Gevoegde zaken C‑415/20, C‑419/20 en C‑427/20
Gräfendorfer Geflügel- und Tiefkühlfeinkost Produktions GmbHenF. Reyher Nchfg. GmbH & Co. KG vertr. d. d. Komplementärin Verwaltungsgesellschaft F. Reyher Nchfg. mbH
tegen
Hauptzollamt Hamburg
en
Flexi Montagetechnik GmbH & Co. KG
tegen
Hauptzollamt Kiel
(verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Finanzgericht Hamburg)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 28 april 2022
„Prejudiciële verwijzing – Douane-unie – Rechten op terugbetaling of betaling van bedragen die een lidstaat in strijd met het Unierecht heeft geïnd of geweigerd – Antidumpingrechten, invoerrechten, uitvoerrestituties en geldboeten – Begrip ‚schending van het Unierecht’ – Onjuiste uitlegging of toepassing van het Unierecht – Vaststelling van schending van het Unierecht door een rechterlijke instantie van de Unie of door een nationale rechterlijke instantie – Recht op de betaling van rente – Periode waarop deze betaling betrekking heeft”
1.        Recht van de Europese Unie – Rechten toegekend aan particulieren – Rechten op terugbetaling of betaling van bedragen die een lidstaat in strijd met het Unierecht heeft geïnd of geweigerd – Recht op de betaling van rente over deze bedragen – Omvang – Tardief verleende en eerder in strijd met het Unierecht geweigerde uitvoerrestituties – Ten gevolge van deze schending opgelegde geldboete – Daaronder begrepen
(zie punten 51, 52, 54, 56‑59, 85 en dictum)
2.        Recht van de Europese Unie – Aan particulieren toegekende rechten – Rechten op terugbetaling of op de betaling van bedragen die een lidstaat in strijd met het Unierecht heeft geïnd of geweigerd – Recht op de betaling van rente over deze bedragen – Begrip ‚schending van het Unierecht’ – Onjuiste uitlegging of toepassing van het Unierecht door een nationale autoriteit – Vaststelling door een rechterlijke instantie van de Unie of door een nationale rechterlijke instantie dat het Unierecht is geschonden – Daaronder begrepen
(zie punten 60‑64, 66, 69, 85 en dictum)
3.        Recht van de Europese Unie – Aan particulieren toegekende rechten – Rechten op terugbetaling of op de betaling van bedragen die een lidstaat in strijd met het Unierecht heeft geïnd of geweigerd – Recht op de betaling van rente over deze bedragen – Nadere regels – Toepassing van het nationale recht – Voorwaarden – Eerbiediging van het gelijkwaardigheidsbeginsel en van het doeltreffendheidsbeginsel – Uitsluiting van de betaling van rente voor de periode die voorafgaat aan het instellen van een beroep in rechte ter verkrijging van de betaling of terugbetaling van het bedrag in kwestie – Ontoelaatbaarheid – Verplichting tot het instellen van beroep in rechte – Toelaatbaarheid – Grenzen
(zie punten 73‑77, 79‑81, 84, 85 en dictum)
Samenvatting
Duitse douaneautoriteiten hebben aan drie in Duitsland gevestigde vennootschappen de betaling opgelegd van verschillende geldsommen in verband met respectievelijk de uitvoer van pluimveekarkassen naar derde landen, de invoer van metalen bevestigingsmiddelen in de Unie en de invoer van musketonhaken in de Unie. In het kader van verschillende beroepen hebben Duitse rechterlijke instanties later vastgesteld dat de handelingen van de douaneautoriteiten ten aanzien van die drie vennootschappen gebaseerd waren op een uitlegging van Unierechtelijke bepalingen die niet in overeenstemming is met de rechtspraak van het Hof dan wel berustten op een onjuiste toepassing van die bepalingen.
Naar aanleiding van deze beslissingen heeft de bevoegde douaneautoriteit de aanvankelijk aan de eerste vennootschap – Gräfendorfer (zaak C‑415/20) – geweigerde uitvoerrestituties betaald en haar de in verband met deze weigering opgelegde geldboete terugbetaald, zonder echter rente over de geldsommen in kwestie te betalen. De twee overige vennootschappen – Reyher (zaak C‑419/20) en Flexi Montagetechnik (zaak C‑427/20) – hebben respectievelijk de door hen betaalde antidumpingrechten en invoerrechten terugbetaald gekregen. De douaneautoriteiten hebben echter slechts een deel van de rente over de betreffende geldsommen betaald. Zij weigerden namelijk rente te betalen over de periode vóór de terugbetaling, wat de tweede vennootschap betreft, en over de periode vóór de datum waarop de derde vennootschap een gerechtelijke procedure had ingesteld, wat laatstgenoemde vennootschap betreft.
Elk van de drie vennootschappen heeft bij het Finanzgericht Hamburg (belastingrechter Hamburg, Duitsland) beroep ingesteld omdat zij geen integrale betaling van de gevraagde rente hadden ontvangen. Tegen deze achtergrond stelt die rechter zich verschillende vragen over de betekenis die in dit geval toekomt aan de in de rechtspraak van het Hof geformuleerde beginselen die betrekking hebben op de terugbetaling van geldsommen die de lidstaten in strijd met het Unierecht hebben geïnd en op de betaling van rente over deze bedragen.
Het Hof, waaraan prejudiciële vragen zijn voorgelegd, oordeelt dat deze beginselen onder meer van toepassing zijn op tardief verleende en eerder in strijd met het Unierecht geweigerde uitvoerrestituties alsook op geldboeten die ten gevolge van een dergelijke schending zijn opgelegd. Daarnaast zijn die beginselen van toepassing wanneer uit een beslissing van het Hof of van een nationale rechter volgt dat de betaling van dergelijke uitvoerrestituties, van een dergelijke geldboete of van dergelijke antidumping- of invoerrechten is geweigerd of opgelegd ten gevolge van een schending van het Unierecht die bestaat in een onjuiste uitlegging of toepassing van dat recht. In dergelijke gevallen kan het nationale recht de betaling van rente niet uitsluiten voor de periode die voorafgaat aan het instellen van een beroep in rechte ter verkrijging van de betaling of terugbetaling van de geldsom in kwestie. Onder bepaalde voorwaarden zou de betaling van rente echter afhankelijk kunnen worden gemaakt van het instellen van een dergelijk beroep.
Beoordeling door het Hof
Om te beginnen brengt het Hof in herinnering dat het algemene beginsel van teruggave van hetgeen onverschuldigd is betaald met zich meebrengt dat iedere justitiabele aan wie een nationale autoriteit in strijd met het Unierecht de betaling van een heffing, een recht, een belasting of een andere bijdrage heeft opgelegd, er op grond van het Unierecht aanspraak op kan maken dat de betrokken lidstaat de ten onrechte geïnde geldsom terugbetaalt en dat deze lidstaat rente betaalt ter compensatie van het feit dat deze som niet beschikbaar was.
Hij heeft dat recht onder meer wanneer een nationale autoriteit ten onrechte een geldboete heeft opgelegd op basis van een Unierechtelijke handeling of nationaalrechtelijke bepalingen die zijn vastgesteld om die handeling uit te voeren, om te zetten of de naleving ervan te waarborgen. De belanghebbende heeft dus recht op terugbetaling van een dergelijke geldboete en op de betaling van rente. Deze rente is naar analogie ook verschuldigd wanneer uitvoerrestituties – in strijd met het Unierecht – te laat zijn betaald aan een justitiabele.
Vervolgens geeft het Hof verduidelijkingen met betrekking tot de omstandigheid die ten grondslag ligt aan het recht op terugbetaling en op de betaling van rente, namelijk dat een nationale autoriteit de betaling van een geldsom heeft opgelegd of geweigerd „in strijd met het Unierecht”. Van een dergelijke schending van het Unierecht kan bijvoorbeeld sprake zijn wanneer een nationale autoriteit die betaling heeft opgelegd of geweigerd ten gevolge van een onjuiste toepassing van een Uniehandeling of van een nationale regeling ter uitvoering of omzetting van die handeling. Bovendien kan het bestaan van een schending van het Unierecht niet alleen worden vastgesteld door de Unierechter maar ook door een nationale rechter, ongeacht of deze de consequenties moet trekken uit een eerder door de Unierechter gedane vaststelling van onrechtmatigheid of ongeldigheid dan wel moet vaststellen dat een handeling van een nationale autoriteit berust op een onjuiste tenuitvoerlegging van het Unierecht.
Bij gebreke van een Unieregeling dient de nationale wetgever nadere regels vast te stellen voor de betaling van rente in geval van de terugbetaling van geldsommen die in strijd met het Unierecht geïnd of geweigerd zijn. Daarbij moeten het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel in acht worden genomen. In het bijzonder moet een justitiabele ook rente kunnen vragen en verkrijgen voor de periode tussen de datum waarop de geldsom in kwestie aan de betrokken lidstaat is betaald – of aan de justitiabele had moeten worden betaald – en de datum waarop een beroep in rechte ter verkrijging van de terugbetaling respectievelijk betaling van die bedragen is ingesteld.
Het is niet noodzakelijk uitgesloten dat een nationale wettelijke regeling bepaalt dat rente slechts verschuldigd is indien beroep in rechte is ingesteld. De nationale rechter moet echter nagaan of deze voorwaarde niet tot gevolg heeft dat de uitoefening van de rechten die de burgers aan het Unierecht ontlenen, uiterst moeilijk of zelfs onmogelijk wordt gemaakt.