Υπόθεση C‑641/23 [Dubers] (i)
YM
(αίτηση του rechtbank Amsterdam για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 15ης Ιανουαρίου 2026
« Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ – Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης εκδοθέν με σκοπό την άσκηση ποινικής δίωξης – Άρθρο 2, παράγραφος 4 – Προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου – Άρθρο 4, σημείο 1 – Λόγος προαιρετικής μη εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης – Άρθρο 5, σημείο 3 – Παράδοση του οικείου προσώπου υπό την εγγύηση διαμεταγωγής στο κράτος μέλος εκτέλεσης με σκοπό την έκτιση στο εν λόγω κράτος μέλος της στερητικής της ελευθερίας ποινής ή του στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας που θα του επιβληθεί στο κράτος μέλος έκδοσης – Σκοποί – Κοινωνική επανένταξη – Καταπολέμηση της ατιμωρησίας – Απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ – Αμοιβαία αναγνώριση ποινικών αποφάσεων προς τον σκοπό της εκτέλεσής τους σε άλλο κράτος μέλος – Άρθρο 7, παράγραφοι 3 και 4 – Άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ – Λόγος μη αναγνώρισης της καταδικαστικής αποφάσεως και μη εκτέλεσης της ποινής στηριζόμενος στην έλλειψη διττού αξιοποίνου – Άρθρο 25 – Εκτέλεση των ποινών βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης »
1.        Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2008/909 σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις – Λόγοι μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης – Προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου – Εθνική ρύθμιση προβλέπουσα την υποχρέωση της αρμόδιας αρχής του κράτους μέλους εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως και την εκτέλεση της ποινής που επιβλήθηκε σε άλλο κράτος μέλος ελλείψει διττού αξιόποινου – Δεν επιτρέπεται
(Απόφαση-πλαίσιο 2008/909 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρα 3 § 1, 7 §§ 1 και 3, 8 § 1, και 9 § 1, στοιχείο δʹ)
(βλ. σκέψεις 48-58)
2.        Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Απόφαση-πλαίσιο 2008/909 σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις – Λόγοι μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης – Προϋπόθεση του διττού αξιοποίνου – Εθνική ρύθμιση προβλέπουσα τη δυνατότητα της αρμόδιας αρχής του κράτους μέλους εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως και την εκτέλεση της ποινής που επιβλήθηκε σε άλλο κράτος μέλος ελλείψει διττού αξιόποινου – Προηγούμενη απόφαση της εν λόγω αρχής να εκτελέσει το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης βάσει του οποίου επιβλήθηκε ποινή, υπό τον όρο διαμεταγωγής του προσώπου στο κράτος μέλος εκτέλεσης με σκοπό την έκτιση της στερητικής της ελευθερίας ποινής ή του στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας που του επιβλήθηκε – Μη μεταβολή των περιστάσεων μετά την εκτέλεση του εντάλματος και την παράδοση του οικείου προσώπου – Απαράδεκτο
(Απόφαση-πλαίσιο 2002/584 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, άρθρα 4, σημείο 1, και 5, σημείο 3, και απόφαση πλαίσιο 2008/909, όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299, αιτιολογική σκέψη 12 και άρθρα 9 § 1, στοιχείο δʹ, και 25)
(βλ. σκέψεις 60-89 και διατακτ.)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το rechtbank Amsterdam (πλημμελειοδικείο Άμστερνταμ, Κάτω Χώρες), αποφαίνεται επί της σχέσεως μεταξύ των αποφάσεων-πλαισίων 2002/584 (1) και 2008/909 (2) όταν κράτος εκτέλεσης αρνείται να αναγνωρίσει καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει ποινή που επιβλήθηκε από άλλο κράτος μέλος σε εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (στο εξής: ΕΕΣ), μολονότι έχει ζητήσει τη διαμεταγωγή του ενδιαφερομένου στο έδαφός του προκειμένου να εκτίσει εκεί την επιβληθείσα ποινή.
Στις 9 Μαΐου 2023 το Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, Wydział III Karny (περιφερειακό δικαστήριο Jelenia Góra, τρίτο ποινικό τμήμα, Πολωνία) εξέδωσε ΕΕΣ κατά του YM για την άσκηση ποινικής δίωξης λόγω παράβασης εκ μέρους του της υποχρέωσης διατροφής έναντι του ανήλικου υιού του.
Το αιτούν δικαστήριο, το οποίο καλείται να αποφανθεί σχετικά με την εκτέλεση του εν λόγω ΕΕΣ, διαπίστωσε ότι η προσαπτόμενη πράξη δεν συνιστούσε αξιόποινη πράξη κατά το ολλανδικό δίκαιο, εξετάζει, ωστόσο, το ενδεχόμενο να μην εφαρμόσει τον λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 4, σημείο 1, της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584 και ο οποίος παρέχει στη δικαστική αρχή εκτέλεσης τη δυνατότητα να αρνηθεί την εκτέλεση ΕΕΣ όταν η πράξη για την οποία εκδόθηκε το εν λόγω ΕΕΣ δεν συνιστά αξιόποινη πράξη κατά το εθνικό δίκαιο. Πράγματι, δεδομένου ότι ο YM διαμένει στις Κάτω Χώρες για περισσότερα από πέντε έτη και διατηρεί στενούς δεσμούς με το κράτος αυτό, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στη δυνατότητα, που παρέχεται από το άρθρο 5, σημείο 3, της ίδιας αποφάσεως-πλαισίου, να εξαρτηθεί η παράδοση του ενδιαφερομένου από την προϋπόθεση διαμεταγωγής του στο κράτος μέλος εκτέλεσης προκειμένου να εκτίσει εκεί τη στερητική της ελευθερίας ποινή ή το στερητικό της ελευθερίας μέτρο ασφαλείας που ενδεχομένως θα του επιβληθεί στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος, όταν το πρόσωπο αυτό είναι υπήκοος ή κάτοικος του κράτους μέλους εκτέλεσης (στο εξής: εγγύηση διαμεταγωγής).
Δυνάμει, ωστόσο, της εφαρμοστέας εθνικής νομοθεσίας, η αναγνώριση καταδικαστικής αποφάσεως που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος απορρίπτεται αυτομάτως όταν η πράξη για την οποία επιβλήθηκε η στερητική της ελευθερίας ποινή ή το στερητικό της ελευθερίας μέτρο ασφαλείας δεν θα συνιστούσε αξιόποινη πράξη κατά το ολλανδικό δίκαιο εάν είχε διαπραχθεί στο έδαφος των Κάτω Χωρών.
Το αιτούν δικαστήριο, διατηρώντας αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον, υπό τις ανωτέρω περιστάσεις, είναι συμβατή με τις αποφάσεις-πλαίσια 2002/584 και 2008/909 η εφαρμογή της εγγύησης διαμεταγωγής για πράξη η οποία δεν είναι αξιόποινη κατά το δίκαιο του κράτους μέλους εκτέλεσης, αποφάσισε να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 3, της αποφάσεως-πλαισίου 2008/909, το κράτος εκτέλεσης μπορεί να εξαρτήσει την αναγνώριση καταδικαστικής αποφάσεως και την εκτέλεση ποινής από τον όρο ότι οι πράξεις τις οποίες αφορά η απόφαση συνιστούν επίσης αδίκημα κατά το εθνικό του δίκαιο. Όταν δεν πληρούται η ως άνω προϋπόθεση, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της ίδιας αποφάσεως-πλαισίου (στο εξής: λόγος άρνησης που στηρίζεται στο διττό αξιόποινο). Επομένως, από το γράμμα των ανωτέρω δύο διατάξεων, ιδίως δε από τη χρήση του ρήματος «μπορεί», προκύπτει ότι η δικαστική αρχή εκτέλεσης πρέπει να διαθέτει η ίδια περιθώριο εκτιμήσεως προκειμένου να αποφασίσει αν πρέπει να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή για τον προβλεπόμενο στο εν λόγω άρθρο 9 λόγο.
Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να μεταφέρουν τον λόγο αυτόν στο εσωτερικό δίκαιο κατά τρόπον ώστε η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης να υποχρεούται να αρνηθεί αυτομάτως την αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως και την εκτέλεση της ποινής όταν αφορούν πράξεις που δεν συνιστούν αδίκημα κατά το εθνικό δίκαιο του κράτους εκτέλεσης, χωρίς η εν λόγω αρχή να μπορεί να λάβει υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης.
Δεύτερον, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι διατάξεις της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584, σε συνδυασμό με εκείνες της αποφάσεως-πλαισίου 2008/909, αντιτίθενται στη δυνατότητα της αρμόδιας αρχής του κράτους μέλους εκτέλεσης να επικαλεστεί τον ως άνω λόγο προκειμένου να αρνηθεί την αναγνώριση της καταδικαστικής αποφάσεως που εκδόθηκε και την εκτέλεση της ποινής που επιβλήθηκε από άλλο κράτος μέλος για πράξεις οι οποίες δεν συνιστούν αξιόποινη πράξη κατά το εθνικό της δίκαιο, όταν η εν λόγω αρχή έχει προηγουμένως αποφασίσει να εκτελέσει το ΕΕΣ βάσει του οποίου εκδόθηκε η καταδικαστική απόφαση. Τούτο συμβαίνει όταν η αρχή εκτέλεσης, αφενός, παραιτήθηκε από την επίκληση του λόγου προαιρετικής μη εκτέλεσης ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 4, σημείο 1, της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584 και στηρίζεται στην απουσία διττού αξιοποίνου, και, αφετέρου, εξήρτησε την παράδοση του ενδιαφερομένου από εγγύηση διαμεταγωγής
Συναφώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, όπως και η απόφαση-πλαίσιο 2002/584, η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 συγκεκριμενοποιεί, στον ποινικό τομέα, τις αρχές της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της αμοιβαίας αναγνώρισης. Πράγματι, η απόφαση-πλαίσιο 2008/909 εφαρμόζεται, mutatis mutandis, κατά το μέτρο που οι διατάξεις της συνάδουν με εκείνες της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584, στην εκτέλεση ποινών, μεταξύ άλλων, όταν ένα κράτος μέλος έχει θέσει ως προϋπόθεση για την εκτέλεση ΕΕΣ εκδοθέντος προς τον σκοπό της άσκησης δίωξης στο κράτος έκδοσης του εντάλματος, τη διαμεταγωγή του ενδιαφερομένου στο κράτος εκτέλεσης προκειμένου να εκτίσει εκεί την ποινή που τυχόν θα απαγγελθεί εναντίον του.
Εξάλλου, λαμβανομένης υπόψη της ταυτότητας του σκοπού που επιδιώκεται, αφενός, με τη δυνατότητα εξάρτησης της παράδοσης του ενδιαφερομένου από εγγύηση διαμεταγωγής και, αφετέρου, με τους κανόνες που προβλέπει η απόφαση-πλαίσιο 2008/909, ήτοι του σκοπού που συνίσταται στη διευκόλυνση της κοινωνικής επανένταξης των καταδικασθέντων σε άλλο κράτος μέλος, η δικαστική αρχή εκτέλεσης, η οποία επιθυμεί να εφαρμόσει τον λόγο άρνησης που στηρίζεται στο διττό αξιόποινο και προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2008/909, οφείλει να λαμβάνει υπόψη τους εν λόγω κανόνες.
Επιπλέον, η δικαστική αρχή εκτέλεσης, στο πλαίσιο της αποφάσεώς της να εξαρτήσει την παράδοση του ενδιαφερομένου από εγγύηση διαμεταγωγής, οφείλει να προβεί σε συνολική εκτίμηση όλων των συγκεκριμένων στοιχείων τα οποία χαρακτηρίζουν την περίπτωσή του, προκειμένου να διαπιστώσει αν, μεταξύ του ενδιαφερομένου και του κράτους μέλους εκτέλεσης, υφίστανται δεσμοί οι οποίοι καταδεικνύουν ότι αυτός έχει ενσωματωθεί επαρκώς στο εν λόγω κράτος και ότι, ως εκ τούτου, η έκτιση, στο έδαφος του εν λόγω κράτους, της ποινής θα συμβάλει στην αύξηση των πιθανοτήτων κοινωνικής επανένταξής του. Μεταξύ των στοιχείων αυτών περιλαμβάνονται οι οικογενειακοί, γλωσσικοί, πολιτιστικοί, κοινωνικοί ή οικονομικοί δεσμοί που διατηρεί ο ενδιαφερόμενος με το κράτος μέλος εκτέλεσης, καθώς και η φύση, η διάρκεια και οι συνθήκες παραμονής του στο εν λόγω κράτος μέλος. Στο πλαίσιο αυτό, αν η δικαστική αρχή εκτέλεσης αποφασίσει να εξαρτήσει την παράδοση του ενδιαφερομένου από εγγύηση διαμεταγωγής, παραιτούμενη από την επίκληση του λόγου προαιρετικής μη εκτέλεσης που μνημονεύεται στο άρθρο 4, σημείο 1, της αποφάσεως-πλαισίου 2002/584, θα πρέπει να συναχθεί εξ αυτού ότι θεωρεί ότι τα συμφέροντα που συνδέονται με την καταπολέμηση της ατιμωρησίας και την κοινωνική επανένταξη του ενδιαφερομένου υπερισχύουν της διαπίστωσης ότι η επίμαχη πράξη δεν είναι αξιόποινη κατά το εθνικό της δίκαιο.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η δυνατότητα της αρμόδιας αρχής του κράτους εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση καταδικαστικής αποφάσεως εκδοθείσας σε άλλο κράτος μέλος για πράξεις οι οποίες δεν συνιστούν αξιόποινη πράξη κατά το εθνικό της δίκαιο πρέπει να περιορίζεται αυστηρώς όταν εφαρμόζεται η εγγύηση διαμεταγωγής.
Σε αντίθετη περίπτωση, θα υπήρχε ο κίνδυνος η εγγύηση διαμεταγωγής να στερηθεί της πρακτικής αποτελεσματικότητάς της, με συνέπεια ο σκοπός της διευκόλυνσης της κοινωνικής επανένταξης του ενδιαφερομένου, ο οποίος δικαιολογεί την ενεργοποίηση του μηχανισμού παράδοσης του εν λόγω προσώπου υπό την εγγύηση διαμεταγωγής, να κινδυνεύει να θιγεί κατά το στάδιο της αναγνώρισης της καταδικαστικής αποφάσεως. Ομοίως, αν η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης μπορούσε, κατά το στάδιο της αναγνώρισης της καταδικαστικής αποφάσεως προς τον σκοπό εκτέλεσης της ποινής, να αμφισβητήσει την εγγύηση διαμεταγωγής, επανεξετάζοντας τις περιστάσεις που έχουν ήδη εκτιμηθεί από τη δικαστική αρχή εκτέλεσης κατά το στάδιο της εκτέλεσης του ΕΕΣ, η τελευταία αυτή αρχή θα μπορούσε να αποθαρρυνθεί από την ενεργοποίηση του μηχανισμού παράδοσης ή ακόμη και από την εκτέλεση του ΕΕΣ, όπερ θα μπορούσε να θίξει τον σκοπό της καταπολέμησης της ατιμωρησίας του εν λόγω προσώπου.
Κατά συνέπεια, η αρχή εκτέλεσης δεν δύναται, κατά την εφαρμογή της εγγύησης διαμεταγωγής, να επικαλεστεί τον λόγο άρνησης που στηρίζεται στο διττό αξιόποινο και προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2008/909, στο μέτρο που η επίκληση του ως άνω λόγου θα συνεπαγόταν επανεκτίμηση των περιστάσεων που έχουν ήδη ληφθεί υπόψη από τη δικαστική αρχή εκτέλεσης κατά τη λήψη της αποφάσεώς της να εξαρτήσει την παράδοση του ενδιαφερομένου από την εν λόγω εγγύηση.
Τούτο δεν ισχύει όταν η μεταβολή των περιστάσεων όσον αφορά τη νομική ή πραγματική κατάσταση του ενδιαφερομένου, όπως η εξασθένιση ή η εξαφάνιση των δεσμών του με το κράτος μέλος εκτέλεσης, έχει ως συνέπεια το συμφέρον για την εκτέλεση της στερητικής της ελευθερίας ποινής ή του στερητικού της ελευθερίας μέτρου ασφαλείας στο έδαφος του κράτους μέλους εκτέλεσης να μην υπερισχύει πλέον κατά το στάδιο της αναγνώρισης της καταδικαστικής αποφάσεως προς τον σκοπό εκτέλεσης της ποινής. Σε περίπτωση μιας τέτοιας μεταβολής, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται να επικαλεστεί τον λόγο άρνησης που στηρίζεται στο διττό αξιόποινο και προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2008/909, όπερ διασφαλίζει κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο την επίτευξη του σκοπού της κοινωνικής επανένταξης που επιδιώκεται με την εν λόγω απόφαση-πλαίσιο.
Πράγματι, αν η επίκληση της εν λόγω διατάξεως δεν ήταν σε καμία περίπτωση δυνατή στο πλαίσιο της εφαρμογής της εγγυήσεως διαμεταγωγής, ο ενδιαφερόμενος θα κινδύνευε να διαμεταχθεί αυτομάτως στο κράτος μέλος εκτέλεσης, μολονότι η εγγύηση διαμεταγωγής δεν θα είχε πλέον λόγο ύπαρξης. Σε μια τέτοια περίπτωση, η χρήση της δυνατότητας που παρέχει η εν λόγω διάταξη δεν θίγει τον μηχανισμό παράδοσης του ενδιαφερομένου υπό την εγγύηση διαμεταγωγής. Επιπλέον, δεν θίγεται ούτε ο σκοπός της καταπολέμησης της ατιμωρησίας του ενδιαφερομένου, δεδομένου ότι, αφενός, η δυνατότητα της αρμόδιας αρχής του κράτους εκτέλεσης να επικαλεστεί τον λόγο άρνησης του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2008/909 είναι αυστηρώς οριοθετημένη και, αφετέρου, το εν λόγω πρόσωπο θα εκτίσει, ενδεχομένως, την ποινή του στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
1      Απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24).
2      Απόφαση-πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για τον σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2008, L 327, σ. 27), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση-πλαίσιο 2009/299/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 81, σ. 24).