62021CJ0264
WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)
z dnia 7 lipca 2022 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 85/374/EWG – Odpowiedzialność za produkty wadliwe – Artykuł 3 ust. 1 – Pojęcie „producenta” – Każda osoba, która przedstawia się jako producent poprzez umieszczenie na produkcie swojej nazwy, znaku towarowego lub innej wyróżniającej cechy lub zezwala na ich umieszczenie
W sprawie C‑264/21
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia) postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, w postępowaniu:
Keskinäinen Vakuutusyhtiö Fennia
przeciwko
Koninklijke Philips NV,
TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, M. Ilešič i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Koninklijke Philips – T. Seikkula i M. Welin, asianajajat,
–
w imieniu rządu fińskiego – H. Leppo, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu czeskiego – S. Šindelková, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niemieckiego – U. Bartl, M. Hellmann i J. Möller, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – G. Gattinara i M. Huttunen, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe (Dz.U. 1985, L 210, s. 29), zmienionej dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r. (Dz.U. 1999, L 141, s. 20).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Keskinäinen Vakuutusyhtiö Fennia (zwaną dalej „Fennią”), zakładem ubezpieczeń, a Koninklijke Philips NV w przedmiocie odszkodowania za szkody spowodowane zaistnieniem pożaru spowodowanego przez ekspres do kawy.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motywy czwarty i piąty dyrektywy 85/374 mają następujące brzmienie:
„[O]chrona konsumenta wymaga, żeby wszyscy producenci zaangażowani w proces produkcji ponosili odpowiedzialność w zakresie, w jakim ich produkt gotowy, część składowa lub jakikolwiek surowiec dostarczone przez nich były wadliwe; z tego samego powodu odpowiedzialność powinna obejmować importerów produktu do Wspólnoty oraz osoby, które przedstawiają się jako producenci przez umieszczenie nazwy, znaku handlowego [towarowego] lub innej wyróżniającej cechy na produkcie, lub osoby dostarczające produkt, którego producenta nie można ustalić;
w sytuacjach gdy kilka osób jest odpowiedzialnych za tę samą szkodę, ochrona konsumenta wymaga, aby osoba pokrzywdzona mogła dochodzić pełnej kompensaty za wyrządzone szkody od którejkolwiek z tych osób”.
4
Artykuł 1 tej dyrektywy stanowi:
„Producent jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez wadę w jego produkcie”.
5
Zgodnie z art. 3 ust. 1 wskazanej dyrektywy:
„»Producent« oznacza producenta produktu gotowego, producenta każdego surowca lub producenta części składowej i każdą osobę, która przedstawia się jako producent umieszczając swą nazwę, znak handlowy [towarowy] lub inną wyróżniającą cechę na produkcie”.
6
Artykuł 5 tej dyrektywy stanowi:
„W przypadku gdy w rezultacie stosowania przepisów niniejszej dyrektywy dwie lub więcej osoby odpowiadają za tę samą szkodę, ich odpowiedzialność jest solidarna, bez uszczerbku dla przepisów prawa krajowego dotyczących odszkodowań lub roszczeń regresowych”.
Prawo fińskie
7
Artykuł 5 tuotevastuulaki (694/1990) [ustawy nr 694/1990 o odpowiedzialności za produkty wadliwe], w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym, który wdraża art. 3 dyrektywy 85/374 do fińskiego porządku prawnego, przewiduje w ust. 1, że obowiązek naprawienia szkody ciąży w pierwszej kolejności na tym, kto wyprodukował lub wytworzył wadliwy produkt, a w drugiej kolejności na tym, kto jako swój produkt wprowadził do obrotu produkt, który spowodował szkodę, jeśli na produkcie umieszczono jego nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
8
Fennia wypłaciła konsumentowi odszkodowanie za szkody spowodowane przez pożar w wysokości 58879,10 EUR z tytułu polisy ubezpieczeniowej domu. Dzień przed pożarem konsument kupił u sprzedawcy ekspres do kawy Philips Saeco Xsmall HD 8743/11. W raporcie z wypadku sporządzonym przez straż pożarną stwierdzono, że przyczyną pożaru, który wybuchł, był wspomniany ekspres do kawy.
9
Przedmiotowy ekspres do kawy został wyprodukowany w Rumunii przez Saeco International Group SpA, spółkę zależną Koninklijke Philips. Na ekspresie do kawy i jego opakowaniu widniały oznaczenia Philips i Saeco, które są znakami towarowymi zarejestrowanymi na rzecz Koninklijke Philips. Ponadto ekspres ten posiadał oznaczenie CE z oznaczeniem Saeco, włoski adres i nadruk „Made in Romania”. Koninklijke Philips posiada w Finlandii spółkę zależną Philips Oy, która zajmuje się na tym obszarze sprzedażą urządzeń gospodarstwa domowego opatrzonych znakiem towarowym Philips, w tym przedmiotowego ekspresu do kawy.
10
Fennia, która wstąpiła w prawa konsumenta po wypłaceniu mu odszkodowania, wystąpiła przeciwko Koninklijke Philips z powództwem o odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności za wadliwe produkty. Koninklijke Philips wniosła o oddalenie powództwa, utrzymując, że nie jest producentem przedmiotowego ekspresu do kawy.
11
Käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji, Finlandia) uznał, że Koninklijke Philips sprzedawała w Finlandii przedmiotowy ekspres do kawy oznaczony jej znakiem towarowym oraz że jest ona odpowiedzialna za szkodę spowodowaną wadą tego produktu.
12
Hovioikeus (sąd apelacyjny, Finlandia), do którego Koninklijke Philips wniosła apelację od wyroku wydanego w pierwszej instancji, orzekł, że nie zostało wykazane, iż Koninklijke Philips sprzedawała ten ekspres do kawy w Finlandii jako swój własny produkt. Sąd ten orzekł, że Koninklijke Philips nie ponosi odpowiedzialności za szkodę spowodowaną przez przedmiotowy produkt i oddalił powództwo.
13
Sąd odsyłający, Korkein oikeus (sąd najwyższy, Finlandia), do którego odwołała się spółka Fennia od orzeczenia hovioikeus (sądu apelacyjnego), dopuścił ten środek odwoławczy w odniesieniu do kwestii, czy Koninklijke Philips jest na podstawie ustawy o odpowiedzialności za produkty wadliwe odpowiedzialna za szkody spowodowane przez ekspres do kawy opatrzony jej znakiem towarowym i wyprodukowany przez jej spółkę zależną.
14
Sąd odsyłający zastanawia się nad sposobem, w jaki należy rozumieć zawarte w art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 wyrażenie „każd[a] osob[a], która przedstawia się jako producent umieszczając swą nazwę, znak handlowy [towarowy] lub inną wyróżniającą cechę na produkcie”. W szczególności sąd ten zastanawia się, czy poza umieszczeniem znaku towarowego wymagane są dodatkowe kryteria, aby można było uznać, że właściciel znaku towarowego przedstawił siebie jako producenta przedmiotowego produktu, czy też można by wziąć pod uwagę pewne elementy wyłączające odpowiedzialność, jak okoliczność, że wzmianki umieszczone na tym produkcie ukazują, iż producent jest przedsiębiorstwem innym niż właściciel znaku towarowego. Uważa on, że producent jest „osobą, która jest w stanie najlepiej” zapobiec wystąpieniu podobnych szkód spowodowanych przez produkt.
15
W tych okolicznościach Korkein oikeus (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy pojęcie producenta w rozumieniu art. 3 ust. 1 [dyrektywy 85/374] wymaga, aby osoba, która umieściła na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę lub zezwoliła na ich umieszczenie, również w inny sposób przedstawiała się jako producent produktu?
2)
W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: Na podstawie jakich aspektów należy ocenić przedstawianie się jako producent produktu? Czy dla tej oceny ma znaczenie, że produkt został wytworzony przez spółkę zależną właściciela znaku towarowego i wprowadzony do obrotu przez [jego] inną spółkę zależną?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
16
Koninklijke Philips uważa w istocie, że pytania prejudycjalne są niedopuszczalne, ponieważ nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, z uwagi na to, że odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności za produkty wadliwe wymaga, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za produkty wadliwe, sprzedaży produktu przez właściciela znaku towarowego lub jakiejkolwiek innej wyróżniającej cechy. Tymczasem sprzedaż ta nie została w żaden sposób wykazana w ramach sporu w postępowaniu głównym.
17
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, opartego na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, ocena stanu faktycznego sprawy oraz wykładnia i zastosowanie prawa krajowego należą wyłącznie do sądu krajowego. Tak samo jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy – zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które zadaje Trybunałowi. W konsekwencji, jeśli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Stichting Natuur en Milieu i in., od C‑165/09 do C‑167/09, EU:C:2011:348, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
18
Ponieważ sąd odsyłający jest wyłącznie właściwy do ustalenia i oceny stanu faktycznego w zawisłym przed nim sporze, Trybunał powinien co do zasady ograniczyć swoje badanie do tych elementów oceny, które sąd odsyłający postanowił mu przedstawić, a zatem kierować się sytuacją, którą sąd ten uważa za wykazaną, i nie może być związany hipotezami prezentowanymi przez jedną ze stron w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 2 kwietnia 2020 r., Coty Germany, C‑567/18, EU:C:2020:267, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
19
Trybunał nie jest zobowiązany do wydania orzeczenia zwłaszcza wtedy, gdy żądana wykładnia prawa Unii w sposób oczywisty nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub też gdy problem ma charakter hipotetyczny (wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Stichting Natuur en Milieu i in., od C‑165/09 do C‑167/09, EU:C:2011:348, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
20
Nie ma to zaś miejsca w niniejszym przypadku.
21
Jak wynika bowiem z postanowienia odsyłającego i jak przypomniano w pkt 11 i 12 niniejszego wyroku, käräjäoikeus (sąd pierwszej instancji) uznał, że Koninklijke Philips sprzedawała w Finlandii ekspres do kawy oznaczony jej znakiem towarowym, podczas gdy hovioikeus (sąd apelacyjny) orzekł, że nie zostało wykazane, iż Koninklijke Philips sprzedawała ten ekspres do kawy w Finlandii jako swój własny produkt. Tymczasem, ponieważ ocena stanu faktycznego zgodnie z prawem krajowym nie jest podzielana przez właściwe instancje sądowe i ponieważ sąd odsyłający jest zdania, że odpowiedzialność Koninklijke Philips za sporny wadliwy produkt nie jest wykluczona, nie wydaje się, przynajmniej w sposób oczywisty, że zadane pytania mają charakter hipotetyczny względem oceny, której sąd krajowy powinien dokonać w postępowaniu głównym.
22
W konsekwencji wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za dopuszczalny.
Co do istoty
W przedmiocie pytania pierwszego
23
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „producenta”, o którym mowa w tym przepisie, wymaga, aby osoba, która umieściła na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę lub zezwoliła na ich umieszczenie, również w inny sposób przedstawiała się jako producent produktu.
24
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część ten przepis stanowi [wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., CLCV i in. (Urządzenie ograniczające skuteczność działania w silniku Diesla), C‑693/18, EU:C:2020:1040, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo].
25
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z samym brzmieniem art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374, „»producent« oznacza producenta produktu gotowego, producenta każdego surowca lub producenta części składowej i każdą osobę, która przedstawia się jako producent, umieszczając swą nazwę, znak handlowy [towarowy] lub inną wyróżniającą cechę na produkcie”.
26
Tak więc art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 zawiera w istocie alternatywę, której jedynie część pierwsza dotyczy osoby, która przynajmniej częściowo bierze udział w procesie wytwarzania produktu. Natomiast część druga alternatywy oznacza osobę, która przedstawia się jako producent, umieszczając na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę.
27
Z jasnego i jednoznacznego brzmienia tego przepisu wynika zatem, że udział osoby przedstawiającej się jako producent w procesie produkcji produktu nie jest konieczny do zakwalifikowania jej jako „producenta” w rozumieniu tego przepisu.
28
Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, iż krąg podmiotów odpowiedzialnych, przeciw którym osoba poszkodowana ma prawo wystąpić z powództwem na podstawie przewidzianego dyrektywą 85/374 reżimu odpowiedzialności, został określony w art. 1 i 3 tej dyrektywy oraz że z uwagi na fakt, iż dyrektywa przeprowadza w dziedzinach, które reguluje, całkowitą harmonizację, określenie kręgu podmiotów ponoszących odpowiedzialność dokonane we wspomnianych artykułach winno być traktowane jako wyczerpujące (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r., Skov i Bilka, C‑402/03, EU:C:2006:6, pkt 32, 33).
29
W związku z tym to ustalenie kręgu podmiotów odpowiedzialnych nie może być uzależnione od ustalenia dodatkowych kryteriów, które nie wynikają z brzmienia art. 1 i 3 dyrektywy 85/374.
30
Tymczasem ze względu na to, że definicja przyjęta w art. 3 ust. 1 część druga alternatywy dyrektywy 85/374 nie zawiera żadnego dodatkowego kryterium, z brzmienia tego przepisu wynika, że to umieszczenie wyróżniających cech przez osobę, na którą one wskazują, lub przez osobę upoważnioną uzasadnia status „producenta” w rozumieniu omawianego przepisu.
31
W drugiej kolejności, co się tyczy kontekstu art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 i realizowanego przez nią celu, z motywów czwartego i piątego tej dyrektywy, jak również z jej art. 5 wynika, że prawodawca Unii zamierzał przyjąć szerokie rozumienie pojęcia „producenta” w celu ochrony konsumenta.
32
Zgodnie bowiem z motywem czwartym dyrektywy 85/374 ochrona konsumenta wymaga, aby odpowiedzialność każdej osoby, która przedstawia się jako producent, umieszczając swoją nazwę, znak towarowy lub inne wyróżniające cechy na produkcie, była taka sama jak odpowiedzialność faktycznego producenta. Ponadto zarówno z art. 5 tej dyrektywy, jak i z jej motywu piątego wynika, że odpowiedzialność osoby przedstawiającej się jako producent znajduje się na tym samym poziomie co odpowiedzialność faktycznego producenta i że konsument może swobodnie domagać się pełnego naprawienia szkody od którejkolwiek z tych osób, gdyż ich odpowiedzialność jest solidarna.
33
Okazuje się zatem, że art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 ma na celu ułatwienie zadania związanego z koniecznością ustalenia faktycznego producenta wadliwego przedmiotowego produktu. W tym względzie z uzasadnienia odnoszącego się do art. 2 wniosku Komisji dotyczącego dyrektywy z dnia 9 września 1976 r., leżącego u podstaw dyrektywy 85/374, który stał się, bez istotnych zmian, art. 3 tej dyrektywy, wynika, że prawodawca Unii uznał, iż ochrona konsumenta nie byłaby wystarczająca, gdyby dystrybutor mógł „odsyłać” konsumenta do producenta, który może nie być znany konsumentowi.
34
Ponadto należy zauważyć, że umieszczając na przedmiotowym produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę, osoba, która przedstawia się jako producent, stwarza wrażenie, że bierze udział w procesie produkcji lub ponosi za niego odpowiedzialność. W związku z tym wykorzystanie tych wzmianek jest równoznaczne z wykorzystaniem przez tę osobę jej renomy w celu zwiększenia atrakcyjności tego produktu w odczuciu konsumentów, co uzasadnia w zamian możliwość pociągnięcia jej do odpowiedzialności z tytułu tego używania.
35
Ponadto, jak słusznie podnosi rząd czeski, ponieważ z jednej strony kilka osób może być uważanych za producentów, a z drugiej strony konsument może wytoczyć powództwo przeciwko którejkolwiek z tych osób, poszukiwanie tylko jednej osoby odpowiedzialnej, „najbardziej odpowiedniej”, przeciwko której konsument powinien dochodzić swoich praw, nie ma, wbrew temu, co sugeruje sąd odsyłający, znaczenia.
36
Z powyższego wynika, że nie można wymagać, by osoba, która umieściła na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę lub która zezwoliła na ich umieszczenie, również w inny sposób przedstawiała się jako producent produktu, aby można ją było uznać za „producenta” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374.
37
W związku z tym wbrew temu, co utrzymuje Koninklijke Philips, należy stwierdzić, że podział odpowiedzialności, w sprawie w postępowaniu głównym, między nią i Saeco International Group nie wywołuje skutków wobec konsumenta, który powinien właśnie zostać zwolniony z obowiązku ustalenia faktycznego producenta w celu ukierunkowania swojego żądania odszkodowawczego.
38
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 1 dyrektywy 85/374 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „producenta”, o którym mowa w tym przepisie, nie wymaga, aby osoba, która umieściła na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę lub zezwoliła na ich umieszczenie, również w inny sposób przedstawiała się jako producent produktu.
W przedmiocie pytania drugiego
39
Z uwagi na odpowiedź na pytanie pierwsze nie ma konieczności udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
40
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy Rady 85/374/EWG z dnia 25 lipca 1985 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących odpowiedzialności za produkty wadliwe, zmienionej dyrektywą 1999/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 maja 1999 r., należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „producenta”, o którym mowa w tym przepisie, nie wymaga, aby osoba, która umieściła na produkcie swoją nazwę, znak towarowy lub inną wyróżniającą cechę lub zezwoliła na ich umieszczenie, również w inny sposób przedstawiała się jako producent produktu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: fiński.