62022TJ0181_RES
Kawża T‑181/22
Pharol, SGPS SA
vs
Il‑Kummissjoni Ewropea
Sentenza (Is‑Sitt Awla) tat‑2 ta’ Ottubru 2024
“Kompetizzjoni – Akkordji – Swieq tat-telekomunikazzjoni tal-Portugall u ta’ Spanja – Klawżola ta’ nuqqas ta’ kompetizzjoni fis-suq Iberiku mdaħħla fil-kuntratt għax-xiri minn Telefónica tas-sehem ta’ Portugal Telecom fl-operatur Brażiljan ta’ telefonija mobbli Vivo – Annullament parzjali tad-deċiżjoni inizjali – Deċiżjoni li temenda l-ammont tal-multa – Awtorità ta’ res judicata – Nuqqas ta’ adozzjoni ta’ dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali – Determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ – Esklużjoni ta’ bejgħ ta’ servizzi li għalihom il-partijiet ma humiex f’kompetizzjoni potenzjali”
Proċedura ġudizzjarja – Awtorità ta’ res judicata – Portata
(ara l-punti 23 sa 29)
Kompetizzjoni – Proċedura amministrattiva – Rispett tad-drittijiet tad-difiża – Dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet – Annullament parzjali ta’ deċiżjoni li timponi multa – Adozzjoni ta’ deċiżjoni li temenda d-deċiżjoni parzjalment annullata mingħajr dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet – Komunikazzjoni, permezz ta’ ittra li tesponi l-fatti, ta’ informazzjoni dwar element ġdid marbut mal-metodu ta’ determinazzjoni tal-ammont emendat tal-multa – Ammissibbiltà – Obbligu li tiġi organizzata seduta ġdida – Assenza
(Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 27; Regolament tal-Kummissjoni Nru 773/2004, Artikolu 12(1); Avviż tal-Kummissjoni 2011/C 308/06, punt 111)
(ara l-punti 33 sa 53)
Kompetizzjoni – Multi – Ammont – Determinazzjoni – Iffissar tal-ammont bażiku – Determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ – Bejgħ imwettaq b’rabta diretta jew indiretta mal-ksur – Limitazzjoni biss għall-bejgħ realment affettwat mill-akkordju – Assenza – Bejgħ imwettaq f’suq mingħajr kompetizzjoni, anki potenzjali, tal-partijiet fl-akkordju – Esklużjoni tal-valur tal-bejgħ – Evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ kompetizzjoni potenzjali – Kriterju – Assenza ta’ ostakoli insormontabbli – Oneru tal-prova
(Artikolu 101 TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikolu 23(2); Avviż tal-Kummissjoni 2006/C 210/02, punt 13)
(ara l-punti 69 sa 73, 79 sa 87, 98, 100, 102, 113, 126, 132, 137, 156, 169, 177, 191, 201)
Kompetizzjoni – Multi – Ammont – Determinazzjoni – Stħarriġ ġudizzjarju – Ġurisdizzjoni sħiħa tal-qorti tal-Unjoni – Portata – Determinazzjoni tal-ammont tal-multa imposta – Kriterji ta’ evalwazzjoni
(Artikoli 101(1) u 261 TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003, Artikoli 23(3) u 31)
(ara l-punt 212)
Sunt
Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors għal annullament ippreżentat minn Pharol, SGPS SA kontra deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea (
1
) li emendat deċiżjoni li permezz tagħha kienet imponiet multa għal ksur tal-Artikolu 101 TFUE fuq żewġ operaturi tat-telekomunikazzjonijiet, fosthom ir-rikorrenti. B’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali għamlet preċiżazzjonijiet dwar il-metodu ta’ kalkolu tal-ammont bażiku tal-multa billi vvalidat l-approċċ segwit mill-Kummissjoni li kien jikkonsisti fl-esklużjoni, għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ, tal-bejgħ ta’ servizzi li għalihom il-partijiet ma kinux f’kompetizzjoni potenzjali. Il-Qorti Ġenerali għamlet ukoll preċiżazzjonijiet dwar iċ-ċirkustanzi li fihom il-Kummissjoni għandha tadotta dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali, kif ukoll dwar l-awtorità ta’ res judicata marbuta ma’ sentenza preċedenti tal-Qorti Ġenerali (
2
) li permezz tagħha din tal-aħħar kienet parzjalment annullat id-deċiżjoni inizjali tal-Kummissjoni (
3
) dwar l-istess prattika antikompetittiva.
F’Lulju 2010, Portugal Telecom, SGPS SA (iktar ’il quddiem “Pharol, SGPS SA”) u Telefónica, SA ffirmaw ftehim li kellu bħala suġġett l-akkwist minn Telefónica tas-sehem ta’ Portugal Telecom fl-operatur Brażiljan tat-telefonija mobbli Vivo Participações, SA. Skont klawżola ta’ dan il-ftehim, il-partijiet impenjaw ruħhom li ma jipparteċipawx jew jinvestu, direttament jew indirettament, permezz ta’ kull sussidjarja, f’kull proġett li jaqa’ taħt is-settur tat-telekomunikazzjonijiet li jista’ jkun f’kompetizzjoni mal-parti l-oħra fis-suq Iberiku, matul perijodu li kien jibda mill-konklużjoni definittiva tat-tranżazzjoni sal‑31 ta’ Diċembru 2011 (iktar ’il quddiem il-“klawżola”). Peress li qieset li din il-klawżola kienet tikkostitwixxi ftehim ta’ nuqqas ta’ kompetizzjoni li jmur kontra l-Artikolu 101 TFUE, il-Kummissjoni adottat fl‑2013 deċiżjoni li timponi multa fuqhom.
Din id-deċiżjoni ġiet parzjalment annullata permezz ta’ żewġ sentenzi tal-Qorti Ġenerali tat‑28 ta’ Ġunju 2016 (
4
), sa fejn l-ammont tal-multi imposti kien ġie ffissat abbażi tal-valur tal-bejgħ meħud inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni. Skont il-Qorti Ġenerali, il-Kummissjoni kellha, sabiex tiddetermina l-valur tal-bejgħ, tiddefinixxi s-servizzi li għalihom il-partijiet ma kinux f’kompetizzjoni potenzjali fis-suq Iberiku, billi teżamina l-elementi mressqa minn dawn tal-aħħar fir-risposti tagħhom għad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet sabiex turi l-assenza ta’ tali kompetizzjoni bejniethom fir-rigward ta’ ċerti servizzi matul il-perijodu ta’ applikazzjoni tal-klawżola.
Wara dawn is-sentenzi, il-Kummissjoni adottat deċiżjoni ġdida li fiha hija kkalkolat mill-ġdid il-valur tal-bejgħ u emendat l-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti. Huwa f’dan il-kuntest li hija adixxiet lill-Qorti Ġenerali b’rikors għal annullament kontra din id-deċiżjoni.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti Ġenerali
L-ewwel nett, ir-rikorrenti sostniet li, billi interpretat il-klawżola fid-deċiżjoni kkontestata bħala li tipprojbixxi lill-partijiet milli jwettqu passi preparatorji għad-dħul fis-suq, il-Kummissjoni kisret l-awtorità ta’ res judicata marbuta mas-sentenza Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni (
5
), sa fejn tali interpretazzjoni tal-klawżola ma kinitx prevista mid-deċiżjoni tal‑2013, u lanqas ma kienet ġiet diskussa fil-kuntest tal-kawża li tat lok għal din is-sentenza.
F’dan ir-rigward, il-Qorti Ġenerali fakkret, minn naħa, li l-awtorità ta’ res judicata hija marbuta biss mal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li jkunu ġew deċiżi effettivament jew neċessarjament mid-deċiżjoni ġudizzjarja inkwistjoni u, min-naħa l-oħra, li din l-awtorità hija marbuta kemm mad-dispożittiv ta’ din id-deċiżjoni kif ukoll mal-motivi tagħha li jikkostitwixxu l-bażi neċessarja tad-dispożittiv tagħha u huma, għalhekk, inseparabbli.
Issa, fis-sentenza Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni, il-Qorti Ġenerali ma ddeċidietx fuq il-kwistjoni dwar jekk il-klawżola kinitx tipprojbixxi jew le l-passi preparatorji, peress li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-klawżola ma kienx ġie ddefinit b’riferiment għat-tip ta’ miżuri li kienet tipprojbixxi, iżda fir-rigward tas-servizzi koperti minnha. Għalhekk, ma setax jitqies li, billi interpretat il-klawżola bħala li tipprojbixxi dawn il-passi, il-Kummissjoni kisret l-awtorità ta’ res judicata marbuta ma’ din is-sentenza.
It-tieni nett, billi interpretat il-klawżola bħala li tipprojbixxi l-passi preparatorji, il-Kummissjoni, skont ir-rikorrenti, kisret b’mod partikolari d-drittijiet tad-difiża tagħha, minħabba n-nuqqas ta’ adozzjoni ta’ dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali. Fil-fatt, tali interpretazzjoni tal-klawżola wessgħet il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha u emendat id-deċiżjoni tal‑2013, u b’hekk ikkostitwixxiet element ġdid kontra r-rikorrenti, li fuqu hija kellha jkollha l-possibbiltà li tippreżenta osservazzjonijiet.
Il-Qorti Ġenerali rrilevat, preliminarjament, li dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali tkun neċessarja biss jekk jinħarġu oġġezzjonijiet ġodda jew jekk in-natura intrinsika tal-ksur inkwistjoni tinbidel. B’kuntrast ma’ dan, sempliċi ittra li tesponi l-fatti hija suffiċjenti fil-każ fejn l-ilmenti mqajma kontra l-impriżi inkwistjoni fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet inizjali jiġu sempliċement ikkorroborati mill-provi l-ġodda li fuqhom il-Kummissjoni jkollha l-intenzjoni li tibbaża ruħha fuqhom.
F’dan il-każ, il-Kummissjoni adottat dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (iktar ’il quddiem id-“dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tal‑2011”) fil-kuntest tal-proċedura li wasslet għad-deċiżjoni tal‑2013. Wara l-annullament parzjali ta’ din id-deċiżjoni mill-Qorti Ġenerali, il-Kummissjoni ma ħarġitx dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali qabel ma adottat id-deċiżjoni kkontestata, iżda bagħtet lill-kumpanniji inkwistjoni ittra ta’ espożizzjoni tal-fatti. F’dan ir-rigward, l-annullament ta’ att tal-Unjoni ma affettwax neċessarjament il-validità tal-atti preparatorji. Issa, il-validità tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tal‑2011 ma ġeitx ikkontestata mis-sentenza Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni, peress li din tal-aħħar annullat id-deċiżjoni tal‑2013 biss sa fejn din kienet tiffissa l-ammont tal-multa imposta fuq ir-rikorrenti abbażi tal-valur tal-bejgħ meħud inkunsiderazzjoni mill-Kummissjoni. Għaldaqstant, din is-sentenza ma pprekludietx it-teħid inkunsiderazzjoni tal-informazzjoni pprovduta fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tal‑2011 dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-klawżola, sabiex jiġi mistħarreġ ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża tar-rikorrenti.
Issa, il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-interpretazzjoni tal-klawżola bħala li tipprojbixxi l-passi preparatorji ma setgħetx titqies li kienet lment ġdid meta mqabbla ma’ dawk ikkomunikati fid-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tal‑2011, jew emenda tagħhom, jew emenda tan-natura intrinsika tal-ksur. Fil-fatt, minkejja li d-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet tal‑2011 ma kinitx tispeċifika li l-klawżola tipprojbixxi l-passi preparatorji, tali interpretazzjoni hija meħtieġa fid-dawl, minn naħa, tat-tul tal-klawżola, qasir wisq sabiex jippermetti dħul effettiv fis-swieq inkwistjoni u, min-naħa l-oħra, tal-formulazzjoni tal-klawżola fil-verżjoni Ingliża tagħha.
Barra minn hekk, il-Kummissjoni kienet interpretat il-klawżola bħala li tipprojbixxi l-passi preparatorji sabiex jiġi kkalkolat mill-ġdid il-valur tal-bejgħ skont is-sentenza Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni. Issa, id-determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ ma tinsabx fost l-elementi li fuqhom il-Kummissjoni hija obbligata tisma’ lill-partijiet, peress li d-dritt għal smigħ ma jkoprix tali element marbut mal-metodu ta’ determinazzjoni tal-ammont tal-multa.
Fir-rigward tal-argument tar-rikorrenti li l-Kummissjoni ma tathiex il-possibbiltà li tiżviluppa l-argumenti tagħha waqt seduta, il-Qorti Ġenerali fakkret li d-dritt għal seduta jeżisti biss wara li l-Kummissjoni tkun bagħtet dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (
6
). Għaldaqstant, peress li l-Kummissjoni ma kinitx obbligata tadotta dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet addizzjonali minflok l-ittra ta’ espożizzjoni tal-fatti, hija ma kinitx obbligata żżomm smigħ qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni kkontestata.
It-tielet nett, ir-rikorrenti sostniet li l-Kummissjoni wettqet żball ta’ liġi meta evalwat l-eżistenza ta’ kompetizzjoni potenzjali bejn il-partijiet abbażi tal-kriterju ta’ ostakoli insormontabbli għad-dħul. Il-Qorti Ġenerali qieset li l-Kummissjoni ma wettqitx tali żball.
Fil-fatt, fis-sentenza Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni li annullat id-deċiżjoni tal‑2013, il-Qorti Ġenerali kienet iddeċidiet li l-bejgħ li ma kienx relatat direttament jew indirettament mal-ksur, jiġifieri l-bejgħ tas-servizzi li għalihom il-partijiet ma kinux f’kompetizzjoni potenzjali, kellu jiġi eskluż mid-determinazzjoni tal-valur tal-bejgħ. Madankollu, il-Qorti Ġenerali ma kinitx ippreċiżat liema kien il-kriterju li jippermetti li tiġi evalwata l-eżistenza ta’ tali kompetizzjoni għall-finijiet tal-kalkolu tal-multa, filwaqt li hija kienet indikat li, għall-finijiet tal-konstatazzjoni tal-ksur, il-kriterju li jippermetti li tiġi evalwata l-eżistenza ta’ tali kompetizzjoni kien dak ta’ ostakoli insormontabbli għad-dħul fis-suq.
Fid-deċiżjoni kkontestata, il-Kummissjoni qieset li l-kriterju ta’ ostakoli insormontabbli għad-dħul kellu jintuża wkoll għall-finijiet tal-kalkolu tal-ammont tal-multa. Fil-fatt, li wieħed jeżiġi mill-Kummissjoni li, sabiex tiddetermina l-valur tal-bejgħ, hija tmur lil hinn mill-eżami tal-ostakoli insormontabbli għad-dħul sabiex tiddetermina jekk il-partijiet ikollhomx possibbiltajiet reali u konkreti li jidħlu fis-suq iwassal sabiex jiġi impost fuqha, għall-finijiet tal-kalkolu tal-multa, obbligu li hija ma għandhiex għall-finijiet tal-konstatazzjoni tal-ksur peress li l-ksur inkwistjoni ikollu għan antikompetittiv.
Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali ċaħdet dan l-aħħar motiv.
(
1
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2022) 324 final tal‑25 ta’ Jannar 2022 li temenda d-Deċiżjoni C(2013) 306 final tat‑23 ta’ Jannar 2013 dwar proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE (Każ AT.39839 – Telefónica vs Portugal Telecom) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”).
(
2
)	Sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2016, Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni (T‑208/13, EU:T:2016:368). Din is-sentenza ma ġietx appellata.
(
3
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2013) 306 final dwar proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu 101 TFUE (Każ AT.39.839 – Telefónica vs Portugal Telecom) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tal‑2013”).
(
4
)	Sentenzi tat‑28 ta’ Ġunju 2016, Portugal Telecom vs Il‑Kummissjoni (T‑208/13, EU:T:2016:368), u tat‑28 ta’ Ġunju 2016, Telefónica vs Il‑Kummissjoni (T‑216/13, EU:T:2016:369). Din l-aħħar sentenza kienet is-suġġett ta’ appell li ġie miċħud mill-Qorti tal-Ġustizzja permezz tas-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2017, Telefónica vs Il‑Kummissjoni (C‑487/16 P, mhux ippubblikata, EU:C:2017:961).
(
5
)	Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 2.
(
6
)	Artikolu 12 tar-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 773/2004 tas‑7 ta’ April 2004 dwar it-tmexxija ta’ proċeduri mill-Kummissjoni skond l-[Artikoli 101 u 102 TFUE] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 3, p. 81).