Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
29 ta’ Jannar 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 1999/70/KE – Ftehim qafas bejn iċ-CES, l-UNICE u ċ-CEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Klawżola 4 – Prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni – Kumpens mogħti fil-forma ta’ kard elettronika għall-appoġġ tat-taħriġ kontinwu tal-għalliema u t-titjib tal-kompetenzi professjonali tal-għalliema – Għoti rriżervat għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat – Diskriminazzjoni fir-rigward tal-għalliema impjegati għal żmien determinat – Ġurisprudenza nazzjonali li teskludi l-għoti a posteriori tal-vantaġġ inkwistjoni lill-għalliema kkonċernati meta dawn ma jkunux għadhom jagħmlu parti mis-sistema skolastika – Sostituzzjoni, taħt ċerti kundizzjonijiet, ta’ dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab”
Fil-Kawża C‑654/24 [Bariello] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunale ordinario di Ravenna (il-Qorti Distrettwali ta’ Ravenna, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Ottubru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑8 ta’ Ottubru 2024, fil-proċedura
M.M.
vs
Ministero dell’Istruzione e del Merito
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn M. L. Arastey Sahún, Presidenta tal-Awla, J. Passer, E. Regan, D. Gratsias u B. Smulders (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Richard de la Tour,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal M.M., minn S. Solidoro, avvocato,
–        għall-Gvern Taljan, minn S. Fiorentino, bħala aġent, assistit minn L. Fiandaca, avvocata dello Stato,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn S. Delaude u D. Recchia, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas”), li jinsab fl-anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368), kif ukoll l-interpretazzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn M.M. ex għalliem għal żmien mhux determinat, mhux permanenti, u l-Ministero dell’ Istruzione e del Merito (il-Ministeru għall-Edukazzjoni u għall-Mertu, l-Italja, iktar ’il quddiem il-“Ministeru”) dwar ir-rifjut li jingħata lil dan tal-aħħar, għas-snin skolastiċi 20202021 sa 2023/2024, l-allowance annwali fil-forma ta’ kard elettronika li tippermetti lill-għalliema jixtru oġġetti u servizzi differenti, mogħtija sabiex isostnu t-taħriġ kontinwu tagħhom kif ukoll sabiex itejbu l-kompetenzi professjonali tagħhom.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 1999/70, din tal-aħħar hija intiża sabiex “[ġ]ġib fis-seħħ [il-Ftehim qafas]”.
4        Il-klawżola 2 tal-Ftehim qafas, intitolata “L-iskop”, tipprevedi, fil-punt 1 tagħha:
“Dan il-ftehim japplika għal ħaddiema għal terminu fiss li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit fil-liġi, fil-ftehim kollettiv jew fil-prattika f’ kull Stat Membru.”
5        Il-klawżola 3 tal-Ftehim qafas, intitolata “Definizzjonijiet”, hija fformulata kif ġej:
“Għall-iskop ta’ dan il-ftehim il-kliem
1.      Għall-iskop ta’ dan il-ftehim il-kliem ‘ħaddiem għal terminu fiss’ ifisru persuna li jkollha kuntratt jew relazzjoni ta’ l-impjieg dirett bejn min jimpjiega u ħaddiem meta l-aħħar tal-kuntratt jew tar-relazzjoni ta’ l-impjieg hu ddeterminat b’kondizzjonijiet oġġettivi bħal li jilħaq data speċifika, ilesti xogħol speċifiku, jew it-twettiq ta’ każ speċifiku.
2.      Għall-iskop ta’ dan il-ftehim, il-kliem ‘ħaddiem kumparabbli permanenti’ ifissru ħaddiem b’kuntratt jew relazzjoni ta’ impjieg għal żmien indefinit, fl-istess stabbiliment, ingaġġat fl-istess xogħol jew xogħol/impjieg simili, wara li tingħata attenzjoni xierqa lill-kwalifiki/kapaċitajiet. [...]”
6        Il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tistabbilixxi, fil-punt 1 tagħha:
“Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva.”
Id-dritt Taljan
7        L-Artikolu 1 tal-legge n. 107 - Riforma del sistema nazionale di istruzione e formazione e delega per il riordino delle disposizioni legislative vigenti (il-Liġi Nru 107 - ir-Riforma tas-Sistema Nazzjonali tal-Edukazzjoni u tal-Formazzjoni u d-Delega għar-Riorganizzazzjoni tad-Dispożizzjonijiet Leġiżlattivi fis-Seħħ), tat‑13 ta’ Lulju 2015 (GURI Nru 162, tal‑15 ta’ Lulju 2015, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 107/2015”), tistabbilixxi, fil-paragrafi 121 sa 122 tagħha:
“121.      Sabiex jiġi appoġġjat it-taħriġ kontinwu tal-għalliema u jittejbu l-kompetenzi professjonali tagħhom, għandha tiġi stabbilita l-kard elettronika għall-aġġornament u t-taħriġ tal-għalliema permanenti fl-istituzzjonijiet edukattivi fil-livelli kollha, f’konformità mal-limitu tan-nefqa msemmi fil-paragrafu 123. Il-kard, li l-valur nominali tagħha huwa ta’ EUR 500 fis-sena għal kull sena skolastika, tista’ tintuża għax-xiri ta’ kotba u manwali, inkluż f’format diġitali, ta’ pubblikazzjonijiet u ta’ rivisti utli għall-aġġornament professjonali, għax-xiri ta’ materjal u ta’ software, għar-reġistrazzjoni f’korsijiet ta’ titjib u ta’ kwalifika tal-kompetenzi professjonali, imwettqa minn stabbilimenti akkreditati mill-[Ministeru], għal korsijiet ta’ liċenzja, ta’ lawrja, speċjalizzata jew ta’ ċiklu uniku, marbuta mal-profil professjonali, jew ma’ korsijiet postgradwatorji jew masters universitarji marbuta mal-profil professjonali, għal wirjiet teatrali u [projezzjonijiet] ċinematografiċi, għal entrati fil-mużewijiet, fil-wirjiet u fl-avvenimenti kulturali u fl-ispettakli ħajjin, kif ukoll għall-inizjattivi konformi mal-attivitajiet identifikati fil-pjan triennali tal-offerta edukattiva tal-iskejjel u fil-pjan nazzjonali ta’ taħriġ imsemmi fil-paragrafu 124. Is-somma msemmija fil-kard ma tikkostitwixxix aċċessorju ta’ remunerazzjoni jew dħul taxxabbli.
122.      Permezz ta’ digriet tal-President tal-Kunsill tal-Ministri, bi ftehim mal-[Ministeru] u mal-Ministeru għall-Ekonomija u għall-Finanzi, li għandhom jiġu adottati f’terminu ta’ sittin jum mid-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi, għandhom jiġu ddefiniti l-kriterji u l-modalitajiet għall-għoti u għall-użu tal-kard imsemmija fil-paragrafu 121, l-ammont li għandu jiġi allokat fil-kuntest tar-riżorsi disponibbli msemmija fil-paragrafu 123, filwaqt li tittieħed inkunsiderazzjoni s-sistema pubblika ta’ ġestjoni tal-identità diġitali, kif ukoll il-modalitajiet ta’ provvista tal-faċilitajiet u tal-benefiċċji marbuta ma’ din l-istess kard.”
8        Id-decreto del President del Consiglio dei Ministri recante Disciplina delle modalità di assegnazione e utilizzo della Cà elettronica per l’aggiornamento e la formazione del docente di ruolo delle istituzioni scolastiche di ogni ordine e grado (id-Digriet tal-President tal-Kunsill tal-Ministri li Jirregola l-Modalitajiet ta’ Għoti u ta’ Użu tal-Kard Elettronika għat-Titjib u t-Taħriġ tal-Għalliema Permanenti fl-Istituzzjonijiet ta’ Tagħlim tal-Livelli kollha), tat‑28 ta’ Novembru 2016 (GURI Nru 281, tal‑1 ta’ Diċembru 2016), adottat skont l-Artikolu 1(122) tal-Liġi Nru 107/2015, jipprevedi, fl-Artikolu 3(2) tiegħu:
“Il-kard [imsemmija fl-Artikolu 1(121) tal-Liġi Nru 107/2015] ma tistax tintuża iktar mill-waqfien tas-servizz.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
9        Matul l-erba’ snin skolastiċi 2020/2021 sa 2023/2024, M.M. kienet impjegata bħala għalliema għal żmien determinat mal-Ministeru.
10      Peress li ma ġiex irrikonoxxut il-benefiċċju tal-kard elettronika prevista fl-Artikolu 1(121) tal-Liġi Nru 107/2015 (iktar ’il quddiem il-“kard elettronika inkwistjoni”) fir-rigward ta’ dawn is-snin skolastiċi, M.M., fil‑5 ta’ April 2024, ippreżentat rikors quddiem it-Tribunale ordinario di Ravenna (il-Qorti Distrettwali ta’ Ravenna, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, li permezz tiegħu hija titlob li l-Ministeru jiġi kkundannat, prinċipalment, iqiegħed għad-dispożizzjoni tagħha, skont il-modalitajiet li jirregolaw l-għoti u l-użu tal-kard elettronika inkwistjoni, il-kumpens annwali ta’ EUR 500 li tirrappreżenta din il-kard għal kull waħda mill-imsemmija snin skolastiċi u, sussidjarjament, iħallasha s-somma totali ta’ EUR 2 000.
11      Il-qorti tar-rinviju tindika, qabelxejn, li l-kard elettronika inkwistjoni, li għandha l-għan li ssostni t-taħriġ kontinwu tal-għalliema, tieħu l-forma ta’ applikazzjoni tal-internet, li tiġġenera kodiċi ta’ xiri jew vawċer ta’ xiri favur l-għalliem għall-oġġetti jew għas-servizzi li huwa jkun għażel preċedentement u li n-negozjant ikkonċernat jista’ jaċċetta din il-kard biss għall-prodotti li jikkonformaw mal-qafas regolatorju. Wara x-xiri ta’ prodott jew ta’ servizz, in-negozjant jingħata kreditu tal-ammont korrispondenti fir-rigward tal-Ministeru.
12      Din il-qorti tippreċiża, barra minn hekk, li l-kard elettronika inkwistjoni kienet inizjalment ingħatat biss, skont l-Artikolu 1(121) tal-Liġi Nru 107/2015, lill-għalliema impjegati għal żmien indeterminat. Madankollu, mid-digriet tat‑18 ta’ Mejju 2022, Ministero dell’ istruzione (Kard elettronika) (C‑450/21, EU:C:2022:411), jirriżulta li din il-liġi tmur kontra l-punt 1 klawżola 4 tal-Ftehim qafas sa fejn teskludi mill-benefiċċju ta’ din il-kard l-għalliema, bħal M.M., li huma impjegati għal żmien determinat.
13      Skont il-qorti tar-rinviju, minn dan id-digriet kien jidher li jirriżulta dritt, għall-għalliema impjegati għal żmien determinat, għall-għoti tal-kard elettronika inkwistjoni. Issa, il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja), permezz tad-Deċiżjoni Nru 29961/2023 tagħha tal‑4 ta’ Ottubru 2023, illimitat f’diversi aspetti l-modalitajiet ta’ eżerċizzju ta’ azzjoni ġudizzjarja mressqa sabiex tibbenefika minn tali dritt, billi ddeċidiet b’mod partikolari li, fost il-persuni li, b’mod żbaljat, ġew imċaħħda mill-benefiċċju ta’ dan il-permess, għandhom dritt għall-għoti a posteriori tiegħu biss dawk li, fid-data li fiha l-qorti ddeċidiet dwar id-dritt tagħhom, kienu għadhom jagħmlu parti mis-sistema skolastika, sa fejn dawn kienu inkarigati minn sostituzzjoni, inklużi fil-listi ta’ riżerva għas-sostituzzjonijiet jew li saru għalliema permanenti.
14      Min-naħa l-oħra, skont din is-sentenza, jekk il-persuna kkonċernata fil-frattemp telqet mis-sistema skolastika, bħalma huwa l-każ ta’ M.M., li l-aħħar kuntratt ta’ xogħol tagħha skada fit‑30 ta’ Ġunju 2024 u li ma teżerċita ebda funzjoni ta’ tagħlim u lanqas ma hija inkluża fl-imsemmija listi ta’ riżerva, l-obbligu pekunjarju marbut mal-kard elettronika inkwistjoni għandu jintemm retroattivament u l-applikazzjoni għall-għoti ta’ din il-kard għandha tiġi miċħuda fil-mertu.
15      Ċertament, fl-imsemmija sentenza, il-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li, f’tali sitwazzjoni, l-ex għalliem jista’, minflok talba għall-għoti tal-kard elettronika inkwistjoni, jitlob kumpens għad-dannu mġarrab minħabba n-nuqqas ta’ għoti ta’ din il-kard.
16      Madankollu, tali azzjoni għad-danni hija suġġetta għal sensiela ta’ kundizzjonijiet supplimentari, kemm sostantivi kif ukoll proċedurali. B’hekk, hija b’mod partikolari l-persuna kkonċernata li għandha tallega u tipproduċi l-prova li hija sofriet dannu speċifiku, differenti minn dak marbut biss mat-telf tas-somma ta’ EUR 500 fis-sena. Barra minn hekk, id-dannu ma huwiex preżunt u, għalkemm il-qorti tista’ tevalwa d-dannu b’ekwità, tali evalwazzjoni timplika, bħala prinċipju, l-għoti ta’ ammont kumpensatorju inqas minn din is-somma.
17      Issa, f’dan il-każ, fid-dawl ta’ dawn il-kundizzjonijiet, ir-rikors ippreżentat minn M.M. għandu jiġi miċħud, sa fejn, b’mod partikolari, hija la allegat u lanqas uriet l-eżistenza ta’ dannu speċifiku u differenti mis-sempliċi telf tal-vantaġġ ekonomiku ta’ EUR 500 fis-sena.
18      Fil-fehma ta’ dik il-qorti, l-imsemmija kundizzjonijiet imorru kontra l-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni msemmija fil-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, sa fejn dawn ma japplikawx għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat.
19      Barra minn hekk, hija tqis li d-dannu huwa, f’dan il-każ, ikkostitwit mill-fatt stess, għal M.M., li ġiet imċaħħda, bi ksur ta’ din il-klawżola 4, mis-somma assoċjata mal-kard elettronika inkwistjoni, filwaqt li għandu jiġi ppreċiżat li n-nuqqas ta’ ħlas ta’ tali somma huwa bħala regola ġenerali suffiċjenti sabiex il-qorti tagħti awtomatikament lill-persuna kkonċernata ammont bħala kumpens għal dan id-dannu, flimkien mal-interessi.
20      Konsegwentement, li jiġi impost fuq l-ex għalliem impjegat għal żmien determinat l-osservanza ta’ kundizzjonijiet speċifiċi sabiex jikseb kumpens għad-dannu tiegħu li jirriżulta min-nuqqas ta’ għoti tal-kar elettronika inkwistjoni jippreġudika l-effett utli tad-dritt tal-Unjoni u jippreġudika d-dritt għal rimedju effettiv, fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta, ta’ tali għalliem.
21      Il-qorti tar-rinviju żżid, minn naħa, li l-għan tal-introduzzjoni tal-kard elettronika inkwistjoni insostenn tat-taħriġ kontinwu tal-għalliema ma huwiex ta’ natura li jiġġustifika tali kundizzjonijiet, sa fejn din il-kard tippermetti li jinxtraw prodotti tal-konsum ta’ kuljum li ma humiex għodda ta’ taħriġ fis-sens strett, iżda li għandhom biss potenzjal f’dan is-sens.
22      Min-naħa l-oħra, ma hemmx ostakoli prattiċi jew legali għall-għoti tal-kumpens ta’ EUR 500 marbut mal-kard elettronika inkwistjoni lil għalliem li ma għadux jagħmel parti mis-sistema skolastika jew għall-ħlas ta’ kumpens awtomatiku sal-ammont ta’ dan il-kumpens, peress li, fid-dritt Taljan, l-eżekuzzjoni ta’ obbligu pekunjarju hija dejjem possibbli, liema obbligu ma jistax jintemm retroattivament.
23      B’hekk, skont il-qorti tar-rinviju, imur kontra l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, kif interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja fid-digriet tagħha msemmi fil-punt 12 ta’ din is-sentenza, il-fatt li M.M. ġiet imċaħħda retroattivament mill-għoti, fil-forma tal-kard elettronika inkwistjoni, ta’ ammont totali ta’ EUR 2 000 għas-snin skolastiċi 2020/2021 sa 2023/2024, għas-sempliċi raġuni li ma għadhiex tagħmel parti mis-sistema skolastika.
24      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tribunale di Padova (il-Qorti Distrettwali ta’ Padova) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“Il-Klawżola 4 tal-[Ftehim qafas] għandha tiġi interpretata (inkluż għall-finijiet tal-effettività tad-dritt tal-Unjoni Ewropea u l-garanzija ta’ rimedju effettiv fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea) bħala li tipprekludi l-limitazzjonijiet stabbiliti fir-raġunijiet [tat-talba għal deċiżjoni preliminari] (f’każ ta’ terminazzjoni tal-inklużjoni tar-rikorrent fis-sistema skolastika) introdotta mill-ġurisprudenza nazzjonali fil-ħruġ tal-karta [kard elettronika inkwistjoni]; għalhekk, jekk ukoll għal eks għalliema (persuni esterni għas-sistema skolastika), huwa meħtieġ u suffiċjenti, għall-finijiet li jirċievu l-ħlas tas-somom li għalihom kienu jkunu intitolati matul il-kors tar-relazzjoni taħt il-karta [kard elettronika inkwistjoni] (EUR 500 fis-sena), li titressaq talba fil-qorti għall-ħlas ta’ dawn is-somom, bil-modi previsti mill-karta [kard elettronika inkwistjoni], jew direttament fi flus li huma valuta legali, mingħajr iktar oneri ta’ mistoqsijiet, allegazzjonijiet jew provi?”
Fuq id-domanda preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
25      Il-Gvern Taljan isostni li d-domanda magħmula hija inammissibbli għal diversi raġunijiet. L-ewwel nett, din il-kwistjoni ma tagħmilx distinzjoni bejn il-kategoriji differenti ta’ għalliema impjegati għal żmien determinat, filwaqt li, b’mod partikolari, il-kategorija tal-għalliema li jwettqu sostituzzjonijiet għal żmien qasir ma għandhiex, fi kwalunkwe każ, dritt għall-għoti tal-kard elettronika inkwistjoni. It-tieni nett, l-imsemmija domanda ma tistax tinftiehem sa fejn tirreferi, fir-rigward tal-portata tagħha, għall-motivazzjoni kollha tat-talba għal deċiżjoni preliminari. It-tielet nett, l-istess kwistjoni tikkonċerna differenza fit-trattament ibbażata mhux fuq it-tul determinat tar-relazzjoni ta’ impjieg, iżda fuq is-sempliċi fatt, għall-għalliem ikkonċernat, li ħareġ mis-sistema skolastika, u dan tkun xi tkun ir-raġuni. Ir-raba’ u fl-aħħar nett, peress li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma għadhiex fis-servizz, il-Ftehim qafas ma għadux applikabbli għaliha.
26      Għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, id-domandi li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss jekk ikun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollhiex x’taqsam mal-fatti jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex l-elementi ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi magħmula lilha (sentenza tal‑4 ta’ Settembru 2025, Pelavi, C‑253/24, EU:C:2025:660, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tirrileva li M.M. titlob, essenzjalment, il-ħlas tal-kumpens marbut mal-kard elettronika inkwistjoni, għas-snin skolastiċi 2020/2021 sa 2023/2024 li matulhom hija ħadmet bħala għalliem impjegat għal żmien determinat. Din il-qorti tqis li, bħala prinċipju, hemm lok li tintlaqa’ din it-talba, iżda tindika li hija prekluża mill-kundizzjonijiet imposti mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) għall-għoti a posteriori ta’ tali kard.
28      B’hekk jidher, qabelxejn, li, kuntrarjament għal dak li jidher li jissuġġerixxi l-Gvern Taljan, din il-qorti titlaq mill-premessa li M.M. ma
taqax taħt kategorija ta’ għalliema li fi kwalunkwe każ hija eskluża mill-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni.
29      Sussegwentement, għandu jiġi rrilevat li, fit-talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju tiddeskrivi bi preċiżjoni l-portata tal-kundizzjonijiet stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), kif esposti fil-punti 13 sa 16 ta’ din is-sentenza. Għalkemm huwa minnu li l-formulazzjoni ta’ din id-domanda tirreferi għall-“motivi” ta’ din it-talba, xorta jibqa’ l-fatt li, minbarra l-preċiżazzjonijiet li jinsabu f’dawn il-motivi, l-imsemmija domanda tinftiehem bħala tali.
30      Barra minn hekk, għandu jiġi kkonstatat li l-eżami tal-argument tal-Gvern Taljan li l-kundizzjonijiet li jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) japplikaw indipendentement mit-tul tar-relazzjoni ta’ impjieg tal-persuni kkonċernati, b’tali mod li ma humiex diskriminatorji fir-rigward tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, jaqa’ taħt il-mertu tad-domanda magħmula.
31      Fl-aħħar nett, dan il-gvern ma huwiex iġġustifikat meta jinvoka l-fatt li, fil-mument tat-talba tiegħu, M.M ma kinitx għadha fis-servizz sabiex jafferma li l-Ftehim qafas ma huwiex applikabbli għall-kawża prinċipali. Fil-fatt, mill-preċiżazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li l-applikazzjoni għall-għoti tal-kard elettronika inkwistjoni tirrigwarda perijodi li matulhom M.M. kienet impjegata bħala għalliema għal żmien determinat u kienet, għalhekk, “ħaddiem għal żmien determinat”, fis-sens tal-klawżola 2(1) tal-Ftehim qafas, moqrija flimkien mal-punt 1 tal-klawżola 3 tiegħu.
32      Issa, peress li d-diskriminazzjoni li tmur kontra l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, li tagħha M.M. tallega li hija vittma, tikkonċerna l-perijodi ta’ servizz imwettqa bħala ħaddiem għal żmien determinat, il-fatt li fil-frattemp hija tilfet din il-kwalità huwa irrilevanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Ottubru 2012, Valenza et, C‑302/11 sa C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 35).
33      Minn dan isegwi li d-domanda hija ammissibbli.
Fuq il-mertu
34      Permezz tal-unika domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi ġurisprudenza nazzjonali li tipprevedi li, fir-rigward ta’ azzjoni mressqa minn għalliem impjegat għal żmien determinat sabiex tiġi rrimedjata ċ-ċaħda indebita, minħabba l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra l-ewwel waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet, tal-benefiċċju ta’ vantaġġ finanzjarju ta’ ammont ta’ EUR 500 fis-sena, mogħti permezz ta’ kard elettronika li tippermetti x-xiri ta’ oġġetti u ta’ servizzi intiżi sabiex isostnu t-taħriġ kontinwu tal-għalliema, minn naħa, l-għoti a posteriori ta’ din il-kard huwa suġġett għall-kundizzjoni li dan l-għalliem ikun għadu jagħmel parti mis-sistema skolastika u, min-naħa l-oħra, fin-nuqqas ta’ għoti a posteriori tal-imsemmija kard, l-imsemmi għalliem jista’ jinvoka dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab minħabba dan in-nuqqas ta’ għoti biss permezz tal-osservanza ta’ ċerti kundizzjonijiet speċifiċi.
35      Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, essenzjalment, fid-digriet tagħha tat‑18 ta’ Mejju 2022, Ministero dell’istruzione (Kard elettronika) (C‑450/21, EU:C:2022:411, punt 48), li l-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tirriżerva biss lill-persunal li jgħallem permanenti ta’ ministeru, u mhux lill-persunal għalliem impjegat għal żmien determinat ta’ dan il-ministeru, il-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni.
36      F’dan il-każ, il-kawża prinċipali tirrigwarda l-istess leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża li tat lok għal dan id-digriet, jiġifieri l-Artikolu 1(121) u (122) tal-Liġi Nru 107/2015, li jipprevedi l-ħolqien ta’ “kard elettronika għall-aġġornament u t-taħriġ tal-għalliema permanenti fl-istituzzjonijiet ta’ tagħlim fil-livelli kollha [...] li l-valur nominali tagħha huwa ta’ EUR 500 fis-sena għal kull sena skolastika”.
37      F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju titlaq mill-premessa li l-għalliema impjegati għal żmien determinat bħal M.M., li fir-rigward tagħhom huwa stabbilit li ġew imċaħħda mill-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni bi ksur tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, għandhom dritt għall-għoti a posteriori ta’ din il-kard jew, tal-inqas, għall-ħlas tal-ammont li jikkostitwixxi l-valur nominali tagħha.
38      Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), wara l-imsemmija digriet, jirriżulta li azzjoni ġudizzjarja intiża sabiex jiġi invokat il-benefiċċju ta’ dan id-dritt hija suġġetta għal kundizzjonijiet. B’hekk, il-qorti tar-rinviju tindika, minn naħa, li dawn l-għalliema għad għandhom ikunu fis-servizz fid-data tad-deċiżjoni dwar it-talba tagħhom għall-għoti a posteriori ta’ tali kard, b’tali mod li ma għandhomx iktar dritt għall-benefiċċju ta’ din il-kard meta fil-frattemp ikunu “ħarġu mis-sistema skolastika”, li huwa l-każ meta dawn l-għalliema ma jkunux iktar inkarigati minn sostituzzjoni, ma jibqgħux inklużi fil-listi ta’ riżerva għas-sostituzzjonijiet jew ma jkunux saru għalliema permanenti. Min-naħa l-oħra, f’din is-sitwazzjoni, l-imsemmija għalliema għandhom biss il-possibbiltà li jressqu azzjoni għall-kumpens għad-dannu mġarrab minħabba n-nuqqas ta’ għoti tal-imsemmija kard, li madankollu tista’ tintlaqa’ biss permezz tal-osservanza ta’ ċerti kundizzjonijiet supplimentari ta’ natura sostantiva u proċedurali, bħal dawk imsemmija fil-punt 16 ta’ din is-sentenza.
39      B’hekk, sabiex tingħata risposta għad-domanda magħmula, għandu jiġi eżaminat, fl-ewwel lok, jekk tali kundizzjonijiet jmorrux kontra l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas sa fejn dawn iwasslu, kif il-qorti tar-rinviju tixtieq tqis, għal trattament inqas favorevoli tal-ħaddiema għal żmien determinat meta mqabbla mal-ħaddiema għal żmien indeterminat paragunabbli għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-impjieg, li ma huwiex iġġustifikat minn raġunijiet oġġettivi.
40      F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar, l-ewwel nett, kif jirriżulta mill-punt 31 ta’ din is-sentenza, li d-domanda magħmula hija bbażata fuq il-premessa li għalliem, bħal M.M., jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Ftehim qafas, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 2 tal-Ftehim qafas, moqrija flimkien mal-klawżola 3(1) tagħha, fir-rigward tal-perijodi li matulhom huwa eżerċita impjieg bħala ħaddiem għal żmien determinat. Barra minn hekk, kif issemma fil-punt 32 ta’ din is-sentenza, din il-premessa ma tistax tiġi kkontestata mill-fatt li fil-frattemp il-persuna kkonċernata tilfet din il-kwalità.
41      Bl-istess mod, it-tieni nett, il-kard elettronika inkwistjoni għandha titqies li taqa’ taħt il-“kondizzjonijiet tal-impjieg”, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas (sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2025, Lalfi, C‑268/24, EU:C:2025:526, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42      It-tielet nett, fir-rigward, b’mod partikolari, tal-eżistenza ta’ differenza fit-trattament, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, għandu jitfakkar li huwa biżżejjed li l-ħaddiema għal żmien determinat inkwistjoni jiġu ttrattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiema għal żmien indeterminat li jinsab f’sitwazzjoni komparabbli, sabiex dawn il-ħaddiema tal-ewwel ikunu intitolati li jitolbu l-benefiċċju ta’ din il-klawżola (sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2025, Lalfi, C‑268/24, EU:C:2025:526, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43      Madankollu, differenza fit-trattament li hija bbażata fuq kriterju differenti minn dak għal żmien determinat jew indeterminat tar-relazzjoni ta’ impjieg ma taqax taħt il-projbizzjoni stabbilita fil-klawżola 4 tal-Ftehim qafas (sentenza tal‑4 ta’ Settembru 2025, Gnattai, C‑543/23, EU:C:2025:653, punt 43 u l-ġurisprudenza ċċitata).
44      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tidher li tqis li l-kundizzjonijiet imsemmija fid-domanda tagħha jimplikaw differenza fit-trattament, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, għad-detriment tal-għalliema impjegati għal żmien determinat, sa fejn dawn il-kundizzjonijiet li jirregolaw l-azzjonijiet ġudizzjarji mressqa minn dawn tal-aħħar “ma japplikawx għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat”.
45      Min-naħa tiegħu, il-Gvern Taljan jafferma, kif ġie rrilevat fil-punti 25 u 30 ta’ din is-sentenza, li dawn l-istess kundizzjonijiet huma, għall-kuntrarju, applikabbli għall-għalliema kollha, inklużi l-għalliema impjegati għal żmien indeterminat, fl-ipoteżi fejn huma joħorġu mis-sistema skolastika, u dan tkun xi tkun ir-raġuni.
46      Issa, l-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju ma jippermettux li jiġi ddeterminat jekk il-kundizzjonijiet stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di Cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) humiex jew le applikabbli wkoll għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat meta, bħal għalliem impjegat għal żmien determinat, bħal M.M., huma ġew indebitament imċaħħda, għal raġunijiet differenti minn dik marbuta mat-tul tar-relazzjoni ta’ impjieg tagħhom, mill-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni u li, fil-kuntest ta’ azzjoni ġudizzjarja mressqa sabiex tiġi rrimedjata din iċ-ċaħda indebita, huma jitolbu l-għoti tagħha, a posteriori, biss wara l-ħruġ tagħhom mis-sistema skolastika. Huwa l-kompitu tal-qorti tar-rinviju li tagħmel il-verifiki neċessarji f’dan ir-rigward.
47      Jekk, fi tmiem dawn il-verifiki, din il-qorti tikkonstata li dawn il-kundizzjonijiet japplikaw, fost l-għalliema li joħorġu mis-sistema skolastika u li jkunu talbu l-għoti a posteriori tal-kard elettronika inkwistjoni, biss għall-ex għalliema impjegati għal żmien determinat u mhux ukoll għall-ex għalliema impjegati għal żmien indeterminat, ikun hemm lok li jiġi kkonstatat li l-applikazzjoni tal-imsemmija kundizzjonijiet tistabbilixxi differenza fit-trattament, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, għad-detriment ta’ dawn l-għalliema tal-ewwel meta mqabbla mal-ex għalliema impjegati għal żmien indeterminat.
48      F’dan il-każ, hija l-imsemmija qorti li għandha tevalwa jekk dawn iż-żewġ kategoriji ta’ ex għalliema jinsabux f’sitwazzjonijiet paragunabbli, u, fl-affermattiv, jekk jeżistux, jekk ikun il-każ, “raġunijiet oġġettivi”, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, li jistgħu jiġġustifikaw din id-differenza fit-trattament, filwaqt li jiġi ppreċiżat li l-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jinkludix indizji ta’ natura li jagħtu x’jifhmu li l-evalwazzjoni li għandha ssir f’dan ir-rigward għandha tkun ibbażata fuq elementi kunsiderevolment differenti minn dawk li l-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni, sabiex tikkonstata, fil-kawża li tat lok għad-digriet tat‑18 ta’ Mejju 2022, Ministero dell’ istruzione (Kard elettronika) (C‑450/21, EU:C:2022:411), u f’dik li tat lok għas-sentenza tat‑3 ta’ Lulju 2025, Lalfi (C‑268/24, EU:C:2025:526), li dan il-punt 1 tal-klawżola 4, kien jipprekludi leġiżlazzjoni li tirriżerva l-benefiċċju ta’ din il-kard elettronika għall-għalliema permanenti, bl-esklużjoni tal-għalliema impjegati għal żmien determinat, anki meta dawn tal-aħħar iwettqu sostituzzjonijiet għal żmien qasir.
49      Jekk, min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju tistabbilixxi li dawn l-istess kundizzjonijiet japplikaw mingħajr distinzjoni għall-għalliema kollha msemmija fil-punt 47 ta’ din is-sentenza, dawn ma jistgħux jitqiesu li jwasslu għal differenza fit-trattament, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, u dan minkejja li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha l-għalliema impjegati għal żmien determinat inizjalment ġew imċaħħda mill-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni tmur kontra din il-klawżola.
50      Madankollu, u fid-dawl tad-dubji espressi mill-qorti tar-rinviju, għandu, fit-tieni lok, jiġi vverifikat jekk il-kundizzjonijiet stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), li huma msemmija fid-domanda magħmula, jistgħux madankollu jkunu kuntrarji għall-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas sa fejn, anki jekk ma jkunux ta’ natura diskriminatorja, jikkompromettu l-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni jew id-dritt għal rimedju effettiv, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta, peress li l-ex għalliema impjegati għal żmien determinat ġew imċaħħda mill-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni b’applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li, skont id-digriet imsemmi fil-punt 35 ta’ din is-sentenza, tmur kontra l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas.
51      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar, l-ewwel nett, li, skont ġurisprudenza stabbilita sew, meta tiġi kkonstatata diskriminazzjoni, li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, u sakemm ma jkunux ġew adottati miżuri li jistabbilixxu mill-ġdid l-ugwaljanza fit-trattament, l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza tista’ tiġi żgurata biss bl-għoti lill-persuni tal-kategorija żvantaġġata tal-istess vantaġġi li jibbenefikaw minnhom il-persuni tal-kategorija pprivileġġata. Il-persuni żvantaġġati għandhom għalhekk jitqiegħdu fl-istess sitwazzjoni tal-persuni li jibbenefikaw mill-vantaġġ ikkonċernat (sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2017, Milkova, C‑406/15, EU:C:2017:198, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
52      F’każ bħal dan, il-qorti nazzjonali għandha teskludi kull dispożizzjoni nazzjonali diskriminatorja, mingħajr ma jkollha għalfejn titlob jew tistenna t-tħassir minn qabel tagħha mil-leġiżlatur, u li tapplika għall-membri tal-grupp żvantaġġat l-istess sistema li minnha jibbenefikaw il-persuni tal-kategorija l-oħra. Il-qorti nazzjonali għandha dan l-obbligu indipendentement mill-eżistenza, fid-dritt intern, ta’ dispożizzjonijiet li jagħtuha l-ġurisdizzjoni sabiex tagħmel dan (sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2017, Milkova, C-406/15, EU:C:2017:198, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).
53      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża li tali soluzzjoni tista’ tapplika biss fil-preżenza ta’ sistema ta’ riferiment valida (sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2017, Milkova, C‑406/15, EU:C:2017:198, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54      Issa, dan huwa l-każ fil-kawża prinċipali, peress li s-sistema nazzjonali applikabbli għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat fir-rigward tal-għoti tal-kard elettronika inkwistjoni tibqa’ l-unika sistema ta’ riferiment valida, sakemm miżuri li jistabbilixxu mill-ġdid l-ugwaljanza fit-trattament ma jkunux ġew adottati mil-leġiżlatur nazzjonali.
55      Għaldaqstant, għandu jiġi żgurat lill-għalliema impjegati għal żmien determinat trattament identiku għal dak li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tirriżerva għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑22 ta’ Jannar 2019, Cresco Investigation, C‑193/17, EU:C:2019:43, punt 83).
56      It-tieni nett, sabiex jiġi żgurat tali trattament identiku, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod komplet u koerenti, l-elementi kollha li jagħmlu parti integrali minn din il-leġiżlazzjoni nazzjonali, imnaddfa mill-komponent diskriminatorju tagħha, u li jikkundizzjonaw l-għoti tal-benefiċċji li hija tipprevedi, inklużi, jekk ikun il-każ, il-kundizzjonijiet li jistgħu jirrestrinġu l-għoti tagħhom.
57      F’dan l-aħħar rigward, ma jistax, fil-fatt, jitqies li t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ tali kundizzjonijiet iċaħħad mill-effett utli l-konstatazzjoni tan-natura diskriminatorja tal-imsemmija leġiżlazzjoni nazzjonali, u dan anki jekk dawn iwasslu għall-esklużjoni tal-għoti ta’ vantaġġ bħall-kard elettronika inkwistjoni, peress li tali esklużjoni hija biss, għalhekk, il-konsegwenza tal-applikazzjoni għall-persuni tal-grupp żvantaġġat tal-istess sistema bħal dik applikabbli għall-persuni tal-grupp ipprivileġġat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Mejju 2025, Melbán u Sergamo, C‑623/23 u C‑626/23, EU:C:2025:358, punti 88 u 89).
58      F’dan il-każ, il-Gvern Taljan isostni li l-kundizzjonijiet stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di Cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) huma intrinsikament marbuta mal-għan imfittex mill-istabbiliment tal-kard elettronika inkwistjoni, li jikkonsisti f’li jiġi sostnut it-taħriġ kontinwu tal-għalliema, peress li dan l-għan ma jistax jintlaħaq iktar wara l-ħruġ tal-persuni kkonċernati mis-sistema skolastika, fatt li huwa kkorroborat mill-Artikolu 3(2) tad-digriet tal-President tal-Kunsill tal-Ministri msemmi fil-punt 8 ta’ din is-sentenza, li jipprevedi li “[i]l-kard [elettronika inkwistjoni] ma tistax tintuża iktar mill-waqfien tas-servizz”. Barra minn hekk, dawn il-kundizzjonijiet huma ġġustifikati min-natura tal-benefiċċju kkonċernat, peress li l-Artikolu 1(121) tal-Liġi Nru 107/2015 jipprevedi, f’dan ir-rigward, li “[i]s-somma msemmija [f’din il-] kard ma tikkostitwixxix aċċessorju ta’ remunerazzjoni jew dħul taxxabbli”. L-għoti tal-imsemmija kard lil għalliema li ħarġu mis-sistema skolastika jmur għalhekk kontra l-għan u n-natura tagħha, bla ħsara għad-dritt tal-persuni kkonċernati li jitolbu kumpens għad-dannu subit minħabba n-nuqqas ta’ għoti tal-kard elettronika inkwistjoni.
59      F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher li l-kundizzjonijiet relatati mal-azzjonijiet ġudizzjarji mressqa sabiex tiġi rrimedjata ċ-ċaħda indebita tal-benefiċċju tal-kard elettronika inkwistjoni stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Corte suprema di Cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni), għalkemm, konformement mal-premessa li tinsab fil-punt 50 ta’ din is-sentenza, jiġi kkonstatat li dawn ma humiex diskriminatorji, jagħmlu parti integrali mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali u, bl-istess mod, mis-sistema ta’ riferiment, b’tali mod li l-applikazzjoni tagħhom ma tistax titqies li tippreġudika l-effett utli tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbilit fil-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, fatt li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
60      F’każ bħal dan, hemm lok, b’applikazzjoni ta’ din is-sistema u, b’mod partikolari, ta’ dawn il-kundizzjonijiet, li l-kard elettronika inkwistjoni tingħata a posteriori lill-għalliema indebitament imċaħħda minn dan il-vantaġġ sa fejn madankollu għadhom fis-sistema skolastika, peress li l-għalliema li joħorġu mis-sistema skolastika jistgħu, min-naħa tagħhom, jeżerċitaw id-dritt tagħhom għal kumpens għad-dannu subit, li, f’dan il-każ, jagħmel parti wkoll mill-imsemmija sistema ta’ riferiment.
61      Fir-rigward, it-tielet nett, ta’ dan id-dritt għal kumpens, għandu jitfakkar li kull miżura intiża li telimina diskriminazzjoni kontra d-dritt tal-Unjoni, inklużi miżuri individwali dwar l-għoti lill-persuni fi ħdan il-kategorija żvantaġġata tal-istess vantaġġi bħal dawk li jibbenefikaw minnhom il-persuni tal-kategorija pprivileġġata, tikkostitwixxi implimentazzjoni ta’ dan id-dritt, li għandha tosserva r-rekwiżiti tiegħu (sentenza tal‑20 ta’ April 2023, Landespolizeidirektion Niederösterreich u Finanzamt Österreich, C‑650/21, EU:C:2023:300, punt 80 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
62      Dan huwa l-każ ta’ dritt għal kumpens li jagħmel parti integrali mis-sistema ta’ riferiment kkonċernata u li għalhekk għandu jiġi estiż għall-persuni li jaqgħu fil-kategorija żvantaġġata sabiex tiġi żgurata l-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbilit fil-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas, konformement mal-ġurisprudenza msemmija fil-punt51 ta’ din is-sentenza.
63      Fost ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni li għandhom għalhekk jiġu osservati f’dak li jirrigwarda dan id-dritt għal kumpens, hemm dawk li jirriżultaw mid-dritt għal rimedju effettiv, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Frar 2024, X (Assenza ta’ raġunijiet għal xoljiment), C‑715/20, EU:C:2024:139, punt 77), li tikkostitwixxi affermazzjoni mill-ġdid tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva (sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, Nemzeti Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság, C‑132/21, EU:C:2023:2, punt 50 u l-ġurisprudenza ċċitata).
64      Madankollu, mill-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju ma jirriżultax kif ir-rimedji li għandha M.M. sabiex tinvoka d-dritt tagħha għal kumpens ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari dawk tal-Artikolu 47 tal-Karta, bil-kundizzjoni madankollu li jiġu osservati l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
65      F’dan ir-rigward, sa fejn jikkonċerna dawn il-prinċipji, għandu jitfakkar li, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, huwa l-ordinament ġuridiku intern ta’ kull Stat Membru, skont il-prinċipju tal-awtonomija proċedurali ta’ dawn tal-aħħar, li għandha tindika l-qrati kompetenti u li għandha tirregola l-metodi proċedurali ġudizzjarji intiżi sabiex jassiguraw il-ħarsien tad-drittijiet li l-individwi jiksbu mid-dritt tal-Unjoni (sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2011, Rosado Santana, C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 87 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66      Madankollu, f’dan il-kuntest, hekk kif jirriżulta minn ġurisprudenza ferm stabbilita, il-modalitajiet proċedurali ta’ rikorsi li huma intiżi sabiex jiżguraw il-ħarsien tad-drittijiet li l-individwi għandhom bis-saħħa tad-dritt tal-Unjoni ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirrigwardaw rimedji simili previsti mil-leġiżlazzjoni interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma għandhomx jrendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2011, Rosado Santana, C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 89 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67      Minn dan isegwi li, fl-ipoteżi msemmija fil-punt 62 ta’ din is-sentenza, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiżgura li M.M. ikollha, quddiemha stess jew, jekk ikun il-każ, quddiem qorti oħra, possibbiltà reali li tinvoka d-dritt tagħha għal kumpens għad-dannu mġarrab, skont modalitajiet proċedurali, probatorji jew oħrajn, li ma humiex inqas favorevoli minn dawk previsti għal rikorsi simili tad-dritt intern, b’mod partikolari għal dawk kollha miftuħa għall-ex għalliema impjegati għal żmien indeterminat sabiex jiksbu l-għoti a posteriori tal-kard elettronika inkwistjoni, u li ma għandhomx l-effett li jirrendu impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt għal kumpens.
68      Madankollu, sa fejn l-imsemmi dritt jirrigwarda, preċiżament, il-kumpens għad-dannu mġarrab wara n-nuqqas ta’ għoti tal-kard elettronika inkwistjoni, ma huwiex, fih innifsu, kuntrarju għall-prinċipju ta’ effettività li l-persuna kkonċernata tintalab tallega u tipproduċi l-prova, għall-finijiet tal-eżerċizzju tal-istess dritt, tar-realtà ta’ dannu speċifiku, differenti minn dak marbut biss mat-telf tas-somma ta’ EUR 500 fis-sena, jew li jingħata kumpens li l-ammont tiegħu ma huwiex ekwivalenti għall-valur monetarju tal-kard elettronika inkwistjoni, b’mod partikolari jekk jirriżulta li d-dannu mġarrab huwa inqas.
69      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix ġurisprudenza nazzjonali li tipprevedi li, fir-rigward ta’ azzjoni mressqa minn għalliem impjegat għal żmien determinat sabiex tiġi rrimedjata ċ-ċaħda indebita, minħabba l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali kuntrarja għal din id-dispożizzjoni, tal-benefiċċju ta’ vantaġġ finanzjarju ta’ ammont ta’ EUR 500 fis-sena, mogħti permezz ta’ kard elettronika li tippermetti x-xiri ta’ oġġetti u ta’ servizzi intiżi sabiex isostnu t-taħriġ kontinwu tal-għalliema, minn naħa, l-għoti a posteriori ta’ din il-kard huwa suġġett għall-kundizzjoni li dan l-għalliem ikun għadu jagħmel parti mis-sistema skolastika u, min-naħa l-oħra, fin-nuqqas ta’ għoti a posteriori ta’ din il-kard, l-imsemmi għalliem jista’ jinvoka dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab minħabba dan in-nuqqas ta’ għoti biss permezz tal-osservanza ta’ kundizzjonijiet speċifiċi, sakemm dawn il-kundizzjonijiet kollha japplikaw ukoll għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat li jitolbu l-għoti a posteriori tal-istess kard, u li l-modalitajiet proċedurali li jirregolaw l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt għal kumpens josservaw barra minn hekk il-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
Fuq l-ispejjeż
70      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Il-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999, li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat-28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
il-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix ġurisprudenza nazzjonali li tipprevedi li, fir-rigward ta’ azzjoni mressqa minn għalliem impjegat għal żmien determinat sabiex tiġi rrimedjata ċ-ċaħda indebita, minħabba l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali kuntrarja għal din id-dispożizzjoni, tal-benefiċċju ta’ vantaġġ finanzjarju ta’ ammont ta’ EUR 500 fis-sena, mogħti permezz ta’ kard elettronika li tippermetti x-xiri ta’ oġġetti u ta’ servizzi intiżi sabiex isostnu t-taħriġ kontinwu tal-għalliema, minn naħa, l-għoti a posteriori ta’ din il-kard huwa suġġett għall-kundizzjoni li dan l-għalliem ikun għadu jagħmel parti mis-sistema skolastika u, min-naħa l-oħra, fin-nuqqas ta’ għoti a posteriori ta’ din il-kard, l-imsemmi għalliem jista’ jinvoka dritt għal kumpens għad-dannu mġarrab minħabba dan in-nuqqas ta’ għoti biss permezz tal-osservanza ta’ kundizzjonijiet speċifiċi, sakemm dawn il-kundizzjonijiet kollha japplikaw ukoll għall-għalliema impjegati għal żmien indeterminat li jitolbu l-għoti a posteriori tal-istess kard, u li l-modalitajiet proċedurali li jirregolaw l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt għal kumpens josservaw barra minn hekk il-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: it-Taljan.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.