62010CC0242_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
I – Introduzzjoni
1. Permezz tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari inkwistjoni, it-Tribunale Amministrativo Regionale (il-qorti amministrattiva reġjonali) per la Lombardia sostanzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ ċerti obbligi imposti fuq l-impriżi tas-settur tal-elettriku li għandhom l-istallazzjonijiet imsejħa “stallazzjonijiet essenzjali” għat-tħaddim tas-sistema tal-elettriku Taljana fl-ambitu tas-servizzi magħrufa bħala servizzi ta’ “dispaċċ u bbilanċjar”.
2. Is-sistema tal-“istallazzjonijiet essenzjali” imsemmija hija ppreżentata bħala risposta għall-bżonnijiet tas-servizzi ta’ “dispaċċ u bbilanċjar”, liema servizzi, bħalma jaf kulħadd, huma strettament marbuta mas-sigurtà tan-netwerk u mar-regolarità tal-provvista. Għaldaqstant, minn din il-perspettiva, il-kawża taqa’ manifestament taħt l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ġunju 2003, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li tħassar id-Direttiva 96/92/KE (2) . Madankollu, il-leġiżlatur Taljan u l-awtoritajiet regolatorji jargumentaw li l-miżura kkontestata għandha wkoll għan usa’ li huwa dak tal-kontroll tal-prezzijiet tal-elettriku mħallsa mill-konsumaturi finali. Abbażi ta’ dan it-tieni aspett imsemmi, u abbażi tal-karatteristiċi nfushom tas-sistema Taljana ċċitata, jirriżulta li jkun tajjeb li l-analiżi tiġi kkompletata b’riferiment għall-Artikolu 3(2) tal-istess direttiva, invokat minn ċerti persuni intervenjenti, peress li dan l-artikolu jawtorizza lill-Istati Membri jimponu obbligi tas-servizz pubbliku, f’ċerti każi u taħt ċerti kundizzjonijiet, fuq impriżi li jkunu qed jaħdmu fis-settur tal-elettriku. Is-sentenza tal-20 ta’ April 2010 fil-kawża Ferderutility et (3), li tikkostitwixxi l-ewwel applikazzjoni ġurisprudenzjali ta’ din il-leġiżlazzjoni dwar l-obbligi tas-servizz pubbliku fis-settur tal-enerġija (4), hija preċedent immedjat għall-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. F’dawn it-termini, il-kawża inkwistjoni għandha tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-applikazzjoni ta’ dan il-kunċett f’kuntest evidentement differenti minn dak analizzat fil-kawża ċċitata.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
3. L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/54 jirregola l-obbligi msejħa “tas-servizz pubbliku” u l-protezzjoni tal-konsumaturi. Il-paragrafu 2 tiegħu jipprovdi kif ġej:
“F’kunsiderazzjoni sħiħa lejn id-disposizzjonijiet relevanti tat-Trattat, b’mod partikolari l-Artikolu 86 miġjub fih, l-Istati Membri jistgħu jimponu fuq impriżi li jkunu qed jaħdmu fis-settur ta’ l-elettriku, u fl-interess ekonomiku ġenerali, l-obbligi tas-servizz pubbliku li jistgħu jkunu marbuta mas-sigurtà, inkluża s-sigurtà tal-provvista, ir-regolarità, il-kwalità u l-prezz tal-provvisti u l-protezzjoni ta’ l-ambjent, inklużi l-effiċjenza ta’ l-enerġija u l-protezzjoni tal-klima. Obbligi bħal dawn għandhom ikunu definiti b’mod ċar, trasparenti, non-diskriminatorji, li jistgħu jiġu verifikati, u għandhom jiggarantixxu l-ugwaljanza ta’ l-aċċess li l-kumpaniji ta’ l-elettriku ta’ l-UE ikollhom għall-klijenti nazzjonali. B’rabta mas-sigurtà tal-provvista, l-effiċjenza ta’ l-enerġija/amministrazzjoni ta’ xiri u bejgħ u għat-twettiq ta’ l-għanijiet ambjentali, kif hemm imfisser f’dan il-paragrafu, l-Istati Membri jistgħu jintroduċu l-implimentazzjoni ta’ ppjanar għal żmien twil, waqt li tkun kunsidrata l-possibilità li terzi partijiet jistgħu jitolbu li jkollhom aċċess għas-sistema [għan-netwerk]”.
4. Skont l-Artikolu 3(9), “[l]-Istati Membri għandhom, meta tiġi implimentata din id-Direttiva, jinfurmaw lill-Kummissjoni dwar il-miżuri kollha adottati biex ikunu aderiti l-obbligi tas-servizz universali u dak pubbliku”.
5. L-Artikolu 11(2) dwar id-“dispaċċ u l-ibbilanċjar” (5) jistabbilixxi li “[i]d-dispaċċ ta’ stallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni u l-użu ta’ interkonnetturi għandhom jiġu determinati fuq il-bażi ta’ kriterji li jistgħu jiġu approvati mill-Istat Membru u li dawn iridu jkunu oġġettivi, ippubblikati u applikati f’manjiera li ma tkunx diskriminatorja u li tkun tiżgura it-tħaddim proprju tas-suq intern fil-qasam ta’ l-elettriku. Dawn għandhom jikkunsidraw il-preċedenza ekonomika ta’ l-elettriku minn stallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni disponibbli jew trasferimenti ta’ interkonnetturi kif ukoll ir-restrizzjonijiet tekniċi fuq is-sistema [in-netwerk]”. Bl-istess mod, il-paragrafu 6 ta’ dan l-artikolu jistabbilixxi li “[l]-operaturi tas-sistema [tan-netwerk] tad-distribuzzjoni għandhom jiksbu l-enerġija li jużaw biex ikopru t-telf fl-enerġija u jirriżervaw il-kapaċità fis-sistema tagħhom skond proċeduri trasparenti, mhux diskriminatorji u bbażati fuq is-suq, kulmeta dawn ikollhom din il-funzjoni” (6) .
B – Il-leġiżlazzjoni nazzjonali (7)
1. Id-Deċiżjonijiet Nru 168/03 u ERG/alt Nru 111/06 tal-AEEG
6. Fit-30 ta’ Diċembru 2003, l-AEEG adottat id-Deċiżjoni Nru 168/03 (8), li tiddefinixxi l-kundizzjonijiet tat-tħaddim tas-servizz pubbliku ta’ dispaċċ sabiex jiġi żgurat li t-talba għall-elettriku tiġi sodisfatta f’kundizzjonijiet ta’ sigurtà xierqa.
7. Id-Deċiżjoni ERG/alt Nru 111/06, adottata fid-9 ta’ Ġunju 2009 mill-AEEG (9), emendat id-Deċiżjoni Nru 168/03 billi awtorizzat lill-kumpannija Terna Rete Elettrica Nazionale SpA, l-operatur tan-netwerk ta’ trażmissjoni tal-elettriku fl-Italja u l-entità responsabbli mill-eżerċitar tal-attività ta’ dispaċċ fit-territorju nazzjonali kollu (10), sabiex tistabbilixxi “units essenzjali” għas-sigurtà tan-netwerk tal-elettriku, strument li jippermetti l-identifikazzjoni tar-riżorsi meħtieġa għall-iżvilupp tas-servizz ta’ dispaċċ.
2. Il-Liġi Nru 2/09
8. Il-Liġi Nru 2/09, tat-28 ta’ Jannar 2009 (11), introduċiet emendi fis-sistema tal-units essenzjali stabbilita bid-Deċiżjoni Nru 111/06. L-Artikolu 3(10)(d) jagħmel riferiment għar-riforma tas-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ, li l-ġestjoni tiegħu hija r-responsabbiltà “tal-konċessjonarju tas-servizz ta’ trażmissjoni u ta’ dispaċċ, bl-għan li jkunu jistgħu jintgħażlu l-bżonnijiet tar-riżorsi meħtieġa sabiex tiġi ggarantita s-sigurtà tan-netwerk tal-elettriku permezz ta’ evalwazzjoni trasparenti u effikaċi mil-lat ekonomiku. Is-servizzi ta’ dispaċċ huma ggarantiti permezz tax-xiri tar-riżorsi meħtieġa mill-operaturi awtorizzati. Fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ, il-prezz tal-enerġija jiġi stabbilit abbażi tal-prezzijiet differenti proposti b’mod obbligatorju minn kull utent awtorizzat u aċċettati mill-konċessjonarju tas-servizzi ta’ dispaċċ, u l-offerti bl-iktar prezz baxx jingħataw preferenza sakemm il-bżonnijiet jiġu ssodisfatti kompletament”.
9. L-Artikolu 3(11) tal-Liġi Nru 2/09 jistabbilixxi li, fid-dawl tal-kriżi ekonomika eċċezzjonali fil-livell internazzjonali u l-effetti tagħha fuq il-prezz tal-materja prima, u sabiex “jiġi żgurat it-tnaqqis tal-ispejjeż tal-familji u l-impriżi, u sabiex jitnaqqas il-prezz tal-enerġija tal-elettriku”, l-AEEG għandha tadatta d-deċiżjonijiet tagħha, inklużi dawk fir-rigward tad-dispaċċ tal-enerġija tal-elettriku, skont il-prinċipji u l-kriterji gwida li ġejjin:
“a) l-entitajiet li individwalment għandhom stallazzjonijiet jew gruppi ta’ stallazzjonijiet essenzjali bl-għan li jissodisfaw il-bżonnijiet tas-servizzi ta’ dispaċċ, kif identifikati fuq il-bażi tal-kriterji stabbiliti mill-[AEEG] f’konformità mal-prinċipji stipulati f’dan il-paragrafu, għandhom jippreżentaw offerti fis-swieq skont il-kundizzjonijiet stipulati mill-imsemmija [AEEG], li timplementa mekkaniżmi lokalizzati sabiex jiġu mminimizzati l-ispejjeż tas-sistema u tiġi ggarantita remunerazzjoni ġusta lill-fornituri. Huma partikolarment indispensabbli, sabiex jiġu koperti l-bżonnijiet tas-servizzi ta’ dispaċċ, limitati għall-perjodi li fihom ikun hemm il-kundizzjonijiet deskritti iktar ’il quddiem, l-istallazzjonijiet li minn perspettiva teknika u strutturali jirriżultaw indispensabbli sabiex tinstab soluzzjoni għall-konġestjoni tan-netwerk jew għaż-żamma ta’ livelli suffiċjenti ta’ sigurtà tas-sistema tal-elettriku nazzjonali matul perjodu sinjifikattiv.”
3. Id-Deċiżjoni AGR/elt Nru 52/09 tal-AEEG
10. B’applikazzjoni tal-liġi Nru 2/09, fid-29 ta’ April 2009, l-AEEG adottat id-Deċiżjoni AGR/elt Nru 52/09 (12), li temenda d-Deċiżjoni preċedenti tagħha Nru 111/06, u li permezz tagħha hija introduċiet leġiżlazzjoni ġdida dwar l-“istallazzjonijiet essenzjali għat-tħaddim tas-sistema tal-elettriku”.
11. F’konformità mal-Artikolu 63.9 tad-Deċiżjoni Nru 111/06, emendat bl-Artikolu 1(c) tad-Deċiżjoni Nru 52/09, l-operatur tan-netwerk ta’ trażmissjoni u ta’ servizzi ta’ dispaċċ (Terna SpA) għandu jistabbilixxi u jippubblika kull sena lista ta’ stallazzjonijiet u ta’ gruppi ta’ stallazzjonijiet meqjusa essenzjali għat-tħaddim u s-sigurtà tas-sistema tal-elettriku filwaqt li jindika, għal kull wieħed u waħda minnhom, fost affarijiet oħra, ir-raġunijiet li jiġġustifikaw l-inklużjoni tagħhom fil-lista u l-perijodu li matulhom l-istallazzjoni inkwistjoni tkun meqjusa bħala essenzjali.
12. F’konformità mal-Artikolu 63.2 tad-Deċiżjoni Nru 111/06, Terna SpA tqis bħala essenzjali:
“a) kull istallazzjoni li mingħajrha, speċjalment minħabba rekwiżiti marbuta mal-ipprogrammar tal-manutenzjoni ta’ stallazzjonijiet oħra ta’ ġenerazzjoni u tal-elementi tan-netwerk, ikun impossibbli li jiġu ggarantiti, matul is-sena kalendarja segwenti, standards ta’ ġestjoni adegwati għall-finijiet tas-sigurtà tan-netwerk tal-elettriku;
b) kull stallazzjoni oħra li tagħmel parti minn grupp ta’ stallazzjonijiet essenzjali stabbilit f’konformità mal-Artikolu 63.6, indipendentement mill-istallazzjonijiet imsemmija fil-punt (a)”.
13. Il-klassifikazzjoni ta’ stallazzjoni bħala essenzjali jew bħala stallazzjoni li tagħmel parti minn grupp ta’ stallazzjonijiet essenzjali timplika li l-operatur tagħha għandu l-obbligu li jippreżenta offerti fis-suq tal-ishma kkwotati fil-Borża tal-elettriku tal-Italja għal kull parti tas-suq, jiġifieri s-suq tal-jum ta’ qabel, is-suq ta’ bbilanċjar u s-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ “f’konformità mal-obbligi u l-kriterji stabbiliti mill-kumpannija Terna SpA, għal kull wieħed mis-swieq” (l-Artikolu 64.2). L-offerti ppreżentati fis-suq tal-jum ta’ qabel u fis-suq ta’ bbilanċjar għandhom ikunu “ekwivalenti għal żero” (l-Artikolu 64.5). Il-prezz tal-offerti ppreżentati fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ, li jikkorrispondu għall-kwantitajiet li abbażi tagħhom l-istallazzjoni inkwistjoni titqies essenzjali għal finijiet ta’ sigurtà, huwa ekwivalenti, għal kull perijodu kkonċernat, għall-prezz tal-bejgħ tal-elettriku fis-suq tal-jum ta’ qabel fiż-żona li fiha tkun tinstab l-istallazzjoni tal-ġenerazzjoni (l-Artikolu 64.7). Jekk il-prezz tal-enerġija pprovduta fl-ambitu ta’ din is-sistema vinkolanti ma jkunx biżżejjed sabiex ikopri l-ispejjeż varjabbli ta’ kull unit ta’ ġenerazzjoni, Terna SpA għandha tħallas id-differenza lill-operaturi (l-Artikolu 64.8).
14. Id-Deċiżjoni Nru 52/09 tipprevedi żewġ alternattivi għas-sistema “ordinarja” applikabbli għall-istallazzjonijiet essenzjali.
15. Minn naħa, skont l-Artikolu 63.11 tad-Deċiżjoni Nru 111/06 (il-verżjoni introdotta bid-Deċiżjoni Nru 52/09), l-operaturi li jkollhom stallazzjonijiet essenzjali jistgħu jitolbu lill-AEEG sabiex tapplika l-hekk imsejħa “sistema ta’ rimbors tal-ispejjeż” li tippermetti li wieħed jingħata ammont speċifiku li jikkorrispondi għad-differenza bejn l-ispejjeż tal-ġenerazzjoni dovuti lill-istallazzjoni produttriċi u d-dħul minn din l-istallazzjoni matul il-perijodu li fih tkun imniżżla fil-lista tal-istallazzjonijiet essenzjali (Artikolu 63.13). Sabiex jibbenefikaw minn tali sistema, l-operaturi għandhom ikunu suġġetti għall-obbligi stipulati fl-Artikolu 65.
16. Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 65a (introdott permezz tad-Deċiżjoni Nru 52/09), l-operaturi li għandhom stallazzjonijiet jew gruppi ta’ stallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni ddikjarati essenzjali jistgħu jevitaw is-sistema “ordinarja” billi jiffirmaw kuntratt ma’ Terna SpA, kuntratt li, skont hu, kwantità ta’ enerġija stabbilita minn qabel (li tkun ġejja mill-istallazzjonijiet kollha u mhux mill-istallazzjonijiet essenzjali biss) titqiegħed għad-dispożizzjoni tal-kumpannija b’tariffi li, madankollu, jistgħu jiġu mmodifikati (offerti ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni bi prezz ekwivalenti għal żero u offerti ta’ xiri bil-prezz taż-żona tas-suq tal-jum ta’ qabel) jew li jistgħu jiġu suġġetti għal limiti massimi jew minimi.
III – Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
17. Fil-kwalità tagħha ta’ impriża li tiġġenera l-elettriku u li għandha stallazzjonijiet ikklassifikati bħala essenzjali, Enel Produzione SpA (iktar ’il quddiem “Enel”) ikkontestat id-Deċiżjoni Nru 52/09 tal-AEEG quddiem it-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia, minħabba li hija ssostni li din tmur kontra l-Artikolu 11(2) u (6) tad-Direttiva 2003/54.
18. It-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia jqis li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tista’ tkun inkompatibbli mar-regoli tat-trattat relatati mal-libertà tal-istabbiliment, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-moviment liberu tal-merkanzija u tal-kapital, u li din ma tistax tiġi ġġustifikata la abbażi tal-Artikolu 86(2) KE (attwalment l-Artikolu 106(2) TFUE) u lanqas abbażi tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54. Għaldaqstant huwa għamel quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikoli 23, 43, 49 u 56 tat-Trattat kif ukoll l-Artikolu 11(2) u (6) u l-Artikolu 24 tad-Direttiva 2003/54 jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, mingħajr ma tkun ġiet innotifikata lill-Kummissjoni Ewropea, timponi b’mod permanenti fuq ċerti produtturi tal-elettriku li għandhom, f’ċirkustanzi partikolari, rwol essenzjali għas-sodisfazzjoni tal-bżonnijiet tat-talba għas-servizzi ta’ dispaċċ, li jippreżentaw offerti fis-swieq tal-borża tal-elettriku skont programmi stabbi liti esternament mill-operatur tan-netwerk, u li tneħħi r-remunerazzjoni ta’ dawn l-offerti mid-determinazzjoni libera tal-produttur billi torbotha ma’ kriterji li ma jkunux ġew iddeterminati bil-quddiem skont ‘proċeduri trasparenti, mhux diskriminatorji u bbażati fuq regoli tas-suq’?”
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
19. Id-domanda preliminari ġiet magħmula fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-17 ta’ Mejju 2010.
20. Tressqu osservazzjonijiet bil-miktub minn Enel, Terna SpA, il-gvernijiet tal-Awstrija u tal-Italja, kif ukoll mill-Kummissjoni.
21. Waqt is-seduta, li saret fil-11 ta’ Mejju 2011, instemgħu r-rappreżentanti ta’ Enel, ta’ Terna SpA, tar-Repubblika Taljana u tal-Kummissjoni.
V – Analiżi tad-domanda preliminari
A – Il-funzjonijiet ta’ “dispaċċ u bbilanċjar” tas-sistema tal-elettriku fid-Direttiva 2003/54
22. Ir-regolamentazzjoni tas-servizzi ta’ “dispaċċ u bbilanċjar” inkluża fl-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54 tikkostitwixxi, flimkien mal-Artikolu 3(2) u l-premessi 17 u 24 ta’ din id-direttiva, manifestazzjoni konkreta tal-kompromess li tagħmel din id-dispożizzjoni bejn il-liberalizzazzjoni u s-servizz pubbliku. Fil-fatt, il-premessa 17 u l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54 (irreplikati kważi b’mod identiku fil-premessa 35 u fl-Artikolu 15 tad-Direttiva 2009/72/KE (13) ) jippermettu f’dan ir-rigward kontroll parzjali u llokalizzat sew min-naħa tal-awtoritajiet pubbliċi, mingħajr ma jeskludu l-possibbiltà li s-servizzi ta’ dispaċċ u ta’ bbilanċjar jiġu pprovduti fis-suq ħieles.
23. L-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54 jindika f’termini ġenerali ħafna d-diversi operazzjonijiet li jinvolvi dan is-servizz ta’ “dispaċċ u bbilanċjar”. L-ewwel operazzjoni hija “dispaċċ” jew “ġestjoni taċ-ċirkulazzjoni” tal-enerġija fin-netwerk: l-operatur tan-netwerk, meta jeżerċita din il-kariga, “jittrażmetti” stallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni fiż-żona tiegħu skont il-bżonnijiet tat-talba (14) . Skont l-Artikolu 11(2) tal-istess direttiva, meta jsir dan id-“dispaċċ”, għandha tiġi osservata l-“preċedenza ekonomika” tal-offerti li jirriżultaw mid-diversi stallazzjonijiet, u dan ifisser li għandha tiġi applikata l-programmazzjoni li tirriżulta mis-suq tal-jum ta’ qabel u mis-suq tal-istess jum (15) . L-ordni tal-“preċedenza ekonomika” previst fil-programmazzjoni jista’ jinbidel kull darba f’żewġ ċirkustanzi differenti: l-ewwel nett, jekk l-Istat Membru inkwistjoni jkun iddeċieda li jagħti prijorità lill-istallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni li jkunu qegħdin jużaw “għejun ta’ enerġija mġedda jew skart jew inkella li jkunu jipproduċu sħana u qawwa kkumbinata” (possibbiltà prevista fl-Artikolu 11(3) tad-direttiva) (16) ; u, it-tieni nett, jekk “ir-restrizzjonijiet tekniċi fuq is-sistema [in-netwerk]” ma jippermettux li din tiġi applikata b’mod strett (ara l-Artikolu 11(2) tad-direttiva).
24. It-tieni nett, fl-ambitu tar-restrizzjonijiet tekniċi tan-netwerk, id-“dispaċċ” jinkludi wkoll sensiela ta’ operazzjonijiet maħsuba sabiex isibu soluzzjoni għar-restrizzjonijiet tekniċi identifikati fil-programmazzjoni jew li jistgħu jitfaċċaw f’ħin reali, jirregolaw it-tensjoni, jimmaniġġjaw id-diskrepanzi bejn il-ġenerazzjoni u l-konsum u jistabbilixxu u jirriżervaw il-kapaċità. Dawn tal-aħħar huma s-servizzi tekniċi ta’ dispaċċ veri u proprji (17) . L-Artikolu 11(6) tal-imsemmija direttiva, iċċitat iktar ’il fuq, jagħmel riferiment espliċitu għal dawn is-servizzi, bħalma jagħmel il-paragrafu 7, li ma jissemmiex fil-kawża inkwistjoni, fir-rigward tal-operazzjonijiet li għandhom l-għan li jiżguraw l-“ibbilanċjar” tan-netwerk. Skont l-Artikolu 11(6), ix-xiri tal-enerġija li l-operaturi jużaw sabiex “ikopru t-telf fl-enerġija u jirriżervaw il-kapaċità” għandu jsir “skond proċeduri trasparenti, mhux diskriminatorji u li jkunu bbażati fuq is-suq” (18) .
B – Is-settur tal-elettriku Taljan u r-regolamentazzjoni tiegħu. Il-miżura kkontestata
25. L-ewwel miżuri ta’ ftuħ tas-settur tal-elettriku Taljan, imposti bid-Direttiva 96/92/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-19 ta’ Diċembru 1996, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern tal-elettriku, ġew adotatti fl-Italja permezz tal-hekk imsejjaħ “Digriet Bersani” (19) . Sussegwentement, numru kbir ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi kkompletaw din il-leġiżlazzjoni, billi adattaw is-suq Taljan tal-elettriku għar-rekwiżiti tad-Direttiva 2003/54.
26. Skont dawn id-dispożizzjonijiet, f’termini ġenerali, il-bejgħ tal-elettriku fl-Italja jista’ jsir fl-ambitu ta’ negozjati bilaterali ħielsa u qabel il-provvista, jew inkella billi wieħed jipparteċipa fis-suq jew fil-Borża tal-elettriku fi żmien iktar viċin iż-żmien tal-provvista. Min-naħa tiegħu, dan is-suq tal-elettriku jinkludi żewġ stadji jew swieq suċċessivi, l-hekk imsejjaħ “suq tal-jum ta’ qabel” u s-“suq tal-istess jum”, li fihom jistgħu jipparteċipaw il-produtturi kollha tal-elettriku. Ladarba jingħalaq dan l-ewwel stadju, jinfetaħ l-hekk imsejjaħ “suq tas-servizzi ta’ dispaċċ”.
1. Is-suq tal-jum ta’ qabel u s-suq tal-istess jum
27. L-ewwel nett, is-“suq tal-jum ta’ qabel” huwa s-sede tan-negozjati tal-offerti tax-xiri u tal-bejgħ tal-elettriku għal kull siegħa tal-jum tal-provvista. Fil-verità, huwa jinfetaħ disat ijiem qabel il-jum tal-provvista u jingħalaq fid-9:00 tal-jum ta’ qabel, il-ħin li fih jiġu stabbiliti, fuq il-bażi ta’ dawn in-negozjati, il-programmi preliminari tad-dħul u l-ħruġ tal-elettriku (min se jiġġenerah u min se jikkunsmah) f’kull punt tan-netwerk u għal kull siegħa tal-jum segwenti.
28. Imbagħad ikun hemm is-“suq tal-istess jum” (li qabel kien jissejjaħ suq ta’ bbilanċjar), iżda dan ikun jum qabel dak li fih issir il-provvista, u huwa jkun is-sede ta’ negozjati ġodda li jippermettu lill-operaturi jagħmlu aġġustamenti jew bidliet fil-programmazzjoni preliminari li tirriżulta mis-suq tal-jum ta’ qabel.
2. Il-funzjoni ta’ dispaċċ u bbilanċjar: is-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ
29. Madankollu, huwa prattikament impossibbli li l-programmazzjoni li tirriżulta miż-żewġt iswieq preċedenti tiġi aġġustata eżattament skont il-varjazzjonijiet reali li jokkorru dakinhar tal-provvista, f’ħin reali, bejn l-offerta u t-talba eżatta tal-provvista tal-elettriku. Dakinhar tal-provvista, u anki minħabba l-fatt li l-enerġija tal-elettriku hija prodott li ma jistax jiġi maħżun, it-talba għandha tiġi bbilanċjata perfettament u f’kull mument mal-ġenerazzjoni korrispondenti.
30. Fil-kwalità tagħha ta’ operatur tan-netwerk tat-trasport, Terna SpA hija responsabbli mid-“dispaċċ u l-ibbilanċjar” tal-istallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni, li huwa servizz maħsub sabiex jiżgura l-bilanċ kontinwu bejn l-offerta u t-talba tal-elettriku fin-netwerk tat-trasport nazzjonali, kif ukoll is-sigurtà u l-kontinwità tal-provvista tal-elettriku (20) .
31. Għall-finijiet ta’ prestazzjoni ta’ dawk li jiena sejjaħt servizzi tekniċi ta’ dispaċċ, l-operatur Taljan tan-netwerk tal-elettriku, Terna SpA, huwa preżenti fis-“suq tas-servizzi ta’ dispaċċ” diġà ċċitat. Għaldaqstant, f’dan is-suq, it-talba toriġina minn Terna SpA u l-offerta mis-sidien tal-istallazzjonijiet preċedentement ikklassifikati bħala “essenzjali”.
32. Fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ, l-operaturi li għandhom units essenzjali jipproponu li għal perijodu stabbilit iqiegħdu l-istallazzjonijiet tagħhom “għad-dispożizzjoni” ta’ Terna SpA, li tindikalhom jekk, f’dak il-mument partikolari, għandhomx idaħħlu fin-netwerk kwantità ikbar jew iżgħar ta’ elettriku minn dik ipprogrammata. Jidher paċifiku li dan it-tip ta’ servizz jiswa ħafna iktar flus għall-produtturi tal-elettriku, minħabba n-natura imprevedibbli u kważi inċerta tad-domandi u minħabba li jkun jeħtieġ li dawn jiġu sodisfatti minnufih, b’kapaċità ta’ reazzjoni kbira. L-ispejjeż inkorsi minn Terna SpA għax-xiri tal-enerġija meħtieġa sabiex jiġu pprovduti dawn is-servizzi jiġu kkumpensati bl-hekk imsejjaħ “uplift”, li jiġi ffatturat lill-konsumaturi kollha.
33. Għaldaqstant, dan is-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ jimplika l-għażla ta’ sensiela ta’ infrastrutturi kklassifikati bħala “essenzjali” għall-funzjonament u s-sigurtà tas-sistema tal-elettriku. Din il-klassifikazzjoni tinvolvi l-użu ta’ sistema partikolari ta’ parteċipazzjoni fis-swieq tal-elettriku li saritilha riforma kbira fl-2009.
3. Ir-riforma tal-2009: is-sistema l-ġdida tal-istallazzjonijiet essenzjali
34. Il-lista tal-istallazzjonijiet essenzjali tiġi stabbilita kull sena minn Terna SpA skont il-kriterji u l-proċeduri stabbiliti għal dan il-għan fl-Artikolu 63 tad-Deċiżjoni Nru 111/06 tal-AEEG, emendat bl-Artikolu 1(c) tad-Deċiżjoni Nru 52/09.
35. Is-sistema li kien hemm fis-seħħ qabel ir-riforma tal-2009 rriżultat, bħalma huwa indikat fid-domanda preliminari, li “ma tantx kienet effikaċi”, minħabba n-numru żgħir ta’ impjanti meqjusa bħala essenzjali, iżda anki minħabba l-fatt li l-kunċett ta’ natura “essenzjali” kien japplika biss għall-istallazzjonijiet individwali u mhux għall-impriżi li kellhom dawn l-istallazzjonijiet, b’tali mod li “seta’ jiġri li s-sottomissjoni ta’ stallazzjoni waħda biss għas-sistema vinkolanti ma kinitx tkun biżżejjed sabiex jiġu eliminati s-sitwazzjonijiet ta’ pożizzjoni dominanti fis-suq ta’ ċerti operaturi li, bħala sidien ta’ stallazzjonijiet oħrajn li flimkien kienu indispensabbli sabiex ikopru l-bżonnijiet tad-dispaċċ, setgħu xorta waħda jistabbilixxu b’mod unilaterali l-prezz tal-bejgħ tal-kwantità marġinali tal-enerġija meħtieġa f’ċerti kundizzjonijiet ta’ tħaddim tan-netwerk”.
36. Ir-rilevanza tar-riforma hija indiskutibbli f’termini tal-enerġija tal-elettriku kkontrollata. F’konformità mad-data pprovduta minn Enel (li ma ġietx ikkontestata mill-persuni l-oħra li intervenew), il-kapaċità ta’ ġenerazzjoni totali li kienet ikklassifikata bħala essenzjali qabel id-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 2/09 u tad-Deċiżjoni Nru 52/09 kienet 500 MW, filwaqt li wara r-riforma, l-ammont li ġie kkunsidrat bħala essenzjali huwa 10 413 MW tal-produzzjoni ta’ Enel, u hemm probabbiltà kbira li ma’ dan l-ammont jistgħu jiżdiedu kwantitajiet oħra, li ma humiex magħrufin, li jikkonċernaw l-impriżi produtturi l-oħra tal-elettriku.
37. Għaldaqstant, għal kull sid ta’ stallazzjoni essenzjali, Terna SpA għandha l-kompetenza li tistabbilixxi n-numru ta’ sigħat u l-qawwa kklassifikati bħala essenzjali. Il-bqija tas-sigħat u l-qawwa huma “liberi” li jiġu stabbiliti mill-produttur, li jista’ joffri fis-suq il-kwantità li jixtieq bil-prezz li jixtieq. Għall-kuntrarju ta’ dan, is-sigħat u l-qawwa kklassifikati bħala essenzjali għandhom ikunu suġġetti għal offerti fis-suq tal-jum ta’ qabel, is-suq tal-istess jum u s-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ, “filwaqt li jiġu osservati l-obbligi u l-kriterji stabbiliti minn Terna SpA fir-rigward ta’ kull wieħed minn dawn is-swieq” (Artikolu 64(2) tad-Deċiżjoni Nru 111/06).
38. Minn naħa, dan ifisser li Terna SpA tindika lil sid l-istallazzjoni essenzjali l-kwantità (sigħat/qawwa) ta’ enerġija tal-elettriku li huwa għandu joffri fis-suq tal-jum ta’ qabel u fis-suq tal-istess jum. Din l-offerta għandha ssir “bi prezz żero”, bil-konsegwenzi indikati iktar ’il quddiem. B’mod parallel, jiġu fformulati offerti ta’ bejgħ mingħajr prezz stabbilit (Artikolu 64(5) u (6) tad-Deċiżjoni Nru 111/06). B’hekk, bħalma spjega l-gvern Taljan, jiġi ggarantit li l-offerta relatata mal-istallazzjoni essenzjali tintgħażel minn Terna SpA f’dawn is-swieq (f’konformità mal-kriterji tal-“preċedenza ekonomika”). Barra minn hekk, il-mekkaniżmu tal-hekk imsejħa “offerti bi prezz żero” jidher li jikkostitwixxi risposta għall-fatt li din il-kapaċità kollha ta’ ġenerazzjoni essenzjali ser tiġi mħallsa bi prezz differenti minn dak li seta’ ġie miksub fis-suq ħieles.
39. Min-naħa l-oħra, is-sidien ta’ stallazzjonijiet essenzjali għandhom joffru wkoll, fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ, il-kwantità ta’ enerġija stabbilita minn qabel minn Terna SpA, li hija tħallas bil-prezz tal-bejgħ tal-elettriku fis-suq tal-jum ta’ qabel li jikkorrispondi għall-istess żona. Jekk dan il-prezz medju jkun inqas mill-ispejjeż varjabbli, il-produttur jingħata kumpens li jammonta għal din id-differenza (Artikolu 64(7) u (8) tad-Deċiżjoni Nru 111/06).
40. Bħala alternattiva, is-sidien ta’ stallazzjonijiet essenzjali jistgħu jitolbu lill-AEEG sabiex tapplika l-hekk imsejħa “sistema ta’ rimbors tal-ispejjeż”, li tippermetti li wieħed jirċievi ammont speċifiku ekwivalenti għad-differenza bejn l-ispejjeż tal-produzzjoni rrikonoxxuti lill-istallazzjoni essenzjali (fissi u varjabbli) u d-dħul miksub minn din l-istallazzjoni matul il-perijodu li matulu hija tkun inkluża fil-lista tal-istallazzjonijiet essenzjali (Artikolu 63.13 tad-Deċiżjoni Nru 111/06). Għaldaqstant, din is-sistema tiżgura li l-ispejjeż fissi u varjabbli tal-istallazzjonijiet ikklassifikati bħala essenzjali jiġu koperti. Min-naħa tagħha, l-istallazzjoni ma tiġix suġġetta biss għas-sistema ordinarja tal-offerti tal-istallazzjonijiet essenzjali għall-perijodi u l-kapaċità ta’ ġenerazzjoni ddikjarati bħala tali, iżda hija tiġi suġġetta wkoll għal restrizzjonijiet supplimentari fuq il-kwantitajiet u l-perijodi mhux essenzjali jew “liberi”. B’mod iktar konkret, dawn il-kwantitajiet u dawn il-perijodi għandhom jiġu offruti fis-swieq kollha bi prezz li ma jaqbiżx l-ispejjeż varjabbli jew, jekk ikun meħtieġ, bi prezz ekwivalenti għal żero (Artikolu 65.3 tad-Deċiżjoni Nru 111/06).
41. Fl-aħħar nett, is-sidien tal-istallazzjonijiet essenzjali għandhom il-possibbiltà li jevitaw il-klassifikazzjoni tal-istallazzjonijiet tagħhom fil-lista billi jikkonkludu wieħed miż-żewġ tipi ta’ kuntratti ma’ Terna SpA previsti fl-Artikolu 65a tad-Deċiżjoni Nru 111/06. Fiż-żewġ każi, l-operatur iqiegħed għad-dispożizzjoni ta’ Terna SpA kwantità ta’ enerġija stabbilita minn qabel (iġġenerata mill-istallazzjonijiet kollha tiegħu u mhux biss minn dawk l-istallazzjonijiet li setgħu ġew ikklassifikati bħala essenzjali) li għaliha jingħata prezz fiss li jista’ jkun daqs l-“uplift” (Artikolu 65a.1) jew ekwivalenti għall-ispiża fissa annwali għal kull MW ta’ stallazzjoni mgħammra b’teknoloġija avvanzata. Enel (bħal kumpanniji rikorrenti oħra fi proċeduri paralleli) għażlet dan il-mekkaniżmu alternattiv previst fl-Artikolu 65a.
4. Sommarju
42. Fi ftit kliem, il-leġiżlazzjoni Taljana l-ġdida tippreżupponi intervent pubbliku doppju fir-rigward tal-kapaċità totali tal-ġenerazzjoni tal-elettriku kklassifikata bħala “essenzjali”.
43. L-ewwel nett, l-operatur ma jistax jaċċessa liberament is-suq tal-jum ta’ qabel u dak tal-istess jum. Dan ifisser li huwa ma jitħallasx għal din l-enerġija bil-prezz li seta’ offra u li seta’ kiseb f’dawn is-swieq (21) iżda bil-prezz medju tas-suq li jikkorrispondi għall-istess żona (li apparentement huwa medja tad-diversi prezzijiet tal-elettriku fl-istess jum).
44. It-tieni nett, is-sidien ta’ dawn l-istallazzjonijiet essenzjali huma obbligati jipparteċipaw fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ li, sa ċertu punt, huwa wkoll suġġett għal intervent. Il-funzjonament liberu ta’ dan is-suq kien iwassal, bħalma diġà ġara f’pajjiżi oħra, għall-iffissar ta’ prezz liberu tal-enerġija meħtieġa għall-provvista tas-servizzi tekniċi ta’ dispaċċ. Normalment dan il-prezz ikun ogħla mill-prezz medju li attwalment tħallas Terna SpA, minħabba l-karatteristiċi ta’ dawn is-servizzi u l-ħin li fih is-soltu jkunu meħtieġa (ovvjament, fil-kalkolu tal-prezz medju, jiġu inklużi prezzijiet ogħla u oħrajn iktar baxxi).
45. Fl-aħħar nett, fil-kuntest ġenerali ta’ din ir-riforma, għandu jiġi enfasizzat ir-rwol fundamentali attribwit lil Terna SpA fit-tħaddim tas-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali, kemm fit-tfassil tal-lista ta’ stallazzjonijiet essenzjali kif ukoll fl-iffissar tal-prezz imħallas għal din l-enerġija.
C – Kunsiderazzjonijiet preliminari dwar id-domanda preliminari
46. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk is-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali fis-seħħ fl-Italja hijiex kompatibbli, minħabba l-karatteristiċi tagħha, mal-Artikoli 23 KE, 43 KE, 49 KE u 56 KE u maż-żewġ dispożizzjonijiet speċifiċi tad-Direttiva 2003/54, jiġifieri l-Artikolu 11(2) u (6) u l-Artikolu 24. F’dan ir-rigward jeħtieġ li nagħmel xi kunsiderazzjonijiet preliminari.
47. L-ewwel nett, ir-riferiment għat-trattat jirrikjedi ċerti kjarifiki. Fl-opinjoni tiegħi, l-Artikolu 56 KE (Artikolu 63 TFUE), li jikkonċerna r-restrizzjonijiet tal-moviment liberu tal-kapital, ma huwiex rilevanti f’dan il-każ. Id-domanda preliminari ma tispjegax kif din id-dispożizzjoni tat-trattat tista’ tkun rilevanti għall-analiżi tad-dispożizzjoni kkontestata.
48. B’kuntrast ma’ dan, bħala regola ġenerali, ma hemm xejn li jimpedixxi li titqies bħala rilevanti l-analiżi tal-leġiżlazzjoni Taljana fid-dawl tal-Artikolu 23 KE (Artikolu 28 TFUE), l-Artikolu 43 KE (Artikolu 49 TFUE) u l-Artikolu 49 KE (Artikolu 56 TFUE), li jipprojbixxu rispettivament kull restrizzjoni tal-moviment liberu tal-merkanzija, il-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi.
49. Skont il-premessa 4 tad-Direttiva 2003/54, “[i]l-ħelsien li t-Trattat jiggarantixxi liċ-ċittadini Ewropej – il-moviment liberu ta’ l-oġġetti, il-libertà li jiġu provduti s-servizzi u l-ħelsien [libertà] ta’ l-istabbiliment – ikunu possibbli biss f’suq miftuħ kompletament, li jħalli lill-konsumaturi kollha biex b’mod ħieles jagħżlu lil min ifornihom u li dawk kollha li jfornu jkunu ħielsa li jqassmu l-prodott tagħhom lill-klijenti tagħhom”. Madankollu, dawn il-libertajiet iggarantiti bit-trattat ma humiex assoluti. Huwa possibbli li jiġu limitati f’ċerti każi minħabba raġunijiet ta’ interess pubbliku, jekk jiġu sodisfatti ċerti kundizzjonijiet. L-Artikoli 3(2) u 11(6) tad-Direttiva 2003/54 jipprevedu, sa ċertu punt, eċċezzjonijiet għas-sistema tal-libertajiet, billi jikkodifikaw u jarmonizzaw il-kundizzjonijiet speċifikament applikabbli sabiex jiżguraw il-legalità Komunitarja tagħhom, f’konformità mad-dispożizzjonijiet tat-trattat, li għalihom jagħmlu riferiment speċifiku f’ċerti każi.
50. Fid-dawl ta’ dak li ntqal hawn fuq, u skont ġurisprudenza stabbilita (22), fl-opinjoni tiegħi l-miżura kkontestata għandha tiġi evalwata prinċipalment fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tad-direttiva, filwaqt li dawn jiġu interpretati, jekk ikun meħtieġ, fid-dawl tal-libertà tal-istabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbiliti mit-Trattat. Bħalma diġà osservajt iktar ’il fuq, id-domanda preliminari tirreferi esklużivament għal żewġ artikoli tad-Direttiva 2003/54: l-Artikolu 11(2) u (6), u l-Artikolu 24.
51. Fl-aħħar nett, fir-rigward ta’ dan l-aħħar artikolu msemmi, għandu jiġu osservat immedjatament li dan jikkonċerna “miżuri ta’ salvagwardja” li l-Istati Membri jistgħu jieħdu b’mod tranżitorju “[f]il-każ li jkun hemm kriżi f’daqqa waħda fis-suq ta’ l-enerġija u fejn is-sigurtà fiżika jew is-sigurtà tal-persuni, tat-tagħmir jew ta’ l-istallazzjonijiet jew inkella ta’ l-integrità tas-sistema tkun mhedda”. Il-qorti tar-rinviju teskludi espressament il-possibbiltà li s-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali tiġi inkluża f’din il-kategorija tal-“miżuri ta’ salvagwardja”, minħabba n-“natura dejjiema” li hija ssostni li għandha din is-sistema. Madankollu, fl-opinjoni tiegħi, indipendentement min-natura permanenti jew tranżitorja tal-miżura kkontestata, din fl-ebda ħin ma ġiet adottata bħala reazzjoni għaċ-ċirkustanzi straordinarji previsti espressament fl-Artikolu 24. Għaldaqstant, ma hemm l-ebda dubju li ma hijiex applikabbli f’dan il-każ. B’hekk, fl-opinjoni tiegħi, u bla ħsara għal dak li se ngħid iktar ’il quddiem, l-analiżi tas-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali għandha tkun limitata għall-analiżi tal-kompatibbiltà tagħha mal-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54.
52. Finalment, minn perspettiva oħra, għandu jiġi enfasizzat li ma hemm l-ebda ekwivoku fir-rigward tal-mod li tuża l-qorti tar-rinviju sabiex tiddeskrivi l-miżura kkontestata. Speċifikament, hija tafferma b’mod ċar li s-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali hija ta’ natura permanenti u li r-remunerazzjoni tal-offerti tagħha hija marbuta “ma’ kriterji li ma jkunux ġew iddeterminati bil-quddiem skont proċeduri trasparenti, mhux diskriminatorji u bbażati fuq regoli tas-suq”, u dan jeskludi direttament kwalunkwe possibbiltà li jiġi applikat l-Artikolu 11, li l-kundizzjonijiet tal-applikazzjoni tiegħu huma preċiżament dawn, kif ukoll li jiġi applikat l-Artikolu 3(2) li wkoll jinvoka t-trasparenza u n-natura mhux diskriminatorja tal-proċedura sabiex jiġu imposti obbligi ta’ servizz pubbliku, minbarra l-fatt li huwa jirrikjedi (b’mod impliċitu) li l-miżura tkun ta’ natura tranżitorja (23) .
53. Għaldaqstant, jekk wieħed jibbaża ruħu fuq aċċettazzjoni stretta tal-premessi kollha fformulati fid-domanda preliminari, ir-risposta għandha tkun li miżura bħal dik deskritta hawnhekk tmur kontra l-formulazzjoni nnifisha tal-Artikolu 11(2) u (6) tad-direttiva. Madankollu, evidentement, il-mod kif inhuma ppreżentati l-affarijiet jippreżupponi kwistjoni ta’ prinċipju. Hawnhekk il-kwistjoni hija li jiġi stabbilit jekk is-sistema Taljana fil-fatt għandhiex effettivament il-karatteristiċi attribwiti lilha mill-qorti tar-rinviju, bla ħsara għall-kompetenza tal-qorti tar-rinviju sabiex tinterpreta l-portata u t-tifsira ta’ dik li fl-aħħar mill-aħħar hija leġiżlazzjoni nazzjonali. Għaldaqstant, ikun tajjeb li iktar ’il quddiem nanalizzaw dawn il-karatteristiċi fid-dawl tad-Direttiva 2003/54.
D – Is-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali fid-dawl tad-Direttiva 2003/54
1. Il-possibbiltà li wieħed jintervieni fir-rigward tal-prezzijiet tas-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ
54. Enel u t-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia jqisu li l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54 jestendi l-liberalizzazzjoni tas-suq tal-elettriku għal kwalunkwe attività ta’ ġenerazzjoni, inklużi x-xiri u l-bejgħ tal-enerġija li jsiru fl-ambitu tas-servizzi ta’ dispaċċ, filwaqt li jimponu, fir-rigward ta’ dan il-punt, il-kriterju tal-“preċedenza ekonomika” tal-elettriku (paragrafu 2) u l-użu ta’ proċeduri “li jkunu bbażati fuq is-suq” (paragrafu 6). Għaldaqstant, huma jqisu li d-dispożizzjoni tmur kontra kwalunkwe miżura li tissottometti r-relazzjonijiet bejn il-produtturi tal-elettriku u l-operatur tan-netwerk tat-trażmissjoni għal regoli li huma differenti mil-libertà kuntrattwali fis-suq.
55. Fl-opinjoni tiegħi, din l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2003/54 ma hijiex eżatta.
56. Fil-fatt, din l-attività ta’ dispaċċ tat-tħaddim tal-istallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni hija risposta għal interess pubbliku ċar (jiġifieri dak li tiġi żgurata s-sigurtà tan-netwerk u, b’mod ġenerali, tal-provvista tal-elettriku), u hija tissodisfa ċerti kundizzjonijiet li jistgħu jippermettu li din tiġi kklassifikata bħala attività rregolata. Skont l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54, hija attribwita b’mod esklużiv lill-operatur tan-netwerk (normalment hekk jiġri, minħabba n-natura unika tal-operatur tan-netwerk), u hija rregolata minn modalitajiet ta’ eżekuzzjoni approvati mill-awtoritajiet pubbliċi (fil-każ tar-Repubblika Taljana, il-“proċeduri operattivi” tad-dispaċċ huma inklużi fl-hekk imsejjaħ “kodiċi tan-netwerk” (24), imfassal minn Terna SpA u ssorveljat mill-AEEG u mill-ministeru Taljan tal-attivitajiet produttivi) (25) .
57. Huwa minnu li l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54 jibda billi jissottometti għar-regoli tas-suq din l-attività ta’ “dispaċċ tat-tħaddim tal-istallazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni” li hija implementata mill-operatur tan-netwerk. Dan id-dispaċċ għandu jitwettaq filwaqt li tittieħed inkunsiderazzjoni “il-preċedenza ekonomika ta’ l-elettriku” (paragrafu 2), u dan ifisser, bħalma diġà kelli l-opportunità nispjega, li għandu jiġi segwit l-ordni ta’ programmazzjoni li jirriżulta mis-suq, filwaqt li tingħata preċedenza lill-iktar offerta vantaġġuża ekonomikament.
58. F’dan il-każ, imbagħad, l-applikazzjoni tar-regoli tas-suq hija suġġetta għal ċerti limiti, fosthom il-ħtieġa li jittieħdu inkunsiderazzjoni “ir-restrizzjonijiet tekniċi fuq is-sistema” (Artikolu 11(2) tad-Direttiva 2003/54), minbarra l-kriterju strettament ekonomiku. Dawn ir-restrizzjonijiet tekniċi potenzjali kif ukoll is-sigurtà teknika tan-netwerk jispjegaw għaliex il-liberalizzazzjoni ma tistax sempliċiment tiġi estiża għax-xiri tal-elettriku maħsub sabiex “ikopr[i] t-telf fl-enerġija u [jirriżerva] il-kapaċità” (Artikolu 11(6) ta’ din id-direttiva), u lanqas għall-attività ta’ bbilanċjar tan-netwerk tal-elettriku (Artikolu 11(7) tal-istess direttiva).
59. Il-premessa 17 tad-Direttiva 2003/54 tirrifletti l-idea li, skont hi, is-servizzi ta’ dispaċċ u ta’ bbilanċjar jistgħu jkunu, anki jekk jittieħdu ċerti prekawzjonijiet, fil-marġni tal-iżvilupp liberu tas-suq. F’konformità ma’ din il-premessa, “[b]iex ikun żgurat l-aċċess effettiv tas-suq għal dawk kollha li jieħdu sehem fis-suq, inklużi dawk ġodda, huma meħtieġa mekkaniżmi bilanċjanti li jkunu non-diskriminatorji u jirriflettu tabilħaqq in-nefqa. Hekk kif is-suq ta’ l-elettriku jkun wieħed likwidu biżżejjed, dan għandu jintlaħaq permezz tat-twaqqif ta’ mekkaniżmi trasparenti bbażati fuq is-suq għall-provvista u x-xiri ta’ elettriku meħtieġ fil-qafas tal-kriterji bilanċjanti. Fin-nuqqas ta’ suq likwidu bħal dan, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandu jkollhom l-irwol attiv sabiex ikun żgurat li t-tariffi bilanċjanti ikunu mhux diskriminatorji u jirriflettu tabilħaqq in-nefqa. Fl-istess waqt, għandhom ikunu pprovduti inċentivi xierqa sabiex jibbilanċjaw il-kurrent u l-użu ta’ l-elettriku u mhux biex jipperikolaw is-sistema”. Fl-opinjoni tiegħi, il-premessa inkwistjoni hija marbuta mal-Artikolu 11 tad-direttiva, u għalhekk l-espressjoni “tariffi bilanċjanti” għandha tinftiehem bħala li talludi għall-ammont imħallas lill-produtturi “bħala kumpens” jew remunerazzjoni tas-servizzi li jipprovdu sabiex jiġu żgurati d-dispaċċ u l-ibbilanċjar tan-netwerk u mhux, bħalma tissuġġerixxi Enel, l-“uplift” imħallas mill-konsumaturi finali.
60. It-test ta’ din il-premessa jista’ jagħti x’jifhem li l-eċċezzjoni għal-liberalizzazzjoni hija tranżitorja, u li hija tiddependi mill-fatt li ma hemmx biżżejjed likwidità fis-suq, iżda li, ladarba tinstab soluzzjoni għal din il-problema, l-attività ta’ dispaċċ għandha tkun suġġetta kompletament għas-suq. F’dan ir-rigward, anki li kieku dan kien il-każ, għandu jiġi kkunsidrat li l-fatt li, minkejja l-livell għoli ta’ likwidità li milli jidher għandu s-suq tal-elettriku meqjus globalment, is-suq speċifiku tas-servizzi ta’ dispaċċ jidher li huwa kkaratterizzat minn livell baxx ta’ likwidità (26) . Min-naħa l-oħra, minħabba l-fatt li l-lista tal-istallazzjonijiet essenzjali hija rriveduta u mfassla mill-ġdid annwalment, minbarra l-fatt li l-miżura ġiet ippreżentata bħala strument ta’ ġlieda kontra sitwazzjoni ta’ kriżi u ta’ konċentrazzjoni partikolari tas-suq, wieħed jista’ jsostni li din tal-aħħar hija ta’ natura purament tranżitorja.
61. F’kull każ, jiena niddubita li r-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni kienet li jiġi pprojbit kwalunkwe tip ta’ intervent pubbliku b’rabta ma’ dawn is-servizzi tekniċi ta’ dispaċċ, anki fl-ipoteżi ta’ suq b’livell suffiċjenti ta’ likwidità. Skont l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 2003/54, l-operaturi tas-sistema [tan-netwerk] tat-trażmissjoni għandhom jiksbu l-enerġija li jużaw sabiex ikopru t-telf fl-enerġija u jirriżervaw il-kapaċità fis-sistema tagħhom “skond proċeduri trasparenti, mhux diskriminatorji u li jkunu bbażati fuq is-suq”. Għall-kuntrarju tal-operazzjoni purament ta’ “dispaċċ” tal-produtturi, ta’ “koordinazzjoni” tal-offerti u d-domandi tal-enerġija, liema operazzjoni, skont l-Artikolu 11(2) tad-Direttiva 2003/54, għandha ssir skont il-“preċedenza ekonomika” tas-suq, il-paragrafu 6 tal-istess artikolu, li jirrigwarda x-xiri tal-enerġija meħtieġa għall-provvista tas-servizzi tekniċi ta’ dispaċċ, ma jinkludix il-kriterju strett tal-“preċedenza ekonomika” (27), u jillimita ruħu li jirrikjedi, minbarra t-trasparenza u n-nondiskriminazzjoni, li fil-proċedura tax-xiri ta’ din l-enerġija, jittieħdu inkunsiderazzjoni sa ċertu punt il-kriterji ekonomiċi li jirregolaw is-suq. Fl-opinjoni tiegħi, l-espressjoni “li jkunu bbażati fuq is-suq” tippermetti intervent ikbar.
62. Jekk wieħed jieħu din l-eċċezzjoni relattiva għall-funzjonament liberu tas-suq bħala l-punt tat-tluq, il-premessa 17 tad-Direttiva 2003/54 tagħti lill-Istati Membri marġni diskrezzjonali ikbar meta jkun każ ta’ dispaċċ f’settur tal-elettriku b’nuqqas ta’ likwidità fis-suq. Għaldaqstant, ikun biżżejjed li jiġi żgurat li l-prezz ta’ din l-enerġija “jirriflett[i] [...] in-nefqa”.
63. Huwa probabbli li, bħalma tafferma Enel, il-provvista ta’ dawn is-servizzi ta’ dispaċċ tiswa ħafna iktar flus għall-produtturi mill-ġenerazzjoni tal-elettriku li tinbiegħ fis-suq tal-jum ta’ qabel, li l-prezz medju tiegħu jittieħed bħala riferiment għar-remunerazzjoni ta’ dawn il-produtturi, u huwa wkoll probabbli li l-prodott li qed jiġi suġġett għas-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ ikun differenti mill-prodott li jiġi mixtri u mibjugħ fis-suq tal-jum ta’ qabel u fis-suq tal-istess jum (fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ tinbiegħ “disponibbiltà” jew kapaċità ta’ ġenerazzjoni speċifika). Minkejja dan, fl-opinjoni tiegħi, leġiżlazzjoni bħalma hija dik Taljana, li tiffissa l-prezz tal-enerġija mixtrija minn Terna SpA fis-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ b’riferiment għall-prezz tal-elettriku fis-suq tal-jum ta’ qabel, u li fi kwalunkwe każ tiżgura li jiġu koperti l-ispejjeż varjabbli, tissodisfa l-kundizzjoni li, skont hi, din ir-remunerazzjoni għandha tkun ibbażata fuq ir-regoli tas-suq. Il-mekkaniżmu ta’ “rimbors tal-ispejjeż” u s-soluzzjoni kuntrattwali alternattiva tal-Artikolu 65a tad-Deċiżjoni Nru 111/06 jikkontribwixxu wkoll għall-massimu tal-proporzjonalità tal-miżura, billi jsaħħu r-rabta bejn ir-remunerazzjoni u l-ispejjeż totali tal-enerġija.
64. Barra minn hekk, u indipendentement minn dak li se ngħid iktar ’il quddiem, is-sistema ta’ dawn l-istallazzjonijiet essenzjali tista’ wkoll tissodisfa l-kundizzjonijiet tat-trasparenza u tan-nondiskriminazzjoni rikjesti fl-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 2003/54. Minn naħa, il-miżura kkontestata ma għandhiex in-natura diskriminatorja li Enel tisħaq li għandha: jekk tinżamm is-sigurtà tan-netwerk, hija ħaġa loġika li din taqa’ esklużivament fuq l-impriżi u l-istallazzjonijiet li jistgħu jqegħduha f’periklu minħabba l-azzjonijiet tagħhom fis-suq. Min-naħa l-oħra, is-sistema mfassla mill-awtoritajiet Taljani tissodisfa wkoll, fil-prinċipju, il-kundizzjoni tat-trasparenza, ladarba l-lista tal-istallazzjonijiet essenzjali tgħaddi minn proċedura annwali ta’ reviżjoni u tfassil mill-ġdid, proċedura li sa ċertu punt jipparteċipaw fiha l-produtturi li jistgħu jkunu affettwati (Artikolu 63.4 u Artikolu 63.5 tad-Deċiżjoni Nru 111/06), hija tiġi ppubblikata u tista’ tiġi kkontestata permezz ta’ proċedura ġudizzjarja.
65. Fl-opinjoni tiegħi, bħala konklużjoni għal dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 2003/54, min-natura tiegħu, jipprevedi fil-prinċipju sistema ta’ intervent fil-prezzijiet tas-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ.
66. Madankollu, l-interpretazzjoni ġusta ta’ din id-dispożizzjoni tista’ tiġi distorta jekk jirriżulta li s-suġġett u l-għan tas-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali analizzati hawnhekk imorru lil hinn mill-ambitu ta’ dawn is-servizzi ta’ dispaċċ sabiex jilħqu għanijiet b’portata differenti. Għaldaqstant, il-kompatibbiltà ta’ din is-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali mal-Artikolu 11(6) hija sottomessa għal din il-kundizzjoni prekawtelari, u huwa f’dawn fit-termini li se nanalizzaw il-punt li ġej.
2. Is-sistema l-ġdida tal-istallazzjonijiet essenzjali tista’ tmur lil hinn mill-qasam tas-servizzi ta’ dispaċċ fis-sens tekniku
67. L-ewwel nett, tajjeb infakkru li l-gvern Taljan ippreżenta b’insistenza is-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali bħala miżura strettament meħtieġa għat-tħaddim tas-servizzi ta’ dispaċċ tas-sistema tal-elettriku u adottata għaldaqstant skont l-Artikolu 11 tad-direttiva.
68. Madankollu, bħalma enfasizzajt, jirriżulta li l-kwantitajiet ta’ enerġija li dwarhom tintervjeni Terna SpA – fil-prinċipju fir-rigward tad-dispaċċ – mill-2009 żdiedu f’daqqa u b’mod kunsiderevoli, żieda li dwarha ma ngħatat l-ebda spjegazzjoni sodisfaċenti. B’hekk, bħalma diġà indikajt iktar ’il fuq, qabel id-dħul fis-seħħ tar-riforma inkwistjoni s-servizzi purament ta’ dispaċċ kienu jilħqu 500 MW għall-impriżi produtturi kollha; wara r-riforma huma l-kwantitajiet ta’ iktar minn 10 000 MW li ġew ikklassifikati “bħala essenzjali”, unikament għal dak li jikkonċerna lil Enel. Għalkemm fl-imgħoddi kien hemm problemi individwali u llokalizzati ta’ sigurtà u ta’ bbilanċjar tan-netwerk (28), huwa diffiċli li wieħed jimmaġina liema tipi ta’ problemi tekniċi marbuta mas-servizzi ta’ dispaċċ setgħu wasslu għall-bżonn li sseħħ din il-multiplikazzjoni tal-kwantità ta’ enerġija kkunsidrata bħala essenzjali. Terna SpA u l-gvern Taljan, fi kwalunkwe każ, ma taw l-ebda ġustifikazzjoni koerenti li tispjega din il-bidla.
69. Barra minn hekk, din iċ-ċirkustanza għandha tiġi marbuta mal-fatt li l-Liġi Nru 2/09 tistipula espressament, bħala ġustifikazzjoni għal din il-leġiżlazzjoni ġdida kollha, għan ta’ kontroll ġenerali tal-prezzijiet finali tal-enerġija tal-elettriku.
70. Minn dawn iż-żewġ elementi, jidher leġittimu li wieħed jistaqsi jekk ir-riforma Taljana għandhiex bħala għan li tippermetti indirettament, permezz ta’ dan il-mekkaniżmu, ċertu kontroll ġenerali tal-prezzijiet tal-elettriku mħallsa mill-konsumaturi finali. Minn din il-perspettiva, ir-riforma ppermettiet li jiġu inklużi, fi ħdan il-kunċett “ta’ stallazzjonijiet essenzjali”, ċerti stallazzjonijiet li, evidentement, imorru lil hinn mill-bżonnijiet tas-servizzi ta’ dispaċċ. Dan minkejja l-fatt li dawn l-istallazzjonijiet jistgħu jkunu essenzjali mil-lat ekonomiku, minħabba li jqiegħdu lis-sidien tagħhom f’pożizzjoni dominanti fis-suq li tippermettilhom jikkontrollaw il-prezzijiet tal-elettriku, inklużi l-prezzijiet imħallsa għas-servizzi ta’ dispaċċ (29) . Il-konsegwenza inevitabbli ta’ dan kollu hija li l-kwantità ta’ enerġija li għandha tiġi suġġetta għal intervent tkun tista’ titħalla f’idejn l-operatur tan-netwerk, f’termini tassew ġeneriċi.
71. F’dan l-istadju jkun tajjeb li jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-Kummissjoni, Terna SpA u l-gvern Taljan, probabbilment fid-dawl taċ-ċirkustanzi deskritti iktar ’il fuq, estendew id-dibattitu għall-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54, u allegaw li l-miżura kkontestata tista’ taqa’ taħt id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu.
72. Fil-fatt, l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54 jippermetti li jiġu imposti, wara li tiġi nnotifikata b’mod obbligatorju l-Kummissjoni, obbligi tas-servizz pubbliku fuq impriżi li jkunu qed jaħdmu fis-settur tal-elettriku “fl-interess ekonomiku ġenerali”, bil-kundizzjoni li obbligi bħal dawn ikunu definiti b’mod ċar, ikunu trasparenti, nondiskriminatorji, li jistgħu jiġu vverifikati, u li jiggarantixxu lill-impriżi tas-settur tal-elettriku tal-Unjoni Ewropea aċċess ugwali, bl-istess kundizzjonijiet fir-rigward tal-klijenti nazzjonali, u li l-impożizzjoni ta’ tali obbligi ssir f’konformità sħiħa mad-dispożizzjonijiet rilevanti tat-Trattat u, b’mod partikolari, tal-Artikolu 106 TFUE.
73. Barra minn hekk u bla ħsara għal dawn il-kundizzjonijiet stretti, il-miżura tagħti definizzjoni relattivament vasta tas-suġġett tal-obbligi tas-servizz pubbliku, li jistgħu jkunu marbuta “mas-sigurtà, inkluża s-sigurtà tal-provvista, ir-regolarità, il-kwalità u l-prezz tal-provvisti u l-protezzjoni ta’ l-ambjent, inklużi l-effiċjenza ta’ l-enerġija u l-protezzjoni tal-klima”. Intervent dirett fuq il-prezzijiet tal-ġenerazzjoni tal-enerġija tal-elettriku bħal dak li jidher li seħħ fil-każ inkwistjoni jista’ jkun maħsub sabiex jikkontrolla l-prezz tal-elettriku mħallas mill-konsumatur finali u, direttament jew indirettament, sabiex jiżgura s-sigurtà tan-netwerk, għanijiet li t-tnejn li huma jinsabu b’mod ċar fl-Artikolu 3(2), iċċitat, tad-Direttiva 2003/54 (30) .
74. Fl-aħħar nett, xejn ma jimpedixxi li jiġi kkunsidrat, fil-prinċipju, li l-miżura eventwalment adottata mill-gvern Taljan riedet tilħaq għan “ta’ interess ekonomiku ġenerali”, f’konformità mar-rekwiżiti tal-Artikolu 3(2). Fil-fatt, f’suq bħal dak tal-elettriku fejn it-talba hija kkaratterizzata minn nuqqas ta’ flessibbiltà, u fejn, barra minn hekk, il-prodott inkwistjoni ma jistax jiġi maħżun, ma jistgħux jiġu esklużi sitwazzjonijiet ta’ abbuż tal-pożizzjoni dominanti minn ċerti operaturi. Għaldaqstant, l-intervent fil-bejgħ tal-enerġija mill-produtturi li huma meqjusa li għandhom din il-pożizzjoni dominanti fis-suq jista’ eventwalment jikkostitwixxi kundizzjoni indispensabbli sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tan-netwerk, u tiġi kkunsidrata definittivament bħala miżura “ta’ interess ekonomiku ġenerali”.
75. Il-kunsiderazzjonijiet preċedenti jispjegaw għaliex il-gvern Taljan iddefenda, fil-każ inkwistjoni, l-applikabbiltà tal-Artikolu 3(2) bl-għajnuna ta’ preċedent ġurisprudenzjali importanti, jiġifieri s-sentenza Federutility et, iċċitata iktar ’il fuq, li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li l-iffissar tal-“prezzijiet ta’ referenza” għall-provvista tal-gass naturali jista’ jikkostitwixxi, taħt ċerti kundizzjonijiet, obbligu tas-servizz pubbliku li jaqa’ taħt l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/55 (dispożizzjoni korrispondenti, fis-settur tal-gass, għal dik tat-tieni direttiva dwar l-elettriku li qed tiġi diskussa hawnhekk). Għaldaqstant, il-gvern Taljan jafferma li, jekk dan it-tip ta’ intervent huwa validu f’suq kompletament miftuħ għall-kompetizzjoni bħalma huwa dak tal-provvista tal-enerġija (il-gass fil-każ ta’ Federutility et, l-elettriku fil-każ inkwistjoni), iktar u iktar għandu jkun validu fir-rigward tas-servizzi ta’ dispaċċ, li jikkostitwixxu attività ta’ interess pubbliku.
76. Bla ħsara għal dak li ntqal iktar ’il fuq, u abbażi tal-motivi li se nesponi iktar ’il quddiem, jiena nqis li s-sistema stabbilita bid-dispożizzjonijiet nazzjonali kkontestati ma tistax taspira li ssir mekkaniżmu ta’ regolamentazzjoni ġenerali tal-prezzijiet tal-enerġija tal-elettriku.
77. L-ewwel nett, tajjeb li jiġi osservat li dak li ġie deċiż fis-sentenza Federutility et ma jistax jiġi traspost direttament fil-każ inkwistjoni. Fis-sentenza ċċitata, il-“prezzijiet ta’ referenza” imsemmija għall-provvista tal-gass naturali kienu direttament stipulati mill-awtorità regolatorja nazzjonali (31), l-AEEG, li dejjem iddikjarat li l-miżura kellha l-għan li tnaqqas il-prezzijiet ta’ din il-provvista. Għall-kuntrarju, fil-każ inkwistjoni hija Terna SpA, jiġifieri l-kumpannija li tassumi l-funzjonijiet ta’ operatur tan-netwerk, li tadotta direttament miżuri ta’ intervent fuq il-prezzijiet tal-enerġija, abbażi ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermettilha taġixxi fl-ambitu ta’ dawn is-servizzi ta’ dispaċċ.
78. Fl-opinjoni tiegħi, hija din il-“funzjoni addizzjonali” eventwali tal-miżura kkontestata li ma tistax taqa’ taħt l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54.
79. Bħalma diġà indikajt, id-Direttiva 2003/54 tipprevedi biss l-intervent dirett tal-operatur tan-netwerk (fis-sens ta’ intervent li jillimita s-suq) fl-ambitu speċifiku tas-servizzi ta’ dispaċċ (Artikolu 11 ta’ din id-direttiva). Għaldaqstant, l-għoti, lil dan l-operatur, ta’ tip ieħor ta’ kompetenzi regolatorji jew ta’ fakultajiet ta’ intervent fis-swieq tal-elettriku li jmorru lil hinn minn dan l-ambitu jimplika prima facie l-“iżnaturament” tal-funzjonijiet ta’ dispaċċ u bbilanċjar, u b’dan il-mod tinħoloq konfużjoni fis-sistema interna tal-imsemmija direttiva. Huwa evidenti li minħabba l-konfigurazzjoni tiegħu stess, l-operatur tas-servizzi ta’ dispaċċ normalment ma jkunx f’pożizzjoni li jiddeċiedi, bl-indipendenza u l-imparzjalità meħtieġa, il-livell ta’ intervent ġenerali fil-prezzijiet tal-provvista, u dan bla ħsara għall-fatt li d-deċiżjonijiet tiegħu jistgħu jiġu suġġetti għal azzjonijiet ġudizzjarji.
80. B’mod iktar speċifiku jiena naħseb li dan il- modus operandi
jġib miegħu iktar konfużjoni, u huwa b’hekk inkompatibbli mar-rekwiżit ta’ trasparenza impost fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54 u, finalment, maċ-ċertezza legali.
81. F’dan ir-rigward, jiena nqis li l-Artikolu 3(2), kif ifformulat, jitlob kundizzjoni doppja ta’ trasparenza għal dawn l-obbligi tas-servizz pubbliku. Minn naħa, peress li huwa jipprevedi li tali obbligi “għandhom ikunu definiti b’mod ċar”, huwa jagħmel riferiment għat-trasparenza fis-sens proċedurali klassiku: minn din il-perspettiva, bħalma diġà indikajt, ma tista’ ssir ebda oġġezzjoni għas-sistema Taljana. Madankollu, id-dispożizzjoni tkompli billi tistipula li l-obbligi tas-servizz pubbliku għandhom “ikunu [...] trasparenti”, espressjoni li tista’ tiġi marbuta mal-obbligu taċ-ċertezza legali. L-obbligi tas-servizz pubbliku, fl-aħħar mill-aħħar, għandhom mhux biss ikunu ċari u aċċessibbli, iżda għandhom ukoll ikunu definiti u imposti b’tali mod li ma jkunux sors ta’ konfużjoni jew ta’ żbalji. Minn din il-perspettiva, il-miżura kkontestata jista’ jkollha problemi ta’ trasparenza jekk effettivament jintwera li, għalkemm din hija ippreżentata bħala miżura li taqa’ b’mod formali taħt l-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/54 (u, fl-aħħar mill-aħħar, taqa’ taħt dak li huwa “essenzjali” għall-provvista tas-servizzi ta’ dispaċċ), fil-prattika tkun maħsuba sabiex tiffunzjona bħallikieku l-leġiżlatur nazzjonali għamel użu mill-possibbiltajiet speċifiċi offruti fl-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54.
82. Huwa evidenti li hija r-responsabbiltà tal-qorti nazzjonali li tagħmel eżami individwali ta’ kull każ fir-rigward tal-proporzjon tal-kapaċità ta’ ġenerazzjoni totali kklassifikata “bħala essenzjali” li tista’ fil-fatt tiġi ġġustifikata permezz ta’ raġunijiet tekniċi tas-sigurtà tan-netwerk. Fl-aħħar mill-aħħar, hija l-qorti nazzjonali li tista’ tevalwa, jekk ikun meħtieġ, jekk is-sistema tal-units essenzjali tkunx qed tiġi użata għal skop evidentement inkoerenti ma’ dak li jirriżulta mill-konfigurazzjoni tagħha, billi hija tieħu bħala l-punt tat-tluq, pereżempju, id-data dwar il-kwantità li fil-fatt tkun ġiet użata għall-provvista ta’ dawn is-servizzi fl-imgħoddi.
83. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha msemmija iktar ’il fuq, jiena nqis li l-Artikolu 11(6) tad-Direttiva 2003/54 ma jipprekludix sistema ta’ “stallazzjonijiet essenzjali” bħal dik li qed tiġi diskussa f’din id-domanda preliminari, u nqis li hija r-responsabbiltà tal-qorti nazzjonali li tevalwa, jekk ikun meħtieġ, jekk din is-sistema, ladarba tiġi implementata, tintużax b’mod inkoerenti mal-għanijiet tagħha, b’mod partikolari billi tipprova tilħaq għan li evidentement imur lil hinn mill-bżonnijiet ta’ ġestjoni adegwata tas-servizzi ta’ “dispaċċ u bbilanċjar”.
VI – Konklużjoni
84. Bħala konklużjoni, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tirrispondi ghad-domanda magħmula mit-Tribunale Amministrativo Regionale per la Lombardia kif ġej:
“L-Artikoli 49 u 56 TFUE kif ukoll l-Artikolu 11(2) u (6) u l-Artikolu 24 tad-Direttiva 2003/54 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ġunju 2003, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam ta’ l-elettriku u li tħassar id-Direttiva 96/92/KE, ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi b’mod permanenti fuq ċerti produtturi tal-elettriku li għandhom, f’ċirkustanzi partikolari, rwol essenzjali għas-sodisfazzjoni tal-bżonnijiet tat-talba għas-servizzi ta’ dispaċċ, li jippreżentaw offerti fis-swieq tal-borża tal-elettriku skont programmi stabbiliti esternament mill-operatur tan-netwerk, u li tneħħi r-remunerazzjoni ta’ dawn l-offerti mid-determinazzjoni libera tal-produttur, sakemm jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet li ġejjin:
1) ir-remunerazzjoni ta’ din l-enerġija kklassifikata bħala essenzjali għandha tkun marbuta ma’ parametri ddeterminati bil-quddiem skont proċeduri trasparenti, mhux diskriminatorji u bbażati fuq regoli tas-suq. Leġiżlazzjoni nazzjonali li tiffissa l-prezz tal-enerġija mixtrija mill-operatur tan-netwerk għall-provvista tas-servizzi ta’ dispaċċ billi tagħmel riferiment għall-prezz medju tal-elettriku fis-suq tal-jum ta’ qabel u billi tiżgura, fi kwalunkwe każ, il-kopertura tal-ispejjeż varjabbli, u li tirrispetta l-kundizzjoni li skontha din ir-remunerazzjoni għandha tkun ibbażata fuq regoli tas-suq;
2) fi kwalunkwe każ, din is-sistema obbligatorja għandha tikkonċerna l-enerġija li hija indispensabbli għall-provvista tas-servizzi tekniċi ta’ dispaċċ (kopertura tat-telf fl-enerġija u riżerva tal-kapaċità). Fejn ikun xieraq, hija r-responsabbiltà tal-qorti nazzjonali li tistabbilixxi jekk, u sa fejn, il-kapaċità tal-ġenerazzjoni tal-elettriku kklassifikata bħala essenzjali tistax fil-fatt tilħaq dawn l-għanijiet”.
(1) .
(2)  –	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2, p. 211.
(3)  –	Kawża C‑265/08, Ġabra p. I‑3377.
(4)  –	Is-suġġett ta’ din is-sentenza huwa l-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/55/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-26 ta’ Ġunju 2003, rigward regoli komuni għas-suq intern fil-gass naturali u li tħassar id-Direttiva 98/30/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 12, Vol. 2 p. 230), ifformulat b’mod simili ħafna tal-Artikolu 3(2) tad-Direttiva 2003/54.
(5)  –	“Appel et équilibrage” fil-verżjoni Franċiża; “dispacciamento e bilanciamento” fil-verżjoni Taljana; “Inanspruchnahme und Ausgleich von Kapazitäten” fil-verżjoni Ġermaniża; “dispatching and balancing” fil-verżjoni Ingliża.
(6)  – Din in-nota tikkonċerna biss il-verżjoni Spanjola tal-konklużjonijiet.
(7)  –	Il-leġiżlazzjoni tas-settur tal-elettriku Taljan hija inkluża f’numru kbir ta’ liġijiet ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2003/54. Għall-fini ta’ din il-kawża, se nagħmel riferiment dirett għad-deċiżjonijiet rilevanti tal-Autorità per l’energia elettrica e il gas u għal-Liġi Nru 2/2009, li qed isservi bħala ambitu ġenerali għar-riforma inkwistjoni f’dan il-każ.
(8)  –	Iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 168/03” [supplemento ordinario alla Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana (iktar ’il quddiem, “GURI”) Nru 16, tat-30 ta’ Jannar 2004].
(9)  –	Iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 111/06” (supplemento ordinario alla GURI Nru 153, tal-4 ta’ Lulju 2006).
(10)  –	F’konformità mad-Digriet Liġi Nru 79, tas-6 ta’ Marzu 1999.
(11)  –	Iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 2/09” (GURI Nru 22, tat-28 ta’ Jannar 2009). Din hija l-liġi ta’ konverżjoni tad-Digriet Liġi Nru 185, tad-29 ta’ Novembru 2008 dwar miżuri urġenti ta’ appoġġ lill-familji, l-impriżi u l-impjieg u li għandhom l-għan li jemendaw il-qafas strateġiku nazzjonali permezz ta’ miżuri kontra l-kriżi.
(12)  –	Suppliment ordinarju għall-GURI Nru 133, tal-11 ta’ Ġunju 2009, iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 52/09”.
(13)  –	Direttiva 2009/72/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-13 ta’ Lulju 2009, dwar ir-regoli komuni għas-suq intern fil-qasam tal-elettriku u li temenda d-Direttiva 2003/54/KE (ĠU L 211, p. 55).
(14)  –	Ara, fir-rigward ta’ dan il-punt, C. Isidoro, L’ouverture du marché de l’électricité à la concurrence communautaire et sa mise en œuvre (Allemagne, France, Italie, Royaume-Uni), Librairie Générale de Droit et de Jurisprudence, 2006, p. 224; u P. Cameron, Competition in the energy markets, Oxford University Press, it-tieni edizzjoni, 2007, p. 23.
(15)
–	Skont l-Artikolu 2(16) tad-Direttiva 2003/54, it-terminu “preċedenza ekonomika”, għandu jinftiehem bħala “il-gradazzjoni tas-sorsi tal-provvista ta’ l-elettriku f’konformità ma’ kriterji ekonomiċi”.
(16)
–	L-Artikolu 11(4) jevoka sitwazzjoni simili oħra.
(17)
–	Ara A. Carbajo, “Los mercados eléctricos y los servicios de ajuste del sistema”, Economía Industrial, Nru 364, 2007; u J. De la Cruz Ferrer, La liberalización de los servicios públicos y el sector eléctrico, Marcial Pons Ed., 1999, p. 450.
(18)
–	Ara wkoll l-Artikolu 14(5) u (6) tad-direttiva, li fih l-istess rekwiżiti f’każ li dawn il-funzjonijiet jiġu eżerċitati mill-operatur tan-netwerk tad-distribuzzjoni.
(19)
–	Digriet leġiżlattiv tas-16 ta’ Marzu 1999, Nru 79.
(20)
–	Informazzjoni li ġejja mill-websajt ta’ Terna SpA: www.terna.it/default/Home/SISTEMA_ELETTRICO/dispacciamento.aspx
(21)
–	Li huma rregolati bl-hekk imsejħa sistema tal-“prezz marġinali”, li jvarja fi kwalunkwe ħin tal-jum u li, f’suq bħal dak tal-elettriku, ikkaratterizzat minn nuqqas ta’ flessibbiltà, jiżdied hekk kif tiżdied id-domanda, b’tali mod li huwa meta din tal-aħħar tilħaq il-quċċata tagħha li l-prezz marġinali jilħaq il-livell massimu tiegħu.
(22)
–	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat-12 ta’ Ottubru 1993, Vanacker u Lesage, C‑37/92, Ġabra p. I‑4947, punt 9 “ladarba l-kwistjoni tal-ġbir taż-żjut użati hija rregolata b’mod armonizzat fuq livell Komunitarju mid-direttiva, kull miżura nazzjonali li għandha x’taqsam magħha għandha tiġi evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva u mhux fid-dawl tal-Artikoli 30 sa 36 tat-trattat”. Ara wkoll, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat-23 ta’ Novembru 1989, Eau de Cologne & Parfümerie-Fabrik 4711, C‑150/88, Ġabra p. 3891, punt 28; is-sentenza tal-24 ta’ Jannar 2008, Roby Profumi, C‑257/06, Ġabra p. I‑189, punt 14; is-sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2001, DaimlerChrysler, C‑324/99, Ġabra p. I-9897, punt 32 u s-sentenza tat-30 ta’ April 2009, Lidl Magyarország, C‑132/08, Ġabra p. I-3841, punt 42.
(23)
–	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza Federutility et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 35.
(24)
–	Kodiċi tat-trasport, tad-dispaċċ, tal-iżvilupp u tas-sigurtà tan-netwerk: www.tera.it/default/Home/SISTEMA_ELETTRICO/codice_rete.aspx
(25)
–	Ara B. Pajuelo Iglesias, “La gestión técnica del sistema. El operador del sistema. Los procedimientos de operación” f’ Derecho de la regulación económica. III. Sector energético, S. Muñoz Machado, Dir., Iustel, 2009, p. 447 u 463.
(26)
–	Il-livell ta’ likwidità ta’ suq jiġi mkejjel, bħalma spjegat Enel, skont “il-possibbiltà li jitwettqu malajr ordnijiet ta’ xiri u ta’ bejgħ mingħajr jiġu inkorsi spejjeż għoljin ta’ tranżazzjoni, u li jiġu trażmessi sinjali tajbin lill-operaturi permezz ta’ prezzijiet trasparenti, li ma tantx għandhom ċans li jkollhom varjazzjonijiet irregolari marbuta ma’ operazzjonijiet partikolari jew manipulazzjonijiet”. Enel u l-Kummissjoni kkonfermaw li s-suq Taljan tal-elettriku kellu dawn il-karatteristiċi, iżda l-gvern Taljan u l-kumpannija Terna S.p.A jispeċifikaw li din il-likwidità ma hijiex applikabbli għas-suq tas-servizzi ta’ dispaċċ. Meta ġiet mistoqsija matul is-seduta dwar din l-aħħar allegazzjoni fattwali (li tikkostitwixxi barra minn hekk ir-raġuni stess li tiġġustifika s-sistema tal-istallazzjonijiet essenzjali), Enel ma ċaħditx dan kollu direttament.
(27)
–	Lanqas ma huwa inkluż fil-paragrafu 7 tal-istess artikolu, li jirrigwarda s-servizzi ta’ bbilanċjar tan-netwerk.
(28)
–	Bħalma ġie affermat waqt is-seduta.
(29)
–	Hekk tinterpretah il-qorti tar-rinviju li għamlet id-domanda preliminari, li tafferma fid-digriet tagħha li “l-istallazzjonijiet li jidhru bħala stallazzjonijiet essenzjali ma humiex biss dawk li, mil-lat ‘tekniku u strutturali, huma indispensabbli biex tinstab soluzzjoni għall-konġestjoni u għaż-żamma tal-livelli ta’ sigurtà tas-sistema’, iżda wkoll dawk li jagħmlu parti mill-gruppi ta’ stallazzjonijiet essenzjali, jiġifieri gruppi ta’ stallazzjonijiet li jippermettu lil ċerti produtturi jkollhom irwol deċiżiv biex ilaħħqu mad-domanda għall-enerġija li ġejja mill-operatur tan-netwerk, permezz tal-iffissar tal-prezz tal-enerġija fl-assenza ta’ kompetizzjoni effettiva”.
(30)
–	F’dan ir-rigward, ma huwiex diffiċli li jiġi rrikonoxxut li l-fatt li l-intervent seħħ matul il-fażi ta’ ġenerazzjoni tal-elettriku jista’ ma jkunx rilevanti. Fl-opinjoni tiegħi, l-oġġezzjonijiet espressi dwar dan il-punt minn Enel u mill-qorti tar-rinviju jidher li joriġinaw minn ċerta konfużjoni bejn il-kunċetti “ta’ obbligi tas-servizz pubbliku” u ta’ “servizz universali”, kunċetti li madankollu ssir distinzjoni ċara bejniethom fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2003/54. Il-validità tal-miżura kkontestata lanqas ma tista’ tiġi ddubitata minħabba l-assenza ta’ notifika ta’ din tal-aħħar lill-Kummissjoni, ladarba, anki jekk l-Artikolu 3(9) tad-direttiva jimponi lill-Istati Membri li jinnotifikaw il-miżuri adottati fl-ambitu ta’ dan l-artikolu, din hija azzjoni formali li, jekk wieħed jinsieha, din eventwalment tista’ tkun il-bażi ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, mingħajr madankollu ma ddgħajjef il-validità tal-miżura nazzjonali inkwistjoni (għall-kuntrarju, pereżempju, tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 24 tad-direttiva, ladarba f’dan il-każ, il-Kummissjoni, wara n-notifika obbligatorja, għandha ċerta setgħa ta’ kontroll fuq il-kontenut tad-deċiżjoni nazzjonali).
(31)
–	Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 23(1) tad-Direttiva 2003/54.