62024CJ0373
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla)
30 ta’ Ottubru 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 2003/88/KE – Protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema – Artikolu 1(3) – Artikolu 2(1) – Kunċett ta’ ‘ħin tax-xogħol’ – Attivitajiet tal-prosekuturi tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku – Direttiva 89/391/KEE – Artikolu 2(2) – Partikolaritajiet inerenti għal ċerti attivitajiet speċifiċi fis-servizz pubbliku – Perijodu ta’ ħin stand-by fuq il-post tax-xogħol u perijodu ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, imwettqa barra mill-ħin tax-xogħol – Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti u xierqa”
Fil-Kawża C‑373/24 [Ramavić] (
i
),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Općinski sud u Puli-Pola (il-Qorti Muniċipali ta’ Pula-Pola, il-Kroazja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑3 ta’ Mejju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑24 ta’ Mejju 2024, fil-proċedura
NI
vs
Republika Hrvatska,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Is-Sitt Awla),
komposta minn I. Ziemele (Relatriċi), Presidenta tal-Awla, A. Kumin u S. Gervasoni, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Richard de la Tour,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għar-Republika Hrvatska, minn A. Marjanović, bħala aġent,
–
għall-Gvern Kroat, minn G. Vidović Mesarek, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Mataija u D. Recchia, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(3) u tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381), tal-Artikolu 2 tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 349, rettifika fil-ĠU 2023, L 77, p. 20), kif ukoll tal-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn NI, Viċi Prosekutriċi Pubblika tal-Općinsko državno odvjetništvo u Puli-Pola (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Muniċipali ta’ Pula-Pola, il-Kroazja), u r-Republika Hrvatska (ir-Repubblika tal-Kroazja), irrappreżentata mill-Općinsko državno odvjetništvo u Rijeci (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Muniċipali ta’ Rijeka, il-Kroazja), dwar il-ħlas lil NI tas-sigħat maħduma matul perijodi ta’ ħin stand-by fuq il-post tax-xogħol tiegħu kif ukoll matul perijodi ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 89/391
3
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/391 jipprevedi li:
“1.   Din id-Direttiva għandha tgħodd għas-setturi ta’ attività kollha, kemm pubbliċi u kemm privati (industrijali, agrikoli, kummerċjali, amministrattivi, ta’ servizz, edukattivi, kulturali, ta’ serħan etċ.).
2.   Din id-Direttiva ma għandhiex tgħodd fejn karatteristiċi partikolari għal ċerti attivitajiet ta’ servizzi pubbliċi speċifiċi, bħall-forzi armati jew il-pulizija, jew għal ċerti attivitajiet speċifiċi fis-servizzi tal-protezzjoni ċivili, b’mod inevitabbli jmorru kontra tagħha.
F’dak il-każ, is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema għandhom ikunu żgurati sa fejn ikun possibbli fid-dawl ta’ l-għanijiet ta’ din id-Direttiva.”
Id-Direttiva 2003/88
4
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 2003/88, intitolat “Għan u skop“, jistabbilixxi li:
“1.   Din id-Direttiva tistabbilixxi ħtiġiet minimi tas-siġurtà u s-saħħa għall-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol.
2.   Din id-Diretiva tapplika għal:
(a)
il-perjodi minimi ta’ serħan ta’ kull jum, serħan ta’ kull ġimgħa u leave annwali, għal waqfien u ħin tax-xogħol massimu ta’ kull ġimgħa; u
(b)
ċerti aspetti tax-xogħol bil-lejl, ix-xogħol bix-shift u t-tendenzi tax-xogħol.
3.   Din id-Direttiva għandha tapplika għas-setturi kollha ta’ l-attività, kemm pubblika u wkoll privata, fil-qofol tat-tifsira ta’ l-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/391/KEE, mingħajr preġudizzju għall-Artikoli 14, 17, 18 u 19 ta’ din id-Direttiva.
[…]”
5
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88 huwa fformulat kif ġej:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1.
‘ħin tax-xogħol’ ifisser kwalunkwe perjodu li matulu il-ħaddiem ikunu għax-xogħol, għad-disposizzjoni ta’ min jimpjegah u jwettaq l-attivitajiet jew id-doveri tiegħu, b’konformità mal-liġijiet nazzjonali u/jew prattiċi;
2.
‘perjodu ta’ serħan’ ifisser kwalunkwe perjodu li ma jkunx il-ħin tax-xogħol;
[…]”
Id-dritt Kroat
6
L-Artikolu 121a tal-Ustav Republike Hrvatske (il-Kostituzzjoni tar-Repubblika tal-Kroazja) jgħid li:
“L-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku huwa awtorità ġudizzjarja awtonoma u indipendenti awtorizzata u obbligata li taġixxi kontra l-awturi ta’ delitti u ta’ reati oħra, li tibda proċeduri ġudizzjarji sabiex tipproteġi l-proprjetà tar-Repubblika tal-Kroazja u li tippreżenta rikorsi sabiex tipproteġi l-Kostituzzjoni u l-ordinament ġuridiku.
Il-Parlament Kroat għandu jaħtar il-prosekutur pubbliku ġenerali tar-Repubblika tal-Kroazja għal perjodu ta’ erba’ snin, fuq proposta mill-Gvern tar-Repubblika tal-Kroazja, wara opinjoni minn qabel tal-kumitat kompetenti tal-Parlament Kroat.
Il-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi għandu jaħtar lill-viċi prosekuturi pubbliċi, ineħħihom mill-kariga u jiddeċiedi dwar ir-responsabbiltà dixxiplinari tagħhom.
Il-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi għandu jadotta d-deċiżjonijiet imsemmija fit-tielet paragrafu ta’ dan l-artikolu b’mod imparzjali u abbażi tal-kriterji previsti mil-liġi.
Il-viċi prosekuturi pubbliċi għandhom jeżerċitaw il-funzjoni ta’ prosekutur pubbliku b’mod permanenti.
Il-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi, magħmul minn ħdax-il membru, għandu jinkludi seba’ viċi prosekuturi pubbliċi tal-prosekutur pubbliku ġenerali, żewġ professuri universitarji fix-xjenzi legali u żewġ membri parlamentari, inkluż wieħed mill-oppożizzjoni.
Il-membri tal-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi għandhom jiġu eletti għal perjodu ta’ erba’ snin, u membru wieħed ma jistax elett iktar minn darbtejn.
Il-membri tal-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi għandhom jeleġġu president minn fosthom.
Il-kapijiet tal-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku ma jistgħux jiġu eletti bħala membri tal-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi.
Il-kompetenza, l-organizzazzjoni, il-metodu ta’ għażla tal-membri u l-mod ta’ funzjonament tal-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi għandhom ikunu rregolati mil-liġi.
L-istabbiliment, l-organizzazzjoni, il-mandat u l-kompetenza tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku għandhom ikunu rregolati mil-liġi.”
7
L-Artikolu 10(1) taż-Zakon o radu (il-Kodiċi tax-Xogħol) jistabbilixxi li:
“Ir-relazzjoni ta’ xogħol għandha tkun ibbażata fuq kuntratt ta’ xogħol.”
8
Skont l-Artikolu 60 ta’ dan il-kodiċi:
“1.   Il-ħin tax-xogħol huwa l-ħin li matulu l-ħaddiem huwa obbligat iwettaq kompiti, jew li matulu huwa jkun lest (disponibbli) li jwettaq kompiti skont l-istruzzjonijiet tal-persuna li timpjegah, fil-post fejn għandhom jitwettqu l-kompiti tiegħu jew f’post ieħor iddeterminat mill-persuna li timpjegah.
2.   Il-ħin li matulu l-ħaddiem iżomm ruħu lest li jwieġeb għat-talba tal-persuna li timpjegah sabiex iwettaq kompiti fil-każ ta’ bżonn iżda ma jinsabx fil-post fejn jitwettqu l-kompiti tiegħu jew fi kwalunkwe post ieħor iddeterminat mill-persuna li timpjegah ma għandux jitqies bħala ħin tax-xogħol.
3.   Il-perijodu ta’ ħin stand-by u l-livell tar-remunerazzjoni għandhom ikunu rregolati mill-kuntratt ta’ xogħol jew mill-ftehim kollettiv.
4.   Il-ħin iddedikat mill-ħaddiem għat-twettiq ta’ kompiti fuq talba tal-persuna li timpjegah għandu jitqies bħala ħin tax-xogħol, irrispettivament minn jekk dawn jitwettqux f’post iddeterminat mill-persuna li timpjegah jew f’post magħżul mill-ħaddiem.”
9
L-Artikolu 52(1) tal-Poslovnik državnog odvjetništva (ir-Regolament Intern tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku), jipprevedi li:
“Barra mill-ħinijiet tax-xogħol normali, matul il-jiem ta’ mistrieħ fil-ġimgħa, il-jiem mhux maħduma u l-vaganzi għandhom jsiru biss, bħala regola ġenerali, atti f’każ ta’ neċessità imperattiva. L-eżerċizzju tal-funzjonijiet fil-kuntest ta’ proċeduri preliminari (servizz ta’ ħin stand-by), fi ħdan l-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku tal-kontea u l-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku muniċipali li jeżerċitaw dawn il-funzjonijiet, għandu jiġi żgurat skont wieħed mill-modalitajiet li ġejjin:
–
mingħajr interruzzjoni fil-bini tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku matul il-jiem ta’ xogħol mill-16.00 sat-8.00 tal-jum ta’ xogħol ta’ wara,
–
fil-bini tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku mit-8.00 sat-20.00 – matul il-jiem ta’ xogħol mill-16.00 sat-20.00 bi preżenza obbligatorja fil-post tas-sede tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku,
–
preżenza obbligatorja fil-post tas-sede tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku fil-jum ta’ xogħol wara l-16.00 sat-8.00 tal-jum ta’ xogħol ta’ wara u matul il-vaganzi u l-jiem mhux maħduma b’mod mhux interrott.
[…]”
10
L-Istruzzjonijiet Ġenerali Nru O‑8/11‑1 tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku tar-Repubblika tal-Kroazja dwar il-Funzjonament tas-Servizz ta’ Permanenza, tat‑13 ta’ Ottubru 2011, fil-verżjoni tagħhom applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprevedu b’mod partikolari li l-Općinsko državno odvjetništvo u Puli-Pola (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Muniċipali ta’ Pula-Pola) jiżgura servizz ta’ permanenza fejn il-ħaddiem ikun “dejjem lest, anki id-dar”.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
11
NI hija Viċi Prosekutriċi Pubblika fl-Općinsko državno odvjetništvo u Puli-Pola (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Muniċipali ta’ Pula-Pola). Hemmhekk hija teżerċita l-funzjonijiet tagħha full-time, jiġifieri 40 siegħa fil-ġimgħa, li jitwettqu mit-Tnejn sal-Ġimgħa, mit-8.00 sal-16.00. NI hija obbligata wkoll twettaq perijodi ta’ ħin stand-by, kemm matul il-ħinijiet tax-xogħol normali kif ukoll barra minn dawn il-ħinijiet, li matulhom hija jista’ jkollha twettaq kompiti urġenti, b’mod partikolari fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali preliminari.
12
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, matul dawn il-perijodi ta’ ħin stand-by, jista’ jkun meħtieġ li NI tkun preżenti fid-dar tagħha (permanenti passiva) jew fil-post tas-sede tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku (permanenza attiva), u dan b’mod mhux interrott sabiex tkun tista’ teżerċita, f’kull mument, il-kompiti urġenti imposti.
13
Peress li qieset li s-sistema applikabbli għaliha, b’mod partikolari l-obbligu li tkun disponibbli mingħajr interruzzjoni matul il-perijodi ta’ ħin stand-by tagħha, kien imur kontra d-Direttiva 2003/88 u l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-dritt għal mistrieħ ta’ kuljum, id-dritt għal mistrieħ fil-ġimgħa u l-projbizzjoni ta’ xogħol għal perijodu li jeċċedi 48 siegħa fil-ġimgħa, NI ppreżentat rikors quddiem l-Općinski sud u Puli-Pola (il-Qorti Muniċipali ta’ Pula-Pola, il-Kroazja), li hija l-qorti tar-rinviju, intiż għall-ħlas tas-sigħat maħduma matul is-snin 2015 sa 2019 matul il-perijodi ta’ ħin stand-by, li wħud minnhom twettqu barra mill-ħinijiet tax-xogħol abitwali tagħha, għal ammont ekwivalenti għal dak li jikkorrispondi għat-twettiq ta’ dawn is-sigħat.
14
NI ssostni b’mod partikolari li hija ma tibbenefikax minn sigurtà u minn protezzjoni adegwati fuq ix-xogħol, peress li hija taħdem sigħat barra mill-ħin tax-xogħol, mingħajr limitu ta’ ħin tax-xogħol fil-ġimgħa u mingħajr limitazzjoni tas-sahra. Barra minn hekk, hija tenfasizza li hija ma tirċevix żieda għas-sahra kif ukoll għas-sigħat ta’ xogħol maħduma nhar ta’ Ħadd u fil-vaganzi u tindika li hija tirċievi remunerazzjoni inqas għolja għas-sigħat ta’ xogħol maħduma matul il-perijodi ta’ ħin stand-by milli għal dawk maħduma matul il-ħin tax-xogħol normali tagħha.
15
Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li, fil-Kroazja, l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku huwa awtorità ġudizzjarja awtonoma u indipendenti, li hija obbligata taġixxi kontra l-awturi ta’ reati u tibda proċeduri ġudizzjarji sabiex tipproteġi l-patrimonju tar-Repubblika tal-Kroazja kif ukoll il-Kostituzzjoni. Bħala Viċi Prosekutriċi Pubblika, NI hija għalhekk ikkunsidrata bħala, skont ir-Regolamenti tal-Persunal, uffiċjal awtonomu u indipendenti.
16
Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-awtonomija u l-indipendenza marbuta mal-istatus tagħha jippermettu lil NI tkun protetta minn pressjonijiet esterni li jistgħu jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet tagħha. Min-naħa l-oħra, is-sitwazzjoni tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, bħal NI, hija kkaratterizzata mis-subordinazzjoni tagħhom għall-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku ta’ grad ġerarkiku superjuri u għall-Ministeru għall-Ġustizzja u għall-Amministrazzjoni. Dawn l-uffiċjali huma wkoll suġġetti għal evalwazzjoni obbligatorja tax-xogħol u tal-kompetenzi tagħhom, jistgħu jkunu suġġetti għal sanzjonijiet dixxiplinari u ma jistgħux jeżerċitaw funzjonijiet oħra mingħajr l-approvazzjoni tal-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi.
17
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tindika li, wara l-ħin tax-xogħol normali tagħha, NI tista’ tkun meħtieġa twettaq kompiti li jimplikaw li tkun disponibbli b’mod permanenti, li tista’ tiġi kkuntattjata fi kwalunkwe ħin bit-telefon b’mod partikolari mill-membri tal-forzi tal-ordni u li tista’ tkun meħtieġa tmur immedjatament fil-bini tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jew xi mkien ieħor sabiex twettaq kompiti urġenti wara sejħa ta’ uffiċjal tal-pulizija, bħal fil-każ ta’ inċidenti tat-traffiku jew inċidenti fatali fuq il-post tax-xogħol.
18
Is-sigħat ta’ xogħol imwettqa matul permanenza, kemm jekk tkun attiva jew passiva, u dan barra mis-sigħat normali tax-xogħol, la jitqiesu bħala ħin tax-xogħol normali u lanqas bħala sahra u ma jittiħdux inkunsiderazzjoni għall-eżerċizzju tad-dritt għal jiem ta’ mistrieħ ta’ kuljum u fil-ġimgħa jew tad-dritt għal jiem ta’ leave.
19
Għaldaqstant, it-twettiq ta’ dawn is-sigħat ta’ xogħol jaffettwa s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol ta’ NI, li hija esposta għal sforzi psikiċi u fiżiċi addizzjonali. B’mod partikolari, il-fatt li tkun, matul il-perijodi ta’ ħin stand-by, aċċessibbli f’kull ħin, spiss tard filgħaxija jew matul il-lejl, u li tkun lesta twettaq, matul dawn il-perijodi, sigħat ta’ xogħol barra mill-ħin tax-xogħol normali, jirrappreżenta stress ikbar marbut max-xogħol tagħha.
20
Għall-finijiet tar-riżoluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, u b’mod partikolari tal-ħlas tas-sigħat ta’ xogħol mitluba minn NI, il-qorti tar-rinviju tqis li huwa neċessarju, minn naħa, li jiġi ddeterminat jekk ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandhiex titqies li għandha l-kwalità ta’ “ħaddiem”, b’tali mod li tkun taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88 u, min-naħa l-oħra, li jiġu kklassifikati s-sigħat ta’ xogħol maħduma fil-kuntest tal-perijodi ta’ ħin stand-by. F’dan l-aħħar rigward, hija tistaqsi jekk il-fatt li dawn is-sigħat ma jitqisux bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens ta’ din id-direttiva, jikkostitwixxix ksur tagħha.
21
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Općinski sud u Puli-Pola (il-Qorti Muniċipali ta’ Pula-Pola) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Il-pożizzjoni ta’ prosekutur pubbliku (assistent prosekutur pubbliku/prosekutur pubbliku fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali) taqa’ taħt il-kunċett ta’ ‘ħaddiem’, fis-sens tal-Artikolu 1(3) tad-Direttiva [2003/88], moqri flimkien mal-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, u b’hekk uffiċjal fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jista’ jitqies li huwa ħaddiem għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-istess kundizzjonijiet tax-xogħol għall-ħaddiema kollha tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku?
2)
Inkonnessjoni mal-ewwel domanda, l-Artikolu 2 tad-Direttiva [89/391], li għalih tirreferi d-Direttiva 2003/88 fl-Artikolu 1(3) tagħha, għandu jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill-Istati Membri jeskludu lill-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku (assistent prosekutur pubbliku/prosekutur pubbliku fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali) mill-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet li jiżguraw it-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, inklużi dawk tal-punti 1 u 2 tal-Artikolu 2 tagħha, li jiddefinixxu l-’ħin tax-xogħol’ u l-’perijodu ta’ serħan’?
3)
a)
Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda u fin-negattiv għat-tieni domanda, tqum din il-kwistjoni: fis-sens tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2003/88 (b’mod partikolari l-punt 1 tal-Artikolu 2 u oħrajn), is-servizz ta’ permanenza passiva tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku għandu jitqies bħala ħin tax-xogħol fid-dawl tal-limitazzjonijiet imposti fuq uffiċjal fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku matul permanenza passiva (permanenza fid-dar), fid-dawl tal-missjonijiet u tal-kompiti ta’ xogħol li huwa jwettaq matul din il-permanenza, konformement mal-[Istruzzjonijiet Ġenerali tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku tar-Repubblika tal-Kroazja dwar ix-Xogħol matul is-Servizz ta’ Permanenza Nru O-8/11-1], tat‑13 ta’ Ottubru 2011, kif emendati fit‑12 ta’ Ottubru 2012, u konformement mad-dispożizzjoni taż-Zakon o kaznenom postupku (il-Liġi dwar il-Proċedura Kriminali) […], li jillimitaw b’mod kunsiderevoli l-possibbiltà għal uffiċjal fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, bħala ħaddiem, li jiddedika l-ħin tiegħu għal attivitajiet oħra meta jkun meħtieġ iwettaq is-servizzi ta’ permanenza passiva mid-dar tiegħu, konformement mal-Istruzzjonijiet Ġenerali […]?
b)
Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda u fin-negattiv għat-tieni domanda, tqum din il-kwistjoni: fis-sens tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2003/88 (b’mod partikolari l-punt 1 tal-Artikolu 2 u oħrajn), is-servizz ta’ permanenza attiva (fuq il-post tax-xogħol) tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku għandu jitqies bħala ħin tax-xogħol fid-dawl tal-missjonijiet u tal-kompiti ta’ xogħol li l-uffiċjal fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jwettaq matul din il-permanenza, konformement mal-Istruzzjonijiet Ġenerali tal-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku tar-Repubblika tal-Kroazja dwar ix-Xogħol matul is-Servizz ta’ Permanenza u konformement mad-dispożizzjonijiet tal-Liġi dwar il-Proċedura Kriminali, li jipprovdu li uffiċjal fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku għandu jeżerċita dawn is-servizzi ta’ permanenza attiva fi ħdan il-post tax-xogħol abitwali tiegħu jew f’post ieħor iddeterminat mill-persuna li timpjegah (aċċess fuq il-post, eċċ)?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
22
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2003/88, moqri flimkien mal-Artikolu 31 tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li l-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
23
Qabelxejn, għandu jiġi mfakkar li, għalkemm il-kunċett ta’ “ħaddiem” huwa ddefinit fl-Artikolu 3(a) tad-Direttiva 89/391 bħala li jirreferi għal kwalunkwe persuna impjegata minn persuna li timpjega, inklużi dawk li jkunu għaddejjin minn taħriġ u apprentisti iżda li jeskludi sefturi fid-djar, id-Direttiva 2003/88 ma għamlet l-ebda riferiment għal din id-dispożizzjoni tad-Direttiva 89/391 u lanqas għad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “ħaddiem” kif tirriżulta mil-leġiżlazzjonijiet u/jew mill-prattika nazzjonali (sentenza tal‑14 ta’ Ottubru 2010, Union syndicale Solidaires Isère, C‑428/09, EU:C:2010:612, punt 27).
24
Minn dan jirriżulta li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88, u fid-dawl tal-Artikolu 31 tal-Karta, il-kunċett ta’ “ħaddiem”, li ma jistax jingħata interpretazzjoni li tvarja skont id-drittijiet nazzjonali, għandu portata awtonoma speċifika għad-dritt tal-Unjoni (sentenzi tal‑14 ta’ Ottubru 2010, Union syndicale Solidaires Isère, C‑428/09, EU:C:2010:612, punt 28, tal‑21 ta’ Frar 2018, Matzak, C‑518/15, EU:C:2018:82, punt 28, kif ukoll tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-membri tal-ġudikatura li jippresjedu l-qrati konċiljatorji Taljani), C‑658/18, EU:C:2020:572, punti 88 u 89).
25
Dan il-kunċett għandu jiġi ddefinit skont kriterji oġġettivi li jikkaratterizzaw ir-relazzjoni ta’ xogħol fid-dawl tad-drittijiet u tad-dmirijiet tal-persuni kkonċernati (sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-membri tal-ġudikatura li jippresjedu l-qrati konċiljatorji Taljani), C‑658/18, EU:C:2020:572, punt 90 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
26
Għaldaqstant, fil-kuntest tal-klassifikazzjoni ta’ persuna fir-rigward tal-kunċett ta’ “ħaddiem”, li fl-aħħar mill-aħħar għandha ssir mill-qorti nazzjonali, din għandha tibbaża ruħha fuq il-kriterji oġġettivi u għandha tevalwa globalment iċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża mressqa quddiemha, li jirrigwardaw in-natura kemm tal-attivitajiet ikkonċernati kif ukoll tar-relazzjoni bejn il-partijiet inkwistjoni (sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-membri tal-ġudikatura li jippresjedu l-qrati konċiljatorji Taljani), C‑658/18, EU:C:2020:572, punt 91 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
27
F’dan ir-rigward, il-karatteristika essenzjali tar-relazzjoni ta’ xogħol hija l-fatt li persuna twettaq, għal ċertu żmien, favur u taħt id-direzzjoni ta’ persuna oħra, servizzi li bihom tirċievi remunerazzjoni. Minn dan isegwi li relazzjoni ta’ xogħol teħtieġ l-eżistenza ta’ rabta ta’ subordinazzjoni bejn il-ħaddiem u l-persuna li timpjegah. L-eżistenza ta’ tali rabta għandha tiġi evalwata f’kull każ partikolari abbażi tal-elementi kollha u abbażi taċ-ċirkustanzi kollha li jikkaratterizzaw ir-relazzjonijiet bejn il-partijiet (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 49 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
28
Konsegwentement, sabiex jiġi vverifikat jekk l-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, bħar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88, hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina l-kompiti u l-funzjonijiet eżerċitati minn dawn l-uffiċjali kif ukoll l-obbligi li huma għandhom fir-rigward tal-persuna li timpjegahom.
29
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, għandha ġurisdizzjoni, abbażi tal-proċess tal-kawża prinċipali kif ukoll tal-osservazzjonijiet bil-miktub u orali li jkollha għad-dispożizzjoni tagħha, sabiex tipprovdi lill-qorti tar-rinviju indikazzjonijiet utli, ta’ natura li jippermettulha tiddeċiedi t-tilwima li jkollha quddiemha (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2021, ECOTEX BULGARIA, C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-funzjonijiet tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, bħall-prosekuturi pubbliċi tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali, jikkonsistu fit-twettiq, fil-bini tal-qorti jew tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, jew fil-postijiet tal-avvenimenti kkonċernati, tal-kompiti ta’ servizz preskritti, b’mod partikolari, mill-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, taħt il-kontroll tal-prosekutur pubbliku ta’ grad ġerarkiku superjuri.
31
Fil-fatt, skont il-qorti tar-rinviju, il-viċi prosekutur pubbliku tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali jista’, fi kwalunkwe mument, jirċievi sejħa minn uffiċjal tal-pulizija, li permezz tagħha huwa jkollu l-obbligu li jmur immedjatament fuq il-post tal-avveniment ikkonċernat. Huwa jista’ wkoll ikun obbligat jwettaq l-ewwel interrogazzjoni tal-persuna suġġetta għal prosekuzzjoni kriminali, li jitlob lill-qorti istruttorja ordni ta’ perkwiżizzjoni, li jikkonferma atti tal-kumpilazzjoni urġenti li jkunu ġew ordnati verbalment, li jmexxi l-inkjesti fuq il-post jew li jassistihom fil-każ ta’ inċidenti tat-traffiku, ta’ inċidenti fatali fuq il-post tax-xogħol jew ta’ reati oħra, li jassisti għas-smigħ tax-xhieda quddiem il-qorti istruttorja, li jieħu miżuri preventivi jew li jitlob it-tqegħid tal-akkużat taħt arrest preventiv u li jassisti għas-seduta relatata ma’ dan l-arrest.
32
F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li s-sitwazzjoni tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, bħal NI, hija kkaratterizzata mis-subordinazzjoni tagħhom għall-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku ta’ grad ġerarkiku superjuri kif ukoll għall-Ministeru għall-Ġustizzja u għall-Amministrazzjoni, li jwettaq kompiti ta’ amministrazzjoni ġudizzjarja għall-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, fosthom l-eżami ta’ lmenti dwar l-aġir tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jew l-istabbiliment tar-responsabbiltà professjonali ta’ dawn l-uffiċjali, jiżgura li l-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku ikollhom kundizzjonijiet materjali u finanzjarji adegwati, bini u kundizzjonijiet oħra neċessarji għall-funzjonament tagħhom u japprova l-pjan ta’ reklutaġġ ta’ uffiċjali ġodda fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku kif ukoll ir-reklutaġġ ta’ uffiċjali bħala persunal ta’ sostenn tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku.
33
Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku ta’ grad ġerarkiku inferjuri huma suġġetti għall-kontrolli mwettqa mill-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku ta’ grad ġerarkiku superjuri, u dan konformement mal-organizzazzjoni ġerarkika tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, li skontha l-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku muniċipali huma subordinati għall-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku tal-kontea, li dawn tal-aħħar kif ukoll l-uffiċċji tal-prosekutur pubbliku speċjalizzati huma subordinati għall-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku tar-Repubblika tal-Kroazja. Konsegwentement, il-Kunsill Superjuri tal-Prosekuturi Pubbliċi jista’ jneħħi mill-kariga uffiċjal fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku minħabba nuqqas dixxiplinari, minħabba kundanni għal reati kriminali, kompetenzi insuffiċjenti jew ukoll għal telf ta’ kapaċità.
34
Għalhekk, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, jidher li viċi prosekutur pubbliku tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali jinsab f’relazzjoni ta’ subordinazzjoni fil-konfront tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku ta’ grad ġerarkiku superjuri, li tikkaratterizza l-eżistenza ta’ relazzjoni ta’ xogħol.
35
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2003/88, moqri flimkien mal-Artikolu 31 tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
Fuq it-tieni domanda
36
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/391, li għalih jirreferi l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2003/88, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi l-attività ta’ uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88.
37
F’dan ir-rigward, għandu jiġi mfakkar li, skont l-Artikolu 1(3) tad‑Direttiva 2003/88, moqri flimkien mal-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/391, li għalih dan l-Artikolu 1(3) jirreferi, dawn id-direttivi japplikaw għall-oqsma kollha ta’ attività, privati jew pubbliċi, sabiex jippromwovu t-titjib tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol u sabiex jirregolaw ċerti aspetti tal‑organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol tagħhom (sentenza tat‑3 ta’ Mejju 2012, Neidel, C‑337/10, EU:C:2012:263, punt 20).
38
Madankollu, l-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/391 jipprevedi, fl-ewwel subparagrafu tiegħu, li din ma tapplikax meta karatteristiċi partikolari inerenti għal ċerti attivitajiet speċifiċi fis-servizz pubbliku, b’mod partikolari fil-forzi armati jew fil-pulizija, jew għal ċerti attivitajiet speċifiċi fis-servizzi ta’ protezzjoni ċivili, jipprekludu din l-applikazzjoni b’mod inevitabbli, u jippreċiża, fit-tieni subparagrafu tiegħu, li, f’tali każ, is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema għandhom madankollu jiġu żgurati, sa fejn ikun possibbli, fid-dawl tal-għanijiet tal-imsemmija direttiva (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597 punt 53).
39
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/391 għandu jingħata interpretazzjoni li tillimita l-portata tiegħu għal dak li huwa strettament neċessarju għall-protezzjoni tal-interessi li huwa jippermetti lill-Istati Membri jipproteġu (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
40
Il-kriterju użat f’din id-dispożizzjoni sabiex jiġu esklużi ċerti attivitajiet mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 89/391 u, għaldaqstant, minn dak tad-Direttiva 2003/88 ma huwiex ibbażat fuq l-appartenenza tal-ħaddiema għal wieħed mis-setturi tas-servizz pubbliku msemmija fl-imsemmija dispożizzjoni, ikkunsidrata fil-globalità tagħha, iżda esklużivament fuq in-natura speċifika ta’ ċerti kompiti partikolari eżerċitati mill-ħaddiema ta’ dawn is-setturi, li tiġġustifika eċċezzjoni għar-regoli fil-qasam tal-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema, minħabba n-neċessità assoluta li tiġi ggarantita protezzjoni effikaċi tal-komunità (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
41
Fost il-karatteristiċi partikolari inerenti għal dawn l-attivitajiet speċifiċi li jiġġustifikaw, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/391, eċċezzjoni għar-regoli fil-qasam tal-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema, hemm il-fatt li dawn l-attivitajiet, min-natura tagħhom stess, ma humiex tali li jippermettu ppjanar tal-ħin tax-xogħol (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42
Għalhekk, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/391 jippermetti li titħares l-effettività tal-attivitajiet speċifiċi tal-funzjoni pubblika li l-kontinwità tagħhom hija indispensabbli sabiex jiġi żgurat l-eżerċizzju effettiv tal-funzjonijiet essenzjali tal-Istat. Dan ir-rekwiżit ta’ kontinwità għandu jiġi evalwat fid-dawl tan-natura speċifika tal-attività kkunsidrata (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43
F’dan ir-rigward, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rekwiżit ta’ kontinwità tas-servizzi attivi fl-oqsma tas-saħħa pubblika, tas-sigurtà pubblika u tal-ordni pubbliku ma jipprekludix li, meta jitwettqu f’kundizzjonijiet normali, l-attivitajiet ta’ dawn is-servizzi jistgħu jiġu organizzati, fir-rigward tal-ħinijiet tax-xogħol tal-impjegati tagħhom, b’tali mod li l-eċċezzjoni prevista fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 89/391 tapplika għal tali servizzi biss f’ċirkustanzi ta’ gravità u ta’ portata eċċezzjonali, bħal katastrofi naturali jew teknoloġiċi, attentati jew aċċidenti kbar, li jeħtieġu l-adozzjoni ta’ miżuri indispensabbli għall-protezzjoni tal-ħajja, tas-saħħa kif ukoll tas-sigurtà tal-komunità, u li l-eżekuzzjoni tajba tagħhom tkun kompromessa jekk ir-regoli kollha stipulati mid-Direttiva 2003/88 kellhom jiġu osservati. F’tali każijiet, għandha tiġi rrikonoxxuta prijorità assoluta għall-għan ta’ protezzjoni tal-popolazzjoni, għad-detriment tal-osservanza tad-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, li jistgħu provviżorjament jinkisru fi ħdan l-imsemmija servizzi (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 59 u l-ġurisprudenza ċċitata).
44
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ċerti attivitajiet partikolari tas-servizz pubbliku għandhom, anki meta jiġu eżerċitati f’kundizzjonijiet normali, karatteristiċi tant speċifiċi li n-natura tagħhom tipprekludi, b’mod inevitabbli, ippjanar tal-ħin tax-xogħol li josserva r-rekwiżiti imposti mid-Direttiva 2003/88 (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45
Dan huwa, b’mod partikolari, il-każ tal-attivitajiet li, sabiex jissodisfaw b’mod effikaċi l-għan ta’ interess ġenerali li huwa assenjat lilhom, jistgħu jiġu eżerċitati biss b’mod kontinwu u mill-istess ħaddiem wieħed, mingħajr ma jkun possibbli li tiġi stabbilita sistema ta’ rotazzjoni li tippermetti li jingħata, b’intervalli regolari, lill-imsemmi ħaddiem, id-dritt għal sigħat jew għal ġranet ta’ mistrieħ wara li jkun wettaq ċertu numru ta’ sigħat jew ġranet ta’ xogħol (sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo, C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 61 u l-ġurisprudenza ċċitata).
46
F’dan il-kuntest, hija l-qorti tar-rinviju, li għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt nazzjonali, li għandha tivverifika sa fejn il-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 40 sa 45 ta’ din is-sentenza hija applikabbli għall-attività tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali, bħal NI. Madankollu, konformement mal-ġurisprudenza msemmija fil-punt 29 ta’ din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tagħti lil din il-qorti tar-rinviju indikazzjonijiet utli għall-evalwazzjoni li hija għandha twettaq.
47
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-attività tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali taqa’, bħala prinċipju, fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 89/391, sa fejn din hija attività amministrattiva jew attività ta’ servizz li taqa’ taħt is-settur pubbliku (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-membri tal-ġudikatura li jippresjedu l-qrati konċiljatorji Taljani), C‑658/18, EU:C:2020:572, punt 85).
48
Barra minn hekk, ma hemm xejn f’din id-deċiżjoni li jindika li l-attività eżerċitata mill-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali għandha karatteristiċi speċifiċi li jipprekludu l-ippjanar tal-ħin tax-xogħol konformement mar-rekwiżiti previsti mid-Direttiva 2003/88. Pereżempju, fid-dawl tas-setgħat u tar-responsabbiltajiet ta’ dawn il-prosekuturi pubbliċi, ma jistax jiġi eskluż li l-kontinwità tal-funzjonijiet tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku tista’ tiġi żgurata permezz ta’ sistema ta’ rotazzjoni tal-prosekuturi pubbliċi tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-perijodu ta’ ħin stand-by tagħhom huwa ppjanat xahar minn qabel u li huwa possibbli li uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali jew tal-kontea jieħu ħsieb li jiżgura l-permanenza li normalment għandha titwettaq minn uffiċċju tal-prosekutur pubbliku ieħor. Għalhekk ma jidhirx li sistema ta’ rotazzjoni jew ta’ ppjanar tal-ħin tax-xogħol hija intrinsikament inkompatibbli mal-karatteristiċi tal-imsemmija attivitajiet.
49
Għalhekk, jidher li, meta l-attivitajiet tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jitwettqu f’kundizzjonijiet normali, dawn jistgħu jkunu suġġetti għal ippjanar tal-ħin tax-xogħol li josserva r-rekwiżiti imposti mid-Direttiva 2003/88.
50
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda hija li l-Artikolu 2 tad-Direttiva 89/391, li għalih jirreferi l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2003/88, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi l-attività ta’ uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88, sakemm din l-attività, meta tiġi eżerċitata f’kundizzjonijiet normali, tkun tista’ tiġi suġġetta għal ippjanar tal-ħin tax-xogħol li josserva r-rekwiżiti imposti mid-Direttiva 2003/88.
Fuq it-tielet domanda
51
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88 għandux jiġi interpretat fis-sens li perijodu ta’ ħin stand-by imwettaq barra mill-ħin tax-xogħol normali tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, li jimplika l-preżenza obbligatorja ta’ dawn l-uffiċjali fuq il-post tax-xogħol, jew perijodi ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, li jimplika tali preżenza fid-dar tagħhom, għandu jiġi kklassifikat bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2.
52
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88 jiddefinixxi l-kunċett ta’ “ħin tax-xogħol” bħala kull perijodu li matulu l-ħaddiem ikun għax-xogħol, għad-dispożizzjoni tal-persuna li timpjega u jwettaq l-attività jew id-doveri tiegħu, skont il-liġijiet u/jew il-prattiki nazzjonali. Skont il-ġurisprudenza stabbilita, dan il-kunċett għandu jinftiehem b’kuntrast mal-perijodu ta’ mistrieħ, peress li dawn iż-żewġ kunċetti jeskludu lil xulxin (sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2015, Federación de Servicios Privados del sindicato Comisiones obreras, C‑266/14, EU:C:2015:578, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
53
F’dan ir-rigward, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li dan l-Artikolu 2 ma jipprevedix kategorija intermedjarja bejn il-kunċetti ta’ “ħin tax-xogħol” u ta’ “perijodu ta’ mistrieħ” (sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2015, Federación de Servicios Privados del sindicato Comisiones obreras, C‑266/14, EU:C:2015:578, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata) kif ukoll il-fatt li, fost l-elementi karatteristiċi tal-kunċett ta’ “ħin tax-xogħol”, fis-sens ta’ din id-direttiva, ma tinsabx l-intensità tax-xogħol imwettaq mill-ħaddiem jew l-effiċjenza ta’ dan tal-aħħar. Għalhekk, il-perijodu ta’ ħin stand-by imwettaq mill-prosekuturi pubbliċi tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali għandu jiġi kklassifikat jew bħala “ħin tax-xogħol” jew bħala “perijodu ta’ mistrieħ” għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88 (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata).
54
Barra minn hekk, il-kunċetti ta’ “ħin tax-xogħol” u ta’ “perijodu ta’ mistrieħ” jikkostitwixxu kunċetti tad-dritt tal-Unjoni li għandhom jiġu ddefiniti skont karatteristiċi oġġettivi, billi jsir riferiment għas-sistema u għall-għan tad-Direttiva 2003/88. Fil-fatt, hija biss tali interpretazzjoni awtonoma li hija ta’ natura li tiżgura lil din id-direttiva l-effikaċja sħiħa kif ukoll applikazzjoni uniformi ta’ dawn il-kunċetti fl-Istati Membri kollha (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
55
Għaldaqstant, għandu jiġi eżaminat jekk, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-elementi li jikkostitwixxu l-kunċett ta’ “ħin tax-xogħol” humiex issodisfatti meta l-ħaddiem iwettaq perijodu ta’ ħin stand-by fuq il-post tax-xogħol tiegħu jew perijodi ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, jiġifieri perijodu li matulu l-ħaddiem jibqa’ għad-dispożizzjoni tal-persuna li timpjegah sabiex ikun jista’ jiżgura provvista ta’ xogħol, fuq talba ta’ din tal-aħħar, mingħajr ma jkun imġiegħel jibqa’ fuq il-post tax-xogħol tiegħu (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56
Fir-rigward il-perijodi ta’ ħin stand-by, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li perijodu li matulu ebda attività ma hija effettivament eżerċitata mill-ħaddiem għall-benefiċċju tal-persuna li timpjegah ma jikkostitwixxix neċessarjament “perijodu ta’ mistrieħ”, għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88 (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
57
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għal dak li jirrigwarda l-perijodu ta’ ħin stand-by imwettaq fuq il-post tax-xogħol, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ppreċiżat li l-fattur determinanti sabiex jitqies li l-elementi karatteristiċi tal-kunċett ta’ “ħin tax-xogħol”, fis-sens tad-Direttiva 2003/88, ikunu preżenti huwa l-fatt li l-ħaddiem ikun marbut li jkun fiżikament preżenti fuq il-post iddeterminat mill-persuna li timpjega u li jżomm ruħu għad-dispożizzjoni ta’ din tal-aħħar sabiex ikun jista’ jipprovdi immedjatament is-servizzi xierqa fil-każ ta’ bżonn (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
58
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li, matul tali perijodu ta’ ħin stand-by, il-ħaddiem, obbligat li jibqa’ fil-post tax-xogħol tiegħu għad-dispożizzjoni immedjata tal-persuna li timpjegah, għandu jibqa’ mbiegħed mill-ambjent soċjali u familjari tiegħu u jibbenefika minn flessibbiltà żgħira sabiex jiġġestixxi l-ħin li matulu s-servizzi professjonali tiegħu ma humiex mitluba. Għaldaqstant, dan il-perijodu kollu għandu jiġi kklassifikat bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens tad-Direttiva 2003/88, indipendentement mix-xogħol realment imwettaq mill-ħaddiem matul l-imsemmi perijodu (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
59
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-perijodi ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali perijodu għandu wkoll jiġi kklassifikat, fl-intier tiegħu, bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens tad-Direttiva 2003/88, meta, fid-dawl tal-impatt oġġettiv u sinjifikattiv ħafna tar-restrizzjonijiet imposti fuq il-ħaddiem fuq il-possibbiltajiet, għal dan tal-aħħar, li jiddedika ruħu għall-interessi personali u soċjali tiegħu, huwa distint minn perijodu li matulu l-ħaddiem għandu biss ikun għad-dispożizzjoni ta’ min iħaddmu sabiex dan tal-aħħar ikun jista’ jingħaqad miegħu (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
60
Minn dan jirriżulta li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “ħin tax-xogħol”, fis-sens tad-Direttiva 2003/88, il-perijodi ta’ ħin stand-by kollha, inklużi dawk skont sistema stand-by, li matulhom ir-restrizzjonijiet imposti fuq il-ħaddiem huma tali li jaffettwaw oġġettivament u b’mod sinjifikattiv ħafna l-possibbiltà, għal dan tal-aħħar, li jiġġestixxi liberament, matul dawn il-perijodi, il-ħin li matulu s-servizzi professjonali tiegħu ma humiex mitluba u li jiddedika dan il-ħin għall-interessi tiegħu stess (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
61
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li perijodu ta’ ħin stand-by li matulu ħaddiem jista’, fid-dawl tat-terminu raġonevoli mogħti lilu sabiex ikompli l-attivitajiet professjonali tiegħu, jippjana l-attivitajiet personali u soċjali tiegħu ma jikkostitwixxix, a priori, il-“ħin tax-xogħol”, fis-sens tad-Direttiva 2003/88. Għall-kuntrarju, perijodu ta’ ħin stand-by li matulu t-terminu impost fuq il-ħaddiem sabiex jerġa’ jibda jaħdem huwa limitat għal ftit minuti għandu, bħala prinċipju, jitqies fl-intier tiegħu bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens ta’ din id-direttiva, peress li l-ħaddiem huwa, fil-prattika, skoraġġut ħafna milli jippjana kwalunkwe attività ta’ mistrieħ, anki għal żmien qasir (sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
62
Madankollu, kif enfasizzat il-Qorti tal-Ġustizzja, l-impatt ta’ tali terminu ta’ reazzjoni għandu jiġi evalwat fi tmiem evalwazzjoni konkreta, li tieħu inkunsiderazzjoni, jekk ikun il-każ, restrizzjonijiet oħra li jkunu imposti fuq il-ħaddiem matul il-perijodu ta’ ħin stand-by tiegħu, inkluż skont sistema stand-by (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2021, Dopravní podnik hl. m. Prahy, C‑107/19, EU:C:2021:722, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
63
Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li viċi prosekutur pubbliku tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali, bħal NI, għandu l-obbligu, matul il-perijodi ta’ ħin stand-by kollha tiegħu, li jkun lest, f’kull mument, jintervjeni sabiex iwettaq kompiti u funzjonijiet ekwivalenti għal dawk li huwa jwettaq matul il-ħinijiet normali tax-xogħol fuq il-post tax-xogħol. Għaldaqstant, jidher li dan ma jistax effettivament, matul perijodu ta’ ħin stand-by, jitbiegħed mill-post tax-xogħol tiegħu jew, matul perijodu ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, mid-dar tiegħu, u jiddedika ruħu għall-interessi tiegħu stess.
64
Madankollu, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa, fid-dawl tal-elementi rilevanti kollha u, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punti 55 sa 62, jekk, f’dan il-każ, il-perijodu ta’ ħin stand-by imwettaq minn prosekutur pubbliku tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku muniċipali fuq il-post tax-xogħol tiegħu kif ukoll il-perijodi ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by imwettaq minnu mid-dar tiegħu għandhomx jiġu kklassifikati bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens tad-Direttiva 2003/88.
65
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tielet domanda hija li l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88 għandu jiġi interpretat fis-sens li perijodu ta’ ħin stand-by imwettaq barra mill-ħin tax-xogħol normali tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, li jimplika l-preżenza obbligatorja ta’ dawn l-uffiċjali fuq il-post tax-xogħol, jew perijodu ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, li jimplika tali preżenza fid-dar tagħhom, għandu jiġi kklassifikat bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2, sa fejn, matul dawn il-perijodi ta’ ħin stand-by, ir-restrizzjonijiet imposti fuq l-imsemmija uffiċjali jkunu ta’ natura li jaffettwaw oġġettivament u b’mod sinjifikattiv ħafna l-possibbiltà, għal dawn tal-aħħar, li jiġġestixxu liberament, matul l-imsemmija perijodi, iż-żmien li matulu s-servizzi professjonali tagħhom ma humiex mitluba u li jiddedikaw dan il-ħin għall-interessi tagħhom stess.
Fuq l-ispejjeż
66
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Is-Sitt Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol, moqri flimkien mal-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
2)
L-Artikolu 2 tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol, li għalih jirreferi l-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2003/88, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li teskludi l-attività ta’ uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88, sakemm din l-attività, meta tiġi eżerċitata f’kundizzjonijiet normali, tkun tista’ tiġi suġġetta għal ippjanar tal-ħin tax-xogħol li josserva r-rekwiżiti imposti mid-Direttiva 2003/88.
3)
L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2003/88 għandu jiġi interpretat fis-sens li perijodu ta’ ħin stand-by imwettaq barra mill-ħin tax-xogħol normali tal-uffiċjali fi ħdan l-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, li jimplika l-preżenza obbligatorja ta’ dawn l-uffiċjali fuq il-post tax-xogħol, jew perijodu ta’ ħin stand-by skont sistema stand-by, li jimplika tali preżenza fid-dar tagħhom, għandu jiġi kklassifikat bħala “ħin tax-xogħol”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 2, sa fejn, matul dawn il-perijodi ta’ ħin stand-by, ir-restrizzjonijiet imposti fuq l-imsemmija uffiċjali jkunu ta’ natura li jaffettwaw oġġettivament u b’mod sinjifikattiv ħafna l-possibbiltà, għal dawn tal-aħħar, li jiġġestixxu liberament, matul l-imsemmija perijodi, iż-żmien li matulu s-servizzi professjonali tagħhom ma humiex mitluba u li jiddedikaw dan il-ħin għall-interessi tagħhom stess.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Kroat.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.