Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Tríú Dlísheomra)
23 Aibreán 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – An Comhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile – Duine a thabhairt suas don Ríocht Aontaithe chun críoch ionchúiseamh coiriúil – Airteagal 524(2) – Airteagal 604(c) – Fíorbhaol go sárófar cearta bunúsacha – Airteagal 625 – Riail na speisialtachta – Airteagal 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Ceart chun leigheas éifeachtach a fháil)
I gCás C‑528/24 [Boothnesse] (i),
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, ón gCúirt Uachtarach (Éire), trí bhreith an 31 Iúil 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 31 Iúil 2024, sna himeachtaí maidir le forghníomhú barántas gabhála arna n‑eisiúint i gcoinne
LQ,
NT,
RM,
idiragraí:
An tAire Dlí agus Cirt,
tugann AN CHÚIRT (an Tríú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: C. Lycourgos (Rapóirtéir), Uachtarán Dlísheomra, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra agus N. Fenger, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: L. Medina,
Cláraitheoir: C. Strömholm, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 11 Meán Fómhair 2025,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        LQ, ag M. Lynn, Abhcóide Sinsir, J. Mulrean, abhcóide, N. Eustace agus P. Hannon, aturnaetha,
–        NT agus RM, ag M. Lynam, Abhcóide Sinsir, R. Prendergast, abhcóide, agus J. Boyle, aturnae,
–        An tAire Dlí agus Cirt agus Éire, M. Browne, an Príomh-Aturnae Stáit, S. Finnegan, A. Joyce agus A. Shanley, i gcáil Gníomhairí, le cúnamh ó S. Clarke, Abhcóide Sinsir, agus ó L. Dockery, abhcóide,
–        an Coimisiún Eorpach, S. Grünheid, H. Leupold, F. Ronkes Agerbeek agus J. Vondung, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 4 Nollaig 2025,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an tarchur chun réamhrialú seo le léiriú ar Airteagal 625 den Chomhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile (IO 2021 L 149 lch. 10, ‘CTC’) arna léamh i gcomhar le hAirteagail 47 go 50 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’).
2        Rinneadh an iarraidh seo i dtaca le ceithre bharántas gabhála a fhorghníomhú in Éirinn, arna n‑eisiúint ag údaráis bhreithiúnacha Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann i gcoinne LQ, NT agus RM chun críoch ionchúiseamh coiriúil.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais
3        Is mar seo a leanas atá aithris 23 de CTC:
‘[De bhrí] go bhféadfar slándáil na Ríochta Aontaithe agus an Aontais [Eorpaigh] a neartú leis an gcomhar idir an Ríocht Aontaithe agus an tAontas a bhaineann le cionta coiriúla a chosc, a imscrúdú, a bhrath nó a ionchúiseamh agus le pionóis choiriúla a fhorghníomhú, lena n‑áirítear coimirciú a dhéanamh in aghaidh bagairtí ar an tslándáil phoiblí agus na bagairtí sin a chosc’.
4        Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 1 de CTC:
‘Bunaítear leis an gComhaontú seo an bunús le haghaidh caidreamh leathan idir na Páirtithe, laistigh de limistéar rathúnais agus dea-chomharsanúlachta arb é is príomhthréith ann dlúthchaidreamh síochánta atá bunaithe ar chomhar, agus neamhspleáchas agus ceannasacht na bPáirtithe á n‑urramú acu.’
5        Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 524 de CTC:
‘1.      Is ar urraim sheanbhunaithe na bPáirtithe agus na mBallstát don daonlathas, don smacht reachta agus do chearta agus saoirsí bunúsacha daoine aonair a chosaint atá an comhar dá bhforáiltear sa Chuid seo bunaithe, lena n‑áirítear mar atá leagtha amach i nDearbhú Uilechoiteann Chearta an Duine agus i [gCoinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’)], agus maidir lena thábhachtaí atá sé na cearta agus na saoirsí bunúsacha sa Choinbhinsiún sin a chur i bhfeidhm ar bhonn intíre.
2.      Ní bheidh d’éifeacht ag aon ní dá bhfuil sa chuid seo go leasófar an oibleagáid cearta bunúsacha agus prionsabail dlí a urramú mar a léirítear, go háirithe, [in ECHR] agus, i gcás an Aontais agus a Bhallstát, [sa Chairt].’
6        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 596 de CTC:
‘Is é is cuspóir don Teideal seo a áirithiú go mbeidh an córas eiseachadta idir na Ballstáit, de pháirt amháin, agus an Ríocht Aontaithe, den pháirt eile, bunaithe ar shásra tugtha suas de bhun barántas gabhála i gcomhréir le téarmaí an Teidil seo.’
7        Foráiltear le hAirteagail 600 agus 601 de CTC, faoi seach, do liosta na bhforas le haghaidh neamhfhorghníomhú sainordaitheach an bharántais gabhála agus na forais eile le neamhfhorghníomhú an bharántais gabhála.
8        Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 604(c) de CTC:
‘Féadfar forghníomhú an bharántais gabhála ag an údarás breithiúnach forghníomhaitheach a chur faoi réir na gcoinníollacha seo a leanas:
[...]
(c)      má tá foras substaintiúil ann lena chreidiúint go bhfuil fíor-riosca ann do chosaint chearta bunúsacha an duine iarrtha, féadfaidh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach, de réir mar is iomchuí, ráthaíochtaí breise a éileamh maidir leis an gcaoi a ndéileáiltear leis an duine iarrtha tar éis é nó í a thabhairt suas sula gcinneann sé an barántas gabhála a fhorghníomhú.’
9        Leagtar amach in Airteagail 606(1) de CTC an fhaisnéis atá le háireamh i mbarántas gabhála arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin.
10      Faoi Airteagal 611(1) de CTC:
‘Má chuireann an duine gafa in iúl go dtoilíonn sé nó sí do thabhairt suas, ní mór an toiliú sin a thabhairt agus, más iomchuí, tréigean sainráite dá theideal do ‘riail na speisialtachta’, dá dtagraítear in Airteagal 625(2) [(‘riail na speisialtachta’)], os comhair an údaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh, i gcomhréir le dlí baile an Stáit fhorghníomhaithigh.’
11      Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 625 de CTC:
‘1.      Féadfaidh an Ríocht Aontaithe agus an tAontas, ag gníomhú dó thar ceann aon cheann dá Bhallstáit, fógra a thabhairt don Choiste Speisialaithe um Fhorfheidhmiú an Dlí agus um Chomhar Breithiúnach go bhfuil sé toimhdithe, i gcaidreamh le Stáit eile a bhfuil feidhm ag an bhfógra céanna maidir leo, go bhfuil toiliú tugtha maidir le hionchúiseamh, pianbhreith nó coinneáil d’fhonn pianbhreith choimeádta nó ordú coinneála a chur i gcrích i leith ciona arna dhéanamh roimh thabhairt suas an duine, seachas an cion ar tugadh suas é nó í mar gheall air, ach amháin go ndéanann an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach a mhalairt a shonrú ina bhreith maidir leis an tabhairt suas i gcás faoi leith.
2.      Ach amháin sna cásanna dá dtagraítear i míreanna 1 agus 3, ní fhéadfar duine a tugadh suas a ionchúiseamh, pianbhreith a chur air nó uirthi ná a shaoirse nó a saoirse a bhaint de nó di ar aon dóigh eile i leith ciona a rinneadh sular tugadh suas é nó í, seachas an cion ar ina leith a rinneadh é nó í a thabhairt suas.
3.      Ní bheidh feidhm ag mír 2 den Airteagal seo sna cásanna seo a leanas:
[...]
(e)      thoiligh an duine go dtabharfaí suas é nó í, i gcás gurb iomchuí ag an am céanna a thréig an duine riail na speisialtachta, i gcomhréir le hAirteagal 611;
[...]
(g)      nuair a thugann an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach a thug suas an duine a thoiliú i gcomhréir le mír 4 den Airteagal seo.
4.      Ní mór iarraidh ar thoiliú a chur faoi bhráid an údaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh, agus an fhaisnéis a luaitear in Airteagal 606(1) ag gabháil léi, mar aon le haistriúchán dá dtagraítear in Airteagal 606(2). Tabharfar an toiliú nuair atá an cion a ndearnadh an iarraidh ina leith faoi réir tabhairt suas i gcomhréir le forálacha an Teidil seo. Diúltófar toiliú ar an bhforas dá dtagraítear sa Teideal seo agus seachas sin ní féidir é a dhiúltú ach amháin ar an bhforas dá dtagraítear in Airteagal 601, nó Airteagal 602(2) [agus Airteagal 603(2). Glacfar an bhreith tráth nach déanaí ná 30 lá tar éis an iarraidh a fháil. Maidir leis na cásanna dá dtagraítear in Airteagal 604, ní mór don Stát eisiúna na ráthaíochtaí dá bhforáiltear ann a thabhairt.’
Dlí na hÉireann
12      In Éirinn tá forghníomhú na mbarántas gabhála a eisítear faoi CTC á rialú ag an Acht um Barántas Gabhála Eorpach 2003.
13      Luaitear an méid seo a leanas in Alt 22 den Acht sin:
‘1.      San alt seo, ach amháin mar a n‑éilíonn an comhthéacs a mhalairt, ciallaíonn “cion”, i ndáil le duine lena mbaineann barántas gabhála Eorpach, cion (seachas cion a shonraítear sa bharántas gabhála Eorpach ar ina leith a ordaítear faoin Acht seo an duine a thabhairt suas) faoi dhlí an stáit eisiúna a rinneadh roimh an duine a thabhairt suas, ach ní fholóidh sé cion arb é atá ann, go hiomlán, gníomhartha nó neamhghníomhartha arb iad an cion a shonraítear sa bharántas gabhála Eorpach iad go hiomlán nó i bpáirt.
2.      Faoi réir an ailt sin, diúltóidh an Ard-Chúirt duine a thabhairt suas faoin Acht úd más deimhin léi–
(a)      nach bhforáiltear le dlí an stáit eisiúna, maidir le duine a thabharfar suas dó de bhun barántais gabhála Eorpaigh, nach ndéanfar imeachtaí a thionscnamh ina choinne nó ina coinne, pianbhreith a chur air nó uirthi nó é nó í a choinneáil chun pianbhreith nó ordú coinneála a fhorghníomhú, nó nach ndéanfar a shaoirse nó a saoirse phearsanta a shrianadh ar shlí eile, i leith ciona, agus
(b)      go ndéanfar imeachtaí a shaothrú i gcoinne an duine, nó pianbhreith a chur air nó uirthi nó é nó í a choinneáil chun pianbhreith nó ordú coinneála a fhorghníomhú, nó a shaoirse nó a saoirse a phearsanta shrianadh ar shlí eile, i leith ciona.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
14      Tá LQ, NT agus RM ina n‑ábhar d’imeachtaí coiriúla sa Ríocht Aontaithe as calaoisí a bheith déanta acu ina gcáil mar chomhúinéirí agus stiúrthóirí cuideachta.
15      I mí an Mhárta 2021, d’ordaigh Reading Crown Court (Cúirt Choróine Reading, an Ríocht Aontaithe) bearta um reo sóchmhainní i leith na cuideachta sin agus i leith LQ, NT agus RM. An 5 Lúnasa 2021, chinn an chúirt sin nár chomhlíon LQ, NT agus RM na bearta sin agus, dá bhrí sin, gearradh téarma príosúnachta 6 mhí orthu mar gheall ar dhíspeagadh.
16      An 6 Nollaig 2022, d’eisigh an t‑údarás breithiúnach a bhí ina shuí ag Portsmouth Magistrates Court (Cúirt Dúiche Portsmouth, an Ríocht Aontaithe) trí bharántas gabhála, ar bhonn CTC, d’fhonn LQ, NT agus RM a thabhairt suas, chun imeachtaí coiriúla a thionscnamh ina gcoinne mar gheall ar chionta calaoise. Shonraigh an t‑údarás breithiúnach sin, sna barántais ghabhála sin, nach ciontú coiriúil é cinneadh Reading Crown Court (Cúirt Choróine Reading, an Ríocht Aontaithe) gur sháraigh LQ, NT agus RM an t‑ordú um reo sócmhainní agus go raibh siad ciontach i ndíspeagadh cúirte, ós rud é nach cion coiriúil faoi dhlí na Ríochta Aontaithe é an sárú ar bhearta um reo sócmhainní. Dá bhrí sin, dar leis an údarás breithiúnach sin, níor mhór a mheas gur eisíodh na barántais ghabhála sin go heisiach chun críoch ionchúisimh.
17      Gabhadh LQ, NT agus RM agus tógadh os comhair na hArd-Chúirte (Éire) iad. Le breithiúnas an 8 Aibreán 2024, dhiúltaigh an chúirt sin don agóid i gcoinne tabhairt suas a d’ardaigh LQ, NT agus RM, inar líomhnaíodh go raibh baol ann go sárófaí riail na speisialtachta i gcás tabhairt suas don Ríocht Aontaithe, agus, le horduithe den dáta céanna, d’ordaigh sí iad a thabhairt suas don Ríocht Aontaithe
18      An 5 Meitheamh 2024, tugadh cead do LQ, NT agus RM achomharc a dhéanamh os comhair na Cúirte Uachtaraí (Éire), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
19      Maíonn LQ, NT agus RM, os comhair na cúirte sin, nach mór diúltú dá dtabhairt suas don Ríocht Aontaithe. Áitíonn siad, i ndáil leis sin, go gceanglófaí orthu le tabhairt suas den sórt sin pianbhreith phríosúnachta 6 mhí a chur isteach i leith cion nach bhfuil faoi réir na mbarántas gabhála a eisíodh ina gcoinne, agus mar thoradh air sin go mbeadh sárú ar riail na speisialtachta, a leagtar amach in alt 22(2) den Acht um Barántas Gabhála Eorpach 2003 agus in Airteagal 625 de CTC, i gceist leis an tabhairt suas sin.
20      Dá bhrí sin, maíonn LQ, NT agus RM nach mór léiriú uathrialach a thabhairt ar an gcoincheap ‘cion’ dá dtagraítear in Airteagal 625 bunaithe, go háirithe, ar chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine maidir leis an gcoincheap ‘cúiseamh coiriúil’. Os a choinne sin, measann údaráis na hÉireann, amhail an Ard-Chúirt, nach gcumhdaítear leis an gcoincheap ‘cion’, de réir bhrí Airteagal 625, ach cionta a mheastar, faoi dhlí an Stáit eisiúna, a bheith de chineál coiriúil.
21      Fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an gcuirtear cosc le hAirteagal 625(2) de CTC, LQ, NT agus RM a thabhairt suas don Ríocht Aontaithe, ar an bhforas go bhfuil an baol ann go mbainfear a saoirse díobh i leith cion a rinneadh roimh an tabhairt suas sin seachas an cion a raibh ina chúis leis an tabhairt suas. I ndáil leis sin, ardaíonn sí ceisteanna, go háirithe, maidir leis na critéir atá le húsáid chun ‘cion’ a shainmhíniú, de réir bhrí na forála sin.
22      Sonraíonn an chúirt sin, thairis sin, in imeachtaí a bhain leis na bearta um reo sócmhainní, gur bhain LQ, NT agus RM leas as na cearta nós imeachta uile a leagtar amach in Airteagail 6 agus 13 de ECHR.
23      Sna himthosca sin, chinn an Chúirt Uachtarach (Éire) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt le haghaidh réamhrialú:
‘ 1)      An bhfuil feidhm ag na forálacha de Theideal VII de [CTC] a phléann le “Tabhairt Suas” maidir le hionchúisimh choiriúla agus/nó pianbhreitheanna coimeádta/orduithe coinneála arna bhforchur i leith cionta cóiriúla amháin?
2)      In Airteagal 625(2) de CTC, lena bhforáiltear “[nach bhféadfar] duine a tugadh suas a ionchúiseamh, pianbhreith a chur air nó uirthi ná a shaoirse nó a saoirse a bhaint de nó di ar aon dóigh eile i leith [cion] a rinneadh sular tugadh suas é nó í, seachas an cion ar ina leith a rinneadh é nó í a thabhairt suas”, seachas i gcásanna atá clúdaithe i míreanna 1 agus 3 d’Airteagal 625, an gciallaíonn “cion” (1) cion coiriúil a shainítear i ndlí an Stáit eisiúna (2) cion coiriúil a shainítear i ndlí an Stáit fhorghníomhaithigh nó (3) an bhfuil brí uathrialach ar an téarma i ndlí an Aontais Eorpaigh?
3)      Má tá brí uathrialach ag an téarma “cion” in Airteagal 625(2) CTC, cad iad na critéir chun a chinneadh cad is ‘cion’ ann?
4)      An bhfuil Airteagail 47[go] 50 den [Chairt] [a thagraíonn do “leigheas éifeachtach / triail chóir” (Airteagal 47), “cúisithe” (Airteagal 48), ‘cion coiriúil’ (Airteagal 49), agus ‘imeachtaí coiriúla i ngeall ar chion’ (Airteagal 50)] agus/nó Airteagal 6 agus Airteagal 13 de [ECHR] (a thagraíonn do “aon chúis choiriúil” agus “leigheas éifeachtach”) ábhartha sa chomhthéacs sin?
5)      An gcuirtear bac le hAirteagal 625(2) de CTC ar thabhairt suas i gcás duine ar gearradh 6 mhí caillte saoirse air as díspeagadh cúirte ach nár lorgaíodh tabhairt suas d’fhonn an phianbhreith sin a chur isteach mar go ndéantar aicmiú ar dhíspeagadh cúirte i ndlí an Stáit eisiúna mar dhíspeagadh sibhialta agus nach meastar gur cion ná ábhar coiriúil atá i gceist leis?’
Breithniú ar na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
24      Lena ceisteanna, ar iomchuí iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhfuil Airteagal 625 de CTC le léiriú sa chaoi go n‑éilítear nó go gceadaítear don údarás breithiúnach forghníomhaitheach leis an bhfíoras gur gearradh téarma príosúnachta 6 mhí ar dhuine is ábhar do bharántas gabhála, arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin d’fhonn cion coiriúil a ionchúiseamh, sa Stát eisiúna, mar gheall ar chion eile, a mheastar a bheith de chineál sibhialta faoi dhlí an Stáit sin agus nach gcumhdaítear, dá bhrí sin, leis an mbarántas gabhála sin, diúltú an barántas gabhála sin a fhorghníomhú.
25      Ba cheart a thabhairt faoi deara ag an tús gur léir ó chásdlí na Cúirte go gceanglaítear ar údarás breithiúnach forghníomhaitheach, i bprionsabal, éifeacht a thabhairt do bharántas gabhála arna eisiúint ag an Ríocht Aontaithe ar bhonn CTC agus nach bhféadfaidh sé diúltú barántas gabhála den sórt sin a fhorghníomhú ach amháin ar fhorais a eascraíonn as an gcomhaontú sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster,  C‑202/24, EU:C:2024:649, míreanna 46 agus 48).
26      D’fhonn a chinneadh an mbunaítear foras den sórt sin le hAirteagal 625 de CTC, is gá, i gcomhréir le ceanglais Airteagal 31 de Choinbhinsiún Vín maidir le Dlí na gConarthaí an 23 Bealtaine 1969 (Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe, Iml. 1155, lch. 331), lena léirítear rialacha dlí idirnáisiúnta an ghnáis, Airteagal 625 a léiriú de mheon macánta i gcomhréir leis an ngnáthbhrí atá le tabhairt dá théarmaí ina gcomhthéacs agus i bhfianaise an chuspóra agus na haidhme, agus aon rialacha ábhartha den dlí idirnáisiúnta is infheidhme sa chaidreamh idir páirtithe CTC á gcur san áireamh (féach, de réir analaí, breithiúnais an 25 Feabhra 2010, Brita, C‑386/08, EU:C:2010:91, míreanna 42 agus 43, agus an 21 Eanáir 2025, Conti 11.Container Schiffahrt II, C-188/23, EU:C:2025:26, mír 47).
27      Sa chéad áit, maidir le foclaíocht Airteagal 625 de CTC, ní mór a thabhairt faoi deara nach leanann sé ar bhealach ar bith ón bhforáil sin go mbeadh sé d’oibleagáid nó de rogha ag an údarás breithiúnach forghníomhaitheach diúltú do bharántas gabhála a fhorghníomhú dá mbeadh fianaise aige lena léirítear, i gcás tabhairt suas, nach gcomhlíonfadh údaráis an Stáit eisiúna riail na speisialtachta.
28      Ar an gcaoi chéanna, ní léir ó fhoclaíocht an Airteagail sin gur faoin údarás breithiúnach forghníomhaitheach atá sé, sula ndéanfaidh sé cinneadh maidir leis an duine iarrtha a thabhairt suas, a fhíorú an bhfuil sé de cheangal ar údaráis an Stáit eisiúna riail na speisialtachta a chomhlíonadh nó an gcomhlíonann na húdaráis sin an riail sin go hiarbhír.
29      Ar an gcéad dul síos, ní fhoráiltear le hAirteagal 625(1) de CTC ach go bhféadfaidh páirtí sa chomhaontú sin fógra a thabhairt trína measfar gur thug sé toiliú maidir le maolú ar riail na speisialtachta. Ina theannta sin, baineann an fhoráil sin le cás ina ndearnadh tabhairt suas cheana féin, ós rud é dtagraítear go sainráite do chion ‘seachas an cion ar tugadh suas’ an duine lena mbaineann.
30      Dá bhrí sin, cé go bhforáiltear le hAirteagal 625(1) go bhféadfaidh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach seasamh a ghlacadh maidir le riail na speisialtachta sa ‘bhreith maidir leis an tabhairt suas’, ní hé cuspóir an tseasaimh sin tabhairt suas a dhiúltú chun sárú ar an riail sin a chosc, ach a chinneadh go mbeidh an riail sin infheidhme, go heisceachtúil, i gcás ar leith, trí imeacht ó chinneadh roimhe sin ón Stát forghníomhaitheach toiliú, go ginearálta, le maolú ar an riail sin.
31      Ar an dara dul síos, leagtar síos in Airteagal 625 (2) agus (3) de CTC rialacha nach bhfuil dírithe ar an údarás breithiúnach forghníomhaitheach, ach ar údaráis an Stáit eisiúna. Ar thaobh amháin, tagraítear go sainráite in Airteagal 625(2) do chás an ‘duine a tugadh suas’. Ar thaobh eile, ní bhaineann na rialacha sin ach le bearta forfheidhmithe dlí a d’fhéadfaí a ghlacadh nó nach bhféadfaí a ghlacadh i gcoinne an duine iarrtha tar éis é nó í a thabhairt suas.
32      Ní thagraítear don údarás breithiúnach forghníomhaitheach in Airteagal 625(3)(e) agus (g) de CTC ach amháin ar bhealach teagmhasach, a mhéid a d’fhéadfadh an t‑údarás sin tréigean theideal riail na speisialtachta ag an duine iarrtha a fháil, i gcomhréir le hAirteagal 611(1) den chomhaontú sin, nó a mhéid a d’fhéadfadh an t‑údarás sin é féin, tar éis an duine sin a thabhairt suas, toiliú le maolú ar an riail sin, de bhun Airteagal 625(4) den chomhaontú sin.
33      Ar an tríú dul síos, cé go leagtar síos in Airteagal 625(4) de CTC rialacha is infheidhme maidir leis an údarás breithiúnach forghníomhaitheach go bunúsach, baineann na rialacha sin go heisiach leis na coinníollacha faoina gcaithfidh an t‑údarás sin toiliú le hionchúiseamh, le pianbhreith a chur ar dhuine nó le saoirse a bhaint de dhuine a tugadh suas roimhe sin i leith cion a rinneadh sular tugadh suas é, mar a fhoráiltear in Airteagal 625(3)(g) de CTC.
34      I ndáil leis sin, tá sé tábhachtach, sa chéad áit, a chur in iúl go bhforáiltear go sainráite in Airteagal 625(3)(g) go dtabharfaidh an ‘an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach a thug suas an duine’ an toiliú sin.
35      Ina theannta sin, is léir ón gcéad abairt d’Airteagal 625(4) de CTC go bhfuil an iarraidh ar thoiliú a chuirtear faoi bhráid an údaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh, i bprionsabal, ar leithligh ón mbarántas gabhála, agus mar thoradh air sin nach dtagann sí faoi raon feidhme an nós imeachta um thabhairt suas. Luaitear san abairt sin nach mór don ‘fhaisnéis a luaitear in Airteagal 606(1) [de CTC]’ a bheith ag gabháil leis an iarraidh, is é sin le rá, an fhaisnéis nach mór a bheith i mbarántas gabhála, ceanglas nach mbeadh brí leis dá ndéanfaí an iarraidh sin i gcomhthéacs barántas gabhála.
36      Ar deireadh, shonraigh an Chúirt, i gcomhthéacs Chinneadh Réime 2002/584/CGB ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach agus na nósanna imeachta um ghéilleadh idir na Ballstáit (IO 2002 L 190, lch. 1), nach bhfuil gá leis an toiliú sin ach amháin ón tráth a chuirtear beart srianta saoirse i bhfeidhm mar thoradh ar na himeachtaí coiriúla sa Stát eisiúna i leith ciona seachas an cion ar ina leith a tugadh an duine suas (féach, chuige sin, breithiúnas an 1 Nollaig 2008, Leymann agus Pustovarov, C‑388/08 PPU, EU:C:2008:669, míreanna 73 agus 74).
37      Leanann sé ón bhfaisnéis dá dtagraítear i míreanna 34 go 36 den bhreithiúnas sin go n‑iarrtar an toiliú dá dtagraítear in Airteagal 625(3)(g) agus (4) de CTC, i bprionsabal, tar éis an duine iarrtha a thabhairt suas, rud a léiríonn nach bhfuil comhlíonadh riail na speisialtachta le scrúdú ag an údarás breithiúnach forghníomhaitheach roimh an tabhairt suas agus, dá bhrí sin, nach féidir leis a bheith ina fhoras chun diúltú don tabhairt suas sin.
38      Sa dara háit, maidir le comhthéacs Airteagal 625 de CTC, ní fhoráiltear le hAirteagail 600 agus 601 den Chomhaontú sin, ina liostaítear na cásanna ina gcaithfear nó ina bhféadfar diúltú d’fhorghníomhú barántais gabhála arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin (breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C-202/24, EU:C:2024:649, mír 44), d’fhorais le diúltú don bharántas gabhála a fhorghníomhú mar gheall ar shárú ar riail na speisialtachta ag údaráis an Stáit eisiúna nó, ar bhonn níos ginearálta, de dheasca mainneachtain aird a thabhairt ar rialacha an chomhaontaithe úd ag na húdaráis sin. Thairis sin, ní luaitear Airteagal 625 de CTC ná ní dhéantar tagairt dó in Airteagail 600 agus 601.
39      Sa tríú háit, maidir le cuspóirí CTC, ba cheart a mheabhrú go bhforáiltear le hAirteagal 1 de CTC go leagtar síos leis an gComhaontú sin an bunús le haghaidh caidreamh leathan idir an tAontas Eorpach agus an Ríocht Aontaithe, laistigh de limistéar rathúnais agus dea- chomharsanúlachta arb é is príomhthréith an dlúthchaidrimh shíochánta atá bunaithe ar chomhar, agus neamhspleáchas agus ceannasacht na bPáirtithe á n‑urramú acu.
40      Chuige sin, tá sé d’aidhm ag CTC go háirithe, mar is léir ó aithris 23 de, slándáil an Aontais agus na Ríochta Aontaithe a neartú trí chomhar a chumasú maidir le cionta coiriúla a chosc, a imscrúdú, a bhrath nó a ionchúiseamh agus le pionóis choiriúla a fhorghníomhú, lena n‑áirítear coimirciú a dhéanamh in aghaidh bagairtí ar an tslándáil phoiblí agus na bagairtí sin a chosc (breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C‑202/24, EU:C:2024:649, mír 40).
41      I gcomhthéacs an chomhair sin, is é cuspóir Theideal VII de Chuid a Trí, de réir Airteagal 596 de CTC, a áirithiú go mbeidh an córas eiseachadta idir na Ballstáit, de pháirt amháin, agus an Ríocht Aontaithe, den pháirt eile, bunaithe ar shásra tugtha suas de bhun barántas gabhála i gcomhréir le téarmaí an Teidil sin (breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C‑202/24, EU:C:2024:649, mír 43).
42      Bhainfí an bonn d’éifeachtacht an tsásra um thabhairt suas sin dá gceanglófaí ar an údarás breithiúnach forghníomhaitheach, ar bhealach ginearálta, a fhíorú, roimh rialú a thabhairt ar fhorghníomhú barántais gabhála arna eisiúint ar bhonn CTC, an bhfuil forálacha an chomhaontaithe sin a bhaineann leis an sásra sin á gcomhlíonadh go hiomlán, sa chleachtas, sa Stát eisiúna.
43      Leanann sé ón méid sin roimhe seo nach bhfuil Airteagal 625 de CTC le léiriú sa chaoi go mbunaítear leis foras le diúltú do bharántas gabhála arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin a fhorghníomhú.
44      É sin ráite, luaitear in Airteagal 524(2) de CTC nach mbeidh d’éifeacht ag aon ní dá bhfuil sa Chuid seo go leasófar an oibleagáid cearta bunúsacha agus prionsabail dlí a urramú mar a léirítear, go háirithe, in ECHR agus, i gcás an Aontais agus a Bhallstát, sa Chairt.
45      Tá an oibleagáid an Chairt a urramú, dá dtagraítear in Airteagal 524(2), ina ceangal ar na Ballstáit nuair a chinnfidh siad duine a thabhairt suas don Ríocht Aontaithe, ós rud é gurb ionann cinneadh maidir le tabhairt suas den sórt sin agus cur chun feidhme dhlí an Aontais de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt. Ceanglaítear ar údaráis bhreithiúnacha fhorghníomhaitheacha na mBallstát, dá bhrí sin, a áirithiú, agus an cinneadh sin á ghlacadh acu, go n‑urramaítear na cearta bunúsacha a aithnítear sa Chairt i leith an duine atá faoi réir barántas gabhála arna eisiúint ar bhonn CTC, gan an fíoras nach bhfuil an Chairt infheidhme maidir leis an Ríocht Aontaithe a bheith ábhartha ina leith sin (breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C-202/24, EU:C:2024:649, mír 49).
46      Go háirithe, i gcomhréir le hAirteagal 524(2) agus Airteagal 604(c) de CTC, ní féidir leis an údarás breithiúnach forghníomhaitheach atá chun rialú a dhéanamh ar bharántas gabhála arna eisiúint ar bhonn CTC tabhairt suas an duine iarrtha a ordú má mheasann sé, tar éis scrúdú nithiúil agus beacht a dhéanamh ar staid an duine sin, go bhfuil foras substaintiúil ann lena chreidiúint go mbeadh fíor-riosca ann do chosaint chearta bunúsacha an duine sin dá dtabharfaí suas don Ríocht Aontaithe é (féach, chuige sin, breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C-202/24, EU:C:2024:649, mír 78).
47      Mar sin, i gcás go n‑áitíonn an duine is ábhar do bharántas gabhála arna eisiúint ar bhonn CTC os comhair an údaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh sin go bhfuil baol ann go sárófar ceann amháin nó níos mó dá chearta bunúsacha má thugtar an duine sin suas don Ríocht Aontaithe, ní féidir leis an údarás breithiúnach forghníomhaitheach úd neamhaird a thabhairt ar an oibleagáid cearta bunúsacha a urramú a chumhdaítear in Airteagal 524(2) den Chomhaontú sin, agus tabhairt suas den sórt sin a ordú gan cinneadh sonrach a dhéanamh, tar éis scrúdú cuí a chur i gcrích, an bhfuil forais réasúnacha ann chun a chreidiúint go bhfuil fíor-riosca ann don duine sin go ndéanfaí sárú den sórt sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C-202/24, EU:C:2024:649, mír 79).
48      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara nach luaitear riail na speisialtachta sa Chairt agus ní féidir a mheas go n‑eascraíonn sí go díreach as ceann de na cearta a ráthaítear leis an gCairt nó le prionsabal ginearálta de dhlí an Aontais.
49      Thairis sin, ní léir ó CTC go raibh sé beartaithe ag a údair stádas luacha atá coibhéiseach le ceart bunúsach a thabhairt don cheanglas maidir le comhlíonadh riail na speisialtachta chun críocha chur i bhfeidhm Airteagal 524(2) agus Airteagal 604(c) den Chomhaontú sin go háirithe.
50      Leanann sé ó Airteagal 625 den Chomhaontú sin go ndearna údair an chomhaontaithe foráil go bhféadfaidh an Ballstát forghníomhaitheach, roimh an tabhairt suas, agus nach mór dó, i bprionsabal, tar éis an tabhairt suas, toiliú le maolú ar riail na speisialtachta, gan gá údar a thabhairt le maolú den sórt sin ná ceangal a bheith ar an duine iarrtha toiliú leis an maolú sin.
51      Dá bhrí sin, ar thaobh amháin, foráiltear le hAirteagal 625(1) de CTC, mar a tugadh faoi deara i mír 29 den bhreithiúnas seo, go bhféadfaidh an Ríocht Aontaithe agus an tAontas, ag gníomhú dó thar ceann aon cheann dá Bhallstáit, fógra a thabhairt don Choiste Speisialaithe um Fhorfheidhmiú an Dlí agus um Chomhar Breithiúnach go bhfuil sé toimhdithe, i gcaidreamh le Stáit eile a bhfuil feidhm ag an bhfógra céanna maidir leo, go bhfuil toiliú tugtha maidir le hionchúiseamh, pianbhreith nó coinneáil d’fhonn pianbhreith choimeádta nó ordú coinneála a chur i gcrích i leith ciona arna dhéanamh roimh thabhairt suas an duine, seachas an cion ar tugadh suas é nó í mar gheall air, ach amháin go ndéanann an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach a mhalairt a shonrú ina bhreith maidir leis an tabhairt suas i gcás faoi leith.
52      Dá bhrí sin, le cur chun feidhme rogha den sórt sin, sa chleachtas, is féidir leis an Ríocht Aontaithe nó le gach ceann de na Ballstáit, ar bhealach ginearálta, daoine a thugann siad suas agus CTC á chur i bhfeidhm a eisiamh ó thairbhe riail na speisialtachta.
53      Ar an taobh eile, leanann sé ó Airteagal 625(4) de CTC go gceanglaítear ar an údarás breithiúnach forghníomhaitheach toiliú, tar éis an duine iarrtha a thabhairt suas, le maolú ar riail na speisialtachta i gcásanna ina mbeadh sé d’oibleagáid air an duine sin a thabhairt suas dá n‑eiseofaí barántas gabhála i leith an chiona atá i gceist.
54      Leanann sé ón méid sin roimhe seo nach ceart bunúsach é an ceanglas maidir le riail na speisialtachta a chomhlíonadh agus nach leor ann féin an riosca go sárófar an riail sin chun údar a thabhairt le cur i bhfeidhm Airteagal 524(2) agus Airteagal 604(c) de CTC.
55      Mar sin féin, d’fhéadfadh baol den sórt sin a bheith ábhartha, in éineacht le tosca eile, chun measúnú a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil fíor-riosca ann do chosaint na gceart bunúsach, de réir bhrí na forála deiridh sin.
56      Dá bhrí sin, sa chéad áit, ceanglaítear le hAirteagal 524(2) agus le hAirteagal 604(c) de CTC go ndiúltófar barántas gabhála arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin a fhorghníomhú i gcás go mbeadh fíor-riosca ann go sárófaí cearta bunúsacha an duine iarrtha ina dhiaidh sin mar thoradh ar neamhaird intuartha ar riail na speisialtachta, mar shampla i gcás gur forchuireadh an phianbhreith a cuireadh i bhfeidhm de dheasca neamhaird ar an riail úd ar an duine sin de shárú ar a chearta cosanta agus ar a cheart chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a fháil.
57      Mar sin féin, níor thagair an chúirt a rinne an tarchur d’aon bhaol den sórt sin agus, os a choinne sin, luaigh sí go sainráite go ndearnadh na himeachtaí as ar eascair ciontú mar gheall ar dhíspeagadh i leith na ndaoine iarrtha agus lánurraim á tabhairt dá gcearta bunúsacha, agus mar thoradh air sin nach faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé scrúdú a dhéanamh, sa chás seo, ar chur i bhfeidhm hipitéiseach den sórt sin d’Airteagal 524(2) agus Airteagal 604(c) de CTC.
58      Sa dara háit, ba cheart a thabhairt faoi deara, i measc na gceart bunúsach a mbaineann fíor-riosca sáraithe leo, ceann a bheadh ina fhoras, de bhun Airteagal 524(2) agus Airteagal 604(c) de CTC, le diúltú barántas gabhála arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin a fhorghníomhú, tá an ceart a chumhdaítear in Airteagal 47(1) den Chairt, lena bhforáiltear go bhfuil ag gach duine a ndéantar a chearta nó a shaoirsí, arna ráthú le dlí an Aontais, a shárú, an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse (féach, de réir analaí, breithiúnas an 31 Eanáir 2023, Puig Gordi agus páirtithe eile, C‑158/21 EU:C:2023:57, mír 97).
59      Cé nach ceart bunúsach é an ceanglas maidir le riail na speisialtachta a chomhlíonadh, is amhlaidh fós go mbunaítear leis an riail sin, laistigh de theorainneacha a raoin feidhme, coimirce nós imeachta a chuirtear ar fáil don duine iarrtha, nach mór dó a bheith in ann tairbhe a bhaint aisti go héifeachtach, mura rud é gur thréig sé í, faoi na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 611 CTC, nó gur thoiligh an Stát forghníomhaitheach le maolú ar an riail sin. Dá bhrí sin, bunaítear le hAirteagal 625 den Chomhaontú sin ‘[ceart] [...] arna ráthú le dlí an Aontais’ de réir bhrí Airteagal 47(1) den Chairt.
60      Dá bhrí sin, shárófaí Airteagal 47(1) mura raibh aon leigheas dlí ag an duine iarrtha, sa Stát eisiúna, lena gcuirtear ar a chumas an ceart sin a chosaint, trí shárú ar riail na speisialtachta a agairt, tar éis a thabhairt suas, d’fhonn cosc a chur ar a ionchúiseamh, ar phianbhreith a chur air ná a shaoirse a bhaint de i gcás go n‑eisiatar ionchúiseamh, ciontú nó cailleadh saoirse den sórt sin le hAirteagal 625 de CTC.
61      Thairis sin, i gcomhthéacs loighic bhunúsach an tsásra um thabhairt suas arna bhunú le CTC, leanann easpa inniúlachta an údaráis bhreithiúnaigh fhorghníomhaithigh féin riail na speisialtachta a chur i bhfeidhm go díreach ón ualach atá ar chúirteanna an Stáit eisiúna comhlíonadh na rialach sin a áirithiú.
62      Ní mór a thabhairt faoi deara, sa chás seo, gur léir ón bhfaisnéis a chuir Éire ar fáil ag an éisteacht go bhfuil leigheasanna éifeachtacha dlí ag duine arna thabhairt suas don Ríocht Aontaithe, os comhair chúirteanna na tíre sin, lena gcuirtear ar a chumas sárú líomhnaithe ar riail na speisialtachta a agairt agus scrúdú a fháil ó chúirt ar fhiúntas an ghearáin a ardaíodh i ndáil leis sin.
63      Is leor leigheasanna dlí den sórt sin a bheith ann, rud atá le fíorú ag an gcúirt a rinne an tarchur i gcás gurb infheidhme, chun a chur as an áireamh go bhfuil fíorbhaol ann go sárófar Airteagal 47(1) den Chairt i gcás tabhairt suas agus, mar thoradh air sin, cur i bhfeidhm Airteagal 524(2) agus Airteagal 604(c) de CTC.
64      I gcás amhras ina leith sin, ní fhéadfaidh an t‑údarás breithiúnach forghníomhaitheach, in aon chás, diúltú do bharántas gabhála arna eisiúint ar bhonn CTC a fhorghníomhú ach amháin tar éis dó, ar thaobh amháin, faisnéis a iarraidh ar an údarás breithiúnach eisiúna maidir leis na leigheasanna dlí atá ar fáil sa Ríocht Aontaithe agus, ar an taobh eile, ráthaíochtaí breise a iarraidh (féach, de réir analaí, breithiúnas an 29 Iúil 2024, Alchaster, C‑202/24, EU:C:2024:649, míreanna 89 go 91).
65      Is iomchuí, dá bhrí sin, a thabhairt mar fhreagra ar na ceisteanna go bhfuil Airteagal 625 de CTC le léiriú sa chaoi nach gceadaítear don údarás breithiúnach forghníomhaitheach de bhun an fhíorais gur gearradh téarma príosúnachta 6 mhí ar dhuine is ábhar do bharántas gabhála, arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin d’fhonn cion coiriúil a ionchúiseamh, sa Stát eisiúna, mar gheall ar chion eile, a mheastar a bheith de chineál sibhialta faoi dhlí an Stáit sin é agus nach gcumhdaítear, dá bhrí sin, leis an mbarántas gabhála sin é, diúltú an barántas gabhála sin a fhorghníomhú.
Costais
66      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Tríú Dlísheomra) mar seo a leanas:
Maidir le hAirteagal 625 den Chomhaontú Trádála agus Comhair idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach, de pháirt, agus Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, den pháirt eile
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní cheadaítear don údarás breithiúnach forghníomhaitheach, de bhun an fhíorais gur gearradh téarma príosúnachta 6 mhí ar dhuine is ábhar do bharántas gabhála, arna eisiúint ar bhonn an chomhaontaithe sin d’fhonn cion coiriúil a ionchúiseamh, sa Stát eisiúna, mar gheall ar chion eile, a mheastar gur de chineál sibhialta faoi dhlí an Stáit sin é agus nach gcumhdaítear, dá bhrí sin, leis an mbarántas gabhála sin é, diúltú an barántas gabhála sin a fhorghníomhú.
Sínithe
*      Teanga an cháis: an Béarla.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.