Edizzjoni Provviżorja
eSENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla)
12 ta’ Frar 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur – Direttiva 93/13/KEE – Kuntratt ta’ kreditu – Kuntratt ta’ self ipotekarju b’rata varjabbli – Klawżola kuntrattwali li tipprevedi l-iffissar tar-rata ta’ interessi abbażi ta’ parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament (UE) 2016/1011 – Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 – Klawżola kuntrattwali li tirrifletti dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari imperattivi – Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 – Kunċett ta’
‘definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt’ – Rekwiżit ta’ trasparenza – Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 – Natura inġusta”
Fil-Kawża C‑471/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sąd Okręgowy w Częstochowie (il-Qorti Reġjonali ta’ Częstochowa, Il-Polonja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑31 ta’ Mejju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑3 ta’ Lulju 2024, fil-proċedura
J.J.
vs
PKO BP S.A.,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn C. Lycourgos, President tal-Awla, O. Spineanu-Matei (Relatriċi), S. Rodin, N. Piçarra u N. Fenger, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: L. Medina,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑11 ta’ Ġunju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal J.J., minn S. Frejowski, radca prawny, D. Rosa u A. Twardygrosz, adwokaci,
–        għal PKO BP S.A., minn A. Cudna-Wagner, radca prawny, P. Haiduk, B. Miąskiewicz u M. Romanowski, adwokaci,
–        għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, E. Buczkowska u M. Kozak, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Ċek, minn M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–        għall-Gvern Portugiż, minn P. Barros da Costa, A. Cunha, C. Freire, A. Morais u A. Rodrigues, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Brauhoff u P. Kienapfel, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑11 ta’ Settembru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2), tal-Artikolu 2, tal-Artikolu 3(1), tal-Artikolu 4(2) u tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn J.J., konsumatur, u PKO BP S.A. (iktar ’il quddiem “PKO”), bank stabbilit fil-Polonja, dwar, minn naħa, in-nuqqas ta’ infurzabbiltà jew in-nullità tal-klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju relatata mad-determinazzjoni tar-rata ta’ interessi varjabbli u, min-naħa l-oħra, ir-rimbors ta’ parti mis-somom imħallsa minn dan il-konsumatur lil dan il-bank b’eżekuzzjoni ta’ dan il-kuntratt.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 93/13/KE
3        It-tlettax u s-sittax-il premessa tad-Direttiva 93/13 huma fformulati kif ġej:
“Billi d-disposizzjonijiet statutorji jew regolatorji ta’l-Istati Membri li jistabbilixxu direttament jew indirettament il-klawżoli tal-kuntratti tal-konsumatur huma preżunti li ma’ fihomx klawżoli inġusti; billi, għal dan il-għan, ma jidhirx li huwa meħtieġ li jiġu assoġġettati l-klawżoli li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u l-prinċipji jew id-disposizzjonijiet tal-konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom huma parti l-Istati Membri jew il-Komunità; billi f’dak ir-rigward il-kliem ‘disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji’ fl-Artikolu 1(2) ikopru wkoll ir-regoli li, skond il-liġi, għandhom jgħoddu bejn il-partijiet kontraenti sakemm ma twaqqfux xi arranġamenti oħra;
[…]
billi l-ħtieġa ta’ buona fede tista’ tkun sodisfatta mill-bejjiegħ jew mill-fornitur meta dan jittratta b’mod ġust u ekwu mal-parti l-oħra li huwa għandu jikkunsidra l-interessi leġittimi tagħha;”
4        Skont il-kliem tal-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva:
“Il-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji u d-disposizzjonijiet jew il-prinċipji ta’ konvenzjonijiet internazzjonali li għalihom ikunu parti l-Istati Membri jew il-Komunità, b’mod partikolari fil-qasam tat-trasport, m’għandhomx ikunu suġġetti għad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva. ”
5        L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva msemmija jipprovdi:
“Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur. ”
6        L-Artikolu 4(2) tal-istess direttiva jipprovdi:
“L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt u lanqas mas-suffiċjenza tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, kontra s-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar. ”
7        L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 hija fformulata kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti. ”
Id-Direttiva 2008/48/KE
8        Skont l-Artikolu 3(j) tad-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ April 2008 dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU 2008, L 133, p. 66, rettifika fil-ĠU 2009, L 207, p. 14, fil-ĠU 2010, L 199, p. 40 u fil-ĠU 2011, L 234, p. 46):
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, id-definizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw:
[…]
(j) ‘rata tas-self’ tfisser ir-rata ta’ interessi espressa bħala perċentwali perjodika fissa jew varjabbli applikata għal perijodu ta’ żmien speċifiku għall-ġbid ta’ kreditu taħt il-ftehim ta’ kreditu;”
Id-Direttiva 2014/17
9        Il-premessa 7 tad-Direttiva 2014/17/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Frar 2014 dwar kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi marbutin ma’ proprjetà immobbli residenzjali u li temenda d-Direttivi 2008/48/KE u 2013/36/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010 (ĠU 2014, L 60, p. 34, rettifika fil-ĠU 2015, L 246, p. 11), kif emendata bir-Regolament (UE) 2016/1011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑8 ta’ Ġunju 2016 (ĠU 2016, L 171, p. 1, rettifika fil-ĠU 2017, L 137, p. 41) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2014/17”), tipprovdi:
“Sabiex jinħoloq suq intern ġenwin b’livell għoli u ekwivalenti ta’ protezzjoni għall-konsumatur, din id-Direttiva tistabbilixxi dispożizzjonijiet li għandhom ikunu soġġetti għal armonizzazzjoni massima fir-rigward tal-għoti ta’ informazzjoni prekuntrattwali permezz tal-format standardizzat tal-FEIS (Fuljett Ewropew ta’ Informazzjoni Standardizzata) u l-kalkolu tar-[rata perċentwali annwali tal-imposti (RPAI)]. […] ”
10      L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Livell ta’ Armonizzazzjoni” jipprovdi:
“1.      Din id-Direttiva m’għandhiex tipprekludi lill-Istati Membri milli jżommu jew idaħħlu dispożizzjonijiet aktar rigorużi biex jipproteġu lill-konsumaturi, sakem dawn id-dispożizzjonijiet ikunu konsistenti mal-obbligi tagħhom taħt il-liġi tal-Unjoni.
2.      Minkejja l-paragrafu 1, l-Istati Membri m’għandhomx iżommu jew jintroduċu fil-liġi nazzjonali tagħhom dispożizzjonijiet diverġenti minn dawk stabbiliti fl-Artikolu 14(2) u l-Anness II Parti A fir-rigward ta’ informazzjoni prekuntrattwali standard permezz ta’ Fuljett Ewropew ta’ Informazzjoni Standardizzata (‘FEIS’) u l-Artikolu 17(1) sa (5), (7) u (8) u l-Anness I fir-rigward ta’ standard komuni u konsistenti tal-Unjoni [Ewropea] għall-kalkolu tar-rata perċentwali annwali tal-imposta (RPAI).”
11      L-Artikolu 13 tad-Direttiva msemmija, intitolat “Informazzjoni ġenerali”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li informazzjoni ġenerali ċara u li tinftiehem dwar kuntratti ta’ kreditu tiġi pprovduta mill-kredituri jew, fejn applikabbli, minn intermedjarji tal-kreditu marbuta jew ir-rappreżentanti maħturin tagħhom il-ħin kollu bil-miktub jew f’mezz dejjiemi ieħor jew f’forma elettronika […]
Din l-informazzjoni ġenerali għandha tinkludi mill-inqas dan li ġej:
[…]
(ea) meta kuntratti jirreferenzjaw parametru referenzjarju kif definit fil-punt (3) tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament (UE) 2016/1011 […] huma disponibbli, l-ismijiet tal-parametri referenzjarji u tal-amministraturi tagħhom u l-implikazzjonijiet potenzjali fuq il-konsumatur;
[…]”
12      L-Artikolu 14 tal-istess direttiva, intitolat “Informazzjoni prekuntrattwali” jipprovdi:
“1.      L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-kreditur u, fejn applikabbli, l-intermedjarju tal-kreditu jew rappreżentanti maħturin, iforni lill-konsumatur l-informazzjoni personalizzata meħtieġa sabiex ikun jista’ jqabbel il-krediti disponibbli fuq is-suq, jivvaluta l-implikazzjonijet tagħhom u jieħu deċiżjoni infurmata dwar jekk jikkonkludix kuntratt ta’ kreditu:
[…]
2.      L-informazzjoni personalizzata msemmija fil-paragrafu 1, bil-miktub jew b’mezz durabbli ieħor, għandha tingħata permezz tal-FEIS kif stipulat fl-Anness II. ”
13      L-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/17, intitolat “Kalkolu tar-RPAI”, jipprovdi, fil-paragrafu 6 tiegħu:
Fejn il-kuntratt ta’ kreditu jippermetti varjazzjonijiet fir-rata tal-imgħax ta’ self, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-konsumatur ikun mgħarraf dwar l-impatti possibbli tal-varjazzjonijiet fuq l-ammonti pagabbli u dwar ir-RPAI għall-inqas permezz tal-FEIS. Dan għandu jsir billi l-konsumatur jiġi pprovdut b’RPAI addizzjonali li jispjega r-riskji possibbli marbuta ma’ żieda sinifikanti fir-rata tal-imgħax ta’ self. Fejn ma jkunx hemm limitu fuq ir-rata ta’ self, din l-informazzjoni għandha tiġi akkumpanjata minn twissija li tenfasizza l-fatt li l-ispiża totali tal-kreditu għall-konsumatur, muri mir-RPAI, jista’ jinbidel. […] ”
14      L-Anness II ta’ din id-direttiva huwa intitolat “Fuljett Ewropew ta’ informazzjoni standardizzata (FEIS)”. Il-parti A tiegħu tinkludi l-indikazzjonijiet li ġejjin:
“It-test f’dan il-mudell għandu jkun riprodott kif inhu fil-FEIS. Indikazzjonijiet bejn il-parenteżi kwadri għandhom jiġu ssostitwiti bl-informazzjoni korrispondenti. […]
[…]
L-informazzjoni ta’ hawn taħt għandha tingħata f’dokument wieħed. […]
Mudell tal-FEIS
[…]
4.            Rata tal-imgħax u spejjeż oħra
Ir-rata perċentwali annwali tal-imposti (RPAI) hija l-kost totali tas-self indikat bħala perċentwali annwali. L-RPAI qed tingħata biex tgħinek tqabbel offerti differenti.
[…]
(Fejn applikabbli) Din ir-RPAI hija kkalkulata bl-użu ta’ suppożizzjonijiet rigward ir-rata tal-imgħax.
(Fejn applikabbli) Minħabba li [parti mis-] self tiegħek huwa self b’rata tal-imgħax varjabbli, ir-RPAI tista’ tkun differenti minn din ir-RPAI jekk tinbidel ir-rata tal-imgħax tas-self tiegħek. Pereżempju, jekk ir-rata tal-imgħax żdiedet għal [sitwazzjoni kif deskritta fil-Parti B], ir-RPAI tista’ tiżdied għal [daħħal RPAI illustrattiva li tikkorrispondi mas-sitwazzjoni],
[…]
6.      Ammont ta’ kull pagament akkont
[…]
(Fejn applikabbli) Ir-rata tal-imgħax fuq [parti minnu] dan is-self tista’ tinbidel. Dan ifisser li l-ammont tal-pagamenti akkont tiegħek jistgħu jiżdiedu jew jonqsu. Pereżempju, jekk ir-rata tal-imgħax żdiedet għal [sitwazzjoni kif deskritta fil-Parti B], il-pagamenti tiegħek jistgħu jiżdiedu għal [daħħal l-ammont tal-pagament akkont li jikkorrispondi mas-sitwazzjoni].
[…]”
15      Il-parti B tal-Anness II tad-direttiva msemmija hija intitolata “Istruzzjonijiet għall-mili tal-FEIS”. Il-punt 6 tat-Taqsima 3 u l-punt 2 tat-Taqsima 4 ta’ din il-parti huma fformulati kif ġej:
“Taqsima ‘3.      Karatteristiċi ewlenin tas-self’
[…]
6.      Din it-taqsima għandha tispjega jekk ir-rata tal-imgħax tas-self hijiex fissa jew varjabbli u, fejn applikabbli, il-perijodi li matulhom ser tibqa’ fissa; il-frekwenza tar-reviżjonijiet sussegwenti u l-eżistenza ta’ limiti għall-varjabbiltà tar-rata tal-imgħax tas-self, bħal limiti massimi jew limiti minimi.
Il-formula użata għar-reviżjoni tar-rata tal-imgħax tas-self u l-kompenenti differenti tagħha (eż. ir-rata ta’ referenza, il-firxa tar-rata tal-imgħax) għandha tiġi spjegata. Il-kreditur għandu jindika, eż. permezz ta’ indirizz web, jekk tistax tinsab aktar informazzjoni dwar l-indiċijiet jew ir-rati użati fil-formula, eż. il-Euribor jew ir-rata ta’ referenza tal-bank ċentrali.
[…]
Taqsima ‘4.      Rata tal-imgħax u spejjeż oħra’
[…]
2.      Ir-rata tal-imgħax tas-self għandha tiġi espressa bħala valur perċentwali. Fejn ir-rata tal-imgħax tas-self tkun varjabbli u bbażata fuq rata ta’ referenza, il-kreditur jista’ jindika r-rata tal-imgħax tas-self billi jiddikjara rata ta’ referenza u valur perċentwali tal-firxa tal-kreditur. Madankollu, il-kreditur għandu jindika l-valur tar-rata ta’ referenza li tkun valida fil-jum tal-ħruġ tal-FEIS.
Fejn ir-rata tal-imgħax tas-self hija varjabbli l-informazzjoni għandha tinkludi: (a) is-suppożizzjonijiet użati biex tiġi kkalkulata r-RPAI; (b) fejn rilevanti, il-limiti massimi u l-limiti minimi applikabbli u (c) twissija li l-varjabbiltà tista’ taffettwa l-livell effettiv tar-RPAI. Sabiex tinġibed l-attenzjoni tal-konsumatur id-daqs tat-tipa użata għat-twissija għandu jkun ikbar u għandu jidher b’mod prominenti fit-test tal-FEIS. It-twissija għandha tkun akkumpanjata minn eżempju illustrattiv dwar ir-RPAI. […] Fejn m’hemm l-ebda limitu massimu l-eżempju għandu juri r-RPAI bl-ogħla rata tal-imgħax tas-self f’tal-inqas fl-aħħar 20 sena, jew fejn id-data sottostanti għall-kalkolu tar-rata tal-imgħax tas-self hija disponibbli għal perijodu ta’ inqas minn 20 sena, l-itwal perijodu li għalih tkun disponibbli tali data, ibbażata fuq l-ogħla valur ta’ kwalunkwe rata ta’ referenza esterna użata fil-kalkolu tar-rata tal-imgħax tas-self fejn applikabbli […] ”
Ir-Regolament 2016/1011
16      Ir-Regolament 2016/1011 jinkludi b’mod partikolari l-premessi li ġejjin:
“(1)      L-ipprezzar ta’ bosta strumenti u kuntratti finanzjarji jiddependi fuq il-preċiżjoni u l-integrità tal-parametri referenzjarji. Każijiet serji ta’ manipulazzjoni ta’ parametri referenzjarji tar-rati tal-imgħax bħal-LIBOR u l-EURIBOR, kif ukoll allegazzjonijiet li parametri referenzjarji tal-enerġija, iż-żejt u l-kambju ġew immanipulati, juru li l-parametri referenzjarji jistgħu jkunu soġġetti għal kunflitti ta’ interess. L--użu ta’ diskrezzjoni, u reġimi ta’ governanza dgħajfa, jżidu l-vulnerabbilta’ tal-parametri referenzjarji. Nuqqasijiet fi, jew dubji dwar il-preċiżjoni u l-integrità tal-indiċi użati bħala parametri referenzjarji jistgħu jheddu l-fiduċja fis-suq, jikkawżaw telf għall-konsumaturi u l-investituri u joħolqu distorsjoni tal-ekonomija reali. Huwa għalhekk meħtieġ li jiġu żgurati l-preċiżjoni, ir-robustezza u l-integrità tal-parametri referenzjarji u l-proċess tad-determinazzjoni tal-parametri referenzjarji.
[…]
(5)      Ir-regoli tal-protezzjoni tal-konsumaturi tal-Unjoni ma jkoprux il-kwistjoni partikolari ta’ informazzjoni adegwata dwar parametri referenzjarji fil-kuntratti finanzjarji. B’riżultat tal-ilmenti u l-litigazzjoni tal-konsumaturi b’rabta mal-użu ta’ parametri referenzjarji f’diversi Stati Membri, huwa probabbli li jiġu adottati miżuri diverġenti fil-livell nazzjonali, minħabba t-tħassib leġittimu dwar il-protezzjoni tal-konsumatur, u dan jista’ jirriżulta fil-frammentazzjoni tas-suq intern minħabba l-kundizzjonijiet diverġenti tal-kompetizzjoni marbuta ma’ livelli differenti ta’ protezzjoni tal-konsumatur.
(6)      Għalhekk, sabiex jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern u jittejbu l-kundizzjonijiet tal-funzjonament tiegħu, b’mod partikolari f’dak li għandu x’jaqsam mas-swieq finanzjarji, u biex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni għall-konsumatur u għall-investituri, huwa xieraq li jiġi stabbilit qafas regolatorju għall-parametri referenzjarji fil-livell tal-Unjoni.
[…]
(8)      Il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-Regolament għandu jkun wiesa’ kemm meħtieġ biex jinħoloq qafas regolatorju preventiv. Il-forniment ta’ parametri referenzjarji tinvolvi diskrezzjoni fid-determinazzjoni tagħhom u hija soġġetta, b’mod inerenti għal ċerti tipi ta’ kunflitti ta’ interess, li jimplikaw l-eżistenza ta’ opportunitajiet u inċentivi għall-manipulazzjoni ta’ parametri referenzjarji. Tali fatturi ta’ riskju huma komuni għall-parametri referenzjarji kollha, u għandhom ikunu soġġetti għal rekwiżiti xierqa ta’ governanza u ta’ kontroll. Il-grad tar-riskju, madankollu, ivarja, u l-approċċ adottat għandu għaldaqstant ikun imfassal għaċ-ċirkostanzi partikolari. Minħabba li l-vulnerabbiltà u l-importanza ta’ parametru referenzjarju tvarja maż-żmien, ir-restrizzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni b’referenza għal indiċi li attwalment huma importanti jew vulnerabbli ma tindirizzax ir-riskji li kwalunkwe parametru referenzjarju joħloq fil-futur. B’mod partikolari, il-parametri referenzjarji li attwalment mhumiex użati ħafna jistgħu jibdew jintużaw aktar fil-futur bir-riżultat li, fir-rigward tagħhom, anki manipulazzjoni żgħira jista’ jkollha impatt sinifikanti.
[…]
(17)      Indiċi jiġi kkalkulat bl-użu ta’ formula jew xi metodoloġija oħra fuq il-bażi ta’ valuri sottostanti. Jeżisti grad ta’ diskrezzjoni fil-kostruzzjoni ta’ din il-formula, fit-twettiq tal-kalkolu u d-determinazzjoni tad-data tal-input li toħloq riskju ta’ manipulazzjoni. Għalhekk, il-parametri referenzjarji kollha li jikkondividu dik il-karatteristika ta’ diskrezzjoni għandhom ikunu koperti minn dan ir-Regolament.
[…]
(22)      Il-manipulazzjoni jew in-nuqqas ta’ affidabbiltà tal-parametri referenzjarji tista’ tikkawża ħsara lill-investituri u lill-konsumaturi. Għalhekk dan ir-Regolament jistabbilixxi qafas għaż-żamma tar-rekords mill-amministraturi u l-kontributuri kif ukoll biex jipprovdi trasparenza dwar l-għan tal-parametru referenzjarju u tal-metodoloġija li tiffaċilita riżoluzzjoni iktar effiċjenti u ġusta ta’ pretensjonijiet potenzjali skont id-dritt nazzjonali jew tal-Unjoni.
[…]
(26)      Kwalunkwe diskrezzjoni li tista’ tiġi eżerċitata fil-forniment tad-data tal-input toħloq opportunità li jiġi immanipulat il-parametru referenzjarju. Meta d-data tal-input tkun data bbażata fuq it-tranżazzjonijiet, hemm inqas diskrezzjoni u għalhekk l-opportunità li d-data tiġi mmanipulata tonqos. Għalhekk, bħala regola ġenerali u meta possibbli, l-amministraturi tal-parametri referenzjarji għandhom jużaw data tal-input ibbażata fuq tranżazzjonijiet reali iżda jistgħu jużaw data oħra f’dawk il-każijiet meta d-data tat-tranżazzjonijiet ma tkunx suffiċjenti jew xierqa biex tiżgura l-integrità u l-preċiżjoni tal-parametri referenzjarji.
[…]
(71)      Konsumaturi jistgħu jidħlu f’kuntratti finanzjarji, partikolarment ipoteki u kuntratti ta’ kreditu li huma riferenzjati ma’ parametru referenzjarju, iżda saħħa mhux ugwali ta’ negozjar u l-użu ta’ termini standard ifissru li huma jista’ ikollhom għażla limitata dwar il-parametru referenzjarju użat. Huwa għalhekk meħtieġ li jiġi żgurat li tal-inqas, tiġi provduta informazzjoni xierqa mill-kredituri jew mill-intermedjarji tal-kreditu lill-konsumaturi. Għal dak il-għan, id-Direttivi 2008/48/KE u 2014/17/UE għandhom għalhekk jiġu emendati skont dan.
[…] ”
17      Skont l-Artikolu 1 ta’ dan ir-regolament:
“Dan ir-Regolament jintroduċi qafas komuni biex tiġi żgurata l-preċiżjoni u l-integrità tal-indiċi użati bħala parametri referenzjarji fi strumenti finanzjarji u kuntratti finanzjarji, jew biex titkejjel il-prestazzjoni ta’ fondi ta’ investiment fl-Unjoni. Dan ir-Regolament b’hekk jikkontribwixxi għal funzjonament xieraq tas-suq intern filwaqt li jinkiseb livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur u l-investitur. ”
18      L-Artikolu 2(1) tal-imsemmi regolament jipprovdi:
“Dan ir-Regolament japplika għall-forniment ta’ parametri referenzjarji, il-kontribuzzjoni ta’ data tal-input għal parametru referenzjarju u l-użu ta’ parametru referenzjarju fl-Unjoni. ”
19      L-Artikolu 3(1) tal-imsemmija regolament jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ dan ir-Regolament, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[…]
(10)      ‘kontributur taħt superviżjoni’ tfisser entità taħt superviżjoni li tikkontribwixxi data tal-input lill-amministratur li jinsab fl-Unjoni;
[…]
(17)      ‘entità taħt superviżjoni’ tfisser kwalunkwe minn dawn li ġejjin:
(a)      istituzzjoni tal-kreditu kif definiti fil-punt (1) tal-Artikolu 4(1) tar-Regolament (UE) Nru 575/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [tas‑ 26 ta’ Ġunju 2013 dwar ir-rekwiżiti prudenzjali għall-istituzzjonijiet ta’ kreditu u d-ditti tal-investiment u li jemenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012 (ĠU 2013, L 2013, p. 1, rettifika fil-ĠU 2013, L 208, p. 68, fil-ĠU 2013, L 321, p. 6, fil-ĠU 2017, L 20, p. 2 u fil-ĠU 2023, L 92, p. 29)];
[…]
(i)      istituzzjoni mhux ta’ kreditu kif definit fil-punt (10) tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/17/UE għall-finijiet tal-ftehimiet ta’ kreditu kif definiti fil-punt (3) tal-Artikolu 4 ta’ dik id-Direttiva;
[…]
(22)      ‘parametru referenzjarju tar-rati tal-imgħax’ tfisser parametru referenzjarju li għall-finijiet tal-punt (1)(b)(ii) ta’ dan il-paragrafu huwa determinat abbażi tar-rata li biha l-banek jistgħu jsellfu lil, jew jissellfu mingħand, banek jew aġenti oħra, barra minn banek fis-suq monetarju.
[…] ”
20      It-Titolu II tar-Regolament 2016/1011, intitolat “Integrità u affidabbiltà tal-parametru referenzjarju”, jinkludi fih il-Kapitolu 1, li min-naħa tiegħu huwa intitolat “Governanza u kontroll mill-amministraturi”, li jinkludi sensiela ta’ dispożizzjonijiet li jirregolaw l-attività tal-amministraturi ta’ parametri referenzjarji. Għalhekk, l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament jistabbilixxi r-rekwiżiti fil-qasam ta’ governanza u ta’ kunflitti ta’ interessi, l-Artikolu 5 tiegħu jiffissa dawk relatati mal-funzjoni ta’ sorveljanza tal-aspetti kollha tal-provvista ta’ parametri referenzjarji, l-Artikolu 6 tiegħu jiffissa dawk fil-qasam tal-qafas ta’ kontroll li jiggarantixxi li l-provvista u l-pubblikazzjoni jew it-tqegħid għad-dispożizzjoni tal-parametri referenzjarji josservaw l-imsemmi regolament u l-Artikolu 7(3) tiegħu jiffissa dawk relatati mal-ħatra ta’ awditur estern indipendenti responsabbli għall-verifika tal-osservanza mill-amministratur tal-metodoloġija tal-parametru referenzjarju u tal-istess regolament.
21      Filwaqt li jifforma wkoll parti mir-regoli fil-qasam tal-governanza u tal-kontroll tal-amministraturi tal-parametru referenzjarju, l-Artikolu 9 tar-Regolament 2016/1011, intitolat “Mekkaniżmu għat-trattament tal-ilmenti”, jipprevedi:
“1.      Amministratur għandu jkollu fis-seħħ u jippubblika proċeduri biex jirċievi, jinvestiga u jżomm rekords dwar l-ilmenti li jsiru, inkluż dwar proċess ta’ determinazzjoni tal-parametru referenzjarju.
2.      Tali mekkaniżmu ta’ ġestjoni tal-ilmenti għandu jiżgura li:
(a)      l-amministratur iqiegħed għad-dispożizzjoni l-politika ta’ ġestjoni tal-ilmenti, li permezz tagħha jistgħu jitressqu lmenti dwar jekk determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju speċifiku hijiex rappreżentattiva tal-valur tas-suq, dwar tibdil propost għall-proċess ta’ determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju, dwar applikazzjoni tal-metodoloġija fir-rigward ta’ determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju speċifiku, u dwar deċiżjonijiet oħra fir-rigward tal-proċess ta’ determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju;
[…] ”
22      Fit-Titolu II tar-Regolament 2016/1011, Kapitolu 2, intitolat “Data tal-input, metodoloġija u rappurtar tal-ksur”, jinkludi l-Artikoli 11 sa 14 ta’ dan ir-regolament. Dan l-Artikolu 11, intitolat “Data tal-input”, jipprovdi:
“1.      Il-forniment ta’ parametru referenzjarju għandu jkun regolat bir-rekwiżiti li ġejjin fir-rigward tad-data tal-input tiegħu:
(a)      id-data tal-input għandha tkun suffiċjenti biex tirrappreżenta b’mod eżatt u affidabbli is-suq jew ir-realtà ekonomika li l-parametru referenzjarju huwa maħsub biex ikejjel. Id-data tal-input għandha tkun data tat-tranżazzjonijiet, jekk disponibbli u xierqa. Jekk id-data tat-tranżazzjonijiet ma tkunx suffiċjenti jew ma tkunx xierqa biex tirrappreżenta b’mod eżatt u affidabbli s-suq jew ir-realtà ekonomika li l-parametru referenzjarju hu maħsub biex ikejjel, tista’ tintuża data tal-input li ma tkunx data tat-tranżazzjonijiet, inklużi stimi ta’ prezzijiet, kwotazzjonijiet u kwotazzjonijiet impenjati, jew valuri oħrajn;
(b)      id-data tal-input imsemmija fil-punt (a) għandha tkun verifikabbli;
[…]
(d)      meta parametru referenzjarju jkun ibbażat fuq data tal-input minn kontributuri, l-amministratur għandu jikseb, meta jkun xieraq, id-data tal-input minn panel jew kampjun affidabbli u rappreżentattiv ta’ kontributuri sabiex jiżgura li l-parametru referenzjarju li jirriżulta jkun affidabbli u rappreżentattiv tas-suq jew tar-realtà ekonomika li l-parametru referenzjarju huwa maħsub biex ikejjel;
(e)      amministratur ma għandux juża data tal-input minn kontributur jekk l-amministratur ikollu kwalunkwe indikazzjoni li l-kontributur ma jikkonformax mal-kodiċi ta’ kondotta msemmi fl-Artikolu 15, u f’tali każ għandu jottjeni data disponibbli pubblika rappreżentattiva.
2.      Amministraturi għandhom jiżguraw li l-kontrolli tagħhom fir-rigward tad-data tal-input jinkludu:
[…]
(b)      proċess għall-evalwazzjoni ta’ data tal-input ta’ kontributur, u biex il-kontributur jitwaqqaf milli jipprovdi aktar data tal-input, jew biex jiġu applikati penali oħra għal nonkonformità kontra l-kontributur, meta jkun xieraq; u
(c)      proċess għall-validazzjoni ta’ data tal-input, anke mqabbla ma’ indikaturi jew data oħra, sabiex tiġi żgurata l-integrità u l-eżattezza tagħha.
[…] ”
23      Skont l-Artikolu 12 tar-Regolament 2016/1011, intitolat “Metodoloġija”:
“1.      Amministratur għandu juża metodoloġija għad-determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju li:
(a)      tkun robusta u affidabbli;
(b)      ikollha regoli ċari li jidentifikaw kif u meta tista’ tiġi eżerċitata d-diskrezzjoni fid-determinazzjoni ta’ dak il-parametru referenzjarju;
(c)      tkun rigoruża, kontinwa u kapaċi għal validazzjoni, inkluż, fejn ikun xieraq, ittestjar retrospettiv ma’ data tat-tranżazzjonijiet disponibbli;
(d)      tkun reżiljenti u tiżgura li l-parametru referenzjarju jista’ jiġi kkalkolat fl-aktar sett wiesa’ ta’ ċirkostanzi possibbli, mingħajr ma tikkomprometti l-integrità tiegħu;
(e)      tkun traċċabbli u verifikabbli.
[…]
3.      Amministratur għandu jkollu fis-seħħ arranġamenti ppubblikati ċari li jidentifikaw iċ-ċirkostanzi li fihom il-kwantità jew il-kwalità tad-data tal-input jaqgħu taħt l-istandards meħtieġa għall-metodoloġija sabiex il-parametru referenzjarju jiġi determinat b’mod eżatt u affidabbli, u li jiddeskrivu jekk u kif il-parametru referenzjarju se jiġi kkalkolat f’tali ċirkostanzi. ”
24      L-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Trasparenza tal-metodoloġija”, jipprevedi, fil-paragrafu 1(a) u (b) tiegħu:
“Amministratur għandu jiżviluppa, jopera u jamministra l-parametru referenzjarju u l-metodoloġija b’mod trasparenti. Għal dak l-għan, l-amministratur għandu jippubblika jew jagħmel disponibbli l-informazzjoni li ġejja:
(a)      l-elementi ewlenin tal-metodoloġija li l-amministratur juża għal kull wieħed mill-parametri referenzjarji forniti u ppubblikati jew, meta applikabbli, għal kull familja ta’ parametri referenzjarji forniti u ppubblikati;
(b)      dettalji dwar ir-rieżami intern u l-approvazzjoni ta’ metodoloġija partikolari, kif ukoll il-frekwenza ta’ tali rieżami;”
25      L-Artikolu 14 tal-imsemmi regolament, intitolat “Rappurtar ta’ ksur”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 u fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 2 tiegħu:
“1.      Amministratur għandu jistabbilixxi sistemi adegwati u kontrolli effettivi li jiżguraw l-integrità tad-data tal-input sabiex ikun jista’ jidentifika u jirrapporta lill-awtorità kompetenti nazzjonali kwalunkwe kondotta li tista’ tinvolvi manipulazzjoni jew tentattiv ta’ manipulazzjoni ta’ parametru referenzjarju, skont ir-Regolament (UE) Nru 596/2014 [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ April 2014 dwar l-abbuż tas-suq (Regolament dwar l-abbuż tas-suq) u li jħassar id-Direttiva 2003/6/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Direttivi tal-Kummissjoni 2003/124/KE, 2003/125/KE u 2004/72/KE (ĠU 2014, L 173, p. 1, rettifika fil-ĠU 2016, L 287, p. 320)].
2.      Amministratur għandu jimmonitorja d-data tal-input u l-kontributuri sabiex ikun jista’ jinnotifika lill-awtorità kompetenti u jipprovdi l-informazzjoni rilevanti kollha fejn l-amministratur jissuspetta li, fir-rigward ta’ parametru referenzjarju, kien hemm kwalunkwe kondotta li tista’ tinvolvi manipulazzjoni jew tentattiv ta’ manipulazzjoni ta’ parametru referenzjarju skont ir-Regolament (UE) Nru 596/2014, inkluża kollużjoni biex isir hekk. ”
26      Il-Kapitolu 3 tar-Regolament 2016/1011, li jinkludi l-Artikoli 15 u 16 tiegħu, jirrigwarda l-kodiċi ta’ kondotta u r-rekwiżiti applikabbli għall-kontributuri.
27      Konformement mal-Artikolu 15(1) tar-Regolament 2016/1011, meta parametru referenzjarju jkun ibbażat fuq id-data tal-input tal-kontributuri, l-amministratur tiegħu għandu jfassal kodiċi ta’ kondotta, f’konformità mad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament, li jispeċifika r-responsabbiltajiet tal-kontributuri fir-rigward tal-għoti ta’ data tal-input u jiżgura li l-kontributuri jaderixxu ma’ dan il-kodiċi b’mod permanenti. Il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu jippreċiża li l-imsemmi kodiċi għandu jinkludi, tal-inqas, deskrizzjoni ċara tad-data sottostanti li għandha tiġi pprovduta u tar-rekwiżiti neċessarji sabiex jiġi żgurat li d-data sottostanti tiġi pprovduta konformement mal-Artikoli 11 u 14 tal-imsemmi regolament, il-politiki intiżi biex jiżguraw li kontributur jipprovdi d-data tal-input rilevanti kollha u s-sistemi u l-kontrolli li kontributur huwa obbligat jistabbilixxi. Skont l-Artikolu 15(4) u (5), il-kontroll tal-kodiċi ta’ kondotta fir-rigward tar-rekwiżiti tal-istess regolament għandu jiġi żgurat mill-awtorità nazzjonali kompetenti.
28      L-Artikolu 16 tar-Regolament 2016/1011, intitolat “Rekwiżiti ta’ governanza u kontroll għal kontributuri taħt superviżjoni”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      Ir-rekwiżiti ta’ governanza u ta’ kontroll li ġejjin għandhom japplikaw għal kontributur taħt superviżjoni:
(a)      il-kontributur taħt superviżjoni għandu jiżgura li l-forniment ta’ data tal-input ma jkun affettwat mill-ebda kunflitt ta’ interess eżistenti u li fejn tkun meħtieġa kwalunkwe diskrezzjoni, din tiġi eżerċitata b’mod indipendenti u onest fuq il-bażi tal-informazzjoni rilevanti skont il-kodiċi ta’ kondotta msemmi fl-Artikolu 15;
(b)      il-kontributur taħt superviżjoni għandu jkollu fis-seħħ qafas ta’ kontroll li jiżgura l-integrità, l-eżattezza u l-affidabbiltà tad-data tal-input u li d-data tal-input tiġi pprovduta f’konformità ma’ dan ir-Regolament u l-kodiċi ta’ kondotta msemmi fl-Artikolu 15.
2.      Kontributur taħt superviżjoni għandu jkollu fis-seħħ sistemi u kontrolli effettivi sabiex tiġi żgurata l-integrità u l-affidabbiltà tal-kontribuzzjonijiet kollha ta’ data tal-input lill-amministratur, inklużi:
[…]
(d)      żamma ta’ rekords, għal perjodu xieraq ta’ żmien, tal-komunikazzjonijiet fir-rigward tal-forniment tad-data tal-input, ta’ kull informazzjoni użata biex il-kontributur ikun jista’ jagħmel kull sottomissjoni, u ta’ kull kunflitt ta’ interess eżistenti jew potenzjali, inkluż, iżda mhux limitat għal, l-esponiment tal-kontributur għal strumenti finanzjarji li jużaw parametru referenzjarju bħala referenza;
(e)      iż-żamma ta’ rekords ta’ awditi interni u esterni. ”
29      Skont l-Artikolu 20(1) tar-Regolament 2016/1011, il-Kummissjoni Ewropea għandha s-setgħa li tadotta atti ta’ implimentazzjoni biex tistabbilixxi u tirrevedi, mill-inqas kull sentejn, lista ta’ parametri referenzjarji ta’ importanza kritika.
30      It-Titolu IV ta’ dan ir-regolament huwa intitolat “Trasparenza u protezzjoni tal-konsumatur”. F’dan it-titolu jinsab l-Artikolu 27 tal-imsemmi regolament, huwa stess intitolat “Dikjarazzjoni ta’ parametru referenzjarju”, li jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.      Fi żmien ġimagħtejn mill-inklużjoni ta’ amministratur fir-reġistru [tal-amministraturi u l-parametri referenzjarji amministrat mill-Awtorità Ewropea tat-Titoli u s-Swieq (ESMA), i]msemmi fl-Artikolu 36, l-amministratur għandu jippubblika, b’mezzi li jiżguraw aċċess ġust u faċli, dikjarazzjoni ta’ parametru referenzjarju għal kull parametru referenzjarju jew, fejn applikabbli, għal kull familja ta’ parametri referenzjarji li jistgħu jintużaw fl-Unjoni b’konformità mal-Artikolu 29.
Meta dak l-amministratur jibda jipproduċi parametru referenzjarju ġdid jew familja ġdida ta’ parametri referenzjarji li jistgħu jintużaw fl-Unjoni skont l-Artikolu 29, l-amministratur għandu jippubblika, fi żmien ġimagħtejn u b’mezzi li jiżguraw aċċess ġust u faċli, dikjarazzjoni ta’ parametru referenzjarju għal kull parametru referenzjarju ġdid jew, fejn applikabbli, familja ta’ parametri referenzjarji.
[…]
Id-dikjarazzjoni ta’ parametru referenzjarju għandha:
(a)      b’mod ċar u bla ambigwità tiddefinixxi s-suq jew ir-realtà ekonomika mkejla mill-parametru referenzjarju u f’liema ċirkostanzi tali kejl jista’ jsir inaffidabbli;
(b)      tistabbilixxi l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi li b’mod ċar u mhux ambigwu jidentifikaw l-elementi tal-kalkolu tal-parametru referenzjarju fejn tista’ tiġi eżerċitata diskrezzjoni, il-kriterji applikabbli għall-eżerċizzju ta’ din id-diskrezzjoni u l-kariga tal-persuni li jistgħu jeżerċitaw id-diskrezzjoni, u kif din id-diskrezzjoni tista’ sussegwentement tiġi evalwata;
[…]
2.      Dikjarazzjoni tal-parametru referenzjarju għandha tinkludi tal-anqas:
(a)      id-definizzjonijiet tat-termini ewlenin kollha marbuta mal-parametru referenzjarju;
(b)      ir-raġunament wara l-adozzjoni tal-metodoloġija tal-parametru referenzjarju u l-proċeduri għar-rieżami u l-approvazzjoni tal-metodoloġija;
(c)      il-kriterji u l-proċeduri użati għad-determinazzjoni tal-parametru referenzjarju, inkluża deskrizzjoni tad-data tal-input, il-prijorità mogħtija għal tipi differenti ta’ data tal-input, id-data minima meħtieġa għad-determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju l-użu ta’ kwalunkwe mudell jew metodu ta’ estrapolazzjoni u kwalunkwe proċedura għall-ibbilanċjar mill-ġdid tal-komponenti tal-indiċi tal-parametru referenzjarju;
(d)      il-kontrolli u r-regoli li jirregolaw kwalunkwe eżerċizzju ta’ ġudizzju jew diskrezzjoni mill-amministratur jew minn kwalunkwe kontributur, biex tiġi żgurata l-konsistenza fl-użu ta’ tali ġudizzju jew diskrezzjoni;
[…]
(f)      il-proċeduri biex jiġu indirizzati żbalji fid-data tal-input, […]
[…] ”
31      L-Artikolu 29 tar-Regolament 2016/1011 jipprovdi li entità taħt superviżjoni tista’ tuża fl-Unjoni, b’mod partikolari, parametru referenzjarju jew kombinazzjoni ta’ parametri referenzjarji jekk il-parametru referenzjarju jiġi pprovdut minn amministratur li jinsab fl-Unjoni u rreġistrat fir-reġistru pubbliku miżmum mill-ESMA, imsemmi fl-Artikolu 36 ta’ dan ir-regolament, li jinkludi b’mod partikolari l-identità tal-amministraturi awtorizzati jew irreġistrati u tal-awtoritajiet kompetenti responsabbli għas-superviżjoni.
32      It-Titolu VI tar-Regolament 2016/1011 huwa intitolat “Awtorizzazzjoni, reġistrazzjoni u superviżjoni tal-amministraturi”. Il-Kapitolu 1 tiegħu, li min-naħa tiegħu huwa intitolat “Awtorizzazzjoni u reġistrazzjoni”, jinkludi b’mod partikolari l-Artikoli 34 u 35 ta’ dan ir-regolament, li jipprevedu, rispettivament, sistema ta’ awtorizzazzjoni jew ta’ reġistrazzjoni li għandha tissuġġetta ruħha għaliha kull persuna fiżika jew ġuridika li tinsab fl-Unjoni li għandha l-intenzjoni li taġixxi bħala amministratur ta’ parametru referenzjarju, għall-intervent tal-awtorità nazzjonali kompetenti, u s-setgħa ta’ din l-awtorità li tirtira jew tissospendi tali awtorizzazzjoni jew reġistrazzjoni.
33      Il-Kapitolu 3 tiegħu, intitolat “Rwol tal-awtoritajiet kompetenti”, jinkludi b’mod partikolari l-Artikoli 41 u 42 tar-Regolament 2016/1011. Dan l-Artikolu 41, li min-naħa tiegħu huwa intitolat “Setgħat tal-awtoritajiet kompetenti”, jipprovdi li, għall-finijiet tat-twettiq tal-kompiti tagħhom skont dan ir-regolament, dawn l-awtoritajiet għandhom tal-inqas jingħataw, konformement mad-dritt nazzjonali tagħhom, setgħat ta’ superviżjoni u ta’ investigazzjoni elenkati fil-paragrafu 1 tal-imsemmi Artikolu 41, li jirrigwarda, b’mod partikolari, l-aċċess għad-dokumenti u għad-data, il-kisba ta’ informazzjoni mingħand kull persuna involuta fil-provvista ta’ parametru referenzjarju jew li tikkontribwixxi għad-definizzjoni tiegħu, jekk ikun meħtieġ billi jsejħu li din il-persuna u jintervistawha, spezzjonijiet fuq il-post u investigazzjonijiet barra mid-dar ta’ persuni fiżiċi, is-sekwestru ta’ dokumenti u ta’ data fil-bini ta’ persuni ġuridiċi, il-kisba ta’ reġistrazzjonijiet kif ukoll il-miżuri meħtieġa biex tiġi żgurata informazzjoni xierqa lill-pubbliku dwar il-forniment ta’ parametru referenzjarju, inkluż ir-rekwiżit tal-pubblikazzjoni ta’ rettifiki relatati ma’ kontribuzzjonijiet preċedenti jew valuri preċedenti ta’ parametru referenzjarju. Skont l-Artikolu 42 tal-imsemmi regolament, dawn is-setgħat huma akkumpanjati mis-setgħa li jiġu imposti multi amministrattivi u li jittieħdu miżuri amministrattivi oħra.
34      L-Anness I tar-Regolament 2016/1011 jispeċifika jew jikkompleta ċerti dispożizzjonijiet speċifiċi ta’ dan ir-regolament fir-rigward tal-indiċijiet ta’ referenza tar-rati ta’ interessi, b’mod partikolari fir-rigward tan-natura eżatta u suffiċjenti tad-data tal-input u tal-kontrolli li l-kontributuri għandhom jistabbilixxu kif ukoll dawk li huma suġġetti għalihom.
Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni (UE) 2016/1368
35      Abbażi tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament 2016/1011, il-Kummissjoni adottat ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2016/1368 tal‑11 ta’ Awwissu 2016 li jistabbilixxi lista ta’ parametri referenzjarji ta’ importanza kritika użati fis-swieq finanzjarji skont ir-Regolament (UE) 2016/1011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2016, L 217, p. 1). Ir-Regolament ta’ Implimentazzjoni 2016/1368 ġie emendat bir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2019/482 tat‑22 ta’ Marzu 2019 (ĠU 2019, L 82, p. 26), li daħal fis-seħħ fis‑26 ta’ Marzu 2019.
36      L-Anness tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni 2016/1368, kif emendat bir-Regolament 2019/482, kien jinkludi, fil-mument tal-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali, lista tal-parametri referenzjarji ta’ importanza kritika li kienet issemmi, bin-numru 5 tiegħu, l-indiċi ta’ referenza “Warsaw Interbank Offered Rate (WIBOR)”, li l-amministratur tiegħu huwa GPW Benchmark S.A. u l-post ta’ stabbiliment Varsavja (il-Polonja).
Id-dritt Pollakk
Il-Liġi dwar il-Kodiċi Ċivili
37      L-Artikolu 3851 tal-Ustawa – Kodeks cywilny (il-Liġi li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili), tat‑23 ta’ April 1964 (Dz. U. tal‑1964, Nru 16, pożizzjoni 93), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“1.      Il-klawżoli ta’ ftehim konkluż ma’ konsumatur li ma jkunux ġew miftiehma individwalment ma jorbtux lill-konsumatur jekk dawn jiddefinixxu d-drittijiet u l-obbligi tiegħu b’mod li jmur kontra l-moralità billi manifestament jippreġudikaw l-interessi tiegħu (klawżoli illegali). Din id-dispożizzjoni ma taffettwax il-klawżoli li jiddefinixxu l-obbligi prinċipali tal-partijiet, fosthom il-prezz jew ir-remunerazzjoni, jekk dawn ikunu ġew ifformulati b’mod inekwivoku.
2.      Meta klawżola tal-kuntratt ma tkunx torbot lill-konsumatur b’applikazzjoni tal-paragrafu 1, il-partijiet jibqgħu marbuta bid-dispożizzjonijiet l-oħrajn tal-kuntratt.
3.      Il-klawżoli ta’ ftehim li ma jkunux ġew miftiehma individwalment huma klawżoli kuntrattwali li l-konsumatur ma setax ikollu influwenza konkreta fuq il-kontenut tagħhom. Dawn huma b’mod partikolari klawżoli kuntrattwali meħuda minn mudell ta’ kuntratt propost lill-konsumatur mill-parti kontraenti.
4.      Huwa kull min jallega li klawżola ġiet innegozjata individwalment li għandu jipproduċi l-prova ta’ din l-allegazzjoni. ”
Il-liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju
38      L-Ustawa o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (il-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju u s-Sorveljanza tal-Intermedjarji u tal-Aġenti ta’ Kreditu Ipotekarju), tat‑23 ta’ Marzu 2017 (Dz. U. tal‑2017, pożizzjoni 819), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju”), tipprovdi, fil-punti 5 u 6 tal-Artikolu 10(1) tagħha:
“Il-kreditur, l-intermedjarju tal-kreditu ipotekarju u l-aġent għandhom f’kull ħin jagħmlu disponibbli lill-konsumatur, fuq mezz durabbli jew f’forma elettronika, informazzjoni ġenerali preċiża u li tinftiehem dwar il-kuntratt ta’ self ipotekarju, inkluża mill-inqas l-informazzjoni li ġejja:
[…]
5.      għal kuntratti ta’ self ipotekarju fejn jintuża parametru referenzjarju: l-ismijiet tal-parametri referenzjarji u tal-amministraturi tagħhom, kif imsemmi fil-punt 6 tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament [2016/1011], kif ukoll tal-informazzjoni dwar il-konsegwenzi potenzjali għall-konsumatur;
6.      tipi ta’ rata tal-imgħax tas-self ipotekarju disponibbli, b’indikazzjoni jekk tkunx fissa jew varajabbli jew it-tnejn, b’deskrizzjoni fil-qosor tal-karatteristiċi ta’ rata fissa u varjabbli, inkluż implikazzjonijiet relatati għall-konsumatur. ”
39      L-Artikolu 11(1) u (2) tal-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju jipprevedi li:
“1.      Qabel il-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self ipotekarju, il-persuna li ssellef, l-intermedjarju tal-kreditu ipotekarju u l-aġent huma obbligati jipprovdu lill-konsumatur, fuq mezz li jservi għal żmien twil, l-informazzjoni personalizzata neċessarja sabiex ikun jista’ jipparaguna s-self ipotekarju disponibbli fis-suq, jevalwa l-konsegwenzi tas-sottoskrizzjoni ta’ dan is-self u jieħu deċiżjoni informata dwar il-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
2.      L-informazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 għandha tiġi pprovduta mill-kreditur, mill-intermedjarju tal-kreditu ipotekarju u mill-aġent fuq il-formola ta’ informazzjoni ipotekarja, li l-mudell tagħha jinsab fl-Anness 1 tal-liġi. ”
40      Skont il-kliem tal-Artikolu 29(1) u (2) tal-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju:
“1.      Il-kuntratt ta’ self ipotekarju għandu jispeċifika l-elementi elenkati fl-Artikolu 69(2) tal-Liġi tad‑29 ta’ Awwissu 1997 dwar id-Dritt Bankarju kif ukoll:
[…]
8)      il-modalitajiet u l-kundizzjonijiet tad-determinazzjoni tar-rata ta’ interessi li abbażi tagħha huwa kkalkolat l-ammont tal-pagamenti mensili f’kapital u interessi.
[…]
2.      Jekk il-partijiet ma jkunux qablu dwar rata ta’ interessi fissa għal self ipotekarju, il-metodu biex tiġi ffissata r-rata ta’ interessi msemmija fil-paragrafu 1(8) għandu jiġi ddeterminat bħala l-valur tal-parametru referenzjarju u l-ammont tal-marġni ffissat fil-kuntratt ta’ self ipotekarju. ”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
41      Kif jirriżulta mid-digriet tar-rinviju, fit‑18 ta’ Ġunju 2019, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali kkuntattja lil PKO bil-għan li jikseb self ipotekarju ta’ PLN 400 000 zloty Pollakki (madwar EUR 96 700). F’din l-okkażjoni, ġiet ikkomunikata lilu, b’mod partikolari, informazzjoni dwar ir-riskji assoċjati ma’ self b’rata varjabbli b’mod ġenerali. Huwa ma rċieva l-ebda informazzjoni dwar il-funzjonament ta’ parametru referenzjarju partikolari.
42      Fl‑1 ta’ Awwissu 2019, il-partijiet fil-kawża prinċipali kkonkludew kuntratt ta’ self ipotekarju għal ammont totali ta’ PLN 413 436.69 (madwar EUR 100 000) intiż għax-xiri ta’ residenza, għal perijodu ta’ 20 sena (iktar ’il quddiem il-“kuntratt ta’ self inkwistjoni”). Dan is-self kien jinkludi rata ta’ interessi varjabbli, li l-valur tagħha kien ikkalkolat abbażi, minn naħa, tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M, li jifforma parti mill-familja ta’ parametri referenzjarji WIBOR, li huwa indiċi ta’ referenza tar-rata ta’ interessi, fis-sens tal-punt 22 tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament 2016/1011, li l-valur tiegħu kien iffissat għal 1.79 % fid-data tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, u, min-naħa l-oħra, ta’ marġni fiss ta’ 1.85 %, fejn ir-rata applikabbli kienet aġġustata skont l-evoluzzjoni ta’ dan l-indiċi fuq bażi semestrali.
43      Fil-kundizzjonijiet ġenerali tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-parametru referenzjarju WIBOR 6M huwa deskritt bħala l-parametru referenzjarju tad-depożiti f’PLN għal sitt xhur fis-suq interbankarju Pollakk, li l-valur tiegħu huwa ddeterminat skont ir-regoli dwar, b’mod partikolari, il-parametru referenzjarju WIBOR, u li huwa ppubblikat fis-sit ta’ informazzjoni tal-amministratur ta’ dawn l-indiċijiet, GPW Benchmark.
44      Il-kundizzjonijiet partikolari ta’ dan il-kuntratt isemmu li PKO informat lill-persuna li tissellef bir-riskju marbut mal-applikazzjoni ta’ rata ta’ interessi varjabbli, li tirriżulta f’żieda fl-ammont tal-interessi, u għaldaqstant tal-pagamenti mensili, fil-każ ta’ żieda tal-indiċi ta’ referenza. Il-kundizzjonijiet ġenerali fihom ukoll informazzjoni f’dan ir-rigward.
45      Wara li kkontesta għalxejn quddiem PKO l-legalità tad-dispożizzjonijiet kuntrattwali dwar ir-rata ta’ interessi varjabbli, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali ressaq azzjoni ġudizzjarja kontra dan il-bank fit‑18 ta’ Settembru 2023 quddiem is-Sąd Okręgowy w Częstochowie (il-Qorti Reġjonali ta’ Częstochowa, il-Polonja), li hija l-qorti tar-rinviju.
46      Permezz ta’ din l-azzjoni ġudizzjarja, huwa jitlob prinċipalment, minn naħa, li jiġi kkonstatat li l-klawżola tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali dwar ir-rata ta’ interessi varjabbli hija inġusta sa fejn tirreferi għall-parametru referenzjarju WIBOR 6M u, għaldaqstant, li, f’dan ir-rigward, din il-klawżola ma torbtux jew, fi kwalunkwe każ, hija nulla, u, min-naħa l-oħra, il-ħlas tas-somma fl-ammont ta’ PLN 10 828.93 (madwar EUR 2 620), flimkien mal-interessi moratorji.
47      Il-qorti tar-rinviju tesponi li, skont ir-rikorrent fil-kawża prinċipali, PKO ma pprovdietx informazzjoni affidabbli, komprensibbli u kompleta dwar ir-riskju marbut mal-applikazzjoni ta’ rata ta’ interessi varjabbli u dwar il-mekkaniżmu ta’ determinazzjoni tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M, b’mod partikolari fir-rigward tal-influwenza li l-banek li jipprovdu d-data tal-input li sservi għall-iffissar tagħha, fosthom PKO, jistgħu jeżerċitaw fuq id-determinazzjoni tal-valuri suċċessivi ta’ dan l-indiċi, indipendentement mill-kundizzjonijiet ekonomiċi prevalenti fis-suq interbankarju nazzjonali u mir-realtà ekonomika. Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li l-banek jużaw għalhekk “marġni moħbi”, filwaqt li l-klawżoli dwar rata ta’ interessi varjabbli għandhom jirreferu għal indizji oġġettivi, li fuqhom il-partijiet għall-kuntratti ta’ kreditu ma jistgħu jeżerċitaw ebda influwenza. Minħabba f’hekk, PKO hija f’pożizzjoni li tinfluwenza l-livell tal-obbligu tal-persuna li tissellef fir-rigward tal-interessi u, barra minn hekk, ittrasferixxiet lil din tal-aħħar ir-riskju kollu relatat mal-varjazzjoni tar-rata.
48      Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni wkoll li PKO ma pprovditlux
informazzjoni dwar il-konsistenza tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M, b’tali mod li ma kienx f’pożizzjoni li jevalwa l-konsegwenzi ekonomiċi tal-impenn tiegħu.
49      Fir-rigward tal-konsegwenzi tal-invalidità allegata tar-riferiment għal dan l-indiċi, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li l-klawżola kkonċernata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha, sa fejn tinkludi tali riferiment, titqies li hija klawżola indipendenti u għalhekk tista’ titneħħa mingħajr ma tiġi ppreġudikata s-sustanza ta’ dan il-kuntratt, li tħalli fis-seħħ biss, bħala rata ta’ interessi, il-marġni fiss stipulat favur il-bank.
50      PKO tikkontesta li l-parametru referenzjarju WIBOR 6M ma huwiex konness mat-tranżazzjonijiet reali kif ukoll kull possibbiltà għall-banek kontribwenti ta’ dan l-indiċi li jimmanipulawh, jew li jikkonkludu ftehim bejniethom intiż biex jiġu ddeterminati l-valuri suċċessivi.
51      Hija ssostni li r-rikorrent fil-kawża prinċipali ġie korrettament informat dwar ir-riskji marbuta mal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self b’rata varjabbli u tenfasizza li r-rata ta’ interessi prevista mill-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet sostanzjalment inqas mir-rata ta’ interessi legali, u iktar u iktar mir-rata ta’ interessi massima stabbilita mill-Liġi dwar il-Kodiċi Ċivili, fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali.
52      Il-qorti tar-rinviju tirrileva li l-kontestazzjoni mqajma mir-rikorrent fil-kawża prinċipali tikkonċerna n-natura potenzjalment inġusta tal-użu tal-indiċi ta’ referenza WIBOR 6M fi klawżoli dwar l-applikazzjoni ta’ rata ta’ interessi varjabbli f’kuntratt ta’ self ipotekarju. Hija tikkonstata li f’dan il-każ dan huwa indizju ta’ importanza kritika, fis-sens tal-Artikolu 20(1) tar-Regolament 2016/1011.
53      Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-possibbiltà stess li tiġi eżaminata klawżola dwar l-applikazzjoni ta’ rata ta’ interessi varjabbli f’kuntratt ta’ self ipotekarju konkluż fil-Polonja fir-rigward tad-Direttiva 93/13, fid-dawl tal-Artikolu 1(2) tagħha.
54      Fil-fatt, hija tirrileva li l-metodu ta’ determinazzjoni tar-rata ta’ interessi previst fil-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali jikkorrispondi għall-Artikolu 29(2) tal-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju, li jipprevedi li, jekk ir-rata ta’ interessi ma hijiex fissa, id-determinazzjoni tar-rata ta’ interessi għandha tinftiehem bħala l-valur tal-indiċi ta’ referenza u tal-ammont tal-marġni stipulat. Għaldaqstant, fil-każ ta’ applikazzjoni ta’ rata ta’ interessi varjabbli, il-liġi timponi l-obbligu li jintuża indiċi ta’ referenza. Jista’ jkun rilevanti wkoll li, meta dan il-parametru jkun parametru referenzjarju ta’ importanza kritika rregolat mir-Regolament 2016/1011, bħal f’dan il-każ, il-protezzjoni tal-konsumaturi tkun kunsiderevolment imsaħħa meta mqabbla mal-użu ta’ tip ieħor ta’ parametri.
55      Fit-tieni lok, fil-każ li l-eżami tal-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali fid-dawl tad-Direttiva 93/13 ikun possibbli, il-qorti tar-rinviju tqis li din taqa’ taħt is-suġġett prinċipali tal-kuntratt, fis-sens tal-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva, u, għaldaqstant, tistaqsi dwar l-osservanza tar-rekwiżit ta’ trasparenza impost minn din id-dispożizzjoni.
56      F’dan ir-rigward, din il-qorti tirrileva li din il-klawżola tiddefinixxi l-metodu ta’ aġġustament tar-rata ta’ interessi u l-frekwenza tal-aġġustamenti, li l-parametru ta’ referenza kuntrattwali huwa pprovdut minn amministratur awtorizzat konformement mar-Regolament 2016/1011, li dan il-kuntratt jinkludi informazzjoni dwar dan l-amministratur u dwar il-bażi ta’ determinazzjoni ta’ dan l-indiċi u li l-valuri suċċessivi tiegħu huma faċilment aċċessibbli għall-pubbliku.
57      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk ir-rekwiżit ta’ trasparenza jimponix fuq min isellef professjonalment l-obbligu li jipprovdi wkoll informazzjoni oħra, li tkun ta’ natura li tippermetti lill-konsumatur jifforma opinjoni dwar l-iżvilupp futur tal-indiċi ta’ referenza kuntrattwali u l-konsegwenzi tiegħu fuq l-impenji kuntrattwali tiegħu. Din il-qorti ssemmi, fost din l-informazzjoni addizzjonali li tista’ tkun meħtieġa, il-mod kif dan l-indiċi huwa kkonċepit, il-fatturi u ċ-ċirkustanzi li jinfluwenzaw id-determinazzjoni tal-valur tiegħu, bħar-rati ta’ inflazzjoni u ta’ qgħad, l-eżistenza ta’ eventwali “tħassib” dwar it-trasparenza tal-funzjonament tiegħu, marbuta mal-fatt li d-data tal-input hija pprovduta minn banek u ma tikkorrispondix neċessarjament għal tranżazzjonijiet reali, il-kriterji użati għat-tfassil ta’ din id-data, il-mod kif din tinġabar qabel ma tiġi pprovduta u l-fatt li min isellef huwa wieħed minn dawn il-banek kontributuri.
58      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tirrileva, l-ewwel nett, li la l-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju u lanqas id-Direttivi 2008/48 u 2014/17 ma jobbligaw lill-persuna li ssellef tipprovdi tali informazzjoni u, it-tieni, li d-data pprovduta minn PKO bħala kontributur għall-parametru referenzjarju WIBOR 6M għandha effett limitat fuqu, peress li hija biss waħda mill-għaxar banek kontributuri. Barra minn hekk, jidhrilha li l-kumplessità jew it-tekniċità ta’ ċerta informazzjoni tirrendi diffiċli li din tiġi ppreżentata b’mod li jinftiehem mill-konsumatur medju, nieqes minn għarfien ekonomiku, b’tali mod li l-assenza ta’ trażmissjoni ta’ tali informazzjoni tista’ sempliċement ma jkollhiex influwenza fuq it-teħid ta’ deċiżjoni tal-konsumaturi.
59      Fit-tielet lok, fil-każ li, minħabba l-insuffiċjenza ta’ trasparenza tal-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, din ikollha tiġi eżaminata fid-dawl tal-eventwali natura inġusta tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-konsegwenzi ta’ ċerti dubji dwar it-trasparenza tal-metodu ta’ determinazzjoni tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M, dubji li PKO kellha tkun taf bihom, iżda li hija ma informatx lill-konsumatur dwarhom, b’tali mod li l-użu ta’ dan il-parametru f’dan il-kuntratt jista’ jwassal għal żbilanċ bejn il-partijiet.
60      Il-qorti tar-rinviju tirrileva madankollu li, fiż-żmien tal-konklużjoni tal-imsemmi kuntratt, is-suq tal-kreditu fil-Polonja kien ikkaratterizzat mill-kważi esklużività, minn naħa, ta’ krediti b’rata varjabbli u, min-naħa l-oħra, mill-użu ta’ dawn il-krediti għall-parametru referenzjarju WIBOR. Konsegwentement, anki jekk konsumatur ried jagħżel kreditu b’rata fissa jew kellu dubji dwar il-funzjonament tal-parametru referenzjarju WIBOR, huwa possibbli li huwa ma kellux għażla oħra, anki wara li ġie debitament informat dwar dan il-funzjonament, ħlief li jaċċetta li jikkonkludi kuntratt b’rata varjabbli indiċjata fuq dan l-indiċi. Fi kwalunkwe każ, id-dritt Pollakk jimponi li jintuża l-parametru referenzjarju WIBOR, peress li dan sar parametru referenzjarju ta’ importanza kritika, fis-sens tar-Regolament 2016/1011. Barra minn hekk, l-użu ta’ indizji oħra huwa sfavorevoli għall-konsumatur, fid-dawl tat-trasparenza żgħira tagħhom.
61      Barra minn hekk, din il-qorti tistaqsi jekk l-offerta ta’ kreditu b’rata varjabbli hijiex, fiha nnifisha, ksur tal-interess tal-konsumatur, peress li dan ikun espost, matul il-perijodu kollu tal-kuntratt, għar-riskju ta’ żieda tal-interessi, bl-uniku protezzjoni tal-limitu legali tar-rati ta’ interessi applikabbli.
62      Fir-raba’ u l-aħħar lok, fil-każ li l-eżami ta’ klawżola jwassal għall-konstatazzjoni tan-natura inġusta tal-użu tal-parametru referenzjarju WIBOR, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-konsegwenzi li għandhom jinsiltu minn tali konstatazzjoni.
63      Hija tipprevedi l-possibbiltà li, fil-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-element relatat mar-riferiment għall-parametru referenzjarju WIBOR 6M jitqies li huwa separabbli, bħala obbligu kuntrattwali distint, b’tali mod li dan l-element jista’ jiġi invalidat waħdu, li jevita lill-konsumatur il-konsegwenzi sfavorevoli tal-annullament ta’ dan il-kuntratt kollu kemm hu. F’dan il-każ, ir-rata tal-imgħax tas-self titnaqqas għall-marġni fiss stipulat favur il-bank.
64      Il-qorti tar-rinviju tosserva madankollu li, skont il-maġġoranza tal-ġurisprudenza nazzjonali, tali bidla taffettwa s-sustanza ta’ tali klawżola. Hija tirrileva b’mod partikolari li, kif emendat, il-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali jinkludi perspettivi sostanzjalment differenti għall-partijiet, b’mod partikolari minħabba l-fatt li n-natura vantaġġuża ta’ self b’rata fissa tiddependi mill-evoluzzjoni prevedibbli tar-rati ta’ interessi fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt.
65      F’dawn iċ-ċirkostanzi, is-Sąd Okręgowy w Częstochowie (il-Qorti Reġjonali ta’ Częstochowa) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domandi preliminari li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)      L-Artikolu 1(2) tad-[Direttiva 93/13] għandu jiġi interpretat fis-sens li jawtorizza l-eżami ta’ klawżoli kuntrattwali relatati ma’ rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq l-indiċi ta’ referenza WIBOR?
2)      Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, l-Artikolu 4(2) tad-[Direttiva 93/13] għandu jiġi interpretat fis-sens li jawtorizza l-eżami ta’ klawżoli kuntrattwali relatati ma’ rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq l-indiċi ta’ referenza WIBOR?
3)      Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel u għat-tieni domanda, l-Artikolu 3(1) tad-[Direttiva 93/13] għandu jiġi interpretat fis-sens li d-dispożizzjonijiet kuntrattwali relatati ma’ rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq l-indiċi ta’ referenza WIBOR jistgħu jitqiesu li huma kuntrarji għar-rekwiżiti ta’
bona fide u li jirriżultaw minn żbilanċ sinjifkattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi kuntrattwali tal-partijiet għad-dannu tal-konsumatur, minħabba li l-konsumatur ma jkunx ġie debitament informat bl-espożizzjoni tiegħu għar-riskju ta’ rata ta’ interessi varjabbli, u b’mod partikolari ma jkunx ġie informat dwar il-mod kif l-indiċi ta’ referenza li jservi ta’ bażi għad-determinazzjoni tar-rata varjabbli huwa stabbilit u lanqas ma jkun ġie informat dwar liema dubji huma marbuta mal-assenza ta’ trasparenza ta’ dan l-indiċi kif ukoll it-tqassim inġust ta’ dak ir-riskju bejn il-partijiet fil-kuntratt?
4)      Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għad-domandi preċedenti, l-Artikolu 6(1) b’rabta mal-Artikolu 3(1) u t-tieni sentenza tal-Artikolu 3(2) kif ukoll mal-Artikolu 2 tad-[Direttiva 93/13], għandhom jiġu interpretati fis-sens li, jekk klawżola kuntrattwali dwar rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq l-indiċi ta’ referenza WIBOR hija meqjusa inġusta, huwa possibbli li titkompla l-eżekuzzjoni ta’ kuntratt li fih [i]r-rata ta’ interessi [applikabbli għal]l-kapital tal-kreditu huwa bbażat fuq it-tieni komponent tar-rata ta’ interessi li jidher fil-kuntratt, jiġifieri fil-marġni fiss tal-bank, b’mod li r-rata ta’ interessi fuq il-kreditu tgħaddi minn waħda varjabbli għal waħda fissa? ”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
66      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li taqa’ taħt l-eċċezzjoni li hija prevista fih klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq indiċi ta’ referenza, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, u marġni fiss.
67      Din il-qorti tenfasizza f’dan ir-rigward, minn naħa, li r-rata ta’ interessi varjabbli stipulata fil-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija konformi mal-Artikolu 29(2) tal-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju u, min-naħa l-oħra, li għandu jiġi preżunt, fid-dawl tal-għoti mill-awtorità nazzjonali kompetenti tal-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 34 tar-Regolament 2016/1011 lill-amministratur tal-parametru referenzjarju WIBOR, indiċi ta’ referenza msemmi f’din il-klawżola, li dan l-indiċi huwa konformi mad-dispożizzjonijiet kollha ta’ dan ir-regolament applikabbli għall-indiċijiet ta’ referenza ta’ importanza kritika.
68      Għandu jitfakkar li l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tagħha l-klawżoli kuntrattwali li jirriflettu “disposizzjonijiet mandatarji statutorji jew regolatorji”, espressjoni li, fid-dawl tat-tlettax-il premessa ta’ din id-direttiva, tinkludi kemm id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li japplikaw bejn il-partijiet kontraenti indipendentement mill-għażla tagħhom u dawk li huma ta’ natura supplenti, jiġifieri li japplikaw awtomatikament, fl-assenza ta’ arranġament differenti, bejn il-partijiet (sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2022, Zagrebačka banka, C‑567/20, EU:C:2022:352, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata), peress li tali klawżoli normalment ma jkollhomx elementi inġusti fihom.
69      L-eċċezzjoni stabbilita f’din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata b’mod strett (sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, OTP Bank u OTP Faktoring, C‑51/17, EU:C:2018:750, punt 54 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
70      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-fatt li l-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija konformi mal-Artikolu 29(2) tal-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju, għandu jiġi rrilevat li din id-dispożizzjoni sempliċement tipprevedi li, jekk il-partijiet f’kuntratt ta’ self ipotekarju ma jkunux qablu dwar rata ta’ interessi fissa, il-metodu ta’ determinazzjoni tar-rata ta’ interessi għandu jinftiehem bħala l-valur tal-indiċi ta’ referenza u l-ammont tal-marġni stipulat fil-kuntratt.
71      Issa, mill-punt 33 tas-sentenza tat‑30 ta’ Mejju 2024, Raiffeisen Bank (C‑176/23, EU:C:2024:443), jirriżulta li l-esklużjoni prevista fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 ma tapplikax f’sitwazzjoni fejn leġiżlazzjoni sempliċement tistabbilixxi qafas ġenerali għall-iffissar tar-rata ta’ interessi applikabbli għal tali kuntratti, filwaqt li tħalli lill-bejjiegħ jew fornitur marġni ta’ diskrezzjoni f’dak li jirrigwarda kemm l-għażla tal-indiċi ta’ referenza ta’ din ir-rata kif ukoll l-importanza tal-marġni fiss li jista’ jiżdied mal-imsemmija rata.
72      Konsegwentement, dispożizzjoni nazzjonali bħall-Artikolu 29(2) tal-Liġi dwar il-Kreditu Ipotekarju ma hijiex ta’ natura li tostakola l-applikazzjoni tad-Direttiva 93/13.
73      Fit-tieni lok, fir-rigward tal-fatt li l-indiċi msemmi fil-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwa indiċi ta’ referenza, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, li l-metodoloġija tiegħu u, b’mod iktar ġenerali, il-funzjonament tiegħu għandhom josservaw ir-rekwiżiti kollha imposti minn dan ir-regolament għall-provvista ta’ indiċijiet ta’ referenza ta’ importanza kritika, għandu jiġi rrilevat li, ċertament, l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 jirrigwarda bħala prinċipju, kif tistabbilixxi t-tlettax-il premessa ta’ din id-direttiva, il-liġijiet u r-regolamenti tal-Istati Membri.
74      Madankollu, id-dispożizzjonijiet li jinsabu f’atti adottati mil-leġiżlatur tal-Unjoni fil-forma ta’ regolamenti għandhom jiġu assimilati, f’dan ir-rigward, mad-dispożizzjonijiet leġiżlattivi u regolamentari tal-Istati Membri, fid-dawl tal-effetti ta’ dawn ir-regolamenti kif stabbiliti fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE, meta tali dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni jkunu intiżi, bl-istess mod, biex jiddeterminaw b’mod imperattiv jew supplimentari d-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet f’ċerti kuntratti. Fil-fatt, ir-raġuni għall-esklużjoni stabbilita fl-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, diġà msemmija fil-punt 68 ta’ din is-sentenza, jiġifieri li, bħala prinċipju, huwa leġittimu li jiġi preżunt li l-leġiżlatur nazzjonali stabbilixxa bilanċ bejn dawn id-drittijiet u dawn l-obbligi kollha, ekwilibriju li l-leġiżlatur tal-Unjoni ried iżomm (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑6 ta’ Lulju 2023, First Bank, C‑593/22, EU:C:2023:555, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata), tapplika wkoll meta l-imsemmija drittijiet u l-imsemmija obbligi jkunu ddeterminati direttament mil-leġiżlatur tal-Unjoni stess.
75      Madankollu, għandu jiġi kkonstatat, fir-rigward tar-Regolament 2016/1011, li, l-ewwel, skont l-Artikolu 1 tiegħu, dan għandu l-għan li jistabbilixxi qafas komuni intiż biex jiggarantixxi l-eżattezza u l-integrità tal-indiċijiet użati bħala parametri referenzjarji fil-kuntest, b’mod partikolari, ta’ kuntratti finanzjarji, bl-għan li jikkontribwixxi għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern filwaqt li jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi. Għal dan l-għan, dan ir-regolament jistabbilixxi sensiela ta’ rekwiżiti, b’mod partikolari fir-rigward tal-metodoloġija ta’ dawn l-indiċijiet, applikabbli għall-amministraturi tagħhom u għall-kontributuri tagħhom. Għalhekk, l-imsemmi regolament ma huwiex intiż biex jistabbilixxi bilanċ bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet fil-kuntratti finanzjarji, iżda jistabbilixxi obbligi applikabbli għal entitajiet li jaġixxu fi kwalitajiet speċifiċi, indipendentement mill-fatt li kontributuri jistgħu jkunu wkoll utenti ta’ parametru referenzjarju.
76      It-tieni nett, minkejja li l-awtorità nazzjonali kompetenti tat l-awtorizzazzjoni msemmija fl-Artikolu 34 tar-Regolament 2016/1011 lill-amministratur tal-parametru referenzjarju WIBOR u b’hekk ikkonfermat il-konformità tar-regoli li jikkostitwixxu l-metodoloġija ta’ dan l-indiċi mar-rekwiżiti kollha imposti minn dan ir-regolament, xorta jibqa’ l-fatt li dawn ir-regoli joriġinaw minn entità privata, jiġifieri l-amministratur tal-imsemmi indiċi, u għalhekk ma humiex ta’ natura leġiżlattiva jew regolatorja, fis-sens tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13.
77      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma taqax taħt l-eċċezzjoni li hija prevista fih klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq indiċi ta’ referenza, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, u marġni fiss, meta d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari applikabbli għal tali klawżola jistabbilixxu biss qafas ġenerali għall-iffissar tar-rata ta’ interessi ta’ tali kuntratti, filwaqt li jħallu lill-bejjiegħ jew fornitur il-possibbiltà li jiddetermina l-indiċi ta’ referenza kuntrattwali jew il-marġni fiss li jista’ jiżdied mal-valur ta’ dan l-indiċi.
Fuq it-tieni domanda
78      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13, l-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt u lanqas mal-adegwatezza tal-prezz u r-remunerazzjoni, minn naħa, u s-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, min-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar.
79      Kif jirriżulta mill-iżviluppi tad-deċiżjoni tar-rinviju ddedikati għat-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tqis li l-klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq indiċi ta’ referenza u marġni fiss, bħall-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tista’ tirrigwarda d-“definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt”, fis-sens ta’ dan l-Artikolu 4(2) u tal-ġurisprudenza relatata ma’ din id-dispożizzjoni, li tgħid li din tal-aħħar tirrigwarda l-klawżoli li jistabbilixxu l-prestazzjonijiet essenzjali tal-kuntratt u li, bħala tali, jikkaratterizzawh (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑30 ta’ April 2014, Kásler u Káslerné Rábai, C‑26/13, EU:C:2014:282, punt 49, kif ukoll tas‑16 ta’ Marzu 2023, Caixabank (Kummissjoni għall-ftuħ tas-self), C‑565/21, EU:C:2023:212, punt 17).
80      Tali klassifikazzjoni, li taqa’ taħt il-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Kiss u CIB Bank, C‑621/17, EU:C:2019:820, punt 33 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), jidher li huwa kompatibbli mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, peress li din tal-aħħar diġà ppreċiżat li klawżola li tiffissa r-rata ta’ interessi f’kuntratt ta’ self tista’ tifforma parti mill-għan prinċipali ta’ dan il-kuntratt (sentenza tas‑26 ta’ Frar 2015, Matei, C‑143/13, EU:C:2015:127, punt 62).
81      Peress li jidhrilha plawżibbli li l-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali taqa’ taħt id-definizzjoni tas-suġġett prinċipali ta’ dan il-kuntratt, il-qorti tar-rinviju titlob interpretazzjoni tal-kliem “safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar”, li permezz tagħhom il-leġiżlatur tal-Unjoni integra rekwiżit ta’ trasparenza fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑30 ta’ April 2025, Justa, C‑39/24, EU:C:2025:298, punti 29 u 35 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Fil-fatt, kif jirriżulta minn din id-dispożizzjoni, in-natura inġusta ta’ klawżola li taqa’ taħt id-definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt tista’ tiġi eżaminata biss jekk jirriżulta li l-klawżola kkontestata ma hijiex ippreżentata “b’mod ċar u li jinftiehem” u għalhekk ma tissodisfax dan ir-rekwiżit ta’ trasparenza.
82      F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, b’mod partikolari, jekk min isellef għandux jagħti indikazzjonijiet dwar ċerti elementi tal-metodoloġija tal-indiċi ta’ referenza kuntrattwali, bħall-fatt li d-data sottostanti użata tista’ tikkorrispondi għal offerti ta’ tranżazzjoni mhux finalizzati jew għall-fatturi li jistgħu jinfluwenzaw il-varjazzjoni ta’ dan l-indiċi.
83      Għaldaqstant, għandu jitqies li, permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li, meta kuntratt ta’ self ipotekarju jinkludi klawżola li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq indiċi ta’ referenza, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, ir-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta minn din id-dispożizzjoni jimponi fuq il-persuna li ssellef ċerti obbligi ta’ informazzjoni speċifiċi fir-rigward tal-metodoloġija ta’ dan l-indiċi.
84      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li dan ir-rekwiżit ta’ trasparenza għandu jinftiehem bħala li jimponi mhux biss li l-klawżola kkonċernata tkun tinftiehem mill-konsumatur fuq livell grammatikali, iżda li dan il-konsumatur jitqiegħed ukoll f’pożizzjoni li jevalwa, abbażi ta’ kriterji preċiżi u li jinftiehmu, il-konsegwenzi ekonomiċi li jirriżultaw għalih minn din il-klawżola (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Kiss u CIB Bank, C‑621/17, EU:C:2019:820, punt 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
85      Fil-fatt, l-informazzjoni, qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt, fuq il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-konsegwenzi ta’ din il-konklużjoni hija, għal konsumatur, ta’ importanza fundamentali. Huwa, b’mod partikolari, fuq il-bażi ta’ din l-informazzjoni li dan tal-aħħar jiddeċiedi jekk jixtieqx jintrabat mill-kundizzjonijiet ifformulati minn bejjiegħ jew fornitur. Konsegwentement, u billi s-sistema ta’ protezzjoni implimentata mid-Direttiva 93/13 hija bbażata fuq l-idea li l-konsumatur jinsab f’sitwazzjoni ta’ inferjorità meta mqabbel mal-bejjiegħ jew fornitur għal dak li jirrigwarda, b’mod partikolari, il-livell ta’ informazzjoni, ir-rekwiżit ta’ trasparenza għandu jinftiehem b’mod estensiv (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), C‑265/22, EU:C:2023:578, punti 51 u 52 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
86      Fir-rigward b’mod partikolari ta’ klawżola li tipprevedi, fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju, remunerazzjoni ta’ dan is-self permezz ta’ interessi kkalkolati fuq il-bażi ta’ rata varjabbli stabbilita, bħal fil-kawża prinċipali, b’riferiment għal indiċi uffiċjali, ir-rekwiżit ta’ trasparenza għandu għalhekk jinftiehem fis-sens li jimponi, b’mod partikolari, li konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, jitqiegħed f’pożizzjoni li jifhem il-funzjonament konkret tal-metodu ta’ kalkolu ta’ din ir-rata u li għalhekk jevalwa, fuq il-bażi ta’ kriterji preċiżi u li jinftiehmu, il-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, ta’ tali klawżola fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu (sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2024, Kutxabank, C‑300/23, EU:C:2024:1026, punt 79 u l-ġurisprudenza ċċitata).
87      L-osservanza tar-rekwiżit ta’ trasparenza għandu jiġi evalwat fid-dawl tal-elementi ta’ fatt rilevanti kollha, li magħhom jinsabu mhux biss il-klawżoli li jinsabu fil-kuntratt ikkonċernat, iżda wkoll ir-reklamar u l-informazzjoni pprovduta mill-persuna li ssellef fil-kuntest tal-innegozzjar tal-kuntratt (sentenza tat‑3 ta’ Ottubru 2019, Kiss u CIB Bank, C‑621/17, EU:C:2019:820, punt 44 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata ).
88      Għandu jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll il-fatt li l-elementi prinċipali relattivi għal kalkolu ta’ parametru referenzjarju kuntrattwali jkunu faċilment aċċessibbli minħabba l-pubblikazzjoni tagħhom, bil-kundizzjoni li, fid-dawl tal-informazzjoni pubblikament disponibbli u aċċessibbli kif ukoll tal-informazzjoni pprovduta, jekk ikun il-każ, mill-bejjiegħ jew fornitur, konsumatur medju, normalment informat u raġonevolment attent u avżat, kien f’pożizzjoni li jifhem il-funzjonament konkret tal-metodu ta’ kalkolu tar-rata tal-interessi varjabbli, b’mod partikolari sa fejn jimplika indiċi ta’ riferiment, u b’hekk li jevalwa, abbażi ta’ kriterji preċiżi u li jinftiehmu, il-konsegwenzi ekonomiċi, potenzjalment sinjifikattivi, ta’ tali klawżola fuq l-obbligi finanzjarji tiegħu (sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 2024, Kutxabank, C‑300/23, EU:C:2024:1026, punti 80 u 82 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
89      Barra minn hekk, sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola ta’ kuntratt ta’ kreditu li taqa’ taħt l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 tissodisfax ir-rekwiżit ta’ trasparenza impost f’din id-deċiżjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li jistabbilixxu obbligi fil-qasam tal-informazzjoni tal-konsumaturi li jistgħu japplikaw għall-kuntratt ikkonċernat (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Settembru 2018, EOS KSI Slovensko, C‑448/17, EU:C:2018:745, punt 62).
90      F’dan il-każ, fir-rigward ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/17 u li r-rata ta’ interessi varjabbli tiegħu hija bbażata fuq parametru referenzjarju msemmi fir-Regolament 2016/1011, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li dawn iż-żewġ atti jiddefinixxu b’mod preċiż l-obbligi ta’ informazzjoni fir-rigward tal-konsumaturi, b’għan ta’ protezzjoni tagħhom, kif jirriżulta, b’mod partikolari, mill-premessa 7 ta’ din id-direttiva kif ukoll mill-premessi 5, 6 u 71 ta’ dan ir-regolament.
91      B’hekk, id-Direttiva 2014/17 tistabbilixxi f’diversi livelli l-obbligu ta’ informazzjoni tal-persuni li jsellfu.
92      Minn naħa, fl-istadju tal-kuntatti partikolari ma’ kandidat partikolari li jissellef, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 2014/17 jimponi fuq min isellef l-obbligu li jipprovdi l-informazzjoni prekuntrattwali personalizzata neċessarja sabiex dan il-kandidat li jissellef ikun jista’ jqabbel il-krediti disponibbli fis-suq, jevalwa l-implikazzjonijiet tagħhom u jieħu deċiżjoni informata. Din l-informazzjoni għandha tiġi pprovduta permezz tal-FEIS, li huwa dokument ta’ informazzjoni standardizzat fil-livell tal-Unjoni. Konformement mal-Artikolu 17(6) ta’ din id-direttiva, fil-każ ta’ kreditu b’rata varjabbli, il-konsumatur għandu jiġi informat, tal-inqas permezz tal-FEIS, bl-effetti possibbli tal-adattamenti tar-rata fuq l-ammonti dovuti u fuq ir-RPAI, u għandha tiġi kkomunikata lilu RPAI addizzjonali sabiex jintwerew ir-riskji eventwali marbuta ma’ żieda sostanzjali fir-rata tas-self u din l-informazzjoni għandha tkun akkumpanjata minn twissija li l-ispiża totali tal-kreditu għall-konsumatur, indikata mir-RPAI, tista’ tevolvi.
93      Mill-Anness II tad-Direttiva 2014/17, li jelenka d-dettalji li għandhom jidhru fil-FEIS kif ukoll il-kontenut tagħhom (Parti A) u jinkludi l-istruzzjonijiet li l-persuni li jsellfu għandhom isegwu sabiex jimlew din l-iskeda (Parti B), jirriżulta li, meta jiġi propost lil konsumatur kuntratt ta’ self ipotekarju b’rata ta’ interessi varjabbli, l-obbligu ta’ informazzjoni speċifiku impost fuq il-persuna li ssellef jikkonċerna l-effett fuq ir-RPAI tal-varjabbiltà tar-rata ta’ interessi. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-emendi li l-leġiżlatur tal-Unjoni introduċa f’din id-direttiva meta adotta r-Regolament 2016/1011 ma kkonċernawx dan l-anness. Għalhekk, huwa ma pprevediex li, għall-krediti b’rata varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju msemmi f’dan ir-regolament, il-FEIS jinkludi informazzjoni speċifika f’dak li jirrigwarda l-metodoloġija ta’ dan il-parametru referenzjarju jew il-kawżi possibbli tal-varjazzjoni tiegħu.
94      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2014/17, id-dritt nazzjonali tal-Istati Membri ma jistax jinkludi dispożizzjonijiet oħra ħlief dawk stabbiliti fl-Artikolu 14(2) u fil-Parti A tal-Anness II ta’ din id-direttiva fir-rigward tal-komunikazzjoni ta’ informazzjoni prekuntrattwali bażika permezz tal-FEIS.
95      Min-naħa l-oħra, u fuq livell iktar ġenerali, konformement mal-punt (ea) tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva 2014/17, persuna li ssellef li toffri fis-suq il-konklużjoni ta’ kuntratti ta’ kreditu li jirreferu għal parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, hija obbligata li tipprovdi, fost l-informazzjoni ġenerali li għandha tagħmel disponibbli b’mod permanenti, “l-ismijiet tal-parametri referenzjarji [rilevanti] u tal-amministraturi tagħhom u l-implikazzjonijiet potenzjali fuq il-konsumatur”. Kif jirriżulta mill-premessa 71 tar-Regolament 2016/1011, li introduċa din id-dispożizzjoni fid-Direttiva 2014/17, billi impona l-komunikazzjoni ta’ dawn l-elementi, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried jiżgura l-provvista lill-konsumaturi tal-informazzjoni li huwa qies xierqa, fid-dawl tas-sitwazzjoni ta’ inferjorità li jinsabu fiha fir-rigward tal-għażla ta’ parametru referenzjarju minħabba n-nuqqas ta’ simetrija tas-setgħat ta’ negozjar u tal-applikazzjoni ta’ klawżoli standard.
96      Barra minn hekk, peress li l-informazzjoni li għandha tiġi pprovduta konformement mal-punt (ea) tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 13(1) hija informazzjoni ġenerali dwar il-kuntratti ta’ kreditu li persuna li ssellef għandha tagħmel disponibbli fuq bażi kontinwa, il-kliem “l-implikazzjonijiet potenzjali fuq il-konsumatur” ta’ kuntratti li jirreferu għal indiċi ta’ referenza, li jinsabu f’din id-dispożizzjoni, ma jistgħux jirreferu għal informazzjoni iktar preċiża mill-informazzjoni prekuntrattwali personalizzata deskritta fil-punti 92 u 93 ta’ din is-sentenza. B’mod iktar partikolari, dan il-kliem ma jistax jirreferi għall-metodoloġija tal-parametru jew tal-parametru referenzjarju użati minn din il-persuna li ssellef fil-kuntratti li hija tipproponi jew il-fatturi li jistgħu jinfluwenzaw il-varjazzjoni tagħhom.
97      Ir-Regolament 2016/1011 jirregola, min-naħa tiegħu, l-obbligi ta’ informazzjoni imposti fuq l-amministraturi ta’ parametru referenzjarju.
98      F’dan ir-rigward, minn naħa, l-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament jipprevedi obbligu ġenerali ta’ trasparenza fuq dawn l-amministraturi, li jimponilhom, b’mod partikolari, li jippubblikaw jew li jagħmlu disponibbli l-elementi prinċipali tal-metodoloġija ta’ kull parametru jew familja ta’ parametri li huma jipprovdu u jippubblikaw.
99      Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 27 tal-imsemmi regolament, bl-għan ta’ trasparenza u ta’ protezzjoni tal-konsumaturi, jimponi fuq l-imsemmija amministraturi l-obbligu li jippubblikaw b’mod aċċessibbli, ċar u mhux ambigwu, għal kull indiċi ta’ referenza jew familja ta’ parametri ta’ referenza, dikjarazzjoni li għandha, b’mod partikolari, tiddefinixxi s-suq jew ir-realtà ekonomika li jkejjel il-parametru referenzjarju u ċ-ċirkustanzi li fihom din il-miżura tista’ titlef l-affidabbiltà tagħha, u jindikaw, permezz ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi, l-elementi tal-kalkolu tal-parametru referenzjarju li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ evalwazzjoni diskrezzjonali, il-kriterji li skonthom din l-evalwazzjoni diskrezzjonali hija eżerċitata u l-pożizzjoni tal-persuni li jistgħu jeżerċitawha kif ukoll il-modalitajiet li skonthom l-imsemmija evalwazzjoni diskrezzjonali tista’ tiġi evalwata a posteriori. Barra minn hekk, din id-dikjarazzjoni tiddefinixxi t-termini ewlenin kollha fir-rigward tal-parametru referenzjarju, tispeċifika l-motivazzjoni tal-għażla tal-metodoloġija, il-kriterji u l-proċeduri applikati sabiex jiġi ddeterminat dan, inkluża deskrizzjoni tad-data sottostanti, l-ordni ta’ prijorità tat-tipi differenti ta’ data tal-input, id-data minima neċessarja għad-determinazzjoni ta’ dan il-parametru, il-mudelli jew il-metodi ta’ estrapolazzjoni eventwalment użati u l-proċeduri ta’ bbilanċjar mill-ġdid tal-komponenti tal-imsemmi parametru kif ukoll il-kontrolli u r-regoli li jirregolaw l-eżerċizzju ta’ ġudizzju jew ta’ evalwazzjoni diskrezzjonali mill-amministratur jew minn kontributur, sabiex jiġi żgurat użu koerenti ta’ tali ġudizzji u evalwazzjonijiet diskrezzjonali.
100    Kif irrilevat l-Avukata Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 54 tal-konklużjonijiet tagħha, il-pubblikazzjoni tal-informazzjoni li l-amministratur ta’ parametru referenzjarju jassumi r-responsabbiltà tagħha hija ta’ natura li tippermetti lill-partijiet ikkonċernati kollha, fosthom il-konsumaturi, jifhmu l-metodoloġija użata għall-provvista ta’ dan l-indiċi.
101    Għaldaqstant jidher li, fir-rigward tal-kuntratti ta’ kreditu relatati mal-proprjetajiet immobbli għal użu residenzjali, id-Direttiva 2014/17 u r-Regolament 2016/1011 jingħaqdu billi jistabbilixxu obbligi ta’ informazzjoni preċiżi lejn il-konsumaturi fir-rigward, minn naħa, tal-klawżoli tal-kuntratti ta’ self ipotekarju li jiffissaw rata ta’ interessi varjabbli li tirreferi għal parametru referenzjarju msemmi f’dan ir-regolament u, min-naħa l-oħra, ta’ tali indiċijiet ta’ referenza, u li dawn l-obbligi huma maqsuma bejn il-persuni li jsellfu u l-amministraturi ta’ dawn il-parametri. Fil-kuntest hekk stabbilit, huma tal-ewwel li għandhom jipprovdu lill-konsumaturi l-indikazzjonijiet li jippermettulhom, fl-istess ħin, li jevalwaw il-konsegwenzi konkreti tal-varjabbiltà tar-rata ta’ interessi fuq l-obbligi li jirriżultaw għalihom mill-kuntratt propost lilhom u li jieħdu konjizzjoni tal-informazzjoni kollha li l-amministratur ta’ parametru referenzjarju għandu jagħmel pubbliku.
102    F’dan il-kuntest, peress li, fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 89 ta’ din is-sentenza, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni li jistabbilixxu obbligi fil-qasam tal-informazzjoni lill-konsumaturi li jistgħu japplikaw, f’dan il-każ, għall-klawżola li tistabbilixxi rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, l-osservanza, minn persuna li ssellef, tar-rekwiżit ta’ trasparenza previst mid-Direttiva 93/13 fil-każ ta’ konklużjoni ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju li jinkludi tali klawżola għandha tiġi evalwata, jekk din il-klawżola hija inkluża, bħal fil-kawża prinċipali, f’kuntratt ta’ kreditu dwar proprjetà immobbli residenzjali, fid-dawl tal-obbligi imposti fuqha mid-Direttiva 2014/17.
103    Madankollu, meta d-data kkomunikata mill-persuna li ssellef ma tillimitax ruħha biex tirreferi għal elementi ta’ informazzjoni pubblikament aċċessibbli, bħal dik li r-Regolament 2016/1011 jimponi fuq kull amministratur ta’ parametru referenzjarju li jagħmel disponibbli, iżda tiddeskriviha, tissintetizzaha jew tispjegaha, din id-data għandha tkun eżatta fir-rigward ta’ din l-informazzjoni.
104    Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta kuntratt ta’ self ipotekarju dwar proprjetà immobbli residenzjali jinkludi klawżola li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, ir-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta minn din id-dispożizzjoni ma jimponix fuq il-persuna li ssellef ċerti obbligi ta’ informazzjoni speċifiċi fir-rigward tal-metodoloġija ta’ dan il-parametru. Il-fatt li l-persuna li ssellef osservat l-obbligi ta’ informazzjoni kollha li d-Direttiva 2014/17 timponilha fir-rigward ta’ tali klawżola u li, jekk tat informazzjoni addizzjonali, naqset milli tipprovdi indikazzjonijiet li jagħtu stampa distorta tal-imsemmi parametru, huwa ta’ natura li jistabbilixxu li din il-persuna li ssellef issodisfat dan ir-rekwiżit ta’ trasparenza fir-rigward ta’ din il-klawżola.
Fuq it-tielet domanda
105    Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li, meta klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, minn naħa, l-assenza ta’ informazzjoni lill-konsumatur dwar ċerti partikolaritajiet tal-parametru referenzjarju kuntrattwali, b’mod partikolari l-fatt li l-metodoloġija tiegħu tipprevedi l-użu ta’ data tal-input li ma tikkorrispondix neċessarjament għal tranżazzjonijiet effettivi u l-fatt li l-persuna li ssellef hija wieħed mill-banek li jikkontribwixxu għad-determinazzjoni ta’ dan il-parametru, u, min-naħa l-oħra, dawn l-ispeċifiċitajiet stess humiex ta’ natura li jagħtu natura inġusta lil din il-klawżola.
106    F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, minn naħa, ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jqiegħed f’dubju l-oġġettività tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M minħabba li l-valuri suċċessivi tiegħu huma ddeterminati abbażi ta’ data tal-input li, fil-parti l-kbira tagħha, ma tirriżultax minn tranżazzjonijiet effettivament imwettqa fis-suq interbankarju Pollakk, iżda minn offerti ta’ prezzijiet ippreżentati f’dan is-suq, li jagħti lill-kontributuri ta’ dan il-parametru marġni ta’ evalwazzjoni diskrezzjonali.
107    Min-naħa l-oħra, fid-dawl ta’ dan l-element tal-metodoloġija tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M, il-fatt li PKO hija waħda mill-banek kontributuri ta’ dan l-indiċi, li tipprovdi lill-amministratur tiegħu b’data sottostanti li huwa juża għad-determinazzjoni tal-valuri suċċessivi tiegħu, jippermettilha teżerċita influwenza fuq l-iżvilupp tal-imsemmi indiċi. Permezz ta’ dan, billi rrikorriet għaliha għall-iffissar tar-rata ta’ interessi varjabbli applikabbli għal kuntratt li hija stess hija parti għalih, PKO kisbet il-possibbiltà li tinfluwenza l-livell tal-obbligu tal-persuna li tissellef u, għaldaqstant, li żżid id-dħul li hija tikseb minn dan il-kuntratt. Ir-rikorrent fil-kawża prinċipali jsostni li, f’tali ċirkustanzi, huwa jsib ruħu mġiegħel isostni r-riskju kollu marbut mal-varjabbiltà tar-rata ta’ interessi, filwaqt li l-persuna li ssellef tibbenefika minn “marġni moħbi”.
108    Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, konformement mal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 81 ta’ din is-sentenza, ir-risposta għat-tielet domanda, dwar l-evalwazzjoni tal-eventwali natura inġusta ta’ klawżola bħall-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tippreżupponi li minn evalwazzjoni minn qabel tal-qorti tar-rinviju jirriżulta li r-rekwiżit ta’ trasparenza impost fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 ma ġiex osservat fir-rigward ta’ din il-klawżola.
109    F’dan il-kuntest, għandu jiġi enfasizzat li, għalkemm in-nuqqas ta’ osservanza eventwali ta’ dan ir-rekwiżit ta’ trasparenza jikkostitwixxi wieħed mill-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-evalwazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali, madankollu mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 jirriżulta li nuqqas ta’ twettiq tal-imsemmi rekwiżit ma huwiex, waħdu, ta’ natura li jagħti lil din il-klawżola natura inġusta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), (C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
110    Dan japplika wkoll meta tali nuqqas jirriżulta mill-ksur ta’ obbligu impost fuq il-bejjiegħ jew fornitur abbażi ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni li ma hijiex id-Direttiva 93/13, kif jista’ jkun il-każ, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, tal-obbligi ta’ informazzjoni imposti fuq il-persuna li ssellef mid-Direttiva 2014/17.
111    Dan premess, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13, klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede [minkejja r-rekwiżit ta’
bona fide], tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.
112    Fil-kuntest tal-evalwazzjoni li l-qorti nazzjonali għandha twettaq skont din id-dispożizzjoni, hija għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-kawża, fl-ewwel lok, in-nuqqas ta’ osservanza possibbli tar-rekwiżit ta’
bona fide u, fit-tieni lok, l-eżistenza ta’ eventwali żbilanċ sinjifikattiv għad-detriment tal-konsumatur, fis-sens tad-dispożizzjoni msemmija (sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali) (C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata).
113    Minn naħa, fir-rigward tal-kwistjoni dwar f’liema ċirkustanzi jinħoloq tali żbilanċ “kontra l-ħtieġa ta’ buona fede [minkejja r-rekwiżit ta’
bona fide]”, fid-dawl tas-sittax-il premessa tad-Direttiva 93/13, il-qorti nazzjonali għandha tivverifika jekk il-bejjiegħ jew fornitur, meta jittratta b’mod ġust u ekwu mal-konsumatur, setax raġonevolment jistenna li dan tal-aħħar jaċċetta tali klawżola wara negozjati individwali (sentenzi tal‑14 ta’ Marzu 2013, Aziz, C‑415/11, EU:C:2013:164, punt 69, u tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali),
(C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 64 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
114    Min-naħa l-oħra, sabiex jiġi stabbilit jekk klawżola toħloqx, għad-detriment tal-konsumatur, “żbilanċ sinjifikattiv” bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li jirriżultaw mill-kuntratt, għandhom b’mod partikolari jittieħdu inkunsiderazzjoni r-regoli applikabbli tad-dritt nazzjonali fl-assenza ta’ qbil bejn il-partijiet, b’tali mod li għandu jiġi evalwat jekk u, jekk ikun il-każ, sa fejn dan il-kuntratt ipoġġi lil dan il-konsumatur f’sitwazzjoni legali inqas favorevoli meta mqabbla ma’ dik prevista minn dawn ir-regoli (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), (C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
115    B’estensjoni ta’ din il-ġurisprudenza, għandu jitqies li, meta, għal tip ta’ kuntratt partikolari, element kuntrattwali jkun is-suġġett ta’ qafas legali eżawrjenti, konsumatur ma jistax, bħala prinċipju, jitqiegħed f’sitwazzjoni sfavorevoli fir-rigward ta’ dan l-element meta dan jiġi ddeterminat fil-kuntratt b’mod konformi mar-rekwiżiti ta’ tali qafas. Fil-fatt, b’analoġija mar-ratio legis tal-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 93/13, huwa leġittimu li jiġi preżunt li, permezz ta’ dan il-qafas, il-leġiżlatur stabbilixxa, fir-rigward tal-imsemmi element, bilanċ bejn id-drittijiet u l-obbligi kollha tal-partijiet f’kuntratt ta’ dan it-tip.
116    Barra minn hekk, mill-punt 74 ta’ din is-sentenza jirriżulta li huwa irrilevanti jekk tali qafas legali huwiex stabbilit minn regoli tad-dritt nazzjonali jew minn regolament adottat mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
117    F’dan il-każ, in-natura inġusta tal-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, dwar ir-rata ta’ interessi varjabbli, hija allegata minħabba li d-data tal-input li sservi biex jiġu ddeterminati l-valuri suċċessivi tal-parametru referenzjarju kuntrattwali tikkonsisti essenzjalment f’offerti ta’ prezzijiet ippreżentati fis-suq interbankarju kkonċernat, iżda li ma jikkorrispondux għal tranżazzjonijiet effettivi, u li din id-data hija pprovduta lill-amministratur ta’ dan l-indiċi minn grupp ta’ banek li jistgħu jużaw huma stess l-imsemmi indiċi f’kuntratti li huma jikkonkludu ma’ konsumaturi.
118    F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, konformement mal-Artikolu 2 tar-Regolament 2016/1011, dan ir-regolament jirregola kemm il-provvista ta’ parametri referenzjarji, mill-amministraturi tagħhom, kif ukoll il-provvista tad-data tal-input li sservi bħala bażi għal dawn il-parametri, mill-kontributuri tagħhom, u l-użu ta’ tali parametri.
119    Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-provvista tal-parametri referenzjarji, l-Artikolu 27 tar-Regolament 2016/1011 jipprevedi li l-amministratur ta’ tali indiċi huwa obbligat jippubblika dikjarazzjoni li fiha huma esposti l-karatteristiċi essenzjali tiegħu, kif tfakkar fil-punt 99 ta’ din is-sentenza.
120    Barra minn hekk, l-Artikoli 12 u 13 tar-Regolament 2016/1011 jistabbilixxu rekwiżiti f’dak li jirrigwarda l-konsistenza kif ukoll it-trasparenza tal-metodoloġija, li għandha tippermetti li l-indiċi ta’ referenza jiġi ddeterminat b’mod eżatt u affidabbli.
121    Barra minn hekk, rekwiżiti preċiżi fil-qasam tal-governanza u tal-kunflitti ta’ interessi, ta’ superviżjoni tal-aspetti kollha tal-provvista ta’ parametri referenzjarji, ta’ kontroll tal-osservanza tar-Regolament 2016/1011 u tal-osservanza tal-metodoloġija huma imposti fl-Artikoli 4 sa 7 ta’ dan ir-regolament.
122    Fit-tieni lok, fir-rigward tal-provvista tad-data tal-input, minbarra d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 27 tar-Regolament 2016/1011 dwar ir-regoli li jirregolaw l-eżerċizzju ta’ evalwazzjoni diskrezzjonali mill-kontributuri kif ukoll il-proċeduri ta’ pproċessar tal-iżbalji li jivvizzjaw din id-data, imsemmija fil-punt 119 ta’ din is-sentenza, dan ir-regolament jistabbilixxi, fl-Artikolu 11 tiegħu, rekwiżiti fil-qasam tar-rappreżentattività, tal-integrità, tal-eżattezza, tal-kontroll u tal-validazzjoni tagħha u, fl-Artikolu 14 tiegħu, l-obbligu, għall-amministraturi, li jistabbilixxu kontrolli effikaċi, b’mod partikolari, dwar l-integrità tad-data tal-input u l-aġir tal-kontributuri, sabiex jidentifikaw u jirrapportaw lill-awtorità nazzjonali kompetenti eventwali manipulazzjonijiet jew tentattivi ta’ manipulazzjoni.
123    Barra minn hekk, konformement mal-Artikolu 15 tar-Regolament 2016/1011, l-amministratur ta’ parametru referenzjarju għandu jfassal, taħt is-superviżjoni tal-awtorità nazzjonali kompetenti, kodiċi ta’ kondotta li huwa impost fuq il-kontributuri u għandu jiżgura li dawn josservawh b’mod permanenti. Dan il-kodiċi ta’ kondotta jinkludi, b’mod partikolari, ir-rekwiżiti neċessarji għall-osservanza tal-Artikoli 11 u 14 ta’ dan ir-regolament, għan-natura kompleta tad-data tal-input u għall-kontrolli li għandu jistabbilixxi kull kontributur dwar il-provvista tad-data tal-input, b’mod partikolari fir-rigward tal-politika li għandha tiġi segwita dwar l-eżerċizzju ta’ evalwazzjoni diskrezzjonali fil-provvista ta’ din id-data u l-ġestjoni ta’ kunflitti ta’ interessi. Barra minn hekk, l-Artikolu 16 tal-imsemmi regolament jimponi rekwiżiti msaħħa fuq il-kontributuri ssorveljati, fis-sens tal-punt 10 tal-Artikolu 3(1) tiegħu, fil-qasam tal-kunflitti ta’ interessi, ta’ evalwazzjoni diskrezzjonali, ta’ integrità, ta’ eżattezza u ta’ affidabbiltà tad-data tal-input kif ukoll ta’ kontrolli.
124    Għandu jiġi enfasizzat ukoll li l-osservanza tar-rekwiżiti kollha msemmija fil-punti 119 sa 123 ta’ din is-sentenza hija żgurata minn sistema ta’ kontroll a priori u ta’ sorveljanza li l-applikazzjoni tagħha hija fdata, b’mod partikolari, lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, li għandhom, sabiex jeżerċitaw il-kompiti tagħhom, setgħat estiżi stabbiliti fl-Artikolu 41 tar-Regolament 2016/1011, li huma akkumpanjati, skont l-Artikolu 42 tiegħu, mis-setgħa li jimponu sanzjonijiet amministrattivi fil-każ ta’ ksur, b’mod partikolari, tal-artikoli msemmija f’dawn il-punti ta’ din is-sentenza, jew ta’ rifjut ta’ kooperazzjoni jew ta’ konformità fil-kuntest ta’ investigazzjoni, ta’ spezzjoni jew ta’ talba ta’ dawn l-awtoritajiet.
125    Barra minn hekk, il-partijiet ikkonċernati jistgħu jibdew il-mekkaniżmu ta’ lment previst u rregolat fl-Artikolu 9 tar-Regolament 2016/1011, sabiex jikkontestaw, b’mod partikolari, ir-rappreżentattività tad-determinazzjoni ta’ parametru referenzjarju fir-rigward tal-valur tas-suq.
126    Fit-tielet u l-aħħar lok, fir-rigward tal-użu tal-parametri referenzjarji, l-Artikolu 29 tar-Regolament 2016/1011 jawtorizza espressament lill-entitajiet taħt superviżjoni, fis-sens tal-punt 17 tal-Artikolu 3(1) tiegħu, mingħajr ma jeskludi l-kontributuri taħt superviżjoni, fis-sens tal-punt 10 ta’ dan l-Artikolu 3(1), li jużaw fl-Unjoni parametru referenzjarju pprovdut minn amministratur li jinsab fl-Unjoni u rreġistrat fir-reġistru miżmum mill-ESMA. Barra minn hekk, fid-dawl tan-natura ta’ indiċi ta’ referenza ta’ rata ta’ interessi, kif iddefinit fil-punt 22 tal-imsemmi Artikolu 3(1), tali indiċi għandu neċessarjament jiġi ddeterminat abbażi ta’ informazzjoni kkomunikata minn banek, li huma stess huma intiżi biex jużawhom fid-dawl tan-natura tal-attivitajiet tagħhom.
127    Barra minn hekk, fid-dawl tar-regoli imposti fuq l-amministraturi ta’ parametri referenzjarji fir-rigward tal-affidabbiltà ta’ dawn tal-aħħar u ta’ dawn l-amministraturi kif ukoll fuq il-kontributuri sabiex tiġi żgurata l-integrità tad-data tal-input u, b’mod iktar ġenerali, l-affidabbiltà tal-kejl tar-realtà ekonomika li tali indiċi għandu jkejjel, taħt is-superviżjoni tal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, ma jistax jitqies li bank kontributur, fost oħrajn, huwa f’pożizzjoni li jeżerċita waħdu influwenza determinanti fuq il-valur ta’ indiċi ta’ referenza ta’ rata ta’ interessi, b’mod partikolari jekk dan l-indiċi jkun relatat ma’ suq nazzjonali.
128    Għalhekk, jidher li r-Regolament 2016/1011 jinkludi sensiela ta’ dispożizzjonijiet li jirregolaw b’mod iddettaljat il-provvista ta’ parametri referenzjarji, il-provvista tad-data tal-input li sservi sabiex jiġu ddeterminati dawn l-indiċijiet, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda n-natura ta’ din id-data u l-affidabbiltà tagħha, u l-użu tal-imsemmija parametri. Barra minn hekk, mill-preambolu ta’ dan ir-regolament u minn diversi dispożizzjonijiet tal-imsemmi regolament, b’mod partikolari mill-premessi 1, 5, 6, 8, 17, 22 u 71 tiegħu kif ukoll mill-Artikoli 1, 9 u 13 tiegħu, kif ukoll mid-dispożizzjonijiet tat-Titolu IV tiegħu, jirriżulta li l-intervent tal-leġiżlatur tal-Unjoni kien intiż biex jiżgura bilanċ bejn l-interess ġenerali marbut man-neċessità li wieħed ikollu tali indizji, b’mod partikolari għall-konklużjoni tal-kuntratti finanzjarji bħall-kuntratti ta’ self ipotekarju, u l-interess tal-konsumaturi li jkollhom garanziji fir-rigward tal-integrità u tat-trasparenza ta’ dawn l-indiċijiet, fid-dawl, speċjalment, tar-riskji ta’ kunflitt ta’ interessi u ta’ manipulazzjoni li jistgħu jaffettwaw il-provvista tagħhom.
129    Konsegwentement, l-użu, f’kuntratt ta’ self ipotekarju, ta’ parametru referenzjarju li, fil-mument tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt, jista’ jitqies li huwa konformi mar-rekwiżiti tal-qafas stabbilit mir-Regolament 2016/1011, b’mod partikolari fir-rigward tal-metodoloġija tiegħu, fid-dawl tal-kontroll previst minn dan ir-regolament, ma jistax, bħala prinċipju, ikun, fih innifsu, ta’ natura li joħloq, għad-detriment tal-konsumatur, żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet, minkejja l-fatt li l-persuna li ssellef hija waħda mill-banek li jipprovdu d-data sottostanti użata mill-amministratur ta’ dan il-parametru sabiex jiġu ddeterminati l-valuri suċċessivi tiegħu.
130    Għaldaqstant, f’tali ċirkustanzi, din il-persuna li ssellef ma hijiex obbligata, minbarra l-obbligi ta’ informazzjoni li hija għandha skont id-Direttiva 2014/17, li tinforma lill-persuna li tissellef bil-fatt li, konformement mal-metodoloġija tal-parametru referenzjarju kuntrattwali, dan jista’ jiġi ddeterminat abbażi ta’ data tal-input li tikkorrispondi mhux għal tranżazzjonijiet effettivi, iżda għal offerti ta’ prezzijiet ippreżentati fis-suq ikkonċernat, jew li l-imsemmija persuna li ssellef hija waħda mill-banek li jikkontribwixxu għad-determinazzjoni ta’ dan il-parametru.
131    F’dak li jirrigwarda l-evalwazzjoni tal-klawżola kkontestata tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fl-intier tagħha, għandu jitfakkar, barra minn hekk, li meta jkollha tiġi evalwata n-natura inġusta eventwali ta’ klawżola li tirrigwarda l-kalkolu tal-interessi ta’ kuntratt ta’ self, huwa rilevanti, b’mod partikolari, li jitqabblu l-metodu ta’ kalkolu tar-rata tal-interessi stabbilita minn din il-klawżola u l-ammont effettiv li jirriżulta minn din ir-rata, mal-metodi ta’ kalkolu normalment adottati u r-rata ta’ interessi legali kif ukoll ir-rati ta’ interessi applikati fis-suq fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni għal self ta’ ammont u ta’ terminu ekwivalenti għal dawk ta’ dan il-kuntratt ta’ self (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Banco Santander (Riferiment għal indiċi uffiċjali), (C‑265/22, EU:C:2023:578, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata).
132    F’dan il-każ, il-kunsiderazzjonijiet magħmula mill-qorti tar-rinviju f’dak li jirrigwarda n-natura u l-livell tar-rati ta’ interessi ġeneralment ikkonstatati fis-suq tal-kreditu ipotekarju fil-Polonja kif ukoll il-livell tal-parametru referenzjarju WIBOR 6M fid-dawl ta’ dak ta’ parametri oħra simili fiż-żmien tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ self inkwistjoni fil-kawża prinċipali huma għalhekk elementi rilevanti fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-klawżola kkontestata ta’ dan il-kuntratt ta’ self, ikkunsidrata fl-intier tagħha, fid-dawl tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13.
133    Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li, meta klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, minn naħa, l-assenza ta’ informazzjoni lill-konsumatur dwar ċerti partikolaritajiet tal-parametru referenzjarju kuntrattwali, b’mod partikolari l-fatt li l-metodoloġija tiegħu tipprevedi l-użu ta’ data tal-input li ma tikkorrispondix neċessarjament għal tranżazzjonijiet effettivi u l-fatt li l-persuna li ssellef hija wieħed mill-banek li jikkontribwixxu għad-determinazzjoni ta’ dan il-parametru, u, min-naħa l-oħra, dawn l-ispeċifiċitajiet stess ma humiex ta’ natura li jagħtu natura inġusta lil din il-klawżola, sakemm il-parametru msemmi seta’ jitqies bħala konformi ma’ dan ir-regolament fil-mument tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
Fuq ir-raba’ domanda
134    Fit-talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju indikat li hija ma kellhiex l-intenzjoni li tistħarreġ l-evalwazzjoni tal-awtorità nazzjonali kompetenti li tgħid li l-parametru referenzjarju WIBOR kien konformi mar-Regolament 2016/1011. F’dawn iċ-ċirkustanzi, fid-dawl tar-risposta għat-tielet domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għar-raba’ domanda.
Fuq l-ispejjeż
135    Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)      L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma taqax taħt l-eċċezzjoni li hija prevista fih klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq indiċi ta’ referenza, fis-sens tar-Regolament (UE) 2016/1011 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑8 ta’ Ġunju 2016 dwar l-indiċi użati bħala parametri referenzjarji fi strumenti finanzjarji u kuntratti finanzjarji jew dwar il-kejl tal-prestazzjoni ta’ fondi ta’ investiment u li jemenda d-Direttivi 2008/48/KE u 2014/17/UE u r-Regolament (UE) Nru 596/2014, u marġni fiss, meta d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew regolamentari applikabbli għal tali klawżola jistabbilixxu biss qafas ġenerali għall-iffissar tar-rata ta’ interessi ta’ tali kuntratti, filwaqt li jħallu lill-bejjiegħ jew fornitur il-possibbiltà li jiddetermina l-indiċi ta’ referenza kuntrattwali jew il-marġni fiss li jista’ jiżdied mal-valur ta’ dan l-indiċi.
2)      L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
meta kuntratt ta’ self ipotekarju dwar proprjetà immobbli residenzjali jinkludi klawżola li tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, ir-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta minn din id-dispożizzjoni ma jimponix fuq il-persuna li ssellef ċerti obbligi ta’ informazzjoni speċifiċi fir-rigward tal-metodoloġija ta’ dan il-parametru. Il-fatt li l-persuna li ssellef osservat l-obbligi ta’ informazzjoni kollha li d-Direttiva 2014/17/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Frar 2014 dwar kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi marbutin ma’ proprjetà immobbli residenzjali u li temenda d-Direttivi 2008/48/KE u 2013/36/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010, kif emendata bir-Regolament 2016/1011, timponilha fir-rigward ta’ tali klawżola u li, jekk tat informazzjoni addizzjonali, naqset milli tipprovdi indikazzjonijiet li jagħtu stampa distorta tal-imsemmi parametru, huwa ta’ natura li jistabbilixxu li din il-persuna li ssellef issodisfat dan ir-rekwiżit ta’ trasparenza fir-rigward ta’ din il-klawżola.
3)      L-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
meta klawżola ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju tistipula rata ta’ interessi varjabbli bbażata fuq parametru referenzjarju, fis-sens tar-Regolament 2016/1011, minn naħa, l-assenza ta’ informazzjoni lill-konsumatur dwar ċerti partikolaritajiet tal-parametru referenzjarju kuntrattwali, b’mod partikolari l-fatt li l-metodoloġija tiegħu tipprevedi l-użu ta’ data tal-input li ma tikkorrispondix neċessarjament għal tranżazzjonijiet effettivi u l-fatt li l-persuna li ssellef hija wieħed mill-banek li jikkontribwixxu għad-determinazzjoni ta’ dan il-parametru, u, min-naħa l-oħra, dawn l-ispeċifiċitajiet stess, ma humiex ta’ natura li jagħtu natura inġusta lil din il-klawżola, sakemm il-parametru msemmi seta’ jitqies bħala konformi ma’ dan ir-regolament fil-mument tal-konklużjoni ta’ dan il-kuntratt.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Pollakk.