61990CJ0280_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-280/90,
η οποία έχει ως αντικείμενο αίτηση του Landgericht Koeln προς το Δικαστήριο, δυνάμει του Πρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971, για την ερμηνεία από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Elisabeth Hacker
και
Euro-Relais GmbH,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 16, σημείο 1, της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση των αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, όπως τροποποιήθηκε με τη Σύμβαση της 9ης Οκτωβρίου 1978 σχετικά με την προσχώρηση του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας στην εν λόγω σύμβαση, καθώς και στο Πρωτόκολλο για την ερμηνεία της από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (τροποποιημένο κείμενο που δημοσιεύθηκε στη JO 1978, L 304, σ. 77),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους O. Due, Πρόεδρο, F. Grevisse και P. J. G. Kapteyn, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, Κ. Ν. Κακούρη, J. C. Moitinho de Almeida, M. Diez de Velasco, M. Juleeg και J. L. Murray, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Darmon
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η Euro-Relais, εκπροσωπούμενη από τους Kuehn και Jaeger, δικηγόρους Κολωνίας,
- η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τον H. Kaya Esq, του Treasury Solicitor' s Department,
- η Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους Henri Etienne και Pieter van Nuffel, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας της, επικουρουμένους από τον Wolf-Dietrich Krause-Ablass, δικηγόρο Duesseldorf,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις παρατηρήσεις που ανέπτυξαν προφορικά η Euro-Relais, εκπροσωπούμενη από τον Joachim Sturm, δικηγόρο Gelsenkirchen, η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Joerg Pirrung, Ministerialrat του Ομοσπονδιακού Υπουργείου Δικαιοσύνης και η Επιτροπή, κατά τη συνεδρίαση της 15ης Οκτωβρίου 1991,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Δεκεμβρίου 1991,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 28ης Ιουνίου 1990, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 14 Σεπτεμβρίου 1990, το Landgericht Koeln υπέβαλε, δυνάμει του Πρωτοκόλλου της 3ης Ιουνίου 1971, για την ερμηνεία από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (στο εξής: η Σύμβαση), δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 16, σημείο 1, της Συμβάσεως.
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Hacker, κατοίκου Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, και της Euro-Relais GmbH (στο εξής: Euro-Relais), πρακτορείου ταξιδίων που προσελκύει πελάτες με τη χρησιμοποίηση διαφημιστικών φυλλαδίων και έχει την έδρα του στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Η διαφορά αφορά σύμβαση χαρακτηριζόμενη ως "σύμβαση μισθώσεως" συναφθείσα μεταξύ αυτών στις 5 Απριλίου 1989 επίσης στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
3 Δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως, η Euro-Relais ανέλαβε την υποχρέωση, έναντι πληρωμής, να παραχωρήσει, για την περίοδο από 29 Ιουλίου έως 12 Αυγούστου 1989, στη Hacker καθώς και σε έξι πρόσωπα που τη συνόδευαν, τη χρήση εξοχικής οικίας, η οποία βρισκόταν στο Ameland των Κάτω Χωρών και δεν αποτελούσε ιδιοκτησία της Euro-Relais. Στη σύμβαση προβλεπόταν επίσης ότι, έναντι πρόσθετης αμοιβής, η Euro-Relais ανελάμβανε την υποχρέωση να προβεί στην κράτηση θέσεων για τη μετάβαση με πλοίο στο Ameland για λογαριασμό της Hacker, ενώ η καθαυτή τιμή του εισιτηρίου μεταβάσεως έπρεπε να καταβάλλεται χωριστά από τη Hacker στην επιχείρηση ναυσιπλοΐας.
4 Επειδή το εμβαδόν της εξοχικής οικίας ήταν μικρότερο από αυτό που εμφανιζόταν στο διαφημιστικό φυλλάδιο της Euro-Relais και επειδή, για τον λόγο αυτόν, υποχρεώθηκε αρχικά να μισθώσει πρόσθετο δωμάτιο, εν συνεχεία δε να συντομεύσει τις διακοπές της, η Hacker άσκησε κατά της Euro-Relais αγωγή ενώπιον του Amtsgericht Koeln, με την οποία αξίωσε τη μείωση της καταβληθείσας τιμής, αποζημίωση για τη μίσθωση προσθέτου δωματίου και αποζημίωση λόγω άσκοπης αναλώσεως της αδείας.
5 Κατόπιν απορρίψεως της αγωγής της από το Amtsgericht, η Hacker άσκησε έφεση ενώπιον του Landgericht Koeln, το οποίο, κρίνοντας ότι η λύση της διαφοράς εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 16, σημείο 1, της Συμβάσεως, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
"1) Υφίσταται σύμβαση μισθώσεως κατά την έννοια του άρθρου 16, σημείο 1, της Συμβάσεως, σε περίπτωση που ένα πρακτορείο ταξιδίων και ένας πελάτης, αμφότεροι έχοντες έδρα και κατοικία, αντιστοίχως, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, συνάπτουν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σύμβαση με την οποία υποχρεώνεται το πρακτορείο ταξιδίων να παραχωρήσει στον πελάτη για μερικές εβδομάδες τη χρήση μιας ευρισκομένης στις Κάτω Χώρες εξοχικής οικίας, της οποίας την κυριότητα δεν έχει το πρακτορείο ταξιδίων, καθώς και να φροντίσει για την κράτηση θέσεων για τη μετάβαση;
2) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως: έχει το άρθρο 16, σημείο 1, της Συμβάσεως εφαρμογή και οσάκις ο πελάτης του πρακτορείου ταξιδίων προβάλλει τις ακόλουθες αξιώσεις:
α) αξίωση περί μειώσεως της τιμής λόγω φερομένου ελαττώματος της εξοχικής οικίας
β) αξίωση αποζημιώσεως, η οποία στηρίζεται στο ότι, λόγω φερομένου ελαττώματος της εξοχικής οικίας, κατέστη αναγκαίο να μισθωθεί ένα επιπλέον δωμάτιο
γ) αξίωση αποζημιώσεως λόγω της άσκοπης αναλώσεως της αδείας του;"
6 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
Επί του πρώτου ερωτήματος
7 Το άρθρο 16 της Συμβάσεως, που έχει εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά κατά το χρονικό σημείο που γεννήθηκε η διαφορά της κύριας δίκης, έχει ως εξής:
"Αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία, έχουν:
1. σε υποθέσεις εμπραγμάτων δικαιωμάτων επί ακινήτων και μισθώσεων ακινήτων, τα δικαστήρια του συμβαλλόμενου κράτους της τοποθεσίας του ακινήτου
(...)"
8 'Οπως το Δικαστήριο έκρινε με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1985, 242/83, Roesler, (Συλλογή 1985, σ. 99, σκέψη 19), ο λόγος για τον οποίο το άρθρο 16, σημείο 1, προβλέπει την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του συμβαλλομένου κράτους της τοποθεσίας του ακινήτου είναι η στενή σχέση των μισθώσεων με το νομικό καθεστώς της κυριότητας επί ακινήτων και με τις διατάξεις, κατά κανόνα αναγκαστικού δικαίου, που διέπουν την άσκησή της, όπως οι νομοθετικές ρυθμίσεις που αφορούν τον έλεγχο του ύψους των ενοικίων και την προστασία των δικαιωμάτων των ενοικιαστών και των μισθωτών αγροτικού ακινήτου.
9 Με την προαναφερθείσα απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι το άρθρο 16, σημείο 1, επιδιώκει να εξασφαλίσει την ορθολογική κατανομή των αρμοδιοτήτων, προκρίνοντας ως αρμόδιο το δικαστήριο που βρίσκεται κοντά στην τοποθεσία του ακινήτου, επειδή το δικαστήριο αυτό είναι σε θέση να έχει αμεσότερη γνώση των πραγματικών καταστάσεων που συνδέονται με τη σύναψη και την εκτέλεση των συμβάσεων μισθώσεως του ακινήτου (σκέψη 20).
10 Κατόπιν των σκέψεων αυτών, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται σε όλες τις συμβάσεις μισθώσεως ακινήτων, ανεξάρτητα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους (σκέψη 24).
11 Πρέπει πάντως να υπομνηστεί ότι το Δικαστήριο είχε προηγουμένως διευκρινίσει, όπως προκύπτει από την απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1977, 73/77, Sanders, (Rec. σ. 2383, σκέψεις 15 και 16), ότι αυτές εξηγούν μεν ως προς τις καθαυτές υποθέσεις μισθώσεων ακινήτων την αναγνώριση αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας στα δικαστήρια της χώρας της τοποθεσίας του ακινήτου, πλην όμως δεν ισχύουν όταν το κύριο αντικείμενο της συμβάσεως είναι διαφορετικής φύσεως.
12 Από την ίδια απόφαση προκύπτει επίσης ότι η αναγνώριση, προς το συμφέρον της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας στα δικαστήρια συμβαλλομένου κράτους στο πλαίσιο του άρθρου 16 της Συμβάσεως έχει ως αποτέλεσμα να στερεί τους διαδίκους από την επιλογή δικαστηρίου στο οποίο, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα υπάγονταν, και, σε μερικές περιπτώσεις, να τους οδηγεί ενώπιον δικαστηρίου που δεν συμπίπτει με το δικαστήριο της κατοικίας κανενός από αυτούς (σκέψη 17). Αυτό οδηγεί στο να μην ερμηνεύονται οι διατάξεις του άρθρου 16 υπό έννοια ευρύτερη απ' ό,τι απαιτεί ο αντικειμενικός τους στόχος (σκέψη 18).
13 Βάσει των σκέψεων αυτών, το Δικαστήριο ήχθη στο να κρίνει ότι το άρθρο 16, παράγραφος 1, δεν εφαρμόζεται σε σύμβαση σχετική με την εκμετάλλευση εμπορικού κεφαλαίου.
14 Η κατάσταση είναι ανάλογη όσον αφορά σύμβαση, όπως αυτή για την οποία πρόκειται στη διαφορά της κύριας δίκης, η οποία έχει συναφθεί μεταξύ πρακτορείου ταξιδίων και πελάτη του στον τόπο όπου αυτοί έχουν αντιστοίχως έδρα και κατοικία. Πράγματι, ανεξάρτητα από τον τίτλο της και παρόλον ότι προβλέπει παροχή που αφορά τη χρήση εξοχικής οικίας για μικρή χρονική διάρκεια, αυτή η σύμβαση περιλαμβάνει επίσης άλλες παροχές, όπως είναι οι πληροφορίες και συμβουλές με τις οποίες το πρακτορείο ταξιδίων προτείνει στον πελάτη μια σειρά επιλογών για τις διακοπές, η κράτηση κατοικίας για την επιλεγείσα από τον πελάτη περίοδο, η κράτηση θέσεων για τη μεταφορά, η υποδοχή επί τόπου και, ενδεχομένως, ασφάλεια για την περίπτωση ακυρώσεως του ταξιδίου.
15 Αυτή η πολύπλοκη σύμβαση, η οποία αφορά πολλές παροχές υπηρεσιών παρεχομένων έναντι συνολικής τιμής πληρωθείσας από τον πελάτη, βρίσκεται εκτός του τομέα εντός του οποίου η αρχή της αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 16, σημείο 1, έχει λόγο υπάρξεως, και δεν μπορεί να αποτελεί καθαυτή σύμβαση μισθώσεως κατά την έννοια του άρθρου αυτού, όπως ερμηνεύεται με την προαναφερθείσα απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1977.
16 Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί ως απάντηση ότι το άρθρο 16, σημείο 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται επί συμβάσεως συναφθείσας εντός συμβαλλομένου κράτους, με την οποία πρακτορείο ταξιδίων, που έχει την έδρα του στο εν λόγω κράτος, αναλαμβάνει την υποχρέωση έναντι του πελάτη, κατοικούντος στο ίδιο κράτος, να του παράσχει, για μερικές εβδομάδες, τη χρήση εξοχικής οικίας, η οποία βρίσκεται σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος και δεν αποτελεί ιδιοκτησία του πρακτορείου ταξιδίων, καθώς και να εξασφαλίσει την κράτηση θέσεων για τη μεταφορά.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
17 Λαμβάνοντας υπόψη την απάντηση που δόθηκε στο πρώτο ερώτημα, δεν συντρέχει λόγος να δοθεί απάντηση στο δεύτερο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
18 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με Διάταξη της 28ης Ιουνίου 1990 το Landgericht Koeln, αποφαίνεται:
Το άρθρο 16, παράγραφος 1, της Συμβάσεως των Βρυξελλών έχει την έννοια ότι δεν εφαρμόζεται επί συμβάσεως συναφθείσας εντός συμβαλλομένου κράτους, με την οποία πρακτορείο ταξιδίων, που έχει την έδρα του στο εν λόγω κράτος, αναλαμβάνει την υποχρέωση έναντι πελάτη, κατοικούντος στο ίδιο κράτος, να του παράσχει, για μερικές εβδομάδες, τη χρήση εξοχικής οικίας, η οποία βρίσκεται σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος και δεν αποτελεί ιδιοκτησία του πρακτορείου ταξιδίων, καθώς και να εξασφαλίσει την κράτηση θέσεων για τη μεταφορά.