62022CJ0351_RES
Sprawa C‑351/22
Neves 77 Solutions SRL
przeciwko
Agenţia Naţională de Administrare Fiscală – Direcţia Generală Antifraudă Fiscală
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunalul Bucureşti)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 10 września 2024 r.
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB) – Środki ograniczające w związku z działaniami Federacji Rosyjskiej destabilizującymi sytuację w Ukrainie – Decyzja 2014/512/WPZiB – Artykuł 2 ust. 2 lit. a) – Właściwość Trybunału – Artykuł 24 ust. 1 akapit drugi zdanie ostatnie TUE – Artykuł 275 TFUE – Artykuł 215 TFUE – Artykuł 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo własności – Zasady pewności prawa i legalności kar – Usługi pośrednictwa związane ze sprzętem wojskowym – Zakaz świadczenia takich usług – Brak powiadomienia właściwych organów krajowych – Wykroczenie administracyjne – Grzywna – Automatyczny przepadek kwot otrzymanych jako świadczenie wzajemne w ramach zakazanej transakcji
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją w Ukrainie – Zakaz świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym – Kontrola sądowa zgodności z prawem – Zakres – Przepis o charakterze generalnym nieodnoszący się do indywidualnego środka ograniczającego
[art. 275 akapit drugi TFUE; decyzja Rady 2014/512/WPZiB zmieniona decyzją 2014/659/WPZiB, art. 2 ust. 2 lit. a); rozporządzenie Rady nr 833/2014]
(zob. pkt 37, 39)
Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Wykładnia przepisów o charakterze generalnym zawartych w decyzji przewidującej zerwanie lub ograniczenie w całości lub w części stosunków gospodarczych i finansowych z jednym lub z większą liczbą państw trzecich – Zakres – Przepisy dotyczące środków niezbędnych do nadania skuteczności rzeczonej decyzji – Brak wdrożenia przez Radę – Przepisy stanowiące podstawę nałożenia krajowej sankcji na osoby trzecie – Włączenie
[art. 2, 19, 21, 24, 40 TUE; art. 215 ust. 1, art. 267 TFUE; decyzja Rady 2014/512/WPZiB zmieniona decyzją 2014/659/WPZiB, art. 2 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 44–53, 56, 57, 60, 61)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją w Ukrainie – Zakres stosowania – Zakaz świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym – Włączenie – Sprzęt, którego nigdy nie przywieziono na terytorium państwa członkowskiego – Brak wpływu
[decyzja Rady 2014/512/WPZiB zmieniona decyzją 2014/659/WPZiB, art. 2 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 64, 65, 71; pkt 1 sentencji)
Prawa podstawowe – Karta praw podstawowych – Prawo własności – Zakres
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17 ust. 1, art. 52 ust. 3)
(zob. pkt 82–84)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją w Ukrainie – Zakaz świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym – Naruszenie zakazu – Brak powiadomienia właściwych organów krajowych o wykonaniu świadczenia – Automatyczny przepadek całości mienia pochodzącego z rzeczonej transakcji – Dopuszczalność – Przesłanki
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 17 ust. 1, art. 52 ust. 1; wspólne stanowisko Rady 2008/944/WPZiB, art. 12; decyzja Rady 2014/512/WPZiB zmieniona decyzją 2014/659/WPZiB, art. 2 ust. 2 lit. a)]
(zob. pkt 87–95, 101, 107; pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zwrócił się Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie, Rumunia), sprecyzował zakres ograniczeń swojej właściwości w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) (
1
). Ponadto Trybunał orzekł w przedmiocie zakresu stosowania zakazu świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym, przewidzianego w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512/WPZiB (
2
) dotyczącej środków ograniczających przyjętych przez Radę Unii Europejskiej w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie.
Głównym przedmiotem działalności rumuńskiej spółki Neves 77 Solutions SRL (zwanej dalej „Neves”) jest pośrednictwo w sprzedaży produktów z branży lotniczej.
W 2019 r. Neves zawarła z ukraińską spółką SFTE Spetstechnoexport (zwaną dalej „SFTE”) umowę przekazania praw własności do 32 radiostacji nadawczo-odbiorczych, które miały zostać dostarczone do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Po nabyciu od portugalskiej spółki owych radiostacji, z których 20 zostało wyprodukowanych w Rosji i wyeksportowanych do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Neves przekazała je, na żądanie SFTE, spółce indyjskiej.
Uznawszy między innymi, iż owa transakcja pośrednictwa naruszyła art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, rumuńska administracja podatkowa sporządziła w 2020 r. protokół stwierdzający wykroczenie administracyjne, w którym nałożyła na Neves grzywnę i orzekła przepadek kwot otrzymanych jako świadczenie wzajemne w ramach tej transakcji.
Neves wniosła skargę o stwierdzenie nieważności wspomnianego protokołu do Judecătoria Sectorului 1 București (sądu pierwszej instancji dla rejonu 1 w Bukareszcie, Rumunia), który oddalił tę skargę. Neves złożyła następnie do sądu okręgowego w Bukareszcie, będącego sądem odsyłającym, apelację od tego orzeczenia.
Ocena Trybunału
Co się tyczy właściwości Trybunału do dokonania wykładni art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, Trybunał stwierdził przede wszystkim, że przepis ten ustanawia środek ograniczający o charakterze generalnym, stanowiący podstawę dla sankcji krajowej. O ile właściwość Trybunału nie znajduje żadnego ograniczenia w przypadku rozporządzenia przyjętego na podstawie art. 215 TFUE i wdrażającego stanowiska Unii przyjęte w kontekście WPZiB, o tyle przewidziany w owym art. 2 ust. 2 lit. a) zakaz świadczenia usług pośrednictwa nie był wdrożony rozporządzeniem w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym.
Jednak w pierwszej kolejności, w ramach kontroli przestrzegania art. 40 akapit pierwszy TUE (
3
), do Trybunału należy czuwanie w szczególności nad tym – jeśli chodzi o wdrożenie art. 215 TFUE – aby Rada nie mogła obchodzić jurysdykcji Trybunału w odniesieniu do rozporządzenia wydanego na podstawie tego przepisu. W tym względzie z jasnego brzmienia art. 215 ust. 1 TFUE wynika, że na Radzie spoczywa obowiązek przyjęcia niezbędnych środków w celu nadania skuteczności decyzji WPZiB określającej stanowisko Unii dotyczące zerwania lub ograniczenia stosunków gospodarczych i finansowych z państwem trzecim. Instytucji tej przysługuje zatem – w sytuacji objętej owym ust. 1 – kompetencja związana.
W drugiej kolejności, przewidziana w traktatach możliwość zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie rozporządzenia przyjętego na podstawie art. 215 ust. 1 TFUE powinna przysługiwać w odniesieniu do wszystkich przepisów, które Rada powinna była włączyć do takiego rozporządzenia i które stanowią podstawę nałożenia krajowej sankcji na osoby trzecie. Wykładnia ta pozwala zapewnić nie tylko jednolite stosowanie prawa Unii przez sądy krajowe, lecz także spójność systemu ochrony sądowej przewidzianego w prawie Unii. Procedura odesłania prejudycjalnego (
4
), która stanowi kluczowy element systemu sądowniczego w Unii, jest bowiem istotnym wkładem w ochronę wartości, jaką jest państwo prawne, na której opiera się Unia (
5
).
Zatem Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni środka ograniczającego o charakterze generalnym, w sytuacji gdy środek ten powinien był zostać wdrożony przez Radę rozporządzeniem na podstawie art. 215 TFUE i stanowić podstawę sankcji krajowej. Otóż w niniejszej sprawie rozpatrywany zakaz świadczenia usług pośrednictwa ma na celu ograniczenie zdolności podmiotów gospodarczych do dokonywania transakcji objętych zakresem stosowania traktatu FUE (
6
). Można go wykonać na poziomie Unii tylko wtedy, gdy w jego następstwie zostanie przyjęte takie rozporządzenie i gdy mieści się on w zakresie środków niezbędnych do nadania skuteczności decyzji 2014/512 na szczeblu Unii, które to środki Rada powinna była wprowadzić rozporządzeniem nr 833/2014.
Tym samym Trybunał jest właściwy w zakresie udzielenia odpowiedzi na pytania prejudycjalne.
Co do istoty, Trybunał stwierdził w pierwszej kolejności, że zakaz świadczenia usług pośrednictwa ustanowiony w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 ma zastosowanie nawet wówczas, gdy sprzętu wojskowego będącego przedmiotem danej transakcji pośrednictwa nigdy nie przywieziono na terytorium państwa członkowskiego.
W drugiej kolejności Trybunał podkreślił, że rzeczony przepis rozpatrywany w związku z prawem własności potwierdzonym w art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) oraz zasadami pewności prawa i legalności kar nie stoi na przeszkodzie krajowemu środkowi w postaci przepadku w całości mienia pochodzącego z transakcji pośrednictwa, o której mowa w owym art. 2 ust. 2 lit. a), następującego automatycznie w następstwie stwierdzenia przez właściwe organy krajowe naruszenia zakazu dokonywania tej transakcji oraz obowiązku powiadomienia o niej tych organów.
Co się tyczy prawa własności, Trybunał przypomniał przede wszystkim orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”), zgodnie z którym środki w postaci przepadku mienia pochodzącego z przestępstwa lub nielegalnych działań bądź konfiskaty narzędzia służącego do popełnienia przestępstwa, które nie należy do osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze, podlegają co do zasady regulacji korzystania z mienia, nawet jeśli ze względu na swój charakter pozbawiają daną osobę jej własności (
7
).
W niniejszej sprawie owo ograniczenie wykonywania prawa własności wydaje się zgodne z zasadą proporcjonalności i w konsekwencji uzasadnione w świetle warunków przewidzianych w art. 52 ust. 1 Karty, czego sprawdzenie należy jednak do sądu odsyłającego. Ograniczenie to jest bowiem przewidziane ustawą (
8
) oraz szanuje istotę prawa własności, ponieważ podlega regulacji korzystania z mienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie trzecie Karty i nie stanowi pozbawienia własności w rozumieniu tego art. 17 ust. 1 zdanie drugie. Ponadto środek ten odpowiada celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię.
Co do zasady proporcjonalności, przepadek całości wynagrodzenia za towary przekazane w wyniku zakazanej transakcji pośrednictwa wydaje się konieczny, aby rzeczywiście i skutecznie zniechęcić podmioty gospodarcze do naruszania zakazu świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym. Podobnie automatyczne zastosowanie środka w postaci przepadku jest niezbędne, aby zapewnić pełną skuteczność sankcji. Niemniej w wypadku nałożenia sankcji w postaci przepadku – niezależnie od wyroku skazującego za przestępstwo – ważne jest, zgodnie z orzecznictwem ETPC, by zainteresowany miał możliwość obrony w całym postępowaniu – zarówno przed organami krajowymi, które nałożyły na niego tę sankcję, jak i przed sądami, do których zaskarżono decyzję tych organów, tak aby mogły one przeprowadzić całościową analizę różnych wchodzących w grę interesów (
9
).
(
1
)	Ograniczenia te wprowadzono w art. 24 ust. 1 TUE i w art. 275 ust. 1 TFUE.
(
2
)	Decyzja Rady 2014/512/WPZiB z dnia 31 lipca 2014 r. dotycząca środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 13) zmieniona decyzją Rady 2014/659/WPZiB z dnia 8 września 2014 r. (Dz.U. 2014, L 271, s. 54).
(
3
)	Zgodnie z art. 40 akapit pierwszy TUE realizacja WPZiB nie narusza stosowania procedur oraz odpowiedniego zakresu uprawnień instytucji przewidzianych w traktatach do wykonywania kompetencji Unii, o których mowa w artykułach 3–6 traktatu FUE.
(
4
)	Postępowanie prejudycjalne przewidziano w art. 19 ust. 3 lit. b) TUE i w art. 267 TFUE.
(
5
)	Zobacz art. 2 TUE oraz art. 21 TUE, do którego odsyła art. 23 TUE dotyczący WPZiB.
(
6
)	Handel bronią, sprzętem wojskowym oraz usługi, o których mowa w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, wchodzą w zakres owego zakresu stosowania zgodnie z art. 114 i 207 TFUE.
(
7
)	Zobacz w szczególności wyroki ETPC: z dnia 24 października 1986 r. w sprawie Agosi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, CE:ECHR:1986:1024JUD 000911880, § 51; z dnia 12 maja 2015 r. w sprawie Gogitidze i in. przeciwko Gruzji, CE:ECHR:2015:0512JUD003686205, § 94; a także z dnia 15 października 2020 r. w sprawie Karapetyan przeciwko Gruzji, CE:ECHR:2020:1015JUD006123312, § 32.
(
8
)	Środek ten opiera się na Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 202/2008 privind punerea în aplicare a sancțiunilor internaționale (nadzwyczajnym rozporządzeniu rządu nr 202/2008 w sprawie wdrażania sankcji międzynarodowych) z dnia 4 grudnia 2008 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 825 z dnia 8 grudnia 2008 r.) oraz na krajowym wykazie technologii wojskowych i sprzętu wojskowego, o którym mowa w art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944 i który ustanowiono, w odniesieniu do Rumunii, w drodze zarządzeń nr 156/2018 i nr 901/2019.
(
9
)	Zobacz podobnie wyrok ETPC z dnia 15 października 2020 r. w sprawie Karapetyan przeciwko Gruzji, CE:ECHR:2020:1015JUD 006123312, § 35.