62015CC0121
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
PAOLO MENGOZZI
της 12ης Απριλίου 2016 (
1
)
Υπόθεση C‑121/15
Association nationale des opérateurs détaillants en énergie (ANODE)
κατά
Premier ministre,
Ministre de l’Économie, de l’Ιndustrie et du Νumérique,
Commission de régulation de l’énergie,
ENGIE, πρώην GDF Suez
[αίτηση του Conseil d’État (Γαλλία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Ποδικαστική παραπομπή — Οδηγία 2009/73/ΕΚ — Εσωτερική αγορά φυσικού αερίου — Κρατική παρέμβαση επί της τιμής παροχής φυσικού αερίου — Εμπόδιο για την επίτευξη ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου — Υποχρέωση παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας — Γενικό οικονομικό συμφέρον — Σκοποί της ασφάλειας του εφοδιασμού και της εδαφικής συνοχής — Κάλυψη του πλήρους κόστους»
1.
Στο πλαίσιο της παρούσας υποθέσεως, το Δικαστήριο καλείται εκ νέου να αντιμετωπίσει το λεπτό ζήτημα της οριοθετήσεως της εξουσίας παρεμβάσεως των κρατών μελών στον καθορισμό των τιμών παροχής φυσικού αερίου. Πρόκειται για λεπτό ζήτημα διότι προϋποθέτει τον συγκερασμό δύο απαιτήσεων που δεν είναι απαλλαγμένες αντιφάσεων μεταξύ τους: αφενός, του ρητού σκοπού της οδηγίας 2009/73 (
2
) για άνοιγμα των εθνικών αγορών προκειμένου να δημιουργηθεί μια εντελώς ανοικτή εσωτερική αγορά φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και, αφετέρου, των απαιτήσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, ως προς τις οποίες τα κράτη μέλη διατηρούν ευρεία διακριτική ευχέρεια.
2.
Τα ερωτήματα που υπέβαλε το γαλλικό Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως εντάσσονται στο πλαίσιο διαφοράς που αφορά το κύρος της γαλλικής κανονιστικής ρυθμίσεως σχετικά με τα προκαθορισμένα τιμολόγια πωλήσεως φυσικού αερίου. Η εν λόγω ρύθμιση επιβάλλει σε ορισμένους προμηθευτές, στους οποίους συγκαταλέγεται, μεταξύ άλλων, ο κατεστημένος προμηθευτής, την υποχρέωση να προτείνουν σε ορισμένες κατηγορίες τελικών καταναλωτών την παροχή φυσικού αερίου βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων. Εντούτοις, ανταγωνιστικές προς τα προκαθορισμένα τιμολόγια προσφορές είναι δυνατόν να προτείνονται ελεύθερα από το σύνολο των προμηθευτών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων τους οποίους αφορούν τα προκαθορισμένα τιμολόγια. Οι καταναλωτές που δικαιούνται παροχή με προκαθορισμένες τιμές μπορούν, συνεπώς, να επιλέξουν μεταξύ δύο τύπων προσφορών, ήτοι των προσφορών βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων, που προτείνουν ορισμένοι μόνον προμηθευτές, και των προσφορών τις τιμές της αγοράς που προτείνουν όλοι οι δραστηριοποιούμενοι στην αγορά.
3.
Τα ερωτήματα που υπέβαλε το Conseil d’État αφορούν, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα κατά πόσον μια ρύθμιση αυτού του είδους συνιστά, από την ίδια τη φύση της, εμπόδιο για τη δημιουργία ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου, όπως προβλέπεται με την οδηγία 2009/73 και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, κατά πόσον η επιδίωξη των σκοπών της ασφάλειας του εφοδιασμού και της εδαφικής συνοχής μπορεί ενδεχομένως να δικαιολογήσει μια τέτοιου είδους παρέμβαση. Το Conseil d’État διερωτάται επίσης σχετικά με τη θεμελίωση μιας τέτοιας κρατικής παρεμβάσεως στην αρχή της καλύψεως του πλήρους κόστους του κατεστημένου προμηθευτή. Για να απαντήσει στα εν λόγω ερωτήματα, το Δικαστήριο, ακολουθώντας την προηγούμενη νομολογία του και, ιδίως, τη νομολογία του επί της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η θεμελιώδης απόφασή του Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), θα πρέπει να εξισορροπήσει κατά τον ορθό τρόπο όλα τα εμπλεκόμενα συμφέροντα.
I – Το νομικό πλαίσιο
Α – Το δίκαιο της Ένωσης
4.
Η οδηγία 2009/73 συμπεριλαμβάνεται στην «τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια» (
3
).Αποσκοπεί στη δημιουργία εντός της Ένωσης μιας εντελώς ανοικτής αγοράς, η οποία παρέχει σε όλους τους καταναλωτές τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα τους προμηθευτές τους και δίνει σε όλους τους προμηθευτές την ελευθερία να προμηθεύουν τους πελάτες τους (
4
). Στο πλαίσιο αυτό, αναγνωρίζει, εντούτοις, τον θεμελιώδη χαρακτήρα της τηρήσεως των απαιτήσεων περί υπηρεσιών κοινής ωφελείας (
5
). Κατά συνέπεια, έχει ως σκοπό τον καθορισμό, συναφώς, κοινών ελάχιστων προτύπων τα οποία θα πρέπει να τηρούνται από όλα τα κράτη μέλη, λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους της προστασίας των καταναλωτών, της ασφάλειας του εφοδιασμού, της προστασίας του περιβάλλοντος και των ισοδύναμων επιπέδων ανταγωνισμού σε όλα τα κράτη μέλη. Αναγνωρίζει επίσης ότι είναι σημαντικό οι απαιτήσεις περί υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, που πρέπει να ορίζονται σε εθνικό επίπεδο, να μπορούν να ερμηνεύονται σε εθνική βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές συνθήκες και τηρουμένου του δικαίου της Ένωσης (
6
).
5.
Σύμφωνα με την εν λόγω προσέγγιση, αφενός, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73 ορίζει ότι «[τ]α κράτη μέλη εξασφαλίζουν, βάσει της θεσμικής τους οργάνωσης και τηρώντας δεόντως την αρχή της επικουρικότητας, ότι, με την επιφύλαξη της παραγράφου 2, οι επιχειρήσεις φυσικού αερίου λειτουργούν σύμφωνα με τις αρχές της παρούσας οδηγίας, με σκοπό την επίτευξη ανταγωνιστικής, ασφαλούς και περιβαλλοντικώς βιώσιμης αγοράς φυσικού αερίου και δεν κάνουν διακρίσεις μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων όσον αφορά τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τους».
6.
Αφετέρου, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, «[τ]ηρώντας πλήρως τις οικείες διατάξεις της συνθήκης, και ιδίως το [άρθρο 106 ΣΛΕΕ], τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του φυσικού αερίου, χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας οι οποίες μπορούν να αφορούν την ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας του εφοδιασμού, την τακτική παροχή, την ποιότητα και τις τιμές παροχής, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας του κλίματος, της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και της ενεργειακής αποδοτικότητας. Οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να ορίζονται σαφώς, να είναι διαφανείς, αμερόληπτες και επαληθεύσιμες και να διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων φυσικού αερίου της [Ένωσης] στους εθνικούς καταναλωτές. Όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, την ενεργειακή αποδοτικότητα/διαχείριση της ζήτησης και την επίτευξη των στόχων για το περιβάλλον και την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές, σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόσουν μακροπρόθεσμο προγραμματισμό, λαμβάνοντας υπόψη το ενδεχόμενο τρίτα μέρη να ζητήσουν πρόσβαση στο σύστημα».
Β – Το γαλλικό δίκαιο
7.
Στη Γαλλία, ο code de l’énergie (Ενεργειακός Κώδικας) ορίζει τους σκοπούς που επιδιώκει η ενεργειακή πολιτική. Η πολιτική αυτή αποσκοπεί να εξασφαλίσει τη στρατηγική ανεξαρτησία του έθνους και να ευνοήσει την οικονομική του ανταγωνιστικότητα και, μεταξύ άλλων, να κατοχυρώσει την ασφάλεια του εφοδιασμού, να διατηρήσει ανταγωνιστικές τιμές για την ενέργεια και να εξασφαλίσει την κοινωνική και εδαφική συνοχή, διασφαλίζοντας σε όλους πρόσβαση στην ενέργεια (
7
). Ο ίδιος code de l’énergie προβλέπει ότι στους προμηθευτές φυσικού αερίου επιβάλλονται υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας που αφορούν, μεταξύ άλλων, την ασφάλεια του εφοδιασμού και την ποιότητα και τιμή των παρεχομένων προϊόντων (
8
).
8.
Το άρθρο L. 410-2 του code de commerce (Εμπορικός Κώδικας) εκφράζει την αρχή σύμφωνα με την οποία, με την επιφύλαξη των περιπτώσεων στις οποίες ο νόμος ορίζει άλλως, οι τιμές των αγαθών, των προϊόντων και των υπηρεσιών καθορίζονται ελεύθερα από τον ανταγωνισμό. Το δεύτερο εδάφιο του εν λόγω άρθρου επιτρέπει, εντούτοις, τον καθορισμό των τιμών με διάταγμα που εκδίδεται κατόπιν γνωμοδοτήσεως του Conseil d’État, αφού λάβει χώρα διαβούλευση με την Αρχή Ανταγωνισμού, «στους τομείς ή τις ζώνες όπου ο ανταγωνισμός στις τιμές είναι περιορισμένος λόγω είτε μονοπωλιακών καταστάσεων ή μόνιμων δυσχερειών εφοδιασμού, είτε νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων». Το τρίτο εδάφιο της αυτής διατάξεως προβλέπει ότι «[ο]ι διατάξεις των δύο πρώτων εδαφίων δεν εμποδίζουν την Κυβέρνηση να λαμβάνει, με διάταγμα που εκδίδεται κατόπιν γνωμοδοτήσεως του Conseil d’État, προσωρινά μέτρα κατά των υπερβολικών αυξήσεων ή μειώσεων των τιμών, τα οποία δικαιολογούνται λόγω κρίσεως, εξαιρετικών περιστάσεων, θεομηνίας ή προδήλως μη φυσιολογικής καταστάσεως της αγοράς σε συγκεκριμένο τομέα. Το διάταγμα αυτό εκδίδεται κατόπιν διαβουλεύσεως με το Conseil national de la consommation (Εθνικό Συμβούλιο Καταναλώσεως). Σε αυτό προσδιορίζεται η διάρκεια ισχύος του, που δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι μήνες».
9.
Κατ’ εφαρμογήν του δευτέρου εδαφίου του άρθρου L. 410-2 (
9
), τα άρθρα L. 445-1 έως L.-445-4 του code de l’énergie προβλέπουν προκαθορισμένα τιμολόγια πωλήσεως φυσικού αερίου. Οι κανόνες καθορισμού των εν λόγω τιμολογίων θεσπίζονται με το διάταγμα 2009-1603 της 18ης Δεκεμβρίου 2009 (στο εξής: διάταγμα 2009-1603), όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013‑400 της 16ης Μαΐου 2013 (στο εξής: διάταγμα 2013-400) (
10
). Το τελευταίο αυτό διάταγμα είναι η πράξη το ανίσχυρο της οποίας προβάλλεται στο πλαίσιο της εθνικής διαδικασίας.
10.
Το καθεστώς των προκαθορισμένων τιμολογίων πωλήσεως φυσικού αερίου, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, παρουσιάζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά.
11.
Όσον αφορά, πρώτον, τις επιχειρήσεις τις οποίες αφορούν τα προκαθορισμένα τιμολόγια πωλήσεως φυσικού αερίου, ο αριθμός τους είναι περιορισμένος. Τα εν λόγω τιμολόγια πρέπει να εφαρμόζονται αποκλειστικώς και μόνον από τον κατεστημένο προμηθευτή, ήτοι την GDF Suez (προσφάτως ονομασθείσα Engie), από 22 τοπικές επιχειρήσεις διανομής και από την εταιρία Total Energie Gaz (
11
).
12.
Όσον αφορά, δεύτερον, το προσωπικό πεδίο εφαρμογής των εν λόγω τιμολογίων, και ειδικότερα τους πελάτες που μπορούν να επωφεληθούν των εν λόγω τιμολογίων, κατόπιν νομοθετικής μεταρρυθμίσεως που έλαβε χώρα το 2014 (
12
), από την 1η Ιανουαρίου 2016, μόνον οι οικιακοί καταναλωτές (συμπεριλαμβανομένων των ενώσεων ιδιοκτητών διαμερισμάτων σε πολυκατοικίες με πολλά διαμερίσματα που καταναλώνουν λιγότερες από 30000 κιλοβατώρες ετησίως) και οι μη οικιακοί τελικοί καταναλωτές που καταναλώνουν λιγότερες από 30000 κιλοβατώρες ετησίως εξακολουθούν να είναι επιλέξιμοι για πώληση φυσικού αερίου βάσει των προκαθορισμένων τιμολογίων.
13.
Όσον αφορά, τρίτον, τα κριτήρια καθορισμού των προκαθορισμένων τιμολογίων, ο εν λόγω καθορισμός στηρίζεται στην αρχή της καλύψεως του κόστους. Τα εν λόγω τιμολόγια καθορίζονται σε συνάρτηση με τα εγγενή χαρακτηριστικά των παροχών και του κόστους που συνδέεται με τις εν λόγω παροχές και καλύπτουν το σύνολο του εν λόγω κόστους, εξαιρουμένης κάθε επιχορηγήσεως υπέρ των πελατών που άσκησαν το δικαίωμά τους να επιλέξουν προσφορά στην τιμή της αγοράς (
13
). Τα εν λόγω τιμολόγια υπολογίζονται λαμβανομένου υπόψη του κόστους του εφοδιασμού και του λοιπού κόστους, πλην του κόστους εφοδιασμού, των οικείων προμηθευτών φυσικού αερίου (
14
). Περιλαμβάνουν ένα μεταβλητό τμήμα που συνδέεται με την πραγματική κατανάλωση και ένα κατ’ αποκοπήν τμήμα που υπολογίζεται βάσει του σταθερού κόστους προμήθειας φυσικού αερίου και μπορεί επίσης να λαμβάνει υπόψη την ποσότητα που καταναλώθηκε ή αποτέλεσε αντικείμενο προεγγραφής ή κρατήσεως εκ μέρους του πελάτη και τους όρους χρήσεως, ιδίως την κατανομή των ποσοτήτων που ζητήθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους (
15
).
14.
Όσον αφορά, τέταρτον, τη διαδικασία καθορισμού των προκαθορισμένων τιμολογίων, από το άρθρο L. 445-2 του code de l’énergie προκύπτει ότι οι αποφάσεις που αφορούν τα προκαθορισμένα τιμολόγια πωλήσεως φυσικού αερίου λαμβάνονται από κοινού από τους Yπουργούς που είναι αρμόδιοι για την οικονομία και την ενέργεια, κατόπιν γνωμοδοτήσεως της Commission de régulation de l’énergie (Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, στο εξής: CRE).
15.
Ειδικότερα, από το άρθρο 4 του διατάγματος 2009-1603, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400, προκύπτει ότι με δύο υπουργικές αποφάσεις ορίζεται, αντιστοίχως, κατόπιν γνωμοδοτήσεως της CRE, αφενός, για κάθε προμηθευτή, ένας τύπος τιμολογήσεως που εκφράζει το σύνολο του κόστους εφοδιασμού σε φυσικό αέριο και, αφετέρου, μια μεθοδολογία εκτιμήσεως του λοιπού κόστους, πλην του κόστους εφοδιασμού. Ο τύπος τιμολογήσεως και το λοιπό κόστος, πλην του κόστους εφοδιασμού, καθιστούν δυνατό τον καθορισμό του μέσου κόστους προμήθειας φυσικού αερίου, βάσει του οποίου καθορίζονται τα προκαθορισμένα τιμολόγια πωλήσεως του φυσικού αερίου, σε συνάρτηση με τον τρόπο εξυπηρετήσεως των οικείων πελατών. Η CRE πραγματοποιεί σε ετήσια βάση λεπτομερή ανάλυση του συνολικού κόστους εφοδιασμού σε φυσικό αέριο και του λοιπού κόστους, πλην του κόστους εφοδιασμού.
16.
Για κάθε προμηθευτή, απόφαση των αρμόδιων για την οικονομία και την ενέργεια Υπουργών, εκδιδόμενη κατόπιν γνωμοδοτήσεως της CRE, ορίζει, κατόπιν της λεπτομερούς αναλύσεως που διαβιβάζει η τελευταία, τις κλίμακες των προκαθορισμένων τιμολογίων βάσει, ενδεχομένως, των προτάσεων του προμηθευτή (
16
). Οι εν λόγω κλίμακες επανεξετάζονται και αναθεωρούνται, εφόσον παρίσταται αναγκαίο, κατόπιν γνωμοδοτήσεως της CRE και βάσει, ενδεχομένως, των προτάσεων του προμηθευτή, σε συνάρτηση με την εξέλιξη του τύπου τιμολογήσεως καθώς και με την εξέλιξη του λοιπού κόστους, πλην του κόστους εφοδιασμού (
17
).
17.
Τέλος, ο οικείος προμηθευτής τροποποιεί, με συχνότητα που καθορίζεται με υπουργική απόφαση και το πολύ μία φορά τον μήνα, τις κλίμακες των προκαθορισμένων τιμολογίων του, μετακυλίοντας τις μεταβολές του κόστους εφοδιασμού σε φυσικό αέριο, όπως αυτές προκύπτουν από την εφαρμογή του τύπου τιμολογήσεώς του, με την επιφύλαξη αντιρρήσεως του Πρωθυπουργού σε περίπτωση εξαιρετικά μεγάλης αυξήσεως των τιμών των πετρελαιοειδών ή των τιμών της αγοράς του φυσικού αερίου, στον τελευταίο μήνα ή σε συνολική περίοδο τριών μηνών (
18
).
II – Τα πραγματικά περιστατικά, η εθνική διαδικασία και τα προδικαστικά ερωτήματα
18.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στις 17 Ιουλίου 2013, η Association nationale des opérateurs détaillants en énergie (ANODE) άσκησε προσφυγή ενώπιον του Conseil d’État, ζητώντας την ακύρωση, λόγω καταχρήσεως εξουσίας, του διατάγματος 2013-400. Με την προσφυγή της, η ANODE υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι τα άρθρα L. 445-1 έως L. 445-4 του code de l’énergie, που τίθενται σε εφαρμογή με το διάταγμα του οποίου ζητεί την ακύρωση, αντιβαίνουν στους σκοπούς της οδηγίας 2009/73.
19.
Στο πλαίσιο της εν λόγω διαφοράς, το Conseil d’État διερωτάται, πρώτον, κατά πόσον κρατική παρέμβαση στις τιμές, όπως αυτή που προβλέπει η γαλλική ρύθμιση, πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει ως αποτέλεσμα να καθορίζεται το επίπεδο της τιμής παροχής φυσικού αερίου στον τελικό καταναλωτή ανεξάρτητα από την ελεύθερη λειτουργία της αγοράς, αποτελώντας, με τον τρόπο αυτό, από την ίδια τη φύση της, εμπόδιο στην επίτευξη της ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου, κατά παράβαση του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73.
20.
Σε περίπτωση που αυτό συμβαίνει, το Conseil d’État διερωτάται, δεύτερον, με γνώμονα ποια κριτήρια πρέπει να εκτιμάται το συμβατό μιας τέτοιας ρυθμίσεως και ειδικότερα κατά πόσον το άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73, επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιδιώκουν, με την καθιέρωση ρυθμιζόμενων τιμών, σκοπούς όπως την ασφάλεια του εφοδιασμού και την εδαφική συνοχή. Το Conseil d’État διερωτάται επίσης κατά πόσο είναι δυνατή κρατική παρέμβαση στον καθορισμό της τιμής βασιζόμενη στην αρχή της καλύψεως του πλήρους κόστους του κατεστημένου προμηθευτή και ποιες συνιστώσες του κόστους μπορούν ενδεχομένως να ληφθούν υπόψη κατά τον καθορισμό των προκαθορισμένων τιμολογίων.
21.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το Conseil d’État αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Πρέπει η παρέμβαση κράτους μέλους που συνίσταται στην επιβολή στον κατεστημένο προμηθευτή της υποχρεώσεως να προτείνει στον τελικό καταναλωτή την παροχή φυσικού αερίου βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων, χωρίς να εμποδίζει την πρόταση ανταγωνιστικών προσφορών, σε τιμές κατώτερες των εν λόγω τιμολογίων, τόσο από τον κατεστημένο προμηθευτή όσο και από τους εναλλακτικούς προμηθευτές, να θεωρείται ότι έχει ως αποτέλεσμα να καθορίζεται το επίπεδο της τιμής παροχής φυσικού αερίου στον τελικό καταναλωτή ανεξάρτητα από την ελεύθερη λειτουργία της αγοράς και αποτελεί μήπως, από την ίδια τη φύση της, εμπόδιο στην επίτευξη της ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου που μνημονεύεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, με γνώμονα ποια κριτήρια πρέπει να εκτιμάται το συμβατό προς την οδηγία 2009/73 μιας τέτοιας κρατικής παρεμβάσεως επί της τιμής της παροχής φυσικού αερίου στον τελικό καταναλωτή;
Ειδικότερα:
α)
Σε ποιο μέτρο και υπό ποιες προϋποθέσεις επιτρέπει στα κράτη μέλη το άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73, να επιδιώκουν, παρεμβαίνοντας στην τιμή παροχής φυσικού αερίου στον τελικό καταναλωτή, άλλους σκοπούς, πέραν της διατηρήσεως της τιμής της παροχής σε λογικά επίπεδα, όπως την ασφάλεια του εφοδιασμού και την εδαφική συνοχή;
β)
Επιτρέπει το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73, λαμβανομένων υπόψη ιδίως των σκοπών της ασφάλειας του εφοδιασμού και της εδαφικής συνοχής, την παρέμβαση του κράτους μέλους στον καθορισμό της τιμής παροχής του φυσικού αερίου, παρέμβαση που βασίζεται στην αρχή της καλύψεως του πλήρους κόστους του κατεστημένου προμηθευτή, και μπορεί μήπως το κόστος που προορίζεται να καλυφθεί από τα τιμολόγια να περιλαμβάνει και άλλες συνιστώσες, πέραν αυτής που αντιπροσωπεύει τον μακροπρόθεσμο εφοδιασμό;»
III – Η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία
22.
Η απόφαση περί παραπομπής περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Δεκεμβρίου 2014. Παρατηρήσεις κατέθεσαν η ANODE, η Engie, η Γαλλική, η Ουγγρική και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
IV – Νομική ανάλυση
23.
Με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα τίθεται, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα του συμβατού ενός καθεστώτος περί προκαθορισμένων τιμολογίων πωλήσεως φυσικού αερίου, όπως αυτό που ισχύει στη Γαλλία και περιγράφεται στα σημεία 7 έως 17 των παρουσών προτάσεων, με την οδηγία 2009/73 και το άρθρο 106, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ.
24.
Με τη νομολογία του, και ιδίως με την απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205), το Δικαστήριο έχει χαράξει το πλαίσιο της αναλύσεως προκειμένου να εκτιμηθεί το συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης κρατικής παρεμβάσεως επί των τιμών, ειδικώς στον τομέα του φυσικού αερίου. Με την εν λόγω απόφαση και τη νομολογία που την ακολούθησε (
19
), το Δικαστήριο έχει παράσχει πολλά στοιχεία όσον αφορά τα κριτήρια στα οποία πρέπει να στηρίζεται μια τέτοια εκτίμηση. Κατά συνέπεια, τα ερωτήματα που υπέβαλε το Conseil d’État θα πρέπει να αναλυθούν ακολουθώντας την εν λόγω νομολογία.
Ως προς την παρεμπόδιση επιτεύξεως ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου
25.
Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ αρχάς, κατά πόσον κρατική παρέμβαση επί των τιμών του φυσικού αερίου, όπως αυτή που προβλέπει η επίμαχη γαλλική ρύθμιση, αποτελεί, από την ίδια τη φύση της, εμπόδιο στην επίτευξη της ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73.
26.
Το αιτούν δικαστήριο τονίζει ιδίως ότι η γαλλική ρύθμιση χαρακτηρίζεται, πρώτον, από το γεγονός ότι οι προκαθορισμένες τιμές δεν επιβάλλονται στο σύνολο των προμηθευτών αερίου, αλλά μόνον σε ορισμένους από αυτούς και, ιδίως, στον κατεστημένο προμηθευτή, δεύτερον, από το γεγονός ότι η εν λόγω ρύθμιση δεν εμποδίζει ούτε τους προμηθευτές τους οποίους αφορούν τα προκαθορισμένα τιμολόγια ούτε τους υπόλοιπους προμηθευτές να προτείνουν στο σύνολο των καταναλωτών προσφορές σε τιμές κατώτερες των προκαθορισμένων τιμολογίων και, τρίτον, από το γεγονός ότι η εν λόγω ρύθμιση στηρίζεται στην αρχή της καλύψεως του κόστους. Κατά το αιτούν δικαστήριο, χάρη σε αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό εμποδίζεται η εφαρμογή καταχρηστικώς χαμηλών τιμών από τον κατεστημένο φορέα εκμεταλλεύσεως.
27.
Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, μολονότι δεν προκύπτει από καμία διάταξη της οδηγίας 2009/73 (
20
) ότι η τιμή παροχής φυσικού αερίου πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικώς από τον νόμο της προσφοράς και της ζητήσεως, η απαίτηση αυτή απορρέει από τον σκοπό και τη γενική οικονομία της οδηγίας αυτής, η οποία, όπως προκύπτει από πολλές αιτιολογικές σκέψεις της (
21
) και από πολλές διατάξεις της (
22
), έχει ως επιδιωκόμενο σκοπό την επίτευξη μιας εντελώς και πραγματικά ανοικτής και ανταγωνιστικής εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου, στην οποία όλοι οι καταναλωτές μπορούν να επιλέγουν ελευθέρως τους προμηθευτές τους και στην οποία όλοι οι προμηθευτές μπορούν ελευθέρως να προμηθεύουν τα προϊόντα τους στους πελάτες τους (
23
).
28.
Πρέπει, εξάλλου, να επισημανθεί ότι, με την απόφαση Federutility κ.λπ.(C‑265/08, EU:C:2010:205), το Δικαστήριο χαρακτήρισε μέτρο δημοσίας παρεμβάσεως επί των τιμών πωλήσεως φυσικού αερίου ως μέτρο το οποίο, «ως εκ της φύσεώς του, συνιστά εμπόδιο στην πραγματοποίηση λειτουργικής εγχώριας αγοράς φυσικού αερίου» (
24
).
29.
Εν προκειμένω, η επίμαχη γαλλική ρύθμιση προβλέπει κρατική παρέμβαση συνιστάμενη, κατ’ ουσίαν, στην επιβολή σε ορισμένες επιχειρήσεις της υποχρεώσεως να προτείνουν στην αγορά, σε ορισμένες κατηγορίες πελατών, την πώληση φυσικού αερίου σε τιμές που είναι αποτέλεσμα υπολογισμού πραγματοποιούμενου βάσει κριτηρίων και με τη χρήση κλιμάκων που καθορίζονται από τις δημόσιες αρχές.
30.
Όπως ορθώς επισήμανε η Επιτροπή, τα εκδιδόμενα κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω ρυθμίσεως τιμολόγια συνιστούν ρυθμιζόμενες τιμές που ουδόλως αποτελούν αποτέλεσμα ελεύθερου καθορισμού απορρέοντος από τον νόμο της προσφοράς και της ζητήσεως στην αγορά. Αντιθέτως, τα εν λόγω τιμολόγια είναι προϊόν καθορισμού που πραγματοποιείται βάσει κριτηρίων επιβαλλόμενων από τις δημόσιες αρχές και, συνεπώς, είναι ξένος προς τη δυναμική που αναπτύσσουν οι δυνάμεις της αγοράς.
31.
Ένα μέτρο όμως που επιβάλλει την υποχρέωση προσφοράς προϊόντος ή υπηρεσίας στην αγορά σε καθορισμένη τιμή επηρεάζει, κατ’ ανάγκη, την ελευθερία των οικείων επιχειρήσεων να δραστηριοποιούνται στην εν λόγω αγορά και, συνεπώς, τη διαδικασία του ανταγωνισμού που εκτυλίσσεται στην εν λόγω αγορά. Καίτοι ο βαθμός της επιρροής που ασκεί ένα τέτοιο μέτρο στην αγορά εξαρτάται από το υποκειμενικό και αντικειμενικό περιεχόμενό του, αυτό δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι ένα τέτοιο μέτρο, επηρεάζοντας την εν λόγω διαδικασία του ανταγωνισμού, αντιβαίνει, ως εκ της φύσεώς του, στον σκοπό της επιτεύξεως ανταγωνιστικής και ανοικτής αγοράς, δεδομένου ότι η εν λόγω διαπίστωση δεν εξαρτάται, προφανώς, από το γεγονός ότι το μέτρο ενδεχομένως να μπορεί να δικαιολογηθεί εντός του ισχύοντος νομικού πλαισίου.
32.
Εν προκειμένω, βεβαίως, όπως επισημαίνουν τόσο το αιτούν δικαστήριο όσο και η Γαλλική Δημοκρατία, πολλά στοιχεία διαφοροποιούν τη γαλλική ρύθμιση την οποία αφορά η υπό κρίση υπόθεση από την ιταλική ρύθμιση την οποία αφορούσε η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205) και η οποία προέβλεπε τον καθορισμό τιμής αναφοράς που όλοι οι προμηθευτές φυσικού αερίου έπρεπε να ενσωματώσουν στις εμπορικές προσφορές τους.
33.
Εντούτοις, κανένα από τα χαρακτηριστικά της επίμαχης στην υπό κρίση υπόθεση ρυθμίσεως, τα οποία τονίζονται από το αιτούν δικαστήριο και μνημονεύονται στο σημείο 26 των παρουσών προτάσεων, δεν μπορεί να αναιρέσει τη διαπίστωση ότι ένας καθορισμός των τιμολογίων που επιβάλλεται από τις δημόσιες αρχές επηρεάζει κατ’ ανάγκην τη λειτουργία του ανταγωνισμού και ότι, συνεπώς, μια ρύθμιση όπως αυτή την οποία αφορά η διαφορά της κύριας δίκης δεν είναι συμβατή με τον σκοπό της επιτεύξεως ανοικτής και ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73.
34.
Συγκεκριμένα, πρώτον, το γεγονός ότι το γαλλικό καθεστώς των προκαθορισμένων τιμολογίων επιβάλλει την υποχρέωση προσφοράς φυσικού αερίου στην αγορά σε καθορισμένη τιμή αποκλειστικώς και μόνον σε ορισμένους επιχειρηματίες της αγοράς ουδόλως κλονίζει τη διαπίστωση ότι, στο μέτρο που περιορίζεται η ελευθερία δράσεως των εν λόγω επιχειρήσεων στην αγορά, επηρεάζεται η διαδικασία του ανταγωνισμού που λαμβάνει χώρα στην αγορά. Μια τέτοια ρύθμιση προκαλεί ρήγμα στην ισότητα των επιχειρηματιών της αγοράς και είναι προδήλως αντίθετη προς την απαίτηση η οποία αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2009/73 και στη μνημονευόμενη στο σημείο 27 των παρουσών προτάσεων νομολογία και σύμφωνα με την οποία όλοι οι επιχειρηματίες πρέπει να μπορούν να προμηθεύουν ελευθέρως τα προϊόντα τους στους πελάτες τους.
35.
Δεύτερον, στο ίδιο πλαίσιο, το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις τις οποίες αφορούν τα προκαθορισμένα τιμολόγια μπορούν επίσης ελευθέρως να καθορίσουν τις προσφορές τους στην αγορά ουδόλως μπορεί να κλονίσει τη διαπίστωση ότι η εν λόγω κρατική παρέμβαση επηρεάζει τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην αγορά. Συγκεκριμένα, παρά τη δυνατότητα αυτή, κατόπιν της κρατικής παρεμβάσεως, η αγορά διαιρείται, κατ’ ανάγκη, σε δύο τμήματα, ήτοι σε ένα «ρυθμιζόμενο» τμήμα –το οποίο, εξάλλου, στον τομέα του φυσικού αερίου στη Γαλλία έχει πολύ σημαντικές διαστάσεις (
25
)‐ στο οποίο οι τιμές του προϊόντος ή της υπηρεσίας καθορίζονται εκτός της λειτουργίας του ανταγωνισμού, και σε ένα ελεύθερο τμήμα. Μια τέτοια διαίρεση της αγοράς είναι, αυτή καθεαυτή, ασύμβατη με την ιδέα μιας εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου εντελώς και πραγματικά ανοικτής και ανταγωνιστικής. Συναφώς, τα όσα υποστηρίζει η Γαλλική Κυβέρνηση και επαναλαμβάνει το αιτούν δικαστήριο, σύμφωνα με τα οποία τα προκαθορισμένα τιμολόγια παίζουν, στην πράξη, τον ρόλο ανώτατου ορίου αναφοράς για τον καθορισμό των τιμών των προσφορών που προτείνουν οι λοιποί προμηθευτές, αποδεικνύουν ότι τα εν λόγω τιμολόγια έχουν συγκεκριμένες επιπτώσεις στην αγορά.
36.
Τρίτον, ούτε το γεγονός ότι ο καθορισμός των προκαθορισμένων τιμολογίων στηρίζεται στην αρχή της καλύψεως του κόστους μπορεί να μεταβάλει τη διαπίστωση, σύμφωνα με την οποία τα προκαθορισμένα τιμολόγια θίγουν τον ανταγωνισμό. Συγκεκριμένα, το εν λόγω χαρακτηριστικό, όχι μόνον δεν έχει ευνοϊκό για τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα, αλλά μου φαίνεται μάλλον ότι παρέχει στους οικείους προμηθευτές ένα είδος διασφαλίσεως ότι, μέσω των προκαθορισμένων τιμολογίων, θα είναι σε θέση να καλύψουν πλήρως το κόστος τους, τουλάχιστον όσον αφορά το τμήμα της πελατείας τους που θα χρησιμοποιήσει τα εν λόγω τιμολόγια. Επιβάλλεται όμως η διαπίστωση ότι στους υπόλοιπους προμηθευτές δεν παρέχεται ανάλογη διασφάλιση, πράγμα που αναμφίβολα συνιστά για αυτούς ανταγωνιστικό μειονέκτημα οφειλόμενο στην ύπαρξη της εν λόγω ρυθμίσεως.
37.
Τέλος, όσον αφορά την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία τα προκαθορισμένα τιμολόγια εμπόδισαν την εφαρμογή καταχρηστικώς χαμηλών τιμών εκ μέρους του δεσπόζοντος φορέα εκμεταλλεύσεως, νομίζω ότι αυτή δεν είναι κρίσιμη προκειμένου να εκτιμηθούν οι επιπτώσεις των εν λόγω τιμολογίων επί του ανταγωνισμού, διότι αυτού του είδους η πρακτική απαγορεύεται ήδη από τη ρύθμιση περί καταχρήσεως δεσπόζουσας θέσεως και, ειδικώς, από το άρθρο 102 ΣΛΕΕ.
38.
Συμπερασματικώς, εκτιμώ ότι η παρέμβαση κράτους μέλους που συνίσταται στην επιβολή σε ορισμένους προμηθευτές, μεταξύ των οποίων στον κατεστημένο προμηθευτή, της υποχρεώσεως να προτείνουν στον τελικό καταναλωτή την παροχή φυσικού αερίου βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων, χωρίς να εμποδίζει την πρόταση ανταγωνιστικών προσφορών σε τιμές κατώτερες των εν λόγω τιμολογίων από όλους τους προμηθευτές της αγοράς αποτελεί, από την ίδια τη φύση της, εμπόδιο στην επίτευξη της ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου που μνημονεύεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73.
Επί των προϋποθέσεων παρεμβάσεως των κρατών μελών
39.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, καίτοι η κρατική παρέμβαση στον καθορισμό της τιμής παροχής φυσικού αερίου στον τελικό καταναλωτή αποτελεί εμπόδιο στην επίτευξη ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου, εντούτοις η εν λόγω παρέμβαση μπορεί να γίνει δεκτή στο πλαίσιο της οδηγίας 2009/73, με την επιφύλαξη να πληρούνται οι όροι που θέτει η εν λόγω οδηγία (
26
).
40.
Συγκεκριμένα, όπως διευκρινίζεται με τις αιτιολογικές της σκέψεις 43 και 44, η οδηγία 2009/73, εκτός από τον σκοπό της επιτεύξεως ανοικτής και ανταγωνιστικής εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου, επιδιώκει επίσης τους σκοπούς της διασφαλίσεως της διατηρήσεως υπηρεσιών κοινής ωφελείας «υψηλών προδιαγραφών» και της προστασίας του τελικού καταναλωτή καθώς και της κατοχυρώσεως της ασφάλειας του εφοδιασμού. Για να επιτευχθούν οι τελευταίοι αυτοί σκοποί, το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73 διευκρινίζει ότι εφαρμόζεται «με την επιφύλαξη» της παραγράφου 2 του ιδίου άρθρου.
41.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, υπό το πρίσμα της τελευταίας αυτής διατάξεως (
27
) καθώς και του άρθρου 106 ΣΛΕΕ που μνημονεύεται σε αυτή (
28
), επιτρέπεται παρέμβαση κράτους μέλους στον καθορισμό της τιμής παροχής φυσικού αερίου μόνον εφόσον πληρούνται τρεις προϋποθέσεις. Πρώτον, η παρέμβαση πρέπει να επιδιώκει σκοπό γενικού οικονομικού συμφέροντος, δεύτερον, πρέπει να είναι σύμφωνη προς την αρχή της αναλογικότητας και, τρίτον, πρέπει να προβλέπει υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας σαφώς καθορισμένες, διαφανείς, αμερόληπτες και επαληθεύσιμες και να διασφαλίζει ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων φυσικού αερίου της Ένωσης στους καταναλωτές. Το αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε, εκφράζει αμφιβολίες ως προς το περιεχόμενο των εν λόγω προϋποθέσεων και την εφαρμογή τους στη συγκεκριμένη περίπτωση.
1. Επί του γενικού οικονομικού συμφέροντος
42.
Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, σύμφωνα με την οποία η κρατική παρέμβαση επί του καθορισμού της τιμής παροχής φυσικού αερίου πρέπει να δικαιολογείται από την επιδίωξη γενικού οικονομικού συμφέροντος, το αιτούν δικαστήριο, στο πλαίσιο του δευτέρου προδικαστικού του ερωτήματος, υπό το στοιχείο αʹ, διερωτάται σε ποιο μέτρο και υπό ποιες προϋποθέσεις ένα κράτος μέλος μπορεί να επιδιώκει άλλους σκοπούς γενικού οικονομικού συμφέροντος, πέραν της διατηρήσεως της τιμής της παροχής σε λογικά επίπεδα που έχει αναγνωρίσει το Δικαστήριο με την απόφαση Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205). Το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται ειδικώς στους σκοπούς της ασφάλειας του εφοδιασμού και της εδαφικής συνοχής, οι οποίοι μνημονεύονται στο άρθρο L. 100-1 του code de l’énergie, και τους οποίους επικαλέστηκε η Γαλλική Κυβέρνηση στο πλαίσιο της διαδικασίας της κύριας δίκης ως επιδιωκόμενους σκοπούς του καθεστώτος των προκαθορισμένων τιμολογίων.
43.
Κατ’ αρχάς, επισημαίνω, συναφώς, ότι, καίτοι η οδηγία 2009/73 δεν παρέχει ορισμό της έννοιας του «γενικού οικονομικού συμφέροντος» (
29
), από τη νομολογία προκύπτει ότι η παραπομπή του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής στην εν λόγω έννοια και στο άρθρο 106 ΣΛΕΕ, το οποίο αφορά τις επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος, συνεπάγεται ότι η εν λόγω έννοια πρέπει να ερμηνευθεί με βάση την τελευταία αυτή διάταξη της Συνθήκης (
30
).
44.
Γενικότερα, φρονώ ότι, σύμφωνα με μια συστηματική και συνεπή προς το δίκαιο της Ένωσης προσέγγιση, η προβλεπόμενη από την οδηγία 2009/73 προϋπόθεση, σύμφωνα με την οποία οι υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας στον τομέα του φυσικού αερίου επιβάλλονται προς εξυπηρέτηση του «γενικού οικονομικού συμφέροντος», θα πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των λοιπών εφαρμοστέων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης και, ιδίως, του πρωτογενούς δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναπόφευκτη η ένταξη μιας τέτοιας ερμηνείας στο νέο πλαίσιο που απορρέει από τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισσαβώνας, το οποίο περιλαμβάνει, εκτός από το άρθρο 106 ΣΛΕΕ, το άρθρο 14 ΣΛΕΕ, το νέο πρωτόκολλο αριθ. 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος (στο εξής: πρωτόκολλο 26) και το άρθρο 36 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί της προσβάσεως στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος, που απέκτησε την ίδια νομική ισχύ με τις Συνθήκες.
45.
Στο νέο αυτό πλαίσιο, η ανάλυση των κρίσιμων διατάξεων καθώς και της νομολογίας του Δικαστηρίου με οδηγεί στη διατύπωση των σκέψεων που ακολουθούν.
46.
Μια πρώτη σκέψη αφορά τον ρόλο που πρέπει να αναγνωριστεί στα κράτη μέλη ως προς τον καθορισμό των σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος που μπορούν να δικαιολογήσουν την επιβολή υποχρεώσεως παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας. Συναφώς, επισημαίνω ότι το πρωτόκολλο αρ. 26 αναγνωρίζει γενικώς, κατά τρόπο ρητό, τον ουσιώδη ρόλο και την ευρεία διακριτική ευχέρεια των αρχών των κρατών μελών κατά την παροχή, εκτέλεση και οργάνωση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (
31
). Όσον αφορά ειδικώς τον τομέα του φυσικού αερίου, από το δεύτερο εδάφιο της αιτιολογικής σκέψεως 47 της οδηγίας 2009/73 προκύπτει ότι «[o]ι απαιτήσεις δημόσιας υπηρεσίας ορίζονται σε εθνικό επίπεδο, με συνεκτίμηση των εθνικών συνθηκών και με παράλληλο σεβασμό του [δικαίου της Ένωσης] εκ μέρους των κρατών μελών» (
32
).
47.
Η προσέγγιση αυτή, που αποσκοπεί να παράσχει ευρύ περιθώριο χειρισμών στα κράτη μέλη (
33
), βρίσκει την έκφρασή της στη νομολογία περί των υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας στον τομέα της ενέργειας, με την οποία το Δικαστήριο, αναφερόμενο στον σκοπό του άρθρου 106 ΣΛΕΕ και στη σχετική νομολογία (
34
), αποφάνθηκε ότι τα κράτη μέλη δικαιούνται, τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης, να καθορίζουν το περιεχόμενο και την οργάνωση των υπηρεσιών τους γενικού οικονομικού συμφέροντος (
35
).
48.
Μια δεύτερη σκέψη, κατά κάποιον τρόπο συνδεόμενη με την πρώτη, αφορά τη δυνατότητα των κρατών μελών να λαμβάνουν υπόψη, κατά τον καθορισμό των σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος, τις εθνικές καταστάσεις και πολιτικές τους. Στο πλαίσιο αυτό, γενικώς, το πρωτόκολλο αρ. 26 αναγνωρίζει ρητώς την απαίτηση συνεκτιμήσεως της ποικιλομορφίας των διαφόρων υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος και των διαφορών στις ανάγκες και τις προτιμήσεις των χρηστών που είναι δυνατόν να προκύψουν από τις εκάστοτε γεωγραφικές, κοινωνικές ή πολιτισμικές συνθήκες (
36
). Η ίδια αυτή απαίτηση βρίσκει, όσον αφορά τον τομέα του φυσικού αερίου, την έκφρασή της τόσο στην αιτιολογική σκέψη 44 της οδηγίας 2009/73 (
37
), όσο και στη νομολογία του Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη, όταν καθορίζουν το περιεχόμενο και την οργάνωση των υπηρεσιών τους γενικού οικονομικού συμφέροντος, δύνανται να λαμβάνουν υπόψη σκοπούς της εθνικής τους πολιτικής (
38
).
49.
Από τις προεκτεθείσες σκέψεις συνάγεται ότι, κατ’ αρχήν, εναπόκειται στα κράτη μέλη, λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές καταστάσεις και πολιτικές τους, να καθορίζουν στους σκοπούς γενικού οικονομικού συμφέροντος που προτίθενται να επιδιώξουν με την επιβολή υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας στον τομέα του φυσικού αερίου. Εντούτοις, αυτή η δυνατότητα καθορισμού των σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν αποτελεί έκφραση απόλυτης ελευθερίας των κρατών μελών (
39
), αλλά πρέπει να ασκείται τηρουμένου του δικαίου της Ένωσης.
50.
Ανακύπτει συνεπώς το ζήτημα να γίνει αντιληπτό in concreto με ποιον τρόπο πρέπει να συγκεραστεί το περιθώριο χειρισμών που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη όσον αφορά τους σκοπούς γενικού οικονομικού συμφέροντος που προτίθενται να επιδιώξουν επιβάλλοντας υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας με την απαίτηση τηρήσεως του δικαίου της Ένωσης.
51.
Συναφώς, πρέπει, κατ’ αρχάς, να εξεταστεί το ερώτημα, το οποίο αφορά την ερμηνεία της απαριθμήσεως που περιέχεται στο μνημονευόμενο στο σημείο 6 των παρουσών προτάσεων άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73 και το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεως. Συγκεκριμένα, υποστηρίχθηκε ότι η εν λόγω διάταξη περιέχει εξαντλητική απαρίθμηση των αιτιών γενικού οικονομικού συμφέροντος που δύνανται να νομιμοποιούν την κρατική παρέμβαση (
40
). Το Δικαστήριο δεν έχει ακόμη λάβει θέση επί του ζητήματος αυτού, το οποίο δεν στερείται σημασίας διότι η τυχόν υιοθέτηση μιας τέτοιας συσταλτικής ερμηνείας θα είχε ως συνέπεια να μην μπορεί να δικαιολογηθεί κρατική παρέμβαση με την οποία επιδιώκεται σκοπός γενικού οικονομικού συμφέροντος, όπως η εδαφική συνοχή, ο οποίος δεν μνημονεύεται στον εν λόγω κατάλογο.
52.
Εντούτοις, ως προς το ζήτημα αυτό, συμμερίζομαι πλήρως την προσέγγιση που προτείνει ο γενικός εισαγγελέας Ruiz-Jarabo Colomer, σύμφωνα με την οποία ο εν λόγω κατάλογος δεν αφορά τις αιτίες γενικού συμφέροντος, αλλά μάλλον διευκρινίζει τα «είδη των δράσεων» που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (
41
). Μια τέτοια ερμηνεία συνάδει, κατά την άποψή μου, με το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, που ορίζει ότι οι υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας «μπορούν να αφορούν» την ασφάλεια, την τακτική παροχή, την ποιότητα και τις τιμές παροχής και τα λοιπά στοιχεία που απαριθμούνται στη διάταξη. Συνεπώς, σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, τα κράτη μέλη μπορούν να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας που αφορούν –ήτοι που έχουν ως αντικείμενο– μεταξύ άλλων, την ασφάλεια, την τακτική παροχή, την ποιότητα και τις τιμές παροχής. Οι υποχρεώσεις όμως αυτές θα πρέπει πάντοτε να αποσκοπούν στην επίτευξη ενός ή περισσοτέρων σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος (
42
). Εντεύθεν συνάγεται ότι η περιεχόμενη στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73 απαρίθμηση ουδόλως αποτελεί εξαντλητικό κατάλογο των σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος που τα κράτη μέλη μπορούν να επιδιώκουν στο πλαίσιο της εν λόγω οδηγίας.
53.
Κατόπιν αυτής της διευκρινίσεως, καίτοι τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να καθορίσουν τους σκοπούς γενικού οικονομικού συμφέροντος που επιθυμούν να επιδιώξουν επιβάλλοντας υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας, εντούτοις δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί το γεγονός ότι ο τομέας του φυσικού αερίου είναι ένας τομέας στον οποίο ο νομοθέτης της Ένωσης έχει νομοθετήσει επιδιώκοντας ρητώς ορισμένους ειδικούς σκοπούς.
54.
Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, στο πλαίσιο της εκτιμήσεως στην οποία πρέπει, σύμφωνα με την οδηγία 2009/73, να προβαίνουν τα κράτη μέλη ως προς το αν, χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, πρέπει να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του φυσικού αερίου υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας, απόκειται στα κράτη μέλη να προβαίνουν σε συγκερασμό του σκοπού της ελευθερώσεως και των λοιπών σκοπών που επιδιώκει η οδηγία 2009/73 (
43
).
55.
Αυτή η απαίτηση σταθμίσεως, που εξέφρασε το Δικαστήριο όσον αφορά τους σκοπούς που ρητώς προέβλεψε ο νομοθέτης της Ένωσης με την οδηγία 2009/73, αποτελεί, κατά την άποψή μου, εκδήλωση της ιδιαίτερης σημασίας των εν λόγω σκοπών. Πρόκειται, συγκεκριμένα, για σκοπούς την επιδίωξη των οποίων έκρινε ρητώς ως αναγκαία ο νομοθέτης της Ένωσης. Κατά συνέπεια, η επιδίωξη των σκοπών αυτών μπορεί να παίξει σημαντικότερο ρόλο στην ανάλυση της συμφωνίας προς την αρχή της αναλογικότητας ενός μέτρου που επιβάλλει υποχρέωση παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας ικανή να θίξει τον γενικότερο σκοπό του ανοίγματος των αγορών για τη δημιουργία εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου, ο οποίος επίσης επιδιώκεται με την οδηγία 2009/73.
56.
Εν προκειμένω, από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού αποτελεί αναμφίβολα σκοπό γενικού οικονομικού συμφέροντος που μπορεί, τηρουμένων των λοιπών προϋποθέσεων, να δικαιολογήσει κρατική παρέμβαση επί της τιμής παροχής φυσικού αερίου. Συγκεκριμένα, ήδη στο επίπεδο του πρωτογενούς δικαίου, το άρθρο 194, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ αναφέρει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης ως έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της πολιτικής της Ένωσης στον τομέα της ενέργειας. Περαιτέρω, όσον αφορά ειδικώς τον τομέα του φυσικού αερίου, από πολλές αιτιολογικές σκέψεις και πολλά άρθρα της οδηγίας 2009/73 προκύπτει ότι η εν λόγω οδηγία συγκαταλέγει ρητώς την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στους θεμελιώδεις στόχους της (
44
). Ειδικότερα, η οδηγία 2009/73 μάλλον αντιμετωπίζει ρητώς την ασφάλεια εφοδιασμού ως έναν από τους στόχους που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την ενδεχόμενη επιβολή υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας στον τομέα του φυσικού αερίου (
45
).
57.
Αντιθέτως, η εδαφική συνοχή δεν μνημονεύεται ειδικώς στην οδηγία 2009/73 ως σκοπός γενικού οικονομικού συμφέροντος που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την επιβολή υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας στον τομέα του φυσικού αερίου. Εντούτοις πρέπει, συναφώς, να επισημανθεί, αφενός, ότι το άρθρο 14 ΣΛΕΕ αναγνωρίζει ρητώς τη συμβολή των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος στην προώθηση της εδαφικής συνοχής της Ένωσης και, αφετέρου, ότι το άρθρο 36 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μνημονεύει ρητώς την εδαφική συνοχή στο πλαίσιο του δικαιώματος προσβάσεως στις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Επιπλέον, στο μέτρο που κρατική παρέμβαση έχει ως στόχο την εδαφική συνοχή, υπό την έννοια ότι αποσκοπεί να καταστήσει δυνατή την καθολική και ισότιμη πρόσβαση στο φυσικό αέριο στο σύνολο της επικράτειας κράτους μέλους, επιδιώκοντας την αποφυγή καταστάσεως στην οποία ορισμένες περιοχές μιας χώρας, λόγω παραδείγματος χάριν της γεωγραφικής τους θέσεως ή των φυσικών τους συνθηκών, θα στερούνταν την εν λόγω πρόσβαση, η επιδίωξη ενός τέτοιου σκοπού πρέπει, πέραν πάσης αμφιβολίας, να θεωρηθεί σύμφωνη προς την οδηγία 2009/73, και, ιδίως, προς το άρθρο 3, παράγραφος 3, αυτής, που ορίζει ότι «ειδικότερα, [τα κράτη μέλη] θεσπίζουν κατάλληλα μέτρα για την προστασία των τελικών πελατών σε απομακρυσμένες περιοχές που έχουν σύνδεση με το σύστημα φυσικού αερίου». Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, ερμηνευόμενος με τον προεκτεθέντα τρόπο, ο σκοπός της εδαφικής συνοχής συγκαταλέγεται στους σκοπούς που επιδιώκει η οδηγία 2009/73.
58.
Συμπερασματικώς, από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι η οδηγία 2009/73 και ιδίως το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των άρθρων 14 και 106 ΣΛΕΕ και του πρωτοκόλλου αρ. 26, παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εκτιμούν αν, χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, πρέπει να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που παρεμβαίνουν στον τομέα του φυσικού αερίου υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας όσον αφορά την τιμή παροχής φυσικού αερίου προκειμένου, μεταξύ άλλων, να κατοχυρώσουν την ασφάλεια του εφοδιασμού και την εδαφική συνοχή, με την επιφύλαξη ότι πληρούνται όλες οι λοιπές προϋποθέσεις που προβλέπει η οδηγία.
2. Επί της τηρήσεως της αρχής της αναλογικότητας
59.
Η δεύτερη προϋπόθεση που πρέπει να πληρούται, προκειμένου κρατική παρέμβαση επί του καθορισμού της τιμής παροχής φυσικού αερίου να μπορεί να γίνει δεκτή, είναι οι υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις να είναι σύμφωνες προς την αρχή της αναλογικότητας. Το Δικαστήριο, τονίζοντας την απαίτηση αυστηρού ελέγχου της τηρήσεως της εν λόγω αρχής, διευκρίνισε ότι οι εν λόγω υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας δεν επιτρέπεται να θίγουν τον ελεύθερο καθορισμό της τιμής παροχής φυσικού αερίου παρά μόνον καθόσον απαιτείται για την υλοποίηση του σκοπού γενικού οικονομικού συμφέροντος τον οποίο επιδιώκουν (
46
).
60.
Η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας απαιτεί, πρώτον, το μέτρο να είναι πρόσφορο για την επίτευξη του σκοπού γενικού οικονομικού συμφέροντος που επιδιώκει (
47
). Δεύτερον, όσον αφορά τη διάρκεια της κρατικής παρεμβάσεως επί των τιμών, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι αυτή πρέπει να είναι περιορισμένη σε αυτό που είναι αυστηρώς αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού προκειμένου, μεταξύ άλλων, να μη διαιωνίζεται μέτρο το οποίο, ως εκ της φύσεώς του, συνιστά εμπόδιο στην πραγματοποίηση λειτουργικής εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου (
48
). Τρίτον, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εφαρμοζόμενη μέθοδος παρεμβάσεως δεν πρέπει να βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο προς επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού γενικού οικονομικού συμφέροντος (
49
). Τέταρτον, η συμφωνία του μέτρου προς την αρχή της αναλογικότητας πρέπει επίσης να εκτιμάται σε σχέση με το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του μέτρου (
50
).
61.
Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εκτιμήσει, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, αν η επιβολή σε ορισμένους προμηθευτές της υποχρεώσεως να προτείνουν σε ορισμένες κατηγορίες πελατών την παροχή φυσικού αερίου βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων πληροί τις επιταγές περί αναλογικότητας. Το Δικαστήριο μπορεί όμως να του παράσχει, στο μέτρο του δυνατού και βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, τα απαραίτητα συναφώς στοιχεία όσον αφορά το δίκαιο της Ένωσης (
51
).
α) Επί του πρόσφορου χαρακτήρα του μέτρου για την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος
62.
Πρώτον, το αιτούν δικαστήριο θα κληθεί να εκτιμήσει αν, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί, το εν λόγω μέτρο είναι πρόσφορο για την επίτευξη των σκοπών των οποίων γίνεται επίκληση, ήτοι του σκοπού της ασφάλειας του εφοδιασμού και του σκοπού της εδαφικής συνοχής. Ο πρόσφορος χαρακτήρας του μέτρου προϋποθέτει την ύπαρξη άμεσης σχέσεως μεταξύ της επιβαλλόμενης υποχρεώσεως και του σκοπού του οποίου γίνεται επίκληση. Συναφώς, θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των εν λόγω δύο σκοπών.
63.
Όσον αφορά την ασφάλεια του εφοδιασμού, το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στο επιχείρημα που προέβαλε η Γαλλική Κυβέρνηση, σύμφωνα με το οποίο οι επιλογές εφοδιασμού του κατεστημένου προμηθευτή και το γεγονός ότι το χαρτοφυλάκιο εφοδιασμού του αποτελείται κατά κύριο λόγο από μακροπρόθεσμες συμβάσεις που αναπροσαρμόζονται βάσει της τιμής του πετρελαίου κατοχυρώνουν μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού. Επιπλέον, με τις παρατηρήσεις της, η Γαλλική Κυβέρνηση προσθέτει ότι η αστάθεια της χονδρικής αγοράς φυσικού αερίου μπορεί να οδηγήσει στο ευμετάβλητο της τιμής του φυσικού αερίου το οποίο θα μετακυλιστεί στην τιμή παροχής αερίου στους τελικούς καταναλωτές. Τα προκαθορισμένα τιμολόγια και ο τρόπος υπολογισμού τους περιλαμβάνουν μηχανισμό εξομαλύνσεως των τιμών του αερίου που έχει ως αποτέλεσμα την άμβλυνση των επιπτώσεων που συνεπάγονται για τον τελικό καταναλωτή απότομες μεταβολές οφειλόμενες στην αστάθεια των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
64.
Συναφώς πρέπει, κατά πρώτον, να επισημάνω ότι από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει η ύπαρξη υποχρεώσεως των προμηθευτών τους οποίους αφορούν τα προκαθορισμένα τιμολόγια (ούτε άλλων προμηθευτών) να συνάψουν μακροπρόθεσμες συμβάσεις εφοδιασμού με σκοπό την κατοχύρωση της ασφάλειας εφοδιασμού σε λογικές τιμές (ήτοι βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων) σε περίπτωση ενεργειακής κρίσεως ή σημαντικής αστάθειας των τιμών (
52
). H απόφαση περί παραπομπής αναφέρεται, εξάλλου, στις «επιλογές» εφοδιασμού του κατεστημένου προμηθευτή, πράγμα που φαίνεται να υποδηλώνει ότι η σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων εξαρτάται από την εμπορική απόφαση του εν λόγω προμηθευτή και δεν αποτελεί νομική υποχρέωση που τον βαρύνει. Δεδομένου όμως ότι η σύναψη μακροπρόθεσμων συμβάσεων εφοδιασμού δεν συνδέεται με τα προκαθορισμένα τιμολόγια, δεν καθίσταται σαφές, βάσει των πληροφοριών που περιέχονται στη δικογραφία, με ποιον τρόπο η επιβολή των εν λόγω τιμολογίων θα μπορούσε να δικαιολογηθεί από την ύπαρξη των εν λόγω συμβάσεων.
65.
Κατά δεύτερον, καίτοι δεν αποκλείεται, σε περίπτωση ενεργειακής κρίσεως που θα οδηγούσε σε πολύ σημαντική αύξηση των τιμών, ένα μέτρο που θα προέβλεπε υποχρέωση προσφοράς και παροχής φυσικού αερίου σε καθορισμένη τιμή να μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί πρόσφορο για την κατοχύρωση της ασφάλειας του εφοδιασμού, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι τέτοια δυνατότητα παρεμβάσεως, έχουσα εξαιρετικό χαρακτήρα, προβλέπεται, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, από το άρθρο L. 410-2, τρίτο εδάφιο, του code du commerce. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει αν υπάρχουν απότομες μεταβολές της τιμής του φυσικού αερίου οφειλόμενες στην αστάθεια των τιμών του ίδιου του φυσικού αερίου ή του πετρελαίου που θα δικαιολογούσαν τη λήψη μέτρου που συνιστά, κατ’ ουσίαν, μόνιμου χαρακτήρα κρατική παρέμβαση επί της τιμής. Κατά την εκτίμηση της συμφωνίας του εν λόγω μέτρου προς την αρχή της αναλογικότητας υπό το πρίσμα του σκοπού της ασφάλειας του εφοδιασμού, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη τα μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο του κανονισμού 994/2010 (
53
).
66.
Όσον αφορά την εδαφική συνοχή, η απόφαση περί παραπομπής παραθέτει το επιχείρημα της Γαλλικής Κυβερνήσεως, σύμφωνα με το οποίο τα προκαθορισμένα τιμολόγια πωλήσεως φυσικού αερίου καθιστούν δυνατή την εναρμόνιση των τιμών στο σύνολο της εθνικής επικράτειας. Με τις παρατηρήσεις της, η Γαλλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το κόστος της διελεύσεως μέσω του δικτύου μεταφοράς που τιμολογείται στους προμηθευτές φυσικού αερίου από τον μεταφορέα μπορεί να ποικίλλει σημαντικά σε συνάρτηση με την απομάκρυνση του πελάτη από τις κύριες υποδομές μεταφοράς και ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, η ρύθμιση των τιμολογίων θα καθιστούσε δυνατή τη μείωση των διαφορών του κόστους ανά πελάτη, καθιερώνοντας μια μερική αντιστάθμιση.
67.
Εντούτοις, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο ο σκοπός της εδαφικής συνοχής, όπως ορίζεται στο σημείο 57 των παρουσών προτάσεων, να μπορεί να διασφαλισθεί με την επιβολή υποχρεώσεως παροχής φυσικού αερίου σε καθορισμένη τιμή. Εναπόκειται, εντούτοις, στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, στο πλαίσιο της αναλύσεως της αναγκαιότητας του μέτρου, αν δεν υπάρχουν μέτρα εξίσου πρόσφορα για τη διασφάλιση του εν λόγω σκοπού, τα οποία όμως εμποδίζουν την επίτευξη ανοικτής εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου λιγότερο από ό,τι μια γενικευμένη επιβολή τιμής που δεν εφαρμόζεται σε ορισμένες κατηγορίες πελατών ευρισκομένων σε απομακρυσμένες περιοχές δυνάμενες να προσδιοριστούν βάσει αντικειμενικών γεωγραφικών κριτηρίων, αλλά στο σύνολο ορισμένων κατηγοριών πελατών προσδιοριζομένων βάσει της καταναλώσεώς τους σε φυσικό αέριο.
β) Επί της διάρκειας του μέτρου
68.
Δεύτερον, όσον αφορά τη διάρκεια του μέτρου, πρέπει να επισημανθεί ότι, βάσει των πληροφοριών που διαθέτει το Δικαστήριο, φαίνεται ότι η επίμαχη γαλλική ρύθμιση δεν προβλέπει περιορισμό της διάρκειας της υποχρεώσεως να προτείνεται στον τελικό πελάτη η παροχή φυσικού αερίου βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων, με αποτέλεσμα η υποχρέωση αυτή να αποκτά μόνιμο χαρακτήρα. Εντούτοις αληθεύει ότι, όπως υπογραμμίζει η Γαλλική Κυβέρνηση με τις παρατηρήσεις της, η γαλλική ρύθμιση προβλέπει υποχρέωση περιοδικής επανεξετάσεως των προκαθορισμένων τιμολογίων (
54
). Εντούτοις, φαίνεται ότι αυτή η υποχρέωση περιοδικής αναθεωρήσεως αφορά τον καθορισμό του επιπέδου των εν λόγω τιμολογίων και όχι την ανάγκη και τις λεπτομέρειες της κρατικής παρεμβάσεως επί των τιμών αναλόγως της εξελίξεως του τομέα του φυσικού αερίου. Κατά συνέπεια, δεν παρίσταται ικανή να ανατρέψει τη διαπίστωση σχετικά με τον μόνιμο χαρακτήρα της εν λόγω παρεμβάσεως (
55
).
69.
Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει κατά πόσον, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί, η επιβολή υποχρεώσεως παροχής φυσικού αερίου σε ορισμένη τιμή, η οποία έχει κατ’ ουσίαν μόνιμο χαρακτήρα, μπορεί να θεωρηθεί ότι περιορίζεται σε αυτό που είναι αυστηρώς αναγκαίο για την επίτευξη των δύο σκοπών των οποίων γίνεται επίκληση.
γ) Επί του αναγκαίου χαρακτήρα του μέτρου
70.
Τρίτον, εναπόκειται επίσης στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει τον αναγκαίο χαρακτήρα της επίμαχης ρυθμίσεως. Εναπόκειται, επομένως, σε αυτό να εκτιμήσει κατά πόσον η μέθοδος κρατικής παρεμβάσεως επί των τιμών που τίθεται σε εφαρμογή με την επίμαχη ρύθμιση, όπως έχει διαμορφωθεί, δεν βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο προς επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος και κατά πόσον δεν υφίστανται άλλα ηπιότερα πρόσφορα μέτρα.
71.
Συναφώς, με την απόφαση Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), το Δικαστήριο έκρινε ότι, αν προκύψει ότι κρατική παρέμβαση επί των τιμών παροχής φυσικού αερίου μπορεί να δικαιολογηθεί, η επιταγή περί αναλογικότητας συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, ότι η παρέμβαση περιορίζεται κατ’ αρχήν στη συνιστώσα της τιμής που τείνει άμεσα να αυξηθεί από τις συγκεκριμένες συνθήκες την επιρροή των οποίων αποσκοπεί να περιορίσει η κρατική παρέμβαση (
56
).
72.
Συναφώς, στο πλαίσιο του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματός του, υπό στοιχείο βʹ, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των δύο σκοπών των οποίων γίνεται επίκληση, είναι δυνατόν κρατική παρέμβαση επί της τιμής του φυσικού αερίου να βασισθεί στην αρχή της καλύψεως του πλήρους κόστους του κατεστημένου προμηθευτή. Επιπλέον, διερωτάται, κατ’ ουσίαν, ποιες συνιστώσες του κόστους είναι δυνατόν να καλυφθούν από τα προκαθορισμένα τιμολόγια.
73.
Όσον αφορά, κατ’ αρχάς, το ζήτημα κατά πόσον μπορεί να γίνει δεκτός, κατά την έννοια της οδηγίας 2009/73, ο στηριζόμενος στην αρχή της καλύψεως του κόστους καθορισμός των προκαθορισμένων τιμολογίων, πρέπει να επισημανθεί ότι η εν λόγω οδηγία δεν περιέχει καμία ένδειξη σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των εν λόγω τιμολογίων ούτε σχετικά με το κόστος που θα μπορούσε ενδεχομένως να καλυφθεί με αυτά. Συγκεκριμένα, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, η εν λόγω οδηγία στηρίζεται στην αντίληψη ότι, κατ’ αρχήν, η τιμή παροχής φυσικού αερίου πρέπει να προκύπτει από την ελεύθερη λειτουργία του ανταγωνισμού. Υπό τις συνθήκες αυτές, εφόσον πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για κρατική παρέμβαση επί της τιμής, τίποτα δεν εμποδίζει, κατ’ αρχήν, την εφαρμογή μεθόδου καθορισμού των προκαθορισμένων τιμολογίων στηριζόμενης στη συνεκτίμηση του κόστους. Το ερώτημα που τίθεται είναι, εντούτοις, ποιες συνιστώσες του κόστους, υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας, μπορούν να συνεκτιμηθούν στον εν λόγω καθορισμό.
74.
Συναφώς, ως προς την αναφορά στο «πλήρες» κόστος, επισημαίνω, κατ’ αρχάς, ότι η απαίτηση που εξέφρασε το Δικαστήριο, με τις σκέψεις 36 και 38 της αποφάσεως Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), σύμφωνα με την οποία η κρατική παρέμβαση επί της τιμής πρέπει να περιορίζεται σε αυτό που είναι αναγκαίο προς επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, φαίνεται να καθιστά αναγκαίο τον προσδιορισμό, στο μέτρο του δυνατού, της συνιστώσας της τιμής επί της οποίας είναι απαραίτητο να υπάρξει παρέμβαση, προκειμένου να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος με την σκοπούμενη παρέμβαση σκοπός.
75.
Συνεπώς, εν προκειμένω, εάν αποδεικνυόταν πράγματι αναγκαίο να προβλεφθούν προκαθορισμένα τιμολόγια για να κατοχυρωθεί ο σκοπός της ασφάλειας του εφοδιασμού και αυτός της εδαφικής συνοχής, όπως αυτή ορίζεται στο σημείο 57 των παρουσών προτάσεων, η τήρηση της αρχής της αναλογικότητας θα επέβαλλε η παρέμβαση να περιορίζεται, κατ’ αρχήν, στις συνιστώσες της τιμής που θα μπορούσαν να αυξηθούν λόγω της επιδιώξεως των εν λόγω σκοπών.
76.
Εντούτοις, όπως επισημάνθηκε στα σημεία 42 έως 58 των παρουσών προτάσεων, τα κράτη μέλη διαθέτουν διακριτική ευχέρεια ως προς τον καθορισμό, την εκτέλεση καθώς και την οργάνωση των υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας που προτίθενται να επιβάλουν στις επιχειρήσεις φυσικού αερίου προς εξυπηρέτηση του γενικού οικονομικού συμφέροντος, με αποτέλεσμα να πρέπει να τους αναγνωρισθεί λειτουργική αυτοτέλεια ως προς τον καθορισμό in concreto των λειτουργικών ρυθμίσεων των εν λόγω υποχρεώσεων. Η αυτοτέλεια αυτή πρέπει να τους παρέχει τη δυνατότητα να οργανώσουν τις εν λόγω υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας κατά τρόπο που να διασφαλίζει τη λειτουργία τους, εντούτοις φρονώ ότι μια μέθοδος καθορισμού των προκαθορισμένων τιμολογίων που βασίζεται στην κάλυψη του πλήρους κόστους οδηγεί, κατ’ ανάγκη, σε συνεκτίμηση των παραμέτρων του κόστους –που αποτελούν, κατ’ εφαρμογή μιας τέτοιας μεθόδου, συνιστώσες του τιμολογίου (
57
)‐ που δεν μπορούν να αυξηθούν λόγω της επιδιώξεως του σκοπού γενικού οικονομικού συμφέροντος του οποίου γίνεται επίκληση. Υπό τις συνθήκες αυτές, αμφιβάλλω κατά πόσον μια μέθοδος καθορισμού των προκαθορισμένων τιμολογίων βασιζόμενη στην κάλυψη του πλήρους κόστους είναι συμβατή με την προαναφερθείσα απαίτηση, που εξέφρασε το Δικαστήριο με την απόφαση Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), σύμφωνα με την οποία η κρατική παρέμβαση δεν πρέπει να βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο προς επίτευξη του σκοπού γενικού οικονομικού συμφέροντος που επιδιώκει.
77.
Περαιτέρω, ως προς την αναφορά στην κάλυψη του κόστους του «κατεστημένου προμηθευτή», πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73 απαιτεί οι υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας να μην θεσπίζουν διακρίσεις. Εντούτοις, ως προς το ζήτημα αυτό, παραπέμπω στα σημεία 81 έως 83 των παρουσών προτάσεων.
δ) Επί του προσωπικού πεδίου εφαρμογής
78.
Τέταρτον, η επιταγή περί αναλογικότητας πρέπει επίσης να εκτιμάται σε σχέση με το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του μέτρου και, ειδικότερα, σε σχέση με τους δικαιούχους του. Με την απόφαση Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), το Δικαστήριο εξέτασε αυτή την πτυχή της συμφωνίας του οικείου μέτρου προς την αρχή της αναλογικότητας υπό το πρίσμα του σκοπού του οποίου γίνεται επίκληση, ήτοι της διατηρήσεως της τιμής παροχής φυσικού αερίου σε εύλογο επίπεδο προκειμένου να προστατευθεί ο τελικός καταναλωτής. Έκρινε ότι η επιταγή της αναλογικότητας δεν τηρείται, κατ’ αρχήν, αν η ρύθμιση ευνοεί κατά τον ίδιο τρόπο ιδιώτες και επιχειρήσεις, ως τελικούς καταναλωτές φυσικού αερίου (
58
).
79.
Εν προκειμένω, η επίμαχη ρύθμιση προβλέπει ότι, από 1ης Ιανουαρίου 2016, οι δικαιούχοι της παροχής με ρυθμιζόμενες τιμές είναι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις που καταναλώνουν λιγότερες από 30000 κιλοβατώρες ετησίως. Εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει κατά πόσον ένα τέτοιο σύστημα, που φαίνεται να ευνοεί με τον ίδιο τρόπο τους οικιακούς πελάτες και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τηρεί την επιταγή της αναλογικότητας όσον αφορά το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του μέτρου, υπό το πρίσμα των σκοπών της ασφάλειας του εφοδιασμού και της εδαφικής συνοχής.
3. Ο χαρακτήρας των υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινωνικής ωφελείας ως σαφώς οριζομένων, διαφανών, αμερόληπτων και επαληθεύσιμων και η ανάγκη ισότιμης προσβάσεως των επιχειρήσεων φυσικού αερίου της Ένωσης στους καταναλωτές
80.
Τέλος, το επίμαχο μέτρο πρέπει να πληροί τις λοιπές προϋποθέσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73, που αφορούν τον χαρακτήρα των υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας ως σαφώς οριζομένων, διαφανών, αμερόληπτων και επαληθεύσιμων καθώς και την ανάγκη ισότιμης προσβάσεως των επιχειρήσεων φυσικού αερίου της Ένωσης στους καταναλωτές. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν αυτό ισχύει στην προκείμενη περίπτωση.
81.
Ειδικότερα, όσον αφορά τον χαρακτήρα των εν λόγω υποχρεώσεων ως υποχρεώσεων που δεν εισάγουν διακρίσεις, επιβάλλονται οι ακόλουθες παρατηρήσεις.
82.
Κατ’ αρχάς, επισημαίνω ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73 προβλέπει τη δυνατότητα επιβολής υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας «στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του φυσικού αερίου» γενικώς, και όχι μόνον σε ορισμένες επιχειρήσεις. Εξάλλου, από το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι τα κράτη μέλη «δεν κάνουν διακρίσεις μεταξύ των [επιχειρήσεων φυσικού αερίου] όσον αφορά τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τους». Ο σκοπός της προϋποθέσεως που αφορά την απαγόρευση των διακρίσεων είναι οι εν λόγω υποχρεώσεις να δεσμεύουν κατά το ίδιο μέτρο όλους τους επιχειρηματίες του τομέα, για να μην πλήττεται ο ανταγωνισμός (
59
). Υπό τις συνθήκες αυτές, ένας μηχανισμός καθορισμού των επιχειρήσεων που επιφορτίζονται με υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας δεν θα έπρεπε να αποκλείει a priori καμία από τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του φυσικού αερίου (
60
).
83.
Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το επίμαχο καθεστώς των προκαθορισμένων τιμολογίων εφαρμόζεται αποκλειστικώς σε ορισμένες επιχειρήσεις φυσικού αερίου και ότι δεν υπάρχουν στοιχεία στη δικογραφία από τα οποία να προκύπτει ότι η εφαρμογή του δεν περιορίζεται σε ορισμένους επιχειρηματίες οι οποίοι, κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου, είναι επιλέξιμοι χωρίς διακρίσεις, αποκλειστικώς βάσει προκαθορισμένων αντικειμενικών κριτηρίων (
61
).
V – Προτάσεις
84.
Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Conseil d’État ως εξής:
Η παρέμβαση κράτους μέλους που συνίσταται στην επιβολή σε ορισμένους προμηθευτές, μεταξύ των οποίων στον κατεστημένο προμηθευτή, της υποχρεώσεως να προτείνουν στον τελικό καταναλωτή την παροχή φυσικού αερίου βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων, χωρίς να εμποδίζει την πρόταση ανταγωνιστικών προσφορών, σε τιμές κατώτερες των εν λόγω τιμολογίων, από όλους τους προμηθευτές της αγοράς αποτελεί, από την ίδια τη φύση της, εμπόδιο στην επίτευξη της ανταγωνιστικής αγοράς φυσικού αερίου που μνημονεύεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ.
Η οδηγία 2009/73/ΕΚ, και ιδίως το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των άρθρων 14 και 106 ΣΛΕΕ και του πρωτοκόλλου 26 σχετικά με τις υπηρεσίες γενικού συμφέροντος, παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να εκτιμούν αν, χάριν του γενικού οικονομικού συμφέροντος, πρέπει να επιβάλλουν στις επιχειρήσεις που παρεμβαίνουν στον τομέα του φυσικού αερίου υποχρεώσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας όσον αφορά την τιμή παροχής φυσικού αερίου προκειμένου, μεταξύ άλλων, να κατοχυρώσουν την ασφάλεια του εφοδιασμού και την εδαφική συνοχή, με την επιφύλαξη ότι, αφενός, πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, και ιδίως η προϋπόθεση οι εν λόγω υποχρεώσεις να μην εισάγουν διακρίσεις και, αφετέρου, ότι το εν λόγω μέτρο τηρεί την αρχή της αναλογικότητας.
Σε μια τέτοια περίπτωση, μια μέθοδος καθορισμού της τιμής που βασίζεται στη συνεκτίμηση του κόστους δεν αντιβαίνει, κατ’ αρχήν, στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/73, υπό την προϋπόθεση ότι η εφαρμογή μιας τέτοιας μεθόδου δεν έχει ως συνέπεια να βαίνει η κρατική παρέμβαση πέραν αυτού που είναι αναγκαίο προς επίτευξη των σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος που επιδιώκει.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Οδηγία 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ (ΕΕ L 211, σ. 94).
(
3
)	Η «τρίτη δέσμη μέτρων για την ενέργεια» υιοθετήθηκε τον Ιούλιο 2009 και περιλαμβάνει, εκτός της οδηγίας 2009/73, και την οδηγία 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ (ΕΕ L 211, σ. 55), τον κανονισμό (ΕΚ) 713/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για την ίδρυση Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενεργείας (ΕΕ L 211, σ. 1), τον κανονισμό (ΕΚ) 714/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενεργείας και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1228/2003 (ΕΕ L 211, σ. 15), καθώς και τον κανονισμό (ΕΚ) 715/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1775/2005 (ΕΕ L 211, σ. 36).
(
4
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2009/73.
(
5
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 44 και 47 της οδηγίας 2009/73.
(
6
)	Όπ.π.
(
7
)	Βλ. άρθρο L. 100-1 του code de l’énergie.
(
8
)	Βλ. άρθρο L. 121-32 του code de l’énergie. Όσον αφορά την πρόβλεψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας μεταξύ του Δημοσίου και της GDF Suez, βλ. άρθρο L. 121-46 του code de l’énergie, καθώς και υποσημείωση 52 των παρουσών προτάσεων.
(
9
)	Βλ. άρθρο L. 445-1 του code de l’énergie.
(
10
)	Διάταγμα 2009-1603 της 18ης Δεκεμβρίου 2009 περί των προκαθορισμένων τιμολογίων πωλήσεως φυσικού αερίου, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400 της 16ης Μαΐου 2013 (JORF αριθ. 113 της 17ης Μαΐου 2013, σ. 8189, κείμενο αριθ. 12).
(
11
)	Βλ. άρθρο 2 του διατάγματος 2009/1603, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400 της 16ης Μαΐου 2013.
(
12
)	Βλ. loi no 2014-344 du 17 mars 2014, relative à la consommation (νόμος 2014-344 της 17ης Μαρτίου 2014 περί καταναλώσεως, JORF αριθ. 65 της 18ης Μαρτίου 2014, σ. 5400, κείμενο αριθ. 1).
(
13
)	Άρθρο L. 445-3 του code de l’énergie, σε συνδυασμό με το άρθρο L. 441-1 του code de l’énergie.
(
14
)	Βλ. άρθρο 3 του διατάγματος 2009/1603, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400. Κατά το άρθρο 4 του εν λόγω διατάγματος, στο λοιπό κόστος, πλην του κόστους εφοδιασμού, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το κόστος χρήσεως των δικτύων μεταφοράς φυσικού αερίου, αποθηκεύσεως και εμπορίας των παρεχομένων υπηρεσιών, καθώς και ένα εύλογο περιθώριο εμπορικού κέρδους. Βλ., επίσης, γνωμοδότηση αριθ. 13-A-09 της γαλλικής Αρχής Ανταγωνισμού της 25ης Μαρτίου 2013 που αφορά σχέδιο διατάγματος περί των προκαθορισμένων τιμολογίων πωλήσεως φυσικού αερίου, σ. 4.
(
15
)	Βλ. άρθρο 3 του διατάγματος 2009/1603, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400.
(
16
)	Άρθρο 5 του διατάγματος 2009-1603, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400.
(
17
)	Όπ.π.
(
18
)	Άρθρο 6 του διατάγματος 2009-1603, όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα 2013-400.
(
19
)	Βλ., ιδίως, απόφαση Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861) που αφορά την οδηγία 2003/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση της οδηγίας 96/92/ΕΚ (ΕΕ L 176, σ. 37), και απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570).
(
20
)	Το Δικαστήριο υιοθέτησε αρχικώς την ερμηνεία αυτή με την απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 18) όσον αφορά την οδηγία 2003/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 98/30/ΕΚ (ΕΕ L 176, σ. 57). Ακολούθως, αποφάνθηκε ότι η εν λόγω ερμηνεία και τα αναφερόμενα στην απόφαση Federutility στοιχεία σχετικά με το επιτρεπτό κρατικής παρεμβάσεως που συνίσταται στη ρύθμιση των τιμών ισχύουν και για την οδηγία 2009/73 (βλ. απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας, C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψεις 45 και 53).
(
21
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 3, 5, 22, 33 και 44 της οδηγίας 2009/73.
(
22
)	Βλ. άρθρα 3, παράγραφοι 1 και 4, 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, 34, παράγραφος 2, 37, 40, στοιχείο αʹ, και 48, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2009/73
(
23
)	Βλ., συναφώς, απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 18). Βλ., επίσης, απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψη 45).
(
24
)	Βλ. σκέψη 35 της εν λόγω αποφάσεως. Βλ., επίσης, απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψη 56).
(
25
)	Συγκεκριμένα, από την ετήσια έκθεση πεπραγμένων της CRE για το έτος 2014 (σ. 3) προκύπτει ότι, το 2014, το 67,5 % του συνόλου των οικιστικών τοποθεσιών (που αντιπροσωπεύουν το 68,7 % της ετήσιας καταναλώσεως) και το 40,2 % του συνόλου των μη οικιστικών τοποθεσιών (που αντιπροσωπεύουν το 10,4 % της ετήσιας καταναλώσεως) εξυπηρετούνταν βάσει προκαθορισμένων τιμολογίων.
(
26
)	Βλ., όσον αφορά την οδηγία 2003/55, απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 24) και, όσον αφορά την οδηγία 2009/73, απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψεις 52 και 53). Βλ., επίσης, υποσημείωση 20 των παρουσών προτάσεων.
(
27
)	Βλ., όσον αφορά την οδηγία 2003/55, αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψεις 20 έως 22 και 47) και Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψεις 51 και 52).
(
28
)	Βλ., όσον αφορά την οδηγία 2003/55, απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 33), όσον αφορά την οδηγία 2003/54, αποφάσεις Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 42) και Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψη 51).
(
29
)	Ως προς την εν λόγω έννοια, βλ. σκέψεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz-Jarabo Colomer στα σημεία 53 έως 55 των προτάσεών του επί της υποθέσεως Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2009:640).
(
30
)	Βλ. απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 26) και υποσημείωση 20 των παρουσών προτάσεων.
(
31
)	Βλ. άρθρο 1, πρώτη περίπτωση, του πρωτοκόλλου 26.
(
32
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
33
)	Συναφώς, επισημαίνω ότι ο γενικός εισαγγελέας D. Ruiz-Jarabo Colomer με τις προτάσεις του επί της υποθέσεως Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2009:640, σημείο 46) είχε ήδη επισημάνει ότι η ασάφεια της οδηγίας 2009/73 όσον αφορά την πρόβλεψη υποχρεώσεων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας προς εξυπηρέτηση γενικού οικονομικού συμφέροντος εξέφραζε τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να παράσχει ευρύ περιθώριο χειρισμών στα κράτη μέλη. Η διαπίστωση αυτή είχε γίνει αναφορικά με την οδηγία 2003/55. Εντούτοις, δεδομένου ότι η οδηγία 2009/73 δεν επέφερε καμία τροποποίηση στις κρίσιμες διατάξεις της οδηγίας 2003/55, η εν λόγω διαπίστωση ισχύει και για την οδηγία 2009/73.
(
34
)	Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η διάταξη αυτή αποσκοπεί στον συγκερασμό του συμφέροντος των κρατών μελών να χρησιμοποιούν ορισμένες επιχειρήσεις ως όργανο οικονομικής ή κοινωνικής πολιτικής με το συμφέρον της Ένωσης προς τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού και διατήρηση της ενότητας της κοινής αγοράς. Βλ., συναφώς, αποφάσεις Albany (C‑67/96, EU:C:1999:430, σκέψη 103)· Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 28) και Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 41).
(
35
)	Βλ. αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 29 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία) και Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 50).
(
36
)	Βλ. άρθρο 1, δεύτερη περίπτωση, του πρωτοκόλλου 26.
(
37
)	Κατά το δεύτερο εδάφιο της εν λόγω αιτιολογικής σκέψεως, «[ε]ίναι σημαντικό οι απαιτήσεις περί υπηρεσιών κοινής ωφέλειας να μπορούν να ερμηνεύονται σε εθνική βάση, λαμβάνοντας υπόψη τις εθνικές συνθήκες και τηρουμένου του [δικαίου της Ένωσης]».
(
38
)	Βλ. απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψεις 29 και 30).
(
39
)	Η έκφραση αυτή έχει ήδη χρησιμοποιηθεί από τον γενικό εισαγγελέα Ruiz-Jarabo Colomer στις προτάσεις του επί της υποθέσεως Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2009:640, σκέψη 47).
(
40
)	Βλ. τις περιεχόμενες στην υποσημείωση 30 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα Ruiz-Jarabo Colomer επί της υποθέσεως Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2009:640) αναφορές στη θεωρία.
(
41
)	Όπ.π.
(
42
)	Έτσι, μεταξύ άλλων, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Federutility (C 265/08, EU:C:2010:205), το κράτος μέλος είχε επιβάλει υποχρέωση «αναφορικά με την τιμή» ‐ήτοι με αντικείμενο την επιβολή ενέργειας που αφορούσε την τιμή παροχής φυσικού αερίου– που αποσκοπούσε στην επιδίωξη του σκοπού γενικού οικονομικού συμφέροντος της σταθερότητας των τιμών προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία του τελικού καταναλωτή. Βλ. απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψεις 20, 24 και 32). Εν προκειμένω, η υποχρέωση παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας αφορά την τιμή, αλλά αποσκοπεί, σύμφωνα με όσα υποστήριξε η Γαλλική Κυβέρνηση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, στην επιδίωξη των σκοπών γενικού οικονομικού συμφέροντος που αναφέρονται στην ασφάλεια του εφοδιασμού και στην εδαφική συνοχή.
(
43
)	Βλ., συναφώς, όσον αφορά τον σκοπό της προστασίας του τελικού καταναλωτή, απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 32).
(
44
)	Αιτιολογικές σκέψεις 1, 8, 21, 22, 35, 40, 44, 47 και 55, άρθρα 3, παράγραφοι 2, 5 και 7, 5, 6, 11, παράγραφοι 3, στοιχείο βʹ, 5, στοιχείο βʹ, 7 και 8, 13, παράγραφος 2, 17, παράγραφος 2, στοιχείο στʹ, 22, παράγραφος 1, 34, παράγραφος 2, 36, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, 41, παράγραφος 8, 48, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, και 52, παράγραφοι 1, στοιχείο δʹ, 4 και 6, της οδηγίας 2009/73.
(
45
)	Βλ., ιδίως, αιτιολογικές σκέψεις 44 και 47 της οδηγίας 2009/73.
(
46
)	Βλ. απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 33) και, συναφώς, απόφαση Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 42).
(
47
)	Βλ. απόφαση Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 56).
(
48
)	Αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψεις 33 και 35)· Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 75) και Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψη 56).
(
49
)	Απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 36).
(
50
)	Αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 39) και Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψη 60).
(
51
)	Βλ., συναφώς, αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 34) και Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 49).
(
52
)	Η απόφαση περί παραπομπής μνημονεύει το άρθρο L. 121-46 του code de l’énergie που προβλέπει ότι «οι στόχοι και οι τρόποι εφαρμογής που καθιστούν δυνατή τη διασφάλιση της υλοποιήσεως των καθηκόντων παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας […] αποτελούν αντικείμενο συμβάσεων» που συνάπτονται μεταξύ του Δημοσίου και της GDF-Suez, σε συνάρτηση με τα καθήκοντα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας που της έχουν ανατεθεί και ότι οι συμβάσεις αυτές αφορούν συγκεκριμένα τις απαιτήσεις παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας στον τομέα της ασφάλειας του εφοδιασμού. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο, αν και μνημονεύει την εν λόγω διάταξη, δεν παρέχει καμία πληροφορία ως προς την ίδια την ύπαρξη των εν λόγω συμβάσεων. Ειδικότερα, αφενός, προβλήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ότι η τελευταία σύμβαση παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2013 χωρίς να ανανεωθεί και, αφετέρου, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο σχετικά με την πρόβλεψη σε ενδεχόμενη σύμβαση παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας συναφθείσα μεταξύ του Γαλλικού Δημοσίου και της GDF Suez υποχρεώσεως συνάψεως μακροπρόθεσμων συμβάσεων εφοδιασμού.
(
53
)	Κανονισμός (ΕΕ) 994/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, σχετικά με τα μέτρα κατοχύρωσης της ασφάλειας εφοδιασμού με αέριο και την κατάργηση της οδηγίας 2004/67/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ L 295, σ. 1).
(
54
)	Η Γαλλική Κυβέρνηση παρατηρεί ότι η CRE πραγματοποιεί, σε ετήσια βάση, λεπτομερή ανάλυση του συνολικού κόστους εφοδιασμού σε φυσικό αέριο και του λοιπού κόστους, πλην του κόστους εφοδιασμού, ότι, βάσει της αναλύσεως της CRE, οι αρμόδιοι για την οικονομία και την ενέργεια Υπουργοί καθορίζουν τον τύπο τιμολογήσεως καθώς και τον τρόπο υπολογισμού του λοιπού κόστους, πλην του κόστους εφοδιασμού, τουλάχιστον μια φορά ετησίως και ότι κάθε προμηθευτής τροποποιεί τις κλίμακες των τιμολογίων του με συχνότητα που καθορίζεται με υπουργική απόφαση (βλ. σημεία 14 έως 18 των παρουσών προτάσεων).
(
55
)	Βλ., συναφώς, αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψη 35) καθώς και Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψεις 57 και 58).
(
56
)	Βλ. απόφαση Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2010:205, σκέψεις 37 και 38).
(
57
)	Πράγματι, στην περίπτωση μεθόδου καθορισμού της ρυθμιζόμενης τιμής, σύμφωνα με την οποία η εν λόγω τιμή καθορίζεται βάσει του πλήρους κόστους, κάθε συνιστώσα του κόστους αποτελεί, κατ’ ανάγκην, συνιστώσα της ρυθμιζόμενης τιμής.
(
58
)	Βλ. αποφάσεις Federutility κ.λπ. (C-265/08, EU:C:2010:205, σκέψεις 39 έως 43) και Επιτροπή κατά Πολωνίας (C‑36/14, EU:C:2015:570, σκέψη 60).
(
59
)	Βλ., συναφώς, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz-Jarabo Colomer επί της υποθέσεως Federutility κ.λπ. (C‑265/08, EU:C:2009:640, σημείο 81).
(
60
)	Βλ., συναφώς, απόφαση Επιτροπή κατά Γαλλίας (C‑220/07, EU:C:2008:354, σκέψη 31), όσον αφορά τον μηχανισμό καθορισμού των επιχειρήσεων που επιφορτίζονται με την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας κατά τους όρους της οδηγίας 2002/22/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, για την καθολική υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών όσον αφορά δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την καθολική υπηρεσία) (ΕΕ L 108, σ. 51).
(
61
)	Βλ., συναφώς, απόφαση Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, σκέψη 86).