62018CJ0364
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 7ης Νοεμβρίου 2019 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 94/22/ΕΚ – Ενέργεια – Όροι χορήγησης και χρήσης των αδειών αναζήτησης, εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων – Δικαιώματα – Μέθοδοι υπολογισμού – Δείκτες QE και Pfor – Δυσμενής διάκριση»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑364/18 και C‑365/18,
με αντικείμενο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, τις οποίες υπέβαλε το Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο Λομβαρδίας, Ιταλία) με διατάξεις της 14ης Φεβρουαρίου 2018, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 4 Ιουνίου 2018, στο πλαίσιο των δικών
Eni SpA (C-364/18)
κατά
Ministero dello Sviluppo Economico,
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
παρισταμένων των:
Autorità di Regolazione per l’Energia, Reti e Ambiente, πρώην Autorità per l’energia elettrica e il gas e il sistema idrico,
Regione Basilicata,
Comune di Viggiano,
Regione Calabria,
Comune di Ravenna,
Assomineraria,
και
Shell Italia E & P SpA (C-365/18)
κατά
Ministero dello Sviluppo Economico,
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
Autorità di Regolazione per l’Energia, Reti e Ambiente, πρώην Autorità per l’energia elettrica e il gas e il sistema idrico,
παρισταμένων των:
Regione Basilicata,
Comune di Viggiano,
Assomineraria,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους D. Šváby, προεδρεύοντα τμήματος, K. Jürimäe και N. Piçarra (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: R. Schiano, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 4ης Απριλίου 2019,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Eni SpA και η Shell Italia E & P SpA, εκπροσωπούμενες από τους F. Todarello και F. Novelli, avvocati,
–
ο Comune di Viggiano, εκπροσωπούμενος από τον G. Molinari, avvocato,
–
η Assomineraria, εκπροσωπούμενη από τους E. Bruti Liberati και A. Canuti, avvocati,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τον P. G. Marrone, avvocato dello Stato,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον G. Gattinara, καθώς και από τις K. Talabér-Ritz και O. Beynet,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου 2019,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 1994, για τους όρους χορήγησης και χρήσης των αδειών αναζήτησης, εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων (ΕΕ 1994, L 164, σ. 3), σε συνδυασμό με την έκτη αιτιολογική σκέψη της.
2
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφορών μεταξύ, αφενός, της Eni SpA και των Ministero dello Sviluppo Economico (Υπουργείου Οικονομικής Ανάπτυξης, Ιταλία) και Ministero dell’Economia e delle Finanze (Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, Ιταλία) και, αφετέρου, της Shell Italia E&P SpA (στο εξής: Shell) και των δύο ως άνω υπουργείων, καθώς και της Autorità di Regolazione per l’Energia, Reti e Ambiente, πρώην Autorità per l’energia elettrica e il gas e il sistema idrico (εποπτικής αρχής ενέργειας, δικτύων και περιβάλλοντος, Ιταλία, στο εξής: εποπτική αρχή), σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού του ποσού των δικαιωμάτων που οφείλουν οι εταιρίες αυτές για την εκμετάλλευση του υπεδάφους.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Η τέταρτη, η έκτη, η έβδομη και η όγδοη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 94/22 έχουν ως εξής:
«[Εκτιμώντας] ότι τα κράτη μέλη ασκούν κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα επί των πηγών υδρογονανθράκων στην επικράτειά τους·
[…]
ότι είναι σκόπιμο να εξασφαλιστεί η άνευ διακρίσεων πρόσβαση στις δραστηριότητες αναζήτησης, εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων καθώς και την άσκησή τους, υπό όρους που ευνοούν την αύξηση της ανταγωνιστικότητας στον τομέα αυτόν, και ως εκ τούτου να προαχθεί η καλύτερη αναζήτηση, εξερεύνηση και παραγωγή των πόρων των κρατών μελών και να ενισχυθεί η ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς ενεργείας·
ότι προς τον σκοπό αυτό πρέπει να θεσπιστούν κοινοί κανόνες που να εξασφαλίζουν ότι οι διαδικασίες χορήγησης των αδειών αναζήτησης, εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων είναι ανοικτές για όλους τους φορείς που διαθέτουν τις αναγκαίες δυνατότητες· ότι η χορήγηση των αδειών αυτών πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά και δημοσιευμένα κριτήρια και ότι οι όροι υπό τους οποίους χορηγούνται πρέπει να είναι γνωστοί εκ των προτέρων σε όλους τους φορείς που συμμετέχουν στη διαδικασία·
ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διατηρήσουν τη δυνατότητα της υποβολής της πρόσβασης και της άσκησης των δραστηριοτήτων αυτών σε περιορισμούς που δικαιολογούνται από λόγους δημοσίου συμφέροντος και στην καταβολή σχετικής εισφοράς σε χρήμα ή σε υδρογονάνθρακες, οι λεπτομέρειες της οποίας θα πρέπει να καθοριστούν κατά τρόπο που να μην παρεμβαίνει στη διαχείριση των φορέων· ότι η δυνατότητα αυτή πρέπει να χρησιμοποιείται κατά τρόπο που να μην εισάγει διακρίσεις· ότι, εξαιρέσει των υποχρεώσεων που αφορούν τη χρησιμοποίηση της δυνατότητας αυτής, δεν είναι σκόπιμο να επιβληθούν στους φορείς όροι και υποχρεώσεις που δεν αιτιολογούνται από την ανάγκη ορθής άσκησης των εν λόγω δραστηριοτήτων· ότι ο έλεγχος στις δραστηριότητες των φορέων πρέπει να περιορίζεται στα αναγκαία για την τήρηση των εν λόγω υποχρεώσεων και όρων».
4
Το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής ορίζει:
«Εφόσον μια περιοχή διατίθεται για την άσκηση των δραστηριοτήτων που προβλέπονται στην παράγραφο 1, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν χωρίς διακρίσεις την πρόσβαση των φορέων και την άσκηση των δραστηριοτήτων αυτών.»
5
Το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι προϋποθέσεις και οι απαιτήσεις που αναφέρει το άρθρο 5 παράγραφος 2, καθώς και οι λεπτομερείς υποχρεώσεις που συνεπάγεται η χρήση μιας συγκεκριμένης αδείας να δικαιολογούνται αποκλειστικά από την ανάγκη να εξασφαλιστεί η ορθή άσκηση των δραστηριοτήτων στη γεωγραφική περιοχή για την οποία ζητείται άδεια, από την εφαρμογή της παραγράφου 2 ή από την καταβολή εισφοράς σε χρήμα ή σε υδρογονάνθρακες.
[…]
3.   Οι κανόνες καταβολής των εισφορών που αναφέρονται στην παράγραφο 1 καθώς και κάθε απαίτηση κρατικής συμμετοχής, καθορίζονται από τα κράτη μέλη κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται ότι διατηρείται η ανεξαρτησία διαχείρισης των φορέων.
[…]»
Το ιταλικό δίκαιο
6
Η οδηγία 94/22 μεταφέρθηκε στο ιταλικό δίκαιο με το νομοθετικό διάταγμα 625, της 25ης Νοεμβρίου 1996 (GURI αριθ. 293, της 14ης Δεκεμβρίου 1996). Το νομοθετικό αυτό διάταγμα, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 239, της 23ης Αυγούστου 2004 (GURI αριθ. 315, της 13ης Σεπτεμβρίου 2004) (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 625/96), ορίζει, στο άρθρο 19, παράγραφοι 1 και 5bis, τα εξής:
«1.   Για τις παραγωγές από 1ης Ιανουαρίου 1997, ο παραχωρησιούχος εκάστης άδειας εξόρυξης υποχρεούται να καταβάλλει ετησίως στο Δημόσιο την αξία ποσοστού του προϊόντος της εξόρυξης ίσου με το 7 % της ποσότητας των εξορυσσόμενων στην ξηρά υγρών και αέριων υδρογονανθράκων και με το 7 % της ποσότητας των εξορυσσόμενων στη θάλασσα αέριων υδρογονανθράκων και με το 4 % της ποσότητας των εξορυσσόμενων στη θάλασσα υγρών υδρογονανθράκων.
[…]
5bis.   Για τις παραγωγές από 1ης Ιανουαρίου 2002, οι ονομαστικές αξίες του ποσοστού παραγωγής καθορίζονται: […] b) ως προς το φυσικό αέριο, για όλες τις παραχωρήσεις και όλους τους παραχωρησιούχους, βάσει του αριθμητικού μέσου όρου, για το έτος αναφοράς, του δείκτη QE [quota energetica], ενεργειακού ποσοστού του κόστους της πρώτης ύλης του φυσικού αερίου, εκφραζόμενου σε ευρώ ανά MJ (Megajoule), καθοριζόμενου από την [εποπτική αρχή] σύμφωνα με την απόφασή της 52/99, της 22ας Απριλίου 1999 […]».
7
Με το άρθρο 45, παράγραφος 1, του νόμου 99, της 23ης Ιουλίου 2009 (GURI αριθ. 176, της 31ης Ιουλίου 2009) αυξήθηκε σε 10 % το προβλεπόμενο στο άρθρο 19, παράγραφος 1, του νομοθετικού διατάγματος 625/96 ποσοστό του εξορυκτικού προϊόντος το οποίο οφείλουν στο κράτος οι παραχωρησιούχοι εξόρυξης φυσικού αερίου.
8
Η πράξη νομοθετικού περιεχομένου 7, της 31ης Ιανουαρίου 2007, η οποία μετατράπηκε σε νόμο με τον νόμο 40/2007 (GURI 77, της 2ας Απριλίου 2007), προβλέπει, στο άρθρο της 11, παράγραφος 1, την πώληση, από παραχωρησιούχους αδειών εξόρυξης, των οφειλομένων στο Δημόσιο ποσοστών του προϊόντος στη ρυθμιζόμενη αγορά δυναμικότητας, σύμφωνα με όρους καθοριζόμενους με απόφαση του Υπουργού Οικονομικής Ανάπτυξης.
9
Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 11 της εν λόγω πράξης νομοθετικού περιεχομένου, το άρθρο 4 της απόφασης του Υπουργείου Οικονομικής Ανάπτυξης της 6ης Αυγούστου 2010 (GURI 200, της 27ης Αυγούστου 2010) προβλέπει ότι οι παραχωρησιούχοι οφείλουν να προσφέρουν τα ποσοστά φυσικού αερίου που αντιστοιχούν στα οφειλόμενα στο Δημόσιο δικαιώματα στη ρυθμιζόμενη αγορά δυναμικότητας παραγωγής, την επονομαζόμενη αγορά PSV. Κατά τις πληροφορίες που δόθηκαν στο Δικαστήριο, η PSV είναι μια εικονική πλατφόρμα την οποία διαχειρίζεται η SNAM Rete Gas, δηλαδή ο κυριότερος φορέας του δικτύου φυσικού αερίου στην Ιταλία, στην οποία είναι δυνατή η πραγματοποίηση συναλλαγών και πωλήσεων αερίου που έχει διοχετευθεί στο εθνικό δίκτυο αγωγών φυσικού αερίου. Κύριος σκοπός της PSV είναι να παρέχει στους χρήστες ένα σημείο σύζευξης μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης, προκειμένου να μπορούν να πραγματοποιούν διμερείς συναλλαγές φυσικού αερίου με διαπραγμάτευση επί ημερήσιας βάσεως.
10
Όπως προκύπτει από το άρθρο 4, παράγραφοι 1, 3 και 4, της υπουργικής αποφάσεως της 6ης Αυγούστου 2010, στην αγορά PSV, η λειτουργία του μηχανισμού πώλησης των ποσοστών φυσικού αερίου που αντιστοιχούν στα οφειλόμενα στο Δημόσιο δικαιώματα βασίζεται στη διαπραγμάτευση μέσω δημοπρασίας. Προσφορές αγοράς κατώτερες του δείκτη QE δεν γίνονται δεκτές. Σε περίπτωση μη πωλήσεως του προσφερόμενου ποσοστού αερίου, το ποσοστό αυτό παραμένει στη διάθεση του παραχωρησιούχου, ο οποίος υποχρεούται να καταβάλει στο Ιταλικό Δημόσιο το αντίστοιχο ποσό το οποίο αποτιμάται βάσει του δείκτη QE.
11
Το άρθρο 13 της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 1, της 24ης Ιανουαρίου 2012, σχετικά με επείγουσες διατάξεις για τον ανταγωνισμό, την ανάπτυξη των υποδομών και την ανταγωνιστικότητα, η οποία μετατράπηκε στον νόμο 27, της 24ης Μαρτίου 2012 (GURI 71, της 24ης Μαρτίου 2012), ορίζει:
«Από το πρώτο τρίμηνο που έπεται της ενάρξεως ισχύος της παρούσας πράξεως, η [εποπτική αρχή], προκειμένου να προσαρμόσει στις ευρωπαϊκές τιμές τις τιμές αναφοράς του φυσικού αερίου για τους ευάλωτους πελάτες του άρθρου 22 του νομοθετικού διατάγματος 164, της 23ης Μαΐου 2000, όπως τροποποιήθηκε, εισάγει σταδιακά, κατά τον καθορισμό των μεταβλητών πληρωμών για την κάλυψη του κόστους προμήθειας φυσικού αερίου, μεταξύ των παραμέτρων βάσει των οποίων πραγματοποιείται η αναπροσαρμογή, την παραπομπή, για ποσοστό το οποίο αυξάνεται σταδιακά, στις τιμές του φυσικού αερίου που καταγράφονται στην αγορά. Εν αναμονή του κατά το άρθρο 30, παράγραφος 1, του νόμου 99, της 23ης Ιουλίου 2009, ανοίγματος της αγοράς φυσικού αερίου, οι αγορές αναφοράς που λαμβάνονται υπόψη είναι οι ευρωπαϊκές αγορές που καθορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 6, του νομοθετικού διατάγματος 130, της 13ης Αυγούστου 2010».
12
Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, η εποπτική αρχή, με την απόφαση 196/2013/R/gas, εγκατέλειψε, από 1ης Οκτωβρίου 2013, τον δείκτη QE ως παράμετρο υπολογισμού του κόστους του φυσικού αερίου για τον καθορισμό των όρων προμήθειας του αερίου υπέρ των ευάλωτων καταναλωτών. Κατά την απόφαση αυτή, ο δείκτης που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι ο δείκτης Cmem, ο οποίος αποτελείται από το άθροισμα διαφόρων στοιχείων, μεταξύ των οποίων ο δείκτης Pfor. Ο τελευταίος αυτός δείκτης καλύπτει το κόστος εφοδιασμού του φυσικού αερίου και καθορίζεται αποκλειστικώς βάσει των τριμηνιαίων προθεσμιακών τιμών του προϊόντος αυτού στην αγορά διαπραγμάτευσης του ολλανδικού χρηματιστηρίου φυσικού αερίου.
Οι διαφορές της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
13
Η Eni και η Shell είναι παραχωρησιούχοι αδειών εξόρυξης φυσικού αερίου στην ξηρά και στη θάλασσα. Ως παραχωρησιούχοι υποχρεούνται σε καταβολή δικαιωμάτων για την εκμετάλλευση του υπεδάφους, το ποσό των οποίων καθορίζεται με αναφορά στην αξία ενός καθοριζόμενου από τον νόμο ποσοστού του εξορυσσόμενου φυσικού αερίου.
14
Με την προσφυγή τους στην κύρια δίκη, η Eni και η Shell αμφισβητούν διάφορες πράξεις που εκδόθηκαν από τους καθών της κύριας δίκης, μεταξύ των οποίων την απόφαση της 24ης Μαρτίου 2016 του Υπουργείου Οικονομικής Ανάπτυξης – Direzione generale per la sicurezza dell’approvigionamento e le infrastrutture energetiche (γενική διεύθυνση για την ασφάλεια του εφοδιασμού και για τις ενεργειακές υποδομές), με τις οποίες οι καθών διατήρησαν, κατά το 2015, τον δείκτη QE –ο οποίος βασίζεται στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες τιμές του πετρελαίου και λοιπών καυσίμων– ως παράμετρο αναφοράς για τον υπολογισμό των εν λόγω δικαιωμάτων. Κατά τις εταιρίες αυτές, ο καθορισμός της αξίας των εν λόγω ποσοστών και, κατά συνέπεια, του ποσού των εν λόγω δικαιωμάτων έπρεπε να στηρίζεται σε άλλο δείκτη, στον δείκτη Pfor, ο οποίος συνδέεται με την τιμή του φυσικού αερίου στην βραχυπρόθεσμη αγορά.
15
Στο πλαίσιο αυτό, το Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο Λομβαρδίας, Ιταλία) διερωτάται εάν η επίμαχη ιταλική ρύθμιση είναι σύμφωνη με την οδηγία 94/22 και, ιδίως, με το άρθρο 6, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με την έκτη αιτιολογική σκέψη της, η οποία προβλέπει την υποχρέωση των κρατών μελών «να εξασφαλίζουν την άνευ διακρίσεων πρόσβαση» στις δραστηριότητες εξόρυξης υδρογονανθράκων «υπό όρους που ευνοούν την αύξηση της ανταγωνιστικότητας στον τομέα αυτόν».
16
Το ως άνω δικαστήριο επισημαίνει, πρώτον, ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 13, παράγραφος 1, του νόμου 27, της 24ης Μαρτίου 2012, ο Ιταλός νομοθέτης αποφάσισε να εγκαταλείψει σταδιακά τον δείκτη QE ως παράμετρο για τον καθορισμό της τιμής αναφοράς του προοριζόμενου για τους ευάλωτους πελάτες φυσικού αερίου, προκειμένου να προσαρμόσει την τιμή αυτή στις ευρωπαϊκές τιμές. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει επίσης ότι η εποπτική αρχή, με την απόφαση 196/2013/R/gas, εγκατέλειψε οριστικά τον δείκτη QE επιλέγοντας τον δείκτη Pfor ως παράμετρο υπολογισμού του κόστους του φυσικού αερίου στην προστατευόμενη αγορά.
17
Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η υπολογιζόμενη σε συνάρτηση με την τιμή του δείκτη QE τιμή, βάσει της οποίας οι παραχωρησιούχοι εξακολουθούν να υποχρεούνται να αποτιμούν τα ποσοστά αερίου που αντιστοιχούν στο δικαίωμα που οφείλουν να καταβάλλουν, είναι «αισθητά υψηλότερη» από την τιμή του αερίου που υπολογίζεται βάσει του δείκτη Pfor. Λόγω της υψηλότερης τιμής τους, τα ως άνω ποσοστά δεν πωλούνται κατά τη διάθεσή τους στην αγορά PSV.
18
Υπό τις συνθήκες αυτές, ο τρόπος υπολογισμού της αξίας των ποσοστών του εξαχθέντος προϊόντος, που αντιστοιχεί στα οφειλόμενα στο Ιταλικό Δημόσιο δικαιώματα, ενδέχεται να περιαγάγει τους παραχωρησιούχους σε δυσμενέστερη θέση έναντι των άλλων φορέων που δραστηριοποιούνται στην αγορά φυσικού αερίου, οι οποίοι δεν υπόκεινται στην υποχρέωση εφαρμογής του δείκτη QE.
19
Εξάλλου, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) επικύρωσε, με την απόφαση 290, της 19ης Ιανουαρίου 2018, τη μέθοδο υπολογισμού της αξίας των οφειλόμενων στο Δημόσιο δικαιωμάτων βάσει του εν λόγω δείκτη. Με την εν λόγω απόφαση, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) έκρινε ότι, λαμβανομένων υπόψη των εναλλακτικών λύσεων που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/22, ο Ιταλός νομοθέτης επέλεξε την καταβολή από τους παραχωρησιούχους εισφοράς σε χρήμα. Η διάταξη αυτή δεν επιβάλλει να προβλέπεται ισοδυναμία μεταξύ της εν λόγω εισφοράς και της αγοραίας αξίας της ποσόστωσης του εξαχθέντος φυσικού αερίου. Κατά το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας), η μέθοδος βάσει του δείκτη QE επιτρέπει να καταστούν αρκούντως σταθερά και προβλέψιμα τα έσοδα που προέρχονται από τις παραχωρήσεις αδειών εξόρυξης. Εξάλλου, η εγκατάλειψη της μεθόδου βάσει του δείκτη QE έχει ως συνέπεια τη μείωση των εσόδων που πραγματοποιεί το Ιταλικό Δημόσιο κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 19, παράγραφος 5bis, του νομοθετικού διατάγματος 625/96.
20
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (περιφερειακό διοικητικό δικαστήριο Λομβαρδίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το εξής προδικαστικό ερώτημα, το οποίο έχει πανομοιότυπη διατύπωση στις δύο υποθέσεις:
«Αντιβαίνει στις διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, και στην αιτιολογική σκέψη 6 της [οδηγίας 94/22] εθνική ρύθμιση, και συγκεκριμένα το άρθρο 19, παράγραφος 5bis, του [νομοθετικού διατάγματος 625/96], η οποία, λόγω της ερμηνείας του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) στην απόφαση 290/2018, επιτρέπει την επιβολή, για την καταβολή των δικαιωμάτων εκμεταλλεύσεως [royalties], [του δείκτη] QE, ο οποίος βασίζεται στις τιμές του πετρελαίου και άλλων καυσίμων, αντί του δείκτη Pfor, ο οποίος συνδέεται με την τιμή του φυσικού αερίου στη βραχυπρόθεσμη αγορά;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
21
Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, εάν το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/22, σε συνδυασμό με την έκτη αιτιολογική σκέψη της, αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το ποσό των δικαιωμάτων που οφείλουν οι παραχωρησιούχοι άδειας εξόρυξης φυσικού αερίου υπολογίζεται βάσει ενός δείκτη ο οποίος καταρτίζεται με τις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες τιμές του πετρελαίου και λοιπών καυσίμων και δεν αποτελεί δείκτη που αντιπροσωπεύει την βραχυπρόθεσμη τιμή της αγοράς του φυσικού αερίου.
22
Υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι, όπως προκύπτει από την έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 94/22, τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την άνευ διακρίσεων πρόσβαση στις δραστηριότητες αναζήτησης, εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων καθώς και την άσκησή τους υπό όρους που ευνοούν την αύξηση της ανταγωνιστικότητας στον τομέα αυτόν.
23
Ομοίως, το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής επιβάλλει στα κράτη μέλη να εξασφαλίζουν χωρίς διακρίσεις την πρόσβαση των οικονομικών φορέων στις δραστηριότητες αυτές και την άσκησή τους (απόφαση της 27ης Ιουνίου 2013, Επιτροπή κατά Πολωνίας, C-569/10, EU:C:2013:425, σκέψη 50).
24
Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/22, σε συνδυασμό με την όγδοη αιτιολογική σκέψη της, τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτούν την καταβολή δικαιώματος σε χρήμα ή σε είδος ως αντάλλαγμα για την άσκηση, εκ μέρους των ενδιαφερομένων οικονομικών φορέων, της δραστηριότητας εξόρυξης υδρογονανθράκων που βρίσκονται στο έδαφός τους και αποτελούν πόρους επί των οποίων, όπως διαλαμβάνεται στην τέταρτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής, τα εν λόγω κράτη «ασκούν κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα».
25
Τρίτον, όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 43 των προτάσεών του, η οδηγία 94/22 παρέχει στα κράτη μέλη ευρύ περιθώριο χειρισμών όσον αφορά τον τρόπο υπολογισμού και εφαρμογής ενός τέτοιου δικαιώματος.
26
Στις υποθέσεις της κύριας δίκης, η Eni και η Shell, οι οποίες ασκούν τη δραστηριότητα εξόρυξης φυσικού αερίου ως παραχωρησιούχοι, ισχυρίζονται ότι, λόγω της θεσπίσεως του δείκτη QE ως μεθόδου υπολογισμού του δικαιώματος, η τιμή των ποσοστών του εξορυσσόμενου προϊόντος, τα οποία αποτελούν τη βάση υπολογισμού, είναι υψηλότερη από την τιμή του πωλούμενου στην αγορά PSV φυσικού αερίου. Συνέπεια αυτού είναι, αφενός, ότι τα ποσοστά αυτά δεν θα πωληθούν όταν οι παραχωρησιούχοι επιχειρήσουν να τα πωλήσουν στο πλαίσιο των δημοπρασιών που διέπουν τη λειτουργία της αγοράς PSV. Αφετέρου, οι εν λόγω παραχωρησιούχοι είναι υποχρεωμένοι, κατ’ ουσίαν, να αγοράζουν το μη πωλούμενο φυσικό αέριο που αντιστοιχεί στα ποσοστά αυτά και να καταβάλλουν, ως δικαίωμα, στο Ιταλικό Δημόσιο, τα ποσοστά φυσικού αερίου σε τιμή υψηλότερη από την αγοραία.
27
Δεδομένου όμως ότι οι λοιποί φορείς που δραστηριοποιούνται στην αγορά PSV δεν υποχρεούνται να καταβάλουν τα δικαιώματα αυτά στο Ιταλικό Δημόσιο, μπορούν να αγοράσουν και να πωλήσουν το φυσικό αέριο σε χαμηλότερη τιμή, η οποία καθορίζεται από τον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά αυτή.
28
Η κατάσταση αυτή συνιστά, κατά την Eni και τη Shell, διάκριση μεταξύ, αφενός, των επιχειρήσεων που είναι παραχωρησιούχοι αδειών εξόρυξης φυσικού αερίου και, αφετέρου, των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά PSV με σκοπό την πώληση, τη διανομή και την εμπορία του εν λόγω προϊόντος.
29
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η αρχή της ίσης μεταχείρισης, ως γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης, επιβάλλει να μην αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις κατά τρόπο διαφορετικό και να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικές καταστάσεις καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός εάν η διαφορετική αυτή μεταχείριση δικαιολογείται αντικειμενικώς (απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2018, Solvay Chimica Italia κ.λπ., C-262/17, C-263/17 και C-273/17, EU:C:2018:961, σκέψη 66 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
30
Επισημαίνεται όμως ότι παραχωρησιούχοι όπως η Eni και η Shell στις υποθέσεις της κύριας δίκης δεν βρίσκονται, όσον αφορά την επιβολή δικαιώματος όπως το επίμαχο, σε κατάσταση παρόμοια με εκείνη των λοιπών φορέων της αγοράς PSV, των οποίων η δραστηριότητα συνίσταται αποκλειστικά στην πώληση, στη διανομή και στην εμπορία των ποσοστών φυσικού αερίου στην αγορά αυτή.
31
Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο, και τα οποία εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, η καταβολή του δικαιώματος αυτού επιβάλλεται μόνο στους παραχωρησιούχους αδειών εξόρυξης, ως αντάλλαγμα για το δικαίωμα αποκλειστικής εκμεταλλεύσεως της δραστηριότητας εξόρυξης υδρογονανθράκων σε καθορισμένη γεωγραφική περιοχή.
32
Υπό τις συνθήκες αυτές, εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη της κύριας δίκης, η οποία προβλέπει ότι το ποσό των δικαιωμάτων που οφείλουν οι παραχωρησιούχοι αδειών εξόρυξης φυσικού αερίου καθορίζεται σε σχέση με δείκτη διαφορετικό από τον δείκτη που χρησιμοποιείται για τον καθορισμό της αξίας στην αγορά του εξορυχθέντος φυσικού αερίου, δεν συνιστά διάκριση σε βάρος των παραχωρησιούχων αυτών.
33
Κατά συνέπεια το γεγονός ότι ο δείκτης QE δεν συνδέεται με την τιμή αγοράς του φυσικού αερίου δεν ασκεί επιρροή στην εκτίμηση του κατά πόσον η εν λόγω ρύθμιση εισάγει δυσμενείς διακρίσεις. Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι η οδηγία 94/22 δεν προβλέπει καμία διάταξη που να επιβάλλει στα κράτη μέλη να θεσπίζουν συγκεκριμένη μέθοδο καθορισμού του επίδικου δικαιώματος ή να προβλέπουν ότι η αξία του εν λόγω δικαιώματος πρέπει να συνδέεται με την τιμή του πωλούμενου στην αγορά PSV φυσικού αερίου.
34
Συναφώς, όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 58 των προτάσεών του, δεν είναι παράλογο να επιλέγει το κράτος μέλος, προκειμένου να διασφαλίσει μεγαλύτερη σταθερότητα και προβλεψιμότητα των δημοσίων εσόδων που αντλούνται από την εξόρυξη υδρογονανθράκων, μέθοδο υπολογισμού των δικαιωμάτων που οφείλονται για την άσκηση μιας τέτοιας δραστηριότητας, η οποία συνδέεται με δείκτη που έχει μικρότερη διακύμανση και ο οποίος βασίζεται στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες εισφορές επί του πετρελαίου και των λοιπών καυσίμων, όπως ο δείκτης QE, αντί ενός δείκτη που αντιστοιχεί στη βραχυπρόθεσμη τιμή αγοράς του φυσικού αερίου, όπως ο δείκτης Pfor.
35
Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι η οδηγία 94/22, και ειδικότερα το άρθρο της 6, θέτει ορισμένες απαιτήσεις τις οποίες τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη όταν ασκούν την εξουσία τους εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του τρόπου υπολογισμού δικαιωμάτων όπως τα επίμαχα στην κύρια δίκη.
36
Επομένως, όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 60 και 67 των προτάσεών του, από το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 94/22 προκύπτει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επιβάλλουν δικαιώματα των οποίων το ύψος θα καθιστά μη βιώσιμες τις δραστηριότητες αναζήτησης, εκμετάλλευσης, και εξόρυξης φυσικού αερίου ή δεν θα καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας των φορέων σε θέματα διαχείρισης.
37
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων, αν παραβιάστηκαν, στο πλαίσιο των εκκρεμών ενώπιόν του διαφορών, τα όρια που θέτει η οδηγία 94/22.
38
Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/22, σε συνδυασμό με την έκτη αιτιολογική σκέψη της, δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το ποσό των δικαιωμάτων που οφείλουν οι παραχωρησιούχοι αδειών εξόρυξης φυσικού αερίου υπολογίζεται σε συνάρτηση με δείκτη ο οποίος βασίζεται στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες τιμές του πετρελαίου και λοιπών καυσίμων και όχι σε δείκτη που αντιπροσωπεύει την βραχυπρόθεσμη τιμή της αγοράς του φυσικού αερίου.
Επί των δικαστικών εξόδων
39
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 1994, για τους όρους χορήγησης και χρήσης των αδειών αναζήτησης, εξερεύνησης και παραγωγής υδρογονανθράκων, σε συνδυασμό με την έκτη αιτιολογική σκέψη της, δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση δυνάμει της οποίας το ποσό των δικαιωμάτων που οφείλουν οι παραχωρησιούχοι αδειών εξόρυξης φυσικού αερίου υπολογίζεται σε συνάρτηση με δείκτη ο οποίος βασίζεται στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες τιμές του πετρελαίου και λοιπών καυσίμων και όχι σε δείκτη που αντιπροσωπεύει την βραχυπρόθεσμη τιμή της αγοράς του φυσικού αερίου.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.