62022CJ0287
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
της 15ης Ιουνίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Ενυπόθηκο δάνειο συνδεδεμένο με ξένο νόμισμα – Άρθρο 6, παράγραφος 1 – Άρθρο 7, παράγραφος 1 – Αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων – Αναστολή της εκτελέσεως της δανειακής συμβάσεως – Διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας όσον αφορά την επιστροφή καταβληθείσας παροχής»
Στην υπόθεση C‑287/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας, XXVIII πολιτικό τμήμα, Πολωνία) με απόφαση της 24ης Μαρτίου 2022, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 3 Μαΐου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
YQ,
RJ
κατά
Getin Noble Bank S.A.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
συγκείμενο από τους L. S. Rossi, πρόεδρο τμήματος, S. Rodin και O. Spineanu‑Matei (εισηγήτρια), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: L. Medina
γραμματέας: Α. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
οι RJ και YQ, εκπροσωπούμενοι από τον M. Pledziewicz, radca prawny,
–
η Getin Noble Bank S.A., εκπροσωπούμενη από τους Ł. Hejmej, M. Przygodzka και A. Szczęśniak, adwokaci,
–
η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την S. Żyrek,
–
η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις P. Barros da Costa, C. Chambel Alves και A. Cunha,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την I. Rubene, τον N. Ruiz García και την A. Szmytkowska,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29), υπό το πρίσμα των αρχών της αποτελεσματικότητας και της αναλογικότητας.
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των YQ και RJ και, αφετέρου, της Getin Noble Bank S.A., σχετικά με αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων με την οποία ζητείται να διαταχθεί η αναστολή εκτελέσεως συμβάσεως ενυπόθηκου δανείου συνδεδεμένου με ξένο νόμισμα, εν αναμονή οριστικής αποφάσεως σχετικά με την επιστροφή των ποσών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως κατ’ εφαρμογήν των καταχρηστικών ρητρών που περιλαμβάνει η οικεία σύμβαση.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές, ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλόμενους, εάν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.»
4
Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών, καθώς και των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών, να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από έναν επαγγελματία με καταναλωτές.»
Το πολωνικό δίκαιο
Ο αστικός κώδικας
5
Ο ustawa – Kodeks cywilny (νόμος περί αστικού κώδικα), της 23ης Απριλίου 1964 (Dz. U. αριθ. 16, θέση 93), στην ενοποιημένη έκδοσή του (Dz. U. του 2020, θέση 1740) (στο εξής: αστικός κώδικας), προβλέπει στο άρθρο 3851 τα εξής:
«1.   Οι ρήτρες συμβάσεως συναπτόμενης με καταναλωτή οι οποίες δεν αποτέλεσαν αντικείμενο ατομικής διαπραγματεύσεως δεν δεσμεύουν τον καταναλωτή αν διαμορφώνουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του κατά τρόπο που αντιβαίνει στα χρηστά ήθη και πλήττει σοβαρά τα συμφέροντά του (μη επιτρεπτές συμβατικές ρήτρες). Τούτο δεν ισχύει για ρήτρες που καθορίζουν τις κύριες παροχές των συμβαλλομένων μερών, ιδίως την τιμή ή την αμοιβή, εφόσον είναι διατυπωμένες με σαφήνεια.
2.   Στην περίπτωση που μια συμβατική ρήτρα δεν είναι δεσμευτική για τον καταναλωτή σύμφωνα με την παράγραφο 1, η σύμβαση παραμένει κατά τα λοιπά δεσμευτική για τα συμβαλλόμενα μέρη.
3.   Ως συμβατικές ρήτρες που δεν αποτέλεσαν αντικείμενο ατομικής διαπραγματεύσεως νοούνται εκείνες επί του περιεχομένου των οποίων δεν μπόρεσε να ασκήσει πραγματική επιρροή ο καταναλωτής. Αυτό ισχύει ιδίως για συμβατικές ρήτρες οι οποίες προέρχονται από γενικούς όρους συναλλαγών που προτάθηκαν στον καταναλωτή από τον αντισυμβαλλόμενό του.
4.   Το βάρος αποδείξεως του ισχυρισμού ότι η ρήτρα αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγματεύσεως φέρει εκείνος που τον προβάλλει.»
6
Το άρθρο 405 του αστικού κώδικα προβλέπει τα εξής:
«Όποιος αποκόμισε περιουσιακό όφελος χωρίς νόμιμη αιτία με ζημία άλλου υποχρεούται να αποδώσει την ωφέλεια σε είδος και, αν αυτό δεν είναι δυνατόν, να επιστρέψει την αξία της.»
7
Το άρθρο 410 του αστικού κώδικα προβλέπει τα εξής:
«1.   Οι διατάξεις των προηγούμενων άρθρων έχουν, μεταξύ άλλων, εφαρμογή σε περίπτωση αχρεωστήτως καταβληθείσας παροχής.
2.   Αχρεώστητη είναι η παροχή που εκπληρώθηκε χωρίς να υπάρχει τέτοια υποχρέωση ή χωρίς να υπάρχει υποχρέωση έναντι του προσώπου προς το οποίο εκπληρώθηκε ή εφόσον εξέλιπε η αιτία της ή εάν ο σκοπός της παροχής δεν επετεύχθη ή η νομική πράξη που επιβάλλει την παροχή κρίθηκε άκυρη και δεν αποκαταστάθηκε το κύρος της μετά την εκπλήρωση της παροχής.»
Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας
8
Ο ustawa – Kodeks postępowania cywilnego (νόμος περί θεσπίσεως κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 17ης Νοεμβρίου 1964 (Dz. U. αριθ. 43, θέση 296), στην ενοποιημένη έκδοσή του (Dz. U. του 2021, θέση 1805) (στο εξής: κώδικας πολιτικής δικονομίας), προβλέπει στο άρθρο 189 τα εξής:
«Ο ενάγων μπορεί να ζητήσει από δικαστήριο να διαπιστώσει την ύπαρξη ή την ανυπαρξία έννομης σχέσεως ή δικαιώματος, εφόσον έχει έννομο συμφέρον.»
9
Το άρθρο 7301 του κώδικα πολιτικής δικονομίας προβλέπει τα εξής:
«1.   Κάθε διάδικος δύναται να ζητήσει τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, υπό την προϋπόθεση ότι αποδεικνύει την ύπαρξη prima facie της απαιτήσεώς του και του εννόμου συμφέροντος να ζητήσει τη λήψη των μέτρων αυτών.
2.   Το συμφέρον να ζητηθεί η λήψη ασφαλιστικών μέτρων υφίσταται όταν η μη λήψη των συγκεκριμένων μέτρων θα εμπόδιζε ή θα παρακώλυε σοβαρά την εκτέλεση της αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί στην οικεία υπόθεση ή θα εμπόδιζε ή θα παρακώλυε σοβαρά με οποιονδήποτε άλλο τρόπο την επίτευξη του σκοπού της διαδικασίας στην εν λόγω υπόθεση.
[…]
3.   Όταν αποφαίνεται επί αιτήσεως ασφαλιστικών μέτρων, το δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα των διαδίκων κατά τρόπο που να εξασφαλίζει στον δικαιούχο επαρκή έννομη προστασία και να μην υποχρεώνει τον οφειλέτη περισσότερο από ό,τι είναι αναγκαίο.»
10
Κατά το άρθρο 731 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, η λήψη ασφαλιστικού μέτρου δεν μπορεί να αποσκοπεί στην εκτέλεση απαιτήσεως, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά.
11
Το άρθρο 755 του κώδικα πολιτικής δικονομίας προβλέπει τα εξής:
«1.   Όταν η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων δεν αφορά χρηματικές απαιτήσεις, το δικαστήριο διατάσσει ασφαλιστικά μέτρα τα οποία κρίνει κατάλληλα υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, χωρίς να αποκλείει τη λήψη των ασφαλιστικών μέτρων που προβλέπονται για τις χρηματικές απαιτήσεις. Ειδικότερα, ο δικαστής δύναται:
1)
να καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών ή των συμμετεχόντων στη σχετική διαδικασία εκτελέσεως για τη διάρκεια της διαδικασίας·
2)
να απαγορεύσει την εκποίηση περιουσιακών στοιχείων ή δικαιωμάτων που αφορά η εν λόγω διαδικασία·
3)
να αναστείλει την εν λόγω διαδικασία ή οποιαδήποτε άλλη διαδικασία για την εκτέλεση της σχετικής αποφάσεως,
4)
[…]
5)
να διατάξει την καταχώριση κατάλληλης εγγραφής στο κτηματολόγιο ή σε οποιοδήποτε άλλο σχετικό μητρώο.
2.   […]
21.   Το άρθρο 731 δεν εφαρμόζεται εάν η λήψη των ζητούμενων ασφαλιστικών μέτρων είναι αναγκαία για να αποφευχθεί επικείμενη ζημία ή άλλες αρνητικές συνέπειες για τον δικαιούχο.
3.   Ο δικαστής κοινοποιεί στον οφειλέτη διαταγή κεκλεισμένων των θυρών με την οποία απαιτεί από αυτόν να προβεί ή να απόσχει από τη διενέργεια πράξεως ή να μην παρακωλύσει οποιαδήποτε ενέργεια του δικαιούχου. Η παρούσα διάταξη δεν εφαρμόζεται στις διαταγές με τις οποίες επιβάλλεται η παράδοση πραγμάτων που έχει στην κατοχή του ο οφειλέτης.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
12
Το 2008 οι YQ και RJ συνήψαν με την Getin Noble Bank σύμβαση ενυπόθηκου δανείου διάρκειας 360 μηνών και ύψους 643395,63 πολωνικών ζλότι (PLN) (περίπου 140000 ευρώ) (στο εξής: επίδικη σύμβαση δανείου). Η επίδικη σύμβαση δανείου προέβλεπε ρήτρα μετατροπής του προαναφερθέντος ποσού σε ελβετικό φράγκο (CHF), σύμφωνα με συναλλαγματική ισοτιμία αγοράς που καθόριζε η εν λόγω τράπεζα, με κυμαινόμενο επιτόκιο. Οι μηνιαίες δόσεις, υπολογιζόμενες σε CHF, έπρεπε να εξοφλούνται σε PLN βάσει της συναλλαγματικής ισοτιμίας πωλήσεως του CHF, την οποία επίσης καθόριζε μονομερώς η ως άνω τράπεζα. Οι ενάγοντες της κύριας δίκης ενημερώθηκαν για τις επιπτώσεις των διακυμάνσεων των επιτοκίων και των συναλλαγματικών ισοτιμιών στην εν λόγω σύμβαση δανείου υπό μορφή συγκριτικού πίνακα.
13
Στις 25 Μαΐου 2021 οι ενάγοντες άσκησαν ενώπιον του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας, Πολωνία), δικάζοντος ως πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, αγωγή με αίτημα να αναγνωριστεί η ακυρότητα της επίδικης συμβάσεως δανείου και να υποχρεωθεί η Getin Noble Bank να καταβάλει ποσό ύψους 375042,34 PLN (περίπου 94000 ευρώ), ήτοι το ποσό των μηνιαίων δόσεων που είχαν ήδη καταβάλει οι ενάγοντες κατά την ημερομηνία ασκήσεως της αγωγής τους ενώπιον του δικαστηρίου, πλέον νομίμων τόκων υπερημερίας και δικαστικών εξόδων. Συναφώς, οι ενάγοντες προέβαλαν ότι οι ρήτρες της εν λόγω συμβάσεως δανείου όσον αφορά τη σύνδεση του ποσού του δανείου με ξένο νόμισμα συνιστούσαν «καταχρηστικές ρήτρες», κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13.
14
Επίσης, οι ενάγοντες της κύριας δίκης υπέβαλαν αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων, ζητώντας να καθοριστούν τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των διαδίκων, καθώς και να ανασταλεί, καταρχάς, καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης, η υποχρέωση καταβολής των μηνιαίων δόσεων που προβλέπονταν στην εν λόγω σύμβαση δανείου, έως του ποσού και στις ημερομηνίες που καθορίζονταν σε αυτήν, για το χρονικό διάστημα από την άσκηση της αγωγής σε πρώτο βαθμό μέχρι την οριστική περάτωση της διαδικασίας, περαιτέρω, να απαγορευθεί στην Getin Noble Bank να επιδώσει στους ενάγοντες προειδοποίηση καταγγελίας και, τέλος, να απαγορευθεί στην τράπεζα να δημοσιεύσει στην Biuro Informacji Gospodarczej (υπηρεσία οικονομικών πληροφοριών, Πολωνία) πληροφορία σχετικά με μη αποπληρωμή του επίμαχου δανείου από τους ενάγοντες κατά το χρονικό διάστημα που θα μεσολαβούσε από τη λήψη των ζητηθέντων προσωρινών μέτρων έως την περάτωση της διαδικασίας.
15
Πλην όμως, το ως άνω δικαστήριο απέρριψε την υποβληθείσα από τους ενάγοντες της κύριας δίκης αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων. Κατά το εν λόγω δικαστήριο, οι ενάγοντες δεν απέδειξαν την ύπαρξη εννόμου συμφέροντος για τη λήψη προσωρινών μέτρων, δεδομένου ότι από κανένα στοιχείο δεν μπορούσε να συναχθεί ότι η μη λήψη τέτοιων μέτρων θα παρεμπόδιζε ή θα παρακώλυε σοβαρά την εκτέλεση της δικαστικής αποφάσεως που επρόκειτο να εκδοθεί στην υπόθεση της κύριας δίκης ή την επίτευξη του σκοπού της διαδικασίας στη συγκεκριμένη υπόθεση. Ως εκ τούτου, κατά το εν λόγω δικαστήριο, δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις του άρθρου 7301, παράγραφοι 1 και 2, του κώδικα πολιτικής δικονομίας.
16
Οι ενάγοντες της κύριας δίκης άσκησαν έφεση κατά της αποφάσεως του εν λόγω δικαστηρίου ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας, XXVIII πολιτικό τμήμα, Πολωνία), προβάλλοντας ότι είχαν έννομο συμφέρον να ζητήσουν τη λήψη των προαναφερθέντων προσωρινών μέτρων. Η Getin Noble Bank αντέκρουσε το σχετικό αίτημα, υποστηρίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι δεν αποδείχθηκε η εκ πρώτης όψεως ύπαρξη της απαιτήσεως των εναγόντων. Επιπλέον, η τράπεζα αμφισβήτησε την καταχρηστικότητα των ρητρών της επίδικης σύμβασης δανείου και υπογράμμισε ότι η οικονομική της κατάσταση ήταν ικανοποιητική.
17
Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι υποβλήθηκε ενώπιόν του αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων τα οποία συνίστανται στην αναστολή της υποχρεώσεως καταβολής των μηνιαίων δόσεων που προβλέπονται στην επίδικη σύμβαση δανείου για το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από την ημερομηνία ασκήσεως της αγωγής σε πρώτο βαθμό μέχρι την οριστική περάτωση της διαδικασίας. Όσον αφορά τις αιτήσεις λήψεως προσωρινών μέτρων, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι αποφαίνεται βάσει prima facie αποδείξεως των ισχυρισμών των διαδίκων της κύριας δίκης.
18
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, αφενός, όσον αφορά την prima facie ύπαρξη της απαιτήσεως των εναγόντων της κύριας δίκης, ότι αποδεικνύεται ότι ορισμένες από τις επίμαχες συμβατικές ρήτρες είναι καταχρηστικές και ότι η επίδικη σύμβαση δανείου πρέπει να ακυρωθεί, καθόσον η εκτέλεσή της δεν είναι πλέον αντικειμενικά δυνατή κατά το πολωνικό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, δυνάμει του άρθρου 410 του πολωνικού αστικού κώδικα, κάθε συμβαλλόμενος σε άκυρη σύμβαση έχει δικαίωμα, ανεξάρτητο από αυτό του αντισυμβαλλομένου, στην επιστροφή της καταβληθείσας παροχής.
19
Αφετέρου, όσον αφορά την απόδειξη του εννόμου συμφέροντος των εναγόντων της κύριας δίκης, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι τέτοιο έννομο συμφέρον υφίσταται, σύμφωνα με το άρθρο 7301, παράγραφος 2, του κώδικα πολιτικής δικονομίας, όταν η μη λήψη προσωρινών μέτρων εμποδίζει ή παρακωλύει σοβαρά την εκτέλεση της αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί στην υπόθεση της κύριας δίκης ή την επίτευξη του σκοπού της διαδικασίας στην κρινόμενη υπόθεση.
20
Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι τα εθνικά δικαστήρια σπανίως κάνουν δεκτές τις αιτήσεις των καταναλωτών για τη λήψη τέτοιων προσωρινών μέτρων υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης. Ειδικότερα, ορισμένα από τα εθνικά δικαστήρια επισημαίνουν ότι αγωγή με αίτημα την αναγνώριση της ακυρότητας συμβάσεως λόγω του καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας δεν δύναται να οδηγήσει σε αναγκαστική εκτέλεση και, ως εκ τούτου, δεν καθιστά αναγκαία τη λήψη προσωρινών μέτρων. Άλλα δικαστήρια εκτιμούν ότι η λήψη προσωρινού μέτρου δεν πρέπει να αποσκοπεί στην εκτέλεση απαιτήσεως αλλά στην αποτροπή ζημίας ή άλλων αρνητικών συνεπειών για τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή, οπότε η λήψη ενός τέτοιου μέτρου θα ήταν δυνατή μόνον αν αποδεικνυόταν prima facie ότι η οικεία τράπεζα βρίσκεται σε κακή οικονομική κατάσταση. Τέλος, υφίσταται νομολογία των εθνικών δικαστηρίων κατά την οποία, σε περίπτωση ακυρώσεως συμβάσεως δανείου, ο ενδιαφερόμενος καταναλωτής πρέπει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του έναντι της οικείας τράπεζας, επιστρέφοντάς της το κεφάλαιο του δανείου. Ως εκ τούτου, ο εν λόγω καταναλωτής δεν έχει κανένα συμφέρον να ζητήσει τη λήψη προσωρινών μέτρων όπως αυτά που ζητήθηκαν στην υπόθεση της κύριας δίκης, δεδομένου ότι, σε κάθε περίπτωση, θα ήταν υποχρεωμένος να προβεί σε πληρωμές προς την εν λόγω τράπεζα, όποια και αν είναι η οριστική απόφαση που θα εκδοθεί επί της ουσίας, προκειμένου να επιστραφεί το χρησιμοποιηθέν κεφάλαιο ή, ακόμη, προκειμένου να «καταβληθεί ορισμένο τίμημα για τη χρησιμοποίηση του εν λόγω κεφαλαίου».
21
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, μεταξύ άλλων, ότι, καθόσον η οδηγία 93/13 αποσκοπεί στην προστασία του οικείου καταναλωτή αποκαθιστώντας την ισότητα μεταξύ των μερών, αντιτίθεται στην άρνηση λήψεως τέτοιων προσωρινών μέτρων. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, όταν η απάλειψη καταχρηστικών συμβατικών ρητρών συνεπάγεται την ολική ακυρότητα δανειακής σύμβασης, η λήψη κατάλληλων προσωρινών μέτρων, όπως η αναστολή της υποχρεώσεως καταβολής των μηνιαίων δόσεων οι οποίες περιλαμβάνουν το κεφάλαιο και τους οφειλόμενους δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως δανείου τόκους κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, είναι καταρχήν αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί επί της ουσίας. Κατά το αιτούν δικαστήριο, όταν, κατόπιν της απαλείψεως των καταχρηστικών συμβατικών ρητρών της εν λόγω συμβάσεως δανείου, αυτή δεν μπορεί πλέον αντικειμενικά να εκτελεστεί, η άρνηση λήψεως τέτοιων προσωρινών μέτρων θα υπονόμευε την επιστροφή καταβληθείσας παροχής, κατά τις επιταγές του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 και, συνεπώς, την πρακτική αποτελεσματικότητα των σχετικών διατάξεων.
22
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι το πολωνικό δίκαιο προβλέπει δικονομικούς κανόνες σύμφωνα με τους οποίους το ποσό το οποίο ζητείται με την αγωγή καθορίζεται κατά την ημερομηνία καταθέσεώς της για την αναγνώριση της ακυρότητας της οικείας συμβάσεως δανείου. Επομένως, ο καταναλωτής δύναται να ζητήσει μόνον την επιστροφή του ποσού των μηνιαίων δόσεων που έχουν ήδη καταβληθεί έως τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Κατά συνέπεια, αν δεν ληφθεί προσωρινό μέτρο κατά την έναρξη της διαδικασίας, ο καταναλωτής θα είναι υποχρεωμένος κατά το πέρας της να κινήσει νέα διαδικασία κατά της οικείας τράπεζας, με αντικείμενο την επιστροφή των μηνιαίων δόσεων που θα έχει καταβάλει κατά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της ενάρξεως και της περατώσεως της νέας αυτής διαδικασίας. Κατά το αιτούν δικαστήριο, μια τέτοια κατάσταση λειτουργεί τιμωρητικά για τον οικείο καταναλωτή και υπονομεύει την πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας 93/13. Επιπροσθέτως, η αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των συμβαλλομένων μερών δεν δύναται να επιτευχθεί μέσω της εκδόσεως τέτοιας αποφάσεως επί της ουσίας, δεδομένου ότι μόνον ο ίδιος καταναλωτής θα αναγκαζόταν να κινήσει άλλη ένδικη διαδικασία προκειμένου να διεκδικήσει τα δικαιώματά του και, επομένως, να αφιερώσει ακόμη περισσότερο χρήμα και χρόνο.
23
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας, XXXVIII πολιτικό τμήμα) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Έχουν τα άρθρα 6, παράγραφος 1, και 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, υπό το πρίσμα των αρχών της αποτελεσματικότητας και της αναλογικότητας, την έννοια ότι αποκλείουν ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας ή της εθνικής νομολογίας βάσει της οποίας ο εθνικός δικαστής μπορεί, ιδίως λόγω των υποχρεώσεων του καταναλωτή να διευθετεί τις πληρωμές με πωλητή ή προμηθευτή ή λόγω της καλής οικονομικής κατάστασης του πωλητή ή του προμηθευτή, να μη λάβει υπόψη την αίτηση του καταναλωτή για την έκδοση προσωρινής διαταγής (ασφαλιστικά μέτρα) περί αναστολής, όσο διαρκεί η δίκη, της εκτέλεσης συμβάσεως που πιθανολογείται ότι θα κηρυχθεί άκυρη λόγω της απάλειψης των καταχρηστικών ρητρών από αυτήν;»
Επί του προδικαστικού ερωτήματος
Επί του παραδεκτού
24
Η Getin Noble Bank υποστηρίζει ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη.
25
Κατ’ ουσίαν, η εναγομένη στην υπόθεση της κύριας δίκης προβάλλει, συναφώς, πρώτον, ότι η εν λόγω αίτηση δεν αφορά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, καθόσον οι διατάξεις της οδηγίας 93/13 δεν έχουν εφαρμογή επί των αποτελεσμάτων της απαλείψεως των καταχρηστικών ρητρών, δεδομένου ότι ο σκοπός της οδηγίας επιτυγχάνεται με την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Επομένως, τα αποτελέσματα της κηρύξεως της ακυρότητας συμβάσεως περιέχουσας καταχρηστικές ρήτρες διέπονται από το εθνικό δίκαιο. Ως εκ τούτου, το ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου αφορά, στην πραγματικότητα, τις προϋποθέσεις εφαρμογής προσωρινών μέτρων σε περιπτώσεις κατά τις οποίες, λόγω της ακυρώσεως της οικείας συμβάσεως, οι συμβαλλόμενοι έχουν ισότιμη σχέση και δεν τελούν πλέον σε σχέση μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία. Επομένως, δεν τίθεται ζήτημα εφαρμογής των διατάξεων της εν λόγω οδηγίας για να εκτιμηθεί το βάσιμο της αιτήσεως λήψεως των επίμαχων προσωρινών μέτρων.
26
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο που έχει επιληφθεί της διαφοράς της κύριας δίκης να εκτιμήσει την αναγκαιότητα μιας προδικαστικής αποφάσεως και το λυσιτελές των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο, τα οποία θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Συνεπώς, εφόσον τα υποβαλλόμενα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία ή το κύρος κανόνα του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο οφείλει καταρχήν να απαντήσει, εκτός αν προκύπτει προδήλως ότι η ερμηνεία την οποία ζητεί το εθνικό δικαστήριο ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, αν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, αν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στο ερώτημα (πρβλ. απόφαση της 5ης Μαΐου 2022, Zagrebačka banka, C‑567/20, EU:C:2022:352, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
27
Επιπροσθέτως, κατά πάγια νομολογία, όταν δεν προκύπτει προδήλως ότι η ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, ένσταση στηριζόμενη σε αδυναμία εφαρμογής της διατάξεως αυτής στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά το παραδεκτό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, αλλά την ουσία των ερωτημάτων [αποφάσεις της 4ης Ιουλίου 2019, Kirschstein, C‑393/17, EU:C:2019:563, σκέψη 28, και της 27ης Απριλίου 2023, M.D. (Απαγόρευση εισόδου στην Ουγγαρία), C‑528/21, EU:C:2023:341, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
28
Εν προκειμένω, αφενός, η διαφορά της κύριας δίκης αφορά αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων με σκοπό, μεταξύ άλλων, την αναστολή εκτελέσεως συμβάσεως ενυπόθηκου δανείου, συναφθείσας από επαγγελματία με καταναλωτές, εν αναμονή οριστικής αποφάσεως περί κηρύξεως της συμβάσεως αυτής ως άκυρης λόγω της καταχρηστικότητας μιας εκ των ρητρών της. Αφετέρου, το προδικαστικό ερώτημα αφορά την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 93/13 οι οποίες επιβάλλουν, μεταξύ άλλων, στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν για την ύπαρξη κατάλληλων και αποτελεσματικών μέσων προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από επαγγελματία με καταναλωτές, αποσκοπεί δε στο να διευκρινιστεί αν οι συγκεκριμένες διατάξεις αντιτίθενται σε εθνική νομολογία βάσει της οποίας θα μπορούσε να απορριφθεί μια τέτοια αίτηση.
29
Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία της οδηγίας 93/13 ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το πρόβλημα που τίθεται είναι υποθετικής φύσεως.
30
Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι η παρεχόμενη από την οδηγία 93/13 προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη διάρκεια εκτελέσεως συμβάσεως συναφθείσας από επαγγελματία με καταναλωτή, αλλά ισχύει και μετά την εκτέλεση της οικείας συμβάσεως. Επομένως, καίτοι βεβαίως εναπόκειται στα κράτη μέλη να ρυθμίσουν, μέσω του εθνικού τους δικαίου, τα αποτελέσματα της κηρύξεως της ακυρότητας συμβάσεως συναφθείσας μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία λόγω της καταχρηστικότητας μιας εκ των συμβατικών ρητρών, η ρύθμιση αυτή δεν πρέπει να θίγει την προστασία που παρέχει η εν λόγω οδηγία στον καταναλωτή, διασφαλίζοντας ιδίως την αποκατάσταση της νομικής και πραγματικής καταστάσεως στην οποία θα βρισκόταν ο καταναλωτής αν δεν υπήρχε η επίμαχη καταχρηστική ρήτρα [πρβλ. απόφαση της 16ης Μαρτίου 2023, Μ.Β. κ.λπ. (Συνέπειες της ακύρωσης σύμβασης), C‑6/22, EU:C:2023:216, σκέψεις 21 και 22].
31
Δεύτερον, η Getin Noble Bank υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι ο χαρακτηρισμός των εναγόντων της κύριας δίκης ως καταναλωτών από το αιτούν δικαστήριο είναι εσφαλμένος, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως.
32
Επ’ αυτού του ζητήματος, υπενθυμίζεται ότι θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που υποβάλλονται από το εθνικό δικαστήριο εντός του πραγματικού και κανονιστικού πλαισίου το οποίο αυτό προσδιορίζει με δική του ευθύνη και την ακρίβεια του οποίου δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να ελέγξει. Επιπροσθέτως, στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί της ερμηνείας εθνικών διατάξεων και να κρίνει αν η ερμηνεία τους από το εθνικό δικαστήριο είναι ορθή, δεδομένου ότι η ερμηνεία αυτή εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων (πρβλ. απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2020, Sociálna poisťovňa, C‑799/19, EU:C:2020:960, σκέψεις 44 και 45 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
33
Εν προκειμένω, δεδομένου ότι το αιτούν δικαστήριο έκρινε ότι οι ενάγοντες της κύριας δίκης ήταν καταναλωτές, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να αποφανθεί επί του χαρακτηρισμού αυτού. Επομένως, το Δικαστήριο διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα.
34
Κατόπιν των ανωτέρω, διαπιστώνεται ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Επί της ουσίας
35
Με το μοναδικό προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομολογία κατά την οποία ο εθνικός δικαστής δύναται να απορρίψει αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων την οποία ασκεί καταναλωτής με αίτημα την αναστολή καταβολής των οφειλόμενων δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως μηνιαίων δόσεων, εν αναμονή οριστικής αποφάσεως σχετικά με την ακύρωση της συναφθείσας από τον καταναλωτή συμβάσεως δανείου για τον λόγο ότι η οικεία σύμβαση περιλαμβάνει καταχρηστικές ρήτρες, όταν τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της οριστικής αποφάσεως.
36
Καταρχάς, υπενθυμίζεται ότι σκοπός της οδηγίας 93/13 είναι η παροχή στους καταναλωτές υψηλού επιπέδου προστασίας (πρβλ. απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2020, Banca B., C‑269/19, EU:C:2020:954, σκέψη 37).
37
Προς τον σκοπό αυτόν, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεριμνούν ώστε οι καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες να μην δεσμεύουν τον καταναλωτή, χωρίς αυτός να χρειάζεται να ασκήσει ένδικο μέσο και να επιτύχει την έκδοση αποφάσεως με την οποία να επιβεβαιώνεται ο καταχρηστικός χαρακτήρας των επίμαχων ρητρών (απόφαση της 4ης Ιουνίου 2009, Pannon GSM, C‑243/08, EU:C:2009:350, σκέψεις 20 έως 28). Επομένως, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να αφήνουν ανεφάρμοστες τις καταχρηστικές ρήτρες ώστε να μην παράγουν δεσμευτικά αποτελέσματα έναντι του καταναλωτή, εκτός εάν αντιτίθεται σε αυτό ο καταναλωτής (απόφαση της 26ης Μαρτίου 2019, Abanca Corporación Bancaria και Bankia, C‑70/17 και C‑179/17, EU:C:2019:250, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38
Επιπροσθέτως, κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών, καθώς και των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών, να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από έναν επαγγελματία με καταναλωτές.
39
Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι εναπόκειται στα κράτη μέλη να καθορίζουν μέσω του εθνικού δικαίου τους το λεπτομερές πλαίσιο για τη διαπίστωση της καταχρηστικότητας συμβατικής ρήτρας και για την υλοποίηση των συγκεκριμένων έννομων αποτελεσμάτων της διαπιστώσεως αυτής. Εντούτοις, η σχετική διαπίστωση πρέπει να καθιστά δυνατή την αποκατάσταση της νομικής και πραγματικής καταστάσεως στην οποία θα βρισκόταν ο ενδιαφερόμενος καταναλωτής αν δεν υπήρχε η επίμαχη καταχρηστική ρήτρα. Πράγματι, η διαμόρφωση από το εθνικό δίκαιο του πλαισίου για την προστασία την οποία εγγυάται στους καταναλωτές η οδηγία 93/13 δεν επιτρέπεται να μεταβάλει την ουσία της εν λόγω προστασίας [πρβλ. απόφαση της 30ής Ιουνίου 2022, Profi Credit Bulgaria (Αυτεπάγγελτος συμψηφισμός σε περίπτωση καταχρηστικής ρήτρας), C‑170/21, EU:C:2022:518, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
40
Κατά πάγια νομολογία, ελλείψει σχετικής ειδικής νομοθεσίας της Ένωσης, οι λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής της προστασίας των καταναλωτών την οποία προβλέπει η οδηγία 93/13 εμπίπτουν στην εσωτερική έννομη τάξη των κρατών μελών δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας τους. Εντούτοις, οι κανόνες αυτοί δεν μπορούν να είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που διέπουν παρόμοιες καταστάσεις εσωτερικής φύσεως (αρχή της ισοδυναμίας) ούτε να διαμορφώνονται κατά τρόπο ώστε να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 έως C‑782/19, EU:C:2021:470, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
41
Επομένως, όσον αφορά, ειδικότερα, τα προσωρινά μέτρα που ζητήθηκαν προκειμένου να ασκηθούν τα δικαιώματα που απορρέουν από την οδηγία 93/13, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η οδηγία αυτή αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία δεν παρέχει στο δικαστήριο της ουσίας, το οποίο είναι αρμόδιο για την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας, τη δυνατότητα λήψεως προσωρινών μέτρων, όπως είναι η αναστολή διαδικασίας εκτελέσεως, όταν η λήψη των μέτρων αυτών είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της αποφάσεώς του, δεδομένου ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση είναι ικανή να θίξει την αποτελεσματικότητα της επιδιωκόμενης από την εν λόγω οδηγία προστασίας (πρβλ. απόφαση της 14ης Μαρτίου 2013, Aziz, C‑415/11, EU:C:2013:164, σκέψεις 59, 60 και 64).
42
Επιπροσθέτως, σε άλλη υπόθεση, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ενδέχεται να είναι αναγκαία η λήψη τέτοιων μέτρων, ιδίως όταν υφίσταται ο κίνδυνος ο καταναλωτής να καταβάλλει καθ’ όλη τη διάρκεια μιας δυνητικά μακροχρόνιας ένδικης διαδικασίας υψηλότερες μηνιαίες δόσεις σε σχέση με εκείνες που θα όφειλε αν η επίμαχη ρήτρα έμενε ανεφάρμοστη (πρβλ. διάταξη της 26ης Οκτωβρίου 2016, Fernández Oliva κ.λπ., C‑568/14 έως C‑570/14, EU:C:2016:828, σκέψεις 34 έως 36).
43
Ως εκ τούτου, η προστασία την οποία εγγυάται στους καταναλωτές η οδηγία 93/13, και ειδικότερα τα άρθρα της 6, παράγραφος 1, και 7, παράγραφος 1, επιτάσσει να έχει ο εθνικός δικαστής τη δυνατότητα να διατάξει κατάλληλο προσωρινό μέτρο, εφόσον τούτο είναι αναγκαίο για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί όσον αφορά τον καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικών ρητρών.
44
Εν προκειμένω, όσον αφορά την αρχή της ισοδυναμίας, από τις πληροφορίες που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο δεν προκύπτει ότι η εφαρμοστέα εθνική νομοθεσία περί προσωρινών μέτρων εφαρμόζεται διαφορετικά αναλόγως του αν η διαφορά αφορά δικαιώματα που αντλούνται από το εθνικό δίκαιο ή δικαιώματα που αντλούνται από το δίκαιο της Ένωσης.
45
Όσον αφορά την αρχή της αποτελεσματικότητας, υπενθυμίζεται ότι κάθε περίπτωση στην οποία τίθεται το ζήτημα αν εθνική δικονομική διάταξη καθιστά αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης πρέπει να εξετάζεται λαμβανομένης υπόψη της θέσεως της συγκεκριμένης διατάξεως στην όλη διαδικασία ενώπιον των διαφόρων εθνικών αρχών, καθώς και της εξελίξεως και των ιδιαιτεροτήτων της οικείας διαδικασίας (πρβλ. απόφαση της 18ης Φεβρουαρίου 2016, Finanmadrid EFC, C‑49/14, EU:C:2016:98, σκέψη 43). Το ίδιο ισχύει κατ’ ανάγκην και όσον αφορά τη νομολογιακή ερμηνεία της οικείας εθνικής διατάξεως.
46
Συναφώς, από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και από τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου, μεταξύ άλλων, η Πολωνική Κυβέρνηση, προκύπτει ότι ο κώδικας πολιτικής δικονομίας παρέχει στον Πολωνό δικαστή ο οποίος επιλαμβάνεται αγωγής με αίτημα την αναγνώριση της ακυρότητας συμβάσεως λόγω της καταχρηστικότητας συμβατικής ρήτρας τη δυνατότητα να διατάξει προσωρινά μέτρα. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει στο άρθρο 7301 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, το οποίο αφορά τις προϋποθέσεις λήψεως προσωρινών μέτρων, και στο άρθρο 755, παράγραφος 21, του κώδικα, δυνάμει του οποίου το εν λόγω δικαστήριο δύναται να διατάξει τη λήψη ασφαλιστικού μέτρου, ακόμη και αν πρόκειται για μέτρο που κανονικά αποσκοπεί στην εκτέλεση απαιτήσεως, όταν τούτο είναι αναγκαίο για την αποφυγή επικείμενης ζημίας ή άλλων αρνητικών συνεπειών για τον δικαιούχο.
47
Ωστόσο, κατά το αιτούν δικαστήριο, υπάρχει μια σημαντική τάση στην εθνική νομολογία η οποία συνίσταται στην απόρριψη των αιτήσεων λήψεως προσωρινού μέτρου υπό περιστάσεις όπως αυτές της υποθέσεως της κύριας δίκης, ήτοι όταν ζητείται να ανασταλεί, μέχρι την έκδοση οριστικής αποφάσεως επί της ουσίας, η καταβολή των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει συμβάσεως δανείου δυνάμενης να ακυρωθεί λόγω καταχρηστικών συμβατικών ρητρών. Κατά τη σχετική νομολογία, η απόρριψη δικαιολογείται από την έλλειψη «εννόμου συμφέροντος» του οικείου καταναλωτή για τους λόγους που συνοψίστηκαν στη σκέψη 20 της παρούσας αποφάσεως.
48
Πλην όμως, από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και στις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου η Πολωνική Κυβέρνηση προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της εξετάσεως αγωγής με αίτημα την αναγνώριση της ακυρότητας συμβάσεως λόγω της καταχρηστικότητας συμβατικής ρήτρας, το εθνικό δικαστήριο, προκειμένου να μην αποφανθεί ultra petita, αποφαίνεται καταρχήν επί των αιτημάτων που διατυπώθηκαν με την αγωγή, ήτοι επί των ποσών που καταβλήθηκαν μέχρι την άσκηση της αγωγής της οποίας έχει επιληφθεί, εκτός αν διευρυνθεί το αντικείμενο της αγωγής. Κατά συνέπεια, όταν το επιληφθέν δικαστήριο διαπιστώνει επί της ουσίας ότι, κατόπιν της απαλείψεως της επίμαχης ρήτρας, η οικεία σύμβαση δεν μπορεί πλέον αντικειμενικά να εκτελεστεί, όπως συμβαίνει στην υπόθεση της κύριας δίκης, και ότι πρέπει να επιστραφούν στον ενδιαφερόμενο καταναλωτή τα ποσά που κατέβαλε αχρεωστήτως δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως, η απόρριψη αιτήματος λήψεως προσωρινού μέτρου με αντικείμενο την αναστολή της καταβολής των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει της ίδιας συμβάσεως θα καθιστούσε, τουλάχιστον εν μέρει, αναποτελεσματική την οριστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί επί της ουσίας. Πράγματι, μια τέτοια οριστική απόφαση δεν θα είχε ως αποτέλεσμα την επαναφορά της νομικής και πραγματικής καταστάσεως στην οποία θα βρισκόταν ο καταναλωτής αν δεν υπήρχε η εν λόγω καταχρηστική ρήτρα, σύμφωνα με τη νομολογία που μνημονεύθηκε στη σκέψη 39 της παρούσας αποφάσεως, δεδομένου ότι, δυνάμει των εφαρμοστέων δικονομικών κανόνων, μόνον ένα μέρος του ήδη καταβληθέντος ποσού θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο της οριστικής αυτής αποφάσεως.
49
Επομένως, υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, η λήψη προσωρινού μέτρου αναστολής καταβολής των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει συμβάσεως δανείου δυνάμενης να ακυρωθεί λόγω καταχρηστικής συμβατικής ρήτρας ενδεχομένως να είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί όσον αφορά την επιστροφή καταβληθείσας παροχής και, ως εκ τούτου, της αποτελεσματικότητας της προστασίας που εγγυάται η οδηγία 93/13.
50
Πράγματι, όπως προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, σε περίπτωση μη λήψεως προσωρινού μέτρου για την αναστολή της συμβατικής υποχρεώσεώς του προς καταβολή των μηνιαίων δόσεων, ο καταναλωτής θα πρέπει, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο μια οριστική απόφαση επί της ακυρότητας της οικείας συμβάσεως δανείου να συνίσταται μόνο σε μερική επαναφορά της προτέρας καταστάσεώς του, είτε να διευρύνει το περιεχόμενο του αρχικού αιτήματός του μετά την καταβολή κάθε μηνιαίας δόσεως είτε, κατόπιν αποφάσεως περί ακυρώσεως της εν λόγω συμβάσεως δανείου, να ασκήσει νέα αγωγή, με αντικείμενο την επιστροφή των μηνιαίων δόσεων που καταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της πρώτης διαδικασίας. Συναφώς, επισημαίνεται ότι, όπως επισημαίνει η Πολωνική Κυβέρνηση στις γραπτές παρατηρήσεις της, δυνάμει του άρθρου 25a του ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (νόμου περί δικαστικών εξόδων σε αστικές υποθέσεις), της 28ης Ιουλίου 2005 (Dz. U. αριθ. 167, θέση 1398), στην ενοποιημένη απόδοσή του (Dz. U. 2022, θέση 1125), κάθε διεύρυνση του αντικειμένου της αγωγής υπόκειται σε δικαστικά έξοδα.
51
Εξάλλου, κατά το αιτούν δικαστήριο, η άσκηση νέας αγωγής από καταναλωτή είναι, εν πάση περιπτώσει, αναγκαία όταν, μετά την πρώτη διαδικασία για την αναγνώριση της ακυρότητας συμβάσεως δανείου λόγω της καταχρηστικότητας συμβατικής ρήτρας, ακολουθεί δίκη σε δεύτερο βαθμό, δεδομένου ότι, στην περίπτωση αυτή, οι δικονομικοί κανόνες του πολωνικού δικαίου δεν προβλέπουν τη δυνατότητα διευρύνσεως του αντικειμένου του πρωτοδίκως ασκηθέντος ενδίκου βοηθήματος. Υπό τις συνθήκες αυτές, είναι προφανές ότι, ελλείψει προσωρινών μέτρων συνιστάμενων σε αναστολή της υποχρεώσεως καταβολής των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει της επίδικης συμβάσεως δανείου, η απόφαση με την οποία ακυρώνεται η οικεία σύμβαση και διατάσσεται η επιστροφή των ποσών που έχει ήδη καταβάλει ο καταναλωτής δεν καθιστά δυνατή την επίτευξη του σκοπού της οδηγίας 93/13, ο οποίος συνίσταται στην επαναφορά της προτέρας νομικής και πραγματικής καταστάσεως.
52
Επιπλέον, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 42 της παρούσας αποφάσεως, η λήψη ενός τέτοιου προσωρινού μέτρου είναι κατά μείζονα λόγο αναγκαία όταν ο καταναλωτής κατέβαλε στην οικεία τράπεζα ποσό υψηλότερο από εκείνο που είχε δανειστεί πριν ακόμη κινήσει τη σχετική διαδικασία.
53
Τέλος, δεν αποκλείεται, σε περίπτωση μη λήψεως προσωρινού μέτρου με σκοπό την αναστολή της συμβατικής υποχρεώσεως του ίδιου καταναλωτή, η παράταση της διαδικασίας να οδηγήσει σε επιδείνωση της οικονομικής καταστάσεώς του σε τέτοιο βαθμό ώστε αυτός να μην έχει πλέον τα μέσα να ασκήσει τις αναγκαίες αγωγές προκειμένου να επιτύχει την επιστροφή των ποσών τα οποία δικαιούται βάσει της συμβάσεως που κηρύχθηκε άκυρη.
54
Τέτοιες περιστάσεις θα μπορούσαν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο να μην είναι πλέον ο καταναλωτής σε θέση να καταβάλει τις μηνιαίες δόσεις που οφείλονται βάσει της επίδικης συμβάσεως δανείου, πράγμα που θα μπορούσε να οδηγήσει την οικεία τράπεζα σε διαδικασία αναγκαστικής εκτελέσεως της έναντί του αξιώσεως βάσει συμβάσεως δανείου που ενδέχεται να ακυρωθεί.
55
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι δεν συνάδει με την αρχή της αποτελεσματικότητας και, ως εκ τούτου, με το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 εθνική νομολογία κατά την οποία δεν επιτρέπεται η λήψη προσωρινών μέτρων για την αναστολή καταβολής των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει συμβάσεως δανείου, καίτοι τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της προστασίας που παρέχει στους καταναλωτές η οδηγία 93/13.
56
Τούτου δοθέντος, υπενθυμίζεται ότι τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να πράττουν ό,τι είναι δυνατόν εντός των ορίων της αρμοδιότητάς τους, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας τις αναγνωρισμένες από το δίκαιο αυτό μεθόδους ερμηνείας, προκειμένου να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της οικείας οδηγίας και να καταλήγουν σε λύση σύμφωνη προς τον σκοπό που επιδιώκει η οδηγία αυτή (απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2018, Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften, C‑684/16, EU:C:2018:874, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
57
Η ως άνω απαίτηση περί σύμφωνης ερμηνείας περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση των εθνικών δικαστηρίων να τροποποιούν, αν παρίσταται ανάγκη, την πάγια νομολογία τους σε περίπτωση που αυτή στηρίζεται σε ερμηνεία του εθνικού δικαίου η οποία δεν συνάδει με τους σκοπούς της εκάστοτε οδηγίας. Ως εκ τούτου, δεν θα ήταν ορθή η κρίση εθνικού δικαστηρίου ότι αδυνατεί να ερμηνεύσει εθνική διάταξη σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης απλώς και μόνο για τον λόγο ότι η συγκεκριμένη διάταξη έχει ερμηνευθεί παγίως κατά τρόπο μη συνάδοντα προς το ενωσιακό δίκαιο (απόφαση της 26ης Ιουνίου 2019, Addiko Bank, C‑407/18, EU:C:2019:537, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
58
Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο και η Πολωνική Κυβέρνηση εκτιμούν ότι η επίμαχη ρύθμιση και, ειδικότερα, η δεύτερη προϋπόθεση από την οποία εξαρτάται η λήψη προσωρινών μέτρων στο πολωνικό δίκαιο, ήτοι η προϋπόθεση περί υπάρξεως «εννόμου συμφέροντος» που προβλέπεται στο άρθρο 7301 του κώδικα πολιτικής δικονομίας, δύναται να ερμηνευθεί κατά τρόπο σύμφωνο προς το δίκαιο της Ένωσης.
59
Δεύτερον, υπογραμμίζεται, αφενός, ότι η μνημονευθείσα στη σκέψη 55 της παρούσας αποφάσεως εθνική νομολογία δύναται να χαρακτηριστεί ως μη συνάδουσα προς το δίκαιο της Ένωσης μόνον όταν το οικείο δικαστήριο διαπιστώνει ότι η λήψη των ζητούμενων προσωρινών μέτρων είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της οριστικής αποφάσεως που πρόκειται να εκδοθεί επί της ουσίας. Συναφώς, αφενός, το εν λόγω δικαστήριο πρέπει να διαθέτει επαρκή στοιχεία όσον αφορά την καταχρηστικότητα μίας ή περισσοτέρων συμβατικών ρητρών, με αποτέλεσμα να πιθανολογείται ότι η οικεία σύμβαση δανείου είναι άκυρη ή, τουλάχιστον, ότι θα πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στον οικείο καταναλωτή των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει της οικείας συμβάσεως. Αφετέρου, εναπόκειται στο εν λόγω δικαστήριο να κρίνει, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, αν η αναστολή της υποχρεώσεως του συγκεκριμένου καταναλωτή να καταβάλει τις μηνιαίες δόσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της οικείας διαδικασίας είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί η αποκατάσταση της νομικής και πραγματικής καταστάσεως στην οποία θα βρισκόταν ο εν λόγω καταναλωτής αν δεν υπήρχε η επίμαχη ρήτρα ή οι επίμαχες ρήτρες. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο θα μπορεί να λάβει υπόψη, μεταξύ άλλων, την οικονομική κατάσταση του καταναλωτή και τον κίνδυνο να υποχρεωθεί αυτός να επιστρέψει στην οικεία τράπεζα ποσό που υπερβαίνει εκείνο το οποίο είχε δανειστεί από αυτήν.
60
Επομένως, αν το εθνικό δικαστήριο κρίνει, αφενός, ότι υπάρχουν επαρκή στοιχεία περί καταχρηστικότητας των επίμαχων συμβατικών ρητρών και ότι, επομένως, είναι πιθανή η επιστροφή των ποσών που κατέβαλε ο ενδιαφερόμενος καταναλωτής δυνάμει της επίμαχης στην κύρια δίκη συμβάσεως δανείου και, αφετέρου, ότι, σε περίπτωση μη λήψεως προσωρινών μέτρων για την αναστολή καταβολής των μηνιαίων δόσεων που οφείλονται βάσει της οικείας συμβάσεως, δεν μπορεί να διασφαλιστεί η πλήρης αποτελεσματικότητα της οριστικής αποφάσεως που θα εκδοθεί επί της ουσίας, στοιχείο που εναπόκειται στον εθνικό δικαστή να εκτιμήσει λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, τότε το δικαστήριο αυτό πρέπει να διατάξει προσωρινά μέτρα με τα οποία θα αναστέλλεται η υποχρέωση του καταναλωτή να προβεί σε πληρωμές βάσει της επίδικης συμβάσεως.
61
Κατόπιν του συνόλου των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομολογία κατά την οποία ο εθνικός δικαστής δύναται να απορρίψει αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων την οποία ασκεί καταναλωτής με αίτημα την αναστολή καταβολής των οφειλόμενων δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως μηνιαίων δόσεων, εν αναμονή οριστικής αποφάσεως σχετικά με την ακύρωση της συναφθείσας από τον καταναλωτή συμβάσεως δανείου για τον λόγο ότι η οικεία σύμβαση περιλαμβάνει καταχρηστικές ρήτρες, όταν τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της οριστικής αποφάσεως.
Επί των δικαστικών εξόδων
62
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφασίζει:
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας,
έχουν την έννοια ότι:
αντιτίθενται σε εθνική νομολογία κατά την οποία ο εθνικός δικαστής δύναται να απορρίψει αίτηση λήψεως προσωρινών μέτρων την οποία ασκεί καταναλωτής με αίτημα την αναστολή καταβολής των οφειλόμενων δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως μηνιαίων δόσεων, εν αναμονή οριστικής αποφάσεως σχετικά με την ακύρωση της συναφθείσας από τον καταναλωτή συμβάσεως δανείου για τον λόγο ότι η οικεία σύμβαση περιλαμβάνει καταχρηστικές ρήτρες, όταν τα μέτρα αυτά είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της πλήρους αποτελεσματικότητας της οριστικής αποφάσεως.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.