Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
ΝΙΚΟΛΑ ΑΙΜΙΛΙΟΥ
της 26ης Ιουνίου 2025 (1)
Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑50/24 έως C‑56/24 [Danané] (i)
X (C‑50/24)
X (C‑51/24)
X (C‑52/24)
X (C‑53/24)
X (C‑54/24)
X (C‑55/24)
X (C‑56/24)
κατά
Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides
[αίτηση του Conseil du Contentieux des Étrangers(Συμβουλίου επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών, Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Συνοριακοί έλεγχοι, άσυλο και μετανάστευση – Διαδικασίες για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας – Διαδικασίες στα σύνορα – Οδηγία 2013/32/ΕΕ – Άρθρο 43 – Χώρος κράτησης κατά τη διάρκεια διαδικασίας στα σύνορα – Κράτηση μετά την προθεσμία παραγραφής τεσσάρων εβδομάδων για τις διαδικασίες στα σύνορα – Κατά προτεραιότητα εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας – Συνέχιση της διαδικασίας στα σύνορα ως διαδικασίας του κοινού δικαίου – Αυτεπάγγελτες εξουσίες του εθνικού δικαστή »
I.      Εισαγωγικές παρατηρήσεις
1.        Η πολυσυζητημένη διάσταση μεταξύ της φυσικής παρουσίας των αιτούντων διεθνή προστασία στο έδαφος κράτους μέλους και της κατά πλάσμα δικαίου θεώρησης ότι δεν έχουν επισήμως εισέλθει σε αυτό, καθώς και η συχνά επικριθείσα χρήση της κράτησης στις διαδικασίες στα σύνορα αποτελούν το πλαίσιο των υπό κρίση συνεκδικαζόμενων υποθέσεων, επί των οποίων το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί με τη νομοθετική μεταρρύθμιση του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου να βρίσκεται προ των πυλών.
2.        Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, την οποία υπέβαλε το Conseil du Contentieux des Étrangers (Συμβούλιο επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών, Βέλγιο, στο εξής: αιτούν δικαστήριο), ζητείται από το Δικαστήριο να διευκρινίσει το πεδίο εφαρμογής της διαδικασίας στα σύνορα κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 43 της οδηγίας 2013/32/ΕΕ (2) (στο εξής: οδηγία περί διαδικασιών) και τις συνέπειες που απορρέουν από την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων εντός της οποίας πρέπει να ολοκληρώνεται η εν λόγω διαδικασία.
3.        Στο επίκεντρο των υποβληθέντων ερωτημάτων βρίσκεται το ζήτημα αν ο αιτών άσυλο μπορεί να τεθεί υπό κράτηση, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, σε εγκατάσταση η οποία δεν βρίσκεται γεωγραφικά «στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης» και να εξακολουθήσει να κρατείται, δυνάμει της οδηγίας 2013/33/ΕΕ (3) (στο εξής: οδηγία περί υποδοχής), στην ίδια, από γεωγραφικής απόψεως, εγκατάσταση, μετά την εφαρμοστέα στη διαδικασία στα σύνορα προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων.
II.    To νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία περί διαδικασιών
4.        Το άρθρο 31 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικασία εξέτασης», ορίζει στις παραγράφους 7 και 8 τα εξής:
«7.      Τα κράτη μέλη μπορούν να δώσουν προτεραιότητα στην εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας σύμφωνα με τις βασικές αρχές και εγγυήσεις του κεφαλαίου ΙΙ ιδίως:
α)      όταν η αίτηση είναι πιθανόν να θεωρηθεί βάσιμη·
β)      όταν ο αιτών είναι ευάλωτο πρόσωπο, κατά την έννοια του άρθρου 22 της οδηγίας [2013/33], ή χρειάζεται ειδικές διαδικαστικές εγγυήσεις, ιδίως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
8.      Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίσουν ότι μια διαδικασία εξέτασης σύμφωνα με τις βασικές αρχές και εγγυήσεις του κεφαλαίου ΙΙ μπορεί να επιταχυνθεί και/ή να διενεργηθεί στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης σύμφωνα με το άρθρο 43, εφόσον:
α)      ο αιτών, κατά την υποβολή της αίτησης και την παρουσίαση των περιστατικών, απλώς έθεσε θέματα τα οποία είναι άνευ σημασίας για την εξέταση του εάν πληροί τις προϋποθέσεις για να χαρακτηρισθεί δικαιούχος διεθνούς προστασίας δυνάμει της οδηγίας 2011/95/ΕΕ [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με τις απαιτήσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, για ένα ενιαίο καθεστώς για τους πρόσφυγες ή για τα άτομα που δικαιούνται επικουρική προστασία και για το περιεχόμενο της παρεχόμενης προστασίας (EE 2011, L 337, σ. 9)]· […]
[…]».
5.        Κατά το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικασίες στα σύνορα»:
«1.      Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν διαδικασίες, σύμφωνα με τις βασικές αρχές και εγγυήσεις του κεφαλαίου ΙΙ, προκειμένου να αποφασίζουν, στα σύνορα ή τις ζώνες διέλευσης των κρατών μελών, σχετικά με:
α)      το παραδεκτό μιας αίτησης, δυνάμει του άρθρου 33, που υποβάλλεται στα σημεία αυτά· και/ή
β)      την ουσία μιας αίτησης σε διαδικασία δυνάμει του άρθρου 31 παράγραφος 8.
2.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η απόφαση στο πλαίσιο των διαδικασιών της παραγράφου 1 να λαμβάνεται εντός εύλογης προθεσμίας. Αν δεν έχει ληφθεί απόφαση εντός τεσσάρων εβδομάδων, επιτρέπεται στον αιτούντα η είσοδος στο έδαφος του κράτους μέλους προκειμένου να εξετασθεί η αίτησή του σύμφωνα με τις λοιπές διατάξεις της παρούσας οδηγίας.
3.      Στην περίπτωση αφίξεων που αφορούν μεγάλο αριθμό υπηκόων τρίτων χωρών ή ανιθαγενών οι οποίοι υποβάλλουν αιτήσεις διεθνούς προστασίας στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη στην πράξη η εκεί εφαρμογή της παραγράφου 1, οι εν λόγω διαδικασίες μπορούν να εφαρμόζονται επίσης όπου και επί όσο χρονικό διάστημα φιλοξενούνται κανονικά οι συγκεκριμένοι υπήκοοι τρίτων χωρών ή ανιθαγενείς σε σημεία πλησίον των συνόρων ή της ζώνης διέλευσης.»
6.        Το άρθρο 46 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής», ορίζει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αιτούντες να έχουν δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά των ακόλουθων αποφάσεων:
α)      απόφαση επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας, περιλαμβανομένων των αποφάσεων:
i)      με τις οποίες κρίνουν αίτηση ως αβάσιμη όσον αφορά το καθεστώς του πρόσφυγα και/ή το καθεστώς επικουρικής προστασίας,
ii)      με τις οποίες η αίτηση κρίνεται ως απαράδεκτη σύμφωνα με το άρθρο 33 παράγραφος 2,
iii)      που λαμβάνονται στα σύνορα ή τις ζώνες διέλευσης κράτους μέλους όπως περιγράφεται στο άρθρο 43 παράγραφος 1,
[…]
3.      Προκειμένου να τηρούν τα προβλεπόμενα στην παράγραφο 1, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η πραγματική προσφυγή να εξασφαλίζει πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων, ιδίως, κατά περίπτωση, εξέταση των αναγκών διεθνούς προστασίας σύμφωνα με την οδηγία [2011/95], τουλάχιστον κατά τις διαδικασίες άσκησης ένδικου μέσου ενώπιον πρωτοβάθμιου δικαστηρίου.»
2.      Η οδηγία περί υποδοχής
7.        Το άρθρο 8 της οδηγίας περί υποδοχής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κράτηση», ορίζει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη δεν υποβάλλουν σε κράτηση ένα πρόσωπο απλώς και μόνο διότι είναι αιτών σύμφωνα με την [οδηγία περί διαδικασιών].
2.      Εφόσον κρίνεται αναγκαίο, και κατόπιν ατομικής αξιολόγησης κάθε περίπτωσης, τα κράτη μέλη μπορούν να θέσουν αιτούντα υπό κράτηση, εάν δεν είναι δυνατό να εφαρμοστούν αποτελεσματικά άλλα λιγότερο περιοριστικά εναλλακτικά μέτρα.
3.      Ο αιτών μπορεί να υποβληθεί σε κράτηση μόνο:
[…]
β)      προκειμένου να προσδιοριστούν τα στοιχεία εκείνα στα οποία βασίζεται η αίτηση παροχής διεθνούς προστασίας, η απόκτηση των οποίων θα ήταν σε άλλη περίπτωση αδύνατη, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής του αιτούντος,
γ)      για να αποφασιστεί, στο πλαίσιο διαδικασίας, το δικαίωμα του αιτούντος για είσοδο στο έδαφος,
[…]».
Β.      Το βελγικό δίκαιο
1.      Ο νόμος της 15ης Δεκεμβρίου 1980
8.        Ο loi du 15 décembre 1980 sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers (νόμος της 15ης Δεκεμβρίου 1980 περί εισόδου στην επικράτεια, διαμονής, εγκατάστασης και απομάκρυνσης των αλλοδαπών, στο εξής: νόμος της 15ης Δεκεμβρίου 1980 (4)) μεταφέρει στο βελγικό δίκαιο τις κρίσιμες εν προκειμένω διατάξεις της οδηγίας περί διαδικασιών και της οδηγίας περί υποδοχής.
9.        Ειδικότερα, το άρθρο 57/6/4 του νόμου αυτού μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 43, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας περί διαδικασιών, προβλέποντας, μεταξύ άλλων, ότι ο Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Γενικός Επίτροπος για τους πρόσφυγες και τους ανιθαγενείς, Βέλγιο, στο εξής: CGRA) είναι αρμόδιος να απορρίπτει ως απαράδεκτη αίτηση που υποβάλλεται στα σύνορα ή να αποφαίνεται επί της ουσίας τέτοιας αίτησης υπό ορισμένες συγκεκριμένες περιστάσεις (οι οποίες αντιστοιχούν στις προβλεπόμενες στο άρθρο 31, παράγραφος 8, της οδηγίας περί διαδικασιών). Δυνάμει της εν λόγω διάταξης, σε συνδυασμό με το άρθρο 74/5(4)(5) του ίδιου νόμου, αν ο CGRA δεν αποφανθεί επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας εντός προθεσμίας τεσσάρων εβδομάδων, επιτρέπεται στον αιτούντα η είσοδος στην εθνική επικράτεια.
10.      Όσον αφορά τη θέση υπό κράτηση, το άρθρο 74/5 του ίδιου νόμου ορίζει ότι αλλοδαπός που δεν πληροί τις προϋποθέσεις εισόδου στην επικράτεια και ο οποίος υποβάλλει αίτηση διεθνούς προστασίας στα σύνορα «μπορεί να κρατείται σε ειδικό χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα». Επιπλέον, κατά το εν λόγω άρθρο, «[ο] Βασιλεύς μπορεί να ορίζει και άλλους τόπους ευρισκόμενους στο Βασίλειο [του Βελγίου], οι οποίοι θεωρούνται ισοδύναμοι με [ειδικό χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα]»· η εν λόγω κράτηση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως άδεια εισόδου στην εθνική επικράτεια.
11.      Τέλος, το άρθρο 74/6(1)(2) του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980 ορίζει ότι ο αιτών διεθνή προστασία μπορεί να τεθεί υπό κράτηση «σε ειδικό χώρο ευρισκόμενο στο Βασίλειο», μεταξύ άλλων για τον λόγο που προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας περί υποδοχής.
2.      Τα βασιλικά διατάγματα της 14ης Μαΐου 2009 και της 17ης Φεβρουαρίου 2012
12.      Δυνάμει βασιλικού διατάγματος της 14ης Μαΐου 2009 (5) (στο εξής: βασιλικό διάταγμα του 2009), χώροι φιλοξενίας, όπως εκείνος στο Sint-Gillis-Waas, εξομοιώθηκαν με «ειδικό χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα».
13.      Δυνάμει βασιλικού διατάγματος της 17ης Φεβρουαρίου 2012 (6) (στο εξής: βασιλικό διάταγμα του 2012), το ευρισκόμενο επί βελγικού εδάφους «κέντρο διέλευσης Caricole» εξομοιώθηκε και αυτό με «ειδικό χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα».
III. Το ιστορικό της διαφοράς και τα προδικαστικά ερωτήματα
14.      Οι επτά συνεκδικαζόμενες υποθέσεις που οδήγησαν στην υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προέκυψαν βάσει παρόμοιων, εν πολλοίς, πραγματικών περιστατικών, τα οποία μπορούν να συνοψιστούν ως ακολούθως.
15.      Όλοι οι προσφεύγοντες των κύριων δικών είναι υπήκοοι τρίτων χωρών οι οποίοι έφθασαν αεροπορικώς στον αερολιμένα των Βρυξελλών (Βέλγιο) μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου του 2023. Κατά την ημέρα της άφιξής τους, ή την επομένη, καθένας από τους προσφεύγοντες υπέβαλε αίτηση διεθνούς προστασίας στα σύνορα. Συνακόλουθα, οι αιτήσεις τους διαβιβάστηκαν προς εξέταση στην αρμόδια προς τούτο αρχή, τον CGRA, στο πλαίσιο «διαδικασίας στα σύνορα», σύμφωνα με το άρθρο 57/6/4 του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980, με το οποίο μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 43, παράγραφος 1 και 2, της οδηγίας περί διαδικασιών.
16.      Στη συνέχεια, σε κάθε προσφεύγοντα κοινοποιήθηκαν δύο αποφάσεις: αφενός, απόφαση απαγόρευσης εισόδου στη βελγική επικράτεια (7) και, αφετέρου, απόφαση του ministre de l’Asile et de la Migration (Υπουργού Ασύλου και Μετανάστευσης, Βέλγιο, στο εξής: Υπουργός) με την οποία διατασσόταν η «κράτηση σε ειδικό χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα» (στο εξής: πρώτη απόφαση περί κράτησης) (8).
17.      Στις υποθέσεις C‑50/24 έως C‑53/24, ο χώρος κράτησης των προσφευγόντων ήταν το κέντρο διέλευσης Caricole, το οποίο βρίσκεται λίγο έξω από τον αερολιμένα των Βρυξελλών (που αποτελεί εξωτερικό σύνορο της Ένωσης) (9), σε απόσταση περίπου δύο χιλιομέτρων από τον αερολιμένα, σε ευθεία γραμμή. Στις υποθέσεις C‑54/24 έως C‑56/24, οι προσφεύγοντες τέθηκαν υπό κράτηση στον χώρο φιλοξενίας του Sint-Gillis-Waas (10), ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση άνω των 40 χιλιομέτρων από τον αερολιμένα των Βρυξελλών. Επομένως, μολονότι δεν πρόκειται για τόπους «ευρισκόμενους στα σύνορα» κατά κυριολεξία, τα δύο αυτά σημεία εξομοιώθηκαν με «ειδικούς χώρους ευρισκόμενους στα σύνορα», δυνάμει, αντιστοίχως, των βασιλικών διαταγμάτων του 2012 και του 2009.
18.      Σε καμία από τις επτά περιπτώσεις δεν εκδόθηκε απόφαση επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών, όπως μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο με το άρθρο 57/6/4 του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980 (στο εξής: προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων).
19.      Αντιθέτως, σε όλες τις περιπτώσεις, κατά την εκπνοή της εν λόγω προθεσμίας, κάθε αιτών έλαβε νέα απόφαση του Υπουργού με την οποία διατασσόταν η «κράτηση σε ειδικό χώρο» (ήτοι, όχι πλέον χώρο «ευρισκόμενο στα σύνορα», όπως όριζε η πρώτη απόφαση περί κράτησης, αλλά στο εσωτερικό της επικράτειας). Η εν λόγω απόφαση (στο εξής: δεύτερη απόφαση περί κράτησης) όριζε ότι, λαμβανομένης υπόψη της παρέλευσης της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, ο αιτών εθεωρείτο ότι επιτρεπόταν να εισέλθει στην επικράτεια. Εντούτοις, δυνάμει της εν λόγω απόφασης, η συνέχιση της κράτησής του/της κρίθηκε αναγκαία, βάσει του άρθρου 74/6(1)(2) του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980, «προκειμένου να προσδιοριστούν τα στοιχεία
εκείνα στα οποία βασίζεται η αίτηση παροχής διεθνούς προστασίας και τα οποία δεν θα μπορούσαν να αποκτηθούν εάν δεν κρατούνταν ο αιτών, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του κινδύνου διαφυγής του αιτούντος».
20.      Η δεύτερη απόφαση περί κράτησης δεν είχε ως αποτέλεσμα τη φυσική μετακίνηση των αιτούντων, οι οποίοι παρέμειναν υπό κράτηση στους ίδιους χώρους όπου ήδη κρατούνταν (το κέντρο διέλευσης Caricole και τον χώρο φιλοξενίας του Sint-Gillis-Waas αντίστοιχα). Ωστόσο, οι εθνικές αρχές έκριναν ότι το πλάσμα δικαίου σύμφωνα με το οποίο οι χώροι αυτοί θεωρούνταν ως «ευρισκόμενοι στα σύνορα» δεν ίσχυε πλέον μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων και οι εν λόγω χώροι λογίζονταν πλέον, όπως και ήταν στην πραγματικότητα, ως χώροι κράτησης στο εσωτερικό της επικράτειας. Με άλλα λόγια, μολονότι η νομική βάση της κράτησης των αιτούντων καθώς και ο νομικός χαρακτηρισμός του χώρου κράτησης μεταβλήθηκαν, δεν υπήρξε στην πράξη φυσική αλλαγή του χώρου κράτησης των αιτούντων.
21.      Παράλληλα, ο CGRA, ως αποφαινόμενη αρχή αρμόδια για την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας, διεξήγαγε προσωπικές συνεντεύξεις με κάθε αιτούντα. Στις υποθέσεις C‑51/24 και C‑53/24, οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων και, επομένως, πριν από τη δεύτερη απόφαση περί κράτησης. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, η συνέντευξη των αιτούντων έλαβε χώρα μετά την εκπνοή της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων και τη δεύτερη απόφαση περί κράτησης.
22.      Μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου του 2023, ο CGRA, αποφασίζοντας στο πλαίσιο της κατά προτεραιότητα διαδικασίας (11), απέρριψε καθεμία από τις αιτήσεις διεθνούς προστασίας. Ειδικότερα, στην υπόθεση C‑51/24, ο CGRA απέρριψε την αίτηση ως απαράδεκτη, ενώ στις άλλες έξι υποθέσεις ο CGRA εξέδωσε αποφάσεις επί της ουσίας, περί μη αναγνώρισης του καθεστώτος πρόσφυγα και του καθεστώτος επικουρικής προστασίας.
23.      Οι προσφεύγοντες άσκησαν προσφυγές κατά των ως άνω αποφάσεων περί απορρίψεως των αντίστοιχων αιτήσεών τους διεθνούς προστασίας ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
24.      Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο, διατηρώντας αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα της διαδικασίας που ακολουθήθηκε με το δίκαιο της Ένωσης, και ειδικότερα με το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία στις επτά υποθέσεις των οποίων έχει επιληφθεί και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 43 της [οδηγίας περί διαδικασιών] διαδικασία εξέτασης αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης από αιτούντα ο οποίος, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής, κρατείται σε χώρο ευρισκόμενο γεωγραφικά στην επικράτεια αλλά εξομοιούμενο, βάσει κανονιστικής ρύθμισης, με χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα;
2)      Εξακολουθεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 43 της [οδηγίας περί διαδικασιών] η εξέταση της ως άνω αίτησης διεθνούς προστασίας αιτούντος ο οποίος, μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας 2013/32, γίνεται μεν αυτοδικαίως δεκτός στην επικράτεια δυνάμει του εθνικού δικαίου, αλλά παραμένει υπό κράτηση, βάσει νέας απόφασης περί κράτησης, στον ίδιο χώρο κράτησης, ο οποίος αρχικώς θεωρούνταν ως χώρος ευρισκόμενος στα σύνορα ενώ πλέον χαρακτηρίζεται από τις αρχές ως χώρος ευρισκόμενος στην επικράτεια;
–        Μπορεί ο ίδιος χώρος κράτησης, στο πλαίσιο της ίδιας διαδικασίας διεθνούς προστασίας, να εξομοιωθεί αρχικά βάσει κανονιστικής ρύθμισης με χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα και, αφού επιτραπεί στον αιτούντα να εισέλθει στην επικράτεια λόγω παρέλευσης της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων ή κατόπιν απόφασης για περαιτέρω εξέταση, να θεωρηθεί ως χώρος στην επικράτεια;
–        Ποιες είναι οι επιπτώσεις της κράτησης του αιτούντος στον ίδιο χώρο, ο οποίος βρίσκεται γεωγραφικά στην επικράτεια αλλά κατ’ αρχάς εξομοιώθηκε με χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα και εν συνεχεία χαρακτηρίστηκε, από τις βελγικές αρχές, ως χώρος κράτησης στην επικράτεια λόγω παρέλευσης της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, όσον αφορά τη χρονική και καθ’ ύλην αρμοδιότητα της αποφαινόμενης αρχής;
3.1)      Δύναται η αποφαινόμενη αρχή η οποία άρχισε να εξετάζει αίτηση διεθνούς προστασίας στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα και η οποία αφήνει να παρέλθει η προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της [οδηγίας περί διαδικασιών] για να αποφανθεί επί της αιτήσεως αυτής ή η οποία έχει λάβει προηγουμένως απόφαση για περαιτέρω εξέταση, ενώ όλες οι πράξεις διερεύνησης, συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής συνέντευξης, πραγματοποιήθηκαν πριν από την εκπνοή της εν λόγω προθεσμίας, να συνεχίσει την εξέταση της αίτησης βάσει της κατά προτεραιότητα εξέτασης κατά την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 7, της οδηγίας, όταν ο αιτών παραμένει υπό κράτηση, βάσει απόφασης άλλης αρχής, στον ίδιο χώρο κράτησης, ο οποίος αρχικώς εξομοιώθηκε με χώρο στα σύνορα, με την αιτιολογία ότι η κράτησή του είναι αναγκαία “προκειμένου να προσδιοριστούν τα στοιχεία στα οποία βασίζεται η αίτηση διεθνούς προστασίας και τα οποία δεν θα μπορούσαν να αποκτηθούν εάν δεν κρατούνταν ο αιτών, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής του αιτούντος”;
3.2)      Δύναται η αποφαινόμενη αρχή η οποία άρχισε να εξετάζει αίτηση διεθνούς προστασίας στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα και η οποία αφήνει να παρέλθει η προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της [οδηγίας περί διαδικασιών] για να αποφανθεί επί της αιτήσεως αυτής ή η οποία έχει λάβει προηγουμένως απόφαση για περαιτέρω εξέταση, χωρίς να έχει προβεί σε προσωπική συνέντευξη με τον αιτούντα εντός της εν λόγω προθεσμίας, να συνεχίσει την εξέταση της αίτησης βάσει της κατά προτεραιότητα εξέτασης κατά την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 7, της οδηγίας, όταν ο αιτών παραμένει υπό κράτηση, βάσει απόφασης άλλης αρχής, στον ίδιο χώρο κράτησης, ο οποίος αρχικώς εξομοιώθηκε με χώρο στα σύνορα, με την αιτιολογία ότι η κράτησή του είναι αναγκαία “προκειμένου να προσδιοριστούν τα στοιχεία στα οποία βασίζεται η αίτηση διεθνούς προστασίας και τα οποία δεν θα μπορούσαν να αποκτηθούν εάν δεν κρατούνταν ο αιτών, ιδίως όταν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής του αιτούντος”;
4)      Συνάδει η ως άνω εφαρμογή της εθνικής ρύθμισης με τον εξαιρετικό χαρακτήρα της κράτησης του αιτούντος που απορρέει από το άρθρο 8 της [οδηγίας περί υποδοχής] και με τον γενικό σκοπό της [οδηγίας περί διαδικασιών];
5)      Έχουν το άρθρο 31, παράγραφοι 7 και 8, και τα άρθρα 43 και 46 της [οδηγίας περί διαδικασιών], σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη [των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης)], την έννοια ότι το [αιτούν δικαστήριο], όταν επιλαμβάνεται προσφυγής κατά απόφασης ληφθείσας στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας στα σύνορα, οφείλει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως την υπέρβαση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων;»
IV.    Η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία
25.      Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως περιήλθαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 26 Ιανουαρίου 2024. Με απόφαση της 14ης Μαρτίου 2024, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των επτά υποθέσεων προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.
26.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Βελγική, η Γερμανική, η Τσεχική και η Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο προσφεύγων στην υπόθεση C‑53/24. Η Βελγική, η Τσεχική και η Γερμανική Κυβέρνηση, η Επιτροπή καθώς και οι προσφεύγοντες στις υποθέσεις C‑51/24 και C‑52/24 ανέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 27ης Φεβρουαρίου 2025.
V.      Ανάλυση
27.      Όλα τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν τη διαδικασία στα σύνορα, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών. Θα εξετάσω διαδοχικά τα εν λόγω ερωτήματα, με τη σειρά με την οποία υποβλήθηκαν από το αιτούν δικαστήριο. Ωστόσο, προτού προβώ στην ανάλυση αυτή, κρίνω σκόπιμο να εκθέσω εν συντομία τα κύρια χαρακτηριστικά της διαδικασίας στα σύνορα, λαμβανομένης υπόψη της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου, το οποίο έχει, κατά το παρελθόν, κληθεί να ερμηνεύσει τη διάταξη αυτήν (12).
Α.      Τα κύρια χαρακτηριστικά της διαδικασίας στα σύνορα
28.      Όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να προβλέπουν, στα σύνορά τους ή τις ζώνες διέλευσης, ειδικές διαδικασίες, καλούμενες «διαδικασίες στα σύνορα», προκειμένου να αποφασίζουν σχετικά με: i) το παραδεκτό των αιτήσεων διεθνούς προστασίας που υποβάλλονται στα σημεία αυτά και/ή ii) την ουσία τους υπό τις περιστάσεις που απαριθμούνται περιοριστικώς στο άρθρο 31, παράγραφος 8, της οδηγίας αυτής. Οι περιστάσεις αυτές αφορούν, κατ’ ουσίαν, καταστάσεις στις οποίες η συμπεριφορά ή οι δηλώσεις του αιτούντος υποδηλώνουν ότι η αίτησή του είναι προδήλως αβάσιμη και καταχρηστική (13).
29.      Επιπλέον, όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, από την αιτιολογική σκέψη 38 της οδηγίας περί διαδικασιών προκύπτει ότι οι διαδικασίες στα σύνορα έχουν ως σκοπό να παράσχουν στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να λάβουν απόφαση επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας που υποβάλλονται στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης κράτους μέλους «πριν από την απόφαση για την εισδοχή του αιτούντος» στο έδαφός του (14). Το γεγονός ότι δεν επιτράπηκε επισήμως στους προσφεύγοντες η είσοδος στην εθνική επικράτεια αποτελεί καθοριστικό χαρακτηριστικό της διαδικασίας στα σύνορα. Παρέχει, μεταξύ άλλων, στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιστρέφουν τους αιτούντες των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν, χωρίς να δεσμεύονται από το σύνολο των εγγυήσεων που προβλέπονται στην οδηγία 2008/115/ΕΚ (15).
30.      Εντούτοις, κατά το άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών, επιτρέπεται στον αιτούντα η είσοδος στην εθνική επικράτεια, εάν δεν έχει ληφθεί απόφαση επί της αιτήσεώς του για διεθνή προστασία εντός τεσσάρων εβδομάδων από την υποβολή της. Κατά συνέπεια, προκειμένου να καταστεί δυνατή η έκδοση απόφασης εντός της ως άνω προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, οι διαδικασίες στα σύνορα χαρακτηρίζονται συνήθως από βραχύτερες διαδικαστικές προθεσμίες (16).
31.      Τέλος, μολονότι το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών δεν περιέχει ρητή πρόβλεψη περί κράτησης, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η εν λόγω διάταξη, σε συνδυασμό με το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί υποδοχής, επιτρέπει στα κράτη μέλη να θέτουν υπό κράτηση αιτούντες στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, για μέγιστη διάρκεια τεσσάρων εβδομάδων (17).
Β.      Επί του πρώτου ερωτήματος – Η δυνατότητα εφαρμογής της διαδικασίας στα σύνορα σε περίπτωση κρατήσεως σε χώρο γεωγραφικά μη «ευρισκόμενο στα σύνορα»
32.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν διαδικασία εξέτασης αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης συνιστά «διαδικασία στα σύνορα», κατά την έννοια του άρθρου 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, όταν ο αιτών κρατείται σε εγκατάσταση η οποία βρίσκεται γεωγραφικά στο εσωτερικό της επικράτειας, αλλά εξομοιώνεται, κατά το εθνικό δίκαιο, με χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα (18). Επομένως, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα είναι αν η κράτηση αιτούντος σε εγκατάσταση η οποία δεν βρίσκεται γεωγραφικά «στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης» αποκλείει την εφαρμογή διαδικασίας στα σύνορα.
33.      Συναφώς, επισημαίνω κατ’ αρχάς ότι το γράμμα του άρθρου 43 της οδηγίας περί διαδικασιών δεν περιέχει καμία ρητή αναφορά στην κράτηση, ούτε, επομένως, ειδικότερα στον χώρο της ενδεχόμενης κράτησης, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα. Αντιθέτως, η διάταξη αυτή αναφέρεται μόνο σε «αποφ[άσεις], στα σύνορα ή τις ζώνες διέλευσης» και σε αιτήσεις «που υποβάλλ[ονται] στα σημεία αυτά».
34.      Τούτου λεχθέντος, το άρθρο 31, παράγραφος 8, της ίδιας οδηγίας (στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 43 μόνον όσον αφορά τις αποφάσεις επί της ουσίας) αναφέρεται σε διαδικασίες που «διενεργ[ούνται] στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης». Θα μπορούσε, ενδεχομένως, να θεωρηθεί ότι τούτο θα μπορούσε να συνεπάγεται ότι οι αιτούντες πρέπει να παραμείνουν (και, κατά περίπτωση, να τεθούν υπό κράτηση), καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, αυστηρά και μόνον στα σύνορα ή στις ζώνες διέλευσης. Αφετέρου, επισημαίνεται επίσης ότι ούτε το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί υποδοχής, το οποίο επιτρέπει την κράτηση στο πλαίσιο διαδικασιών στα σύνορα, ούτε το άρθρο 18, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της ίδιας οδηγίας, σχετικά με τη στέγαση των αιτούντων κατά τη διάρκεια της εξέτασης αίτησης που υποβάλλεται στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης, περιέχουν αναφορά στο σημείο στο οποίο βρίσκονται οι αιτούντες κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στα σύνορα.
35.       Είναι αληθές ότι η απλούστερη και συνηθέστερη εφαρμογή των διαδικασιών στα σύνορα από τα κράτη μέλη συνεπάγεται την κράτηση των αιτούντων στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης (19). Το Δικαστήριο έχει αναφερθεί στην κράτηση «στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης», στο πλαίσιο διαδικασιών στα σύνορα, εξετάζοντας τέτοιες ακριβώς υποθέσεις.
36.      Ωστόσο, φρονώ ότι τα πράγματα δεν χρειάζεται να είναι οπωσδήποτε έτσι. Κατά τη γνώμη μου, από το γράμμα του εν λόγω άρθρου 43 δεν μπορεί να συναχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι, για να έχει εφαρμογή η διαδικασία στα σύνορα, ο χώρος κράτησης των αιτούντων πρέπει να βρίσκεται γεωγραφικά ακριβώς στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης (20).
37.      Περαιτέρω, εκτιμώ ότι μια τέτοια συσταλτική ερμηνεία, την οποία υποστηρίζει η Επιτροπή, δεν απορρέει ούτε από τον σκοπό του άρθρου 43 ούτε από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη και δεν λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα ούτε των κρατών μελών ούτε των αιτούντων που υπόκεινται σε διαδικασίες στα σύνορα.
38.      Ειδικότερα, όσον αφορά, πρώτον, τον σκοπό του άρθρου 43 της οδηγίας περί διαδικασιών (βλ. σκέψεις 28 και 29 των παρουσών προτάσεων), η διαδικασία στα σύνορα αποσκοπεί στο να καταστήσει δυνατή μια πρώτη «διαλογή» των αιτήσεων διεθνούς προστασίας, πριν επιτραπεί επισήμως η είσοδος στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους στους αιτούντες των οποίων οι αιτήσεις δεν απορρίφθηκαν και μόνον σε αυτούς (21). Η επίτευξη του σκοπού αυτού ουδόλως επηρεάζεται από τη φυσική τοποθεσία του αιτούντος κατά την εξέταση της αιτήσεώς του και δεν επιτάσσει κατ’ ανάγκην τη διεξαγωγή της εν λόγω εξέτασης στα σύνορα ή εντός ζώνης διέλευσης.
39.      Αντιθέτως, εάν απαιτείτο η κράτηση να πραγματοποιείται, από γεωγραφικής απόψεως, αυστηρά στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης, ο σκοπός αυτός θα διακυβευόταν και το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών θα καθίστατο άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας (effet utile), ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες των κρατών μελών από γεωγραφικής απόψεως και από απόψεως υποδομών. Όπως υπογράμμισε η Ιταλική Κυβέρνηση, μια τέτοια συσταλτική ερμηνεία του άρθρου 43 θα μπορούσε να καταστήσει υπερβολικά δυσχερή για ορισμένα κράτη μέλη, όπως για παράδειγμα εκείνα που έχουν εκτενή θαλάσσια σύνορα, την εφαρμογή των διαδικασιών στα σύνορα κατά τρόπο που να διασφαλίζει την πλήρη τήρηση τόσο των βασικών αρχών και των εγγυήσεων του κεφαλαίου ΙΙ της οδηγίας περί διαδικασιών όσο και των εγγυήσεων σχετικά με την κράτηση που προβλέπονται στα άρθρα 9 έως 11 της οδηγίας περί υποδοχής.
40.      Αντ’ αυτού, η προσκόλληση στην κράτηση στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε διαρθρωτικούς και χωρικούς περιορισμούς, θα μπορούσε να οδηγήσει τα κράτη μέλη στη χρήση ανεπαρκών εγκαταστάσεων, απλώς και μόνο προκειμένου να μπορούν να εφαρμόσουν διαδικασίες στα σύνορα, ακόμη και όταν θα μπορούσαν να διασφαλιστούν καλύτερες συνθήκες κράτησης για τους αιτούντες σε σημεία ευρισκόμενα στην ενδοχώρα. Είναι σαφές, κατά τη γνώμη μου, ότι μια τόσο τυπολατρική προσέγγιση δεν θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα των αιτούντων που τίθενται υπό κράτηση στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα.
41.      Η εκτίμηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στις υπό κρίση υποθέσεις. Όπως επισήμαναν τόσο το αιτούν δικαστήριο όσο και η Βελγική Κυβέρνηση, δεν υπάρχουν επί του παρόντος στο Βέλγιο εγκαταστάσεις κράτησης ευρισκόμενες στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης, δεδομένου ότι οι προϋφιστάμενες εγκαταστάσεις στον αερολιμένα των Βρυξελλών έκλεισαν λόγω ακατάλληλων υποδομών. Μάλιστα, το κέντρο διέλευσης Caricole σχεδιάστηκε επί τούτου για την αντικατάσταση των ακατάλληλων αυτών εγκαταστάσεων, με σκοπό την εξασφάλιση καλύτερων συνθηκών κράτησης για τους αιτούντες διεθνή προστασία.
42.      Όσον αφορά τώρα το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, πρέπει να σημειωθεί ότι οι διαδικασίες στα σύνορα βασίζονται σε ορισμένες κατά πλάσμα δικαίου παραδοχές. Πρώτον, το κοινώς καλούμενο «πλάσμα δικαίου περί απαγορεύσεως εισόδου» (22): οι αιτούντες που διήλθαν τα σύνορα και, ως εκ τούτου, είναι φυσικά παρόντες στο έδαφος του οικείου κράτους, για τους σκοπούς της διαδικασίας στα σύνορα θεωρείται ότι δεν έχουν, από νομικής απόψεως, εισέλθει στο εν λόγω έδαφος και πρέπει, ως εκ τούτου, να περιμένουν την έκδοση απόφασης σχετικά με το αν τους επιτρέπεται η είσοδος σε αυτό.
43.      Δεύτερον, οι λιμένες εισόδου –και ιδίως οι διεθνείς αερολιμένες, όπως ο αερολιμένας των Βρυξελλών– θεωρούνται, επίσης κατά πλάσμα δικαίου (23), ως «σύνορα», μολονότι βρίσκονται γεωγραφικά στο εσωτερικό της επικράτειας των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, τόσο στην οδηγία περί διαδικασιών όσο και στην οδηγία περί υποδοχής, οι ζώνες διέλευσης εξομοιώνονται κατ’ ουσίαν με τα σύνορα, μολονότι βρίσκονται γεωγραφικά πέραν του σημείου διέλευσης των συνόρων και, ως εκ τούτου, στο εσωτερικό κράτους (24).
44.      Τα ως άνω καθιερωμένα πλάσματα δικαίου καταδεικνύουν, κατά τη γνώμη μου, ότι η γεωγραφική πραγματικότητα της παρουσίας του αιτούντος στο εσωτερικό της επικράτειας του κράτους μέλους δεν εμποδίζει την εφαρμογή διαδικασίας στα σύνορα.
45.      Κατά τη γνώμη μου, από το σύνολο των προεκτεθέντων προκύπτει ότι, δυνάμει του άρθρου 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, η κράτηση δεν μπορεί να απαιτείται να λαμβάνει χώρα αυστηρά και μόνον στα σύνορα προκειμένου να χωρεί εφαρμογή των διαδικασιών στα σύνορα. Οφείλω, ωστόσο, να διευκρινίσω ότι, κατά τη γνώμη μου, τούτο δεν σημαίνει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβαίνουν στην αυθαίρετη και κατά περίπτωση (ad hoc) μεταφορά των αιτούντων από το σημείο εισόδου τους σε οποιαδήποτε εγκατάσταση στην ενδοχώρα, υποβάλλοντάς τους σε καθεστώς ανασφάλειας και σε περιττές μεταφορές. Αντιθέτως, φρονώ, λαμβανομένης υπόψη της επιταγής της ασφάλειας δικαίου, ότι αυτό που μπορεί να επιτραπεί είναι ο εκ των προτέρων και γενικής εφαρμογής καθορισμός χώρων κράτησης για τους σκοπούς της διαδικασίας στα σύνορα (25), οι οποίοι μπορούν κάλλιστα να βρίσκονται στην ενδοχώρα, προκειμένου να διασφαλιστούν οι πλέον κατάλληλες για τους αιτούντες συνθήκες.
46.      Επισημαίνω ότι το ανωτέρω συμπέρασμα ισχύει ανεξαρτήτως του αν ο ορισθείς χώρος κράτησης βρίσκεται σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από τα σύνορα (όπως το κέντρο διέλευσης Caricole) ή στην ενδοχώρα (όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση του χώρου φιλοξενίας του Sint-Gillis-Waas).
47.      Το περί του αντιθέτου επιχείρημα της Επιτροπής, ήτοι ότι το περιθώριο ευελιξίας των κρατών μελών όσον αφορά τον καθορισμό του χώρου κράτησης στις διαδικασίες στα σύνορα θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να περιορίζεται σε περιοχές «αρκούντως πλησίον» (26) των συνόρων, θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί κατά τρόπο συνεκτικό που να εγγυάται την ασφάλεια δικαίου. Αφενός, η αυστηρή επιταγή περί εγγύτητας προς τα σύνορα θα επηρέαζε διαφορετικά τα κράτη μέλη ανάλογα με το μέγεθος και τη γεωγραφία τους. Αφετέρου, θα οδηγούσε στο κλασικό «σόφισμα του σωρείτη»: σε ποιο ακριβώς σημείο σταματά να θεωρείται «αρκούντως πλησίον» το «αρκούντως πλησίον»;
48.      Χάριν πληρότητας, επισημαίνω επίσης ότι το συμπέρασμα που συνάγεται στο σημείο 45 των παρουσών προτάσεων δεν αναιρείται από το επιχείρημα που προέβαλε η Επιτροπή βάσει του άρθρου 43, παράγραφος 3, της οδηγίας περί διαδικασιών. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, σε περίπτωση μαζικής εισροής αιτούντων διεθνή προστασία, οι διαδικασίες στα σύνορα μπορούν να εφαρμόζονται «όπου και επί όσο χρονικό διάστημα φιλοξενούνται κανονικά οι συγκεκριμένοι [αιτούντες] σε σημεία πλησίον των συνόρων ή της ζώνης διέλευσης». Η Επιτροπή έχει ουσιαστικά αντλήσει ένα επιχείρημα a contrario από αυτήν τη διατύπωση, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι, με εξαίρεση την εξαιρετική περίπτωση μαζικής εισροής, μια διαδικασία στα σύνορα δεν μπορεί να διεξάγεται «πλησίον» των συνόρων (πολλώ δε μάλλον στην ενδοχώρα), αλλά πρέπει να λαμβάνει χώρα ακριβώς «στα σύνορα ή τη ζώνη διέλευσης».
49.      Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι το άρθρο 43, παράγραφος 3, αποσκοπεί μάλλον στην επέκταση, υπό εξαιρετικές περιστάσεις, του χρονικού πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας στα σύνορα πέραν των τεσσάρων εβδομάδων («επί όσο χρονικό διάστημα»), οπότε οι αιτούντες δεν θα κρατούνται, αλλά θα «φιλοξενούνται κανονικά» (27). Ως εκ τούτου, κατά τη γνώμη μου, η διάταξη αυτή δεν μπορεί να χρησιμεύσει για τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας στα σύνορα που εφαρμόζεται υπό κανονικές συνθήκες, διά του περιορισμού της αποδεκτής τοποθεσίας των χώρων κράτησης η οποία λαμβάνει χώρα εντός των ορίων της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων.
50.      Τέλος, πρέπει να επισημάνω ότι το συμπέρασμα που συνάγεται στο σημείο 45 των παρουσών προτάσεων αντιστοιχεί στην προσέγγιση που υιοθετήθηκε ρητώς στον νέο κανονισμό για τις διαδικασίες ασύλου (28), ο οποίος πρόκειται να τεθεί σε ισχύ, προς αντικατάσταση της οδηγίας περί διαδικασιών, από τις 12 Ιουνίου 2026. Ο κανονισμός αυτός παρέχει ρητώς στα κράτη μέλη περιθώριο ευελιξίας όσον αφορά τον καθορισμό των σημείων στα οποία μπορούν να τεθούν υπό κράτηση αιτούντες κατά τη διάρκεια διαδικασίας στα σύνορα, προβλέποντας ότι «οι αιτούντες [απαιτείται] να διαμένουν κατά κανόνα στα εξωτερικά σύνορα ή στις ζώνες διέλευσης ή πλησίον αυτών, ή σε άλλες καθορισμένες τοποθεσίες στο έδαφός του, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη τις ειδικές γεωγραφικές συνθήκες του εν λόγω κράτους μέλους» (29). Μολονότι η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το ως άνω ρητώς προβλεπόμενο περιθώριο ευελιξίας στον νέο κανονισμό συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει αντίστοιχο περιθώριο ευελιξίας στο ισχύον νομικό πλαίσιο, η ερμηνεία αυτή δεν υποστηρίζεται ούτε από το προοίμιο του κανονισμού ούτε από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του.
51.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα ότι το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών δεν αντιτίθεται στην εξέταση, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης, όταν ο αιτών τελεί υπό κράτηση σε εγκατάσταση ευρισκόμενη στην ενδοχώρα από γεωγραφικής απόψεως.
Γ.      Επί του δευτέρου ερωτήματος – Οι συνέπειες της παρέλευσης της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων
1.      Εφαρμόζεται η διαδικασία στα σύνορα μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων σε περίπτωση συνέχισης της κράτησης;
52.      Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου περιλαμβάνει τρία επιμέρους ερωτήματα. Με το πρώτο επιμέρους ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν διαδικασία στα σύνορα κατά την έννοια του άρθρου 43 της οδηγίας περί διαδικασιών εξακολουθεί να εφαρμόζεται και μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, όταν ο ενδιαφερόμενος αιτών εξακολουθεί να κρατείται στον ίδιο τόπο κράτησης, ο οποίος, πριν από την εκπνοή της ως άνω προθεσμίας, εξομοιωνόταν με τόπο ευρισκόμενο στα σύνορα, αλλά ο οποίος στη συνέχεια θεωρείται ως τόπος ευρισκόμενος στην επικράτεια.
53.      Κατά τη γνώμη μου, η απάντηση στο ερώτημα αυτό προκύπτει σαφώς από το άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών, το οποίο προβλέπει ότι, ελλείψει αποφάσεως επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, επιτρέπεται στον αιτούντα η είσοδος στην εθνική επικράτεια «προκειμένου να εξετασθεί η αίτησή του σύμφωνα με τις λοιπές διατάξεις της [εν λόγω] οδηγίας». Το Δικαστήριο έχει ήδη ερμηνεύσει τα ανωτέρω υπό την έννοια ότι, μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, η αίτηση διεθνούς προστασίας πρέπει να εξετάζεται σύμφωνα με τη διαδικασία του κοινού δικαίου (30), ήτοι τη γενική διαδικασία του άρθρου 31 της οδηγίας περί διαδικασιών. Κατά συνέπεια, δυνάμει του άρθρου 43, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, η διαδικασία στα σύνορα δεν μπορεί πλέον να εφαρμοστεί μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων.
54.      Το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος αιτών ενδέχεται να εξακολουθεί να κρατείται, είτε στα σύνορα είτε στο εσωτερικό της επικράτειας, μετά την παρέλευση της εν λόγω προθεσμίας δεν ασκεί, κατά τη γνώμη μου, καμία επιρροή στο ως άνω αναμφισβήτητο συμπέρασμα. Αυτό που συνεπάγεται το άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών, όπως έχει διευκρινίσει το Δικαστήριο, είναι ότι, κατά το πέρας της διαδικασίας στα σύνορα μετά από τέσσερις εβδομάδες, τυχόν επακόλουθη κράτηση δεν μπορεί πλέον να δικαιολογηθεί βάσει μιας τέτοιας διαδικασίας (31). Επομένως, η ενδεχόμενη επακόλουθη κράτηση, ακόμη κι αν λαμβάνει χώρα στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης, δεν μπορεί να καταστήσει τη διαδικασία που ακολουθείται μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων «διαδικασία στα σύνορα».
55.      Ως εκ τούτου, ο νομικός χαρακτηρισμός του χώρου κράτησης μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων (ως χώρου ευρισκόμενου είτε στα σύνορα είτε στο εσωτερικό της επικράτειας) δεν ασκεί επιρροή στο είδος της διαδικασίας που ακολουθείται, η οποία, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί πλέον να είναι «διαδικασία στα σύνορα». Το συμπέρασμα αυτό επιβάλλεται ανεξαρτήτως της θέσης που υιοθετείται όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα και, κατά μείζονα λόγο, αν θεωρηθεί, όπως προεκτέθηκε, ότι ο τόπος κράτησης δεν είναι καθοριστικός για το είδος της διαδικασίας που εφαρμόζεται ακόμη και κατά τη διάρκεια της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων.
56.      Αν γίνει δεκτή η άποψη αυτή, τούτο συνεπάγεται, βάσει των σκέψεων που εκθέτει το αιτούν δικαστήριο (32), ότι τα λοιπά επιμέρους ερωτήματα του δευτέρου ερωτήματος είναι σε μεγάλο βαθμό άνευ αντικειμένου για την επίλυση των διαφορών των κύριων δικών. Ωστόσο, θα εξετάσω κατωτέρω τα εν λόγω επιμέρους ερωτήματα για λόγους πληρότητας της εκτιμήσεως του δευτέρου ερωτήματος.
2.      Μπορεί ο ίδιος χώρος κράτησης να θεωρηθεί ως «ευρισκόμενος στα σύνορα» και εν συνεχεία «στο εσωτερικό της επικράτειας»;
57.      Με το δεύτερο επιμέρους ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν ο ίδιος χώρος κράτησης μπορεί, σε πρώτο στάδιο, να εξομοιωθεί με τόπο ευρισκόμενο στα σύνορα και, μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων (33), να χαρακτηριστεί, από γεωγραφικής απόψεως, ως χώρος ευρισκόμενος στην επικράτεια, όπως και είναι άλλωστε.
58.      Κατά τη γνώμη μου, η προσέγγιση αυτή δεν προσκρούει σε κανένα στοιχείο της οδηγίας περί διαδικασιών ή της οδηγίας περί υποδοχής. Όπως προαναφέρθηκε, καμία από τις εν λόγω οδηγίες δεν προβλέπει συγκεκριμένο γεωγραφικό σημείο για την κράτηση. Αυτό που απαιτείται είναι η πιο θεμελιώδης επιταγή της πλήρους τήρησης των προϋποθέσεων κράτησης και των εγγυήσεων για κρατούμενους αιτούντες, κατά τα οριζόμενα στα άρθρα 9 έως 11 της οδηγίας περί υποδοχής (34). Όπως υπογράμμισε η Βελγική Κυβέρνηση, οι εν λόγω προϋποθέσεις και εγγυήσεις δεν διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γεωγραφική θέση ή τον νομικό χαρακτηρισμό του χώρου κράτησης.
59.      Επιπλέον, θεωρώ λυσιτελές και το επιχείρημα της Βελγικής Κυβερνήσεως ότι η ως άνω προσέγγιση, υπό περιστάσεις όπως αυτές των υπό κρίση υποθέσεων, θα καθιστούσε δυνατή μια συνολικά αποτελεσματικότερη και ταχύτερη διαδικασία. Ειδικότερα, η προσέγγιση αυτή θα απέτρεπε την ανάγκη διαδικασίας μεταφοράς σε άλλη εγκατάσταση, εάν ο αιτών πρόκειται να εξακολουθήσει να βρίσκεται υπό κράτηση.
60.      Όλα αυτά προϋποθέτουν ασφαλώς ότι υφίσταται βάσιμος δικαιολογητικός λόγος για τη συνέχιση της κράτησης του αιτούντος, ο οποίος βασίζεται σε έναν από τους άλλους αυτοτελείς (35) λόγους κράτησης βάσει του άρθρου 8 της οδηγίας περί υποδοχής, και ότι, κατά συνέπεια, εκδίδεται νέα απόφαση θέσης υπό κράτηση. Ομοίως, είναι, κατά τη γνώμη μου, απαραίτητο να ενημερώνεται προσηκόντως ο αιτών για τη μεταβολή της νομικής του κατάστασης, ήτοι ότι του επετράπη η είσοδος στο έδαφος του κράτους, έστω και αν, στο στάδιο αυτό, η εν λόγω μεταβολή σε νομικό επίπεδο δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη φυσική μετακίνηση.
3.      Πώς επηρεάζεται η αρμοδιότητα της αποφαινόμενης αρχής από την κράτηση μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων;
61.      Περνώντας τώρα στο τρίτο επιμέρους ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί η σημασία που έχει η συνέχιση της κράτησης του αιτούντος στον ίδιο χώρο (εξομοιούμενο, αρχικά, με χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα και, μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων, με χώρο ευρισκόμενο στην επικράτεια) επί της χρονικής και καθ’ ύλην αρμοδιότητας της αποφαινόμενης αρχής.
62.      Υπό το πρίσμα των ανωτέρω επισημάνσεών μου, είμαι της γνώμης ότι η συνέχιση της κράτησης και η μεταβολή του νομικού χαρακτηρισμού του χώρου κράτησης, κατά το χρονικό σημείο των τεσσάρων εβδομάδων, ουδεμία επιρροή ασκούν, αυτές καθεαυτές, στην αρμοδιότητα της αποφαινόμενης αρχής, ήτοι της αρχής που ορίζεται από το κράτος μέλος ως υπεύθυνη για την εξέταση και την απόφαση επί των αιτήσεων διεθνούς προστασίας (36).
63.      Αντιθέτως, η παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων θα μπορούσε σαφώς να επηρεάσει την αρμοδιότητα της εν λόγω αρχής, δεδομένου ότι η εν λόγω παρέλευση συνεπάγεται τη μετάβαση από τη διαδικασία στα σύνορα στη διαδικασία του κοινού δικαίου. Εντούτοις, σημειώνω ότι, στην περίπτωση του Βελγίου, αποφαινόμενη αρχή είναι η ίδια εκείνη αρχή, ήτοι ο CGRA, η οποία είναι αρμόδια να αποφαίνεται επί των αιτήσεων για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας στο πλαίσιο αμφότερων των διαδικασιών, εντός των ορίων, βεβαίως, των αντίστοιχων κανόνων και των διαφορετικών προθεσμιών κάθε διαδικασίας.
64.      Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να επικεντρώνεται (37) στο ζήτημα αν, σε περίπτωση τέτοιας μετάβασης από την ειδική διαδικασία στα σύνορα στη διαδικασία του κοινού δικαίου, η αρμοδιότητα της αποφαινόμενης αρχής εξακολουθεί να περιορίζεται από τις προθεσμίες και το πεδίο εφαρμογής (38) που προβλέπονταν συναφώς στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα. Κατά τη γνώμη μου, κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Από το άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών προκύπτει ότι, μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων, η αίτηση εξετάζεται κατ’ εφαρμογήν των λοιπών διατάξεων της εν λόγω οδηγίας, επομένως η εξέταση δεν υπόκειται πλέον στους ουσιαστικούς και χρονικούς περιορισμούς των διατάξεων που διέπουν τη διαδικασία στα σύνορα (39).
65.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα ότι η εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 43 της οδηγίας περί διαδικασιών μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης στην εν λόγω διάταξη προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης συνέχισης της κράτησης του αιτούντος και του νομικού χαρακτηρισμού, είτε ως ευρισκόμενου στα σύνορα είτε ως ευρισκόμενου στην επικράτεια, του χώρου στον οποίο τέθηκε υπό κράτηση ο εν λόγω αιτών.
Δ.      Επί του τρίτου ερωτήματος – Εξέταση των αιτήσεων μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων
66.      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν αίτηση διεθνούς προστασίας, η οποία υποβλήθηκε αρχικώς στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, μπορεί, μετά την εκπνοή της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, να εξεταστεί κατά προτεραιότητα, κατά την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 7, της οδηγίας περί διαδικασιών, ενώ ο αιτών παραμένει υπό κράτηση, πλέον δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας περί υποδοχής, στην ίδια εγκατάσταση, ενώ i) όλες οι «πράξεις διερεύνησης», συμπεριλαμβανομένης της προσωπικής συνέντευξης, ολοκληρώθηκαν εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων ή ii) η προσωπική συνέντευξη δεν διεξήχθη εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων. Εξ όσων αντιλαμβάνομαι, το ερώτημα αυτό εγείρει δύο ζητήματα τα οποία πρέπει να εξεταστούν.
1.      Μπορούν οι αιτήσεις να διεκπεραιωθούν κατά προτεραιότητα μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων;
67.      Το πρώτο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι αν η εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας, η οποία ξεκινά στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα και συνεχίζεται στο πλαίσιο διαδικασίας του κοινού δικαίου, μπορεί να λάβει «προτεραιότητα», κατά την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 7, της οδηγίας περί διαδικασιών, μετά την εκπνοή της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων.
68.      Η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα είναι, κατά τη γνώμη μου, αρκετά απλή. Το άρθρο 31, παράγραφος 7, της οδηγίας περί διαδικασιών παρέχει στα κράτη μέλη περιθώριο ευελιξίας για να διεκπεραιώνουν κατά προτεραιότητα αίτηση διεθνούς προστασίας, εξετάζοντάς την πριν από άλλες αιτήσεις, εντός του πλαισίου που ορίζουν οι συνήθεις διαδικαστικές προθεσμίες, αρχές και εγγυήσεις. Το εν λόγω άρθρο δεν απαριθμεί εξαντλητικώς τις περιπτώσεις στις οποίες η εξέταση μπορεί να λάβει προτεραιότητα, αλλά αναφέρεται ενδεικτικώς και μόνον σε ορισμένες τέτοιες περιπτώσεις. Εξάλλου, κατά τα οριζόμενα στην αιτιολογική σκέψη 19 της οδηγίας περί διαδικασιών, τα κράτη μέλη μπορούν να «εξετάζουν κατά προτεραιότητα μια αίτηση» (η υπογράμμιση δική μου), υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι βασικές αρχές και εγγυήσεις του κεφαλαίου ΙΙ της οδηγίας.
69.      Στο πλαίσιο αυτό, η επιλογή του Βέλγου νομοθέτη, που τυγχάνει εφαρμογής στις υπό κρίση υποθέσεις, να εξετάζονται κατά προτεραιότητα οι αιτήσεις των υπό κράτηση αιτούντων είναι, κατ’ αρχήν, σύμφωνη με το άρθρο 31, παράγραφος 7, της οδηγίας περί διαδικασιών. Προσθέτω ότι η προσέγγιση αυτή φαίνεται επίσης να ευνοεί την ταχεία και αποτελεσματική διαδικασία, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας περί διαδικασιών (40), και να διασφαλίζει ότι η κράτηση επιβάλλεται μόνο για το συντομότερο αναγκαίο χρονικό διάστημα, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της οδηγίας περί υποδοχής (41).
2.      Μπορεί να ληφθούν υπόψη πράξεις διερεύνησης οι οποίες έλαβαν χώρα στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων;
70.      Δεύτερον, το ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου μπορεί επίσης να γίνει αντιληπτό υπό την έννοια ότι ζητείται να διευκρινιστεί αν είναι δυνατό να ληφθούν υπόψη πράξεις διερεύνησης οι οποίες έλαβαν χώρα στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα για την έκδοση απόφασης μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων και, επομένως, στο πλαίσιο της διαδικασίας του κοινού δικαίου.
71.      Κατά τη γνώμη μου, αυτό ακριβώς συνεπάγεται η μετάβαση από διαδικασία στα σύνορα σε διαδικασία του κοινού δικαίου για την εξέταση αιτήσεως, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών. Το να απαιτείται από την αποφαινόμενη αρχή να αρχίσει την εξέτασή της εκ του μηδενός, χωρίς να λάβει υπόψη τις πράξεις διερεύνησης που έλαβαν χώρα προηγουμένως, θα αντέβαινε στην ανάγκη αποτελεσματικής και ταχείας διαδικασίας.
72.      Παρά τα προεκτεθέντα, δεν μπορώ να αγνοήσω το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το ερώτημα αυτό, το οποίο το αιτούν δικαστήριο εξέθεσε ως εξής: «Στην πράξη, η βραχύτητα των προθεσμιών και η κράτηση στα σύνορα [που χαρακτηρίζουν τη βελγική διαδικασία στα σύνορα] ενδέχεται να διακυβεύσουν την εφαρμογή ορισμένων βασικών αρχών και θεμελιωδών εγγυήσεων που προβλέπονται στο κεφάλαιο ΙΙ της [οδηγίας περί διαδικασιών] (ιδίως, την πρόσβαση σε δικηγόρο ή τον χρόνο που απαιτείται για τη συγκέντρωση όλων των εγγράφων που είναι χρήσιμα για τη στήριξη της αίτησης […])» (42).
73.      Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται, κατά τη γνώμη μου, να υπονοεί ότι, κατά συνέπεια, οι πράξεις διερεύνησης που λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα μπορεί να είναι ποιοτικά υποδεέστερες και, ως εκ τούτου, δεν θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της διαδικασίας του κοινού δικαίου. Επί του σημείου αυτού, δεν μπορώ παρά να υπογραμμίσω ότι δεν μπορεί να λαμβάνονται υπόψη για την έκδοση απόφασης, ούτε στο πλαίσιο διαδικασίας του κοινού δικαίου ούτε στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, πράξεις διερεύνησης οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στις επιταγές των βασικών αρχών και εγγυήσεων του κεφαλαίου II της οδηγίας περί διαδικασιών. Η τήρηση των εν λόγω βασικών αρχών και εγγυήσεων αποτελεί θεμελιώδη και ρητή προϋπόθεση για την εφαρμογή όλων των διαδικασιών που προβλέπονται στην οδηγία περί διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της διαδικασίας στα σύνορα (43). Επομένως, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει, στο πλαίσιο της εξετάσεως των υποθέσεων των οποίων έχει επιληφθεί, αν οι βασικές αυτές αρχές και εγγυήσεις τηρήθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια των εφαρμοζομένων διαδικασιών.
74.      Οφείλω, εν πάση περιπτώσει, να διευκρινίσω ότι η λήψη υπόψη πράξεων διερεύνησης που λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα δεν θα πρέπει να θίγει το δικαίωμα του αιτούντος, αφενός, να προβεί σε περαιτέρω διαβήματα, υποβάλλοντας κάθε νέο στοιχείο το οποίο ουσιαστικά εμποδίστηκε να υποβάλει νωρίτερα (44), και, αφετέρου, να επωφεληθεί από τυχόν πρόσθετες εγγυήσεις που μπορούν να εφαρμοστούν μόνο στο πλαίσιο της διαδικασίας του κοινού δικαίου –για παράδειγμα, τη δυνατότητα λήψης αντιγράφου της έκθεσης ή της απομαγνητοφώνησης της προσωπικής συνέντευξης πριν από τη λήψη απόφασης (45).
75.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα ότι το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών έχει την έννοια ότι επιτρέπει σε αποφαινόμενη αρχή να συνεχίσει την κατά προτεραιότητα εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας η οποία ξεκίνησε στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα, μετά την προβλεπόμενη στην εν λόγω διάταξη προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων, και να στηριχθεί σε πράξεις διερεύνησης που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, υπό περιστάσεις όπως οι επίμαχες στις υπό κρίση υποθέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι βασικές αρχές και εγγυήσεις που προβλέπονται στο κεφάλαιο II της οδηγίας περί διαδικασιών, όπως αυτές εφαρμόζονται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.
Ε.      Επί του τετάρτου ερωτήματος – Η συμβατότητα της εθνικής πρακτικής με την οδηγία περί υποδοχής και την οδηγία περί διαδικασιών
76.      Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν «η ως άνω εφαρμογή της εθνικής ρύθμισης» συνάδει με τον εξαιρετικό χαρακτήρα της κράτησης του αιτούντος που απορρέει από το άρθρο 8 της οδηγίας περί υποδοχής και από τον γενικό σκοπό της οδηγίας περί διαδικασιών.
77.      Δεδομένου ότι η αναφορά του ερωτήματος στην «ως άνω εφαρμογή της εθνικής ρύθμισης» είναι μάλλον αόριστη, δεν μπορώ παρά να την αντιληφθώ υπό την έννοια ότι καταλαμβάνει το σύνολο της αλληλουχίας πράξεων στις οποίες προέβησαν οι βελγικές αρχές, όπως την εφάρμοσαν στις επτά επίμαχες υποθέσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη θέση των αιτούντων υπό κράτηση. Η αναφορά στον γενικό σκοπό της οδηγίας περί διαδικασιών είναι επίσης ασαφής στο πλαίσιο αυτό, δεδομένου ότι ο κύριος σκοπός της εν λόγω οδηγίας, όπως προκύπτει από την αιτιολογική της σκέψη 12, είναι «η περαιτέρω ανάπτυξη απαιτήσεων για τις διαδικασίες χορήγησης και ανάκλησης της διεθνούς προστασίας στα κράτη μέλη ενόψει της δημιουργίας κοινής διαδικασίας ασύλου στην Ένωση». Αντιθέτως, μπορεί να θεωρηθεί ότι το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στον πρόσθετο σκοπό της οδηγίας, όπως αυτός εκτίθεται στην αιτιολογική της σκέψη 60, ήτοι «να διασφαλίσει τον πλήρη σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και να προωθήσει την εφαρμογή [ορισμένων θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στον] Χάρτη», ιδιαιτέρως δε τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την απαγόρευση των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης και το δικαίωμα ασύλου.
78.      Κατόπιν των όσων τονίσθηκαν ανωτέρω, επισημαίνω ότι το αιτούν δικαστήριο διευκρίνισε ότι δεν είναι αρμόδιο να ελέγξει τις αποφάσεις με τις οποίες διατάσσεται η θέση των αιτούντων υπό κράτηση και ότι οι διαφορές των οποίων έχει επιληφθεί αφορούν μόνον τις αποφάσεις με τις οποίες οι αιτήσεις διεθνούς προστασίας απορρίφθηκαν ως αβάσιμες ή απαράδεκτες. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, οφείλω να ομολογήσω ότι, όπως και η Βελγική Κυβέρνηση, διατηρώ ορισμένες επιφυλάξεις ως προς τη λυσιτέλεια του ερωτήματος για τις διαφορές των κύριων δικών και, ως εκ τούτου, ως προς το παραδεκτό του.
79.      Τούτου λεχθέντος, οφείλω να αναγνωρίσω ότι το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, όπως το αντιλαμβάνομαι και το αναλύω κατωτέρω, περιέχει διάφορες παραμέτρους οι οποίες δεν μπορούν να θεωρηθούν πέραν αμφιβολίας αλυσιτελείς για τους σκοπούς των διαφορών των κύριων δικών. Κατά συνέπεια, και λαμβανομένου επίσης υπόψη του τεκμηρίου λυσιτέλειας των προδικαστικών ερωτημάτων (46), θεωρώ σκόπιμο να εξετάσω το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα –στο μέτρο που μπορεί να θεωρηθεί ότι, για το αιτούν δικαστήριο, η προσέγγιση που ακολουθούν οι εθνικές αρχές θα μπορούσε να επηρεάσει το κύρος της εφαρμοζόμενης διαδικασίας.
80.      Υπό το πρίσμα της διατάξεως περί παραπομπής, συνολικώς θεωρούμενης, αντιλαμβάνομαι ότι το αιτούν δικαστήριο αμφισβητεί τη συμβατότητα με την οδηγία περί διαδικασιών και την οδηγία περί υποδοχής πρακτικής των βελγικών αρχών η οποία συνίσταται i) στην έναρξη της εξέτασης αίτησης στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, ενώ παράλληλα ο αιτών τίθεται υπό κράτηση βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί υποδοχής, σε χώρο κράτησης εξομοιούμενο με χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα· ii) και, μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, στην έκδοση νέας απόφασης περί κράτησης· iii) στην παράταση της κράτησης του αιτούντος στην ίδια εγκατάσταση, η οποία δεν θεωρείται πλέον ως χώρος ευρισκόμενος στα σύνορα· iv) στη δικαιολόγηση της συνεχιζόμενης κράτησης βάσει άλλου λόγου, ήτοι του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας περί υποδοχής, «προκειμένου να προσδιοριστούν τα στοιχεία εκείνα στα οποία βασίζεται η αίτηση παροχής διεθνούς προστασίας, η απόκτηση των οποίων θα ήταν σε άλλη περίπτωση αδύνατη», είτε έχουν ολοκληρωθεί όλες οι πράξεις διερεύνησης, και ιδίως η προσωπική συνέντευξη, είτε όχι.
81.      Θα ξεκινήσω με το σημείο iv, το μόνο ζήτημα που δεν έχει ήδη εξεταστεί στο πλαίσιο των προηγούμενων ερωτημάτων και στο οποίο αναφέρθηκε ήδη εμμέσως το αιτούν δικαστήριο με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα. Επ’ αυτού, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν αντιλαμβάνομαι ποια πρόσθετα στοιχεία που αποτελούν τη βάση αιτήσεως διεθνούς προστασίας απομένει ακόμη να ληφθούν, όταν έχουν ολοκληρωθεί όλες οι πράξεις διερεύνησης, ιδίως η προσωπική συνέντευξη. Στο πλαίσιο αυτό, φρονώ ότι, μετά την τελευταία πράξη διερεύνησης, παύει να εφαρμόζεται ο λόγος που προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας περί υποδοχής. Επισημαίνω, επίσης, συναφώς ότι το άρθρο 9, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας ορίζει ότι η κράτηση αιτούντος έχει «τη μικρότερη δυνατή διάρκεια και […] μόνο για όσο διάστημα ισχύουν οι λόγοι που καθορίζονται στο άρθρο 8 παράγραφος 3» (47). Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, φρονώ ότι, μετά την ολοκλήρωση όλων των πράξεων διερεύνησης, γεγoνός που σημαίνει ότι οι αρχές έχουν συλλέξει όλες τις αναγκαίες πληροφορίες για την αξιολόγηση στην οποία θα προβούν και ότι δεν προβλέπεται η διενέργεια περαιτέρω πράξεων, η κράτηση αιτούντος δεν μπορεί πλέον να συνεχιστεί βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας περί υποδοχής.
82.      Όσον αφορά τα σημεία i έως iii, έχω ήδη εκφράσει τη γνώμη μου, στο πλαίσιο της αναλύσεως των προηγούμενων ερωτημάτων, ότι, κατ’ αρχήν, τα ερωτήματα αυτά δεν εγείρουν ζητήματα συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης.
83.      Ωστόσο, θα ήταν παράλειψη να μην προσθέσω ότι η σχεδόν πανομοιότυπη αλληλουχία πράξεων και στις επτά υποθέσεις θα μπορούσε να υποδηλώνει, όπως υποστήριξαν οι προσφεύγοντες, ότι πρόκειται για προσέγγιση την οποία ακολουθούν συστηματικά οι εθνικές αρχές. Τούτο δε, πέραν του ζητήματος που εξετάστηκε στο σημείο 81 των παρουσών προτάσεων, θα μπορούσε, κατά τη γνώμη μου, να εγείρει ανησυχίες ως προς τη συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, με το άρθρο 8 της οδηγίας περί υποδοχής και το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, υπό το πρίσμα του σκοπού της οδηγίας περί διαδικασιών, που έγκειται στην προαγωγή και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αιτούντων (βλ. σημείο 77 των παρουσών προτάσεων).
84.      Ειδικότερα, η συστηματική εφαρμογή της προσέγγισης που εκτίθεται στο σημείο 80 των παρουσών προτάσεων υποδηλώνει ότι η κράτηση, τόσο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας στα σύνορα όσο και κατά τη διαδικασία του κοινού δικαίου, αποτελεί μέτρο σχεδόν αυτόματο και όχι ένα έκτακτο μέτρο έσχατης ανάγκης που αποφασίζεται κατόπιν κατά περίπτωση εκτίμησης της αναλογικότητας και της αναγκαιότητάς της, όπως επιτάσσει το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας περί υποδοχής (48). Στην περίπτωση αυτή, η συστηματική εφαρμογή διαδικασίας στα σύνορα στις αιτήσεις διεθνούς προστασίας, παρά τις προβλέψιμες δυσχέρειες όσον αφορά την τήρηση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, με παράλληλη διατήρηση της κράτησης των αιτούντων βάσει τεχνητής μεταβολής του λόγου κράτησης, θα μπορούσε να συνιστά κατάχρηση της διαδικασίας στα σύνορα και καταστρατήγηση του χρονικού περιορισμού των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών.
85.      Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο τέταρτο ερώτημα ότι η οδηγία περί υποδοχής και η οδηγία περί διαδικασιών δεν αντιτίθενται σε πρακτική όπως η επίμαχη στις υποθέσεις των κύριων δικών –η οποία συνίσταται κατ’ ουσίαν στη συνέχιση της κράτησης, πέραν της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, αιτούντος του οποίου η αίτηση αποτέλεσε αρχικώς αντικείμενο της διαδικασίας στα σύνορα, στον ίδιο φυσικό χώρο, βάσει άλλου λόγου κράτησης– υπό την προϋπόθεση ότι τυχόν μέτρο κράτησης έχει ληφθεί δεόντως βάσει εξατομικευμένης εκτίμησης της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας και ότι διατηρείται μόνο για όσο διάστημα εξακολουθεί να ισχύει ο σχετικός λόγος κράτησης.
ΣΤ.    Επί του πέμπτου ερωτήματος – Αυτεπάγγελτος δικαστικός έλεγχος από το εθνικό δικαστήριο
86.      Με το πέμπτο και τελευταίο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 31, παράγραφοι 7 και 8, και τα άρθρα 43 και 46 της οδηγίας περί διαδικασιών, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχουν την έννοια ότι, όταν εκδικάζεται προσφυγή κατά απόφασης ληφθείσας στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας στα σύνορα, πρέπει να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως η μη λήψη της απόφασης αυτής εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών (49). Από τη δικογραφία προκύπτει ότι το εν λόγω ερώτημα είναι λυσιτελές μόνον όσον αφορά τους προσφεύγοντες σε δύο από τις επτά υποθέσεις, οι οποίοι δεν φαίνεται να προέβαλαν παραδεκτώς έναν τέτοιο ισχυρισμό ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου (50).
87.      Λαμβανομένης υπόψη της άποψης που διατύπωσα επί των προηγούμενων προδικαστικών ερωτημάτων, φρονώ ότι παρέλκει η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, το οποίο έχει εν πολλοίς καταστεί άνευ αντικειμένου. Πράγματι, λαμβανομένων υπόψη της ως άνω ανάλυσης και των ιδιαίτερων πραγματικών περιστάσεων εν προκειμένω –ιδίως του γεγονότος ότι η ίδια αποφαινόμενη αρχή είναι αρμόδια τόσο στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα όσο και στο πλαίσιο της διαδικασίας του κοινού δικαίου–, δύσκολα γίνεται αντιληπτό με ποιον τρόπο η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα επηρέαζε την επίλυση των διαφορών των κύριων δικών.
88.      Εντούτοις, για την περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να δώσει απάντηση στο ερώτημα αυτό, έχοντας λάβει διαφορετική θέση όσον αφορά τα προηγούμενα ερωτήματα (51), θα διατυπώσω τις ακόλουθες παρατηρήσεις.
89.      Πρώτον, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το δίκαιο της Ένωσης δεν επιβάλλει στα εθνικά δικαστήρια να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως ισχυρισμούς αντλούμενους από παράβαση διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, εάν η εξέταση των ισχυρισμών αυτών θα τα υποχρέωνε να εξέλθουν των ορίων του αντικειμένου της διαφοράς, όπως προσδιορίστηκε από τους ίδιους τους διαδίκους (52).
90.      Παρά τα προεκτεθέντα, το Δικαστήριο έχει επισημάνει επίσης ότι, σύμφωνα με το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας περί διαδικασιών, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, το οποίο εγγυάται στους αιτούντες το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής, το εθνικό δικαστήριο ενώπιον του οποίου προσβάλλεται η απόφαση επί αιτήσεως διεθνούς προστασίας οφείλει να προβαίνει σε «πλήρη και ex nunc εξέταση τόσο των πραγματικών όσο και των νομικών ζητημάτων». Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι μια τέτοια πλήρης και ex nunc εξέταση πρέπει να περιλαμβάνει αυτεπάγγελτο έλεγχο ορισμένων διαδικαστικών πτυχών –στο μέτρο που έχουν περιέλθει σε γνώση του εθνικού δικαστηρίου– οι οποίες δύνανται να έχουν αντίκτυπο στη διαδικασία εξέτασης τέτοιων αιτήσεων (53).
91.      Κατά τη γνώμη μου, κατ’ αρχήν, η παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων χωρίς να ληφθεί απόφαση επί της αιτήσεως διεθνούς προστασίας συνιστά μια τέτοια διαδικαστική πτυχή, διότι συνεπάγεται τη μετάβαση από τη διαδικασία στα σύνορα στη διαδικασία του κοινού δικαίου και, ως εκ τούτου, τη μεταβολή της εφαρμοζόμενης διαδικασίας εξέτασης (54). Επομένως, φρονώ ότι η νομολογία που μνημονεύθηκε στο προηγούμενο σημείο έχει εφαρμογή στο παρόν πλαίσιο και ότι, κατ’ αρχήν, η μη έκδοση απόφασης εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων πρέπει να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το εθνικό δικαστήριο.
92.      Κατά συνέπεια, εάν το Δικαστήριο αποφασίσει να απαντήσει στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, προτείνω να δώσει την απάντηση ότι το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας περί διαδικασιών, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι, όταν εθνικό δικαστήριο επιλαμβάνεται προσφυγής κατά απόφασης με την οποία απορρίπτεται αίτηση διεθνούς προστασίας, η οποία εξετάστηκε αρχικώς στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα κατά το άρθρο 43, το δικαστήριο αυτό οφείλει, στο πλαίσιο του πλήρους και ex nunc ελέγχου του, να εξετάσει αυτεπαγγέλτως, βάσει των στοιχείων που περιήλθαν σε γνώση του κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της οποίας έχει επιληφθεί, τη μη έκδοση απόφασης εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας περί διαδικασιών.
VI.    Πρόταση
93.      Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Conseil du Contentieux des Étrangers (Συμβούλιο επίλυσης ενδίκων διαφορών επί υποθέσεων αλλοδαπών, Βέλγιο) ως εξής:
1)      Το άρθρο 43 της οδηγίας 2013/32/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας,
δεν αντιτίθεται στην εξέταση, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται στα σύνορα ή σε ζώνη διέλευσης, όταν ο αιτών τελεί υπό κράτηση σε εγκατάσταση ευρισκόμενη στην ενδοχώρα από γεωγραφικής απόψεως.
2)      Η εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 43 της οδηγίας 2013/32 μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης στην εν λόγω διάταξη προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, ανεξαρτήτως της ενδεχόμενης συνέχισης της κράτησης του αιτούντος και του νομικού χαρακτηρισμού, είτε ως ευρισκόμενου στα σύνορα είτε ως ευρισκόμενου στην επικράτεια, του χώρου στον οποίο τέθηκε υπό κράτηση ο εν λόγω αιτών.
3)      Το άρθρο 43 της οδηγίας 2013/32
έχει την έννοια ότι επιτρέπει σε αποφαινόμενη αρχή να συνεχίσει την κατά προτεραιότητα εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας η οποία ξεκίνησε στο πλαίσιο της διαδικασίας στα σύνορα, μετά την προβλεπόμενη στην εν λόγω διάταξη προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων, και να στηριχθεί σε πράξεις διερεύνησης που έλαβαν χώρα στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, υπό περιστάσεις όπως οι επίμαχες στις υπό κρίση υποθέσεις, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι βασικές αρχές και εγγυήσεις που προβλέπονται στο κεφάλαιο II της οδηγίας περί διαδικασιών, όπως αυτές εφαρμόζονται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας.
4)      Η οδηγία 2013/33/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία, καθώς και η οδηγία 2013/32,
δεν αντιτίθενται σε πρακτική όπως η επίμαχη στις υποθέσεις των κύριων δικών –η οποία συνίσταται κατ’ ουσίαν στη συνέχιση της κράτησης, πέραν της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων, αιτούντος του οποίου η αίτηση αποτέλεσε αρχικώς αντικείμενο της διαδικασίας στα σύνορα, στον ίδιο φυσικό χώρο, βάσει άλλου λόγου κράτησης– υπό την προϋπόθεση ότι τυχόν μέτρο κράτησης έχει ληφθεί δεόντως βάσει εξατομικευμένης εκτίμησης της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας και ότι διατηρείται μόνο για όσο διάστημα εξακολουθεί να ισχύει ο σχετικός λόγος κράτησης.
5)      Το άρθρο 46, παράγραφος 3, της οδηγίας 2013/32, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι, όταν εθνικό δικαστήριο επιλαμβάνεται προσφυγής κατά απόφασης με την οποία απορρίπτεται αίτηση διεθνούς προστασίας, η οποία εξετάστηκε αρχικώς στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα κατά το άρθρο 43, το δικαστήριο αυτό οφείλει, στο πλαίσιο του πλήρους και ex nunc ελέγχου του, να εξετάσει αυτεπαγγέλτως, βάσει των στοιχείων που περιήλθαν σε γνώση του κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της οποίας έχει επιληφθεί, τη μη έκδοση απόφασης εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων που προβλέπεται στο άρθρο 43, παράγραφος 2, της οδηγίας 2013/32.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
i      H ονομασία της παρούσας υπόθεσης είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με κοινές διαδικασίες για τη χορήγηση και ανάκληση του καθεστώτος διεθνούς προστασίας (ΕΕ 2013, L 180, σ. 60).
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία (ΕΕ 2013, L 180, σ. 96).
4      Moniteur belge της 31ης Δεκεμβρίου 1980, σ. 14584.
5      Arrêté royal du 14 mai 2009 fixant le régime et les règles de fonctionnement applicables aux lieux d’hébergement au sens de l’article 74/8 § 1er, de la loi du 15 décembre 1980 [βασιλικό διάταγμα της 14ης Μαΐου 2009 για τη θέσπιση του καθεστώτος και των κανόνων λειτουργίας των χώρων φιλοξενίας που αναφέρονται στο άρθρο 74/8(1) του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980], Moniteur
belge της 27ης Μαΐου 2009, σ. 38857.
6      Arrêté royal du 17 février 2012 déterminant un lieu visé par l’article 74/8 § 2, de la loi du 15 décembre 1980 [βασιλικό διάταγμα της 17ης Φεβρουαρίου 2012 για τον καθορισμό χώρου που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 74/8(2) του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980], Moniteur
belge της 15ης Μαρτίου 2012, σ. 15767.
7      Για τον λόγο ότι οι αιτούντες δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις εισόδου που προβλέπει ο νόμος της 15ης Δεκεμβρίου 1980 (συμπεριλαμβανομένης, για παράδειγμα, της κατοχής έγκυρης θεωρήσεως).
8      Βάσει του άρθρου 74/5(1)(2) του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980, το οποίο αντιστοιχεί στον λόγο κράτησης του άρθρου 8, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί υποδοχής, ήτοι για να αποφασιστεί, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, το δικαίωμα του αιτούντος να εισέλθει στην εθνική επικράτεια.
9      Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, περί κώδικα της Ένωσης σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (κώδικας συνόρων του Σένγκεν) (ΕΕ 2016, L 77, σ. 1), το οποίο ορίζει τα εξωτερικά σύνορα ως «τα χερσαία, ποτάμια, λιμναία και θαλάσσια σύνορα, καθώς και οι αερολιμένες και ποτάμιοι, θαλάσσιοι και λιμναίοι λιμένες των κρατών μελών, εφόσον δεν αποτελούν εσωτερικά σύνορα».
10      Τόσο το αιτούν δικαστήριο όσο και η Βελγική Κυβέρνηση αναφέρθηκαν στον εν λόγω χώρο φιλοξενίας ως τόπο κράτησης των οικείων προσφευγόντων.
11      Δυνάμει του άρθρου 57/6(2) του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980, όταν ο αιτών κρατείται σε ειδικό χώρο, είτε στο εσωτερικό της επικράτειας είτε ευρισκόμενο στα σύνορα, η απόφαση του CGRA πρέπει να λαμβάνεται κατά προτεραιότητα· βλ. επίσης άρθρο 31, παράγραφος 7, της οδηγίας περί διαδικασιών.
12      Βλ. αποφάσεις της 14ης Μαΐου 2020, Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság (C‑924/19 PPU και C‑925/19 PPU, στο εξής: απόφαση FMS κ.λπ., EU:C:2020:367), της 17ης Δεκεμβρίου 2020, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία) (C‑808/18, στο εξής: απόφαση Επιτροπή κατά Ουγγαρίας, EU:C:2020:1029), καθώς και της 30ής Ιουνίου 2022, Valstybės sienos apsaugos tarnyba κ.λπ. (C‑72/22 PPU, στο εξής: υπόθεση C‑72/22 PPU, EU:C:2022:505).
13      Βλ. απόφαση C‑72/22 PPU (σκέψη 74) και προτάσεις μου στην ίδια υπόθεση (EU:C:2022:431, στο εξής: προτάσεις μου στην υπόθεση C‑72/22 PPU, σημείο 126).
14      Βλ. απόφαση FMS κ.λπ. (σκέψη 236).
15      Οδηγία 2008/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών (ΕΕ 2008, L 348, σ. 98)· βλ. άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, και άρθρο 4, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας.
16      Βλ., για παράδειγμα, Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κοινοβουλευτικής Έρευνας (EPRS), «Asylum procedures at the border – European implementation assessment», PE 654.201, Νοέμβριος 2020 (στο εξής: έκθεση EPRS).
17      Βλ. απόφαση FMS κ.λπ. (σκέψη 239).
18      Επισημαίνω ότι, μολονότι ο όρος «σύνορα» νοείται υπό την έννοια που χρησιμοποιείται στον κώδικα συνόρων του Σένγκεν (βλ. υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων), νομικός ορισμός της «ζώνης διέλευσης» δεν υπάρχει ούτε στην οδηγία περί διαδικασιών ούτε σε άλλες σχετικές ρυθμίσεις. Εντούτοις, κατά τη συνήθη έννοια του όρου στην καθομιλουμένη, οι ζώνες διέλευσης νοούνται γενικώς ως ζώνες, συνήθως εντός διεθνών αερολιμένων και θαλάσσιων λιμένων, οι οποίες βρίσκονται δίπλα ή πλησίον των συνοριακών σημείων διέλευσης (μολονότι η ακριβής έκτασή τους καθορίζεται από το οικείο κράτος), όπου παραμένουν προσωρινά τα πρόσωπα που διήλθαν τα σύνορα, εν αναμονή της συνέχισης της πορείας τους ή της άδειας εισόδου στο εν λόγω κράτος.
Επισημαίνεται επίσης ότι οι διατάξεις του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980 περί θεσπίσεως διαδικασιών στα σύνορα, κατά την άσκηση του περιθωρίου εκτιμήσεως που παρέχει το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών, αναφέρονται μόνον στα «σύνορα», χωρίς ουδόλως να μνημονεύουν τις «ζώνες διέλευσης». Ωστόσο, η παρούσα ανάλυση αφορά αμφότερες τις εν λόγω έννοιες, όπως εμφανίζονται μαζί στο άρθρο 43.
19      Βλ., για παράδειγμα, τις συγκριτικές μελέτες: European Asylum Support Office (EASO), «Border procedures for asylum applications in EU+ countries», Σεπτέμβριος 2020 και Έκθεση EPRS, υποσημείωση 16, όπ.π.
20      Επομένως, πιο συγκεκριμένα, σε περιοχές παρακείμενες στα σημεία διέλευσης των συνόρων, δεδομένου ότι δεν είναι κατά κυριολεξία δυνατή η θέση προσώπου υπό κράτηση ακριβώς επί της γραμμής των συνόρων.
21      Βλ., συναφώς, προτάσεις μου στην υπόθεση C‑72/22 PPU (σημείο 127).
22      Βλ., για παράδειγμα, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Φεβρουαρίου 2021 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 43 της οδηγίας [2013/32] (ΕΕ 2021, C 465, σ. 47).
23      Όπως ρητώς ορίζεται, σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, στον κώδικα συνόρων του Σένγκεν· βλ. υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων.
24      Βλ., επίσης, απόφαση του ΕΔΔΑ της 25ης Ιουνίου 1996, Amuur κατά Γαλλίας (CE:ECHR:1996:0625JUD001977692, § 52), με έμφαση στο εφαρμοστέο στις ζώνες αυτές δίκαιο.
25      Η βελγική νομοθεσία δεν προβλέπει απευθείας ορισμένο χώρο κράτησης κατά τις διαδικασίες στα σύνορα, αλλά καταλήγει στο ίδιο αποτέλεσμα μέσω μιας προσέγγισης δύο σταδίων: σε πρώτο στάδιο, επιτάσσει την κράτηση σε «χώρο ευρισκόμενο στα σύνορα» και εν συνεχεία, κατά πλάσμα δικαίου, ορίζει ποιοι χώροι λογίζονται ως τέτοιοι. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή ουδόλως μεταβάλλει την ουσία της παρούσας ανάλυσης.
26      Το επιχείρημα της Επιτροπής προβάλλεται στο πλαίσιο της αναγνώρισης του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτουν τα κράτη μέλη για τον προσδιορισμό του ακριβούς σημείου και εύρους των ζωνών διέλευσης· βλ. υποσημείωση 18 των παρουσών προτάσεων.
27      Βλ. απόφαση FMS κ.λπ. (σκέψεις 242 επ.) καθώς και απόφαση Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (σκέψη 181).
28      Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1348 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για τη θέσπιση κοινής διαδικασίας διεθνούς προστασίας στην Ένωση και την κατάργηση της οδηγίας [2013/32] (ΕΕ L 2024/1348).
29      Βλ. άρθρο 54 του κανονισμού για τις διαδικασίες ασύλου.
30      Βλ. απόφαση FMS κ.λπ. (σκέψη 235).
31      Όπ.π. (σκέψη 241).
32      Βλ., ιδίως, την εθνική νομολογία που παρατίθεται στο σημείο 3.1.1 της διατάξεως περί παραπομπής.
33      Το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται επίσης (και εδώ αλλά και στο πλαίσιο του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος) στην περίπτωση απόφασης για περαιτέρω εξέταση, η οποία αποτελεί ενδιάμεση απόφαση με την οποία κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω εξέταση. Κατά το βελγικό δίκαιο, μια τέτοια απόφαση έχει την ίδια συνέπεια με την παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων κατά το ότι επιτρέπεται στον αιτούντα η είσοδος στην επικράτεια. Εξ όσων προκύπτει, στις υποθέσεις C‑54/24 έως C‑56/24 εκδόθηκε απόφαση για περαιτέρω εξέταση, η οποία, ωστόσο, ουδεμία επίπτωση είχε στο καθεστώς των οικείων αιτούντων, στους οποίους είχε ήδη επιτραπεί η είσοδος λαμβανομένης υπόψη της παρέλευσης της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων. Ως εκ τούτου, παρέλκει η ειδική εκτίμηση της κατάστασης όσων αφορά τις αποφάσεις για περαιτέρω εξέταση.
34      Βλ. άρθρο 26, παράγραφος 1, της οδηγίας περί διαδικασιών, το οποίο παραπέμπει συναφώς στην οδηγία για την υποδοχή.
35      Βλ. απόφαση C‑72/22 PPU (σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
36      Βλ. άρθρο 2, στοιχείο στʹ, και άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας περί διαδικασιών.
37      Πρβλ. σημείο 4.3., στοιχείο βʹ, σημείο ii, της διατάξεως περί παραπομπής.
38      Δέον να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο διαδικασίας στα σύνορα, απόφαση επί της ουσίας μπορεί να ληφθεί μόνον υπό τις περιστάσεις που απαριθμούνται περιοριστικώς στο άρθρο 31, παράγραφος 8, της οδηγίας περί διαδικασιών.
39      Ωστόσο, σε περίπτωση που μετά τη διαδικασία στα σύνορα ακολουθήσει ταχεία διαδικασία, η απόφαση επί της ουσίας θα περιοριστεί κατ’ ανάγκη στις περιστάσεις που απαριθμούνται εξαντλητικώς στο άρθρο 31, παράγραφος 8, της οδηγίας περί διαδικασιών, όσον αφορά αμφότερα τα δύο αυτά είδη διαδικασιών.
40      Η αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας περί διαδικασιών έχει ως εξής: «Είναι προς το συμφέρον τόσο των κρατών μελών όσο και των αιτούντων διεθνή προστασία να λαμβάνεται απόφαση επί των αιτήσεων το συντομότερο δυνατό, με την επιφύλαξη της διεξαγωγής κατάλληλης και πλήρους εξέτασης.»
41      Βλ. άρθρο 9 και αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας περί υποδοχής.
42      Βλ. σημείο 4.3, στοιχείο βʹ, σημείο iv, της διατάξεως περί παραπομπής.
43      Βλ. άρθρο 31, παράγραφοι 1, 7 και 8, καθώς και άρθρο 43, παράγραφος 1, της οδηγίας περί διαδικασιών.
44      Σύμφωνα με το άρθρο 40 της οδηγίας περί διαδικασιών.
45      Βλ., συναφώς, άρθρο 17, παράγραφος 5, της οδηγίας περί διαδικασιών.
46      Βλ. απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2022, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid και X (Αυτεπάγγελτη εξέταση της κράτησης) (C‑704/20 και C‑39/21, στο εξής: απόφαση C‑704/20 και C‑39/21, EU:C:2022:858, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47      Περαιτέρω, το άρθρο 9, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας περί υποδοχής ορίζει τα εξής: «Οι διοικητικές διαδικασίες που συνδέονται με τους λόγους κράτησης που καθορίζονται στο άρθρο 8 παράγραφος 3 εκτελούνται χωρίς περιττές καθυστερήσεις. Καθυστερήσεις των διοικητικών διαδικασιών που δεν μπορούν να αποδοθούν στο αιτούντα δεν δικαιολογούν συνέχιση της κράτησης». Επιπλέον, η αιτιολογική σκέψη 16 της εν λόγω οδηγίας διαλαμβάνει ότι ο χρόνος κράτησης «δεν πρέπει να υπερβαίνει τον χρόνο που εύλογα απαιτείται για την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών».
48      Βλ. απόφαση της 25ης Ιουνίου 2020, Ministerio Fiscal (Αρχή η οποία μπορεί να παραλάβει αίτηση διεθνούς προστασίας) (C‑36/20 PPU, EU:C:2020:495, σκέψεις 101 έως 105 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)· βλ., επίσης, αιτιολογική σκέψη 15 της οδηγίας περί υποδοχής.
49      Το αιτούν δικαστήριο κάνει λόγο, γενικότερα, για «υπέρβαση της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων». Δεδομένου ότι i) το δικαστήριο αυτό δεν έχει δικαιοδοσία όσον αφορά την κράτηση και ii) σε όλες τις περιπτώσεις επετράπη επισήμως στους αιτούντες να εισέλθουν στην επικράτεια, η προβαλλόμενη μη συμμόρφωση μπορεί να νοηθεί μόνον υπό την έννοια ότι αφορά τη μη έκδοση απόφασης εντός της εν λόγω προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων.
50      Ειδικότερα, αντιθέτως προς τους λοιπούς προσφεύγοντες, οι προσφεύγοντες στις υποθέσεις C‑52/24 και C‑53/24 δεν προέβαλαν, με τις αρχικές προσφυγές τους, ισχυρισμό περί παράβασης του άρθρου 57/6/4 του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980, το οποίο μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 43 της οδηγίας περί διαδικασιών. Μολονότι οι προσφεύγοντες επικαλέστηκαν στη συνέχεια την προβαλλόμενη αυτή παράβαση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το αιτούν δικαστήριο επισήμανε ότι ισχυρισμοί που δεν προβάλλονται κατά το στάδιο της αρχικής προσφυγής είναι κατ’ αρχήν απαράδεκτοι.
51      Για παράδειγμα, εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι, μετά την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων, δεν μπορούν να λαμβάνονται υπόψη πράξεις διερεύνησης που έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια της εν λόγω προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων (αντιθέτως προς όσα εξέθεσα στα σημεία 71 έως 75 των παρουσών προτάσεων).
52      Βλ. απόφαση C‑704/20 και C‑39/21 (σκέψη 91 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
53      Απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2024, Ministerstvo vnitra České republiky, Odbor azylové a migrační politiky (C‑406/22, EU:C:2024:841).
54      Επιπλέον, στις υπό κρίση υποθέσεις, οι προσφεύγοντες που δεν προέβαλαν σχετικό ισχυρισμό με την αρχική προσφυγή τους αναμφιβόλως έθεσαν το ζήτημα υπόψη του αιτούντος δικαστηρίου, μεταξύ άλλων με την προβολή του στο στάδιο της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως· βλ. υποσημείωση 50 των παρουσών προτάσεων.