62023CJ0040_RES
Zaak C‑40/23 P
Europese Commissie
tegen
Koninkrijk der Nederlanden
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 13 juni 2024
„Hogere voorziening – Staatssteun – Wet houdende een verbod op kolen bij elektriciteitsproductie – Vroegtijdige sluiting van een kolencentrale – Toekenning van compensatie – Besluit waarbij de compensatie verenigbaar wordt verklaard met de interne markt zonder dat uitspraak wordt gedaan over het bestaan van staatssteun – Uitoefening van de bevoegdheid van de Europese Commissie”
Steunmaatregelen van de staten – Onderzoek door de Commissie – Bevoegdheid – Vaststelling van een besluit waarbij een overheidsmaatregel verenigbaar wordt verklaard met de interne markt zonder dat deze eerst als staatssteun is aangemerkt – Besluit dat de bevoegdheden van de Commissie overschrijdt
(Art. 107 en 108 VWEU)
(zie punten 37‑49)
Samenvatting
Door de hogere voorziening van de Europese Commissie tegen het arrest van het Gerecht van 16 november 2022 (
1
) in een zaak tussen de Commissie en het Koninkrijk der Nederlanden af te wijzen, verduidelijkt het Hof de voorwaarden waaronder de Commissie de verenigbaarheid van een nationale maatregel met de interne markt kan toetsen aan de artikelen 107 en 108 VWEU. In zijn arrest had het Gerecht geoordeeld dat de Commissie zich niet kon uitspreken over de verenigbaarheid van een nationale maatregel met de interne markt zonder eerst te hebben vastgesteld dat deze maatregel staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU vormde.
In 2019 hebben de Nederlandse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van een ontwerp van de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie overeenkomstig richtlijn 2015/1535 (
2
). Dit wetsontwerp had tot doel de uitstoot van kooldioxide-emissies (CO2) in Nederland te verminderen en voorzag in de vergoeding van de schade die is toegebracht aan een kolencentrale die, ten opzichte van andere centrales van dezelfde soort, onevenredig zwaar wordt geraakt door het verbod op het gebruik van kolen voor de elektriciteitsproductie. Dit wetsontwerp is niet overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU bij de Commissie aangemeld.
Na de kennisgeving van het wetsontwerp overeenkomstig richtlijn 2015/1535 heeft de Commissie op eigen initiatief het onderzoek van de informatie over vermeende steun aangevat en is zij bij besluit van 12 mei 2020 (
3
) tot de slotsom gekomen dat de betrokken maatregel verenigbaar was met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU (
4
), zonder evenwel te hebben vastgesteld dat deze maatregel een voordeel verleende aan de begunstigde en dus staatssteun vormde.
Het Koninkrijk der Nederlanden heeft daarop bij het Gerecht een beroep tot nietigverklaring ingesteld tegen dat besluit, waarbij het de Commissie verweet haar bevoegdheid te hebben overschreden en rechtsonzekerheid te hebben veroorzaakt. Nadat het Gerecht dat besluit nietig heeft verklaard, heeft de Commissie bij het Hof hogere voorziening ingesteld tegen het arrest van het Gerecht.
Beoordeling door het Hof
Ter ondersteuning van haar hogere voorziening heeft de Commissie met name aangevoerd dat het Gerecht, door te oordelen dat zij niet bevoegd is om te beslissen dat een maatregel verenigbaar is met de interne markt zonder eerst te hebben vastgesteld dat deze maatregel staatssteun vormde, artikel 107, lid 3, VWEU te restrictief had uitgelegd. Volgens de Commissie omvat de term „steun” in dit artikel ook maatregelen waarvan de kwalificatie als staatssteun onzeker blijft.
In dit verband merkt het Hof op dat de term „steun” in artikel 107, lid 1, VWEU weliswaar wordt gebruikt in de betekenis die gangbaar is in de omgangstaal, maar dat deze term in artikel 107, lid 3, VWEU enkel wordt gebruikt om staatssteun aan te duiden. Uit artikel 107, lid 1, VWEU volgt namelijk dat enkel de maatregelen die voldoen aan de voorwaarden van dat lid 1 en bijgevolg staatssteun vormen, behoudens de afwijkingen waarin het Verdrag voorziet, onverenigbaar zijn met de interne markt. Bijgevolg kan artikel 107, lid 3, VWEU dat, in afwijking van deze bepaling, de maatregelen opsomt die als verenigbaar met de interne markt kunnen worden beschouwd, enkel betrekking hebben op staatssteun.
Artikel 107 VWEU bevat weliswaar geen procedureregels en heeft evenmin rechtstreeks betrekking op de bevoegdheden van de Commissie, maar dit neemt niet weg dat uit deze bepaling blijkt dat de kwalificatie van een maatregel als staatssteun in de zin van lid 1 van die bepaling een voorafgaande voorwaarde is voor de eventuele toepassing van de afwijking waarin lid 3 van die bepaling voorziet. De Europese Unie is dus wel bevoegd om zich uit te spreken over de verenigbaarheid met de interne markt van maatregelen die staatssteun vormen, maar kan zich niet uitspreken over de verenigbaarheid van maatregelen waarvan niet is vastgesteld dat zij staatssteun vormen. Artikel 108 VWEU vertrouwt de uitoefening van die bevoegdheid toe aan de Commissie, die daarbij onder toezicht staat van het Hof. De instellingen van de Unie kunnen slechts binnen de grenzen van hun bevoegdheid handelen.
Gezien het voorgaande is het Hof van oordeel dat het Gerecht het litigieuze besluit terecht nietig heeft verklaard.
(
1
)	Arrest van 16 november 2022, Nederland/Commissie (T‑469/20, EU:T:2022:713).
(
2
)	Richtlijn (EU) 2015/1535 van het Europees Parlement en de Raad van 9 september 2015 betreffende een informatieprocedure op het gebied van technische voorschriften en regels betreffende de diensten van de informatiemaatschappij (PB 2015, L 241, blz. 1).
(
3
)	Besluit C(2020) 2998 final van de Commissie van 12 mei 2020 betreffende steunmaatregel SA.54537 (2020/NN) – Nederland, Verbod op kolen voor de elektriciteitsproductie in Nederland (hierna: „litigieus besluit”).
(
4
)	Volgens artikel 107, lid 3, onder c), VWEU „[kunnen] [als] verenigbaar met de interne markt [...] worden beschouwd: steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad”.