62022CJ0240_RES
Sprawa C‑240/22 P
Komisja Europejska
przeciwko
Intel Corporation Inc.
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 24 października 2024 r.
Odwołanie – Konkurencja – Nadużycie pozycji dominującej – Rynek mikroprocesorów – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 102 TFUE i art. 54 porozumienia EOG – Rabaty lojalnościowe – Kwalifikacja jako praktyki stanowiącej nadużycie – Strategia mająca na celu wykluczenie z rynku konkurentów co najmniej równie efektywnych jak przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą
Odwołanie – Zarzuty – Naruszenie zakazu orzekania ultra petita – Skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji – Brak – Zbadanie przez Sąd argumentów, które miały nie zostać podniesione w dokumencie wszczynającym postępowanie – Rozszerzenie istniejącego zarzutu mające ścisły związek z tym zarzutem – Dopuszczalność
(statut Trybunał Sprawiedliwości, art. 21; regulamin postępowania przed Sądem, art. 76, art. 84 § 1)
(zob. pkt 96–106)
Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Kontrola sądowa – Kontrola zgodności z prawem – Zakres – Zastąpienie uzasadnienia kwestionowanego aktu – Wyłączenie
(art. 102, 263 TFUE)
(zob. pkt 138, 158, 163, 166, 293, 316, 317)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Pojęcie – Obiektywne pojęcie odnoszące się do zachowań mogących wpłynąć na strukturę rynku i stworzyć przeszkodę w utrzymaniu istniejącego poziomu konkurencji lub jej rozwoju na rynku – Obowiązki spoczywające na przedsiębiorstwie dominującym – Konkurowanie wyłącznie pozacenowe – Kryteria oceny
(art. 102 TFUE; porozumienie EOG, art. 54)
(zob. pkt 175–180)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Rabat za wyłączność lub lojalnościowy – Zdolność do ograniczenia konkurencji i wywołania skutku w postaci wykluczenia – Analiza w świetle kryterium równie efektywnego konkurenta – Kryteria oceny
(art. 102 TFUE; porozumienie EOG, art. 54)
(zob. pkt 181, 182, 201, 203)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Rabat za wyłączność lub lojalnościowy – Zdolność do ograniczenia konkurencji i wywołania skutku w postaci wykluczenia – Analiza w świetle kryterium równie efektywnego konkurenta – Obowiązek przedstawienia przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą dowodów podważających prawidłowość obliczeń dokonanych w ramach tej analizy
(art. 102 TFUE; porozumienie EOG, art. 54)
(zob. pkt 204–208)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Rabat za wyłączność lub lojalnościowy – Zdolność do ograniczenia konkurencji i wywołania skutku w postaci wykluczenia – Ciężar dowodu spoczywający na Komisji – Analiza w świetle kryterium równie efektywnego konkurenta – Kontrola sądowa – Zakres – Złożona ocena ekonomiczna – Kontrola materialnej prawdziwości, wiarygodności i spójności dowodów – Kontrola wyczerpującego charakteru istotnych danych
(art. 102 TFUE)
(zob. 267–271)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Rabat za wyłączność lub lojalnościowy – Zdolność do ograniczenia konkurencji i wywołania skutku w postaci wykluczenia – Analiza w świetle kryterium równie efektywnego konkurenta – Kontrola sądowa – Uwzględnienie faktycznych lub prawnych elementów uzasadnienia niezakwestionowanych w toku postępowania administracyjnego – Dopuszczalność
(art. 102 TFUE)
(zob. pkt 273–279)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Rabat za wyłączność lub lojalnościowy – Zdolność do ograniczenia konkurencji i wywołania skutku w postaci wykluczenia – Analiza w świetle kryterium równie efektywnego konkurenta – Rabaty przyznawane w formie świadczenia w naturze – Określenie wartości rabatów – Kryteria
(art. 102 TFUE; porozumienie EOG, art. 54)
(zob. pkt 309–315)
Pozycja dominująca – Nadużycie – Rabat za wyłączność lub lojalnościowy – Zdolność do ograniczenia konkurencji i wywołania skutku w postaci wykluczenia – Analiza w świetle kryterium równie efektywnego konkurenta – Niewystarczający charakter dowodów przedstawionych na poparcie tej analizy – Spoczywający na Sądzie obowiązek zbadania innych dowodów mogących świadczyć o wspomnianej zdolności do wykluczenia z rynku – Brak
(art. 102, 263 TFUE)
(zob. pkt 328–343)
Streszczenie
W swoim wyroku Trybunał oddalił odwołanie wniesione przez Komisję Europejską od wyroku Sądu z dnia 26 stycznia 2022 r. (
1
), w którym Sąd stwierdził częściową nieważność decyzji Komisji nakładającej na Intela karę za nadużycie pozycji dominującej na światowym rynku mikroprocesorów poprzez wdrożenie ogólnej strategii mającej na celu wykluczenie z rynku jej głównego konkurenta. W ten sposób Trybunał ostatecznie rozstrzygnął zawisły w tej kwestii od 2009 r. pomiędzy Intelem a Komisją spór, zatwierdzając w tym przypadku analizę przeprowadzoną przez Sąd celem wydania orzeczenia, że to, iż zakwestionowane rabaty za wyłączność były w stanie wykluczyć z rynku, nie zostało wystarczająco wykazane, i, co za tym idzie, celem stwierdzenia nieważności stwierdzenia naruszenia w tym względzie. Przy tej okazji Trybunał dostarczył wyjaśnień w przedmiocie zakresu kontroli zgodności z prawem przeprowadzanej przez Sąd w sytuacji, gdy ma on wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie takiej analizy potencjalnych antykonkurencyjnych skutków takich praktyk, a także w przedmiocie przeprowadzenia testu równie efektywnego konkurenta (as efficient competitor test, zwanego dalej „testem AEC”).
Decyzją z dnia 13 maja 2009 r. (
2
).. Komisja Europejska nałożyła na producenta mikroprocesorów Intela grzywnę w wysokości 1,06 mld EUR za nadużywanie pozycji dominującej na światowym rynku mikroprocesorów (Central Processing Units) (
3
) o architekturze x86 (
4
) (zwanych dalej „CPU x86”) w okresie od października 2002 r. do grudnia 2007 r. poprzez wdrożenie strategii mającej na celu wykluczenie z rynku jego głównego konkurenta.
W swojej decyzji Komisja przypisała Intelowi dwa rodzaje zachowań stanowiących nadużycie względem jego partnerów handlowych, a mianowicie bezpodstawne ograniczenia i rabaty warunkowe. Jeśli chodzi w szczególności o rabaty warunkowe, Intel przyznawał je czterem strategicznym producentom sprzętu informatycznego [Dell, Hewlett-Packard (HP), NEC i Lenovo], pod warunkiem że będą oni kupować u niego wszystkie lub prawie wszystkie potrzebne im mikroprocesory CPU x86. Podobnie Intel przyznawał płatności europejskiemu dystrybutorowi urządzeń elektronicznych (MSH) pod warunkiem, że będzie on sprzedawać wyłącznie komputery wyposażone w CPU x86 wyprodukowane przez Intela. Te rabaty i wypłaty (zwane dalej „zakwestionowanymi rabatami”) zapewniły lojalność czterech producentów sprzętu i firmy Media-Saturn, a tym samym znacznie zmniejszyły zdolność konkurentów Intela do konkurowania w oparciu o kryteria inne niż cena ich CPU x86.
Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2014 r. (
5
).. Sąd oddalił w całości wniesioną przez Intela skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Trybunał, do którego Intel wniósł odwołanie, w dniu 6 września 2017 r. (
6
).. uchylił pierwotny wyrok i przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania. W wyroku wydanym w sprawie odwołania Trybunał stwierdził, że Sąd, podobnie jak Komisja, oparł się na założeniu, zgodnie z którym rabaty lojalnościowe przyznawane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą są z natury rzeczy w stanie ograniczyć konkurencję, w związku z czym nie ma potrzeby przeprowadzania analizy wszystkich okoliczności sprawy ani, w szczególności, testu AEC. W związku z tym, skoro Komisja przeprowadziła jednak właśnie taki test, który miał rzeczywiste znaczenie przy ocenie tego, czy te rabaty były w stanie wykluczyć z rynku konkurenta równie efektywnego jak Intel, Trybunał orzekł, że Sąd powinien był zbadać wszystkie argumenty sformułowane przez Intela w przedmiocie przeprowadzenia tego testu przez Komisję, ponieważ jest ona zobowiązana do przeprowadzenia analizy nie tylko wagi pozycji dominującej przedsiębiorstwa na rynku właściwym, stopnia pokrycia rynku przez zakwestionowane rabaty, warunków i zasad przyznawania zakwestionowanych rabatów, ich okresu stosowania oraz ich wysokości, lecz jest także zobowiązana dokonać oceny tego, czy istnieje strategia mająca na celu wykluczenie z rynku konkurentów przynajmniej równie efektywnych jak to przedsiębiorstwo.
W zaskarżonym wyroku Sąd powtórzył zawarte w pierwotnym wyroku stwierdzenia dotyczące bezpodstawnych ograniczeń i ich bezprawnego w świetle art. 102 TFUE charakteru, a także dokonaną w tym wyroku ocenę dotyczącą kwalifikacji zakwestionowanych rabatów jako „rabatów za wyłączność”.
Sąd zbadał natomiast, zgodnie z rozstrzygnięciami kwestii prawnych dokonanymi w wyroku w sprawie odwołania, argumenty sformułowane przez Intela w przedmiocie przeprowadzenia przez Komisję testu AEC. W efekcie Sąd stwierdził błędy w zastosowaniu tego testu przez Komisję w odniesieniu do czterech producentów sprzętu informatycznego i do MSH. Sąd zidentyfikował również błędy w przeprowadzonym przez Komisję badaniu stopnia pokrycia rynku przez zakwestionowane rabaty oraz okresu ich stosowania uzasadniającym stwierdzenie częściowej nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim Komisja uznała w niej zakwestionowane rabaty za praktyki stanowiące naruszenie art. 102 TFUE, a także uzasadniającym uchylenie nałożonej na Intela grzywny (
7
).
Komisja wniosła odwołanie od tego wyroku Sądu. Podniosła ona, po pierwsze, błędy, jakich miał dopuścić się Sąd przy badaniu testu AEC i, po drugie, uchybienie zakresowi kontroli sądowej, która została przeprowadzona przez Sąd w celu przeanalizowania tego, czy zakwestionowane rabaty były w stanie ograniczyć konkurencję.
Ocena Trybunału
Trybunał zajął się w pierwszej kolejności zarzutami szczegółowymi wyrażonymi w ramach dwóch pierwszych zarzutów, dotyczącymi w istocie zakresu kontroli sądowej przeprowadzanej przez Sąd w ramach analizy tego, czy zakwestionowane rabaty są w stanie ograniczyć konkurencję. W tym względzie Trybunał uznał, że nie można zarzucać Sądowi, iż ten nie zbadał, czy elementy spornej decyzji inne niż te, na których Komisja oparła się w celu stwierdzenia naruszenia art. 102 TFUE, umożliwiały wykazanie tego, iż zakwestionowane rabaty były w stanie wywołać antykonkurencyjny skutek w postaci wykluczenia, ponieważ Sąd nie może zastąpić własnym uzasadnieniem uzasadnienia autora aktu, którego kontrolę zgodności z prawem przeprowadza. Ponadto, jeśli chodzi o zawarte w aktach sprawy informacje i materiały, które Sąd może uwzględnić w swojej ocenie, Trybunał przypomniał, że Sąd nie może oprzeć się na okolicznościach, które nie zostały podane do wiadomości Komisji w toku postępowania administracyjnego, ani na dowodach, które nie wynikają ze spornej decyzji. W niniejszym przypadku zaś na podstawie analizy zakwestionowanych punktów uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie sposób oprzeć wniosku o jakimkolwiek uchybieniu przypomnianych w ten sposób zasad.
W przedmiocie oceny przeprowadzonego przez Komisję testu AEC
Następnie Trybunał przeanalizował kolejno zarzuty Komisji dotyczące zbadania przez Sąd zastosowania testu AEC w odniesieniu do poszczególnych producentów sprzętu informatycznego.
W odniesieniu do Della Trybunał zbadał w szczególności, czy Sąd, jak twierdziła Komisja, popełnił błąd w analizie dowodów pozwalających podważyć uzyskany przez Komisję wynik testu AEC.
W niniejszej sprawie Komisja posłużyła się testem AEC, aby ocenić to, czy zakwestionowane rabaty są w stanie wykluczyć z rynku konkurenta, który byłby równie efektywny jak Intel, nie zajmując jednak przy tym pozycji dominującej. W tym względzie Trybunał zauważył, że test AEC został przeprowadzony w celu określenia ceny, po której konkurent równie efektywny jak Intel i ponoszący takie same jak on koszty musiałby oferować swoje CPU x86 w celu skompensowania strategicznym producentom sprzętu informatycznego i MSH utraty zakwestionowanych rabatów, aby ustalić, czy w takim przypadku ten konkurent mógłby nadal pokrywać swoje koszty.
Test ten opiera się zatem na porównaniu udziału podważalnego (
8
) z udziałem koniecznym (
9
) w odniesieniu do poszczególnych producentów sprzętu informatycznego oraz do MSH. W tym kontekście Trybunał zauważył, że Komisja oparła się na założeniach wiążących się z uwzględnieniem całokształtu szeregu danych liczbowych.
Precyzując standard dowodu, jaki jest wymagany od przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą, aby mogło ono podważyć wynik uzyskany przez Komisję, Trybunał podkreślił, że nie może ono poprzestać na podważeniu prawidłowości jednego z obliczeń dokonanych w ramach testu AEC, lecz musi wykazać brak lub błąd, które mogły wpłynąć na rezultat tego testu, zmieniając jego wynik z negatywnego na pozytywny, tak aby doprowadzić do powstania uzasadnionych wątpliwości co do zasadności przyjętego wyniku.
W niniejszej sprawie Trybunał zauważył, że Sąd w ramach niezależnej oceny dowodów przedstawionych przez Intela uznał, iż wszystkie istotne dane, które należy uwzględnić w celu oceny udziału podważalnego Della, świadczyły o tym, że ten udział mógł być najprawdopodobniej wyższy od wartości 7,1 % przyjętej przez Komisję, która postanowiła oprzeć się jedynie na części danych, efektem czego, gdyby uwzględniono wszystkie te dane, wynik testu AEC mógłby ulec zmianie z negatywnego na pozytywny. Ten udział podważalny był ponadto „możliwy do przewidzenia” dla samej Komisji, która postanowiła jednak oprzeć się wyłącznie na niektórych danych.
W związku z tym Sąd mógł zasadnie stwierdzić, że Komisja nie wykazała w sposób wymagany prawem zasadności dokonanej przez nią oceny udziału podważalnego Della.
Po oddaleniu również zarzutów szczegółowych opartych na naruszeniu prawa i naruszeniu prawa do obrony przysługującego Komisji w ramach badania testu AEC w odniesieniu do HP Trybunał zbadał zarzuty szczegółowe dotyczące badania testu AEC w odniesieniu do Lenovo, rozpatrując bardziej szczegółowo ocenę wysokości rabatów, które zostały przyznane temu producentowi sprzętu.
W niniejszej sprawie część rabatów przyznanych Lenovo przez Intela miała postać dwojakiego rodzaju świadczeń w naturze, a mianowicie polegała na przedłużeniu standardowej jednorocznej gwarancji Intela i propozycji lepszego wykorzystania zlokalizowanego w Chinach centrum dystrybucyjnego Intela.
Jak zaś wyjaśnił Sąd, zakres i charakter przyznawanych rabatów są tymi czynnikami, które są brane pod uwagę przy obliczaniu udziału wymagalnego potrzebnego do uzyskania wyniku testu AEC. Tak więc, jeżeli rabaty te są przyznawane, choćby częściowo, w naturze, to należy przeprowadzić oszacowanie ich wartości.
W tym względzie Trybunał stwierdził, że rekompensata zaoferowana przez konkurenta równie efektywnego jak Intel niekoniecznie musi przybrać formę świadczenia pieniężnego o wartości równej świadczeniu w naturze na rzecz danego klienta, lecz może polegać na równoważnym świadczeniu w naturze. Z subiektywnego punktu widzenia klienta bez znaczenia jest również to, że wartość tego świadczenia różni się od kosztów, jakie konkurent równie efektywny jak Intel musiał ponieść w celu przyznania jej temu klientowi.
W konsekwencji, zgodnie z podstawami, na których opiera się test AEC, ocenę rabatu przyznawanego w formie świadczenia w naturze powinno się przeprowadzać z uwzględnieniem hipotetycznego konkurenta mającego strukturę kosztów analogiczną do struktury kosztów Intela. Trybunał dodał, że dostosowanie tego kosztu może być jednak konieczne w celu uwzględnienia faktu, że na koszty równie efektywnego konkurenta może mieć wpływ fakt, że zaspokaja on jedynie udział podważalny zapotrzebowania klientów, który jest mniejszy niż niepodważalny udział w zapotrzebowaniu pokrywany przez Intela.
Wynika z tego, że Komisja, która nie uwzględniła w swym rozumowaniu hipotetycznego konkurenta zdolnego do sprzedaży CPU x86 spółce Lenovo, oferując jej korzyści w naturze na takich samych warunkach jak Intel, oparła się na założeniu sprzecznym z uzasadnieniem testu AEC przedstawionym w spornej decyzji. Sąd, stwierdzając w zaskarżonym wyroku wewnętrzną niespójność testu AEC, nie zastąpił zatem oceny Komisji swoją własną oceną.
W przedmiocie konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z błędów stwierdzonych w ramach testu AEC
Trybunał dokonał wreszcie analizy zarzutów szczegółowych podniesionych przez Komisję w odniesieniu do dokonanej przez Sąd błędnej oceny konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z błędów stwierdzonych w ramach testu AEC.
W tym kontekście Trybunał wyjaśnił zakres kontroli sądowej, jaką ma przeprowadzić Sąd w ramach badania dokonanej przez Komisję analizy tego, czy zakwestionowane rabaty były w stanie wykluczyć z rynku.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem okoliczności stanowiące naruszenie muszą wynikać z uzasadnienia aktu stwierdzającego naruszenie, ponieważ sądy Unii nie mogą ich zmienić, zastępując, w ramach kontroli zgodności z prawem, o której mowa w art. 263 TFUE, własnym uzasadnieniem uzasadnienie autora danego aktu.
W niniejszej sprawie Sąd uznał – a Komisja w ramach odwołania nie zakwestionowała poszczególnych elementów dokonanej przezeń oceny – że instytucja ta dopuściła się błędów w teście AEC, nie zbadała w należyty sposób kryterium dotyczącego stopnia pokrycia rynku i nie przeprowadziła prawidłowej analizy okresu stosowania zakwestionowanych rabatów.
Biorąc pod uwagę te oceny, Sąd nie musiał – przeprowadzając rozumowanie pozbawione błędów stwierdzonych przezeń w zaskarżonym wyroku – badać tego, czy zakwestionowane rabaty były w stanie wykluczyć konkurenta równie efektywnego jak Intel, opierając się przy tym badaniu na dowodach innych niż te, na których oparła się Komisja w celu wykazania tego, że są one w stanie to uczynić.
W szczególności samo tylko zawarcie w spornej decyzji, niezależnie od wniosków, jakie należy wyciągnąć z testu AEC, odniesienia do okresu, w którym Intel stosował zakwestionowane rabaty, oraz do ich harmonogramu, nie wystarcza jako takie do uzasadnienia ostatecznych wniosków co do wywołanych w ten sposób skutków w postaci wykluczenia z rynku. Sąd nie miał również obowiązku uwzględnienia rzeczywistej zdolności głównego konkurenta Intela do pozostania na rynku ze względu na skuteczność, innowacyjność i atrakcyjność jego produktów, ponieważ analiza ta jest niezależna od testu AEC.
(
1
)	Wyrok z dnia 26 stycznia 2022 r., Intel Corporation/Komisja (T‑286/09 RENV, EU:T:2022:19, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”).
(
2
)	Decyzja Komisji C(2009) 3726 wersja ostateczna z dnia 13 maja 2009 r. dotycząca postępowania przewidzianego w art. [102 TFUE] i art. 54 porozumienia EOG (sprawa COMP/C‑3/37.990 - Intel) (zwana dalej „sporną decyzją”).
(
3
)	Procesor jest głównym elementem składowym każdego komputera, zarówno pod względem ogólnej wydajności danego systemu, jak i całkowitego kosztu urządzenia.
(
4
)	Mikroprocesory stosowane w komputerach można podzielić na dwie kategorie, czyli mikroprocesory CPU x86 i te oparte na innej architekturze. Architektura x86 jest opracowanym przez Intela standardem, który umożliwia funkcjonowanie systemów operacyjnych Windows i Linux.
(
5
)	Wyrok z dnia 12 czerwca 2014 r., Intel/Komisja (T‑286/09, EU:T:2014:547, zwany dalej „pierwotnym wyrokiem”).
(
6
)	Wyrok z dnia 6 września 2017 r., Intel/Komisja (C‑413/14 P, EU:C:2017:632, zwany dalej „wyrokiem w sprawie odwołania”).
(
7
)	Uznając, że nie jest on w stanie określić kwoty grzywny dotyczącej wyłącznie bezpodstawnych ograniczeń, Sąd stwierdził nieważność całego artykułu spornej decyzji, w którym Komisja nałożyła na Intela z tytułu stwierdzonego naruszenia grzywnę w wysokości 1,06 mld EUR.
(
8
)	Wyrażenie to oznacza w niniejszym przypadku udział w rynku, w odniesieniu do którego klienci Intela byliby skłonni i byliby w stanie przenieść swoje zamówienia na innego dostawcę; udział ten jest z konieczności ograniczony ze względu w szczególności na charakter produktu, a także wizerunek marki i profil Intela.
(
9
)	Wyrażenie to oznacza w niniejszym przypadku tę część zapotrzebowania klienta, którą konkurent równie efektywny jak Intel musi zdobyć, aby wejść na rynek bez ponoszenia przy tym strat.