62023CJ0562
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 27ης Φεβρουαρίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών – Εναρμονισμένο ραδιοφάσμα – Μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως για περιορισμένη χρονική περίοδο – Παράταση ισχύος των εν λόγω δικαιωμάτων – Οδηγία 2002/20/ΕΚ – Άρθρο 5, παράγραφος 2 – Οδηγία 2002/20, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/140/ΕΚ – Άρθρο 5, παράγραφος 2 – Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών – Οδηγία (ΕΕ) 2018/1972 – Άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2 – Διαχρονική εφαρμογή»
Στην υπόθεση C‑562/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Upravno sodišče (διοικητικό πρωτοδικείο, Σλοβενία) με απόφαση της 24ης Αυγούστου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 11 Σεπτεμβρίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
T - 2 družba za ustvarjanje, razvoj in trženje elektronskih komunikacij in opreme d.o.o.
κατά
Agencija za komunikacijska omrežja in storitve Republike Slovenije,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους T. von Danwitz (εισηγητή), Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, προεδρεύοντα του έκτου τμήματος, A. Kumin και I. Ziemele, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Pikamäe
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η Σλοβενική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τη V. Klemenc,
–
η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον L. Aguilera Ruiz,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους O. Gariazzo και L. Malferrari, καθώς και από την B. Rous Demiri,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την αδειοδότηση) (ΕΕ 2002, L 108, σ. 21), του άρθρου 5, παράγραφος 2, τέταρτο εδάφιο, της οδηγίας 2002/20, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/140/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 337, σ. 37) (στο εξής: τροποποιηθείσα οδηγία 2002/20), καθώς και του άρθρου 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (ΕΕ 2018, L 321, σ. 36).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της T - 2 družba za ustvarjanje, razvoj in trženje elektronskih komunikacij in opreme d.o.o. (στο εξής: T‑2), εταιρίας σλοβενικού δικαίου, και του Agencija za komunikacijska omrežja in storitve Republike Slovenije (Οργανισμού Δικτύων και Υπηρεσιών Επικοινωνιών της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, στο εξής: Οργανισμός), σχετικά με την εκ μέρους του δευτέρου απόρριψη της αιτήσεως να παρατεθεί η ισχύς της αποφάσεως με την οποία ο Οργανισμός χορήγησε στην T‑2 μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως του ραδιοφάσματος.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2002/20
3
Το άρθρο 5 της οδηγίας 2002/20, το οποίο έφερε τον τίτλο «Δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνοτήτων και αριθμών», όριζε στην παράγραφο 2, δεύτερο εδάφιο, τα εξής:
«[…] Όταν τα κράτη μέλη χορηγούν δικαιώματα χρήσης για περιορισμένη χρονική περίοδο, η διάρκειά της είναι η ενδεδειγμένη για την εκάστοτε υπηρεσία.»
4
Το άρθρο 5 της τροποποιηθείσας οδηγίας 2002/20, το οποίο έφερε τον τίτλο «Δικαιώματα χρήσης ραδιοσυχνοτήτων και αριθμών», όριζε στην παράγραφο 2, τέταρτο εδάφιο, τα ακόλουθα:
«Σε περίπτωση που κράτη μέλη χορηγούν δικαιώματα χρήσης για περιορισμένη χρονική περίοδο, η διάρκεια είναι κατάλληλη για τη σχετική υπηρεσία λόγω του επιδιωκόμενου στόχου, λαμβανομένης δεόντως υπόψη της αναγκαίας περιόδου για την απόσβεση της επένδυσης.»
5
Η οδηγία 2002/20 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2018/1972.
Η οδηγία 2018/1972
6
Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 131 και 323 της οδηγίας 2018/1972 έχουν ως εξής:
«(1)
Οι οδηγίες […] 2002/20/ΕΚ […] έχουν τροποποιηθεί ουσιωδώς. Με την ευκαιρία περαιτέρω τροποποιήσεων, οι οδηγίες αυτές θα πρέπει να αναδιατυπωθούν για λόγους σαφήνειας.
[…]
(131)
Η αποτελεσματική διαχείριση του ραδιοφάσματος μπορεί να διασφαλίζεται με τη διευκόλυνση της συνεχιζόμενης αποδοτικής χρήσης του ραδιοφάσματος που έχει ήδη εκχωρηθεί. Προκειμένου να κατοχυρώνεται η ασφάλεια δικαίου για τους κατόχους των δικαιωμάτων, η δυνατότητα ανανέωσης των δικαιωμάτων χρήσης θα πρέπει να εξετάζεται εντός κατάλληλου χρονικού διαστήματος πριν από τη λήξη των εκάστοτε δικαιωμάτων, για παράδειγμα όταν τα δικαιώματα έχουν χορηγηθεί για 15 έτη ή περισσότερο, τουλάχιστον δύο έτη πριν από τη λήξη των δικαιωμάτων αυτών, εκτός αν έχει εξαιρεθεί ρητά η δυνατότητα ανανέωσης κατά τη στιγμή της χορήγησης. […]
[…]
(323)
Δεδομένου ότι ο στόχος της παρούσας οδηγίας, δηλαδή η επίτευξη εναρμονισμένου και απλουστευμένου πλαισίου για τη ρύθμιση δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, συναφών ευκολιών και συναφών υπηρεσιών, των όρων για την αδειοδότηση δικτύων και υπηρεσιών, της χρήσης ραδιοφάσματος […] δεν μπορεί να επιτευχθεί ικανοποιητικά από τα κράτη μέλη, μπορεί όμως εξαιτίας των διαστάσεων και των αποτελεσμάτων της δράσης, να επιτευχθεί καλύτερα σε επίπεδο [Ευρωπαϊκής] Ένωσης, η Ένωση δύναται να λάβει μέτρα […]».
7
Το άρθρο 1 της οδηγίας 2018/1972, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αντικείμενο, πεδίο εφαρμογής και σκοποί», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει εναρμονισμένο πλαίσιο για τη ρύθμιση δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, συναφών ευκολιών και συναφών υπηρεσιών, καθώς και ορισμένων πτυχών του τερματικού εξοπλισμού. Καθορίζει τα καθήκοντα των εθνικών ρυθμιστικών αρχών και, κατά περίπτωση, άλλων αρμόδιων αρχών και θεσπίζει σύνολο διαδικασιών για την εξασφάλιση της εναρμονισμένης εφαρμογής του ρυθμιστικού πλαισίου σε ολόκληρη την Ένωση.»
8
Το άρθρο 2 της ως άνω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
25)
“εναρμονισμένο ραδιοφάσμα”: το ραδιοφάσμα για το οποίο έχουν καθοριστεί εναρμονισμένες προϋποθέσεις σχετικά με τη διαθεσιμότητα και την αποτελεσματική χρήση του μέσω τεχνικού μέτρου εφαρμογής σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης αριθ. 676/2002/ΕΚ [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με ένα κανονιστικό πλαίσιο για την πολιτική του ραδιοφάσματος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (απόφαση ραδιοφάσματος) (ΕΕ 2002, L 108, σ. 1)]·
[…]».
9
Το άρθρο 47 της οδηγίας 2018/1972, το οποίο φέρει τον τίτλο «Όροι που συνοδεύουν τα μεμονωμένα δικαιώματα χρήσης ραδιοφάσματος», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Οι αρμόδιες αρχές προβλέπουν τους όρους για τα μεμονωμένα δικαιώματα χρήσης ραδιοφάσματος σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 1, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η βέλτιστη και πλέον αποτελεσματική και αποδοτική χρήση του ραδιοφάσματος. Οι αρμόδιες αρχές, πριν από την εκχώρηση ή την ανανέωση των εν λόγω δικαιωμάτων, θεσπίζουν με σαφήνεια τους όρους αυτούς, μεταξύ άλλων το απαιτούμενο επίπεδο χρήσης και τη δυνατότητα να πληρούν την εν λόγω απαίτηση μέσω εμπορίας ή χρονομίσθωσης, προκειμένου να διασφαλίζεται η εφαρμογή των όρων αυτών σύμφωνα με το άρθρο 30. Με τους όρους που συνοδεύουν ανανεώσεις δικαιωμάτων χρήσης ραδιοφάσματος δεν παρέχονται αδικαιολόγητα πλεονεκτήματα στους υπάρχοντες κατόχους των εν λόγω δικαιωμάτων.
[…]
Οι αρμόδιες αρχές, εγκαίρως και με διαφάνεια, διαβουλεύονται με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα ενημερώνουν σχετικά με τους όρους που συνοδεύουν τα μεμονωμένα δικαιώματα χρήσης πριν από την επιβολή τους. Οι αρμόδιες αρχές καθορίζουν εκ των προτέρων τα κριτήρια για την αξιολόγηση της εκπλήρωσης των εν λόγω όρων και ενημερώνουν σχετικά τα ενδιαφερόμενα μέρη με διαφάνεια.»
10
Το άρθρο 49 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διάρκεια ισχύος δικαιωμάτων», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 2 τα ακόλουθα:
«1.   Σε περίπτωση που κράτη μέλη χορηγούν άδεια για τη χρήση ραδιοφάσματος μέσω μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσης για περιορισμένη χρονική περίοδο, διασφαλίζουν ότι το δικαίωμα χρήσης χορηγείται για περίοδο κατάλληλη ως προς τους στόχους που επιδιώκονται σύμφωνα με το άρθρο 55 παράγραφος 2, λαμβανομένης δεόντως υπόψη της ανάγκης να διασφαλίζεται ο ανταγωνισμός, καθώς και, ειδικότερα, η αποτελεσματική και αποδοτική χρήση ραδιοφάσματος και να προάγονται η καινοτομία και οι αποδοτικές επενδύσεις, μεταξύ άλλων με την πρόβλεψη κατάλληλης περιόδου για την απόσβεση της επένδυσης.
2.   Σε περίπτωση που τα κράτη μέλη χορηγούν μεμονωμένα δικαιώματα χρήσης ραδιοφάσματος για τα οποία έχουν θεσπιστεί οι εναρμονισμένες προϋποθέσεις από τεχνικά μέτρα εφαρμογής σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 676/2002/ΕΚ προκειμένου να καταστεί δυνατή η χρήση του για υπηρεσίες ασύρματων ευρυζωνικών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (“ασύρματες ευρυζωνικές υπηρεσίες”) για περιορισμένο χρονικό διάστημα, διασφαλίζουν τη ρυθμιστική προβλεψιμότητα για τους κατόχους των δικαιωμάτων για περίοδο τουλάχιστον 20 ετών όσον αφορά τους όρους για επένδυση σε υποδομές που βασίζονται στην εν λόγω χρήση ραδιοφάσματος, λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων όπως αναφέρονται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου. Το παρόν άρθρο υπόκειται, ανάλογα με την περίπτωση, στην τυχόν τροποποίηση των όρων που συνοδεύουν τα εν λόγω δικαιώματα χρήσης σύμφωνα με το άρθρο 18.
Για τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω δικαιώματα ισχύουν για τουλάχιστον 15 έτη και προβλέπουν, όπου κρίνεται απαραίτητο για τη συμμόρφωση με το πρώτο εδάφιο, κατάλληλη παράτασή τους, υπό τους όρους που καθορίζονται στην παρούσα παράγραφο.
Τα κράτη μέλη καθιστούν διαθέσιμα με διαφανή τρόπο τα γενικά κριτήρια για την παράταση της διάρκειας των δικαιωμάτων χρήσης σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη πριν από τη χορήγησή τους, στο πλαίσιο των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 55 παράγραφοι 3 και 6. Τα γενικά αυτά κριτήρια αφορούν:
α)
την ανάγκη να διασφαλιστούν η αποτελεσματική και αποδοτική χρήση του συγκεκριμένου ραδιοφάσματος, τους στόχους που επιδιώκονται βάσει του άρθρου 45 παράγραφος 2 στοιχεία α) και β) ή την ανάγκη επίτευξης στόχων γενικού συμφέροντος σε σχέση με τη διασφάλιση της ασφάλειας της ζωής, της δημόσιας τάξης, της δημόσιας ασφάλειας ή της άμυνας και
β)
την ανάγκη διασφάλισης του ανόθευτου ανταγωνισμού.
Το αργότερο δύο έτη πριν από τη λήξη της αρχικής περιόδου ισχύος ενός μεμονωμένου δικαιώματος χρήσης, η αρμόδια αρχή διενεργεί αντικειμενική και μελλοντοστραφή αξιολόγηση των γενικών κριτηρίων που προβλέπονται για την παράταση της διάρκειας του εν λόγω δικαιώματος χρήσης λαμβάνοντας υπόψη το άρθρο 45 παράγραφος 2 στοιχείο γ). Υπό την προϋπόθεση ότι η αρμόδια αρχή δεν έχει λάβει μέτρα επιβολής λόγω μη συμμόρφωσης με τους όρους των δικαιωμάτων χρήσης δυνάμει του άρθρου 30, χορηγεί την παράταση της διάρκειας του δικαιώματος χρήσης, εκτός εάν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω παράταση δεν πληροί τα γενικά κριτήρια που καθορίζονται σύμφωνα με το στοιχείο α) ή β) του τρίτου εδαφίου της παρούσας παραγράφου.
Με βάση την εν λόγω αξιολόγηση, η αρμόδια αρχή ενημερώνει τον κάτοχο του δικαιώματος για το αν μπορεί να χορηγηθεί παράταση της διάρκειας του δικαιώματος χρήσης.
Εάν η εν λόγω παράταση δεν πρόκειται να χορηγηθεί, η αρμόδια αρχή εφαρμόζει το άρθρο 48 για τη χορήγηση δικαιωμάτων χρήσης για τη συγκεκριμένη ζώνη ραδιοφάσματος.
Τυχόν μέτρα που λαμβάνονται σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο είναι αναλογικά, αμερόληπτα, διαφανή και αιτιολογημένα.
Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 23, τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν την ευκαιρία να υποβάλουν παρατηρήσεις για οποιοδήποτε σχέδιο μέτρου δυνάμει του τρίτου και τέταρτου εδαφίου της παρούσας παραγράφου για περίοδο τουλάχιστον τριών μηνών.
Η παρούσα παράγραφος δεν θίγει την εφαρμογή των άρθρων 19 [σχετικά με τον περιορισμό ή την ανάκληση δικαιωμάτων] και 30 [περί συμμορφώσεως προς τους όρους της γενικής άδειας ή των δικαιωμάτων χρήσης ραδιοφάσματος και πόρων αριθμοδότησης και περί συμμορφώσεως προς τις ειδικές υποχρεώσεις].
Κατά τον καθορισμό των τελών για τα δικαιώματα χρήσης, τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη τον μηχανισμό που προβλέπεται στην παρούσα παράγραφο.»
11
Το άρθρο 124 της οδηγίας 2018/1972, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν και δημοσιεύουν, έως τις 21 Δεκεμβρίου 2020, τις αναγκαίες νομοθετικές, ρυθμιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία. […]
Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τις διατάξεις αυτές από τις 21 Δεκεμβρίου 2020.
Όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τις εν λόγω διατάξεις, αυτές περιέχουν παραπομπή στην παρούσα οδηγία […]».
12
Το άρθρο 125 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κατάργηση», ορίζει τα ακόλουθα:
«Οι οδηγίες […] [2002/20] […], που απαριθμούνται στο παράρτημα XIΙ μέρος A, καταργούνται με ισχύ από τις 21 Δεκεμβρίου 2020 […]
[…]».
13
Το άρθρο 126 της οδηγίας 2018/1972, το οποίο φέρει τον τίτλο «Έναρξη ισχύος», προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την τρίτη ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»
Η απόφαση 676/2002
14
Το άρθρο 1 της οδηγίας 676/2002, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σκοπός και πεδίο εφαρμογής», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Σκοπός της παρούσας απόφασης είναι η θέσπιση πολιτικής και νομοθετικού πλαισίου στην Κοινότητα προκειμένου να εξασφαλίζονται ο συντονισμός των προσεγγίσεων πολιτικής και, οσάκις ενδείκνυται, εναρμονισμένες προϋποθέσεις όσον αφορά τη διαθεσιμότητα και την αποτελεσματική χρήση του ραδιοφάσματος που απαιτούνται για την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς σε τομείς κοινοτικής πολιτικής, όπως οι ηλεκτρονικές επικοινωνίες, οι μεταφορές και η έρευνα και ανάπτυξη (Ε & Α).»
15
Το άρθρο 2 της ως άνω αποφάσεως, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμός», προβλέπει τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, το “ραδιοφάσμα” περιλαμβάνει ραδιοκύματα συχνότητας μεταξύ 9 kHz και 3000 GHz. Τα ραδιοκύματα είναι ηλεκτρομαγνητικά κύματα που μεταδίδονται στο χώρο χωρίς τεχνητό οδηγό.»
Το σλοβενικό δίκαιο
16
Το άρθρο 155 του Ustava Republike Slovenije (Συντάγματος της Δημοκρατίας της Σλοβενίας) ορίζει τα εξής:
«Οι νόμοι, οι λοιποί κανόνες δικαίου και οι πράξεις γενικής ισχύος δεν μπορούν να έχουν αναδρομική ισχύ. Μόνο με νόμο μπορεί να ορίζεται ότι ορισμένες εκ των διατάξεών του έχουν αναδρομική ισχύ, εφόσον τούτο απαιτείται για λόγους δημοσίου συμφέροντος και εφόσον δεν θίγονται κατ’ αυτόν τον τρόπο κεκτημένα δικαιώματα.»
17
Το άρθρο 50, παράγραφος 1, του Zakon o elektronskih komunikacijah (νόμου περί ηλεκτρονικών επικοινωνιών) (Uradni list RS, αριθ. 43/04, στο εξής: Zekom) όριζε τα ακόλουθα:
«Η απόφαση περί εκχωρήσεως ραδιοσυχνοτήτων εκδίδεται από τον Οργανισμό και ισχύει για ορισμένη χρονική περίοδο, η οποία δεν υπερβαίνει τα δεκαπέντε έτη, εξαιρουμένης της εκχωρήσεως ραδιοσυχνοτήτων για την παροχή υπηρεσιών κινητής ραδιοτηλεφωνίας στην αεροναυτιλία και στη ναυτιλία.»
18
Το άρθρο 51 του Zekom προέβλεπε τα εξής:
«Η διάρκεια ισχύος της αποφάσεως περί εκχωρήσεως ραδιοσυχνοτήτων δύναται να παραταθεί κατόπιν αιτήσεως του δικαιούχου, εφόσον κατά τη λήξη ισχύος της πληρούνται όλες οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη χρήση των ραδιοσυχνοτήτων.»
19
Το άρθρο 53, παράγραφος 1, του Zakon o elektronskih komunikacijah (ZEKom‑1) [νόμου περί ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ZEKom-1), Uradni list RS, αριθ. 109/12, στο εξής: Zekom-1], ο οποίος αντικατέστησε τον Zekom και ίσχυσε από τις 15 Ιανουαρίου 2013 έως τις 9 Νοεμβρίου 2022, όριζε τα εξής:
«Η απόφαση περί εκχωρήσεως δικαιωμάτων επί του ραδιοφάσματος εκδίδεται από τον Οργανισμό και ισχύει για ορισμένη χρονική περίοδο, η οποία πρέπει να έχει την προσήκουσα διάρκεια που είναι αναγκαία για την απόσβεση της επένδυσης, πλην όμως δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 15 έτη, εξαιρουμένης της χορηγήσεως δικαιωμάτων επί του ραδιοφάσματος για την παροχή υπηρεσιών κινητής ραδιοτηλεφωνίας στην αεροναυτιλία και στη ναυτιλία».
20
Το άρθρο 54, παράγραφος 1, του Zekom-1 όριζε τα ακόλουθα:
«Η διάρκεια ισχύος απόφασης περί εκχωρήσεως ραδιοσυχνοτήτων, με εξαίρεση τις αποφάσεις περί εκχωρήσεως ραδιοσυχνοτήτων για την παροχή δημόσιων υπηρεσιών επικοινωνιών σε τελικούς χρήστες, μπορεί να παραταθεί κατόπιν αιτήσεως του δικαιούχου, εφόσον κατά τη λήξη ισχύος της πληρούνται όλες οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη χρήση των εν λόγω ραδιοσυχνοτήτων και υπό την επιφύλαξη τηρήσεως των σκοπών που διαλαμβάνονται στα άρθρα 194, 195, 196 και 197 του παρόντος νόμου.»
21
Δυνάμει του άρθρου 240 του Zekom-1, οι αποφάσεις που είχαν εκδοθεί βάσει του Zekom ήταν δυνατό να τροποποιηθούν, να ανακληθούν ή να καταργηθούν σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τους όρους διαδικασίας που προέβλεπε ο Zekom-1.
22
Κατά το άρθρο 307, παράγραφος 1, του Zakon o elektronskih komunikacijah (ZEKom-2) [νόμου περί ηλεκτρονικών επικοινωνιών (ZEKom-2), Uradni list RS, αριθ. 130/22, στο εξής: Zekom-2], με τον οποίο αντικαταστάθηκε ο Zekom-1 και μεταφέρθηκε στη σλοβενική έννομη τάξη η οδηγία 2018/1972 και ο οποίος ισχύει από τις 10 Νοεμβρίου 2022, οι αποφάσεις που εκδόθηκαν βάσει του Zekom-1 και αφορούν χρονικές περιόδους ισχύος οι οποίες δεν είχαν ακόμη λήξει κατά τον χρόνο θέσεως σε ισχύ του νέου νόμου, τροποποιούνται, ανακαλούνται ή καταργούνται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις και τους όρους διαδικασίας που προβλέπει ο Zekom 2.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
23
Με απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2006, ο Οργανισμός χορήγησε στην T‑2 μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως ραδιοσυχνοτήτων για χρονική περίοδο δεκαπέντε ετών, προκειμένου να διασφαλισθεί η παροχή δημόσιων υπηρεσιών επικοινωνιών στους τελικούς χρήστες. Η προκήρυξη για τη σύναψη δημοσίας συμβάσεως βάσει της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση δεν προέβλεπε τη δυνατότητα παρατάσεως της προμνημονευθείσας χρονικής περιόδου.
24
Στις 20 Αυγούστου 2021 η T‑2 ζήτησε να παραταθεί κατά πέντε έτη η ισχύς της ως άνω αποφάσεως για μέρος των οικείων ραδιοσυχνοτήτων, επικαλούμενη ιδίως το άρθρο 49 της οδηγίας 2018/1972.
25
Την 1η Οκτωβρίου 2021 ο Οργανισμός απέρριψε την ως άνω αίτηση με την αιτιολογία, αφενός, ότι, δυνάμει του Zekom-1, η διάρκεια ισχύος της εν λόγω αποφάσεως δεν μπορούσε να παραταθεί πέραν των δεκαπέντε ετών και, αφετέρου, ότι τέτοια παράταση δεν ήταν δυνατό να χορηγηθεί ούτε βάσει του άρθρου 49 της οδηγίας 2018/1972.
26
Όσον αφορά τη συγκεκριμένη διάταξη, ο Οργανισμός διευκρίνισε ότι η παράταση της διάρκειας ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως του ραδιοφάσματος, σύμφωνα με το άρθρο 49, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2018/1972, προβλέφθηκε για πρώτη φορά με την εν λόγω οδηγία με σκοπό τη διασφάλιση της 20ετούς ρυθμιστικής προβλεψιμότητας και ότι, ως εκ τούτου, ο σκοπός αυτός δεν μπορούσε να είναι γνωστός το 2006, κατά την εκ μέρους του Οργανισμού χορήγηση δικαιωμάτων χρήσεως στην T‑2.
27
Η T‑2 άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως περί απορρίψεως της αιτήσεώς της ενώπιον του Upravno sodišče (διοικητικού πρωτοδικείου, Σλοβενία).
28
Ενώπιον του ως άνω δικαστηρίου, η T‑2 υποστήριξε ότι ο Zekom-1 αντιβαίνει στην οδηγία 2018/1972 και ότι το άρθρο 49, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας συνιστά διάταξη με άμεσο αποτέλεσμα. Κατά την προσφεύγουσα της κύριας δίκης, η συγκεκριμένη διάταξη τυγχάνει εφαρμογής στα μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως ραδιοσυχνοτήτων τα οποία είχαν χορηγηθεί πριν από την έκδοση της οδηγίας και των οποίων η ισχύς δεν είχε λήξει κατά τον χρόνο θέσεως της οδηγίας σε ισχύ. Ως εκ τούτου, ο Οργανισμός όφειλε να κινήσει διαδικασία ανανεώσεως των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως που είχαν χορηγηθεί στην T‑2 το 2006 το αργότερο δύο έτη πριν από τη λήξη της ισχύος τους, έπρεπε δε, από τις 21 Δεκεμβρίου 2020, ημερομηνία εκπνοής της προθεσμίας για τη μεταφορά της εν λόγω οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, να παρατείνει τη χρονική διάρκεια ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως τα οποία είχαν χορηγηθεί για χρονική περίοδο μικρότερη των 20 ετών, έτσι ώστε η χρονική διάρκεια ισχύος τους να είναι εικοσαετής.
29
Προς αντίκρουση των ανωτέρω, ο Οργανισμός αντιτείνει ότι το άρθρο 49, παράγραφος 2, της οδηγίας 2018/1972 δεν προβλέπει αυτόματη παράταση της ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως που είχαν χορηγηθεί πριν από την έκδοση της οδηγίας, αλλά καταλείπει προς τούτο περιθώριο εκτιμήσεως στα κράτη μέλη. Επιπλέον, οι προϋποθέσεις για την παράταση της ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως τις οποίες προβλέπει η εν λόγω διάταξη και, ειδικότερα, η ανάγκη να διασφαλισθεί 20ετής ρυθμιστική προβλεψιμότητα δεν μπορούσαν να είναι γνωστές το 2006, κατά τη χορήγηση των επίμαχων στην κύρια δίκη δικαιωμάτων χρήσεως.
30
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το άρθρο 124 της εν λόγω οδηγίας δεν προβλέπει μεταβατικό καθεστώς το οποίο να ισχύει για τα επίμαχα δικαιώματα και ότι το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της ίδιας οδηγίας δεν φαίνεται να έχει αναδρομική ισχύ, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή προβλέπει ότι τα γενικά κριτήρια για την παράταση της ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως πρέπει να είναι γνωστά ήδη πριν από τη χορήγηση των εν λόγω δικαιωμάτων.
31
Όσον αφορά το εθνικό δίκαιο, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το μεταβατικό καθεστώς για την εφαρμογή της οδηγίας 2018/1972 το οποίο προβλέπει ο θεσπισθείς στις 28 Σεπτεμβρίου 2022 Zekom-2 έχει εφαρμογή από της ημερομηνίας θέσεώς του σε ισχύ, ήτοι από τις 10 Νοεμβρίου 2022, μόνο στα υφιστάμενα κατά την εν λόγω ημερομηνία δικαιώματα, χωρίς δυνατότητα αναδρομικής εφαρμογής.
32
Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι, μολονότι κατά τον χρόνο χορηγήσεως των δικαιωμάτων χρήσεως στην T‑2 ήταν δυνατή η χορήγηση παρατάσεως κατ’ εφαρμογήν του Zekom, η δυνατότητα αυτή δεν υφίστατο κατά τον χρόνο λήξεως της ισχύος των δικαιωμάτων, στις 21 Σεπτεμβρίου 2021, δεδομένου ότι ο Zekom-1 αποκλείει κάθε δυνατότητα παρατάσεως της ισχύος δικαιωμάτων χρήσεως πέραν της δεκαπενταετίας.
33
Στο ως άνω πλαίσιο, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η έκβαση της διαφοράς της κύριας δίκης εξαρτάται από το ζήτημα αν η ισχύς των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως του ραδιοφάσματος που χορηγήθηκαν στην T‑2 πριν τεθεί σε ισχύ η οδηγία 2018/1972 πρέπει να παραταθεί κατά πέντε έτη, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας, και αν η συγκεκριμένη διάταξη έχει άμεσο αποτέλεσμα όσον αφορά τη διαφορά της κύριας δίκης, καθόσον η διάταξη αυτή δεν μεταφέρθηκε στη σλοβενική έννομη τάξη εντός της ταχθείσας με την οδηγία προθεσμίας. Σε περίπτωση καταφατική απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί αναγκαία την εκ μέρους του Δικαστηρίου διευκρίνιση των γενικών κριτηρίων για την παράταση ισχύος των δικαιωμάτων που προβλέπονται στην εν λόγω διάταξη.
34
Περαιτέρω, σε περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο κρίνει ότι το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2018/1972 δεν έχει εφαρμογή στο ζήτημα της παρατάσεως της ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων που χορηγήθηκαν πριν από τη θέση της εν λόγω οδηγίας σε ισχύ, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν πρέπει να εφαρμοσθεί απευθείας το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20 ή το άρθρο 5, παράγραφος 2, της τροποποιηθείσας οδηγίας 2002/20 και, κατά περίπτωση, βάσει ποίων κριτηρίων δύναται να εκτιμηθεί ο κατάλληλος χαρακτήρας της χρονικής διάρκειας της χορηγήσεως των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως και η υποχρέωση παρατάσεώς της σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις.
35
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Upravno sodišče (διοικητικό πρωτοδικείο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Αποτελεί το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας [2018/1972] σαφή, απαλλαγμένη αιρέσεων και αρκούντως ακριβή διάταξη ώστε να μπορούν να την επικαλούνται οι ιδιώτες ενώπιον των εθνικών διοικητικών αρχών και των εθνικών δικαστηρίων;
2)
Εφαρμόζεται το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας [2018/1972] και στην περίπτωση παράτασης της διάρκειας ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσης του ραδιοφάσματος, τα οποία χορηγήθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος της εν λόγω οδηγίας, και ποια γενικά κριτήρια εφαρμόζονται στην περίπτωση αυτή προκειμένου να εκτιμηθεί αν πρέπει να παραταθεί η διάρκεια ισχύος μεμονωμένου δικαιώματος;
3)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα και προκειμένου να εκτιμηθεί η καταλληλότητα της περιόδου ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσης του ραδιοφάσματος που χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια ισχύος της οδηγίας [2002/20] και, συνεπώς, η δυνατότητα παράτασης της διάρκειάς τους, επιβάλλεται η εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας [2002/20] ή του άρθρου 5, παράγραφος 2, τέταρτο εδάφιο, της [τροποποιηθείσας] οδηγίας [2002/20] και είναι οι διατάξεις αυτές αρκούντως σαφείς, απαλλαγμένες αιρέσεων και ακριβείς ώστε να μπορεί να εκτιμηθεί βάσει αυτών αν είναι κατάλληλη η διάρκεια της ισχύος μεμονωμένου δικαιώματος χρήσης του ραδιοφάσματος;
4)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο τρίτο προδικαστικά ερώτημα, ποια κριτήρια πρέπει να εφαρμόζονται προκειμένου να εκτιμηθεί αν είναι κατάλληλη η διάρκεια ισχύος μεμονωμένου δικαιώματος χρήσης του RFS ή η υποχρέωση παράτασης της διάρκειας ισχύος του;
5)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο, στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, έχει σημασία για την απόφαση περί παρατάσεως το γεγονός ότι οι εθνικές διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο λήξεως του δικαιώματος αυτού απέκλειαν ρητώς τη δυνατότητα παράτασης της διάρκειας ισχύος του πέραν της 15ετίας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
36
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο πρέπει να εξετασθεί κατά πρώτον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2018/1972 έχει εφαρμογή επί του ζητήματος της παρατάσεως της διάρκειας ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως του ραδιοφάσματος τα οποία χορηγήθηκαν πριν από την ημερομηνία θέσεως σε ισχύ της εν λόγω οδηγίας, πλην όμως η ισχύς τους λήγει κατόπιν της συγκεκριμένης ημερομηνίας. Εφόσον κρίνεται αναγκαίο, ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες παρατείνεται η διάρκεια ισχύος κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω διατάξεως.
37
Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι με την οδηγία 2018/1972 θεσπίζεται ο κώδικας ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Από τις αιτιολογικές σκέψεις 1 και 323, καθώς και από το άρθρο 1, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι με αυτήν αναδιατυπώνονται πλείονες οδηγίες, μεταξύ των οποίων και η οδηγία 2002/20, και καθιερώνεται εναρμονισμένο και απλουστευμένο πλαίσιο για τη ρύθμιση των δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, των υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και των συναφών ευκολιών και υπηρεσιών. Η συγκεκριμένη οδηγία δεν περιορίζεται στην κωδικοποίηση των νομοθετημάτων του δικαίου της Ένωσης τα οποία τροποποιεί ή αντικαθιστά, αλλά τροποποιεί και το ρυθμιστικό πλαίσιο που ίσχυε πριν από την έκδοσή της προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι εξελίξεις στην αγορά [πρβλ. αποφάσεις της 14ης Μαρτίου 2024, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών), C‑452/22, EU:C:2024:232, σκέψη 84, και της 14ης Μαρτίου 2024, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Ευρωπαϊκός Κώδικας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών), C‑457/22, EU:C:2024:237, σκέψη 74].
38
Βάσει του άρθρου 124, παράγραφος 1, της οδηγίας 2018/1972, τα κράτη μέλη θεσπίζουν και δημοσιεύουν, έως την 21η Δεκεμβρίου 2020, τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την εν λόγω οδηγία, εφαρμόζουν δε τις συγκεκριμένες διατάξεις από την εν λόγω ημερομηνία. Η οδηγία 2018/1972 δεν προβλέπει, πάντως, μεταβατικό καθεστώς όσον αφορά τα υφιστάμενα κατά την προμνημονευθείσα ημερομηνία μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως του ραδιοφάσματος.
39
Υπό τις ως άνω συνθήκες, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ένας νέος κανόνας δικαίου έχει εφαρμογή από της ημερομηνίας θέσεως σε ισχύ της πράξεως με την οποία θεσπίζεται και, μολονότι δεν εφαρμόζεται επί των εννόμων καταστάσεων οι οποίες γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς υπό το κράτος του προγενέστερου νόμου, εφαρμόζεται εντούτοις στα μελλοντικά τους αποτελέσματα, καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Το αντίθετο ισχύει, υπό την επιφύλαξη της αρχής της μη αναδρομικότητας των νομικών πράξεων, μόνο σε περίπτωση που ο νέος αυτός κανόνας συνοδεύεται από ειδικές διατάξεις οι οποίες καθορίζουν συγκεκριμένα τις προϋποθέσεις διαχρονικής του εφαρμογής (απόφαση της 15ης Μαΐου 2020, Azienda Municipale Ambiente, C‑15/19, EU:C:2020:371, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40
Επιπλέον, οι διαδικαστικοί κανόνες εφαρμόζονται γενικώς κατά την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος τους, αντιθέτως προς τους κανόνες ουσιαστικού δικαίου, οι οποίοι συνήθως ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι δεν αφορούν καταστάσεις που δημιουργήθηκαν πριν από την έναρξη της ισχύος τους παρά μόνο στον βαθμό που προκύπτει σαφώς από το γράμμα τους, από τον σκοπό τους ή από την όλη οικονομία τους ότι πρέπει να παράγουν τέτοια αποτελέσματα (απόφαση της 15ης Ιουνίου 2021, Facebook Ireland κ.λπ., C‑645/19, EU:C:2021:4837, σκέψη 100 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41
Προκειμένου να κριθεί αν το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2018/1972 έχει εφαρμογή στο ζήτημα της παρατάσεως της διάρκειας ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων όπως είναι τα χορηγηθέντα στην T‑2, υπενθυμίζεται, κατ’ αρχάς, ότι, κατά τον χρόνο χορηγήσεως των εν λόγω δικαιωμάτων, συγκεκριμένα δε στις 21 Σεπτεμβρίου 2006, το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20 προέβλεπε ότι, «όταν τα κράτη μέλη χορηγούν δικαιώματα χρήσης για περιορισμένη χρονική περίοδο, η διάρκειά της είναι η ενδεδειγμένη για την εκάστοτε υπηρεσία». Όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/140, το εν λόγω άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20 επαναλάμβανε κατ’ ουσίαν τη διατύπωση αυτήν προσθέτοντας ότι η καταλληλότητα της χρονικής διάρκειας της οικείας υπηρεσίας εκτιμάται «λόγω του επιδιωκόμενου στόχου, λαμβανομένης δεόντως υπόψη της αναγκαίας περιόδου για την απόσβεση της επένδυσης». Οι εν λόγω κανόνες, επομένως, δεν καθορίζουν επακριβώς τη διάρκεια ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως ούτε τις προϋποθέσεις όσον αφορά την παράτασή της.
42
Όσον αφορά τις παραγράφους 1 και 2 του εν λόγω άρθρου 49, πρέπει να επισημανθεί ότι αυτές έχουν ως αντικείμενο, αντιστοίχως, τα μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως του ραδιοφάσματος και τα δικαιώματα χρήσεως για τα οποία έχουν καθορισθεί εναρμονισμένες προϋποθέσεις με τεχνικά μέτρα εφαρμογής, σύμφωνα με την απόφαση 676/2002, προκειμένου να καταστεί δυνατή η χρήση του ραδιοφάσματος για υπηρεσίες ασύρματων ευρυζωνικών ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Εν προκειμένω, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι, υπό την επιφύλαξη διακριβώσεως εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου, τα επίμαχα στην υπόθεση της κύριας δίκης δικαιώματα εμπίπτουν αποκλειστικώς στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω παραγράφου 2.
43
Η διάταξη αυτή προβλέπει, στο πρώτο εδάφιό της, ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν «τη ρυθμιστική προβλεψιμότητα για τους κατόχους των δικαιωμάτων για περίοδο τουλάχιστον 20 ετών» όσον αφορά τους όρους για επένδυση σε υποδομές, λαμβανομένων υπόψη των απαιτήσεων που μνημονεύονται στην παράγραφο 1 του συγκεκριμένου άρθρου, και, στο δεύτερο εδάφιό της, ότι, «[γ]ια τον σκοπό αυτό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα εν λόγω δικαιώματα ισχύουν για τουλάχιστον 15 έτη και προβλέπουν όπου κρίνεται απαραίτητο για τη συμμόρφωση με το πρώτο εδάφιο, κατάλληλη παράτασή τους, υπό τους όρους που καθορίζονται στην παρούσα παράγραφο».
44
Η εν λόγω διάταξη αποτελεί επομένως κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος, κατά τη νομολογία που υπομνήσθηκε στη σκέψη 39 της παρούσας αποφάσεως, τυγχάνει εφαρμογής επί των εννόμων καταστάσεων που γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς πριν από τη θέση του σε ισχύ μόνο στον βαθμό που προκύπτει σαφώς από το γράμμα, από τον σκοπό ή από την όλη οικονομία του ότι πρέπει να παράγει τέτοια αποτελέσματα.
45
Κατά πρώτον, όμως, η χορήγηση στην T‑2 δικαιωμάτων χρήσεως για χρονική περίοδο δεκαπέντε ετών αποτελεί νομική κατάσταση γεννηθείσα και οριστικώς διαμορφωθείσα, υπενθυμιζομένου ότι, αφενός, η απόφαση περί χορηγήσεως δεν προέβλεπε καμία παράταση πέραν της συγκεκριμένης περιόδου και, αφετέρου, ότι τέτοια παράβαση δεν προβλεπόταν ούτε από την οδηγία 2002/20 ή από την τροποποιηθείσα οδηγία 2002/20, οι οποίες εφαρμόζονταν πριν τεθεί σε ισχύ η οδηγία 2018/1972. Επιπλέον, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι ο Οργανισμός είχε κινήσει διαδικασία διαγωνισμού με αντικείμενο την εκχώρηση των επίμαχων στην υπόθεση της κύριας δίκης δικαιωμάτων στις 17 Δεκεμβρίου 2020, πριν εκπνεύσει η προθεσμία για τη μεταφορά της οδηγίας 2018/1972 στην εσωτερική έννομη τάξη, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα τη χορήγηση των δικαιωμάτων σε άλλη επιχείρηση αντί της T‑2. Κατά τα λοιπά, από τη συγκεκριμένη δικογραφία δεν προκύπτει ότι η T‑2 απέκτησε δικαιώματα παρατάσεως ή ότι έλαβε διαβεβαιώσεις ικανές να της δημιουργήσουν εύλογη πεποίθηση περί παρατάσεως, στοιχείο του οποίου η διακρίβωση απόκειται στο αιτούν δικαστήριο.
46
Κατά δεύτερον, από το γράμμα του άρθρου 49, παράγραφος 2, της οδηγίας 2018/1972 προκύπτει ότι η συγκεκριμένη διάταξη δεν μπορεί να τύχει αναδρομικής εφαρμογής. Πράγματι, το τρίτο εδάφιό της προβλέπει ότι τα γενική κριτήρια για την παράταση της διάρκειας ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως πρέπει να είναι διαθέσιμα στους ενδιαφερομένους «πριν από τη χορήγησή τους». Επιπλέον, το τέταρτο εδάφιο της εν λόγω διατάξεως ορίζει ότι, «[τ]ο αργότερο δύο έτη πριν από τη λήξη της αρχικής περιόδου ισχύος ενός [τέτοιου δικαιώματος], η αρμόδια αρχή διενεργεί αντικειμενική και μελλοντοστραφή αξιολόγηση» των κριτηρίων αυτών και προσθέτει ότι η παράταση της διάρκειας ισχύος ενός μεμονωμένου δικαιώματος χρήσεως εξαρτάται από την τήρησή τους.
47
Η προηγούμενη διαπίστωση επιρρωννύεται από το γράμμα του άρθρου 47, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας, το οποίο αφορά τους όρους στους οποίους υπόκεινται τα μεμονωμένα δικαιώματα χρήσεως του ραδιοφάσματος. Πράγματι, η εν λόγω διάταξη προβλέπει, στο πρώτο εδάφιό της, ότι οι αρμόδιες αρχές καθορίζουν με σαφήνεια το σύνολο των όρων αυτών «πριν» από την εκχώρηση των συγκεκριμένων δικαιωμάτων ή από την ανανέωση της ισχύος τους και, στο τρίτο εδάφιό της, ότι οι αρμόδιες αρχές διαβουλεύονται με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τα ενημερώνουν «εγκαίρως και με διαφάνεια» σχετικά με τους όρους στους οποίους υπόκεινται τα εν λόγω δικαιώματα «πριν από την επιβολή τους».
48
Ελλείψει ρητών ενδείξεων, ούτε ο σκοπός της διάρκειας ισχύος των δικαιωμάτων χρήσεως, κατά το άρθρο 49, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2018/1972, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της ρυθμιστικής προβλεψιμότητας για περίοδο τουλάχιστον 20 ετών από της χορηγήσεως των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως, λαμβανομένων υπόψη των επενδύσεων που πρόκειται να πραγματοποιηθούν σε υποδομές, δεν δύναται να στηρίξει ερμηνεία περί αναδρομικής ισχύος, κατά μείζονα λόγο αν ληφθεί υπόψη ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, της τροποποιηθείσας οδηγίας 2002/20, το οποίο ετύγχανε εφαρμογής κατά τον χρόνο θέσεως σε ισχύ της πρώτης οδηγίας, έκανε απλώς μνεία της «αναγκαίας περιόδου για την απόσβεση της επένδυσης».
49
Τέλος, επισημαίνεται επίσης ότι η οδηγία 2018/1972 μνημονεύει προθεσμίες οι οποίες είναι δυσχερές να τηρηθούν στην περίπτωση διαδικασίας ανανεώσεως αφορώσας, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, δικαιώματα που είχαν χορηγηθεί πριν τεθεί σε ισχύ η εν λόγω οδηγία. Πράγματι, κατά την αιτιολογική σκέψη 131 της συγκεκριμένης οδηγίας, η δυνατότητα ανανεώσεως δικαιωμάτων χρήσεως θα πρέπει να εξετάζεται εντός κατάλληλου χρονικού διαστήματος πριν από τη λήξη της ισχύος των οικείων δικαιωμάτων, επί παραδείγματι, σε περίπτωση κατά την οποία τα δικαιώματα χορηγήθηκαν για δεκαπέντε ή περισσότερα έτη, τουλάχιστον δύο έτη πριν από τη λήξη ισχύος των δικαιωμάτων αυτών, εκτός και αν η δυνατότητα ανανεώσεως είχε αποκλεισθεί ρητώς κατά τον χρόνο χορηγήσεως των δικαιωμάτων.
50
Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι στο χρονικό πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49, παράγραφος 2, της οδηγίας 2018/1972 δεν εμπίπτει έννομη κατάσταση, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, γεννηθείσα και οριστικώς διαμορφωθείσα πριν από τη θέση σε ισχύ της συγκεκριμένης οδηγίας, ούτε οι διατάξεις της παραγράφου 1 του ίδιου άρθρου, στις οποίες παραπέμπει η πρώτη διάταξη, μπορούν να τύχουν εφαρμογής επ’ αυτής.
51
Ως εκ τούτου, παρέλκει η εξέταση των προϋποθέσεων υπό τις οποίες μπορεί να παραταθεί κατ’ εφαρμογήν των εν λόγω διατάξεων η διάρκεια ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως, όπως είναι τα δικαιώματα που χορηγήθηκαν στην T‑2 πριν από τη θέση σε ισχύ της συγκεκριμένης οδηγίας.
52
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2018/1972 δεν έχει εφαρμογή επί του ζητήματος της παρατάσεως της διάρκειας ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως του ραδιοφάσματος τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ως άνω παραγράφου 2 και τα οποία χορηγήθηκαν πριν από την ημερομηνία θέσεως σε ισχύ της εν λόγω οδηγίας, πλην όμως η ισχύς τους λήγει κατόπιν της συγκεκριμένης ημερομηνίας.
Επί του πρώτου, του τρίτου, του τετάρτου και του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
53
Με το πρώτο, το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, αν το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2018/1972 αποτελεί διάταξη έχουσα άμεσο αποτέλεσμα. Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί αν πρέπει να εφαρμοσθεί άμεσα, στην υπόθεση της κύριας δίκης, το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20 ή το άρθρο 5, παράγραφος 2, της τροποποιηθείσας οδηγίας 2002/20, προκειμένου να εκτιμηθεί αν είναι κατάλληλη η διάρκεια ισχύος των μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως του ραδιοφάσματος καθώς και, εφόσον παρίσταται ανάγκη, να καθορισθούν τα κριτήρια της εκτιμήσεως αυτής. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί επίσης από το Δικαστήριο να διευκρινίσει, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, αν πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η εφαρμοστέα κατά τη λήξη ισχύος των δικαιωμάτων εθνική ρύθμιση απέκλειε κάθε δυνατότητα παρατάσεως πέραν της δεκαπενταετίας.
54
Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απόφανση επί του ζητήματος αν το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2018/1972 έχει άμεσο αποτέλεσμα.
55
Όσον αφορά το ζήτημα αν το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/20 ή το άρθρο 5, παράγραφος 2, της τροποποιηθείσας οδηγίας 2002/20 μπορούν να τύχουν άμεσης εφαρμογής στη διαφορά της κύριας δίκης, αυτό στερείται σημασίας καθόσον δεν αμφισβητείται ότι οι εν λόγω διατάξεις μεταφέρθηκαν προσηκόντως στη σλοβενική έννομη τάξη.
56
Κατά συνέπεια, δεν απαιτείται να διευκρινισθεί ούτε το ζήτημα αν το γεγονός ότι η εφαρμοστέα κατά τον χρόνο λήξεως ισχύος των δικαιωμάτων εθνική ρύθμιση απέκλειε κάθε δυνατότητα παρατάσεως πέραν της δεκαπενταετίας είναι κρίσιμο για την εξέταση των ως άνω προδικαστικών ερωτημάτων.
Επί των δικαστικών εξόδων
57
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 49, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κώδικα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, δεν έχει εφαρμογή επί του ζητήματος της παρατάσεως της διάρκειας ισχύος μεμονωμένων δικαιωμάτων χρήσεως του ραδιοφάσματος τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ως άνω παραγράφου 2 και τα οποία χορηγήθηκαν πριν από την ημερομηνία θέσεως σε ισχύ της εν λόγω οδηγίας, πλην όμως η ισχύς τους λήγει κατόπιν της συγκεκριμένης ημερομηνίας.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβενική.