62020CC0716
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
GIOVANNIEGO PITRUZZELLI
przedstawiona w dniu 10 marca 2022 r. (
1
)
Sprawa C‑716/20
RTL Television GmbH
przeciwko
Grupo Pestana S.G.P.S., S.A.,
SALVOR – Sociedade de Investimento Hoteleiro, S.A.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Supremo Tribunal de Justiça (sąd najwyższy, Portugalia)]
Odesłanie prejudycjalne – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Przekaz satelitarny i retransmisja drogą kablową – Pojęcie retransmisji drogą kablową – Równoczesne i pełne rozpowszechnianie publiczne drogą kablową programu telewizyjnego przeznaczonego do odbioru publicznego – Podmiot dokonujący rozpowszechniania niebędący nadawcą – Rozpowszechnianie za pomocą telewizorów w pokojach hotelowych
1.
Czy nadawca ma prawo uniemożliwić nadawanie i pobierać opłatę za retransmisję swoich bezpłatnych programów, odbieranych przez hotel za pomocą anteny satelitarnej i rozpowszechnianych za pomocą kabla koncentrycznego w pokojach hotelowych dla gości hotelowych? Czy retransmisja ta stanowi „retransmisję drogą kablową” w rozumieniu art. 1 ust. 3 dyrektywy 93/83/EWG (
2
) i czy może ona przyznawać nadawcy szczególne prawa, biorąc pod uwagę, że przepisy krajowe wydają się rozszerzać katalog praw przyznanych w prawie Unii?
I. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
2.
Artykuł 1 ust. 3 dyrektywy 93/83 stanowi:
„[…]
Do celów niniejszej dyrektywy »retransmisja drogą kablową« oznacza równoczesną, niezmienioną i pełną retransmisję – w systemie kablowym lub mikrofalowym, przeznaczoną do odbioru publicznego – pierwotnej transmisji z innego państwa członkowskiego programów telewizyjnych lub radiowych prowadzonej drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym satelitarną, przeznaczonej do odbioru publicznego […]”.
3.
Artykuł 8 dyrektywy 93/83, zatytułowany „Prawo do retransmisji drogą kablową”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie zobowiązane są zapewnić, aby w przypadku retransmisji programów z innych państw członkowskich drogą kablową na ich terytorium przestrzegano obowiązujących praw autorskich i praw pokrewnych oraz aby transmisja miała miejsce na podstawie indywidualnych lub zbiorowych przepisów umownych między właścicielami praw autorskich, posiadaczami praw pokrewnych i operatorami kablowymi”.
4.
Artykuł 9 ust. 1 dyrektywy 93/83, zatytułowany „Korzystanie z prawa retransmisji drogą kablową”, brzmi następująco:
„Państwa członkowskie zobowiązane są zapewnić, aby prawo przysługujące właścicielom i posiadaczom praw autorskich i praw pokrewnych, polegające na udzielaniu lub odmowie udzielenia operatorom kablowym zezwoleń na retransmisje drogą kablową, realizowane było wyłącznie za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi”.
5.
Zgodnie z art. 3 dyrektywy 2001/29/WE (
3
), zatytułowanym „Prawo do publicznego udostępniania utworów i prawo podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”:
„1.   Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
2.   Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie:
[…]
d)
dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te są transmitowane przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną.
3.   Czynności publicznego udostępniania utworów i podawania do publicznej wiadomości określone w niniejszym artykule nie powodują wyczerpania praw określonych w ust. 1 i 2”.
6.
Artykuł 8 dyrektywy 2006/115/WE (
4
), zatytułowany „Nadawanie i odtwarzanie publiczne”, stanowi w ust. 3:
„Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz organizacji nadawczych wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania bezprzewodowego retransmitowania jej [ich] programów oraz publicznego odtwarzania jej [ich] programów, jeśli to odtwarzanie następuje w miejscach dostępnych publicznie za opłatą wstępu”.
B.
Prawo portugalskie
7.
Zgodnie z art. 176 ust. 9 i 10 Código do Direito de Autor e dos Direitos Conexos (portugalskiego kodeksu praw autorskich i praw pokrewnych, zwanego dalej „CDADC”) (
5
):
„9.   »Nadawca« oznacza każdy podmiot, który nadaje programy dźwiękowe lub audiowizualne, przy czym przez nadawanie programów dźwiękowych lub audiowizualnych rozumie się przeznaczone do odbioru publicznego rozpowszechnianie dźwięków lub obrazów lub ich przedstawianie oddzielnie lub łącznie, drogą przewodową lub bezprzewodową, w szczególności drogą radiową, światłowodami, drogą kablową lub satelitarną.
10.   Poprzez »retransmisję« rozumie się dokonywane przez nadawcę symultaniczne nadawanie programu innego nadawcy”.
8.
Zgodnie z art. 187 CDADC:
„1.   Nadawcy mają prawo zezwalania i zakazywania w odniesieniu do:
a) retransmisji swoich programów za pomocą fal radiowych;
b) utrwalania swoich programów na nośniku fizycznym, niezależnie od tego, czy są one nadawane drogą przewodową, czy bezprzewodową;
c) zwielokrotniania utrwaleń swoich programów, jeśli nie uzyskano na to zezwolenia lub jeśli utrwalenie ma charakter ulotny, a zwielokrotnienie służy celom innym niż te, dla których zostało dokonane;
d) publicznego udostępniania swoich programów zarówno drogą przewodową, jak i bezprzewodową, w tym drogą kablową lub satelitarną, w taki sposób, aby były one dostępne w miejscu i czasie indywidualnie wybranym przez odbiorców;
e) publicznego udostępniania swoich programów, jeśli takie udostępnianie odbywa się w miejscu publicznym i po uiszczeniu opłaty za wstęp.
2.   Prawa przewidziane w niniejszym artykule nie mają zastosowania do operatora kablowego, który jedynie retransmituje programy nadawców.
3.   Domniemywa się, że osoba, której imię i nazwisko lub nazwa zostały wskazane jako takie w danym programie, jest, zgodnie z utrwaloną praktyką, podmiotem praw pokrewnych do programu”.
9.
Zgodnie z art. 3 (zatytułowanym „Definicje”) i art. 8 (zatytułowanym „Rozszerzenie na podmioty praw pokrewnych”) dekretu z mocą ustawy nr 333/97 (
6
):
„Artykuł 3
Do celów niniejszego dekretu:
a) »satelita« oznacza każde sztuczne urządzenie umieszczone w przestrzeni kosmicznej, które umożliwia przekazywanie sygnałów nadawczych przeznaczonych do odbioru publicznego;
b) »publiczny przekaz satelitarny« oznacza działanie, w wyniku którego sygnały będące nośnikami programu przeznaczonego do odbioru publicznego, pod kontrolą nadawcy i na jego odpowiedzialność, wprowadzane są do zamkniętego łańcucha przekazu, prowadzącego do satelity i z powrotem na Ziemię;
c) »retransmisja drogą kablową« oznacza dokonywane równocześnie i w całości drogą kablową publiczne rozpowszechnianie pierwotnego przekazu programów telewizyjnych lub radiowych przeznaczonych do odbioru publicznego.
[…]
Artykuł 8
Przepisy art. 178, 184 i 187 CDADC oraz art. 6 i 7 niniejszego dekretu z mocą ustawy stosuje się do artystów wykonawców, producentów nagrań dźwiękowych i nagrań wideo oraz nadawców w odniesieniu do publicznego przekazu satelitarnego ich wykonań, nagrań dźwiękowych, nagrań wideo i programów, jak również w odniesieniu do retransmisji drogą kablową”.
II. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne
10.
RTL TELEVISION GmbH jest spółką z siedzibą w Niemczech, która zajmuje się nadawaniem programów radiowych i telewizyjnych za pośrednictwem różnych kanałów przeznaczonych do odbioru publicznego.
11.
Nadawanie programów telewizyjnych za pośrednictwem własnych sieci telewizyjnych odbywa się za pomocą „sygnału otwartego”, to znaczy bez uzależnienia odbioru tych programów w prywatnych lokalach mieszkalnych od uiszczenia opłaty.
12.
RTL Television (zwana dalej „RTL”), będąca jednym z kanałów telewizyjnych należących do wyżej wymienionej spółki, działa na terytorium kilku państw członkowskich, oferując swoim widzom szereg programów telewizyjnych (filmy fabularne, seriale telewizyjne, widowiska, filmy dokumentalne, relacje z wydarzeń sportowych, programy informacyjne i programy dotyczące spraw bieżących).
13.
Mimo iż programy te są skierowane do odbiorców zamieszkałych w Niemczech, Austrii i Szwajcarii, mogą one być odbierane za pomocą sygnału satelitarnego na całym terytorium europejskim, w tym w Portugalii, przy użyciu po prostu anteny satelitarnej.
14.
RTL zawarła szereg umów licencyjnych z operatorami telewizyjnymi i hotelami znajdującymi się w różnych państwach członkowskich Unii.
15.
Grupo Pestana S.G.P.S. (zwana dalej „Grupo Pestana”) jest spółką dominującą jednej z największych portugalskich grup działających w branży hotelarskiej, do której należy również spółka zależna Salvor, Sociedade de Investimento Hoteleiro, S.A. (zwana dalej „Salvor”). Salvor, w której Grupo Pestana posiada udziały wynoszące 98,8%, prowadzi kilka hoteli w Portugalii, między innymi hotele „D. João II” i „Alvor Praia”.
16.
Jak podkreśla RTL, w okresie co najmniej od maja 2013 r. do lutego 2014 r. hotele „D. João II” i „Alvor Praia” odbierały programy satelitarne RTL za pośrednictwem anten satelitarnych zainstalowanych w ich hotelach i przekazywały je za pomocą kabli koncentrycznych do telewizorów zainstalowanych w pokojach.
17.
Z tego powodu RTL wniosła do Tribunal de Propriedade Intelectual (sądu ds. własności intelektualnej, Portugalia) pozew przeciwko Grupo Pestana i Salvor, wnosząc o stwierdzenie, że odbiór i retransmisja programów sieci RTL w pokojach hoteli „D. João II” i „Alvor Praia” stanowią czynność publicznego udostępniania programów RTL w rozumieniu art. 187 ust. 1 lit. e) CDADC oraz czynność retransmisji tych programów w rozumieniu art. 3 i 8 dekretu z mocą ustawy nr 333/97, a zatem jako takie podlegają obowiązkowi uzyskania uprzedniego zezwolenia RTL.
18.
RTL podkreśliła w szczególności, że zgodnie z art. 187 ust. 1 lit. e) CDADC w przypadku czynności publicznego udostępniania utworów chronionych nadawcom przysługuje szereg praw, takich jak prawo do zezwalania na publiczne udostępnianie ich programów lub zakazywania tego publicznego udostępniania.
19.
Zdaniem RTL prawa te zostały następnie rozszerzone na podstawie przepisu art. 8 dekretu z mocą ustawy nr 333/97, zgodnie z którym nadawcy mają prawo zezwalać na retransmisję swoich programów drogą kablową na warunkach określonych w art. 3 lit. c) tego dekretu, a zatem również w przypadku „dokonywanej równocześnie i w całości drogą kablową publicznej retransmisji pierwotnego przekazu programów telewizyjnych lub radiowych przeznaczonych do odbioru publicznego”, lub też zakazywać takiej retransmisji.
20.
Tribunal de Propriedade Intelectual (sąd ds. własności intelektualnej) oddalił jednak powództwo RTL, stwierdzając, że nadawanie programów telewizyjnych sieci RTL w pokojach hoteli należących do Grupo Pestana i spółki Salvor można uznać za czynność publicznego udostępniania, lecz że nie zostały spełnione przesłanki wykonywania prawa wyłącznego przewidzianego w art. 187 ust. 1 lit. e).
21.
Sąd ten orzekł również, że nie można przyjąć, iż rozpatrywany przypadek jest czynnością retransmisji, ponieważ takiej czynności nie dokonał nadawca.
22.
RTL wniosła apelację od wyroku Tribunal de Propriedade Intelectual (sądu ds. własności intelektualnej) do Tribunal da Relação de Lisboa (sądu apelacyjnego w Lizbonie, Portugalia).
23.
Tribunal da Relação de Lisboa (sąd apelacyjny w Lizbonie) utrzymał w mocy ustalenia dokonane w pierwszej instancji, oddalając tym samym żądania przedstawione przez RTL.
24.
RTL wniosła skargę kasacyjną od orzeczenia Tribunal da Relação de Lisboa (sądu apelacyjnego w Lizbonie) do Supremo Tribunal de Justiça (sądu najwyższego, Portugalia), który zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy zawarte w art. 1 ust. 3 dyrektywy Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. pojęcie »retransmisji drogą kablową« należy interpretować w ten sposób, że poza symultanicznym nadawaniem przez nadawcę programu innego nadawcy obejmuje ono dokonywane równocześnie i w całości drogą kablową publiczne rozpowszechnianie pierwotnego przekazu programów telewizyjnych lub radiowych przeznaczonych do odbioru publicznego (niezależnie od tego, czy to publiczne rozpowszechnianie jest, czy też nie jest dokonywane przez nadawcę)?
2)
Czy równoczesne rozpowszechnianie programów kanału telewizyjnego nadawanych drogą satelitarną za pośrednictwem różnych odbiorników telewizyjnych zainstalowanych w pokojach hotelowych za pomocą kabla koncentrycznego stanowi retransmisję tych programów w rozumieniu art. 1 ust. 3 dyrektywy Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r.?”.
III. Analiza prawna
A.
Uwagi wstępne
25.
Dwa pytania prejudycjalne postawione przez sąd odsyłający można zasadniczo streścić w jednym pytaniu: czy nadawca ma prawo uniemożliwić nadawanie i pobierać opłatę za retransmisję swoich programów, odbieranych przez hotel za pomocą zwykłej anteny satelitarnej i rozpowszechnianych za pomocą kabla koncentrycznego w pokojach hotelowych dla gości hotelowych?
26.
Żądanie wnoszącej kasację w postępowaniu głównym opiera się na założeniu, że przepisy portugalskie rozszerzają prawa przysługujące nadawcy telewizyjnemu wobec osób trzecich, które dokonują czynności publicznego udostępniania na podstawie prawa Unii, w przypadku gdy retransmisja ta odbywa się „drogą kablową”.
27.
Innymi słowy – prawo portugalskie, w ramach transpozycji dyrektywy 93/83, wprowadziło na korzyść nadawców prawo do zakazania retransmisji, a w każdym razie do żądania uiszczenia opłaty w sytuacjach, w których dana osoba dokonuje retransmisji „drogą kablową” niekodowanych programów nadawcy.
28.
Zgodnie z zaproponowaną przez RTL interpretacją, za którą z pewnymi wątpliwościami podąża sąd krajowy, ustawodawca portugalski wprowadził pojęcie „operatora kablowego”, które jest odmienne od wynikającego z prawa Unii: podmioty, które wykonują tę działalność zawodowo za pomocą tradycyjnych sieci kablowych, zostały zrównane w drodze wykładni z podmiotami, takimi jak przedsiębiorstwa hotelarskie, które odbierając sygnał niekodowany za pośrednictwem satelity, przekazują go za pomocą kabla koncentrycznego do pokojów hotelowych.
29.
Powstaje zatem pytanie, co należy rozumieć pod pojęciem „retransmisji drogą kablową”, a przede wszystkim kogo można uznać za „operatora kablowego”, to znaczy czy konieczne jest, by podmiot ten sam był nadawcą, czy wystarczy, że korzysta on z jakiejkolwiek technologii „kablowej”, czy też jednak – i wydaje mi się, że jest to bardziej prawidłowe rozwiązanie – musi to być „profesjonalny operator kablowy” działający za pośrednictwem tradycyjnych sieci kablowych.
30.
Moim zdaniem sytuacje takie jak będąca przedmiotem niniejszej sprawy – zgodnie z tym, co Komisja Europejska podniosła w przekonujący sposób w swoich uwagach na piśmie i na rozprawie – mieszczą się natomiast w kategorii publicznego udostępniania na warunkach określonych w prawie Unii, aby retransmisja niekodowanego programu telewizyjnego mogła prowadzić do powstania szczególnych praw na rzecz nadawców.
31.
Na wstępie wydaje mi się przydatne wyjaśnienie od razu, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, że na prawa własności intelektualnej dotyczące programów telewizyjnych powoływać mogą się dwie kategorie osób, a mianowicie, po pierwsze, autorzy danych utworów, i po drugie, organizacje nadawcze lub nadawcy (
7
).
32.
Jeśli chodzi o nadawców, to mogą oni powoływać się na przewidziane w art. 7 ust. 2 dyrektywy 2006/115 przysługujące im prawo utrwalania ich programów lub na prawo do publicznego udostępniania ich programów, o którym mowa w art. 8 ust. 3 tej samej dyrektywy, lub na prawo zwielokrotniania utrwaleń ich programów, potwierdzone w art. 2 lit. e) dyrektywy 2001/29 (
8
).
33.
W trosce o zachowanie jasności mojego wywodu przeanalizuję łącznie kwestie prawne leżące u podstaw propozycji odpowiedzi na dwa pytania prejudycjalne w świetle ich ścisłego związku i zaproponuję jedną zniuansowaną odpowiedź.
34.
Analiza, którą przeprowadzę, rozpocznie się od zwięzłego opisu celu, charakteru oraz kontekstu historycznego i technologicznego, w jakim została przyjęta dyrektywa 93/83 oraz analizy pojęć: kabla, retransmisji drogą kablową i operatora kablowego, dokonanej za pomocą syntetycznego badania przywołanych dyrektyw i odnośnego orzecznictwa Trybunału.
35.
Następnie przejdę do istoty zagadnienia, a mianowicie do związku między pojęciami „retransmisji drogą kablową” i „publicznego udostępniania” w celu zakwalifikowania przypadku będącego przedmiotem niniejszej sprawy.
1. Cel i kontekst dyrektywy 93/83
36.
Przepisy dyrektywy 93/83, które zostały przyjęte w odpowiedzi na pojawienie się nowych technologii dla „operatorów kablowych”, należy umieścić w szczególnym kontekście historycznym i technologicznym oraz rozpatrywać w świetle orzecznictwa Trybunału, aby można było dokonać ich systemowej i spójnej wykładni w odniesieniu do europejskich przepisów w dziedzinie własności intelektualnej.
37.
Dyrektywa 93/83 w sprawie przekazu satelitarnego i retransmisji drogą kablową ma „określony i dość ograniczony zakres, a mianowicie ma na celu promowanie ogólnoeuropejskich usług nadawczych poprzez ułatwianie przekazu satelitarnego i retransmisji drogą kablową programów radiowych i telewizyjnych” (
9
).
38.
Innymi słowy – dyrektywa ta została przyjęta w celu ułatwienia, po pierwsze, przekazu satelitarnego, a po drugie, retransmisji drogą kablową, i promuje w swym art. 9 udzielanie licencji na retransmisję programu drogą kablową przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (
10
).
39.
Ma ona zatem na celu nie przyznawanie praw, lecz umożliwienie pełnego wykorzystania nowych technologii komunikacyjnych wprowadzonych w owym okresie (satelitarnej i kablowej), a w szczególności przezwyciężenie pewnych braków w systemie umownym na rynku udzielania licencji transgranicznych w przypadku retransmisji drogą kablową (
11
).
40.
Ściślej rzecz ujmując, z art. 8 dyrektywy 93/83 wynika, że dyrektywa ta nie zobowiązuje państw członkowskich do ustanowienia szczególnego prawa do retransmisji drogą kablową lub do określenia zakresu tego prawa. Przewiduje ona jedynie zobowiązanie państw członkowskich do zapewnienia, aby w przypadku retransmisji programów z innych państw członkowskich drogą kablową na ich terytorium przestrzegano obowiązujących praw autorskich i praw pokrewnych.
41.
Dyrektywa ta przewiduje ponadto minimalny stopień harmonizacji, w tym sensie, że nie wyklucza możliwości przewidzenia form umownego negocjowania praw związanych z przekazem satelitarnym i drogą kablową (
12
).
42.
Trybunał wyjaśnił bowiem, że dyrektywa 93/83 „przewiduje minimalny zakres harmonizacji niektórych aspektów ochrony praw autorskich i pokrewnych wyłącznie w przypadku publicznego udostępniania programów pochodzących z innych państw członkowskich za pośrednictwem satelity lub ich retransmisji drogą kablową” (
13
).
43.
Jak już wspomniano, aspekty regulowane i zharmonizowane dotyczą wspierania udzielania licencji na retransmisję programów drogą kablową przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.
44.
Nie oznacza to jednak, jak wykażę, że przy wdrażaniu dyrektywy 93/83 pojęcia prawa Unii mogą być używane w znaczeniu innym niż przyjęte oraz że może z tego wynikać przyznanie praw w sposób sprzeczny z wykładnią systemową tej dyrektywy.
B.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
1. Pojęcie „operatora kablowego”
45.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 dyrektywy 93/83 retransmisja drogą kablową oznacza retransmisję pierwotnej transmisji z jednego państwa członkowskiego do drugiego w systemie kablowym. Ponadto retransmisja ta musi być równoczesna, niezmieniona i pełna w stosunku do pierwotnej transmisji, która z kolei może być prowadzona drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym satelitarną. Wreszcie przewidziano, że przedmiotem pierwotnej transmisji, a zatem retransmisji, powinny być programy radiowe i telewizyjne przeznaczone do odbioru publicznego.
46.
W art. 8 i 9 wskazano, że przesłanki wykonywania prawa do retransmisji drogą kablową muszą być spełnione przez „operatora kablowego”.
47.
Dyrektywa 93/83 nie definiuje jednak pojęcia „kabla” ani „operatora kablowego”, uznając je za oczywiste, i dlatego nie pozwala na wywnioskowanie, jakie organizacje mogą dokonywać „retransmisji drogą kablową”.
48.
Chociaż Trybunał nigdy nie odniósł się bezpośrednio do tej kwestii w wyroku, słowa rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe, zawarte w jego opinii w sprawie ITV Broadcasting i in. (C‑275/15, EU:C:2016:649), wydają się przekonujące i zgodne z proponowaną przez mnie wykładnią.
49.
Uwagi rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe dotyczyły sporu innego niż rozpatrywany w niniejszej sprawie, w którym to sporze nie chodziło o prawa nadawców, lecz o prawa autorskie; ponadto przepisy prawa Unii przywołane w tamtym postępowaniu nie były dokładnie przepisami zawartymi w dyrektywie 93/83 (
14
).
50.
Jednakże moim zdaniem przyjęte tam rozumowanie może być również przydatne w niniejszej sprawie, ponieważ zapewnia ono przekonującą interpretację pojęć „kabla” i „operatora kablowego”, obowiązującą dla całego zbioru przepisów dotyczących praw autorskich i praw pokrewnych.
51.
Pojęcie „kabla” pojawia się nie tylko w dyrektywie 2001/29, lecz jest również używane w niektórych dyrektywach, które stanowią podstawę dyrektywy 2001/29, a mianowicie w dyrektywach 92/100, 93/83 i 93/98.
52.
Rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe stwierdził, że z uwagi na wymogi jedności i spójności porządku prawnego Unii „pojęcia używane w tych wszystkich dyrektywach muszą mieć takie samo znaczenie, chyba że prawodawca Unii w szczególnym kontekście prawnym wyraził odmienną wolę” (
15
).
53.
Ponieważ żadna z wyżej wymienionych dyrektyw nie zawiera definicji terminu „kabel”, należy dokonać wykładni tego terminu przy uwzględnieniu kontekstu (technologicznego), w jaki wpisuje się to pojęcie, i celów realizowanych przez dyrektywy.
54.
Następnie rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe stwierdza, że „[w] odniesieniu do kontekstu, w jaki wpisuje się termin »kabel«, należy wskazać, że jest on używany we wszystkich odnośnych dyrektywach pod kątem innych technologii, w szczególności transmisji »drogą satelitarną«. Użyte w art. 2 lit. e) oraz w art. 3 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2001/29 sformułowanie »przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną« sugeruje ponadto, że terminy »droga kablowa« i »droga satelitarna” stanowią, odpowiednio, podkategorie szerszych pojęć »drogi przewodowej« i »bezprzewodowej«” (
16
).
55.
Dyrektywa 93/83 zawiera również wyraźne rozróżnienie między „przekazem satelitarnym” a „retransmisją drogą kablową” i dlatego uważam za przekonujący argument rzecznika generalnego H. Saugmandsgaard Øe, odnoszącego się do celów dyrektywy 2001/29, zgodnie ze zdaniem którego należy założyć, iż prawodawca Unii miał pełną świadomość wyboru terminologii użytej w tej dyrektywie. Innymi słowy, należy przyjąć, że gdyby prawodawca Unii chciał nadać terminowi „kabel” w rozumieniu dyrektywy 2001/29 znaczenie neutralne z technologicznego punktu widzenia, wybrałby bardziej ogólny termin lub wyjaśniłby przynajmniej, iż termin „kabel” obejmuje inne technologie (
17
).
56.
Rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe skonkludował w tej kwestii następująco: „[w]szystkie powyższe rozważania przemawiają za wnioskiem, zgodnie z którym termin »kabel« zastosowany w art. 9 dyrektywy 2001/29 ogranicza się do tradycyjnych sieci kablowych eksploatowanych przez działające w oparciu o tradycyjną technologię podmioty świadczące usługi drogą kablową” (
18
).
57.
Uważam, że argument ten można przyjąć również w niniejszej sprawie: chociaż cele dyrektywy 2001/29 (
19
) różnią się od celów dyrektywy 93/83, pragnę przypomnieć, że celem tej ostatniej jest umożliwienie pełnego wykorzystania nowych technologii komunikacyjnych wprowadzonych w tym okresie (satelitarnej i kablowej), a w szczególności przezwyciężenie pewnych braków w systemie umownym na rynku udzielania licencji transgranicznych w przypadku retransmisji drogą kablową.
58.
W świetle kontekstu technologicznego i historycznego oraz celu dyrektyw nie chodzi zatem o ustalenie znaczenia pojęcia prawa Unii w taki sposób, aby było ono niewrażliwe na zmiany technologiczne, lecz jedynie o dokonanie wykładni systemu, w którym pojęcia „kabla” i „retransmisji drogą kablową” są używane w różnych odnośnych dyrektywach wyłącznie w celu stwierdzenia, że „operatorem kablowym” może być jedynie podmiot, który wykorzystuje do celów zawodowych tradycyjną sieć kablową, stanowiącą alternatywę dla sieci satelitarnej w summa divisio dyrektywy 93/83.
59.
W związku z powyższym, jeśli chodzi o pierwsze pytanie prejudycjalne, uważam, że może ono wynikać z pomylenia terminologii w zakresie pojęcia „retransmisji” w odniesieniu do treści różnych źródeł przytoczonych przez sąd odsyłający.
60.
Nie wydaje mi się bowiem wątpliwe, że „retransmisja drogą kablową” może być również dokonywana przez podmioty niebędące nadawcami: wystarczy, że będą to „(profesjonalni) operatorzy kablowi”.
61.
Nie zmienia to jednak istoty zagadnienia do celów rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i nieuchronnie kieruje uwagę na drugie pytanie prejudycjalne: jak stwierdzono powyżej, pojęcie „operatora kablowego” musi mieć swoje tradycyjne znaczenie, z uwzględnieniem technologii stosowanej w chwili przyjęcia dyrektywy 93/83, w szczególności tradycyjnych sieci kablowych i ich profesjonalnych operatorów.
2. Pojęcie „czynności publicznego udostępniania” w odniesieniu do retransmisji w hotelach
62.
Moim zdaniem należy zbadać pojęcie „czynności publicznego udostępniania”, które, jak wyjaśnię, lepiej pasuje do kontekstu niniejszej sprawy niż pojęcie „retransmisji drogą kablową” zawarte w art. 1 ust. 3 dyrektywy 93/83.
63.
To właśnie na podstawie tego pojęcia prawo Unii, w przypadku retransmisji dokonywanej przez inne podmioty, przyznaje prawa twórcom oraz, po spełnieniu określonych przesłanek, nadawcom.
64.
W odniesieniu do orzecznictwa dotyczącego publicznego udostępniania przez przedsiębiorstwa hotelarskie Trybunał orzekł w sprawie Egeda (
20
), że odbieranie przez podmiot świadczący usługi hotelarskie sygnałów telewizyjnych drogą satelitarną lub naziemną i rozpowszechnianie ich drogą kablową w pokojach hotelowych stanowi czynność publicznego udostępniania.
65.
Również po wejściu w życie dyrektywy 2001/29 w licznych wyrokach stwierdzono, że przedsiębiorstwo hotelarskie posiadające w swoich pokojach hotelowych odbiorniki telewizyjne lub radiowe, którymi przekazuje sygnały nadawanych programów, dokonuje publicznego udostępniania (
21
).
66.
Jestem zdania, podobnie jak Komisja w przedstawionych przez siebie uwagach, że działalność przedsiębiorstwa hotelarskiego, które przekazuje sygnał odbierany w pokojach, z którego korzystają goście hotelowi, można w odniesieniu do twórców uznać za publiczne udostępnianie utworów w rozumieniu art. 3 dyrektywy 2001/29.
67.
Jednakże w odniesieniu do nadawców działalność tę należy rozpatrywać w rozumieniu art. 8 ust. 3 dyrektywy 2006/115 (
22
).
68.
Chociaż zatem działalność przedsiębiorstwa hotelarskiego można uznać za publiczne udostępnianie, to warunki określone w prawie Unii i w orzecznictwie Trybunału (
23
) dla wykonywania praw przez nadawców są zasadniczo zbliżone do szczególnej korzyści finansowej, jaką odnosi podmiot dokonujący retransmisji niekodowanego programu telewizyjnego nadawanego przez nadawcę (np. opłata wstępu).
3. Kontekst rozpatrywanego sporu i odpowiedź na pytania prejudycjalne
69.
Po uściśleniu treści pojęć „retransmisji drogą kablową” i „operatora kablowego” w prawie Unii oraz podsumowaniu pojęcia „publicznego udostępniania” poczynię kilka uwag dotyczących argumentu podniesionego przez wnoszącą kasację w postępowaniu głównym, w szczególności w odniesieniu do przesłanek, które muszą być spełnione, aby publiczne udostępnianie przez hotel mogło prowadzić do powstania praw na rzecz nadawcy.
70.
Umożliwi to stwierdzenie, że sytuacja rozpatrywana w niniejszej sprawie dotyczy publicznego udostępniania, a nie retransmisji drogą kablową.
71.
Wykładnia zaproponowana przez wnoszącą kasację w postępowaniu głównym, zgodnie z którą retransmisja niekodowanych programów telewizyjnych przez przedsiębiorstwa hotelarskie w pokojach hotelowych dla gości hotelowych stanowi zarówno publiczne udostępnianie, jak i retransmisję drogą kablową, w związku z czym nadawcom telewizyjnym mogłyby przysługiwać szczególne prawa z uwagi na fakt, że wspomniane przedsiębiorstwa hotelarskie można uznać za „operatora kablowego”, jest wynikiem nieporozumienia.
72.
Nieporozumienie wynika prawdopodobnie z dwóch błędnych wykładni odpowiednich przepisów prawa Unii oraz prawdopodobnie – lecz będzie to przedmiotem indywidualnej oceny dokonywanej przez sąd krajowy – z błędnej wykładni prawa krajowego w świetle prawa Unii.
73.
Po pierwsze, zawarte w dyrektywie 93/83 pojęcie retransmisji drogą kablową, jak Komisja słusznie wyjaśniła w swoich uwagach i jak omówiono powyżej w kontekście wykładni systemowej, ma charakter historyczny, a nie dynamiczny, i dlatego odnosi się do retransmisji dokonywanej przez podmiot, który zawodowo jest operatorem kablowym działającym za pośrednictwem tradycyjnych sieci kablowych.
74.
Po drugie, przesłanki dotyczące wynagrodzenia za czynność publicznego udostępniania, jak wskazano w poprzednim akapicie, nie wynikają z „subiektywnej” okoliczności, że podmiot dokonujący retransmisji niekodowanego programu ma charakter gospodarczy lub charakter przedsiębiorstwa (w niniejszym przypadku jest to grupa hotelarska), lecz z konkretnej korzyści finansowej, jaką podmiot ten czerpie z samej retransmisji (okoliczność „obiektywna”).
75.
Po trzecie, moim zdaniem, z zastrzeżeniem kompetencji sądu krajowego do wyciągnięcia z tego konsekwencji w niniejszej sprawie, wykładnia zaproponowana przez RTL, zgodnie z którą prawo portugalskie rozszerzyło zawarte w dyrektywie 93/83 pojęcie „retransmisji drogą kablową” i w związku z tym, w świetle minimalnego charakteru harmonizacji dyrektywy nadawcom przysługują szczególne prawa, które nie zostały uznane w samej dyrektywie w stosunku do podmiotów takich jak przedsiębiorstwa hotelarskie, które zostały utożsamione w drodze wykładni z „operatorami kablowymi”, nie jest jedyną możliwą wykładnią i nie jest zgodna z prawem Unii.
76.
Zdaniem RTL, wyrok Verwertungsgesellschaft Rundfunk (
24
), w zakresie, w jakim zachęca on państwa członkowskie do wprowadzenia dodatkowych praw w celu wynagrodzenia w sytuacjach takich jak rozpatrywana w niniejszej sprawie, powinien być interpretowany szeroko. W Portugalii dokonano tego w drodze przepisów przywołanych przez sąd krajowy w postanowieniu odsyłającym.
77.
Nie podzielam wniosków RTL.
78.
Uważam bowiem, że przyznanie nadawcom telewizyjnym dodatkowych praw oprócz praw przewidzianych w prawie Unii powinno być bardziej jednoznaczne, a przede wszystkim uzasadnione względami wynikającymi z wykładni systemowej zbioru przepisów zawartych w prawie Unii.
79.
Moim zdaniem stosowanie tego uciążliwego mechanizmu polegającego na umieszczeniu niniejszej sprawy w kontekście retransmisji drogą kablową, przewidzianej w dyrektywie 93/83, w celu zrównania podmiotów takich jak hotele z tradycyjnymi operatorami kablowymi nie może prowadzić do oczekiwanych rezultatów.
80.
Uważam, że o ile prawo Unii co do zasady nie stoi na przeszkodzie temu, aby ustawodawcy krajowi mogli wprowadzić, przy użyciu ściśle określonych mechanizmów indywidualnego i zbiorowego zarządzania, które nie powodują zakłóceń na rynkach, prawa dodatkowe w stosunku do tych przewidzianych, o tyle z pewnością prawo krajowe nie może nadawać odmiennego znaczenia pojęciom zdefiniowanym w prawie Unii.
81.
Można by zezwolić – tak jak moim zdaniem faktycznie już zezwolono – na zawieranie umów pomiędzy nadawcami telewizyjnymi a innymi podmiotami w oparciu o swobodę umów i, jak wynika z akt sprawy, ma to już miejsce, lecz nie oznacza to, że można wywieść z prawa Unii istnienie praw podmiotowych w tym znaczeniu ani że jest to możliwe w drodze przepisów krajowych poprzez samo odniesienie do pojęć prawa Unii, którym przypisano by inną treść.
82.
W niniejszej sprawie jest oczywiste, że hotel nie czerpie żadnej szczególnej korzyści finansowej z retransmitowania w pokojach hotelowych niekodowanych programów telewizyjnych na użytek gości hotelowych, ponieważ ustalenie ceny pokoju jest, zgodnie z powszechnym doświadczeniem, całkowicie niezależne od tej okoliczności.
83.
Jak bowiem wynika z wyroku Verwertungsgesellschaft Rundfunk (
25
), udostępnianie programów telewizyjnych i radiowych za pośrednictwem odbiorników telewizyjnych zainstalowanych w pokojach hotelowych nie stanowi udostępniania dokonywanego w miejscu dostępnym publicznie za opłatą, ponieważ cena za pokój hotelowy stanowi wynagrodzenie za usługę noclegu, do której dodane są, w zależności od kategorii hotelu, określone dodatkowe usługi, takie jak udostępnianie programów telewizyjnych i radiowych za pośrednictwem odbiorników będących na wyposażeniu pokojów, a cena za te usługi co do zasady jest zawarta w cenie za nocleg i nie jest wyodrębniona (
26
).
84.
Wreszcie argument przedstawiony przez RTL w jej uwagach i dobitnie powtórzony na rozprawie, zgodnie z którym proponowana wykładnia, którą popiera również Komisja, mogłaby spowodować poważne szkody dla systemu prawa autorskiego w Europie, jest bezzasadny.
85.
Przede wszystkim roszczenia wysunięte przez RTL jako nadawcę nie mają żadnego wpływu na prawa autorskie, które, jak wskazano powyżej i jak jest to wiadome, są uregulowane w prawie Unii niezależnie od uregulowania praw przysługujących nadawcom (w przypadku gdy nie są oni również technicznie twórcami programów, lecz nadają, jak ma to miejsce w niniejszym przypadku, bezpłatne programy telewizyjne).
86.
Po drugie, nawet gdyby wziąć pod uwagę prawa nadawców, wiadomo, że prawa wynikające z retransmisji programów telewizyjnych różnią się znacznie w systemie prawa Unii w zależności od wybranego modelu biznesowego: system płatnej telewizji przewiduje szczególny rodzaj wynagrodzenia ze strony użytkowników prywatnych i komercyjnych (choć zwykle w zróżnicowanej wysokości), natomiast retransmisja niekodowana zapewnia nadawcy wynagrodzenie w postaci dochodów z reklam.
87.
Zupełnie inaczej jest bowiem w sytuacji nadawania programów „za opłatą”, w przypadku których gość hotelowy jest zwykle zobowiązany zapłacić określoną dopłatę do ceny pokoju, której konsekwencją jest przyznanie praw finansowych (opłaty) na rzecz nadawcy (
27
).
88.
Nakładanie się na siebie tych dwóch modeli biznesowych jest mylące.
89.
Natomiast to właśnie przyjęcie wykładni zaproponowanej przez RTL stwarzałoby ryzyko powstania wątpliwości interpretacyjnych, ponieważ wykładnia taka doprowadziłaby do wykroczenia poza obecnie opisane ramy: retransmisja drogą kablową jest jedynie retransmisją dokonywaną przez profesjonalnych operatorów kablowych, a publiczne udostępnianie, niezależnie od systemu retransmisji, pozwala na zapewnienie wynagrodzenia dla nadawców w zależności od przyjętego modelu biznesowego na warunkach wyraźnie określonych w prawie Unii i orzecznictwie Trybunału.
90.
Skutkowałoby to natomiast przyjęciem ram, w których zasadniczo sam fakt, że podmiot dokonujący retransmisji bezpłatnych programów telewizyjnych za pomocą kabla koncentrycznego w danym obiekcie jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, jest równoznaczny z tym, że podmiot ów jest profesjonalnym operatorem kablowym. Wiązałoby się to z dużymi trudnościami w zakresie wykładni przy dokonywaniu rozróżnienia między podmiotami, które faktycznie mają charakter przedsiębiorstwa, a podmiotami, które świadczą również usługi publiczne, lub jednostkami, które prowadzą działalność gospodarczą.
91.
Wreszcie, co się tyczy istnienia szczególnych umów, na podstawie których niektórzy nadawcy uzyskali w drodze umowy wynagrodzenie za retransmisję niekodowanych programów przez grupy hotelarskie, nie zmienia ono treści zagadnienia ani nie podważa prawidłowości proponowanej wykładni.
92.
Chodzi tu bowiem o umowy zawierane w drodze negocjacji, które są zawsze możliwe i nie są zakazane w prawie Unii. Jednak nie można z tego wywnioskować, że w prawie Unii przyznane są nadawcom określone prawa ani że mogą one być przyznawane w prawach krajowych poprzez nadanie odmiennych znaczeń pojęciom zdefiniowanym w prawie Unii.
4. Konsekwencje dla sądu odsyłającego
93.
Poświęcę kilka końcowych uwag kwestii prawa krajowego, którego dotyczy niniejsza sprawa, wyjaśniając niektóre pojęcia, o których była już mowa powyżej.
94.
Po uściśleniu sposobu, w jaki moim zdaniem należy interpretować prawo Unii, chcę jeszcze poczynić kilka uwag w celu dostarczenia sądowi odsyłającemu wskazówek pozwalających mu na dokonanie oceny, czy prawo państwa członkowskiego, w którym toczy się postępowanie główne, jest zgodne z prawem Unii.
95.
Do sądu odsyłającego będzie bowiem należało zastosowanie zasad prawa Unii do prawa krajowego i w konsekwencji ocena możliwości dokonania wykładni prawa krajowego zgodnej z prawem Unii.
96.
Chociaż niewątpliwie państwa członkowskie mają swobodę w zakresie wprowadzenia korzystniejszych przepisów krajowych, chroniących nie tylko twórców, lecz także nadawców, w granicach określonych w prawie Unii, zgodnie z powyższymi uwagami pragnę poczynić następujące spostrzeżenia.
97.
Dyrektywa 93/83 nie przyznaje szczególnych praw nadawcom, lecz ma inne cele, a mianowicie ułatwienie przekazu satelitarnego i retransmisji drogą kablową poprzez wspieranie udzielania licencji na retransmisję programu drogą kablową przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi.
98.
Choć pojęcia „kabla”, „retransmisji drogą kablową” i „operatora kablowego” nie zostały wyraźnie zdefiniowane w dyrektywie 93/83, można ich znaczenie wywnioskować z celów samej dyrektywy, z kontekstu historycznego i technologicznego, w którym została ona przyjęta, oraz z całościowego systemu odpowiednich dyrektyw, a zatem należy uznać je za pojęcia prawa Unii.
99.
Z tych powodów, moim zdaniem, przepisy krajowe państwa członkowskiego nie mogą nadawać owym pojęciom innego znaczenia, nawet w celu rozszerzenia katalogu praw przysługujących nadawcom.
100.
Uważam zatem, z zastrzeżeniem kompetencji sądu krajowego do zastosowania przedstawionych powyżej zasad do prawa krajowego, że jest możliwa i pożądana wykładnia prawa portugalskiego zgodnie z prawem Unii w taki sposób, żeby – bez uszczerbku dla możliwości przyznania nadawcom dodatkowych praw w granicach określonych w prawie Unii – nie nadawać, nawet w drodze wykładni, innej treści pojęciom, które są już zdefiniowane w prawie Unii.
IV. Wnioski
101.
Na podstawie całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedstawione przez Supremo Tribunal de Justiça (sąd najwyższy, Portugalia) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
Pojęcie „retransmisji drogą kablową”, o którym mowa w art. 1 ust. 3 dyrektywy Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r., odnosi się do retransmisji pierwotnego przekazu przez operatorów kablowych, którzy dokonują takiej retransmisji jako profesjonalni operatorzy w ramach tradycyjnej sieci kablowej.
Symultaniczne rozpowszechnianie programów kanału telewizyjnego, nadawanych drogą satelitarną, za pomocą kabla koncentrycznego poprzez różne odbiorniki telewizyjne zainstalowane w pokojach hotelowych nie stanowi »retransmisji drogą kablową« w rozumieniu art. 1 ust. 3 dyrektywy 93/83, ponieważ przedsiębiorstwa hotelarskiego nie można uznać za operatora kablowego w rozumieniu tej dyrektywy”.
(
1
)	Język oryginału: włoski.
(
2
)	Dyrektywa Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz.U. 1993, L 248, s. 15).
(
3
)	Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).
(
4
)	Dyrektywa 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 2006, L 376, s. 28).
(
5
)	Dekret z mocą ustawy nr 63/85 – Código do Direito de Autor e dos Direitos Conexos (Diário da República nr 61, seria I, z dnia 14 marca 1985 r., dostępny na stronie internetowej https://dre.pt/web/guest/legislacao-consolidada/-/lc/34475475/view).
(
6
)	Dekret z mocą ustawy nr 333/97 z dnia 27 listopada 1997 r. transponujący do prawa krajowego dyrektywę Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Diário da República nr 275, seria I‑A, z dnia 27 listopada 1997 r., dostępny na stronie internetowej https://dre.pt/web/guest/pesquisa/-/search/406485/details/normal?q=Decreto-Lei+n.%C2%BA%20333%2F97).
(
7
)	Zobacz wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 148).
(
8
)	Zobacz wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 150).
(
9
)	J. Rosén, The satellite and cable directive, w: EU Copyright Law: A Commentary, Edward Elgar Law, 2014, s. 206.
(
10
)	I.A. Stamatoudi, P. Torremans, EU Copyright Law: A Commentary, Edward Elgar Law, 2014, s. 408.
(
11
)	A. Kur, T. Dreier, S. Luginbuehl, European Intellectual Property Law, Elgar, 2019, s. 304, 305.
(
12
)	Zobacz podobnie motywy 33, 34 i 35.
(
13
)	Zobacz wyrok z dnia 1 marca 2017 r., ITV Broadcasting i in. (C‑275/15, EU:C:2017:144, pkt 21).
(
14
)	Sąd odsyłający zmierzał zasadniczo do ustalenia, czy zawarte w art. 9 dyrektywy 2001/29 pojęcie „kabla” jest związane z konkretną technologią i jest ograniczone do tradycyjnych sieci kablowych eksploatowanych przez działające w oparciu o tradycyjną technologię podmioty świadczące usługi drogą kablową, czy też ma ono technologicznie neutralne znaczenie, które może obejmować funkcjonalnie podobne usługi transmitowane przez Internet.
(
15
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie ITV Broadcasting i in. (C‑275/15, EU:C:2016:649, pkt 70).
(
16
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie ITV Broadcasting i in. (C‑275/15, EU:C:2016:649, pkt 72).
(
17
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie ITV Broadcasting i in. (C‑275/15, EU:C:2016:649, pkt 73).
(
18
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie ITV Broadcasting i in. (C‑275/15, EU:C:2016:649, pkt 74).
(
19
)	Reagowanie na poziomie Unii na wyzwania związane z ochroną praw autorskich i praw pokrewnych, jakie stawiają nowe usługi społeczeństwa informacyjnego, które umożliwia Internet.
(
20
)	Zobacz wyrok z dnia 3 lutego 2000 r., EGEDA (C‑293/98, EU:C:2000:66, pkt 29).
(
21
)	Zobacz uwagi Komisji, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
22
)	Artykuł 8 ust. 3 dyrektywy 2006/115 stanowi, że: „[p]aństwa członkowskie ustanawiają na rzecz organizacji nadawczych wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania bezprzewodowego retransmitowania jej programów oraz publicznego odtwarzania jej programów, jeśli to odtwarzanie następuje w miejscach dostępnych publicznie za opłatą wstępu”.
(
23
)	Zobacz wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., Verwertungsgesellschaft Rundfunk (C‑641/15, EU:C:2017:131).
(
24
)	Wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., Verwertungsgesellschaft Rundfunk (C‑641/15, EU:C:2017:131).
(
25
)	Wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., Verwertungsgesellschaft Rundfunk (C‑641/15, EU:C:2017:131).
(
26
)	Zobacz wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., Verwertungsgesellschaft Rundfunk (C‑641/15, EU:C:2017:131, pkt 24, 27).
(
27
)	Jak przewidziano w art. 3 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2001/29. Rozpatrywane hotele rozpowszechniają bowiem nie „z opóźnieniem”, lecz symultanicznie, za pomocą kabla koncentrycznego, programy kanału telewizyjnego RTL nadawane drogą satelitarną za pośrednictwem różnych odbiorników telewizyjnych zainstalowanych w pokojach hotelowych. Nie chodzi więc o publiczne udostępnianie utrwaleń programów przez nadawcę, które można zrównać z usługą wideo na życzenie (Video on Demand).