62018CC0519
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
PITRUZZELLA
ippreżentati fil-5 ta’ Settembru 2019 (
1
)
Kawża C‑519/18
TB
vs
Bevándorlási és Menekültügyi Hivatal
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali tal-Belt ta’ Budapest (l-Ungerija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kontrolli fil-fruntieri, ażil u immigrazzjoni – Politika tal-immigrazzjoni – Dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja – Direttiva 2003/86/KE – Kundizzjonijiet meħtieġa għall-eżerċizzju tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja tar-refuġjati – Artikolu 10(2) – Kunċett ta’ ‘persuna dipendenti’ – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja għall-kundizzjoni li l-membru tal-familja kkonċernat ikun f’inkapaċità li jipprovdi għall-ħtiġijiet tiegħu stess fil-pajjiż ta’ oriġini minħabba l-istat ta’ saħħtu”
I. Introduzzjoni
1.
Tista’ awtorità nazzjonali tissuġġetta l-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja, li ġie mitlub minn membru tal-familja estiża ta’ refuġjat, għall-kundizzjoni li dan il-membru jkun f’inkapaċità li jipprovdi għall-ħtiġijiet tiegħu stess fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu minħabba l-istat ta’ saħħtu?
2.
Dan huwa, essenzjalment, is-suġġett tad-domandi preliminari li qiegħda tagħmel il-Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ proċedura ta’ riunifikazzjoni tal-familja li tirrigwarda oħt refuġjat, it-tnejn ta’ oriġini Iranjana.
3.
B’applikazzjoni tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2003/86/KE tat-22 ta’ Settembru 2003 dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja (
2
), l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jawtorizzaw ir-riunifikazzjoni tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat “jekk huma dipendenti” fuq dan tal-aħħar.
4.
F’din il-kawża, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-portata tal-marġni ta’ diskrezzjoni li għandhom l-Istati Membri fil-kuntest tal-implimentazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna tispeċifika sa fejn dawn tal-aħħar għandhom josservaw il-kriterju ta’ eliġibbiltà stabbilit fl-imsemmija dispożizzjoni, relattiv għall-eżistenza ta’ rabta ta’ dipendenza bejn il-membru tal-familja kkonċernat u r-refuġjat (
3
).
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
5.
Id-Direttiva 2003/86 tiddetermina l-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tad-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja, li minnu jibbenefikaw iċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jirrisjedu legalment fit-territorju tal-Istati Membri.
6.
Il-premessa 8 ta’ din id-direttiva hija fformulata kif ġej:
“Attenzjoni speċjali għandha tingħata lis-sitwazzjoni ta’ refuġjati minħabba r-raġunijiet li jobbligawhom jaħarbu pajjiżhom u jimpeduhom milli jgħixu ħajja tal-familja normali hemm. Kondizzjonijiet iktar favorevoli għandhom għalhekk ikunu preskritti għall-eżerċizzju tad-dritt tagħhom għar-riunifikazzjoni tal-familja”.
7.
L-Artikolu 3(5) ta’ din id-direttiva, huwa fformulat kif ġej:
“Din id-Direttiva m’għandiex taffettwa l-possibilità għall-Istati Membri li jadottaw jew iżommu disposizzjonijiet iktar favorevoli”.
8.
Fil-Kapitolu II tal-imsemmija direttiva, intitolat “Membri tal-familja”, fil-paragrafi (1) sa (3) tiegħu, l-Artikolu 4 jipprovdi:
“1.   l-Istati Membri għandhom jawtorizzaw id-dħul u r-residenza, skond din id-Direttiva u suġġetti għal konformita mal-kondizzjonijiet preskritti fil-Kapitolu IV, kif ukoll l-Artikolu 16, tal-membri tal-familja li ġejjin:
a)
il-konjugi ta’ l-isponsor;
b)
it-tfal minorenni ta’ l-isponsor u tar-raġel/mara tagħha/tiegħu, inklużi tfal adottati […];
ċ)
it-tfal minorenni inklużu tfal adottati ta’ l-isponsor fejn l-isponsor għandu l-kustodja u t-tfal huma dipendenti fuqu jew fuqha […];
d)
it-tfal minorenni inklużi tfal adottati tar-raġel/mara fejn il-konjugi għandu kustodja u t-tfal huma dipendenti fuqu jew fuqha […].
[…]
2.   L-Istati Membri jistgħu, b’liġi jew regolament, jawtorizzaw id-dħul u residenza, skond din id-Direttiva u suġġetti għal konformita mal-kondizzjonijiet preskritti fil-Kapitolu IV, tal-membri tal-familja li ġejjin:
a)
qraba ta’ l-ewwel grad fil-linja diretta axxendenti ta’ l-isponsor jew il-konjugi tagħha jew tiegħu, fejn huma dipendenti fuqhom u ma jgawdux appoġġ xieraq tal-familja fil-pajjiż ta’ oriġini;
b)
it-tfal adulti mhux miżżewġa ta’ l-isponsor jew il-konjugi tagħha jew tiegħu, fejn huma oġġettivament inkapaċi li jipprovdu għall-ħtiġiet tagħhom stess minħabba l-istat ta’ saħħithom.
3.   L-Istati Membri jistgħu, b’liġi jew regolament, jawtorizzaw id-dħul jew residenza, skond din id-Direttiva u suġġetti għal konformità mal-kondizzjonijiet preskritti fil-Kapitolu IV, ta’ partner mhux miżżewweġ, li jkun ċittadin ta’ pajjiż terz, li miegħu l-isponsor huwa f’relazzjoni twila stabbli attestata kif xieraq, jew ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li huwa marbut ma’ l-isponsor b’partnership irreġistrat skond l-Artikolu 5(2), u tat-tfal minorenni mhux miżżewġa, inklużi tfal adottati, kif ukoll it-tfal adulti mhux miżżewġa li huma oġġettivament inkapaċi li jippprovdu għall-ħtiġiet tagħhom stess minħabba l-istat ta’ saħħithom, ta’ persuni tali.
Stati Membri jistgħu jiddeċiedu li partners irreġistrati għandhom ikunu ttrattati ugwalment bħal l-irġiel/in-nisa fir-rigward tar-riunifikazzjoni tal-familja”.
9.
Fil-Kapitolu V tad-Direttiva 2003/86, intitolat “Riunifikazzjoni tal-familja ta’ refuġjati”, l-Artikolu 10(1) u (2) jipprevedi:
“1.   L-Artikolu 4 għandu japplika għad-definizzjoni ta’ membri tal-familja ħlief li t-tielet subparagrafu tal-paragrafu 1 tiegħu ma’ għandux japplika għat-tfal ta’ refuġjati.
2.   L-Istati Membri jistgħu jawtorizzaw riunifikazzjoni tal-familja ta’ membri oħra tal-familja li ma jirreferix għalihom l-Artikolu 4, jekk huma dipendenti fuq ir-refuġjat.”
10.
Skont l-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva:
“L-Istati Membri għandhom iqisu n-natura u s-solidità tar-relazzjonijiet familjali tal-persuna u t-tul tar-residenza tiegħu (tagħha) fl-Istat Membru u ta’ l-eżistenza ta’ rbit familjali, kulturali u soċjali ma’ pajjiżu/a ta’ oriġini fil-każ li huma jiċħdu applikazzjoni, jirtiraw jew jirrifjutaw li jġeddu permess ta’ residenza jew jiddeċiedu li jordnaw it-tneħħija ta’ l-isponsor jew membri tal-familja tiegħu”.
B.
Id-dritt Ungeriż
11.
L-Artikolu 19 tal-a harmadik országbeli állampolgárok beutazásáról és tartózkodásáról szóló 2007. évi II. törvény (
4
) (il-Liġi Nru II tal-2007, dwar id-dħul u r-residenza ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi, iktar ’il quddiem il-“Liġi tal-2007”) jipprovdi:
“1.   Awtorizzazzjoni ta’ residenza bil-għan li tiġi żgurata r-riunifikazzjoni tal-familja tista’ tinkiseb minn ċittadin ta’ pajjiż terz membru tal-familja ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz li għandu awtorizzazzjoni ta’ residenza, ta’ dħul, ta’ stabbiliment, ta’ stabbiliment provviżorju, ta’ stabbiliment nazzjonali jew ta’ stabbiliment KE kif ukoll ta’ persuna li għandha permess ta’ residenza permanenti abbażi ta’ liġi speċjali jew permess ta’ residenza permanenti (iktar ’il quddiem u b’mod ġenerali, l-“isponsor”).
2.   Awtorizzazzjoni ta’ residenza bil-għan li tiġi żgurata r-riunifikazzjoni tal-familja tista’ tinkiseb:
a)
mill-membru tal-familja ta’ persuna rrikonoxxuta bħala refuġjat; kif ukoll
b)
mill-ġenitur ta’ minuri mhux akkumpanjat irrikonoxxut bħala refuġjat, jew fin-nuqqas, mill-kuratur tiegħu.
[…]
4.   Awtorizzazzjoni ta’ residenza bil-għan li tiġi żgurata r-riunifikazzjoni tal-familja tista’ tinkiseb:
a)
mill-ġenitur dipendenti;
b)
mill-aħwa u mill-axxendenti u d-dixxendenti fil-linja diretta jekk, minħabba l-istat ta’ saħħithom, ikunu f’inkapaċità li jipprovdu għall-ħtiġijiet tagħhom stess,
tal-isponsor jew tal-konjuġi tiegħu jew ta’ persuna rrikonoxxuta bħala refuġjat”.
III. Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
12.
L-isponsor huwa ta’ oriġini Iranjana u fis-7 ta’ Settembru 2015 ingħata l-istatus ta’ refuġjat mill-awtorità kompetenti Ungeriża. Fit-12 ta’ Jannar 2016, oħt l-isponsor ippreżentat, quddiem ir-rappreżentanza diplomatika tal-Ungerija f’Teheran (l-Iran), applikazzjoni għall-għoti ta’ permess ta’ residenza abbażi tar-riunifikazzjoni tal-familja.
13.
Din it-talba ġiet miċħuda mill-awtorità tal-ewwel istanza għal żewġ raġunijiet. L-ewwel nett, din l-awtorità kkunsidrat li l-applikanta kienet ikkomunikat informazzjoni żbaljata. It-tieni nett, hija ddeċidiet li din it-talba lanqas ma kienet tissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 19(4) tal-Liġi tal-2007 peress li l-applikanta ma wrietx li hija, fid-dawl tal-kwalifiki tagħha u tal-istat ta’ saħħitha, f’inkapaċità li tipprovdi għall-ħtiġijiet tagħha stess minħabba l-istat ta’ saħħitha. F’dan ir-rigward, l-awtorità tal-ewwel istanza rrilevat li, skont id-dokumenti mediċi magħquda mal-applikazzjoni, l-applikanta kienet issofri minn depressjoni, li kienet teħtieġ trattament mediku regolari.
14.
Din id-deċiżjoni ġiet ikkonfermata mill-awtorità tat-tieni istanza.
15.
L-isponsor appella minn din id-deċiżjoni quddiem il-qorti tar-rinviju. Huwa jikkunsidra, b’mod partikolari, li r-rekwiżiti msemmija fl-Artikolu 19(4) tal-Liġi tal-2007 jmorru kontra d-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 u, konsegwentement, talab lill-qorti tar-rinviju tressaq talba għal deċiżjoni preliminari.
16.
Peress li l-qorti tar-rinviju tiddubita wkoll il-kompatibbiltà tal-Artikolu 19(4) tal-Liġi tal-2007 mad-dritt tal-Unjoni, hija ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 10(2) tad-Direttiva [2003/86] għandu jiġi interpretat fis-sens li Stat Membru, meta jawtorizza, abbażi ta’ dan l-artikolu, id-dħul ta’ membru tal-familja barra ċ-ċirku ddefinit fl-Artikolu 4 [ta’ din id-direttiva] jista’ jkapplika biss il-kundizzjoni prevista fl-Artikolu 10(2) (‘dipendenti fuq ir-refuġjat’) fir-rigward ta’ dan il-membru tal-familja?
2)
Jekk ir-risposta għall-ewwel domanda tkun fl-affermattiv, il-kwalità ta’ persuna ‘dipendenti’ (‘dependency’) prevista fl-Artikolu 4(2)(a) tad-[D]irettiva [2003/86] timplika sitwazzjoni fattwali li fiha għandhom iseħħu, b’mod konġunt, it-tipi differenti ta’ dipendenza, jew l-eżistenza fiha innifisha ta’ kwalunkwe tip ta’ dipendenza, skont iċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni, hija suffiċjenti sabiex ikun hemm il-klassifikazzjoni ta’ persuna dipendenti? F’dan ir-rigward, il-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 10(2) [ta’ din id-direttiva] (‘dipendenti fuq ir-refuġjat’) hija kompatibbli mal-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li, billi teskludi kwalunkwe evalwazzjoni individwali, hija bbażata fuq punt wieħed ta’ fatt (il-karatteristika marbuta mad-dipendenza, ‘inkapaċità li jipprovdi għall-ħtiġijiet tiegħu stess minħabba l-istat ta’ saħħtu’) bħala l-unika waħda li tista’ tissodisfa din il-kundizzjoni?
3)
Jekk ir-risposta għall-ewwel domanda ma tkunx fl-affermattiv, u li, għaldaqstant, Stat Membru jista’ japplika kundizzjonijiet oħra apparti dik stabbilita fl-Artikolu 10(2) [tad-Direttiva 2003/86] (li jkun ‘dipendenti fuq ir-refuġjat’), dan jimplika li l-Istat Membru jista’, fid-diskrezzjoni tiegħu, jimponi kwalunkwe kundizzjoni, inklużi l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 4(2) u (3) [ta’ din id-direttiva], relatati mal-grupp ta’ membri oħra tal-familja, jew inkella jista’ japplika biss il-kundizzjoni prevista fl-Artikolu 4(3) [tal-imsemmija direttiva]? F’dan il-każ, liema sitwazzjoni fattwali jimplika l-kunċett ta’ ‘objectively unable to provide for their own needs on account of their state of health’ previst fl-Artikolu 4(3)? Għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li l-membru tal-familja ma jistax [jipprovdi] ‘għall-ħtiġijiet [tiegħu] stess’ jew fis-sens li huwa ‘inkapaċi’ jieħu ħsieb ‘tiegħu nnifsu’, jew jekk ikun il-każ f’sens ieħor?”
17.
Ir-rikorrent, il-Gvern Ungeriż u dak Olandiż, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.
IV. Analiżi
18.
Qabel nipproċedi bl-eżami tad-domandi li l-qorti tar-rinviju għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja, għandha ssir osservazzjoni preliminari dwar l-ammissibbiltà ta’ din it-talba għal rinviju għal deċiżjoni preliminari.
A.
Osservazzjoni preliminari dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal rinviju għal deċiżjoni preliminari
19.
Fil-kuntest tal-osservazzjonijiet tiegħu, il-Gvern Ungeriż isostni li dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa inammissibbli peress li l-Artikolu 19(4) tal-Liġi tal-2007 ma jikkostitwixxix miżura ta’ traspożizzjoni nazzjonali tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86. Fil-fatt, huwa jirrileva li din id-dispożizzjoni nazzjonali ma kinitx formalment innotifikata lill-Kummissjoni, peress li din ġiet adottata fil-kuntest tal-kompetenzi proprji tal-Ungerija.
20.
Jiena ma naħsibx li n-nuqqas ta’ notifika invokat mill-Gvern Ungeriż jista’, f’dan il-każ, jiġġustifika l-inammissibbiltà ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
21.
Fil-fatt, meta l-kontenut tad-deċiżjoni tar-rinviju jiġi kkontestat minn waħda mill-partijiet fil-proċedura, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha, fil-prinċipju, tillimita l-eżami tagħha għall-elementi ta’ evalwazzjoni li l-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tippreżentalha, b’mod partikolari fir-rigward tal-modalitajiet ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti li din tal-aħħar tqis bħala stabbiliti, peress li l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali għandha ssir biss mill-qrati tal-Istati Membri (
5
). F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha teżamina dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari fid-dawl tal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali sostnuta mill-imsemmija qorti, u dan irrispettivament mill-kritika magħmula, f’dan ir-rigward, mill-Gvern Ungeriż.
22.
Barra minn hekk, nirrileva li skont rapport pubbliku maħruġ fl-2016 mill-Ministeru għall-Intern Ungeriż, il-Liġi tal-2007 għandha l-għan li tittrasponi, fl-ordinament ġuridiku nazzjonali, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2003/86, anki għal dak li jirrigwarda r-riunifikazzjoni tal-familja tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat (
6
).
23.
Konsegwentement, jiena nikkunsidra li dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari huwa ammissibbli u d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju għandhom jiġu eżaminati.
B.
Fuq l-ewwel domanda
24.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 għandux jiġi interpretat fis-sens li, fil-każ li Stat Membru jawtorizza r-riunifikazzjoni tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat, dan l-Istat għandu josserva l-kundizzjoni ta’ “dipendenza”, stabbilita f’din id-dispożizzjoni.
25.
Il-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex l-okkażjoni tagħti indikazzjonijiet dwar il-portata eżatta tal-Artikolu 10(2) tal-imsemmija direttiva u, b’mod partikolari, dwar il-marġni ta’ diskrezzjoni rrikonoxxut lill-Istati Membri fil-kuntest tal-implimentazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni. L-analiżi komparattiva tal-modalitajiet ta’ traspożizzjoni tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 fid-dritt tal-Istati Membri turi diverġenzi sinjifikattivi, li jirrendu kjarifika ferm iktar neċessarja (
7
).
26.
Sabiex tingħata risposta għad-domanda li l-qorti tar-rinviju qiegħda tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, jidhirli li huwa neċessarju li l-ewwel issir osservazzjoni dwar l-għan u n-natura tad-dispożizzjoni inkwistjoni.
27.
Fil-kuntest tal-proċedura ta’ riunifikazzjoni tal-familja rregolata mid-Direttiva 2003/86, il-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea jagħmel distinzjoni bejn żewġ tipi ta’ sistemi.
28.
L-ewwel waħda hija sistema ġenerali għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi, li l-kundizzjonijiet materjali tagħha huma elenkati fl-Artikoli 4 sa 8 ta’ din id-direttiva.
29.
It-tieni hija sistema partikolari għar-refuġjati, li l-kundizzjonijiet materjali tagħha huma previsti fl-Artikoli 9 sa 12 tad-Direttiva 2003/86. Din is-sistema għandha tippermetti li tiġi żgurata l-effettività tad-dritt għall-ħajja tal-familja normali billi tgħaqqad flimkien lil dawk il-membri tal-familja li, minħabba ċ-ċirkustanzi fil-pajjiż ta’ oriġini tagħhom, ħarbu mill-persekuzzjonijiet u mill-perikli serji u ġew isseparati minħabba ċaqliq sfurzat jew ħarba.
30.
L-Artikolu 10 tal-imsemmija direttiva jaqa’ taħt din is-sistema partikolari u għandu l-għan li jistabbilixxi l-kamp tal-benefiċjarji tar-riunifikazzjoni tal-familja.
31.
L-Artikolu 10(1) tad-Direttiva 2003/86 jirrigwarda l-membri tal-familja nukleari tar-refuġjat, jiġifieri l-konjuġi u t-tfal minorenni (
8
). Din hija dispożizzjoni vinkolanti peress li l-Istati Membri għandhom jawtorizzaw id-dħul u r-residenza ta’ dawn il-persuni f’kundizzjonijiet essenzjalment identiċi għal dawk stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni fl-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva (
9
). Il-Qorti tal-Ġustizzja tikkunsidra li l-awtorizzazzjoni tar-riunifikazzjoni tal-familja hija r-regola ġenerali u li d-dispożizzjonijiet li jippermettu l-limitazzjoni tagħha għandhom jiġu interpretati b’mod strett (
10
). Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, f’dan il-każ l-Istati Membri huma marbuta b’“obbligi pożittivi preċiżi, flimkien ma’ drittijiet individwali korrispettivi ddefiniti b’mod ċar, [peress li l-imsemmi artikolu] jobbligahom, fil-każijiet stabbiliti f’din l-istess direttiva, li jawtorizzaw ir-riunifikazzjoni tal-familja ta’ ċerti membri tal-familja tal-isponsor mingħajr ma jistgħu jeżerċitaw il-marġni ta’ diskrezzjoni tagħhom” (
11
).
32.
Mill-banda l-oħra, l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 jirrigwarda l-membri tal-familja estiża tar-refuġjat (tfal maġġorenni, aħwa, neputijiet, eċċ.). Għall-kuntrarju tal-Artikolu 10(1) ta’ din id-direttiva, l-imsemmi artikolu jikkostitwixxi dispożizzjoni fakultattiva, li skont ġurisprudenza stabbilita tfisser li tagħti setgħa diskrezzjonali wiesgħa lill-Istati Membri (
12
). Dawn tal-aħħar ma humiex marbuta jimplimentaw id-dispożizzjonijiet previsti fl-Artikolu 10(2) tal-imsemmija direttiva, u għalhekk id-dritt tal-Unjoni jagħti lil kull wieħed minnhom is-setgħa li jiddeċiedi b’mod sovran, abbażi ta’ kunsiderazzjonijiet politiċi, umanitarji jew prattiċi, jaċċettax ir-riunifikazzjoni tal-familja tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat.
33.
Għalhekk, id-Direttiva 2003/86 timponi biss ċertu grad ta’ armonizzazzjoni peress li tħalli l-eżistenza ta’ differenzi bejn l-Istati Membri fir-rigward tal-possibbiltajiet ta’ dħul u ta’ residenza tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat. Għalhekk, l-analiżi komparattiva tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali tippermetti li jiġi kkonstatat li ċerti Stati Membri għażlu li jimplimentaw din id-dispożizzjoni filwaqt li oħrajn irrinunzjaw għaliha.
34.
Madankollu, il-fatt li din hija dispożizzjoni fakultattiva ma jfissirx li l-Istati Membri għandhom libertà totali fl-implimentazzjoni tagħha, sabiex jiffavorixxu kif iridu huma d-dħul u r-residenza ta’ persuni li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni.
35.
B’mod partikolari, hija ma tikkostitwixxix motiv ta’ natura li jiġġustifika li l-Istat Membru jeskludi l-kundizzjoni ta’ eliġibbiltà espressament stabbilita mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-kuntest tal-imsemmija dispożizzjoni.
36.
Fil-fatt, eżami tal-kliem tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 jippermetti li jiġi identifikat b’mod preċiż il-marġni ta’ mmanuvrar mogħti lill-Istati Membri.
37.
Minkejja li l-leġiżlatur tal-Unjoni jagħtihom marġni diskrezzjonali sinjifikattiv fir-rigward tal-implimentazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni (“[l]-Istati Membri jistgħu jawtorizzaw riunifikazzjoni” (
13
)) u fir-rigward tal-kategorija tal-benefiċjarji li jistgħu jibbenefikaw minnha (“membri oħra tal-familja li ma jirreferix għalihom l-Artikolu 4” (
14
)), madankollu huwa jieħu ħsieb jippreċiża b’mod partikolari l-każ li fih ir-riunifikazzjoni hija possibbli, meta l-membru tal-familja kkonċernat huwa “dipendenti fuq ir-refuġjat”.
38.
Għalhekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni segwa approċċ identiku għal dak adottat fil-kuntest tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2003/86 billi speċifika, għal kull kategorija ta’ benefiċjarji, kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà preċiżi u determinati. Għalhekk, naħseb li fl-ispirtu tiegħu, ir-riferiment għall-eżistenza ta’ rabta ta’ dipendenza bejn il-membru tal-familja kkonċernat u r-refuġjat kien speċifikament intiż bħala dispożizzjoni li ma hijiex sempliċement xewqa, iżda, għall-kuntrarju, għandha natura vinkolanti fir-rigward tal-Istati Membri, irrispettivament mill-portata tal-marġni ta’ mmanuvrar mogħti lilhom. Ir-rekwiżit ta’ rabta ta’ dipendenza bejn il-membru tal-familja kkonċernat u r-refuġjat, ikkaratterizzat mill-fatt li tal-ewwel huwa dipendenti fuq it-tieni, jikkostitwixxi għalhekk, fil-fehma tiegħi, kundizzjoni preliminari għall-applikabbiltà tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86.
39.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, naħseb li, konsegwentement, din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li, f’każ fejn Stat Membru jawtorizza r-riunifikazzjoni tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat, dan l-Istat għandu josserva l-kundizzjoni ta’ “dipendenza” espressament stabbilita mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-kuntest tal-imsemmija dispożizzjoni.
40.
Barra minn hekk, jiena nqis li l-Istati Membri ma jistax ikollhom id-definizzjoni tagħhom stess tal-kunċett ta’ “persuna dipendenti”.
41.
Fil-kuntest tad-diversi kawżi li hija kienet adita bihom, il-Qorti tal-Ġustizzja ma waqfitx tfakkar li dan il-kunċett huwa kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni, li, bħala tali, għandu jkun interpretat b’mod uniformi fit-territorju tal-Istati Membri kollha.
42.
Is-sens u l-portata ta’ dan il-kunċett ġew iddefiniti fil-kuntest tad-Direttiva 2004/38/KE (
15
). Skont il-formula stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-kwalità ta’ membru tal-familja “dipendenti”“tirriżulta minn sitwazzjoni ta’ fatt ikkaratterizzata miċ-ċirkustanza li s-sostenn materjali tal-membru tal-familja huwa żgurat miċ-ċittadin tal-Unjoni li għamel użu mill-moviment liberu jew mill-konjuġi ta’ dan iċ-ċittadin tal-Unjoni” (
16
). Minn din il-ġurisprudenza jirriżulta li l-membru tal-familja “dipendenti” ma għandux ikun f’pożizzjoni li jipprovdi, fid-dawl tal-kundizzjonijiet ekonomiċi u soċjali tiegħu fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu, għall-ħtiġijiet essenzjali tiegħu (
17
), jiġifieri, għall-ħtiġijiet l-iktar bażiċi (
18
).
43.
Fil-fehma tiegħi, ma teżisti ebda raġuni sabiex tiġi adottata definizzjoni oħra tal-kunċett ta’ “persuna dipendenti” fil-kuntest tad-Direttiva 2003/86. Fil-fatt, fid-dawl tad-definizzjoni mogħtija, il-kwalità ta’ “persuna dipendenti” għandha tkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni konkreta u oġġettiva, indipendenti min-nazzjonalità tal-persuni kkonċernati u, konsegwentement, mill-istatus tal-isponsor, kemm jekk ikun ċittadin tal-Unjoni li jibbenefika mid-drittijiet stabbiliti mid-Direttiva 2004/38 jew ċittadin ta’ pajjiż terz, li jibbenefika mid-drittijiet stabbiliti mid-Direttiva 2003/86.
44.
Barra minn hekk, fil-linji gwida tagħha, il-Kummissjoni indikat li l-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tad-Direttiva 2004/38 sabiex tiġi evalwata sitwazzjoni ta’ dipendenza jistgħu, mutatis mutandis, jiggwidaw lill-Istati Membri dwar il-kriterji li huma stess għandhom jistabbilixxu sabiex jevalwaw in-natura u t-tul tad-dipendenza tal-persuna kkonċernata fil-kuntest tal-Artikolu 4(2)(a) tad-Direttiva 2003/86 (
19
).
45.
Konsegwentement, jiena naħseb li l-kundizzjoni ta’ “dipendenza” fuq ir-refuġjat stabbilita fl-Artikolu 10(2) ta’ din id-direttiva għandha tiġi interpretata fis-sens li l-membru tal-familja kkonċernat għandu jkun f’sitwazzjoni ta’ fatt ikkaratterizzata miċ-ċirkustanza li s-sostenn materjali tiegħu huwa żgurat mill-imsemmi refuġjat.
C.
Fuq it-tieni domanda
46.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li, fil-kuntest ta’ proċedura li hija nieqsa minn kull eżami individwali, tissuġġetta l-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja ta’ ħu jew oħt refuġjat għall-kundizzjoni li dan/din tkun tinsab f’inkapaċità li tipprovdi għall-ħtiġijiet tagħha stess minħabba l-istat ta’ saħħitha.
47.
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar żewġ elementi essenzjali tal-proċedura prevista f’din id-dispożizzjoni.
48.
Minn naħa, hija tixtieq tkun taf, u jekk ikun il-każ, sa fejn Stat Membru jista’ japplika l-kundizzjoni ta’ “dipendenza fuq ir-refuġjat” b’mod restrittiv, b’tali mod li tkopri biss forma partikolari ta’ dipendenza. Min-naħa l-oħra, hija tistaqsi jekk dan l-Istat jistax, barra minn hekk, jevita li jwettaq eżami individwali tal-applikazzjoni għal riunifikazzjoni.
1. Il-limitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 għal forma partikolari ta’ dipendenza
49.
Il-domandi tal-qorti tar-rinviju joriġinaw mill-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha l-effett li tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 peress li hija għandha tendenza li teskludi mill-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja lill-membri tal-familja tar-refuġjat li jkunu dipendenti fuqu għal raġunijiet oħra minbarra dawk li jirrigwardaw bidla fl-istat ta’ saħħa tagħhom, relatati, pereżempju, ma’ aspetti kulturali speċifiċi għall-pajjiż ta’ oriġini jew għal raġunijiet sempliċement affettivi.
50.
Fid-dawl tan-natura partikolari tal-Artikolu 10(2) ta’ din id-direttiva, madankollu, jiena ma narax, fil-prinċipju, ostakolu sabiex Stat Membru – li jagħżel li jiffavorixxi r-riunifikazzjoni tal-familja tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat meta oħrajn jirrifjutawha – ikollu l-possibbiltà li jillimita l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni għal sitwazzjoni jew għal forma partikolari ta’ dipendenza.
51.
Naħseb li n-natura fakultattiva ta’ din id-dispożizzjoni tagħti lil dan l-Istat Membru marġni ta’ diskrezzjoni li ma għandux fil-kuntest ta’ dispożizzjonijiet iktar vinkolanti, bħal dawk previsti fl-Artikolu 10(1) tal-imsemmija direttiva. Dan il-marġni ta’ diskrezzjoni għandu jippermettilu jibbenefika minn marġni ta’ mmanuvrar li madankollu għandu juża b’tali mod li josserva t-termini stabbiliti mil-leġiżlatur tal-Unjoni u li la jippreġudika l-għan tad-Direttiva 2003/86 u lanqas l-effett utli tagħha (
20
).
52.
Issa, jidhirli li dwar dan il-punt, leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tosserva dawn ir-rekwiżiti.
53.
L-ewwel nett, persuna li ma hijiex f’pożizzjoni li tipprovdi għall-ħtiġijiet tagħha stess fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha minħabba l-istat ta’ saħħitha tista’ tkun f’sitwazzjoni ta’ fatt ikkaratterizzata miċ-ċirkustanza li s-sostenn materjali tagħha huwa żgurat mill-isponsor u, għalhekk, li tiġi kklassifikata bħala “persuna dipendenti” fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
54.
It-tieni nett, tali leġiżlazzjoni, minkejja li tapplika b’mod restrittiv il-kundizzjoni ta’ “dipendenza fuq ir-refuġjat”, la tippreġudika l-għan tad-Direttiva 2003/86 u lanqas l-effett utli tad-dispożizzjoni inkwistjoni. Fil-fatt, finalment, hija għandha tendenza li tiffavorixxi r-riunifikazzjoni tal-familja taċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi u, b’mod partikolari, tar-refuġjati, minkejja li din ma tkoprix is-sitwazzjonijiet kollha li fihom il-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat ikunu dipendenti fuq dan tal-aħħar.
55.
Infakkar għal darba oħra li d-Direttiva 2003/86 ma tobbligax lill-Istati Membri jilqgħu l-applikazzjonijiet għal dħul u residenza ppreżentati mill-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat li jkunu dipendenti fuq dan tal-aħħar. Ċerti Stati Membri, bħal Franza u anki l-Belġju, lanqas ma implimentaw id-dispożizzjoni inkwistjoni.
56.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena konvint li huwa neċessarju li titħalla ċerta diskrezzjoni lil dawk l-Istati Membri li jqisu li huwa possibbli, xieraq jew mixtieq li jiffavorixxu r-riunifikazzjoni ta’ ċirku limitat ta’ benefiċjarji. L-analiżi komparattiva tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali turi sa liema punt l-Istati Membri huma prudenti, billi ġeneralment jissuġġettaw il-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat għal kundizzjonijiet restrittivi marbuta mal-istat ta’ dipendenza (
21
). Issa, jekk dawn l-Istati Membri jkunu obbligati li japplikaw il-kundizzjoni ta’ “dipendenza fuq ir-refuġjat” b’mod wiesa’, b’tali mod li tkun tkopri kull forma jew kull sitwazzjoni ta’ dipendenza fil-pajjiż ta’ oriġini, ikun ferm possibbli li dawn tal-aħħar jiġu dissważi milli jimplimentaw din id-dispożizzjoni anki meta jqisu li huwa possibbli fir-rigward ta’ kategorija partikolari ta’ benefiċjarji.
57.
Fl-aħħar u t-tielet nett, naħseb li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tipprekludix li Stat Membru jista’, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jimponi rekwiżit partikolari li jirrigwarda n-natura jew ir-raġunijiet tad-dipendenza.
58.
F’dan ir-rigward, nirreferi għall-ġurisprudenza li l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet fil-kuntest tad-Direttiva 2004/38 (
22
) u, b’mod partikolari, għas-sentenza tal-5 ta’ Settembru 2012, Rahman et (
23
), ikkonfermata mbagħad fis-sentenza tas-26 ta’ Marzu 2019, SM (Wild imqiegħed taħt il-kafala Alġerina) (
24
).
59.
Is-sentenza tal-5 ta’ Settembru 2012, Rahman (
25
) tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva 2004/38, li jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jiffavorixxu, b’konformità mal-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom, id-dħul u r-residenza tal-membri tal-familja ta’ ċittadin tal-Unjoni li ma jaqgħux fid-definizzjoni tal-familja nukleari, jekk dawn ikunu, b’mod partikolari, dipendenti fuq dan tal-aħħar.
60.
Din id-dispożizzjoni hija distinta mill-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86, peress li hija toħloq għall-Istati Membri obbligu reali li jadottaw il-miżuri neċessarji sabiex jiffaċilitaw id-dħul u r-residenza tal-persuni li jinsabu f’sitwazzjoni ta’ dipendenza. Madankollu, dan l-obbligu huwa fformulat fi kliem ġenerali li jagħti marġni ta’ mmanuvrar wiesa’ lil kull Stat Membru, li l-estensjoni tiegħu hija enfasizzata iktar bir-riferiment espliċitu għal-leġiżlazzjoni nazzjonali.
61.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat dawn iċ-ċirkustanzi. Hija ddeċidiet li “l-Istati Membri jistgħu, fl-eżerċizzju [tal-marġni ta’ diskrezzjoni li huma għandhom skont l-imsemmija dispożizzjoni], jipprovdu rekwiżiti partikolari fil-leġiżlazzjoni tagħhom dwar in-natura u t-tul ta’ żmien tad-dipendenza” sabiex jiżguraw “b’mod partikolari” ir-realtà u n-natura mhux abbużiva tad-dipendenza (
26
). Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja imponiet li dawn ir-rekwiżiti jkunu konformi mat-tifsira normali tal-kliem relatat mad-dipendenza msemmija fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 3(2)(a) tad-Direttiva 2004/38 u li dawn ma jeliminawx l-effett utli ta’ din id-dispożizzjoni (
27
).
62.
F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk irrikonoxxiet lill-Istati Membri d-dritt li jużaw il-marġni ta’ diskrezzjoni tagħhom sabiex jistabbilixxu, lil hinn mill-kriterju ta’ eliġibbiltà espressament stabbilit mil-leġiżlatur tal-Unjoni (“dipendenti fuq”), rekwiżiti partikolari relattivi għas-sitwazzjoni ta’ dipendenza li fiha jkun jinsab il-membru tal-familja kkonċernat, u dan minkejja li d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja previst mid-Direttiva 2004/38 huwa pperċepit bħala l-korollarju tad-dritt għal-libertà ta’ moviment taċ-ċittadin tal-Unjoni u jibbenefika minn protezzjoni indiretta minħabba l-preġudizzju li jista’ jirriżulta għall-effett utli taċ-ċittadinanza tal-Unjoni (
28
).
63.
Madankollu, infakkar li d-Direttiva 2003/86 ma taqax taħt id-dispożizzjonijiet relattivi għaċ-ċittadinanza tal-Unjoni u għall-moviment liberu tal-persuni iżda taħt il-politika ta’ immigrazzjoni (
29
). F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet li ma jeżistix dritt suġġettiv għall-membri ta’ familja li jkunu aċċettati fit-territorju tal-Istati Membri u li, b’applikazzjoni tad-Direttiva 2003/86, dawn tal-aħħar għandhom ċertu marġni ta’ mmanuvrar meta jeżaminaw applikazzjonijiet għal riunifikazzjoni tal-familja u jistgħu jimponu kundizzjonijiet għall-eżerċizzju ta’ dan id-dritt (
30
).
64.
Għalhekk, f’dawn iċ-ċirkustanzi jidhirli, konsegwentement, li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tipprekludix ir-rikonoxximent ta’ marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri li jippermettilhom jipprevedu, fil-leġiżlazzjonijiet tagħhom, kundizzjonijiet partikolari dwar il-forma jew in-natura tad-dipendenza.
65.
Fid-dawl ta’ dawn l-elementi, għalhekk, naħseb li l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 ma jipprekludix, fih innifsu, leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali li tissuġġetta d-dritt għar-riunifikazzjoni tal-familja ta’ oħt refuġjat għall-kundizzjoni li din tkun dipendenti fuq dan tal-aħħar, minħabba l-inkapaċità tagħha li tipprovdi għall-ħtiġijiet tagħha stess minħabba l-istat ta’ saħħitha.
66.
Madankollu din il-leġiżlazzjoni għandha tissodisfa fl-istadju tal-implimentazzjoni tagħha n-neċessità li tiżgura eżami individwali tal-applikazzjoni, li għandu jiġi eżaminat issa.
2. In-neċessità li jsir eżami individwali tat-talba
67.
Fil-kuntest tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tenfasizza l-assenza ta’ kwalunkwe eżami tas-sitwazzjoni personali tal-applikant fil-kuntest tal-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
68.
Jekk dan huwa l-każ, huwa manifest li tali leġiżlazzjoni ma tissodisfax ir-rekwiżiti proċedurali li jorbtu lil kull Stat waqt l-eżami ta’ applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja skont id-Direttiva 2003/86 u, b’mod partikolari, dawk previsti fl-Artikolu 17 tagħha.
69.
Fil-fatt, din id-dispożizzjoni teħtieġ li dan tal-aħħar iwettaq eżami tas-sitwazzjoni tal-applikant u jagħmel eżami individwali (
31
).
70.
Infakkar li, bħal fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-4 ta’ Marzu 2010, Chakroun (
32
), li fiha l-applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja kienet saret mill-konjuġi ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikolu 17 tad-Direttiva 2003/86 jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lill-awtorità nazzjonali kompetenti tiċħad applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja mingħajr ma twettaq eżami konkret tas-sitwazzjoni tal-applikant. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-portata tal-ħtiġijiet setgħet tvarja ħafna skont l-individwi u, konsegwentement, iddeċidiet li tmur kontra din id-direttiva leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi ammont ta’ dħul minimu li taħtu kull riunifikazzjoni kienet irrifjutata, peress li l-applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja kienet tiġi miċħuda indipendentement “minn eżami konkret tas-sitwazzjoni ta’ kull applikant” (
33
).
71.
Fil-fehma tiegħi, dan l-eżami huwa impost b’iktar saħħa meta l-applikazzjoni għal riunifikazzjoni tal-familja ssir mill-membru tal-familja ta’ refuġjat. Barra minn hekk, il-leġiżlatur tal-Unjoni ħa ħsieb li jfakkar dan fil-premessa 8 tad-Direttiva 2003/86 meta jistieden lill-Istati Membri jagħtu “attenzjoni speċjali” lis-sitwazzjoni tar-refuġjati minħabba raġunijiet li obbligawhom jaħarbu minn pajjiżhom u li jimpeduhom milli jgħixu ħajja tal-familja normali hemm.
72.
Din l-attenzjoni speċjali għandha tikkaratterizza l-istadji kollha tal-proċedura.
73.
Fil-kuntest tal-prova tar-rabtiet familjari msemmija fl-Artikolu 11 tad-Direttiva 2003/86, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet għalhekk li l-evalwazzjoni individwali meħtieġa mill-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva teħtieġ li l-awtorità nazzjonali kompetenti tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha, bħall-età, is-sess, l-edukazzjoni, l-oriġini u l-istatus soċjali mhux biss tal-benefiċjarju tal-protezzjoni internazzjonali iżda wkoll tal-membru tal-familja kkonċernat, u li teżamina b’mod oġġettiv is-sitwazzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini u l-aspetti kulturali speċifiċi tiegħu (
34
).
74.
Din l-analiżi hija indispensabbli fil-kuntest tal-eżami tar-rabta ta’ dipendenza li tgħaqqad il-membru tal-familja kkonċernat mar-refuġjat imsemmija fl-Artikolu 10(2) tal-imsemmija direttiva. Fil-fatt, huwa evidenti li d-dipendenza u l-konsegwenzi li jirriżultaw minnha ma jistgħux jiġu evalwati bl-istess mod għal riunifikazzjoni li tirrigwarda familja ta’ ċittadin ta’ pajjiż terz, li għażel li jemigra lejn Stat Membru tal-Unjoni pereżempju għal raġunijiet ekonomiċi, jew familja ta’ refuġjat li, minħabba ċirkustanzi fil-pajjiż ta’ oriġini, kellha taħrab.
75.
Għalhekk, fil-kuntest tal-implimentazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fejn l-awtorità nazzjonali kompetenti hija mitluba teżamina jekk il-membru tal-familja kkonċernat jistax jipprovdi għall-ħtiġijiet tiegħu stess minħabba l-istat ta’ saħħtu, naħseb li l-evalwazzjoni individwali rikjesta mill-Artikolu 17 tad-Direttiva 2003/86 teżiġi mhux biss it-teħid inkunsiderazzjoni tan-natura u l-gravità tal-kundizzjoni li minnha jbati l-membru tal-familja kkonċernat, kif ukoll il-grad ta’ parentela u l-grad ta’ dipendenza ekonomika jew fiżika, iżda għandha tagħti wkoll attenzjoni partikolari lis-sitwazzjoni konkreta li fiha jinsab dan il-membru fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu u għad-diffikultajiet partikolari li huwa jista’ jkollu fid-dawl tas-sess, tal-età u tal-istatus soċjali tiegħu, kif ukoll għas-sitwazzjoni ekonomika, soċjali u sanitarja ta’ dan il-pajjiż.
76.
Skont ġurisprudenza stabbilita, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti għandhom iwettqu wkoll evalwazzjoni bbilanċjata u raġonevoli taċ-ċirkustanzi kollha attwali u rilevanti tal-każ, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-interessi kollha inkwistjoni (
35
).
77.
Konsegwentement, fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha, nikkunsidra li l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 moqri flimkien mal-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva, ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tissuġġetta l-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja ta’ oħt refuġjat għall-kundizzjoni li din tkun dipendenti fuq dan tal-aħħar, minħabba l-inkapaċità tagħha li tipprovdi għall-ħtiġijiet tagħha stess minħabba l-istat ta’ saħħitha, sakemm madankollu l-awtorità nazzjonali kompetenti twettaq eżami individwali tal-applikazzjoni għal riunifikazzjoni. Din l-awtorità għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha tal-każ, bħan-natura u l-gravità tal-kundizzjoni li minnha jbati l-membru tal-familja kkonċernat, kif ukoll il-grad ta’ parentela u l-grad ta’ dipendenza ekonomika jew fiżika, u għandha tagħti attenzjoni speċjali għas-sitwazzjoni konkreta li jkun jinsab fiha dan il-membru fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu u għad-diffikultajiet partikolari li dan jista’ jkollu fid-dawl tas-sess, tal-età u tal-istatus soċjali tiegħu kif ukoll tas-sitwazzjoni ekonomika, soċjali u sanitarja ta’ dan il-pajjiż.
78.
Fid-dawl tar-risposti li jiena nipproponi għall-ewwel u għat-tieni domanda preliminari, fil-fehma tiegħi, ma huwiex neċessarju li nirrispondi għall-aħħar domanda li l-qorti tar-rinviju għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja.
V. Konklużjoni
79.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula mill-Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (il-Qorti Amministrattiva u Industrijali tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) kif ġej:
1)
L-Artikolu 10(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2003/86/KE tat-22 ta’ Settembru 2003 dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja għandu jiġi interpretat fis-sens li, f’każ li Stat Membru jawtorizza r-riunifikazzjoni ta’ membri oħra tal-familja ta’ refuġjat, mhux imsemmija fl-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, dan l-Istat għandu josserva l-kundizzjoni ta’ “dipendenza fuq ir-refuġjat”.
Il-kundizzjoni ta’ “dipendenza fuq ir-refuġjat” stabbilita fl-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-membru tal-familja kkonċernat għandu jkun jinsab f’sitwazzjoni ta’ fatt ikkaratterizzata miċ-ċirkustanza li s-sostenn materjali tiegħu huwa żgurat mill-imsemmi refuġjat.
2)
L-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2003/86, moqri flimkien mal-Artikolu 17 ta’ din id-direttiva, ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tissuġġetta l-benefiċċju tar-riunifikazzjoni tal-familja ta’ oħt refuġjat għall-kundizzjoni li din tkun dipendenti fuq dan tal-aħħar, minħabba l-inkapaċità tagħha li tipprovdi għall-ħtiġijiet tagħha stess minħabba l-istat ta’ saħħitha, sakemm, madankollu, l-awtorità nazzjonali kompetenti twettaq eżami individwali tal-applikazzjoni għal riunifikazzjoni.
Din l-awtorità għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-elementi rilevanti kollha tal-każ, bħan-natura u l-gravità tal-kundizzjoni li minnha jbati l-membru tal-familja kkonċernat, kif ukoll il-grad ta’ parentela u l-grad ta’ dipendenza ekonomika jew fiżika, u għandha tagħti attenzjoni speċjali għas-sitwazzjoni konkreta li jkun jinsab fiha dan il-membru fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu u għad-diffikultajiet partikolari li dan jista’ jkollu fid-dawl tas-sess, tal-età u tal-istatus soċjali tiegħu kif ukoll tas-sitwazzjoni ekonomika, soċjali u sanitarja ta’ dan il-pajjiż.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 224.
(
3
)	Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, persuna dipendenti hija persuna li tinsab f’sitwazzjoni ta’ dipendenza reali fir-rigward ta’ persuna terza. Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2014, Reyes (C‑423/12, EU:C:2014:16, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
4
)	Magyar Közlöny 2007/65.
(
5
)	Ara s-sentenza tat-8 ta’ Ġunju 2016, Hünnebeck (C‑479/14, EU:C:2016:412, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
6
)	Ara, f’dan ir-rigward, Ministry of Interior, “Family reunification of TCNs in the EU: National Practices”, 2016, European Migration Network, speċjalment pp. 8 u 9, disponibbli fl-indirizz tal-internet li ġej: http://emnhungary.hu/sites/default/files/2019-06/family_reunification_study.pdf.
(
7
)	Filwaqt li fi Franza u fil-Belġju ma teżisti ebda dispożizzjoni li tirrigwarda r-riunifikazzjoni tal-familja tal-membri tal-familja estiża ta’ refuġjat, din hija awtorizzata fil-Ġermanja, meta din tkun neċessarja sabiex tevita “diffikultajiet eċċessivi”, pereżempju, f’każijiet ta’ dipendenza li tirriżulta minn diżabbiltà jew marda serja (Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (il-Liġi dwar ir-Residenza, ix-Xogħol u l-Integrazzjoni tal-Barranin fit-Territorju Federali), tat-30 ta’ Lulju 2004, (BGBl. 2004 I, p. 1950), parti 6, taqsimiet 27 sa 36, speċjalment 29, 30 u 36(2)) u fl-Italja, meta l-wild maġġorenni ma jistax jipprovdi għall-ħtiġijiet bażiċi tiegħu minħabba l-istat ta’ saħħtu li jimplika invalidità totali jew meta l-ġenituri jkunu dipendenti u ma għandhomx ulied oħra fil-pajjiż tal-oriġini jew anki meta l-ġenituri jkollhom iktar minn 65 sena, meta l-ulied l-oħra tagħhom ikunu jinsabu f’impossibbiltà li jipprovdu għall-ħtiġijiet tagħhom minħabba raġunijiet ta’ saħħa gravi debitament ipprovati (Decreto legislativo Nru 286, Testo Unico delle disposizioni concernenti la disciplina dell’immigrazione e norme sulla condizione dello straniero (Digriet Leġiżlattiv Nru 286, li jirrigwarda test uniku tad-dispożizzjonijiet li jirrigwardaw il-leġiżlazzjoni dwar l-immigrazzjoni u r-regoli rigward il-kundizzjoni tal-barrani), tal-25 ta’ Lulju 1998 (GURI Nru 191, tat-18 ta’ Awwissu 1998), l-Artikolu 29(1)(ċ) u (d) u l-Artikolu 29a).
(
8
)	Ara f’dan ir-rigward, il-premessa 9 tad-direttiva.
(
9
)	Bl-eċċezzjoni tad-dispożizzjonijiet previsti fit-tielet subparagrafu tal-Artikolu 4(1), li ma japplikawx għat-tfal tar-refuġjati.
(
10
)	Ara s-sentenza tal-4 ta’ Marzu 2010, Chakroun (C‑578/08, EU:C:2010:117, punt 43). Il-ġurisprudenza stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2003/86 (ċittadini ta’ pajjiżi terzi) jidhirli li hija trasponibbli, b’analoġija, għall-interpretazzjoni tal-Artikolu 10(1) ta’ din id-direttiva (refuġjati). Fil-fatt, fil-kuntest ta’ din l-aħħar dispożizzjoni, il-leġiżlatur tal-Unjoni jagħmel riferiment espliċitu għall-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva. Nirrileva wkoll li l-premessa 9 tad-Direttiva 2003/86 ma twettaq ebda distinzjoni li twassal sabiex ċittadin ta’ pajjiż terz jibbenefika jew ma jibbenefikax minn protezzjoni internazzjonali.
(
11
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Marzu 2019, E. (C‑635/17, EU:C:2019:192, punt 46 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Ara s-sentenza tat-23 ta’ Jannar 2019, M.A. et (C‑661/17, EU:C:2019:53, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
13
)	Enfasi miżjuda minni.
(
14
)	Enfasi miżjuda minni.
(
15
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar id-drittijiet taċ-ċittadini ta’ l-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom biex jiċċaqilqu u jgħixu liberament fit-territorju ta’ l-Istati Membri u li temenda r-Regolament (KEE) Nru 1612/68 u li tħassar id-Direttivi 64/221/KEE, 68/360/KEE, 72/194/KEE, 73/148/KEE, 75/34/KEE, 75/35/KEE, 90/364/KEE, 90/365/KEE u 93/96/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 5, p. 46).
(
16
)	Ara s-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2014, Reyes (C‑423/12, EU:C:2014:16, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
17
)	Ara s-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2014, Reyes (C‑423/12, EU:C:2014:16, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
18
)	Ara s-sentenza tad-19 ta’ Marzu 2019, Jawo (C‑163/17, EU:C:2019:218, punt 92), li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-ħtiġijiet l-iktar bażiċi jkopru b’mod partikolari dawk li tiekol, li tinħasel u li jkollok fejn tgħix.
(
19
)	Komunikazzjoni tal-Kumissjoni lill-Kunsill u lill-Parlament Ewropew dwar il-linji gwida għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2003/86/KE dwar id-dritt għal riunifikazzjoni tal-familja COM (2014) 210 finali, tat-3 ta’ April 2014, p. 6.
(
20
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Marzu 2019, E. (C‑635/17, EU:C:2019:192, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
21
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
22
)	Jiena ma naħsibx li l-ġurisprudenza stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2014, Reyes (C‑423/12, EU:C:2014:16) hija rilevanti għal din il-kawża. Ċertament, fil-punt 23 tal-imsemmija sentenza l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “ma huwiex neċessarju li jiġu ddeterminati r-raġunijiet [tad-]dipendenza, u għaldaqstant tar-rikors [għal sostenn materjali tal-isponsor]”. Madankollu, id-domanda magħmula ma kinitx tirrigwarda d-definizzjoni tal-membri tal-familja “dipendenti” fuq l-isponsor iżda r-rekwiżiti li l-Istati Membri setgħu jimponu fil-qasam tal-oneru tal-prova.
(
23
)	C‑83/11, EU:C:2012:519.
(
24
)	C‑129/18, EU:C:2019:248.
(
25
)	C‑83/11, EU:C:2012:519.
(
26
)	Sentenza tal-5 ta’ Settembru 2012, Rahman et (C‑83/11, EU:C:2012:519, punt 38).
(
27
)	Sentenza tal-5 ta’ Settembru 2012, Rahman et (C‑83/11, EU:C:2012:519, punt 39), u tas-26 ta’ Marzu 2019, SM (Wild imqiegħed taħt il-kafala Alġerina) (C‑129/18, EU:C:2019:248, punt 63).
(
28
)	Fis-sentenza tas-16 ta’ Jannar 2014, Reyes (C‑423/12, EU:C:2014:16), il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li d-dispożizzjonijiet li, bħad-Direttiva 2004/38, jistabbilixxu l-moviment liberu taċ-ċittadini tal-Unjoni, parti mill-bażi tal-Unjoni, għandhom jiġu interpretati b’mod wiesa’ (punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata). Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja titlaq mill-idea li ċ-ċittadin tal-Unjoni jista’ jkun skoraġġut milli jiċċaqlaq minn Stat Membru għall-ieħor jekk ma setax ikun akkumpanjat mill-membri tal-familja tiegħu.
(
29
)	Id-Direttiva 2003/86 ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 63(3)(a) KE (li sar l-Artikolu 79(2) TFUE), li jaqa’ taħt it-Titolu IV “Il-Viża, l-asil, l-immigrazzjoni u politiki oħra relatati mal-moviment liberu ta’ persuni” (li sar it-Titolu V “L-Ispazju ta’ Libertà, Sigurtà u Ġustizzja”).
(
30
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-27 ta’ Ġunju 2006, Il-Parlament vs Il-Kunsill (C‑540/03, EU:C:2006:429, punt 59), u tas-6 ta’ Diċembru 2012, O et (C‑356/11 u C‑357/11, EU:C:2012:776, punt 79).
(
31
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 7.4. tal-linji gwida tal-Kummissjoni kif ukoll is-sentenza tat-13 ta’ Marzu 2019, E. (C‑635/17, EU:C:2019:192, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
32
)	C‑578/08, EU:C:2010:117.
(
33
)	Sentenza tal-4 ta’ Marzu 2010, Chakroun (C‑578/08, EU:C:2010:117, punt 48).
(
34
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Marzu 2019, E. (C‑635/17, EU:C:2019:192, punt 63), iċċitata iktar ’il fuq, li kienet tirrigwarda l-kwistjoni ta’ diffikultajiet li kellu l-isponsor, refuġjat ta’ oriġini Eritrea, sabiex juri l-eżistenza ta’ rabtiet familjari ma’ minuri.
(
35
)	Sentenza tat-13 ta’ Marzu 2019, E. (C‑635/17, EU:C:2019:192, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll is-sentenza tas-26 ta’ Marzu 2019, SM (Wild imqiegħed taħt il-kafala Alġerina) (C‑129/18, EU:C:2019:248, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata).