62024CJ0509
WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba)
z dnia 27 listopada 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13/EWG – Artykuł 6 ust. 1 – Artykuł 7 ust. 1 – Umowa dotycząca rachunku bankowego – Postępowanie w sprawie nakazu zapłaty – Kontrola z urzędu nieuczciwego charakteru warunków umownych – Zaproponowanie przez sąd obniżenia wierzytelności o kwotę odpowiadającą zastosowaniu warunku uznanego za nieuczciwy – Akceptacja przez przedsiębiorcę i możliwość dochodzenia tej kwoty w późniejszym postępowaniu – Zasada skuteczności – Udział konsumenta w kontroli potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umownego
W sprawie C‑509/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de Primera Instancia e Instrucción no 3 de Arucas (sąd pierwszej instancji i ds. dochodzeń nr 3 w Arucas, Hiszpania) postanowieniem z dnia 30 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 lipca 2024 r., w postępowaniu:
Investcapital Ltd
przeciwko
M.H.S.,
TRYBUNAŁ (dziewiąta izba),
w składzie: M. Condinanzi (sprawozdawca), prezes izby, N. Jääskinen i R. Frendo, sędziowie,
rzecznik generalny: R. Norkus,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu hiszpańskiego – A. Torró Molés, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierał M. Cherubini, avvocato dello Stato,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – I. Galindo Martín oraz P. Kienapfel, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 i 7 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29).
2
Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego przez Investcapital Ltd, cesjonariusza wierzytelności z tytułu umowy bieżącego rachunku bankowego otwartego w imieniu M.H.S., konsumenta, które to postępowanie miało na celu wydanie nakazu zapłaty długu pieniężnego wynikającego z tej umowy.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Motyw dwudziesty czwarty dyrektywy 93/13 stanowi:
„sądy i organy administracyjne państw członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich”.
4
Artykuł 6 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:
„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.
5
Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 1 wspomnianej dyrektywy:
„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.
Prawo hiszpańskie
LEC
6
Artykuł 815 ust. 3 Ley 1/2000 de Enjuiciamiento Civil (ustawy 1/2000 – kodeks postępowania cywilnego) z dnia 7 stycznia 2000 r. (BOE nr 7 z dnia 8 stycznia 2000 r., s. 575), w brzmieniu mającym zastosowanie do postępowania głównego (zwanej dalej „LEC”), przewiduje:
„Jeżeli z dokumentów dołączonych do pozwu wynika, że dochodzona kwota nie jest prawidłowa, sekretarz sądowy przekaże to sędziemu, który w odpowiednim przypadku postanowieniem może przedstawić powodowi do akceptacji lub odrzucenia propozycję zapłaty określonej kwoty niższej od pierwotnie dochodzonej.
Podobnie, jeżeli uznaje się, że źródłem długu jest umowa zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem lub użytkownikiem, referendarz sądowy przed wydaniem nakazu zapłaty informuje o tym sąd, który – jeżeli uzna, że jeden z warunków umownych stanowiących podstawę powództwa lub obliczenia dochodzonej kwoty może zostać uznany za nieuczciwy – może w drodze postanowienia zaproponować wydanie nakazu zapłaty w wysokości wynikającej z wyłączenia z dochodzonej kwoty tej kwoty, która wynika z zastosowania warunku umownego.
W obu przypadkach powód musi w terminie 10 dni przyjąć lub odrzucić złożoną propozycję, przy czym uważa się, że propozycja została przyjęta, jeżeli pomimo upływu terminu powód nie złoży żadnego oświadczenia. Przyjęcie propozycji przez powoda nie może w żadnym wypadku zostać uznane za częściowe zrzeczenie się jego roszczenia, a niezaspokojonej części roszczenia może on dochodzić jedynie w ramach odpowiedniego postępowania z powództwa o ustalenie prawa.
Jeżeli propozycja zostanie przyjęta, zostanie wydany nakaz zapłaty wspomnianej kwoty przez pozwanego.
W innym wypadku sąd uzna, że powód cofnął pozew, a powód będzie mógł dochodzić swojego roszczenia jedynie w ramach odpowiedniego postępowania z powództwa o ustalenie prawa.
Postanowienie wydane w tym ostatnim przypadku może zostać zaskarżone bezpośrednio przez stronę postępowania”.
7
Zgodnie z brzmieniem art. 818 ust. 1 akapit pierwszy LEC:
„Jeżeli dłużnik złoży sprzeciw w terminie, spór jest rozstrzygany ostatecznie po zakończeniu odpowiedniego postępowania, a wydany wyrok uzyskuje powagę rzeczy osądzonej”.
Dekret ustawodawczy 1/2007
8
Artykuł 83 Real Decreto Legislativo 1/2007 por el que se aprueba el texto refundido de la Ley General para la Defensa de los Consumidores y Usuarios y otras leyes complementarias (królewski dekret ustawodawczy 1/2007 zatwierdzający tekst jednolity ustawy powszechnej o ochronie konsumentów i użytkowników oraz innych ustaw pomocniczych) z dnia 16 listopada 2007 r. (BOE nr 287 z dnia 30 listopada 2007 r., s. 49181), w brzmieniu mającym zastosowanie w postępowaniu głównym, stanowi:
„Nieuczciwe warunki są nieważne z mocy samego prawa i uznaje się je za nieistniejące. W tym celu po wysłuchaniu stron sąd stwierdza nieważność nieuczciwych warunków zawartych w umowie, która jednak wciąż wiąże strony na takich samych zasadach, o ile może ona nadal istnieć bez tychże warunków umownych.
Warunki umowne włączone do umów w sposób nieprzejrzysty na niekorzyść konsumentów są nieważne z mocy prawa”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
9
W dniu 16 kwietnia 2024 r. spółka Investcapital wniosła do Juzgado de Primera Instancia e Instrucción no 3 de Arucas (sądu pierwszej instancji i ds. dochodzeń nr 3 w Arucas, Hiszpania), będącego sądem odsyłającym, pozew o wydanie nakazu zapłaty przeciwko M.H.S., w którym zażądała zapłaty kwoty 1234,01 EUR, w tym 229,17 EUR tytułem kwoty głównej, 38,73 EUR tytułem odsetek zwykłych, 39,68 EUR tytułem odsetek za zwłokę oraz 921,15 EUR tytułem kosztów lub prowizji, odpowiadających wierzytelności zbytej przez bank B.S.A. Wierzytelność ta jest związana z umową, którą M.H.S. zawarł z bankiem B.S.A. w dniu 16 marca 2018 r. w celu otwarcia rachunku bankowego.
10
Ponieważ chodzi o umowę zawartą między przedsiębiorcą a konsumentem, sąd odsyłający został o tym poinformowany przez sekretarza sądowego zgodnie z art. 815 ust. 3 LEC w celu zbadania ewentualnego nieuczciwego charakteru warunków, na których opiera się pozew o wydanie nakazu zapłaty.
11
W ramach badania ewentualnego nieuczciwego charakteru tych warunków sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością art. 815 ust. 3 LEC z prawem Unii, w szczególności z dyrektywą 93/13 interpretowaną w świetle orzecznictwa Trybunału.
12
Sąd ten zauważa, że w przypadku stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego zgodnie z art. 815 ust. 3 LEC sąd rozpatrujący pozew o wydanie nakazu zapłaty powinien ograniczyć się do zaproponowania obniżenia kwoty wierzytelności poprzez wyłączenie kwoty wynikającej z zastosowania takiego warunku. Przepis ten przewiduje, że przyjęcie tej propozycji przez wnoszącego o wydanie nakazu zapłaty nie oznacza zrzeczenia się kwoty oddalonej przez ten sąd, ponieważ ów wnoszący o wydanie nakazu zapłaty może zawsze domagać się jej zapłaty w ramach postępowania zwykłego.
13
W konsekwencji sąd odsyłający zauważa, że art. 815 LEC nie pozwala na wydanie orzeczenia w przedmiocie nieważności warunków uznanych za nieuczciwe, podczas gdy zgodnie z art. 83 królewskiego dekretu ustawodawczego 1/2007 takie warunki są nieważne z mocy prawa i uznaje się je za nieistniejące. Uważa on, że konsument pozostaje w ten sposób związany warunkami umownymi, które w wyniku badania przez sąd rozpatrujący pozew o wydanie nakazu zapłaty zostały jednak uznane za nieuczciwe.
14
W tych okolicznościach Juzgado de Primera Instancia e Instrucción no 3 de Arucas (sąd pierwszej instancji i ds. dochodzeń nr 3 w Arucas) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 6 i 7 dyrektywy [93/13] należy interpretować w ten sposób, że mechanizm kontroli sądowej, który jedynie wyłącza z zakresu roszczenia przedsiębiorcy te pozycje, które są oparte na nieuczciwych warunkach umownych, przy czym przedsiębiorca może dochodzić roszczeń z tytułu tych samych pozycji w innym postępowaniu, może stanowić »stosowny i skuteczny środek« w celu uniknięcia sytuacji, w której konsument lub użytkownik pozostanie związany takimi nieuczciwymi warunkami?
2)
Czy art. 6 i 7 dyrektywy [93/13] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, takiemu jak przepis zawarty w art. 815 ust. 3 [LEC], który ogranicza skutki kontroli nieuczciwego charakteru w postępowaniu nakazowym do wyłączenia z zakresu roszczenia przedsiębiorcy tych kwot, które są oparte na nieuczciwych warunkach, bez wyciągania z tego badania wszystkich konsekwencji wynikających w świetle prawa krajowego ze stwierdzenia wspomnianego nieuczciwego charakteru, takich jak stwierdzenie nieważności?
3)
Czy art. 6 i 7 dyrektywy [93/13] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, takiemu jak przepis zawarty w art. 815 ust. 3 [LEC], który nie przewiduje udziału konsumenta lub użytkownika w przeprowadzanej przez sąd kontroli nieuczciwego charakteru?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
W przedmiocie dopuszczalności
15
Rząd hiszpański wyraża wątpliwości co do dopuszczalności pytań pierwszego i drugiego ze względu na ich hipotetyczny charakter w zakresie, w jakim dotyczą one postępowania innego niż postępowanie w sprawie wydania nakazu zapłaty, a mianowicie ewentualnego postępowania zwykłego, które zgodnie z prawem krajowym pozwala na badanie żądań innych niż te wniesione w ramach postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty.
16
Należy przypomnieć, że jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy, przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności konkretnej sprawy, ocena znaczenia dla sprawy pytań, z którymi zwraca się do Trybunału. Jeśli przedstawione pytania dotyczą wykładni lub ważności przepisu prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Wynika z tego, że pytanie prejudycjalne dotyczące prawa Unii korzysta z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa przez Trybunał orzekania w przedmiocie takiego pytania jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione [wyrok z dnia 2 lutego 2023 r., Towarzystwo Ubezpieczeń Ż (Wprowadzający w błąd wzorzec umowy ubezpieczenia), C‑208/21, EU:C:2023:64, pkt 42, 43 i przytoczone tam orzecznictwo].
17
Nie jest tak jednak w niniejszej sprawie.
18
Postanowienie odsyłające opisuje bowiem w sposób wystarczająco precyzyjny ramy prawne i faktyczne postępowania głównego, które dotyczy pozwu o wydanie nakazu zapłaty dotyczącego roszczenia pieniężnego wynikającego z umowy o prowadzenie bieżącego rachunku bankowego. Informacje przedstawione przez sąd odsyłający pozwalają na ustalenie zarówno zakresu zadanych pytań, jak i ich związku z przedmiotem tego postępowania. W szczególności poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością z art. 6 i 7 dyrektywy 93/13 uregulowania krajowego, zgodnie z którym sąd rozpatrujący pozew o wydanie nakazu zapłaty może złożyć propozycję wydania nakazu zapłaty opiewającego na kwotę obniżoną o kwotę odpowiadającą zastosowaniu warunku umownego, który ów sąd uznał za nieuczciwy, bez możliwości unieważnienia tego warunku, ponieważ oddalona część wierzytelności może być następnie dochodzona przez wierzyciela w ramach zwykłego postępowania sądowego.
19
W tych okolicznościach nie wydaje się oczywiste, aby wykładnia dyrektywy 93/13, o której dokonanie wnosi się w pytaniach pierwszym i drugim, pozostawała bez związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub też by problem miał mieć hipotetyczny charakter.
20
W konsekwencji pytania te należy uznać za dopuszczalne.
Co do istoty
21
Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, po pierwsze, że sąd, do którego przedsiębiorca wniósł przeciwko konsumentowi pozew o wydanie nakazu zapłaty, może zaproponować obniżenie kwoty wierzytelności poprzez wyłączenie kwot wynikających z zastosowania warunku umownego, który uznał za nieuczciwy, bez możliwości stwierdzenia z tego tytułu jego nieważności, a po drugie, że przedsiębiorca ten, po zaakceptowaniu tej propozycji, ma możliwość wszczęcia innego postępowania sądowego w celu odzyskania od tego konsumenta kwoty wierzytelności oddalonej przez ów sąd.
22
Na wstępie należy przypomnieć, że ustanowiony przez dyrektywę 93/13 system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania (wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Ibercaja Banco, C‑600/19, EU:C:2022:394, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
23
Artykuł 6 ust. 1 tej dyrektywy nakłada na państwa członkowskie obowiązek dopilnowania, by nieuczciwe warunki umowne nie były wiążące dla konsumenta, bez konieczności występowania przez konsumenta powództwem i uzyskania wyroku potwierdzającego nieuczciwy charakter tych warunków [zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2023 r., Getin Noble Bank (Zawieszenie wykonania umowy o kredyt), C‑287/22, EU:C:2023:491, pkt 37].
24
Przepis ten należy uznać za równoważny z krajowymi przepisami mającymi w ramach krajowego porządku prawnego charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących. Ponadto chodzi o przepis bezwzględnie obowiązujący, który zmierza do zastąpienia ustanowionej przez umowę formalnej równowagi praw i obowiązków stron umowy rzeczywistą równowagą, która przywraca równość stron (wyrok z dnia 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C‑154/15, C‑307/15 i C‑308/15, EU:C:2016:980, pkt 54, 55).
25
Wynika z tego w pierwszej kolejności, że to do sądu krajowego należy, na warunkach określonych jego prawem krajowym, zbadanie z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego objętego zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy i wyłączenie jego stosowania, aby nie wywierał on, w braku sprzeciwu odnośnego konsumenta, wiążących skutków wobec tego konsumenta [wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Profi Credit Bulgaria (Potrącenie z urzędu w przypadku nieuczciwego warunku umowy), C‑170/21, EU:C:2022:518 pkt 31].
26
W drugiej kolejności zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie wymaga, aby sąd krajowy wyłączył, oprócz stosowania warunku umowy uznanego za nieuczciwy, stosowanie warunków, które nie zostały za takie uznane. Celem tego przepisu, a w szczególności drugiego członu jego zdania, nie jest bowiem unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie stosowania warunków uznanych za nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu co do zasady ważności pozostałych warunków odnośnej umowy. Umowa ta powinna co do zasady nadal obowiązywać bez jakiejkolwiek zmiany innej niż zmiana wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków. Wspomniana umowa może zatem zostać utrzymana w mocy, o ile zgodnie z przepisami prawa wewnętrznego takie dalsze obowiązywanie tej umowy bez nieuczciwych warunków jest prawnie możliwe [wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Profi Credit Bulgaria (Potrącenie z urzędu w przypadku nieuczciwego warunku umowy), C‑170/21, EU:C:2022:518 pkt 34, 35 i przytoczone tam orzecznictwo].
27
Ponadto, biorąc pod uwagę charakter i znaczenie interesu publicznego, jakim jest ochrona konsumentów, art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z jej motywem dwudziestym czwartym zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zaprzestanie stosowania nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 czerwca 2012 r., Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, pkt 68; z dnia 17 maja 2022 r., Ibercaja Banco, C‑600/19, EU:C:2022:394, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
O ile Trybunał wielokrotnie określał już, w jaki sposób sąd krajowy powinien zapewnić ochronę praw, które konsumenci wywodzą z tej dyrektywy, o tyle, co do zasady i jak wynika z brzmienia art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, prawo Unii nie harmonizuje procedur mających zastosowanie do badania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunku umownego, które w związku z tym należą, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich, do wewnętrznych porządków prawnych państw członkowskich, pod warunkiem jednak, że nie są one mniej korzystne niż w przypadku podobnych sytuacji podlegających prawu krajowemu (zasada równoważności) oraz że nie czynią one praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania uprawnień przyznanych przez prawo Unii (zasada skuteczności) (zob. podobnie wyrok z dnia 29 lutego 2024 r., Investcapital, C‑724/22, EU:C:2024:182, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
29
W odniesieniu, po pierwsze, do zasady równoważności należy stwierdzić, że Trybunał nie dysponuje żadnym elementem mogącym wzbudzać wątpliwości co do zgodności z tą zasadą przepisów krajowych będących przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym.
30
Po drugie, jeżeli chodzi o zasadę skuteczności, należy zauważyć, że każdy przypadek, w którym powstaje pytanie, czy krajowy przepis proceduralny nie czyni niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym stosowania prawa Unii, należy rozpatrywać z uwzględnieniem miejsca tego przepisu w całej procedurze, jej przebiegu i jej cech szczególnych, a także, w razie potrzeby, zasad leżących u podstaw krajowego systemu sądownictwa, takich jak ochrona prawa do obrony, zasada pewności prawa i prawidłowy przebieg postępowania. Niemniej jednak szczególne cechy krajowego postępowania sądowego nie mogą stanowić elementu mogącego osłabić ochronę prawną, z której powinni korzystać konsumenci na podstawie przepisów dyrektywy 93/13 (wyrok z dnia 17 maja 2022 r., Impuls Leasing România, C‑725/19, EU:C:2022:396, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
Ponadto Trybunał wyjaśnił, że ciążący na państwach członkowskich obowiązek zapewnienia skuteczności praw, które jednostki wywodzą z prawa Unii, oznacza, w szczególności w odniesieniu do praw wynikających z dyrektywy 93/13, wymóg skutecznej ochrony sądowej, potwierdzony w art. 7 ust. 1 tej dyrektywy i wyrażony również w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, mający zastosowanie między innymi do określania zasad proceduralnych dotyczących powództw opartych na takich prawach (wyrok z dnia 24 czerwca 2025 r., GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
32
W tym względzie należy przypomnieć, że skuteczna ochrona praw wynikających z dyrektywy 93/13 może zostać zagwarantowana jedynie pod warunkiem, że krajowe prawo procesowe umożliwia w ramach postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty lub postępowania egzekucyjnego w przedmiocie nakazu zapłaty kontrolę przez sąd z urzędu potencjalnie nieuczciwych warunków danej umowy (wyrok z dnia 20 września 2018 r., EOS KSI Slovensko, C‑448/17, EU:C:2018:745, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
W niniejszym przypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że w hiszpańskim prawie procesowym postępowanie w sprawie wydania nakazu zapłaty stanowi postępowanie niekontradyktoryjne, ograniczone do dochodzenia roszczeń pieniężnych i mające na celu zapewnienie szybkiego i skutecznego dochodzenia wymagalnych roszczeń o określonej wartości, których można dochodzić.
34
Ponadto pozew w postępowaniu nakazowym oparty na umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem jest zgodnie z art. 815 ust. 3 LEC doręczany sądowi przez sekretarza sądowego w celu zbadania z urzędu ewentualnego nieuczciwego charakteru wszelkich warunków umownych stanowiących podstawę powództwa lub ustalających wymagalną kwotę. Jeżeli sąd uzna, że którykolwiek z rozpatrywanych warunków może zostać uznany za nieuczciwy, może on w drodze postanowienia przedstawić propozycję obniżenia kwoty wierzytelności, która wyklucza kwoty wynikające z zastosowania tego warunku.
35
Zgodnie z informacjami, którymi dysponuje Trybunał, nieuczciwe warunki umowne, na których opiera się pozew o wydanie nakazu zapłaty lub które określają wymagalną kwotę dochodzonego roszczenia, nie będą wywoływać żadnych skutków w ramach postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty, ponieważ zostaną one pominięte przez sąd jeszcze przed ewentualnym zobowiązaniem konsumenta do zapłaty jego długu. Do przedsiębiorcy należy ewentualnie skorzystanie z późniejszego postępowania zwykłego w celu uzyskania pełnego zaspokojenia jego wierzytelności.
36
Z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, należy w tym względzie zauważyć, że – jak podkreślił rząd hiszpański w uwagach na piśmie – w ramach tego ostatniego postępowania sąd rozpatrujący sprawę może z urzędu zbadać nieuczciwy charakter warunków umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem oraz, w stosownym przypadku, stwierdzić nieważność nieuczciwych warunków umownych.
37
Ponadto na wszelki wypadek należy zauważyć, że Komisja Europejska wskazała w przedstawionych Trybunałowi uwagach na piśmie, iż zgodnie z art. 818 LEC, w przypadku gdy konsument wniesie we właściwym czasie sprzeciw od nakazu zapłaty, postępowanie nakazowe zostaje zakończone przez sekretarza sądowego i zastąpione postępowaniem, w ramach którego zarówno konsument, jak i przedsiębiorca mają prawo do bycia wysłuchanymi, a sąd rozpatrujący sprawę może z urzędu lub na wniosek konsumenta przeprowadzić kontrolę nieuczciwego charakteru warunków umowy, która może prowadzić nie tylko do wyłączenia kwoty opartej na warunku uznanym za nieuczciwy, lecz również do stwierdzenia jego nieważności. Do sądu odsyłającego należy jednak zbadanie dokładnej treści wspomnianego przepisu krajowego.
38
Wydaje się zatem, po pierwsze, że art. 815 ust. 3 LEC przewiduje kontrolę z urzędu przez sąd nieuczciwego charakteru warunków umownych, której skutki ograniczają się do ścisłego przedmiotu powództwa o wydanie nakazu zapłaty, zgodnie z naturą i celem tego postępowania, prowadząc tym samym do ewentualnego obniżenia kwoty żądanej wierzytelności, bez stwierdzenia nieważności warunków uznanych za nieuczciwe. Po drugie, postępowanie wszczęte w następstwie wniesionego przez konsumenta sprzeciwu od nakazu zapłaty na podstawie art. 818 LEC, a także postępowanie zwykłe wszczęte przez powoda przedsiębiorcę zgodnie z art. 815 ust. 3 LEC mogą prowadzić do kontroli nieuczciwego charakteru rozpatrywanego warunku w ramach kontradyktoryjnej debaty między stronami oraz, w stosownym przypadku, do stwierdzenia nieważności tego warunku, a nawet tej umowy przez sąd rozpoznający sprawę.
39
Z uwagi na ogół powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie trzeba odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, po pierwsze, że sąd, do którego przedsiębiorca wniósł przeciwko konsumentowi pozew o wydanie nakazu zapłaty, może przedstawić propozycję obniżenia kwoty wierzytelności, która wyłącza kwoty wynikające z zastosowania warunku umownego uznanego przez ten sąd za nieuczciwy, bez możliwości stwierdzenia z tego tytułu jego nieważności, a po drugie, że przedsiębiorca ten, po zaakceptowaniu tej propozycji, ma możliwość wszczęcia innego postępowania sądowego w celu odzyskania od tego konsumenta kwoty wierzytelności oddalonej przez ów sąd, o ile konsument ten może uzyskać w ramach innych postępowań sądowych stwierdzenie nieważności warunku umownego uznanego za nieuczciwy.
W przedmiocie pytania trzeciego
40
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, które nie przewidują udziału konsumenta w kontroli dokonywanej przez sąd rozpatrujący pozew o wydanie nakazu zapłaty wniesiony przeciwko konsumentowi co do potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umowy, na których opiera się ten pozew, lub które określają kwotę dochodzonej wierzytelności.
41
W tym względzie należy przypomnieć, iż Trybunał orzekł, że zasadniczo zasada kontradyktoryjności nie tylko przyznaje każdej ze stron postępowania prawo do zapoznania się z dowodami i uwagami przedstawionymi sądowi przez stronę przeciwną oraz do dyskusji nad nimi, lecz oznacza również prawo stron do zapoznania się z zarzutami prawnymi podnoszonymi z urzędu przez sąd, na podstawie których zamierza on oprzeć swoje orzeczenie, oraz prawo do dyskusji nad nimi. Trybunał podkreślił, że w celu spełnienia wymogów związanych ze sprawiedliwym procesem ważne jest, aby strony znały i mogły przedyskutować w sposób kontradyktoryjny zarówno okoliczności faktyczne, jak i okoliczności prawne, które mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia postępowania (wyrok z dnia 21 lutego 2013 r., Banif Plus Bank, C‑472/11, EU:C:2013:88, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
Z powyższego wynika, że w przypadku gdy sąd krajowy – po ustaleniu na podstawie posiadanych przez niego elementów faktycznych i prawnych lub na podstawie elementów faktycznych i prawnych przedstawionych mu w wyniku czynności postępowania podjętych z urzędu w tym celu, iż dany warunek objęty jest zakresem zastosowania dyrektywy – stwierdza w trakcie oceny dokonywanej z urzędu, że warunek ten ma nieuczciwy charakter, co do zasady ma on obowiązek poinformować o tym strony sporu i wezwać je do kontradyktoryjnego przedyskutowania tej okoliczności w sposób przewidziany w tym celu przez krajowe prawo procesowe (wyrok z dnia 21 lutego 2013 r., Banif Plus Bank, C‑472/11, EU:C:2013:88, pkt 31, 36).
43
Ponadto Trybunał orzekł, iż art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy dłużnik będący konsumentem nie uczestniczy w postępowaniu do czasu wydania tego nakazu zapłaty, sąd krajowy, do którego wpłynął wniosek o wydanie tego nakazu zapłaty, jest zobowiązany z urzędu wykluczyć stosowanie nieuczciwego warunku umowy o kredyt konsumencki zawartej między tym konsumentem a odnośnym przedsiębiorcą, który to warunek jest podstawą części dochodzonej wierzytelności. W takim przypadku ów sąd ma możliwość oddalić ten wniosek w części, o ile owa umowa może nadal obowiązywać bez żadnych innych zmian, poprawek i uzupełnień, czego zbadanie należy do wspomnianego sądu [zob. podobnie wyrok z dnia 30 czerwca 2022 r., Profi Credit Bulgaria (Potrącenie z urzędu w przypadku nieuczciwego warunku umowy), C‑170/21, EU:C:2022:518, pkt 38].
44
W niniejszym przypadku w świetle krajowych przepisów proceduralnych regulujących przebieg postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty, opisanych w pkt 34–38 niniejszego wyroku, okoliczność, że art. 815 ust. 3 LEC nie przewiduje udziału konsumenta w kontroli nieuczciwego charakteru warunku umownego mogącego stanowić podstawę pozwu o wydanie nakazu zapłaty, lecz przyznaje sądowi rozpatrującemu sprawę uprawnienie do przedstawienia propozycji nakazu zapłaty dotyczącego kwoty dochodzonego roszczenia pomniejszonej o kwotę odpowiadającą zastosowaniu warunku uznanego za nieuczciwy, nie narusza prawa konsumentów do obrony, a w szczególności zasady kontradyktoryjności.
45
W tym względzie, po pierwsze, z zastrzeżeniem ustaleń, których dokonanie należy do sądu odsyłającego, wydaje się, że postanowienie wydane przez sąd rozpatrujący sprawę w następstwie przyjęcia tej oferty przez powoda przedsiębiorcę daje każdej ze stron wiedzę oraz możliwość kontradyktoryjnego przedyskutowania zarówno okoliczności faktycznych, jak i okoliczności prawnych, które były decydujące dla wydania tego postanowienia, bez wywoływania wiążących skutków powagi rzeczy osądzonej i innych ostatecznych skutków. Po drugie, art. 815 ust. 3 LEC wpisuje się w ramy postępowania w sprawie wydania nakazu zapłaty o charakterze sumarycznym, pomyślanego jako instrument przyspieszający postępowania mający na celu zapewnienie szybkiego dochodzenia roszczeń, których termin zapłaty nadszedł, o określonej wartości i wymagalnych. Udział konsumenta w kontroli nieuczciwego charakteru warunków umownych pozostaje zapewniony, ponieważ hiszpańskie prawo procesowe wydaje się przewidywać, w ramach późniejszego postępowania kontradyktoryjnego, możliwość pełnego korzystania przez konsumenta z jego praw i środków obrony.
46
Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika bowiem, po pierwsze, że postanowienie to może być przedmiotem ponownego badania w ramach zwykłych postępowań co do istoty sprawy z pełnym poszanowaniem zasady kontradyktoryjności między stronami, ponieważ konsument ma możliwość wniesienia sprzeciwu wobec tego postanowieniu zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 818 LEC. Po drugie, ponieważ zgodnie z art. 815 ust. 3 LEC akceptacja przez powoda przedsiębiorcę nie może w żadnym wypadku zostać zrównana z częściowym zrzeczeniem się jego praw, ów powód może dochodzić części wierzytelności, w odniesieniu do której nie uzyskał zaspokojenia w ramach postępowania zwykłego, w którym to postępowaniu konsument uczestniczy z pełnym przestrzeganiem zasady kontradyktoryjności.
47
W konsekwencji na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które nie przewidują udziału konsumenta w kontroli dokonywanej przez sąd rozpatrujący pozew o wydanie nakazu zapłaty wniesiony przez przedsiębiorcę przeciwko temu konsumentowi co do ewentualnie nieuczciwego charakteru warunków umowy, na których opiera się to powództwo, lub które określają kwotę dochodzonej wierzytelności, o ile, po pierwsze, postępowanie w sprawie nakazu zapłaty nie prowadzi do wydania orzeczenia posiadającego powagę rzeczy osądzonej, a po drugie, zasada kontradyktoryjności jest zagwarantowana w ramach ewentualnych późniejszych postępowań między wspomnianym konsumentem a tym przedsiębiorcą w odniesieniu do tych samych roszczeń formułowanych przez tego przedsiębiorcę.
W przedmiocie kosztów
48
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, po pierwsze, że sąd, do którego przedsiębiorca wniósł przeciwko konsumentowi pozew o wydanie nakazu zapłaty, może przedstawić propozycję obniżenia kwoty wierzytelności, która wyłącza kwoty wynikające z zastosowania warunku umownego uznanego przez ten sąd za nieuczciwy, bez możliwości stwierdzenia z tego tytułu jego nieważności, a po drugie, że przedsiębiorca ten, po zaakceptowaniu tej propozycji, ma możliwość wszczęcia innego postępowania sądowego w celu odzyskania od tego konsumenta kwoty wierzytelności oddalonej przez ów sąd, o ile konsument ten może uzyskać w ramach innych postępowań sądowych stwierdzenie nieważności warunku umownego uznanego za nieuczciwy.
2)
Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13
należy interpretować w ten sposób, że:
nie stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które nie przewidują udziału konsumenta w kontroli dokonywanej przez sąd rozpatrujący pozew o wydanie nakazu zapłaty wniesiony przez przedsiębiorcę przeciwko temu konsumentowi co do ewentualnie nieuczciwego charakteru warunków umownych, na których opiera się to powództwo, lub które określają kwotę dochodzonej wierzytelności, o ile, po pierwsze, postępowanie w sprawie nakazu zapłaty nie prowadzi do wydania orzeczenia korzystającego z powagi rzeczy osądzonej, a po drugie, zasada kontradyktoryjności jest zagwarantowana w ramach ewentualnych późniejszych postępowań między wspomnianym konsumentem a tym przedsiębiorcą w odniesieniu do tych samych roszczeń formułowanych przez tego przedsiębiorcę.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: hiszpański.