62022CJ0352_RES
Zaak C‑352/22
A.
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Oberlandesgericht Hamm)
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 18 juni 2024
„Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Richtlijn 2011/95/EU – Artikel 21, lid 1 – Richtlijn 2013/32/EU – Artikel 9, leden 2 en 3 – Definitieve toekenning van de vluchtelingenstatus door een lidstaat – Vluchteling die na die toekenning in een andere lidstaat verblijft – Uitleveringsverzoek van het land van herkomst van die vluchteling aan de lidstaat van verblijf – Gevolg van het besluit tot toekenning van de vluchtelingenstatus voor de betrokken uitleveringsprocedure – Artikel 18 en artikel 19, lid 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Bescherming van die vluchteling tegen de aldus gevraagde uitlevering”
Grenscontroles, asiel en immigratie – Asielbeleid – Vluchtelingenstatus of subsidiairebeschermingsstatus – Richtlijn 2011/95 – Bescherming tegen refoulement – Draagwijdte – Onderdaan van een derde land aan wie in een lidstaat de vluchtelingenstatus is verleend en die in een andere lidstaat verblijft – Uitleveringsverzoek van zijn land van herkomst aan de lidstaat van verblijf – Voorwaarden voor de goedkeuring van de uitlevering – Informatie-uitwisseling tussen de aangezochte lidstaat en de autoriteit van de andere lidstaat die de vluchtelingenstatus heeft verleend – Intrekking van die status door deze autoriteit
[Art. 4, lid 3, eerste alinea, VWEU; art. 78, lid 2, a), VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 14, art. 18, art. 19, lid 2 en art. 51, lid 1; richtlijn 2011/95 van het Europees Parlement en de Raad, overwegingen 12 en 21, en art. 2, b), d) en e), art. 11‑14, art. 21, lid 1, en art. 36, en richtlijn 2013/32 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, 9, 44, 45 en 49]
(zie punten 39‑45, 49, 51‑55, 58, 61‑72 en dictum)
Samenvatting
Naar aanleiding van een verzoek van het Oberlandesgericht Hamm (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Hamm, Duitsland) om een prejudiciële beslissing verduidelijkt de Grote kamer van het Hof de draagwijdte van het beginsel van non-refoulement in verband met een uitleveringsverzoek van het derde land van herkomst van een vluchteling aan de lidstaat waar hij verblijft, in een situatie waarin hem in een andere lidstaat die vluchtelingenstatus is verleend.
In 2010 hebben de Italiaanse autoriteiten A., een Turkse staatsburger van Koerdische afkomst, de vluchtelingenstatus verleend tot en met 2030, omdat hij wegens zijn ondersteuning van de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) de kans liep door de Turkse autoriteiten te worden vervolgd op grond van politieke overtuiging. Sinds juli 2019 woont A. in Duitsland.
Op basis van een aanhoudingsbevel dat in juni 2020 door een Turkse rechter is uitgevaardigd, is A. gesignaleerd bij de Internationale Organisatie van Criminele Politie (Interpol) met het oog op aanhouding voor uitlevering aan Turkije teneinde hem te vervolgen wegens doodslag. Na zijn aanhouding op 18 november 2020 in Duitsland is A. in voorlopige hechtenis geplaatst en vervolgens is hij tot 14 april 2022 in uitleveringsdetentie geplaatst.
Bij beslissing van november 2021 heeft het Oberlandesgericht Hamm, de verwijzende rechter, de uitlevering van A. aan Turkije ontvankelijk verklaard, waarbij die rechter zich met name niet gebonden achtte door de beslissing die de Italiaanse autoriteiten hadden genomen om de vluchtelingenstatus toe te kennen. Het Bundesverfassungsgericht (federaal grondwettelijk hof, Duitsland) heeft deze beslissing evenwel naar aanleiding van een door A. ingesteld grondwettelijk beroep vernietigd omdat het van oordeel was dat de verwijzende rechter had nagelaten het Hof om een prejudiciële beslissing te verzoeken.
Tegen deze achtergrond heeft de verwijzende rechter – nadat de zaak naar hem was terugverwezen waardoor hij opnieuw uitspraak diende te doen over het uitleveringsverzoek ten aanzien van A. – besloten om het Hof te vragen of het besluit van een lidstaat tot toekenning van de vluchtelingenstatus krachtens het Unierecht bindende werking heeft in het kader van een in een andere lidstaat gevoerde uitleveringsprocedure.
Beoordeling door het Hof
In zijn arrest stelt het Hof allereerst vast dat het feit dat de beslissing van een lidstaat om gevolg te geven aan het uitleveringsverzoek van het land van herkomst tegen een derdelander die in een andere lidstaat de vluchtelingenstatus heeft verkregen, tot gevolg zou hebben dat hem de bij richtlijn 2011/95 (
1
) toegekende rechten en voordelen worden ontnomen, met zich meebrengt dat de in de eerste lidstaat gevoerde uitleveringsprocedure moet worden beschouwd als het ten uitvoer brengen van het Unierecht in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”). De voor uitlevering bevoegde autoriteit van de aangezochte lidstaat kan dan ook niet toestaan dat een door een andere lidstaat als vluchteling erkende derdelander aan zijn land van herkomst wordt uitgeleverd, wanneer deze uitlevering zou indruisen tegen het beginsel van non-refoulement, dat is neergelegd in artikel 21, lid 1, van richtlijn 2011/95, gelezen in samenhang met artikel 18 en artikel 19, lid 2, van het Handvest (
2
).
In dit verband benadrukt het Hof om te beginnen dat, zolang de opgeëiste persoon voldoet aan de voorwaarden voor het bezit van de hoedanigheid van vluchteling, artikel 18 van het Handvest zich verzet tegen zijn uitlevering aan het derde land dat hij is ontvlucht en waar hij het risico loopt te worden vervolgd. Daarnaast mag de aangezochte lidstaat, wanneer de persoon tegen wie een uitlegeringsverzoek gericht is, zich beroept op een ernstig risico op onmenselijke of vernederende behandeling in geval van uitlevering, niet tot uitlevering overgaan zonder voorafgaandelijk te zijn nagegaan of deze uitlevering geen inbreuk maakt op de in artikel 19, lid 2, van het Handvest neergelegde rechten.
Voor de beoordeling van het risico van schending van artikel 21, lid 1, van richtlijn 2011/95 alsook artikel 18 en artikel 19, lid 2, van het Handvest vormt de omstandigheid dat een andere lidstaat de opgeëiste persoon heeft erkend als vluchteling, een bijzonder zwaarwegende factor waarmee de bevoegde autoriteit van de aangezochte lidstaat rekening moet houden, zodat een beslissing tot toekenning van de vluchtelingenstatus, voor zover deze niet is ingetrokken door de lidstaat die deze status heeft verleend, ertoe moet leiden dat deze autoriteit de uitlevering op grond van die bepalingen weigert. Het gemeenschappelijk Europees asielstelsel berust namelijk op het beginsel van wederzijds vertrouwen, dat inhoudt dat, behalve in uitzonderlijke omstandigheden, moet worden aangenomen dat de behandeling van personen die om internationale bescherming verzoeken, in alle lidstaten voldoet aan met de vereisten van het Unierecht, het Verdrag van Genève (
3
) en het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (
4
).
Bovendien zouden de bepalingen van richtlijn 2011/95 en richtlijn 2013/32 (
5
) die betrekking hebben op de intrekking van de vluchtelingenstatus, alsmede de in deze bepalingen vastgelegde procedure, worden omzeild indien de aangezochte lidstaat een door een andere lidstaat als vluchteling erkende derdelander zou kunnen uitleveren aan zijn land van herkomst. Een dergelijke uitlevering zou er namelijk feitelijk op neerkomen dat hem de vluchtelingenstatus wordt ontnomen en dat hem het effectieve genot van de hem bij artikel 18 van het Handvest verleende bescherming, alsmede van de bij hoofdstuk VII van richtlijn 2011/95 toegekende rechten en voordelen en van de waarborgen van artikel 45 van richtlijn 2013/32 worden ontzegd.
Op basis van het beginsel van loyale samenwerking (
6
) moet de voor uitlevering bevoegde autoriteit dan ook zo spoedig mogelijk informatie uitwisselen met de autoriteit van de andere lidstaat, die de opgeëiste persoon heeft erkend als vluchteling. Daarom dient zij laatstgenoemde autoriteit in kennis te stellen van het verzoek tot uitlevering van de betrokken persoon, deze autoriteit haar eigen standpunt over dit verzoek mee te delen en die autoriteit te verzoeken om binnen een redelijke termijn zowel de informatie te doen toekomen op grond waarvan de vluchtelingenstatus is verleend als haar beslissing over de vraag of aan die persoon deze status moet worden ontnomen.
Om te beginnen heeft deze informatie-uitwisseling tot doel de voor uitlevering bevoegde autoriteit van de aangezochte lidstaat in staat te stellen om met volledige kennis van zaken over te gaan tot de verificaties die zij moet verrichten krachtens artikel 18 en artikel 19, lid 2, van het Handvest.
Daarnaast stelt de informatie-uitwisseling de bevoegde autoriteit van de andere lidstaat in staat om de vluchtelingenstatus in te trekken overeenkomstig artikel 14 van richtlijn 2011/95 en daarbij de waarborgen van artikel 45 van richtlijn 2013/32 volledig te eerbiedigen.
Gelet op het voorgaande stelt het Hof vast dat het Unierecht uitlevering enkel toestaat indien de bevoegde autoriteit van de lidstaat die de opgeëiste persoon heeft erkend als vluchteling, besluit om de vluchtelingenstatus overeenkomstig artikel 14 van richtlijn 2011/95 in te trekken en voor zover de voor uitlevering bevoegde autoriteit van de aangezochte lidstaat tot de slotsom komt dat die persoon niet of niet langer de hoedanigheid van vluchteling heeft en er geen ernstig risico bestaat dat die persoon bij zijn uitlevering aan het verzoekende derde land aldaar aan de doodstraf, aan folteringen of aan andere onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen wordt onderworpen.
Overeenkomstig artikel 21, lid 1, van richtlijn 2011/95 – gelezen in samenhang met artikel 18 en artikel 19, lid 2, van het Handvest – kan bijgevolg, wanneer een derdelander die in een lidstaat de vluchtelingenstatus heeft verkregen, in een andere lidstaat, op het grondgebied waarvan hij verblijft, het voorwerp is van een uitleveringsverzoek dat uitgaat van zijn land van herkomst, de aangezochte lidstaat de uitlevering niet toestaan zonder dat hij informatie heeft uitgewisseld met de autoriteit die de opgeëiste persoon heeft erkend als vluchteling, en zonder dat deze autoriteit de vluchtelingenstatus van de betrokkene heeft ingetrokken.
(
1
)	Richtlijn 2011/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming (PB 2011, L 337, blz. 9).
(
2
)	Terwijl artikel 18 van het Handvest het asielrecht vastlegt, voorziet artikel 19, lid 2, van het Handvest in het beginsel van non-refoulement.
(
3
)	Verdrag betreffende de status van vluchtelingen, ondertekend te Genève op 28 juli 1951.
(
4
)	Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950.
(
5
)	Richtlijn 2013/32/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende gemeenschappelijke procedures voor de toekenning en intrekking van de internationale bescherming (PB 2013, L 180, blz. 60).
(
6
)	Het Hof verduidelijkt dat dit beginsel, dat is opgenomen in artikel 4, lid 3, eerste alinea, VEU – op grond waarvan de Unie en de lidstaten elkaar respecteren en elkaar steunen bij de vervulling van de taken die uit de Verdragen voortvloeien – concreet is uitgewerkt in artikel 36 van richtlijn 2011/95 en in artikel 49 van richtlijn 2013/32.