Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
MEDINA
ippreżentati fl‑4 ta’ Settembru 2025 (1)
Kawża C‑150/24 [Aroja] (i)
A
vs
Rikoskomisario B
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa minn Korkein oikeus (il-Qorti Suprema, il-Finlandja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ażil u immigrazzjoni – Direttiva 2008/115/KE – Ritorn taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jirrisjedu irregolarment – Detenzjoni għall-għan ta’ tneħħija – Artikolu 15(5) u (6) – Detenzjoni estiża iktar mill-perijodu inizjali massimu fiss skont l-Artikolu 15(5) – Estensjoni tal-perijodu inizjali massimu ta’ detenzjoni – Kalkolu tal-perijodu ta’ detenzjoni li diġà twettaq – Aggregazzjoni ta’ perijodi ta’ detenzjoni preċedenti – Ċirkustanzi li għandhom jitqiesu – It-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) – Stħarriġ tad-deċiżjoni biex jiġi estiż il-perijodu ta’ detenzjoni – Stħarriġ minn awtorità ġudizzjarja – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ftuħ ta’ dak l-istħarriġ għal talba mressqa
mill-persuna mqiegħda f’detenzjoni – Mument u effettività tal-istħarriġ ġudizzjarju – Assenza ta’ stħarriġ ġudizzjarju fil-ħin – Rilaxx taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz imqiegħed f’detenzjoni”
1.        Permezz tat-tliet domandi tagħha, il-Korkein oikeus (il-Qorti Suprema, il-Finlandja) tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment (2), f’dak li jirrigwarda b’mod iktar partikolari l-kalkolu tal-perijodi massimi ta’ detenzjoni ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi u s-salvagwardji proċedurali applikabbli għall-perijodi estiżi ta’ detenzjoni.
2.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn A, ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi irregolarment fil-Finlandja, u Rikoskomisario B (Spettur Ditektiv) dwar il-legalità tat-tielet perijodu li matulu ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz tqiegħed f’detenzjoni għall-għan ta’ tneħħija lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu.
3.        Din il-kawża hija kkaratterizzata mill-fatt li ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz kien is-suġġett ta’ erba’ perijodi ta’ detenzjoni fil-Finlandja, għall-finijiet tat-tneħħija tiegħu lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, il-Marokk. B’mod iktar preċiż, huwa tqiegħed f’detenzjoni mill‑10 ta’ Settembru 2022 sat‑23 ta’ Novembru 2022; mill‑5 ta’ Diċembru 2022 sal‑15 ta’ Marzu 2023 (iktar ’il quddiem, it-“tieni perijodu ta’ detenzjoni”); mill‑11 ta’ Settembru 2023 sat‑18 ta’ Jannar 2024 (iktar ’il quddiem it-“tielet perijodu ta’ detenzjoni”); u mis‑7 ta’ Frar 2024 sat‑13 ta’ Marzu 2024. Id-domanda magħmula quddiem il-Korkein oikeus (il-Qorti Suprema), il-qorti tar-rinviju, tikkonċerna l-legalità tat-tielet perijodu ta’ detenzjoni, li issa ntemm, kif ukoll il-legalità tad-deċiżjoni tal-pulizija tal‑11 ta’ Settembru 2023. (3)
4.        Il-kawża ineżami tenfasizza l-isfida li l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda taffaċċja biex tibbilanċja żewġ objettivi konfliġġenti: is-salvagwardja tat-trattament uman u d-drittijiet individwali tal-migranti, filwaqt li tiżgura wkoll it-tneħħija effettiva tagħhom. It-tensjoni bejn dawn l-għanijiet għadha ma hijiex solvuta u hija intrinsikament diffiċli biex tiġi rrikonċiljata (4).
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id‑dritt tal‑Unjoni
1.      Direttiva 2008/115
5.        Il-premessi 2, 4, 9, 13 u 16 kif ukoll l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 huma rilevanti fil-kawża ineżami.
6.        L-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115, intitolat “Detenzjoni”, jipprovdi li:
“1.      Dment li ma jistgħux jiġu applikati b’mod effettiv miżuri oħrajn suffiċjenti iżda inqas koersivi fil-każ speċifiku, l-Istati Membri jistgħu biss iżommu f’detenzjoni ċittadin ta’ pajjiż terz, li hu suġġett għal proċeduri ta’ ritorn biex jitħejja r-ritorn u/jew jitwettaq il-proċess ta’ tneħħija, partikolarment meta:
(a)      jkun hemm riskju ta’ ħarba jew
(b)      iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat jevita jew ifixkel it-tħejjija tar-ritorn jew il-proċess ta’ tneħħija.
Kwalunkwe detenzjoni għandha tkun għal perijodu kemm jista’ jkun qasir u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu qed isiru u jitwettqu bid-diliġenza dovuta.
2.      Id-detenzjoni għandha tiġi ordnata minn awtoritajiet amministrattivi jew ġudizzjarji.
Id-detenzjoni għandha tiġi ordnata bil-miktub bir-raġunijiet fil-fatt u fid-dritt.
Meta d-detenzjoni tkun ġiet ordnata minn awtoritajiet amministrattivi, l-Istati Membri għandhom:
(a)      jew jipprovdu reviżjoni ġudizzjarja rapida tal-legalità tad-detenzjoni li trid tiġi deċiża malajr kemm jista’ jkun mill-bidu tad-detenzjoni,
(b)      jew jagħtu liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat id-dritt li jieħu proċedimenti li permezz tagħhom il-legalità tad-detenzjoni għandha tkun soġġetta għal reviżjoni ġudizzjarja rapida li trid tiġi deċiża malajr kemm jista’ jkun wara l-bidu tal-proċedimenti rilevanti. F’dan il-każ, l-Istati Membri għandhom minnufih jinfurmaw liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat dwar il-possibbiltà li jieħu tali proċedimenti.
Iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat għandu jiġi rilaxxat minnufih jekk id-detenzjoni ma tkunx legali.
3.      F’kull każ, id-detenzjoni għandha tiġi riveduta f’intervalli raġonevoli ta’ żmien jew b’applikazzjoni miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat jew ex officio. Fil-każ ta’ perijodi ta’ detenzjoni mtawla, ir-reviżjonijiet għandhom ikunu soġġetti għas-superviżjoni ta’ awtorità ġudizzjarja.
4.      Meta jkun jidher li ma għadux jeżisti prospett raġonevoli ta’ tneħħija għal konsiderazzjonijiet legali jew oħrajn jew il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1 ma għadhomx aktar jeżistu, id-detenzjoni ma tibqax ġustifikata u l-persuna konċernata għandha tkun rilaxxata minnufih.
5.      Id-detenzjoni għandha titkompla għal tul ta’ perijodu meħtieġ biex il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1 jiġu sodisfatti u biex tiġi żgurata t-tneħħija b’suċċess. Kull Stat Membru għandu jistabbilixxi perijodu limitat ta’ detenzjoni, li ma jistax jeċċedi sitt xhur.
6.      L-Istati Membri jistgħu ma jestendux il-perijodu msemmi fil-paragrafu 5 ħlief għal perijodu limitat li ma jeċċedix it-tnax-il xahar oħra skond il-liġi nazzjonali f’każijiet fejn minkejja l-isforzi raġonevoli kollha tagħhom l-operazzjoni ta’ tneħħija tista’ ddum minħabba:
(a)      nuqqas ta’ kooperazzjoni miċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat, jew
(b)      dewmien fil-kisba tad-dokumentazzjoni neċessarja minn pajjiżi terzi.”
2.      Ir-Regolament Dublin III
7.        L-Artikolu 17(1) tar-Regolament (UE) Nru 604/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26
ta’ Ġunju 2013 li jistabbilixxi l-kriterji u l-mekkaniżmi biex ikun iddeterminat liema hu l-Istat Membru responsabbli biex jeżamina applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali iddepożitata għand wieħed mill-Istati Membri minn ċittadin ta’ pajjiż terz jew persuna apolida (5) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Dublin III”), intitolat “Klawsoli diskrezzjonali” jipprovdi:
“1.      Permezz ta’ deroga mill-Artikolu 3(1), kull Stat Membru jista’ jiddeċiedi li jeżamina applikazzjoni għall-protezzjoni internazzjonali iddepożitata għandu minn ċittadin ta’ pajjiż terz, ukoll jekk it-tali eżami ma jaqax taħt ir-responsabbilta tiegħu taħt il-kriterji preskritti f’dan ir-Regolament.
L-Istat Membru li jiddeċiedi li jeżamina applikazzjoni għal protezzjoni internazzjonali skont dan il-paragrafu għandu jsir l-Istat Membru responsabbli u għandu jassumi l-obbligi assoċjati ma’ dik ir-responsabbiltà. [...]
[...]”
8.        L-Artikolu 24(3) tar-Regolament Dublin III jikkonċerna l-formulazzjoni ta’ talba għat-teħid lura minn Stat Membru li fit-territorju tiegħu l-persuna kkonċernata ma jkollhiex permess ta’ residenza u fejn ma tkun ġiet ippreżentata ebda applikazzjoni ġdida għal protezzjoni internazzjonali. Skont din id-dispożizzjoni, “[m]eta t-talba biex tittieħed lura persuna ma ssirx fil-perijodi stipulati fil-paragrafu 2, l-Istat Membru li fuq it-territorju tiegħu il-persuna kkonċernata tkun preżenti mingħajr dokumenti ta’ residenza għandu jagħti lil dik il-persuna l-opportunità li tiddepożita applikazzjoni ġdida.”
B.      Id‑dritt Finlandiż
9.        L-ulkomaalaislaki (301/2004) (il-Liġi dwar il-Barranin (301/2004)), tat‑30 ta’ April 2004, fil-verżjoni tagħha applikabbli fit-tilwima fil-kawża prinċipali (813/2015)
(iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Barranin”), tipprevedi, fl-Artikolu 117a tagħha:
“Kundizzjonijiet ġenerali għall-adozzjoni ta’ miżuri ta’ prekawzjoni
Barrani jista’ jkun is-suġġett ta’ miżura ta’ prekawzjoni skont l-Artikoli 118 sa 122 ta’ din il-liġi, jekk dan ikun neċessarju:
1)      sabiex jiġu ċċarati l-kundizzjonijiet għad-dħul jew għas-soġġorn fil-pajjiż; jew
2)      sabiex jiġi mħejji jew żgurat l-infurzar ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija li tikkonċerna lilu/lilha jew jiġi ssorveljat it-tluq tiegħu/tagħha mill-pajjiż b’xi mod ieħor.
[...]
Sakemm ma jkunx previst mod ieħor hawn taħt, miżura ta’ prekawzjoni għandha tibqa’ fis-seħħ sakemm il-kundizzjonijiet ta’ dħul jew ta’ soġġorn fil-pajjiż jkunu ġew stabbiliti, sakemm id-deċiżjoni li wieħed jitlaq mill-pajjiż tkun ġiet eżegwita jew sakemm il-każ ma jiġix konkluż mod ieħor. Madankollu, il-miżura ta’ prekawzjoni għandha titneħħa hekk kif ma jkunx hemm iktar bżonn li tiġi żgurata l-adozzjoni tad-deċiżjoni jew l-eżekuzzjoni tagħha.”
10.      L-Artikolu 121 tal-Liġi dwar il-Barranin jipprovdi:
“Kundizzjonijiet ta’ detenzjoni
Jekk il-miżuri ta’ prekawzjoni previsti fl-Artikoli 118 sa 120 ma jkunux suffiċjenti, il-barrani jista’ jitqiegħed f’detenzjoni abbażi ta’ evalwazzjoni individwali jekk:
1)      fid-dawl taċ-ċirkustanzi personali jew oħra tal-barrani, jeżistu raġunijiet raġonevoli sabiex wieħed jemmen li l-barrani ikun qiegħed jistaħba, li jaħrab jew, b’xi mod ieħor, li jostakola b’mod sinjifikattiv l-adozzjoni ta’ deċiżjoni li tikkonċernah jew l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija;
2)      id-detenzjoni hija neċessarja sabiex tiġi stabbilita l-identità tal-barrani;
3)      il-barrani wettaq jew huwa ssuspettat li wettaq reat kriminali u d-detenzjoni hija neċessarja sabiex tiġi żgurata t-tħejjija jew l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ tneħħija;
4)      matul id-detenzjoni tiegħu, il-barrani jkun ippreżenta applikazzjoni ġdida għal protezzjoni internazzjonali bl-għan prinċipali li jdewwem jew jipprevjeni l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ tneħħija;
[...]”
11.      L-Artikolu 123 tal-Liġi dwar il-Barranin jiddefinixxi l-awtoritajiet amministrattivi kompetenti sabiex jiddeċiedu dwar id-detenzjoni. L-Artikolu 124(1) u (2) tagħha jipprevedi l-obbligu għall-awtorità amministrattiva kompetenti li tinnotifika mingħajr dewmien lill-käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali) dwar id-detenzjoni u l-obbligu ta’ dik il-qorti li tittratta l-kawża ta’ detenzjoni fi żmien erbat ijiem mid-detenzjoni. Skont l-Artikolu 126(1) tal-Liġi dwar il-Barranin, il-käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali) għandha tordna r-rilaxx immedjat tal-barrani mqiegħed f’detenzjoni jekk il-kundizzjonijiet tad-detenzjoni ma jkunux issodisfatti.
12.      L-Artikolu 127 tal-Liġi dwar il-Barranin, intitolat “Rilaxx tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni”, jgħid li:
“L-awtorità adita bil-kawża għandha tordna l-ħelsien tal-persuna f’detenzjoni malli l-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni ma jibqgħux issodisfatti. Il-persuna mqiegħda f’detenzjoni għandha tinħeles mhux iktar tard minn sitt xhur wara l-adozzjoni tal-ordni tad-detenzjoni. Madankollu, il-perijodu tad-detenzjoni jista’ jkun itwal, iżda mhux għal iktar minn 12-il xahar, jekk il-persuna mqiegħda f’detenzjoni ma tikkooperax fl-eżekuzzjoni tar-ritorn jew jekk id-dokumenti ta’ ritorn meħtieġa ma jkunux inkisbu mill-pajjiż terz u l-eżekuzzjoni tat-tneħħija tiġi ttardjata għal dawk ir-raġunijiet.
[...]”
13.      L-Artikolu 128 ta’ ta’ din il-liġi jipprovdi li:
“Jekk ir-rilaxx tal-barrani mqiegħed f’detenzjoni ma jkunx ġie ordnat, il-käräjäoikeus [(il-Qorti Distrettwali)]
li fil-ġurisdizzjoni tagħha jinsab il-post ta’ detenzjoni tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni għandha, fuq talba ta’ din il-persuna, teżamina mill-ġdid il-kawża dwar id-detenzjoni [...]. Il-kawża għandha tinstema’ mingħajr dewmien u mhux iktar tard minn erbat ijiem mit-tressiq tat-talba. Madankollu, ma huwiex neċessarju li tiġi eżaminata mill-ġdid kawża li tikkonċerna t-tqegħid f’detenzjoni qabel l-iskadenza ta’ terminu ta’ ġimagħtejn li jibda jiddekorri mid-deċiżjoni tal-käräjäoikeus [(il-Qorti Distrettwali)]
li tordna l-estensjoni tad-detenzjoni tal-persuna kkonċernata fil-post ta’ detenzjoni kkonċernat. Għall-finijiet tal-kalkolu tat-termini msemmija f’dan is-subparagrafu, l-Artikolu 5 tal-laki säädettyjen määräaikain laskemisesta [(il-Liġi dwar il-Kalkolu tat-Termini), (150/1930)] ma japplikax.
Fuq talba tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni, il-käräjäoikeus [(il-Qorti Distrettwali)] għandha teżamina mill-ġdid il-kawża saħansitra qabel it-terminu msemmi fis-subparagrafu 1, jekk dan jirriżulta neċessarju minħabba fatt żvelat wara l-eżami preċedenti. L-awtorità inkarigata mill-każ għandha tinforma immedjatament lill-persuna mqiegħda f’detenzjoni u lir-rappreżentant tagħha b’kull bidla sinjifikattiva fiċ-ċirkustanzi li taw lok għal eżami mill-ġdid, sakemm il-persuna mqiegħda f’detenzjoni ma tkunx is-suġġett ta’ deċiżjoni ta’ ħelsien skont l-Artikolu 127(1).
[...]”
II.    It-tilwima fil-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
14.      A, ċittadin Marokkin, wasal illegalment fil-Finlandja fl‑10 ta’ Settembru 2022. Dak iż-żmien, huwa kien suġġett għal projbizzjoni ta’ dħul fiż-żona Schengen, maħruġa mir-Renju tal-Pajjiżi l-Baxxi wara li sparixxa matul il-proċedura ta’ ażil li huwa kien beda hemmhekk. Qabel ma wasal fil-Finlandja, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat kien applika wkoll għall-ażil fl-Isvezja u fl-Isvizzera.
15.      Fil-jum tal-wasla tiegħu, huwa tqiegħed f’detenzjoni fil-Finlandja għar-raġunijiet stabbiliti fl-Artikolu 121(1)(1) sa (3) tal-Liġi dwar il-Barranin, li tittrasponi l-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2008/115. Dan il-perijodu ta’ detenzjoni ntemm fit‑23 ta’ Novembru 2022.
16.      Permezz tad-deċiżjoni tal‑25 ta’ Ottubru 2022, il-Maahanmuuttovirasto (l-Uffiċċju tal-Immigrazzjoni, il-Finlandja; iktar ’il quddiem l-“Uffiċċju tal-Immigrazzjoni”) ordna r-ritorn taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz lejn il-Marokk.
17.      Fid‑29 ta’ Ottubru 2022, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ippreżenta applikazzjoni għall-ażil fil-Finlandja. Fl‑24 ta’ Novembru 2022, l-Uffiċċju tal-Immigrazzjoni ċaħad din it-talba bħala manifestament infondata, ordna r-ritorn tiegħu lejn il-Marokk u impona fuqu projbizzjoni fuq id-dħul għal perijodu ta’ sentejn.
18.      Fil‑5 ta’ Diċembru 2022, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat tqiegħed f’detenzjoni għat-tieni darba, u li tali perijodu ta’ detenzjoni ntemm fil‑15 ta’ Marzu 2023.
19.      Permezz tad-digriet tal‑5 ta’ Jannar 2023, it-Turun hallinto-oikeus (il-Qorti Amministrattiva, Turku, il-Finlandja) ċaħdet it-talba taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz intiża għall-projbizzjoni tal-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni li tordna t-tneħħija tiegħu.
20.      Fil‑11 ta’ Settembru 2023, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat tqiegħed f’detenzjoni għat-tielet darba. Skont id-deċiżjoni tal-Ispettur Ditektiv tal‑11 ta’ Settembru 2023, li ordna dan it-tielet perijodu ta’ detenzjoni, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat kien, f’din id-data u fid-dawl tal-perijodi preċedenti ta’ detenzjoni tiegħu, diġà tqiegħed f’detenzjoni għal perijodu totali ta’ 5 xhur u 23 jum; madankollu, il-kundizzjonijiet sabiex jinqabeż il-perijodu inizjali massimu ta’ sitt xhur kienu ssodisfatti, peress li l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn kienet damet minħabba n-nuqqas ta’ kooperazzjoni taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat fl-eżekuzzjoni tar-ritorn u minħabba l-fatt li d-dokumenti neċessarji għal dan ir-ritorn ma kinux inkisbu mir-Renju tal-Marokk. Il-pulizija għalhekk adixxiet lill-Helsingin käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali,
Ħelsinki, il-Finlandja) b’rikors intiż għall-eżami tal-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni u ppreżentat l-imsemmija deċiżjoni tal‑11 ta’ Settembru 2023 lil din il-qorti. Skont l-informazzjoni li tinsab fiha, din id-deċiżjoni ġiet innotifikata wkoll liċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat. Inżammet seduta quddiem din il-qorti fil‑15 ta’ Settembru 2023.
21.      Dan it-tielet perijodu ta’ detenzjoni kien is-suġġett ta’ evalwazzjoni ġdida fis‑7 ta’ Diċembru 2023 mill-Etelä-Karjalan käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali, Karelia tan-Nofsinhar, il-Finlandja), li żammet seduta ex officio meta kien evidenti li t-tul massimu inizjali ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur x’aktarx inqabeż. Fis-sentenza tagħha, mogħtija fl-istess jum, din il-qorti qieset, l-ewwel nett, li t-termini tad-diversi detenzjonijiet kellhom jiġu aggregati, peress li l-għan ta’ dawn id-detenzjonijiet kien li tiġi żgurata l-eżekuzzjoni tal-istess deċiżjoni ta’ ritorn. It-tieni nett, hija ddeċidiet li l-kundizzjonijiet għall-qbiż
tal-perijodu ta’ sitt xhur kif ukoll il-kundizzjonijiet sostantivi l-oħra kollha għall-estensjoni tad-detenzjoni kienu ssodisfatti. It-tielet nett, din il-qorti ddeċidiet li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ma kellux jinħeles għas-sempliċi raġuni li seduta kienet inżammet ex officio ladarba t-tul totali tad-detenzjoni kien qabeż is-sitt xhur. Għalhekk, din ordnat li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat jinżamm f’detenzjoni.
22.      Fl-istess jum, iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ippreżenta appell minn din is-sentenza quddiem l-Itä-Suomen hovioikeus (il-Qorti tal-Appell, Finlandja tal-Lvant, il-Finlandja), li ġiet miċħuda permezz ta’ sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2023, b’mod partikolari minħabba li, skont l-Artikolu 128 tal-Liġi dwar il-Barranin, l-eżami mill-ġdid ta’ kawża ta’ detenzjoni mill-käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali) issir fuq talba tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni u li, filwaqt li d-deċiżjoni tal-pulizija tal‑11 ta’ Settembru 2023 kienet issemmi l-kundizzjonijiet sabiex jinqabeż il-perijodu ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur, iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ma kienx ressaq talba għal tali eżami mill-ġdid. Għalhekk, l-Itä-Suomen hovioikeus (il-Qorti tal-Appell, Finlandja tal-Lvant) iddeċidiet li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ma kellux jinħeles għas-sempliċi raġuni li l-käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali) ma kinitx iddeċidiet ex officio dwar dawn il-kundizzjonijiet qabel l-iskadenza tal-perijodu massimu ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur.
23.      Iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ippreżenta appell quddiem il-Korkein oikeus (il-Qorti Suprema), fejn sfida l-legalità tad-detenzjoni sempliċement minħabba r-raġuni li l-kwistjoni li t-tul massimu ta’ sitt xhur kien inqabeż ma kinitx ġiet ittrattata skont il-proċedura. L-Ispettur Ditektiv B l isostni li l-appell għandu jiġi miċħud. Dan l-Ispettur Ditektiv jsostni li, fid-dawl tal-iżviluppi tal-kawża, it-tielet perijodu ta’ detenzjoni, li beda fil‑11 ta’ Settembru 2023, huwa ġdid, b’tali mod li t-tul massimu inizjali ta’ sitt xhur lanqas biss inqabeż f’din il-kawża, u li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat ma għandux jinħeles għar-raġunijiet li huwa jinvoka, peress li l-kundizzjonijiet tad-detenzjoni huma, fi kwalunkwe każ, issodisfatti.
24.      Dan it-tielet perijodu ta’ detenzjoni kompla sat‑18 ta’ Jannar 2024, data li fiha ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ħarab lejn id-Danimarka.
25.      Fis‑7 ta’ Frar 2024, wara li ntbagħat lura mid-Danimarka lejn il-Finlandja skont ir-Regolament Dublin III, iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz tqiegħed f’detenzjoni għar-raba’ darba. Huwa nħeles fit‑13 ta’ Marzu 2024 permezz ta’ deċiżjoni tal-Ispettur Ditektiv.
26.      Il-qorti tar-rinviju tindika, qabelxejn, li t-tilwima li hija adita biha tirrigwarda biss il-legalità tat-tielet perijodu ta’ detenzjoni. Sussegwentement, hija tindika li l-perijodi ta’ detenzjoni taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz kienu kollha bbażati fuq in-neċessità li tiġi żgurata l-preparazzjoni għat-tneħħija jew fuq l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni dwar din it-tneħħija, skont l-Artikolu 121(1)(1) u (3) tal-Liġi dwar il-Barranin, kif ukoll fuq in-neċessità li tiġi stabbilita l-identità ta’ din il-persuna, konformement mal-punt 2 ta’ din id-dispożizzjoni. Il-qorti tar-rinviju żżid tgħid li, għall-perijodi ta’ detenzjoni bejn id‑29 ta’ Ottubru 2022
id-data meta ġiet ippreżentata l-applikazzjoni għall-ażil
‑ u l‑5 ta’ Jannar 2023
id-data tad-digriet tat-Turun hallinto-oikeus (il-Qorti Amministrattiva, Turku), li ċaħdet l-applikazzjoni taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz intiża għall-projbizzjoni tal-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni li tordna t-tneħħija tiegħu
id-detenzjoni kienet ibbażata wkoll fuq in-neċessità li jiġi żgurat l-ipproċessar tal-applikazzjoni għall-ażil, skont l-Artikolu 121(1) tal-Liġi dwar il-Barranin.
27.      Il-qorti tar-rinviju tindika li il-provi invokati mill-pulizija sabiex tiġġustifika d-detenzjoni taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz kienu jinkludu l-għajbien tiegħu f’diversi Stati Membri, fosthom il-Finlandja, matul il-proċedura ta’ ażil, l-attitudni negattiva tiegħu fir-rigward tar-ritorn tiegħu fil-Marokk, ir-reati kriminali li huwa kien wettaq matul ir-residenza tiegħu fil-Finlandja, id-dikjarazzjoni falza tiegħu dwar l-età u l-identità tiegħu mal-wasla tiegħu fil-Finlandja u n-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu li jippreżenta ruħu quddiem l-awtoritajiet matul is-sajf tal‑2023 bħala alternattiva għad-detenzjoni. Din il-qorti tenfasizza li wħud minn dawn ir-raġunijiet feġġew biss wara t-tmiem tat-tieni perijodu ta’ detenzjoni u għalhekk kienu jikkostitwixxu raġunijiet ġodda li jiġġustifikaw it-tielet perijodu ta’ detenzjoni, li beda fil‑11 ta’ Settembru 2023. Madankollu, fil-fehma tagħha, il-kundizzjonijiet tal-qbiż tat-terminu massimu ta’ sitt xhur fid-dawl tal-provi prodotti, ma ġewx eżaminati waqt is-seduta li nżammet fil‑15 ta’ Settembru 2023 quddiem l-Helsingin käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali,
Ħelsinki), lanqas dawn il-kundizzjonijiet ma ġew stabbiliti fid-deċiżjoni mogħtija minn din il-qorti.
28.      F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fl-ewwel lok, dwar il-mod kif għandhom jiġu kkalkolati l-perijodi massimi ta’ detenzjoni previsti fl-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115. Fit-tieni lok, din il-qorti tistaqsi wkoll jekk it-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 tippermettix lid-dritt nazzjonali jeżiġi li l-istħarriġ ġudizzjarju dwar l-estensjoni tal-perijodu massimu inizjali ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur jinfetaħ mat-talba taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz imqiegħed f’detenzjoni. Din tqajjem ukoll tħassib dwar iż-żmien ta’ tali stħarriġ, u, b’mod iktar partikolari, dwar jekk dan għandux iseħħ qabel ma jiskadi t-terminu ta’ sitt xhur jew jekk jistax jiġi eżerċitat ladarba l-perijodu ta’ detenzjoni jkun diġà ġie estiż. Fl-aħħar lok, jekk jiġi stabbilit li l-limitu ta’ sitt xhur inqabeż illegalment mingħajr stħarriġ ġudizzjarju xieraq, il-qorti tar-rinviju tixtieq tikseb ċarezza dwar il-konsegwenzi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari dwar jekk il-qorti nazzjonali kellhiex immedjatament teħles liċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz, minkejja li l-kundizzjonijiet sostantivi tad-detenzjoni kienu għadhom issodisfatti. Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-kawża ineżami tirrigwarda ksur ta’ dispożizzjoni li għandha effett dirett, li jista’ jillimita s-setgħa diskrezzjonali tal-qrati fil-każ ta’ irregolaritajiet proċedurali.
29.      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi, li l-Korkein oikeus (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“(1) (a)      L-Artikolu 15(5) u (6) tad-[Direttiva 2008/115] għandu jiġi interpretat fis-sens li l-perijodi kollha ta’ detenzjoni preċedenti għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-perijodi massimi ta’ detenzjoni msemmija fih? Jekk tali obbligu ma jeżistix fil-każijiet kollha, liema elementi għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat jekk it-tul tal-perijodu ta’ detenzjoni preċedenti għandux jittieħed inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tal-perijodi massimi?
(b)      B’mod partikolari, kif għandha tiġi evalwata sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li fiha, minn naħa, il-bażi legali prinċipali tad-detenzjoni, jiġifieri li tiġi żgurata t-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi irregolarment, baqgħet essenzjalment l-istess, iżda fejn, min-naħa l-oħra, ġew invokati punti ta’ fatt jew ta’ liġi parzjalment ġodda insostenn ta’ detenzjoni ġdida, il-persuna kkonċernata marret, bejn il-perijodi ta’ detenzjoni, fi Stat Membru ieħor minn liema Stat Membru hija imbagħad ġiet mibgħuta lura lejn il-Finlandja, u għaddew ukoll diversi xhur bejn it-tmiem tal-perijodu ta’ detenzjoni preċedenti u l-perijodu l-ġdid tad-detenzjoni?
(2) (a)            It-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva [2008/115] tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ftuħ ta’ stħarriġ ġudizzjarju tal-qbiż tal-perijodu massimu ta’ sitt xhur għat-talba tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni?
(b)      L-istħarriġ ġudizzjarju previst fit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva [2008/115], li għandu bħala għan id-deċiżjoni ta’ awtorità amministrattiva li jinqabeż il-perijodu massimu inizjali ta’ sitt xhur ta’ detenzjoni, għandu jiġi eżerċitat qabel ma jkun intlaħaq dan il-perijodu massimu u, jekk dan ma jkunx il-każ, fi kwalunkwe każ għandu jsir mingħajr dewmien wara d-deċiżjoni ta’ din l-awtorità amministrattiva?
(3)      L-assenza ta’ stħarriġ ġudizzjarju previst fit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva [2008/115] fil-kuntest ta’ qbiż tal-perijodu massimu ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur imsemmi fl-Artikolu 15(5), tinvolvi l-obbligu li tinħeles il-persuna mqiegħda f’detenzjoni, anki jekk jiġi kkonstatat, fil-mument tat-twettiq ta’ dan l-istħarriġ ġudizzjarju tardiv, li l-kundizzjonijiet sostantivi kollha tad-detenzjoni huma ssodisfatti u li l-kawża hija sussegwentement suġġetta għal trattament regolari minn perspettiva proċedurali? Jekk, f’sitwazzjoni bħal din, ma jkun hemm l-ebda obbligu ta’ rilaxx awtomatiku, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, liema huma l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġu ddeterminati l-konsegwenzi ta’ stħarriġ ġudizzjarju tardiv, b’mod partikolari f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali?”
30.      Ġew issottomessi osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Gvern tal-Finlandiż, Ċek u tal-Pajjiżi l-Baxxi, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, l-Ispettur Ditektiv, il-Gvern Finlandiż u l-Kummissjoni ppreżentaw ukoll argumenti orali waqt is-seduta li nżammet fit‑30 ta’ April 2025.
III. Analiżi
A.      L-ewwel domanda preliminari
31.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115 għandux jiġi interpretat fis-sens li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-perijodi massimi ta’ detenzjoni ntlaħqux, il-perijodi kollha li matulhom il-persuna kkonċernata tqiegħdet preċedentement f’detenzjoni skont dan l-Artikolu 15 – fid-dawl tal-eżekuzzjoni tal-istess deċiżjoni ta’ ritorn – għandhom jiġu aggregati. Jekk dan ma huwiex il-każ, din il-qorti tistaqsi jekk huwiex rilevanti, sabiex jiġi deċiż jekk perijodi ta’ detenzjoni preċedenti għandhomx jittieħdu inkunsiderazzjoni, li motivi ġodda ta’ liġi u ta’ fatt ġew invokati insostenn ta’ perijodu ġdid ta’ detenzjoni; li l-persuna kkonċernata marret fi Stat Membru ieħor li minnu ntbagħtet lura l-Finlandja; u li għaddew diversi xhur bejn it-tmiem tal-perijodu ta’ detenzjoni preċedenti u l-perijodu ta’ detenzjoni l-ġdid.
32.      B’mod iktar preċiż, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk perijodi ta’ detenzjoni separati, interrotti minn perijodi ta’ libertà, għandhomx jiġu aggregati b’mod awtomatiku jew jekk ċerti perijodi preċedenti jistgħux jiġu esklużi. Skont din il-qorti, għalkemm il-ġurisprudenza eżistenti u, b’mod partikolari, is-sentenza tat‑30 ta’ Novembru 2009, Kadzoev (6), timmilita favur approċċ uniformi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddeċidietx b’mod definittiv dwar din il-kwistjoni (7).
1.      Għall-istess deċiżjoni ta’ ritorn, il-perijodi kollha ta’ detenzjoni previsti fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 għandhom jiġu aggregati mingħajr eċċezzjoni?
33.      Skont l-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2008/115, id-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi irregolarment fit-territorju ta’ Stat Membru tista’, fl-assenza ta’ miżuri oħra suffiċjenti iżda inqas vinkolanti li jistgħu jiġu applikati b’mod effettiv, tkun iġġustifikata biss sabiex jiġi ppreparat ir-ritorn ta’ dan iċ-ċittadin u/jew titwettaq il-proċedura tat-tneħħija, b’mod partikolari meta jeżisti riskju ta’ ħrib jew meta l-imsemmi ċittadin jevita jew ifixkel it-tħejjija tar-ritorn jew tal-proċedura ta’ tneħħija (8).
34.      Barra minn hekk, mill-aħħar subparagrafu tal-Artikolu 15(1) u mill-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2008/115 jirriżulta li d-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi irregolarment għandha tkun qasira kemm jista’ jkun u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu għaddejjin u eżegwiti bid-diliġenza kollha meħtieġa (9), filwaqt li huwa mifhum li, meta jkun jidher li prospett raġonevoli ta’ tneħħija ma għadux jeżisti jew li l-kundizzjonijiet li ġġustifikaw id-detenzjoni ma jibqgħux jeżistu, id-detenzjoni ma tibqax iġġustifikata u l-persuna kkonċernata għandha tiġi meħlusa immedjatament (10).
35.      Barra minn hekk, l-Artikolu 15(5) u (6) ta’ din id-direttiva jipprevedi li kull Stat Membru għandu jistabbilixxi perijodu limitat ta’ detenzjoni, li ma jistax jaqbeż is-sitt xhur, u li jista’ jiġi estiż ħlief għal perijodu limitat li taħt l-ebda ċirkustanza ma jaqbeż 12‑il xahar addizzjonali u fil-każijiet biss fejn, indipendentement mill-isforzi raġonevoli kollha magħmula mill-awtoritajiet nazzjonali, huwa probabbli li l-operazzjoni ta’ tneħħija ddum iktar minħabba n-nuqqas ta’ kooperazzjoni taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz jew minħabba d-dewmien fil-kisba tad-dokumenti neċessarji minn pajjiżi terzi (11). Għalhekk, l-Artikolu 15(1) u (6) tad-Direttiva 2008/115 jistabbilixxi raġunijiet distinti għad-detenzjoni u għall-estensjoni tagħha. Skont il-paragrafu 1, id-detenzjoni tista’ tiġi ordnata meta jkun hemm riskju ta’ ħrib jew meta l-persuna tevita jew tfixkel il-proċess ta’ tneħħija. Jekk it-tneħħija ma tistax issir fi żmien 6 xhur, il-paragrafu 6 jippermetti estensjoni – sa total ta’ 18‑il xahar – f’każ ta’ nuqqas ta’ kooperazzjoni min-naħa tal-persuna kkonċernata jew ta’ dewmien fil-kisba ta’ dokumenti minn pajjiżi terzi. Fis-sentenza Kadzoev, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115 fl-ebda każ ma jawtorizza l-qbiż tat-tul massimu ddefinit minn din id-dispożizzjoni (12).
36.      B’mod partikolari, l-aħħar sentenza tal-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2008/115 tipprovdi li “[i]ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat għandu jiġi rilaxxat minnufih jekk id-detenzjoni ma tkunx legali”. Ir-rilaxx immedjat tal-persuna kkonċernata huwa previst ukoll mill-Artikolu 15(4) ta’ din id-direttiva, meta d-detenzjoni ma tibqax iġġustifikata, jiġifieri “[m]eta jkun jidher li ma għadux jeżisti prospett raġonevoli ta’ tneħħija għal konsiderazzjonijiet legali jew oħrajn jew il-kondizzjonijiet stabbiliti fil-paragrafu 1 ma għadhomx aktar jeżistu”. Il-persuna mqiegħda f’detenzjoni għandha għalhekk tinħeles immedjatament malli jintlaħaq il-perijodu massimu ta’ detenzjoni ta’ 18‑il xahar jew it-terminu nazzjonali (fil-kawża ineżami, 12‑il xahar fil-Finlandja) (13).
37.      Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 15(1) u (4) sa (6) tad-Direttiva 2008/115 jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ Stat Membru li, minn naħa, ma tipprevedix li d-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi irregolarment għandha titqies awtomatikament bħala illegali fi tmiem perijodu massimu ta’ 18‑il xahar u, min-naħa l-oħra, ma tiżgurax li din id-detenzjoni tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu għaddejjin u eżegwiti bid-diliġenza kollha meħtieġa (14).
38.      Tali interpretazzjoni tirriżulta direttament mill-fatt li t-terminu massimu previst fl-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115, kif ippreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza El Dridi (15), iservi sabiex jillimita ċ-ċaħda tal-libertà ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz f’sitwazzjoni ta’ tneħħija forzata. Fil-fatt, peress li d-detenzjoni ta’ din il-persuna, b’mod partikolari fil-kuntest tad-Direttiva 2008/115, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ ritorn wara residenza irregolari, tikkostitwixxi ndħil serju fid-dritt fundamentali għal-libertà, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), (16) is-setgħa mogħtija lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti li jqiegħdu f’detenzjoni ċittadini ta’ pajjiżi terzi hija strettament ċirkoskritta mid-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu IV tad-Direttiva 2008/115, b’mod li tiġi żgurata, fl-ewwel lok, l-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità f’dak li jirrigwarda l-mezzi użati u l-għanijiet imfittxija u, fit-tieni lok, ir-rispett tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi.
39.      Għalhekk, minn ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari mis-sentenza Politsei-
ja Piirivalveamet (17), jirriżulta li miżura ta’ detenzjoni skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 tista’ tiġi ordnata biss meta l-aġir tal-persuna kkonċernata jista’ jikkomprometti l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, u fejn l-uniku għan ta’ din il-miżura għandu jkun li tiġi żgurata l-effikaċja tal-proċedura ta’ ritorn (18), b’osservanza stretta tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (19). Għalhekk, meta tiġi ordnata għal finijiet ta’ tneħħija, id-detenzjoni ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirrisjedi irregolarment, ma jkollha ebda għan punittiv (20). Barra minn hekk, kif enfasizza ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat, minħabba l-gravità ta’ tali ndħil, hija suġġetta għal salvagwardji stretti, inkluż il-prevedibbiltà u l-protezzjoni kontra l-arbitrarjetà (21).
40.      Bħala konklużjoni, il-prinċipju ta’ proporzjonalità stabbilit mid-dritt tal-Unjoni, il-prinċipju ta’ detenzjoni bħala l-aħħar istanza u l-projbizzjoni ta’ ċaħda arbitrarja tal-libertà kollha jenfasizzaw in-natura eċċezzjonali tad-detenzjoni skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115. Għalkemm dawn il-prinċipji ma jipprevedux, fihom innifishom, espliċitament metodu speċifiku ta’ kalkolu tal-perijodi ta’ detenzjoni, l-effett ikkombinat tagħhom – moqri flimkien mar-rekwiżit li d-detenzjoni sservi biss sabiex tiġi żgurata l-effikaċja tal-proċedura ta’ ritorn – jimplika li l-metodu ta’ kalkolu għandu jirrifletti u josserva dawn il-garanziji fundamentali. Approċċ kumulattiv biss jista’ jiżgura li l-perijodu totali taċ-ċaħda tal-libertà jibqa’ strettament limitat għal dak li huwa meħtieġ u proporzjonat fil-każ speċifiku. Kull approċċ ieħor li ma jqisx il-perijodi ta’ detenzjoni preċedenti jirriskja li jevita t-termini imposti mill-Artikolu 15(5) u (6) ta’ din id-direttiva, u b’hekk jippreġudika t-tliet prinċipji msemmija iktar ’il fuq. Fil-prattika, jekk il-perijodi ta’ detenzjoni suċċessivi relatati mal-istess proċedura ta’ ritorn ma kellhomx jiġu aggregati, dan jista’ jippermetti lill-Istati Membri jevitaw it-tul massimu ta’ 18-il xahar billi jerġgħu jibdew id-detenzjoni skont l-istess deċiżjoni ta’ ritorn. Tali prattika twassal għal detenzjoni għal żmien indeterminat, li hija inkompatibbli mal-prinċipji msemmija iktar ’il fuq. Għalhekk, il-perijodi ta’ detenzjoni relatati mal-istess proċedura ta’ ritorn għandhom, bħala prinċipju, jiġu aggregati sabiex jiġu osservati t-termini stretti previsti mid-Direttiva 2008/115.
2.      Ir-rilevanza taċ-ċirkustanzi fattwali fil-kalkolu tal-perijodi ta’ detenzjoni
a)      Interruzzjonijiet bejn il-perijodi ta’ detenzjoni
41.      Il-qorti tar-rinviju tindika li, fil-kawża ineżami, qabel it-tielet perijodu ta’ detenzjoni, iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz kien ġie meħlus għal kważi sitt xhur, li matulhom huwa ma osservax il-miżura vinkolanti inqas severa imposta fuqu
‑ jiġifieri l-obbligu ta’ dikjarazzjoni
‑ telaq mill-Finlandja għall-Isvezja, u sussegwentement intbagħat lura l-Finlandja minn dan l-Istat Membru.
42.      Waqt is-seduta, l-Ispettur Ditektiv B sostna li, jekk ikun għadda ċertu żmien mill-aħħar detenzjoni, jekk ikunu tqajmu argumenti legali oħra jew jekk ikunu seħħew fatti ġodda, u jekk ir-ritorn b’suċċess tal-persuna jista’ jitqies probabbli, għandu jkun possibbli li jinbeda perijodu ġdid ta’ detenzjoni indipendentement minn kull detenzjoni preċedenti. Kwalunkwe interpretazzjoni oħra tista’ tagħti lok għal sitwazzjoni fejn ikun impossibbli li l-miżuri ta’ ritorn matul il-ħajja tal-persuna kkonċernata jkunu effettivi. Dan imur kontra t-twettiq effettiv tal-għanijiet tad-Direttiva 2008/115.
43.      Għalhekk, tqum il-kwistjoni dwar jekk interruzzjoni twila, akkumpanjata mit-tluq irregolari taċ-ċittadin ikkonċernat minn pajjiż terz mill-Istat Membru li joħroġ id-deċiżjoni ta’ ritorn, tikkostitwixxix bażi fejn il-kalkolu jiġi ffissat mill-ġdid għal żero.
44.      F’dan ir-rigward, kif diġà indikajt, skont l-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2008/115, kull detenzjoni għandha tkun qasira kemm jista’ jkun u għandha tinżamm biss sakemm l-arranġamenti ta’ tneħħija jkunu għaddejjin u eżegwiti bid-diliġenza kollha meħtieġa. Skont l-Artikolu 15(4) ta’ din id-direttiva, id-detenzjoni ma tibqax iġġustifikata u l-persuna kkonċernata għandha tiġi meħlusa immedjatament meta jidher li ma għadux jeżisti prospett raġonevoli ta’ tneħħija għal raġunijiet legali jew oħrajn, jew li l-kundizzjonijiet previsti fil-paragrafu 1 ma għadhomx issodisfatti (22). Barra minn hekk, mis-sentenza Kadzoev jirriżulta li l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115 fl-ebda każ ma jippermetti li jinqabeż il-perijodu massimu ta’ detenzjoni li huwa jipprevedi (23). Il-ġurisprudenza li tirriżulta minn din is-sentenza tikkonferma li l-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva jimponi l-aggregazzjoni tal-perijodi kollha ta’ detenzjoni marbuta ma’ proċedura ta’ ritorn waqt l-evalwazzjoni tal-osservanza tat-tul massimu (24). Il-loġika sottostanti, kif dedotta minn din il-ġurisprudenza, hija li tali miżuri ta’ detenzjoni jaqgħu fil-kuntest ta’ proċedura ta’ ritorn unika u għandhom jiġu ttrattati kollha kemm huma għall-finijiet tal-kalkolu tat-tul permissibbli. Għalhekk, meta d-detenzjoni tkun marbuta mal-istess proċedura ta’ ritorn prevista mid-Direttiva 2008/115, il-bidu mill-ġdid tal-kalkolu tal-perijodu ta’ detenzjoni awtorizzat minn żero wara interruzzjoni jmur kontra n-natura kumulattiva tat-terminu previst f’din id-dispożizzjoni.
45.      Tali interpretazzjoni hija kkorroborata mis-sentenza John vs Il‑Greċja (25), li fiha l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li ż-żamma f’detenzjoni tar-rikorrent, anki wara rilaxx formali u detenzjoni ġdida, kienet ekwivalenti għal ċaħda arbitrarja tal-libertà li tmur kontra l-Artikolu 5(1) tal-KEDB. F’din is-sentenza, din il-qorti kkonstatat li l-ordni l-ġdida ta’ tkeċċija kienet tirrepeti l-istess raġunijiet bħal dik preċedenti u ma kienet tippreżenta ebda ġustifikazzjoni ġdida għat-tiġdid tad-detenzjoni (26). Fi kliem ieħor, it-tieni perijodu ta’ detenzjoni ma kienx verament distint, peress li kien ibbażat fuq l-istess raġunijiet ta’ tkeċċija u kien nieqes minn ġustifikazzjonijiet ġodda, u ġie eżegwit b’mod li kien jagħti biss apparenza ta’ legalità.
46.      Minn dan isegwi, fil-fehma tiegħi, li l-kalkolu tal-perijodi ta’ detenzjoni ma jistax “jerġa’ jinbeda” matul l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn fil-kuntest tal-proċess ta’ tneħħija unika meta l-għan sottostanti u l-kuntest proċedurali jibqgħu l-istess. Jekk id-deċiżjoni ta’ ritorn tibqa’ fis-seħħ, interruzzjoni tad-detenzjoni – irrispettivament mit-tul tagħha – ma tiġġustifikax li l-kalkolu tal-perijodu ta’ detenzjoni jerġa’ jinbeda minn żero.
47.      Is-sitwazzjoni tkun differenti jekk id-detenzjoni tkun ibbażata fuq deċiżjoni ġdida ta’ ritorn jew ta’ tneħħija, adottata għal raġunijiet kompletament ġodda, indipendenti mid-deċiżjoni ta’ ritorn inizjali u suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju. F’dan il-każ, id-detenzjoni tista’ tiġi ttrattata fi proċess separat ta’ tneħħija. Inkella, id-detenzjoni għandha titqies li tagħmel parti mill-istess proċedura ta’ tneħħija u ż-żmien diġà mgħoddi f’detenzjoni għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fil-perijodu massimu previst fl-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115. Pereżempju, meta proċedura ta’ ritorn tkun ġiet abbandunata b’mod reali u definittiv u ċittadin ta’ pajjiż terz jerġa’ jidħol fl-Istat Membru b’mod illegali ħafna snin wara, dan id-dħul mill-ġdid jista’ jwassal għal sett ġdid ta’ ċirkustanzi legali u fattwali, bħall-preżenza irregolari tal-persuna fit-territorju mingħajr permess ta’ residenza jew kwalunkwe bażi legali għar-residenza. Tali ċirkustanzi jistgħu jiġġustifikaw l-adozzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn ġdida skont l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2008/115, u b’hekk tinbeda proċedura ġdida ta’ ritorn. Kwalunkwe miżura ta’ detenzjoni bbażata fuq din id-deċiżjoni l-ġdida għandha tkun suġġetta għal proċedura ta’ ritorn separata u differenti, iktar milli tkun kontinwazzjoni tal-proċedura preċedenti. Madankollu, tali xenarju jippreżumi abbandun reali tal-ewwel proċedura wara perijodu ta’ assenza estiż tal-persuna u, għaldaqstant, ta’ inattività min-naħa tal-awtoritajiet, ġeneralment imkejjel fi snin u mhux f’xhur. Inkella, il-proċedura ta’ ritorn ma tistax titqies li ġiet abbandunata b’mod definittiv. Fi kliem ieħor, sabiex tkun tista’ tinbeda proċedura ġdida, iċ-ċirkustanzi għandhom imorru ferm lil hinn mid-dewmien proċedurali jew mill-ostakoli temporanji.
48.      Konsegwentement, il-fatt li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikun telaq temporanjament mit-territorju tal-Istat Membru responsabbli għar-ritorn, jew ma jkunx ikkonforma ruħu ma’ miżuri inqas vinkolanti, ma jinterrompix il-kontinwità tal-proċedura ta’ ritorn sakemm ma jintweriex li din il-proċedura ġiet realment u definittivament abbandunata mill-awtoritajiet kompetenti.
49.      Fil-kawża ineżami, il-Gvern Finlandiż iddikjara waqt is-seduta li ma teżistix deċiżjoni formali li tiddikjara l-abbandun tal-proċedura ta’ ritorn; għall-kuntrarju, il-kawża tibqa’ miftuħa sakemm iċ-ċittadin ikkonċernat tal-pajjiż terz ikun tneħħa, bl-awtoritajiet kompetenti jfittxu b’mod attiv ir-ritorn matul il-perijodu kollu. Għaldaqstant, fl-assenza ta’ abbandun reali u definittiv tal-proċedura ta’ ritorn, u fid-dawl tal-isforzi kontinwi mwettqa mill-awtoritajiet sabiex ineħħu ċ-ċittadin ikkonċernat minn pajjiż terz, il-miżuri ta’ detenzjoni għandhom jitqiesu li huma relatati ma’ proċedura ta’ ritorn unika u għaddejja. Minn dan isegwi li l-perijodu massimu ta’ detenzjoni previst fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 ma jistax jibda mill-ġdid ma’ detenzjoni ġdida, peress li l-għan sottostanti u l-kuntest proċedurali tal-proċedura ta’ tneħħija jibqgħu l-istess. Il-fatt li ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ikun telaq temporanjament mit-territorju tal-Istat Membru responsabbli għar-ritorn – legalment jew illegalment – jew ma jkunx ikkonforma ruħu ma’ miżuri inqas vinkolanti, ma jinterrompix il-kontinwità tal-proċedura ta’ ritorn, sakemm ma jintweriex li l-proċedura ġiet verament u definittivament abbandunata mill-awtoritajiet kompetenti.
b)      Azzjonijiet li jipprevjenu r-ritorn
50.      Kif diġà indikajt (27), il-fatt li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz jista’ jkun telaq temporanjament mit-territorju tal-Istat Membru responsabbli għar-ritorn jew ma kkonformax ruħu ma’ miżuri inqas vinkolanti, ma jinterrompix il-kontinwità tal-proċedura ta’ ritorn sakemm ma jintweriex li din il-proċedura ġiet verament u definittivament abbandunata mill-awtoritajiet kompetenti.
51.      Għalkemm il-movimenti mhux awtorizzati jew in-nuqqas ta’ osservanza mal-miżuri addottati jistgħu jiġġustifikaw tiġdid tad-detenzjoni abbażi ta’ eżami ġdid skont l-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2008/115, dawn ma jiġġustifikawx il-bidu mill-ġdid tal-perijodu ta’ detenzjoni. Kalkolu ġdid iseħħ biss jekk il-proċedura ta’ ritorn tkun ġiet realment u definittivament abbandunata u mbagħad tinbeda mill-ġdid, pereżempju, permezz ta’ deċiżjoni ta’ ritorn ġdida (28). Dan għandu jiġi stabbilit b’mod ċar sabiex jiġi osservat il-prinċipju ta’ detenzjoni limitata u proporzjonata meħtieġ minn din id-direttiva u mill-ġurisprudenza, billi tiġi evitata l-arbitrarjetà f’detenzjoni (29) u, għaldaqstant, l-estensjonijiet arbitrarji tal-perijodu tad-detenzjoni.
52.      Konsegwentement, kif diġà indikajt, fil-każ ta’ interruzzjoni estiża tal-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn, il-fattur ewlieni sabiex jiġi ddeterminat jekk tistax tiġi adottata deċiżjoni ta’ ritorn ġdida huwa jekk il-proċedura ta’ ritorn ġietx realment u definittivament abbandunata (30). Fl-assenza ta’ tali ċirkustanzi, il-perijodi kollha ta’ detenzjoni preċedenti jkomplu jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-perijodu massimu awtorizzat mid-Direttiva 2008/115.
53.      Barra minn hekk, għalkemm l-atti mwettqa miċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz matul il-proċedura ta’ ritorn għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari bħala indikatur ta’ riskju potenzjali ta’ ħarba skont l-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2008/115, tali aġir ma jistax jiġġustifika, fih innifsu, la d-detenzjoni inizjali u lanqas l-estensjoni tagħha skont l-Artikolu 15(6) ta’ din id-direttiva. F’dan ir-rigward, id-detenzjoni għall-finijiet ta’ ritorn għandha tibqa’ strettament limitata għall-għan li jiġu ffaċilitati r-ritorn jew it-tneħħija u għandha tkun proporzjonata u limitata fiż-żmien (31).
54.      Huwa importanti li jiġi nnotat li, meta t-tneħħija ma tkunx għadha fattibbli b’mod realistiku – pereżempju minħabba nuqqas ta’ azzjoni fit-tul mill-pajjiż terz – id-detenzjoni kontinwa tal-individwu ssir illegali, irrispettivament mill-imġiba tal-individwu fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni ta’ ritorn. F’tali każijiet, l-aġir ta’ din il-persuna, anki jekk ma tikkooperax, ma jistax jipprevali fuq ir-rekwiżit li d-detenzjoni tkun strettament marbuta ma’ prospett realistiku ta’ tneħħija.
55.      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja semgħet, waqt is-seduta, dibattitu legali dwar jekk miżuri jistgħux jittieħdu wara l-għeluq mingħajr suċċess tal-proċedura ta’ ritorn, li kienet is-suġġett tas-sentenza JZ (32), b’applikazzjoni tas-sentenza Achughbabian (33), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li d-Direttiva 2008/115 tippermetti lill-Istati Membri jimponu sanzjonijiet kriminali, inkluż il-priġunerija, wara t-tmiem tal-proċedura ta’ ritorn u l-falliment tat-tneħħija, inkluż fil-każ ta’ tfixkil min-naħa tal-persuna kkonċernata (34). Madankollu, huwa importanti li nenfasizza li s-sentenza JZ (35) ma tikkontradixxix il-pożizzjoni li perijodi suċċessivi ta’ detenzjoni relatati mal-istess proċedura ta’ ritorn għandhom jiġu aggregati skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115, iżda pjuttost tindirizza kuntest legali differenti: hija tikkonċerna s-sitwazzjoni wara proċedura ta’ ritorn li tkun tlestiet mingħajr suċċess; jiġifieri, l-individwu ma jkunx telaq mit-territorju minkejja t-tmiem tal-proċess ta’ ritorn u l-iskadenza tal-perijodu massimu ta’ detenzjoni. Matul l-eżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ ritorn, jekk din id-direttiva tkun għadha applikabbli, il-prinċipju tal-aggregazzjoni tal-perijodi ta’ detenzjoni għandu jibqa’ applikabbli.
56.      Fil-kawża ineżami, xejn ma jindika li t-tielet perijodu ta’ detenzjoni taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz huwa indipendenti miż-żewġ perijodi preċedenti. Għalhekk, perijodu ta’ detenzjoni impost wara total akkumulat ta’ 5 xhur u 23 jum ma jistax jitqies bħala perijodu ġdid li “jerġa’ jibda mill-ġdid” id-detenzjoni tiegħu, sakemm il-proċedura ta’ tneħħija ma tkunx ġiet legalment u effettivament magħluqa permezz ta’ abbandun reali u definittiv u sakemm ma tkunx inbeda proċess ġdid ta’ ritorn fuq bażi legali ġdida u fid-dawl ta’ ċirkustanzi ġodda, li jmorru sostanzjalment lil hinn mid-dewmien proċedurali jew mill-ostakoli temporanji. Deċiżjoni differenti tkun tfisser li jiġu ppreġudikati l-limiti u l-għan ta’ protezzjoni tad-Direttiva 2008/115. Il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk id-deċiżjoni ta’ ritorn baqgħetx effettiva u eżegwibbli wara l-perijodi ta’ detenzjoni preċedenti.
c)      Fuq in-nuqqas ta’ kooperazzjoni tal-pajjiż terz
57.      Skont l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115, l-assenza ta’ tweġiba jew ta’ kooperazzjoni tal-pajjiż terz, pereżempju, in-nuqqas min-naħa tagħha ta’ ħruġ ta’ dokumenti tal-ivvjaġġar, tista’ tiġġustifika estensjoni tad-detenzjoni, bil-kundizzjoni li l-Istat Membru jkun jista’ juri li għamel sforzi raġonevoli sabiex jiżgura r-ritorn. Jekk id-dewmien ma jkunx dovut biss għan-nuqqas ta’ azzjoni tal-pajjiż terz u l-Istat Membru la jkun segwa b’mod attiv soluzzjonijiet alternattivi u lanqas ma jkun segwa jew żied l-isforzi tiegħu, dan jista’ ma jilħaqx il-limitu ta’ “sforzi raġonevoli” u d-detenzjoni estiża tista’ ssir illegali. Din il-kwistjoni hija marbuta mill-qrib mal-effettività u d-diliġenza meħtieġa mill-Artikolu 15(1) u (4) ta’ din id-direttiva.
58.      Kif diġà semmejt, fl-assenza ta’ prospett raġonevoli ta’ tneħħija, id-detenzjoni għandha tkun qasira kemm jista’ jkun u tintemm mal-iskadenza tat-termini previsti fl-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115. Għaldaqstant, is-sempliċi nuqqas ta’ risposta min-naħa ta’ pajjiż terz ma tikkostitwixxix, fiha nnifisha, awtorizzazzjoni ta’ żamma f’detenzjoni mingħajr limitu. L-Istat Membru għandu juri li kompla jaġixxi b’mod diliġenti u proattiv – pereżempju permezz ta’ kuntatti repetuti, l-użu ta’ mezzi konsulari jew ftehimiet ta’ kooperazzjoni – biex jiżgura r-ritorn taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz.
59.      Għalhekk, fil-kawża ineżami, għalkemm dewmien fil-kisba ta’ dokumenti min-naħa tal-awtoritajiet ta’ pajjiż terz jista’, skont l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115, jiġġustifika estensjoni tad-detenzjoni lil hinn mill-perijodu inizjali ta’ sitt xhur, tali estensjoni tibqa’ strettament suġġetta għall-kundizzjoni li l-awtoritajiet Finlandiżi kompetenti jkunu għamlu l-isforzi raġonevoli kollha sabiex jiżguraw it-tneħħija taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz. Meta jkun jidher li l-pajjiż terz inkwistjoni ma jkunx ikkoopera fi żmien raġonevoli, jew meta ma jkun hemm ebda prospett raġonevoli ta’ tneħħija, id-detenzjoni għandha tintemm, skont l-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2008/115 u l-prinċipju ta’ proporzjonalità (36).
60.      Finalment, nosserva li, fl-istruttura ġenerali tad-Direttiva 2008/115 (37), moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, id-detenzjoni ma għandhiex tiġi applikata b’mod awtomatiku jew preventiv, iżda għandha tikkostitwixxi miżura tal-aħħar istanza, użata biss meta ma tkunx teżisti alternattiva li tippermetti li tiġi żgurata l-effikaċja tal-proċedura ta’ ritorn (38). Peress li l-proċess ta’ ritorn jista’ jinvolvi dewmien mhux attribwibbli liċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz – bħal nuqqas ta’ kooperazzjoni minn pajjiż terz jew ostakli diplomatiċi – l-Istati Membri għandhom jevalwaw jekk miżuri inqas vinkolanti humiex aktar xierqa, għall-inqas matul perijodi meta l-proċess tal-ażil ikun għadu pendenti jew it-tneħħija tkun għadha ma hijiex prattikabbli. Inkella, hemm riskju li l-perijodu limitat disponibbli għad-detenzjoni jista’ jiġi eżawrit qabel iż-żmien, li jimmina potenzjalment l-effettività tat-tneħħija hekk kif din issir fattibbli.
61.      F’dan ir-rigward, dwar l-assenza ta’ prospett realistiku ta’ tneħħija, ninnota li d-Direttiva 2008/115 ma tittrattax is-sitwazzjoni taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li ma jistgħux jiġu rritornati – dawk li ma jistgħux jitkeċċew għal raġunijiet prattiċi, iżda li ma jingħataw ebda status legali mill-Istati Membri (39). B’riżultat ta’ dan, huma jibqgħu fi stat ta’ esklużjoni legali (40). Tali lakuna timmina kemm l-effettività tal-politika ta’ ritorn kif ukoll il-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi. F’xenarju bħal dan, iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi huma esposti għal detenzjoni repetuta.
3.      Validità tad-detenzjoni meta l-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2008/115 ma kinux issodisfatti mill-bidu, u l-użu prematur tal-proċeduri ta’ ritorn
62.      Fir-rigward tal-bażi legali invokata insostenn tad-detenzjoni, fis-sentenza Kadzoev (41), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-detenzjoni għal finijiet ta’ tneħħija rregolata mid-Direttiva 2008/115 u d-detenzjoni tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali, b’mod partikolari skont id-Direttiva 2013/33/UE (42), kienu s-suġġett ta’ sistemi legali distinti. Il-perijodu li matulu persuna titqiegħed f’detenzjoni abbażi ta’ deċiżjoni meħuda skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-protezzjoni internazzjonali ma jistax jitqies bħala detenzjoni għall-finijiet ta’ tneħħija fis-sens tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115.
63.      Madankollu, is-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif jirriżulta mill-preċiżazzjonijiet li jinsabu fid-deċiżjoni tar-rinviju (43), hija waħda li fiha l-perijodi ta’ detenzjoni preċedenti kollha twettqu skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 u għall-finijiet tal-eżekuzzjoni tal-istess deċiżjoni ta’ ritorn. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tindika li eskludiet mir-rinviju għal deċiżjoni preliminari tagħha l-kwistjoni dwar kif għandu jiġi kkalkolat il-perijodu massimu ta’ detenzjoni meta d-detenzjoni kienet ibbażata kemm fuq id-Direttiva 2008/115, kif ukoll fuq raġuni legali oħra (jew simultanjament  jew  b’mod intermittenti) (44). Fi kliem ieħor, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li hija għażlet li ma tistaqsix lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar jekk jew kif tali bażijiet legali sovrapposti jew imħallta għandu jkollhom effett fuq il-kalkolu tal-perijodu ta’ detenzjoni, peress li d-detenzjoni taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat kienet ibbażata – tal-inqas prinċipalment u fil-parti l-kbira tal-każijiet – fuq id-Direttiva 2008/115 biss. Minn dan jirriżulta li, skont il-qorti tar-rinviju, il-kwistjoni tal-bażijiet legali mħallta hija nieqsa minn rilevanza prattika għall-kawża ineżami.
64.      Għalhekk, peress li l-qorti tar-rinviju eskludiet espliċitament din id-domanda mir-rinviju tagħha għal deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tqisha bħala irrilevanti jew ipotetika, iktar u iktar peress li d-detenzjoni tidher li kienet prinċipalment ibbażata fuq id-Direttiva 2008/115.
65.      Madankollu, il-kawża ineżami tqajjem problema oħra: dik dwar jekk l-applikazzjoni tad-Direttiva 2008/115 kinitx valida fir-rigward tal-perijodu ta’ detenzjoni mill‑10 ta’ Settembru sad‑29 ta’ Ottubru 2022, b’mod partikolari fid-dawl tal-garanziji proċedurali stabbiliti fl-Artikolu 24(3) tar-Regolament Dublin III.
66.      Skont l-Artikolu 24(3) tar-Regolament Dublin III, meta ċittadin ta’ pajjiż terz li diġà tkun ġietlu rrifjutata l-protezzjoni internazzjonali fi Stati Membri oħra jidħol fi Stat Membru ġdid mingħajr ma jippreżenta applikazzjoni ġdida għall-ażil u jekk it-talba għat-teħid lura ma ssirx fit-termini previsti fl-Artikolu 24(2) ta’ dan ir-regolament, dan l-aħħar Stat Membru (fil-kawża ineżami, ir-Repubblika tal-Finlandja) għandu jagħti lil din il-persuna l-possibbiltà li tippreżenta applikazzjoni ġdida għal protezzjoni internazzjonali fl-Istat Membru li fit-territorju tiegħu tirrisjedi irregolarment (45). Għal din ir-raġuni, il-persuna kkonċernata ma tistax tintbagħat lura lejn il-pajjiż ta’ oriġini tagħha sakemm tali possibbiltà ma tkunx effettivament ingħatatilha.
67.      Fil-kawża ineżami, fir-rigward tal-perijodu ta’ detenzjoni inkluż bejn l‑10 ta’ Settembru u d‑29 ta’ Ottubru 2022, il-qorti tar-rinviju indikat li, qabel ma wasal fil-Finlandja, iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz kien ukoll talab l-ażil fil-Pajjiżi l-Baxxi, fl-Isvezja u fl-Isvizzera. It-talbiet għat-teħid lura indirizzati mill-Uffiċċju Finlandiż tal-Immigrazzjoni lill-Istati Membri l-oħra ma ntlaqgħux u t-Turun hallinto-oikeus (il-Qorti Amministrattiva, Turku) iddeċidiet li din l-awtorità kellha dritt tqis li hija kienet l-awtorità kompetenti sabiex teżamina l-applikazzjoni għall-ażil ta’ din il-persuna skont l-Artikolu 17 tar-Regolament Dublin III.
68.      Peress li jidher li ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat kellu d-dritt li jippreżenta applikazzjoni ġdida skont l-Artikolu 24(3) tar-Regolament Dublin III u ma setax jintbagħat lura lejn il-pajjiż ta’ oriġini tiegħu qabel ma jkollu tali possibbiltà, huwa possibbli li d-detenzjoni skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 ma kellhiex tiġi ordnata għall-perijodu mill‑10 ta’ Settembru sad‑29 ta’ Ottubru 2022, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju. F’dan ir-rigward, infakkar li, fis-sentenza tagħha tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Eżami ex officio tad-detenzjoni) (46), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-awtoritajiet ġudizzjarji li jistħarrġu d-detenzjoni skont id-Direttiva 2008/115 għandhom jivverifikaw ex officio jekk il-kundizzjonijiet ta’ detenzjoni legali humiex issodisfatti, anki jekk il-persuna mqiegħda f’detenzjoni ma tqajjimhomx.
69.      Madankollu, jekk id-detenzjoni kienet ibbażata b’mod żbaljat fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/115, il-perijodu rilevanti (jew il-partijiet rilevanti ta’ dan il-perijodu) għandu jittieħed inkunsiderazzjoni għall-kalkolu tal-perijodu massimu ta’ detenzjoni msemmi fl-Artikolu 15(5) u (6) ta’ din id-direttiva. Fil-fatt, it-tul massimu ta’ detenzjoni previst f’dawn il-paragrafi jirrifletti limitu ratione temporis assolut għaċ-ċaħda tal-libertà prevista minn din id-direttiva għall-finijiet ta’ tneħħija. Jekk iż-żmien imqatta’ f’detenzjoni bbażat b’mod żbaljat fuq id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/115 jiġi eskluż mill-kalkolu, l-Istati Membri jkunu jistgħu jevitaw dawn it-termini massimi billi jikklassifikaw jew jevalwaw mill-ġdid il-bażi legali ex post, u dan jippreġudika l-effett utli tal-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva u jikser is-salvagwardji proċedurali għaċ-ċittadini kkonċernati ta’ pajjiżi terzi. B’hekk jirriżulta li, meta d-detenzjoni ma kinitx legali minħabba l-bażi legali żbaljata tagħha
‑ pereżempju għaliex il-proċedura ta’ ritorn ma kinitx għadha pendenti minħabba d-dritt li tiġi ppreżentata applikazzjoni ġdida għall-ażil
‑ dan il-perijodu għandu jiġi inkluż fl-evalwazzjoni tat-tul totali awtorizzat mill-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115.
4.      Konklużjoni provviżorja
70.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena tal-fehma li l-Artikolu 15(5) u (6) tad-Direttiva 2008/115 għandu jiġi interpretat fis-sens li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-perijodi massimi ta’ detenzjoni previsti f’dawn id-dispożizzjonijiet intlaħqux, il-perijodi kollha li matulhom iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz tqiegħed preċedentement f’detenzjoni skont l-Artikolu 15 ta’ din id-direttiva, bl-għan tal-eżekuzzjoni tal-istess deċiżjoni ta’ ritorn, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni. Jekk id-deċiżjoni ta’ ritorn tibqa’ fis-seħħ u l-proċedura ta’ tneħħija ma tkunx verament u definittivament abbandunata, interruzzjoni tad-detenzjoni ma tiġġustifikax li l-kalkolu tal-perijodi ta’ detenzjoni jerġa’ jibda minn żero. Dan huwa l-każ anki jekk iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ikun ġie meħlus bejn perijodi ta’ detenzjoni jew ikun telaq temporanjament mit-territorju għal Stat Membru ieħor. Barra minn hekk, għandu jiġi evalwat jekk, fid-dawl tal-Artikolu 17 tal-Artikolu 24(3) tar-Regolament Dublin III, id-detenzjoni skont l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 setgħetx tkun legali, għall-perijodu mill‑10 ta’ Settembru sad‑29 ta’ Ottubru 2022.
B.      lt-tieni domanda
71.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, li tinkludi żewġ partijiet, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, (i) jekk it-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ftuħ ta’ stħarriġ ġudizzjarju dwar il-qbiż tal-perijodu massimu ta’ detenzjoni inizjali previst fil-paragrafu 5 ta’ dan l-artikolu għat-talba tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni u (ii) f’liema mument għandu jitwettaq l-istħarriġ ġudizzjarju msemmi f’din it-tieni sentenza meta jirrigwarda d-deċiżjoni tal-awtorità amministrattiva kompetenti li testendi d-detenzjoni lil hinn minn dan il-perijodu massimu inizjali.
72.      Fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja, nipproponi li niffoka l-analiżi tiegħi fuq it-tieni parti tat-tieni domanda (47), li tqajjem il-problema tal-istħarriġ ġudizzjarju previst fit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115, dwar l-estensjoni ta’ perijodu ta’ detenzjoni għal iktar minn sitt xhur.
73.      L-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2008/115 jeżiġi li l-legalità tad-detenzjoni tkun suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju kemm jista’ jkun malajr mill-bidu tad-detenzjoni. Meta d-detenzjoni tiġi estiża għal iktar minn sitt xhur skont l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115, tali estensjoni għandha tkun iġġustifikata minn raġunijiet speċifiċi, bħan-nuqqas ta’ kooperazzjoni miċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz jew id-dewmien fil-kisba tad-dokumenti neċessarji mingħand pajjiżi terzi.
74.      Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tirrikonoxxi li kemm id-detenzjoni inizjali kif ukoll l-estensjoni tagħha huma ta’ natura simili, fis-sens li t-tnejn jimplikaw ċaħda tal-libertà sabiex jiġi ppreparat ir-ritorn u/jew sabiex issir it-tneħħija taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz (48). Id-deċiżjoni ta’ estensjoni tad-detenzjoni għandha għalhekk tkun suġġetta għall-istess salvagwardji proċedurali bħal dawk li japplikaw għad-detenzjoni inizjali skont l-Artikolu 15(2) u (3) tad-Direttiva 2008/115 (49). Dawn jinkludu d-dritt għal stħarriġ ġudizzjarju u l-proporzjonalità u r-rekwiżit li d-detenzjoni tkun meħtieġa f’każ partikolari.
75.      Madankollu, estensjoni tad-detenzjoni tikkostitwixxi kontinwazzjoni ta’ ndħil serju fid-dritt għal-libertà tal-individwu (50) u, billi testendi dan l-indħil lil hinn mill-perijodu inizjali ġġustifikat skont l-Artikolu 15(5) tad-Direttiva 2008/115, hija teħtieġ evalwazzjoni ġudizzjarja ġdida sabiex jiġi żgurat li tibqa’ legali, neċessarja u proporzjonata fid-dawl tar-raġunijiet speċifiċi stabbiliti fl-Artikolu 15(6) ta’ din id-direttiva (51). Dawn is-salvagwardji jimplimentaw id-drittijiet fundamentali stabbiliti fl-Artikoli 6 u 47 tal-Karta, jiġifieri d-dritt għal-libertà u d-dritt għal rimedju effettiv (52).
76.      B’mod partikolari, skont l-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2008/115, li jikkonkretizza d-dritt għall-protezzjoni ġudizzjarja effettiva ssalvagwardata fl-Artikolu 47 tal-Karta, kull Stat Membru għandu jipprevedi, meta d-detenzjoni tkun ġiet ordnata minn awtorità amministrattiva, stħarriġ ġudizzjarju “rapidu”, kemm ex officio, kif ukoll fuq talba tal-persuna kkonċernata, tal-legalità ta’ din id-detenzjoni (53). Peress li d-deċiżjoni inizjali ta’ detenzjoni għandha tkun suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju, kull estensjoni ta’ din id-detenzjoni – li tirrappreżenta interferenza saħansitra iktar sinjifikattiva fid-dritt fundamentali għal-libertà – teħtieġ neċessarjament stħarriġ ġudizzjarju ugwalment, jekk mhux iktar, rigoruż. Stħarriġ ġudizzjarju mdewwem indebitament ma jistax jiffunzjona bħala stħarriġ effettiv tal-legalità taċ-ċaħda kontinwa tal-libertà. Għalhekk, tali stħarriġ għandu
jitwettaq mingħajr dewmien żejjed u malajr kemm jista’ jkun (54).
77.      F’dan ir-rigward, kif diġà fakkart, kull Stat Membru għandu jipprevedi, meta d-detenzjoni tkun ġiet ordnata minn awtorità amministrattiva, stħarriġ ġudizzjarju “rapidu”, kemm ex officio, jew fuq talba tal-persuna kkonċernata, tal-legalità ta’ din id-detenzjoni (55). Għaldaqstant, huwa konformi mal-istruttura u mal-għanijiet tal-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 li tali stħarriġ ġudizzjarju fil-kuntest tal-estensjoni tad-detenzjoni għal iktar minn sitt xhur għandu, bħala prinċipju, jinfetaħ qabel l-iskadenza tal-perijodu inizjali, sabiex tiġi żgurata protezzjoni effettiva tad-dritt għal-libertà. Dan l-approċċ jikkontribwixxi sabiex jiġi żgurat li t-tul massimu previst fl-Artikolu 15(5) ta’ din id-direttiva jibqa’ effettiv u li l-kundizzjonijiet eċċezzjonali previsti fil-paragrafu 6 ta’ dan l-artikolu jkunu s-suġġett ta’ stħarriġ serju.
78.      Madankollu, għandha tinġibed l-attenzjoni għall-fatt li d-Direttiva 2008/115 ma teżiġix espressament li l-istħarriġ ġudizzjarju tal-estensjoni tad-detenzjoni jinfetaħ qabel l-iskadenza tal-perijodu inizjali ta’ sitt xhur. It-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) teżiġi biss li din id-detenzjoni tkun suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju, mingħajr ma tipprevedi terminu jew forma proċedurali speċifiċi. Konformement mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, l-Istati Membri jżommu marġni ta’ diskrezzjoni sabiex jiddeterminaw dawn il-modalitajiet proċedurali. B’hekk, stħarriġ imwettaq wara l-iskadenza jista’ xorta waħda jkun konformi mad-Direttiva, bil-kundizzjoni li jsir b’mod rapidu u effettiv, u b’hekk joffri salvagwardji adegwati kontra d-detenzjoni arbitrarja. Madankollu, fid-dawl tal-gravità ta’ eventwali ċaħda kontinwa tal-libertà, stħarriġ ittardjat għandu jsir b’urġenza partikolari sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad-dritt għal-libertà (56).
79.      Fil-kawża ineżami, il-qorti tar-rinviju tindika li l-kundizzjonijiet li jiġġustifikaw estensjoni tad-detenzjoni ma ġewx eżaminati fid-dawl tal-provi prodotti, u lanqas imsemmija fid-deċiżjoni adottata mill-Helsingin käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali,
Ħelsinki). Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tidher li tqis li kien biss meta awtorità ġudizzjarja oħra, l-Etelä-Karjalan käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali, Karelia tan-Nofsinhar), sussegwentement intervjeniet ex officio, fis‑7 ta’ Diċembru 2023, li l-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ mit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 effettivament twettaq. Għandha tinġibed l-attenzjoni għall-fatt li ċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz sostna, waqt is-seduta, li l-limitu ta’ sitt xhur inqabeż b’xahrejn u 19‑il jum qabel ma twettqet kull evalwazzjoni ġudizzjarja tal-legalità tal-estensjoni tad-detenzjoni tiegħu.
80.      Fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea dwar ir-rekwiżiti proċedurali dwar it-termini tal-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ mit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115, l-Istati Membri jibqgħu kompetenti, konformement mal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, sabiex jiddeterminaw dawn il-modalitajiet (57). F’dan ir-rigward, fid-dawl tal-gravità tal-indħil fid-dritt fundamentali għal-libertà, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta, perijodu ta’ xahrejn u 19‑il jum li matulu ma seħħ l-ebda stħarriġ ġudizzjarju xieraq tad-detenzjoni, jidher manifestament eċċessiv. Fil-fatt, tali dewmien jirriskja li jimmina l-effettività tal-protezzjoni ġudizzjarja meħtieġa mit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115, li timponi fuq l-Istati Membri li jiżguraw li, fil-każ ta’ perijodi ta’ detenzjoni estiżi,
l-eżami tad-detenzjoni, li għandu
jseħħ f’intervalli raġonevoli, ikun suġġett għall-istħarriġ ta’ awtorità ġudizzjarja (58).
81.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena tal-fehma li, meta d-deċiżjoni li tiġi estiża detenzjoni tittieħed minn awtorità amministrattiva, l-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ mit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 għandu jinfetaħ, bħala prinċipju, qabel il-bidu tat-terminu estiż. Madankollu, għalkemm l-istħarriġ ġudizzjarju
jseħħ wara l-iskadenza tat-terminu inizjali ta’ detenzjoni, fid-dawl tal-gravità ta’ eventwali ndħil fid-dritt fundamentali għal-libertà, dan l-istħarriġ għandu madankollu jitwettaq b’mod rapidu, konformement mar-rekwiżit ta’ stħarriġ ġudizzjarju fi żmien xieraq tal-legalità tad-detenzjoni, kif previst fl-Artikolu 15(2) u (3) ta’ din id-direttiva..
C.      It-tielet domanda
82.      Qabelxejn, għandu jiġi nnotat
li jidher li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi b’mod iktar wiesa’ lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-elementi rilevanti, fid-dritt tal-Unjoni, sabiex tistabbilixxi l-konsegwenzi ta’ stħarriġ ġudizzjarju mdewwem. Madankollu, fil-fehma tiegħi, risposta għal domanda daqshekk wiesgħa tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex din il-qorti tiddeċiedi l-kawża prinċipali.
83.      Din hija r-raġuni għalfejn nipproponi li din id-domanda tiġi rriformulata b’mod li tiġi ristretta l-portata tagħha, fis-sens li għandu jiġi ddeterminat jekk it-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li l-assenza ta’ stħarriġ ġudizzjarju fi żmien xieraq tad-deċiżjoni amministrattiva li testendi d-detenzjoni tal-persuna mqiegħda f’detenzjoni lil hinn mill-perijodu massimu inizjali previst f’dan l-Artikolu 15(5) twassal għall-obbligu li din il-persuna tiġi meħlusa immedjatament, anki jekk, fil-mument tal-eżekuzzjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju tardiv, il-kundizzjonijiet sostantivi kollha li jiġġustifikaw id-detenzjoni, kif previsti fl-Artikolu 15 ta’ din id-Direttiva, ikunu sodisfatti. Jekk dan ma huwiex il-każ, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf liema huma l-elementi rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk, f’tali ċirkustanzi, il-persuna mqiegħda f’detenzjoni għandhiex tiġi meħlusa immedjatament.
84.      F’dan ir-rigward, infakkar li, fis-sentenza FMS et, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115 huwa inkundizzjonat u suffiċjentement preċiż u li għalhekk għandu effett dirett (59). Barra minn hekk, din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jiggarantixxi d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva (60). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri għandhom jipprevedu, meta d-detenzjoni tkun ġiet ordnata minn awtorità amministrattiva, stħarriġ ġudizzjarju “rapidu”, jew ex officio jew fuq talba tal-persuna kkonċernata, tal-legalità ta’ din id-detenzjoni (61). L-assenza ta’ stħarriġ ġudizzjarju jew dewmien sostanzjali ta’ dan l-istħarriġ jimmina għalhekk l-essenza tal-Artikolu 47 u għalhekk jikser id-dritt tal-Unjoni (62). B’riżultat ta’ dan, meta ma jsir l-ebda stħarriġ ġudizzjarju fi żmien xieraq u b’mod effettiv, id-detenzjoni ssir inkompatibbli mal-Artikolu 15(2) u (3) tad-Direttiva 2008/115 kif ukoll mal-Artikolu 47 tal-Karta, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk ir-raġunijiet sostantivi għad-detenzjoni jistgħux jiġu ssodisfatti sussegwentement.
85.      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat espliċitament li, meta d-detenzjoni titqies illegali, il-persuna kkonċernata għandha tinħeles immedjatament (63), u l-qrati nazzjonali għandhom ikunu jistgħu jissostitwixxu s-sentenza tagħhom u jordnaw il-ħelsien immedjat jew alternattiva għad-detenzjoni (64). Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li l-qrati jistgħu jordnaw ir-rilaxx dirett, fl-assenza ta’ qorti kompetenti oħra, meta d-detenzjoni tikser id-dritt tal-Unjoni (65).
86.      F’dan ir-rigward, għandha tinġibed l-attenzjoni fuq il-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet distinzjoni bejn is-sitwazzjonijiet li fihom id-detenzjoni hija attwalment illegali u dawk li fihom din kienet illegali biss għal perijodu preċedenti. Meta d-detenzjoni ma jkollhiex bażi legali fil-mument tal-istħarriġ ġudizzjarju, il-persuna għandha, bħala prinċipju, tiġi meħlusa immedjatament, kif tikkonferma s-sentenza FMS et (66). Madankollu, meta d-detenzjoni ta’ persuna tkun inizjalment illegali, iżda tiġi mbagħad ġġustifikata minn raġuni legali awtonoma ġdida, kif imsemmi fis-sentenza Bouskoura (67), ir-rilaxx immedjat ma jkunx meħtieġ. Din is-sentenza tirrigwarda speċifikament bidla fis-sistema legali, li tvarja mit-tqegħid f’detenzjoni skont ir-Regolament Dublin III sad-detenzjoni skont id-Direttiva 2008/115, li timplika bażijiet legali distinti. F’każijiet bħal dawn, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz jista’ minflok ikun intitolat għal kumpens għaċ-ċaħda tal-libertà illegali preċedenti (68). B’kuntrast ma’ dan, din il-kawża tikkonċerna perijodi ta’ detenzjoni suċċessivi imposti taħt l-istess sistema legali, jiġifieri l-Artikolu 15 tad-Direttiva 2008/115. F’dan ir-rigward, huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jiġġustifikaw kull perijodu ġdid, b’mod partikolari kull estensjoni skont l-Artikolu 15(6) ta’ din id-direttiva.
87.      Inqis li l-prinċipji stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, iċċitati fil-punti 84 u 85 ta’ dawn il-konklużjonijiet, japplikaw ukoll għall-istħarriġ ġudizzjarju tad-deċiżjonijiet ta’ estensjoni tad-detenzjoni skont l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115, li jsegwi l-ewwel detenzjoni ordnata bis-saħħa ta’ miżura adottata abbażi tal-Artikolu 15(1) ta’ din id-direttiva, peress li kull ċaħda tal-libertà skont l-Artikolu 15 tagħha għandha tkun akkumpanjata minn stħarriġ ġudizzjarju effettiv u fi żmien xieraq.
88.      Minn dan isegwi li, jekk l-istħarriġ ġudizzjarju jiġi indebitament ittardjat, u l-estensjoni tad-detenzjoni lil hinn mill-perijodu inizjali ta’ sitt xhur previst fl-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115 issir mingħajr stħarriġ ġudizzjarju fi żmien xieraq, tali detenzjoni għandha titqies li hija illegali. Is-salvagwardja proċedurali ta’ stħarriġ ġudizzjarju rapidu, stabbilita fl-Artikolu 15(2) ta’ din id-direttiva, hija kundizzjoni essenzjali tal-legalità tad-detenzjoni kontinwa. Ġie kkonstat ukoll li l-fatt li l-kundizzjonijiet sostantivi tad-detenzjoni jkunu ssodisfatti ma jistax jirrimedja il-ksur retroattivament. Għalhekk, fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ dan ir-rekwiżit proċedurali, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz għandu jinħeles immedjatament, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-kundizzjonijiet sostantivi tad-detenzjoni humiex issodisfatti fil-mument tal-istħarriġ tardiv.
IV.    Konklużjoni
89.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi magħmula mill-Korkein oikeus (il-Qorti Suprema, il-Finlandja):
L-Artikolu 15(3), (5) u (6) tad-Direttiva 2008/115/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2008 dwar standards u proċeduri komuni fl-Istati Membri għar-ritorn ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qegħdin fil-pajjiż illegalment, moqri fid-dawl tal-Artikoli 6 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandu jiġu interpretati fis-sens li:
–        huwa meħtieġ li, sabiex jiġi ddeterminat jekk il-perijodi massimi ta’ detenzjoni previsti fl-Artikolu 15(5) u (6) tagħha ntlaħqux, il-perijodi kollha li matulhom iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ikun preċedentement tqiegħed f’detenzjoni skont din id-dispożizzjoni, fid-dawl tal-eżekuzzjoni tal-istess deċiżjoni ta’ ritorn, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni. Jekk id-deċiżjoni ta’ ritorn tibqa’ fis-seħħ u l-proċedura ta’ tneħħija ma tkunx ġiet realment u definittivament abbandunata, interruzzjoni tad-detenzjoni ma tiġġustifikax il-bidu mill-ġdid tal-kalkolu tal-perijodi ta’ detenzjoni minn żero. Dan ikun il-każ anki jekk iċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz ikun ġie rrilaxxat bejn perijodi ta’ detenzjoni jew ikun telaq temporanjament mit-territorju għal Stat Membru ieħor;
–        l-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ mit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115, matul l-estensjoni tal-perijodu inizjali ta’ detenzjoni, għandu jsir, bħala prinċipju, qabel il-bidu tal-perijodu estiż. Madankollu, jekk l-istħarriġ ġudizzjarju
jseħħ wara l-iskadenza tat-terminu inizjali ta’ detenzjoni, fid-dawl tal-gravità ta’ eventwali ndħil fid-dritt fundamentali għal-libertà, dan l-istħarriġ għandu, madankollu, jitwettaq b’mod rapidu, konformement mar-rekwiżit ta’ stħarriġ ġudizzjarju fiż-żmien xieraq tal-legalità tad-detenzjoni, kif previst fl-Artikolu 15(2) u (3) ta’ din id-direttiva;
–        jekk l-istħarriġ ġudizzjarju jiġi indebitament ittardjat u l-estensjoni tad-detenzjoni lil hinn mill-perijodu inizjali ta’ sitt xhur previst fl-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115 issir mingħajr stħarriġ ġudizzjarju fi żmien xieraq, tali detenzjoni għandha titqies bħala illegali. Is-salvagwardja proċedurali ta’ stħarriġ ġudizzjarju rapidu, stabbilita fl-Artikolu 15(2) ta’ din id-direttiva, hija kundizzjoni essenzjali tal-legalità tal-kontinwazzjoni tad-detenzjoni. Il-konstatazzjoni sussegwenti li l-kundizzjonijiet sostantivi tad-detenzjoni huma ssodisfatti ma tistax tirrimedja l-ksur b’mod retroattiv. Għalhekk, fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ dan ir-rekwiżit proċedurali, iċ-ċittadin ta’ pajjiż terz għandu jinħeles immedjatament, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-kundizzjonijiet sostantivi tad-detenzjoni humiex issodisfatti fil-mument tal-istħarriġ tardiv.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
i      L-isem tal-kawża ineżami huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-ebda isem reali tal-partijiet fil-proċedura.
2      ĠU 2008, L 348, p. 98.
3      B’mod iktar preċiż, jidher li l-qorti tar-rinviju ġiet mitluba tiddeċiedi mhux dwar il-legalità tad-deċiżjoni tal-pulizija tal‑11 ta’ Settembru 2023, li permezz tagħha ċ-ċittadin ta’ pajjiż terz ikkonċernat tqiegħed f’detenzjoni għat-tielet darba, iżda pjuttost dwar il-legalità taż-żamma kontinwa tiegħu f’detenzjoni lil hinn mit-tul massimu ta’ sitt xhur previst fl-Artikolu 15(5) tad-Direttiva 2008/115. L-appell ippreżentat quddiem din il-qorti huwa dirett kontra d-deċiżjoni tal-Itä-Suomen hovioikeus (il-Qorti tal-Appell tal-Finlandja tal-Lvant, il-Finlandja) li tiċħad l-appell ippreżentat miċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz mis-sentenza tal-Etelä-Karjalan käräjäoikeus (il-Qorti Distrettwali, Karelia tan-Nofsinhar, il-Finlandja) tas‑7 ta’ Diċembru 2023, li ddeċidiet, b’mod partikolari, li s-sempliċi fatt li seduta kienet inżammet ex officio darba biss, u t-tul totali tad-detenzjoni kien (potenzjalment) qabeż is-sitt xhur, ma kienx suffiċjenti sabiex jiġġustifika r-rilaxx tiegħu.
4      Skont Peers, S., id-Direttiva 2008/115, għalkemm kienet inizjalment maħsuba bħala għodda stretta ta’ detenzjoni u ta’ tneħħija tal-migranti irregolari, evolviet mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrifletti approċċ iktar ibbilanċjat (ara Peers, S., “Irregular migrants: Can humane treatment be balanced against efficient removal?”, European Journal of Migration and Law, Vol. 17, No (4), 2015, p. 289 sa 304).
5      ĠU 2013, L 180, p. 31, rettifika fil-ĠU 2017, L 49, p. 50.
6      C‑357/09 PPU, EU:C:2009:741, (iktar ’il quddiem is-“sentenza Kadzoev”).
7      Fir-risposta tagħha għad-domanda magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, fir-rigward tal-applikazzjoni tal-Artikolu 127 tal-Liġi dwar il-Barranin, fir-rigward tad-Direttiva 2008/115, ma huwiex ċar jekk perijodi ta’ detenzjoni distinti għandhomx jiġu aggregati jew ittrattati b’mod awtonomu waqt il-kalkolu tat-tul massimu ta’ perijodu ta’ detenzjoni. Minħabba l-assenza ta’ ġurisprudenza nazzjonali stabbilita, id-deċiżjonijiet ta’ ħelsien tal-persuni mqiegħda f’detenzjoni attwalment jiddependu fuq kif il-pulizija jew il-qrati jinterpretaw il-liġi f’kull każ.
8      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság (C‑924/19 PPU u C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, punt 268) (iktar ’il quddiem is-“sentenza FMS et”). Id-Direttiva 2008/115 hija għalhekk intiża sabiex tallinja ruħha mal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“QEDB”), li tipprovdi li d-detenzjoni ta’ persuna fil-kuntest ta’ proċedura ta’ tkeċċija jew ta’ estradizzjoni ma hijiex suġġetta għall-kundizzjoni li din il-miżura tkun “neċessarja, pereżempju sabiex jiġi evitat li l-individwu [...] jaħrab” (ara, b’mod partikolari, il-Qorti EDB, tal‑15 ta’ Novembru 1996, Chahal vs Ir‑Renju Unit (CE:ECHR:1996:1115JUD002241493, punti 112 u 113); tal‑10 ta’ Lulju 2014, Rakhimov vs Ir-Russja (CE:ECHR:2014:0710JUD005055213, punti 119 u 120); u tas‑27 ta’ Novembru 2014, Khomullo vs L‑Ukraina (CE:ECHR:2014:1127JUD004759310, punt 52).
9      Sentenza tat‑28 ta’ April 2011, El Dridi (C‑61/11 PPU, EU:C:2011:268, punt 40; iktar ’il quddiem is-“sentenza El Dridi”).
10      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza FMS et, punt 278.
11      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2014, Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 58), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li estensjoni mogħtija skont l-Artikolu 15(6) tad-Direttiva 2008/115 għandha tiġi deċiża konformement mad-dritt nazzjonali u fl-ebda każ ma tista’ taqbeż it‑12‑il xahar addizzjonali.
12      Ara l-punt 69 ta’ din is-sentenza li jagħmel riferiment għall-punti 37, 54 u 61 tal-istess sentenza. Ara wkoll it-Taqsima 15.4 tal-Manwal dwar ir-Ritorn tal-Kummissjoni (anness mar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni(UE) 2017/2338, tas‑16 ta’ Novembru 2017, li tistabbilixxi “Manwal dwar ir-Ritorn” li għandu jintuża mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri meta jkunu qed iwettqu l-kompiti relatati mar-ritorn (ĠU 2017, L 339, p.83)).
13      Ara, inter alia, is-sentenza FMS et, punti 279 u 280 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata.
14      Ibid., punt 280.
15      Fir-rigward tas-sentenza El Dridi, punt 43, il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet tgħid li d-Direttiva 2008/115 hija għalhekk intiża li tieħu inkunsiderazzjoni kemm il-ġurisprudenza tal-QEDB li skontha l-prinċipju ta’ proporzjonalità jeżiġi li d-detenzjoni ta’ persuna li kontriha tkun għaddejja proċedura ta’ tkeċċija jew ta’ estradizzjoni ma għandhiex titkompla għal tul ta’ żmien mhux raġonevoli, jiġifieri li t-tul tagħha ma għandux jaqbeż it-tul neċessarju għall-għan imfittex (ara, inter alia, il-Qorti EDB, tad‑29 ta’ Jannar 2008, Saadi vs Ir‑Renju Unit (CE:ECHR:2008:0129JUD001322903, punti 72 sa 74), kif ukoll it-tmien linja gwida tal-“Għoxrin linja gwida dwar ir-ritorn furzat”, adottati fl‑4 ta’ Mejju 2005 mill-Kumitat tal-Ministri tal-Kunsill tal-Ewropa, imsemmija fil-premessa (3) tad-Direttiva 2008/115. Skont dik il-linja gwida, kull detenzjoni li ssir qabel it-tneħħija, għandha tkun għal perijodu kemm jista’ jkun qasir. Fuq kummentarju tas-sentenza El Dridi, ara Raffaelli, R., “Criminalizing irregular immigration and the Returns Directive ‑ An analysis of the El Dridi case”, European Journal of Migration and Law, Vol. 13, No 4, 2011, p. 467 sa 489, u Mitsilegas, V., “The Criminalisation of Migration in Europe – Challenges for Human Rights and the Rule of Law”, Springer, Cham, 2015, p. 57 sa 76.
16      Ara s-sentenzi tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Stħarriġ ex officio tad-detenzjoni), C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑4 ta’ Ottubru 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, C‑387/24 PPU, EU:C:2024:868, punt 41, (iktar ’il quddiem is-“sentenza Bouskoura”). Sa fejn id-detenzjoni tikkostitwixxi ndħil serju fid-dritt għal-libertà ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta, din hija suġġetta għal salvagwardji stretti, fosthom il-prevedibbiltà u l-protezzjoni kontra l-arbitrarjetà (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2017, Al Chodor, C‑528/15, EU:C:2017:213, punt 40).
17      Sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2022, Politsei- ja Piirivalveamet (Detenzjoni – Riskju li jitwettaq reat kriminali) (C‑241/21, EU:C:2022:753, punti 30 sa 33, 38 u 40 sa 43).
18      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza FMS et, punti 268 u 269.
19      Għal diskussjoni dwar il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 2008/115, ara Molnár, T., “The place and role of international human rights law in the EU Return Directive and in the related CJEU case-law ‑ Approaches worlds apart?”, f’Carrera, S_. et al. (eds), EU External Migration Policies in an Era of Global Mobilities: Intersecting Policy Universes, Brill Nijhoff, Leiden, 2018, p. 105 sa 124.
20      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 38).
21      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2017, Al Chodor (C‑528/15, EU:C:2017:213, punt 40). Ara wkoll is-sentenza tal-Qorti EDB tad‑19 ta’ Frar 2009, A. et vs Ir‑Renju Unit (CE:ECHR:2009:0219JUD000345505, punt 164).
22      Il-kunċett ta’ “prospett raġonevoli” ġie interpretat, inter alia, fis-sentenza Kadzoev (punti 64 sa 66), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li prospett raġonevoli ta’ tneħħija ma jeżistix meta jidher improbabbli li l-persuna kkonċernata tiġi ammessa f’pajjiż terz fid-dawl tat-terminu stabbilit. Ara wkoll is-sentenza FMS et, punt 278.
23      Ara l-punt 35 indikat iktar ’il fuq.
24      Ara l-punti 37 sa 40 iktar ’il fuq.
25      L‑10 ta’ Mejju 2007, CE:ECHR:2007:0510JUD000019905.
26      Ibid., punti 33 u 34.
27      Ara l-punti 44 sa 47 iktar ’il fuq.
28      Ara l-punti 46 u 47 iktar ’il fuq.
29      Ara l-punt 39 iktar ’il fuq.
30      Ara l-punt 46 iktar ’il fuq.
31      Ara, inter alia, is-sentenza Kadzoev, punt 37, u s-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2022, Politsei- ja Piirivalveamet  (Detenzjoni – Riskju li jitwettaq reat kriminali)  (C‑241/21, EU:C:2022:753, punti 40 sa 42).
32      Sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2020, JZ (Sentenza ta’ kustodja fil-każ ta’ projbizzjoni ta’ dħul), C‑806/18, EU:C:2020:724, punti 27 sa 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33      Sentenza tas‑6 ta’ Diċembru 2011, Achughbabian (C‑329/11, EU:C:2011:807, punti 46, 48, u 50).
34      Sentenza tas‑17 ta’ Settembru 2020, JZ (Sentenza ta’ kustodja fil-każ ta’ projbizzjoni ta’ dħul), C‑806/18, EU:C:2020:724, punti 27 sa 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35      Ibid.
36      Ara s-sentenza Kadzoev, punti 63 sa 67. Fil-punt 65 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja torbot direttament il-proporzjonalità mal-prospett raġonevoli ta’ tneħħija, billi ddeċidiet li d-detenzjoni ta’ persuna għal finijiet ta’ tneħħija ma għandhiex tiġi estiża lil hinn miż-żmien strettament neċessarju sabiex jiġi ggarantit is-suċċess tat-tneħħija.  Jekk jidher li ma għadux jeżisti prospett raġonevoli ta’ tneħħija, id-detenzjoni ma tibqax iġġustifikata u l-persuna kkonċernata għandha tiġi meħlusa immedjatament.
37      Ara l-Artikolu 15(1) u (4) tad-Direttiva 2008/115.
38      Ara l-Artikolu 8(4) tad-Direttiva 2008/115 li jipprovdi li “[m]eta l-Istati Membri jużaw – bħala l-aħħar possibbiltà – miżuri koerżivi biex iwettqu t-tneħħija ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li jirreżisti t-tneħħija, tali miżuri għandhom ikunu proporzjonali u m’għandhomx jeċċedu forza raġonevoli. Dawn għandhom jiġu implimentati kif previst fil-leġislazzjoni nazzjonali skond id-drittijiet fundamentali u bir-rispett dovut għad-dinjità u l-integrità fiżika taċ-ċittadin ta’ pajjiż terz konċernat”. Ara wkoll Peers, S., fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 4, op. cit., p. 289 sa 304.
39      Majcher, I. u Strik, T., “Legislating without evidence ‑The recast of the EU Return Directive”, European Journal of Migration and Law, Vol. 23, No 2, 2021, p. 103 sa 126.
40      Ibid.
41      Punt 45. Ara wkoll is-sentenza Bouskoura, punt 46.
42      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Ġunju 2013 li tistabbilixxi l-istandards dwar l-akkoljenza ta’ applikanti għall-protezzjoni internazzjonali (ĠU 2013, L 180, p.96). Id-Direttiva 2013/33 ħadet post id-Direttiva tal-Kunsill 2003/9/KE tas‑27 ta’ Jannar 2003 li tistabbilixxi standards minimi għall-akkoljenza ta’ dawk li jfittxu ażil
(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6,
p. 101).
43      Mill-punt 22 tad-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta b’mod ċar li d-dispożizzjoni dwar il-perijodu massimu ta’ detenzjoni ta’ sitt xhur prevista fl-Artikolu 127(1) tal-Liġi dwar il-Barranin, li tikkorrispondi għall-Artikolu 15(5) tad-Direttiva 2008/115, tapplika għal kull detenzjoni ta’ barrani, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk il-bażi legali tat-tqegħid f’detenzjoni hijiex ibbażata fuq id-dritt tal-Unjoni jew id-dritt nazzjonali. Mill-punt 23 tad-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li “mill-proċess jirriżulta li d-detenzjoni [taċ-ċittadin ikkonċernat ta’ pajjiż terz]
kienet ibbażata, kompletament jew parzjalment, tal-inqas prinċipalment, fuq [is-sistema tad-Direttiva 2008/115]”.
44      Id-detenzjoni għal finijiet ta’ tneħħija skont id-Direttiva 2008/115 u d-detenzjoni tal-applikanti għal protezzjoni internazzjonali huma suġġetti għal sistemi legali distinti. Ara l-punt 60 iktar ’il fuq.
45      Fir-rigward tad-differenza bejn is-sistemi ta’ detenzjoni skont id-Direttiva 2008/115 u r-Regolament Dublin III, ara s-sentenza Bouskoura, punti 46 sa 50.
46      C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858 (punti 83, 84, 88 u 92).
47      Mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari mis-sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 2013, G. U R. (C‑383/13 PPU, EU:C:2013:533) u tal‑5 ta’ Ġunju 2014, Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320), jirriżulta li l-istħarriġ ġudizzjarju meħtieġ mit-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tad-Direttiva 2008/115 għandu jsir ex officio, mingħajr ma l-persuna mqiegħda f’detenzjoni jkollha tressaq talba f’dan is-sens. Din l-interpretazzjoni tiżgura l-protezzjoni effettiva tad-dritt fundamentali għal-libertà u għas-sigurtà, stabbilit fl-Artikolu 6 tal-Karta.
48      Ara s-sentenzi tal‑5 ta’ Ġunju 2014 Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 44) u tal‑10 ta’ Marzu 2022, Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2022:178, punt 59).
49      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Mejju 2022, Landkreis Gifhorn (C‑519/20, EU:C:2019:178, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
50      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 16 iktar ’il fuq.
51      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2014, Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 44), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, essenzjalment, li kull estensjoni tad-detenzjoni skont dan l-Artikolu 15(6) teħtieġ evalwazzjoni individwali ġdida u ma tistax tkun awtomatika (punti 44 sa 46). Barra minn hekk, il-qorti adita bir-rikors għandha tevalwa l-kundizzjonijiet li jiġġustifikaw l-estensjoni u ma tibbażax ruħha biss fuq il-konklużjonijiet tal-awtorità amministrattiva (punt 60).
52      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li jkun kuntrarju għall-kontenut essenzjali tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta, li ebda qorti ma tkun tista’ teżamina jekk deċiżjoni li tordna detenzjoni, skont id-Direttiva 2008/115, hijiex konformi mad-drittijiet u mal-libertajiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni liċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jirrisjedu irregolarment fit-territorju ta’ Stat Membru (ara, f’dan is-sens, is-sentenza FMS et, punt 290).
53      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Stħarriġ ex officio tad-detenzjoni) (C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 83 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54      Ara l-Artikolu 15(2) tad-Direttiva 2008/115, li jeżiġi espliċitament li d-detenzjoni tkun suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju “malajr kemm jista’ jkun mill-bidu tad-detenzjoni” u li l-estensjonijiet għandhom jiġu mistħarrġa minn awtorità ġudizzjarja. Mil-loġika sistemika ta’ din id-direttiva jirriżulta li peress li d-detenzjoni għandha tkun neċessarja, proporzjonata u limitata ratione temporis, l-istħarriġ tad-detenzjoni kontinwa skont it-tieni sentenza tal-Artikolu 15(3) tal-imsemmija direttiva għandu jkun suġġett għall-istess salvagwardji ġudizzjarji bħad-detenzjoni inizjali, inkluża r-rapidità.
55      Sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Stħarriġ ex officio tad-detenzjoni) (C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 83).
56      Din l-interpretazzjoni hija msaħħa wkoll mill-Artikolu 15(4) tad-Direttiva 2008/115, li jipprevedi li d-detenzjoni għandha tintemm immedjatament meta l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 15(1) tad-Direttiva 2008/115 ma jibqgħux issodisfatti. Ikun inkompatibbli ma’ din id-dispożizzjoni jekk estensjoni tiġi imposta awtomatikament jew tardivament.
57      Ara s-sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2014, N. (C‑604/12, EU:C:2014:302, punt 41).
58      Ara s-sentenza FMS et, punt 276.
59      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza FMS et, punt 288 u l-ġurisprudenza ċċitata.
60      Ibid., punt 289.
61      Sentenza tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Stħarriġ ex officio tad-detenzjoni) (C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 83).
62      Ibid., punti 81 u 83.
63      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza FMS et, punt 292.
64      Ibid., punt 293 li jirreferi għas-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2014, Mahdi (C‑146/14 PPU, EU:C:2014:1320, punt 62). Ara wkoll is-sentenzi tat‑8 ta’ Novembru 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Stħarriġ ex officio tad-detenzjoni) (C‑704/20 u C‑39/21, EU:C:2022:858, punt 79), kif ukoll is-sentenza Bouskoura, punt 44.
65      Ara s-sentenza FMS et, punt 294.
66      Ibid., punt 278.
67      Ara s-sentenza Bouskoura, punti 58 sa 61.
68      Ibid.