62023CJ0019
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
11 ta’ Novembru 2025 (
*1
)
Werrej
I. Il-kuntest ġuridiku
A. It-Trattat FUE
B. Id-direttiva kkontestata
II. It-talbiet tal-partijiet u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
III. Fuq ir-rikors
A. Fuq it-talbiet prinċipali, intiżi għall-annullament tad-direttiva kkontestata
1. Fuq l-ewwel motiv, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 153(5) TFUE u fuq l-eżistenza ta’ użu ħażin ta’ poter mogħti mit-trattati lil-leġiżlatur tal-Unjoni
a) L-argumenti tal-partijiet
b) Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
1) Fuq l-għan u l-kontenut tad-direttiva kkontestata
2) Fuq l-ewwel parti tal-ewwel motiv, ibbażata fuq ksur tal-esklużjoni tal-kompetenza dwar ir-“remunerazzjonijiet”
i) L-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata
ii) L-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata
iii) L-Artikolu 6 tad-direttiva kkontestata
3) Fuq it-tieni parti tal-ewwel motiv, ibbażata fuq ksur tal-esklużjoni tal-kompetenza dwar id-“dritt ta’ assoċjazzjoni”
2. Fuq it-tieni motiv, ibbażat fuq l-impossibbiltà li tiġi adottata d-direttiva kkontestata abbażi tal-Artikolu 153(1)(b) TFUE
a) L-argumenti tal-partijiet
b) Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
B. Fuq it-talbiet imressqa sussidjarjament, intiżi għall-annullament tal-Artikolu 4(1)(d) u/jew tal-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata
IV. Fuq l-ispejjeż
“Rikors għal annullament – Direttiva (UE) 2022/2041 – Pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea – Artikolu 153(1)(b) TFUE – Artikolu 153(2)(b) TFUE – Osservanza tal-kompetenzi mogħtija lill-Unjoni mit-Trattati – Artikolu 153(5) TFUE – Esklużjonijiet ta’ kompetenza – ‘Remunerazzjonijiet’ u ‘dritt ta’ assoċjazzjoni’ – Indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha u fid-dritt ta’ assoċjazzjoni – Annullament parzjali – Artikolu 5(1), parzjalment, (2) u (3) in fine”
Fil-Kawża C‑19/23,
li għandha bħala suġġett rikors għal annullament skont l-Artikolu 263 UE, ippreżentat fit‑18 ta’ Jannar 2023,
Ir-Renju tad-Danimarka, irrappreżentat inizjalment minn M. Jespersen, J. F. Kronborg u C. A.‑S. Maertens, sussegwentement minn M. Jespersen, C. A.‑S. Maertens u A. Skovsø Clausen, bħala aġenti,
rikorrenti,
sostnut minn:
Ir-Renju tal-Isvezja, irrappreżentat inizjalment minn H. Eklinder, H. Shev u O. Simonsson, sussegwentement minn H. Eklinder u O. Simonsson, bħala aġenti,
intervenjent,
vs
Il-Parlament Ewropew, irrappreżentat minn W. D. Kuzmienko, U. Spliid, A. Tamás u L. Visaggio, bħala aġenti,
konvenut,
sostnut minn:
Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, irrappreżentata inizjalment minn J. Möller u A. Hoesch, bħala aġenti, sussegwentement minn J. Möller, bħala aġent,
Ir-Repubblika Ellenika, irrappreżentata minn V. Baroutas u M. Tassopoulou, bħala aġenti,
Ir-Renju ta’ Spanja, irrappreżentat minn A. Gavela Llopis, bħala aġent,
Ir-Repubblika Franċiża, irrappreżentata inizjalment minn R. Bénard, J.‑L. Carré, B. Fodda u T. Lechevallier, sussegwentement minn B. Fodda u T. Lechevallier, bħala aġenti,
Il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, irrappreżentat minn A. Germeaux u T. Schell, bħala aġenti, assistiti minn V. Verdanet, avukata,
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata inizjalment minn B.‑R. Killmann u C. Vang, bħala aġenti, sussegwentement minn B.‑R. Killmann, bħala aġent,
intervenjenti,
Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, irrappreżentat inizjalment minn A. F. Jensen, A. Norberg u S. Scarpa Ferraglio, sussegwentement minn minn A. Norberg u S. Scarpa Ferraglio, bħala aġenti,
konvenut,
sostnut minn:
Ir-Renju tal-Belġju, irrappreżentat inizjalment minn C. Pochet, A. Van Baelen u L. Van den Broeck, bħala aġenti, sussegwentement minn C. Pochet, bħala aġent,
Ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, irrappreżentata inizjalment minn J. Möller u A. Hoesch, bħala aġenti, sussegwentement minn J. Möller, bħala aġent,
Ir-Repubblika Ellenika, irrappreżentata minn V. Baroutas u M. Tassopoulou, bħala aġenti,
Ir-Renju ta’ Spanja, irrappreżentat minn A. Gavela Llopis, bħala aġent,
Ir-Repubblika Franċiża, irrappreżentata inizjalment minn R. Bénard, J.-L. Carré, B. Fodda u T. Lechevallier, sussegwentement minn B. Fodda u T. Lechevallier, bħala aġenti,
Il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, irrappreżentat minn A. Germeaux u T. Schell, bħala aġenti, assistiti minn V. Verdanet, avukata,
Ir-Repubblika Portugiża, irrappreżentata minn C. Alves, P. Barros da Costa, P. Estevão, S. Leite, A. Pimenta u M. Sousa, bħala aġenti,
Il-Kummissjoni Ewropea, irrappreżentata inizjalment minn B.‑R. Killmann u C. Vang, bħala aġenti, sussegwentement minn B.‑R. Killmann, bħala aġent,
intervenjenti,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, F. Biltgen (Relatur), K. Jürimäe, C. Lycourgos, I. Jarukaitis, I. Ziemele, J. Passer, u O. Spineanu-Matei, Presidenti ta’ Awla, S. Rodin, E. Regan, A. Kumin, N. Jääskinen u M. Gavalec, Z. Csehi u Imħallfin,
Avukat Ġenerali: N. Emiliou,
Reġistratur: M. Krausenboeck, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas‑17 ta’ Settembru 2024,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑14 ta’ Jannar 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
Permezz tar-rikors tiegħu, ir-Renju tad-Danimarka jitlob mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja, prinċipalment, l-annullament tad-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2022, L 275, p. 33, iktar ’il quddiem id-“direttiva kkontestata”), fl-intier tagħha u, sussidjarjament, l-annullament tal-Artikolu 4(1)(d) u/jew tal-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata.
I. Il-kuntest ġuridiku
A. It-Trattat FUE
2
It-Titolu X tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, intitolat “Politika soċjali”, jinkludi l-Artikoli 151 sa 161 TFUE.
3
Skont l-Artikolu 151 TFUE:
“L-Unjoni [Ewropea] u l-Istati Membri, waqt li jżommu f’moħħhom id-drittijiet soċjali fundamentali bħalma huma dawk stabbiliti fil-Karta Soċjali Ewropea li kienet iffirmata f’Turin fit‑18 ta’ Ottubru 1961 u l-Karta tal-Komunità ta’ l‑1989 dwar id-Drittijiet Soċjali Fundamentali tal-Ħaddiema [iktar ’il quddiem il-“Karta dwar id-Drittijiet Soċjali], għandu jkollhom bħala mira il-promozzjoni ta’ l-impjieg, it-titjib tal-kondizzjonijeit tal-ħajja u tax-xogħol, sabiex jagħmlu possibli l-armonizzazzjoni tagħhom waqt li jitkompla it-titjib, il-protezzjoni soċjali xierqa, id-djalogu bejn min imexxi u l-ħaddiema, l-iżilupp tar-riżorsi umani bil-mira ta’ livell għoli ta’ mpjieg li jdum għal żmien twil u l-ġlieda kontra l-esklużjoni.
B’dan l-għan l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom jimplimentaw miżuri li jieħdu kont tad-diversi forom ta’ prattiċi nazzjonali, partikolarment fil-qasam ta’ relazzjonijiet kontrattwalli, u l-ħtieġa li tinżamm il-kompetittività fl-ekonomija ta’ l-Unjoni.
Huma jemmnu li żvilupp bħal dan għandu jirriżulta mhux biss mill-funzjonament tas-suq intern, li għandu jiffavorixxi l-armonizzazzjoni ta’ sistemi soċjali, imma wkoll mill-proċeduri previsti fit-Trattati u mill-approssimazzjoni tad-dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva.”
4
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 152 TFUE jipprovdi:
“L-Unjoni Ewropea tirrikonoxxi u tippromwovi r-rwol ta’ l-imsieħba soċjali fil-livell tagħha, filwaqt li tqis id-diversità tas-sistemi nazzjonali. Għandha tiffaċilita d-djalogu bejn is-sħab soċjali, waqt li tirrispetta l-awtonomija tagħhom.”
5
L-Artikolu 153 TFUE jipprevedi li:
“1.   Bl-għan li jinkisbu l-għanijiet ta’ l-Artikolu 151, l-Unjoni għandha ssostni u tikkomplementa l-attivitajiet ta’ l-Istati Membri f’dawn l-oqsma:
[...]
b)
il-kondizzjonijiet tax-xogħol;
[...]
f)
ir-rappreżentanza u d-difiża kollettiva ta’ l-interessi tal-ħaddiema u s-sidien, inkluża it-tmexxija konġunta, mingħajr preġudizzju għall-paragrafu 5;
[...]
2.   Għal dan l-għan, il-Parlament Ewropew u l-Kunsill:
[...]
b)
jistgħu jadottaw fl-oqsma msemmija fil-paragrafu 1(a) sa (i), permezz ta’ direttivi, rekwiżiti minimi applikabbli progressivament, meħud qies tal-kondizzjonijiet tekniċi li jkunu jinsabu f’kull wieħed mill-Istati Membri. Direttivi bħal dawn għandhom jevitaw li jdaħħlu rabtiet amministrattivi finanzjarji u ġuridiċi li jistgħu jxekklu l-ħolqien u l-iżvilupp ta’ impriżi żgħar u medji.
Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill, għandhom jaġixxu skond il-proċedura leġislattiva ordinarja wara konsultazzjoni mal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali [Ewropew (KESE)] u tal-Kumitat [Ewropew] tar-Reġjuni (KtR)].
Fl-oqsma msemmija fil-paragrafu 1 c), d), f) u g), il-Kunsill għandu jaġixxi skond il-proċedura leġislattiva speċjali, b’mod unanimu, wara konsultazzjoni mal-Parlament Ewropew u mal-Kumitati msemmija.
[...]
5.   Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu la japplikaw għall-pagi, la għad-dritt ta’ assoċjazzjoni, la għad-dritt ta’ l-istrike u lanqas għad dritt li jiġi mpost lock out.”
6
L-Artikolu 156 TFUE huwa fformulat kif ġej:
“Bl-għan li jinkisbu l-għanijiet ta’ l-Artikolu 151 u mingħajr preġidizzju għad-dispożizzjonijiet l-oħra tat-Trattati, il-Kummissjoni għandha tinkoraġġixxi koperazzjoni bejn l-Istati Membri u tiffaċilita l-koordinazzjoni ta’ l-azzjoni tagħhom fl-oqsma tal-politika soċjali skond dan il-kapitolu, partikolarment f’materji li għandhom x’jaqsmu ma’:
[...]
–
id-dritt ta’ l-assoċjazzjoni u n-negozjar kollettiv bejn min iħaddem u l-ħaddiema.
[...]”
B. Id-direttiva kkontestata
7
Din id-deċiżjoni ġiet adottata abbażi tal-Artikolu 153(2)(b) TFUE moqri flimkien mal-Artikolu 153(1)(b) TFUE.
8
Il-premessi 3, 7, 8, 12, 16, 18, 19, 22, 24, 25, 28, u 29 ta’ din id-direttiva jipprovdu:
“(3)
L-Artikolu 31 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea [...] (iktar ’il quddiem il-‘Karta’) jipprevedi d-dritt ta’ kull ħaddiem għal kundizzjonijiet tax-xogħol li jirrispettaw is-saħħa, is-sigurtà u d-dinjità tiegħu. [...]
[...]
(7)
Kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol aħjar, inkluż permezz ta’ pagi minimi adegwati, huma ta’ benefiċċju kemm għall-ħaddiema kif ukoll għan-negozji fl-Unjoni, kif ukoll għas-soċjetà u l-ekonomija b’mod ġenerali u huma prerekwiżit biex jinkiseb tkabbir ġust, inklużiv u sostenibbli. L-indirizzar ta’ differenzi kbar fil-kopertura u l-adegwatezza tal-protezzjoni tal-paga minima jikkontribwixxi għat-titjib tal-ġustizzja tas-suq tax-xogħol tal-Unjoni, għall-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-inugwaljanzi fil-pagi u soċjali, u l-promozzjoni tal-progress ekonomiku u soċjali u konverġenza ’l fuq. [...]
(8)
Meta jiġu ffissati f’livelli adegwati, il-pagi minimi, kif previst fil-liġi nazzjonali jew fil-ftehimiet kollettivi, jipproteġu d-dħul ta’ ħaddiema, b’mod partikolari ta’ ħaddiema żvantaġġati, jgħinu biex jiġi żgurat għajxien deċenti kif inhu l-għan fil-Konvenzjoni tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO) dwar l-Iffissar tal-Paga Minima Nru 131 (1970). Il-pagi minimi li jipprevedu standard tal-għajxien deċenti u b’hekk jilħqu limitu ta’ deċenza, jistgħu jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-faqar fil-livell nazzjonali u għas-sostenn tad-domanda domestika u l-kapaċità tal-akkwist, isaħħu l-inċentivi għax-xogħol, inaqqsu l-inugwaljanzi fil-pagi, id-differenza bejn il-ġeneri fil-pagi u l-faqar fost dawk li jaħdmu, u jillimitaw it-tnaqqis fl-introjtu matul reċessjonijiet ekonomiċi.
[...]
(12)
Għalkemm il-protezzjoni tal-paga minima teżisti fl-Istati Membri kollha, f’xi wħud minnhom din il-protezzjoni ġejja minn dispożizzjonijiet leġiżlattivi jew amministrattivi u permezz ta’ ftehimiet kollettivi filwaqt li f’oħrajn hija pprovduta esklużivament permezz ta’ ftehimiet kollettivi. Jenħtieġ li t-tradizzjonijiet nazzjonali differenti fl-Istati Membri jiġu rrispettati.
[...]
(16)
Filwaqt li negozjar kollettiv b’saħħtu, b’mod partikolari fil-livell tas-settur jew transindustrijali, jikkontribwixxi biex tiġi żgurata protezzjoni adegwata tal-paga minima, f’dawn l-aħħar deċennji l-istrutturi tradizzjonali tan-negozjar kollettiv tnaqqru [...] Barra minn hekk, in-negozjar kollettiv fil-livell settorjali u transindustrijali kien taħt pressjoni qawwija f’xi Stati Membri fid-dawl tal-kriżi finanzjarja tal-2008. Madankollu, in-negozjar kollettiv fil-livell settorjali u transindustrijali huwa fattur essenzjali biex tinkiseb protezzjoni adegwata tal-paga minima u għalhekk jeħtieġ li jiġi promoss u msaħħaħ.
[...]
(18)
Bil-ħsieb li ttejjeb il-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol, kif ukoll il-konverġenza soċjali ’l fuq fl-Unjoni, din id-Direttiva tistabbilixxi rekwiżiti minimi fil-livell tal-Unjoni u tfassal obbligi proċedurali għall-adegwatezza ta’ pagi minimi statutorji, u żżid aċċess effettiv tal-ħaddiema għall-protezzjoni tal-paga minima, fil-forma ta’ paga minima statutorja fejn teżisti, jew prevista fil-ftehimiet kollettivi kif iddefinit għall-finijiet ta’ din id-Direttiva. Din id-Direttiva tippromwovi wkoll negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi.
(19)
F’konformità mal-Artikolu 153(5)[TFUE], din id-Direttiva la għandha l-għan li tarmonizza l-livell tal-pagi minimi fl-Unjoni kollha u lanqas li tistabbilixxi mekkaniżmu uniformi għall-iffissar tal-pagi minimi. Hi ma tinterferixxix mal-libertà tal-Istati Membri li jiffissaw pagi minimi statutorji jew li jippromwovu l-aċċess għall-protezzjoni tal-paga minima pprovduta permezz ta’ ftehimiet kollettivi, skont il-liġi u l-prattika nazzjonali u l-ispeċifiċitajiet ta’ kull Stat Membru u b’rispett sħiħ għall-kompetenzi nazzjonali u d-dritt tas-sħab soċjali li jikkonkludu ftehimiet. Din id-Direttiva ma timponix u jenħtieġ li ma titqisx bħala li qed timponi obbligu fuq l-Istati Membri fejn il-formazzjoni tal-paga hija żgurata esklussivament permezz ta’ ftehimiet kollettivi biex jintroduċu paga minima statutorja jew li tiddikjara l-ftehimiet kollettivi bħala applikabbli universalment. Barra minn hekk, din id-Direttiva ma tistabbilixxix il-livell tal-paga, li jaqa’ fi ħdan id-dritt tas-sħab soċjali li jikkonkludu ftehimiet fil-livell nazzjonali u fi ħdan il-kompetenza rilevanti tal-Istati Membri.
[...]
(22)
Negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi li jiffunzjona tajjeb huwa mezz importanti li bih jiġi żgurat li l-ħaddiema jkunu protetti b’pagi minimi adegwati li għalhekk jipprevedu standard tal-għajxien deċenti. Fl-Istati Membri b’pagi minimi statutorji, in-negozjar kollettiv jappoġġja l-iżviluppi ġenerali fil-pagi u għalhekk jikkontribwixxi għat-titjib tal-adegwatezza tal-pagi minimi kif ukoll tal-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol tal-ħaddiema. Fl-Istati Membri fejn il-protezzjoni tal-paga minima hija pprovduta esklussivament permezz ta’ negozjar kollettiv, il-livell tagħha kif ukoll is-sehem ta’ ħaddiema protetti huma determinati direttament mill-funzjonament tas-sistema ta’ negozjar kollettiv u l-kopertura tan-negozjar kollettiv. Negozjar kollettiv b’saħħtu u li jiffunzjona tajjeb flimkien ma’ kopertura għolja ta’ ftehimiet kollettivi settorjali jew transindustrijali jsaħħu l-adegwatezza u l-kopertura tal-pagi minimi.
[...]
(24)
F’kuntest ta’ tnaqqis fil-kopertura tan-negozjar kollettiv, huwa essenzjali li l-Istati Membri jippromwovu n-negozjar kollettiv, jiffaċilitaw l-eżerċizzju tad-dritt tan-negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi u b’hekk itejbu l-iffissar tal-pagi pprovdut minn ftehimiet kollettivi biex itejbu l-protezzjoni tal-paga minima tal-ħaddiema. L-Istati Membri rratifikaw il-Konvenzjoni tal-ILO dwar il-Libertà ta’ Assoċjazzjoni u l-Protezzjoni tad-Dritt għall-Organizzazzjoni Nru 87[, adottata f’San Francisco fid-9 ta’ Lulju 1948,] u l-Konvenzjoni tal-ILO dwar id-Dritt għall-Organizzazzjoni u n-Negozjar Kollettiv Nru 98 [‚adottata f’Genève fl‑1 ta’ Lulju 1949]. Id-dritt li jsir negozjar b’mod kollettiv huwa rikonoxxut skont dawk il-konvenzjonijiet tal-ILO, skont il-Konvenzjoni tal-ILO dwar ir-Relazzjonijiet tax-Xogħol (Servizzi Pubbliċi) Nru 151 [, adottata f’Genève fis‑27 ta’ Ġunju 1978,] u l-Konvenzjoni tal-ILO dwar in-Negozjar Kollettiv Nru 154 [, adottata f’Genève fid‑19 ta’ Ġunju 1981], kif ukoll skont il-Konvenzjoni [Ewropea] għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali[, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950] u l-KSE. L-Artikoli 12 u 28 tal-Karta jiggarantixxu, rispettivament, il-libertà ta’ għaqda u ta’ assoċjazzjoni u d-dritt ta’ negozjar u azzjoni kollettivi. Skont il-preambolu tagħha, il-Karta tafferma mill-ġdid dawk id-drittijiet kif jirriżultaw, b’mod partikolari, mill-Konvenzjoni [Ewropea] dwar il-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali u mill-Karti Soċjali adottati mill-Unjoni u mill-Kunsill tal-Ewropa. L-Istati Membri jenħtieġ li jieħdu, kif xieraq u f’konformità mal-liġi u l-prattika nazzjonali, miżuri li jippromwovu n-negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi. Tali miżuri jistgħu jinkludu, fost l-oħrajn, miżuri li jiffaċilitaw l-aċċess tar-rappreżentanti tat-trade unions għall-ħaddiema.
(25)
Stati Membri b’kopertura għolja ta’ negozjar kollettiv għandhom it-tendenza li jkollhom sehem żgħir ta’ ħaddiema b’pagi baxxi u għandhom pagi minimi għoljin. [...] Kull Stat Membru b’kopertura ta’ negozjar kollettiv taħt livell limitu ta’ 80 % jenħtieġ li jipprovdi qafas li jippermetti l-kundizzjonijiet għan-negozjar kollettiv, u jistabbilixxi pjan ta’ azzjoni biex jippromwovi n-negozjar kollettiv biex progressivament iżidu r-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv. Sabiex tiġi rispettata l-awtonomija tas-sħab soċjali, li tinkludi d-dritt tagħhom għal negozjar kollettiv u teskludi kwalunkwe obbligu li jiġu konklużi ftehimiet kollettivi, il-livell limitu ta’ 80 % tal-kopertura tan-negozjar kollettiv jenħtieġ li jintuża biss bħala indikatur li jiskatta l-obbligu li jiġi stabbilit pjan ta’ azzjoni.
[...] Ir-rati ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv tal-Istati Membri jvarjaw b’mod sinifikanti minħabba għadd ta’ fatturi, inklużi t-tradizzjoni u l-prattika nazzjonali kif ukoll il-kuntest storiku. Dan jenħtieġ li jitqies meta jiġi vvalutat il-progress lejn kopertura ta’ negozjar kollettiv ogħla, b’mod partikolari fir-rigward tal-pjan ta’ azzjoni previst f’din id-Direttiva.
[...]
(28)
Il-pagi minimi huma meqjusin bħala adegwati jekk ikunu ġusti fir-rigward tad-distribuzzjoni tal-pagi fl-Istat Membru rilevanti u jekk jipprovdu standard tal-għajxien deċenti għall-ħaddiema abbażi ta’ relazzjoni ta’ impjieg full-time. L-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji hija ddeterminata u vvalutata minn kull Stat Membru fid-dawl tal-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi nazzjonali tiegħu, inklużi t-tkabbir fl-impjiegi, il-kompetittività u l-iżviluppi reġjonali u settorjali. Għall-fini ta’ dik id-determinazzjoni, l-Istati Membri jenħtieġ li jqisu l-kapaċità tal-akkwist, il-livelli u l-iżviluppi fil-produttività nazzjonali fit-tul, kif ukoll il-livelli tal-pagi, id-distribuzzjoni tal-pagi u t-tkabbir tal-pagi.
[...]
(29)
Mingħajr preġudizzju għall-kompetenza tal-Istati Membri li jistabbilixxu l-paga minima statutorja u li jippermettu varjazzjonijiet u tnaqqis, huwa importanti li jiġi evitat li l-varjazzjonijiet u t-tnaqqis jintużaw b’mod wiesa’, peress li hemm ir-riskju li jkollhom impatt negattiv fuq l-adegwatezza tal-pagi minimi. [...]”
9
Id-direttiva kkontestata fiha erba’ kapitoli. Il-Kapitolu I ta’ din id-direttiva, intitolat “Dispożizzjonijiet Ġenerali”, huwa magħmul mill-Artikoli 1 sa 4 tagħha. Il-Kapitolu II tal-imsemmija direttiva, intitolat “Pagi Minimi Statutorji” jinkludi l-Artikoli 5 sa 8 tagħha. Il-Kapitolu III tal-istess direttiva, intitolat “Dispożizzjonijiet orizzonatali”, jinkludi l-Artikoli 9 sa 13 tagħha. Il-Kapitolu IV tad-direttiva kkontestata, intitolat “Dispożizzjonijiet finali”, huwa kkostitwit mill-Artikoli 14 sa 19 tagħha.
10
L-Artikolu 1 tad-direttiva kkontestata, intitolat “Suġġett”, jipprovdi fil-paragrafi 1 sa 4 tiegħu:
“1.   Bil-għan li jittejbu l-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol fl-Unjoni, b’mod partikolari l-adegwatezza tal-pagi minimi għall-ħaddiema sabiex tikkontribwixxi għal konverġenza soċjali ’l fuq u jitnaqqsu l-inugwaljanza fil-pagi, din id-Direttiva tistabbilixxi qafas għal:
(a)
l-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji bil-għan li jinkisbu kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol deċenti;
(b)
il-promozzjoni ta’ negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi;
(c)
it-tisħiħ tal-aċċess effettiv tal-ħaddiema għad-drittijiet ta’ protezzjoni tal-paga minima fejn previst fil-liġi nazzjonali u/jew minn ftehimiet kollettivi.
2.   Din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għar-rispett sħiħ tal-awtonomija tas-sħab soċjali, kif ukoll għad-dritt tagħhom li jinnegozjaw u jikkonkludu ftehimiet kollettivi.
3.   F’konformità mal-Artikolu 153(5) [TFUE], din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għall-kompetenza tal-Istati Membri li jistabbilixxu l-livell ta’ pagi minimi, kif ukoll għall-għażla tal-Istati Membri li jiffissaw pagi minimi statutorji, biex jippromwovu l-aċċess għall-protezzjoni tal-paga minima prevista fi ftehimiet kollettivi, jew fit-tnejn li huma.
4.   L-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva għandha tkun f’konformità sħiħa mad-dritt tan-negozjar kollettiv. Xejn f’din id-Direttiva ma għandu jinftiehem li jimponi obbligu fuq xi Stat Membru:
(a)
fejn il-formazzjoni tal-pagi huwa żgurat esklużivament permezz ta’ ftehimiet kollettivi, biex jintroduċu paga minima statutorja; jew
(b)
biex jiddikjara kwalunkwe ftehim kollettiv bħala applikabbli universalment.”
11
L-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni”, jipprovdi li “tapplika għall-ħaddiema fl-Unjoni li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit mil-liġi, mill-ftehimiet kollettivi jew mill-prattika fis-seħħ f’kull Stat Membru, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-[Qorti]”.
12
L-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, huwa fformulat kif ġej:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
1)
‘paga minima’ tfisser ir-remunerazzjoni minima stabbilita bil-liġi jew bi ftehimiet kollettivi li impjegatur, inkluż fis-settur pubbliku, hu mitlub iħallas lill-ħaddiema għax-xogħol imwettaq matul perjodu partikolari;
2)
‘paga minima statutorja’ tfisser paga minima stabbilita mil-liġi, jew minn dispożizzjonijiet legali vinkolanti oħra, bl-esklużjoni tal-pagi minimi ffissati minn ftehimiet kollettivi li ġew iddikjarati bħala applikabbli universalment mingħajr ebda diskrezzjoni tal-awtorità dikjaranti fir-rigward tal-kontenut tad-dispożizzjonijiet applikabbli;
3)
‘negozjar kollettiv’ tfisser in-negozjati kollha li jsiru skont il-liġi u l-prattika nazzjonali f’kull Stat Membru bejn impjegatur, grupp ta’ impjegaturi jew organizzazzjoni tal-impjegaturi waħda jew aktar, fuq naħa waħda, u trade union waħda jew aktar, fuq in-naħa l-oħra, biex jiġu ddeterminati l-kundizzjonijiet tax-xogħol u t-termini tal-impjieg;
4)
‘ftehim kollettiv’ tfisser ftehim bil-miktub rigward id-dispożizzjonijiet dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol u t-termini tal-impjieg konklużi mis-sħab soċjali li għandhom il-kapaċità li jinnegozjaw f’isem il-ħaddiema u l-impjegaturi rispettivament skont il-liġi u l-prattika nazzjonali, inklużi ftehimiet kollettivi li ġew iddikjarati bħala applikabbli universalment;
5)
‘kopertura tan-negozjar kollettiv’ tfisser is-sehem ta’ ħaddiema fil-livell nazzjonali li għalihom japplika ftehim kollettiv, ikkalkulat bħala l-proporzjon tal-għadd ta’ ħaddiema koperti minn ftehimiet kollettivi għall-għadd ta’ ħaddiema li l-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħhom jistgħu jiġu rregolati minn ftehimiet kollettivi f’konformità mal-liġi u l-prattika nazzjonali.”
13
L-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva, intitolat “Promozzjoni ta’ negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi”, jipprevedi:
“1.   Bil-għan li jżidu l-kopertura tan-negozjar kollettiv u jiffaċilitaw l-eżerċizzju tad-dritt għan-negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi, l-Istati Membri, bl-involviment tas-sħab soċjali, u f’konformità mal-liġi u l-prattika nazzjonali, għandhom:
[...]
c)
jieħdu miżuri, kif xieraq, biex jipproteġu l-eżerċizzju tad-dritt ta’ negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi u biex jipproteġu lill-ħaddiema u lir-rappreżentanti tat-trade unions minn atti li jiddiskriminaw kontrihom fir-rigward tal-impjieg tagħhom abbażi tal-parteċipazzjoni jew tal-parteċipazzjoni mixtieqa tagħhom f’negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi;
d)
għall-fini tal-promozzjoni tan-negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi, jieħdu miżuri, kif xieraq, biex jipproteġu t-trade unions u l-organizzazzjonijiet tal-impjegaturi li jipparteċipaw jew li jixtiequ jipparteċipaw f’negozjar kollettiv kontra kwalunkwe att ta’ interferenza minn xulxin jew mill-aġenti jew mill-membri ta’ xulxin fl-istabbiliment, fil-funzjonament jew fl-amministrazzjoni tagħhom.
2.   Barra minn hekk, kull Stat Membru li fih ir-rata tal-kopertura tan-negozjar kollettiv hi taħt il-livell limitu ta’ 80 % għandu, jipprevedi qafas li jippermetti l-kundizzjonijiet għan-negozjar kollettiv, jew bil-liġi wara li jikkonsulta lis-sħab soċjali jew bi ftehim magħhom. Tali Stat Membru għandu wkoll jistabbilixxi pjan ta’ azzjoni biex jippromwovi n-negozjar kollettiv. L-Istat Membru għandu jistabbilixxi tali pjan ta’ azzjoni wara li jikkonsulta lis-sħab soċjali, jew bi ftehim mas-sħab soċjali, jew, wara talba konġunta mis-sħab soċjali, kif maqbul bejn is-sħab soċjali. Il-pjan ta’ azzjoni għandu jistabbilixxi skeda ta’ żmien ċara u miżuri konkreti biex tiżdied progressivament ir-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv, b’rispett sħiħ għall-awtonomija tas-sħab soċjali. L-Istat Membru għandu jirrieżami l-pjan ta’ azzjoni tiegħu regolarment u għandu jaġġornah jekk ikun hemm bżonn. Fejn Stat Membru jaġġorna l-pjan ta’ azzjoni tiegħu, huma għandu jagħmel hekk wara li jikkonsulta lis-sħab soċjali jew bi ftehim magħhom, jew, wara talba konġunta mis-sħab soċjali, kif miftiehem bejn is-sħab soċjali. Fi kwalunkwe każ, tali pjan ta’ azzjoni għandu jiġi rieżaminat talanqas darba kull ħames snin. Il-pjan ta’ azzjoni u kwalunkwe aġġornament tiegħu għandu jsir pubbliku u jiġi nnotifikat lill-Kummissjoni.”
14
L-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata, intitolat “Proċedura għall-iffissar ta’ pagi minimi statutorji adegwati”, jipprevedi:
“1.   L-Istati Membri b’pagi minimi statutorji għandhom jistabbilixxu l-proċeduri meħtieġa għall-iffissar u l-aġġornament tal-pagi minimi statutorji. Tali stabbiliment u aġġornament għandhom ikunu ggwidati minn kriterji stabbiliti biex jikkontribwixxu għall-adegwatezza tagħhom, bil-għan li jinkiseb standard tal-għajxien deċenti, jitnaqqas il-faqar fost dawk li jaħdmu, kif ukoll jiġu promossi l-koeżjoni soċjali u l-konverġenza soċjali ’l fuq, u titnaqqas id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa. L-Istati Membri għandhom jiddefinixxu dawk il-kriterji skont il-prattiki nazzjonali tagħhom fil-liġi nazzjonali rilevanti, f’deċiżjonijiet tal-korpi kompetenti tagħhom jew fi ftehimiet bejn tliet partijiet. Il-kriterji għandhom jiġu definiti b’mod ċar. L-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu dwar il-piż relattiv ta’ dawk il-kriterji, inklużi l-elementi imsemmija fil-paragrafu 2, filwaqt li jqisu l-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi nazzjonali tagħhom.
2.   Il-kriterji nazzjonali msemmija fil-paragrafu 1 għandhom jinkludu mill-inqas l-elementi li ġejjin:
a)
il-kapaċità tal-akkwist tal-pagi minimi statutorji, filwaqt li jitqies l-għoli tal-ħajja;
b)
il-livell ġenerali tal-pagi u d-distribuzzjoni tagħhom;
c)
ir-rata ta’ tkabbir tal-pagi;
d)
il-livelli u l-iżviluppi tal-produttività nazzjonali fit-tul.
3.   Mingħajr preġudizzju għall-obbligi stabbiliti f’dan l-Artikolu, l-Istati Membri jistgħu jużaw barra minn hekk mekkaniżmu awtomatiku għall-aġġustamenti tal-indiċjar tal-pagi minimi statutorji, abbażi ta’ kwalunkwe kriterju xieraq u f’konformità mal-liġijiet u l-prattiki nazzjonali, dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja.
4.   L-Istati Membri għandhom jużaw valuri ta’ referenza indikattivi biex jiggwidaw il-valutazzjoni tal-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji tagħhom. Għal dak il-għan, huma jistgħu jużaw valuri ta’ referenza indikattivi użati komunement fil-livell internazzjonali bħal 60 % tal-paga medjana grossa u 50 % tal-paga medja grossa, u/jew valuri ta’ referenza indikattivi użati fil-livell nazzjonali.
5.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li aġġornamenti regolari u f’waqthom tal-pagi minimi statutorji jsiru mill-inqas kull sentejn jew, għall-Istati Membri li jużaw mekkaniżmu ta’ indiċjar awtomatiku kif imsemmi fil-paragrafu 3, mill-inqas kull erba’ snin.
6.   Kull Stat Membru għandu jaħtar jew jistabbilixxi korp konsultattiv wieħed jew aktar biex jagħti pariri lill-awtoritajiet kompetenti dwar kwistjonijiet relatati mal-pagi minimi statutorji, u għandu jippermetti l-funzjonament operazzjonali ta’ dawk il-korpi.”
15
Skont l-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva, intitolat “Varjazzjonijiet u tnaqqis”:
“1.   Meta l-Istati Membri jippermettu rati differenti ta’ paga minima statutorja għal gruppi speċifiċi ta’ ħaddiema jew tnaqqis li jbaxxi ir-remunerazzjoni mħallsa għal livell inqas minn dak tal-paga minima statutorja rilevanti, huma għandhom jiżguraw li dawk il-varjazzjonijiet u t-tnaqqis jirrispettaw il-prinċipji tan-nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità u dan tal-aħħar għandu jinkludi l-insegwiment ta’ għan leġittimu.
2.   Xejn f’din id-Direttiva ma għandu jinftiehem bħala impożizzjoni ta’ obbligu fuq l-Istati Membri biex jintroduċu varjazzjonijiet fil-pagi minimi statutorji jew tnaqqis minnhom.”
16
L-Artikoli 7 u 8 tal-imsemmija direttiva huma intitolati, rispettivament, “Involviment tas-sħab soċjali fl-iffissar u l-aġġornament tal-pagi minimi statutorji” u “Aċċess effettiv tal-ħaddiema għal pagi minimi statutorji”.
17
L-Artikoli 9 sa 11 tal-istess direttiva huma intitolati, rispettivament, “Akkwist pubbliku [Kuntratti pubbliċi]”, “Monitoraġġ u ġbir ta’ data” u “Informazzjoni dwar il-protezzjoni tal-paga minima”.
18
L-Artikolu 12 tad-direttiva kkontestata, intitolat “Dritt għal rimedju u protezzjoni kontra trattament jew konsegwenzi negattivi”, jipprevedi li:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, mingħajr preġudizzju għal forom speċifiċi ta’ rimedju u soluzzjoni tat-tilwim previsti, fejn applikabbli, fi ftehimiet kollettivi, il-ħaddiema, inklużi dawk li r-relazzjoni ta’ impjieg tagħhom tkun intemmet, ikollhom aċċess għal soluzzjoni tat-tilwim effettiva, f’waqtha u imparzjali u dritt għal rimedju, fil-każ ta’ ksur tad-drittijiet relatati mal-pagi minimi statutorji jew mal-protezzjoni tal-paga minima, meta drittijiet ta’ dan it-tip huma previsti fil-liġi nazzjonali jew fi ftehimiet kollettivi.
2.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jipproteġu lill-ħaddiema u lir-rappreżentanti tal-ħaddiema, inkluż dawk li huma membri jew rappreżentanti tat-trade unions jew, minn kwalunkwe trattament negattiv mill-impjegatur u minn kwalunkwe konsegwenza negattiva li tirriżulta minn ilment imressaq quddiem l-impjegatur jew li tirriżulta minn kwalunkwe proċediment mibdi bil-għan li tiġi infurzata l-konformità fil-każ li jkun hemm ksur tad-drittijiet relatati mal-protezzjoni tal-paga minima, meta drittijiet ta’ dan it-tip huma previsti mil-liġi nazzjonali jew minn ftehimiet kollettivi.”
19
L-Artikolu 13 ta’ din id-direttiva, intitolat “Penali”, jipprevedi:
L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-regoli dwar il-penali applikabbli għall-ksur tad-drittijiet u l-obbligi li jaqgħu fil-kamp tal-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva, sa fejn dawk id-drittijiet u l-obbligi huma previsti fil-liġi nazzjonali jew fi ftehimiet kollettivi. Fl-Istati Membri mingħajr pagi minimi statutorji, dawk ir-regoli jistgħu jinkludu jew ikunu limitati għal referenza għal kumpens u/jew penali kuntrattwali previsti, fejn applikabbli, fir-regoli dwar l-infurzar ta’ ftehimiet kollettivi. Il-penali previsti għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u dissważivi.”
20
L-Artikolu 16 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Nonrigressjoni u dispożizzjonijiet aktar favorevoli”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li:
“Din id-Direttiva ma għandhiex tikkostitwixxi raġuni valida għat-tnaqqis tal-livell ġenerali ta’ protezzjoni diġà mogħti lill-ħaddiema fl-Istati Membri, partikolarment fir-rigward tat-tnaqqis jew l-abolizzjoni tal-pagi minimi.”
II. It-talbiet tal-partijiet u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
21
Ir-Renju tad-Danimarka jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tannulla d-direttiva kkontestata;
–
sussidjarjament, tannulla l-Artikolu 4(1)(d) u/jew l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata, u
–
tikkundanna lill-Parlament u lill-Kunsill għall-ispejjeż.
22
Il-Parlament jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad ir-rikors u
–
tikkundanna lir-Renju tad-Danimarka għall-ispejjeż.
23
Il-Kunsill jitlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad it-talbiet imressqa b’mod prinċipali bħala infondati;
–
tiċħad it-talbiet imressqa sussidjarjament bħala inammissibbli jew, sussidjarjament, bħala infondati, u
–
tikkundanna lir-Renju tad-Danimarka għall-ispejjeż.
24
Permezz ta’ deċiżjonijiet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑26 ta’ April u tal‑25 ta’ Mejju 2023, rispettivament, ir-Renju tal-Beljġu u r-Repubblika Portugiża tħallew jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-Kunsill.
25
Permezz ta’ deċiżjonijiet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑8 u tas‑26 ta’ Mejju, tal‑5 u tas‑7 ta’ Ġunju 2023, rispettivament, il-Kummissjoni, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika u l-Gran Dukat tal-Lussemburgu kif ukoll ir-Repubblika Franċiża tħallew jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-Parlament u tal-Kunsill.
26
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑26 ta’ Mejju 2023, ir-Renju tal-Isvezja ġie awtorizzat jintervjeni insostenn tat-talbiet tar-Renju tad-Danimarka.
III. Fuq ir-rikors
27
Permezz tar-rikors tiegħu, ir-Renju tad-Danimarka, sostnut mir-Renju tal-Isvezja, jitlob, prinċipalment, l-annullament tad-direttiva kkontestata fl-intier tagħha u, sussidjarjament, l-annullament tal-Artikolu 4(1)(d) u/jew tal-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva.
28
Insostenn tat-talbiet prinċipali tiegħu, ir-Renju tad-Danimarka jqajjem żewġ motivi bbażati, l-ewwel wieħed, fuq il-ksur tal-Artikolu 153(5) TFUE u fuq użu ħażin tas-setgħat mogħtija mit-Trattati lil-leġiżlatur tal-Unjoni u, it-tieni wieħed, fuq l-impossibbiltà li tiġi adottata d-direttiva kkontestata abbażi tal-Artikolu 153(1)(b) TFUE peress li din id-direttiva għandha diversi għanijiet differenti.
29
Insostenn tat-talbiet tiegħu ppreżentati sussidjarjament, ir-Renju tad-Danimarka jqajjem motiv wieħed, ibbażat fuq il-fatt li, billi adottaw l-Artikolu 4(1)(d) u (2) tad-direttiva kkontestata, il-Parlament u l-Kunsill kisru l-prinċipju ta’ għoti tal-kompetenzi u aġixxew bi ksur tal-Artikolu 153(5) TFUE.
A. Fuq it-talbiet prinċipali, intiżi għall-annullament tad-direttiva kkontestata
1.
Fuq l-ewwel motiv, ibbażat fuq ksur tal-Artikolu 153(5) TFUE u fuq l-eżistenza ta’ użu ħażin ta’ poter mogħti mit-trattati lil-leġiżlatur tal-Unjoni
a)
L-argumenti tal-partijiet
30
Fl-ewwel parti tal-ewwel motiv tiegħu, ir-Renju tad-Danimarka jsostni li d-direttiva kkontestata, fid-dawl tal-għan tagħha, tal-kuntest li hija tistabbilixxi u tal-effetti tagħha, ikkunsidrati flimkien, tinvolvi ndħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdan l-Istati Membri, bi ksur tal-Artikolu 153(5) TFUE kif ukoll tat-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri previst f’dan l-artikolu.
31
Qabel xejn, is-suġġett tad-direttiva kkontestata huwa r-remunerazzjoni minima. Issa, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-remunerazzjoni minima tinsab fil-qalba tal-Artikolu 153(5) TFUE. Sussegwentement, konformement mal-qafas stabbilit minn din id-direttiva, l-Istati Membri għandhom jimplimentaw diversi proċeduri u jadottaw diversi miżuri li għandhom bħala għan espliċitu li jipproduċu effetti fuq il-livell minimu tar-remunerazzjonijiet fi ħdan l-Unjoni u li b’hekk jiggarantixxu n-natura adegwata tagħha. Fl-aħħar nett, l-imsemmija direttiva hija intiża manifestament sabiex tipproduċi effetti fuq il-livell tar-remunerazzjonijiet fl-Istati Membri, billi twassal għaż-żieda tiegħu.
32
Hemm diversi dispożizzjonijiet li jsostnu din l-analiżi.
33
Fil-fatt, mill-Artikolu 1(1) tad-direttiva kkontestata jirriżulta li din għandha l-għan li ttejjeb il-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol fl-Unjoni, b’mod partikolari l-adegwatezza tal-pagi minimi għall-ħaddiema. Issa, dan jippreżupponi li d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva jipproduċu effett fuq il-livell tar-remunerazzjonijiet fl-Istati Membri u jwasslu għaż-żieda tagħhom, li jikkoinċidi wkoll mal-intenzjoni tal-Kummissjoni. Il-qafas imsemmi f’din id-dispożizzjoni sabiex jiġi żgurat dan l-effett jinkludi, minn naħa, miżuri intiżi sabiex iżidu l-kopertura tan-negozjar kollettiv, previsti fl-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, u, min-naħa l-oħra, miżuri intiżi li jiggarantixxu l-iffissar ta’ pagi minimi statutorji adegwati, previsti fl-Artikoli 5 u 6 tagħha.
34
L-ewwel nett, l-Artikolu 4(1) tad-direttiva kkontestata xi kultant jipprevedi miżuri li jixbhu “dikjarazzjonijiet programmatiċi”, u kultant l-adozzjoni ta’ miżuri mill-Istati Membri.
35
Barra minn hekk, l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata jippreskrivi lill-Istati Membri li fihom ir-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv hija inqas minn limitu ta’ 80 % li jipprevedu qafas li joffri kundizzjonijiet ta’ natura li jiffavorixxu ż-żamma tan-negozjar kollettiv, kemm fil-forma ta’ liġi, kif ukoll fil-forma ta’ ftehim mal-imsieħba soċjali, kif ukoll pjan ta’ azzjoni għall-promozzjoni tan-negozjar kollettiv. Dan il-qafas, li joffri “kundizzjonijiet [abilitanti]” għal negozjar kollettiv, jeħtieġ li jkun legalment vinkolanti fl-Istat Membru, bħala minimu għall-imsieħba rilevanti.
36
Fil-każ li r-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv taqa’ taħt il-limitu ta’ 80 % fi Stat Membru, dan jista’ jkollu impatt fuq il-qafas legali attwalment applikabbli għall-imsieħba soċjali għall-kontinwazzjoni tan-negozjar kollettiv, b’mod partikolari fil-qasam tal-pagi. L-Istati Membri fejn ir-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv tkun taħt dak il-limitu għandhom jadottaw miżuri u jistabbilixxu pjan ta’ azzjoni biex jippromwovu b’mod effettiv in-negozjar kollettiv. Dawn l-Istati Membri huma għalhekk mitluba jinterferixxu f’oqsma li, bħad-Danimarka, jaqgħu taħt il-kompetenza tal-imsieħba soċjali.
37
L-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata jinvolvi għalhekk indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni f’dak li jaqa’ “fil-qalba stess tal-mudell Daniż”, li skont dan huma esklużivament l-imsieħba soċjali li għandhom jinnegozjaw u jiddeterminaw b’awtonomija sħiħa l-livell tar-remunerazzjonijiet.
38
It-tieni nett, l-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata, li jistabbilixxi proċedura għall-iffissar ta’ pagi minimi statutorji adegwati, jimplika, fil-fatt, indħil tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdan l-Istati Membri, indipendentement min-natura impreċiża ta’ dak li tikkorrispondi għan-natura “adegwata” tal-pagi minimi statutorji sabiex ikun jista’ jintlaħaq “standard tal-għajxien deċenti” u anki jekk dan l-artikolu ma jistabbilixxix livell speċifiku li taħtu paga minima statutorja tista’ titqies li hija inadegwata.
39
Skont l-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata, l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu proċeduri neċessarji għall-iffissar u għall-aġġornament tal-pagi minimi statutorji, abbażi ta’ kriterji legalment vinkolanti, fosthom dawk stabbiliti fil-paragrafu 2(a) sa (d) ta’ dan l-artikolu. Issa, fid-dawl tal-portata ta’ dawn l-elementi, l-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva jista’ ma jħallix libertà reali lill-Istati Membri sabiex jistabbilixxu kriterji addizzjonali, u dan minkejja li dawn huma liberi li jiddeċiedu l-piż relattiv tal-kriterji hekk stabbiliti. Fi kwalunkwe każ, il-fatt li l-Istati Membri huma obbligati jinkludu l-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 5(2) tal-imsemmija direttiva meta jiffissaw u jaġġornaw il-pagi minimi statutorji jinvolvi indħil mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjoni fi ħdan l-Istati Membri. Din l-analiżi hija sostnuta, barra minn hekk, mill-Artikolu 5(3) tal-istess direttiva, li jipprojbixxi l-applikazzjoni ta’ mekkaniżmu awtomatiku ta’ indiċjar li jwassal għal “tnaqqis tal-paga minima statutorja”, u mill-Artikolu 5(5) tagħha, li jipprovdi li aġġornamenti regolari u f’waqthom tal-pagi minimi statutorji għandhom, skont il-każ, isiru mill-inqas kull sentejn jew erba’ snin.
40
Minn dan isegwi li l-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata jimponi, fil-fatt, l-applikazzjoni ta’ kriterji minimi kif ukoll l-użu ta’ valuri ta’ referenza indikattivi marbuta direttament mal-pagi minimi statutorji fl-Istati Membri u intiżi direttament sabiex jipproduċu effett ta’ żieda fuq il-livell ta’ dawn il-pagi.
41
It-tielet nett, l-Artikolu 6 tad-direttiva kkontestata jillimita, fid-dawl tal-kontenut tiegħu, il-fakultà tal-Istati Membri li jipprevedu varjazzjonijiet u tnaqqis applikabbli għall-pagi minimi statutorji, fatt li juri limitazzjoni serja tal-awtonomija tal-Istati Membri fil-qasam tad-determinazzjoni tal-pagi minimi statutorji u, għaldaqstant, ta’ effett dirett fuq id-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet. L-Istati Membri li stabbilixxew pagi minimi statutorji u li għandhom l-intenzjoni li jippermettu rati differenti għal kategoriji speċifiċi ta’ ħaddiema għandhom, fil-fatt, josservaw il-prinċipju tal-proporzjonalità u jiġġustifikaw tali differenzjazzjoni b’“oġġettiv leġittimu”.
42
Konsegwentement, il-qafas globali stabbilit fl-Artikoli 4 sa 6 tad-direttiva kkontestata għandu rabta diretta u immedjata mar-remunerazzjoni, bi ksur tal-Artikolu 153(5) TFUE.
43
Ir-Renju tad-Danimarka jsostni wkoll li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 153(5) TFUE ma hijiex determinanti għall-evalwazzjoni tal-punt dwar jekk id-direttiva kkontestata tinvolvix indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdan l-Istati Membri.
44
Fit-tieni parti tal-ewwel motiv tiegħu, ir-Renju tad-Danimarka jsostni li d-direttiva kkontestata tirregola oqsma li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “dritt ta’ assoċjazzjoni” u b’hekk tikser l-esklużjoni ta’ kompetenza dwar id-dritt ta’ assoċjazzjoni li tinsab fl-Artikolu 153(5) TFUE.
45
Ir-Renju tad-Danimarka jsostni li l-għan tal-Artikolu 153(5) TFUE huwa li jipproteġi l-awtonomija konvenzjonali tal-imsieħba soċjali minn eventwali ndħil. Miżuri li għandhom rabta mad-dritt ta’ assoċjazzjoni jistgħu, għaldaqstant, jittieħdu skont l-Artikolu 153(1) TFUE biss sa fejn id-dritt nazzjonali li jirregola dan id-dritt ma jkunx direttament affettwat. Fid-dawl tas-sens mogħti lill-kunċett ta’ “dritt ta’ assoċjazzjoni” imsemmi fl-imsemmi Artikolu 153(5) mill-Karta tad-Drittijiet Soċjali, b’mod partikolari, dan il-kunċett għandu jinftiehem bħala li jkopri d-dritt ta’ kull ħaddiem u ta’ kull persuna li timpjega li jissieħbu ruħhom ma’ organizzazzjoni jew ma’ sindakat, jew li ma jissieħbux miegħu, u li jipparteċipaw liberament fin-negozjar kollettiv.
46
F’dan ir-rigward, ir-Renju tad-Danimarka iqis li, peress li l-Artikolu 4(1)(d) tad-direttiva kkontestata jobbliga lill-Istati Membri jieħdu miżuri sabiex jipproteġu lis-sindakati u l-organizzazzjonijiet ta’ persuni li jimpjegaw li jipparteċipaw fin-negozjar kollettiv kontra kull interferenza fl-istabbiliment, il-funzjonament jew l-amministrazzjoni tagħhom, din id-dispożizzjoni tikkostitwixxi diretta tad-dritt tal-Unjoni fid-“dritt ta’ assoċjazzjoni”, bi ksur tal-esklużjoni ta’ kompetenza li hija relatata miegħu u li tinsab fl-Artikolu 153(5) TFUE.
47
Barra minn hekk, ir-Renju tad-Danimarka jsostni li l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata għandu wkoll effett fuq il-kuntest ġuridiku tas-sħubija f’sindakat jew f’organizzazzjoni u, konsegwentement, jolqot il-qalba stess tad-dritt ta’ assoċjazzjoni li fih joperaw l-imsieħba soċjali Daniżi. Fil-fatt, sabiex ikun jista’ jkollu xi effett, l-obbligu previst f’din id-dispożizzjoni għandu neċessarjament ikollu l-għan li numru ogħla ta’ ħaddiema jkunu koperti minn ftehim billi jaderixxu ma’ organizzazzjoni sindakali.
48
Il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni u l-Istati Membri li jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-istituzzjonijiet konvenuti jsostnu min-naħa tagħhom, fir-rigward tal-ewwel parti tal-ewwel motiv, li d-direttiva kkontestata, li l-uniku għan tagħha huwa li ttejjeb il-kundizzjonijiet tax-xogħol permezz ta’ miżuri li jikkonċernaw in-natura adegwata u l-promozzjoni tal-pagi minimi kif ukoll il-promozzjoni tan-negozjar kollettiv fil-qasam tal-iffissar tal-pagi, setgħet tiġi adottata b’osservanza sħiħa tal-Artikolu 153(5) TFUE.
49
Id-direttiva kkontestata tiddefinixxi biss, permezz ta’ rekwiżiti minimi fil-livell tal-Unjoni, obbligi proċedurali relatati mad-determinazzjoni tal-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji u tippromwovi n-negozjar dwar l-iffissar ta’ dawn il-pagi. Din id-direttiva tipprevedi għalhekk obbligi proċedurali ta’ mezzi, u mhux obbligi ta’ riżultat, b’osservanza sħiħa tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali u tad-diversi sistemi ta’ ffissar tar-remunerazzjonijiet fl-Istati Membri. Għalhekk, l-imsemmija direttiva ma tippreskrivix livelli jew komponenti speċifiċi ta’ remunerazzjoni li l-Istati Membri huma obbligati jiggarantixxu b’mod armonizzat u, konsegwentement, ma hijiex f’pożizzjoni li tiddetermina direttament ir-remunerazzjonijiet fl-Unjoni.
50
Fir-rigward tat-tieni parti tal-ewwel motiv, il-Parlament, il-Kunsill, il-Kummissjoni u l-Istati Membri li jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-istituzzjonijiet konvenuti jsostnu li, minkejja li d-dritt ta’ assoċjazzjoni huwa kundizzjoni preliminari għad-dritt ta’ negozjar kollettiv, dawn iż-żewġ drittijiet huma madankollu distinti.
51
F’dan il-każ, id-direttiva kkontestata, u, b’mod partikolari, l-Artikolu 4 tagħha, ma tippreskrivi ebda regola fil-qasam tad-dritt ta’ assoċjazzjoni. Din id-direttiva sempliċement tistabbilixxi qafas sabiex jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju tad-dritt ta’ negozjar kollettiv, mingħajr ma timponi obbligu fir-rigward tas-sħubija ma’ sindakati jew ma’ assoċjazzjonijiet u lanqas f’dak li jirrigwarda l-ħruġ minn jew ix-xoljiment ta’ dawn is-sindakati jew assoċjazzjonijiet. Hija lanqas ma timponi xi kundizzjoni fir-rigward tal-funzjonament tal-imsemmija sindakati jew assoċjazzjonijiet, u lanqas ma tinvolvi ndħil fir-rigward tagħhom.
b)
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
52
Skont il-prinċipju ta’ għoti tal-kompetenzi stabbilit fl-Artikolu 4(1) u fl-Artikolu 5(1) u (2) TUE, l-Unjoni għandha taġixxi biss fil-limiti tal-kompetenzi mogħtija lilha mill-Istati Membri fit-Trattati sabiex tilħaq l-oġġettivi stabbiliti minn dawn it-trattati u kull kompetenza li ma tingħatax lill-Unjoni fit-trattati tibqa’ għand l-Istati Membri.
53
Bl-adozzjoni tad-direttiva kkontestata, il-leġiżlatur tal-Unjoni bbaża ruħu fuq id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 153(2)(b) TFUE u tal-Artikolu 153(1)(b) TFUE li jawtorizzaw lill-Parlament u lill-Kunsill jadottaw, permezz ta’ direttivi, rekwiżiti minimi fil-qasam tal-“kundizzjonijiet tax-xogħol”.
54
Madankollu, skont l-Artikolu 153(5) TFUE id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu “la japplikaw għall-pagi, la għad-dritt ta’ assoċjazzjoni, la għad-dritt ta’ l-istrike u lanqas għad-dritt li jiġi mpost lock out”. Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi (1) sa (4) tal-imsemmi artikolu ma jistgħux għalhekk jintużaw bħala bażi legali sabiex tiġi evitata l-esklużjoni espressa ta’ kull kompetenza stabbilita fl-Artikolu 153(5) (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑5 ta’ Ottubru 2000, Il‑Ġermanja vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill, C‑376/98, EU:C:2000:544, punt 79).
55
Għaldaqstant, għandu jiġi vverifikat jekk, billi adotta d-direttiva kkontestata abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 153(1) u (2) TFUE, il-leġiżlatur tal-Unjoni kisirx l-esklużjonijiet ta’ kompetenza dwar ir-“remunerazzjonijiet” u d-“dritt ta’ assoċjazzjoni” stabbiliti fil-paragrafu 5 ta’ dan l-artikolu u, għaldaqstant, kisirx il-kompetenzi mogħtija lill-Unjoni mit-Trattati.
56
F’dan ir-rigward, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni l-ġurisprudenza stabbilita li l-għażla tal-bażi legali ta’ att tal-Unjoni għandha tkun ibbażata fuq elementi oġġettivi li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju, fosthom l-għan u l-kontenut ta’ dan l-att (sentenzi tat‑12 ta’ Novembru 1996, Ir‑Renju Unit vs Il‑Kunsill, C‑84/94, EU:C:1996:431, punt 25, kif ukoll tat‑8 ta’ Diċembru 2020, L‑Ungerija vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill, C‑620/18, EU:C:2020:1001, punt 38). Fil-fatt, huwa fid-dawl ta’ dawn l-istess elementi oġġettivi li għandu jiġi eżaminat jekk att tal-Unjoni jaqax, kompletament jew parzjalment, taħt esklużjoni ta’ kompetenza tal-Unjoni prevista mit-Trattati.
1) Fuq l-għan u l-kontenut tad-direttiva kkontestata
57
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-għan tad-direttiva kkontestata, din hija intiża, kif jirriżulta mill-Artikolu 1(1) tagħha, sabiex ittejjeb il-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol fl-Unjoni, b’mod partikolari l-adegwatezza tal-pagi minimi għall-ħaddiema, bl-għan li tikkontribwixxi għall-konverġenza soċjali ’il fuq u li tnaqqas l-inugwaljanzi fil-pagi.
58
Il-premessa 7 ta’ din id-direttiva tipprovdi, f’dan ir-rigward, li “[k]undizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol aħjar, inkluż permezz ta’ pagi minimi adegwati, huma ta’ benefiċċju kemm għall-ħaddiema kif ukoll għan-negozji fl-Unjoni, kif ukoll għas-soċjetà u l-ekonomija b’mod ġenerali u huma prerekwiżit biex jinkiseb tkabbir ġust, inklużiv u sostenibbli”. Din il-premessa tippreċiża, barra minn hekk, li “[l‑]indirizzar ta’ differenzi kbar fil-kopertura u l-adegwatezza tal-protezzjoni tal-paga minima jikkontribwixxi għat-titjib tal-ġustizzja tas-suq tax-xogħol tal-Unjoni, għall-prevenzjoni u t-tnaqqis tal-inugwaljanzi fil-pagi u soċjali, u l-promozzjoni tal-progress ekonomiku u soċjali u konverġenza ’l fuq.” Il-premessa 8 tal-imsemmija direttiva żżid li, “[m]eta jiġu ffissati f’livelli adegwati, il-pagi minimi, kif previst fil-liġi nazzjonali jew fil-ftehimiet kollettivi, jipproteġu d-dħul ta’ ħaddiema, b’mod partikolari ta’ ħaddiema żvantaġġati, jgħinu biex jiġi żgurat għajxien deċenti”.
59
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-kontenut tad-direttiva kkontestata, din tinkludi 19-il artikolu. L-Artikoli 1 u 2 ta’ din id-direttiva jiddefinixxu, rispettivament, l-għan u l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, filwaqt li l-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva jagħti definizzjoni armonizzata tal-kunċetti ta’ “paga minima”, ta’ “paga minima statutorja”, ta’ “negozjar kollettiv”, ta’ “ftehim kollettiv” u ta’ “kopertura tan-negozjar kollettiv”.
60
Sabiex jintlaħqu l-għanijiet esposti fil-punti 57 u 58 ta’ din is-sentenza, id-direttiva kkontestata, konformement mal-Artikolu 1(1) tagħha, moqri fid-dawl tal-premessa 18 tagħha, tistabbilixxi qafas ibbażat fuq tliet pilastri prinċipali, imsemmija fil-punti (a) sa (c) ta’ din id-dispożizzjoni. L-ewwel pilastru jikkonċerna l-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji bil-għan li jinkisbu kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol deċenti. It-tieni pilastru jirrigwarda l-promozzjoni ta’ negozjar kollettiv dwar l-iffissar tal-pagi. Fl-aħħar nett, it-tielet pilastru jirrigwarda t-tisħiħ tal-aċċess effettiv tal-ħaddiema għad-drittijiet għall-protezzjoni offruta mill-paga minima meta l-liġi nazzjonali u/jew ftehimiet kollettivi jipprevedu tali drittijiet.
61
F’dak li jirrigwarda l-ewwel pilastru, l-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata jimponi, fil-paragrafu 1 tiegħu, fuq l-Istati Membri li fihom jeżistu pagi minimi statutorji li jistabbilixxu proċeduri neċessarji għall-iffissar u għall-aġġornament ta’ dawn il-pagi li għandhom ikunu bbażati fuq kriterji mfassla sabiex jikkontribwixxu għall-adegwatezza tagħhom u jipprevedi, fil-paragrafu 2 tiegħu, kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod obbligatorju mill-Istati Membri għal dan l-għan. L-Artikolu 5(3) ta’ din id-direttiva jikkonferma espressament il-possibbiltà tal-Istati Membri li jużaw mekkaniżmu awtomatiku ta’ indiċjar tal-pagi minimi statutorji, bla ħsara għall-obbligi u l-kundizzjoni stabbiliti fih. Barra minn hekk, l-Artikolu 5(4) tal-imsemmija direttiva jipprevedi li l-evalwazzjoni tal-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji għandha tkun iggwidata minn valuri ta’ referenza indikattivi. Barra minn hekk, il-paragrafi 5 u 6 tal-Artikolu 5 tal-istess direttiva jirrigwardaw, rispettivament, il-frekwenza tal-aġġornamenti tal-pagi minimi statutorji u l-ħatra jew l-istabbiliment ta’ korpi konsultattivi inkarigati li jagħtu pariri lill-awtoritajiet kompetenti dwar il-kwistjonijiet marbuta mal-pagi minimi statutorji.
62
L-Artikoli 6 sa 8 tad-direttiva kkontestata jikkonċernaw, rispettivament, il-varjazzjonijiet u t-tnaqqis mill-pagi minimi statutorji, il-parteċipazzjoni tal-imsieħba soċjali fl-iffissar u l-aġġornament ta’ dawn il-pagi u l-aċċess effettiv tal-ħaddiema għall-imsemmija pagi.
63
Fir-rigward tat-tieni pilastru, minn naħa, l-Artikolu 4(1) tad-direttiva kkontestata, sabiex tiżdied il-kopertura tan-negozjar kollettiv u jiġi ffaċilitat l-eżerċizzju tad-dritt għan-negozjar kollettiv fid-dawl tal-iffissar tal-pagi, jipprevedi b’mod partikolari li l-Istati Membri għandhom jieħdu, jekk ikun il-każ, il-miżuri msemmija fil-punti (c) u (d) tiegħu sabiex jipproteġu l-ħaddiema u r-rappreżentanti sindakali kif ukoll is-sindakati u l-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem meta jipparteċipaw jew jixtiequ jipparteċipaw f’tali negozjar kollettiv.
64
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva jimponi fuq l-Istati Membri li fihom ir-rata ta’ kopertura ta’ negozjar kollettiv hija inqas minn limitu ta’ 80 % l-obbligu li jipprevedu qafas għall-promozzjoni tan-negozjar kollettiv, jew fil-forma ta’ liġi wara konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali, jew fil-forma ta’ ftehim magħhom, u li jistabbilixxu pjan ta’ azzjoni għal dan l-għan, li jistabbilixxi skeda ċara u miżuri konkreti sabiex tiżdied progressivament ir-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv kif ukoll li għandu jiġi eżaminat mill-ġdid regolarment u aġġornat jekk ikun meħtieġ. Mill-premessi 16 u 22 tal-imsemmija direttiva jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni bbaża ruħu, f’dan ir-rigward, fuq il-premessa li teżisti korrelazzjoni bejn rata għolja ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv u l-adegwatezza tal-pagi minimi.
65
Fir-rigward tat-tielet pilastru, l-Artikoli 9 sa 13 tal-istess direttiva jipprevedu dispożizzjonijiet trażversali dwar il-kuntratti pubbliċi, il-monitoraġġ u l-ġbir tad-data, l-informazzjoni dwar il-protezzjoni tal-paga minima, id-dritt għal rimedju u l-protezzjoni minn trattament sfavorevoli jew konsegwenzi negattivi kif ukoll ir-reġim tas-sanzjonijiet.
66
F’dawn iċ-ċirkustanzi, minn eżami tal-għan u tal-kontenut tad-direttiva kkontestata jirriżulta li din stabbilixxiet, b’mod partikolari, qafas għall-iffissar ta’ pagi minimi adegwati sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol fl-Unjoni. Din id-direttiva taqa’ għalhekk prima facie taħt qasam wieħed jew iktar elenkati fl-Artikolu 153(1) TFUE, li fosthom hemm il-“kundizzjonijiet tax-xogħol” imsemmija fil-punt (b) ta’ din id-dispożizzjoni, filwaqt li tirrigwarda l-qasam tar-“remunerazzjonijiet”, li jista’ jaqa’ taħt l-esklużjoni ta’ kompetenza prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE dwar ir-“remunerazzjonijiet”.
2) Fuq l-ewwel parti tal-ewwel motiv, ibbażata fuq ksur tal-esklużjoni tal-kompetenza dwar ir-“remunerazzjonijiet”
67
Fid-dawl tal-analiżi esposta fil-punti 52 sa 56 ta’ din is-sentenza, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ripetutament li l-eċċezzjoni li tirrigwarda r-“remunerazzjonijiet” imsemmija fl-Artikolu 153(5) TFUE hija dovuta għall-fatt li l-iffissar tar-remunerazzjonijiet jaqa’ taħt l-awtonomija kuntrattwali tal-imsieħba soċjali fuq skala nazzjonali kif ukoll taħt il-kompetenza tal-Istati Membri f’dan il-qasam. F’dawn iċ-ċirkustanzi, tqies xieraq, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, li tiġi eskluża d-determinazzjoni tal-livell tar-remunerazzjonijiet minn armonizzazzjoni skont l-Artikoli 151 TFUE et seq (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2007, Del Cerro Alonso, C‑307/05, EU:C:2007:509, punti 40 u 46, kif ukoll tas‑7 ta’ Lulju 2022, Coca-Cola European Partners Deutschland, C‑257/21 u C‑258/21, EU:C:2022:529, punt 47).
68
Konsegwentement, din l-esklużjoni ta’ kompetenza għandha tinftiehem bħala li tirrigwarda l-miżuri li, bħall-uniformità ta’ parti minn, jew tal-elementi kollha li jikkostitwixxu l-pagi u/jew tal-livell tagħhom fl-Istati Membri jew inkella l-iffissar ta’ paga minima fil-livell tal-Unjoni, jkunu jinvolvu indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdan din tal-aħħar. Madankollu, din ma tistax tiġi estiża għal kull kwistjoni li jkollha xi tip ta’ rabta mar-remunerazzjoni, inkella wħud mill-oqsma msemmija fl-Artikolu 153(1)TFUE jiġu mċaħħda minn parti kbira mis-sustanza tagħhom (sentenzi tal‑15 ta’ April 2008, Impact, C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 124 u 125, kif ukoll tal‑24 ta’ Frar 2022, Glavna direktsia Pozharna bezopasnost i zashtita na naselenieto, C‑262/20, EU:C:2022:117, punt 30).
69
Ċertament, kif enfasizzaw ir-Renju tad-Danimarka u r-Renju tal-Isvezja, fil-kawżi li taw lok għas-sentenzi ċċitati fil-punt preċedenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet teżamina d-delimitazzjoni tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri fl-oqsma msemmija fl-Artikolu 153 TFUE fir-rigward ta’ atti li ma jirrigwardawx il-qasam tar-remunerazzjonijiet, iżda li jirregolaw kundizzjonijiet oħra tax-xogħol jew inkella li għandhom għan ieħor u li d-dispożizzjonijiet tagħhom seta’ jkollhom ċerti riperkussjonijiet jew effetti fuq id-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet. Xorta jibqa’ l-fatt li, f’dawn is-sentenzi, il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat il-portata tal-esklużjoni dwar ir-“remunerazzjonijiet” prevista fil-paragrafu 5 ta’ dan l-artikolu f’termini ġenerali, mingħajr ma għamlet riferiment għar-rabta l-iktar stretta mal-qasam tar-remunerazzjonijiet tal-atti li ntalbet l-interpretazzjoni tagħhom.
70
Għaldaqstant, fid-dawl tar-rekwiżiti ta’ ċertezza legali, ta’ ċarezza u ta’ kontinwità fl-applikazzjoni tal-kriterji li jirregolaw it-tqassim tal-kompetenzi bejn l-Unjoni u l-Istati Membri, il-kriterju ta’ “indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdan din tal-aħħar” imsemmi fil-punt 68 ta’ din is-sentenza għandu jiggwida l-eżami tal-osservanza tal-esklużjoni mill-kompetenza dwar ir-“remunerazzjonijiet” prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE, indipendentement mir-rabta ftit jew wisq mill-qrib tal-att inkwistjoni mal-qasam tar-“remunerazzjonijiet”. Dan ifisser li l-kompetenza tal-Unjoni ma tistax titqies li hija awtomatikament eskluża meta dan l-att ikun relatat ma’ dan il-qasam.
71
Barra minn hekk, il-kapaċità tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jilħaq l-għanijiet tal-politika soċjali, kif stabbiliti fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 151 TFUE, u, b’mod iktar ġenerali, li jikkonkretizza d-dimensjoni soċjali tal-integrazzjoni fi ħdan l-Unjoni Ewropea tkun kompromessa ħafna jekk dan il-leġiżlatur jiġi prekluż milli jadotta miżuri li jkollhom, fil-prattika, effetti jew riperkussjonijiet pożittivi fuq il-livell tar-remunerazzjonijiet, u dan anki jekk dan ikun, għal dan l-għan, b’osservanza sħiħa tad-diversità tal-prattiki nazzjonali tal-Istati Membri u tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali, konformement mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 151 TFUE u mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 152 TFUE.
72
Din il-konstatazzjoni tapplika iktar u iktar f’dak li jirrigwarda l-“kundizzjonijiet tax-xogħol”, li jinsabu fost l-oqsma li fihom l-Artikolu 153(1) TFUE jagħti lill-Unjoni kompetenza sabiex issostni u tikkompleta l-azzjoni tal-Istati Membri u li l-portata tagħhom hija kkorraborata, parzjalment, mal-kamp tal-eċċezzjoni relatata mar-“remunerazzjonijiet” stabbilita fl-Artikolu 153(5) TFUE minħabba li r-remunerazzjoni tagħmel parti integrali mill-kundizzjonijiet tax-xogħol (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑11 ta’ Novembru 2004, Delhaye, C‑425/02, EU:C:2004:706, punt 33, kif ukoll tat‑22 ta’ Diċembru 2010, Gavieiro Gavieiro u Iglesias Torres, C‑444/09 u C‑456/09, EU:C:2010:819, punt 58).
73
Barra minn hekk, iċ-ċirkustanza invokata mill-Parlament li l-leġiżlatur tal-Unjoni diġà twassal sabiex jadotta atti oħra dwar ir-remunerazzjonijiet abbażi ta’ bażijiet legali li jinsabu fl-Artikolu 153 TFUE hija irrelevanti rigward il-punt dwar jekk id-direttiva kkontestata setgħetx tiġi adottata b’mod validu abbażi ta’ bażi legali li tinsab f’dan l-artikolu, mingħajr ma tikser l-esklużjoni ta’ kompetenza rigward ir-“remunerazzjonijiet” prevista fil-paragrafu (5) ta’ dan. Skont il-ġurisprudenza, id-determinazzjoni ta’ bażi legali ta’ att għandha, effettivament, issir b’kunsiderazzjoni tal-għan tiegħu u tal-kontenut tiegħu u mhux tal-bażi legali użata għall-adozzjoni ta’ atti oħra tal-Unjoni li għandhom, skont il-każ, karatteristiċi simili (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Ġunju 1994, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill, C‑187/93, EU:C:1994:265, punt 28, u tat‑12 ta’ Frar 2015, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill, C‑48/14, EU:C:2015:91, punt 30).
74
F’dawn iċ-ċirkustanzi, anki jekk mill-eżami mwettaq fil-punti 57 sa 66 ta’ din is-sentenza jirriżulta li d-direttiva kkontestata tirrigwarda l-qasam tar-remunerazzjonijiet u jista’ jkollha effett fuq il-livell tagħhom, dawn iċ-ċirkustanzi biss ma jistgħux awtomatikament iwasslu għall-konklużjoni li, bl-adozzjoni ta’ din id-direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni kiser l-esklużjoni ta’ kompetenza dwar ir-“remunerazzjonijiet” prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE.
75
Għal dan l-għan, għandu jiġi vverifikat ukoll jekk l-Artikoli 4 sa 6 tad-direttiva kkontestata, li huma essenzjalment il-kritika tar-Renju tad-Danimarka u tar-Renju tal-Isvezja, jinvolvux indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
i) L-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata
76
Kif isostnu r-Renju tad-Danimarka u r-Renju tal-Isvezja, l-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata jipprovdi ċerti rekwiżiti fformulati xi kultant f’termini ġenerali, xi kultant fis-sens li hija meħtieġa l-adozzjoni ta’ miżuri konkreti, bl-għan li jiġu promossi n-negozjar kollettiv sabiex jiġu ffissati l-pagi. Dan l-artikolu jimponi, b’mod iktar partikolari, fil-paragrafu 2 tiegħu, li l-Istati Membri li fihom ir-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv hija inqas minn limitu ta’ 80 % għandhom jipprevedu qafas li joffri kundizzjonijiet favorevoli għaż-żamma tan-negozjar kollettiv jew fil-forma ta’ “liġi” wara konsultazzjoni mal-imsieħba soċjali, jew fil-forma ta’ “ftehim” magħhom. Dawn l-Istati Membri għandhom ukoll jistabbilixxu “pjan ta’ azzjoni” li jistabbilixxi skeda ċara u “miżuri konkreti” sabiex tiżdied progressivament ir-rata ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv, li għandhom jeżaminaw mill-ġdid regolarment, jippubblikaw u jinnotifikaw lill-Kummissjoni. Għandu jiġi ppreċiżat, barra minn hekk, li l-kunċetti ta’ “negozjar kollettiv”, ta’ “ftehim kollettiv” u ta’ “kopertura tan-negozjar kollettiv” imsemmija f’din id-dispożizzjoni huma s-suġġett ta’ definizzjonijiet armonizzati fil-punti 3 sa 5 tal-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva.
77
Għalkemm l-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata jintroduċi għalhekk ċerta forma ta’ intervent mill-Istat fil-modalitajiet ta’ negozjar kollettiv għall-iffissar tal-pagi, madankollu minn dan ma jirriżultax li d-dispożizzjonijiet tiegħu jinvolvu ndħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u68 ta’ din is-sentenza.
78
Minn naħa, dan l-Artikolu 4 ma jinterferixxix mal-għażla tal-Istati Membri fir-rigward tal-mudell tal-iffissar tal-pagi, jiġifieri jew permezz ta’ leġiżlazzjoni, jew permezz ta’ negozjar kollettiv, jew permezz ta’ kombinazzjoni tat-tnejn. Il-premessa 12 tad-direttiva kkontestata tippreċiża barra minn hekk li “it-tradizzjonijiet nazzjonali differenti tal-Istati Membri jiġu rispettati”.
79
Min-naħa l-oħra, l-imsemmi Artikolu 4 la jirregola l-kontenut u lanqas ma jippreskrivi r-riżultat tan-negozjar kollettiv. Kif isostnu l-Parlament u l-Kunsill, il-miżuri differenti li l-istess Artikolu 4 jipprevedi ma jimponux fuq l-Istati Membri obbligi ta’ riżultat, iżda, l-iktar l-iktar, obbligi ta’ mezzi. Għalhekk, l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata jipprovdi li l-Istati Membri ma għandhomx jilħqu l-limitu ta’ 80 % ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv imsemmi f’din id-dispożizzjoni, iżda jimplimentaw “qafas” li joffri kundizzjonijiet favorevoli għaż-żamma ta’ negozjar kollettiv u jistabbilixxu “pjan ta’ azzjoni” sabiex jippromwovuh. Din id-dispożizzjoni għandha, barra minn hekk, tinqara fid-dawl tal-premessa 25 tad-direttiva kkontestata, li tippreċiża, għal dan il-għan, li “il-livell limitu ta’ 80 % tal-kopertura tan-negozjar kollettiv jenħtieġ li jintuża biss bħala indikatur li jiskatta l-obbligu li jiġi stabbilit pjan ta’ azzjoni” u li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni, fl-analiżi tal-progress magħmul fil-kopertura ikbar ta’ negozjar kollettiv, b’mod partikolari fir-rigward tal-pjan ta’ azzjoni previst minn din id-direttiva, minħabba li “[i]r-rati ta’ kopertura tan-negozjar kollettiv tal-Istati Membri jvarjaw b’mod sinifikanti minħabba għadd ta’ fatturi, inklużi t-tradizzjoni u l-prattika nazzjonali kif ukoll il-kuntest storiku”.
80
In-nuqqas ta’ Stat Membru li jilħaq ir-rata ta’ kopertura ta’ negozjar kollettiv ta’ 80 % imsemmi fl-Artikolu 4(2) tal-imsemmija direttiva għalhekk ma jikkostitwixxix fih innifsu l-ksur ta’ obbligu impost fuq dan l-Istat Membru.
81
Għandu jingħad ukoll li l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata huwa fformulat b’mod li jiggarantixxi b’mod sħiħ l-awtonomija tal-imsieħba soċjali. Konformement ma’ din id-dispożizzjoni, l-Istati Membri li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha huma obbligati li jinvolvu lill-imsieħba soċjali fl-istabbiliment tal-qafas li joffri kundizzjonijiet favorevoli għaż-żamma ta’ negozjar kollettiv imsemmi fl-imsemmija dispożizzjoni, kemm jekk dan il-“qafas” jiġi adottat fil-forma ta’ liġi jew fil-forma ta’ ftehim, kif ukoll fl-istabbiliment, fl-aġġornament u fir-reviżjoni tal-pjan ta’ azzjoni msemmi fih. Bl-istess mod, l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jipprevedi, fil-paragrafu 2 tiegħu, li din hija “mingħajr preġudizzju għar-rispett sħiħ tal-awtonomija tas-sħab soċjali, kif ukoll għad-dritt tagħhom li jinnegozjaw u jikkonkludu ftehimiet kollettivi” u, fil-paragrafu 4 tiegħu, li “[l]-applikazzjoni ta’ din id-Direttiva għandha tkun f’konformità sħiħa mad-dritt tan-negozjar kollettiv”.
82
Dan l-Artikolu 4 moqri flimkien mal-premessa 19 tad-direttiva kkontestata, li jippreċiża li din id-direttiva ma tinterferixxix mal-libertà tal-Istati Membri, b’mod partikolari, li jippromwovu l-aċċess għall-protezzjoni offerta mill-paga minima prevista permezz ta’ ftehimiet kollettivi, “skont il-liġi u l-prattika nazzjonali u l-ispeċifiċitajiet ta’ kull Stat Membru u b’rispett sħiħ għall-kompetenzi nazzjonali u d-dritt tas-sħab soċjali li jikkonkludu ftehimiet.”
83
Minn dan isegwi li l-imsemmi Artikolu 4 josserva l-marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ li l-imsieħba soċjali jgawdu minnu fil-kuntest tan-negozjar u tal-konklużjoni tal-ftehimiet kollettivi.
84
Barra minn hekk, l-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata għandu jinqara fid-dawl tal-Artikolu 152 TFUE, li ġie introdott mit-Trattat ta’ Lisbona u li jistabbilixxi espliċitament, fl-ewwel paragrafu tiegħu, ir-rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali. Għaldaqstant, l-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jobbliga lill-Istati Membri jimponu l-adeżjoni ta’ numru ikbar ta’ ħaddiema f’organizzazzjoni sindakali. Kif ifakkar espressament l-Artikolu 1(4) tal-imsemmija direttiva, lanqas ma jista’ jiġi interpretat bħala li jimplika li l-Istati Membri jiddikjaraw ftehim kollettiv ta’ applikazzjoni ġenerali.
85
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi konkluż li l-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata ma jinvolvix indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
ii) L-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata
86
Għandu jiġi enfasizzat, qabel kollox, li l-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata, intitolat “Proċedura għall-iffissar ta’ pagi minimi statutorji adegwati”, japplika, kif jirriżulta mill-paragrafu 1 tiegħu, għall-Istati Membri li fihom jeżistu pagi minimi statutorji. L-Artikolu 1(4)(a) ta’ din id-direttiva, moqri fid-dawl tal-premessa 19 tagħha, jipprevedi, f’dan ir-rigward, li ebda dispożizzjoni tal-imsemmija direttiva ma tista’ tiġi interpretata bħala li timponi fuq Stat Membru li fih l-iffissar tal-pagi huwa żgurat permezz ta’ ftehimiet kollettivi, l-obbligu li jistabbilixxi paga minima statutorja. Għaldaqstant, kif jammettu r-Renju tad-Danimarka u r-Renju tal-Isvezja, l-Artikolu 5 tal-istess direttiva josserva l-kompetenza tal-Istati Membri li jagħżlu l-mudell għall-iffissar tal-pagi.
87
Madankollu, għandu jiġi vverifikat jekk id-dispożizzjonijiet speċifiċi ta’ dan l-Artikolu 5 jinvolvux indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
88
Fir-rigward, l-ewwel nett, tal-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata, din id-dispożizzjoni tippreskrivi, fl-ewwel u fit-tieni sentenza tagħha, lill-Istati Membri li fihom jeżistu pagi minimi statutorji, li jistabbilixxu “l-proċeduri meħtieġa għall-iffissar u l-aġġornament tal-pagi minimi statutorji”. Barra minn hekk, dawn il-proċeduri għandhom ikunu ggwidati minn kriterji ddefiniti “b’mod ċar”, “biex jikkontribwixxu għall-adegwatezza [tal-pagi minimi statutorji], bil-għan li jinkiseb standard tal-għajxien deċenti, jitnaqqas il-faqar fost dawk li jaħdmu, kif ukoll jiġu promossi l-koeżjoni soċjali u l-konverġenza soċjali ’l fuq, u titnaqqas id-differenza bejn il-pagi tal-irġiel u n-nisa”.
89
Madankollu, kif isostnu ġustament il-Parlament, il-Kunsill u r-Repubblika Franċiża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, la l-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata u lanqas ebda dispożizzjoni oħra tagħha ma jiddefinixxu l-kunċett ta’ “adegwatezza” tal-pagi minimi statutorji. Għall-kuntrarju, fid-dawl tal-formulazzjoni wiesgħa li juża, l-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva jħalli marġni ta’ evalwazzjoni wiesa’ lill-Istati Membri sabiex jiddefinixxu dan il-kunċett u sabiex jiddeterminaw il-portata eżatta tiegħu. L-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji tikkostitwixxi, l-iktar l-iktar, valur indikattiv li l-Istati Membri għandhom jimmiraw għalih meta jiffissaw u jaġġornaw il-pagi minimi statutorji. Din l-interpretazzjoni hija sostnuta kemm mit-tielet sentenza tal-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva, li tirreferi, għall-finijiet tad-definizzjoni tal-kriterji msemmija fit-tieni sentenza ta’ din id-dispożizzjoni, għall-prattiki nazzjonali tal-Istati Membri, għad-deċiżjonijiet tal-korpi kompetenti tagħhom u għal ftehimiet bejn tliet partijiet, kif ukoll mill-ħames sentenza tagħha, li tippermetti lill-Istati Membri jiddeċiedu dwar il-piż relattiv ta’ dawn il-kriterji, billi jieħdu inkunsiderazzjoni l-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi nazzjonali tagħhom.
90
Għaldaqstant, fid-dawl tar-riferiment espress mill-imsemmija dispożizzjoni b’mod partikolari għall-prattiċi nazzjonali ddefiniti fid-drittijiet nazzjonali, il-kunċett ta’ “adegwatezza” tal-pagi minimi statutorji ma jistax jitqies li huwa kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, CU u ND (Assistenza soċjali – Diskriminazzjoni indiretta), C‑112/22 u C‑223/22, EU:C:2024:636, punt 35 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), u l-Parlament u l-Kunsill jaqblu dwar dan ukoll.
91
Barra minn hekk, l-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata jirregola l-“proċedura” għall-iffissar u l-aġġornament tal-pagi minimi statutorji, billi jimponi fuq l-Istati Membri kkonċernati l-obbligu li jistabbilixxu proċeduri li huma bbażati fuq kriterji li huma għandhom ifasslu fuq livell nazzjonali b’mod li jikkontribwixxu għan-natura adegwata ta’ dawn il-pagi kif ukoll għall-aġġornament tagħhom, u li tagħhom huma jistgħu jiddeterminaw il-piż relattiv. Ifformulata f’termini ġenerali u bbażata fuq approċċ proċedurali, din id-dispożizzjoni ma tagħtix għalhekk dritt għal paga minima statutorja adegwata lill-ħaddiema, u lanqas dritt għall-aġġornament tal-imsemmija pagi, speċifiku għad-dritt tal-Unjoni. Tali interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni hija sostnuta mill-Artikoli 12 u 13 ta’ din id-direttiva li, fir-rigward tal-ewwel waħda, tissuġġetta l-aċċess għar-rimedji ġudizzjarji li hija tipprevedi, fil-każ ta’ ksur ta’ “drittijiet relatati mal-pagi minimi statutorji jew mal-protezzjoni tal-paga minima”, għall-eżistenza ta’ dawn id-drittijiet fid-drittijiet nazzjonali jew fil-ftehimiet kollettivi, u, fir-rigward tat-tieni waħda, teżiġi li l-Istati Membri jistabbilixxu r-regoli ta’ sanzjonijiet applikabbli fil-każ ta’ ksur “tad-drittijiet u l-obbligi li jaqgħu fil-kamp tal-applikazzjoni [tal-imsemmija] [d]irettiva”, “meta drittijiet ta’ dan it-tip huma previsti mil-liġi nazzjonali jew minn ftehimiet kollettivi”.
92
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi konkluż li l-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata ma jinvolvix indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
93
Għandu jingħad ukoll li, fid-dawl tal-esklużjoni ta’ kompetenza dwar ir-“remunerazzjonijiet” stabbilita fl-Artikolu 153(5) TFUE, dritt għal pagi minimi statutorji “adegwati” jew “ġusti”, speċifiku għad-dritt tal-Unjoni, lanqas ma jista’ jiġi dedott minn qari flimkien tal-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata u tal-Artikolu 31(1) tal-Karta. Fil-fatt, abbażi tal-Artikolu 51(2) tagħha, il-Karta ma testendix il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni lil hinn mill-kompetenzi tal-Unjoni, ma tistabbilixxi ebda kompetenza jew kompitu ġdid għall-Unjoni, u ma timmodifikax il-kompetenzi u l-kompiti ddefiniti fit-Trattati.
94
Fir-rigward, it-tieni nett, tal-Artikolu 5(2) tad-direttiva kkontestata, dan jelenka, fil-punti (a) sa (d) tiegħu, erba’ elementi, jiġifieri, rispettivament, “il-kapaċità tal-akkwist tal-pagi minimi statutorji, filwaqt li jitqies l-għoli tal-ħajja”, “il-livell ġenerali tal-pagi u d-distribuzzjoni tagħhom”, “ir-rata ta’ tkabbir tal-pagi” kif ukoll “il-livelli u l-iżviluppi tal-produttività nazzjonali fit-tul”, li l-kriterji nazzjonali msemmija fil-paragrafu 1 ta’ dan l-artikolu għandhom tal-inqas jinkludu.
95
Ċertament, kif turi l-frażi “mill-inqas” użata f’dan l-Artikolu 5(2), din il-lista ma hijiex eżawrjenti, peress li l-Istati Membri huma liberi li jżidu elementi oħra. Barra minn hekk, kif huwa mfakkar fil-punt 89 ta’ din is-sentenza, mit-tielet sentenza tal-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata jirriżulta li l-Istati Membri għandhom jiddefinixxu l-kriterji nazzjonali msemmija f’din it-tieni dispożizzjoni konformement, b’mod partikolari, mal-prattiki nazzjonali tagħhom, u mill-ħames sentenza ta’ dan l-istess paragrafu, li l-Istati Membri jistgħu jiddeċiedu wkoll dwar il-piż relattiv tal-kriterji nazzjonali differenti, inklużi l-elementi msemmija fl-imsemmi Artikolu 5(2). Barra minn hekk, huma l-kundizzjonijiet soċjo-ekonomiċi prevalenti f’kull Stat Membru li jservu bħala punt ta’ riferiment għal dawn id-diversi kriterji nazzjonali. Xorta jibqa’ l-fatt li, kif ġustament isostni r-Renju tad-Danimarka, l-istess Artikolu 5(2) jimponi fuq l-Istati Membri li fihom jeżistu pagi minimi statutorji li jiżguraw li l-imsemmija kriterji jinkludu, tal-inqas, l-erba’ elementi li huma elenkati fih. Issa, billi impona l-użu ta’ dawn l-elementi fil-proċeduri ta’ ffissar u ta’ aġġornament tal-pagi minimi statutorji, il-leġiżlatur tal-Unjoni stabbilixxa rekwiżit li jirrigwarda l-elementi li jikkostitwixxu dawn il-pagi, fatt li għandu effett dirett fuq il-livell tal-imsemmija pagi, u dan, kuntrarjament għal dak li huwa indikat fl-aħħar sentenza tal-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata, indipendentement mir-rilevanza tal-imsemmija elementi fuq livell nazzjonali fid-dawl tal-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi prevalenti fl-Istati Membri.
96
Konsegwentement, l-Artikolu 5(2) tad-direttiva kkontestata jinvolvi armonizzazzjoni ta’ parti mill-elementi li jikkostitwixxu l-imsemmija pagi u, għaldaqstant, indħil dirett tad-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdan din, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
97
Fir-rigward, it-tielet nett, tal-Artikolu 5(3) tad-direttiva kkontestata, minkejja li din id-dispożizzjoni sempliċement tippermetti lill-Istati Membri jirrikorru għal mekkaniżmu awtomatiku ta’ indiċjar tal-pagi minimi statutorji u tagħmel riferiment għad-dritt nazzjonali u għall-prattiki nazzjonali fir-rigward tal-kriterji xierqa li għandu jkun ibbażat fuqhom dan il-mekkaniżmu, hija madankollu tissuġġetta, għall-aħħar parti tas-sentenza tagħha, l-użu, mill-Istati Membri, ta’ mekkaniżmu awtomatiku ta’ indiċjar għall-kundizzjoni li “l-applikazzjoni ta’ dan il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis fil-paga minima statutorja”.
98
Minn dan isegwi li l-imsemmija dispożizzjoni, sa fejn timponi klawżola ta’ nuqqas ta’ tnaqqis tal-livell tal-pagi minimi statutorji għall-Istati Membri li jużaw mekkaniżmu awtomatiku ta’ indiċjar ta’ dawn il-pagi, tinvolvi, kif ġustament isostni r-Renju tad-Danimarka, indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
99
Fir-rigward, ir-raba’ nett, tal-Artikolu 5(4) tad-direttiva kkontestata, dan jipprevedi li l-Istati Membri jistgħu jirrikorru, sabiex jiggwidaw l-evalwazzjoni tagħhom tan-natura adegwata tal-pagi minimi statutorji, għal “valuri ta’ referenza indikattivi” użati komunement fuq livell internazzjonali, bħal-limitu ta’ 60 % tal-paga medja gross u/jew tal-valuri ta’ referenza indikattivi użati fil-livell nazzjonali. Issa, kif issostni r-Repubblika Federali tal-Ġermanja, essenzjalment, dawn il-valuri ta’ referenza indikattivi huma differenti mill-elementi li għandhom obbligatorjament jittieħdu inkunsiderazzjoni bħala kriterju fil-proċeduri ta’ ffissar u ta’ aġġornament tal-pagi minimi statutorji nazzjonali, imsemmija fl-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva, sa fejn dawn jikkostitwixxu sempliċi parametri ta’ referenza għall-finijiet tal-evalwazzjoni tan-natura adegwata tal-pagi minimi statutorji, li minnhom l-Istati Membri jistgħu, barra minn hekk, jagħżlu liberament. Għalhekk, l-Istati Membri jistgħu jużaw jew valuri ta’ referenza indikattivi użati fil-livell nazzjonali, jew il-valuri ta’ referenza indikattivi użati fuq livell internazzjonali, jew kombinazzjoni tat-tnejn. Konsegwentement, l-Artikolu 5(4) tal-imsemmija direttiva la jistabbilixxi elementi obbligatorji fir-rigward tal-livelli tal-pagi minimi statutorji u lanqas ma jarmonizza l-elementi kollha jew parti minnhom li jikkostitwixxu dawn il-pagi, b’tali mod li ma jinvolvix indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
100
Il-ħames nett, l-Artikolu 5(5) tad-direttiva kkontestata jobbliga lill-Istati Membri jaġġornaw b’mod regolari u f’waqtu pagi minimi statutorji, u mill-inqas kull sentejn jew, għall-Istati Membri li jużaw mekkaniżmu awtomatiku ta’ indiċjar, mill-inqas kull erba’ snin, filwaqt li l-Artikolu 5(6) ta’ din id-direttiva jobbligahom jistabbilixxu korp konsultattiv wieħed jew iktar sabiex jagħtu pariri lill-awtoritajiet kompetenti dwar kwistjonijiet relatati mal-pagi minimi statutorji. Issa, dawn il-paragrafi sempliċement jipprevedu l-modalitajiet proċedurali tal-iffissar u tal-aġġornament tal-pagi minimi statutorji, mingħajr ma jippreskrivu elementi obbligatorji, fil-mertu, għall-Istati Membri, fir-rigward tal-livell tal-pagi minimi statutorji u mingħajr ma jarmonizzaw l-elementi kollha jew parti minn ta’ dawn il-pagi minimi statutorji. Għaldaqstant, kuntrarjament għal dak li jsostni r-Renju tad-Danimarka, dan l-Artikolu 5(5) u (6) ma jinvolvix indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
101
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata jinkludi, fil-paragrafu 2 tiegħu u fil-frażi “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fil-paragrafu 3 tiegħu, indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza u, għaldaqstant, tikser l-esklużjoni dwar ir-“remunerazzjonijiet”, prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE.
iii) L-Artikolu 6 tad-direttiva kkontestata
102
L-Artikolu 6 tad-direttiva kkontestata, intitolat “Varjazzjonijiet u tnaqqis”, jipprovdi, fil-paragrafu (1) tiegħu, li meta l-Istati Membri jippermettu rati differenti ta’ paga minima statutorja għal gruppi speċifiċi ta’ ħaddiema jew tnaqqis li jbaxxi ir-remunerazzjoni mħallsa għal livell inqas minn dak tal-paga minima statutorja rilevanti, huma għandhom jiżguraw li dawk il-varjazzjonijiet u t-tnaqqis jirrispettaw il-prinċipji ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità, inkluż it-tiftix ta’ għan leġittimu. Il-paragrafu (2) ta’ dan l-Artikolu 6 jżid li ebda dispożizzjoni ta’ din id-direttiva ma għandha tiġi interpretata fis-sens li timponi obbligu fuq l-Istati Membri biex jintroduċu varjazzjonijiet fil-pagi minimi statutorji jew tnaqqis minnhom. Dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jinqraw fid-dawl tal-premessa 29 tal-imsemmija direttiva, li tiddikjara li huwa importanti li jiġi evitat li dawn il-varjazzjonijiet u t-tnaqqis “jintużaw b’mod wiesa’”, peress li jista’ jkollhom impatt negattiv fuq l-adegwatezza tal-pagi minimi statutorji.
103
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 6 tad-direttiva kkontestata jħalli lill-Istati Membri liberi li jintroduċu, jew le, varjazzjonijiet jew tnaqqis mill-pagi minimi statutorji li jnaqqsu r-remunerazzjoni mħallsa għal livell inqas minn dak tal-paga minima statutorja kkonċernata. Għall-bqija, l-Artikolu 6 tad-direttiva kkontestata, li sempliċement jeżiġi mill-Istati Membri li josservaw il-prinċipji ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ proporzjonalità meta jawtorizzaw rati ta’ pagi minimi statutorji differenti għal kategoriji speċifiċi ta’ ħaddiema jew tnaqqis li jnaqqas ir-remunerazzjoni mħallsa għal livell inqas minn dak tal-paga minima statutorja kkonċernat, ma jinvolvix indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-determinazzjoni tar-remunerazzjonijiet fi ħdanha, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punti 67 u 68 ta’ din is-sentenza.
104
Konsegwentement, l-ewwel parti tal-ewwel motiv għandha tintlaqa’ sa fejn tirrigwarda l-Artikolu 5(2) tad-direttiva kkontestata, u, konsegwentement, il-parti tas-sentenza “inklużi l-elementi imsemmija fil-paragrafu 2” li tinsab fil-ħames sentenza tal-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva, kif ukoll il-frażi “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fl-Artikolu 5(3) tal-imsemmija direttiva. Il-kumplament tal-ewwel parti tal-ewwel motiv għandu jiġi miċħud.
3) Fuq it-tieni parti tal-ewwel motiv, ibbażata fuq ksur tal-esklużjoni tal-kompetenza dwar id-“dritt ta’ assoċjazzjoni”
105
L-Artikolu 153(5) TFUE jipprevedi li d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu ma japplikawx, b’mod partikolari, għad-“dritt ta’ assoċjazzjoni”.
106
Għalkemm il-kunċett ta’ “dritt ta’ assoċjazzjoni” msemmi fl-Artikolu 153(5) ma huwiex iddefinit fit-Trattat FUE, skont ġurisprudenza stabbilita, fl-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem tagħha u tal-għanijiet imfittxija minnha, iżda wkoll il-kuntest tagħha, kif ukoll id-dispożizzjonijiet kollha tad-dritt tal-Unjoni, peress li l-oriġini ta’ tali dispożizzjoni jista’ wkoll ikollha elementi relevanti għall-interpretazzjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑10 ta’ Diċembru 2018, Wightman et, C‑621/18, EU:C:2018:999, punt 47 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata, u tad‑19 ta’ Novembru 2024, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Repubblika Ċeka (Eliġibbiltà u kwalità ta’ membru ta’ partit politiku), C‑808/21, EU:C:2024:962, punt 91).
107
Għandu jiġi rrilevat, f’dan ir-rigward, li l-Artikolu 153(5) TFUE jeskludi erba’ oqsma, jiġifieri r-“remunerazzjonijiet”, id-“dritt ta’ assoċjazzjoni”, id-“dritt ta’ l-istrike” u d-dritt ta’ “lock-out”, mill-kompetenzi fil-qasam tal-politika soċjali mogħtija lill-Unjoni skont il-paragrafi 1 sa 4 ta’ dan l-artikolu, kwistjonijiet li, kif ippreċiża l-Avukat Ġenerali fil-punt 67 tal-konklużjonijiet tiegħu, huma marbuta sa fejn kollha jirrigwardaw, tal-inqas parzjalment, prerogattivi tal-imsieħba soċjali. Għandu jingħad ukoll li, fil-qasam partikolari tal-politika soċjali, il-promozzjoni tar-rwol tal-imsieħba soċjali u l-faċilitazzjoni tad-djalogu bejniethom, fl-osservanza tal-awtonomija tagħhom, tagħmel parti mill-għanijiet tat-Titolu X tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, kif jirriżulta mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 152 TFUE (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, EPSU vs Il‑Kummissjoni, C‑928/19 P, EU:C:2021:656, punti 60 u 61). Huwa permess li minn dan jiġi dedott li l-esklużjoni relatata mad-“dritt ta’ assoċjazzjoni” għandha, l-istess bħall-esklużjoni relatata mar-“remunerazzjonijiet”, prinċipalment l-għan li tippreżerva l-awtonomija tal-imsieħba soċjali fuq il-livell nazzjonali (ara, b’analoġija, is-sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2007, Del Cerro Alonso, C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 40, kif ukoll tas‑7 ta’ Lulju 2022, Coca-Cola European Partners Deutschland, C‑257/21 u C‑258/21, EU:C:2022:529, punt 47).
108
Fir-rigward tar-relazzjoni bejn id-dritt ta’ parteċipazzjoni libera f’negozjar kollettiv u d-“dritt ta’ assoċjazzjoni”, imsemmi fl-Artikolu 153(5) TFUE, l-ewwel wieħed ma huwiex, ċertament, espliċitament imsemmi fost l-oqsma li fihom l-Artikolu 153 TFUE jagħti kompetenza ta’ armonizzazzjoni lill-Unjoni sabiex jintlaħqu l-għanijiet imsemmija fl-Artikolu 151 TFUE. Barra minn hekk, kif ġustament josserva r-Renju tad-Danimarka, teżisti rabta bejn dawn id-drittijiet sa fejn id-dritt ta’ assoċjazzjoni jikkostitwixxi prerekwiżit għall-eżerċizzju tad-dritt għan-negozjar kollettiv. Madankollu, minn dan ma jistax jiġi dedott li d-dritt ta’ parteċipazzjoni libera fin-negozjar kollettiv, bħala element inerenti għad-“dritt ta’ assoċjazzjoni”, huwa eskluż, f’dan ir-rigward, mill-kompetenzi tal-Unjoni konformement mal-Artikolu 153(5) TFUE.
109
L-ewwel nett, l-Artikolu 153(1)(f) TFUE jagħti espliċitament lil-leġiżlatur tal-Unjoni l-kompetenza sabiex jadotta miżuri li jirrigwardaw “ir-rappreżentanza u d-difiża kollettiva ta’ l-interessi tal-ħaddiema u s-sidien, inkluża t-tmexxija konġunta”. Issa, il-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tagħtiha portata suffiċjentement wiesgħa sabiex tkopri miżuri li jirregolaw id-dritt għan-negozjar kollettiv, minkejja l-esklużjoni dwar id-dritt ta’ assoċjazzjoni fformulata fl-Artikolu 153(5) TFUE.
110
Sussegwentement, mit-tqegħid flimkien tal-kunċetti ta’ “dritt ta’ assoċjazzjoni” u ta’ “negozjar kollettiv bejn min iħaddem u l-ħaddiema” fis-seba’ inċiż tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 156 TFUE jista’ jiġi dedott li, għall-finijiet ta’ dan l-artikolu, u, b’mod iktar ġenerali, tad-dispożizzjonijiet tat-Titolu X tat-Tielet Parti tat-Trattat FUE, l-awturi tat-Trattati riedu jagħmlu distinzjoni bejn l-oqsma koperti minn kull wieħed minn dawn iż-żewġ kunċetti.
111
Fl-aħħar nett, il-Karta tad-Drittijiet Soċjali u l-Karta Soċjali Ewropea, bħala strumenti espressament imsemmija fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 151 TFUE, kif ukoll il-Karta, jittrattaw b’mod separat id-dritt ta’ assoċjazzjoni u d-dritt ta’ negozjar kollettiv.
112
Fir-rigward b’mod iktar partikolari tal-Karta, minn naħa, id-dritt ta’ assoċjazzjoni, previst fl-Artikolu 12 tagħha, jirreferi b’mod partikolari għad-“dritt ta’ kull persuna li tifforma sindakati flimkien ma’ oħrajn u li tissieħeb magħhom għall-protezzjoni ta' l-interessi tagħha”. Dan id-dritt jinkludi wkoll id-dritt li ma tiġix ikkostitwita organizzazzjoni, inkluż sindakat, u li wieħed ma jsirx membru tagħha. Huwa jinkludi wkoll, bl-istess mod, il-possibbiltà, għal assoċjazzjoni, li tkompli bl-attivitajiet tagħha u li tiffunzjona mingħajr indħil mhux iġġustifikat mill-Istat (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 2006, Werhof, C‑499/04, EU:C:2006:168, punt 33, u tat‑18 ta’ Ġunju 2020, Il‑Kummissjoni vs L‑Ungerija (Trasparenza assoċjattiva), C‑78/18, EU:C:2020:476, punt 113).
113
Min-naħa l-oħra, id-dritt ta’ negozjar kollettiv, previst fl-Artikolu 28 tal-Karta, jinkludi, b’mod partikolari, id-dritt tal-ħaddiema u tal-persuni li jimpjegaw, jew tal-organizzazzjonijiet rispettivi tagħhom, “li jinnegozjaw u li jikkonkludu ftehim kollettivi fil-livelli xierqa”.
114
F’dan ir-rigward, huwa ċertament minnu li, kif isostni r-Renju tad-Danimarka, id-deroga prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE toriġina mill-Artikolu 2(6) tal-Ftehim dwar il-Politika Soċjali, konkluż bejn l-Istati Membri tal-Komunità Ewropea bl-eċċezzjoni tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq (ĠU 1992, C 191, p. 91), anness mal-Protokoll (Nru 14) dwar il-politika soċjali anness mat-Trattat KE, u għalhekk tippreċedi l-adozzjoni tal-Karta. Madankollu, l-argument tar-Renju tad-Danimarka li l-awturi tat-Trattati kellhom l-intenzjoni li jeskludu mill-kompetenzi tal-Unjoni, fl-Artikolu 153(5) TFUE, is-suġġett tal-parteċipazzjoni libera f’negozjar kollettiv, bħala element inerenti għad-dritt ta’ assoċjazzjoni, lanqas ma huwa sostnut, minbarra mill-Karta, mid-dispożizzjonijiet tal-Karta Soċjali Ewropea u tal-Karta tad-Drittijiet Soċjali li, min-naħa tagħhom, huma preċedenti għall-adozzjoni tal-ftehim dwar il-politika soċjali. Fil-fatt, il-Karta Soċjali Ewropea u l-Karta tad-Drittijiet Soċjali jittrattaw, huma wkoll, id-dritt ta’ assoċjazzjoni u d-dritt ta’ negozjar kollettiv bħala drittijiet distinti, jiġifieri, fir-rigward tal-ewwel waħda, fl-Artikoli 5 u 6 tagħha u, fir-rigward tat-tieni waħda, fl-Artikoli 11 u 12 tagħha.
115
Għaldaqstant, il-kunċett ta’ “dritt ta’ assoċjazzjoni” imsemmi fl-Artikolu 153(5) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li jirreferi għal-libertà tal-ħaddiema u tal-persuni li jimpjegaw li jikkostitwixxu jew ixolju organizzazzjonijiet, inklużi sindakati, jew li jissieħbu magħhom jew le, mingħajr madankollu ma jkopri miżuri li jirregolaw id-dritt ta’ negozjar kollettiv bejn il-persuni li jimpjegaw u l-ħaddiema.
116
Fir-rigward tal-kriterju ġuridiku applikabbli għall-eżami tal-osservanza tal-esklużjoni relatata mad-“dritt ta’ assoċjazzjoni” prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE, għandu jiġi kkunsidrat, bħalma għamel l-Avukat Ġenerali fil-punt 107 tal-konklużjonijiet tiegħu, li l-esklużjoni mill-kompetenza dwar id-“dritt ta’ assoċjazzjoni”, kif iddefinit fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza ma tkoprix kull miżura li għandha rabta mad-dritt ta’ assoċjazzjoni, iżda biss il-miżuri li jinvolvu ndħil dirett tad-dritt tal-Unjoni f’dan id-dritt jew fl-eżerċizzju tiegħu. Min-naħa l-oħra, ma jaqgħux taħt din l-esklużjoni, miżuri li, filwaqt li għandhom rabta mad-dritt ta’ assoċjazzjoni, ma jirregolawx direttament dan id-dritt, iżda jirregolaw id-dritt ta’ negozjar kollettiv.
117
Għaldaqstant, kuntrarjament għal dak li jsostni r-Renju tad-Danimarka, il-fatt li l-Artikolu 4 tad-direttiva kkontestata jista’ jkollu rabta ma’ oqsma li jaqgħu taħt id-dritt ta’ negozjar kollettiv ma jippermettix, waħdu, li jiġi konkluż li l-leġiżlatur tal-Unjoni aġixxa bi ksur tal-esklużjoni tal-kompetenza dwar id-dritt ta’ assoċjazzjoni prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE. Madankollu, għandu jiġi vverifikat, għal dan l-għan, jekk id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(1)(d) u tal-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata, b’mod iktar speċifiku msemmija mill-argumenti tar-Renju tad-Danimarka, jinvolvux “indħil dirett” tad-dritt tal-Unjoni fid-dritt ta’ assoċjazzjoni.
118
L-ewwel nett, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, minkejja li l-argumenti tar-Renju tad-Danimarka ma jirrigwardawx speċifikament din id-dispożizzjoni, li l-Artikolu 4(1)(c) tad-direttiva kkontestata huwa intiż li jipproteġi l-eżerċizzju tad-dritt għan-negozjar kollettiv fid-dawl tal-iffissar tal-pagi kif ukoll il-protezzjoni tal-ħaddiema u tar-rappreżentanti tagħhom kontra l-atti ta’ diskriminazzjoni fir-rigward tagħhom fil-qasam tal-impjieg minħabba li huma jipparteċipaw jew jixtiequ jipparteċipaw f’negozjar kollettiv bl-għan tal-iffissar tal-pagi. Din id-dispożizzjoni ma tirregolax il-libertà tal-ħaddiema u ta’ min iħaddem li jiffurmaw jew ixolju organizzazzjonijiet, inklużi sindakati, jew li jissieħbu fihom, iżda tirregola kwistjonijiet li jaqgħu taħt id-dritt ta’ negozjar kollettiv.
119
Min-naħa l-oħra, l-Artikolu 4(1)(d) ta’ din id-direttiva huwa intiż sabiex jipproteġi s-sindakati u l-organizzazzjonijiet tal-persuni li jimpjegaw li jipparteċipaw jew li jixtiequ jipparteċipaw f’negozjar kollettiv minn kwalunkwe att ta’ indħil minn parti fil-konfront tal-parti l-oħra jew direttament, jew mill-aġenti jew mill-membri tagħhom fl-istabbiliment, fil-funzjonament jew fl-amministrazzjoni tagħhom. Skont dawn id-dispożizzjonijiet, l-Istati Membri għandhom “jieħdu miżuri, fejn xieraq”, għal dawn il-finijiet. Il-protezzjoni li din id-dispożizzjoni għandha l-għan li tagħti kontra l-atti ta’ ndħil tikkonċerna “l-istabbiliment”, il-“funzjonament” u l-“amministrazzjoni” tas-sindakati kif ukoll tal-organizzazzjonijiet ta’ persuni li jimpjegaw, kwistjonijiet li jaqgħu taħt id-dritt ta’ assoċjazzjoni, kemm fil-komponent pożittiv tagħha kif ukoll fil-komponent negattiv tagħha, jiġifieri d-dritt li jiġu kkostitwiti organizzazzjonijiet, inklużi sindakati, kif ukoll li jiġu organizzati.
120
Issa, l-osservanza tal-esklużjoni ta’ kompetenza relatata mad-“dritt ta’ assoċjazzjoni”, prevista fl-Artikolu 153(5) TFUE, tippreżupponi li la l-Artikolu 4(1)(d) tad-direttiva kkontestata u lanqas il-miżuri meħuda mill-Istati Membri sabiex jiżguraw it-traspożizzjoni fid-dritt intern tagħhom ta’ din id-dispożizzjoni ma jinvolvu ndħil dirett fl-istabbiliment, fil-funzjonament u fl-amministrazzjoni tal-assoċjazzjonijiet.
121
F’dan ir-rigward, mill-formulazzjoni stess tal-Artikolu 4(1)(d) tad-direttiva kkontestata jirriżulta li dan, filwaqt li għandu rabta mad-dritt ta’ assoċjazzjoni, huwa intiż li jippromwovi d-dritt ta’ parteċipazzjoni libera fin-negozjar kollettiv.
122
Għaldaqstant, l-Artikolu 4(1)(d) tad-direttiva kkontestata ma jinterferixxix mal-kompetenza li għandhom l-Istati Membri sabiex jadottaw miżuri li jirregolaw direttament id-dritt ta’ assoċjazzjoni. Din il-konstatazzjoni hija kkorroborata mill-fatt li, kif jirriżulta, minn naħa, mir-riferiment magħmul fil-formulazzjoni tal-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva għal-“liġi nazzjonali” u għall-“prattiċi nazzjonali” u, min-naħa l-oħra, mill-frażi “fejn xieraq” li tinsab fil-punt (d) tagħha, l-Istati Membri ma għandhomx b’mod obbligatorju jieħdu “miżuri” skont dan il-punt (d) u għandhom, fi kwalunkwe każ, jagħmlu dan biss sa fejn id-dritt nazzjonali tagħhom u l-prattiki nazzjonali tagħhom jippermettu dan. Għandu jiġi rrilevat ukoll, f’dan ir-rigward, li dawn id-dispożizzjonijiet ma jarmonizzawx il-kontenut tal-miżuri preskritti. Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-punt 84 ta’ din is-sentenza, id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Artikolu 4 għandhom jinqraw fid-dawl tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 152 TFUE, li jistabbilixxi espressament, mid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Lisbona, ir-rispett tal-awtonomija tal-imsieħba soċjali.
123
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 4(1)(d) tad-direttiva kkontestata ma jinvolvix indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-dritt ta’ assoċjazzjoni.
124
It-tieni nett, fir-rigward tal-osservanza, mill-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata, tal-esklużjoni dwar id-dritt ta’ assoċjazzjoni stabbilita fl-Artikolu 153(5) TFUE, ir-Renju tad-Danimarka jsostni li dan l-Artikolu 4(2) jinvolvi wkoll indħil fid-dritt ta’ assoċjazzjoni fi ħdan sindakati, għaliex l-għan ta’ żieda fin-numru ta’ ħaddiema koperti minn ftehim kollettiv previst f’din id-dispożizzjoni jista’ jintlaħaq biss permezz ta’ żieda fir-rata ta’ affiljazzjoni ta’ ħaddiema ma’ organizzazzjonijiet sindakali.
125
Madankollu, dan l-argument ma jistax jirnexxi. Fil-fatt, kif jirriżulta mill-punt 84 ta’ din is-sentenza, l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata ma jistax jiġi interpretat fis-sens li jobbliga lill-Istati Membri jimponu l-adeżjoni ta’ numru ikbar ta’ ħaddiema f’organizzazzjoni sindakali.
126
Minn dan isegwi li l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata ma jinvolvix indħil dirett mid-dritt tal-Unjoni fid-dritt ta’ assoċjazzjoni.
127
Għaldaqstant, it-tieni parti tal-ewwel aggravju għandha tiġi miċħuda bħala infondata.
128
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, l-ewwel motiv għandu jintlaqa’ sa fejn jirrigwarda l-Artikolu 5(2) tad-direttiva kkontestata, u, konsegwentement, il-parti tas-sentenza “inklużi l-elementi imsemmija fil-paragrafu 2” li tinsab fil-ħames sentenza tal-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva, kif ukoll il-frażi “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fl-Artikolu 5(3) tal-imsemmija direttiva, u dan il-motiv għandu jiġu miċħud għall-bqija.
2.
Fuq it-tieni motiv, ibbażat fuq l-impossibbiltà li tiġi adottata d-direttiva kkontestata abbażi tal-Artikolu 153(1)(b) TFUE
a)
L-argumenti tal-partijiet
129
Permezz tat-tieni motiv tiegħu, ir-Renju tad-Danimarka, sostnut mir-Renju tal-Isvezja, isostni li, anki jekk jitqies li d-direttiva kkontestata ma tiksirx l-esklużjonijiet ta’ kompetenza relatati mar-“remunerazzjonijiet” u mad-“dritt ta’ assoċjazzjoni” previsti fl-Artikolu 153(5) TFUE, il-Parlament u l-Kunsill ma setgħux validament jadottawha abbażi tal-Artikolu 153(1)(b) TFUE, konformement mal-proċedura deċiżjonali prevista f’dan il-qasam fl-Artikolu 153(2) TFUE.
130
Fil-fatt, id-direttiva kkontestata għandha żewġ għanijiet ta’ importanza ugwali, peress li hija intiża mhux biss sabiex tirregola l-“kundizzjonijiet tax-xogħol” imsemmija fl-Artikolu 153(1)(b) TFUE, iżda wkoll ir-“rappreżentanza u d-difiża kollettiva ta’ l-interessi tal-ħaddiema” msemmi fl-Artikolu 153(1)(f) TFUE. Issa, kull waħda minn dawn il-bażijiet legali timplika li tiġi segwita proċedura leġiżlattiva differenti u dawn il-proċeduri huma inkompatibbli. L-Artikolu 153(1)(f) TFUE jeżiġi l-unanimità fil-Kunsill, b’differenza mill-Artikolu 153(1)(b) TFUE li jeżiġi maġġoranza kwalifikata fil-Kunsill.
131
Il-Parlament u l-Kunsill, il-Kummissjoni kif ukoll l-Istati Membri li jintervjenu insostenn tat-talbiet tal-istituzzjonijiet konvenuti jikkontestaw l-argument tar-Renju tad-Danimarka fil-kuntest tat-tieni motiv.
b)
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
132
Kif huwa mfakkar fil-punt 56 ta’ din is-sentenza, skont ġurisprudenza stabbilita l-għażla tal-bażi legali ta’ att tal-Unjoni għandha tkun ibbażata fuq elementi oġġettivi li jistgħu jkunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju, fejn fosthom jinsabu l-iskop u l-kontenut ta’ dan l-att. Jekk l-eżami ta’ att tal-Unjoni juri li dan l-att ifittex li jilħaq diversi għanijiet jew li għandu diversi komponenti u jekk wieħed minn dawn l-għanijiet jew minn dawn il-komponenti jista’ jiġi identifikat bħala prinċipali jew preponderanti filwaqt li l-oħrajn huma biss anċillari jew għandhom biss portata estremament limitata, il-bażi legali sabiex jiġi adottat dan l-att għandha tiġi ddeterminata skont dan l-għan jew il-komponent prinċipali. Huwa biss eċċezzjonalment li att tal-Unjoni għandu jkun ibbażat simultanjament fuq diversi bażijiet legali, jiġifieri meta dan l-att ikollu fl-istess ħin diversi għanijiet jew diversi komponenti li huma marbuta b’mod indissoċjabbli, mingħajr ma wieħed huwa anċillari għal ieħor (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tad‑19 ta’ Lulju 2012, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill, C‑130/10, EU:C:2012:472, punti 43 u 44, kif ukoll tal‑20 ta’ Novembru 2018, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill (AMP Antartika), C‑626/15 u C‑659/16, EU:C:2018:925, punti 77 u 78).
133
Madankollu, l-użu ta’ bażi legali doppja huwa eskluż meta l-proċeduri previsti għal kull waħda minn dawn il-bażijiet ikunu inkompatibbli (sentenza tal‑11 ta’ Ġunju 1991, Il‑Kummissjoni vs Il‑Kunsill, C‑300/89, EU:C:1991:244, punt 21, u Opinjoni 1/15 (Ftehim PNR UE-Kanada), tas‑26 ta’ Lulju 2017, EU:C:2017:592, punt 78).
134
Fir-rigward tal-kampijiet ta’ applikazzjoni rispettivi tal-punti (b) u (f) tal-Artikolu 153(1) TFUE, mill-iżviluppi li jinsabu fil-punti 72 u 109 ta’ din is-sentenza jirriżulta li, minn naħa, l-Artikolu 153(1)(b) TFUE, li jirrigwarda l-“kundizzjonijiet tax-xogħol”, jista’ jkopri miżuri dwar it-titjib tan-natura adegwata tal-pagi minimi u, bl-istess mod, it-titjib tal-kundizzjonijiet tal-ħajja u tax-xogħol fl-Unjoni u, min-naħa l-oħra, l-Artikolu 153(1)(f) TFUE, li jirrigwarda r-“rappreżentanza u d-difiża kollettiva tal-interessi tal-ħaddiema u ta’ min iħaddem, inkluża l-ġestjoni konġunta”, jista’ jkopri miżuri dwar il-promozzjoni tan-negozjar kollettiv, sakemm il-miżuri adottati b’dan il-mod ikunu konformi mal-Artikolu 153(5) TFUE.
135
Għalkemm, f’kull wieħed minn dawn iż-żewġ oqsma, il-Parlament u l-Kunsill jistgħu, skont l-Artikolu 153(2)(b) TFUE, jadottaw “rekwiżiti minimi”, huma għandhom jiddeċiedu, fl-ewwel wieħed, skont proċedura leġiżlattiva ordinarja, fejn il-Kunsill li jaġixxi b’maġġoranza kkwalifikata, u, fit-tieni wieħed, skont proċedura leġiżlattiva speċjali, li teħtieġ l-unanimità fi ħdan il-Kunsill.
136
F’dan il-każ, fir-rigward tad-dispożizzjonijiet prinċipali tad-direttiva kkontestata li jinsabu fl-Artikoli 4 sa 8 tagħha, l-ewwel nett, l-Artikolu 4 tagħha jipprevedi, kif jirriżulta mill-punti 63 u 64 ta’ din is-sentenza, miżuri dwar il-promozzjoni tan-negozjar kollettivi għall-iffissar tal-pagi. Huwa minnu li tali miżuri jistgħu jaqgħu fil-qasam tar-“rappreżentanza u d-difiża kollettiva tal-interessi tal-ħaddiema u ta’ min iħaddem, inkluża l-ġestjoni konġunta”, imsemmi fl-Artikolu 153(1)(f) TFUE. Madankollu, kif osserva l-Avukat Ġenerali, essenzjalment, fil-punt 119 tal-konklużjonijiet tiegħu, għandha tittieħed inkunsiderazzjoni r-rabta li din id-direttiva tistabbilixxi, fl-Artikolu 1(1) tagħha, moqri fid-dawl tal-premessi 16 u 22 tagħha, bejn il-promozzjoni tan-negozjar kollettiv għall-iffissar tal-pagi u l-għan prinċipali tal-imsemmija direttiva, li huwa li jittejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol fl-Unjoni u, b’mod partikolari, l-adegwatezza tal-pagi minimi għall-ħaddiema. F’dan il-kuntest, l-Artikolu 4 tal-istess direttiva jirrappreżenta biss mezz kif jintlaħaq l-għan prinċipali ta’ din tal-aħħar, iktar milli għan jew komponent awtonomu u differenti ta’ din. Dan l-Artikolu 4 jaqa’ għalhekk, huwa wkoll, taħt il-qasam tal-“kundizzjonijiet tax-xogħol” imsemmi fl-Artikolu 153(1)(b) TFUE. Fi kwalunkwe każ, l-imsemmi Artikolu 4 jikkostitwixxi, l-iktar l-iktar, għan jew komponent distint li jinsab fil-qasam tar-“rappreżentanza u [ta]d-difiża kollettiva tal-interessi tal-ħaddiema u ta’ min iħaddem” purament inċidentali fir-rigward tal-għan jew tal-komponent prinċipali li jaqa’ taħt il-qasam tal-“kundizzjonijiet tax-xogħol”.
137
Sussegwentement, mill-eżami tal-ewwel motiv jirriżulta li d-direttiva kkontestata tinkludi dispożizzjoni u żewġ partijiet ta’ sentenza suġġetti għall-kompetenzi tal-Unjoni taħt l-Artikolu 153(5) TFUE, jiġifieri l-Artikolu 5(2) u, konsegwentement, il-parti tas-sentenza “inklużi l-elementi imsemmija fil-paragrafu 2” li tinsab fil-ħames sentenza tal-Artikolu 5(1) kif ukoll il-frażi “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fl-Artikolu 5(3) ta’ din direttiva. Għaldaqstant, din id-dispożizzjoni u dawn iż-żewġ partijiet tas-sentenza ma jaqgħux taħt il-kompetenzi leġiżlattivi tal-Unjoni fl-oqsma msemmija fl-Artikolu 153(1)(b) u (f) TFUE.
138
Fl-aħħar nett, id-dispożizzjonijiet l-oħra tal-Artikolu 5 tad-direttiva kkontestata kif ukoll l-Artikoli 6 sa 8 tagħha jipprevedu, kif jirriżulta mill-punti 57 u 66 ta’ din is-sentenza, miżuri li jistabbilixxu qafas għall-iffissar ta’ pagi minimi adegwati sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tal-għajxien u tax-xogħol fl-Unjoni. Dawn id-dispożizzjonijiet huma għalhekk marbuta mal-qasam tal-“kundizzjonijiet tax-xogħol”, imsemmi fl-Artikolu 153(1)(b) TFUE.
139
Mill-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti jirriżulta li, fid-dawl tad-dispożizzjonijiet prinċipali tagħha kkostitwiti mill-Artikoli 4 sa 8 tagħha, id-direttiva kkontestata taqa’ taħt il-qasam ta’ kompetenza msemmi fl-Artikolu 153(1)(b) TFUE u mhux taħt dak imsemmi fl-Artikolu 153(1)(f) TFUE.
140
F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tieni motiv għandu jiġi miċħud bħala infondat.
141
Fid-dawl ta’ dak li ntqal iktar ’il fuq, it-talbiet imressqa prinċipalment mir-Renju tad-Danimarka huma parzjalment fondati, sa fejn huma intiżi għall-annullament tal-Artikolu 5(2) tad-direttiva kkontestata u tal-parti tas-sentenza “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fl-Artikolu 5(3) tagħha, minħabba li dawn id-dispożizzjonijiet jaqgħu taħt l-oqsma li ma jaqgħux taħt il-kompetenzi tal-Unjoni, konformement mal-Artikolu 153(5) TFUE. L-annullament ta’ dan l-Artikolu 5(2) jimplika dak tal-frażi “inklużi l-elementi msemmija fil-paragrafu 2”, li tinsab fil-ħames sentenza tal-Artikolu 5(1) ta’ din id-direttiva.
B. Fuq it-talbiet imressqa sussidjarjament, intiżi għall-annullament tal-Artikolu 4(1)(d) u/jew tal-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata
142
Il-motiv uniku mqajjem mir-Renju tad-Danimarka insostenn tat-talbiet tiegħu ppreżentati sussidjarjament huwa dirett kontra l-Artikolu 4(1)(d) u/jew l-Artikolu 4(2) tad-direttiva kkontestata u huwa bbażat fuq l-istess argumenti bħal dawk invokati insostenn tal-ewwel motiv imqajjem insostenn tat-talbiet imressqa b’mod prinċipali. Peress li dawn l-aħħar argumenti ġew miċħuda fil-kuntest tal-evalwazzjoni ta’ dan l-ewwel motiv, dan il-motiv uniku għandu għalhekk jiġi miċħud ukoll, fi kwalunkwe każ, bħala infondat, mingħajr ma huwa neċessarju li tingħata deċiżjoni dwar l-ammissibbiltà tiegħu, u, għaldaqstant, dawn it-talbiet imressqa sussidjarjament għandhom jiġu miċħuda.
143
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal iktar ’il fuq, il-frażi “inklużi l-elementi msemmija fil-paragrafu 2”, li tinsab fil-ħames sentenza tal-Artikolu 5(1) tad-direttiva kkontestata, l-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva kif ukoll il-frażi “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fl-Artikolu 5(3) tagħha għandhom jiġu annullati. Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
IV. Fuq l-ispejjeż
144
Skont l-Artikolu 138(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef il-kawża għandha tiġi kkundannata għall-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu.
145
Skont l-Artikolu 138(3) tal-imsemmija Regoli tal-Proċedura jekk il-partijiet jitilfu rispettivament fuq waħda jew iktar mit-talbiet tagħhom, kull parti għandha tbati l-ispejjeż rispettivi tagħha. Madankollu, jekk fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-kawża jkun jidher ġustifikat, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi li waħda mill-partijiet għandha, minbarra l-ispejjeż tagħha, tbati parti mill-ispejjeż tal-parti l-oħra.
146
F’dan il-każ, peress li r-Renju tad-Danimarka tilef parzjalment, hemm lok li huwa jiġi kkundannat ibati żewġ terzi tal-ispejjeż sostnuti mill-Parlament u mill-Kunsill kif ukoll żewġ terzi tal-ispejjeż tiegħu. Il-Parlament u l-Kunsill għandhom jiġu kkundannati jbatu terz tal-ispejjeż tar-Renju tad-Danimarka u terz tal-ispejjeż tagħhom.
147
Skont l-Artikolu 140(1) tal-imsemmija Regoli tal-Proċedura, ir-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika Franċiża, il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, ir-Repubblika Portugiża, ir-Renju tal-Isvezja u l-Kummissjoni għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom sostnuti bħala intervenjenti.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Il-parti tas-sentenza “inklużi l-elementi msemmija fil-paragrafu 2”, li tinsab fil-ħames sentenza tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea, l-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva kif ukoll il-frażi “dment li l-applikazzjoni ta’ dak il-mekkaniżmu ma twassalx għal tnaqqis tal-paga minima statutorja” li tinsab fl-Artikolu 5(3) tagħha huma annullati.
2)
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
3)
Ir-Renju tad-Danimarka huwa kkundannat ibati żewġ terzi tal-ispejjeż sostnuti mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill tal-Unjoni Ewropea kif ukoll żewġ terzi tal-ispejjeż tiegħu.
4)
Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea huma kkundannati jbatu terz tal-ispejjeż sostnuti mir-Renju tad-Danimarka u terz tal-ispejjeż tagħhom.
5)
Ir-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika, ir-Renju ta’ Spanja, ir-Repubblika Franċiża, il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, ir-Repubblika Portugiża, ir-Renju tal-Isvezja u l-Kummissjoni Ewropea għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: id-Daniż.