62020CV0001(01)
OPINJONI 1/20 TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
16 ta’ Ġunju 2022
“Opinjoni mogħtija skont l-Artikolu 218(11) TFUE – Talba għal opinjoni – Abbozz ta’ Trattat dwar il-Karta tal-Enerġija Mmodernizzat – Artikolu 26 – Mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim – Ammissibbiltà”
Fil-proċedura tal-Opinjoni 1/20,
li għandha bħala suġġett talba għal opinjoni skont l-Artikolu 218(11) TFUE, imressqa fit‑2 ta’ Diċembru 2020 mir-Renju tal-Belġju,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
komposta minn C. Lycourgos, President tal-Awla, S. Rodin, J.‑C. Bonichot, L. S. Rossi (Relatriċi) u O. Spineanu‑Matei, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Szpunar,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Belġjan, minn S. Baeyens, J.-C. Halleux, C. Pochet u M. Van Regemorter, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ċek, minn K. Najmanová, H. Pešková, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller u D. Klebs, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Elleniku, minn K. Boskovits u G. Karipsiadis, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Spanjol, minn S. Centeno Huerta, A. Gavela Llopis u J. Ruiz Sánchez, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Franċiż, minn A. Daniel u W. Zemamta, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Kroat, minn G. Vidović Mesarek, bħala aġent,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn P. Garofoli, avvocato dello Stato,
–
għall-Gvern Litwan, minn K. Dieninis u R. Dzikovič, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ungeriż, minn M. Z. Fehér u K. Szíjjártó, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Olandiż, minn M. K. Bulterman u J. M. Hoogveld, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–
għall-Gvern Sloven, minn N. Pintar Gosenca, bħala aġent,
–
għall-Gvern Slovakk, minn B. Ricziová, bħala aġent,
–
għall-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, minn B. Driessen u A. Lo Monako, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Armati, O. Beynet, F. Erlbacher, M. Kellerbauer, T. Maxian Rusche u R. Vidal Puig, bħala aġenti,
wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali,
tagħti l-preżenti
Opinjoni
1
It-talba għal opinjoni mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja mir-Renju tal-Belġju hija fformulata kif ġej:
“L-abbozz ta’ Trattat tal-Karta tal-Enerġija mmodernizzat huwa kompatibbli mat-Trattati, u b’mod partikolari mal-Artikoli 19 TUE u 344 TFUE:
–
f’dak li jirrigwarda l-Artikolu 26 tal-imsemmi ftehim, jekk dan l-artikolu jista’ jiġi interpretat fis-sens li jippermetti l-applikazzjoni fi ħdan l-Unjoni Ewropea tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim?
–
sa fejn, jekk l-Artikolu 26 tal-imsemmi ftehim jiġi interpretat fis-sens li jippermetti l-applikazzjoni fi ħdan l-Unjoni tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim, dan il-ftehim ma jipprevedix regola speċifika espressa jew klawżola ta’ skonnessjoni espliċita, b’mod partikolari fid-definizzjonijiet ta’ investiment u ta’ investitur fl-Artikolu 1 tal-ftehim previst, li jipprevedu n-nuqqas ta’ applikabbiltà tal-mekkaniżmu ġenerali ta’ dan l-Artikolu 26 bejn l-Istati Membri?”
Il‑kuntest ġuridiku
2
It-Trattat tal-Karta ta’ l-Enerġija, iffirmat f’Lisbona fis‑17 ta’ Diċembru 1994 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 1, p. 199, iktar ’il quddiem it-“TKE”), ġie approvat f’isem il-Komunitajiet Ewropej bid-Deċiżjoni 98/181/KE, KEFA, Euratom, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni tat‑23 ta’ Settembru 1997 rigward il-konklużjoni, mill-Komunitajiet Ewropej, tat-Trattat fuq iċ-Charter ta’ l-Enerġija u l-Protokoll taċ-Charter ta’ l-Enerġija dwar l-effiċjenza fl-enerġija u l-aspetti ambjentali relatati (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 24). Dan huwa kompost minn preambolu u tmien partijiet, li fosthom hemm il-Parti I, intitolata “Definizzjonijiet u Għan”, li tinkludi l-Artikoli 1 u 2 ta’ dan it-trattat, u l-Parti V, intitolata “Is-Soluzzjoni tat-Tilwim”, li tinkludi l-Artikoli 26 sa 28 tal-imsemmi trattat.
3
L-Artikolu 1 tat-TKE, intitolat “Definizzjonijiet”, jiddefinixxi, għall-finijiet ta’ dan it-trattat, ġabra ta’ termini li fosthom jinsabu, fil-punti 6 u 7 ta’ dan l-artikolu, dawk ta’ “investiment” u ta’ “investitur”.
4
L-Artikolu 26 tat-TKE, intitolat “Is-soluzzjoni tat-tilwim bejn investitur u Parti Kontraenti”, jipprovdi:
“1.   Tilwim bejn Parti Kontraenti u investitur ta’ Parti Kontraenti oħra relatat ma’ l-investiment ta’ dawn ta’ l-aħħar fiż-żona ta’ dak ta’ l-ewwel u li jikkonċerna ksur allegat ta’ l-obbligazzjoni ta’ dak ta’ l-ewwel taħt il-Parti III għandu, jekk ikun possibbli, jiġi solvut amikevolment.
2.   Jekk dan it-tilwim ma jkunx jista’ jiġi solvut skond id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 1 f’perjodu ta’ tliet xhur mid-data li fiha xi wieħed mill-partijiet f’tilwima jkun talab soluzzjoni amikevoli, il-parti f’tilwima li tkun tinvesti tista’ tagħżel li tressaqha għal soluzzjoni:
(a)
quddiem il-qrati jew it-tribunali amministrattivi tal-Parti Kontraenti involuta fit-tilwima;
[jew]
(b)
skond kull proċedura ta’ soluzzjoni għal tilwim, li tkun applikabbli u li dwarha jkun sar qbil minn qabel;
jew
(ċ)
skond il-paragrafi li ġejjin ta’ dan l-Artikolu.
3.(a)   Bla ħsara biss għas-sub-paragrafi (b) u (ċ), kull Parti Kontraenti b’daqshekk qed tagħti l-kunsens mhux kondizzjonat tagħha biex it-tilwima titressaq quddiem l-arbitraġġ jew il-konċiljazzjoni internazzjonali skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu.
[...]
4.   Fil-każ li investitur jagħżel li jressaq it-tilwima għas-soluzzjoni taħt is-sub-paragrafu (2)(ċ), l-investitur għandu barra minn hekk jipprovdi l-kunsens tiegħu bil-miktub biex it-tilwima titressaq quddiem:
(a)
(i)
iċ-Ċentru Internazzjonali għas-Soluzzjoni ta’ Tilwim dwar Investimenti, stabbilit skond il-Konvenzjoni dwar is-Soluzzjoni ta Tilwim dwar Investimenti bejn Stati u s-Sudditi ta’ Stati oħra miftuħa għall-firma f’Washington, fit‑18 ta’ Marzu 1965 (minn issa ’l quddiem imsejħa l-Konvenzjoni Icsid) jekk il-Parti Kontraenti ta’ investitur u l-Parti Kontraenti li tkun parti f’tilwima jkunu t-tnejn partijiet għall-Konvenzjoni Icsid;
jew
(ii)
iċ-Ċentru Internazzjonali għas-Soluzzjoni ta’ Tilwim dwar Investimenti, stabbilit Skond il-Konvenzjoni msemmija fis-sub-paragrafu (a)(i), taħt ir-regoli li jiggwidaw il-Faċilità Addizzjonali għall-Amministrazzjoni tal-Proċeduri mis-Segretarjat taċ-Ċentru (minn issa ’l quddiem imsejħa r-Regoli Addizzjonali tal-Faċilità), jekk il-Parti Kontraenti ta’ l-investitur jew il-Parti Kontraenti involuta fit-tilwima, iżda mhux it-tnejn, ikunu parti mill-Konvenzjoni Icsid;
(b)
arbitratur waħdieni jew tribunal ta’arbitraġġ ad hoc stabbilit taħt ir-Regoli ta’ l-Arbitraġġ tal-Kummisjoni tal-Nazzjonijiet Uniti fuq il-Liġi Internazzjonali tal-Kummerċ (minn issa ’l quddiem imsejħa ‘l-Uncitral’);
jew
(ċ)
proċedura arbitrali taħt l-Istitut ta’ l-Arbitraġġ tal-Kamra tal-Kummerċ ta’ Stokkolma.
[...]”
5
L-Artikolu 34 tat-TKE, intitolat “Konferenza għall-Karta ta’ l-Enerġija” jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-Partijiet Kontraenti għandhom jiltaqgħu kull tant żmien fil-Konferenza tal-Karta ta’ l-Enerġija (hawnhekk imsejħa ‘l-Konferenza tal-Karta’) li fiha kull Parti Kontraenti għandha tkun intitolata li jkollha rappreżentant. Laqgħat ordinarji għandhom isiru f’intervalli stabbiliti mill-Konferenza tal-Karta.”
Il‑ftehim previst
6
Peress li t-TKE ma kienx suġġett għal reviżjoni kbira sa mis‑16 ta’ April 1998, id-data tad-dħul fis-seħħ tiegħu, is-Segretarjat tal-Karta tal-Enerġija ppropona li dan jiġi mmodernizzat. Wara skambji fuq dan il-punt, il-Konferenza tal-Karta adottat, fis‑27 ta’ Novembru 2018, lista ta’ oqsma differenti miftuħa għad-diskussjoni sabiex jinbdew in-negozjati dwar il-modernizzazzjoni (iktar ’il quddiem il-“lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati”).
7
Din il-lista tinkludi l-oqsma li ġejjin:
–
il-fażi ta’ qabel l-investiment;
–
id-definizzjoni ta’ “Karta”;
–
id-definizzjoni ta’ “attività ekonomika fis-settur tal-enerġija”;
–
id-definizzjoni ta’ “investitur”;
–
id-definizzjoni ta’ “investiment”;
–
id-dritt ta’ regolamentazzjoni;
–
id-definizzjoni ta’ trattament ġust u ekwu;
–
il-klawżola tal-iktar nazzjon iffavorit;
–
il-kjarifika tal-kunċett ta’ “l-iktar protezzjoni u sigurtà stabbli possibbli”;
–
id-definizzjoni tal-esproprjazzjoni indiretta;
–
il-kumpens għal telf;
–
il-klawżola ta’ protezzjoni;
–
ir-rifjut ta’ vantaġġi;
–
it-trasferimenti marbuta mal-investimenti;
–
l-ilmenti frivoli;
–
it-trasparenza;
–
is-sigurtà fir-rigward tal-ispejjeż;
–
l-evalwazzjoni tad-danni;
–
il-finanzjament minn terzi;
–
l-iżvilupp sostenibbli u r-responsabbiltà soċjali tal-impriżi;
–
id-definizzjoni ta’ tranżitu;
–
l-aċċess għall-infrastruttura (inkluż ir-rifjut ta’ aċċess u l-kapaċitajiet disponibbli);
–
id-definizzjoni u l-prinċipji tal-iffissar ta’ tariffa;
–
l-organizzazzjoni ta’ integrazzjoni ekonomika reġjonali (OIER); u
–
id-dispożizzjonijiet li ma għadhomx rilevanti.
8
Fis‑6 ta’ Novembru 2019, il-Konferenza tal-Karta ħolqot il-Grupp dwar il-Modernizzazzjoni u tatu l-inkarigu li jiftaħ in-negozjati dwar il-modernizzazzjoni tat-TKE, bil-ħsieb li dan il-proċess jiġi konkluż malajr. Din il-konferenza speċifikat li n-negozjati kellhom jieħdu inkunsiderazzjoni l-lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati kif ukoll l-għażliet politiċi proposti mill-partijiet kontraenti.
9
L-ewwel ċiklu sħiħ ta’ negozjati nżamm bejn is‑6 u d‑9 ta’ Lulju 2020, it-tieni ċiklu nżamm bejn it‑8 u l‑11 ta’ Settembru 2020 u t-tielet ċiklu nżamm bejn it‑3 u s‑6 ta’ Novembru 2020.
10
Fit‑15 ta’ Lulju 2019, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea ta mandat lill-Kummissjoni Ewropea sabiex tiftaħ negozjati dwar il-modernizzazzjoni tat-TKE u adotta d-direttivi ta’ negozjati korrispondenti. Fix-xahar ta’ Ottubru 2019, l-Unjoni Ewropea pproponiet għażliet politiċi għall-modernizzazzjoni u, sussegwentement, fix-xahar ta’ Mejju 2020, ressqet proposti għal emendi tat-TKE.
11
Fost l-għażliet politiċi u l-emendi proposti mill-Unjoni, ġiet ippreżentata proposta għal emenda tal-Artikolu 26 tat-TKE intiża li ttenni l-impenn tal-Unjoni għal riforma strutturali tal-mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn investituri u Stati fil-livell internazzjonali.
12
Is-Segretarjat tal-Karta tal-Enerġija u diversi partijiet kontraenti madankollu fakkru li l-ftehim bejn il-partijiet kontraenti għall-modernizzazzjoni tat-TKE jikkonċerna biss il-lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati. B’hekk ġie miftiehem li kull qasam addizzjonali għal dawk inklużi f’din il-lista kellu jkun is-suġġett ta’ qbil bejn il-partijiet kontraenti.
13
Matul it-tieni ċiklu ta’ negozjati, l-Unjoni ppreżentat proposti għal riforma tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn investituri u Stati li jirrigwardaw oqsma mhux inklużi fl-imsemmija lista. Madankollu, ma ntlaħaq ebda qbil sabiex dawn il-proposti jiġu diskussi.
14
In-negozjati fuq l-OIER, li jaqgħu taħt l-oqsma inklużi f’din l-istess lista, kienu fl-aġenda tat-tielet ċiklu ta’ negozjati. Fil-kuntest ta’ dan iċ-ċiklu, ir-Repubblika tal-Kazakistan pproponiet li n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tat-TKE bejn il-membri ta’ OIER jiġi estiż u li, għal dan il-għan, l-Artikolu 26 tat-TKE jiġi emendat billi jipprovdi espressament li d-dispożizzjonijiet dwar is-soluzzjoni tat-tilwim fil-qasam tal-investimenti ma jkunux applikabbli bejn il-membri ta’ OIER.
15
Madankollu, il-Kummissjoni ma kellhiex mandat li jippermettilha tappoġġa din il-proposta. Fil-fatt, l-Unjoni ma talbitx l-inklużjoni tal-OIER fil-lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati u d-direttivi ta’ negozjati tal-Kunsill jindikaw li “[l]-Unjoni Ewropea ma tappoġġax l-emenda tad-dispożizzjoni dwar l‑OIER fil-proċess ta’ modernizzazzjoni tat-TKE.”
Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
16
Fit‑2 ta’ Diċembru 2020, ir-Renju tal-Belġju ressaq din it-talba għal opinjoni.
17
Fit‑8 ta’ Ottubru 2021, skont l-Artikolu 62(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-Imħallef Relatriċi u l-Avukat Ġenerali staqsew lir-Renju tal-Belġju jekk, fid-dawl tas-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, Ir-Repubblika tal-Moldova (C‑741/19, EU:C:2021:655), u b’mod partikolari l-punti 40 sa 66 tagħha, xtaqx iżomm it-talba tiegħu għal opinjoni.
18
Permezz ta’ ittra tal‑10 ta’ Novembru 2021, ir-Renju tal-Belġju informa lill-Qorti tal-Ġustizzja bl-intenzjoni tiegħu li jżomm it-talba tiegħu.
Fuq l‑ammissibbiltà tat‑talba għal opinjoni
Evalwazzjonijiet magħmula mir-Renju tal-Belġju
19
Ir-Renju tal-Belġju jesponi li t-talba tiegħu għal opinjoni tirrigwarda l-kompatibbiltà mat-Trattati tal-Artikolu 26 tat-TKE, kif riprodott fl-abbozz tat-TKE Mmodernizzat (iktar ’il quddiem l-“Artikolu 26 tat-TKE Mmodernizzat”), u tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim previst minnu, jekk dan tal-aħħar kellu jitqies applikabbli għat-tilwim bejn investitur ta’ Stat Membru u Stat Membru ieħor (iktar ’il quddiem it-“tilwim intra‑UE”), kif ukoll tal-kunċetti ta’ “investiment” u ta’ “investitur” li jinsabu fil-proposta għal emenda tal-Artikolu 1 tat-TKE.
20
F’dan ir-rigward, ir-Renju tal-Belġju jippreċiża li, peress li attwalment ma jeżisti ebda kunsens dwar emenda eventwali tal-Artikolu 26 tat-TKE, huwa jippreżumi li dan l-Artikolu 26 se jibqa’ kif inhu.
21
Skont ir-Renju tal-Belġju, din it-talba għal opinjoni hija madankollu ammissibbli, sa fejn din tirrigwarda “ftehim”, li huwa “previst” u t-talba ma hijiex prematura.
22
Qabelxejn, huwa jsostni li peress li l-abbozz ta’ TKE Mmodernizzat huwa impenn li għandu saħħa vinkolanti, meħud minn suġġetti tad-dritt internazzjonali, dan jikkostitwixxi “ftehim”, fis-sens tal-Artikolu 218(11) TFUE. B’mod partikolari, il-fatt li dan l-abbozz ma huwiex formalment trattat ġdid, iżda jikkostitwixxi emenda ta’ trattat preċedenti ma jċaħħdux min-natura tiegħu ta’ “ftehim”. Fil-fatt, mill-ġurisprudenza jirriżulta, b’mod partikolari mill-Opinjoni 1/03 (Konvenzjoni ġdida ta’ Lugano), tas‑7 ta’ Frar 2006 (EU:C:2006:81), li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ġiet ikkonfrontata bir-reviżjoni ta’ trattat eżistenti mingħajr ma dan wassal għal dubji dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal opinjoni dwar it-trattat il-ġdid intiż li jiġi konkluż.
23
Sussegwentement, ir-Renju tal-Belġju jsostni li l-abbozz ta’ TKE Mmodernizzat huwa ftehim “previst”, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. F’dan ir-rigward, huwa jsostni li, minn naħa, dan il-proġett għadu ma ġiex konkluż, b’tali mod li l-għan preventiv tal-proċedura ta’ opinjoni huwa osservat. Min-naħa l-oħra, il-fatt li d-deċiżjoni tal-Kunsill li tawtorizza l-ftuħ tan-negozjati u d-direttivi ta’ negozjati ma ttrattawx l-applikabbiltà għat-tilwim intra-UE tat-TKE b’mod ġenerali u, b’mod iktar partikolari, tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim previst fl-Artikolu 26 tiegħu ma jaffettwax l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni. Fil-fatt, mill-ġurisprudenza li toħroġ, b’mod partikolari, mis-sentenza tal‑5 ta’ Novembru 2002, Il-Kummissjoni vs Id-Danimarka (C‑467/98, EU:C:2002:625, punt 39) jirriżulta li, waqt negozjati mill-ġdid ta’ ftehim kollu kemm hu, il-partijiet jikkonfermaw l-impenji li jirriżultaw mit-trattat inizjali li ma jagħmlux parti min-negozjati mill-ġdid jew li huma emendati biss b’mod marġinali. B’hekk, in-negozjati mill-ġdid attwali tat-TKE jirrigwardaw dan it-trattat kollu kemm hu u jinvolvu l-konferma tal-Artikolu 26 tiegħu. Fi kwalunkwe każ, din it-talba għal opinjoni tikkonċerna wkoll id-definizzjonijiet ta’ “investitur” u ta’ “investiment”, li jinsabu fl-Artikolu 1 tat-TKE, li huma espliċitament suġġetti għal emenda, skont il-lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati.
24
Fl-aħħar nett, din it-talba għal opinjoni ma hijiex prematura. B’mod partikolari, kemm il-kontenut tad-dispożizzjonijiet ikkonċernati tal-ftehim previst kif ukoll il-kuntest tan-negozjati ta’ dan il-ftehim huma magħrufa biżżejjed sabiex jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta utli għal din it-talba. Fil-fatt, l-ewwel, il-proposta għal emenda li saret mill-Unjoni u l-Istati Membri tagħha laħqet stadju avvanzat biżżejjed li jippermetti li jiġi kkonstatat li ma tinkludix kjarifika dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE Mmodernizzat għat-tilwim intra‑UE. It-tieni, fid-dawl tal-iżvolġiment tat-tieni ċiklu ta’ negozjati, ma ntlaħaq ebda ftehim dwar l-introduzzjoni fit-TKE Mmodernizzat tal-proposti kollha li saru mill-Unjoni. It-tielet, anki jekk ir-Repubblika tal-Kazakistan ippreżentat, waqt it-tielet ċiklu ta’ negozjati, proposta intiża sabiex jiġu ċċarati r-relazzjonijiet ġuridiċi eżistenti bejn l-OIER li huma partijiet għat-TKE u l-membri tagħhom, fir-rigward ta’ dan it-trattat, il-mandat ta’ negozjati tal-Kummissjoni ma jippermettilhiex tiddiskuti din il-proposta. F’dawn iċ-ċirkustanzi, skont ir-Renju tal-Belġju, it-TKE Mmodernizzat ma jinkludix kjarifika dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 26 tiegħu għat-tilwim intra‑UE, u dan jista’ jiġi interpretat bħala konferma tas-sitwazzjoni attwali.
Sunt tal‑osservazzjonijiet prinċipali ppreżentati quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
25
L-Istati Membri kollha li pparteċipaw fil-proċedura bil-miktub, minbarra l-Ungerija, kif ukoll il-Kummissjoni huma tal-opinjoni li din it-talba għal opinjoni hija ammissibbli. Xi wħud minn dawn l-Istati, b’mod partikolari r-Repubblika Ċeka u r-Repubblika tas-Slovenja, jenfasizzaw li teħid ta’ pożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa neċessarju sabiex tiġi eliminata kull ambigwità fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tat-TKE. Fil-fatt, qabelxejn, l-Istati Membri ma humiex unanimi fl-interpretazzjoni ta’ dan l-artikolu fis-sens li dan ma japplikax għat-tilwim intra‑UE. Sussegwentement, il-parti l-kbira tal-proċeduri ta’ arbitraġġ mibdija abbażi ta’ dan l-artikolu jikkonċernaw preċiżament tilwim intra‑UE. Fl-aħħar nett, f’dawn il-proċeduri, l-arbitri jirrifjutaw sistematikament milli jiddikjaraw lilhom innifishom inkompetenti, anki wara li ngħatat is-sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2018, Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158).
26
Skont ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, jekk huwa biżżejjed, sabiex talba għal opinjoni tiġi ddikjarata inammissibbli, li din tkun tirrigwarda dispożizzjoni li l-kontenut tagħha ma jkunx ġie affettwat mill-ftehim li jemenda, dan joħloq, sa mill-istadju tal-eżami tal-ammissibbiltà ta’ tali talba, kwistjonijiet diffiċli ta’ delimitazzjoni bejn id-dispożizzjonijiet “qodma” u dawk “ġodda” tal-ftehim inkwistjoni.
27
Ir-Repubblika Franċiża ssostni li t-talba għal opinjoni ma tistax tiġi ddikjarata inammissibbli għar-raġuni li din tirrigwarda ftehim diġà konkluż. Fil-fatt, minn naħa, dan l-Istat Membru jqis li l-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda tiġi mistoqsija dwar il-fatt li l-ftehim previst ma jinkludix klawżola li teskludi espressament it-tilwim intra‑UE mill-mekkaniżmu previst fl-Artikolu 26 tat-TKE Mmodernizzat. Issa, l-assenza ta’ tali klawżola f’dan il-ftehim tista’ twassal għal ksur tad-dritt tal-Unjoni permezz ta’ dikjarazzjonijiet oħra tal-imsemmi ftehim, li ma jmorrux kontra d-dritt tal-Unjoni fil-preżenza ta’ din il-klawżola partikolari. Min-naħa l-oħra, din it-talba għal opinjoni tirrigwarda n-negozjati mill-ġdid ta’ ftehim meqjus kollu kemm hu, peress li l-kamp ta’ negozjati mill-ġdid jinkludi l-partijiet sostanzjali kollha tat-TKE. Barra minn hekk, huwa possibbli li l-abbozz ta’ TKE Mmodernizzat jieħu in fine l-forma ta’ ftehim ġdid sħiħ, li jissostitwixxi t-TKE attwalment fis-seħħ. L-Unjoni hija għalhekk imsejħa tikkonferma l-impenji tagħha fuq it-TKE kollu, peress li l-abbozz ta’ TKE Mmodernizzat jikkostitwixxi b’hekk, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-mekkaniżmu tiegħu għas-soluzzjoni tat-tilwim, ftehim previst, u mhux ftehim konkluż.
28
Il-Kummissjoni tosserva li ma jistax jiġi eskluż li l-kwistjoni tal-applikabbiltà tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim f’kawżi intra‑UE titqajjem fil-kuntest tal-oqsma li għalihom in-negozjati nfetħu u li huma marbuta mill-qrib mal-kwistjonijiet imqajma f’din it-talba għal opinjoni. Barra minn hekk, il-konklużjoni tat-TKE Mmodernizzat mingħajr ma jiġi emendat l-Artikolu 26 tat-TKE, jew mingħajr ma tiġi ddeterminata l-interpretazzjoni tiegħu permezz ta’ strument tad-dritt internazzjonali pubbliku li jippermetti r-rabta tat-tribunali arbitrali, tista’ tiġi interpretata minn tribunali arbitrali fis-sens li l-Unjoni u l-Istati Membri jikkonfermaw, fi ftehim internazzjonali ġdid, l-applikabbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE Mmodernizzat għat-tilwim intra‑UE.
29
F’dan il-kuntest, il-Kummissjoni tfakkar li talba għal opinjoni, li l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha huwa relattivament wiesa’, tista’ tkun iggwidata mill-għan leġittimu ta’ istituzzjoni jew ta’ Stat Membru li jkunu jafu l-portata tal-kompetenzi rispettivi tal-Unjoni u tal-Istati Membri qabel ma jiddeċiedu li jiffirmaw u jikkonkludu l-ftehim previst. Issa, il-fatt li ma jiġix emendat l-Artikolu 26 tat-TKE jista’ jiġi interpretat bħala aċċettazzjoni li r-responsabbiltà internazzjonali tal-Istati Membri tista’ tkun direttament involuta f’qasam li jaqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Unjoni. Dan iwassal għal ksur tal-obbligu li għandhom l-Istati Membri li jiżguraw, fit-territorji rispettivi tagħhom, l-applikazzjoni u l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni, billi jippermettu l-eżerċizzju ta’ kompetenza nazzjonali li tieħu preċedenza fuq il-kompetenzi tal-Unjoni kif ukoll il-prerogattivi tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jirriżultaw mill-Artikolu 19 TUE u mill-Artikolu 344 TFUE.
30
Il-Kummissjoni tirrileva li l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha l-effett li torbot lill-istituzzjonijiet u lill-Istati Membri sabiex ikomplu bin-negozjati tat-TKE Mmodernizzat, attwalment pendenti. Fid-dawl tal-kontenut ta’ din l-opinjoni, l-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiġi riflessa fi ftehim bejn l-Istati Membri u l-Unjoni dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 26 tat-TKE Mmodernizzat jew fi trattat bejn l-Istati Membri u l-Unjoni li jemenda l-Artikolu 26 tat-TKE Mmodernizzat inter se, jew, fin-nuqqas ta’ dan, il-Kunsill għandu, fuq rakkomandazzjoni emendata tal-Kummissjoni, jestendi l-portata tal-mandat ta’ negozjati.
31
Għall-kuntrarju, l-Ungerija tqis li din it-talba għal opinjoni hija inammissibbli. Hija tosserva li, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet ta’ ftehim previst mat-Trattati, huwa neċessarju li din ikollha biżżejjed elementi dwar il-kontenut stess tal-imsemmi ftehim. Issa, f’dan il-każ, abbażi tad-dokumenti u tal-informazzjoni attwalment disponibbli u tal-istat ta’ progress tan-negozjati, la t-test sħiħ u lanqas it-test parzjali tal-abbozz ta’ TKE Mmodernizzat ma huma disponibbli u ma huwiex possibbli li jiġi dedott l-eżitu tan-negozjati pendenti. Fil-fatt, l-ewwel, in-negozjati jinsabu biss fl-istadju inizjali, peress li l-Istat Membru awtur ta’ din it-talba għal opinjoni inkluda biss it-test tat-TKE attwalment fis-seħħ. It-tieni, il-lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati ma hijiex eżawrjenti u tista’ tiġi kkompletata. It-tielet, l-osservazzjonijiet dwar l-għażliet politiċi tal-partijiet kontraenti huma dawk ifformulati qabel l-ewwel sessjoni uffiċjali ta’ negozjati.
32
Il-Kunsill għandu wkoll dubji dwar l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni minħabba, b’mod partikolari, l-inċertezza dwar il-kontenut tal-ftehim previst u l-emenda eventwali tal-Artikolu 26 tat-TKE, l-assenza ta’ konsegwenzi ta’ eventwali opinjoni negattiva tal-Qorti tal-Ġustizzja u minħabba l-fatt li l-ġurisprudenza li toħroġ mis-sentenza tal‑5 ta’ Novembru 2002, Il-Kummissjoni vs Id-Danimarka (C‑467/98, EU:C:2002:625), ma hijiex rilevanti għall-każ ineżami, peress li din il-ġurisprudenza ġiet stabbilita fil-kuntest ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu skont l-Artikolu 258 TFUE.
33
Madankollu, il-Kunsill ma jikkontestax ir-rilevanza tar-raġunijiet esposti mir-Renju tal-Belġju insostenn tal-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni u jqis li ma jistax jiġi eskluż li n-negozjati jestendu finalment għall-Artikolu 26 tat-TKE. F’tali każ, id-direttivi ta’ negozjati tal-Kunsill jipprevedu li l-Kummissjoni għandha tiżgura li r-riżultat ikun konformi mad-dritt tal-Unjoni.
Teħid ta’ pożizzjoni mill‑Qorti tal‑Ġustizzja
34
Skont l-Artikolu 218(11) TFUE, Stat Membru, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill jew il-Kummissjoni jistgħu jitolbu l-opinjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà ta’ ftehim previst mat-Trattati.
35
Hija ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja li din id-dispożizzjoni hija intiża sabiex jiġu evitati l-komplikazzjonijiet li jirriżultaw minn kontestazzjonijiet ġudizzjarji dwar il-kompatibbiltà mat-Trattati ta’ ftehimiet internazzjonali li jorbtu lill-Unjoni. Fil-fatt, deċiżjoni ġudizzjarja li tikkonstata eventwalment, wara l-konklużjoni ta’ ftehim internazzjonali li jorbot lill-Unjoni, li dan il-ftehim ikun, jew minħabba l-kontenut tiegħu jew minħabba l-proċedura adottata għall-konklużjoni tiegħu, inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet tat-Trattati ma tistax ma toħloqx, mhux biss fil-livell intern tal-Unjoni iżda wkoll fil-livell tar-relazzjonijiet internazzjonali, diffikultajiet serji u tista’ tippreġudika lill-partijiet ikkonċernati kollha inklużi l-Istati terzi (Opinjoni 1/19 (Konvenzjoni ta’ Istanbul), tas‑6 ta’ Ottubru 2021, EU:C:2021:832, punt 193 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36
Ċertament, il-possibbiltà li titressaq talba għal opinjoni, skont l-Artikolu 218(11) TFUE, ma teżiġix, bħala kundizzjoni preliminari, ftehim definittiv bejn l-istituzzjonijiet ikkonċernati (Opinjoni 1/19 (Konvenzjoni ta’ Istanbul), tas‑6 ta’ Ottubru 2021, EU:C:2021:832, punt 204 u l-ġurisprudenza ċċitata).
37
Minn dan isegwi li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiġi adita b’talba għal opinjoni meta s-suġġett tal-ftehim previst ikun magħruf, anki jekk ikun għad hemm numru ta’ alternattivi miftuħa u diverġenzi marbuta mar-redazzjoni tat-testi inkwistjoni (Opinjoni 1/09 (Ftehim dwar ħolqien ta’ sistema unifikata ta’ riżoluzzjoni ta’ tilwim fil-qasam tal-privattivi), tat-8 ta’ Marzu 2011, EU:C:2011:123, punt 53).
38
Dan japplika b’mod partikolari meta t-talba għal opinjoni tirrigwarda biss il-kwistjoni dwar jekk l-Unjoni għandhiex il-kompetenza sabiex tikkonkludi ftehim previst (ara, f’dan is-sens, l-Opinjoni 2/94 (Adeżjoni tal-Komunità mal-KEDB), tat‑28 ta’ Marzu 1996, EU:C:1996:140, punti 13 sa 18).
39
Madankollu, billi t-talba għal opinjoni tirrigwarda l-kwistjoni tal-kompatibbiltà ta’ dan il-ftehim mat-Trattati, huwa neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja jkollha biżżejjed elementi tal-kontenut stess tal-imsemmi ftehim (Opinjoni 2/94 (Adeżjoni tal-Komunità mal-KEDB), tat‑28 ta’ Marzu 1996, EU:C:1996:140, punt 19, u Opinjoni 2/13 (Adeżjoni tal-Unjoni mal-KEDB), tat‑18 ta’ Diċembru 2014, EU:C:2014:2454, punt 147).
40
Issa, minn naħa, din it-talba għal opinjoni ma tirrigwardax il-kompetenza tal-Unjoni sabiex tikkonkludi t-TKE Mmodernizzat, iżda l-kompatibbiltà tiegħu, u b’mod partikolari tal-Artikolu 26 tiegħu, mat-Trattati.
41
Min-naħa l-oħra, ir-Renju tal-Belġju stess jirrikonoxxi li, meta tressqet din it-talba għal opinjoni, ma kien jeżisti ebda dokument li jinkludi t-test tat-TKE, fil-verżjoni mmodernizzata tiegħu, jew dak tal-Artikolu 26 tiegħu.
42
Skont ir-Renju tal-Belġju, dan il-fatt ma għandux jaffettwa l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal opinjoni peress li huwa magħruf, f’dan l-istadju tan-negozjati, li ebda emenda tal-Artikolu 26 ma hija prevista fil-verżjoni mmodernizzata tat-TKE. Fil-fatt, in-negozjati dwar il-modernizzazzjoni tat-TKE kienu nfetħu biss fir-rigward tal-lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati, lista li ma tinkludix il-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim previst f’dan l-artikolu.
43
Issa, l-elementi sottomessi lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jippermettux li jitqies li l-Artikolu 26 tat-TKE ma jiġix emendat fi tmiem dawn in-negozjati.
44
Fil-fatt, fl-ewwel lok, għalkemm huwa minnu li l-Konferenza tal-Karta identifikat lista ta’ oqsma miftuħa għan-negozjati u li din il-lista ma tinkludix il-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim imsemmi fl-Artikolu 26 tat-TKE, xorta jibqa’ l-fatt li, fid-data tal-preżentata ta’ din it-talba għal opinjoni, in-negozjati kienu jinsabu fi stadju bikri ħafna u s-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, Ir-Repubblika tal-Moldova (C‑741/19, EU:C:2021:655) kienet għadha ma ngħatatx. Minn dan isegwi li kunsens seta’ kien hemm, u għad jista’ jkun hemm, fost il-partijiet kontraenti, favur l-inklużjoni fl-imsemmija lista tal-qasam li taħtu jaqa’ dan l-artikolu. Konsegwentement, l-eżitu tan-negozjati eventwali li jikkonċernaw dan il-qasam ma huwiex prevedibbli biżżejjed u ma jistax jiġi eskluż li l-Artikolu 26 tat-TKE jiġi emendat.
45
Fit-tieni lok, kif irrileva r-Renju tal-Belġju stess, negozjati nfetħu fir-rigward tad-definizzjoni tal-kunċetti ta’ “investiment” u ta’ “investitur”, fis-sens tal-Artikolu 1 tat-TKE, kunċetti tali li jikkundizzjonaw il-portata tal-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim previst mill-Artikolu 26 tat-TKE. Issa, mhux biss ebda test ta’ emenda ta’ dan l-Artikolu 1 ma ġie deċiż f’dan l-istadju, iżda, barra minn hekk, l-effett li l-emendi eventwali magħmula lil dawn il-kunċetti jista’ jkollhom fuq dan il-mekkaniżmu għas-soluzzjoni tat-tilwim ma jistax jiġi evalwat fl-assenza ta’ kull element li jippermetti li wieħed ikun jaf, b’ċerta preċiżjoni, ir-regoli li jirregolaw l-imsemmi mekkaniżmu.
46
Fid-dawl ta’ dawn l-inċertezzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex biżżejjed elementi dwar il-kontenut u, b’mod iktar partikolari, dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 26 li ser ikun jinsab fit-TKE Mmodernizzat, minkejja li dan il-kamp ta’ applikazzjoni huwa s-suġġett ta’ din it-talba għal opinjoni. Jidher, għalhekk, li din tal-aħħar hija prematura.
47
Fl-aħħar nett, għandu jingħad ukoll li, fir-rigward tal-kunsiderazzjonijiet ta’ opportunità, imfakkra fil-punt 25 ta’ din l-opinjoni, li jiġġustifikaw teħid ta’ pożizzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-kwistjoni tal-kompatibbiltà tal-Artikolu 26 tat-TKE mat-Trattati, huwa biżżejjed li jiġi kkonstatat, minn naħa, li tali kunsiderazzjonijiet ma għandhomx x’jaqsmu mal-għan tal-proċedura ta’ opinjoni mfakkar fil-punt 35 ta’ din l-opinjoni, peress li din id-dispożizzjoni hija diġà fis-seħħ. Min-naħa l-oħra, u fi kwalunkwe każ, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet dwar din il-kwistjoni. Fil-fatt, mis-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, Ir‑Repubblika tal-Moldova (C‑741/19, EU:C:2021:655), u b’mod partikolari mill-punti 40 sa 66 ta’ din tal-aħħar, jirriżulta b’mod ċar li l-osservanza tal-prinċipju ta’ awtonomija tad-dritt tal-Unjoni, stabbilit fl-Artikolu 344 TFUE, jeżiġi li l-Artikolu 26(2)(c) tat-TKE jiġi interpretat fis-sens li ma huwiex applikabbli għat-tilwim bejn Stat Membru u investitur ta’ Stat Membru ieħor dwar investiment imwettaq minn dan tal-aħħar fl-ewwel Stat Membru.
48
Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex biżżejjed elementi dwar il-kontenut stess tal-ftehim previst u li, għaldaqstant, din it-talba għal opinjoni, minħabba n-natura prematura tagħha, għandha titqies li hija inammissibbli.
Konsegwentment, il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tagħti l-opinjoni segwenti:
It-talba għal opinjoni mressqa mir-Renju tal-Belġju fit‑2 ta’ Diċembru 2020 hija inammissibbli.
Lycourgos Rodin Bonichot
Rossi Spineanu-Matei
Lussemburgu, is-16 ta’ Ġunju 2022.
Ir-Reġistratur Il-President tar-Raba’ Awla
A. Calot Escobar C. Lycourgos