62023CC0400
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JEAN RICHARD DE LA TOUR
της 11ης Ιουλίου 2024 (
1
)
Υπόθεση C‑400/23
Ποινική διαδικασία
κατά
VB
παρισταμένης της
Sofiyska gradska prokuratura
[αίτηση του Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείου Σόφιας, Βουλγαρία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Οδηγία (ΕΕ) 2016/343 – Δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του – Άρθρο 8, παράγραφος 2 – Δίκη που οδηγεί σε ερήμην καταδικαστική ή αθωωτική απόφαση – Τρόπος εξέτασης των προϋποθέσεων που διέπουν την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη – Δικαίωμα ακρόασης του εισαγγελέα και του συνηγόρου – Άρθρο 8, παράγραφος 4 – Τύπος και περιεχόμενο των μέσων ένδικης προστασίας τα οποία είναι διαθέσιμα κατόπιν ερήμην εκδοθείσας απόφασης – Ενημέρωση του ερήμην καταδικασθέντος σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματά του – Σχετικές λεπτομέρειες – Άρθρο 9 – Δικαίωμα σε νέα δίκη – Εθνική διάταξη που εξαρτά την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη από την προηγούμενη υποβολή αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας σε δικαστική αρχή ενώπιον της οποίας το πρόσωπο το οποίο δικάστηκε ερήμην πρέπει να εμφανιστεί αυτοπροσώπως – Συμβατότητα – Οδηγία 2012/13/ΕΕ – Δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών – Άρθρο 6 – Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία»
I. Εισαγωγή
1.
Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, η οποία είναι η δεύτερη αίτηση που υποβάλλεται στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, το Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας, Βουλγαρία) ζητεί διευκρινίσεις σχετικά, αφενός, με την εκτίμηση των προϋποθέσεων που διέπουν την αναγνώριση, υπέρ προσώπου που δικάστηκε ερήμην, του δικαιώματός του σε νέα δίκη και, αφετέρου, με την ενημέρωση του προσώπου αυτού σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματά του κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/343 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της9ης Μαρτίου 2016, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας (
2
).
2.
Με την απόφασή του της 8ης Ιουνίου 2023, VB (Ενημέρωση του ερήμην καταδικασθέντος) (
3
), το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343, δυνάμει του οποίου το κράτος μέλος μεριμνά ώστε ο κατηγορούμενος, όταν λαμβάνει γνώση της απόφασης που εκδόθηκε ερήμην του, ειδικότερα όταν συλλαμβάνεται, να λαμβάνει επίσης γνώση τόσο της δυνατότητας να προσβάλει την απόφαση όσο και του δικαιώματος να ζητήσει νέα δίκη, δεν επιβάλλει στο εθνικό δικαστήριο να περιλαμβάνει τις πληροφορίες αυτές στην εν λόγω απόφαση. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο επισήμανε ότι η επιλογή του τρόπου με τον οποίο οι πληροφορίες αυτές πρέπει να τίθενται στη διάθεση του ενδιαφερομένου επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του κράτους μέλους, υπό τον όρο ότι γνωστοποιούνται στον ενδιαφερόμενο κατά τον χρόνο που αυτός λαμβάνει γνώση της επίμαχης απόφασης (
4
).
3.
Στην υπό κρίση υπόθεση, το αιτούν δικαστήριο καλείται να εξετάσει κατά πόσον το εθνικό δικονομικό σύστημα συνάδει με τις αρχές αυτές. Συγκεκριμένα, επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τη βουλγαρική νομοθεσία, η δικαστική αρχή που αποφαίνεται επί της ουσίας της κατηγορίας και εκδίδει ερήμην απόφαση δεν είναι αρμόδια να εκτιμήσει αν ο κατηγορούμενος έχει δικαίωμα σε νέα δίκη υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων που θέτει η οδηγία 2016/343. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η εν λόγω εκτίμηση υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Varhoven kasatsionen sad (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Βουλγαρία), στο οποίο πρέπει να υποβληθεί προηγουμένως αίτηση του ενδιαφερομένου για επανάληψη της ποινικής διαδικασίας και το οποίο αποφαίνεται υπό την επιφύλαξη της αυτοπρόσωπης εμφάνισης του τελευταίου.
4.
Το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο σειρά προδικαστικών ερωτημάτων προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον οι ρυθμίσεις αυτές πληρούν τις απαιτήσεις του άρθρου 8, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 της οδηγίας 2016/343. Προς τούτο, το Δικαστήριο θα πρέπει να συνεκτιμήσει ιδίως τις διατάξεις της οδηγίας 2012/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2012, σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών (
5
), η οποία επίσης θεσπίζει μηχανισμούς προστασίας των δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών στο πεδίο των οποίων εμπίπτει ο ενδιαφερόμενος.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
1. H οδηγία 2012/13
5.
Η οδηγία 2012/13 κατοχυρώνει το δικαίωμα ενημέρωσης του υπόπτου ή του κατηγορουμένου στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών.
6.
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας αυτής ορίζει το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα ως εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν την άμεση ενημέρωση του υπόπτου ή κατηγορούμενου όσον αφορά τουλάχιστον τα ακόλουθα δικονομικά δικαιώματα, όπως ισχύουν δυνάμει του εθνικού τους δικαίου, προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματική άσκησή τους:
[…]
γ)
το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία σύμφωνα με το άρθρο 6.»
7.
Το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία», προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να ενημερώνεται για την αξιόποινη πράξη την οποία φέρεται, ή κατηγορείται, ότι διέπραξε. Η ενημέρωση αυτή είναι άμεση και δεόντως λεπτομερής προκειμένου να διασφαλισθούν ο δίκαιος χαρακτήρας της διαδικασίας και η αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης του κατηγορουμένου.
[…]
3.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε το αργότερο με τη διαβίβαση του κατηγορητηρίου στο δικαστήριο να παρέχονται λεπτομερή στοιχεία για την ποινική κατηγορία, συμπεριλαμβανομένης της φύσης και του νομικού χαρακτηρισμού της αξιόποινης πράξης και του είδους της συμμετοχής του κατηγορουμένου.
[…]»
2. Η οδηγία 2016/343
8.
Η οδηγία 2016/343 θεσπίζει, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτής, κοινούς ελάχιστους κανόνες σχετικά, αφενός, με ορισμένες πτυχές του δικαιώματος στο τεκμήριο αθωότητας και, αφετέρου, με το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του.
9.
Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του», προβλέπει στις παραγράφους 1 έως 4 τα ακόλουθα:
«1.   Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα παράστασης στη δίκη τους.
2.   Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι μια δίκη που μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του υπόπτου ή κατηγορουμένου μπορεί να διεξαχθεί ερήμην αυτού, υπό τον όρο ότι:
α)
ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει ενημερωθεί εγκαίρως σχετικά με τη δίκη και τις συνέπειες της μη παράστασης· ή
β)
ο ύποπτος ή κατηγορούμενος, αφού ενημερώθηκε για τη δίκη, εκπροσωπείται από εξουσιοδοτημένο δικηγόρο ο οποίος διορίστηκε είτε από τον ύποπτο ή κατηγορούμενο είτε από το κράτος.
3.   Απόφαση που έχει ληφθεί σύμφωνα με την παράγραφο 2 μπορεί να εκτελεστεί κατά του συγκεκριμένου προσώπου.
4.   Στις περιπτώσεις που τα κράτη μέλη έχουν ένα σύστημα που προβλέπει τη δυνατότητα διεξαγωγής δικών ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου, αλλά δεν είναι δυνατό να τηρηθούν οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου επειδή ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος δεν μπορεί να εντοπιστεί παρ’ όλο που καταβλήθηκαν οι δέουσες προσπάθειες, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ότι είναι εντούτοις δυνατό να ληφθεί απόφαση και να εκτελεστεί. Σε αυτή την περίπτωση τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, όταν οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι λαμβάνουν γνώση της απόφασης, ειδικότερα όταν συλλαμβάνονται, λαμβάνουν επίσης γνώση της δυνατότητας να προσβάλουν την απόφαση και του δικαιώματος να ζητήσουν νέα δίκη ή να ασκήσουν άλλο μέσο ένδικης προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 9.»
10.
Το άρθρο 9 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα σε νέα δίκη», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος, στις περιπτώσεις που δεν παρίστατο στη δίκη του και δεν έχουν τηρηθεί οι όροι που προβλέπονται στο άρθρο 8 παράγραφος 2, έχει δικαίωμα σε νέα δίκη ή άλλο ένδικο μέσο προστασίας που επιτρέπει [την επί της ουσίας επανεξέταση] της υπόθεσης, περιλαμβανομένης της εξέτασης νέων αποδεικτικών στοιχείων, και που ενδέχεται να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης. Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι εν λόγω ύποπτοι και κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα να παρίστανται, να συμμετέχουν ουσιαστικά, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, και να ασκούν τα δικαιώματα υπεράσπισής τους.»
Β.
Το βουλγαρικό δίκαιο
11.
Το άρθρο 15, παράγραφοι 2 και 3, του Nakazatelno-protsesualen kodeks (κώδικα ποινικής δικονομίας) (στο εξής: NPK) προβλέπει τα εξής:
«(2)   Οι κατηγορούμενοι και οι λοιποί μετέχοντες στην ποινική διαδικασία έχουν στη διάθεσή τους όλα τα αναγκαία δικονομικά μέσα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και των έννομων συμφερόντων τους.
(3)   Ο δικαστής, ο εισαγγελέας και τα ανακριτικά όργανα γνωστοποιούν στα πρόσωπα που διαλαμβάνονται στην παράγραφο 2 τα δικονομικά δικαιώματά τους και τους εξασφαλίζουν τη δυνατότητα να τα ασκήσουν.»
12.
Το άρθρο 423, παράγραφοι 1 έως 4, του NPK ορίζει τα εξής:
«(1)   Εντός έξι μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία έλαβε γνώση της αμετάκλητης ποινικής καταδίκης […], ο ερήμην καταδικασθείς μπορεί να ζητήσει την επανάληψη της προδικασίας επικαλούμενος την απουσία του κατά την [ποινική διαδικασία]. Το αίτημα γίνεται δεκτό, εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες ο καταδικασθείς, μετά την απαγγελία της κατηγορίας κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, διέφυγε, με αποτέλεσμα να μην καταστεί δυνατό να εφαρμοστεί η διαδικασία του άρθρου 247c, παράγραφος 1, ή, τις περιπτώσεις στις οποίες μετά την εφαρμογή της εν λόγω διαδικασίας, ο καταδικασθείς δεν παρέστη στην ακροαματική διαδικασία χωρίς να συντρέχει αποχρών λόγος.
(2)   Η αίτηση δεν αναστέλλει την εκτέλεση της ποινικής καταδίκης, εκτός εάν το δικαστήριο ορίζει άλλως.
(3)   Η διαδικασία επανάληψης της προδικασίας περατώνεται αν ο ερήμην καταδικασθείς δεν εμφανιστεί χωρίς να συντρέχει αποχρών λόγος.
(4)   Όταν ερήμην καταδικασθείς κρατείται σε εκτέλεση αμετάκλητης απόφασης και το δικαστήριο επαναλαμβάνει τη διαδικασία, αποφαίνεται με την απόφασή του και επί του μέτρου ασφάλειας.»
13.
Το άρθρο 424, παράγραφοι 1 και 2, του NPK προβλέπει τα εξής:
«(1)   Η αίτηση επανάληψης ποινικής διαδικασίας σύμφωνα με το άρθρο 422, παράγραφος 1, σημείο 5, εξετάζεται από το αρμόδιο Apelativen sad [εφετείο, Βουλγαρία], όταν η πράξη που διαλαμβάνεται στο άρθρο 419 έχει εκδοθεί από Rayonen sad [πρωτοδικείο, Βουλγαρία] ή από Okrazhen sad [περιφερειακό δικαστήριο, Βουλγαρία] ως δευτεροβάθμιο δικαστήριο, εξαιρουμένων των νέων αποφάσεων.
(2)   Σε περιπτώσεις πέραν εκείνων της παραγράφου 1, η αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας εξετάζεται από το Varhoven kasatsionen sad [Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο].»
14.
Το άρθρο 425, παράγραφος 2, του NPK ορίζει τα εξής:
«Στις περιπτώσεις του άρθρου 423, παράγραφος 1, η διαδικασία επαναλαμβάνεται και η υπόθεση επανέρχεται στο στάδιο κατά το οποίο άρχισε η ερημοδικία.»
III. Τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα (
6
)
15.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών που κινήθηκαν κατά του VB σχετικά με πράξεις που ενδέχεται να συνιστούν ποινικά αδικήματα που επισύρουν στερητικές της ελευθερίας ποινές. Οι εν λόγω ποινικές διαδικασίες διεξήχθησαν εξαρχής απόντος του VB. Δεν κατέστη δυνατόν να γίνει οποιαδήποτε επίσημη κοινοποίηση στον VB σχετικά με τις εις βάρος του καταγγελίες. Επιπλέον, δεν κατέστη δυνατόν να ενημερωθεί ούτε για την παραπομπή του στο ακροατήριο ούτε, κατά μείζονα λόγο, για την ημερομηνία και τον τόπο διεξαγωγής της ακροαματικής διαδικασίας και τις συνέπειες τη μη εμφάνισής του. Ειδικότερα, οι αρμόδιες εθνικές αρχές δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν τον VB, δεδομένου ότι αυτός διέφυγε κατά το στάδιο της ανάκρισης, πριν από την αστυνομική επιχείρηση για τη σύλληψη των υπόπτων. Ο VB καταχωρήθηκε ως «καταζητούμενος», μεταξύ άλλων και μέσω ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, αλλά δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί.
16.
Οι ποινικές αυτές διαδικασίες είναι ακόμη σε εξέλιξη και έχουν ήδη συγκεντρωθεί τα περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία. Το εθνικό δικαστήριο που επιλήφθηκε των εν λόγω ποινικών διαδικασιών στο πλαίσιο των οποίων υποβλήθηκε η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση VB I, πρώην Spetsializiran nakazatelen sad (ποινικό δικαστήριο ειδικών αρμοδιοτήτων, Βουλγαρία) και νυν Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας), διερωτάται, αφενός, ως προς τα μέτρα που θα πρέπει να λάβει προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο VB, αν καταδικαστεί ερήμην σε στερητική της ελευθερίας ποινή, θα ενημερωθεί, κατά τον χρόνο της σύλληψής του, για την απόφαση που εκδόθηκε σε βάρος του καθώς και για τα δικονομικά δικαιώματά του σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 της οδηγίας 2016/343, όπως ερμηνεύθηκαν από το Δικαστήριο στην απόφαση VB I.
17.
Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η βουλγαρική νομοθεσία, η οποία προβλέπει μηχανισμό μέσω του οποίου ο ερήμην καταδικασθείς ενημερώνεται για το δικαίωμά του σε νέα δίκη μόνο μετά το πέρας της επ’ ακροατηρίου συζήτησης επί της αιτήσεως επανάληψης της ποινικής διαδικασίας, στην οποία πρέπει να εμφανιστεί αυτοπροσώπως, ανταποκρίνεται ή όχι στις απαιτήσεις της οδηγίας 2016/343 και, ειδικότερα, στο δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας.
18.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
α)
Έχει το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343] την έννοια ότι πρόσωπο που έχει καταδικαστεί ερήμην σε στερητική της ελευθερίας ποινή χωρίς να συντρέχει περίπτωση της παραγράφου 2 πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με την απόφαση με την οποία καταδικάστηκε όταν συλλαμβάνεται προς τον σκοπό της εκτελέσεως της εν λόγω ποινής;
β)
Ποιο είναι το περιεχόμενο της απαιτήσεως να “λαμβάνουν [οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι] γνώση της απόφασης” σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343], επιβάλλεται δε στο πλαίσιο της εν λόγω απαιτήσεως η επίδοση αντιγράφου της αποφάσεως αυτής;
γ)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, στοιχεία α) και β): Eμποδίζει το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343] το εθνικό δικαστήριο να αποφασίσει να διασφαλίσει την επίδοση αντιγράφου της εν λόγω αποφάσεως;
2)
α)
Είναι συμβατή με το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343] εθνική διάταξη η οποία –στην περίπτωση κατά την οποία ποινική κατηγορία εξετάζεται ερήμην του κατηγορουμένου και εκδίδεται καταδικαστική απόφαση χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας [2016/343]– δεν προβλέπει διαδικασία ενημερώσεως του ερήμην καταδικασθέντος σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη παρουσία του και, ειδικότερα, δεν προβλέπει τέτοια ενημέρωση κατά τη σύλληψη του ερήμην καταδικασθέντος προσώπου;
β)
Έχει σημασία το γεγονός ότι η εθνική διάταξη –το άρθρο 423 του NPK– ορίζει ότι ο ερήμην καταδικασθείς ενημερώνεται σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη, αλλά μόνον αφότου υποβάλει αίτηση για την ακύρωση της εν λόγω καταδικαστικής αποφάσεως και για τη διεξαγωγή νέας δίκης παρουσία του, η δε σχετική ενημέρωση παρέχεται με δικαστική απόφαση επί της αιτήσεως αυτής;
γ)
Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως: Τηρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, και του άρθρου 10, παράγραφος 1, της οδηγίας [2016/343] αν το δικαστήριο που εξετάζει ποινική κατηγορία ερήμην του κατηγορουμένου και εκδίδει καταδικαστική απόφαση χωρίς να συντρέχει περίπτωση του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας κάνει στην απόφασή του μνεία στο δικαίωμα του εν λόγω προσώπου σε νέα δίκη ή άλλο μέσο ένδικης προστασίας και υποχρεώνει τα πρόσωπα που συλλαμβάνουν τον καταδικασθέντα να του επιδώσουν αντίγραφο της εν λόγω αποφάσεως;
δ)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως: Αντιβαίνει στο άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343] το γεγονός ότι δικαστήριο που εκδίδει απόφαση με την οποία κατηγορούμενος καταδικάζεται ερήμην χωρίς να συντρέχει περίπτωση του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας αποφασίζει να κάνει στην απόφασή του μνεία στο δικαίωμα του εν λόγω προσώπου σε νέα δίκη ή άλλο μέσο ένδικης προστασίας σύμφωνα με το άρθρο 9 αυτής και υποχρεώνει τα πρόσωπα που συλλαμβάνουν τον καταδικασθέντα να του επιδώσουν αντίγραφο της εν λόγω αποφάσεως;
3)
Ποιο είναι το πρώτο και ποιο το τελευταίο πιθανό χρονικό σημείο κατά το οποίο το δικαστήριο πρέπει να αποφασίσει αν η διεξαχθείσα ερήμην του κατηγορουμένου ποινική διαδικασία δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας [2016/343] και πρέπει να λάβει μέτρα ώστε ο κατηγορούμενος να ενημερωθεί για τα δικαιώματά του σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, αυτής;
4)
Πρέπει στο πλαίσιο της εκδόσεως της αναφερόμενης στο τρίτο ερώτημα αποφάσεως να λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις του εισαγγελέα και του συνηγόρου του ερήμην κατηγορουμένου;
5)
α)
Αναφέρεται ο όρος “δυνατότητα [των υπόπτων ή των κατηγορουμένων] να προσβάλουν την απόφαση” στο άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343] στο δικαίωμα ασκήσεως ενδίκου μέσου στους ενδιάμεσους βαθμούς κρίσεως ή αναφέρεται στην προσβολή αποφάσεως με ισχύ δεδικασμένου;
β)
Ποιο πρέπει να είναι το περιεχόμενο της ενημερώσεως, η οποία πρέπει να γίνει σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας [2016/343] σε πρόσωπο που καταδικάστηκε ερήμην χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις της παραγράφου 2, σχετικά με το δικαίωμα “να ζητήσει νέα δίκη ή να ασκήσει άλλο μέσο ένδικης προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 9”: Αναφέρεται στο δικαίωμα να ασκήσει τέτοιο μέσο ένδικης προστασίας όταν προσβάλλει την ερήμην του καταδικαστική απόφαση ή στο δικαίωμα να υποβάλει τέτοια αίτηση, η βασιμότητα της οποίας πρέπει να κριθεί σε μεταγενέστερο χρονικό σημείο;
6)
Ποιο είναι το περιεχόμενο της εκφράσεως “δικαίωμα σε […] άλλο ένδικο μέσο προστασίας που επιτρέπει [την επί της ουσίας επανεξέταση] της υπόθεσης, περιλαμβανομένης της εξέτασης νέων αποδεικτικών στοιχείων, και που ενδέχεται να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης” στο άρθρο 9, πρώτη περίοδος, της οδηγίας [2016/343];
7)
Είναι συμβατή με το άρθρο 8, παράγραφος 4, και το άρθρο 9 της οδηγίας [2016/343] εθνική διάταξη –το άρθρο 423, παράγραφος 3, του NPK– η οποία απαιτεί την αυτοπρόσωπη εμφάνιση του ερήμην καταδικασθέντος ως υποχρεωτική προϋπόθεση για να εξεταστεί και να γίνει δεκτή αίτηση για νέα δίκη;
8)
Εφαρμόζονται το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, και το άρθρο 9 της οδηγίας [2016/343] σε πρόσωπα που έχουν αθωωθεί;»
19.
Μόνον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε γραπτές παρατηρήσεις.
IV. Ανάλυση
20.
Προτού υπεισέλθω στην εξέταση των ερωτημάτων αυτών, πρέπει να υπομνησθεί ότι η οδηγία 2016/343, όπως και η οδηγία 2012/13, εκδόθηκε βάσει του άρθρου 82, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. Από το άρθρο αυτό προκύπτει ότι, προς διευκόλυνση της αμοιβαίας αναγνώρισης καθώς και της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις, ο νομοθέτης της Ένωσης μπορεί να θεσπίζει ελάχιστους κανόνες που αφορούν, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα των προσώπων στην ποινική διαδικασία. Σκοπός δε της οδηγίας 2016/343, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 9 και το άρθρο 1 αυτής, είναι να ενισχυθεί το θεμελιώδες δικαίωμα σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, και συνακόλουθα να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη κάθε κράτους μέλους στα συστήματα απονομής ποινικής δικαιοσύνης των άλλων κρατών μελών, με τη θέσπιση κοινών ελάχιστων κανόνων σχετικά, μεταξύ άλλων, με το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του (
7
). Οι εν λόγω καλούμενοι «ελάχιστοι» κανόνες στην πραγματικότητα αφορούν δικονομικές αρχές από τις οποίες τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αποκλίνουν και οι οποίες είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων υπεράσπισης και την τήρηση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, ιδίως των προσώπων για τα οποία έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση.
21.
Μολονότι ο νομοθέτης της Ένωσης οφείλει, σύμφωνα με το άρθρο 82, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, να συνεκτιμά τα νομικά συστήματα και παραδόσεις των κρατών μελών, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η επιβολή ενιαίου δικονομικού συστήματος, εντούτοις, τα εν λόγω εθνικά δικονομικά συστήματα πρέπει να τηρούν όχι μόνον τις επίμαχες αρχές, διότι άλλως θα εμποδιζόταν η άσκηση του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του, αλλά και την αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων με τις οποίες το εν λόγω πρόσωπο καταδικάστηκε ερήμην (
8
).
22.
Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο διευκρινίσεις. Συγκεκριμένα, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, στο μέτρο που ενδέχεται να είναι αναγκαία, η διασυνοριακή συνεργασία αποσκοπεί στο να διασφαλίσει ότι η καταδικαστική απόφαση που θα εκδοθεί μετά το πέρας διαδικασίας που θα διεξαχθεί ερήμην του VB θα τηρεί τις δικονομικές εγγυήσεις, ώστε η απόφαση αυτή να μπορεί να αναγνωριστεί από τις δικαστικές αρχές των άλλων κρατών μελών στο πλαίσιο της εκτέλεσης ενδεχόμενου ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (
9
).
23.
Προς τούτο, το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει πλείονα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του άρθρου 8, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 της οδηγίας 2016/343, τα οποία προτείνω στο Δικαστήριο να ομαδοποιηθούν για τους σκοπούς της εξέτασής τους.
Α.
Η εξέταση των προϋποθέσεων που διέπουν την αναγνώριση δικαιώματος σε νέα δίκη (τρίτο, τέταρτο, έβδομο και όγδοο προδικαστικό ερώτημα)
24.
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να διαπιστώσει ότι δεν συντρέχουν οι όροι του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343 και ότι συντρέχουν οι σχετικοί με την αναγνώριση δικαιώματος σε νέα δίκη, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 της οδηγίας 2016/343. Με το όγδοο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η εξέταση αυτή πρέπει να διενεργείται όταν έχει εκδοθεί αθωωτική απόφαση για τον κατηγορούμενο, ενώ με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα διερωτάται ως προς το «πρώτο και το τελευταίο πιθανό χρονικό σημείο» κατά το οποίο πρέπει να διενεργηθεί η εν λόγω εξέταση· με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο διερωτάται περαιτέρω ως προς την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις τόσο του εισαγγελέα όσο και του συνηγόρου, στο πλαίσιο της εξέτασης αυτής.
25.
Προκειμένου να αναλυθεί καθένα από τα ως άνω ερωτήματα είναι αναγκαίο να υπομνησθούν, προκαταρκτικώς, η έννοια και το περιεχόμενο της εκτίμησης που απαιτεί το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343.
26.
Τα άρθρα 8 και 9 της οδηγίας 2016/343 θεσπίζουν ένα νομικό καθεστώς το οποίο εξασφαλίζει στον ύποπτο και στον κατηγορούμενο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας το δικαίωμα παράστασης στη δίκη του (
10
). Μολονότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής επιβάλλει στο κράτος μέλος την υποχρέωση να διασφαλίζει την τήρηση του δικαιώματος παράστασης του υπόπτου ή κατηγορουμένου στη δίκη του, εντούτοις, το άρθρο 8, παράγραφοι 2 και 4, της εν λόγω οδηγίας θεσπίζει δύο νομικά καθεστώτα τα οποία παρέχουν στο κράτος μέλος τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της ουσίας μιας κατηγορίας κατά το πέρας διαδικασίας που διεξήχθη ερήμην του κατηγορουμένου, διασφαλίζοντας παράλληλα την αποτελεσματική τήρηση του δικαιώματός του σε δίκη.
27.
Το καθεστώς που προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας 2016/343, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 35 έως 37 αυτής, αφορά την περίπτωση κατά την οποία ένα κράτος μέλος δύναται, αφενός, να προβλέψει ότι μπορεί να διεξαχθεί δίκη που μπορεί να οδηγήσει σε «απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα» του κατηγορουμένου και, αφετέρου, να εκτελέσει την απόφαση αυτή χωρίς να προβλέψει δικαίωμα σε νέα δίκη για τον λόγο ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο παραιτήθηκε οικειοθελώς και κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση από το δικαίωμα να παραστεί στη δίκη του ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, υπό τους όρους της παραγράφου 2 του εν λόγω άρθρου. Επομένως, κάθε παραίτηση από το δικαίωμα παράστασης ή υπεράσπισης συνεπάγεται εκτέλεση της απόφασης που εκδόθηκε κατά το πέρας της ερήμην διεξαχθείσας δίκης και αδυναμία του κατηγορουμένου να προσβάλει την απόφαση αυτή και να ζητήσει την έκδοση νέας απόφασης.
28.
Αντιθέτως, το καθεστώς που προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 προϋποθέτει ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, διότι ο κατηγορούμενος δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί παρά τις προσπάθειες των αρμόδιων αρχών. Το ως άνω καθεστώς παρέχει στο κράτος μέλος τη δυνατότητα να προβλέψει ότι το πρόσωπο αυτό μπορεί να δικαστεί ερήμην και ότι μπορεί να εκδοθεί «απόφαση» υπό την προϋπόθεση ότι το εν λόγω πρόσωπο ενημερώνεται δεόντως για τη δυνατότητα προσβολής της απόφασης αυτής και για το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή άλλο μέσο ένδικης προστασίας, σύμφωνα με το άρθρο 9 της εν λόγω οδηγίας (
11
).
29.
Υπό το πρίσμα αυτών ακριβώς των εκτιμήσεων πρέπει να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου.
1. Οι δικαιούχοι του δικαιώματος σε νέα δίκη
30.
Με το όγδοο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν οι διατάξεις σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης και το δικαίωμα σε νέα δίκη, οι οποίες προβλέπονται αντιστοίχως στο άρθρο 8, παράγραφος 4, και στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343, έχουν εφαρμογή στην περίπτωση κατά την οποία έχει εκδοθεί ερήμην αθωωτική απόφαση για τον κατηγορούμενο.
31.
Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι, σε αντίθεση με το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, το οποίο καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες «απόφαση για την ενοχή ή την αθωότητα του υπόπτου ή κατηγορουμένου» (
12
) μπορεί να εκτελεστεί μετά το πέρας δίκης που διεξήχθη ερήμην αυτού, η ως άνω διευκρίνιση δεν περιλαμβάνεται ούτε στο άρθρο 8, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, το οποίο ρυθμίζει τις περιστάσεις υπό τις οποίες «είναι εντούτοις δυνατό να ληφθεί απόφαση και να εκτελεστεί» (
13
), ούτε στο άρθρο 9 αυτής, το οποίο καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες «η αρχική απόφαση» (
14
) μπορεί να ανατραπεί λόγω νέας δίκης.
32.
Κατ’ αρχάς, φρονώ ότι το ερώτημα αυτό αφορά μια μάλλον θεωρητική υπόθεση σύμφωνα με την οποία ένα πρόσωπο που αθωώθηκε ερήμην θα μπορούσε να προσβάλει την αθωωτική απόφαση και να ζητήσει νέα δίκη με κίνδυνο, αυτή τη φορά, να καταδικαστεί.
33.
Εν συνεχεία, λαμβανομένης υπόψη της σχέσης που καθιερώνει ο νομοθέτης της Ένωσης μεταξύ του άρθρου 8, παράγραφος 2, του άρθρου 8, παράγραφος 4, και του άρθρου 9 της οδηγίας 2016/343, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι διατάξεις αυτές αποτελούν ένα σύνολο, το οποίο απαιτεί συνολική ερμηνεία και κατανόηση. Συναφώς, από τις προπαρασκευαστικές εργασίες της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να ορίσει το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων που διέπουν τη διεξαγωγή ερήμην δίκης και, ιδίως, των δικονομικών εγγυήσεων που συνδέονται με αυτήν, ως καλύπτον κάθε ποινική διαδικασία που αποβλέπει στην αξιολόγηση «της ενοχής του κατηγορουμένου (και καταδικαστικές και αθωωτικές αποφάσεις)» (
15
).
34.
Τέλος, ο αποκλεισμός, κατ’ αρχήν, του προσώπου για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση από το δικαίωμα σε νέα δίκη, με το σκεπτικό ότι αθωώθηκε, θα ισοδυναμούσε με πρόδηλη παράβλεψη της έννοιας και του σκοπού του δικαιώματος παράστασης στη δίκη του καθώς και με υπονόμευση του δίκαιου χαρακτήρα της διαδικασίας της οποίας αποτελεί βασικό στοιχείο (
16
). Πράγματι, ακόμη και σε περίπτωση αθώωσης, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι το εν λόγω πρόσωπο στερήθηκε τη δυνατότητα «ακρόασης» από δικαστή και αντιπαράθεσης προς τους μάρτυρες ή/και τα θύματα, όπερ αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο μιας ποινικής δίκης (
17
).
35.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, και το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343 έχουν την έννοια ότι εφαρμόζονται σε πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην αθωωτική απόφαση.
2. Οι δικονομικοί κανόνες της εξέτασης που διέπουν την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη
36.
Κατά πάγια νομολογία, η οδηγία 2016/343 δεν προβαίνει σε εξαντλητική εναρμόνιση της ποινικής διαδικασίας (
18
). Μολονότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέτει τις ουσιαστικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα κράτος μέλος οφείλει να διασφαλίζει ότι πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση απολαύει του δικαιώματος σε νέα δίκη δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 9 της εν λόγω οδηγίας, δεν καθορίζει, αντιθέτως, τους δικονομικούς κανόνες βάσει των οποίων πρέπει να διενεργείται η εκτίμηση των προϋποθέσεων αυτών και, ιδίως, το πλαίσιο και την προθεσμία εντός των οποίων πρέπει να διενεργείται η ως άνω εκτίμηση.
37.
Επομένως, σύμφωνα με την αρχή της δικονομικής αυτονομίας, εναπόκειται στο κράτος μέλος να ορίσει, βάσει των ιδιαιτεροτήτων του νομικού συστήματός του, τις προϋποθέσεις και τους δικονομικούς κανόνες σχετικά με την εξέταση αυτή, υπό την προϋπόθεση, ωστόσο, ότι οι εν λόγω κανόνες δεν είναι, στις περιπτώσεις οι οποίες εμπίπτουν στο δίκαιο της Ένωσης, λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που αφορούν παρόμοιες περιπτώσεις διεπόμενες από το εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (
19
).
38.
Εξάλλου, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 47 της οδηγίας 2016/343, τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των γενικών αρχών που αναγνωρίζονται τόσο στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
20
) όσο και στη Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (
21
).
39.
Βάσει των στοιχείων αυτών και ιδίως υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας και του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, πρέπει να εκτιμηθεί αν ένα κράτος μέλος έχει προβλέψει διαδικασίες που καθιστούν δυνατή την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη όταν η δικαστική αρχή έχει προηγουμένως αποφανθεί επί της ουσίας της κατηγορίας και έχει εκδώσει ερήμην απόφαση (
22
).
40.
Το «πρώτο χρονικό σημείο» κατά το οποίο το κράτος μέλος μπορεί να προβλέψει διαδικασίες σχετικές με την εν λόγω εξέταση είναι, κατά τη γνώμη μου, ευχερώς προσδιορίσιμο, διότι αντιστοιχεί στην έναρξη της δίκης. Πράγματι, μόνον από τη στιγμή που η δικαστική αρχή διαπιστώνει ότι ο κατηγορούμενος απουσιάζει από τη δίκη του ή δεν εκπροσωπείται μπορεί να εκτιμήσει κατά πόσον το εν λόγω πρόσωπο έχει παραιτηθεί κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση από το δικαίωμά του να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του και μπορεί, ως εκ τούτου, να διεξαγάγει την ποινική διαδικασία ερήμην του.
41.
Αντιθέτως, το «τελευταίο χρονικό σημείο» αντιστοιχεί κατά κανόνα, κατά τη γνώμη μου, στο χρονικό σημείο κατά το οποίο οι αρμόδιες αρχές προτίθενται να εκτελέσουν την ερήμην εκδοθείσα απόφαση, μολονότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343. Συγκεκριμένα, σκοπός του νομικού καθεστώτος του άρθρου 8, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας δεν είναι να προβλέψει δυνατότητα ερήμην εκδίκασης της υπόθεσης ενός προσώπου, αλλά να διευκρινίσει τις συνέπειες που συνδέονται με την εκτέλεση της απόφασης που εκδόθηκε ερήμην χωρίς να έχουν τηρηθεί οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας. Στην ποινική διαδικασία, η εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης προϋποθέτει ότι αυτή είναι εκτελεστή και αμετάκλητη. Σε περίπτωση που η δικαστική αρχή αποφάνθηκε επί της ουσίας της κατηγορίας και εξέδωσε ερήμην απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι ο κατηγορούμενος είχε παραιτηθεί από το δικαίωμά του να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, η εκτέλεση της απόφασης αυτής θα είναι δυνατή μόνον αν ο κατηγορούμενος δεν ασκήσει τα μέσα ένδικης προστασίας που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο ή δεν ζητήσει νέα δίκη. Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι ουδέν εμποδίζει ένα κράτος μέλος να θεσπίσει διαδικασία με την οποία οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν τις προϋποθέσεις που διέπουν την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη σε μεταγενέστερο στάδιο της ποινικής διαδικασίας, μετά την έκδοση ερήμην απόφασης από τη δικαστική αρχή, εφόσον ανασταλεί η εκτέλεση της απόφασης αυτής μέχρι το πέρας της εν λόγω εξέτασης.
42.
Εντούτοις, στο μέτρο που το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο διευκρινίσεις σχετικά με το «τελευταίο χρονικό σημείο» κατά το οποίο μπορεί, ως δικαστήριο που αποφαίνεται επί της ουσίας της κατηγορίας, να εξακριβώσει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, ώστε, ενδεχομένως, να ενημερώσει τον κατηγορούμενο για τη δυνατότητα προσβολής της απόφασης που θα εκδώσει καθώς και για το δικαίωμα του τελευταίου σε νέα δίκη, το εν λόγω «τελευταίο χρονικό σημείο» είναι εκείνο κατά το οποίο το αιτούν δικαστήριο θα εκδώσει την απόφαση με την οποία θα αποφανθεί επί της ενοχής ή της αθωότητας του προσώπου αυτού, δεδομένου ότι, στη συνέχεια, το ως άνω δικαστήριο θα έχει εξαντλήσει την αρμοδιότητά του.
43.
Στο σημείο αυτό, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον το δικαστήριο πρέπει να λάβει υπόψη τις απόψεις του εισαγγελέα και του συνηγόρου για την εξέταση των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343.
44.
Υπενθυμίζω ότι η εν λόγω εξέταση συνιστά ουσιώδες στάδιο της ποινικής διαδικασίας, δεδομένου ότι από την έκβασή της εξαρτάται τόσο η εκτέλεση της ερήμην εκδοθείσας απόφασης όσο και η διεξαγωγή νέας δίκης. Στο πλαίσιο αυτό, η εν λόγω εξέταση πρέπει να διεξάγεται τηρουμένων των δικονομικών εγγυήσεων που διασφαλίζουν στα ενδιαφερόμενα πρόσωπα τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 47 του Χάρτη.
45.
Κατά πάγια νομολογία, η αρχή της εκατέρωθεν ακρόασης, η οποία συγκαταλέγεται μεταξύ των δικαιωμάτων άμυνας, συνεπάγεται ειδικότερα ότι οι διάδικοι έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν γνώση των εγγράφων ή των παρατηρήσεων που υποβάλλονται στο δικαστήριο για να επηρεάσουν την απόφασή του και να εκφέρουν σχετικώς τη γνώμη τους (
23
). Όσον αφορά την αρχή της ισότητας των όπλων, η οποία αποτελεί συμπλήρωμα της έννοιας της δίκαιης δίκης, αυτή συνεπάγεται ότι πρέπει να παρέχεται σε καθέναν από τους διαδίκους η εύλογη δυνατότητα να εκθέτει την άποψή του, περιλαμβανομένων των αποδεικτικών στοιχείων, υπό συνθήκες που δεν τον περιάγουν σε σαφώς μειονεκτική θέση έναντι του αντιδίκου (
24
).
46.
Στο πλαίσιο μιας διαδικασίας με σκοπό να διαπιστωθεί αν πληρούνταν οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, ο κατηγορούμενος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να ακουστεί και να προβάλει με αποτελεσματικό τρόπο, κατά περίπτωση, μέσω του δικηγόρου του, το σύνολο των λόγων που δικαιολογούν την αναγνώριση υπέρ αυτού του δικαιώματος σε νέα δίκη, κατά μείζονα δε λόγο δεδομένου ότι η εκπροσώπησή του από δικηγόρο μπορεί, κατ’ αρχήν, να καταδείξει ότι προτίθεται να διασφαλίσει το δικαίωμα υπεράσπισής του (
25
).
47.
Λαμβανομένης υπόψη της φύσης της εξέτασης που διενεργεί η αρμόδια αρχή, ο κατηγορούμενος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συζητήσει κατ’ αντιμωλίαν επί πραγματικών στοιχείων τα οποία έχουν αποφασιστική σημασία για την έκβαση της δίκης. Πρέπει, μεταξύ άλλων, να τύχει ακροάσεως ως προς το αν γνώριζε τη φύση και την αιτία της εναντίον του κατηγορίας, καθώς και ως προς το αν του γνωστοποιήθηκε προσωπικώς η εν λόγω κατηγορία ή κλητεύθηκε νομοτύπως. Επομένως, η ως άνω εξέταση επιτάσσει η αρμόδια αρχή να διαπιστώνει την ύπαρξη ή μη παραίτησης βάσει συγκεκριμένων, αντικειμενικών και συναφών πραγματικών περιστατικών. Στο πλαίσιο αυτό, οι απόψεις που διατυπώνονται τόσο από τον εισαγγελέα όσο και από τον συνήγορο είναι κατά τη γνώμη μου ουσιώδεις και μπορούν να ασκήσουν καθοριστική επιρροή στην εκτίμηση των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343.
48.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, φρονώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 έχει την έννοια ότι το κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει διαδικασίες σχετικές με την εξέταση των προϋποθέσεων που διέπουν την αναγνώριση δικαιώματος σε νέα δίκη, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, σε χρόνο μεταγενέστερο της έκδοσης από τη δικαστική αρχή απόφασης ερήμην του κατηγορουμένου, υπό την προϋπόθεση ότι αναστέλλεται η εκτέλεση της εν λόγω απόφασης έως το πέρας της ως άνω εξέτασης και ότι τόσο ο εισαγγελέας όσο και ο συνήγορος τυγχάνουν ακρόασης από την αρμόδια αρχή προς τον σκοπό αυτό.
49.
Εντούτοις, και στην περίπτωση αυτή, το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να λαμβάνει ως κρίσιμο τον χρόνο κατά τον οποίο πρέπει να αποφανθεί ερήμην και ζητεί να διευκρινιστεί αν, προκειμένου να διαπιστώσει αν πληρούνται ή όχι οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, πρέπει να λάβει τη γνώμη του εισαγγελέα και του δικηγόρου που έχει διοριστεί προς υπεράσπιση του κατηγορουμένου. Κατά τη γνώμη μου, ισχύουν οι αρχές που εκτίθενται στο προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων.
3. Οι προβλεπόμενοι στο άρθρο 423 του NPK δικονομικοί κανόνες για την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη
50.
Με το έβδομο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, και το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνικό δικονομικό σύστημα, στο πλαίσιο του οποίου το πρόσωπο εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση που το καταδικάζει σε στερητική της ελευθερίας ποινή, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι το εν λόγω πρόσωπο είχε παραιτηθεί από το δικαίωμά του να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, υποχρεούται, προκειμένου να έχει δικαίωμα σε νέα δίκη, να υποβάλει αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας ενώπιον του Varhoven kasatsionen sad (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου) και να εμφανιστεί αυτοπροσώπως ενώπιον του δικαστηρίου αυτού.
51.
Ένα δικονομικό σύστημα όπως το επίμαχο φρονώ ότι δεν είναι, αυτό καθεαυτό, επιλήψιμο, όχι μόνο για τους λόγους που εκτίθενται στο σημείο 41 των παρουσών προτάσεων, αλλά και λόγω της τήρησης του κανόνα του άρθρου 82, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, ήτοι ότι στους κανόνες που θεσπίζονται βάσει της διάταξης αυτής πρέπει να συνεκτιμώνται οι διαφορές μεταξύ των νομικών συστημάτων και παραδόσεων των κρατών μελών.
52.
Ωστόσο, το δικονομικό αυτό σύστημα πρέπει να τηρεί, κατά το στάδιο της εφαρμογής του, τις προϋποθέσεις που διέπουν την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη, τις οποίες θέτουν το άρθρο 8, παράγραφοι 2 και 4, καθώς και το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343, όπως έχουν ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, και να παρέχει, ως εκ των χαρακτηριστικών του, στο πρόσωπο που καταδικάστηκε ερήμην, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, τη δυνατότητα να ασκήσει πλήρως τα δικαιώματα υπεράσπισής του· αυτή την τελευταία παράμετρο θα εξετάσω αμέσως στη συνέχεια (
26
).
53.
Υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες θα πρέπει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, φρονώ επ’ αυτού ότι τα χαρακτηριστικά του εν λόγω συστήματος, όπως προκύπτουν από την απόφαση περί παραπομπής, δεν διασφαλίζουν τον σεβασμό των δικονομικών δικαιωμάτων του ως άνω προσώπου.
54.
Υπενθυμίζω ότι η αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας συνιστά ειδικό στάδιο της ποινικής διαδικασίας, το οποίο μπορεί να είναι κεφαλαιώδους σημασίας για το πρόσωπο που καταδικάστηκε ερήμην σε στερητική της ελευθερίας ποινή. Κατά συνέπεια, η δυνατότητα υποβολής της ως άνω αίτησης είναι ουσιώδης, κατά μείζονα λόγο διότι, δεδομένου ότι η έφεση δεν είναι πλέον δυνατή, πρόκειται για το μόνο διαθέσιμο μέσο ένδικης προστασίας για την εκ νέου εκτίμηση της υπόθεσης επί της ουσίας (
27
).
55.
Σύμφωνα δε με το άρθρο 423, παράγραφος 2, του NPK, η υποβολή αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα «εκτός αν το δικαστήριο ορίζει άλλως». Φρονώ ότι η συγκεκριμένη προϋπόθεση είναι, αυτή καθεαυτήν, αντίθετη προς την αρχή κατά την οποία καταδικαστική απόφαση εκδοθείσα ερήμην δεν μπορεί να εκτελεστεί αμέσως εφόσον δεν έχει αποδειχθεί αν ο ενδιαφερόμενος έχει δικαίωμα ή όχι σε νέα δίκη.
56.
Επιπλέον, από το άρθρο 423, παράγραφος 3, του NPK προκύπτει ότι για την εξέταση της αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας απαιτείται, κατ’ ουσίαν, η αυτοπρόσωπη εμφάνιση του ερήμην καταδικασθέντος (
28
). Η ως άνω διαδικασία ουσιαστικά περατώνεται όταν ο τελευταίος δεν εμφανιστεί αυτοπροσώπως ενώπιον του αρμόδιου δικαστή, εκτός εάν συντρέχει αποχρών λόγος.
57.
Ανεξαρτήτως της φύσης του ως άνω λόγου και του κατά πόσον το συγκεκριμένο πρόσωπο θα μπορούσε να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο, η απαίτηση αυτή ισοδυναμεί με εξάρτηση του δικαιώματος σε νέα δίκη που κατοχυρώνεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343 από προϋπόθεση την οποία δεν έχει προβλέψει ο νομοθέτης της Ένωσης.
58.
Βεβαίως, η απαίτηση αυτή ανταποκρίνεται στη θεμιτή μέριμνα να μην παρακωλύεται καταχρηστικά η αποτελεσματικότητα των διώξεων και η ορθή απονομή της δικαιοσύνης (
29
). Πράγματι, στο πλαίσιο αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας, ουδέν μπορεί να προσαφθεί σε κράτος μέλος που επιθυμεί να αποφύγει καταστάσεις στις οποίες η ως άνω αίτηση υποβάλλεται καταχρηστικά, χωρίς σοβαρότητα ή αιτιολογία, προκειμένου να παρεμποδιστεί η εκτέλεση ερήμην εκδοθείσας απόφασης. Δεν μπορεί επίσης να του προσαφθεί ότι προκρίνει την προσωπική μαρτυρία του κατηγορουμένου προκειμένου να εκτιμήσει τους λόγους που δικαιολόγησαν την απουσία του από τη δίκη. Όπως αναγνωρίζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η παράσταση είναι σημαντική τόσο λόγω του δικαιώματος του κατηγορουμένου να τύχει ακροάσεως και να εκθέσει στον δικαστή «τη δική του εκδοχή για τα γεγονότα» (
30
) όσο και λόγω της ανάγκης ελέγχου της ακρίβειας των ισχυρισμών του (
31
).
59.
Εντούτοις, η απαίτηση αυτή μπορεί να συνεπάγεται ιδιαίτερα αυστηρό περιορισμό του δικαιώματος σε νέα δίκη, όταν ο κατηγορούμενος καταδικάζεται σε στερητική της ελευθερίας ποινή. Πράγματι, σε μια τέτοια περίπτωση, φαίνεται ότι το πρόσωπο αυτό δεν έχει άλλη επιλογή από το να εμφανιστεί αυτοπροσώπως και, κατά συνέπεια, να τεθεί υπό κράτηση σε εκτέλεση της ερήμην εκδοθείσας απόφασης, εάν επιθυμεί να τύχει νέας δίκης, δεδομένου ότι η απουσία του χωρίς να συντρέχει «αποχρών λόγος» συνεπάγεται, σύμφωνα με το άρθρο 423, παράγραφος 3, του NPK, την περάτωση της διαδικασίας και, επομένως, την παραίτησή του από το δικαίωμα σε νέα δίκη. Δεδομένου ότι η αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα, το εν λόγω πρόσωπο θα τεθεί κατ’ αρχήν υπό κράτηση με σκοπό την εκτέλεση της ποινής που επιβλήθηκε ερήμην «εκτός αν το δικαστήριο ορίζει άλλως», τούτο δε ακόμη και αν η αρμόδια δικαστική αρχή δεν έχει ακόμη διαπιστώσει αν είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Εξάλλου, πρέπει να προσθέσω ότι η καταδικαστική απόφαση καθίσταται αμετάκλητη σε περίπτωση απόρριψης της εν λόγω αίτησης, δεδομένου ότι έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης έφεσης και ότι η απόφαση με την οποία το Varhoven kasatsionen sad (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο) απορρίπτει την αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα.
60.
Λαμβανομένης υπόψη της σημασίας της αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας, η οποία μπορεί να αποδειχθεί κεφαλαιώδους μεγέθους για τον ερήμην καταδικασθέντα σε στερητική της ελευθερίας ποινή, φρονώ ότι η απαίτηση αυτοπρόσωπης εμφάνισης, στο μέτρο που συνιστά υποχρεωτική προϋπόθεση για την εξέταση της αίτησης και, ως εκ τούτου, για την επανάληψη της ποινικής διαδικασίας, δεν δικαιολογεί την απώλεια του δικαιώματος του ερήμην καταδικασθέντος σε νέα δίκη εφόσον δεν εμφανίζεται στη νέα αυτή δίκη αυτοπροσώπως. Μια τέτοια ρύθμιση, σε συνδυασμό με τα λοιπά χαρακτηριστικά της εν λόγω διαδικασίας, μπορεί να επιφέρει υπερβολικό περιορισμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης του ερήμην καταδικασθέντος, τούτο δε κατά μείζονα λόγο καθόσον, όπως υπογραμμίζει το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 423 του NPK προβλέπει το μόνο διαθέσιμο μέσο ένδικης προστασίας κατά της ερήμην καταδικαστικής απόφασης άπαξ αυτή αποκτήσει, τη δέκατη έκτη ημέρα από την έκδοσή της, ισχύ δεδικασμένου.
61.
Η ερμηνεία αυτή συνάδει με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία πρέπει να ληφθεί υπόψη εν προκειμένω (
32
). Το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι το δικαίωμα σε νέα δίκη υπερισχύει της παράστασης του ερήμην καταδικασθέντος ενώπιον του δικαστηρίου. Το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος, μολονότι έχει ενημερωθεί δεόντως, δεν παρίσταται, διότι κωλύεται ή προτιμά να απόσχει για προσωπικούς λόγους, δεν μπορεί, κατά το ΕΔΔΑ ακόμη και ελλείψει συγκεκριμένου λόγου, να δικαιολογήσει την αποστέρηση του κατηγορουμένου από το δικαίωμα σε νέα δίκη. Περαιτέρω, το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι ο κανόνας δυνάμει του οποίου ο ερήμην καταδικασθείς δεν μπορεί να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο είναι επίσης προδήλως δυσανάλογος, καθόσον καταλήγει στον κολασμό της μη παράστασης του προσφεύγοντος διά της επιβολής απόλυτης απαγόρευσης υπεράσπισης (
33
).
62.
Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει δυσανάλογη την επιβολή της εν λόγω απαίτησης για τη διεξαγωγή νέας δίκης εάν οι εθνικές αρχές προβαίνουν περαιτέρω στην εκτέλεση της ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής απόφασης (
34
). Κατά το ΕΔΔΑ, η ρύθμιση αυτή καταλήγει να εξαρτά το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη από ένα «είδος εγγύησης, τη φυσική ελευθερία του ενδιαφερομένου», αποσκοπεί δε στην αντικατάσταση των διαδικασιών που εμπίπτουν στην άσκηση των αστυνομικών εξουσιών με μια υποχρέωση που βαρύνει τον ίδιο τον κατηγορούμενο (
35
). Μολονότι η μέριμνα για τη διασφάλιση της εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων είναι καθεαυτήν θεμιτή, το ΕΔΔΑ έχει κρίνει ότι οι εθνικές αρχές έχουν στη διάθεσή τους άλλα μέσα τα οποία τους παρέχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν την παρουσία του καταδικασθέντος (
36
). Επομένως, κατά το ΕΔΔΑ, δεν μπορεί να τίθεται ζήτημα επιβολής σε ένα ελεύθερο πρόσωπο της υποχρέωσης να τεθεί υπό κράτηση σε εκτέλεση ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής απόφασης, ανεξαρτήτως της διάρκειας στέρησης της ελευθερίας του, ακόμη και σύντομης, προκειμένου να έχει δικαίωμα να δικαστεί εκ νέου υπό συνθήκες σύμφωνες με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, καθώς μια τέτοια ρύθμιση παραβιάζει την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας (
37
).
63.
Στην απόφαση Khalfaoui κατά Γαλλίας, η οποία αφορούσε διάταξη του γαλλικού κώδικα ποινικής δικονομίας δυνάμει της οποίας η μη τήρηση της υποχρέωσης παράδοσης συνεπαγόταν απώλεια του δικαιώματος άσκησης αναίρεσης, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι, «[λ]αμβανομένης υπόψη της σημασίας του τελικού ελέγχου που διενεργεί το Cour de cassation [Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, Γαλλία] σε ποινικές υποθέσεις και του διακυβεύματος του ελέγχου αυτού για όσους ενδέχεται να έχουν καταδικαστεί σε βαριές στερητικές της ελευθερίας ποινές, το [ΕΔΔΑ] εκτιμά ότι πρόκειται για ιδιαιτέρως αυστηρή κύρωση υπό το πρίσμα του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 της [ΕΣΔΑ]» (
38
). Επιπλέον, το ΕΔΔΑ προσέθεσε ότι «το απαράδεκτο της αιτήσεως αναιρέσεως, το οποίο στηρίζεται αποκλειστικά […] στο γεγονός ότι ο αναιρεσείων δεν τέθηκε υπό κράτηση σε εκτέλεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αναγκάζει τον ενδιαφερόμενο να επιβάλει ήδη στον εαυτό του τη στέρηση της ελευθερίας που απορρέει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, μολονότι η απόφαση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί αμετάκλητη ενόσω δεν έχει εκδοθεί απόφαση επί της αιτήσεως αναιρέσεως ή δεν έχει παρέλθει η προθεσμία άσκησης ενδίκου μέσου» (
39
). Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι ως εκ τούτου «θίγεται η ίδια η ουσία του δικαιώματος άσκησης ένδικου μέσου, καθόσον επιβάλλεται στον προσφεύγοντα δυσανάλογο βάρος, διαταράσσοντας τη δίκαιη ισορροπία που πρέπει να υπάρχει μεταξύ, αφενός, της θεμιτής μέριμνας για τη διασφάλιση της εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων και, αφετέρου, του δικαιώματος πρόσβασης στο αναιρετικό δικαστήριο και της άσκησης των δικαιωμάτων υπεράσπισης» (
40
).
64.
Κατά συνέπεια, μολονότι το επίμαχο δικονομικό σύστημα δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, επιλήψιμο καθόσον απαιτεί από τον κατηγορούμενο να υποβάλει, ενώπιον της αρμόδιας δικαστικής αρχής, αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας προκειμένου να τύχει νέας δίκης, φρονώ, αντιθέτως, ότι ορισμένα χαρακτηριστικά της διαδικασίας αυτής και, ειδικότερα, το γεγονός ότι δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα και ότι απαιτεί την αυτοπρόσωπη εμφάνιση του ως άνω προσώπου δεν διασφαλίζουν την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης του κατηγορουμένου, ιδίως δε του δικαιώματος παράστασης στη δίκη του.
65.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω στοιχείων, φρονώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, και το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343 έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται στο να θεσπίσει ένα κράτος μέλος διαδικασία που να απαιτεί από πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να υποβάλει, ενώπιον της αρμόδιας αρχής, αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας προκειμένου η αρχή αυτή να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, αν το συγκεκριμένο πρόσωπο έχει δικαίωμα σε νέα δίκη, υπό την προϋπόθεση ότι τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας αυτής διασφαλίζουν το δικαίωμα παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του καθώς και την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισής του.
66.
Αντιθέτως, το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, και το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε διάταξη σύμφωνα με την οποία η διαδικασία αυτή δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα και απαιτεί, επιπλέον, την αυτοπρόσωπη εμφάνιση του ερήμην καταδικασθέντος σε στερητική της ελευθερίας ποινή.
Β.
Το εύρος και το περιεχόμενο του δικαιώματος ενημέρωσης του ερήμην καταδικασθέντος (πρώτο, δεύτερο και πέμπτο προδικαστικό ερώτημα)
67.
Με το πρώτο, το δεύτερο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στο να μην ενημερώνεται, κατά τον χρόνο της σύλληψής του, πρόσωπο εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση καταδίκης σε στερητική της ελευθερίας ποινή, ενώ δεν είχε αποδειχθεί, βάσει των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ούτε σχετικά με την ως άνω απόφαση, ούτε σχετικά με τη δυνατότητα να την προσβάλει, ούτε σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας. Το ως άνω δικαστήριο διερωτάται επίσης ως προς τον τύπο και το περιεχόμενο που πρέπει να έχει η εν λόγω ενημέρωση.
68.
Το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει τα συγκεκριμένα ερωτήματα καθόσον, κατ’ εφαρμογήν της βουλγαρικής νομοθεσίας, η ερήμην εκδοθείσα απόφαση δεν κοινοποιείται στον καταδικασθέντα, ο οποίος επιπλέον δεν ενημερώνεται για τα δικονομικά δικαιώματά του και, ειδικότερα, για τη δυνατότητα υποβολής αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας βάσει του άρθρου 423 του NPK.
69.
Επομένως, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον ένα κράτος μέλος υποχρεούται να προβλέπει διαδικασίες προκειμένου, κατά τον χρόνο εκτέλεσης της απόφασης που εκδόθηκε ερήμην του καταδικασθέντος ή κατά τον χρόνο σύλληψής του, το εν λόγω πρόσωπο να ενημερώνεται για την απόφαση αυτή και να λαμβάνει, κατά περίπτωση, αντίγραφο ολόκληρης της απόφασης.
70.
Επιπλέον, με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει τον τρόπο με τον οποίο ένα κράτος μέλος οφείλει να εκπληρώσει το καθήκον ενημέρωσης που υπέχει στο πλαίσιο ενός δικονομικού συστήματος όπως το επίμαχο, στο οποίο, κατά τον χρόνο εκτέλεσης της ερήμην εκδοθείσας απόφασης ή κατά τον χρόνο σύλληψης του ερήμην καταδικασθέντος, οι αρμόδιες αρχές δεν έχουν ακόμη αποφανθεί επί της ύπαρξης του δικαιώματος σε νέα δίκη, δεδομένου ότι το δικαίωμα αυτό αναγνωρίζεται σε μεταγενέστερο στάδιο, μετά το πέρας της εξέτασης αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας την οποία πρέπει να υποβάλει το εν λόγω πρόσωπο.
1. Το πλαίσιο εξέτασης των προδικαστικών ερωτημάτων
71.
Δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343, το κράτος μέλος οφείλει να διασφαλίζει ότι το πρόσωπο εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, όταν λαμβάνει γνώση της απόφασης αυτής, ειδικότερα όταν συλλαμβάνεται, λαμβάνει επίσης γνώση της δυνατότητας να προσβάλει την απόφαση και του δικαιώματος να ζητήσει νέα δίκη ή να ασκήσει άλλο μέσο ένδικης προστασίας.
72.
Από το γράμμα της διάταξης αυτής προκύπτει κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση ότι ο νομοθέτης της Ένωσης επιβάλλει στο κράτος μέλος συγκεκριμένη υποχρέωση επίτευξης αποτελέσματος, ήτοι να διασφαλίζει ότι το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί απόφαση ερήμην ενημερώνεται για τα δικονομικά του δικαιώματα κατά τον χρόνο που ενημερώνεται για την απόφαση αυτή και, το αργότερο, κατά τον χρόνο εκτέλεσης της εν λόγω απόφασης, ειδικότερα κατά τον χρόνο σύλληψής του σε περίπτωση καταδίκης σε στερητική της ελευθερίας ποινή. Πρόκειται για έναν ελάχιστο κανόνα, ο οποίος αφορά δικονομική αρχή ουσιώδη για τον σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης και του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη του εν λόγω προσώπου, από τον οποίο το κράτος μέλος δεν μπορεί να παρεκκλίνει.
73.
Επομένως, δεν χωρεί, κατά τη γνώμη μου, καμία αμφιβολία ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 αντιτίθεται στο να μην ενημερώνεται, κατά τον χρόνο εκτέλεσης της απόφασης ή κατά τον χρόνο της σύλληψής του, πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ούτε σχετικά με την εν λόγω απόφαση, ούτε σχετικά με τη δυνατότητά του να την προσβάλει, ούτε σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας. Συγκεκριμένα, μια τέτοια κατάσταση έχει ως αποτέλεσμα να στερούνται παντελώς αποτελεσματικότητας τα δικαιώματα υπεράσπισης του προσώπου αυτού και να καθίσταται κενό περιεχομένου το δικαίωμα σε νέα δίκη που κατοχυρώνεται στο άρθρο 9 της εν λόγω οδηγίας.
74.
Αντιθέτως, το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343 δεν έχει ούτε ως αντικείμενο ούτε ως σκοπό να καθορίσει τους λεπτομερείς όρους σχετικά με το εν λόγω καθήκον ενημέρωσης και, ειδικότερα, εκείνους σύμφωνα με τους οποίους ο κατηγορούμενος πρέπει, κατά τον χρόνο εκτέλεσης της ερήμην εκδοθείσας απόφασης ή κατά τον χρόνο της σύλληψής του, να ενημερωθεί, αφενός, για την απόφαση αυτή και, αφετέρου, για το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας.
75.
Κατά τη γνώμη μου, οι ειδικοί αυτοί όροι πρέπει να εκτιμηθούν υπό το πρίσμα των γενικών διατάξεων της οδηγίας 2012/13 σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης των υπόπτων και κατηγορουμένων στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, στην οποία παραπέμπει η αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2016/343 (
41
). Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 25 της οδηγίας 2012/13, η οδηγία αυτή συνδέεται στενά με την οδηγία 2010/64/ΕΕ (
42
), η οποία παρέχει στα πρόσωπα που δεν ομιλούν ή δεν κατανοούν τη γλώσσα της οικείας ποινικής διαδικασίας δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση των πληροφοριών που τους κοινοποιούνται στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής.
76.
Η οδηγία 2012/13, σύμφωνα με το άρθρο 1 αυτής, ορίζει κοινούς ελάχιστους κανόνες σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης των υπόπτων ή κατηγορουμένων για τα δικαιώματά τους στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας και τις εναντίον τους κατηγορίες (
43
). Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το προβλεπόμενο στο εν λόγω άρθρο 1 δικαίωμα αφορά τουλάχιστον δύο διακριτά δικαιώματα (
44
).
77.
Το πρώτο είναι το δικαίωμα των υπόπτων ή κατηγορουμένων να ενημερώνονται «τουλάχιστον» για ορισμένα δικονομικά δικαιώματα, όπως ισχύουν στο εθνικό δίκαιο. Το δικαίωμα αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 3 της οδηγίας 2012/13 και υπό το πρίσμα της συγκεκριμένης διάταξης θα εξετάσω τους λεπτομερείς όρους σχετικά με την τήρηση του δικαιώματος ενημέρωσης για το δικαίωμα σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343.
78.
Το δεύτερο είναι το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 της οδηγίας 2012/13. Υπό το πρίσμα του τελευταίου αυτού άρθρου θα εξετάσω τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ο ερήμην καταδικασθείς πρέπει, κατά τον χρόνο εκτέλεσης της ερήμην εκδοθείσας απόφασης ή κατά τον χρόνο της σύλληψής του, να ενημερώνεται σχετικά με την ως άνω απόφαση.
79.
Προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του κατ’ αυτόν τον τρόπο προβλεπόμενου δικαιώματος ενημέρωσης, το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2012/13 ορίζει ότι ο ύποπτος ή κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του έχει το δικαίωμα προσφυγής, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες στο εθνικό δίκαιο διαδικασίες, κατά της ενδεχόμενης παράλειψης ή άρνησης της αρμόδιας αρχής να παράσχει τις πληροφορίες σύμφωνα με την οδηγία αυτή.
2. Η ενημέρωση σχετικά με την ερήμην εκδοθείσα καταδικαστική απόφαση
80.
Από το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 προκύπτει σαφώς ότι το άρθρο αυτό δεν έχει ούτε ως αντικείμενο ούτε ως σκοπό να καθορίσει τους λεπτομερείς όρους βάσει των οποίων ένα κράτος μέλος οφείλει να διασφαλίσει, κατά την εκτέλεση ερήμην εκδοθείσας απόφασης ή τη σύλληψη προσώπου εις βάρος του οποίου εκδόθηκε η απόφαση αυτή, την ενημέρωση του ως άνω προσώπου σχετικά με την εν λόγω απόφαση. Απαιτώντας από το κράτος μέλος να προβλέψει ότι ο κατηγορούμενος λαμβάνει γνώση των δικονομικών δικαιωμάτων του όταν «λαμβάν[ει] γνώση» της ερήμην εκδοθείσας απόφασης, «ειδικότερα όταν συλλαμβάν[εται]», ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θέλησε να επιβάλει στο κράτος μέλος την υποχρέωση να κοινοποιεί αντίγραφο ολόκληρης της απόφασης, στο οποίο θα επισυνάπτεται έγγραφο δικαιωμάτων ακριβώς κατά τον χρόνο εκτέλεσης της εν λόγω απόφασης ή κατά τον χρόνο σύλληψης του κατηγορουμένου.
81.
Οι λεπτομέρειες αυτές πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να καθορίζονται υπό το πρίσμα των κανόνων που αφορούν το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία, οι οποίοι προβλέπονται στο άρθρο 6 της οδηγίας 2012/13, και των κανόνων σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας, οι οποίοι προβλέπονται στο άρθρο 7 της ίδιας οδηγίας.
82.
Με την απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2015, Covaci (
45
), το Δικαστήριο έκρινε ότι, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των άρθρων 2, 3 και 6 της οδηγίας 2012/13, η επίδοση εκδοθείσας κατά τη συνοπτική διαδικασία ποινικής απόφασης, όπως αυτή που προβλέπεται από το γερμανικό δίκαιο, πρέπει να θεωρηθεί ως μια μορφή ενημέρωσης σχετικά με την εις βάρος του ενδιαφερομένου ποινική κατηγορία, με αποτέλεσμα να απαιτείται η τήρηση των απαιτήσεων του εν λόγω άρθρου 6 (
46
). Υπενθυμίζω ότι, κατά το γερμανικό δίκαιο, η εκδιδόμενη κατά τη συνοπτική διαδικασία ποινική απόφαση είναι απόφαση προσωρινής ισχύος που εκδίδεται από δικαστή κατόπιν σχετικού αιτήματος της εισαγγελίας για ελάσσονος σημασίας αξιόποινες πράξεις που δεν απαιτούν τη φυσική παράσταση του κατηγορουμένου. Η εν λόγω απόφαση, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο απλοποιημένης ποινικής διαδικασίας, αποκτά χωρίς ακροαματική διαδικασία ισχύ δεδικασμένου μόλις παρέλθει η προθεσμία προβολής αντιρρήσεων που εκπνέει δύο εβδομάδες μετά την επίδοση της εν λόγω απόφασης, εφόσον χρειαστεί, στους αντικλήτους του κατηγορουμένου (
47
).
83.
Για λόγους παρόμοιους με εκείνους που ανέφερε το Δικαστήριο στην εν λόγω απόφαση, φρονώ ότι η ενημέρωση σχετικά με απόφαση που εκδόθηκε ερήμην, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι ο κατηγορούμενος παραιτήθηκε από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, πρέπει να θεωρηθεί ως μια μορφή γνωστοποίησης της εις βάρος του προσώπου αυτού ποινικής κατηγορίας, οπότε η ενημέρωση αυτή πρέπει να πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 6 της οδηγίας 2012/13.
84.
Αφενός, από το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2012/13 προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης προέβλεψε σαφώς την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας καθ’ όλη τη διάρκεια της ποινικής διαδικασίας, από τις πρώτες υποψίες μέχρι την έκδοση της απόφασης, μετά την εξάντληση, κατά περίπτωση, των ενδίκων μέσων (
48
).
85.
Αφετέρου, στο πλαίσιο διαδικασίας που διεξάγεται ερήμην κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343, η απόφαση εκδίδεται ενώ είναι άγνωστο αν ο κατηγορούμενος θέλησε να παραιτηθεί από το δικαίωμά του να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, με αποτέλεσμα η ενημέρωση αυτή να μπορεί, στην πραγματικότητα, να αποτελέσει την πρώτη ευκαιρία για τον κατηγορούμενο να ενημερωθεί σχετικά με την εναντίον του κατηγορία. Τούτο επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι το πρόσωπο αυτό, αν δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, μπορεί να επιτύχει την επανάληψη της δίκης ή την άσκηση ισοδύναμου μέσου ένδικης προστασίας στο πλαίσιο του οποίου θα μπορέσει να ασκήσει πλήρως τα δικαιώματα υπεράσπισής του, προτού η δικαστική αρχή αποφανθεί εκ νέου επί του βασίμου της κατηγορίας τόσο από πραγματικής όσο και από νομικής απόψεως.
86.
Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 6 της οδηγίας 2012/13, περιλαμβάνει επίσης το δικαίωμα του προσώπου για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμά του να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να ενημερωθεί σχετικά με την απόφαση αυτή.
87.
Βεβαίως, όπως έχει δεχθεί το Δικαστηρίου, η οδηγία 2012/13 δεν ρυθμίζει τις λεπτομέρειες του τρόπου με τον οποίο πρέπει να παρασχεθεί στον κατηγορούμενο η προβλεπόμενη στο άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας ενημέρωση σχετικά με την κατηγορία (
49
). Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής προβλέπει ότι το κράτος μέλος μεριμνά ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να ενημερώνεται άμεσα και δεόντως λεπτομερώς για την αξιόποινη πράξη την οποία φέρεται, ή κατηγορείται, ότι διέπραξε, προκειμένου να διασφαλισθούν ο δίκαιος χαρακτήρας της διαδικασίας και η αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισής του. Η παράγραφος 2 του εν λόγω άρθρου αφορά ειδικώς τον ύποπτο ή τον κατηγορούμενο που συλλαμβάνεται ή κρατείται. Στην περίπτωση αυτή, το κράτος μέλος μεριμνά ώστε ο ύποπτος ή κατηγορούμενος να ενημερώνεται για τους λόγους της σύλληψης ή κράτησής του, συμπεριλαμβανομένης της αξιόποινης πράξης την οποία φέρεται, ή κατηγορείται, ότι διέπραξε. Τέλος, σύμφωνα με την παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου, το κράτος μέλος μεριμνά ώστε το αργότερο με τη διαβίβαση του κατηγορητηρίου στο δικαστήριο να παρέχονται λεπτομερή στοιχεία για την ποινική κατηγορία, συμπεριλαμβανομένης της φύσης και του νομικού χαρακτηρισμού της αξιόποινης πράξης και του είδους της συμμετοχής του κατηγορουμένου.
88.
Λαμβανομένου υπόψη του περιθωρίου εκτίμησης που αναγνωρίζει ο νομοθέτης της Ένωσης στα κράτη μέλη, στα τελευταία εναπόκειται να καθορίσουν, υπό το πρίσμα των χαρακτηριστικών του δικονομικού τους συστήματος, τις λεπτομέρειες του τρόπου με τον οποίο πρέπει να παρασχεθεί στο πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση ενημέρωση σχετικά με την απόφαση αυτή. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει, ωστόσο, ότι οι λεπτομέρειες αυτές δεν πρέπει να θίγουν τον σκοπό που ειδικότερα επιδιώκεται με το άρθρο 6 της οδηγίας 2012/13, ο οποίος συνίσταται, όπως προκύπτει και από την αιτιολογική σκέψη 27 της εν λόγω οδηγίας, στην παροχή στο ως άνω πρόσωπο της δυνατότητας να προετοιμάσει την υπεράσπισή του και στη διασφάλιση του δίκαιου χαρακτήρα της διαδικασίας (
50
).
89.
Στην ιδιαίτερη περίπτωση κατά την οποία ο κατηγορούμενος συλλαμβάνεται σε εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης που εκδόθηκε ερήμην, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, η ενημέρωση που λαμβάνει κατά τη σύλληψή του αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην ενημέρωσή του σχετικά με τους λόγους της σύλληψής του και σχετικά με τις εναντίον του κατηγορίες, κατά την έννοια του άρθρου 6 της οδηγίας 2012/13, καθώς και σχετικά με τα δικονομικά του δικαιώματα.
90.
Ο σκοπός αυτός δεν επιβάλλει, κατά τη γνώμη μου, στο κράτος μέλος, όταν οι αρμόδιες αρχές προβαίνουν στην εκτέλεση της ερήμην εκδοθείσας απόφασης ή στη σύλληψη του κατηγορουμένου, να εκπληρώνουν το καθήκον ενημέρωσης που υπέχουν κοινοποιώντας στον κατηγορούμενο, κατά τον χρόνο της εκτέλεσης της απόφασης ή κατά τον χρόνο της σύλληψης, αντίγραφο ολόκληρης της απόφασης. Μια τέτοια απαίτηση δεν είναι αναγκαία. Η ενημέρωση και μόνο σχετικά με το περιεχόμενο της εν λόγω απόφασης και με το γεγονός ότι η τελευταία εκδόθηκε ερήμην του είναι επαρκής.
91.
Αντιθέτως, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, υπό το πρίσμα του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής, ο ερήμην καταδικασθείς πρέπει να έχει πλήρη γνώση των λόγων για τους οποίους καταδικάστηκε. Επομένως, το κράτος μέλος θα πρέπει να προβλέπει ότι οι αρμόδιες αρχές λαμβάνουν ιδιαίτερη μέριμνα ώστε να τον ειδοποιήσουν ταχέως και επισήμως για την ερήμην του εκδοθείσα καταδικαστική απόφαση, παραδείγματος χάριν μέσω μιας διαδικασίας επίδοσης ή κοινοποίησης (
51
). Συγκεκριμένα, η απόφαση αυτή θα καταστεί εκτελεστή μόνον αφού κοινοποιηθεί επισήμως στο εν λόγω πρόσωπο, μετά την εκπνοή της προθεσμίας για την άσκηση μέσων ένδικης προστασίας η οποία αρχίζει κατ’ αρχήν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας αυτής και αφότου το εν λόγω πρόσωπο παραιτηθεί από το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή δεν του αναγνωριστεί το δικαίωμα αυτό. Επιπλέον, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, από το άρθρο 4α, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (
52
), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (
53
), προκύπτει ότι η εκτελούσα δικαστική αρχή δεν μπορεί να αρνηθεί την εκτέλεση του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης εάν στο εν λόγω ένταλμα αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι θα επιδοθεί στο συγκεκριμένο πρόσωπο αμελλητί, μετά την παράδοσή του, η απόφαση που εκδόθηκε ερήμην του.
92.
Τέλος, προσθέτω ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2012/13, όταν ένα πρόσωπο συλλαμβάνεται και κρατείται σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας, το κράτος μέλος οφείλει να διασφαλίζει ότι του χορηγούνται τα σχετικά με τη συγκεκριμένη υπόθεση έγγραφα τα οποία είναι ουσιώδη για την αποτελεσματική αμφισβήτηση, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, της νομιμότητας της σύλληψης και της κράτησης. Όπως διευκρινίζει δε η οδηγία 2010/64, η καταδικαστική απόφαση ή η «δικαστική απόφαση» συνιστά ουσιώδες έγγραφο το οποίο θα πρέπει να κοινοποιείται, και περαιτέρω να μεταφράζεται, προκειμένου να μπορεί ο καταδικασθείς να ασκήσει τα δικαιώματα υπεράσπισής του και προκειμένου να διασφαλίζεται ο δίκαιος χαρακτήρας της δίκης (
54
).
93.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, εκτιμώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 έχει την έννοια ότι, στην περίπτωση κατά την οποία οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους προβαίνουν στην εκτέλεση ερήμην εκδοθείσας απόφασης ή στη σύλληψη προσώπου για το οποίο έχει εκδοθεί η απόφαση αυτή, οι εν λόγω αρχές οφείλουν να ενημερώνουν το πρόσωπο αυτό για την κατηγορία που απαγγέλθηκε εναντίον του, συμπεριλαμβανομένων των λόγων της καταδίκης του, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 6, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 2012/13. Η τήρηση της απαίτησης αυτής δεν συνεπάγεται υποχρέωση του κράτους μέλους να προβλέπει την κοινοποίηση στο εν λόγω πρόσωπο, κατά τον χρόνο της ως άνω εκτέλεσης ή σύλληψης, αντιγράφου ολόκληρης της απόφασης.
3. Ενημέρωση σχετικά με το δικαίωμα σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας
94.
Υπενθυμίζω ότι, με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει τους λεπτομερείς όρους που αφορούν την τήρηση του προβλεπόμενου στο άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343 δικαιώματος ενημέρωσης του ενδιαφερομένου σχετικά με το δικαίωμά του να ζητήσει νέα δίκη ή να ασκήσει άλλο μέσο ένδικης προστασίας.
95.
Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται κατά πόσον το βουλγαρικό δικονομικό σύστημα συνάδει με τις αρχές που διατύπωσε το Δικαστήριο με την απόφαση VB I. Συγκεκριμένα, στην εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε ότι «η επιλογή του τρόπου με τον οποίο οι πληροφορίες [σχετικά με το δικαίωμα σε νέα δίκη και τη δυνατότητα προσβολής της ερήμην εκδοθείσας απόφασης] πρέπει να τίθενται στη διάθεση των ενδιαφερομένων αφήνεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών, υπό τον όρο ότι γνωστοποιούνται στον ενδιαφερόμενο κατά το χρονικό σημείο που αυτός λαμβάνει γνώση της επίμαχης απόφασης» (
55
). Ωστόσο, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, στο βουλγαρικό δικονομικό σύστημα, οι αρμόδιες αρχές αποφαίνονται επί της ύπαρξης του δικαιώματος σε νέα δίκη μετά το πέρας της εξέτασης αίτησης επανάληψης της ποινικής διαδικασίας την οποία πρέπει να υποβάλει ο ερήμην καταδικασθείς.
96.
Στην απόφαση VB I, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343 δεν καθορίζει επακριβώς τον τρόπο με τον οποίο ενημερώνεται ο ερήμην καταδικασθείς σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άσκηση άλλου μέσου ένδικης προστασίας (
56
). Μόνο η αιτιολογική σκέψη 39 της οδηγίας 2016/343 διευκρινίζει ότι οι εν λόγω πληροφορίες πρέπει να παρέχονται είτε γραπτώς είτε προφορικώς, υπό τον όρο, στην τελευταία περίπτωση, ότι σημειώνεται το γεγονός ότι παρασχέθηκαν σύμφωνα με τη διαδικασία καταχώρισης που προβλέπει η εθνική νομοθεσία (
57
).
97.
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, πρέπει, κατ’ αρχάς, να γίνει παραπομπή στις διατάξεις της οδηγίας 2012/13. Συγκεκριμένα, στο μέτρο που το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με το δικαίωμα σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας συνιστά δικονομικό δικαίωμα, το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343 πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των γενικών διατάξεων των άρθρων 3 και 4 της οδηγίας 2012/13.
98.
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2012/13 απαιτεί τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν την άμεση ενημέρωση «όσον αφορά τουλάχιστον τα [διαλαμβανόμενα στα στοιχεία αʹ έως εʹ] δικονομικά δικαιώματα, όπως ισχύουν δυνάμει του εθνικού τους δικαίου, προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματική άσκησή τους» (
58
). Η εν λόγω διάταξη απαριθμεί ορισμένα δικονομικά δικαιώματα τα οποία περιλαμβάνουν το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο· τυχόν δικαίωμα παροχής νομικών συμβουλών δωρεάν και τις σχετικές προϋποθέσεις τέτοιας παροχής νομικών συμβουλών· το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία· το δικαίωμα διερμηνείας και μετάφρασης, καθώς και το δικαίωμα σιωπής. Όπως μαρτυρεί η χρήση του όρου «τουλάχιστον», ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θέλησε να περιορίσει τα δικονομικά δικαιώματα για τα οποία πρέπει να ενημερώνονται οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι, δεδομένου ότι η οδηγία αυτή εφαρμόζεται εξάλλου μέχρι την έκδοση αμετάκλητης απόφασης. Επιπλέον, από την αιτιολογική σκέψη 20 της οδηγίας προκύπτει ότι οι κανόνες αυτοί ισχύουν «με την επιφύλαξη ενημέρωσης που παρέχεται σχετικά με άλλα δικονομικά δικαιώματα τα οποία απορρέουν από τον Χάρτη, την ΕΣΔΑ, το εθνικό δίκαιο και το ισχύον δίκαιο της Ένωσης».
99.
Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2012/13, η εν λόγω ενημέρωση πρέπει να παρέχεται «άμεσα» στον ύποπτο ή κατηγορούμενο σε απλή και κατανοητή γλώσσα, είτε προφορικώς είτε εγγράφως (
59
). Κατά τη σύλληψη ή τη θέση υπό κράτηση του προσώπου αυτού, το άρθρο 4 της οδηγίας 2012/13 απαιτεί από το κράτος μέλος να εξασφαλίζει την άμεση κοινοποίηση στο εν λόγω πρόσωπο εγγράφου των δικονομικών δικαιωμάτων του, ως ισχύουν σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο. Το έγγραφο αυτό πρέπει να συντάσσεται σε απλή και κατανοητή γλώσσα, την οποία να κατανοεί ο ενδιαφερόμενος. Πρέπει να περιλαμβάνει τις πληροφορίες σχετικά με τα δικονομικά δικαιώματα που διαλαμβάνονται στο άρθρο 3 της οδηγίας 2012/13, η απαρίθμηση των οποίων δεν είναι εξαντλητική, και τα δικαιώματα που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφοι 2 και 3, της οδηγίας, όπως το δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας, καθώς και βασικές πληροφορίες σχετικά με τις εκ του εθνικού δικαίου προβλεπόμενες δυνατότητες, μεταξύ άλλων, προσβολής του νόμιμου χαρακτήρα της σύλληψης. Στην περίπτωση κατά την οποία οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους προβαίνουν στη σύλληψη του κατηγορουμένου, σε εκτέλεση ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής απόφασης, φρονώ ότι το εν λόγω έγγραφο δικαιωμάτων μπορεί να περιλαμβάνει το δικαίωμα σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας (
60
).
100.
Όσον αφορά, δεύτερον, το περιεχόμενο της ενημέρωσης που πρέπει να παρασχεθεί, φρονώ ότι πρέπει να εκτιμηθεί, αφενός, υπό το πρίσμα των ιδιαιτεροτήτων της οικείας εθνικής διαδικασίας και, αφετέρου, υπό το πρίσμα του σκοπού του άρθρου 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343, ο οποίος συνίσταται στη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας των δικαιωμάτων υπεράσπισης του κατηγορουμένου και του δικαιώματός του σε νέα δίκη που κατοχυρώνεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343.
101.
Συγκεκριμένα, επισήμανα ήδη ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δεν θέλησε να επιβάλει ένα ενιαίο δικονομικό σύστημα στο πλαίσιο του οποίου το κράτος μέλος θα ήταν υποχρεωμένο να προβλέπει την ανάγκη διεξαγωγής νέας δίκης κατά το στάδιο της έκδοσης ερήμην απόφασης. Εξάλλου, στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2012/13 αναφέρεται ρητώς ότι τα κράτη μέλη ενημερώνουν τον κατηγορούμενο σχετικά με τα δικονομικά του δικαιώματα «όπως ισχύουν δυνάμει του εθνικού τους δικαίου». Τούτο συνεπάγεται, στο πλαίσιο ενός δικονομικού συστήματος όπως το επίμαχο, ότι το έγγραφο δικαιωμάτων ενημερώνει τον ερήμην καταδικασθέντα για τη διαδικασία που τίθεται στη διάθεσή του προκειμένου να μπορέσει να ζητήσει, σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343, τη διεξαγωγή νέας δίκης.
102.
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο 15, παράγραφος 3, του NPK τού παρέχει επαρκή νομική βάση ώστε να μπορέσει να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο κατηγορούμενος ενημερώνεται για τα δικονομικά δικαιώματά του σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343. Υπό τις συνθήκες αυτές, ουδέν εμποδίζει, κατά τη γνώμη μου, το αιτούν δικαστήριο να προσδιορίσει, στην απόφαση που εκδίδει ερήμην, τον τρόπο με τον οποίο ο κατηγορούμενος μπορεί να ζητήσει νέα δίκη ή να ασκήσει άλλο μέσο ένδικης προστασίας υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 9 της εν λόγω οδηγίας.
103.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω στοιχείων, φρονώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2016/343 έχει την έννοια ότι, στην περίπτωση κατά την οποία οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους προβαίνουν στην εκτέλεση απόφασης ή στη σύλληψη προσώπου εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί ερήμην καταδικαστική απόφαση, οι αρχές αυτές υποχρεούνται, μέσω του κατά το άρθρο 4 της οδηγίας 2012/13 εγγράφου δικαιωμάτων, να ενημερώνουν το πρόσωπο αυτό για το ενδεχόμενο δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας, όπως ισχύει δυνάμει του εθνικού δικαίου.
104.
Σε ένα δικονομικό σύστημα όπως το επίμαχο, το οποίο καθιερώνει διαδικασία δυνάμει της οποίας το πρόσωπο αυτό οφείλει, για την αναγνώριση του δικαιώματος σε νέα δίκη που προβλέπεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343, να υποβάλει προηγουμένως αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας ενώπιον της αρμόδιας δικαστικής αρχής, το άρθρο 8, παράγραφος 4, της ίδιας οδηγίας απαιτεί η εν λόγω διαδικασία να μνημονεύεται στο ως άνω έγγραφο δικαιωμάτων.
Γ.
Ο τύπος και το περιεχόμενο των μέσων ένδικης προστασίας που είναι διαθέσιμα κατόπιν ερήμην εκδοθείσας απόφασης (πέμπτο και έκτο προδικαστικό ερώτημα)
105.
Με το πέμπτο και το έκτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 έχει την έννοια ότι το πρόσωπο για το οποίο εκδόθηκε ερήμην απόφαση πρέπει να απολαύει δύο διακριτών μέσων ένδικης προστασίας, εκ των οποίων το ένα παρέχει τη δυνατότητα άσκησης έφεσης κατά της απόφασης αυτής και το άλλο παρέχει δικαίωμα σε νέα δίκη ή δικαίωμα άσκησης άλλου μέσου ένδικης προστασίας σύμφωνα με το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας.
106.
Υπενθυμίζω ότι το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 απαιτεί το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, όταν λαμβάνει γνώση της απόφασης αυτής, να λαμβάνει επίσης γνώση της «δυνατότητας να προσβάλ[ει] την [εν λόγω] απόφαση και του δικαιώματός [του] να ζητήσει νέα δίκη ή να ασκήσ[ει] άλλο μέσο ένδικης προστασίας», το οποίο επιτρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας αυτής, «[την επί της ουσίας επανεξέταση] της υπόθεσης […] και […] ενδέχεται να οδηγήσει σε ανατροπή της αρχικής απόφασης».
107.
Από το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 και, ειδικότερα, από τη χρήση του συμπλεκτικού συνδέσμου «ή» προκύπτει ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, χωρίς να πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, έχει τη δυνατότητα να προσβάλει την απόφαση αυτή είτε ζητώντας νέα δίκη είτε ασκώντας άλλο μέσο ένδικης προστασίας.
108.
Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (
61
), πρέπει να παρέχεται στον ενδιαφερόμενο η δυνατότητα να ζητήσει την επανάληψη της δίκης ή την άσκηση ισοδύναμου μέσου ένδικης προστασίας που οδηγεί σε επανεξέταση της ουσίας της υπόθεσης παρουσία του ιδίου. Το περιεχόμενο της νέας αυτής διαδικασίας ορίζεται ρητώς στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343. Ο νομοθέτης της Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη συγκεκριμένες και σαφείς υποχρεώσεις. Απαιτεί από τα κράτη μέλη είτε να προβλέψουν την επανάληψη της δίκης είτε να θεσπίσουν διαδικασία η οποία να επιτρέπει την επί της ουσίας επανεξέταση της υπόθεσης, περιλαμβανομένης της εξέτασης νέων αποδεικτικών στοιχείων, και η οποία να καθιστά δυνατή την ανατροπή της αρχικής απόφασης. Επιπλέον, ο νομοθέτης της Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι ο κατηγορούμενος θα έχει, στο πλαίσιο της νέας αυτής δίκης ή του νέου αυτού μέσου ένδικης προστασίας, το δικαίωμα να παρίσταται και να συμμετέχει ουσιαστικά στη συνακόλουθη δίκη, σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο, καθώς και ότι θα μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματα υπεράσπισής του.
109.
Όπως επισήμανα ήδη με τις προτάσεις μου στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η ως άνω απόφαση (
62
), ο νομοθέτης της Ένωσης ενσωματώνει στην εν λόγω διάταξη τις βασικές απαιτήσεις της νέας δίκης που διατύπωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (
63
). Συγκεκριμένα, κατά το ΕΔΔΑ επιβάλλεται να παρέχεται υπέρ του κατηγορουμένου η δυνατότητα εκ νέου εκτίμησης του βασίμου των κατηγοριών που του απαγγέλθηκαν, τόσο από πραγματικής όσο και από νομικής απόψεως, από δικαστήριο «που διαθέτει πλήρη δικαιοδοσία» και συνεδριάζει παρόντος του κατηγορουμένου (
64
), παρέχοντάς του όλες τις εγγυήσεις της δίκαιης δίκης που προβλέπονται στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ. Υπενθυμίζω, ωστόσο, ότι το ΕΔΔΑ αναγνωρίζει στα συμβαλλόμενα κράτη «μεγάλη ελευθερία όσον αφορά την επιλογή των μέσων με τα οποία τα δικαιοδοτικά συστήματά τους θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του [εν λόγω άρθρου]», εφόσον «τα παρεχόμενα από το εσωτερικό δίκαιο μέσα αποδεικνύονται αποτελεσματικά εάν ο κατηγορούμενος δεν παραιτήθηκε από το δικαίωμά του να εμφανισθεί ενώπιον του δικαστηρίου και να υπερασπιστεί τον εαυτό του ούτε είχε την πρόθεση να φυγοδικήσει» (
65
).
110.
Υπενθυμίζω επίσης ότι, ομοίως, η οδηγία 2016/343 δεν προβαίνει σε εξαντλητική εναρμόνιση της ποινικής διαδικασίας. Δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια ως προς τον καθορισμό του συστήματος μέσων ένδικης προστασίας και διαδικασιών που διασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης του προσώπου για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, υπό τον όρο, αφενός, ότι τα ανωτέρω μέσα ένδικης προστασίας δεν είναι λιγότερο ευνοϊκά από εκείνα που διέπουν παρόμοιες καταστάσεις υπαγόμενες στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και, αφετέρου, ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας).
111.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω εκτιμήσεων, το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343 έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν ότι το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί του δικαιώματός του να παραστεί στη δίκη ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, μπορεί να ασκήσει δύο διακριτά μέσα ένδικης προστασίας τα οποία του παρέχουν τη δυνατότητα να προσβάλει την απόφαση αυτή, είτε με επανάληψη της δίκης είτε με άσκηση ισοδύναμου μέσου ένδικης προστασίας το οποίο συνεπάγεται την εκ νέου εξέταση, παρουσία του, της ουσίας της υπόθεσης σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας αυτής.
V. Πρόταση
112.
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Sofiyski gradski sad (πλημμελειοδικείο Σόφιας, Βουλγαρία) ως εξής:
1)
Το άρθρο 8, παράγραφος 4, και το άρθρο 9 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/343 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας,
έχουν την έννοια ότι:
εφαρμόζονται σε πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην αθωωτική απόφαση.
2)
Το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2016/343
έχει την έννοια ότι:
–
όσον αφορά την εξέταση της τήρησης των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής και την αναγνώριση δικαιώματος σε νέα δίκη κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας,
α)
η δικαστική αρχή που αποφαίνεται επί της ουσίας της κατηγορίας κατά του κατηγορουμένου μπορεί, σύμφωνα με το εθνικό δικονομικό σύστημα, να εξακριβώνει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές και, σε αντίθετη περίπτωση, να ενημερώνει τον κατηγορούμενο, με την ερήμην εκδοθείσα απόφαση, σχετικά με τη δυνατότητά του να προσβάλει την απόφαση αυτή και σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη·
β)
η ως άνω δικαστική αρχή υπέχει υποχρέωση ακρόασης τόσο του εισαγγελέα όσο και του συνηγόρου στο πλαίσιο της εξέτασης αυτής·
γ)
το κράτος μέλος μπορεί να θεσπίσει διαδικασία που να απαιτεί από το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, να υποβάλει, ενώπιον της αρμόδιας δικαστικής αρχής, αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας αυτής διασφαλίζουν το δικαίωμα παράστασης του εν λόγω προσώπου στη δίκη του και την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισής του.
Ρύθμιση σύμφωνα με την οποία η διαδικασία αυτή δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα και η οποία απαιτεί, επιπλέον, την αυτοπρόσωπη εμφάνιση του ερήμην καταδικασθέντος σε στερητική της ελευθερίας ποινή δεν συνάδει προς τις αρχές αυτές.
–
Όσον αφορά τις λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο ενημέρωσης του προσώπου για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην καταδικαστική απόφαση, ενώ δεν είχε αποδειχθεί, υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να εμφανιστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του,
α)
αντιτίθεται στο να μην ενημερώνεται το εν λόγω πρόσωπο, κατά τον χρόνο της σύλληψής του, ούτε σχετικά με την εν λόγω απόφαση, ούτε σχετικά με τη δυνατότητά του να την προσβάλει, ούτε σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας·
β)
απαιτεί από το κράτος μέλος να ενημερώνει το εν λόγω πρόσωπο για τους λόγους της σύλληψής του, σύμφωνα με το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την ποινική κατηγορία του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και του άρθρου 6, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 2012/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2012, σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών. Η τήρηση της απαίτησης αυτής δεν συνεπάγεται υποχρέωση του κράτους μέλους να του κοινοποιήσει αντίγραφο ολόκληρης της εν λόγω απόφασης κατά τη σύλληψή του·
γ)
απαιτεί από το κράτος μέλος να ενημερώνει, μέσω του εγγράφου δικαιωμάτων του άρθρου 4 της οδηγίας 2012/13, το εν λόγω πρόσωπο σχετικά με το δικαίωμά του σε νέα δίκη ή σε άλλο μέσο ένδικης προστασίας, όπως ισχύει σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο·
δ)
στο πλαίσιο ενός δικονομικού συστήματος το οποίο καθιερώνει διαδικασία δυνάμει της οποίας το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί ερήμην απόφαση οφείλει, για τους σκοπούς της αναγνώρισης του δικαιώματος σε νέα δίκη που προβλέπεται στο άρθρο 9 της οδηγίας 2016/343, να υποβάλει προηγουμένως στην αρμόδια δικαστική αρχή αίτηση επανάληψης της ποινικής διαδικασίας, απαιτεί το εν λόγω έγγραφο δικαιωμάτων να αναφέρει τη διαδικασία αυτή.
–
Όσον αφορά τον τύπο και το περιεχόμενο των μέσων ένδικης προστασίας που είναι διαθέσιμα κατόπιν ερήμην εκδοθείσας απόφασης, το πρόσωπο για το οποίο έχει εκδοθεί η απόφαση αυτή, ενώ δεν είχε αποδειχθεί, υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2016/343, ότι είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα να παραστεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, πρέπει να έχει στη διάθεσή του δύο διακριτά μέσα ένδικης προστασίας τα οποία να του παρέχουν τη δυνατότητα να προσβάλει την απόφαση αυτή είτε με επανάληψη της δίκης είτε με άσκηση ισοδύναμου μέσου ένδικης προστασίας το οποίο συνεπάγεται την εκ νέου εξέταση, παρουσία του, της ουσίας της υπόθεσης σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας αυτής.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	ΕΕ 2016, L 65, σ. 1.
(
3
)	C‑430/22 και C‑468/22, στο εξής: απόφαση VB I, EU:C:2023:458.
(
4
)	Βλ. απόφαση VB I (σκέψη 30).
(
5
)	ΕΕ 2012, L 142, σ. 1.
(
6
)	Τα πραγματικά περιστατικά είναι πανομοιότυπα με εκείνα που εξέθεσε το Δικαστήριο στην απόφαση VB I.
(
7
)	Βλ. απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:401, σκέψεις 25 και 36).
(
8
)	Βλ. αιτιολογικές σκέψεις 2, 4 και 10 της οδηγίας 2016/343 και, ενδεικτικώς, απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2017, Ardic (C‑571/17 PPU, EU:C:2017:1026), σχετικά με την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης εκδοθέντος εις βάρος προσώπου το οποίο καταδικάστηκε τελεσίδικα σε στερητική της ελευθερίας ποινή κατόπιν διαδικασίας που διεξήχθη ερήμην του.
(
9
)	Βλ., ενδεικτικά, εκκρεμή υπόθεση Khuzdar (C‑95/24).
(
10
)	Η δε αιτιολογική σκέψη 35 της οδηγίας 2016/343 διευκρινίζει ότι το δικαίωμα παράστασης των υπόπτων και των κατηγορουμένων στη δίκη τους δεν είναι απόλυτο και ότι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι θα πρέπει να μπορούν, ρητώς ή σιωπηρώς αλλά κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση, να παραιτηθούν από το δικαίωμα αυτό [βλ. απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:401, σκέψη 26), η οποία αφορά το κατά πόσον ο φυγόδικος μπορεί να έχει δικαίωμα σε νέα δίκη].
(
11
)	Όσον αφορά την ερμηνεία των άρθρων 8 και 9 της οδηγίας 2016/343, βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:26).
(
12
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
13
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
14
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
15
)	Βλ. σημείο 40 της αιτιολογικής έκθεσης της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ενίσχυση ορισμένων πτυχών του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος παράστασης του κατηγορουμένου στη δίκη του στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας [COM(2013) 821 final], καθώς και αιτιολογική σκέψη 23, η οποία διευκρινίζει ότι «[υ]πό κάποιους σαφώς καθορισμένους όρους που εξασφαλίζουν την αποτελεσματική συμμόρφωση με το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, θα πρέπει να είναι δυνατόν μία δίκη που οδηγεί σε καταδικαστική ή αθωωτική απόφαση να διεξάγεται ερήμην του υπόπτου ή κατηγορουμένου».
(
16
)	Βλ. αιτιολογική σκέψη 33 της οδηγίας 2016/343.
(
17
)	Στο πλαίσιο αυτό, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει εξάλλου ότι η παρουσία του κατηγορουμένου στη δίκη του είναι κεφαλαιώδους σημασίας τόσο λόγω του δικαιώματος ακρόασης όσο και λόγω της ανάγκης ελέγχου της ακρίβειας των ισχυρισμών του και αντιπαράθεσής τους με τους ισχυρισμούς του θύματος, του οποίου τα συμφέροντα πρέπει επίσης να προστατευθούν, καθώς και των μαρτύρων [βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 23ης Μαΐου 2000, Van Pelt κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2000:0523JUD003107096, § 66)].
(
18
)	Βλ. αποφάσεις της 13ης Φεβρουαρίου 2020, Spetsializirana prokuratura (Ερημοδικία) (C‑688/18, EU:C:2020:94, σκέψη 30 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 15ης Σεπτεμβρίου 2022, HN (Δίκη κατηγορουμένου που απομακρύνθηκε από την επικράτεια) (C‑420/20, EU:C:2022:679, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
19
)	Βλ. απόφαση της 30ής Μαρτίου 2023, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Αναστολή της προθεσμίας μεταφοράς κατά την κατ’ έφεση δίκη) (C‑556/21, EU:C:2023:272, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
20
)	Στο εξής: Χάρτης.
(
21
)	Υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, στο εξής: ΕΣΔΑ.
(
22
)	Ομοίως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει ότι η ΕΣΔΑ καταλείπει στα συμβαλλόμενα κράτη μεγάλη ελευθερία όσον αφορά την επιλογή των μέσων με τα οποία τα δικαιοδοτικά συστήματά τους θα μπορέσουν να εκπληρώσουν τις απαιτήσεις του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ, υπό την προϋπόθεση, εντούτοις, ότι τα παρεχόμενα από το εσωτερικό δίκαιο μέσα αποδεικνύονται αποτελεσματικά εάν ο κατηγορούμενος δεν παραιτήθηκε από το δικαίωμά του να εμφανισθεί ενώπιον του δικαστηρίου και να υπερασπιστεί τον εαυτό του ούτε είχε την πρόθεση να φυγοδικήσει [βλ., ενδεικτικά, απόφαση του ΕΔΔΑ της 14ης Ιουνίου 2001, Medenica κατά Ελβετίας (CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, § 55)].
(
23
)	Βλ. απόφαση της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság κ.λπ. (C‑159/21, EU:C:2022:708, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
24
)	Βλ. απόφαση της 17ης Ιουλίου 2014, Sánchez Morcillo και Abril García (C‑169/14, EU:C:2014:2099, σκέψη 49).
(
25
)	Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει ότι το δικαίωμα κάθε κατηγορουμένου να τύχει αποτελεσματικής υπεράσπισης από δικηγόρο, εν ανάγκη διοριζόμενο αυτεπαγγέλτως, περιλαμβάνεται στα θεμελιώδη στοιχεία της δίκαιης δίκης και ότι ο κατηγορούμενος δεν μπορεί να απολέσει το δικαίωμα αυτό απλώς και μόνον επειδή δεν παρέστη στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Εκτιμά ότι είναι κεφαλαιώδους σημασίας για τον δίκαιο χαρακτήρα του ποινικού συστήματος το να μη συνεπάγεται παρέκκλιση από το δικαίωμα εκπροσώπησης από συνήγορο η απουσία του κατηγορουμένου από τη δίκη του και το να τυγχάνει ο κατηγορούμενος κατάλληλης υπεράσπισης τόσο σε πρώτο όσο και σε δεύτερο βαθμό [αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 21ης Ιανουαρίου 1999, Van Geyseghem κατά Βελγίου (CE:ECHR:1999:0121JUD002610395, § 34)· της 13ης Φεβρουαρίου 2001, Krombach κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2001:0213JUD002973196, § 89), και της 1ης Μαρτίου 2006, Sejdovic κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100, § 91)].
(
26
)	Κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, πρέπει να συνεκτιμώνται οι ιδιαιτερότητες και η φύση της επίμαχης διαδικασίας, η σημασία της στο συνολικό πλαίσιο της δίκης, ο τρόπος με τον οποίο εκτέθηκαν τα συμφέροντα του ενδιαφερομένου και ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να προστατευθούν, υπό το πρίσμα του ζητήματος που πρέπει να επιλυθεί και της σημασίας του για τον ενδιαφερόμενο [βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 25ης Μαρτίου 1998, Belziuk κατά Πολωνίας (CE:ECHR:1998:0325JUD002310393, § 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)].
(
27
)	Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, σύμφωνα με τη βουλγαρική νομοθεσία, η προθεσμία άσκησης έφεσης κατά ερήμην εκδοθείσας καταδικαστικής απόφασης είναι μόνο δεκαπέντε ημέρες και τρέχει, αδιαλείπτως, από την ημερομηνία της καταδίκης, ακόμη και αν ο κατηγορούμενος δεν μπόρεσε να λάβει γνώση της εν λόγω καταδικαστικής απόφασης.
(
28
)	Ούτε από το παρατιθέμενο εθνικό νομικό πλαίσιο ούτε από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει αν ο ερήμην καταδικασθείς θα μπορούσε να εκπροσωπηθεί από δικηγόρο.
(
29
)	Βλ. απόφαση της 19ης Μαΐου 2022, Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:401, σκέψη 37).
(
30
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 19ης Δεκεμβρίου 1989, Kamasinski κατά Αυστρίας (CE:ECHR:1989:1219JUD000978382, § 74).
(
31
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 23ης Νοεμβρίου 1993, Poitrimol κατά Γαλλίας (CE:ECHR:1993:1123JUD001403288, § 35).
(
32
)	Συγκεκριμένα, στις αιτιολογικές σκέψεις 11, 13, 27, 45, 47 και 48 της οδηγίας 2016/343, ο νομοθέτης της Ένωσης εξέφρασε σαφώς τη βούλησή του να ενισχύσει και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη στο πλαίσιο των ποινικών διαδικασιών ενσωματώνοντας, στο δίκαιο της Ένωσης, τη νομολογία που διαμόρφωσε το ΕΔΔΑ σχετικά με την τήρηση του άρθρου 6, παράγραφος 1, ΕΣΔΑ [πρβλ. απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2020, Spetsializirana prokuratura (Ερημοδικία) (C‑688/18, EU:C:2020:94, σκέψεις 34 και 35)].
(
33
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 13ης Φεβρουαρίου 2001, Krombach κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2001:0213JUD002973196, § 84 και 90), σχετικά με το άρθρο 630 του γαλλικού κώδικα ποινικής δικονομίας, το οποίο προέβλεπε απόλυτη απαγόρευση εκπροσώπησης του ερημοδικούντα από δικηγόρο, απαγόρευση από την οποία το cour d’assises (κακουργιοδικείο) δικάζοντας ερήμην αυτού δεν είχε τη δυνατότητα να παρεκκλίνει.
(
34
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 12ης Φεβρουαρίου 2015, Sanader κατά Κροατίας (CE:ECHR:2015:0212JUD006640812, § 80 επ.).
(
35
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 13ης Φεβρουαρίου 2001, Krombach κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2001:0213JUD002973196, § 87).
(
36
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 14ης Δεκεμβρίου 1999, Khalfaoui κατά Γαλλίας (CE:ECHR:1999:1214JUD003479197, § 44), στο εξής: απόφαση Khalfaoui κατά Γαλλίας.
(
37
)	Βλ. απόφαση Khalfaoui κατά Γαλλίας (§ 49).
(
38
)	Απόφαση Khalfaoui κατά Γαλλίας (§ 47).
(
39
)	Απόφαση Khalfaoui κατά Γαλλίας (§ 40).
(
40
)	Απόφαση Khalfaoui κατά Γαλλίας (§ 40).
(
41
)	Για τη συνολική προσέγγιση της σχέσης μεταξύ των οδηγιών 2016/343, 2012/13 και 2010/64, βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Pikamäe στην υπόθεση IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής) (C‑564/19, EU:C:2021:292, σημείο 60).
(
42
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση κατά την ποινική διαδικασία (ΕΕ 2010, L 280, σ. 26).
(
43
)	Πρβλ. αιτιολογικές σκέψεις 10 και 14 της οδηγίας 2012/13, καθώς και απόφαση της 13ης Ιουνίου 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, σκέψη 34).
(
44
)	Απόφαση της 13ης Ιουνίου 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
45
)	C‑216/14, EU:C:2015:686.
(
46
)	Βλ. απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2015, Covaci (C‑216/14, EU:C:2015:686, σκέψη 61).
(
47
)	Βλ. απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2015, Covaci (C‑216/14, EU:C:2015:686, σκέψη 20).
(
48
)	Το συγκεκριμένο άρθρο ορίζει τα εξής: «Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται από τη στιγμή που ένα πρόσωπο ενημερώνεται από τις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους, ότι θεωρείται ύποπτο ή κατηγορείται για την τέλεση αξιόποινης πράξης μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ήτοι τον τελικό προσδιορισμό του εάν ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος έχει τελέσει την αξιόποινη πράξη, συμπεριλαμβανομένης, κατά περίπτωση, της επιμέτρησης της ποινής και της εκδίκασης τυχόν [ενδίκου μέσου]».
(
49
)	Βλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
50
)	Απόφαση της 13ης Ιουνίου 2019, Moro (C‑646/17, EU:C:2019:489, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
51
)	Βλ. υπόθεση στο πλαίσιο της οποίας εκδόθηκε η απόφαση του ΕΔΔΑ επί του παραδεκτού, της 30ής Ιανουαρίου 2007, Pala κατά Γαλλίας (CE:ECHR:2007:0130DEC003338704), στην οποία ο ερήμην καταδικασθείς ενημερώθηκε με συστημένη επιστολή για την κατάθεση της ερήμην καταδικαστικής απόφασης στο δημαρχείο.
(
52
)	ΕΕ 2002, L 190, σ. 1.
(
53
)	ΕΕ 2009, L 81, σ. 24.
(
54
)	Όπως ρητώς αναφέρει η αιτιολογική σκέψη 25 της οδηγίας 2012/13, κατά την ενημέρωση προς τους υπόπτους ή τους κατηγορουμένους βάσει της οδηγίας αυτής, πρέπει να τους διατίθενται, κατά περίπτωση, μετάφραση ή διερμηνεία σε γλώσσα που κατανοούν, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην οδηγία 2010/64. Όπως προκύπτει από το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας, ο νομοθέτης της Ένωσης απαιτεί από τα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε στην περίπτωση που τα ως άνω πρόσωπα δεν κατανοούν τη γλώσσα της σχετικής ποινικής διαδικασίας να παρέχεται, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος, γραπτή και επαρκούς ποιότητας μετάφραση της εν λόγω απόφασης. Μόνον κατ’ εξαίρεση μπορούν τα τελευταία να παρέχουν προφορική μετάφραση ή προφορική περίληψη του εγγράφου αυτού, υπό την επιφύλαξη ωστόσο ότι οι διατυπώσεις αυτές δεν θίγουν τον δίκαιο χαρακτήρα της δίκης.
(
55
)	Απόφαση VB I (σκέψη 30).
(
56
)	Βλ. απόφαση VB I (σκέψη 27).
(
57
)	Βλ. απόφαση VB I (σκέψη 28).
(
58
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
59
)	Όσον αφορά την πρακτική και αποτελεσματική εφαρμογή της υποχρέωσης αυτής, η αιτιολογική σκέψη 38 της εν λόγω οδηγίας αναφέρει ότι μπορεί να επιτευχθεί «με διάφορα μέσα […] όπως η κατάλληλη εκπαίδευση των αρμόδιων αρχών ή η σύνταξη εγγράφου δικαιωμάτων σε απλή και μη τεχνική γλώσσα, ώστε αυτό να είναι εύκολα κατανοητό από μη ειδικό χωρίς γνώσεις ποινικής δικονομίας».
(
60
)	Σύμφωνα με την έκθεση του 2016 του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), «Rights of Suspected and Accused Persons Across the EU: Translation, Interpretation and Information», 26 κράτη μέλη έχουν καταρτίσει έγγραφο δικαιωμάτων, 23 εκ των οποίων διαθέτουν ενιαίο έγγραφο δικαιωμάτων που εκδίδεται από τις αστυνομικές αρχές κατά τον χρόνο σύλληψης του κατηγορουμένου (σημείο 3.3, «Letter of Rights», σ. 69 επ.).
(
61
)	C‑569/20, EU:C:2022:401 (σκέψη 59).
(
62
)	Προτάσεις στην υπόθεση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:26).
(
63
)	Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Spetsializirana prokuratura (Δίκη φυγόδικου) (C‑569/20, EU:C:2022:26, σημείο 43). Επομένως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου απαιτεί, κατά πάγια νομολογία, ο καταδικασθείς in abstentia να έχει στη συνέχεια τη δυνατότητα να ζητήσει να αποφανθεί εκ νέου ένα δικαστήριο, κατόπιν ακροάσεώς του, επί του βασίμου της κατηγορίας από πραγματικής και από νομικής απόψεως, εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι είχε παραιτηθεί του δικαιώματός του να παραστεί στη δίκη και να υπερασπιστεί τον εαυτό του ή ότι είχε την πρόθεση να φυγοδικήσει [βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 1ης Μαρτίου 2006, Sejdovic κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100, § 82)]. Βλ., ενδεικτικά, απόφαση του ΕΔΔΑ της 14ης Ιουνίου 2001, Medenica κατά Ελβετίας (CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, § 55).
(
64
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 12ης Φεβρουαρίου 1985, Colozza κατά Ιταλίας (CE:ECHR:1985:0212JUD000902480, § 31 και 32).
(
65
)	Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της 14ης Ιουνίου 2001, Medenica κατά Ελβετίας (CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, § 55). Βλ., επίσης, απόφαση του ΕΔΔΑ της 12ης Φεβρουαρίου 1985, Colozza κατά Ιταλίας (CE:ECHR:1985:0212JUD000902480, § 30).