62024CJ0477
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 12 marca 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Dyrektywa 2004/38/WE – Artykuł 7 ust. 3 lit. b) – Pochodne prawo pobytu – Obywatel państwa trzeciego rozwiedziony z obywatelką Unii, która w chwili wszczęcia postępowania rozwodowego nie jest już dłużej pracownikiem najemnym ani osobą pracującą na własny rachunek – Pojęcie pozostawania „bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok” – Jeden ciągły okres jednego roku – Osoba, która otrzymywała świadczenia społeczne – Dowód – Prawo dostępu wnioskodawcy do dokumentacji socjalnej jego byłej małżonki – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Zasada dobrej administracji i prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem
W sprawie C‑477/24 [Deldwyn] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia) postanowieniem z dnia 28 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 lipca 2024 r., w postępowaniu:
Minister for Justice
przeciwko
I.T.
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: F. Biltgen (sprawozdawca), prezes izby, I. Ziemele, A. Kumin, S. Gervasoni i M. Bošnjak, sędziowie,
rzecznik generalny: R. Norkus,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu I.T. – M. Conlon, SC, G. Keogh, BL, i I. Khan, solicitor,
–
w imieniu Irlandii – M. Browne, Chief State Solicitor, oraz S. Finnegan, A. Joyce i R. O’Donnell, w charakterze pełnomocników, których wspierali D. Conlan Smyth, SC, i S.J. Hillery, BL,
–
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller i N. Scheffel, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – E. Montaguti i J. Tomkin, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 września 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 3 lit. b) oraz art. 13 i 14 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77) oraz art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy I.T. (zwanym dalej „wnioskodawcą”), obywatelem państwa trzeciego rozwiedzionym z obywatelką Unii posiadającą obywatelstwo państwa członkowskiego innego niż Irlandia, a Minister for Justice (ministrem sprawiedliwości, Irlandia) (zwanym dalej „ministrem”) w przedmiocie ostatecznej decyzji tego ostatniego, na mocy której odmówiono wnioskodawcy zachowania przez niego karty pobytu, która umożliwiłaby mu pobyt w Irlandii przez czas nieokreślony.
Ramy prawne
Prawo Unii
Karta
3
Zgodnie z art. 47 Karty, zatytułowanym „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu”:
„Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule.
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela.
[…]”.
Dyrektywa 2004/38
4
Motyw 11 dyrektywy 2004/38 głosi:
„Podstawowe i osobiste prawo do pobytu w innym państwie członkowskim zostało przyznane obywatelom Unii bezpośrednio na mocy traktatu i nie jest zależne od spełnienia procedur administracyjnych”.
5
Artykuł 7 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące”, stanowi:
„1.   Wszyscy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli:
a)
są pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim; lub
[…]
2.   Prawo pobytu przewidziane w ust. 1 rozciąga się na członków rodziny, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich, towarzyszących lub dołączających do obywatela Unii w przyjmującym państwie członkowskim, o ile tacy obywatele Unii spełniają warunki określone w ust. 1 lit. a), b) lub c).
3.   Do celów ust. 1 lit. a) obywatel Unii, który nie jest dłużej pracownikiem najemnym lub osobą pracującą na własny rachunek, zachowuje status pracownika najemnego lub osoby pracującej na własny rachunek w następujących okolicznościach:
[…]
b)
pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok i zarejestrował się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy;
c)
pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po zakończeniu umowy o pracę na czas określony, obejmującej okres krótszy niż rok, lub po okresie niezamierzonego bezrobocia przez pierwsze dwanaście miesięcy i zarejestrował się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy. W takim przypadku status pracownika zostaje zachowany nie dłużej niż przez [co najmniej przez] sześć miesięcy;
d)
podejmuje kształcenie zawodowe. O ile obywatel Unii nie jest bezrobotny, zachowanie statusu pracownika wymaga, aby kształcenie było związane z poprzednim zatrudnieniem”.
6
Artykuł 10 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Wydawanie kart pobytowych”, brzmi następująco:
„1.   Prawo pobytu dla członków rodziny obywatela Unii, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich, zostaje stwierdzone poprzez wydanie dokumentu zwanego »Karta pobytowa członka rodziny obywatela Unii« nie później niż sześć miesięcy od dnia, w którym złożyli wniosek. Zaświadczenie o złożeniu wniosku na kartę pobytową jest wydawane bezzwłocznie.
2.   W celu wydania karty pobytowej państwa członkowskie wymagają okazania następujących dokumentów:
a)
ważnego paszportu;
b)
dokumentu poświadczającego istnienie więzi rodzinnych lub zarejestrowanego związku;
c)
zaświadczenia o rejestracji lub – w przypadku braku systemu rejestracji – jakiegokolwiek innego dowodu pobytu w przyjmującym państwie członkowskim obywatela Unii, któremu towarzyszą lub do którego dołączają;
d)
w przypadkach objętych art. 2 ust. 2 lit. c) i d), udokumentowanego dowodu, że warunki w nim ustanowione zostały spełnione;
e)
w przypadkach objętych art. 3 ust. 2 lit. a), dokumentu wydanego przez odpowiedni organ w kraju pochodzenia lub kraju, z którego przyjeżdżają, poświadczającego, że pozostają na utrzymaniu lub są członkami gospodarstwa domowego obywatela Unii, lub dowodu potwierdzającego występowanie poważnych względów zdrowotnych, które ściśle wymagają osobistej opieki obywatela Unii nad członkiem rodziny;
f)
w przypadkach objętych art. 3 ust. 2 lit. b), dowodu potwierdzającego istnienie stałego związku z obywatelem Unii”.
7
Artykuł 13 tej dyrektywy, zatytułowany „Zachowanie prawa pobytu przez członków rodziny w przypadku rozwodu, unieważnienia małżeństwa lub ustania zarejestrowanego związku partnerskiego”, przewiduje w ust. 2:
„Bez uszczerbku dla akapitu drugiego rozwód […] nie prowadzi do utraty prawa pobytu przez członków rodziny obywatela Unii, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich, jeżeli:
a)
przed rozpoczęciem postępowania rozwodowego […] małżeństwo lub zarejestrowany związek partnerski trwały co najmniej trzy lata, w tym jeden rok w przyjmującym państwie członkowskim […];
[…]
Przed nabyciem prawa stałego pobytu przez zainteresowane osoby ich prawo pobytu podlega wymogowi możliwości wykazania, że są pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek lub posiadają wystarczające środki dla siebie i członków ich rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej w przyjmującym państwie członkowskim przez okres pobytu, oraz są objęci ogólnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim lub są członkami rodziny, już ustanowionej w przyjmującym państwie członkowskim, osoby, która spełnia te wymagania. »Wystarczające środki« zostały zdefiniowane w art. 8 ust. 4.
Członkowie rodziny, o których mowa, zachowują prawo pobytu wyłącznie na indywidualnej podstawie”.
8
Zgodnie z art. 14 ust. 2 i 4 dyrektywy 2004/38, zatytułowanym „Zachowanie prawa pobytu”:
„2.   Obywatele Unii i członkowie ich rodziny posiadają prawo pobytu przewidziane w art. 7, 12 i 13 tak długo, dopóki spełniają warunki w nich określone.
W szczególnych przypadkach, kiedy istnieją racjonalne wątpliwości co do spełniania przez obywatela Unii lub członków jego rodziny warunków określonych w art. 7, 12 i 13, państwa członkowskie mogą dokonać weryfikacji, czy warunki te są spełnione. Weryfikacja nie jest przeprowadzana systematycznie.
[…]
4.   W drodze odstępstwa od ust. 1 i 2 oraz bez uszczerbku dla przepisów rozdziału VI w żadnym wypadku środek wydalenia nie może być stosowany wobec obywateli Unii lub członków ich rodziny, jeżeli:
a)
obywatele Unii są pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek; lub
b)
obywatele Unii wjechali na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w poszukiwaniu pracy. W takim przypadku obywatele Unii i członkowie ich rodziny nie mogą zostać wydaleni tak długo, jak tylko obywatele Unii mogą dostarczyć dowód, że kontynuują poszukiwanie pracy i mają rzeczywistą szansę bycia zatrudnionym”.
Prawo irlandzkie
9
Uregulowania mające na celu transpozycję dyrektywy 2004/38 do prawa irlandzkiego są zawarte w European Communities (Free Movement of Persons) Regulations 2015 [rozporządzeniu w sprawie Wspólnot Europejskich (swobodny przepływ osób) z 2015 r.] (zwanym dalej „rozporządzeniem z 2015 r.”).
10
Prawo do pobytu w Irlandii jest uregulowane w art. 6 rozporządzenia z 2015 r., którego ust. 3 lit. a) stanowi:
„Obywatel Unii […] może przebywać w państwie przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli:
i)
jest pracownikiem najemnym lub pracuje na własny rachunek w tym państwie,
[…]”.
11
Zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia z 2015 r. członek rodziny, który nie jest obywatelem państwa członkowskiego, może przebywać w Irlandii przez okres przekraczający trzy miesiące, pod warunkiem że dany obywatel Unii jest zatrudniony lub prowadzi działalność na własny rachunek w tym państwie.
12
Artykuł 6 ust. 3 lit. c) rozporządzenia z 2015 r. przewiduje w istocie, że w razie gdy osoba, do której stosuje się art. 6 ust. 3 lit. a) ppkt (i) tego rozporządzenia, przestała być zatrudniona lub prowadzić działalność na własny rachunek, uznaje się, że przepis ten ma nadal do niej zastosowanie w szczególności, jeżeli osoba ta (i) pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok i zarejestrowała się jako bezrobotna w ministerstwie zatrudnienia i ochrony socjalnej lub (ii) pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po zakończeniu umowy o pracę na czas określony, obejmującej okres krótszy niż rok, lub po okresie niezamierzonego bezrobocia w ciągu pierwszego roku i zarejestrowała się jako bezrobotna w ministerstwie zatrudnienia i ochrony socjalnej.
13
Artykuł 10 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r., zatytułowany „Zachowanie prawa pobytu przez członków rodziny w przypadku rozwodu, unieważnienia małżeństwa, unieważnienia lub rozwiązania związku partnerskiego”, stanowi:
„a)
Z zastrzeżeniem lit. b), w razie gdy małżeństwo lub związek partnerski obywatela Unii zostały rozwiązane lub unieważnione i w chwili rozwiązania lub unieważnienia, w zależności od przypadku, przysługiwało mu prawo pobytu na terytorium państwa na podstawie niniejszego rozporządzenia, członek rodziny, który nie jest obywatelem państwa członkowskiego, może zachować prawo pobytu na terytorium państwa indywidualnie i osobiście.
b)
Prawo pobytu członka rodziny, o którym mowa w lit. a), podlega ocenie ministra, który powinien upewnić się, że
i) przed rozpoczęciem postępowania rozwodowego lub postępowania w sprawie unieważnienia małżeństwo lub związek partnerski trwały co najmniej trzy lata, w tym jeden rok w tym państwie,
[…]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
14
Wnioskodawca przybył do Irlandii w październiku 2002 r. na podstawie wizy studenckiej. W lipcu 2009 r. zawarł on w Irlandii związek małżeński z obywatelką Unii niemającą obywatelstwa tego państwa członkowskiego, a następnie kilkukrotnie ubiegał się o kartę pobytu na podstawie dyrektywy 2004/38 i rozporządzenia z 2015 r. na tej podstawie, że był małżonkiem obywatelki Unii. Dwa pierwsze z tych wniosków zostały oddalone na tej podstawie, że w chwili ich rozpatrywania jego małżonka nie była już zatrudniona przez pracodawcę wskazanego we wspomnianych wnioskach. Trzeci wniosek o wydanie karty pobytu, złożony w marcu 2013 r., został uwzględniony i w konsekwencji wnioskodawca otrzymał kartę pobytu na okres pięciu lat, ważną do września 2018 r.
15
W czerwcu 2014 r. w państwie członkowskim pochodzenia obywatelki Unii wszczęto postępowanie rozwodowe, a rozwód pary został orzeczony w lipcu 2014 r. Małżeństwo do czasu jego rozwiązania trwało pięć lat. Wnioskodawcy nie cofnięto karty pobytu w następstwie rozwodu. Wnioskodawca nadal pracował, a jego była małżonka, która nadal przebywała w Irlandii, zgodnie z informacjami przekazanymi przez Department of Employment Affairs and Social Protection (ministerstwo zatrudnienia i ochrony socjalnej, Irlandia) (zwane dalej „DEASP”) otrzymywała zasiłek dla osób poszukujących pracy (jobseeker’s allowance) i świadczenia rodzinne (child benefit).
16
W sierpniu 2018 r. wnioskodawca złożył wniosek o zachowanie prawa pobytu we własnym imieniu. Wniosek ten opierał się na art. 10 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r., który przewiduje zachowanie pochodnego prawa pobytu w przypadku rozwodu w pewnych okolicznościach, w razie gdy małżeństwo trwało co najmniej trzy lata, a para spędziła w Irlandii co najmniej jeden rok. Do wniosku dołączono pewną liczbę dokumentów, w tym kilka pasków wynagrodzenia byłej małżonki wnioskodawcy, dotyczących incydentalnych okresów pomiędzy 2011 a 2013 r., a także deklaracje podatkowe za lata 2010 i 2012.
17
Wniosek ten został oddalony decyzją ministra z dnia 7 października 2019 r. w szczególności na tej podstawie, że wnioskodawca nie przedstawił dowodu prowadzenia działalności przez swoją byłą małżonkę w chwili wszczęcia postępowania rozwodowego, czyli w czerwcu 2014 r., przy czym jego prawa pochodne zależały od tego, czy jego była małżonka, będąca obywatelką Unii, nadal korzystała w tym momencie w Irlandii z praw wynikających z traktatów Unii. Wnioskodawca został również poinformowany o tym, że decyzja ta została podjęta w szczególności w świetle informacji przekazanych przez DEASP, które wskazywały, że od dnia 13 września 2013 r. do dnia 23 września 2017 r. jego była małżonka nie wykonywała jako obywatelka Unii tych praw poprzez zatrudnienie w charakterze pracownika najemnego lub pracę na własny rachunek, naukę, pozostawanie bez pracy w sposób niezamierzony lub dowód posiadania wystarczających zasobów zgodnie z art. 6 ust. 3 rozporządzenia z 2015 r. Minister uznał, że ponieważ nie zostało wykazane, iż w chwili wszczęcia postępowania rozwodowego pobyt byłej małżonki wnioskodawcy w Irlandii był zgodny z przepisami rozporządzenia z 2015 r., wnioskodawcy nie przysługiwała możliwość zachowania prawa pobytu na podstawie art. 10 ust. 2 rozporządzenia z 2015 r.
18
Wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie wspomnianej decyzji i zwrócił się w tym kontekście o przekazanie kopii informacji, które zostały przedłożone ministrowi przez DEASP. Na poparcie swojego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, że nie utrzymuje już kontaktu z będącą obywatelką Unii byłą małżonką, lecz zwrócił się do niej o przekazanie mu szczegółowych informacji na temat jej działalności w Irlandii w okresach wskazanych przez ministra, twierdząc, że otrzymywała ona świadczenia społeczne przez co najmniej część rozpatrywanego okresu. Ponieważ była małżonka wnioskodawcy nie udzieliła odpowiedzi na tę prośbę, wnioskodawca poinformował ministra, że ze względu na brak współpracy ze strony byłej małżonki nie jest w stanie przedstawić wszystkich informacji i dokumentów wykazujących, że w chwili wszczęcia postępowania rozwodowego jego była małżonka przebywała legalnie w Irlandii i korzystała z praw przysługujących jej na mocy traktatu FUE. W tym zakresie wnioskodawca zwrócił się do ministra o ujawnienie informacji przedłożonych przez DEASP.
19
Ów wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został oddalony nową decyzją ministra, wydaną w listopadzie 2021 r. Na poparcie tej decyzji minister wskazał, że w chwili wszczęcia postępowania rozwodowego była małżonka nie korzystała z praw przyznanych jej przez traktat FUE, ponieważ pozostawanie w tym czasie przez nią bez pracy w sposób niezamierzony nie było poprzedzone dwunastomiesięcznym okresem pracy. We wspomnianej decyzji minister zauważył w szczególności, po pierwsze, że była małżonka zajmowała kilka stanowisk w latach 2009–2013, gdy składane były wnioski mające na celu uzyskanie prawa pobytu, po drugie, że osoba ta otrzymywała zasiłek dla osób poszukujących pracy w okresie od września 2013 r. do września 2017 r., po trzecie, że akta sprawy nie zawierały żadnej informacji dotyczącej okoliczności, które skłoniły byłą małżonkę wnioskodawcy do odejścia z poprzedniego miejsca pracy, niezależnie od tego, czy odejście to było zamierzone, czy niezamierzone, po czwarte, że żadne dane w aktach sprawy nie pozwalają zakładać, iż osoba ta była zatrudniona przez okres przekraczający jeden rok lub że pracowała na podstawie umowy na czas określony krótszy niż rok przed zarejestrowaniem się w DEASP, zważywszy, że informacje pochodzące z DEASP zawarte w aktach sprawy wskazywały jedynie, że była ona zatrudniona przez 37 tygodni w 2013 r. i dwa tygodnie w 2014 r., co jest okresem krótszym niż okres jednego roku przewidziany w rozporządzeniu z 2015 r. We wspomnianej decyzji wyjaśniono ponadto, że „[c]hociaż uznano, że obywatelka Unii pobierała świadczenia z zabezpieczenia społecznego w 2014 r., minister nie jest związany żadnym rozstrzygnięciem [DEASP], a dalsze wypłacanie świadczeń społecznych obywatelce Unii nie ma decydującego znaczenia dla zawisłej przed ministrem kwestii praw wynikających z traktatów Unii”.
20
Ponieważ High Court (wysoki trybunał, Irlandia) uwzględnił skargę wnioskodawcy na tę decyzję, minister wniósł środek odwoławczy od tego wyroku do Court of Appeal (sądu apelacyjnego, Irlandia), który jest sądem odsyłającym.
21
Przed sądem odsyłającym powstaje w istocie pytanie, najpierw, czy w celu ustalenia, czy pozostawanie przez byłą małżonkę wnioskodawcy bez pracy w sposób niezamierzony zostało „należycie odnotowane”, minister powinien był uwzględnić okoliczność, że DEASP przyznał tej osobie zasiłek dla osób poszukujących pracy, następnie – czy art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że zawarte w nim określenie „przekraczającym jeden rok” odnosi się do nieprzerwanego okresu jednego roku, oraz wreszcie – czy minister, w szczególności w świetle postanowień art. 41 Karty, powinien był dostarczyć wnioskodawcy pełną dokumentację dotyczącą jego byłej małżonki.
22
Sąd odsyłający uważa, że dwa pierwsze zagadnienia dotyczą kwestii wykładni dyrektywy 2004/38, w odniesieniu do których nie istnieje jeszcze orzecznictwo Trybunału. Co się tyczy trzeciego zagadnienia, sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy prawo dostępu do akt i prawo do dobrej administracji, które wymaga w szczególności współpracy administracji, stosownie do ich wykładni dokonanej przez Trybunał w szczególności w wyrokach z dnia 22 listopada 2012 r., M. (C‑277/11, EU:C:2012:744), z dnia 8 maja 2014 r., N. (C‑604/12, EU:C:2014:302), z dnia 8 maja 2018 r., K.A. i in. (Łączenie rodzin w Belgii) (C‑82/16, EU:C:2018:308), a także z dnia 12 lipca 2018 r., Banger (C‑89/17, EU:C:2018:570), stanowią wystarczającą podstawę do uwzględnienia złożonego przez wnioskodawcę wniosku o ujawnienie informacji zawartych w aktach sprawy dotyczących jego byłej małżonki.
23
W tych okolicznościach Court of Appeal (sąd apelacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
a)
Czy sformułowanie »jeden rok« zawarte w art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy [2004/38] przewiduje lub wymaga, aby wspomniany rok stanowił jeden nieprzerwany okres?
b)
Jeżeli odpowiedź na pytanie zawarte w lit. a) jest przecząca – czy okoliczność, że okresy zatrudnienia składające się na dany rok mogły być gromadzone lub sumowane przez okres czterech lub pięciu lat, powoduje, że obywatel Unii nie jest objęty zakresem stosowania art. 7 ust. 3 lit. b) [tej dyrektywy]?
2)
Czy okoliczność, że obywatel Unii otrzymywał zasiłek dla osób poszukujących pracy od [DEASP] w Irlandii oznacza, że w owym państwie obywatel ten »pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane« w rozumieniu art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy [2004/38]?
3)
Czy ogólna zasada prawa Unii, odzwierciedlająca art. 41 Karty – lub ewentualnie dyrektywa [2004/38] interpretowana w świetle tej ogólnej zasady – wymaga, aby druga strona postępowania dostarczyła wnioskodawcy akta sprawy (w razie potrzeby w formie z należycie zaczernionymi fragmentami):
a)
przed wydaniem decyzji o zachowaniu prawa pobytu lub karty pobytu na podstawie art. 14 [dyrektywy 2004/38] w związku z art. 13 lub art. 7 ust. 3 [tej dyrektywy]; lub
b)
gdy wnioskodawca zamierza zaskarżyć taką decyzję w drodze kontroli sądowej?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
24
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że zawarte w nim wyrażenie „przekraczającym jeden rok” odnosi się do jednego i ciągłego okresu pracy najemnej lub pracy na własny rachunek dłuższego niż jeden rok, czy też okresu dłuższego niż jeden rok, który może składać się z kilku krótszych okresów takiej pracy lub działalności, skumulowanych przez kilka lat.
25
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 obywatel Unii, który nie jest dłużej pracownikiem najemnym lub osobą pracującą na własny rachunek, zachowuje status pracownika najemnego lub osoby pracującej na własny rachunek, jeżeli pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, co jest należycie odnotowane, po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok i zarejestrował się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy.
26
Przepis ten nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia znaczenia i zakresu wyrażenia „przekraczającym jeden rok”. Ponadto dyrektywa 2004/38 nie zawiera żadnej definicji tego wyrażenia. W tych okolicznościach z wymogów zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wynika, że przepis ten należy w typowym przypadku interpretować w całej Unii w sposób autonomiczny i jednolity, z uwzględnieniem nie tylko zwykłego znaczenia użytych w nim wyrażeń, lecz także kontekstu, w jaki się wpisuje, oraz celów uregulowania, którego część on stanowi [zob. wyrok z dnia 15 września 2022 r., Minister for Justice and Equality (Obywatel państwa trzeciego będący kuzynem obywatela Unii), C‑22/21, EU:C:2022:683, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo].
27
Co się tyczy w pierwszej kolejności brzmienia art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38, należy zauważyć, że wyrażenie „jeden rok”, zgodnie z jego zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, odnosi się do okresu dwunastu miesięcy, który niekoniecznie pokrywa się z rokiem kalendarzowym i który opiera się na czasie trwania obiegu ziemi wokół słońca. Jednakże ani z brzmienia tego przepisu, ani z brzmienia innych przepisów dyrektywy 2004/38 nie wynika, że ów okres „jednego roku” powinien koniecznie obejmować dwanaście kolejnych miesięcy lub że powinien być nieprzerwany.
28
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 27 opinii, ponieważ brzmienie dyrektywy 2004/38 nie zawiera również wyjaśnień co do tego, co należy rozumieć przez wyrażenie „przekraczającym jeden rok”, należy w drugiej kolejności dokonać wykładni kontekstowej wspomnianego wyrażenia.
29
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38 gwarantuje każdemu tymczasowo niezatrudnionemu obywatelowi Unii zachowanie statusu pracownika i, w konsekwencji, prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, ustanawiając także gradację w ramach przesłanek wspomnianego zachowania, które jest uzależnione z jednej strony od przyczyny braku działalności, w danym wypadku od tego, czy dana osoba nie może pracować ze względu na chorobę lub wypadek, niezamierzone bezrobocie lub kształcenie zawodowe, a z drugiej strony od pierwotnego okresu wykonywania działalności w przyjmującym państwie członkowskim, to znaczy od tego, czy okres ten jest dłuższy czy krótszy niż rok (wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 43).
30
A zatem obywatel Unii, który wykonywał pracę najemną lub działalność na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim, zachowuje status pracownika bez ograniczenia w czasie, po pierwsze, gdy jest czasowo niezdolny do pracy w następstwie choroby lub wypadku, zgodnie z art. 7 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2004/38, po drugie, gdy przed pozostawaniem bez pracy w sposób niezamierzony wykonywał pracę najemną lub działalność na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim przez okres ponad roku, zgodnie z art. 7 ust. 3 lit. b) wspomnianej dyrektywy, lub, po trzecie, gdy podjął kształcenie zawodowe, zgodnie z art. 7 ust. 3 lit. d) tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 44).
31
Natomiast, zgodnie z art. 7 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/38, obywatel Unii, który wykonywał pracę najemną lub działalność na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim przez okres krótszy niż rok, korzysta z zachowania statusu pracownika jedynie przez czas określony przez wspomniane państwo członkowskie – pod warunkiem że czas ten nie jest krótszy niż sześć miesięcy (wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 45).
32
Stwierdzenie przypomniane w pkt 29 niniejszego wyroku, zgodnie z którym gradacja w warunkach zachowania statusu pracownika gwarantowanego obywatelowi Unii, ustanowiona w art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38, następuje w zależności od „pierwotnego okresu” wykonywania działalności w przyjmującym państwie członkowskim, wynika w szczególności z tego, że lit. b) tego przepisu odnosi się do działalności zawodowej wykonywanej przez obywatela Unii „przekraczając[ej] jeden rok”, a jego lit. c) czyni odniesienie do umów o pracę zawartych na czas określony, obejmujących okres „krótszy niż rok”, lub do przypadku, w którym taki obywatel znalazł się w sytuacji niezamierzonego bezrobocia w okresie „pierwszych dwunastu miesięcy” pracy najemnej lub pracy na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim.
33
To odniesienie do „pierwszych dwunastu miesięcy” przemawia zaś za wykładnią art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38, zgodnie z którą okresy zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, do których się on odnosi, powinny być pojedynczymi i ciągłymi okresami pracy najemnej lub pracy na własny rachunek, wobec czego okres „przekraczający jeden rok”, o którym mowa w lit. b) tego przepisu, nie może składać się z kilku krótszych okresów działalności, kumulowanych przez kilka lat.
34
Należy dodać, że wykładnia ta jest również zgodna z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym drugi przypadek wskazany w art. 7 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/38 obejmuje wszystkie sytuacje, w których pracownik był zmuszony, ze względów niezależnych od jego woli, do zaprzestania wykonywania działalności w przyjmującym państwie członkowskim „przed upływem roku”, bez względu na charakter wykonywanej działalności oraz rodzaj umowy o pracę zawartej w tym celu (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 48). To wyrażenie „przed upływem roku” odnosi się bowiem w sposób konieczny do nieprzerwanego okresu dwunastu kolejnych miesięcy.
35
Co się tyczy w trzeciej kolejności celów realizowanych przez dyrektywę 2004/38, należy przypomnieć, po pierwsze, że głównym celem zamierzonym w tej dyrektywie jest wzmocnienie prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu wszystkich obywateli Unii, a po drugie, że szczególnym celem zamierzonym w ramach art. 7 ust. 3 jest zagwarantowanie – poprzez utrzymanie statusu pracownika – prawa pobytu osób, które zaprzestały wykonywania działalności zawodowej ze względu na brak pracy wynikający z okoliczności niezależnych od ich woli (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).
36
Należy dodać, że dyrektywa 2004/38 ma również na celu zapewnienie właściwej równowagi między z jednej strony zagwarantowaniem swobodnego przepływu obywateli Unii a z drugiej ochroną systemów zabezpieczenia społecznego w przyjmujących państwach członkowskich przed nieracjonalnymi obciążeniami (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 50).
37
Należy zaś stwierdzić, że jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 32 i 33 opinii, wykładnia wyrażenia „przekraczającym jeden rok”, zgodnie z którą nie dotyczy ono jednego i ciągłego okresu, lecz łącznie okresu jednego roku, który może składać się z kumulowanych przez szereg lat kilku okresów pracy najemnej lub pracy na własny rachunek krótszych niż jeden rok, prowadziłaby do podważenia wskazanego w pkt 29 niniejszego wyroku stopniowanego charakteru przesłanek zachowania statusu pracownika przewidzianych w art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38, a ponadto podważałaby równowagę wspomnianą w pkt 36 niniejszego wyroku.
38
W szczególności taka wykładnia mogłaby, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 33 opinii, być niezgodna z rozróżnieniem przewidzianym, odpowiednio, w art. 7 ust. 3 lit. b) i c) dyrektywy 2004/38 w odniesieniu do okresu, przez który pracownik najemny lub osoba pracująca na własny rachunek zachowuje taki status, a mianowicie rozróżnieniem, czy pierwotny okres działalności w przyjmującym państwie członkowskim jest dłuższy czy krótszy niż rok.
39
Należy zatem stwierdzić, że wyrażenie „przekraczającym jeden rok” zawarte w art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że dotyczy ono jednego i ciągłego okresu pracy najemnej lub pracy na własny rachunek dłuższego niż jeden rok.
40
Ponadto wykładnia ta nie stoi na przeszkodzie temu, by osoby, których praca najemna lub praca na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim została w sposób niezamierzony przerwana przed upływem pierwotnego okresu jednego roku, mogły korzystać z ochrony wynikającej z zachowania ich statusu pracownika, ponieważ w braku możliwości objęcia ich przepisami art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 osoby te, jeśli znajdują się w jednej z sytuacji, o których mowa w pkt 34 niniejszego wyroku, będą mogły korzystać z unormowań z art. 7 ust. 3 lit. c) tej dyrektywy.
41
W tym względzie należy dodać, że Trybunał orzekł już, iż kryterium, o którym mowa w szczególności w art. 7 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/38, pozwalające zainteresowanym na jednoznaczne zidentyfikowanie ich praw i obowiązków, jest w konsekwencji w stanie zagwarantować wysoki poziom pewności prawa i przejrzystości w ramach przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej w zakresie podstawowego zabezpieczenia, pozostający w zgodzie z zasadą proporcjonalności (wyrok z dnia 15 września 2015 r., Alimanovic, C‑67/14, EU:C:2015:597, pkt 61).
42
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że zawarte w nim wyrażenie „przekraczającym jeden rok” odnosi się do jednego i ciągłego okresu pracy najemnej lub pracy na własny rachunek dłuższego niż jeden rok.
W przedmiocie pytania drugiego
43
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż obywatel Unii, który przebywa na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo, którego obywatelstwo posiada, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych od tego państwa członkowskiego, powinna zostać uznana przez organ wspomnianego państwa członkowskiego właściwy do wydawania kart pobytu za dowód, że ów obywatel Unii pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, „co jest należycie odnotowane”, w rozumieniu tego przepisu.
44
Na wstępie należy zauważyć, że z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, iż zapytania sądu odsyłającego ograniczają się do tego, czy okoliczność, że taki obywatel Unii otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych od właściwego organu krajowego, jest wystarczająca, aby uznać, że pozostawanie bez pracy w sposób niezamierzony jest „należycie odnotowane” w rozumieniu tego przepisu, i nie dotyczą dwóch pozostałych kumulatywnych przesłanek wskazanych w tym przepisie, dotyczących mianowicie, po pierwsze, następowania po okresie zatrudnienia przekraczającym jeden rok, a po drugie, zarejestrowania się jako bezrobotny w odpowiednim urzędzie pracy.
45
W tym względzie należy stwierdzić, po pierwsze, że jak zauważył rzecznik generalny w pkt 50 opinii, dyrektywa 2004/38 nie definiuje wyrażenia „co jest należycie odnotowane” ani nie zawiera przepisu dotyczącego kryteriów lub szczegółowych zasad, zgodnie z którymi należałoby „należycie odnotować”, że dana osoba pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony. Wobec zaś braku norm Unii w tej dziedzinie i na mocy zasady autonomii proceduralnej do wewnętrznego porządku prawnego państw członkowskich należy ustanowienie przepisów dotyczących tych kryteriów i szczegółowych zasad, pod warunkiem że przepisy te nie są mniej korzystne niż przepisy normujące podobne sytuacje podlegające prawu krajowemu (zasada równoważności) oraz że praktycznie nie uniemożliwiają lub nie czynią nadmiernie uciążliwym wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii (zasada skuteczności) (zob. podobnie wyrok z dnia 27 czerwca 2018 r., Diallo, C‑246/17, EU:C:2018:499, pkt 45, 59 i przytoczone tam orzecznictwo).
46
Po drugie, jak wynika z motywów 1–4 dyrektywy 2004/38, zmierza ona do ułatwienia korzystania z podstawowego i indywidualnego prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, przyznanego obywatelom Unii bezpośrednio w art. 21 ust. 1 TFUE, a w szczególności ma na celu wzmocnienie wspomnianego prawa (wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). Ma ona również na celu, jak wynika z orzecznictwa przypomnianego w pkt 36 niniejszego wyroku, zapewnienie właściwej równowagi między zagwarantowaniem swobodnego przepływu obywateli Unii a ochroną systemów zabezpieczenia społecznego w przyjmujących państwach członkowskich przed nieracjonalnymi obciążeniami.
47
Natomiast zarówno z preambuły, jak i z przepisów dyrektywy 2004/38 w sposób oczywisty wynika, że dyrektywa ta nie ma na celu harmonizacji przyznawania zasiłków dla bezrobotnych, szczegółowych zasad, według których należy przyznawać te zasiłki, lub kryteriów, według których należy stwierdzić, że pozostawanie bez pracy przez obywatela Unii ma charakter niezamierzony. W takiej zaś sytuacji należy sprawdzić, czy rozpatrywane ustawodawstwo krajowe nie może naruszyć celów dyrektywy 2004/38 lub pozbawić jej przepisów skuteczności (effet utile).
48
W niniejszym przypadku, niezależnie od okoliczności, że jak zauważył rzecznik generalny w pkt 52 i 53 opinii, wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie pozwala dokładnie ustalić, według jakich kryteriów organ krajowy właściwy do przyznawania zasiłku dla bezrobotnych rozpatrywanego w postępowaniu głównym, a mianowicie zasiłku dla osób poszukujących pracy, przyznaje ten zasiłek, wystarczy stwierdzić, że w swoich uwagach Irlandia wskazała, podobnie jak minister przed High Court (wysokim trybunałem), iż zgodnie z obowiązującymi przepisami krajowymi DEASP, który jest organem krajowym właściwym do przyznania tego zasiłku dla osób poszukujących pracy, nie jest zobowiązany do badania powodów, dla których osoba pozostająca bez pracy opuściła miejsce pracy, a zatem nie jest również zobowiązany do zbadania, czy to pozostawianie bez pracy ma charakter „niezamierzony”, czy nie.
49
Gdyby zaś okazało się, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego, że DEASP rzeczywiście nie jest zobowiązany do badania powodów, dla których dana osoba pozostaje bez pracy, i może przyznać zasiłek dla osób poszukujących pracy bez wykazania, że to pozostawanie bez pracy jest „niezamierzone” w rozumieniu art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38, należałoby stwierdzić, że przyznanie tego zasiłku dla osób poszukujących pracy jest pozbawione jakiegokolwiek związku z niezamierzonym lub zamierzonym charakterem pozostawiania przez daną osobę bez pracy, a w każdym razie nie może stanowić dowodu na niezamierzony lub zamierzony charakter utraty przez tę osobę pracy. W takiej sytuacji brak uwzględnienia przez organ krajowy właściwy do wydawania kart pobytu decyzji o przyznaniu danego zasiłku jako dowodu na to, że wspomniana osoba pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, „co jest należycie odnotowane”, w rozumieniu tego przepisu, w sposób oczywisty nie może podważyć celów dyrektywy 2004/38 ani skuteczności (effet utile) jej przepisów.
50
Natomiast gdyby w wyniku ustaleń, których powinien dokonać, sąd odsyłający stwierdził, że organ krajowy właściwy do przyznania zasiłku dla osób poszukujących pracy uzależnia to przyznanie od warunku, że osoby te pozostają „bez pracy w sposób niezamierzony” w rozumieniu art. 7 ust. 3 dyrektywy 2004/38, a mianowicie że zaprzestanie pracy najemnej lub pracy na własny rachunek przez zainteresowane osoby nastąpiło ze względów – lub w wyniku okoliczności – niezależnych od woli tych osób (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 46–49 i przytoczone tam orzecznictwo), i że organ ten rzeczywiście weryfikuje, czy te względy lub okoliczności są niezależne od woli wspomnianych osób, organ krajowy właściwy do wydawania kart pobytu powinien uwzględnić decyzję o przyznaniu zasiłku dla osób poszukujących pracy jako stanowiącą co najmniej dowód zmierzający do wykazania, że zainteresowana osoba pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, „co jest należycie odnotowane”, w rozumieniu tego przepisu.
51
Wobec tego, w braku bardziej precyzyjnych wskazówek ze strony sądu odsyłającego co do tego, czy zgodnie z właściwymi przepisami krajowymi organ krajowy właściwy do wydawania kart pobytu jest zobowiązany do należytego uwzględnienia decyzji o przyznaniu zasiłku dla osób poszukujących pracy jako dowodu zmierzającego do wykazania, że dana osoba pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, „co jest należycie odnotowane”, to do sądu odsyłającego, który jako jedyny jest właściwy do dokonywania wykładni i stosowania prawa krajowego, należy sprawdzenie, czy stosowanie tych przepisów krajowych następuje z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności prawa Unii, a zatem nie może podważyć celu dyrektywy 2004/38 lub skuteczności (effet utile) jej przepisów.
52
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż obywatel Unii, który przebywa na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo, którego obywatelstwo posiada, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych od tego państwa członkowskiego, nie musi jako taka zostać uznana przez organ wspomnianego państwa członkowskiego właściwy do wydawania kart pobytu za wystarczający dowód, że osoba ta pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, „co jest należycie odnotowane”, w rozumieniu tego przepisu.
W przedmiocie pytania trzeciego
53
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy dyrektywę 2004/38 w świetle ogólnej zasady dobrej administracji należy interpretować w ten sposób, że oznacza ona, iż organ krajowy właściwy do wydawania kart pobytu ma obowiązek przekazania swoich akt wnioskodawcy będącemu obywatelem państwa trzeciego, w stosownym przypadku w należycie okrojonej formie, albo przed podjęciem decyzji w sprawie zachowania jego prawa pobytu lub karty pobytu na podstawie art. 14 tej dyrektywy w związku z jej art. 7 i 13, albo dopiero na etapie postępowania w sprawie kontroli sądowej tej decyzji, gdy odnośne akta sprawy, na których oparł się właściwy organ krajowy w celu odmowy wydania karty pobytu i o których przekazanie zwrócił się ten obywatel, zawierają informacje dotyczące w szczególności okresów zatrudnienia jego byłej małżonki będącej obywatelką Unii, która to była małżonka, po wezwaniu jej przez tego obywatela państwa trzeciego, odmówiła przekazania mu tych informacji.
54
W tym względzie należy zauważyć w pierwszej kolejności, że dyrektywa 2004/38, a w szczególności jej art. 7, dotyczący prawa pobytu przez okres przekraczający trzy miesiące, art. 10, dotyczący wydawania karty pobytu, art. 13, odnoszący się do zachowania prawa pobytu przez członków rodziny w przypadku rozwodu, unieważnienia małżeństwa lub ustania zarejestrowanego związku partnerskiego, oraz art. 14, dotyczący zachowania prawa pobytu, przewiduje w istocie, że na wnioskodawcach spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów niezbędnych do wykazania, że spełniają oni warunki korzystania z praw uznanych w tych artykułach, i nie nakłada na organy krajowe wyraźnego obowiązku dostarczenia wnioskodawcom informacji, które one już posiadają i których wnioskodawcy ci mogą potrzebować w celu wykazania, że spełniają wspomniane warunki.
55
Należy zatem stwierdzić, że dyrektywa 2004/38 nie przewiduje wyraźnie „obowiązku współpracy” ciążącego na organach państw członkowskich na etapie określania istotnych elementów wniosku o wydanie dokumentu pobytowego i różni się w tym względzie od dyrektywy takiej jak dyrektywa Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz.U. 2004, L 304, s. 12), która przewiduje taki obowiązek współpracy w art. 4 ust. 1 [zob. podobnie wyrok z dnia 29 czerwca 2023 r., International Protection Appeals Tribunal i in. (Atak terrorystyczny w Pakistanie), C‑756/21, EU:C:2023:523, pkt 48].
56
W drugiej kolejności należy przypomnieć, że art. 41 Karty, który ustanawia prawo do dobrej administracji i przewiduje w ust. 2, że prawo to obejmuje w szczególności prawo każdego do bycia wysłuchanym, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące niekorzystnie wpłynąć na jego sytuację [lit. a)], prawo każdego do dostępu do akt jego sprawy, przy poszanowaniu uprawnionych interesów poufności oraz tajemnicy zawodowej i handlowej [lit. b)], jak również obowiązek uzasadniania przez administrację swoich decyzji [lit. c)], jest adresowany nie do państw członkowskich, lecz wyłącznie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
57
Wobec tego osoba wnioskująca o dokument pobytowy nie może wywodzić bezpośrednio z art. 41 ust. 2 lit. a) i b) Karty prawa do bycia wysłuchaną w każdym postępowaniu dotyczącym tego wniosku lub prawa do dostępu do akt sprawy w ramach postępowania krajowego (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 lipca 2014 r., YS i in., C‑141/12 i C‑372/12, EU:C:2014:2081, pkt 67; z dnia 5 listopada 2014 r., Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, pkt 44).
58
Natomiast prawo do dobrej administracji ustanowione w art. 41 Karty odzwierciedla ogólną zasadę prawa Unii, która ma zastosowanie do państw członkowskich przy wdrażaniu przez nie tego prawa (zob. wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Azienda Ospedale-Università di Padova, C‑765/21, EU:C:2023:566, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
59
Należy dodać, po pierwsze, że prawo dostępu do akt stanowi w szczególności naturalną konsekwencję skutecznego wykonywania prawa do obrony (wyrok z dnia 13 września 2018 r., UBS Europe i in., C‑358/16 P, EU:C:2018:715, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo) i że gdy organy administracyjne państw członkowskich podejmują decyzje wchodzące w zakres stosowania prawa Unii, ciąży na nich obowiązek poszanowania prawa do obrony adresatów decyzji, które w znaczący sposób dotykają ich interesów (zob. podobnie wyrok z dnia 5 listopada 2014 r., Mukarubega, C‑166/13, EU:C:2014:2336, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
60
Po drugie, w ramach postępowania sądowego poszanowanie prawa do obrony zagwarantowanego w art. 47 Karty oznacza, że skarżący może uzyskać dostęp nie tylko do uzasadnienia wydanej wobec niego decyzji, lecz również do wszystkich elementów akt sprawy, na których oparła się administracja, aby móc skutecznie ustosunkować się do tych elementów [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., NW i PQ (Informacje niejawne), C‑420/22 i C‑528/22, EU:C:2024:344, pkt 92 i przytoczone tam orzecznictwo].
61
W niniejszym przypadku z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że decyzję rozpatrywaną w postępowaniu głównym wydano na podstawie rozporządzenia z 2015 r., które dokonało transpozycji dyrektywy 2004/38 do prawa irlandzkiego. Ponieważ rozporządzenie z 2015 r. wdraża prawo Unii, wymogi wynikające z prawa do skutecznej ochrony sądowej, prawa do obrony i prawa do dobrej administracji, w tym prawa dostępu do akt, zagwarantowane w prawie Unii, mają zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym.
62
Należy dodać, że sytuacja rozpatrywana w postępowaniu głównym charakteryzuje się tym, po pierwsze, że wnioskodawca ubiega się o uzyskanie pochodnego prawa pobytu na podstawie danych, które nie są w jego posiadaniu ze względu na to, że dotyczą one innej osoby, a mianowicie jego byłej małżonki, która nie udzieliła mu dostępu do nich, a po drugie, że organy krajowe właściwe do wydania wnioskodawcy karty pobytu dysponują już tymi danymi i oparły się na nich w celu odmowy odnowienia karty pobytu wnioskodawcy.
63
Jeżeli zaś – jak wydaje się uważać sąd odsyłający – nie istnieje żaden inny sposób uzyskania przez wnioskodawcę tych danych niż złożenie wniosku o dostęp do akt sprawy, które go dotyczą, należałoby uznać, iż krajowe uregulowania proceduralne stawiające faktycznie wnioskodawcę w sytuacji, w której nie jest on w stanie wykazać, że w chwili wszczęcia postępowania rozwodowego jego była małżonka spełniała warunki przewidziane w art. 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38 i że korzysta on zatem z pochodnego prawa pobytu na mocy przepisów tej dyrektywy, podważają skuteczność (effet utile) praw, które wnioskodawca może wywodzić z tej dyrektywy, i nie pozwalają na zagwarantowanie poszanowania jego praw podstawowych, w szczególności jego prawa do skutecznej ochrony sądowej i prawa do obrony.
64
Jest prawdą, że w niniejszej sprawie rozpatrywane dane, które znajdują się już w aktach wnioskodawcy, nie są bezpośrednio związane z tym ostatnim, lecz dotyczą jego byłej małżonki, wobec czego mogłaby zostać naruszona ochrona poufności związana z takimi danymi.
65
W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż prawa podstawowe nie mają charakteru bezwzględnego, lecz mogą podlegać ograniczeniom, pod warunkiem że ograniczenia te rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego, jakim służy omawiany środek, i że nie powodują z punktu widzenia realizowanych celów nieproporcjonalnej oraz niedopuszczalnej ingerencji w samą istotę praw w ten sposób gwarantowanych (wyrok z dnia 13 września 2018 r., UBS Europe i in., C‑358/16, EU:C:2018:715, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
66
Ograniczenia takie mogą w szczególności mieć na celu ochronę wymogów poufności lub tajemnicy zawodowej, które mogą zostać naruszone poprzez dostęp do pewnych informacji i dokumentów (zob. wyrok z dnia 13 września 2018 r., UBS Europe i in., C‑358/16 P, EU:C:2018:715, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
67
Prawo dostępu do akt sprawy może zatem być ograniczone na podstawie wyważenia między z jednej strony prawem do dobrej administracji i prawem zainteresowanej osoby do skutecznego środka prawnego a z drugiej strony interesami przywołanymi w celu uzasadnienia nieujawnienia tej osobie elementów akt sprawy [wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., NW i PQ (Informacje niejawne), C‑420/22 i C‑528/22, EU:C:2024:344, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo].
68
Wyważenie to nie może jednak prowadzić do pozbawienia wszelkiej skuteczności prawa do obrony osoby zainteresowanej i do pozbawienia znaczenia prawa do skutecznego środka prawnego wynikającego z art. 47 Karty, w szczególności poprzez niepoinformowanie tej osoby lub w stosownym wypadku jej przedstawiciela o istocie danych dotyczących okresów zatrudnienia byłej małżonki, na których opiera się wydana w stosunku do tej osoby decyzja [zob. analogicznie wyrok z dnia 25 kwietnia 2024 r., NW i PQ (Informacje niejawne), C‑420/22 i C‑528/22, EU:C:2024:344, pkt 95 i przytoczone tam orzecznictwo].
69
W sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym do organu krajowego właściwego do wydania karty pobytu lub, w stosownym przypadku, do sądu krajowego rozpatrującego skargę w kontekście tego wydania należy zatem uwzględnienie rozbieżnych interesów zainteresowanych osób i wyważenie występujących w ten sposób interesów w świetle okoliczności każdej sytuacji i rodzaju rozpatrywanego postępowania oraz przekazanie wnioskodawcy, co do istoty lub w okrojonej formie, informacji zawartych w aktach sprawy, do których inaczej nie ma on dostępu, a które są decydujące w ramach ustalenia zachowania przez niego prawa pobytu.
70
W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że dyrektywę 2004/38 w świetle ogólnej zasady dobrej administracji i prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, ustanowionego w art. 47 Karty, należy interpretować w ten sposób, że oznacza ona, iż organ krajowy właściwy do wydawania kart pobytu ma obowiązek przekazania wnioskodawcy będącemu obywatelem państwa trzeciego lub jego przedstawicielowi swoich akt, w stosownym przypadku w należycie okrojonej formie, przed podjęciem decyzji dotyczącej zachowania przez niego prawa pobytu lub przyznania karty pobytu na podstawie art. 14 tej dyrektywy w związku z jej art. 7 i 13, gdy odnośne akta sprawy, na których oparł się właściwy organ krajowy w celu odmowy wydania karty pobytu i o których przekazanie zwrócił się ten obywatel, zawierają informacje dotyczące w szczególności okresów zatrudnienia jego byłej małżonki będącej obywatelką Unii, która to była małżonka, po wezwaniu jej przez tego obywatela państwa trzeciego, odmówiła przekazania mu tych informacji.
W przedmiocie kosztów
71
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG
należy interpretować w ten sposób, że:
zawarte w nim wyrażenie „przekraczającym jeden rok” odnosi się do jednego i ciągłego okresu pracy najemnej lub pracy na własny rachunek dłuższego niż jeden rok.
2)
Artykuł 7 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/38
należy interpretować w ten sposób, że:
okoliczność, iż obywatel Unii, który przebywa na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo, którego obywatelstwo posiada, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych od tego państwa członkowskiego, nie musi jako taka zostać uznana przez organ wspomnianego państwa członkowskiego właściwy do wydawania kart pobytu za wystarczający dowód, że osoba ta pozostaje bez pracy w sposób niezamierzony, „co jest należycie odnotowane”, w rozumieniu tego przepisu.
3)
Dyrektywę 2004/38 w świetle ogólnej zasady dobrej administracji i prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, ustanowionego w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,
należy interpretować w ten sposób, że:
oznacza ona, iż organ krajowy właściwy do wydawania kart pobytu ma obowiązek przekazania wnioskodawcy będącemu obywatelem państwa trzeciego lub jego przedstawicielowi swoich akt, w stosownym przypadku w należycie okrojonej formie, przed podjęciem decyzji dotyczącej zachowania przez niego prawa pobytu lub przyznania karty pobytu na podstawie art. 14 tej dyrektywy w związku z jej art. 7 i 13, gdy odnośne akta sprawy, na których oparł się właściwy organ krajowy w celu odmowy wydania karty pobytu i o których przekazanie zwrócił się ten obywatel, zawierają informacje dotyczące w szczególności okresów zatrudnienia jego byłej małżonki będącej obywatelką Unii, która to była małżonka, po wezwaniu jej przez tego obywatela państwa trzeciego, odmówiła przekazania mu tych informacji.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.