62023CJ0228_RES
Kawża C‑228/23
Association AFAÏA
vs
Institut national de l’origine et de la qualité (INAO)
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Conseil d’État, (Franza))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tal-4 ta’ Ottubru 2024
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Agrikoltura – Produzzjoni organika u t-tikkettar ta’ prodotti organiċi – Regolament (UE) 2018/848 – Użu ta’ ċerti prodotti u sustanzi għall-użu fil-produzzjoni organika u lista ta’ dawn il-prodotti u sustanzi – Deroga – Regolament ta’ implimentazzjoni (UE) 2021/1165 – Anness II – Kunċetti ta’ ‘trobbija industrijali tal-annimali’ u ta’ ‘trobbija tal-annimali mingħajr art’ – Fiduċja tal-konsumaturi – Benesseri tal-annimali – Rispett tal-ambjent u tal-klima – Kriterji”
Agrikoltura – Politika Agrikola Komuni – Produzzjoni organika u t-tikkettar ta’ prodotti organiċi – Regolament 2018/848 – Awtorizzazzjoni ta’ prodotti u sustanzi għall-użu fil-produzzjoni organika – Fertilizzanti, kondizzjonaturi tal-ħamrija u nutrijenti – Projbizzjoni ta’ użu ta’ demel mit-trobbija industrijali tal-annimali – Portata – Trobbija industrijali tal-annimali – Kunċett – Trobbija tal-annimali mingħajr art – Kunċett
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2018/848, Artikoli 12 u 24(1)(b), u l-Parti I tal-Anness II; Regolament tal-Kummissjoni 2021/1165, Anness II)
(ara l-punti 35, 45, 46, 48, 49, 53, 54, 56 sa 59, 61, 66, 67, 70, u d-dispożittiv 1)
Agrikoltura – Politika Agrikola Komuni – Produzzjoni organika u t-tikkettar ta’ prodotti organiċi – Regolament 2018/848 – Awtorizzazzjoni ta’ prodotti u sustanzi għall-użu fil-produzzjoni organika – Fertilizzanti, kondizzjonaturi tal-ħamrija u nutrijenti – Projbizzjoni ta’ użu ta’ demel mit-trobbija industrijali tal-annimali – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprojbixxi l-użu ta’ demel mit-trobbija tal-annimali f’gaġeġ u f’sistemi b’paviment f’għamla ta’ gradilja u/jew kompletament bi gradilji u li taqbeż ċerti limiti ta’ numru ta’ annimali – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet
(Regolament tal-Kummissjoni 2021/1165, Anness II; Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2011/92, Artikoli 4 u l-punt 17 tal-Anness I)
(ara l-punti 73, 74, 79 sa 81, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-portata tal-projbizzjoni tal-użu, fl-agrikoltura organika, ta’ fertilizzanti, ta’ kondizzjonaturi tal-ħamrija u ta’ nutrijenti li joriġinaw minn trobbija industrijali tal-annimali, kif prevista fl-Anness II tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni 2021/1165 (
1
), adottat għall-finijiet tal-implimentazzjoni tar-Regolament 2018/848 (
2
).
Fir-rigward tal-fertilizzazzjoni tal-artijiet iddedikati għall-produzzjoni organika, dawn ir-regolamenti jawtorizzaw, b’deroga u biss sa fejn ikun neċessarju, l-użu ta’ ċerti prodotti u sustanzi li jirriżultaw minn produzzjoni mhux organika, bil-kundizzjoni li dawn ma joriġinawx minn trobbija “industrijali” tal-annimali (
3
).
Fl-2020, l-Institut national de l’origine et de la qualité (INAO), stabbiliment pubbliku amministrattiv Franċiż, emenda l-Gwida għall-Qari tiegħu tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tal-agrikoltura organika sabiex, b’mod partikolari, jinterpreta din il-projbizzjoni tal-użu ta’ fertilizzanti u ta’ kondizzjonaturi tal-ħamrija ta’ oriġini annimali “li joriġinaw minn trobbija industrijali tal-annimali” fuq artijiet organiċi. Huwa interpretaha b’mod wiesa’ bħala li teskludi d-demel mit-trobbija tal-annimali f’sistemi b’paviment f’għamla ta’ gradilja u/jew kompletament bi gradilji kif ukoll mit-trobbija tal-annimali fil-gaġeġ, li jaqbżu ċerti limiti ta’ numru ta’ postijiet għall-annimali kkonċernati.
Quddiem il-qorti tar-rinviju, l-assoċjazzjoni AFAÏA, sindakat Franċiż ta’ professjonisti għad-difiża tal-interessi tal-produtturi ta’ fertilizzanti organiċi, talbet l-annullament tad-deċiżjoni li permezz tagħha l-INAO ċaħdet it-talba tagħha għal emenda tal-Gwida għall-Qari. Fil-fehma tagħha, il-kriterju li jiddetermina l-projbizzjoni inkwistjoni kien marbut mal-użu tal-art, b’tali mod li l-kunċett ta’ “trobbija industrijali tal-annimali” seta’ jikkorrispondi biss għal dak ta’ trobbija tal-annimali “mingħajr art” u jindika l-ażjendi għall-produzzjoni tal-annimali mingħajr il-ġestjoni ta’ artijiet agrikoli.
Ikkonfrontata b’din il-kwistjoni dwar l-oriġini tal-fertilizzanti li jistgħu jintużaw fl-agrikoltura organika, il-qorti tar-rinviju saqsiet lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kunċett ta’ “trobbija industrijali tal-annimali” u kellha dubji dwar x’inhi l-portata tad-deroga prevista fl-Anness II tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni 2021/1165.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, fir-rigward tal-ekwivalenza bejn il-kunċetti ta’ trobbija “industrijali” tal-annimali u ta’ trobbija tal-annimali “mingħajr art”, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, għalkemm it-tnejn li huma jirreferu għall-mekkanizzazzjoni tal-proċessi kif ukoll għan-natura massiva tal-produzzjoni, dawn madankollu ma għandhomx l-istess tifsira.
Fil-fatt, skont is-sens abitwali tagħha, it-terminu “industrijali” jew “intensiv” jirreferi għal forma ta’ trobbija tal-annimali fuq skala kbira, li hija intiża li tottimizza r-rendiment ta’ din l-attività, b’mod partikolari permezz ta’ żieda fid-densità ta’ annimali fl-azjenda agrikola jew billi, ftit jew wisq, tevita l-ambjent tal-madwar billi dawn l-annimali jiġu kkonfinati. It-trobbija industrijali tal-annimali ġeneralment teħtieġ investimenti sinjifikattivi, l-użu ta’ ikel arrikkit u l-użu tal-antibijotiċi bħala prevenzjoni. Din tista’ twassal għal tniġġis sinjifikattiv tal-ambjent. Barra minn hekk, il-protezzjoni speċifika tal-benesseri tal-annimali ma hijiex ġeneralment waħda mill-prijoritajiet tagħha.
Min-naħa l-oħra, skont it-tifsira abitwali tagħha, trobbija tal-annimali “mingħajr art” tikkorrispondi għal metodu ta’ trobbija “industrijali” jew “intensiva” tal-annimali fejn il-provvista tal-għalf ma toriġinax, fil-parti l-kbira tagħha jew totalment, mill-azjenda agrikola fejn isseħħ it-trobbija tal-annimali.
Minn dan isegwi li l-kunċett ta’ trobbija “industrijali” tal-annimali huwa kunsiderevolment usa’ minn dak tat-trobbija tal-annimali “mingħajr art” u, għaldaqstant, li dawn il-kunċetti għandhom jitqiesu li huma differenti.
F’dak li jirrigwarda l-kunċett li għandu jiġi adottat għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Anness II tar-Regolament 2021/1165 u, għaldaqstant, tal-portata tal-projbizzjoni inkwistjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet li l-projbizzjoni tkopri t-trobbija kollha “industrijali” tal-annimali u mhux biss it-trobbija tal-annimali “mingħajr art”.
Billi ffokat fuq l-istruttura ġenerali ta’ dan l-anness, hija fakkret, minn naħa, li l-awtorizzazzjoni derogatorja prevista fih għandha tiġi interpretata b’mod stretta, u dan jimplika li l-limiti imposti fuq din l-awtorizzazzjoni, jiġifieri, b’mod partikolari, il-projbizzjoni tal-użu ta’ preparazzjonijiet “li joriġinaw minn trobbija industrijali tal-annimali”, għandhom, għall-kuntrarju, jiġu interpretati b’mod wiesa’.
Issa, interpretazzjoni li tgħid li l-kunċett ta’ trobbija “industrijali” tal-annimali jikkorrispondi biss għall-kunċett ta’ trobbija tal-annimali “mingħajr art”, twassal sabiex id-demel li ġej mit-trobbija “industrijali” tal-annimali kollha minbarra dik “mingħajr art” jiġi awtorizzat għall-finijiet ta’ applikazzjoni fl-agrikoltura organika. Għaldaqstant, din l-interpretazzjoni twassal għal interpretazzjoni wiesgħa tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija deroga, kuntrarjament għall-prinċipju stipulat.
Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-argument li r-raġuni għall-projbizzjoni inkwistjoni hija esklużivament marbuta mal-użu tal-art, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li, ċertament, konformement mal-approċċ globali li jikkaratterizza l-agrikoltura organika, il-produzzjoni tal-annimali għandha tkun marbuta mal-art. Madankollu, dan jimplika biss li l-metodu ta’ trobbija tal-annimali “mingħajr art” ma huwiex kompatibbli mal-prinċipji tal-agrikoltura organika u li, għaldaqstant, dan huwa purament u sempliċement ipprojbit f’dan il-kuntest.
Barra minn hekk, l-agrikoltura organika hija msejsa wkoll fuq l-implimentazzjoni ta’ prattiki ta’ trobbija tal-annimali li jtejbu s-sistema ta’ immunità tal-annimali, inkluż l-eżerċizzju regolari u l-aċċess għal żoni fil-beraħ. Barra minn hekk, ir-Regolament 2018/848 jipprojbixxi l-organiżmi ġenetikament immodifikati fl-għalf u jillimita b’mod konsiderevoli l-użu tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti.
Għalhekk ma setax jiġi affermat li l-agrikoltura organika hija kkaratterizzata biss minn ċertu metodu ta’ ġestjoni tal-artijiet u, konsegwentement, li r-raġuni għall-projbizzjoni inkwistjoni hija esklużivament marbuta mal-użu tal-art. Dan il-metodu ta’ agrikoltura jikkonsisti f’sistema globali ta’ ġestjoni tal-azjendi agrikoli u l-produzzjoni tal-ikel li tikkombina l-aħjar prattiki ambjentali u tal-azzjonijiet klimatiċi, livell għoli ta’ bijodiversità, il-preservazzjoni ta’ riżorsi naturali u l-applikazzjoni ta’ standards għoljin ta’ benesseri tal-annimali u standards għoljin ta’ produzzjoni f’konformità mad-domanda dejjem tikber minn għadd ta’ konsumaturi għal prodotti li jiġu prodotti minn sustanzi u proċessi naturali. Dan huwa, b’mod partikolari, marbut mal-metodi ta’ produzzjoni virtużi u, b’mod partikolari, mal-kundizzjonijiet ta’ akkomodazzjoni tal-annimali, kemm f’termini ta’ libertà ta’ ċaqliq u ta’ aċċess għal spazji esterni kif ukoll f’termini ta’ densità ta’ popolazzjoni.
Fid-dawl ta’ dawn ir-rekwiżiti, ma jistax jiġi aċċettat li d-demel li ġej mit-trobbija “industrijali” jew “intensiva” tal-annimali jiġi awtorizzat bħala demel tal-agrikoltura organika.
Din l-interpretazzjoni hija kkorroborata mill-għanijiet tar-Regolament 2018/848, bħall-protezzjoni tal-ambjent, il-benesseri tal-annimali u l-fiduċja tal-konsumaturi. Fil-fatt, deroga li tippermetti, b’mod wiesa’, l-użu ta’ prodotti li ġejjin minn trobbija intensiva tal-annimali tkun tmur manifestament kontra dawn l-għanijiet u tkun tikser kemm ir-rekwiżiti ta’ koerenza kif ukoll il-prinċipji etiċi u ambjentali li fuqhom hija bbażata l-agrikoltura organika nnifisha.
Għalhekk, l-aspettattivi leġittimi tal-konsumaturi, li l-prodotti li jkollhom il-logo organiku tal-Unjoni jkunu effettivament inkisbu fl-osservanza tal-ogħla standard, b’mod partikolari fil-qasam tar-rispett tal-ambjent u tal-benesseri tal-annimali, huma ggarantiti jekk id-demel użat fil-agrikoltura organika jkun ġej minn sorsi organiċi jew, meta dan ma jkunx suffiċjenti u biss f’dan il-każ, jekk jintuża demel mhux organiku iżda mingħajr ma dan ikun ġej minn trobbija industrijali tal-annimali.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li, fl-istat attwali tad-dritt tal-Unjoni, il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat jekk trobbija tal-annimali għandiex tiġi kklassifikata bħala “industrijali” fis-sens tal-Anness II tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni 2021/1165 ma humiex is-suġġett ta’ miżuri ġenerali ta’ armonizzazzjoni. Madankollu, hija ppreċiżat li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-projbizzjoni tal-użu, fuq artijiet organiċi, ta’ fertilizzanti u ta’ kondizzjonaturi tal-ħamrija ta’ oriġini annimali “li joriġinaw minn trobbija industrijali tal-annimali” tirrigwarda wkoll id-demel li ġej minn annimali li jitrabbew f’sistemi b’paviment f’għamla ta’ gradilja u/jew kompletament bi gradilji u li jaqbeż il-limiti ddefiniti fl-Anness I tad-Direttiva EEA (
4
) u dak li ġej minn annimali li jitrabbew f’gaġeġ u li jaqbeż l-istess limiti. Madankollu, għall-finijiet ta’ din il-klassifikazzjoni, għandhom jittieħdu bħala bażi sensiela ta’ indizji relatati, minn tal-inqas, mal-preservazzjoni tal-benesseri tal-annimali, mar-rispett tal-bijodiversità kif ukoll mal-protezzjoni tal-ambjent u tal-klima.
(
1
)	Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2021/1165 tal‑15 ta’ Lulju 2021 li jawtorizza ċerti prodotti u sustanzi għall-użu fil-produzzjoni organika u li jistabbilixxi l-listi tagħhom (ĠU 2021, L 253, p. 13 u rettifika fil-ĠU 2023, L 112, p. 50).
(
2
)	Regolament (UE) 2018/848 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑30 ta’ Mejju 2018 dwar il-produzzjoni organika u t-tikkettar ta’ prodotti organiċi u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 834/2007 (ĠU 2018, L 150, p. 1, u r-rettifiki fil-ĠU 2018, L 270. p. 37, fil-ĠU 2019, L 305, p. 59, fil-ĠU 2020, L 439, p. 32, fil-ĠU 2021, L 7, p. 53, fil-ĠU 2021, L 204, p. 47, fil-ĠU 2021, L 318, p. 5 u fil-ĠU 2022, L 321, p. 74).
(
3
)	Konformement mal-punt 1.9.3 tal-Parti I tar-Regolament 2018/848, meta l-prattiki ta’ ġestjoni tal-art u l-applikazzjoni ta’ demel li joriġina minn produzzjoni organika ma jippermettux li jintlaħqu l-bżonnijiet nutrizzjonali tal-pjanti, għandhom jintużaw biss fertilizzanti u kondizzjonaturi tal-ħamrija li jkunu ġew awtorizzati konformement mal-Artikolu 24 tar-Regolament 2018/848 għall-użu fil-produzzjoni organika, u dan biss sa fejn ikun neċessarju. Il-fertilizzanti, il-kondizzjonaturi tal-ħamrija u n-nutrijenti awtorizzati mill-Kummissjoni skont dan l-Artikolu 24 huma s-suġġett tal-Anness II tar-Regolament ta’ Implimentazzjoni 2021/1165, li fit-tielet inċiż tiegħu jippreċiża li, fil-produzzjoni organika, “l-oriġini mill-agrikultura industrijali [l-oriġini minn trobbija industrijali tal-annimali]” hija pprojbita għall-prodotti bħalma huma d-demel tal-irziezet, il-kompost u l-eskrementi likwidi tal-annimali.
(
4
)	Direttiva 2011/92/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 dwar l-istima tal-effetti ta’ ċerti proġetti pubbliċi u privati fuq l-ambjent (ĠU 2012, L 26, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2012, L 18, p. 7, u fil-ĠU 2015, L 174, p. 44) kif emendata bid-Direttiva 2014/52/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ April 2014 (ĠU 2014, L 124, p. 1).