62024CJ0021
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 4 września 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 101 TFUE – Zasada skuteczności – Powództwa o odszkodowanie za naruszenia przepisów prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej – Termin przedawnienia – Określenie dies a quo – Znajomość informacji niezbędnych do wniesienia powództwa o odszkodowanie – Publikacja na stronie internetowej krajowego organu ochrony konkurencji jego decyzji stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji – Skutek wiążący nieprawomocnej jeszcze decyzji krajowego organu ochrony konkurencji – Zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia – Zawieszenie postępowania przed sądem rozpoznającym powództwo o odszkodowanie – Dyrektywa 2014/104/UE – Artykuł 10 – Zastosowanie czasowe
W sprawie C‑21/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de lo Mercantil no 1 de Zaragoza (sąd gospodarczy nr 1 w Saragossie, Hiszpania) postanowieniem z dnia 10 stycznia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 12 stycznia 2024 r., w postępowaniu:
CP
przeciwko
Nissan Iberia SA,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, K. Lenaerts, prezes Trybunału, pełniący obowiązki prezesa czwartej izby, M. Gavalec, A. Arabadjiev (sprawozdawca) i R. Frendo, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: L. Carrasco Marco, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 stycznia 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu CP – M. Porto Corredoira i J. Suderow Rodríguez, abogados,
–
w imieniu Nissan Iberia SA – J. Alonso Menjón, O. Guardiola Bas, I. Torras Balcell i J. Zuloaga González, abogados,
–
w imieniu rządu hiszpańskiego – P. Pérez Zapico i A. Pérez-Zurita Gutiérrez, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – S. Baches Opi i C. Zois, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 101 TFUE w świetle zasady skuteczności.
2
Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu zaistniałego pomiędzy CP a Nissan Iberia SA (zwaną dalej „spółką Nissan”) w przedmiocie naprawienia szkody, jaka miała zostać poniesiona z tytułu naruszenia prawa konkurencji stwierdzonego w decyzji Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia (krajowej komisji ds. rynków i konkurencji, Hiszpania, zwanej dalej „CNMC”), którego dopuściło się kilka przedsiębiorstw, w tym spółka Nissan.
Ramy prawne
Prawo Unii
Rozporządzenie nr 1/2003
3
Artykuł 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101] i [102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1), zatytułowany „Jednolite stosowanie wspólnotowego prawa konkurencji”, stanowi w ust. 1:
„Jeżeli krajowe sądy orzekają w sprawie porozumień, decyzji lub praktyk na mocy art. [101] lub [102 TFUE], które są już przedmiotem decyzji Komisji [Europejskiej], nie mogą wydawać decyzji sprzecznych z decyzją wydaną przez Komisję. Sądy muszą również unikać wydawania decyzji pozostających w sprzeczności z decyzją rozważaną przez Komisję w trakcie postępowania, które Komisja wszczęła. W tym celu sąd krajowy może rozważyć, czy konieczne jest zawieszenie toczącego się postępowania. Obowiązek ten pozostaje bez uszczerbku dla praw i obowiązków wynikających z art. [267 TFUE]”.
Dyrektywa 2014/104
4
Artykuł 10 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego (Dz.U. 2014, L 349, s. 1), zatytułowany „Terminy przedawnienia”, ma następujące brzmienie:
„1.   Państwa członkowskie ustanawiają, zgodnie z niniejszym artykułem, przepisy mające zastosowanie do terminów przedawnienia dla roszczenia o odszkodowanie. Przepisy te regulują początek biegu terminu przedawnienia, długość terminu przedawnienia oraz okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu tego terminu.
2.   Bieg terminów przedawnienia nie rozpoczyna się, zanim nie ustanie naruszenie prawa konkurencji ani zanim powód nie dowie się lub zanim nie będzie można od niego zasadnie oczekiwać wiedzy:
a)
o danym działaniu oraz o fakcie, że stanowi ono naruszenie prawa konkurencji;
b)
o fakcie, że naruszenie prawa konkurencji wyrządziło mu szkodę; oraz
c)
o tożsamości sprawcy naruszenia.
3.   Państwa członkowskie zapewniają, aby terminy przedawnienia dla roszczenia o odszkodowanie wynosiły co najmniej pięć lat.
4.   Państwa członkowskie zapewniają, aby termin przedawnienia ulegał zawieszeniu lub – zależnie od prawa krajowego – przerwaniu, w przypadku gdy organ ochrony konkurencji podejmie działania do celów dochodzenia lub jego postępowania w odniesieniu do naruszenia prawa konkurencji, którego dotyczy powództwo o odszkodowanie. Zawieszenie ustaje nie wcześniej niż jeden rok po nabraniu przez rozstrzygnięcie stwierdzające naruszenie charakteru ostatecznego lub po zakończeniu postępowania w inny sposób”.
5
Artykuł 21 tej dyrektywy, zatytułowany „Transpozycja”, przewiduje w ust. 1:
„Najpóźniej do dnia 27 grudnia 2016 r. państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy. Niezwłocznie przekazują Komisji tekst tych przepisów.
[…]”.
6
Artykuł 22 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zastosowanie czasowe”, przewiduje w ust. 1:
„Państwa członkowskie zapewniają, aby środki krajowe przyjęte na mocy art. 21 w celu zapewnienia zgodności z materialnymi przepisami niniejszej dyrektywy nie były stosowane z mocą wsteczną”.
Prawo hiszpańskie
7
Artykuł 1902 Código Civil (kodeksu cywilnego) stanowi:
„Kto poprzez swoje działanie lub zaniechanie wyrządza szkodę innej osobie z winy lub wskutek niedbalstwa, jest zobowiązany do naprawienia wyrządzonej szkody”.
8
Artykuł 1968 tego kodeksu przewiduje:
„Rocznemu terminowi przedawnienia podlegają:
[…]
2.
Powództwo z tytułu odpowiedzialności cywilnej za zniewagę lub pomówienie, czy też mające za podstawę zobowiązania wynikające z winy lub niedbalstwa, o których mowa w art. 1902, od chwili gdy poszkodowany dowiedział się o tych zdarzeniach powodujących szkodę”.
9
Artykuł 1973 wspomnianego kodeksu stanowi:
„Bieg przedawnienia roszczeń zostaje przerwany wskutek wystąpienia z roszczeniem do sądu, w wyniku pozasądowego dochodzenia roszczenia przez wierzyciela oraz w wyniku wszelkich aktów uznania długu przez dłużnika”.
10
Zgodnie z art. 74 Ley 15/2007 de Defensa de la Competencia (ustawy 15/2007 o ochronie konkurencji) z dnia 3 lipca 2007 r. (BOE nr 159 z dnia 4 lipca 2007 r., s. 28848), zmienionej poprzez Real Decreto-ley 9/2017, por el que se transponen directivas de la Unión Europea en los ámbitos financiero, mercantil y sanitario, y sobre el desplazamiento de trabajadores (dekret królewski z mocą ustawy 9/2017 w sprawie transpozycji dyrektyw Unii Europejskiej w dziedzinie finansów, handlu i zdrowia oraz z zakresu delegowania pracowników) z dnia 26 maja 2017 r. (BOE nr 126 z dnia 27 maja 2017 r., s. 42820):
„1.   Termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkody wynikłej z naruszenia prawa konkurencji wynosi pięć lat.
2.   Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się, gdy ustanie naruszenie prawa konkurencji oraz gdy powód dowie się lub będzie można od niego zasadnie oczekiwać wiedzy:
a)
o danym działaniu oraz o fakcie, że stanowi ono naruszenie prawa konkurencji;
b)
o szkodzie spowodowanej wspomnianym naruszeniem oraz
c)
o tożsamości sprawcy naruszenia.
3.   Bieg terminu zostaje przerwany, jeżeli organ ochrony konkurencji wszczyna dochodzenie lub postępowanie w przedmiocie nałożenia kar w odniesieniu do naruszenia prawa konkurencji, którego dotyczy powództwo o odszkodowanie. Przerwanie ustaje rok po uprawomocnieniu się rozstrzygnięcia organu ochrony konkurencji lub po zakończeniu postępowania w inny sposób.
4.   Bieg terminu zostaje również przerwany wskutek rozpoczęcia jakiegokolwiek polubownego rozstrzygania sporów dotyczących żądania naprawienia poniesionej szkody. Przerwanie biegu terminu przedawnienia ma zastosowanie wyłącznie do tych stron, które biorą lub brały udział we wspomnianym polubownym rozstrzygnięciu sporu lub są lub były w nim reprezentowane”.
11
Artykuł 75 ust. 1 ustawy 15/2007, zmienionej dekretem królewskim z mocą ustawy 9/2017, stanowi:
„Naruszenie prawa konkurencji stwierdzone w prawomocnym rozstrzygnięciu hiszpańskiego organu ochrony konkurencji lub hiszpańskiego sądu odwoławczego jest uznawane za dowiedzione w sposób niezbity do celów powództwa o odszkodowanie wytaczanego przed sąd hiszpański”.
12
Pierwszy przepis przejściowy dekretu królewskiego z mocą ustawy 9/2017 transponujący do prawa hiszpańskiego dyrektywę 2014/104, zatytułowany „Przepisy przejściowe dotyczące powództw o odszkodowanie wynikających z naruszeń prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej”, stanowi:
„1. Przepisy art. 3 niniejszego dekretu królewskiego z mocą ustawy nie mają zastosowania z mocą wsteczną.
2. Przepisy art. 4 niniejszego królewskiego dekretu z mocą ustawy stosuje się wyłącznie do postępowań wszczętych po jego wejściu w życie”.
13
Zgodnie z art. 90 ust. 3 Ley 39/2015 del Procedimiento Administrativo Común de las Administraciones Públicas (ustawy 39/2015 o wspólnym postępowaniu administracyjnym organów publicznych) z dnia 1 października 2015 r. (BOE nr 236 z dnia 2 października 2015 r., s. 89343), mającego zastosowanie w prawie konkurencji na podstawie art. 45 ustawy 15/2007:
„Decyzja kończąca postępowanie jest wykonalna, jeżeli nie przysługuje od niej zwyczajny środek odwoławczy w trybie administracyjnym, przy czym można w niej przewidzieć środki tymczasowe niezbędne dla zagwarantowania jej skuteczności do momentu, gdy stanie się wykonalna, które mogą polegać na utrzymaniu ewentualnie przyjętych środków zabezpieczających.
W sytuacji gdy decyzja jest wykonalna, wykonalność decyzji może zostać tymczasowo zawieszona, jeżeli zainteresowany poinformuje administrację o zamiarze zaskarżenia tej prawomocnej decyzji administracyjnej przed sądem administracyjnym. Owo tymczasowe zawieszenie wygasa, gdy:
a)
w chwili upływu przewidzianego prawem terminu zainteresowany nie zaskarżył decyzji przed sądem administracyjnym.
b)
mimo że zainteresowany zaskarżył decyzję przed sądem administracyjnym:
1)   nie zażądał w drodze tego środka prawnego tymczasowego zawieszenia zaskarżonej decyzji;
2)   sąd podejmuje decyzję w sprawie wniosku o tymczasowe zawieszenie, na ustalonych w nim warunkach”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
14
W dniu 23 lipca 2015 r. CNMC wydała decyzję, w której stwierdziła, że szereg przedsiębiorstw, w tym spółka Nissan, naruszyło art. 101 TFUE i art. 1 ustawy 15/2007. Podnoszone antykonkurencyjne zachowanie polegające na wymianie szczególnie chronionych informacji handlowych między tymi przedsiębiorstwami zakończyło się w 2013 r.
15
W dniu 28 lipca 2015 r. CNMC opublikowała na swojej stronie internetowej komunikat prasowy dotyczący tej decyzji.
16
W dniu 15 września 2015 r. wspomnianą decyzję opublikowano w całości na tej stronie internetowej.
17
Decyzja ta była przedmiotem kilku skarg o stwierdzenie nieważności wniesionych przez sprawców podnoszonego naruszenia, w tym spółkę Nissan, ale została utrzymana w mocy w odniesieniu do spółki Nissan przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy, Hiszpania) w 2021 r.
18
W marcu 2023 r. CP wytoczył przed sądem odsyłającym powództwo o odszkodowanie w następstwie decyzji CNMC (follow-on damages action), domagając się zobowiązania spółki Nissan do naprawienia szkody, jaką miał ponieść CP w wyniku nabycia pojazdu, na którego cenę wpłynęło naruszenie stwierdzone w tej decyzji.
19
W ramach swojej obrony spółka Nissan utrzymuje zasadniczo, że roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu. Zdaniem tej spółki z przepisów dotyczących przedawnienia przewidzianych w kodeksie cywilnym wynika, że roczny okres przedawnienia dla takiego roszczenia rozpoczyna bieg w chwili, gdy poszkodowany dowiedział się o rozpatrywanym naruszeniu prawa konkurencji. W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę, po pierwsze, że decyzja CNMC została opublikowana w całości na stronie internetowej tego organu w dniu 15 września 2015 r., po drugie, że CNMC wydała w tym zakresie komunikat prasowy, i po trzecie, że sprawa leżąca u podstaw tej decyzji była szeroko relacjonowana przez media na szczeblu krajowym, CP nie może twierdzić, że w dniu publikacji decyzji na stronie internetowej CNMC nie miał informacji koniecznych do wytoczenia wspomnianego powództwa o odszkodowanie Ponieważ zatem zdaniem spółki Nissan dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia nie jest konieczne, by decyzja ta uprawomocniła się, można uznać, że ów termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu 15 września 2015 r.
20
Zdaniem sądu odsyłającego terminy przedawnienia mające zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia reguł konkurencji nie mogą rozpocząć biegu, dopóki dane naruszenie nie ustanie, a poszkodowany nie poweźmie wiedzy o informacjach niezbędnych do wniesienia przez niego powództwa lub nie będzie mógł w racjonalny sposób powziąć takiej wiedzy.
21
W przypadkach, w których to naruszenie stwierdzono decyzją krajowego organu ochrony konkurencji, sąd ten wskazuje, że można uznać, iż poszkodowani powzięli wiedzę o wspomnianych informacjach w chwili publikacji tej decyzji na stronie internetowej owego organu. W szczególności przy okazji tego opublikowania wiadome jest istnienie danego naruszenia, wyraźnie określeni są sprawcy tego naruszenia, wskazany jest dokładny czas trwania bezprawnego zachowania i może zostać wykazane powstanie szkody. Zdaniem wspomnianego sądu, ponieważ żaden przepis prawa nie wymaga, aby taka decyzja stała się prawomocna, by powstało prawo do naprawienia szkody spowodowanej odnośnym naruszeniem, okoliczność, że decyzja ta została zaskarżona do sądu, nie może mieć wpływu na obliczanie terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództwa o odszkodowanie mającego na celu naprawienie szkody wynikającej z danego naruszenia.
22
Zdaniem sądu odsyłającego jest prawdą, że sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie wniesione w następstwie decyzji organu ochrony konkurencji, która jest przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, może być związany zawartym w tej decyzji stwierdzeniem istnienia danego naruszenia dopiero wówczas, gdy wspomniana decyzja stała się prawomocna. Jednakże na podstawie mającego zastosowanie prawa proceduralnego ów sąd może zawiesić toczące się przed nim postępowanie do czasu uprawomocnienia się wspomnianej decyzji. Ponadto, w przypadku gdy powództwo o odszkodowanie zostanie wytoczone z tytułu naruszenia reguł konkurencji, które będzie jednocześnie przedmiotem dochodzenia prowadzonego przez organ ochrony konkurencji, wspomniany sąd będzie mógł zawiesić to postępowanie do momentu wydania decyzji przez ten organ i jej uprawomocnienia.
23
W niniejszej sprawie zdaniem tego sądu CP mógł powziąć wiedzę o wszystkich informacjach niezbędnych do wniesienia przez niego powództwa o odszkodowanie w następstwie pełnej publikacji na stronie internetowej CNMC decyzji tego organu, wydania w tym zakresie komunikatu prasowego, w którym wezwano wyraźnie poszkodowanych do wytoczenia powództwa o odszkodowanie z tytułu szkody wynikłej z odnośnego naruszenia oraz obszernej relacji mediów na szczeblu krajowym ze sprawy będącej przedmiotem tej decyzji.
24
Wspomniany sąd dodał w tym względzie, że w odróżnieniu od decyzji, które są przedmiotem publikacji na stronie internetowej tego organu oraz komunikatu prasowego także publikowanego na tej stronie internetowej, wyroki hiszpańskich sądów, na skutek których w danym przypadku decyzja wspomnianego organu stała się prawomocna, nie są przedmiotem ani komunikatu prasowego, ani publikacji w Boletín Oficial del Estado (hiszpańskim dzienniku urzędowym). Ponadto strona internetowa, na której publikowane są wyroki sądów hiszpańskich, jest trudno dostępna dla szerokiego kręgu odbiorców.
25
W tym kontekście sąd odsyłający zauważył jednak, że wbrew dokonanej przez niego wykładni przepisów regulujących dies a quo terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia reguł konkurencji istnieje krajowa linia orzecznicza, zgodnie z którą termin przedawnienia mający zastosowanie do takich powództw o odszkodowanie wniesionych w następstwie decyzji CNMC będącej przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności do właściwych sądów rozpoczyna bieg dopiero od chwili, gdy decyzja ta stała się prawomocna w następstwie kontroli sądowej. Zgodnie z tą linią orzeczniczą poszkodowany nie może powziąć wiedzy o informacjach niezbędnych do wniesienia przez niego powództwa o odszkodowanie w następstwie pełnej publikacji decyzji CNMC na stronie internetowej tego organu, wydania komunikatu prasowego oraz obszernej relacji mediów na szczeblu krajowym z odnośnej sprawy. Należałoby zatem uznać, że termin przedawnienia rozpoczyna bieg dopiero wówczas, gdy wyrok wydany przez sąd, który w ostatniej instancji rozpoznaje środki zaskarżenia, stał się prawomocny. W każdym razie bezcelowe byłoby wytaczanie powództwa o odszkodowanie w oparciu o decyzję CNMC, by następnie złożyć wniosek o jego zawieszenie celem umożliwienia oceny, czy należy oprzeć się na tej decyzji w celu uzasadnienia tego powództwa o odszkodowanie.
26
Zdaniem tego sądu wydaje się, że we wspomnianej linii orzeczniczej niesłusznie dokonano rozróżnienia między możliwością a obowiązkiem wytoczenia powództwa. Tymczasem sąd ten stoi na stanowisku, że jeśli dany powód dowiedział się o informacjach niezbędnych do wystąpienia przez niego z powództwem o odszkodowanie, powinien dokonać tego w wyznaczonych w tym celu terminach.
27
W tych okolicznościach Juzgado de lo Mercantil no 1 de Zaragoza (sąd gospodarczy nr 1 w Saragossie, Hiszpania), będący sądem odsyłającym, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy w prawie Unii Europejskiej istnieje podstawa prawna dla rozróżnienia między możliwością a obowiązkiem wytoczenia powództwa o odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa konkurencji, czy też przeciwnie, poszkodowany powinien wytoczyć takie powództwo a termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg, gdy dowie się on lub można od niego zasadnie oczekiwać wiedzy zarówno o tym, że poniósł szkodę w wyniku tego naruszenia, jak i o tożsamości sprawcy naruszenia?
2)
Czy do celów wystąpienia do sądu z powództwem o odszkodowanie należy czekać na uprawomocnienie się kary, czy też przeciwnie, jeżeli opublikowana w całości decyzja [CNMC] zawiera tożsamość sprawców danego naruszenia, dokładny czas jego trwania i produkty, których to naruszenie dotyczy, należy uznać, że powództwo o odszkodowanie może zostać wytoczone przed sądem, a termin przedawnienia rozpoczyna bieg?
3)
Czy dla celów rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia należy przyjąć, że pełna publikacja decyzji o nałożeniu kary na oficjalnej i ogólnodostępnej stronie internetowej CNMC jest równoznaczna z publikacją streszczenia decyzji Komisji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, biorąc pod uwagę, że publikacja decyzji [CNMC] odbywa się wyłącznie na oficjalnej stronie internetowej?”.
W przedmiocie wniosków o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo i o udzielenie wyjaśnień przez sąd odsyłający
28
Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 17 kwietnia 2025 r. spółka Nissan wniosła o otwarcie na nowo ustnego etapu postępowania na podstawie art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Tytułem żądania ewentualnego wniosła do Trybunału o to, by zwrócił się do sądu odsyłającego o udzielenie wyjaśnień zgodnie z art. 101 tego regulaminu postępowania.
29
Na poparcie tych wniosków spółka Nissan podniosła zasadniczo z jednej strony, że rzeczniczka generalna oparła się w swej opinii na podniesionych przez CP na rozprawie okolicznościach faktycznych i prawnych, które nie były przedmiotem kontradyktoryjnej debaty na rozprawie, a z drugiej strony, że Trybunał nie ma dostatecznej jasności w kwestii okoliczności faktycznych i stanu prawnego. Należy jej zdaniem w szczególności wyjaśnić, po pierwsze, szczegółowe zasady przerwania biegu terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództw o odszkodowanie, a w szczególności skutki dochodzenia roszczeń na drodze pozasądowej dla przerwania biegu tego terminu. W niniejszej sprawie należałoby zwrócić się do sądu odsyłającego o sprecyzowanie, czy CP dochodził roszczeń na drodze pozasądowej i, w danym wypadku, jaka była ich treść oraz koszty tego dochodzenia. Po drugie, warto wskazać liczbę decyzji CNMC o nałożeniu kary, których nieważność została stwierdzona w wyniku kontroli sądowej tych decyzji. Po trzecie, należałoby zwrócić się do sądu odsyłającego o sprecyzowanie niektórych aspektów prawa hiszpańskiego odnoszących się w szczególności do wykonalności decyzji CNMC, różnic między krajowymi przepisami regulującymi publikację decyzji CNMC a przepisami regulującymi publikację wyroków hiszpańskich sądów oraz koszty związane z przerwaniem biegu terminów przedawnienia.
30
W tym względzie w pierwszej kolejności, co się tyczy wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 252 akapit drugi TFUE rzecznik generalny publicznie przedstawia, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnione opinie w sprawach, które zgodnie ze statutem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wymagają jego zaangażowania. Trybunał nie jest związany ani tą opinią, ani uzasadnieniem prowadzącym do wniosków, które rzecznik generalny formułuje w opinii (wyrok z dnia 19 marca 2020 r., Sánchez Ruiz i in., C‑103/18 i C‑429/18, EU:C:2020:219, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
Należy również zaznaczyć, że w tym kontekście statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz regulamin postępowania przed Trybunałem nie przyznają stronom ani innym podmiotom, o których mowa w art. 23 tego statutu, możliwości przedkładania uwag w odpowiedzi na opinię przedstawioną przez rzecznika generalnego. Okoliczność, że strona lub inny podmiot nie zgadzają się z opinią rzecznika generalnego, bez względu na to, jakie kwestie porusza on w tej opinii, nie może zatem sama w sobie stanowić powodu uzasadniającego otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo (wyrok z dnia 19 marca 2020 r., Sánchez Ruiz i in., C‑103/18 i C‑429/18, EU:C:2020:219, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
32
Wynika z tego, że nie można uwzględnić przedstawionego przez spółkę Nissan wniosku o otwarcie na nowo ustnego etapu postępowania w zakresie, w jakim ma on na celu umożliwienie tej spółce ustosunkowania się do stanowiska zajętego przez rzeczniczkę generalną w jej opinii.
33
Niemniej jednak na podstawie art. 83 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione, lub jeśli po zamknięciu ustnego etapu postępowania strona przedstawiła nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia Trybunału, lub też jeśli sprawa ma zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami lub innymi podmiotami, o których mowa w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
34
W niniejszej sprawie Trybunał po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzeczniczki generalnej stwierdza, że dysponuje wszystkimi elementami niezbędnymi do udzielenia odpowiedzi na pytania skierowane przez sąd odsyłający i że sprawa nie musi zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między zainteresowanymi podmiotami. Ponadto wniosek o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo nie wskazuje na zaistnienie nowej okoliczności faktycznej, która mogłaby mieć decydujący wpływ na orzeczenie, jakie ma zapaść.
35
W związku z powyższym nie zachodzi potrzeba otwarcia ustnego etapu postępowania na nowo.
36
W drugiej kolejności w odniesieniu do przedstawionego tytułem ewentualnym żądania, w drodze którego spółka Nissan wnosi do Trybunału o to, by zwrócił się do sądu odsyłającego o udzielenie wyjaśnień, wystarczy przypomnieć, że znajdująca się w dyspozycji Trybunału możliwość żądania wyjaśnień od sądu odsyłającego na podstawie art. 101 regulaminu postępowania stanowi jedynie uprawnienie, z którego skorzystanie jest oceniane przez Trybunał w każdym wypadku w sposób dyskrecjonalny (wyrok z dnia 3 grudnia 2015 r., Banif Plus Bank, C‑312/14, EU:C:2015:794, pkt 32). Tymczasem, jak wskazano w pkt 34 niniejszego wyroku, Trybunał dysponuje wszystkimi elementami niezbędnymi do wydania orzeczenia w przedmiocie niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Wynika z tego, że owo żądanie należy również oddalić.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
37
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może być zmuszony wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w treści swego pytania (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., RegioJet, C‑57/21, EU:C:2023:6, pkt 92 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie do Trybunału należy wyprowadzenie z ogółu informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia 22 czerwca 2022 r., Volvo i DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W niniejszej sprawie w świetle wszystkich informacji przedstawionych przez sąd odsyłający należy przeformułować pytania prejudycjalne w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi umożliwiającej mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu.
39
Z tych informacji wynika bowiem, że sąd ten zmierza w szczególności do ustalenia, czy CP, który uważa się za poszkodowanego naruszeniem prawa konkurencji stwierdzonym decyzją CNMC opublikowaną na stronie internetowej tego organu w dniu 15 września 2015 r. i która stała się prawomocna w następstwie wyroku Tribunal Supremo (sądu najwyższego) wydanego w 2021 r., może żądać naprawienia szkody, która została mu wyrządzona, czy też jego roszczenie odszkodowawcze wysunięte w marcu 2023 r. jest przedawnione.
40
W tym względzie z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że dekret królewski z mocą ustawy 9/2017 dokonujący transpozycji dyrektywy 2014/104 wszedł w życie w dniu 27 maja 2017 r., czyli pięć miesięcy po upływie terminu transpozycji przewidzianego w art. 21 tej dyrektywy. Sąd odsyłający wskazuje, że do czasu wejścia w życie tego dekretu królewskiego z mocą ustawy dokonującego transpozycji wspomnianej dyrektywy do prawa hiszpańskiego termin przedawnienia mający zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia prawa konkurencji był uregulowany przez ogólny system pozaumownej odpowiedzialności cywilnej oraz że zgodnie z art. 1968 ust. 2 kodeksu cywilnego ów roczny termin przedawnienia rozpoczynał bieg dopiero od chwili uzyskania przez osobę uważającą się za poszkodowaną wiedzy o zdarzeniach powodujących powstanie odpowiedzialności. Sąd ten wyjaśnia, że w następstwie zmiany ustawodawczej, która nastąpiła w 2007 r., w ustawodawstwie krajowym nie wymagano już, aby decyzja krajowego organu ochrony konkurencji stała się prawomocna, by powstało prawo do naprawienia szkody spowodowanej odnośnym naruszeniem. Sąd odsyłający uważa zatem, że rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództwa o odszkodowanie CP pokrywa się z dniem publikacji decyzji CNMC na stronie internetowej tego organu, a mianowicie z dniem 15 września 2015 r., a nie z datą publikacji wyroku Tribunal Supremo (sądu najwyższego), w wyniku którego decyzja stała się prawomocna w 2021 r.
41
W tym kontekście i biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że przepisy kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia nadal obowiązywały około pięciu miesięcy po upływie terminu transpozycji dyrektywy 2014/104, z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający wyraźnie wynika, że zastanawia się on nad zgodnością z art. 101 TFUE w świetle zasady skuteczności i w danym przypadku z art. 10 wspomnianej dyrektywy przepisów dotyczących przedawnienia, które obowiązywały przed transpozycją tej dyrektywy, co się tyczy w szczególności określenia dies a quo biegu terminu przedawnienia.
42
W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez swe pytania, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 101 TFUE w świetle zasady skuteczności i w danym przypadku, art. 10 ust. 2 dyrektywy 2014/104 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe, na podstawie których w celu określenia początku biegu terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia reguł konkurencji wytoczonych po wydaniu przez organ ochrony konkurencji decyzji stwierdzającej naruszenie tych reguł można uznać, że osoba uważająca się za poszkodowaną zapoznała się z niezbędnymi informacjami pozwalającymi jej na wniesienie powództwa o odszkodowanie, zanim decyzja ta stanie się prawomocna.
43
W tym względzie w celu udzielenia odpowiedzi na zadane pytania konieczne jest przede wszystkim zbadanie czasowego stosowania art. 10 dyrektywy 2014/104, który ustanawia pewne wymogi w odniesieniu do terminu przedawnienia mającego zastosowanie do roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszeń prawa konkurencji, określając w szczególności minimalny czas trwania tego terminu i najwcześniejszego momentu, w którym termin ten może rozpocząć bieg, a także okoliczności, w których bieg ten musi zostać zawieszony lub przerwany.
44
Należy zatem przypomnieć, że art. 10 dyrektywy 2014/104 jest przepisem materialnym w rozumieniu art. 22 ust. 1 tej dyrektywy. Otóż na podstawie tego przepisu państwa członkowskie mają obowiązek dopilnowania, aby środki krajowe przyjęte na mocy art. 21 wspomnianej dyrektywy w celu zapewnienia zgodności z materialnymi przepisami tej dyrektywy nie były stosowane z mocą wsteczną [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 47].
45
Niemniej jednak od chwili upływu terminu transpozycji danej dyrektywy prawo krajowe należy interpretować w sposób zgodny z wszystkimi jej przepisami [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 48].
46
Zatem w celu określenia czasowego stosowania art. 10 dyrektywy 2014/104 należy zbadać, czy sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym zaistniała przed upływem terminu transpozycji owej dyrektywy lub czy nadal wywoływała skutki po upływie tego terminu [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 49].
47
W tym celu, mając na uwadze specyfikę przepisów dotyczących przedawnienia, ich charakter oraz mechanizm ich działania, w szczególności w kontekście powództwa odszkodowawczego z tytułu naruszenia prawa konkurencji, należy zbadać, czy w dniu upływu terminu transpozycji dyrektywy 2014/104, to znaczy w dniu 27 grudnia 2016 r., upłynął termin przedawnienia określony w prawie krajowym i mający do tego dnia zastosowanie do sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, co wymaga ustalenia momentu, w którym zgodnie z owym prawem rozpoczął się bieg tego terminu przedawnienia [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 50].
48
W braku przepisów Unii w tej dziedzinie do dnia upływu terminu transpozycji dyrektywy 2014/104 do porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należało bowiem określenie szczegółowych zasad wykonywania prawa do żądania naprawienia szkody wynikającej z naruszenia art. 101 i 102 TFUE, w tym reguł dotyczących terminów przedawnienia, pod warunkiem przestrzegania zasad równoważności i skuteczności, przy czym ta ostatnia zasada wymaga, by przepisy mające zastosowanie do skarg mających na celu zapewnienie ochrony uprawnień, które jednostki wywodzą z bezpośredniej skuteczności prawa Unii, nie czyniły wykonywania uprawnień wynikających z porządku prawnego Unii praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo].
49
W tym względzie z tej ostatniej zasady wynika, że nawet przed dniem upływu terminu transpozycji dyrektywy 2014/104 uregulowanie krajowe określające dzień, od którego rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia, czas trwania oraz warunki jego zawieszenia lub przerwania, musiało być dostosowane do specyfiki prawa konkurencji oraz do celów wdrożenia przepisów tego prawa przez zobowiązane do tego podmioty, aby nie podważyć pełnej skuteczności art. 101 i 102 TFUE [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo].
50
W tym kontekście należy przypomnieć, że art. 101 ust. 1 i art. 102 TFUE wywołują bezpośrednie skutki w stosunkach między jednostkami i przyznają jednostkom prawa, które sądy krajowe powinny chronić (wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Kone i in., C‑557/12, EU:C:2014:1317, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
51
Pełna skuteczność art. 101 TFUE i w szczególności skuteczność (effet utile) zakazu ustanowionego w jego ust. 1 zostałyby zakwestionowane, gdyby nie było możliwości, aby każda osoba mogła żądać naprawienia szkody, która została jej wyrządzona wskutek naruszenia prawa konkurencji (wyroki: z dnia 5 czerwca 2014 r., Kone i in., C‑557/12, EU:C:2014:1317, pkt 21; a także z dnia 28 stycznia 2025 r., ASG 2, C‑253/23, EU:C:2025:40, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
52
Z tego wynika, że każda osoba jest uprawniona, by żądać naprawienia wyrządzonej szkody, jeśli między tą szkodą a porozumieniem lub praktyką zakazaną poprzez art. 101 TFUE istnieje związek przyczynowy (wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Kone i in., C‑557/12, EU:C:2014:1317, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).
53
To przysługujące każdemu prawo do żądania naprawienia takiej szkody wzmacnia operacyjny charakter unijnych reguł konkurencji i ma zniechęcać do zachowań mogących ograniczyć lub zakłócić konkurencję, a tym samym przyczynia się do zachowania skutecznej konkurencji w Unii (wyrok z dnia 28 stycznia 2025 r., ASG 2, C‑253/23, EU:C:2025:40, pkt 63).
54
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem to prawo zapewnia każdemu poszkodowanemu możliwość domagania się naprawienia szkody wyrządzonej zachowaniem mogącym zapobiec konkurencji, ograniczyć ją lub zakłócić (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 września 2001 r., Courage i Crehan, C‑453/99, EU:C:2001:465, pkt 25; z dnia 13 lipca 2006 r., Manfredi i in., od C‑295/04 do C‑298/04, EU:C:2006:461, pkt 60; a także z dnia 21 grudnia 2023 r., International Skating Union/Komisja, C‑124/21 P, EU:C:2023:1012, pkt 201).
55
W tym względzie funkcją terminów przedawnienia mających zastosowanie do wspomnianego prawa jest zasadniczo z jednej strony przede wszystkim zapewnienie ochrony praw poszkodowanego, który powinien mieć wystarczająco dużo czasu, aby zebrać stosowne informacje w celu złożenia ewentualnej skargi, a z drugiej strony uniknięcie sytuacji, w której poszkodowany mógłby bez końca opóźniać wykonanie przysługującego mu prawa do uzyskania odszkodowania na niekorzyść osoby odpowiedzialnej za szkodę. Ostatecznie terminy przedawnienia chronią zatem zarówno poszkodowanego, jak i osobę odpowiedzialną za spowodowanie szkody (zob. podobnie wyrok z dnia 22 czerwca 2022 r., Volvo i DAF Trucks, C‑267/20, EU:C:2022:494, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
56
Należy również przypomnieć, że wykonanie prawa do żądania naprawienia szkody poniesionej w wyniku naruszenia prawa konkurencji stałoby się praktycznie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, gdyby terminy przedawnienia mające zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia przepisów prawa konkurencji rozpoczynały bieg, zanim naruszenie nie ustanie i zanim poszkodowany nie pozna informacji niezbędnych do wniesienia powództwa o odszkodowanie lub zanim nie będzie można od niego zasadnie oczekiwać takiej wiedzy [zob. podobnie wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo].
57
W niniejszej sprawie w odniesieniu do wskazanej w poprzednim punkcie niniejszego wyroku pierwszej przesłanki, dotyczącej ustania naruszenia, bezsporne jest, że naruszenie ustało w 2013 r.
58
Co się tyczy drugiej przesłanki określonej w tym samym punkcie, a mianowicie uzyskania przez poszkodowanego wiedzy o informacjach niezbędnych do wniesienia przez niego powództwa o odszkodowanie, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że do informacji tych należą: istnienie naruszenia prawa konkurencji, istnienie szkody, związek przyczynowy między tą szkodą a tym naruszeniem, a także tożsamość sprawcy tego naruszenia [zob. podobnie wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo].
59
W braku wspomnianych informacji uzyskanie przez poszkodowanego naprawienia szkody wyrządzonej mu przez to naruszenie jest bowiem niezwykle trudne, a nawet niemożliwe [wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 65].
60
W tym względzie do sądu krajowego, do którego wniesiono powództwo o odszkodowanie, należy określenie momentu, od którego można zasadnie oczekiwać, że poszkodowany poznał te informacje. Ustalenie i ocena stanu faktycznego sporu w postępowaniu głównym należą bowiem wyłącznie do sądu krajowego. Niemniej jednak Trybunał, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, może udzielić wskazówek stanowiących pomoc dla owego sądu przy dokonywaniu tego ustalenia [zob. podobnie wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Heureka Group (Internetowe porównywarki cen), C‑605/21, EU:C:2024:324, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo].
61
Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z uregulowaniami krajowymi odpowiedzialność sprawcy naruszenia reguł konkurencji może co do zasady powstać albo przez wniesienie przez poszkodowanego powództwa o odszkodowanie do właściwego sądu krajowego, jeśli takie naruszenie nie zostało stwierdzone w decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, albo przez wniesienie takiego powództwa po wydaniu takiej decyzji przez ten organ.
62
Tymczasem sąd odsyłający zaznacza, że żaden przepis prawa nie wymaga, aby taka decyzja stała się prawomocna, by powstało prawo do naprawienia szkody spowodowanej odnośnym naruszeniem.
63
Niemniej jednak sąd ten uściśla, że zgodnie z uregulowaniami krajowymi sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie wniesione w następstwie decyzji organu ochrony konkurencji stwierdzającej naruszenie, która jest przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, może być związany stwierdzeniem istnienia tego naruszenia dopiero wówczas, gdy wspomniana decyzja stała się prawomocna.
64
Okazuje się zatem, że w odróżnieniu od decyzji Komisji w sprawie porozumień, decyzji lub praktyk na mocy art. 101 lub 102 TFUE, które na podstawie art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 mają wiążący charakter dla sądów krajowych, skutkiem czego sądy te nie mogą wydawać decyzji sprzecznych z takimi decyzjami, w niniejszej sprawie decyzja krajowego organu ochrony konkurencji stwierdzająca naruszenie reguł konkurencji, której ważność zakwestionowano na drodze sądowej, nie ma takiego charakteru. Z powyższego wynika, że sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie wniesione w następstwie takiej decyzji dysponuje w przypadku zaskarżenia tej decyzji informacjami, które nie mają ostatecznego charakteru.
65
W przypadkach, w których potencjalny sprawca naruszenia prawa konkurencji Unii stwierdzonego w decyzji krajowego organu ochrony konkurencji kwestionuje w trybie skargi o stwierdzenie nieważności ustalenia tego organu dotyczące charakteru oraz zakresu przedmiotowego, osobowego, czasowego i terytorialnego tego naruszenia, skutkiem czego sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie dotyczące wspomnianego naruszenia nie jest związany rzeczonymi ustaleniami, nie można uznać, że poszkodowany może faktycznie oprzeć się przed tym sądem na wspomnianej decyzji w celu uzasadnienia swojego powództwa przeciwko ewentualnemu sprawcy naruszenia.
66
W takim przypadku zostałaby podważona możliwość wniesienia powództwa o odszkodowanie przez poszkodowanego w następstwie decyzji organu ochrony konkurencji (follow-on damages action) (następczego powództwa o odszkodowanie) i byłoby nadmiernie utrudnione skorzystanie przez poszkodowanego z przysługującego mu prawa do żądania naprawienia szkody.
67
W tych okolicznościach należy uznać, że ponieważ sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie jest związany stwierdzeniem istnienia odnośnego naruszenia dopiero wówczas, gdy decyzja organu ochrony konkurencji stała się prawomocna, nie można w rozsądny sposób przyjąć, że poszkodowany uzyskał wiedzę o informacjach niezbędnych do wniesienia powództwa o odszkodowanie w oparciu o tę decyzję i w konsekwencji bieg terminu przedawnienia nie może rozpocząć się, zanim decyzja ta stanie się prawomocna.
68
Należy zaznaczyć, że wykładni tej nie podważają w niniejszej sprawie ani warunki zawieszenia lub przerwania biegu terminu przedawnienia, ani warunki odnoszące się do zawieszenia postępowania przed sądem rozpoznającym powództwo o odszkodowanie, jakie wynikają z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał.
69
Po pierwsze, co się tyczy ewentualnego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, z akt tych nie wynika, by decyzja o zawieszeniu mogła zostać podjęta w następstwie wniesienia do właściwych sądów skargi o stwierdzenie nieważności rozpatrywanej decyzji CNMC, ani by takie zawieszenie koniecznie trwało aż do dnia publikacji wyroku, na skutek którego decyzja ta stanie się prawomocna.
70
Po drugie, w odniesieniu do przerwania biegu terminu przedawnienia ze wspomnianych akt sprawy wynika, że termin ten może przerwać pozasądowe wezwanie przez poszkodowanego sprawcy podnoszonego naruszenia do wypłacenia mu odszkodowania, wszczęcie postępowania pojednawczego albo wniosek o zarządzenie środków tymczasowych mających na celu zebranie informacji lub dokumentów mających istotne znaczenie w celu przygotowania wniesienia powództwa o odszkodowanie.
71
Niemniej jednak należy stwierdzić, że te przyczyny przerwania biegu są niezależne od wniesienia do właściwych sądów skargi o stwierdzenie nieważności na rozpatrywaną decyzję CNMC. W konsekwencji należy uznać, że żadna ze wspomnianych przyczyn przerwania biegu nie pozwala zagwarantować w sposób wystarczająco skuteczny, by przewidziany w uregulowaniach krajowych roczny termin przedawnienia nie upłynął przed zakończeniem postępowań sądowych, w wyniku których odnośna decyzja stanie się prawomocna.
72
Po trzecie, co do możliwości zawieszenia przez sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie toczącego się przed nim postępowania, w sytuacji gdy wspomniane powództwo wniesiono w następstwie decyzji organu ochrony konkurencji, która jest przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, do czasu uprawomocnienia się wspomnianej decyzji, z postanowienia odsyłającego wynika, że zawieszenie to nie jest automatyczne, gdyż sąd rozpoznający sprawę dysponuje w tym względzie uprawnieniem dyskrecjonalnym.
73
W każdym razie, jak wskazała zasadniczo rzeczniczka generalna w pkt 83 opinii, wniosek o zawieszenie postępowania może zostać złożony dopiero po wytoczeniu powództwa o odszkodowanie, co oznacza, że powództwo musi zostać wytoczone przed upływem terminu przedawnienia. W tych okolicznościach nie można uznać, że ewentualność zawieszenia postępowania może być zgodna z wymogami z art. 101 TFUE i zasady skuteczności.
74
Uściśliwszy powyższe, należy zauważyć, że warunek dotyczący wiedzy o niezbędnych informacjach pozwalających na wniesienie powództwa o odszkodowanie w następstwie decyzji krajowego organu ochrony konkurencji, wymaga nie tylko, by ta decyzja uprawomocniła się, lecz również, by owe informacje wynikające z prawomocnej decyzji zostały podane do wiadomości publicznej w odpowiedni sposób.
75
W tym względzie, aby można było racjonalnie uznać, że poszkodowany dysponuje informacjami niezbędnymi do wytoczenia powództwa o odszkodowanie od dnia publikacji wyroku, w wyniku którego uprawomocniła się rozpatrywana decyzja krajowego organu ochrony konkurencji, wyrok ten powinien zostać oficjalnie opublikowany, być powszechnie dostępny dla szerokiego kręgu odbiorców, zaś data jego publikacji powinna w jasny sposób wynikać z tejże publikacji.
76
W niniejszej sprawie CP wytoczył powództwo o odszkodowanie w marcu 2023 r. w następstwie decyzji CNMC wydanej w dniu 23 lipca 2015 r., opublikowanej na stronie internetowej tego organu w dniu 15 września 2015 r. i która stała się prawomocna w odniesieniu do spółki Nissan w następstwie wyroku Tribunal Supremo (sądu najwyższego) ogłoszonego w 2021 r.
77
Z postanowienia odsyłającego wynika ponadto, że strona internetowa, na której publikowane są wyroki sądów hiszpańskich, jest stroną internetową Centro de Documentación Judicial (Cendoj) (ośrodka dokumentacji sądowej) Consejo General del Poder Judicial (naczelnej rady sądownictwa, Hiszpania), która stanowi zasadniczo powszechnie dostępną dla szerokiego kręgu odbiorców bazę danych orzecznictwa.
78
W konsekwencji, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, można zasadnie oczekiwać, że w dniu publikacji wyroku Tribunal Supremo (sądu najwyższego), w wyniku którego decyzja CNMC stała się prawomocna w 2021 r., CP zapoznał się ze wszystkimi niezbędnymi informacjami umożliwiającymi mu wniesienie powództwa o odszkodowanie.
79
W związku z powyższym, jak wynika z pkt 76–78 niniejszego wyroku, w dniu upływu terminu transpozycji dyrektywy 2014/104, to znaczy w dniu 27 grudnia 2016 r., termin przedawnienia nie tylko nie upłynął, ale nawet nie zaczął jeszcze biec.
80
Wobec tego sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym nie zaistniała przed upływem terminu transpozycji tej dyrektywy, w związku z czym art. 10 tej dyrektywy ma w niniejszej sprawie zastosowanie ratione temporis i nie wydaje się, by roszczenie odszkodowawcze CP było przedawnione.
81
W tym względzie, ponieważ brzmienie art. 10 ust. 2 dyrektywy 2014/104 w odniesieniu do określenia początku biegu terminu przedawnienia, odzwierciedla zasadniczo orzecznictwo Trybunału dotyczące art. 101 i 102 TFUE oraz zasady skuteczności, rozważania w niniejszym wyroku odnoszące się do rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia reguł konkurencji w następstwie decyzji krajowego organu ochrony konkurencji stwierdzającej naruszenie mają również zastosowanie do wykładni art. 10 ust. 2 dyrektywy 2014/104.
82
W świetle powyższych rozważań na zadane pytania należy odpowiedzieć w następujący sposób: art. 101 TFUE, w świetle zasady skuteczności, a także art. 10 ust. 2 dyrektywy 2014/104 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe, na podstawie których w celu określenia początku biegu terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia reguł konkurencji wytoczonych po wydaniu przez organ ochrony konkurencji decyzji stwierdzającej naruszenie tych reguł można uznać, że osoba uważająca się za poszkodowaną zapoznała się z niezbędnymi informacjami pozwalającymi jej na wniesienie powództwa o odszkodowanie, zanim decyzja ta stanie się prawomocna.
W przedmiocie kosztów
83
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 101 TFUE, w świetle zasady skuteczności, a także art. 10 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego,
należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez właściwe sądy krajowe, na podstawie których w celu ustalenia początku biegu terminu przedawnienia mającego zastosowanie do powództw o odszkodowanie za naruszenia reguł konkurencji wytoczonych po wydaniu przez organ ochrony konkurencji decyzji stwierdzającej naruszenie tych reguł można uznać, że osoba uważająca się za poszkodowaną zapoznała się z niezbędnymi informacjami pozwalającymi jej na wniesienie powództwa o odszkodowanie, zanim decyzja ta stanie się prawomocna.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: hiszpański.