Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
14 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati – Direttiva 2001/29/KE – Soċjetà tal-informazzjoni – Armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati – Artikolu 2 – Dritt ta’ riproduzzjoni – Artikolu 5 – Eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet – Artikolu 5(3)(k) – Kunċett ta’ ‘pastiċċ’ – Użu ‘għal skop ta’’ pastiċċ – Riproduzzjoni ta’ partijiet ta’ fonogramma (sampling) – Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Artikolu 11 – Libertà tal-espressjoni – Artikolu 13 – Libertà tal-arti – Artikolu 17 – Dritt għall-proprjetà”
Fil-Kawża C‑590/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑14 ta’ Settembru 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑25 ta’ Settembru 2023, fil-proċedura
CG,
YN, li qiegħed jaġixxi bħala aventi kawża ta’ RL,
vs
Pelham GmbH,
SD,
UP,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, K. Jürimäe, C. Lycourgos, I. Jarukaitis, I. Ziemele (Relatriċi) u F. Schalin, Presidenti ta’ Awla, S. Rodin, M. Gavalec, S. Gervasoni u N. Fenger, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: N. Emiliou,
Reġistratur: M. Krausenböck, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑14 ta’ Jannar 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal CG u YN, minn H. Lindhorst, Rechtsanwalt,
–        għal Pelham GmbH, SD u UP, minn S. Scherer, L. Schramke u A. Walter, Rechtsanwälte,
–        għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller, M. Hellmann u J. Simon, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn J. Samnadda u T. Scharf, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑17 ta’ Ġunju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn CG u YN, li huwa l-aventi kawża ta’ RL, minn naħa, u Pelham GmbH, SD u UP (iktar ’il quddiem, ikkunsidrati flimkien, “Pelham et”), min-naħa l-oħra, dwar l-użu, fil-kuntest tar-reġistrazzjoni tat-titolu mużikali “Nur mir”, kompost minn SD u UP u prodott minn Pelham, ta’ sekwenza ritmika ta’ tul ta’ madwar żewġ sekondi meħuda minn fonogramma tal-grupp mużikali Kraftwerk, li tagħha CG u RL huma l-membri fundaturi.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Il-premessi 3, 4, 9, 10, 31 u 32 tad-Direttiva 2001/29 jiddikjaraw:
“(3)      L-armonizzazzjoni proposta tgħin biex timplimenta l-erba’ libertajiet tas-suq intern u għandha x’taqsam mall-konformità mal-prinċipji fundamentali tal-liġi u speċjalment tal-proprjetà, inkluża proprjetà intellettwali, u libertà ta’ espressjoni u l-interess pubbliku.
(4)      Qafas armonizzat legali dwar id-drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati, permezz ta’ ċertezza legali akbar u waqt li jipprovdi għal livell għoli ta’ protezzjoni ta’ proprjetà intellettwali, jinkoraġġixxi investiment sostanzjali fil-kreattività u innovazzjoni, inkluż infrastruttura ta’ network, u li min-naħa tiegħu jwassal għal tkabbir u kompetittività akbar ta’ l-industrija Ewropea, sew fil-qasam li jipprovdi kontenut u teknoloġija ta’ l-informazzjoni u aktar ġenerali matul il-firxa tas-setturi industrijali u kulturali. Din tissalvagwardja l-impiegi u tinkuraġġixxi ħolqien ta’ impiegi ġodda.
[...]
(9)      Kull armonizzazzjoni tad-drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati għandha tkun bażata fuq livell għoli ta’ protezzjoni, għar-raġuni li dawn id-drittijiet huma kruċjali għall-kreazzjoni intellettwali. Il-protezzjoni tagħhom tgħinhom jiżguraw it-tkomplija u l-iżvilupp tal-kreattivita fl-interessi ta’ l-awturi, artisti, produtturi, konsumaturi, kultura, industrija u l-pubbliku in ġenerali. Proprjetà intellettwali ġiet għalhekk rikonoxxuta bħala parti integrali ta’ proprjetà.
(10)      Jekk awturi jew artisti għandhom ikomplu bix-xogħol kreattiv u artistiku tagħhom, huma għandhom jirċievu kumpens xieraq għall-użu tax-xogħol tagħhom, kif għandhom jirċievu produtturi sabiex ikunu jistgħu jiffinanzjaw xogħolhom. L-investiment meħtieġ biex jipproduċu prodotti bħal fonogrammi, films u prodotti ta’ multimedia, u servizzi bħal servizzi ‘fuq talba’, huwa konsiderevoli. Protezzjoni legali adegwata għal drittijiet ta’ proprjetà intellettwali hija meħtieġa sabiex tiggarantixxi d-disponibbiltà ta’ dan il-kumpens u tipprovdi l-opportunità għal profitti sodisfaċenti ta’ dan l-investiment.
[...]
(31)      Bilanċ ġust ta’ drittijiet u interessi bejn il-kategoriji differenti ta’ detenturi ta’ drittijiet, kif ukoll bejn il-kategoriji differenti ta’ detenturi ta’ drittijiet u utentu ta’ materjal protett għandhom ikunu salvagwardati. L-eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet eżistenti tad-drittijiet kif stipulati mill-Istati Membri għandhom ikunu stmati mill-ġdid fl-isfond ta’ l-ambjent elettroniku ġdid. Differenzi eżistenti fl-eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet ta’ ċerti atti ristretti għandhom effetti diretti negattivi fuq il-funzjonament tas-suq intern tad-drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati. Dawn id-differenzi jistgħu faċilment isiru aktar notevoli bħala riżultat ta’ żvilupp akbar ta’ sfruttament ta’ xogħolijiet li jaqsam il-fruntieri u attivitajiet transperiferali. Sabiex jiżguraw il-funzjonament sew tas-suq intern, dawn l-eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet għandhom ikunu mfissra aktar armonjożament. Il-grad ta’ armonizzazzjoni tagħhom għandu jkun ibbażat fuq l-impatt tagħhom fuq il-funzjonament faċli tas-suq intern.
(32)      Din id-Direttiva tipprovdi għal elenku eżawrjenti ta’ eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet għad-dritt ta’ riproduzzjoni u d-dritt ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku. Xi eċċezzjonijiet jew limitazzjonijiet japplikaw biss għad-dritt ta’ riproduzzjoni, fejn hu xieraq. Dan l-elenku jikkunsidra kif inhu xieraq it-tradizzjonijiet legali differenti fl-Istati Membri, filwaqt li, fl-istess ħin, għandu bħala skop li jiżgura suq intern li jiffunzjona. L-Istati Membri għandhom jaslu għal applikazzjoni koerenti ta’ dawn l-eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet, li ssir stima tagħhom meta jirrevedu l-leġislazzjoni implimentattiva fil-futur.”
4        Skont l-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Dritt ta’ riproduzzjoni”:
“L-Istati Membri għandhom jipprovdu għad-dritt esklussiv li jawtorizza jew jipprojbixxi riproduzzjoni diretta jew indiretta, temporanja jew permanenti b’kull mezz u f’kull forma, kollha jew parti:
(a)      għall-awturi, tax-xogħolijiet tagħhom;
(b)      għall-artisti, ta’ l-iffissar tal-wirjiet tagħhom;
(ċ)      għall-produtturi ta’ fonogrammi, tal-fonogrammi tagħhom;
[...]”
5        L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Id-dritt ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħolijiet u d-dritt li jagħmlu disponibbli għall-pubbliku suġġett ieħor”, jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-awturi bid-dritt esklussiv li jawtorizzaw jew jipprojbixxu kull komunikazzjoni lill-pubbliku tax-xogħolijiet tagħhom, bil-fili jew mezzi mingħajr fili [wireless], inklużi li jagħmlu disponibbli lill-pubbliku x-xogħolijiet tagħhom b’mod li membri tal-pubbliku jistgħu jkollhom aċċess għalihom minn post u f’ħin magħżul individwalment minnhom.
2.      L-Istati Membri għandhom jipprovdu għad-dritt esklussiv biex jawtorizzaw jew jipprojbixxu li jagħmlu disponibbli lill-pubbliku, permezz tal-fili jew mingħajr fili, b’mod li l-membri tal-pubbliku jkunu jistgħu jkollhom aċċess għalihom minn post u f’ħin magħżul individwalment minnhom:
(a)      għall-artisti, ta’ l-iffissar tal-wirjiet tagħhom;
(b)      għall-produtturi ta’ fonogrammi, tal-fonogrammi tagħhom;
(ċ)      għall-produtturi ta’ l-ewwel iffissar tal-films, ta’ l-oriġinal u l-kopji tal-films tagħhom;
(d)      għall-organizzazzjonijiet tax-xandir, ta’ l-iffissar tax-xandiriet tagħhom, sew jekk dawn ix-xandirijiet ikunu trasmessi bil-fili jew bl-arja, magħduda bil-cable jew bis-satellita.
3.      Id-drittijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 2 m’għandhomx jiġu eżawriti bl-ebda att ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku jew li jagħmilhom disponibbli għall-pubbliku kif stipulat f’dan l-Artikolu.”
6        L-Artikolu 5 tal-istess direttiva, intitolat “Eċċezzjonijiet u limitazzjonijiet”, jipprevedi:
“[...]
3.      L-Istati Membri jistgħu jipprovdu għal eċċezzjonijiet jew limitazzjonijiet għad-drittijiet li hemm provdut dwarhom fl-Artikoli 2 u 3 fil-każi li ġejjin:
[...]
(k) użu għal skop ta’ karikatura, parodija jew pastiċċ;
[...]
5.      L-eċċezzjonijiet u l-limitazzjonijiet li hemm provdut dwarhom fil-paragrafi 1, 2, 3 u 4 għandhom ikunu applikati biss f’ċerti każi speċjali li ma jmorrux kontra l-isfruttament normali tax-xogħol jew suġġett ieħor u ma jippreġudikawx b’mod bla raġuni l-interessi leġittimi tad-detentur tad-drittijiet.”
Id-dritt Ġermaniż
7        L-Artikolu 51a tal-Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte (Urheberrechtsgesetz)
(il-Liġi dwar id-Drittijiet tal-Awtur u d-Drittijiet Relatati (il-Liġi dwar id-Drittijiet tal-Awtur)), tad‑9 ta’ Settembru 1965 (BGBl. 1965 I, p. 1273), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem l-“UrhG”), daħal fis-seħħ fis‑7 ta’ Ġunju 2021 u jipprovdi:
“Ir-riproduzzjoni, id-distribuzzjoni u l-komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol ippubblikat huma awtorizzati għall-finijiet ta’ karikatura, parodija jew pastiċċ.
Il-possibbiltà msemmija fl-ewwel sentenza tkopri l-użu ta’ immaġni jew kull riproduzzjoni oħra tax-xogħol użat, anki jekk din l-immaġni jew riproduzzjoni oħra tkun hija stess protetta bid-drittijiet tal-awtur jew bi dritt relatat.”
8        Bis-saħħa tal-Artikolu 83 u tal-Artikolu 85(4) tal-UrhG, it-Taqsima il-Parti 1 tat-Taqsima 6 ta’ din il-liġi, li minnha jagħmel parti l-Artikolu 51a tagħha, tapplika mutatis mutandis għad-drittijiet tal-artist li jinterpreta jew li jeżegwixxi kif ukoll għad-drittijiet tal-produttur ta’ fonogrammi.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
9        SD u UP huma l-kompożituri tax-xogħol mużikali “Nur mir”, li kien preżenti fuq fonogrammi prodotti minn Pelham fl‑1997.
10      CG u RL, li miet fl-2020, huma l-membri fundaturi tal-grupp mużikali Kraftwerk li ppubblika, fl-1977, fonogramma li fuqha jidher it-titolu mużikali “Metall auf Metall”.
11      CG u YN, li hija l-aventi kawża ta’ RL, isostnu li Pelham et ikkopjaw, f’forma elettronika, kampjun (sample) ta’ madwar żewġ sekondi minn sekwenza ritmika tat-titolu mużikali “Metall auf Metall” u li dawn integraw dan il-kampjun, permezz ta’ repetizzjonijiet suċċessivi, fit-titolu mużikali “Nur mir”, minkejja li kien possibbli għalihom li jirreġistraw l-imsemmija sekwenza huma stess.
12      CG u YN iqisu, prinċipalment, li Pelham et kisru d-dritt relatat mad-drittijiet tal-awtur li tiegħu huma detenturi fil-kapaċità tagħhom ta’ produttur ta’ fonogrammi. Sussidjarjament, huma jinvokaw il-ksur tad-dritt relatat li tiegħu huma detenturi fil-kapaċità tagħhom ta’ artisti u, b’mod ulterjorment sussidjarju, il-ksur tad-drittijiet tal-awtur ta’ CG fuq ix-xogħol mużikali. Fl-aħħar nett, b’mod għalkollox sussidjarju, huma jallegaw li Pelham et kisru l-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni li tissanzjona l-parassitiżmu.
13      CG u RL ippreżentaw rikors quddiem il-Landgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Hamburg, il-Ġermanja) u talbu l-waqfien tal-ksur, l-għoti ta’ danni, il-komunikazzjoni ta’ informazzjoni u t-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-fonogrammi sabiex dawn jinqerdu.
14      Permezz ta’ sentenza tat‑8 ta’ Ottubru 2004, dik il-qorti laqgħet dan ir-rikors u l-appell ippreżentat minn Pelham et, quddiem l-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg, il-Ġermanja), ġie miċħud permezz ta’ sentenza tas‑7 ta’ Ġunju 2006. Wara appell għal reviżjoni ppreżentat minn Pelham et quddiem il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja, il-Ġermanja), din tal-aħħar, permezz ta’ sentenza tal‑20 ta’ Novembru 2008, annullat is-sentenza mogħtija mill-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) u bagħtet lura l-kawża quddiem din il-qorti għal eżami ġdid. Permezz ta’ sentenza tas‑17 ta’ Awwissu 2011, l-imsemmija qorti, mill-ġdid, ċaħdet l-appell ippreżentat minn Pelham et mis-sentenza tat‑8 ta’ Ottubru 2004. Permezz ta’ sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2012, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) ċaħdet l-appell il-ġdid għal reviżjoni ppreżentat minn Pelham et minn dik is-sentenza tas‑17 ta’ Awwissu 2011.
15      Din l-aħħar sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2012 u s-sentenza preċedenti tal-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tal‑20 ta’ Novembru 2008 kif ukoll it-tieni sentenza tal-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) tas‑17 ta’ Awwissu 2011 ġew annullati mill-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja), li bagħtet lura l-kawża quddiem il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja).
16      Fil-kuntest ta’ din it-tielet proċedura għal reviżjoni, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja dwar, b’mod partikolari, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(ċ) u tal-Artikolu 5(3)(d) tad-Direttiva 2001/29, kif ukoll tal-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2006 dwar dritt ta’ kiri u dritt ta’ self u dwar ċerti drittijiet relatati mad-drittijiet ta’ l-awtur fil-qasam tal-proprjetà intellettwali (ĠU 2006, L 376, p. 28).
17      Permezz ta’ sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et (C‑476/17, EU:C:2019:624), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, b’mod partikolari, li l-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29, fid-dawl tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), kellu jiġi interpretat fis-sens li d-dritt esklużiv mogħti minn din id-dispożizzjoni lill-produttur ta’ fonogrammi li jawtorizza jew jipprojbixxi r-riproduzzjoni tal-fonogramma tiegħu jippermettilu joġġezzjona għall-użu minn terzi ta’ kampjun akustiku, anki jekk qasir ħafna, meħud mill-fonogramma tiegħu għall-finijiet tal-inklużjoni ta’ dan il-kampjun f’fonogramma oħra, sakemm dan il-kampjun ma jkunx inkluż f’din il-fonogramma l-oħra f’forma mmodifikata u li ma tingħarafx mas-smigħ. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li l-Artikolu 9(1)(b) tad-Direttiva 2006/115 għandu jiġi interpretat fis-sens li fonogramma li tinkludi kampjuni mużikali ttrasferiti minn fonogramma oħra ma tikkostitwixxix “kopja”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ta’ din il-fonogramma meta ma tirriproduċix it-totalità jew parti sostanzjali ta’ din l-istess fonogramma.
18      Permezz ta’ sentenza tat‑30 ta’ April 2020, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) annullat is-sentenza tal-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) tas‑7 ta’ Ġunju 2006 u bagħtet lura l-kawża quddiem din tal-aħħar. Permezz ta’ sentenza tat‑28 ta’ April 2022, din bidlet is-sentenza tal-Landgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali ta’ Hamburg) tat‑8 ta’ Ottubru 2004, billi għamlet distinzjoni, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha, bejn tliet perijodi distinti.
19      Fir-rigward tal-ewwel perijodu, jiġifieri dak li jippreċedi l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2001/29, li seħħ fit‑22 ta’ Diċembru 2002, l-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) eskludiet kull ksur ta’ drittijiet tal-awtur jew ta’ drittijiet relatati fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet tal-UrhG fil-verżjoni tagħhom applikabbli matul dan il-perijodu.
20      Fir-rigward tat-tieni perijodu, bejn l-iskadenza tat-terminu ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2001/29 u d-dħul fis-seħħ, fis‑7 ta’ Ġunju 2021, tar-regola li tiddefinixxi l-limiti tad-drittijiet tal-awtur iddikjarata fl-Artikolu 51a tal-UrhG, din il-qorti, minn naħa, ikkundannat lil Pelham et sabiex tipprovdi informazzjoni dwar in-numru ta’ fonogrammi li jinkludu reġistrazzjonijiet awdjo tat-titolu mużikali “Nur mir” prodotti u/jew imqiegħda fis-suq matul dan il-perijodu kif ukoll sabiex tqiegħed għad-dispożizzjoni l-kopji ta’ dawn il-fonogrammi bl-għan li jinqerdu u, min-naħa l-oħra, ikkonstatat li Pelham et kienu obbligati jħallsu d-danni. Hija kkunsidrat, b’mod partikolari, li, billi ppubblikat mill-ġdid, matul is-sena 2004, żewġ fonogrammi li jinkludu reġistrazzjonijiet ta’ dan it-titolu, Pelham et kienu ppreġudikaw id-dritt ta’ riproduzzjoni li tiegħu CG u RL kienu proprjetarji bħala produtturi ta’ fonogrammi, peress li s-sekwenza meħuda mit-titolu mużikali “Metall auf Metall” kienet perċettibbli b’mod ċar fit-titolu mużikali “Nur mir” u rikonoxxibbli għas-semmiegħ familjari mal-ewwel waħda minn dawn it-titoli. Barra minn hekk, billi pproduċiet u qiegħdet fis-suq iż-żewġ fonogrammi matul is-sena 2004, Pelham et ippreġudikaw id-drittijiet tal-awtur ta’ CG fuq is-sekwenza ritmika meħuda, peress li din kienet taqa’ taħt il-kundizzjonijiet li għandu jissodisfa xogħol protett mid-drittijiet tal-awtur.
21      Fir-rigward tal-perijodu mid-dħul fis-seħħ, fis‑7 ta’ Ġunju 2021, tal-Artikolu 51a tal-UrhG, l-imsemmija qorti eskludiet kull ksur tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati, billi qieset li t-teħid, permezz ta’ kampjuni, tas-sekwenza ritmika tat-titolu mużikali “Metall auf Metall” kien jikkostitwixxi użu għal finijiet ta’ “pastiċċ”, awtorizzat bis-saħħa ta’ din id-dispożizzjoni.
22      CG u YN ippreżentaw quddiem il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja), li hija l-qorti tar-rinviju, appell għal reviżjoni kontra l-parti ta’ din is-sentenza tat‑28 ta’ April 2022 li ċaħdet it-talbiet tagħhom sa fejn dawn kienu jirrigwardaw il-perijodu ta’ wara s‑7 ta’ Ġunju 2021.
23      Din il-qorti tqis li l-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) ġustament ikkonstatat l-eżistenza ta’ ksur tad-drittijiet li għandhom ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali bħala produtturi ta’ fonogrammi u artisti minħabba li Pelham et ħadu s-sekwenza ritmika kkonċernata f’forma li, minkejja li kemxejn emendata, kienet madankollu tingħaraf mas-smigħ.
24      Hija tqis li kien ukoll mingħajr ma wettqet żball ta’ liġi li l-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) qieset li din is-sekwenza ritmika kienet tikkostitwixxi xogħol mużikali li jista’ jiġi protett mid-drittijiet tal-awtur.
25      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tindika li, skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 51a tal-UrhG, ir-riproduzzjoni, id-distribuzzjoni u l-komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħol ippubblikat għal finijiet ta’ karikatura, ta’ parodija jew ta’ pastiċċ huma awtorizzati. Hija żżid li, konformement mal-Artikolu 83 u mal-Artikolu 85(4) tal-UrhG, din id-dispożizzjoni hija applikabbli għad-drittijiet relatati tal-artist u tal-produttur ta’ fonogrammi.
26      Peress li qieset li t-teħid kontenzjuż tas-sekwenza ritmika ma jissodisfax il-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex tiġi kklassifikata bħala “karikatura” jew “parodija” inkwantu ebda element ma jippermetti li wieħed jaħseb li t-titolu mużikali “Nur mir” jikkostitwixxi manifestazzjoni umoristika jew inkejjuża, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tixtieq tiddetermina jekk it-teħid kontenzjuż jistax jitqies li seħħ għal finijiet ta’ “pastiċċ”, fis-sens tal-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 – dispożizzjoni li konformement magħha l-Artikolu 51a tal-UrhG għandu jiġi interpretat inkwantu din il-liġi għandha l-intenzjoni li tittrasponiha fid-dritt Ġermaniż.
27      Għal dan l-għan, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tistaqsi, l-ewwel nett, jekk ir-regola li tiddefinixxi l-limiti tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati li tirrigwarda l-użu ta’ xogħol jew ta’ materjal ieħor protett għal finijiet ta’ pastiċċ, fis-sens tal-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29, hijiex ta’ natura residwa (Auffangtatbestand) li minnha, fi kwalunkwe każ, tirriżulta konfrontazzjoni artistika ma’ xogħol jew materjal ieħor ta’ riferiment eżistenti, inkluż fil-forma ta’ “teħid ta’ kampjuni” (sampling), jew jekk il-kunċett ta’ “pastiċċ” huwiex suġġett għal kriterji restrittivi bħal rekwiżit umoristiku, ta’ imitazzjoni tal-istil jew ta’ espressjoni ta’ tribut.
28      Din il-kwistjoni hija determinanti għall-eżitu tal-kawża prinċipali, fid-dawl tal-konstatazzjoni, mill-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg), li t-titolu mużikali “Nur mir” jevoka s-sekwenza ritmika meħuda mit-titolu mużikali “Metall auf Metall”, filwaqt li fih differenzi perċettibbli meta mqabbel ma’ dan tal-aħħar, iżda la jikkostitwixxi imitazzjoni tal-stil ta’ din is-sekwenza ritmika u lanqas manifestazzjoni umoristika jew inkejjuża. Barra minn hekk, din il-qorti kkonstatat li t-titolu mużikali “Nur mir” iwettaq konfrontazzjoni artistika mal-imsemmija sekwenza ritmika, sa fejn titolu li l-ġeneru mużikali tiegħu huwa differenti jieħu din is-sekwenza, filwaqt li, minkejja t-tnaqqis tat-tempo u d-diskrepanza ritmika, huwa mifhum fis-sens li jagħmel allużjoni għall-oriġinali.
29      Il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tosserva, f’dan ir-rigward, li mill-fatt li l-eċċezzjonijiet ta’ pastiċċ, ta’ karikatura u ta’ parodija huma rregolati mill-istess dispożizzjoni jista’ jirriżulta li dawn it-tliet eċċezzjonijiet fihom karatteristiċi essenzjali komuni, b’mod partikolari dik li jevokaw xogħol eżistenti, filwaqt li fihom differenzi perċettibbli fir-rigward ta’ dak ix-xogħol. Mill-banda l-oħra, ma huwiex paċifiku li l-kunċett ta’ “pastiċċ”, barra minn hekk, jiġi ssuġġettat għal karatteristiċi essenzjali oħra, bħal dik li tiġi kkostitwita espressjoni inkejjuża jew manifestazzjoni umoristika, meħtieġa għall-karikatura u l-parodija jew dik li jiġi imitat l-istil tax-xogħol inkwistjoni jew ukoll dik li tiġi espressa forma ta’ tribut fir-rigward ta’ dak ix-xogħol. Fil-fatt, l-għan tal-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 li jikkonsisti f’li jiġi żgurat bilanċ ġust bejn, minn naħa, id-drittijiet u l-interessi tal-awturi u, min-naħa l-oħra, dawk tal-utenti ta’ materjal protett, b’mod partikolari l-libertajiet ta’ espressjoni u tal-arti tagħhom, iggarantiti fl-Artikoli 11 u 13 tal-Karta, jista’ jimmilita favur interpretazzjoni li tgħid li l-eċċezzjoni ta’ pastiċċ fiha natura residwa u li fi kwalunkwe każ tinkludi konfrontazzjoni artistika ma’ xogħol ta’ referenza eżistenti, inkluż fil-forma ta’ teħid ta’ kampjun.
30      It-tieni nett, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) tistaqsi jekk il-konstatazzjoni tal-eżistenza tal-użu ta’ xogħol jew ta’ materjal ieħor protett mid-drittijiet tal-awtur “għal finijiet” ta’ pastiċċ tippreżumix li min-naħa tal-utent ikun hemm intenzjoni li juża dan ix-xogħol jew dan il-materjal protett għal tali finijiet, fejn l-Oberlandesgericht Hamburg (il-Qorti Reġjonali Superjuri ta’ Hamburg) qieset li tali intenzjoni ma kinitx meħtieġa u li għalhekk ma kienx neċessarju li jsiru konstatazzjonijiet f’dan ir-rigward.
31      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesgerichtshof (il-Qorti Federali tal-Ġustizzja) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari segwenti:
“1)      Id-dispożizzjoni li tillimita [d-drittijiet tal-awtur fir-rigward ta]l-użu għal skop ta’ pastiċċ fis-sens tal-Artikolu 5(3)(k) tad-[Direttiva 2001/29], hija klawżola [omni]komprensiva minn tal-inqas għal konfrontazzjoni artistika ma’ xogħol preeżistenti jew suġġett ieħor ta’ referenza, inkluż kampjunar? Il-kunċett ta’ pastiċċ huwa suġġett għal kriterji limitattivi, bħar-rekwiżit ta’ umoriżmu, imitazzjoni stilistika jew tribut?
2)      L-‘użu għal skop’ [ta’ pastiċċ] fis-sens tal-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 jeżiġi d-determinazzjoni ta’ intenzjoni min-naħa tal-utent li juża suġġett ta’ dritt tal-awtur għal skop ta’ pastiċċ, jew huwa biżżejjed li n-natura ta’ pastiċċ tkun tista’ tiġi rrikonoxxuta mill-persuna midħla tas-suġġett tad-dritt tal-awtur li għandha l-fehim intellettwali meħtieġ sabiex tipperċepixxi l-pastiċċ?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
32      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-eċċezzjoni ta’ “pastiche”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, hija ta’ natura residwa (Auffangtatbestand) li tkopri, minn tal-inqas, kull konfrontazzjoni artistika ma’ xogħol eżistenti, inkluż fil-forma ta’ “teħid ta’ kampjuni” (sampling), mingħajr ma jkun neċessarju li din il-konfrontazzjoni tikkostitwixxi manifestazzjoni umoristika, imitazzjoni tal-istil jew l-espressjoni ta’ tribut.
33      Skont l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29, l-Istati Membri għandhom il-fakultà li jipprevedu eċċezzjonijiet jew limitazzjonijiet għad-drittijiet esklużivi ta’ riproduzzjoni u ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku msemmija fl-Artikoli 2 u 3 ta’ din id-direttiva, fil-każ ta’ użu għal finijiet ta’ karikatura, ta’ parodija jew ta’ pastiċċ.
34      Peress li l-kunċett ta’ “pastiċċ” ma huwiex iddefinit mid-Direttiva 2001/29 u l-Artikolu 5(3)(k) tagħha ma jagħmel ebda riferiment għad-drittijiet nazzjonali fir-rigward tat-tifsira li għandha tingħata lil dan il-kunċett, dan tal-aħħar għandu, bis-saħħa ta’ ġurisprudenza stabbilita, jitqies li huwa kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni li l-interpretazzjoni tiegħu għandu jiġi stabbilit b’mod uniformi fit-territorju ta’ din tal-aħħar, konformement mat-tifsira abitwali tat-terminu inkwistjoni fil-lingwaġġ kurrenti u billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest li fih jidħol l-imsemmi kunċett kif ukoll l-għanijiet li din id-dispożizzjoni għandha l-intenzjoni li tilħaq (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, punti 14, 15 u 19, kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2019, Spiegel Online, C‑516/17, EU:C:2019:625, punti 62 u 65).
35      L-ewwel nett, fir-rigward tas-sens abitwali tal-kelma “pastiċċ”, għandu jiġi rrilevat, bħalma għamel, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 49 sa 57 tal-konklużjonijiet tiegħu, li dan it-terminu ma tantx jintuża fil-lingwaġġ kurrenti u li, għalkemm komunement jintuża sabiex jindika kreazzjoni li l-istil tagħha jimita dak ta’ xogħol, ta’ artist jew ta’ xogħlijiet li jappartjenu għall-istess kurrent artistiku, dan madankollu jiġbor fih diversità ta’ tifsiriet.
36      Għalhekk, skont ċerti definizzjonijiet, anki imitazzjoni moħbija, imwettqa b’intenzjoni ta’ qerq tista’ tiġi kklassifikata bħala “pastiċċ”, filwaqt li oħrajn jirrikjedu użu fil-miftuħ, rikonoxxibbli, ta’ elementi karatteristiċi ta’ xogħol jew ta’ diversi xogħlijiet preċedenti fi kreazzjoni ġdida li timita dan ix-xogħol jew dawn ix-xogħlijiet preċedenti bl-għan li jiġi stabbilit djalogu artistiku jew kreattiv ma’ dawn ix-xogħlijiet.
37      Barra minn hekk, għalkemm ċerti definizzjonijiet jillimitaw il-kunċett ta’ pastiċċ għal imitazzjonijiet umoristiċi jew satiriċi u oħrajn għal imitazzjonijiet stilistiċi, numru kbir ta’ definizzjonijiet jammettu li l-użu li jaqa’ taħt dan il-kunċett jista’ jieħu forom differenti u jimxi b’intenzjonijiet varji, bħal dawk li jagħtu tribut lejn ix-xogħol jew xogħlijiet suġġetti għal pastiċċ, li jimmanifestaw forma umoristika jew ta’ kritika, jew li jirrikorru għal sempliċi eżerċizzju ta’ stil.
38      Konsegwentement, peress li s-sens abitwali tat-terminu “pastiċċ” huwa ambigwu, jeħtieġ, għall-interpretazzjoni tiegħu, li wieħed jibbaża ruħu fuq il-kuntest li fih jidħol dan it-terminu u fuq l-għanijiet li għandu l-intenzjoni jilħaq l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29.
39      It-tieni nett, f’dak li jirrigwarda l-kuntest li fih jaqa’ l-kunċett ta’ “pastiċċ”, għandu jiġi kkonstatat li, minbarra l-pastiċċ, l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 isemmi, bħala eċċezzjonijiet għad-drittijiet esklużivi ta’ riproduzzjoni u ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku msemmija fl-Artikoli 2 u 3 ta’ din id-direttiva, il-“karikatura” u l-“parodija”.
40      L-assoċjazzjoni ta’ dawn it-tliet kunċetti, fi ħdan l-istess dispożizzjoni, tippermetti li jitqies li, fi ħsieb il-leġiżlatur tal-Unjoni, dawn jindikaw ċerti karatteristiċi essenzjali komuni, jiġifieri b’mod partikolari l-fatt li jevokaw xogħol eżistenti, filwaqt li fihom differenzi perċettibbli meta mqabbla ma’ dan ix-xogħol (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, punt 20).
41      Madankollu, kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 62 u 69 tal-konklużjonijiet tiegħu, billi elenka, fuq livell ta’ ugwaljanza, tliet kunċetti distinti fl-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29, il-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-intenzjoni li jippermetti tliet kategoriji ta’ użu li, minkejja li jistgħu jintersekaw parzjalment, għandhom madankollu jirċievu interpretazzjoni li tiżgura l-effett utli ta’ kull waħda minn dawn l-eċċezzjonijiet. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tevita li tinterpreta wieħed jew iktar minn dawn il-kunċetti fis-sens li huma ġuridikament superfluwi.
42      Minn dan jirriżulta, minn naħa, li, għalkemm il-pastiċċ jista’, bħall-parodija u l-karikatura, jikkostitwixxi manifestazzjoni umoristika jew inkejjuża (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, punt 20), wieħed ma jistax jeżiġi li dan ikun neċessarjament il-każ, ġaladarba tali interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “pastiċċ” ikollha l-effett li tagħti lil din l-eċċezzjoni portata identika għal dawk ta’ “parodija” jew ta’ “karikatura”, li b’hekk tikkomprometti l-effett utli tiegħu.
43      Min-naħa l-oħra, il-kunċett ta’ “pastiċċ” ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jkopri kull kreazzjoni li jevoka xogħol eżistenti u jippreżenta differenzi perċettibbli meta mqabbel miegħu, peress li tali interpretazzjoni jkollha, kif jirriżulta mill-punt 40 ta’ din is-sentenza, l-effett li tirrendi superfluwi ż-żewġ eċċezzjonijiet l-oħra elenkati fl-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29.
44      Barra minn hekk, kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 69 u 71 tal-konklużjonijiet tiegħu u kif jirriżulta mill-punt 40 ta’ din is-sentenza, xejn fil-kuntest tal-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 u lanqas, b’mod iktar ġenerali, ta’ dan l-Artikolu 5 ma jindika li l-eċċezzjoni ta’ “pastiċċ” ġiet ikkonċepita mil-leġiżlatur tal-Unjoni bħala li hija ta’ natura residwa li tkopri kull forma ta’ użu kreattiv ta’ materjal protett mid-drittijiet tal-awtur.
45      It-tielet nett, fir-rigward tal-għan li għandu jintlaħaq mill-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29, mill-premessi 3 u 31 tad-Direttiva 2001/29 jirriżulta li l-Artikolu 5(3)(k) tagħha huwa intiż li jżomm, u dan b’mod partikolari fl-ambjent elettroniku, bilanċ ġust bejn, minn naħa, l-interess tad-detenturi ta’ drittijiet tal-awtur u ta’ drittijiet relatati fil-protezzjoni tad-dritt tal-proprjetà intellettwali tagħhom u, min-naħa l-oħra, il-protezzjoni tal-interessi u tad-drittijiet fundamentali tal-utenti ta’ materjal protett – u b’mod iktar partikolari tal-libertà tal-espressjoni tagħhom u tal-libertà artistika tagħhom, iggarantiti mill-Artikoli 11 u 13 tal-Karta – kif ukoll tal-interess ġenerali (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, punti 25 u 26, kif ukoll tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 32).
46      Ċertament, kif jirriżulta mill-premessi 4, 9 u 10 tad-Direttiva 2001/29, din hija intiża li tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur u tad-drittijiet relatati billi tagħti, fl-Artikoli 2 u 3 tagħha, drittijiet esklużivi ta’ riproduzzjoni u ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku. Madankollu, id-dritt għal proprjetà intellettwali, stabbilit fl-Artikolu 17(2) tal-Karta, ma huwiex assolut, iżda għandu jiġi bbilanċjat mad-drittijiet fundamentali l-oħra, fosthom, b’mod partikolari, il-libertà tal-arti, li huwa ggarantit mill-Artikolu 13 tal-Karta u li taqa’ taħt il-libertà tal-espressjoni, li min-naħa tagħha hija protetta mill-Artikolu 11 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punti 33 u 34 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
47      Għaldaqstant l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni, f’sitwazzjoni konkreta, tal-eċċezzjonijiet previsti fl-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 għandhom josservaw bilanċ ġust bejn, minn naħa, l-interessi u d-drittijiet tal-persuni msemmija fl-Artikoli 2 u 3 ta’ din id-direttiva u, min-naħa l-oħra, il-libertà tal-espressjoni u l-libertà artistika tal-utenti ta’ materjal protett mid-drittijiet tal-awtur kif ukoll l-interess ġenerali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2014, Deckmyn u Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, punt 27).
48      B’mod partikolari, fid-dawl tal-għan li għandu jintlaħaq mill-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 u mill-fatt li l-eċċezzjonijiet innifishom previsti f’din id-dispożizzjoni fihom drittijiet favur l-utenti ta’ materjal protett intiżi li jiggarantixxu l-osservanza tal-libertajiet fundamentali, il-kunċett ta’ “pastiċċ” ma għandux jiġi interpretat b’mod strett iżda f’konformità sħiħa mal-għan ta’ dawn il-libertajiet (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑29 ta’ Lulju 2019, Funke Medien NRW, C‑469/17, EU:C:2019:623, punti 69 sa 71, u tad‑29 ta’ Lulju 2019, Spiegel Online, C‑516/17, EU:C:2019:625, punti 53 sa 55).
49      F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li l-kunċett ta’ “pastiċċ” ma jistax ikopri imitazzjonijiet moħbija ta’ materjal protett, jew saħansitra plaġjariżmu. Fil-fatt, anki jekk jitqies li tali forom ta’ użu ta’ materjal protett mid-drittijiet tal-awtur jistgħu, taħt ċerti kundizzjonijiet, jaqgħu taħt il-libertà tal-espressjoni jew taħt il-libertà tal-arti, interpretazzjoni ta’ dan il-kunċett fis-sens li dawn il-forom huma permessi, taħt l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29, mingħajr awtorizzazzjoni minn qabel tad-detenturi ta’ drittijiet, ma tkunx xierqa sabiex jintlaħaq il-bilanċ ġust li l-leġiżlatur tal-Unjoni impenja ruħu li jistabbilixxi bejn il-protezzjoni tad-dritt għall-proprjetà intellettwali ta’ dawn id-detenturi u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-utenti ta’ materjal protett kif ukoll tal-interess ġenerali. Għaldaqstant, l-imsemmi kunċett jippreżupponi li dawn huma forom ta’ użu miftuħ ta’ materjal protett li jista’ jintgħaraf bħala tali.
50      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-kwistjoni dwar liema forom ta’ użu miftuħ ta’ materjal protett jaqgħu konkretament taħt il-kunċett ta’ “pastiċċ”, għandu jitqies, fid-dawl tal-għan li għandu jintlaħaq mill-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29, li jikkonsisti f’li tiġi żgurata l-osservanza tal-libertà tal-espressjoni u tal-libertà tal-arti, u tal-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti 35 sa 43 ta’ din is-sentenza, li dan il-kunċett ikopri kreazzjonijiet li jevokaw xogħol jew numru ta’ xogħlijiet eżistenti, filwaqt li jkun fihom differenzi perċettibbli fejn jidħlu l-istess xogħlijiet, bl-għan li jseħħ xi tip ta’ djalogu artistiku jew kreattiv ma’ dawn ix-xogħlijiet li jkun jintgħaraf bħala tali.
51      F’dan ir-rigward, qabel kollox għandu jiġi kkonstatat li, sabiex tali djalogu jkun jista’ jinbeda, huwa neċessarju li l-elementi użati fil-kreazzjoni l-ġdida jkunu karatteristiċi tax-xogħol jew tax-xogħlijiet li minnhom joriġinaw.
52      Sussegwentement, kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 65 u 66 tal-konklużjonijiet tiegħu, sa fejn huwa biss l-użu ta’ elementi ta’ xogħol, li, individwalment jew flimkien, huma protetti mid-drittijiet tal-awtur, li jista’ jirrikjedi l-awtorizzazzjoni tad-detentur tad-drittijiet, l-eċċezzjoni ta’ pastiċċ għandha, sa ċertu punt, tippermetti l-użu ta’ tali elementi protetti, u fin-nuqqas ta’ dan din tkun nieqsa minn effett utli.
53      Fl-aħħar nett, id-djalogu artistiku jew kreattiv max-xogħol, jew max-xogħlijiet, li minnhom joriġinaw l-elementi użati, jista’ jieħu forom differenti, b’mod partikolari dawk ta’ imitazzjoni stilistika ta’ dawn ix-xogħlijiet, ta’ tribut lejhom jew ta’ konfrontazzjoni umoristika jew kritika mal-imsemmija xogħlijiet.
54      F’dan il-każ, il-qorti tar-rinviju tfittex li tiddetermina, b’mod partikolari, jekk it-teħid, permezz ta’ kampjuni (sampling), tas-sekwenza ritmika ta’ titolu mużikali, jistax jaqa’ taħt l-eċċezzjoni ta’ “pastiċċ” prevista fl-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29.
55      F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar, minn naħa, li din it-teknika, li permezz tagħha utent jieħu, ħafna drabi bl-użu ta’ tagħmir elettroniku, kampjun minn fonogramma, u li juża dan il-kampjun għall-finijiet tal-ħolqien ta’ xogħol ġdid, tikkostitwixxi forma ta’ espressjoni artistika li taqa’ taħt il-libertà tal-arti, li min-naħa tagħha hija protetta mill-Artikolu 13 tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punt 35).
56      Min-naħa l-oħra, id-dritt esklużiv mogħti mill-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2001/29 lill-produttur ta’ fonogrammi li jawtorizza jew jipprojbixxi r-riproduzzjoni tal-fonogramma tiegħu jippermettilu, bħala prinċipju, jopponi l-użu minn terz ta’ kampjun akustiku tal-fonogramma tiegħu għall-finijiet tal-inklużjoni ta’ dan il-kampjun f’fonogramma oħra b’mod li dan il-kampjun jibqa’ rikonoxxibbli meta jinstema’. Dan huwa konformi mal-għan speċifiku tad-dritt esklużiv tal-produttur ta’ fonogrammi, iddikjarat fil-premessa 10 ta’ din id-direttiva, li huwa l-protezzjoni tal-investiment magħmul minn dan tal-aħħar. Fil-fatt, kif iddikjara l-leġiżlatur tal-Unjoni f’din il-premessa, l-investiment neċessarju sabiex jinħolqu fonogrammi huwa kunsiderevoli, bil-konsegwenza li huwa neċessarju li tiġi ggarantita lill-produtturi tagħhom il-possibbiltà li jiksbu dħul sodisfaċenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2019, Pelham et, C‑476/17, EU:C:2019:624, punti 29 sa 31).
57      Barra minn hekk, il-bilanċ ġust li għandu jiġi żgurat bejn il-protezzjoni tal-libertà tal-arti u dik tad-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati jintlaħaq meta teħid, permezz ta’ kampjuni, tas-sekwenza ritmika ta’ titolu mużikali jkun jaqa’ taħt l-eċċezzjoni ta’ “pastiċċ”, sa fejn il-kampjun hekk meħud jintuża għall-finijiet tal-ħolqien ta’ xogħol li jissodisfa r-rekwiżiti ddikjarati fil-punti 49 sa 53 ta’ din is-sentenza.
58      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-eċċezzjoni ta’ “pastiċċ”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ma hijiex ta’ natura residwa (Auffangtatbestand), iżda tkopri kreazzjonijiet li jevokaw xogħol jew numru ta’ xogħlijiet eżistenti, filwaqt li jkun fihom differenzi perċettibbli fejn jidħlu l-istess xogħlijiet, u li jużaw uħud mill-elementi karatteristiċi tagħhom protetti mid-drittijiet tal-awtur, inkluż permezz tat-“teħid ta’ kampjuni” (sampling), bl-għan li dawn ix-xogħlijiet jidħlu fi djalogu artistiku jew kreattiv li jkun jintgħaraf bħala tali u li jista’ jieħu forom differenti, b’mod partikolari dik ta’ imitazzjoni stilistika miftuħa tal-imsemmija xogħlijiet, ta’ tribut għal dawn tal-aħħar jew ta’ konfrontazzjoni umoristika jew kritika ma’ dawn l-istess xogħlijiet.
Fuq it-tieni domanda
59      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 għandux jiġi interpretat fis-sens li, sabiex iseħħ użu “għal skop” ta’ pastiċċ, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, huwa neċessarju li tiġi kkonstatata, fir-rigward tal-utent li jixtieq jinvoka din id-dispożizzjoni, l-intenzjoni li juża xogħol eżistenti għal tali finijiet, jew jekk huwa biżżejjed li n-natura ta’ “pastiċċ” tkun tintgħaraf minn persuna li tkun taf dan ix-xogħol u li jkollha l-għarfien neċessarju.
60      Kif jirriżulta mir-risposta għall-ewwel domanda, il-klassifikazzjoni ta’ pastiċċ timplika b’mod partikolari li fil-kreazzjoni l-ġdida, li tista’ tieħu forom differenti, jintużaw elementi karatteristiċi protetti tax-xogħol eżistenti bl-għan li jseħħ djalogu artistiku jew kreattiv ma’ dan ix-xogħol li jista’ jiġi rrikonoxxut bħala tali.
61      Madankollu, kif essenzjalment espona l-Avukat Ġenerali fil-punt 82 tal-konklużjonijiet tiegħu, sabiex tiġi ggarantita ċ-ċertezza legali, il-kwistjoni dwar jekk dan huwiex il-każ għandha tiġi evalwata oġġettivament, b’tali mod li n-natura ta’ “pastiċċ” għandha tkun rikonoxxibbli mill-persuni li jafu x-xogħol eżistenti li minnu jittieħdu dawn l-elementi.
62      Minn dan isegwi li r-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29 għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex ikun jista’ jsir użu “għal skop” ta’ pastiċċ, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, huwa suffiċjenti li n-natura ta’ “pastiċċ” tkun tintgħaraf mill-persuni li jafu x-xogħol eżistenti li minnu jittieħdu elementi.
Fuq l-ispejjeż
63      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-eċċezzjoni ta’ “pastiċċ”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, ma hijiex ta’ natura residwa (Auffangtatbestand), iżda tkopri kreazzjonijiet li jevokaw xogħol jew numru ta’ xogħlijiet eżistenti, filwaqt li jkun fihom differenzi perċettibbli fejn jidħlu l-istess xogħlijiet, u li jużaw uħud mill-elementi karatteristiċi tagħhom protetti mid-drittijiet tal-awtur, inkluż permezz tat-“teħid ta’ kampjuni” (sampling), bl-għan li dawn ix-xogħlijiet jidħlu fi djalogu artistiku jew kreattiv li jkun jintgħaraf bħala tali u li jista’ jieħu forom differenti, b’mod partikolari dik ta’ imitazzjoni stilistika miftuħa tal-imsemmija xogħlijiet, ta’ tribut għal dawn tal-aħħar jew ta’ konfrontazzjoni umoristika jew kritika ma’ dawn l-istess xogħlijiet.
2)      L-Artikolu 5(3)(k) tad-Direttiva 2001/29
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
sabiex ikun jista’ jsir użu “għal skop” ta’ pastiċċ, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, huwa suffiċjenti li n-natura ta’ “pastiċċ” tkun tintgħaraf mill-persuni li jafu x-xogħol eżistenti li minnu jittieħdu elementi.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.