62024CJ0291
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 29 stycznia 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – Dyrektywa (UE) 2015/849 – Kary – Artykuł 58 – Odpowiedzialność osób prawnych – Artykuł 59 – Przypisanie osobie prawnej naruszenia ciążących na niej obowiązków popełnionego przez osoby fizyczne – Przesłanki – Artykuł 60
W sprawie C‑291/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria) postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 kwietnia 2024 r., w postępowaniu:
Steiermärkische Bank und Sparkassen AG,
KL,
TR
przeciwko
Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (FMA),
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, M. Condinanzi (sprawozdawca) i N. Jääskinen, sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: I. Illéssy, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Steiermärkische Bank und Sparkassen AG, KL oraz TR – S. Ficulovič oraz B. Fletzberger, Rechtsanwälte,
–
w imieniu Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (FMA) – D. Wagner oraz P. Wanek, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, w charakterze pełnomocnika,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – A. Manzaneque Valverde oraz G. von Rintelen, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 3 lipca 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 58 ust. 1–3, art. 59 ust. 1 i art. 60 ust. 5 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (Dz.U. 2015, L 141, s. 73), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. (Dz.U. 2018, L 156, s. 43) (zwanej dalej „dyrektywą 2015/849”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Steiermärkische Bank und Sparkassen AG, KL i TR a Österreichische Finanzmarktaufsichtsbehörde (FMA) [organem nadzoru nad rynkami finansowymi (FMA), Austria] w przedmiocie zgodności z prawem decyzji, na mocy której organ ten nałożył na Steiermärkische Bank und Sparkassen karę z zakresu prawa karnego administracyjnego.
Ramy prawne
Prawo Unii
Dyrektywa 2015/849
3
Motywy 1 i 59 dyrektywy 2015/849 stanowią:
„(1)
Przepływy pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł mogą szkodzić integralności, stabilności i wiarygodności sektora finansowego oraz stanowić zagrożenie dla rynku wewnętrznego Unii [Europejskiej], jak również rozwoju międzynarodowego. Pranie pieniędzy, finansowanie terroryzmu i przestępczości zorganizowanej nadal stanowią poważny problem, którym należy się zająć na szczeblu Unii. Oprócz dalszego rozwijania instrumentów prawnokarnych na szczeblu Unii niezbędne są ukierunkowane i proporcjonalne działania zapobiegające wykorzystaniu systemu finansowego do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, które to działania mogą przynieść komplementarne wyniki.
[…]
(59)
Z uwagi na znaczenie walki z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu państwa członkowskie powinny ustanowić w prawie krajowym skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary i środki administracyjne w przypadku naruszenia przepisów krajowych transponujących niniejszą dyrektywę. […]”.
4
Artykuł 1 ust. 1 i 2 tej dyrektywy przewiduje:
„1.   Celem niniejszej dyrektywy jest zapobieganie wykorzystywaniu unijnego systemu finansowego do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.
2.   Państwa członkowskie zapewniają obowiązywanie zakazu prania pieniędzy i finansowania terroryzmu”.
5
Artykuł 2 ust. 1 rzeczonej dyrektywy stanowi:
„Niniejszą dyrektywę stosuje się do następujących podmiotów zobowiązanych:
1)
instytucji kredytowych;
2)
instytucji finansowych;
3)
następujących osób fizycznych lub prawnych podczas wykonywania ich działalności zawodowej:
[…]”.
6
Artykuł 5 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„W celu zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu państwa członkowskie mogą przyjąć lub utrzymać w mocy bardziej rygorystyczne przepisy w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą, w granicach prawa Unii”.
7
Rozdział VI dyrektywy 2015/849, zatytułowany „Strategie, procedury i nadzór”, zawiera sekcję 4, zatytułowaną „Kary”, obejmującą art. 58–62 tej dyrektywy. Ten art. 58 ust. 1–3 przewiduje:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają – zgodnie z niniejszym artykułem i z art. 59–61 – możliwość pociągania podmiotów zobowiązanych do odpowiedzialności z tytułu naruszeń przepisów krajowych transponujących niniejszą dyrektywę. Wszelkie wynikające stąd kary lub środki muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
2.   Bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich do przewidywania i nakładania sankcji karnych, państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące kar i środków administracyjnych oraz zapewniają, by ich właściwe organy mogły stosować takie kary i środki w związku z naruszeniami przepisów krajowych transponujących przepisy niniejszej dyrektywy, a także zapewniają ich stosowanie.
Państwa członkowskie mogą zdecydować o nieustanowieniu przepisów dotyczących kar lub środków administracyjnych w przypadku naruszeń, które podlegają sankcjom karnym na podstawie ich prawa krajowego. W takim przypadku państwa członkowskie informują Komisję [Europejską] o odpowiednich przepisach swojego prawa karnego.
Państwa członkowskie zapewniają ponadto, aby ich właściwe organy po stwierdzeniu naruszeń podlegających sankcjom karnym w odpowiednim czasie informowały o tym organy ścigania.
3.   W odniesieniu do obowiązków osób prawnych – w przypadku naruszenia przepisów krajowych transponujących przepisy niniejszej dyrektywy – państwa członkowskie zapewniają możliwość stosowania kar i środków wobec członków organu zarządzającego i innych osób fizycznych odpowiedzialnych za naruszenie w świetle prawa krajowego”.
8
Artykuł 59 wspomnianej dyrektywy stanowi:
„1.   Państwa członkowskie zapewniają stosowanie niniejszego artykułu przynajmniej w przypadku naruszeń ze strony podmiotów zobowiązanych, które to naruszenia mają charakter poważny, powtarzający się, systematyczny lub charakteryzują się występowaniem dowolnego połączenia tych cech, w odniesieniu do wymogów określonych w:
a)
art. 10–24 (należyta staranność wobec klienta);
b)
art. 33, 34 i 35 (zgłaszanie podejrzanych transakcji);
c)
art. 40 (przechowywanie dokumentacji); oraz
d)
art. 45 i 46 (kontrole wewnętrzne).
2.   Państwa członkowskie zapewniają, by w przypadkach określonych w ust. 1, kary i środki administracyjne, które można zastosować, obejmowały co najmniej następujące elementy:
a)
oświadczenie publiczne wskazujące daną osobę fizyczną lub prawną oraz charakter naruszenia;
b)
decyzję nakazującą danej osobie fizycznej lub prawnej zaprzestanie danego zachowania i zaniechanie powtarzania tego zachowania;
c)
w przypadku podmiotu zobowiązanego podlegającego obowiązkowi posiadania zezwolenia – cofnięcie lub zawieszenie zezwolenia;
d)
tymczasowy zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w podmiocie zobowiązanym wobec wszelkich osób wykonujących obowiązki kierownicze w podmiocie zobowiązanym lub wszelkich innych osób fizycznych, odpowiedzialnych za naruszenie;
e)
maksymalne administracyjne kary pieniężne: co najmniej dwukrotnie wyższe od kwoty korzyści uzyskanej w wyniku naruszenia, jeśli można ustalić kwotę takiej korzyści, lub w wysokości co najmniej 1000000 EUR.
3.   Państwa członkowskie zapewniają, na zasadzie odstępstwa od ust. 2 lit. e), by w przypadku gdy dany podmiot zobowiązany jest instytucją kredytową lub finansową, możliwe było zastosowanie również następujących kar:
a)
w przypadku osoby prawnej: maksymalnych administracyjnych kar pieniężnych w wysokości co najmniej 5000000 EUR lub 10 % całkowitego rocznego obrotu zgodnie z najnowszym dostępnym sprawozdaniem finansowym zatwierdzonym przez organ zarządzający; […]
b)
w przypadku osoby fizycznej: maksymalnych administracyjnych kar pieniężnych w wysokości co najmniej 5000000 EUR lub, w przypadku państw członkowskich, których walutą nie jest euro, równowartość tej kwoty w walucie krajowej na dzień 25 czerwca 2015 r.
4.   Państwa członkowskie mogą upoważnić właściwe organy do nakładania dodatkowych rodzajów kar administracyjnych – oprócz kar określonych w ust. 2 lit. a)–d) – lub do nakładania administracyjnych kar pieniężnych w wysokości przekraczającej kwoty, o których mowa w ust. 2 lit. e) i w ust. 3”.
9
Artykuł 60 ust. 5 i 6 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
„5.   Państwa członkowskie zapewniają, by osoby prawne mogły zostać pociągnięte do odpowiedzialności za naruszenia, o których mowa w art. 59 ust. 1, popełnione na ich korzyść przez jakąkolwiek osobę działającą indywidualnie lub jako członek organu danej osoby prawnej i pełniącą funkcje kierownicze w ramach tej osoby prawnej, na podstawie dowolnego z poniższych:
a)
uprawnienia do reprezentowania danej osoby prawnej;
b)
upoważnienia do podejmowania decyzji w imieniu danej osoby prawnej; lub
c)
upoważnienia do sprawowania kontroli w ramach danej osoby prawnej.
6.   Państwa członkowskie zapewniają również, by osoby prawne mogły zostać pociągnięte do odpowiedzialności w przypadku, gdy brak nadzoru lub kontroli ze strony osoby, o której mowa w ust. 5 niniejszego artykułu, umożliwił popełnienie jednego z naruszeń, o których mowa w art. 59 ust. 1, na korzyść danej osoby prawnej, przez osobę pozostającą pod jej zwierzchnictwem”.
Rozporządzenie (UE) 2016/679
10
Artykuł 58 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1) przewiduje w ust. 2:
„Każdemu organowi nadzorczemu przysługują wszystkie następujące uprawnienia naprawcze:
[…]
i)
zastosowanie, oprócz lub zamiast środków, o których mowa w niniejszym ustępie, administracyjnej kary pieniężnej na mocy art. 83, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy;
[…]”.
11
Artykuł 83 ust. 1–6 tego rozporządzenia stanowi:
„1.   Każdy organ nadzorczy zapewnia, by stosowane na mocy niniejszego artykułu za naruszenia niniejszego rozporządzenia administracyjne kary pieniężne, o których mowa w ust. 4, 5 i 6, były w każdym indywidualnym przypadku skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
2.   Administracyjne kary pieniężne nakłada się, zależnie od okoliczności każdego indywidualnego przypadku, oprócz lub zamiast środków, o których mowa w art. 58 ust. 2 lit. a)–h) oraz j). Decydując, czy nałożyć administracyjną karę pieniężną, oraz ustalając jej wysokość, zwraca się w każdym indywidualnym przypadku należytą uwagę na:
[…]
3.   Jeżeli administrator lub podmiot przetwarzający narusza umyślnie lub nieumyślnie w ramach tych samych lub powiązanych operacji przetwarzania kilka przepisów niniejszego rozporządzenia, całkowita wysokość administracyjnej kary pieniężnej nie przekracza wysokości kary za najpoważniejsze naruszenie.
4.   Naruszenia przepisów dotyczących następujących kwestii podlegają zgodnie z ust. 2 administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 10000000 EUR, a w przypadku przedsiębiorstwa – w wysokości do 2 % jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, przy czym zastosowanie ma kwota wyższa:
[…]
5.   Naruszenia przepisów dotyczących następujących kwestii podlegają zgodnie z ust. 2 administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 20000000 EUR, a w przypadku przedsiębiorstwa – w wysokości do 4 % jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, przy czym zastosowanie ma kwota wyższa:
[…]
6.   Nieprzestrzeganie nakazu orzeczonego przez organ nadzorczy na podstawie art. 58 ust. 2 podlega na mocy ust. 2 niniejszego artykułu administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 20000000 EUR, a w przypadku przedsiębiorstwa – w wysokości do 4 % jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, przy czym zastosowanie ma kwota wyższa”.
Prawo austriackie
12
Paragraf 34 Finanzmarkt-Geldwäschegesetz (ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy na rynku finansowym) z dnia 26 lipca 2017 r., (BGBl. I, Nr. 118/2016), w brzmieniu z dnia 28 maja 2021 r. (BGBl. I, Nr. 17/2018) (zwanej dalej „ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy”), przewiduje:
„(1)   Kto jako osoba odpowiedzialna [§ 9 Verwaltungsstrafgesetz – ustawy o karach administracyjnych, zwanej dalej »ustawą o karach administracyjnych«] w podmiocie zobowiązanym narusza obowiązki wynikające z
[…]
2.
§§ 5–12 (należyta staranność wobec klienta) […];
[…]
8.
§ 23 ust. 1–3 lub 6 (organizacja wewnętrzna);
[…]
popełnia wykroczenie administracyjne i zostanie ukarany przez FMA grzywną w wysokości do 150000 EUR.
(2)   Jeżeli naruszenia obowiązków zgodnie z ust. 1 pkt 2 […] mają charakter poważny, powtarzający się, systematyczny lub charakteryzują się występowaniem dowolnego połączenia tych cech, grzywna wynosi do 5000000 EUR lub do dwukrotności korzyści uzyskanej w wyniku naruszenia obowiązków, o ile można ją określić kwotowo.
(3)   Kto jako osoba odpowiedzialna (§ 9 ustawy o karach administracyjnych) w podmiocie zobowiązanym
1.
w sposób powtarzający się lub systematycznie nie przekazuje wymaganych informacji na temat płatnika lub odbiorcy z naruszeniem art. 4–6 rozporządzenia [Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/847 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1781/2006 (Dz.U. 2015, L 141, s. 1)];
2.
nie zapewnia przechowywania dokumentacji zgodnie z art. 16 [rozporządzenia 2015/847], co stanowi powtarzające się, systematyczne i poważne uchybienie;
3.
nie wdraża skutecznych procedur opartych na analizie ryzyka z naruszeniem art. 8 lub 12 [rozporządzenia 2015/847]; lub
4.
jeżeli podmiot zobowiązany jest pośredniczącym dostawcą usług płatniczych, o którym mowa w art. 3 pkt 5, poważnie narusza art. 11 lub 12 [rozporządzenia 2015/847],
popełnia wykroczenie administracyjne i zostanie ukarany przez FMA grzywną w wysokości do 5000000 EUR lub do dwukrotności korzyści uzyskanej w wyniku naruszenia obowiązków, o ile można ją określić kwotowo.
[…]”.
13
Paragraf 35 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy stanowi:
„(1)   FMA może nakładać grzywny na osoby prawne, jeżeli naruszenie obowiązków określone w § 34 ust. 1–3 zostało popełnione na ich korzyść przez jakąkolwiek osobę działającą indywidualnie lub jako członek organu danej osoby prawnej i pełniącą funkcje kierownicze w ramach tej osoby prawnej, na podstawie dowolnego z poniższych:
1.
upoważnienia do reprezentowania danej osoby prawnej;
2.
upoważnienia do podejmowania decyzji w imieniu danej osoby prawnej lub
3.
upoważnienia do sprawowania kontroli w ramach danej osoby prawnej.
(2)   Osoby prawne mogą również zostać pociągnięte do odpowiedzialności za naruszenie obowiązków określone w § 34 ust. 1–3, gdy brak nadzoru lub kontroli ze strony osoby, o której mowa w ust. 1, umożliwił naruszenie jednego z obowiązków, o których mowa w § 34 ust. 1–3, na korzyść danej osoby prawnej przez osobę działającą w jej imieniu.
[…]”.
14
Paragraf 36 tej ustawy ma następujące brzmienie:
„W przypadku wykroczeń administracyjnych na podstawie niniejszej ustawy federalnej zamiast terminu przedawnienia ścigania (§ 31 ust. 1 ustawy o karach administracyjnych) obowiązuje termin trzech lat. Termin przedawnienia w odniesieniu do nałożenia kary (§ 31 ust. 2 ustawy o karach administracyjnych) wynosi w tym przypadku pięć lat”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
15
Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. FMA nałożył na Steiermärkische Bank und Sparkassen, na podstawie § 35 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, karę za naruszenie obowiązków należytej staranności w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy.
16
Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria), do którego wniesiono skargę na tę decyzję i który jest sądem odsyłającym, kwalifikuje tę karę jako karę z zakresu „prawa karnego administracyjnego” i uściśla, że odpowiedzialność karna osób prawnych nie występowała w austriackim „prawie karnym administracyjnym”. Zdaniem tego sądu § 35 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, który w istocie transponował do prawa austriackiego przepisy art. 59 i art. 60 ust. 5 i 6 dyrektywy 2015/849, stanowi jeden z pierwszych przepisów, w których do tego prawa została wprowadzona odpowiedzialność karna osób prawnych.
17
Jednakże ten § 35 ust. 1 wprowadził jako dodatkową przesłankę nałożenia kary na osobę prawną wymóg, aby osoba fizyczna dopuściła się „naruszenia jednego obowiązków, o których mowa w art. 34 ust. 1–3”, działając w swoim imieniu.
18
KL i TR są dwiema osobami fizycznymi, których działania można przypisać Steiermärkische Bank und Sparkassen. Są one również stronami postępowania głównego jako podejrzani.
19
Sąd odsyłający wyjaśnia, że zgodnie z orzecznictwem Verwaltungsgerichtshof (trybunału administracyjnego, Austria), aby osoba prawna mogła podlegać karze, konieczne jest, po pierwsze, aby osoba fizyczna, której działanie należy przypisać tej osobie prawnej, była uprzednio sama stroną danego postępowania i była traktowana w jego ramach nie tylko jako świadek, lecz także jako podejrzany, wraz ze wszystkimi prawami związanymi z tym statusem, po drugie, aby w rozstrzygnięciu decyzji nakładającej karę na wspomnianą osobę prawną zostało stwierdzone przestępcze, bezprawne i zawinione działanie tej osoby fizycznej należycie zidentyfikowanej lub należycie zidentyfikowanego przedstawiciela prawnego tej osoby prawnej, a po trzecie, aby działanie to zostało w tym rozstrzygnięciu przypisane danej osobie prawnej.
20
Sąd odsyłający zastanawia się, czy te dodatkowe wymogi nie ograniczają zakresu art. 60 ust. 5 dyrektywy 2015/849. Wątpliwości tego sądu wynikają głównie z faktu, że „kary i środki administracyjne” przewidziane w tej dyrektywie powinny być „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”, zgodnie z motywem 59 i art. 58 ust. 1 wspomnianej dyrektywy. Ponadto odnośne postępowania są złożone, ponieważ okoliczności faktyczne leżące u ich podstaw są często niejasne, a zatem nieznane organom publicznym, podczas gdy postępowania te podlegają terminowi przedawnienia wynoszącemu pięć lat, licząc od daty zaistnienia danych okoliczności faktycznych.
21
Wreszcie, wspomniany sąd uważa, że dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu może mieć znaczenie orzecznictwo wynikające z wyroku z dnia 5 grudnia 2023 r., Deutsche Wohnen (C‑807/21, EU:C:2023:950), w którym Trybunał orzekł, że art. 58 ust. 2 i art. 83 ust. 1–6 rozporządzenia 2016/679 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których administracyjna kara pieniężna może zostać nałożona na osobę prawną działającą w charakterze administratora danych osobowych za naruszenie, o którym mowa w art. 83 ust. 4–6 tego rozporządzenia, tylko wtedy, gdy naruszenie to zostało uprzednio przypisane zidentyfikowanej osobie fizycznej.
22
W tych okolicznościach Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy prawo wtórne Unii, w szczególności art. 60 ust. 5 i 6 w związku z art. 58 ust. 1–3 w związku z art. 59 ust. 1 [dyrektywy 2015/849], a także ogólne zasady prawne [Unii] (w szczególności effet utile) stoją na przeszkodzie przepisom § 35 ust. 1–3 (dotyczącym odpowiedzialności karnej osób prawnych) i § 36 (o przedłużeniu okresu przedawnienia) [ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy], które, w powiązaniu z wykładnią tych przepisów dokonaną przez austriacki Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny) wymagają, aby w celu ukarania osoby prawnej członek organu lub inna osoba fizyczna, która działała w imieniu osoby prawnej, obowiązkowo uzyskała najpierw formalny status strony jako podejrzany (przy ścisłym przestrzeganiu wszystkich praw strony), a ponadto, że konieczne jest również, aby rozstrzygnięcie (sentencja) decyzji nakładającej karę za naruszenie administracyjne przeciwko osobie prawnej stwierdzało, że ustalone zostało, iż konkretnie w niej wymieniona osoba fizyczna (lub członek organu) działała w sposób przestępczy, bezprawny i zawiniony, aby w dalszej kolejności przypisać to zachowanie osobie prawnej, przy czym termin przedawnienia ścigania upływa po trzech latach od popełnienia przestępstwa, a termin przedawnienia w odniesieniu do nałożenia kary po pięciu latach?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
23
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 58 ust. 1–3, art. 59 ust. 1 oraz art. 60 ust. 5 i 6 dyrektywy 2015/849 w świetle zasady skuteczności (effet utile) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które:
–
wymagają, aby w celu ukarania osoby prawnej osoba fizyczna uzyskała najpierw formalny status strony jako podejrzany, oraz nakazują, aby rozstrzygnięcie decyzji nakładającej karę na tę osobę prawną wskazywało imiennie tę osobę fizyczną i stwierdzało, że dopuściła się ona bezprawnego i zawinionego naruszenia, które można przypisać rzeczonej osobie prawnej, oraz
–
przewidują, że termin przedawnienia upływa po trzech i pięciu latach od dnia popełnienia tego naruszenia, odpowiednio, w odniesieniu do ścigania i nałożenia kary.
W przedmiocie przesłanek powstania odpowiedzialności osoby prawnej na podstawie dyrektywy 2015/849
24
Co się tyczy pierwszej części zadanego pytania, dotyczącej przesłanek powstania odpowiedzialności osoby prawnej, na wstępie należy przypomnieć, że głównym celem dyrektywy 2015/849, jak wynika z jej tytułu i art. 1 ust. 1 i 2, jest zapobieganie wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Ściślej rzecz ujmując, przepisy tej dyrektywy mają na celu ustanowienie, zgodnie z podejściem opartym na analizie ryzyka, szeregu środków zapobiegawczych i odstraszających pozwalających na skuteczne zwalczanie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu w celu uniknięcia, jak wynika z motywu 1 rzeczonej dyrektywy, sytuacji, w której przepływy pieniędzy pochodzących z nielegalnych źródeł mogłyby szkodzić integralności, stabilności i wiarygodności sektora finansowego Unii oraz stanowić zagrożenie dla jej rynku wewnętrznego, jak również rozwoju międzynarodowego (wyrok z dnia 19 czerwca 2025 r., Lietuvos Banka, C‑671/23, EU:C:2025:457, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).
25
Zgodnie z art. 2 ust. 1 dyrektywy 2015/849 dyrektywa ta ma zastosowanie do podmiotów zwanych „podmiotami zobowiązanymi”. Podmiotami tymi są, zgodnie z tym art. 2 ust. 1 pkt 1–3, odpowiednio, instytucje kredytowe, instytucje finansowe oraz osoby fizyczne lub prawne, o których mowa w tym pkt 3, podczas wykonywania ich działalności zawodowej.
26
Tak więc obowiązki, jakie dyrektywa 2015/849 nakłada na podmioty zobowiązane, spoczywają zarówno na osobach prawnych, jak i na osobach fizycznych, pod warunkiem że osoby te można uznać za podmioty zobowiązane w rozumieniu art. 2 ust. 1 rzeczonej dyrektywy.
27
Co się tyczy w szczególności kar przewidzianych w art. 59 dyrektywy 2015/849, które zgodnie z tym art. 59 ust. 1 mają zastosowanie przynajmniej w przypadku naruszeń ze strony podmiotów zobowiązanych, które to naruszenia mają charakter poważny, powtarzający się, systematyczny lub charakteryzują się występowaniem dowolnego połączenia tych cech popełnionych przez takie podmioty, należy podkreślić, że art. 58 ust. 1 tej dyrektywy nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby podmioty zobowiązane mogły zostać pociągnięte do odpowiedzialności z tytułu naruszeń przepisów krajowych transponujących wspomnianą dyrektywę.
28
Tymczasem nic w tym art. 58 ust. 1 nie pozwala uznać, że odpowiedzialność podmiotu zobowiązanego na podstawie wspomnianej dyrektywy może, jako że jest on osobą prawną, zależeć od powstania odpowiedzialności osoby fizycznej na podstawie prawa krajowego.
29
W przypadku gdy podmiot zobowiązany jest osobą prawną, w zakresie, w jakim osoba taka może działać wyłącznie za pośrednictwem osób fizycznych, których działania można jej przypisać, dyrektywa 2015/849 ogranicza się do wprowadzenia przepisów określających przesłanki, po spełnieniu których, po pierwsze, naruszenia, za które odpowiedzialność ponosi osoba prawna, należy również przypisać osobom fizycznym odpowiedzialnym za nie na mocy prawa krajowego, a po drugie, działania niektórych osób fizycznych mogą pociągać za sobą odpowiedzialność osoby prawnej.
30
I tak, po pierwsze, zgodnie z art. 58 ust. 3 tej dyrektywy, w odniesieniu do obowiązków osób prawnych, państwa członkowskie – w przypadku naruszenia przepisów krajowych transponujących przepisy rzeczonej dyrektywy – zapewniają możliwość stosowania kar i środków wobec członków organu zarządzającego i innych osób fizycznych odpowiedzialnych za to naruszenie. Tymczasem z przepisu tego nie wynika, że nałożenie kary na osobę prawną jako podmiot zobowiązany jest uzależnione od uprzedniego stwierdzenia, że dane naruszenie zostało popełnione przez osobę fizyczną. Przeciwnie, wynikająca z prawa krajowego odpowiedzialność osób fizycznych ma jedynie charakter pomocniczy i uzupełniający w stosunku do odpowiedzialności danej osoby prawnej na podstawie dyrektywy 2015/849.
31
Po drugie, zgodnie z art. 60 ust. 5 i 6 dyrektywy 2015/849 państwa członkowskie zapewniają, by osoba prawna mogła zostać pociągnięta do odpowiedzialności zarówno za naruszenia popełnione na jej korzyść przez jakąkolwiek osobę działającą indywidualnie lub jako członek organu tej osoby prawnej i pełniącą funkcje kierownicze w ramach tej osoby prawnej, jak i w przypadku, gdy brak nadzoru lub kontroli ze strony takiej osoby prawnej umożliwił popełnienie naruszenia, na korzyść danej osoby prawnej, przez osobę pozostającą pod jej zwierzchnictwem.
32
Ten art. 60 ust. 5 i 6 ogranicza się, jak zauważają FMA i Komisja, do wskazania osób fizycznych, których działania lub zaniechania w imieniu osoby prawnej mogą pociągać za sobą odpowiedzialność tej osoby prawnej. Nie wynika z niego natomiast, że te osoby fizyczne muszą uprzednio zostać pociągnięte do odpowiedzialności na podstawie prawa krajowego i że muszą one zostać wskazane w rozstrzygnięciu decyzji nakładającej karę na tę osobę prawną i uznane za odpowiedzialne za dane naruszenie.
33
Wykładnia art. 58–60 dyrektywy 2015/849, zgodnie z którą państwa członkowskie mogłyby uzależnić odpowiedzialność osoby prawnej od uprzedniego stwierdzenia, że naruszenie zostało popełnione przez osobę fizyczną, byłaby ponadto sprzeczna z przewidzianym w art. 58 ust. 1 tej dyrektywy wymogiem, by wszelkie kary lub środki wynikające z odpowiedzialności podmiotów zobowiązanych w przypadku naruszenia przepisów krajowych transponujących tę dyrektywę były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Taki wymóg mógłby bowiem osłabić skuteczność i odstraszający charakter kar nałożonych bezpośrednio w dyrektywie 2015/849 na osoby prawne jako podmioty zobowiązane (zob. analogicznie wyrok z dnia 5 grudnia 2023 r., Deutsche Wohnen, C‑807/21, EU:C:2023:950, pkt 51).
34
Należy jeszcze uściślić, po pierwsze, że o ile dyrektywa ta dokonuje jedynie minimalnej harmonizacji (wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Citadeles nekustamie īpašumi, C‑22/23, EU:C:2024:327, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo), o tyle państwa członkowskie nie mogą jednak ograniczyć zakresu odpowiedzialności, jaką art. 58 ust. 1 rzeczonej dyrektywy nakłada na te podmioty zobowiązane, wśród których znajdują się osoby prawne.
35
Ponadto, jak zauważył Trybunał, o ile art. 59 dyrektywy 2015/849 pozostawia państwom członkowskim możliwość wprowadzenia kar i środków innych niż te wymienione w tym art. 59 ust. 1, o tyle te państwa członkowskie powinny co najmniej karać za naruszenia, o których mowa w tym przepisie, popełnione przez podmioty zobowiązane, przewidując co najmniej kary i środki administracyjne określone we wspomnianym art. 59 ust. 2 i 3 (zob. podobnie wyrok z dnia 19 czerwca 2025 r., Lietuvos bankas, C‑671/23, EU:C:2025:457, pkt 37).
36
Po drugie, w zakresie, w jakim, jak przypomniano w pkt 19 niniejszego wyroku, sąd odsyłający wyjaśnia, że przesłanki powstania odpowiedzialności osób prawnych na podstawie przepisów krajowych transponujących dyrektywę 2015/849 wynikają z orzecznictwa Verwaltungsgerichtshof (trybunału administracyjnego), należy jeszcze przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, stosując prawo wewnętrzne, sądy krajowe są zobowiązane tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a tym samym dostosować się do art. 288 akapit trzeci TFUE. Ten obowiązek dokonywania wykładni zgodnej prawa krajowego jest bowiem nierozerwalnie związany z systemem traktatu FUE, gdyż zezwala sądom krajowym na zapewnienie, w ramach ich właściwości, pełnej skuteczności prawa Unii przy rozpoznawaniu zawisłych przed nimi sporów (wyrok z dnia 26 czerwca 2025 r., Makeleio i Zougla, C‑555/23 i C‑556/23, EU:C:2025:484, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo).
37
Zasada wykładni zgodnej wymaga, by sądy krajowe czyniły wszystko, co leży w zakresie ich kompetencji, uwzględniając wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni, by zapewnić pełną skuteczność rozpatrywanej dyrektywy i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami (wyrok z dnia 26 czerwca 2025 r., Makeleio i Zougla, C‑555/23 i C‑556/23, EU:C:2025:484, pkt 86 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy zatem dokonanie wykładni odpowiednich przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy w sposób zgodny z dyrektywą 2015/849.
W przedmiocie terminów przedawnienia
39
Co się tyczy drugiej części zadanego pytania, dotyczącej ustalania w prawie krajowym terminów przedawnienia, należy przypomnieć, że w braku przepisów prawa Unii państwa członkowskie zachowują prawo stosowania zasad proceduralnych przewidzianych w ich wewnętrznym porządku prawnym, w szczególności w zakresie terminów prekluzji, z zastrzeżeniem poszanowania zasad równoważności i skuteczności (zob. podobnie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Caterpillar Financial Services, C‑500/16, EU:C:2017:996, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
W celu sprawdzenia, czy zasada równoważności jest przestrzegana, należy zbadać, czy obok instytucji przedawnienia znajdującej zastosowanie do środków prawnych mających na celu zapewnienie w krajowym porządku prawnym ochrony praw, jakie jednostki wywodzą z praw Unii, istnieje instytucja przedawnienia, której podlegają środki prawne o charakterze wewnętrznym, i czy, zważywszy na ich przedmiot i istotne elementy, te dwie instytucje przedawnienia mogą być uznane za podobne (wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Caterpillar Financial Services, C‑500/16, EU:C:2017:996, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
41
Co się tyczy zasady skuteczności, należy przypomnieć, że państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia w każdym przypadku skutecznej ochrony uprawnień przyznanych przez prawo Unii i że zasada ta wymaga w szczególności, aby władze państw członkowskich nie uczyniły wykonywania praw przyznanych przez porządek prawny Unii praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zob. podobnie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Caterpillar Financial Services, C‑500/16, EU:C:2017:996, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
Trybunał uznał również za zgodne z prawem Unii ustalenie pod rygorem przedawnienia rozsądnych terminów wniesienia środka prawnego w interesie pewności prawa. Tytułem przykładu terminy przedawnienia wynoszące trzy lata lub dwa lata zostały uznane za zgodne z zasadą skuteczności (zob. podobnie wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Caterpillar Financial Services, C‑500/16, EU:C:2017:996, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
43
W związku z tym termin przedawnienia ścigania przez właściwe organy wynoszący trzy lata od popełnienia domniemanego naruszenia oraz termin przedawnienia wynoszący pięć lat od tej daty do celów nałożenia kary, takie jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, należy co do zasady uznać za zgodne z prawem Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 2023 r., Napfény-Toll, C‑615/21, EU:C:2023:573, pkt 37).
44
Jednakże akta sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie zawierają żadnego elementu mogącego wskazywać, że terminy przedawnienia trzyletni i pięcioletni przewidziane w § 36 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy mogłyby być niezgodne z zasadami równoważności i skuteczności.
45
Uwzględniając powyższe rozważania, odpowiedź na przedłożone pytanie powinna brzmieć tak, że art. 58 ust. 1–3, art. 59 ust. 1 oraz art. 60 ust. 5 i 6 dyrektywy 2015/849 w świetle zasady skuteczności (effet utile) należy interpretować w ten sposób, że:
–
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wymagają, aby w celu ukarania osoby prawnej osoba fizyczna uzyskała najpierw formalny status strony jako podejrzany, oraz nakazują, aby rozstrzygnięcie decyzji nakładającej karę na tę osobę prawną wskazywało imiennie tę osobę fizyczną i stwierdzało, że dopuściła się ona bezprawnego i zawinionego naruszenia, które można przypisać rzeczonej osobie prawnej, oraz
–
nie stoją one na przeszkodzie temu, aby te uregulowania przewidywały, że termin przedawnienia upływa po trzech i pięciu latach od dnia popełnienia odnośnego naruszenia, odpowiednio, w odniesieniu do ścigania i nałożenia kary.
W przedmiocie kosztów
46
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 58 ust. 1–3, art. 59 ust. 1 oraz art. 60 ust. 5 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylającej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r., w świetle zasady skuteczności (effet utile)
należy interpretować w ten sposób, że:
–
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wymagają, aby w celu ukarania osoby prawnej osoba fizyczna uzyskała najpierw formalny status strony jako podejrzany, oraz nakazują, aby rozstrzygnięcie decyzji nakładającej karę na tę osobę prawną wskazywało imiennie tę osobę fizyczną i stwierdzało, że dopuściła się ona bezprawnego i zawinionego naruszenia, które można przypisać rzeczonej osobie prawnej, oraz
–
nie stoją one na przeszkodzie temu, aby te uregulowania przewidywały, że termin przedawnienia upływa po trzech i pięciu latach od dnia popełnienia odnośnego naruszenia, odpowiednio, w odniesieniu do ścigania i nałożenia kary.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: niemiecki.