Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL‑QORTI TAL‑ĠUSTIZZJA (It‑Tieni Awla)
16 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ambjent – Tniġġis atmosferiku – Skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjoni ta’ gassijiet serra – Direttiva 2003/87/KE – Regoli tranżitorji dwar il-ħrug ta’ kwoti mingħajr ħlas – Artikolu 10a – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta lill-operaturi li jibbenefikaw minn kwantità sinjifikattiva ta’ kwoti allokati mingħajr ħlas għal taxxa fuq l-emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju (CO2)”
Fil-Kawża C‑519/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Veszprémi Törvényszék (il-Qorti ta’ Veszprém, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Lulju 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fid‑29 ta’ Lulju 2024, fil-proċedura
Nitrogénművek Vegyipari Zrt.
vs
Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága,
IL‑QORTI TAL‑ĠUSTIZZJA (It‑Tieni Awla),
komposta minn K. Jürimäe, Presidenta tal-Awla, K. Lenaerts, President tal-Qorti tal-Ġustizzja, li qiegħed jaġixxi bħala Mħallef tat-Tieni Awla, F. Schalin (Relatur), M. Gavalec u Z. Csehi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: T. Ćapeta,
Reġistratur: I. Illéssy, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑25 ta’ Ġunju 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Nitrogénművek Vegyipari Zrt., minn P. Bibók, Zs. Okányi u D. Zlati, ügyvédek,
–        għall-Gvern Ungeriż, M. Z. Fehér u K. Szíjjártó, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Armenia, B. Béres B. De Meester u G. Wils, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad‑9 ta’ Ottubru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni:
–        tal-premessi 5, 7 u 20 kif ukoll tal-Artikolu 1, tal-Artikolu 3(f), tal-Artikoli 10 u 11 tad-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ottubru 2003 li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva 96/61/KE (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 15, Vol. 7, p. 631), kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/410 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Marzu 2018 (ĠU 2018, L 76, p. 3) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2003/87”);
–        tal-Artikoli 18, 49 u 56 TFUE;
–        tal-Artikoli 17 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”);
–        tal-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), u tal-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tagħha, iffirmat f’Pariġi fl‑20 ta’ Marzu 1952.
2        Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn, minn naħa, Nitrogénművek Vegyipari Zrt., kumpannija pubblika b’responsabbiltà limitata Ungeriża attiva fis-settur tal-produzzjoni tal-fertilizzanti (iktar ’il quddiem “Nitrogénművek”), u min-naħa l-oħra, in-Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága (id-Direttorat tal-Appelli tal-Amministrazzjoni Nazzjonali tat-Taxxa u tad-Dwana, l-Ungerija), dwar il-ħlas tat-taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet tad-dijossidu tal-karbonju (CO2) (iktar ’il quddiem it-“taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2”) li tirriżulta mill-użu ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas, stabbilita mil-leġiżlazzjoni nazzjonali.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3        Il-premessi 5, 7 u 20 tad-Direttiva 2003/87 huma fformulati kif ġej:
“(5)      [L-Unjoni Ewropea] u l-Istati Membri tagħha ftiehmu li jwettqu konġuntement dawn l-impenji li jnaqqsu l-emissjonijiet antropoġeniċi tal-gassijiet serra [fil-kuntest tal-Protokoll ta’ Kyoto, il-Ġappun], skond id-Deċiżjoni 2002/358/KE [tal-Kunsill tal‑25 ta’ April 2002 dwar l-approvazzjoni f’isem il-Komunità Ewropea, tal-Protokoll ta’ Kyoto għall-Konvenzjoni Kwadru tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Tibdil fil-Klima u t-twettiq konġunt ta’ l-obbligi tiegħu (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 11, Vol. 42, p. 24)]. Din id-Direttiva timmira li tikkontribwixxi għat-twettiq ta’ l-impenji tal-[Unjoni Ewropea] u ta’ l-Istati Membri tagħha b’mod iktar effettiv, permezz ta’ suq Ewropew effiċjenti fil-għoti ta’ kwoti għall-emissjoni tal-gassijiet serra, bl-inqas tnaqqis possibbli ta’ l-iżvilupp ekonomiku u tax-xogħol.
[...]
(7)      Id-disposizzjonijiet Komunitarji li għandhom x’jaqsmu ma’ l-allokazzjoni tal-kwoti mill-Istati Membri huma meħtieġa sabiex jikkontribwixxu għall-preservazzjoni ta’ l-integrità tas-suq intern u sabiex tiġi evitata id-distorsjoni tal-kompetizzjoni.
[...]
(20)      Din id-Direttiva trid tinkoraġġixxi l-użu ta’ teknoloġija ta’ użu iktar effiċjenti ta’ l-enerġija, inkluża t-teknoloġija tal-għaqda tas-sħana u l-enerġija, li jippoduċu inqas emissjonijiet għal kull unità tal-produzzjoni [...]”
4        L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Il-materja tas-suġġett”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti għall-emissjoniji tal-gassijiet serra ġewwa l-[Unjoni] (minn issa ‘l quddiem imsjħa l-‘[EU ETS]’) sabiex tippromwovi t-tnaqqis ta’ l-emissjoni tal-gassijiet serra b’manjiera effettiva rigward spejjez u effiċjenza ekonomika.”
5        L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Id-Definizzjonijiet”, jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, għandhom japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[...]
(f)      ‘operatur’ ifisser kull persuna li tħaddem jew tikkontrolla stallazzjoni jew, meta dan huwa pprovdut fil-leġislazzjoni nazzjonali, li lilha tkun iddelegata s-saħħa ekonomika deċisiva fuq il-funzjonament tekniku ta’ l-istallazzjoni”.
6        L-Artikolu 10 tal-istess direttiva, intitolat “[L-ikrant ta’ kwoti]”, jipprovdi, fl-ewwel u fit-tieni subparagrafu tal-paragrafu 1 tiegħu:
“Mill‑2019 ’il quddiem, l-Istati Membri għandhom jirkantaw il-kwoti kollha li ma jiġux allokati mingħajr ħlas f’konformità mal-Artikoli 10a u 10c ta’ din id-Direttiva u li ma jitqegħdux fir-riżerva tal-istabbiltà tas-suq stabbilita bid-Deċiżjoni (UE) 2015/1814 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [tas‑6 ta’ Ottubru 2015 dwar l-istabbiliment u l-funzjonament ta’ riżerva tal-istabbiltà tas-suq għall-iskema ta’ negozjar tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra tal-Unjoni u li temenda d-Direttiva 2003/87/KE (ĠU 2015, L 264, p. 1, rettiffika fil-ĠU 2021, L 420, p. 132)] jew li ma jiġux ikkanċellati f’konformità mal-Artikolu 12(4) ta’ din id-Direttiva.
Mill‑2021 ’il quddiem, u mingħajr preġudizzju għal tnaqqis possibbli skont l-Artikolu 10a(5a), is-sehem tal-kwoti li għandu jiġi rkantat għandu jkun ta’ 57 %.”
7        “L-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87, intitolat “Regoli tranżitorji fil-livell tal-Unjoni dwar il-ħrug ta’ kwoti mingħajr ħlas”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 6 tiegħu:
“1.      Il-Kummissjoni [Ewropea] hija mogħtija s-setgħa li tadotta atti delegati f’konformità mal-Artikolu 23 biex tissupplimenta din id-Direttiva fir-rigward ta’ regoli li japplikaw għall-Unjoni kollha u li huma kompletament armonizzati għall-allokazzjoni ta’ kwoti msemmija fil-paragrafi 4, 5, 7 u 19 ta’ dan l-Artikolu.”
[…]
6.      Jenħtieġ li l-Istati Membri jadottaw, f’konformità mat-tieni u r-raba’ subparagrafi, miżuri finanzjarji li jiffavorixxu setturi jew subsetturi li huma esposti għal riskju ġenwin ta’ rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju minħabba spejjeż indiretti sinifikanti li huma effettivament imġarrba mill-ispejjeż tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra li jingħaddu għall-prezzijiet tal-elettriku, dment li tali miżuri finanzjarji jkunu f’konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, u b’mod partikolari ma jikkawżawx distorsjonijiet mhux ġustifikati tal-kompetizzjoni fis-suq intern. [...]
[...]”
Id‑dritt Ungeriż
Il-Liġi Nru CL tal‑2017
8        L-Artikolu 195 tal-adózás rendjéről szóló 2017. évi CL. törvény (il-Liġi Nru CL tal‑2017 li Tistabbilixxi Kodiċi ta’ Proċedura Fiskali) (Magyar Közlöny 2017/192) jipprovdi:
“L-awtorità fiskali għandha tiddeċiedi, mingħajr ma twettaq kontroll, dwar id-dikjarazzjoni ta’ rettifika tal-persuna taxxabbli f’terminu ta’ ħmistax-il jum mill-preżentazzjoni tagħha meta l-unika raġuni għal din id-dikjarazzjoni ta’ rettifika tkun li d-dispożizzjoni li tipprevedi l-obbligu fiskali tmur kontra l-liġi fundamentali jew att vinkolanti tal-Unjoni Ewropea jew, jekk ikun il-każ ta’ regolament komunali, kull dispożizzjoni legali oħra, sakemm id-deċiżjoni tal-[Alkotmánybíróság (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Ungerija), tal-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija)] jew tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li tagħti deċiżjoni dwar din il-kwistjoni ma tkunx għadha ġiet ippubblikata fil-mument tal-preżentazzjoni tad-dikjarazzjoni ta’ rettifika jew li din id-dikjarazzjoni ta’ rettifika ma tkunx konformi mal-kontenut tad-deċiżjoni ppubblikata.”
Id-Digriet Governattiv Nru 320/2023
9        L-a jelentős térítésmentes kibocsátásiegység-kiosztásban részesülő létesítmény üzemeltetőjét érintő egyes veszélyhelyzeti szabályokról szóló 320/2023. (VII. 17.) Kormányrendelet (id-Digriet Governattiv Nru 320/2023 dwar Ċerti Dispożizzjonijiet ta’ Kriżi li Jikkonċernaw lill-Operaturi ta’ Installazzjonijiet li Jibbenefikaw minn Allokazzjonijiet Sinjifikattivi ta’ Emissjonijiet ta’ Kwoti mingħajr Ħlas), tas‑17 ta’ Lulju 2023 (Magyar Közlöny 2023/106., iktar ’il quddiem id-“Digriet Governattiv Nru 320/2023”), ġie adottat fil-kuntest tal-istat ta’ kriżi deċiż mill-awtoritajiet Ungeriżi minħabba l-gwerra bejn l-Ukraina u r-Russja. Dan jimponi żewġ piżijiet fiskali fuq l-operaturi li jibbenefikaw minn allokazzjonijiet sinjifikattivi ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas fil-kuntest tal-EU ETS. Skont l-Artikolu 4 tiegħu, dan id-digriet jidħol fis-seħħ fit-tielet jum wara l-jum tal-pubblikazzjoni tiegħu, li seħħ fis‑17 ta’ Lulju 2023.
10      Skont l-Artikolu 1(1) tad-Digriet Governattiv Nru 320/2023, huwa kkunsidrat bħala operatur li jibbenefika minn allokazzjonijiet sinjifikattivi mingħajr ħlas, kull operatur li l-installazzjoni tiegħu tinkludi subinstallazzjoni b’parametru referenzjarju ta’ prodott kif iddefinit mir-Regolament Delegat tal-Kummissjoni (UE) 2019/331 tad‑19 ta’ Diċembru 2018 li jiddetermina regoli tranżizzjonali għall-Unjoni kollha għall-allokazzjoni armonizzata bla ħlas tal-kwoti tal-emissjonijiet skont l-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2019, L 59, p. 8, rettifika fil-ĠU 2020, L 296, p. 8), u/jew subinstallazzjoni ta’ emissjonijiet minn proċess fis-sens ta’ dan ir-regolament delegat, u li l-installazzjoni jew is-subinstallazzjoni tiegħu
–        uriet medja annwali ta’ emissjonijiet ivverifikati ta’ CO2 matul it-tliet snin ta’ qabel is-sena ta’ referenza li taqbeż il‑25 000 tunnellata, u
–        tkun ibbenefikat, matul is-sena ta’ qabel is-sena ta’ referenza, minn allokazzjoni mingħajr ħlas ta’ kwoti li tikkorrispondi għal mill-inqas 50 % tal-medja tal-emissjonijiet totali vverifikati tagħha ta’ [CO2] fit-tliet snin qabel is-sena ta’ qabel is-sena ta’ referenza.
11      L-ewwel piż fiskali stabbilit minn dan id-digriet, li huwa l-uniku wieħed ikkonċernat mid-domandi preliminari, huwa kkostitwit mit-taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2, li tammonta għal EUR 36 għal kull tunnellata ta’ emissjonijiet annwali tal-operatur. Il-valur taxxabbli ta’ din it-taxxa għandu jiġi ddikjarat u dan għandu jitħallas qabel il‑31 ta’ Mejju tas-sena ta’ wara s-sena fiskali kkonċernata. Għas-sena 2023, it-taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 ġiet imposta fuq l-emissjonijiet kollha tas-sena, u għalhekk ukoll fuq dawk preċedenti għad-dħul fis-seħħ tal-imsemmi digriet.
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
12      Nitrogénművek, li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Digriet Governattiv Nru 320/2023, ġiet irrikonoxxuta bħala responsabbli għall-ħlas tal-ewwel waħda mill-piżijiet fiskali stabbiliti minn dan id-digriet.
13      Fil‑21 ta’ Diċembru 2023, hija ppreżentat quddiem in-Nemzeti Adó- és Vámhivatal Veszprém Vármegyei Adó- és Vámigazgatósága (id-Direttorat tat-Taxxa u tad-Dwana għad-Dipartiment ta’ Veszprém tal-Amministrazzjoni Nazzjonali tat-Taxxa u tad-Dwana, l-Ungerija) dikjarazzjoni ta’ rettifika dwar it-taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2, ibbażata fuq l-Artikolu 195 tal-Liġi Nru CL tal‑2017. Hija indikat li kellha l-intenzjoni tnaqqas l-obbligu fiskali tagħha b’somma ta’ 2 561 256 000 forint Ungeriż (HUF), għall-perijodu mill‑1 ta’ April 2023 sat‑30 ta’ Ġunju 2023.
14      Hija kkontestat b’mod partikolari l-konformità tad-Digriet Governattiv Nru 320/2023 mal-Magyarország Alaptörvénye (il-Liġi Fundamentali tal-Ungerija) u mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni.
15      Wara li d-Direttorat tat-Taxxi u tad-Dwana għad-Dipartiment ta’ Veszprém tal-Amministrazzjoni Nazzjonali tat-Taxxa u tad-Dwana, u mbagħad id-Direttorat tal-Appelli tal-Amministrazzjoni Nazzjonali tat-Taxxa u tad-Dwana, essenzjalment, ċaħdu d-dikjarazzjoni ta’ rettifika ta’ Nitrogénművek, din tal-aħħar adixxiet lill-Veszprémi Törvényszék (il-Qorti ta’ Veszprém, l-Ungerija), li hija l-qorti tar-rinviju.
16      Nitrogénművek issostni quddiem din il-qorti li t-taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2, li hija direttament marbuta mal-kwoti mingħajr ħlas ta’ emissjonijiet ta’ CO2 allokati skont id-Direttiva 2003/87, hija inkompatibbli mal-għanijiet tal-Unjoni taħt l-EU ETS. Barra minn hekk, id-Digriet Governattiv Nru 320/2023 huwa diskriminatorju, joħloq ostakolu għall-eżerċizzju tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattati, jippreġudika l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, il-libertà ta’ stabbiliment u d-dritt għall-proprjetà u jista’ jaqa’ taħt il-leġiżlazzjoni dwar l-għajnuna mill-Istat.
17      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tat-taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 mad-Direttiva 2003/87. Hija tqis li r-risposti għad-domandi magħmula f’din il-kawża ma jistgħux jiġu dedotti b’mod ċar mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, fid-dawl tal-fatt li s-sentenzi tagħha invokati minn Nitrogénművek kellhom suġġett differenti minn dak tar-rikors ippreżentat quddiemha.
18      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Veszprémi Törvényszék (il-Qorti ta’ Veszprém) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Id‑Direttiva 2003/87 [...] għandha jew tista’ tiġi interpretata fis-sens li l-għanijiet tagħha u d-dispożizzjonijiet tagħha – b’mod partikolari, iżda mhux esklużivament, l-Artikoli 1, 10 u 11 tagħha, u l-premessi 5, 7 u 20 tagħha, jipprekludu miżura nazzjonali [id-Digriet Governattiv Nru 320/2023] li
–        tissuġġetta a posteriori l-emissjonijiet li jirriżultaw mill-użu ta’ kwoti ta’ emissjonijiet għal piż fiskali (impożizzjoni ta’ tariffa);
–        tissuġġetta a posteriori l-emissjonijiet li jirriżultaw mill-użu ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas għal piż fiskali (impożizzjoni ta’ tariffa);
–        tissuġġetta a posteriori l-emissjonijiet li jirriżultaw mill-użu ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas għal piż fiskali (impożizzjoni ta’ tariffa) li għandu bħala konsegwenza li l-kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas jitneħħilhom il-valur tagħhom u l-effett ta’ kumpens tagħhom;
–        tissuġġetta a posteriori l-emissjonijiet li jirriżultaw mill-użu ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas għal piż fiskali (impożizzjoni ta’ tariffa) li għandu bħala konsegwenza li l-operaturi jiġu skoraġġuti milli jnaqqsu l-emissjonijiet tagħhom, milli jtejbu l-prestazzjonijiet ambjentali tagħhom jew milli jinvestu f’teknoloġiji li josservaw iktar l-ambjent;
–        tissuġġetta a posteriori l-emissjonijiet li jirriżultaw mill-użu ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas għal piż fiskali (impożizzjoni ta’ tariffa) li l-għan tiegħu ma għandu l-ebda tip ta’ relazzjoni mal-protezzjoni tal-ambjent jew ma[l-EU ETS] u l-għanijiet tagħha, iżda li l-għan tiegħu, u l-unika ġustifikazzjoni tas-setgħa li ppermettiet li jiġi adottat, huwa li jiġu rrimedjati l-konsegwenzi tal-kunflitt armat u tal-katastrofi umanitarja li qiegħda sseħħ fil-viċinat tal-Ungerija?
2)      Fid-dawl tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni li tirriżulta mill-Artikoli 18, 49 u 56 TFUE, mill-Artikolu 21 tal-[Karta] u mill-Artikolu 14 tal-[KEDB], il-kunċett ta’ ‘operatur’, fis-sens tal-Artikolu 3(f) tad-Direttiva 2003/87, għandu jew jista’ jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi miżura nazzjonali [id-Digriet Governattiv Nru 320/2023] li, b’mod inġustifikat u arbitrarju, u mingħajr ma tkun ibbażata fuq raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, tissuġġetta ċerta kategorija ta’ tali operaturi għal diskriminazzjoni meta mqabbel ma’ operaturi li ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija miżura?
3)      L-Artikoli 18, 49 u 56 TFUE għandhom jew jistgħu jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu miżura nazzjonali [id-Digriet Governattiv Nru 320/2023] li tirrestrinġi l-eżerċizzju tal-libertajiet li huma stabbiliti fihom, u li
–        b’mod inġustifikat u arbitrarju, u mingħajr ma tkun ibbażata fuq raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, tissuġġetta għal regoli differenti (iktar onerużi) lil ċerta kategorija ta’ operaturi fis-sens tal-Artikolu 3(f) tad-Direttiva 2003/87 (jiġifieri tiddiskrimina kontrihom);
–        tiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tagħha b’mod arbitrarju, mingħajr ma tkun ibbażata fuq raġuni imperattiva ta’ interess ġenerali, u ma hijiex xierqa sabiex tilħaq l-għanijiet tas-setgħa li ppermettiet li tiġi adottata, u
–        ġiet introdotta f’daqqa waħda u b’mod imprevedibbli, peress li għaddew biss tlett ijiem bejn il-pubblikazzjoni tagħha u d-dħul fis-seħħ tagħha, u li timponi a posteriori obbligi b’effett retroattiv dwar fatti li seħħew qabel id-dħul fis-seħħ tagħha?
4)      Il-protezzjoni tal-proprjetà ggarantita mill-Artikolu 17 tal-Karta u mill-Artikolu 1 tal-Protokoll Addizzjonali Nru 1 tal-KEDB għandha jew tista’ tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi miżura nazzjonali [id-Digriet Governattiv Nru 320/2023] li tinvolvi, min-natura tagħha, approprjazzjoni indebita u tinkludi intervent sproporzjonat u intollerabbli li jċaħħad kompletament lill-operaturi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha mill-benefiċċji tagħhom f’futur qarib ħafna?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
19      Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, huwa l-kompitu ta’ din tal-aħħar li tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi t-tilwima li titressaq quddiemha. Minn din il-perspettiva, hija l-Qorti tal-Ġustizzja, jekk ikun il-każ, li għandha tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha (sentenza tad‑29 ta’ April 2021, Granarolo, C‑617/19, EU:C:2021:338, punt 32).
20      F’dan ir-rigward, il-fatt li qorti nazzjonali fformulat, fuq livell formali, it-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha billi rreferiet għal ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdi lil dik il-qorti l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li jistgħu jkunu utli għad-deċiżjoni tal-kawża li għandha quddiemha, kemm jekk dik il-qorti rreferiet għalihom meta ressqet id-domandi tagħha u kemm jekk le. F’dan ir-rigward, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tislet mill-elementi kollha pprovduti mill-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, il-punti ta’ liġi tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima (sentenza tad‑29 ta’ April 2021, Granarolo, C‑617/19, EU:C:2021:338, punt 33).
21      F’dan il-każ, it-tilwima fil-kawża prinċipali tirrigwarda, essenzjalment, il-legalità tad-Digriet Governattiv Nru 320/2023 li jimponi taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra. Skont l-Artikolu 3 ta’ dan id-digriet, din it-taxxa għandha bħala bażi taxxabbli l-kwantità espressa f’tunnellati ta’ CO2 ta’ emissjonijiet tal-operatur taxxabbli u għandha rata stabbilita bħala ekwivalenti f’forint Ungeriż ta’ EUR 36 għal kull tunnellata ta’ CO2. Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, l-Artikolu 1 tal-imsemmi digriet jissuġġetta għall-imsemmija taxxa kull operatur li jibbenefika minn allokazzjonijiet sinjifikattivi ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas fil-kuntest tal-EU ETS, li għandu installazzjoni jew subinstallazzjoni b’parametru referenzjarju ta’ prodott u/jew subinstallazzjoni b’emissjonijiet minn proċess, u li l-installazzjoni jew is-subinstallazzjoni tiegħu, minn naħa, uriet medja annwali ta’ emissjonijiet ivverifikati ta’ CO2 matul it-tliet snin ta’ qabel is-sena ta’ referenza li taqbeż il-25 000 tunnellata u, min-naħa l-oħra, ibbenefikat, matul is-sena ta’ qabel is-sena ta’ referenza, minn allokazzjoni mingħajr ħlas ta’ kwoti li tikkorrispondi għal mill-inqas 50 % tal-medja tal-emissjonijiet totali vverifikati tagħha ta’ CO2 tat-tliet snin preċedenti għas-sena ta’ referenza.
22      Issa, għalkemm, fil-verżjoni inizjali tad-Direttiva 2003/87, id-dispożizzjoni li kienet tittratta l-allokazzjoni ta’ kwoti ta’ CO2 mingħajr ħlas kienet l-Artikolu 10 tagħha, id-dispożizzjoni rilevanti f’dan ir-rigward hija l-Artikolu 10a ta’ din id-direttiva, wara l-adozzjoni tad-Direttiva 2009/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ April 2009 li temenda d-Direttiva 2003/87/KE għat-titjib u l-estensjoni tal-iskema Komunitarja għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra (ĠU 2009, L 140, p. 63). Għalhekk, l-Artikolu 10a ta’ din id-direttiva għandu jiġi interpretat fil-kuntest tal-ewwel domanda.
23      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1 u l-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87, moqrija fid-dawl tal-premessi 5, 7 u 20 ta’ din id-direttiva, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta speċifikament lil operatur ekonomiku li jibbenefika minn allokazzjonijiet sinjifikattivi ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas fil-kuntest tal-EU ETS għall-ħlas ta’ taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 tal-installazzjoni tiegħu b’parametru referenzjarju ta’ prodott u/jew ta’ proċess, meta din il-leġiżlazzjoni jkollha l-effett li tinnewtralizza l-effett kumpensatorju tal-allokazzjoni ta’ tali kwoti u tmur kontra l-għanijiet li tiġi ppreżervata l-kompetittività u li tiġi evitata r-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju.
24      Qabelxejn, kif jirriżulta mill-Artikolu 1 tad-Direttiva 2003/87, din id-direttiva tistabbilixxi fl-Unjoni EU ETS sabiex tippromwovi t-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ CO2 f’kundizzjonijiet ekonomikament effettivi u effiċjenti (sentenza tat‑12 ta’ April 2018, PPC Power, C‑302/17, EU:C:2018:245, punt 18).
25      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li l-għan prinċipali tad-Direttiva 2003/87 huwa li jitnaqqsu, b’mod sostanzjali, l-emmissjonijiet tal-gassijiet serra. Dan il-għan għandu jinkiseb billi jiġu osservati sensiela ta’ għanijiet sekondarji u bl-użu ta’ ċerti strumenti. L-istrument ewlieni f’dan ir-rigward huwa l-EU ETS. L-għanijiet sekondarji l-oħra li għandha tissodisfa l-imsemmija sistema huma, b’mod partikolari, kif ġie espost fil-premessi 5 u 7 tal-istess direttiva, il-preżervazzjoni tal-iżvilupp ekonomiku u tal-impjieg kif ukoll dik tal-integrità tas-suq intern u tal-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni (sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Iberdrola et, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11 u C‑640/11, EU:C:2013:660, punt 43 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
26      Kif ġie espost ukoll fil-premessa 20 tad-Direttiva 2003/87, għan sekondarju ieħor segwit mill-EU ETS jikkonsisti f’li jiġi ffavorit it-tnaqqis ta’ dawn l-emissjonijiet permezz ta’ titjib teknoloġiku bħall-użu ta’ tekniki ta’ effiċjenza enerġetika aħjar li jwasslu għal inqas emissjonijiet għal kull unità prodotta.
27      Sabiex tilħaq l-għan tagħha tat-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra f’tali kundizzjonijiet, id-Direttiva 2003/87 tibbaża fuq il-valur ekonomiku tal-kwoti sabiex tħajjar l-impriżi sabiex inaqqsu l-emissjonijiet tagħhom u tintroduċi, għal dan il-għan, l-EU ETS. Għalhekk, l-impriżi jistgħu jużaw il-kwoti ta’ emissjonijiet li ġew allokati lilhom jew jistgħu jbigħuhom, skont il-valur tagħhom fis-suq u l-qligħ li jistgħu jiksbu minnhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Iberdrola et, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11, u C‑640/11, EU:C:2013:660, punti 47, 49 u 55, kif ukoll tat‑12 ta’ April 2018, PPC Power, C‑302/17, EU:C:2018:245, punt 24).
28      F’dan il-kuntest, allokazzjoni ta’ dawn il-kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas hija prevista sabiex jiġi evitat telf ta’ kompetittività li jaffettwa l-industriji tal-Unjoni, li jista’ jwassal għall-fenomenu ta’ rilokazzjoni tal-produzzjoni magħruf bħala “rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju” (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Iberdrola et, C‑566/11, C‑567/11, C‑580/11, C‑591/11, C‑620/11, u C‑640/11, EU:C:2013:660, punt 39, kif ukoll tas‑26 ta’ Frar 2015, ŠKO-Energo, C‑43/14, EU:C:2015:120, punt 28). Għalhekk, sabiex jintlaħaq dan l-għan dwar il-kompetittività tal-industriji tal-Unjoni, l-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87 jistabbilixxi sett ta’ regoli tranżitorji li jikkonċernaw il-ħruġ ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas. L-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu jipprevedi għalhekk li l-Kummissjoni għandha s-setgħa li tadotta atti delegati f’konformità mal-Artikolu 23 ta’ din id-direttiva sabiex tissupplimenta l-imsemmija direttiva fir-rigward ta’ regoli kompletament armonizzati fil-livell tal-Unjoni dwar l-allokazzjoni ta’ kwoti imsemmija fl-Artikolu 10a, paragrafi 4, 5, 7 u 19. It-tieni sar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 10a(1) u (2) tal-imsemmija direttiva, jippreċiżaw, min-naħa tagħhom, il-metodu ta’ kalkolu kif ukoll il-modalitajiet ta’ allokazzjoni ta’ kwoti mingħajr ħlas, skont l-iffissar ta’ punti ta’ riferiment ex ante, prodott għal kull prodott, li għandu jintuża għal kull settur u subsettur.
29      L-ewwel sar-sar-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 10a(6) tad-Direttiva 2003/87 jawtorizzaw, essenzjalment, lill-Istati Membri jadottaw miżuri finanzjarji li jiffavorixxu setturi jew subsetturi li huma esposti għal riskju ġenwin ta’ rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju minħabba spejjeż indiretti sinjifikattivi li huma effettivament imġarrba mill-ispejjeż tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra li jingħaddu għall-prezzijiet tal-elettriku, dment li tali miżuri finanzjarji jkunu f’konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat, u b’mod partikolari ma jikkawżawx distorsjonijiet mhux ġustifikati tal-kompetizzjoni fis-suq intern.
30      F’dan ir-rigward, kif tirrileva l-Avukata Ġenerali fil-punt 54 tal-konklużjonijiet tagħha, ir-regoli dwar din l-allokazzjoni huma kompletament armonizzati fil-livell tal-Unjoni. Dan jirriżulta, b’mod partikolari, mill-premessa 23 tad-Direttiva 2009/29, li tistabbilixxi li “[g]ħandha tingħata allokazzjoni gratis tranżitorja għal istallazzjonijiet permezz ta’ regoli madwar [l-Unjoni] kollha sabiex tinżamm minima d-distorsjoni tal-kompetizzjoni ġewwa [l-Unjoni]”.
31      Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li, waqt l-adozzjoni tal-Artikolu 10a(1) tad-Direttiva 2003/87, il-leġiżlatur tal-Unjoni enfasizza l-importanza fundamentali ta’ armonizzazzjoni sħiħa billi ppreveda li “l-Kummissjoni għandha tadotta, miżuri ta’ implimentazzjoni sabiex ikunu applikabbli [mal-Unjoni] kollha li jkunu kompletament armonizzati għall-allokazzjoni tal-kwoti” u indika lill-Kummissjoni l-kriterji li abbażi tagħhom għandha titwettaq din l-armonizzazzjoni, jiġifieri, essenzjalment, fuq il-bażi ta’ punti ta’ riferiment skont is-setturi u subsetturi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2016, DK Recycling und Roheisen vs Il‑Kummissjoni, C‑540/14 P, EU:C:2016:469, punt 52).
32      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, billi ppreveda tali metodu ta’ allokazzjoni tal-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas, kompletament armonizzat fuq bażi settorjali, il-leġiżlatur tal-Unjoni kien ikkonkretizza r-rekwiżit essenzjali li jitnaqqsu għall-minimu d-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni fis-suq intern (sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2016, DK Recycling und Roheisen vs Il‑Kummissjoni, C‑540/14 P, EU:C:2016:469, punt 53).
33      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, għalkemm ebda waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet ma tirrestrinġi espressament id-dritt tal-Istati Membri li jadottaw miżuri ta’ natura fiskali li jistgħu jinfluwenzaw l-implikazzjonijiet ekonomiċi tal-kwoti tal-gassijiet serra, xorta jibqa’ l-fatt li l-adozzjoni ta’ tali miżuri ma tistax tippreġudika l-għanijiet imfittxija mid-Direttiva 2003/87 kif imfakkra fil-punti 27 u 29 ta’ din is-sentenza. Fil-fatt, huwa meħtieġ għall-funzjonament tajjeb tal-EU ETS li miżura nazzjonali ta’ natura fiskali ma tirriżultax fit-tnaqqis tal-inċentiv għat-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra sal-punt li jitneħħa kompletament.
34      F’dan il-każ, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, it-taxxa Ungeriża fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 hija kkaratterizzata mill-fatt li, minn naħa, hija tissuġġetta, essenzjalment, għal taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra, kull operatur ta’ installazzjoni li jibbenefika minn allokazzjonijiet sinjifikattivi ta’ kwoti ta’ emissjonijiet mingħajr ħlas, li l-installazzjoni tiegħu tinkludi subinstallazzjoni b’parametru referenzjarju ta’ prodott u/jew subinstallazzjoni ta’ emissjonijiet minn proċess, u li l-installazzjoni tiegħu qabżet medja annwali tal-emissjonijiet ivverifikati ta’ CO2 ta’ 25 000 tunnellata u bbenefikat minn allokazzjoni ta’ kwoti mingħajr ħlas li tikkorrispondi għal mill-inqas 50 % tal-medja tal-emissjonijiet totali vverifikati u, min-naħa l-oħra, hija iżid l-emissjonijiet ta’ CO2 ta’ dan l-operatur, sa EUR 36 għal kull tunnellata ta’ CO2.
35      Issa, peress li tali taxxa tissuġġetta speċifikament ċerti operaturi ekonomiċi li bbenefikaw minn allokazzjonijiet ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas, hija għandha l-effett li ċċaħħad lil dawn l-operaturi mill-inċentiv li jinvestu f’miżuri ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet tagħhom sal-ammont tat-taxxa dovuta. Għaldaqstant, tali taxxa hija ta’ natura li tneħħi parti sostanzjali mill-valur ekonomiku ta’ dawn il-kwoti u twassal sabiex iġġib fix-xejn il-mekkaniżmi ta’ inċentiv li fuqhom hija bbażata l-EU ETS u, konsegwentement, tneħħi l-inċentivi intiżi sabiex jippromwovu t-tnaqqis tal-emissjonijiet ta’ gassijiet serra. F’dan ir-rigward, il-fatt li l-ammont tat-taxxa dovuta jiddependi b’mod lineari fuq l-emissjonijiet reali ma jistax jinftiehem bħala li għandu xi effett ta’ inċentiv fir-rigward tal-operaturi.
36      Din l-interpretazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-argument tal-Gvern Ungeriż ibbażat fuq il-mekkaniżmu previst fl-Artikolu 3(6) tad-Digriet Governattiv Nru 320/2003, li jinċentiva lill-operaturi jnaqqsu l-emissjonijiet tagħhom billi jippermetti lil persuna taxxabbli tnaqqas il-bażi tat-taxxa b’50 % meta l-emissjonijiet ta’ CO2 ta’ din il-persuna taxxabbli jkunu naqsu meta mqabbla mal-emissjonijiet ivverifikati tat-tieni sena ta’ qabel is-sena ta’ referenza sa mill-inqas ugwali għall-fattur ta’ tnaqqis lineari użat u meħtieġ mill-EU ETS. Fil-fatt, dan it-tnaqqis tal-valur taxxabbli għandu wkoll l-effett li jċaħħad il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra minn parti sostanzjali mill-valur ekonomiku tagħhom, b’tali mod li l-operaturi ekonomiċi jitilfu kull inċentiv sabiex jinvestu f’miżuri ta’ tnaqqis tal-emissjonijiet tagħhom, li jippermettulhom jiksbu benefiċċju mill-bejgħ tal-kwoti mhux użati tagħhom.
37      Għalhekk, jidher li t-taxxa Ungeriża fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 għandha l-effett li tinnewtralizza l-prinċipju tal-allokazzjoni mingħajr ħlas tal-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra, previst fl-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87, u li tippreġudika l-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
38      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 1 u l-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87, moqrija fid-dawl tal-premessi 5, 7 u 20 ta’ din id-direttiva, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta speċifikament lil operatur ekonomiku li jibbenefika minn allokazzjonijiet sinjifikattivi ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas fil-kuntest tal-EU ETS għall-ħlas ta’ taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 tal-installazzjoni tiegħu b’parametru referenzjarju ta’ prodott u/jew ta’ proċess, meta din il-leġiżlazzjoni jkollha l-effett li tinnewtralizza l-effett kumpensatorju tal-allokazzjoni ta’ tali kwoti u tmur kontra l-għanijiet li tiġi ppreżervata l-kompetittività u li tiġi evitata r-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju.
Fuq it‑ tieni sar‑raba’ domanda
39      Fid-dawl tar-risposta li ngħatat għall-ewwel domanda, ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta għat-tieni sar-raba’ domanda.
Fuq l‑ispejjeż
40      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 1 u l-Artikolu 10a tad-Direttiva 2003/87 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ottubru 2003 li tistabbilixxi skema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra ġewwa l-Komunità u li temenda d-Direttiva 96/61/KE, kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/410 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Marzu 2018, moqrija fid-dawl tal-premessi 5, 7 u 20 ta’ din id-Direttiva 2003/87, kif emendata,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta speċifikament lil operatur ekonomiku li jibbenefika minn allokazzjonijiet sinjifikattivi ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra mingħajr ħlas fil-kuntest tas-sistema għall-iskambju ta’ kwoti ta’ emissjonijiet ta’ gassijiet serra fl-Unjoni Ewropea għall-ħlas ta’ taxxa fuq il-kwoti ta’ emissjonijiet ta’ CO2 tal-installazzjoni tiegħu b’parametru referenzjarju ta’ prodott u/jew ta’ proċess, meta din il-leġiżlazzjoni jkollha l-effett li tinnewtralizza l-effett kumpensatorju tal-allokazzjoni ta’ tali kwoti u tmur kontra l-għanijiet li tiġi ppreżervata l-kompetittività u li tiġi evitata r-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju.
Firem
*      Lingwi tal-kawża: il-Franċiż u l-Ungeriż.