Eagrán sealadach
GABREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an tOchtú Dlísheomra)
26 Deireadh Fómhair 2023 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Aeriompar – Rialachán (CE) Uimh. 261/2004 – Airteagal 2(j) – Airteagal 3 – Airteagal 4(3) – Cúiteamh d’aerphaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil – Paisinéir arna chur ar an eolas roimh ré nach gceadófar dó bordáil – Gan oibleagáid a bheith ar an bpaisinéir teacht le bordáil – Airteagal 5(1)(c) – Eisceachtaí ar an gceart chun cúitimh i gcás ina gcuirtear eitilt ar ceal – Do-ghlacthacht na n‑eisceachtaí sin i gcás nach gceadaítear dó bordáil mar a bhí beartaithe)
I gCás C‑238/22,
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267
CFAE ó Landgericht Frankfurt am Main (an Chúirt Réigiúnach,
Frankfurt am Main, an Ghearmáin), trí bhreith an 21 Feabhra 2022, a fuarthas ag an gCúirt an 5 Aibreán 2022, sna himeachtaí
FW
v
LATAM Airlines Group SA,
tugann AN CHÚIRT (an tOchtú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: N.
Piçarra, Uachtarán Dlísheomra, M.
Safjan agus M.
Gavalec (Rapóirtéir), Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: A.
Rantos,
Cláraitheoir: A.
Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
–        FW, ag H.
Hopperdietzel,
Rechtsanwalt,
–        LATAM Airlines Group SA, ag S.
Wassmer,
Rechtsanwalt,
–        Rialtas na Gearmáine, ag J.
Möller, P.
Busche agus M.
Hellmann, i gcáil Gníomhairí,
–        an Coimisiún Eorpach, ag G.
Braun, G.
Wilms agus N.
Yerrell, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagal 2(j),
Airteagal 3(2),
Airteagal 4(3),
Airteagal 5(1)(c)(i) agus Airteagal 7 de Rialachán (CE) Uimh. 261/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Feabhra 2004 lena mbunaítear rialacha comhchoiteanna maidir le cúiteamh agus cúnamh do phaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil agus i gcás ina gcuirfear eitiltí ar ceal nó i gcás ina gcuirfear moill fhada orthu, agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 295/91 (IO 2004 L 46, lch. 1).
2        Rinneadh an iarraidh in imeachtaí idir FW agus LATAM Airlines Group SA (‘LATAM Airlines’) maidir le héileamh ar chúiteamh arna dhéanamh ag FW ar bhonn Rialachán Uimh. 261/2004 i ndiaidh do LATAM Airlines urchosc a chur uirthi dul ar eitilt a raibh le hoibriú idir Maidrid (an Spáinn) agus Frankfurt am Main (an Ghearmáin).
An dlí lena mbaineann
3        Seo a leanas foclaíocht aithrisí 1 go 4 agus 9 de Rialachán Uimh. 261/2004:
‘(1)      Ba cheart go ndíreoidh gníomhú ag an gComhphobal i réimse an aeriompair, i measc nithe eile, ar ardleibhéal cosanta a áirithiú do phaisinéirí. Thairis sin, ba cheart ceanglais na cosanta le haghaidh tomhaltóirí go ginearálta a chur san áireamh go hiomlán.
(2)      Nuair nach gceadaítear do phaisinéirí bordáil agus nuair a chuirtear eitiltí ar ceal nó faoi mhoill fhada cruthaítear trioblóid agus míchaoithiúlacht thromchúiseach do phaisinéirí.
(3)      Cé gur chruthaigh Rialachán (CEE) Uimh. 295/91 ón gComhairle an 4 Feabhra 1991 lena bunaítear rialacha comhchoiteanna le haghaidh córas cúitimh i leith cead bordála a dhiúltú san aeriompar sceidealaithe [(IO 1991 L 36, lch. 5)] cosaint bhunúsach le haghaidh paisinéirí, fanann líon na bpaisinéirí nach gceadaítear dóibh bordáil in aghaidh a dtola ró-ard, chomh maith le líon na bpaisinéirí a n‑imrítear tionchar orthu le cealú eitiltí gan fógra roimh ré agus iad siúd a n‑imrítear tionchar orthu le moilleanna fada.
(4)      Ba cheart don Chomhphobal dá bhrí sin na caighdeáin chosanta arna leagan síos leis an Rialachán sin a ardú d’fhonn cearta paisinéirí a neartú agus a áirithiú go bhfeidhmíonn aeriompróirí faoi choinníollacha comhchuibhithe i margadh léirscaoilte.
[…]
(9)      Ba cheart líon na bpaisinéirí nach gceadaítear dóibh bordáil in aghaidh a dtola a laghdú trí cheangal ar aeriompróirí glao a dhéanamh ar dhaoine deonacha chun a n‑áirithintí a thabhairt suas, mar mhalairt ar shochair, seachas cead bordála a dhiúltú do phaisinéirí, agus trí iad siúd nach gceadaítear dóibh bordáil ar deireadh a chúiteamh go hiomlán.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
4        Foráiltear mar seo a leanas in Airteagal 2(j) agus (l) de Rialachán Uimh. 261/2004, dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha an Rialacháin seo:
[…]
(j)      ciallaíonn “cead bordála a dhiúltú” diúltú paisinéirí a iompar ar eitilt, cé gur tháinig siad i láthair le haghaidh bordáil faoi na coinníollacha arna leagan síos in Airteagal 3(2), seachas i gcás go bhfuil forais réasúnta ann chun cead bordála a dhiúltú dóibh, amhail cúiseanna sláinte, sábháilteachta nó slándála, nó doiciméid taistil neamhdhóthanacha;
[…]
(l)      ciallaíonn “cealú” nach n‑oibrítear eitilt a raibh pleanáilte roimhe sin agus ar a raibh suíochán amháin ar laghad curtha in áirithe.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5        Seo a leanas foclaíocht Airteagal 3(1) agus (2) den Rialachán sin, dar teideal ‘Raon feidhme’:
‘1.      Beidh feidhm ag an Rialachán seo:
(a)      i leith paisinéirí atá ag imeacht ó aerfort atá lonnaithe ar chríoch Bhallstáit a bhfuil feidhm ag an gConradh ina leith;
[…]
2.      Beidh feidhm ag mír 1 ar chuntar go gcomhlíonann paisinéirí an méid seo a leanas:
(a)      tá áirithint dheimhnithe acu ar an eitilt lena mbaineann agus, seachas i gcás cealú dá dtagraítear in Airteagal 5, tagann siad i láthair le haghaidh seiceáil isteach,
–        mar a shonraítear agus ag an am a chuirtear in iúl roimh ré agus i scríbhinn (lena n‑áirítear trí mhodhanna leictreonacha) ag an aeriompróir, an tionscnóir turas nó gníomhaire taistil údaraithe,
nó, mura gcuirtear aon am in iúl,
–        tráth nach déanaí ná 45
nóiméad roimh an am imeachta foilsithe; nó
(b)      d’aistrigh aeriompróir nó tionscnóir turas iad ón eitilt dá raibh áirithint acu chuig eitilt eile, gan beann ar an gcúis.’
6        Faoi Airteagal 4 den Rialachán sin, dar teideal ‘Cead bordála diúltaithe’:
‘1.      I gcás go bhfuil aeriompróir oibriúcháin ag coinne leis go réasúnta cead bordála a dhiúltú ar eitilt, glaofaidh sé ar dtús ar dhaoine deonacha a n‑áirithintí a thabhairt suas mar mhalairt ar shochair faoi choinníollacha a bheidh le comhaontú idir an paisinéir lena mbaineann agus an t‑aeriompróir oibriúcháin. Tabharfar cúnamh do dhaoine deonacha i gcomhréir le hAirteagal 8, agus beidh cúnamh den sórt sin de bhreis ar na sochair a luaitear sa mhír seo.
2.      Má thagann líon neamhdhóthanach daoine deonacha chun tosaigh chun ceadú do na paisinéirí atá fágtha le háirithintí an eitilt a bhordáil, féadfaidh an t‑aeriompróir oibriúcháin cead bordála a dhiúltú do phaisinéirí in aghaidh a dtola.
3.      Mura dhiúltaítear cead bordála do phaisinéirí in aghaidh a dtola, cúiteoidh an t‑aeriompróir iad láithreach bonn i gcomhréir le hAirteagal 7 agus tabharfaidh sé cúnamh dóibh i gcomhréir le hAirteagail 8 agus 9.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
7        Foráiltear mar seo a leanas in Airteagal 5(1)(c) de Rialachán Uimh. 261/2004, dar teideal ‘Cealú’:
‘I gcás eitilt a bheith curtha ar ceal, beidh na paisinéirí lena mbaineann:
[…]
(c)      i dteideal cúiteamh a fháil ón aeriompróir oibriúcháin i gcomhréir le hAirteagal 7, seachas:
(i)      má chuirtear an cealú in iúl dóibh ar a laghad dhá sheachtain roimh an am imeachta sceidealaithe; nó
(ii)      má chuirtear an cealú in iúl dóibh idir dhá sheachtain agus seacht lá roimh an am imeachta sceidealaithe agus go dtairgtear athródú dóibh, lena gceadaítear dóibh imeacht ar a mhéid dhá uair an chloig roimh an am imeachta sceidealaithe agus a gceann scríbe deiridh a bhaint amach níos lú ná ceithre uair an chloig i ndiaidh an ama sroichte sceidealaithe; nó
(iii)      má chuirtear an cealú in iúl dóibh níos lú ná seacht lá roimh an am imeachta sceidealta agus go dtairgtear athródú dóibh, lena gceadaítear dóibh imeacht ar a mhéid uair an chloig amháin roimh an am imeachta sceidealaithe agus a gceann scríbe deiridh a bhaint amach níos lú ná dhá uair an chloig i ndiaidh an ama sroichte sceidealaithe’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8        Foráiltear mar seo a leanas in Airteagal 7 den Rialachán sin, dar teideal ‘Ceart chun chúitimh’:
‘1.      I gcás go ndéantar tagairt don Airteagal seo, gheobhaidh paisinéirí cúiteamh arb ionann é agus:
(a)      EUR 250 le haghaidh gach eitilte de 1 500 ciliméadar nó níos lú;
(b)      EUR 400 le haghaidh gach eitilte laistigh den Chomhphobal de bhreis is 1 500 ciliméadar, agus le haghaigh gach eitilte eile idir 1 500 agus 3 500 ciliméadar;
(c)      EUR 600 le haghaidh gach eitilte nach dtagann faoi (a) ná (b).
Agus an fad á chinneadh, beidh an bunús an ceann scríbe deiridh a chuirfear moill ar sroicheadh an phaisinéara i ndiaidh an ama sceidealaithe le cead bordála a dhiúltú nó le cealú.
[…]
4.      Tomhaisfear na faid arna dtabhairt i míreanna 1 agus 2 le modh an bhealaigh mhórchiorclaigh.’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
9        Chuir FW eitilt fhillte le Latam Airlines in áirithe idir Frankfurt am Main agus Maidrid. Bhí an eitilt amach sceidealaithe le haghaidh an 22 Nollaig 2017 agus an eitilt ar ais le haghaidh an 7 Eanáir 2018.
10      Nuair nach raibh sé indéanta di seiceáil isteach ar líne don eitilt amach ar an 21 Nollaig 2017, chuaigh FW i dteagmháil le Latam Airlines. Chuir Latam Airlines in iúl di gur leasaigh sé a háirithint, go haontaobhach agus gan é sin a chur in iúl di roimh ré, chun í a aistriú chuig eitilt níos luaithe, a raibh le hoibriú ar an 20 Nollaig 2017. Le linn na teagmhála sin, chuir Latam Airlines in iúl do FW freisin gur cuireadh urchosc uirthi dul ar an eitilt fhillte ar an 7 Eanáir 2018, ar an bhforas nár ghlac sí an eitilt amach.
11      Mar thoradh air sin, chuir FW eitilt amach agus eitilt fhillte in áirithe le haeriompróir eile agus d’íoc sí EUR 528.23 as na ticéid chomhfhreagracha. Roimh thionscnamh na caingne sna príomhimeachtaí, d’aisíoc Latam Airlines, mar sin féin, EUR 101.55.
12      Le breithiúnas an 2 Meán Fómhair 2021, d’ordaigh Amtsgericht Frankfurt am Main (an Chúirt Áitiúil, Frankfurt am Main, an Ghearmáin) do Latam Airlines suim EUR 426.68 a íoc le FW mar dhamáistí, a chomhfhreagair leis an méid a raibh fágtha de phraghas na dticéad sin móide EUR 250 cúiteamh faoi Airteagail 5 agus 7 de Rialachán Uimh. 261/2004. Chinn an chúirt sin go raibh an leasú ar an áirithint i leith na heitilte amach le hoibriú ag Latam Airlines le meas mar chealú. Tá an breithiúnas sin críochnaitheach chuige sin.
13      Ar an taobh eile, dhíbh an chúirt sin éileamh FW lenar lorg sí cúiteamh breise de EUR 250 mar gheall nár ceadaíodh di an eitilt fhillte a chuir sí in áirithe leis an aeriompróir sin a bhordáil. Dar leis an gcúirt sin, diúltaíodh cead bordála do FW, de réir bhrí Airteagal 4 de Rialachán Uimh. 261/2004, cé nár tháinig sí i láthair le haghaidh seiceáil isteach nó bordáil, mar a cheanglaítear le hAirteagal 2(j), agus Airteagal 3(2)(a) den Rialachán sin. Ós rud é go bhfuil sé neamhábhartha do phaisinéir, áfach, cé acu an bhfuil diúltú an aeriompróra bunaithe ar chealú eitilte nó, i gcás go gcoinnítear an eitilt ar bun, cead bordála diúltaithe, chuir an chúirt chéadchéime Airteagal 5(1)(c)(i) den Rialachán sin i bhfeidhm de réir analaí. Mar sin, dhiúltaigh sí an cúiteamh breise sin a dheonú do FW ós rud é gur cuireadh in iúl di ar an 21 Nollaig 2017 nach gceadófar di bordáil, is é sin le rá, de bhreis is dhá sheachtain roimh am imeachta sceidealaithe na heitilte fillte a chuir sí in áirithe i dtosach.
14      Thionscain FW achomharc i gcoinne bhreithiúnas an 2 Meán Fómhair 2021, os comhair Landgericht Frankfurt am Main (an Chúirt Réigiúnach,
Frankfurt am Main, an Ghearmáin), arb ionann é agus an chúirt a rinne an tarchur. Conspóideann FW cur i bhfeidhm de réir analaí Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004 i leith cásanna ina ndiúltaítear cead bordála.
15      Measann an chúirt a rinne an tarchur go n‑ardaítear dhá cheist maidir le léiriú Rialachán Uimh. 261/2004 leis an gcás seo. Sa chéad áit, fiafraíonn an chúirt sin cé acu an féidir cead bordála diúltaithe de réir bhrí Airteagal 4 den Rialachán sin a bhunú i gcás go gcuireann aeriompróir oibriúcháin in iúl, roimh ré, do phaisinéir, nach gceadóidh sé dó eitilt a bhordáil dá bhfuil áirithint dheimhnithe ag an bpaisinéir. Má thugtar freagra dearfach, tagann an cheist chun cinn ina dhiaidh sin cé acu an bhféadfadh Airteagal 5(1)(c)(i) den Rialachán sin, a bhaineann le cealú eitilte, bheith i bhfeidhm de réir analaí i leith cás ina ndiúltaítear cead bordála.
16      Maidir leis an gcéad phointe, tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, i mbreithiúnas an 17 Márta 2015, gur chinn an Bundesgerichtshof (Cúirt Bhreithiúnais na Cónaidhme, an Ghearmáin),
inter alia, nach féidir a cheangal ar phaisinéir teacht i láthair le haghaidh seiceáil isteach nó bordáil i gcás cead bordála a ‘réamhdhiúltú’, is é sin le rá, i gcás leasú na háirithinte, le fógra roimh ré don phaisinéir, chun í a aistriú chuig eitilt eile nó, amhail sa chás seo, i gcás scriosadh ainm an phaisinéara ó liosta na bpaisinéirí atá údaraithe chun bordáil. Ag féachaint don ardleibhéal cosanta le haghaidh cearta paisinéirí a lorgaítear le Rialachán Uimh. 261/2004, níor cheart a cheangal ar phaisinéir dul go dtí an aerfort agus iarraidh a dhéanamh go n‑iomprófar é ar eitilt má tá sé bunaithe cheana féin nach gceadófar dó bordáil. Agus í ag aontú leis an léiriú arna ghlacadh ag an Bundesgerichtshof (Cúirt Bhreithiúnais na Cónaidhme), measann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, gur gá ceist a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais ar an bpointe sin.
17      Maidir leis an dara pointe agus cé acu ar cheart don Chúirt glacadh leis, i gcás cead bordála a réamhdhiúltú, gur féidir an paisinéir a chúiteamh gan gá dó teacht i láthair le haghaidh seiceáil isteach nó bordáil, measann an chúirt a rinne an tarchur, fiú mura ndearna reachtas an Aontais foráil shainráite do chás an phaisinéara ar réamhdiúltaíodh cead bordála dó, go bhfuil paisinéir den sórt sin sa chás céanna le paisinéir ar cuireadh a eitilt ar ceal. Mar thoradh air sin, ceanglaítear le prionsabal na córa comhionainne go gcuirfear Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004 i bhfeidhm de réir analaí i leith paisinéirí dá ndiúltaítear cead bordála, de réir bhrí Airteagal 4 den Rialachán sin.
18      Mar sin féin, cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl, i gcás eitilt a bheith curtha ar ceal, nach bhfuil an ceart chun cúitimh infheidhme i gcás gur cuireadh an cealú sin in iúl don phaisinéir ar a laghad dhá sheachtain roimh ré. Measfar go gceadaíonn tréimhse den sórt sin don phaisinéir dul in oiriúint don chás nua, sa chaoi nach dtarlaíonn an trioblóid agus míchaoithiúlacht a bhfuil an ceart chun cúitimh dá bhforáiltear in Airteagal 7 de Rialachán Uimh. 261/2004 beartaithe a leigheas. Ar an gcaoi chéanna, i gcás cead bordála bheith réamhdhiúltaithe a chuirtear in iúl de bhreis is dhá sheachtain roimh am imeachta sceidealaithe na heitilte, bheadh am leordhóthanach ag an bpaisinéir arna chur ar an eolas sa chaoi sin chun dul in oiriúint don diúltú sin agus bearta eile a ghlacadh. Ó thaobh dhearcadh an phaisinéara, tá sé neamhábhartha cé acu nach n‑iompraítear ar an eitilt arna cur in áirithe aige ós rud é gur cuireadh an eitilt ar ceal ina hiomláine nó ós rud go n‑oibrítear an eitilt sin ach go ndiúltaítear cead bordála dó ar fhorais eile, amhail ró-áirithint. Bheadh iarmhairtí na míchaoithiúlachta mar gheall ar dhiúltú an cheada bordála comhionann leo siúd mar gheall ar chealú eitilte. Dá mba rud é go raibh sé de rún ag an reachtas an ceart chun cúitimh a eisiamh nuair a chuirtear eitilt ar ceal i gcás go dtugtar fógra don phaisinéir roimh ré, bheadh feidhm ag an réiteach céanna i gcás cead bordála réamhdhiúltaithe, ós rud é, murach sin, go mbeadh paisinéirí a n‑imrítear tionchar orthu le cealú eitilte i gcás i bhfad níos mífabhraí ná paisinéirí nach gceadaítear dóibh bordáil, cé go bhfuil cásanna an dá chatagóir paisinéirí sin inchomparáide.
19      Sna himthosca sin, chinn Landgericht Frankfurt am Main (an Chúirt Réigiúnach,
Frankfurt am Main) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)      Ar gcaithfear Rialachán [Uimh. 261/2004] a léiriú sa chaoi, le teacht faoi raon feidhme an Rialacháin sin agus chun diúltú bordála lena mbaineann cúiteamh de bhun Airteagal 4(3) in éineacht le hAirteagal 7 den Rialachán sin a chruthú, nach mór chomh maith don phaisinéir, mar a cheanglaítear le hAirteagal 3(2) nó Airteagal (2)(j), a bheith i láthair le seiceáil isteach ag an am a sonraíodh nó tráth nach déanaí ná 45 nóiméad roimh an am imeachta a foilsíodh nó i láthair ag an mbordáil, cé go raibh an t‑aeriompróir áirithe sin tar éis a fhógairt cheana nár mhian leis an paisinéir a iompar?
(2)      I gcás go dtugtar freagra dearfach ar an gcéad cheist:
Ar gcaithfear Rialachán [Uimh. 261/2004] a léiriú sa chaoi, agus Airteagal 5(1)(c)(i) den Rialachán sin á chur i bhfeidhm mutatis mutandis, go n‑eisiafar na cearta cúitimh maidir le diúltú bordála dá dtagraítear in Airteagail 4 agus 7 nuair a chuirtear an paisinéir ar an eolas coicís ar a laghad roimh am imeachta sceidealaithe na heitilte nach bhfuiltear chun é a iompar?’
Breithniú ar na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
An chéad cheist
20      Lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, cé acu an gcaithfear Airteagal 4(3) de Rialachán Uimh. 261/2004, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2(j) de, a léiriú sa chaoi nach gá d’aeriompróir oibriúcháin, a chuir paisinéir ar an eolas roimh ré go ndiúltódh sé cead bordála dó i leith eitilte a bhfuil áirithint dheimhnithe aige uirthi, in aghaidh a thola, an paisinéir sin a chúiteamh i gcás nár tháinig an paisinéir sin i láthair le haghaidh bordáil faoi na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 3(2) den Rialachán sin.
21      Mar is léir ó chásdlí socair na Cúirte, leanann sé ón ngá dlí an Aontais a chur i bhfeidhm go haonfhoirmeach agus ó phrionsabal an chomhionannais gur cheart de ghnáth léiriú neamhspleách agus aonfhoirmeach ar fud an Aontais Eorpaigh a thabhairt do théarmaí forála de dhlí an Aontais nach ndéanann aon tagairt shainráite do dlí na mBallstát d’fhonn a ciall agus raon feidhme a chinneadh, ag féachaint ní hamháin dá foclaíocht ach freisin do chomhthéacs na forála agus an cuspóir a shaothraítear leis an reachtaíocht faoi cheist (breithiúnais an 18 Eanáir 1984,
Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, mír 11, agus an 25 Meitheamh 2020,
Ministerio Fiscal (Údarás ar dóchúil go bhfaighidh sé iarratas ar chosaint idirnáisiúnta),
C‑36/20 PPU, EU:C:2020:495 mír 53).
22      Ní mór a thabhairt faoi deara i dtosach, faoi Airteagal 4(3) de Rialachán Uimh. 261/2004, ‘[m]ura gceadaítear do phaisinéirí bordáil in aghaidh a dtola, cúiteoidh an t‑aeriompróir iad láithreach bonn i gcomhréir le hAirteagal 7 [den Rialachán sin] agus tabharfaidh sé cúnamh dóibh i gcomhréir le hAirteagail 8 agus 9 [de].’
23      I bhfianaise fhoclaíocht Airteagal 4(3), ní fhéadfar an cúiteamh dá bhforáiltear leis an bhforáil sin a dheonú do phaisinéir ach amháin má ‘diúltaíodh cead bordála’ dó, de réir bhrí Airteagal 2(j) den Rialachán sin. Faoin bhforáil dheireanach sin ‘ciallaíonn “cead bordála diúltaithe” diúltú paisinéirí a iompar ar eitilt, cé gur tháinig siad i láthair le haghaidh bordáil faoi na coinníollacha arna leagan síos in Airteagal 3(2) [den Rialachán sin], seachas i gcás go bhfuil forais réasúnta ann chun cead bordála a dhiúltú dóibh, amhail cúiseanna sláinte, sábháilteachta nó slándála, nó doiciméid taistil neamhdhóthanacha’.
24      Ag féachaint don tagairt a dhéantar in Airteagal 2(j) de Rialachán Uimh. 261/2004 d’Airteagal 3(2) den Rialachán sin, ní mór a thabhairt faoi deara gur léir ó Airteagal 3(1)(a) agus Airteagal 3(2) de, i gcás, amhail sa chás seo, gur dheimhnigh paisinéir áirithint le haghaidh eitilte a imíonn ó aerfort atá lonnaithe ar críoch Bhallstáit a bhfuil feidhm ag an gConradh ina leith, ciallaíonn an coincheap ‘cead bordála diúltaithe’ gur tháinig an paisinéir i láthair, seachas i gcás cealú mar a fhoráiltear in Airteagal 5 den Rialachán sin, le haghaidh seiceáil isteach mar a shonraítear agus ag an am a chuirtear in iúl roimh ré agus i scríbhinn ag an aeriompróir, an tionscnóir turas nó gníomhaire taistil údaraithe, nó, mura chuirtear aon am in iúl, tráth nach déanaí ná 45
nóiméad roimh an am imeachta foilsithe, nó d’aistrigh aeriompróir nó tionscnóir turas iad ón eitilt dá raibh áirithint acu chuig eitilt eile, gan beann ar an gcúis.
25      Ag féachaint do na forálacha dá dtagraítear i míreanna 22 go 24 thuas, ní mór a chinneadh, sa chéad áit, cé acu an n‑áirítear sa choincheap ‘cead bordála diúltaithe’ cead bordála réamhdhiúltaithe, is é sin le rá, an cás ina gcuireann aeriompróir oibriúcháin in iúl do phaisinéir, roimh ré, nach gceadóidh sé dó bordáil, in aghaidh thoil an phaisinéara sin, ar eitilt a dheimhnigh sé áirithint ina leith agus, sa dara háit, cé acu an bhfuil feidhm ag an gceanglas go dtiocfaidh an paisinéir i láthair le haghaidh seiceáil isteach freisin i gcás cead bordála a bheith réamhdhiúltaithe.
26      Maidir leis an gcéad phointe, ba cheart a thabhairt faoi deara gur aisghaireadh le Rialachán Uimh. 261/2004 Rialachán Uimh. 295/91, lenar tugadh cosaint isteach i gcoinne cead bordála diúltaithe. Tríd an bhforáil dheireanach a ghlacadh, áfach, bhí sé de rún eisiach ag reachtas an Aontais frithghníomhú i gcoinne chleachtas na ró-áirithinte, a raibh ar bun ag aeriompróirí ar bhealach iomarcach. Dá bhrí sin, níor bunaíodh le Rialachán Uimh. 295/91, de bhun Airteagal 1 de, ach ‘íosrialacha comhchoiteanna is infheidhme nuair a dhiúltaítear rochtain do phaisinéirí ar eitilt sceidealaithe ar a rinneadh ró-áirithint (féach, chuige sin, breithiúnais an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Finnair,
C‑22/11, EU:C:2012:604, mír 20, agus an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Rodríguez Cachafeiro agus Martínez-Reboredo Varela-Villamor,
C‑321/11, EU:C:2012:609, mír 22).
27      I gcodarsnacht leis sin, sa choincheap ‘cead bordála diúltaithe’, de réir bhrí Airteagal 2(j) de Rialachán Uimh. 261/2004, ní féidir aon tagairt a dhéanamh amach don chúis a dhiúltaíonn iompróir paisinéir a iompar ar eitilt. Dá bhrí sin, ní nascann foclaíocht na forála sin diúltú den sórt sin le cás ‘ró-áirithinte’ i leith na heitilte lena mbaineann arna déanamh ag an aeriompróir ar chúiseanna eacnamaíocha a thuilleadh. Tríd an méid sin a dhéanamh, leathnaigh reachtas an Aontais raon feidhme an choincheapa ‘cead bordála diúltaithe’ d’fhonn gach cás ina bhféadfadh aeriompróir diúltú paisinéir a iompar a chumhdach (féach, chuige sin, breithiúnais an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Finnair,
C‑22/11, EU:C:2012:604, míreanna 19, 21 agus 22, agus an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Rodríguez Cachafeiro agus Martínez-Reboredo Varela-Villamor,
C‑321/11, EU:C:2012:609, míreanna 21, 23 agus 24).
28      Leanann sé uaidh sin, mar cheist phrionsabail, go n‑áirítear sa choincheap ‘cead bordála diúltaithe’ cead bordála réamhdhiúltaithe, ar chuntar gur tháinig an paisinéir i láthair in am cuí chun bordáil, i gcomhréir le hAirteagal 2(j) den Rialachán sin.
29      Tacaítear leis an léiriú sin le breithnithe teileolaíocha. Dá n‑eiseofaí ón gcoincheap ‘cead bordála diúltaithe’, de réir bhrí Airteagal 2(j) de Rialachán Uimh. 261/2004, laghdódh cead bordála réamhdhiúltaithe go suntasach an chosaint a dheonaítear do phaisinéirí faoin Rialachán sin. Mar thoradh air sin, bheadh eisiamh den sórt sin ar neamhréir le cuspóir an Rialacháin sin, dá dtagraítear in aithris 1 de, arb ionann é agus ardleibhéal cosanta a áirithiú le haghaidh paisinéirí agus lena dtugtar údar le léiriú leathan ar na cearta a dheonaítear do na paisinéirí sin. Bheadh mar thoradh air sin, thairis sin, go gcoiscfí gach cosaint ar phaisinéirí atá i staid, amhail ró-áirithint ar chúiseanna eacnamaíocha, nach bhfuil inchurtha ina leith, agus choiscfí iad ó bhrath ar Airteagal 4 den Rialachán sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Finnair,
C‑22/11, EU:C:2012:604, míreanna 23 agus 24).
30      Maidir leis an dara pointe dá dtagraítear i mír 25 thuas, tugtar le tuiscint le léiriú focal ar fhocal Airteagal 2(j) de Rialachán Uimh. 261/2004, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 3(1)(a) agus (2) den Rialachán sin, nach féidir a shuí gur ‘diúltaíodh cead bordála’ do phaisinéir ach amháin má tháinig an paisinéir sin i láthair le haghaidh seiceáil isteach.
31      Ní féidir glacadh leis an léiriú, áfach, i gcás cead bordála réamhdhiúltaithe.
32      Sa chéad áit, mar a dhearbhaigh an Coimisiún ina bharúlacha i scríbhinn, is léir ó anailís chomhthéacsúil ar Airteagal 3(2)(b), arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2(j), de Rialachán Uimh. 261/2004 nach gá, i bhfianaise an fhíorais gur féidir cead bordála a réamhdhiúltú, an ceanglas go dtiocfaidh paisinéirí i láthair le haghaidh bordáil a chomhlíonadh go riachtanach i gcás gur aistrigh an t‑aeriompróir nó an tionscnóir turas iad ón eitilt dá raibh áirithint acu chuig eitilt eile. Ní féidir idirdhealú a dhéanamh idir cás den sórt sin, go bunúsach, agus cás ina gcuirtear in iúl don phaisinéir roimh ré nach gceadóidh an t‑aeriompróir dó bordáil maidir leis an eitilt dá bhfuil áirithint dheimhnithe aige, agus mar gheall air sin gur gá don phaisinéir sin eitilt eile a chur in áirithe sa chaoi chéanna dá aistrigh an t‑aeriompróir é roimh ré chuig eitilt eile.
33      Sa dara háit, tugtar le tuiscint leis an gcuspóir a shaothraítear le Rialachán Uimh. 261/2004, a thugtar chun cuimhne i mír 26 thuas, trí Airteagal 2(j) agus Airteagal 4 de Rialachán Uimh. 261/2004 a ghlacadh ina dhiaidh sin, gur mhachnaigh reachtas an Aontais go bunúsach ar chásanna de chead bordála diúltaithe, amhail iad siúd a thagann chun cinn mar gheall ar úsáid ró-áirithinte, a tharlaíonn in
extremis, is é sin le rá, an tráth féin a sroicheann na paisinéirí an t‑aerfort. Sa chomhthéacs sin, tá sé sothuigthe gur choinneáil reachtas an Aontais an ceanglas don phaisinéir teacht i láthair le haghaidh seiceáil isteach i Rialachán Uimh. 261/2004, ós rud é nach féidir fírinne cásanna den sórt sin, i bprionsabal, a bhunú ach amháin tráth na seiceála isteach.
34      Is léir dá bhrí sin, agus Rialachán Uimh. 261/2004 á tharraingt suas, nár mhachnaigh reachtas an Aontais ar an gcás ina gcuireann aeriompróir oibriúcháin in iúl do phaisinéirí, roimh an eitilt sceidealaithe dá bhfuil áirithint dheimhnithe acu, nach gceadóidh sé dóibh an aerárthach atá chun an eitilt sin a oibriú a bhordáil.
35      Ní féidir Airteagal 4(3) de Rialachán Uimh. 261/2004, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2(j) agus Airteagal 3(2) de, a léiriú, áfach, mar rún d’aon ghnó de chuid reachtas an Aontais a chur in iúl chun gach cúiteamh do phaisinéir ar réamhdiúltaíodh cead bordála dó ar an bhforas nár tháinig sé i láthair le haghaidh seiceáil isteach a eisiamh go huathoibríoch. Ní mór cinneadh dá bhrí sin nach gcuireann na forálacha sin, i ngach imthosca, cúiteamh le haghaidh cead bordála diúltaithe faoi réir an choinníll gur gá gur tháinig na paisinéirí lena mbaineann i láthair le haghaidh seiceáil isteach.
36      Mar mhalairt air sin, cuireann léiriú ar Rialachán Uimh. 261/2004, d’fhonn ceadú do phaisinéirí nár ceadaíodh dóibh bordáil cúiteamh a fháil, lena scaoiltear saor iad ón oibleagáid chun teacht i láthair le haghaidh seiceáil isteach, agus foirmiúlacht neamhriachtanach a sheachaint dóibh, le baint amach chuspóir an Rialacháin sin, arb é sin ardleibhéal cosanta a áirithiú le haghaidh paisinéirí.
37      Is léir ó aithrisí 1 go 4 den Rialachán sin, agus go háirithe ó aithris 2 de, go lorgaítear leis an Rialachán sin ardleibhéal cosanta le haghaidh aerphaisinéirí a áirithiú gan beann ar cé acu an ndiúltaítear cead bordála dóibh nó an gcuirtear a n‑eitilt ar ceal nó faoi mhoill, ós rud é go gcruthaítear trioblóid agus míchaoithiúlacht thromchúiseach chomhchosúil dóibh a bhaineann le haeriompar (breithiúnais an 19 Samhain 2009,
Sturgeon agus páirtithe eile,
C‑402/07 agus C‑432/07, EU:C:2009:716, mír 44, agus an 29 Iúil 2019,
Rusu,
C‑354/18, EU:C:2019:637, mír 26). Is léir ón méid sin nach mór na forálacha lena ndeonaítear cearta d’aerphaisinéirí, lena n‑áirítear iad siúd lena ndeonaítear ceart chun cúitimh, a léiriú go leathan (féach, chuige sin, breithiúnas an 19 Samhain 2009,
Sturgeon agus páirtithe eile,
C‑402/07 agus C‑432/07, EU:C:2009:716, mír 45).
38      Leanann sé dá bhrí sin ó léiriú comhthéacsúil agus teileolaíoch ar Airteagal 4(3) de Rialachán Uimh. 261/2004, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2(j) agus Airteagal 3(2) den Rialachán sin, nach gceanglaítear ar phaisinéir teacht i láthair é féin le haghaidh seiceáil isteach nuair a chuir an t‑aeriompróir oibriúcháin in iúl dó roimh ré, in aghaidh thoil an phaisinéara sin, nach gceadóidh sé dó bordáil maidir le heitilt dá bhfuil áirithint dheimhnithe ag an bpaisinéir.
39      Is léir ón méid thuas nach mór Airteagal 4(3) de Rialachán Uimh. 261/2004, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 2(j) de, a léiriú sa chaoi gur gá d’aeriompróir oibriúcháin, a chuir paisinéir ar an eolas roimh ré go ndiúltódh sé cead bordála dó ar eitilt a bhfuil áirithint dheimhnithe aige uirthi, in aghaidh a thola, an paisinéir sin a chúiteamh, fiú i gcás nár tháinig an paisinéir sin i láthair chun bordáil faoi na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 3(2) den Rialachán sin.
An dara ceist
40      Cé nár ardaíodh an dara ceist ach amháin i gcás freagra dearfach a fháil ar an gcéad cheist, measann an Chúirt gur gá í a fhreagairt i bhfianaise mhíniúcháin na cúirte a rinne an tarchur ar a ndéantar achoimre i mír 17 thuas. Dearbhaíonn an chúirt a rinne an tarchur go bhfuil freagra ar an dara ceist riachtanach i gcás go measann an Chúirt, mar fhreagra ar an gcéad cheist, gur féidir paisinéir ar cuireadh in iúl dó gur réamhdiúltaíodh cead bordála dó a chúiteamh gan gá dó teacht i láthair le haghaidh seiceáil isteach.
41      Lena dara ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, cé acu an gcaithfear Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004 a léiriú sa chaoi go rialaítear leis an bhforáil sin lena gcruthaítear eisceacht ar cheart paisinéirí chun cúitimh i gcás ina gcuirtear eitilt ar ceal, an cás inar cuireadh an paisinéir ar an eolas, dhá sheachtain ar a laghad roimh am imeachta sceidealaithe na heitilte, go ndiúltóidh an t‑aeriompróir oibriúcháin é a iompar in aghaidh a thola, sa chaoi nach ndeonaítear an ceart chun cúitimh don phaisinéir sin as cead bordála diúltaithe dá bhforáiltear le hAirteagal 4 den Rialachán sin.
42      Ba cheart a thabhairt chun cuimhne, faoi Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004, go bhfuil an ceart chun cúitimh ag paisinéirí a n‑imrítear tionchar orthu le cur ar ceal eitilte ag an aeriompróir oibriúcháin i gcomhréir le hAirteagal 7 den Rialachán sin, mura gcuirtear cealú na heitilte in iúl dóibh ar a laghad dhá sheachtain roimh an am imeachta sceidealaithe. In éineacht leis sin, foráiltear in Airteagal 4(3) den Rialachán sin, ‘[m]ura gceadaítear do phaisinéirí bordáil in aghaidh a dtola, cúiteoidh an t‑aeriompróir iad láithreach bonn i gcomhréir le hAirteagal 7 [den Rialachán sin] agus tabharfaidh sé cúnamh dóibh i gcomhréir le hAirteagail 8 agus 9 [den Rialachán sin].’
43      Mar a chinn an Chúirt, tugtar údar le cuspóir Rialachán Uimh. 261/2004, dá dtagraítear in aithris 1 de agus arb ionann é agus ardleibhéal cosanta a áirithiú le haghaidh paisinéirí, le léiriú leathan ar na cearta a dheonaítear do phaisinéirí (féach, chuige sin, breithiúnas an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Finnair,
C‑22/11, EU:C:2012:604, mír 23). Mar mhalairt air sin, ní mór eisceacht ar na forálacha lena ndeonaítear cearta do phaisinéirí a léiriú go docht (féach, chuige sin, breithiúnais an 22 Nollaig 2008,
Wallentin‑Hermann,
C‑549/07, EU:C:2008:771, mír 17, agus an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Finnair,
C‑22/11, EU:C:2012:604, mír 38).
44      Ní mór dá bhrí sin Airteagal 5(1)(c)(i) den Rialachán sin a léiriú go docht, ós rud é go n‑eisíonn an fhoráil sin an t‑aeriompróir oibriúcháin, i gcás eitilt a bheith curtha ar ceal, ó chúiteamh a íoc dá bhforáiltear in Airteagal 7 den Rialachán i gcás gur chuir sé in iúl do phaisinéirí gur cuireadh an eitilt ar ceal ar a laghad dá sheachtain roimh an am imeachta sceidealaithe.
45      Chuige sin, ba cheart a thabhairt faoi deara nach mbaineann Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004 leis an gcás go ndiúltaítear cead bordála ach go mbaineann sé leis an gcás ina gcuirtear eitilt ar ceal amháin, eadhon, i gcomhréir le hAirteagal 2(1) den Rialachán sin, nuair nach n‑oibrítear eitilt a raibh pleanáilte roimhe sin agus a raibh suíochán amháin ar laghad curtha in áirithe.
46      Thairis sin, ní fhorálann Airteagal 4(3) den Rialachán sin gur féidir aeriompróir oibriúcháin a scaoileadh óna oibleagáid chun paisinéirí a chúiteamh faoi Airteagal 7 den Rialachán sin má chuireann sé in iúl do phaisinéirí, ar a laghad dhá sheachtain roimh an am imeachta sceidealaithe, nach gceadófar dóibh bordáil (féach, de réir analaí, breithiúnais an 10 Eanáir 2006,
IATA agus ELFAA,
C‑344/04, EU:C:2006:10, mír 37, agus an 4 Deireadh Fómhair 2012,
Finnair,
C‑22/11, EU:C:2012:604, mír 36). Dá bhrí sin, ceanglaítear le prionsabal an léirithe dhocht a thugtar chun cuimhne i mír 44 thuas go sriantar an eisceacht ar an gceart chun cúitimh, dá bhforáiltear in Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004, do chásanna ina dtarlaíonn cealú dá dtagraítear san fhoráil sin agus do na cásanna sin amháin agus nach féidir í a leathnú chun cásanna de chead bordála diúltaithe dá dtagraítear in Airteagal 4 den Rialachán sin a chumhdach.
47      Dá bhrí sin, ag féachaint do chuspóir an Rialacháin sin, dá dtagraítear in aithris 1 de, arb ionann é agus ardleibhéal cosanta le haghaidh paisinéirí a áirithiú, ní féidir Airteagal 5(1)(c)(i) den Rialachán sin a chur i bhfeidhm de réir analaí, i gcomhthéacs cead bordála diúltaithe, d’fhonn raon fheidhme an chirt chun cúitimh arna leagan amach in Airteagal 4(3) den Rialachán sin a laghdú.
48      Ní chaitear amhras ar an léiriú sin le prionsabal na córa comhionainne dá dtagair an chúirt náisiúnta. Mar a dhearbhaigh an Coimisiún ina bharúlacha i scríbhinn, ní féidir feidhm a bheith ag an bprionsabal sin, lena gceanglaítear nach féidir caitheamh go héagsúil le cásanna inchomparáide agus nár cheart caitheamh go cosúil le cásanna difriúla mura bhfuil údar oibiachtúil le caitheamh den sórt sin (breithiúnas an 14 Iúil 2022,
an Coimisiún v VW agus páirtithe eile,
C‑116/21 P go C‑118/21 P,
C‑138/21 P agus C‑139/21 P, EU:C:2022:557, mír 95 agus an cásdlí dá dtagraítear), sa chás seo ós rud é, mar is léir ó mhíreanna 45 agus 46 thuas, níl cásanna as a n‑eascraíonn cead bordála diúltaithe nó cealú eitiltí inchomparáide sa chaoi gur rialaigh reachtas an Aontais ar leithligh iad in Airteagail 4 agus 5 de Rialachán Uimh. 261/2004 le rialacha dlíthiúla atá difriúil go páirteach, amhail an eisceacht ar an gceart chun cúiteamh dá bhforáiltear in Airteagal 5(1)(c)(i) agus ní in Airteagal 4(3) den Rialachán sin.
49      I bhfianaise an mhéid thuas, is é an freagra ar an dara ceist nach mór Airteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004 a léiriú sa chaoi nach rialaítear leis an bhforáil sin lena gcruthaítear eisceacht ar cheart paisinéirí chun cúitimh i gcás ina gcuirtear eitilt ar ceal, an cás inar cuireadh an paisinéir ar an eolas, dhá sheachtain ar a laghad roimh am imeachta sceidealaithe na heitilte, go ndiúltóidh an t‑aeriompróir oibriúcháin é a iompar in aghaidh a thola, sa chaoi nach mór an ceart chun cúitimh a dheonú don phaisinéir lena mbaineann as cead bordála diúltaithe dá bhforáiltear le hAirteagal 4 den Rialachán sin.
Costais
50      Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an tOchtú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.      Maidir le hAirteagal 4(3) de Rialachán (CE) Uimh. 261/2004 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 11 Feabhra 2004 lena mbunaítear comhrialacha maidir le cúiteamh agus cúnamh do phaisinéirí i gcás nach gceadófar dóibh bordáil agus i gcás ina gcuirfear eitiltí ar ceal nó i gcás ina gcuirfear moill fhada orthu, agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 295/91,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní mór d’aeriompróir atá i mbun gnó, ar chuir paisinéir ar an eolas roimh ré go ndiúltódh sé cead bordála dó ar eitilt, a bhfuil áirithint dheimhnithe aige uirthi, in aghaidh a thola, an paisinéir sin a chúiteamh, fiú i gcás nár tháinig an paisinéir sin le bordáil faoi na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 3(2) den Rialachán sin.
2.      Maidir le hAirteagal 5(1)(c)(i) de Rialachán Uimh. 261/2004
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
an fhoráil sin lena gcruthaítear eisceacht ar cheart paisinéirí chun cúitimh i gcás ina gcuirtear eitilt ar ceal, ní bhaineann sí leis an gcás inar cuireadh an paisinéir ar an eolas, dhá sheachtain ar a laghad roimh am beartaithe imeachta na heitilte, go ndiúltódh an t‑aer-iompróír atá i mbun gnó é a iompar in aghaidh a thola, rud a fhágann nach mór an ceart a bheith ag an bpaisinéir sin chun cúiteamh as gan bordáil a cheadú, dá dtagraítear le hAirteagal 4 den Rialachán sin.
[Sínithe]
*      Teanga an cháis: an Ghearmáinis.