62022CJ0370_RES
Υπόθεση C‑370/22 P
Air France-KLM
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 26ης Φεβρουαρίου 2026
«Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά αερομεταφοράς εμπορευμάτων – Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας – Συντονισμός στοιχείων τιμολόγησης των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων (επίναυλος καυσίμων, επίναυλος ασφαλείας και άρνηση καταβολής προμήθειας επί των επιναύλων) – Μητρική εταιρία και θυγατρικές – Καταλογισμός της παραβατικής συμπεριφοράς – Υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων – Εδαφική αρμοδιότητα της Επιτροπής – Ουσιαστικές επιπτώσεις – Υπολογισμός του προστίμου – Ελαφρυντική περίσταση – Συνεκτίμηση των κανονιστικών καθεστώτων που ισχύουν σε τρίτες χώρες – Ίση μεταχείριση – Διάρκεια της συμμετοχής στην ενιαία και διαρκή παράβαση – Απόδειξη – Συμμετοχή στα διάφορα σκέλη της ενιαίας και διαρκούς παράβασης»
Αναίρεση – Λόγοι – Ανεπαρκής αιτιολογία – Περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως – Υποχρέωση του Γενικού Δικαστηρίου να εκθέτει με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία τη συλλογιστική του
(Άρθρο 256 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρα 36 και 53, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 56, 57, 59-66, 74)
Αναίρεση – Λόγοι – Ανεπαρκής αιτιολογία – Λόγος διαφορετικός από εκείνον που αφορά την ουσιαστική νομιμότητα
(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 58, 67)
Αναίρεση – Λόγοι – Εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Απαράδεκτο – Έλεγχος από το Δικαστήριο της εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων – Αποκλείεται, πλην της περιπτώσεως παραμορφώσεώς τους
(Άρθρο 256 § 1, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 69-73, 222)
Ανταγωνισμός – Κανόνες της Ένωσης – Παραβάσεις – Καταλογισμός – Νομικό πρόσωπο που έχει την ευθύνη για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της παραβάσεως – Μετατροπή του νομικού αυτού προσώπου σε εταιρία χαρτοφυλακίου και μεταφορά των επιχειρησιακών δραστηριοτήτων του σε άλλη εταιρία την οποία κατέχει η εταιρία χαρτοφυλακίου – Ευθύνη της εταιρίας χαρτοφυλακίου – Συμβατότητα με τις αρχές της προσωπικής ευθύνης και της εξατομικεύσεως των ποινών και των κυρώσεων
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· Συμφωνία για τον ΕΟΧ, άρθρο 53)
(βλ. σκέψεις 80-88)
Ανταγωνισμός – Μεταφορές – Κανόνες ανταγωνισμού – Αεροπορικές μεταφορές – Κανονισμός 411/2004 – Πεδίο εφαρμογής – Δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών και δρομολόγια εντός του ΕΟΧ πλην των δρομολογίων Ένωσης-τρίτων χωρών – Υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων – Εμπίπτουν
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· Συμφωνία για τον ΕΟΧ, άρθρο 53· απόφαση 40/2005 της Μεικτής Επιτροπής του ΕΟΧ· κανονισμοί του Συμβουλίου 1/2003, άρθρο 32, και 411/2004)
(βλ. σκέψεις 94-100)
Ανταγωνισμός – Κανόνες της Ένωσης – Εδαφικό πεδίο εφαρμογής – Αρμοδιότητα της Επιτροπής – Παραδεκτή από απόψεως δημοσίου διεθνούς δικαίου – Εφαρμογή ή ουσιαστικές επιπτώσεις των καταχρηστικών πρακτικών εντός του ΕΟΧ – Εναλλακτικά μέσα – Κριτήριο των άμεσων, ουσιωδών και προβλέψιμων επιπτώσεων – Περιεχόμενο
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· Συμφωνία για τον ΕΟΧ, άρθρο 53)
(βλ. σκέψεις 109-133)
Ανταγωνισμός – Κανόνες της Ένωσης – Εδαφικό πεδίο εφαρμογής – Αρμοδιότητα της Επιτροπής – Παραδεκτή από απόψεως δημοσίου διεθνούς δικαίου – Εφαρμογή ή ουσιαστικές επιπτώσεις των καταχρηστικών πρακτικών εντός του ΕΟΧ – Εναλλακτικά μέσα – Κριτήριο των άμεσων, ουσιωδών και προβλέψιμων επιπτώσεων – Βάρος αποδείξεως – Κατανομή μεταξύ της Επιτροπής και των οικείων επιχειρήσεων
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· Συμφωνία για τον ΕΟΧ, άρθρο 53)
(βλ. σκέψεις 134-140)
Προσφυγή ακυρώσεως – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Έκταση – Εξουσία του Γενικού Δικαστηρίου να υποκαταστήσει με τη δική του αιτιολογία αυτήν του εκδόντος την προσβαλλόμενη πράξη – Αποκλείεται – Εξουσία του Γενικού Δικαστηρίου να διευκρινίζει την αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης απαντώντας στην επιχειρηματολογία που προβάλλεται ενώπιόν του – Εμπίπτει
(Άρθρο 263 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 141-145)
Αναίρεση – Λόγοι – Λόγος που βάλλει κατά πλεοναστικής αιτιολογίας – Αλυσιτελής λόγος
(Άρθρο 256 § 1, εδ. 2, ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδ. 1)
(βλ. σκέψεις 148-152, 159-164, 216)
Προσφυγή ακυρώσεως – Αρμοδιότητα του δικαστή της Ένωσης – Έκταση – Απαγόρευση αποφάνσεως ultra petita – Αυτεπάγγελτη εξέταση από τον δικαστή της Ένωσης μη προβληθέντος λόγου απτομένου της ουσιαστικής νομιμότητας της προσβαλλομένης αποφάσεως – Δεν επιτρέπεται
(Άρθρο 263 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 167)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Δικαστικός έλεγχος – Πλήρης δικαιοδοσία του δικαστή της Ένωσης – Έκταση – Προσδιορισμός του ποσού του επιβαλλόμενου προστίμου – Τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης – Μη παραβίαση εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου
(Άρθρα 101 §1 και 261 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 31)
(βλ. σκέψεις 168-170)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως της παραβάσεως και της διάρκειάς της – Περιεχόμενο της έννοιας του βάρους αποδείξεως – Ενιαία και διαρκής παράβαση – Μη συμμετοχή στις συναντήσεις συμπαιγνιακού χαρακτήρα επί ορισμένη περίοδο – Δεν ασκεί επιρροή όταν υφίστανται αντικειμενικά και συγκλίνοντα στοιχεία που αποδεικνύουν τη συνέχιση της συμμετοχής στην παράβαση κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 179-194)
Αναίρεση – Λόγοι – Λόγος προβαλλόμενος για πρώτη φορά στο πλαίσιο της αιτήσεως αναιρέσεως – Απαράδεκτο – Λόγος που αποσκοπεί αποκλειστικά στην αμφισβήτηση της ορθότητας της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης – Λόγος ο οποίος προκύπτει από την ίδια την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση – Παραδεκτό
(Άρθρο 256 § 1 ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58· Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 170)
(βλ. σκέψεις 202-210)
Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται παράβαση – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως της παραβάσεως και της διάρκειάς της – Περιεχόμενο της έννοιας του βάρους αποδείξεως – Ενιαία και διαρκής παράβαση – Απόδειξη της διάρκειας μέσω ορισμένου αριθμού ενδείξεων και συμπτώσεων
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 211-215, 218-221)
Σύνοψη
Με μια σειρά δεκατριών αποφάσεων, το Δικαστήριο απορρίπτει το σύνολο σχεδόν των αιτήσεων αναιρέσεως που άσκησαν πλείονες αεροπορικές εταιρίες (
1
) εμπλεκόμενες στη «σύμπραξη της αερομεταφοράς εμπορευμάτων» κατά των αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου (
2
) επί των προσφυγών τους ακυρώσεως κατά της απόφασης με την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τούς επέβαλε πρόστιμα για συμμετοχή στη σύμπραξη αυτή (
3
). Μόνον η αίτηση αναιρέσεως που άσκησε η SAS Cargo Group γίνεται εν μέρει δεκτή από το Δικαστήριο, λόγω σφαλμάτων στα οποία υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του στο πλαίσιο του υπολογισμού του προστίμου που επιβλήθηκε στην εν λόγω αεροπορική εταιρία (
4
).
Στις 7 Δεκεμβρίου 2005, η Lufthansa και δύο από τις θυγατρικές της υπέβαλαν στην Επιτροπή, βάσει της ανακοινώσεώς της περί επιείκειας του 2002, αίτηση για απαλλαγή από την επιβολή προστίμου. Η αίτηση αυτή έκανε λόγο για την ύπαρξη επαφών αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού μεταξύ πλειόνων επιχειρήσεων δραστηριοποιούμενων στην αγορά της αερομεταφοράς εμπορευμάτων (στο εξής: αερομεταφορείς), με αντικείμενο τη θέσπιση επίναυλου καυσίμων και επίναυλου ασφαλείας για τις υπηρεσίες τους στον τομέα της αερομεταφοράς εμπορευμάτων, καθώς και, κατ’ ουσίαν, την άρνηση καταβολής στους διαμεταφορείς εκπτώσεων επί των επιναύλων αυτών. Τα στοιχεία που συνέλεξε η Επιτροπή και οι έρευνές της την οδήγησαν να εκδώσει, στις 9 Νοεμβρίου 2010, μια πρώτη απόφαση (
5
) έναντι 21 αερομεταφορέων.
Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι αερομεταφορείς είχαν μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (στο εξής: Συμφωνία για τον ΕΟΧ) και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών ΕΚ-Ελβετίας, συντονίζοντας τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων. Εντούτοις, η εν λόγω απόφαση ακυρώθηκε, εν όλω ή εν μέρει, από το Γενικό Δικαστήριο λόγω αντιφάσεων της αιτιολογίας της.
Κατόπιν των ακυρωτικών αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου, η Επιτροπή διαπίστωσε, με την επίδικη απόφαση, την ύπαρξη τέτοιας ενιαίας και διαρκούς παράβασης, μέσω της οποίας 19 αεροπορικές εταιρίες είχαν συντονίσει, κατά τη διάρκεια περιόδων μεταξύ του 1999 και του 2006, τη συμπεριφορά τους όσον αφορά την τιμολόγηση για την παροχή υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων σε παγκόσμια κλίμακα, συνεννοούμενες ως προς τον επίναυλο καυσίμων, τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας. Ως εκ τούτου, τους επέβαλε διορθωτικά μέτρα και πρόστιμα για τη συμμετοχή τους στην παράβαση αυτή.
Επιληφθέν πλειόνων προσφυγών που άσκησαν οι νυν αναιρεσείουσες με αίτημα, κατ’ ουσίαν, την ακύρωση, εν όλω ή εν μέρει, της επίδικης απόφασης κατά το μέρος που τις αφορά, καθώς και την κατάργηση ή τη μείωση του ποσού του επιβληθέντος προστίμου, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τις προσφυγές των Martinair, KLM, Cargolux, Air France-KLM, Air France, Lufthansa και Singapore Airlines. Αντιθέτως, ακύρωσε εν μέρει την επίδικη απόφαση και μείωσε το πρόστιμο σε σχέση με τη συμμετοχή των λοιπών νυν αναιρεσειουσών στην παράβαση.
Κατόπιν τούτου, οι αναιρεσείουσες άσκησαν ενώπιον του Δικαστηρίου πλείονες αιτήσεις αναιρέσεως κατά των ως άνω αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προς στήριξη των αντίστοιχων αιτήσεών τους αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες προβάλλουν διάφορους λόγους αναιρέσεως, οι οποίοι αφορούν, μεταξύ άλλων:
1.
την αρμοδιότητα της Επιτροπής να διαπιστώνει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού και να επιβάλλει σχετικές κυρώσεις όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εμπορευμάτων με αναχώρηση από αερολιμένες ευρισκόμενους σε τρίτες χώρες και με προορισμό αερολιμένες ευρισκόμενους σε κράτη μέλη της Ένωσης ή σε άλλα κράτη του ΕΟΧ που δεν είναι μέλη της Ένωσης (στο εξής: υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων)·
2.
την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξέταση του βασίμου της επίδικης απόφασης·
3.
την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας
4.
την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του.
1) Επί της αρμοδιότητας της Επιτροπής να διαπιστώνει παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων και να επιβάλλει σχετικές κυρώσεις
Διευκρινίζοντας κατ’ αρχάς ότι ο κανονισμός 1/2003 (
6
), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 411/2004 (
7
), στο μέτρο που αφορά τις αεροπορικές μεταφορές «μεταξύ» της Ένωσης και τρίτων χωρών, εφαρμόζεται τόσο στις αεροπορικές μεταφορές από την Ένωση προς τρίτες χώρες όσο και στις αεροπορικές μεταφορές από τρίτες χώρες προς την Ένωση, το Δικαστήριο απορρίπτει τους λόγους αναιρέσεως που στηρίζονται σε αναρμοδιότητα της Επιτροπής προς διαπίστωση παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ όσον αφορά τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων, καθώς και προς επιβολή των σχετικών κυρώσεων.
Επί του σημείου αυτού, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή μπορεί να διαπιστώνει συμπεριφορά που υιοθετείται εκτός του εδάφους της Ένωσης ή του ΕΟΧ και να επιβάλλει τις σχετικές κυρώσεις, εφόσον η συμπεριφορά εκδηλώθηκε στο έδαφος αυτό (στο εξής: κριτήριο της εφαρμογής) ή εφόσον ήταν προβλέψιμο ότι θα είχε άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις στο ίδιο έδαφος (στο εξής: κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων).
Μολονότι η Επιτροπή είχε κρίνει, με την επίδικη απόφαση, ότι τα δύο αυτά κριτήρια πληρούνταν εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο περιορίστηκε να επιβεβαιώσει την εδαφική αρμοδιότητα της Επιτροπής παραπέμποντας αποκλειστικά στο κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει, κατ’ αρχάς, ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο επιβεβαιώνοντας την αρμοδιότητα της Επιτροπής με παραπομπή μόνο στο κριτήριο των «ουσιαστικών επιπτώσεων», δεδομένου ότι το κριτήριο αυτό και το κριτήριο της εφαρμογής έχουν διαζευκτικό χαρακτήρα.
Εκτός αυτού, δεδομένου ότι πολλές αναιρεσείουσες προσήψαν στο Γενικό Δικαστήριο ότι συνήγαγε την ύπαρξη ουσιαστικών επιπτώσεων από τον χαρακτηρισμό της σύμπραξης ως «περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου», το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι αιτιάσεις αυτές οφείλονται σε εσφαλμένη ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
Το Δικαστήριο απορρίπτει επίσης τις αιτιάσεις με τις οποίες προσάπτεται στο Γενικό Δικαστήριο ότι υποκατέστησε με τη δική του αιτιολογία εκείνη της Επιτροπής όσον αφορά την εφαρμογή του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων. Συναφώς, υπενθυμίζει ότι, όταν το Γενικό Δικαστήριο περιορίζεται να απαντήσει στην επιχειρηματολογία που προβλήθηκε ενώπιόν του και να διευκρινίσει κατ’ αυτόν τον τρόπο την αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποκαθιστά με τη δική του αιτιολογία εκείνη του εκδόντος την πράξη αυτή. Εξάλλου, ύπαρξη παράνομης αντικατάστασης αιτιολογίας δεν μπορεί να αποδειχθεί ούτε από το γεγονός ότι τα στοιχεία βάσει των οποίων το Γενικό Δικαστήριο μπόρεσε να εξακριβώσει ότι η Επιτροπή είχε δικαιολογήσει την εξωεδαφική αρμοδιότητά της βάσει του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων αντλούνταν από αιτιολογικές σκέψεις μη περιλαμβανόμενες στο τμήμα της επίδικης απόφασης σχετικά με τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητα της Επιτροπής.
Τέλος, το Δικαστήριο απορρίπτει τις διάφορες αιτιάσεις που αντλούνται από πλάνη περί το δίκαιο στην οποία φέρεται να υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του κριτηρίου των ουσιαστικών επιπτώσεων από την Επιτροπή.
Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατ’ εφαρμογήν του κριτηρίου αυτού, η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει ότι οι επίμαχες πρακτικές έχουν προβλέψιμες, άμεσες και ουσιώδεις επιπτώσεις εντός της Ένωσης ή, όπως εν προκειμένω, εντός του ΕΟΧ.
Όσον αφορά τον προβλέψιμο χαρακτήρα των επίμαχων πρακτικών, το Δικαστήριο υπογραμμίζει, σε πρώτο στάδιο, ότι είναι προβλέψιμες όλες οι ζημίες των οποίων η επέλευση πρέπει να θεωρείται, από τους μετέχοντες σε σύμπραξη, ευλόγως αναμενόμενη βάσει των διδαγμάτων της κοινής πείρας, εν αντιθέσει προς τις ζημίες οι οποίες οφείλονται σε απολύτως εξαιρετική αλληλουχία γεγονότων.
Δεδομένου, όμως, ότι ο επίναυλος καυσίμων, ο επίναυλος ασφαλείας και η άρνηση καταβολής προμήθειας συνιστούν συμπαιγνιακές συμπεριφορές για τον οριζόντιο καθορισμό των τιμών και ότι τέτοιες συμπεριφορές είναι εξαιρετικά πιθανό να επηρεάσουν τον ανταγωνισμό, το Δικαστήριο θεωρεί δεδομένο ότι οι πρακτικές αυτές συνεπάγονται αύξηση της συνολικής τιμής των υπηρεσιών αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν ήταν υποχρεωμένο να εξακριβώσει συγκεκριμένα την επίπτωση των επιναύλων στη συνολική τιμή πώλησης των υπηρεσιών αερομεταφοράς εμπορευμάτων, ούτε όφειλε να προσδιορίσει αν και σε ποιο βαθμό οι διαμεταφορείς είχαν πράγματι μετακυλίσει την αύξηση αυτή στους αποστολείς ούτε αν και σε ποιο βαθμό οι αποστολείς είχαν πράγματι μετακυλίσει την αύξηση αυτή του κόστους μεταφοράς στους καταναλωτές.
Σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες διεξαγωγής των αποδείξεων, το Γενικό Δικαστήριο επίσης δεν αντέστρεψε το βάρος αποδείξεως εξετάζοντας αν οι αναιρεσείουσες είχαν προσκομίσει στοιχεία ικανά να ανατρέψουν τη διαπίστωση περί του προβλέψιμου χαρακτήρα των επιπτώσεων των επίμαχων συμπεριφορών εντός του ΕΟΧ.
Όσον αφορά τον άμεσο χαρακτήρα των επιπτώσεων των επίμαχων πρακτικών, το Δικαστήριο διευκρινίζει, σε δεύτερο στάδιο, ότι αρκεί η επίμαχη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά να δύναται να έχει άμεση επίπτωση εντός της Ένωσης ή του ΕΟΧ για να πληρούται η προϋπόθεση αυτή.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο απορρίπτει, μεταξύ άλλων, τις αιτιάσεις που αντλούνται από την έλλειψη άμεσου χαρακτήρα των επιπτώσεων της συμπεριφοράς των αναιρεσειουσών επί του ανταγωνισμού εντός του ΕΟΧ, καθόσον οι επιπτώσεις αυτές εξαρτώνταν από την παρέμβαση άλλων παραγόντων της αιτιώδους αλληλουχίας, ήτοι των διαμεταφορέων και των αποστολέων, δεδομένου ότι η παρέμβαση αυτή απορρέει αντικειμενικώς από την επίμαχη σύμπραξη, βάσει της κανονικής λειτουργίας της αγοράς.
Όσον αφορά τον ουσιώδη χαρακτήρα των επιπτώσεων των επίμαχων πρακτικών, το Δικαστήριο απορρίπτει, σε τρίτο στάδιο, τις αιτιάσεις σύμφωνα με τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε χαρακτηριστικά της επίδικης σύμπραξης τα οποία δεν περιλαμβάνονταν στην επίδικη απόφαση για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η επίπτωση στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων ήταν ουσιώδης.
Εξάλλου, δεδομένου ότι η Επιτροπή απέδειξε ότι πληρούνταν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων όσον αφορά τον συντονισμό σχετικά με τις υπηρεσίες αερομεταφοράς εισερχόμενων φορτίων θεωρούμενο μεμονωμένα, ήταν περιττό να εξετάσει το Γενικό Δικαστήριο αν το κριτήριο των ουσιαστικών επιπτώσεων πληρούνταν υπό το πρίσμα των επιπτώσεων της ενιαίας και διαρκούς παράβασης θεωρούμενης στο σύνολό της.
2) Επί της εξέτασης του βασίμου της επίδικης απόφασης
Όσον αφορά τον εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου έλεγχο του βασίμου της επίδικης απόφασης, ορισμένες αναιρεσείουσες προβάλλουν αιτιάσεις όσον αφορά, μεταξύ άλλων:
α)
την ύπαρξη ενιαίας και διαρκούς παράβασης και τη συμμετοχή τους σε αυτήν·
β)
τον χαρακτηρισμό των οικείων πρακτικών ως περιορισμού ως εκ του αντικειμένου·
γ)
τη μερική μόνον ακύρωση της επίδικης απόφασης έναντι των Latam Airlines Group και Lan Cargo·
δ)
την παραγραφή της εξουσίας της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων όσον αφορά τις συμπεριφορές που αφορούν τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας.
α) Επί της ύπαρξης ενιαίας και διαρκούς παράβασης και της συμμετοχής των αναιρεσειουσών σε αυτήν
Κατά πρώτον, όσον αφορά τη γεωγραφική έκταση των επίμαχων πρακτικών, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι δεν υφίσταται καμία αντίφαση μεταξύ του διατακτικού της επίδικης απόφασης, η οποία χαρακτηρίζει ως παγκόσμιας εμβέλειας την επίμαχη αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά, και της αιτιολογίας της απόφασης αυτής, η οποία αποκλείει ορισμένα δρομολόγια Ένωσης-τρίτων χωρών. Πράγματι, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της έννοιας της «συμπεριφοράς», η οποία αφορά ένα σύνολο πραγματικών στοιχείων, και της έννοιας της «παράβασης», η οποία αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό που δόθηκε στις συμπεριφορές αυτές. Επιπλέον, όποια και αν είναι η αιτιολογία στην οποία στηρίζεται απόφαση εκδοθείσα από θεσμικό όργανο της Ένωσης, μόνον το διατακτικό της αποφάσεως αυτής, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του αιτιολογικού της που αποτελεί το αναγκαίο του έρεισμα, μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, προκειμένου να χαρακτηριστούν διάφορες συμπεριφορές ως ενιαία και διαρκής παράβαση, δεν χρειάζεται να επαληθεύεται αν εμφανίζουν μεταξύ τους δεσμό συμπληρωματικότητας υπό την έννοια ότι καθεμιά από αυτές αποσκοπεί στην αντιμετώπιση μίας ή περισσοτέρων συνεπειών της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού, και συντείνουν, μέσω της αλληλεπίδρασής τους, στην επέλευση του συνόλου των αντιθέτων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων τα οποία επιδίωξαν όσοι ενήργησαν στο πλαίσιο ενός συνολικού σχεδίου με ενιαίο σκοπό. Επομένως, ακόμη και αν η Επιτροπή είχε παραλείψει να αποδείξει τέτοιο δεσμό συμπληρωματικότητας μεταξύ των επίδικων συμφωνιών και πρακτικών, όπως υποστηρίζουν ορισμένες αναιρεσείουσες, η παράλειψη αυτή δεν ήταν ικανή, αφ’ εαυτής, να καταστήσει εσφαλμένο τον χαρακτηρισμό τους ως ενιαίας και διαρκούς παράβασης.
Κατά τρίτον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι έχει δεχθεί σε περιορισμένο μόνο βαθμό τη δυνατότητα μια συμπεριφορά που είναι αντίθετη προς τον ανταγωνισμό να αποκλεισθεί από το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ, επειδή η συμπεριφορά αυτή επιβλήθηκε στις επιχειρήσεις από την υφιστάμενη εθνική νομοθεσία ή λόγω του ότι η εθνική νομοθεσία εξάλειψε κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής συμπεριφοράς εκ μέρους των επιχειρήσεων. Επομένως, αν μια εθνική νομοθεσία περιορίζεται να παρακινεί ή να διευκολύνει την υιοθέτηση, εκ μέρους των επιχειρήσεων, αυτόβουλης συμπεριφοράς που θίγει τον ανταγωνισμό, οι επιχειρήσεις αυτές εξακολουθούν να υπόκεινται στα άρθρα 101 και 102 ΣΛΕΕ. Δεδομένου ότι η νομολογία αυτή έχει εφαρμογή τόσο στις κανονιστικές ρυθμίσεις των κρατών μελών όσο και στις κανονιστικές ρυθμίσεις τρίτων χωρών, εναπόκειται στις εν λόγω επιχειρήσεις να αποδείξουν ότι οι εθνικές νομοθεσίες των οικείων τρίτων χωρών δεν τις ενθάρρυναν, αλλά τις υποχρέωσαν να υιοθετήσουν την επίμαχη συμπεριφορά.
Κατά τέταρτον, το Δικαστήριο απορρίπτει τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι αναιρεσείουσες προκειμένου να αμφισβητήσουν τη συμμετοχή τους στην ενιαία και διαρκή παράβαση για την οποία επέβαλε κυρώσεις η Επιτροπή.
Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει, μεταξύ άλλων, ότι, όσον αφορά παράβαση εκτεινόμενη σε πλείονα έτη, η έλλειψη άμεσης απόδειξης για την εκ μέρους επιχείρησης εφαρμογή μιας συμφωνίας για ορισμένες περιόδους δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να διαπιστωθεί παρά ταύτα η συμμετοχή της στη συμφωνία για τις συγκεκριμένες περιόδους, εφόσον η εν λόγω διαπίστωση στηρίζεται σε αντικειμενικά και συγκλίνοντα στοιχεία. Σε μια τέτοια περίπτωση, το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να στηρίξει την εκτίμησή του σχετικά με την ύπαρξη και τη διάρκεια μιας αντίθετης προς τον ανταγωνισμό πρακτικής ή συμφωνίας σε σφαιρική αξιολόγηση του συνόλου των κρίσιμων αποδείξεων και στοιχείων που προσκόμισε η Επιτροπή, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ιδίως τα αποτελέσματα που παρήγαγε η οικεία αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά.
Το Δικαστήριο απορρίπτει, επιπλέον, τον λόγο αναιρέσεως με τον οποίο η Air Canada προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καταλογίζοντάς της ευθύνη για δρομολόγια τα οποία δεν εξυπηρετεί ή τα οποία δεν επιτρέπεται να εξυπηρετεί, ήτοι τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας.
Επί του σημείου αυτού, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από τις διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι η Air Canada είχε την πρόθεση να συμβάλει, με τη συμπεριφορά της, στους κοινούς σκοπούς τους οποίους επιδίωκε το σύνολο των συμμετεχόντων και ότι γνώριζε τις παραβατικές συμπεριφορές τις οποίες σχεδίαζαν ή ανέπτυσσαν άλλες επιχειρήσεις επιδιώκοντας τους ίδιους σκοπούς. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή βασίμως έκρινε την Air Canada υπεύθυνη για την ενιαία και διαρκή παράβαση καθόσον αυτή αφορούσε τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης ιδιότητάς της ως δυνητικής ανταγωνίστριας στα δρομολόγια αυτά.
Κατά πέμπτον, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, μολονότι εναπόκειται στην Επιτροπή να συγκεντρώσει αρκούντως ακριβή και συγκλίνοντα αποδεικτικά στοιχεία για να στηρίξει την πεποίθηση ότι η παράβαση διαπράχθηκε, το Γενικό Δικαστήριο δεν υποχρεούται να ακυρώσει απόφαση της Επιτροπής για τον λόγο και μόνον ότι αυτή παρέθεσε πραγματικά στοιχεία που δεν συνιστούν άμεσες αποδείξεις της συμμετοχής της οικείας επιχείρησης στην προσαπτόμενη παράβαση. Πράγματι, αρκεί το Γενικό Δικαστήριο να εξακριβώσει, όπως έπραξε εν προκειμένω, ότι το σύνολο των εξετασθέντων στοιχείων μπορούσε να ενισχύσει το συμπέρασμα ότι η επίμαχη επιχείρηση μετέσχε στην ενιαία και διαρκή παράβαση. Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρινίζει περαιτέρω ότι αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με επαφές προγενέστερες της περιόδου τέλεσης της παράβασης ή σχετικά με συμπεριφορές που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Επιτροπής είναι ικανά να επιβεβαιώσουν την ερμηνεία άλλων αποδεικτικών στοιχείων που συνδέονται με την περίοδο αυτή, προκειμένου να τοποθετηθούν τα τελευταία σε συγκεκριμένο πλαίσιο ή να αποδειχθεί η επανάληψη ορισμένων ειδών συμπεριφορών ή πρακτικών.
Τέλος, κατ’ έκτον, όσον αφορά τον λόγο αναιρέσεως της Cargolux κατά τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο παραβίασε την αρχή της ίσης μεταχείρισης επιβεβαιώνοντας τη συμμετοχή της στο σκέλος της παράβασης σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας και αποκλείοντας ταυτοχρόνως τη συμμετοχή της British Airways στο ίδιο σκέλος, το Δικαστήριο τον απορρίπτει με το σκεπτικό ότι οι δύο αυτοί αερομεταφορείς δεν βρίσκονταν σε συγκρίσιμες καταστάσεις όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος τους προκειμένου να αποδειχθεί η συμμετοχή τους στο εν λόγω σκέλος της παράβασης.
Ομοίως, η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου να μη χορηγήσει στην Cargolux μείωση του προστίμου ισοδύναμη με τη χορηγηθείσα στη SAS Cargo Group επίσης δεν μπορεί να συνιστά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης, δεδομένου ότι η SAS Cargo Group έτυχε της μείωσης αυτής λόγω της ακύρωσης της διαπίστωσης της συμμετοχής της στο σκέλος της παράβασης που αφορά την άρνηση καταβολής προμήθειας.
β) Επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων πρακτικών ως περιορισμού ως εκ του αντικειμένου
Κατά πρώτον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί αν μια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων ή μια απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων είναι αρκούντως επιζήμια ώστε να λογίζεται ως περιορισμός του ανταγωνισμού «ως εκ του αντικειμένου» υπό την έννοια του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, πρέπει κατά πάγια νομολογία να λαμβάνονται υπόψη το περιεχόμενο των διατάξεών της, οι σκοποί τους οποίους επιδιώκει, καθώς και το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται. Ωστόσο, στην περίπτωση συμφωνιών ή πρακτικών συμπαιγνίας που συνιστούν ιδιαιτέρως σοβαρές παραβάσεις του ανταγωνισμού, όπως, εν προκειμένω, μια οριζόντια σύμπραξη καθορισμού τιμών, η Επιτροπή μπορεί να περιορίσει την ανάλυσή της σχετικά με το οικονομικό και νομικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσεται η πρακτική στο μέτρο που είναι απολύτως αναγκαίο προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού ως εκ του αντικειμένου.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο απορρίπτει το επιχείρημα που στηρίζεται στο γεγονός ότι η επίμαχη συμπαιγνιακή συμπεριφορά αφορούσε μέρος μόνον της τιμής του οικείου προϊόντος ή της οικείας υπηρεσίας, δεδομένου ότι το γεγονός αυτό ουδόλως αποδεικνύει ότι η εν λόγω συμπεριφορά δεν εμπίπτει σε μια μορφή συντονισμού η οποία πρέπει να θεωρείται επιζήμια, ως εκ της φύσεώς της, για την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού. Αντιθέτως, μια τέτοια συμπεριφορά συνεπάγεται, ως εκ της φύσεώς της, αύξηση των τιμών, με τελικό αποτέλεσμα την κακή κατανομή των πόρων σε βάρος ιδίως των καταναλωτών.
Ούτε το επιχείρημα ότι η άρνηση καταβολής προμήθειας αποτελούσε νόμιμη απάντηση των αεροπορικών εταιριών στη φερόμενη ως παράνομη συμπεριφορά των διαμεταφορέων είναι πειστικό, δεδομένου ότι εναπόκειται στις δημόσιες αρχές και όχι στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να διασφαλίσουν την τήρηση των νομικών απαιτήσεων. Επομένως, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, η περίσταση αυτή δεν θα μπορούσε, εν πάση περιπτώσει, να δικαιολογήσει παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, πολλώ δε μάλλον συμπαιγνιακή πρακτική ως προς την οποία διαπιστώθηκε ότι είναι αρκούντως επιζήμια για τον ανταγωνισμό ώστε να χαρακτηριστεί ως περιορισμός ως εκ του αντικειμένου.
γ) Επί της μερικής μόνον ακυρώσεως της επίδικης απόφασης κατά το μέρος που αφορά τις Latam Airlines Group και Lan Cargo
Με την απόφασή του Latam Airlines Group και Lan Cargo κατά Επιτροπής, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση κατά το μέρος που αφορούσε τη συμμετοχή της Latam Airlines Group και της Lan Cargo στα σκέλη της ενιαίας και διαρκούς παράβασης σχετικά με τον επίναυλο ασφαλείας και την άρνηση καταβολής προμήθειας, για τον λόγο ότι η Επιτροπή κακώς έκρινε ότι η Lan Cargo γνώριζε τα σκέλη αυτά της παράβασης.
Προς στήριξη της αιτήσεώς τους αναιρέσεως, η Latam Airlines Group και η Lan Cargo προσήψαν στο Γενικό Δικαστήριο ότι ακύρωσε μόνον εν μέρει την επίδικη απόφαση ως προς αυτές, ενώ το σφάλμα στο οποίο υπέπεσε η Επιτροπή έπρεπε να οδηγήσει σε πλήρη ακύρωση της απόφασης.
Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμο ότι η επιχείρηση, κατά τη συμμετοχή της σε μία από τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που συνθέτουν την ενιαία και διαρκή παράβαση, γνώριζε τις άλλες αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές τις οποίες εφάρμοζαν οι λοιποί συμμετέχοντες στη σύμπραξη για την επιδίωξη των ίδιων σκοπών ή μπορούσε ευλόγως να τις προβλέψει και αποδεχόταν τον σχετικό κίνδυνο, δεν μπορεί να οδηγήσει στην απαλλαγή της εν λόγω επιχείρησης από την ευθύνη της για τις συμπεριφορές εκείνες ως προς τις οποίες αποδείχθηκε η συμμετοχή της ή για τις οποίες δεν αμφισβητείται ότι μπορεί πράγματι να της καταλογιστεί ευθύνη. Υπό τις συνθήκες αυτές, ο δικαστής της Ένωσης πρέπει να περιοριστεί στη μερική ακύρωση της ενώπιόν του προσβαλλόμενης απόφασης της Επιτροπής.
Επομένως, στο μέτρο που η συμμετοχή της Lan Cargo στις ανταλλαγές σχετικά με τον επίναυλο καυσίμων δεν είχε αμφισβητηθεί, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη ακυρώνοντας εν μέρει μόνον την επίδικη απόφαση.
Επιπλέον, το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η Lan Cargo γνώριζε τις ανταλλαγές σχετικά με τον επίναυλο ασφαλείας ή τις ανταλλαγές σχετικά με την άρνηση καταβολής προμήθειας δεν ήταν ικανό να άρει τον ενιαίο και διαρκή χαρακτήρα της διαπιστωθείσας παράβασης, η οποία όμως δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο σύνολό της στον εν λόγω αερομεταφορέα.
δ) Επί της παραγραφής της εξουσίας της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων όσον αφορά τις συμπεριφορές σχετικά με τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας
Το Δικαστήριο απορρίπτει επίσης τις αιτιάσεις κατά τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο όφειλε να έχει διαπιστώσει αυτεπαγγέλτως ότι οι εξουσίες της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων είχαν παραγραφεί όσον αφορά τις συμπεριφορές σχετικά με τα δρομολόγια εντός του ΕΟΧ και τα δρομολόγια Ένωσης-Ελβετίας, σύμφωνα με το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003.
Συναφώς, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι τόσο από το γράμμα του κανονισμού 1/2003 όσο και από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και από τους σκοπούς που επιδιώκει προκύπτει ότι οι προθεσμίες που προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 25 αυτού συνιστούν προθεσμίες παραγραφής. Από πάγια νομολογία προκύπτει ότι το ζήτημα της τήρησης της προθεσμίας παραγραφής δεν εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από τον δικαστή της Ένωσης, αλλά πρέπει να προβληθεί από τον ενδιαφερόμενο διάδικο.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο απορρίπτει επίσης την επιχειρηματολογία κατά την οποία ο λόγος ακυρώσεως που στηριζόταν στην παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής των εξουσιών της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων έπρεπε να εξομοιωθεί με λόγο ακυρώσεως αντλούμενο από την αναρμοδιότητα της Επιτροπής να επιβάλει πρόστιμα στις προσφεύγουσες. Πράγματι, μολονότι το άρθρο 25 του κανονισμού 1/2003 υποχρεώνει την Επιτροπή να επιβάλει κυρώσεις για συγκεκριμένη παράβαση εντός ορισμένης προθεσμίας, η διάταξη αυτή δεν έχει ούτε ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα την απώλεια της αρμοδιότητας της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις για άλλες παραβάσεις πέραν αυτής που καλύπτεται από την παραγραφή. Επιπλέον, ακόμη και σε περίπτωση παρελεύσεως της προθεσμίας παραγραφής των εξουσιών της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων, η Επιτροπή παραμένει αρμόδια για τη διαπίστωση παραγραφείσας παράβασης, υπό την επιφύλαξη της αποδείξεως εννόμου συμφέροντος για την έκδοση απόφασης με την οποία διαπιστώνεται η διάπραξη της παράβασης.
Κατά το Δικαστήριο, οι οικείες αναιρεσείουσες δεν μπορούν επίσης να επικαλεστούν παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως σε σχέση με τις αεροπορικές εταιρίες που δικαιώθηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου υποστηρίζοντας ότι η αγωγή της Επιτροπής είχε εν μέρει παραγραφεί, δεδομένου ότι η διαφορετική αυτή μεταχείριση απορρέει αποκλειστικά από το αντικειμενικό γεγονός ότι οι εν λόγω αναιρεσείουσες παρέλειψαν να προβάλουν τον συγκεκριμένο λόγο ακυρώσεως, ενώ θα μπορούσαν να το έχουν πράξει.
Το Δικαστήριο υπογραμμίζει, επιπλέον, ότι η προθεσμία παραγραφής δεν είναι συγκρίσιμη ούτε με τις δικονομικές προθεσμίες, δεδομένου ότι αυτές θεσπίστηκαν για τη διασφάλιση της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, της σαφήνειας και της ασφάλειας των εννόμων καταστάσεων. Τούτο όμως δεν συμβαίνει στην περίπτωση της προθεσμίας παραγραφής, η οποία αποσκοπεί κυρίως στη διασφάλιση της προστασίας των οικείων επιχειρήσεων.
Εξάλλου, το γεγονός ότι τα πρόστιμα που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 πρέπει να χαρακτηρίζονται ως «ποινικά» κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών δεν συνεπάγεται, αφ’ εαυτού, ότι η παραγραφή της εξουσίας της Επιτροπής για την επιβολή κυρώσεων επιδιώκει σκοπό δημοσίου συμφέροντος πέραν της προστασίας των οικείων επιχειρήσεων.
3) Επί της προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας
Όσον αφορά τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας των αναιρεσειουσών, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το γεγονός και μόνον ότι η Επιτροπή δεν παρέσχε πλήρη και αυτόματη πρόσβαση στις απαντήσεις που έδωσαν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων οι λοιποί μετέχοντες στη σύμπραξη δεν συνεπάγεται προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, στις οποίες εναπόκειται να προσκομίσουν μια πρώτη ένδειξη της χρησιμότητας, για την άμυνά τους, των εγγράφων που δεν τους κοινοποιήθηκαν. Υπενθυμίζει, συναφώς, ότι δεν υφίσταται πλήρης και αυτόματη πρόσβαση στον φάκελο κατά τη διάρκεια διοικητικής διαδικασίας.
Το Δικαστήριο επισημαίνει, επιπλέον, ότι η Επιτροπή δεν προσβάλλει τα δικαιώματα άμυνας των επιχειρήσεων στις οποίες απευθύνει ανακοίνωση αιτιάσεων, ιδίως το δικαίωμά τους ακροάσεως όσον αφορά τη βάσει του διεθνούς δικαίου αρμοδιότητα της Επιτροπής να επιβάλλει κυρώσεις για αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές που διαπράττονται εκτός του εδάφους της Ένωσης ή του ΕΟΧ, για τον λόγο και μόνον ότι η ανακοίνωση αυτή δεν αναφέρει ρητώς το κριτήριο στο οποίο προτίθεται να στηριχθεί η Επιτροπή για να επιβάλει κυρώσεις για τις συμπεριφορές αυτές, δεδομένου ότι η εν λόγω ανακοίνωση διευκρινίζει ότι η Επιτροπή προτίθεται να επιβάλει κυρώσεις στις αποδέκτριες επιχειρήσεις για παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ λόγω τέτοιων συμπεριφορών και εκθέτει τα ουσιώδη στοιχεία που προτίθεται να λάβει υπόψη προς τούτο.
4) Επί της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκησης της πλήρους δικαιοδοσίας του
Όσον αφορά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι η άσκηση της δικαιοδοσίας αυτής δεν μπορεί να οδηγεί, κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, σε διακρίσεις μεταξύ των επιχειρήσεων που μετείχαν σε παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, το Γενικό Δικαστήριο δεν παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως όταν μειώνει το πρόστιμο επιχειρήσεως δεχόμενο σχετικό λόγο προβαλλόμενο από αυτήν, χωρίς ωστόσο να προβεί σε παρόμοια μείωση για άλλες επιχειρήσεις ευρισκόμενες σε παρόμοια κατάσταση, οι οποίες όμως δεν προέβαλαν ενώπιόν του τον ίδιο λόγο ακυρώσεως.
Αντιθέτως, όσον αφορά τον υπολογισμό από το Γενικό Δικαστήριο του προστίμου που επιβλήθηκε στη SAS Cargo Group, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Γενικό Δικαστήριο, περιλαμβάνοντας στη βάση υπολογισμού του προστίμου αυτού τον κύκλο εργασιών που πραγματοποίησε η εν λόγω επιχείρηση στα εσωτερικά δρομολόγια προκειμένου να διασφαλίσει ίση μεταχείριση με τους λοιπούς εμπλεκόμενους αερομεταφορείς, υπέπεσε σε πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του. Ειδικότερα, τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στο Γενικό Δικαστήριο ουδόλως καθιστούσαν δυνατό να αποδειχθεί ότι, αντιθέτως προς την περίπτωση της SAS Cargo Group, οι κύκλοι εργασιών όλων των εμπλεκόμενων αεροπορικών εταιριών που προσέβαλαν την επίδικη απόφαση οι οποίοι πραγματοποιήθηκαν ενδεχομένως σε δρομολόγια εξυπηρετούμενα εντός ενός και μόνου κράτους μέλους του ΕΟΧ περιελήφθησαν στην αξία των πωλήσεων των οικείων εταιριών που χρησίμευσε ως βάση για τον υπολογισμό των προστίμων τους. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν διέθετε στοιχεία βάσει των οποίων μπορούσε να διαπιστώσει με βεβαιότητα παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης την οποία όφειλε να άρει.
Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο αναιρεί εν μέρει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου στην υπόθεση SAS Cargo Group κ.λπ. και, αποφαινόμενο οριστικώς επί της διαφοράς αυτής, επιβάλλει στις οικείες επιχειρήσεις πρόστιμα χαμηλότερα των επιβληθέντων με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
Αντιθέτως, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο απορρίπτει όλες τις λοιπές αιτήσεις αναιρέσεως που άσκησαν οι αεροπορικές εταιρίες οι οποίες εμπλέκονται στη σύμπραξη «της αερομεταφοράς εμπορευμάτων».
(
1
)	Εν προκειμένω, οι Air Canada, Air France-KLM, Société Air France (στο εξής: Air France), Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV (στο εξής: KLM), British Airways plc, Cargolux Airlines International SA (στο εξής: Cargolux), Cathay Pacific Airways Ltd, Deutsche Lufthansa AG (στο εξής: Lufthansa), Japan Airlines International Co. Ltd (στο εξής: Japan Airlines), Latam Airlines Group SA και Lan Cargo SA, Martinair Holland NV (στο εξής: Martinair), SAS Cargo Group κ.λπ. (στο εξής: SAS Cargo Group), Singapore Airlines Ltd και Singapore Airlines Cargo Pte Ltd (στο εξής: Singapore Airlines) (στο εξής, από κοινού: αναιρεσείουσες).
(
2
)	Αποφάσεις της 30ής Μαρτίου 2022, Martinair Holland κατά Επιτροπής (T‑323/17, EU:T:2022:174), Koninklijke Luchtvaart Maatschappij κατά Επιτροπής (T‑325/17, EU:T:2022:176), Air Canada κατά Επιτροπής (T‑326/17, EU:T:2022:177), Cargolux Airlines κατά Επιτροπής (T‑334/17, EU:T:2022:178), Air France-KLM κατά Επιτροπής (T‑337/17, EU:T:2022:179), Air France κατά Επιτροπής (T‑338/17, EU:T:2022:180), Japan Airlines κατά Επιτροπής (T‑340/17, EU:T:2022:181), British Airways κατά Επιτροπής (T‑341/17, EU:T:2022:182), Deutsche Lufthansa κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑342/17, EU:T:2022:183), Cathay Pacific Airways κατά Επιτροπής (T‑343/17, EU:T:2022:184), Latam Airlines Group και Lan Cargo κατά Επιτροπής (T‑344/17, EU:T:2022:185), Singapore Airlines και Singapore Airlines Cargo κατά Επιτροπής (T‑350/17, EU:T:2022:186).
(
3
)	Απόφαση C(2017) 1742 final της Επιτροπής, της 17ης Μαρτίου 2017, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (Υπόθεση AT.39258 – Αερομεταφορές εμπορευμάτων) (στο εξής: επίδικη απόφαση).
(
4
)	Απόφαση της 30ής Μαρτίου 2022, SAS Cargo Group κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑324/17, EU:T:2022:175).
(
5
)	Απόφαση C(2010) 7694 final της Επιτροπής, της 9ης Νοεμβρίου 2010, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (υπόθεση COMP/39258 – αερομεταφορές εμπορευμάτων).
(
6
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).
(
7
)	Κανονισμός (ΕΚ) 411/2004 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2004, για κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3975/87 και τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 3976/87 και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1/2003, όσον αφορά τις αεροπορικές μεταφορές μεταξύ της Κοινότητας και των τρίτων χωρών (ΕΕ 2004, L 68, σ. 1).