62019CJ0398_RES
Sprawa C‑398/19
BY
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Kammergericht Berlin)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 17 grudnia 2020 r.
Odesłanie prejudycjalne – Obywatelstwo Unii Europejskiej – Artykuły 18 i 21 TFUE – Ekstradycja obywatela Unii do państwa trzeciego – Osoba, która nabyła obywatelstwo Unii po przeniesieniu ośrodka interesów życiowych do wezwanego państwa członkowskiego – Zakres stosowania prawa Unii – Zakaz ekstradycji stosowany wyłącznie do obywateli krajowych – Ograniczenie swobodnego przepływu osób – Uzasadnienie oparte na zapobieganiu bezkarności – Proporcjonalność – Informowanie państwa członkowskiego, którego obywatelem jest osoba poszukiwana – Spoczywający na wezwanym państwie członkowskim i państwie pochodzenia obowiązek zwrócenia się do wzywającego państwa trzeciego o przekazanie akt postępowania karnego – Brak
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Skierowany przez państwo trzecie do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję będącego obywatelem innego państwa członkowskiego obywatela Unii korzystającego w pierwszym państwie członkowskim z przysługującego mu prawa do swobodnego pobytu – Sytuacja danego obywatela objęta zakresem stosowania prawa Unii – Uzyskanie statusu obywatela Unii po przeniesieniu ośrodka interesów życiowych do pierwszego państwa członkowskiego – Brak wpływu
(art. 18, 21 TFUE)
(zob. pkt 29–34; pkt 1 sentencji)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Skierowany przez państwo trzecie do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję będącego obywatelem innego państwa członkowskiego obywatela Unii korzystającego w pierwszym państwie członkowskim z przysługującego mu prawa do swobodnego pobytu – Brak umowy międzynarodowej w dziedzinie ekstradycji między Unią a danym państwem trzecim – Zakaz ekstradycji przewidziany w prawie wezwanego państwa członkowskiego stosowany wyłącznie do obywateli krajowych – Dopuszczalność – Przesłanki
(art. 18, 21 TFUE; decyzja ramowa Rady 2002/584)
(zob. pkt 39–44)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Skierowany przez państwo trzecie do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję będącego obywatelem innego państwa członkowskiego obywatela Unii korzystającego w pierwszym państwie członkowskim z przysługującego mu prawa do swobodnego pobytu – Obowiązek poinformowania przez to państwo członkowskie państwa członkowskiego, którego obywatelem jest ta osoba, i w danym wypadku na żądanie tego ostatniego państwa przekazania mu tego obywatela zgodnie z przepisami dotyczącymi europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Dopuszczalność – Zakres obowiązku informacyjnego spoczywającego na wezwanym państwie członkowskim
(art. 4 ust. 3 akapit pierwszy TUE; art. 18, 21 TFUE; decyzja ramowa Rady 2002/584)
(zob. pkt 43, 47–51, 56, pkt 2 sentencji)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Skierowany przez państwo trzecie do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję będącego obywatelem innego państwa członkowskiego obywatela Unii korzystającego w pierwszym państwie członkowskim z przysługującego mu prawa do swobodnego pobytu – Prawo wezwanego państwa członkowskiego do dokonania ekstradycji w braku wydania europejskiego nakazu aresztowania przez państwo, którego obywatelem jest dana osoba – Przesłanka – Obowiązek weryfikacji gwarancji określonych w art. 19 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
(art. 18, 21 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 19)
(zob. pkt 45)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Skierowany przez państwo trzecie do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję będącego obywatelem innego państwa członkowskiego obywatela Unii korzystającego w pierwszym państwie członkowskim z przysługującego mu prawa do swobodnego pobytu – Prawo wezwanego państwa członkowskiego do dokonania ekstradycji w braku wydania europejskiego nakazu aresztowania przez państwo, którego obywatelem jest dana osoba – Przesłanka – Obowiązek wskazania rozsądnego terminu na dokonanie przez państwo członkowskie obywatelstwa oceny stosowności wydania europejskiego nakazu aresztowania – Elementy oceny
(art. 18, 21 TFUE)
(zob. pkt 53–56, pkt 2 sentencji)
Obywatelstwo Unii – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Skierowany przez państwo trzecie do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję będącego obywatelem innego państwa członkowskiego obywatela Unii korzystającego w pierwszym państwie członkowskim z przysługującego mu prawa do swobodnego pobytu – Prawo wezwanego państwa członkowskiego umożliwiające mu ściganie obywatela innego państwa członkowskiego za przestępstwa popełnione poza jego terytorium – Spoczywający na wezwanym państwie członkowskim obowiązek odmówienia ekstradycji w celu przejęcia prowadzenia postępowania karnego – Brak
(art. 18, 21 TFUE)
(zob. pkt 64–67, pkt 3 sentencji)
Streszczenie
Ekstradycja obywatela Unii do państwa trzeciego może nastąpić dopiero po konsultacji z państwem członkowskim, którego jest obywatelem
W ramach konsultacji państwo członkowskie, którego obywatelem jest dana osoba, powinno zostać powiadomione przez wezwane państwo członkowskie o wszystkich okolicznościach prawnych i faktycznych przedstawionych we wniosku o ekstradycję, a ponadto należy mu wyznaczyć rozsądny termin na ewentualne wydanie przeciwko temu obywatelowi europejskiego nakazu aresztowania
BY, obywatel ukraiński i rumuński, urodził się na Ukrainie i mieszkał tam do czasu przeprowadzki w 2012 r. do Niemiec. W 2014 r. uzyskał on na swój wniosek obywatelstwo rumuńskie jako potomek obywateli Rumunii, przy czym nigdy nie mieszkał w Rumunii.
W marcu 2016 r. prokuratura generalna Ukrainy zwróciła się do organów niemieckich z wnioskiem o ekstradycję BY w celu przeprowadzenia postępowania karnego. W listopadzie 2016 r. Generalstaatsanwaltschaft Berlin (prokuratura generalna w Berlinie, Niemcy) powiadomiła rumuńskie ministerstwo sprawiedliwości o wniosku o ekstradycję i zapytała, czy władze rumuńskie zamierzają przejąć prowadzenie postępowania karnego przeciwko BY. Ministerstwo to odpowiedziało, po pierwsze, że organy rumuńskie mogą zdecydować o przejęciu prowadzenia postępowania karnego wyłącznie na wniosek sądowych organów ukraińskich, a po drugie, że wydanie krajowego postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, jako warunek wydania europejskiego nakazu aresztowania, wymaga istnienia wystarczających dowodów winy danej osoby. Zwróciło się zatem do organów niemieckich o dostarczenie mu dowodów przekazanych im przez organy ukraińskie.
Prawo niemieckie zakazuje ekstradycji obywateli niemieckich, ale nie ekstradycji obywateli innych państw członkowskich. Kammergericht Berlin (wyższy sąd krajowy w Berlinie, Niemcy) uznał zatem, że ekstradycja BY na Ukrainę jest zgodna z prawem, lecz zastanawia się, czy nie jest sprzeczna z zasadami sformułowanymi przez Trybunał w wyroku Petruhhin (
1
), jako że rumuńskie organy sądowe formalnie nie orzekły w przedmiocie ewentualnego wydania europejskiego nakazu aresztowania. W przytoczonym wyroku Trybunał orzekł bowiem między innymi, że w przypadku gdy do państwa członkowskiego, do którego przemieścił się obywatel innego państwa członkowskiego, państwo trzecie wystąpiło z wnioskiem o ekstradycję, to to pierwsze państwo członkowskie powinno powiadomić o tym państwo członkowskie, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, aby umożliwić organom tego ostatniego państwa członkowskiego wydanie europejskiego nakazu aresztowania w celu jej przekazania dla potrzeb przeprowadzenia postępowania karnego.
Zastanawiając się nad konsekwencjami tego wyroku dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, sąd ten zwrócił się do Trybunału z trzema pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie wykładni art. 18 i 21 TFUE (dotyczących, odpowiednio, zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową oraz swobody przemieszczania się i pobytu obywateli Unii na terytorium państw członkowskich) oraz wyroku Petruhhin.
Ocena Trybunału
Trybunał w składzie wielkiej izby zbadał w pierwszej kolejności kwestię, czy art. 18 i 21 TFUE mają zastosowanie do sytuacji obywatela Unii takiego jak zainteresowany w sprawie w postępowaniu głównym. W tym względzie zauważył on, że zgodnie z jego orzecznictwem obywatel państwa członkowskiego, mający z tego tytułu status obywatela Unii, który legalnie przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego, ma prawo powołać się na art. 21 ust. 1 TFUE i jest objęty zakresem stosowania traktatów w rozumieniu art. 18 TFUE. Okoliczność, że BY uzyskał obywatelstwo państwa członkowskiego dopiero w chwili, gdy przebywał już w państwie członkowskim innym niż państwo, którego obywatelstwo następnie uzyskał, nie ma znaczenia w tym względzie.
W drugiej kolejności Trybunał uściślił obowiązki spoczywające na państwach członkowskich w ramach dokonywania wymiany informacji wzmiankowanej w wyroku Petruhhin. W tym względzie wskazał on, że wezwane państwo członkowskie musi umożliwić właściwym organom państwa członkowskiego, którego obywatelem jest osoba poszukiwana, zażądanie przekazania tej osoby w ramach europejskiego nakazu aresztowania. W tym celu powinno ono powiadomić te organy nie tylko o wniosku o ekstradycję, lecz również o wszystkich okolicznościach prawnych i faktycznych przedstawionych przez wzywające państwo trzecie w ramach tego wniosku. Muszą być także sygnalizowane wszelkie zmiany sytuacji, w jakiej znajduje się osoba poszukiwana, istotne dla ewentualnego wydania przeciwko niej europejskiego nakazu aresztowania. Natomiast, ani jedno, ani drugie z tych państw członkowskich nie może być zobowiązane na mocy prawa Unii do zwrócenia się do wzywającego państwa trzeciego o przekazanie akt postępowania karnego, aby umożliwić państwu członkowskiemu, którego obywatelem jest zainteresowany, ocenę możliwości przejęcia prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego.
Trybunał podkreślił, że jeżeli ten obowiązek informacyjny został spełniony, organy wezwanego państwa członkowskiego mogą w dalszym ciągu prowadzić postępowanie ekstradycyjne i ewentualnie dokonać ekstradycji zainteresowanego w razie braku wydania w rozsądnym terminie europejskiego nakazu aresztowania przez organy państwa członkowskiego, którego jest on obywatelem. Wezwane państwo członkowskie powinno wyznaczyć wspomnianym organom taki termin, który należy określić z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności ewentualnego tymczasowego aresztowania zainteresowanego w ramach postępowania ekstradycyjnego i złożoności sprawy.
W trzeciej kolejności Trybunał orzekł, że art. 18 i 21 TFUE nie można interpretować w ten sposób, że wezwane państwo członkowskie byłoby zobowiązane odmówić ekstradycji obywatela Unii będącego obywatelem innego państwa członkowskiego i przejąć prowadzenie przeciwko niemu postępowania karnego w związku z czynami popełnionymi w państwie trzecim, w sytuacji gdy – tak jak w sprawie w postępowaniu głównym – prawo krajowe wezwanego państwa członkowskiego uprawnia to państwo do ścigania tego obywatela Unii za określone przestępstwa popełnione w państwie trzecim.
W takim bowiem przypadku obowiązek odmówienia ekstradycji i przejęcia prowadzenia postępowania karnego skutkowałby pozbawieniem wezwanego państwa członkowskiego możliwości samodzielnego osądzenia stosowności wszczęcia postępowania karnego przeciwko wspomnianemu obywatelowi na podstawie prawa krajowego i wykraczałby poza granice, jakie prawo Unii może narzucić wykonywaniu uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących temu państwu członkowskiemu w odniesieniu do stosowności ścigania w sprawach karnych. W sprawie takiej jak w postępowaniu głównym, w ramach prawa Unii, powstaje jedynie kwestia, czy wezwane państwo członkowskie może działać względem obywatela Unii w sposób naruszający w mniejszym stopniu wykonywanie przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, postanawiając raczej przekazać go państwu członkowskiemu, którego obywatelstwo ten posiada, zamiast przeprowadzać jego ekstradycję do wzywającego państwa trzeciego.
(
1
)	Wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin (C‑182/15, EU:C:2016:630; w szczególności pkt 48, 50).