Zaak T‑732/16
Valencia Club de Fútbol, SAD
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Vierde kamer) van 12 maart 2020
„Staatssteun – Steun van Spanje ten gunste van bepaalde professionele voetbalclubs – Garantie – Besluit waarbij de steun onverenigbaar met de interne markt wordt verklaard – Voordeel – Onderneming in moeilijkheden – Criterium van de particuliere investeerder – Richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden – Steunbedrag – Begunstigde van de steun – Beginsel van non-discriminatie – Motiveringsplicht”
1.      Gerechtelijke procedure – Inleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Vaststelling van het voorwerp van het geschil – Summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen – Stukken die als bijlage bij het verzoekschrift zijn gevoegd – Ontvankelijkheid – Voorwaarden
[Statuut van het Hof van Justitie, art. 21; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 76, d)]
(zie punten 28, 29)
2.      Gerechtelijke procedure – Inleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Duidelijke en nauwkeurige uiteenzetting van de aangevoerde middelen – Middel inzake ontbrekende of ontoereikende motivering – Middel dat verschilt van het middel betreffende de materiële wettigheid – Gebrek aan duidelijkheid en nauwkeurigheid – Niet-ontvankelijkheid
[Art. 263 en 296 VWEU; Statuut van het Hof van Justitie, art. 21; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 76, d)]
(zie punten 35‑39)
3.      Steunmaatregelen van de staten – Onderzoek door de Commissie – Door de Commissie vastgestelde richtsnoeren  – Dwingende werking – Grenzen – Richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden – Onderneming in moeilijkheden – Begrip – Ingewikkelde economische beoordeling – Beoordelingsbevoegdheid van de Commissie – Rechterlijke toetsing – Grenzen
(Art. 107 en 108 VWEU; mededeling 2004/C 244/02 van de Commissie)
(zie punten 58‑62)
4.      Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Uitzonderingen – Steun die als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt – Reddingssteun aan een onderneming in moeilijkheden – Richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden – Onderneming in moeilijkheden – Begrip – Vennootschap met beperkte aansprakelijkheid – Punt 10, onder a), van de richtsnoeren – Verdwijning van meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal – Beoordelingscriteria – Inaanmerkingneming van de vermindering van het eigen vermogen ingeval het maatschappelijk kapitaal niet is gedaald – Toelaatbaarheid
[Art. 107, lid 3, c), VWEU; mededeling 2004/C 244/02 van de Commissie, punt 10, a)]
(zie punten 62, 63, 66‑71, 73‑104)
5.      Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Verlening van een voordeel aan de begunstigden – Staatsgarantie aan een stichting zonder winstoogmerk voor bankleningen die uitsluitend zijn aangegaan om een onderneming in moeilijkheden te herkapitaliseren – Betaling van een garantiepremie als tegenprestatie – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Beoordeling met inachtneming van alle relevante aspecten van de litigieuze transactie en van de context ervan – Vermoeden van niet-verenigbaarheid van de garantiepremie met de marktvoorwaarden – Ontoelaatbaarheid – Schending van de mededeling inzake garanties – Kennelijke beoordelingsfout
[Art. 107, lid 1, VWEU; mededeling 2008/C 155/02 van de Commissie, punten 3.2, d), en 4.1]
(zie punten 122, 123, 126‑134)
6.      Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Verlening van een voordeel aan de begunstigden – Staatsgarantie aan een stichting zonder winstoogmerk voor bankleningen die uitsluitend zijn aangegaan om een onderneming in moeilijkheden te herkapitaliseren – Beoordeling volgens het criterium van de particuliere investeerder – Bewijslast rustend op de Commissie – Omvang – Niet-nakoming van de verplichting om informatie te verzamelen over het bestaan van tegen marktvoorwaarden uitgevoerde soortgelijke transacties – Kennelijke beoordelingsfout
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 135‑137)
7.      Steunmaatregelen van de staten – Onderzoek door de Commissie – Bepaling van de begunstigde van de steun – Daadwerkelijk profijt uit de steun – Staatsgarantie aan een stichting zonder winstoogmerk voor bankleningen die uitsluitend zijn aangegaan om een onderneming in moeilijkheden te herkapitaliseren – Kwalificatie van een onderneming als begunstigde van de steunmaatregel – Toelaatbaarheid – Bestaan van medebegunstigden – Geen invloed
(Art. 107, lid 1, VWEU)
(zie punten 150‑153, 155)
8.      Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Uitzonderingen – Steun die als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt – Steun voor de herstructurering van een onderneming in moeilijkheden – Voorwaarden – Ontbreken van een coherent herstructureringsplan ten tijde van de steunverlening – Gevolgen – Opeenvolgende, onlosmakelijk met elkaar verbonden interventies van de staat – Beoordelingscriteria
[Art. 107, lid 3, c), VWEU]
(zie punten 164‑171)
9.      Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Uitzonderingen – Steun die als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt – Beoordeling in het licht van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU – Inaanmerkingneming van een vroegere praktijk – Uitgesloten – Schending van het beginsel van gelijke behandeling – Geen
[Art. 107, lid 3, c), VWEU]
(zie punten 179, 181, 182)
10.    Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onrechtmatige steun – Berekening van het terug te vorderen bedrag – Steun aan een onderneming in moeilijkheden – Uitbreiding van de staatsgarantie aan een stichting zonder winstoogmerk voor bankleningen die uitsluitend zijn aangegaan om een onderneming in moeilijkheden te herkapitaliseren  – Beoordeling van de waarde van de contragarantie verstrekt in de vorm van de inpandgeving van aandelen van de onderneming in moeilijkheden – Ingewikkelde economische beoordeling – Beoordelingsbevoegdheid van de Commissie – Rechterlijke toetsing – Grenzen – Gevolgen van de verhoging van het kapitaal voor de financiële situatie van de onderneming in moeilijkheden en de waarde van haar aandelen – Beoordelingscriteria
[Art. 108, lid 2, eerste alinea, VWEU; mededeling 2004/C 244/02 van de Commissie, punten 10, a), en 11]
(zie punten 193‑203)
Samenvatting
Bij arrest van 12 maart 2020, Valencia Club de Fútbol/Europese Commissie (T‑732/16), heeft het Gerecht, wat verzoekster betreft, besluit 2017/365(1) nietig verklaard, waarbij met name de aan Fundación Valencia verleende garanties voor het aangaan van een banklening voor de verwerving van aandelen van Valencia Club de Fútbol werden aangemerkt als onrechtmatige en met de interne markt onverenigbare staatssteun.
Verzoekster, Valencia Club de Fútbol, is een Spaanse professionele voetbalclub. Fundación Valencia is een stichting zonder winstoogmerk die bij de activiteiten van deze voetbalclub een actieve rol speelt. Op 5 november 2009 heeft Fundación Valencia van Instituto Valenciano de Finanzas (hierna: „IVF”), de financiële instelling van de Generalitat Valenciana (regionale regering van Valencia, Spanje), een garantie verkregen voor een banklening van 75 miljoen EUR die was aangegaan met het oog op de inschrijving op 70,6 % van verzoeksters aandelen in het kader van de kapitaalverhoging waartoe verzoekster had besloten (hierna: „oorspronkelijke garantie”). Als tegenprestatie moest IVF betaling van een garantiepremie van 0,5 % krijgen en door verzoekster als tegengarantie in pand gegeven aandelen ontvangen. Volgens het overeengekomen tijdschema zou vanaf augustus 2010 rente worden betaald en zou de hoofdsom op 26 augustus 2014 en 26 augustus 2015 in twee tranches van 37,5 miljoen EUR worden terugbetaald, waarbij dit alles zou worden gefinancierd door de verkoop van verzoeksters aandelen. Op 10 november 2010 heeft IVF de garantie ten gunste van Fundación Valencia met 6 miljoen EUR verhoogd met het oog op een verhoging met hetzelfde bedrag van de reeds verstrekte lening ter dekking van de betaling van de hoofdsom, de rente en de kosten die verschuldigd waren wegens niet-betaling van de rente van de gegarandeerde lening (hierna: „tweede garantie”).
In het bestreden besluit heeft de Commissie zich op het standpunt gesteld dat de door IVF aan Fundación Valencia verleende garantie en de verhoging ervan met staatsmiddelen waren bekostigd en toerekenbaar waren aan het Koninkrijk Spanje, dat de begunstigde van deze steun verzoekster was aangezien Fundación Valencia slechts als financieel vehikel optrad, en dat verzoeksters financiële situatie ten tijde van de vaststelling van de betrokken maatregelen die van een onderneming in moeilijkheden was in de zin van de communautaire richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun voor ondernemingen(2). Zij is op basis van de criteria van de mededeling van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen [107] en [108 VWEU] op staatssteun in de vorm van garanties(3) tot de conclusie gekomen dat er sprake was van met de interne markt onverenigbare steun.
In zijn arrest heeft het Gerecht om te beginnen bevestigd dat verzoekster een onderneming in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun was. Volgens punt 10, onder a), van deze richtsnoeren moet een vennootschap met beperkte aansprakelijkheid immers als een onderneming in moeilijkheden worden beschouwd indien meer dan de helft van het maatschappelijk kapitaal is verdwenen en meer dan een kwart van dit kapitaal in de voorgaande twaalf maanden verloren is gegaan. Hoewel verzoeksters maatschappelijk kapitaal op de datum van verstrekking van de oorspronkelijke garantie niet was gedaald, heeft het Gerecht in casu geoordeeld dat de Commissie zich terecht op het standpunt had gesteld dat verzoekster een onderneming in moeilijkheden was, aangezien haar nettovermogen, dat wil zeggen haar eigen vermogen, toen minder dan de helft van haar maatschappelijk kapitaal bedroeg. Het Gerecht heeft in dit verband gepreciseerd dat noch de specifieke kenmerken van de professionele voetbalsector, noch de marktwaarde van verzoeksters spelers, noch de deugdelijkheid en geloofwaardigheid van het in 2009 vastgestelde levensvatbaarheidsplan aan deze beoordeling konden afdoen.
Het Gerecht heeft evenwel geoordeeld dat de Commissie de mededeling inzake garanties had geschonden door ervan uit te gaan dat geen enkele financiële instelling zich garant zou stellen voor een onderneming in moeilijkheden, zodat niet hoefde te worden nagegaan of de door Fundación Valencia voor de oorspronkelijke garantie verschuldigde garantiepremie, die was vastgesteld op 0,5 % van het gedekte bedrag, in overeenstemming was met de marktvoorwaarden. Het stond immers aan de Commissie om een algehele beoordeling te verrichten op basis van alle relevante gegevens aan de hand waarvan kon worden bepaald of verzoekster kennelijk geen vergelijkbare betalingsfaciliteiten van een particuliere marktdeelnemer zou hebben gekregen. Het Gerecht heeft eveneens vastgesteld dat de Commissie haar conclusie dat het wegens het beperkte aantal soortgelijke transacties op de markt niet mogelijk was om de marktprijs van een soortgelijke, niet-gegarandeerde lening vast te stellen, niet genoegzaam had onderbouwd. De bewijslast dat is voldaan aan de voorwaarden voor toepassing van het criterium van de particuliere marktdeelnemer, rust immers op de Commissie, en dus dient zij tijdens de administratieve procedure haar bevoegdheden uit te oefenen teneinde alle noodzakelijke relevante informatie te vragen en te verkrijgen.
Het Gerecht heeft vervolgens bevestigd dat verzoekster de begunstigde was van de tweede garantie, die uitsluitend tot doel had Fundación Valencia in staat te stellen om te blijven voldoen aan haar verplichtingen op grond van de oorspronkelijk aangegane lening. De omstandigheid dat de kredietverstrekkende bank de indirecte medebegunstigde van deze garantie kon zijn, is in dit verband irrelevant bevonden.
Bij zijn onderzoek van de berekening van het bedrag van de door de tweede garantie verleende steun heeft het Gerecht evenwel geoordeeld dat de beoordeling van de Commissie dat verzoekster verlieslatend was en de waarde van haar voor de lening in pand gegeven aandelen nagenoeg nihil was, materieel onjuist was en kennelijke beoordelingsfouten bevatte. Ten eerste was immers op de datum van verstrekking van de tweede garantie besloten tot de kapitaalverhoging en was op de nieuw uitgegeven aandelen ingeschreven, zodat verzoeksters maatschappelijk kapitaal, evenals haar eigen vermogen en haar winst, waren toegenomen en haar activiteiten winstgevend waren. Ten tweede was bij afsluiting van boekjaar 2009/2010 verzoeksters eigen vermogen van ongeveer 57,3 miljoen aanzienlijk en haar nettovermogen positief.
1      Besluit (EU) 2017/365 van de Commissie van 4 juli 2016 betreffende de staatssteun SA.36387 (2013/C) (ex 2013/NN) (ex 2013/CP) van Spanje ten gunste van Valencia Club de Fútbol Sociedad Anónima Deportiva, Hércules Club de Fútbol Sociedad Anónima Deportiva en Elche Club de Fútbol Sociedad Anónima Deportiva (PB 2017, L 55, blz. 12) (hierna: „bestreden besluit”).
2      PB 2004, C 244, blz. 2 (hierna: „richtsnoeren inzake reddings-en herstructureringssteun”).
3      PB 2008, C 155, blz. 10 (hierna: „mededeling inzake garanties”).