61986CJ0037_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 37/86,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Tribunal du travail της Αμβέρσας προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, και με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου
μεταξύ
Johanna Coenen, χήρας van Gastel, κατοίκου Berchem ( Βελγίου ),
και
Office national des pensions pour travailleurs salaries, Βρυξέλλες,
και μεταξύ
Johanna Coenen, χήρας van Gastel, κατοίκου Berchem ( Βελγίου ),
και
Caisse nationale des pensions de retraite et de survie, Βρυξέλλες,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα )
συγκείμενο από τους Y . Galmot, πρόεδρο τμήματος, U . Everling και J . C . Moitinho de Almeida, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας : C . O . Lenz
γραμματέας : J . A . Pompe, βοηθός γραμματέας
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :
- το Office national des pensions pour travailleurs salaries, εκπροσωπούμενο από τον administrateur general, R . Masyn, το βοηθό σύμβουλο, J . C . A . de Clerck, καθώς και από τον K . Mul, δικηγόρο,
- η ολλανδική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον E . F . Jacobs, εκτελούντα καθήκοντα γενικού γραμματέα στο Υπουργείο Εξωτερικών,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από το νομικό της σύμβουλο, J . Griesmar, και τον F . Herbert, δικηγόρο,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 18ης Μαρτίου 1987,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του στη συνεδρίαση της 10ης Ιουνίου 1987,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με απόφαση της 6ης Φεβρουαρίου 1986, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 12 Φεβρουαρίου 1986, το Tribunal du travail της Αμβέρσας υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε ( ΕΕ 1983, L 230, σ . 8 ).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο αγωγών που άσκησε η Johanna Coenen, χήρα van Gastel, κατά του Office national des pensions pour travailleurs salaries ( στο εξής : ΟΝΡΤS ) καθώς και κατά του Caisse nationale des pensions de retraite et de survie ( στο εξής : CΝΡRS ), σχετικές με τη σύνταξη επιζώντων της Coenen .
3 'Οπως προκύπτει από τη δικογραφία, ο σύζυγος της Coenen, van Gastel, ολλανδός υπήκοος, κάτοικος Βελγίου, έλαβε, από την 1η Νοεμβρίου 1976, βελγική σύνταξη μισθωτού εργαζόμενου λόγω αποχωρήσεως . Αυτή η σύνταξη υπολογίστηκε για οικογένεια βάσει περιόδου απασχολήσεως 17/45, κατ' εφαρμογή του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 . Ο van Gastel έλαβε επίσης, από την ίδια ημερομηνία, βάσει, μεταξύ άλλων, προαιρετικών εισφορών, ολλανδική σύνταξη γήρατος βάσει του Algemene Ouderdomswet ( ολλανδικού νόμου περί γενικής ασφαλίσεως γήρατος, στο εξής : ΑΟW ).
4 Μετά το θάνατο του van Gastel, που επήλθε στις 20 Φεβρουαρίου 1983, η Coenen έλαβε ολλανδική σύνταξη γήρατος βάσει του ΑΟW, που χορηγήθηκε βάσει του γεγονότος ότι ήταν ασφαλισμένη μέχρι της συμπληρώσεως του 65ου έτους της ηλικίας της ( 13 Αυγούστου 1979 ) βάσει προαιρετικών εισφορών . Της χορηγήθηκε επίσης βελγική σύνταξη επιζώντων, της οποίας το ποσό καθορίστηκε στα 80% της συντάξεως λόγω αποχωρήσεως του αποβιώσαντος συζύγου .
5 Εντούτοις, με απόφαση της 20ής Απριλίου 1984, το ΟΝΡΤS γνωστοποίησε στην ενδιαφερόμενη ότι η βελγική σύνταξη επιζώντων έπρεπε να μειωθεί, κατόπιν της χορηγήσεως της ολλανδικής συντάξεως γήρατος, σύμφωνα με τους αντισωρευτικούς κανόνες του άρθρου 52 του βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967, καθώς και του άρθρου 12 του προαναφερθέντος κανονισμού 1408/71 και του άρθρου 7 του κανονισμού 574/72 του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 1972 περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71, όπως τροποποιήθηκε ( ΕΕ 1983, L 230, σ . 86 ). Το άρθρο 52 του βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967 προβλέπει ότι "η σύνταξη επιζώντων ... δεν μπορεί να σωρεύεται με μία ή περισσότερες συντάξεις λόγω αποχωρήσεως ή με οποιοδήποτε άλλο πλεονέκτημα που επέχει θέση συντάξεως, που χορηγούνται δυνάμει της βελγικής ή ξένης νομοθεσίας ... παρά μόνο μέχρι ποσού ίσου προς το 110% του ποσού της συντάξεως επιζώντων της χορηγούμενης στη χήρα, πολλαπλασιαζόμενου με το αντίστροφο τμήμα αυτής ... που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της συντάξεως λόγω αποχωρήσεως η οποία χρησιμεύει ως βάση για τον υπολογισμό της συντάξεως επιζώντων ".
6 Κατά της προαναφερθείσας απόφασης του ΟΝΡΤS της 20ής Απριλίου 1984, η Coenen άσκησε προσφυγή ενώπιον του Tribunal du travail της Αμβέρσας . Δεδομένου ότι το CΝΡRS ζήτησε, στις 29 Αυγούστου 1984, σε εκτέλεση αυτής της απόφασης, την επιστροφή του υποτιθεμένως αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού, η ενδιαφερομένη άσκησε επίσης, ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου, προσφυγή κατά της αποφάσεως περί αποδόσεως . Στο πλαίσιο αυτών των δύο δικών το Tribunal du travail της Αμβέρσας ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο ερώτημα :
"Πρέπει ή δεν πρέπει να θεωρηθούν ως παροχές της ίδιας φύσεως, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, με τις ενδεχόμενες συνέπειες που αυτό θα είχε για την εφαρμογή του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 και των άρθρων 7 και 46 του κανονισμού 574/72, ή 'σύνταξη επιζώντων' που χορηγείται στον επιζώντα σύζυγο δυνάμει της βελγικής συνταξιοδοτικής νομοθεσίας για τους μισθωτούς εργαζόμενους, βάσει της περιόδου απασχολήσεως του αποβιώσαντος συζύγου ή των περιόδων ασφαλίσεως που συμπληρώθηκαν από αυτόν ή από αυτή και η 'σύνταξη γήρατος' που χορηγείται δυνάμει της ολλανδικής συνταξιοδοτικής νομοθεσίας ( ΑΟW ) σε έγγαμη γυναίκα που συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας της χωρίς να έχει η ίδια συμπληρώσει περιόδους απασχολήσεως ή ασφαλίσεως στις Κάτω Χώρες, της οποίας όμως ο αποβιώσας σύζυγος έχει συμπληρώσει περιόδους ασφαλίσεως κατά την ολλανδική συνταξιοδοτική νομοθεσία;"
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς οι εν λόγω κοινοτικές διατάξεις καθώς και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .
8 Πρέπει, καταρχάς, να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο διαδικασίας που έχει κινηθεί δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα για να εφαρμόσει τους κοινοτικούς κανόνες δικαίου σε συγκεκριμένη περίπτωση και, επομένως, για να χαρακτηρίσει διατάξεις εθνικού δικαίου σε σχέση με τέτοιο κανόνα . Μπορεί, ωστόσο, να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο κάθε ερμηνευτικό στοιχείο που αφορά το κοινοτικό δίκαιο και θα μπορούσε να είναι χρήσιμο για την εκτίμηση των αποτελεσμάτων αυτών των διατάξεων .
9 'Εχοντας υπόψη τα στοιχεία της δικογραφίας της υποθέσεως της κύριας δίκης, πρέπει να θεωρηθεί ότι το προδικαστικό ερώτημα αφορά κυρίως το αν, η σύνταξη επιζώντος που έχει κτηθεί βάσει της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους και η σύνταξη γήρατος που έχει κτηθεί βάσει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους, συνιστούν "παροχές της ίδιας φύσεως" κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, στο μέτρο που αποσκοπούν, τόσο η μία όσο και η άλλη, στο να διασφαλίσουν μέσα συντηρήσεως στον επιζώντα σύζυγο που έχει συμπληρώσει ορισμένο έτος ηλικίας, και στον οποίο χορηγούνται ανάλογα με τις περιόδους ασφαλίσεως που έχει συμπληρώσει ο αποβιώσας σύζυγος .
10 Σχετικώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλέπε την πλέον πρόσφατη απόφαση της 5ης Ιουλίου 1983, Valentini, 171/82, Συλλογή σ . 2157 ), οι παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως, ανεξάρτητα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των διαφόρων εθνικών νομοθεσιών, πρέπει να θεωρούνται ότι είναι της ίδιας φύσεως όταν το αντικείμενό τους και ο σκοπός τους, καθώς και η βάση υπολογισμού τους και οι προϋποθέσεις χορηγήσεώς τους είναι όμοιες . Αντίθετα, κατά την ίδια νομολογία, δεν πρέπει να θεωρούνται ως συστατικά στοιχεία για την κατάταξη των παροχών χαρακτηριστικά που είναι μόνο τυπικά .
11 Προκειμένου περί του αντικειμένου και του σκοπού των παροχών, αρκεί η διαπίστωση, όπως ήδη έκρινε το Δικαστήριο και στην υπόθεση της 5ης Μαΐου 1983 ( Van der Bunt-Graig, 238/81, Συλλογή σ . 1385 ), ότι οι παροχές που κτήθηκαν βάσει της νομοθεσίας δύο κρατών μελών, αποβλέπουν δε να εξασφαλίσουν τα μέσα συντηρήσεως σε πρόσωπο ηλικιωμένο, το οποίο στερείται των εσόδων του αποβιώσαντος συζύγου του, επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό . Το γεγονός, που ανέφερε το ΟΝΡΤS, ότι μόνο η μία από αυτές τις παροχές, συγκεκριμένα η σύνταξη γήρατος, αποβλέπει στο να διασφαλίσει επαρκές εισόδημα στο δικαιούχο της, ενώ η άλλη, δηλαδή η σύνταξη επιζώντων, αποτελεί αποκλειστικά συνάρτηση της περιόδου υπαγωγής στην ασφάλιση και των αποδοχών του αποβιώσαντος συζύγου, δεν είναι ικανό να οδηγήσει σε διαφορετική εκτίμηση .
12 Προκειμένου, εξάλλου, περί της βάσεως υπολογισμού και των προϋποθέσεων χορηγήσεως των παροχών, πρέπει να θεωρηθεί ότι υπάρχει ταυτότης όταν τα αντίστοιχα ποσά καθορίζονται βάσει της ασφαλίσεως και των εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως του αποβιώσαντος συζύγου . Αντίθετα, οι ιδιαιτερότητες της εν λόγω εθνικής νομοθεσίας, όπως το γεγονός ότι η χήρα θεωρείται, από την άποψη της ασφαλίσεως γήρατος, ως ασφαλισμένη προσωπικώς και ότι οι καταβληθείσες από τον αποβιώσαντα σύζυγο εισφορές ήταν ανάλογες με το κοινό εισόδημα των συζύγων, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη . Πράγματι, τέτοιες ιδιαιτερότητες οι οποίες, όπως στην προκειμένη περίπτωση, συνδέονται με το γεγονός ότι το εθνικό δίκαιο δεν επιτρέπει στη χήρα που έχει συμπληρώσει ορισμένη ηλικία να προβάλει δικαιώματα βάσει της ασφαλίσεως του αποβιώσαντος συζύγου, αλλά της αναγνωρίζει μόνο δικαιώματα βασιζόμενα στην προσωπική ασφάλιση, μετατρέποντας προς το σκοπό αυτό τη σύνταξη χηρείας σε σύνταξη γήρατος, αφορούν καθαρώς τυπικά χαρακτηριστικά αυτής της νομοθεσίας . Η ύπαρξή τους δεν μπορεί, επομένως, να αποκλείσει το να βρισκόμαστε ενώπιον παροχών της ίδιας φύσεως .
13 Εναντίον αυτής της ερμηνείας, δεν μπορεί να αντληθεί επιχείρημα από το γεγονός, που επικαλείται το ΟΝΡΤS, ότι δυνάμει ειδικών διατάξεων περιεχόμενων στο παράρτημα VΙ του κανονισμού 1408/71, οι συντάξεις αναπηρίας, γήρατος και χηρείας θεωρούνται σαν παροχές της ίδιας φύσεως για την εφαρμογή στη δανική, ιρλανδική και βρετανική νομοθεσία του άρθρου 12, παράγραφος 2 . Πράγματι, αν αυτές οι διατάξεις, που εισήχθησαν με την ευκαιρία της προσχωρήσεως των τριών αυτών κρατών μελών, χαρακτηρίζουν σαν "παροχές της ίδιας φύσεως" τις προβλεπόμενες από αυτά τα κράτη μέλη παροχές, η έλλειψη αναλόγων διατάξεων όσον αφορά τα άλλα κράτη μέλη δεν επιτρέπει για το λόγο αυτό να συναχθούν συμπεράσματα αντίθετα ως προς αυτά .
14 Για τους λόγους αυτούς, πρέπει να δοθεί στο υποβληθέν ερώτημα η απάντηση ότι η σύνταξη επιζώντων που έχει κτηθεί βάσει της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους και η σύνταξη γήρατος που έχει κτηθεί βάσει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους αποτελούν "παροχές της ίδιας φύσεως" κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, όπως τροποποιήθηκε, στο μέτρο που αποσκοπούν, και η μία και η άλλη, στο να διασφαλίσουν μέτρα συντηρήσεως στον επιζώντα σύζυγο που έχει συμπληρώσει ορισμένη ηλικία, και στον οποίο χορηγούνται ανάλογα με τις περιόδους ασφαλίσεως που έχει συμπληρώσει ο αποβιώσας σύζυγος .
15 Πρέπει να προστεθεί, ώστε να δοθούν στο εθνικό δικαστήριο όλες οι ενδείξεις που μπορεί να του είναι χρήσιμες για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στην προκειμένη περίπτωση, ότι, κατά πάγια νομολογία ( βλέπε την πλέον πρόσφατη απόφαση της 5ης Μαΐου 1983, Van der Bunt-Graig, που προαναφέρθηκε, και την απόφαση της 13ης Μαρτίου 1986 στην υπόθεση 296/84, Sinatra, Συλλογή 1986, σ . 1047, σκέψεις 13 και 20 ), όταν ο εργαζόμενος λαμβάνει σύνταξη δυνάμει μόνο της εθνικής νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν αντίκεινται στην εφαρμογή, ως προς τον εν λόγω εργαζόμενο, του συνόλου της εθνικής μόνο νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων και των εθνικών αντισωρευτικών κανόνων . 'Οταν όμως η εφαρμογή αυτής της εθνικής νομοθεσίας αποδεικνύεται λιγότερο ευνοϊκή για τον εργαζόμενο από ό,τι το σύστημα του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου αυτού . Στην τελευταία αυτή περίπτωση εφαρμόζεται η παράγραφος 3 του άρθρου 46, που περιορίζει τη σώρευση των χορηγούμενων παροχών, κατά τα προβλεπόμενα στις παραγράφους 1 και 2 του ιδίου άρθρου, κατ' αποκλεισμό των αντισωρευτικών κανόνων που προβλέπει η εθνική νομοθεσία . Σημειώνεται επιπλέον ότι, δυνάμει του άρθρου 46, παράγραφος 2, του εκτελεστικού κανονισμού 574/72, που προαναφέρθηκε, για την εφαρμογή του άρθρου 46, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71, τα ποσά των παροχών που αντιστοιχούν στις περιόδους προαιρετικής ασφαλίσεως ή προαιρετικής συνεχίσεως της ασφαλίσεως δεν λαμβάνονται υπόψη .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
16 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η ολλανδική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν προτάσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε, με απόφαση της 6ης Φεβρουαρίου 1986, το Tribunal du travail της Αμβέρσας, αποφαίνεται :
Η σύνταξη επιζώντων που έχει κτηθεί βάσει της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους και η σύνταξη γήρατος που έχει κτηθεί βάσει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους αποτελούν "παροχές της ίδιας φύσεως" κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, όπως τροποποιήθηκε, στο μέτρο που αποσκοπούν, και η μία και η άλλη, στο να διασφαλίσουν μέτρα συντηρήσεως στον επιζώντα σύζυγο που έχει συμπληρώσει ορισμένη ηλικία, και στον οποίο χορηγούνται ανάλογα με τις περιόδους ασφαλίσεως που έχει συμπληρώσει ο αποβιώσας σύζυγος .