεις των διαφόρων κομμάτων για θέματα που αφορούν τη δημόσια ζωή δεν πρέπει να περιορίζονται, εκτός αν συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι.
2.      Η σημασία του άρθρου 10 του κανονισμού 596/2014
81.      Το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 αποτελεί ειδικό κανόνα (lex specialis) που αντιμετωπίζει ευνοϊκότερα μία από τις περιπτώσεις που καλύπτονται από τη γενική εξαίρεση του άρθρου 10 του κανονισμού.
82.      Το άρθρο 10 του κανονισμού 596/2014 ορίζει τι σημαίνει «παράνομη ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών» («όταν ένα πρόσωπο κατέχει προνομιακή πληροφορία και τη γνωστοποιεί σε οιοδήποτε άλλο πρόσωπο») και εισάγει μια ευρύτατη εξαίρεση: «εκτός εάν η ανακοίνωση γίνεται κατά τη συνήθη άσκηση της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων του» (42).
83.      Η εν λόγω εξαίρεση αποκτά ιδιαίτερο χαρακτήρα στο άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 όσον αφορά τη δημοσιοποίηση ή διάδοση για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Το άρθρο 21 προσδιορίζει, λόγω της ιδιαίτερης σημασίας της, μια δραστηριότητα (τη δημοσιογραφική, υπό ευρεία έννοια) που πρέπει να καλύπτεται από την εν λόγω εξαίρεση, προκειμένου να προστατευθεί η ελευθερία του Τύπου και η ελευθερία της έκφρασης.
84.      Η συλλογιστική του Δικαστηρίου στην απόφαση Autorité des marchés financiers ως προς τη σχέση μεταξύ των άρθρων 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 συμπληρώνεται, στις σκέψεις 78 και 81 της εν λόγω απόφασης, από τη διαπίστωση ότι πρέπει να τηρούνται οι γενικές απαιτήσεις της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας (της ανακοίνωσης προνομιακών πληροφοριών) (43) και να εκτιμώνται υπό το πρίσμα του άρθρου 11 του Χάρτη (44).
85.      Θα εξετάσω τις ως άνω δύο απαιτήσεις από αυτή την οπτική.
α)      Επί της αναγκαιότητας
86.      Το κατά πόσον είναι αναγκαία η διάδοση προνομιακών πληροφοριών, όταν αυτή γίνεται από πολιτικό στο πλαίσιο δημοσιογραφικής δραστηριότητας, εξαρτάται από το εάν η εν λόγω διάδοση είναι το καταλληλότερο μέσο ενημέρωσης της κοινής γνώμης σχετικά με ένα σημαντικό θέμα που άπτεται του δημοσίου βίου.
87.      Επομένως, δεν πρόκειται για αφηρημένη αξιολόγηση της αναγκαιότητας, αλλά για αξιολόγησή της υπό τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περίπτωσης. Στο πλαίσιο αυτό, στην απόφαση Autorité des marchés financiers, το Δικαστήριο αναφέρθηκε στην ανάγκη διασταύρωσης των πληροφοριών των οποίων είχε λάβει γνώση ο δημοσιογράφος (45).
88.      Οι πληροφορίες που αποκάλυψε ο ΜΤ θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στη χρηματιστηριακή αξία της δημόσιας επιχείρησης Bpost, αν και ο αντίκτυπος που πράγματι είχαν δεν φαίνεται να ήταν σημαντικός. Η εναλλακτική έναντι της ανακοίνωσης της επικείμενης ιδιωτικοποίησης της εν λόγω επιχείρησης θα ήταν να μην ανακοινωθεί τίποτε έως ότου η Bpost ενημερώσει την οικονομική αρχή και το κοινό.
89.      Ωστόσο, ο ΜΤ ήταν πολιτικός κόμματος της αντιπολίτευσης, ο οποίος θεώρησε ότι λόγω της ευθύνης που είχε υπό αυτή του την ιδιότητα όφειλε να αποκαλύψει νωρίτερα την επικείμενη ιδιωτικοποίηση της Bpost, η οποία επρόκειτο να πραγματοποιηθεί με κυβερνητική απόφαση. Με τον τρόπο αυτό, επιχείρησε να υποκινήσει συναφώς δημόσιο διάλογο και, σύμφωνα με τις πολιτικές πεποιθήσεις του, να αποτρέψει την εν λόγω ιδιωτικοποίηση.
90.      Η συνήθης άσκηση των πολιτικών καθηκόντων του MT καθιστούσε άραγε αναγκαία την ανακοίνωση των προνομιακών πληροφοριών που γνώριζε σχετικά με την Bpost;
91.      Η FSMA υποστηρίζει ότι η αποκάλυψη προνομιακών πληροφοριών από τον MT δεν ήταν αναγκαία, διότι στο Βέλγιο είχε ήδη ανακύψει αντιπαράθεση σχετικά με την ιδιωτικοποίηση των δημόσιων επιχειρήσεων, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων που προηγήθηκαν της θέσπισης του νόμου της 16ης Δεκεμβρίου 2015 για τη μεταρρύθμιση των δημόσιων επιχειρήσεων. Προσθέτει ότι ο ΜΤ θα μπορούσε να είχε «ανακινήσει» την εν λόγω συζήτηση το 2016 χωρίς να χρειαστεί να διαδώσει στα μέσα μαζικής ενημέρωσης πληροφορίες τόσο ακριβείς όσο αυτές που αποκάλυψε.
92.      Ο ΜΤ έχει αντίθετη άποψη και υποστηρίζει ότι ο πλέον πρόσφορος τρόπος για την επίτευξη του στόχου της υποκίνησης του δημόσιου διαλόγου σχετικά με την ιδιωτικοποίηση και τη (μερική) συγχώνευση της Bpost με την PostNL ήταν η αποκάλυψη και κοινολόγηση της εν εξελίξει μυστικής διαπραγμάτευσης.
93.      Εναπόκειται εν τέλει στο αιτούν δικαστήριο να αποφανθεί σχετικά με την αναγκαιότητα της γνωστοποίησης της είδησης. Χωρίς να επιθυμώ να υποκαταστήσω το αιτούν δικαστήριο στη σχετική εκτίμηση, αντιλαμβάνομαι ότι η εν λόγω γνωστοποίηση μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία εάν ληφθεί υπόψη ο σκοπός που επιδίωκε να επιτύχει ο ΜΤ με την αποκάλυψη της επικείμενης ιδιωτικοποίησης της Bpost.
94.      Η ιδιωτικοποίηση μιας δημόσιας επιχείρησης της εμβέλειας της Bpost, ήτοι του κύριου ταχυδρομικού φορέα του Βελγίου, συνοδευόμενη από μείωση του μετοχικού κεφαλαίου που κατέχει το Δημόσιο, είναι ένα πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα που επηρεάζει το γενικό συμφέρον. Η συνήθης άσκηση του λειτουργήματος του πολιτικού συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, την υποκίνηση δημοσίου διαλόγου επί τέτοιων ζητημάτων.
95.      Είναι επίσης συμφυής με τις ευθύνες ενός πολιτικού της αντιπολίτευσης η αποκάλυψη της επικείμενης λήψης κυβερνητικών αποφάσεων γενικού ενδιαφέροντος, οι οποίες αποκρύπτονται από την κοινή γνώμη με σκοπό να παρουσιαστούν αργότερα ως τετελεσμένα γεγονότα. Εάν, προκειμένου να αποφευχθεί η ιδιωτικοποίηση, ο αποτελεσματικότερος τρόπος ήταν η δημοσιοποίηση της είδησης μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης, η γνωστοποίηση μπορεί να θεωρηθεί αναγκαία.
96.      Δεδομένης της κατάστασης που διαμορφώθηκε, η ανακίνηση ενός γενικού διαλόγου σχετικά με το σκόπιμο της ιδιωτικοποίησης της Bpost δεν θα είχε τον ίδιο αντίκτυπο με την αποκάλυψη, στην οποία προέβη ο ΜΤ, ότι η κυβέρνηση σκόπευε να προχωρήσει άμεσα με την ιδιωτικοποίηση της Bpost.
β)      Επί της αναλογικότητας
97.      Κατά την ανάλυση της αναλογικότητας, θα υιοθετήσω την ίδια προσέγγιση με εκείνη της απόφασης Autorité des marchés financiers.
98.      Προκειμένου να κριθεί πότε η διάδοση των φερόμενων ως προνομιακών πληροφοριών πληροί το κριτήριο της αναλογικότητας, πρέπει να εξεταστεί «εάν ο περιορισμός της ελευθερίας του Τύπου τον οποίο θα συνεπαγόταν η απαγόρευση τέτοιας γνωστοποίησης θα ήταν δυσανάλογος σε σχέση με το πλήγμα το οποίο τέτοια γνωστοποίηση θα μπορούσε να συνεπάγεται για την ακεραιότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών» (46).
99.      Όσον αφορά το πλήγμα (για την ακεραιότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών), το αιτούν δικαστήριο χρησιμοποιεί μια διατύπωση η οποία, αν μη τι άλλο, δημιουργεί αμφιβολίες ως προς το αν υπήρξε πράγματι εν προκειμένω τέτοιο πλήγμα. Έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις, επισημαίνει το ενδεχόμενο η διάδοση της είδησης να μην έθεσε σε κίνδυνο την ακεραιότητα της αγοράς, αλλά το συμφέρον της Bpost να κρατήσει, προς στιγμήν, κρυφή τη σχεδιαζόμενη πράξη (47).
100. Σε περίπτωση που το αιτούν δικαστήριο κρίνει ότι υπάρχει πιθανότητα να έχει υποστεί πλήγμα η ακεραιότητα των αγορών, θα πρέπει να σταθμίσει εκ νέου τον βαθμό στον οποίο η απαγόρευση διάδοσης της οικείας είδησης αποτέλεσε αδικαιολόγητο περιορισμό της ελευθερίας του Τύπου, υπό το πρίσμα ενός τέτοιου πλήγματος. Όπως ήδη ανέφερα, δεν πιστεύω ότι, ενόψει της επικείμενης ιδιωτικοποίησης της Bpost, μπορεί να απαιτείται από έναν πολιτικό να παραμείνει σιωπηλός, εφόσον θεωρεί ότι η εν λόγω πράξη είναι ακόμη πιο επιζήμια από τη γνωστοποίησή της στο κοινό.
101. Εάν, κατόπιν ανάλυσης των κριτηρίων της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, το αιτούν δικαστήριο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι συνέτρεχαν λόγοι για την απαγόρευση της διάδοσης των προνομιακών πληροφοριών, θα πρέπει να διευκρινίσει αν η επίμαχη συμπεριφορά δικαιολογείτο από την άσκηση της ελευθερίας έκφρασης.
γ)      Επί της υπεροχής της ελευθερίας της έκφρασης
102. Η επιβολή προστίμου για τη γνωστοποίηση της είδησης στα μέσα μαζικής ενημέρωσης συνιστά περιορισμό των ελευθεριών έκφρασης και πληροφόρησης. Ο ΜΤ θεωρεί ότι έχει περιοριστεί το δικαίωμά του να ασκεί τις ελευθερίες αυτές στο πλαίσιο της «πολιτικής δημοσιογραφίας».
103. Πρέπει, συνεπώς, να καθοριστεί κατά πόσον ο περιορισμός αυτός δικαιολογείται βάσει του άρθρου 11 του Χάρτη και του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Ο εν λόγω περιορισμός θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να βασιστεί τόσο στο άρθρο 10, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ όσο και στο άρθρο 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
104. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να υπομνησθεί ότι η ελευθερία έκφρασης αποτελεί ένα από τα βασικά θεμέλια μιας δημοκρατικής και πλουραλιστικής κοινωνίας και εντάσσεται στις αξίες στις οποίες βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το άρθρο 2 ΣΕΕ (48), την οποία ο Χάρτης (άρθρο 11) ανάγει σε θεμελιώδες δικαίωμα. Η ερμηνεία του εν λόγω άρθρου του Χάρτη πρέπει να γίνεται, όπως ήδη ανέφερα, υπό το πρίσμα του πολύ παρόμοιου άρθρου 10 της ΕΣΔΑ και της σχετικής νομολογίας του ΕΔΔΑ (49).
105. Το ΕΔΔΑ ήταν ιδιαιτέρως αυστηρό όσον αφορά την υπεράσπιση του εν λόγω δικαιώματος: «Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί ένα από τα βασικά θεμέλια [μιας δημοκρατικής κοινωνίας], καθώς και μία από τις πρωταρχικές προϋποθέσεις για την πρόοδό της και για την ολοκλήρωση κάθε ατόμου. Υπό την επιφύλαξη του άρθρου 10, παράγραφος 2, [της ΕΣΔΑ], τυγχάνει εφαρμογής όχι μόνον επί των “πληροφοριών” ή “ιδεών” που γίνονται ευμενώς δεκτές ή θεωρούνται αβλαβείς ή αδιάφορες, αλλά και επί όλων εκείνων που θίγουν, σκανδαλίζουν ή ενοχλούν. Αυτό επιτάσσει η πολυφωνία, η ανεκτικότητα και η ευρύτητα πνεύματος, χωρίς τις οποίες δεν νοείται “δημοκρατική κοινωνία”» (50).
106. Όπως υπενθύμισε το Δικαστήριο παραπέμποντας σε διάφορες αποφάσεις του ΕΔΔΑ, το τελευταίο «επισημαίνει τη θεμελιώδη αποστολή που επιτελεί ο Τύπος σε μια δημοκρατική κοινωνία, με συνέπεια οι εγγυήσεις οι οποίες πρέπει να παρέχονται σε αυτόν να έχουν ιδιαίτερη σημασία. Μολονότι ο Τύπος δεν πρέπει να υπερβαίνει ορισμένα όρια, τα οποία άπτονται ιδίως της προστασίας της φήμης ή των δικαιωμάτων τρίτων, οφείλει ωστόσο να κοινοποιεί, τηρουμένων των καθηκόντων και των ευθυνών του, πληροφορίες και ιδέες επί παντός ζητήματος γενικού ενδιαφέροντος. Σε διαφορετική περίπτωση, ο Τύπος θα αδυνατούσε να επιτελέσει την απαραίτητη αποστολή του ως “public watchdog”. Συνεπώς, πρέπει να αποδίδεται μεγάλη σημασία στο συμφέρον της δημοκρατικής κοινωνίας να διασφαλίζει και να διατηρεί την ελευθερία του Τύπου σε περίπτωση κατά την οποία πρέπει να κρίνεται, όπως επιτάσσει το άρθρο 10, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ, αν η επίμαχη επέμβαση είναι αναλογική σε σχέση με τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό» (51).
107. Ασφαλώς, η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς (52), αλλά οι επιτρεπόμενες παρεμβάσεις πρέπει να διέρχονται επιτυχώς από ένα τριπλό φίλτρο, ήτοι να προβλέπονται από τον νόμο, να αποσκοπούν στην προστασία ενός από τα έννομα συμφέροντα που αναφέρονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ και να είναι αναγκαίες σε μια δημοκρατική κοινωνία.
108. Όσον αφορά το δίκαιο της Ένωσης, η ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 11 του Χάρτη μπορεί να περιορίζεται υπό τους όρους του άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη. Ο Χάρτης «[…] δέχεται περιορισμούς στην άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων και ελευθεριών υπό την προϋπόθεση ότι οι συγκεκριμένοι περιορισμοί προβλέπονται από τον νόμο, ότι συνάδουν με το ουσιώδες περιεχόμενο των εν λόγω δικαιωμάτων και ελευθεριών και ότι, τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας, είναι αναγκαίοι και ανταποκρίνονται πραγματικά σε σκοπούς γενικού συμφέροντος τους οποίους αναγνωρίζει η Ένωση ή στην ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρίτων» (53).
109. Στην υπό κρίση υπόθεση, ο περιορισμός που επιβλήθηκε στην ελευθερία έκφρασης του MT: α) προβλέπεται από τον νόμο, ήτοι από τον κανονισμό 596/2014 και από τον νόμο της 2ας Αυγούστου 2002· β) σέβεται το ουσιώδες περιεχόμενο του δικαιώματος, δεδομένου ότι η απαγόρευση της αποκάλυψης προνομιακών πληροφοριών δεν είναι απόλυτη (54)· και γ) επιδιώκει, κατ’ αρχήν, τον γενικού συμφέροντος σκοπό της διασφάλισης της ακεραιότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών.
110. Αμφιβολίες ανακύπτουν όσον αναφορά την εξισορρόπηση ενός τέτοιου περιορισμού με τη διασφάλιση του θεμελιώδους δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης, το οποίο περιλαμβάνει το δικαίωμα ενός πολιτικού να γνωστοποιεί στο κοινό πληροφορίες για θέματα γενικού ενδιαφέροντος.
111. Οι περιορισμοί στην ελευθερία έκφρασης ενός πολιτικού πρέπει να κρίνονται βάσει ιδιαίτερα αυστηρών κριτηρίων, σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ. Το άρθρο 10, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ «αφήνει ελάχιστο περιθώριο για περιορισμούς της ελευθερίας έκφρασης στον τομέα του πολιτικού διαλόγου ή των ζητημάτων γενικού ενδιαφέροντος» (55).
112. Βάσει της παραδοχής αυτής, φρονώ ότι πρέπει να υπερισχύσει η ελευθερία της έκφρασης ενός πολιτικού της αντιπολίτευσης, ο οποίος, αποκαλύπτοντας ότι η κυβέρνηση πρόκειται να ιδιωτικοποιήσει μια σημαντική δημόσια επιχείρηση, ήτοι τον βασικό ταχυδρομικό φορέα του Βελγίου, επιδιώκει να υποκινήσει δημόσιο διάλογο σχετικά με το ζήτημα αυτό (56).
V.      Πρόταση
113. Με βάση τα ανωτέρω, προτείνω να δοθεί η εξής απάντηση στο Cour d’appel de Bruxelles, section Cour des marchés (εφετείο Βρυξελλών, τμήμα αγορών, Βέλγιο):
«Τα άρθρα 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχουν την έννοια ότι:
1)      Το άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 έχει εφαρμογή στη διάδοση προνομιακών πληροφοριών από πολιτικό, πρώην υπουργό και μέλος κόμματος της αντιπολίτευσης, ο οποίος υπό την ιδιότητά του αυτή εμφανίζεται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, επιδιώκοντας, με τον τρόπο αυτό, να υποκινήσει δημόσιο διάλογο επί ζητήματος γενικού ενδιαφέροντος, προκειμένου να ασκήσει κριτική στην επικείμενη ιδιωτικοποίηση του κύριου εθνικού ταχυδρομικού φορέα, στον οποίο το Δημόσιο κατείχε, μέχρι το χρονικό εκείνο σημείο, την πλειοψηφία των μετοχών.
2)      Η διάδοση των εν λόγω πληροφοριών μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιείται κατά τη συνήθη άσκηση των καθηκόντων ενός πολιτικού, κατά την έννοια του άρθρου 10 του κανονισμού 596/2014. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν η εν λόγω διάδοση είναι αναγκαία και αναλογική για την επίτευξη των στόχων της και, εν πάση περιπτώσει, αν υπερισχύει η ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης που κατοχυρώνεται στο άρθρο 11 του Χάρτη.»
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2003, για τις πράξεις [κατάχρησης προνομιακών πληροφοριών] και τις πράξεις χειραγώγησης της αγοράς (κατάχρηση αγοράς) (ΕΕ 2003, L 96, σ. 16).
3      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Απριλίου 2014, για την κατάχρηση της αγοράς (κανονισμός για την κατάχρηση της αγοράς) και την κατάργηση της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των οδηγιών της Επιτροπής 2003/124/ΕΚ, 2003/125/ΕΚ και 2004/72/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 173, σ. 1).
4      Οδηγία της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 2003, για την εφαρμογή της οδηγίας 2003/6/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον ορισμό και τη δημοσιοποίηση των [προνομιακών] πληροφοριών και τον ορισμό των πράξεων χειραγώγησης της αγοράς (ΕΕ 2003, L 339, σ. 70).
5      Οι περισσότερες από τις γλωσσικές αποδόσεις που συμβουλεύτηκα δίνουν έμφαση στους «σκοπούς» και όχι στους «λόγους», όρος ο τελευταίος που χρησιμοποιείται στην ισπανική απόδοση: «for the purpose of journalism or other form of expression in the media» κατά την αγγλική απόδοση· «à des fins journalistiques ou aux fins d’autres formes d’expression dans les médias» κατά τη γαλλική· «für journalistische Zwecke oder andere Ausdrucksformen in den Medien» κατά τη γερμανική· «ai fini dell’attività giornalistica o di altre forme di espressione nei mezzi d’informazione» κατά την ιταλική· «para fins jornalísticos ou outra forma de expressão nos meios de comunicação social» κατά την πορτογαλική· «în scopuri jurnalistice sau sub altă formă de exprimare în presă» κατά τη ρουμανική. Στις παρούσες προτάσεις χρησιμοποιώ τον όρο «σκοποί» αντί του όρου «λόγοι», εκτός αν πρόκειται για αυτούσια παράθεση του κανόνα. Η απόδοση στην ισπανική γλώσσα άλλων παρόμοιων διατάξεων, όπως το άρθρο 9 της οδηγίας 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1995, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών (ΕΕ 1995, L 281, σ. 31), ευθυγραμμίζεται με τις λοιπές γλωσσικές αποδόσεις καθώς αναφέρεται σε «δημοσιογραφικούς σκοπούς» και όχι σε «δημοσιογραφικούς λόγους».
6      Νόμος της 2ας Αυγούστου 2002, περί εποπτείας του χρηματοπιστωτικού τομέα και περί χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (στο εξής: νόμος της 2ας Αυγούστου 2002).
7      Στην απόφαση περί παραπομπής (σκέψη 64) αναφέρεται ότι «μια νομοθετική αλλαγή τον Δεκέμβριο του 2015 κατέστησε δυνατή την ιδιωτικοποίηση».
8      Παράρτημα 6 των γραπτών παρατηρήσεων του ΜΤ.
9      Απόφαση περί παραπομπής, σημείο 64.
10      Παράρτημα 8 των γραπτών παρατηρήσεων του ΜΤ.
11      Στις 6 Ιουνίου 2016 επρόκειτο να δημοσιευθεί δελτίο Tτύπου για τη δημόσια ανακοίνωση της συγχώνευσης.
12      Ο SL ήταν ένας εκ των πέντε μόνιμων εθνικών συνδικαλιστικών εκπροσώπων που απασχολούνταν στην Bpost κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών. Υπό την εν λόγω ιδιότητα, είχε ενημερωθεί από τη διεύθυνση της επιχείρησης για την ύπαρξη σχεδίου προσέγγισης μεταξύ της Bpost και της PostNL.
13      Σημείο 60, στην οποία παρατίθεται το σημείο 53 της έκθεσης του auditeur.
14      Κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 39 («Έναρξη ισχύος και εφαρμογή») του κανονισμού 596/2014.
15      Στο δεύτερο υπό τον αριθμό 72 σημείο της αποφάσεως περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει, συναφώς, στις σκέψεις 59, 66 και 78 της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Μαρτίου 2022, Autorité des marchés financiers (C‑302/20, EU:C:2022:190· στο εξής: απόφαση Autorité des marchés financiers). Στο τρίτο υπό τον αριθμό 72 σημείο της αποφάσεως περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στο άρθρο 21 του κανονισμού 596/2014 ως «ευνοϊκότερη νομική διάταξη».
16      Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε το Δικαστήριο στην υπόθεση Autorité des marchés financiers (σκέψη 76).
17      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 59).
18      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 59).
19      Το εν λόγω νομικό καθεστώς είναι, κατά τα λοιπά, διαφορετικό από εκείνο που θεσπίζει η οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Οκτωβρίου 2019, σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης (ΕΕ 2019, L 305, σ. 17). Η οδηγία 2019/1937 εφαρμόζεται σε πρόσωπα που εργάζονται για δημόσιο ή ιδιωτικό οργανισμό και έχουν πληροφορηθεί παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης που πλήττουν το δημόσιο συμφέρον. Ο θεσμός των πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος («whistleblowers», «lanceurs d’alerte») έχει εξεταστεί και από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) βάσει του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Βλ. ιδίως την απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2023, Halet κατά Λουξεμβούργου (CE:ECHR:2023:0214JUD002188418).
20      Μολονότι η ελευθερία έκφρασης και η ελευθερία πληροφόρησης δεν ταυτίζονται πλήρως, κατά το άρθρο 11 του Χάρτη το «δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης» περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών ή ιδεών, χωρίς την ανάμειξη δημοσίων αρχών και αδιακρίτως συνόρων.
21      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψεις 64 και 68): «η έκφραση “για δημοσιογραφικούς σκοπούς” αναφέρεται στις γνωστοποιήσεις πληροφοριών για τους σκοπούς της άσκησης της δημοσιογραφικής δραστηριότητας και, ως εκ τούτου, δεν αφορά κατ’ ανάγκην μόνον τις πληροφορίες που γνωστοποιούνται με τη δημοσίευση, αλλά και εκείνες που εντάσσονται στη διαδικασία η οποία καταλήγει σε τέτοια δημοσίευση» (σκέψη 64), περαιτέρω δε «[…] όχι μόνον οι δημοσιεύσεις, αλλά και οι προπαρασκευαστικές της δημοσίευσης πράξεις, όπως η συλλογή πληροφοριών, καθώς και οι δραστηριότητες αναζήτησης και έρευνας ενός δημοσιογράφου είναι συμφυείς με την ελευθερία του Τύπου» (σκέψη 68).
22      Για μια συνολική επισκόπηση της προστασίας της ελευθερίας έκφρασης των δημοσιογράφων στο δίκαιο της Ένωσης, βλ. την ανάλυση του Tinière, R., «La protection de la liberté d’expression des journalistes par l’Union européenne», σε Maubernard, C., Platon, S., και Tinière R. (επιμ.), Les
mutations
de
la
liberté d’expression
dans
l’Union
européenne, Bruylant, Βρυξέλλες, 2025, σ. 174-188.
23      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 63).
24      Αποφάσεις
της 11ης
Μαρτίου 2015, Lafonta (C‑628/13, EU:C:2015:162, σκέψη 21), και
της 23ης
Δεκεμβρίου 2009, Spector Photo Group και Van Raemdonck (C‑45/08, EU:C:2009:806, σκέψη 48).
25      Αιτιολογική
σκέψη 77 του
κανονισμού 596/2014.
26      Βλ. Martucci, F., «L’équilibre bancal entre liberté de la presse et régulation financière dans la mise en œuvre du règlement MAR», σε Maubernard, C., Platon, S., και Tinière, R. (επιμ.), Les mutations de la liberté d’expression dans l’Union européenne, Bruylant, Βρυξέλλες, 2025, σ. 275-298.
27      Απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2019, Buivids (C‑345/17, στο εξής: απόφαση Buivids, EU:C:2019:122). Στην εν λόγω υπόθεση, αντικείμενο ερμηνείας ήταν η οδηγία 95/46 σε σχέση με τη δραστηριότητα προσώπου που είχε αναρτήσει στον ιστότοπο www.youtube.com υλικό
μαγνητοσκοπημένο σε αστυνομικό τμήμα.
28      Απόφαση Buivids (σκέψη 53), με παραπομπή στην απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Satakunnan Markkinapörssi και Satamedia (C‑73/07, στο εξής: απόφαση Satakunnan Markkinapörssi και Satamedia, EU:C:2008:727, σκέψη 61). Όσον αφορά την απόφαση Buivids και την απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Spiegel Online (C‑516/17, EU:C:2019:625), βλ. Smartt, U., «Are bloggers and YouToubers journalists?», European Intellectual Property Review, 2020, σ. 728-737.
29      Απόφαση Buivids (σκέψη 52) και
απόφαση Satakunnan Markkinapörssi και Satamedia (σκέψη 58).
30      Απόφαση Buivids (σκέψη 55).
31      Απόφαση Buivids (σκέψη 57) και
απόφαση Satakunnan Markkinapörssi και Satamedia (σκέψη 60).
32      Απόφαση Buivids (σκέψεις 51 και 57) και απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψεις 66 και 67).
33      Η ελευθερία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η πολυφωνία τους προστατεύονται ειδικώς δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 2, του Χάρτη.
34      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 67) και απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Migracijos departamentas (Λόγοι δίωξης αναγόμενοι σε πολιτικές πεποιθήσεις) (C‑280/21, EU:C:2023:13, σκέψη 29).
35      ΕΔΔΑ, απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2016, Magyar Helsinki Bizottság κατά Ουγγαρίας (EC:ECHR:2016:1108JUD001803011 § 165).
36      ΕΔΔΑ, απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2016, Magyar Helsinki Bizottság κατά Ουγγαρίας, (EC:ECHR:2016:1108JUD001803011 §§ 166 και 168), στην οποία μνημονεύονται, μεταξύ των οντοτήτων και προσώπων που εξομοιώνονται με δημοσιογράφους, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι ακαδημαϊκοί ερευνητές και οι συγγραφείς έργων για θέματα γενικού ενδιαφέροντος, καθώς συμβάλλουν στη διάδοση απόψεων, πληροφοριών και ιδεών στο κοινό.
37      Απόφαση περί παραπομπής, σημείο 64.
38      Είναι ανοιχτό προς συζήτηση το αν, στην πραγματικότητα, η γνωστοποίηση της είδησης μέσω κάποιου μέσου μαζικής ενημέρωσης προκάλεσε κάποιου είδους ανισότητα μεταξύ των δυνητικών επενδυτών, η οποία θα παρείχε ενδεχομένως πλεονέκτημα σε ορισμένους εις βάρος των υπολοίπων.
39      Απόφαση περί παραπομπής, σημείο 72. Πράγματι, η αποκάλυψη των προνομιακών πληροφοριών είχε ως συνέπεια την αναστολή διαπραγμάτευσης των μετοχών της Bpost στο χρηματιστήριο, πλην όμως τούτο δεν ισοδυναμεί με παραπλάνηση των επενδυτών. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο ΜΤ εξήγησε τον αντίκτυπο της αποκάλυψης των οικείων πληροφοριών στις τιμές των μετοχών της Bpost και της PostNL, καταδεικνύοντας ότι η τιμή των μετοχών του ολλανδικού φορέα αυξήθηκε, η δε τιμή των μετοχών της Bpost υπέστη μικρή πτώση, από την οποία ανέκαμψε ταχέως.
40      Απόφαση περί παραπομπής, τρίτο από τα σημεία που παρατίθενται υπό τον αριθμό 72.
41      Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση επιβεβαιώθηκε ότι ο ΜΤ ήταν σημαίνον πολιτικό στέλεχος με σημαντικές αρμοδιότητες στο βελγικό Σοσιαλιστικό Κόμμα καθώς και στο Ταμείο αλληλοβοήθειας και στο συνδικάτο που συνδέονται με το εν λόγω κόμμα.
42      Η γενική εξαίρεση είναι αναγκαία, μεταξύ άλλων, προκειμένου να μην παρεμποδίζονται οι επιχειρηματικές δραστηριότητες. Για παράδειγμα, ο διευθύνων σύμβουλος μιας εταιρίας πρέπει να είναι σε θέση να μοιράζεται ευαίσθητες πληροφορίες με την εκτελεστική επιτροπή της εταιρίας, την τράπεζά της, τους δικηγόρους της, τον οικονομικό ελεγκτή της ή τον φορολογικό σύμβουλό της, χωρίς να διατρέχει τον κίνδυνο επιβολής κυρώσεως για τη γνωστοποίηση προνομιακών πληροφοριών. Καθώς είναι αδύνατη η αναφορά του συνόλου των περιπτώσεων που εμπίπτουν στην εν λόγω την εξαίρεση, ο νομοθέτης της Ένωσης επέλεξε μια γενική ρήτρα.
43      Προκειμένου να πραγματοποιείται κατά τη συνήθη άσκηση της εργασίας, του επαγγέλματος ή των καθηκόντων, η ανακοίνωση προνομιακών πληροφοριών πρέπει να επιδιώκει θεμιτό σκοπό, να είναι πρόσφορη και αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού και να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας (Klöhn, L., «Financial journalism, unlawful disclosure of inside information and freedom of press: Mr A v. Autorité des marchés financiers», Common Market Law Review, 2023, τεύχος 2, σ. 566).
44      Στη σκέψη 80 της αποφάσεως Autorité des marchés financiers τονίζεται ότι πρέπει να διαφυλάσσεται η πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 21 του κανονισμού 596/2014, υπό το πρίσμα του σκοπού της εν λόγω διάταξης, ο οποίος έγκειται στον σεβασμό της ελευθερίας του Τύπου και της ελευθερίας έκφρασης σε άλλα μέσα ενημέρωσης που κατοχυρώνονται, ιδίως, στο άρθρο 11 του Χάρτη (με παραπομπή στην απόφαση της 29ης Ιουλίου 2019, Spiegel Online, C‑516/17, EU:C:2019:625, σκέψη 55).
45      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 82).
46      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 84).
47      Απόφαση περί παραπομπής, σημείο 72: «όσον αφορά το κριτήριο της αναλογικότητας […] θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί ότι σκοπός της εν λόγω απαγόρευσης [αποκάλυψης προνομιακής πληροφορίας από τον MT] δεν είναι η διασφάλιση της ακεραιότητας της αγοράς αλλά μάλλον η [προστασία] των συμφερόντων του ενδιαφερόμενου εκδότη (εν προκειμένω, της Bpost), ο οποίος επιθυμούσε […] να δημοσιοποιήσει αργότερα τη σχετική πληροφορία στις αγορές, προκειμένου να εξασφαλίσει τη διαπραγμάτευση του σχεδίου με τον εταίρο του χωρίς οποιαδήποτε παρέμβαση».
48      Αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2022, SpaceNet και Telekom Deutschland (C‑793/19 και C-794/19, EU:C:2022:702, σκέψη 59), της 5ης Απριλίου 2022, Commissioner of An Garda Síochána κ.λπ. (C‑140/20, EU:C:2022:258, σκέψεις 42 και 43), και της 6ης Σεπτεμβρίου 2011, Patriciello (C‑163/10, EU:C:2011:543, σκέψη 31).
49      Απόφαση Autorité des marchés financiers (σκέψη 67) και απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, Migracijos departamentas (Λόγοι δίωξης αναγόμενοι σε πολιτικές πεποιθήσεις), C‑280/21, EU:C:2023:13, σκέψη 29).
50      Αποφάσεις της 7ης Δεκεμβρίου 1976, Handyside κατά Ηνωμένου Βασιλείου, (EC:ECHR:1976:1207JUD000549372 § 24), και της 20ής Οκτωβρίου 2015, Pentikäinen κατά Φινλανδίας (EC:ECHR:2015:1020JUD001188210 § 87). Η απόφαση του Δικαστηρίου της 6ης Μαρτίου 2001 στην υπόθεση Connolly κατά Επιτροπής (C‑274/99 P, EU:C:2001:127, σκέψη 39) παραπέμπει σε ορισμένες από τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ επί του ζητήματος αυτού.
51      Απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Οκτωβρίου 2024, Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, σκέψη 55, με παραπομπή στις αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 23ης Σεπτεμβρίου 1994, Jersild κατά Δανίας, CE:ECHR:1994:0923JUD001589089 § 31, της 21ης Ιανουαρίου 1999, Fressoz και Roire κατά Γαλλίας, CE:ECHR:1999:0121JUD002918395 § 45, και της 16ης Ιουνίου 2015, Delfi AS κατά Εσθονίας, CE:ECHR:2015:0616JUD006456909 § 132).
52      Κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, της ΕΣΔΑ, η άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης, «δεδομένου ότι συνεπάγεται καθήκοντα και ευθύνες, μπορεί να υπαχθεί σε ορισμένες διατυπώσεις, όρους, περιορισμούς ή κυρώσεις, που προβλέπονται από τον νόμο και αποτελούν αναγκαία μέτρα, σε δημοκρατική κοινωνία, για την εθνική ασφάλεια, την εδαφική ακεραιότητα ή τη δημόσια ασφάλεια, την προάσπιση της τάξης και την πρόληψη του εγκλήματος, την προστασία της υγείας ή της ηθικής, την προστασία της υπόληψης ή των δικαιωμάτων τρίτων, την παρεμπόδιση κοινολόγησης εμπιστευτικών πληροφοριών ή τη διασφάλιση του κύρους και της αμεροληψίας της δικαστικής εξουσίας».
53      Απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, σκέψη 48).
54      Όταν η διάδοση γίνεται κατά τη συνήθη άσκηση της εργασίας, του λειτουργήματος ή του επαγγέλματος, ή για δημοσιογραφικούς σκοπούς ή οποιαδήποτε άλλης μορφής έκφραση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα άρθρα 10 και 21 του κανονισμού 596/2014 δίνουν προτεραιότητα στην ελευθερία της έκφρασης, όπως ήδη εξήγησα.
55      Απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2008, Desjardin κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2007:1122JUD002256703 § 47): «[…] Ωστόσο, η ελευθερία της έκφρασης, η οποία είναι πολύτιμη για όλους, είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα πολιτικά κόμματα και τα ενεργά μέλη τους […]. Πράγματι, οι παρεμβάσεις στην ελευθερία έκφρασης ενός μέλους της αντιπολίτευσης, το οποίο εκπροσωπεί τους ψηφοφόρους του, εκφράζει τις ανησυχίες τους και υπερασπίζεται τα συμφέροντά τους, υποχρεώνουν το Δικαστήριο να ασκεί αυστηρότερο έλεγχο». Βλ., επίσης, τις αποφάσεις της 17ης Δεκεμβρίου 2004, Pedersen και Baadsgaard κατά Δανίας (EC:ECHR:2004:1217JUD004901799 § 71), της 23ης Απριλίου 2015, Morice κατά Γαλλίας (EC:ECHR:2015:0423JUD002936910 §§ 124 και 125), και της 17ης Ιανουαρίου 2017, Tavares de Almeida Fernandes και Almeida Fernandes κατά Πορτογαλίας (EC:ECHR:2017:0117JUD003156613 § 55).
56      Κατά τη στάθμιση άλλων δικαιωμάτων με το δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης, το ΕΔΔΑ λαμβάνει υπόψη του κατά πόσον το είδος της «συζήτησης» ή της πληροφορίας που εξετάζεται έχει ιδιαίτερη σημασία, ιδίως στο πλαίσιο πολιτικού διαλόγου ή ενός διαλόγου που άπτεται του γενικού συμφέροντος. Απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2013, Ashby Donald κ.λπ. κατά Γαλλίας (EC:ECHR:2013:0110JUD003676908 § 39).