62019TJ0018_RES
Υπόθεση T‑18/19
Colin Brown
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (τέταρτο πενταμελές τμήμα)της 5ης Οκτωβρίου 2020
«Υπαλληλική υπόθεση – Υπάλληλοι – Υπάλληλος που είναι υπήκοος του Ηνωμένου Βασιλείου κατά την ανάληψη των καθηκόντων του – Αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση – Κτήση της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας – Απώλεια του επιδόματος αποδημίας – Ίση μεταχείριση – Αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων – Άρθρο 4, παράγραφος 1, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ»
Υπάλληλοι – Αποδοχές – Επίδομα αποδημίας – Προϋποθέσεις χορήγησης – Γεγονός το οποίο δικαιολογεί την εκ μέρους της διοίκησης επανεξέταση της κατάστασης του δικαιούχου – Κτήση της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας – Εμπίπτει
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα VII, άρθρο 4 § 1, στοιχείο aʹ)
(βλ. σκέψεις 36, 37, 39, 41-45, 50-52)
Υπάλληλοι – Αποδοχές – Επίδομα αποδημίας – Προϋποθέσεις χορήγησης – Επανεξέταση της κατάστασης του δικαιούχου λόγω κτήσης της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας – Απώλεια του ευεργετήματος του επιδόματος αποδημίας – Συνεκτίμηση των περιστάσεων που οδήγησαν στην αίτηση πολιτογράφησης – Κίνδυνος παύσης από τα καθήκοντα συνδεόμενος με την αποχώρηση κράτους μέλους από την Ένωση – Δεν ασκεί επιρροή
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα VII, άρθρο 4 § 1, στοιχείο aʹ)
(βλ. σκέψεις 64-69)
Υπάλληλοι – Αποδοχές – Επίδομα αποδημίας – Προϋποθέσεις χορήγησης – Επανεξέταση της κατάστασης του δικαιούχου λόγω κτήσης της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας – Εξομοίωση με την κατάσταση υπαλλήλου που είναι ή ήταν υπήκοος της χώρας υπηρεσίας – Παραβίαση της αρχής της ισότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων – Δεν συντρέχει
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, παράρτημα VII, άρθρο 4 § 1, στοιχείο βʹ)
(βλ. σκέψεις 81-83, 86-90, 96, 97, 112-117)
Σύνοψη
Με την απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2020, Brown κατά Επιτροπής (T‑18/19), το Γενικό Δικαστήριο, αποφαινόμενο σε πενταμελή σύνθεση, διευκρίνισε υπό ποιες προϋποθέσεις ο υπάλληλος που αποκτά κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του την ιθαγένεια της χώρας υπηρεσίας μπορεί, για τον λόγο αυτό, να απολέσει το επίδομα αποδημίας, υπό το πρίσμα των προϋποθέσεων χορήγησης που προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, του παραρτήματος VII του Κανονισμού Υπηρεσιακής Κατάστασης των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ).
Εν προκειμένω, ο προσφεύγων, Colin Brown, ανέλαβε καθήκοντα στην Επιτροπή την 1η Ιανουαρίου 2001. Είχε τότε την ιδιότητα του υπηκόου του Ηνωμένου Βασιλείου και μόνον. Το Γραφείο «Διαχείριση και Εκκαθάριση των Ατομικών Δικαιωμάτων» (PMO) της Επιτροπής του χορήγησε το επίδομα αποδημίας βάσει των προϋποθέσεων που απαιτούνται για τον υπάλληλο «ο οποίος δεν είναι και δεν υπήρξε ποτέ υπήκοος του κράτους στο έδαφος του οποίου ευρίσκεται ο τόπος όπου υπηρετεί», δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ.
Στις 23 Ιουνίου 2016 οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας αποφάσισαν με δημοψήφισμα υπέρ της αποχώρησης της χώρας τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στις 29 Μαρτίου 2017 το Ηνωμένο Βασίλειο γνωστοποίησε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την πρόθεσή του να αποχωρήσει από την Ένωση. Υπό τις συνθήκες αυτές, στις 27 Ιουνίου 2017 ο προσφεύγων ζήτησε να αποκτήσει τη βελγική ιθαγένεια, η οποία του χορηγήθηκε στις 3 Νοεμβρίου του ίδιου έτους. Αφού ενημερώθηκε σχετικώς, το PMO κοινοποίησε στον προσφεύγοντα, στις 23 Φεβρουαρίου 2018, την απόφασή του να του αφαιρέσει το επίδομα αποδημίας και, κατά συνέπεια, το δικαίωμα επιστροφής των εξόδων ταξιδίου, με την αιτιολογία ότι είχε αποκτήσει την ιθαγένεια της χώρας υπηρεσίας του, εν προκειμένω του Βελγίου. Με διορθωτική απόφαση της 19ης Μαρτίου 2018 (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), ως ημερομηνία θέσης σε ισχύ της απόφασης της 23ης Φεβρουαρίου 2018 ορίστηκε η 1η Δεκεμβρίου 2017.
Δεδομένου ότι η διοικητική ένσταση που υπέβαλε κατά της προσβαλλόμενης απόφασης δεν ευδοκίμησε, ο προσφεύγων άσκησε προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ζητώντας την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης και την εκ νέου χορήγηση των επίμαχων παροχών από 1ης Δεκεμβρίου 2017. Προς στήριξη του ακυρωτικού αιτήματός του, ο προσφεύγων προέβαλε τέσσερις λόγους ακυρώσεως, με τους οποίους, αφενός, αμφισβήτησε τη δυνατότητα επανεξέτασης του δικαιώματός του για επίδομα αποδημίας, τόσο επί της αρχής όσο και υπό το πρίσμα των ειδικών περιστάσεων της συγκεκριμένης περίπτωσης, και, αφετέρου, προέβαλε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων απορρέουσα, μεταξύ άλλων, από τις προϋποθέσεις χορήγησης που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο της επανεξέτασης και από την ερμηνεία τους.
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το PMO δεν παρέβη το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ κρίνοντας ότι η κτήση της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας έπρεπε να οδηγήσει σε επανεξέταση του δικαιώματος για επίδομα αποδημίας. Συγκεκριμένα, μολονότι η διάταξη αυτή δεν προβλέπει ρητώς τη δυνατότητα τέτοιας επανεξέτασης, το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε ότι, παρά ταύτα, η διοίκηση δεν μπορεί να συνεχίσει να καταβάλλει μηνιαίως το επίδομα αποδημίας όταν επέρχεται γεγονός το οποίο μεταβάλλει ουσιωδώς την κατάσταση του δικαιούχου από πλευράς των προϋποθέσεων χορήγησής του. Στην περίπτωση αυτή, και ελλείψει αντίθετης διάταξης, η διοίκηση οφείλει να επανεξετάσει την εν λόγω κατάσταση.
Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ επιρρωννύει την ανάλυση αυτή, δεδομένου ότι από αυτήν δεν προκύπτει κανένα στοιχείο ικανό να αποκλείσει κάθε επανεξέταση του δικαιώματος για επίδομα αποδημίας κατόπιν της εκ μέρους του υπαλλήλου κτήσης της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του. Συγκεκριμένα, πρώτον, δεδομένου ότι η αρνητική προϋπόθεση σχετικά με την ιθαγένεια της χώρας υπηρεσίας διατυπώνεται στον ενεστώτα, η διατύπωση αυτή δεν αποκλείει το ενδεχόμενο ο ενδιαφερόμενος υπάλληλος να πρέπει να εξακολουθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του να πληροί την προϋπόθεση αυτή για να διατηρήσει το επίδομα αποδημίας. Δεύτερον, όσον αφορά την εκ μέρους του νομοθέτη επιλογή των προϋποθέσεων χορήγησης του επιδόματος αποδημίας, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, υπό το πρίσμα των προπαρασκευαστικών εργασιών (
1
) του παλαιού ΚΥΚ (
2
), ότι το κριτήριο της ιθαγένειας έγινε δεκτό για λόγους αναγόμενους στην ακρίβεια και στην απλότητα της εφαρμογής του, χωρίς να παραβλέπονται τα όριά του, ιδίως σε περιπτώσεις διπλής ιθαγένειας. Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της στενής ερμηνείας των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που παρέχουν δικαίωμα λήψεως χρηματικών παροχών, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε ότι ο αποκλεισμός κάθε επανεξέτασης σε περίπτωση κτήσης της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας θα απαιτούσε διαφορετική διατύπωση της επίμαχης διάταξης. Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η επανεξέταση αυτή συνάδει και με τον σκοπό του επιδόματος αποδημίας, ο οποίος συνίσταται στην αντιστάθμιση των ιδιαίτερων βαρών και μειονεκτημάτων που προκύπτουν, καθ’ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας, από την απομάκρυνση του υπαλλήλου από τον τόπο καταγωγής του λόγω της άσκησης, στον τόπο υπηρεσίας του, καθηκόντων στην Ένωση. Πράγματι, στο μέτρο που ο νομοθέτης της Ένωσης κλήθηκε να υλοποιήσει τον σκοπό αυτό κατά τον καθορισμό των προϋποθέσεων χορήγησης του επιδόματος αποδημίας, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, υπό το πρίσμα της διατύπωσης που επελέγη συναφώς στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ, ότι η ένταξη υπαλλήλου που απορρέει από το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, ο οικείος υπάλληλος έχει τη συνήθη διαμονή του και εργάζεται στη χώρα υπηρεσίας του δεν μπορεί να εμποδίσει την καταβολή του επιδόματος αποδημίας. Αντιθέτως, η επιλογή αυτή δεν μπορεί να ισχύει σε περίπτωση κτήσης της ιθαγένειας της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας, λαμβανομένης υπόψη της ειδικής μορφής ένταξης που αντιπροσωπεύει μια τέτοια πολιτογράφηση.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την επιχειρηματολογία με την οποία ο προσφεύγων υποστήριξε ότι το PMO κακώς δεν θεώρησε ότι απαλλάσσεται από την υποχρέωση επανεξέτασης της κατάστασής του, λαμβανομένων υπόψη των λόγων που τον οδήγησαν να ζητήσει την πολιτογράφησή του και οι οποίοι, κατ’ αυτόν, συνεπάγονται κατάσταση πίεσης που συνιστά ανωτέρα βία. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο, αφού διευκρίνισε ότι η διαδικασία πολιτογράφησης την οποία μετήλθε ο προσφεύγων αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση του κινδύνου παύσης από τα καθήκοντά του στον οποίο τον εξέθετε, ενδεχομένως, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση, εκτίμησε ότι η επίμαχη επανεξέταση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είχε ως συνέπεια για τον προσφεύγοντα υπέρμετρη επιβάρυνση ανταποκρινόμενη στις προϋποθέσεις της ανωτέρας βίας και, ως εκ τούτου, ικανή να απαλλάξει το PMO από την επανεξέταση στην οποία αυτό όφειλε να προβεί. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον η κτήση της βελγικής ιθαγένειας εξασφάλιζε πλέον πλήρως στον προσφεύγοντα τη διατήρηση της θέσης εργασίας του. Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε συναφώς ότι κανείς δεν μπορεί να αξιώσει την εξουδετέρωση των αποτελεσμάτων της αποχώρησης κράτους μέλους από την Ένωση.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η αρχή της ισότητας και της απαγόρευσης των διακρίσεων δεν παραβιάζεται ούτε από την εφαρμογή στον προσφεύγοντα, στο πλαίσιο της επίμαχης επανεξέτασης, των προϋποθέσεων χορήγησης που ισχύουν για τους υπαλλήλους που έχουν την ιθαγένεια της χώρας όπου υπηρετούν ούτε από την ερμηνεία που δόθηκε στις προϋποθέσεις αυτές.
Το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε, κατ’ αρχάς, ότι η διαφοροποίηση που προκύπτει από την επιλογή της ιθαγένειας ως πρώτου κριτηρίου, κατά την άσκηση της ευρείας εξουσίας εκτίμησης που διαθέτει ο νομοθέτης όσον αφορά τον καθορισμό των όρων απασχόλησης των υπαλλήλων, δεν είναι προδήλως απρόσφορη ή αυθαίρετη, υπό το πρίσμα του σκοπού του επιδόματος αποδημίας. Επιπλέον, η περιοδικότητα καταβολής του, η οποία κατά τα λοιπά δεν περιορίζεται χρονικά, απαιτεί την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων όχι μόνον κατά τον χρόνο ανάληψης των καθηκόντων αλλά και στο πλαίσιο κάθε επανεξέτασης του δικαιώματος για το επίδομα αυτό.
Λαμβανομένων όμως υπόψη των αυστηρών προϋποθέσεων που επιβάλλονται στους υπαλλήλους που είναι υπήκοοι της χώρας υπηρεσίας για να μπορούν να λάβουν επίδομα αποδημίας, ήτοι να μην έχουν καθόλου διαμείνει ή ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα στο ευρωπαϊκό έδαφος της χώρας αυτής κατά τη διάρκεια δεκαετούς περιόδου αναφοράς πριν από την ανάληψη των καθηκόντων τους, το Γενικό Δικαστήριο δεν διαπίστωσε να υπάρχει ουδείς λόγος που να δικαιολογεί τη μη εφαρμογή τους στον προσφεύγοντα, από την ημερομηνία πολιτογράφησής του. Επομένως, από την ημερομηνία αυτή, ο προσφεύγων πρέπει να τύχει μεταχείρισης ίδιας με αυτή κάθε άλλου Βέλγου υπηκόου ή πρώην Βέλγου υπηκόου, του οποίου η –έστω και βραχείας διάρκειας– διαμονή στο Βέλγιο κατά τη διάρκεια της δεκαετούς περιόδου αναφοράς μπορεί να εμποδίσει τη χορήγηση του δικαιώματος αποδημίας, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ. Αντιστρόφως, το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε ότι η κατάσταση υπαλλήλου που απέκτησε την ιθαγένεια της χώρας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του δεν είναι πλέον συγκρίσιμη με εκείνη των υπαλλήλων που δεν εξέφρασαν την πρόθεση να επισημοποιήσουν τους δεσμούς τους με τη χώρα αυτή αποκτώντας την ιθαγένειά της.
Εν πάση περιπτώσει, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα που στηρίζεται σε δυσμενή διάκριση εις βάρος των υπαλλήλων που είναι υπήκοοι του Ηνωμένου Βασιλείου, αφού βεβαιώθηκε ότι η επικρινόμενη ερμηνεία ακολουθήθηκε, στην πράξη, ανεξάρτητα από την ιθαγένεια του υπαλλήλου που ελήφθη αρχικώς υπόψη και ότι, επιπλέον, δεν είχε καμία σχέση με οποιαδήποτε εκτίμηση αφορώσα την εξέλιξη των σχέσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου. Τέλος, απαντώντας στον λόγο ακυρώσεως που στηρίζεται σε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης και της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω εσφαλμένης ερμηνείας του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του παραρτήματος VII του ΚΥΚ, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η ερμηνεία που προτείνεται συναφώς είναι ασυμβίβαστη προς το ίδιο το γράμμα της διάταξης αυτής καθώς και προς το περιεχόμενό της, οπότε δεν μπορεί παρά να απορριφθεί.
Αντλώντας τις συνέπειες από τις ανωτέρω σκέψεις, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τα λοιπά αιτήματα και, ως εκ τούτου, την προσφυγή στο σύνολό της.
(
1
)	Ενημερωτικό σημείωμα του Συμβουλίου της 11ης Δεκεμβρίου 1959.
(
2
)	Κανονισμός (ΕΟΚ) 31 και κανονισμός (ΕΥΡΑΤΟΜ) 11 των Συμβουλίων, της 18ης Δεκεμβρίου 1961, περί καθορισμού του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων και του καθεστώτος που εφαρμόζεται επί του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος και της Ευρωπαϊκής Κοινότητος Ατομικής Ενεργείας (ΕΕ ειδ. έκδ. 01/001, σ. 19).