CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. SZPUNAR
van 2 oktober 2025 (1)
Zaak C‑496/24
Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoeding,
Stichting de Thuiskopie
tegen
HP Nederland BV,
Dell BV,
Stichting Overlegorgaan Blanco Informatiedragers
(verzoek van de Hoge Raad der Nederlanden om een prejudiciële beslissing)
„ Prejudiciële verwijzing – Harmonisatie van de wetgevingen – Intellectuele eigendom – Auteursrecht en naburige rechten – Richtlijn 2001/29/EG – Artikel 2 – Reproductierecht – Artikel 3 – Recht van mededeling van werken aan het publiek – Artikel 5, lid 2, onder b), en artikel 5, lid 5 – Uitzonderingen en beperkingen – Reproductie voor privégebruik – Billijke compensatie – Onlinemededeling van werken aan het publiek – Betaalde streamingdienst – Kopie voor gebruik zonder toegang tot het internet ”
Inleiding
1.        In het kader van de talrijke uitzonderingen op de uitsluitende
rechten van auteurs voorziet het auteursrecht van de Unie onder meer in een uitzondering krachtens welke het natuurlijke personen is toegestaan om werken zonder toestemming te reproduceren voor privégebruik. Teneinde auteurs te
compenseren
voor de verliezen die zij lijden als gevolg van die uitzondering, die ertoe leidt dat gebruikers niet langer verplicht
zijn om meerdere exemplaren van een werk te kopen, voorziet het Unierecht in de betaling van een vergoeding. In de praktijk wordt deze compensatie in de lidstaten gewoonlijk gefinancierd met de zogeheten thuiskopievergoeding, die wordt geheven van fabrikanten of importeurs van geheugendragers en apparaten die door natuurlijke personen kunnen worden gebruikt voor de reproductie van beschermde werken. Deze heffing wordt vervolgens afgewenteld op de kopers van die dragers en apparaten, zodat de uiteindelijke financiële last van de compensatie in beginsel wordt gedragen door de begunstigden van de uitzondering. Het Hof heeft geoordeeld dat dit stelsel verenigbaar is met het Unierecht.(2)
2.        De thuiskopievergoeding, die wordt geïnd en uitgekeerd door de in
de lidstaten aangewezen instellingen, is voor de auteurs een substantiële en stabiele bron van inkomsten. Het is dan ook verleidelijk om de draagwijdte van de uitzondering en van de uit de heffing voortvloeiende bron van inkomsten uit te breiden tot buiten het kader van de relevante bepalingen van het recht en van de doelstellingen waarvoor en de redenen waarom de heffing is ingevoerd, volgens het gezegde dat wanneer je een hamer hebt, alles op een spijker gaat lijken. Aan die illusie lijken de instellingen die in Nederland zijn belast met het innen van de thuiskopievergoeding ten prooi te zijn gevallen. Zij zijn er namelijk van uitgegaan dat de thuiskopievergoeding ook kan worden geïnd en dat de eraan ten grondslag liggende uitzondering ook geldt voor de door aanbieders van streamingdiensten(3) verrichte dienst die bestaat in de mededeling van kopieën van werken die kunnen worden afgespeeld zonder dat daarvoor toegang tot het internet vereist is (hierna: „offline streaming copies”).
3.        We mogen echter niet uit het oog verliezen dat de compensatie uit hoofde van de uitzondering ten aanzien van het reproduceren van werken voor privégebruik geen doel op zich is. Zij heeft tot doel om verliezen te compenseren in situaties waarin de uitzondering toelaatbaar en gerechtvaardigd of zelfs noodzakelijk is. De compensatie is daarentegen niet bedoeld om in de plaats te treden
van de gewone contractuele regelingen die gelden wanneer auteurs in staat zijn om hun uitsluitende
rechten te doen gelden en om aldus inkomsten uit de exploitatie van hun werken te verwerven, ook niet wanneer zij die inkomsten niet hoog genoeg vinden. In de onderhavige zaak heeft het Hof de gelegenheid om in het licht van zijn eerdere rechtspraak over soortgelijke situaties nader te bepalen
binnen welke grenzen de uitzondering van toepassing is.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
4.        In de artikelen 2, 3, 5 en 6 van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij(4) is met name bepaald:
„Artikel 2
De lidstaten voorzien ten behoeve van:
a)      auteurs, met betrekking tot hun werken,
[...]
in het uitsluitende recht, de directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie van dit materiaal, met welke middelen en in welke vorm ook, toe te staan of te verbieden.
Artikel 3
1.      De lidstaten voorzien ten behoeve van auteurs in het uitsluitende recht, de mededeling van hun werken aan het publiek, per draad of draadloos, met inbegrip van de beschikbaarstelling van hun werken voor het publiek op zodanige wijze dat deze voor leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegankelijk zijn, toe te staan of te verbieden.
[...]
Artikel 5
[...]
2.      De lidstaten kunnen beperkingen of restricties op het in artikel 2 bedoelde reproductierecht stellen ten aanzien van:
[...]
b)      de reproductie, op welke drager dan ook, door een natuurlijke persoon voor privégebruik gemaakt, en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk, mits de rechthebbenden een billijke compensatie ontvangen waarbij rekening wordt gehouden met het al dan niet toepassen van de in artikel 6 bedoelde technische voorzieningen op het betrokken werk of het betrokken materiaal;
[...]
5.      De in de leden 1, 2, 3 en 4 bedoelde beperkingen en restricties mogen slechts in bepaalde bijzondere gevallen worden toegepast mits daarbij geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van werken of ander materiaal en de wettige belangen van de rechthebbende niet onredelijk worden geschaad.
Artikel 6
[...]
3.        Voor de toepassing van deze richtlijn wordt onder ‚technische voorzieningen’ verstaan technologie, inrichtingen of onderdelen die in het kader van hun normale werking dienen voor het voorkomen of beperken van handelingen ten aanzien van werken of ander materiaal, die niet zijn toegestaan door de houders van auteursrechten, wettelijk vastgelegde naburige rechten [...]. Technische voorzieningen worden geacht ‚doeltreffend’ te zijn indien het gebruik van een beschermd werk of ander beschermd materiaal wordt gecontroleerd door de rechthebbenden door toepassing van een controle op de toegang of een beschermingsprocedé zoals encryptie, versluiering of een andere transformatie van het werk of ander materiaal of een kopieerbeveiliging die de beoogde bescherming bereikt.”
Nederlands recht
5.        Richtlijn 2001/29 is omgezet in Nederlands recht bij de bepalingen van de Auteurswet 1912. De uitzondering betreffende de reproductie van werken voor privédoeleinden is neergelegd in artikel 16c van die wet.
In lid 2 van dat
artikel is bepaald dat aan de rechtverkrijgenden een billijke financiële compensatie wordt uitgekeerd, gefinancierd door middel van de thuiskopievergoeding, die wordt geïnd van de importeurs en producenten van apparaten en geheugendragers die kunnen worden gebruikt voor het reproduceren van werken voor privégebruik. Overeenkomstig de artikelen 16d en 16e van de wet is Stichting de Thuiskopie verantwoordelijk voor het innen van de heffing, terwijl de grondslag en het tarief ervan worden vastgesteld door de Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoeding (hierna: „SONT”), een stichting naar Nederlands recht die onder meer bestaat uit vertegenwoordigers van verenigingen van auteursrechthebbenden en betalingsplichtigen. Het voor het tijdvak van 2018 tot en met 2020 door SONT vastgestelde tarief omvatte in het kader van de „mee te nemen” inkomstenbronnen onder meer betaalde streamingdiensten.
Feiten, procedure en prejudiciële vragen
6.        HP Nederland BV en Dell BV zijn gehouden tot betaling van de thuiskopievergoeding. De Stichting Overlegorgaan Blanco Informatiedragers vertegenwoordigt alle betalingsplichtigen. Deze entiteiten hebben bij de rechtbank Den Haag (Nederland) een vordering tegen Stichting de Thuiskopie en SONT ingesteld strekkende tot vaststelling dat de thuiskopievergoeding niet verschuldigd is voor de dienst waarbij offline streaming copies worden meegedeeld in het kader van het streamen van muziekstukken en andere audiovisuele werken.
7.        Volgens de feitelijke vaststellingen van de verwijzende rechter bestaat een dergelijke dienst erin dat een abonnee van een streamingdienst uit een catalogus werken kan kiezen die hij offline beschikbaar wil hebben. Vervolgens plaatst de aanbieder kopieën van de geselecteerde werken op een speciaal aan hem beschikbaar gesteld deel van het geheugen van een of meer apparaten van de abonnee. Deze kopie wordt aldus versleuteld dat de abonnee het betreffende werk gewoonlijk alleen kan afspelen via de applicatie van de aanbieder maar dat hij niet over die kopie kan beschikken, dat wil zeggen dat hij er geen vervolgkopieën van kan maken en dat hij de kopie niet kan wijzigen of willekeurig kan overbrengen naar een ander apparaat of een andere drager. Na het verstrijken van de termijn waarvoor de kopie is meegedeeld en, in ieder geval, wanneer de hoofdprestatie, namelijk de streamingdienst, wordt
beëindigd, wordt de kopie van het apparaat verwijderd. De aanbieder kan de kopie tevens verwijderen in de gevallen die worden genoemd in de algemene voorwaarden.
8.        De rechtbank Den Haag heeft de ingestelde vordering afgewezen bij vonnis van 18 september 2019, dat is vernietigd bij uitspraak van het gerechtshof Den Haag van 22 maart 2022. Het gerechtshof heeft namelijk geoordeeld dat het meedelen van offline streaming copies in de hierboven in punt 7 beschreven zin niet kan worden aangemerkt als een vorm van reproductie voor privégebruik in de zin van artikel 16c van de Auteurswet 1912 en artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29. Stichting de Thuiskopie en SONT hebben tegen die uitspraak cassatieberoep ingesteld bij de verwijzende rechter.
9.        In deze omstandigheden heeft de Hoge Raad der Nederlanden de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Kan een reproductie met de kenmerken zoals hiervoor in [punt 7 van deze conclusie] beschreven (offline streaming copy), mede gelet op de driestappentoets (art. 5
lid 5
[van richtlijn 2001/29]), worden aangemerkt als een ‚reproductie [...] door een natuurlijke persoon voor privégebruik gemaakt, en zonder enig direct of indirect commercieel oogmerk’ als bedoeld in art. 5
lid 2, onder b, [van richtlijn 2001/29]?
2)      Verzetten de doelstellingen van [richtlijn 2001/29], waaronder een hoog niveau van auteursrechtbescherming, een rechtvaardig evenwicht tussen de belangen van de rechthebbende en de belangen van de gebruiker, en een coherente en techniekneutrale toepassing door de lidstaten van de beperkingen en restricties, zich tegen een nationale regeling op grond waarvan de uitzondering voor thuiskopieën niet mede offline streaming copies omvat?
3)      Is voor het antwoord op een of meer van de voorgaande vragen van belang of de rechthebbenden een vergoeding per gemaakte offline streaming copy ontvangen, dan wel of zij een vergoeding ontvangen die is gebaseerd op het aantal keren dat een offline streaming copy door de gebruiker van de streamingdienst wordt afgespeeld?”
10.      Het verzoek om een prejudiciële beslissing is bij het Hof ingekomen op 17 juli 2024. Schriftelijke opmerkingen zijn ingediend door partijen in het hoofdgeding, de Franse regering en de Europese Commissie. Dezelfde procesdeelnemers waren ter terechtzitting van 19 juni 2025
vertegenwoordigd.
Analyse
11.      De verwijzende rechter heeft drie prejudiciële vragen gesteld, maar aangezien deze vragen betrekking hebben op dezelfde problematiek, stel ik voor om ze samen te behandelen. In wezen wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 aldus moet worden uitgelegd dat een abonnee van een onlinestreamingdienst waarbij op verzoek beschermde werken worden meegedeeld, deze werken reproduceert voor privégebruik in de zin van die
bepaling wanneer hij in dat verband tevens gebruikmaakt van de aanvullende dienst van mededeling van offline streaming copies, die worden opgeslagen in het geheugen van zijn apparaat, terwijl de aanbieder met behulp van technische voorzieningen in de zin van artikel 6 van de richtlijn de volledige controle behoudt over het plaatsen, kopiëren en wissen van de werken en de abonnee slechts de mogelijkheid heeft om de werken gedurende de periode van beschikbaarstelling ervan
op zijn apparaat af te spelen (te beluisteren of te bekijken). Ik stel voor om deze vraag te beantwoorden aan de hand van de uitlegging van artikel 3 van de richtlijn.
12.      Mijn analyse berust op de premisse dat is voldaan aan twee van de voorwaarden voor toepassing van de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 die in het hoofdgeding niet in geding lijken. Het betreft de voorwaarden dat de betrokken
abonnee een natuurlijke persoon is en dat hij van de dienst gebruikmaakt voor privédoeleinden.
13.      Vast staat tevens dat de abonnee het werk niet zelf reproduceert maar dat deze reproductie op verzoek van de abonnee wordt verricht door de aanbieder. Het Hof heeft evenwel toegestaan dat ook in een dergelijke situatie toepassing wordt gegeven aan de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van de richtlijn. Het heeft namelijk geoordeeld dat de in die bepaling opgenomen uitdrukking „reproductie door een natuurlijke persoon” ook betrekking heeft op situaties waarin deze persoon gebruikmaakt van de diensten van een derde.(5)
14.      Natuurlijke personen komen evenwel slechts voor de uitzondering in aanmerking wanneer zij eerder toegang tot het werk hebben verkregen in de vorm die aan de reproductie ten grondslag ligt.(6) Die toegang moet rechtmatig zijn geweest
en moet derhalve zijn verkregen met de toestemming van de auteursrechthebbenden.(7) Wanneer een natuurlijke persoon toegang tot het werk verkrijgt nadat het is gereproduceerd, kan de reproductie daarentegen niet worden geacht te zijn verricht door deze natuurlijke persoon in de zin van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29. Zij wordt namelijk verricht door de persoon die toegang tot het werk verleent, en indien de reproductie op afstand geschiedt, in gedematerialiseerde vorm en buiten de privékring van degene die de toegang verleent, vormt zij een mededeling aan het publiek in de zin van artikel 3 van de richtlijn.(8)
15.      Van een dergelijke situatie is sprake in het geval van de dienst van punt 7 van deze conclusie, aangezien eerst
een kopie wordt gemaakt en de abonnee daartoe
vervolgens toegang krijgt in de vorm van
een offline streaming copy. In dat verband is het niet relevant dat hij zich tevens toegang tot de werken kan verschaffen via streaming. Langs die weg worden die werken namelijk niet gereproduceerd, en de daadwerkelijke gebruikmaking van de toegang tot de werken via streaming is geen voorwaarde voor het verkrijgen van een offline streaming copy.(9)
16.      Het door Stichting de Thuiskopie en SONT aangevoerde argument dat het volstaat dat abonnees via streaming toegang tot werken verkrijgen om aan te nemen dat de mededeling van offline streaming copies onder de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van de richtlijn valt, vind ik derhalve niet overtuigend. Het is juist dat de mededeling van offline streaming copies vanuit commercieel oogpunt een nevendienst van de hoofdprestatie, namelijk van de streamingdienst is, dat alleen abonnees van die streamingdienst gebruik kunnen maken van de offline streaming copies en dat beide diensten betrekking hebben op dezelfde catalogus van werken. Vanuit technisch oogpunt betreft het evenwel afzonderlijke en onafhankelijke diensten.(10) Met andere woorden, het gaat om twee mogelijke toegangswegen naar dezelfde werken, maar zij
staan los van elkaar en de ene is geen reproductie van de andere. Vanuit het oogpunt van het auteursrecht vormen beide diensten afzonderlijke exploitatiehandelingen, temeer daar de voorwaarden voor het afspelen van werken in beide gevallen wezenlijk verschillend zijn. In het kader van een streamingdienst is namelijk een permanente en voldoende snelle internetverbinding vereist en is vaak ook sprake van geografische beperkingen (geoblocking). Van deze twee nadelen is geen sprake in het geval van offline streaming copies.
17.      De situatie is derhalve vergelijkbaar
met die van de zaak die heeft geleid tot het arrest VCAST. De reproducties die in het kader van deze dienst worden verricht, kunnen niet worden geacht te worden verricht door natuurlijke personen (abonnees) in de zin van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29, maar moeten worden toegerekend aan de aanbieder, die de werken op deze wijze meedeelt aan zijn abonnees. Deze reproductie vormt
derhalve een beschikbaarstelling
aan het publiek op zodoende wijze dat de werken toegankelijk zijn voor leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd in de zin van artikel 3 van de richtlijn, en de relevante handeling wordt verricht door de aanbieder.
18.      Het door Stichting de Thuiskopie, SONT en de Franse regering aangevoerde argument dat een offline streaming copy moet worden opgevat als een reproductie door een natuurlijke persoon in de zin van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29, omdat de kopie wordt gemaakt op aanvraag van de abonnee, doet dan ook niet ter zake. Ook de in artikel 3 van de richtlijn bedoelde beschikbaarstelling
van werken aan het publiek, waarbij deze voor leden van het publiek toegankelijk zijn op een door hen individueel gekozen plaats en tijd, geschiedt op verzoek van de gebruiker. Deze gebruiker
moet het proces van mededeling inleiden
door middel van een verzoek, in het onderhavige geval een verzoek om een offline streaming copy
te maken. Dat betekent evenwel niet dat elke mededeling van een kopie op verzoek van de gebruiker automatisch moet worden geacht een door een natuurlijke persoon verrichte reproductie voor privégebruik in de zin van artikel 5, lid 2, onder b), van de richtlijn te zijn. Een dergelijke uitlegging zou namelijk een groot deel van de regeling van artikel 3 van de richtlijn zinloos maken.
19.      Niettemin bestaan tussen de onderhavige zaak en de zaak die heeft geleid tot het arrest VCAST twee belangrijke verschillen. In de eerste plaats is
de handeling die aan de orde was in de zaak VCAST verricht zonder toestemming van de auteursrechthebbenden, maar in de onderhavige zaak wijst niets erop dat de mededeling van offline streaming copies onrechtmatig is. In de tweede plaats heeft de onderhavige zaak,
anders dan de zaak die heeft geleid tot het arrest VCAST, geen betrekking op een primaire en secundaire mededeling door twee verschillende entiteiten. De mededeling van werken via streaming en de mededeling van offline streaming copies worden verricht door dezelfde entiteit, zijn primair en hebben betrekking op werken die in digitale vorm rechtstreeks vanaf de server van de aanbieder worden overgedragen naar het apparaat van de abonnee. Derhalve kan geen toepassing worden gegeven aan de rechtspraak van het Hof volgens welke auteursrechtelijk beschermde werken moeten worden geacht aan het publiek te zijn meegedeeld wanneer zij tot een zogenoemd nieuw publiek zijn gericht of worden meegedeeld volgens een specifieke technische werkwijze.(11) Dat beginsel is namelijk alleen van toepassing in het geval van een secundaire mededeling van werken die eerder al door een andere entiteit aan het publiek waren
meegedeeld.(12)
20.      Daarom ben ik het eens met het standpunt van de Commissie dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde situatie niet moet worden onderzocht in het licht van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 maar in het licht van artikel 3 ervan.
21.      Nog een aantal andere argumenten pleit voor een dergelijke uitlegging.
22.      In de eerste plaats kan geen belang
worden gehecht aan het door Stichting de Thuiskopie en SONT ter terechtzitting naar voren gebrachte standpunt dat het voor de toepassing van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 niet vereist is dat de auteursrechthebbenden de controle over het gebruik van de werken verliezen. Verlies van controle is inherent aan een
uitzondering op een auteursrecht, aangezien een
uitzondering erin bestaat dat gebruikers zonder toestemming handelingen mogen verrichten die gewoonlijk onder het auteursmonopolie vallen. De auteursrechthebbenden kunnen daarover dus geen controle uitoefenen. De in deze bepaling neergelegde uitzondering staat natuurlijke personen toe om werken te reproduceren voor privégebruik. Een
in het kader van deze uitzondering verrichte reproductie ontkomt derhalve per definitie aan de controle van de auteursrechthebbenden. Daarnaast
moeten gebruikers technisch in staat zijn om de werken te reproduceren, dat wil zeggen dat zij toegang moeten hebben tot het werk in een vorm die het kopiëren ervan mogelijk maakt, waarbij in navolging van het Hof zij benadrukt dat die toegang rechtmatig moet zijn.
23.      Van een dergelijke situatie is in de onderhavige zaak geen sprake. Door de toepassing van de betreffende technische voorzieningen behouden aanbieders van streamingdiensten, die namens de auteursrechthebbenden optreden als licentiehouders, de controle over de reproductie van de offline streaming copies. Deze kopieën worden namelijk gemaakt door de aanbieder en worden onder duidelijk omschreven en effectief gecontroleerde voorwaarden opgeslagen op het apparaat van de gebruiker. Zoals wordt betoogd door Stichting de Thuiskopie, SONT en de Franse regering zijn de technische voorzieningen derhalve niet bedoeld om zich ertegen te wapenen dat de gebruikers verder gaan dan de grenzen van de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 maar om te verhinderen dat zij van deze uitzondering gebruikmaken om de werken te reproduceren zonder dat de rechthebbenden daarmee hebben ingestemd. Het gaat derhalve niet om een uitzondering op geldende auteursrechten maar om de normale exploitatie ervan.
24.      Het standpunt van Stichting de Thuiskopie en SONT dat de toestemming van de auteursrechthebbenden voor het maken van offline streaming copies geen rechtsgevolgen heeft en dat zij uit dien hoofde geen vergoeding kunnen innen omdat het maken van dergelijke kopieën onder de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 valt, zodat de auteursrechthebbenden recht hebben op de in deze bepaling bedoelde billijke compensatie, doet evenmin ter zake.
25.      Deze partijen gaan er namelijk bij voorbaat van uit dat het maken van offline streaming copies onder die uitzondering valt en leiden uit deze premisse af dat de handelingsmogelijkheden van de auteursrechthebbenden door deze uitzondering worden beperkt. In werkelijkheid is het juist omgekeerd: de bron waaruit de offline streaming copies worden vervaardigd is niet in handen van de gebruikers maar van de licentiehouder van de auteursrechthebbenden. Bijgevolg zijn de gebruikers niet in staat om het werk krachtens die uitzondering te reproduceren en moeten zij de licentiehouder, die daarvoor een vergoeding kan eisen, verzoeken om een kopie mee te delen.
26.      De door Stichting de Thuiskopie en SONT aangevoerde arresten(13) strekken niet tot afbakening van de werkingssfeer van de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 maar van de wijze van berekening van de daarin neergelegde
billijke compensatie. Zij berusten derhalve op de impliciete premisse dat aan de voorwaarden voor toepassing van deze uitzondering is voldaan, en in die context heeft het Hof geoordeeld dat de eventuele
toestemming van de auteursrechthebbenden niet van invloed is op het recht op een billijke compensatie. Het Hof heeft opgemerkt dat „als een rechthebbende een natuurlijke persoon toestemming geeft om [bestanden met beschermde werken] te gebruiken door deze aan hem ter beschikking te stellen, de toepassing van de vergoeding voor het kopiëren voor privégebruik wordt gerechtvaardigd door de loutere mogelijkheid om de bestanden te gebruiken voor de reproductie van beschermde werken”(14). In de onderhavige zaak gaat het daarentegen om een situatie waarin de auteursrechthebbende of zijn licentiehouder bestanden met beschermde werken meedeelt aan natuurlijke personen maar deze personen die bestanden niet kunnen gebruiken om de werken te reproduceren. De heffing van de thuiskopievergoeding is bijgevolg niet gerechtvaardigd.
27.      Overigens staat richtlijn 2001/29 de lidstaten uitdrukkelijk niet toe om bepalingen vast te stellen die de auteursrechthebbenden dwingen om in een situatie als die van de onderhavige zaak van
technische voorzieningen af
te zien. Artikel 6, lid 4, tweede alinea, van de richtlijn, gelezen in samenhang met de eerste alinea van dat lid, staat de lidstaten weliswaar toe om bepalingen vast te stellen ter bescherming van het recht van gebruikers om een beroep te doen op de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van de richtlijn, maar de vierde alinea van artikel 6,
lid 4, sluit die mogelijkheid uit ten aanzien van werken die aldus aan het publiek beschikbaar worden gesteld
dat zij voor de leden van het publiek toegankelijk zijn op een door hen individueel gekozen plaats en tijd, dat wil zeggen in een situatie als in de onderhavige zaak aan de orde is. De invoering door een lidstaat van een
uitzondering met de werkingssfeer die
Stichting de Thuiskopie en SONT voorstaan
zou derhalve in strijd zijn met de verplichting in artikel 6, lid 1, van richtlijn 2001/29 om technische voorzieningen te beschermen.
28.      In de tweede plaats vereist artikel 5, lid 5, van richtlijn 2001/29 dat de in de richtlijn neergelegde uitzonderingen op uitsluitende
rechten 1) worden toegepast in bijzondere gevallen, 2) geen afbreuk doen aan de normale exploitatie van werken, en 3) de belangen van de rechthebbenden niet onredelijk schaden. Deze zogeheten driestappentoets vindt zijn oorsprong in het voor de Unie bindende internationale recht.(15)
29.      Door de mededeling van offline streaming copies op te nemen in de werkingssfeer van de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van de richtlijn wordt mijns inziens inbreuk gemaakt op het tweede punt van die toets. Een dergelijke dienst vormt namelijk een normale vorm van exploitatie van werken waaruit de auteursrechthebbenden financieel voordeel kunnen halen, waarbij zij opgemerkt dat deze vorm van exploitatie losstaat van een mededeling van werken door middel van streaming. De opneming van een dergelijk type kopie in de werkingssfeer van die uitzondering zou die exploitatie verstoren, aangezien in dat geval verwarring bij de gebruikers zou ontstaan en vragen kunnen rijzen ten aanzien van de gegrondheid van de inning door de rechthebbenden of hun licentiehouders van bijkomende vergoedingen uit hoofde van de mededeling van dergelijke kopieën. Artikel 5, lid 5, van richtlijn 2001/29 staat er derhalve aan in de weg dat de in de onderhavige zaak aan de orde zijnde dienst binnen de werkingssfeer van de betreffende uitzondering wordt gebracht.
30.      In de derde en laatste plaats lijken de bewoordingen van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 eraan in de weg te staan dat streamingdiensten worden onderworpen aan de thuiskopievergoeding uit hoofde van de verrichting van een dienst waarbij offline streaming copies worden meegedeeld. Deze bepaling preciseert namelijk dat in het geval van de billijke compensatie waarin zij voorziet, die moet worden gefinancierd met de thuiskopievergoeding, rekening moet worden gehouden met de toepassing van de in artikel 6 van de richtlijn bedoelde technische voorzieningen. In het geval van diensten voor het meedelen van werken die worden verricht in de omstandigheden van punt 7 van deze conclusie stellen de toegepaste technische voorzieningen de auteursrechthebbenden of hun licentiehouders in staat om de volledige controle over de reproductie van de werken te behouden en derhalve om verliezen als gevolg van het maken van privékopieën door gebruikers
te voorkomen. Ook in dit geval kan de billijke compensatie derhalve niet worden gerechtvaardigd.
31.      De in de tweede vraag genoemde doelstellingen van richtlijn 2001/29, zoals een hoog niveau van bescherming ten aanzien van het auteursrecht, een rechtvaardig
evenwicht tussen de belangen van de auteursrechthebbenden en die van de gebruikers en een coherente en techniekneutrale toepassing van de uitzonderingen, staan evenmin aan de door mij voorgestelde uitlegging in de weg.
32.      Zoals ik hierboven heb aangegeven, oefenen de auteursrechthebbenden of hun licentiehouders door de toepassing van technische voorzieningen de volledige controle uit over zowel de mededeling als het gebruik van offline streaming copies en kunnen zij inkomsten uit deze vorm van exploitatie van werken verwerven. Door een dergelijke mededeling op te nemen in de werkingssfeer van de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 wordt derhalve rechtstreeks afbreuk gedaan aan hun belangen en bijgevolg aan het hoge niveau van bescherming van het auteursrecht dat deze richtlijn beoogt te verwezenlijken.
33.      In dit geval is evenmin sprake van een aantasting van de rechtmatige belangen van de gebruikers of van het rechtvaardige
evenwicht tussen hun belangen en die van de auteursrechthebbenden. De uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 strekt tot het legaliseren van handelingen die door de gebruikers worden verricht in de privésfeer en waarover de rechthebbenden geen zeggenschap hebben. De mededeling van offline streaming copies door de aanbieder van een streamingdienst geschiedt in het kader van de relatie die hij met de gebruiker is aangegaan, dat wil zeggen buiten de privésfeer van de gebruiker en onder toezicht van de auteursrechthebbenden. Gebruikers hebben er derhalve geen rechtmatig belang bij om een dergelijke kopie te verkrijgen in het kader van een uitzondering op de geldende auteursrechten.
34.      Wat betreft de technologische neutraliteit verschilt de situatie van een streamingdienst, anders dan Stichting de Thuiskopie en SONT betogen, op technologisch vlak volledig van de technologieën die door deze partijen worden aangehaald, zoals cd’s en dvd’s of radio- en televisie-uitzendingen.
35.      Bij de aankoop van een cd of een dvd betaalt de gebruiker een eenmalige prijs en ontvangt hij in ruil daarvoor een beperkt aantal op een fysieke drager opgenomen werken. Doorgaans gaat het om een aantal muziekstukken of een audiovisueel werk. Hij kan deze werken op om het even welke wijze afspelen in de privésfeer en kan ze krachtens de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 tevens reproduceren. Radio- en televisie-uitzendingen
zijn daarentegen lineaire diensten in het kader waarvan een
omroeporganisatie bepaalt welke werken worden uitgezonden en wanneer dat geschiedt en waarbij de luisteraars of kijkers deze werken op het betreffende tijdstip kunnen beluisteren of bekijken. Zij kunnen de uitgezonden werken ook vastleggen voor privégebruik, maar kunnen dat alleen doen ten aanzien van de uitgezonden werken, op het tijdstip van uitzending en voor zover dat technisch mogelijk is.
36.      De in de onderhavige zaak aan de orde zijnde streamingdienst is daarentegen een dienst die online wordt aangeboden op aanvraag, waarbij de gebruikers tegen een betrekkelijk laag vast forfait(16) op om het even welk tijdstip toegang hebben tot een zeer groot aantal werken. In het kader van deze dienst is het niet mogelijk om de door middel van streaming meegedeelde content vast te leggen, aangezien een dergelijke mogelijkheid de gehele onderneming onrendabel zou maken. In dat geval zouden de ontvangers de werken waarvoor zij belangstelling hebben namelijk snel kunnen kopiëren om vervolgens hun streamingabonnement op te zeggen. Uit functioneel oogpunt is een streamingdienst op aanvraag derhalve niet vergelijkbaar met cd’s of dvd’s of radio- en televisie-uitzendingen. Ook vanuit het oogpunt van het auteursrecht gaat het om volstrekt verschillende gebieden van exploitatie. Het beginsel van technologische neutraliteit vereist derhalve niet dat streamingdiensten en de twee andere technologieën op dezelfde manier
worden behandeld.
37.      Ook het door Stichting de Thuiskopie en SONT gesignaleerde probleem van de vermeende ontoereikende vergoeding die uit hoofde van deze mededeling of, meer in het algemeen, voor de exploitatie van werken via streaming op aanvraag door de licentiehouders aan de rechthebbenden wordt betaald is geen afdoende reden om de mededeling van offline streaming copies op te nemen in de werkingssfeer van de uitzondering van artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29 en van de daarin neergelegde verplichting om een billijke compensatie te betalen. Zoals ik heb aangegeven in de inleiding van deze conclusie heeft de compensatie tot doel om de schade te vergoeden die door de auteursrechthebbenden wordt geleden als gevolg van de legalisering van handelingen die door de gebruikers worden verricht in de privésfeer en waarover de rechthebbenden geen controle
hebben. De compensatie heeft daarentegen niet tot doel om de gebruikelijke regelingen ten aanzien van de exploitatie van werken te vervangen en om op die grondslag een vergoeding ten gunste van de rechthebbenden te verlangen. Indien deze vergoeding ontoereikend is, moeten de lidstaten krachtens de artikelen 18 en volgende van richtlijn (EU) 2019/790(17) passende maatregelen treffen om dat probleem aan te pakken.
38.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de gestelde prejudiciële vragen aldus te beantwoorden dat artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn
2001/29 aldus moet worden uitgelegd dat een abonnee van een onlinestreamingdienst op aanvraag waarmee
beschermde werken worden meegedeeld, deze werken niet reproduceert voor privégebruik in de zin van die
bepaling wanneer hij in dat verband tevens gebruikmaakt van de aanvullende dienst van mededeling van offline streaming copies die worden opgeslagen in het geheugen van zijn apparaat, waarbij
de aanbieder met behulp van technische voorzieningen in de zin van artikel 6 van die richtlijn de volledige controle behoudt over het plaatsen, kopiëren en wissen van de werken en de abonnee slechts de mogelijkheid heeft om de werken gedurende de periode van beschikbaarstelling ervan
op zijn apparaat af te spelen (te beluisteren of te bekijken); artikel 3 van de richtlijn moet aldus worden uitgelegd dat deze mededeling een beschikbaarstelling van de werken voor het publiek door de aanbieder op zodanige wijze dat deze voor de leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegankelijk zijn in de zin van die bepaling vormt.
Conclusie
39.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van de Hoge Raad der Nederlanden te beantwoorden als volgt:
„1)      Artikel 5, lid 2, onder b), van richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij
moet aldus worden uitgelegd dat
een abonnee van een onlinestreamingdienst op aanvraag
waarmee
beschermde werken worden meegedeeld, deze werken niet reproduceert voor privégebruik in de zin van die
bepaling wanneer hij in dat verband tevens gebruikmaakt van de aanvullende dienst van mededeling van offline streaming copies die worden opgeslagen in het geheugen van zijn apparaat, waarbij
de aanbieder met behulp van technische voorzieningen in de zin van artikel 6 van die richtlijn de volledige controle behoudt over het plaatsen, kopiëren en wissen van de werken en de abonnee slechts de mogelijkheid heeft om de werken gedurende de periode van beschikbaarstelling ervan
op zijn apparaat af te spelen (te beluisteren of te bekijken).
2)      Artikel 3 van deze richtlijn
moet aldus worden uitgelegd dat
de in punt 1 bedoelde
mededeling van offline streaming copies
een beschikbaarstelling van de werken voor
het publiek door de aanbieder op zodanige wijze
dat deze
voor de leden van het publiek op een door hen individueel gekozen plaats en tijd toegankelijk zijn in de zin van die bepaling vormt.”
1      Oorspronkelijke taal: Pools.
2      Zie arrest van 21 oktober 2010, Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, punt 2 van het dictum.
3      Streaming bestaat erin dat werken aldus online beschikbaar worden gesteld dat de door de aanbieder doorgezonden datapakketten die een bestand vormen waarin een werk is vervat, worden opgeslagen in de cache van het apparaat van de ontvanger, worden gereproduceerd alvorens het volledige bestand is opgeslagen en vervolgens worden vervangen door de volgende datapakketten. Daardoor kan het werk onmiddellijk worden afgespeeld, op voorwaarde dat de gebruiker permanent toegang tot het internet heeft (de hele tijd „online” is).
4      PB 2001, L 167, blz. 10 (hierna: „richtlijn 2001/29”).
5      Zie in die zin met name arrest van 29 november 2017, VCAST, C‑265/16, EU:C:2017:913, punt 35 (hierna: „arrest VCAST”) (cursivering van mij).
6      Zie ook arrest VCAST, punt 39.
7      Arrest van 10 april 2014, ACI ADAM e.a., C‑435/12, EU:C:2014:254, punt 31.
8      Zie ook arrest VCAST, punten 40‑52.
9      In dit verband is het voor de onderhavige zaak niet relevant dat er technische mogelijkheden bestaan om via streaming meegedeelde content vast te leggen. De zaak betreft namelijk een dienst als bedoeld in punt 7 supra, waarbij de kopie niet zozeer door de gebruiker wordt gemaakt, namelijk doordat deze een via streaming verkregen werk vastlegt, als wel door de aanbieder op zijn apparaat wordt gereproduceerd.
10      De algemene voorwaarden van Spotify Premium, een typisch voorbeeld van een streamingdienst op aanvraag, voorzien bijvoorbeeld in de mogelijkheid om op maximaal vijf apparaten offline streaming copies van 10 000 werken te downloaden, met als enig vereiste om minstens eenmaal in de 30 dagen verbinding met het internet te maken, zodat kan worden nagegaan of het abonnement nog geldig is. Dat maakt het in de praktijk derhalve mogelijk om deze dienst volledig los van de streamingdienst te gebruiken.
11      Zie laatstelijk arrest van 20 juni 2024, GEMA, C‑135/23, EU:C:2024:526, punt 43.
12      Zie arresten van 7 december 2006, SGAE, C‑306/05, EU:C:2006:764, punten 40‑42, en 7 maart 2013, ITV Broadcasting e.a., C‑607/11, EU:C:2013:147, punten 24‑26 en 37‑38.
13      Arresten van 27 juni 2013, VG Wort e.a., C‑457/11–C‑460/11, EU:C:2013:426, en 5 maart 2015, Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144.
14      Arrest van 5 maart 2015, Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, punt 64 (cursivering van mij).
15      Zie artikel 10, lid 2, van het verdrag van de WIPO inzake het auteursrecht, dat op 20 december 1996 is aangenomen te Genève en dat namens de Europese Gemeenschap is goedgekeurd bij besluit 2000/278/EG van de Raad van 16 maart 2000 (PB 2000, L 89, blz. 6).
16      Momenteel kost een individueel maandabonnement voor Spotify Premium in Luxemburg bijvoorbeeld ongeveer 13 EUR, wat minder is dan de kostprijs van de gemiddelde cd.
17      Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt en tot wijziging van richtlijnen 96/9/EG en 2001/29/EG (PB 2019, L 130, blz. 92).