62023CJ0629_RES
(Cás C-629/23)
MTÜ Eesti Suurkiskjad
v
Keskkonnaamet
(iarraidh ar réamhrialú ón Riigikohus)
Breithiúnas na Cúirte (an Cúigiú Dlísheomra) an 12 Meitheamh 2025
(Tarchur chun réamhrialú – Gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú – Treoir 92/43/CEE – An chéad fhomhír d’Airteagal 1(i) – Stádas caomhantais speicis – Coincheap – Airteagal 14 – Bearta bainistíochta – Gabháil san fhiántas agus saothrú atá comhoiriúnach le cothabháil nó athchóiriú an speicis ar stádas caomhantais fabhrach – An dara fomhír d’Airteagal 1(i) – Measúnú ar stádas caomhantais fabhrach an speicis lena mbaineann – Coinníollacha carnacha – Canis lupus (Mac tíre) – Aicmiú i gcatagóir ‘i mbaol’ ar ‘liosta dearg’ an Aontais Idirnáisiúnta um Chaomhnú an Dúlra – Speiceas ainmhithe ar cuid de phobal é ina leathnaíonn a raon nádúrtha thar chríoch Bhallstáit – Malartuithe le pobail den speiceas céanna i mBallstáit chomharsanachta nó i dtríú tíortha a chur san áireamh – Airteagal 2(3) – Riachtanais eacnamaíocha, shóisialta agus chultúrtha agus saintréithe réigiúnacha agus áitiúla a chur san áireamh)
Comhshaol – Gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú – Treoir 92/43 – Speicis ainmhíocha ar le leas an Chomhphobail – Bearta bainistíochta – Discréid na mBallstát – Teorainneacha – Speicis a chothabháil ar stádas caomhantais fabhrach – Critéir mheasúnaithe – Leibhéal áitiúil nó náisiúnta agus, i gcás inarb iomchuí, leibhéal trasteorann a chur san áireamh
(Airteagal 191(2) CFAE; Treoir 92/43 ón gComhairle, arna leasú le Treoir 2013/17, aithris 15 agus an chéad fhomhír d’Airteagal 1(i), 2(2), 2(11), 14(1) agus 16 agus Iarscríbhinn V(a))
(féach míreanna 37-48)
Comhshaol – Gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú – Treoir 92/43 – Oibleagáid faireacháin ar stádas caomhantais – Coincheap stádas caomhantais fabhrach – An gá a áirithiú go bhfuil an staid inbhuanaithe – Critéir mheasúnaithe – Leibhéal trasteorann a chur san áireamh
(Treoir 92/43 ón gComhairle, arna leasú le Treoir 2013/17, an dara fomhír d’Airteagal 1(i), 11 agus 14(1))
(féach míreanna 49-66, mír 1 den chuid oibríochtúil)
Comhshaol – Gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú – Treoir 92/43 – Speicis ainmhíocha ar le leas an Chomhphobail – Bearta bainistíochta – Speicis a chothabháil ar stádas caomhantais fabhrach – Critéir mheasúnaithe – Riachtanais eacnamaíocha, shóisialta agus chultúrtha agus saintréithe réigiúnacha agus áitiúla a chur san áireamh – Teorainneacha
(Treoir 92/43 ón gComhairle, arna leasú le Treoir 2013/17, an dara fomhír d’Airteagal 1(i), 2(2), 11 agus 14(1), agus Iarscríbhinn V (a))
(féach míreanna 67-71, mír 2 den chuid oibríochtúil)
Résumé
Maidir le tarchur chun réamhrialú ón Riigikohus (an Chúirt Uachtarach, an Eastóin), rialaíonn an Chúirt ar roinnt ceisteanna a bhaineann le cosaint an mhic tíre (Canis lupus) faoin Treoir maidir le Gnáthóga (
1
) agus, go háirithe, Airteagal 14 (
2
), lena gceadaítear bearta amhail srian ar fhiach, atá údaraithe i bprionsabal san Eastóin (
3
), a ghlacadh i gcás ina bhfuil gá le srian den sórt sin chun an speiceas lena mbaineann a chothabháil ar stádas caomhantais fabhrach.
In 2020, shocraigh údarás inniúil na hEastóine, le hordú, cuóta maidir le fiach mac tíre do shéasúr fiaigh 2020/2021 san Eastóin. Rinne an t-iarratasóir sna príomhimeachtaí, comhlachas um Chosaint an Chomhshaoil de chuid na hEastóine, agóid i gcoinne dhlíthiúlacht an ordaithe sin, ag áitiú go raibh an bonn ar a raibh an t-ordú sin bunaithe, ar dá réir atá stádas caomhantais an mhic tíre fabhrach san Eastóin, mícheart.
I ndáil leis sin, níl aon díospóid ann maidir le stádas caomhantais ‘fabhrach’ phobal Baltach an mhic tíre féin, ar cuid de phobal Eoráiseach an speicis ainmhíoch sin, ina leathnaíonn a raon nádúrtha chun na hEastóine, na Laitvia, na Liotuáine, chuig oirthuaisceart na Polainne agus tríú tíortha comharsanachta áirithe. Mar sin féin, i bhfianaise aicmiú phobal réigiúnach na hEastóine ag Aontas Idirnáisiúnta um Chaomhnú an Dúlra (IUCN), ní féidir a mheas, dar leis an iarratasóir sna príomhimeachtaí, go bhfuil stádas caomhantais den sórt sin ag an bpobal sin.
Ag éisteacht le hachomharc arna dhéanamh ag an bpáirtí sin i gcoinne an chinnidh a chaingean a dhíbhe á éisteacht aici, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 1(i) den Treoir maidir le Gnáthóga a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc ar stádas caomhantais an speicis sin, i gcríoch an Bhallstáit sin, a mheas mar ‘fhabhrach’ de réir bhrí na forála sin tríd é a chur sa chatagóir ‘i mbaol’ de liosta dearg IUCN de phobal speicis ainmhíoch atá i gcríoch Bhallstáit. Ina theannta sin, fiafraíonn an chúirt sin, go bunúsach, an gá Airteagal 1(i) a léiriú sa chaoi go gciallaíonn glacadh beart bainistíochta de bhun Airteagal 14(1) den Treoir sin go bhfuil oibleagáid ann stádas caomhantais fabhrach a áirithiú do phobal an speicis sin atá i láthair ar chríoch an Bhallstáit sin nó an féidir leis an mBallstát sin stádas caomhantais an phobail go léir ina leathnaíonn a raon nádúrtha thar chríoch an Bhallstáit sin a chur san áireamh agus, más amhlaidh, cén chumas agus faoi cén coinníollacha.
Sa chomhthéacs sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur freisin an féidir riachtanais eacnamaíocha, shóisialta agus chultúrtha agus saintréithe réigiúnacha agus áitiúla a chur san áireamh agus measúnú á dhéanamh ar stádas caomhnaithe speicis.
Measúnú na Cúirte Breithiúnais
Ar an gcéad dul síos, tugann an Chúirt dá haire go bhfuil lánrogha na mBallstát a chinneadh an gá bearta a ghlacadh de bhun Airteagal 14(1) den Treoir maidir le Gnáthóga teoranta ag an oibleagáid chun a áirithiú go bhfuil gabháil san fhiántas d’eiseamail speicis agus saothrú na n eiseamal sin comhoiriúnach le stádas caomhantais fabhrach an speicis sin. Go háirithe, i gcás ina bhfuil stádas caomhantais neamhfhabhrach ag speiceas ainmhí, ní mór do na húdaráis inniúla bearta a dhéanamh de réir bhrí na Treorach sin chun feabhas a chur ar stádas caomhantais an speicis lena mbaineann sa chaoi go gcoinneofar a phobail ar stádas fabhrach amach anseo agus ar bhealach inbhuanaithe.
Ní mór stádas caomhantais fabhrach phobal na speiceas lena mbaineann ina raon nádúrtha a bheith ann agus ní mór measúnú a dhéanamh air, ar an gcéad dul síos agus mar is gá, ar an leibhéal áitiúil agus ar an leibhéal náisiúnta. Mura bhfuil stádas caomhantais speicis fabhrach i mBallstát a leathnaíonn a raon nádúrtha ar a chríoch, nó ar a laghad gur féidir, ní féidir leis a fheidhm éiceolaíoch a chomhlíonadh ansin, nó ar a laghad chuig a mhéid iomlán, fiú má tá pobal na speiceas lena mbaineann atá sa Bhallstát sin ina chuid de phobal ar stádas caomhantais fabhrach.
É sin ráite, ní chuireann aicmiú speicis i Liosta Dearg IUCN, agus go sonrach i gcatagóir ‘i mbaol’ ar an leibhéal náisiúnta, bac, dá réir sin, ar stádas caomhantais an speicis sin i gcríoch an Bhallstáit lena mbaineann a mheas mar stádas fabhrach má chomhlíontar na coinníollacha carnacha a leagtar síos sa dara fomhír d’Airteagal 1(i) den Treoir maidir le Gnáthóga.
I ndáil leis sin, beidh speiceas ainmhí, go háirithe an mac tíre, beidh pobail an speicis sin freisin i mBallstáit nó i dtríú tíortha in aice láimhe an Bhallstáit atá ag smaoineamh ar bhearta bainistíochta a ghlacadh faoi Airteagal 14(1) den Treoir maidir le Gnáthóga ábhartha d’fhíorú an Bhallstáit sin an bhfuil stádas caomhantais phobail an speicis sin atá i láthair ar a chríoch fabhrach. Tá a n-ábharthacht ag brath ar mhalartuithe a bheith ann idir na pobail sin, ós rud é go bhféadfadh malartuithe den sórt sin a bheith ina dtionchar, ag gníomhú ar an speiceas, a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do dháileadh agus d’fhlúirse fhadtéarmach an phobail sin laistigh den chríoch sin.
I gcás ina bhfuil cás sásúil ann faoi láthair, i bhfianaise na gcritéar sin, is gá fós a áirithiú go bhfuil an staid sin inbhuanaithe chun cineál fabhrach stádas caomhnaithe speicis a bhunú.
I ndáil leis sin, ní mór a chur san áireamh, go háirithe, ar an gcéad dul síos, aon athrú intuartha a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do mhalartuithe idir an pobal atá sa Bhallstát lena mbaineann agus na pobail eile ar cuid den phobal céanna iad. Ar an dara dul síos, ní mór aird a thabhairt ar an leibhéal cosanta dlíthiúla atá ag na speicis lena mbaineann i mBallstáit chomharsanachta agus i dtríú tíortha. Ar an tríú dul síos, ní mór tábhacht níos mó fós a bheith ag baint leis an gcaidreamh le pobail Stát ina gcuireann na Ballstáit agus na tríú tíortha lena mbaineann ní hamháin rialacha cosanta dlíthiúla inchomparáide i bhfeidhm, ach oibriú i gcomhar le chéile chun na speicis lena mbaineann a chosaint agus a mbearta cosanta a chomhordú, mar shampla, chun barr feabhais a chur ar an malartú idir na pobail lena mbaineann.
Ina theannta sin, d’fhonn a áirithiú go bhfuil tógáil eiseamal de speiceas san fhiántas agus saothrú na n eiseamal sin comhoiriúnach le cothabháil an speicis sin ar stádas caomhantais fabhrach, d’fhéadfadh sé a bheith riachtanach don Bhallstát ina bhfuil pobal mac tíre ar cuid de phobal é a bhfuil a raon nádúrtha lasmuigh den chríoch sin i láthair malartuithe idir pobal an mhic tíre atá sa chríoch sin agus iad siúd atá i mBallstáit chomharsanachta nó i dtríú tíortha a chur san áireamh, faisnéis a roinnt leis an mBallstát sin maidir le gluaiseachtaí trasteorann a thugtar faoi deara in eiseamail den speiceas sin agus maidir leis na bearta bainistíochta a dhéanann na Ballstáit nó na tríú tíortha sin nó a bheartaíonn siad a dhéanamh i leith na bpobal atá i láthair ina gcríocha faoi seach. Ar an gcéad dul síos, is féidir le malartuithe faisnéise den sórt sin measúnú níos cruinne a dhéanamh, ag an mBallstát lena mbaineann, ar mhéid a phobal féin. Ar an taobh eile, d’fhéadfadh go mbeadh gá le faisnéis maidir leis na bearta bainistíochta arna gcur i bhfeidhm nó arna mbeartú ag na Ballstáit ábhartha nó ag tríú tíortha ábhartha chun go mbeidh an Ballstát sin in ann a áirithiú gur féidir a mheas go bhfuil stádas caomhantais fabhrach ag an speiceas lena mbaineann ar a chríoch. Ar deireadh, d’fhéadfadh go mbeadh gá le faisnéis maidir leis na bearta arna gcur i bhfeidhm nó arna mbeartú ag Ballstáit chomharsanachta nó ag tríú tíortha chun a áirithiú go mbeidh na bearta atá beartaithe aige a ghlacadh maidir leis an speiceas sin comhoiriúnach le cothabháil an speicis ar stádas caomhantais fabhrach ar a chríoch.
Ar an dara dul síos, sonraíonn an Chúirt nach féidir brath ar na riachtanais eacnamaíocha, shóisialta agus chultúrtha agus na saintréithe réigiúnacha agus áitiúla dá dtagraítear in Airteagal 2(3) den Treoir maidir le Gnáthóga, nach maolú neamhspleách iad, ar an gcóras ginearálta cosanta a cuireadh i bhfeidhm leis an Treoir sin, chun neamhaird a dhéanamh ar an oibleagáid chun a áirithiú go bhfuil gabháil ainmhithe fiáine de speiceas agus a saothrú ag luí le stádas caomhantais fabhrach an speicis sin, oibleagáid lena gcuirtear teorainn leis an lánrogha atá ag na Ballstáit faoi Airteagal 14 den Treoir sin. Is laistigh de theorainneacha na lánrogha sin amháin atá na Ballstáit údaraithe, i bprionsabal, na riachtanais agus na saintréithe sin a chur san áireamh.
(
1
)	Treoir 92/43/CEE ón gComhairle an 21 Bealtaine 1992 maidir le gnáthóga nádúrtha agus fauna agus flora fiáine a chaomhnú (IO 1992 L 206, lch. 7), arna leasú le Treoir 2013/17/AE ón gComhairle an 13 Bealtaine 2013 (IO 2013 L 158, lch. 193) (‘an Treoir maidir le Gnáthóga’).
(
2
)	Féach Airteagal 14(1) den Treoir maidir le Gnáthóga: ‘Má mheasann na Ballstáit gur gá, i bhfianaise an fhaireachais dá bhforáiltear in Airteagal 11, déanfaidh siad bearta chun a áirithiú go mbeidh gabháil san fhiántas d’eiseamail de speiceas fauna agus flora fiáine a liostaítear in Iarscríbhinn V, agus a saothrú, comhoiriúnach lena gcothabháil ar stádas caomhantais fabhrach.’
(
3
)	Ós rud é go bhfuil líon na mac tíre san Eastóin liostaithe in Iarscríbhinn V(a) a ghabhann leis an Treoir maidir le Gnáthóga agus go bhféadfar, dá bhrí sin, iad a fhiach. Dá bhrí sin, is eisceacht iad na pobail sin ón riail ghinearálta go bhfuil toirmeasc, i bprionsabal, ar fhiach mac tíre faoi Airteagal 12 den Treoir sin, arna léamh i gcomhar le hIarscríbhinn IV(a), a ghabhann léi.