62022CJ0339_RES
Sprawa C‑339/22
BSH Hausgeräte GmbH
przeciwko
Electrolux AB
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Svea Hovrätt)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 25 lutego 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Artykuł 4 ust. 1 – Jurysdykcja ogólna – Artykuł 24 pkt 4 – Jurysdykcja wyłączna – Jurysdykcja w dziedzinie rejestracji lub ważności patentów – Powództwo o stwierdzenie naruszenia – Patent europejski zatwierdzony w państwach członkowskich i w państwie trzecim – Zakwestionowanie ważności patentu w drodze zarzutu – Jurysdykcja międzynarodowa sądu, do którego wniesiono powództwo o stwierdzenie naruszenia
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Ustalenie międzynarodowej jurysdykcji sądu państwa członkowskiego – Jurysdykcja wyłączna – Spory dotyczące rejestracji lub ważności patentów – Pojęcia autonomiczne prawa Unii – Jednolita wykładnia – Przepis lub procedura krajowa dotyczące wykładni przepisu prawa Unii – Brak wpływu
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, art. 24 pkt 4)
(zob. pkt 25, 26)
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Postanowienia tego rozporządzenia uznane za równoważne z postanowieniami rozporządzenia nr 44/2001 i konwencji brukselskiej – Wykładnia tych przepisów zgodnie z orzecznictwem Trybunału odnoszącym się do rozporządzenia nr 44/2001 i konwencji brukselskiej – Jurysdykcja wyłączna – Spory w dziedzinie rejestracji lub ważności patentów – Pojęcie – Wykładnia autonomiczna – Ścisła wykładnia
(konwencja z dnia 27 września 1968 r., art. 16 pkt 4; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, art. 24 pkt 4; rozporządzenie Rady nr 44/2001, art. 22 pkt 4)
(zob. pkt 28, 43)
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Ustalenie międzynarodowej jurysdykcji sądu państwa członkowskiego – Jurysdykcja wyłączna – Spory dotyczące rejestracji lub ważności patentów – Zakres – Kontrola incydentalna ważności patentu udzielonego w jednym państwie członkowskim w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia wszczętego w innym państwie członkowskim – Wyłączenie
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, art. 4 ust. 1, art. 24 pkt 4, art. 27)
(zob. pkt 35–37)
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Ustalenie międzynarodowej jurysdykcji sądu państwa członkowskiego – Zakres stosowania – Jurysdykcja sądu miejsca zamieszkania pozwanego – Powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu europejskiego zatwierdzonego w kilku państwach członkowskich – Zakwestionowanie przez pozwanego ważności patentu – Spory dotyczące rejestracji lub ważności patentów – Jurysdykcja wyłączna – Obowiązek sądu miejsca zamieszkania pozwanego rozpatrującego powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu stwierdzenia braku swojej jurysdykcji – Brak
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, art. 4 ust. 1, art. 24 pkt 4, art. 27)
(zob. pkt 38–42, 44–48, 52, pkt 1 sentencji)
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Ustalenie międzynarodowej+ jurysdykcji sądu państwa członkowskiego – Jurysdykcja sądu miejsca zamieszkania pozwanego – Spory dotyczące rejestracji lub ważności patentów – Naruszenie patentów udzielonych w państwie trzecim – Zakres – Kontrola incydentalna ważności patentu udzielonego w państwie trzecim przez sąd rozpatrujący sprawę – Objęcie zakresem badania
(konwencja z dnia 30 października 2007 r., art. 22 pkt 4; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, art. 4 ust. 1, art. 24 pkt 4, art. 33, 34, art. 73 ust. 1, 3)
(zob. pkt 55–57, 61–76, pkt 2 sentencji)
Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 1215/2012 – Zakres stosowania – Istnienie elementu zagranicznego – Spór między stronami mającymi siedzibę w państwach członkowskich – Element zagraniczny znajdujący się na terytorium państwa trzeciego – Objęcie zakresem badania
(rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012, art. 4 ust. 1)
(zob. pkt 58–60)
Streszczenie
Rozpatrując wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Svea hovrätt, Patent- och marknadsöverdomstolen (sąd apelacyjny z siedzibą w Sztokholmie jako sąd apelacyjny ds. własności przemysłowej i działalności gospodarczej, Szwecja), Trybunał wypowiedział się w przedmiocie zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012 (
1
). Trybunał orzekł, że sąd państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego, do którego to sądu wniesiono powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu udzielonego w innym państwie członkowskim, ma nadal jurysdykcję do rozpoznania tego powództwa, gdy w ramach jego rozpatrywania pozwany kwestionuje, w drodze zarzutu, ważność wspomnianego patentu, podczas gdy jurysdykcja do orzekania w przedmiocie tej ważności należy wyłącznie do sądów tego innego państwa członkowskiego.
BSH jest właścicielem patentu europejskiego, który chroni wynalazek w dziedzinie odkurzaczy. Patent ten został zatwierdzony w Szwecji i kilku innych państwach członkowskich oraz w Zjednoczonym Królestwie i Turcji, co doprowadziło do udzielenia patentów krajowych w tych państwach.
W lutym 2020 r. BSH wniósł do Patent- och marknadsdomstolen (sądu ds. własności przemysłowej i działalności gospodarczej, Szwecja) powództwo przeciwko Electroluxowi o stwierdzenie naruszenia wszystkich krajowych części wspomnianego patentu europejskiego. Electrolux podniósł niedopuszczalność roszczeń dotyczących naruszeń krajowych części patentu innych niż część szwedzka, podnosząc zarówno na podstawie rozporządzenia Bruksela I bis, jak i szwedzkiej ustawy o patentach (
2
), że zagraniczne patenty są nieważne i że sądy szwedzkie nie mają zatem jurysdykcji do orzekania w przedmiocie ich naruszenia.
Sąd ds. własności przemysłowej i działalności gospodarczej stwierdził brak swojej jurysdykcji do rozpoznania powództwa o stwierdzenie naruszenia patentów innych niż patent zatwierdzony w Szwecji. BSH wniósł do sądu odsyłającego apelację od tego orzeczenia.
Sąd ten dąży do ustalenia, czy art. 24 pkt 4 (
3
) rozporządzenia Bruksela I bis należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego, do którego to sądu na podstawie art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia wniesiono powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu udzielonego w innym państwie członkowskim, ma nadal jurysdykcję do rozpoznania tego powództwa, gdy w ramach jego rozpatrywania pozwany ten kwestionuje, w drodze zarzutu, ważność tego patentu. Sąd ten dąży również do ustalenia, czy art. 24 pkt 4 rozporządzenia Bruksela I bis należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do sądu państwa trzeciego i, w konsekwencji, przyznaje temu sądowi wyłączną jurysdykcję w zakresie oceny ważności patentu udzielonego lub zatwierdzonego w tym państwie.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał orzekł w przedmiocie odpowiedniego zakresu stosowania przepisów jurysdykcyjnych odnośnych sądów, wynikających z art. 4 ust. 1 (
4
) i art. 24 pkt 4 rozporządzenia Bruksela I bis. Stwierdził on przede wszystkim, że z brzmienia art. 24 pkt 4 tego rozporządzenia wynika, że sądy państwa członkowskiego, w którym udzielono patentu, mają wyłączną jurysdykcję do rozpoznawania sporu dotyczącego rejestracji lub ważności tego patentu, niezależnie od tego, czy spór ten został wszczęty w następstwie powództwa czy też w następstwie podniesienia zarzutu procesowego jako środka obrony w ramach powództwa o stwierdzenie naruszenia przed sądem innego państwa członkowskiego. Rozwiązanie to jest uzasadnione okolicznością, że udzielanie patentów wiąże się z interwencją ze strony administracji krajowej, oraz okolicznością, że sądy te, które orzekają na podstawie prawa krajowego, są w najlepszej sytuacji, aby orzec w tym przedmiocie. Ta troska o należyte sprawowanie wymiaru sprawiedliwości ma tym większe znaczenie, że kilka państw członkowskich ustanowiło szczególny system ochrony sądowej, zastrzegając spory patentowe dla sądów wyspecjalizowanych.
A zatem w przypadku gdy do sądu państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego wniesiono, na podstawie rozporządzenia Bruksela I bis (
5
), powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu wydanego przez inne państwo członkowskie, w ramach którego strona pozwana kwestionuje, w drodze zarzutu, ważność tego patentu, sąd ten nie może stwierdzić, w trybie incydentalnym, nieważności wspomnianego patentu, lecz powinien stwierdzić brak swojej jurysdykcji, zgodnie z art. 27 tego rozporządzenia (
6
), w odniesieniu do kwestii ważności tego patentu, biorąc pod uwagę wyłączną jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym został udzielony patent, przewidzianą w art. 24 pkt 4 wspomnianego rozporządzenia.
Ponieważ ta zasada jurysdykcji wyłącznej dotyczy jednak tylko „spraw, których przedmiotem jest rejestracja lub ważność patentów”, sąd państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego, do którego to sądu na podstawie art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia wniesiono powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu udzielonego w innym państwie członkowskim, ma nadal jurysdykcję do rozpoznania tego powództwa, gdy w ramach jego rozpatrywania pozwany ten kwestionuje, w drodze zarzutu, ważność tego patentu.
W drugiej kolejności, co się tyczy kwestii, czy art. 24 pkt 4 rozporządzenia Bruksela I bis należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do sądu państwa trzeciego i przyznaje, w związku z tym, temu sądowi wyłączną jurysdykcję w zakresie oceny ważności patentu udzielonego lub zatwierdzonego w tym państwie, Trybunał zauważył, że brzmienie tego przepisu dotyczy wyłącznej jurysdykcji sądów państw członkowskich i że system przewidziany w rozporządzeniu Bruksela I bis jest systemem jurysdykcji wewnętrznej Unii Europejskiej, realizującym własne cele, takie jak prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego oraz ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Ponieważ art. 24 pkt 4 tego rozporządzenia nie można uznać za mający zastosowanie w sytuacji, w której dane patenty zostały udzielone lub zatwierdzone nie w państwie członkowskim, lecz w państwie trzecim (
7
), przepis ten nie ma zastosowania do sądu państwa trzeciego i, w związku z tym, nie przyznaje takiemu sądowi żadnej jurysdykcji, wyłącznej lub nie, w zakresie oceny ważności patentu udzielonego lub zatwierdzonego w tym państwie.
Jednakże, o ile zasadnicza jurysdykcja sądu miejsca zamieszkania pozwanego, ustanowiona w art. 4 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I bis, może być ograniczona, po pierwsze, przepisami szczególnymi (
8
), a po drugie, ogólnym prawem międzynarodowym, o tyle wydaje się, że w niniejszej sprawie nie należy brać pod uwagę żadnego przewidzianego w nich ograniczenia.
Co się tyczy ogólnego prawa międzynarodowego, Trybunał przypomniał, że akt przyjęty na podstawie kompetencji Unii, taki jak rozporządzenie Bruksela I bis, należy interpretować, przy zakreśleniu jego zakresu stosowania, w świetle norm i zasad ogólnego prawa międzynarodowego, które wiążą instytucje Unii. W tym względzie jurysdykcja sądu miejsca zamieszkania pozwanego do orzekania w sporze, który przynajmniej częściowo wiąże się z państwem trzecim, nie jest sprzeczna z wynikającą z prawa międzynarodowego zasadą względnej skuteczności traktatów.
Ponadto jurysdykcja ta powinna być wykonywana bez naruszania zasady nieingerencji. W ramach wykonywania swoich kompetencji udzielenie przez państwo patentu krajowego, który przyznaje jego właścicielowi wyłączne prawa własności intelektualnej na jego terytorium, wynika z suwerenności narodowej tego państwa. Tymczasem, ponieważ orzeczenie sądowe dotyczące patentu wpływa na istnienie lub na treść tych praw wyłącznych, jedynie właściwe sądy tego państwa mogą wydać takie orzeczenie.
Natomiast sąd państwa członkowskiego miejsca zamieszkania pozwanego, do którego na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I bis wniesiono powództwo o stwierdzenie naruszenia, w ramach którego, w drodze zarzutu, podniesiono kwestię ważności patentu udzielonego lub zatwierdzonego w państwie trzecim, ma jurysdykcję, aby orzec w tej kwestii, jeżeli żadne ograniczenie nie ma zastosowania. Ponieważ orzeczenie, o które wniesiono w tym względzie, ma wyłącznie skutki inter partes, nie może ono mieć wpływu na istnienie lub treść tego patentu w tym państwie trzecim ani prowadzić do zmiany rejestru krajowego dotyczącego tego patentu.
Trybunał stwierdził w tym względzie, że art. 24 pkt 4 rozporządzenia Bruksela I bis należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do sądu państwa trzeciego i w konsekwencji nie przyznaje takiemu sądowi żadnej jurysdykcji, wyłącznej lub nie, w zakresie oceny ważności patentu udzielonego lub zatwierdzonego przez to państwo.
(
1
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1, zwane dalej „rozporządzeniem Bruksela I bis”).
(
2
)	Zobacz § 61 akapit drugi patentlagen (1967:837) [ustawy o patentach (1967:837)].
(
3
)	Artykuł 24 rozporządzenia Bruksela I bis: „Niezależnie od miejsca zamieszkania stron jurysdykcję wyłączną mają następujące sądy państwa członkowskiego: […] 4) w sprawach, których przedmiotem jest rejestracja lub ważność patentów, znaków towarowych, wzorów i modeli, jak również podobnych praw wymagających zgłoszenia lub zarejestrowania niezależnie od tego, czy dana kwestia została podniesiona w pozwie czy też w drodze zarzutu procesowego – sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiono ze zgłoszeniem lub o rejestrację albo nastąpiło zgłoszenie lub rejestracja, albo na podstawie aktu prawa unijnego lub umowy międzynarodowej uznaje się, że zgłoszenie lub rejestracja nastąpiły[.] Nie naruszając jurysdykcji Europejskiego Urzędu Patentowego zgodnie z Konwencją o udzielaniu patentów europejskich, podpisaną w Monachium dnia 5 października 1973 r., sądy każdego państwa członkowskiego mają jurysdykcję wyłączną w postępowaniach dotyczących rejestracji lub ważności europejskiego patentu udzielonego w stosunku do tego państwa członkowskiego; […]
(
4
)	Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I bis: „Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”.
(
5
)	Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I bis.
(
6
)	Artykuł 27 rozporządzenia Bruksela I bis: „Sąd państwa członkowskiego stwierdza z urzędu brak swej jurysdykcji, jeżeli wystąpiono do niego o rozpoznanie sprawy należącej na mocy art. 24 do wyłącznej jurysdykcji sądów innego państwa członkowskiego”.
(
7
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 8 września 2022 r., IRnova (C‑399/21, EU:C:2022:648, pkt 35).
(
8
)	Artykuł 73 rozporządzenia Bruksela I bis.