62014TO0810
POSTANOWIENIE SĄDU (szósta izba)
z dnia 27 czerwca 2016 r. (
*1
)
„Niewykonanie wyroku Trybunału stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Okresowa kara pieniężna — Decyzja określająca wysokość okresowej kary pieniężnej — Uchylenie uregulowania krajowego niezgodnego z prawem Unii — Data zaprzestania uchybienia — Stwierdzenie nieważności wcześniejszej decyzji określającej wysokość okresowej kary pieniężnej nałożonej w wykonaniu tego samego wyroku Trybunału — Powaga rzeczy osądzonej — Skarga oczywiście pozbawiona podstawy prawnej”
W sprawie T‑810/14
Republika Portugalska, reprezentowana przez L. Ineza Fernandesa, J. de Oliveirę oraz S. Nunes de Almeidę, działających w charakterze pełnomocników,
strona skarżąca,
przeciwko
Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez G. Bragę da Cruza oraz M. Heller, działających w charakterze pełnomocników,
strona pozwana,
mającej za przedmiot wniosek oparty na art. 263 TFUE, zmierzający do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji MARKT/A2/3523710 z dnia 3 października 2014 r., w której – w wykonaniu wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3) – instytucja ta określiła wysokość okresowej kary pieniężnej należnej od Republiki Portugalskiej za okres od 10 do 29 stycznia 2008 r.,
SĄD (szósta izba),
w składzie: S. Frimodt Nielsen (sprawozdawca), prezes, F. Dehousse i A.M. Collins, sędziowie,
sekretarz: E. Coulon,
wydaje następujące
Postanowienie
Okoliczności powstania sporu
Postępowania przeciwko Republice Portugalskiej w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego
1
W 2003 r. Komisja Wspólnot Europejskich wszczęła przeciwko Republice Portugalskiej postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, uważając między innymi, że przesłanki powstania odpowiedzialności instytucji zamawiających w postaci przewidzianej wówczas w prawie tego państwa członkowskiego były niezgodne z dyrektywą Rady 89/665/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.U. 1989, L 395, s. 33).
2
W wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632) Trybunał uwzględnił argumentację Komisji, orzekając w pkt 1 sentencji tego wyroku, że „[n]ie uchylając dekretu-ustawy nr 48051 z dnia 21 listopada 1967 r. uzależniającego przyznanie odszkodowania podmiotom, które poniosły uszczerbek wskutek naruszenia wspólnotowego prawa zamówień publicznych lub krajowych przepisów go transponujących od obowiązku udowodnienia winy lub niedbalstwa, Republika Portugalii uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy […] 89/665 […]”.
3
Uznając jednak, że Republika Portugalska nie położyła kresu stwierdzonemu uchybieniu, Komisja wszczęła drugie postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wnosząc do Trybunału o orzeczenie okresowej kary pieniężnej. Rozprawa odbyła się przed Trybunałem w dniu 5 lipca 2007 r.
4
W dniu 31 grudnia 2007 r. Lei nr 67/2007 Aprova o Regime da Responsabilidade Civil Extracontratual do Estado a Demais Entitades Públicas (ustawa nr 67/2007 ustanawiająca zasady pozaumownej odpowiedzialności cywilnej państwa i innych podmiotów publicznych, zwana dalej „ustawą nr 67/2007”) została opublikowana (Diário da República, 1. seria, nr 251 z dnia 31 grudnia 2007 r.). W art. 5 tej ustawy uchylono między innymi dekret-ustawę nr 48051 z dnia 21 listopada 1967 r. (zwany dalej „dekretem-ustawą nr 48051”), o którym była mowa w sentencji wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanego, EU:C:2004:632). Zgodnie z art. 6 tej ustawy miała ona wejść w życie 30 dni po jej opublikowaniu, czyli w dniu 30 stycznia 2008 r.
5
W wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3) Trybunał stwierdził, że Republika Portugalska, nie uchylając dekretu-ustawy nr 48051, nie położyła kresu uchybieniu stwierdzonemu w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632). W związku z tym orzekł on okresową karę pieniężną. Punkty 1 i 2 sentencji wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3) brzmią następująco:
„1)
Nie uchylając dekretu ustawodawczego nr 48051 […], który uzależnia przyznanie odszkodowania osobom, które doznały uszczerbku w wyniku naruszenia prawa wspólnotowego w zakresie zamówień publicznych lub krajowych przepisów transponujących to prawo, od wykazania winy nieumyślnej lub umyślnego działania, Republika Portugalska nie przyjęła niezbędnych środków prowadzących do wykonania wyroku z dnia 14 października 2004 r. w sprawie C‑275/03 Komisja przeciwko Portugalii i uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 228 ust. 1 WE.
2)
Republika Portugalska zostaje obciążona okresową karą pieniężną w wysokości 19392 EUR za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu środków niezbędnych dla zastosowania się do ww. wyroku z dnia 14 października 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, od dnia ogłoszenia niniejszego wyroku do dnia wykonania rzeczonego wyroku z dnia 14 października 2004 r., płatną Komisji […] na rachunek »zasoby własne Wspólnoty Europejskiej«”.
Pierwsza decyzja w sprawie określenia wysokości kary oraz postępowania przed Sądem i Trybunałem
6
Komisja, uznawszy, że ustawa nr 67/2007, w szczególności art. 7 zasad pozaumownej odpowiedzialności cywilnej państwa i innych podmiotów publicznych zawarty w załączniku do tej ustawy, nie stanowi prawidłowej transpozycji dyrektywy 89/665, nawiązała z Republiką Portugalską dialog, prowadzony podczas wielu spotkań. Republika Portugalska była zdania, że przyjmując ustawę nr 67/2007, jako że uchylała ona dekret-ustawę nr 48051, wykonała w pełni wyrok z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowany, EU:C:2004:632).
7
W dniu 15 lipca 2008 r. dyrektor generalny Dyrekcji Generalnej (DG) Komisji ds. Rynku Wewnętrznego i Usług przedstawił Republice Portugalskiej wezwanie do zapłaty dotyczące okresowej kary pieniężnej przypadającej za okres od 10 stycznia do 31 maja 2008 r.
8
Kwestionując wprawdzie stanowisko Komisji, lecz chcąc położyć kres tej rozbieżności w ocenie, Republika Portugalska przyjęła Lei no 31/2008 Procede à primeira alteração à Lei no 67/2007, de 31 de Dezembro, que aprova o Regime da Responsabilidade Civil Extracontratual do Estado a Demais Entitades Públicas (ustawę nr 31/2008 zmieniającą ustawę nr 67/2007) z dnia 17 lipca 2008 r. (Diário da República, 1. seria, nr 137 z dnia 17 lipca 2008 r.), która zmienia ze skutkiem wstecznym od dnia 30 stycznia 2008 r. art. 7 zasad pozaumownej odpowiedzialności cywilnej państwa i innych podmiotów publicznych zawarty w załączniku do ustawy nr 67/2007. Komisja uznała wówczas, że Republika Portugalska położyła kres uchybieniu stwierdzonemu w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632).
9
W dniu 25 listopada 2008 r., Komisja przyjęła decyzję C(2008) 7419 wersja ostateczna (zwaną dalej „pierwszą decyzją w sprawie określenia wysokości kary”), ustalając na łączną kwotę 3665088 EUR okresową karę pieniężną należną od Republiki Portugalskiej w wykonaniu wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3) za okres od 10 stycznia do 17 lipca 2008 r.
10
Republika Portugalska wniosła skargę o stwierdzenie nieważności na pierwszą decyzję w sprawie określenia wysokości kary, którą to skargę Sąd uwzględnił w wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127). W wyroku tym Sąd orzekł, że Komisji przysługuje co do zasady kompetencja do określania wysokości okresowych kar pieniężnych orzeczonych przez Trybunał, jednak że kompetencja ta ogranicza się do wyciągnięcia ścisłych konsekwencji ze stwierdzeń dokonanych przez Trybunał. Ponieważ uchybienie stwierdzone przez Trybunał polegało na nieuchyleniu dekretu-ustawy nr 48051, Sąd uznał, że Komisja przekroczyła swoje kompetencje, sprawdzając samodzielnie, czy nowe uregulowanie portugalskie stanowiło prawidłową transpozycję dyrektywy 89/665. Sąd uznał bowiem, że jedynie Trybunał jest właściwy do dokonania takiej oceny.
11
W swojej skardze Republika Portugalska wniosła, tytułem żądania głównego, o stwierdzenie nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary oraz, tytułem żądania ewentualnego, o częściowe stwierdzenie nieważności tej decyzji w zakresie, w jakim jej skutki wykraczały poza dzień 29 stycznia 2008 r. Sąd stwierdził nieważność pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary w całości. Nie wypowiedział się on w przedmiocie przedstawionej posiłkowo argumentacji Republiki Portugalskiej, zgodnie z którą należało uwzględnić datę, w której ustało stwierdzone uchybienie, czyli dzień 30 stycznia 2008 r., w którym weszły w życie ustawa nr 67/2007, jak również wsteczna zmiana dokonana ustawą nr 31/2008.
12
Odwołanie wniesione przez Komisję od wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) zostało oddalone. W wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) Trybunał orzekł bowiem między innymi, co następuje:
„37
Na mocy art. 260 ust. 1 TFUE jeśli Trybunał stwierdza, że państwo członkowskie uchybiło jednemu z zobowiązań, które na nim ciążą na mocy traktatów, państwo to jest zobowiązane podjąć środki, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału.
38
Zgodnie z ust. 2 tego artykułu jeżeli Komisja uzna, że dane państwo członkowskie nie podjęło środków zapewniających wykonanie takiego wyroku, może wnieść sprawę do Trybunału, aby nałożył na nie ryczałt lub okresową karę pieniężną.
39
Inaczej niż ma to miejsce w wypadku postępowania ustanowionego w art. 258 TFUE, którego celem jest stwierdzenie i spowodowanie zaprzestania zachowania państwa członkowskiego naruszającego prawo Unii Europejskiej (zob. wyroki: z dnia 7 lutego 1979 r. w sprawach połączonych 15/76 i 16/76 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. 321, pkt 27; a także z dnia 6 grudnia 2007 r. w sprawie C‑456/05 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑10517, pkt 25), cel postępowania ustanowionego w art. 260 TFUE jest znacznie bardziej ograniczony, ponieważ polega on tylko na nakłonieniu państwa członkowskiego, które tego nie uczyniło, do wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie (wyroki: z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie C‑304/02 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I‑6263, pkt 80; a także z dnia 21 września 2010 r. w sprawach połączonych C‑514/07 P, C‑528/07 P i C‑532/07 P Szwecja i in. przeciwko API i Komisji, Zb.Orz. s. I‑8533, pkt 119).
40
W konsekwencji to drugie postępowanie należy uznać za szczególne postępowanie sądowe mające na celu doprowadzenie do wykonania wyroków Trybunału oraz, innymi słowy, za postępowanie egzekucyjne (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 92). Wobec tego w jej ramach mogą być rozpatrywane wyłącznie uchybienia zobowiązaniom nałożonym na państwo członkowskie na mocy traktatu FUE, które Trybunał uznał na podstawie art. 258 TFUE za uzasadnione (wyrok z dnia 10 września 2009 r. w sprawie C‑457/07 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑8091, pkt 47).
41
A fortiori, jeżeli Trybunał nakazuje danemu państwu członkowskiemu zapłatę okresowej kary pieniężnej, weryfikacja przez Komisję środków ustanowionych przez to państwo w celu zastosowania się do takiego wyroku i egzekwowanie kwot należnych na podstawie nałożonych kar powinny być dokonywane z uwzględnieniem zakresu uchybienia określonego przez Trybunał w wyrokach wydanych na podstawie art. 258 TFUE i 260 TFUE.
42
W niniejszym przypadku z sentencji zarówno wyroku [z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanego, EU:C:2004:632)], jak i wyroku [z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3)] wynika, że stwierdzone przez Trybunał uchybienie polegało na nieuchyleniu dekretu ustawodawczego nr 48051 uzależniającego przyznanie odszkodowania finansowego osobom, które doznały uszczerbku w wyniku naruszenia prawa Unii w zakresie zamówień publicznych od udowodnienia winy lub umyślnego działania.
43
W celu wykonania wyroku [z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanego, EU:C:2004:632)] Republika Portugalska przyjęła ustawę nr 67/2007. Ustawa ta, która weszła w życie kilka dni po wydaniu wyroku [z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3)], uchyliła dekret ustawodawczy nr 48051.
44
Po zbadaniu tej ustawy Komisja uznała jednak, że nie jest ona zgodna z prawem Unii i wobec tego nie zapewnia prawidłowego wykonania wyroku z 2004 r.
45
Spowodowało to spór pomiędzy tą instytucją i Republiką Portugalską dotyczący skutków prawnych i wykładni ustawy nr 67/2007, który doprowadził do wydania spornej decyzji; w decyzji tej, opierając się na dokonanej przez siebie wykładni skutków tej ustawy, Komisja ustaliła wysokość okresowej kary pieniężnej nałożonej [na Republikę Portugalii] przez Trybunał.
46
W ten sposób Komisja wypowiedziała się w przedmiocie zgodności ustawy nr 67/2007 z dyrektywą 89/665, pomimo że, jak słusznie wskazał Sąd w pkt 83–85 [wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127)], ustawa ta wprowadziła zasady odpowiedzialności, które różniły się od zasad ustanowionych w uchylonym dekrecie ustawodawczym nr 48051 i które nie mogły być wcześniej zbadane przez Trybunał.
47
Tymczasem jest oczywiście bezsporne, że – jak wskazał w istocie Sąd w pkt 81 [wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127)] – w ramach wykonania wyroku, w którym Trybunał nałożył na państwo członkowskie okresową karę pieniężną, Komisja musi mieć możliwość dokonania oceny działań podjętych przez to państwo w celu zastosowania się do wyroku nakładającego karę.
48
Jednakże, jak słusznie stwierdził Sąd w pkt 82 [wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127)], wykonywanie tego uprawnienia do oceny nie może naruszać wyłącznej kompetencji Trybunału do orzekania o zgodności ustawodawstwa krajowego z prawem Unii.
[…]
52
Jak z tego wynika, jeżeli w związku ze sprawdzaniem wykonania wyroku wydanego przez Trybunał na podstawie art. 260 TFUE istnieje spór pomiędzy Komisją i danym państwem członkowskim dotyczący stosowności praktyki lub uregulowania krajowego, które nie zostały wcześniej zbadane przez Trybunał, do [dla] wykonania tego wyroku, Komisja nie może, poprzez wydanie decyzji, samodzielnie dokonać rozstrzygnięcia tego sporu i wyciągnąć z niego konsekwencji dotyczących ustalenia okresowej kary pieniężnej”.
Zaskarżona decyzja
13
W decyzji MARKT/A2/3523710 z dnia 3 października 2014 r. (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”), doręczonej w dniu 6 października 2014 r., dyrektor generalny DG Komisji ds. Rynku Wewnętrznego i Usług zażądał od Republiki Portugalskiej zapłaty kwoty 387840 EUR, odpowiadającej ustalonej okresowej karze pieniężnej, za okres od 10 do 29 stycznia 2008 r., w wykonaniu wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3).
14
Zaskarżona decyzja zawierała następujące uzasadnienie:
„[J]ako że uzasadnienie, na którym Trybunał oparł swój wyrok z 2014 r., dotyczyło wyłącznie części decyzji Komisji, w której żądała ona od Portugalii zapłaty okresowej kary pieniężnej odpowiadającej okresowi od 30 stycznia do 17 lipca 2008 r., Republika Portugalska pozostaje zobowiązana do wykonania wyroku z 2008 r. w części dotyczącej okresu od 10 stycznia 2008 r. (data ogłoszenia wyroku) do 29 stycznia 2008 r. włącznie (ustawa uchylająca weszła w życie w dniu 30 stycznia 2008 r.)”.
Postępowanie i żądania stron
15
Pismem złożonym w dniu 12 grudnia 2014 r. w sekretariacie Sądu Republika Portugalska wniosła niniejszą skargę.
16
Republika Portugalska wnosi w istocie do Sądu o:
—
stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
17
Komisja wnosi do Sądu o:
—
oddalenie skargi;
—
obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania.
Co do prawa
18
Sąd uważa za stosowne zastosowanie w niniejszym przypadku przepisów art. 126 swojego regulaminu postępowania, zgodnie z którym jeżeli jest on oczywiście niewłaściwy do rozpoznania skargi lub jeżeli skarga jest oczywiście niedopuszczalna albo prawnie oczywiście bezzasadna, może on, na wniosek sędziego sprawozdawcy, w każdej chwili orzec postanowieniem z uzasadnieniem, bez dalszych czynności procesowych.
W przedmiocie właściwości Sądu do rozpoznania niniejszego sporu
19
W replice Republika Portugalska twierdzi, że Sąd nie jest właściwy do orzeczenia w kwestii dotyczącej wykonania zobowiązań, które ciążą na państwach członkowskich na mocy traktatów, gdyż taka kompetencja przysługuje Trybunałowi. Wobec tego zważywszy, że kwestia, czy Republika Portugalska położyła kres uchybieniu stwierdzonemu w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632), publikując ustawę nr 67/2007, lub czy jedynie wejście w życie wspomnianej ustawy mogło położyć kres temu uchybieniu, nie została rozstrzygnięta przez Trybunał, kwestia ta powinna zostać przedłożona do oceny Trybunału, a nie do oceny Sądu.
20
W odpowiedzi na środek organizacji postępowania podjęty przez Sąd Republika Portugalska uściśliła swoje stanowisko, wskazując, że w drodze tego argumentu nie zamierzała przeciwstawić swojej własnej skardze zarzutu niewłaściwości Sądu do jej rozpoznania, lecz że w jej opinii z uwagi na to, że kwestie będące przedmiotem sporu należą do wyłącznej kompetencji Trybunału, należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji ze względu na brak kompetencji jej autora.
21
Należy uwzględnić powyższe uściślenia Republiki Portugalskiej, gdyż kwestia, czy Komisja była właściwa do przyjęcia zaskarżonej decyzji, powinna zostać oceniona w ramach badania zasadności skargi.
22
W każdym wypadku wystarczy przypomnieć, że w pkt 53 wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) Trybunał orzekł, iż do Sądu może zostać wniesiona skarga o stwierdzenie nieważności decyzji, w których Komisja ustaliła wysokość okresowych kar pieniężnych orzeczonych przez Trybunał, oraz iż wydany przez niego wyrok może stać się przedmiotem odwołania do Trybunału.
W przedmiocie zasadności skargi
23
Argumenty przedstawione przez Republikę Portugalską na poparcie jej skargi mogą zostać pogrupowane w sześć zarzutów. Zarzut pierwszy dotyczy braku kompetencji Komisji do przyjęcia zaskarżonej decyzji, gdyż jedynie sądy Unii są właściwe do ustalenia wysokości okresowych kar pieniężnych orzeczonych na podstawie 260 ust. 2 TFUE. Zarzut drugi dotyczy okoliczności, że zaskarżona decyzja stanowi nieprawidłowe wykonanie wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Zarzut trzeci jest wywiedziony z naruszenia powagi rzeczy osądzonej, zaś czwarty z naruszenia zasad pewności prawa, „stabilności stosunków prawnych” i ochrony uzasadnionych oczekiwań. W zarzucie piątym Republika Portugalska powołuje się na naruszenie zasady ne bis in idem. Wreszcie zarzut szósty dotyczy naruszenia podziału kompetencji między Unię i państwa członkowskie, gdyż zaskarżona decyzja ogranicza możliwość odroczenia przez państwa członkowskie wejścia w życie przyjmowanych przez nie norm.
24
Tytułem wstępu należy ocenić rozważania Komisji dotyczące zasadności okresowej kary pieniężnej ustalonej w zaskarżonej decyzji. Od zasadności tych rozważań, na które Republika Portugalska odpowiedziała w replice, zależy bowiem w znacznym stopniu zasadność niniejszej skargi.
Rozważania wstępne dotyczące zasadności okresowej kary pieniężnej ustalonej w zaskarżonej decyzji
25
Komisja uważa, że w sytuacji gdy państwo członkowskie zostaje skazane z powodu nieuchylenia przepisów prawnych niezgodnych z prawem Unii, datą, w odniesieniu do której należy uznać, iż dane państwo członkowskie położyło kres zarzucanemu mu uchybieniu, jest data wejścia w życie normy, którą zostają uchylone przepisy niezgodne z prawem Unii, czyli data, w której to uchylenie zaczyna obowiązywać, a nie data opublikowania wspomnianej normy, gdyż druga z wymienionych dat przypada wcześniej niż pierwsza z nich. W przeciwnym wypadku państwo członkowskie skazane z tytułu uchybienia mogłoby z łatwością uchylić się od obowiązku położenia kresu temu uchybieniu poprzez opublikowanie norm wymaganych w wyrokach Trybunału, jednak odroczenie ich wejścia w życie.
26
A zatem zarówno w postępowaniach przewidzianych w art. 260 ust. 2 TFUE, jak i w postępowaniach przewidzianych w art. 258 TFUE Trybunał uwzględnia właśnie datę wejścia w życie krajowego uregulowania, a nie datę jego przyjęcia, w celu dokonania oceny, czy państwo członkowskie położyło kres zarzucanemu mu uchybieniu.
27
Zdaniem Komisji z postępowania, które doprowadziło do przyjęcia pierwszej decyzji w sprawie ustalenia wysokości kary, wynika – jak wskazano zresztą w wyrokach: z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) – że Republika Portugalska uważała w owym czasie, iż wykonała w pełni wyrok z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowany, EU:C:2004:632), przyjmując ustawę nr 67/2007, oraz że twierdziła wówczas, iż datą, jaką należy przyjąć w tym względzie, jest data wejścia w życie wspomnianej ustawy, czyli dzień 30 stycznia 2008 r.
28
Republika Portugalska utrzymuje, że położyła kres uchybieniu stwierdzonemu w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632) poprzez przyjęcie ustawy nr 67/2007. To właśnie z tego tylko powodu, że informacja o tym przyjęciu została przekazana Trybunałowi dopiero kilka dni przed ogłoszeniem wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3), Trybunał, który nie mógł w konsekwencji uwzględnić tej okoliczności, postanowił orzec okresową karę pieniężną. Otóż jako że w jej opinii położyła ona kres uchybieniu stwierdzonemu w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632) przed ogłoszeniem wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3), nie można było na nią nałożyć żadnej okresowej kary pieniężnej. Datą, którą należy uwzględnić do oceny zaprzestania uchybienia stwierdzonego w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym EU:C:2004:632), jest bowiem jej zdaniem data opublikowania ustawy nr 67/2007, czyli dzień 31 grudnia 2007 r.
29
Ponadto Republika Portugalska twierdzi, że zawsze kwestionowała możliwość nałożenia na nią okresowej kary pieniężnej oraz że jedynie posiłkowo przyznała w trakcie postępowania mającego na celu zakwestionowanie pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary, iż gdyby datą zaprzestania uchybienia, którą należało uwzględnić, była data wejścia w życie ustawy nr 67/2007, to wówczas okresowa kara pieniężna nie będzie mogła w żadnym razie zostać na nią nałożona poza dzień 29 stycznia 2008 r.
30
Należy od razu zauważyć, że zaskarżona decyzja jest oparta na założeniu, iż w sytuacji gdy zaprzestanie uchybienia, które można przypisać państwu członkowskiemu, zależy od uchylenia krajowych przepisów prawnych niezgodnych z prawem Unii, do dokonania oceny daty, w której wspomniane uchybienie się zakończyło, należy uwzględnić datę, w której uchylenie normy niezgodnej z prawem Unii wchodzi w życie, w przypadku gdy – tak jak w niniejszej sprawie – to wejście w życie ma miejsce później niż opublikowanie aktu uchylającego (zob. pkt 14 powyżej). A zatem w niniejszej sprawie strony spierają się w kwestii, czy – jak Komisja uznała w zaskarżonej decyzji – należy uznać, że uchybienie stwierdzone w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632), zakończyło się, gdy ustawa nr 67/2007 weszła w życie, czyli w dniu 30 stycznia 2008 r., czy – jak utrzymuje Republika Portugalska – owo uchybienie zakończyło się wraz z opublikowaniem ustawy nr 67/2007, czyli w dniu 31 grudnia 2007 r. W drugim przypadku Republika Portugalska, jako że położyła kres uchybieniu przed ogłoszeniem wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3), miałaby prawo utrzymywać, że nie można na nią nałożyć okresowej kary pieniężnej.
31
Taka kwestia może być jednak rozstrzygnięta w świetle orzecznictwa. Przede wszystkim Trybunał, do którego wniesiono skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 258 TFUE, orzekł, że nie można stwierdzić ewentualnej niezgodności krajowych przepisów prawnych z prawem Unii, gdy dana norma krajowa nie weszła jeszcze w życie w dacie ustalonej przez Komisję w uzasadnionej opinii (wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja/Polska, C‑313/11, EU:C:2013:481, pkt 43–48). W wyroku tym Trybunał przypisał zatem rozstrzygające znaczenie stanowi prawa obowiązującemu w dniu, względem którego ma on ocenić, czy należy stwierdzić uchybienie państwa.
32
Następnie w ramach odesłania prejudycjalnego Trybunał orzekł, że w przypadku, w którym wejście w życie ustawy transponującej dyrektywę jest uzależnione od przyjęcia krajowego aktu wykonawczego, można stwierdzić niezgodność przepisów krajowych z prawem Unii, jeżeli w chwili upływu przewidzianego w dyrektywie terminu do dokonania transpozycji dany akt wykonawczy nie został przyjęty. Trybunał przypisał zatem dominujące znaczenie skuteczności ustawy transponującej, czyli jej wejściu w życie, orzekając, że samo jej przyjęcie przez właściwe władze państwa członkowskiego jest niewystarczające w świetle bezpośredniej skuteczności dyrektywy (wyrok z dnia 18 grudnia 2014 r., SETAR, C‑551/13, EU:C:2014:2467, pkt 40).
33
Wreszcie w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego mającym na celu orzeczenie okresowej kary pieniężnej i ryczałtu na podstawie art. 260 ust. 2 TFUE Trybunał orzekł, że wejście w życie ustawy po dacie ustalonej przez Komisję w uzasadnionej opinii, lecz przed ogłoszeniem wyroku Trybunału stanowi przeszkodę do orzeczenia okresowej kary pieniężnej, gdyż dane uchybienie ustało przed wydaniem wyroku Trybunału (wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r., Komisja/Francja, C‑121/07, EU:C:2008:695, pkt 20, 26). Niemniej z uwagi na okoliczność, że pod uwagę należało wziąć datę wejścia w życie odnośnej ustawy, a data ta była późniejsza niż data ustalona w uzasadnionej opinii, Trybunał zasądził od państwa członkowskiego zapłatę ryczałtu.
34
A zatem zgodnie z orzecznictwem w sytuacji gdy zaprzestanie uchybienia zależy od przyjęcia środka krajowego, takiego jak środek uchylający, to do celów ustalenia daty zaprzestania uchybienia należy uwzględnić właśnie datę wejścia w życie tego środka. W niniejszym przypadku uchybienie stwierdzone w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632), które polegało na istnieniu uregulowania niezgodnego z prawem Unii (dekret-ustawa nr 48051), zakończyło się wraz z wejściem w życie ustawy nr 67/2007, którą uchylono to niezgodne z prawem Unii uregulowanie, czyli w dniu 30 stycznia 2008 r. Komisja miała więc prawo sądzić, jak to uczyniła w zaskarżonej decyzji, że z wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3) wynika, iż na Republikę Portugalską należy nałożyć okresową karę pieniężną od momentu ogłoszenia tego wyroku, to jest od dnia 10 stycznia 2008 r., za okres, w którym nadal obowiązywał dekret-ustawa nr 48051, czyli aż do dnia 29 stycznia 2008 r. włącznie.
35
Obecnie należy zbadać, czy argumenty przedstawione przez Republikę Portugalską mogą jednak wykazać niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji.
W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego braku kompetencji Komisji do przyjęcia zaskarżonej decyzji
36
Republika Portugalska utrzymuje, że Komisja nie była właściwa do przyjęcia zaskarżonej decyzji, gdyż właściwość do przyjmowania takich decyzji przysługuje sądom Unii. A zatem, ponieważ została ona przyjęta przez niewłaściwy organ, zaskarżona decyzja narusza równowagę środków prawnych przewidzianych w traktatach oraz prawo do obrony przysługujące państwom członkowskim w ramach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom, jak – jej zdaniem – Trybunał orzekł w pkt 55 wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3).
37
Komisja uważa, że była właściwa do przyjęcia zaskarżonej decyzji.
38
Należy przypomnieć, że kwestia kompetencji Komisji do przyjmowania decyzji w sprawie określenia wysokości okresowych kar pieniężnych orzeczonych przez Trybunał została wyraźnie rozstrzygnięta przez Sąd w wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127). W pkt 41 wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) Trybunał potwierdził to podejście.
39
W wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) Sąd oparł się bowiem na następujących rozważaniach wstępnych:
„57
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 226 WE jeśli Komisja uzna, że państwo członkowskie uchybiło jednemu z zobowiązań, które na nim ciążą na mocy traktatu WE, wydaje ona uzasadnioną opinię po uprzednim umożliwieniu temu państwu przedstawienia uwag. Jeżeli państwo to nie zastosuje się do opinii w terminie określonym przez Komisję, może ona wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości.
58
Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że Komisja nie jest uprawniona do określania w sposób ostateczny praw i obowiązków państwa członkowskiego ani udzielania mu gwarancji zgodności konkretnego działania z traktatem w opinii wydanej na podstawie art. 226 WE lub w jakimkolwiek stanowisku wyrażonym w innej formie w ramach postępowania prowadzonego na podstawie tego artykułu. Z orzecznictwa tego wynika, że zgodnie z art. 226–228 WE ustalenie praw i obowiązków państwa członkowskiego oraz ocena jego działania mogą nastąpić wyłącznie w wyroku Trybunału (wyroki Trybunału: z dnia 27 maja 1981 r. w sprawach połączonych 142/80 i 143/80 Essevi i Salengo, Rec. s. 1413, pkt 16; z dnia 22 lutego 2001 r. w sprawie C‑393/98 Gomes Valente, Rec. s. I‑1327, pkt 18).
59
Ponadto na mocy art. 228 ust. 2 WE Trybunał Sprawiedliwości, na wniosek Komisji złożony po wydaniu przez nią uzasadnionej opinii w stosunku do zainteresowanego państwa członkowskiego, do której państwo to się nie zastosowało, może nałożyć [na to państwo] ryczałt lub okresową karę pieniężną, jeżeli uzna, że państwo to nie zastosowało się do jego wyroku.
60
Procedurę ustanowioną w art. 228 ust. 2 WE uznać trzeba za szczególną procedurę sądową mającą na celu doprowadzenie do wykonania wyroku, czyli innymi słowy postępowanie egzekucyjne (wyrok Trybunału z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie C‑304/02 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I‑6263, pkt 92).
61
Trzeba natomiast stwierdzić, że traktat WE nie określa zasad egzekucji wyroku, jaki Trybunał wydaje w wyniku tego nowego rodzaju postępowania, w szczególności w sytuacji gdy orzeczona została okresowa kara pieniężna.
62
Jednakże wyrok Trybunału wydany na podstawie art. 228 ust. 2 WE nakłada na państwo członkowskie obowiązek zapłaty okresowej kary pieniężnej na rzecz Komisji na rachunek »zasoby własne Wspólnoty Europejskiej«, a zgodnie z art. 274 WE to Komisja wykonuje budżet. Zadaniem Komisji jest więc wyegzekwowanie kwot należnych budżetowi Unii Europejskiej z tytułu wykonania wyroku, zgodnie z przepisami rozporządzeń wydanych na podstawie art. 279 WE.
63
Traktat WE nie przewiduje natomiast szczególnych zasad rozstrzygania ewentualnych sporów powstałych przy tej okazji między państwami członkowskimi a Komisją.
64
Stąd zastosowanie znajdują tu środki prawne ustanowione w traktacie WE, a decyzja, w drodze której Komisja określa kwotę należną od państwa członkowskiego z tytułu nałożonej na nie okresowej kary pieniężnej, podlega skardze o stwierdzenie nieważności w trybie art. 230 WE.
65
Sąd jest więc właściwy do rozpatrzenia takiej skargi zgodnie z art. 225 ust. 1 akapit pierwszy WE.
66
Jednakże przy wykonywaniu tej kompetencji Sąd nie może naruszyć wyłącznych uprawnień Trybunału, jakie przysługują mu na mocy art. 226 i 228 WE.
67
Rozpatrując skargę w trybie art. 230 WE o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji dotyczącej wykonania wyroku Trybunału wydanego na podstawie art. 228 ust. 2 WE, Sąd nie może więc orzekać w kwestii dotyczącej naruszenia przez państwo członkowskie zobowiązań ciążących na nim na mocy traktatu, która by nie była uprzednio rozstrzygnięta przez Trybunał”.
40
Z powyższego rozumowania wynika, że Komisja jest co do zasady właściwa, jako organizator i księgowy budżetu Unii, do odzyskania kwot należnych od państw członkowskich, gdy Trybunał nałożył na nie okresową karę pieniężną na podstawie art. 260 ust. 2 TFUE. Kompetencja ta oznacza, że w celu ustalenia daty zaprzestania danego uchybienia Komisja może ocenić, czy spełnione są warunki ustalone przez Trybunał w wyroku, w którym orzekł on okresową karę pieniężną. Natomiast kompetencja ta nie rozciąga się na możliwość dokonania przez Komisję oceny zgodności z prawem Unii normy lub zachowania państwa członkowskiego, w przedmiocie których Trybunał nie zajął uprzednio stanowiska.
41
A zatem w przypadku pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary zdaniem Sądu, którego podejście zostało potwierdzone przez Trybunał, jako że uchybienie stwierdzone w wyrokach z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632) i z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3) polegało na nieuchyleniu dekretu-ustawy nr 48051, Komisja mogła jedynie sprawdzić, czy to uchylenie miało rzeczywiście miejsce. Nie mogła ona zatem – jak to uczyniła – uznać, że zmiana stanu prawnego (uchylenie) wynikająca z ustawy nr 67/2007 była niewystarczająca i dojść do wniosku, że dopiero nowe uregulowanie, przyjęte w lipcu 2008 r., położyło kres niezgodności portugalskich przepisów prawnych z dyrektywą 89/665. Czyniąc to, Komisja oceniła bowiem zgodność nowych zasad odpowiedzialności zawartych w załączniku do ustawy nr 67/2007 oraz zgodność zasad ustanowionych ustawą z dnia 17 lipca 2008 r. z dyrektywą 89/665. Otóż Trybunał nie miał możliwości wypowiedzenia się w tej kwestii.
42
Natomiast w zaskarżonej decyzji Komisja określiła wysokość okresowej kary pieniężnej bez przeprowadzenia niezależnej analizy zgodności uregulowania portugalskiego z dyrektywą 89/665. Komisja ograniczyła się bowiem do stwierdzenia daty wejścia w życie normy krajowej uchylającej dekret-ustawę nr 48051, zaś Trybunał wyjaśnił w odniesieniu do tego uchylenia, że wystarczało ono do położenia kresu uchybieniu stwierdzonemu w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632). Wynika stąd, że pozostała ona w granicach kompetencji przysługującej jej co do zasady w zakresie wykonywania budżetu Unii.
43
Wobec powyższego zarzut pierwszy należy oddalić jako oczywiście pozbawiony podstawy prawnej.
W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego nieprawidłowego wykonania wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3)
44
Republika Portugalska utrzymuje, że zaskarżona decyzja jest oparta na „sztucznym podziale” skutków wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Jej zdaniem wspomniany wyrok nie zawiera bowiem żadnej wskazówki pozwalającej Komisji na dokonanie rozróżnienia na kilka okresów. Sąd, w wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127), oraz Trybunał, w wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), przyjęły jedną jedyną podstawę niezgodności z prawem. Ani sentencja, ani uzasadnienie wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) nie pozwalają na takie rozróżnienie. Wobec tego skutki wyroku nie mogą być stosowane w czasie w różny sposób do okresu od 10 do 29 stycznia 2008 r. z jednej strony oraz do okresu od 30 stycznia do 17 lipca 2008 r. z drugiej strony.
45
Ponadto wyrokiem z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) stwierdzono nieważność w całości pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary; ów wyrok został utrzymany w całości w mocy w wyniku odwołania wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). W drugim z tych wyroków Trybunał określił definitywnie prawa stron. Tymczasem zaskarżona decyzja podważa pewność prawa i autorytet sądów Unii, tworząc w sztuczny sposób rozróżnienie czasowe między dwoma okresami i domagając się ponownego zbadania sytuacji proceduralnej i faktycznej ustalonej definitywnie w obu wspomnianych powyżej wyrokach.
46
Ponadto w opinii Republiki Portugalskiej określenie okresowej kary pieniężnej za okres od 10 do 29 stycznia 2008 r. narusza cel art. 260 ust. 2 TFUE, jakim jest skłonienie państw członkowskich do położenia kresu stwierdzonym uprzednio uchybieniom, a nie ich ukaranie. W niniejszym przypadku w przekonaniu Republiki Portugalskiej położyła ona kres uchybieniu w dniu 31 grudnia 2007 r., publikując ustawę nr 67/2007, tak że nie powinna być narażona na żadną okresową karę pieniężną.
47
Komisja kwestionuje powyższą argumentację.
48
Punktem wyjściowym argumentacji Republiki Portugalskiej jest teoria, zgodnie z którą z uwagi na okoliczność, że Trybunał, potwierdzając w wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) stwierdzenie nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary, o którym zdecydował Sąd w wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127), oparł się na jednej jedynej podstawie, to jest braku kompetencji Komisji do ustalenia na dzień 18 lipca 2008 r. zaprzestania uchybienia stwierdzonego w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632), cała okresowa kara pieniężna dotycząca okresu od 10 stycznia do 18 lipca 2008 r. zostaje pozbawiona podstawy prawnej. Nadużyciem byłoby więc wyróżnienie w ramach okresu, w odniesieniu do którego została uchylona okresowa kara pieniężna, okresu – od 10 do 29 stycznia 2008 r. – za który można by nałożyć nową okresową karę pieniężną.
49
Zdaniem Komisji taką interpretację wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) można by przyjąć jedynie wtedy, gdyby w wyroku tym Trybunał orzekł, że na Republikę Portugalską nie można nałożyć żadnej okresowej kary pieniężnej. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca. W wyroku z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) Trybunał potwierdził analizę dokonaną przez Sąd w wyroku z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127), zgodnie z którą Komisja nie mogła oprzeć swojej decyzji w sprawie obliczenia okresowej kary pieniężnej na wykładni – nieprzedłożonej uprzednio Trybunałowi w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – zgodności portugalskiego uregulowania z dyrektywą 89/665. Trybunał, potwierdzając analizę Sądu, uznał również, że uchybienie stwierdzone w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632) polegało na nieuchyleniu dekretu-ustawy nr 48051. Natomiast ani wyrok z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), ani wyrok z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) nie stoją na przeszkodzie temu, by Komisja mogła uznać, że faktyczną datą zaprzestania uchybienia stwierdzonego w wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanym, EU:C:2004:632) jest data wejścia w życie owego uchylenia, to jest dzień 30 stycznia 2008 r. Wobec tego z powodów przypomnianych w pkt 30–34 powyżej Komisja miała prawo obliczyć okresową karę pieniężną należną za okres od 10 do 29 stycznia 2008 r.
50
Czyniąc to – wbrew temu, co zdaje się utrzymywać Republika Portugalska w ramach zarzutu drugiego – Komisja nie „wskrzesiła” okresowej kary pieniężnej pozbawionej podstawy prawnej w drodze wyroków z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Okresowa kara pieniężna obliczona w zaskarżonej decyzji jest bowiem oparta na innej podstawie – niewejściu w życie ustawy nr 67/2007 – niż podstawa, na której była oparta okresowa kara pieniężna wymierzona za ten sam okres w pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary – czyli nieprzyjęcie przepisów prawnych zgodnych z dyrektywą 89/665.
51
W związku z powyższym zarzut drugi należy oddalić jako oczywiście pozbawiony podstawy prawnej.
W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia powagi rzeczy osądzonej
52
Republika Portugalska uważa, że zaskarżona decyzja narusza powagę rzeczy osądzonej. Z zasady tej wynika bowiem zakaz przyjęcia nowego aktu mającego taką samą treść co akt, którego nieważność została stwierdzona. Otóż zaskarżona decyzja ma w części taką samą treść, nawet jeśli dotyczy ona bardziej ograniczonego okresu niż pierwsza decyzja w sprawie określenia wysokości kary.
53
Zdaniem Republiki Portugalskiej w wyrokach z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) orzeczono w przedmiocie wykonania wyroku z dnia 14 października 2004 r., Komisja/Portugalia (C‑275/03, niepublikowanego, EU:C:2004:632). Zachodzi tu zatem identyczność przedmiotu między tym, co zostało orzeczone w wyrokach z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), z jednej strony a kwestią, która ma być rozstrzygnięta w niniejszej sprawie, z drugiej strony. Zdaniem Republiki Portugalskiej przedmiotem spraw, które doprowadziły do wydania wyroków z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), było bowiem ustalenie, czy Republika Portugalska powinna dokonać zapłaty okresowej kary pieniężnej nałożonej na nią w wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3).
54
Ponadto Sąd i Trybunał, wydając odpowiednio wyroki z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), wiedziały, że ustawa nr 67/2007 weszła w życie w dniu 30 stycznia 2008 r., po ogłoszeniu wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3). Wobec tego gdyby teza Komisji była zasadna, powinny one były uznać, że należy stwierdzić nieważność pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary w części, w której dotyczyła ona okresu biegnącego od dnia 30 stycznia 2008 r., oraz utrzymać w mocy pierwszą decyzję w sprawie określenia wysokości kary w części dotyczącej okresu od 10 do 29 stycznia 2008 r. Tymczasem Sąd w swoim wyroku, który został utrzymany w mocy przez Trybunał, stwierdził nieważność pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary w całości. Zdaniem Republiki Portugalskiej w wyrokach z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) wypowiedziano się zatem siłą rzeczy w przedmiocie zasadności okresowej kary pieniężnej w odniesieniu do okresu od 10 do 29 stycznia 2008 r., a zaskarżona decyzja narusza powagę rzeczy osądzonej przysługującą tym wyrokom.
55
Komisja kwestionuje powyższą argumentację.
56
Z badania zarzutu drugiego wynika (zob. pkt 49, 50 powyżej), że w wyrokach z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3) Komisji nie skrytykowano zasadniczo za nałożenie okresowej kary pieniężnej w pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary. Nieważność tej decyzji została bowiem stwierdzona z tego tylko względu, że była ona oparta na błędnej podstawie. Nic nie stało zatem na przeszkodzie temu, by Komisja przyjęła nową decyzję, opartą na innych podstawach niż te, które doprowadziły do stwierdzenia nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary. Należy zatem uznać, że przedmiot i podstawa niniejszego sporu różnią się od przedmiotu i podstawy sporów rozstrzygniętych w wyrokach z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3).
57
W powyższym względzie należy zdaniem Komisji dodać, że Republika Portugalska nie może wywodzić argumentu z tego, że Sąd nie stwierdził częściowej nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary. Jako że istniała podstawa uzasadniająca stwierdzenie całkowitej nieważności wspomnianej decyzji, Sąd nie miał możliwości stwierdzenia – zgodnie z żądaniami przedstawionymi tytułem głównym przez Republikę Portugalską w niniejszej sprawie – tylko częściowej nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary, nie zastępując tym samym zgodną z prawem podstawą błędnej podstawy, na której Komisja oparła swoją pierwszą decyzję. Otóż w braku przewidujących to przepisów Sądowi nie przysługuje uprawnienie do zmiany decyzji, które zostały mu przedłożone w ramach skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej na podstawie art. 263 TFUE.
58
Z powyższego wynika, że zarzut trzeci należy oddalić jako oczywiście pozbawiony podstawy prawnej.
W przedmiocie zarzutu czwartego, dotyczącego naruszenia zasad pewności prawa, „stabilności stosunków prawnych” i ochrony uzasadnionych oczekiwań
59
Republika Portugalska twierdzi, że zaskarżona decyzja narusza zasady pewności prawa, „stabilności stosunków prawnych” i ochrony uzasadnionych oczekiwań. Zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań stoją na przeszkodzie temu, by Komisja przedłużała jeszcze postępowanie. Choć przyznaje ona, że w prawie Unii nie istnieje przedawnienie proceduralne, uważa jednak, iż w niniejszym przypadku miała prawo zakładać – z uwagi na długi okres, który upłynął między pierwszymi działaniami podjętymi przez Komisję przed wszczęciem postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego a stwierdzeniem nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary, które stało się ostateczne – że roszczenia Komisji o zapłatę okresowej kary pieniężnej przez Republikę Portugalską zostały ostatecznie umorzone wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Zdaniem Republiki Portugalskiej Sąd, a następnie Trybunał zakazały bowiem Komisji nałożenia na nią okresowej kary pieniężnej.
60
Ponadto Republika Portugalska twierdzi, że Komisja, zwracając w całości, wraz z odsetkami, okresową karę pieniężną nałożoną na nią w pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary, spowodowała powstanie uzasadnionych oczekiwań, że za okres od 10 do 29 stycznia 2008 r. nie jest należna żadna okresowa kara pieniężna. Republika Portugalska zauważa w tym względzie, że jeżeli Komisja uważała, iż okresowa kara pieniężna jest należna za ten okres, to powinna była potrącić tę wierzytelność z kwoty zwrotu mającego miejsce po stwierdzeniu nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary, a nie dokonać całkowitego zwrotu. Utrzymuje ona także, że zwracając w całości okresową karę pieniężną, Komisja przejawiła zachowanie zgodne z prawem oraz zgodne z wyrokami z dnia 29 marca 2011 r., Portugalia/Komisja (T‑33/09, EU:T:2011:127) i z dnia 15 stycznia 2014 r., Komisja/Portugalia (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Gdyby teza, na której opiera się Komisja w zaskarżonej decyzji, była trafna, Sąd powinien był stwierdzić nieważność pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary jedynie w części dotyczącej okresu przypadającego po dniu 29 stycznia 2008 r.
61
Komisja kwestionuje powyższą argumentację.
62
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nawet przy braku odpowiednich przepisów możliwość powołania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdej jednostce w sytuacji, w której instytucja, udzielając konkretnych zapewnień, wzbudziła u niej uzasadnione nadzieje [zob. wyroki: z dnia 11 marca 1987 r., Van den Bergh en Jurgens i Van Dijk Food Products (Lopik)/EWG, 265/85, EU:C:1987:121, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 30 listopada 2009 r., Francja i France Télécom/Komisja, T‑427/04 i T‑17/05, EU:T:2009:474, pkt 259 i przytoczone tam orzecznictwo].
63
Takimi zapewnieniami są – niezależnie od postaci, w jakiej zostaną przekazane – dokładne, bezwarunkowe i spójne informacje pochodzące z uprawnionych i wiarygodnych źródeł. Natomiast nikt nie może powołać się na naruszenie tej zasady w przypadku braku przedstawienia mu przez administrację dokładnych zapewnień (zob. wyrok z dnia 14 lutego 2006 r., TEA-CEGOS i in./Komisja, T‑376/05 i T‑383/05, EU:T:2006:47, pkt 88 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok z dnia 30 listopada 2009 r., Francja i France Télécom/Komisja, T‑427/04 i T‑17/05, EU:T:2009:474, pkt 260).
64
Należy stwierdzić, że Republika Portugalska nie utrzymuje, iż otrzymała dokładne i bezwarunkowe zapewnienia ze strony Komisji, zgodnie z którymi żadna okresowa kara pieniężna nie może być na nią nałożona w wykonaniu wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3). Ponadto takie zapewnienia – nawet przy założeniu, że zostały udzielone, co w ogóle nie wynika z akt sprawy przedłożonych Sądowi – byłyby w sposób oczywisty niezgodne z prawem, gdyż określenie wysokości okresowej kary pieniężnej orzeczonej przez Trybunał nie przyznaje Komisji żadnego uznania co do celowości. W sytuacji bowiem gdy Trybunał skazuje państwo członkowskie na zapłatę okresowej kary pieniężnej, Komisja jest zobowiązana sprawdzić, czy skazane państwo członkowskie przestrzega warunków określonych w wyroku Trybunału, i ustalić wysokość okresowej kary pieniężnej za okres, w którym państwo to nie zastosowało się w pełni do wspomnianego wyroku.
65
W drugiej kolejności zasada pewności prawa wymaga, by każdy akt administracji wywołujący skutki prawne był jasny i precyzyjny, tak by zainteresowani mogli ustalić w sposób jednoznaczny swoje prawa i obowiązki oraz podjąć w związku z tym właściwe kroki (wyroki: z dnia 1 października 1998 r., Langnese‑Iglo/Komisja, C‑279/95 P, EU:C:1998:447, pkt 78; z dnia 30 listopada 2009 r., Francja i France Télécom/Komisja, T‑427/04 i T‑17/05, EU:T:2009:474, pkt 300).
66
Należy stwierdzić, że choć Republika Portugalska powołuje się na naruszenie tej zasady, nie wskazuje ona w ogóle, w jaki sposób zasada ta miałaby zostać naruszona w niniejszym przypadku, gdyż jasność zakresu zaskarżonej decyzji nie została zakwestionowana w skardze. Nawet gdyby przyjąć, że pod płaszczykiem powołania się na tę zasadę Republika Portugalska stara się w rzeczywistości utrzymywać, że wskutek stwierdzenia nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary i zwrotu okresowej kary pieniężnej przez Komisję miała prawo do nienaruszalności swej sytuacji prawnej, to ani zasada pewności prawa, ani żadna inna ogólna zasada prawa Unii nie mogą w żadnym razie uzasadnić takiego prawa.
67
W konsekwencji zarzut czwarty należy oddalić jako oczywiście pozbawiony podstawy prawnej.
W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego naruszenia zasady ne bis in idem
68
Republika Portugalska utrzymuje, że poprzez przyjęcie nowego aktu o charakterze indywidualnym Komisja starała się uzyskać to, czego nie mogła uzyskać z powodu stwierdzenia nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary przez sąd Unii. Wobec tego przyjęcie zaskarżonej decyzji jest sprzeczne nie tylko z zasadą pewności prawa, ale także z zasadą ne bis in idem. Jako że zaskarżona decyzja nakłada na Republikę Portugalską okresową karę pieniężną, mimo że ustawa nr 67/2007 została przyjęta przed ogłoszeniem wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3), ma ona represyjny charakter, który wypacza zakres art. 260 ust. 2 TFUE.
69
Komisja kwestionuje powyższą argumentację.
70
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada ne bis in idem, ustanowiona także w art. 4 protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., stanowi podstawową zasadę prawa Unii, której przestrzeganie zapewnione jest przez sądy (zob. wyrok z dnia 29 czerwca 2006 r., Showa Denko/Komisja, C‑289/04 P, EU:C:2006:431, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto zgodnie z art. 50 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary, w odniesieniu do którego zgodnie z ustawą został już uprzednio uniewinniony lub za który został już uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem na terytorium Unii.
71
W ramach zarzutu piątego Republika Portugalska utrzymuje, że przyjęcie zaskarżonej decyzji w następstwie stwierdzenia nieważności pierwszej decyzji w sprawie określenia wysokości kary stanowi naruszenie zasady ne bis in idem.
72
W powyższym względzie należy stwierdzić, że z mechanizmem przewidzianym w art. 260 ust. 2 TFUE jest immanentnie związane to, że określenie wysokości okresowej kary pieniężnej, którego dokonuje Komisja, jest jedynie aktem wykonawczym w stosunku do skazania danego państwa członkowskiego na zapłatę tej kary, które to skazanie wynika z wyroku wydanego przez Trybunał. A zatem w niniejszym przypadku istnieje tylko jedno skazanie, a mianowicie okresowa kara pieniężna orzeczona w wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3), zaś pierwsza decyzja w sprawie określenia wysokości kary i zaskarżona decyzja stanowią co najwyżej dwa sposoby wykonania tego wyroku. W związku z tym w przypadku gdy Komisja określiła wysokość okresowej kary pieniężnej w decyzji, której niezgodność z prawem została stwierdzona przez sąd Unii, jest ona uprawniona, a nawet zobowiązana (zob. pkt 64 powyżej), określić na nowo wysokość kary, o której mowa, w drodze nowej decyzji, nie naruszając w ten sposób zasady ne bis in idem.
73
Z powyższego wynika, że zarzut piąty należy oddalić jako oczywiście bezpodstawny w świetle prawa.
W przedmiocie zarzutu szóstego, dotyczącego naruszenia podziału kompetencji między Unię a państwa członkowskie
74
Republika Portugalska uważa, że zaskarżona decyzja ogranicza możliwość przewidzenia przez państwa członkowskie okresów vacatio legis. A zatem jej zdaniem Komisja naruszyła podział kompetencji między Unię i państwa członkowskie.
75
Republika Portugalska twierdzi, że w niniejszym przypadku okres vacatio legis wynoszący 30 dni był konieczny – i tym samym zgodny z zasadą proporcjonalności – aby umożliwić jednostkom i organom administracji publicznej przygotowanie się z jednej strony na zniknięcie zasad odpowiedzialności administracyjnej, które obowiązywały od czterdziestu lat oraz z drugiej strony, na ich zastąpienie nowymi zasadami odpowiedzialności ustanowionymi w ustawie nr 67/2007. Ustalenie odpowiedniej daty wejścia w życie nowej ustawy wchodzi w zakres uprawnień dyskrecjonalnych, które przysługują państwom członkowskim. Natomiast zaskarżona decyzja wynika z woli ograniczenia przez Komisję uprawnień państw członkowskich, z naruszeniem przepisów, które regulują podział kompetencji między Unię a państwa członkowskie.
76
Komisja kwestionuje powyższą argumentację.
77
Wbrew temu, co utrzymuje, Republika Portugalska miała jednoznacznie pełną swobodę w odroczeniu wejścia w życie ustawy nr 67/2007 na okres, którego długość sama ustaliła. Przyjęła ona zatem tę ustawę – konieczną do położenia kresu uchybieniu stwierdzonemu przez Trybunał – w takiej dacie, że z uwagi na długość okresu, którą swobodnie wybrała, jej wejście w życie nastąpiło po ogłoszeniu wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., Komisja/Portugalia (C‑70/06, EU:C:2008:3). Z tego powodu, jak wynika z pkt 34 powyżej, Komisja słusznie uznała, że Republika Portugalska naraziła się na okresową karę pieniężną, której wysokość została określona w zaskarżonej decyzji.
78
Zarzut szósty należy więc także oddalić jako oczywiście pozbawiony podstawy prawnej. Z całości powyższych rozważań wynika zatem, że skargę należy oddalić jako oczywiście pozbawioną podstawy prawnej.
W przedmiocie kosztów
79
Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Republika Portugalska przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania zgodnie z żądaniem Komisji.
Z powyższych względów
SĄD (szósta izba)
postanawia, co następuje:
1)
Skarga zostaje oddalona jako oczywiście pozbawiona podstawy prawnej.
2)
Republika Portugalska zostaje obciążona kosztami postępowania.
Sporządzono w Luksemburgu w dniu 27 czerwca 2016 r.
Sekretarz
E. Coulon
Prezes
S. Frimodt Nielsen
(
*1
)	Język postępowania: portugalski.