62024CC0168
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
EMILIOU
ippreżentati fis‑27 ta’ Marzu 2025 (
1
)
Kawża C‑168/24
PMJC SAS
vs
[W] [X],
[M] [X],
[X] Créative SAS
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour de cassation (il‑Qorti tal-Kassazzjoni, Franza))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trade marks – Direttivi 2008/95/KE u 2015/2436 – Raġuni għar-revoka tat-trade mark – Użu qarrieqi – Trade mark li tikkorrispondi għall-kunjom tal-kreatur – Trasferiment tat-trade mark – Atti tal-proprjetarju l-ġdid intiżi li jwasslu lill-konsumatur biex jemmen b’mod effettiv li l-kreatur għadu involut fid-disinn tal-prodotti koperti mit-trade mark”
I. Introduzzjoni
1.
Skont id-dritt tal-Unjoni, trade mark tkun suġġetta għal revoka jekk, inter alia, permezz tal-użu tagħha mill-proprjetarju, din tista’ tqarraq bil-pubbliku, b’mod partikolari fir-rigward tan-natura, tal-kwalità jew tal-oriġini ġeografika tal-prodotti jew tas-servizzi li għalihom hija ġiet irreġistrata (
2
).
2.
Fil-passat, ir-rilevanza ta’ dik ir-regola ġiet diskussa fil-kuntest ta’ trade marks li kienu jikkorrispondu għall-isem tal-kreatur u tal-manifattur inizjali ta’ dawn il-prodotti, f’sitwazzjoni fejn dan il-kreatur ma jkunx għadu involut fl-impriża proprjetarja ta’ tali trade marks. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara, fis-sentenza tagħha Emanuel (
3
), li s-sempliċi firda bejn il-kreatur, minn naħa, u l-proprjetarju tat-trade mark, min-naħa l-oħra, ma trendix, fiha nnifisha, tali trade mark qarrieqa u, għaldaqstant, suxxettibbli għal revoka.
3.
Madankollu, il-kawża ineżami tikkonfronta din il-konklużjoni b’ċirkustanzi ftit iktar kumplessi.
4.
B’mod iktar preċiż, din il-kawża tikkonċerna l-kumpannija Franċiża [W] [X], imwaqqfa minn [W] [X] għall-kummerċjalizzazzjoni ta’ ħwejjeġ u ta’ aċċessorji tal-moda. Wara l-insolvenza tagħha, id-drittijiet fuq żewġ trade marks Franċiżi – li t-tnejn jikkorrispondu għall-kunjom ta’ [W] [X] (iktar ’il quddiem it-“trade marks inkwistjoni”) – ġew ittrasferiti lil PMJC, société par actions simplifiée (kumpannija b’kapital azzjonarju ssimplifikata, iktar ’il quddiem “PMJC”).
5.
Inizjalment, [W] [X] kompla jaħdem ma’ din il-kumpannija, iżda sussegwentement infirdu u daħlu f’tilwima, li tat lok, b’mod partikolari, għal din it-talba għal deċiżjoni preliminari. Fil-kawża prinċipali, PMJC qiegħda tfittex lil [W] [X] minħabba kompetizzjoni żleali u tallega li huwa kiser id-drittijiet tal-kumpannija fuq it-trade marks inkwistjoni. Permezz ta’ kontrotalba, [W] [X] qiegħed jitlob ir-revoka tad-drittijiet ta’ PMJC fuq dawn it-trade marks, minħabba li PMJC qegħda twassal lill-konsumaturi sabiex jemmnu li huwa għadu jipparteċipa fid-disinn tal-prodotti koperti bit-trade mark.
6.
F’dak kuntest, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), adita bil-kawża, tistaqsi jekk id-dritt tal-Unjoni jippermettix li tiġi rrevokata trade mark li tikkorrispondi għall-kunjom tal-kreatur inizjali, minħabba li din tintuża, wara ċ-ċessjoni tagħha lil terz, b’mod li twassal lill-pubbliku biex jemmen b’mod effettiv li l-kreatur inizjali għadu involut fid-disinn tal-prodotti koperti bit-trade mark, filwaqt li dan ma għadux il-każ.
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id‑dritt tal‑Unjoni
7.
L-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2008/95 kien jipprovdi li “[t]rade mark tista’ tiġi rrevokata jekk, wara d-data li fiha tkun ġiet irreġistrata:
[…];
(b)
bħala riżultat tal-użu li jsir minnha mill-proprjetarju tat-trade mark jew bil-kunsens tal-proprjetarju fir-rigward tal-oġġetti jew is-servizzi li għalihom hi ġiet irreġistrata, hija tista’ tqarraq bil-pubbliku, partikolarment fir-rigward tan-natura, il-kwalità jew l-oriġini ġeografika ta’ dawk l-oġġetti jew servizzi”.
8.
Dik id-dispożizzjoni kienet, essenzjalment, l-istess bħat-termini fl-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 89/104 (
4
), il-predeċessur legali tad-Direttiva 2008/95.
9.
Id-Direttiva 2008/95 ġiet issostitwita, min-naħa tagħha, bid-Direttiva 2015/2436. L-Artikolu 20(b) ta’ din l-aħħar direttiva huwa fformulat f’termini li huma, essenzjalment, għal darb’oħra, identiċi għal dawk tal-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95 (u tal-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 89/104 (
5
).
10.
Fil-fatt, skont l-Artikolu 20 tad-Direttiva 2015/2436 “[t]rade mark tista’ tiġi rrevokata jekk, wara d-data li fiha tkun ġiet irreġistrata:
[…]
(b)
bħala riżultat tal-użu li jsir minnha mill-proprjetarju tat-trade mark jew bil-kunsens tal-proprjetarju fir-rigward tal-oġġetti jew is-servizzi li għalihom hi ġiet irreġistrata, hija tista’ tqarraq bil-pubbliku, partikolarment fir-rigward tan-natura, il-kwalità jew l-oriġini ġeografika ta’ dawk l-oġġetti jew servizzi”.
B.
Id-dritt nazzjonali
11.
Skont l-Artikolu L. 714‑6(b) tal-Code de la proprieté intellectuelle (il-Kodiċi tal-Proprjetà Intellettwali), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-fatti tal-kawża, il-proprjetarju ta’ trade mark li, minħabba l-azzjonijiet tiegħu, ikun sar qarrieqi, b’mod partikolari fir-rigward tan-natura, tal-kwalità jew tal-oriġini ġeografika tal-prodotti jew tas-servizzi, jista’ jkollu d-drittijiet tiegħu fuq it-trade mark irrevokati.
III. Il-fatti, il-proċedura nazzjonali u d-domanda preliminari
12.
Mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li l-kumpannija [W] [X], stabbilita fl‑1978 minn [W] [X] sabiex tikkummerċjalizza ħwejjeġ u aċċessorji tal-moda, kienet is-suġġett ta’ proċedura ta’ insolvenza. Wara din il-proċedura, l-assi tanġibbli u intanġibbli tal-kumpannija, fosthom, b’mod partikolari, id-drittijiet fuq it-trade marks inkwistjoni, jiġifieri “[W] [X]” Nru 1640795 (
6
) u “[W] [X]” Nru 3201616 (
7
), ġew ittrasferiti lil PMJC fl‑2012.
13.
[W] [X] kompla jaħdem ma’ PMJC sa tmiem il-perijodu miftiehem kuntrattwalment, jiġifieri l‑31 ta’ Diċembru 2015.
14.
Fil‑21 ta’ Ġunju 2018, PMJC ressqet azzjoni kontra [W] [X]. Hija sostniet li, billi eżerċita l-attivitajiet professjonali u artistiċi tiegħu permezz ta’ kumpannija [X] Creative, société par actions simplifiée (kumpannija b’kapital azzjonarju ssimplifikata), [W] [X] wettaq atti ta’ kompetizzjoni żleali u parassitiċi u kiser id-drittijiet ta’ PMJC fuq it-trade marks inkwistjoni. Permezz ta’ kontrotalba, [W] [X] talab ir-revoka tad-drittijiet ta’ PMJC fuq dawn it-trade marks, minħabba li PMJC kienet ilha tużahom, mill-aħħar tas-sena 2017 sal-bidu tas-sena 2019, b’mod qarrieqi, b’mod iktar preċiż b’mod li jwassal lill-pubbliku jemmen li huwa l-kreatur tal-prodotti li fuqhom jitwaħħlu dawn it-trade marks.
15.
Filwaqt li din il-kontrotalba ġiet miċħuda fl-ewwel istanza, il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza) laqgħetha u, permezz tas-sentenza tagħha tat‑12 ta’ Ottubru 2022, irrevokat id-drittijiet ta’ PMJC fuq it-trade marks inkwistjoni.
16.
Skont dik is-sentenza, id-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix ir-revoka ta’ trade mark ibbażata fuq il-kunjom ta’ kreatur meta, bl-aġir tiegħu, iċ-ċessjonarju ta’ din it-trade mark iwassal lill-pubbliku biex jemmen b’mod effettiv li l-kreatur għadu jipparteċipa fid-disinn tal-prodotti jew joħloq riskju suffiċjentement serju ta’ tali qerq.
17.
Il-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) iddeċidiet li dan kien il-każ in casu, billi rrilevat, inter alia, li PMJC kienet ġiet ikkundannata darbtejn għal ksur tad-drittijiet tal-awtur ta’ [W] [X] fuq xogħlijiet reċenti li ma kinux ġew ċeduti lil PMJC fl‑2012. Is-sentenza tagħha tikkonkludi li t-trade marks inkwistjoni saru qarrieqa, peress li l-użu tagħhom jikkonsisti fit-tqegħid tagħhom fuq prodotti b’dekorazzjonijiet li jikkostitwixxu ksur tad-drittijiet tal-awtur ta’ [X] [Y].
18.
PMJC appellat fuq punt ta’ liġi quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni), il-qorti tar-rinviju.
19.
Quddiem din il-qorti, PMJC tikkritika s-sentenza tal-Cour d’Appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi) billi tirreferi, b’mod partikolari, għas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’Emanuel. Skont PMJC, dik is-sentenza għandha tiġi interpretata fis-sens li aġir min-naħa tagħha, anki jekk kien intiż sabiex il-konsumatur jemmen li [W] [X] kien għadu l-kreatur tal-prodotti bit-trade marks inkwistjoni jew li kien jipparteċipa fid-disinn tagħhom, ma jistax jaffettwa t-trade marks innifishom.
20.
Fid-dawl tad-diverġenzi ta’ opinjonijiet dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lis-sentenza msemmija iktar ’il fuq Emanuel, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikoli 12(2)(b) tad-Direttiva [2008/95/KE] u 20(b) tad-[Direttiva 2015/2436], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu d-dikjarazzjoni ta’ revoka ta’ trade mark ikkostitwita mill-kunjom ta’ kreatur minħabba l-użu sussegwenti għaċ-ċessjoni f’kundizzjonijiet li jwasslu lill-pubbliku biex jemmen b’mod effettiv li dan il-kreatur għadu jipparteċipa fil-ħolqien tal-prodotti bit-trade mark minkejja li dan ma għadux il-każ?”
21.
Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn PJMC, mill-Gvern Franċiż u mill-Kummissjoni Ewropea. Ma nżammet l-ebda seduta.
IV. Analiżi
22.
Il-kawża ineżami tikkonċerna r-regola tad-dritt tal-Unjoni li skontha trade mark tista’ tiġi rrevokata jekk, “bħala riżultat tal-użu li jsir minnha mill-proprjetarju tat-trade mark […] fir-rigward tal-oġġetti jew is-servizzi li għalihom hi ġiet irreġistrata, hija tista’ tqarraq bil-pubbliku, partikolarment fir-rigward tan-natura, il-kwalità jew l-oriġini ġeografika ta’ dawk l-oġġetti jew servizzi” (
8
).
23.
Fir-rigward taċ-ċirkustanzi speċifiċi li fid-dawl tagħhom għandha tiġi eżaminata din ir-regola, nirrileva li d-digriet tar-rinviju jgħid li PMJC darbtejn instabet ħatja ta’ ksur tad-drittijiet tal-awtur ta’ [X] [Y]. Madankollu, mill-formulazzjoni tad-domanda preliminari jirriżulta li l-problema li għandha tiġi ttrattata hija usa’ u tikkonċerna l-kwistjoni dwar jekk ir-regola msemmija iktar ’il fuq tirrigwardax is-sitwazzjoni fejn il-proprjetarju tat-trade mark juża trade mark patronimika b’tali mod li jwassal lill-pubbliku jemmen li dak il-kreatur partikolari għadu jipparteċipa fid-disinn tal-prodotti koperti bit-trade marks inkwistjoni, minkejja li ma jipparteċipax. Id-diskussjoni f’dawn il-konklużjonijiet għalhekk ser tkun ibbażata fuq din l-ipoteżi (usa’) kif iddefinita fid-domanda preliminari.
24.
Ser nibda l-analiżi tiegħi billi neżamina s-sentenza Emanuel, li tikkostitwixxi l-element prinċipali tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam (A). Sussegwentement, ser nispjega għaliex ir-regola applikabbli tad-dritt tal-Unjoni ma tipprekludix, bħala prinċipju, ir-revoka ta’ trade mark li tikkorrispondi għall-isem ta’ kreatur meta jintuża bil-mod deskritt iktar ’il fuq, bil-kundizzjoni, madankollu, li dan l-użu effettivament jipprekludi li l-funzjoni essenzjali ta’ din it-trade mark tiġi ssodisfatta (B). Fl-aħħar, ser nindirizza l-argument ta’ PMJC ibbażat fuq l-Artikolu 17(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) (C).
A.
Is-sentenza Emanuel
25.
F’din is-subtaqsima, ser nidentifika r-ratio decidendi tas-sentenza ċċitata iktar ’il fuq (1) u ser nispjega għaliex, kuntrarjament għal dak li ssostni PMJC, din is-sentenza ma tipprovdix risposta għad-domanda preliminari (2).
1. Ir-ratio decidendi
26.
Il-kawża li tat lok għal dik is-sentenza kienet tikkonċerna trade marks ta’ oġġetti tal-moda li jinkorporaw l-isem ta’ Elizabeth Emanuel, kreatriċi ta’ lbiesi tat-tieġ li kisbet prominenza wara li ddisinjat il-libsa tat-tieġ tal-Prinċipessa Diana (
9
). Għal dak li huwa rilevanti hawnhekk, E. Emanuel ittrasferixxiet l-impriża tagħha lil terz, li, fil-qosor, kien jinvolvi t-trasferiment ta’ trade mark irreġistrata li għandha isimha u, imbgħad, il-firda tar-rabtiet bejn E. Emanuel u l-proprjetarju tat-trade mark. Sussegwentement, il-proprjetarju l-ġdid applika biex jirreġistra verżjoni riveduta ta’ din it-trade mark, li kompliet tinkludi l-isem ta’ E. Emanuel. F’dan l-istadju, E. Emanuel qieset li, peress li r-rabtiet kollha bejnha u l-impriża tal-proprjetarju l-ġdid kienu nkisru, it-trade mark kienet saret qarrieqa. Għalhekk, hija opponiet ir-reġistrazzjoni tat-trade mark emendata u talbet ir-revoka tat-trade mark inizjali.
27.
Id-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja kienu jirrigwardaw, essenzjalment, il-kwistjoni dwar jekk il-fatt li E. Emanuel ma kinitx għadha assoċjata mad-disinn tal-prodotti bit-trade marks li jinkludu isimha kienx ifisser li dawn it-trade marks kienu qarrieqa (u għalhekk ma setgħux jiġu rreġistrati) u kienu saru qarrieqa (u għalhekk jistgħu jiġu rrevokati) (
10
).
28.
Il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet fin-negattiv fuq dawn iż-żewġ kwistjonijiet.
29.
L-ewwel, hija indirizzat il-kwistjoni tar-rifjut ta’ reġistrazzjoni minħabba n-natura qarrieqa tat-trade mark.
30.
Dan l-element speċifiku kien, u għadu, irregolat mir-regola li tipprovdi li “trade marks li jkunu ta’ tali natura li jqarrqu l-pubbliku, pereżempju dwar in-natura, kwalità jew oriġini ġeografika tal-oġġetti jew tas-servizz”, “ma għandhomx jiġu rreġistrati jew, jekk jiġu rreġistrati, għandhom ikunu suxxettibbli li jiġu ddikjarati invalidi” (
11
).
31.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet, essenzjalment, li l-firda tar-rabta bejn il-kreatur u l-impriża proprjetarja tat-trade mark li tinkludi l-isem tal-kreatur ma trendix, fiha nnifisha, it-trade mark qarrieqa u għalhekk ma taffettwax, bħala tali, l-eliġibbiltà tagħha għar-reġistrazzjoni. Minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li konsumatur jista’ jiġi influwenzat, meta jixtri oġġett ta’ lbies partikolari b’marka patronimika, mill-fehma (żbaljata) li individwu partikolari, bħal E. Emanuel fil-kawża ineżami, ikun iddisinjah, dan ma jirrendix, fih innifsu, din it-trade mark patronimika qarrieqa, peress li l-karatteristiċi u l-kwalitajiet tal-prodotti koperti bit-trade mark inkwistjoni baqgħu żgurati mill-impriża li hija l-proprjetarju l-ġdid tat-trade mark (
12
).
32.
Din il-konklużjoni tirrifletti l-premessa ġenerali li l-funzjoni essenzjali tat-trade mark hija, fil-qosor, li sservi bħala indikazzjoni tal-oriġini tal-prodotti koperti mit-trade mark u li tiżgura li impriża waħda tkun responsabbli għall-kwalità tal-prodotti (jew tas-servizzi) (
13
). Din il-premessa tinkorpora l-idea li t-trade mark tiżgura li l-prodotti huma mmanifatturati (jew iddisinjati) taħt il-kontroll ta’ impriża partikolari, jiġifieri l-proprjetarju tat-trade mark (
14
).
33.
Fis-sentenza Emanuel, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq din il-loġika sabiex tispjega, l-ewwel, għaliex trade mark patronimika tista’ tbiddel l-idejn (u effettivament tħalli l-isfera ta’ kontroll tal-kreatur inizjali), mingħajr ma din iċ-ċirkustanza weħidha tagħmilha qarrieqa (u tipprekludi r-reġistrazzjoni tal-verżjoni emendata tagħha).
34.
Sussegwentement hija applikat, fil-punt 53 tas-sentenza, din il-konklużjoni għat-talba għal revoka ta’ E. Emanuel, billi rreferiet għall-identiċità tal-kundizzjonijiet tar-raġuni għar-revoka rilevanti, minn naħa, u ta’ dawk li fuqhom hija bbażata r-raġuni għal rifjut ta’ reġistrazzjoni rispettiva, min-naħa l-oħra.
35.
Għalkemm ser nerġa’ lura għal din l-aħħar parti tar-raġunament, il-konklużjoni tas-sentenza Emanuel hija li ma jistax jiġi sostnut b’suċċess li trade mark li tikkorrispondi għall-isem ta’ stilist tal-moda ssir qarrieqa sempliċement għaliex ir-rabta bejn il-kreatur u l-impriża li tipprovdi l-prodotti b’din it-trade mark tintilef. Tali separazzjoni, minnha nnifisha, ma taffettwax l-eliġibbiltà ta’ trade mark li tiġi rreġistrata u lanqas ma tikkostitwixxi raġuni għar-revoka tagħha.
36.
Nirrileva li soluzzjoni kuntrarja fil-fatt tippreġudika l-kwalità stess ta’ trade mark li tikkorrispondi għall-isem ta’ persuna fiżika sabiex tikkostitwixxi oġġett awtonomu ta’ tranżazzjonijiet kummerċjali (
15
). Madankollu, din il-konklużjoni la hija mhux ċara u lanqas ma hija kkontestata fil-kawża prinċipali.
37.
Dak li huwa inkwistjoni huma l-implikazzjonijiet tal-konklużjoni sussidjarja tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 50 ta’ dik is-sentenza. Essenzjalment, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat f’dak il-punt li, jekk jiġi stabbilit li l-proprjetarju l-ġdid kellu l-intenzjoni li jqarraq bil-konsumaturi billi jaħsbu li E. Emanuel kienet għadha l-kreatriċi tal-prodotti koperti bit-trade mark, tali aġir jista’ eventwalment jitqies bħala frawdolenti, iżda ma jistax ikun ekwivalenti għal qerq u, għaldaqstant, ma “taffettwax it-trade mark innifisha u, konsegwentement il-possibiltà li tiġi rreġistrata” (
16
).
38.
PMJC tibbaża ruħha fuq din id-dikjarazzjoni sabiex issostni li, anki jekk jiġi stabbilit li hija pprovat tqarraq bil-konsumaturi biex jemmnu li [X] [W] kien għadu involut fid-disinn tal-prodotti bit-trade mark, dan ma jistax jikkostitwixxi raġuni għar-revoka tat-trade marks inkwistjoni. Mis-sottomissjonijiet ta’ din il-parti jirriżulta, essenzjalment, li minkejja li l-affermazzjoni fil-punt 50 tas-sentenza Emanuel tikkonċerna reġistrazzjoni ta’ trade mark, hija tapplika mutatis mutandis għar-revoka fid-dawl tal-osservazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 53, li skontha l-“aspett tar-revoka” tal-kawża kellu jirċievi l-istess evalwazzjoni bħall-“aspett tar-reġistrazzjoni” tagħha, fid-dawl tal-identiċità tal-kundizzjonijiet applikabbli.
39.
Ser nispjega iktar ’il quddiem għaliex din il-pożizzjoni ma hijiex korretta.
2. Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni preċiż tas-sentenza Emanuel
40.
Sabiex jinftiehem il-kamp ta’ applikazzjoni preċiż tas-sentenza Emanuel, jeħtieġ li jiġu eżaminati iktar mill-qrib l-implikazzjonijiet tagħha għall-aspett tar-reġistrazzjoni tal-kawża, minn naħa, (a) u għall-aspett tar-revoka tagħha, min-naħa l-oħra (b).
a) Reġistrazzjoni
41.
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li l-eżami tar-raġuni għal rifjut ta’ reġistrazzjoni minħabba n-natura qarrieqa tat-trade mark (li l-kontenut tagħha huwa mogħti iktar ’il fuq fil-punt 30 ta’ dawn il-konklużjonijiet) isir biss fid-dawl tas-sinjal ippreżentat għar-reġistrazzjoni, fuq il-bażi tal-karatteristiċi intrinsiċi tiegħu (
17
) (li huma eżaminati fir-rigward tal-prodotti jew tas-servizzi li hija mfittxija r-reġistrazzjoni tagħhom u fuq il-bażi tal-perċezzjoni tal-pubbliku (
18
)).
42.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, “sabiex ikun jista’ jiġi kkonstatat li trade mark ġiet irreġistrata bi ksur tar-raġuni għal rifjut minħabba r-riskju ta’ qerq, għandu jiġi stabbilit li s-sinjal ippreżentat għall-finijiet tar-reġistrazzjoni inkwantu trade mark minnu nnifsu joħloq tali riskju” (
19
).
43.
Bl-istess mod, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ġenerali dwar l-Artikolu 7(1)(g) tar-Regolament Nru 2017/1001 (ekwivalenti identiku fil-kuntest tat-trade mark tal-Unjoni) jirriżulta li l-applikabbiltà tar-raġuni għal rifjut ta’ reġistrazzjoni minħabba qerq timplika indikazzjoni suffiċjentement preċiża tal-karatteristiċi potenzjali tal-prodotti jew tas-servizzi koperti mit-trade mark eżaminata, li jitqiesu qarrieqa, meta l-konsumatur fil-mira jitwassal sabiex jemmen li l-prodotti li magħhom hija marbuta t-trade mark partikolari għandhom ċerti karatteristiċi li fil-fatt ma għandhomx (
20
).
44.
Għall-kuntrarju, l-użu tat-trade mark mill-proprjetarju tagħha huwa irrilevanti għall-finijiet tal-eżami tal-eliġibbiltà għar-reġistrazzjoni u ma jistax iwassal retroattivament għall-invalidazzjoni tar-reġistrazzjoni. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat, essenzjalment, li trade mark ma tistax tiġi ddikjarata invalida fuq il-bażi tal-ġestjoni tagħha mill-proprjetarju tagħha (
21
). Min-naħa tagħha, il-Qorti Ġenerali spjegat li, “fil-qasam ta’ invalidità, il-kwistjoni li tqum hija dik dwar jekk it-trade mark kellhiex tiġi rreġistrata, ab initio, għal raġunijiet diġà eżistenti fid-data tal-applikazzjoni għal trade mark, peress li t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ elementi prodotti wara jistgħu jservu biss sabiex jiċċaraw iċ-ċirkustanzi kif kienu jeżistu f’din id-data” (
22
).
45.
Minn din il-perspettiva, id-dikjarazzjoni magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 50 tas-sentenza Emanuel (fir-rigward tal-irrilevanza tal-aġir frawdolenti għall-finijiet tar-reġistrazzjoni) hija perfettament kompatibbli mal-loġika li tirregola l-eżami tal-eliġibbiltà ta’ sinjal għar-reġistrazzjoni bħala trade mark. Fil-fatt, peress li dan l-eżami jieħu inkunsiderazzjoni biss is-sinjal u l-perċezzjoni tiegħu mill-pubbliku fir-rigward tal-prodotti jew tas-servizzi koperti, allura, loġikament, aġir frawdolenti tal-proprjetarju intiż sabiex iqarraq bil-pubbliku fir-rigward tal-kreatur veru tal-prodotti koperti bit-trade mark huwa irrilevanti. Din hija wkoll ir-raġuni għalfejn il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet, fl-imsemmi punt, li tali manuvri ma setgħux jaffettwaw il-possibbiltà li jiġi rreġistrat is-sinjal.
46.
B’kuntrast ma’ dan, u kif ser nispjega issa, dik is-sentenza ma tippermettix li jiġi konkluż li dan l-aġir huwa, bħala tali, irrilevanti fil-kuntest tar-raġuni għar-revoka inkwistjoni fil-kawża ineżami.
b) Revoka
47.
Is-sors prinċipali ta’ konfużjoni fir-rigward tal-implikazzjonijiet tas-sentenza Emanuel għall-kawża ineżami ġej minn qari flimkien tal-punti 50 u 53 f’dik is-sentenza. Infakkar li, fl-ewwel wieħed, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li aġir possibbilment frawdolenti ma jaffettwax il-possibbiltà ta’ reġistrazzjoni ta’ sinjal bħala trade mark. Sussegwentement, il-punt 53 fih motivazzjoni qasira dwar ir-revoka ta’ trade mark li permezz tagħha l-Qorti tal-Ġustizzja tapplika l-konklużjoni preċedenti tagħha dwar l-aspett tar-reġistrazzjoni tal-kawża (irrilevanza tal-firda tar-rabta), b’riferiment għall-identiċità tal-kundizzjonijiet li japplikaw fiż-żewġ kuntesti.
48.
Nammetti li, prima facie, dawn iż-żewġ siltiet jistgħu jwasslu għall-istess konklużjoni li waslet għaliha PMJC. Fil-fatt, wieħed jista’ jsostni li, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet ir-rilevanza ta’ aġir frawdolenti għall-iskop ta’ reġistrazzjoni (punt 50), l-istess għandu japplika fil-kuntest tar-revoka, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja tasal għall-konklużjoni tagħha dwar l-aspett tar-revoka abbażi tal-ispjegazzjoni li l-kundizzjonijiet applikabbli fiż-żewġ kuntesti huma l-istess (punt 53).
49.
Madankollu, eżami iktar mill-qrib iwassal għal riżultat differenti.
50.
L-ewwel, il-konklużjoni prinċipali tas-sentenza dwar l-aspett tar-reġistrazzjoni tal-kawża ma tinsabx fil-punt 50, iżda fil-punt 49, li flimkien mal-punt 48, jistabbilixxi, essenzjalment, li l-firda tar-rabta bejn il-kreatur u l-proprjetarju l-ġdid tat-trade mark ma taffettwax, fiha nnifisha, ir-reġistrazzjoni ta’ trade mark li tikkorrispondi mal-isem ta’ dan il-kreatur. Dik il-konklużjoni hija mbagħad ikkonkretizzata fil-punt 51 ta’ dik is-sentenza. Id-dikjarazzjoni fil-punt 50, għall-kuntrarju, tissupplimenta din il-konklużjoni prinċipali billi tikkummenta fuq każ (ipotetiku) ta’ aġir frawdolenti tal-proprjetarju (u l-irrilevanza tiegħu għall-finijiet tar-reġistrazzjoni). Peress li l-punt 53, essenzjalment, jirriproduċi l-konklużjoni li tasal għaliha l-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 51 (sabiex tistabbilixxi li l-ksur tar-rabta huwa wkoll irrilevanti fil-kuntest tar-revoka), huwa pjuttost naturali li jiġi kkunsidrat li din il-konklużjoni dwar ir-revoka tirreferi għall-konstatazzjoni prinċipali (irrilevanza tal-firda tar-rabta) iktar milli għad-dikjarazzjoni addizzjonali fil-punt 50 (irrilevanza tal-aġir frawdolenti).
51.
It-tieni, fir-rigward tar-riferiment, fil-punt 53, għall-identiċità tal-kundizzjonijiet applikabbli, anki paragun superfiċjali tad-dispożizzjonijiet rilevanti applikabbli, rispettivament, għar-rifjut ta’ reġistrazzjoni u għar-revoka juri distinzjoni essenzjali. Għalkemm il-listi tal-kriterji applikabbli għall-eżami tan-natura qarrieqa ta’ trade mark huma, fiż-żewġ każijiet, l-istess (“in-natura, kwalità jew oriġini ġeografika”) u t-tnejn li huma huma miftuħa wkoll (“pereżempju/partikolarment”), l-informazzjoni rilevanti għall-eżami ta’ dawn il-kriterji hija fundamentalment differenti, kif jirrilevaw il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 (u l-predeċessuri legali tiegħu) jindika b’mod ċar li l-eżami tar-raġuni għar-revoka inkwistjoni fil-kawża ineżami għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-użu li sar mit-trade mark (wara r-reġistrazzjoni tagħha). B’kuntrast ma’ dan, dan l-element ma huwiex rilevanti fl-istadju tar-reġistrazzjoni għar-raġunijiet li pprovdejt fis-subtaqsima preċedenti.
52.
Għaldaqstant, għalkemm ma huwiex ċar għalija preċiżament x’riedet tfisser il-Qorti tal-Ġustizzja, meta rrilevat li l-kundizzjonijiet ta’ revoka u ta’ rifjut ta’ reġistrazzjoni previsti mid-dispożizzjonijiet leġiżlattivi rispettivi kienu l-istess, inqis li, kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-intenzjoni li teskludi r-rilevanza tal-aġir frawdolenti deskritt fil-punt 50 tas-sentenza anki fil-kuntest tar-revoka, hija kienet tipprovdi xi spjegazzjoni espliċita. Dan peress li, kuntrarjament għall-fażi ta’ reġistrazzjoni li hija bbażata biss fuq il-karatteristiċi tas-sinjal per se, ma hemmx bażi evidenti sabiex jiġi eskluż kull aġir sussegwenti għar-reġistrazzjoni fl-analiżi tar-revoka.
53.
It-tielet, il-fatti ta’ din il-kawża ma kienu jimplikaw ebda att speċifiku — u potenzjalment frawdolenti — tal-proprjetarju l-ġdid u ż-żewġ aspetti ta’ din il-kawża kellhom jiġu eżaminati biss fid-dawl tas-separazzjoni (sempliċi) tar-rabta bejn il-kreatur u l-proprjetarju l-ġdid tat-trade mark. Dan jikkorrobora mill-ġdid il-konklużjoni li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-punt 53 tas-sentenza Emanuel jikkonċerna l-irrilevanza tal-firda tar-rabta fil-kuntest tar-revoka (b’analoġija ma’ dak li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet iddikjarat fil-konklużjoni prinċipali dwar ir-reġistrazzjoni).
54.
Fuq il-bażi ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, u bi qbil mal-pożizzjonijiet tal-Gvern Franċiż u tal-Kummissjoni, jiena ma naqbilx mal-fehma ta’ PMJC li s-sentenza Emanuel tiddetermina r-risposta li għandha tingħata għad-domanda magħmula fil-kawża ineżami. Għaldaqstant, għandha tiġi eżaminata mill-ġdid il-problema mqajma minn din id-domanda.
B.
Eżami tar-raġuni għar-revoka inkwistjoni
55.
Qabel ma neżamina l-kamp ta’ applikazzjoni tar-raġuni għar-revoka inkwistjoni sabiex nipproponi risposta għad-domanda preliminari (2), ser nibda din is-subtaqsima billi nagħmel kummenti preliminari dwar ir-regola preċiża applikabbli ratione temporis (1).
1. Kummenti preliminari
56.
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni kemm tal-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95 kif ukoll tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436.
57.
Ninnota li din l-aħħar direttiva daħlet fis-seħħ fil‑15 ta’ Jannar 2019. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, essenzjalment, id-data rilevanti sabiex jiġi ddeterminat liema miż-żewġ direttivi tapplika hija d-data tal-preżentata tar-rikors għal revoka (
23
).
58.
F’dan ir-rigward, għalkemm mid-digriet tar-rinviju jirriżulta li l-azzjoni fil-kawża prinċipali tressqet minn PMJC fl‑2018, nifhem li r-rikors għal revoka jirriżulta mill-kontrotalba ppreżentata minn [X] [Y]. Madankollu, ma hemm l-ebda data speċifikata għal din il-kontrotalba. L-indikazzjoni, fid-digriet tar-rinviju, li, f’din il-kontrotalba, [X] [Y] jallega użu qarrieqi tat-trade marks inkwistjoni “mill-aħħar tas-sena 2017 sal-bidu tas-sena 2019” jissuġġerixxi li din il-kontrotalba hija, fi kwalunkwe każ, posterjuri għall-“bidu tas-sena 2019”. Min-naħa tiegħu, dan jidher li jindika li d-direttiva applikabbli tista’ tkun id-Direttiva 2015/2436, fatt li, naturalment, għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
59.
Madankollu, il-kwistjoni dwar liema miż-żewġ direttivi tapplika fil-kuntest ineżami tidher irrilevanti peress li r-regola li tirriżulta hija, essenzjalment, l-istess.
60.
F’dan ir-rigward, ma jiniex konvint mis-suġġeriment tal-Kummissjoni li l-emenda tal-verżjoni Franċiża tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436, jiġifieri s-sostituzzjoni tat-termini preċedenti “est propre […] à induire le public en erreur (
24
)” (li tirrifletti t-termini bl-Ingliż “being liable to mislead”), bit-termini “risque […] d’induire le public en erreur” (li tfisser “tista’ tqarraq bil-pubbliku”), tirrifletti r-rieda tal-leġiżlatur li jestendi l-kamp ta’ applikazzjoni tad-dispożizzjoni għal sitwazzjonijiet li setgħu ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha qabel, inkluż f’sitwazzjoni fejn sempliċement teżisti possibbiltà li l-pubbliku jiġi mqarraq.
61.
Kuntrarjament għal din il-perspettiva, inqis, minn naħa, li t-termini Franċiżi użati preċedentement “est propre à” diġà kienu jittrażmettu l-kunċett ta’ riskju li l-pubbliku jista’ jiġi mqarraq (għall-kuntrarju tal-idea ta’ qerq effettiv).
62.
Min-naħa l-oħra, minn kmieni ħafna, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li x-xenarju ta’ revoka inkwistjoni fil-fatt jippreżupponi “l-eżistenza propja ta’ qerq jew ta’ riskju gravi biżżejjed li jqarraq lill-konsumatur” (
25
).
63.
Dan ifisser li, għalkemm il-qerq effettiv ma huwiex l-uniku xenarju li jista’ jiskatta r-raġuni ta’ revoka inkwistjoni, il-kriterju li jirriżulta huwa pjuttost strett, u s-sempliċi possibbiltà li l-pubbliku jiġi mqarraq dwar karatteristika partikolari tal-prodott ma hijiex biżżejjed. Pjuttost, għall-kuntrarju, il-kunċett ta’ riskju serju użat mill-Qorti tal-Ġustizzja jittrażmetti, fil-fehma tiegħi, il-fatt li għandu jkun hemm grad pjuttost għoli ta’ probabbiltà li l-qerq effettiv se jseħħ.
64.
Fl-aħħar, bidla simili għal dik tal-verżjoni Franċiża ma tidhirx li seħħet f’verżjonijiet lingwistiċi oħra (
26
). Minn din il-perspettiva, il-kriterju li jirriżulta fil-kuntest taż-żewġ direttivi għandu jiġi kkunsidrat bħala identiku u mifhum fis-sens mogħti preċedentement mill-Qorti tal-Ġustizzja. Fil-fatt, din il-bidla (li għaliha ma stajt nidentifika ebda spjegazzjoni) ma tistax titqies bħala evidenza tar-rieda tal-leġiżlatur li jagħmel ir-regola inqas stretta, meta l-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra kollha baqgħu, fil-parti rilevanti, l-istess (
27
).
65.
Għalhekk, fl-analiżi li ġejja, ser nirreferi biss, għal raġunijiet ta’ sempliċità, għall-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 (filwaqt li nindika li l-konklużjoni tiegħi tkun valida wkoll jekk il-qorti tar-rinviju tiddetermina li l-att applikabbli huwa d-Direttiva 2008/95).
2. Fuq il-kamp ta’ applikazzjoni tar-regola applikabbli
66.
Sabiex jiġi ddeterminat jekk ir-raġuni għar-revoka inkwistjoni fil-kawża ineżami tistax tkopri sitwazzjoni bħal dik deskritta fid-domanda preliminari, ser neżamina l-formulazzjoni tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436(a) u l-kuntest li fih tinsab din id-dispożizzjoni kif ukoll l-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva (b).
a) Formulazzjoni
67.
Fir-rigward, l-ewwel, tal-formulazzjoni tad-dispożizzjoni applikabbli, nirrileva li l-eżami stabbilit fl-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 (u l-predeċessuri legali tiegħu) huwa ddefinit mill-użu, mill-proprjetarju jew bil-kunsens tiegħu, tat-trade mark li tista’ tqarraq bil-pubbliku dwar in-natura (eċċetra) tal-prodotti u tas-servizzi koperti. Il-verżjoni Franċiża tad-Direttiva hija wkoll espliċita meta hija tindika li trade mark għandha tiġi kkunsidrata bħala qarrieqa meta l-użu tagħha jista’ jqarraq bil-pubbliku.
68.
Nirrileva li l-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni hija miftuħa ħafna.
69.
L-ewwel, hija tirreferi għall-użu tat-trade mark mill-proprjetarju tagħha mingħajr ebda limitazzjoni speċifika lil hinn mill-fatt li din għandha tikkonċerna t-trade mark u għandha twassal sabiex din tkun tista’ tqarraq bil-pubbliku. Għaldaqstant, id-definizzjoni ta’ tali użu ma tingħatax.
70.
It-tieni, minn din id-dispożizzjoni jsegwi wkoll li l-użu qarrieqi ma għandux, neċessarjament, jirrigwarda l-kwalità, in-natura jew l-oriġini ġeografika tal-prodotti u tas-servizzi koperti, hekk kif immanifestat min-natura miftuħa tal-kriterji elenkati. F’dan ir-rigward, in-natura miftuħa ta’ din il-lista trendi superfluwa, fil-fehma tiegħi, diskussjoni dwar jekk “żball in persona”, kif previst fil-kawża ineżami, jistax jintrabat ma’ wieħed minn dawn il-kriterji elenkati u ma’ liema kriterju speċifiku huwa relatat.
71.
Għalhekk, u b’mod simili għal dak li sostna l-Gvern Franċiż, ma narax għalfejn is-suġġett tal-iżball, li jista’ jiskatta l-applikazzjoni tar-raġuni għal revoka inkwistjoni fil-kawża ineżami, għandu jkun limitat, kif issostni PMJC, għal xi aspetti speċifiċi tal-prodotti koperti bit-trade mark, bħal dawk relatati mal-kompożizzjoni tagħhom jew mal-mod speċifiku li bih ġew prodotti (din il-parti tipprovdi l-eżempju ta’ trade mark li tirreferi għad-deheb li jintuża għal prodotti li ma fihomx deheb, jew ta’ trade mark li tirreferi għall-produzzjoni organika għal prodotti li fil-fatt ikunu ta’ oriġini industrijali).
72.
Ċertament, fil-kuntest tal-Artikolu 58(1)(c) tar-Regolament 2017/1001, li huwa, essenzjalment, identiku għall-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436, il-prassi tal-EUIPO tindika li l-użu qarrieqi ta’ trade mark iseħħ meta l-karatteristiċi tal-prodotti ma jikkorrispondux għall-messaġġ ċar trażmess mis-sinjal. Dan japplika, pereżempju, għat-trade mark bl-elementi verbali “Goat” u “Cheese” u element figurattiv li jirrappreżenta mogħża mwaħħla fuq il-ġobon li ma huwiex magħmul mill-ħalib tal-mogħoż, jew għat-trade mark “Pure New Wool” irreġistrata għal ħwejjeġ magħmula minn materjal artifiċjali (
28
). Barra minn hekk, għat-trade marks li jikkonsistu f’indikazzjoni ġeografika jew li jinkludu tali indikazzjoni ġeografika, użu qarrieqi jiġi stabbilit jekk, fil-qosor, il-prodotti ma jiġux immanifatturati fil-post li jikkorrispondi għat-trade mark (
29
).
73.
F’dan is-sens, PMJC tidher li qiegħda ssostni li l-possibbiltà ta’ rappreżentazzjoni żbaljata min-naħa tagħha fir-rigward tal-kreatur speċifiku tal-prodotti koperti bit-trade mark ma tistax twassal għar-revoka tat-trade marks inkwistjoni peress li tali rappreżentazzjoni żbaljata ma taffettwax il-messaġġ trażmess mit-trade mark u tikkostitwixxi element estern għat-trade mark u għall-prodott.
74.
Infakkar, l-ewwel, li t-teħid inkunsiderazzjoni tal-elementi esterni għas-sinjal huwa preċiżament dak li jiddistingwi r-raġuni għal revoka inkwistjoni mir-raġuni “parallela” għal rifjut ta’ reġistrazzjoni minħabba n-natura qarrieqa tas-sinjal, kif diġà ġie spjegat.
75.
It-tieni, l-uniku messaġġ possibbli li jista’ forsi jiġi trażmess minn trade mark li tikkorrispondi għall-isem ta’ stilist tal-moda huwa l-fatt li l-prodotti koperti bit-trade mark ġew iddisinjati minn jew b’xi forma ta’ assoċjazzjoni ma’ dak il-kreatur (f’xi mument partikolari), kif jidher li ġie rrikonoxxut mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Emanuel (
30
). Madankollu, ir-rilevanza ta’ din il-perċezzjoni għall-finijiet tar-revoka (jew tar-reġistrazzjoni) kienet preċiżament, u għal raġunijiet tajbin, eskluża f’din is-sentenza. Bl-istess mod, il-Qorti Ġenerali rrikonoxxiet li “l-użu ta’ trade marks komposti minn isem personali huwa prattika komuni fl-oqsma kummerċjali kollha u l-pubbliku kkonċernat jaf sew li kull trade mark b’isem personali mhux neċessarjament tappartjeni lil stilist tal-moda li għandhu l-istess isem” (
31
).
76.
Fi kwalunkwe każ, l-aċċettazzjoni tal-argumenti ta’ PMJC tkun tfisser li trade mark patronimika, bħal dik inkwistjoni fil-kawża ineżami, diffiċilment, jew saħansitra qatt, ma tista’ ssir qarrieqa, kif jirrileva essenzjalment il-Gvern Franċiż. Fil-fatt, is-sempliċi fatt li l-kreatur li ismu jikkorrispondi għat-trade mark ma pparteċipax fid-disinn tal-prodotti koperti bit-trade mark ma jfissirx li dik it-trade mark tkun tista’ tiġi revokata, kif ġie ppreċiżat fis-sentenza Emanuel, u, fl-istess ħin, l-ebda att tal-proprjetarju li joħloq impressjoni falza kuntrarja ma jista’ jagħmel dan (għaliex tali att jikkonċerna element estern għat-trade mark u għall-prodotti, skont l-argumenti ta’ PMJC).
77.
Jiena tal-fehma li tali konklużjoni għandha tiġi miċħuda. Dan mhux biss għaliex, kif sostna l-Gvern Franċiż, ma hemm l-ebda raġuni sabiex it-trade marks patronimiċi jiġu ttrattati b’mod differenti minn trade marks oħra (bl-esklużjoni tal-possibbiltà li l-użu tagħhom jista’ jsir qarrieqi), iżda wkoll għaliex, kif diġà ġie osservat, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 jirriżulta li dak li huwa rilevanti għall-eżami li għandu jsir skont din id-dispożizzjoni, huwa jekk l-użu ta’ tali trade mark iqarraqx bil-pubbliku dwar karatteristika partikolari tal-prodott (jew joħloqx riskju suffiċjentement serju ta’ tali qerq). Fi kliem ieħor, il-fatt li t-trade mark patronimika nnifisha ma tista’ tittrażmetti ebda messaġġ żbaljat dwar karatteristika partikolari tal-prodotti koperti bit-trade mark ma jindirizzax il-kwistjoni dwar jekk użu partikolari ta’ din it-trade mark jistax jagħmel dan.
78.
Għalhekk ma narax għalfejn l-użu qarrieqi tat-trade mark ma jistax jikkonċerna lill-kreatur effettiv tal-prodotti kkummerċjalizzati jew, forsi b’mod iktar wiesa’, l-oriġini stilistika tal-prodott, jekk kellu jiġi konkluż li l-użu ta’ trade mark jimplika b’mod żbaljat li l-prodotti koperti bit-trade mark inħolqu f’xi tip ta’ assoċjazzjoni ma’ kreatur partikolari, b’tali mod li l-pubbliku jiġi effettivament imqarraq fuq dan il-punt preċiż (jew jekk jeżisti riskju suffiċjentement serju ta’ tali qerq).
79.
Fil-fehma tiegħi, il-fatt li tali sitwazzjoni tista’ taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 huwa kkonfermat ukoll mill-eżami tal-kuntest li taqa’ fih id-dispożizzjoni u tal-għanijiet li għandha d-Direttiva 2015/2436.
b) Kuntest u objettivi
80.
Fir-rigward tal-kuntest, nirrileva li d-dispożizzjoni inkwistjoni tagħmel parti mit-Taqsima 4 tal-Kapitolu 2 tad-Direttiva 2015/2436, li tipprevedi tliet xenarji ta’ revoka distinti (li kienu previsti wkoll bl-istess mod fl-Artikolu 12 tad-Direttiva 2008/95).
81.
L-ewwel xenarju jikkonċerna r-revoka minħabba, fil-qosor, in-“nuqqas ta’ użu ġenwin” tat-trade mark. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 19(1) tad-Direttiva 2015/2436 jipprevedi li “[t]rade mark għandha tkun soġġetta għal revoka jekk, f’perijodu kontinwu ta’ ħames snin, ma tkunx ġiet użata b’mod ġenwin fl-Istat Membru b’rabta mal-oġġetti jew is-servizzi li għalihom ġiet irreġistrata, u ma jkunx hemm raġunijiet tajbin għal dan in-nuqqas ta’ użu”.
82.
Ninnota li, għalkemm din ir-regola hija intiża sabiex tnaqqas in-numru totali ta’ trade marks irreġistrati u protetti fl-Unjoni Ewropea, (u għalhekk tnaqqas il-kunflitti possibbli bejniethom) hija tesprimi wkoll b’mod iktar wiesa’ l-kunċett li “[t]-trade marks jissodisfaw l-għan tagħhom li jiddistingwu oġġetti jew servizzi u jippermettu lill-konsumaturi biex jagħmlu għażliet infurmati biss meta dawn jintużaw verament fis-suq” (
32
). F’dan is-sens, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat b’mod partikolari li l-kunċett ta’ “użu ġenwin” għandu jinftiehem “bħala użu effettiv, skont il-funzjoni essenzjali ta’ trade mark, li hija li tiggarantixxi l-identità tal-oriġini ta’ prodott jew ta’ servizz lill-konsumatur jew lill-utent finali, billi tippermettilu jiddistingwi, mingħajr il-possibbiltà ta’ konfużjoni, dan il-prodott jew servizz minn oħrajn li għandhom oriġini oħra” (
33
).
83.
Fir-rigward tat-tieni xenarju, l-Artikolu 20(a) tad-Direttiva 2014/2436 jipprevedi r-revoka meta “bħala riżultat tal-attività jew in-nuqqas ta’ attività tal-proprjetarju, [it-trade mark] tkun saret l-isem komuni fil-kummerċ għal oġġett jew servizz li għalihom ġiet irreġistrata”. Għalhekk, dan ix-xenarju huwa intiż sabiex ineħħi l-protezzjoni tat-trade marks li saru riferiment ġeneriku u li, konsegwentement, tilfu l-karatteristika distintiva tagħhom (ħafna drabi dovuta, fil-qosor, għal suċċess kummerċjali partikolari) (
34
) u għalhekk il-kapaċità tagħhom li jissodisfaw il-funzjoni tagħhom ta’ indikazzjoni ta’ oriġini (
35
).
84.
It-tielet xenarju ta’ revoka huwa dak inkwistjoni fil-kawża ineżami.
85.
Għalkemm kull wieħed minn dawk it-tliet xenarji evidentement japplika għal sitwazzjoni distinta, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li dawn kollha għandhom jinftiehmu bħala li jimplimentaw il-loġika u l-għanijiet li fuqhom huma bbażati r-regoli dwar it-trade marks li jeħtieġu li d-drittijiet mogħtija lill-proprjetarju tat-trade mark ikunu protetti biss sa fejn it-trade mark tkompli tissodisfa l-funzjoni essenzjali tagħha ta’ indikazzjoni ta’ oriġini (
36
), riflessa fid-definizzjoni tagħha stess, li tiddeskriviha bħala kwalunkwe sinjali li, b’mod partikolari, jistgħu “jiddistingwu l-oġġetti jew is-servizzi ta’ impriża waħda minn dawk ta’ impriżi oħra” (
37
). Meta din il-funzjoni ma tibqax tiġi ssodisfatta, id-drittijiet tal-proprjetarji tat-trade marks jistgħu jiġu revokati (
38
).
86.
Għalhekk jidher inkoerenti li l-kamp ta’ applikazzjoni tat-tielet raġuni ta’ revoka inkwistjoni fil-kawża ineżami tiġi interpretata bħala li teskludi kategorikament, fiċ-ċirkustanzi kollha, il-possibbiltà li tiġi rrevokata trade mark patronimika minkejja li l-użu tagħha jittrażmetti messaġġ falz dwar l-oriġini stilistika tal-prodotti jew tas-servizzi koperti, li jipprekludi lit-trade mark milli sservi bħala garanzija li l-prodotti koperti bit-trade mark ġew żviluppati taħt il-kontroll tal-impriża tal-proprjetarju.
87.
Infakkar, f’dan l-istadju, li l-konklużjoni prinċipali li waslet għaliha l-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Emanuel kienet iġġustifikata mill-fatt li l-firda tar-rabta bejn it-trade mark patronimika u l-kreatur ma kinitx taffettwa l-funzjoni essenzjali tat-trade mark għaliex kien il-proprjetarju l-ġdid ta’ din it-trade mark patronimika li kien jiżgura l-kwalità tal-prodotti koperti bit-trade mark. Huwa għalhekk li l-Qorti tal-Ġustizzja rrifjutat l-idea li l-fehma żbaljata tal-konsumatur fir-rigward tal-kwistjoni dwar min iddisinja l-ħwejjeġ rispettivi (li, kif irrikonoxxiet il-Qorti tal-Ġustizzja, huwa madankollu fattwalment plawżibbli) jista’ jaffettwa r-reġistrazzjoni jew iwassal għar-revoka.
88.
Jidhirli li huwa inkoerenti, ma’ din il-konklużjoni, li jiġi ssuġġerit li, peress li l-firda tar-rabta hija, bħala tali, mingħajr problema għar-reġistrazzjoni u hija irrilevanti għar-revoka, l-ebda użu ta’ tali trade mark patronimika “mifruda” ma jista’ qatt iwassal għar-revoka. Fil-fatt, tali konklużjoni twassal sabiex tiġi żgurata protezzjoni potenzjalment permanenti ta’ trade mark minkejja l-fatt li l-użu tagħha mill-proprjetarju jmur kontra l-għanijiet imsemmija iktar ’il fuq, fejn dan tal-aħħar (billi possibbilment jieħu vantaġġ indebitu mix-xogħol ta’ impriża oħra) jostakola l-possibbiltà għall-konsumatur li jiddistingwi faċilment il-prodotti koperti bit-trade mark minn dawk prodotti taħt il-kontroll ta’ entità oħra.
89.
Barra minn hekk, nirrileva li l-Qorti Ġenerali diġà adottat l-istess pożizzjoni bħal dik li jiena qiegħed nirrakkomanda hawnhekk fis-sentenza tagħha Fiorucci. Sabiex nispjega, meta ċaħdet it-talba għal revoka tat-trade mark li tikkorrispondi għall-isem ta’ stilist tal-moda, hija bbażat ruħha fuq il-fatt li r-rikorrent ma kienx ipproduċa provi suffiċjenti f’dan is-sens, iżda mhux għaliex tali talba ma setgħetx tintlaqa’ fuq il-bażi tar-raġuni għal revoka minħabba użu qarrieqi tat-trade mark (
39
).
90.
L-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer adotta wkoll pożizzjoni simili fil-konklużjonijiet tiegħu f’Emanuel. Filwaqt li fakkar, essenzjalment, li l-firda tar-rabta bejn it-trade mark u l-kreatur ma taffettwax il-funzjoni essenzjali tat-trade mark għall-finijiet tar-revoka, huwa żied li, “sabiex tiddeċiedi dwar il-qerq tal-pubbliku li jista’ jkun seħħ, hija, [madankollu], il-qorti nazzjonali li għandha tiżen iċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-każ, sabiex tivverifika l-konsegwenzi preċiżi tal-użu tat-trade mark (
40
)” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
91.
Fl-aħħar, infakkar li mill-konklużjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Emanuel jirriżulta li l-firda tar-rabta bejn il-kreatur u l-proprjetarju tat-trade mark patronimika per se (unikament minħabba din il-karatteristika partikolari) ma tagħmilx it-trade mark suġġetta għal revoka. Madankollu, dan l-element ta’ motivazzjoni loġikament jindika li tali firda, jekk ikkombinata ma’ fatturi oħra, tista’ twassal għar-riżultat oppost, kif sostnut ukoll mill-Gvern Franċiż.
92.
Fl-istess ħin, u kif tosserva, essenzjalment il-Kummissjoni, il-konstatazzjonijiet tas-sentenza Emanuel xorta waħda għandhom, fil-fehma tiegħi, jinftiehmu bħala r-regola prinċipali il tapplika f’sitwazzjoni fejn tinfired ir-rabta bejn trade mark patronimika u l-kreatur li t-trade mark tikkorrispondi għal ismu. F’dan is-sens, nerġa’ nfakkar fl-osservazzjoni magħmula sussegwentement li “l-użu ta’ trade marks komposti minn isem personali, huwa prattika komuni fl-oqsma kummerċjali kollha u l-pubbliku kkonċernat jaf sew li kull trade mark b’isem personali mhux neċessarjament tappartjeni lil [stilist tal-moda] li għandhu l-istess isem” (
41
).
93.
Konsegwentement, il-konstatazzjoni li l-użu ta’ trade mark patronimika mifruda sar qarrieqi, għandha neċessarjament tkun ibbażata fuq sensiela solida ta’ provi li juru li t-trade mark tilfet il-kapaċità tagħha li tissodisfa l-funzjoni essenzjali tagħha, minħabba qerq jew riskju serju ta’ qerq, min-naħa tal-proprjetarju tat-trade mark, fir-rigward tal-oriġini stilistika tal-prodotti, ipprovokata mill-użu tat-trade mark.
94.
B’mod iktar speċifiku, inqis li, sabiex tiskatta r-revoka ta’ trade mark li tinkludi l-isem ta’ kreatur, il-provi għandhom juru aġir tal-proprjetarju intiż li jistabbilixxi, f’moħħ il-konsumaturi, impressjoni żbaljata ta’ rabtiet bejn il-prodotti koperti bit-trade mark u l-kreatur inizjali, u li dan l-aġir għandu jkun ta’ tali intensità, daqs jew loġika li jippermetti li jwassal għall-konklużjoni li ma jistax jibqa’ jiġi raġonevolment mistenni li l-pubbliku fil-mira ma jippreżumix li l-kreatur partikolari pparteċipa fid-disinn tal-prodotti (jew servizzi) speċifiċi bit-trade mark.
95.
Il-kwistjoni dwar jekk aġir bħal dak deskritt mill-qorti tar-rinviju finalment jiġġustifikax ir-revoka minħabba użu qarrieqi tat-trade marks inkwistjoni hija, naturalment, kwistjoni ta’ evalwazzjoni fattwali li għandha ssir mill-qorti nazzjonali. F’dan ir-rigward, jiena madankollu tal-fehma li elementi rilevanti għall-finijiet ta’ tali eżami jistgħu jinvolvu, pereżempju, kampanja pubbliċitarja mill-proprjetarju tat-trade mark li tippreżenta lill-kreatur u timplika b’mod falz l-involviment effettiv tiegħu fis-sorveljanza artistika tal-prodotti kkonċernati, kif tipproponi, essenzjalment, il-Kummissjoni, jew tipi oħra ta’ komunikazzjoni min-naħa tal-proprjetarju li jiddikjaraw li prodotti speċifiċi koperti bit-trade mark ġew iddisinjati b’kollaborazzjoni mal-kreatur, jew ukoll l-użu fuq il-prodotti koperti bit-trade mark, tad-dekorazzjonijiet li jikkonċernaw jew huma karatteristiċi tal-univers kreattiv speċifiku tal-kreatur, mhux kopert mid-drittijiet ta’ proprjetà ttrasferiti flimkien mat-trade marks inkwistjoni, li jwasslu għal perċezzjoni falza, min-naħa tal-konsumatur, tal-oriġini (stilistika) tal-prodotti koperti bit-trade mark.
96.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti u bi qbil mal-pożizzjonijiet tal-Gvern Franċiż u tal-Kummissjoni, jiena tal-fehma li l-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludux ir-revoka ta’ trade mark li tikkonsisti mill-kunjom ta’ kreatur minħabba li din tintuża wara ċ-ċessjoni b’mod li effettivament iwassal lill-pubbliku biex jemmen b’mod effettiv li dan il-kreatur għadu jipparteċipa fid-disinn tal-prodotti bit-trade mark, meta dan ma għadux il-każ. Barra minn hekk, jiena tal-fehma li sabiex jiġi ddeterminat jekk tali użu ta’ trade mark għandux jiġi kkunsidrat bħala qarrieqi, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, għandu jirriżulta mill-provi prodotti li t-trade mark inkwistjoni ma tistax iktar tissodisfa l-funzjoni essenzjali tagħha ta’ indikazzjoni tal-oriġini, b’mod partikolari għaliex l-aġir tal-proprjetarju tagħha joħloq b’mod effettiv, f’moħħ il-pubbliku fil-mira, impressjoni żbaljata ta’ assoċjazzjoni bejn il-prodotti koperti bit-trade mark u l-kreatur jew meta l-użu tat-trade mark jinvolvi riskju suffiċjentement serju ta’ tali qerq, u fejn ma jistax jibqa’ jiġi raġonevolment mistenni li l-pubbliku fil-mira ma jippreżumix li l-kreatur partikolari pparteċipa fid-disinn tal-prodotti speċifiċi koperti bit-trade mark.
97.
Barra minn hekk, għad fadalli neżamina l-argument ta’ PMJC li l-konklużjoni ġenerali iktar ’il fuq – li l-aġir deskritt fid-domanda preliminari jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-kawża ta’ revoka inkwistjoni u jista’, skont iċ-ċirkustanzi, iwassal għar-revoka ta’ trade mark patronimika – jikkostitwixxi “sanzjoni sproporzjonata” li tikser id-dritt tagħha għall-proprjetà, iggarantit taħt l-Artikolu 17(2) tal-Karta peress li tali aġir jiġi ttrattat b’mod iktar xieraq skont regoli f’oqsma oħra tad-dritt.
C.
L-Artikolu 17(2) tal-Karta, ir-revoka ta’ trade mark u l-applikabbiltà ta’ regoli f’oqsma oħra tad-dritt
98.
Ser nibda din is-subtaqsima billi nirrileva li t-trade marks huma protetti skont l-Artikolu 17(2), li jipprevedi li “[i]l-proprjetà intellettwali għandha tiġi protetta” (
42
).
99.
F’dan ir-rigward, naqbel ma’ PMJC li r-revoka ta’ trade mark għandha konsegwenzi serji għall-proprjetarju tat-trade mark, li għalih it-trade mark tista’ tirrappreżenta beni kummerċjali ta’ valur (
43
).
100.
Madankollu, dan id-dritt ma huwiex assolut, u għandu jittieħed inkunsiderazzjoni fid-dawl tal-funzjoni soċjali tiegħu (
44
). Konsegwentement, l-eżerċizzju tiegħu jista’ jiġi ristrett, f’osservanza tal-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 52(1) tal-Karta.
101.
Issa, f’dak li jirrigwarda l-argumenti ta’ PMJC, din il-parti tidher li tallega li jekk ir-revoka ta’ trade mark tkun il-konsegwenza tal-azzjonijiet tagħha li tqarraq bil-pubbliku fir-rigward tal-kreatur effettiv tal-prodotti koperti bit-trade marks inkwistjoni, din tkun “konsegwenza” sproporzjonata peress li dan l-aġir huwa diġà ttrattat mir-regoli ta’ oqsma oħra tad-dritt bħar-reklamar qarrieqi jew il-kompetizzjoni żleali. Skont din il-parti, dawn ir-regoli ma jwasslux għal konsegwenzi drastiċi daqs ir-revoka ta’ trade mark.
102.
Jiena nifhem l-argumenti ta’ PMJC fis-sens li l-konklużjoni tat-taqsima preċedenti toffri interpretazzjoni tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 li tmur kontra l-Artikolu 17(2) tal-Karta, peress li twassal għal restrizzjoni sproporzjonata tad-dritt tagħha għall-proprjetà, li tmur lil hinn minn dak li huwa neċessarju fiċ-ċirkustanzi.
103.
Infakkar, l-ewwel, li d-dispożizzjonijiet tad-dritt sekondarju, bħall-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436, għandhom naturalment jiġu interpretati b’mod li ma jkunx f’kunflitt mad-drittijiet fundamentali protetti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni (
45
).
104.
Barra minn hekk, fir-rigward tar-rekwiżit speċifiku ta’ neċessità li jagħmel parti mit-test tal-proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 52(1) tal-Karta, jiena tal-fehma li l-konsegwenzi legali skattati mir-regoli ta’ oqsma oħra tad-dritt, bħal dawk li tirreferi għalihom PMJC jew, barra minn hekk, ir-regoli tad-dritt tal-awtur imsemmija fid-digriet tar-rinviju, ma jistgħux jitqiesu bħala miżuri alternattivi li jkunu effettivi daqs ir-revoka ta’ trade mark, fid-dawl tal-għan li jsegwu r-regoli rispettivi tad-dritt tal-Unjoni dwar it-trade marks, li jippreservaw il-protezzjoni ġuridika relatata ma’ trade mark partikolari sa fejn tinżamm il-funzjoni essenzjali tat-trade mark, kif spjegat iktar ’il fuq.
105.
Fil-fatt, għalkemm dawn ir-regoli speċifiċi jsegwu għanijiet speċifiċi għall-qasam tad-dritt partikolari, ebda waħda minnhom ma tippermetti li jinsiltu konklużjonijiet mill-aġir tal-proprjetarju meta dan l-aġir jaffettwa l-funzjoni essenzjali nnifisha tat-trade mark bħala indikazzjoni ta’ oriġini.
106.
F’dan is-sens, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li, għalkemm ir-regoli tal-Unjoni fil-qasam tat-trade marks jagħtu ċerti drittijiet lill-proprjetarju ta’ trade mark, huma jeżiġu wkoll li jinsiltu konklużjonijiet “mill-komportament ta’ dan ta’ l-aħħar” (
46
), li jista’ jimplika t-tneħħija tal-protezzjoni assoċjata ma’ trade mark, meta l-funzjoni essenzjali tagħha tkun kompromessa. B’kuntrast ma’ dan, tali riżultat ma jkunx jista’ jinkiseb jekk il-konklużjonijiet legali li għandhom jinsiltu mill-aġir tal-proprjetarju jkunu limitati għal dawk previsti f’oqsma oħra tad-dritt, bħal dawk li rreferiet għalihom PMJC.
107.
Barra minn hekk, f’dak li jirrigwarda l-proporzjonalità stricto sensu, jiġifieri l-kwistjoni dwar jekk l-iżvantaġġi kkawżati mill-interpretazzjoni tad-dispożizzjoni inkwistjoni humiex sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet imfittxija, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà spjegat li, bl-adozzjoni tar-raġunijiet għal revoka rispettivi, il-leġiżlatur tal-Unjoni laħaq bilanċ bejn il-protezzjoni tal-interessi tal-impriżi bħala proprjetarji ta’ trade marks, minn naħa, u l-interess ġenerali li tinżamm il-protezzjoni mogħtija lil trade mark biss sakemm din tkun tista’ twettaq il-funzjoni essenzjali tagħha bħala indikatur tal-oriġini, min-naħa l-oħra (
47
).
108.
Jiena tal-fehma li l-interpretazzjoni proposta iktar ’il fuq hija konformi ma’ dan il-bilanċ. Fil-fatt, mill-analiżi preċedenti jirriżulta li, għalkemm ksur mill-proprjetarju ta’ dispożizzjonijiet legali oħra jista’ jikkostitwixxi element rilevanti għall-eżami dwar jekk trade mark għandhiex tiġi rrevokata, tali ksur simultanju ma jistax iwassal għal deċiżjoni ta’ revoka awtomatika mingħajr l-evalwazzjoni iktar wiesgħa dwar jekk it-trade mark tilfitx il-kapaċità tagħha li tissodisfa l-funzjoni essenzjali tagħha.
109.
Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, jiena tal-fehma li l-interpretazzjoni li nissuġġerixxi tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 ma tmurx kontra l-Artikolu 17(2) tal-Karta.
V. Konklużjoni
110.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi lill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza) kif ġej:
“L-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2008 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks u l-Artikolu 20(b) tad-Direttiva (UE) 2015/2436 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2015 biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks
għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux ir-revoka ta’ trade mark li tikkonsisti mill-kunjom ta’ kreatur minħabba li din tintuża wara ċ-ċessjoni b’mod li effettivament iwassal lill-pubbliku biex jemmen b’mod effettiv li dan il-kreatur għadu jipparteċipa fid-disinn tal-prodotti bit-trade mark, meta dan ma għadux il-każ.
Sabiex jiġi ddeterminat jekk tali użu ta’ trade mark għandux jiġi kkunsidrat bħala qarrieqi, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, għandu jirriżulta mill-provi prodotti li t-trade mark inkwistjoni ma tistax iktar tissodisfa l-funzjoni essenzjali tagħha ta’ indikazzjoni tal-oriġini, b’mod partikolari għaliex l-aġir tal-proprjetarju tagħha joħloq b’mod effettiv, f’moħħ il-pubbliku fil-mira, impressjoni żbaljata ta’ assoċjazzjoni bejn il-prodotti koperti bit-trade mark u l-kreatur jew meta l-użu tat-trade mark jinvolvi riskju suffiċjentement serju ta’ tali qerq, u fejn ma jistax jibqa’ jiġi raġonevolment mistenni li l-pubbliku fil-mira ma jippreżumix li l-kreatur partikolari pparteċipa fid-disinn tal-prodotti speċifiċi koperti bit-trade mark.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Kif previst fl-Artikolu 20(b) tad-Direttiva (UE) 2015/2436 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Diċembru 2015 biex jiġu approssimati l-liġijiet tal-Istati Membri dwar it-trade marks (riformulazzjoni) (ĠU 2015, L 336, p. 1, rettifika fil-ĠU 2016, L 110, p. 5) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2015/2436”), u fl-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Ottubru 2008 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks (Verżjoni kodifikata) (ĠU 2008, L 299, p. 25) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2008/95”).
(
3
)	Sentenza tat‑30 ta’ Marzu 2006, Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:215) (iktar ’il quddiem is-“sentenza Emanuel”).
(
4
)	L-ewwel Direttiva tal-Kunsill 89/104 tal-21 ta’ Diċembru 1988 biex jiġu approssimati l-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar it-trade marks (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 17, Vol. 1, p. 92).
(
5
)	Ser nispjega iktar ’il quddiem li dan ma huwiex kompletament minnu għall-verżjoni bil-Franċiż tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436__ iżda dan ma għandu l-ebda effett fuq ir-regola li tirriżulta.
(
6
)	Għall-“prodotti kożmetiċi u tas-sbuħija” u għall-“ħwejjeġ”.
(
7
)	Għall-“ilbies tan-nisa, tal-irġiel u tat-tfal” u għad-“disinjar tal-ilbiesi; u styling (għall-ħwejjeġ)”.
(
8
)	Dan huwa l-kontenut attwali tal-Artikolu 20(b) tad-Direttiva 2015/2436 u, essenzjalment, ta’ żewġ predeċessuri legali ta’ dik id-dispożizzjoni, jiġifieri l-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95 u l-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 89/104.
(
9
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer f’Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:50, iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet f’Emanuel”, punti 3 u 4).
(
10
)	Ir-regoli applikabbli tad-dritt tal-Unjoni jużaw it-terminu “jqarrqu” (natura tat-trade mark) fil-kuntest tar-raġuni rilevanti għal rifjut ta’ reġistrazzjoni ta’ trade mark, filwaqt li jużaw it-terminu “tqarraq” (użu tat-trade mark) fil-kuntest tar-raġuni rilevanti għar-revoka ta’ trade mark (irreġistrata). Mingħajr ma huwa neċessarju li din l-għażla lingwistika tiġi approfondita, nirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja użat it-terminu “qerq” sabiex tindika ż-żewġ każijiet (reġistrazzjoni u revoka). Sentenza tal‑4 ta’ Marzu 1999, Consorzio per la tutela del formaggio Gorgonzola (C‑87/97, EU:C:1999:115, iktar ’il quddiem is-“sentenza Gorgonzola”, punt 41).
(
11
)	Enfasi miżjuda minni. Ir-regola, illum, fl-Artikolu 4(1)(g) tad-Direttiva 2015/2436 hija, essenzjalment, identika għall-Artikolu 3(1)(g) tad-Direttiva 89/104 inkwistjoni fis-sentenza Emanuel. Din ir-raġuni għal rifjut ta’ reġistrazzjoni tikkostitwixxi waħda minn numru assolut ta’ raġunijiet għal rifjut jew għal invalidità tat-trade marks elenkati, illum il-ġurnata, fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2015/2436, li jipprekludu r-reġistrazzjoni ta’ trade mark u, jekk trade mark tiġi rreġistrata bi żball, din tista’ twassal għall-invalidità tagħha.
(
12
)	Is-sentenza Emanuel, punti 48 u 49.
(
13
)	Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑8 ta’ Ġunju 2017, W. F. Gözze Frottierweberei u Gözze (C‑689/15, EU:C:2017:434, iktar ’il quddiem is-“sentenza Gözze Frottierweberei”, EU:C:2017:434, punt 41 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tat‑13 ta’ Mejju 2020, SolNova vs EUIPO – Canina Pharma (BIO-INSECT Shocker) (T‑86/19, EU:T:2020:199, punt 72 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
14
)	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Cruz Villalón f’Backaldrin Österreich The Kornspitz Company (C‑409/12, EU:C:2013:563, iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet f’Kornspitz”, EU:C:2013:563, punt 27).
(
15
)	Ara l-konklużjonijiet f’Emanuel, punti 35 sa 40. Fil-kuntest ta’ trade marks tal-Unjoni, l-Artikolu 20(1) tar-Regolament (UE) 2017/1001 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-14 ta’ Ġunju 2017 dwar it-trademark tal-Unjoni Ewropea (ĠU 2017, L 154, p. 1) jipprovdi li, “[t]-trademark tal-UE tista’ tiġi trasferita, separatament minn kull trasferiment tal-impriża, fir-rigward ta’ xi wħud mill-prodotti jew servizzi li għalihom tkun reġistrata jew fir-rigward ta’ kollha. Bl-istess mod, l-Artikolu 21 tal-Ftehim dwar l-Aspetti tad-Drittijiet tal-Proprjetà Intellettwali Relatati mal-Kummerċ, li jikkostitwixxi l-Anness 1C tal-Ftehim li jistabbilixxi l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO), li ġie ffirmat f’Marrakech fil‑15 ta’ April 1994 u approvat permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 94/800/KE tat‑22 ta’ Diċembru 1994 dwar il-konklużjoni f’isem il-Komunità Ewropea, fejn għandhom x’jaqsmu affarijiet fil-kompetenza tagħha, fuq il-ftehim milħuq fil-Laqgħa ta’ negozjati multilaterali fl-Urugwaj (1986-1994) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti: Kapitolu 11, Vol. 21, p. 80) jistabbilixxi li “[l]-Membri jistgħu jistabbilixxu kondizzjonijiet dwar il-liċenzar jew l-assenjar tat-trademarks, bil-fehma li […] s-sid ta’ trademark reġistrata għandu jkollu d-dritt li jassenja t-trademark bi jew mingħajr it-trasferiment tal-kummerċ tat-trademark”.
(
16
)	Enfasi miżjuda minni.
(
17
)	Konklużjonijiet f’Emanuel, punt 57. Ara wkoll, pereżempju, is-sentenza tad‑29 ta’ Ġunju 2022, Hijos de Moisés Rodríguez González vs EUIPO – Ireland u Ornua (La Irlandesa 1943), T‑306/20, EU:T:2022:404, iktar ’il quddiem is-“sentenza La Irlandesa”, EU:T:2022:404, punt 27).
(
18
)	Ara, pereżempju, is-sentenzi tat‑22 ta’ Marzu 2018, Safe Skies vs EUIPO –Travel Sentry (TSA LOCK) (T‑60/17, EU:T:2018:164, punt 63 u l-ġurisprudenza ċċitata), u s-sentenza La Irlandesa, punt 71.
(
19
)	Sentenza Gözze Frottierweberei, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata. Enfasi miżjuda minni.
(
20
)	Sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 2022, Devin vs EUIPO – Haskovo Chamber of Commerce and Industry (DEVIN) (T‑526/20, EU:T:2022:816, punt 119 u l-ġurisprudenza ċċitata), jew tad‑29 ta’ Novembru 2023, Myforest Foods vs EUIPO (MYBACON) (T‑107/23, EU:T:2023:769, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata). Bħala eżempju, in-natura qarrieqa ġiet ikkonfermata fil-każ tas-sinjal “WINE OH!”, użat għall-“ilmijiet minerali u effervexxenti u xorb ieħor mhux alkoħoliku”, minħabba l-kontradizzjoni bejn is-sinjal u n-natura tal-prodotti li għandu jkollhom, perċezzjoni msaħħa iktar bl-użu tal-punt ta’ esklamazzjoni. Madankollu, din it-trade mark ġiet ikkunsidrata bħala li tista’ tiġi rreġistrata għal prodotti u servizzi oħra. Deċiżjoni tar-Raba’ Bord tal-Appell tas-7 ta’ Marzu 2006, R 1074/2005‑4–WINE OH!, punti 20 sa 24.
(
21
)	Sentenza Frottierweberei u Gözze, punti 56 u 57.
(
22
)	Sentenza La Irlandesa, punt 68 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
23
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2022, Maxxus Group (C‑183/21, EU:C:2022:174, punt 30).
(
24
)	Li jinsabu fl-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95 preċedentement applikabbli.
(
25
)	Sentenzi Gorgonzola, punt 41, u Emanuel, punt 47. Din l-osservazzjoni saret fil-kuntest tad-Direttiva 89/104, li l-Artikolu 12(2)(b) tagħha kien id-dispożizzjoni ekwivalenti tal-Artikolu 12(2)(b) tad-Direttiva 2008/95. Fil-kuntest tat-trade mark tal-Unjoni, ara s-sentenza La Irlandesa, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata jew is-sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2022, Unite the Union vs EUIPO – WWRD Ireland (WATERFORD) (T‑739/20, EU:T:2022:381, punti 46 sa 49).
(
26
)	Nosserva wkoll li ħlief għal żewġ eċċezzjonijiet għal-lingwa Finlandiża u dik Ungeriża, jidher li l-verżjonijiet lingwistiċi kollha tad-Direttiva 2008/95 kienu diġà bbażati fuq l-idea ta’ (sempliċi) riskju (jew anki possibbiltà) li l-pubbliku jiġi mqarraq.
(
27
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tad‑29 ta’ April 2004, Björnekulla Fruktindustrier (C‑371/02, EU:C:2004:275, punt 16).
(
28
)	L-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO), Linji Gwida għall-Eżami ta’ Trade Marks tal-Unjoni, Parti D, Kanċellazzjoni, Taqsima 2, Dispożizzjoni sostantivi, li daħlu fis-seħħ fil‑31 ta’ Marzu 2024, f’p. 584, disponibbli fuq https://guidelines.euipo.europa.eu/, p. 1465, punt 2.4.4.
(
29
)	Ibid. It-trade mark Mövenpick tal-Isvizzera ġiet irrevokata minħabba li l-prodotti inkwistjoni kienu mmanifatturati fil-Ġermanja. Deċiżjoni tal-Ewwel Bord tal-Appell tat‑12 ta’ Frar 2009, R 697/2008‑1, Biscosuisse – Chocosuisse vs Mövenpick Holding, punti 17 sa 19.
(
30
)	Sentenza Emanuel, punt 48 u l-punt 31 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
31
)	Sentenza tal‑14 ta’ Mejju 2009, Fiorucci vs OHIM – Edwin (ELIO FIORUCCI) (T‑165/06, EU:T:2009:157, iktar ’il quddiem is-“sentenza Fiorucci, EU:T:2009:157, punti 30 u 31). Ara wkoll il-konklużjonijiet f’Emanuel, punt 63.
(
32
)	Premessa 31 tad-Direttiva 2015/2436. Ara wkoll is-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2020, Ferrari (C‑720/18 u C‑721/18, EU:C:2020:854, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
33
)	Sentenza tal‑15 ta’ Jannar 2009, Silberquelle (C‑495/07, EU:C:2009:10, punt 17 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
34
)	Ara l-konklużjonijiet f’Kornspitz, punt 30. L-eżempji ta’ “walkman”, ta’ “cellophane” u ta’ “aspirina” jinsabu fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger f’Björnekulla Fruktindustrier (C‑371/02, EU:C:2003:615, punt 50).
(
35
)	Sentenza tas‑6 ta’ Marzu 2014, Backaldrin Österreich The Kornspitz Company (C‑409/12, iktar ’il quddiem is-“sentenza Kornspitz, EU:C:2014:130, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
36
)	Ara s-sentenza Kornspitz”, punt 22 u Björnekulla, punt 22.
(
37
)	Artikolu 3 tad-Direttiva 2015/2436. Ara wkoll il-premessa 13 tad-Direttiva 2015/2436 fl-istess sens u l-premessa 16 tagħha li tirreferi għall-“funzjoni [tat-trade marks] hi b’mod partikolari li jiggarantixxu t-trade mark bħala indikazzjoni ta’ oriġini”. Ara s-sentenza Kornspitz, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
38
)	Sentenza Kornspitz, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata, u Björnekulla, punt 22.
(
39
)	Sentenza Fiorucci, punti 36 u 37, fil-kuntest tat-trade mark tal-Unjoni.
(
40
)	Konklużjonijiet f’Emanuel, punt 70.
(
41
)	Sentenza Fiorucci, punti 30 sa 31.
(
42
)	Għal applikazzjoni għat-trade marks, ara s-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2019, Planta Tabak (C‑220/17, iktar ’il quddiem is-“sentenza Planta Tabak, EU:C:2019:76, punti 91 sa 100), jew Qorti EDB, 11 ta’ Jannar 2007, Anheuser-Busch Inc. vs Il-Portugall, KE:KEDB:2007:0111JUD007304901, punt 72 fil-kuntest tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll Addizzjonali għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, li jiżgura d-dritt għall-protezzjoni tal-proprjetà.
(
43
)	Kif ġie rikonoxxut ukoll, pereżempju, fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Jacobs f’Parfums Christian Dior (C‑337/95, EU:C:1997:222, punt 39). Għar-rikonoxximent ta’ konsegwenzi serji tar-revoka, ara l-konklużjonijiet f’Kornspitz, punt 30.
(
44
)	Sentenza Planta Tabak, punt 94 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
45
)	Ara, f’dan is-sens, pereżempju, is-sentenza tat‑30 ta’ Jannar 2024, Landeshauptmann von Wien (Riunifikazzjoni tal-familja ma’ minuri refuġjat) (C‑560/20, EU:C:2024:96, punt 48).
(
46
)	Sentenza tas-27 ta’ April 2006, Levi Strauss (C‑145/05, EU:C:2006:264, punt 27).
(
47
)	Ara, f’dan is-sens, ibid., punti 19 u 29, u s-sentenza Kornspitz, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata. Ara wkoll il-konklużjonijiet Kornspitz, punt 31. Nirrileva li dan il-bilanċ huwa msaħħaħ iktar bir-regola, li tirriżulta mill-Artikolu 21 tad-Direttiva 2015/2436, li meta r-raġunijiet għal revoka jeżistu biss għal prodotti jew għal servizzi speċifiċi, ir-revoka għandha tikkonċerna biss lilhom.