BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Cúigiú Dlísheomra)
2 Deireadh Fómhair 2025 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir 2004/80/CE – Airteagal 12(2) – Cúiteamh d’íospartaigh coireanna foréigneacha intinniúla – Cúiteamh cóir agus iomchuí – Reachtaíocht náisiúnta lena n‑eisiatar cúiteamh ar phian agus fulaingt)
I gCás C‑284/24,
IARRAIDH ar réamhrialú de bhun Airteagal 267 CFAE, ón Ard-Chúirt (Éire), trí bhreith an 12 Aibreán 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 23 Aibreán 2024, sna himeachtaí
LD
v
Binse Cúitimh i leith Díobhálacha Coiriúla,
an tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais,
Éire,
an tArd-Aighne,
tugann AN CHÚIRT (an Cúigiú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: M. L. Arastey Sahún, Uachtarán Dlísheomra, D. Gratsias (Rapóirtéir), E. Regan, J. Passer agus B. Smulders, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: L. Medina,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        LD, ag C. Donnelly, Abhcóide Sinsearach, M. Lynn, Abhcóide Sinsearach, agus J. MacGuill, Abhcóide Sinsearach, aturnae, D. Brady, Abhcóide, C. Donald, aturnae, agus E Martin‑Vignerte, avocate,
–        Binse Cúitimh i leith Díobhálacha Coiriúla, an tAire Dlí agus  Cirt agus Comhionannais, Éire agus an tArd-Aighne, ag M. Browne, Príomh-Aturnae Stáit, S. Finnegan, A. Joyce agus J. Moloney, i gcáil Gníomhairí, le cúnamh ó M. Reilly, Abhcóide Sinsearach agus M. Finan, Abhcóide,
–        Rialtas na Seice, ag M. Smolek, A. Pagáčová agus J. Vláčil, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na Gearmáine, ag J. Möller agus P.-L. Krüger, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na hÍsiltíre, ag E. M. M. Besselink, M. K. Bulterman, agus H. S. Gijzen, i gcáil Gníomhairí,
–        Rialtas na Polainne, ag B. Majczyna, i gcáil Gníomhaire,
–        an Coimisiún Eorpach, ag S. Noë agus J. Tomkin, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú seo le léiriú Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80/CE ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le cúiteamh d’íospartaigh na coireachta (IO 2004 L 261, lch. 15)
2        Rinneadh an iarraidh in imeachtaí idir LD agus an Binse Cúitimh i leith Díobhálacha Coiriúla (Éire; ‘CICT’), an tAire Dlí agus Cirt agus Comhionannais (Éire), Éire agus an tArd-Aighne (Éire) maidir le hiarratas ar chúiteamh arna dhéanamh ag LD faoin Scéim Cúitimh as Díobhálacha Pearsanta a rinneadh go Coiriúil (‘Scéim Cúitimh d’Íospartaigh na hÉireann’).
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
Treoir 2004/80
3        De réir aithrisí 2, 10 agus 14 de Threoir 2004/80:
‘(2)      I [mbreithiúnas an 2 Feabhra 1989, Cowan, 186/87, EU:C:1989:47], chinn an Chúirt, i gcás ina ráthaítear an tsaoirse chun gluaiseacht go Ballstát eile do dhuine nádúrtha le dlí an Chomhphobail, gurb é cosaint an duine sin sa Bhallstát sin, ar an gcaoi chéanna le cosaint náisiúnach agus daoine a chónaíonn ann, atoradh na saorghluaiseachta sin. Ba cheart bearta chun cúiteamh d’íospartaigh coireanna a éascú a bheith mar chuid de bhaint amach an chuspóra sin.
[…]
(10) Is minic nach mbeidh íospartaigh coireanna in ann cúiteamh a fháil ón gciontóir, ós rud é go bhféadfadh sé nach mbeadh na hacmhainní is gá ag an gciontóir chun breithiúnas ar dhamáistí a chomhlíonadh nó toisc nach féidir an ciontóir a shainaithint ná a ionchúiseamh.
[…]
(14)      Leis an Rialachán seo, urramaítear na cearta bunúsacha agus na prionsabail a aithnítear go háirithe sa Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh agus i gcomhréir le cearta bunúsacha mar phrionsabail ghinearálta de dhlí an Aontais.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear le hAirteagal 1 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun iarratas a thaisceadh sa Bhallstát cónaithe’:
‘Áiritheoidh na Ballstáit, i gcás ina ndearnadh coir intinniúil fhoréigneach i mBallstát seachas an Ballstát ina bhfuil gnáthchónaí ar an iarratasóir ar chúiteamh, go mbeidh sé de cheart ag an iarratasóir an t‑iarratas a chur faoi bhráid údarás nó aon chomhlacht eile sa Bhallstát sin.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Foráiltear le hAirteagal 12(2) den Treoir sin, airteagal aonair Chaibidil II den Treoir sin, dar teideal ‘Scéimeanna náisiúnta cúitimh’:
‘Áiritheoidh na Ballstáit uile go ndéanfar foráil ina rialacha náisiúnta maidir le scéim a bheith ann maidir le cúiteamh d’íospartaigh coireanna foréigneacha intinniúla arna ndéanamh ina gcríocha féin faoi seach, lena ráthaítear cúiteamh cóir agus iomchuí d’íospartaigh.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
6        Foráiltear le hAirteagal 18(2) den Treoir chéanna, dar teideal ‘Cur i bhfeidhm’:
‘Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh nach mbeidh feidhm ag na bearta is gá chun an Treoir seo a chomhlíonadh ach amháin maidir le iarratasóirí a d’fhulaing díobháil phearsanta mar thoradh ar choireanna a rinneadh tar éis an 30 Meitheamh 2005.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2012/29/AE
7        Sonraítear an méid seo a leanas in Airteagal 2(1) de Threoir 2012/29/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2001/220/CGB ón gComhairle (IO 2012 L 315, lch. 57) dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
(a) ciallaíonn “íospartach”:
(i)      duine nádúrtha a d’fhulaing díobháil, lena n‑áirítear díobháil dá shláine fhisiciúil, mheabhrach nó mhothúchánach, nó caillteanas eacnamaíoch de bharr cion coiriúil go díreach;
[...]’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na hÉireann
8        Is scéim riaracháin í scéim cúitimh d’íospartaigh na hÉireann, a bunaíodh in 1974, arb é is aidhm di íospartaigh cionta coiriúla a chúiteamh as díobháil a fulaingíodh. Is CICT atá i bhfeighil ar a cur i bhfeidhm. Mar is léir ón ordú tarchuir, foráladh leis an scéim sin, ina leagan bunaidh, d’íocaíocht damáistí ginearálta, lena n‑áirítear pian agus fulaingt.
9        Ó rinneadh leasú ar an scéim sin an 1 Aibreán 1986, níor dámhadh aon chúiteamh as pian agus fulaingt mar dhamáistí ‘ginearálta’, ós rud é, mar a thugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara, go bunúsach, go raibh iarmhairtí tromchúiseacha ag raon feidhme na bhforálacha lena mbaineann roimh a leasú ar airgeadas Stát na hÉireann a bhí i mbun cúlú eacnamaíochta domhain ag an am sin.
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tarchuireadh le haghaidh réamhrialú
10      An 12 Iúil 2015, rinne grúpa daoine ionsaí coiriúil foréigneach ar LD, a rugadh sa Spáinn agus a bhfuil cónaí air in Éirinn, os comhair a thí i mBaile Átha Cliath (Éire).
11      An 1 Deireadh Fómhair 2015, chuir LD iarratas ar chúiteamh faoin ‘Scéim Cúitimh d’Íospartaigh na hÉireann’ faoi bhráid CICT.
12      San iarratas sin, dúirt LD gur fhulaing sé, mar thoradh ar an ionsaí sin, gortú súile suntasach a raibh caillteanas páirteach radhairc go buan mar thoradh air, chomh maith le gortuithe éagsúla eile, go háirithe sa ghiall, sa ghualainn agus sa lámh chlé, sa choim agus sa chliabhrach. Tá fadhbanna meabhairshláinte agus imní air freisin. Tar éis dó a bheith ar saoire bhreoiteachta ón obair i ndiaidh an ionsaithe sin, bhris a fhostóir LD as a phost agus bhí sé dífhostaithe tráth a taisceadh an t‑iarratas sin.
13      Tar éis dó a chinneadh gur fhulaing LD díobháil phearsanta agus caillteanas ábhartha mar thoradh ar an gcoir intinniúil fhoréigneach agus nach bhfuair sé cúiteamh ó fhoinsí eile, bhronn CICT, ex gratia, suim EUR 645.62 air, as na costais neamh-in‑aisíoctha (out‑of-pocket expenses) a thabhaigh sé go díreach mar thoradh ar an gcoir sin. Tar éis iarraidh a fháil ó LD, thug CICT miondealú ar mhéid an chúitimh a dámhadh, ina luaitear gur dámhadh suim EUR 44.20 do LD chun a cheadúnas tiomána a athsholáthar, EUR 339 chun a spéaclaí a athsholáthar, EUR 28.82 chun cógais leighis a cheannach, EUR 100 le haghaidh costais ospidéil agus EUR 133.63 le haghaidh costais taistil.
14      An 2 Lúnasa 2019, thug LD caingean os comhair na hArd-Chúirte (Éire), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, iarrann sé, inter alia, ar an gcéad dul síos, dearbhú go bhfuil scéim cúitimh d’íospartaigh na hÉireann ar neamhréir le Treoir 2004/80 agus/nó le hAirteagail 1, 3, 4, 7 agus 9 den Chairt um Chearta Bunúsacha (‘an Chairt’), sa mhéid nach bhforáiltear leis an scéim sin do chúiteamh cóir agus iomchuí mar gheall ar dhamáiste ‘ginearálta’ a eisiamh ó chúiteamh, lena n‑áirítear as pian agus fulaingt agus, ar an dara dul síos, dearbhú go bhfuil sé, mar íospartach coire, i dteideal cúiteamh a fháil ar an bpian agus as an bhfulaingt sin.
15      Tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara, ar an gcéad dul síos, gur fíor go dtugtar soiléiriú úsáideach le breithiúnas an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (C‑129/19, EU:C:2020:566) maidir le léiriú Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80. Mar sin féin, ní féidir freagra a thabhairt leis an mbreithiúnas sin ar cheart foráil a dhéanamh maidir le cúiteamh cóir agus iomchuí, de réir bhrí na forála sin, chun caillteanas ábhartha agus neamhábhartha araon a d’fhulaing íospartaigh na coireachta intinniúla foréigní a shlánú, lena n‑áirítear an phian agus an fhulaingt. I ndáil leis sin, is léir ón ordú tarchuir, faoi dhlí na hÉireann, go dtagann pian agus fulaingt faoi chatagóir níos leithne den caillteanas neamhábhartha.
16      Ina dhiaidh sin, agus an lánrogha leathan atá ag na Ballstáit san ábhar sin á meabhrú, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur go bhfuil amhras uirthi, atá comhroinnte ag an gCúirt Achomhairc (Éire), maidir leis an bhféidearthacht raon feidhme na scéimeanna náisiúnta cúitimh a theorannú maidir le caillteanas neamhábhartha. De réir na cúirte a rinne an tarchur, níor sonraíodh i mbreithiúnas an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (C‑129/19, EU:C:2020:566), cén damáiste a d’fhéadfaí a aicmiú mar chaillteanas neamhábhartha. Mar sin féin, cuireann sí in iúl, de réir a léirithe féin ar an mbreithiúnas sin, ar an gcéad dul síos, go dtugtar le tuiscint le húsáid an téarma ‘fulaingt’ ag an gCúirt go bhfuil oibleagáid ann cúiteamh a íoc ar an bpian agus as an bhfulaingt, go pointe áirithe ar a laghad. Ar an dara dul síos, bheadh sé deacair glacadh le heisiamh an chúitimh sin i gcás, de réir an bhreithiúnais sin, nach mór don chúiteamh dá bhforáiltear le Treoir 2004/80 tromchúis na n‑iarmhairtí d’íospartach na coire a rinneadh a chur san áireamh.
17      Ar deireadh, tagraíonn an chúirt sin don Tuarascáil ón gCoimisiún chuig an gComhairle, chuig Parlaimint na hEorpa agus chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa an 20 Aibreán 2009 maidir le cur i bhfeidhm Threoir 2004/80/CE ón gComhairle maidir le cúiteamh d’íospartaigh na coireachta (COM (2009) 170 final), a bhaineann leis an tréimhse ón 1 Eanáir 2006 go dtí an 31 Nollaig 2008, ar dá réir a rinne formhór na mBallstát foráil, faoina scéimeanna náisiúnta, do chúiteamh as galar agus as meabhairghalar.
18      Sna himthosca sin, chinn an Ard-Chúirt bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘[1)] An gceanglaítear leis an oibleagáid a fhorchuirtear ar na Ballstáit le hAirteagal 12(2) de Threoir [2004/80] chun “cúiteamh cóir agus iomchuí” a chur ar fáil d’íospartaigh coireanna intinniúla foréigeanacha, go gcúiteofar íospartach le haghaidh caillteanas ábhartha agus neamhábhartha araon de réir bhreithiúnas an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri (Cás C‑129/19, EU:C:2020:566)?
[2)] Más freagra dearfach atá ar an [gcéad cheist], cén cineálacha caillteanas a thagann faoi raon feidhme “caillteanas neamhábhartha”?
[3)] Go háirithe, an dtagann “pian agus fulaingt” an íospartaigh faoi raon feidhme “caillteanas neamhábhartha”?
[4)] Más freagra dearfach atá ar an [gcéad cheist agus ar an tríú ceist] agus arna chur san áireamh go gceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go bhfuil a scéimeanna inmharthana ó thaobh airgeadais de, cén caidreamh ba cheart a bheith ag an “gcúiteamh cóir agus iomchuí” a thugtar d’íospartach de bhun na Treorach maidir le cúiteamh ar dhamáistí i dtort a bhronnfar ar an íospartach sin agus in aghaidh dhéantóir na coire ábhartha mar thortóir?
[5)] An féidir leis an gcúiteamh arna chur ar bun le haghaidh íospartaigh coireanna intinniúla foréigeanacha faoin “Scéim Cúitimh le haghaidh Díobhálacha Pearsanta arna ndéanamh go Coiriúil” a mheas mar “cúiteamh cóir agus iomchuí go híospartaigh” de réir bhrí Airteagal 12(2) den Treoir maidir le Cúiteamh má bhronnfar ar íospartach suim EUR 645.65 mar chúiteamh le haghaidh gortú súile tromchúiseach as a eascraíonn mallachar radhairc buan?’
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
19      Lena ceisteanna, ar cheart iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar scéim náisiúnta cúitimh d’íospartaigh na coireachta intinniúla foréigní lena n‑eisiatar, mar phrionsabal, aon chúiteamh as pian agus fulaingt na n‑íospartach sin maidir le caillteanas neamhábhartha.
20      Ní mór a thabhairt faoi deara, mar réamhphointe, gur fhoráil an reachtas, trí bhíthin na Treorach sin, do chóras cúitimh choimhdigh don chúiteamh a d’fhéadfadh na híospartaigh sin a fháil as dliteanas tortach an chiontóra.
21      Mar is léir ó aithris 10 den Treoir sin, glacadh leis i bhfianaise, inter alia, gur minic nach bhfaigheann na híospartaigh sin cúiteamh ón gciontóir, toisc nach bhfuil na hacmhainní is gá ag an gciontóir chun cinneadh cúirte maidir le damáistí don íospartach a chomhlíonadh, nó toisc nach féidir é nó í a shainaithint nó a ionchúiseamh.
22      Ba cheart a mheabhrú, faoi Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80, go gceanglaítear ar na Ballstáit uile a áirithiú go ndéanfar foráil ina rialacha náisiúnta maidir le scéim a bheith ann maidir le cúiteamh a thabhairt d’íospartaigh coireanna foréigneacha intinniúla a dhéantar ina gcríocha faoi seach, scéim lena ráthaítear cúiteamh cóir agus iomchuí d’íospartaigh.
23      Maidir le raon feidhme Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80, tá sé ráite ag an gCúirt go dtugtar leis an bhforáil sin an ceart chun cúiteamh cóir agus iomchuí a fháil ní hamháin d’íospartaigh coireanna foréigneacha intinniúla arna ndéanamh ar chríoch Bhallstáit atá i staid trasteorann, de réir bhrí Airteagal 1 den Treoir sin, ach freisin d’íospartaigh a bhfuil gnáthchónaí orthu i gcríoch an Bhallstáit sin (breithiúnas an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, mír 55).
24      Maidir le cinneadh an chúitimh, ag féachaint, ar dtús, don lánrogha a thugtar do na Ballstáit leis an bhforáil sin maidir le cineál ‘cóir agus iomchuí’ mhéid an chúitimh d’íospartaigh agus na rialacha mionsonraithe chun an cúiteamh sin a chinneadh agus, ar an dara dul síos, an gá atá le hinmharthanacht airgeadais na scéimeanna náisiúnta cúitimh a áirithiú, ní gá go bhfreagródh an cúiteamh dá dtagraítear san fhoráil sin do na damáistí a d’fhéadfaí a dhámhachtain, i gcoinne déantóir coire a thagann faoi raon feidhme na gcoireanna foréigneacha intinniúla, d’íospartach an chiona sin. Dá bhrí sin, ní gá go n‑áiritheofaí leis an gcúiteamh dá bhforáiltear in Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 cúiteamh iomlán as an gcaillteanas ábhartha agus neamhábhartha a d’fhulaing an t‑íospartach sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 7 Samhain 2024, Burdene,
C‑126/23, EU:C:2024:937, mír 57 agus an cásdlí dá dtagraítear).
25      Sa chomhthéacs sin, is faoin gcúirt náisiúnta atá sé, ar deireadh, a áirithiú, maidir leis na forálacha náisiúnta lena mbunaítear an scéim cúitimh lena mbaineann, gur cúiteamh cóir agus iomchuí de réir bhrí Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 í an tsuim a dhámhtar ar íospartach coireanna foréigneacha intinniúla de bhun na scéime sin (breithiúnas an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, mír 61, agus an 7 Samhain 2024, Burdene,
C‑126/23, EU:C:2024:937, mír 58).
26      Mar sin féin, sháródh Ballstát a lánrogha faoin bhforáil sin dá soláthrófaí leis na forálacha náisiúnta cúiteamh d’íospartaigh coireanna foréigneacha intinniúla nach raibh ach siombalach nó ar léir nár leor é ag féachaint do thromchúis iarmhairtí na coire a rinneadh do na híospartaigh sin (breithiúnais an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri,
C‑129/19, EU:C:2020:566, mír 63 agus an 7 Samhain 2024, Burdene,
C‑126/23, EU:C:2024:937, mír 59).
27      Ós rud é gurb ionann an cúiteamh a dheonaítear d’íospartaigh den sórt sin agus rannchuidiú le cúiteamh na gcaillteanas ábhartha agus neamhábhartha a d’fhulaing siad, ní fhéadfar a mheas go bhfuil rannchuidiú den sórt sin ‘cóir agus iomchuí’ ach amháin má chúitíonn sé, a mhéid is iomchuí, an fhulaingt ar nochtadh na híospartaigh sin di (féach, chuige sin, breithiúnais an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri,
C‑129/19, EU:C:2020:566, mír 64 agus an 7 Samhain 2024, Burdene,
C‑126/23, EU:C:2024:937, mír 60).
28      Dá bhrí sin, ní mór ráta seasta cúitimh arna dhámhachtain faoin scéim náisiúnta cúitimh d’íospartaigh coireanna foréigneacha intinniúla, atá le haicmiú mar ‘cóir agus iomchuí’, de réir bhrí Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80, a shocrú agus tromchúis iarmhairtí na coireachta a rinneadh do na híospartaigh á gcur san áireamh agus, dá bhrí sin, rannchuidiú iomchuí a dhéanamh le cúiteamh na gcaillteanas ábhartha agus neamhábhartha a fulaingíodh (féach, chuige sin, breithiúnais an 16 Iúil 2020, Presidenza del Consiglio dei Ministri, C‑129/19, EU:C:2020:566, mír 69, agus an 7 Samhain 2024, Burdene,
C‑126/23, EU:C:2024:937, mír 62).
29      Maidir le cúiteamh ar an gcaillteanas neamhábhartha a d’fhulaing na híospartaigh sin, go sonrach, cé gur fíor nach bhfuil tagairt shainráite don damáiste sin san fhoráil sin, ba cheart a thabhairt faoi deara nach gcuireann foclaíocht leathan na forála sin teorainn ar bhealach ar bith le raon feidhme an chúitimh dá bhforáiltear inti maidir leis an gcaillteanas a d’fhéadfadh sí a chur le cúiteamh.
30      Thairis sin, mar a luaigh an Chúirt i mír 48 de bhreithiúnas an 7 Samhain 2024, Burdene (C‑126/23, EU:C:2024:937), soiléirítear raon feidhme an choincheapa ‘íospartaigh’ mar a leagtar amach in Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 leis an sainmhíniú ar ‘íospartaigh’ a leagtar amach in Airteagal 2(1)(a), de Threoir 2012/29, ina dtagraítear do ‘aon duine nádúrtha a d’fhulaing díobháil, lena n‑áirítear díobháil fhisiciúil, mheabhrach nó mhothúchánach nó caillteanas ábhartha, ar cion coiriúil ba chúis léi go díreach’. Is léir ó fhoclaíocht Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 go gcumhdaítear na híospartaigh maidir le caillteanas ábhartha agus caillteanas neamhábhartha dóibh. Go háirithe, ós rud é go dtagraíonn an fhoráil sin do dhíobháil fhisiciúil, mheabhrach nó mhothúchánach, deimhnítear go gcumhdaítear leis an díobháil a d’fhulaing na híospartaigh sin an phian agus an fhulaingt freisin.
31      Is léir, dá bhrí sin, ó chásdlí na Cúirte nach féidir aon idirdhealú a dhéanamh de réir na gcineálacha díobhála a d’fhulaing íospartaigh na gcionta a rinneadh nó de réir na n‑iarmhairtí ar dócha go nochtfar do na híospartaigh sin.
32      Fiú más féidir le foclaíocht Airteagal 18(2) de Threoir 2004/80, nach dtagraíonn, sa leagan Fraincise agus sa leagan Rómáinise inter alia, ach do ‘dhíobhálacha pearsanta’, a thabhairt le fios go bhfuil idirdhealú den sórt sin ann, ba cheart a thabhairt faoi deara, i roinnt leaganacha teanga eile den fhoráil sin, nach bhfuil aon aidiacht ag gabháil leis an téarma ‘díobháil’ atá ceaptha a raon feidhme a theorannú.
33      Ní mór forálacha dhlí an Aontais a léiriú agus a chur i bhfeidhm go haonfhoirmeach, i bhfianaise na leaganacha a dréachtaíodh i dteangacha uile an Aontais Eorpaigh agus, i gcás go bhfuil éagsúlacht ann idir na leaganacha éagsúla sin, ní mór an fhoráil atá i gceist a léiriú trí thagairt a dhéanamh do scéim ghinearálta agus do chuspóir na rialacha ar cuid díobh í (breithiúnais an 17 Eanáir 2023, an Spáinn v an Chomhairle, C‑632/20 P, EU:C:2023:28, mír 42 agus an cásdlí dá dtagraítear).
34      I ndáil leis sin, ar an gcéad dul síos, ní cheadaítear le haon fhoráil eile de Threoir 2004/80 an tátal nach mór idirdhealú a dhéanamh idir na cineálacha díobhála nó caillteanas a d’fhulaing íospartaigh a thagann faoina raon feidhme.
35      Ar an taobh eile, is léir ó aithris 2 den Treoir sin gur cheart do bhearta chun cúiteamh d’íospartaigh na coireachta a éascú rannchuidiú leis an gcuspóir maidir le cosaint na ndaoine lena mbaineann a bhaint amach. Ina theannta sin, mar a luaitear in aithris 14 den Treoir sin, urramaítear leis an Treoir sin na cearta bunúsacha agus na prionsabail bhunúsacha a athdhearbhaítear go háirithe leis an gCairt. Mar is léir ó Airteagal 3(1) den Chairt, ní mór ionracas an duine a cheapadh mar fisiciúil agus meabhrach araon.
36      Dá bhrí sin, ní mór a mheas nach mór an cúiteamh dá bhforáiltear in Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 a bheith in ann rannchuidiú le díobháil neamhábhartha a shlánú, lena n‑áirítear damáiste do phian agus d’fhulaingt an duine.
37      I ndáil leis sin, mar a thugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara, go bunúsach, i gcomhthéacs an chúigiú ceist a tarchuireadh chun réamhrialú, d’fhéadfadh sé go n‑eascródh iarmhairtí tromchúiseacha as ionsaí coiriúil foréigneach amhail a d’fhulaing LD, maidir le caillteanas ábhartha agus damáiste neamhábhartha araon, inter alia mar thoradh ar an bpian agus ar an bhfulaingt, rud nach mór a léiriú sa mhéid a dhámhfar.
38      Dá bhrí sin, ní féidir go mbeadh cúiteamh ar an damáiste a d’fhulaing LD, faoi réir fhíorú na cúirte a rinne an tarchur, ina chúiteamh cóir agus iomchuí, de réir bhrí Airteagal 12(2), go háirithe dá n‑eisiafaí caillteanas neamhábhartha amhail an caillteanas dá dtagraítear sa mhír roimhe seo, a mhéid nach gcumhdófaí leis ach go páirteach an damáiste a bhain d’íospartach na coire atá i gceist agus nach féidir a mheas, dá bhrí sin, go gcuirtear san áireamh leis tromchúis iarmhairtí an damáiste sin don íospartach sin.
39      I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, is é an freagra ar na ceisteanna a tharchuirtear ná nach mór Airteagal 12(2) de Threoir 2004/80 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar scéim náisiúnta cúitimh d’íospartaigh na coireachta intinniúla foréigní lena n‑eisiatar, mar phrionsabal, aon chúiteamh as pian agus fulaingt na n‑íospartach sin, maidir le caillteanas neamhábhartha. D’ainneoin gur gá inmharthanacht airgeadais na scéimeanna cúitimh náisiúnta a áirithiú, agus mar thoradh air sin nach gá do na Ballstáit foráil a dhéanamh maidir le cúiteamh iomlán ar an gcaillteanas ábhartha agus neamhábhartha a d’fhulaing na híospartaigh sin, ceanglaítear le cúiteamh cóir agus iomchuí, de réir bhrí na forála sin, agus cúiteamh den sórt sin á chinneadh, tromchúis iarmhairtí na gcionta agus an cúiteamh a d’fhéadfadh na híospartaigh sin a fháil i leith dhliteanas tortach an chiontóra a chur san áireamh.
Costais
40      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Cúigiú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 12(2) de Threoir 2004/80/CE ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir le cúiteamh d’íospartaigh na coireachta,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cuirtear cosc leis ar scéim náisiúnta cúitimh d’íospartaigh na coireachta intinniúla foréigní lena n‑eisiatar, mar phrionsabal, aon chúiteamh ar phian agus fulaingt na n‑íospartach sin maidir le caillteanas neamhábhartha. D’ainneoin gur gá inmharthanacht airgeadais na scéimeanna cúitimh náisiúnta a áirithiú, agus mar thoradh air sin nach gá do na Ballstáit foráil a dhéanamh maidir le cúiteamh iomlán ar an gcaillteanas ábhartha agus neamhábhartha a d’fhulaing na híospartaigh sin, ceanglaítear le cúiteamh cóir agus iomchuí, de réir bhrí na forála sin, agus cúiteamh den sórt sin á chinneadh, tromchúis iarmhairtí na gcionta agus an cúiteamh a d’fhéadfadh na híospartaigh sin a fháil i leith dhliteanas tortach an chiontóra a chur san áireamh.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Béarla.