62016TJ0643_RES
Υπόθεση T-643/16
Gamaa Islamya Egypt
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 10ης Απριλίου 2019
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά προσώπων, ομάδων και οντοτήτων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Δέσμευση κεφαλαίων – Δυνατότητα να χαρακτηρισθεί αρχή τρίτου κράτους ως αρμόδια αρχή κατά την έννοια της κοινής θέσεως 2001/931/ΚΕΠΠΑ – Πραγματική βάση των αποφάσεων περί δεσμεύσεως κεφαλαίων – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Κύρωση των πράξεων του Συμβουλίου»
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Λήψη ή διατήρηση σε ισχύ βάσει εθνικής αποφάσεως δεσμεύσεως κεφαλαίων – Αρμόδια αρχή προς έκδοση της εν λόγω εθνικής αποφάσεως – Έννοια – Αρχή τρίτου κράτους – Περιλαμβάνεται
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 81, 82)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Λήψη ή διατήρηση σε ισχύ βάσει εθνικής αποφάσεως δεσμεύσεως κεφαλαίων που λαμβάνεται από αρχή τρίτου κράτους – Επιτρέπεται – Προϋπόθεση – Εθνική απόφαση που εκδίδεται τηρουμένων των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Υποχρέωση του Συμβουλίου να προβεί στον σχετικό έλεγχο – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 85-88, 133)
Δίκαιο της Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων σε βάρος ορισμένων προσώπων και οντοτήτων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι εμπλέκονται σε τρομοκρατικές δραστηριότητες – Υποχρεώσεις του Συμβουλίου – Ανακοίνωση στον ενδιαφερόμενο των σε βάρος του στοιχείων και δικαίωμα ακροάσεως – Περιεχόμενο
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 93, 94)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Λήψη ή διατήρηση σε ισχύ βάσει εθνικής αποφάσεως περί διενέργειας έρευνας ή ανακριτικών πράξεων, περί ασκήσεως ποινικής διώξεως ή βάσει καταδικαστικής αποφάσεως – Αρμόδια αρχή προς έκδοση της εν λόγω εθνικής αποφάσεως – Έννοια – Διοικητική αρχή – Εμπίπτει – Προϋποθέσεις
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 110-116)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Λήψη ή διατήρηση σε ισχύ βάσει εθνικής αποφάσεως περί διενέργειας έρευνας ή ανακριτικών πράξεων, περί ασκήσεως ποινικής διώξεως ή βάσει καταδικαστικής αποφάσεως – Δεν απαιτείται εθνική απόφαση στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας stricto sensu – Προϋποθέσεις
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 119-121)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Δικαιολόγηση – Σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Δικαστικός έλεγχος – Περιεχόμενο
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 129-132)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Λήψη ή διατήρηση σε ισχύ βάσει εθνικής αποφάσεως περί διενέργειας έρευνας ή ανακριτικών πράξεων, περί ασκήσεως ποινικής διώξεως ή βάσει καταδικαστικής αποφάσεως – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Εθνική καταδικαστική απόφαση – Δεν απαιτείται να αναφέρονται οι σοβαρές και αξιόπιστες αποδείξεις ή ενδείξεις που στηρίζουν την εθνική απόφαση
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 4)
(βλ. σκέψεις 140-146, 148)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Διατήρηση βάσει εθνικής αποφάσεως δεσμεύσεως κεφαλαίων – Εθνική απόφαση που δεν μπορεί πλέον να δικαιολογήσει αφεαυτής το συμπέρασμα ότι εξακολουθεί να υφίσταται κίνδυνος αναμείξεως σε τρομοκρατικές δραστηριότητες – Υποχρέωση του Συμβουλίου να λάβει υπόψη πλέον πρόσφατα πραγματικά στοιχεία αποδεικνύοντα τον εν λόγω κίνδυνο
(Κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 6)
(βλ. σκέψεις 154-157, 170)
Πράξεις των οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων ληφθείσα σε βάρος ορισμένων προσώπων και οντοτήτων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι εμπλέκονται σε τρομοκρατικές δραστηριότητες – Ελάχιστες απαιτήσεις
(Άρθρο 296 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 160-163, 173)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Ειδικά περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων – Διατήρηση βάσει εθνικής αποφάσεως δεσμεύσεως κεφαλαίων – Έκταση του ελέγχου – Έλεγχος επί όλων των στοιχείων στα οποία στηρίχθηκε η απόδειξη ότι εξακολουθεί να υφίσταται ο κίνδυνος αναμείξεως σε τρομοκρατικές δραστηριότητες
(Άρθρο 296 ΣΛΕΕ· κοινή θέση 2001/931 του Συμβουλίου, άρθρα 1 § 4 και 6)
(βλ. σκέψεις 160, 185, 186)
Προσφυγή ακυρώσεως – Λόγοι – Παράβαση ουσιώδους τύπου – Παράβαση των διατάξεων του εσωτερικού κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με την κύρωση των πράξεών του – Ανάγκη να προβάλλεται βλάβη ή άλλες πλημμέλειες πέραν της ελλείψεως κυρώσεως – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 297 § 2, εδ. 1, ΣΛΕΕ· εσωτερικός κανονισμός του Συμβουλίου, άρθρο 15)
(βλ. σκέψεις 196-204, 209, 210, 218, 219, 228, 229)
Πράξεις των οργάνων – Αιτιολογία – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Απόφαση δεσμεύσεως κεφαλαίων ληφθείσα σε βάρος ορισμένων προσώπων και οντοτήτων για τα οποία υπάρχουν υποψίες ότι εμπλέκονται σε τρομοκρατικές δραστηριότητες – Απόφαση και αιτιολογική έκθεση που περιλαμβάνονται σε διαφορετικά έγγραφα – Χωριστή δημοσίευση δικαιολογούμενη για επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος – Τεκμήριο κυρώσεως της ανυπόγραφης αιτιολογικής εκθέσεως – Δεν υφίσταται – Υποχρέωση κυρώσεως της αποφάσεως και της αιτιολογικής εκθέσεως
(Άρθρο 296 ΣΛΕΕ· εσωτερικός κανονισμός του Συμβουλίου, άρθρο 15)
(βλ. σκέψεις 214-216, 222, 223)
Σύνοψη
Με την απόφαση Gamaa Islamiya Egypt κατά Συμβουλίου (T-643/16), η οποία εκδόθηκε στις 10 Απριλίου 2019, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε διάφορες αποφάσεις (ΚΕΠΠΑ) του Συμβουλίου που αφορούν επικαιροποίηση του καταλόγου προσώπων, ομάδων και οντοτήτων στα οποία έχουν εφαρμογή τα άρθρα 2, 3 και 4 της κοινής θέσεως 2001/931/ΚΕΠΠΑ για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (
1
), καθώς και διαφόρων εκτελεστικών κανονισμών (ΕΕ) του Συμβουλίου περί θέσεως σε εφαρμογή του άρθρου 2, παράγραφος 3, του κανονισμού (EK) 2580/2001 για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (
2
), που ελήφθησαν μεταξύ Ιουλίου 2016 και Ιουλίου 2018, καθόσον οι πράξεις αυτές αφορούν την Gamaa Islamiya Egypt (
3
). Από την αιτιολογική έκθεση των προσβαλλομένων πράξεων προκύπτει ότι η αναγραφή του ονόματος της προσφεύγουσας στους επίμαχους καταλόγους στηριζόταν σε τέσσερις εθνικές αποφάσεις, ήτοι σε μία απόφαση βρετανικής αρχής (στο εξής: απόφαση του Home Secretary, υπουργείου εσωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου) και σε τρεις αποφάσεις εκδοθείσες από αμερικανικές αρχές.
Όσον αφορά τις τελευταίες αυτές αποφάσεις, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι ναι μεν η έννοια της «αρμόδιας αρχής» που χρησιμοποιείται στο άρθρο 1, παράγραφος 4, της κοινής θέσεως 2001/931 (
4
) δεν περιορίζεται στις αρχές των κρατών μελών, αλλά μπορεί καταρχήν να περιλαμβάνει και αρχές τρίτων κρατών, το Συμβούλιο, όμως, όταν στηρίζεται σε απόφαση τρίτου κράτους, πρέπει να εξακριβώνει προηγουμένως αν η απόφαση αυτή εκδόθηκε τηρουμένων των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, όσον αφορά δύο από τις ως άνω αποφάσεις, ότι, επειδή οι αμερικανικές αρχές, λαμβανομένων υπόψη των αιτιολογιών που αφορούν τις προσβαλλόμενες πράξεις, δεν ήταν υποχρεωμένες να γνωστοποιήσουν στους ενδιαφερομένους τους λόγους που στήριζαν τις αποφάσεις τους ή ακόμη να δημοσιεύσουν τις εν λόγω αποφάσεις, δεν εξασφαλιζόταν ως προς τις ως άνω αποφάσεις ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας και ότι, επομένως, αυτές δεν μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως έρεισμα για τις προσβαλλόμενες πράξεις. Όσον αφορά την πρώτη αμερικανική απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε στη συνέχεια ότι η απλή μνεία ότι η εν λόγω απόφαση είχε δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν ανεπαρκής για να μπορεί να διαπιστωθεί ότι το Συμβούλιο είχε προβεί στον απαιτούμενο έλεγχο του αν το εν λόγω τρίτο κράτος σεβάστηκε τα δικαιώματα άμυνας. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η αιτιολογία σχετικά με τις αμερικανικές αποφάσεις ήταν ανεπαρκής, οπότε αυτές δεν μπορούσαν να αποτελέσουν έρεισμα για τις προσβαλλόμενες πράξεις.
Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο σημείωσε ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 1, παράγραφος 4, της κοινής θέσεως 2001/931 δεν απαιτεί να στηρίζονται οι πράξεις του Συμβουλίου σε πλείονες αποφάσεις αρμόδιων αρχών, οι προσβαλλόμενες πράξεις μπορούσαν να στηριχθούν, όσον αφορά την εγγραφή του ονόματος της προσφεύγουσας στους επίμαχους καταλόγους, μόνο στην απόφαση του Home Secretary, οπότε έπρεπε να συνεχιστεί η εξέταση της προσφυγής, περιοριζομένης της εξέτασης στις προσβαλλόμενες πράξεις καθόσον στηρίζονταν, αρχικά, στην τελευταία αυτή απόφαση.
Στη συνέχεια το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε τις προσβαλλόμενες πράξεις, αφενός, διότι τα πραγματικά περιστατικά που μνημονεύονταν από το Συμβούλιο στις αιτιολογικές εκθέσεις των προσβαλλομένων πράξεων δεν δικαιολογούσαν τη διατήρηση του ονόματος της προσφεύγουσας στους επίμαχους καταλόγους, είτε λόγω της ανεπαρκούς αιτιολογίας τους είτε διότι αυτές ήταν ανεπαρκείς προς στήριξη ενός τέτοιου μέτρου, λαμβανομένου υπόψη, ιδίως, του ότι είχαν εκδοθεί πριν από αρκετό χρόνο. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι αιτιολογικές εκθέσεις των προσβαλλομένων πράξεων, που γνωστοποιήθηκαν στην ενδιαφερόμενη οργάνωση, δεν είχαν κυρωθεί από το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 297, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και το άρθρο 15 του εσωτερικού κανονισμού του (
5
). Η κύρωση των πράξεων του Συμβουλίου συνιστά πράγματι ουσιώδη τύπο που παρέχει τη δυνατότητα στους τρίτους να εξακριβώσουν ότι το κείμενο που τους απευθύνεται αντιστοιχεί προς εκείνο το οποίο εκδόθηκε από το θεσμικό όργανο και που εγγυάται με τον τρόπο αυτόν την τήρηση της αρχής της ασφάλειας δικαίου. Δεδομένου ότι η ως άνω αρχή της ασφάλειας δικαίου αφορά επίσης τις πράξεις του Συμβουλίου, αυτές πρέπει να κυρώνονται έστω και αν το Συμβούλιο δεν είναι συλλογικό όργανο. Επιπλέον, δεδομένου ότι οι αιτιολογίες και το διατακτικό μιας πράξεως του Συμβουλίου αποτελούν αδιάσπαστο και αδιαίρετο σύνολο, η κύρωση επιβάλλεται όσον αφορά αμφότερα τα στοιχεία αυτά, ακόμη και αν περιλαμβάνονται σε διαφορετικά έγγραφα. Τέλος, δεδομένου ότι η κύρωση συνιστά ουσιώδη τύπο, οι προσβαλλόμενες πράξεις πρέπει να ακυρωθούν, χωρίς να απαιτείται να εξακριβωθεί αν τα κείμενα που γνωστοποιήθηκαν στην προσφεύγουσα αντιστοιχούν πλήρως προς εκείνα τα οποία έγιναν δεκτά από το Συμβούλιο.
(
1
)	Κοινή θέση 2001/931/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 27ης Δεκεμβρίου 2001, για την εφαρμογή ειδικών μέτρων για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (ΕΕ 2001, L 344, σ. 93).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΚ) 2580/2001 του Συμβουλίου, της 27ης Δεκεμβρίου 2001, για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και (ΕΕ 2001, L 344, σ. 70).
(
3
)	Εν προκειμένω, εζητείτο η ακύρωση της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2016/1136 του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2016 (ΕΕ 2016, L 188, σ. 21) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2016/1127 του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2016, (ΕΕ 2016, L 188, σ. 1), της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2017/154 του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2017 (ΕΕ 2017, L 23, σ. 21), και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2017/150 του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2017 (ΕΕ 2017, L 23, σ. 3), της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2017/1426 του Συμβουλίου, της 4ης Αυγούστου 2017 (ΕΕ 2017, L 204, σ. 95) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2017/1420 του Συμβουλίου, της 4ης Αυγούστου 2017 (ΕΕ 2017, L 204, σ. 3), της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2018/475 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 2018 (ΕΕ 2018, L 79, σ. 26) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2018/468 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 2018 (ΕΕ 2018, L 79, σ. 7), της αποφάσεως (ΚΕΠΠΑ) 2018/1084 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουλίου 2018 (ΕΕ 2018, L 194, σ. 144) και του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 2018/1071 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουλίου 2018 (ΕΕ 2018, L 194, σ. 23).
(
4
)	Δυνάμει της διατάξεως αυτής, οι κατάλογοι περί δεσμεύσεως κεφαλαίων καταρτίζονται βάσει ακριβών πληροφοριών ή στοιχείων του σχετικού φακέλου τα οποία δεικνύουν ότι έχει ληφθεί απόφαση από αρμόδια αρχή έναντι συγκεκριμένων προσώπων και οντοτήτων, είτε η εν λόγω απόφαση αφορά την έναρξη ανακριτικών πράξεων ή ποινικής διώξεως για τρομοκρατική πράξη ή την απόπειρα τέλεσης ή τη συμμετοχή ή τη διευκόλυνση μιας τέτοιας πράξης βάσει σοβαρών και αξιόπιστων αποδείξεων ή ενδείξεων είτε καταδίκη για τέτοιες πράξεις.
(
5
)	Εσωτερικός κανονισμός του Συμβουλίου, όπως θεσπίστηκε με την απόφαση 2009/937/ΕΕ της 1ης Δεκεμβρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 325, σ. 35).