62018TJ0061_RES
Υπόθεση T-61/18
Amador Rodriguez Prieto
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (όγδοο τμήμα)της 4ης Απριλίου 2019
«Υπαλληλική υπόθεση – Υπάλληλοι – Υπόθεση “Eurostat” – Εθνική ποινική διαδικασία – Μη απαγγελία κατηγορίας – Αίτημα αρωγής – Μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος – Τεκμήριο αθωότητας – Αγωγή αποζημιώσεως και προσφυγή ακυρώσεως»
Υπάλληλοι – Υποχρέωση αρωγής που βαρύνει τη Διοίκηση – Περιεχόμενο – Όρια – Πράξεις του θεσμικού οργάνου – Ποινική δίωξη υπαλλήλου
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 24)
(βλ. σκέψεις 47, 48, 51, 52)
Υπάλληλοι – Δικαιώματα και υποχρεώσεις – Ελευθερία εκφράσεως – Κοινολόγηση πραγματικών περιστατικών εκ των οποίων δύναται να τεκμαίρεται η ύπαρξη παράνομης δραστηριότητας ή σοβαρής παραβάσεως – Έκταση της σχετικής υποχρεώσεως – Προστασία του υπαλλήλου που προέβη στην κοινολόγηση αυτή – Περιεχόμενο
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 22α § 3)
(βλ. σκέψεις 71-73)
Υπάλληλοι – Εξωσυμβατική ευθύνη των θεσμικών οργάνων – Υπηρεσιακό πταίσμα – Έννοια – Προσφυγή στη δικαιοσύνη κατά υπαλλήλου – Εμπίπτει – Προϋπόθεση – Εξαιρετικές περιστάσεις
(Άρθρο 340 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47)
(βλ. σκέψη 75)
Υπάλληλοι – Αρχές – Τεκμήριο αθωότητας – Περιεχόμενο – Απόρριψη του αιτήματος αρωγής υπαλλήλου στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας που κατέληξε σε διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας, με το σκεπτικό ότι εξακολουθούσε να υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων με τον υπάλληλο – Παραβίαση
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 48, § 1)
(βλ. σκέψεις 91-93)
Σύνοψη
Με την απόφαση Rodriguez Prieto κατά Επιτροπής (T-61/18), η οποία εκδόθηκε στις 4 Απριλίου 2019, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί απορρίψεως αιτήματος αρωγής στηριζόμενου στο άρθρο 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαπιστώνοντας παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας του προσφεύγοντος-ενάγοντος [στο εξής: προσφεύγων].
Από το 1996, η Eurostat καθιστούσε γνωστά στο κοινό συλλεγόμενα στατιστικά δεδομένα στηριζόμενη στην Υπηρεσία Επίσημων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και σε δίκτυο σημείων πώλησης. Το 1998, ο προσφεύγων, προϊστάμενος τμήματος στη Eurostat, ζήτησε τη διενέργεια εσωτερικού ελέγχου. Κατόπιν διαπιστώσεως παρατυπιών, την οποία ακολούθησε διεξαγωγή ερευνών από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF), η Επιτροπή προκάλεσε το 2003 την κίνηση, εκ μέρους των γαλλικών αρχών, ποινικής διαδικασίας στο πλαίσιο της οποίας ο προσφεύγων εκλήθη ως μάρτυρας και εν συνεχεία του αποδόθηκε αξιόποινη πράξη. Ο προσφεύγων υπέβαλε ένα αρχικό αίτημα αρωγής δυνάμει του άρθρου 24 του ΚΥΚ, επικαλούμενος το καθεστώς του ως μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος και επιδιώκοντας την ανάληψη από την Επιτροπή των δικηγορικών εξόδων στα οποία είχε υποβληθεί. Το αίτημα αυτό απορρίφθηκε.
Μετά την έκδοση από τα γαλλικά δικαστήρια διατάξεως περί μη απαγγελίας κατηγορίας ως προς όλα τα πρόσωπα στα οποία είχε αποδοθεί αξιόποινη πράξη, μεταξύ των οποίων και ο προσφεύγων, η Επιτροπή άσκησε έφεση και εν συνεχεία αναίρεση, οι οποίες αμφότερες απορρίφθηκαν. Κατόπιν τούτου, ο προσφεύγων υπέβαλε δεύτερο αίτημα αρωγής προκειμένου η Επιτροπή να επωμιστεί τα δικηγορικά έξοδά του ενώπιον των γαλλικών δικαστηρίων. Επικουρικώς, προσήψε στην Επιτροπή ότι είχε αγνοήσει την ιδιότητά του ως μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος και είχε αρνηθεί να του παράσχει τη συνδεόμενη με την ιδιότητα αυτή προστασία, κατά παράβαση του άρθρου 22α του ΚΥΚ, ζήτησε δε να του καταβληθεί αποζημίωση. Ο προσφεύγων προσέβαλε την απόρριψη των αιτημάτων αυτών από την Επιτροπή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
Όσον αφορά, καταρχάς, τη δυνατότητα εφαρμογής, εν προκειμένω, του άρθρου 24 του ΚΥΚ, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι το άρθρο αυτό αποσκοπεί στην υπεράσπιση των υπαλλήλων, εκ μέρους του θεσμικού τους οργάνου, έναντι των ενεργειών τρίτων και όχι έναντι των πράξεων του ίδιου του θεσμικού οργάνου. Αφενός, οι πράξεις των γαλλικών δικαστικών αρχών εν προκειμένω αποτελούσαν μέρος της κανονικής διεξαγωγής της ποινικής διαδικασίας και δεν συνιστούσαν a priori παράνομες ενέργειες ικανές να δικαιολογήσουν την παροχή αρωγής. Αφετέρου, το άρθρο 24 του ΚΥΚ δεν είχε εφαρμογή εν προκειμένω διότι, στην πραγματικότητα, ο προσφεύγων ζητούσε την αρωγή της Επιτροπής κατά αυτών καθαυτές των πράξεων του ως άνω θεσμικού οργάνου, με τις οποίες το εν λόγω όργανο είχε προκαλέσει την κίνηση της ποινικής διαδικασίας καθώς και την εξακολούθησή της.
Όσον αφορά, κατόπιν, την υποτιθέμενη μη λήψη υπόψη του καθεστώτος του προσφεύγοντος ως μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε ότι το άρθρο 22α του ΚΥΚ, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαΐου 2004, εισήγαγε για όλους τους υπαλλήλους υποχρέωση ενημερώσεως όσον αφορά τα γεγονότα από τα οποία είναι δυνατόν να τεκμαίρεται η ύπαρξη παράνομης δραστηριότητας ή σοβαρή παράβαση των υποχρεώσεων των υπαλλήλων της Ένωσης. Το Γενικό Δικαστήριο παρατήρησε ότι κάθε υπάλληλος ο οποίος, πριν από την ημερομηνία αυτή, είχε λάβει την πρωτοβουλία να ειδοποιήσει τους ανωτέρους του για την ύπαρξη παράνομων ενεργειών ή αθετήσεως των εκ του ΚΥΚ υποχρεώσεων των οποίων είχε λάβει γνώση, ικανών να θίξουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, εδικαιούτο να τύχει της προστασίας του θεσμικού οργάνου κατά τυχόν αντιποίνων λόγω της δημοσιοποίησης αυτής καθώς και να μην υποστεί από το όργανο καμία δυσμενή συνέπεια εφόσον είχε ενεργήσει λογικά και έντιμα. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε όμως ότι η προστασία αυτή δεν μπορεί να έχει ως αντικείμενο να προφυλάξει τον υπάλληλο από έρευνες που αφορούν την πιθανή εμπλοκή του στα καταγγελλόμενα πραγματικά περιστατικά. Στην καλύτερη περίπτωση, η πρωτοβουλία του υπαλλήλου μπορεί, αν οι ως άνω έρευνες επιβεβαιώσουν την εμπλοκή του, να αποτελέσει ελαφρυντική περίσταση στο πλαίσιο διαδικασιών επιβολής κυρώσεων. Επομένως, η διεκδικούμενη από τον προσφεύγοντα ιδιότητα του μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος δεν ήταν ικανή να τον προστατεύσει από διαδικασίες που είχαν σκοπό να κριθεί η πιθανή εμπλοκή του στα καταγγελλόμενα πραγματικά περιστατικά.
Στο πλαίσιο αυτό, το ζήτημα ήταν αν η Επιτροπή είχε διαπράξει παράνομες ενέργειες καθόσον είχε προκαλέσει τη συνέχιση της ποινικής διαδικασίας μετά τη διάταξη περί μη απαγγελίας κατηγορίας. Το Γενικό Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε ότι η δυνατότητα διεκδικήσεως των οικείων δικαιωμάτων διά της δικαστικής οδού και ο δικαστικός έλεγχος τον οποίο η δυνατότητα αυτή συνεπάγεται αποτελεί έκφραση γενικής αρχής του δικαίου και ότι μόνον υπό περιστάσεις όλως εξαιρετικές μπορεί να θεωρηθεί ότι το γεγονός ότι θεσμικό όργανο προσφεύγει στη δικαιοσύνη συνιστά υπηρεσιακό πταίσμα, έκρινε ότι, εν προκειμένω, δεν συντρέχει περίπτωση τέτοιου πταίσματος και ως εκ τούτου απέρριψε το αίτημα αποκατάστασης της υλικής ζημίας και ικανοποίησης της ηθικής βλάβης τις οποίες υποστηρίζει ότι υπέστη ο προσφεύγων για τον λόγο ότι αποτέλεσε αντικείμενο ποινικής διαδικασίας μεταξύ 2003 και 2016.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε ότι η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας εφαρμόζεται, ακόμη και εν απουσία ποινικής διώξεως, στην περίπτωση υπαλλήλου που κατηγορείται για παράβαση των εκ του ΚΥΚ υποχρεώσεων αρκούντως σοβαρή ώστε να δικαιολογεί έρευνα της OLAF, βάσει της οποίας η Διοίκηση θα μπορεί να λάβει οποιοδήποτε, και αυστηρό ενδεχομένως, μέτρο που επιβάλλεται, διαπίστωσε ότι η Επιτροπή, απορρίπτοντας το αίτημα του προσφεύγοντος για ανάληψη των εξόδων υπεράσπισης στα οποία αυτός υποβλήθηκε στο πλαίσιο της γαλλικής ποινικής διαδικασίας, με την αιτιολογία, κατ’ ουσίαν, ότι εξακολουθούσε να υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων με τον προσφεύγοντα, μολονότι αυτός είχε απαλλαγεί στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας, παραβίασε το τεκμήριο αθωότητας του προσφεύγοντος.