62023CJ0525
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 13 listopada 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Polityka imigracyjna – Dyrektywa (UE) 2016/801 – Warunki wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu udziału w wolontariacie – Odmowa odnowienia dokumentu pobytowego – Artykuł 7 ust. 1 lit. e) – Wystarczające środki – Warunki dodatkowe wynikające z orzecznictwa najwyższego sądu krajowego – Dowody – Zasada pierwszeństwa prawa Unii
W sprawie C‑525/23 [Oti] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry) postanowieniem z dnia 26 czerwca 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 sierpnia 2023 r., w postępowaniu:
OS
przeciwko
Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, J. Passer, E. Regan (sprawozdawca), D. Gratsias i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: N. Emiliou,
sekretarz: I. Illéssy, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 20 listopada 2024 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu węgierskiego – Zs. Biró‑Tóth i M.Z. Fehér, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – J. Hottiaux i C. Kovács, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/801 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń, udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair (Dz.U. 2016, L 132, s. 21), zasady pierwszeństwa prawa Unii, art. 79 TFUE, a także art. 45 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy OS a Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság (krajową dyrekcją generalną policji ds. cudzoziemców, Węgry; zwaną dalej „dyrekcją krajową”) w przedmiocie odrzucenia złożonego przez OS wniosku o odnowienie jego dokumentu pobytowego na Węgrzech na potrzeby wykonywania tam świadczeń w ramach wolontariatu.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2003/109
3
Artykuł 5 dyrektywy Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotyczącej statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz.U. 2004, L 16, s. 44), zatytułowany „Warunki uzyskania statusu rezydenta długoterminowego”, przewiduje w ust. 1:
„Państwa członkowskie żądają od obywateli państw trzecich przedstawienia dowodów, że posiadają oni, w odniesieniu do siebie i do członków swoich rodzin pozostających na ich utrzymaniu:
a)
stałe i regularne dochody [środki] wystarczające do utrzymania danej osoby i członków jej rodziny, bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego. Państwa członkowskie oceniają te dochody [środki] pod względem charakteru i regularności oraz mogą wziąć pod uwagę poziom minimalnych płac i rent lub emerytur przed złożeniem wniosku o przyznanie statusu rezydenta długoterminowego;
[…]”.
Dyrektywa 2004/38
4
Artykuł 7 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77), zatytułowany „Prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące”, stanowi w ust. 1:
„Wszyscy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli:
[…]
b)
posiadają wystarczające zasoby [środki] dla siebie i członków ich [swojej] rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie pobytu, oraz są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim […]
[…]”.
Dyrektywa 2016/801
5
Zgodnie z motywami 2, 3, 20, 21, 41, 42, 54 i 61 dyrektywy 2016/801:
„(2)
Niniejsza dyrektywa powinna stanowić odpowiedź na potrzeby wskazane w sprawozdaniach z wdrażania dyrektyw [Rady] 2004/114/WE [z dnia 13 grudnia 2004 r. w sprawie warunków przyjmowania obywateli państw trzecich w celu odbywania studiów, udziału w wymianie młodzieży szkolnej, szkoleniu bez wynagrodzenia lub wolontariacie (Dz.U. 2004, L 375, s. 12)] i 2005/71/WE [z dnia 12 października 2005 r. w sprawie szczególnej procedury przyjmowania obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych (Dz.U. 2005, L 289, s. 15)], aby zaradzić wykrytym słabościom, zapewnić większą przejrzystość i pewność prawa oraz stworzyć spójne ramy prawne dla różnych kategorii obywateli państw trzecich przybywających do Unii [Europejskiej]. Niniejsza dyrektywa powinna w związku z tym uprościć i zracjonalizować istniejące przepisy dotyczące tych kategorii w ramach jednego aktu. Mimo iż kategorie objęte zakresem stosowania niniejszej dyrektywy różnią się między sobą, mają one również szereg wspólnych cech, dzięki czemu możliwe jest objęcie ich wspólnymi ramami prawnymi na poziomie Unii.
(3)
Niniejsza dyrektywa powinna przyczyniać się do realizacji programu sztokholmskiego, którego celem jest zbliżenie przepisów krajowych dotyczących warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich. Imigracja spoza Unii jest jednym ze źródeł napływu wysoko wykwalifikowanych osób, a zapotrzebowanie zwłaszcza na studentów i naukowców coraz bardziej rośnie. Odgrywają oni ważną rolę w tworzeniu kluczowego atutu Unii, kapitału ludzkiego, oraz w zapewnianiu inteligentnego, trwałego wzrostu gospodarczego, sprzyjającego włączeniu społecznemu, a tym samym przyczyniają się do realizacji celów strategii Europa 2020.
[…]
(20)
Niniejsza dyrektywa powinna wspierać cele wolontariatu europejskiego, aby rozwijać solidarność, wzajemne zrozumienie i tolerancję wśród młodych ludzi oraz w społeczeństwach, w których żyją, a jednocześnie przyczyniać się do zwiększania spójności społecznej i promowania aktywności obywatelskiej wśród młodzieży. W celu zapewnienia dostępności wolontariatu europejskiego w całej Unii w sposób spójny państwa członkowskie powinny stosować przepisy niniejszej dyrektywy do obywateli państw trzecich wnioskujących w celu udziału w wolontariacie europejskim.
(21)
Państwa członkowskie powinny mieć możliwość stosowania przepisów niniejszej dyrektywy do uczniów, wolontariuszy pracujących poza ramami wolontariatu europejskiego oraz pracowników au pair, aby ułatwić im wjazd i pobyt oraz zapewnić im prawa.
[…]
(41)
W przypadku wątpliwości co do powodów wnioskowania o przyjęcie, państwa członkowskie powinny móc przeprowadzać odpowiednie kontrole lub żądać przedstawienia dowodów w celu dokonania indywidualnej oceny badań naukowych, studiów, szkoleń, wolontariatu, programu wymiany młodzieży szkolnej, projektu edukacyjnego lub pracy w charakterze au pair, planowanych przez wnioskodawcę, oraz powinny móc przeciwdziałać nadużywaniu i niewłaściwemu stosowaniu procedury określonej w niniejszej dyrektywie.
(42)
W przypadku gdy przedstawione informacje są niekompletne, państwa członkowskie powinny poinformować wnioskodawcę w rozsądnym terminie o wymaganych dodatkowych informacjach oraz wyznaczyć rozsądny termin ich przedstawienia. W przypadku nieprzedstawienia dodatkowych informacji w tym terminie wniosek mógłby zostać odrzucony.
[…]
(54)
Należy zapewnić sprawiedliwe traktowanie obywateli państw trzecich objętych zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, zgodnie z art. 79 TFUE. Naukowcy powinni być traktowani na równi z obywatelami danego państwa członkowskiego w odniesieniu do art. 12 ust. 1 i 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE [z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim (Dz.U. 2011, L 343, s. 1)], z zastrzeżeniem możliwości ograniczenia przez to państwo członkowskie równego traktowania w szczególnych przypadkach przewidzianych w niniejszej dyrektywie […].
[…]
(61)
Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w [Karcie], zgodnie z art. 6 [TUE]”.
6
Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, ma następujące brzmienie:
„Niniejsza dyrektywa określa:
a)
warunki wjazdu i pobytu przez okres przekraczający 90 dni na terytorium państw członkowskich, a także prawa obywateli państw trzecich, a w stosownych przypadkach członków ich rodzin, w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, udziału w szkoleniu lub wolontariacie w ramach programu wolontariatu europejskiego, a w przypadku gdy państwa członkowskie tak postanowią – w celu udziału w programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych, wolontariacie innym niż wolontariat europejski lub podjęcia pracy w charakterze au pair;
[…]”.
7
Artykuł 2 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zakres stosowania”, przewiduje w ust. 1:
„Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do obywateli państw trzecich, którzy wnioskują o przyjęcie lub zostali przyjęci na terytorium państwa członkowskiego w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, udziału w szkoleniu lub wolontariacie w ramach programu wolontariatu europejskiego. Państwa członkowskie mogą również postanowić o stosowaniu przepisów niniejszej dyrektywy do obywateli państw trzecich, którzy wnioskują o przyjęcie w celu udziału w programie wymiany młodzieży szkolnej lub projekcie edukacyjnym, wolontariacie innym niż wolontariat europejski lub podjęcia pracy w charakterze au pair”.
8
Artykuł 4 owej dyrektywy, zatytułowany „Korzystniejsze przepisy”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsza dyrektywa pozostaje bez uszczerbku dla korzystniejszych przepisów:
a)
dwustronnych lub wielostronnych umów zawartych między Unią lub Unią i jej państwami członkowskimi a jednym lub większą liczbą państw trzecich; lub
b)
dwustronnych lub wielostronnych umów zawartych między jednym lub większą liczbą państw członkowskich a jednym lub większą liczbą państw trzecich”.
9
Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 3 dyrektywy 2016/801:
„1.   Przyjęcie obywatela państwa trzeciego na podstawie niniejszej dyrektywy następuje po weryfikacji dokumentów poświadczających, że obywatel państwa trzeciego spełnia:
a)
warunki ogólne określone w art. 7; oraz
b)
odpowiednie warunki szczególne określone w art. 8, 11, 12, 13, 14 lub 16.
[…]
3.   W przypadku gdy spełnione są wszystkie warunki ogólne i odpowiednie warunki szczególne, obywatele państw trzecich są uprawnieni do otrzymania zezwolenia.
W przypadku gdy państwo członkowskie wydaje dokumenty pobytowe tylko na swoim terytorium, a wszystkie warunki przyjęcia określone w niniejszej dyrektywie są spełnione, dane państwo członkowskie wydaje obywatelowi państwa trzeciego wymaganą wizę”.
10
Artykuł 7 tej dyrektywy, zatytułowany „Warunki ogólne”, przewiduje w ust. 1:
„W odniesieniu do przyjęcia obywatela państwa trzeciego na podstawie niniejszej dyrektywy wnioskodawca:
[…]
c)
przedstawia dowód, że obywatel państwa trzeciego posiada ubezpieczenie zdrowotne lub, jeśli tak przewiduje prawo krajowe, że złożył wniosek o takie ubezpieczenie zdrowotne, obejmujące wszystkie rodzaje ryzyka zwyczajowo objęte ubezpieczeniem w przypadku obywateli danego państwa członkowskiego; ubezpieczenie musi być ważne przez okres planowanego pobytu;
[…]
e)
przedstawia wymagany przez dane państwo członkowskie dowód, że w czasie planowanego pobytu obywatel państwa trzeciego będzie posiadać wystarczające środki na pokrycie kosztów utrzymania bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej państwa członkowskiego, a także na pokrycie kosztów podróży powrotnej. Ocena posiadania wystarczających środków opiera się na indywidualnym badaniu danego przypadku i uwzględnia środki pochodzące między innymi z dodatku, dofinansowania lub stypendium, ważnej umowy o pracę, wiążącej oferty zatrudnienia lub zobowiązania finansowego ze strony organizacji zajmującej się wymianą młodzieży szkolnej, jednostki przyjmującej stażystów, organizacji odpowiedzialnej za wolontariat, rodziny goszczącej lub organizacji pośredniczącej w zatrudnianiu pracowników au pair”.
11
Artykuł 14 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Szczególne warunki dotyczące wolontariuszy”, stanowi w ust. 1 lit. a):
„Oprócz spełnienia warunków ogólnych określonych w art. 7, w odniesieniu do przyjęcia obywatela państwa trzeciego do celów wolontariatu, wnioskodawca:
a)
przedstawia umowę z jednostką przyjmującą lub, o ile przewiduje to prawo krajowe, z innym organem odpowiedzialnym w danym państwie członkowskim za wolontariat, w którym uczestniczy obywatel państwa trzeciego. Umowa obejmuje:
[…]
(v)
dostępne środki na pokrycie kosztów utrzymania i zakwaterowania obywatela państwa trzeciego oraz minimalną kwotę pieniężną jako kieszonkowe podczas pobytu; oraz
[…]”.
12
Artykuł 34 owej dyrektywy, zatytułowany „Gwarancje proceduralne i przejrzystość”, przewiduje w ust. 3:
„W przypadku gdy informacje lub dokumenty przedstawione na poparcie wniosku są niekompletne, właściwe organy powiadamiają wnioskodawcę w rozsądnym terminie o wymaganych dodatkowych informacjach oraz wyznaczają rozsądny termin na ich przedstawienie. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 1 lub 2, zawiesza się do czasu uzyskania przez właściwe organy wymaganych dodatkowych informacji. W przypadku niedostarczenia dodatkowych informacji lub dokumentów w wyznaczonym terminie wniosek może zostać odrzucony”.
Prawo węgierskie
13
Zgodnie z § 2 lit. d) a harmadik országbeli állampolgárok beutazásáról és tartózkodásáról szóló 2007. évi II. törvény (ustawy nr II z 2007 r. o wjeździe i pobycie obywateli państw trzecich, Magyar Közlöny 2007/1), w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą nr II z 2007 r.”):
„[Z]a członka rodziny uznaje się:
da)
małżonka obywatela państwa trzeciego lub obywatela węgierskiego;
db)
małoletnie dziecko (w tym dziecko przysposobione lub umieszczone w pieczy zastępczej) obywatela państwa trzeciego i jego małżonka;
dc)
małoletnie dziecko (w tym dziecko przysposobione lub umieszczone w pieczy zastępczej) obywatela państwa trzeciego, nad którym sprawuje on pieczę i względem którego wykonuje władzę rodzicielską;
dd)
małoletnie dziecko (w tym dziecko przysposobione lub umieszczone w pieczy zastępczej) małżonka obywatela państwa trzeciego lub obywatela węgierskiego, nad którym małżonek ten sprawuje pieczę i względem którego wykonuje władzę rodzicielską;
de)
każdą osobę, której przysługuje władza rodzicielska nad małoletnim obywatelem węgierskim, która sprawuje pieczę i która pozostaje z tym obywatelem węgierskim we wspólnym gospodarstwie domowym”.
14
Paragraf 13 ust. 1 lit. f) ustawy nr II z 2007 r. stanowi:
„Obywatel państwa trzeciego może wjechać na terytorium Węgier w celu pobytu przez okres przekraczający 90 dni w tym samym okresie 180 dni […], jeżeli przez cały okres pobytu dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów utrzymania i zakwaterowania, a także na pokrycie kosztów podróży powrotnej”.
15
Paragraf 87 ust. 1 tej ustawy ma następujące brzmienie:
„Jeżeli jest to konieczne w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, organ policji ds. cudzoziemców może wezwać daną osobę do złożenia oświadczenia. Oświadczenie można złożyć zarówno ustnie, jak i na piśmie. Jeżeli oświadczenie złożono ustnie, właściwy organ policji ds. cudzoziemców sporządza protokół […]”.
16
Paragraf 29 ust. 5 i 6 a harmadik országbeli állampolgárok beutazásáról és tartózkodásáról szóló 2007. évi II. törvény végrehajtásáról szóló 114/2007. (V. 24.) Korm. rendelet (dekretu rządowego nr 114/2007 w sprawie wykonania ustawy nr II z 2007 r. o wjeździe i pobycie obywateli państw trzecich, Magyar Közlöny 2007/65, zwanego dalej „dekretem nr 114/2007”) przewiduje:
„5.   Obywatel państwa trzeciego dysponuje wystarczającymi środkami na pobyt dłuższy niż 90 dni, jeżeli jest w stanie samodzielnie pokryć koszty utrzymania i zakwaterowania, koszty podróży powrotnej oraz, w razie potrzeby, koszty opieki medycznej lub jeżeli zapewnia mu je członek rodziny, z legalnie uzyskanego dochodu lub majątku, którym dysponuje.
6.   W postępowaniu w sprawie wydania wizy na pobyt dłuższy niż 90 dni oraz dokumentu pobytowego istnienie środków utrzymania można wykazać w szczególności za pomocą:
a)
węgierskiego środka płatniczego lub zagranicznego środka płatniczego wymienialnego w instytucji kredytowej na Węgrzech;
b)
dokumentu (umowy o prowadzenie rachunku płatniczego, książeczki oszczędnościowej itp.), z którego wynika prawo obywatela państwa trzeciego do wypłaty gotówki u dostawcy usług płatniczych na Węgrzech; należy dołączyć wydane przez instytucję kredytową zaświadczenie o dostępnym pokryciu gotówkowym;
c)
zastępujących gotówkę środków płatniczych (czeku, karty kredytowej itp.) akceptowanych w obrocie handlowym na Węgrzech; należy dołączyć wydane przez instytucję kredytową zaświadczenie o dostępnym pokryciu gotówkowym;
d)
ważnego zaproszenia należycie zatwierdzonego przez organ administracji;
e)
dokumentu potwierdzającego zarezerwowanie i opłacenie zakwaterowania i wyżywienia;
f)
dokumentu urzędowego lub dokumentu prywatnego o pełnej mocy dowodowej, potwierdzających istnienie na Węgrzech majątku, praw majątkowych lub wartości majątkowych zapewniających utrzymanie;
g)
dowodu dochodów z legalnej działalności zarobkowej, którą wnioskodawca zamierza wykonywać lub wykonuje na terytorium Węgier;
h)
dowodu uzyskiwania regularnych dochodów z zagranicy;
i)
złożonego przed notariuszem oświadczenia członka rodziny, który posiada uprawniające do pobytu na terytorium Węgier wizę lub dokument pobytowy, który posiada na tym terytorium status imigranta lub status osoby osiedlonej, który posiada uprawniającą do pobytu na tym terytorium kartę pobytową lub kartę stałego pobytu przewidzianą w ustawie szczególnej lub którego uznano na tym terytorium za uchodźcę, które to oświadczenie potwierdza zobowiązanie do łożenia na wnioskodawcę jako osobę pozostającą na utrzymaniu i do zapewniania mu wyżywienia; do oświadczenia należy dołączyć dokument potwierdzający zdolność osoby podejmującej to zobowiązanie do jego wykonania; lub
j)
wszelkich innych wiarygodnych środków dowodowych”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
17
OS, obywatel państwa trzeciego, posiadał dokument pobytowy uprawniający go do pobytu na Węgrzech w celu odbycia studiów, który był ważny do dnia 30 czerwca 2020 r. W dniu 5 czerwca 2020 r. złożył on do Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Budapesti és Pest megyei Regionális Igazgatósága (dyrekcji regionalnej dla Budapesztu i komitatu Peszt krajowej dyrekcji generalnej policji ds. cudzoziemców, Węgry, zwanej dalej „dyrekcją regionalną”) – formalnie jako wniosek o umożliwienie pobytu „w innym celu” – wniosek o odnowienie jego dokumentu pobytowego (zwany dalej „wnioskiem o odnowienie”), w którym jako cel swojego pobytu oznaczył on wykonywanie świadczeń w ramach wolontariatu. Ponadto wskazał on, że podczas jego pobytu na Węgrzech niezbędne środki zapewni jego wuj, obywatel brytyjski.
18
Aby udowodnić cel swojego pobytu, do wniosku o odnowienie OS załączył sporządzoną w dniu 1 czerwca 2020 r. przez stowarzyszenie z siedzibą na Węgrzech o nazwie Mahatma Gandhi Emberi Jogi Egyesület umowę, zgodnie z którą miał on wykonywać na rzecz tego stowarzyszenia – przez czas nieokreślony, od dnia 15 czerwca 2020 r. – świadczenia w ramach wolontariatu. Do wniosku o odnowienie OS załączył również szczegółowe wyciągi z rachunku bankowego za okres ostatnich sześciu miesięcy, na których widniało jego nazwisko, złożone przez jego wuja oświadczenie potwierdzające, że OS pozostaje na jego utrzymaniu, oraz dokumenty poświadczające dochody wuja.
19
Dyrekcja regionalna odrzuciła wniosek o odnowienie i nakazała wydalenie OS do państwa trzeciego, którego jest on obywatelem, nie uwzględniając przedstawionych przez niego na poparcie tego wniosku dokumentów z uwagi na to, że jego wuja, który miał przekazywać mu środki utrzymania pozwalające na pobyt na Węgrzech, nie można było uznać za „członka rodziny” w rozumieniu § 2 lit. d) ustawy nr II z 2007 r. i § 29 ust. 5 dekretu nr 114/2007.
20
OS wniósł od tej decyzji odmownej odwołanie w trybie administracyjnym do dyrekcji krajowej. Podniósł on, że chociaż jego wuj nie ma statusu „członka rodziny” w rozumieniu § 2 lit. d) ustawy nr II z 2007 r., to może on udzielić mu niezbędnego do utrzymania się na terytorium Węgier wsparcia finansowego na podstawie zawartej między nimi umowy pożyczki. W tym względzie OS załączył do odwołania oświadczenie, w którym jego wuj zapewniał, że będzie mu wypłacał co miesiąc kwotę 200000 HUF (forintów węgierskich, około 520 EUR) przez okres jednego roku, podczas którego OS będzie wykonywał świadczenia w ramach wolontariatu.
21
Ze względu na to, że dyrekcja krajowa utrzymała decyzję dyrekcji regionalnej w mocy, OS wniósł skargę do Fővárosi Törvényszék (sądu dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry). Na poparcie tej skargi OS podniósł, że dyrekcja krajowa nie może odmówić uwzględnienia przedstawionego przez niego materiału dowodowego z samego tylko powodu, że jego wuj nie jest „członkiem rodziny” w rozumieniu § 2 lit. d) ustawy nr II z 2007 r., aby stwierdzić, że pokrycie kosztów jego utrzymania i podróży powrotnej nie jest zapewnione. Przed wspomnianym sądem OS oświadczył, że jego wuj będzie udzielał mu wsparcia finansowego w postaci przysporzenia nieodpłatnego, a nie z tytułu obowiązku alimentacyjnego, tak że to on sam będzie dysponował środkami niezbędnymi do swego utrzymania. Otóż w jego ocenie, wbrew wykładni dokonanej przez dyrekcję krajową, wszelkie legalnie uzyskane dochody mogą stanowić środki na pokrycie kosztów utrzymania na Węgrzech.
22
Sąd odsyłający uwzględnił skargę OS. Uznał on w szczególności, że § 29 ust. 5 i 6 dekretu nr 114/2007 należy interpretować w ten sposób, że środki utrzymania, jakimi dany wnioskodawca ubiegający się o dokument pobytowy musi dysponować, mogą pochodzić z legalnie uzyskanego majątku lub z legalnie uzyskanych dochodów i nie ma w tym zakresie znaczenia, czy są to dochody własne tego wnioskodawcy, czy dochody udostępnione mu przez członka jego rodziny.
23
W tym względzie sąd ten orzekł również, że z uwagi na to, iż ustawa nr II z 2007 r. nie definiuje pojęcia „dochodów”, należy wziąć pod uwagę zakres, jaki pojęcie to ma w krajowym prawie podatkowym. W tej zaś dziedzinie nie istnieje żadne rozróżnienie w zależności od źródła dochodów, w związku z czym mogą być one uzyskiwane nie tylko od pracodawcy, lecz również od innej osoby fizycznej z jakiegokolwiek tytułu, jak ma to miejsce w rozpatrywanym przypadku, w którym OS otrzymuje wsparcie finansowe od swojego wuja. Wspomniany sąd wywiódł z tego, że dyrekcja krajowa postąpiła w sposób niezgodny z prawem, nie uwzględniając wyszczególnionych w oświadczeniu OS dochodów z samego tylko powodu, że nie pochodziły one od członka jego rodziny. W związku z tym ów sąd uchylił decyzję dyrekcji krajowej i zarządził ponowne rozpatrzenie wniosku o odnowienie przez dyrekcję regionalną.
24
Orzeczenie to zostało uchylone przez Kúria (sąd najwyższy, Węgry), który stwierdził, że o ile środki niezbędne danemu obywatelowi państwa trzeciego do zapewnienia mu utrzymania podczas jego pobytu może rzeczywiście przekazywać mu osoba, która nie ma statusu „członka rodziny” w rozumieniu § 2 lit. d) ustawy nr II z 2007 r., o tyle konieczne jest jednak, by obywatel ten wykazał, że będzie mógł dysponować tymi środkami w sposób nieograniczony, jak gdyby stanowiły one jego dochód lub majątek własny. W rozpatrywanym zaś przypadku oświadczenia OS w tym aspekcie zmieniały się, ponieważ pomoc finansową zapewnioną mu przez wuja kwalifikował on raz jako pożyczkę, innym razem jako przysporzenie nieodpłatne.
25
Otóż zdaniem Kúria (sądu najwyższego) w takim przypadku do ustalenia, czy kryteria określone w owym § 29 ust. 5 są spełnione, niezbędne jest, aby obywatel państwa trzeciego, który złożył wniosek o dokument pobytowy, sprecyzował, czy uważa tę kwotę za dochód lub majątek, i aby wykazał, po pierwsze, z jakiego tytułu w sposób ostateczny otrzymał ten dochód lub ten majątek, a po drugie, że dysponuje nimi w sposób nieograniczony, jak gdyby należały do niego.
26
I tak, chociaż w niektórych przypadkach wsparcie finansowe udzielane przez osobę trzecią można uznać za dochód lub majątek tego wnioskodawcy, to wymaga to jednak przedstawienia materiału dowodowego i niezmiennie spójnych oświadczeń, zarówno ze strony osoby trzeciej, która przekazuje dochody, jak i ze strony wnioskodawcy, w tym w odniesieniu do tytułu, na którym dochody te się opierają. Oświadczenia dotyczące tytułu, na podstawie którego przekazywane są środki, lub ich charakteru nie mogą zatem być nieustannie zmieniane w toku postępowania – w przeciwnym razie podważona zostaje wiarygodność zarówno tych oświadczeń, jak i samego wnioskodawcy.
27
Kúria (sąd najwyższy) przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Fővárosi Törvényszék (sądowi dla miasta stołecznego Budapeszt), który jest sądem odsyłającym, nakazując mu zbadanie, czy oświadczenia OS dotyczące przekazanego dochodu lub majątku były spójne i wystarczająco udokumentowane, oraz wskazując, że w przeciwnym wypadku przekazanej kwoty nie można uznać za należącą wyłącznie do niego.
28
Sąd odsyłający powziął wątpliwości co do tego, czy te czynności weryfikacyjne, których przeprowadzenia zażądał Kúria (sąd najwyższy), są zgodne z prawem Unii. Wiązałyby się one bowiem z zastosowaniem kryteriów, które dołączałyby się do tych przewidzianych w dyrektywie 2016/801, w szczególności w jej art. 7 ust. 1 lit. e), zaś wnioskodawca nie mógłby w razie potrzeby skorygować swoich oświadczeń ani przedłożyć odpowiedniego materiału dowodowego w związku z tymi kryteriami.
29
Sąd ten jest zdania, że o ile wnioskodawca ubiegający się o dokument pobytowy musi, zgodnie z warunkiem przewidzianym w tym art. 7 ust. 1 lit. e), wykazać w sposób wymagany przez dane państwo członkowskie, że w czasie planowanego pobytu będzie dysponował wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów utrzymania bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego (warunek ten będzie zwany dalej „warunkiem wystarczających środków”), o tyle swoboda, z jakiej korzystają państwa członkowskie przy wdrażaniu tego przepisu, odnosi się przede wszystkim do trybu badania materiału dowodowego i jedynie wyjątkowo wiąże się z wprowadzeniem kryteriów dodatkowych, które dołączałyby się do tych przewidzianych we wspomnianym przepisie. Innymi słowy, wspomniany sąd zastanawia się, jak daleko sięga zakres uznania, z jakiego korzystają państwa członkowskie w odniesieniu do warunku wystarczających środków, a dokładniej – czy na potrzeby badania tego warunku powinny one uwzględniać wyłącznie przepisy art. 7 ust. 1 tej dyrektywy i jedynie te okoliczności faktyczne, które mają znaczenie dla weryfikacji spełnienia warunków wynikających z tych przepisów, czy też prawodawca krajowy może nałożyć wymogi dodatkowe, takie jak spójne oświadczenia dotyczące tytułu, na podstawie którego udziela się wsparcia finansowego, lub dowód, że wnioskodawca będzie mógł w przyszłości korzystać z kwoty, jaką udostępniła mu osoba trzecia, w sposób ostateczny i nieograniczony.
30
W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się również, po pierwsze, czy warunki ustanowione przez Kúria (sąd najwyższy) nie stoją na przeszkodzie art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801, a w szczególności czy dla weryfikacji spełnienia warunków określonych w tym przepisie rozstrzygające jest to, czy uzyskanie kwoty pieniężnej przez wnioskodawcę jest ostateczne – to znaczy czy otrzymał ją z tytułu przysporzenia nieodpłatnego, czy też pożyczki – oraz czy do spełnienia warunku wystarczających środków wystarczy, aby osoba zapewniająca to wsparcie finansowe złożyła oświadczenie, w którym wskaże, iż przeznacza daną kwotę pieniężną na koszty utrzymania wspomnianego wnioskodawcy. Po drugie, sąd ten ma wątpliwości co do tego, jaki wpływ na zawisłą przed nim sprawę ma zasada pierwszeństwa prawa Unii, zważywszy na to, że wszystkie te wymogi dodatkowe nie zostały nałożone przez prawodawcę krajowego, lecz wynikają z orzecznictwa sądu najwyższego, którego orzeczenia są wiążące i nie podlegają zaskarżeniu.
31
W tym względzie sąd odsyłający, powołując się na orzecznictwo Trybunału, ma wątpliwości co do tego, czy ustanowienie warunków przyjmowania dodatkowych w stosunku do tych przewidzianych w dyrektywie 2016/801 nie stoi w sprzeczności z zamierzonymi przez tę dyrektywę celami, które polegają na wspieraniu mobilności obywateli państw trzecich zamierzających wykonywać w Unii świadczenia w ramach wolontariatu, a także na zagwarantowaniu pewności prawa, na co zwrócono uwagę w motywie 2 wspomnianej dyrektywy, sprawiedliwego traktowania, o czym mowa w jej motywie 54, a ponadto swobody przemieszczania się i pobytu oraz prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, zapisanych, odpowiednio, w art. 45 i 47 Karty, o których mowa w motywie 61 owej dyrektywy.
32
Wreszcie sąd odsyłający zastanawia się, czy prawo do skutecznego środka prawnego i wymóg rzetelnego procesu, odczytywane w świetle motywu 42 dyrektywy 2016/801, nie stoją na przeszkodzie temu, by w postępowaniu w sprawie rozpatrzenia wniosku o dokument pobytowy właściwe organy miały obowiązek zweryfikowania oświadczenia złożonego przez danego obywatela państwa trzeciego w odniesieniu do tytułu, na podstawie którego udzielono mu wsparcia finansowego, oraz załączonych do tego oświadczenia dokumentów potwierdzających, w sytuacji gdy owego obywatela państwa trzeciego nie pouczono w toku postępowania administracyjnego o tym, że uznanie warunku wystarczających środków za spełniony wymaga tego, by jego oświadczenia oraz oświadczenia osoby, która udziela mu w ten sposób wsparcia finansowego, były spójne, ani o tym, że na potrzeby wykazania spełnienia tego warunku może on zostać wezwany do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających w tym aspekcie.
33
W tych okolicznościach Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy praktyka państwa członkowskiego, zgodnie z którą do celów uznania, że będący obywatelem państwa trzeciego wnioskodawca, który zamierza wykonywać prace w ramach wolontariatu, posiada środki na pokrycie kosztów utrzymania – w oparciu o dowód, że jego krewny, który nie jest uznawany za członka rodziny, może zapewnić oraz zapewnia ze swoich dochodów uzyskanych zgodnie z prawem, za pomocą regularnych przelewów, środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz jego podróży powrotnej – ustanawia się jako wymóg dodatkowy, aby wnioskodawca dokładnie określił, czy otrzymana kwota stanowi dochód lub majątek, a ponadto przedstawił dokumenty poświadczające tytuł prawny, na podstawie którego uzyskał on dochód lub majątek, oraz że posiada tę kwotę lub majątek jako własne w sposób stały i nieograniczony, jest zgodna z zakresem uznania przyznanym państwom członkowskim na mocy art. 7 ust. 1 lit. e) [dyrektywy 2016/801], mając na uwadze cele [tej] dyrektywy określone w motywach 2 i 41 oraz art. 1 lit. a) i art. 4 ust. 1?
2)
Czy, biorąc pod uwagę zasadę pierwszeństwa prawa Unii, sprawiedliwe traktowanie, o którym mowa w art. 79 TFUE, swobodę pobytu, o której mowa w art. 45 [Karty], oraz prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, o którym mowa w art. 47 Karty, a także motywy 54 i 61 [dyrektywy 2016/801], a w szczególności zasadę pewności prawa, na odpowiedź na pierwsze pytanie prejudycjalne ma wpływ okoliczność, że rozumiane jako całość uregulowanie krajowe w przedmiocie dokumentów pobytowych nie zawiera przesłanek, o których mowa w pierwszym pytaniu prejudycjalnym, ponieważ przesłanki te nie zostały ustanowione przez ustawodawcę, lecz przez najwyższy organ sądowy państwa członkowskiego w ramach stosowania prawa, które ma stanowić precedens?
3)
Czy w zakresie, w jakim zastosowanie uregulowania krajowego w celu ustalenia, że wnioskodawca posiada środki na pokrycie kosztów utrzymania, wymaga przedstawienia oświadczenia i dokumentów poświadczających w odniesieniu do przywołanych powyżej wymogów, art. 7 ust. 1 lit. e) [dyrektywy 2016/801] należy interpretować w niniejszej sprawie z uwzględnieniem wymogu sprawiedliwego traktowania, o którym mowa w art. 79 TFUE, prawa do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, o którym mowa w art. 47 Karty, wymogu pewności prawa, o którym mowa w motywie 2 [dyrektywy 2016/801] oraz gwarancji proceduralnych określonych w motywach 41 i 42 [dyrektywy 2016/801], w ten sposób, że praktyka państwa członkowskiego, zgodnie z którą wymaga się od wnioskodawcy, z pouczeniem go o skutkach prawnych, aby wskazał i udowodnił w sposób spójny i konsekwentny spełnienie dodatkowych wymogów uznanych za niezbędne i zgodnie z którą odrzuca się wniosek o wydanie dokumentu pobytowego jedynie z powodu braku dowodu potwierdzającego spełnienie wymogów określonych w orzecznictwie, jest zgodna z treścią uregulowania jedynie wówczas, gdy przestrzegane są prawa zainteresowanego oraz gwarancje proceduralne?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie dopuszczalności
34
Rząd węgierski uważa, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny ze względu na to, że spór w postępowaniu głównym nie wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 2016/801.
35
Po pierwsze, pod względem formalnym OS nie sprecyzował, że wniosek o odnowienie miał na celu „wykonywanie świadczeń w ramach wolontariatu”. Wniosek ten formalnie złożono bowiem jako wniosek o umożliwienie pobytu „w innym celu”.
36
Po drugie, jak przewiduje art. 2 ust. 1 tej dyrektywy, odczytywany w świetle jej motywu 21, prawodawca węgierski postanowił stosować wspomnianą dyrektywę do obywateli państw trzecich, którzy wnioskują o przyjęcie na terytorium tego państwa członkowskiego w celu udziału w wolontariacie innym niż wolontariat europejski.
37
Rząd węgierski podnosi, że w takim jednak przypadku – zgodnie z zakresem uznania, jaki państwom członkowskim pozostawia art. 14 ust. 1 lit. a) owej dyrektywy – uregulowania krajowe wymagają, aby jednostka przyjmująca, w której mają być wykonywane świadczenia w ramach wolontariatu, wywiązała się z obowiązku zgłoszenia. W niniejszym zaś przypadku stowarzyszenie, w ramach którego OS miał wykonywać takie świadczenia, tego nie uczyniło.
38
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące wykładni prawa Unii, które przedstawił sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, jakie zostały mu przedstawione (wyrok z dnia 12 września 2024 r., Sagrario, C‑63/23, EU:C:2024:739, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
Tymczasem w niniejszym przypadku, jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i jak przyznał rząd węgierski na rozprawie przed Trybunałem, spór w postępowaniu głównym dotyczy decyzji, w drodze której właściwe organy odrzuciły złożony przez OS wniosek o odnowienie na tej podstawie, że nie spełniono warunku wystarczających środków przewidzianego w dyrektywie 2016/801 – w takiej postaci, w jakiej transponowano ją do węgierskiego porządku prawnego – który to warunek jest przedmiotem pytań skierowanych do Trybunału przez sąd odsyłający.
40
W tych okolicznościach nie jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.
41
W związku z tym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.
Co do istoty
42
Poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801 oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że:
–
po pierwsze, art. 7 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy stoi na przeszkodzie praktyce krajowej polegającej na tym, że aby przewidziany w tym przepisie warunek wystarczających środków został uznany za spełniony, od obywatela państwa trzeciego – wnioskodawcy ubiegającego się o dokument pobytowy w celu udziału w wolontariacie – wymaga się, by wykazał, z zastrzeżeniem spójności odnośnych oświadczeń, że uczyniono zadość pewnym kryteriom szczególnym, związanym z identyfikacją tych środków jako stanowiących dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego uzyskał on wspomniane środki, a także z okolicznością, że będzie nimi dysponował w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego; oraz
–
po drugie, zważywszy na zasadę pierwszeństwa prawa Unii, jest tak również wtedy, gdy wymogi te wynikają z orzecznictwa najwyższego sądu krajowego, którego orzeczenia mają moc wiążącego precedensu.
43
W pierwszej kolejności, co się tyczy warunków wydania dokumentu pobytowego na podstawie dyrektywy 2016/801, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 5 ust. 3 tej dyrektywy obywatel państwa trzeciego, który złożył wniosek o przyjęcie na terytorium państwa członkowskiego, ma prawo do otrzymania zezwolenia na pobyt na tym terytorium, jeżeli spełnia, po pierwsze, warunki ogólne określone w art. 7 tej dyrektywy, a po drugie, odpowiednie warunki szczególne mające zastosowanie w zależności od rodzaju złożonego wniosku, przy czym w niniejszym przypadku chodzi o warunki przewidziane w art. 14 wspomnianej dyrektywy dla wniosków o przyjęcie w celu udziału w wolontariacie.
44
Oznacza to, że na podstawie tego art. 5 ust. 3 państwa członkowskie mają obowiązek wydać dokument pobytowy uprawniający do pobytu w celu udziału w wolontariacie wnioskodawcy, który spełnił wymogi określone w art. 7 i 14 dyrektywy 2016/801 (zob. analogicznie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
45
Państwa członkowskie nie mogą zatem wprowadzać w odniesieniu do przyjmowania obywateli państw trzecich w celu umożliwienia im udziału w wolontariacie warunków dodatkowych, które dołączałyby się do tych przewidzianych w owych art. 7 i 14 (zob. analogicznie wyrok z dnia 10 września 2014 r., Ben Alaya, C‑491/13, EU:C:2014:2187, pkt 30).
46
Wynika stąd, że aby rozwiać wątpliwości sądu odsyłającego, należy wyjaśnić, co obejmuje pojęcie „środków” w rozumieniu tego art. 7 ust. 1 lit. e), a w szczególności ustalić, czy jest ono zależne od kryteriów szczególnych, związanych z charakterem danych środków, z ich pochodzeniem, z tytułem, na podstawie którego obywatel państwa trzeciego się na nie powołuje, lub też z warunkami, na jakich nimi dysponuje.
47
W niniejszym przypadku wspomniany art. 7 ust. 1 lit. e) przewiduje, iż obywatel państwa trzeciego musi przedstawić – w przypadku gdy dane państwo członkowskie tego wymaga – dowód, że w czasie planowanego pobytu będzie dysponował wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów utrzymania bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego, a także na pokrycie kosztów podróży powrotnej. W przepisie tym uściślono również, że ocena wystarczającego charakteru środków opiera się na indywidualnym badaniu danego przypadku i uwzględnia środki pochodzące między innymi z dodatku, dofinansowania lub stypendium, ważnej umowy o pracę, wiążącej oferty zatrudnienia lub zobowiązania finansowego ze strony organizacji zajmującej się wymianą młodzieży szkolnej, jednostki przyjmującej stażystów, organizacji odpowiedzialnej za wolontariat, rodziny goszczącej lub organizacji pośredniczącej w zatrudnianiu pracowników au pair.
48
Ze względu na to, że ów art. 7 ust. 1 lit. e) nie zawiera żadnego odesłania do prawa państw członkowskich, pojęcie „środków”, o którym mowa w tym przepisie, należy uznać za autonomiczne pojęcie prawa Unii, podlegające jednolitej wykładni na jej terytorium, niezależnie od kwalifikacji stosowanych w państwach członkowskich, z uwzględnieniem brzmienia wspomnianego przepisu oraz kontekstu, w jaki się on wpisuje, i celów zamierzonych przez regulację, której część stanowi [zob. analogicznie wyrok z dnia 3 października 2019 r., X (Rezydenci długoterminowi – stałe, regularne i wystarczające środki), C‑302/18, EU:C:2019:830, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo].
49
Po pierwsze, co się tyczy brzmienia art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801, przepis ten wymienia, jak wynika z pkt 47 niniejszego wyroku, pewne rodzaje środków, które można uwzględnić, takie jak dodatek, dofinansowanie lub stypendium czy zobowiązanie finansowe ze strony organizacji odpowiedzialnej za wolontariat. Niewyczerpujący charakter tego wykazu, wyrażony za pomocą sformułowania „między innymi”, wskazuje na to, że zamiarem prawodawcy Unii było nadanie pojęciu „środków” szerokiego zakresu i – w konsekwencji – że nie uznał on, iż przy dokonywaniu oceny spełnienia warunku wystarczających środków pewne środki należy wykluczyć.
50
Stwierdzenie to znajduje oparcie w określonym w tym przepisie wymogu, aby ocena wystarczającego charakteru środków opierała się na indywidualnym badaniu danego przypadku. Wynika stąd, że przedmiot takiej oceny musi ograniczać się do zweryfikowania, czy dany obywatel państwa trzeciego jest w stanie dysponować w czasie planowanego pobytu wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów utrzymania bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego, a także na pokrycie kosztów podróży powrotnej, i nie należy w tym względzie dodatkowo upewniać się, czy rozpatrywane środki spełniają pewne kryteria szczególne, związane między innymi z ich charakterem, z ich pochodzeniem czy też z warunkami, na jakich dany obywatel państwa trzeciego nimi dysponuje.
51
Ponadto art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801 przewiduje, że w ramach tego indywidualnego badania uwzględnia się środki, których istnienie wykazano za pomocą zobowiązania finansowego pochodzącego w szczególności od organizacji odpowiedzialnej za wolontariat. Oznacza to, że przepis ten nie nakłada na danego obywatela państwa trzeciego obowiązku wykazania, że może on dysponować takimi środkami w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby stanowiły one jego dochód lub majątek własny.
52
W konsekwencji brzmienie tego przepisu składnia ku uznaniu, że spełnienie warunku wystarczających środków nie zależy od tego, czy środki, jakimi dany obywatel państwa trzeciego będzie dysponował podczas planowanego pobytu, będą stanowiły dochód lub majątek, od tytułu, na podstawie którego uzyskał on te środki, ani od okoliczności, że będzie mógł nimi dysponować w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego. Takie kryteria stanowiłyby warunki dodatkowe, których państwa członkowskie nie mogą ustanawiać, jak przypomniano w pkt 45 niniejszego wyroku.
53
Po drugie, wykładnię taką potwierdza kontekst, w jaki dyrektywa 2016/801 się wpisuje, a którego integralną część stanowią instrumenty prawa Unii uzależniające prawo pobytu na terytorium państwa członkowskiego od spełnienia warunku dotyczącego „środków”, który jest analogiczny do tego przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy.
54
W tym względzie należy zauważyć, że art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38 przewiduje, że wszyscy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące wówczas, gdy – w szczególności – posiadają wystarczające środki dla siebie i członków swojej rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie pobytu.
55
W związku z tym, jak wynika z orzecznictwa Trybunału, zawarte w tym przepisie sformułowanie „posiadają wystarczające zasoby [środki]” należy interpretować w ten sposób, że wystarczy, aby obywatele Unii mieli możliwość dysponowania takimi środkami, przy czym przepis ten nie wprowadza żadnych wymogów co do pochodzenia tych środków, które w szczególności mogą być im dostarczane przez obywatela państwa trzeciego (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Singh i in., C‑218/14, EU:C:2015:476, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo).
56
Warunek wystarczających środków przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38 nie oznacza zwłaszcza wymogu, by zainteresowany sam dysponował takimi środkami, gdyż – jak w szczególności orzekł Trybunał – może on powoływać się na środki towarzyszącego mu członka rodziny (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Singh i in., C‑218/14, EU:C:2015:476, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo).
57
Podobnie art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2003/109, który dotyczy warunków uzyskania statusu rezydenta długoterminowego na terytorium państwa członkowskiego, przewiduje w szczególności, że owo państwo członkowskie musi żądać od obywateli państw trzecich przedstawienia dowodów, że posiadają oni, w odniesieniu do siebie i do członków swoich rodzin pozostających na ich utrzymaniu, stałe i regularne środki wystarczające do utrzymania danej osoby i członków jej rodziny bez konieczności korzystania z systemu pomocy społecznej danego państwa członkowskiego.
58
Otóż z orzecznictwa Trybunału wynika, że pochodzenie środków, o których mowa w tym przepisie, nie jest rozstrzygającym kryterium na potrzeby weryfikacji przez dane państwo członkowskie, czy owe środki spełniają warunki przewidziane w tym przepisie [zob. podobnie wyrok z dnia 3 października 2019 r., X (Rezydenci długoterminowi – stałe, regularne i wystarczające środki), C‑302/18, EU:C:2019:830, pkt 41].
59
W szczególności Trybunał orzekł, że pojęcie „dochodów [środków]”, o którym mowa w art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2003/109, nie odnosi się wyłącznie do „środków własnych” wnioskodawcy ubiegającego się o uzyskanie statusu rezydenta długoterminowego, ale może też obejmować środki udostępnione mu przez osobę trzecią, pod warunkiem że w świetle indywidualnej sytuacji danego wnioskodawcy środki te można uznać za spełniające warunki przewidziane w tym przepisie [zob. podobnie wyrok z dnia 3 października 2019 r., X (Rezydenci długoterminowi – stałe, regularne i wystarczające środki), C‑302/18, EU:C:2019:830, pkt 44].
60
W konsekwencji art. 7 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/38 i art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2003/109, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez Trybunał, potwierdzają, że przy dokonywaniu w drodze analogii oceny, czy warunek wystarczających środków przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801 jest spełniony, środki mające w tym aspekcie znaczenie nie są zależne od tego, czy uczyniono zadość pewnym kryteriom szczególnym, związanym z identyfikacją tych środków jako stanowiących dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego dany obywatel państwa trzeciego je uzyskał, a także z okolicznością, że dysponuje nimi w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego.
61
Po trzecie, za tą wykładnią art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801 przemawiają również cele zamierzone przez tę dyrektywę.
62
W motywie 3 wspomnianej dyrektywy wskazano bowiem w szczególności, że imigracja spoza Unii jest jednym ze źródeł napływu wysoko wykwalifikowanych osób oraz że osoby te odgrywają ważną rolę w tworzeniu kluczowego atutu Unii, to jest kapitału ludzkiego, oraz w zapewnianiu inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu.
63
Ponadto dyrektywa 2016/801, zgodnie z brzmieniem jej motywu 20, powinna wspierać cele wolontariatu europejskiego, aby rozwijać solidarność, wzajemne zrozumienie i tolerancję wśród młodych ludzi oraz w społeczeństwach, w których żyją, a jednocześnie przyczyniać się do zwiększania spójności społecznej i promowania aktywności obywatelskiej wśród młodzieży. Co więcej, w motywie 21 tej dyrektywy wskazano, że państwa członkowskie powinny mieć możliwość stosowania przepisów wspomnianej dyrektywy do uczniów, wolontariuszy pracujących poza ramami wolontariatu europejskiego oraz pracowników au pair, aby ułatwić im wjazd i pobyt oraz zapewnić im prawa.
64
Wynika stąd, na co zwrócił w istocie uwagę rzecznik generalny w pkt 48 opinii, że celem dyrektywy 2016/801 jest ułatwienie wjazdu i pobytu – w niniejszym przypadku – wolontariuszy, o ile osoby te dysponują niezbędnymi środkami, aby nie stanowić obciążenia dla danego państwa członkowskiego, a w szczególności dla jego systemu pomocy społecznej.
65
Otóż do osiągnięcia tego wymienionego jako ostatni celu wystarczy, aby obywatel państwa trzeciego, który złożył wniosek o dokument pobytowy, w szczególności w celu udziału w wolontariacie, przedstawił dowód, że w czasie planowanego pobytu będzie dysponował wystarczającymi środkami. W tym względzie kryteria szczególne, związane z tym, czy środki te stanowią dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego obywatel ten może się na nie powoływać, lub z okolicznością, że wspomniany obywatel dysponuje nimi w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego, nie mają jako takie znaczenia. Postawienie wymogu, aby wspomniane środki czyniły zadość takim kryteriom, przy dokonywaniu oceny, czy spełniony jest warunek wystarczających środków, sprowadzałoby się do wprowadzenia warunków dodatkowych, które dołączałyby się do tych przewidzianych w art. 7 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy, a tym samym mogłyby stanowić przeszkodę w realizacji celów, do których osiągnięcia wspomniana dyrektywa zmierza.
66
W niniejszym przypadku z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że oświadczenia OS dotyczące środków rozpatrywanych w postępowaniu głównym zmieniały się, ponieważ zainteresowany kwalifikował te środki raz jako pożyczkę, innym razem jako przysporzenie nieodpłatne. Należy jednak zauważyć, że – z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający – okoliczność, iż po zakończeniu wykonywania świadczeń w ramach wolontariatu OS musiałby ewentualnie zwrócić przekazane mu przez wuja kwoty, nie ma wpływu na to, czy będzie on dysponował wystarczającymi środkami w czasie planowanego w tym celu pobytu na terytorium danego państwa członkowskiego.
67
Z całości powyższych rozważań wynika, że kwestia, czy warunek wystarczających środków jest spełniony, nie może zależeć od tego, czy dany obywatel państwa trzeciego wykaże, że uczyniono zadość pewnym kryteriom szczególnym, związanym z identyfikacją tych środków jako stanowiących dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego uzyskał on te środki, a także z okolicznością, że dysponuje nimi w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego, gdyż sprowadzałoby się to do uzależnienia spełnienia warunku wystarczających środków od wymogów wykraczających poza te przewidziane w art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801.
68
W drugiej kolejności wątpliwości sądu odsyłającego są również związane z wartością dowodową materiału dowodowego mającego wykazać spełnienie warunku wystarczających środków, a w szczególności z wagą, jaką przy dokonywaniu oceny spełnienia tego warunku należy przypisać spójności oświadczeń w tym aspekcie, w sytuacji gdy danego obywatela państwa trzeciego nie pouczono, że jego wniosek o dokument pobytowy uprawniający do pobytu w celu udziału w wolontariacie może zostać odrzucony z samego tylko powodu braku spójności tych oświadczeń.
69
W tym względzie, jak w pkt 54 opinii również zauważył rzecznik generalny, spełnienie warunku wystarczających środków można uzależnić od przedstawienia przez danego obywatela państwa trzeciego pewnych dowodów jedynie w zakresie, w jakim dowody te odnoszą się do wymogów związanych z tym warunkiem, a nie do wymogów dodatkowych, które wykraczałyby poza te stawiane przez art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801.
70
W niniejszym przypadku należy zauważyć, że o ile charakter środków, jakimi dysponuje dany obywatel państwa trzeciego, tytuł, na podstawie którego się na nie powołuje, oraz warunki, na jakich nimi dysponuje, nie mogą jako takie stanowić wymogów dodatkowych, od których byłoby uzależnione spełnienie warunku wystarczających środków, o tyle względy takie mogą jednak stanowić materiał dowodowy istotny w ramach dokonywania oceny mającej na celu ustalenie, czy warunek ten jest spełniony.
71
W tym kontekście należy również zwrócić uwagę na to, że Trybunał orzekł, iż w przypadku wnioskodawcy ubiegającego się o dokument pobytowy w celu odbycia studiów na podstawie dyrektywy 2016/801 niespójności w oświadczeniach dotyczących projektu studiów mogą stanowić jedną z obiektywnych okoliczności przyczyniających się do stwierdzenia wystąpienia praktyki stanowiącej nadużycie, pod warunkiem że niespójności te mają charakter wystarczająco oczywisty i będą oceniane w świetle wszystkich szczególnych okoliczności danego przypadku (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, pkt 53).
72
Z powyższych rozważań wynika, że w ramach wniosku o przyjęcie na podstawie dyrektywy 2016/801 niespójności w oświadczeniach dotyczących środków, jakimi dany obywatel państwa trzeciego będzie dysponował, mogą stanowić przesłankę pozwalającą na stwierdzenie zaistnienia sytuacji, w której warunki przewidziane w tej dyrektywie, w szczególności w odniesieniu do wydania dokumentu pobytowego uprawniającego do pobytu w celu udziału w wolontariacie, nie są spełnione.
73
Co się tyczy takich niespójności, nie można nadto wymagać od państw członkowskich, by obywatele państwa trzeciego składający wniosek o przyjęcie na ich terytorium byli uprzednio pouczani o tym, że brak spójności w złożonych na poparcie ich wniosku oświadczeniach może prowadzić do odmowy przyznania wnioskowanego dokumentu pobytowego.
74
Niemniej jednak należy przypomnieć, że art. 34 ust. 3 dyrektywy 2016/801 przewiduje w szczególności, że w przypadku gdy informacje lub dokumenty przedstawione na poparcie wniosku są niekompletne, właściwe organy muszą powiadomić wnioskodawcę w rozsądnym terminie o wymaganych dodatkowych informacjach oraz wyznaczyć rozsądny termin na ich przedstawienie. W konsekwencji, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 63 opinii, w przypadku gdy ze względu na ewentualne niespójności w oświadczeniach złożonych w toku postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku okaże się, że brak jest informacji niezbędnych do dokonania oceny, czy spełniony jest warunek wystarczających środków, wnioskodawcy należy zapewnić rozsądną możliwość przekazania takich informacji.
75
W tym względzie należy doprecyzować, że takie niespójności nie mogą stać na przeszkodzie przyznaniu dokumentu pobytowego, jeżeli z wymaganego przez art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801 indywidualnego badania danego przypadku wynika, że pomimo tych niespójności dany obywatel państwa trzeciego będzie dysponował wystarczającymi środkami podczas planowanego pobytu, tak że spełnia warunek wystarczających środków.
76
W związku z tym stwierdzenie wystąpienia niespójności w oświadczeniach wnioskodawcy w przedmiocie środków, jakimi będzie dysponował podczas planowanego pobytu, nie może co do zasady wystarczyć do uzasadnienia odmowy przyznania wnioskowanego dokumentu pobytowego, chyba że z takich niespójności wynika w sposób oczywisty, że warunek wystarczających środków nie jest spełniony.
77
Odmowa przyznania wnioskowanego dokumentu pobytowego z samego tylko powodu, że oświadczenia dotyczące środków, jakimi wnioskodawca będzie dysponował w czasie planowanego pobytu, zmieniały się w trakcie postępowania administracyjnego, sprowadzałaby się bowiem – wbrew temu, czego wymaga art. 5 ust. 3 dyrektywy 2016/801 – do uzależnienia jego przyznania od spełnienia warunków dodatkowych, które dołączałyby się do tych przewidzianych w tej dyrektywie, czego państwa członkowskie nie mogą czynić, jak przypomniano w pkt 45 niniejszego wyroku.
78
W trzeciej kolejności sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, jaki wpływ na sprawę w postępowaniu głównym ma zasada pierwszeństwa prawa Unii, zważywszy na to, że wymogi związane, po pierwsze, z identyfikacją środków, odnośnie do których dany obywatel państwa trzeciego oświadczył, że stanowią dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego uzyskał on te środki, a także z okolicznością, że będzie nimi dysponował w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego, oraz, po drugie, ze spójnością jego oświadczeń w tych różnych aspektach wynikają z orzecznictwa najwyższego sądu krajowego, którego orzeczenia mają moc wiążącego precedensu.
79
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada pierwszeństwa prawa Unii sankcjonuje prymat prawa Unii nad prawem państw członkowskich. Zasada ta nakłada zatem na wszystkie organy państw członkowskich obowiązek zapewnienia poszczególnym normom prawa Unii pełnej skuteczności, a prawo państw członkowskich nie może mieć wpływu na skuteczność przyznaną tym poszczególnym normom w obrębie terytorium tych państw. Wynika stąd, że zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii fakt powoływania się przez państwo członkowskie na przepisy prawa krajowego, choćby rangi konstytucyjnej, nie może naruszać jedności i skuteczności prawa Unii (wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
80
W tym kontekście należy zauważyć, że sąd krajowy, który skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 TFUE, jest przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu związany dokonaną przez Trybunał wykładnią przepisów prawa Unii, a zatem w stosownym wypadku będzie zobligowany do nieuwzględnienia oceny sądu krajowego wyższej instancji, jeżeli w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał uzna, że ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii, w razie potrzeby poprzez odstąpienie od stosowania przepisu krajowego obowiązującego go do zastosowania się do orzeczeń tego sądu wyższej instancji (wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).
81
W tych okolicznościach wymóg zapewnienia pełnej skuteczności prawa Unii obejmuje w stosownym wypadku obowiązek zmiany przez ten sąd krajowy utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa wewnętrznego niezgodnej z prawem Unii (wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
82
W niniejszej sprawie sąd odsyłający jest zatem przy rozstrzyganiu sporu w postępowaniu głównym związany wykładnią prawa Unii dokonaną przez Trybunał i w stosownym wypadku będzie zobligowany do nieuwzględnienia oceny wynikającej z orzecznictwa Kúria (sądu najwyższego) – niezależnie od faktu, że co do zasady byłby on na mocy prawa krajowego obowiązany do zastosowania się do niej – w razie uznania w świetle tej wykładni, że ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii.
83
W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytania prejudycjalne trzeba odpowiedzieć, że art. 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy 2016/801 oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że:
–
po pierwsze, art. 7 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy stoi na przeszkodzie praktyce krajowej polegającej na tym, że aby przewidziany w tym przepisie warunek wystarczających środków został uznany za spełniony, od obywatela państwa trzeciego – wnioskodawcy ubiegającego się o dokument pobytowy w celu udziału w wolontariacie – wymaga się, by wykazał, z zastrzeżeniem spójności odnośnych oświadczeń, że uczyniono zadość pewnym kryteriom szczególnym, związanym z identyfikacją tych środków jako stanowiących dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego uzyskał on wspomniane środki, a także z okolicznością, że będzie nimi dysponował w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego; oraz
–
po drugie, zważywszy na zasadę pierwszeństwa prawa Unii, jest tak również wtedy, gdy wymogi te wynikają z orzecznictwa najwyższego sądu krajowego, którego orzeczenia mają moc wiążącego precedensu.
W przedmiocie kosztów
84
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 7 ust. 1 lit. e) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/801 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie warunków wjazdu i pobytu obywateli państw trzecich w celu prowadzenia badań naukowych, odbycia studiów, szkoleń, udziału w wolontariacie, programach wymiany młodzieży szkolnej lub projektach edukacyjnych oraz podjęcia pracy w charakterze au pair oraz zasadę pierwszeństwa prawa Unii
należy interpretować w ten sposób, że:
–
po pierwsze, art. 7 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy stoi na przeszkodzie praktyce krajowej polegającej na tym, że aby przewidziany w tym przepisie warunek wystarczających środków został uznany za spełniony, od obywatela państwa trzeciego – wnioskodawcy ubiegającego się o dokument pobytowy w celu udziału w wolontariacie – wymaga się, by wykazał, z zastrzeżeniem spójności odnośnych oświadczeń, że uczyniono zadość pewnym kryteriom szczególnym, związanym z identyfikacją tych środków jako stanowiących dochód lub majątek, z tytułem, na podstawie którego uzyskał on wspomniane środki, a także z okolicznością, że będzie nimi dysponował w sposób ostateczny i nieograniczony, jak gdyby należały do niego; oraz
–
po drugie, zważywszy na zasadę pierwszeństwa prawa Unii, jest tak również wtedy, gdy wymogi te wynikają z orzecznictwa najwyższego sądu krajowego, którego orzeczenia mają moc wiążącego precedensu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: węgierski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.