62022CJ0048_RES
Υπόθεση C‑48/22 P
Google LLCκαιAlphabet Inc.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 10ης Σεπτεμβρίου 2024
«Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Αγορές γενικής αναζήτησης και εξειδικευμένης αναζήτησης προϊόντων στο διαδίκτυο – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) – Κατάχρηση μέσω μόχλευσης – Υγιής ανταγωνισμός ή αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού πρακτική – Τρόπος εμφάνισης τον οποίο επιλέγει η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, ευνοώντας τα αποτελέσματα της δικής της υπηρεσίας εξειδικευμένης αναζήτησης – Δυνητικά αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελέσματα – Αιτιώδης συνάφεια μεταξύ κατάχρησης και αποτελεσμάτων – Βάρος αποδείξεως – Αντιπαράδειγμα – Ικανότητα αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά – Κριτήριο του εξίσου αποτελεσματικού ανταγωνιστή»
Αίτηση αναιρέσεως – Παραδεκτό – Αίτηση αναιρέσεως που στηρίζεται σε φερόμενη ως στρεβλή παρουσίαση των πραγματικών περιστατικών που διαπιστώθηκαν με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση – Ισχυρισμός που εμπίπτει στην εξέταση του βασίμου της αιτήσεως αναιρέσεως
(Άρθρο 256 § 1, ΣΛΕΕ· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 58, εδάφιο 1)
(βλ. σκέψεις 60-62)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Πρόσβαση σε υποδομή η οποία έχει αναπτυχθεί από κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση και η οποία της ανήκει – Πρόσβαση παρεχόμενη στις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις υπό αθέμιτους όρους – Συμπεριφορά η οποία συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Προϋποθέσεις
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 79-91, 110-114)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Αντικειμενική έννοια η οποία αφορά συμπεριφορές που μπορούν να επηρεάσουν τη δομή της αγοράς και έχουν ως αποτέλεσμα την παρακώλυση της διατήρησης ή της ανάπτυξης του ανταγωνισμού – Υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση – Άσκηση υγιούς ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτιμήσεως – Απόδειξη πρακτικών αντίθετων προς τον υγιή ανταγωνισμό – Περιστάσεις οι οποίες μπορούν να ληφθούν υπόψη
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 163-166, 168-172, 186)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Ικανότητα περιορισμού του ανταγωνισμού και αποτέλεσμα αποκλεισμού – Συμπεριφορές έχουσες ως αντικείμενο ή ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα την παρεμπόδιση της πρόσβασης των δυνητικώς ανταγωνιστριών επιχειρήσεων στην αγορά – Εμπίπτουν
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 167)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Αντικειμενική έννοια η οποία αφορά συμπεριφορές που μπορούν να επηρεάσουν τη δομή της αγοράς και έχουν ως αποτέλεσμα την παρακώλυση της διατήρησης του υφιστάμενου ή της ανάπτυξης περαιτέρω ανταγωνισμού – Πρακτικές οι οποίες είναι δυνατόν να αναπτύξουν αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελέσματα στην αγορά – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως – Υποχρέωση αποδείξεως αντιπαραδείγματος – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 223-230)
Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Αποτέλεσμα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως – Αρκεί ενδεχόμενο τέτοιο αποτέλεσμα – Δεσπόζουσα θέση στην αγορά γενικής αναζήτησης στο διαδίκτυο – Πρακτικές με τις οποίες επιφυλάσσεται ευνοϊκή μεταχείριση στην υπηρεσία σύγκρισης προϊόντων της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης και δυσμενής μεταχείριση στις ανταγωνιστικές υπηρεσίες σύγκρισης προϊόντων – Αντίκτυπος στις σχετικές αγορές – Υποχρέωση της Επιτροπής να εκτιμήσει την ικανότητα των επίμαχων πρακτικών να εκτοπίσουν έναν εξίσου αποτελεσματικό ανταγωνιστή – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 102 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 263-269)
Σύνοψη
Το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως που άσκησαν η Google LLC και η μητρική της εταιρία Alphabet Inc. κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου με την οποία επικυρώθηκε το πρόστιμο που τους επέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης σε διάφορες εθνικές αγορές αναζήτησης στο διαδίκτυο. Με την ευκαιρία αυτή, το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις όσον αφορά τη νομολογία του σχετικά με την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης η οποία συνίσταται στην άρνηση παροχής πρόσβασης σε ουσιώδη διευκόλυνση, καθώς και όσον αφορά τα κριτήρια βάσει των οποίων μπορεί να εκτιμηθεί αν η συμπεριφορά κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως αποκλίνει από τον υγιή ανταγωνισμό.
Με απόφαση της 27ης Ιουνίου 2017 (
1
), η Επιτροπή έκρινε ότι η Google είχε καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση που κατείχε σε δεκατρείς εθνικές αγορές γενικής αναζήτησης στο διαδίκτυο εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).
Η συμπεριφορά η οποία προσδιορίστηκε ως πηγή της κατάχρησης συνίστατο κατ’ ουσίαν στο ότι η Google τοποθετούσε το δικό της εργαλείο σύγκρισης προϊόντων σε περίοπτη και ελκυστική θέση μέσα σε ειδικά «boxes» στις σελίδες γενικών αποτελεσμάτων που επιλέγονταν από τη μηχανή αναζήτησής της, χωρίς να εφαρμόζει ως προς αυτό τους αλγορίθμους προσαρμογής, ενώ ταυτόχρονα τα ανταγωνιστικά εργαλεία σύγκρισης προϊόντων μπορούσαν να εμφανίζονται στις ίδιες σελίδες μόνον υπό τη μορφή αποτελεσμάτων γενικής αναζήτησης και ποτέ σε εμπλουτισμένο μορφότυπο, παράλληλα δε η σειρά κατάταξής τους στα γενικά αποτελέσματα υποβιβαζόταν μέσω των εν λόγω αλγορίθμων προσαρμογής. Με τον τρόπο αυτόν, η Google είχε, κατ’ ουσίαν, μειώσει την κίνηση από τις σελίδες της γενικών αποτελεσμάτων προς τα ανταγωνιστικά εργαλεία σύγκρισης προϊόντων, αυξάνοντας παράλληλα την εν λόγω κίνηση προς το δικό της εργαλείο σύγκρισης προϊόντων.
Κατά την Επιτροπή, οι εν λόγω πρακτικές είχαν αναπτύξει δυνητικά αντίθετα προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελέσματα τόσο στις εθνικές αγορές εξειδικευμένης αναζήτησης για τη σύγκριση προϊόντων όσο και στις εθνικές αγορές γενικής αναζήτησης στο διαδίκτυο.
Καταλήγοντας, συνεπώς, στο συμπέρασμα ότι στις δεκατρείς χώρες που εξετάσθηκαν υπήρξε παράβαση της απαγόρευσης κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης την οποία προβλέπουν το άρθρο 102 ΣΛΕΕ και το άρθρο 54 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, η Επιτροπή επέβαλε στην Google πρόστιμο ύψους 2424495000 ευρώ, εκ των οποίων τα 523518000 ευρώ επιβλήθηκαν στην Google εις ολόκληρον με την Alphabet.
Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε κατ’ ουσίαν την προσφυγή που άσκησαν η Google και η Alphabet κατά της ανωτέρω απόφασης, επικυρώνοντας την ανάλυση της Επιτροπής όσον αφορά την αγορά εξειδικευμένης αναζήτησης για τη σύγκριση προϊόντων (
2
). Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο, κατ’ ενάσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του, διατήρησε στο σύνολό του το πρόστιμο που είχε επιβληθεί στις αναιρεσείουσες από την Επιτροπή.
Η Google και η Alphabet άσκησαν αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου με κύριο αίτημα την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου καθώς και την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προς στήριξη της αιτήσεώς τους αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες υποστήριξαν, μεταξύ άλλων, ότι το Γενικό Δικαστήριο, αρνούμενο να εφαρμόσει στην υπό κρίση υπόθεση τις προϋποθέσεις που έθεσε το Δικαστήριο με την απόφαση Bronner (
3
) σχετικά με την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης η οποία συνίσταται στην άρνηση παροχής πρόσβασης σε ουσιώδη διευκόλυνση, χρησιμοποίησε εσφαλμένο νομικό κριτήριο προκειμένου να εκτιμήσει την ύπαρξη κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης εκ μέρους της Google.
Ως προς το σημείο αυτό, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ απαγορεύει τις συμπεριφορές επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση οι οποίες περιορίζουν τον υγιή ανταγωνισμό και οι οποίες είναι, ως εκ τούτου, ικανές να προκαλέσουν άμεση ζημία στις επιμέρους επιχειρήσεις και τους καταναλωτές, ή οι οποίες παρεμποδίζουν ή νοθεύουν τον ανταγωνισμό αυτόν και, επομένως, είναι ικανές να τους προκαλέσουν έμμεση ζημία. Οι συμπεριφορές αυτές περιλαμβάνουν εκείνες οι οποίες, σε μια αγορά όπου, ακριβώς λόγω της παρουσίας μίας ή πλειόνων επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση, ο ανταγωνισμός είναι ήδη εξασθενημένος, έχουν ως αποτέλεσμα να κωλύεται η διατήρηση του υφισταμένου στην αγορά ανταγωνισμού ή η ανάπτυξή του, λόγω της χρήσεως διαφορετικών μέσων από εκείνα που διέπουν τον υγιή ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Bronner, ότι η άρνηση παροχής πρόσβασης σε υποδομή η οποία έχει αναπτυχθεί από κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση για τις ανάγκες των δικών της δραστηριοτήτων και η οποία ανήκει στην επιχείρηση αυτή μπορεί να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, υπό την προϋπόθεση όχι μόνον ότι η άρνηση αυτή είναι ικανή να εξαλείψει κάθε ανταγωνισμό στη σχετική αγορά εκ μέρους του αιτούντος την πρόσβαση και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί αντικειμενικώς, αλλά και ότι η υποδομή αυτή καθεαυτήν είναι απαραίτητη για την άσκηση της δραστηριότητας του αιτούντος την πρόσβαση, υπό την έννοια ότι δεν υφίσταται κανένα πραγματικό ή δυνητικό υποκατάστατο της εν λόγω υποδομής. Συναφώς, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η επιβολή της προϋπόθεσης αυτής δικαιολογούνταν από τις περιστάσεις της υπόθεσης Bronner, ήτοι από την άρνηση μιας κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης να παράσχει σε ανταγωνιστή της πρόσβαση σε υποδομή την οποία είχε αναπτύξει για τις ανάγκες της δικής της δραστηριότητας, χωρίς να υφίσταται οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά. Πράγματι, η διαπίστωση ότι μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση καταχράστηκε τη θέση της επειδή αρνήθηκε να συνάψει σύμβαση με ανταγωνιστή της συνεπάγεται ότι η επιχείρηση αυτή είναι αναγκασμένη να συμβληθεί με τον ανταγωνιστή αυτόν. Μια τέτοια υποχρέωση, όμως, θίγει ιδιαιτέρως την ελευθερία σύναψης συμβάσεων και το δικαίωμα ιδιοκτησίας της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχείρησης, η οποία εξακολουθεί κατ’ αρχήν να είναι ελεύθερη να αρνηθεί να συνάψει σύμβαση και να εκμεταλλευθεί την υποδομή που έχει αναπτύξει για τις δικές της ανάγκες.
Αντιθέτως, η υπό κρίση υπόθεση διαφέρει από την υπόθεση Bronner στο μέτρο που η Google παρέχει αυτοβούλως στους ανταγωνιστές της πρόσβαση στην υποδομή της, ήτοι στην υπηρεσία γενικής αναζήτησης και στις σελίδες γενικών αποτελεσμάτων της. Επομένως, η διαπίστωση ότι η Google προέβη σε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της λόγω των αθέμιτων όρων πρόσβασης στην υποδομή αυτή δεν είναι πιθανό να οδηγήσει σε μέτρα τα οποία να θίγουν την ελευθερία σύναψης συμβάσεων και το δικαίωμά της ιδιοκτησίας στον ίδιο βαθμό όπως τα επίμαχα στην υπόθεση Bronner.
Υπό το πρίσμα της ανωτέρω διευκρινίσεως, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι όταν μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση παρέχει πρόσβαση στην υποδομή της, αλλά εξαρτά την πρόσβαση αυτή από αθέμιτους όρους, οι προϋποθέσεις που διατυπώθηκαν με την απόφαση Bronner δεν έχουν εφαρμογή.
Κατά συνέπεια, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν είχε υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο παραλείποντας να εκτιμήσει αν οι πρακτικές που προσάπτονταν στην Google πληρούσαν τις προϋποθέσεις που διατυπώθηκαν με την απόφαση Bronner για τον χαρακτηρισμό τους υπό το πρίσμα του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
Εν συνεχεία, το Δικαστήριο απορρίπτει τον λόγο αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά το μέρος που επικύρωσε την επίμαχη απόφαση, μολονότι στην απόφαση αυτή δεν προσδιορίζεται η συμπεριφορά που αποκλίνει από τον υγιή ανταγωνισμό.
Ειδικότερα, οι αναιρεσείουσες προσήψαν στο Γενικό Δικαστήριο ότι κακώς επιβεβαίωσε ότι οι τρεις ειδικές περιστάσεις τις οποίες είχε επικαλεστεί η Επιτροπή στην επίμαχη απόφαση ήταν κρίσιμες προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσον η Google ασκούσε υγιή ανταγωνισμό. Αυτές ήταν, πρώτον, η σημασία της κίνησης που δημιουργούνταν από τη μηχανή γενικής αναζήτησης της Google για τα εργαλεία σύγκρισης προϊόντων, δεύτερον, η συμπεριφορά των χρηστών κατά την πραγματοποίηση αναζητήσεων στο διαδίκτυο και, τρίτον, το γεγονός ότι η εκτρεπόμενη κίνηση από τις σελίδες γενικών αποτελεσμάτων της Google αντιπροσώπευε μεγάλο ποσοστό της κίνησης προς τα ανταγωνιστικά εργαλεία σύγκρισης προϊόντων και ήταν ουσιαστικά αδύνατον να αντικατασταθεί από άλλες πηγές.
Το Δικαστήριο απορρίπτει καταρχάς την ένσταση απαραδέκτου με την οποία υποστηρίζεται ότι η επιχειρηματολογία αυτή προβλήθηκε για πρώτη φορά κατ’ αναίρεση, επισημαίνοντας ότι αποτελεί ανάπτυξη λόγου ακυρώσεως τον οποίο οι προσφεύγουσες προέβαλαν στον πρώτο βαθμό και ότι, επιπλέον, απορρέει από την ίδια την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
Επί της ουσίας, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 102 ΣΛΕΕ δεν αντιτίθεται στην ύπαρξη δεσπόζουσας θέσης αυτή καθεαυτήν, αλλά αποκλειστικώς στην καταχρηστική εκμετάλλευσή της. Πράγματι, η ως άνω διάταξη δεν αποσκοπεί στο να εμποδίσει τη δημιουργία δεσπόζουσας θέσης ούτε στο να διασφαλίσει την παραμονή στην αγορά των λιγότερο αποτελεσματικών ανταγωνιστριών επιχειρήσεων. Αντιθέτως, ο υγιής ανταγωνισμός δύναται, εξ ορισμού, να έχει ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση ή την περιθωριοποίηση των εν λόγω λιγότερο αποτελεσματικών ανταγωνιστριών επιχειρήσεων.
Προκειμένου να διαπιστωθεί η «καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως» κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ, απαιτείται, κατά κανόνα, να αποδειχθεί ότι, λόγω της χρήσης μέσων διαφορετικών από εκείνα που διέπουν τον υγιή ανταγωνισμό, η επίμαχη συμπεριφορά έχει ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα να περιορίζει τον ανταγωνισμό στη σχετική αγορά ή στις σχετικές αγορές, οι οποίες μπορεί να είναι τόσο αυτές στις οποίες κατέχεται η δεσπόζουσα θέση όσο και συναφείς ή συγγενείς αγορές.
Η απόδειξη αυτή μπορεί να προϋποθέτει τη χρήση διαφορετικών μεθόδων αναλύσεως ανάλογα με την περίπτωση. Ωστόσο, πρέπει πάντοτε να πραγματοποιείται λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, είτε αυτά αφορούν την ίδια την εν λόγω συμπεριφορά ή τη σχετική αγορά ή τις σχετικές αγορές είτε τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην αγορά ή τις αγορές αυτές. Υπό την έννοια αυτή, η «καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως» δύναται να απορρέει όχι μόνον από μια συμπεριφορά η οποία μπορεί να επιφέρει αποτέλεσμα αποκλεισμού, αλλά και από μια συμπεριφορά η οποία έχει είτε ως πραγματικό ή δυνητικό αποτέλεσμα είτε ως αντικείμενο να εμποδίζει την πρόσβαση στην αγορά, διά της χρήσεως μέτρων στεγανοποιήσεως ή άλλων μέσων διαφορετικών από εκείνα που διέπουν τον υγιή ανταγωνισμό.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι μεταξύ των πραγματικών περιστάσεων που είναι κρίσιμες προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον μια επιχείρηση εκμεταλλεύεται καταχρηστικώς τη δεσπόζουσα θέση της περιλαμβάνονται όχι μόνον εκείνες οι οποίες αφορούν την ίδια τη συμπεριφορά, αλλά και εκείνες οι οποίες αφορούν είτε την οικεία ή τις οικείες αγορές είτε τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην αγορά ή τις αγορές αυτές. Επομένως, περιστάσεις οι οποίες αφορούν το πλαίσιο εντός του οποίου εκδηλώθηκε η συμπεριφορά της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως, όπως χαρακτηριστικά του οικείου τομέα, πρέπει να θεωρούνται κρίσιμες για τη διαπίστωση της καταχρηστικής εκμετάλλευσης δεσπόζουσας θέσης κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω διευκρινίσεων, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι οι τρεις ειδικές περιστάσεις των οποίων έγινε επίκληση στην επίμαχη απόφαση αποτελούσαν στοιχεία του πλαισίου εντός του οποίου λειτουργούσαν η μηχανή γενικής αναζήτησης της Google και οι υπηρεσίες σύγκρισης προϊόντων και εντός του οποίου εκδηλώθηκε η επίμαχη συμπεριφορά. Δεδομένου ότι, βάσει των περιστάσεων αυτών ήταν δυνατό να ενταχθούν οι πρακτικές της Google στο πλαίσιο των δύο σχετικών αγορών και της λειτουργίας του ανταγωνισμού στις αγορές αυτές, οι εν λόγω περιστάσεις ήταν κρίσιμες προκειμένου να διευκρινιστεί κατά πόσον οι εν λόγω πρακτικές ήταν σύμφωνες με τον υγιή ανταγωνισμό.
Ομοίως, το Δικαστήριο απορρίπτει τον ισχυρισμό των αναιρεσειουσών ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο δεχόμενο ότι η Google προέβη σε διακρίσεις μεταξύ του δικού της εργαλείου σύγκρισης προϊόντων και των ανταγωνιστικών υπηρεσιών σύγκρισης προϊόντων στις σελίδες γενικής αναζήτησης, χωρίς να αποδείξει αυθαίρετη διαφορετική μεταχείριση.
Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, ασφαλώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί, γενικώς, ότι μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση η οποία επιφυλάσσει στα προϊόντα της ή στις υπηρεσίες της ευνοϊκότερη μεταχείριση σε σχέση με εκείνη την οποία επιφυλάσσει στα προϊόντα ή τις υπηρεσίες των ανταγωνιστών της υιοθετεί, ανεξαρτήτως των περιστάσεων της συγκεκριμένης περίπτωσης, συμπεριφορά η οποία αποκλίνει από τον υγιή ανταγωνισμό. Εντούτοις, στην προκειμένη περίπτωση, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε σαφώς ότι, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών της αγοράς προηγούμενου σταδίου και των ειδικών περιστάσεων που προαναφέρθηκαν, η συμπεριφορά της Google συνιστούσε δυσμενή διάκριση και δεν ενέπιπτε στο πλαίσιο του υγιούς ανταγωνισμού.
Επιπλέον, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι το Γενικό Δικαστήριο ούτε αντέστρεψε το βάρος αποδείξεως ούτε απέκλεισε τη χρησιμότητα της ανάλυσης αντιπαραδείγματος, διαπιστώνοντας, αφενός, ότι η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να προβεί σε τέτοια ανάλυση για τους σκοπούς της εκτιμήσεως της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ των επίμαχων πρακτικών και των πραγματικών ή δυνητικών αποτελεσμάτων τους, και επισημαίνοντας συγχρόνως, αφετέρου, ότι η Google μπορούσε να επικαλεστεί ανάλυση αντιπαραδείγματος προκειμένου να αμφισβητήσει την ορθότητα των συμπερασμάτων της Επιτροπής επί του ζητήματος αυτού. Ενεργώντας κατά τα ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς διαπίστωσε απλώς ότι η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε ένα σύνολο αποδεικτικών στοιχείων, χωρίς να είναι υποχρεωμένη να χρησιμοποιεί συστηματικά ένα μόνον εργαλείο προκειμένου να αποδείξει την ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της επίμαχης συμπεριφοράς και των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων της στην αγορά.
Τέλος, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι, στο πλαίσιο της ανάλυσης των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αποτελεσμάτων των πρακτικών που προσάπτονται στην Google, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να εξετάσει αν οι πρακτικές αυτές ήταν ικανές να αποκλείσουν από την αγορά ανταγωνιστές εξίσου αποτελεσματικούς με την Google.
Πράγματι, μολονότι σκοπός του άρθρου 102 ΣΛΕΕ δεν είναι να διασφαλίσει την παραμονή στην αγορά ανταγωνιστών λιγότερο αποτελεσματικών από την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση, εντούτοις, από αυτό δεν συνάγεται ότι η διαπίστωση παράβασης υπό το πρίσμα της ανωτέρω διατάξεως εξαρτάται από την απόδειξη ότι η οικεία συμπεριφορά είναι ικανή να εκτοπίσει έναν εξίσου αποτελεσματικό ανταγωνιστή.
Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, χωρίς η διαπίστωση αυτή να αντικρουσθεί από τις αναιρεσείουσες, ότι η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να συναγάγει αντικειμενικά και αξιόπιστα αποτελέσματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητα των ανταγωνιστών της Google υπό το πρίσμα των ειδικών συνθηκών της σχετικής αγοράς. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο ορθώς έκρινε, αφενός, ότι το κριτήριο του εξίσου αποτελεσματικού ανταγωνιστή δεν είχε επιτακτικό χαρακτήρα στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και, αφετέρου, ότι, υπό τις περιστάσεις της υποθέσεως, το κριτήριο αυτό δεν θα ήταν λυσιτελές.
Δεδομένου ότι κανένας από τους λόγους αναιρέσεως δεν έγινε δεκτός, το Δικαστήριο απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως στο σύνολό της.
(
1
)	Απόφαση C(2017) 4444 τελικό της Επιτροπής, της 27ης Ιουνίου 2017, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ [υπόθεση AT.39740 – Google Search (Shopping)] (στο εξής: επίμαχη απόφαση).
(
2
)	Απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2021, Google και Alphabet κατά Επιτροπής (Google Shopping) (T‑612/17, EU:T:2021:763, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση).
(
3
)	Απόφαση της 26ης Νοεμβρίου 1998, Bronner (C‑7/97, EU:C:1998:569).