62023TJ0329_RES
Zaak T‑329/23
Tsjechische Republiek
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Tiende kamer – uitgebreid) van 9 april 2025
„Eigen middelen van de Unie – Financiële verantwoordelijkheid van de lidstaten – Verplichting voor de lidstaten om eigen middelen ter beschikking te stellen van de Commissie – Betaling aan de Commissie ten bedrage van niet-geïnde eigen middelen – Invoerrechten – Invoer van textiel, schoeisel en zonnebrillen uit Azië – Douanewaarde – Geen onderwaardering – Geen verplichting om een zekerheid te stellen vóór de vrijgave – Ongerechtvaardigde verrijking van de Unie
Eigen middelen van de Europese Unie – Vaststelling en terbeschikkingstelling door de lidstaten – Terbeschikkingstelling waarbij een voorbehoud wordt gemaakt – Beroep dat gebaseerd is op de ongerechtvaardigde verrijking van de Unie – Bewijslast
(Art. 268 en 340, tweede alinea, VWEU)
(zie punten 38, 39)
Douane-unie – Gemeenschappelijk douanetarief – Douanewaarde – Vaststelling – Methoden voor vaststelling – Vaststelling op basis van een statistische waarde, zoals de laagste aanvaardbare prijs (LAP) – Ontoelaatbaarheid voor de vaststelling van de douanewaarde volgens de fall-backmethode – Gebruik van een statistische waarde louter om mogelijk ondergewaardeerde invoer te detecteren
(Verordening nr. 2913/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 29)
(zie punten 82‑84, 93)
Eigen middelen van de Europese Unie – Bescherming van de financiële belangen van de Europese Unie – Verplichting van de lidstaten – Zekerheidsstelling op ingevoerde goederen met een mogelijk ondergewaardeerde douanewaarde – Voorwaarde – Gegevens die toelaten een hoger bedrag aan douanerechten te berekenen dan het bedrag dat is vastgesteld op basis van de aangegeven douanewaarde
(Verordening nr. 2913/92 van het Europees Parlement en de Raad, art. 13, lid 1, art. 29, 30 en 31; verordening nr. 2454/93 van de Commissie, art. 248, lid 1)
(zie punten 85‑87, 94, 95)
Samenvatting
Het Gerecht wijst een beroep wegens ongerechtvaardigde verrijking van de Europese Unie toe en spreekt zich daarbij voor het eerst uit over een kwestie die betrekking heeft op, ten eerste, het onderzoek van een door een lidstaat ingesteld beroep op grond van vermeende ongerechtvaardigde verrijking wat eigen middelen op douanegebied betreft, en, ten tweede, het gebruik van een statistische waarde als basis voor de berekening van de douanewaarde van goederen.
Als gevolg van de opheffing, met ingang van 1 januari 2005, van alle contingenten die van toepassing waren op de invoer van textiel en kleding van oorsprong uit landen die zijn aangesloten bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO), werd de Unie blootgesteld aan een zeer grote invoer van textiel en schoeisel uit Azië, en in het bijzonder uit China, alsmede aan een risico van onderwaardering van de douanewaarde van die invoer. In antwoord op dat risico voorzag de prioritaire-controleoperatie (
1
) onder de naam „Discount” (hierna: „PCA Discount”), waarmee alle lidstaten hadden ingestemd, in grondigere douanecontroles die waren gericht op de invoer uit China, Thailand en Vietnam van bepaalde producten, te weten textiel, schoeisel en zonnebrillen, met een lage douanewaarde. In het kader van deze operatie werden risicodrempelwaarden vastgesteld, die de douaneautoriteiten van de lidstaten in staat stelden om invoeraangiften met een bijzonder lage waarde, en dus met een hoog risico op onderwaardering van de douanewaarde, te detecteren. Daartoe zijn twintig codes van het geïntegreerde douanetarief van de Europese Unie geselecteerd en is voor elk van deze codes een „gecorrigeerde gemiddelde prijs” (hierna: „GGP”) door de Europese Commissie vastgesteld. Vervolgens werd een gemiddelde voor de hele Unie berekend op basis van het rekenkundig gemiddelde van de in alle lidstaten vastgestelde GGP’s, waarbij abnormaal hoge of lage waarden buiten beschouwing werden gelaten. Ten slotte werd de „laagste aanvaardbare prijs” (hierna: „LAP”) berekend en gebruikt als risicodrempelwaarde. Deze kwam overeen met 50 % van de GGP’s.
De Commissie heeft van 10 tot en met 14 november 2014 een inspectiebezoek aan Tsjechië gebracht in verband met de uitvoering van PCA Discount door deze lidstaat. De Commissie heeft naar aanleiding van dit bezoek de Tsjechische autoriteiten in kennis gesteld van een verslag, waarin zij twijfels heeft geuit over de uitvoering van deze operatie. Uiteindelijk is zij tot de slotsom gekomen dat er geen doeltreffende controle had plaatsgevonden van alle betrokken douaneaangiften en dat alle goederen waren vrijgegeven zonder dat er zekerheid was gesteld, ondanks het feit dat er gerede twijfel bestond over de vraag of de douanewaarde van de betrokken goederen was ondergewaardeerd. Volgens haar heeft die situatie ertoe geleid dat er onder de verantwoordelijkheid van de Tsjechische autoriteiten traditionele eigen middelen van de Unie waren verloren gegaan, gelijk aan het verschil tussen het douanerecht berekend op basis van de aangegeven douanewaarde en dat berekend op basis van de LAP. Tijdens de uitwisselingen tussen de Tsjechische Republiek en de Commissie, waarbij laatstgenoemde de door die lidstaat aangevoerde bewijzen niet heeft aanvaard, heeft de Commissie er herhaaldelijk op aangedrongen dat die lidstaat eerst het verschil tussen het op basis van de aangegeven douanewaarde berekende douanerecht en het op basis van de LAP berekende recht ter beschikking zou stellen van de begroting van de Unie, en vervolgens het verschil tussen het op basis van de aangegeven douanewaarde berekende douanerecht en het recht berekend op basis van de GGP (in plaats van de LAP). Hoewel de Tsjechische Republiek herhaaldelijk bezwaar had gemaakt, heeft zij de bedragen die voortvloeien uit de berekening van de bovengenoemde verschillen, onder voorwaarden ter beschikking van de begroting van de Unie gesteld. Op 22 juni 2020 heeft een gedeeltelijke compensatie van het betaalde bedrag ten gunste van de Tsjechische Republiek plaatsgevonden.
In deze context heeft de Tsjechische Republiek het onderhavige beroep ingesteld op grond van een ongerechtvaardigde verrijking van de Unie.
Beoordeling door het Gerecht
In de eerste plaats herinnert het Gerecht aan de bewijsregels die van toepassing zijn op een schadevordering die is gebaseerd op ongerechtvaardigde verrijking van de Unie. Volgens de rechtspraak van het Hof dient het Gerecht bij een dergelijke vordering die is ingesteld door een lidstaat die een bedrag aan eigen middelen van de Unie ter beschikking heeft gesteld van de Commissie en daarbij voorbehoud heeft gemaakt ten aanzien van de gegrondheid van het standpunt van die instelling, met name te beoordelen of de verarming van de verzoekende lidstaat, die overeenkomt met dat ter beschikking van de Commissie gestelde bedrag, en de daarmee samenhangende verrijking van die instelling, gerechtvaardigd worden door de verplichtingen die krachtens het Unierecht op die lidstaat rusten op het gebied van eigen middelen van de Unie, dan wel of, integendeel, een dergelijke rechtvaardiging voor die verarming en die verrijking ontbreekt. (
2
)
Het staat dus aan de lidstaat om aan te tonen dat hij krachtens de Unieregels inzake het stelsel van eigen middelen niet verplicht was om het bedrag aan eigen middelen dat het voorwerp van het geding vormt, ter beschikking van de Commissie te stellen en dat hij zijn verplichtingen is nagekomen. Die bewijslast houdt echter niet in dat de Commissie – op algemene wijze en zonder dienaangaande bewijs aan te dragen – louter kan stellen dat de door de lidstaat aangevoerde elementen niet volstaan.
In de tweede plaats, wat de relevantie van de statistische waarde als basis voor de raming van de douanewaarde betreft, stelt het Gerecht vast dat de Commissie in essentie betoogt dat de aangegeven douanewaarde niet kan worden aanvaard zolang deze lager is dan de LAP en dat de nationale autoriteiten bijgevolg moeten eisen dat een zekerheid wordt gesteld voordat de goederen worden vrijgegeven. Het Gerecht is van oordeel dat de hypothese volgens welke elke douanewaarde lager dan de LAP in beginsel moet worden afgewezen, ongeacht de mate van twijfel die al dan niet blijft bestaan na verificaties en controles door de douaneautoriteiten, zou voorbijgaan aan de speelruimte waarover de lidstaten beschikken bij het verrichten van douanecontroles en aan de douanewetgeving die voorziet in een specifieke procedure ingeval de aangegeven douanewaarde ter discussie wordt gesteld.
Het Gerecht oordeelt derhalve dat een statistische waarde zoals de LAP enkel kan worden gebruikt als een instrument voor risicoanalyse, dat wil zeggen als een op risicoprofielen gebaseerd instrument om mogelijk ondergewaardeerde invoer te detecteren die vervolgens moet worden geverifieerd, en niet als een instrument om de douanewaarde van die invoer vast te stellen.
In de derde en laatste plaats onderzoekt het Gerecht, in het kader van een beoordeling van de reële mogelijkheden voor de Tsjechische douaneautoriteiten om een hogere douanewaarde vast te stellen, of de toepassing van secundaire methoden (
3
) ertoe had kunnen leiden dat de douanewaarde hoger is dan de transactiewaarde (
4
), en of bijgevolg het stellen van een zekerheid vóór de vrijgave van de betrokken goederen had bijgedragen aan de bescherming van de financiële belangen van de Unie.
In dit verband herinnert het Gerecht eraan dat het doel van zekerheden erin bestaat om, ten eerste, de douaneautoriteiten toe te staan de goederen vrij te geven terwijl het onderzoek van die goederen en van de bijbehorende documentatie wordt voortgezet en, ten tweede, te voorkomen dat een potentiële douaneschuld die voortvloeit uit een dergelijk onderzoek niet langer kan worden geïnd. Hieruit volgt dat een zekerheidsstelling alleen bijdraagt aan de bescherming van de financiële belangen van de Unie wanneer de douaneautoriteiten van een lidstaat over gegevens beschikken die hen in staat stellen om een hoger bedrag aan douanerechten te berekenen dan het bedrag dat is geïnd op basis van de aangegeven douanewaarde en om een aanvullend recht op eigen middelen ten gunste van de Unie vast te stellen. Voorts herinnert het Gerecht eraan dat een statistische waarde zoals de LAP niet dient om de douanewaarde van de goederen vast te stellen, zelfs niet in het kader van de vaststelling van de waarde volgens de fall-backmethode.
Aangezien het gebruik van willekeurige of fictieve douanewaarden door het communautair douanewetboek (
5
) en door de rechtspraak uitgesloten was, oordeelt het Gerecht dat er in het dossier geen elementen zijn op grond waarvan kan worden besloten dat de toepassing van de fall-backmethode (
6
) zou hebben geleid tot de inning van aanvullende douanerechten en dus van eigen middelen van de Unie.
Bijgevolg oordeelt het Gerecht dat de Tsjechische Republiek krachtens de Unieregels inzake het stelsel van eigen middelen niet verplicht was om het bedrag aan eigen middelen dat het voorwerp van het geding vormt, ter beschikking te stellen van de Commissie. Derhalve wordt de Commissie veroordeeld tot terugbetaling ervan aan de betrokken lidstaat.
(
1
)	Krachtens artikel 13, lid 2, van verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek (PB 1992, L 302, blz. 1; hierna: „communautair douanewetboek”).
(
2
)	Zie in die zin arrest van 9 juli 2020, Tsjechië/Commissie (C 575/18 P, EU:C:2020:530, punt 83).
(
3
)	Zoals bedoeld in de artikelen 30 en 31 van het communautair douanewetboek.
(
4
)	Krachtens artikel 29 van het communautair douanewetboek.
(
5
)	Artikel 30, lid 2, van het communautair douanewetboek.
(
6
)	In de zin van artikel 31 van het communautair douanewetboek.