Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla)
5 ta’ Marzu 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Għoti ta’ kuntratti pubbliċi – Direttiva 2014/24/UE – Kuntratt ta’ servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni – Kuntratt ta’ valur taħt il-limitu għall-applikazzjoni ta’ din id-direttiva – Artikolu 67 – Kriterji ta’ għoti ta’ natura soċjali – Offerta l-iktar ekonomika vantaġġuża – Żieda fil-pagi tal-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt lil hinn mil-livell tal-pagi previsti mill-ftehim kollettiv settorjali – Rabta mas-suġġett tal-kuntratt – Proporzjonalità u nondiskriminazzjoni – Artikolu 28 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għal negozjar kollettiv”
Fil-Kawża C‑210/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Órgano Administrativo de Recursos Contractuales de la Comunidad Autónoma de Euskadi (il-Korp Amministrattiv għall-Appelli fil-qasam tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Komunità Awtonoma tal-País Vasco, Spanja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑14 ta’ Marzu 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-istess jum, fil-proċedura
Asociación de Empresas de Servicios para la Dependencia (AESTE)
vs
Ayuntamiento de Ortuella
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tieni Awla),
komposta minn K. Jürimäe, Presidenta tal-Awla, K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Imħallef tat-Tieni Awla, F. Schalin, M. Gavalec (Relatur) u Z. Csehi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: A. Biondi,
Reġistratur: R. Stefanova-Kamisheva, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tad‑9 ta’ April 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għall-Gvern Spanjol, minn S. Núñez Silva, bħala aġent,
–         għall-Kummissjoni Ewropea, minn B.-R. Killmann, L. Malferrari, E. Sanfrutos Cano u G. Wils, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑3 ta’ Lulju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 67(1) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65, rettifiki fil-ĠU 2015, L 275, p. 68 u fil-ĠU L, 2023/90063), tad-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-impjieg ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 431, rettifika fil-ĠU 2015, L 16, p. 66), tal-Artikolu 56 TFUE kif ukoll tal-Artikolu 28 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn l-Asociación de Empresas de Servicios para la Dependencia (AESTE) u l-Ayuntamiento de Ortuella (l-Amministrazzjoni Komunali ta’ Ortuella, Spanja) dwar il-legalità ta’ kriterju ta’ għoti li jinsab fl-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt għal servizzi mogħti minn din l-amministrazzjoni.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Il-premessi 89, 90, 92, 97, 98 u 114 tad-Direttiva 2014/24 jistabbilixxu:
“(89)      In-nozzjoni ta’ kriterji ta’ għoti hija ċentrali għal din id-Direttiva. Għalhekk huwa importanti li d-dispożizzjonijiet rilevanti jiġu mressqa bl-aktar mod sempliċi u allinjati possibbli. Dan jista’ jinkiseb bl-użu tat-terminoloġija ‘l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża’ bħala l-ogħla kunċett, peress li l-offerti kollha rebbieħa għandhom finalment jintgħażlu skont dak li l-awtorità kontraenti individwali tikkunsidra li tkun ekonomikament l-aħjar soluzzjoni fost dawk offruti. [...]
(90)      Il-kuntratti għandhom jingħataw abbażi ta’ kriterji oġġettivi li jiżguraw konformità mal-prinċipji ta’ trasparenza, nondiskriminazzjoni u trattament ugwali, bil-ħsieb li jiġi żgurat tqabbil oġġettiv tal-valur relattiv tal-offerti sabiex jiġi determinat, f’kondizzjonijiet ta’ kompetizzjoni effettiva, liema offerta hija l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża. Għandu jkun stabbilit b’mod espliċitu li l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża għandha tkun ivvalutata abbażi tal-aqwa bilanċ bejn prezz u kwalità, li dejjem għandu jinkludi element ta’ prezz jew spiża. Għandu jkun iċċarat bl-istess mod li din il-valutazzjoni tal-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża għandha wkoll isseħħ abbażi tal-effettività tal-prezz jew il-kost-effettività biss. Huwa għalhekk aktar adegwat li jiġi mfakkar li l-awtoritajiet kontraenti huma liberi li jistabbilixxu standards ta’ kwalità adegwati billi jużaw speċifikazzjonijiet tekniċi jew kondizzjonijiet għat-twettiq tal-kuntratt.
Sabiex tiġi mħeġġa orjentazzjoni akbar lejn il-kwalità tal-akkwist pubbliku, l-Istati Membri għandhom ikunu permessi jipprojbixxu jew jagħmlu restrizzjonijiet dwar l-użu tal-prezz biss jew il-kost biss biex tiġi vvalutata l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża meta huma jqisu li dan ikun adatt.
Biex tiġi żgurata konformità mal-prinċipju ta’ trattament ugwali fl-għoti ta’ kuntratti, l-awtoritajiet kontraenti għandu jkollhom l-obbligu li joħolqu t-trasparenza meħtieġa biex l-offerenti kollha jkunu jistgħu jkunu infurmati b’mod raġonevoli dwar il-kriterji u l-arranġamenti li ser jiġu applikati fid-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt. L-awtoritajiet kontraenti għaldaqstant għandu jkollhom l-obbligu li jindikaw il-kriterji għall-għoti tal-kuntratt u l-importanza relattiva mogħtija lil kull wieħed minn dawk il-kriterji. [...]
[...]
(92)      Meta jkunu qed jivvalutaw l-aqwa bilanċ bejn prezz u kwalità l-awtortajiet kontraenti għandhom jiddeterminaw il-kriterji ekonomiċi u kwalitattivi marbuta mas-suġġett tal-kuntratt li huma ser jużaw għal dak il-għan. Dawk il-kriterji għandhom għaldaqstant jippermettu valutazzjoni komparattiva tal-livell ta’ prestazzjoni offrut minn kull offerta fid-dawl tas-suġġett tal-kuntratt, kif iddefinit fl-ispeċifikazzjonijiet tekniċi. Fil-kuntest tal-aqwa bilanċ bejn prezz u kwalità, lista mhux eżawrjenti ta’ kriterji possibbli tal-għoti li jinkludu aspetti ambjentali u soċjali stabbiliti f’din id-Direttiva. L-awtoritajiet kontraenti għandhom jiġu mħeġġa jagħżlu kriterji għall-għoti li jippermettulhom li jiksbu xogħlijiet, provvisti u servizzi ta’ kwalità għolja li l-aktar li jixirqu l-ħtiġijiet tagħhom.
Il-kriterji tal-għoti magħżula ma għandhomx jikkonferixxu libertà tal-għażla bla restrizzjoni fuq l-awtorità kontraenti u għandhom jiżguraw il-possibbiltà ta’ kompetizzjoni effettiva u ġusta u jkunu akkumpanjati minn arranġamenti li jippermettu li l-informazzjoni pprovduta mill-offerenti tkun ivverifikata b’mod effikaċi.
Biex tiġi identifikata l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża, id-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt m’għandhiex tkun ibbażata biss fuq kriterji ta’ nuqqas ta’ spiża. Il-kriterji kwalitattivi għaldaqstant għandhom jiġu akkumpanjati minn kriterju ta’ spiża li jista’, fl-għażla tal-awtorità kontraenti, ikun il-prezz jew approċċ ta’ kosteffettività bħall-ispiża taċ-ċiklu tal-ħajja. Madankollu, il-kriterji għall-għoti m’għandhomx jaffettwaw l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li jiddeterminaw ir-remunerazzjoni ta’ ċerti servizzi jew jistabbilixxu prezzijiet fissi għal ċerti provvisti.
[...]
(97)      Barra minn hekk, bil-ħsieb ta’ integrazzjoni aħjar tal-konsiderazzjonijiet soċjali u ambjentali fil-proċeduri ta’ akkwist, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jitħallew jużaw kriterji għall-għoti jew kondizzjonijiet għat-twettiq tal-kuntratt relatati max-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi li jiġu pprovduti taħt il-kuntratt pubbliku fi kwalunkwe aspett u fi kwalunkwe stadju taċ-ċikli tal-ħajja tagħhom mill-estrazzjoni tal-materja prima għall-prodott sal-istadju tar-rimi tal-prodott, inklużi fatturi involuti fil-proċess speċifiku tal-produzzzjoni, il-provvista jew, il-kummerċ u l-kondizzjonijiet tiegħu, ta’ dawk ix-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi jew proċess speċifiku waqt stadju aħħari taċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom, anke meta tali fatturi mhumiex parti mis-sustanza materjali tagħhom. [...]
Madankollu, il-kondizzjoni ta’ rabta mas-suġġett tal-kuntratt teskludi l-kriterji u l-kondizzjonijiet relatati mal-politika korporattiva ġenerali, li ma tistax titqies fattur li jikkaraterizza l-proċess speċifiku tal-produzzjoni jew il-provvista tax-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi mixtrija. L-awtoritajiet kontraenti għalhekk m’għandhomx jitħallew jirrikjedu li l-offerenti jkollhom ċerta politika ta’ responsabbiltà soċjali jew ambjentali korporattiva stabbilita.
(98)      Huwa essenzjali li l-kriterji għall-għoti jew il-kondizzjonijiet għat-twettiq tal-kuntratt li jirrigwardaw l-aspetti soċjali tal-proċess ta’ produzzjoni jkunu relatati max-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi li jkunu ser jingħataw taħt il-kuntratt. Barra minn hekk, huma għandhom jiġu applikati skont id-Direttiva [96/71], interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, u m’għandhomx jintgħażlu jew jiġu applikati b’mod li jiddiskrimina direttament jew indirettament kontra operaturi ekonomiċi minn Stati Membri oħra jew minn pajjiżi terzi partijiet għall-[Ftehim tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ dwar l-Akkwisti Pubbliċi (FAP)] jew Ftehimiet ta’ Kummerċ Ħieles li għalihom l-Unjoni [Ewropea] hija parti. Għaldaqstant, ir-rekwiżiti li jirrigwardaw il-kondizzjonijiet bażiċi ta’ ħidma regolati fid-Direttiva [96/71], bħar-rati minimi ta’ ħlas, għandhom jibqgħu fil-livell stabbilit mil-leġislazzjoni nazzjonali jew minn ftehimiet kollettivi applikati f’konformità mad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest ta’ dik id-Direttiva.
[...]
(114)      Ċerti kategoriji ta’ servizzi jibqgħu min-natura tagħhom ikollhom dimensjoni transkonfinali limitata, jiġifieri dawk is-servizzi li huma magħrufa bħala servizzi lill-persuna, bħal ċerti servizzi soċjali, tas-saħħa u edukattivi. Dawk is-servizzi jingħataw f’kuntest partikolari li jvarja ħafna fost l-Istati Membri, minħabba tradizzjonijiet kulturali differenti. Għaldaqstant, għandu jiġi stabbilit reġim speċifiku għall-kuntratti pubbliċi għal dawk is-servizzi, b’limitu ogħla minn dak li japplika għal servizzi oħra.
Servizzi lill-persuna b’valuri inqas minn dak il-limitu stabbilit tipikament mhux ser ikunu ta’ interess għall-fornituri minn Stati Membri oħra, sakemm ma jkunx hemm indikazzjonijiet konkreti għall-kuntrarju, bħall-finanzjament tal-Unjoni għal proġetti transkonfinali.
Il-kuntratti għal servizzi lill-persuna li jaqbżu dak il-limitu għandhom ikunu soġġetti għal trasparenza fl-Unjoni kollha. Fid-dawl tal-importanza tal-kuntest kulturali u s-sensittività ta’ dawn is-servizzi, l-Istati Membri għandhom jingħataw diskrezzjoni wiesgħa sabiex jorganizzaw l-għażla tal-fornituri ta’ servizzi bil-mod li jidhrilhom li jkun l-iżjed xieraq. Ir-regoli ta’ din id-Direttiva jqisu dak l-imperattiv, billi jimponu biss l-osservanza ta’ prinċipji bażiċi ta’ trasparenza u trattament ugwali u billi jiżguraw li l-awtoritajiet kontraenti jkunu jistgħu japplikaw kriterji ta’ kwalità speċifiċi għall-għażla tal-fornituri tas-servizz, bħall-kriterji stipulati fil-Qafas Ewropew volontarju għall-Kwalità għas-Servizzi Soċjali, ippubblikat mill-Kumitat tal-Protezzjoni. [...]”
4        L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/24, intitolat “Ammonti tal-limitu stabbilit”, huwa fformulat kif ġej:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għall-akkwisti li l-valur stmat tagħhom barra t-taxxa fuq il-valur miżjud (VAT) huwa daqs jew aktar mil-limiti stabbiliti li ġejjin:
[...]
(d)      EUR 750
000 għall-kuntratti pubbliċi ta’ servizzi għal servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħra elenkati fl-Anness XIV.”
5        Il-Kapitolu II ta’ din id-direttiva, intitolat “Regoli ġenerali”, jinkludi l-Artikolu 18 tagħha, huwa stess intitolat “Prinċipji tal-akkwist”, li jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-awtoritajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u mingħajr diskriminazzjoni u għandhom jaġixxu b’mod trasparenti u proporzjonat.
It-tfassil tal-akkwist ma għandux isir bil-ħsieb li l-akkwist jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva jew biex b’mod artifiċjali jnaqqas il-kompetizzjoni. Il-kompetizzjoni għandha titqies bħala artifiċjalment imnaqqsa meta d-disinn tal-akkwist isir bl-intenzjoni li jagħti vantaġġ jew żvantaġġ mhux mistħoqq lil ċerti operaturi ekonomiċi.”
6        Skont l-Artikolu 67 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Kriterji għall-għoti tal-kuntratt”:
“1.      Mingħajr ħsara għal-liġijiet, ir-regolamenti jew id-dispożizzjonijiet amministrattivi nazzjonali li jikkonċernaw il-prezz ta’ ċerti provvisti jew ir-remunerazzjoni ta’ ċerti servizzi, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jibbażaw l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi fuq l-offerta l-aktar ekonomikament vantaġġuża.
2.      Mill-perspettiva tal-awtorità kontraenti, l-offerta l-aktar ekonomikament vantaġġuża għandha tiġi identifikata abbażi tal-prezz jew l-ispiża, bl-użu ta’ approċċ kost-effettiv, bħall-kalkolu tal-ispejjeż tul iċ-ċiklu tal-ħajja skont l-Artikolu 68, u tista’ tinkludi l-aħjar bilanċ bejn il-prezz u l-kwalità, li għandu jiġi vvalutat abbażi ta’ kriterji li jinkludu aspetti kwalitattivi, ambjentali u/jew soċjali marbutin mas-suġġett tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni. Dawn il-kriterji jistgħu jinkludu, pereżempju:
(a)      il-kwalità, inklużi l-mertu tekniku, il-karatteristiċi estetiċi u funzjonali, l-aċċessibilità, id-disinjar għall-utenti kollha, il-karatteristiċi soċjali, ambjentali u dawk innovattivi u l-kummerċ u l-kondizzjonijiet tiegħu,
(b)      l-organizzazzjoni, il-kwalifiki u l-esperjenza tal-persunal assenjat għat-twettiq tal-kuntratt, fejn il-kwalità tal-persunal assenjat tista’ tħalli impatt sinifikanti fuq il-livell tal-prestazzjoni tal-kuntratt; jew
(c)      is-servizz ta’ wara l-bejgħ u l-assistenza teknika, il-kondizzjonijiet ta’ twassil bħad-data ta’ twassil, il-proċess ta’ twassil u l-perijodu ta’ twassil jew il-perijodu ta’ tlestija.
L-element ta’ spiża jista’ wkoll jieħu l-forma ta’ prezz fissa jew spiża fissa li abbażi tagħhom l-operaturi ekonomiċi jikkompetu fuq il-kriterji ta’ kwalità biss.
L-Istati Membri jistgħu jipprevedu li l-awtoritajiet kontraenti ma jistgħux jużaw il-prezz biss jew l-ispiża biss bħala l-kriterju uniku għall-għoti jew jillimitaw l-użu tagħhom għal ċerti kategoriji ta’ awtoritajiet kontraenti jew ċerti tipi ta’ kuntratti.
3.      Il-kriterji tal-għoti għandhom jitqiesu li huma marbutin mas-suġġett tal-kuntratt pubbliku fejn huma relatati max-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi li għandhom jingħataw taħt dak il-kuntratt fi kwalunkwe aspett u fi kwalunkwe stadju taċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom, inklużi l-fatturi involuti:
(a)      fil-proċessi speċifiċi tal-produzzjoni, il-provvista jew il-kummerċ ta’ dawk ix-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi; jew
(b)      fi proċess speċifiku għal stadju ieħor taċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom,
anke fejn fatturi bħal dawn ma jagħmlux parti mis-sustanza materjali tagħhom.
4.      Il-kriterji tal-għoti ma għandux ikollhom l-effett li jagħtu lill-awtorità kontraenti libertà mingħajr restrizzjonijiet għall-għażla. Huma għandhom jiżguraw il-possibbiltà ta’ kompetizzjoni effettiva u għandhom jiġu akkumpanjati mill-ispeċifikazzjonijiet li jippermettu li l-informazzjoni mogħtija mill-offerenti tiġi vverifikata b’mod effettiv sabiex jiġi vvalutat kemm l-offerti jissodisfaw il-kriterji tal-għoti. Fil-każ ta’ dubju, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jivverifikaw b’mod effettiv il-preċiżjoni tal-informazzjoni u l-evidenza mogħtija mill-offerenti.
5.      L-awtorità kontraenti għandha tispeċifika fid-dokumenti tal-akkwist, il-piż relattiv li hi tagħti lil kull wieħed mill-kriterji magħżula sabiex tiddetermina l-aktar offerta ekonomikament vantaġġuża, għajr meta din tkun identifikata abbażi tal-prezz biss.
Dawk il-proporzjonijiet jistgħu jkunu espressi billi tkun provduta sensiela b’firxa massima adattata.
Fejn għal raġunijiet oġġettivi l-ippeżar mhuwiex possibbli, l-awtorità kontraenti għandha tindika l-kriterji f’ordni li tonqos skont l-importanza.”
7        L-Artikolu 74 tal-istess direttiva, intitolat “Għoti ta’ kuntratti għal servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħrajn”, jistipula li:
“Kuntratti għal servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħrajn elenkati fl-Anness XIV għandhom jingħataw skont dan il-Kapitolu, fejn il-valur tal-kuntratti jkun daqs jew akbar mil-limitu indikat fil-punt (d) tal-Artikolu 4.”
8        L-Artikolu 76 tad-Direttiva 2014/24, intitolat “Prinċipji għall-għoti ta’ kuntratti”, jipprevedi li:
“1.      L-Istati Membri għandhom jimplimentaw regoli nazzjonali għall-għoti ta’ kuntratti soġġetti għal dan il-Kapitolu biex jiżguraw li l-awtoritajiet kontraenti jikkonformaw mal-prinċipji ta’ trasparenza u trattament ugwali tal-operaturi ekonomiċi. L-Istati Membri huma liberi li jiddeterminaw ir-regoli proċedurali applikabbli sakemm it-taliregoli jippermettu lill-awtoritajiet kontraenti jieħdu kont tal-ispeċifiċitajiet tas-servizzi inkwistjoni.
2.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet kontraenti jieħdu kont tal-ħtieġa li jiżguraw il-kwalità, il-kontinwità, l-aċċessibbiltà, l-aċċessibbiltà tal-prezz, id-disponibbiltà u l-komprensività tas-servizzi, il-ħtiġijiet speċifiċi tal-kategoriji differenti ta’ utenti, inklużi l-gruppi żvantaġġati u vulnerabbli, l-involviment u s-setgħa tal-utenti u l-innovazzjoni. L-Istati Membri jistgħu jipprovdu wkoll li l-għażla tal-fornitur tas-servizzi għandha ssir abbażi tal-offerta li toffri l-aqwa bilanċ bejn prezz u kwalità, b’teħid fil-kont tal-kwalità u l-kriterji tas-sostenibbiltà għas-servizzi soċjali.”
9        L-Anness XIV ta’ din id-direttiva jinkludi tabella, intitolata “Servizzi msemmija fl-Artikolu 74”, u jsemmi l-kodiċi CPV 85312000–9.
Id-dritt Spanjol
10      L-Artikolu 1 tal-Ley 9/2017
de Contratos del Sector Público, por la que se transponen al ordenamiento jurídico español las Directivas del Parlamento Europeo y del Consejo 2014/23/UE y 2014/24/UE y 2014/23/UE, de 26 de febrero de 2014 (il-Liġi 9/2017 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, li tittrasponi fl-Ordinament Ġuridiku
Spanjol id-Direttivi 2014/23 u [2014/24] tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas‑26 ta’ Frar 2014), tat‑8 ta’ Novembru 2017 (BOE Nru 272, tad‑9 ta’ Novembru 2017, iktar ’il quddiem il-“LCSP”), intitolat “Suġġett u għan”, jipprevedi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“F’kull għoti ta’ kuntratt pubbliku, il-kriterji soċjali u ambjentali għandhom jiġu inklużi b’mod trasversali u imperattiv sakemm dawn ikunu marbuta mas-suġġett tal-kuntratt, sakemm l-inklużjoni tagħhom tippermetti l-aħjar relazzjoni bejn il-kwalità u l-prezz tas-servizz kuntrattwali, kif ukoll użu aħjar u iktar effiċjenti tal-fondi pubbliċi. L-aċċess għall-kuntratti pubbliċi huwa wkoll iffaċilitat għall-impriżi żgħar u ta’ daqs medju u għall-impriżi tal-ekonomija soċjali.”
11      L-Artikolu 145 ta’ din il-liġi, intitolat “Rekwiżiti u tipi ta’ kriterji għall-għoti ta’ kuntratti”, jipprevedi:
“1.      Il-kuntratti għandhom jingħataw bl-użu ta’ diversi kriterji tal-għoti bbażati fuq l-aħjar relazzjoni bejn il-k bejn il-kwalità u l-prezz.
Dment li dan ikun iġġustifikat mid-dokumenti tas-sejħa għal offerti, il-kuntratti jistgħu jingħataw skont kriterji bbażati fuq approċċ ibbażat fuq l-aħjar kost-effettività, abbażi tal-prezz jew tal-kost, bħall-kalkolu tal-ispejjeż taċ-ċiklu tal-ħajja f’konformità mal-Artikolu 148.
2.      L-aħjar relazzjoni bejn il-kwalità u l-prezz għandha
tiġi evalwata
abbażi ta’ kriterji ekonomiċi u kwalitattivi.
Il-kriterji kwalitattivi stabbiliti mill-awtorità kontraenti sabiex tevalwa l-aħjar relazzjoni bejn il-prezz u l-kwalità jistgħu jinkludu aspetti ambjentali jew soċjali, relatati mas-suġġett tal-kuntratt bil-mod previst fil-paragrafu 6 ta’ dan l-artikolu, li jistgħu jkunu, fost l-oħrajn, dawn li ġejjin:
1.      il-kwalità, inklużi l-mertu tekniku, il-karatteristiċi estetiċi u funzjonali, l-aċċessibbiltà, id-disinjar għall-utenti kollha, il-karatteristiċi soċjali, ambjentali u dawk innovattivi u l-kummerċ u l-kundizzjonijiet tiegħu,
[...]
Il-karatteristiċi soċjali tal-kuntratt għandhom jinkludu b’mod partikolari l-għanijiet li ġejjin:
il-promozzjoni tal-integrazzjoni soċjali ta’ persuni b’diżabbiltà, żvantaġġati jew li jappartjenu għal gruppi vulnerabbli fost il-persuni milquta mit-twettiq tal-kuntratt u, b’mod ġenerali, l-integrazzjoni soċjali u professjonali ta’ persuni b’diżabbiltà jew f’sitwazzjoni jew f’riskju ta’ esklużjoni soċjali; is-sottokuntrattar lil ċentri speċjali għall-impjiegi jew impriżi ta’ integrazzjoni; il-pjanijiet ta’ ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel applikati fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt u, b’mod ġenerali, l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel; il-promozzjoni tar-reklutaġġ ta’ nisa; ir-rikonċiljazzjoni tal-ħajja professjonali, personali u tal-familja; it-titjib tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-pagi; l-istabbiltà tal-impjieg; ir-reklutaġġ ta’ iktar persuni għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt; it-taħriġ u l-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol; l-applikazzjoni ta’ kriterji etiċi u ta’ responsabbiltà soċjali għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt; jew il-kriterji relatati mal-provvista jew mal-użu ta’ prodotti li jirriżultaw minn kummerċ ġust fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt.
2.      L-organizzazzjoni, il-kwalifiki u l-esperjenza tal-persunal assenjat għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt, sa fejn il-kwalità ta’ dan il-persunal tista’ taffettwa b’mod sinjifikattiv l-aħjar eżekuzzjoni tal-kuntratt.
[...]”
12      Is-seba’ u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali tal-imsemmija liġi, intitolata “Prinċipji applikabbli għall-kuntratti ta’ konċessjoni ta’ servizzi elenkati fl-Anness IV u għall-kuntratti għal servizzi ta’ natura soċjali, edukattiva jew tas-saħħa elenkati fl-Anness IV”, tipprevedi:
“Bla ħsara għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi u, fost oħrajn, ta’ dawk dwar l-istabbiliment tal-ispeċifikazzjonijiet tekniċi, tal-kundizzjonijiet minimi ta’ solvenza, tal-kriterji ta’ għoti u tal-kundizzjonijiet partikolari ta’ eżekuzzjoni, l-awtoritajiet kontraenti għandhom jiżguraw, fl-istadji kollha tal-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni ta’ servizzi elenkati fl-Anness IV u ta’ kuntratti ta’ natura soċjali, edukattiva jew tas-saħħa elenkati wkoll fl-Anness IV, il-ħtieġa li tiġi żgurata l-kwalità, il-kontinwità, l-aċċessibbiltà, l-affordabbiltà, id-disponibbiltà u l-kompletezza tas-servizzi, l-indirizzar tal-ħtiġijiet speċifiċi tal-kategoriji differenti ta’ utenti, inklużi l-gruppi żvantaġġati u vulnerabbli, u l-iżgurar tal-involviment tal-utenti tas-servizzi, kif ukoll l-innovazzjoni fil-forniment tas-servizz.
Barra minn hekk, meta tistabbilixxi l-kriterji għall-għoti tal-kuntratti msemmija f’din id-dispożizzjoni addizzjonali, l-awtorità kontraenti tista’ tirreferi għal aspetti bħal: l-esperjenza tal-persunal assenjat għall-kuntratt fl-għoti ta’ servizzi maħsuba għal setturi partikolarment żvantaġġati jew fil-provvista ta’ servizzi ta’ natura simili skont il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 145; l-investiment mill-ġdid tal-profitti miksuba fit-titjib tas-servizzi li huwa jipprovdi; l-istabbiliment ta’ mekkaniżmi ta’ parteċipazzjoni, informazzjoni u gwida għall-utenti.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
13      Fit‑13 ta’ Ġunju 2023, l-AESTE ppreżentat rikors speċjali fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi quddiem l-Órgano Administrativo de Recursos Contractuales de la Comunidad Autónoma de Euskadi (il-Korp Amministrattiv għall-Appelli fil-qasam tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Komunità Awtonoma tal-Komunità Awtonoma tal-País Vasco, Spanja), li hija l-qorti tar-rinviju, dirett kontra l-ispeċifikazzjonijiet tal-kuntratt ta’ “[s]ervizz ta’ għajnuna fid-dar tal-amministrazzjoni komunali ta’ Ortuella”, mogħti minn din l-amministrazzjoni (iktar ’il quddiem il-“kuntratt kontenzjuż”).
14      L-għan tal-kuntratt kontenzjuż huwa “l-eżekuzzjoni tas-servizz ta’ għajnuna fid-dar tal-amministrazzjoni komunali ta’ Ortuella sabiex jiġi pprovdut servizz kollettiv ta’ natura soċjali li fil-kuntest tiegħu jiġu eżerċitati, permezz ta’ persunal ippreparat, imħarreġ u ssorveljat, attivitajiet preventivi, edukattivi u ta’ assistenza favur familji u/jew persuni li għandhom diffikultajiet sabiex iżommu jew jippreżervaw il-benesseri fiżiku, soċjali u/jew emozzjonali tagħhom, billi jippruvaw jiżguraw li l-utenti jkunu jistgħu jkomplu jgħixu fir-residenza tagħhom u/jew fl-ambjent tagħhom sakemm dan ikun possibbli u xieraq” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Skont il-qorti tar-rinviju, dan il-kuntratt jikkonċerna “[s]ervizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (CPV — 85312000–9), fis-sens tal-Anness IV tal-LCSP, li jikkorrispondi għall-Anness XIV tad-Direttiva 2014/24.
15      Il-valur stmat tal-imsemmi kuntratt jammonta għal EUR 166 250.
16      Permezz tar-rikors tagħha, l-AESTE titlob l-annullament tal-kriterju ta’ għoti li jinsab fl-Ispeċifikazzjonijiet Amministrattivi Partikolari tal-kuntratt kontenzjuż u li jipprevedi l-għoti ta’ numru massimu ta’ 40 punt fil-każ ta’ żieda fil-kont totali tal-pagi tal-offerent (iktar ’il quddiem il-“kriterju kontenzjuż”). Dan il-kriterju jaqra kif ġej:
“Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, billi jittieħdu bħala riferiment il-pagi ffissati fil-ftehim kollettiv tas-settur, pagi ogħla (żieda fil-kont totali tal-pagi) li l-impriża offerenti tipproponi li tapplika għall-persuni li jeżegwixxu l-kuntratt.
Il-perċentwali ta’ żieda fis-pagi għandha tittieħed inkunsiderazzjoni billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-paga bażika u l-bonus tal-paga previst mill-ftehim kollettiv imħallsa lill-ħaddiema kollha li għandhom jittieħdu lura, billi tiġi applikata l-formula li ġejja: punti = P × A/B.
Il-punti jikkorrispondu għan-numru totali ta’ punti attribwiti għall-proposta.
P huwa n-numru massimu ta’ punti li għandhom jiġu attribwiti, jiġifieri 40 punt.
A huwa l-ogħla perċentwali tal-offerti kollha ppreżentati.
B huwa l-perċentwali previst mill-offerta li għandha tiġi evalwata.
Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-offerti li joffru perċentwali ta’ żieda li għandha tiġi applikata għall-persuni li jeżegwixxu l-kuntratt. L-offerti li ma jipproponu l-ebda żieda jingħataw 0 punti.
F’terminu massimu ta’ xahar mill-konklużjoni tal-kuntratt, u wara negozjati mar-rappreżentanti tal-persunal, għandhom jiġu speċifikati l-elementi tar-remunerazzjoni li għalihom tapplika din iż-żieda fil-pagi. Bl-istess mod, l-impriża rebbieħa tipprova tikkonkludi ftehim (ftehim kollettiv tas-servizz ta’ għajnuna fid-dar ta’ Ortuella) li jirregola l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-persunal assenjat għall-kuntratt.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
17      Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-konformità tal-kriterju kontenzjuż mad-dritt tal-Unjoni.
18      L-ewwel nett, hija tistaqsi dwar jekk dan il-kriterju jippermettix li tiġi identifikata l-“offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament”, fis-sens tal-Artikolu 67(1) tad-Direttiva 2014/24. F’dan ir-rigward, filwaqt li l-awtorità kontraenti tallega li l-imsemmi kriterju huwa intiż sabiex iżid ir-remunerazzjoni tal-persunal inkarigat mill-eżekuzzjoni tas-servizz li huwa s-suġġett tal-kuntratt kontenzjuż u, għaldaqstant, sabiex itejjeb l-istabbiltà u l-kontinwità fil-provvista ta’ dan is-servizz, din il-qorti tidher li tqis li r-rabta bejn tali żieda fil-pagi
u t-titjib tas-servizz hija ipotetika wisq sabiex ikun jista’ jiġi ddeterminat l-għoti ta’ dan il-kuntratt.
19      It-tieni nett, l-imsemmija qorti tenfasizza li mill-premessa 98 tad-Direttiva 2014/24 jirriżulta li l-kriterji soċjali magħżula għall-għoti tal-kuntratti pubbliċi għandhom jiġu applikati konformement mad-Direttiva 96/71. Issa, il-kriterju kontenzjuż jista’ jkun diskriminatorju sa fejn jobbliga lil impriża, li tixtieq iżżid il-possibbiltajiet tagħha li tikseb il-kuntratt kontenzjuż, tħallas lill-ħaddiema msejħa sabiex jeżegwixxu dan il-kuntratt pagi ogħla minn dawk li huma kienu jirċievu, li jista’ jikkostitwixxi piż ekonomiku addizzjonali li jista’ jostakola s-sottomissjoni ta’ offerta.
20      It-tielet nett, il-kriterju kontenzjuż jista’ jirriżulta sproporzjonat u diskriminatorju għall-operaturi ekonomiċi li ma jkollhomx il-kapaċità suffiċjenti sabiex iħallsu pagi għoljin, filwaqt li dawn l-operaturi jistgħu jifformulaw offerti kompetittivi flimkien ma’ relazzjoni tajba bejn il-kwalità u l-prezz minħabba spejjeż tal-pagi iktar baxxi.
21      Ir-raba’ nett, l-istess qorti tistaqsi jekk il-kriterju kontenzjuż jikkostitwixxix indħil fid-dritt għal negozjar kollettiv irrikonoxxut fl-Artikolu 28 tal-Karta, peress li n-negozjar kollettiv li jibda wara l-għoti tal-kuntratt kontenzjuż jista’ jwassal sabiex il-persunal inkarigat li jeżegwixxi dan il-kuntratt jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ ftehim kollettiv fis-seħħ. Tali negozjar jista’ jwassal wkoll għall-ħolqien ta’ inugwaljanzi fil-pagi bejn il-ħaddiema tal-istess impriża, li jwettqu kompiti identiċi, iżda li r-remunerazzjoni tagħhom tvarja skont l-identità tal-benefiċjarju ta’ dawn il-kompiti.
22      Il-ħames nett, il-kriterju kontenzjuż jista’ wkoll jirriżulta sproporzjonat fir-rigward tal-għan imfittex minnu, peress li l-ftehim kollettiv il-ġdid, innegozjat wara l-għoti tal-kuntratt kontenzjuż, jista’ jkollu l-effett li jikkonsolida ż-żieda fil-pagi lil hinn mill-kamp ta’ eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt, li jwassal għat-telf tar-rabta mas-suġġett tiegħu, imsemmi fl-Artikolu 67(3) tad-Direttiva 2014/24.
23      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Órgano Administrativo de Recursos Contractuales de la Comunidad Autónoma de Euskadi (il-Korp Amministrattiv għall-Appelli fil-qasam tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Komunità Awtonoma tal-País Vasco) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“[1)]      Kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt għal servizzi bħal dak [ineżami], li:
–        iqis ż-żieda fil-kont [totali] tal-pagi lil hinn minn dak previst mill-konvenzjoni settorjali applikabbli li l-offerent jipproponi li japplika fir-rigward tal-persuni li jeżegwixxu l-kuntratt
u
–        jimponi fuq l-offerent magħżul l-obbligu kemm li jispeċifika, wara negozjati kollettivi mar-rappreżentanti tal-ħaddiema, il-kunċetti li taħthom għandha tiġi implimentata ż-żieda fil-pagi kif ukoll li jikkonkludi ftehim kollettiv li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jkun il-persunal assenjat għall-kuntratt,
1. huwa xieraq sabiex tiġi identifikata l-offerta l-iktar ekonomikament vantaġġuża kif meħtieġ mill-Artikolu 67(1) tad-Direttiva [2014/24]?
[2)]      jipprekludi l-libertà li jiġu pprovduti servizzi jew jillimita l-kompetizzjoni ħielsa bi ksur tal-Artikolu 56 TFUE u tad-Direttivi [2014/24] u [96/71]?
[3)]      Jikser id-dritt ta’ negozjar kollettiv irrikonoxxut fl-Artikolu 28 tal-[Karta]?”
Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
24      Preliminarjament, jeħtieġ li tiġi eżaminata l-kwistjoni dwar jekk l-Órgano Administrativo de Recursos Contractuales de la Comunidad Autónoma de Euskadi (il-Korp Amministrattiv għall-Appelli fil-qasam tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Komunità Awtonoma tal-País Vasco) jissodisfax il-kriterji sabiex jitqies bħala qorti jew tribunal, fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.
25      F’dan ir-rigward, jeħtieġ li jitfakkar li, konformement ma’ ġurisprudenza stabbilita, sabiex tiġi evalwata l-kwalità ta’ “qorti jew tribunal” tal-korp tar-rinviju, kwistjoni li hija rregolata biss mid-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni sensiela ta’ kriterji, bħal jekk dan il-korp huwiex stabbilit mil-liġi, jekk huwiex permanenti, jekk il-ġurisdizzjoni tiegħu hijiex ta’ natura obbligatorja, jekk il-proċedura hijiex ta’ natura kontradittorja, jekk l-imsemmi korp japplikax regoli tad-dritt, kif ukoll jekk huwiex indipendenti (sentenza tal‑20
ta’ Settembru 2018, Montte (C‑546/16, EU:C:2018:752, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
26      F’dan il-każ, minn naħa, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-Órgano Administrativo de Recursos Contractuales de la Comunidad Autónoma de Euskadi (il Korp Amministrattiv għall-Appelli fil-qasam tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Komunità Awtonoma tal-País Vasco), huwa korp permanenti u indipendenti li joriġina minn dispożizzjoni legali u li jadotta d-deċiżjonijiet tiegħu abbażi ta’ kriterji esklużivament ġuridiċi fi tmiem proċedura kontradittorja. B’mod iktar partikolari, fir-rigward tal-indipendenza ta’ dan il-korp, din id-deċiżjoni tippreċiża li dan, peress li ma huwa suġġett għal ebda rabta ġerarkika u ma jirċevix struzzjonijiet minn terzi, jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu b’oġġettività, imparzjalità u taħt awtonomija sħiħa.
27      Min-naħa l-oħra, fir-rigward tan-natura obbligatorja tal-ġurisdizzjoni tagħha, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li d-deċiżjonijiet tal-korpi tal-komunitajiet awtonomi kompetenti sabiex jieħdu konjizzjoni tar-rikorsi fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, li l-ġurisdizzjoni tagħhom ma tiddependix minn ftehim bejn il-partijiet, huma vinkolanti għal dawn tal-aħħar, anki jekk il-preżentata ta’ rikors hija fakultattiva (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, Montte, C‑546/16, EU:C:2018:752, punti 23 u 24 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
28      Dawn il-kunsiderazzjonijiet ma humiex ikkontestati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja bbażata fuq is-sentenza tal‑21 ta’ Jannar 2020, Banco de Santander (C‑274/14, EU:C:2020:17), sa fejn, kif jirrileva l-Gvern Spanjol fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-membri ta’ dan il-korp igawdu minn garanzija ta’ irremovabbiltà, li hija implimentata mil-leġiżlazzjoni nazzjonali u li tista’ ssir deroga minnha biss għal raġunijiet espressament elenkati minn din il-leġiżlazzjoni.
29      Minn dan isegwi li l-Órgano Administrativo de Recursos Contractuales de la Comunidad Autónoma de Euskadi (il-Korp Amministrattiv għall-Appelli fil-qasam tal-Kuntratti Pubbliċi tal-Komunità Awtonoma País Vasco) jissodisfax il-kriterji biex jitqies bħala qorti jew tribunal nazzjonali, fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, u li d-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja huma ammissibbli.
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
30      Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill-punt 14 ta’ din is-sentenza, il-kuntratt kontenzjuż għandu bħala għan il-provvista ta’ servizzi li jaqgħu taħt il-kategorija ta’ “[s]ervizzi mingħajr akkomodazzjoni” (kodiċi CPV 8531 85312000–9), li jinsab fl-Anness IV tal-LCSP, li jikkorrispondi, skont il-qorti tar-rinviju, għall-Anness XIV tad-Direttiva 2014/24.
31      Skont l-Artikolu 4(d) ta’ din id-direttiva, din tal-aħħar hija applikabbli għall-kuntratti elenkati f’dan l-Anness IV biss jekk il-valur ta’ dawn il-kuntratti jkun daqs jew ogħla mil-limitu ta’ EUR 750 000 previst f’din id-dispożizzjoni.
32      F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kuntratt kontenzjuż għandu valur stmat ta’ EUR 166 250, u għalhekk inqas mill-imsemmi livell. Madankollu, skont din id-deċiżjoni, u kif ikkonferma l-Gvern Spanjol waqt is-seduta, il-leġiżlatur Spanjol kellu l-intenzjoni li jagħmel id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/24 applikabbli, b’mod dirett u inkundizzjonat, għal kuntratti ta’ valur inqas mill-imsemmi limitu. B’mod iktar partikolari, dan il-leġiżlatur iddeċieda, waqt l-adozzjoni tal-Artikolu 145 tal-LCSP, moqri flimkien mas-sebgħa u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali ta’ din il-liġi, li tittrasponi l-Artikolu 67 tad-Direttiva 2014/24 dwar il-kriterji għall-għoti, li jestendi l-applikazzjoni ta’ din l-aħħar dispożizzjoni għall-kuntratti ta’ valur inqas mill-istess limitu.
33      Issa, kif jirriżulta minn ġurisprudenza stabbilita, meta leġiżlazzjoni nazzjonali tikkonforma ruħha, b’mod dirett u inkundizzjonat, għas-soluzzjonijiet li hija tipprovdi għal sitwazzjonijiet mhux koperti minn att tad-dritt tal-Unjoni, ma’ dawk adottati minn dan l-att, jeżisti interess ċert tal-Unjoni li d-dispożizzjonijiet riprodotti fl-imsemmi att jiġu interpretati b’mod uniformi. Fil-fatt dan jippermetti li jiġu evitati diverġenzi ta’ interpretazzjoni futuri u li jiġi żgurat trattament identiku għal dawn is-sitwazzjonijiet u għal dawk li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija dispożizzjonijiet (sentenzi tat‑18 ta’ Ottubru 1990, Dzodzi, C‑297/88 u C‑197/89, EU:C:1990:360, punti 36 u 37, kif ukoll tas‑16 ta’ Ġunju 2022, Obshtina Razlog, C‑376/21, EU:C:2022:472, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34      Minn dan isegwi li, anki jekk il-kuntratt kontenzjuż għandu valur inqas minn dak stabbilit fl-Artikolu 4(d) tad-Direttiva 2014/24, jeżisti interess ċert li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi dwar l-ewwel domanda magħmula.
35      Permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 67(1) tad-Direttiva 2014/24 għandux jiġi interpretat fis-sens li kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt jippermetti lill-awtorità kontraenti tidentifika l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
36      Fl-ewwel lok, l-Artikolu 67(1) tad-Direttiva 2014/24, moqri flimkien mal-premessa 89 tagħha, jipprevedi li l-awtoritajiet kontraenti għandhom jibbażaw ruħhom, b’mod predominanti, fuq il-kriterju tal-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament sabiex jagħtu l-kuntratti pubbliċi.
37      Skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 67, dan il-kriterju għandu jiġi evalwat mill-perspettiva tal-awtorità kontraenti abbażi tal-prezz jew tal-kost, bl-użu ta’ approċċ kost-effettiv, u tista’ tinkludi l-aħjar bilanċ bejn il-prezz u l-kwalità, li għandu jiġi evalwat abbażi ta’ kriterji li jinkludu aspetti kwalitattivi, ambjentali u/jew soċjali marbutin mas-suġġett tal-kuntratt pubbliku inkwistjoni. Moqrija flimkien mal-premessi 90 u 92 tad-Direttiva 2014/24, din id-dispożizzjoni telenka, fil-punti (a) sa (c) tagħha, lista mhux eżawrjenti ta’ kriterji ta’ għoti li jistgħu jintużaw, li jinkludu b’mod partikolari aspetti soċjali.
38      Minn dan jirriżulta li, fl-assenza li tiġi elenkata lista eżawrjenti ta’ kriterji ta’ għoti, l-Artikolu 67(2) ta’ din id-direttiva jippermetti lill-awtorità kontraenti tiddetermina kriterji ta’ għoti li jinkludu aspetti soċjali sakemm il-kriterji relatati ma’ dawn l-aspetti jkunu marbuta mas-suġġett tal-kuntratt pubbliku kkonċernat.
39      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-awtoritajiet kontraenti huma wkoll awtorizzati li jagħżlu kriterji ta’ għoti bbażati fuq kunsiderazzjoni ta’ ordni soċjali, li jistgħu jikkonċernaw lill-utenti jew lill-benefiċjarji tax-xogħlijiet, tal-provvisti jew tas-servizzi li huma s-suġġett tal-kuntratt, iżda wkoll ta’ persuni oħrajn (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Mejju 2012, Il‑Kummissjoni vs Il‑Pajjiżi l-Baxxi, C‑368/10, EU:C:2012:284, punt 85).
40      Għaldaqstant, għandu jiġi ddeterminat jekk kriterju ta’ għoti li, bħall-kriterju kontenzjuż, jieħu inkunsiderazzjoni ż-żieda fil-kont totali tal-pagi tal-persunal li jeżegwixxi kuntratt pubbliku lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ jistax jaqa’ taħt “aspetti soċjali marbuta mas-suġġett tal-kuntratt pubbliku kkonċernat”.
41      Kif irrileva, essenzjalment, l-Avukat Ġenerali fil-punti 36 u 37 tal-konklużjonijiet tiegħu, peress li l-kriterju ta’ għoti jirrigwarda ż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persuni li jeżegwixxu l-kuntratt meta mqabbel mal-livell tal-pagi li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali, għandu jitqies li dan il-kriterju jirrigwarda, fid-dawl tan-natura tiegħu stess, wieħed mill-“aspetti soċjali”, fis-sens tal-Artikolu 67(2) tad-Direttiva 2014/24, peress li dan il-kunċett għandu jinftiehem f’sens wiesa’.
42      Fit-tieni lok, sabiex awtorità kontraenti tkun tista’ tidentifika l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament permezz ta’ kriterju ta’ għoti li jirrigwarda “aspett soċjali”, għandu jiġi enfasizzat li tali kriterju għandu wkoll josserva l-kundizzjonijiet l-oħra previsti fl-Artikolu 67(2) sa (5) ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-premessi 90 u 92 tagħha, jiġifieri, b’mod partikolari, ikun marbut mas-suġġett tal-kuntratt u ma jagħtix lill-awtorità kontraenti libertà ta’ għażla illimitata.
43      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-qorti tar-rinviju għandha dubji biss fir-rigward, l-ewwel nett, tal-eżistenza ta’ rabta bejn is-suġġett tal-kuntratt u l-kriterju kontenzjuż, li jista’ jkun ġenerali wisq sabiex tippermetti l-għoti tal-kuntratt kontenzjuż, u, it-tieni nett, tal-ksur possibbli tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament bejn l-offerenti li jirriżulta minn dan il-kriterju.
44      F’dan il-kuntest, fir-rigward, l-ewwel nett, tal-kundizzjoni dwar ir-rabta li tgħaqqad il-kriterju kontenzjuż mas-suġġett tal-kuntratt, mill-Artikolu 67(3) tad-Direttiva 2014/24, moqri flimkien mal-premessa 97 tagħha, jirriżulta li l-kriterji ta’ għoti jitqiesu li huma marbuta mas-suġġett tal-kuntratt pubbliku meta dawn ikunu relatati mas-servizzi li għandhom jiġu pprovduti skont il-kuntratt fi kwalunkwe rigward u fi kwalunkwe stadju taċ-ċiklu tal-ħajja tagħhom, inklużi l-fatturi li jintervjenu fil-proċess speċifiku ta’ provvista ta’ dawn is-servizzi u anki meta dawn il-fatturi ma jkunux jagħmlu parti mill-kontenut materjali tagħhom.
45      Il-formulazzjoni wiesgħa ta’ din id-dispożizzjoni ma teskludix għalhekk li, f’sitwazzjoni partikolari, awtorità kontraenti tieħu inkunsiderazzjoni, permezz ta’ kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt li jirrigwarda servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt meta mqabbel mal-livell tal-pagi li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali.
46      Mill-punt 44 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-eżistenza tar-rabta bejn il-kriterju kontenzjuż u s-suġġett tal-kuntratt kontenzjuż għandha għalhekk tiġi evalwata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-karatteristiċi speċifiċi tas-servizz li huwa s-suġġett tal-kuntratt. F’dan il-każ, minkejja li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa l-eżistenza ta’ tali rabta, għandu jiġi rrilevat li dan il-kuntratt huwa kkaratterizzat, minn naħa, mill-intensità qawwija ta’ ħaddiema li huwa jeżiġi u, min-naħa l-oħra, mid-diffikultà li tiltaqa’ magħha l-awtorità kontraenti li toffri servizz kontinwu u ta’ kwalità lill-persuni destinatarji ta’ dan is-servizz, jiġifieri persuni żvantaġġati u f’sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà.
47      Issa, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 46 sa 48 tal-konklużjonijiet tiegħu, għandu jitqies, minn naħa, li r-remunerazzjoni li jirċievi l-offerent rebbieħ għall-provvista tas-servizz li huwa jipprovdi hija ddeterminata b’mod wiesa’ mill-ispiża tal-pagi tal-persunal li jeżegwixxi s-servizz, b’tali mod li l-kriterju kontenzjuż huwa marbut mas-suġġett tal-kuntratt. Min-naħa l-oħra, f’kuntratt ta’ tali natura, ma huwiex irraġonevoli li jitqies li kriterju ta’ għoti li jieħu inkunsiderazzjoni remunerazzjoni iktar favorevoli tal-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt minn dik prevista mill-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ jista’ jikkontribwixxi għal dan l-għan billi jtejjeb il-kwalità, l-aċċessibbiltà u l-kontinwità tas-servizz lill-persuni destinatarji ta’ dan is-servizz, jiġifieri persuni żvantaġġati u f’sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà, peress li remunerazzjoni iktar favorevoli jkollha l-effett li tiżgura l-fedeltà tal-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt u li tippermetti li jiġi rreklutat persunal iktar ikkwalifikat.
48      Barra minn hekk, din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-Artikolu 76(2) tad-Direttiva 2014/24 li, fir-rigward tas-servizzi soċjali elenkati fl-Anness XIV ta’ din id-direttiva, jipprevedi li l-awtoritajiet kontraenti jistgħu jieħdu inkunsiderazzjoni n-neċessità li jiġu żgurati l-kwalità, il-kontinwità, l-aċċessibbiltà u d-disponibbiltà tas-servizzi kif ukoll il-bżonnijiet speċifiċi tal-kategoriji differenti ta’ utenti, inklużi kategoriji żvantaġġati u vulnerabbli.
49      B’hekk, billi tieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt, l-awtorità kontraenti tista’ tippromwovi kwalità, kontinwità u disponibbiltà ikbar tas-servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni, suġġett tal-kuntratt kontenzjuż.
50      It-tieni nett, fir-rigward tad-dubji tal-qorti tar-rinviju dwar l-eventwali ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament bejn l-offerenti li jirriżulta mill-kriterju kontenzjuż, sa fejn dan jiżvantaġġa lill-offerenti li l-kapaċità tagħhom li jħallsu pagi ogħla minn dak previst fil-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ tkun inqas, bħall-impriżi żgħar u ta’ daqs medju, li jistgħu madankollu jippreżentaw offerti kompetittivi minħabba l-ispejjeż tas-salarji iktar baxxi tagħhom, għandu jitfakkar dan li ġej.
51      Konformement mal-Artikolu 67(4) tad-Direttiva 2014/24, moqri fid-dawl tal-premessa 90 ta’ din id-direttiva, il-kriterji ta’ għoti ma għandhomx l-effett li jagħtu libertà ta’ għażla illimitata lill-awtorità kontraenti. Fil-fatt, huma għandhom jiggarantixxu l-osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ ugwaljanza fit-trattament fl-għoti tal-kuntratti, sabiex jippermettu li jitwettaq paragun oġġettiv tal-valur relattiv tal-offerti.
52      Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 18(1) tad-Direttiva 2014/24 jirriżulta li l-awtoritajiet kontraenti għandhom jittrattaw lill-operaturi ekonomiċi bl-istess mod u b’mod nondiskriminatorju. Il-prinċipji ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni għandhom l-għan li jiffavorixxu l-iżvilupp ta’ kompetizzjoni b’saħħitha u effettiva bejn l-offerenti li jipparteċipaw fi proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku. Konformement ma’ dan il-prinċipju, l-offerenti għandhom jiġu ttrattati bl-istess mod kemm fil-mument meta jippreparaw l-offerti tagħhom kif ukoll fil-mument meta dawn l-offerti jiġu evalwati mill-awtorità kontraenti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2024, BibMedia, C‑737/22, EU:C:2024:495, punt 30). Dawn il-prinċipji jirrikjedu li sitwazzjonijiet komparabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati b’mod ugwali, sakemm tali trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat (sentenza tas‑6
ta’ Ottubru 2021, Conacee, C‑598/19, EU:C:2021:810, punt 36).
53      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 18(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi wkoll li l-awtorità kontraenti ma tistax tadotta kriterji ta’ għoti li jiffavorixxu jew ma jifavorixxux indebitament ċerti operaturi ekonomiċi minħabba karatteristiċi speċifiċi jew li joħloq ostakoli artifiċjali għal ċerti operaturi.
54      F’dan il-każ, għandu madankollu jiġi kkonstatat li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex elementi li jippermettu li jiġi ddeterminat jekk il-kriterju kontenzjuż jistax joħloq tali effett diskriminatorju fir-rigward ta’ ċerti operaturi, bħal impriżi żgħar u ta’ daqs medju.
55      Madankollu, għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha twettaq dan l-eżami, għandu jitfakkar li dan tal-aħħar għandu jsir fid-dawl tad-dokumentazzjoni li kellha l-awtorità kontraenti waqt id-determinazzjoni tal-bżonnijiet tagħha, kif ukoll fid-dawl ta’; kwalunkwe konsultazzjonijiet tal-utenti jew tal-benefiċjarji tas-servizz u tal-persunal li jeżegwixxi dan li hija setgħet twettaq minn qabel, kif ukoll tal-eventwali konsultazzjonijiet minn qabel għall-kuntratt li hija setgħet twettaq jew ta’ kull dokument ieħor li jippermetti li tiġi ssostanzjata l-eżistenza ta’ effett ta’ esklużjoni kkawżat minn tali kriterju ta’ għoti.
56      Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari magħmula għandha tkun li l-Artikolu 67(1) tad-Direttiva 2014/24 għandu jiġi interpretat fis-sens li kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt jippermetti lill-awtorità kontraenti tidentifika l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Fuq it-tieni domanda
57      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 96/71 u l-Artikolu 56 TFUE għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi dan il-kuntratt.
58      Il-Gvern Spanjol u l-Kummissjoni Ewropea jeċċepixxu l-inammissibbiltà ta’ din id-domanda billi jinvokaw l-assenza ta’ kull element transkonfinali li jikkaratterizza l-kawża prinċipali, peress li dan l-element huwa neċessarju għall-interpretazzjoni kemm tal-Artikolu 56 TFUE kif ukoll tad-Direttiva 96/71. Fil-fatt, l-ewwel nett, l-ebda offerent stabbilit fit-territorju ta’ Stat Membru barra minn dak li taħtu taqa’ l-awtorità kontraenti ma pparteċipa fil-proċedura għall-għoti tal-kuntratt kontenzjuż, it-tieni nett, is-servizz li huwa s-suġġett ta’ dan il-kuntratt ma huwiex provvista ta’ servizzi transnazzjonali li timplika l-kollokament ta’ ħaddiema, u, it-tielet nett, in-natura tal-kuntratt kif ukoll il-valur żgħir tiegħu ma humiex ikkaratterizzati mill-eżistenza ta’ element transkonfinali.
59      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mill-punti 14 u 15 ta’ din is-sentenza, il-kuntratt kontenzjuż huwa kuntratt li jirrigwarda servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni, li l-valur tiegħu, li jammonta għal EUR 166 250, ma jaqbiżx il-limitu stabbilit fl-Artikolu 4(d) tad-Direttiva 2014/24. Issa, kif jirriżulta mill-premessa 114 ta’ din id-direttiva, servizzi ta’ din in-natura għandhom dimensjoni transnazzjonali limitata peress li huma pprovduti f’kuntest speċifiku li jvarja ħafna minn Stat Membru għal ieħor, minħabba tradizzjonijiet kulturali differenti sal-punt li ġeneralment ma jkunux ta’ interess għall-fornituri ta’ Stati Membri oħra, sakemm ma jkunx hemm indikazzjoni konkreta kuntrarja, pereżempju meta l-Unjoni tintervjeni fil-finanzjament ta’ proġetti transkonfinali.
60      F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li l-eżistenza ta’ interess transkonfinali ċert ma tistax tiġi dedotta ipotetikament minn ċertu fatturi li, ikkunsidrati b’mod astratt, jistgħu jikkostitwixxu prova f’dan is-sens, iżda din għandha tirriżulta b’mod pożittiv minn evalwazzjoni konkreta taċ-ċirkustanzi tal-kuntratt inkwistjoni. B’mod iktar partikolari, il-qorti tar-rinviju ma tistax tillimita ruħha li tipproduċi quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja provi li juru ma tistax tiġi eskluża l-eżistenza ta’ interess transkonfinali ċert, iżda hija għandha, għall-kuntrarju, tipprovdi informazzjoni li hija ta’ natura li tipproduċi prova tal-eżistenza ta’ tali interess (sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2016, Tecnoedi Costruzioni, C‑318/15, EU:C:2016:747, punt 22).
61      Issa, il-qorti tar-rinviju ma tipprovdi ebda indikazzjoni konkreta fid-deċiżjoni tar-rinviju li tistabbilixxi l-eżistenza ta’ element transkonfinali.
62      Barra minn hekk, huwa l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li tindika lill-Qorti tal-Ġustizzja, konformement mar-rekwiżit tal-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif, minkejja n-natura purament interna tagħha, it-tilwima pendenti quddiemha għandha element ta’ konnessjoni mad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni dwar il-libertajiet fundamentali li jrendi l-interpretazzjoni preliminari mitluba neċessarja għas-soluzzjoni ta’ din it-tilwima (sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2016, Ullens de Schooten, C‑268/15, EU:C:2016:874, punt 55 u tal‑14 ta’ Lulju 2022, ASADE, C‑436/20, EU:C:2022:559, punt 47).
63      Issa, għandu jiġi kkonstatat li l-qorti tar-rinviju ma tispjegax għaliex, minkejja n-natura purament interna tat-tilwima pendenti quddiemha, għandu jkun hemm l-interpretazzjoni tal-Artikoli 49 u 56 TFUE. B’mod iktar partikolari, din il-qorti ma ssostnix espliċitament li hija tinsab f’wieħed mill-każijiet msemmija fil-punti 50 sa 53 tas-sentenza tal‑15 ta’ Novembru 2016, Ullens de Schooten (C‑268/15, EU:C:2016:874, EU:C:2016:874).
64      Minn dan isegwi li t-tieni domanda preliminari hija inammissibbli.
Fuq it-tielet domanda
65      Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 28 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li, minn naħa, jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt u, min-naħa l-oħra, jobbliga lil dan l-offerent jippreċiża, wara negozjar kollettiv mar-rappreżentanti ta’ dan il-persunal, l-elementi tar-remunerazzjoni li hija s-suġġett ta’ din iż-żieda fil-pagi kif ukoll li jipprova jikkonkludi ftehim kollettiv li japplika għall-imsemmi persunal.
66      Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta, id-dispożizzjonijiet tagħha japplikaw għall-Istati Membri biss meta jkunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni. Il-kunċett ta’ “implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni”, jippreżupponi l-eżistenza ta’ rabta ta’ konnessjoni bejn att tad-dritt tal-Unjoni u l-miżura nazzjonali kkonċernata li tmur lil hinn mill-qrubija tas-suġġetti msemmija jew l-effetti indiretti ta’ suġġett fuq ieħor (sentenza tat‑28
ta’ Novembru 2024, PT (Ftehim bejn il-Prosekutur u l-awtur ta’ reat) (C‑432/22, EU:C:2024:987, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-LCSP, li hija applikabbli għall-kawża prinċipali, hija l-att leġiżlattiv li jittrasponi d-Direttiva 2014/24 fid-dritt nazzjonali. Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punti 30 sa 34 ta’ din is-sentenza, għalkemm il-valur tal-kuntratt kontenzjuż jinsab taħt il-limitu stabbilit fl-Artikolu 4(d) tad-Direttiva 2014/24, mill-Artikolu 145 tal-LCSP, moqri flimkien mas-sebgħa u erbgħin dispożizzjoni addizzjonali ta’ din il-liġi, u kif ikkonferma l-Gvern Spanjol waqt is-seduta, jirriżulta li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tikkonforma ruħha, b’mod dirett u inkundizzjonat, għas-soluzzjonijiet li hija tipprovdi għal sitwazzjonijiet mhux koperti minn din id-direttiva, ma’ dawk adottati mill-imsemmija direttiva, b’tali mod li, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 23 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-Artikolu 28 tal-Karta huwa applikabbli.
68      Għandu jitfakkar li, skont din id-dispożizzjoni, il-ħaddiema u l-persuni li jimpjegaw, jew l-organizzazzjonijiet rispettivi tagħhom, għandhom, f’konformità mad-dritt tal-Unjoni kif ukoll mal-leġiżlazzjonijiet u mal-prattiki nazzjonali, b’mod partikolari d-dritt li jinnegozjaw u jikkonkludu ftehimiet kollettivi fil-livelli xierqa.
69      Fid-dawl tal-acquis tal-Unjoni f’dan il-qasam u, b’mod partikolari, tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 152 TFUE, li jipprevedi li l-Unjoni “tirrikonoxxi u tippromwovi r-rwol ta’ l-imsieħba soċjali fil-livell tagħha, filwaqt li tqis id-diversità tas-sistemi nazzjonali”, u li hija “tiffaċilita d-djalogu bejn is-sħab soċjali, waqt li tirrispetta l-awtonomija tagħhom”, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 28 tal-Karta jippreżupponi awtonomija ta’ dawn l-imsieħba. Din l-awtonomija timplika li, matul il-fażi ta’ negozjati ta’ ftehim mill-imsieħba soċjali, li hija l-kawża esklużiva ta’ dawn tal-aħħar, dawn jistgħu jiddjalogaw u jaġixxu liberament, mingħajr ma jirċievu ordni jew struzzjoni minn kwalunkwe persuna, u b’mod partikolari mhux mill-Istati Membri jew mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2022, TimePartner Personalmanagement, C‑311/21, EU:C:2022:983, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata).
70      Minn dan jirriżulta li l-imsieħba soċjali għandhom marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ mhux biss fl-għażla tat-tfittxija ta’ għan partikolari fost oħrajn fil-qasam tal-politika soċjali u tal-impjieg, iżda wkoll fid-definizzjoni tal-miżuri li jistgħu jilħquh (sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2022, TimePartner Personalmanagement, C‑311/21, EU:C:2022:983, punt 73 u l-ġurisprudenza ċċitata).
71      Meta d-dritt għal negozjar kollettiv jaqa’ taħt id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, għandu, fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan id-dritt, jiġi eżerċitat konformement miegħu. Għalkemm l-imsieħba soċjali b’hekk igawdu minn marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ fil-kuntest tan-negozjati u tal-konklużjoni tal-ftehimiet kollettivi, dan il-marġni ta’ evalwazzjoni huwa, konsegwentement, limitat mill-obbligu li jiżgura l-osservanza tad-dritt tal-Unjoni (sentenza tal‑15
ta’ Diċembru 2022, TimePartner Personalmanagement (C‑311/21, EU:C:2022:983, punti 71 sa 74 u l-ġurisprudenza ċċitata).
72      F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-kriterju kontenzjuż jillimita ruħu, minn naħa, li jeżiġi mill-offerent li jiġu ppreċiżati, f’terminu massimu ta’ xahar mill-konklużjoni tal-kuntratt, u wara negozjati mar-rappreżentanti tal-persunal, l-elementi tar-remunerazzjoni li għalihom tapplika ż-żieda fil-pagi u, min-naħa l-oħra, li jobbliga lill-offerent rebbieħ jipprova jikkonkludi ftehim li jirregola l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-persunal assenjat għall-kuntratt.
73      Issa, l-ebda waħda miż-żewġ partijiet ta’ dan il-kriterju ma tidher li tippreġudika l-awtonomija rispettiva tal-imsieħba soċjali fin-negozjati ta’ ftehim kollettiv.
74      Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 70 tal-konklużjonijiet tiegħu, pjuttost milli jippreġudika d-dritt għan-negozjar kollettiv tal-offerent rebbieħ, minn naħa, u tar-rappreżentanti tal-persunal inkarigat mill-eżekuzzjoni tal-kuntratt, min-naħa l-oħra, il-kriterju kontenzjuż huwa intiż li jiffaċilita d-djalogu bejn l-imsieħba soċjali u, għaldaqstant, li jippromwovi l-eżerċizzju ta’ dan id-dritt billi jillimita ruħu li jimponi fuq l-offerent rebbieħ obbligu sabiex jipprova jikkonkludi ftehim kollettiv mar-rappreżentanti tal-persunal assenjat għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt mingħajr ma jindaħal fuq id-dritt ta’ dawn tal-aħħar li jipparteċipaw fid-determinazzjoni tal-elementi taż-żieda fil-pagi kif ukoll tal-kundizzjonijiet tax-xogħol. Fil-fatt, ir-rekwiżit li jirriżulta mill-kriterju ta’ għoti u li jikkonsisti fil-fatt li l-offerent rebbieħ ikun obbligat jinnegozja l-elementi taż-żieda fil-pagi mar-rappreżentanti tal-persunal assenjat għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratt pubbliku, b’applikazzjoni ta’ impenn ifformulat fl-offerta tiegħu, ma jistax a priori jġiegħel lil dawn ir-rappreżentanti jaċċettaw il-proposti kollha li jinsabu fl-offerta tal-offerent fit-terminu previst mill-kriterju ta’ għoti, fatt li madankollu għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
75      Fl-aħħar nett, fir-rigward tad-domanda tal-qorti tar-rinviju dwar il-fatt li l-konklużjoni ta’ tali ftehim kollettiv tista’ twassal sabiex tiġi stabbilita differenza fir-remunerazzjoni bejn il-persunal inkarigat li jeżegwixxi l-kuntratt kontenzjuż u dak li jiġi assenjat għall-eżekuzzjoni ta’ kuntratt paragunabbli ieħor, sa fejn tal-ewwel jibbenefika minn elementi ta’ remunerazzjoni iktar favorevoli, għandu jiġi kkonstatat li d-deċiżjoni tar-rinviju ma tinkludi ebda element dwar l-effetti konkreti tal-kriterju kontenzjuż fuq ir-remunerazzjoni tal-persunal fi ħdan l-impriża li tingħata dan il-kuntratt. Konsegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex f’pożizzjoni li tindirizza b’mod suffiċjentement ċar dan l-aspett tad-domandi tal-qorti tar-rinviju.
76      Fid-dawl tal-motivi preċedenti, l-Artikolu 28 tal-Karta għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li, minn naħa, jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt u, min-naħa l-oħra, jobbliga lil dan l-offerent jippreċiża, wara negozjar kollettiv mar-rappreżentanti ta’ dan il-persunal, l-elementi tar-remunerazzjoni li hija s-suġġett ta’ din iż-żieda fil-pagi kif ukoll li jipprova jikkonkludi ftehim kollettiv li japplika għall-imsemmi persunal.
Fuq l-ispejjeż
77      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu67(1) tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt, jippermetti lill-awtorità kontraenti tidentifika l-offerta l-iktar vantaġġuża ekonomikament, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
2)      L-Artikolu 28 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix kriterju ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku għal servizzi soċjali mingħajr akkomodazzjoni li, minn naħa, jieħu inkunsiderazzjoni, lil hinn mil-livell li jirriżulta mill-applikazzjoni tal-ftehim kollettiv settorjali fis-seħħ, iż-żieda fil-kont totali tal-pagi li l-offerent jipproponi li japplika għall-persunal li jeżegwixxi l-kuntratt u, min-naħa l-oħra, jobbliga lil dan l-offerent jippreċiża, wara negozjar kollettiv mar-rappreżentanti ta’ dan il-persunal, l-elementi tar-remunerazzjoni li hija s-suġġett ta’ din iż-żieda fil-pagi kif ukoll li jipprova jikkonkludi ftehim kollettiv li japplika għall-imsemmi persunal.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: l-Ispanjol.