ARREST VAN HET GERECHT (Zesde kamer)
27 september 2012 (*)
„Mededinging – Mededingingsregelingen – Nederlandse markt van wegenbouwbitumen – Beschikking houdende vaststelling van inbreuk op artikel 81 EG – Toerekenbaarheid van inbreuk”
In zaak T‑351/06,
Dura Vermeer Groep NV, gevestigd te Rotterdam (Nederland), vertegenwoordigd door M. Slotboom, advocaat,
verzoekster,
tegen
Europese Commissie, aanvankelijk vertegenwoordigd door A. Bouquet en A. Nijenhuis als gemachtigden, bijgestaan door F. Wijckmans, F. Tuytschaever en L. Gyselen, advocaten, vervolgens door A. Bouquet, A. Nijenhuis en F. Ronkes Agerbeek als gemachtigden, bijgestaan door F. Wijckmans en F. Tuytschaever,
verweerster,
betreffende een vordering tot nietigverklaring van beschikking C(2006) 4090 def. van de Commissie van 13 september 2006 inzake een procedure op grond van artikel 81 [EG] (Zaak nr. COMP/38.456 – Bitumen – NL), voor zover deze betrekking heeft op verzoekster,
wijst
HET GERECHT (Zesde kamer),
samengesteld als volgt: M. Jaeger, president, N. Wahl en S. Soldevila Fragoso (rapporteur), rechters,
griffier: J. Plingers, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 8 juni 2011,
het navolgende
Arrest
Feiten
1        De groep Dura Vermeer, die is ontstaan uit de fusie, op 13 november 1998, tussen Dura Bouwgroep BV en Vermeer Groep BV, is actief in de Nederlandse bouwsector. Verzoekster, Dura Vermeer Groep NV, staat aan het hoofd van de groep, waarbinnen de wegenbouwactiviteiten zijn ondergebracht bij haar dochteronderneming Vermeer Infrastructuur BV (hierna: „Vermeer BV”), waarvan verzoekster het volledige kapitaal bezat. Op 29 december 2000 heeft Dura Vermeer Infra BV, een volle dochteronderneming van verzoekster, alle aandelen in Vermeer BV in handen gekregen.
2        Bij brief van 20 juni 2002 heeft British Petroleum de Commissie van de Europese Gemeenschappen in kennis gesteld van het vermoedelijke bestaan van een mededingingsregeling betreffende de markt van wegenbouwbitumen in Nederland en een verzoek om immuniteit voor geldboeten ingediend krachtens de mededeling van de Commissie van 19 februari 2002 betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken (PB C 45, blz. 3).
3        Op 10 februari 2004 heeft de Commissie verzoeken om inlichtingen gericht aan meerdere ondernemingen, waaronder verzoekster. Deze heeft daarop op 1 maart 2004 geantwoord.
4        Op 18 oktober 2004 heeft de Commissie een procedure ingeleid en een mededeling van punten van bezwaar vastgesteld die zij op 19 oktober 2004 heeft doen toekomen aan meerdere ondernemingen, waaronder verzoekster.
5        Op 29 juni 2006 heeft de Commissie nog een verzoek om inlichtingen gericht aan onder meer verzoekster, betreffende de structuur van haar onderneming.
6        Op 13 september 2006 heeft de Commissie beschikking C(2006) 4090 def. inzake een procedure op grond van artikel 81 [EG] (Zaak nr. COMP/38.456 – Bitumen – NL) (hierna: „bestreden beschikking”) gegeven, waarvan een samenvatting is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie van 28 juli 2007 (PB L 196, blz. 40). Deze beschikking is aan verzoekster betekend op 25 september 2006.
7        In de bestreden beschikking heeft de Commissie uiteengezet dat de vennootschappen waaraan de beschikking is gericht, hebben deelgenomen aan één enkele en voortdurende inbreuk op artikel 81, lid 1, EG, door in de betrokken perioden regelmatig gezamenlijk voor de verkoop en de inkoop van wegenbouwbitumen in Nederland de brutoprijs, een standaardkorting op de brutoprijs voor de aan de mededingingsregeling deelnemende wegenbouwers en een lagere maximale korting op de brutoprijs voor de overige wegenbouwers vast te stellen.
8        In punt 298 van de bestreden beschikking preciseert de Commissie dat een directeur van Vermeer BV die vanaf het begin rechtstreeks aan de inbreuk heeft deelgenomen op 30 juni 2000 directeur van Dura Vermeer Infra is geworden en aan de samenspanningspraktijken is blijven deelnemen. Voorts geeft de Commissie in punt 302 aan dat verzoekster de driemaandelijkse vergaderingen bijwoonde die Dura Vermeer Infra met Vermeer BV organiseerde om de algemene strategie te bespreken en ook aanwezig was op de maandelijkse vergaderingen waarop de resultaten van deze laatste werden besproken. Gelet op de deelnemingen tussen verzoekster, Vermeer BV en Dura Vermeer Infra is de Commissie ervan uitgegaan dat verzoekster een beslissende invloed uitoefende op Dura Vermeer Infra en Vermeer BV.
9        Verzoekster wordt de inbreuk verweten voor het tijdvak van 13 november 1998 tot en met 15 april 2002, Dura Vermeer Infra voor het tijdvak van 30 juni 2000 tot en met 15 april 2002 en Vermeer BV voor het tijdvak van 1 april 1994 tot en met 15 april 2002. Vermeer BV heeft een geldboete gekregen van 5,4 miljoen EUR, waarvan hoofdelijk met verzoekster voor een bedrag van 3,9 miljoen EUR en hoofdelijk met Dura Vermeer Infra voor een bedrag van 3,45 miljoen EUR.
Procesverloop en conclusies van partijen
10      Bij verzoekschrift neergelegd ter griffie van het Gerecht op 5 december 2006, heeft verzoekster het onderhavige beroep ingesteld.
11      Op rapport van de rechter-rapporteur heeft het Gerecht (Zesde kamer) besloten tot de mondelinge behandeling over te gaan en heeft het partijen in het kader van de maatregelen tot organisatie van de procesgang bedoeld in artikel 64 van zijn Reglement voor de procesvoering schriftelijke vragen gesteld. Partijen hebben binnen de gestelde termijn op deze vragen geantwoord.
12      Partijen hebben ter terechtzitting van 8 juni 2011 pleidooi gehouden en op de mondelinge vragen van het Gerecht geantwoord.
13      Omdat een lid van de Zesde kamer verhinderd was, heeft de president van het Gerecht zichzelf krachtens artikel 32, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering ter aanvulling van de kamer aangewezen.
14      Bij beschikking van 18 november 2011 heeft het Gerecht (Zesde kamer) in de nieuwe samenstelling de mondelinge behandeling heropend en aan partijen is meegedeeld dat zij op een nieuwe terechtzitting zouden worden gehoord.
15      Bij brieven van 25 respectievelijk 28 november 2011 hebben de Commissie en verzoekster het Gerecht meegedeeld dat zij ervan afzagen, opnieuw te worden gehoord.
16      Bijgevolg heeft de president van het Gerecht besloten de mondelinge behandeling te sluiten.
17      Verzoekster verzoekt het Gerecht:
–        artikel 1, sub d, en artikel 2, sub d, van de bestreden beschikking nietig te verklaren wat haar aansprakelijkheid betreft;
–        de Commissie te verwijzen in de kosten.
18      De Commissie verzoekt het Gerecht:
–        het beroep te verwerpen;
–        verzoekster te verwijzen in de kosten.
In rechte
19      Ter ondersteuning van haar vorderingen voert verzoekster twee middelen aan. Het eerste is ontleend aan kennelijk onjuiste beoordelingen en een onjuiste opvatting van het recht bij de aansprakelijkstelling van verzoekster voor de inbreuk door Vermeer BV, en het tweede aan ontoereikende motivering van de bestreden beschikking.
1.     Het eerste middel, ontleend aan een onjuiste opvatting van het recht en kennelijk onjuiste beoordelingen bij de aansprakelijkstelling van verzoekster voor de inbreuk door Vermeer BV
Onjuiste opvatting van het recht
Argumenten van partijen
20      Verzoekster merkt op dat de Commissie artikel 81 EG en de artikelen 7 en 23, lid 2, van verordening (EG) nr. 1/2003 van de Raad van 16 december 2002 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 [EG] en 82 [EG] (PB 2003, L 1, blz. 1) heeft geschonden door haar aansprakelijk te stellen voor de inbreuk door Vermeer BV.
21      Volgens verzoekster heeft de Commissie de rechtspraak van het Hof en van het Gerecht onjuist uitgelegd en had zij moeten aantonen dat verzoekster een beslissende invloed had op het gedrag van Vermeer BV. Zo heeft de Commissie ten onrechte geoordeeld dat uit het arrest van het Hof van 16 november 2000, Stora Kopparbergs Bergslags/Commissie (C‑286/98 P, Jurispr. blz. I‑9925), volgt dat een moedermaatschappij die het volledige kapitaal van een dochteronderneming bezit automatisch aansprakelijk is voor inbreuken van deze laatste op het mededingingsrecht, tenzij zij kan aantonen dat de dochteronderneming de belangrijkste strategische beslissingen zelfstandig neemt. Volgens dat arrest is aansprakelijkstelling van de moedermaatschappij slechts mogelijk indien deze laatste de enige onderhandelingspartner van de Commissie betreffende de betrokken inbreuk was, hetgeen in casu niet het geval was. Hoe dan ook is de door de Commissie aangehaalde rechtspraak niet van toepassing op de betrekkingen tussen een grootmoedermaatschappij en haar indirecte dochteronderneming.
22      In antwoord op een schriftelijke vraag van het Gerecht, waarin verzoekster werd verzocht mee te delen welke gevolgen zij verbond aan de arresten van het Hof van 10 september 2009, Akzo Nobel e.a./Commissie (C‑97/08 P, Jurispr. blz. I‑8237), en 20 januari 2011, General Química e.a./Commissie (C‑90/09 P, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie), heeft verzoekster uiteengezet dat waar de Commissie zich uitsluitend baseert op een aan het kapitaalbezit ontleend vermoeden om een moedermaatschappij aansprakelijk te stellen voor een inbreuk door haar dochteronderneming, zulks neerkomt op een omkering van de bewijslast, die onverenigbaar is met artikel 6, lid 2, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950 (hierna: „EVRM”), alsmede met artikel 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, afgekondigd te Nice op 7 december 2000 (PB C 364, blz. 1).
23      De Commissie bestrijdt alle argumenten van verzoekster.
Beoordeling door het Gerecht
24      De Commissie heeft in de bestreden beschikking uiteengezet dat ofschoon Vermeer BV en Dura Vermeer Infra de rechtspersonen zijn die rechtstreeks aan het kartel hebben deelgenomen, verzoekster, als moedermaatschappij die het volle kapitaal van die twee ondernemingen in handen had, op beide een beslissende invloed kon uitoefenen sinds respectievelijk 13 november 1998 en 30 juni 2000 (punten 298‑301 van de bestreden beschikking).
–       De uitlegging van de rechtspraak betreffende de toerekening van gedragingen van een dochteronderneming aan de moedermaatschappij
25      Om te beginnen zij eraan herinnerd dat het mededingingsrecht van de Unie ziet op de activiteiten van ondernemingen (arrest Hof van 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P en C‑219/00 P, Jurispr. blz. I‑123, punt 59) en dat het begrip onderneming in de zin van artikel 81 EG economische eenheden omvat die elk bestaan in een unitaire organisatie van personele, materiële en immateriële elementen die op duurzame basis een bepaald economisch doel nastreeft en ertoe kan bijdragen dat een in deze bepaling bedoelde inbreuk wordt gepleegd (zie arrest Gerecht van 20 maart 2002, HFB e.a./Commissie, T‑9/99, Jurispr. blz. II‑1487, punt 54 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Onder het begrip onderneming in deze context moet worden verstaan een economische eenheid, ook al wordt deze economische eenheid uit juridisch oogpunt gevormd door verschillende natuurlijke personen of rechtspersonen (arrest Hof van 14 december 2006, Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, C‑217/05, Jurispr. blz. I‑11987, punt 40).
26      Het mededingingsverstorende gedrag van een onderneming kan aan een andere onderneming worden toegerekend wanneer eerstgenoemde onderneming haar marktgedrag niet zelfstandig bepaalde, doch in hoofdzaak de door laatstgenoemde onderneming verstrekte richtsnoeren volgde, in het bijzonder gelet op de economische en juridische banden die hen verenigden (arresten Hof van 16 november 2000, Metsä-Serla e.a./Commissie, C‑294/98 P, Jurispr. blz. I‑10065, punt 27, en 28 juni 2005, Dansk Rørindustri e.a./Commissie, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P–C‑208/02 P en C‑213/02 P, Jurispr. blz. I‑5425, punt 117, en arrest Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 58). Aldus kan de gedraging van een dochteronderneming aan de moedermaatschappij worden toegerekend wanneer de dochteronderneming haar marktgedrag niet zelfstandig bepaalt, doch in hoofdzaak de haar door de moedermaatschappij verstrekte instructies volgt, daar deze twee ondernemingen een economische eenheid vormen (arrest Hof van 14 juli 1972, Imperial Chemical Industries/Commissie, 48/69, Jurispr. blz. 619, punten 133 en 134).
27      Het is dus niet het feit dat de moedermaatschappij haar dochteronderneming heeft aangespoord de inbreuk te plegen, noch a fortiori, de betrokkenheid van eerstgenoemde bij die inbreuk, die de Commissie machtigt de beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd, aan de moedermaatschappij van een groep van vennootschappen te richten, maar het feit dat deze één enkele onderneming in bovenbedoelde zin vormen. Het mededingingsrecht van de Unie erkent namelijk dat verschillende vennootschappen die tot dezelfde groep behoren, een economische eenheid en dus één onderneming in de zin van de artikelen 81 EG en 82 EG vormen, indien de betrokken vennootschappen hun marktgedrag niet zelfstandig bepalen (arrest Gerecht van 30 september 2003, Michelin/Commissie, T‑203/01, Jurispr. blz. II‑4071, punt 290).
28      In het bijzondere geval waarin een moedermaatschappij 100 % van het kapitaal bezit van haar dochteronderneming die een inbreuk op de mededingingsregels heeft gemaakt, kan deze moedermaatschappij een beslissende invloed uitoefenen op het gedrag van deze dochteronderneming en bestaat er een weerlegbaar vermoeden dat die moedermaatschappij daadwerkelijk een dergelijke invloed uitoefent (arrest Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 60 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
29      In die omstandigheden volstaat het dat de Commissie bewijst dat het gehele kapitaal van een dochteronderneming in handen is van de moedermaatschappij, om te vermoeden dat deze laatste beslissende invloed uitoefent op het commerciële beleid van deze dochteronderneming. De Commissie kan vervolgens oordelen dat de moedermaatschappij hoofdelijk gehouden is tot betaling van de aan de dochteronderneming opgelegde geldboete, tenzij de moedermaatschappij, die dat vermoeden moet weerleggen, afdoende bewijzen overlegt dat haar dochteronderneming zich zelfstandig gedraagt op de markt (arresten Stora Kopparbergs Bergslags/Commissie, aangehaald in punt 21 hierboven, punt 29, en Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 61).
30      Ofschoon het Hof in de punten 28 en 29 van het arrest Stora Kopparbergs Bergslags/Commissie, aangehaald in punt 21 hierboven, niet alleen het bezit van 100 % van het kapitaal van de dochteronderneming, maar ook andere omstandigheden heeft genoemd, zoals het feit dat de invloed van de moedermaatschappij op het commerciële beleid van haar dochteronderneming niet werd betwist en dat de twee vennootschappen in de administratieve procedure dezelfde vertegenwoordiger hadden, heeft het die omstandigheden slechts vermeld teneinde alle elementen uiteen te zetten waarop het Gerecht zijn redenering in die zaak had gebaseerd, en niet om de toepassing van dat vermoeden afhankelijk te stellen van het aandragen van extra aanwijzingen betreffende de daadwerkelijke uitoefening van invloed door de moedermaatschappij op haar dochteronderneming (arresten Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 62, en General Química e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 41).
31      In casu heeft de Commissie in de bestreden beschikking dan ook op goede gronden geoordeeld dat verzoekster, die per 13 november 1998 de volledige moedermaatschappij van Vermeer BV was, een beslissende invloed op deze laatste had uitgeoefend, zodat zij haar aansprakelijk heeft gesteld voor de door deze laatste begane inbreuk (punt 301). Partijen zijn het er namelijk over eens dat verzoekster het volle kapitaal van Vermeer BV bezat sinds 13 november 1998 en het volle kapitaal van Dura Vermeer Infra sinds 30 juni 2000.
32      Voor het overige moet worden verworpen verzoeksters argument dat de Commissie de uit het arrest Stora Kopparbergs Bergslags/Commissie, aangehaald in punt 21 hierboven, voortvloeiende rechtspraak niet kon toepassen daar verzoekster het volle kapitaal van Vermeer BV slechts indirect in handen had. De rechter van de Unie is immers van oordeel dat wanneer er tussenvennootschappen tussen de moedermaatschappij en de dochteronderneming bestaan, zulks niet van invloed is op de mogelijkheid, het vermoeden toe te passen dat de moedermaatschappij het gedrag van haar dochteronderneming beslissend beïnvloedt (arresten Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punten 78 en 83, en General Química e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punten 86 en 87; arrest Gerecht van 14 mei 1998, Stora Kopparbergs Bergslags/Commissie, T‑354/94, Jurispr. blz. II‑2111, punten 80‑85, en arrest Michelin/Commissie, aangehaald in punt 27 hierboven, punt 290).
–       Mechanisme van automatische toerekening
33      Verzoekster zet uiteen dat de uitlegging die de Commissie geeft aan het vermoeden dat een moedermaatschappij daadwerkelijk beslissende invloed uitoefent op haar 100 %-dochteronderneming, de weerlegging van dat vermoeden onmogelijk maakt.
34      Uit de rechtspraak van het Hof blijkt echter dat een moedermaatschappij die 100 % van het kapitaal van haar dochteronderneming bezit, ter weerlegging van het vermoeden dat zij daadwerkelijk beslissende invloed uitoefent op deze laatste, bij de Commissie en vervolgens in voorkomend geval bij de rechter van de Unie alle aspecten van de organisatorische, economische en juridische banden tussen haar dochteronderneming en zichzelf dient aan te dragen die haars inziens kunnen aantonen dat zij geen economische eenheid vormen, welke aspecten kunnen verschillen naargelang van het concrete geval, zodat daarvan geen uitputtende opsomming kan worden gegeven (arresten Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 65, en General Química e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punten 51 en 52).
35      Anders dan verzoekster beweert betreft het hier dus een weerlegbaar vermoeden, dat zij diende te weerleggen.
–       Schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld
36      Verzoekster merkt op dat de door de Commissie gevolgde benadering in strijd is met het in artikel 6 EVRM en artikel 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde beginsel van het vermoeden van onschuld. Volgens artikel 2 van verordening nr. 1/2003, dat het in artikel 6, lid 2, EVRM neergelegde beginsel van het vermoeden van onschuld weerspiegelt, ligt de bewijslast voor schending van artikel 81, lid 1, EG bij de autoriteit die beweert dat het artikel geschonden is.
37      Wanneer het vermoeden wordt gehanteerd dat een moedermaatschappij daadwerkelijk een volle dochteronderneming beslissend beïnvloedt, wordt daarmee niet de bewijslast omgekeerd, maar enkel bepaald welke bewijzen moeten worden geleverd om vast te stellen of de aansprakelijkheid voor een inbreuk bij de moedermaatschappij of de dochteronderneming rust. Aangezien het feit dat de moedermaatschappij het volledige kapitaal van haar dochteronderneming bezit, grond oplevert voor het vermoeden dat invloed wordt uitgeoefend, wordt dit vermoeden geacht te voldoen aan de eisen inzake de bewijslast, tenzij de moedermaatschappij het met overtuigende bewijzen weerlegt (zie in die zin arrest Aalborg Portland e.a./Commissie, aangehaald in punt 25 hierboven, punt 79). Voorafgaand aan de verdeling van de bewijslast dienen alle partijen dus te voldoen aan hun verplichting om hun stellingen te onderbouwen (conclusies van advocaat-generaal Kokott bij arrest Hof van 21 september 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Commissie, C‑105/04 P, Jurispr. blz. I‑8725, punt 73, en bij arrest Akzo Nobel e.a./Commissie, aangehaald in punt 22 hierboven, punt 74).
38      Bovendien beoogt het vermoeden van daadwerkelijke uitoefening van een beslissende invloed een evenwicht te scheppen tussen het belang van, enerzijds, de doelstelling om gedrag dat inbreuk maakt op de mededingingsregels, en met name artikel 81 EG, te beteugelen en te voorkomen dat het zich opnieuw voordoet en, anderzijds, de eisen die een aantal algemene beginselen van het recht van de Unie stellen, zoals onder meer de beginselen van het vermoeden van onschuld, het persoonlijke karakter van straffen en de rechtszekerheid, alsook de rechten van de verdediging, daaronder begrepen het beginsel van processuele gelijkheid. Met name om die reden is het weerlegbaar, zoals ook volgt uit de vaste rechtspraak die in de punten 28 en 37 van het onderhavige arrest is uiteengezet. Voor het overige volgt uit de rechtspraak dat een vermoeden, ook al is het moeilijk te weerleggen, binnen aanvaardbare grenzen blijft zolang het evenredig is aan het nagestreefde legitieme doel, tegenbewijs kan worden geleverd en de rechten van de verdediging worden geëerbiedigd.
39      Hieruit volgt dat de Commissie artikel 81 EG noch de artikelen 7 en 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 heeft geschonden door verzoekster aansprakelijk te stellen voor de door Vermeer BV begane inbreuk.
40      Blijkens het voorgaande heeft de Commissie zich niet schuldig gemaakt aan een onjuiste rechtsopvatting door verzoekster aansprakelijk te stellen voor de door Vermeer BV begane inbreuk.
De kennelijke beoordelingsfouten bij de aansprakelijkstelling van verzoekster voor de door Vermeer BV begane inbreuk
Argumenten van partijen
41      Verzoekster betoogt dat de Commissie de bijzondere omstandigheden op basis waarvan zij haar in de bestreden beschikking aansprakelijk heeft gesteld voor de door Vermeer BV begane inbreuk, kennelijk onjuist heeft beoordeeld.
42      Zij zet uiteen dat het feit dat haar statuten expliciet naar wegenbouw verwijzen, niet wil zeggen dat zij een beslissende invloed had op het gedrag van Vermeer BV. Het feit dat een lid van haar directie de vergaderingen tussen Dura Vermeer Infra en haar werkmaatschappijen bijwoonde, vormt geen bewijs van daadwerkelijke beïnvloeding van het commerciële beleid van Vermeer BV. Bovendien kan haar directiereglement, op grond waarvan zij de algemene beleidslijnen van haar werkmaatschappijen mag bepalen, geen bewijs opleveren dat zij het commerciële beleid van Vermeer BV beslissend kon beïnvloeden. Voor het overige toont het feit dat een directeur van Vermeer BV directeur van verzoekster is geworden nog niet aan dat zij het commerciële beleid van Vermeer BV beslissend kon beïnvloeden. Die persoon was overigens vóór het begin van de beweerde inbreuk geen directeur van Vermeer BV meer.
43      De Commissie bestrijdt alle argumenten van verzoekster.
Beoordeling door het Gerecht
44      Bij de beoordeling van de grieven die ertoe strekken, aan te tonen dat de Commissie kennelijke beoordelingsfouten heeft gemaakt bij de aansprakelijkstelling van verzoekster voor de door Vermeer BV begane inbreuk, dient te worden uitgemaakt of verzoekster bewijzen heeft aangedragen die het vermoeden kunnen weerleggen dat deze twee vennootschappen één enkele economische eenheid vormden.
45      In de punten 298 tot en met 305 van de bestreden beschikking heeft de Commissie uiteengezet dat zij het vermoeden kon hanteren dat verzoekster een beslissende invloed op Vermeer BV had tussen 13 november 1998, de dag van de fusie tussen Dura Bouwgroep en Vermeer Groep, en 15 april 2002. Vervolgens heeft zij geoordeeld dat verschillende aspecten betreffende de structuur van de groep dit vermoeden versterkten. Zo verwijzen de statuten van verzoekster expliciet naar wegenbouw als één van haar activiteiten. Een directielid van verzoekster was aanwezig bij de driemaandelijkse en maandelijkse ontmoetingen van Dura Vermeer Infra en Vermeer BV waarop de algemene beleidslijnen en de maandresultaten moesten worden besproken. De directies van verzoekster en van Dura Vermeer Infra kwamen om de drie maanden bijeen om de algemene beleidslijnen te bespreken en de driemaandelijkse resultaten te onderzoeken, en de werkmaatschappijen dienden de algemene richtsnoeren van de moedermaatschappij te implementeren. Tot slot is de persoon die van 1986 tot 1993 directeur van Vermeer BV was in 1993 directeur van Vermeer Groep, de moedermaatschappij van de groep Dura Vermeer, geworden en vervolgens, in 1998, van verzoekster tot 2003.
46      Verzoekster is van oordeel dat een en ander onvoldoende bewijs vormt voor een beslissende invloed op het commerciële beleid van Vermeer BV, maar heeft niets overgelegd aan de hand waarvan de autonomie van Vermeer BV kan worden vastgesteld.
47      Onderzoek van het dossier toont aan dat meerdere omstandigheden aantonen dat er tussen verzoekster en Vermeer BV aanzienlijke hiërarchieke banden bestonden. Zoals de bestreden beschikking aangeeft, blijkt bijvoorbeeld uit inzonderheid artikel 10.1 van het directiereglement van de groep Dura Vermeer dat verzoekster algemene beleidslijnen voor haar werkmaatschappijen neerlegde in een jaarplan, waaraan die maatschappijen zich dienden te houden, en dat zij bevoegd was besluiten te nemen met betrekking tot de specialisatie van haar dochterondernemingen, de taakverdeling tussen de ondernemingen van de groep, de regio-indeling en de interne toelevering.
48      Voorts had verzoekster een systeem voor nauwgezet toezicht op de activiteit van haar dochterondernemingen opgezet in de vorm van periodieke ontmoetingen tussen enerzijds Vermeer BV en Dura Vermeer Infra, waarbij een directeur van verzoekster aanwezig was, en anderzijds verzoekster en Dura Vermeer Infra. Door die regelmatige bijeenkomsten kreeg zij inzicht in de uitvoering van het jaarplan doordat Dura Vermeer Infra en zijzelf tijdens de ontmoetingen met hun dochterondernemingen het algemene beleid bespraken en hun resultaten onderzochten.
49      Tot slot heeft verzoekster blijkens het dossier toegegeven dat een voormalig directeur van Vermeer BV vanaf 1998 haar eigen directeur was geworden, zodat het voor de hand ligt dat er tussen haar en Vermeer BV sterke persoonlijke banden bestonden.
50      Uit het voorgaande volgt dat verzoekster niets heeft aangevoerd waarmee het vermoeden kan worden weerlegd dat zij met het houden van het volle kapitaal van Vermeer BV het beleid van deze laatste beslissend heeft beïnvloed. Geconcludeerd moet dus worden dat verzoekster met Vermeer BV een onderneming in de zin van artikel 81 EG vormt, zonder dat hoeft te worden nagegaan of zij het inbreukmakende gedrag van Vermeer BV heeft beïnvloed.
51      Het eerste middel moet derhalve in zijn geheel worden verworpen.
2.     Het tweede middel, ontleend aan schending van de motiveringsplicht
Argumenten van partijen
52      Verzoekster geeft te kennen dat de Commissie niet heeft voldaan aan haar motiveringsplicht doordat zij haar niet in staat heeft gesteld te begrijpen waarom zij aansprakelijk is gesteld voor de inbreuk door Vermeer BV.
53      De Commissie wijst de argumenten van verzoekster van de hand.
Beoordeling door het Gerecht
54      Volgens vaste rechtspraak moet de door artikel 253 EG vereiste motivering de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, opdat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. Het is niet noodzakelijk dat alle relevante gegevens, feitelijk of rechtens, in de motivering worden gespecificeerd, aangezien voor de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 253 EG voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, doch ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen (zie arrest Gerecht van 9 juli 2003, Cheil Jedang/Commissie, T‑220/00, Jurispr. blz. II‑2473, punt 216 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
55      Gelet op deze rechtspraak moet worden geconstateerd dat de Commissie haar beschikking in casu toereikend heeft gemotiveerd.
56      Blijkens de bestreden beschikking heeft de Commissie immers geconstateerd dat verzoekster rechtstreeks 100 % van het kapitaal van Dura Vermeer Infra en indirect 100 % van het kapitaal van Vermeer BV bezat en heeft zij geoordeeld dat zij derhalve ervan uit kon gaan dat verzoekster op die dochterondernemingen een beslissende invloed uitoefende, welk vermoeden deze laatste niet heeft weerlegd (punt 301). De Commissie heeft voor het overige subsidiair op basis van een aantal aspecten in verband met de structuur van de groep geconcludeerd dat er sprake was van één enkele onderneming onder leiding van verzoekster (punten 302‑304).
57      Gelet op het voorgaande is de bestreden beschikking voldoende gemotiveerd.
58      Het tweede middel moet dus worden afgewezen en bijgevolg dient het beroep te worden verworpen in zijn geheel.
Kosten
59      Volgens artikel 87, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, voor zover dat is gevorderd. Aangezien verzoekster in het ongelijk is gesteld, dient zij overeenkomstig de vordering van de Commissie te worden verwezen in de kosten.
HET GERECHT (Zesde kamer),
rechtdoende, verklaart:
1)      Het beroep wordt verworpen.
2)      Dura Vermeer Groep NV wordt verwezen in de kosten.
Jaeger
Wahl
Soldevila Fragoso
Uitgesproken ter openbare terechtzitting te Luxemburg op 27 september 2012.
ondertekeningen
Inhoud
Feiten
Procesverloop en conclusies van partijen
In rechte
1.  Het eerste middel, ontleend aan een onjuiste opvatting van het recht en kennelijk onjuiste beoordelingen bij de aansprakelijkstelling van verzoekster voor de inbreuk door Vermeer BV
Onjuiste opvatting van het recht
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
–  De uitlegging van de rechtspraak betreffende de toerekening van gedragingen van een dochteronderneming aan de moedermaatschappij
–  Mechanisme van automatische toerekening
–  Schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld
De kennelijke beoordelingsfouten bij de aansprakelijkstelling van verzoekster voor de door Vermeer BV begane inbreuk
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
2.  Het tweede middel, ontleend aan schending van de motiveringsplicht
Argumenten van partijen
Beoordeling door het Gerecht
Kosten
* Procestaal: Nederlands.