62018CJ0149
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
31 ta’ Jannar 2019 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Liġi applikabbli għall-obbligi mhux kuntrattwali – Regolament (KE) Nru 864/2007 (Ruma II) – Artikoli 16 u 27 – Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti – Direttiva 2009/103/KE – Assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ karozzi – Artikolu 28”
Fil-Kawża C‑149/18,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mit-Tribunal da Relação de Lisboa (il-Qorti tal-Appell ta’ Lisbona, il-Portugall), permezz ta’ deċiżjoni tal‑20 ta’ Diċembru 2017, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑26 ta’ Frar 2018, fil-proċedura
Agostinho da Silva Martins
vs
Dekra Claims Services Portugal SA
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn C. Toader, President tal-Awla, A. Rosas u M. Safjan (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: H. Saugmandsgaard Øe,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Portugiż, minn L. Inez Fernandes, M. Figueiredo, P. Lacerda, L. Medeiros u P. Barros da Costa, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Spanjol, minn L. Aguilera Ruiz u V. Ester Casas, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Wilderspin u P. Costa de Oliveira, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 16 u 27 tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (Ruma II) (ĠU 2007, L 199, p. 40, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma II”), kif ukoll tal-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 dwar l-assigurazzjoni kontra responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur u l-infurzar tal-obbligu ta’ assigurazzjoni kontra din ir-responsabbiltà (ĠU 2009, L 263, p. 11).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Agostinho da Silva Martins u l-kumpannija ta’ assigurazzjoni Dekra Claims Services Portugal SA, dwar id-determinazzjoni tal-liġi applikabbli għal obbligu ta’ kumpens li jirriżulta minn inċident tat-traffiku li seħħ fi Spanja.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament Ruma II
3
Il-premessa 7 tar-Regolament Ruma II tipprovdi:
“Il-kamp sostantiv u d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament għandhom ikunu konsistenti mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali […] (“Brussel I”) u l-istrumenti relattivi għal-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali.”
4
Skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II, bit-titolu “Regola ġenerali”:
“1.   Sakemm ma jkunx previst mod ieħor f’dan ir-Regolament, il-liġi applikabbli għal obbligazzjoni mhux kuntrattwali li tirriżulta minn delitt jew kważi-delitt ċivili għandha tkun il-liġi tal-pajjiż fejn iseħħ id-dannu irrispettivament mill-pajjiż fejn seħħ l-avveniment li wassal għad-dannu u irrispettivament mill-pajjiż jew pajjiżi fejn iseħħu l-konsegwenzi indiretti ta’ dak l-avveniment.
2.   Madankollu, fejn kemm l-persuna allegatament responsabbli kif ukoll il-persuna li ssofri d-dannu ikollhom ir-residenza abitwali tagħhom fl-istess pajjiż fil-mument meta jseħħ id-dannu, il-liġi applikabbli għandha tkun il-liġi ta’ dak il-pajjiż.
3.   Fejn ikun jidher ċar miċ-ċirkustanzi kollha tal-każ li d-delitt jew kważi-delitt ċivili huwa manifestament konness aktar mill-qrib ma’ pajjiż divers minn dak indikat fil-paragrafi 1 jew 2, għandha tapplika l-liġi ta’ dak il-pajjiż l-ieħor. Konnessjoni manifestament aktar mill-qrib ma’ pajjiż ieħor tista’ tkun ibbażata b’mod partikolari fuq relazzjoni pre-eżistenti bejn il-partijiet, bħal kuntratt, li tkun konnessa mill-qrib mad-delitt jew kważi-delitt ċivili in kwistjoni.”
5
L-Artikolu 15 ta’ dan ir-regolament, bit-titolu “L-ambitu tal-liġi applikabbli”, jipprevedi:
“Il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali taħt dan ir-Regolament għandha tirregola b’mod partikolari:
[…]
(h)
il-mod li bih tista’ tispiċċa obbligazzjoni u r-regoli ta’ preskrizzjoni u limitazzjoni, inklużi regoli relatati mal-bidu, ma’ l-interruzzjoni u mas-sospensjoni ta’ perjodu ta’ preskrizzjoni jew limitazzjoni.”
6
Skont l-Artikolu 16 tal-imsemmi regolament, bit-titolu “Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti”:
“F’dan ir-Regolament xejn m’għandu jirrestrinġi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-forum f’sitwazzjoni fejn huma jkunu obbligatorji irrispettivament mil-liġi li diversament kienet tkun applikabbli għall-obbligazzjoni mhux kuntrattwali.”
7
L-Artikolu 27 tal-istess regolament, bit-titolu “Ir-relazzjoni ma’ dispożizzjonijiet oħra tal-liġi Komunitarja”, jipprovdi:
“Dan ir-Regolament ma għandux jippreġudika l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tal-liġi Komunitarja li, relattivament għal materji partikolari, jistabbilixxu regoli tal-konflitt ta’ liġijiet fir-rigward ta’ obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali.”
Il-Konvenzjoni ta’ Ruma
8
Taħt it-titolu “Regoli mandatarji”, l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni dwar il-liġi applikabbli għall-obbligi kuntrattwali miftuħa għall-firma f’Ruma fid‑19 ta’ Ġunju 1980 (ĠU 2005, C 169, p. 1, iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Ruma”), jipprevedi:
“1.   Fejn tkun applikata skond din il-Konvenzjoni il-liġi ta’ pajjiż, ir-regoli mandatarji tal-liġi ta’ pajjiż ieħor li miegħu s-sitwazzjoni jkollha rabta mill-qrib jistgħu jingħataw effett, jekk u sakemm, skond il-liġi ta’ dan l-aħħar pajjiz, dawk ir-regoli għandhom ikunu applikati tkun liema tkun il-liġi applikabbli għall-kuntratt. Fil-kunsiderazzjoni dwar ir-regoli mandatarji jingħatawx effett, għandhom jitqiesu n-natura u l-għan tagħhom u l-effetti tagħhom jekk ikunu applikati jew jekk ma jkunux applikati.
2.   Xejn f’din il-Konvenzjoni m’għandu jżomm l-applikazzjoni tar-regoli tal-liġi tal-forum f’sitwazzjoni fejn dawn ikunu mandatarji irrispettivament mil-liġi li tapplika mod ieħor għall-kuntratt.”
Ir-Regolament Ruma I
9
Ir-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Ruma I”), issostitwixxa l-Konvenzjoni ta’ Ruma. Fil-paragrafi (1) u (2) tiegħu, l-Artikolu 9 ta’ dan ir-regolament bit-titolu “Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti” huwa fformulat kif ġej:
“1.   Id-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti huma dispożizzjonijiet li r-rispett tagħhom huwa meqjus bħala kruċjali minn pajjiż għas-salvagwardja ta’ l-interessi pubbliċi tiegħu, bħall-organizzazzjoni politika, soċjali jew ekonomika tiegħu, tant li dawn ikunu applikabbli fi kwalunkwe sitwazzjoni li taqa’ fl-ambitu tagħhom, irrispettivament mill-liġi applikabbli għall-kuntratt skond dan ir-Regolament.
2.   Xejn f’dan ir-Regolament m’għandu jirrestrinġi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti tal-liġi tal-forum.”
Id-Direttiva 2009/103
10
L-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103, bit-titolu “Dispożizzjonijiet nazzjonali”, jipprevedi:
“1.   L-Istati Membri jistgħu, skont it-Trattat, iżommu jew idaħħlu fis-seħħ id-dispożizzjonijiet li huma aktar favorevoli għal parti li tkun sofriet ħsara mid-dispożizzjonijiet meħtieġa biex ikunu konformi ma’ din id-Direttiva.
2.   L-Istati Membri għandhom jikkomunikaw lill-Kummissjoni t-test tad-dispożizzjonijiet prinċipali tal-liġi nazzjonali li huma jadottaw fil-qasam irregolat b’din id-Direttiva.”
Id-dritt Portugiż
11
L-Artikolu 11 tad-Decreto-Lei Nru 291/2007 (Digriet‑Liġi Nru 291/2007), tal‑21 ta’ Awwissu 2007, jipprovdi:
“1.   L-assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili prevista fl-Artikolu 4 għandha tkopri:
a)
f’dak li jirrigwarda l-inċidenti li jseħħu fit-territorju tal-Portugall, l-obbligu ta’ kumpens stabbilit mid-dritt ċivili;
b)
f’dak li jirrigwarda l-inċidenti li jseħħu fit-territorju tal-pajjiżi l-oħra li s-servizzi nazzjonali ta’ assigurazzjoni tagħhom aderew mal-Ftehim bejn is-servizzi nazzjonali ta’ assigurazzjoni, l-obbligu ta’ kumpens stabbilit fil-liġi applikabbli għall-inċident, li, għall-inċidenti li jseħħu fit-territorji li fihom japplika l-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea [tat‑2 ta’ Mejju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 52, p. 3), għandha tiġi ssostitwita bil-liġi Portugiża meta din tipprevedi kopertura aħjar;
c)
f’dak li jirrigwarda l-inċidenti li jseħħu matul it-traġitt previst fl-Artikolu 10(1)(b), biss id-danni kkawżati lil residenti tal-Istati Membri u tal-pajjiżi li s-servizzi nazzjonali ta’ assigurazzjoni tagħhom aderew mal-Ftehim bejn is-servizzi nazzjonali ta’ assigurazzjoni u skont il-liġi Portugiża.
2.   L-assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili prevista fl-Artikolu 4 għandha tkopri d-danni subiti mill-persuni mixjin fit-triq, miċ-ċiklisti u mill-persuni l-oħra li ma jużawx mezz ta’ trasport motorizzat sabiex jagħmlu użu mit-triq meta u sa fejn il-liġi applikabbli għar-responsabbiltà ċivili li tirriżulta minn inċidenti tat-traffiku tipprevedi l-kumpens għal dawn id-danni.”
12
L-Artikolu 498 tal-Código Civil (il-Kodiċi Ċivili), bit-titolu “Preskrizzjoni”, jipprevedi:
“1.   Id-dritt għal kumpens għandu jkun suġġett għal terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin mid-data li fiha l-persuna leża tkun saret taf bid-dritt tagħha, anki jekk ma tkunx taf min hija l-persuna responsabbli jew l-estent totali tad-danni, bla ħsara għall-preskrizzjoni ordinarja jekk it-terminu tagħha jkun għadda minn meta seħħ il-fatt dannuż.
2.   It-terminu ta’ preskrizzjoni tad-dritt għal irkupru bejn il-partijiet responsabbli għandu wkoll ikun ta’ tliet snin minn data tal-ħlas.
3.   Meta l-fatt dannuż jikkostitwixxi reat kriminali li għalih il-liġi tipprevedi terminu ta’ preskrizzjoni itwal, dan tal-aħħar għandu japplika.
4.   Il-preskrizzjoni fir-rigward tad-dritt għal kumpens ma timplikax il-preskrizzjoni fir-rigward tal-azzjoni għal irkupru jew tal-azzjoni għall-irkupru ta’ ammonti mħallsa indebitament, fil-każ ta’ waħda minn dawn l-azzjonijiet.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
13
Fl‑20 ta’ Awwissu 2015 seħħ fi Spanja inċident tat-traffiku bejn żewġ vetturi, waħda irreġistrata fil-Portugall, misjuqa mill-proprjetarju tagħha A. da Silva Martins, u l-oħra, irreġistrata fi Spanja u assigurata mal-kumpannija ta’ assigurazzjoni Segur Caixa, irrappreżentata fil-Portugall minn Dekra Claims Services Portugal.
14
Il-vettura ta’ A. da Silva Martins intlaqet fuq wara mill-parti ta’ quddiem tal-vettura rreġistrata fi Spanja u, minħabba d-danni subiti, ma setgħetx tibqa’ tinstaq. Għaldaqstant, din il-vettura kellha tiġi rmunkata sal-Portugall, fejn saru t-tiswijiet.
15
L-ispiża għat-tiswijiet tal-vettura ta’ A. da Silva Martins kienet inizjalment ġiet sostnuta mill-kumpannija ta’ assigurazzjoni Axa Portugal, li saret Ageas Portugal, taħt il-kopertura dannu li jirriżulta minn ħabta. Peress li s-sewwieq tal-vettura rreġistrata fi Spanja kien l-uniku persuna responsabbli għall-inċident, l-assiguratur tiegħu, Segur Caixa, irrimborsa lil Axa Portugal l-imsemmija spiża.
16
Fil-kawża prinċipali, A. da Silva Martins jitlob kumpens għad-danni indiretti li jirriżultaw mill-inċident.
17
Huwa jirrileva li l-liġi applikabbli għall-kawża prinċipali hija l-liġi Portugiża, b’mod partikolari l-Artikolu 498(1) tal-Kodiċi Ċivili, li jipprevedi terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin għall-azzjonijiet għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident. Peress li l-inċident seħħ fl‑20 ta’ Awwissu 2015, it-tressiq tal-proċedura, li sar fil‑11 ta’ Novembru 2016, kien għaldaqstant seħħ fit-terminu.
18
Segur Caixa ssostni, għall-kuntrarju, li l-liġi applikabbli għat-talba għal kumpens tar-rikorrent fil-kawża prinċipali hija l-liġi Spanjola, li tipprevedi terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena għall-azzjonijiet għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident. Għaldaqstant, din it-talba kienet tressqet barra mit-terminu.
19
Il-qorti tal-ewwel istanza laqgħet l-eċċezzjoni ta’ preskrizzjoni mqajma minn Segur Caixa.
20
A. da Silva Martins appella mis-sentenza mogħtija minn dik il-qorti filwaqt li talab li din tiġi annullata u li jiġi applikat it-terminu ta’ preskrizzjoni previst mil-liġi Portugiża.
21
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li, fid-dawl tar-Regolament Ruma II, il-liġi Spanjola, li tipprevedi terminu ta’ preskrizzjoni ta’ sena, hija applikabbli. Madankollu, peress li l-applikazzjoni tad-Direttiva 2009/103 u tal-iskema tas-sistema ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ karozzi fis-seħħ fil-Portugall, li tipprevedi terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin, lanqas ma hija eskluża, din il-qorti tistaqsi b’mod partikolari jekk il-leġiżlazzjoni Portugiża li tittrasponi fid-dritt nazzjonali din id-direttiva u li tipprevedi li l-liġi tal-Istat parti għall-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea li fih seħħ l-inċident għandha tiġi ssostitwita bil-liġi Portugiża “meta din tipprevedi kopertura aħjar”, hijiex obbligatorja, fis-sens tal‑Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II.
22
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li t- Tribunal da Relação de Lisboa (il-Qorti tal-Appell ta’ Lisbona) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel id-domandi preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“a)
Għandu jitqies li l-leġiżlazzjoni fis-seħħ fil-Portugall tipprevali bħala regola imperattiva derogatorja [dispożizzjoni obbligatorja prevalenti], fis-sens tal-Artikolu 6 tar-Regolament ‘Ruma II’?
b)
Din l-istess leġiżlazzjoni tista’ tinftiehem bħala dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju li tistabbilixxi regola ta’ kunflitt ta’ liġijiet, fis-sens tal-Artikolu 27 tar-Regolament ‘Ruma II’?
c)
Din tista’ tinftiehem fis-sens li fir-rigward ta’ ċittadin Portugiż li ġarrab inċident tat-traffiku fi Spanja, għandha tapplika r-regola ta’ preskrizzjoni prevista fl-Artikolu 498(3) tal-Kodiċi Ċivili Portugiż, fis-sens tal-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103/KE?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
23
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II għandux jiġi interpretat fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi li t-terminu ta’ preskrizzjoni għall-azzjonijiet għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident huwa ta’ tliet snin, tista’ titqies bħala dispożizzjoni obbligatorja prevalenti, fis-sens ta’ dan l-artikolu.
24
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar, minn naħa, li mill-Artikolu 4(1) tar-Regolament Ruma II jirriżulta li l-liġi applikabbli għal obbligu mhux kuntrattwali li jirriżulta minn fatt dannuż għandha tkun dik tal-Istat li fih iseħħ id-dannu, irrispettivament mill-Istat li fih iseħħ il-fatt li wassal għad-dannu u irrispettivament mill-Istat jew mill-Istati li fihom iseħħu l-konsegwenzi indiretti ta’ dan il-fatt.
25
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 15(h) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li l-liġi applikabbli għal obbligu mhux kuntrattwali taħt dan ir-regolament għandha tirregola, b’mod partikolari, ir-regoli ta’ preskrizzjoni u ta’ dekadenza.
26
Madankollu, l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II jawtorizza l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-forum li jirregolaw b’mod obbligatorju s-sitwazzjoni, irrispettivament mil-liġi applikabbli għall-obbligu mhux kuntrattwali.
27
Għalkemm il-kunċett ta’ “dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti” użat f’din id-dispożizzjoni ma huwiex iddefinit fil-kuntest tal-imsemmi regolament, għandu jiġi nnotat li l-Artikolu 9(1) tar-Regolament Ruma I, jiddefinixxi dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti bħala dispożizzjonijiet obbligatorji li l-osservanza tagħhom hija meqjusa bħala kruċjali minn Stat għas-salvagwardja tal-interessi pubbliċi tiegħu, bħall-organizzazzjoni politika, soċjali jew ekonomika tiegħu, tant li hija metħieġa l-applikazzjoni tagħhom f’kull sitwazzjoni li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, irrispettivament mil-liġi applikabbli għall-kuntratt skont dan ir-regolament.
28
Peress li r-rekwiżit ta’ konsistenza fl-applikazzjoni tar-Regolamenti Ruma I u Ruma II (sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, ERGO Insurance u Gjensidige Baltic, C‑359/14 u C‑475/14, EU:C:2016:40, punt 43) jimmilita favur armonizzazzjoni sa fejn possibbli tal-interpretazzjoni tal-kunċetti funzjonalment identiċi użati minn dawn iż-żewġ regolamenti, għandu jitqies li, irrispettivament mill-fatt li ċerti verżjonijiet lingwistiċi tar-Regolament Ruma II jużaw terminoloġija differenti minn dik tar-Regolament Ruma I, id-“dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti”, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II, jikkorrispondu għad-definizzjoni tad-“dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti” fis-sens tal-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I, b’mod li l-interpretazzjoni, mill-Qorti tal-Ġustizzja, ta’ dan il-kunċett tal-aħħar tapplika wkoll għal dik ta’ “dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti”, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II.
29
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, fil-kuntest tal-Konvenzjoni ta’ Ruma, li l-eċċezzjoni relatata mal-eżistenza ta’ “regola mandatorja” fis-sens tal-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru kkonċernat, għandha tiġi interpretata b’mod restrittiv (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Unamar, C‑184/12, EU:C:2013:663, punt 49).
30
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hija l-qorti nazzjonali li għandha, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha dwar in-natura ta’ “regola mandatorja” tal-liġi nazzjonali li hija jkollha l-intenzjoni li tapplika minflok dik magħżula espressament mill-partijiet kontraenti, li tieħu kont mhux biss tat-termini preċiżi ta’ dik il-liġi iżda wkoll tal-istruttura ġenerali tagħha u taċ-ċirkustanzi kollha li fihom l-imsemmija liġi ġiet adottata sabiex minn dan tkun tista’ tiddeduċi li hija ta’ natura obbligatorja, sa fejn ikun jidher li l-leġiżlatur nazzjonali adotta din tal-aħħar bil-għan li jipproteġi interess meqjus bħala essenzjali mill-Istat Membru kkonċernat (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Unamar, C‑184/12, EU:C:2013:663, punt 50).
31
B’analoġija, hemm lok li jitqies li, fir-rigward tal-identifikazzjoni eventwali ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II, il-qorti tar-rinviju għandha tikkonstata, abbażi ta’ analiżi ddettaljata tal-kliem, tal-istruttura, tal-għanijiet u tal-kuntest tal-adozzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li din hija ta’ tali importanza fl-ordinament ġuridiku nazzjonali li tiġġustifika tbegħid mil-liġi applikabbli, indikata skont l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament.
32
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-Artikolu 11(1)(b) tad-Digriet‑Liġi Nru 291/2007 jipprevedi li, fir-rigward tal-inċidenti li jseħħu fit-territorju tal-Istati partijiet għall-Ftehim dwar iż-Żona Ekonomika Ewropea, l-obbligu ta’ kumpens stabbilit fil-liġi applikabbli għall-inċident huwa ssostitwit bil-liġi Portugiża meta din tipprevedi kopertura aħjar. Skont l-Artikolu 498(1) tal-Kodiċi Ċivili, it-terminu ta’ preskrizzjoni għall-azzjoni għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident huwa ta’ tliet snin, filwaqt li t-terminu previst mid-dritt Spanjol, li l-qorti tar-rinviju tqis li huwa applikabbli f’dan il-każ, abbażi tal-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II, huwa ta’ sena.
33
Għalkemm ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa d-dispożizzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti fid-dawl tal-kriterji stabbiliti fil-punt 31 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi enfasizzat li, minkejja d-diversità tar-regoli nazzjonali ta’ preskrizzjoni, l-Artikolu 15(h) tar-Regolament Ruma II jissuġġetta espressament dawn ir-regoli għar-regola ġenerali ta’ determinazzjoni tal-liġi applikabbli, u li ebda test ieħor tad-dritt tal-Unjoni ma jistabbilixxi rekwiżiti speċifiċi fir-rigward tal-preskrizzjoni għal azzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
34
F’dawn iċ-ċirkustanzi, hekk kif tirrileva l-Kummissjoni Ewropea, l-applikazzjoni għall-azzjoni għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident ta’ terminu ta’ preskrizzjoni differenti minn dak previst mil-liġi indikata bħala applikabbli tkun teħtieġ l-identifikazzjoni ta’ raġunijiet partikolarment importanti, bħal ksur manifest tad-dritt għal rimedju effettiv u għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-liġi indikata bħala applikabbli abbażi tal-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II.
35
Minn dak li ntqal jirriżulta li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II għandu jiġi interpretat fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi li t-terminu ta’ preskrizzjoni għall-azzjonijiet għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident huwa ta’ tliet snin, ma tistax titqies bħala dispożizzjoni obbligatorja prevalenti, fis-sens ta’ dan l-artikolu, sakemm il-qorti adita ma tikkonstatax, abbażi ta’ analiżi dettaljata tal-kliem, tal-istruttura, tal-għanijiet u tal-kuntest tal-adozzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li din hija ta’ tali importanza fl-ordinament ġuridiku nazzjonali li tiġġustifika tbegħid mil-liġi applikabbli, indikata skont l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament.
Fuq it-tieni u t-tielet domanda
36
Permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 27 tar-Regolament Ruma II għandux jiġi interpretat fis-sens li l-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103, kif traspost fid-dritt nazzjonali, jikkostitwixxi dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tirregola l-kunflitti tal-liġijiet fil-qasam ta’ obbligi mhux kuntrattwali, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 27.
37
Skont dan l-Artikolu 27, ir-Regolament Ruma II ma għandux jippreġudika l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li, f’oqsma partikolari, jirregolaw il-kunflitti tal-liġijiet fil-qasam ta’ obbligi mhux kuntrattwali.
38
F’dan ir-rigward, hemm lok li jitfakkar, minn naħa, li la mill-kliem u lanqas mill-għanijiet tad-Direttiva 2009/103 ma jirriżulta li din hija intiża sabiex tistabbilixxi regoli ta’ kunflitti tal-liġijiet (sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, ERGO Insurance u Gjensidige Baltic, C‑359/14 u C‑475/14, EU:C:2016:40, punt 40).
39
Fil-fatt, l-imsemmija direttiva sempliċement timponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jadottaw miżuri li jiggarantixxu li l-vittma ta’ inċident tat-traffiku u l-proprjetarju tal-vettura inkwistjoni f’dan l-inċident ikunu protetti (sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2016, ERGO Insurance u Gjensidige Baltic, C‑359/14 u C‑475/14, EU:C:2016:40, punt 39).
40
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi rrilevat li, għalkemm, skont l-għan tiegħu ta’ protezzjoni tal-vittmi ta’ inċidenti kkawżati minn vetturi bil-mutur, l-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103 jippermetti fil-fatt l-adozzjoni ta’ regoli iktar favorevoli għall-imsemmija vittmi minn dawk meħtieġa minn din id-direttiva, din id-dispożizzjoni tirrigwarda biss il-leġiżlazzjoni ta’ traspożizzjoni ta’ Stat Membru u ma tirrigwardax il-kwistjoni dwar jekk, f’każ speċifiku, dawn ir-regoli iktar favorevoli għandhomx japplikaw minflok ir-regoli ta’ Stati Membri oħra.
41
B’hekk, f’tali każ, l-evalwazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ traspożizzjoni għandha ssir biss wara li, l-ewwel nett, tkun ġiet iddeterminata l-liġi applikabbli skont id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Ruma II.
42
Għaldaqstant ir-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 27 tar-Regolament Ruma II għandu jiġi interpretat fis-sens li l-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103, kif traspost fid-dritt nazzjonali, ma jikkostitwixxix dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tirregola l-kunflitti tal-liġijiet fil-qasam ta’ obbligi mhux kuntrattwali, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 27.
Fuq l-ispejjeż
43
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 16 tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (Ruma II), għandu jiġi interpretat fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi li t-terminu ta’ preskrizzjoni għall-azzjonijiet għall-kumpens għad-danni li jirriżultaw minn inċident huwa ta’ tliet snin, ma tistax titqies bħala dispożizzjoni obbligatorja prevalenti, fis-sens ta’ dan l-artikolu, sakemm il-qorti adita ma tikkonstatax, abbażi ta’ analiżi dettaljata tal-kliem, tal-istruttura, tal-għanijiet u tal-kuntest tal-adozzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li din hija ta’ tali importanza fl-ordinament ġuridiku nazzjonali li tiġġustifika tbegħid mil-liġi applikabbli, indikata skont l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament.
2)
L-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 864/2007 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-Artikolu 28 tad-Direttiva 2009/103/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 dwar l-assigurazzjoni kontra responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur u l-infurzar tal-obbligu ta’ assigurazzjoni kontra din ir-responsabbiltà, kif traspost fid-dritt nazzjonali, ma jikkostitwixxix dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li tirregola l-kunflitti tal-liġijiet fil-qasam ta’ obbligi mhux kuntrattwali, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 27.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Portugiż.