62022CJ0646
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
14 ta’ Novembru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 2005/29/KE – Artikolu 2(j), Artikoli 5, 8 u 9 – Kunċett ta’ ‘konsumatur medju’ – Prattiċi kummerċjali żleali tal-impriżi fil-konfront tal-konsumatur – Kunċett ta’ ‘prattika kummerċjali aggressiva’– Bejgħ abbinat ta’ self personali u ta’ prodott ta’ assigurazzjoni mhux relatat ma’ dan is-self – Orjentazzjoni tal-informazzjoni pprovuta lill-konsumatur – Kunċett ta’ framing (tqegħid f’qafas) – Prattika kummerċjali li tikkonsisti fil-proposta simultanja lill-konsumatur ta’ offerta ta’ self personali u offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux relatata ma’ dan is-self – Assenza ta’ terminu ta’ riflessjoni bejn l-iffirmar tal-kuntratt ta’ self u l-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni – Direttiva (UE) 2016/97 – Artikolu 24”
Fil-Kawża C‑646/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑10 ta’ Ottubru 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑13 ta’ Ottubru 2022, fil-proċedura
Compass Banca SpA
vs
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato,
fil-preżenza ta’:
Metlife Europe Dac,
Metlife Europe Insurance Dac,
Europ Assistance Italia SpA,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn. I. Jarukaitis, President tar-Raba’ Awla, li qiegħed jaġixxi bħala President tal-Ħames Awla, E. Regan u Z. Csehi (relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: N. Emiliou,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Compass Banca SpA, minn F. Caronna, D. Gallo, E. A. Raffaelli, M. Siragusa, E. Teti, G. Vercillo u A. Zoppini, avvocati,
–
għal Europ Assistance Italia SpA, minn P. Fattori, A. Lirosi u A. Pera, avvocati,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn A. Collabolletta u P. Gentili, avvocati dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn D. Recchia, N. Ruiz García u H. Tserepa-Lacombe, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑25 ta’ April 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(j), kif ukoll tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali) (ĠU 2005, L 149, p. 22), kif ukoll tal‑Artikolu 24(3) tad-Direttiva (UE) 2016/97 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Jannar 2016 dwar id-distribuzzjoni tal-assigurazzjoni (ĠU 2016, L 26, p. 19).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn Compass Banca SpA u l-Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (l-Awtorità għall-Kompetizzjoni u s-Suq, l-Italja) (iktar ’il quddiem l-“AGCM”), dwar id-deċiżjonijiet tagħha dwar prattika kummerċjali ta’ din il-kumpannija.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Id‑Direttiva 2005/29
3
Il-premessi 7, 11, 13, 14, 17, 18 u 21 tad-Direttiva 2005/29 jiddikjaraw:
“(7)
Din id-Direttiva tindirizza prattiċi kummerċjali konnessi direttament ma’ l-influwenza fuq id-deċiżjonijiet transazzjonali tal-konsumaturi fir-rigward ta’ prodotti. […]
[…]
(11)
Il-livell għoli ta’ konverġenza milħuq mill-approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali permezz ta’ din id-Direttiva joħloq livell komuni għoli ta’ ħarsien tal-konsumatur. Din id-Direttiva tistabbilixxi projbizzjoni ġenerali waħda għal dawk il-prattiċi kummerċjali żleali li joħolqu distorsjoni fl-imġieba ekonomika tal-konsumaturi. Tistabbilixxi wkoll regoli dwar prattiċi kummerċjali aggressivi, li mhumiex attwalment regolati fil-livell Komunitarju.
[…]
(13)
Sabiex jintlaħqu l-għanijiet tal-Komunità permezz tat-tneħħija ta’ l-ostakli għas-suq intern, huwa meħtieġ li jiġu sostitwiti l-klawżoli ġenerali u l-prinċipji legali eżistenti u diverġenti ta’ l-Istati Membri. Il-projbizzjoni ewlenija, stabbilita b’din id-Direttiva għalhekk tkopri prattiċi kummerċjali żleali li jgħawwġu l-imġieba ekonomika tal-konsumaturi. Sabiex jingħata sostenn lill-fiduċja tal-konsumatur, il-projbizzjoni ġenerali għandha tapplika ugwalment għal prattiċi kummerċjali żleali li jirriżultaw barra minn xi relazzjoni kontrattwali bejn kummerċjant u konsumatur jew li jirriżultaw wara l-konklużjoni ta’ kuntratt u waqt l-eżekuzzjoni tiegħu. Il-projbizzjoni ġenerali hija elaborata b’regoli dwar żewġ tipi ta’ prattiċi kummerċjali li b’marġni kbira huma l-iżjed komuni, jiġifieri l-prattiċi kummerċjali qarrieqa u l-prattiċi kummerċjali aggressivi.
(14)
Il-prattiċi kummerċjali li jqarrqu għandhom ikopru dawk il-prattiċi, inkluż ir-reklamar qarrieqi, iżommu l-konsumatur milli jagħmel għażla għaqlija u effiċjenti. […] L-approċċ ta’ armonizzazzjoni sħiħa adottat f’din id-Direttiva ma jeskludix lil Stati Membri milli jispeċifikaw fil-liġi nazzjonali tagħhom il-karatteristiċi ewlenin ta’ prodotti partikolari bħal, per eżempju, oġġetti ta’ kollezzjoni jew prodotti elettriċi, li l-ommissjoni tagħhom tkun importanti meta tiġi magħmula stedina għax-xiri. […]
[…]
(17)
Hu kunsiljabbli li dawk il-prattiċi kummerċjali li huma f’kull ċirkustanza żleali għandhom jiġu identifikati sabiex tiġi provduta ċertezza legali akbar. L-Anness I għalhekk fih lista sħiħa ta’ dawn il-prattiċi kollha. Dawn huma biss il-prattiċi kummerċjali li jistgħu jiġu meqjusa żleali, mingħajr l-eżami ta’ kull każ għalih fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ l-Artikoli 5 sa 9. Il-lista tista’ tiġi modifikata biss b’reviżjoni tad-Direttiva.
(18)
Huwa xieraq li l-konsumaturi kollha jiġu protetti minn prattiċi kummerċjali żleali; il-Qorti Ewropea tal-Ġustizzja madankollu sabet li wara d-dħul fis-seħħ tad-Direttiva tal-Kunsill [tal‑10 ta’ Settembru 1984 dwar l-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar reklamar qarrieqi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 15, Vol. 1, p. 227)], meta tiddeċiedi każijiet dwar reklamar, ikun meħtieġ li teżamina l-effett fuq konsumatur ipotetiku tipiku. Konformement mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, u sabiex tiġi permessa l-applikazzjoni effettiva tal-protezzjonijiet kontenuti fiha, din id-Direttiva tieħu bħala punt ta’ riferiment il-konsumatur medju, li huwa infurmat raġonevolment tajjeb u raġonevolment attent u kawt, billi tieħu kont ta’ fatturi soċjali, kulturali u lingwistiċi, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja iżda tinkludi dispożizzjonijiet li l-għan tagħhom huwa l-prevenzjoni ta’ l-isfruttament tal-konsumaturi li l-karatteristiċi tagħhom jagħmluhom partikolarment vulnerabbli għal prattiċi kummerċjali żleali. […] L-eżami tal-konsumatur medju mhuwiex eżami statistiku. Il-qrati u l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jeżerċitaw il-fakultà ta’ ġudizzju tagħhom, filwaqt li jittieħed kont tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiddeterminaw ir-reazzjoni tipika tal-konsumatur medju f’każ determinat.
[…]
(21)
Persuni u organizzazzjonijiet li f’għajnejn il-liġi nazzjonali għandhom interess leġittimu fil-materja għandu jkollhom aċċess għal toroq legali sabiex jibdew proċeduri kontra l-prattiċi kummerċjali żleali, quddiem qorti jew quddiem awtorità amministrattiva li tkun kompetenti biex tiddeċiedi dwar ilmenti jew jekk għandhomx jinbdew proċeduri legali xierqa. Waqt li l-oneru tal-prova għandu jiġi stabbilit skond il-liġi nazzjonali, huwa xieraq li l-qrati u l-awtoritajiet amministrattivi jkunu jistgħu jobbligaw lill-kummerċjanti jipproduċu prova dwar l-eżattezza tal-pretensjonijiet fattwali li jkunu ressqu.”
4
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “L-Għan”, jipprovdi:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li tikkontribwixxi għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern u li tikseb livell għoli ta’ ħarsien tal-konsumatur billi tapprossima l-liġijiet, regolamenti u disposizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar prattiċi kummerċjali żleali li jagħmlu ħsara lill-interessi ekonomiċi tal-konsumaturi.”
5
Skont l-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
[…]
b)
‘kummerċjant’ tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika li, fi prattiċi kummerċjali koperti minn din id-Direttiva, taġixxi għal skopijiet marbuta mal-kummerċ, negozju, sengħa jew professjoni tagħha u kull minn jaġixxi f’isem jew fl-interessi ta’ kummerċjant;
[…]
d)
‘prattiċi kummerċjali fin-negozju mal-konsumatur’ (minn hawn ’il quddiem imsejħa ‘prattiċi kummerċjali’) tfisser kwalunkwe att, ommissjoni, imġieba jew rappreżentazzjoni, komunikazzjoni kummerċjali inlużi reklamar u kummerċjalizzazzjoni, minn kummerċjant, konnessi direttament mal-promozzjoni jew bejgħ jew fornitura ta’ xi prodott lil konsumaturi;
e)
‘il-ħolqien ta’ distorsjoni sostanzjali fl-imġieba ekonomika ta’ konsumaturi’ tfisser l-użu ta’ prattika kummerċjali sabiex tiġi mfixkla b’mod apprezzabbli l-kapaċità tal-konsumatur li jagħmel deċiżjoni infurmata, jew imġiegħel jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra;
[…]
j)
‘influwenza mhux xierqa’ tfisser l-isfruttament ta’ pożizzjoni ta’ poter fil-konfront tal-konsumatur sabiex tiġi applikata pressjoni fuqu, anke mingħajr l-użu jew it-theddid ta’ l-użu tal-forza fiżika, b’mod li jillimita sostanzjalment il-kapaċità tal-konsumatur li jieħu deċiżjoni informata;
k)
‘deċiżjoni transazzjonali’ tfisser kwalunkwe deċiżjoni meħuda minn konsumatur dwar jekk, kif u taħt liema kondizzjonijiet jixtri, iħallas il-prezz sħiħ jew parti mill-prezz ta’ prodott, iżomm jew jiddisponi minn prodott jew jeżerċita xi dritt kontrattwali fir-rigward tal-prodott, kemm jekk il-konsumatur jiddeċiedi li jieħu jew ma jieħux xi azzjoni;
[…]”
6
L-Artikolu 3 tal-istess direttiva, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni” jipprevedi fil-paragrafi 4 u 9 tiegħu:
“4.   Fil-każ ta’ konflitt bejn id-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva u regoli Komunitarji oħra li jirregolaw aspetti speċifiċi ta’ prattiċi kummerċjali żleali, dawn ta’ l-aħħar għandhom jipprevalixxu u japplikaw għal dawk l-aspetti speċifiċi.
[…]
9.   Fir-rigward ta’ ‘servizzi finanzjarji’ kif definiti fid-Direttiva 2002/65/KE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ Settembru 2002 li tikkonċerna t-tqegħid fis-suq b’distanza ta’ servizzi finanzjarji ta’ konsumaturi u li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 90/619/KEE u d-Direttivi 97/7/KE u 98/27/KE (ĠU 2002, L 271, p. 16)], u proprjetà immobbli, l-Istati Membri jistgħu jimponu kondizzjonijiet li huma iktar restrittivi jew preskrittivi minn din id-Direttiva f’dak il-qasam li hija tapprossima.”
7
L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2005/29, intitolat “Is‑Suq Intern”, jipprovdi:
“L-Istati Membri la għandhom irażżnu l-libertà tal-provvista tas-servizzi u lanqas għandhom irażżnu l-moviment liberu ta’ merkanzija għal raġunijiet li jaqgħu fil-qasam approssimat minn din id-Direttiva.”
8
L-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva, intitolat “Il-Projbizzjoni ta’ Prattiċi Kummerċjali Żleali”, li jinsab fil-Kapitolu 2 tad-direttiva, intitolat “Prattiċi Kummerċjali Żleali”, jipprovdi:
“1.   Il-prattiċi kummerċjali żleali għandhom ikunu projbiti.
2.   Prattika kummerċjali tkun żleali jekk:
a)
hija kuntrarja għar-rekwiżiti tad-diliġenza professjonali,
u
b)
toħloq distorsjoni sostanzjali jew tista’ toħloq distorsjoni sostanzjali fl-imġieba ekonomika, fir-rigward tal-prodott, tal-konsumatur medju li tilħaq jew li lilu tkun indirizzata, jew tal-membru medju tal-grupp meta xi prattika kummerċjali tkun diretta lejn grupp partikolari ta’ konsumaturi.
[…]
4.   B’mod partikolari, ikunu żleali dawk il-prattiċi kummerċjali li
a)
jqarrqu kif stabbilit fl-Artikoli 6 u 7,
jew
b)
jkunu aggressivi kif stabbilit fl-Artikoli 8 u 9.
5.   Fl-Anness I hemm lista ta’ dawk il-prattiċi kummerċjali li għandhom f’kull ċirkostanza jitqiesu bħala żleali. L-istess lista waħdanija għandha tapplika fl-Istati Membri kollha u tista tiġi modifikata biss permezz ta’ revizjoni tad-Direttiva.”
9
Is-Sezzjoni 1, intitolata “Prattiki kummerċjali qarrieqa”, ta’ dan il-Kapitolu 2, tinkludi l-Artikoli 6 u 7 tal-imsemmija direttiva. Dan l-Artikolu 6, intitolat, “L-Azzjonijiet Qarrieqa”, jipprovdi, fil-paragrafu 1(e) tiegħu:
“Prattika kummerċjali għandha titqies bħala qarrieqa jekk ikun fiha tagħrif falz u għalhekk ma tkunx tikkorrispondi għall-verità, jew li b’xi mod, anki bil-preżentazzjoni totali tagħha, tqarraq bil-konsumatur medju, anke jekk it-tagħrif ikun korrett fattwalment, fir-rigward ta’ wieħed jew iktar mill-elementi li ġejjin, u li f’kull każ iġġiegħlu jew x’aktarx iġġiegħlu jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra:
[…]
e)
il-bżonn ta’ servizz, […]”
10
L-Artikolu 7 tal-istess direttiva, intitolat “L-Ommissjonijiet Qarrieqa” jipprevedi fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Prattika kummerċjali għandha titqies bħala qarrieqa meta, fil-kuntest fattwali tagħha, b’kont meħud tal-karatteristiċi u ċ-ċirkostanzi kollha tagħha u tal-limitazzjonijiet tal-mezz ta’ komunikazzjoni, tħalli barra tagħrif importanti li l-konsumatur medju għandu bżonn, skond il-kuntest, sabiex jieħu deċiżjoni transazzjonali informata u għaldaqstant tikkawża li l-konsumatur medju jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra.
2.   Prattika kummerċjali għandha titqies ukoll bħala ommissjoni qarrieqa meta kummerċjant jaħbi jew jipprovdi b’manjiera mhux ċara, mhux intelliġibbli, ambigwa u/jew mhux f’waqtha, dak it-tagħrif importanti msemmi fil-paragrafu 1, b’kont meħud tal-kwistjonijiet deskritti f’dak il-paragrafu, jew jonqos milli jidentifika l-intenzjoni kummerċjali wara l-prattika kummerċjali jekk din ma tkunx diġà apparenti mill-kuntest u fejn, fi kwalunkwe każ, din tikkawża jew x’aktarx tikkawża li l-konsumatur medju jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra.”
11
Is-Sezzjoni 2, intitolata “Prattiċi kummerċjali aggressivi”, tal-Kapitolu 2 tad-Direttiva 2005/29, tinkludi l-Artikoli 8 u 9 tagħha.
12
Skont l-Artikolu 8 ta’ din id-direttiva, intitolat “Il-Prattiċi Kummerċjali Aggressivi”:
“Prattika kummerċjali għandha titqies bħala aggressiva jekk, fil-kuntest fattwali tagħha, b’kont meħud tal-karatteristiċi u ċ-ċirkostanzi kollha tagħha, permezz ta’ fastidju, kostrizzjoni, inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew ta’ influwenza mhux xierqa, tfixkel b’mod sinifikanti jew x’aktarx tfixkel konsiderevolment il-libertà ta’ l-għażla jew l-imġieba tal-konsumatur medju fir-rigward tal-prodott u b’hekk tikkawża jew x’aktarx tikkawża li huwa jieħu deċiżjoni transazzjonali li ma kienx jieħu f’ċirkostanzi oħra.”
13
L-Artikolu 9 tal-imsemmija direttiva, intitolat “L-Użu ta’ Fastidju, Kostrizzjoni u Influwenza Mhux Xierqa”, jipprovdi:
“Fid-determinazzjoni jekk prattika kummerċjali tużax il-fastidju, il-kostrizzjoni, inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew l-influwenza mhux xierqa, għandu jittieħed kont ta’ dawn li ġejjin:
a)
iż-żmien, il-lok, in-natura u l-persistenza tagħha;
b)
l-użu tal-lingwaġġ użat jew l-imġieba ta’ theddid jew abbużiv;
ċ)
l-isfruttament mill-kummerċjant ta’ kwalunkwe sfortuna jew ċirkostanza speċifika ta’ tali gravità li tfixkel il-ġudizzju tal-konsumatur, li biha l-kummerċjant ikun jaf, sabiex jinfluwenza d-deċiżjoni tal-konsumatur fir-rigward tal-prodott;
d)
kwalunkwe ostakoli mhux kontrattwali onerużi jew sproporzjonati imposti mill-kummerċjant fejn konsumatur ikun jixtieq jeżerċita xi drittijiet mogħtija fil-kuntratt, inklużi d-drittijiet tat-taħsir tal-kuntratt jew tal-bidla għal prodott ieħor jew għal kummerċjant ieħor;
e)
kwalunkwe theddida li tiġi meħuda, kwalunkwe azzjoni li legalment ma tistax tittieħed.”
14
L-Artikolu 11 tal-istess direttiva, intitolat “L-Infurzar” jipprevedi fl-ewwel subparagrafu tal-paragrafu 1 tagħha:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jeżistu mezzi adegwati u effettivi li jikkumbattu l-prattiċi kummerċjali żleali sabiex tiġi nfurzata l-osservanza tad-disposizzjonijiet ta’ din id-Direttiva fl-interess tal-konsumaturi.”
15
Il-punti 24 sa 31 tal-Anness I tad-Direttiva 2005/29, intitolat “Prattiċi Kummerċjali li f’kull Ċirkostanza huma kkunsidrati Żleali”, jelenka u jiddefinixxi l-“[p]rattiki kummerċjali aggressivi” kif ġej:
24)
Fejn il-kummerċjant joħloq l-impressjoni li l-konsumatur ma jistax iħalli l-post qabel ma jsir kuntratt.
25)
Fejn il-kummerċjant jagħmel żjarat personali fid-dar tal-konsumatur u jinjora t-talba tal-konsumatur sabiex jitlaq jew sabiex ma jirritornax ħlief f’ċirkostanzi u sal-punt ġustifikat, skond il-liġi nazzjonali, sabiex jinforza obbligazzjoni kontrattwali.
26)
Fejn il-kummerċjant jagħmel solleċitazzjonijiet persistenti u mhux mixtieqa permezz tat-telefown, tal-faks, bl-e-mail jew mezz ieħor remot ħlief f’ċirkostanzi u sal-punt ġustifikat, skond il-liġi nazzjonali, sabiex jinforza obligazzjoni kontrattwali. Dan huwa mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 10 tad-Direttiva 97/7/KE [Direttiva 97/7/KE tal‑Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Mejju 1997 dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi in rigward ta’ kuntratti li jsiru mill-bogħod (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 15, Vol. 3, p. 319)], [id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 95/46/KE tal‑24 ta’ Ottubru 1995 dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward ta’ l-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ dik id-data (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 13, Vol. 15, p. 355)] u d-[Direttiva 2002/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 13, Vol. 29, p. 514)].
27)
Fejn il-kummerċjant jesiġi li konsumatur li jixtieq iressaq pretensjoni fuq polza ta’ assigurazzjoni jipproduċi dokumenti li ma jistgħux raġonevolment jiġu kkunsidrati rilevanti għall-kwistjoni jekk il-pretensjoni kinetx valida, jew jonqos sistematikament milli jwieġeb għal korrispondenza pertinenti, sabiex jiddisswadi xi konsumatur milli jeżerċita d-drittijiet kontrattwali tiegħu.
28)
Fejn il-kummerċjant jinkludi f’reklam tħeġġiġ dirett lit-tfal sabiex jixtru jew sabiex jipperswadu l-ġenituri tagħhom jew adulti oħrajn sabiex jixtrulhom il-prodotti reklamati. Din id-dispożizzjoni hija mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 16 tad-[Direttiva tal-Kunsill 89/552/KEE tat‑3 ta’ Ottubru 1989 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti disposizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar it-twettiq ta’ attivitajiet ta’ xandir bit-televiżjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 6, Vol. 1, p. 224)].
29)
Fejn il-kummerċjant jitlob ħlas immedjat jew differit għar-ritorn jew għall-kustodja ta’ prodotti forniti minnu, iżda mhux solleċitati mill-konsumatur ħlief fejn il-prodott huwa sostitut fornit konformement ma’ l-Artikolu 7(3) tad-Direttiva 97/7/KE (‘bejgħ mhux mitlub’).
30)
Fejn il-kummerċjant jgħarraf espliċitament lill-konsumatur li jekk ma jixtrix il-prodott jew servizz, ix-xogħol jew l-għajxien tal-kummerċjant ikunu fil-periklu.
31)
Fejn il-kummerċjant joħloq l-impressjoni falza li konsumatur diġà rebaħ, se jirbaħ, jew li hekk kif jagħmel xi azzjoni partikolari jirbaħ, xi premju jew xi benefiċċju ekwivalenti ieħor, meta fil-fatt
–
ma jkun hemm ebda premju jew benefiċċju ekwivalenti ieħor, jew
–
it-teħid ta’ xi azzjoni fir-rigward tal-ġbir tal-premju jew ta’ l-benefiċċju ekwivalenti ieħor teħtieg lill-konsumatur li jħallas xi flus jew li jidħol f’xi spejjeż.”
Id‑Direttiva 2016/97
16
L-Artikolu 24 tad-Direttiva 2016/97, intitolat “Bejgħ inkroċjat” jipprovdi fil-paragrafi 3 sa 7 tiegħu:
“3.   Fejn prodott tal-assigurazzjoni jkun anċillari għal prodott jew servizz li mhumiex assigurazzjoni, bħala parti minn pakkett jew l-istess ftehim, id-distributur tal-assigurazzjoni għandu joffri lill-klijent il-possibilità li jixtri l-prodott jew is-servizz separatament. Dan il-paragrafu ma għandux japplika fejn prodott tal-assigurazzjoni jkun anċillari għal servizz jew attività ta’ investiment kif definit fil-punt 2 tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/65/UE [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Mejju 2014 dwar is-swieq fl-istrumenti finanzjarji u li temenda d-Direttiva 2002/92/KE u d-Direttiva 2011/61/UE (ĠU 2014, L 173, p. 349)], ftehim ta’ kreditu kif definit fil-punt 3 tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2014/17/UE dwar kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi marbutin ma’ proprjetà immobbli residenzjali u li temenda d-Direttivi 2008/48/KE u 2013/36/UE u r-Regolament (UE) Nru 1093/2010 (ĠU 2014, L 60, p. 34)] jew kont ta’ ħlas kif definit fil-punt 3 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2014/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill [tat‑23 ta’ Lulju 2014 dwar il-komparabbiltà tat-tariffi relatati mal-kontijiet tal-ħlas, il-bdil tal-kontijiet tal-ħlas u l-aċċess għal kontijiet tal-ħlas b’karatteristiċi bażiċi (ĠU 2014, L 257, p. 214)].
[…]
7.   L-Istati Membri jistgħu jżommu jew jadottaw miżuri addizzjonali aktar rigorużi jew jintervjenu fuq bażi ta’ każ b’każ biex jipprojbixxu l-bejgħ ta’ assigurazzjoni flimkien ma’ servizz jew prodott anċillari li mhumiex assigurazzjoni bħala parti minn pakkett jew l-istess ftehim meta jkunu jistgħu juru li tali prattiki huma ta’ detriment għall-konsumaturi.”
Id-dritt Taljan
Il‑Kodiċi tal‑Konsumatur
17
L-Artikolu 20 tad-decreto legislativo n. 206, recante codice del consumo a norma dell’ articolo 7 della legge di 29 luglio 2003, n. 229 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 206 dwar il-Kodiċi tal-Konsum fis-sens tal-Artikolu 7 tal-Liġi Nru 229 tad‑29 ta’ Lulju 2003), tas-6 ta’ Settembru 2005 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 235, tat‑8 ta’ Ottubru 2005, iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tal-Konsumatur”), li ttraspona d-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288)] jipprovdi:
“Prattika kummerċjali tkun żleali jekk hija kuntrarja għar-rekwiżiti tad-diliġenza professjonali u toħloq distorsjoni sostanzjali jew tista’ toħloq distorsjoni sostanzjali fl-imġieba ekonomika, fir-rigward tal-prodott, tal-konsumatur medju li tilħaq jew li lilu tkun indirizzata, jew tal-membru medju tal-grupp meta xi prattika kummerċjali tkun diretta lejn grupp partikolari ta’ konsumaturi.”
18
L-Artikolu 24 ta’ dan il-kodiċi, intitolat “Prattiċi kummerċjali aggressivi” li jittrasponi r-rekwiżiti li jinsabu fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29, jipprovdi:
“1.   Prattika kummerċjali għandha titqies bħala aggressiva jekk, fil-kuntest fattwali tagħha, b’kont meħud tal-karatteristiċi u ċ-ċirkustanzi kollha tagħha, permezz ta’ fastidju, kostrizzjoni, inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew ta’ influwenza mhux xierqa, tfixkel b’mod sinjifikanti jew x’aktarx tfixkel konsiderevolment il-libertà tal-għażla jew l-imġieba tal-konsumatur medju fir-rigward tal-prodott u b’hekk tikkawża jew x’aktarx tikkawża li huwa jieħu deċiżjoni kummerċjali li ma kienx jieħu f’ċirkustanzi oħra.
[…]”
Id‑Digriet Leġiżlattiv Nru 209, tas‑7 ta’ Settembru 2005
19
L-Artikolu 120-quinques del decreto legislativo Nru 209 — codice delle assicurazioni private (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 209 dwar il-Kodiċi tal-Assigurazzjonijiet Privati), tas‑7 ta’ Settembru 2005 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 239, tat‑13 ta’ Ottubru 2005), intitolat “Bejgħ abbinat”, huwa fformulat kif ġej:
“1.   Fejn distributur jipproponi prodott tal-assigurazzjoni flimkien ma’ prodott jew servizz anċillari li ma huwiex assigurazzjoni, bħala parti minn pakkett jew mill-istess ftehim, huwa għandu jinforma lill-kokontraent jekk ikunx possibbli li dan jixtri l-komponenti differenti b’mod separat u għandu jipprovdi deskrizzjoni adegwata tal-komponenti differenti tal-ftehim jew tal-pakkett, kif ukoll evidenza separata tal-ispejjeż u tat-tariffi ta’ kull komponent.
2.   Fiċ-ċirkustanzi msemmija fil-paragrafu 1, u meta r-riskju jew il-kopertura tal-assigurazzjoni li jirriżultaw mill-ftehim jew mill-pakkett offrut lil kokontraent ikunu differenti minn dawk assoċjati mal-komponenti meħuda separatament, id-distributur tal-prodotti tal-assigurazzjoni għandu jipprovdi deskrizzjoni adegwata tal-komponenti differenti tal-ftehim jew tal-pakkett u tal-mod li bih l-interazzjoni tagħhom timmodifika r-riskju jew il-kopertura tal-assigurazzjoni.
3.   Fejn prodott tal-assigurazzjoni jkun anċillari għal prodott jew servizz li ma humiex assigurazzjoni bħala parti minn pakkett jew mill-istess ftehim, id-distributur tal-prodotti tal-assigurazzjoni għandu joffri lill-kokontraent il-possibilità li jixtri l-prodott jew is-servizz separatament. Dan il-paragrafu ma japplikax jekk il-prodott ta’ assigurazzjoni huwa anċillari għal servizz jew għal attività ta’ investiment fis-sens tal-Artikolu 1(5) tat-Test Uniku li jirregola l-attivitajiet ta’ intermedjarju finanzjarju, għal kuntratt ta’ kreditu fis-sens tal-Artikolu 120 quinquies(1)(c) tat-Test Uniku dwar il-Banek jew għal kont ta’ pagament fis-sens tal-Artikolu 126 decies tat-Test Uniku dwar il-Banek.
4.   Fil-każijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 3, id-distributur ta’ prodotti ta’ assigurazzjoni għandu jispeċifika lill-parti kokontraenti r-raġunijiet li għalihom il-prodott ta’ assigurazzjoni li jagħmel parti mill-pakkett globali jew mill-istess ftehim huwa kkunsidrat bħala xieraq sabiex jissodisfa t-talbiet u l-bżonnijiet tiegħu.
5.   Fil-każijiet imsemmija fil-paragrafi 1 u 3, fid-dawl tal-għan ta’ protezzjoni tal-persuni assigurati, l-[(Istituto per la vigilanza sulle assicurazioni (IVASS) (l-Awtorità ta’ Sorveljanza tas-Settur tal-Assigurazzjoni, l-Italja] tista’, fir-rigward tal-attività ta’ distribuzzjoni ta’ assigurazzjoni, tapplika l-miżuri provviżorji u ta’ projbizzjoni previsti minn dan il-kodiċi, inkluża s-setgħa li tipprojbixxi l-bejgħ, bħala parti minn pakkett jew mill-istess ftehim, ta’ assigurazzjoni ma’ servizz jew prodott li ma huwiex assigurazzjoni, irrispettivament minn jekk hijiex l-assigurazzjoni jew il-prodott jew servizz ieħor li huwa ta’ natura anċillari, meta din il-prattika tippreġudika lill-konsumaturi. Fir-rigward tal-prodotti ta’ investiment ta’ assigurazzjoni, dawn is-setgħat huma eżerċitati mill-IVASS u mill-[Commissione Nazionale per le Società e la Borsa (Consob) (il-Kummissjoni Nazzjonali tal-Kumpanniji u tal-Borża, l-Italja)] skont il-kompetenzi rispettivi tagħhom.
6.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu ma għandhomx japplikaw għad-distribuzzjoni ta’ prodotti tal-assigurazzjoni li jipprovdu kopertura għal tipi differenti ta’ riskji.
7.   Dawn id-dispożizzjonijiet huma bla ħsara għall-applikazzjoni, jekk ikun il-każ, tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi tal-Konsumatur […]”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
20
Compass Banca, stabbilita fl-Italja, ipproponiet lill-klijenti tagħha, bejn ix-xahar ta’ Jannar 2015 u x-xahar ta’ Lulju 2018, li jissottoskrivu għal diversi self personali kif ukoll għal prodotti ta’ assigurazzjoni li jipprevedu l-kopertura ta’ ċerti riskji mingħajr ma kienu neċessarjament marbuta ma’ dan is-self. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, anki jekk is-sottoskrizzjoni ta’ assigurazzjoni ma kinitx kundizzjoni preliminari għall-għoti ta’ self personali, hija kienet madankollu proposta flimkien ma’ dan is-self.
21
Fit‑13 ta’ Settembru 2018, l-AGCM fetħet investigazzjoni sabiex tiddetermina jekk din il-prattika kummerċjali kinitx “żleali”, fis-sens tad-Direttiva 2005/29.
22
Matul din l-investigazzjoni, Compass Banca ppreżentat proposta ta’ impenji li kienet tinkludi sensiela ta’ miżuri speċifiċi intiżi sabiex jagħmlu iktar ċar għall-konsumatur in-natura mhux obbligatorja tas-sottoskrizzjoni ta’ assigurazzjoni mhux marbuta ma’ self personali. Fost dawn il-miżuri kien hemm l-estensjoni, għall-klijenti kollha, ta’ dritt inkundizzjonat li jikkanċellaw il-kuntratt tal-assigurazzjoni tagħhom, mingħajr ma dan jaffettwa l-kuntratt ta’ self tagħhom. Min-naħa l-oħra, Compass Banca ċaħdet it-talba tal-AGCM intiża sabiex tipprevedi favur il-klijenti perijodu ta’ riflessjoni ta’ sebat ijiem bejn id-data tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ self u dak tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni. Hija qieset din il-miżura bħala sproporzjonata u asimetrika, sa fejn hija ma kinitx tapplika għall-operaturi kollha.
23
Fil‑11 ta’ Marzu 2019, Compass Banca ppreżentat proposta ġdida ta’ impenji, li kienet tinkludi miżuri oħra intiżi, fil-fehma tagħha, sabiex jipproduċu effett analogu għall-istabbiliment ta’ perijodu ta’ riflessjoni ta’ sebat ijiem mitlub mill-AGCM, bħall-obbligu li tikkuntattja lill-klijenti tagħha sebat ijiem wara l-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni tagħhom sabiex titlobhom jikkonfermaw jekk xtaqux iżommu l-polza ta’ assigurazzjoni sottoskritta fil-kuntest ta’ dan il-kuntratt, filwaqt li żiedet li din kienet tkopri l-ispiża tal-primjum ta’ assigurazzjoni matul il-perijodu li jikkorrispondi għal dawn is-sebat ijiem.
24
Permezz ta’ deċiżjoni tat‑2 ta’ April 2019, ikkonfermata fit‑3 ta’ Lulju 2019, l-AGCM ċaħdet din il-proposta ta’ impenji.
25
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑27 ta’ Novembru 2019, ikkomunikata lil Compass Banca fit‑23 ta’ Diċembru 2019, l-AGCM kkonstatat li din il-kumpanniji kienet implimentat prattika kummerċjali “aggressiva” u, għalhekk, “żleali”, fis-sens tad-Direttiva 2005/29, li tikkonsisti fl-“abbinament obbligatorju, fil-mument tal-konklużjoni tagħhom, ta’ kuntratti ta’ self personali ma’ prodotti tal-assigurazzjoni li ma humiex relatat mas-self”. Hija pprojbixxiet it-tkomplija ta’ din il-prattika u imponiet fuq Compass Banca multa ta’ EUR 4700000.
26
Compass Banca ppreżentat rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali għal-Lazio, l-Italja) kontra d-deċiżjonijiet tal-AGCM imsemmija fil-punti 24 u 25 ta’ din is-sentenza, li, permezz tas-sentenza Nru 9516 tal-2021, ċaħdet dan ir-rikors.
27
Compass Banca appellat minn din is-sentenza quddiem il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), il-qorti tar-rinviju.
28
Compass Banca ssostni li l-AGCM qieset il-prattika kummerċjali tagħha bħala “aggressiva” u, għalhekk, “żleali”, fis-sens tad-Direttiva 2005/29, għas-sempliċi raġuni li din il-prattika kienet tikkonsisti f’bejgħ abbinat ta’ self personali u poloz ta’ assigurazzjoni, mingħajr ma pprovdiet evidenza konkreta ta’ dik in-natura “aggressiva”, fid-dawl tal-karatteristiċi speċifiċi ta’ dik il-prattika jew taċ-ċirkustanzi tal-każ. Minn dan Compass Banca tiddeduċi li l-AGCM qalbet l-oneru tal-prova, b’mod inġustifikat u inaċċettabbli, billi tobbligaha turi li l-prattika kummerċjali tagħha ma hijiex, fir-realtà, “aggressiva” fis-sens ta’ din id-direttiva.
29
L-AGCM targumenta li, permezz ta’ bejgħ abbinat ta’ self personali u poloz tal-assigurazzjoni, Compass Banca influwenzat u llimitat b’mod sinjifikattiv il-libertà tal-għażla tal-klijenti tagħha. Hija tikkonstata li Compass Banca, b’mod partikolari, ma pprovdietx informazzjoni lill-klijenti tagħha dwar in-natura fakultattiva tal-polza tal-assigurazzjoni u żżid li tali prattika ma kinitx tiġi kkunsidrata bħala li hija “aggressiva” li kieku kien ingħata terminu ta’ riflessjoni ta’ sebat ijiem lill-klijenti kkonċernati bejn id-data tal-iffirmar tal-kuntratt relatat mas-self personali u dik tal-iffirmat tal-kuntratt relatat mal-polza tal-assigurazzjoni.
30
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, qabelxejn, jekk il-kunċett ta’ “konsumatur medju” fis-sens tad-Direttiva 2005/29, jagħtix biżżejjed importanza lit-teorija tar-“razzjonalità limitata”, li teżiġi n-neċessità ta’ protezzjoni ikbar tal-konsumaturi. Skont din it-teorija, il-persuni ta’ spiss jaġixxu mingħajr ma jkollhom l-informazzjoni kollha meħtieġa. Għalhekk, u sa fejn il-konsumaturi huma suġġetti b’mod partikolari għal metodi msejħa, fix-xjenzi konjittivi, ta’ “tqegħid f’qafas” (framing), dawn jistgħu jbiddlu l-preferenzi tagħhom skont il-modalitajiet ta’ preżentazzjoni tal-offerti kuntrattwali li jsirulhom u, konsegwentement, jieħdu deċiżjonijiet irrazzjonali meta mqabbla ma’ dawk li jittieħdu minn persuna normalment informata, kif ukoll raġonevolment attenta u avżata.
31
Sussegwentement, hija tistaqsi jekk il-prattika inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhiex titqies li hija prattika kummerċjali “aggressiva” u, għaldaqstant, “żleali” fis-sens tad-Direttiva 2005/29, sa fejn l-offerti kummerċjali magħmula lill-konsumaturi għal kuntratt ta’ self u polza ta’ assigurazzjoni huma offruti, permezz tal-metodu ta’ “tqegħid f’qafas” (framing), b’mod li dawn jemmnu li l-għoti ta’ self personali huwa suġġett għas-sottoskrizzjoni ta’ assigurazzjoni.
32
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 24(3) tad-Direttiva 2016/97, dwar il-bejgħ abbinat ta’ prodotti ta’ assigurazzjoni ma’ prodotti oħra, jipprekludix li l-AGCM tipprojbixxi prattika kummerċjali bħal dik użata minn Compass Banca.
33
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
Il-kunċett ta’ konsumatur medju msemmi fid-Direttiva [2005/29], mifhum bħala konsumatur normalment informat u raġonevolment attent u avżat – fid-dawl tan-natura malleabbli u impreċiża tiegħu – għandu jiġi fformulat b’riferiment għall-aqwa għarfien u esperjenza u konsegwentement ma jirreferix biss għall-kunċett klassiku ta’ homo oeconomicus iżda wkoll għall-kisbiet [tat-teorija] dwar ir-razzjonalità limitata li [wriet] kif jaġixxu l-individwi fejn ta’ spiss jirriduċu l-informazzjoni neċessarja permezz ta’ deċiżjonijiet “irraġonevoli” jekk jiġu mqabbla ma’ dawk li jittieħdu minn persuna ipotetikament attenta u avżata; liema konstatazzjonijiet jimponu rekwiżit ikbar ta’ protezzjoni tal-konsumaturi fil-każ – dejjem iktar komuni fid-dinamiki moderni tas-suq – ta’ periklu ta’ influwenza konjittiva?
2)
Prattika kummerċjali li fiha, minħabba t-tqegħid tal-informazzjoni f’qafas (framing), għażla tista’ tidher mandatorja u mingħajr alternattivi fid-dawl tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2005/29, li tqis bħala qarrieqa prattika kummerċjali li bi kwalunkwe mod tqarraq jew tista’ tqarraq lill-konsumatur medju ‘anki bil-preżentazzjoni totali tagħha’, tista’ titqies fiha nnifisha bħala aggressiva?
3)
Id-Direttiva [2005/29] tiġġustifika s-setgħa tal-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni u tas-suq (ladarba jiġi kkonstatat il-periklu ta’ influwenza psikoloġika marbuta: 1) mal-qagħda ta’ bżonn li fih normalment ikun jinsab min jitlob finanzjament, 2) mal-kumplessità tal-kuntratti sottomessi għall-firma tal-konsumatur, 3) man-natura kuntestwali tal-offerta trażversali, 4) mal-qosor tat-termini mogħtija għas-sottoskrizzjoni tal-offerta), li tipprevedi deroga mill-prinċipju ta’ possibbiltà ta’ bejgħ trażversali ta’ prodotti ta’ assigurazzjoni u ta’ prodotti finanzjarji mhux konnessi billi timponi perijodu ta’ sebat ijiem bejn l-iffirmar taż-żewġ kuntratti?
4)
B’rabta ma’ tali setgħa ta’ ssanzjonar tal-prattiki kummerċjali aggressivi, id-Direttiva [2016/97] u b’mod partikolari l-Artikolu 24(3) tagħha, tipprekludi l-adozzjoni ta’ dispożizzjoni tal-[AGCM] fuq il-bażi tal-Artikoli 2(d) u (j), 4, 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29 u tal-leġiżlazzjoni nazzjonali ta’ implimentazzjoni adottata wara ċ-ċaħda ta’ talba ta’ self b’riżultat tar-rifjut ta’ kumpannija ta’ servizzi ta’ investiment, fil-każ ta’ bejgħ trażversali ta’ prodott finanzjarju u ta’ prodott ta’ assigurazzjoni mhux konness ma’ tal-ewwel – u quddiem riskju, marbut maċ-ċirkustanzi tal-każ speċifiku, li jistgħu jinsiltu wkoll mill-kumplessità tad-dokumentazzjoni li għandha tiġi eżaminata, li l-konsumatur jiġi influwenzat – li l-konsumatur jingħata spatium deliberandi ta’ sebat ijiem bejn il-formulazzjoni tal-proposta trażversali u l-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni?
5)
Il-qisien tas-sempliċi għaqda ta’ żewġ prodotti finanzjarji u ta’ assigurazzjoni bħala prattika aggressiva jista’ jirriżulta f’att regolatorju mhux permess u dan jista’ jirriżulta fit-tqegħid fuq il-kummerċjant (u mhux fuq l-AGCM, kif għandu jkun) tal-oneru (li diffiċilment jista’ jiġi mwettaq) li jintwera li ma huwiex każ ta’ prattika aggressiva bi ksur tad-Direttiva 2005/29 (speċjalment ladarba d-direttiva ċċitata ma tippermettix lill-Istati Membri jadottaw miżuri iktar restrittivi minn dawk iddefiniti minnha, lanqas sabiex jiġi żgurat livell ogħla ta’ protezzjoni tal-konsumaturi) jew inkella tali inverżjoni tal-oneru tal-prova ma jissussistix minkejja li, fuq il-bażi ta’ elementi oġġettivi, jitqies li, quddiem offerta trażversali kumplessa, hemm riskju konkret li l-konsumatur li jeħtieġ li jikseb finanzjament jiġi influwenzat?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑ewwel domanda
Fuq l‑ammissibbiltà
34
Compass Banca għandha dubji rigward l-ammissibbiltà tal-ewwel domanda sa fejn, f’din id-domanda, il-kunċett ta’ “konsumatur medju” huwa ddefinit b’mod differenti meta mqabbel mad-definizzjoni normalment użata, peress li tieħu inkunsiderazzjoni r-riskju ta’ influwenza konjittiva fuq il-konsumaturi, li jrendi l-kwistjoni ipotetika. Fil-fatt, peress li d-deċiżjonijiet ikkontestati fil-kawża prinċipali ġew adottati abbażi tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jittrasponu l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29 u mhux l-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva, it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ tali riskju ma huwiex rilevanti.
35
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, stabbilita mill-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali, li quddiemha titressaq it-tilwima u li jkollha tieħu r-responsabbiltà tad-deċiżjoni ġudizzjarja sussegwenti, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm in-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Konsegwentement, sa fejn id-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (sentenza tas‑7 ta’ Frar 2023, Confédération paysanne et (Mutaġenesi każwali in vitro), C‑688/21, EU:C:2023:75, punt 32).
36
Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma jkollha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ dritt meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tas‑7 ta’ Frar 2023, Confédération paysanne et (Mutaġenesi każwali in vitro), C‑688/21, EU:C:2023:75, punt 33).
37
F’dan il-każ, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “konsumatur medju”, sabiex tiddetermina jekk prattika kummerċjali msejħa ta’ “tqegħid f’qafas” (framing), li tikkonsisti fil-proposta simultanja ta’ offerta ta’ self personali u ta’ offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux relatata ma’ dan is-self, mingħajr ma jingħata lill-konsumatur terminu ta’ riflessjoni bejn id-data tal-iffirmar tal-kuntratti relatati ma’ dawn l-offerti, li, minħabba l-metodu ta’ tqegħid f’qafas, tista’ tingħata l-impressjoni lil konsumatur medju li huwa għandu obbligatorjament jissottoskrivi għal dawn iż-żewġ offerti (iktar ’il quddiem il-“prattika kummerċjali ta’ ‘tqegħid f’qafas’”, għandhiex titqies li hija prattika kummerċjali aggressiva, fis-sens, b’mod partikolari, tal-Artikoli 8 u 9 u, għaldaqstant, żleali, fis-sens tal-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva.
38
Issa, sabiex jiġi ddeterminat jekk prattika kummerċjali hijiex “aggressiva” fis-sens tal-imsemmija direttiva, l-Artikolu 8 tagħha jirreferi espressament għall-kunċett ta’ “konsumatur medju”.
39
Għaldaqstant, ma jidhirx b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma hijiex relatata mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali jew li l-problema mqajma mill-qorti tar-rinviju hija ta’ natura ipotetika. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-elementi ta’ fatt u ta’ liġi kollha neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għall-ewwel domanda.
40
Minn dan isegwi li l-ewwel domanda hija ammissibbli.
Fuq il‑mertu
41
Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija din tal-aħħar li għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. Minn din il-perspettiva, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, jekk ikun il-każ, tifformula mill-ġdid id-domandi magħmula lilha (sentenza tat‑8 ta’ Settembru 2022, IRnova, C‑399/21, EU:C:2022:648, punt 22).
42
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tagħha jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, permezz tal-ewwel domanda tagħha, jekk, għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “konsumatur medju”, fis-sens tad-Direttiva 2005/29, b’mod partikolari tal-Artikolu 8 tagħha, hemmx lok li jsir riferiment mhux biss għall-“homo oeconomicus”, jiġifieri, essenzjalment, għal attur ekonomiku perfettament razzjonali fit-teħid tad-deċiżjoni tiegħu, iżda wkoll għall-istudji l-iktar reċenti dwar it-teorija tar-“razzjonalità limitata”, li tgħid li l-kapaċità ta’ deċiżjoni ta’ konsumatur “tiffaċċja limiti imposti fuq il-kapaċità konjittiva permezz tan-numru ta’ stimuli rċevuti, il-kapaċità li tingħata attenzjoni fiż-żmien u l-kapaċità li tinżamm fil-memorja l-informazzjoni kollha rċevuta”.
43
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2005/29 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li l-kunċett ta’ “konsumatur medju”, fis-sens ta’ din id-direttiva, għandu jiġi ddefinit mhux biss b’riferiment għal konsumatur normalment informat kif ukoll raġonevolment attent u avżat, iżda wkoll billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-kapaċità ta’ deċiżjoni ta’ individwu tinbidel b’kostrizzjoni, bħall-metodi konjittivi.
44
Preliminarjament, għandu jitfakkar li l-Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2005/29 jirreferi għall-kunċett ta’ “konsumatur medju” sabiex jiġi ddeterminat jekk prattika kummerċjali, li tmur kontra r-rekwiżiti tad-diliġenza professjonali, hijiex ta’ natura li tipproduċi effett suffiċjenti sabiex tiġġustifika l-projbizzjoni tagħha bħala prattika kummerċjali żleali jew jekk hemmx lok li jitqies li, peress li ma tistax tqarraq b’konsumatur li jemmen kollox jew naijf, ma taqax taħt tali projbizzjoni.
45
Dan l-istess kunċett huwa riprodott fl-Artikoli 6 sa 8 ta’ din id-direttiva li, kif jirriżulta mill-Artikolu 5(4) tal-imsemmija direttiva, jispeċifikaw il-mod kif iż-żewġ kriterji stabbiliti fl-Artikolu 5(2) tal-imsemmija direttiva, sabiex prattika tiġi kklassifikata bħala żleali, japplikaw fir-rigward ta’ ċerti forom partikolari ta’ prattiki kummerċjali żleali.
46
Issa, fir-rigward tal-interpretazzjoni li għandha tingħata lil dan il-kunċett, mill-premessa 18 tal-istess direttiva jirriżulta li, għalkemm il-konsumaturi kollha għandhom jiġu protetti minn prattiċi kummerċjali żleali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-kawżi ta’ reklamar, wara t-traspożizzjoni tad-Direttiva 84/450, li kellhom jiġu eżaminati l-effetti tal-prattiċi kummerċjali “għal konsumatur tipiku fittizju”.
47
Mill-imsemmija premessa jirriżulta wkoll li, b’konformità mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, u sabiex tiġi permessa l-applikazzjoni effettiva tal-protezzjonijiet li jinsabu fiha, id-Direttiva 2005/29 tieħu bħala kriterju ta’ evalwazzjoni l-konsumatur medju li huwa normalment informat kif ukoll infurmat raġonevolment attent u avżat, fid-dawl ta’ fatturi soċjali, kulturali u lingwistiċi.
48
Minn dan isegwi, kif iddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tad-Direttiva 93/13, li dan ir-riferiment għall-konsumatur medju jikkostitwixxi kriterju oġġettiv u li l-kunċett ta’ “konsumatur medju” huwa indipendenti mill-għarfien konkret li l-persuna jista’ jkollha jew informazzjoni li hija realment għandha. Barra minn hekk, ma jikkorrispondu għal dan il-kriterju oġġettiv la l-konsumatur inqas avżat mill-konsumatur medju u lanqas dak iktar informat minn dan tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Settembru 2023, mBank (Reġistru Pollakk tal-klawżoli illegali), C‑139/22, EU:C:2023:692, punti 60, 61 u 66).
49
Madankollu, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2005/29 hija intiża li tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumaturi billi tapprossima d-dispożizzjonijiet tal-Istati Membri dwar il-prattiki kummerċjali żleali li jippreġudikaw l-interessi ekonomiċi tal-konsumaturi (sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2013, Trento Sviluppo u Centrale Adriatica, C‑281/12, EU:C:2013:859, punt 31). Dan l-għan huwa kkorroborat mill-premessi 7, 11, 13 u 14 ta’ din id-direttiva, li jgħidu li l-prattiki kummerċjali intiżi direttament sabiex jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet kummerċjali tal-konsumaturi, ibiddlu l-aġir ekonomiku tagħhom jew jipprekluduhom milli jagħmlu għażla informata u għalhekk b’mod effikaċi, huma pprojbiti.
50
Barra minn hekk, għalkemm il-premessa 18 ta’ din id-direttiva tippreċiża l-kunċett ta’ “konsumatur medju”, minn din il-premessa jirriżulta wkoll li dan il-kunċett ma huwiex statiku u li l-qrati u l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jibbażaw ruħhom fuq is-setgħa ta’ ġudizzju tagħhom, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiddeterminaw ir-reazzjoni tipika tal-konsumatur medju f’każ partikolari.
51
Konsegwentement, kif irrileva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 40 tal-konklużjonijiet tiegħu, id-determinazzjoni tar-reazzjoni tal-konsumatur medju, fir-rigward ta’ prattika kummerċjali speċifika, “ma għandhiex tkun eżerċizzju sempliċiment teoretiku”. Kunsiderazzjonijiet li huma iktar realistiċi għandhom ukoll jittieħdu inkunsiderazzjoni, sakemm ikunu kompatibbli mal-preċiżazzjonijiet magħmula dwar dan il-kunċett mill-premessa 18 tad-Direttiva 2005/29.
52
Ċertament, skont l-imsemmija premessa l-konsumatur medju huwa persuna, minn naħa, normalment informata u, min-naħa l-oħra, raġonevolment attenta u avżata. Madankollu, peress li, konformement mal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2005/29, huwa l-kummerċjant li għandu jipprovdi lill-konsumaturi l-informazzjoni importanti li l-konsumatur għandu bżonn, fid-dawl tal-kuntest, sabiex jieħu d-deċiżjoni tiegħu, din in-natura “normalment informata” tal-konsumatur medju għandha tinftiehem bħala li tirreferi għall-informazzjoni li jista’ raġonevolment jiġi preżunt li hija magħrufa minn kull konsumatur, fid-dawl tal-fatturi soċjali, kulturali u lingwistiċi rilevanti, u mhux għall-informazzjoni li hija speċifika għat-tranżazzjoni inkwistjoni. Konsegwentement, l-imsemmija natura ma teskludix li prattika kummerċjali tista’ tbiddel b’mod sostanzjali l-aġir ekonomiku ta’ dan il-konsumatur fittizju minħabba nuqqas ta’ informazzjoni min-naħa ta’ dan tal-aħħar.
53
Bl-istess mod, il-fatt li l-kunċett ta’ “konsumatur medju” għandu jinftiehem b’riferiment għal konsumatur “raġonevolment attent u avżat” ma jeskludix it-teħid inkunsiderazzjoni tal-influwenza ta’ metodi konjittivi fuq dan il-konsumatur medju, sakemm jiġi stabbilit li tali metodi jistgħu jaffettwaw persuna normalment informata kif ukoll raġonevolment attenta u avżata, u dan fi proporzjonijiet tali l-aġir tagħha jinbidel b’mod sostanzjali.
54
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat li konsumatur medju jista’ jiġi żgwidat u li, konsegwentement, huwa jista’ jagħmel l-għażliet kummerċjali tiegħu la b’għarfien tal-fatti u lanqas b’mod effikaċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑19 ta’ Diċembru 2013, Trento Sviluppo u Centrale Adriatica, C‑281/12, EU:C:2013:859, punti 34 u 38).
55
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fil-qasam tat-trade marks tal-Unjoni Ewropea, li hemm lok li jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li l-livell ta’ attenzjoni tal-konsumatur medju jista’ jvarja skont il-kategorija tal-prodotti jew tas-servizzi inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 1999, Lloyd Schuhfabrik Meyer, C‑342/97, EU:C:1999:323, punti 25 u 26).
56
Barra minn hekk, hija diġà kellha l-okkażjoni li tikkonstata li perċezzjoni żbaljata ta’ informazzjoni tista’ tiġi ssuġġerita lill-konsumatur medju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2016, Canal Digital Danmark, C‑611/14, EU:C:2016:800, punti 40 u 41) u li huwa improbabbli li l-konsumatur medju jkollu, f’ċerti oqsma, il-konoxxenza teknika sabiex jifhem l-elmenti kollha ta’ possibbli offerta għall-finijiet li jagħmel għażla b’mod kompletament razzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2018, Wind Tre u Vodafone Italia, C‑54/17 u C‑55/17, EU:C:2018:710, punti 50 sa 52).
57
Madankollu, għalkemm il-kapaċità ta’ konsumatur li jieħu deċiżjoni tista’ tinbidel minħabba ċerta kostrizzjoni, bħal metodi konjittivi, madankollu dan ma jimplikax li għandu neċessarjament jitqies li kull riskju li jintuża metodu konjittiv fi prattika kummerċjali ser ikollu neċessarjament l-effett li jibdel, b’mod sostanzjali, l-aġir ta’ dan il-konsumatur fittizju. Huwa meħtieġ ukoll li jiġi debitament stabbilit li, fiċ-ċirkustanzi partikolari ta’ sitwazzjoni konkreta, tali prattika hija ta’ natura li taffettwa l-kunsens ta’ persuna normalment informata kif ukoll raġonevolment attenta u avżata, u dan fi proporzjonijiet tali li l-aġir tagħha jinbidel b’mod sostanzjali.
58
Fil-fatt, huma l-qrati nazzjonali li għandhom, fi kwalunkwe każ, jiddeterminaw ir-reazzjoni tipika tal-konsumatur medju f’sitwazzjoni partikolari (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑26 ta’ Ottubru 2016, Canal Digital Danmark, C‑611/14, EU:C:2016:800, punt 39).
59
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li d-Direttiva 2005/29 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-kunċett ta’ “konsumatur medju”, fis-sens ta’ din id-direttiva, għandu jiġi ddefinit b’riferiment għal konsumatur normalment informat kif ukoll raġonevolment attent u avżat. Madankollu, tali definizzjoni ma teskludix li l-kapaċità ta’ deċiżjoni ta’ individwu tista’ tinbidel minħabba kostrizzjoni, bħall-metodi konjittivi.
Fuq it‑tieni domanda
60
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat, kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, li l-qorti tar-rinviju tistaqsi, permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, jekk prattika kummerċjali ta’ “tqegħid f’qafas” tistax titqies li hija “aggressiva” f’kull ċirkustanza fis-sens tad-Direttiva 2005/29, u, għalhekk, tkun kuntrarja għal din sempliċement minħabba dan il-fatt. Madankollu, f’din it-tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tirreferi wkoll għall-kunċett ta’ prattika kummerċjali “qarrieqa”. Issa, kif jirriżulta mill-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva, il-prattiċi kummerċjali aggressivi u qarrieqa jikkostitwixxu żewġ kategoriji ta’ prattiċi kummerċjali żleali. Barra minn hekk, il-kunċett ta’ prattika kummerċjali meqjusa żleali f’kull ċirkustanza huwa introdott fl-Artikolu 5(5) tal-imsemmija direttiva.
61
Konsegwentement, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata fil-punt 41 ta’ din is-sentenza, għandu jitqies li, permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-artikolu 2(j), l-Artikolu 5(2) u (5), kif ukoll l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li prattika kummerċjali li tikkonsisti fil-proposta simultanja lill-konsumatur ta’ offerta ta’ self personali u ta’ offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux relatata ma’ dan is-self tikkostitwixxi prattika kummerċjali aggressiva f’kull ċirkustanza jew, tal-inqas, prattika kummerċjali kkunsidrata żleali f’kull ċirkustanza, fis-sens ta’ din id-direttiva.
62
Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li l-Kapitolu 2 tad-Direttiva 2005/29, intitolat “Prattiċi kummerċjali żleali”, jikkonsisti f’żewġ sezzjonijiet, jiġifieri s-Sezzjoni 1 dwar prattiki kummerċjali qarrieqa u s-Sezzjoni 2 dwar prattiki kummerċjali aggressivi.
63
L-Artikolu 5, li jissemma fil-Kapitolu 2 ta’ din id-direttiva, jipprojbixxi, fil-paragrafu 1 tiegħu, prattiki kummerċjali żleali u fil-paragrafu 2 tiegħu jistabbilixxi l-kriterji li jippermettu li jiġi ddeterminat jekk prattika kummerċjali għandhiex natura żleali.
64
Dan l-Artikolu 5, fil-paragrafu 4 tiegħu, jistipula li huma żleali, b’mod partikolari, il-prattiki kummerċjali li huma “qarrieqa” fis-sens tal-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 2005/29 u dawk li huma “aggressivi” fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 ta’ din id-direttiva.
65
Il-paragrafu 5 tal-imsemmi Artikolu 5 jipprevedi, barra minn hekk, li l-Anness I tad-Direttiva 2005/29 fih lista ta’ prattiki kummerċjali meqjusa żleali f’kull ċirkustanza u li dik il-lista, li tapplika fl-Istati Membri kollha, tista’ tiġi emendata biss permezz ta’ reviżjoni ta’ din id-direttiva.
66
F’dan ir-rigward, il-premessa 17 tad-Direttiva 2005/29 tispeċifika li, sabiex tiġi pprovduta ċertezza legali ikbar, il-prattiki elenkati f’dak l-Anness I biss huma meqjusa żleali f’kull ċirkustanza mingħajr ma jkun hemm bżonn ta’ evalwazzjoni fuq bażi ta’ każ b’każ skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 5 sa 9 ta’ din id-direttiva.
67
Peress li l-Anness I tad-Direttiva 2005/29 jikkostitwixxi lista kompleta u eżawrjenti ta’ prattiċi kummerċjali meqjusa żleali f’kull ċirkustanza, prattika kummerċjali bħat-“tqegħid f’qafas” inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tiġi kklassifikata bħala prattika kummerċjali aggressiva f’kull ċirkustanza, jew saħansitra, b’mod iktar ġenerali, bħala prattika kummerċjali meqjusa żleali f’kull ċirkustanza, fis-sens ta’ din id-direttiva, biss bil-kundizzjoni li tikkorrispondi għal waħda mis-sitwazzjonijiet elenkati f’dan l-anness.
68
Issa, il-qari tal-imsemmi anness jippermetti li tiġi kkonstatata l-assenza ta’ tali korrispondenza, li, fil-fatt, ma ġietx allegata fil-kawża prinċipali.
69
Għaldaqstant, għandu jiġi kkunsidrat li prattika kummerċjali bħall-prattika kummerċjali ta’ “tqegħid f’qafas” inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tikkonsisti fil-proposta simultanja lill-konsumatur ta’ offerta ta’ self personali u offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux relatata ma’ dan is-self, ma tikkostitwixxix prattika kummerċjali li tista’ tiġi kkwalifikata bħala prattika kummerċjali aggressiva f’kull ċirkustanza, jew ukoll prattika kummerċjali meqjusa żleali f’kull ċirkustanza, fis-sens tal-imsemmija direttiva.
70
Għaldaqstant, peress li, fid-dawl tal-elementi tal-fajl mibgħut lill-Qorti tal-Ġustizzja, ma jistax jiġi eskluż li l-AGCM ikkwalifikat il-prattika inkwistjoni fil-kawża prinċipali bħala “aggressiva” wara analiżi fil-fond tal-prattika kummerċjali inkwistjoni mwettqa fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni, għandu, fit-tieni lok, u sabiex tingħata risposta utli lill-qorti tar-rinviju, jiġi eżaminat jekk prattika kummerċjali ta’ “tqegħid f’qafas” tistax tikkostitwixxi prattika kummerċjali aggressiva, fis-sens tad-Direttiva 2005/29, sempliċement minħabba li tikkonsisti fil-proposta simultanja lil konsumatur ta’ offerta ta’ self personali u offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux marbuta ma’ dan is-self, mingħajr ma jingħata lill-konsumatur terminu ta’ riflessjoni bejn l-iffirmar taż-żewġ kuntratti relatati ma’ dawn l-offerti, u dan anki meta din il-prattika tkun tista’ toħloq metodu ta’ tqegħid f’qafas, li jagħti għalhekk l-impressjoni lil dan il-konsumatur li għandu obbligatorjament jissottoskrivi assigurazzjoni sabiex jikseb self personali.
71
Mill-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29 jirriżulta li prattika kummerċjali għandha titqies bħala aggressiva jekk tibdel jew tista’ tibdel b’mod sinjifikattiv, minħabba l-fastidju, il-kostrizzjoni, u inkluż l-użu tal-forza fiżika, jew influwenza mhux xierqa, il-libertà tal-għażla jew l-imġieba tal-konsumatur medju fir-rigward ta’ prodott u, b’hekk, twassal jew tista’ twassal lill-konsumatur jieħu deċiżjoni kummerċjali li ma kienx jieħu f’ċirkustanzi oħra.
72
Issa, fl-assenza ta’ definizzjoni tal-kunċetti ta’ “fastidju” u ta’ “kostrizzjoni” fis-sens ta’ dan l-Artikolu 8, sabiex jiġu ddefiniti dawn tal-aħħar, għandu jsir riferiment għas-sens normali li dawn it-termini għandhom fil-lingwaġġ ta’ kuljum, li jeskludi li prattika kummerċjali tista’ twassal għal forma ta’ fastidju jew ta’ kostrizzjoni għas-sempliċi raġuni li hija għandha l-karatteristiċi ta’ prattika kummerċjali ta’ tqegħid f’qafas.
73
Rigward il-possibbiltà li tali prattika kummerċjali tista’ twassal għal “influwenza mhux xierqa”, fis-sens tal-imsemmi Artikolu 8, għandu jitfakkar li dan l-aħħar kunċett, li huwa ddefinit fl-Artikolu 2(j) tad-Direttiva 2005/29, ikopri l-isfruttament ta’ pożizzjoni ta’ poter fil-konfront tal-konsumatur sabiex tiġi applikata pressjoni fuqu, anki mingħajr l-użu jew it-theddid tal-użu tal-forza fiżika, b’mod li jillimita sostanzjalment il-kapaċità tal-konsumatur li jieħu deċiżjoni informata. Kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali, influwenza mhux xierqa ma hijiex neċessarjament influwenza illegali, iżda influwenza li, irrispettivament mil-legalità tagħha, tinvolvi b’mod attiv, b’ċerta pressjoni, l-ikkundizzjonar sfurzat tar-rieda tal-konsumatur (sentenza tat‑12 ta’ Ġunju 2019, Orange Polska, C‑628/17, EU:C:2019:480, punt 33).
74
Għalhekk, l-applikazzjoni minn kummerċjant ta’ metodu ta’ konklużjoni jew ta’ emenda tal-kuntratti jista’ jiġi kklassifikat bħala “prattika kummerċjali aggressiva” minħabba l-eżerċizzju ta’ influwenza mhux xierqa meta kummerċjant jadotta aġir żleali li għandu l-effett li jagħmel pressjoni fuq il-konsumatur b’tali mod li l-libertà tal-għażla tiegħu tinbidel b’mod sinjifikattiv, bħal aġir li jista’ jfixkel konsumatur medju jew jiddisturba r-riflessjoni tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Ġunju 2019, Orange Polska, C‑628/17, EU:C:2019:480, punt 47).
75
Issa, prattika li tikkonsisti f’li tiġi ppreżentata simultanjament lil konsumatur offerta ta’ bejgħ għal self personali u offerta għal polza ta’ assigurazzjoni mhux marbuta ma’ dan is-self, mingħajr ma tħallilu perijodu ta’ riflessjoni bejn l-iffirmar tal-kuntratti relatati ma’ dawn l-offerti, ma timplikax, bħala tali, l-eżistenza ta’ atti ta’ pressjoni, anki jekk din il-prattika tista’ toħloq metodu ta’ tqegħid f’qafas. Konsegwentement, tali prattika ma tistax tikkaratterizza, waħedha, “influwenza mhux xierqa” fis-sens tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29.
76
Madankollu, għandu jitfakkar li d-Direttiva 2005/29 issemmi, fost il-prattiki kummerċjali żleali, mhux biss prattiki kummerċjali aggressivi, iżda wkoll prattiki kummerċjali qarrieqa li huma ddefiniti fl-Artikolu 6(1)(e) ta’ din id-direttiva bħala li jinkludu l-prattiki kummerċjali li, bi kwalunkwe mod, jqarrqu jew jistgħu jqarrqu bil-konsumatur medju fir-rigward, b’mod partikolari, tan-neċessità ta’ servizz u li jwassluh jew li jistgħu jwassluh sabiex jieħu deċiżjoni kummerċjali li altrimenti ma kienx jieħu.
77
Għalhekk, fil-kawża prinċipali, huwa biss jekk, fl-okkażjoni tal-prattika inkwistjoni, il-kummerċjant, mhux biss ma jkunx ta lill-konsumatur perijodu ta’ riflessjoni bejn l-iffirmar tal-kuntratt ta’ self u l-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni, iżda, barra minn hekk, ikun uża fastidju, kostrizzjoni jew influwenza mhux xierqa, li tali prattika tista’ tiġi kklassifikata bħala “aggressiva” fis-sens tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2005/29. Min-naħa l-oħra, anki fl-assenza ta’ fastidju, ta’ kostrizzjoni jew ta’ influwenza mhux xierqa, l-imsemmija prattika tista’ tiġi kkwalifikata bħala “prattika kummerċjali qarrieqa” u, sussegwentement, bħala “prattika kummerċjali żleali”, jekk tissodisfa l-kundizzjonijiet iddefiniti fl-Artikoli 6 u 7 ta’ din id-direttiva.
78
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li mill-ġurisprudenza jirriżulta li huwa essenzjali li tingħata lill-konsumatur, anki qabel il-konklużjoni tal-kuntratt, informazzjoni ċara u adegwata (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑12 ta’ Ġunju 2019, Orange Polska, C‑628/17, EU:C:2019:480, punt 34, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
79
Issa, il-preżentazzjoni simultanja ta’ żewġ offerti għal servizzi differenti, anki jekk dawn l-offerti ma jkunux legalment marbuta, jista’ jkun jeħtieġ l-għoti ta’ informazzjoni addizzjonali lill-konsumatur, preċiżament sabiex dan tal-aħħar ma jiġix imqarraq dwar l-assenza ta’ rabta bejn l-imsemmija offerti.
80
F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-preżentazzjoni taż-żewġ offerti inkwistjoni fil-kawża prinċipali setgħet twassal sabiex il-konsumatur jemmen li ma kienx possibbli li jikseb is-self mingħajr ma jissottoskrivi l-polza ta’ assigurazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, peress li ċerti riskji relatati mas-self kienu koperti minn din il-polza ta’ assigurazzjoni, bħal, b’mod partikolari, id-deterjorament tal-istat ta’ saħħa li jista’ jostakola l-osservanza tal-obbligi kuntrattwali relatati mas-self.
81
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tirreferi, fit-tielet domanda tagħha, għas-sitwazzjoni ta’ bżonn li normalment tkun tinsab fiha l-persuna li titlob self, il-kumplessità tal-kuntratti suġġetti għall-firma tal-konsumatur, għall-preżentazzjoni simultanja tal-offerti abbinati u għall-qosor tat-terminu mogħti sabiex tiġi sottoskritta l-offerta kkonċernata.
82
Madankollu, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta wkoll li Compass Banca ssostni li informat debitament lill-konsumaturi kkonċernati bil-fatt li l-prodott ta’ assigurazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma kienx marbut mas-self personali u li ssottometta lil dawn il-konsumaturi d-dokumenti rilevanti, inkluż fil-fażi prekuntrattwali.
83
Effettivament, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk il-prattika kummerċjali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tistax tikkostitwixxi “prattiki kummerċjali qarrieqa”, b’mod partikolari sa fejn tista’ tiġi kkwalifikata bħala “prattika kummerċjali qarrieqa” fis-sens tal-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 2005/29, jew bħala “prattika kummerċjali aggressiva”, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 ta’ din id-direttiva.
84
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 2(j), l-Artikolu 5(2) u (5), kif ukoll l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-prattika kummerċjali li tikkonsisti fil-proposta simultanjament lill-konsumatur ta’ offerta ta’ self personali u ta’ offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux relatata ma’ dan is-self ma tikkostitwixxi la prattika kummerċjali aggressiva fiċ-ċirkustanzi kollha u lanqas prattika kummerċjali kkunsidrata żleali fiċ-ċirkustanzi kollha, fis-sens ta’ din id-direttiva.
Fuq it-tielet domanda
85
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2005/29 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi miżura nazzjonali li tippermetti lil awtorità nazzjonali, ladarba tiġi kkonstatata n-natura “aggressiva” jew, b’mod iktar ġenerali, in-natura “żleali” ta’ prattika kummerċjali adottata minn kummerċjant partikolari, li dan il-kummerċjant jagħti lill-imsemmi konsumatur terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-data tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni u tal-kuntratt ta’ self.
86
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrelevat li, skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2005/29, din tal-aħħar għandha l-għan li tikkontribwixxi għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern u li tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur, billi tapprossima l-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi tal-Istati Membri dwar prattiċi kummerċjali żleali li jagħmlu ħsara lill-interessi ekonomiċi tal-konsumaturi.
87
Kif jirriżulta mill-premessa 14 tad-Direttiva 2005/29, peress li din l-approssimazzjoni tieħu l-forma ta’ armonizzazzjoni kompleta ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tal-Istati Membri, għandu jiġi kkonstatat li l-imsemmija direttiva tipprojbixxi lil dawn l-istess Stati Membri milli jżommu jew jadottaw miżuri li jaqgħu taħt dan il-qasam armonizzat li d-Direttiva 2005/29 ma tistabbilixxix jew ma tawtorizzax, anki meta tali miżuri huma intiżi li jiżguraw livell ta’ protezzjoni ogħla tal-konsumaturi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑9 ta’ Novembru 2010, Mediaprint Zeitungs- und Zeitschriftenverlag, C‑540/08, EU:C:2010:660, punt 38).
88
Issa, kif jirriżulta mir-risposta għat-tieni domanda, prattika kummerċjali bħall-prattika kummerċjali ta’ “tqegħid f’qafas” inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tikkostitwixxix prattika kummerċjali aggressiva fiċ-ċirkustanzi kollha u lanqas prattika żleali fiċ-ċirkustanzi kollha, fis-sens tad-Direttiva 2005/29.
89
Ċertament, abbażi tal-Artikolu 3(9) ta’ din id-direttiva, fir-rigward ta’ “servizzi finanzjarji”, fis-sens tad-Direttiva 2002/65, li jinkludu kwalunkwe servizz relatat ma’ self jew mal-assigurazzjoni, l-Istati Membri jistgħu jimponu kundizzjonijiet li huma iktar restrittivi jew iktar rigorużi minn dawk previsti mid-Direttiva 2005/29 fil-qasam li fih din tal-aħħar tfittex l-approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ.
90
Madankollu, minn naħa, tali possibbiltà għandha tiġi eżerċitata b’osservanza tad-dispożizzjonijiet imperattivi tad-dritt tal-Unjoni, jekk ikun il-każ, fi kwalunkwe strument rilevanti ieħor. Barra minn hekk, sabiex awtorità tkun tista’, abbażi ta’ din il-possibbiltà, timponi kundizzjonijiet iktar restrittivi jew iktar rigorużi minn dawk previsti mid-Direttiva 2005/29, l-imsemmija possibbiltà għandha tkun ġiet implimentata mill-Istat Membru kkonċernat bl-ispeċifiċità, il-preċiżjoni u l-kjarezza meħtieġa miċ-ċertezza legali (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2020, Subdelegación del Gobierno en Barcelona (Residenti għal żmien twil), C‑503/19 u C‑592/19, EU:C:2020:629, punt 35 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
91
Konsegwentement, id-Direttiva 2005/29 tipprekludi li awtorità nazzjonali tkun tista’ tipprevedi, sabiex tipproteġi lill-konsumaturi, obbligu ġenerali jew preventiv li jiġi osservat ċertu perijodu ta’ riflessjoni fil-każ ta’ prattika kummerċjali li tikkonsisti fil-preżentazzjoni fl-istess ħin ta’ offerta għal polza ta’ assigurazzjoni u offerta għal kuntratt ta’ self, meta la tali obbligu u lanqas il-kompetenza ta’ tali awtorità li tistabbilixxi tali obbligu ma kienu espressament previsti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali.
92
Min-naħa l-oħra, id-Direttiva 2005/29 ma tipprekludix li l-Istati Membri jipprevedu fil-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħhom li l-awtorità nazzjonali tkun tista’ teżerċita, ladarba jiġi kkonstatat, permezz ta’ eżami ddettaljat tal-prattika kummerċjali ta’ kummerċjant partikolari, li din il-prattika hija “aggressiva”, u, għaldaqstant, b’mod iktar ġenerali, “żleali”, fis-sens ta’ din id-direttiva, setgħa li tingħata ordni fir-rigward ta’ dan il-kummerċjant.
93
Fil-fatt, skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 11(1) tad-Direttiva 2005/29, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li jkunu jeżistu mezzi adegwati u effettivi għall-ġlieda kontra l-prattiċi kummerċjali żleali sabiex jiġu osservati d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva.
94
Madankollu, għandu jiġi rrilevat b’mod partikolari li, minn naħa, l-Artikolu 4 tad-Direttiva 2005/29 jipprovdi espressament li l-Istati Membri ma jistgħux jirrestrinġu l-libertà li jiġu pprovduti servizzi għal raġunijiet li jaqgħu fil-qasam li fih din id-direttiva tfittex li tapprossima d-dispożizzjonijiet fis-seħħ. Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, meta l-Istati Membri jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, huma għandhom jirrispettaw id-drittijiet iggarantiti minnha.
95
Issa, miżura meħuda minn awtorità nazzjonali li, sabiex twaqqaf prattika kummerċjali aggressiva, timponi l-osservanza ta’ terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-dati tal-iffirmar ta’ kuntratt ta’ self personali u tal-iffirmar ta’ kuntratt ta’ assigurazzjoni tista’ tippreġudika l-provvista libera ta’ servizzi u tirrestrinġi l-libertà ta’ intrapriża tal-kummerċjant ikkonċernat.
96
Għaldaqstant, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, awtorità nazzjonali tista’ tirrikorri għal tali miżura biss jekk jiġi stabbilit li, fid-dawl tar-raġunijiet li wasslu lil din l-awtorità sabiex tikklassifika bħala “aggressiva” jew, tal-inqas, bħala “żleali”, il-prattika kummerċjali inkwistjoni, ma jeżistux mezzi oħra daqstant effikaċi sabiex tintemm din il-prattika li jppreġudikaw inqas il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-libertà ta’ intrapriża tal-kummerċjant ikkonċernat.
97
Fid-dawl tal-motivi kollha preċedenti, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li d-Direttiva 2005/29 għandha tiġi interpretata fis-sens li ma tipprekludix miżura nazzjonali li tippermetti lil awtorità nazzjonali, ladarba tiġi kkonstatata n-natura “aggressiva” jew, b’mod iktar ġenerali, in-natura “żleali”, ta’ prattika kummerċjali adottata minn kummerċjant partikolari, li dan il-kummerċjant ikun obbligat jagħti lill-imsemmi konsumatur terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-dati tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni u tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ self, sakemm ma jkunux jeżistux mezzi oħra li jippreġudikaw inqas il-libertà ta’ intrapriża li jkunu daqstant effettivi sabiex itemmu n-natura “aggressiva” jew, b’mod iktar ġenerali, “żleali” tal-imsemmija prattika.
Fuq ir-raba’ domanda
98
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 24(3) tad-Direttiva 2016/97 għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi awtorità nazzjonali milli teżiġi mill-kummerċjant, li l-prattika kummerċjali ta’ tqegħid f’qafas tiegħu tiġi kkunsidrata bħala “aggressiva”, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29, jew, b’mod iktar ġenerali, bħala “żleali”, fis-sens tal-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva, li, sabiex ittemm din il-prattika, jagħti lill-konsumatur terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-dati tal-iffirmar tal-kuntratti kkonċernati.
99
Għandu jiġi kkonstatat mill-ewwel li r-raba’ domanda tirrigwarda l-bejgħ abbinat ta’ self personali u ta’ polza ta’ assigurazzjoni u li d-distribuzzjoni tal-prodotti ta’ assigurazzjoni hija rregolata mid-Direttiva 2016/97.
100
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 3(4) tad-Direttiva 2005/29 jipprevedi li, fil-każ ta’ kunflitt bejn id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva u regoli oħra tal-Unjoni li jirregolaw aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali, dawn ir-regoli l-oħra għandhom jipprevalu u japplikaw għal dawk l-aspetti speċifiċi.
101
L-Artikolu 24 tad-Direttiva 2016/97 jissuġġetta lid-distributuri ta’ prodotti ta’ assigurazzjoni, li jinbiegħu b’mod abbinat ma’ prodotti oħra, għal ċerti obbligi speċifiċi.
102
Skont l-Artikolu 24(3) tad-Direttiva 2016/97, li hija l-unika dispożizzjoni msemmija mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tar-raba’ domanda, meta prodott tal-assigurazzjoni jkun anċillari għal prodott jew għal servizz li ma humiex assigurazzjoni fil-kuntest ta’ pakkett jew tal-istess ftehim, id-distributur tal-poloz tal-assigurazzjoni għandu joffri lill-klijent il-possibilità li jixtri l-prodott jew is-servizz separatament.
103
Issa, skont l-Artikolu 24(7) tad-Direttiva 2016/97, l-Istati Membri jistgħu jżommu jew jadottaw miżuri addizzjonali iktar rigorużi jew jintervjenu fuq bażi ta’ każ b’każ biex jipprojbixxu l-bejgħ ta’ assigurazzjoni flimkien ma’ servizz jew prodott anċillari li ma humiex assigurazzjoni bħala parti minn pakkett jew l-istess ftehim meta jkunu jistgħu juru li tali prattiki huma ta’ detriment għall-konsumaturi. Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 92 tal-konklużjonijiet tiegħu, din id-dispożizzjoni tapplika biss jekk, minn naħa, il-prodott tal-assigurazzjoni jista’ jitqies bħala l-prodott “ewlieni” jew “prinċipali” u l-prodott jew is-servizz l-ieħor ikun “anċillari” jew “aċċessorju” għalih, u li ż-żewġ prodotti jiġu “offruti bħala parti mill-istess pakkett jew ftehim”.
104
Madankollu, għandu jiġi rrilevat li r-regola li tinsab fl-Artikolu 24(3) tad-Direttiva 2016/97 ma tirregolax aspetti speċifiċi tal-prattiki kummerċjali żleali, iżda sempliċement teżiġi, indipendentement minn kull kunsiderazzjoni dwar il-lealtà tal-prattika kummerċjali inkwistjoni, li, jekk tali prodotti u/jew servizzi jkunu s-suġġett ta’ “bejgħ abbinat” lill-konsumaturi, dawn għandu jkollhom il-possibbiltà li jixtruhom separatament.
105
Għalhekk, dan l-Artikolu 24(3) ma jimponix fuq l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti li jmorru lil hinn minn dak li teżiġi d-Direttiva 2005/29. Fil-fatt, din id-dispożizzjoni sempliċement tirrikjedi li, jekk tali prodotti u/jew servizzi “jinbigħu b’mod abbinat” il-konsumaturi jkollhom ukoll l-għażla li jixtruhom separatament.
106
Barra minn hekk, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 95 tal-konklużjoni tiegħu, l-imsemmija dispożizzjoni lanqas ma teħtieġ li dawn l-awtoritajiet jagħmlu xi ħaġa inqas minn dak li huma intitolati jagħmlu taħt id-Direttiva 2005/29.
107
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 24(3) tad-Direttiva 2016/97 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix awtorità nazzjonali milli teżiġi minn kummerċjant, li l-prattika kummerċjali ta’ tqegħid f’qafas tiegħu hija kkunsidrata bħala “aggressiva”, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29, jew, b’mod iktar ġenerali, bħala “żleali”, fis-sens tal-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva, li, sabiex itemm din il-prattika, jagħti lill-konsumatur terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-dati tal-iffirmar tal-kuntratti kkonċernati.
Fuq il‑ħames domanda
108
Permezz tal-ħames domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2005/29 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li l-klassifikazzjoni ta’ tip ta’ prattika kummerċjali bħala “aggressiva” fiċ-ċirkustanzi kollha, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 ta’ din id-direttiva jew, b’mod iktar ġenerali, “żleali” fiċ-ċirkustanzi kollha, fis-sens tal-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva, twassal għal qlib tal-oneru tal-prova fuq il-kummerċjant li jmur kontra d-dritt tal-Unjoni.
109
Kif jirriżulta mir-risposta għat-tieni domanda, kif mogħtija fil-punt 84 ta’ din is-sentenza, prattika kummerċjali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistax tiġi kkwalifikata bħala prattika kummerċjali aggressiva f’kull ċirkostanza jew, b’mod iktar ġenerali, bħala prattika kummerċjali żleali f’kull ċirkostanza, fis-sens tad-Direttiva 2005/29.
110
Fid-dawl ta’ din ir-risposta, ma hemmx lok li tingħata risposta għall-ħames domanda.
Fuq l‑ispejjeż
111
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Id-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Mejju 2005 dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 84/450/KEE, id-Direttivi 97/7/KE, 98/27/KE u 2002/65/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u r-Regolament (KE) Nru 2006/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (Direttiva dwar Prattiċi Kummerċjali Żleali),
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
l-kunċett ta’ “konsumatur medju”, fis-sens ta’ din id-direttiva, għandu jiġi ddefinit b’riferiment għal konsumatur normalment informat kif ukoll raġonevolment attent u avżat. Madankollu, tali definizzjoni ma teskludix li l-kapaċità ta’ deċiżjoni ta’ individwu tista’ tinbidel minħabba kostrizzjoni, bħall-metodi konjittivi.
2)
L-Artikolu 2(j), l-Artikolu 5(2) u (5), kif ukoll l-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
l-prattika kummerċjali li tikkonsisti fil-proposta simultanjament lill-konsumatur ta’ offerta ta’ self personali u ta’ offerta ta’ polza ta’ assigurazzjoni mhux relatata ma’ dan is-self ma tikkostitwixxi la prattika kummerċjali aggressiva fiċ-ċirkustanzi kollha u lanqas prattika kummerċjali kkunsidrata żleali fiċ-ċirkustanzi kollha, fis-sens ta’ din id-direttiva.
3)
Id‑Direttiva 2005/29
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
ma tipprekludix miżura nazzjonali li tippermetti lil awtorità nazzjonali, ladarba tiġi kkonstatata n-natura “aggressiva” jew, b’mod iktar ġenerali, in-natura “żleali”, ta’ tali prattika kummerċjali adottata minn kummerċjant partikolari, li dan il-kummerċjant ikun obbligat jagħti lill-imsemmi konsumatur terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-dati tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ assigurazzjoni u tal-iffirmar tal-kuntratt ta’ self, sakemm ma jkunux jeżistux mezzi oħra li jippreġudikaw inqas il-libertà ta’ intrapriża li jkunu daqstant effettivi sabiex itemmu n-natura “aggressiva” jew, b’mod iktar ġenerali, “żleali” tal-imsemmija prattika.
4)
L-Artikolu 24(3) tad-Direttiva (UE) 2016/97 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Jannar 2016 dwar id-distribuzzjoni tal-assigurazzjoni,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix awtorità nazzjonali milli teżiġi minn kummerċjant, li l-prattika kummerċjali ta’ tqegħid f’qafas tiegħu hija kkunsidrata bħala “aggressiva”, fis-sens tal-Artikoli 8 u 9 tad-Direttiva 2005/29, jew, b’mod iktar ġenerali, bħala “żleali”, fis-sens tal-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva, li, sabiex itemm din il-prattika, jagħti lill-konsumatur terminu ta’ riflessjoni raġonevoli bejn id-dati tal-iffirmar tal-kuntratti kkonċernati.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.