62020CJ0405_RES
Zaak C‑405/20
EB e.a.
tegen
Versicherungsanstalt öffentlich Bediensteter, Eisenbahnen und Bergbau (BVAEB)
[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Verwaltungsgerichtshof (hoogste bestuursrechter, Oostenrijk)]
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 5 mei 2022
„Prejudiciële verwijzing – Sociaal beleid – Artikel 157 VWEU – Protocol nr. 33 – Gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep – Richtlijn 2006/54/EG – Artikel 5, onder c), en artikel 12 – Verbod van elke indirect op het geslacht gebaseerde discriminatie – Ondernemings- en sectorale regeling inzake sociale zekerheid die van toepassing is ná de datum die in deze bepalingen is vastgesteld – Ouderdomspensioenen van ambtenaren – Nationale wettelijke regeling die voorziet in een jaarlijkse aanpassing van de ouderdomspensioenen – Degressieve aanpassing naargelang de hoogte van het ouderdomspensioen met een totale uitsluiting boven een bepaald pensioenbedrag – Rechtvaardigingsgronden”
Sociale politiek – Mannelijke en vrouwelijke werknemers – Gelijke beloning – Beloning – Begrip – Aan federale ambtenaren wegens hun dienstverband uitgekeerd ouderdomspensioen – Daaronder begrepen
(Art. 157 VWEU)
(zie punt 30)
Sociale politiek – Mannelijke en vrouwelijke werknemers – Toegang tot het arbeidsproces en arbeidsvoorwaarden – Gelijke behandeling – Richtlijn 2006/54 – Werkingssfeer – Stelsel van op grond van hun dienstverband aan federale ambtenaren betaalde ouderdomspensioenen – Daaronder begrepen
[Richtlijn 2006/54 van de Raad, art. 2, lid 1, f)]
(zie punt 31)
Sociale politiek – Mannelijke en vrouwelijke werknemers – Gelijke beloning – Artikel 157 VWEU – Beginsel dat tot de grondslagen van de Unie behoort
(Art. 3, lid 3, al. 2, VEU; art. 157 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 23)
(zie punt 39)
Sociale politiek – Mannelijke en vrouwelijke werknemers – Gelijke behandeling in ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid – In Protocol nr. 33 en artikel 12 van richtlijn 2006/54 vastgestelde beperking in de tijd van de gevolgen – Niet-toepasselijkheid van deze beperking op een ná de in deze bepalingen vastgestelde datum toepasselijke nationale regeling die voorziet in een jaarlijkse aanpassing van de ouderdomspensioenen
(Art.157 VWEU; Protocol nr. 33 bij het VEU en het VWEU; richtlijn 2006/54 van de Raad, art. 12)
(zie punten 33‑37, 42, 43, dictum 1)
Sociale politiek – Mannelijke en vrouwelijke werknemers – Gelijke behandeling in ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid – Nationale regeling die voorziet in een jaarlijkse degressieve aanpassing van het bedrag van de ouderdomspensioenen van nationale ambtenaren op basis van de hoogte van dat bedrag – Volledige uitsluiting van de aanpassing boven een bepaald pensioenbedrag – Benadeling van een aanzienlijk groter aantal mannelijke dan vrouwelijke begunstigden – Indirecte discriminatie – Toelaatbaarheid – Voorwaarden – Rechtvaardiging op grond van het nastreven van legitieme doelstellingen – Evenredigheid
[Art. 157 VWEU; richtlijn 2006/54 van de Raad 2006/54, art. 3 en art. 5, c)]
(zie punten 51, 57, 58, 61‑63, 67‑69, dictum 2)
Samenvatting
Drie mannelijke Oostenrijkse gewezen federale ambtenaren, EB, DP en JS, zijn met pensioen gegaan tussen 2000 en 2013. In 2017 bedroeg het brutomaandbedrag van hun ouderdomspensioen respectievelijk 6872,43 EUR, 5713,22 EUR en 4678,48 EUR.
Zij hebben elk de Versicherungsanstalt öffentlich Bediensteter, Eisenbahnen und Bergbau ((verzekeringsmaatschappij voor ambtenaren, spoorweg- en mijnbouwpersoneel, Oostenrijk; hierna: „BVAEB”) verzocht om een verhoging van het bedrag van hun pensioenuitkering met ingang van 1 januari 2018.
De BVAEB heeft de verzoeken van EB en DP afgewezen op grond dat volgens de Oostenrijkse socialezekerheidswet, die met name van toepassing is op federale ambtenaren (
1
), het pensioen voor 2018 niet werd verhoogd wanneer het totale pensioenbedrag het plafond van 4980 EUR per maand overschreed. Aangezien het pensioen van JS dit plafond nog niet had bereikt, werd het bedrag ervan met 0,2989 % verhoogd op grond van dezelfde regeling, die voorziet in een degressieve aanpassing van het bedrag van de ouderdomspensioenen naar gelang van de omvang van dit bedrag.
Verzoekers hebben alle drie beroep ingesteld bij het Oostenrijkse gerecht en daarbij op basis van een statistische analyse waaruit bleek er in de categorie van personen die een pensioen ontvingen dat hoger was dan die bovengrens, veel meer mannen dan vrouwen voorkwamen, aangevoerd dat die regeling voor hen indirecte discriminatie op grond van geslacht opleverde.
Nadat hun beroepen zijn afgewezen hebben zij beroep in „Revision” ingesteld bij het Verwaltungsgerichtshof (hoogste bestuursrechter, Oostenrijk). Deze rechterlijke instantie heeft besloten het Hof een aantal vragen voor te leggen over de uitlegging van onder meer Protocol nr. 33 (
2
) teneinde na te gaan of verzoekers zich kunnen beroepen op het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen en of dit beginsel (
3
) zich verzet tegen een jaarlijkse aanpassing van het bedrag van de ouderdomspensioenen zoals de betrokken Oostenrijkse regeling daarin voorziet.
In deze context heeft het Hof geoordeeld dat de beperking in de tijd van dit beginsel niet geldt voor een dergelijke regeling en dat dit beginsel zich niet verzet tegen die regeling, voor zover deze regeling op coherente en stelselmatige wijze beoogt de duurzame financiering van de ouderdomspensioenen te verzekeren en het verschil tussen de niveaus van de door de staat betaalde pensioenen te verkleinen, zonder verder te gaan dan hetgeen noodzakelijk is om die doelstellingen te bereiken.
Beoordeling door het Hof
Als eerste stap oordeelt het Hof dat de beperking in de tijd van de gevolgen van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen waarin Protocol nr. 33 en artikel 12 van de genderrichtlijn voorzien, niet geldt voor een jaarlijkse aanpassing van de ouderdomspensioenen voor zover een dergelijk mechanisme er – zoals in dit geval – niet toe leidt dat afbreuk wordt gedaan aan verworven rechten of aan betalingen die zijn verricht vóór de in deze bepalingen vastgestelde referentiedatum.
Het Hof baseert zich in dit verband met name op de bewoordingen van deze bepalingen, op het feit dat deze beperking een afwijking vormt van de algemene regel van het VWEU en dat zij strikt moet worden uitgelegd, op het duidelijke verband tussen de bewoordingen van dit Protocol en het arrest Barber (
4
), en op de dwingende overwegingen van rechtszekerheid die in dat arrest in aanmerking zijn genomen en die eraan in de weg staan dat rechtssituaties waarvan alle gevolgen in het verleden zijn uitgewerkt, weer in geding worden gebracht, aangezien in dat geval het financiële evenwicht van een aantal pensioenregelingen met terugwerkende kracht zou kunnen worden verstoord. Een dergelijke beperking kan in deze zaak niet worden tegengeworpen aan verzoekers, die met pensioen zijn gegaan ná 1 januari 1994, de referentiedatum die krachtens artikel 12, lid 3, van de genderrichtlijn geldt voor de Republiek Oostenrijk.
In een tweede fase oordeelt het Hof dat artikel 157 VWEU en artikel 5, onder c), van de genderrichtlijn zich niet verzetten tegen een dergelijke nationale regeling.
Indien uit de statistieken waarover de verwijzende rechter beschikt, een indirecte discriminatie op grond van geslacht zou blijken, ingeval een aanzienlijk groter aantal mannelijke dan vrouwelijke begunstigden door deze regeling zou worden getroffen, zou die discriminatie immers kunnen worden gerechtvaardigd door legitieme doelstellingen van sociaal beleid, namelijk de duurzame financiering van de ouderdomspensioenen te verzekeren en het verschil tussen de niveaus van de door de staat betaalde pensioenen te verkleinen.
Bovendien wijst het Hof erop dat de betrokken regeling op coherente en stelselmatige wijze ten uitvoer wordt gelegd, aangezien de jaarlijkse aanpassing van de pensioenen geldt voor alle rechthebbenden op overheidspensioenen, waarbij het echter aan de verwijzende rechter staat om dit te verifiëren.
Gelet op de ruime beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken bij de keuze van de maatregelen waarmee zij hun doelstellingen op het gebied van social beleid kunnen verwezenlijken, kan de coherentie van die regeling niet in twijfel worden getrokken, noch op basis van het feit dat er reeds andere instrumenten van sociaal beleid bestaan waarmee wordt beoogd de doelstelling van ondersteuning van lage inkomens te bereiken, noch op basis van het feit dat de pensioenen van particuliere ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid en de salarissen van de actieve ambtenaren niet aan die aanpassingsmaatregel zijn onderworpen.
Ten slotte lijkt de betrokken regeling ook niet verder te gaan dan nodig is om de nagestreefde doelstellingen te bereiken, aangezien zij rekening houdt met de financiële draagkracht van de betrokken personen, de beperkingen van de pensioenverhoging trapsgewijs plaatsvinden naargelang van de bedragen van de toegekende uitkeringen en enkel de hoogste pensioenen niet kunnen worden verhoogd.
(
1
)	§ 711, lid 1, punt 4 en laatste volzin, van het Allgemeine Sozialversicherungsgesetz (algemene socialezekerheidswet)], juncto § 41, lid 4, van het Pensionsgesetz 1965 (pensioenwet van 1965), in de ten tijde van de feiten van het hoofdgeding geldende versies ervan.
(
2
)	Volgens Protocol nr. 33 ad artikel 157 VWEU dat aan het WEU-Verdrag is gehecht, worden voor de toepassing van artikel 157 VWEU uitkeringen uit hoofde van een ondernemings- of sectorale regeling inzake sociale zekerheid niet als beloning beschouwd indien en voor zover zij kunnen worden toegerekend aan tijdvakken van arbeid vóór 17 mei 1990. Artikel 12, lid 1, van richtlijn 2006/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep (PB 2006, L 204, blz. 23) (hierna: „genderrichtlijn”), bepaalt eveneens dat alle prestaties uit hoofde van dergelijke regelingen die voor tijdvakken van arbeid ná 17 mei 1990 zijn toegekend, onder de overgangsmaatregelen van de bepalingen van titel II, hoofdstuk 2, van deze richtlijn vallen, betreffende de gelijke behandeling in die regelingen.
(
3
)	Zoals dit is vastgelegd in artikel 157 VWEU en artikel 5 van de genderrichtlijnen en elke directe of indirecte discriminatie op grond van geslacht in ondernemings- en sectorale regelingen inzake sociale zekerheid verbiedt.
(
4
)	Arrest van 17 mei 1990, Barber (C‑262/88, EU:C:1990:209), waarin het Hof heeft gepreciseerd dat op de rechtstreekse werking van artikel 119 EEG-Verdrag (na wijziging artikel 141 EG, dat thans zelf artikel 157 VWEU is geworden) slechts een beroep worden gedaan, teneinde gelijkheid van behandeling op het gebied van bedrijfspensioenen te eisen, wanneer het gaat om uitkeringen die verschuldigd zijn uit hoofde van tijdvakken van arbeid die ná 17 mei 1990, de datum van dat arrest, zijn vervuld.