62024CJ0168
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 18ης Δεκεμβρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Σήματα – Οδηγία 2008/95/ΕΚ – Άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ – Οδηγία (ΕΕ) 2015/2436 – Άρθρο 20, στοιχείο βʹ – Λόγοι έκπτωσης από το δικαίωμα επί σήματος – Κίνδυνος παραπλάνησης του κοινού λόγω της χρήσης του σήματος – Σήμα το οποίο αντιστοιχεί στο επώνυμο δημιουργού μόδας – Μεταβίβαση του σήματος – Χρήση του σήματος κατά τρόπο ικανό να δημιουργήσει πράγματι στο κοινό την πεποίθηση ότι ο δημιουργός εξακολουθεί να συμμετέχει στον σχεδιασμό των προϊόντων που φέρουν το σήμα – Εσφαλμένη πεποίθηση»
Στην υπόθεση C‑168/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, την οποία υπέβαλε το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία) με απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2024, που περιήλθε στο Δικαστήριο αυθημερόν, στο πλαίσιο της δίκης
PMJC SAS
κατά
[W] [X],
[M] [X],
[X] Créative SAS,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο, πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei, S. Rodin (εισηγητή), N. Piçarra, και N. Fenger, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η PMJC SAS, εκπροσωπούμενη από τον M. Le Guerer, avocat,
–
οι [M] [X], [W] [X], [X] Créative SAS, εκπροσωπούμενοι από τον E. Fortunet, avocat,
–
η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον R. Bénard και την E. Timmermans,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις C. Auvret και P. Němečková,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 27ης Μαρτίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2008, L 299, σ. 25), και του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2015, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 2015, L 336, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 110, σ. 5).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της PMJC SAS και, αφετέρου, των [W] [X], [M] [X] και [X] Créative SAS, με αντικείμενο τη μερική έκπτωση της πρώτης εταιρίας από τα δικαιώματά της επί δύο σημάτων που αντιστοιχούν στο επώνυμο δημιουργού μόδας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2008/95
3
Το άρθρο 12 της οδηγίας 2008/95 τιτλοφορείται «Λόγοι έκπτωσης» και προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«[…] [Ο] δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, μετά την ημερομηνία καταχώρισης, το σήμα:
[…]
β)
λόγω της χρήσης του σήματος από τον δικαιούχο, ή με τη συγκατάθεσή του για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση των προϊόντων ή υπηρεσιών αυτών.»
Η οδηγία 2015/2436
4
Το άρθρο 20 της οδηγίας 2015/2436 επιγράφεται «Εξέλιξη του σήματος σε κοινόχρηστη ονομασία ή παραπλανητική ένδειξη ως λόγοι έκπτωσης» και έχει ως εξής:
«Ο δικαιούχος του σήματος είναι δυνατόν να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, μετά την ημερομηνία καταχώρισης, το σήμα:
[…]
β)
λόγω της χρήσης του σήματος από τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεση του δικαιούχου για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τα οποία/τις οποίες έχει καταχωρισθεί, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση αυτών των προϊόντων ή υπηρεσιών.»
5
Το άρθρο 54 της 2015/3426 φέρει τον τίτλο «Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο» και ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με τα άρθρα 3 έως 6, τα άρθρα 8 έως 14, τα άρθρα 16, 17 και 18, τα άρθρα 22 έως 39, τα άρθρα 41, 43 και 44 και τα άρθρα 46 έως 50 έως τις 14 Ιανουαρίου 2019 το αργότερο. […]
[…]»
6
Το άρθρο 55 της οδηγίας 2015/2436 τιτλοφορείται «Κατάργηση» και προβλέπει τα εξής:
«Η οδηγία [2008/95] καταργείται από τις 15 Ιανουαρίου 2019 […]
Οι αναφορές στην καταργούμενη οδηγία νοούνται ως αναφορές στην παρούσα οδηγία […]».
7
Το άρθρο 56 της οδηγίας 2015/2436 επιγράφεται «Έναρξη ισχύος» και έχει ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα άρθρα 1, 7, 15, 19, 20 και 21 εφαρμόζονται από τις 15 Ιανουαρίου 2019.»
Το γαλλικό δίκαιο
8
Το άρθρο L.714-6 του code de la propriété intellectuelle (κώδικα διανοητικής ιδιοκτησίας), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο για τη διαφορά της κύριας δίκης χρόνο, όριζε τα εξής:
«Κηρύσσεται έκπτωτος των δικαιωμάτων του ο δικαιούχος σήματος που έχει καταστεί στην πράξη:
[…]
b)
Πρόσφορο να παραπλανήσει το κοινό, ιδίως όσον αφορά τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση του προϊόντος ή της υπηρεσίας.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
9
Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι κατά της εταιρίας [W] [X], η οποία ιδρύθηκε το 1978 από τον [W] [X] για την εμπορία ενδυμάτων και αξεσουάρ μόδας, κινήθηκε πτωχευτική διαδικασία κατά το πέρας της οποίας η PMJC υπέβαλε προσφορά για την εξαγορά του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων της υπό πτώχευση εταιρίας, εγκριθείσα με δικαστική απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2011, την οποία ακολούθησε, στις 3 Φεβρουαρίου 2012, πράξη μεταβίβασης ενσώματων και άυλων στοιχείων του ενεργητικού, η οποία αφορούσε, μεταξύ άλλων, τα γαλλικά λεκτικά σήματα «[W] [X]», εκ των οποίων το μεν ένα είχε κατατεθεί από τον [W] [X] και εν συνεχεία μεταβιβαστεί, το 1999, στην εταιρία [W] [X], το δε άλλο είχε κατατεθεί το 2002 από την εταιρία [W] [X].
10
Με σύμβαση παροχής υπηρεσιών συναφθείσα στις 21 Ιουλίου 2011, ο [W] [X] παρέτεινε τη συνεργασία του με την PMJC έως τη συμβατικώς προβλεπόμενη ημερομηνία λήξης της, στις 31 Δεκεμβρίου 2015.
11
Στις 21 Ιουνίου 2018 η PMJC άσκησε κατά του [W] [X] αγωγή λόγω προσβολής των προαναφερθέντων στη σκέψη 9 της παρούσας αποφάσεως σημάτων καθώς και λόγω αθέμιτου και παρασιτικού ανταγωνισμού, ισχυριζόμενη ότι ο [W] [X], συνεχίζοντας τις επαγγελματικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητές του μέσω της [X] Creative, προέβαινε σε πράξεις αθέμιτου ανταγωνισμού και προσέβαλλε τα δικαιώματά της επί των ως άνω σημάτων.
12
Ο [W] [X] άσκησε ανταγωγή ζητώντας να κηρυχθεί η PMJC έκπτωτη των δικαιωμάτων της επί των σημάτων αυτών λόγω παραπλάνησης, διότι, κατά την άποψή του, η εν λόγω εταιρία είχε χρησιμοποιήσει τα επίδικα σήματα με παραπλανητικό τρόπο από το τέλος του 2017 έως τις αρχές του 2019. Ειδικότερα, ο τρόπος με τον οποίο η PMJC τα εκμεταλλευόταν εμπορικώς δημιουργούσε στο κοινό την πεποίθηση ότι ο [W] [X] ήταν ο σχεδιαστής των προϊόντων που έφεραν τα επίδικα σήματα.
13
Με απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2022, το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισίων, Γαλλία) κήρυξε τη μερική έκπτωση της PMJC από τα δικαιώματα επί των σημάτων που αποτελούσαν το αντικείμενο της από 3 Φεβρουαρίου 2012 πράξεως μεταβίβασης για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 9 της παρούσας αποφάσεως.
14
Το εφετείο έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι, σε περίπτωση σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο συγκεκριμένου δημιουργού, το δίκαιο της Ένωσης δεν απαγορεύει να κηρυχθεί ο δικαιούχος στον οποίο έχει μεταβιβαστεί το σήμα έκπτωτος των δικαιωμάτων του λόγω του ότι, με τη συμπεριφορά του, προκαλεί πράγματι στο κοινό την εντύπωση ότι ο δημιουργός εξακολουθεί να συμμετέχει στον σχεδιασμό των επίμαχων προϊόντων ή λόγω του ότι η συμπεριφορά του ενέχει αρκούντως σοβαρό κίνδυνο τέτοιας παραπλάνησης.
15
Κατά την εκτίμηση του εφετείου, τούτο συνέβαινε στην υπόθεση της κύριας δίκης, δεδομένου ότι η PMJC είχε καταδικαστεί δις για προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας του [W] [X] τα οποία αφορούσαν πρόσφατα έργα του και δεν είχαν μεταβιβαστεί στην PMJC. Εφόσον οι καταδικαστικές αυτές αποφάσεις κατέστησαν αμετάκλητες, το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισίων) συνήγαγε ότι τα επίμαχα σήματα είναι πλέον παραπλανητικά όταν, τοποθετούμενα ως διακοσμητικά επάνω σε προϊόντα, προσβάλλουν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας του [W] [X] και παρουσιάζονται ως πρωτότυπες δημιουργίες του.
16
Η PMJC άσκησε αναίρεση κατά της εφετειακής αποφάσεως ενώπιον του Cour de cassation (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Γαλλία), δηλαδή του αιτούντος δικαστηρίου.
17
Ενώπιόν του, η PMJC υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισίων) παρέβη το άρθρο L. 714-6, στοιχείο b, του κώδικα διανοητικής ιδιοκτησίας, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο για τη διαφορά της κύριας δίκης χρόνο και πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95, κρίνοντας ότι η απόφαση της 30ής Μαρτίου 2006, Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:215), αφενός, ουδόλως αποκλείει τη δυνατότητα να κηρυχθεί ο δικαιούχος έκπτωτος από τα δικαιώματά του επί σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο δημιουργού εφόσον προβαίνει σε παραπλανητική χρήση του και, αφετέρου, αναγνωρίζει ότι ο δημιουργός είναι ελεύθερος να επιχειρήσει να αποδείξει ότι η εκμετάλλευση του σήματος από τον δικαιούχο του είναι δόλια.
18
Η PMJC αντλεί από την απόφαση εκείνη το συμπέρασμα ότι τυχόν συμπεριφορά της η οποία αποβλέπει στο να πειστούν οι καταναλωτές ότι ο [W] [X] εξακολουθεί να συμμετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το όνομά του δεν είναι δυνατόν να επηρεάσει το ίδιο το σήμα, ακόμη και αν κριθεί παραπλανητική.
19
Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει, κατ’ αρχάς, ότι, στις σκέψεις 47 έως 49 της αποφάσεως της 30ής Μαρτίου 2006, Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:215), η οποία αφορούσε σήμα συνιστάμενο σε ονοματεπώνυμο, το Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε ότι οι περιπτώσεις απαραδέκτου της καταχώρισης σήματος λόγω του παραπλανητικού του χαρακτήρα προϋποθέτουν ότι μπορεί να διαπιστωθεί η ύπαρξη πραγματικής παραπλάνησης ή αρκούντως σοβαρού κινδύνου παραπλάνησης του καταναλωτή, αποφάνθηκε ότι το γεγονός ότι ο μέσος καταναλωτής μπορούσε να επηρεαστεί στις αγορές του υποθέτοντας ότι ο δημιουργός στο επώνυμο του οποίου αντιστοιχούσε το επίμαχο σήμα είχε συμμετάσχει στη δημιουργία του προϊόντος που καλυπτόταν από το σήμα δεν αρκούσε, αυτό και μόνον, για να διαπιστωθεί παραπλάνηση του κοινού ως προς τη φύση, την ποιότητα ή την προέλευση του προϊόντος.
20
Εν συνεχεία, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) παρατηρεί ότι, στη σκέψη 50 της προαναφερθείσας αποφάσεως, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, βάσει του τρόπου που παρουσιαζόταν το σήμα, υπήρχε πράγματι βούληση της επιχείρησης να πείσει τον καταναλωτή ότι ο συγκεκριμένος δημιουργός εξακολουθούσε να σχεδιάζει τα προϊόντα τα οποία έφεραν το σήμα ή να συμμετέχει στη δημιουργία τους, πλην όμως επρόκειτο για ελιγμό που θα μπορούσε να θεωρηθεί δόλιος χωρίς, ωστόσο, να συνιστά παραπλάνηση ικανή να επηρεάσει το ίδιο το σήμα και, συνακόλουθα, τη δυνατότητα καταχώρισής του.
21
Τέλος, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στη σκέψη 53 της προαναφερθείσας αποφάσεως, το Δικαστήριο, αφού έκρινε ότι οι προϋποθέσεις της έκπτωσης λόγω του παραπλανητικού χαρακτήρα ενός σήματος ήταν ίδιες με εκείνες του απαραδέκτου της καταχώρισης, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, σε περίπτωση σήματος συνιστάμενου στο όνομα του δημιουργού και πρώτου κατασκευαστή των προϊόντων που φέρουν το σήμα, δεν χωρεί, εξαιτίας της ιδιαιτερότητας αυτής και μόνον, έκπτωση του δικαιούχου του σήματος από τα δικαιώματά του για τον λόγο ότι το σήμα θα παραπλανούσε το κοινό, ιδίως όταν η συνδεόμενη με το σήμα πελατεία έχει μεταβιβαστεί μαζί με την επιχείρηση η οποία κατασκευάζει τα προϊόντα που φέρουν το σήμα.
22
Εντούτοις, το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισίων) έκρινε, με την από 12 Οκτωβρίου 2022 απόφασή του, ότι η διαπίστωση στην οποία προέβη το Δικαστήριο στη σκέψη 50 της αποφάσεως της 30ής Μαρτίου 2006, Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:215), ήτοι ότι ένα σήμα που αντιστοιχεί στο επώνυμο δημιουργού δεν μπορεί να θεωρηθεί ως παραπλανητικό για τον λόγο και μόνον ότι ο ίδιος ο δημιουργός δεν συμμετέχει πλέον στον σχεδιασμό των προϊόντων που φέρουν το σήμα το οποίο συνίσταται στο επώνυμό του, δεν καλύπτει ρητώς την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της πρώτης οδηγίας 89/104/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων (ΕΕ 1989, L 40, σ. 1). Το cour d’appel (εφετείο Παρισίων) εκτιμά, επομένως, ότι η τελευταία αυτή διάταξη έπρεπε να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει να κηρυχθεί ο δικαιούχος έκπτωτος από τα δικαιώματά του λόγω της εκμετάλλευσης του σήματος υπό συνθήκες που μπορούν να πείσουν πράγματι το κοινό ότι ο δημιουργός εξακολουθεί να συμμετέχει στον σχεδιασμό των προϊόντων που φέρουν τα σήματα τα οποία συνίστανται στο επώνυμό του, ενώ κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει πλέον.
23
Το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) παρατηρεί ακόμη ότι το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την απόφαση της 14ης Μαΐου 2009, Fiorucci κατά ΓΕΕΑ – Edwin (ELIO FIORUCCI) (T‑165/06, EU:T:2009:157, σκέψη 37), απέρριψε αίτηση κήρυξης έκπτωσης στηριζόμενη στη μεταγενέστερη της καταχώρισης παραπλανητική χρήση σήματος που συνίστατο στο επώνυμο δημιουργού όχι με την αιτιολογία ότι τέτοια χρήση ήταν αδύνατον να επιφέρει έκπτωση λόγω παραπλάνησης, αλλά με την αιτιολογία ότι δεν είχε προσκομιστεί καμία απόδειξη χρήσης του σήματος κατόπιν της καταχώρισής του.
24
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Cour de cassation (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας [2008/95] και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της [οδηγίας 2015/2436] την έννοια ότι αντίκεινται στην κήρυξη έκπτωσης από τα δικαιώματα επί σήματος το οποίο αποτελείται από το επώνυμο δημιουργού για τον λόγο ότι η εκμετάλλευση του σήματος, μετά την εκχώρησή του, γίνεται υπό συνθήκες πρόσφορες να πείσουν πράγματι το κοινό ότι ο ανωτέρω δημιουργός εξακολουθεί να μετέχει στη δημιουργία των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ τούτο δεν συμβαίνει πλέον;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
25
Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία τόσο του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 όσο και του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436.
26
Το ζήτημα ποια από τις δύο αυτές οδηγίες έχει εφαρμογή ratione temporis στη διαφορά της κύριας δίκης είναι αδιάφορο, δεδομένου ότι οι διατάξεις του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 είναι, κατ’ ουσίαν, πανομοιότυπες.
27
Είναι επίσης άνευ σημασίας το γεγονός ότι η απόδοση του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 στη γαλλική γλώσσα όριζε ότι ο δικαιούχος σήματος μπορεί να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του όταν το σήμα «est propre […] à induire le public en erreur», ενώ το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436, στην ίδια γλωσσική απόδοση, προβλέπει ότι η έκπτωση από τα δικαιώματα μπορεί να κηρυχθεί όταν το σήμα «risque […] d’induire le public en erreur».
28
Και τούτο διότι, αφενός, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 62 των προτάσεών του, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η φράση «est propre» προϋπέθετε ήδη την πιθανότητα ύπαρξης «πραγματικής παραπλανήσεως ή ενός αρκούντως σοβαρού κινδύνου παραπλανήσεως του καταναλωτή» (απόφαση της 30ής Μαρτίου 2006, Emanuel, C‑259/04, EU:C:2006:215, σκέψη 47 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
29
Αφετέρου, όπως παρατήρησε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 64 των προτάσεών του, το γράμμα του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 παρέμεινε, όσον αφορά τον βαθμό πιθανότητας παραπλάνησης του κοινού, κατ’ ουσίαν αμετάβλητο σε σχέση με το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 σε όλες τις άλλες γλωσσικές αποδόσεις, οι οποίες, πλην της φινλανδικής και της ουγγρικής, ήταν ήδη διατυπωμένες με τρόπο που υποδήλωνε απλώς και μόνον την ύπαρξη τέτοιου κινδύνου, ανεξαρτήτως της επέλευσής του.
30
Ως εκ τούτου, κατ’ εφαρμογήν της πάγιας νομολογίας βάσει της οποίας οι διατάξεις του ενωσιακού δικαίου πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται κατά τρόπο ομοιόμορφο λαμβανομένων υπόψη των αποδόσεών τους σε όλες τις γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης [απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2025, Verbraucherzentrale Berlin (Έννοια της διάρκειας της αρχικής απασχόλησης), C‑612/23, EU:C:2025:82, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία], δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η προεκτεθείσα στη σκέψη 27 της παρούσας αποφάσεως τροποποίηση που επήλθε ως προς τη γαλλική απόδοση του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 συνιστά ένδειξη της πρόθεσης του ενωσιακού νομοθέτη να τροποποιήσει το κριτήριο του βαθμού πιθανότητας παραπλάνησης του κοινού.
31
Συνεπώς, στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, το Δικαστήριο ερμηνεύει από κοινού και με τον ίδιο τρόπο το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436.
Επί της ουσίας του ερωτήματος
32
Με το προδικαστικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν, σε περίπτωση σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο δημιουργού μόδας, να κηρυχθεί ο δικαιούχος του έκπτωτος των δικαιωμάτων του με την αιτιολογία ότι το σήμα χρησιμοποιείται από τον ίδιο ή με τη συγκατάθεσή του κατά τρόπο που μπορεί να δημιουργήσει πράγματι στο κοινό την πεποίθηση ότι ο δημιουργός μόδας εξακολουθεί να συμμετέχει στον σχεδιασμό των προϊόντων που φέρουν το σήμα, ενώ κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει πλέον.
33
Σύμφωνα με τις ως άνω διατάξεις, ο δικαιούχος σήματος μπορεί να κηρυχθεί έκπτωτος των δικαιωμάτων του εάν, μετά την ημερομηνία καταχώρισης του σήματός του και «λόγω της χρήσης» που γίνεται από τον ίδιο, ή με τη συγκατάθεσή του, για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που αφορά η καταχώριση του σήματος, ενδέχεται να παραπλανηθεί το κοινό «ιδίως ως προς τη φύση, την ποιότητα ή τη γεωγραφική προέλευση» αυτών των προϊόντων ή υπηρεσιών.
34
Κατ’ αρχάς, από το γράμμα των εν λόγω διατάξεων, και ειδικότερα από τη χρήση της λέξης «ιδίως», προκύπτει ότι η απαρίθμηση των χαρακτηριστικών των προϊόντων ή των υπηρεσιών τα οποία θα μπορούσε να αφορά η παραπλάνηση δεν είναι περιοριστική, οπότε δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο να κηρυχθεί η έκπτωση από το δικαίωμα επί του σήματος λόγω της ύπαρξης κινδύνου παραπλάνησης ως προς το πρόσωπο που σχεδίασε τα προϊόντα τα οποία φέρουν το σήμα ή συνέβαλε στον σχεδιασμό τους.
35
Εν συνεχεία, επισημαίνεται ότι, όπως και η γεωγραφική προέλευση, η οποία μνημονεύεται ρητώς στις προαναφερθείσες στη σκέψη 32 της παρούσας αποφάσεως διατάξεις, η στυλιστική πατρότητα ενός προϊόντος μπορεί επίσης να αποτελεί χαρακτηριστικό του το οποίο γεννά συγκεκριμένες προσδοκίες στο κοινό. Επομένως, η στυλιστική πατρότητα καταλέγεται μεταξύ των στοιχείων ως προς τα οποία το κοινό μπορεί να παραπλανηθεί, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436.
36
Εντούτοις, όπως εξέθεσε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 35 των προτάσεών του, το γεγονός ότι η εμπορική εκμετάλλευση σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο δημιουργού μόδας γίνεται από επιχείρηση με την οποία έχει παύσει να συνδέεται ο ίδιος ο δημιουργός δεν αρκεί, αυτό καθεαυτό, για να δικαιολογήσει την έκπτωση του δικαιούχου από τα δικαιώματά του επί του σήματος (πρβλ. απόφαση της 30ής Μαρτίου 2006, Emanuel, C‑259/04, EU:C:2006:215, σκέψη 53). Πράγματι, ο μέσος καταναλωτής, ο οποίος έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος, έχει επίγνωση του ότι τα προϊόντα που φέρουν σήμα το οποίο αντιστοιχεί στο όνομα ενός δημιουργού δεν έχουν κατ’ ανάγκην σχεδιαστεί όλα από τον ίδιο.
37
Ως εκ τούτου, η κήρυξη έκπτωσης κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων των οποίων ζητείται η ερμηνεία προϋποθέτει ότι διαπιστώνεται, βάσει των περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, η ύπαρξη πραγματικής παραπλάνησης ή αρκούντως σοβαρού κινδύνου παραπλάνησης του κοινού (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 8ης Ιουνίου 2017, W. F. Gözze Frottierweberei και Gözze, C‑689/15, EU:C:2017:434, σκέψη 54 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38
Τέλος, από το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και του άρθρου 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 προκύπτει ότι, για την εκτίμηση του ζητήματος του παραπλανητικού χαρακτήρα του σήματος στο πλαίσιο διαδικασίας κήρυξης έκπτωσης, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται το σήμα από τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεσή του.
39
Από τις ανωτέρω σκέψεις συνάγεται ότι, στην περίπτωση σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο δημιουργού μόδας, η ύπαρξη πραγματικής παραπλάνησης ή αρκούντως σοβαρού κινδύνου παραπλάνησης, κατά το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436, όπως έχουν ερμηνευθεί με την προεκτεθείσα στη σκέψη 37 της παρούσας αποφάσεως νομολογία, μπορεί να απορρέει από πλάνη του κοινού όσον αφορά τη στυλιστική πατρότητα των προϊόντων που φέρουν το σήμα, οφειλόμενη στον τρόπο με τον οποίο αυτό χρησιμοποιείται από τον ίδιο τον δικαιούχο του ή με τη συγκατάθεσή του.
40
Το ζήτημα αν η χρήση του σήματος είναι ικανή να παραπλανήσει το κοινό πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως. Το γεγονός που προαναφέρθηκε στη σκέψη 15 της παρούσας αποφάσεως, ήτοι ότι επάνω στα προϊόντα τα οποία καλύπτονται από σήματα που συνίστανται στο επώνυμο ενός δημιουργού μόδας υπάρχουν διακοσμητικά στοιχεία τα οποία ανήκουν στο ιδιάζον σχεδιαστικό σύμπαν του δημιουργού αυτού και χρησιμοποιούνται κατά παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων του, μπορεί, όπως παρατήρησε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 95 των προτάσεών του, να συνιστά τέτοια κρίσιμη περίσταση, εφόσον αυξάνει τον κίνδυνο να προκληθεί στο κοινό εσφαλμένη αντίληψη περί της στυλιστικής πατρότητας των προϊόντων που καλύπτονται από τα σήματα αυτά.
41
Η ως άνω ερμηνεία συνάδει με τον σκοπό της προστασίας των καταναλωτών, ο οποίος διέπει το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 (πρβλ. απόφαση της 30ής Μαρτίου 2006, Emanuel, C‑259/04, EU:C:2006:215, σκέψη 46). Υπό το πρίσμα του σκοπού αυτού, ο καταναλωτής πρέπει να είναι σε θέση να επιλέγει εν πλήρει γνώσει μεταξύ περισσότερων προϊόντων ή υπηρεσιών που βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους.
42
Η εν λόγω ερμηνεία επιρρωννύεται επίσης από τον γενικό σκοπό της διαφύλαξης ανόθευτου ανταγωνισμού εντός της Ένωσης, τον οποίο επιδιώκουν οι ενωσιακοί κανόνες για τα εμπορικά σήματα (πρβλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2019, Koton Mağazacilik Tekstil Sanayi ve Ticaret κατά EUIPO, C‑104/18 P, EU:C:2019:724, σκέψη 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Λαμβανομένου υπόψη του ανωτέρου σκοπού, δεν επιτρέπεται να καθίσταται ένα σήμα, μέσω της χρήσης του, αθέμιτο εργαλείο προσέλκυσης της πελατείας.
43
Κατόπιν όλων των σκέψεων που προεκτέθηκαν, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95 και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/2436 έχουν την έννοια ότι επιτρέπουν, σε περίπτωση σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο δημιουργού μόδας, να κηρυχθεί ο δικαιούχος του έκπτωτος των δικαιωμάτων του με την αιτιολογία ότι, υπό το πρίσμα του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων, η χρήση του σήματος, όπως γίνεται από τον ίδιο τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεσή του, μπορεί να δημιουργήσει στον μέσο καταναλωτή, που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος, την εσφαλμένη πεποίθηση ότι ο δημιουργός μόδας συμμετείχε στον σχεδιασμό των προϊόντων που φέρουν το σήμα.
Επί των δικαστικών εξόδων
44
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 12, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/95/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων, και το άρθρο 20, στοιχείο βʹ, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2436 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2015, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί σημάτων,
έχουν την έννοια ότι:
επιτρέπουν, σε περίπτωση σήματος συνιστάμενου στο επώνυμο δημιουργού μόδας, να κηρυχθεί ο δικαιούχος του έκπτωτος των δικαιωμάτων του με την αιτιολογία ότι, υπό το πρίσμα του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων, η χρήση του σήματος, όπως γίνεται από τον ίδιο τον δικαιούχο ή με τη συγκατάθεσή του, μπορεί να δημιουργήσει στον μέσο καταναλωτή, που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος, την εσφαλμένη πεποίθηση ότι ο δημιουργός μόδας συμμετείχε στον σχεδιασμό των προϊόντων που φέρουν το σήμα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η γαλλική.