62001CJ0216_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C‑216/01
mającej za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 234 WE, przez Handelsgericht Wien (Austria) wniosek o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu między:
Budějovický Budvar, národní podnik
a
Rudolf Ammersin GmbH,
orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 28 WE, 30 WE i 307 WE oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. L 208, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 535/97 z dnia 17 marca 1997 r. (Dz.U. L 83, s. 3),
TRYBUNAŁ (w pełnym składzie),
w składzie: V. Skouris, prezes, P. Jann, C.W.A. Timmermans (sprawozdawca), C. Gulmann i J.N. Cunha Rodrigues, prezesi izb, D.A.O. Edward, A. La Pergola, J.P. Puissochet, R. Schintgen, N. Colneric i S. von Bahr, sędziowie,
rzecznik generalny: A. Tizzano,
sekretarz: H. von Holstein, zastępca sekretarza,
rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:
– w imieniu Budějovický Budvar, národní podnik przez S. Kommara, Rechtsanwalt,
– w imieniu Rudolf Ammersin GmbH przez C. Hauera, Rechtsanwalt,
– w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
– w imieniu rządu niemieckiego przez W.D. Plessinga oraz A. Dittricha, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz L. Bernheim, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez A.M. Rouchaud, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez B. Wägenbaura, Rechtsanwalt,
uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,
po wysłuchaniu uwag ustnych spółki Budějovický Budvar, národní podnik, reprezentowanej przez S. Kommara, spółki Rudolf Ammersin GmbH reprezentowanej przez C. Hauera, D. Ohlgarta oraz B. Goebela, Rechtsanwälte, oraz Komisji reprezentowanej przez A.M. Rouchaud, wspieraną przez B. Wägenbaura na rozprawie w dniu 19 listopada 2002 r.,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 22 maja 2003 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2001 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 maja 2001 r., Handelsgericht Wien zadał na podstawie art. 234 WE cztery pytania prejudycjalne w przedmiocie wykładni art. 28 WE, 30 WE i 307 WE oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. L 208, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 535/97 z dnia 17 marca 1997 r. (Dz.U. L 83, s. 3, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2081/92”).
2. Pytania te zostały przedłożone w ramach sporu toczącego się między spółką Budĕjovický Budvar, národní podnik (zwaną dalej „Budvar”), browarem z siedzibą w mieście Česke Budĕjovice (Republika Czeska), a spółką Rudolf Ammersin GmbH (zwaną dalej „Ammersin”) z siedzibą w Wiedniu (Austria), która prowadzi przedsiębiorstwo dystrybucji napojów, w przedmiocie wysuniętego przez spółkę Budvar żądania zakazania spółce Ammersin sprzedaży opatrzonego znakiem towarowym American Bud piwa produkowanego przez browar Anheuser‑Busch Inc. (zwany dalej „Anheuser‑Busch”), mający siedzibę w Saint Louis (Stany Zjednoczone) z uwagi na to, że na mocy umów dwustronnych łączących Republikę Czeską z Republiką Austrii nazwa „Bud” może być używana w tym ostatnim państwie członkowskim wyłącznie w odniesieniu do piwa produkowanego w Republice Czeskiej.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3. Artykuł 34 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o sukcesji państw w odniesieniu do traktatów z dnia 23 sierpnia 1978 r. stanowi:
„W przypadku gdy jedna lub kilka części terytorium państwa oddziela się od niego, aby utworzyć jedno lub kilka państw, niezależnie od tego, czy państwo poprzednik nadal istnieje, czy przestało istnieć:
a) każdy traktat obowiązujący w dniu sukcesji państw w odniesieniu do całego terytorium państwa poprzednika zachowuje moc obowiązującą w odniesieniu do każdego nowo powstałego państwa sukcesora;
b) każdy traktat obowiązujący w dniu sukcesji państw jedynie w odniesieniu do części terytorium państwa poprzednika, która stała się państwem sukcesorem, zachowuje moc obowiązującą tylko w odniesieniu do państwa sukcesora” [tłumaczenie nieoficjalne].
Prawo wspólnotowe
4. Zgodnie z art. 307 akapity pierwszy i drugi WE:
„Postanowienia niniejszego traktatu nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przed 1 stycznia 1958 roku lub, wobec państw przystępujących, przed datą ich przystąpienia, między jednym lub większą liczbą państw członkowskich z jednej strony a jednym lub większą liczbą państw trzecich z drugiej strony.
W zakresie, w jakim umowy te nie są zgodne z niniejszym traktatem, dane państwo lub państwa członkowskie zastosują wszelkie właściwe środki w celu wyeliminowania stwierdzonych niezgodności. W razie potrzeby państwa członkowskie udzielają sobie wzajemnie pomocy dla osiągnięcia tego celu i w odpowiednim przypadku przyjmują wspólną postawę”.
5. Motyw siódmy rozporządzenia nr 2081/92 stanowi: „[J]ednakże w związku z różnorodnymi praktykami krajowymi dotyczącymi wdrażania chronionych nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych konieczne jest stworzenie koncepcji wspólnotowej; ramy przepisów wspólnotowych w sprawie ochrony pozwolą na stworzenie oznaczeń geograficznych oraz nazw pochodzenia, ponieważ, stosując bardziej jednolite metody postępowania [wspólnotowe ramy prawne zawierające system ochrony umożliwią rozwój w zakresie oznaczeń geograficznych oraz nazw pochodzenia, ponieważ dzięki bardziej jednolitym metodom postępowania] przepisy takie zapewnią jednakowe warunki konkurencji dla producentów oznakowanych w taki sposób produktów i zwiększą wiarygodność takich produktów u konsumentów”.
6. Artykuł 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2081/92 przewiduje:
„1. Niniejsze rozporządzenie określa zasady ochrony nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych określonych w załączniku II do traktatu [WE] produktów rolnych przeznaczonych do spożycia przez ludzi i środków spożywczych, o których mowa w zał. I do niniejszego rozporządzenia oraz produktów rolnych określonych w załączniku II do niniejszego rozporządzenia.
[…]
2. Niniejsze rozporządzenie stosuje się nie naruszając innych przepisów szczególnych Wspólnoty”.
7. Załącznik I do wyżej wymienionego rozporządzenia, zatytułowany „Środki spożywcze, w znaczeniu art. 1 ust. 1”, wymienia „piwo” w tiret pierwszym.
8. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2081/92:
„1. Ochrona oznaczeń pochodzenia i oznaczeń geograficznych produktów rolnych i artykułów spożywczych we Wspólnocie zostanie przyznana zgodnie z niniejszym rozporządzeniem.
2. Do celów niniejszego rozporządzenia:
a) »nazwa pochodzenia« oznacza nazwę regionu, konkretne miejsce lub w wyjątkowych przypadkach kraj, używaną do opisu produktu rolnego lub środka spożywczego:
– pochodzącego z tego regionu, konkretnego miejsca lub kraju, oraz
– którego jakość lub cechy charakterystyczne są głównie lub wyłącznie związane z tym szczególnym otoczeniem geograficznym i właściwymi dla niego czynnikami naturalnymi oraz ludzkimi i produkcja którego, przetwarzanie i przygotowywanie odbywa się na tym określonym obszarze geograficznym;
b) »oznaczenie geograficzne« oznacza nazwę regionu, konkretne miejsce lub w wyjątkowych przypadkach nazwę kraju, używaną do opisu produktu rolnego lub środka spożywczego:
– pochodzącego z tego regionu, konkretnego miejsca lub kraju, oraz
– posiadającego specyficzną jakość, cieszące[go] się uznaniem i posiadające[go] inne cechy przypisywane temu pochodzeniu geograficznemu oraz którego produkcja i/lub przetwarzanie, i/lub produkcja odbywa się na tym określonym obszarze geograficznym”.
9. Artykuły 5–7 rozporządzenia nr 2081/92 określają procedurę rejestracji oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia, o których mowa w art. 2 tego rozporządzenia, zwaną „procedurą zwykłą”. Zgodnie z art. 5 ust. 4 wspomnianego rozporządzenia wniosek o rejestrację jest kierowany do państwa członkowskiego, w którym znajduje się dany obszar geograficzny. Państwo to, zgodnie z art. 5 ust. 5 akapit pierwszy tego rozporządzenia, dokonuje weryfikacji, czy wniosek jest uzasadniony, i przekazuje go Komisji Wspólnot Europejskich.
10. Z uwagi na to, że rozpatrzenie wniosku o rejestrację przez Komisję wymaga czasu oraz że w oczekiwaniu na decyzję dotyczącą rejestracji nazwy należy dopuścić przyznanie przez dane państwo członkowskie tymczasowej ochrony krajowej, rozporządzeniem nr 535/97 w art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 2081/92 po pierwszym akapicie dodano tekst w brzmieniu:
„Takie państwo członkowskie może udzielić, tylko na zasadach przejściowych, na poziomie krajowym zgodnie z niniejszym rozporządzeniem ochrony nazwie przekazanej w zalecany sposób oraz, w odpowiednim przypadku, ustanowić okres dostosowawczy od daty przekazania; […].
Taka przejściowa ochrona krajowa wygasa w dniu, w którym zostaje podjęta decyzja o rejestracji na mocy niniejszego rozporządzenia. […]
Za konsekwencje takiej ochrony krajowej, w przypadku gdy nazwa nie jest [zostanie] zarejestrowana na mocy [w rozumieniu] niniejszego rozporządzenia, wyłączną odpowiedzialność ponosi zainteresowane państwo członkowskie.
Środki podjęte przez państwa członkowskie na mocy drugiego akapitu obowiązują tylko na poziomie krajowym, bez skutku dla handlu wewnątrzwspólnotowego”.
11. Zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 2081/92:
„1. Nie naruszając umów międzynarodowych niniejsze rozporządzenie może stosować się do produktów rolnych lub środków spożywczych pochodzących z państwa trzeciego pod warunkiem, że:
– państwo trzecie jest w stanie dać gwarancje identyczne lub równoważne z tymi, o których mowa w art. 4,
– zainteresowane państwo trzecie posiada rozwiązania kontrolne równoważne z rozwiązaniami określonymi w art. 10,
– zainteresowane państwo trzecie jest przygotowane do udzielenia ochrony równoważnej z ochroną istniejącą we Wspólnocie odpowiednim produktom rolnym lub środkom spożywczym pochodzącym ze Wspólnoty.
2. Jeśli chroniona nazwa stosowana w państwie trzecim jest taka sama jak chroniona nazwa stosowana przez Wspólnotę, rejestracja nastąpi z należytym uwzględnieniem lokalnych i tradycyjnych zwyczajów oraz rzeczywistego ryzyka pomylenia ich.
Zezwoli się na stosowanie takich nazw jedynie wtedy, gdy kraj pochodzenia produktu jest w sposób wyraźny i widoczny zaznaczony na etykiecie”.
12. Artykuł 17 rozporządzenia nr 2081/92 wprowadza procedurę rejestracji mającą zastosowanie do nazw, które istniały już w chwili wejścia w życie tego rozporządzenia, zwaną „procedurą uproszczoną”. Przepis ten przewiduje w szczególności, że w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie tego rozporządzenia państwa członkowskie poinformują Komisję, które ze swych prawnie chronionych nazw pragną zarejestrować w ramach tej procedury.
13. W celu uwzględnienia w szczególności faktu, iż pierwszy projekt decyzji w sprawie rejestracji oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia, który Komisja powinna była opracować na podstawie art. 17 ust. 2 rozporządzenia nr 2081/92, został przedłożony Radzie Unii Europejskiej dopiero w marcu 1996 r., a więc po upływie większej części okresu przejściowego pięciu lat przewidzianego w art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia, rozporządzeniem nr 535/97, które weszło w życie w dniu 28 marca 1997 r. i w którym ostatni ustęp zastąpiono tekstem w brzmieniu:
„Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 lit. a) i b) państwa członkowskie mogą utrzymywać krajowe systemy dopuszczające używanie nazw zarejestrowanych na mocy art. 17 w okresie nie dłuższym niż pięć lat od daty opublikowania rejestracji, pod warunkiem że:
– produkty były legalnie wprowadzone do obrotu [sprzedawane] z użyciem takich nazw […] przynajmniej na pięć lat przed datą opublikowania niniejszego rozporządzenia,
– przedsiębiorstwa legalnie wprowadzały na rynek [sprzedawały] dane produkty, używając tych nazw w sposób ciągły w okresie określonym w tiret pierwszym;
– etykietowanie [treść etykiety] jasno wskazuje na rzeczywiste pochodzenie produktu.
Jednakże ten wyjątek nie może prowadzić do swobodnego handlu produktami na terytorium państwa członkowskiego, w którym takie nazwy są zakazane”.
Prawo krajowe
14. W dniu 11 czerwca 1976 r. Republika Austrii i Czechosłowacka Republika Socjalistyczna podpisał y umowę w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych, nazw pochodzenia i innych nazw związanych z pochodzeniem produktów rolnych i przemysłowych (zwaną dalej „umową dwustronną”).
15. Po jej zatwierdzeniu i ratyfikacji umowa dwustronna została opublikowana w Bundesgesetzblatt für die Republik Österreich
z dnia 19 lutego 1981 r. (BGBl. 75/1981). Zgodnie z jej art. 16 ust. 2 umowa dwustronna weszła w życie na czas nieokreślony w dniu 26 lutego 1981 r.
16. Artykuł 1 umowy dwustronnej przewiduje:
„Umawiające się państwa zobowiązują się do przedsięwzięcia wszelkich środków koniecznych do zapewnienia skutecznej ochrony przed nieuczciwą konkurencją w obrocie handlowym oznaczeń geograficznych, nazw pochodzenia i innych nazw związanych z pochodzeniem produktów rolnych i przemysłowych, należących do kategorii, o których mowa w art. 5, i wyszczególnionych w porozumieniu przewidzianym w art. 6, a także nazw i rysunków wymienionych w art. 3, 4 i art. 8 ust. 2” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej umowy poniżej].
17. Zgodnie z art. 2 umowy dwustronnej:
„W rozumieniu niniejszej umowy oznaczeniami geograficznymi, nazwami pochodzenia i innymi nazwami związanymi z pochodzeniem są wszelkie oznaczenia, które bezpośrednio lub pośrednio odnoszą się do pochodzenia produktu. Takie oznaczenie składa się co do zasady z nazwy geograficznej. Może ono jednak składać się także z innych elementów, jeżeli właściwe kręgi odbiorców w państwie pochodzenia dostrzegają w nich, w połączeniu z tak nazwanym produktem, oznaczenie państwa produkcji. Wyżej wymienione nazwy mogą zawierać, poza wskazaniem obszaru pochodzenia określonego geograficznie, informacje dotyczące jakości danego produktu. Te szczególne właściwości towarów są wyłącznie lub zasadniczo wynikiem wpływów środowiska geograficznego lub wpływu czynnika ludzkiego”.
18. Artykuł 3 ust. 1 umowy dwustronnej stanowi:
„[…] nazwy czechosłowackie wymienione w porozumieniu, zawartym na podstawie art. 6, są zastrzeżone w Republice Austrii wyłącznie dla produktów czechosłowackich”.
19. Artykuł 5 ust. 1 pkt B2 umowy dwustronnej wśród kategorii produktów czeskich objętych ochroną ustanowioną na mocy tej umowy wymienia piwa.
20. Zgodnie z art. 6 umowy dwustronnej:
„Nazwy dotyczące produktów, do których stosują się wymogi określone w art. 2 i 5, które korzystają z ochrony na podstawie niniejszej umowy i które nie są w związku z tym nazwami rodzajowymi, zostaną wymienione w porozumieniu, które zostanie zawarte pomiędzy rządami obydwu umawiających się państw”.
21. Artykuł 7 umowy dwustronnej brzmi następująco:
„1. Jeżeli nazwy i oznaczenia chronione na podstawie art. 3, 4, 6 i art. 8 ust. 2 niniejszej umowy są używane z naruszeniem niniejszych postanowień w ramach działalności handlowej do określania towarów, a w szczególności do ich prezentacji i opakowania albo na fakturach, listach przewozowych lub innych dokumentach handlowych lub w reklamie, należy zastosować wszelkie środki sądowe i administracyjne, które zgodnie z ustawodawstwem umawiającego się państwa, w którym domaga się ochrony, są przewidziane do zwalczania nieuczciwej konkurencji lub powstrzymania w inny sposób używania niedozwolonych nazw na warunkach określonych w tych przepisach i z uwzględnieniem art. 9.
2. Jeżeli w ramach działalności handlowej występuje prawdopodobieństwo wprowadzenia konsumentów w błąd, ust. 1 znajduje zastosowanie również wtedy, gdy chronione na podstawie niniejszej umowy nazwy są używane pod zmienioną postacią lub w odniesieniu do towarów innych niż towary, do których zostały one przypisane przez porozumienie, o którym mowa w art. 6.
3. Ustęp 1 ma zastosowanie również wtedy, gdy chronione na podstawie niniejszej umowy nazwy są używane w formie tłumaczenia lub ze wskazaniem faktycznego miejsca pochodzenia, lub opatrzone określeniami takimi jak: »rodzaj«, »typ«, »metoda«, »na sposób«, »imitacja« czy też innymi podobnymi określeniami.
4. Ustęp 1 nie ma zastosowania do tłumaczeń nazw jednego z umawiających się państw, jeżeli tłumaczenie stanowi wyraz potocznie używany w języku innego umawiającego się państwa”.
22. Artykuł 16 ust. 3 umowy dwustronnej stanowi, że obydwie umawiające się strony mogą ją wypowiedzieć na piśmie i w drodze dyplomatycznej, z  co najmniej rocznym wyprzedzeniem.
23. Zgodnie z art. 6 umowy dwustronnej zostało zawarte w dniu 7 czerwca 1979 r. porozumienie wykonawcze do tej umowy (zwane dalej „porozumieniem dwustronnym” ). Na mocy art. 2 ust. 1 porozumienie to weszło w życie równocześnie z umową dwustronną, tj. w dniu 26 lutego 1981 r. Ogłoszono je w Bundesgesetzblatt für die Republik Österreich
w dniu 19 lutego 1981 r. (BGBl. 76/1981)
24. Załącznik B do porozumienia dwustronnego stanowi:
„Czechosłowackie nazwy produktów rolnych i przemysłowych
[…]
B Środki spożywcze i produkty rolne (inne niż wino)
[…]
2. Piwo
Czeska Republika Socjalistyczna
[…]
Bud
Budĕjovické pivo
Budějovické pivo Budvar
Budějovický Budvar
[…]”.
25. W dniu 17 grudnia 1992 r. czeska rada narodowa ogłosiła, że zgodnie z obowiązującymi zasadami prawa międzynarodowego i w zakresie przez nie przewidzianym Republika Czeska uznaje, że od dnia 1 stycznia 1993 r. jest związana wielostronnymi i dwustronnymi umowami międzynarodowymi, których stroną w tym dniu była Czeska i Słowacka Republika Federacyjna.
26. Na mocy ustawy konstytucyjnej nr 4/1993 z dnia 15 grudnia 1992 r. Republika Czeska potwierdziła, że w pełni uznawać będzie prawa i obowiązki, które na mocy prawa międzynarodowego ciążyły na Czeskiej i Słowackiej Republice Federacyjnej w dniu, w którym przestała ona istnieć.
27. Obwieszczenie kanclerza federalnego w sprawie umów dwustronnych obowiązujących w stosunkach między Republiką Austrii a Republiką Czeską (BGBl. III, 123/1997, zwane dalej „obwieszczeniem kanclerza federalnego”) stanowi:
„W wyniku wspólnego badania umów dwustronnych Republiki Austrii i Republiki Czeskiej przez właściwe organy obydwu państw stwierdzono na podstawie powszechnie uznanych zasad prawa międzynarodowego publicznego, że wymienione poniżej umowy dwustronne obowiązywały w stosunkach między Republiką Austrii a Republiką Czeską w dniu 1 stycznia 1993 r., tj. w dniu sukcesji państwa objętej przez Republikę Czeską na terytorium odpowiadającym dawnej Czeskiej i Słowackiej Republice Federacyjnej, i od tego dnia są stosowane przez właściwe organy w ramach porządków prawnych obydwu państw:
[…]
19) umowa zawarta między Republiką Austriii a Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych, nazw pochodzenia i innych nazw związanych z pochodzeniem produktów rolnych i przemysłowych oraz protokół z dnia 30 listopada 1977 r.
Wiedeń, dnia 11 czerwca 1976 r. (BGBl. 75/1981)
[…]
26) porozumienie wykonawcze do umowy między Republiką Austrii a Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych, nazw pochodzenia i innych nazw związanych z pochodzeniem produktów rolnych i przemysłowych
Praga, dnia 7 czerwca 1979 r. (BGBl. 76/1981)
[…]”.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
28. Budvar zajmuje się sprzedażą piwa opatrzonego w szczególności znakami towarowymi Budĕjovický Budvar i Budweiser Budvar oraz eksportem piwa o nazwie „Budweiser Budvar”, zwłaszcza do Austrii.
29. Ammersin zajmuje się sprzedażą w szczególności piwa opatrzonego znakiem towarowym American Bud, produkowanego przez browar Anheuser‑Busch, które nabywa od spółki Josef Sigl KG (zwanej dalej „Josef Sigl”), z siedzibą w Obertrum (Austria), wyłącznego importera tego piwa w Austrii.
30. Pozwem z dnia 22 lipca 1999 r. Budvar wniosła do sądu krajowego o nakazanie spółce Ammersin zaniechania używania na terytorium Austrii w ramach prowadzonej przez nią działalności handlowej nazwy Bud lub podobnych nazw wprowadzających w błąd w przypadku piwa lub podobnych towarów albo w związku z tymi towarami, chyba że są to towary spółki Budvar. Ponadto zażądała ona usunięcia wszystkich nazw naruszających ten zakaz oraz przedłożenia sprawozdania rachunkowego i publikacji orzeczenia. W postępowaniu złożono także wniosek o zastosowanie środków tymczasowych.
31. Powództwo Budvar przed sądem krajowym opiera się w zasadzie na dwóch różnych podstawach prawnych.
32. Po pierwsze, Budvar podnosi, że znak towarowy American Bud, zarejestrowany jako znak towarowy na rzecz Anheuser‑Busch, wykazuje wprowadzające w błąd, w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, podobieństwo do jej własnych znaków towarowych, które korzystają z pierwszeństwa i są chronione w Austrii, a mianowicie Budweiser, Budweiser Budvar i Bud.
33. Po drugie, Budvar utrzymuje, że używanie nazwy American Bud w stosunku do piwa pochodzącego z innego państwa niż Republika Czeska jest niezgodne z postanowieniami umowy dwustronnej, ponieważ nazwa Bud, wymieniona w załączniku B do umowy dwustronnej, stanowi na podstawie art. 6 tej umowy nazwę chronioną, która jest w rezultacie zastrzeżona wyłącznie dla produktów czeskich.
34. W dniu 15 października 1999 r. sąd krajowy zarządził zastosowanie środków tymczasowych, których domagała się Budvar.
35. Wniesione do Oberlandesgericht Wien (Austria) przez spółkę Ammersin zażalenie na postanowienie w przedmiocie zastosowania wspomnianych środków nie zostało uwzględnione. Także środek odwoławczy wniesiony do Oberster Gerichtshof (Austria) został oddalony. Z chwilą zakończenia postępowania w przedmiocie środka tymczasowego Handelsgericht Wien mógł przystąpić do rozpoznania sprawy co do istoty.
36. Sąd krajowy zauważa, że przed wniesieniem powództwa w zawisłym przed nim postępowaniu Budvar wniosła już identyczne – zarówno pod względem przedmiotu, jak i uzasadnienia – powództwo do Landesgericht Salzburg (Austria) przeciwko spółce Josef Sigl.
37. W tej równoległej sprawie Landesgericht Salzburg zarządził zastosowanie środków tymczasowych, których domagała się Budvar, a Oberlandesgericht Linz (Austria) nie uwzględnił zażalenia wniesionego na to postanowienie. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2000 r. Oberster Gerichtshof oddalił środek odwoławczy („Revision”) od postanowienia wydanego w postępowaniu odwoławczym i utrzymał środki tymczasowe w mocy.
38. Sąd krajowy wskazuje, że to postanowienie Oberster Gerichtshof zostało oparte w głównej mierze na następujących względach:
39. Oberster Gerichtshof, który ograniczył swe badanie do zarzutu opartego na umowie dwustronnej, orzekł, że zakaz, o którego ustanowienie wniesiono względem spółki Josef Sigl, strony pozwanej, może stanowić przeszkodę dla swobodnego przepływu towarów w rozumieniu art. 28 WE.
40. Niemniej stwierdził on, że przeszkoda ta jest zgodna z art. 28 WE, ponieważ przewidziana umową dwustronną ochrona nazwy Bud mieści się w granicach ochrony własności przemysłowej i handlowej w rozumieniu art. 30 WE.
41. Według sądu krajowego Oberster Gerichtshof uznał, że nazwa Bud jest „zwykłym oznaczeniem geograficznym lub pośrednim oznaczeniem pochodzenia”, a mianowicie oznaczeniem, w przypadku którego nie zakłada się zachowania gwarancji związanych z nazwą pochodzenia – takich jak produkcja z poszanowaniem norm jakościowych lub produkcyjnych ustanowionych i kontrolowanych przez właściwe władze lub szczególne właściwości towaru. Nazwa Bud miałaby ponadto korzystać z „bezwzględnej ochrony”, czyli ochrony niezależnej od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd lub celowego wprowadzenia w błąd.
42. W świetle wysuniętych przed nim argumentów sąd krajowy stwierdza, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do rozstrzygnięcia zagadnień prawnych z zakresu prawa wspólnotowego podniesionych w zawisłej przed nim sprawie, w szczególności z tego względu, że orzecznictwo Trybunału nie pozwala na ustalenie, czy „zwykłe” oznaczenia pochodzenia geograficznego,
w przypadku których nie zachodzi prawdopodobieństwo celowego wprowadzenia konsumentów w błąd, również objęte są ochroną własności przemysłowej i handlowej w rozumieniu art. 30 WE.
43. W tych okolicznościach Handelsgericht Wien postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1) Czy stosowanie postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, przyznającego zwykłemu/pośredniemu oznaczeniu geograficznemu, które nie jest w państwie pochodzenia ani nazwą regionu, ani miejsca, ani nazwą kraju, ochronę bezwzględną, niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd przysługującą kwalifikowanym oznaczeniom geograficznym w rozumieniu rozporządzenia nr 2081/92, jest zgodne z art. 28 WE lub z rozporządzeniem nr 2081/92, jeżeli stosowanie tego postanowienia umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru
sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim?
2) Czy tak jest również w przypadku oznaczenia geograficznego, które nie będąc w państwie pochodzenia ani nazwą regionu, ani miejsca, ani nazwą kraju, nie jest uważane w państwie pochodzenia za nazwę geograficzną określonego produktu, ani nawet za zwykłe lub pośrednie oznaczenie geograficzne?
3) Czy odpowiedzi na pytania pierwsze i drugie obejmują również sytuację umowy dwustronnej, która została zawarta przez państwo członkowskie przed jego przystąpieniem do Unii Europejskiej i utrzymana w mocy po jego przystąpieniu do Unii Europejskiej na podstawie oświadczenia rządu federalnego, z państwem sukcesorem innego państwa, które było pierwotnie stroną tej umowy?
4) Czy art. 307 akapit drugi WE zobowiązuje państwo członkowskie do nadania takiej umowie dwustronnej, którą zawarło z państwem trzecim przed swoim przystąpieniem do Unii Europejskiej, wykładni zgodnej z prawem wspólnotowym w rozumieniu art. 28 WE lub rozporządzenia nr 2081/92, tak że ochrona, jaką ono przyznaje zwykłemu/pośredniemu oznaczeniu geograficznemu, które nie jest w państwie pochodzenia ani nazwą regionu, ani miejsca, ani nazwą kraju, obejmuje jedynie ochronę przed prawdopodobieństwem celowego wprowadzenia konsumentów w błąd, a nie ochronę bezwzględną kwalifikowanego oznaczenia geograficznego w rozumieniu rozporządzenia nr 2081/92?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
Uwagi przedłożone Trybunałowi
44. Budvar podnosi, iż w sprawie przed sądem krajowym chodzi o postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, do których, zgodnie z art. 307 akapit pierwszy WE, prawo wspólnotowe nie ma zastosowania. Wykładnia tego rodzaju postanowień należy wyłącznie do sądu krajowego. W tych okolicznościach wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie jest ani konieczne, ani dopuszczalne.
45. Według rządu austriackiego część pytania pierwszego dotycząca zgodności ochrony zapewnionej przez umowę dwustronną z rozporządzeniem nr 2081/92 jest niedopuszczalna. Mamy tu bowiem do czynienia z pytaniem hipotetycznym w zakresie, w jakim postanowienie odsyłające nie zawiera żadnej wskazówki, że w rozumieniu wyżej wymienionego rozporządzenia nastąpiła lub jest planowana rejestracja w odniesieniu do któregokolwiek z produktów, o których mowa.
46. Komisja utrzymuje, iż nasuwa się kwestia, czy pytania prejudycjalne mają charakter hipotetyczny, i – jako takie – są niedopuszczalne, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę trzy okoliczności: że sąd krajowy najwyraźniej nie podziela wykładni nadanej umowie dwustronnej przez Oberster Gerichtshof w postanowieniu w przedmiocie środka tymczasowego z dnia 1 lutego 2000 r., jeśli chodzi o bezwzględny charakter ochrony przyznanej tą umową, że sąd krajowy nie wskazuje, jakiego typu ochronie podlega – jego zdaniem – nazwa będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, oraz że sąd ten nie precyzuje również, czy jest związany wspomnianą wykładnią.
Ocena Trybunału
47. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi ustanowionej na mocy art. 234 WE wyłącznie do sądu krajowego, przed którym wytoczono powództwo i który musi wziąć odpowiedzialność za wydane w następstwie tego orzeczenie, należy ocena, w świetle okoliczności konkretnej sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym w celu umożliwienia mu wydania orzeczenia, jak również znaczenia pytań, które przedkłada on Trybunałowi. W konsekwencji w sytuacji gdy postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Odmowa wydania orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego skierowanego przez sąd krajowy jest dopuszczalna jedynie wówczas, jeżeli widać w sposób wyraźny, że wykładnia prawa wspólnotowego, o którą wnosi sąd krajowy, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym czy przedmiotem głównego sporu, gdy problem ma charakter hipotetyczny lub też gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia przydatnej odpowiedzi na pytania, które zostały mu postawione (zob. w szczególności wyrok z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie C‑379/98 PreussenElektra, Rec. s. I‑2099, pkt 38, 39).
48. Według Budvar pytania prejudycjalne są niedopuszczalne, ponieważ sprawa przed sądem krajowym ze względu na fakt, iż wchodzi w zakres stosowania art. 307 akapit pierwszy WE, dotyczy jedynie wykładni przepisów prawa krajowego, a mianowicie umowy dwustronnej i porozumienia dwustronnego (zwanych dalej „rozpatrywanymi umowami dwustronnymi”), gdyż prawo wspólnotowe nie m a w niniejszej sprawie zastosowania.
49. W tym względzie wystarczy stwierdzić w pierwszej kolejności, że pytania trzecie i czwarte dotyczą właśnie wykładni art. 307 WE w świetle okoliczności sprawy przed sądem krajowym, natomiast pytania pierwsze i drugie odnoszą się do wykładni przepisów prawa wspólnotowego, a mianowicie art. 28 WE i 30 WE oraz rozporządzenia nr 2081/92, w celu umożliwienia sądowi krajowemu zbadania zgodności odpowiednich przepisów krajowych z prawem wspólnotowym. Znaczenie tego rodzaju badania w związku z ewentualnym zastosowaniem w omawianej sprawie art. 307 WE nie może być podawane w wątpliwość.
50. Następnie, jeśli chodzi o argument rządu austriackiego, że część pytania pierwszego dotycząca rozporządzenia nr 2081/92 ma charakter hipotetyczny, należy stwierdzić, że sprawa przed sądem krajowym dotyczy dochodzenia przez Budvar roszczenia, które oznaczałoby dla Ammersin zakaz sprzedaży niektórych towarów przy użyciu nazwy chronionej, a którego zgodność z zasadami ustanowionymi przez rozporządzenie nr 2081/92 jest podważana, niezależnie od ewentualnego dokonania rejestracji na podstawie wyżej wymienionego rozporządzenia. Pytanie to nie ma zatem w żadnym stopniu charakteru hipotetycznego.
51. Jeśli chodzi wreszcie o argumenty Komisji, wystarczy stwierdzić, że różne przypadki zakładane przez sąd krajowy w związku z charakterem nazwy będącej przedmiotem sprawy przed sądem krajowym stanowią jedynie wstępne założenia, na podstawie których zostały sformułowane pytania prejudycjalne i których zasadności Trybunał nie musi badać.
52. Z powyższego wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
Co do istoty sprawy
W przedmiocie pytania pierwszego
53. Zadając pytanie pierwsze sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie nr 2081/92 lub art. 28 WE stoją na przeszkodzie stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim przyznającego zwykłemu i pośredniemu oznaczeniu pochodzenia geograficznego z państwa trzeciego ochronę w państwie członkowskim przywozu, która jest niezależna od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
54. To pytanie odnosi się do sytuacji, w której zakłada się, że nazwa Bud stanowi zwykłe i pośrednie oznaczenie pochodzenia geograficznego, a mianowicie nazwę, w przypadku której nie istnieje bezpośredni związek między z jednej strony określoną jakością, renomą lub inną cechą charakterystyczną produktu a z drugiej strony jego konkretnym pochodzeniem geograficznym i której w konsekwencji nie obejmuje art. 2 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2081/92 (zob. wyrok z dnia 7 listopada 2000 r. w sprawie C‑312/98 Warsteiner Brauerei, Rec. s. I‑9187, pkt 43, 44) i nazwę, która ponadto nie stanowi – jako taka – nazwy geograficznej, lecz jest w stanie przynajmniej poinformować konsumenta, że oznaczony nią produkt pochodzi z określonego miejsca, regionu lub kraju (zob. wyrok z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie C‑3/91 Exportur, Rec. s. I‑5529, pkt 11).
– Co się tyczy rozporządzenia nr 2081/92
Uwagi przedłożone Trybunałowi
55. Budvar utrzymuje, że nazwa Bud jest skrótem od nazwy miasta Budweis, którego czeska nazwa brzmi Česke Budĕjovice, czyli miejsca pochodzenia jej piwa, a zatem zawiera odniesienie geograficzne, które ma związek z tradycją piwowarską tego miasta i nawiązuje w szczególności do ogólnoświatowej renomy piwa z Budweis, która jest zasługą jego doskonałej jakości.
56. Zdaniem Budvar nazwa Bud – chroniona w Austrii na mocy umowy dwustronnej – stanowi w związku z tym kwalifikowane oznaczenie geograficzne lub nazwę pochodzenia, tzn. oznaczenie lub nazwę, które mogą zostać zarejestrowane na podstawie rozporządzenia nr 2081/92.
57. W tym zakresie Budvar podnosi, iż z orzecznictwa Trybunału (ww. wyrok w sprawie Warsteiner Brauerei, pkt 47) wynika, że rozporządzenie nr 2081/92 nie stanowi przeszkody dla podobnego do tego, jaki wynika z umowy dwustronnej krajowego systemu ochrony, kwalifikowanych oznaczeń geograficznych lub nazw pochodzenia takich jak Bud.
58. Budvar utrzymuje ponadto, że w przypadku, gdyby – taka jak chroniona przez umowę dwustronną nazwa Bud – stanowiła jedynie zwykłe oznaczenie pochodzenia geograficznego, a mianowicie oznaczenie pochodzenia geograficznego, w przypadku którego nie istnieje żaden związek między cechami charakterystycznymi produktu a jego pochodzeniem geograficznym, ww. wyrok w sprawie Warsteiner Brauerei, w szczególności pkt 54, wskazuje, iż rozporządzenie nr 2081/92 tym bardziej nie stanowi przeszkody w stosowaniu tego rodzaju ochrony krajowej, zważywszy, że takie oznaczenia znajdują się bez wątpienia poza zakresem stosowania wyżej wymienionego rozporządzenia.
59. Zdaniem Budvar, rozporządzenie nr 2081/92 reguluje jedynie ochronę o zasięgu wspólnotowym nazw, których dotyczy. Wynika stąd, iż z punktu widzenia ochrony wyłącznie krajowej, która wynika z umowy dwustronnej, rozróżnienie dokonane przez sąd krajowy między zwykłymi oznaczeniami pochodzenia geograficznego a oznaczeniami kwalifikowanymi, nie ma znaczenia dla sprawy. W świetle ww. wyroku w sprawie Warsteiner Brauerei, w szczególności pkt 43 i 44, to rozstrzygnięcie ma zastosowanie również niezależnie od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd.
60. Ammersin twierdzi, że ww. wyrok w sprawie Warsteiner Brauerei nie zawiera odpowiedzi na pytanie, które jest przedmiotem sporu przed sądem krajowym, tzn. czy ochrona bezwzględna zastrzeżona rozporządzeniem nr 2081/92 dla kwalifikowanych oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia może zostać udzielona na poziomie państw członkowskich równolegle z systemem ochrony ustanowionym przez to rozporządzenie.
61. Na pytanie to należy – jej zdaniem – udzielić odpowiedzi negatywnej, ponieważ z przedmiotu, celu oraz struktury rozporządzenia nr 2081/92 wynika, iż ma ono charakter wyczerpujący, gdyż zapewnia ochronę bezwzględną. Ammersin podnosi, w pierwszej kolejności, że rozporządzenie to uzależnia ochronę nazwy od spełnienia ściśle określonych przesłanek, które wprowadzają wymogi, by nazwa ta była nazwą konkretnego miejsca, żeby istniał bezpośredni związek między jakością danego produktu a miejscem, z którego on pochodzi (art. 2 ust. 2 ww. rozporządzenia), a po drugie, by taka ochrona została udzielona dopiero po przeprowadzeniu obowiązkowej procedury zgłoszenia, weryfikacji oraz rejestracji, obejmującej w szczególności dokładną kontrolę pod względem zgodności ze specyfikacją produktu (art. 4 i nast. tego samego rozporządzenia).
62. Wynika stąd – zdaniem Ammersin – że rozporządzenie nr 2081/92 stanowi przeszkodę dla krajowych systemów ochrony przyznających ochronę bezwzględną oznaczeniom geograficznym lub nazwom pochodzenia, co do których nie ma gwarancji, że one również spełniają surowe wymogi przewidziane w wyżej wymienionym rozporządzeniu.
63. Taką wykładnię potwierdza art. 17 rozporządzenia nr 2081/92, z którego wynika, że krajowe systemy ochrony kwalifikowanych oznaczeń pochodzenia geograficznego, włącznie z tymi systemami, których podstawą są umowy dwustronne, mogą utrzymać się po upływie terminu sześciu miesięcy przewidzianego w tym przepisie jedynie wówczas, gdy zostały zgłoszone Komisji w tym terminie.
64. Oznaczenia pochodzenia chronione na mocy umowy dwustronnej, w szczególności nazwa Bud, nie zostały jednak zgłoszone w tym terminie, który w odniesieniu do Republiki Austrii upłynął w dniu 30 czerwca 1999 r. Nie mogą one w związku z tym nadal być chronione.
65. Rząd austriacki argumentuje, że jeśli wyjść z założenia, że nazwa będąca przedmiotem sprawy przed sądem krajowym stanowi jedynie zwykłe oznaczenie pochodzenia geograficznego, z orzecznictwa Trybunału wynika, że ochrona, jakiej udziela umowa dwustronna, jest zgodna z rozporządzeniem nr 2081/92.
66. Rząd ten utrzymuje ponadto, iż z orzecznictwa Trybunału wynika także, iż rozporządzenie nr 2081/92 nie stanowi również przeszkody w stosowaniu uregulowań krajowych chroniących nazwy, które mogą być zarejestrowane na podstawie wyżej wymienionego rozporządzenia.
67. Rząd niemiecki utrzymuje, że, w przypadku gdy chodzi o zwykłe oznaczenie pochodzenia geograficznego, ochrona nazwy Bud, jaką przewiduje umowa dwustronna, jest zgodna z rozporządzeniem nr 2081/92, gdyż rozporządzenie to stosuje się tylko do kwalifikowanych oznaczeń pochodzenia geograficznego, a mianowicie oznaczeń mających ścisły związek z cechami charakterystycznymi lub z jakością danego produktu.
68. Natomiast, jeśli w sprawie przed sądem krajowym chodzi o kwalifikowane oznaczenie pochodzenia, należy – według tego rządu – wziąć pod uwagę fakt, iż rozporządzenie nr 2081/92 przewiduje jedynie rejestrację oznaczeń pochodzenia zgłoszonych przez państwa członkowskie (zob. ww. rozporządzenie, art. 5 ust. 4, 5). Z motywów tego rozporządzenia wynika, iż wychodzi ono z założenia, że przewidziany w nim system będzie uzupełniony w drodze współpracy z państwami trzecimi. Jednakże na dzień dzisiejszy nie ma umowy między Unią Europejską a Republiką Czeską.
69. W związku z powyższym ochrona przyznana w umowie dwustronnej nie budzi zastrzeżeń, pod warunkiem że kwalifikowane oznaczenia pochodzenia, o których w niej mowa, spełniają pod względem ich treści wymogi rozporządzenia nr 2081/92.
70. Rząd francuski podkreśla, że art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 2081/92 dopuszcza utrzymanie w mocy umów międzynarodowych zawartych przed wejściem w życie rozporządzenia.
71. Nie ma zatem wątpliwości, iż ochrona, jaką przyznaje umowa dwustronna nazwie Bud, nie może być niezgodna z rozporządzeniem nr 2081/92, tym bardziej że nazwa ta została zakwalifikowana jako chroniona nazwa pochodzenia, w szczególności w ramach porozumienia lizbońskiego z dnia 31 października 1958 r. o ochronie i międzynarodowej rejestracji nazw pochodzenia, a w 1975 r. została zarejestrowana jako taka nazwa przez Światową Organizację Własności Intelektualnej.
72. Komisja zaznacza, iż z orzecznictwa wynika, że rozporządzenie nr 2081/92 nie stoi na przeszkodzie, by umowa dwustronna, ewentualnie wraz z innymi przepisami prawa krajowego, przyznawała ochronę bezwzględną, tzn. niezależną od jakiegokolwiek użycia wiążącego się z prawdopodobieństwem celowego wprowadzenia konsumentów w błąd, oznaczeniu geograficznemu – takiemu, jak będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym – w przypadku którego brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy cechami charakterystycznymi produktu a jego pochodzeniem geograficznym.
Odpowiedź Trybunału
73. Trybunał orzekł już wcześniej, że nic w rozporządzeniu nr 2081/92 nie wskazuje, żeby zwykłe oznaczenia pochodzenia geograficznego nie mogły być chronione na podstawie uregulowań krajowych państwa członkowskiego (zob. ww. wyrok w sprawie Warsteiner Brauerei, pkt 45).
74. Rozporządzenie nr 2081/92 ma na celu zapewnienie we Wspólnocie jednolitej ochrony nazw geograficznych, których dotyczy, i ustanowiło obowiązek wspólnotowej rejestracji tych nazw, aby mogły korzystać z ochrony w każdym państwie członkowskim, natomiast ochrona krajowa, jaką państwo członkowskie przyznaje nazwom geograficznym, które nie spełniają warunków rejestracji na podstawie rozporządzenia nr 2081/92, jest regulowana przez prawo krajowe tego państwa członkowskiego i pozostaje ograniczona do jego terytorium (zob. ww. wyrok w sprawie Warsteiner Brauerei, pkt 50).
75. Powyższej wykładni nie podważa okoliczność, iż krajowy system ochrony oznaczeń pochodzenia geograficznego, będących przedmiotem sporu przed sądem krajowym, przewiduje ochronę bezwzględną, tzn. niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd.
76. W istocie zakres stosowania rozporządzenia nr 2081/92 nie jest ustalony w zależności od tego rodzaju okoliczności, lecz zależy zasadniczo od charakteru nazwy, w tym sensie, że ogranicza się do oznaczeń związanych z produktem, w przypadku którego istnieje szczególny związek między jego cechami charakterystycznymi a pochodzeniem geograficznym, a także od wspólnotowego zasięgu przyznanej ochrony.
77. Otóż bezsporne jest, iż – jeśli chodzi o sytuację założoną w pytaniu pierwszym – nazwa będąca przedmiotem sprawy przed sądem krajowym nie zalicza się do oznaczeń wchodzących w zakres stosowania rozporządzenia nr 2081/92. Ponadto ochrona, która jej przysługuje na mocy rozpatrywanych umów dwustronnych, jest ograniczona do terytorium austriackiego.
78. W świetle powyższego należy odpowiedzieć na pytanie pierwsze w zakresie dotyczącym rozporządzenia nr 2081/92, że rozporządzenie to nie stanowi przeszkody w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, które to postanowienie przyznaje zwykłemu, pośredniemu oznaczeniu pochodzenia geograficznego z tego państwa trzeciego, ochronę w państwie członkowskim przywozu niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
– Co się tyczy art. 28 WE i 30 WE
Uwagi przedłożone Trybunałowi
79. Tytułem wstępu Budvar stwierdza, że sprawa przed sądem krajowym dotyczy wyłącznie przywozu bezpośredniego do Austrii z państwa trzeciego, a mianowicie ze Stanów Zjednoczonych, a w związku z powyższym nie odnosi się do przeszkody w wewnątrzwspólnotowej wymianie handlowej. Zatem nie ma ona związku z rynkiem wewnętrznym i nie wchodzi w zakres stosowania art. 28 WE.
80. Budvar utrzymuje ponadto, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału art. 28 WE i 30 WE nie stanowią przeszkody w stosowaniu zasad ustanowionych przez umowę międzynarodową między państwami członkowskimi, dotyczących ochrony oznaczeń i nazw pochodzenia, jeżeli nazwy chronione nie uzyskały charakteru rodzajowego w państwie pochodzenia w chwili wejścia w życie takiej umowy lub w czasie późniejszym.
81. Według Budvar, orzecznictwo to stosuje się tym bardziej do sytuacji, która – jak w sprawie przed sądem krajowym – dotyczy umowy zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, przyznającej tego rodzaju ochronę, zwłaszcza iż jest niepodważalne – w szczególności ze względu na art. 6 umowy dwustronnej, który stwierdza to wyraźnie – że nazwa Bud nie ma ani nigdy nie miała charakteru rodzajowego.
82. Ammersin twierdzi, że orzecznictwo Trybunału nie implikuje, iż ochrona bezwzględna nazwy takiej jak Bud jest uzasadniona w świetle art. 30 WE. W istocie uzasadnione są tylko zwykłe oznaczenia pochodzenia geograficznego – tzn. głównie nazwy miejsc – cieszące się dużą renomą i stanowiące dla producentów z miejsc, które są nimi oznaczone, istotny sposób przywiązania do siebie klientów. Tymczasem nazwa Bud nie jest nazwą miejsca ani nie cieszy się renomą wśród konsumentów.
83. Ammersin utrzymuje ponadto, że ochrona nazwy Bud nie może być także uzasadniona na podstawie art. 28 WE, tzn. nadrzędnymi względami interesu publicznego, w szczególności tymi związanymi z ochroną konsumentów lub z rzetelnością obrotu handlowego. Do osiągnięcia tych celów wystarczyłaby bowiem ochrona przed prawdopodobieństwem celowego wprowadzenia konsumentów w błąd. W tych okolicznościach ochrona bezwzględna jest w sposób oczywisty środkiem nieproporcjonalnym.
84. Rząd austriacki podkreśla, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału art. 28 WE nie stanowi przeszkody dla ograniczeń przywozowych i wywozowych uzasadnionych względami ochrony własności przemysłowej lub handlowej w rozumieniu art. 30 WE, o ile tego rodzaju ograniczenia są uzasadnione ochroną praw, które stanowią szczególny przedmiot tej własności.
85. Powyższe uzasadnienie obejmuje zarówno zwykłe oznaczenia pochodzenia geograficznego, jak i pośrednie oznaczenia pochodzenia geograficznego.
86. Wyżej wymieniony rząd twierdzi, że nazwy chronione przez umowę dwustronną – nawet jeśli nie stanowią one kwalifikowanych oznaczeń geograficznych lub nazw pochodzenia, które mogą być objęte rozporządzeniem nr 2081/92 – cieszą się szczególną renomą, która może uzasadniać ograniczenia w swobodnym przepływie towarów.
87. Wyżej wymienione nazwy zostały umieszczone w załącznikach do porozumienia dwustronnego na wniosek zainteresowanych kręgów na szczeblu krajowym, zgodnie z oczekiwaniami konsumentów oraz w ścisłym uzgodnieniu z właściwymi grupami interesów i organami administracji.
88. Celem umowy dwustronnej jest uniemożliwienie tego, by nazwy chronione były używane w sposób niedozwolony, oraz uniemożliwienie tego, by stały się one nazwami rodzajowymi.
89. Rząd niemiecki podnosi, że ochrona, jaką przyznaje umowa dwustronna zwykłym oznaczeniom pochodzenia geograficznego, stanowi środek o skutku równoważnym ograniczeniom ilościowym w rozumieniu art. 28 WE, który jest jednak uzasadniony na mocy art. 30 WE, jako ochrona własności przemysłowej i handlowej, albo ewentualnie na mocy art. 28 WE, jako nadrzędny wzgląd interesu publicznego, związany w szczególności z rzetelnością obrotu handlowego lub ochroną konsumentów.
90. Jeśli chodzi o art. 30 WE, rząd niemiecki utrzymuje, iż z orzecznictwa Trybunału wynika, że zakaz używania nazwy Bud, który wynika z umowy dwustronnej, chroni własność handlową obejmującą oznaczenia pochodzenia w rozumieniu tego artykułu i może w związku z tym uzasadniać ograniczenie zakazane na mocy art. 28 WE.
91. Gdyby ustalono, że nazwa, będąca przedmiotem sprawy przed sądem krajowym, stanowi zwykłe oznaczenie pochodzenia, wynikałoby stąd, iż oznaczenie to jest chronione przed ryzykiem wykorzystania jego renomy. Ponadto nie miałoby znaczenia, czy oznaczenie to rzeczywiście cieszyło się renomą ani czy osoba nieuprawniona rzeczywiście wykorzystywała przy sprzedaży swoich produktów renomę oznaczenia pochodzenia.
92. Rząd niemiecki podnosi pomocniczo, że nadrzędne względy interesu publicznego, w szczególności związane z rzetelnością obrotu handlowego i ochroną konsumentów, upoważniają państwa członkowskie do wydawania przepisów prawa krajowego w zakresie używania oznaczeń wprowadzających w błąd, przy czym nie jest wymagane, by konsumenci rzeczywiście zostali celowo wprowadzeni w błąd. Potwierdzają to zresztą różne dyrektywy.
93. Komisja twierdzi, iż zakaz sprzedaży na terenie Austrii piwa pod nazwą American Bud, jaki wynika z umowy dwustronnej, stanowi środek o skutku równoważnym do ilościowego ograniczenia przywozu, w rozumieniu art. 28 WE, który jest jednak uzasadniony, ponieważ dotyczy ochrony własności przemysłowej i handlowej w rozumieniu art. 30 WE.
94. W tym zakresie Komisja zwraca uwagę, iż z orzecznictwa Trybunału wynika, że nazwy geograficzne tego rodzaju jak Bud, które korzystają z ochrony bezwzględnej na mocy umowy międzynarodowej, nawet wówczas, gdy nie istnieje żaden związek między cechami charakterystycznymi danych produktów a ich pochodzeniem geograficznym, są objęte uzasadnieniem związanym z własnością przemysłową i handlową, o którym mowa w art. 30 WE.
Odpowiedź Trybunału
95. Należy przypomnieć, że art. 28 WE i 30 WE stosują się bez żadnego rozróżnienia zarówno do produktów pochodzących ze Wspólnoty, jak i do produktów, które znalazły się w swobodnym obrocie na obszarze któregokolwiek z państw członkowskich, bez względu na ich pierwotne pochodzenie. To właśnie pod takimi zastrzeżeniami stosują się wyżej wymienione artykuły do piwa opatrzonego znakiem towarowym American Bud, będącego przedmiotem sporu przed sądem krajowym (zob. podobnie wyrok z dnia 7 listopada 1989 r. w sprawie 125/88 Nijman, Rec. s. 3533, pkt 11).
96. W sprawie przed sądem krajowym zakaz sprzedaży na terenie Austrii piwa pod nazwą Bud, pochodzącego z krajów innych niż Republika Czeska, tj. zakaz, który wynika z umowy dwustronnej, może wpływać na przywóz z innych państw członkowskich danego produktu pod tą nazwą i stanowić w ten sposób przeszkodę w handlu wewnątrzwspólnotowym. Tego rodzaju uregulowanie stanowi z tego powodu środek o skutku równoważnym ograniczeniom ilościowym w rozumieniu art. 28 WE (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Nijman, pkt 12; w sprawie Exportur, pkt 19, 20).
97. Przepisy prawa krajowego, które w odniesieniu do towarów pochodzących z państwa trzeciego, znajdujących się w wolnym obrocie w innych państwach członkowskich, gdzie są one sprzedawane zgodnie z prawem, zakazują używania nazwy geograficznej, z całą pewnością nie wykluczają całkowicie przywozu tych produktów do danego państwa członkowskiego. Mogą one jednak sprawić, że obrót danymi produktami będzie trudniejszy, a w konsekwencji utrudnić handel między państwami członkowskimi (zob. podobnie wyrok z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie C‑448/98 Guimont, Rec. s. I‑10663, pkt 26).
98. Należy zatem zbadać, czy to ograniczenie swobodnego przepływu towarów może być uzasadnione w świetle prawa wspólnotowego.
99. W odniesieniu do bezwzględnej ochrony oznaczenia pochodzenia, udzielonej w drodze umowy dwustronnej mającej zasadniczo ten sam charakter co umowa, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, Trybunał orzekł już w przeszłości, iż cel takiej umowy polegający na uniemożliwieniu producentom z jednego z umawiających się państw używania nazw geograficznych innego państwa i wykorzystywania w ten sposób renomy, jaką cieszą się produkty przedsiębiorstw prowadzących działalność w regionach lub miejscach, które nazwy te określają, zmierza zasadniczo do zapewnienia uczciwej konkurencji. Cel ten może ponadto być postrzegany jako służący ochronie własności przemysłowej i handlowej w rozumieniu art. 30 WE, pod warunkiem że w chwili wejścia w życie takiej umowy lub w czasie późniejszym omawiane nazwy nie uzyskały charakteru rodzajowego w państwie pochodzenia (zob. ww. wyrok w sprawie Exportur, pkt 37; wyrok z dnia 4 marca 1999 r. w sprawie C‑87/97 Consorzio per la tutela del formaggio Gorgonzola, Rec. s. I‑1301, pkt 20).
100. Otóż, jak wynika w szczególności z art. 1, 2 i 6 umowy dwustronnej, taki cel stanowi podstawę systemu ochrony ustanowionego w drodze rozpatrywanych umów dwustronnych.
101. W związku z powyższym, jeśli z ustaleń sądu krajowego wynika, że zgodnie z sytuacją faktyczną i poglądami panującymi w Republice Czeskiej nazwa Bud oznacza region lub miejsce na terytorium tego państwa oraz że jej ochrona jest tam uzasadniona w świetle kryteriów określonych w art. 30 WE, artykuł ten nie stanowi także przeszkody, by ochrona ta została rozszerzona na terytorium państwa członkowskiego takiego jak, w rozpoznawanej sprawie, Republika Austrii (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Exportur, pkt 38).
102. W świetle powyższego należy odpowiedzieć na pytanie pierwsze w zakresie dotyczącym art. 28 WE i 30 WE, że przepisy te nie stanowią przeszkody w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, które to postanowienie przyznaje zwykłemu, pośredniemu oznaczeniu pochodzenia geograficznego z tego państwa trzeciego, ochronę w danym państwie członkowskim niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim, pod warunkiem że w chwili wejścia w życie takiej umowy lub w czasie późniejszym chroniona nazwa nie uzyskała charakteru rodzajowego w państwie pochodzenia (zob. ww. wyrok w sprawie Exportur, pkt 39).
103. W konsekwencji należy odpowiedzieć na pytanie pierwsze, że art. 28 WE oraz rozporządzenie nr 2081/92 nie stanowią przeszkody w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, które to postanowienie przyznaje zwykłemu, pośredniemu oznaczeniu pochodzenia geograficznego z tego państwa trzeciego, ochronę w państwie członkowskim przywozu niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
W przedmiocie pytania drugiego
104. Zadając pytanie drugie sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie nr 2081/92 lub art. 28 WE stanowią przeszkodę w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, przyznającego nazwie, która w państwie trzecim nie odnosi się ani bezpośrednio, ani pośrednio do pochodzenia geograficznego produktu, ochronę w danym państwie członkowskim niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
Uwagi przedłożone Trybunałowi
105. Budvar twierdzi, że ochrona przyznana nazwie Bud na podstawie umowy dwustronnej byłaby niezgodna z art. 28 WE tylko w przypadku, gdyby skojarzenie między chronionym oznaczeniem, które jest zmienioną formą pełnej nazwy miejsca wytworzenia chronionego produktu, z jednej strony, a produktem chronionym za pomocą tego oznaczenia odnoszącego się do jego konkretnej nazwy oraz miejsca produkcji, z drugiej strony, było całkowicie niemożliwe zarówno w danym państwie członkowskim, jak i w państwie trzecim. Stosowanie tego rodzaju ochrony byłoby zgodne z rozporządzeniem nr 2081/92, nawet gdyby takie skojarzenie było całkowicie niemożliwe.
106. Ammersin i rząd niemiecki utrzymują, że skoro nazwa Bud w kraju pochodzenia nie jest uważana za nazwę geograficzną w odniesieniu do określonego produktu ani zresztą za oznaczenie geograficzne zwykłe lub pośrednie, ochrona takiej nazwy nie może być uzasadniana względami ochrony własności przemysłowej i handlowej w rozumieniu art. 30 WE.
Odpowiedź Trybunału
107. Jeśli z ustaleń sądu krajowego wynika, że – zgodnie z sytuacją faktyczną i poglądami panującymi w Republice Czeskiej – nazwa Bud nie oznacza, bezpośrednio lub pośrednio, żadnego regionu ani żadnego miejsca na terytorium tego państwa, powstaje wówczas pytanie, czy ochrona bezwzględna tej nazwy przewidziana w umowie dwustronnej i stanowiąca przeszkodę w swobodnym przepływie towarów (zob. pkt 96 i 97 niniejszego wyroku), może być uzasadniona w prawie wspólnotowym w świetle art. 30 WE lub na innej podstawie.
108. W takiej sytuacji, bez uszczerbku dla ewentualnej ochrony z tytułu szczególnych praw, takich jak prawa do znaku towarowego, ochrona omawianej nazwy nie może być uzasadniona względami ochrony własności przemysłowej i handlowej w rozumieniu art. 30 WE (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Exportur, pkt 37; wyrok z dnia 7 maja 1997 r. w sprawach połączonych od C‑321/94 do C‑324/94 Pistre i in., Rec. s. I‑2343, pkt 53).
109. W tych okolicznościach należy zbadać, czy ta przeszkoda może być uzasadniona nadrzędnym wymogiem związanym z interesem publicznym, takim jak rzetelność obrotu handlowego oraz ochrona konsumentów.
110. Otóż, gdyby zostało wykazane, że nazwa Bud nie zawiera żadnego odniesienia do pochodzenia geograficznego produktów, które są nią oznaczone, należałoby stwierdzić, iż z żadnych informacji przekazanych Trybunałowi przez sąd krajowy nie wynika, że ochrona takiej nazwy jest w stanie zapobiec uzyskiwaniu przez przedsiębiorców nienależnych im korzyści lub wprowadzaniu konsumentów w błąd co do którejś z cech charakterystycznych omawianych produktów.
111. W konsekwencji na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 28 WE stanowi przeszkodę w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, przyznającego nazwie, która w państwie trzecim nie odnosi się ani bezpośrednio, ani pośrednio do pochodzenia geograficznego oznaczonego nią produktu, ochronę w państwie członkowskim przywozu niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
W przedmiocie pytań trzeciego i czwartego
112. Zadając pytania trzecie i czwarte, które należy rozpoznać łącznie, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy wykładni art. 307 akapit pierwszy WE należy dokonywać w ten sposób, że umożliwia on sądowi państwa członkowskiego stosowanie postanowień umów dwustronnych – takich jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym – które zostały zawarte między tym państwem członkowskim a państwem trzecim i zapewniają ochronę nazwie z państwa trzeciego, nawet jeśli postanowienia te okazują się niezgodne z regułami traktatu, na takiej podstawie, iż chodzi o zobowiązanie wynikające z umów zawartych przed datą przystąpienia danego państwa członkowskiego do Unii Europejskiej, oraz zmierza do ustalenia, czy akapit drugi wyżej wymienionego artykułu nakazuje sądowi krajowemu, by nadał omawianym postanowieniom wykładnię zgodną z prawem wspólnotowym.
Uwagi przedłożone Trybunałowi
113. Budvar podkreśla, że umowa dwustronna została zawarta przez Republikę Austrii przed jej przystąpieniem do Unii Europejskiej, które miało miejsce w dniu 1 stycznia 1995 r., oraz że obwieszczenie kanclerza federalnego, wydane w 1997 r., tj. po przystąpieniu, ma – zgodnie z jego własnym brzmieniem – walor czysto deklaratoryjny. Zdaniem Budvar, umowa dwustronna nie została utrzymana w mocy na podstawie tego oświadczenia, lecz obowiązywała przez cały czas po rozpadzie Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej w dniu 1 stycznia 1993 r. na mocy zasad prawa międzynarodowego publicznego w zakresie sukcesji państw.
114. W tych okolicznościach Budvar twierdzi, że Republika Austrii mogła na podstawie art. 307 akapit pierwszy WE, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał, a wręcz powinna, zgodnie z prawem międzynarodowym publicznym, przedsięwziąć wszelkie środki konieczne do zapewnienia ochrony nazwy Bud, przewidzianej w umowie dwustronnej, bez względu na przepisy prawa wspólnotowego.
115. Budvar utrzymuje, iż – nawet przy założeniu, że w zakresie ochrony przewidzianej w umowie dwustronnej istnieje kolizja między jej postanowieniami a prawem wspólnotowym – instytucjom wspólnotowym nie byłoby wolno, zgodnie z art. 307 akapit pierwszy WE, stosować całości pierwotnego i wtórnego prawa wspólnotowego do czasu usunięcia tej kolizji, w razie potrzeby w drodze wypowiedzenia umowy dwustronnej.
116. Środkami odpowiednimi do wyeliminowania ewentualnych niezgodności między umową zawartą przed przystąpieniem państwa członkowskiego do Unii Europejskiej a traktatem mogą być – zdaniem Budvar – jedynie środki dozwolone przez prawo międzynarodowe publiczne, takie jak renegocjowanie umowy lub dokonanie jej wykładni zgodnej z prawem wspólnotowym.
117. Otóż nie było planów renegocjowania umowy dwustronnej. Ponadto – jak wynika z brzmienia art. 7 ust. 1 tej umowy, postanowienia, które w tym względzie jest całkowicie jednoznaczne – ochrona, jaką umowa przyznaje danej nazwie, jest niezależna od prawdopodobieństwa wprowadzenia konsumentów w błąd lub celowego ich wprowadzenia w błąd.
118. Ammersin twierdzi, że art. 307 akapit pierwszy WE nie ma zastosowania w sprawie przed sądem krajowym, ponieważ w dniu swojego przystąpienia do Unii Europejskiej Republika Austrii nie miała żadnego zobowiązania wynikającego z umowy dwustronnej.
119. Republika Austrii nie miała – jej zdaniem – zobowiązania prawnomiędzynarodowego przed obwieszczeniem kanclerza federalnego, także w dniu jej przystąpienia do Unii Europejskiej. Nie istnieje zresztą żaden zwyczaj międzynarodowy w zakresie sukcesji państw, na którego podstawie rozpatrywane umowy dwustronne miałyby pozostać w mocy po rozpadzie Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej.
120. W związku z powyższym dopiero w drodze obwieszczenia kanclerza federalnego Republika Austrii przyjęła na siebie wynikające z umowy dwustronnej obowiązki w stosunku do Republiki Czeskiej. Wbrew swojej treści obwieszczenie to ma zatem charakter konstytutywny.
121. Można dokonać zgodnej z prawem wspólnotowym wykładni umowy dwustronnej w ten sposób, że nazwa Bud jest chroniona na mocy tej umowy tylko w razie rzeczywistego celowego wprowadzenia w błąd. W istocie art. 7 ust. 1 tej umowy nie wymaga ochrony bezwzględnej, lecz nakazuje „zastosować wszelkie środki sądowe i administracyjne, które […] są przewidziane do zwalczania nieuczciwej konkurencji lub powstrzymania w inny sposób używania niedozwolonych nazw”.
122. Tymczasem prawo austriackie, a dokładniej przepisy dotyczące nieuczciwej konkurencji stawiają warunek, by wnioski o wydanie zakazu używania nazw były składane wyłącznie w przypadku ich użycia w sposób wprowadzający celowo w błąd.
123. Ponadto według Ammersin w sprawie przed sądem krajowym ma zastosowanie art. 7 ust. 2 umowy dwustronnej, ponieważ nazwa American Bud, używana jako zarejestrowany znak towarowy, stanowi zmodyfikowaną formę nazwy chronionej w rozumieniu tego postanowienia. W istocie ten znak towarowy znacznie różni się od nazwy chronionej Bud – zwłaszcza w formie używanej na etykietach butelek – i jest postrzegany przez konsumentów jako niezależny znak towarowy.
124. W tym względzie Ammersin utrzymuje, że art. 307 akapit drugi WE precyzuje treść przepisu zawartego w art. 10 WE, który określa ogólny obowiązek państw członkowskich działania na korzyść Wspólnoty. Z orzecznictwa dotyczącego w szczególności tego ostatniego artykułu wynika, że kiedy sąd krajowy, podczas stosowania prawa krajowego, ma dokonać jego wykładni, jest on obowiązany interpretować je – tak dalece jak to możliwe – w świetle brzmienia i celu norm prawa wspólnotowego wyższego rzędu, aby osiągnąć rezultaty, do jakich zmierza traktat, i zastosować się w ten sposób do rozporządzenia nr 2081/92 oraz art. 28 WE.
125. Rząd austriacki twierdzi, iż Republika Austrii i Republika Czeska podzielają opinię większości, że państwa są związane umowami zawartymi przez państwa, których są sukcesorami. Zasada ciągłości w sytuacjach takich jak występująca w sprawie przed sądem krajowym została wyrażona w art. 34 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o sukcesji państw w odniesieniu do traktatów. Zasada ta jest zresztą zgodna ze zwyczajowym prawem międzynarodowym. Po rozwiązaniu państwa, którego sukcesorem jest Republika Czeska, ważność rozpatrywanych umów dwustronnych nie została w żaden sposób naruszona przez ich stosowanie w stosunkach dwustronnych między Republiką Austrii a Republiką Czeską.
126. Według wyżej wymienionego rządu obwieszczenie kanclerza federalnego ma zatem walor jedynie czysto deklaratywny.
127. Rząd austriacki przypomina ponadto, że zgodnie z art. 31 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r. „traktat należy interpretować w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem, jakie należy przypisywać użytym w nim wyrazom w ich kontekście, oraz w świetle jego przedmiotu i celu”.
128. Otóż zdaniem tego rządu, biorąc pod uwagę znaczenie przypisywane istotnym wyrazom użytym w umowie dwustronnej, w ich kontekście oraz w świetle przedmiotu oraz celu umowy, wyrazy te w żadnym razie nie dają się interpretować w ten sposób, że Bud jako zwykłemu lub pośredniemu oznaczeniu pochodzenia geograficznego przysługuje jedynie ochrona przed prawdopodobieństwem celowego wprowadzenia konsumentów w błąd a nie ochrona bezwzględna. Tego rodzaju wykładnia jest więc z miejsca wykluczona.
129. Według rządu niemieckiego umowa dwustronna określa prawa i obowiązki Republiki Austrii powstałe przed jej przystąpieniem do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 307 akapit pierwszy WE prawo wspólnotowe nie narusza takiej umowy, a w konsekwencji ma ona pierwszeństwo w stosowaniu przed prawem wspólnotowym.
130. Okoliczność, iż państwo trzecie, które zawarło umowę dwustronną, a mianowicie Czechosłowacka Republika Socjalistyczna, już nie istnieje, nie może podważyć powyższej wykładni. Republika Austrii – podobnie jak Republika Federalna Niemiec, działając przy tym za wiedzą rządu niemieckiego i innych państw członkowskich – uznała trwałość mocy wiążącej większości umów międzynarodowych, a tym samym postąpiła zgodnie ze zwyczajowymi praktykami przyjętymi między państwami.
131. Interpretowanie po myśli prawa wspólnotowego powinno, zdaniem tego rządu, przybrać formę zmiany umowy dwustronnej w wyniku renegocjowania jej na szczeblu bilateralnym, a w razie niepowodzenia – wypowiedzenia lub zawieszenia tej umowy. Jednakże w międzyczasie sądy krajowe byłyby uprawnione do zapewnienia ochrony praw objętych umową, nawet gdyby były one sprzeczne z prawem wspólnotowym. Rząd ten twierdzi, że sąd krajowy nie wskazał zresztą, czy omawiana umowa może być wypowiedziana.
132. Rząd francuski utrzymuje, że z obwieszczenia kanclerza federalnego wynika, iż rozpatrywane umowy dwustronne przez cały czas nieprzerwanie obowiązywały między Republiką Austrii a Republiką Czeską od dnia 1 stycznia 1993 r., tj. daty wcześniejszej od przystąpienia Republiki Austrii do Unii Europejskiej. Obwieszczenie to nie zadecydowało o utrzymaniu w mocy umowy dwustronnej od roku 1997, a jedynie odnotowano w nim ten fakt i podano go do wiadomości obywateli. W związku z powyższym umowy te są rzeczywiście międzynarodowymi aktami prawnymi zawartymi przed przystąpieniem Republiki Austrii do Unii, do których ma zastosowanie art. 307 WE.
133. Jak wynika ponadto z orzecznictwa Trybunału, zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego normy prawa wspólnotowego – w tym przypadku art. 28 WE oraz właściwe przepisy rozporządzenia nr 2081/92 – mogą ustąpić pierwszeństwa wcześniejszej umowie międzynarodowej – w tym przypadku umowie dwustronnej – jeśli nakłada ona na dane państwo członkowskie obowiązki, których wykonania nadal może wymagać państwo trzecie będące stroną tej umowy.
134. Otóż, według wyżej wymienionego rządu, z tego orzecznictwa wynika, że możliwość zastosowania takiej umowy powinna zostać zbadana przez sąd krajowy, do którego należy również zidentyfikowanie, jakie obowiązki wchodzą w grę, w celu ustalenia, w jakim stopniu stanowią one przeszkodę dla art. 28 WE lub rozporządzenia nr 2081/92.
135. Rząd francuski twierdzi, że wykładnia zasugerowana przez sąd krajowy sprowadzałaby się, w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, do naruszenia umowy dwustronnej, a w związku z tym nie byłaby środkiem dopuszczalnym w świetle prawa międzynarodowego w celu rozwiązania problemu ewentualnej niezgodności między omawianą umową a prawem wspólnotowym w rozumieniu art. 307 akapit drugi WE, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał.
136. Według wyżej wymienionego rządu z brzmienia art. 7 ust. 1 umowy dwustronnej, które jest całkowicie jednoznaczne, wynika, iż z miejsca wykluczone jest dokonywanie wykładni tego postanowienia w ten sposób, że nazwa Bud jest chroniona jako zwykłe lub pośrednie oznaczenie pochodzenia geograficznego jedynie w zakresie prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd, i nie obejmuje jej więc ochrona bezwzględna. W związku z powyższym taka wykładnia nie może być brana pod uwagę w celu spełnienia wymogu wykładni zgodnej z prawem wspólnotowym.
137. Komisja utrzymuje, że art. 307 WE stosuje się do umowy dwustronnej, ponieważ ma ona wpływ na stosowanie traktatu, a ponadto została zawarta przez Republikę Austrii z państwem trzecim na długo przed jej przystąpieniem do Unii Europejskiej.
138. Jednakże powstaje pytanie, czy art. 307 akapit pierwszy WE stosuje się także do umowy wówczas, gdy – jak w sprawie przed sądem krajowym – umowa ta została utrzymana w mocy na rzecz państwa będącego sukcesorem państwa trzeciego, które pierwotnie było stroną umowy, w drodze oświadczenia złożonego przez władze państwa członkowskiego po jego przystąpieniu do Unii.
139. To pytanie wiąże się również z kwestią, czy oświadczenie, z jakim mamy do czynienia, ma charakter konstytutywny.
140. Komisja podnosi, że zgodnie z prawem międzynarodowym obwieszczenie kanclerza federalnego ma skutek jedynie deklaratoryjny, ponieważ umowa nadal obowiązuje, jeśli zachowanie stron pozwala uznać, iż są one zgodne co do utrzymania tej umowy w mocy.
141. Zdaniem Komisji chodzi o okoliczność faktyczną, której ocena należy do sądu krajowego. Komisja utrzymuje, iż żadne informacje pochodzące z akt nie wskazują, że strony nie chciały utrzymać w mocy rozpatrywanych umów dwustronnych.
142. Komisja wnioskuje na tej podstawie, że art. 307 akapit pierwszy WE ma zastosowanie w sprawie przed sądem krajowym i że w konsekwencji traktat nie narusza powstałych z umowy dwustronnej praw i obowiązków.
Odpowiedź Trybunału
143. Należy odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ z odpowiedzi na pytanie drugie wynika, że w przypadku gdyby nazwa Bud nie mogła zostać uznana za odnoszącą się bezpośrednio lub pośrednio do pochodzenia geograficznego oznaczonych nią produktów, art. 28 WE stoi na przeszkodzie ochronie, jaką przyznają rozpatrywane umowy dwustronne wyżej wymienionej nazwie.
144. Z art. 307 akapit pierwszy WE wynika, że postanowienia traktatu nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przez państwo członkowskie z państwem trzecim przed datą przystąpienia tego państwa członkowskiego.
145. Celem tego postanowienia jest sprecyzowanie zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego, że stosowanie traktatu WE nie narusza zobowiązań danego państwa członkowskiego do przestrzegania praw państw trzecich wynikających z wcześniejszej umowy i dopełnienia związanych z nimi obowiązków (zob. w szczególności wyrok z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C‑84/98 Komisja przeciwko Portugalii, Rec. s. I‑5215, pkt 53).
146. W związku z tym ważne jest, by w celu ustalenia, czy wcześniejsza umowa międzynarodowa może mieć pierwszeństwo przed normą wspólnotową, zbadać, czy umowa ta nakłada na dane państwo członkowskie obowiązki, których wykonania nadal może wymagać państwo trzecie będące stroną umowy (zob. podobnie w szczególności wyrok Trybunału z dnia 10 marca 1998 r. w sprawach połączonych 364/95 i C‑365/95 T. Port, Rec. s. I‑1023, pkt 60).
147. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż ochrona nazwy Bud jest przewidziana w rozpatrywanych umowach dwustronnych, które zostały zawarte między Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną a Republiką Austrii na długo przed jej przystąpieniem do Unii Europejskiej.
148. Jak również wynika z rozpatrywanych umów dwustronnych, w szczególności z art. 7 ust. 1 umowy dwustronnej, określają one w odniesieniu do Republiki Austrii obowiązki, których spełnienia mogła wymagać Czechosłowacka Republika Socjalistyczna.
149. Powstaje jednak pytanie, czy na podstawie wyżej wymienionych umów Republika Czeska nabyła prawa, których przestrzegania może nadal wymagać od Republiki Austrii.
150. Należy bowiem przypomnieć, że w wyniku rozpadu w dniu 1 stycznia 1993 r. Czeska i Słowacka Republika Federacyjna, która z kolei zajęła miejsce Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej, przestała istnieć i powstały na odpowiednich częściach jej terytorium dwa nowe, niezależne państwa, które są jej sukcesorami, a mianowicie Republika Czeska i Republika Słowacka.
151. Należy w związku z tym zadać sobie pytanie, czy w przypadku takiej sukcesji państw rozpatrywane umowy dwustronne zawarte przez Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną nadal obowiązywały po rozpadzie Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, zwłaszcza w odniesieniu do praw, które z nich wynikały dla Republiki Czeskiej, takich jak będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym, tak że w efekcie prawa te oraz związane z nimi obowiązki po stronie Republiki Austrii nie wygasły nawet po omawianym rozpadzie, a zatem istniały nadal w dniu przystąpienia Republiki Austrii do Unii Europejskiej.
152. Nie ulega wątpliwości, że w dniu omawianego rozpadu istniała szeroko przyjęta praktyka międzynarodowa, oparta na zasadzie ciągłości umów. Z praktyki tej wynika, że dopóki jedno z państw stron umowy bilateralnej nie okaże woli renegocjowania jej lub wypowiedzenia, przyjmuje się, iż co do zasady umowa obowiązuje nadal w stosunku do państw będących sukcesorami państwa, które uległo rozpadowi.
153. Jak się w istocie wydaje, tak rozumiana zasada ciągłości umów stanowi – przynajmniej jeśli chodzi o przypadek tak szczególny jak całkowity rozpad państw oraz niezależnie od możliwości wypowiedzenia lub renegocjowania umów – wiodącą zasadę, która w dniu omawianego rozpadu była szeroko uznawana.
154. W każdym razie – bez potrzeby wypowiadania się przez Trybunał w kwestii, czy ta zasada ciągłości umów w dniu rozpadu Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej stanowiła zwyczajową normę prawa międzynarodowego – nie można zaprzeczyć, iż stosowanie tej zasady w praktyce międzynarodowej w zakresie prawa traktatowego było w tamtym czasie w pełni zgodne z prawem międzynarodowym.
155. W tych okolicznościach należy zbadać, czy zarówno Republika Austrii, jak i Republika Czeska rzeczywiście zamierzały stosować tę zasadę ciągłości umów do rozpatrywanych umów dwustronnych i czy istnieją wskazówki pozwalające ustalić ich intencje w tym względzie, dotyczące okresu pomiędzy datą omawianego rozpadu a datą przystąpienia Republiki Austrii do Unii Europejskiej.
156. Jak wynika w szczególności z uchwały czeskiej rady narodowej z dnia 17 grudnia 1992 r. oraz z art. 5 ustawy konstytucyjnej nr 4/1993 (zob. pkt 25, 26 niniejszego wyroku) Republika Czeska wyraźnie zaakceptowała zasadę automatycznej kontynuacji traktatów.
157. Jeśli chodzi o stanowisko Republiki Austrii, wydaje się, iż państwo to tradycyjnie opowiadało się za zasadą zwaną „tabula rasa”, zgodnie z którą – z wyjątkiem umów dotyczących granic lub w przypadku istnienia umowy stanowiącej inaczej – sukcesja nowo powstałego państwa objęta po umawiającym się państwie oznacza, że traktaty zawarte przez to ostatnie państwo automatycznie przestają obowiązywać.
158. Powstaje jednak pytanie, czy w przypadku sukcesji państw, która nastąpiła w wyniku całkowitego rozpadu poprzedniego państwa oraz w szczególności w przypadku rozpatrywanych umów dwustronnych, Republika Austrii zamierzała zastosować zasadę przedstawioną w punkcie poprzedzającym.
159. W tym względzie – jak zaznaczył rzecznik generalny w pkt 141 i 142 swojej opinii – z orzecznictwa sądów austriackich i równocześnie z okoliczności, iż w stosunku zwłaszcza do Republiki Czeskiej Republika Austrii wypowiedziała, aczkolwiek jedynie na przyszłość, niektóre umowy zawarte przez Czechosłowacką Republikę Socjalistyczną, wynika raczej, że praktyka tego państwa członkowskiego, także w okresie między rozpadem Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej a przystąpieniem Republiki Austrii do Unii Europejskiej, zawierała oznaki wskazujące, iż odstąpiono od stosowania zasady „tabula rasa”.
160. Praktyka austriacka wobec państw powstałych w wyniku rozpadu Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej wydaje się w istocie oparta na pragmatycznym podejściu, że umowy dwustronne nadal obowiązują, jeśli nie zostały wypowiedziane przez żadną ze stron. Tego rodzaju praktyka prowadzi do rezultatów bardzo zbliżonych do skutków wynikających ze stosowania zasady ciągłości umów.
161. W tym względzie do sądu krajowego należy zbadanie, czy w którymkolwiek momencie między rozpadem Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej, który nastąpił w dniu 1 stycznia 1993 r., a obwieszczeniem kanclerza federalnego, którego wydanie miało miejsce w roku 1997, Republika Austrii wyraziła intencję renegocjowania lub wypowiedzenia rozpatrywanych umów dwustronnych.
162. Okoliczność ta, gdyby była zbadana, miałaby szczególnie istotne znaczenie, ponieważ – jak zostało zaznaczone w pkt 156 niniejszego wyroku – Republika Czeska w momencie rozpadu państwa, po którym objęła sukcesję, jasno przedstawiła swoje stanowisko, zgodnie z którym umowy zawarte z tym państwem zachowują moc obowiązującą. Zatem Republika Czeska wyraźnie zastrzegła sobie prawo do powoływania się w stosunku do Republiki Austrii na prawa, jakie wywodzi z rozpatrywanych umów dwustronnych jako państwo będące sukcesorem.
163. Wagę tej okoliczności potwierdza zresztą cel art. 307 akapit pierwszy WE, który dąży do umożliwienia państwom członkowskim respektowania praw, których mogą dochodzić państwa trzecie na podstawie umowy sprzed przystąpienia danego państwa do Unii Europejskiej w przypadkach takich jak będący przedmiotem sporu przed sądem krajowym (zob. pkt 145 niniejszego wyroku).
164. Do sądu krajowego należy zbadanie, czy w sprawie zawisłej przed sądem krajowym zarówno Republika Austrii, jak i Republika Czeska rzeczywiście chciały stosować zasadę ciągłości do rozpatrywanych umów dwustronnych.
165. W odniesieniu do Republiki Austrii należy jeszcze uściślić, iż nie jest a priori wykluczone, że oświadczenie woli w tym zakresie, aczkolwiek złożone z pewnym opóźnieniem, bo dopiero w roku 1997, może być jednakowoż wzięte pod uwagę w celu ostatecznego ustalenia intencji tego państwa członkowskiego co do uznania Republiki Czeskiej jako umawiającej się strony rozpatrywanych umów dwustronnych oraz w celu stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie wchodzą one w zakres stosowania art. 307 akapit pierwszy WE.
166. Sytuacja wyglądałaby inaczej, gdyby Republika Austrii w którymkolwiek momencie w okresie poprzedzającym obwieszczenie kanclerza federalnego, w wyraźny sposób okazała odmienną wolę.
167. Jeśli po zbadaniu sprawy, w szczególności w świetle wskazówek uzyskanych na podstawie niniejszego wyroku, sąd krajowy dojdzie do wniosku, że w dniu przystąpienia Republiki Austrii do Unii Europejskiej państwo to było związane rozpatrywanymi umowami dwustronnymi w stosunku do Republiki Czeskiej, będzie to oznaczać, że wyżej wymienione umowy mogą być uważane za akty zawarte przed przystąpieniem w rozumieniu art. 307 akapit pierwszy WE.
168. Należy dodać, że zgodnie z akapitem drugim tego postanowienia państwa członkowskie mają obowiązek stosowania wszelkich właściwych środków w celu wyeliminowania niezgodności istniejących pomiędzy umową zawartą przed przystąpieniem państwa członkowskiego a traktatem.
169. Wynika stąd, iż sąd krajowy jest obowiązany zbadać, czy można uniknąć ewentualnej niezgodności między traktatem a umową dwustronną dokonując – tak dalece jak to możliwe i zgodnie z prawem międzynarodowym – wykładni umowy zgodnej z prawem wspólnotowym.
170. Jeśli metoda zgodnej z prawem wspólnotowym wykładni umowy zawartej przed przystąpieniem państwa członkowskiego do Unii Europejskiej okaże się nierealna,
wówczas na podstawie art. 307 WE państwo to może przedsięwziąć odpowiednie według niego środki, przy czym jest ono jednak zobowiązane usunąć wszelkie istniejące niezgodności między wcześniejszą umową a traktatem. Jeśli państwo członkowskie napotka trudności, które uniemożliwią dostosowanie umowy, nie można wykluczyć konieczności wypowiedzenia przez nie takiej umowy (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 58).
171. W tym względzie należy podkreślić, iż art. 16 ust. 3 umowy dwustronnej stanowi, że obydwie umawiające się strony mogą ją wypowiedzieć na piśmie i w drodze dyplomatycznej, z co najmniej rocznym wyprzedzeniem.
172. Natomiast do czasu, gdy któryś ze środków przewidzianych w art. 307 akapit drugi WE umożliwi wyeliminowanie ewentualnych niezgodności między umową zawartą przed przystąpieniem danego państwa członkowskiego do Unii Europejskiej a traktatem, art. 307 akapit pierwszy zezwala temu państwu na dalsze stosowanie takiej umowy w zakresie, w jakim określa ona obowiązki, które nadal na nim ciążą na mocy prawa międzynarodowego.
173. W świetle powyższego na pytania trzecie i czwarte należy odpowiedzieć, że wykładni art. 307 akapit pierwszy WE należy dokonywać w ten sposób, że umożliwia on sądowi państwa członkowskiego – z zastrzeżeniem ustaleń, jakie musi on poczynić w szczególności w świetle wskazówek uzyskanych na podstawie niniejszego wyroku – stosowanie postanowień umów dwustronnych takich jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, które zostały zawarte między tym państwem członkowskim a państwem trzecim i przyznają ochronę nazwie z tego państwa trzeciego, nawet jeśli postanowienia te okazują się niezgodne z regułami traktatu na takiej podstawie, iż chodzi o zobowiązanie wynikające z umów zawartych przed datą przystąpienia danego państwa członkowskiego do Unii Europejskiej. Do czasu, gdy któryś ze środków przewidzianych w art. 307 akapit drugi WE umożliwi wyeliminowanie ewentualnych niezgodności między umową wcześniejszą od przystąpienia a wyżej wymienionym traktatem, akapit pierwszy tego artykułu zezwala państwu członkowskiemu na dalsze stosowanie takiej umowy w zakresie, w jakim określa ona obowiązki, które nadal na nim ciążą na mocy prawa międzynarodowego.
W przedmiocie kosztów
174. Koszty poniesione przez rządy austriacki, niemiecki i francuski, a także przez Komisję, które przedstawiły Trybunałowi uwagi, nie podlegają zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.
Sentencja
Z powyższych względów
TRYBUNAŁ
rozstrzygając w przedmiocie pytań przedłożonych mu przez Handelsgericht Wien postanowieniem z dnia 26 lutego 2001 r. orzeka, co następuje:
1) Artykuł 28 WE i rozporządzenie Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych, zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 535/97 z dnia 17 marca 1997 r. nie stanowią przeszkody w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, które to postanowienie przyznaje zwykłemu, pośredniemu oznaczeniu pochodzenia geograficznego z tego państwa trzeciego, ochronę w państwie członkowskim przywozu niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
2) Artykuł 28 WE stanowi przeszkodę w stosowaniu postanowienia umowy dwustronnej zawartej między państwem członkowskim a państwem trzecim, przyznającego nazwie, która w państwie trzecim nie odnosi się ani bezpośrednio, ani pośrednio do pochodzenia geograficznego oznaczonego nią produktu, ochronę w państwie członkowskim przywozu niezależną od jakiegokolwiek prawdopodobieństwa celowego wprowadzenia konsumentów w błąd i ochronę, która umożliwia ustanowienie zakazu przywozu towaru sprzedawanego zgodnie z prawem w innym państwie członkowskim.
3) Wykładni art. 307 akapit pierwszy WE należy dokonywać w ten sposób, że umożliwia on sądowi państwa członkowskiego –z zastrzeżeniem ustaleń, jakie musi on poczynić w szczególności w świetle wskazówek uzyskanych na podstawie niniejszego wyroku – stosowanie postanowień umów dwustronnych takich jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, które zostały zawarte między tym państwem członkowskim a państwem trzecim i przyznają ochronę nazwie z tego państwa trzeciego, nawet jeśli postanowienia te okazują się niezgodne z regułami traktatu WE, na takiej podstawie, iż chodzi o zobowiązanie wynikające z umów zawartych przed datą przystąpienia danego państwa członkowskiego do Unii Europejskiej. Do czasu gdy któryś ze środków przewidzianych w art. 307 akapit drugi WE umożliwi wyeliminowanie ewentualnych niezgodności między umową wcześniejszą od przystąpienia a wyżej wymienionym traktatem, art. 307 akapit pierwszy zezwala państwu członkowskiemu na dalsze stosowanie takiej umowy w zakresie, w jakim określa ona obowiązki, które nadal na nim ciążą na mocy prawa międzynarodowego.