62024CJ0284_RES
Sprawa C‑284/24
LD
przeciwko
Criminal Injuries Compensation Tribunal i in.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedłożony przez High Court (Irlandia)]
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 2 października 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa 2004/80/WE – Artykuł 12 ust. 2 – Kompensata dla ofiar umyślnych przestępstw z użyciem przemocy – Sprawiedliwa i odpowiednia kompensata – Uregulowania krajowe wykluczające kompensatę za doznane ból i cierpienie
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa 2004/80 – Kompensata dla ofiar umyślnych przestępstw z użyciem przemocy – Obowiązek utworzenia przez państwa członkowskie systemów kompensaty dla ofiar – Sprawiedliwa i odpowiednia kompensata dla ofiar – Krajowy system kompensaty dla ofiar wykluczający w odniesieniu do szkody niemajątkowej jakąkolwiek kompensatę za ból i cierpienie doznane przez te ofiary – Niedopuszczalność
[dyrektywy: Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29, art. 2 ust. 1 lit. a); Rady 2004/80, motywy 2, 10, 14, art. 12 ust. 2, art. 18 ust. 2]
(zob. pkt 20–32, 34–39, sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego zwrócono się w trybie prejudycjalnym, wypowiedział się w przedmiocie zgodności z dyrektywą 2004/80 (
1
) systemu kompensaty dla ofiar umyślnych przestępstw z użyciem przemocy, który – tak jak system irlandzki – wyklucza w odniesieniu do szkody niemajątkowej wszelką kompensatę za ból i cierpienie doznane przez te ofiary.
W dniu 12 lipca 2015 r. LD był ofiarą brutalnej napaści dokonanej przez grupę osób przed jego domem w Dublinie (Irlandia). W dniu 1 października tego samego roku wniósł on do Criminal Injuries Compensation Tribunal (organu ds. odszkodowań dla ofiar przestępstw, Irlandia) wniosek o przyznanie kompensaty z irlandzkiego systemu kompensat dla ofiar. We wniosku tym wskazał on, że z powodu wspomnianej napaści w szczególności doznał on poważnego urazu oka, skutkującego częściową utratą wzroku, i to w sposób trwały. Ponadto doświadcza on stresu psychicznego i ma zaburzenia lękowe. Stwierdziwszy, że LD doznał uszkodzenia ciała i szkód majątkowych w następstwie umyślnego przestępstwa z użyciem przemocy, którego był ofiarą, organ ds. odszkodowań dla ofiar przestępstw przyznał mu kwotę 645,62 EUR na poniesione przez niego wydatki wynikające bezpośrednio z tego przestępstwa.
W dniu 2 sierpnia 2019 r. LD wniósł sprawę do High Court (wysokiego trybunału, Irlandia), który jest sądem odsyłającym, podnosząc w szczególności niezgodność z dyrektywą 2004/80 irlandzkiego systemu kompensat dla ofiar w zakresie, w jakim system ten nie przewiduje sprawiedliwej i odpowiedniej kompensaty ze względu na wyłączenie tak zwanego „ogólnego” odszkodowania, w tym za doznane ból i cierpienie (
2
).
Żywiąc wątpliwości co do wykładni, jaką należy nadać art. 12 ust. 2 tej dyrektywy, sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału w trybie prejudycjalnym.
Ocena Trybunału
Co się tyczy zadośćuczynienia za szkodę niemajątkową poniesioną przez ofiary umyślnych przestępstw z użyciem przemocy, Trybunał wyjaśnił, że o ile jest prawdą, że art. 12 ust. 2 dyrektywy 2004/80 nie zawiera wyraźnego odniesienia do takiej szkody, o tyle szerokie sformułowanie wspomnianego przepisu nie ogranicza w żaden sposób zakresu przewidzianej w nim kompensaty w odniesieniu do szkód, do których naprawienia może się ona przyczynić.
Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, nie można wprowadzić żadnego rozróżnienia w zależności od rodzaju szkód, jakie mogą ponieść ofiary popełnionych przestępstw, lub konsekwencji, na jakie mogą zostać narażone te ofiary. Nawet przy założeniu, że brzmienie art. 18 ust. 2 dyrektywy 2004/80, który w szczególności w wersjach językowych francuskiej i rumuńskiej odnosi się jedynie do „uszczerbków cielesnych”, mogłoby sugerować istnienie takiego rozróżnienia, należy zauważyć, że w wielu innych wersjach językowych tego przepisu określeniu „uszczerbki” nie towarzyszy żaden przymiotnik mający na celu ograniczenie jego zakresu. Przepisy prawa Unii Europejskiej należy zaś interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii, a w przypadku rozbieżności między tymi różnymi wersjami dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część.
W tym względzie, po pierwsze, Trybunał zauważył, że żaden inny przepis dyrektywy 2004/80 nie pozwala uznać, że należy dokonać rozróżnienia pomiędzy poszczególnymi rodzajami uszczerbków lub szkód poniesionych przez ofiary, które są objęte jego zakresem stosowania. Po drugie, wskazał on, że środki ułatwiające kompensatę dla ofiar przestępstw powinny przyczyniać się do osiągnięcia celu, jakim jest ochrona danych osób przed doznaniem krzywdy, czyli ochrona ich integralności (
3
). Ponadto dyrektywa ta szanuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (
4
). Jak zaś wynika z art. 3 ust. 1 tej Karty, integralność osoby należy postrzegać jako integralność zarówno fizyczną, jak i psychiczną. Wobec tego kompensata przewidziana w art. 12 ust. 2 dyrektywy 2004/80 powinna przyczyniać się, w stosownym przypadku, do naprawienia każdej szkody niemajątkowej, w tym szkody spowodowanej doznanymi bólem i cierpieniem.
W konsekwencji Trybunał stwierdził, że art. 12 ust. 2 dyrektywy 2004/80 stoi on na przeszkodzie krajowemu systemowi kompensaty dla ofiar umyślnych przestępstw z użyciem przemocy, który co do zasady wyklucza w odniesieniu do szkody niemajątkowej wszelką kompensatę za ból i cierpienie doznane przez te ofiary. Bez względu na niezbędność zapewnienia stabilności finansowej krajowych systemów kompensaty, z uwagi na co państwa członkowskie niekoniecznie muszą przewidzieć pełne naprawienie szkody majątkowej i niemajątkowej poniesionej przez wspomniane ofiary, sprawiedliwa i odpowiednia kompensata w rozumieniu tego przepisu wymaga, przy ustalaniu takiej kompensaty, uwzględnienia powagi konsekwencji, jakie popełnione przestępstwa mają dla ofiar, oraz naprawienia szkody, jakie takie ofiary mogą uzyskać w związku odpowiedzialnością sprawcy przestępstwa z tytułu czynu niedozwolonego.
(
1
)	Dyrektywa Rady 2004/80/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. odnosząca się do kompensaty dla ofiar przestępstw (Dz.U. 2004, L 261, s. 15). W szczególności zgodnie z art. 12 ust. 2 tej dyrektywy wszystkie państwa członkowskie zapewniają, by ich przepisy krajowe przewidywały istnienie systemu kompensaty dla ofiar umyślnych przestępstw z użyciem przemocy popełnionych na ich odpowiednich terytoriach, który gwarantuje sprawiedliwą i odpowiednią kompensatę dla ofiar.
(
2
)	Irlandzki system kompensat dla ofiar, ustanowiony w 1974 r., przewidywał w pierwotnej wersji tak zwane „ogólne” odszkodowanie (general damages), w tym za doznane ból i cierpienie (pain and suffering). Od czasu zmiany tego systemu, która nastąpiła w dniu 1 kwietnia 1986 r., nie przyznaje się żadnej kompensaty za doznane ból i cierpienie z tytułu tak zwanego „ogólnego” odszkodowania, ponieważ rozpatrywane przepisy przed ich zmianą miały poważne konsekwencje dla finansów państwa irlandzkiego, które wówczas zmagało się z głęboką recesją gospodarczą.
(
3
)	Zobacz motyw 2 dyrektywy 2004/80.
(
4
)	Zobacz motyw 14 dyrektywy 2004/80.