61968C0013
Conclusie van de Advocaat-Generaal J. Gand
van 14 november 1968 (
1
)
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
Het Gerechtshof te Rome, kennis nemende van een geschil tussen een Italiaanse onderneming en het Ministerie van Buitenlandse Handel van Italië, met betrekking tot vergoeding der beweerdelijk geleden schade uit hoofde van de weigering een uitvoervergunning af te geven, verzoekt U de artikelen 30, e.v. van het E.E.G.-Verdrag inzake de opheffing der kwantitatieve beperkingen tussen de Lid-Staten op enkele punten te interpreteren.
I —
Hoewel het uiteraard niet tot de taak van Uw Hof behoort om in het kader van artikel 177 uitspraak te doen over het geschil in de hoofdzaak, kunnen de gestelde vragen niet worden onderzocht, noch ook de door partijen en de Commissie voorgedragen beweringen wél worden begrepen, zonder — in de beperkte mate waarin zulks mogelijk is — op de aan het geding ten grondslag liggende feiten acht te slaan.
De te Milaan gevestigde vennootschap Salgoil sloot op 23 september 1960 met een te Bazel gevestigde onderneming „Rohimpag”, een koopovereenkomst voor de invoer in Italië van 4.000 ton met vet geïmpregneerde bleekaarde, afkomstig uit de landen van de E.E.G. en/of de O.E.E.S. Overeenkomstig de bedingen van het contract voldeed zij op 6 oktober de helft van de overeengekomen prijs, namelijk 242000 dollar en de eerste partijen bleekaarde kwamen in de loop van diezelfde maand in Italië aan. Niet wordt betwist dat de invoer van bedoeld produkt op genoemde data vrij was, hoewel, gelijk U bekend, Salgoil en de Commissie van mening verschillen ten aanzien van de vraag of deze vrijheid berustte op de consolidatie van de beschikkingen der O.E.E.S. in 1955, dan wel op een autonoom besluit van de Italiaanse Regering. Korte tijd daarna evenwel werd bij de wet no. 1407 van 13 november 1960 de invoer van het produkt verboden „voor zover de internationale overeenkomsten dit toelaten” (art. 7) en bij besluit van 14 november — openbaar gemaakt op 29 november en inwerking getreden op 14 december — de invoer aan een vergunningsstelsel onderworpen, terwijl in een rondschrijven van de Minister van Financiën op 7 februari 1961 nader werd bepaald dat het produkt uitsluitend uit de E.E.G.-landen mocht worden ingevoerd en in overeenstemming met de jaarlijks vastgestelde globale contingenten. Toen de plaatselijke douanedienst weigerde de eerste partijen in te klaren, wendde Salgoil zich tot het Ministerie van Buitenlandse Handel teneinde een invoervergunning te verkrijgen; dit verzoek werd bij brief van 23 mei 1961 afgewezen.
De vennootschap stelde toen bij de civiele rechtbank van Rome een vordering in tot vergoeding der schade welke zij aldus geleden zou hebben en beriep zich daartoe met name op schending van de artikelen 31 en 33 van het Verdrag. Bedoelde rechter verklaarde zich echter onbevoegd en wel op de volgende gronden: op het stuk van in- en uitvoer komt aan particulieren geen volledig subjectief recht toe, doch slechts een voorwaardelijk recht dan wel een recht hetwelk slechts in beperkte mate geldend kan worden gemaakt; de onderhavige materie werd door de verdragsregels niet gewijzigd daar deze rechtstreeks op de rechten en verplichtingen der Lid-Staten betrekking hebben. En tenslotte: de subjectieve rechtsbetrekkingen welke ten behoeve der onderscheidene onderdanen der Lid-Staten kunnen ontstaan verschillen kwalitatief niet van die welke het nationale recht reeds in het algemeen toekent en regelt.
In hoger beroep hield Salgoil staande dat de door haar ingeroepen verdragsartikelen aan de onderdanen der Lid-Staten rechtstreeks subjectieve rechten toekennen en niet alleen wettige belangen; krachtens het Italiaanse rechtsstelsel zou zulks de bevoegdheid van de gewone rechter met zich brengen.
Gezien deze beweringen heeft het Gerechtshof te Rome, van oordeel dat zijn beslissing van een verdragsinterpretatie afhankelijk was, U twee vragen voorgelegd die in de overwegingen der renvooibeschikking nader zijn ontwikkeld.
De eerste vraag is in zeer eenvoudige bewoordingen gesteld: brengen de bepalingen van de artikelen 30, e.v. van het Verdrag, en in het bijzonder artikel 31, mede gevolgen teweeg in de betrekkingen tussen een Lid-Staat en zijn onderdanen ?
Bij de tweede vraag wordt uitgegaan van een bevestigend antwoord op de eerste vraag; twee mogelijkheden worden onderscheiden en men verzoekt U daartussen te kiezen: of wel de bedoelde normen verschaffen aan het belang van de particulier een directe en onmiddellijke bescherming in dier voege, dat de Staat, optredend als overheidsgezag, iedere discretionnaire bevoegdheid mist om in strijd met dit belang te handelen — of wel deze normen (welke gezien zouden moeten worden in verband met de artikelen 36, 224 en 226 van het Verdrag waarbij in bepaalde gevallen aan de Lid-Staten de mogelijkheid wordt geopend om van de verdragsregels afwijkende vrijwaringsmaatregelen te nemen) zijn binnen het kader der Gemeenschap onmiddellijk en uitsluitend gericht op de bescherming van de openbare belangen der Lid-Staten; zij zouden slechts ten doel hebben om allereerst en rechtstreeks de verenigbaarheid van het bestuursoptreden met deze belangen te verzekeren. In dat geval zou moeten worden aangenomen dat iedere Lid-Staat tegenover zijn onderdanen de bevoegdheid behield beperkingen van de import in te voeren en dat de thans in het geding zijnde normen van het Verdrag uitsluitend de wettelijke uitoefening van deze bevoegdheid raken, doch niet haar bestaan.
II —
Hier rijst een prealabele vraag, die de Italiaanse Regering zowel bij de schriftelijke als de mondelinge procedure uitvoerig heeft behandeld. Uw bevoegdheid ex artikel 177 van het Verdrag, aldus die Regering, is slechts gegeven wanneer het geschil een materie betreft, „die aan het gezag van het gemeenschapsrecht is onderworpen”. Bijgevolg, daar de artikelen 31, e.v. de afschaffing der kwantitatieve beperkingen tussen de Lid-Staten (en dus niet in de betrekkingen met de derde Staten) betreffen, kan de nationale rechter U over de zin van deze bepalingen eerst raadplegen, wanneer hij heeft vastgesteld, dat het inderdaad om intercommunautaire handel gaat die door de regels van het Verdrag wordt beheerst. Immers eerst dan heeft zich voor hem een vraag van verdragsinterpretatie voorgedaan tot beantwoording waarvan Uw Hof bij wege van prejudiciële uitspraak bevoegd is. Zodanige positieve vaststelling vindt men evenwel niet in de verwijzingsbeschikking waarin de rechter zich beperkt tot een weergave van de bewering van Salgoil — die het Gerechtshof niet tot de zijne maakt — dat het uit Lid-Staten afkomstige waren betrof. Uit enkele stukken van het dossier waarnaar de Italiaanse Regering verwijst zou overigens blijken, dat zij in werkelijkheid kwamen — en uit hoofde van hun technische kenmerken, ook slechts konden komen — uit buiten de Gemeenschap aan de Middellandse Zee gelegen landen.
Het komt ons echter voor, dat het aldus voorgedragen middel van niet-ontvankelijkheid afstuit op het herhaaldelijk door Uw Hof gestelde beginsel, dat het binnen de bij artikel 177 bepaalde grenzen uitsluitend aan de nationale rechter staat om te beslissen of, en zo ja terzake van welke vraag Uw Hof zal worden benaderd. Alleen hij maakt uit in hoeverre de te stellen vragen voor de berechting van het hem voorgelegde geschil relevant zijn en wanneer hij Uw Hof nopens de zin van een communautaire tekst raadpleegt, dient ervan te worden uitgegaan, dat hij — gezien de stand van het geding op dat ogenblik — de desbetreffende bepaling voor de uitspraak van belang acht. Niet mag worden geëist, dat hij dit bovendien uitdrukkelijk verklaart. Anderzijds zou Uw Hof, indien het met een beroep op gegevens, ontleend aan het aan de rechter in de hoofdzaak voorgelegde dossier, besliste dat de desbetreffende artikelen in casu niet van toepassing zijn, in diens plaats zijn getreden door op een punt van uitsluitend feitelijke aard te beslissen. Indien wij het pleidooi van de gemachtigde der Italiaanse Regering wél hebben begrepen, dan zou het prejudiciële renvooi voor het constitutionele Hof van dat land slechts ontvankelijk zijn voor zover de rechter a quo zich reeds heeft uitgesproken over het verband tussen de feiten en de aan het Hof voor te leggen rechtsvraag; deze jurisprudentie zou ten nauwste verwant zijn met die van het Constitutionele Hof der Bondsrepubliek (Beschlus des ersten Senats van 10 november 1964, in Entscheidungen des Bundesverfassungsgerichts, t. 18, 1965, blz. 186, no. 24). Doch deze eis mag niet tot de procedure ex artikel 177 worden uitgebreid en wel uit hoofde van de onderlinge onafhankelijkheid van de gemeenschapsrechter en de nationale rechter.
Op al deze gronden stellen wij U voor dit zeer algemene middel van niet-ontvankelijkheid der Italiaanse Regering te verwerpen en gaan wij thans over tot de behandeling van de eerste door het Gerechtshof gestelde vraag.
III — De eerste vraag
Wij geven haar andermaal volledig weer : „Brengen de bepalingen van de artikelen 30, e.v. van het Verdrag, en in het bijzonder artikel 31, mede gevolgen teweeg in de betrekkingen tussen een Lid-Staat en zijn onderdanen ?”
A —
De eerste moeilijkheid is hier de juiste omgrenzing van de vraag. De kwantitatieve invoerbeperkingen worden geregeld in de artikelen 30 tot en met 31 (en voorts in artikel 35, doch op punten welke hier niet van belang zijn), maar de regels verschillen naar gelang de desbetreffende produkten werden geliberaliseerd ingevolge besluiten van de Raad van de O.E.E.S. (artikel 31) dan wel of zij niet onder deze besluiten vallen (artikel 33). In beginsel behoeven derhalve slechts die bepalingen te worden geïnterpreteerd waaronder de met vet geïmpregneerde bleekaarde valt. Helaas kan op dit punt geen enkele zekerheid worden verkregen.
Volgens de Commissie zou dit produkt blijkens aantekening no. V van hoofdstuk XV van het oude Italiaanse tarief tot de niet geconsolideerde post 141 behoren en zou het nadien „autonoom geliberaliseerd” zijn doordat het werd gerubriceerd onder de post „15.17 ex a-droesem of wel bezinksel van olie” van het in 1959 op basis van het douanetarief der Europese Gemeenschappen vastgestelde nieuwe tarief. Daar de Italiaanse Regering in 1960 de liberalisering van zodanig niet geconsolideerd produkt ongedaan heeft gemaakt, zouden slechts de bepalingen van artikel 33 daarop betrekking kunnen hebben en mitsdien door Uw Hof moeten worden geinterpreteerd.
Deze opvatting werd door Salgoil bij pleidooi met klem bestreden. De vennootschap stelde met name dat bedoelde aantekening V van het oude tarief slechts zag op vollersaarde waarvan de met vet geïmpregneerde bleekaarde — waarom het in casu gaat — grondig verschilt. Dit laatste produkt zou derhalve behoren tot post 139 : „Oliën, vloeibaar of vast, ruw of geraffineerd van plantaardige oorsprong en direct of indirect bestemd voor voedingsdoeleinden”, welke post zonder twijfel werd geconsolideerd. Vandaar dat artikel 31 moet worden toegepast en dus geïnterpreteerd.
Wij bespraken dit onderdeel van de gedachtenwisseling slechts om te laten zien dat zij op dit punt niet werd afgesloten. De vraag of bepaalde waren tot deze of gene tariefpost behoren en of hun liberalisatie ook werd geconsolideerd hangt in hoofdzaak, doch niet uitsluitend, van het nationale recht af; het is niet ondenkbaar dat zij in bepaalde opzichten aanleiding tot een prejudiciële vraag zou kunnen geven (zie bij wijze van analogie, het arrest 26-62, Deel IX, blz. 7). Evenwel, het is niet hierover dat het gerechtshof U raadpleegt en men kan zich zelfs afvragen of het niet impliciet het geschil tussen Salgoil en de Commissie heeft beslecht, wanneer het spreekt van de artikelen 30, e.v. van het Verdrag „en in het bijzonder artikel 31”. Deze aanduiding schijnt ons echter geen voldoende grond om de andere verdragsartikelen met betrekking tot de kwantitatieve beperkingen van ons onderzoek uit te sluiten.
B —
Allereerst zij opgemerkt dat artikel 30 — het eerste met betrekking tot deze materie — naar het ons voorkomt zelf geen onmiddellijke gevolgen in het leven kan roepen en wel uit hoofde van zijn zeer algemene strekking. Immers het geldt slechts voor zover het in de volgende artikelen nader wordt uitgewerkt („onverminderd de volgende bepalingen”) en wordt derhalve slechts binnen de in die artikelen gestelde grenzen toegepast.
C —
Geheel anders is het met artikel 31, waarbij aan de Lid-Staten wordt verboden nieuwe kwantitatieve beperkingen en maatregelen van gelijke werking in te voeren.
Het betreft hier dus een zogenaamde „stand-still” clausule, die de tegenhanger vormt van die van artikel 12 met betrekking tot in- en uitvoerrechten of heffingen van gelijke werking. In het arrest van 5 februari 1963(26-62) Van Gend & Loos, Deel IX, blz. 7 heeft Uw Hof beslist dat deze bepaling, die een duidelijk en onvoorwaardelijk verbod bevat, een verplichting vestigt welke door de Staten met geen enkel voorbehoud is voorzien, in die zin, dat haar werking afhankelijk zou worden gesteld van nadere bepalingen van nationaal recht, onmiddellijke rechtsgevolgen in het leven roept. Dezelfde redenering zou hier kunnen worden gevolgd en tevens voor artikel 32, hetwelk de Lid-Staten verbiedt de op het tijdstip van de inwerkingtreding van het Verdrag bestaande contingenten en maatregelen van gelijke werking beperkender te maken.
Weliswaar geldt de in het eerste lid van artikel 31 omschreven verplichting krachtens het tweede lid van dit artikel slechts voor het liberalisatiepeil dat is bereikt met toepassing der besluiten van de Raad van Ministers der O.E.E.S. en meer in het bijzonder voor de produkten voorkomende op de lijsten welke de Lid-Staten binnen 6 maanden na de inwerkingtreding van het Verdrag ter kennis van de Commissie moeten brengen. Heeft deze kennisgeving echter eenmaal plaats gevonden, dan staat niets meer aan de rechtstreekse toepasselijkheid van deze bepaling in de weg.
D —
Beduidend minder eenvoudig wordt de vraag waar het artikel 33 betreft, en wel gezien de ingewikkeldheid van zijn regels en de onzekerheid omtrent de betekenis van enkele daarin gebezigde begrippen.
Zonder op de details van het gegeven stelsel in te gaan, kan reeds aanstonds met de Commissie worden aangenomen dat de regels van de paragrafen 4, e.v. niet geacht kunnen worden uit zichzelve rechten voor de particulieren in het leven te roepen. Immers het betreft hier bepalingen waarbij besluiten van het gemeenschapsgezag worden voorondersteld (gevallen waarin de invoer van een produkt gedurende twee opeenvolgende jaren beneden het beschikbare contingent is gebleven), dan wel de Staten worden gemachtigd van bepaalde faciliteiten gebruik te maken (de bevoegdheid bij de berekening van de totale jaarlijkse verhoging rekening te houden met de waarde van de autonoom geliberaliseerde invoer wanneer deze contingenten het krachtens de besluiten van de O.E.E.S. bereikte liberalisatiepeil hebben overschreden). Dit optreden van de Commissie, evenals de aan de Lid-Staat gelaten waarderingsvrijheid ontnemen aan de desbetreffende bepalingen het onvoorwaardelijke, bijna automatische karakter dat het kenmerk vormt van de rechtstreeks toepasselijke regels. Zo kan dan ook — zonder ons verder in feitelijke beschouwingen te begeven — worden gezegd dat bedoelde paragrafen waarbij bijzondere regels worden gegeven, in elk geval voor de berechting van het bij de Italiaanse rechter aanhangige geding zonder belang zijn.
Moeilijker is het antwoord ten aanzien van de eerste drie paragrafen welke met name algemene regels voor de vaststelling der contingenten bevatten.
De tekst voorziet allereerst de omzetting der bilaterale contingenten in globale contingenten een jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag en, op datzelfde tijdstip, de verhoging met een zeker percentage zowel van alle globale contingenten gezamenlijk als van elk der globale contingenten afzonderlijk per produkt. Het artikel bepaalt vervolgens de verschillende etappen van verruiming „volgens dezelfde regels en in dezelfde verhoudingen”. Dit is de regeling van paragraaf 1.
De tweede paragraaf ziet op de niet geliberaliseerde produkten waarvoor het globale contingent minder dan 3 % van de nationale produktie bedraagt; in dat geval wordt een contingent van 3 % vastgesteld hetwelk daarop volgens een bepaald ritme wordt verruimd. Het tweede lid van genoemde paragraaf schrijft voor dat, wanneer er in het geheel geen nationale produktie bestaat, „de Commissie bij wege van beschikking een passend contingent vaststelt”.
Krachtens paragraaf 3 tenslotte, moet aan het einde van het tiende jaar ieder contingent tenminste 20 % van de nationale produktie bedragen.
Onverminderd het bepaalde bij paragraaf 2, tweede lid, hetwelk de Commissie opdraagt de passende contingenten vast te stellen wanneer iedere nationale produktie ontbreekt, legt artikel 33 de Staten de plicht op contingenten te bepalen en deze progressief te verruimen. Dit betekent voor hen een verplichting om iets te doen en volgens Uw rechtspraak kan zodanige verplichting rechten ten behoeve van particulieren doen ontstaan mits de desbetreffende Staat niet over enige beleidsvrijheid bij de keuze der noodzakelijke middelen beschikt.
Doch hier ligt juist de moeilijkheid. Deze maatregelen worden genomen op grond van rekenkundige gegevens welke verschillend zouden kunnen worden beoordeeld. Een eerste voorbeeld: de Staat moet aanvankelijk een globaal contingent toestaan dat, volgens het Verdrag, gelijk behoort te zijn aan de som der bilaterale contingenten. Hier rijst de vraag wat nu precies onder bilaterale contingenten moet worden verstaan. De contingenten waarover de exporterende Staat beschikte waren in het algemeen in een handelsakkoord vastgelegd, maar zij konden ook zijn verhoogd door een eenzijdige concessie van de importerende Staat, dan wel uit enige andere oorzaak. Was de Staat nu bij de berekening der globale contingenten aan nauwkeurige strenge regels gebonden die iedere mogelijkheid van ontduiking uitsloten? De Commissie wijst erop dat zij ter regeling van dit en andere vraagstukken een beroep heeft moeten doen op deskundigen en dat zij op grond van hun bevindingen haar standpunt aan de Lid-Staten heeft medegedeeld in een brief van 21 december 1958 welke zich niet in het dossier bevindt, doch welks inhoud in grote lijnen in het tweede algemeen verslag 1958-1959 (blz. 59 e.v.) te vinden is. Zij gaf toe dat de schatting van de verschillende aanvullingen op de eigenlijke contingenten der handelsakkoorden „op soepele wijze” mocht geschieden door het beloop der contingenten welke slechts ter dekking van exceptionele behoeften werden toegekend uit te sluiten. Hierbij werd derhalve aan de Lid-Staten een zekere waarderingsbevoegdheid toegekend.
Een nog sprekender voorbeeld is dat van de „nationale produktie” die een rol speelt bij de vaststelling van contingenten van tenminste 3 % (artikel 33, paragraaf 2). Bij de schriftelijke behandeling en bij pleidooi heeft de Commissie naar onze mening overtuigend de onzekerheid aangetoond waartoe dit meer economisch dan juridisch begrip aanleiding geeft; in de zoeven genoemde brief heeft zij toegegeven dat de beide termen van de verhouding nationale produktie/contingenten al naar het geval kunnen worden uitgedrukt in kwantiteit of in waarde; en voor laatstgenoemd geval heeft zij, om de beide termen der verhouding homogeen te maken, voorgesteld dat forfaitair met de op de waarde der ingevoerde goederen geheven douanerechten rekening zal worden gehouden.
Uit dit alles kan slechts worden afgeleid, dat de Lid-Staten zowel voor de vaststelling der globale contingenten als voor de berekening van de nationale produktie over een zekere waarderingsbevoegdheid beschikten, hetgeen dus betekent, dat — althans op deze punten — de onderhavige bepalingen niet rechtstreeks toepaselijk kunnen zijn en de particulieren ze niet voor de nationale rechter kunnen inroepen.
In dit verband heeft men eraan herinnerd dat in Uw arrest Molkerei-Zentrale van 3 april jongstleden (Jurisprudentie, blz. 230) aan de bepalingen van artikel 97 van het Verdrag onmiddellijke werking werd ontzegd op grond van de overweging dat in dit geval tussen de communautaire regel en haar toepassing plaats is voor rechtshandelingen waartoe een zekere waarderingsbevoegdheid is gegeven. De door de Lid-Staten in het onderhavige geval te nemen beslissingen, hoezeer ook van andere aard, dienen niettemin dezelfde werking te hebben.
Doch er dient toch duidelijk op te worden gewezen dat, al beschikken de Lid-Staten aanvankelijk over een zekere vrijheid bij de berekening van het contingent, zij niettemin gehouden zijn het zonder enige discriminatie ten behoeve van alle Lid-Staten vast te stellen en toe te kennen. Daarna moeten zij het ieder jaar verruimen „volgens dezelfde regels en in dezelfde verhoudingen”. Op deze onderscheidene punten is de hun opgelegde verplichting onvoorwaardelijk en van strikte aard. Het komt ons dan ook voor dat, indien een Staat geen contingent bepaalt dan wel het niet ter beschikking van alle andere Lid-Staten stelt, of wanneer het dat contingent niet overeenkomstig de voorschriften van het Verdrag verruimt, de particulieren op deze onderscheidene punten voor de nationale rechter de schending van een rechtstreeks toepasselijke regel kunnen inroepen.
Samenvattend kan dus worden gezegd dat de bepalingen van artikel 33, paragrafen 1 tot 3 slechts rechtstreeks toepasselijk zijn voor zover zij de Lid-Staten opdragen globale, zonder discriminatie openstaande, contingenten vast te stellen en die progressief te verruimen, met uitzondering van die bepalingen welke op de berekening van de globale contingenten en van de nationale produktie betrekking hebben.
IV — Tweede vraag
Zij werd slechts gesteld voor het geval de eerste bevestigend wordt beantwoord en geeft aanleiding tot ernstige moeilijkheden wat de ontvankelijkheid betreft.
De aard van de bescherming der subjectieve rechten, aan de particulier jegens de Staat toegekend, dient nader te worden bepaald. Het gerechtshof stelt het probleem in de vorm van een keuze tussen de beide volgende mogelijkheden: of wel de particulier geniet een rechtstreekse en onmiddellijke bescherming die iedere discretionnaire bevoegdheid van de Staat uitsluit, of wel de verdragsregels zien rechtstreeks alleen op de bescherming der openbare belangen en laten aan iedere Staat de bevoegdheid ten opzichte van zijn onderdanen beperkingen van de import in te voeren.
Zelfs een oppervlakkige kennis van het Italiaanse recht is voldoende om in de redactie van deze vraag de in de rechtsorde van dat land bestaande onderscheiding tussen subjectieve rechten en wettige belangen te onderkennen, die het criterium vormt voor de verdeling der bevoegdheden tussen de gewone en de administratieve rechter. Aan deze en aanverwante begrippen, zoals dat van de rechten welke slechts in beperkte mate geldend kunnen worden gemaakt, hebben zowel de raadsman van Salgoil als die van de Italiaanse Regering belangwekkende en nuttige beschouwingen gewijd.
Het Gerechtshof heeft er zich wel voor gewacht een uitspraak over deze verdeling van bevoegdheden te vragen, doch het is duidelijk dat zij daaraan wel heeft gedacht. Zo heeft dan ook de gemachtigde van de Italiaanse Regering tussen de bewoordingen waarin de vraag is gesteld en verschillende begrippen van Italiaans recht verband gelegd en daaruit afgeleid dat men U een vraag van nationaal recht heeft voorgelegd terzake waarvan Uw Hof zich onbevoegd moet verklaren.
Zonder twijfel laat Uw Hof aan de nationale rechter de keus der te stellen vragen en onthoudt het zich van een beoordeling der gronden welke tot die keus hebben geleid. Doch er is nog een ander beginsel dat zorgvuldig in acht dient te worden genomen, namelijk dat Uw interpretatiebevoegdheid beperkt blijft tot het verdragsrecht.
De vraag mag derhalve slechts worden beantwoord voor zover Uw Hof daaraan een strekking of zin naar gemeenschapsrecht kan geven.
Dit moet mogelijk zijn, daar de tweede door de Italiaanse rechter gestelde vraag in feite slechts een verlengstuk vormt van de eerste — stellig ontvankelijke — vraag die aldus nader wordt ontwikkeld. Na eerst te hebben gevraagd of de bepalingen van de artikelen 30, e.v. van het Verdrag in de betrekkingen tussen de Lid-Staten en zijn onderdanen gevolgen teweeg brengen, vraagt men U daarop welke die gevolgen zijn. Het betreft hier, evenals bij de eerste vraag, een vraagstuk van gemeenschapsrecht dat door het Hof moet worden opgelost. Doch dit mag U er niet toe brengen zich op het gebied van het nationale recht te begeven, gelijk de Italiaanse rechter in zekere zin heeft gedaan.
In Uw rechtspraak werd reeds aangegeven waarin de rechtsbescherming van de particulier bestaat. Waar in Uw arresten wordt erkend dat een verdragsbepaling rechtstreeks toepasselijk is of onmiddellijke gevolgen in het leven roept, wordt in het algemeen beslist dat zij voor de justitiabelen individuele rechten doet ontstaan welke de nationale rechter geroepen is te handhaven (bij voorbeeld: arrest van 5 februari 1963, Van Gend & Loos, Jurisprudentie, Deel IX, blz. 7 — arrest van 15 juli 1964, Costa, Jurisprudentie, deel X, blz. 1203 — arrest van 16 juni 1966, Lütticke, Jurisprudentie, Deel XII, blz. 346). Dit geldt ongeacht of een Staat tot handelen dan wel tot niet handelen gehouden is. In beide gevallen — en dit is trouwens de voorwaarde voor de directe toepasselijkheid der bepaling — beschikt de Staat over geen enkele discretionnaire bevoegdheid; hij dient te handelen in een bepaalde zin dan wel zich van optreden te onthouden, een gebonden bevoegdheid dus. Gelijk Salgoil opmerkt zou het contradictoir zijn om aan te nemen dat de particulier een rechtstreekse bescherming geniet en tegelijkertijd aan de Staat een discretionnaire bevoegdheid toe te kennen om ten opzichte van diezelfde particulier het verdragsstelsel toe te passen. De keus moet derhalve vallen op de eerste door de Italiaanse rechter voorgestelde mogelijkheid.
Daar anderzijds het uit de verschillende rechtstreeks toepasselijke bepalingen voortvloeiende recht voor de justitiabelen identiek is, kan deze inhoud niet door criteria van nationaal recht worden beïnvloed. Immers, deze bepalingen „gaan deel uitmaken van de nationale rechtsorde zonder dat daartoe in de verschillende Staten enige nadere maatregel nodig is” en „de communautaire rechtsregel moet in alle Lid-Staten in dezelfde mate tot gelding komen” (Molkerei-Zentrale, 3 april 1968, Jurisprudentie, Deel XIV, 3, blz. 219), hetgeen, gelijk in genoemd arrest wordt beslist, de nationale rechter niet beperkt in zijn bevoegdheid om, wanneer naar nationaal recht verschillende wegen kunnen worden bewandeld, zijn keuze te bepalen op middelen welke geëigend zijn om de door het gemeenschapsrecht verleende individuele rechten te waarborgen.
Tenslotte heeft het Gerechtshof ter ondersteuning van de andere mogelijkheid, namelijk om de aan de particulier toegekende rechtsbescherming te berperken daar de te interpreteren normen rechtstreeks en uitsluitend de bescherming der openbare belangen van de Lid-Staten ten doel hebben, deze normen in verband gebracht met de artikelen 36, 224 en 226. Hier kan evenwel worden volstaan met de vaststelling dat elk dezer artikelen slechts op een beperkte materie ziet en op bijzondere gevallen betrekking heeft. Het zijn uitzonderingsbepalingen welke eng moeten worden geinterpreteerd en die dan ook niet mogen worden ingeroepen om het bestaan te betwisten van rechten welke uit andere verdragsbepalingen voortvloeien.
Concluderend menen wij dat de door het Gerechtshof te Rome gestelde vragen als volgt moeten worden beantwoord :
Eerste vraag
Rechtstreeks toepasselijk zijn slechts: enerzijds de bepalingen van artikel 31 en anderzijds die van de eerste drie paragrafen van artikel 33 zulks in de hierboven aangegeven gevallen en onder het telkens terzake gemaakte voorbehoud.
Tweede vraag
De subjectieve rechtsbescherming van de particulier houdt in, dat hem individuele, door de nationale rechter te handhaven rechten zijn toegekend en sluit voor de desbetreffende Lid-Staat iedere discretionnaire bevoegdheid uit om zich tegen de uitoefening van die rechten te verzetten.
Wij concluderen tenslotte dat het Gerechtshof te Rome ten aanzien van de kosten zal beslissen.
(
1
)	Vertaald uit het Frans.