61987CJ0269_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 269/87,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Bayerische Landessozialgericht προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ
Natalino Ventura
και
Landesversicherungsanstalt Schwaben,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 44, παράγραφος 3, και 48, παράγραφος 1, και των διατάξεων περί παροχών για ορφανά του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, ΕΕ L 230, σ. 6),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα)
συγκείμενο από τους F. Grevisse, πρόεδρο τμήματος, J. C. Moitinho de Almeida και M. Zuleeg, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: W. Van Gerven
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- ο Natalino Ventura, εκπροσωπούμενος από τον J. Stahlberg, δικηγόρο Μονάχου,
- το Landesversicherungsanstalt Schwaben, εκπροσωπούμενο από το διευθυντή του, Wanders,
- η ιταλική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Pier Giorgio Ferri, avvocato dello Stato,
- η Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον Δημήτριο Γκουλούση και τον Juergen Grunwald, μέλη της νομικής της υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 19ης Οκτωβρίου 1988,
αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 9ης Νοεμβρίου 1988,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 7ης Ιουλίου 1987, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 8 Σεπτεμβρίου 1987, το Bayerisches Landessozialgerict υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 44, παράγραφος 3, και 48, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας (στο εξής: κανονισμός 1408/71 (όπως κωδικοποιήθηκε με τον κανονισμό 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, ΕΕ L 230, σ. 6).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του υιού ενός διακινουμένου εργαζομένου, που πέθανε στις 30 Αυγούστου 1974 στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, και του Landesversicherungsanstalt Schwaben (στο εξής: LVA Schwaben), το οποίο αρνήθηκε να εξακολουθήσει να του καταβάλλει την πλήρη σύνταξη ορφανού, όταν τον Ιούλιο 1975 αυτός εγκατέστησε την κατοικία του στην Ιταλία.
3 Το LVA Schwaben στήριξε την απόφασή του στις διατάξεις του άρθρου 78, παράγραφος 2, στοιχείο β), i), του κανονισμού 1408/71, κατά το οποίο, όταν, όπως συμβαίνει στη διαφορά της κύριας δίκης, ο αποθανών ασφαλισμένος είχε υπαχθεί στις νομοθεσίες πλειόνων κρατών μελών, η υποχρέωση καταβολής των παροχών για ορφανά περιέρχεται στις αρμόδιες αρχές του κράτους κατοικίας του ενδιαφερομένου.
4 Οι ιταλικές αρχές, ωστόσο, αρνήθηκαν να καταβάλουν την επίδικη σύνταξη, στηριζόμενες στο άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, κατά το οποίο η αρμόδια αρχή κράτους μέλους δεν υποχρεούται να χορηγήσει παροχές, αν η συνολική διάρκεια των περιόδων ασφαλίσεως ή κατοικίας που διανύθηκαν υπό τη νομοθεσία αυτού του κράτους δεν φθάνει το έτος, λαμβανομένων δε υπόψη μόνον αυτών των περιόδων, δεν γεννάται κανένα δικαίωμα προς παροχές δυνάμει των διατάξεων της νομοθεσίας αυτής.
5 Θεωρώντας ότι η άρνηση αυτή συνεπαγόταν για τις γερμανικές αρχές την υποχρέωση να του καταβάλλουν αυτές, από το 1975 και εντεύθεν, πλήρη σύνταξη ορφανού, ο Ventura άσκησε προς τούτο προσφυγή ακυρώσεως της χρονολογουμένης από το 1975 αποφάσεως του LVA Schwaben ενώπιον του Sozialgericht του Augsburg, που στη συνέχεια έφθασε ενώπιον του Bayerisches Landessozialgericht.
6 Ωστόσο, δεδομένου ότι το LVA Schwaben ισχυρίστηκε ότι η απόφαση των ιταλικών αρχών ήταν αβάσιμη, διότι η εφαρμογή του άρθρου 48, παράγραφος 1, που αποτελεί τη νομική της βάση, αποκλείεται ρητά όσον αφορά τις συντάξεις για ορφανά από το άρθρο 44, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71, το Bayerisches Landessozialgericht αποφάσισε να υποβάλει το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
"Πρέπει το άρθρο 44, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι παροχές προς ορφανά κατά το άρθρο 79 του κανονισμού, καταβαλλόμενες σε ορφανό που κατοικεί στην Ιταλία, πρέπει να χορηγούνται χωρίς να εφαρμοστεί το άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού, όταν ο ασφαλισμένος έχει μεν συμπληρώσει μόνο στην Ιταλία περίοδο ασφαλίσεως λιγότερη από δώδεκα μήνες (άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού), συντρέχουν όμως ο χρόνος αναμονής και οι λοιπές προϋποθέσεις καταβολής παροχών κατά το εσωτερικό δίκαιο μαζί με τις περιόδους που διανύθηκαν στα άλλα κράτη μέλη;"
7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
8 Το άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, που αφορά την περίπτωση κατά την οποία η συνολική διάρκεια των περιόδων ασφαλίσεως ή κατοικίας που διανύθηκαν υπό τη νομοθεσία κράτους μέλους δεν φθάνει το έτος, ανήκει στις διατάξεις του κεφαλαίου 3 "Γήρας και θάνατος (συντάξεις)", του κανονισμού αυτού.
9 Το άρθρο 44 του ίδιου κανονισμού, με το οποίο αρχίζει το κεφάλαιο 3 του κανονισμού, ορίζει ότι το κεφάλαιο αυτό δεν αφορά τις συντάξεις ορφανού που χορηγούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου 8.
10 Απ' αυτό έπεται ότι οι διατάξεις του κεφαλαίου 3 του κανονισμού, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και οι του άρθρου 48, παράγραφος 1, δεν εφαρμόζονται προκειμένου περί συντάξεων ορφανών, πλην εκείνων εξ αυτών στις οποίες παραπέμπουν ρητά οι διατάξεις του κεφαλαίου 8, το οποίο πραγματεύεται τις παροχές τις οφειλόμενες σε ορφανά και ειδικότερα τις συντάξεις ορφανού πλην των συντάξεων που χορηγούνται βάσει ασφαλίσεως για εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες.
11 Εφόσον το κεφάλαιο 8 δεν παραπέμπει στο άρθρο 48, παράγραφος 1, το τελευταίο δεν εφαρμόζεται επί των παροχών για ορφανά που αναφέρονται στο προδικαστικό ερώτημα.
12 Η ερμηνεία αυτή πρέπει να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει και από τη διατύπωση του ερωτήματος, η αμφιβολία που ενυπάρχει δεν αφορά την ερμηνεία του άρθρου 78, παράγραφος 2, στοιχείο β), i), και του άρθρου 79, παράγραφος 1, στοιχείο α), του κανονισμού 1408/71, που επιβάλλουν την καταβολή συντάξεων για ορφανά στο κράτος μέλος κατοικίας του ενδιαφερομένου, στην περίπτωση που, όπως εν προκειμένω στη διαφορά της κύριας δίκης, ο αποθανών ασφαλισμένος είχε υπαχθεί, μεταξύ άλλων, στη νομοθεσία αυτού του κράτους μέλους, αλλά την ερμηνεία του άρθρου 48, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, το οποίο, αν εφαρμοζόταν στη διαφορά της κύριας δίκης, θα απήλλασσε τις αρχές του κράτους μέλους κατοικίας της υποχρεώσεως που απορρέει από τις προαναφερθείσες διατάξεις.
13 Πρέπει, ωστόσο, να συμπληρωθεί η ερμηνεία αυτή με την υπόμνηση στοιχείων, δυναμένων να αντληθούν από τη νομολογία του Δικαστηρίου, που μπορούν να είναι χρήσιμα στο εθνικό δικαστήριο.
14 Πρώτον, σύμφωνα με την ερμηνεία που έδωσε στις διατάξεις του κεφαλαίου 8 του κανονισμού 1408/71, το Δικαστήριο με την απόφαση της 9ης Ιουλίου 1980 (υπόθεση 807/79, Gravina, Slg. 1980, σ. 2205) και την απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1983 (υπόθεση 320/82, D' Amario, Συλλογή 1983, σ. 3811), ερμηνεία την οποία το καθού της κύριας δίκης θέλησε να εφαρμόσει με νέα απόφαση της 2ας Μαρτίου 1984, το δικαίωμα λήψεως συντάξεως ορφανού που θεμελιώνεται βάσει της νομοθεσίας του αρμόδιου κράτους μέλους, δυνάμει των διατάξεων αυτών, δεν εξαφανίζει, όταν ο αποθανών πατέρας είχε υπαχθεί στις νομοθεσίες περισσοτέρων του ενός κρατών μελών, το δικαίωμα υψηλότερων παροχών ορφανού βάσει μόνης της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους. 'Οταν το ύψος των παροχών που πράγματι εισπράττονται στο πρώτο κράτος μέλος είναι κατώτερο του ύψους των παροχών που προβλέπονται από μόνη τη νομοθεσία του άλλου κράτους μέλους, το ορφανό δικαιούται, εις βάρος του αρμόδιου φορέα του τελευταίου κράτους, συμπλήρωμα ίσο προς τη διαφορά μεταξύ των δύο ποσών.
15 Δεύτερον, κατά πάγια νομολογία, που διαμορφώθηκε ιδίως με την απόφαση της 27ης Μαρτίου 1980 (συνεκδικασθείσες υποθέσεις 66, 127 και 128/79, Salumi, Slg. 1980, σ. 1237), η ερμηνεία την οποία δίνει το Δικαστήριο, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων που του αναθέτει το άρθρο 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, για έναν κανόνα κοινοτικού δικαίου αποσαφηνίζει και διευκρινίζει τη σημασία και το εννοιολογικό περιεχόμενο του κανόνα αυτού, έτσι όπως πρέπει ή έπρεπε να νοείται και να εφαρμόζεται από του χρόνου της θέσεώς του σε ισχύ. Εντεύθεν, ο ερμηνευόμενος κανόνας μπορεί και πρέπει να εφαρμόζεται και σε έννομες σχέσεις που γεννήθηκαν και συστάθηκαν προ της εκδόσεως της αποφάσεως επί της αιτήσεως ερμηνείας.
16 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η καταβολή της σύνταξης ορφανού από τις αρχές του κράτους μέλους κατοικίας του ενδιαφερομένου και η καταβολή της συμπληρωματικής παροχής από τις αρχές του κράτους μέλους όπου το ορφανό είχε αποκτήσει συνταξιοδοτικά δικαιώματα πρέπει να ανάγονται στο χρόνο από του οποίου το ορφανό εγκαταστάθηκε στο έδαφος του πρώτου από τα κράτη αυτά.
17 Ενόψει της διατυπώσεως του προδικαστικού ερωτήματος, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 44, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι οι συντάξεις για ορφανά διέπονται αποκλειστικά από τις διατάξεις του κεφαλαίου 8 του κανονισμού αυτού, συμπληρούμενες ενδεχομένως από την εφαρμογή διατάξεων άλλων κεφαλαίων του ίδιου κανονισμού, στις οποίες παραπέμπουν ρητά οι διατάξεις του κεφαλαίου 8.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
18 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 7ης Ιουλίου 1987 το Bayerisches Landessozialgericht, αποφαίνεται:
Το άρθρο 44, παράγραφος 3, του κανονισμού 1408/71 έχει την έννοια ότι οι συντάξεις για ορφανά διέπονται αποκλειστικά από τις διατάξεις του κεφαλαίου 8 του κανονισμού αυτού, συμπληρούμενες ενδεχομένως από την εφαρμογή διατάξεων άλλων κεφαλαίων του ίδιου κανονισμού, στις οποίες παραπέμπουν ρητά οι διατάξεις του κεφαλαίου 8.