62004CJ0128_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-128/04,
με αντικείμενο αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 234 ΕΚ, που υπέβαλε το rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde (Βέλγιο) με απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2004, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 9 Μαρτίου 2004, στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας κατά
Annic Andréa Raemdonck,
Raemdonck-Janssens BVBA,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους A. Rosas (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, A. La Pergola, J.‑P. Puissochet, U. Lõhmus και A. Ó Caoimh, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Μ. Poiares Maduro
γραμματέας: R. Grass
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τον K. Manji, επικουρούμενο από την M. Demetriou, barrister,
– η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον W. Wils,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1. Η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών (ΕΕ L 370, σ. 1).
2. Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας που κινήθηκε κατά της εταιρίας βελγικού δικαίου Raemdonck-Janssens BVBA (στο εξής: Raemdonck-Janssens) και της A. Raemdonck, διαχειρίστριας της ίδιας αυτής εταιρίας, λόγω τεκμαιρομένης παραβάσεως των διατάξεων του κανονισμού (ΕΟΚ) 3821/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, σχετικά με τη συσκευή ελέγχου στον τομέα των οδικών μεταφορών (ΕΕ L 370, σ. 8).
Το νομικό πλαίσιο
Η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση
3. Ο κανονισμός 3821/85 επιβάλλει όπως τα οχήματα που χρησιμοποιούνται για τις οδικές μεταφορές είναι εξοπλισμένα με ταχογράφο. Κατά το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού:
«Η επιχείρηση φυλάσσει, κατάλληλα ταξινομημένα, τα φύλλα καταγραφής για διάστημα ενός τουλάχιστον έτους μετά τη χρησιμοποίησή τους και χορηγεί αντίγραφο στους ενδιαφερόμενους οδηγούς που θα το ζητήσουν. Τα φύλλα ελέγχου επιδεικνύονται ή παραδίδονται στα πρόσωπα στα οποία έχει ανατεθεί η διεξαγωγή ελέγχου, αν το ζητήσουν.»
4. Το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού 3821/85 ορίζει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να απαλλάξουν από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού τα οχήματα που αναφέρονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3820/85. Τα κράτη μέλη πληροφορούν την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για κάθε απαλλαγή χορηγούμενη βάσει της παρούσας παραγράφου.
5. Το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85 ορίζει:
«1. Κάθε κράτος μέλος μπορεί να χορηγήσει παρεκκλίσεις από διάταξη του παρόντος κανονισμού για τις μεταφορές που γίνονται στο έδαφός του ή και στο έδαφος άλλων κρατών μελών, εφόσον αυτά τα κράτη συναινούν για οχήματα που ανήκουν σε μία ή περισσότερες κατηγορίες από αυτές που αναφέρονται παρακάτω:
[…]
ζ) οχήματα που μεταφέρουν υλικό ή εξοπλισμό, που χρησιμοποιείται από τον οδηγό τους κατά την άσκηση του επαγγέλματός του, μέσα σε ακτίνα 50 χλμ από το μέρος που είναι συνήθως η βάση του οχήματος, εφόσον η οδήγηση του οχήματος δεν αποτελεί την κύρια δραστηριότητα του οδηγού και εφόσον η παρέκκλιση δεν θίγει σοβαρά τους σκοπούς που επιδιώκει ο παρών κανονισμός. Τα κράτη μέλη μπορούν να εξαρτήσουν την παρέκκλιση αυτή από τη χορήγηση ατομικής άδειας·
[…]
Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή σχετικά με τις παρεκκλίσεις που χορηγούν με βάση την παρούσα παράγραφο.»
6. Το άρθρο 1, παράγραφος 3, του ίδιου αυτού κανονισμού ορίζει τον «οδηγό» ως «κάθε πρόσωπο που οδηγεί το όχημα, ακόμη και για βραχύ χρονικό διάστημα, ή που ευρίσκεται πάνω στο όχημα για να το οδηγήσει αν παραστεί ανάγκη».
Η εθνική κανονιστική ρύθμιση
7. Οι διατάξεις του κανονισμού 3821/85 τέθηκαν σε εφαρμογή στο Βέλγιο με το βασιλικό διάταγμα της 13ης Ιουλίου 1984 ( Moniteur belge
της 4ης Οκτωβρίου 1984, σ. 13509), όπως τροποποιήθηκε με το βασιλικό διάταγμα της 10ης Νοεμβρίου 1987 ( Moniteur belge
της 19ης Δεκεμβρίου 1987, σ. 19062). Το άρθρο 1, δεύτερο εδάφιο, του διατάγματος αυτού προβλέπει ότι η υποχρέωση για τα ταξινομημένα στο Βέλγιο αυτοκίνητα οχήματα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές να είναι εξοπλισμένα με ταχογράφο δεν έχει εφαρμογή για τα αυτοκίνητα οχήματα που μνημονεύονται στο παράρτημα 1 αυτού του διατάγματος. Σ’ αυτό το παράρτημα 1, Β, σημείο 8, περιλαμβάνονται τα «οχήματα που μεταφέρουν υλικό ή εξοπλισμό, που χρησιμοποιείται από τον οδηγό τους κατά την άσκηση του επαγγέλματός του, μέσα σε ακτίνα 50 χιλιομέτρων από το μέρος που είναι συνήθως η βάση του οχήματος, εφόσον η οδήγηση του οχήματος δεν αποτελεί την κύρια δραστηριότητα του οδηγού».
Η διαδικασία της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
8. Η δραστηριότητα που ασκεί η Raemdonck-Janssens στον τομέα των γενικών εργασιών υποδομής συνίσταται στην εκτέλεση εργασιών οριζόντιας διατρήσεως και στη συνέχεια στην εγκατάσταση αγωγών, καλωδίων και τηλεπικοινωνιακών δικτύων. Η εν λόγω εταιρία χρησιμοποιεί τους δικούς της οδηγούς, πέντε συνολικά, για τη μεταφορά του αναγκαίου υλικού προς τα εργοτάξια.
9. Στις 18 Οκτωβρίου 2001, διενεργήθηκε έλεγχος σε φορτηγό που ανήκε στη Raemdonck-Janssens. Η εξέταση των δίσκων ταχογράφου του οχήματος αυτού αποκάλυψε ότι ο Burm, οδηγός του οχήματος, είχε πραγματοποιήσει υπερωρίες.
10. Κατόπιν της διαπιστώσεως αυτής, ο αρμόδιος για τον έλεγχο εφαρμογής της κοινωνικής νομοθεσίας ζήτησε να έχει πρόσβαση στις εγγραφές των ταχογράφων, για περίοδο ενός έτους, ως προς το σύνολο των οδηγών που απασχολεί η Raemdonck-Janssens. Αρχικά είχε πρόσβαση μόνο στις εγγραφές του τελευταίου τριμήνου του 2001 που αφορούσε τον Burm, καθώς και τα ατομικά εκκαθαριστικά σημειώματα αμοιβής αυτού που αντιστοιχούσαν σ’ αυτή την περίοδο. Η εξέταση αυτών των εγγράφων αποκάλυψε ότι ο Burm είχε εργαστεί υπερωριακά χωρίς να έχει καταβληθεί επιπλέον αμοιβή στον ενδιαφερόμενο ούτε να του χορηγηθούν οι σχετικές περίοδοι αναπαύσεως. Εξάλλου, αποκαλύφθηκε ότι ο Burm είχε απασχοληθεί το Σάββατο, κατά παράβαση των διατάξεων σχετικά με την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών. Εν συνεχεία, ο αρμόδιος για τον έλεγχο είχε επίσης πρόσβαση στα ατομικά εκκαθαριστικά σημειώματα άλλων οδηγών που απασχολούσε η Raemdonck-Janssens. Η ανάγνωση των σημειωμάτων αυτών αποκάλυψε ότι αυτοί οι οδηγοί ουδέποτε έλαβαν αμοιβή για τις υπερωρίες.
11. Το Openbaar Ministerie κίνησε ενώπιον του rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde, ποινική διαδικασία κατά της Raemdonck και της Raemdonck-Janssens. Οι κατηγορούμενοι υποστήριξαν ότι οι μεταφορές που πραγματοποιούσε η τελευταία εμπίπτουν στην παρέκκλιση του άρθρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85. Οι οδηγοί είχαν προσληφθεί για να μεταφέρουν, στα εργοτάξια, το αναγκαίο υλικό και τον εξοπλισμό, δηλαδή τους εκσκαφείς, τα καλώδια και τις πλάκες. Τα εργοτάξια αυτά βρίσκονταν σε ακτίνα 50 χιλιομέτρων από την έδρα της εν λόγω εταιρίας. Οι όροι «υλικό ή εξοπλισμός» καλύπτουν, στο πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή, τα οικοδομικά υλικά και το προς τοποθέτηση υλικό, όπως είναι τα καλώδια.
12. Φρονώντας ότι η ποινική διαδικασία της οποίας επελήφθη περιελάμβανε στοιχεία κοινοτικού δικαίου, το rechtbank van eerste aanleg te Dendermonde αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει οι έννοιες “υλικό ή εξοπλισμός”, όπως αυτές περιέχονται στο άρθρο 13, [παράγραφος 1], στοιχείο ζ΄, του κανονισμού [...] 3820/85 [...] να ερμηνευθούν κατά τέτοιον τρόπο ώστε να καλύπτουν μόνον “εργαλεία και συσκευές” ή, αντιθέτως, υπάγονται στις έννοιες αυτές και τα αγαθά που είναι αναγκαία για τις κατασκευές που πρέπει να γίνουν, όπως δομικά υλικά ή καλώδια, ανεξαρτήτως του αν μεταφέρονται μαζί με τα “εργαλεία και τις συσκευές”;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
13. Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν οι όροι «υλικό ή εξοπλισμός» που περιλαμβάνονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85 πρέπει να ερμηνευθούν, στο πλαίσιο του κατά παρέκκλιση καθεστώτος που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού 3821/85, υπό την έννοια ότι αναφέρονται αποκλειστικά στα «εργαλεία και συσκευές» ή αν καλύπτουν επίσης τα αγαθά που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των οικοδομικών εργασιών, όπως δομικά υλικά ή καλώδια, ανεξαρτήτως του αν μεταφέρονται μαζί με τα εργαλεία και τις συσκευές.
14. Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο ερώτημα αυτό, επιβάλλεται, αφενός, να εξεταστούν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της παρεκκλίσεως που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85 και, αφετέρου, να αναλυθεί το περιεχόμενο της διατάξεως αυτής.
15. Όσον αφορά τις προϋποθέσεις αυτές, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου καθώς και η Επιτροπή αμφιβάλλουν κατά πόσον αυτές πληρούνται στην υπόθεση της κύριας δίκης. Διερωτώνται ειδικότερα ως προς την κατάσταση των οδηγών των οχημάτων τα οποία μεταφέρουν υλικό ή εξοπλισμό και ως προς τη φύση των δραστηριοτήτων που αυτοί ασκούν. Αντιθέτως, δεν αμφισβητείται ότι τα εν λόγω οχήματα χρησιμοποιήθηκαν σε ακτίνα 50 χιλιομέτρων από το σημείο συνήθους σταθμεύσεώς τους.
16. Κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85, η παρέκκλιση που προβλέπει η διάταξη αυτή έχει εφαρμογή μόνον υπό την προϋπόθεση ότι η οδήγηση του οχήματος δεν αποτελεί την κύρια δραστηριότητα του οδηγού. Εξάλλου, ο οδηγός οφείλει να χρησιμοποιεί το επίμαχο υλικό ή τον εξοπλισμό κατά την άσκηση του επαγγέλματός του. Οι δύο αυτές προϋποθέσεις συνδέονται επομένως με τις δραστηριότητες του οδηγού και όχι τις δραστηριότητες της οικείας επιχειρήσεως.
17. Τα στοιχεία τα οποία διαθέτει το Δικαστήριο δεν του επιτρέπουν να διαπιστώσει με βεβαιότητα αν οι οδηγοί που απασχολούσε η Raemdonck-Janssens τηρούσαν τις κατ’ αυτόν τον τρόπο καθοριζόμενες απαιτήσεις. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται της υποθέσεως της κύριας δίκης και το οποίο αναλαμβάνει την ευθύνη της προς έκδοση δικαστικής αποφάσεως, να προσδιορίσει, λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως, αν οι απαιτήσεις αυτές τηρούνται ή όχι.
18. Ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στους όρους «υλικό ή εξοπλισμός» που περιλαμβάνονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι οι όροι αυτοί δεν καλύπτουν αποκλειστικά τα «εργαλεία και τις συσκευές», αλλά μπορούν επίσης να περιλαμβάνουν τα δομικά υλικά και τα καλώδια.
19. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια τέτοια ερμηνεία επιρρωννύεται από τη διατύπωση της εν λόγω διατάξεως, στο πλαίσιο της οποίας εντάσσεται, καθώς και από τους σκοπούς της κανονιστικής ρυθμίσεως στην οποία περιλαμβάνεται.
20. Επιβάλλεται να παρατηρηθεί, πρώτον, ότι η ερμηνεία των όρων «υλικό ή εξοπλισμός» υπό την έννοια ότι αυτοί αναφέρονται μόνο στα «εργαλεία και τις συσκευές» δεν είναι σύμφωνη προς το γράμμα του άρθ ρου 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85. Ναι μεν είναι αληθές ότι η έννοια του «εξοπλισμού» καλύπτει ειδικότερα τα εργαλεία και τις συσκευές που μεταφέρει ο οδηγός για την άσκηση του επαγγέλματός του, ωστόσο, η έννοια του «υλικού» έχει ευρύτερο περιεχόμενο και αναφέρεται επίσης στα υλικά που είναι αναγκαία για την άσκηση του επαγγέλματος αυτού.
21. Δεύτερον, όσον αφορά το πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται οι όροι «υλικό ή εξοπλισμός», επιβάλλεται να υπογραμμιστεί ότι οι όροι αυτοί πρέπει να ερμηνευθούν υπό το φως των προϋποθέσεων που καθορίζει το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85, ειδικότερα εκείνες που απορρέουν από τις παρενθετικές φράσεις «χρησιμοποιείται από τον οδηγό τους κατά την άσκηση του επαγγέλματός του» και «εφόσον η οδήγηση του οχήματος δεν αποτελεί την κύρια δραστηριότητα του οδηγού». Ο οδηγός ενός οχήματος του οποίου η κύρια δραστηριότητα δεν είναι η οδήγηση του οχήματος μπορεί, για τους σκοπούς ασκήσεως του επαγγέλματός του, να πρέπει να μεταφέρει, όχι μόνον εργαλεία και εξοπλισμό, αλλά επίσης υλικά, όπως δομικά υλικά, που είναι αναγκαία για την άσκηση του εν λόγω επαγγέλματος. Όμως, τίποτα δεν εμποδίζει όπως η διάταξη αυτή αναφέρεται επίσης σε τέτοια υλικά.
22. Τέλος, όσον αφορά την εξέταση των σκοπών της επίμαχης στην κύρια δίκη κανονιστικής ρυθμίσεως, επιβάλλεται να υπομνησθεί όχι μόνον ο σκοπός της παρεκκλίσεως που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85, αλλά και οι στόχοι που επιδιώκονται με τον τελευταίο αυτόν κανονισμό καθώς και με τον κανονισμό 3821/85. Όμως, δεν αμφισβητείται ότι οι κανονισμοί αυτοί αποβλέπουν στη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και των συνθηκών εργασίας των οδηγών. Οι στόχοι αυτοί μεταφράζονται ειδικότερα στην υποχρέωση να εφοδιάζονται τα οχήματα οδικών μεταφορών με ταχογράφο που να επιτρέπει τον έλεγχο του χρόνου οδηγήσεως και αναπαύσεως των οδηγών.
23. Ωστόσο, όπως προκύπτει από την τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3821/85 και από το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 3820/85, ορισμένα οχήματα και ορισμένα είδη μεταφορών που πραγματοποιούνται με τα οχήματα αυτά μπορούν, χωρίς μειονεκτήματα, να αποκλειστούν από το πεδίο εφαρμογής του καθεστώτος που θεσπίζουν οι κανονισμοί αυτοί. Πράγματι, τα κράτη μέλη μπορούν να χορηγούν στο έδαφός τους, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και χωρίς να θίγονται οι σκοποί του καθεστώτος αυτού, παρεκκλίσεις για τις μεταφορές που πραγματοποιούν οχήματα, όπως τα αναφερόμενα στο εν λόγω άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄. Δεδομένου ότι οι προϋποθέσεις εφαρμογής της τελευταίας αυτής διατάξεως είναι αυστηρές, ερμηνεία των όρων «υλικό ή εξοπλισμός» υπό την έννοια ότι αυτοί καλύπτουν επίσης τα αγαθά που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των οικοδομικών εργασιών δεν μπορεί να αντιστρατεύεται τον επιδιωκόμενο στόχο, δηλαδή τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και των συνθηκών εργασίας των οδηγών. Η ερμηνεία αυτή είναι εξάλλου ικανή να διασφαλίσει την πρακτική αποτελεσματικότητα της παρεκκλίσεως που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85.
24. Με βάση τα προεκτεθέντα, επιβάλλεται στο υποβληθέν ερώτημα να δοθεί η απάντηση ότι οι όροι «υλικό ή εξοπλισμός» που περιλαμβάνονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85 πρέπει να ερμηνευθούν, στο πλαίσιο του κατά παρέκκλιση καθεστώτος που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού 3821/85, υπό την έννοια ότι δεν αναφέρονται αποκλειστικά στα «εργαλεία και τις συσκευές», αλλά καλύπτουν επίσης τα αγαθά, όπως τα δομικά υλικά ή τα καλώδια, που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των εργασιών που εμπίπτουν στην κύρια δραστηριότητα του οδηγού του οικείου οχήματος.
Επί των δικαστικών εξόδων
25. Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει, ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης, τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα αναληφθέντα έξοδα προς υποβολή παρατηρήσεων ενώπιον του Δικαστηρίου, εκτός από αυτά των διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Οι όροι «υλικό ή εξοπλισμός» που περιλαμβάνονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, του κανονισμού 3820/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, για την εναρμόνιση ορισμένων κοινωνικών διατάξεων στον τομέα των οδικών μεταφορών, πρέπει να ερμηνευθούν, στο πλαίσιο του κατά παρέκκλιση καθεστώτος που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3821/85 του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1985, σχετικά με τη συσκευή ελέγχου στον τομέα των οδικών μεταφορών, υπό την έννοια ότι δεν αναφέρονται αποκλειστικά στα «εργαλεία και τις συσκευές», αλλά καλύπτουν επίσης τα αγαθά, όπως τα δομικά υλικά ή τα καλώδια, που είναι αναγκαία για την εκτέλεση των εργασιών που εμπίπτουν στην κύρια δραστηριότητα του οδηγού του οικείου οχήματος.