62022CJ0328
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έβδομο τμήμα)
της 30ής Νοεμβρίου 2023 (
*1
)
«Παράβαση κράτους μέλους – Άρθρο 258 ΣΛΕΕ – Οδηγία 91/271/ΕΟΚ – Συλλογή και επεξεργασία αστικών λυμάτων – Άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 3, άρθρα 5 και 15 – Παράρτημα I, σημεία B και Δ – Δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία των αστικών λυμάτων που προέρχονται από οικισμούς ορισμένου μεγέθους – Αυστηρότερη επεξεργασία των λυμάτων που απορρίπτονται σε ευαίσθητες περιοχές– Παρακολούθηση των απορρίψεων από σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων»
Στην υπόθεση C‑328/22,
με αντικείμενο προσφυγή του άρθρου 258 ΣΛΕΕ λόγω παραβάσεως, η οποία ασκήθηκε στις 16 Μαΐου 2022,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις B. Rous Demiri και E. Sanfrutos Cano,
προσφεύγουσα,
κατά
Δημοκρατίας της Σλοβενίας, εκπροσωπούμενης από την A. Dežman Mušič,
καθής,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έβδομο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, J. Passer (εισηγητή) και M. L. Arastey Sahún, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: M. Longar, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 5ης Ιουλίου 2023,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με την προσφυγή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Δημοκρατία της Σλοβενίας, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει:
–
ότι τα αστικά λύματα που απορρίπτονται στα αποχετευτικά δίκτυα υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία για τους οικισμούς του Kočevje, του Trbovlje, του Tržič και της Λιουμπλιάνας,
–
ότι τα αστικά λύματα που απορρίπτονται στα αποχετευτικά δίκτυα υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους σε ευαίσθητες περιοχές, σε αυστηρότερη επεξεργασία για τους οικισμούς του Kočevje, του Trbovlje και του Tržič, και
–
ότι υφίσταται κατάλληλη παρακολούθηση των απορρίψεων από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων για τους οικισμούς της Λιουμπλιάνας και του Ptuj,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4, 5 και 15, καθώς και από το παράρτημα I, σημεία B και Δ, της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (ΕΕ 1991, L 135, σ. 40), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1137/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008 (ΕΕ 2008, L 311, σ. 1) (στο εξής: οδηγία 91/271).
Το νομικό πλαίσιο
Η οδηγία 91/271
2
Το άρθρο 1 της οδηγίας 91/271 προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία αφορά τη συλλογή, την επεξεργασία και την απόρριψη αστικών λυμάτων και την επεξεργασία και την απόρριψη λυμάτων από ορισμένους βιομηχανικούς τομείς.
Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η προστασία του περιβάλλοντος από τις αρνητικές επιπτώσεις της απόρριψης αυτών των λυμάτων.»
3
Το άρθρο 2 της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
1.
“Αστικά λύματα”: τα οικιακά λύματα ή το μείγμα οικιακών με βιομηχανικά λύματα ή/και όμβρια ύδατα.
2.
“Οικιακά λύματα”: τα λύματα από περιοχές κατοικίας και υπηρεσιών που προέρχονται κυρίως από τον ανθρώπινο μεταβολισμό και τις εμπορικές δραστηριότητες.
3.
“Βιομηχανικά λύματα”: οποιαδήποτε λύματα που απορρίπτονται από κτίρια και χώρους που χρησιμοποιούνται για οποιαδήποτε εμπορική ή βιομηχανική δραστηριότητα, και τα οποία δεν είναι οικιακά λύματα ή όμβρια ύδατα.
4.
“Οικισμοί”: οι περιοχές στις οποίες ο πληθυσμός ή/και οι οικονομικές δραστηριότητες είναι επαρκώς συγκεντρωμένα ώστε τα αστικά λύματα να μπορούν να συλλέγονται και να διοχετεύονται σε σταθμό επεξεργασίας αστικών λυμάτων ή σε τελικό σημείο απόρριψης.
5.
“Δίκτυο αποχέτευσης”: το σύστημα αγωγών που συλλέγει και διοχετεύει τα αστικά λύματα.
6.
“1 ι.π. (μονάδα ισοδύναμου πληθυσμού)”: το αποικοδομήσιμο οργανικό φορτίο που παρουσιάζει βιομηχανικές ανάγκες σε οξυγόνο πέντε ημερών (BOD 5) ίσες προς 60 g/ημέρα.
7.
“Πρωτοβάθμια επεξεργασία”: η επεξεργασία των αστικών λυμάτων με φυσική ή/και χημική μέθοδο που περιλαμβάνει την καθίζηση των αιωρούμενων στερεών, ή με άλλες μεθόδους με τις οποίες το BOD 5 των εισερχομένων λυμάτων μειώνεται τουλάχιστον κατά 20 % πριν από την απόρριψη και το συνολικό φορτίο των αιωρούμενων στερεών στα εισερχόμενα λύματα μειώνεται κατά 50 % τουλάχιστον.
8.
“Δευτεροβάθμια επεξεργασία”: η επεξεργασία των αστικών λυμάτων με μέθοδο που, κατά κανόνα, περιλαμβάνει βιολογική επεξεργασία με δευτεροβάθμια καθίζηση, ή με άλλες μεθόδους διά των οποίων τηρούνται οι απαιτήσεις που καθορίζονται στον πίνακα 1 του παραρτήματος I.
[…]»
4
Το άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε όλοι οι οικισμοί να διαθέτουν δίκτυα αποχέτευσης αστικών λυμάτων:
–
έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000 το αργότερο, για τους οικισμούς με ισοδύναμο πληθυσμό (ι.π.) άνω των 15000
και
–
έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005 το αργότερο, για τους οικισμούς με ι.π. μεταξύ 2000 και 15000.
Για τα αστικά λύματα των οποίων η απόρριψη πραγματοποιείται σε ύδατα υποδοχής που θεωρούνται “ευαίσθητες ζώνες”, σύμφωνα με το άρθρο 5, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να υπάρχουν δίκτυα αποχέτευσης το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1998 για τους οικισμούς με ι.π. άνω των 10000.
Στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εγκατάσταση αυτών των δικτύων δεν δικαιολογείται, είτε λόγω του ότι δεν ωφελεί το περιβάλλον, είτε λόγω υπερβολικού κόστους, χρησιμοποιούνται μεμονωμένα συστήματα ή άλλα κατάλληλα συστήματα που επιτυγχάνουν το ίδιο επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος.
2.   Τα περιγραφόμενα στην παράγραφο 1 αποχετευτικά δίκτυα πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο Α. […]»
5
Το άρθρο 4 της ίδιας οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα να υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία, ως εξής:
–
το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2000, για όλες τις απορρίψεις λυμάτων από οικισμούς με ι.π. άνω των 15000,
–
το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005, για όλες τις απορρίψεις λυμάτων από οικισμούς με ι.π. μεταξύ 10000 και 15000,
–
το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005, για τα λύματα που αποβάλλονται σε γλυκά ύδατα και σε εκβολές ποταμών, από οικισμούς με ι.π. μεταξύ 2000 και 10000.
2.   Τα αστικά λύματα που απορρίπτονται σε ύδατα ορεινών περιοχών (υψομέτρου άνω των 1500 μέτρων), όπου, λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών, η βιολογική επεξεργασία είναι δυσεφάρμοστη, μπορούν να υποβάλλονται σε λιγότερη αυστηρή επεξεργασία από εκείνη που ορίζεται στην παράγραφο 1, εφόσον λεπτομερείς μελέτες αποδεικνύουν ότι οι εν λόγω απορρίψεις δεν επηρεάζουν δυσμενώς το περιβάλλον.
3.   Οι απορρίψεις από τους περιγραφόμενους στις παραγράφους 1 και 2 σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο Β. […]
4.   Το φορτίο που εκφράζεται με ι.π. υπολογίζεται με βάση το μέγιστο μέσο εβδομαδιαίο φόρο που εισέρχεται στο σταθμό επεξεργασίας στη διάρκεια του έτους, εξαιρουμένων των ασυνήθων καταστάσεων, όπως οι περιπτώσεις καταρρακτώδους βροχής.»
6
Το άρθρο 5 της οδηγίας 91/271 προβλέπει τα εξής:
«1.   Για τους σκοπούς της παραγράφου 2, τα κράτη μέλη προσδιορίζουν, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1993, τις ευαίσθητες περιοχές σύμφωνα με τα κριτήρια που καθορίζονται στο παράρτημα II.
2.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, πριν από την απόρριψή τους σε ευαίσθητες περιοχές, τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα, να υποβάλλονται, το αργότερο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1998, σε επεξεργασία αυστηρότερη από εκείνη που περιγράφεται στο άρθρο 4, για όλες τις απορρίψεις από οικισμούς με ι.π. άνω των 10000.
3.   Οι απορρίψεις από τους περιγραφόμενους στην παράγραφο 2 σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο Β. […]
4.   Εναλλακτικά, οι απαιτήσεις των παραγράφων 2 και 3 για μεμονωμένες εγκαταστάσεις δεν χρειάζεται να εφαρμόζονται σε ευαίσθητες περιοχές, όταν μπορεί να αποδειχθεί ότι το ελάχιστο ποσοστό μείωσης του συνολικού φορτίου από όλους τους σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων στην περιοχή αυτή είναι τουλάχιστον 75 % για τον ολικό φώσφορο και τουλάχιστον 75 % για το ολικό άζωτο.
5.   Οι απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων που βρίσκονται στις οικείες λεκάνες υδροσυλλογής ευαίσθητων περιοχών και συμβάλλουν στη ρύπανση των περιοχών αυτών, υπόκεινται στις παραγράφους 2, 3 και 4.
Το άρθρο 9 εφαρμόζεται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι λεκάνες υδροσυλλογής που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο βρίσκονται, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, σε άλλο κράτος μέλος.
6.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο κατάλογος των ευαίσθητων περιοχών να επανεξετάζεται ανά τετραετία τουλάχιστον.
7.   Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι περιοχές που προσδιορίζονται ως ευαίσθητες μετά την προβλεπόμενη στην παράγραφο 6 επανεξέταση να ικανοποιούν τις ως άνω απαιτήσεις εντός επτά ετών.
8.   Εάν ένα κράτος μέλος εφαρμόζει σ’ ολόκληρο το έδαφός του την προβλεπόμενη στις παραγράφους 2, 3 και 4 επεξεργασία, τότε δεν είναι υποχρεωμένο να προσδιορίζει ευαίσθητες περιοχές για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας.»
7
Το άρθρο 15 της οδηγίας αυτής προβλέπει τα εξής:
«1.   Οι αρμόδιες αρχές ή τα κατάλληλα όργανα παρακολουθούν:
–
τις απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων, για να εξακριβώνουν τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις του παραρτήματος I σημείο Β, σύμφωνα με τις διαδικασίες ελέγχου που ορίζονται στο παράρτημα I σημείο Δ,
–
την ποσότητα και τη σύνθεση της λυματολάσπης που διατίθεται σε επιφανειακά ύδατα.
2.   Οι αρμόδιες αρχές ή τα κατάλληλα όργανα παρακολουθούν τα ύδατα που δέχονται απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων και απ’ ευθείας απορρίψεις, σύμφωνα με το άρθρο 13, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να αναμένεται ότι θα θιγεί σημαντικά το περιβάλλον από τις απορρίψεις αυτές.
[…]»
8
Το παράρτημα I της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Απαιτήσεις για τα αστικά λύματα», περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το σημείο A, το οποίο καθορίζει τις απαιτήσεις σχετικά με τα αποχετευτικά δίκτυα, το σημείο B, το οποίο καθορίζει τις απαιτήσεις που πρέπει να πληρούν οι απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων, καθώς και το σημείο Δ, το οποίο καθορίζει τις διαδικασίες ελέγχου των απορρίψεων των λυμάτων.
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
9
Η Επιτροπή, αφού διαπίστωσε ότι η Δημοκρατία της Σλοβενίας, παραλείποντας να μεριμνήσει ώστε διάφοροι οικισμοί της, συμπεριλαμβανομένων των οικισμών του Tržič, της Λιουμπλιάνας, του Kočevje, του Trbovlje και του Ptuj, να διαθέτουν κατάλληλα δίκτυα αποχετεύσεως αστικών λυμάτων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 3 έως 5, 10 και 15, καθώς και από το παράρτημα I της οδηγίας 91/271, αποφάσισε να απευθύνει στο κράτος μέλος αυτό προειδοποιητική επιστολή στις 16 Φεβρουαρίου 2017, στην οποία οι σλοβενικές αρχές απάντησαν με έγγραφο της 15ης Ιουνίου 2017.
10
Το 2017 πραγματοποιήθηκαν πλείονες συναντήσεις μεταξύ των σλοβενικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής, καθώς και συνάντηση «εφ’ όλης της ύλης» στις 23 Φεβρουαρίου 2018. Οι σλοβενικές αρχές απέστειλαν επίσης στην Επιτροπή ενδιάμεσες εκθέσεις προόδου σχετικά με τους επίμαχους οικισμούς στις 29 Σεπτεμβρίου 2017, στις 27 Φεβρουαρίου 2018 και στις 23 Ιουλίου 2018.
11
Η Επιτροπή, κατόπιν εξετάσεως των απαντήσεων που περιλαμβάνονταν στις εκθέσεις αυτές και λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πληροφορίες που παρέσχαν οι σλοβενικές αρχές, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Δημοκρατία της Σλοβενίας, παρά τις προσπάθειες που είχε καταβάλει, εξακολουθούσε να παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπείχε από την οδηγία 91/271, και της απηύθυνε, με έγγραφο της 8ης Μαρτίου 2019, αιτιολογημένη γνώμη σύμφωνα με το άρθρο 258 ΣΛΕΕ.
12
Με την εν λόγω αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή, αφενός, διαπίστωσε ότι η Δημοκρατία της Σλοβενίας, παραλείποντας να διασφαλίσει, μεταξύ άλλων, ότι οι οικισμοί του Tržič, της Λιουμπλιάνας, του Kočevje, του Trbovlje και του Ptuj διαθέτουν κατάλληλα δίκτυα αποχετεύσεως αστικών λυμάτων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 3 έως 5, 10 και 15 της οδηγίας 91/271, καθώς και από το παράρτημα I, σημεία A, B και Δ της εν λόγω οδηγίας και, αφετέρου, διέταξε το εν λόγω κράτος μέλος να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη γνώμη εντός προθεσμίας δύο μηνών από την παραλαβή της, ήτοι το αργότερο στις 8 Μαΐου 2019.
13
Η Δημοκρατία της Σλοβενίας απάντησε στην αιτιολογημένη αυτή γνώμη με έγγραφο της 25ης Απριλίου 2019, το οποίο ακολούθησαν περαιτέρω επιστολές της 2ας Σεπτεμβρίου και της 30ής Δεκεμβρίου 2019, καθώς και της 6ης Μαρτίου, της 12ης Αυγούστου και της 15ης Δεκεμβρίου 2020.
14
Μολονότι θα μπορούσε να είχε διαπιστώσει, υπό το πρίσμα της απαντήσεως των σλοβενικών αρχών στην αιτιολογημένη γνώμη και των πληροφοριών που παρασχέθηκαν μετά την «εφ’ όλης της ύλης» συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στη Λιουμπλιάνα στις 21 Ιανουαρίου 2020, ότι όλοι οι οικισμοί τους οποίους αφορούσε η ως άνω γνώμη πληρούσαν πλέον τις απαιτήσεις του άρθρου 3 της οδηγίας 91/271, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν είχε ακόμη συμμορφωθεί πλήρως προς τις υποχρεώσεις που υπείχε από την εν λόγω οδηγία.
15
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή.
Επί της προσφυγής
Επί του παραδεκτού
Επιχειρήματα των διαδίκων
16
Η Δημοκρατία της Σλοβενίας υποστηρίζει, όσον αφορά, αφενός, την αιτίαση περί παραβάσεως του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271 ως προς τους οικισμούς του Kočevje, του Trbovlje και του Tržič και, αφετέρου, την αιτίαση περί παραβάσεως του άρθρου 15 της οδηγίας αυτής ως προς τον οικισμό Ptuj, ότι δεν είχε τη δυνατότητα να προβάλει τους επί της ουσίας ισχυρισμούς της σε σχέση με τις συγκεκριμένες αιτιάσεις στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, όπερ θίγει τα δικαιώματά της άμυνας.
17
Η Επιτροπή αντικρούει το εν λόγω επιχείρημα. Η διαφορετική διατύπωση του διατακτικού της αιτιολογημένης γνώμης και των αιτημάτων του εισαγωγικού δικογράφου ουδόλως μετέβαλε, κατά το εν λόγω θεσμικό όργανο, το αντικείμενο της διαφοράς. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι ανέκαθεν έκανε λόγο για παράβαση εκ μέρους της Δημοκρατίας της Σλοβενίας της ίδιας διατάξεως, για τους ίδιους οικισμούς και για το ίδιο χρονικό διάστημα. Το γεγονός ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε αρχικώς στην αρχή της ιεραρχίας, κατά την οποία η διαπίστωση ότι δεν τηρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 3 της οδηγίας 91/271, και κατά μείζονα λόγο ότι δεν πληρούται η υποχρέωση που προβλέπει το άρθρο 4 της οδηγίας αυτής, δεν μπορεί να συνεπάγεται ότι, άπαξ η Δημοκρατία της Σλοβενίας τηρήσει την υποχρέωση συλλογής που προβλέπει το προαναφερθέν άρθρο 3, το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν μπορεί πλέον να προσάψει στο εν λόγω κράτος μέλος ότι παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4 της οδηγίας 91/271. Κατά την Επιτροπή, ωσαύτως δεν προσβλήθηκαν τα δικαιώματα άμυνας της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, δεδομένου ότι το εν λόγω κράτος μέλος πληροφορήθηκε εξαρχής ότι η Επιτροπή επικαλούνταν παράβαση του άρθρου 4 για τους επίμαχους οικισμούς.
18
Ομοίως, στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, η Επιτροπή επέστησε, μεταξύ άλλων, την προσοχή της Δημοκρατίας της Σλοβενίας σε παράβαση σχετική με τον οικισμό του Ptuj λόγω μη τηρήσεως των απαιτήσεων των άρθρων 3, 4 και 15, καθώς και του παραρτήματος I, σημεία B και Δ, της οδηγίας 91/271.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
19
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, σκοπός της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας είναι να δοθεί στο οικείο κράτος μέλος η δυνατότητα, αφενός, να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης και, αφετέρου, να προβάλει λυσιτελώς τους αμυντικούς ισχυρισμούς του προς αντίκρουση των αιτιάσεων που διατυπώνει η Επιτροπή. Το νομότυπο της διαδικασίας αυτής συνιστά ουσιώδη εγγύηση την οποία η Συνθήκη ΛΕΕ παρέχει όχι μόνο για την προστασία των δικαιωμάτων του εν λόγω κράτους μέλους, αλλά και για να διασφαλιστεί ότι η δίκη που ενδεχομένως θα κινηθεί θα έχει ως αντικείμενο μια σαφώς καθορισμένη διαφορά [απόφαση της 2ας Απριλίου 2020, Επιτροπή κατά Πολωνίας, Ουγγαρίας και Τσεχικής Δημοκρατίας (Προσωρινός μηχανισμός μετεγκατάστασης αιτούντων διεθνή προστασία), C‑715/17, C‑718/17 και C‑719/17, EU:C:2020:257, σκέψη 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
20
Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι το αντικείμενο προσφυγής ασκούμενης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 258 ΕΚ οριοθετείται από τη διαδικασία που διεξάγεται πριν από την άσκηση της προσφυγής. Επομένως, η προσφυγή πρέπει να στηρίζεται στους ίδιους λόγους και ισχυρισμούς με την αιτιολογημένη γνώμη (απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, C‑458/08, EU:C:2010:692, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
21
Εντούτοις, η απαίτηση αυτή δεν μπορεί να φθάνει μέχρι το σημείο να επιβάλλεται σε κάθε περίπτωση απόλυτη σύμπτωση μεταξύ της διατυπώσεως των αιτιάσεων στο διατακτικό της αιτιολογημένης γνώμης και των αιτημάτων της προσφυγής, εφόσον το αντικείμενο της διαφοράς, όπως προσδιορίστηκε με την αιτιολογημένη γνώμη, δεν έχει διευρυνθεί ή μεταβληθεί (απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, C‑458/08, EU:C:2010:692, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22
Εν προκειμένω, η Επιτροπή προσάπτει στη Δημοκρατία της Σλοβενίας, στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής, παραβάσεις των διατάξεων της οδηγίας 91/271 που ήδη μνημονεύθηκαν, όσον αφορά τους επίμαχους οικισμούς, τόσο στην προειδοποιητική επιστολή όσο και την αιτιολογημένη γνώμη.
23
Εντούτοις, διαπιστώνεται ότι, κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, η Επιτροπή συνήγαγε την προβαλλόμενη παράβαση του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271, όσον αφορά τους οικισμούς του Kočevje, του Trbovlje και του Tržič, μόνον από την προβαλλόμενη παράβαση του άρθρου 3 της οδηγίας και παρέπεμψε, στο πλαίσιο αυτό, μόνο στη νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία, όταν διαπιστώνεται ότι οι επίμαχοι οικισμοί δεν διαθέτουν δίκτυα για τη συλλογή του συνόλου των αστικών λυμάτων που απορρίπτονται από αυτούς, κατά μείζονα λόγο δεν πληρούται η υποχρέωση υποβολής του συνόλου των απορρίψεων σε δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία (πρβλ. απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2007, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑440/06, EU:C:2007:642, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
24
Η Επιτροπή προέβαλε το πρώτον με το δικόγραφο της προσφυγής της αυτοτελή ισχυρισμό σχετικό με την προβαλλόμενη παράβαση, εκ μέρους της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271, κατά τον οποίο, από τη σύγκριση των στοιχείων που αφορούν, αφενός, το συνολικό βάρος των οικείων οικισμών και, αφετέρου, το μέγιστο επεξεργασμένο φορτίο, όπως κοινοποιήθηκαν από τις σλοβενικές αρχές, προκύπτει ότι το σύνολο των απορρίψεων αστικών λυμάτων των επίμαχων οικισμών δεν υποβλήθηκε σε δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία.
25
Βεβαίως, κατά το μέρος που, στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, η Επιτροπή εκτίμησε ότι, όσον αφορά τους επίμαχους οικισμούς, η Δημοκρατία της Σλοβενίας παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 3 της οδηγίας 91/271, βασίμως μπορούσε συνεπώς, κατά το στάδιο αυτό της διαδικασίας και σύμφωνα με τη νομολογία που μνημονεύθηκε στη σκέψη 23 της παρούσας αποφάσεως, να προβάλει και παράβαση του άρθρου 4 της εν λόγω οδηγίας.
26
Αληθεύει, επίσης, ότι το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος τηρεί τις απαιτήσεις του άρθρου 3 της οδηγίας 91/271 σχετικά με τη δημιουργία δικτύων αποχετεύσεως των αστικών λυμάτων στους οικισμούς δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ότι ισχύει το ίδιο όσον αφορά τις απαιτήσεις που απορρέουν από το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας. Πράγματι, δυνάμει του τελευταίου αυτού άρθρου, τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα πρέπει, πριν από την απόρριψή τους, να υποβάλλονται σε δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία, οι απορρίψεις δε αυτές πρέπει να πληρούν τις σχετικές απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας. Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, αφενός, οι απαιτήσεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 δεν τηρούνται όσον αφορά τους οικισμούς που πάσχουν από ανεπαρκή δυναμικότητα των εγκαταστάσεων δευτεροβάθμιας επεξεργασίας ή ισοδύναμης επεξεργασίας των αστικών λυμάτων και, αφετέρου, εφόσον οι απορρίψεις λυμάτων που δεν υποβλήθηκαν σε καμία επεξεργασία δεν πληρούν τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας αυτής, η επεξεργασία των αστικών λυμάτων από εγκαταστάσεις με ανεπαρκή δυναμικότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνάδει προς το άρθρο 4, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας [πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Δίκτυο συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων), C‑427/17, EU:C:2019:269, σκέψεις 152 και 154].
27
Εντούτοις, γεγονός παραμένει ότι, στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν ήταν σε θέση να προβάλει λυσιτελώς τους αμυντικούς της ισχυρισμούς κατά της μνημονευθείσας στη σκέψη 24 της παρούσας αποφάσεως επιχειρηματολογίας της Επιτροπής, δεδομένου ότι η επιχειρηματολογία αυτή διατυπώθηκε το πρώτον από την Επιτροπή στο εισαγωγικό δικόγραφο και στηρίχθηκε σε νομική και πραγματική βάση εντελώς διαφορετική από εκείνη την οποία είχε προβάλει το εν λόγω θεσμικό όργανο στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας και η οποία υπομνήσθηκε στη σκέψη 23 της παρούσας αποφάσεως.
28
Επιπλέον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή στο υπόμνημά της απαντήσεως, θα αρκούσε, προκειμένου να γίνουν σεβαστά τα δικαιώματα άμυνας της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, να απευθυνθεί στο εν λόγω κράτος μέλος συμπληρωματική αιτιολογημένη γνώμη, χωρίς να είναι αναγκαία η εκ νέου κίνηση νέας διαδικασίας λόγω παραβάσεως.
29
Όσον αφορά την προβαλλόμενη παράβαση του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271 αναφορικά με τον οικισμό του Ptuj, επισημαίνεται ότι η αιτιολογημένη γνώμη που απευθύνθηκε στη Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν περιείχε, συναφώς, καμία ειδική επιχειρηματολογία.
30
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτα τα αιτήματα της Επιτροπής περί διαπιστώσεως παραβάσεως, εκ μέρους της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271, όσον αφορά τους οικισμούς του Kočevje, του Trbovlje και του Tržič, καθώς και του άρθρου 15 της οδηγίας, όσον αφορά τον οικισμό του Ptuj.
31
Τέλος, κατά το μέρος που στο δικόγραφο της προσφυγής της η Επιτροπή περιορίζεται στο να υποστηρίξει, όσον αφορά τους οικισμούς του Kočevje, του Trbovlje και του Tržič, ότι παράβαση του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271 συνεπάγεται παράβαση και του άρθρου 5 αυτής, πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτα και τα αιτήματα της Επιτροπής περί διαπιστώσεως παραβάσεως της τελευταίας ως άνω διατάξεως.
32
Επαλλήλως, θα μπορούσε να προστεθεί ότι, όσον αφορά τον οικισμό του Ptuj, η Επιτροπή εν πάση περιπτώσει παραδέχθηκε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι οι πληροφορίες που παρέσχε η Δημοκρατία της Σλοβενίας με το παράρτημα του υπομνήματός της ανταπαντήσεως αποδείκνυαν, όσον αφορά τα επίμαχα έτη, συμμόρφωση του εν λόγω οικισμού προς τις επιταγές του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271.
Επί της ουσίας
Επιχειρήματα των διαδίκων
33
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, όσον αφορά τον οικισμό της Λιουμπλιάνας, η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν συμμορφώθηκε προς τις απαιτήσεις των άρθρων 4 και 15 της οδηγίας 91/271.
34
Το εν λόγω θεσμικό όργανο επισημαίνει ότι η Δημοκρατία της Σλοβενίας σημείωσε, στην από 25 Απριλίου 2019 απάντησή της στην αιτιολογημένη γνώμη, ότι επρόκειτο να επέλθουν τροποποιήσεις στα συστήματα επεξεργασίας λυμάτων προκειμένου να διασφαλιστεί η συμφωνία της καταστάσεως του οικισμού της Λιουμπλιάνας προς το άρθρο 4 της οδηγίας 91/271, διευκρίνισε δε ότι τα αστικά λύματα του συγκεκριμένου οικισμού υποβάλλονταν, κατά τον δεδομένο χρόνο, σε επεξεργασία από δύο σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων και ότι μόνον ένας σταθμός, και συγκεκριμένα ο μικρότερος, ήτοι αυτός του Brod, δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 4. Επομένως, η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν αμφισβητεί την παράβαση των απαιτήσεων του άρθρου 4 λόγω ελλείψεως υποδομών. Αντιθέτως, ισχυρίζεται, κατά την Επιτροπή, ότι η μη τήρηση της διατάξεως αυτής θα θεραπευόταν με το κλείσιμο των σταθμών επεξεργασίας του Brod και του Rakova Jelša και με την κατανομή του υπόλοιπου φορτίου στον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Zalog στο πλαίσιο του έργου «Αποχέτευση και επεξεργασία των λυμάτων στα υδροφόρα στρώματα του Ljubljansko polje [λεκανοπεδίου της Λιουμπλιάνας]», το οποίο συγχρηματοδοτείται από το Ταμείο Συνοχής. Στην ίδια απάντηση, η Δημοκρατία της Σλοβενίας ανέφερε, όσον αφορά τον οικισμό της Λιουμπλιάνας και τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod, ότι το στάδιο της κατασκευής του έργου αυτού επρόκειτο να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2020 και ότι η φάση επιχειρησιακής λειτουργίας επρόκειτο να αρχίσει το επόμενο έτος. Εντούτοις, με το από 6 Μαρτίου 2020 έγγραφό του, το εν λόγω κράτος μέλος διευκρίνισε ότι το επίμαχο σχέδιο δεν επρόκειτο να ολοκληρωθεί πριν το τέλος του 2023.
35
Επίσης, κατά την Επιτροπή, δεν πληρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271, δεδομένου ότι από τις πληροφορίες που παρέσχε η Δημοκρατία της Σλοβενίας προκύπτει ότι, όσον αφορά τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod, ο οποίος επεξεργάζεται τα αστικά λύματα του οικισμού της Λιουμπλιάνας, τέσσερα δείγματα (επί συνόλου δώδεκα) παρουσίασαν τιμές συγκεντρώσεων σε BOD 5 και/ή COD υψηλότερες από τις οριακές τιμές που καθορίζονται στον πίνακα 1 του παραρτήματος I, σημείο Δ, της οδηγίας 91/271. Σε τρία δείγματα σημειώθηκε υπέρβαση των τιμών συγκεντρώσεων σε BOD 5 κατά ποσοστό άνω του 100 % και σε ένα δείγμα σημειώθηκε υπέρβαση της τιμής συγκεντρώσεως σε COD κατά ποσοστό άνω του 100 %. Ο αριθμός των δειγμάτων που δεν πληρούν τις απαιτήσεις ομοίως υπερβαίνει τα όρια που θέτει η ως άνω οδηγία.
36
Κατά τη Δημοκρατία της Σλοβενίας, οι δύο αιτιάσεις της Επιτροπής είναι αβάσιμες.
37
Στις απαντήσεις της τόσο στην προειδοποιητική επιστολή όσο και στην αιτιολογημένη γνώμη, η Δημοκρατία της Σλοβενίας ακολούθησε, όπως προβάλλει, τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι εάν οι τιμές που προκύπτουν από τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων υπερβαίνουν τα όρια που θέτει η οδηγία 91/271, υπάρχει παράβαση του άρθρου 4 αυτής. Αυτός είναι εξάλλου ο λόγος για τον οποίο η Δημοκρατία της Σλοβενίας παραδέχθηκε την ύπαρξη παραβάσεως του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271 κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία. Εντούτοις, όπως υποστηρίζει το εν λόγω κράτος μέλος, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η υποχρέωση που προβλέπει το άρθρο 4 της οδηγίας 91/271 εκπληρώνεται, αν το οικείο κράτος μέλος είναι σε θέση να υποβάλει δείγμα το οποίο να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας. Όσον αφορά, δε, τον σταθμό επεξεργασίας των αστικών λυμάτων του Brod, ο οποίος διαθέτει τεχνολογία δευτεροβάθμιας επεξεργασίας των υδάτων, από τα αποτελέσματα της παρακολουθήσεως στην οποία υποβλήθηκαν τα υπό εξεργασία από τον σταθμό αυτόν ύδατα, αποτελέσματα τα οποία διαβίβασε η Δημοκρατία της Σλοβενίας με την απάντησή της στην προειδοποιητική επιστολή και στην αιτιολογημένη γνώμη, προκύπτει ότι τα δείγματα που ελήφθησαν στο πλαίσιο αυτό κρίθηκαν επανειλημμένως σύμφωνα προς τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας 91/271. Συγκεκριμένα, η Δημοκρατία της Σλοβενίας προσκόμισε έξι δείγματα που πληρούσαν τις απαιτήσεις όσον αφορά το έτος 2016 και οκτώ όσον αφορά το έτος 2018.
38
Όσον αφορά τον σταθμό επεξεργασίας των αστικών λυμάτων του Brod, για τον οποίο έγινε λόγος στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, η Δημοκρατία της Σλοβενίας υποστηρίζει ότι ο εκσυγχρονισμός του δεν είναι πρόσφορος ή οικονομικώς δικαιολογημένος, διότι ο σταθμός αυτός θα κλείσει στο πλαίσιο της υλοποίησης του έργου «Αποχέτευση και επεξεργασία των λυμάτων στα υδροφόρα στρώματα του Ljubljansko polje», το οποίο χρηματοδοτείται από πόρους του Ταμείου Συνοχής. Στην περίπτωση αυτή, το φορτίο του σταθμού επεξεργασίας λυμάτων του Brod θα εκτραπεί προς το δημόσιο αποχετευτικό δίκτυο το οποίο είναι συνδεδεμένο με τον σταθμό επεξεργασίας αστικών λυμάτων του Zalog.
39
Η Δημοκρατία της Σλοβενίας υπογραμμίζει στο πλαίσιο αυτό ότι το τμήμα του οικισμού της Λιουμπλιάνας που είναι συνδεδεμένο με τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod δεν προκαλεί ανεξέλεγκτες απορρίψεις μη επεξεργασμένων λυμάτων στο περιβάλλον. Οι μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν στον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod αποδεικνύουν ότι το μεγαλύτερο μέρος των λυμάτων υφίσταται επεξεργασία, δεδομένου ότι μόνον τέσσερα δείγματα δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις το 2018 και μόνο δύο το 2016.
40
Για τους ίδιους λόγους, η υποχρέωση της Δημοκρατίας της Σλοβενίας να διασφαλίζει ότι οι απορρίψεις τηρούν τα ποιοτικά πρότυπα του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271 και του παραρτήματος I, σημείο Δ, της οδηγίας αυτής είναι αδύνατον να εκπληρωθεί για το τμήμα του οικισμού της Λιουμπλιάνας που είναι συνδεδεμένο με τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod. Πάντως, μέχρι την τελική υλοποίηση του σχεδίου για το οποίο έγινε λόγος στη σκέψη 38 της παρούσας αποφάσεως, η Δημοκρατία της Σλοβενίας έχει διασφαλίσει ότι τα λύματα μέρους του οικισμού της Λιουμπλιάνας υποβάλλονται σε επεξεργασία στον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod, ο οποίος ελέγχεται τακτικά από τις αρχές επιθεώρησης, δεδομένου ότι προς τον σκοπό αυτόν πραγματοποιούνται δώδεκα μετρήσεις κάθε χρόνο. Στο πλαίσιο των τακτικών αυτών ελέγχων συνελέγησαν τα αποτελέσματα που πληρούσαν τις απαιτήσεις όσον αφορά τα έτη 2016 και 2018 για τα οποία έγινε λόγος στη σκέψη 39 της παρούσας αποφάσεως.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
– Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
41
Υπενθυμίζεται ότι καίτοι, στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει την ύπαρξη της προβαλλόμενης παραβάσεως, προσκομίζοντας στο Δικαστήριο όλα τα αναγκαία στοιχεία για τη διαπίστωσή της, χωρίς να μπορεί να στηριχθεί σε οποιοδήποτε τεκμήριο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, όταν πρόκειται για την εξακρίβωση της ορθής εφαρμογής στην πράξη των εθνικών διατάξεων για την ουσιαστική εφαρμογή οδηγίας, η Επιτροπή, η οποία δεν διαθέτει ιδία εξουσία διενέργειας ελέγχων στον οικείο τομέα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα στοιχεία που παρέχονται από τυχόν καταγγέλλοντες καθώς και από το ίδιο το οικείο κράτος μέλος (απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, C‑526/09, EU:C:2010:734, σκέψη 21 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
42
Εκ των ανωτέρω προκύπτει, ειδικότερα, ότι, οσάκις η Επιτροπή προσκομίζει επαρκή στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι οι εθνικές διατάξεις για τη μεταφορά της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο δεν εφαρμόζονται ορθώς στην πράξη εντός του καθού κράτους μέλους, σε αυτό εναπόκειται να αμφισβητήσει ουσιαστικώς και λεπτομερώς τα σχετικώς προβληθέντα στοιχεία και τις συνέπειες που απορρέουν εξ αυτών (απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, C‑526/09, EU:C:2010:734, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
43
Επίσης, υπενθυμίζεται ότι η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με την κατάσταση του κράτους μέλους ως είχε κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, οι δε εν συνεχεία επελθούσες μεταβολές δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο (απόφαση της 28ης Ιανουαρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, C‑398/14, EU:C:2016:61, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
44
Εν προκειμένω, με την από 8 Μαρτίου 2019 αιτιολογημένη γνώμη τάχθηκε στη Δημοκρατία της Σλοβενίας προθεσμία δύο μηνών από την παραλαβή της προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 4 και 15 της οδηγίας 91/271. Η ταχθείσα για την εν λόγω συμμόρφωση προθεσμία έληξε, επομένως, στις 8 Μαΐου 2019.
– Επί της αιτιάσεως περί παραβάσεως του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271
45
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 προβλέπει ότι όλα τα αστικά λύματα που απορρίπτονται σε αποχετευτικά δίκτυα πρέπει να υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία.
46
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας, αυτή η δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία πρέπει να γίνεται από σταθμούς επεξεργασίας λυμάτων των οποίων οι απορρίψεις πληρούν τις απαιτήσεις του παραρτήματος Ι, σημείο Β, της ίδιας οδηγίας.
47
Ειδικότερα, από το παράρτημα I, σημείο B, παράγραφος 4, της οδηγίας προκύπτει ότι οι απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων πρέπει να πληρούν τις απαιτήσεις του πίνακα 1 της οδηγίας.
48
Σύμφωνα με το παράρτημα ΧΙΙΙ της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λεττονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των Συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2003, L 236, σ. 33), οι υποχρεώσεις αυτές βάρυναν τη Δημοκρατία της Σλοβενίας, όσον αφορά τους οικισμούς με ι.π. άνω των 15000, από 1ης Ιανουαρίου 2011.
49
Συναφώς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, όταν αποδεικνύεται ότι δεν τηρούνται οι προδιαγραφές BOD/COD που προβλέπονται στο παράρτημα I, σημείο B, της οδηγίας 91/271 καθώς και στον πίνακα 1 του ίδιου παραρτήματος, πρέπει να γίνεται δεκτό ότι τα λύματα του επίμαχου οικισμού δεν υποβάλλονται σε κατάλληλη επεξεργασία πριν από την απόρριψή τους, οπότε η αιτίαση περί μη συμμορφώσεως προς το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας 91/271, σε συνδυασμό με το παράρτημα I, σημείο B, της οδηγίας και τον πίνακα 1 του ίδιου παραρτήματος, πρέπει να θεωρείται βάσιμη όσον αφορά έναν τέτοιο οικισμό [πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Δίκτυο συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων), C‑427/17, EU:C:2019:269, σκέψεις 155 και 157].
50
Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι απαιτήσεις του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 91/271 δεν πληρούνται όσον αφορά τους οικισμούς που πάσχουν από ανεπαρκή δυναμικότητα των εγκαταστάσεων δευτεροβάθμιας επεξεργασίας ή ισοδύναμης επεξεργασίας των αστικών λυμάτων. Πράγματι, εφόσον οι απορρίψεις λυμάτων που δεν υποβλήθηκαν σε καμία επεξεργασία δεν πληρούν τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας 91/271, η επεξεργασία των αστικών λυμάτων από εγκαταστάσεις με ανεπαρκή δυναμικότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνάδει προς το άρθρο 4, παράγραφος 3, της οδηγίας [πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Δίκτυο συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων), C‑427/17, EU:C:2019:269, σκέψεις 152 και 154].
51
Στη δε απάντησή της στην αιτιολογημένη γνώμη, η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν αμφισβήτησε τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι ο σταθμός επεξεργασίας λυμάτων του Brod δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271, δεδομένου ότι είχαν επανειλημμένως διαπιστωθεί τιμές συγκέντρωσης BOD 5 άνω του προβλεπόμενου ορίου. Ειδικότερα, η Δημοκρατία της Σλοβενίας παραδέχθηκε ότι από τα αποτελέσματα της παρακολουθήσεως για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 37 της παρούσας αποφάσεως προέκυπτε ότι ο σταθμός επεξεργασίας λυμάτων του Brod «δεν διασφάλιζε πραγματικά την απομάκρυνση των θρεπτικών ουσιών (τριτοβάθμια επεξεργασία)».
52
Ομοίως, στο υπόμνημα αντικρούσεως, σε απάντηση του επιχειρήματος της Επιτροπής που περιλαμβάνεται στο δικόγραφο της προσφυγής της, κατά το οποίο η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν αμφισβήτησε την παράβαση των απαιτήσεων του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271 λόγω ελλείψεως υποδομών, το εν λόγω κράτος μέλος παραδέχεται την ύπαρξη «δυσχερειών που συνδέονται με τον οικισμό της Λιουμπλιάνας», προσθέτοντας ότι οι δυσχέρειες πρόκειται να αρθούν στο πλαίσιο της υλοποιήσεως του σχεδίου «Αποχέτευση και επεξεργασία των λυμάτων στα υδροφόρα στρώματα του Ljubljansko polje».
53
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι στοιχειοθετείται η παράβαση του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271 όσον αφορά τον οικισμό της Λιουμπλιάνας.
54
Η διαπίστωση αυτή δεν αναιρείται από το στοιχείο που προέβαλε η Δημοκρατία της Σλοβενίας στο υπόμνημα αντικρούσεως, ήτοι ότι τα αποτελέσματα της παρακολουθήσεως τα οποία αφορούσαν τα υπό επεξεργασία λύματα από τον σταθμό λυμάτων του Brod και τα οποία το εν λόγω κράτος μέλος μνημόνευσε στην απάντησή του στην προειδοποιητική επιστολή και στην αιτιολογημένη γνώμη «αποδεικνύουν ότι τα δείγματα κρίθηκαν επανειλημμένως κατάλληλα και, ως εκ τούτου, ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας [91/271]».
55
Το Δικαστήριο έχει βεβαίως κρίνει ότι, εφόσον κράτος μέλος είναι σε θέση να υποβάλει δείγμα το οποίο να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας 91/271, πρέπει να θεωρείται ότι έχουν εκπληρωθεί οι υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 4 της οδηγίας αυτής [απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Επιτροπή κατά Σουηδίας (Σταθμοί επεξεργασίας λυμάτων), C‑22/20, EU:C:2021:669, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
56
Ωστόσο, η συγκεκριμένη νομολογία αφορά περιπτώσεις στις οποίες η Επιτροπή δεν αμφισβήτησε ότι το οικείο κράτος μέλος είχε επαρκή ικανότητα επεξεργασίας των αστικών λυμάτων και, ως εκ τούτου, το Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα του θεσμικού αυτού οργάνου ότι, προκειμένου να αποδείξει τη συμφωνία της καταστάσεώς του προς τις απαιτήσεις του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271, το οικείο κράτος μέλος εξακολουθεί να υποχρεούται να διενεργήσει δειγματοληψία επί δωδεκάμηνο (πρβλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 10ης Μαρτίου 2016, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C‑38/15, EU:C:2016:156, σκέψεις 24 και 35 έως 39).
57
Εν προκειμένω, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 52 της παρούσας αποφάσεως, η Δημοκρατία της Σλοβενίας παραδέχεται την ανεπάρκεια των υφιστάμενων ικανοτήτων επεξεργασίας των αστικών λυμάτων στον οικισμό της Λιουμπλιάνας.
58
Πρέπει να προστεθεί ότι, όπως έχει επίσης κρίνει το Δικαστήριο, οι εγκαταστάσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την έννοια των «καλύτερων τεχνικών γνώσεων, που δεν συνεπάγονται υπερβολικό κόστος», κατά το παράρτημα I, σημείο A, της οδηγίας 91/271, δεδομένου, αφενός, ότι το εν λόγω κράτος μέλος έχει αρχίσει εκτεταμένο πρόγραμμα εργασιών αναβαθμίσεως, το οποίο αποδεικνύει ότι τεχνολογικές λύσεις προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα των υπέρμετρων υπερχειλίσεων λυμάτων υφίστανται αλλά δεν εφαρμόζονται, και, αφετέρου, ότι το κράτος μέλος αυτό αποφάσισε να χρηματοδοτήσει τέτοιες εργασίες, με αποτέλεσμα ότι το σχετικό κόστος δεν μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικό [απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Δίκτυο συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων), C‑427/17, EU:C:2019:269, σκέψη 120 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
59
Επομένως, η Δημοκρατία της Σλοβενίας ωσαύτως δεν μπορεί να επικαλεστεί λυσιτελώς, εν προκειμένω, την έννοια των «καλύτερων τεχνικών γνώσεων, που δεν συνεπάγονται υπερβολικό κόστος», δεδομένου ότι, αφενός, το εν λόγω κράτος μέλος δεσμεύθηκε, στο πλαίσιο του έργου «Αποχέτευση και επεξεργασία των λυμάτων στα υδροφόρα στρώματα του Ljubljansko polje», να εκσυγχρονίσει τις υποδομές επεξεργασίας των αστικών λυμάτων, πλην όμως τούτο δεν ίσχυε κατά την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας την οποία αφορούσε η αιτιολογημένη γνώμη και, αφετέρου, ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν επιδίωξε να αποδείξει τον ενδεχομένως δυσανάλογο χαρακτήρα του κόστους για τη προσαρμογή των εγκαταστάσεων επεξεργασίας των αστικών λυμάτων του επίμαχου οικισμού προς τις απαιτήσεις της οδηγίας, καθόσον ισχυρίζεται ότι η χρηματοδότηση αυτή θα διασφαλιστεί «από τους δικούς του πόρους καθώς και από τους ευρωπαϊκούς πόρους». [πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (Δίκτυο συλλογής και επεξεργασίας λυμάτων), C‑427/17, EU:C:2019:269, σκέψη 177].
60
Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, κατά τη λήξη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας, δεν διασφαλιζόταν δευτεροβάθμια ή ισοδύναμη επεξεργασία του συνόλου των αστικών λυμάτων που απορρίπτονταν σε αποχετευτικά δίκτυα του οικισμού της Λιουμπλιάνας και ότι, επομένως, δεν πληρούνταν οι απαιτήσεις του άρθρου 4 της οδηγίας 91/271, σε συνδυασμό με το παράρτημα I, σημείο B, της οδηγίας αυτής.
– Επί της αιτιάσεως περί παραβάσεως του άρθρου 15 της οδηγίας 91/271
61
Κατά το άρθρο 15, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας 91/271, οι αρμόδιες αρχές ή τα κατάλληλα όργανα του οικείου κράτους μέλους παρακολουθούν τις απορρίψεις από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων, προκειμένου να εξακριβώνουν τη συμφωνία τους προς τις απαιτήσεις του παραρτήματος I, σημείο B, της οδηγίας αυτής, σύμφωνα με τις διαδικασίες ελέγχου που καθορίζονται στο παράρτημα I, σημείο Δ, της οδηγίας αυτής.
62
Ειδικότερα, από το παράρτημα Ι, σημείο Δ, παράγραφος 4, της οδηγίας 91/271 προκύπτει ότι τα λύματα που έχουν υποβληθεί σε επεξεργασία θεωρείται ότι ανταποκρίνονται στις σχετικές παραμέτρους, εάν, για καθεμιά σχετική παράμετρο χωριστά, τα ληφθέντα δείγματα δείχνουν ότι τα εν λόγω λύματα ανταποκρίνονται στη σχετική τιμή της παραμέτρου ως εξής: αφενός, για τις παραμέτρους που ορίζονται στο άρθρο 2, σημείο 7, της οδηγίας και στον πίνακα 1 του παραρτήματος αυτού, ο αριθμός δειγμάτων που επιτρέπεται να μην αντιστοιχεί στις τιμές συγκεντρώσεων και/ή στα ποσοστά μείωσης που ορίζονται στις διατάξεις αυτές δεν πρέπει να υπερβαίνει τον ανώτατο αριθμό που καθορίζεται στον πίνακα 3 του παραρτήματος, ήτοι δύο επί συνολικού αριθμού δώδεκα ληφθέντων δειγμάτων. Αφετέρου, για τις παραμέτρους του πίνακα 1 του ίδιου παραρτήματος που εκφράζονται σε τιμές συγκεντρώσεων, τα εκτός ορίων δείγματα που λαμβάνονται υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας δεν πρέπει να αποκλίνουν από τις τιμές των παραμέτρων κατά περισσότερο από 100 %.
63
Πλην όμως, η Δημοκρατία της Σλοβενίας αρκείται στην επισήμανση ότι μόνο δύο από τα δώδεκα ληφθέντα δείγματα από τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod το 2016 δεν πληρούσαν τις ως άνω απαιτήσεις και ότι, το έτος 2018, μόνον τέσσερα δεν τις πληρούσαν, χωρίς να αμφισβητεί τους ισχυρισμούς της Επιτροπής ότι τα τέσσερα αυτά δείγματα παρουσίαζαν επιπλέον τιμές συγκεντρώσεως σε BOD 5 και/ή COD υψηλότερες από τις οριακές τιμές που καθορίζονται στον πίνακα 1 του παραρτήματος I της οδηγίας 91/271. Παραδέχεται εξάλλου ότι, μέχρι την τελική υλοποίηση του προγράμματος «Αποχέτευση και επεξεργασία των λυμάτων στα υδροφόρα στρώματα του Ljubljansko polje», η υποχρέωση που υπέχει να διασφαλίζει ότι οι απορρίψεις τηρούν τα ποιοτικά πρότυπα του άρθρου 15 και του παραρτήματος I, σημείο Δ, της οδηγίας «είναι αδύνατον να εκπληρωθεί» για το τμήμα του οικισμού της Λιουμπλιάνας που είναι συνδεδεμένο με τον σταθμό επεξεργασίας λυμάτων του Brod. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι στοιχειοθετείται παράβαση και των διατάξεων αυτών.
64
Κατόπιν του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι η Δημοκρατία της Σλοβενίας, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει, όσον αφορά τον οικισμό της Λιουμπλιάνας:
–
ότι τα αστικά λύματα που απορρίπτονται στα αποχετευτικά δίκτυα υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία και
–
ότι υφίσταται κατάλληλη παρακολούθηση των απορρίψεων από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει, αντιστοίχως, από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 91/271, σε συνδυασμό με το παράρτημα I, σημείο B, της οδηγίας, και από το άρθρο 15, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας, σε συνδυασμό με το παράρτημά της I, σημείο Δ.
65
Κατά τα λοιπά, η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί.
Επί των δικαστικών εξόδων
66
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
67
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι τόσο η Επιτροπή και όσο η Δημοκρατία της Σλοβενίας ηττήθηκαν μερικώς, θα φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έβδομο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Δημοκρατία της Σλοβενίας, παραλείποντας να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει, όσον αφορά τον οικισμό της Λιουμπλιάνας:
–
ότι τα αστικά λύματα που απορρίπτονται στα αποχετευτικά δίκτυα υποβάλλονται, πριν από την απόρριψή τους, σε δευτεροβάθμια ή σε ισοδύναμη επεξεργασία, και
–
ότι υφίσταται κατάλληλη παρακολούθηση των απορρίψεων από σταθμούς επεξεργασίας αστικών λυμάτων,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει, αντιστοίχως, από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1137/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2008, σε συνδυασμό με το παράρτημα I, σημείο B, της οδηγίας, και από το άρθρο 15, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της οδηγίας, σε συνδυασμό με το παράρτημά της I, σημείο Δ.
2)
Απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά.
3)
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Δημοκρατία της Σλοβενίας φέρουν τα δικαστικά έξοδά τους.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβενική.