62016CC0565
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
EVGENI TANCHEV
της 6ης Δεκεμβρίου 2017 (
1
)
Υπόθεση C‑565/16
Alessandro Saponaro
Καλλιόπη-Χλόη Ξυλινά
[αίτηση του Ειρηνοδικείου Λέρου (Ελλάδα)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΚ) 2201/2003 – Κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα – “Αποδοχή” διεθνούς δικαιοδοσίας βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 3 – Διεθνής δικαιοδοσία σε διαφορές γονικής μέριμνας – Διεθνής δικαιοδοσία δικαστηρίου κράτους μέλους ενώπιον του οποίου έχει υποβληθεί αίτηση για τη χορήγηση δικαστικής άδειας αποποιήσεως κληρονομίας για λογαριασμό ανηλίκου – Παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας – Άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 650/2012»
1.
Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Ειρηνοδικείο Λέρου (Ελλάδα, στο εξής: αιτούν δικαστήριο) αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία σε υπόθεση οικογενειακού δικαίου.
2.
Στην υπό κρίση υπόθεση, ανήλικη κατέστη κληρονόμος της επιβαρυμένης με χρέη κληρονομιαίας περιουσίας του θανόντος παππού της. Οι γονείς της εν λόγω ανήλικης είναι οι αιτούντες στην υπόθεση της κύριας δίκης και ζητούν, για λογαριασμό της κόρης τους, τη χορήγηση άδειας αποποιήσεως της κληρονομίας. Προς τούτο, προσέφυγαν ενώπιον του ελληνικού δικαστηρίου του τόπου όπου ζούσε ο παππούς της ανήλικης και όπου βρίσκεται η κληρονομιαία περιουσία. Δεδομένου ότι ο τόπος συνήθους διαμονής των γονέων και της κόρης τους ευρίσκεται στην Ιταλία, το ελληνικό δικαστήριο διερωτάται αν διαθέτει διεθνή δικαιοδοσία και, ως εκ τούτου, ζητεί ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 (
2
)(στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα) που προβλέπει παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
3.
Το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, το οποίο φέρει τον τίτλο «Παρέκταση [διεθνούς δικαιοδοσίας]», ορίζει τα εξής:
«Τα δικαστήρια κράτους μέλους [έχουν] επίσης [διεθνή δικαιοδοσία] σε θέματα γονικής μέριμνας σε διαδικασίες εκτός από αυτές που προβλέπονται στην παράγραφο 1, εφόσον
α)
το παιδί έχει στενή σχέση με αυτό το κράτος μέλος, λόγω, ιδίως, του ότι ένας εκ των δικαιούχων της γονικής μέριμνας έχει τη συνήθη διαμονή του σε αυτό το κράτος μέλος ή το παιδί έχει την ιθαγένεια αυτού του κράτους μέλους, και
β)
η [διεθνής δικαιοδοσία] των εν λόγω δικαστηρίων έχει γίνει ρητώς ή κατ’ άλλον ανεπιφύλακτο τρόπο αποδεκτή από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη της διαδικασίας κατά την ημερομηνία που επελήφθη το δικαστήριο και η [διεθνής δικαιοδοσία] είναι προς το συμφέρον του παιδιού.»
Β.
Η εθνική νομοθεσία
4.
Σύμφωνα με την απόφαση περί παραπομπής, από τον συνδυασμό των άρθρων 748, παράγραφος 2, και 750 του ελληνικού Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, όσον αφορά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, προκύπτει ότι αντίγραφο της αίτησης με σημείωση για τον προσδιορισμό της δικασίμου πρέπει να κοινοποιείται στον εισαγγελέα πρωτοδικών της περιφέρειας του δικαστηρίου (στο εξής: εισαγγελέας), ο οποίος δικαιούται να παρίσταται κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο και ενώπιον του ειρηνοδικείου. Κατά πάγια ερμηνεία των διατάξεων αυτών, οι αρμοδιότητες του εισαγγελέα τον καθιστούν αυτοδικαίως διάδικο στις υποθέσεις της εκούσιας δικαιοδοσίας και του παρέχουν το δικαίωμα να προβαίνει σε κάθε διαδικαστική πράξη, όπως, ενδεικτικά, να ασκεί ένδικα μέσα, ανεξαρτήτως αν κλητεύθηκε ή όχι στη συζήτηση και ανεξαρτήτως αν παραστάθηκε κατά τη συζήτηση αυτή. Ο εισαγγελέας ενεργεί ως εκπρόσωπος του κράτους προασπιζόμενος το δημόσιο συμφέρον. Σε περίπτωση αποποιήσεως κληρονομίας για λογαριασμό ανηλίκου το δημόσιο συμφέρον ταυτίζεται με το συμφέρον του παιδιού· τούτο απορρέει από την αρχή της προστασίας του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, του Ελληνικού Συντάγματος (
3
).
II. Τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
5.
Οι αιτούντες, Alessandro Saponaro και Καλλιόπη-Χλόη Ξυλινά, έχουν τη γονική μέριμνα της ανήλικης κόρης τους Κλειώς‑Μαργκώ Σαπονάρο. Τα ως άνω τρία πρόσωπα έχουν τη συνήθη διαμονή τους στη Ρώμη (Ιταλία). Το παιδί έχει ελληνική ιθαγένεια (
4
).
6.
Ο παππούς του παιδιού από τη μητρική γραμμή Μιχαήλ Ξυλινάς ζούσε στην Ελλάδα, όπου απεβίωσε στις 10 Μαΐου 2015 χωρίς να αφήσει διαθήκη. Δεδομένου ότι η σύζυγος και τα τέκνα του αποποιήθηκαν την κληρονομία, αυτή επάγεται στην εγγονή του, Κλειώ‑Μαργκώ.
7.
Η κληρονομιαία περιουσία του Μιχαήλ Ξυλινά περιλαμβάνει κατ’ ουσίαν δύο περιουσιακά στοιχεία, ένα αυτοκίνητο και μία βάρκα, τα οποία βρίσκονται στην Ελλάδα και των οποίων η συνολική αξία ανέρχεται στα 900 ευρώ. Τον Απρίλιο του 2015, μετά την καταδίκη του θανόντος με απόφαση ποινικού δικαστηρίου για απόπειρα απάτης ιδιαίτερα μεγάλης αξίας, η παθούσα από την εν λόγω αξιόποινη πράξη απείλησε ότι θα ασκούσε αγωγή ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων ζητώντας αποζημίωση. Δεδομένου ότι ο Μιχαήλ Ξυλινάς απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη, την ευθύνη για την καταβολή αποζημιώσεως που ενδεχομένως θα επιδικασθεί τη φέρουν οι κληρονόμοι του.
8.
Κατά συνέπεια, οι αιτούντες κίνησαν τη διαδικασία για τη χορήγηση άδειας αποποιήσεως κληρονομίας για λογαριασμό της κόρης τους, καταθέτοντας σχετική αίτηση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
9.
Το εν λόγω δικαστήριο διερωτάται αν έχει διεθνή δικαιοδοσία.
10.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει το ακόλουθο σκεπτικό: ο κανονισμός (ΕΕ) 650/2012 (
5
) δεν τυγχάνει εφαρμογής στη διαφορά της κύριας δίκης ratione temporis. Αντιθέτως, εφαρμοστέος εν προκειμένω είναι ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα. Το άρθρο 8, παράγραφος 1, του τελευταίου κανονισμού ορίζει ότι διεθνή δικαιοδοσία έχουν τα δικαστήρια του κράτους της συνήθους διαμονής του παιδιού (που εν προκειμένω είναι η Ιταλία και όχι η Ελλάδα). Ως εκ τούτου, η διεθνής δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων θα μπορούσε να βασισθεί αποκλειστικά στο άρθρο 12, παράγραφος 3, δεδομένου ότι η εν λόγω διάταξη προβλέπει την παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας, δηλαδή προβλέπει τη δυνατότητα δικαστηρίου κράτους μέλους, διαφορετικού από εκείνο στο οποίο το παιδί έχει τη συνήθη διαμονή του, να ασκήσει διεθνή δικαιοδοσία.
11.
Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να προβεί σε ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφος 3, και επικεντρώνει τα ερωτήματά του στο δεύτερο μέρος της εν λόγω διατάξεως, δηλαδή στο άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ.
12.
Στο πλαίσιο αυτό το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Σε περίπτωση που ζητείται άδεια για αποποίηση κληρονομίας, απευθυνόμενη ενώπιον ελληνικού δικαστηρίου, από τους γονείς ανήλικου τέκνου με συνήθη διαμονή στην Ιταλία, ερωτάται αν, για να υπάρξει έγκυρη παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 2201/2003:
α)
υπάρχει ανεπιφύλακτη συμφωνία παρέκτασης εκ μέρους των γονέων με μόνη την κατάθεση της αίτησης ενώπιον του ελληνικού δικαστηρίου,
β)
είναι ο εισαγγελέας πρωτοδικών ένα από τα ενδιαφερόμενα μέρη που θα πρέπει να συμφωνούν με την παρέκταση κατά το χρόνο κατάθεσης της αίτησης, δεδομένου ότι κατά το ελληνικό δίκαιο είναι εκ του νόμου διάδικος στη σχετική δίκη,
γ)
είναι προς το συμφέρον του τέκνου η παρέκταση, δεδομένου ότι το ίδιο και οι αιτούντες γονείς του έχουν τη συνήθη διαμονή τους στην Ιταλία, ενώ η κατοικία του κληρονομουμένου κατά τον χρόνο του θανάτου και η κληρονομιά βρίσκονται στην Ελλάδα;»
13.
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Ελληνική Δημοκρατία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου για παροχή διευκρινίσεων, το αιτούν δικαστήριο παρέσχε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την αποστολή του εισαγγελέα στο πλαίσιο της διαδικασίας της κύριας δίκης. Δεν ζητήθηκε ούτε διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
III. Ανάλυση
14.
Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το αιτούν δικαστήριο έχει διεθνή δικαιοδοσία σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Ειδικότερα, πληρούνται οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, καθώς όλοι οι συμμετέχοντες στη διαδικασία έχουν αποδεχθεί τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Ελλάδας, η οποία είναι κράτος μέλος με το οποίο το παιδί έχει στενή σχέση.
Α.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
15.
Ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία σε διαφορές γονικής μέριμνας και έχει εφαρμογή στην ανάθεση, την άσκηση, την ανάθεση σε τρίτο, την ολική ή μερική αφαίρεση της γονικής μέριμνας (
6
) περιλαμβανομένων των μέτρων προστασίας του παιδιού που συνδέονται με τη διοίκηση, τη συντήρηση ή τη διάθεση της περιουσίας του παιδιού (
7
). Με την αποποίηση της επιβαρυμένης με χρέη κληρονομιαίας περιουσίας, οι αιτούντες ασκούν τη γονική μέριμνα της Κλειώς‑Μαργκώ την οποία έχουν από κοινού, δεδομένου ότι προστατεύουν το παιδί τους από την απόκτηση περιουσίας που ενδέχεται να βαρύνεται με χρέη.
16.
Αναγνωρίζω ότι οι διαφορές σχετικά με την κληρονομική διαδοχή αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα (
8
). Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η απλή αίτηση αποποιήσεως κληρονομίας δεν συνιστά διαφορά σχετική με την κληρονομική διαδοχή κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο στʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
17.
Με την απόφαση Matoušková, το Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι η αίτηση για την έγκριση συμφωνίας είχε υποβληθεί στο πλαίσιο διαδικασίας κληρονομικής διαδοχής δεν μπορούσε να θεωρείται κρίσιμο για την υπαγωγή του μέτρου αυτού στο κληρονομικό δίκαιο. Αντιθέτως, το Δικαστήριο έκρινε την ανάγκη να χορηγηθεί έγκριση εκ μέρους του δικαστή επιτροπείας ως άμεση συνέπεια της καταστάσεως και της ικανότητας των ανήλικων τέκνων. Η αίτηση για την έγκριση συνιστούσε μέτρο προστασίας του τέκνου συνδεόμενο με τη διοίκηση, τη συντήρηση ή τη διάθεση της περιουσίας του τέκνου στο πλαίσιο της ασκήσεως της γονικής μέριμνας κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφοι 1, στοιχείο βʹ, και 2, στοιχείο εʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα (
9
).
18.
Επομένως η διεθνής δικαιοδοσία του αιτούντος δικαστηρίου θα κριθεί αποκλειστικά και μόνο βάσει του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
19.
Όπως ορθώς επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, ο κανονισμός για την κληρονομική διαδοχή δεν τυγχάνει εν προκειμένω εφαρμογής, ratione temporis. Ο Μιχαήλ Ξυλινάς απεβίωσε στις 10 Μαΐου 2015, ενώ το άρθρο 83, παράγραφος 1, του κανονισμού για την κληρονομική διαδοχή περιορίζει το πεδίο εφαρμογής του στην κληρονομική διαδοχή προσώπων των οποίων o θάνατος επέρχεται κατά ή μετά τη 17η Αυγούστου 2015. Θα ήθελα, ωστόσο, να προσθέσω ότι, ratione materiae, ο κανονισμός για την κληρονομική διαδοχή δεν τυγχάνει εφαρμογής ούτε στις μεταγενέστερες υποθέσεις όπως η παρούσα, διότι με το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού τα θέματα νομικής ικανότητας των φυσικών προσώπων αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής του. Όπως επισημαίνει το Δικαστήριο στην απόφαση Matoušková, η αίτηση εγκρίσεως ενέργειας για λογαριασμό παιδιού αφορά την ικανότητα προς δικαιοπραξία του παιδιού (
10
).
20.
Έχοντας επιβεβαιώσει ότι η διεθνής δικαιοδοσία στην υπό κρίση υπόθεση θα κριθεί με βάση τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα, προχωρώ σε σύντομη εξέταση των διαφόρων κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπονται από τον εν λόγω κανονισμό για τις διαφορές που αφορούν τη γονική μέριμνα.
21.
Κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, διεθνή δικαιοδοσία έχουν εν γένει τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο το παιδί έχει τη συνήθη διαμονή του, εν προκειμένω της Ιταλίας. Πλην ορισμένων ειδικών εξαιρέσεων από τον κανόνα αυτόν (
11
) και μίας διατάξεως περί forum non conveniens (
12
), ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα περιέχει και γενικού χαρακτήρα εξαίρεση (
13
) στο άρθρο 8, παράγραφος 1, ήτοι το άρθρο 12, παράγραφος 3. Σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 3, όταν το παιδί έχει στενή σχέση με κράτος μέλος, είναι επιτρεπτή η παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων του εν λόγω κράτους μέλους.
22.
Στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως ζητείται η ερμηνεία του συγκεκριμένου αυτού κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας. Αυτός υπόκειται σε δύο προϋποθέσεις: την ύπαρξη στενής σχέσεως και την παρέκταση. Το ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου περιορίζεται, πάντως, στη δεύτερη προϋπόθεση, ήτοι στην παρέκταση. Ωστόσο, προτού προβώ στην ανάλυση του εν λόγω ζητήματος, θα εξετάσω εν συντομία την πρώτη προϋπόθεση, ήτοι την ύπαρξη στενής σχέσεως. Η εν λόγω διεύρυνση της αναλύσεως οφείλεται αφενός μεν στο ότι οι δύο προϋποθέσεις του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα λειτουργούν από κοινού, και αφετέρου στο ότι δεν είναι δυνατή η ερμηνεία της δεύτερης χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η πρώτη.
23.
Αφού διερευνήσω (στο μέρος Β) τη στενή σχέση του παιδιού με το κράτος μέλος του δικαστηρίου που έχει επιληφθεί της υποθέσεως βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, θα εξετάσω το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα και τις τρεις προϋποθέσεις του σχετικά με την παρέκταση όπως αναφέρονται από το αιτούν δικαστήριο, ήτοι, αν υπήρξε ανεπιφύλακτη αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου εκ μέρους των γονέων της Κλειώς‑Μαργκώ (στο μέρος Γ), και εκ μέρους του εισαγγελέα (στο μέρος Δ), καθώς και αν τούτο ήταν προς το συμφέρον του παιδιού (στο μέρος Ε).
24.
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν να διευκρινισθεί αν πληρούνται οι εν λόγω τρεις προϋποθέσεις, οι οποίες φρονώ ότι όντως πληρούνται.
Β.
Η ιθαγένεια του κράτους μέλους του επιληφθέντος δικαστηρίου την οποία έχει το παιδί
25.
Κατά το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, το πρώτο στοιχείο για την παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας δικαστηρίου κράτους μέλους είναι η «στενή σχέση» μεταξύ του παιδιού και «[αυτού του κράτους μέλους], λόγω, ιδίως, του ότι […] το παιδί έχει την ιθαγένεια αυτού του κράτους μέλους».
26.
Εφόσον η Κλειώ‑Μαργκώ έχει την ελληνική ιθαγένεια, πληρούται σαφώς η προϋπόθεση περί υπάρξεως στενής σχέσεως του παιδιού με το κράτος μέλος του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
27.
Στην απόφασή του περί παραπομπής, το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρινίζει αν η Κλειώ‑Μαργκώ έχει μόνο την ελληνική ιθαγένεια ή αν έχει διπλή ιθαγένεια, διαθέτοντας και την ιταλική μέσω του πατέρα της. Επειδή στην υπό κρίση υπόθεση είναι ιδιαιτέρως πιθανό να υπάρχει διπλή ιθαγένεια (
14
), θα ήθελα να διατυπώσω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τις συνέπειες ενός τέτοιου ενδεχομένου. Υπό τις παρούσες περιστάσεις, το ερώτημα που θα ανέκυπτε είναι αν η καθεμιά από τις ιθαγένειες του παιδιού θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως σύνδεσμος εν προκειμένω ή αν θα έπρεπε να γίνει επιλογή σχετικά με το ποια ιθαγένεια πρέπει να κατισχύσει.
28.
Εφόσον η Κλειώ‑Μαργκώ έχει τη συνήθη διαμονή της στην Ιταλία, κατά πάσα πιθανότητα η ενεργός ιθαγένειά της θα είναι η ιταλική, η οποία εκφράζει μια κατά πολύ ισχυρότερη σχέση απ’ ό,τι η ελληνική της ιθαγένεια. Μολαταύτα, το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα μνημονεύει ρητώς την ιθαγένεια, χωρίς οποιαδήποτε άλλη διευκρίνιση, ως επαρκή σύνδεσμο για τη διαπίστωση της υπάρξεως «στενής σχέσεως». Επομένως, ο εν λόγω παράγοντας αρκεί αφεαυτού, χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη επιπλέον δεσμών με το κράτος μέλος του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου. Δεδομένου ότι ο νομοθέτης συμπλήρωσε την έννοια της «στενής σχέσεως» με το παράδειγμα ενός σταθερού παράγοντα όπως είναι η ιθαγένεια, τα δικαστήρια δεν μπορούν να διερευνούν αν σε συγκεκριμένη υπόθεση η σχέση αυτή είναι αρκούντως στενή (
15
).
29.
Με την απόφαση Hadadi το Δικαστήριο έκρινε ότι, βάσει του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, όλες οι ιθαγένειες των κρατών μελών πρέπει να τυγχάνουν ίσης αντιμετωπίσεως και ως εκ τούτου το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να αγνοήσει τον παράγοντα της ιθαγένειας του κράτους μέλους του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου (
16
).
Γ.
Η αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας διά της καταθέσεως αιτήσεως εκ μέρους των γονέων
30.
Στο πρώτο σκέλος του ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν απλώς και μόνον η κατάθεση αιτήσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους συνιστά ανεπιφύλακτη αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων του εν λόγω κράτους μέλους, κατά το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
31.
Η Ελληνική Κυβέρνηση και η Επιτροπή απάντησαν καταφατικά. Συντάσσομαι με τη θέση αυτή για τους ακόλουθους λόγους.
32.
Όταν οι αιτούντες στην υπόθεση της κύριας δίκης κίνησαν τη διαδικασία ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, το έπραξαν με σκοπό να επιλυθεί η διαφορά από το δικαστήριο αυτό. Ως εκ τούτου, απλώς και μόνον με την κατάθεση της οικείας αιτήσεως γνωστοποιείται στο δικαστήριο και στους λοιπούς μετέχοντες στη διαδικασία ότι οι αιτούντες επιθυμούν να επιληφθεί της υποθέσεως το δικαστήριο αυτό. Βεβαίως, ένα δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί επί υποθέσεως αν δεν έχει διεθνή δικαιοδοσία προς τούτο.
33.
Επομένως, μολονότι η βούληση να εκδοθεί απόφαση επί ζητήματος που ετέθη ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους ασφαλώς και δεν συνιστά αφεαυτής ρητή αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας του εν λόγω δικαστηρίου, υποδηλώνει πάντως ανεπιφύλακτα την εν λόγω αποδοχή.
34.
Αμφιβολίες ενδέχεται να προκληθούν, ωστόσο, από το ότι στον τίτλο του άρθρου 12 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, που αποτελεί την ερμηνευόμενη εν προκειμένω διάταξη, δεν αναφέρεται ο όρος «αποδοχή», αλλά χρησιμοποιείται ο όρος «παρέκταση».
35.
Η συνήθης έννοια της παρεκτάσεως είναι ότι η διεθνής δικαιοδοσία ανατίθεται σε δικαστήριο από τους διαδίκους με συμφωνία αυτών (
17
). Επομένως, βασικό στοιχείο της παρεκτάσεως αποτελεί η σύμπτωση των βουλήσεων των ενδιαφερόμενων προσώπων (
18
). Αυτό θα μπορούσε να συνεπάγεται ότι πρέπει να γίνεται πραγματική επιλογή, δηλαδή οι ενδιαφερόμενοι να διαθέτουν περισσότερες από μία επιλογές και, επιπλέον, εκείνοι που προβαίνουν στην επιλογή να έχουν επίγνωση των εναλλακτικών που διαθέτουν.
36.
Στην υπό κρίση υπόθεση, όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, τα ιταλικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Ως εκ τούτου, οι γονείς της Κλειώς‑Μαργκώ διέθεταν πράγματι πλείονες επιλογές. Το ερώτημα ωστόσο που ανακύπτει είναι αν είχαν επίγνωση του γεγονότος αυτού, αλλά από τη δικογραφία δεν προκύπτουν στοιχεία σχετικά με το εν λόγω ζήτημα. Αν η παρέκταση βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα προϋπέθετε την ύπαρξη πραγματικής επιλογής, θα ήταν ίσως αμφίβολο αν το απαιτούμενο στοιχείο βουλήσεως συντρέχει στην υπό κρίση υπόθεση.
37.
Αντί να επαναλάβει τον όρο «παρέκταση» που χρησιμοποιείται στον τίτλο, στην εξειδίκευση του ζητήματος στις συγκεκριμένες παραγράφους του άρθρου 12 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, ο νομοθέτης χρησιμοποιεί τον όρο «αποδοχή». Η αποδοχή, ωστόσο, έχει περισσότερο παθητικό χαρακτήρα. Δεν απαιτεί την ύπαρξη προθέσεως να επηρεαστεί η διεθνής δικαιοδοσία και να δημιουργηθεί νέα δικαιοδοσία, ήτοι να απονεμηθεί διεθνής δικαιοδοσία στα δικαστήρια κράτους μέλους που δεν θα είχαν άλλως διεθνή δικαιοδοσία.
38.
Αν αρκεί η αποδοχή και δεν απαιτείται παρέκταση υπό τη στενή της έννοια που ενέχει πρόθεση καθορισμού της διεθνούς δικαιοδοσίας, το κριτήριο καθίσταται λιγότερο περιοριστικό. Αυτό συμβαίνει επειδή η αποδοχή δεν αποτελεί το μοναδικό στοιχείο που είναι απαραίτητο για τη θεμελίωση της εν λόγω διεθνούς δικαιοδοσίας· απαιτείται ταυτόχρονα και η ύπαρξη στενής σχέσεως του παιδιού με το κράτος μέλος του δικαστηρίου που επιλαμβάνεται της υποθέσεως, η οποία αποτελεί αντικειμενικό στοιχείο που εγγυάται την ύπαρξη κάποιου αντικειμενικού δεσμού μεταξύ της δίκης και του εν λόγω κράτους: μόνον τα δικαστήρια κρατών μελών με τα οποία το παιδί έχει στενή σχέση, όπως απαιτείται βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο της αποδοχής βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, η οποία ως εκ τούτου μπορεί να αφορά περιορισμένο μόνο αριθμό κρατών μελών, δηλαδή μόνο εκείνα με τα οποία υπάρχει στενή σχέση εν πάση περιπτώσει.
39.
Κατόπιν των ανωτέρω, φρονώ ότι οσάκις δικαιούχος γονικής μέριμνας καταθέτει αίτηση ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους, απλώς και μόνον η κατάθεση της αιτήσεως συνεπάγεται την εκ μέρους του εν λόγω διαδίκου ανεπιφύλακτη αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων του κράτους μέλους αυτού κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
40.
Εντούτοις, η αποδοχή πρέπει να αφορά την επίμαχη δίκη. Όπως έκρινε το Δικαστήριο στην απόφαση L, τούτο δεν συμβαίνει σε περίπτωση κατά την οποία ένας των διαδίκων κινεί δίκη ενώπιον δικαστηρίου και ο έτερος των διαδίκων κινεί άλλη δίκη ενώπιον του ίδιου αυτού δικαστηρίου, εφόσον ο εν λόγω έτερος διάδικος προβάλλει έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας ως προς την πρώτη δίκη (
19
). Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι η παρέκταση βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα ισχύει μόνο για τη συγκεκριμένη δίκη (
20
), που σημαίνει ότι η αποδοχή πρέπει να διαπιστώνεται για κάθε δίκη μεμονωμένα.
41.
Εφόσον οι δύο γονείς της Κλειώς‑Μαργκώ κατέθεσαν από κοινού την αίτηση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου στο πλαίσιο της ιδίας και της αυτής δίκης, τούτο πρέπει να γίνει δεκτό ότι συνιστά ανεπιφύλακτη αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας.
Δ.
Αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας με τη σιωπηρή συναίνεση του εισαγγελέα
42.
Το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου αφορά τον εισαγγελέα. Αν αυτός θεωρείται ενδιαφερόμενο μέρος της διαδικασίας κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, για να ισχύσει η παρέκταση, θα πρέπει να αποδεχθεί τη διεθνή δικαιοδοσία του ελληνικού δικαστηρίου και μάλιστα «κατά την ημερομηνία που επελήφθη το δικαστήριο».
43.
Το εν λόγω ζήτημα περιλαμβάνει τρία στοιχεία.
1. Ενδιαφερόμενο μέρος της διαδικασίας
44.
Είναι ο εισαγγελέας ενδιαφερόμενο μέρος της διαδικασίας με την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα; Η Επιτροπή φρονεί ότι αυτό δεν ισχύει επειδή ο εισαγγελέας δεν έχει ίδιο έννομο συμφέρον και ενεργεί προς το δημόσιο συμφέρον.
45.
Όπως ορθώς επισημαίνει η Ελληνική Κυβέρνηση, το ζήτημα ποιος είναι ενδιαφερόμενο μέρος της διαδικασίας πρέπει να καθορίζεται από το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου. Ο κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα εναρμονίζει τη διεθνή δικαιοδοσία στις διαφορές γονικής μέριμνας. Δεν ρυθμίζει θέματα που έχουν τον χαρακτήρα προκρίματος σε σχέση με τις εν λόγω διαφορές και, εν γένει, δεν παρεμβαίνει στο δικονομικό δίκαιο των κρατών μελών.
46.
Τούτο επιβεβαιώνεται από τη σύγκριση μεταξύ των διατάξεων του άρθρου 12, παράγραφοι 3 και 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα παρεκτάσεως της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων κράτους μέλους όταν πρόκειται περί διαδικασίας διαζυγίου, αναφέρει με ακρίβεια τα πρόσωπα που πρέπει να αποδεχθούν τη διεθνή δικαιοδοσία προκειμένου να ισχύσει τη παρέκταση, ήτοι «[οι σύζυγοι και δικαιούχοι] της γονικής μέριμνας». Το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, αντιθέτως, αναφέρεται σε «όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη της διαδικασίας», παραπέμποντας με τον τρόπο αυτό στη συγκεκριμένη διαδικασία. Η διαδικασία όμως οργανώνεται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου.
47.
Σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, βάσει του ελληνικού εθνικού δικαίου, ο εισαγγελέας θεωρείται διάδικος στη σχετική δίκη.
2. Αποδοχή
48.
Κατά την κύρια δίκη ο εισαγγελέας δεν προέβη σε καμία ενέργεια ούτε και αξιοποίησε κάποια από τις διαθέσιμες σε αυτόν διαδικαστικές πράξεις για να αντιταχθεί στην πραγματοποιηθείσα με την κατάθεση της αιτήσεως από τους γονείς του παιδιού παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας. Με άλλα λόγια, ο εισαγγελέας συναίνεσε, δηλαδή αποδέχθηκε σιωπηρά την παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας. Κατά την Ελληνική Κυβέρνηση το γεγονός αυτό αρκεί για να συναχθεί αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας εκ μέρους του εισαγγελέα.
49.
Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της κύριας δίκης για τη χορήγηση άδειας αποποιήσεως κληρονομίας για λογαριασμό ανηλίκου, ο εισαγγελέας έχει αποστολή σιωπηρού παρατηρητή και προστάτη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, αντίγραφο της αίτησης με σημείωση για τον προσδιορισμό της δικασίμου πρέπει να κοινοποιείται στον εισαγγελέα, ο οποίος είναι διάδικος στις υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας και δικαιούται να παρίσταται κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο και να συμμετέχει σε αυτήν, καθώς και να ενεργεί κάθε διαδικαστική πράξη, όπως ενδεικτικά να ασκεί ένδικα μέσα, ανεξαρτήτως αν κλητεύθηκε ή όχι στη συζήτηση και ανεξαρτήτως αν παραστάθηκε κατά τη συζήτηση αυτή.
50.
Επομένως, η θέση του εισαγγελέα σε δίκη της εκούσιας δικαιοδοσίας όπως εν προκειμένω, όπως περιγράφεται από το αιτούν δικαστήριο, μπορεί να χαρακτηριστεί ως θέση παθητικού παρατηρητή, που διαθέτει δικαίωμα ενημερώσεως και την εξουσία να ασκεί τα δικονομικά δικαιώματα διαδίκου, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας.
51.
Λαμβανομένου υπόψη του χαρακτήρα της αποστολής του εισαγγελέα, η εκ μέρους του σιωπηρή συναίνεση πρέπει να θεωρηθεί επαρκής για να συναχθεί από αυτήν ανεπιφύλακτη αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας, στον βαθμό που αυτός έχει όντως λάβει την αρχική κοινοποίηση σχετικά με την αίτηση των γονέων. Εφόσον, κατά το ελληνικό δίκαιο, πρέπει να κοινοποιείται στον εισαγγελέα αντίγραφο της αιτήσεως με σημείωση για τον προσδιορισμό της δικασίμου στην οποία δικαιούται να συμμετάσχει, αυτός είναι σε θέση να παρέμβει αναλόγως εφόσον επιθυμεί και να αντιταχθεί στην εκ μέρους των γονέων επιλογή των ελληνικών δικαστηρίων.
3. Χρόνος
52.
Έχοντας καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο εισαγγελέας είναι διάδικος και ότι ως εκ τούτου δεν χωρεί παρέκταση χωρίς την εκ μέρους του αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας, ανακύπτει το ερώτημα του χρόνου κατά τον οποίο πρέπει αυτή να λαμβάνει χώρα.
53.
Η διεθνής δικαιοδοσία αποτελεί ζήτημα που πρέπει να καθορίζεται σε πρώιμο στάδιο μιας δίκης. Η διεθνής δικαιοδοσία του δικαστηρίου να επιληφθεί υποθέσεως δεν μπορεί να παραμένει ασαφής για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει το αναγκαίο.
54.
Για τον λόγο αυτό, το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα επιτάσσει η αποδοχή της αρμοδιότητας να γίνεται «κατά την ημερομηνία που επελήφθη το δικαστήριο». Κατά το άρθρο 16 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, «[έ]να δικαστήριο λογίζεται ως επιληφθέν […] από της καταθέσεως στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης […]» (
21
).
55.
Η εφαρμογή του εν λόγω ορισμού του άρθρου 16 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα υπό στενή έννοια θα σήμαινε ότι μόνο η αποδοχή των αιτούντων θα ήταν κρίσιμη για την παρέκταση. Όλα τα υπόλοιπα ενδιαφερόμενα μέρη θα ενημερωθούν για τη δίκη σε μεταγενέστερο στάδιο, καθώς η ενημέρωσή τους προϋποθέτει κοινοποίηση του εισαγωγικού δικογράφου.
56.
Αφενός, το άρθρο 16 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα περιλαμβάνεται στο τμήμα 3, του κεφαλαίου περί διεθνούς δικαιοδοσίας, το οποίο περιέχει, σύμφωνα με τον τίτλο του τμήματος, «Κοινές διατάξεις», οπότε, για λόγους συστηματικής ερμηνείας, ο ορισμός του άρθρου αυτού πρέπει να τύχει εφαρμογής στην παρούσα υπόθεση.
57.
Αφετέρου, τυχόν αυστηρή εφαρμογή του ορισμού αυτού θα καθιστούσε το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα κενό περιεχομένου. Το να μπορούν μόνον οι αιτούντες να εκπληρώνουν τις αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 16 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, θα σήμαινε ότι η παρέκταση θα εξηρτάτο αποκλειστικώς από αυτούς, χωρίς να συμμετέχουν στην αποδοχή της παρεκτάσεως «όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη της διαδικασίας» (
22
). Κάτι τέτοιο θα αναιρούσε την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Αν σκοπός του νομοθέτη ήταν να εξαρτάται η παρέκταση αποκλειστικά από τους αιτούντες θα μπορούσε να έχει επιλέξει κάποια άλλη διατύπωση αντί της φράσεως «όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη της διαδικασίας», όπως έκανε, επί παραδείγματι, στο άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, κατά το οποίο η αποδοχή πρέπει να πραγματοποιείται «από τους συζύγους και από τους δικαιούχους της γονικής μέριμνας».
58.
Κατά συνέπεια, εφόσον ο αυστηρός ορισμός που μνημονεύεται στο άρθρο 16 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα δεν συνάδει με το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, πρέπει να προκριθεί μια πιο ελαστική ερμηνεία, στο πλαίσιο της οποίας θα λαμβάνεται υπόψη, αφενός, ότι το στάδιο της αβεβαιότητας σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία πρέπει να έχει μικρή διάρκεια, και, αφετέρου, ότι είναι αναγκαίο να υπάρχει αποδοχή από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.
59.
Κατόπιν των ανωτέρω, η αποδοχή πρέπει να καθίσταται σαφής κατά το αρχικό στάδιο της δίκης, ήτοι κατά τον χρόνο που οι διάδικοι στους οποίους επιδίδεται το εισαγωγικό δικόγραφο της δίκης είτε κάνουν χρήση των διαδικαστικών πράξεων που έχουν στη διάθεσή τους είτε μπορεί να γίνει δεκτό ότι δεν το πράττουν προ της παρελεύσεως της προθεσμίας εντός της οποίας απαιτείται να προβούν στις εν λόγω διαδικαστικές πράξεις (
23
).
60.
Όπως επισήμανε η Ελληνική Κυβέρνηση, τούτο επιρρωννύεται εξ αντιδιαστολής από την απόφαση L, με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα έχει την έννοια ότι η διεθνής δικαιοδοσία δεν έχει γίνει αποδεκτή, όταν ο εναγόμενος, στο πλαίσιο της πρώτης διαδικαστικής πράξεως την οποία οφείλει να τελέσει στην οικεία δίκη, προβάλλει έλλειψη διεθνούς δικαιοδοσίας του δικαστηρίου του οποίου η παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας αμφισβητείται (
24
). Στην εν λόγω απόφαση το Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη μόνο τον χρόνο κατά τον οποίο το δικαστήριο επιλαμβάνεται της υποθέσεως όπως ορίζεται στο άρθρο 16 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, ήτοι τον «[χρόνο] της καταθέσεως στο δικαστήριο του εισαγωγικού εγγράφου της δίκης», αλλά εξέτασε και τη συμπεριφορά του έτερου διαδίκου τρεις και πέντε ημέρες αργότερα (
25
).
61.
Εφόσον ο εισαγγελέας στην υπό κρίση υπόθεση δεν προέβη σε κάποια ενέργεια αφότου ενημερώθηκε προσηκόντως για την αίτηση που συνιστά ανεπιφύλακτη αποδοχή εκ μέρους των γονέων της διεθνούς δικαιοδοσίας των ελληνικών δικαστηρίων, αποδέχθηκε, ως εκ τούτου, σιωπηρά με ανεπιφύλακτο τρόπο τη διεθνή δικαιοδοσία των ελληνικών δικαστηρίων. Εφόσον δεν παρενέβη στο πλαίσιο της πρώτης διαδικαστικής πράξεως στην παρούσα διαδικασία, ο εισαγγελέας δεν μπορεί να αξιοποιήσει το δικαίωμά του προς άσκηση ένδικων μέσων προκειμένου να ανατρέψει την εν λόγω αποδοχή σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας.
Ε.
Το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού
62.
Στο τρίτος σκέλος του ερωτήματός του, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας συνάδει με το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού, δεδομένου ότι η Κλειώ‑Μαργκώ και οι γονείς της έχουν τη συνήθη διαμονή τους στην Ιταλία, ενώ ο τόπος διαμονής του κληρονομουμένου κατά τον χρόνο του θανάτου του ήταν η Ελλάδα και η κληρονομιαία περιουσία βρίσκεται στην Ελλάδα.
63.
Το γράμμα του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα που ορίζει ότι «η [διεθνής δικαιοδοσία] είναι προς το συμφέρον του παιδιού» δημιουργεί ενδεχομένως την εντύπωση ότι πρόκειται για πρόσθετο στοιχείο που απαιτείται να συντρέχει για την ισχύ της παρεκτάσεως.
64.
Φρονώ ότι το «συμφέρον του παιδιού» στο πλαίσιο αυτό δεν αποτελεί αυτοτελές στοιχείο, αλλά περισσότερο υπόμνηση της αρχής που διέπει το σύνολο των κανόνων περί διεθνούς δικαιοδοσίας κατά τον κανονισμό Βρυξέλλες ΙΙα.
65.
Η εν λόγω αρχή μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 12 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, στην οποία διευκρινίζεται το εξής: «Οι κανόνες [διεθνούς δικαιοδοσίας] που θεσπίζονται δυνάμει του παρόντος κανονισμού περί γονικής μέριμνας επιλέγονται υπό το πρίσμα του συμφέροντος του παιδιού, ειδικότερα δε του κριτηρίου της εγγύτητας. Αυτό σημαίνει ότι κατά πρώτο λόγο θα πρέπει να [έχουν διεθνή δικαιοδοσία] τα δικαστήρια του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του παιδιού, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις [που υπάρχει] συμφωνία μεταξύ των δικαιούχων της γονικής μέριμνας».
66.
Τούτο σημαίνει ότι, εν γένει, οι συγκεκριμένοι κανόνες διεθνούς δικαιοδοσίας, όπως το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, απηχούν το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού. Ως εκ τούτου, δεν απαιτείται η συνδρομή περαιτέρω στοιχείων, πέραν των συνδέσμων που μνημονεύονται στις οικείες διατάξεις.
67.
Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω (
26
), το κριτήριο της εγγύτητας εμπεριέχεται στο στοιχείο της ιθαγένειας. Εφόσον, επιπροσθέτως, τα ενδιαφερόμενα μέρη της διαδικασίας που επιδιώκουν τη χορήγηση άδειας αποποιήσεως κληρονομίας για λογαριασμό παιδιού, με σκοπό την προστασία του υπέρτερου συμφέροντός του, συνήθως οι γονείς του, καθώς και ο εισαγγελέας, αποδέχονται ανεπιφύλακτα τη διεθνή δικαιοδοσία του κράτους μέλους του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου, τότε, σε μια συνήθη υπόθεση, διασφαλίζεται το συμφέρον του παιδιού, που συνίσταται στο να μην εκδικασθεί η υπόθεσή του σε κράτος με το οποίο το παιδί δεν έχει καμία σχέση (
27
).
68.
Για τον λόγο αυτό, το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, αντιθέτως προς το άρθρο 15 του ιδίου κανονισμού (
28
), δεν απαιτεί συγκριτική εξέταση του ζητήματος αν τα δικαστήρια του κράτους μέλους του οποίου δικαστήριο έχει επιληφθεί της υποθέσεως είναι σε θέση να κρίνουν καλύτερα την υπόθεση από εκείνα του κράτους μέλους του τόπου συνήθους διαμονής του παιδιού. Οι σύνδεσμοι που προβλέπει το άρθρο 15 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα είναι ελαστικότεροι και λιγότερο τυποποιημένοι, οπότε στην εξέταση του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού προσδίδεται μεγαλύτερη βαρύτητα από ό,τι στο πλαίσιο του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα το οποίο έχει εν προκειμένω εφαρμογή. Λόγω της σαφούς διατυπώσεώς του, το άρθρο 15 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα νοείται ως«παρέκκλιση», απαιτεί δε εκ μέρους δικαστηρίου τη λήψη μέτρων για τη μεταβίβαση της διεθνούς δικαιοδοσίας από το ένα δικαστήριο στο άλλο, κάτι που δεν συμβαίνει στο πλαίσιο του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, στην περίπτωση του οποίου η διεθνής δικαιοδοσία απορρέει εκ του νόμου αυτοδικαίως, χωρίς να απαιτείται η όποια ενέργεια εκ μέρους του δικαστηρίου, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
69.
Κατά συνέπεια, η επανάληψη της μνείας του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού στο άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα λειτουργεί απλώς ως υπενθύμιση προς το δικαστήριο που επιλαμβάνεται της υποθέσεως, ώστε να μην αγνοεί αυτό το θεμελιώδες κριτήριο που διέπει το σύνολο των διατάξεων του εν λόγω κανονισμού (
29
) και να ελέγχει αυτεπαγγέλτως και ενεργώς αν συντρέχει το κριτήριο αυτό, εξετάζοντας όλες τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως (
30
), προκειμένου να βεβαιωθεί, λαμβάνοντας υπόψη την όλη κατάσταση, εάν, λόγω έκτακτων περιστάσεων της προκειμένης υποθέσεως, οφείλει να αγνοήσει, κατ’ εξαίρεση, την παρέκταση του άρθρου 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
70.
Σε μία μη συνήθη υπόθεση, η μνεία αυτή του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού παρέχει στο δικαστήριο την εξουσία και την υποχρέωση να παρέμβει διορθώνοντας τις συνέπειες ενδεχομένως αυστηρής εφαρμογής της οικείας διατάξεως (
31
).
71.
Τέλος, θέλω να επισημάνω ότι, στο πλαίσιο της εξετάσεως της διεθνούς δικαιοδοσίας, το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού δεν αφορά την ουσία της υποθέσεως, αλλά αποκλειστικώς το συμφέρον του παιδιού από την άποψη της διεθνούς δικαιοδοσίας, ήτοι το δικονομικό του συμφέρον όσον αφορά το ζήτημα ποιας χώρας τα δικαστήρια είναι σε θέση να κρίνουν καλύτερα τη σχετική υπόθεση (
32
).
72.
Στην υπό κρίση υπόθεση συμμερίζομαι τη θέση της Επιτροπής κατά την οποία καμία εκ των περιστάσεων που αναφέρθηκαν από το αιτούν δικαστήριο δεν επιτάσσει διορθωτική παρέμβαση, αλλά, αντιθέτως, επιβεβαιώνεται η γενική εντύπωση ότι το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού έχει διασφαλισθεί. Η μη εφαρμογή του κριτηρίου της συνήθους διαμονής λόγω παρεκτάσεως βάσει συμφωνίας μεταξύ των δικαιούχων της γονικής μέριμνας εξετάζεται ως ενδεχόμενο και στην αιτιολογική σκέψη 12 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα. Επιπλέον, στην υπό κρίση υπόθεση, η διεθνής δικαιοδοσία έχει γίνει (σιωπηρά) αποδεκτή από εισαγγελέα, ο οποίος βάσει του άρθρου 21, παράγραφος 1, του Ελληνικού Συντάγματος οφείλει να προασπίζεται τα συμφέροντα του παιδιού. Εξάλλου, το γεγονός ότι η περιουσία που κληρονομεί το τέκνο ευρίσκεται στην Ελλάδα αποτελεί στοιχείο που ενισχύει χαρακτηριστικώς τον ιδιαίτερο δεσμό μεταξύ του παιδιού και του κράτους μέλους αυτού (
33
). Τέλος, σε περίπτωση που η διαδικασία της κληρονομικής διαδοχής όσον αφορά τον Μιχαήλ Ξυλινά λάβει χώρα στην Ελλάδα, τούτο θα αποτελεί πρόσθετο δεσμό με τα δικαστήρια του εν λόγω κράτους μέλους, τα οποία θα μπορούσαν ευχερέστερα να εκτιμήσουν την αποποίηση της κληρονομίας για λογαριασμό της Κλειώς‑Μαργκώ.
73.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, θεωρώ ότι δεν είναι αναγκαία εν προκειμένω η πραγματοποίηση διορθώσεως. Η συνολική εκτίμηση του υπέρτερου συμφέροντος της Κλειώς‑Μαργκώ, πάντως, εμπίπτει στις αρμοδιότητες του αιτούντος δικαστηρίου.
IV. Πρόταση
74.
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το Δικαστήριο θα πρέπει να απαντήσει ως εξής στα ερωτήματα που του υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο:
Το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) 1347/2000 (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες ΙΙα), πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι:
α)
απλώς και μόνον η κατάθεση αιτήσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους με το οποίο το παιδί έχει στενή σχέση σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα συνεπάγεται την εκ μέρους των αιτούντων ανεπιφύλακτη αποδοχή της διεθνούς δικαιοδοσίας του εν λόγω δικαστηρίου,
β)
ο εισαγγελέας ο οποίος κατά το εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους του επιληφθέντος της υποθέσεως δικαστηρίου είναι ενδιαφερόμενο μέρος της διαδικασίας πρέπει να αποδεχθεί τη διεθνή δικαιοδοσία του δικαστηρίου ενώπιον του οποίου έχει κατατεθεί η αίτηση, κάτι το οποίο μπορεί να πράξει με σιωπηρή συναίνεση κατά την επίδοση της αιτήσεως αυτής, και
γ)
το κριτήριο του «υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού» δεν αποτελεί αυτοτελές στοιχείο, αλλά παρέχει στον δικαστή την εξουσία και την υποχρέωση να διορθώνει την εφαρμογή του άρθρου 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, σε μη συνήθεις υποθέσεις.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) 1347/2000 (ΕΕ 2003, L 338, σ. 1).
(
3
)	Το αιτούν δικαστήριο προέβη στις εν λόγω διευκρινίσεις κατόπιν σχετικής αιτήσεως του Δικαστηρίου.
(
4
)	Το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρίνισε αν το παιδί έχει και άλλες υπηκοότητες πλην της ελληνικής.
(
5
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων, την αποδοχή και εκτέλεση δημόσιων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής και την καθιέρωση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου (ΕΕ 2012, L 201, σ. 107· στο εξής: κανονισμός για την κληρονομική διαδοχή).
(
6
)	Άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
7
)	Άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο εʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
8
)	Άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο στʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
9
)	Βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Matoušková (C‑404/14, EU:C:2015:653, σκέψη 31). Στη σκέψη 34 της εν λόγω αποφάσεως, το Δικαστήριο έκρινε ότι πρέπει να αποτρέπεται το ενδεχόμενο οποιασδήποτε επικαλύψεως μεταξύ του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα και του κανονισμού για την κληρονομική διαδοχή καθώς και οποιουδήποτε κενού δικαίου.
(
10
)	Απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Matoušková (C‑404/14, EU:C:2015:653, σκέψη 29).
(
11
)	Τα άρθρα 9 έως 11 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα ρυθμίζουν περιπτώσεις στις οποίες η συνήθης διαμονή έχει μεταβληθεί, το άρθρο 13 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα τις περιπτώσεις στις οποίες δεν είναι δυνατή η διαπίστωσή της. Όταν εκκρεμεί διαδικασία διαζυγίου των γονέων του παιδιού, το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα προβλέπει την παρέκταση της διεθνούς δικαιοδοσίας των δικαστηρίων της εν λόγω χώρας.
(
12
)	Βλ. άρθρο 15 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
13
)	Βλ. άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα.
(
14
)	Ο ιταλικός νόμος περί ιθαγενείας ακολουθεί την αρχή του δικαίου του αίματος (ius sanguinis), βλ. άρθρο 1, στοιχείο 1, του νόμου «Nuove norme sulla cittadinanza» της 5ης Φεβρουαρίου 1992, σημείο 91, δημοσιευμένου στην Gazetta Ufficiale (Επίσημη Εφημερίδα) αριθ. 38 της 15ης Φεβρουαρίου 1992. Η δικογραφία δεν περιέχει καμία ένδειξη ως προς το αν η Κλειώ‑Μαργκώ έχει μία μόνο ιθαγένεια ή αν αυτή έχει δύο ή πλείονες ιθαγένειες. Επίσης δεν παρέχονται ακριβή στοιχεία σχετικά με τις ιθαγένειες των γονέων της.
(
15
)	Βλ. Pfeiffer, T., Internationale Zuständigkeit und prozessuale Gerechtigkeit, 1995 σ. 614 επ.· Spellenberg, U., σε: J. von Staudingers Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen, Neubearbeitung 2015, Art. 3 Brüssel IIa-VO, σημείο 16.
(
16
)	Βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2009, Hadadi (C‑168/08, EU:C:2009:474, σκέψεις 37 έως 43). Βλ. επίσης Dilger σε: Geimer/Schütze, Internationaler Rechtsverkehr in Zivil- und Handelssachen, Looseleaf (Ιούλιος 2013), VO (EG) 2201/2003, vor Art 3, σημεία 30 επ.
(
17
)	Βλ. π.χ. το άρθρο 25 του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1· στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ια) καθώς και τα προϊσχύσαντα νομοθετήματά του, το άρθρο 23 του κανονισμού (ΕΚ) 44/2001 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (στο εξής: κανονισμός Βρυξέλλες Ι), καθώς και το άρθρο 17 της Συμβάσεως της 27ης Σεπτεμβρίου 1968 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7· στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών), τα οποία προβλέπουν ρητώς την ύπαρξη συμφωνίας. Επίσης, το Δικαστήριο στην απόφασή του της 12ης Νοεμβρίου 2014, L (C‑656/13, EU:2014:2364, σκέψη 56), όσον αφορά το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, αποφαίνεται ότι είναι απαραίτητη «η ύπαρξη ρητής ή τουλάχιστον μη αμφίσημης συμφωνίας ως προς την εν λόγω παρέκταση διεθνούς δικαιοδοσίας».
(
18
)	Βλ. π.χ. αποφάσεις της 20ής Φεβρουαρίου 1997, MSG (C‑106/95, EU:1997:70, σκέψη 17), και της 16ης Μαρτίου 1999, Castelletti (C‑159/97, EU:1999:142, σκέψη 19), που αμφότερες επισημαίνουν ότι σκοπός του άρθρου 17 της Συμβάσεως των Βρυξελλών που προέβλεπε την ύπαρξη συμφωνίας περί διεθνούς δικαιοδοσίας ήταν «η σύμπτωση των βουλήσεων των μερών».
(
19
)	Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, σκέψη 57).
(
20
)	Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, σκέψη 58. Βλ. επίσης απόφαση της 1ης Οκτωβρίου 2014, Ε. (C‑436/13, EU:C:2014:2246, σκέψη 40), από την οποία συνάγεται ότι «η δικαιοδοσία ενός δικαστηρίου για διαφορές γονικής μέριμνας πρέπει να εξακριβώνεται και να προσδιορίζεται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, όταν το δικαστήριο αυτό επιλαμβάνεται ορισμένης υπόθεσης».
(
21
)	Όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο με τη διάταξη της 16ης Ιουλίου 2015, P κατά Μ (C‑507/14, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2015:512), δηλαδή υπό την προϋπόθεση ότι ο αιτών προβαίνει σε προσήκουσα κοινοποίηση ή επίδοση της αιτήσεως.
(
22
)	Βλ. επίσης Salomon, D., «“Brüssel IIa” – Die neuen europäischen Regeln zum internationalen Verfahrensrecht in Fragen der elterlichen Verantwortung», Zeitschrift für das gesamte Familienrecht (FamRZ), 2004, σ. 1409 επ., σ. 1413.
(
23
)	Θα πρέπει, ωστόσο, να αποκλείονται από το περιεχόμενο του όρου «ενδιαφερόμενα μέρη της διαδικασίας», που πρέπει να προβαίνουν σε αποδοχή κατά το άρθρο 12, παράγραφος 3, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, όσοι καθίστανται διάδικοι μετά την εκπνοή της περιόδου εντός της οποίας δύνανται να αντιταχθούν στην επίδοση του εισαγωγικού της δίκης εγγράφου.
(
24
)	Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, σκέψη 57).
(
25
)	Ενώ η αίτηση είχε υποβληθεί από τον πατέρα των παιδιών στις 26 Οκτωβρίου 2012, η μητέρα υπέβαλε αίτηση ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου στις 29 Οκτωβρίου 2012 και, στις 31 Οκτωβρίου 2012, εξέφρασε σαφώς τη διαφωνία της όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία (απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, L, C‑656/13, EU:C:2014:2364, σκέψεις 19, 21, 28).
(
26
)	Βλ. σημεία 25 επ.
(
27
)	Μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων που συμμερίζονται την εν λόγω θέση καταλέγεται και το Oberlandesgericht Düsseldorf (εφετείο περιφέρειας Ντύσσελντορφ, Γερμανία), με τη διάταξή του της 8ης Δεκεμβρίου 2009, DE:OLGD:1208.3UF198.09.0A.
(
28
)	Βλ. την εκ μέρους του Δικαστηρίου ερμηνεία του άρθρου 15 του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα στην απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2016, D (C‑428/15, EU:C:2016:819, σκέψη 54), στην οποία παρέπεμψε η Επιτροπή στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως.
(
29
)	Οι ρυθμίσεις του κανονισμού απορρέουν από την αρχή ότι πρέπει να κατισχύει το υπέρτερο συμφέρον του παιδιού (βλ. απόφαση της 11ης Ιουλίου 2008, RinauC‑195/08 PPU, EU:C:2008:406, σκέψη 51) και να λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη (βλ. απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, L, C‑656/13, EU:C:2014:2364, σκέψη 48).
(
30
)	Βλ. μεταξύ άλλων, απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, L (C‑656/13, EU:C:2014:2364, σκέψη 49): «η προσφυγή στην ως άνω παρέκταση σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αντιβαίνει στο συμφέρον αυτό».
(
31
)	Οι Pataut É./Gallant E., σε: Magnus, U./Mankowski, P. (επιμ.), European Commentaries on Private International Law, Brussels IIbis Regulation, 2017, άρθρο 12, σημείο 53, χαρακτηρίζουν το άρθρο 12, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα λόγω αυτής της συμπληρωματικής εξετάσεως του υπέρτερου συμφέροντος του παιδιού, ως ρήτρα «forum non conveniens».
(
32
)	Dilger, J. σε: Geimer/Schütze, Internationaler Rechtsverkehr in Zivil- und Handelssachen, Looseleaf, 53. EL, Ιούλιος 2017, VO (EG) 2201/2003, άρθρο 12, σημείο 24 και συμπληρωματικές παραπομπές.
(
33
)	Βλ. άρθρο 15, παράγραφος 3, στοιχείο εʹ, του κανονισμού Βρυξέλλες ΙΙα, όπου το έδαφος του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται η περιουσία του παιδιού αναφέρεται ως ένας από τους παράγοντες κατά την αξιολόγηση της ιδιαίτερης σχέσεως του παιδιού αυτού με το εν λόγω κράτος μέλος σε διαφορά που αφορά τα μέτρα προστασίας που συνδέονται με τη διοίκηση, τη συντήρηση και τη διάθεση της περιουσίας αυτής.