62020CC0713
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
GIOVANNIEGO PITRUZZELLI
przedstawiona w dniu 17 marca 2022 r. (
1
)
Sprawa C‑713/20
Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank
przeciwko
X i Y
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy)]
Odesłanie prejudycjalne – Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 11 ust. 3 lit. a) i e) – Osoba zamieszkała w jednym państwie członkowskim i wykonująca pracę najemną w innym państwie członkowskim – Stosunek pracy tymczasowej – Określenie ustawodawstwa mającego zastosowanie w okresach między stosunkami pracy
1.
Czy w okresach, w których pracownik nie wykonuje pracy i w których nie obowiązuje żadna umowa o pracę, prawem mającym zastosowanie do pracownika tymczasowego zamieszkałego w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zwykle wykonuje on pracę, jest prawo państwa zatrudnienia zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 (
2
), czy też prawo państwa miejsca zamieszkania zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. e) tego rozporządzenia?
2.
Takie jest zasadniczo pytanie, na które Trybunał musi udzielić odpowiedzi w niniejszej sprawie dotyczącej wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy) w ramach dwóch spraw połączonych między, z jednej strony, Raad van Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank (zarządem zakładu ubezpieczeń społecznych, Niderlandy, zwanym dalej „SVB”) a, z drugiej strony, X i Y.
3.
Niniejsza sprawa stwarza dla Trybunału sposobność do wyjaśnienia znaczenia przepisu zawartego w art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 oraz do udzielenia dalszych wskazówek dotyczących określenia systemu norm kolizyjnych przewidzianych w tytule II tego rozporządzenia.
I. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
4.
Rozporządzenie nr 883/2004 (zwane dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”) uchyliło ze skutkiem od dnia 1 maja 2010 r. rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”) (
3
).
5.
Artykuł 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 883/2004 stanowi:
„Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia:
a)
określenie »praca najemna« oznacza wszelką pracę lub sytuację równoważną, traktowaną jako taką do celów stosowania ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, w którym taka praca lub sytuacja równoważna ma miejsce;
b)
określenie »działalność na własny rachunek« oznacza wszelką pracę lub sytuację równoważną, traktowaną jako tak[a] do celów ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, w którym taka praca lub sytuacja równoważna ma miejsce”.
6.
Tytuł II rozporządzenia nr 883/2004, pod nagłówkiem „Określanie mającego zastosowanie ustawodawstwa”, zawiera art. 11–16.
7.
Artykuł 11 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady ogólne”, stanowi, co następuje:
„1.   Osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.
2.   Do celów stosowania przepisów tego tytułu osoby otrzymujące świadczenia pieniężne z powodu lub w konsekwencji swej pracy najemnej lub pracy na własny rachunek uważane są za wykonujące wspomnianą pracę. Nie dotyczy to świadczeń z tytułu inwalidztwa, emerytur ani rent rodzinnych, ani też rent z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych lub świadczeń pieniężnych z tytułu choroby obejmujących leczenie przez czas nieokreślony.
3.   Zgodnie z przepisami art. 12 do 16:
a)
osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego;
b)
urzędnik służby cywilnej podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, jakiemu podlega zatrudniająca go administracja;
c)
osoba otrzymująca zasiłek dla bezrobotnych zgodnie z przepisami art. 65 na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego zamieszkania podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego;
d)
osoba powołana lub odwołana ze służby w siłach zbrojnych lub służby cywilnej w państwie członkowskim podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego;
e)
każda inna osoba, do której nie mają zastosowania przepisy lit. a) do d) podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, bez uszczerbku dla innych przepisów niniejszego rozporządzenia, gwarantujących jej świadczenia na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku innych państw członkowskich”.
8.
Artykuły 12–16 rozporządzenia nr 883/2004 przewidują zasady szczególne mające zastosowanie do osób delegowanych (art. 12), osób wykonujących pracę najemną w dwóch lub w większej liczbie państw członkowskich (art. 13), osób, które wybrały ubezpieczenie dobrowolne lub fakultatywne kontynuowane (art. 14), personelu kontraktowego instytucji europejskich (art. 15), a także odstępstwa od art. 11–15 tego rozporządzenia (art. 16).
B.
Prawo Niderlandów
9.
Artykuł 6 Algemene Ouderdomswet (ustawy o powszechnym systemie emerytalnym, zwanej dalej „AOW”) stanowi:
„1.   Zgodnie z przepisami niniejszej ustawy ubezpieczonym jest ten, kto nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego, oraz
a)
jest rezydentem;
b)
nie jest rezydentem, lecz podlega obowiązkowi podatkowemu w odniesieniu do dochodów uzyskiwanych z tytułu pracy wykonywanej w Niderlandach lub na szelfie kontynentalnym.
[…]
3.   W drodze odstępstwa od ust. 1 i 2 kategoria osób ubezpieczonych może zostać rozszerzona lub ograniczona za pomocą ogólnego środka administracyjnego”.
10.
Artykuł 6a AOW stanowi:
„W stosownych przypadkach, na zasadzie odstępstwa od art. 6 i przepisów z niego wynikających,
a)
za ubezpieczonego uważa się osobę, której ubezpieczenie na podstawie niniejszej ustawy wynika z zastosowania postanowień umowy międzynarodowej lub z decyzji organizacji międzynarodowej;
b)
za ubezpieczonego nie uważa się osoby, która na podstawie umowy międzynarodowej lub decyzji organizacji międzynarodowej podlega ustawodawstwu innego państwa”.
11.
Artykuł 13 ust. 1 lit. a) AOW przewiduje, że wysokość emerytury jest obniżana o 2% za każdy rok kalendarzowy, w którym uprawniony do emerytury po ukończeniu 15. roku życia, ale przed ukończeniem 65. roku życia, nie był ubezpieczony.
12.
Artykuł 6 ustawy Algemene Kinderbijslagwet (ustawy o powszechnym systemie zasiłków rodzinnych, zwanej dalej „AKW”) powtarza brzmienie art. 6 AOW w identyczny sposób.
13.
Artykuł 6a AKW stanowi:
„W stosownych przypadkach, na zasadzie odstępstwa od art. 6 i przepisów z niego wynikających:
a)
za ubezpieczonego uważa się również osobę, której ubezpieczenie na podstawie niniejszej ustawy wynika z zastosowania postanowień umowy międzynarodowej lub z decyzji organizacji międzynarodowej;
b)
do celów rozdziału 3 niniejszej ustawy za »ubezpieczonego« uważa się również osobę, która nie jest ubezpieczona, a która nabyła prawo do świadczeń rodzinnych na podstawie rozporządzenia nr 883/2004;
c)
za ubezpieczonego nie uważa się osoby, która na podstawie umowy międzynarodowej lub decyzji organizacji międzynarodowej podlega ustawodawstwu innego państwa”.
14.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 AKW:
„Prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko na podstawie niniejszej ustawy przysługuje jedynie osobie, która jest ubezpieczona w pierwszym dniu kwartału kalendarzowego”.
15.
Artykuł 6 Besluit uitbreiding en beperking kring van verzekerden volksverzekeringen 1999 z dnia 24 grudnia 1998 r. (zarządzenia z 1999 r. w sprawie rozszerzenia i ograniczenia kręgu osób objętych powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, zwanego dalej „BUB”), zatytułowany „Czasowa przerwa w pracy w Niderlandach”, stanowi:
„Ubezpieczeniem społecznym pozostaje objęta osoba, która nie mieszka w Niderlandach, ale pracuje wyłącznie w Niderlandach i której praca została czasowo przerwana:
a)
z powodu choroby, niepełnosprawności, ciąży, macierzyństwa lub bezrobocia; lub
b)
z powodu urlopu, strajku lub lokautu”.
II. Okoliczności faktyczne, postępowanie główne i pytania prejudycjalne
A.
Sprawa między SVB a X
16.
X, obywatelka Niderlandów, przeniosła swoje miejsce zamieszkania do Niemiec w 2012 r. X, która nigdy nie pracowała w Niemczech, świadczyła od 2013 r. w pewnych okresach pracę w Niderlandach za pośrednictwem agencji pracy tymczasowej (
4
).
17.
W szczególności, jak wynika z akt sprawy, praca ta była wykonywana na podstawie umów o pracę tymczasową na czas określony zawierających „klauzulę dotyczącą pracy tymczasowej” (
5
), to znaczy klauzulę, zgodnie z którą stosunek pracy tymczasowej rozpoczynał się w chwili rozpoczęcia przez pracownika wykonywania pracy na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika i kończył się w chwili zakończenia tej pracy.
18.
W okresach między poszczególnymi stosunkami pracy, których długość wahała się od sześciu dni do pięciu miesięcy, X pozostała zarejestrowana w różnych niderlandzkich agencjach pracy tymczasowej oraz wykonywała w tym państwie działalność wolontariacką i prace domowe na rzecz swojego syna w zamian za wynagrodzenie minimalne.
19.
W dniu 6 lipca 2015 r. SVB przekazał X informację o przysługującym jej świadczeniu emerytalnym. Z informacji tej wynikało, że emerytura X na podstawie AOW została obniżona do 82%, ponieważ została ona uznana za ubezpieczoną zgodnie z niderlandzkimi przepisami w zakresie zabezpieczenia społecznego jedynie w okresach, w których faktycznie świadczyła pracę tymczasową w tym państwie. Natomiast biorąc pod uwagę, że w okresach między kolejnymi zatrudnieniami nie istniał żaden stosunek pracy i nie była świadczona żadna faktyczna praca, należało zastosować prawo państwa miejsca zamieszkania, to znaczy prawo niemieckie.
20.
Z postanowienia odsyłającego wynika również, że X nie ma prawa do emerytury w Niemczech, ponieważ nie ukończyła żadnego okresu ubezpieczenia.
21.
X, wnosząc środek odwoławczy, zwróciła się do SVB o uznanie okresów między okresami świadczenia pracy w ramach tymczasowego stosunku pracy za okresy ubezpieczenia na podstawie AOW.
22.
Po oddaleniu środka odwoławczego X wystąpiła z tym samym roszczeniem do Rechtbank Amsterdam (sądu pierwszej instancji w Amsterdamie, Niderlandy), który wyrokiem z dnia 3 października 2016 r. uwzględnił ów środek odwoławczy. W szczególności, Rechtbank Amsterdam (sąd pierwszej instancji w Amsterdamie, Niderlandy), powołując się również na poparcie swoich wniosków na wyrok Franzen i in. (
6
), uznał, że okresy przerwy w zatrudnieniu należy uznać za okresy urlopu lub bezrobocia w rozumieniu przepisów krajowych, w szczególności art. 6 BUB, a zatem za okresy, w których X była ubezpieczona w rozumieniu przepisów niderlandzkich.
23.
SVB wniósł środek odwoławczy od tego wyroku do Centrale Raad van Beroep (sądu apelacyjnego w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy), który jest sądem odsyłającym.
B.
Sprawa między SVB a Y
24.
Y mieszka na stałe wraz z rodziną w Polsce, a od 2007 r. pracował z pewnymi przerwami w Niderlandach na podstawie różnych umów o pracę tymczasową zawartych z agencją pracy tymczasowej.
25.
W zakresie, w jakim jest to istotne w niniejszej sprawie, Y zawarł z agencją umowę o pracę tymczasową na czas określony na okres ośmiu miesięcy, ze skutkiem od dnia 20 lipca 2015 r. Y nie świadczył jednak pracy w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 7 lutego 2016 r., a od dnia 8 lutego 2016 r. zawarł nową umowę o pracę z tą samą agencją pracy tymczasowej.
26.
Decyzją z dnia 29 marca 2016 r. SVB poinformował Y, że zgodnie z AKW nie jest on uprawniony do zasiłku rodzinnego za styczeń i luty 2016 r., ponieważ nie wykonywał żadnej pracy w Niderlandach pierwszego dnia roboczego tych miesięcy (
7
).
27.
Y, wnosząc środek odwoławczy, zwrócił się do SVB o przyznanie mu zasiłku rodzinnego również za styczeń i luty 2016 r., argumentując, że w okresie tym przebywał na urlopie i że w związku z tym stosunek pracy nadal obowiązuje.
28.
Po oddaleniu środka odwoławczego Y ponowił swoje żądanie przed Rechtbank Amsterdam (sądem pierwszej instancji w Amsterdamie, Niderlandy), który wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017 r. oddalił je, potwierdzając ocenę dokonaną przez SVB.
29.
Y wniósł apelację od tego wyroku do Centrale Raad van Beroep (sądu apelacyjnego w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy), będącego sądem odsyłającym.
C.
Postanowienie odsyłające
30.
Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy), po połączeniu obu spraw na rozprawie w dniu 29 maja 2020 r., wydał postanowienie odsyłające w dniu 17 grudnia 2020 r.
31.
W odniesieniu do sprawy X sąd odsyłający stwierdza, że – ponieważ umowa o pracę charakteryzowała się obecnością wspomnianej klauzuli dotyczącej pracy tymczasowej, zgodnie z którą stosunek pracy wygasał automatycznie po zakończeniu pracy wykonywanej na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika – w okresach pomiędzy poszczególnymi okresami świadczenia pracy nie obowiązywał żaden stosunek pracy.
32.
Sąd odsyłający wskazuje również, że wykonywane przez X działalność wolontariacka i prace domowe za minimalnym wynagrodzeniem wykraczały poza kontekst gospodarczy i nie miały celu zarobkowego. Nie można było zatem uznać ich za pracę najemną lub podobną działalność.
33.
W odniesieniu do Y Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy) zauważa, że Y nigdy nie kwestionował braku wypłaty wynagrodzenia w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 7 lutego 2016 r. oraz że nowa umowa o pracę została zawarta przed datą wygaśnięcia poprzedniej umowy. Okoliczności te prowadzą do wniosku, że w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 7 lutego 2016 r. między Y a agencją pracy tymczasowej nie obowiązywał żaden stosunek pracy.
34.
Sąd odsyłający stwierdza zatem, że oba spory dotyczą kwestii, czy X i Y – osoby fizyczne, które zwykle wykonują pracę w Niderlandach, lecz mieszkają w innym państwie członkowskim – były objęte ubezpieczeniem na podstawie niderlandzkich przepisów zakresie zabezpieczenia społecznego i opieki społecznej w okresach między opisanymi stosunkami pracy tymczasowej.
35.
Powstaje zatem pytanie, czy takie okresy mogą stanowić sytuacje podobne do pracy najemnej lub działalności na własny rachunek, o których mowa w art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, a tym samym uzasadniać zastosowanie prawa niderlandzkiego.
36.
Ponieważ bezsporne jest, że rozpatrywane sprawy nie należą do sytuacji przewidzianych w art. 11 ust. 3 lit. b), c) i d) rozporządzenia nr 883/2004, odpowiedź przecząca na powyższe pytanie prowadziłaby do wniosku, że w okresach przerwy w zatrudnieniu prawem właściwym było prawo państwa miejsca zamieszkania zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. e) tego rozporządzenia, to znaczy prawo Niemiec w przypadku X i prawo Polski w przypadku Y.
37.
Podkreślając problematyczny charakter tego pytania, sąd odsyłający powołuje się na przytoczony już wyrok z dnia 23 kwietnia 2015 r., Franzen i in., który mimo iż dotyczy wykładni rozporządzenia nr 1408/71, może mieć również zastosowanie do rozporządzenia nr 883/2004.
38.
Z możliwej interpretacji tego wyroku – opartej zasadniczo na brzmieniu jego pkt 50 (
8
) – wynikałoby, że osoby, które zwykle wykonują swoją działalność zawodową w państwie członkowskim, są objęte zakresem stosowania art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, dopóki nie zaprzestaną definitywnie lub czasowo wykonywania tej działalności. Istnienie stosunku pracy nie miałoby jednak znaczenia dla ustalenia istnienia takiego zaprzestania. W tym celu należałoby raczej określić różne kryteria związane z cechami pracy, długością okresu, w którym zainteresowane osoby wykonywały pracę, długością okresów przerwy w zatrudnieniu, ukierunkowaniem na jednolity krajowy rynek pracy.
39.
Z innej możliwej interpretacji przytoczonego wyroku wynikałoby natomiast, że w celu zastosowania prawa państwa zatrudnienia konieczne jest istnienie stosunku pracy. W związku z tym dana osoba automatycznie podlegałaby ustawodawstwu państwa, w którym ma miejsce zamieszkania, w przypadku gdyby stosunek pracy wygasł nawet czasowo i niezależnie od długości tego okresu przerwy w zatrudnieniu.
40.
Sąd odsyłający wskazuje ponadto, że rozwiązanie, które ogranicza możliwość stosowania art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 wyłącznie do przypadków, w których stosunek pracy obowiązuje, pozwala na określenie w sposób pewny prawa właściwego w chwili wystąpienia zdarzeń. Jednakże rozwiązanie to, zastosowane w przypadkach takich jak rozpatrywany w niniejszej sprawie, może prowadzić do bardzo częstych zmian mającego zastosowanie prawa oraz do znacznych komplikacji administracyjnych, stanowiąc tym samym potencjalną przeszkodę w swobodnym przepływie pracowników.
41.
Zdaniem sądu odsyłającego nawet rozwiązanie wymagające zbadania, niezależnie od istnienia stosunku pracy, rzeczywistego charakteru okresu przerwy w zatrudnieniu – na podstawie przesłanek takich jak te, o których mowa w pkt 38 powyżej – byłoby obarczone wadami i zaletami. Jeśli chodzi o zalety, rozwiązanie to pozwoliłoby uniknąć zmian prawa właściwego, w przypadku gdy okresy między stosunkami pracy są krótkie. Jeśli chodzi o wady, to charakteryzowałoby się ono większym marginesem niepewności, ponieważ opierałoby się na retrospektywnej ocenie okoliczności faktycznych, której należałoby dokonać ex post.
42.
W świetle powyższego Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy), sąd apelacyjny zawiesił postępowanie i skierował do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:
„1.
Czy art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że pracownik, który zamieszkuje w jednym państwie członkowskim, a pracuje w innym państwie członkowskim na podstawie umowy o pracę tymczasową, zgodnie z treścią której stosunek pracy ustaje niezwłocznie po zakończeniu świadczenia pracy tymczasowej, a następnie zostaje wznowiony, podlega, w okresach nieświadczenia pracy, ustawodawstwu tego drugiego państwa członkowskiego, tak długo jak pracownik ten nie zawiesi tymczasowo jej wykonywania?
2.
Jakie czynniki są istotne dla oceny, czy w tego rodzaju przypadkach dochodzi do tymczasowego zawieszenia świadczenia pracy?
3.
Po upływie jakiego okresu należy uznać, że – o ile nie istnieją konkretne przesłanki na twierdzenie przeciwne – nie pozostający już w umownym stosunku pracy pracownik zawiesił tymczasowo świadczenie pracy w państwie zatrudnienia?”.
III. Analiza prawna
43.
Uważam, że te trzy pytania prejudycjalne można rozpatrywać łącznie, ponieważ kwestia, która z nich wynika, jest zasadniczo jednolita.
44.
Bezsporne jest, że w niniejszej sprawie zarówno X, jak i Y są objęci podmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 883/2004 oraz że rozpatrywane świadczenia – a mianowicie emerytura i zasiłek rodzinny – są objęte przedmiotowym zakresem stosowania tego rozporządzenia.
45.
W odniesieniu do sprawy X, jak już wskazano w pkt 31 i 32 powyżej, należy zauważyć, że umowy o pracę najemną z agencją pracy tymczasowej charakteryzowały się obecnością „klauzuli dotyczącej pracy tymczasowej”, zgodnie z którą stosunek pracy wygasał automatycznie z chwilą zakończenia pracy wykonywanej na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika. Z tego względu, jak stwierdził Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy), te stosunki pracy nie obowiązywały w okresach pomiędzy poszczególnymi okresami świadczenia pracy. Sąd odsyłający wykluczył również, aby wykonywane przez X działalność wolontariacka i prace domowe za minimalnym wynagrodzeniem mogły zostać uznane za pracę najemną lub podobną działalność.
46.
W odniesieniu do Y, jak już wskazano w pkt 33, sąd odsyłający stwierdził, że w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 7 lutego 2016 r. nie obowiązywał żaden stosunek pracy.
47.
Sprawy dotyczące X i Y mogą zatem zostać połączone, ponieważ obie dotyczą okresów, w których nie obowiązywał żaden stosunek pracy, a wspomniane osoby – zamieszkałe w państwie innym niż państwo, w którym mają zwykłe miejsce zatrudnienia – nie wykonywały żadnej działalności zawodowej.
48.
Można zatem stwierdzić, że w ramach swoich pytań prejudycjalnych, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o wyjaśnienie, czy do X i Y – osób zamieszkałych w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zwykle wykonywały one pracę w ramach stosunków pracy tymczasowej – w okresach, w których nie wykonywały one żadnej pracy, a wspomniane stosunki pracy wygasły, stosuje się prawo państwa zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, czy też prawo państwa miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 11 ust. 3 lit. e) tego rozporządzenia. Komisja Europejska opowiedziała się za pierwszym rozwiązaniem, natomiast SVB i rząd niderlandzki poparli drugie rozwiązanie.
49.
Aby odpowiedzieć na to pytanie, uważam, że należy najpierw przedstawić pokrótce kontekst rozporządzenia nr 883/2004.
50.
Celem tego rozporządzenia, które zmieniło i uprościło zasady zawarte w rozporządzeniu nr 1408/71, przy zachowaniu tego samego celu, jest koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich, aby zapewnić skuteczne korzystanie ze swobody przepływu osób (
9
).
51.
Nie wprowadza ono wspólnego systemu zabezpieczenia społecznego, lecz pozostawia współistnienie odrębnych systemów krajowych (
10
), ustanawiając szereg wspólnych zasad, które muszą być przestrzegane przez ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego wszystkich państw członkowskich. Ma to na celu zapewnienie, że osoby korzystające ze swobody przemieszczania się i pobytu w ramach Unii nie zostaną postawione w niekorzystnym położeniu przez różne systemy krajowe w przypadku skorzystania z tej swobody (
11
).
52.
W tym kontekście tytuł II rozporządzenia nr 883/2004 – „Określanie mającego zastosowanie ustawodawstwa” – zawiera właśnie normy kolizyjne pozwalające na określenie prawa właściwego w przypadkach objętych zakresem stosowania rozporządzenia.
53.
Są to normy kolizyjne oparte na łącznikach podobnych do tych, które istnieją w prawie prywatnym międzynarodowym. Ich celem jest bowiem określenie ustawodawstwa mającego zastosowanie w przypadkach, w których występują łączniki z kilkoma państwami członkowskimi, ponieważ dotyczą one właśnie pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny rachunek, które skorzystały z prawa do swobodnego przemieszczania się w Unii (
12
).
54.
Trybunał uściślił kilkakrotnie, że przepisy tytułu II rozporządzenia nr 883/2004 stanowią zupełny i jednolity system norm kolizyjnych mających na celu uniknięcie jednoczesnego zastosowania kilku krajowych ustawodawstw oraz zapobieżenie pozbawieniu osób objętych zakresem stosowania wspomnianego rozporządzenia ochrony w dziedzinie zabezpieczenia społecznego z powodu braku ustawodawstwa, jakie miałoby do nich zastosowanie (
13
). Innymi słowy, celem jest uniknięcie sytuacji, w której, po pierwsze, z powodu negatywnej kolizji między ustawodawstwami krajowymi pracownicy migrujący pozostaliby bez ochrony socjalnej, a po drugie, z powodu pozytywnej kolizji pracownicy ci gromadziliby identyczne świadczenia lub byliby objęci składkami na podstawie ustawodawstwa kilku państw członkowskich.
55.
Celem rozpatrywanych przepisów nie jest jednak ustanowienie materialnych przesłanek, od których zależy przystąpienie do systemu zabezpieczenia społecznego lub istnienie prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Ustalenie tych przesłanek należy co do zasady do ustawodawcy państw członkowskich (
14
).
56.
Normy kolizyjne przewidziane w rozporządzeniu nr 883/2004 są bezwzględnie obowiązujące wobec państw członkowskich, które nie mają uprawnienia do określenia, w jakim zakresie ma zastosowanie ich własne ustawodawstwo lub ustawodawstwo innego państwa członkowskiego (
15
). Nie mogą one zatem wyłączyć ze stosowania swojego ustawodawstwa osób, do których ustawodawstwo to musi być stosowane na mocy rozporządzenia (
16
).
57.
W celu rozwiązania potencjalnych kolizji – pozytywnych lub negatywnych – ustawodawstw krajowych przepisy tytułu II rozporządzenia nr 883/2004 mają na celu zapewnienie, że zainteresowane osoby będą podlegać systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego.
58.
Artykuł 11 rozporządzenia nr 883/2004 – zatytułowany „Zasady ogólne” i stanowiący „kamień węgielny” systemu – ustanawia w istocie w ust. 1 zasadę stosowania ustawodawstwa tylko jednego państwa członkowskiego.
59.
Jeżeli zatem dana osoba jest objęta „podmiotowym zakresem stosowania” rozporządzenia nr 883/2004, zdefiniowanym w art. 2 tego rozporządzenia, to co do zasady zastosowanie ma ustawodawstwo tylko jednego państwa członkowskiego określone zgodnie z przepisami tytułu II tego rozporządzenia (
17
).
60.
Ponadto, w zakresie, w jakim jest to istotne w niniejszej sprawie, art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 ustanawia zasadę lex loci laboris, stanowiąc, że „osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego” (
18
).
61.
Pojęcia „praca najemna lub działalność na własny rachunek” zostały zdefiniowane w art. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 883/2004. Przepis ten stanowi, że do celów stosowania tego rozporządzenia „praca najemna lub działalność na własny rachunek” oznacza „wszelką pracę lub sytuację równoważną, traktowaną jako taką do celów stosowania ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, w którym taka praca lub sytuacja równoważna ma miejsce”.
62.
Z łącznej wykładni tych przepisów wynika zatem, że zastosowanie lex loci laboris jest uzależnione od tego, czy dana osoba wykonuje pracę uznawaną za „pracę najemną lub działalność na własny rachunek” w ustawodawstwie zabezpieczenia społecznego danego państwa (
19
). Uważam zatem, że istnienie stosunku pracy – zakwalifikowanego jako taki zgodnie z ustawodawstwem, w którym ma on miejsce – ma zasadnicze znaczenie dla stosowania ustawodawstwa państwa miejsca zatrudnienia.
63.
Istnienie stosunku pracy staje się nieistotne jedynie w wyjątkowym przypadku przewidzianym w art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004, który zrównuje z osobami wykonującymi pracę najemną lub prowadzącymi działalność na własny rachunek osoby otrzymujące świadczenia pieniężne z powodu lub w wyniku takiej ich pracy lub działalności.
64.
Sąd odsyłający stwierdził już wyraźnie, że zgodnie z ustawodawstwem niderlandzkim sytuacja X i Y w okresach pomiędzy stosunkami pracy tymczasowej nie jest uznawana za pracę najemną lub działalność na własny rachunek (
20
).
65.
Ponadto bezsporne jest, że osoby te nie otrzymały w rozpatrywanych okresach świadczeń, o których mowa w art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004.
66.
Z przedstawionych powyżej uwag wynika konieczność wykluczenia możliwości zastosowania w niniejszej sprawie prawa państwa zatrudnienia zarówno na podstawie art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, jak i na podstawie art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia.
67.
Rozwiązanie to wydaje się być najbardziej odpowiednie dla realizacji celów rozporządzenia nr 883/2004. Poprzez powiązanie kompetencji państwa zatrudnienia z istnieniem stosunku pracy możliwe jest bowiem określenie właściwego prawa krajowego natychmiast, w chwili wystąpienia zdarzeń i z niezbędną pewnością.
68.
Pozwala to na zachowanie pewności prawa stanowiącej zasadniczą wartość w systemie, który, jak wspomniano powyżej, ma na celu umożliwienie koordynacji i unikanie kolizji między ustawodawstwami krajowymi zgodnie ze schematami właściwymi prawu prywatnemu międzynarodowemu.
69.
Ponadto, jak już wspomniano, rozpatrywane rozporządzenie nie ma na celu zapewnienia istnienia praw do świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i opieki społecznej, których uregulowanie pozostawiono państwom członkowskim.
70.
Prawo Unii nie gwarantuje pracownikowi, że przeniesienie się do państwa członkowskiego innego niż państwo jego pochodzenia będzie obojętne w aspekcie socjalnym, gdyż z uwagi na rozbieżności między systemami i ustawodawstwami państw członkowskich w tej dziedzinie takie przeniesienie może, w zależności od przypadku, okazać się dla zainteresowanego bardziej lub mniej korzystne w tym kontekście (
21
).
71.
W związku z tym okoliczność, że zainteresowane osoby nie mają prawa do rozpatrywanego świadczenia socjalnego w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, nie ma żadnego wpływu na stosowanie norm kolizyjnych ustanowionych w tytule II rozporządzenia nr 883/2004. Należy ponadto zauważyć, że prawo państwa miejsca zamieszkania mogłoby być teoretycznie korzystniejsze niż prawo państwa zatrudnienia.
72.
Wykładnia oparta na kryteriach – takich jak te, które Komisja przedstawiła w swych uwagach – dotyczących cech stosunku pracy, długości okresu, w którym zainteresowane osoby wykonywały tę pracę, długości okresów przerw w zatrudnieniu i ukierunkowania na jednolity rynek byłaby przyczyną większych wątpliwości i niepewności oraz mogłaby ułatwić zaistnienie kolizji między ustawodawstwami krajowymi.
73.
Ponadto długość okresów przerw w zatrudnieniu i ewentualny powrót do poprzedniego państwa zatrudnienia są okolicznościami możliwymi do określenia jedynie ex post, w związku z czym w takich okresach niemożliwe byłoby określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa krajowego, co wiąże się z problemami praktycznymi, w szczególności w odniesieniu do przyznania świadczeń – takich jak zasiłki rodzinne –, które nie są uzależnione od zasadniczo definitywnego zaprzestania pracy.
74.
W świetle powyższego wydaje mi się, że wymogi pewności prawa, leżące u podstaw rozpatrywanego systemu regulacyjnego, mają pierwszeństwo przed potrzebą uniknięcia nadmiernej fragmentacji ustawodawstwa mającego zastosowanie do jednego pracownika (
22
).
75.
W tym względzie pragnę również zauważyć, że prawodawca Unii, chcąc zapobiec takiej fragmentacji, uczynił to w sposób wyraźny.
76.
Odniesienie dotyczy przepisów art. 12 rozporządzenia nr 883/2004 dotyczącego delegowania, zgodnie z którym osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, „który normalnie prowadzi tam swą działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, by zastąpić inną delegowaną osobę”.
77.
Przepis ten – mający na celu uniknięcie sytuacji, w której przedsiębiorstwo mające siedzibę na terytorium danego państwa członkowskiego byłoby zmuszone do zarejestrowania swoich pracowników, którzy zwykle podlegają ustawodawstwu tego państwa członkowskiego dotyczącemu zabezpieczenia społecznego, w systemie zabezpieczenia społecznego innego państwa członkowskiego, do którego są oni kierowani w celu wykonywania pracy przez ograniczony czas (
23
) – ma oczywiście charakter odstępstwa i wyjątku, a zatem nie może być stosowany w drodze analogii poza wyraźnie w nim przewidzianymi przypadkami. Ponadto przepis ów dotyczy przypadków, które – w przeciwieństwie do przypadków będących przedmiotem postępowania głównego – charakteryzują się istnieniem ciągłych stosunków pracy.
78.
Co więcej, moim zdaniem z przytoczonego wyroku Franzen nie można wywnioskować niczego, co przemawiałoby za stosowaniem ustawodawstwa państwa członkowskiego zatrudnienia również po ustaniu stosunku pracy.
79.
W pkt 50 wspomnianego wyroku jako przesłankę stosowania państwa członkowskiego zatrudnienia wskazano fakt, że dana osoba „wykonuje swoją działalność zawodową na terytorium tego państwa członkowskiego”.
80.
Ponadto, w pkt 51 i 52 rzeczonego wyroku Trybunał odróżnił przypadek rozpatrywany w owej sprawie od tych, które były przedmiotem niektórych wcześniejszych wyroków (
24
), w których miało miejsce definitywne lub czasowe zakończenie stosunku pracy.
81.
W szczególności w przytoczonym pkt 52 stwierdza się, że „okresu, podczas którego dana osoba nie wykonuje działalności w ramach pracy dorywczej, nie można traktować jako zawieszenia wykonywania działalności”, ponieważ „z materiałów przekazanych Trybunałowi wynika, że stosunek pracy […] trwał nieprzerwanie przez pięć lat”.
82.
Wynika z tego, że Trybunał uznał, iż istotna jest ciągłość stosunku pracy, lecz – podobnie jak w wyroku z dnia 3 maja 1990 r., Kits van Heijningen (
25
) – uznał za nieistotne konkretne sposoby wykonywania pracy, ponieważ prawo państwa zatrudnienia może mieć również zastosowanie do stosunków pracy o charakterze dorywczym i w niepełnym wymiarze czasu pracy.
83.
Jest zatem zrozumiałe, że Trybunał uznał przy tej okazji, iż art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 ma zastosowanie nawet podczas dni, w których praca dorywcza nie była wykonywana, ponieważ w rozpatrywanej przez Trybunał sprawie, w przeciwieństwie do niniejszej sprawy, stosunek pracy nadal obowiązywał.
84.
Dalsze potwierdzenie przedstawionego przeze mnie argumentu znajduje się również w wyroku z dnia 13 września 2017 r., X (
26
) – także odnoszącym się do rozporządzenia nr 1408/71, lecz mającym zastosowanie, jak wspomniano, do rozporządzenia nr 883/2004 – dotyczącym osoby pracującej w Niderlandach, która uzgodniła ze swoim pracodawcą okres urlopu bezpłatnego i która w trakcie tego urlopu wykonywała dodatkową pracę w innym państwie członkowskim.
85.
W pkt 24 tego wyroku stwierdza się, że „w zakresie, w jakim osoba zachowuje status pracownika w okresie urlopu bezpłatnego, który został jej przyznany przez pracodawcę, można stwierdzić, że osoba ta wykonuje pracę najemną w rozumieniu tytułu II rozporządzenia nr 1408/71, niezależnie od zawieszenia głównych obowiązków wynikających z tego stosunku pracy w tym określonym okresie”.
86.
Moim zdaniem stwierdzenie to potwierdza, że w celu zastosowania lex loci laboris istnienie stosunku pracy jest zawsze konieczne, niezależnie od ewentualnego zawieszenia wynikających z niego konkretnych obowiązków (
27
).
87.
Podsumowując, uważam, że sytuacja, w jakiej X i Y znajdowali się w okresach przerwy w zatrudnieniu, nie może być objęta zakresem stosowania art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 (jak również art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia) oraz że w związku z tym należy wykluczyć możliwość zastosowania w tych sytuacjach prawa państwa zatrudnienia.
88.
Bezsporne jest ponadto, że zainteresowane osoby nie znajdowały się w sytuacjach, o których mowa w art. 11 ust. 3 lit. b), c) i d) rozporządzenia nr 883/2004, które odnoszą się do urzędników służby cywilnej, osób otrzymujących zasiłek dla bezrobotnych oraz osób powołanych do lub odwołanych ze służby w siłach zbrojnych lub służby cywilnej.
89.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że rozpatrywane sytuacje są objęte zakresem zastosowania przepisu domykającego zawartego w art. 11 ust. 3 lit. e), który ma zastosowanie do wszystkich osób nieobjętych lit. a)-d) tego przepisu (
28
), w szczególności zarówno do osób, które definitywnie zaprzestały wszelkiej działalności zawodowej, jak i do osób, które zaprzestały jej jedynie czasowo (
29
).
90.
Pragnę powtórzyć, że wniosek ten jest zgodny z celem przepisów tytułu II rozporządzenia nr 883/2004, które mają na celu zapewnienie, że zainteresowane osoby będą podlegać ustawodawstwu socjalnemu jednego państwa członkowskiego, a nie zagwarantowanie przyznania świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i opieki socjalnej, które pozostaje uzależnione od spełnienia przesłanek materialnych określonych przez państwo członkowskie, którego ustawodawstwo ma zastosowanie w danym przypadku.
91.
Oczywiście stosowanie wspomnianych zasad in concreto będzie zadaniem sądu krajowego poprzez zastosowanie ich w danej sprawie i dokonanie wykładni ustawodawstwa krajowego zgodnie z prawem Unii.
IV. Wnioski
92.
Na podstawie wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne zadane przez Centrale Raad van Beroep (sąd apelacyjny w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i służby cywilnej, Niderlandy) w następujący sposób.
„Artykuł 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że pracownik zamieszkały w państwie członkowskim, który zwykle wykonuje pracę w innym państwie członkowskim, nie podlega ustawodawstwu państwa zatrudnienia w okresach, w których zgodnie z ustawodawstwem tego państwa dotyczącym zabezpieczenia społecznego nie ma on obowiązującej umowy o pracę i nie wykonuje żadnej pracy, którą można uznać, zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, za pracę najemną lub działalność na własny rachunek. Zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. e) rozporządzenia nr 883/2004 we wspomnianych powyżej okresach przerwy w zatrudnieniu stosuje się natomiast ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania”.
(
1
)	Język oryginału: włoski.
(
2
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2004, L 200, s. 1), zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2019/1149 z dnia 20 czerwca 2019 r. ustanawiającym Europejski Urząd ds. Pracy, zmieniającym rozporządzenia (WE) nr 883/2004, (UE) nr 492/2011 i (UE) 2016/589 oraz uchylającym decyzję (UE) 2016/344 (Dz.U. 2019, L 186, s. 21).
(
3
)	Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. 1971, L 149, s. 2) zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. zmieniającym i uaktualniającym rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie oraz rozporządzenie (EWG) nr 574/72 w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz.U. 1997, L 28, s. 1).
(
4
)	Na wstępie należy zaznaczyć, że obie sprawy będące przedmiotem postępowania głównego dotyczą stosunków pracy tymczasowej. Jak wiadomo, jest to rodzaj pracy – uregulowany na poziomie Unii dyrektywą 2008/104/WE w sprawie pracy tymczasowej –, w którą zaangażowane są trzy podmioty: agencja pracy tymczasowej, pracownik i przedsiębiorstwo użytkownik. Stosunki te charakteryzują się trójstronnym schematem opartym na równoczesnym istnieniu dwóch umów: umowy o pracę najemną między agencją a pracownikiem oraz umowy, na mocy której agencja udostępnia przedsiębiorstwu użytkownikowi jednego lub większą liczbę pracowników. Pracownicy ci pozostają zatem formalnie zatrudnieni i są wynagradzani przez samą agencję, lecz wykonują pracę na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika i pod jego kierownictwem. Umowa o pracę najemną między agencją a pracownikiem może być zawarta na czas nieokreślony lub na czas określony. Tylko w pierwszym przypadku pracownik jest uprawniony do otrzymania dodatku za pozostawanie do dyspozycji pracodawcy za okresy, w których oczekuje na skierowanie do przedsiębiorstwa użytkownika.
(
5
)	Ten system umowny jest przewidziany w art. 7:691 ust. 2 Burgerlijk Wetbook (niderlandzkiego kodeksu cywilnego).
(
6
)	Wyrok z dnia 23 kwietnia 2015 r., Franzen i in. (C‑382/13, EU:C:2015:261).
(
7
)	W tym względzie, jak SVB zauważył w swoich uwagach (pkt 19), istotny jest również art. 59 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2009, L 284, s. 1), zgodnie z którym „[w] przypadku gdy w danym miesiącu kalendarzowym zmienia się mające zastosowanie ustawodawstwo lub kompetencja do przyznawania świadczeń rodzinnych między państwami członkowskimi, bez względu na terminy płatności świadczeń rodzinnych przewidziane w ustawodawstwie tych państw członkowskich instytucja, która wypłaciła świadczenia rodzinne na podstawie ustawodawstwa, zgodnie z którym przyznano te świadczenia na początku tego miesiąca, wypłaca je do końca danego miesiąca”.
(
8
)	W pkt 50 wyroku Franzen Trybunał stwierdził, że „ustawodawstwo państwa zatrudnienia znajduje zastosowanie tak długo, jak długo dana osoba wykonuje swoją działalność zawodową na terytorium tego państwa członkowskiego. Kwestie takie jak te, czy owa działalność wykonywana jest na podstawie stosunku pracy oraz jaki jest rodzaj tego stosunku – który może przybrać formę zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy bądź zatrudnienia dorywczego – czy też liczba godzin przepracowanych przez pracownika, nie mają tu żadnego znaczenia” (wyróżnienie moje).
(
9
)	Zobacz motywy 1, 3, 4 i 45 rozporządzenia nr 883/2004. Zobacz także wyroki: z dnia 30 września 2021 r., Raad van bestuur van het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (Uwv) (C‑285/20, EU:C:2021:785, pkt 42); z dnia 29 października 2020 r., Veselības ministrija (C‑243/19, EU:C:2020:872, pkt 22); z dnia 21 marca 2018 r., Klein Schiphorst (C‑551/16, EU:C:2018:200, pkt 31).
(
10
)	Zobacz wyroki: z dnia 25 listopada 2021 r., Finanzamt Österreich (zasiłki rodzinne dla pracowników organizacji humanitarnych) (C‑372/20, EU:C:2021:962, pkt 71); z dnia 14 czerwca 2016 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (C‑308/14, EU:C:2016:436, pkt 67); z dnia 21 marca 2018 r., Klein Schiphorst (C‑551/16, EU:C:2018:200, pkt 44).
(
11
)	Zobacz opinię rzecznika generalnego P. Cruza Villalóna w sprawie Komisja/Zjednoczone Królestwo (C‑308/14, EU:C:2015:666, pkt 49), a także moją opinię w sprawie SF (C‑631/17, EU:C:2019:10, pkt 21).
(
12
)	Zobacz opinię rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Franzen i in. (C‑382/13, EU:C:2014:2190, pkt 63).
(
13
)	Zobacz wyroki: z dnia 3 czerwca 2021 r., TEAM POWER EUROPE (C‑784/19, EU:C:2021:427, pkt 32); z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB (C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
14
)	Zobacz wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., A (publiczna opieka zdrowotna) (C‑535/19, EU:C:2021:595, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także wyrok z dnia 11 czerwca 1998 r., Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, pkt 29).
(
15
)	Zobacz wyroki: z dnia 15 lipca 2021 r., A (publiczna opieka zdrowotna) (C‑535/19, EU:C:2021:595, pkt 48); z dnia 25 października 2018 r., Walltopia (C‑451/17, EU:C:2018:861, pkt 48).
(
16
)	Zobacz wyrok z dnia 11 czerwca 1998 r., Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, pkt 30).
(
17
)	Zobacz wyroki: z dnia 3 czerwca 2021 r., TEAM POWER EUROPE (C‑784/19, EU:C:2021:427, pkt 33); z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB (C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
18
)	Ta ogólna zasada ma na celu zapewnienie, aby wszyscy pracownicy pracujący w tym samym państwie byli objęci zakresem zastosowania tego samego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego i otrzymywali te same świadczenia socjalne (zob. wyrok z dnia 6 września 2018 r., Alpenrind i in., C‑527/16, EU:C:2018:669, pkt 97, 98). W ten sposób można zapobiegać niepożądanym formom konkurencji w zakresie kosztów wynagrodzeń, a w konsekwencji presji na krajowe systemy zabezpieczenia społecznego. Zobacz opinię rzecznika generalnego P. Pikamäe w sprawie AFMB (C‑610/18, EU:C:2019:1010, pkt 29).
(
19
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 13 września 2017 r., X (C‑569/15, EU:C:2017:673, pkt 23–26).
(
20
)	Zobacz pkt 4.3–4.7 postanowienia odsyłającego.
(
21
)	Zobacz wyrok z dnia 19 września 2019 r., van den Berg i in. (C‑95/18 i C‑96/18, EU:C:2019:767, pkt 64). Z wyroku tego – którego przedmiotem jest odesłanie prejudycjalne złożone przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) w ramach tego samego postępowania, które jednak uprawomocniło się i które doprowadziło do wydania wspomnianego wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r., Franzen i in. – wynika, że państwo zatrudnienia nie jest zobowiązane do objęcia pracownika zamieszkałego w innym państwie członkowskim swoim systemem ubezpieczenia w okresach, w których ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania ma zastosowanie na podstawie tytułu II rozporządzenia nr 883/2004.
(
22
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 17 grudnia 1970 r., Manpower (C‑35/70, EU:C:1970:120). Niewątpliwie w wyroku tym stwierdzono, iż w interesie pracowników migrujących leży niepodleganie przez krótkie okresy ustawodawstwom różnych państw, ponieważ najczęściej znaleźliby się oni w niekorzystnym położeniu z uwagi na fakt, że w ustawodawstwach krajowych krótkie okresy korzystania z niektórych świadczeń socjalnych są na ogół wykluczone. Jednakże wyrok ten – którego przedmiotem był wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie art. 13 lit. a) rozporządzenia Rady EWG nr 3 z dnia 25 września 1958 r. w sprawie zabezpieczenia społecznego pracowników migrujących – dotyczył pracownika francuskiej agencji pracy tymczasowej, który został skierowany do pracy w przedsiębiorstwie niemieckim. Chodziło zatem o jeden stabilny i ciągły stosunek pracy najemnej, nawiązany między pracownikiem a agencją pracy tymczasowej (zob. pkt 17–19 tego wyroku), który – w przeciwieństwie do spraw rozpatrywanych w niniejszym postępowaniu – był nieprzerwany. Zrozumiałe jest, że w takiej sytuacji Trybunał, dokonując szerokiej wykładni art. 13 lit. a) wspomnianego rozporządzenia, który odnosił się wyraźnie jedynie do przypadków delegowania, uznał, że należy stosować ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym znajduje się agencja pracy tymczasowej.
(
23
)	Zobacz wyroki: z dnia 3 czerwca 2021 r., TEAM POWER EUROPE (C‑784/19, EU:C:2021:427, pkt 60); z dnia 25 października 2018 r., Walltopia (C‑451/17, EU:C:2018:861, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
24
)	Odniesienie dotyczyło wyroków: z dnia 11 czerwca 1998 r., Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, pkt 39, 40); z dnia 11 listopada 2004 r., Adanez-Vega (C‑372/02, EU:C:2004:705, pkt 24).
(
25
)	Zobacz wyrok z dnia 3 maja 1990 r., Kits van Heijningen (C‑2/89, EU:C:1990:183). W pkt 14 i 15 tego wyroku Trybunał zauważył, że art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71 nie wprowadza żadnego rozróżnienia „między pracą najemną wykonywaną w pełnym i w niepełnym wymiarze czasu pracy”. Z tego względu Trybunał orzekł, że zgodnie z art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia 1408/71 osoba objęta zakresem stosowania tego rozporządzenia, która wykonuje pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy na terytorium państwa członkowskiego, podlega ustawodawstwu tego państwa zarówno podczas dni, w których wykonuje tę pracę, jak i podczas dni, w których jej nie wykonuje.
(
26
)	Zobacz wyrok z dnia 13 września 2017 r., X (C‑569/15, EU:C:2017:673).
(
27
)	Zobacz podobnie także opinię rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie X (C‑569/15, EU:C:2017:181, pkt 31–36).
(
28
)	Zobacz wyrok z dnia 8 maja 2019 r., SF (C‑631/17, EU:C:2019:381, pkt 40).
(
29
)	Zobacz wyrok z d-nia 11 listopada 2004 r., Adanez-Vega (C‑372/02, EU:C:2004:705, pkt 24).