62024CJ0321_RES
Zaak C‑321/24
BC
tegen
S. C. P. Attal et Associés
[verzoek van de Tribunal Judiciaire de Paris (rechter in eerste aanleg Parijs, Frankrijk) om een prejudiciële beslissing]
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 30 oktober 2025
„Prejudiciële verwijzing – Vrij verkeer van kapitaal – Artikel 63, lid 1, VWEU – Erfopvolging – Verplichting om een beroep te doen op een notaris voor het opstellen van de verklaring van erfrecht in een andere lidstaat dan die waar de nalatenschap is geopend – In de wetgeving van die lidstaat vastgestelde regeling volgens welke de emolumenten van de notaris worden berekend op basis van het totale brutovermogen van de nalatenschap – Parallelle uitoefening door de lidstaten van hun fiscale bevoegdheid – Geen beperking van het vrije verkeer van kapitaal”
Vrij verkeer van kapitaal en vrijheid van betalingsverkeer – Verdragsbepalingen – Werkingssfeer – Bezoldiging van een notaris voor het opstellen van een erfrechtverklaring – Nalatenschap die goederen in twee lidstaten omvat en in elk van deze lidstaten aan successiebelasting is onderworpen – Verplichting om een beroep te doen op een notaris voor het opstellen van de aangifte van nalatenschap in een van die lidstaten – Situatie met grensoverschrijdende elementen – Betaling van de bezoldiging van de notaris leidt niet tot grensoverschrijdend kapitaalverkeer, maar houdt niettemin verband met het grensoverschrijdende karakter van de nalatenschap – Daaronder begrepen
(Art. 63, lid 1, VWEU)
(zie punten 29‑33)
Vrij verkeer van kapitaal en vrijheid van betalingsverkeer – Beperkingen – Bezoldiging van een notaris voor het opstellen van een erfrechtverklaring – Nalatenschap die goederen in twee lidstaten omvat en in elk van deze lidstaten aan successiebelasting is onderworpen – Verplichting om een beroep te doen op een notaris voor het opstellen van de aangifte van nalatenschap in een van die lidstaten – Bezoldiging van de notaris berekend over de volledige brutovermogen van de nalatenschap, ongeacht de plaats van de betrokken goederen – Regelgeving die zonder onderscheid wordt toegepast op nationale en grensoverschrijdende situaties – Geen discriminatie – Erfrechtverklaring die betrekking heeft op het geheel van de nalatenschap, en dit overeenkomstig een dubbelbelastingverdrag en het nationale recht – Feit dat geen rekening wordt gehouden met de bezoldiging die is betaald aan een notaris in de andere lidstaat en die eveneens over de volledige brutovermogen van de nalatenschap wordt berekend – Nadeel dat voortvloeit uit de parallelle uitoefening van belastingbevoegdheden van de lidstaten – Geen beperking
(Art. 63, lid 1, VWEU)
(zie punten 39‑47 en dictum)
Samenvatting
In de context van een geding waarin de bezoldiging werd betwist van een Franse notaris op wiens diensten een erfgenaam verplicht was een beroep te doen in het kader van een grensoverschrijdende nalatenschap die goederen omvatte in Frankrijk en in België, onderzoekt het Hof de verenigbaarheid met artikel 63 VWEU van een nationale regeling op grond waarvan de bezoldiging van de notaris die de erfrechtverklaring opstelt, wordt berekend op basis van het volledige brutovermogen van de nalatenschap, zonder dat rekening wordt gehouden met de bezoldiging die is betaald aan een in een andere lidstaat gevestigde notaris, die eveneens wordt berekend over het volledige brutovermogen van de nalatenschap.
BC, die in Frankrijk woont, is na het overlijden van haar zus, die in België woonde, de enige erfgenaam van roerende en onroerende goederen die zowel in Frankrijk als in België zijn gelegen.
De nalatenschap is in België geopend door een in deze lidstaat gevestigde notaris. BC heeft, als bezoldiging voor de door die notaris opgestelde verklaring van erfrecht, het bedrag betaald dat werd berekend over het volledige brutovermogen van de nalatenschap, met inbegrip van de in Frankrijk en België gelegen goederen, overeenkomstig de Belgische regeling.
BC was bovendien naar Frans recht verplicht om gebruik te maken van de diensten van een in Frankrijk gevestigde notaris om in die lidstaat de verklaring van erfrecht in te dienen voor de berekening van de Franse belastingen op de erfenissen.
BC heeft een vordering ingesteld bij de tribunal judiciaire de Paris (rechter in eerste aanleg Parijs), de verwijzende rechter, waarmee zij opkomt tegen de wijze van berekening van de bezoldiging van de Franse notaris. Zij verzoekt dat deze bezoldiging wordt berekend over uitsluitend de bruto-activa bestaande uit de goederen die zich in Frankrijk bevinden, en niet over het volledige brutovermogen van de nalatenschap.
Beoordeling door het Hof
Het Hof stelt om te beginnen vast dat de betrokken situatie onder het kapitaalverkeer in de zin van artikel 63, lid 1, VWEU valt.
Uit de rechtspraak blijkt immers dat de fiscale behandeling van nalatenschappen onder de bepalingen van het VWEU inzake het kapitaalverkeer valt, tenzij de constituerende elementen ervan binnen één lidstaat zijn gelegen. (
1
)
In deze zaak betreft het een grensoverschrijdende nalatenschap die is geopend in België en toekomt aan een in Frankrijk wonende persoon en die zowel in Frankrijk als in België gelegen goederen omvat die in elk van deze lidstaten aan successierechten worden onderworpen.
Aan dit grensoverschrijdende karakter wordt volgens het Hof niet afgedaan door het feit dat de bezoldiging van de in Frankrijk gevestigde notaris geen deel uitmaakt van het vermogen waarop de nalatenschap betrekking heeft en geen aanleiding geeft tot grensoverschrijdend kapitaalverkeer, aangezien deze notaris onafhankelijk en los van de in België gevestigde notaris wordt vergoed.
De in Frankrijk door de notaris opgestelde verklaring van erfrecht vermeldt de in Frankrijk en in het buitenland gelegen roerende en onroerende goederen om de Franse belastingdienst in staat te stellen de successierechten over de nalatenschap te berekenen, met name krachtens de relevante bepalingen van de Frans-Belgische overeenkomst ter voorkoming van dubbele belasting op het gebied van successierechten. (
2
)
Het optreden van de notaris in Frankrijk vormt dus een noodzakelijke stap voor de berekening van die rechten, zodat de wijze van berekening van de notariskosten, die worden vastgesteld op basis van het volledige brutovermogen van de nalatenschap zoals door de notaris vermeld, onlosmakelijk verbonden is met het grensoverschrijdende karakter van de betrokken nalatenschap.
Aangezien de betrokken situatie onder het vrije kapitaalverkeer valt, gaat het Hof vervolgens na of de Franse regeling betreffende de wijze van berekening van de notariskosten ter zake van verklaringen van erfrecht in een dergelijke situatie een door artikel 63 VWEU verboden beperking van het kapitaalverkeer vormt.
Het Hof geeft allereerst aan dat de betrokken regeling, doordat zij geen verschil in behandeling invoert tussen zuiver interne en grensoverschrijdende situaties, niet discriminerend is. In feite worden de bezoldigingen van de notaris, die in beginsel als juist en billijk worden beschouwd, in alle gevallen berekend op basis van het volledige brutovermogen van de nalatenschap, ongeacht de plaats waar de betrokken goederen zich bevinden.
Het is juist dat een dergelijke regeling grensoverschrijdende situaties kan benadelen doordat zij ertoe leidt dat een erfgenaam, in het geval van een grensoverschrijdende nalatenschap, notariskosten moet betalen in elke lidstaat waar zich de goederen van de nalatenschap bevinden, en hij aldus een zwaardere last dient te dragen dan wat het geval zou zijn geweest bij een zuiver interne nalatenschap.
Zo de kosten van de notaris in Frankrijk op basis van het totale brutovermogen van de nalatenschap worden berekend, dan is dit evenwel het geval omdat in de door deze notaris opgestelde verklaring van erfrecht dit vermogen moet worden vermeld teneinde de Franse belastingdienst in staat te stellen de successierechten over de nalatenschap te berekenen, met name volgens de Frans-Belgische overeenkomst. Deze kosten moet derhalve, overeenkomstig de rechtspraak van het Hof (
3
), worden beschouwd als nadelen in de vorm van extra kosten die voortvloeien uit de parallelle uitoefening van de fiscale bevoegdheden van de Franse Republiek en het Koninkrijk België. Bij gebreke van harmonisatie op het niveau van de Europese Unie vormen dergelijke nadelen geen beperkingen van de verkeersvrijheden, voor zover een dergelijke parallelle uitoefening van belastingbevoegdheden niet discriminerend is.
Aangezien de betrokken regeling niet discriminerend is en de extra kosten die zij veroorzaakt het grensoverschrijdende kapitaalverkeer tussen Frankrijk en België en het interne kapitaalverkeer binnen Frankrijk gelijkelijk raken, levert deze regeling geen door artikel 63, lid 1, VWEU verboden beperking van het kapitaalverkeer op.
(
1
)	Zie in die zin arresten van 23 februari 2006, van Hilten-van der Heijden (C‑513/03, EU:C:2006:131, punt 41), 21 december 2021, Finanzamt V (Erfopvolging - Beperkte belastingplicht en aftrek van legitieme porties) (C‑394/20, EU:C:2021:1044, punt 29), en 12 oktober 2023, BA (Nalatenschappen - Beleid voor sociale huisvesting in de Unie) (C‑670/21, EU:C:2023:763, punt 38).
(
2
)	Overeenkomst tussen België en Frankrijk tot voorkoming van dubbele aanslag en tot regeling van sommige andere vraagstukken inzake belastingen op de erfenissen en registratierechten, ondertekend te Brussel op 20 januari 1959.
(
3
)	Zie naar analogie arresten 8 september 2005, Mobistar en Belgacom Mobile (C‑544/03 en C‑545/03, EU:C:2005:518, punt 31), en 22 september 2022, Admiral Gaming Network e.a. (C‑475/20–C‑482/20, EU:C:2022:714, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak).