Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 16 kwietnia 2026 r.(1)
Sprawa C‑295/25
Lima BV
przeciwko
Vlaams Gewest
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State (radę stanu, Belgia)]
Odesłanie prejudycjalne – Rolnictwo – Produkcja ekologiczna i etykietowanie produktów ekologicznych – Rozporządzenie (UE) 2018/848 – Artykuł 7
lit. a), b) i c) – Punkty 2.2.1 i 2.2.2 części IV
załącznika II – Użycie niektórych produktów i substancji w przetwórstwie żywności ekologicznej – Certyfikowany jako ekologiczny proszek uzyskany z oczyszczonych, wysuszonych i rozdrobionych osadów glonu Lithothamnium calcareum, który jest naturalnie bogaty w węglan wapnia – Brak zezwolenia
I.      Wprowadzenie
1.        Czy użycie ekologicznego składnika pochodzenia rolnego w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej może być niedozwolone?
2.        Taki oto pozorny paradoks przedstawiła Trybunałowi Raad van State (rada stanu, Belgia), która zastanawia się nad możliwością użycia certyfikowanego jako ekologiczny proszku uzyskanego z oczyszczonych, wysuszonych i rozdrobionych osadów glonu Lithothamnium calcareum, który jest naturalnie bogaty w węglan wapnia, w ekologicznym napoju roślinnym na bazie ryżu lub owsa, chociaż użycie wapnia w żywności nie jest bezpośrednio prawnie wymagane, a stosowanie węglanu wapnia w produkcji ekologicznej w celu wzbogacenia w wapń – na podstawie przepisów rozporządzenia (UE) 2018/848(2), zmienionego rozporządzeniem delegowanym (UE) 2022/474(3), i jego rozporządzenia wykonawczego (UE) 2021/1165(4) – jest niedozwolone.
3.        Trybunał orzekł już w przedmiocie zakazu wzbogacania w wapń napojów roślinnych poprzez stosowanie takich osadów z nieekologicznego glonu Lithothamnium calcareum(5), opierając się na rozporządzeniach (WE) nr 834/2007(6) i nr 889/2008(7). Jednakże kwestia przedstawiona przez sąd odsyłający jest bezprecedensowa, ponieważ system mający zastosowanie do dodatków do żywności zmienił się wraz z wejściem w życie rozporządzenia 2018/848, które uchyliło rozporządzenie nr 834/2007, a ponadto rozpatrywane w niniejszej sprawie osady uzyskiwane są z glonu Lithothamnium calcareum certyfikowanego jako ekologiczny.
4.        Zaproponuję, aby Trybunał odpowiedział, że ów nowy system dotyczący dodatków do żywności, do których moim zdaniem należy proszek uzyskany z glonu Lithothamnium calcareum, ma zastosowanie niezależnie od tego, czy składnik jest ekologiczny, oraz że w konsekwencji używanie tego proszku, nawet jeżeli jest on certyfikowany jako ekologiczny, w celu wzbogacenia w wapń, nie jest dozwolone w produkcji ekologicznej, ponieważ nie jest ono prawnie wymagane.
II.    Prawo Unii
A.      Rozporządzenie (WE) nr 178/2002
5.        Artykuł 2 akapity pierwszy i drugi rozporządzenia (WE) nr 178/2002(8) stanowi:
„Do celów niniejszego rozporządzenia »żywność« (lub »środek spożywczy«) oznacza jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać.
»Środek spożywczy« obejmuje napoje, gumę do żucia i wszelkie substancje, łącznie z wodą, świadomie dodane do żywności podczas jej wytwarzania, przygotowania lub obróbki. […]”.
B.      Rozporządzenie (WE) nr 1333/2008
6.        Artykuł 3 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia (WE) nr 1333/2008(9) ma następujące brzmienie:
„Na użytek niniejszego rozporządzenia zastosowanie mają […] następujące definicje:
a)      »dodatek do żywności« oznacza każdą substancję, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą, której celowe dodanie, ze względów technologicznych, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się zasadnie, że powoduje, iż substancja ta lub jej produkty pochodne stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem tej żywności;
Za dodatki do żywności nie uważa się jednak:
[…]
(ii)      środków spożywczych, zarówno suszonych, jak i w formie skoncentrowanej, w tym środków aromatyzujących dodanych w trakcie produkcji wieloskładnikowych środków spożywczych, ze względu na ich właściwości aromatyczne, smakowe lub odżywcze wraz z wtórnym efektem barwiącym;
[…]
b)      »substancja pomocnicza w przetwórstwie« oznacza każdą substancję, która:
(i)      nie jest spożywana sama jako żywność;
(ii)      jest celowo stosowana przy przetwarzaniu surowców, żywności lub jej składników, w celu osiągnięcia określonego celu technologicznego w trakcie obróbki lub przetwarzania; oraz
(iii)      może spowodować niezamierzoną, ale technicznie nieuniknioną obecność w produkcie końcowym pozostałości tej substancji lub jej pochodnych, pod warunkiem że nie stanowią one jakiegokolwiek zagrożenia dla zdrowia oraz nie mają żadnego wpływu technologicznego na produkt końcowy”.
C.      Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011
7.        Artykuł 2 ust. 2 lit. f) rozporządzenia (UE) nr 1169/2011(10) wskazuje:
„Zastosowanie mają […] następujące definicje:
[…]
f)      »składnik« oznacza każdą substancję lub produkt, w tym środki aromatyzujące, dodatki do żywności, enzymy spożywcze oraz każdy komponent składnika złożonego, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu danego środka spożywczego i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie; pozostałości nie uważa się za składniki”.
D.      Rozporządzenie 2018/848
8.        Motywy 6, 20, 51, 52 i 63 rozporządzenia 2018/848
wskazują:
„(6)      Ze względu na cele […] polityki [Unii Europejskiej] w dziedzinie produkcji ekologicznej, ramy prawne ustanowione dla realizacji tej polityki powinny służyć zapewnieniu uczciwej konkurencji i właściwemu funkcjonowaniu rynku wewnętrznego produktów ekologicznych, podtrzymaniu i uzasadnieniu zaufania konsumentów do produktów znakowanych jako ekologiczne i […] stworzeni[u] takich warunków, w których polityka ta może być kształtowana zgodnie z tendencjami produkcyjnymi i rynkowymi.
[…]
(20)      Ponieważ w produkcji ekologicznej należy ograniczyć stosowanie środków zewnętrznych, należy wskazać pewne cele, do których produkty i substancje są często stosowane w wytwarzaniu produktów rolnych lub przetworzonych produktów rolnych. Gdy te produkty lub substancje są zwyczajowo używane do tych celów, ich użycie powinno być dozwolone wyłącznie wtedy, gdy są one dopuszczone zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Jednakże takie zezwolenie powinno być ważne jedynie tak długo, dopóki stosowanie takich środków zewnętrznych w produkcji nieekologicznej nie zostanie zakazane prawem Unii lub przepisami krajowymi opartymi na prawie Unii. […]
[…]
(51)      Podmioty produkujące żywność […] powinny stosować odpowiednie procedury opierające się na systematycznej identyfikacji krytycznych etapów przetwarzania w celu zapewnienia zgodności przetworzonych produktów z przepisami dotyczącymi produkcji ekologicznej. Ekologiczne produkty przetworzone powinny być produkowane przy użyciu metod przetwarzania, które gwarantują zachowanie ekologicznych cech i właściwości produktów na wszystkich etapach produkcji ekologicznej.
(52)      Należy ustanowić przepisy dotyczące składu przetworzonej ekologicznej żywności […]. W szczególności żywność ta powinna być wytwarzana głównie z ekologicznych składników pochodzenia rolnego lub innych, ekologicznych składników objętych zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia, z ograniczoną możliwością stosowania niektórych nieekologicznych składników pochodzenia rolnego określonych w niniejszym rozporządzeniu. Poza tym do stosowania w produkcji przetworzonej ekologicznej żywności […] należy dopuścić jedynie niektóre produkty i substancje dozwolone zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.
[…]
(63)      Stosowanie w produkcji ekologicznej niektórych produktów lub substancji jako substancji czynnych, które mają być wykorzystywane jako środki ochrony roślin, wchodzące w zakres rozporządzenia (WE) nr 1107/2009[(11)], nawozy, środki poprawiające właściwości gleby, odżywki, nieekologiczne składniki paszy dla zwierząt różnego pochodzenia, dodatki paszowe, substancje pomocnicze w przetwórstwie oraz produkty do czyszczenia i dezynfekcji powinno być ograniczone do minimum i podlegać określonym warunkom ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu. To samo podejście należy przyjąć w odniesieniu do wykorzystywania w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej produktów i substancji takich jak dodatki do żywności i substancje pomocnicze w przetwórstwie oraz w odniesieniu do stosowania nieekologicznych składników pochodzenia rolnego. Dlatego też należy określić wszelkie ogólne możliwe zastosowania takich produktów i substancji w produkcji ekologicznej oraz szczegółowe możliwe zastosowania w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej, z zastrzeżeniem zasad ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu i określonych kryteriów”.
9.        Artykuł 2 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 2018/848 przewiduje:
„Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do następujących produktów pochodzenia rolnego, w tym produktów akwakultury i pszczelarstwa, wymienionych w załączniku I do [trakatu] FUE oraz do produktów będących pochodnymi takich produktów – w przypadku gdy produkty te są lub mają być wytwarzane, przygotowywane, znakowane, dystrybuowane, wprowadzane do obrotu lub przywożone do Unii lub wywożone z Unii:
[…]
b)      przetworzone produkty rolne przeznaczone do wykorzystania jako żywność”.
10.      Artykuł 3 tego rozporządzenia ma następujące brzmienie:
„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
1)      »produkcja ekologiczna« oznacza stosowanie […] metod produkcji zgodnych z niniejszym rozporządzeniem na wszystkich etapach produkcji, przygotowania i dystrybucji;
2)      »produkt ekologiczny« oznacza produkt pochodzący z produkcji ekologicznej […]. Produkty myślistwa lub rybołówstwa nie są uznawane za produkty ekologiczne;
[…]
45)      »żywność« oznacza żywność zgodnie z definicją w art. 2 rozporządzenia [nr 178/2002];
[…]
51)      »składnik« oznacza składnik zgodnie z definicją w art. 2 ust. 2 lit. f) rozporządzenia [nr 1169/2011] lub, w przypadku produktów innych niż żywność, każdą substancję lub produkt stosowane w procesie wytwarzania lub przygotowania produktów, która nadal jest obecna w produkcie końcowym, nawet w zmienionej postaci;
[…]
61)      »dodatek do żywności« oznacza dodatek do żywności zgodnie z definicją w art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia [nr 1333/2008];
[…]
65)      »substancja pomocnicza w przetwórstwie« oznacza substancję pomocniczą w przetwórstwie zgodnie z definicją w art. 3 ust. 2 lit. b) rozporządzenia [nr 1333/2008] – w odniesieniu do żywności […];
[…]”.
11.      W ramach rozdziału II rozporządzenia 2018/848, zatytułowanego „Cele i zasady produkcji ekologicznej”, art. 7 przewiduje:
„Produkcja ekologicznej żywności przetworzonej opiera się w szczególności na następujących szczegółowych zasadach:
a)      produkowanie żywności ekologicznej z ekologicznych składników pochodzenia rolnego;
b)      ograniczenie do minimum stosowania dodatków do żywności, składników nieekologicznych pełniących głównie funkcje technologiczne i sensoryczne, jak również mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie i tylko w przypadku istotnej potrzeby technologicznej lub do szczególnych celów żywieniowych;
c)      wykluczenie substancji i metod przetwarzania mogących wprowadzać w błąd co do prawdziwej natury danego produktu;
[…]”.
12.      Artykuł 9 ust. 3 akapit pierwszy tego rozporządzenia ma następujące brzmienie:
„Do celów i zastosowań, o których mowa w art. 24 i 25 oraz w załączniku II, jedynie produkty i substancje dopuszczone zgodnie z tymi przepisami mogą być stosowane w produkcji ekologicznej, pod warunkiem że ich stosowanie w produkcji nieekologicznej zostało dopuszczone zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa unijnego oraz, w stosownych przypadkach, zgodnie z przepisami krajowymi opartymi na prawie unijnym”.
13.      Artykuł 16 wspomnianego rozporządzenia stanowi:
„1.      Podmioty będące producentami żywności przetworzonej przestrzegają w szczególności szczegółowych przepisów dotyczących produkcji zawartych w załączniku II część IV […].
2.      Komisja jest uprawniona do przyjmowania zgodnie z art. 54 aktów delegowanych zmieniających:
[…]
b)      załącznik II część IV pkt 2.2.2 w odniesieniu do rodzajów oraz składu produktów i substancji dopuszczonych do stosowania w żywności przetworzonej a także warunki, na jakich można je stosować;
[…]”.
14.      Zgodnie z art. 24 ust. 2, 4 i 9 rozporządzenia 2018/848:
„2.      […] Komisja [Europejska] może dopuścić niektóre produkty i substancje do stosowania w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej oraz drożdży stosowanych jako żywność […] – i umieścić wszelkie takie dopuszczone produkty i substancje w ograniczonych wykazach – w następujących celach:
a)      jako dodatki do żywności i substancje pomocnicze w przetwórstwie;
b)      jako nieekologiczne składniki pochodzenia rolnego, które mają być stosowane w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej;
c)      jako substancje pomocnicze w przetwórstwie używane w produkcji drożdży i produktów drożdżowych.
[…]
4.      Dopuszczanie produktów i substancji, o których mowa w ust. 2, do stosowania w produkcji przetworzonej żywności ekologicznej lub do produkcji drożdży używanych jako żywność […] odbywa się zgodnie z zasadami ustanowionymi w rozdziale II i następującymi kryteriami ocenianymi całościowo:
[…]
b)      bez użycia tych produktów i substancji nie byłoby możliwe produkowanie ani konserwowanie żywności ani zaspokojenie danych wymogów żywieniowych przewidzianych w przepisach Unii;
c)      te produkty i substancje są pochodzenia naturalnego i mogły zostać poddane tylko procesom mechanicznym, fizycznym, biologicznym, enzymatycznym lub mikrobiologicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy produkty lub substancje z takich źródeł nie są dostępne w wystarczającej ilości lub jakości;
d)      nie jest dostępny w wystarczającej ilości składnik ekologiczny.
[…]
9.      Komisja przyjmuje akty wykonawcze dotyczące zezwoleń na stosowanie produktów i substancji, o których mowa w ust. 1 i 1a, w produkcji ekologicznej ogółem oraz w produkcji przetworzonej żywności ekologicznej w szczególności, albo dotyczące wycofania takich zezwoleń, jak również ustanawiające procedury, które należy zastosować w celu udzielenia takich zezwoleń, i wykazy takich produktów i substancji, a także, w stosownych przypadkach, ich opis, wymogi co do składu oraz warunki stosowania.
[…]”.
15.      Zgodnie z pkt 2.2.1 części III
załącznika II do tego rozporządzenia zbiór naturalnie rosnących alg i ich części uznaje się za produkcję ekologiczną, pod określonymi warunkami wyszczególnionymi w tym punkcie.
16.      Zgodnie z pkt 2 części IV
załącznika II do wspomnianego rozporządzenia, zatytułowanym „Szczegółowe wymogi dotyczące produkcji żywności przetworzonej”:
„[…]
2.2.1.      W przetwórstwie spożywczym […] mogą być stosowane tylko dodatki do żywności, substancje pomocnicze w przetwórstwie i nieekologiczne składniki pochodzenia rolnego dopuszczone na podstawie art. 24 lub 25 do stosowania w produkcji ekologicznej oraz produkty i substancje, o których mowa w pkt 2.2.2.
2.2.2.      W przetwórstwie spożywczym zezwala się na użycie następujących produktów i substancji:
[…]
f)      minerałów (wraz z pierwiastkami śladowymi), witamin, aminokwasów i mikroelementów, pod warunkiem że:
(i)      ich użycie w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia jest »bezpośrednio prawnie wymagane« w znaczeniu, że jest bezpośrednio wymagane przepisami prawa Unii lub przepisami prawa krajowego zgodnymi z prawem Unii, z tym skutkiem, że żywność ta nie może w ogóle być wprowadzona do obrotu jako żywność przeznaczona do normalnego spożycia, jeżeli te minerały, witaminy, aminokwasy lub mikroelementy nie zostaną dodane; lub
(ii)      jeżeli chodzi o żywność wprowadzoną do obrotu jako mającą szczególne cechy lub skutki zdrowotne lub żywieniowe lub w odniesieniu do potrzeb określonych grup konsumentów:
–        w produktach, o których mowa w art. 1 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia (UE) nr 609/2013[(12)], ich stosowanie jest dozwolone na mocy tego rozporządzenia i aktów przyjętych na podstawie jego art. 11 ust. 1 […] w odniesieniu do tych produktów, lub
–        w produktach objętych dyrektywą 2006/125/WE[(13)], ich stosowanie jest dozwolone na mocy tej dyrektywy.
[…]”.
E.      Rozporządzenie wykonawcze 2021/1165
17.      Motyw 14 rozporządzenia wykonawczego 2021/1165 wskazuje:
„Biorąc pod uwagę skład niektórych nieekologicznych składników pochodzenia rolnego, niektóre ich zastosowania w przetworzonej żywności ekologicznej mogą odpowiadać zastosowaniu jako dodatki do żywności, substancje pomocnicze w przetwórstwie żywności lub produkty i substancje, o których mowa w części IV pkt 2.2.2 załącznika II do rozporządzenia [2018/848]. Zastosowania te wymagają specjalnego zezwolenia zgodnie z częścią IV pkt 2.2 załącznika II do rozporządzenia [2018/848] i nie powinny być dozwolone w drodze zezwolenia na stosowanie nieekologicznych składników pochodzenia rolnego”.
18.      Artykuł 6 tego rozporządzenia wykonawczego przewiduje:
„Do celów art. 24 ust. 2 lit. a) rozporządzenia [2018/848] jako dodatki do żywności, w tym enzymy spożywcze, które mają być użyte jako dodatki do żywności, oraz substancje pomocnicze w przetwórstwie żywności stosowane w produkcji przetworzonej żywności ekologicznej można stosować wyłącznie produkty i substancje wymienione w części A załącznika V do niniejszego rozporządzenia, pod warunkiem że ich stosowanie jest zgodne z odpowiednimi przepisami prawa Unii, w szczególności z rozporządzeniem [nr 1333/2008] oraz, w stosownych przypadkach, zgodne z przepisami krajowymi opartymi na prawie Unii”.
19.      Artykuł 7 rzeczonego rozporządzenia wykonawczego, mający zastosowanie od dnia 1 stycznia 2024 r.(14), stanowi:
„Do celów art. 24 ust. 2 lit. b) rozporządzenia [2018/848] w produkcji przetworzonej żywności ekologicznej można stosować wyłącznie nieekologiczne składniki pochodzenia rolnego wymienione w części B załącznika V do niniejszego rozporządzenia, pod warunkiem że ich stosowanie jest zgodne z odpowiednimi przepisami prawa Unii oraz, w stosownych przypadkach, zgodne z przepisami krajowymi opartymi na prawie Unii.
Akapit pierwszy pozostaje bez uszczerbku dla szczegółowych wymogów dotyczących produkcji ekologicznej żywności przetworzonej określonych w części IV sekcja 2 załącznika II do rozporządzenia [2018/848]. W szczególności akapit pierwszy nie ma zastosowania do nieekologicznych składników pochodzenia rolnego stosowanych jako dodatki do żywności, substancje pomocnicze w przetwórstwie lub produkty i substancje, o których mowa w części IV pkt 2.2.2 załącznika II do rozporządzenia [2018/848]”.
20.      Część A załącznika V do tego samego rozporządzenia wykonawczego, zatytułowana „Dopuszczone dodatki do żywności i substancje pomocnicze w przetwórstwie, o których mowa w art. 24 ust. 2 lit. a) rozporządzenia [2018/848]”, w sekcji A1 zawiera tabelę, w której znajduje się między innymi następujący wiersz:
Kod
Nazwa
Ekologiczne środki spożywcze, do których można dodawać dany dodatek do żywności
Warunki i ograniczenia szczególne
[...]
[...]
[...]
[...]
E 170
Węglan wapnia
Produkty pochodzenia roślinnego i zwierzęcego
Nie stosować do barwienia lub wzbogacania produktów w wapń.
[...]
[...]
[...]
[...]
III. Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne
21.      Lima BV jest spółką prawa belgijskiego specjalizującą się we wprowadzaniu do obrotu ekologicznej żywności roślinnej, w szczególności dwóch napojów ekologicznych na bazie odpowiednio ryżu i owsa, których charakterystycznym składnikiem jest certyfikowany jako ekologiczny glon Lithothamnium calcareum, uzyskiwany ze zbioru dziko rosnących alg.
22.      W decyzji w sprawie certyfikacji z dnia 13 kwietnia 2023 r. organ kontrolny uznał, że w odniesieniu do lithothamnium należy dokonać rozróżnienia między glonami (Lithothamnium sp.
Algae) a produktem morskim uzyskanym w wyniku kalcyfikacji glonu (ławice maërlu), przy czym tylko te pierwsze można zakwalifikować jako „produkt pochodzenia rolnego”. Organ kontrolny dodał, że cel użycia składnika przeważa nad tym, czy ten ostatni ma przymiot składnika ekologicznego. Organ ów stwierdził, że dodawanie bogatych w wapń pozostałości lithothamnium stanowi wzbogacanie produktów ekologicznych sprzeczne z pkt 2.2 części IV
załącznika II do rozporządzenia 2018/848, skutkujące tym, że spółka Lima „etykietuje i wprowadza do obrotu produkty niezgodne z wymogami jako produkty ekologiczne”, co uzasadnia zastosowanie środka w postaci „upomnienia”.
23.      W następstwie utrzymania w mocy tej decyzji przez organ kontrolny w dniu 5 maja 2023 r., spółka Lima wniosła skargę administracyjną na wspomnianą decyzję do Departement Landbouw en Visserij (departamentu do spraw rolnictwa i rybołówstwa) Vlaamse Overheid (flamandzkiego organu administracji rządowej, Belgia). W decyzji z dnia 18 grudnia 2023 r. kierownik wydziału wsparcia dochodów departamentu do spraw rolnictwa i rybołówstwa stwierdził, że dodawanie proszku uzyskanego z oczyszczonych, wysuszonych i rozdrobionych osadów glonu Lithothamnium calcareum nie jest dozwolone, ponieważ jego celem jest wzbogacanie w wapń. Ów kierownik wydziału uznał, że należy utrzymać w mocy nałożony na spółkę Lima środek w postaci „upomnienia” i że oznacza to, iż jedynie napoje już wyprodukowane przed dniem 1 stycznia 2024 r. mogą być nadal wprowadzane do obrotu z powołaniem się na ekologiczną metodę produkcji.
24.      Przed Raad van State (radą stanu), do której spółka Lima wniosła skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji, między stronami toczy się spór w przedmiocie przepisów mających zastosowanie do certyfikowanego jako ekologiczny proszku uzyskanego z oczyszczonych, wysuszonych i rozdrobionych osadów glonu Lithothamnium calcareum oraz w przedmiocie wykładni wyroku Natumi.
25.      Po pierwsze, zdaniem spółki Lima, proszek ten należy uznać za składnik ekologiczny. Sam ten przymiot jest wystarczający, aby dozwolone było dodawanie tego proszku do ekologicznej żywności przetworzonej, niezależnie od jego profilu odżywczego, zgodnie z art. 7 lit. a) rozporządzenia 2018/848. Według organu flamandzkiego ów proszek, nawet jeżeli jest certyfikowany jako ekologiczny, musi podlegać przepisom mającym zastosowanie do minerałów, które to przepisy nie zezwalają na dodawania węglanu wapnia wyłącznie w celu wzbogacenia w wapń, zgodnie z art. 7 lit. b) tego rozporządzenia oraz pkt 2.2.1 i pkt 2.2.2 lit. f) części IV
załącznika II do tego rozporządzenia, a także częścią A załącznika V do rozporządzenia wykonawczego 2021/1165.
26.      Po drugie, w wyroku Natumi Trybunał orzekł, że rozporządzenie nr 889/2008(15) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się ono stosowaniu proszku uzyskanego z osadów glonu
Lithothamnium calcareum, które są czyszczone, suszone i rozdrabniane, jako nieekologicznego składnika pochodzenia rolniczego w rozumieniu art. 28 tego rozporządzenia, przy przetwarzaniu żywności ekologicznej, takiej jak napoje ekologiczne na bazie ryżu i soi, w celu jej wzbogacenia w wapń.
27.      Strony pozostają w sporze co do wniosków, jakie należy wyciągnąć z tego wyroku pod rządami nowego prawodawstwa mającego zastosowanie do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy.
28.      Sąd odsyłający ma wątpliwości, czy owo orzecznictwo można zastosować w drodze prostej analogii, ponieważ w wyroku Natumi Trybunał wypowiedział się w przedmiocie nieekologicznego proszku uzyskanego z osadów glonu
Lithothamnium calcareum, które są czyszczone, suszone i rozdrabniane, podczas gdy w niniejszej sprawie użyty do uzyskania proszku Lithothamnium calcareum jest certyfikowany jako ekologiczny. Ponadto sąd ten uważa, iż mające zastosowanie przepisy uległy zmianie, w szczególności z uwagi na art. 24 ust. 4 lit. d) rozporządzenia 2018/848, który dodaje nowy warunek w zakresie dopuszczania produktów i substancji do stosowania w produkcji ekologicznej, a mianowicie warunek, że składnik ekologiczny nie jest dostępny w wystarczającej ilości. Ów sąd dodaje, że wykaz glonów, które mogą być dodawane jako nieekologiczne składniki pochodzenia rolnego do ekologicznej żywności przetworzonej ograniczono do dwóch pozycji (alga arame oraz alga hijiki)(16). Wspomniany sąd zauważa, że w dokumencie „Frequently asked questions on organic rules” („Często zadawane pytania w przedmiocie przepisów dotyczących produktów ekologicznych”), opublikowanym przez Komisję w dniu 30 listopada 2023 r. i regularnie aktualizowanym(17), wskazano, że głównym składnikiem Lithothamnium calcareum jest węglan wapnia będący minerałem, którego używanie w produkcji ekologicznej – zgodnie z pkt 2.2.2 części IV
załącznika II do rozporządzenia 2018/848 – wymaga zatem zezwolenia oraz że jego główną funkcją w odniesieniu do żywności przetworzonej jest dodawanie wapnia.
29.      W tych okolicznościach Raad van State (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy pkt 2.2.1 i 2.2.2 części IV
załącznika II do rozporządzenia [2018/848] w związku z art. 7 lit. b) i c) [tego] rozporządzenia […] należy interpretować w ten sposób, że w ramach przetwarzania żywności ekologicznej przeznaczonej do normalnego spożycia certyfikowany jako ekologiczny proszek uzyskany z oczyszczonych, rozdrobionych i wysuszonych osadów glonu Lithothamnium calcareum, który jest naturalnie bogaty w węglan wapnia, jest objęty pkt 2.2.2 lit. f) [ppkt] (i) części IV
załącznika II do [wspomnianego] rozporządzenia […], a tym samym jest on niedozwolony, ponieważ użycie wapnia w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia nie jest bezpośrednio prawnie wymagane?”.
30.      Spółka Lima, organ flamandzki, rząd włoski i Komisja złożyły uwagi na piśmie.
IV.    Analiza
31.      Pytanie zadane przez sąd odsyłający sprowadza się do zbadania, czy istnieje ograniczenie w stosowaniu ekologicznych składników pochodzenia rolnego w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej na podstawie art. 7 lit. b) i c) rozporządzenia 2018/848, który przewiduje, że wśród szczegółowych zasad mających zastosowanie do produkcji ekologicznej żywności przetworzonej istnieją, po pierwsze, zasada ograniczenia do minimum stosowania dodatków do żywności, mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie i stosowania ich tylko w przypadku istotnej potrzeby technologicznej lub do szczególnych celów żywieniowych, a po drugie, zasada wykluczenia substancji i metod przetwarzania mogących wprowadzać w błąd co do prawdziwej natury danego produktu. Czy też, skoro art. 7 lit. a) tego rozporządzenia przewiduje, że inną szczegółową zasadą produkcji ekologicznej żywności przetworzonej jest produkowanie żywności ekologicznej z ekologicznych składników pochodzenia rolnego, wystarczające jest, że składnik pochodzenia rolnego jest ekologiczny, aby można go było stosować w przetwórstwie żywności ekologicznej?
32.      W orzecznictwie ustanowiono już zasady dotyczące napojów roślinnych. I tak, Trybunał orzekł, że nazwa „mleko” oraz nazwy zastrzeżone wyłącznie dla przetworów mlecznych nie mogą być zgodnie z prawem stosowane dla oznaczenia wyrobu wyłącznie roślinnego pochodzenia, przy czym dodatkowe wzmianki stanowiące wyjaśnienie lub opis, wskazujące na roślinne pochodzenie danego produktu, nie mają wpływu na ten zakaz(18).
33.      Ponadto Trybunał stwierdził, że do podmiotów gospodarczych należy ustalenie składu ich produktów i postanowienie o oznaczeniu, pod jakim zamierzają one je sprzedawać. Jeżeli zatem zamierzają sprzedawać te towary jako suplementy żywnościowe(19), wraz z oświadczeniami żywieniowymi lub zdrowotnymi(20), lub jako środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego(21), to powinny oni spełnić obowiązki przewidziane w danej dziedzinie przez właściwe uregulowanie Unii, co może prowadzić do zakazu sprzedaży jako produktu pochodzącego z rolnictwa ekologicznego. Prawo Unii nie gwarantuje tego, że podmiot gospodarczy może sprzedawać produkty pod wszystkimi oznaczeniami, jakie uzna za korzystne dla ich promocji(22).
34.      W wyroku z dnia 4 października 2024 r., Herbaria Kräuterparadies II(23), wydanym po wyroku z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies(24), Trybunał potwierdził, że odnośny napój, sprzedawany jako suplement diety, składający się z mieszaniny soków owocowych i ekstraktów z ziół pochodzących z produkcji ekologicznej, do którego dodano witaminy pochodzenia nieroślinnego oraz glukonian żelaza, nie mógł być oznaczony jako produkt ekologiczny, ponieważ nie spełniał wymogów przewidzianych w art. 16 ust. 1 rozporządzenia 2018/848 w związku z pkt 2.2.2 lit. f)(25) części IV załącznika II do tego rozporządzenia(26).
35.      W wyroku Natumi, na który powołują się obie strony w postępowaniu głównym, Trybunał orzekł, iż stosowanie przy przetwarzaniu napojów ekologicznych na bazie soi i ryżu, w celu ich wzbogacenia w wapń, proszku uzyskanego z czyszczonych, suszonych i rozdrabnianych osadów glonu
Lithothamnium calcareum jako nieekologicznego składnika pochodzenia rolniczego w rozumieniu art. 28 rozporządzenia nr 889/2008, zmienionego rozporządzeniem wykonawczym 2018/1584,
w świetle tego rozporządzenia nie jest możliwe.
36.      Wprawdzie Trybunał wskazał, iż glonu Lithothamnium calcareum nie wymieniono w przepisach mających zastosowanie do dodawania minerałów w produkcji żywności ekologicznej(27) i że „nie można go na pierwszy rzut oka uznać za minerał”(28), to dodał on, że inne przepisy(29) w związku z tymi ostatnimi zakazują dodawania wapnia w przetwórstwie żywności ekologicznej, takiej jak napoje na bazie ryżu i soi, w celu jej wzbogacenia w wapń(30). Trybunał stwierdził, że spółka będąca producentem owych napojów przyznała wyraźnie, iż używała owego glonu ze względu na jego wysoką zawartość wapnia(31) i uznał, że stosowanie tego proszku, który ma naturalnie wysoką zawartość wapnia, jako nieekologicznego składnika pochodzenia rolniczego w rozumieniu art. 28 rozporządzenia nr 889/2008, zmienionego rozporządzeniem wykonawczym 2018/1584, oznaczałoby obejście zakazu stosowania węglanu wapnia w celu wzbogacenia w wapń(32).
37.      Rozporządzenie 2018/848, mające zastosowanie do produkcji żywności ekologicznej, wyjaśniło w jaki sposób powiązane są system mający zastosowanie do nieekologicznych składników pochodzenia rolnego i system mający zastosowanie do dodatków do żywności oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie, w świetle zasad ustanowionych w art. 7 tego rozporządzenia w zakresie przetwarzania żywności ekologicznej, a mianowicie, w szczególności, zasady produkowania z ekologicznych składników pochodzenia rolnego oraz zasady ograniczenia do minimum stosowania dodatków do żywności.
38.      Skłaniam się ku uznaniu, że sam fakt użycia składnika mającego przymiot „ekologicznego składnika pochodzenia rolnego”, zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 7 lit. a) rozporządzenia 2018/848, nie jest wystarczający, aby umożliwić używanie go w dowolny sposób. Artykuł 7 lit. b) tego rozporządzenia ustanawia bowiem zasadę ograniczenia do minimum „stosowania dodatków do żywności […], jak również mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie i tylko w przypadku istotnej potrzeby technologicznej lub do szczególnych celów żywieniowych”. W związku z tym dodatek do żywności, nawet jeżeli jest ekologicznym składnikiem pochodzenia rolnego, należy analizować przy uwzględnieniu jego zastosowania (istotna potrzeba technologiczna lub szczególny cel żywieniowy).
39.      Na wstępie należy przypomnieć, że pojęcie „składnika” określono w art. 3 pkt 51 rozporządzenia 2018/848 poprzez odesłanie do definicji przewidzianej w art. 2 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1169/2011. Zgodnie z tym ostatnim przepisem składnik oznacza „każdą substancję lub produkt, w tym środki aromatyzujące, dodatki do żywności, enzymy spożywcze oraz każdy komponent składnika złożonego, użyte przy wytworzeniu lub przygotowywaniu danego środka spożywczego i nadal obecne w produkcie gotowym, nawet jeżeli ich forma uległa zmianie”. Wynika stąd, że dodatki do żywności należą do składników i że uznanie w wyroku Natumi proszku z glonu Lithothamnium calcareum za „nieekologiczny składnik pochodzenia rolniczego” nie zakazuje uznania go również za „dodatek do żywności” w rozumieniu rozporządzenia 2018/848.
40.      Jeżeli chodzi o „dodatki do żywności”, to zdefiniowano je w art. 3 pkt 61 tego rozporządzenia, poprzez odesłanie do art. 3 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1333/2008, jako „każdą substancję, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą, której celowe dodanie, ze względów technologicznych, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się zasadnie, że powoduje, iż substancja ta lub jej produkty pochodne stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem tej żywności”.
41.      Bezsporne jest, że proszek uzyskany z glonu Lithothamnium calcareum oraz węglan wapnia, który stanowi jego główny składnik, nie są spożywane same jako żywność, lecz są świadomie dodawane i stają się składnikiem końcowego napoju(33). Na tym etapie toku mojego rozumowania pomijam kwestię wartości odżywczej lub funkcji technologicznej tego proszku.
42.      Owa definicja dodatków do żywności przewiduje jednak wyjątki. Otóż za dodatki do żywności nie uważa się „środków spożywczych, zarówno suszonych, jak i w formie skoncentrowanej, w tym środków aromatyzujących dodanych w trakcie produkcji wieloskładnikowych środków spożywczych, ze względu na ich właściwości aromatyczne, smakowe lub odżywcze wraz z wtórnym efektem barwiącym”(34). Wyjątek ten obejmuje dwie przesłanki: musi to być środek spożywczy i musi on zostać dodany ze względu na jego właściwości aromatyczne, smakowe lub odżywcze.
43.      W konsekwencji konieczne jest, po pierwsze, ustalenie, czy proszek rozpatrywany w postępowaniu głównym można uznać za „środek spożywczy”. Żywność (lub środek spożywczy) zdefiniowano w art. 3 pkt 45 rozporządzenia 2018/848, poprzez odesłanie do art. 2 rozporządzenia nr 178/2002, jako „jakiekolwiek substancje lub produkty, przetworzone, częściowo przetworzone lub nieprzetworzone, przeznaczone do spożycia przez ludzi lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać”. W drugim akapicie wspomnianego art. 2 uściślono, że „»[ś]rodek spożywczy« obejmuje napoje, gumę do żucia i wszelkie substancje, łącznie z wodą, świadomie dodane do żywności podczas jej wytwarzania, przygotowania lub obróbki”. Definicja ta pozwala na stwierdzenie, że rozpatrywany proszek – jako substancja świadomie dodana do żywności – jest środkiem spożywczym. Pierwsza przesłanka wyjątku, o którym mowa w powyższym punkcie niniejszej opinii, jest spełniona.
44.      Po drugie, aby druga przesłanka tego wyjątku była spełniona, ów proszek musi ponadto zostać użyty ze względu na jego właściwości aromatyczne, smakowe lub odżywcze. Tymczasem zbliżone pojęcie –„szczególnych celów żywieniowych” – które nie zostało zdefiniowane, a którego użyto w art. 7 lit. b) rozporządzenia 2018/848, pojawiło się w jednej z zasad mających zastosowanie do produkcji ekologicznej żywności przetworzonej, zgodnie z którą w odniesieniu do takiej żywności można stosować dodatki do żywności (przy czym drugim, alternatywnym celem jest istotna potrzeba technologiczna)(35).
45.      Cała niejasność rozpoznawanej sprawy oraz przepisów mających zastosowanie do używania proszku rozpatrywanego w postępowaniu głównym wynika z owych zbliżonych pojęć. Jeżeli zatem dodatek do żywności stosuje się do szczególnych celów żywieniowych jest on dozwolony w ekologicznej produkcji żywności przetworzonej. Ponadto, jeżeli substancja jest środkiem spożywczym stosowanym ze względu na jej właściwości aromatyczne, smakowe lub odżywcze, nie stanowi ona dodatku do żywności, a zatem można jej swobodnie używać. W związku z tym należy określić, jaką funkcję pełni ów proszek.
46.      Spółka Lima twierdzi, że proszek z glonu Lithothamnium calcareum stosuje się w celu wzbogacenia w wapń produkowanych przez nią napojów, ograniczając się do wskazania, że jest to składnik pochodzenia rolnego. Utrzymuje ona również, iż w wyroku NatumiTrybunał uznał proszek rozpatrywany w sprawie, w której zapadł ten wyrok, jedynie za „nieekologiczny składnik pochodzenia rolniczego”, nie zaś za „minerał”, i że w konsekwencji należy zaakceptować ekologiczną wersję tego składnika.
47.      Nie wydaje mi się jednak, aby rozporządzenie 2018/848 pozwalało na wykładnię prowadzącą do takiego ustalenia.
48.      W pierwszej kolejności jedyne odwołanie w tym rozporządzeniu do skutku żywieniowego w odniesieniu do żywności znajduje się w pkt 2.2.2 lit. f) ppkt (ii) części IV
załącznika II dotyczącym używania „minerałów (wraz z pierwiastkami śladowymi), witamin, aminokwasów i mikroelementów […] jeżeli chodzi o żywność wprowadzoną do obrotu jako mającą szczególne cechy lub skutki zdrowotne lub żywieniowe lub w odniesieniu do potrzeb określonych grup konsumentów”. Wymieniono tam jedynie określone produkty objęte rozporządzeniem nr 609/2013 oraz produkty regulowane dyrektywą 2006/125. Wydaje mi się zatem, że to właśnie do tego bardzo specyficznego rodzaju żywności (przeznaczonej dla niemowląt i dzieci) odwołuje się art. 7 lit. b) rozporządzenia 2018/848 ustanawiając zasadę ograniczenia do minimum stosowania dodatków do żywności wyłącznie w przypadku istnienia szczególnych celów żywieniowych.
49.      Pozostałe wzmianki o skutku żywieniowym lub odżywczym w rozporządzeniu 2018/848 dotyczą produkcji zwierzęcej(36) i produkcji roślinnej(37). Uważam, że związek między tymi wszystkimi celami żywieniowymi lub odżywczymi w kontekście ekologicznym wynika z okoliczności, że dotyczą one sytuacji, w których podmiot (niemowlę, dziecko, zwierzę gospodarskie) lub przedmiot (gleba, roślina) nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie zbilansowanego żywienia.
50.      W drugiej kolejności       okoliczność, czy dodatek posiada przymiot dodatku ekologicznego, czy takiego przymiotu nie posiada, nie ma wpływu na używanie węglanu wapnia. W sekcji A1 części A załącznika V do rozporządzenia wykonawczego 2021/1165 nie wskazano bowiem, że ów produkt – w odróżnieniu od innych dodatków(38) – musi pochodzić wyłącznie z produkcji ekologicznej. W pierwotnej wersji rozporządzenia nr 889/2008 widniejąca w części A załącznika VIII tabela dodatków do żywności nie zawierała żadnej wzmianki o pochodzeniu ekologicznym. Ów wymóg stosowania takich dodatków pochodzących z produkcji ekologicznej pojawił się wraz z rozporządzeniem wykonawczym 2019/2164, w którym zmieniono odnośną tabelę. Zmiana ta znajduje wyraz w art. 24 ust. 4 rozporządzenia 2018/848, który przewiduje, iż dopuszczenie do stosowanie dodatków nieekologicznych opiera się na kilku zasadach, w szczególności na zasadzie braku dostępności składnika ekologicznego w wystarczającej ilości. A zatem, a contrario, w przypadku istnienia takiej dostępności, dodatek musi pochodzić z produkcji ekologicznej. W konsekwencji dodatki do żywności mogą pochodzić z produkcji ekologicznej lub z niej nie pochodzić.
51.      Potwierdzenie tej analizy dostrzegam w brzmieniu art. 7 rozporządzenia wykonawczego 2021/1165, który uściśla, że w przypadku, gdy nieekologiczny składnik pochodzenia rolnego zastosowano jako dodatek do żywności, podlega on przepisom mającym zastosowanie do tego dodatku. Chociaż termin wejścia w życie tego artykułu przeniesiono na dzień 1 stycznia 2024 r.(39), nowe przepisy są jasne: to cel, w jakim używa się nieekologicznego składnika pochodzenia rolnego decyduje o określeniu mającego zastosowanie systemu.
52.      W trzeciej kolejności uważam, że art. 24 ust. 2 rozporządzenia 2018/848 ustanawia dwa odrębne systemy: dla nieekologicznych składników pochodzenia rolnego i dla dodatków do żywności. Jednakże, jak już wyjaśniłem powyżej, system dotyczący dodatków do żywności ma zastosowanie zarówno do składników ekologicznych, jak i nieekologicznych. W konsekwencji to nie okoliczność, że składnik posiada przymiot składnika ekologicznego umożliwia, w stosownym przypadku, uniknięcie stosowania przepisów mających zastosowanie do dodatków do żywności(40).
53.      Artykuł 24 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia 2018/848 stanowi bowiem, iż „Komisja może dopuścić niektóre produkty i substancje do stosowania w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej […] – i umieścić wszelkie takie dopuszczone produkty i substancje w ograniczonych wykazach – w następujących celach: […] jako dodatki do żywności i substancje pomocnicze […] [lub] jako nieekologiczne składniki pochodzenia rolnego, które mają być stosowane w produkcji ekologicznej żywności przetworzonej”.
54.      Tymczasem
w sekcji A1 części A załącznika V do rozporządzenia wykonawczego 2021/1165, zatytułowanej „Dodatki do żywności, w tym ich nośniki”, umieszczono węglan wapnia ze wskazaniem warunku szczególnego: „nie stosować do barwienia lub wzbogacania produktów w wapń”. W rozumieniu tych przepisów węglan wapnia uznaje się za dodatek do żywności, który nie może pełnić funkcji polegającej ani na barwieniu, ani na wzbogacaniu w wapń. Te niedozwolone funkcje mają zatem status funkcji technologicznych, ponieważ w przeciwnym razie węglan wapnia w tych zastosowaniach nie zostałby zakwalifikowany jako „dodatek do żywności”. Wymienieniu węglanu wapnia w wykazie substancji pomocniczych w przetwórstwie (sekcja A2 części A załącznika V do tego rozporządzenia wykonawczego) nie towarzyszy natomiast jakikolwiek szczególny warunek lub ograniczenie.
55.      Należy zauważyć, że w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2025/973(41) dokonano połączenia wykazu dodatków do żywności (sekcja A1) z wykazem substancji pomocniczych w przetwórstwie (sekcja A2) części A załącznika V do rozporządzenia wykonawczego
2021/1165 uwzględniając okoliczność, iż „[w]
zależności od ich funkcji technologicznej w produkcie końcowym niektóre produkty sklasyfikowane jako substancje pomocnicze w przetwórstwie należy natomiast klasyfikować jako dodatki do żywności, a niektóre pozostałe produkty należy klasyfikować jako dodatki do żywności i jako substancje pomocnicze w przetwórstwie żywności zgodnie z ich zastosowaniem”(42).
56.      Rozporządzenie wykonawcze 2025/973 uściśla również w motywie 18, iż „[w]
tym połączonym wykazie należy skreślić warunek szczególny, zgodnie z którym dodatku »węglan wapnia« nie można stosować do barwienia lub wzbogacania w wapń, ponieważ przepisy przewidziane w części IV pkt 2.2.2 lit. c)[(43)], d)[(44)] i f) załącznika II do rozporządzenia [2018/848] już zawierają ten warunek”(45).
57.      Jeżeli chodzi o pkt 2.2.2 lit. f) owej
części IV
załącznika II do rozporządzenia 2018/848, wymieniono w nim, wśród tych produktów i substancji, „minerał[y] (wraz z pierwiastkami śladowymi), witamin[y], aminokwas[y] i mikroelement[y], pod warunkiem że […] ich użycie w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia jest »bezpośrednio prawnie wymagane« w znaczeniu, że jest bezpośrednio wymagane przepisami prawa Unii lub przepisami prawa krajowego zgodnymi z prawem Unii, z tym skutkiem, że żywność ta nie może w ogóle być wprowadzona do obrotu jako żywność przeznaczona do normalnego spożycia, jeżeli te minerały, witaminy, aminokwasy lub mikroelementy nie zostaną dodane”. Tymczasem ani we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ani w uwagach stron nie wskazano przepisu, który nakładałby obowiązek dodawania wapnia do żywności rozpatrywanej w postępowaniu głównym, to jest napojów na bazie ryżu i owsa, aby można ją było wprowadzić do obrotu(46).
58.      Ponadto Komisja opiera się na tym przepisie w celu wskazania, że stosowanie węglanu wapnia przy przetwarzaniu żywności ekologicznej jest niedozwolone(47), korzystając z przyznanego jej w art. 54 rozporządzenia 2018/848 uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych zmieniających „załącznik II część IV pkt 2.2.2 w odniesieniu do rodzajów oraz składu produktów i substancji dopuszczonych do stosowania w żywności przetworzonej a także warunki, na jakich można je stosować”, na podstawie art. 16 ust. 2 lit. b) tego rozporządzenia.
59.      Uważam zatem, że proszek rozpatrywany w postępowaniu głównym, którego głównym składnikiem jest węglan wapnia, należy uznać za dodatek do żywności, którego użycie w produkcji żywności ekologicznej jest niedozwolone, o ile stosuje się go wyłącznie w celu wzbogacenia napoju roślinnego w wapń chociaż nie jest to bezpośrednio prawnie wymagane przez przepisy prawa Unii lub przez przepisy prawa krajowego.
V.      Wnioski
60.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Raad van State (radę stanu, Belgia) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
Artykuł 24 ust. 2 lit. a), jak również pkt 2.2.1 i pkt 2.2.2 lit. f) ppkt (i) części IV
załącznika II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007, zmienionego rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2022/474 z dnia 17 stycznia 2022 r., w związku z art. 7 lit. b) rozporządzenia 2018/848
należy interpretować w ten sposób, że:
certyfikowany jako ekologiczny proszek uzyskany z oczyszczonych, wysuszonych i rozdrobionych osadów glonu Lithothamnium calcareum, który jest naturalnie bogaty w węglan wapnia, użyty w celu wzbogacenia w wapń w ramach przetwarzania żywności, jest niedozwolony, ponieważ węglan wapnia nie może być
stosowany
w tym celu, a użycie wapnia w żywności przeznaczonej do normalnego spożycia nie jest bezpośrednio prawnie wymagane.
1      Język oryginału: francuski.
2      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007 (Dz.U. 2018, L 150, s. 1).
3      Rozporządzenie delegowane Komisji
z dnia 17 stycznia 2022 r. (Dz.U. 2022, L 98, s. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem 2018/848”.
4      Rozporządzenie wykonawcze Komisji z dnia 15 lipca 2021 r.
zezwalające na stosowanie niektórych produktów i substancji w produkcji ekologicznej oraz ustanawiające ich wykazy (Dz.U. 2021, L 253, s. 13).
5      Zobacz wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Natumi (C‑815/19, zwany dalej „wyrokiem Natumi”, EU:C:2021:336).
6      Rozporządzenie Rady z dnia
28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz.U. 2007, L 189, s. 1).
7      Rozporządzenie Komisji z dnia 5 września 2008 r.
ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli (Dz.U. 2008, L 250, s. 1), zmienione rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2019/2164 z dnia 17 grudnia 2019 r. (Dz.U. 2019, L 328, s. 61), zwane dalej „rozporządzeniem nr 889/2008”. To rozporządzenie zostało uchylone rozporządzeniem wykonawczym 2021/1165.
8      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. 2002, L 31, s. 1).
9      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności (Dz.U. 2008, L 354, s. 16).
10      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz.U. 2011, L 304, s. 18).
11      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz.U. 2009, L 309, s. 1).
12      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie żywności przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci oraz żywności specjalnego przeznaczenia medycznego i środków spożywczych zastępujących całodzienną dietę, do kontroli masy ciała oraz uchylające dyrektywę Rady 92/52/EWG, dyrektywy Komisji 96/8/WE, 1999/21/WE, 2006/125/WE i 2006/141/WE, dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/39/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 41/2009 i (WE) nr 953/2009 (Dz.U. 2013, L 181, s. 35).
13      Dyrektywa Komisji z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawie przetworzonej żywności na bazie zbóż oraz żywności dla niemowląt i małych dzieci (Dz.U. 2006, L 339, s. 16).
14      Zobacz art. 13 akapit trzeci rozporządzenia wykonawczego 2021/1165.
15      W brzmieniu zmienionym rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2018/1584 z dnia 22 października 2018 r. (Dz.U. 2018, L 264, s. 1).
16      Sąd odsyłający odwołuje się do części B załącznika V do rozporządzenia wykonawczego 2021/1165.
17      Ten dokument jest dostępny pod następującym adresem internetowym: https://agriculture.ec.europa.eu/farming/organic-farming/organics-glance_fr. Ostatnia aktualizacja miała miejsce w dniu 26 stycznia 2026 r.
18      Zobacz wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., TofuTown.com
(C‑422/16, EU:C:2017:458, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo oraz sentencja).
19      W rozumieniu dyrektywy 2002/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 czerwca 2002 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do suplementów żywnościowych (Dz.U. 2002, L 183, s. 51), zmienionej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1137/2008 z dnia 22 października 2008 r. (Dz.U. 2008, L 311, s. 1).
20      W rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych dotyczących żywności (Dz.U. 2006, L 404, s. 9) i rozporządzenia Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiającego wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci (Dz.U. 2012, L 136, s. 1).
21      W rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/39/WE
z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (Dz.U. 2009, L 124, s. 21) i rozporządzenia Komisji (WE) nr 953/2009 z dnia 13 października 2009 r. w sprawie substancji, które mogą być dodawane w szczególnych celach odżywczych do środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego (Dz.U. 2009, L 269, s. 9).
22      Zobacz wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies (C‑137/13, EU:C:2014:2335, pkt 46).
23      C‑240/23, EU:C:2024:852.
24      C‑137/13, EU:C:2014:2335.
25      Brzmienie tego pkt 2.2.2 lit. f) było wynikiem bezpośredniej inspiracji wyrokiem z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies (C‑137/13, EU:C:2014:2335).
26      Zobacz wyrok z dnia 4 października 2024 r., Herbaria Kräuterparadies II (C‑240/23, EU:C:2024:852, pkt 85 i sentencja).
27      Zobacz art. 27 ust. 1 i załącznik VIII do rozporządzenia nr 889/2008.
28      Zobacz wyrok Natumi (pkt 47).
29      Zobacz art. 19 ust. 2 lit. b) i art. 21 rozporządzenia nr 834/2007.
30      Zobacz wyrok Natumi (pkt 67).
31      Zobacz wyrok Natumi (pkt 68).
32      Zobacz wyrok Natumi (pkt 69).
33      Przy czym ten ostatni element nie pozwala na uznanie owych produktów za „substancje pomocnicze w przetwórstwie”, które w produkcie końcowym muszą pozostawać wyłącznie w formie pozostałości, nie stanowiąc jakiegokolwiek zagrożenia dla zdrowia oraz nie mając żadnego wpływu technologicznego na ten produkt. Zobacz definicja w art. 3 pkt 65 rozporządzenia 2018/848, która odsyła do definicji z art. 3 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1333/2008.
34      Zobacz art. 3 ust. 2 lit. a) akapit drugi ppkt (ii) rozporządzenia nr 1333/2008.
35      Zobacz pkt 38 niniejszej opinii.
36      Wyrażenia „cele żywieniowe” użyto w art. 8 lit. b); wyrażenie „potrzeby żywieniowe” figuruje w pkt 1.4.1 lit. b) części II
załącznika II i w pkt 3.1.3.1 lit. a) części III; wyrażenie „wzorce żywieniowe” zostało użyte w pkt 1.4.1 lit. d) części II
załącznika II; wyrażenia „dodatki dietetyczne” użyto w pkt 1.5.2.3 części II
załącznika II; wyrażenie „skład odżywczy” figuruje w pkt 3.1.3.1 lit. b) ppkt (ii) części III
załącznika II, a wyrażenia „wymogi żywieniowe” użyto w pkt 3.1.3.2 lit. a) części III
załącznika II.
37      Wyrażenia „odżywki [substancje odżywcze, składniki odżywcze]” użyto w art. 24 ust. 1 lit. b), w art. 31 oraz w pkt 1.2 i 1.9.6 części I
załącznika II; wyrażenie „szczegółowe wymogi odżywcze danej uprawy” figuruje w art. 24 ust. 3 lit. d); wyrażenia „rezerwy odżywcze dostępne” użyto w pkt 1.3 lit. a) części I
załącznika II, a wyrażenie „potrzeby żywieniowe” zostało użyte w pkt 1.9.3 części I
załącznika II.
38      Lecytyny, wyciągi z rozmarynu, mączka chleba świętojańskiego, guma guar, guma arabska, guma tara, guma gellan, gliceryna, wosk pszczeli, wosk karnauba i erytrytol.
39      Zobacz przypis 4 niniejszej opinii.
40      Zobacz pkt 50 i 51 niniejszej opinii.
41      Rozporządzenie wykonawcze Komisji z dnia 23 maja 2025 r. w sprawie zmiany i sprostowania rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/1165 zezwalającego na stosowanie niektórych produktów i substancji w produkcji ekologicznej oraz ustanawiającego ich wykazy (Dz.U. L, 2025/973).
42      Zobacz motyw 17 rozporządzenia wykonawczego 2025/973.
43      Dotyczące barwników do znakowania mięsa i jaj.
44      Dotyczące tradycyjnego dekoracyjnego barwienia skorup gotowanych jaj, sprzedawanych w pewnym okresie roku.
45      To brzmienie wskazuje wyraźnie, że zarówno barwienie, jak i wzbogacanie w wapń za pomocą węglanu wapnia są zakazane.
46      Zobacz analogicznie wyrok Natumi (pkt 66).
47      Zobacz zawartą w często zadawanych pytaniach, o których mowa w pkt 28 niniejszej opinii, odpowiedź na pytanie 12 w ramach sekcji 4.5 (s. 113 i 114) dotyczące możliwości stosowania Lithothamnium calcareum w ekologicznej produkcji żywności: „Nie. Istotny jest punkt 2.2.2 lit. f) części IV załącznika II do rozporządzenia [2018/848] […] Podstawowym składnikiem Lithothamnium calcareum jest węglan wapnia, a jego główną funkcją w przetworzonej żywności jest dostarczanie wapnia. W konsekwencji, biorąc pod uwagę, że węglan wapnia jest minerałem, jego stosowanie w produkcji ekologicznej wymaga zezwolenia zgodnie z pkt 2.2.2 części IV załącznika II do rozporządzenia [2018/848]” [tłumaczenie własne].