62019CC0425
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
EVGENIEGO TANCHEVA
przedstawiona w dniu 29 października 2020 r. (
1
)
Sprawa C‑425/19 P
Komisja Europejska
przeciwko
Republice Włoskiej,
Banca Popolare di Bari SCpA, dawniej Tercas-Cassa di risparmio della provincia di Teramo SpA (Banca Tercas SpA),
Fondo interbancario di tutela dei depositi,
Banca d’Italia
Odwołanie – Pomoc państwa – Interwencja konsorcjum bankowego prawa prywatnego na rzecz jednego z jego członków – Pojęcie pomocy państwa – Możliwość przypisania pomocy państwu – Zasoby państwowe
Spis treści
I. Ramy prawne
II. Okoliczności powstania sporu
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
IV. Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości i żądania stron
V. Analiza
A. W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania, wedle którego Sąd naruszył art. 107 ust. 1 TFUE w odniesieniu do spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu w kwestii tego, że środek pomocy można przypisać państwu i że jest on przyznany przy użyciu zasobów państwowych
1. Argumenty stron
2. Ocena
a) W przedmiocie dopuszczalności
b) Co do istoty
1) Uwagi wstępne
2) W przedmiocie pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania
i) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu
– W zaskarżonym wyroku Sąd nie określił wyższego standardu dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny niż w przypadku przedsiębiorstwa publicznego
– Gdyby Trybunał uznał, że Sąd określił w zaskarżonym wyroku wyższy standard dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny, to powinien stwierdzić, że Sąd dopuścił się w związku z tym naruszenia prawa
– Gdyby nawet Trybunał uznał zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu za zasadne, to i tak powinien oddalić je jako bezskuteczne
ii) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego dowodu na okoliczność, że środek pomocy przyznany jest przy użyciu zasobów państwowych
3) W przedmiocie drugiej części pierwszego zarzutu odwołania
B. W przedmiocie drugiego zarzutu odwołania, wedle którego Sąd przeinaczył prawo krajowe i okoliczności faktyczne
1. Argumenty stron
2. Ocena
a) W przedmiocie dopuszczalności
b) Co do istoty
VI. W przedmiocie kosztów
VII. Wnioski
1.
W ramach niniejszego odwołania Komisja Europejska wnosi do Trybunału Sprawiedliwości o uchylenie wyroku z dnia 19 marca 2019 r., Włochy i in./Komisja (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”) (
2
), w którym Sąd stwierdził nieważność decyzji Komisji (UE) 2016/1208 z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie pomocy państwa przyznanej przez Włochy na rzecz banku Tercas (zwanej dalej „sporną decyzją”) (
3
).
2.
W spornej decyzji Komisja stwierdziła, że interwencja konsorcjum banków prawa prywatnego, Fondo interbancario di tutela dei depositi (międzybankowego funduszu gwarantowania depozytów) (zwanego dalej „FITD”), na rzecz Banca Tercas (Cassa di risparmio della Provincia di Teramo SpA) (zwanego dalej „Tercas”), którą w dniu 7 lipca 2014 r. zatwierdził bank centralny Republiki Włoskiej, Banca d’Italia (zwany dalej „Bankiem Włoch”), stanowi bezprawnie przyznaną pomoc państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym, którą Republika Włoska powinna odzyskać od jej beneficjenta.
3.
W zaskarżonym wyroku Sąd uwzględnił skargi w przedmiocie stwierdzenia nieważności spornej decyzji, wniesione przez Republikę Włoską, Banca Popolare di Bari SCpA (zwany dalej „BPB”) i FITD, na tej podstawie, że sporne środki nie stanowiły pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. W ocenie Sądu pierwsza przesłanka, jaką środek pomocy musi spełnić, aby można było uznać go za pomoc państwa, nie była spełniona, bowiem interwencji FITD na rzecz Tercas nie można było przypisać państwu ani nie miała miejsca przy użyciu zasobów państwowych.
4.
Zważywszy, iż podmiot, który udzielił pomocy, nie był ani organem państwa, ani przedsiębiorstwem publicznym, lecz podmiotem prawa prywatnego –FITD, pojawia się zagadnienie, czy możliwość przypisania interwencji tego podmiotu państwu oraz sfinansowanie tej interwencji z zasobów państwowych może być oceniane w taki sam sposób, jak oceniana jest w odniesieniu do środka pomocy przyjętego konkretnie przez przedsiębiorstwo publiczne, czy też spoczywający na Komisji ciężar dowodu ma szerszy zakres. Jest to główne zagadnienie niniejszego odwołania.
I. Ramy prawne
5.
Artykuł 96b włoskiej ustawy o bankach stanowi (
4
):
„1.   Bank Włoch, mając na względzie ochronę deponentów i stabilność systemu bankowego:
a)
uznaje systemy gwarantowania depozytów w drodze zatwierdzania ich statutów, pod warunkiem że systemy te nie będą prowadziły do niezrównoważonego rozkładu ryzyka niewypłacalności w obrębie system bankowego;
b)
koordynuje działalność systemów gwarantowania depozytów w drodze regulacji kryzysów bankowych i działań nadzoru;
[…]
d)
zatwierdza interwencje systemów gwarancji depozytów i wyłączenia banków spod tych systemów;
[…]”.
II. Okoliczności powstania sporu
6.
Tercas jest bankiem z udziałem kapitału prywatnego, który prowadzi działalność głównie w regionie Abruzja we Włoszech.
7.
W dniu 30 kwietnia 2012 r. na wniosek Banku Włoch, który stwierdził nieprawidłowości w Tercas, włoskie ministerstwo gospodarki i finansów postanowiło objąć Tercas zarządem nadzwyczajnym. Bank Włoch mianował komisarza nadzwyczajnego odpowiedzialnego za zarządzanie Tercas w okresie zarządu nadzwyczajnego (zwanego dalej „komisarzem nadzwyczajnym”).
8.
W październiku 2013 r. komisarz nadzwyczajny rozpoczął negocjacje z BPB, spółką holdingową grupy bankowej z udziałem kapitału prywatnego, której działalność koncentruje się głównie na południu Włoch, który wyraził zainteresowanie subskrypcją podwyższonego kapitału Tercas, pod warunkiem że przeprowadzony zostanie wcześniej audyt Tercas, a FITD pokryje w całości deficyt majątkowy tego banku.
9.
Jak już wspomniano w pkt 2 powyżej, FITD jest konsorcjum bankowym prawa prywatnego, którego celem jest zabezpieczenie depozytów jego członków. W 1996 r. w wyniku transpozycji do włoskiego porządku prawnego dyrektywy 94/19/WE (
5
) Bank Włoch uznał FITD za jeden z systemów gwarancji depozytów upoważnionych do prowadzenia działalności we Włoszech na podstawie przepisów tej dyrektywy.
10.
Zgodnie z art. 27 statutu FITD, w wersji mającej zastosowanie do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy (zwanego dalej „statutem FITD”), w przypadku przymusowej likwidacji w trybie administracyjnym jednego z jego członków FITD zobowiązany jest do podjęcia działań interwencyjnych w ten sposób, że zwraca on depozyty ustanowione przez deponentów u tego członka do kwoty 100000 EUR na deponenta.
11.
FITD ma jednak możliwość podejmowania działań interwencyjnych na rzecz swoich członków nie tylko z tytułu tej gwarancji depozytów deponentów, o której mowa w poprzednim punkcie (interwencja obowiązkowa), ale również na zasadzie dobrowolności, gdy taka interwencja umożliwia zmniejszenie obciążenia spoczywającego na jego członkach, mogącego wynikać z gwarantowania depozytów (interwencja dobrowolna).
12.
Tak więc, zgodnie z art. 28 statutu FITD, konsorcjum to może – zamiast dokonywać przewidzianego w ramach gwarantowania depozytów deponentów zwrotu na wypadek przymusowej likwidacji w trybie administracyjnym członka konsorcjum – podjąć w odniesieniu do tego członka działania interwencyjne w zakresie transakcji sprzedaży aktywów i pasywów tego członka (dobrowolna interwencja alternatywna). Podobnie, na podstawie art. 29 statutu, niezależnie od formalnego wszczęcia postępowania w sprawie przymusowej likwidacji w trybie administracyjnym konsorcjum może postanowić o podjęciu działań interwencyjnych za pomocą środków finansowych, gwarancji, nabycia udziałów lub przy wykorzystaniu innych form technicznych wsparcia jednego ze swoich członków objętego zarządem nadzwyczajnym, jeżeli istnieją perspektywy naprawy i należy spodziewać się mniejszego obciążenia w porównaniu z obciążeniem wynikającym z interwencji FITD w razie przymusowej likwidacji w trybie administracyjnym tego członka (dobrowolna interwencja wspierająca lub zapobiegawcza, jak w przypadku Tercas).
13.
W dniu 28 października 2013 r., w następstwie wniosku złożonego przez komisarza nadzwyczajnego Tercas na podstawie art. 29 statutu FITD, komitet zarządzający FITD postanowił wesprzeć Tercas maksymalną kwotą 280 mln EUR. W dniu 29 października 2013 r. rada FITD zatwierdziła tę decyzję. W dniu 4 listopada 2013 r., zgodnie z art. 96b ust. 1 lit. d) włoskiej ustawy o bankach, Bank Włoch zatwierdził tę interwencję wspierającą.
14.
Pomimo zatwierdzenia przez Bank Włoch FITD postanowił jednak zawiesić planowaną interwencję ze względu na wątpliwości dotyczące sytuacji ekonomicznej i majątkowej Tercas oraz sposobu traktowania tej interwencji pod względem podatkowym. W dniu 18 marca 2014 r., w następstwie audytu dotyczącego aktywów Tercas, o którego przeprowadzenie wystąpił BPB, powstał spór pomiędzy ekspertami FITD i BPB. Spór ten rozstrzygnięto następnie w drodze postępowania arbitrażowego. Ponadto FITD i BPB porozumiały się co do podziału obciążeń wynikających ewentualnie z opodatkowania interwencji, w przypadku gdyby nie zastosowano planowanego zwolnienia podatkowego.
15.
Po zawieszeniu interwencji w dniu 18 marca 2014 r., celem upewnienia się, że interwencja na rzecz Tercas była z ekonomicznego punktu widzenia korzystniejsza niż spłata deponentów tego banku, FITD wyznaczył spółkę doradczo‑audytorską. Mając na uwadze wnioski przedstawione przez tę spółkę w sprawozdaniu z dnia 26 maja 2014 r. oraz uwzględniając koszty interwencji w porównaniu z kosztami odszkodowania w ramach systemu gwarantowania depozytów w przypadku likwidacji, komitet zarządzający i rada FITD postanowiły w dniu 30 maja 2014 r. podjąć działania na rzecz Tercas.
16.
W dniu 1 lipca 2014 r. FITD przedłożył Bankowi Włoch nowy wniosek o zatwierdzenie. W dniu 7 lipca 2014 r. Bank Włoch zatwierdził interwencję FITD na rzecz Tercas, mianowicie, po pierwsze, wkład w wysokości 265 mln EUR na pokrycie ujemnego kapitału własnego Tercas, po drugie, gwarancję w wysokości 35 mln EUR przeznaczoną na pokrycie ryzyka kredytowego związanego z niektórymi ekspozycjami Tercas, a po trzecie, gwarancję w wysokości 30 mln EUR przeznaczoną na pokrycie kosztów wynikających z traktowania pierwszego środka pod względem podatkowym (zwane dalej „spornymi środkami”).
17.
W dniu 27 lipca 2014 r. walne zgromadzenie akcjonariuszy Tercas postanowiło, po pierwsze, pokryć część strat, między innymi poprzez zmniejszenie zasobów własnych do zera i anulowanie wszystkich akcji zwykłych pozostających w obiegu, a po drugie, zwiększyć kapitał do kwoty 230 mln EUR dzięki emisji nowych akcji zwykłych oferowanych BPB. Tego podwyższenia kapitału dokonano w dniu 27 lipca 2014 r.
18.
W dniach 8 sierpnia i 10 października 2014 r. Komisja zażądała od władz włoskich przekazania informacji na temat interwencji FITD na rzecz Tercas. Władze te odpowiedziały na owe żądania udzielenia informacji w dniach 16 września i 14 listopada 2014 r.
19.
Pismem z dnia 27 lutego 2015 r. Komisja powiadomiła Republikę Włoską o swej decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do tych środków.
20.
W dniu 23 grudnia 2015 r. Komisja przyjęła sporną decyzję. Jak już wspomniano w pkt 2 powyżej, Komisja stwierdziła, że sporne środki stanowią bezprawnie przyznaną pomoc państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym, w związku z czym nakazała odzyskanie tej pomocy (
6
).
III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
21.
Jak już wspomniano w pkt 3 powyżej, w zaskarżonym wyroku Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji na tej podstawie, że Komisja błędnie stwierdziła, iż sporne środki stanowiły pomoc państwa. W ocenie Sądu środki te nie spełniły pierwszej przesłanki, jaką środek krajowy musi spełnić, aby można było uznać go za pomoc państwa, a mianowicie że musi być przyznany bezpośrednio lub pośrednio przy użyciu środków państwowych oraz że można przypisać go państwu (
7
).
22.
W pierwszej kolejności Sąd poczynił wstępną uwagę w przedmiocie pojęcia „pomocy przyznawanej przez państwo członkowskie”. Sąd zwrócił uwagę, iż zgodnie z orzecznictwem korzyści przyznane za pośrednictwem podmiotów odrębnych od państwa wchodzą w zakres stosowania art. 107 ust. 1 TFUE, w przeciwnym bowiem wypadku miałoby miejsce obejście zasad dotyczących pomocy państwa poprzez sam fakt tworzenia niezależnych instytucji zobowiązanych do rozdzielania pomocy. Zdaniem Sądu choć celem tego orzecznictwa jest zapobieganie ryzyku włączenia w zbyt wąskim zakresie korzyści przyznanych za pośrednictwem podmiotów odrębnych od państwa, niesie ono jednak również szczególne ryzyko włączenia w zbyt szerokim zakresie. W konsekwencji w sytuacji gdy podmiot odrębny od państwa nie jest przedsiębiorstwem publicznym, lecz podmiotem prawa prywatnego, Komisja musi nie tylko wykazać, że państwo jest w stanie wywierać dominujący wpływ na ten podmiot, lecz również że było ono w stanie sprawować kontrolę w konkretnym przypadku.
23.
W drugiej kolejności Sąd orzekł, że Komisja nie udowodniła w sposób wymagany prawem, że sporne środki można przypisać państwu.
24.
W ocenie Sądu w sytuacji gdy środek pomocy został przyjęty przez podmiot prawa prywatnego taki jak FITD, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne, nie wystarczy, aby Komisja wykazała, że brak faktycznego wpływu władz publicznych na ten podmiot lub kontroli nad nim jest mało prawdopodobny. Przeciwnie, musi ona wykazać, że środek przyjęto pod wpływem lub faktyczną kontrolą władz publicznych. W niniejszej sprawie Komisja nie przedstawiła dowodów na tę okoliczność. W pierwszej kolejności – zdaniem Sądu sporne środki nie zostały podjęte w ramach wykonywania mandatu publicznego powierzonego FITD przez prawo włoskie: po pierwsze, interwencje podjęte przez to konsorcjum na rzecz banku będącego jego członkiem, takie jak sporne środki, ukierunkowane były głównie na realizację prywatnych interesów banków będących jego członkami (dążyli oni bowiem do uniknięcia poważniejszych skutków ekonomicznych zwrotu depozytów w przypadku przymusowej likwidacji w trybie administracyjnym), a po drugie, mandat publiczny przyznany we włoskiej ustawie na rzecz FITD dotyczył wyłącznie spłaty deponentów, a nie przyjmowania takich środków interwencyjnych. W drugiej kolejności, co się tyczy autonomii FITD w zakresie przyjęcia spornych środków, Sąd stwierdził, że nie można wywnioskować możliwości przypisania tych środków państwu na podstawie następujących wskazówek: po pierwsze, obowiązkowego zatwierdzenia tych środków przez Bank Włoch (ponieważ zatwierdzenie nastąpiło z zastrzeżeniem zgodności z zasadami ostrożnościowymi w sektorze bankowym, a nie z zastrzeżeniem dokonania przez Bank Włoch weryfikacji stosowności interwencji); po drugie, obecności przedstawicieli Banku Włoch na posiedzeniach organów zarządzających FITD (tacy przedstawiciele są wyłącznie obserwatorami bez prawa głosu); po trzecie, okoliczności, że Bank Włoch informowany był o postępach w negocjacjach pomiędzy FITD z jednej strony a BPB i komisarzem nadzwyczajnym z drugiej strony (ponieważ brak jest dowodów, iż Bank Włoch wykorzystał te kontakty w celu wywarcia wpływu na treść spornych środków); ani po czwarte, uprawnienia komisarza nadzwyczajnego do wszczęcia procedury mogącej prowadzić do przyjęcia środków interwencyjnych takich jak będące przedmiotem sporu (ponieważ wniosek komisarza nadzwyczajnego o interwencję ze strony FITD nie był zobowiązujący dla FITD, aby to uczynił).
25.
W trzeciej kolejności Sąd stwierdził, że Komisja nie wykazała w wystarczający sposób, że sporne środki zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych.
26.
Na poparcie tego stwierdzenia Sąd zwrócił uwagę, w pierwszej kolejności, że mandat publiczny powierzony FITD nie wymagał, aby konsorcjum podejmowało interwencję, zanim dojdzie do upadłości jednego z jego członków, żądając od swych członków przekazania niezbędnych zasobów. W drugiej kolejności Sąd przyjął, że władze publiczne nie sprawowały kontroli nad zasobami wykorzystanymi do sfinansowania spornych środków, zważywszy, iż po pierwsze, interwencja nie była podejmowana z inicjatywy komisarza nadzwyczajnego, lecz z prywatnej inicjatywy ze strony BPB, a po drugie, zatwierdzenie spornych środków przez Bank Włoch nie skutkowało czymś więcej niż formalną kontrolą ich prawidłowości. W trzeciej kolejności Sąd podkreślił, po pierwsze, że obowiązkowy charakter wkładu wykorzystanego na sfinansowanie spornych środków nie wynika z przepisu normatywnego, lecz ze statutu FITD, a po drugie, że interwencje te były w interesie członków FITD i zostały przyjęte jednomyślnie przez organy zarządzające FITD.
27.
Zważywszy, że pierwsza z przesłanek dotycząca uznania środka za pomoc państwa nie została spełniona, Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji bez badania pozostałych zarzutów i argumentów przedstawionych przez rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch.
IV. Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości i żądania stron
28.
W ramach niniejszego odwołania Komisja wnosi do Trybunału Sprawiedliwości o uchylenie zaskarżonego wyroku, o oddalenie skarg wniesionych w pierwszej instancji w przedmiocie stwierdzenia nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim kwestionowana jest (i) możliwość przypisania spornych środków państwu oraz (ii) pochodzenie zasobów od państwa, o odesłanie sprawy do Sądu celem rozpatrzenia pozostałych podniesionych przed nim zarzutów oraz o postanowienie, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
29.
Rząd włoski, BPB i Bank Włoch twierdzą, że Trybunał powinien oddalić odwołanie i obciążyć Komisję kosztami postępowania. FITD twierdzi, że Trybunał powinien oddalić odwołanie jako niedopuszczalne, bezskuteczne i bezzasadne, utrzymać w mocy zaskarżony wyrok oraz obciążyć Komisję kosztami postępowania.
V. Analiza
30.
Komisja podnosi dwa zarzuty odwołania. W ramach pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd naruszył art. 107 ust. 1 TFUE z dwóch powodów związanych ze spoczywającym na Komisji ciężarem dowodu, że środek pomocy można przypisać państwu i że jest on przyznany przy użyciu zasobów państwowych. W ramach drugiego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne oraz błędnie zinterpretował odnośne przepisy prawa włoskiego, przy czym te poważne nieścisłości wynikają w sposób oczywisty z akt sprawy.
A. W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania, wedle którego Sąd naruszył art. 107 ust. 1 TFUE w odniesieniu do spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu, że środek pomocy można przypisać państwu i że jest on przyznany przy użyciu zasobów państwowych
1.
Argumenty stron
31.
Pierwszy zarzut odwołania składa się z dwóch części, przy czym obie części dotyczą naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE, jednakże z różnych powodów.
32.
W ramach pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że w pkt 69, 89, 90, 91, 114, 116, 117, 127, 128 i 131 zaskarżonego wyroku Sąd dopuścił się błędu w odniesieniu do spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu, że środek pomocy można przypisać państwu i że został on przyznany przy użyciu zasobów państwowych. Sąd wymagał bowiem od Komisji nie tylko wykazania możliwości wywierania dominującego wpływu przez państwo na podmiot przyznający pomoc, lecz także tego, że jest ono w stanie sprawować tę kontrolę w okolicznościach konkretnego przypadku, tylko z tego powodu, że podmiot ten był przedsiębiorstwem prywatnym. Zdaniem Komisji brak jest uzasadnienia dla rozróżnienia według publicznego czy prywatnego charakteru podmiotu przyznającego pomoc, co skutkuje tym, że nawet w sytuacji przyznania pomocy przez podmiot prywatny Komisja nie jest zobowiązana do wykazania, że w konkretnym przypadku władze publiczne w sposób konkretny zachęcały ten podmiot lub poleciły mu przyjęcie spornego środka pomocy. Orzecznictwo nie potwierdza takiego rozróżnienia. Ponadto Komisja twierdzi, że w każdym wypadku FITD nie należy uważać za podmiot prywatny, lecz za emanację państwa, skoro powierzono mu konkretne zadania wynikające z dyrektywy 94/19. W związku z powyższym gdyby Trybunał uznał, że spoczywający na Komisji ciężar dowodu ma szerszy zakres w sytuacji, gdy pomoc przyznana jest przez podmiot prywatny, to w niniejszej sprawie taki ciężar dowodu o szerszym zakresie nie spoczywałby na Komisji. Wreszcie Komisja podkreśla, że gdyby Trybunał uznał, że spoczywający na Komisji ciężar dowodu ma szerszy zakres w sytuacji, gdy pomoc przyznana jest przez podmiot prywatny, to byłoby dla niej prawie niemożliwe wykazanie, że środki przyjęte przez systemy gwarantowania depozytów, w skład w których wchodzą banki publiczne i prywatne, takie jak sporne środki, stanowią pomoc państwa. W konsekwencji systemy te mogłyby wykorzystywać dostępne im środki finansowe w celu przyjęcia „środków alternatywnych, by zapobiec upadłości instytucji kredytowej” w rozumieniu art. 11 ust. 3 dyrektywy 2014/49/UE (
8
) bez konieczności poddania tej instytucji restrukturyzacji na podstawie art. 32 dyrektywy 2014/59/UE (
9
).
33.
W drugiej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja podnosi, że Sąd dopuścił się błędu w zakresie spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu, że środek pomocy można przypisać państwu i że został on przyznany przy użyciu zasobów państwowych, dokonując analizy i oceny dowodów przedstawionych przez Komisję w spornej decyzji w sposób fragmentaryczny i nie biorąc pod uwagę ich całości oraz szerszego kontekstu. Z tego powodu Komisja kwestionuje pkt 96, 100–106, 114, 115, 116 i 125 zaskarżonego wyroku, jak również dokonaną przez Sąd ocenę przesłanki, że środek pomocy musi być przyznany przy użyciu zasobów państwa.
34.
Rząd włoski twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania jest niedopuszczalny, a w każdym razie bezzasadny.
35.
W każdym wypadku rząd włoski podnosi niedopuszczalność pierwszego zarzutu odwołania (a przynajmniej pierwszej jego części) z tego względu, że dotyczy on kwestii faktycznej, oraz drugiej części pierwszego zarzutu odwołania z tego względu, że dotyczy on kwestii faktycznej, natomiast z odwołania nie wynika, że zakwestionowano w nim pkt 125–132 zaskarżonego wyroku.
36.
Zdaniem rządu włoskiego pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest bezzasadna, bowiem Komisja, która w celu wykazania możliwości przypisania państwu środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne zobowiązana jest na gruncie orzecznictwa do wykazania faktycznego zaangażowania władz publicznych przy przyjęciu tego środka, jest tym bardziej zobowiązana do wykazania powyższego w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny mający pełną autonomię w zakresie podejmowania decyzji. Wartość dowodowa dowodów, z których w tym drugim przypadku można wnosić, że środek pomocy można przypisać państwu, musi być tym większa, zważywszy na niemożność oparcia się na powiązaniach organicznych pomiędzy podmiotem prywatnym a państwem. Zdaniem rządu włoskiego druga część pierwszego zarzutu odwołania jest równie bezzasadna, bowiem przy dokonywaniu oceny poszczególnych dowodów Sąd uwzględnił „kontekst” wskazany w pkt 125 zaskarżonego wyroku oraz okoliczność, że sporne środki stanowiły alternatywne rozwiązanie względem spłaty deponentów w przypadku likwidacji Tercas, co wchodziło w zakres mandatu publicznego przyznanego FITD.
37.
BPB twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania jest niedopuszczalny, a w każdym razie bezzasadny (pierwsza i druga część tego zarzutu odwołania), a także bezskuteczny (pierwsza część tego zarzutu).
38.
BPB podnosi zarzut niedopuszczalności, po pierwsze, pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania (ponieważ porusza ona kwestię faktyczną), po drugie, twierdzenia Komisji, że FITD należy uważać za emanację państwa (ponieważ porusza ono kwestię faktyczną oraz nie było podnoszone w pierwszej instancji), a po trzecie, drugiej części pierwszego zarzutu odwołania (ponieważ porusza ona kwestię faktyczną).
39.
W każdym wypadku pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest zdaniem BPB bezzasadna, gdyż Sąd nie poszerzył zakresu spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu w celu ustalenia możliwości przypisania środka pomocy państwu, w sytuacji gdy pomoc przyznana jest przez podmiot prywatny, lecz po prostu zastosował w pkt 67, 69, 87–91 zaskarżonego wyroku orzecznictwo wynikające z wyroku z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja (C‑482/99, EU:C:2002:294), przy jednoczesnym uwzględnieniu prywatnego charakteru FITD. Ponadto w każdym wypadku pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest bezskuteczna w zakresie, w jakim kwestionowane są pkt 69, 89 i 90 zaskarżonego wyroku, zważywszy, że pkt 94–132 tego wyroku stanowią wystarczającą podstawę prawną dla stwierdzeń Sądu, że spornych środków nie można było przypisać państwu. Pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest także bezzasadna, a w każdym razie bezskuteczna, w zakresie, w jakim kwestionowany jest szerszy zakres ciężaru dowodu, którym Komisja została rzekomo obarczona w celu wykazania, że sporne środki zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych. Wreszcie zdaniem BPB druga część pierwszego zarzutu odwołania jest bezzasadna.
40.
FITD twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania jest niedopuszczalny, a w każdym razie bezzasadny (pierwsza i druga część tego zarzutu odwołania), a także bezskuteczny (pierwsza część tego zarzutu).
41.
FITD podnosi te same zarzuty niedopuszczalności co BPB.
42.
W każdym wypadku pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest zdaniem FITD bezskuteczna, bowiem, po pierwsze, Trybunał Sprawiedliwości nie jest właściwy do dokonania nowej oceny okoliczności faktycznych w świetle obniżonego standardu dowodu, a po drugie, w odwołaniu nie zostały zakwestionowane stwierdzenia Sądu, że sporne środki nie zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych, co w konsekwencji oznacza, że skoro przesłanki te mają charakter kumulatywny, to błąd ze strony Sądu w odniesieniu do standardu dowodu w celu wykazania, że interwencja może być przypisana państwu, pozostaje bez wpływu na sentencję zaskarżonego wyroku. FITD ponadto twierdzi, że pierwsza część zarzutu pierwszego odwołania jest bezzasadna, bowiem, po pierwsze, standard dowodu określony przez Sąd dla ustalenia możliwości przypisania państwu środka pomocy przyznanego przez podmiot prywatny nie jest wyższy niż standard określony w wyroku z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja (C‑482/99, EU:C:2002:294), a po drugie, Komisja nie przedstawiła żadnego konkretnego zarzutu w odniesieniu do standardu dowodu określonego przez Sąd w celu wykazania, że środek pomocy przyjęty przez podmiot prywatny jest przyznany przy użyciu zasobów państwowych (a w każdym razie kryterium opisane w pkt 134 zaskarżonego wyroku nie jest bardziej surowe niż kryterium wynikające z orzecznictwa). Wreszcie zdaniem FITD druga część pierwszego zarzutu odwołania jest bezzasadna, bowiem z pkt 105, 106, 114, 120, 125, 132, 144, 147, 149, 157 i 161 zaskarżonego wyroku w sposób oczywisty wynika, że Sąd rozważył dowody jako całość oraz że uwzględnił kontekst spornych środków.
43.
Bank Włoch twierdzi, że pierwszy zarzut odwołania jest częściowo niedopuszczalny (pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania w zakresie, w jakim kwestionowane jest stwierdzenie Sądu, że nie można było przypisać spornych środków państwu), częściowo bezzasadny (pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania w zakresie, w jakim kwestionowane jest stwierdzenie Sądu, że nie można było przypisać spornych środków państwu, oraz druga część pierwszego zarzutu odwołania), a także częściowo bezskuteczny (pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania).
44.
Bank Włoch podnosi zarzut niedopuszczalności pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania i twierdzenia Komisji, że FITD należy uważać za emanację państwa, gdyż poruszają one kwestię faktyczną.
45.
Zdaniem Banku Włoch pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest bezzasadna w zakresie, w jakim kwestionowane jest stwierdzenie Sądu, że nie można było przypisać spornych środków państwu, zważywszy, iż w braku wskazówek o wysokiej wartości dowodowej, takich jak więzy organiczne pomiędzy podmiotem przyznającym pomoc a państwem, przedłożenie przez Komisję dowodów „negatywnych” lub „pośrednich” nie jest wystarczające i musi ona przedłożyć dowody „pozytywne” na okoliczność, że państwo brało udział w przyjęciu środka pomocy. W każdym wypadku pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest bezskuteczna w zakresie, w jakim kwestionowane jest stwierdzenie Sądu, że nie można było przypisać spornych środków państwu, bowiem Sąd zbadał każdą wskazówkę przedstawioną przez Komisję, a następnie stwierdził, że nie mają one żadnej wartości dowodowej. Podobnie pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest bezskuteczna w zakresie, w jakim kwestionowane jest stwierdzenie Sądu, że sporne środki nie zostały przyznane przy użyciu środków państwowych, zważywszy, iż w zaskarżonym wyroku Sąd nie określił wyższego standardu dowodu w tym względzie. Wreszcie druga część pierwszego zarzutu odwołania jest bezzasadna, bowiem Sąd, po pierwsze, orzekł, że każdy dowód z osobna był pozbawiony wartości dowodowej, a po drugie, uwzględnił kontekst spornych środków.
2.
Ocena
46.
W ramach pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd dopuścił się błędu w odniesieniu do spoczywającego na Komisji ciężaru dowodu, że środek pomocy można przypisać państwu i że jest on przyznany przy użyciu zasobów państwowych, a tym samym naruszył art. 107 ust. 1 TFUE. W ramach pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd dopuścił się błędu poprzez wymaganie, by Komisja pozytywnie wykazała istnienie na wszystkich etapach postępowania, które doprowadziły do przyjęcia tego środka, dominującego wpływu władz publicznych na podmiot, który przyznaje pomoc, tylko z tego powodu, że ten ostatni jest podmiotem prywatnym. W drugiej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd dopuścił się błędu poprzez dokonanie w sposób fragmentaryczny analizy i oceny różnych dowodów przedstawionych przez Komisję w zaskarżonej decyzji, bez rozpatrzenia ich jako całości i wzięcia pod uwagę szerszego kontekstu.
a)
W przedmiocie dopuszczalności
47.
W pierwszej kolejności rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch kwestionują pierwszą część pierwszego zarzutu odwołania z tego względu, że porusza ona kwestię faktyczną. Ich zdaniem, wbrew temu, co twierdzi Komisja, Sąd w zaskarżonym wyroku nie przyjął, że spoczywający na Komisji ciężar dowodu ma szerszy zakres w sytuacji, gdy podmiot przyznający pomoc nie jest przedsiębiorstwem publicznym, lecz podmiotem prywatnym. Przeciwnie, Sąd zastosował wobec spornych środków – przyznanych przez podmiot prywatny, mianowicie FITD, i sfinansowanych ze środków finansowych zarządzanych przez ten podmiot – orzecznictwo mające zastosowanie w sytuacji, gdy pomoc jest przyznana przez przedsiębiorstwo publiczne. W konsekwencji zdaniem rządu włoskiego, BPB, FITD i Banku Włoch w ramach pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja nie powołuje się na naruszenie prawa ze strony Sądu. Kwestionuje ona dokonaną przez Sąd ocenę okoliczności faktycznych i dowodów. Zważywszy, iż ocena taka nie podlega kontroli Trybunału Sprawiedliwości, pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania jest zdaniem rządu włoskiego, BPB, FITD i Banku Włoch niedopuszczalna.
48.
Moim zdaniem ten zarzut niedopuszczalności nie może zostać uwzględniony.
49.
W ramach pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja kwestionuje szerszy zakres ciężaru dowodu, którego Sąd wymaga od niej w sytuacji, gdy pomoc jest przyznana przez podmiot prywatny. Zgodnie z orzecznictwem właściwość Trybunału do kontroli ustaleń okoliczności faktycznych rozciąga się między innymi na zagadnienie, czy były przestrzegane zasady dotyczące ciężaru dowodu i przeprowadzania postępowania dowodowego. W szczególności zagadnienie, czy Sąd w swojej ocenie okoliczności faktycznych i dowodów zastosował prawidłowe kryterium prawne, stanowi kwestię prawną, która podlega kontroli Trybunału w ramach postępowania odwoławczego (
10
). Tym samym pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania porusza kwestię prawną.
50.
Podkreślam, że zagadnienie, czy w zaskarżonym wyroku Sąd przyjął, że spoczywający na Komisji ciężar dowodu ma szerszy zakres w sytuacji, gdy pomoc jest przyznana przez podmiot prywatny, jest zagadnieniem związanym z interpretacją zaskarżonego wyroku, a więc z istotą sprawy. Zagadnienie to nie może moim zdaniem rzutować na dopuszczalność pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania.
51.
W drugiej kolejności BPB, FITD i Bank Włoch kwestionują dopuszczalność twierdzenia Komisji, że gdyby Trybunał miał uznać, że spoczywający na Komisji ciężar dowodu ma szerszy zakres w sytuacji, gdy podmiotem przyznającym pomoc jest podmiot prywatny, to taki ciężar nie miałby zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ FITD nie należy do typowych podmiotów prywatnych, lecz jest emanacją państwa (
11
). Zdaniem BPB, FITD i Banku Włoch jest to kwestia faktyczna.
52.
Nie podzielam tego zarzutu. Moim zdaniem zagadnienie, czy FITD należy uważać za emanację państwa z tego powodu, że organy publiczne powierzyły mu wykonywanie zadań leżących w interesie publicznym i został on w tym celu wyposażony w szczególne uprawnienia wykraczające poza normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami (
12
), dotyczy kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych sprawy, w związku z czym Trybunał jest właściwy do kontroli tych okoliczności (
13
). Ponadto zagadnienie, czy jeżeli FITD miałby być uważany za emanację państwa, to okoliczność ta odróżniałaby go od pozostałych podmiotów prywatnych oraz czy z tego powodu narzucony przez Sąd szerszy zakres ciężar dowodu, w sytuacji gdy pomoc jest przyznana przez podmiot prywatny, nie powinien mieć zastosowania wobec FITD, także jest kwestię prawną.
53.
W trzeciej kolejności FITD i BPB podnoszą, że streszczone w pkt 51 powyżej twierdzenie Komisji jest niedopuszczalne, gdyż nie zostało podniesione w pierwszej instancji.
54.
Nie podzielam tego zarzutu. Zgodnie z orzecznictwem argument, który nie został podniesiony w pierwszej instancji, nie stanowi nowego zarzutu, który jest niedopuszczalny na etapie odwołania, jeśli jest on jedynie rozszerzeniem argumentacji przedstawionej już w ramach zarzutu podniesionego w skardze przed Sądem (
14
). Twierdząc, iż FITD należy uznać za emanację państwa, Komisja dąży do wykazania, że z tej przyczyny szerszy zakres ciężaru dowodu przyjęty przez Sąd, w sytuacji gdy pomoc jest przyznana przez podmiot prywatny, nie ma zastosowania w odniesieniu do pomocy przyznanej przez FITD. Zatem twierdzenie Komisji, że FITD stanowi emanację państwa, nie jest zarzutem prawnym, lecz po prostu argumentem wspierającym podniesiony przez Komisję w pierwszej instancji zarzut, że sporne środki można przypisać państwu oraz że są one przyznane przy użyciu zasobów państwa. Z powyższego wynika, że zarzut ten jest dopuszczalny.
55.
W czwartej kolejności rząd włoski twierdzi, iż argument Komisji, że Sąd ocenił dowody bez uwzględnienia kontekstu negocjacji pomiędzy FITD z jednej strony a BPB i komisarzem nadzwyczajnym z drugiej strony, jest niedopuszczalny z tego względu, że w odwołaniu nie wskazano, iż kwestionowane są pkt 125–132 zaskarżonego wyroku, w których to punktach Sąd odniósł się do tego zagadnienia.
56.
Ten zarzut niedopuszczalności nie może być uwzględniony, ponieważ w odwołaniu wskazano, że kwestionowany jest pkt 126 zaskarżonego wyroku.
57.
W piątej kolejności rząd włoski, BPB i FITD twierdzą, że część druga pierwszego zarzutu odwołania jest niedopuszczalna, ponieważ tym sposobem Komisja kwestionuje dokonaną przez Sąd ocenę okoliczności faktycznych i dowodów.
58.
Ten zarzut niedopuszczalności także należy oddalić. W ramach drugiej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd, dokonując oceny dowodów, nie wziął pod uwagę ich całości oraz szerszego kontekstu, w którym sporne środki zostały przyjęte. Prawdą jest, iż zgodnie z orzecznictwem do Sądu należy ocena wartości, jaką nadaje on przedstawionym mu dowodom (
15
). Komisja jednak nie kwestionuje wartości, jaką Sąd nadał przedstawionym mu poszczególnym dowodom. Zarzuca ona Sądowi, że dokonał oceny tych dowodów bez wzięcia pod uwagę ich całości i ich szerszego kontekstu, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwe, możliwość przypisania można wywieść z ogółu wskazówek wynikających z okoliczności sprawy i kontekstu, w którym środek został przyjęty (
16
). Jest to kwestia prawna.
59.
Stwierdzam więc, że pierwszy zarzut odwołania jest w całości dopuszczalny.
b)
Co do istoty
1) Uwagi wstępne
60.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uznanie interwencji za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE jest uzależnione od spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie. Po pierwsze, ma mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych. Po drugie, interwencja ta ma móc wywierać wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Po trzecie, ma ona przyznawać beneficjentowi selektywną korzyść. Po czwarte, ma zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem (
17
).
61.
Jak już wspomniano w pkt 21 powyżej, Sąd stwierdził w zaskarżonym wyroku nieważność spornej decyzji z tego względu, że nie została spełniona pierwsza przesłanka, o której mowa w poprzednim punkcie.
62.
Co się tyczy tej przesłanki, należy mieć na uwadze, iż do zakwalifikowania korzyści jako „pomocy” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE konieczne jest, aby zostały one przyznane bezpośrednio lub pośrednio z zasobów państwowych oraz aby można było je przypisać państwu (
18
). Te dwie przesłanki szczegółowe są kumulatywne (
19
).
63.
W pierwszej kolejności, w celu dokonania oceny możliwości przypisania środka państwu, należy zbadać, czy władze publiczne brały udział w przyjęciu tego środka (
20
).
64.
Jeżeli środek pomocy jest przewidziany przepisami prawa lub w akcie administracyjnym, to wówczas jest bezsporne, że interwencję tę można przypisać państwu (
21
). Kwestia możliwości przypisania pojawia się, gdy środek został przyjęty przez jednostkę odrębną od państwa, taką jak przedsiębiorstwo publiczne (
22
).
65.
Co się tyczy tego drugiego przypadku z wyroku z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja (C‑482/99, EU:C:2002:294) (zwanego dalej „wyrokiem Stardust”) i późniejszego orzecznictwa wynika, że nie można wywieść możliwości przypisania środka pomocy państwu z samego faktu, że przedsiębiorstwo publiczne jest kontrolowane przez państwo, ponieważ przedsiębiorstwo publiczne może działać w bardziej lub mniej niezależny sposób, stosownie do pozostawionego mu przez państwo stopnia autonomii, a zatem nie można automatycznie domniemywać, że kontrola ta była rzeczywiście sprawowana w konkretnym przypadku. Nie można jednak wymagać ani wykazania, że w konkretnym przypadku władze publiczne wyraźnie skłoniły przedsiębiorstwo publiczne do przyjęcia środków pomocy, ani wykazania, że środki te były faktycznie przyjęte na podstawie polecenia organów publicznych, a to z tej przyczyny, że Komisja będzie miała trudności z przedstawieniem takiego dowodu z uwagi na bliskie relacje pomiędzy państwem a przedsiębiorstwami publicznymi. W związku z powyższym, zgodnie z wyrokiem Stardust, możliwość przypisania państwu środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne może zostać wywiedziona z ogółu wskazówek wynikających z okoliczności sprawy i kontekstu, w jakim doszło do przyjęcia tego środka. Takimi wskazówkami są między innymi: okoliczność, że dany podmiot musi uwzględniać wymogi lub polecenia władz publicznych; jego włączenie do struktur administracji publicznej; charakter działalności przedsiębiorstwa i prowadzenie tej działalności na rynku w normalnych warunkach konkurencji z podmiotami prywatnymi; status prawny przedsiębiorstwa (określenie, czy podlega ono prawu publicznemu, czy też powszechnemu prawu spółek); oraz stopień, w jakim organy publiczne nadzorują zarządzanie przedsiębiorstwem. I znowu, zgodnie z wyrokiem Stardust, wskazówki te muszą wykazać w konkretnym przypadku udział władz publicznych w przyjęciu środka albo nieprawdopodobieństwo braku ich udziału (
23
).
66.
W niniejszej sprawie sporne środki nie zostały przyjęte przez przedsiębiorstwo publiczne, jak to miało miejsce w wyroku Stardust, lecz przez podmiot prywatny, mianowicie FITD, konsorcjum banków prawa prywatnego, którego organy kierownicze – komitet zarządzający i rada – były powoływane przez walne zgromadzenie FITD, składające się wyłącznie z przedstawicieli banków będących członkami konsorcjum (
24
).
67.
W pkt 69 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że obowiązek wykazania przez Komisję na podstawie szeregu wskazówek faktycznego sprawowania kontroli przez państwo w tym konkretnym przypadku, co zgodnie z wyrokiem Stardust ma zastosowanie w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo państwowe, ma „tym bardziej” zastosowanie w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny, ponieważ w odróżnieniu od przedsiębiorstwa państwowego podmiot prywatny nie ma „powiązań kapitałowych” z państwem, a zatem nie można domniemywać, że pozostaje pod kontrolą państwa. W pkt 89 i 90 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że „w odróżnieniu od sytuacji, w której środek przyjęty przez przedsiębiorstwo publiczne przypisuje się państwu, w przypadku środka przyjętego przez podmiot prywatny Komisja nie może ograniczyć się do wykazania, że […] brak wpływu władz publicznych na ten podmiot prywatny i skutecznej kontroli nad nim jest mało prawdopodobny”. W tym przypadku należy natomiast wykazać, że „ów środek przyjęto pod wpływem lub faktyczną kontrolą władz publicznych”.
68.
Sąd zbadał następnie dowody przedstawione przez Komisję oraz, jak wspomniano w pkt 23 i 24 powyżej, stwierdził w pkt 132 zaskarżonego wyroku, że Komisja nie udowodniła w sposób wymagany prawem, że sporne środki można przypisać państwu.
69.
W drugiej kolejności – pozostaje bezsporne, że korzyść zostaje przyznana przy użyciu zasobów państwowych, gdy środki finansowe wykorzystane na sfinansowanie tej korzyści pochodzą z budżetu państwa (albo gdy poprzez przyznanie tej korzyści państwo rezygnuje z przychodów) (
25
).
70.
Zagadnienie, czy miało miejsce użycie zasobów państwowych, pojawia się, gdy środki pieniężne nie pochodzą z budżetu państwa, lecz od podmiotów prywatnych, to znaczy gdy pochodzą one z opłat lub wkładów wpłacanych przez podmioty prywatne. W takim przypadku aby owe środki pieniężne mogły stanowić zasoby państwowe, musiałyby pozostawać w sposób ciągły pod kontrolą publiczną, a zatem musiałyby być dostępne dla władz publicznych, nawet jeżeli byłyby zarządzane przez podmiot odrębny od państwa. Innymi słowy – państwo musi być uprawnione do dysponowania tymi środkami pieniężnymi oraz być w stanie sterować wykorzystaniem tych środków w celu sfinansowania korzyści (
26
). Ponadto musi występować dostatecznie bezpośredni związek między z jednej strony korzyścią przyznaną beneficjentowi a z drugiej strony uszczupleniem budżetu państwowego albo też dostatecznie konkretne gospodarcze ryzyko powstania obciążeń dla tego budżetu (
27
).
71.
W niniejszej sprawie środki pieniężne wykorzystane na sfinansowanie spornych środków nie pochodziły z budżetu państwa, lecz z wkładów banków będących członkami FITD. Tym samym pochodziły one z zasobów prywatnych (
28
). Ponadto środki te były wpłacane na rzecz podmiotu prywatnego odrębnego od państwa, mianowicie FITD, i były przez niego zarządzane, przy czym FITD wdrażał sporne środki po uzyskaniu zatwierdzenia ze strony Banku Włoch.
72.
W pkt 135 i 136 zaskarżonego wyroku Sąd zwrócił uwagę, że w sytuacji dotyczącej przedsiębiorstw publicznych (
29
) orzeczono, że zasoby tych przedsiębiorstw były zasobami państwowymi, bowiem państwo było w stanie w drodze wywierania dominującego wpływu ukierunkować wykorzystanie ich środków, przy czym bez znaczenia pozostaje w tym względzie, że zasoby są zarządzane przez podmioty odrębne od państwa czy też pochodzą ze źródła prywatnego. Sąd następnie zbadał dowody, na których Komisja oparła się w celu stwierdzenia, że środki pieniężne wykorzystane na sfinansowanie spornych środków były zasobami państwowymi, a następnie, jak już wspomniano w pkt 25 i 26 powyżej, stwierdził w pkt 161 zaskarżonego wyroku, że Komisja nie wykazała, że zostały wykorzystane zasoby państwowe.
73.
W konsekwencji Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji z tego względu, że Komisja nie wykazała, że sporne środki można przypisać państwu ani że zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych.
74.
W ramach pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi zasadniczo, że Sąd naruszył art. 107 ust. 1 TFUE, po pierwsze, w ten sposób, że stwierdził, iż w sytuacji, w której pomoc jest przyznana przez podmiot prywatny taki jak FITD, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne, spoczywający na Komisji ciężar dowodu, że środek pomocy można przypisać państwu i że jest on przyznany przy użyciu zasobów państwowych (część pierwsza pierwszego zarzutu odwołania) ma szerszy zakres; po drugie, poprzez dokonanie analizy i oceny dowodów przedstawionych przez Komisję na tę okoliczność w sposób fragmentaryczny, bez rozpatrzenia ich jako całości oraz bez wzięcia pod uwagę ich szerszego kontekstu (druga część pierwszego zarzutu odwołania).
2) W przedmiocie pierwszej części pierwszego zarzutu odwołania
75.
Pierwsza część pierwszego zarzutu odwołania składa się z dwóch zastrzeżeń. W ramach pierwszego zastrzeżenia Komisja twierdzi, że Sąd dopuścił się błędu w zakresie ciężaru dowodu, który został narzucony Komisji w celu wykazania, że środek pomocy można przypisać państwu, w sytuacji gdy ów środek przyznany jest przez podmiot prywatny, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne (zwane dalej „zastrzeżeniem dotyczącym dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu”). W ramach drugiego zastrzeżenia Komisja twierdzi, że Sąd dopuścił się błędu w zakresie ciężaru dowodu, który został narzucony Komisji w celu wykazania, że środek pomocy przyznany jest przy użyciu zasobów państwowych, w sytuacji gdy środki pieniężne wykorzystane na sfinansowanie tego środka zarządzane są przez podmiot prywatny, a nie przedsiębiorstwo publiczne (zwane dalej „zastrzeżeniem dotyczącym dowodu na okoliczność, że środek pomocy przyznany jest przy użyciu zasobów państwowych”). Po kolei przeprowadzę analizę każdego z tych zastrzeżeń.
i) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu
76.
Na poparcie tego zastrzeżenia Komisja twierdzi, że w pkt 69, 89, 90, 91, 114, 116, 117, 127, 128 i 131 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że w przypadku środka pomocy przyznanego przez podmiot prywatny Komisja musi przedstawić pozytywne dowody na okoliczność, że władze publiczne miały dominujący wpływ lub sprawowały kontrolę przy przyjmowaniu środka pomocy. W szczególności zdaniem Komisji Sąd stwierdził, że musi ona wykazać, iż władze te wywierały swój wpływ na wszystkich etapach postępowania, które doprowadziły do przyjęcia tego środka, że udzieliły temu podmiotowi wiążących poleceń oraz że zaangażowanie władz publicznych miało wpływ na środek pomocy. Zdaniem Komisji stwierdzenia Sądu pozostają w tym względzie niezgodne z orzecznictwem, które nie wymaga od Komisji wykazania zaangażowania władz publicznych przy przyjęciu środka pomocy, lecz jedynie tego, że ich zaangażowanie w przyjęciu tego środka było prawdopodobne bądź że brak ich zaangażowania był mało prawdopodobny. O ile orzecznictwo to zostało wypracowane w odniesieniu do środków pomocy przyjmowanych przez przedsiębiorstwa państwowe, o tyle nie ma jednak uzasadnienia dla rozróżnienia pomiędzy przedsiębiorstwami publicznymi a podmiotami prywatnymi, a następnie stosowania wskazanego powyżej orzecznictwa tylko w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne i wypracowywania jednocześnie nowego, bardziej surowego kryterium w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny.
77.
Rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch twierdzą, że zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu należy oddalić.
78.
Moim zdaniem zastrzeżenie to nie może być uwzględnione z następujących powodów. Po pierwsze, wbrew temu, co twierdzi Komisja, a zgodnie z tym, co twierdzą rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch, Sąd nie narzucił w zaskarżonym wyroku szerszego zakresu ciężaru dowodu w przypadku, gdy środek pomocy przyjęty jest przez podmiot prywatny, a nie przedsiębiorstwo publiczne. Po drugie, nawet gdyby Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Sąd właśnie zastosował taki szerszy zakres ciężaru dowodu w zaskarżonym wyroku, to zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu powinno zostać i tak oddalone, ponieważ mimo iż jest zasadne, to pozostaje bezskuteczne.
79.
Zanim przystąpię do analizy tych powodów, pragnę poczynić dwie uwagi wstępne.
80.
Po pierwsze, dla wyjaśnienia zauważam, iż zgodnie z pkt 67 zaskarżonego wyroku „podmiot prywatny” oznacza podmiot, który jest „podmiotem prawa prywatnego lub posiada autonomię – również w zakresie zarządzania swoimi środkami – w stosunku do działań interwencyjnych podejmowanych przez władze publiczne i w stosunku do finansów publicznych”. „Podmiot prywatny” nie jest przedsiębiorstwem państwowym, które to zostało zdefiniowane w art. 2 lit. b) dyrektywy Komisji 2006/111/WE (
30
) jako „każde przedsiębiorstwo, na które władze publiczne mogą, bezpośrednio lub pośrednio, wywierać dominujący wpływ z racji bycia jego właścicielem, posiadania w nim udziału kapitałowego lub ze względu na zasady, które nim rządzą”, co Sąd przypomniał w pkt 88 zaskarżonego wyroku. Innymi słowy – podmiot prywatny jest to taki podmiot, który nie jest kontrolowany przez państwo.
81.
Po drugie, należy wspomnieć, iż zagadnienie, czy w celu wykazania, że środek pomocy przyjęty przez podmiot prywatny można przypisać państwu, Komisja musi wykazać, że władze publiczne wywierały dominujący wpływ lub sprawowały kontrolę przy przyjęciu tego środka, czy też wystarczy, aby wykazała, że brak faktycznego wpływu i kontroli ze strony władz publiczny jest mało prawdopodobny (
31
), dotyczy bardziej – wbrew twierdzeniu Komisji, że Sąd dopuścił się błędu w kwestii ciężaru dowodu (
32
) – standardu dowodu (który określa poziom zaufania lub mocy przekonującej niezbędnej do wykazania okoliczności faktycznej) niż ciężaru dowodu (który określa, która ze stron musi udowodnić okoliczności faktyczne oraz ponosi ryzyko, że nie zostaną one wykazane) (
33
).
– W zaskarżonym wyroku Sąd nie określił wyższego standardu dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny niż w przypadku przedsiębiorstwa publicznego
82.
Jak już wspomniano w pkt 67 powyżej, z pkt 69, 89 i 90 zaskarżonego wyroku wynika, że w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny Sąd wymaga dowodów na okoliczność faktycznego wpływu lub faktycznej kontroli ze strony władz publicznych – posługując się słowami Komisji: „pozytywnych dowodów” – natomiast w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne wystarczy, aby Komisja wykazała prawdopodobieństwo faktycznego wpływu i kontroli (albo raczej nieprawdopodobieństwo braku faktycznego wpływu i kontroli z ich strony).
83.
Jednakże wbrew temu, co może się wydawać, skłonny jestem przyjąć, że Sąd nie określił w ten sposób wyższego standardu dowodu w celu wykazania, że środek pomocy można przypisać państwu, w sytuacji gdy środek ten przyjmowany jest przez podmiot prywatny, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne.
84.
Dokonam analizy trzech argumentów Komisji na poparcie jej stanowiska, że Sąd określił wyższy standard dowodu w zaskarżonym wyroku. Zdaniem Komisji w wyroku tym Sąd wymagał od niej wykazania, po pierwsze, że sporne środki zostały przyjęte na polecenie władz publicznych, które zobligowały FITD do przyjęcia tych środków, po drugie, że zaangażowanie tych władz miało wpływ na treść tych środków, a po trzecie, że władze publiczne wywierały faktyczny wpływ lub skutki na wszystkich etapach postępowania, które doprowadziły do przyjęcia środków. Żaden z tych argumentów nie jest moim zdaniem przekonujący.
85.
W pierwszej kolejności zauważam, iż wbrew temu, co twierdzi Komisja, w zaskarżonym wyroku Sąd nie orzekł w ten sposób, że w celu wykazania, iż środek pomocy można przypisać państwu, w sytuacji gdy środek ten przyjęty jest przez podmiot prywatny, Komisja musi wykazać, że środek ten został przyjęty w wyniku wiążących poleceń władz publicznych, które zobligowały ten podmiot do przyjęcia tych środków.
86.
Gdyby Sąd wymagał takich dowodów, to rzeczywiście określiłby wyższy standard dowodu niż w przypadku gdy środek pomocy zostaje przyjęty przez przedsiębiorstwo publiczne. Zauważam, iż z pkt 54 wyroku Stardust, który dotyczył środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne, wynika, że od Komisji nie jest wymagane wykazanie, że środek został przyjęty z polecenia władz publicznych (
34
). Jednak w zaskarżonym wyroku Sąd nie wymagał od Komisji przedstawienia dowodów opisanych w pkt 85 powyżej.
87.
Jest tak, ponieważ w zaskarżonym wyroku Sąd przyjął, iż w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny dowody na okoliczność istnienia faktycznej kontroli lub wpływu wywieranego w związku z przyjęciem środka pomocy mogą być przedstawione „w formie wskazówek” (
35
), tak jak w przypadku gdy podmiotem przyznającym pomoc jest przedsiębiorstwo publiczne (
36
). Powyższe oznacza, że Komisja jest uprawniona do wywnioskowania możliwości przypisania państwu środka pomocy z okoliczności sprawy i kontekstu w którym środek został przyjęty, zamiast przedstawienia bezpośrednich dowodów na okoliczność, że środek został przyjęty w wyniku wpływu lub kontroli władz publicznych, czy inaczej mówiąc – zamiast wykazać, że środek został przyjęty na polecenie władz publicznych.
88.
Jest tak również dlatego, że z pkt 117, 127, 128 i 131 zaskarżonego wyroku, do których Komisja nawiązuje, wynika, że istnieje wymóg przedstawienia dowodów opisanych w pkt 85 powyżej.
89.
Prawdą jest, że w pkt 117 i 130 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, po pierwsze, że Bank Włoch nie ma żadnej możliwości „zobowiązania FITD do podjęcia interwencji wspierającej na rzecz banku znajdującego się w trudnej sytuacji” (
37
), a po drugie, że złożenie przez komisarza nadzwyczajnego Tercas do FITD wniosku o interwencję „nie zobowiąz[ało] w żaden sposób tego konsorcjum do uwzględnienia owego wniosku” (
38
).
90.
Zwracam jednak uwagę, iż aby móc stwierdzić, że spornych środków nie można było przypisać państwu, Sąd nie oparł się wyłącznie na okoliczności, że ani Bank Włoch, ani komisarz nadzwyczajny nie skłonili FITD do interwencji na rzecz Tercas ani że nie wydali wiążących poleceń temu konsorcjum.
91.
W rzeczy samej w pkt 122–124 zaskarżonego wyroku Sąd także oparł się na „wyłącznie biernej roli” przedstawicieli Banku Włoch podczas posiedzenia organów zarządzających FITD. Gdyby przedstawiciele ci odgrywali bardziej czynną rolę na tych posiedzeniach (na przykład poprzez „wyrażenie [swych] obaw” w związku z planowaną interwencją), to Sąd uznałby powyższe za element przemawiający za możliwością przypisania spornych środków państwu (
39
). Ponadto w pkt 126 zaskarżonego wyroku Sąd oparł się na okoliczności, że nieformalne spotkania między z jednej strony Bankiem Włoch a z drugiej strony BPB, FITD i komisarzem nadzwyczajnym (zwane dalej „nieformalnymi spotkaniami”) „pozwoliły jedynie na poinformowanie Banku Włoch” o przebiegu negocjacji pomiędzy FITD z jednej strony a BPB i komisarzem nadzwyczajnym z drugiej strony. Zatem gdyby Bank Włoch posłużył się nieformalnymi spotkaniami w celu „wpłynięcia w decydujący sposób na treść spornych środków”, to Sąd uznałby powyższe za wskazówkę przemawiającą za możliwością przypisania spornych środków państwu.
92.
Co się tyczy ustalenia przez Sąd w pkt 127 zaskarżonego wyroku, że Bank Włoch „»wezwał« FITD do znalezienia »zrównoważonego porozumienia« z BPB w zakresie pokrycia ujemnego kapitału własnego Tercas […] pozbawione było jakiejkolwiek mocy wiążącej dla FITD”, zauważam, iż aby stwierdzić, że wezwanie to nie stanowiło wskazówki, że Bank Włoch miał wpływ na przyjęcie spornego środka, Sąd nie tylko oparł się na niewiążącym charakterze tego wezwania, lecz także na okoliczności, iż decyzja FITD w przedmiocie przyjęcia tych środków została spowodowana nie tym wezwaniem, lecz względami ekonomicznymi (czyli wnioskami wynikającymi ze sprawozdania przedłożonego przez spółkę doradczo‑audytorską, zgodnie z którymi koszty spornych środków były niższe niż koszty odszkodowania w ramach systemu gwarantowania depozytów w przypadku likwidacji Tercas).
93.
Ponadto, co się tyczy okoliczności, o której mowa w pkt 89 powyżej, że wniosek komisarza nadzwyczajnego o podjęcie działań interwencyjnych nie był wiążący dla FITD, zauważam, iż dla stwierdzenia, że postępowanie prowadzące do przyjęcia spornych środków nie było następstwem inicjatywy organu publicznego, Sąd również w pkt 131 zaskarżonego wyroku oparł się na okoliczności, iż w praktyce „inicjatywa zwrócenia się do FITD jest następstwem wymogów postawionych przez BPB, który uzależnił subskrypcję podwyższonego kapitału Tercas od pokrycia przez FITD deficytu majątkowego tego banku”.
94.
W konsekwencji, wbrew temu, co twierdzi Komisja, w zaskarżonym wyroku Sąd nie orzekł w ten sposób, że dla wykazania, iż środek pomocy można przypisać państwu, w sytuacji gdy środek ten przyznany jest przez podmiot prywatny, Komisja musi wykazać, że środek ten został przyjęty w wyniku wiążących poleceń władz publicznych, które zobligowały ten podmiot prywatny do przyjęcia tych środków.
95.
W drugiej kolejności zauważam, iż wbrew temu, co twierdzi Komisja, w zaskarżonym wyroku Sąd nie orzekł w ten sposób, że dla wykazania, iż środek pomocy można przypisać państwu, w sytuacji gdy jest on przyjęty przez podmiot prywatny, Komisja musi wykazać, że zaangażowanie władz publicznych miało wpływ na treść tego środka.
96.
Gdyby Sąd wymagał takich dowodów, to rzeczywiście określiłby wyższy standard dowodu niż w przypadku gdyby środek pomocy został przyjęty przez przedsiębiorstwo publiczne. Jest tak, ponieważ zgodnie z pkt 48 wyroku z dnia 25 czerwca 2015 r., SACE i Sace BT/Komisja (T‑305/13, EU:T:2015:435), który dotyczył środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne, nie ma konieczności „badania [przez Komisję] wpływu, jaki to zaangażowanie się [władz publicznych] wywarło na treść owego środka”, aby wykazać, że dany środek można przypisać państwu. Jednakże Sąd nie wymagał od Komisji przedstawienia dowodu opisanego w poprzednim punkcie
97.
W pkt 116 zaskarżonego wyroku Sąd nie badał, czy interwencja Banku Włoch miała w praktyce wpływ na treść spornych środków. Odmiennie, Sąd stwierdził, że ustawodawstwo włoskie nie powierza Bankowi Włoch, w ramach zatwierdzania spornych środków, uprawnienia do zmiany ich treści (a zatem w takim kontekście Bank Włoch nie mógł mieć żadnego wpływu na sporne środki). Podobnie, aby stwierdzić w pkt 126 zaskarżonego wyroku, że Bank Włoch nie posłużył się nieformalnymi spotkaniami „w celu wpłynięcia w decydujący sposób na treść spornych środków”, Sąd nie badał, czy udział Banku Włoch w nieformalnych spotkaniach miał w praktyce wpływ na treść spornych środków. Sąd po prostu zwraca raczej uwagę w tym punkcie, że udział Banku Włoch miał charakter bierny, bowiem miał on miejsce wyłącznie dla celów informacyjnych. To samo dotyczy pkt 127 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd zauważa, że wezwanie wystosowane przez Bank Włoch do FITD w celu znalezienia zrównoważonego porozumienia z BPB w zakresie pokrycia ujemnego kapitału własnego Tercas nie miało „jakiegokolwiek wpływu” na decyzję FITD w sprawie przyjęcia spornych środków, decyzja ta bowiem była spowodowana nie tym wezwaniem, lecz warunkami narzuconymi przez BPB.
98.
W trzeciej kolejności – brak jest podstaw dla twierdzenia Komisji, że w pkt 114 zaskarżonego wyroku Sąd wymaga dowodów, że władze publiczne miały możliwość wywierania wpływu na „wszystkich etapach” postępowania, które doprowadziły do przyjęcia spornych środków. Moim zdaniem powodem, dla którego Sąd po kolei zbadał w pkt 115–131 zaskarżonego wyroku (
40
) każdy etap postępowania, jest to, iż po stwierdzeniu braku dowodów na istnienie wpływu i kontroli ze strony władz publicznych w trakcie pierwszego etapu weryfikował on, czy taki wpływ istniał na drugim etapie, i tak dalej. Brak jest wskazówek, że na przykład gdyby Sąd uznał, że Bank Włoch wywierał faktyczny wpływ na przyjęcie spornych środków w kontekście zatwierdzania tych środków, to uznałby też za konieczne zbadanie, czy Bank Włoch wywierał podobny wpływ na kolejnych etapach postępowania.
99.
Stwierdzam, że w zaskarżonym wyroku Sąd nie określił wyższego standardu dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny, w związku z czym należy oddalić zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu.
100.
Na wypadek jednak gdyby Trybunał uznał, w szczególności w oparciu o rozważania przedstawione w pkt 89, że Sąd określił wyższy standard dowodu w zaskarżonym wyroku, zbadam, czy Sąd dopuścił się w związku z tym naruszenia prawa.
– Gdyby Trybunał uznał, że Sąd określił w zaskarżonym wyroku wyższy standard dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny, to powinien stwierdzić, że Sąd dopuścił się w związku z tym naruszenia prawa
101.
Jak wspomniano w pkt 78 powyżej, uważam, że Sąd naruszyłby prawo, gdyby określił taki wyższy standard dowodu (niemniej jednak zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu należy oddalić jako bezskuteczne).
102.
Pomimo iż zgadzam się, że aby wykazać, że środek pomocy przyjęty przez podmiot prywatny można przypisać państwu, Komisja musi wykazać istnienie faktycznego wpływu lub kontroli ze strony władz publicznych przy przyjmowaniu tego środka, to moim zdaniem pozostaje wątpliwe, czy w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne wystarczy, aby Komisja wykazała, że brak faktycznego wpływu władz publicznych na to przedsiębiorstwo i kontroli nad nim jest nieprawdopodobny, jak zasadniczo uznał Sąd w pkt 89 zaskarżonego wyroku.
103.
Zauważam, iż w większości wyroków dotyczących środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne mający zastosowanie standard dowodu nie został wskazany (
41
). Jednakże standard został wskazany w wyrokach z dnia 25 czerwca 2015 r., SACE i Sace BT/Komisja (T‑305/13, EU:T:2015:435), z dnia 28 stycznia 2016 r., Słowenia/Komisja (T‑507/12, niepublikowanym, EU:T:2016:35) i z dnia 13 grudnia 2018 r., Comune di Milano/Komisja (T‑167/13, EU:T:2018:940), które dotyczyły środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne. W wyrokach tych Sąd orzekł, iż „brak zaangażowania się władz publicznych w przyjęcie spornych środków jest wysoce nieprawdopodobny” (
42
) oraz że „wykazanie przez Komisję takiego zaangażowania władz publicznych w przyznanie pomocy nie wymaga przedstawienia pozytywnego dowodu, ale wystarczające jest wykazanie, że brak udziału w przyjęciu środka jest nieprawdopodobny” (
43
). Zdawałoby się zatem, iż w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne wystarczy udowodnić prawdopodobieństwo zaangażowania władz publicznych (lub nieprawdopodobieństwo braku ich zaangażowania), a nie ich faktyczne zaangażowanie (
44
).
104.
Odmiennie w wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r., Ryanair i Airport Marketing Services/Komisja (T‑53/16, EU:T:2018:943, pkt 132), który dotyczył środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo prywatne (
45
), zdaje się, iż zastosowany standard dowodu wykraczał poza zakres samego prawdopodobieństwa zaangażowania władz publicznych, jak to sformułował Sąd, Komisja udowodniła, „iż […] [trzy wskazówki badane w zaskarżonej decyzji] wywarły wystarczająco decydujący wpływ na zachowanie [podmiotu przyznającego pomoc] wobec [beneficjenta], aby można uznać, że sporne umowy mogą zostać przypisane państwu”.
105.
Tym niemniej podkreślam, iż moim zdaniem kluczowym zagadnieniem w odniesieniu do możliwości przypisania państwu środka pomocy nie jest to, czy Komisja musi wykazać faktyczne wywieranie wpływu przez władze publiczne lub sprawowanie przez nie kontroli, czy też wystarczy wykazać prawdopodobieństwo takiego wpływu lub kontroli (albo nieprawdopodobieństwo braku faktycznego wpływu i kontroli ze strony władz publicznych). Kluczowym zagadnieniem są tu raczej wskazówki, z których można wnosić możliwość przypisania środka pomocy państwu, a w szczególności kwestia, czy wskazówki te muszą pozostawać w związku z przyjęciem środka pomocy, czy też wystarczy, aby pozostawały w związku z podmiotem udzielającym pomocy. Innymi słowy – moim zdaniem kluczowym zagadnieniem jest to, czy Komisja musi wykazać faktyczny wpływ władz publicznych na ten podmiot lub kontroli nad nim, czy też wystarczy, że wykaże ona faktyczny wpływ tych władz na przyjęcie środka pomocy lub kontroli nad przyjęciem tegoż środka.
106.
W tym względzie zauważam, iż we wszystkich wyrokach przytoczonych w pkt 103 i 104 powyżej, w których został wskazany mający zastosowanie standard dowodu, faktyczny wpływ lub kontrola ze strony władz publicznych czy też nieprawdopodobieństwo braku obecności tego wpływu lub kontroli musi dotyczyć przyjęcia środka pomocy, a nie podmiotu udzielającego pomocy, niezależnie od okoliczności, czy tym podmiotem jest przedsiębiorstwo państwowe (
46
), czy podmiot prywatny (
47
). Zanim jednak można będzie wyciągnąć jakiekolwiek wnioski, należy także uwzględnić pozostałe wyroki przytoczone w pkt 103 powyżej, w odniesieniu do których to wyroków na pytanie, czy faktyczny wpływ lub kontrola ze strony organów publicznych musi dotyczyć przyjęcia środka pomocy, czy też po prostu podmiotu udzielającego pomocy, można udzielić odpowiedzi dzięki zbadaniu wskazówek, z których wywnioskowano możliwość przypisania środka pomocy państwu (
48
). W tym względzie pomimo iż w niektórych przypadkach stwierdzenie, że środek pomocy można przypisać państwu, wywiedziono wyłącznie na podstawie wskazówek dotyczących przedsiębiorstwa publicznego, które przyjęło środek pomocy, to zdaje się jednak, iż w większości przypadków takie stwierdzenie można wywieść również ze wskazówek dotyczących przyjęcia tego środka.
107.
Na przykład w wyroku z dnia 17 września 2014 r., Commerz Nederland (C‑242/13, EU:C:2014:2224, pkt 35–39) możliwość przypisania państwu poręczeń przyznanych przez przedsiębiorstwo portowe w Rotterdamie, którego właścicielem jest gmina, wynika „zasadniczo” (z zastrzeżeniem zweryfikowania tego przez sąd odsyłający) z „powiązań organicznych” pomiędzy przedsiębiorstwem portowym a gminą (
49
). Okoliczności takie, że jedyny członek zarządu przedsiębiorstwa portowego zataił udzielenie poręczeń oraz że „należy domniemywać”, iż gmina sprzeciwiłaby się udzieleniu tych poręczeń, gdyby została o nich poinformowana, „nie są […] w stanie same w sobie wykluczyć możliwości takiego przypisania”. W sprawie tej wskazówki, z których wywiedziono możliwość przypisania pomocy państwu, były związane wyłącznie z podmiotem udzielającym pomocy, natomiast niewiele uwagi poświęcono wskazówkom związanym z przyjęciem środka pomocy i przemawiającym przeciw stwierdzeniu możliwości przypisania. Tym samym w wyroku tym Trybunał był bardzo bliski ustanowienia (wzruszalnego) domniemania, które trudno pogodzić z pkt 52 wyroku Stardust, zgodnie z którym „sama okoliczność, że przedsiębiorstwo publiczne jest kontrolowane przez państwo nie jest wystarczająca, aby środki podjęte przez to przedsiębiorstwo […] można było przypisać państwu”.
108.
Podobnie w wyroku z dnia 27 lutego 2013 r., Nitrogénművek Vegyipari/Komisja (T‑387/11, niepublikowany, EU:T:2013:98, pkt 63–66), stwierdzenie, że pożyczki przyznane przez instytucję kredytową będącą własnością państwa, Magyar Fejlesztési Bank Zrt. (zwaną dalej „MFB”), były możliwe do przypisania państwu, wywiedziono wyłącznie na podstawie wskazówek związanych z MFB, czyli z okoliczności, że MFB prowadziła działalność w charakterze publicznego banku rozwoju posiadającego status odmienny od banku komercyjnego, a więc podlegała intensywnemu nadzorowi ze strony władz publicznych (w szczególności właściwy minister korzystał z uprawnień państwa jako właściciela MFB, w związku z czym powoływał i odwoływał członków jej organów zarządzających). Zauważam, że ów nadzór sprawowany był nad działalnością MFB, a nie nad przyznawaniem spornych pożyczek.
109.
Jednakże w wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r., Comune di Milano/Komisja (T‑167/13, EU:T:2018:940, pkt 75–96) możliwość przypisania państwu włoskiemu środków dokapitalizowania przez SEA SpA, przedsiębiorstwo publiczne zarządzające portami lotniczymi w Mediolanie, jego spółki zależnej, Sea Handling SpA, nie została wywiedziona wyłącznie z organicznych powiązań pomiędzy SEA a gminą Mediolan (która była większościowym akcjonariuszem i posiadała większość praw głosu w SEA oraz wyznaczała członków jego organów zarządzających), lecz także ze wskazówki związanej z przyjęciem środka pomocy. Tą wskazówką była umowa związkowa zawarta pomiędzy gminą Mediolan, SEA i poszczególnymi związkami zawodowymi, w której SEA zobowiązała się do wyrównania strat poniesionych przez Sea Handling, które przybrało formę spornego dokapitalizowania, a więc środka pomocy. Jak zauważył Sąd w pkt 81 tego wyroku, gmina Mediolan aktywnie uczestniczyła w negocjowaniu tego porozumienia związkowego, a poprzez podpisanie tego porozumienia wyraziła zgodę jako większościowy akcjonariusz SEA na zobowiązanie tej spółki do wyrównania strat spółki zależnej, jak również na późniejsze wdrożenie tego zobowiązania przez SEA.
110.
Podobnie w wyroku z dnia 13 maja 2020 r., easyJet Airline/Komisja (T‑8/18, EU:T:2020:182, pkt 117–140) możliwość przypisania regionowi Sardynia (Włochy) (zwanemu dalej „regionem autonomicznym”) płatności uiszczanych przez podmioty zarządzające portami lotniczymi na Sardynii w zamian za zapewnienie przez te linie lotnicze serwisu bezpośrednich połączeń pomiędzy Sardynią a określonymi europejskimi portami lotniczymi została wywiedziona ze wskazówek związanych z przyjęciem środka pomocy. Były to następujące wskazówki: po pierwsze, okoliczność, że środki pieniężne wykorzystane przez podmioty zarządzające portami lotniczymi do zapłaty wynagrodzenia dla linii lotniczych zostały udostępnione przez region autonomiczny po zatwierdzeniu przez niego szczegółowych planów tych podmiotów zarządzających, które należało sporządzić zgodnie z wytycznymi władz wykonawczych regionu autonomicznego; a po drugie, okoliczność, że mechanizm zwrotu kosztów uiszczanych przez podmioty zarządzające portami lotniczymi umożliwiał regionowi autonomicznemu monitorowanie wdrażania planów działalności podmiotów zarządzających (ponieważ koszty wynikłe z umów pomiędzy podmiotami zarządzającymi portami lotniczymi a liniami lotniczymi podlegały zwrotowi wyłącznie w sytuacji, gdy treść i zakres tych umów pozostawał zgodny z wytycznymi wskazanymi powyżej). Zauważam, że region autonomiczny wywierał wpływ na treść i wdrażanie przez podmioty zarządzające portami lotniczymi planów i sprawował w tym zakresie kontrolę, a wdrażanie w taki sposób właśnie stanowiło środek pomocy (mianowicie wynagrodzenie wypłacane liniom lotniczym przez podmioty zarządzające portami lotniczymi).
111.
W konsekwencji, jak wspomniano w pkt 102 i 106 powyżej, jeżeli podmiotem udzielającym pomocy jest przedsiębiorstwo publiczne, nie wystarczy w każdym przypadku wykazanie przez Komisję faktycznego wpływu władz publicznych na to przedsiębiorstwo i kontroli nad nim (lub nieprawdopodobieństwa ich braku). Musi ona wykazać faktyczny wpływ na przyjęcie środka pomocy lub kontrolę nad jego przyjęciem (albo nieprawdopodobieństwo ich braku). Powód, dla którego standard dowodu się różni, można znaleźć w okoliczności, że, jak orzekł Trybunał w pkt 52 wyroku Stardust, „przedsiębiorstwo publiczne może działać mniej lub bardziej niezależnie, stosownie do pozostawionego mu przez państwo stopnia autonomii”.
112.
Z powyższego wynika, że standard dowodu zastosowany w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne jest w niektórych przypadkach bardzo zbliżony (jeśli nie identyczny) do standardu mającego zastosowanie w sytuacji, gdy środek pomocy zostaje przyjęty przez podmiot prywatny.
113.
W rzeczy samej w wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r., Ryanair i Airport Marketing Services/Komisja (T‑53/16, EU:T:2018:943, pkt 125–141) możliwość przypisania podmiotowi państwowemu, mianowicie Syndicat mixte pour l’aménagement et le développement de l’aéroport de Nîmes (zwanemu dalej „SMAN”) umowy o świadczenie usług portu lotniczego zawartej pomiędzy Ryanair a podmiotem prywatnym zarządzającym portem lotniczym w Nîmes (Francja), mianowicie Veolia Transport Aéroport de Nîmes (zwanym dalej „VTAN”) została wywiedziona ze wskazówek związanych z przyjęciem tej umowy. Były to następujące wskazówki: po pierwsze, okoliczność, że umowa o przekazaniu obowiązku świadczenia usługi publicznej zawarta pomiędzy SMAN a VTAN powierzyła temu drugiemu podmiotowi nie tylko obsługę portu lotniczego w Nîmes, lecz także zadanie rozwoju ruchu, które może być niezgodne z celem przyświecającym prywatnemu operatorowi lotniczemu, którym jest maksymalizacja rentowności; po drugie, poszczególne oświadczenia składane przez VTAN przed zawarciem przedmiotowej umowy o świadczenie usług portu lotniczego, z których wynikało, że VTAN był świadomy faktu, iż stosunki handlowe z Ryanairem mogą szkodzić rentowności obsługi portu lotniczego w Nîmes, i że wyrażał gotowość wejścia w relacje z tą linią lotniczą wyłącznie w kontekście zaoferowanego przez SMAN wkładu ryczałtowego; po trzecie, okoliczność, że rentowność koncesji przyznanej VTAN opiera się na tym wkładzie ryczałtowym, którego wysokość została obliczona na podstawie kosztów i przychodów związanych z umową z Ryanair.
114.
Zwracam także uwagę, że w wyroku z dnia 13 maja 2020 r., easyJet Airline/Komisja (T‑8/18, EU:T:2020:182, pkt 2, 79), wspomnianym w pkt 110 powyżej, Sąd, zauważywszy, że jeden z pomiotów zarządzających portem lotniczym jest podmiotem prywatnym, nawet nie wspomniał o prywatnym charakterze tego podmiotu przy dokonywaniu oceny możliwości przypisania ani też nie dokonał rozróżnienia ze środkami przyjętymi przez pozostałe podmioty zarządzające portami lotniczymi, będące przedsiębiorstwami publicznymi.
115.
W konsekwencji o ile z orzecznictwa wynika, że w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo prywatne Komisja musi wykazać rzeczywisty wpływ władz publicznych nad przyjęciem tego środka i kontroli nad nim, to jednak standard ten jest stosowany przez sądy Unii Europejskiej także w przypadkach, gdy środek pomocy został przyjęty przez przedsiębiorstwo publiczne.
116.
Pragnę także zwrócić uwagę, że w wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r., Ryanair i Airport Marketing Services/Komisja (T‑53/16, EU:T:2018:943, pkt 135), wspomnianym w pkt 113 powyżej, Sąd nie wymagał dowodu na okoliczność, że środek pomocy został przyjęty przez przedsiębiorstwo prywatne na polecenie władz publicznych. Wynika to z faktu, że argument Ryanaira, iż SMAN powstrzymywał się systematycznie od korzystania ze swego uprawnienia do wywierania wpływu na VTAN w negocjacjach prowadzonych z Ryanairem, został uznany za bezskuteczny z tego względu, że SMAN miał możliwość podejmowania interwencji w trakcie negocjacji oraz „mógł interweniować, gdyby VTAN usiłował narzucić Ryanairowi warunki, które mogłyby skłonić tego przewoźnika do ograniczenia jego ruchu w porcie lotniczym w Nîmes” (
50
).
117.
Stwierdzam, że z orzecznictwa nie wynika, że w przypadku środków pomocy przyjętych przez podmiot prywatny ma zastosowanie wyższy standard dowodu niż w przypadku środków przyjętych przez przedsiębiorstwo publiczne.
118.
Zwracam także uwagę, że o ile jedna ze wskazówek wymienionych w pkt 56 wyroku Stardust, mianowicie istnienie powiązań organicznych z państwem [lub, jak to ujął Sąd, „włączenie (podmiotu udzielającego pomocy) do struktur administracji publicznej”], nie może oczywiście powodować przypisania środka przyjętego przez podmiot prywatny państwu, o tyle na pozostałych wskazówkach można się oprzeć i opierano się na nich (
51
) w celu wykazania możliwości przypisania takiego środka państwu. Okoliczność, że w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny brakuje jednej ze wskazówek, powoduje, że pozostałe wskazówki powinny być tym bardziej przekonujące. Nie oznacza to jednak, iż w takim przypadku standard dowodu jest wyższy. Oznacza to po prostu, że musi zostać spełniony ten sam standard przy oparciu się na innych wskazówkach niż istnienie więzi organicznych z państwem.
119.
Stwierdzam, że jeżeli Trybunał Sprawiedliwości uzna, iż w zaskarżonym wyroku Sąd zastosował wyższy standard dowodu tylko z tego powodu, że podmiot udzielający pomocy jest podmiotem prywatnym, a w szczególności, że wymagał on dowodu na okoliczność, że środek pomocy został przyjęty na polecenie władz publicznych, to wówczas Trybunał powinien orzec, że Sąd dopuścił się w związku z tym błędu.
120.
Zanim wyjaśnię, dlaczego uważam, jak wspomniano w pkt 78, że zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu powinien jednak zostać oddalone, ponieważ jest ono bezskuteczne, pragnę podkreślić, iż wbrew temu, co twierdzi Komisja, po pierwsze, oddalenie niniejszego odwołania nie stanowi zagrożenia dla założenia, na którym opierają się dyrektywy 2014/49 i 2014/59, a drugie, pozostaje bez znaczenia, czy FITD może być uważany za „emanację państwa” w rozumieniu wyroku z dnia 12 lipca 1990 r., Foster i in. (C‑188/89, EU:C:1990:313).
121.
W pierwszej kolejności – nie podzielam argumentu Komisji, że gdyby Trybunał uznał, iż spornych środków nie można przypisać państwu, a zatem nie stanowią one pomocy państwa, to wówczas żaden środek podejmowany przez system gwarantowania depozytów nigdy nie stanowiłby pomocy państwa, co w konsekwencji oznaczałoby, że systemy te mogłyby wykorzystywać dostępne im środki finansowe w celu podejmowania działań interwencyjnych, by zapobiec upadłości instytucji kredytowej bez poddania tej instytucji restrukturyzacji. Zdaniem Komisji stanowiłoby to zagrożenie dla założenia, na którym opierają się dyrektywy 2014/49 i 2014/59, to znaczy założenia, że wszystkie środki podejmowane przez systemy gwarantowania depozytów stanowią pomoc państwa.
122.
Wyjaśniam, że systemy gwarancji depozytów (
52
), których kluczowe zadanie polega na ochronie deponentów przed konsekwencjami niewypłacalności instytucji kredytowej, mogą jednak pełnić rolę dalece wykraczającą poza tę funkcję (
53
) i wykorzystywać dostępne im środki finansowe w celu wdrożenia „środków alternatywnych”, by zapobiec upadłości instytucji kredytowej, zgodnie z art. 11 ust. 3 dyrektywy 2014/49. Jednakże wykorzystanie dostępnych środków finansowych systemu gwarancji depozytów uzależnione jest od warunku, że nie została wszczęta procedura restrukturyzacyjna wobec odnośnej instytucji kredytowej. Zgodnie z art. 32 ust. 4 lit. d) dyrektywy 2014/59 procedura restrukturyzacyjna nie może być wszczęta, w sytuacji gdy wymagane jest „nadzwyczajne publiczne wsparcie finansowe”, zdefiniowane w art. 2 ust. 1 pkt 28 tej dyrektywy jako „pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE [..] udzielaną w celu utrzymania lub przywrócenia rentowności, płynności bądź wypłacalności instytucji [kredytowej]”.
123.
Wobec powyższego jeżeli w niniejszej sprawie należałoby uznać sporne środki za pomoc państwa, to mogłaby zostać wszczęta procedura restrukturyzacyjna wobec ich beneficjenta (Tercas), co uniemożliwiłoby FITD, jako uznanemu systemowi gwarancji depozytów (
54
), wykorzystanie dostępnych mu środków finansowych w celu wdrożenia „środków alternatywnych”, by zapobiec upadłości Tercas zgodnie z art. 11 ust. 3 dyrektywy 2014/49, takich jak sporne środki (
55
). I odwrotnie, gdyby Trybunał uznał, że sporne środki nie stanowią pomocy państwa, to wówczas nie mogłaby zostać wszczęta wobec Tercas procedura restrukturyzacyjna, a zatem FITD mógłby wykorzystać dostępne środki w celu wdrożenia środków takich jak sporne środki bez naruszania art. 11 ust. 3 dyrektywy 2014/49.
124.
Z przedstawionych niżej powodów nie podzielam argumentu Komisji, który został streszczony w pkt 121 powyżej.
125.
Po pierwsze, gdyby Trybunał uznał, że spornych środków nie można przypisać państwu oraz że nie stanowią one pomocy państwa, to nie wynikałoby z tego, że żaden środek podjęty przez system gwarancji depozytów nie mógłby stanowić pomocy państwa. Byłoby to uzależnione od cech systemu gwarancji depozytów i od konkretnego środka. Zauważam w tym względzie, że miało miejsce szereg przypadków, w których stwierdzono, iż środki przyjęte przez systemy gwarancji depozytów stanowią pomoc państwa (
56
).
126.
Po drugie, przypominam, że art. 11 ust. 3 dyrektywy 2014/49 wyraźnie zezwala systemom gwarancji depozytów na wykorzystywanie dostępnych im środków finansowych w celu zapobiegania upadłości instytucji kredytowej, pod warunkiem że instytucja ta nie została objęta restrukturyzacją. Gdyby, jak sugeruje Komisja, każdy środek przyjęty przez system gwarancji depozytów uznany został za pomoc państwa, to mogłoby to w praktyce uniemożliwić systemom gwarancji depozytów przyjmowanie środków alternatywnych na podstawie tego przepisu, zważywszy, iż brakowałoby jednej z przesłanek. Mogłoby to zatem pozbawić ten przepis jego istoty.
127.
W drugiej kolejności – nie podzielam argumentu Komisji, zgodnie z którym FITD nie jest typowym podmiotem prywatnym, lecz „emanacją państwa” w rozumieniu wyroku z dnia 12 lipca 1990 r., Foster i in. (C‑188/89, EU:C:1990:313, pkt 18), co oznacza, że gdyby Trybunał uznał, iż w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny ma zastosowanie wyższy standard dowodu, to standard ten nie miałby zastosowania wobec środków przyjętych przez FITD.
128.
Zaznaczam, że pojęcie emanacji państwa zostało wypracowane w związku z doktryną bezpośredniego skutku dyrektyw w „wertykalnych” sporach pomiędzy jednostką a państwem. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jednostki mogą powoływać się na bezwarunkowe i wystarczająco jasne przepisy dyrektywy wobec instytucji lub podmiotów, które podlegają zwierzchnictwu lub kontroli państwa albo posiadają uprawnienia wykraczające poza normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami. Utożsamiać z państwem należy również instytucje lub podmioty, którym organ publiczny powierzył wykonywanie zadań leżących w interesie publicznym i które wyposażono w tym celu w szczególne uprawnienia (
57
).
129.
Nie jestem w stanie zrozumieć, w jaki sposób kwestia, czy dana instytucja lub podmiot mogą być uważane za emanację państwa oraz czy mogą one, jako takie, być utożsamiane z państwem w odniesieniu do wertykalnego skutku dyrektywy, pozostaje w jakimkolwiek związku z uznaniem środków przyjętych przez tę instytucję lub podmiot za pomoc państwa. Pojęcie emanacji nie zostało wypracowane w tym celu i nie widzę powodów, dla których miałoby ono zostać wykorzystane dla potrzeb wskazania mającego zastosowanie standardu w celu udowodnienia, że dany środek pomocy można przypisać państwu.
130.
W każdym razie moim zdaniem FITD nie zostałby uznany za emanację państwa w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 128 powyżej. Jest tak, ponieważ w odróżnieniu od Motor Insurers Bureau of Ireland, które zostało uznane za emanację państwa w wyroku z dnia 10 października 2017 r., Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745, pkt 38, 40), na którym opiera się Komisja, FITD nie działa w ramach mandatu publicznego, w sytuacji gdy, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, interweniuje w braku przymusowej likwidacji jednego ze swoich członków, ani nie posiada szczególnych uprawnień wykraczających poza zwykłe normy obowiązujące w stosunkach między jednostkami, gdyż nie posiada on uprawnienia do żądania wniesienia wkładu od swoich członków.
131.
Stwierdzam, że gdyby Trybunał uznał, iż w zaskarżonym wyroku Sąd zastosował wyższy standard dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny, to powinien stwierdzić, że Sąd dopuścił się w związku z tym błędu. Niemniej jednak zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu powinien oddalić, bowiem, jak zamierzam wykazać poniżej, jest ono bezskuteczne.
– Gdyby nawet Trybunał uznał zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu za zasadne, to i tak powinien oddalić je jako bezskuteczne
132.
Dzieje się tak, ponieważ wskazówki wymienione w pkt 96–132 zaskarżonego wyroku nie umożliwiają przypisania spornych środków państwu, nawet jeśli uznać, że ten sam standard dowodu ma zastosowanie w sytuacji, gdy podmiotem udzielającym pomocy jest podmiot prywatny, jak i w sytuacji, gdy jest nim przedsiębiorstwo publiczne (a zatem w konsekwencji w celu wykazania możliwości przypisania środka pomocy państwu, Komisja nie jest zobowiązana do wykazania, że władze publiczne zobligowały ten podmiot do przyjęcia tego środka, że ich zaangażowanie miało wpływ na treść środka oraz że wywierały wpływ na każdym etapie postępowania).
133.
Po pierwsze, zgadzam się z Sądem, że ustanowiony w art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach mandat publiczny nie stanowi wskazówki umożliwiającej przypisanie spornych środków państwu, zważywszy, jak stwierdził Sąd w pkt 101 zaskarżonego wyroku, że mandat ten wyłącznie dotyczy spłaty deponentów, wobec czego w sytuacji takiej jak w niniejszym przypadku, gdy FITD podejmuje interwencję wspierającą na rzecz banku będącego jego członkiem, nie działa on w ramach mandatu publicznego.
134.
Po drugie, możliwości przypisania spornych środków państwu włoskiemu nie można wywieść z faktu, że środki te podlegają zatwierdzeniu przez Bank Włoch. Z pkt 116 i 118 zaskarżonego wyroku wynika, że Bank Włoch nie mógł mieć w ramach procedury zatwierdzania żadnego wpływu ani na przyjęcie spornych środków, ani na ich treść, gdyż procedura ta ma jedynie na celu kontrolę zgodności środków z zasadami ostrożnościowymi sektora bankowego.
135.
Po trzecie, z pkt 123 i 126 zaskarżonego wyroku wynika, że nie ma żadnych dowodów na to, by Bank Włoch w sposób nieformalny wywarł wpływ bądź miał kontrolę. Jego rola na posiedzeniach organów zarządzających FITD była „wyłącznie bierna”, ponieważ jego przedstawiciele albo ograniczyli się do wyrażenia zadowolenia ze sposobu, w jaki zajęto się kryzysem Tercas, albo w ogóle nie zabierali głosu. Ponadto udział Banku Włoch w nieformalnych spotkaniach po prostu pozwalał na poinformowanie go o przebiegu negocjacji pomiędzy FITD z jednej strony a BPB i komisarzem nadzwyczajnym z drugiej strony. Jedyną mającą znaczenie poszlaką jest wezwanie ze strony Banku Włoch do znalezienia zrównoważonego porozumienia w celu pokrycia ujemnego kapitału własnego Tercas, o której wspomniano w pkt 127 zaskarżonego wyroku. Jednakże moim zdaniem poszlaka ta ma niewielką wartość dowodową, zważywszy, iż przyjęcie przez FITD spornych środków spowodowała ochrona interesów jego członków (
58
), a nie wezwanie ze strony Banku Włoch.
136.
Po czwarte, pozostaje bez znaczenia, że komisarz nadzwyczajny zwrócił się do FITD z wnioskiem o przyjęcie spornych środków, zważywszy, jak Sąd zwrócił uwagę w pkt 131 zaskarżonego wyroku, że inicjatywa zwrócenia się do FITD nie wyszła faktycznie od komisarza nadzwyczajnego, lecz od BPB (BPB uzależnił bowiem subskrypcję podwyższonego kapitału Tercas od pokrycia przez FITD deficytu majątkowego tego banku).
137.
Stwierdzam, że gdyby Trybunał uznał, iż możliwość przypisania państwu środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny należy oceniać według takiego samego standardu jak w przypadku środka pomocy przyjętego przez przedsiębiorstwo publiczne, to nie można by uznać, że Komisja wykazała, iż sporne środki można przypisać państwu.
138.
W konsekwencji zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu należy oddalić albo z powodu określonego w pkt 99 powyżej, albo w każdym razie (gdyby Trybunał uznał, że Sąd określił w zaskarżonym wyroku wyższy standard dowodu w przypadku środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny) z powodów wyjaśnionych w pkt 137 powyżej.
ii) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego dowodu na okoliczność, że środek pomocy przyznany jest przy użyciu zasobów państwowych
139.
Moim zdaniem Sąd nie narzucił w zaskarżonym wyroku Komisji szerszego zakresu ciężaru dowodu, a właściwie nie wymagał od Komisji spełnienia wyższego standardu dowodu w celu wykazania, że środek pomocy udzielany jest przy użyciu zasobów państwowych w sytuacji, gdy zasoby wykorzystane na sfinansowanie tego środka zarządzane są przez podmiot prywatny, jak w niniejszym przypadku, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne.
140.
Jest tak, ponieważ w zaskarżonym wyroku nie została wskazana żadna zasada, z której wynikałoby, że Komisja musi spełnić wyższy standard dowodu, w sytuacji gdy zasoby wykorzystane na sfinansowanie środka pomocy zarządzane są przez podmiot prywatny, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne. Zatem zaskarżony wyrok nie wskazuje tego rzekomo wyższego standardu dowodu, który w tym przypadku powinna Komisja spełnić. Z brzmienia pkt 88–90 tego wyroku oraz z faktu, że znajdują się w sekcji zatytułowanej „W przedmiocie możliwości przypisania spornych środków państwu włoskiemu”, wynika, że punkty te dotyczą wyłącznie możliwości przypisania środka pomocy państwu. Co więcej, w pkt 133–161 zaskarżonego wyroku nie została wyrażona żadna zasada, która odnosiłaby się do kwestii, czy sporne środki zostały sfinansowane przy użyciu zasobów państwa, tak jak to miało miejsce w pkt 88–90 tego wyroku. Natomiast w pkt 133–161 zaskarżonego wyroku Sąd odwołuje się do orzecznictwa w przedmiocie interwencji przy użyciu zasobów państwa bez podejmowania próby poczynienia rozróżnienia pomiędzy zasobami zarządzanymi przez przedsiębiorstwo publiczne a zarządzanymi przez podmiot prywatny – co jest tym bardziej zaskakujące, że w pkt 135 i 136 Sąd, przytaczając wyrok z dnia 9 listopada 2017 r., Komisja/TV2/Danmark (C‑656/15 P, EU:C:2017:836), zwraca uwagę, iż dotyczy on przedsiębiorstw publicznych (
59
).
141.
Ponadto nie wydaje mi się, aby w pkt 139–161 zaskarżonego wyroku Sąd oparł się na elementach, o których nie było mowy w wyrokach z dnia 13 września 2017 r., ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671), z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268) i z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407), które dotyczyły środków pomocy sfinansowanych przy użyciu zasobów zarządzanych przez przedsiębiorstwa publiczne. W szczególności okoliczności takie, że Bank Włoch nie był uprawniony do sterowania wykorzystaniem zasobów FITD (zważywszy, że procedura zatwierdzania nie zezwalała Bankowi Włoch na badanie spornych środków w sposób wykraczający poza zakres formalnego sprawdzenia ich prawidłowości) oraz że pomimo iż wkład wykorzystany przez FITD na sfinansowanie spornych środków był obowiązkowy, to obowiązkowy charakter tego wkładu nie wynikał z przepisów regulacyjnych, lecz ze statutu FITD, zdają się być zgodne z tymi wyrokami (
60
).
142.
Zauważam również, że Komisja ani nie wyjaśnia, na czym polega surowsze kryterium jakoby zastosowane przez Sąd w przypadku zasobów zarządzanych przez podmiot prywatny, ani nie wskazuje, w których punktach zaskarżonego wyroku zostało ono zastosowane (
61
).
143.
W związku z powyższym uważam, że w zaskarżonym wyroku Sąd nie wymagał od Komisji spełnienia wyższego standardu dowodu w celu wykazania, że środek pomocy jest przyznany przy użyciu zasobów państwowych, w sytuacji gdy zasoby wykorzystane na sfinansowanie tego środka zarządzane są przez podmiot prywatny, a nie przez przedsiębiorstwo publiczne.
144.
W celu wyczerpującego przedstawienia tematu podam w sposób zwięzły powody, dla których – gdyby Trybunał uznał, że Sąd w zaskarżonym wyroku określił wyższy standard dowodu w przypadku zasobów zarządzanych przez przedsiębiorstwo prywatne – zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność, że środek pomocy przyznany jest przy użyciu zasobów państwowych, powinno zostać jednak oddalone, ponieważ pomimo iż jest zasadne, jest bezskuteczne.
145.
W sytuacji, o której mowa w poprzednim punkcie, zastrzeżenie to byłoby zasadne, ponieważ, zgodnie z moją wiedzą, nie ma w orzecznictwie żadnej wskazówki, że wyższy standard dowodu ma zastosowanie w sytuacji, gdy podmiot zarządzający zasobami wykorzystanymi na sfinansowanie środka pomocy nie jest przedsiębiorstwem publicznym, lecz podmiotem prywatnym. W przypadkach, w których zasoby były zarządzane przez podmiot prywatny, Trybunał zastosował orzecznictwo przytoczone w pkt 70 powyżej, które wypracował w odniesieniu do zasobów zarządzanych przez przedsiębiorstwo publiczne (
62
); innymi słowy – weryfikował, czy środki pieniężne uzyskano w wyniku obowiązkowych opłat narzuconych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego oraz czy państwo było uprawnione do dysponowania środkami pieniężnymi zarządzanymi przez przedsiębiorstwo.
146.
W tym względzie nie podzielam argumentu zawartego w replice Komisji, oznaczającego, że gdyby Trybunał stwierdził, że standard dowodu, jaki należy stosować w celu wykazania możliwości przypisania państwu środka przyjętego przez podmiot prywatny, jest niższy niż standard zastosowany w zaskarżonym wyroku, to należałoby również zastosować niższy standard dowodu dla wykazania, że środek ten został przyznany przy użyciu zasobów państwowych. Zdaniem Komisji wynika to z okoliczności, że poziom kontroli sprawowany przez władze publiczne nad podmiotem udzielającym pomocy jest kluczowy nie tylko dla potrzeb wykazania, że środek ten można przypisać państwu, lecz także w celu ustalenia, że został on przyznany przy użyciu zasobów państwa. Wystarczy w tym względzie zauważyć, że z orzecznictwa przytoczonego w pkt 70 powyżej wynika, iż w sytuacji gdy środki pieniężne wykorzystane na sfinansowanie środka pomocy pochodzą z zasobów prywatnych, Komisja musi wykazać także, że te środki pieniężne zostały uzyskane z obowiązkowych opłat narzuconych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego.
147.
Jednakże jak wspomniano w pkt 144 powyżej, gdyby Trybunał uznał, że Sąd w zaskarżonym wyroku oczekiwał od Komisji wyższego standardu dowodu w przypadku zasobów zarządzanych przez przedsiębiorstwo prywatne, dopuszczając się w związku z tym błędu, to jednak Trybunał powinien oddalić jako bezskuteczne zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność, że środek pomocy jest przyznany przy użyciu zasobów państwowych.
148.
Dzieje się tak, ponieważ nie wydaje się, aby władze publiczne sprawowały jakąkolwiek formę kontroli nad wykorzystaniem środków pieniężnych zgromadzonych z wkładów nałożonych na członków FITD, zważywszy, iż zgodnie z pkt 145 i 147 zaskarżonego wyroku, po pierwsze, Bank Włoch nie był władny w ramach zatwierdzania spornych środków ukierunkować wykorzystania zasobów FITD, po drugie, w praktyce interwencja FITD na rzecz Tercas nastąpiła z inicjatywy nie władz publicznych, lecz przedsiębiorstwa prywatnego, mianowicie BPB. Jest tak również dlatego, że nie ulega żadnej wątpliwości, że jak orzekł Sąd w pkt 159 zaskarżonego wyroku, obowiązkowy charakter wkładów wnoszonych przez członków FITD nie wynika z przepisu regulacyjnego, lecz z jednomyślnej decyzji tych członków, a zatem nie może zostać zrównany z opłatą parafiskalną. W tym względzie zauważam, że w wyroku z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 70, 71) Trybunał położył nacisk na okoliczność, że obowiązkowy charakter dopłaty wykorzystanej na sfinansowanie pomocy wynikał z przepisu regulacyjnego, natomiast okoliczność, że „w praktyce” dopłaty uiszczane przez dostawców energii elektrycznej były przenoszone na odbiorców końcowych, została uznana za pozbawioną znaczenia.
149.
Stwierdzam, że zastrzeżenie dotyczące dowodu na okoliczność, że środek pomocy przyznany jest przy użyciu zasobów państwowych, należy oddalić albo z powodu wskazanego w pkt 143 powyżej, albo w każdym razie (gdyby Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Sąd w zaskarżonym wyroku wymagał od Komisji spełnienia wyższego standardu dowodu w przypadku zasobów zarządzanych przez podmiot prywatny) z powodu wyjaśnionego w pkt 148 powyżej.
150.
W konsekwencji pierwszą część pierwszego zarzutu odwołania należy oddalić.
3) W przedmiocie drugiej części pierwszego zarzutu odwołania
151.
W ramach drugiej części pierwszego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd dopuścił się błędu poprzez dokonanie oceny przedstawionych dowodów w sposób fragmentaryczny, bez rozpatrywania ich jako całości i bez wzięcia pod uwagę ich szerszego kontekstu w pkt 96, 100–106, 114, 115, 116 i 125 zaskarżonego wyroku oraz w odniesieniu do dowodu, że sporne środki zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych. W tym względzie Komisja podnosi, iż zgodnie z orzecznictwem możliwość przypisania środka pomocy państwu można wywnioskować z ogółu wskazówek wynikających z okoliczności sprawy i z kontekstu, w jakim środek został przyjęty. Pomimo że niektóre dowody mają względnie niewielką wartość dowodową pojedynczo, to jednak jako całość mogą umożliwić przypisanie środka państwu.
152.
Rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch twierdzą, że drugą część pierwszego zarzutu odwołania należy oddalić.
153.
Uważam, że druga część pierwszego zarzutu odwołania winna zostać oddalona.
154.
Zgadzam się z Komisją, że przedstawione dowody należy oceniać jako całość. Wynika to z samego faktu, że dowód na okoliczność możliwości przypisania środka pomocy państwu może być wywiedziony ze wskazówek, które – jak wskazuje niewyczerpujący wykaz w pkt 55–57 wyroku Stardust – mogą być różnorodne i dotyczyć samego środka, kontekstu lub podmiotu, który go przyjął, a zatem mają różny stopień wartości dowodowej.
155.
Jednakże wbrew temu, co twierdzi Komisja, Sąd w zaskarżonym wyroku nie ocenił dowodów w sposób fragmentaryczny.
156.
Po pierwsze, Komisja twierdzi, że o ile Sąd stwierdził w pkt 96 i 100–106 zaskarżonego wyroku, (i) że powierzony FITD mandat publiczny dotyczył wyłącznie spłaty deponentów oraz (ii) że poprzez przyjęcie alternatywnych środków na rzecz banku będącego jego członkiem w braku przymusowej likwidacji tego banku FITD działał poza ramami powierzonego mu mandatu, o tyle Sąd nie uwzględnił okoliczności, że takie alternatywne środki miały właśnie na celu uniknięcie konieczności spłaty deponentów w przypadku likwidacji. Zauważam, że co prawda zgodnie z art. 29 ust. 1 statutu FITD jedną z przesłanek przyjęcia środków takich jak sporne środki jest to, że należy spodziewać się mniejszego obciążenia w porównaniu z obciążeniem wynikającym z przymusowej likwidacji danego banku, co uruchomiłoby zobowiązanie FITD do spłaty deponentów, jednak nie zmienia to w niczym okoliczności, że przyjmując środki takie jak sporne środki, FITD nie działał w interesie publicznym (to znaczy w interesie deponentów), lecz w interesie banków będących jego członkami, ani że decyzja przyjęcia tych środków nie wynikała z ustawowego obowiązku, lecz z autonomicznej decyzji banków będących członkami FITD, z czego wynika, że powierzony FITD mandat publiczny nie stanowił wskazówki, która umożliwiałaby przypisanie spornych środków państwu.
157.
Po drugie, Komisja twierdzi, iż wymagając w pkt 114 zaskarżonego wyroku dowodów na okoliczność istnienia faktycznego wpływu lub kontroli ze strony władz publicznych na każdym etapie postępowania prowadzącego do przyjęcia spornych środków, Sąd jednak nie zbadał, czy – rozpatrując wszystkie etapy łącznie – można uznać, że władze publiczne były na tyle wystarczająco zaangażowane w przyjęcie spornych środków, że środki te można by przypisać państwu. I znów nie podzielam interpretacji zaskarżonego wyroku dokonanej przez Komisję. Jak wyjaśniono w pkt 98 powyżej, w pkt 114 zaskarżonego wyroku Sąd nie wymagał dowodów na okoliczność istnienia faktycznego wpływu lub kontroli ze strony władz publicznych na każdym etapie postępowania.
158.
Po trzecie, Komisja podnosi zasadniczo, iż okoliczności, że przyjęcie spornych środków było uzależnione od zatwierdzenia przez Bank Włoch, jak wspomniano w pkt 115 i 116 zaskarżonego wyroku, oraz że, jak Sąd stwierdził w pkt 126 tego wyroku, instytucja ta była informowana o postępach w negocjacjach pomiędzy FITD z jednej strony a BPB i komisarzem nadzwyczajnym z drugiej strony, gdyby były rozpatrywane łącznie, doprowadziłyby Sąd do stwierdzenia, że Bank Włoch wywierał faktyczny wpływ na przyjęcie tych środków lub sprawował w tym zakresie kontrolę. Moim jednak zdaniem to, czy te okoliczności faktyczne będą oceniane łącznie, czy oddzielnie, nie ma znaczenia, zważywszy, iż Bank Włoch nie wywierał żadnego faktycznego wpływu ani nie sprawował kontroli w trakcie zatwierdzania tych środków (dokonywał on bowiem wyłącznie sprawdzenia zgodności tych środków z zasadami ostrożnościowymi), ani w trakcie nieformalnych spotkań (spotkania te bowiem nie umożliwiały mu wywierania wpływu na treść tych środków).
159.
Po czwarte, Komisja twierdzi zasadniczo, iż okoliczność, że zgodnie z art. 96 ust. 1 włoskiej ustawy o bankach przynależność banków włoskich (z wyjątkiem spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych) do FITD jest obowiązkowa (
63
), a także okoliczność, że ten sam przepis statutu FITD reguluje zagadnienie wkładów wykorzystywanych na sfinansowanie spornych środków oraz wkładów wykorzystywanych do spłaty deponentów w przypadku przymusowej likwidacji jednego z banków będącego jego członkiem, powinny (
64
) – gdyby były rozpatrywane łącznie – doprowadzić Sąd do stwierdzenia, że sporne środki zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych. Moim zdaniem tak nie jest. Jak zostanie wykazane w pkt 177 poniżej, zagadnienie wkładu wykorzystywanego na sfinansowanie spornych środków oraz zagadnienie wkładu wykorzystywanego do spłaty deponentów nie zostały uregulowane tym samym przepisem statutu FITD. W każdym wypadku choć prawdą jest, że przynależność do FITD banków niebędących spółdzielczymi kasami oszczędnościowo-kredytowymi jest obowiązkowa, to pozostaje faktem, że FITD nie jest zobowiązany do przyjmowania środków alternatywnych na rzecz banku będącego jego członkiem w braku przymusowej likwidacji tego banku, w związku z czym obowiązkowy charakter przynależności do FITD nie jest wystarczający do wykazania, że sporne środki zostały przyznane przy użyciu zasobów państwowych.
160.
Stwierdzam, że drugą część pierwszego zarzutu odwołania należy oddalić.
B. W przedmiocie drugiego zarzutu odwołania, wedle którego Sąd przeinaczył prawo krajowe i okoliczności faktyczne
1.
Argumenty stron
161.
W ramach drugiego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że Sąd przeinaczył prawo krajowe i okoliczności faktyczne. Po pierwsze, Sąd przeinaczył art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach w ten sposób, że stwierdził w pkt 116 zaskarżonego wyroku, iż zatwierdzenie środków wsparcia takich jak sporne środki następuje po dokonaniu zwykłej kontroli zgodności środków z ramami regulacyjnymi. Zdaniem Komisji kontrola sprawowana przez Bank Włoch jest o wiele dalej idąca niż kontrola prawidłowości spornych środków, bowiem badając te środki, Bank Włoch musi „mieć na względzie ochronę deponentów i stabilność systemu bankowego”. Po drugie, Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne w ten sposób, że stwierdził w pkt 153 i 154 zaskarżonego wyroku, iż działania interwencyjne na rzecz banku, takie jak sporne środki, finansowane są w inny sposób niż spłata deponentów. Zdaniem Komisji art. 21 statutu FITD, do którego Sąd nawiązuje w pkt 153 zaskarżonego wyroku w odniesieniu do finansowania spornych środków, ma takie samo zastosowanie zarówno wobec spornych środków, jak i środków podejmowanych w celu spłacenia deponentów.
162.
Rząd Włoski twierdzi, że drugi zarzut odwołania jest niedopuszczalny, ponieważ wskazywany błąd w interpretacji nie jest oczywisty. Twierdzi on dalej, że drugi zarzut odwołania jest bezzasadny z tego powodu, że po pierwsze, art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach należy uznać za przepis, który przewiduje zwykłą kontrolę prawidłowości, choć niekiedy kontrola ta może być w niektórych przypadkach bardzo złożona, a po drugie, w okresie zaistnienia okoliczności faktycznych sfinansowanie środków interwencyjnych na rzecz banku, takich jak sporne środki, miało miejsce w oparciu o zasadę, że każdy przypadek jest rozpatrywany z osobna na wniosek przez FITD.
163.
BPB twierdzi, że drugi zarzut odwołania jest niedopuszczalny, ponieważ wykładnia prawa krajowego jest kwestię faktyczną, natomiast wskazywane przez Komisję przeinaczenie nie wynika z akt sprawy. W każdym wypadku drugi zarzut odwołania jest zdaniem BPB bezzasadny. Jest on także bezskuteczny w zakresie, w jakim dotyczy przeinaczenia art. 21 statutu FITD.
164.
FITD twierdzi, że drugi zarzut odwołania jest niedopuszczalny, bowiem przeinaczenie nie wynika z dokumentów znajdujących się w aktach Trybunału. W każdym wypadku drugi zarzut odwołania jest zdaniem FITD bezskuteczny i bezzasadny.
165.
Bank Włoch twierdzi, że drugi zarzut odwołania jest niedopuszczalny w zakresie, w jakim dotyczy przeinaczenia art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach, bowiem owo przeinaczenie nie jest oczywiste ani nie wynika z dokumentów znajdujących się w aktach Trybunału. Bank Włoch twierdzi ponadto, że drugi zarzut odwołania jest bezzasadny, a w każdym razie bezskuteczny.
2.
Ocena
a)
W przedmiocie dopuszczalności
166.
Rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch kwestionują dopuszczalność drugiego zarzutu odwołania z tego względu, że wskazane w nim przeinaczenie prawa włoskiego i okoliczności faktycznych (
65
) nie jest oczywiste ani nie wynika z akt sprawy, a w konsekwencji ten zarzut odwołania porusza kwestię faktyczną.
167.
Moim zdaniem ten zarzut niedopuszczalności nie może zostać uwzględniony.
168.
Jak już wspomniano w pkt 49 powyżej, zgodnie z orzecznictwem jeśli dowody uzyskano w prawidłowy sposób przy poszanowaniu ogólnych zasad prawa i przepisów proceduralnych dotyczących ciężaru dowodu i postępowania dowodowego, wyłącznie do Sądu należy ocena, jaką wagę powinno się nadać przedstawionym mu dowodom. Dlatego z wyłączeniem przypadków przeinaczenia tych dowodów ocena ta nie stanowi kwestii prawnej, która jako taka podlega kontroli Trybunału. Takie przeinaczenie dowodów występuje wówczas, gdy – bez potrzeby przeprowadzania nowych dowodów – ocena dowodów istniejących okazuje się w sposób oczywisty błędna. Niemniej takie przeinaczenie musi wynikać w sposób oczywisty z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny okoliczności faktycznych i dowodów (
66
).
169.
Po pierwsze, zauważam, że w pkt 116 zaskarżonego wyroku Sąd zinterpretował pojęcie „zatwierdzenia” przez Bank Włoch działań interwencyjnych podejmowanych przez systemy gwarantowania depozytów na podstawie art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach jako umożliwiające tej instytucji wyłącznie kontrolę prawidłowości takich środków (to znaczy ich zgodności z zasadami ostrożnościowymi obowiązującymi instytucje kredytowe). Jeżeli jednak nałożony na Bank Włoch w tym samym przepisie obowiązek wykonywania tej funkcji „przy uwzględnieniu ochrony deponentów i stabilności systemu finansowego” wymagałby nie tylko kontroli prawidłowości tych środków, lecz również ich stosowności, to wówczas wykładnia Sądu w pkt 116 zaskarżonego wyroku byłaby ewidentnie błędna. Tym samym byłoby to równoznaczne z przeinaczeniem dowodu w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 168 powyżej (
67
).
170.
Po drugie, Komisja twierdzi, że w pkt 153 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że art. 21 statutu FITD stanowi, iż środki interwencyjne na rzecz banku, takie jak sporne środki, finansowane są w inny sposób niż spłata deponentów, zaś zdaniem Komisji przepis ten nie czyni rozróżnienia pomiędzy finansowaniem tych dwóch rodzajów środków. Gdyby, jak twierdzi Komisja, dokonana przez Sąd wykładnia art. 21 statutu FITD pozostawała w sprzeczności z jego treścią, byłoby to równoznaczne z przeinaczeniem tego przepisu.
171.
Stwierdzam więc, że drugi zarzut odwołania jest w całości dopuszczalny.
b)
Co do istoty
172.
W ramach drugiego zarzutu odwołania Komisja twierdzi, że w pkt 116, 153 i 154 Sąd przeinaczył, po pierwsze, art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach, a po drugie, art. 21 statutu FITD.
173.
Moim zdaniem drugi zarzut odwołania należy oddalić.
174.
Po pierwsze, Komisja nie wykazała, że art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach należy interpretować w ten sposób, że umożliwia on Bankowi Włoch dokonywanie weryfikacji, czy przyjęte przez system gwarantowania depozytów środki interwencyjne są stosowne, a nie, jak Sąd stwierdził w pkt 116 zaskarżonego wyroku, umożliwia jedynie sprawdzenie, czy środki te są zgodne z zasadami ostrożnościowymi dla instytucji kredytowych.
175.
Wbrew temu, co twierdzi Komisja, z okoliczności, iż zgodnie z art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach Bank Włoch musi „mieć na względzie ochronę deponentów i stabilność systemu finansowego”, nie wynika, że bank ten może wykraczać poza zakres sprawdzenia zgodności środków z zasadami ostrożnościowymi dla instytucji kredytowych, ponieważ – jak twierdzą rząd włoski, BPB, FITD i Bank Włoch – ochrona deponentów i stabilność systemu finansowego są celami, które Bank Włoch zobowiązany jest realizować jako organ nadzoru ostrożnościowego. Jak zwrócił uwagę rząd włoski, motyw 7 rozporządzenia (UE) nr 575/2013 (
68
) stanowi, że wymogi ostrożnościowe dla instytucji kredytowych określone w tym rozporządzeniu mają służyć „zapewnieniu stabilności finansowej podmiotów gospodarczych na [rynkach usług bankowych i finansowych], a także wysokiego poziomu ochrony inwestorów i deponentów”.
176.
Ponadto, wbrew temu, co twierdzi Komisja, z okoliczności, iż zatwierdzenie środków interwencyjnych przyjętych przez systemy gwarantowania depozytów na rzecz banku będącego członkiem na podstawie art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach ma na celu ochronę deponentów i stabilności systemu bankowego, a nie zagwarantowanie „prawidłowego i ostrożnego zarządzania [odnośną] instytucją kredytową” – co jest celem kontroli prawidłowości przeprowadzanej przez Bank Włoch dla potrzeb zatwierdzenia przejęcia w sektorze finansowym na podstawie art. 19 włoskiej ustawy o bankach – nie wynika, że Bank Włoch może wykraczać poza zakres kontroli prawidłowości, gdy działa na podstawie art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach. Jest tak z tego względu, że – tak jak twierdzą rząd włoski, FITD i Bank Włoch – prawidłowe i ostrożne zarządzanie instytucjami kredytowymi należy do celów nadzoru ostrożnościowego, wespół z ochroną deponentów i stabilnością systemu bankowego. W tym względzie zauważam, że art. 5 ust. 1 włoskiej ustawy o bankach, przytoczony przez Sąd w pkt 116 zaskarżonego wyroku, jako cele nadzoru ostrożnościowego wymienia nie tylko „ogólną stabilność”, lecz także „prawidłowe i ostrożne zarządzanie instytucjami [kredytowymi]”.
177.
Po drugie, wbrew temu, co twierdzi Komisja, Sąd nie stwierdził w pkt 153 zaskarżonego wyroku, że art. 21 statutu FITD stanowi, iż środki interwencyjne przyjęte przez system gwarantowania depozytów na rzecz banku będącego jego członkiem finansowane są w inny sposób niż spłata deponentów. Komisja błędnie zrozumiała pkt 153 zaskarżonego wyroku. W punkcie tym, jak wskazują BPB i FITD, Sąd stwierdził, że sporne środki finansowane są w inny sposób z kosztów operacyjnych FITD (wedle słów Sądu „zasoby niezbędne do funkcjonowania konsorcjum”) (
69
), a nie ze spłaty depozytów. Różnica wynika z okoliczności, że zasoby wykorzystywane na pokrycie kosztów operacyjnych FITD, które nie zostały uregulowane w art. 21 statutu FIDT, wpływały do budżetu tego konsorcjum, natomiast zasoby przeznaczone na interwencje na rzecz banku będącego jego członkiem (jak również, według BPB i FITD, zasoby przeznaczone na sfinansowanie spłaty depozytów), które są uregulowane w art. 21 statutu FITD, są „zaliczkami” wpłacanymi przez członków FITD, który nimi zarządza jako ich przedstawiciel, i są przekazywane przez banki będące członkami FITD na wniosek tego konsorcjum w poszczególnych przypadkach.
178.
W konsekwencji moim zdaniem drugi zarzut odwołania należy oddalić jako bezzasadny.
179.
W celu wyczerpującego przedstawienia tematu zauważam, że ten zarzut odwołania jest w każdym wypadku bezskuteczny.
180.
Po pierwsze, drugi zarzut odwołania jest bezskuteczny w zakresie, w jakim dotyczy przeinaczenia art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach w pkt 116 zaskarżonego wyroku, ponieważ stwierdzenie Sądu, że spornych środków nie można przypisać państwu, wynika także z ustaleń w pkt 96–106 i 117–131 zaskarżonego wyroku, a w szczególności z okoliczności, że Bank Włoch nie brał czynnego udziału na posiedzeniach organów zarządzających FITD ani w nieformalnych spotkaniach, natomiast inicjatywa przyjęcia spornych środków wypłynęła od BPB, a więc podmiotu prywatnego.
181.
Po drugie, drugi zarzut odwołania jest bezskuteczny w zakresie, w jakim dotyczy przeinaczenia art. 21 statutu FITD, bowiem stwierdzenie Sądu, że sporne środki nie zostały przyznane przy użyciu zasobów państwa, wynika z okoliczności, że, jak już wspomniano w pkt 154 wspomnianego wyroku, obowiązkowy charakter tego wkładu nie wynikał z przepisu regulacyjnego, oraz z ustaleń zawartych w pkt 139–149 i 155–161 tego wyroku.
182.
W konsekwencji drugi zarzut odwołania należy oddalić.
183.
Stwierdzam więc, że odwołanie należy oddalić.
VI. W przedmiocie kosztów
184.
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
185.
Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja przegrała sprawę, a rząd włoski, BPB i FITD wniosły o obciążenie jej kosztami postępowania, Komisję należy obciążyć jej własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Republikę Włoską, BPB i FITD.
186.
Zgodnie z art. 184 § 4 regulaminu postępowania jeżeli interwenient w pierwszej instancji brał udział w postępowaniu odwoławczym, Trybunał może zdecydować, że pokryje on własne koszty. Ponieważ Bank Włoch brał udział w postępowaniu odwoławczym, powinien pokryć własne koszty.
VII. Wnioski
187.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał:
–
oddalił odwołanie;
–
obciążył Komisję jej własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Republikę Włoską, Banca Popolare di Bari SCpA oraz Fondo interbancario di tutela dei depositi;
–
obciążył Banca d’Italia jego własnymi kosztami.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	T‑98/16, T‑196/16 i T‑198/16, EU:T:2019:167.
(
3
)	Decyzja Komisji z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie pomocy państwa wdrożonej przez Włochy na rzecz banku Tercas [sprawa SA.39451 (2015/C) (ex 2015/NN)] [notyfikowana jako dokument nr C(2015) 9526] (Dz.U. 2016, L 203, s. 1).
(
4
)	Decreto legislativo no 385, e successive modifiche e integrazioni, Testo unico delle leggi in materia bancaria e creditizia (włoska ustawa o bankach) z dnia 1 września 1993 r. (GURI nr 230, z dnia 30 września 1993 r., dodatek zwyczajny nr 92) (zwana dalej „włoską ustawą o bankach”).
(
5
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 1994 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów (Dz.U. 1994, L 135, s. 5).
(
6
)	Pragnę doprecyzować, że wartość drugiego środka, o którym mowa pkt 16 powyżej, mianowicie gwarancji w wysokości 35 mln EUR przeznaczonej na pokrycie ujemnego kapitału własnego Tercas, została oszacowana tylko na 140000 EUR wobec uwzględnienia między innymi okoliczności, że ekspozycje te zostały w pełni spłacone przez dłużników w terminie zapadalności, w związku z czym gwarancja nie została uruchomiona. Natomiast co się tyczy pierwszego i trzeciego środka, o których mowa w pkt 16 powyżej, wartość pomocy została oszacowana na odpowiednio 265 mln EUR i 30 mln EUR. Tym samym Republikę Włoską zobowiązano do odzyskania łącznej kwoty w wysokości 295,14 mln EUR (z odsetkami).
(
7
)	W celu wyczerpującego przedstawienia tematu wspomnę również, że Sąd stwierdził dopuszczalność skargi wniesionej przez FITD, gdyż sporna decyzja dotyczy tego funduszu odszkodowawczego bezpośrednio i indywidualnie.
(
8
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/49/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów (wersja przekształcona) (Dz.U. 2014, L 173, s. 149). Dyrektywa 2014/49 uchyliła i zastąpiła dyrektywę 94/19.
(
9
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniająca dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012 (Dz.U. 2014, L 173, s. 190).
(
10
)	Wyroki: z dnia 25 stycznia 2007 r., Sumitomo Metal Industries i Nippon Steel/Komisja (C‑403/04 P i C‑405/04 P, EU:C:2007:52, pkt 39, 40); z dnia 25 października 2011 r., Solvay/Komisja (C‑109/10 P, EU:C:2011:686, pkt 51); z dnia 11 lipca 2013 r., Komisja/Stichting Administratiekantoor Portielje (C‑440/11 P, EU:C:2013:514, pkt 59); z dnia 16 czerwca 2016 r., Evonik Degussa i AlzChem/Komisja (C‑155/14 P, EU:C:2016:446, pkt 26); z dnia 18 stycznia 2017 r., Toshiba/Komisja (C‑623/15 P, niepublikowany, EU:C:2017:21, pkt 39).
(
11
)	Komisja powołuje się na orzecznictwo, zgodnie z którym podmiotem lub organizacją uznawaną za emanację państwa jest podmiot, wobec którego można powoływać się na bezpośredni skutek dyrektywy.
(
12
)	Wyrok z dnia 10 października 2017 r., Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745, pkt 33, 34).
(
13
)	Wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Komisja/Hiszpania i in.(C‑128/16 P, EU:C:2018:591, pkt 31).
(
14
)	Wyrok z dnia 30 stycznia 2019 r., Belgia/Komisja (C‑587/17 P, EU:C:2019:75, pkt 40).
(
15
)	Wyrok z dnia 28 listopada 2019 r., ABB/Komisja (C‑593/18 P, niepublikowany, EU:C:2019:1027, pkt 31).
(
16
)	Wyrok z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja (C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 55).
(
17
)	Wyroki: z dnia 13 września 2017 r., ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671, pkt 17); z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 46); z dnia 19 grudnia 2019 r., Arriva Italia i in. (C‑385/18, EU:C:2019:1121, pkt 31); z dnia 7 maja 2020 r., BTB Holding Investments i Duferco Participations Holding/Komisja (C‑148/19 P, EU:C:2020:354, pkt 44).
(
18
)	Wyroki: z dnia 13 września 2017 r., ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671, pkt 20); z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 48); z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 47); z dnia 19 grudnia 2019 r., Arriva Italia i in. (C‑385/18, EU:C:2019:1121, pkt 33).
(
19
)	Wyrok z dnia 13 maja 2020 r., easyJet Airline/Komisja (T‑8/18, EU:T:2020:182, pkt 78).
(
20
)	Wyroki: z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja (C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 52); z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in. (C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 17); z dnia 13 września 2017 r., ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671, pkt 21); z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 49); z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 48).
(
21
)	Zobacz np. wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Arriva Italia i in. (C‑385/18, EU:C:2019:1121, pkt 34, 65).
(
22
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Watheleta w sprawie Commerz Nederland (C‑242/13, EU:C:2014:308, pkt 65).
(
23
)	Wyrok Stardust (pkt 52–56). Zobacz także wyroki: z dnia 17 września 2014 r., Commerz Nederland (C‑242/13, EU:C:2014:2224, pkt 31–33); z dnia 18 maja 2017 r., Fondul Proprietatea (C‑150/16, EU:C:2017:388, pkt 18–20); z dnia 23 listopada 2017 r., SACE i Sace BT/Komisja (C‑472/15 P, niepublikowany, EU:C:2017:885, pkt 34–36).
(
24
)	Zobacz pkt 9 powyżej, pkt 113 zaskarżonego wyroku oraz motywy 32–37 spornej decyzji.
(
25
)	Zobacz np. wyrok z dnia 9 października 2014 r., Ministerio de Defensa i Navantia (C‑522/13, EU:C:2014:2262, pkt 22, 23).
(
26
)	Wyroki: z dnia 13 września 2017 r., ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671, pkt 25, 31); z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 57, 75, 80); z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 53, 66, 67). Zobacz także opinia rzecznika generalnego G. Pitruzzelli w sprawie Eco TLC (C‑556/19, EU:C:2020:399, pkt 80, 84–102).
(
27
)	Wyroki: z dnia 19 marca 2013 r., Bouygues i Bouygues Télécom/Komisja i in. oraz Komisja/Francja i in. (C‑399/10 P i C‑401/10 P, EU:C:2013:175, pkt 109); z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 60, 84). Zobacz także opinia rzecznika generalnego G. Pitruzzelli w sprawie Eco TLC (C‑556/19, EU:C:2020:399, pkt 60, 103–109).
(
28
)	Zobacz pkt 151–153 zaskarżonego wyroku oraz motywy 35–37 spornej decyzji.
(
29
)	Sąd nawiązał w pkt 134–136 zaskarżonego wyroku do wyroku z dnia 9 listopada 2017 r., Komisja/TV2/Danmark (C‑656/15 P, EU:C:2017:836), który dotyczył przedsiębiorstw publicznych.
(
30
)	Dyrektywa Komisji 2006/111/WE z dnia 16 listopada 2006 r. w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi, a także w sprawie przejrzystości finansowej wewnątrz określonych przedsiębiorstw (wersja skodyfikowana) (Dz.U. 2006, L 318, s. 17). Zauważam, że Trybunał Sprawiedliwości oparł się na tej definicji – a właściwie na podobnej definicji przedsiębiorstwa publicznego zawartej w art. 2 dyrektywy Komisji 80/723/EWG z dnia 25 czerwca 1980 r. w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi (Dz.U. 1980, L 195, s. 35), która została uchylona i zastąpiona dyrektywą 2006/111 – w wyroku Stardust (pkt 34), natomiast na definicji zawartej w art. 2 ust. b) dyrektywy 2006/111 Sąd oparł się w wyrokach: z dnia 25 czerwca 2015 r., SACE i Sace BT/Komisja (T‑305/13, EU:T:2015:435, pkt 40); z dnia 28 stycznia 2016 r., Słowenia/Komisja (T‑507/12, niepublikowanym, EU:T:2016:35, pkt 75); z dnia 13 grudnia 2018 r., Comune di Milano/Komisja (T‑167/13, EU:T:2018:940, pkt 65).
(
31
)	Zobacz pkt 67 i 76 powyżej.
(
32
)	Zauważam w tym względzie, że pomimo iż w ramach pierwszego zarzutu odwołania Komisja podnosi dopuszczenie się przez Sąd błędu w odniesieniu do ciężaru dowodu („un errore sull’onere della prova”), to w odwołaniu i replice powołuje się trzykrotnie na „wyższy standard dowodu”, „obowiązujący standard dowodu” oraz „standard dowodu” („un livello di prova più elevato”, „lo standard applicabile”, „uno standard probatorio”) określony przez Sąd w zaskarżonym wyroku.
(
33
)	Zobacz w tym względzie F. Castillo de la Torre, É. Gippini Fournier, Evidence, Proof and Judicial Review in EU Competition Law, Edward Elgar, 2017 (pkt 2.002, 2.008, 2.009); A. Kalintiri, Evidence Standards in EU Competition Enforcement: The EU Approach, Hart Publishing, 2019 (s. 33, 34, 72, 73); A.L. Sibony, É. Barbier de la Serre, „Charge de la preuve et théorie du contrôle en droit communautaire de la concurrence: pour un changement de perspective”, Revue trimestrielle de droit européen, 2007, nr 2, s. 205–252 (pkt 3–12); B. Pérez Bernabeu, „Assessing the Standard of Proof in Fiscal State Aid”, European State Aid Law Quarterly, 2019, nr 4, s. 447–457 (s. 452). Zobacz także opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie T‑Mobile Netherlands i in. (C‑8/08, EU:C:2009:110, przypis 60); opinia rzecznika generalnego N. Jääskinena w sprawie Francja/Komisja (C‑559/12 P, EU:C:2013:766, pkt 34).
(
34
)	Zobacz pkt 65 powyżej. Zobacz także wyroki: z dnia 17 września 2014 r., Commerz Nederland (C‑242/13, EU:C:2014:2224, pkt 32); z dnia 26 czerwca 2008 r., SIC/Komisja (T‑442/03, EU:T:2008:228, pkt 96, 97); z dnia 10 listopada 2011 r., Elliniki Nafpigokataskevastiki i in./Komisja (T‑384/08, niepublikowany, EU:T:2011:650, pkt 52, 53); z dnia 27 lutego 2013 r., Nitrogénművek Vegyipari/Komisja (T‑387/11, niepublikowany, EU:T:2013:98, pkt 59, 60); z dnia 25 czerwca 2015 r., SACE i Sace BT/Komisja (T‑305/13, EU:T:2015:435, pkt 44); z dnia 28 stycznia 2016 r., Słowenia/Komisja (T‑507/12, niepublikowany, EU:T:2016:35, pkt 67, 68); z dnia 13 grudnia 2018 r., Comune di Milano/Komisja (T‑167/13, EU:T:2018:940, pkt 75).
(
35
)	Zobacz pkt 88 zaskarżonego wyroku.
(
36
)	Zobacz pkt 65 powyżej.
(
37
)	Podkreślenie moje. Tak było z tego powodu, że zatwierdzenie nastąpiło po dokonaniu zwyczajnej kontroli zgodności spornych środków z ramami regulacyjnymi, przy czym Bank Włoch nie jest uprawniony do zweryfikowania, czy przyjęcie spornych środków było stosowne. W konsekwencji podjęcie decyzji o przyjęciu tych środków i ich ostatecznej treści należało wyłącznie do organów zarządzających FITD (zob. pkt 116 i 118 zaskarżonego wyroku).
(
38
)	Podkreślenie moje. Zobacz pkt 128 tego wyroku, zgodnie z którym wniosek komisarza nadzwyczajnego Tercas jest „niewiążący”.
(
39
)	Ustalenie przez Sąd, że obecność „jedynie w charakterze obserwatora” przedstawicieli Banku Włoch na posiedzeniach organów zarządzających FITD mogłaby mieć znaczenie, wynika prawdopodobnie z okoliczności, że decyzja o przyjęciu spornych środków należała do tych organów, w związku z czym musiała zostać podjęta na jednym z tych posiedzeń.
(
40
)	Argument Komisji streszczony w pkt 98 powyżej dotyczy pkt 115–131 zaskarżonego wyroku, a nie wskazanego w odwołaniu pkt 114 tego wyroku. Jest tak, ponieważ w pkt 114 zaskarżonego wyroku Sąd po prostu zauważa, iż Komisja stwierdziła w spornej decyzji, że włoskie władze publiczne posiadały umocowanie i środki, aby móc wywierać wpływ na każdym etapie wdrażania spornych środków. W punkcie tym Sąd nie uznał, iż zachodzi konieczność wykazania, że władze publiczne wywierały wpływ na każdym etapie tego postępowania.
(
41
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 17 września 2014 r., Commerz Nederland (C‑242/13, EU:C:2014:2224, pkt 34–39); z dnia 27 lutego 2013 r., Nitrogénművek Vegyipari/Komisja (T‑387/11, niepublikowany, EU:T:2013:98, pkt 63–68); z dnia 30 kwietnia 2014 r., Tisza Erőmű/Komisja (T‑468/08, niepublikowany, EU:T:2014:235, pkt 171–179); z dnia 12 marca 2020 r., Elche Club de Fútbol/Komisja (T‑901/16, EU:T:2020:97, pkt 52–63); z dnia 13 maja 2020 r., easyJet Airline /Komisja (T‑8/18, EU:T:2020:182, pkt 117–140).
(
42
)	Wyroki: z dnia 25 czerwca 2015 r., SACE i Sace BT/Komisja (T‑305/13, EU:T:2015:435, pkt 82), z dnia 28 stycznia 2016 r., Słowenia/Komisja, T‑507/12, niepublikowany, EU:T:2016:35, pkt 186).
(
43
)	Wyrok z dnia 13 grudnia 2018 r., Comune di Milano/Komisja (T‑167/13, EU:T:2018:940, pkt 80). Zwracam uwagę, że toczy się postępowanie odwoławcze od tego wyroku, w którym wnoszący odwołanie powołuje się na błąd Sądu w odniesieniu do dowodu możliwości przypisania państwu środka pomocy (Comune di Milano/Komisja, C‑160/19 P).
(
44
)	Zwracam jednak uwagę, iż w wyroku z dnia 10 listopada 2011 r., Elliniki Nafpigokataskevastiki i in./Komisja (T‑384/08, niepublikowanym, EU:T:2011:650, pkt 77) Sąd stwierdził, że „Komisja wykazała […] że państwo było zaangażowane w […] udzielenie [środka pomocy]” (podkreślenie moje), co sugeruje, że w tym przypadku zakres wymaganych dowodów wykraczał poza prawdopodobieństwo zaangażowania władz publicznych.
(
45
)	Orzecznictwo odnoszące się do możliwości przypisania państwu środka pomocy przyjętego przez podmiot prywatny jest dosyć skromne. Można w tym miejscu przytoczyć wyroki: z dnia 15 lipca 2004 r., Pearle i in. (C‑345/02, EU:C:2004:448, pkt 36, 37); z dnia 30 maja 2013 r., Doux Élevage i Coopérative agricole UKL-ARREE (C‑677/11, EU:C:2013:348, pkt 41). Wyroki te nie są jednak szczególnie użyteczne, bowiem istnieją trudności związane z wyraźnym rozróżnieniem pomiędzy elementami mającymi znaczenie w odniesieniu do możliwości przypisania państwu środka pomocy a elementami uważanymi za wykazujące istnienie zasobów państwowych.
(
46
)	Zobacz pkt 77 wyroku z dnia 10 listopada 2011 r., Elliniki Nafpigokataskevastiki i in./Komisja (T‑384/08, niepublikowanego, EU:T:2011:650), zgodnie z którym „państwo brało udział w […] przyznaniu [środka pomocy]” (podkreślenie moje); pkt 82 wyroku z dnia 25 czerwca 2015 r., SACE i Sace BT/Komisja (T‑305/13, EU:T:2015:435); pkt 186 wyroku z dnia 28 stycznia 2016 r., Słowenia/Komisja, T‑507/12, niepublikowanego, EU:T:2016:35), w którym Sąd orzekł, że „jest nieprawdopodobne, by władze publiczne nie brały udziału w przyjęciu spornego środka (podkreślenie moje); pkt 80 wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r., Comune di Milano/Komisja (T‑167/13, EU:T:2018:940), w którym stwierdzono, że „wystarczające jest wykazanie, że brak udziału w przyjęciu środka jest nieprawdopodobny” (podkreślenie moje).
(
47
)	Zobacz pkt 134 wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r., Ryanair i Airport Marketing Services/Komisja (T‑53/16, EU:T:2018:943), w którym Sąd orzekł, że Komisja, „nie ogranicz[ając] się […] do ustalenia istnienia zwykłego wpływu państwa na zachowanie [podmiotu udzielającego pomocy]”, wykazała, że władze publiczne „wyw[arły] decydujący wpływ na podejmowane przez [podmiot prywatny udzielający pomocy] decyzje dotyczące [beneficjenta pomocy]” (podkreślenie moje).
(
48
)	Tak się dzieje, ponieważ w wyrokach tych nie został wskazany standard dowodu.
(
49
)	Gmina Rotterdam posiadała wszystkie akcje w przedsiębiorstwie, członkowie zarządu i rady nadzorczej byli powoływani przez walne zgromadzenie akcjonariuszy, a zatem przez tę gminę, odpowiedzialny za port członek rady gminy był przewodniczącym rady nadzorczej, natomiast statut przedsiębiorstwa portowego wymagał zgody rady nadzorczej na udzielenie poręczeń takich jak te będące przedmiotem sporu.
(
50
)	Podkreślenie moje.
(
51
)	Wywodząc możliwość przypisania państwu umowy VTAN z Ryanairem z okoliczności, że gdyby nie wkład ryczałtowy oferowany przez SMAN, umowa nie byłaby rentowna i nie zostałaby zawarta przez VTAN, Sąd zasadniczo oparł się na wskazówce wymienionej w pkt 56 wyroku Stardust, a mianowicie na prowadzeniu działalności na rynku w normalnych warunkach konkurencji (albo jej nieprowadzeniu).
(
52
)	Instytucja kredytowa posiadająca zezwolenie w państwie członkowskim nie może przyjmować depozytów, jeżeli nie uczestniczy w systemie urzędowo uznanym w jej państwie członkowskim pochodzenia jako „system gwarancji depozytów” (zob. art. 4 ust. 1 i 3 dyrektywy 2014/49). Systemy gwarancji depozytów zobowiązane są do wypłaty deponentom kwoty w wysokości do 100000 EUR w przypadku niedostępności depozytów (zob. art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 8 dyrektywy 2014/49). Systemy gwarancji depozytów muszą dysponować „dostępnymi środkami finansowymi” w celu wykonania tego zobowiązania. Środki te tworzone są ze składek członków systemu gwarancji depozytów (zob. art. 10 ust. 1 dyrektywy 2014/49).
(
53
)	Zobacz motywy 14 i 16 dyrektywy 2014/49.
(
54
)	Zobacz pkt 9 powyżej.
(
55
)	Nie uniemożliwiałoby to jednak wykorzystania przez FITD dostępnych środków finansowych na sfinansowanie restrukturyzacji Tercas na podstawie art. 11 ust. 2 dyrektywy 2014/49, zamiast art. 11 ust. 3 tej dyrektywy, w trybie art. 109 dyrektywy 2014/59.
(
56
)	Zobacz decyzja Komisji z dnia 1 sierpnia 2011 r., nr SA.33001 (2011/N) – Dania – Część B – Zmiana duńskiego programu dot. likwidacji instytucji kredytowych [C(2011) 5554 final]; decyzja Komisji z dnia 30 maja 2012 r., nr SA.34255 (2012/N) – Restrukturyzacja CAM i Banco CAM – Hiszpania [C(2012) 3540]; decyzja Komisji z dnia 18 lutego 2014 r., nr SA.37425 (2013/N) – Polska – Program uporządkowanej likwidacji spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych [C(2014) 1060 final].
(
57
)	Wyroki: z dnia 12 lipca 1990 r., Foster i in. (C‑188/89, EU:C:1990:313, pkt 18); z dnia 4 grudnia 1997 r., Kampelmann i in. (od C‑253/96 do C‑258/96, EU:C:1997:585, pkt 46); z dnia 10 października 2017 r., Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745, pkt 33); z dnia 6 września 2018 r., Hampshire (C‑17/17, EU:C:2018:674, pkt 54); z dnia 19 grudnia 2019 r., Pensions-Sicherungs-Verein (C‑168/18, EU:C:2019:1128, pkt 48).
(
58
)	Sporne środki miały bowiem na celu uniknięcie poważniejszych skutków ekonomicznych zwrotu depozytów w przypadku przymusowej likwidacji Tercas.
(
59
)	Sąd zwrócił w pkt 135 zaskarżonego wyroku uwagę, że „w sytuacji dotyczącej przedsiębiorstw publicznych orzeczono, że […]”, zaś w pkt 136 tego wyroku, że „trzy odnośne przedsiębiorstwa były przedsiębiorstwami publicznymi”.
(
60
)	Zobacz wyroki: z dnia 13 września 2017 r., ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671, pkt 30, 32); z dnia 28 marca 2019 r., Niemcy/Komisja (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, pkt 70, 75); z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in (C‑706/17, EU:C:2019:407, pkt 64, 66).
(
61
)	Komisja jedynie twierdzi w replice, że wystarczy wykazać pośrednią kontrolę sprawowaną przez państwo nad podmiotem zarządzającym funduszami. Opiera się ona na stwierdzeniu Trybunału w pkt 59 wyroku z dnia 15 maja 2019 r., Achema i in. (C‑706/17, EU:C:2019:407), że zarządca funduszy wykorzystanych na sfinansowanie środka pomocy podlega bezpośredniej lub pośredniej kontroli przez państwo. Zauważam jednak, że stwierdzenie to jest po prostu powtórzeniem obowiązującego ustawodawstwa litewskiego, a nie wyrażeniem określonej zasady.
(
62
)	Zobacz wyroki: z dnia 30 maja 2013 r., Doux Élevage i Coopérative agricole UKL‑ARREE (C‑677/11, EU:C:2013:348, pkt 32–36); z dnia 11 grudnia 2014 r., Austria/Komisja (T‑251/11, EU:T:2014:1060, pkt 67–76). Zobacz także opinia rzecznika generalnego G. Pitruzzelli w sprawie Eco TLC (C‑556/19, EU:C:2020:399, pkt 67, 81–84).
(
63
)	Zobacz pkt 150 zaskarżonego wyroku i motyw 33 spornej decyzji.
(
64
)	Zobacz pkt 153 zaskarżonego wyroku i motyw 137 spornej decyzji.
(
65
)	O ile rząd włoski, BPB i FITD podnoszą, że drugi zarzut odwołania jest w całości niedopuszczalny, o tyle Bank Włoch kwestionuje dopuszczalność tego zarzutu odwołania wyłącznie w zakresie, w jakim dotyczy on przeinaczenia art. 96b ust. 1 włoskiej ustawy o bankach.
(
66
)	Wyrok z dnia 27 lutego 2020 r., Litwa/Komisja (C‑79/19 P, EU:C:2020:129, pkt 70, 71).
(
67
)	Zobacz także wyroki: z dnia 18 stycznia 2007 r., PKK i KNK/Rada (C‑229/05 P, EU:C:2007:32, pkt 37); z dnia 9 czerwca 2011 r., Comitato Venezia vuole vivere i in./Komisja (C‑71/09 P, C‑73/09 P i C‑76/09 P, EU:C:2011:368, pkt 153). Zobacz także opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie PKK i KNK/Rada (C‑229/05 P, EU:C:2006:606, pkt 42).
(
68
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Dz.U. 2013, L 176, s. 1).
(
69
)	Podkreślenie moje.