62023CO0131
BESCHIKKING VAN HET HOF (Negende kamer)
9 januari 2024 (
*1
)
„Prejudiciële verwijzing – Artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof – Acte éclairé – Beschikking 2006/928/EG – Mechanisme voor samenwerking en toetsing van de vooruitgang in Roemenië ten aanzien van specifieke ijkpunten op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie – Aard en rechtsgevolgen – Bindend voor Roemenië – Rechtstreekse werking van de ijkpunten – Verplichting om corruptie in het algemeen en in het bijzonder corruptie op hoog niveau te bestrijden – Verplichting om te voorzien in afschrikkende en doeltreffende strafsancties – Verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid – Arrest van een grondwettelijk hof waarbij een nationale bepaling over de gronden voor stuiting van die termijn ongeldig is verklaard – Systemisch risico op straffeloosheid – Legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen – Vereisten van voorzienbaarheid en nauwkeurigheid van de strafwet – Beginsel dat de meest gunstige strafwet (lex mitior) met terugwerkende kracht wordt toegepast – Rechtszekerheidsbeginsel – Nationale norm voor de bescherming van de grondrechten – Verplichting voor de rechterlijke instanties van een lidstaat om met het Unierecht strijdige uitspraken van het grondwettelijk hof en/of de hoogste rechterlijke instantie van die lidstaat buiten toepassing te laten”
In zaak C‑131/23,
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Curte de Apel Braşov (rechter in tweede aanleg Brașov, Roemenië), bij beslissing van 2 maart 2023, ingekomen bij het Hof op 3 maart 2023, in de strafprocedure tegen
C.A.A.,
C.V.,
in tegenwoordigheid van:
Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie – Serviciul Teritorial Braşov,
Unitatea Administrativ Teritorială Judeţul Braşov,
geeft
HET HOF (Negende kamer),
samengesteld als volgt: O. Spineanu-Matei, kamerpresident, C. Lycourgos (rapporteur), president van de Vierde kamer, waarnemend rechter van de Negende kamer, en L. S. Rossi, rechter,
advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,
griffier: A. Calot Escobar,
gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om te beslissen bij met redenen omklede beschikking, overeenkomstig artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof,
de navolgende
Beschikking
1
Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, artikel 325, lid 1, VWEU, artikel 2, lid 1, van de Overeenkomst, opgesteld op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen, ondertekend te Brussel op 26 juli 1995 en gehecht aan de akte van de Raad van 26 juli 1995 (PB 1995, C 316, blz. 49; hierna: „BFB-overeenkomst”), beschikking 2006/928/EG van de Commissie van 13 december 2006 tot vaststelling van een mechanisme voor samenwerking en toetsing van de vooruitgang in Roemenië ten aanzien van specifieke ijkpunten op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie (PB 2006, L 354, blz. 56), artikel 49, lid 1, laatste volzin, en artikel 53 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) en het beginsel van voorrang van het Unierecht.
2
Dit verzoek is ingediend in het kader van buitengewone beroepen die C.A.A. en C.V. hebben ingesteld tot nietigverklaring van hun definitieve veroordeling voor de strafbare feiten ongeoorloofde beïnvloeding, passieve corruptie en ambtsmisbruik (C.A.A.) en ambtsmisbruik (C.V.).
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
3
Beschikking 2006/928 is in de context van de toetreding van Roemenië tot de Europese Unie per 1 januari 2007 vastgesteld krachtens met name de artikelen 37 en 38 van de Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden voor de Republiek Bulgarije en Roemenië en de aanpassing van de Verdragen waarop de Europese Unie is gegrond (PB 2005, L 157, blz. 203), die op 1 januari 2007 in werking is getreden.
4
De overwegingen 1 tot en met 6 en 9 van deze beschikking luiden als volgt:
„(1)
De Europese Unie is gegrondvest op het beginsel van de rechtsstaat, dat door alle lidstaten wordt onderschreven.
(2)
De ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid en de interne markt, die tot stand zijn gebracht bij het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, zijn gebaseerd op het wederzijdse vertrouwen dat de bestuurlijke en gerechtelijke besluiten en praktijken van alle lidstaten de rechtsstaat volledig respecteren.
(3)
Dit houdt in dat alle lidstaten moeten beschikken over een onpartijdig, onafhankelijk en effectief justitieel en bestuurlijk stelsel, dat onder andere volledig is uitgerust voor de bestrijding van corruptie.
(4)
Op 1 januari 2007 wordt Roemenië lid van de Europese Unie. De [Europese] Commissie is zich bewust van de aanzienlijke inspanningen om de voorbereidingen van Roemenië op het lidmaatschap af te ronden, maar heeft in haar verslag van 26 september 2006 ook vraagstukken geïdentificeerd die nog moeten worden aangepakt, met name de verantwoordingsplicht en efficiëntie van het justitiële stelsel en de wetshandhavingsinstanties, die verdere vooruitgang moeten boeken om te kunnen garanderen dat zij over de capaciteit beschikken voor de tenuitvoerlegging en toepassing van de maatregelen die zijn vastgesteld op het gebied van de interne markt en de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid.
(5)
Overeenkomstig artikel 37 van de Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden kan de Commissie passende maatregelen treffen, indien het risico bestaat dat Roemenië de verbintenissen die het is aangegaan niet kan nakomen en daardoor de werking van de interne markt dreigt te worden verstoord. Artikel 38 van de Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden machtigt de Commissie passende maatregelen te treffen, indien in Roemenië sprake is van een risico dat zich ernstige tekortkomingen zullen voordoen bij de omzetting, de stand van de uitvoering of de toepassing van besluiten die zijn genomen op grond van titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie en besluiten die zijn genomen op grond van titel IV van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap.
(6)
De resterende vraagstukken op het gebied van de verantwoordingsplicht en efficiëntie van het justitiële stelsel en de wetshandhavingsinstanties rechtvaardigen de vaststelling van een mechanisme voor samenwerking en toetsing van de vooruitgang in Roemenië ten aanzien van specifieke ijkpunten op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie.
[…]
(9)
Deze beschikking dient te worden gewijzigd, indien uit de evaluaties van de Commissie blijkt dat de ijkpunten moeten worden aangepast. Deze beschikking dient te worden ingetrokken wanneer aan alle ijkpunten is voldaan.”
5
Artikel 1 van beschikking 2006/928 bepaalt:
„Roemenië dient vóór 31 maart van elk jaar, en voor het eerst vóór 31 maart 2007, verslag uit te brengen aan de Commissie over de vooruitgang ten aanzien van elk van de in de bijlage genoemde ijkpunten.
De Commissie kan te allen tijde technische bijstand bieden door middel van verschillende activiteiten of informatie verzamelen dan wel uitwisselen over de ijkpunten. Voorts kan de Commissie te allen tijde deskundigen naar Roemenië sturen voor dit doel. De Roemeense autoriteiten dienen in dit verband de nodige steun te bieden.”
6
De bijlage bij deze beschikking luidt als volgt:
„De in artikel 1 bedoelde ijkpunten die door Roemenië moeten worden aangepakt, zijn:
1)
Zorgen voor een transparanter en efficiënter verloop van de justitiële procedures door verbetering van de capaciteit en verantwoordingsplicht van de Hoge Raad voor de Magistratuur. Verslag uitbrengen over het effect van de nieuwe wetboeken van burgerlijke rechtsvordering en strafvordering.
2)
Opzetten (volgens de planning) van een ‚integriteitsagentschap’ dat de taak heeft vermogens, onverenigbaarheden en mogelijke belangenconflicten te verifiëren en verplichte besluiten uit te vaardigen op basis waarvan afschrikwekkende sancties kunnen worden ingesteld
3)
Op basis van de reeds geboekte vooruitgang doorgaan met het uitvoeren van professioneel, onpartijdig onderzoek naar beschuldigingen van corruptie op hoog niveau.
4)
Verdere maatregelen nemen ter voorkoming en bestrijding van corruptie, met name bij de plaatselijke overheden.”
Roemeens recht
Roemeense grondwet
7
Het beginsel dat de meest gunstige strafwet (lex mitior) met terugwerkende kracht wordt toegepast, is neergelegd in artikel 15, lid 2, van de Constituție României (Roemeense grondwet), waarin is bepaald dat „[d]e wet […] slechts rechtsgevolgen voor de toekomst [sorteert], met uitzondering van de meest gunstige strafwet”.
8
Artikel 147 van de Roemeense grondwet bepaalt in de leden 1 en 4:
„1.   Ongrondwettig verklaarde bepalingen van vigerende wetten en decreten alsook van regelingen zijn na het verstrijken van 45 dagen na de bekendmaking van de uitspraak van de Curte Constituțională [(grondwettelijk hof, Roemenië)] niet langer rechtsgeldig, tenzij het parlement of de regering, naargelang van het geval, de ongrondwettige bepalingen in deze periode in overeenstemming heeft gebracht met de bepalingen van de grondwet. Gedurende die periode worden de ongrondwettig verklaarde bepalingen van rechtswege geschorst.
[…]
4.   De uitspraken van de Curte Constituțională worden bekendgemaakt in het Roemeense staatsblad. Zij zijn algemeen verbindend vanaf de datum van bekendmaking en hebben enkel rechtsgevolgen voor de toekomst.”
Roemeens strafrecht
9
Op 1 februari 2014 is Lege nr. 286/2009, privind Codul penal (wet nr. 286/2009 tot invoering van het wetboek van strafrecht) van 17 juli 2009 (Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 510 van 24 juli 2009; hierna: „wetboek van strafrecht”) in werking getreden.
10
De draagwijdte van het in artikel 15, lid 2, van de Roemeense grondwet neergelegde beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast, wordt gepreciseerd in artikel 5, lid 1, van het wetboek van strafrecht. Daarin is bepaald:
„Indien vanaf het plegen van het strafbare feit tot de definitieve beslissing een of meer strafwetten van kracht zijn geweest, wordt de meest gunstige wet toegepast.”
11
Artikel 154, lid 1, van het wetboek van strafrecht bepaalt:
„Voor strafrechtelijke aansprakelijkheid gelden de volgende verjaringstermijnen:
a)
vijftien jaar, wanneer het strafbare feit wordt bestraft met een levenslange gevangenisstraf of met een gevangenisstraf van meer dan twintig jaar;
b)
tien jaar, wanneer het strafbare feit wordt bestraft met een gevangenisstraf van niet minder dan tien jaar en niet meer dan twintig jaar;
c)
acht jaar, wanneer het strafbare feit wordt bestraft met een gevangenisstraf van niet minder dan vijf jaar en niet meer dan 10 jaar;
d)
vijf jaar, wanneer het strafbare feit wordt bestraft met een gevangenisstraf van niet minder dan één jaar en niet meer dan vijf jaar;
e)
drie jaar, wanneer het strafbare feit wordt bestraft met een gevangenisstraf van minder dan één jaar of een geldboete”.
12
Vóór de inwerkingtreding van het wetboek van strafrecht luidde de bepaling over de stuiting van de verjaringstermijnen in strafzaken als volgt:
„Elke handeling die in een zaak wordt verricht en waarvan de verdachte krachtens de wet in kennis moet worden gesteld tijdens de strafprocedure, stuit de in artikel 122 bedoelde verjaringstermijn.”
13
Artikel 155, lid 1, van het wetboek van strafrecht, zoals gewijzigd bij wet nr. 286/2009, luidde als volgt:
„Elke procedurele handeling die in een zaak wordt verricht, stuit de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid.”
14
Dit artikel 155, lid 1, is bij Ordonanție de urgență a Guvernului nr. 71/2022, pentru modificarea articolului 155 alineatul (1) din Legea nr. 286/2009 privind Codul penal (nooddecreet van de regering nr. 71/2022 tot wijziging van artikel 155, lid 1, van wet nr. 286/2009 tot invoering van het wetboek van strafrecht) van 30 mei 2022 (Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 531 van 30 mei 2022; hierna: „nooddecreet nr. 71/2022”) als volgt gewijzigd:
„Elke procedurele handeling die in een zaak wordt verricht en waarvan de verdachte krachtens de wet in kennis moet worden gesteld, stuit de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid.”
15
Artikel 426 van Lege nr. 135/2010, privind Codul de procedură penală (wet nr. 135/2010 tot invoering van het wetboek van strafvordering; hierna: „wetboek van strafvordering”) van 1 juli 2010 (Monitorul Oficial al României, deel I, nr. 486 van 15 juli 2010), in de versie die van toepassing is op het hoofdgeding, draagt als opschrift „Buitengewoon beroep tot vernietiging” en bepaalt onder b):
„Tegen definitieve beslissingen in strafzaken kan buitengewoon beroep tot vernietiging worden ingesteld in de volgende gevallen:
[…]
b)
de verdachte is veroordeeld ondanks bewijs voor het bestaan van een grond tot beëindiging van de strafprocedure.
[…]”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
16
Bij strafvonnis van 30 april 2020 van de Tribunal Brașov (rechter in eerste aanleg Brașov, Roemenië), dat onherroepelijk is geworden na een strafrechtelijke uitspraak van de Curte de Apel Brașov (rechter in tweede aanleg Brașov, Roemenië) van 1 februari 2022, zijn C.A.A. en C.V. schuldig bevonden aan respectievelijk passieve corruptie, ongeoorloofde beïnvloeding en ambtsmisbruik (C.A.A.) en ambtsmisbruik (C.V.) in verband met aanbestedingsprocedures in Roemenië. C.A.A. is veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeven jaar en tien maanden en een bijkomende straf, namelijk een verbod om gedurende vijf jaar bepaalde rechten uit te oefenen. C.V. is veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van twee jaar met een proeftijd van drie jaar.
17
Op 1 februari 2022 heeft de Tribunal Brașov op basis van de veroordeling een bevel uitgevaardigd tot tenuitvoerlegging van de aan C.A.A. opgelegde gevangenisstraf.
18
In zijn verzoek om een prejudiciële beslissing refereert de verwijzende rechter aan de nationale rechtspraak over artikel 155, lid 1, van het wetboek van strafrecht zoals gewijzigd bij wet nr. 286/2009, die van beslissende invloed kan zijn op de situatie van verzoekers in het hoofdgeding.
19
Die rechter merkt ten eerste op dat de Curte Constituțională bij zijn op 25 juni 2018 bekendgemaakte arrest nr. 297 van 26 april 2018 (hierna: „arrest nr. 297/2018 van de Curte Constituțională”) een exceptie van ongrondwettigheid van die bepaling heeft toegewezen voor zover daarin was bepaald dat de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid werd gestuit door „elke procedurele handeling”.
20
De Curte Constituțională heeft er volgens de verwijzende rechter met name op gewezen dat die bepaling niet voorzienbaar was en indruiste tegen het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen, omdat de uitdrukking „elke procedurele handeling” zich mede uitstrekte tot handelingen die de verdachte niet ter kennis waren gebracht, waardoor hij niet kon weten dat er een nieuwe verjaringstermijn voor zijn strafrechtelijke aansprakelijkheid was beginnen te lopen.
21
Volgens de verwijzende rechter heeft de Curte Constituțională eveneens vastgesteld dat artikel 155, lid 1, van het wetboek van strafrecht, in de versie van vóór de inwerkingtreding van wet nr. 286/2009, wel voldeed aan de bij de relevante grondwettelijke bepalingen opgelegde voorwaarde van voorzienbaarheid, omdat daarin was bepaald dat de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid enkel kon worden gestuit door een handeling waarvan de verdachte krachtens de wet in kennis moest worden gesteld.
22
Ten tweede blijkt uit de door de verwijzende rechter verstrekte informatie dat de nationale wetgever jarenlang heeft nagelaten om naar aanleiding van arrest nr. 297/2018 van de Curte Constituțională de ongrondwettig verklaarde versie van artikel 155, lid 1, van het wetboek van strafrecht te vervangen.
23
Ten derde merkt de verwijzende rechter op dat de Curte Constituțională bij zijn op 9 juni 2022 bekendgemaakte arrest nr. 358 van 26 mei 2022 (hierna: „arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională”) een nieuwe exceptie van ongrondwettigheid van artikel 155, lid 1, van het wetboek van strafrecht heeft toegewezen. In dat arrest heeft de Curte Constituțională volgens hem verduidelijkt dat zijn arrest nr. 297/2018 de juridische aard van een „eenvoudige” beslissing over de grondwettigheid had. Diezelfde rechterlijke instantie heeft er volgens de verwijzende rechter op gewezen dat tussen de datum van bekendmaking van arrest nr. 297/2018 en de inwerkingtreding van een normatieve handeling tot vaststelling van de toepasselijke regel „het [Roemeense] positieve recht niet [voorzag] in enige grond voor stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid”, waarbij zij beklemtoonde dat de wetgever sinds dat arrest had stilgezeten en dat dit had geleid tot een nieuwe situatie waarin er geen sprake was van duidelijkheid en voorzienbaarheid met betrekking tot de regels voor de stuiting van de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid, hetgeen had geresulteerd in niet-uniforme rechtspraak”.
24
Ten vierde blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing dat de Roemeense regering als gedelegeerde wetgever op 30 mei 2022 – dat wil zeggen nadat arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională was gewezen, maar voordat het werd bekendgemaakt – nooddecreet nr. 71/2022 heeft vastgesteld, dat op dezelfde dag in werking is getreden en waarbij artikel 155, lid 1, van het wetboek van strafrecht in die zin is gewijzigd dat de verjaringstermijn voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid wordt gestuit door elke procedurele handeling waarvan de verdachte in kennis moet worden gesteld.
25
Ten vijfde merkt de verwijzende rechter op dat de Înaltă Curte de Casație și Justiție (hoogste rechterlijke instantie, Roemenië) in zijn op 28 november 2022 bekendgemaakte arrest nr. 67/2022 van 25 oktober 2022 erop heeft gewezen dat naar Roemeens recht de regels over de stuiting van de verjaringstermijn voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid onder het materiële strafrecht vallen, zodat het beginsel van non-retroactiviteit van de strafwet daarop van toepassing is, onverminderd het onder meer door artikel 15, lid 2, van de Roemeense grondwet gewaarborgde beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast.
26
Derhalve heeft de Înaltă Curte de Casație și Justiție volgens de verwijzende rechter geoordeeld dat tegen een onherroepelijke veroordeling in beginsel kan worden opgekomen met een buitengewoon beroep tot vernietiging dat gebaseerd is op de gevolgen van arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională als lex mitior. Deze mogelijkheid is evenwel uitgesloten wanneer de rechter in tweede aanleg de kwestie van de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid reeds heeft onderzocht tijdens de procedure die heeft geleid tot die onherroepelijke veroordeling.
27
C.A.A. en C.V. hebben elk bij de Curte de Apel Brașov – de verwijzende rechter – op grond van artikel 426, onder b), van het wetboek van strafvordering, in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, buitengewoon beroep tot vernietiging van het in punt 16 van de onderhavige beschikking vermelde strafvonnis van 30 april 2020 ingesteld, waarbij zij hebben uiteengezet dat zij veroordeeld waren ondanks bewijs voor het bestaan van een grond tot beëindiging van de strafprocedure, namelijk de verstrijking van de verjaringstermijn voor hun strafrechtelijke aansprakelijkheid. Op de datum van instelling van zijn buitengewoon beroep tot vernietiging – 21 juni 2022 – was C.A.A. gedetineerd.
28
Ter ondersteuning van hun beroepen voeren zij aan dat hun strafrechtelijke aansprakelijkheid, op grond van het beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast, was verjaard nadat de Curte Constituțională arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 had gewezen.
29
Zij betogen in wezen dat het Roemeense recht tussen de datum van bekendmaking van arrest nr. 297/2018 van de Curte Constituțională op 25 juni 2018 en de datum van bekendmaking van arrest nr. 358/2022 van die rechter op 9 juni 2022 niet voorzag in enige grond voor stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid.
30
Dat het positieve recht in deze tussenliggende periode niet voorzag in enige grond voor stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid, vormt op zichzelf beschouwd volgens verzoekers in het hoofdgeding een mildere strafwet die op hen moet worden toegepast overeenkomstig het onder meer in de Roemeense grondwet erkende beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast.
31
Indien deze uitlegging wordt aanvaard, is volgens de verwijzende rechter de verjaringstermijn die geldt voor de strafbare feiten waarvoor verzoekers in het hoofdgeding zijn veroordeeld – gelet op de datum waarop die feiten zijn begaan – verstreken voordat de veroordeling van verzoekers in het hoofdgeding onherroepelijk is geworden, waardoor de strafprocedure wordt beëindigd en zij niet meer kunnen worden veroordeeld.
32
De verwijzende rechter vraagt zich dan ook af of de door verzoekers in het hoofdgeding voorgestane uitlegging verenigbaar is met het Unierecht. Hij merkt om te beginnen op dat deze uitlegging tot gevolg zou hebben dat zij worden ontheven van hun strafrechtelijke aansprakelijkheid voor corruptie, terwijl beschikking 2006/928 Roemenië verplicht om dergelijke strafbare feiten doeltreffend en afschrikkend te bestrijden.
33
Hij benadrukt voorts dat het hoofdgeding zowel betrekking heeft op corruptie in strikte zin, namelijk passieve corruptie en ongeoorloofde beïnvloeding bij procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten, als op strafbare feiten die met corruptie worden gelijkgesteld, namelijk ambtsmisbruik door ambtenaren bij overheidsopdrachten, waarbij één van hen een bijzonder belangrijke functie bekleedde binnen een territoriale bestuurseenheid.
34
Vervolgens stelt de verwijzende rechter dat de door verzoekers in het hoofdgeding voorgestane uitlegging, die tot gevolg zou hebben dat zij worden ontheven van hun strafrechtelijke aansprakelijkheid, eveneens moet worden onderzocht in het licht van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, artikel 325, lid 1, VWEU en artikel 2, lid 1, van de BFB-overeenkomst. Volgens hem betreffen deze bepalingen de bescherming van de financiële belangen van de Unie en zijn zij in casu van toepassing omdat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde strafbare feiten gepleegd zijn bij procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten, die werden gefinancierd met overheidsmiddelen en waarbij belasting over de toegevoegde waarde (btw) is geheven.
35
Hij voegt daaraan toe dat de begroting van de Unie onder meer wordt gefinancierd met bijdragen van de lidstaten, die overeenkomen met een percentage van het bruto nationaal inkomen. Handelingen die nadelig zijn voor de nationale begroting hebben dus gevolgen voor het bedrag dat de lidstaat bijdraagt aan de Uniebegroting, waardoor de financiële belangen van de Unie indirect worden geschaad.
36
Ten slotte stelt de verwijzende rechter dat zijn verzoek om een prejudiciële beslissing ook moet worden onderzocht in het licht van artikel 49, lid 1, laatste volzin, en artikel 53 van het Handvest, aangezien de nationale rechter, afhankelijk van het antwoord van het Hof, verplicht zou kunnen zijn het beginsel van de meest gunstige strafwet toe te passen en na te gaan of de nationale beschermingsnormen die voortvloeien uit de aan de arresten van de Curte Constituțională toegekende gevolgen, in overeenstemming zijn met de voorrang van het Unierecht.
37
De verwijzende rechter preciseert dat de gevolgen van arresten nr. 297/2018 en nr. 358/2022 van de Curte Constituțională voor de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid hebben geleid tot de beëindiging van de strafprocedure in een bijzonder groot aantal zaken, met aanzienlijke schade tot gevolg, en tot de heropening van zaken die definitief waren berecht in de periode van 25 juni 2018 – datum van bekendmaking van arrest nr. 297/2018 van de Curte Constituțională – tot en met 30 mei 2022 – datum van inwerkingtreding van nooddecreet nr. 71/2022 –, waardoor de doeltreffendheid van het gehele gerechtelijk apparaat wordt ondermijnd, dat volgens hem verstoken blijft van een essentieel element in de strijd tegen corruptie.
38
Overigens heeft de Commissie in haar verslag van 22 november 2022 aan het Europees Parlement en de Raad over de voortgang van Roemenië met betrekking tot het mechanisme voor samenwerking en toetsing [COM(2022) 664 final] haar bezorgdheid geuit over de gevolgen van die rechtspraak voor de lopende strafzaken en met name de corruptiezaken.
39
Derhalve heeft Curte de Apel Brașov de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Moeten artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, artikel 325, lid 1, VWEU, artikel 2, lid 1, van de [BFB-overeenkomst] en beschikking [2006/928] aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan de toepassing van een arrest van de Curte Constituțională, waarin met terugwerkende kracht wordt vastgesteld dat er geen gevallen van stuiting van de verjaringstermijn zijn, terwijl er al een vaste en wijdverbreide rechtspraak van de nationale rechterlijke instanties bestaat, met inbegrip van de Înaltă Curțe de Casație și Justiție, en de toepassing van dat arrest leidt tot een stelselmatig risico van straffeloosheid omdat een aanzienlijk aantal bij onherroepelijke beslissing berechte strafzaken moet worden heropend, en bij wege van een buitengewoon rechtsmiddel beslissingen tot beëindiging van strafzaken zullen worden gewezen als gevolg van de vaststelling dat de verjaring is ingetreden?
2)
Staat het beginsel van voorrang van het Unierecht, gelet op beschikking [2006/928] en artikel 49, lid 1, derde zin (beginsel van retroactieve toepassing van de mildere strafwet), van het [Handvest], eraan in de weg dat de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid in de fase van de tenuitvoerlegging van de straf opnieuw wordt beoordeeld in het kader van een buitengewoon rechtsmiddel, wanneer dat rechtsmiddel wordt ingesteld ten gevolge van een arrest van de Curte Constituțională dat is uitgesproken nadat de veroordeling onherroepelijk is geworden, en dat een breuk vormt met de algemene en vaste rechtspraak van de nationale rechterlijke instanties, en aldus afdoet aan de afschrikkende en doeltreffende werking van de straf alsook aan de zekerheid en de stabiliteit van de rechtsbetrekkingen?
3)
Staat het beginsel van voorrang van het Unierecht, gelet op artikel 53 van het [Handvest], de toepassing toe van nationale beschermingsnormen zoals die in het hoofdgeding, die door het nationale recht van de lidstaat worden gewaarborgd en die voortvloeien uit de gevolgen die aan de arresten van de Curte Constituțională worden toegekend, wanneer daardoor wordt afgedaan aan de effectieve toepassing van het Unierecht op het grondgebied van de lidstaat?”
Procedure bij het Hof
40
Bij beslissing van de president van het Hof van 30 maart 2023 is de behandeling van de onderhavige zaak geschorst tot de uitspraak van het arrest in de zaak Lin (C‑107/23 PPU).
41
Nadat het Hof op 24 juli 2023 zijn arrest in de zaak Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606) heeft gewezen, heeft de president van het Hof op dezelfde dag de hervatting van de behandeling gelast.
42
De verwijzende rechter, aan wie de griffie voornoemd arrest heeft doen toekomen, heeft te kennen gegeven zijn verzoek om een prejudiciële beslissing te willen handhaven.
43
De verwijzende rechter heeft het Hof in zijn verzoek om een prejudiciële beslissing verzocht om op de onderhavige zaak de versnelde procedure van artikel 105 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof toe te passen.
44
Gelet op de beslissing om overeenkomstig artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering uitspraak te doen bij met redenen omklede beschikking, hoeft op dit verzoek niet meer te worden beslist.
Ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing
45
Volgens vaste rechtspraak is het in het kader van de in artikel 267 VWEU geregelde samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties uitsluitend een zaak van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt te beoordelen [arrest van 21 maart 2023, Mercedes-Benz Group (Aansprakelijkheid van fabrikanten van met een manipulatie-instrument uitgeruste voertuigen), C‑100/21, EU:C:2023:229, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
46
Bijgevolg geldt voor prejudiciële vragen over het Unierecht een vermoeden van relevantie. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een prejudiciële vraag van een nationale rechterlijke instantie wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, het vraagstuk van hypothetische aard is, of het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen [arrest van 21 maart 2023, Mercedes-Benz Group (Aansprakelijkheid van fabrikanten van met een manipulatie-instrument uitgeruste voertuigen), C‑100/21, EU:C:2023:229, punt 53 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
47
In casu heeft de eerste vraag van de verwijzende rechter onder meer betrekking op de uitlegging van artikel 325, lid 1, VWEU en artikel 2, lid 1, van de BFB-overeenkomst, die gaan over de bescherming van de financiële belangen van de Unie.
48
Opgemerkt zij dat het hoofdgeding, zoals uit punt 16 van de onderhavige beschikking blijkt, betrekking heeft op de strafbare feiten passieve corruptie, ongeoorloofde beïnvloeding en ambtsmisbruik bij procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten in Roemenië.
49
Anders dan de corruptiemisdrijven in bepaalde gedingen die aan de orde waren in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a. (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034), en waren gepleegd bij procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten die gedeeltelijk met Europese middelen waren gefinancierd, wijst niets in het dossier waarover het Hof beschikt erop dat de financiële belangen van de Unie zijn geschaad door de strafbare feiten die aan de orde zijn in het hoofdgeding.
50
In het bijzonder kan de omstandigheid dat in het kader van de betrokken aanbestedingsprocedures btw is toegepast, niet volstaan om aan te nemen dat de financiële belangen van de Unie zijn geschaad. Evenmin volstaat het door de verwijzende rechter genoemde feit dat de begane overtredingen mogelijk schade hebben toegebracht aan de nationale begroting en dat dit gevolgen kan hebben voor de bijdrage van Roemenië aan de Uniebegroting.
51
Bijgevolg houdt de eerste vraag, voor zover deze de uitlegging betreft van artikel 325, lid 1, VWEU en artikel 2, lid 1, van de BFB-overeenkomst, geen verband met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding. Zij is in zoverre dus kennelijk niet-ontvankelijk.
Beantwoording van de prejudiciële vragen
52
Volgens artikel 99 van zijn Reglement voor de procesvoering kan het Hof in elke stand van het geding op voorstel van de rechter-rapporteur, de advocaat-generaal gehoord, beslissen om bij met redenen omklede beschikking uitspraak te doen wanneer het antwoord op een prejudiciële vraag duidelijk uit de rechtspraak kan worden afgeleid.
53
Tevens zij eraan herinnerd dat de bij artikel 267 VWEU ingestelde gerechtelijke samenwerking berust op een duidelijke afbakening van de taken van het Hof en de nationale rechterlijke instanties. Enerzijds is het Hof niet bevoegd om de bepalingen van Unierecht op een concreet geval toe te passen, maar enkel om uitspraak te doen over de uitlegging van de Verdragen en de handelingen van de instellingen, organen en instanties van de Unie (zie in die zin arrest van 18 mei 2021, Asociaţia Forumul Judecătorilor din România e.a., C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 en C‑397/19, EU:C:2021:393, punt 201 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Anderzijds dienen de nationale rechterlijke instanties, overeenkomstig punt 11 van de aanbevelingen van het Hof van Justitie van de Europese Unie aan de nationale rechterlijke instanties over het aanhangig maken van prejudiciële procedures (PB 2019, C 380, blz. 1), in de bij hen aanhangige gedingen de concrete gevolgen te trekken uit de uitleggingsgegevens die het Hof hen verstrekt (zie in die zin arrest van 25 oktober 2018, Roche Lietuva, C‑413/17, EU:C:2018:865, punt 43).
54
In casu is het Hof, ondanks de door de verwijzende rechter geuite twijfels, van oordeel dat de door die rechter gevraagde uitlegging van het Unierecht duidelijk kan worden afgeleid uit de arresten van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a. (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034), en 24 juli 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606). Derhalve dient in de onderhavige zaak artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering te worden toegepast.
55
Zoals uit punt 53 van de onderhavige beschikking blijkt, zal de verwijzende rechter in het hoofdgeding de concrete gevolgen moeten trekken uit de uitleggingsgegevens die voortvloeien uit die rechtspraak van het Hof.
56
Voor zover zij ontvankelijk zijn betreffen de vragen van de verwijzende rechter, die samen moeten worden onderzocht, de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, artikel 49, lid 1, laatste volzin, en artikel 53 van het Handvest en beschikking 2006/928.
57
Uit de motivering van de verwijzingsbeslissing blijkt echter dat de aan deze vragen ten grondslag liggende twijfels van de verwijzende rechter in wezen zien op de uitlegging van de Unierechtelijke bepalingen die de lidstaten verplichten om corruptie doeltreffend te bestrijden, alsmede op de uitlegging van de waarborgen die voortvloeien uit het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen.
58
Die vragen hoeven dan ook enkel te worden onderzocht uit het oogpunt van beschikking 2006/928 en artikel 49, lid 1, en artikel 53 van het Handvest.
59
Hieruit volgt dat de verwijzende rechter met die vragen in wezen wenst te vernemen of de in het vorige punt van het onderhavige arrest genoemde Unierechtelijke bepalingen aldus moeten worden uitgelegd dat de rechterlijke instanties van een lidstaat verplicht zijn tot het buiten toepassing laten van ten eerste de arresten van het grondwettelijk hof van de betrokken lidstaat waarbij de nationale wettelijke bepaling inzake de gronden voor stuiting van de verjaringstermijn in strafzaken ongeldig is verklaard omdat het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen is geschonden voor zover dit beginsel eisen stelt aan de voorzienbaarheid en nauwkeurigheid van de strafwet, en ten tweede een arrest van de hoogste rechterlijke instantie van die lidstaat waaruit blijkt dat de regels over die stuitingsgronden, zoals die voortvloeien uit deze constitutionele rechtspraak, met terugwerkende kracht kunnen worden toegepast als de lex mitior om onherroepelijke veroordelingen ter discussie te stellen, met dien verstande dat die arresten tot gevolg hebben dat een aanzienlijk aantal strafzaken, waaronder zaken die betrekking hebben op corruptie, zal worden beëindigd omdat de strafrechtelijke aansprakelijkheid is verjaard.
Niet-nakoming van de op Roemenië rustende verplichting om corruptie doeltreffend te bestrijden
60
Het Hof heeft reeds geoordeeld dat beschikking 2006/928, zolang zij niet is ingetrokken, in al haar onderdelen verbindend is voor Roemenië, en dat de in de bijlage bij deze beschikking opgenomen ijkpunten beogen te verzekeren dat die lidstaat het in artikel 2 VEU verankerde rechtsstaatbeginsel eerbiedigt, en in die zin bindend zijn voor die lidstaat dat hij verplicht is om passende maatregelen te nemen ter nakoming van die ijkpunten, waarbij hij krachtens het in artikel 4, lid 3, VEU neergelegde beginsel van loyale samenwerking terdege rekening moet houden met de verslagen die door de Commissie op grond van die beschikking zijn opgesteld en in het bijzonder met de aanbevelingen die in die verslagen zijn geformuleerd (arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 175).
61
Tot de ijkpunten die zijn vermeld in de bijlage bij beschikking 2006/928 behoren „op basis van de reeds geboekte vooruitgang doorgaan met het uitvoeren van professioneel, onpartijdig onderzoek naar beschuldigingen van corruptie op hoog niveau” (derde ijkpunt) en „verdere maatregelen nemen ter voorkoming en bestrijding van corruptie, met name bij de plaatselijke overheden” (vierde ijkpunt).
62
Uit deze ijkpunten, die bindend zijn voor Roemenië, volgt dat beschikking 2006/928 Roemenië de verplichting oplegt om corruptie in het algemeen en corruptie op hoog niveau in het bijzonder, doeltreffend te bestrijden, en dan met name bij plaatselijke overheden. In dit verband blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat C.A.A. een belangrijke leidinggevende functie bekleedde binnen een plaatselijke overheid in Roemenië.
63
Om te voldoen aan de voorschriften van voormelde beschikking, die vereisen dat corruptie als bedoeld in het vorige punt wordt voorkomen en bestreden, moet Roemenië zorgen voor strafrechtelijke sancties die doeltreffend en afschrikkend zijn (zie in die zin arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punten 190 en 191).
64
Roemenië moet er tevens voor zorgen dat zijn strafrechtelijke en strafprocesrechtelijke regels het mogelijk maken om corruptie doeltreffend te bestraffen. De sancties en strafprocedures die worden vastgesteld om deze strafbare feiten te bestrijden, vallen weliswaar onder de bevoegdheid van die lidstaat, maar deze bevoegdheid wordt bijgevolg beperkt door zowel het evenredigheids- en het gelijkwaardigheidsbeginsel als het doeltreffendheidsbeginsel, dat vereist dat die sancties doeltreffend en afschrikkend zijn. Dit doeltreffendheidsvereiste strekt zich noodzakelijkerwijs uit tot zowel de strafvervolging en de bestraffing van corruptie als de toepassing van de opgelegde straffen, aangezien sancties niet doeltreffend en afschrikkend kunnen zijn indien zij niet op doeltreffende wijze ten uitvoer worden gelegd (zie in die zin arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 192).
65
In casu blijkt uit de door de verwijzende rechter verstrekte toelichtingen, zoals die zijn samengevat in de punten 18 tot en met 26 van de onderhavige beschikking, dat het Roemeense recht op grond van arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională gedurende de periode van 25 juni 2018, toen arrest nr. 297/2018 werd bekendgemaakt, tot 30 mei 2022, toen nooddecreet nr. 71/2022 in werking trad, niet voorzag in enige grond voor stuiting van de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid, alsmede dat de regel die voortvloeit uit deze constitutionele rechtspraak volgens arrest nr. 67/2022 van de Înaltă Curte de Casație și Justiție kan worden ingeroepen als de lex mitior, ook om op te komen tegen onherroepelijke veroordelingen.
66
Wat de mogelijke concrete gevolgen van die rechtspraak betreft, merkt de verwijzende rechter op dat indien de uit arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională voortvloeiende regel – die inhoudt dat het Roemeense recht gedurende de in het vorige punt bedoelde periode niet voorzag in gronden voor stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid – in het hoofdgeding zou worden toegepast als de lex mitior, dit ertoe zou leiden dat de verjaringstermijn die geldt voor de in het hoofdgeding aan de orde zijnde strafbare feiten is verstreken voordat de veroordeling van verzoekers in het hoofdgeding onherroepelijk is geworden, waardoor de strafprocedure zou worden beëindigd en zij niet meer zouden kunnen worden veroordeeld.
67
De verwijzende rechter heeft er ook op gewezen dat arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională gevolgen kunnen hebben voor een „bijzonder groot aantal zaken”, waaronder zaken die zijn afgesloten met een onherroepelijke veroordeling, die ter discussie kunnen worden gesteld met buitengewone beroepen als die in het hoofdgeding.
68
Voorts bevestigen de gegevens die de Commissie heeft verstrekt in haar in punt 38 van deze beschikking bedoelde verslag – dat is opgesteld in uitvoering van artikel 2 van beschikking 2006/928 – dat het risico bestaat dat tal van gevallen van corruptie wegens de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid niet langer kunnen worden bestraft. Uit dat door de verwijzende rechter vermelde verslag blijkt namelijk dat arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională „in een bijzonder groot aantal zaken [zouden kunnen] leiden tot beëindiging van de strafprocedure en tot opheffing van de strafrechtelijke aansprakelijkheid” en dat „de beëindiging van de strafprocedure in een zo groot aantal corruptiezaken aanzienlijke gevolgen kan hebben voor de inspanningen om corruptie op hoog niveau te bestrijden”.
69
Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat de juridische situatie die resulteert uit de toepassing van arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională alsook arrest nr. 67/2022 van de Înaltă Curte de Casație și Justiție, een systemisch risico op straffeloosheid oplevert voor corruptie, met name in zaken waarvan de complexiteit een langer onderzoek door de strafrechtelijke autoriteiten vereist (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 91).
70
Een dergelijk systemisch risico op straffeloosheid is evenwel onverenigbaar met de vereisten van beschikking 2006/928 die in de punten 59 tot en met 61 van de onderhavige beschikking in herinnering zijn gebracht.
71
In dit verband is het primair de verantwoordelijkheid van de nationale wetgever om de nodige maatregelen te nemen teneinde aan die vereisten te voldoen, door de nodige bepalingen vast te stellen of bestaande bepalingen te wijzigen om te waarborgen dat de regeling die van toepassing is op de vervolging en bestraffing van corruptie – waaronder de regels over de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid – in overeenstemming is met de vereisten van beschikking 2006/928. Deze regeling moet aldus zijn opgesteld dat aan die regeling inherente redenen geen stelselmatig risico opleveren dat dergelijke strafbare feiten onbestraft blijven, en moet er tegelijkertijd voor zorgen dat de grondrechten van de verdachten worden beschermd (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 93).
72
Een juridische situatie waarin het grondwettelijk hof van een lidstaat de regelgeving van een lidstaat over de stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid ongeldig heeft verklaard en bijgevolg die regelgeving haar werking heeft ontzegd, zonder dat de nationale wetgever in die periode van bijna vier jaar een einde aan deze situatie heeft gemaakt, is onverenigbaar met de in de punten 59 tot en met 61 van de onderhavige beschikking in herinnering gebrachte verplichting om ervoor te zorgen dat gevallen van op het nationale grondgebied gepleegde corruptie worden bestraft met doeltreffende en afschrikkende strafrechtelijke sancties. In een dergelijke situatie, die van invloed is op een bepaling van algemene strekking die gold voor alle strafrechtelijke procedures en waarvan de met vervolging belaste autoriteiten noch de strafrechters konden voorzien dat die bepaling niet zou worden vervangen nadat zij ongrondwettig was verklaard, bestaat namelijk het intrinsieke risico dat tal van gevallen van corruptie waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad, niet kunnen worden bestraft omdat die termijn is verstreken, met name in zaken waarvan de complexiteit een langer onderzoek door de strafrechtelijke autoriteiten vereist (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 94).
Verplichtingen van de nationale rechterlijke instanties
73
Volgens vaste rechtspraak is een nationale rechter die in het kader van zijn bevoegdheid de bepalingen van het Unierecht moet toepassen, krachtens het beginsel van voorrang van het Unierecht verplicht om, wanneer hij de nationale regeling niet kan uitleggen in overeenstemming met het Unierecht, te zorgen voor de volle werking van de vereisten van dat recht in het hem voorgelegde geschil en daartoe indien nodig op eigen gezag elke – zelfs latere – nationale regeling of praktijk die in strijd is met een rechtstreeks werkende Unierechtelijke bepaling buiten toepassing te laten, zonder dat hij de voorafgaande opheffing van die nationale regeling of praktijk via wetgeving of enige andere constitutionele procedure hoeft te vragen of af te wachten (arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 95).
74
In casu zijn de in de bijlage bij beschikking 2006/928 opgenomen ijkpunten duidelijk en nauwkeurig verwoord en onvoorwaardelijk, zodat zij rechtstreekse werking hebben (zie in die zin arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 253).
75
Bijgevolg zijn de nationale rechterlijke instanties in beginsel gehouden om volle werking te verlenen aan de uit die beschikking voortvloeiende verplichtingen en om in het kader van een procedure wegens corruptie nationale bepalingen buiten toepassing te laten die beletten dat doeltreffende en afschrikkende sancties worden toegepast ter bestrijding van dergelijke strafbare feiten (zie in die zin arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 194).
76
Hieruit blijkt dat de nationale rechterlijke instanties krachtens beschikking 2006/928 in beginsel verplicht zijn tot het buiten toepassing laten van arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională, die tot gevolg hebben dat het Roemeense recht gedurende de periode van 25 juni 2018, toen arrest nr. 297/2018 werd bekendgemaakt, tot 30 mei 2022, toen nooddecreet nr. 71/2022 werd bekendgemaakt, niet voorzag in enige grond voor stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid, aangezien die arresten leiden tot de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid in een aanzienlijk aantal gevallen van corruptie, en dat er – zoals is geconstateerd in punt 66 van de onderhavige beschikking – bijgevolg een systemisch risico bestaat dat dergelijke strafbare feiten onbestraft blijven (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 98).
77
Evenzo zijn de nationale rechterlijke instanties in beginsel gehouden om overeenkomstig die bepalingen arrest nr. 67/2022 van de Înaltă Curte de Casație și Justiție buiten toepassing te laten, aangezien dat arrest het mogelijk maakt om zich op basis van de gevolgen van arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională – als de lex mitior – op de verjaring van de strafrechtelijke aansprakelijkheid te beroepen in gevallen van corruptie, en datzelfde arrest bijgevolg het systemische risico op straffeloosheid voor dergelijke strafbare feiten vergroot (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 99).
78
Nagegaan dient echter nog te worden of de verplichting om die arresten buiten toepassing te laten, in een situatie als die welke aan de orde is in het hoofdgeding, in strijd is met de bescherming van de grondrechten (arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 100).
79
In dit verband zij er in de eerste plaats op gewezen dat met strafprocedures wegens corruptie uitvoering wordt gegeven aan de krachtens beschikking 2006/928 op Roemenië rustende verplichtingen en dus aan het Unierecht in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest. De fundamentele rechten die de betrokkenen in het hoofdgeding aan het Handvest ontlenen, moeten dus worden geëerbiedigd (zie in die zin arrest van 21 december 2021, Euro Box Promotion e.a., C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 en C‑840/19, EU:C:2021:1034, punt 204).
80
Opgemerkt zij dat, zoals het Hof in punt 109 van het arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606), heeft geoordeeld, de verplichting van de nationale rechterlijke instanties om arrest nr. 297/2018 en arrest nr. 358/2022 van de Curte Constituțională alsook arrest nr. 67/2022 van de Înaltă Curte de Casație și Justiție buiten toepassing te laten geen afbreuk kan doen aan het beginsel van voorzienbaarheid, nauwkeurigheid en non-retroactiviteit van delicten en straffen, noch aan het beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast, zoals deze beginselen worden gewaarborgd door artikel 49, lid 1, van het Handvest.
81
In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat een nationale autoriteit of rechterlijke instantie die, zoals in casu het geval is, moet onderzoeken of een nationale bepaling of maatregel waarmee het Unierecht ten uitvoer wordt gebracht – in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest – in een situatie waarin het optreden van de lidstaten niet volledig door het Unierecht wordt bepaald verenigbaar is met de grondrechten, daarbij nog steeds nationale maatstaven voor de bescherming van de grondrechten kan toepassen mits deze toepassing niet afdoet aan het beschermingsniveau dat wordt geboden door het Handvest, zoals dit wordt uitgelegd door het Hof, noch aan de voorrang, eenheid en doeltreffendheid van het Unierecht (arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 110).
82
In punt 111 van het arrest van 24 juli 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606), heeft het Hof vastgesteld dat de oplossingen die zijn gekozen in de arresten nr. 297/2018 en nr. 358/2022 van de Curte Constituțională en in arrest nr. 67/2022 van de Înaltă Curte de Casație și Justiție gebaseerd zijn op het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen en op het beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast, zoals deze beginselen worden gewaarborgd door de Roemeense grondwet, en dat deze beginselen dan ook moeten worden beschouwd als nationale maatstaven voor de bescherming van de grondrechten.
83
Uit punt 118 van het arrest van 24 juli 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606), blijkt in essentie dat de Roemeense rechterlijke instanties niet verplicht zijn om conform beschikking 2006/928 de in het vorige punt bedoelde nationale rechtspraak buiten toepassing te laten, ook al bestaat er een systemisch risico op straffeloosheid voor corruptie, omdat die nationale rechtspraak gebaseerd is op het door het nationale recht gewaarborgde legaliteitsbeginsel inzake delicten en sancties, voor zover dit beginsel eisen stelt aan de voorzienbaarheid en nauwkeurigheid van de strafwet, waaronder de verjaringsregeling voor strafbare feiten.
84
Gelet op de noodzakelijke afweging tussen de nationale norm voor de bescherming van het beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast enerzijds en de bepalingen van beschikking 2006/928 anderzijds, kan echter aan de voorrang, eenheid en doeltreffendheid van het Unierecht in de zin van de in punt 76 van de onderhavige beschikking aangehaalde rechtspraak afbreuk worden gedaan doordat een nationale rechter die norm toepast met het oog op het ter discussie stellen van de stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid door procedurele handelingen die zijn verricht vóór 25 juni 2018, toen arrest nr. 297/2018 van de Curte Constituțională werd bekendgemaakt (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 123).
85
Derhalve moet worden geoordeeld dat de nationale rechterlijke instanties in het kader van gerechtelijke procedures voor de strafrechtelijke bestraffing van corruptie, de in punt 62 van de onderhavige beschikking bedoelde nationale norm voor de bescherming van het beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast, niet kunnen toepassen met het oog op het ter discussie stellen van de stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid door procedurele handelingen die zijn verricht vóór 25 juni 2018, toen arrest nr. 297/2018 van de Curte Constituțională werd bekendgemaakt (zie in die zin arrest van 24 juli 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 124).
86
Bijgevolg moet op de gestelde vragen worden geantwoord dat beschikking 2006/928 aldus moet worden uitgelegd dat de rechterlijke instanties van een lidstaat niet verplicht zijn tot het buiten toepassing laten van de arresten van het grondwettelijk hof van de betrokken lidstaat waarbij de nationale wettelijke bepaling inzake de gronden voor stuiting van de verjaringstermijn in strafzaken ongeldig is verklaard omdat het door het nationale recht gewaarborgde legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen is geschonden voor zover dit beginsel eisen stelt aan de voorzienbaarheid en nauwkeurigheid van de strafwet, ook al hebben die arresten tot gevolg dat een aanzienlijk aantal strafzaken, waaronder zaken die betrekking hebben op corruptie, zal worden beëindigd omdat de strafrechtelijke aansprakelijkheid is verjaard. Die beschikking moet evenwel tevens aldus worden uitgelegd dat de rechterlijke instanties van die lidstaat verplicht zijn om een nationale norm voor de bescherming van het beginsel dat de lex mitior met terugwerkende kracht wordt toegepast, buiten toepassing te laten wanneer die norm het mogelijk maakt om, ook in het kader van beroepen tegen onherroepelijke veroordelingen, op te komen tegen de stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid in dergelijke zaken door procedurele handelingen die zijn verricht vóór die ongeldigverklaring.
Kosten
87
Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen.
Het Hof (Negende kamer) verklaart voor recht:
Beschikking 2006/928/EG van de Commissie van 13 december 2006 tot vaststelling van een mechanisme voor samenwerking en toetsing van de vooruitgang in Roemenië ten aanzien van specifieke ijkpunten op het gebied van de hervorming van het justitiële stelsel en de bestrijding van corruptie
moet aldus worden uitgelegd dat
de rechterlijke instanties van een lidstaat niet verplicht zijn tot het buiten toepassing laten van de arresten van het grondwettelijk hof van de betrokken lidstaat waarbij de nationale wettelijke bepaling inzake de gronden voor stuiting van de verjaringstermijn in strafzaken ongeldig is verklaard omdat het door het nationale recht gewaarborgde legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen is geschonden voor zover dit beginsel eisen stelt aan de voorzienbaarheid en nauwkeurigheid van de strafwet, ook al hebben die arresten tot gevolg dat een aanzienlijk aantal strafzaken, waaronder zaken die betrekking hebben op corruptie, zal worden beëindigd omdat de strafrechtelijke aansprakelijkheid is verjaard.
Die beschikking moet evenwel tevens aldus worden uitgelegd dat
de rechterlijke instanties van die lidstaat verplicht zijn om een nationale norm voor de bescherming van het beginsel dat de meest gunstige strafwet (lex mitior) met terugwerkende kracht wordt toegepast, buiten toepassing te laten wanneer die norm het mogelijk maakt om, ook in het kader van beroepen tegen onherroepelijke veroordelingen, op te komen tegen de stuiting van de verjaringstermijn voor strafrechtelijke aansprakelijkheid in dergelijke zaken door procedurele handelingen die zijn verricht vóór die ongeldigverklaring.
ondertekeningen
(
*1
)	Procestaal: Roemeens.