62024CJ0048_RES
Υπόθεση C‑48/24
VšĮ „Vilniaus tarptautinė mokykla“
κατά
Valstybinė kalbos inspekcija
(αίτηση του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 12ης Φεβρουαρίου 2026
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 49 ΣΛΕΕ – Ελευθερία εγκατάστασης – Πεδίο εφαρμογής – Οικονομική δραστηριότητα – Αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων – Οδηγία 2005/36/ΕΚ – Άρθρο 53 – Γλωσσικές γνώσεις – Εθνική νομοθεσία η οποία προβλέπει ότι οι εκπαιδευτικοί και τα μέλη του διοικητικού προσωπικού ιδιωτικού εκπαιδευτικού ιδρύματος που έχουν τακτική επικοινωνία με το κοινό και τις διοικητικές αρχές πρέπει να γνωρίζουν την επίσημη γλώσσα – Άρθρο 4, παράγραφος 2, ΣΕΕ – Εθνική ταυτότητα κράτους μέλους – Προάσπιση και προώθηση της επίσημης γλώσσας κράτους μέλους – Ιδιωτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα που παρέχει διεθνή εκπαιδευτικά προγράμματα – Προϋπόθεση της αναγκαιότητας – Αρχή της αναλογικότητας – Απαίτηση γνώσης της επίσημης γλώσσας χωρίς δυνατότητα εξαίρεσης ή ελαστικής εφαρμογής»
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Διατάξεις της Συνθήκης – Πεδίο εφαρμογής – Ιδιωτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα εγκατεστημένο σε κράτος μέλος – Υπήκοος άλλου κράτους μέλους που κατέχει συμμετοχή στο κεφάλαιο του εκπαιδευτικού ιδρύματος η οποία του επιτρέπει να ασκεί επιρροή στις αποφάσεις του και να καθορίζει τις δραστηριότητές του – Εμπίπτει – Προϋποθέσεις – Εκπαιδευτικά προγράμματα που παρέχονται επ’ αμοιβή κατά τρόπο σταθερό και συνεχή
(Άρθρο 49 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 30-35, 42-44, διατακτ. 1)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Εργαζόμενοι – Διατάξεις της Συνθήκης – Εξέταση εθνικού μέτρου που συνδέεται με τις δύο αυτές θεμελιώδεις ελευθερίες – Κριτήρια καθορισμού των εφαρμοστέων κανόνων – Μέτρο που επηρεάζει κατά κύριο λόγο την ελευθερία εγκαταστάσεως – Αποκλεισμός από το πεδίο εφαρμογής της ελεύθερης κυκλοφορίας
(Άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 37-41)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Περιορισμοί – Απαίτηση γνώσης της επίσημης γλώσσας κράτους μέλους – Προσωπικό ιδιωτικού εκπαιδευτικού ιδρύματος το οποίο έχει τακτική επικοινωνία με το κοινό και τις διοικητικές αρχές – Υποχρέωση του ιδρύματος να μεριμνά για την τήρηση της εν λόγω απαίτησης – Επιτρέπεται – Δικαιολόγηση με βάση τον θεμιτό σκοπό της προάσπισης και της προώθησης της επίσημης γλώσσας του κράτους μέλους – Αναλογικότητα – Εξακρίβωση από το αιτούν δικαστήριο
(Άρθρο 49 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 45-71, διατακτ. 2)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Εργαζόμενοι – Αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων – Οδηγία 2005/36 – Γλωσσικές γνώσεις – Εκπαιδευτικό ίδρυμα που παρέχει διεθνή εκπαιδευτικά προγράμματα – Εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι οι εκπαιδευτικοί και τα μέλη του διοικητικού προσωπικού που έχουν τακτική επικοινωνία με το κοινό και τις διοικητικές αρχές πρέπει να γνωρίζουν την επίσημη γλώσσα – Υποχρέωση του ιδρύματος να μεριμνά για την τήρηση της εν λόγω απαίτησης – Επιτρέπεται – Δικαιολόγηση με βάση τον θεμιτό σκοπό της προάσπισης και της προώθησης της επίσημης γλώσσας του κράτους μέλους – Αναλογικότητα – Εξακρίβωση από το αιτούν δικαστήριο
(Άρθρο 49 ΣΛΕΕ· οδηγία 2005/36 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 53 § 1)
(βλ. σκέψεις 73-80, διατακτ. 3)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο, επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Λιθουανίας), αποφαίνεται, μεταξύ άλλων, επί της συμβατότητας με το άρθρο 49 ΣΛΕΕ εθνικής νομοθεσίας η οποία επιβάλλει σε ιδιωτικό διεθνές σχολείο την υποχρέωση να ελέγχει εάν το προσωπικό του πληροί απαίτηση περί γνώσης της λιθουανικής γλώσσας.
Το Vilniaus tarptautinė mokykla (διεθνές σχολείο του Βίλνιους, Λιθουανία) (στο εξής: VTM), ιδιωτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα του οποίου το κεφάλαιο ανήκει κατά πλειοψηφία σε μια Φινλανδή και μια Δανή υπήκοο, παρέχει, στην αγγλική γλώσσα, τα προγράμματα πρωτοβάθμιας και μέσης εκπαίδευσης του διεθνούς απολυτηρίου καθώς και ένα διεθνές πρόγραμμα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Τον Μάιο του 2022 η Valstybinė kalbos inspekcija (εθνική επιθεώρηση γλώσσας, Λιθουανία) (στο εξής: VKI) διενήργησε έλεγχο προκειμένου να εξακριβώσει την τήρηση από το VTM των απαιτήσεων της λιθουανικής νομοθεσίας περί επίσημης γλώσσας. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεκαοκτώ υπάλληλοι του σχολείου, εκ των οποίων πέντε υπήκοοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν είχαν υποβληθεί επιτυχώς στις εξετάσεις που πιστοποιούν ενδιάμεσο επίπεδο γνώσης της λιθουανικής γλώσσας ή δεν είχαν υποβάλει τα απαιτούμενα έγγραφα.
Στη συνέχεια, η VKI εξέδωσε απόφαση με την οποία υποχρέωνε το VTM να μεριμνήσει ώστε οι εν λόγω δεκαοκτώ υπάλληλοι, στους οποίους περιλαμβάνονταν τόσο εκπαιδευτικοί όσο και μέλη του διοικητικού προσωπικού, να υποβληθούν επιτυχώς στις κρατικές εξετάσεις σχετικά με τη γνώση της επίσημης γλώσσας πριν από μια ορισμένη ημερομηνία, επ’ απειλή κυρώσεων.
Δεδομένου ότι η προσφυγή του VTM για την ακύρωση της ως άνω αποφάσεως απορρίφθηκε, το VTM άσκησε έφεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, το οποίο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο ερώτημα σχετικά με τη συμβατότητα της εθνικής νομοθεσίας με το δίκαιο της Ένωσης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι, κατά πάγια νομολογία, κανένας περιορισμός της ελευθερίας εγκατάστασης δεν επιτρέπεται εκτός αν, πρώτον, δικαιολογείται από επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος και, δεύτερον, συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας.
Όσον αφορά την ύπαρξη επιτακτικού λόγου γενικού συμφέροντος, η επίμαχη εθνική ρύθμιση σκοπεί στην προάσπιση και προώθηση της χρήσης της επίσημης γλώσσας της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, όπερ συνιστά θεμιτό σκοπό ικανό να δικαιολογήσει, κατ’ αρχήν, περιορισμό των θεμελιωδών ελευθεριών που κατοχυρώνονται από το δίκαιο της Ένωσης.
Όσον αφορά το ζήτημα αν η επίμαχη εθνική ρύθμιση είναι κατάλληλη για την επίτευξη του ως άνω σκοπού, αν βαίνει πέραν του αναγκαίου για την επίτευξή του μέτρου και αν είναι δυσανάλογη σε σχέση με τον σκοπό αυτόν, απόκειται εν τέλει στο αιτούν δικαστήριο, το οποίο είναι το μόνο αρμόδιο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και να ερμηνεύσει την εθνική ρύθμιση, να κρίνει αν και σε ποιον βαθμό μια τέτοια ρύθμιση πληροί τις εν λόγω προϋποθέσεις.
Εντούτοις, το Δικαστήριο επισημαίνει, πρώτον, ότι η εν λόγω ρύθμιση είναι ικανή να διασφαλίσει την επίτευξη του σκοπού της προάσπισης και της προώθησης της επίσημης γλώσσας του οικείου κράτους μέλους, καθόσον ευνοεί τη χρήση της ως άνω γλώσσας εκ μέρους των προσώπων στα οποία επιβάλλεται η γλωσσική αυτή απαίτηση στις σχέσεις τους με τους μαθητές, τους γονείς των μαθητών και το κοινό εν γένει καθώς και όσον αφορά, ειδικότερα, το διοικητικό προσωπικό στη σχέση του με τις εθνικές διοικητικές αρχές. Επιπλέον, η εν λόγω ρύθμιση εφαρμόζεται όχι μόνον σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα στη Λιθουανία, αλλά και σε όλους τους υπαλλήλους των ιδρυμάτων αυτών η απασχόληση των οποίων συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, τακτική επικοινωνία με άλλα πρόσωπα και την ανάγκη συμπλήρωσης επίσημων τυποποιημένων εντύπων.
Δεύτερον, όσον αφορά τον αναγκαίο χαρακτήρα της επίμαχης εθνικής ρύθμισης, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι τα περιοριστικά μιας θεμελιώδους ελευθερίας μέτρα δεν μπορούν να δικαιολογηθούν όταν ο επιδιωκόμενος σκοπός μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερο περιοριστικά μέτρα. Πράγματι, μολονότι τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρύ περιθώριο εκτίμησης κατά την επιλογή των μέτρων που μπορούν να λάβουν προς επίτευξη των σκοπών της πολιτικής τους για την προστασία της επίσημης γλώσσας, δεδομένου ότι μια τέτοια πολιτική αποτελεί έκφραση της εθνικής ταυτότητας κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, ΣΕΕ, το εν λόγω περιθώριο εκτίμησης δεν μπορεί ωστόσο να δικαιολογήσει τη σοβαρή προσβολή των δικαιωμάτων που οι ιδιώτες αντλούν από τις διατάξεις των Συνθηκών οι οποίες κατοχυρώνουν τις θεμελιώδεις ελευθερίες τους.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο εκτιμά ότι η επίμαχη γλωσσική απαίτηση φαίνεται να πληροί την προϋπόθεση της αναγκαιότητας, δεδομένου ότι δεν αποδείχθηκε ότι μέτρα λιγότερο περιοριστικά θα μπορούσαν να διασφαλίσουν ισοδύναμο επίπεδο αποτελεσματικότητας κατά την επίτευξη του σκοπού της προάσπισης και της προώθησης της επίσημης γλώσσας.
Εντούτοις, ο τρόπος απόδειξης που απαιτείται από την εθνική νομοθεσία προκειμένου να αποδειχθεί ότι πληρούται η γλωσσική απαίτηση βαίνει πέραν του αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του επιδιωκόμενου θεμιτού σκοπού. Πράγματι, η επιβαλλόμενη στους ενδιαφερομένους υποχρέωση προσκόμισης πιστοποιητικού, εκδιδόμενου από λιθουανικό οργανισμό βάσει γλωσσικών εξετάσεων που διοργανώνονται στη λιθουανική επικράτεια, αποκλείει τη συνεκτίμηση του βαθμού γνώσεων τις οποίες θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι διαθέτει ο κάτοχος πιστοποιητικού ή διπλώματος που έχει αποκτηθεί σε άλλο κράτος μέλος, λαμβανομένης υπόψη της φύσεως και της διάρκειας των σπουδών των οποίων την ολοκλήρωση αποδεικνύει το εν λόγω πιστοποιητικό ή δίπλωμα.
Τρίτον, όσον αφορά την αναλογικότητα εν στενή εννοία, το Δικαστήριο εκτιμά ότι, όταν κράτος μέλος προτίθεται να επιβάλει, προς επίτευξη του σκοπού της προάσπισης και προώθησης της επίσημης γλώσσας του, γλωσσική απαίτηση στους εκπαιδευτικούς και σε ορισμένα μέλη του διοικητικού προσωπικού των ιδιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, οφείλει να προβεί σε ισόρροπη στάθμιση μεταξύ του εν λόγω σκοπού γενικού συμφέροντος και των δικαιωμάτων που απορρέουν από το άρθρο 49 ΣΛΕΕ. Μια τέτοια ισόρροπη στάθμιση θα μπορούσε να επιτευχθεί, για παράδειγμα, στην περίπτωση που εθνική ρύθμιση θα προέβλεπε τη δυνατότητα προοδευτικής προσαρμογής του επιπέδου γνώσης της επίσημης γλώσσας μετά την πρόσληψη, ελαστικής εφαρμογής του απαιτούμενου επιπέδου γνώσης ανάλογα με τη διάρκεια της απασχόλησης ή θεσπίσεως εξαιρέσεως από την εν λόγω γλωσσική απαίτηση, δικαιολογούμενης από κατάλληλες περιστάσεις, ιδίως όταν δεν υπάρχει κανένας υποψήφιος ο οποίος να διαθέτει όλα τα απαιτούμενα προσόντα για την κάλυψη της κενής θέσης.
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι η επίμαχη γλωσσική απαίτηση επιβάλλεται σε όλους τους εκπαιδευτικούς και τα μέλη του διοικητικού προσωπικού ιδιωτικού εκπαιδευτικού ιδρύματος που έχουν τακτική επικοινωνία με το κοινό και τις διοικητικές αρχές, από της αναλήψεως των καθηκόντων τους και ανεξαρτήτως της διάρκειας της συμβάσεως εργασίας τους, τούτο δε χωρίς να προβλέπεται συναφώς εξαίρεση ή ελαστική εφαρμογή.
Επομένως, η επίμαχη εθνική ρύθμιση δεν φαίνεται να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας, υπό στενή έννοια, στο μέτρο που προκύπτει ότι είναι δυσανάλογη σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό, όπερ απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει.