62019TJ0017_RES
Sprawa T‑17/19
Giulia Moi
przeciwko
Parlamentowi Europejskiemu
Wyrok Sądu (czwarta izba w składzie powiększonym) z dnia 3 lutego 2021 r.
Prawo instytucjonalne – Parlament – Mobbing – Decyzje przewodniczącego Parlamentu stwierdzające zaistnienie mobbingu wobec dwóch akredytowanych asystentów parlamentarnych oraz nakładające na posła do Parlamentu Europejskiego sankcję w postaci utraty prawa do otrzymywania dziennej diety na utrzymanie przez okres 12 dni – Artykuły 11 i 166 regulaminu Parlamentu – Wewnętrzne postępowanie odwoławcze – Decyzja prezydium Parlamentu utrzymująca w mocy nałożoną sankcję – Artykuł 167 regulaminu Parlamentu – Skarga o stwierdzenie nieważności – Termin do wniesienia skargi – Dopuszczalność – Prawo do obrony – Odpowiedzialność pozaumowna
Parlament Europejski – Członkowie – Środki dyscyplinarne – Sankcje – Decyzja przewodniczącego Parlamentu – Zażalenie – Fakultatywny charakter – Wniesienie sprawy do sądu Unii – Dopuszczalność – Początek biegu terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności – Nierozerwalny charakter decyzji stwierdzającej zaistnienie mobbingu i decyzji nakładającej sankcję
(art. 263 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; regulamin Parlamentu Europejskiego, art. 167)
(zob. pkt 43–47, 49–52, 77)
Skargi urzędników – Uprzednie zażalenie w drodze administracyjnej – Zgodność między zażaleniem a skargą – Brak zastosowania do sporu między posłem a Parlamentem Europejskim w ramach skargi o stwierdzenie nieważności
(art. 263, 270 TFUE; regulamin pracowniczy urzędników, art. 90, 91)
(zob. pkt 84–90)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Zastosowanie do każdego postępowania wszczętego przeciwko danej osobie i mogącego doprowadzić do wydania niekorzystnego dla niej aktu – Zasada, którą należy respektować nawet wobec braku jakichkolwiek przepisów regulujących dane postępowanie – Zakres – Postępowanie w sprawie ustalenia, czy członek Parlamentu Europejskiego dopuścił się zachowań stanowiących przejaw mobbingu – Obligatoryjne przekazanie osobie oskarżonej o mobbing wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach prowadzonego przeciwko niej postępowania – Naruszenie zasady poszanowania prawa do obrony – Konsekwencje
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41 ust. 2)
(zob. pkt 91–105, 107–110, 112, 114–120, 122–125, 127, 132–134)
Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Rzeczywista i pewna szkoda spowodowana bezprawnym działaniem – Stwierdzenie nieważności niezgodnego z prawem zaskarżonego aktu – Stosowne zadośćuczynienie za krzywdę
(art. 340 akapit drugi TFUE)
(zob. pkt 143, 144)
Streszczenie
Skarżąca była w latach 2014–2019 posłanką do Parlamentu Europejskiego. W listopadzie 2017 r. jej dwóch akredytowanych asystentów parlamentarnych złożyło wniosek o udzielenie wsparcia (
1
), powołując się na trudną sytuację w pracy, a następnie skargę na mobbing do komitetu doradczego Parlamentu zajmującego się tą problematyką (
2
).
Dwoma odrębnymi pismami z dnia 2 października 2018 r. przewodniczący Parlamentu, po zapoznaniu się z opinią komitetu doradczego i uwagami skarżącej wydał, po pierwsze, decyzję stwierdzającą zaistnienie mobbingu wobec dwóch skarżących asystentów, oraz po drugie, decyzję nakładającą na skarżącą sankcję za jej działania wobec tych dwóch skarżących asystentów w postaci utraty prawa do otrzymywania dziennej diety na utrzymanie przez okres 12 dni.
W dniu 16 października 2018 r. skarżąca wniosła do prezydium Parlamentu odwołanie wewnętrzne (
3
) od decyzji przewodniczącego Parlamentu nakładającej sankcję. Decyzją z dnia 12 listopada 2018 r., ogłoszoną w dniu 14 listopada tego samego roku na posiedzeniu plenarnym Parlamentu i doręczoną skarżącej w tym samym dniu, prezydium Parlamentu utrzymało w mocy decyzję przewodniczącego Parlamentu nakładającą sankcję. Pismem z dnia 11 stycznia 2019 r. skarżąca wniosła wobec tego niniejszą skargę o stwierdzenie nieważności decyzji przewodniczącego Parlamentu – zarówno decyzji stwierdzającej zaistnienie mobbingu, jak i decyzji nakładającej sankcję – jak również decyzji prezydium Parlamentu, a także skargę o odszkodowanie.
W swoim wyroku Sąd, orzekając w powiększonym składzie izby, stwierdził nieważność trzech wskazanych decyzji, zaś w pozostałym zakresie oddalił skargę skarżącej, w tym jej żądanie odszkodowawcze. Sąd doprecyzował w ten sposób orzecznictwo dotyczące, po pierwsze, relacji między prawem do bycia wysłuchanym a prawem do obrony, oraz po drugie, elementów, które należy wykazać, aby uzyskać stwierdzenie nieważności w następstwie stwierdzenia naruszenia prawa do obrony. Sąd przedstawił też wyjaśnienia dotyczące granic stosowania tzw. zasady zgodności (
4
) między zażaleniem a skargą.
Ocena Sądu
Wypowiadając się w pierwszej kolejności w przedmiocie dopuszczalności żądania stwierdzenia nieważności w zakresie, w jakim dotyczy ono decyzji przewodniczącego Parlamentu nakładającej sankcję, Sąd stwierdził, że wydanie decyzji przez prezydium Parlamentu nie stoi na przeszkodzie możliwości wniesienia przez skarżącą skargi na decyzję przewodniczącego Parlamentu nakładającą sankcję, mimo że owa decyzja była przedmiotem odwołania wewnętrznego wniesionego na podstawie art. 167 regulaminu (
5
). Ponadto w ocenie Sądu skarżąca mogła żądać stwierdzenia nieważności decyzji przewodniczącego Parlamentu nakładającej sankcję najpóźniej w dniu upływu terminu do wniesienia skargi liczonego od dnia doręczenia jej decyzji prezydium Parlamentu. Zdaniem Sądu w rozpatrywanym wypadku nie można uznać, że żądanie zostało zgłoszone po terminie, w związku z czym jest ono dopuszczalne.
Odnosząc się w drugiej kolejności do dopuszczalności żądania stwierdzenia nieważności w zakresie, w jakim dotyczy ono decyzji przewodniczącego Parlamentu stwierdzającej zaistnienie mobbingu Sąd uznał, że prawo do skutecznego środka prawnego i zasada należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości wymagają w sposób kumulatywny, aby sąd Unii równocześnie rozpatrzył kwestię zgodności z prawem decyzji wydanych w ramach jednego i tego samego sporu, czyli, przekładając to na grunt niniejszej sprawy, decyzji stwierdzającej zaistnienie mobbingu i wydanej na jej postawie decyzji nakładającej sankcję za ten czyn. W związku z tym, że decyzja przewodniczącego Parlamentu stwierdzająca zaistnienie mobbingu jest nierozerwalnie związana z decyzją nakładającą sankcję, termin do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności pierwszej z tych decyzji rozpoczął swój bieg, tak jak i tej drugiej, dopiero z chwila doręczenia skarżącej decyzji prezydium Parlamentu wydanej w następstwie złożenia przez nią odwołania wewnętrznego. Również w tym wypadku Sąd uznał, że owo żądanie nie zostało zgłoszone po terminie, w związku z czym również ono jest dopuszczalne.
W kwestii dopuszczalności pierwszego zarzutu dotyczącego naruszenia zasady prawa do obrony Sąd przypomniał na początku, że skarga skarżącej opiera się na art. 263 TFUE, nie zaś na art. 270 TFUE, który dotyczy wszelkich sporów miedzy Unią i jej pracownikami. Tymczasem zasada zgodności została sformułowana w kontekście sporów wnoszonych na podstawie tego ostatniego postanowienia oraz w związku z przewidzianym w regulaminie pracowniczym obowiązkiem wcześniejszego złożenia zażalenia, przy czym do tej pory ani Trybunał, ani Sąd nie rozszerzyły zakresu zastosowania tej zasady na skargi, które zostały wniesione na podstawie art. 263 TFUE i zostały poprzedzone postępowaniem administracyjnym. Sąd uznał wobec tego, że zasada zgodności nie ma zastosowania do sporu takiego jak spór wniesiony do niego przez skarżącą i że w konsekwencji zarzutu pierwszego nie można uznać za niedopuszczalny ze względu na niepowołanie się przez skarżącą przed prezydium Parlamentu na naruszenie zasady poszanowania prawa do obrony w ramach odwołania wewnętrznego.
Odnosząc się do zasadności zarzutu pierwszego, Sąd przypomniał, że prawo do obrony, które obejmuje prawo do bycia wysłuchanym i prawo do dostępu do akt sprawy, jest częścią praw podstawowych stanowiących integralną część porządku prawnego Unii i wymienionych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. W związku z tym, jak podkreślił Sąd, ogólna zasada poszanowania prawa do obrony znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ postępowanie wszczęte wobec skarżącej może zakończyć się, i zakończyło się, nałożeniem na członka Parlamentu Europejskiego sankcji za mobbing. W postępowaniu mającym na celu ustalenie, czy doszło do mobbingu, zasada ta wymaga – z zastrzeżeniem ewentualnych wymogów dotyczących poufności – przekazania osobie, której się stawia zarzuty, przed wydaniem niekorzystnej dla niej decyzji, wszystkich zawartych w aktach sprawy dokumentów dotyczących tego mobbingu, zarówno przemawiających na jej korzyść, jak i na niekorzyść, oraz wysłuchania jej w ich przedmiocie. Jak zauważył Sąd, chociaż w trakcie postępowania w niniejszej sprawie, które zakończyło się stwierdzeniem zaistnienia mobbingu i nałożeniem sankcji, skarżąca została poinformowana o treści skarg obu akredytowanych asystentów parlamentarnych, to nie miała ona dostępu ani do oświadczeń, które złożyli oni przed komitetem doradczym, ani do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności wiadomości elektronicznych i tekstowych, mimo że informacje te zostały uwzględnione w celu stwierdzenia zaistnienia mobbingu i nałożenia sankcji na skarżącą. W konsekwencji Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia ogólnej zasady poszanowania prawa skarżącej do obrony.
Odnosząc się do konsekwencji naruszenia tej zasady, Sąd przypomniał, że naruszenie prawa do obrony uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w wyniku postępowania jedynie wówczas, gdyby w braku tej nieprawidłowości postępowanie mogło się zakończyć innym rozstrzygnięciem (
6
). Wymóg ten jest spełniony, gdy wskutek braku dostępu do dokumentów, które należało jej przekazać na podstawie przynależnego jej prawa do obrony, skarżąca nie mogła skutecznie przedstawić swoich uwag, co pozbawiło ją możliwości, nawet ograniczonej, lepszego przygotowania swojej obrony. W takim wypadku nieprzekazanie akt sprawy, na których oparła się administracja, nieuchronnie bowiem wpływa, ze względu na ochronę wynikającą z prawa do obrony, na zgodność z prawem aktów wydanych w ramach postępowania mogącego zakończyć się dla skarżącej niekorzystnie. Sąd stanął wobec tego na stanowisku, że ze względu na brak pełnego dostępu do treści akt sprawy skarżąca została pozbawiona w niniejszej sprawie szansy na lepsze przygotowanie swojej obrony oraz że owa nieprawidłowość w nieunikniony sposób wpłynęła na treść decyzji stwierdzającej zaistnienie mobbingu i decyzji nakładającej sankcję.
W konsekwencji Sąd uznał, że wskutek naruszenia ogólnej zasady poszanowania prawa do obrony należy stwierdzić nieważność trzech rozpatrywanych decyzji.
(
1
)	Na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem”).
(
2
)	Komitet doradczy rozpatrujący skargi dotyczące nękania psychicznego lub molestowania seksualnego z udziałem posłów do Parlamentu Europejskiego został ustanowiony na mocy art. 1 ust. 1 stosownych przepisów wewnętrznych Parlamentu z dnia 14 kwietnia 2014 r., zmienionych w dniu 6 lipca 2015 r.
(
3
)	Na podstawie art. 167 regulaminu Parlamentu Europejskiego.
(
4
)	Wspomniana zasada wymaga, pod rygorem niedopuszczalności, aby zarzuty lub zastrzeżenia sformułowane przed sądem Unii zostały wcześniej podniesione w ramach postępowania poprzedzającego wniesienie skargi lub by takie zarzuty lub zastrzeżenia ściśle łączyły się z krytycznymi uwagami sformułowanymi w tym samym kontekście.
(
5
)	Wyroki: z dnia 21 lutego 2018 r., LL/Parlament (C‑326/16 P, EU:C:2018:83, pkt 34–37); z dnia 19 września 2018 r., Selimovic/Parlament (T‑61/17, niepublikowany, EU:T:2018:565, pkt 45).
(
6
)	Wyroki: z dnia 4 kwietnia 2019 r., OZ/EBI (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, pkt 76–78); z dnia 25 czerwca 2020 r., HF/Parlament (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, pkt 73).