62018CJ0228_RES
Zaak C228/18
Gazdasági Versenyhivatal
tegen
Budapest Bank Nyrt. e.a.
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Kúria)
Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 2 april 2020
„Prejudiciële verwijzing – Mededinging – Mededingingsregelingen – Artikel 101, lid 1, VWEU – Kaartbetalingssysteem – Overeenkomst tussen banken tot vaststelling van het tarief voor de afwikkelingsvergoeding – Overeenkomst die zowel naar strekking als naar gevolg de mededinging beperkt – Begrip beperking van de mededinging ‚naar strekking’”
Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van het Hof – Grenzen – Algemene of hypothetische vragen – Toetsing door het Hof van de eigen bevoegdheid
(Art. 101, lid 1, en 267 VWEU)
(zie punten 29‑31)
Mededingingsregelingen – Aantasting van de mededinging – Beoordelingscriteria – Mededingingsbeperkende strekking – Voldoende vastgesteld – Onderzoek naar de gevolgen – Toetlaatbaarheid
(Art. 101, lid 1, VWEU)
(zie punten 39‑44)
Mededingingsregelingen – Aantasting van de mededinging – Beoordelingscriteria – Onderscheid tussen beperking naar strekking en naar gevolg – Beperking naar strekking – In voldoende mate schadelijk – Beoordeling
(Art. 101, lid 1, VWEU)
(zie punten 59, 69, 75, 78, 79, 82, 83)
Mededingingsregelingen – Aantasting van de mededinging – Overeenkomst tussen banken tot standaardisering van het tarief van de bij kaartbetalingstransacties te betalen afwikkelingsvergoedingen – Mededingingsbeperkende strekking – Beoordelingscriteria – Individueel en concreet onderzoek door de nationale rechter van de inhoud en het doel van de overeenkomsten, alsook van de economische en juridische context
(Art. 101, lid 1, VWEU)
(zie punten 60‑65, 69‑86)
Mededingingsregelingen – Verbod – Inbreuken – Vaststelling van de prijzen – Begrip – Overeenkomst tussen banken tot standaardisering van het tarief van de bij kaartbetalingstransacties te betalen afwikkelingsvergoedingen – Meerdere doelstellingen – Gevolgen
(Art. 101, lid 1, VWEU)
(zie punten 69‑86)
Samenvatting
In het arrest Budapest Bank e.a. (C‑228/18) van 2 april 2020 heeft het Hof meer duiding gegeven bij de criteria die moeten worden aangewend om uit te maken of tussen banken gesloten overeenkomsten betreffende de vergoedingen die in rekening worden gebracht wanneer een transactie met een betaalkaart wordt betaald, door artikel 101 VWEU verboden feitelijke gedragingen of overeenkomsten vormen die ertoe strekken de mededinging te beperken.
De Kúria (hoogste rechterlijke instantie, Hongarije) heeft het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing in het kader van een geding tussen de Gazdasági Versenyhivatal (mededingingsautoriteit, Hongarije), enerzijds, en twee aanbieders van kaartbetalingsdiensten, Visa en MasterCard, alsook zes financiële instellingen, anderzijds, over een besluit van deze mededingingsautoriteit van 2009. Bij dit besluit heeft de mededingingsautoriteit met name het bestaan van een mededingingsbeperkende overeenkomst betreffende de zogenaamde „afwikkelingsvergoedingen” vastgesteld. Bijgevolg heeft zij diverse boeten opgelegd aan zeven van de aan de overeenkomst deelnemende financiële instellingen, alsook aan Visa en Mastercard.
Blijkens de uiteenzetting van de nationale rechter zijn afwikkelingsvergoedingen bedragen die de financiële instellingen die betaalterminals aan de marktdeelnemers leveren (hierna: „wervende banken”), op grond van hun aansluiting bij het door Visa of MasterCard aangeboden betalingssysteem moeten betalen aan de financiële instellingen die betaalkaarten uitgeven (hierna: „emitterende banken”), wanneer een transactie met een kaart wordt betaald. Zeven financiële instellingen die het leeuwendeel van de relevante nationale markten vertegenwoordigden, zijn in april 1996 overeengekomen om per categorie van marktdeelnemers het minimumtarief voor de handelarenvergoedingen vast te leggen. In oktober 1996 werd een tweede overeenkomst (hierna: „MIF-overeenkomst”) gesloten, waarover namens Visa en MasterCard is onderhandeld en waarbij een uniform tarief is vastgesteld voor de afwikkelingsvergoedingen die binnen deze twee betalingssystemen verschuldigd zijn. De mededingingsautoriteit heeft de MIF-overeenkomst onderzocht en heeft vastgesteld dat alle financiële instellingen die zich achtereenvolgens bij de MIF-overeenkomst hebben aangesloten en ook Visa en MasterCard in de periode vanaf de toetreding van Hongarije tot de Europese Unie inbreuk hebben gemaakt op artikel 101 VWEU. De autoriteit meent dat de overeenkomst waarbij een uniform percentage en een uniforme structuur werden vastgelegd voor de in rekening te brengen afwikkelingsvergoedingen en waarbij Visa en MasterCard zich ertoe verbonden om dienaangaande een regelgevingskader in hun respectieve interne reglementen op te nemen, valt onder het verbod van artikel 101 VWEU, aangezien zij niet alleen tot doel had de mededinging te beperken, maar dit ook tot gevolg had.
Het Hof heeft om te beginnen geoordeeld dat artikel 101, lid 1, VWEU zich niet ertegen verzet dat een mededingingsverstorende gedraging wordt geacht zowel naar strekking als naar gevolg de mededinging te beperken in de zin van die bepaling. Om te verduidelijken hoe deze twee categorieën van beperkingen van de mededinging zich tot elkaar verhouden, heeft het Hof erop gewezen dat coördinatie tussen ondernemingen de mededinging „naar strekking” beperkt indien die coördinatie op zich in voldoende mate schadelijk is, zonder dat de gevolgen ervan voor de mededinging hoeven te worden onderzocht. Wanneer een en dezelfde gedraging echter wordt geacht zowel naar strekking als naar gevolg de mededinging te beperken, is het aan de bevoegde autoriteit of rechter om hun bevindingen in die zin met de nodige bewijzen te staven en te verduidelijken in hoeverre deze bewijzen betrekking hebben op een van beide soorten beperkingen die aldus zijn vastgesteld.
Vervolgens heeft het Hof zich gebogen over de vraag welke kwalificatie er op grond van artikel 101, lid 1, VWEU aan de betrokken overeenkomst kan worden gegeven, na te hebben opgemerkt dat de nationale rechter hierover het laatste woord heeft.
Met betrekking tot de inhoud van de MIF-overeenkomst heeft het Hof in eerste instantie opgemerkt dat deze overeenkomst heeft gezorgd voor uniformering van het tarief van de afwikkelingsvergoedingen die de wervende banken moeten betalen aan de emitterende banken voor de betalingen die worden verricht met een kaart van een van beide betalingssystemen, zodat de mededinging tussen zowel de twee betrokken betalingssystemen als tussen de wervende banken op dat punt wordt beïnvloed. Het Hof heeft opgemerkt dat in de betrokken overeenkomst weliswaar niet rechtstreeks de handelarenvergoedingen worden vastgesteld, maar dat toch van een mededingingsbeperking „naar strekking” kan worden gesproken indien deze overeenkomst moet worden aangemerkt als een indirecte prijsvaststelling in de zin van artikel 101, lid 1, onder a), VWEU of als een gedraging die in dezelfde mate schadelijk is voor de mededinging binnen de interne markt.
Het Hof is evenwel tot de conclusie gekomen dat uit de gegevens die met betrekking tot de inhoud van de overeenkomst zijn overgelegd, niet noodzakelijkerwijs blijkt dat de overeenkomst voldoende schadelijk was om als beperking „naar strekking” te worden aangemerkt, en is dan ook overgegaan tot het onderzoek van de beschikbare gegevens betreffende de met de MIF-overeenkomst nagestreefde doelstellingen. Op basis van deze gegevens heeft het Hof verklaard dat niet kan worden uitgesloten dat het door de MIF-overeenkomst nagestreefde doel niet erin bestond een drempelwaarde voor de vergoedingen te verzekeren, maar een zeker evenwicht tot stand te brengen tussen de activiteiten van „uitgifte” en „acquiring” binnen elk van de betrokken kaartbetalingssystemen. Volgens het Hof is het in dit verband relevant dat zowel de emitterende als de wervende banken partij bij de overeenkomst waren. Indien echter uit de door de nationale rechter op dit punt te verrichten verificaties zou blijken dat de MIF-overeenkomst tot gevolg had dat de concurrentie op het vlak van de andere kenmerken van deze kaartbetalingssystemen toenam doordat die overeenkomst de mededinging voor de afwikkelingsvergoedingen tussen deze twee systemen neutraliseerde, dan vereist dat volgens het Hof een beoordeling van de mededinging zoals deze zonder de MIF-overeenkomst op de betrokken markt zou hebben bestaan, en dus een analyse van de gevolgen van deze overeenkomst.
Het Hof heeft dan ook geconstateerd dat het niet over voldoende gegevens beschikte om te kunnen vaststellen of uit het feit dat de mededinging voor de afwikkelingsvergoedingen was geneutraliseerd, op zich bleek dat de MIF-overeenkomst voldoende schadelijk was om een onderzoek naar de gevolgen overbodig te maken, zowel wat de mededinging tussen de twee kaartbetalingssystemen als de mededinging op de acquiringmarkt betreft. Het Hof heeft benadrukt dat de remmende werking die de MIF-overeenkomst had op de opwaartse druk op de afwikkelingsvergoedingen die er zonder de overeenkomst zou zijn geweest, niettemin relevant is voor het onderzoek van de vraag of die overeenkomst leidt tot een beperking van de mededinging.
Bijgevolg heeft het Hof geoordeeld dat artikel 101, lid 1, VWEU aldus moet worden uitgelegd dat een overeenkomst tussen banken waarbij hetzelfde tarief wordt bepaald voor de afwikkelingsvergoeding die bij iedere betaling met een betaalkaart toekomt aan de banken die deze kaart uitgeven, niet kan worden aangemerkt als een overeenkomst die „ertoe strekt” de mededinging te verhinderen, te beperken of te vervalsen in de zin van die bepaling, tenzij deze overeenkomst, gelet op de bewoordingen, de doelstellingen en de context ervan, kan worden geacht voldoende schadelijk voor de mededinging te zijn om als zodanig te kunnen worden aangemerkt, hetgeen de verwijzende rechter dient na te gaan.