KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOBEK
ippreżentati fid-29 ta’ Novembru 2018 (1)
Kawża C‑347/17
A
B
C
D
E
F
G
vs
Staatssecretaris van Economische Zaken
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mir-Rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi))
“Talba għal deċiżjoni preliminari — Regolament (KE) Nru 853/2004 — Regolament (KE) Nru 854/2004 — Iġjene tal-prodotti tal-ikel li joriġinaw mill-annimali — Tjur — Obbligi tal-biċċeriji wara t-tneħħija tal-interjuri — Natura u kontenut — Tindif tal-karkassi — Kunċett ta’ ‘kontaminazzjoni’ — Kontaminazzjoni viżibbli jew inviżibbli fuq karkassa — Kontaminazzjoni fekali, kontaminazzjoni mill-bili u kontaminazzjoni li tirriżulta mill-kontenut tal-ħawsla — Kontrolli — Setgħat tal-uffiċjali”
I.      Introduzzjoni
1.        Fuq il-bażi ta’ bosta kontrolli, l-awtoritajiet tal-Pajjiżi l-Baxxi mmultaw seba’ operaturi ta’ biċċeriji minħabba nuqqas ta’ konformità mal-leġiżlazzjoni nazzjonali u tal-Unjoni dwar prodotti tal-ikel li joriġinaw mill-annimali. Il-kontrolli seħħew fl-istadju fil-proċess tal-qatla li jiġi wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif tat-tjur u qabel it-tkessiħ. Ġiet ikkonstatata kontaminazzjoni viżibbli, fil-forma ta’ kontaminazzjoni fekali, kontaminazzjoni mill-bili jew kontaminazzjoni li tirriżulta mill-ħawsla fuq numru ta’ karkassi.
2.        Il-biċċeriji tat-tjur qegħdin jikkontestaw il-mod kif twettqu l-kontrolli u l-konstatazzjonijiet li saru quddiem l-awtoritajiet nazzjonali. Huwa f’dan il-kuntest li l-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tinterpreta n-natura u l-kontenut tal-obbligi tal-biċċeriji li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni fis-settur tat-tjur, u b’mod partikolari rigward it-tip ta’ kontaminazzjoni li għandha tiġi evitata matul il-proċess tal-qatla, kif ukoll dwar is-setgħat li huma mogħtija lill-uffiċjali veterinarji mid-dritt tal-Unjoni biex iwettqu l-kontrolli fuq il-proċess tal-qatla.
II.    Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Ir-Regolament (KE) Nru 853/2004
3.        Skont l-Artikolu 3(1) tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 li jistabbilixxi ċerti regoli speċifiċi ta’ iġjene għall-ikel li joriġina mill-annimali (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 853/2004”) (2), “[l]-operaturi fin-negozju ta’ l-ikel għandhom jikkonformaw mad-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ l-annessi II u III”.
4.        Is-Sezzjoni II tal-Anness III tistabbilixxi r-rekwiżiti speċifiċi li jirrigwardaw il-laħam tat-tjur u tal-lagomorfi. Il-Kapitolu II isemmi r-rekwiżiti li għandhom jikkonformaw magħhom il-biċċeriji f’dan is-settur:
“L-operaturi fin-negozju ta’ l-ikel għandhom jassiguraw illi l-kostruzzjoni, it-tifsila u t-tagħmir tal-biċċeriji fejn il-pollam jew il-lagomorfi jinqatlu jissodisfaw dawn il-ħtiġiet:
[…]
2.      Biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-laħam, għandu:
(a)      jkollhom numru suffiċjenti ta’ kmamar, skond l-operazzjonijiet li jridu jsiru;
(b)      jkollhom kamra separata fejn jitneħħa l-ġewwieni u tindif ulterjuri […]
(ċ)      jiżguraw separazzjoni fl-ispazju jew fil-ħin tal-operazzjonijiet li ġejjin:
(i)      sturdiment u żvinar;
(ii)      tintif jew sliħm, jew kull smit; u
(iii)      spedizzjoni tal-laħam;
[…]
(e)      ikollhom ringieli għall-qatla (fejn imħadda) magħmula b’tali mod biex jippermettu progress kostanti tal-proċess tal-qatla u biex jiġi evitat li jkun kontaminazzjoni bejn il-partijiet differenti tar-ringiela tal-qatla. Meta iktar minn ringiela waħda hija operata fl-istess post, għandu jkun hemm separazzjoni tar-ringieli biex ma jkunx hemm kontaminazzjoni.
[…]”
5.        Il-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III jipprevedi numru ta’ rekwiżiti li jirrigwardaw l-iġjene waqt il-qatla li għandhom jikkonformaw magħhom l-operaturi fis-settur tal-ikel li joperaw biċċeriji fis-settur tat-tjur:
“[…]
5.      L-isturdament, l-iżvinar, is-sliħ u t-tintif, it-tneħħija tal-ġewwieni u tindif ieħor għandu jsir mingħajr dewmien bla bżonn b’mod tali li l-kontaminazzjoni tal-laħam tiġi evitata. B’mod partikolari, miżuri għandhom jittieħdu biex jiġi evitat li jixtered il-kontenut ta’ l-appart diġestiv waqt l-evixxerazzjoni.
[…]
7.      Wara eżami post-mortem:
(a)      il-partijiet li mhumiex tajba biex jittieklu mill-bniedem għandhom jitneħħew malajr kemm jistaħ jkun mis-settur nadif ta’ l-istabbiliment;
[…]
(ċ)      il-ġewwieni jew partijiet mill-ġewwieni li jibqgħu fil-karkassa, barra mill-kliewi, għandhom jitneħħew għall-kollox, jekk possibbli, jew mill-iktar fis possibbli, ħlief meta awtorizzat mod ieħor mill-awtorità kompetenti.
8.      Wara l-eżami u t-tneħħija tal-ġewwieni, l-annimali maqtula iridu jiġi mnaddfa u mkessħa f’temperatura ta’ mhux iktar minn 4°C mill-aktar fis possibbli, sakemm il-laħam ma jkunx maqtugħ waqt li għadu sħun.
9.      Meta l-karkassi isirilhom proċess ta’ tkessiħ b’immersjoni, għandu jittieħed kont ta’ li ġej.
(a)      Kull prekawzjoni għandha tittieħed biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-karkassi, billi jittieħed kont tal-parametri bħal: il-piż tal-karkassa, it-temperatura ta’ l-ilma, il-volum u d-direzzjoni ta’ l-ilma ġieri u l-ħin tat-tkessiħ.
[…]”
2.      Ir-Regolament  (KE) Nru 854/2004
6.        Il-premessa 8 tar-Regolament (KE) Nru 854/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 li jippreskrivi regoli speċifiċi għall-organizzazzjoni ta’ kontrolli uffiċjali fuq prodotti li joriġinaw mill-annimali maħsuba għall-konsum uman (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 854/2004”) (3) hija fformulata kif ġej: “Il-kontrolli uffiċjali fuq il-produzzjoni tal-laħam huma meħtieġa biex jivverifikaw li l-operaturi fin-negozju ta’ l-ikel jikkonformaw mar-regoli ta’ l-iġjene u jirrispettaw il-kriterji u l-miri preskritti fil-leġislazzjoni tal-Komunità. Dawn il-kontrolli uffiċjali għandhom jikkomprendu verifiki fuq il-kontrolli propji ta’ l-operaturi tan-negozju fl-ikel ‘attivitajiet u spezzjonijiet, inklużi verifiki fuq l-operaturi tan-negozju fl-ikel’”.
7.        Bis-saħħa tal-Artikolu 4(3), il-kontrolli uffiċjali jinkludu:
“(a)      verifiki tal-prattiċi tajba ta’ iġjene u analiżi tal-perikolu u proċeduri bbażati fuq il-punt kritiku ta’ kontroll (HACCP);
(b)      il-kontrolli uffiċjali speċifikati fl-Artikoli 5 sa 8; u
(ċ)      kull kompiti partikolari ta’ verifika speċifikati fl-Annessi.”
8.        Skont l-Artikolu 5, “[l]-Istati Membri għandhom jiżguraw li kontrolli uffiċjali fir-rigward ta’ laħam frisk iseħħu skond l-Anness I.
(1)      Il-veterinarju uffiċjali għandu jwettaq kompiti ta’ spezzjoni f’biċċeriji, stabbilimenti li jimmaniġġaw il-kaċċa u impjanti ta’ tqattiegħ li jqiegħdu fis-suq laħam frisk skond il-ħtiġijiet ġenerali tat-Taqsima I, il-Kapitolu II, ta’ l-Anness I, u l-ħtiġijiet speċifiċi tat-Taqsima IV, b’mod partikolari fir-rigward ta’:
(a)      informazzjoni dwar il-katina ta’ l-ikel;
(b)      spezzjoni qabel il-qatla;
(ċ)      il-welfare ta’ l-annimali;
(d)      spezzjoni wara l-qtil;
(e)      materjal speċifikat ta’ riskju u bi-prodotti oħra mill-annimali; u
(f)      ttestjar fil-laboratorju.”
9.        Is-Sezzjoni I tal-Anness I tistabbilixxi l-kompiti tal-veterinarju uffiċjali fis-settur tal-laħam frisk. B’mod partikolari, hija tipprevedi l-kompiti ta’ verifika fil-Kapitolu I u l-kompiti ta’ spezzjoni fil-Kapitolu II.
10.      Il-punt 2(b) tal-Kapitolu I jipprevedi li “[b]’żieda mal-ħtiġijiet ġenerali ta’ l-Artikolu 4(5) dwar il-verifiki tal-prinċipji bbażati fuq l-HACCP, il-veterinarju uffiċjal għandu jivverifika li l-garanzija tal-proċeduri ta’ l-operaturi, sa l-akbar limitu possibbli, li l-laħam […] ma jkunx fih kontaminazzjoni tal-ħmieġ ta’ l-imsaren jew xi kontaminazzjoni oħra”.
11.      Il-parti D tal-Kapitolu II tipprevedi l-mod kif għandhom jiġu eżegwiti l-ispezzjonijiet post-mortem fil-kliem li ġej:
“1.      Il-karkassi u l-ġewwieni ta’ l-annimali li jkun magħhom għandhom ikunu suġġetti mingħajr dewmien wara l-qatla għal spezzjoni ta’ wara l-qatla. L-uċuh esterni kollha għandhom jiġu eżaminati. Jista’ jkun meħtieġ tqandil minimu tal-karkassi u l-ġewwieni jew faċilitajiet speċjali tekniċi għal dan il-għan. Għandha tingħata attenzjoni partikolari għall-kxif ta’ mard zoonotiku u mard fuq il-lista A OIE u, fejn xieraq, fuq il-lista B OIS. Il-veloċità tal-linja tal-qatla u n-numru presenti ta’ l-impjegati ta’ l-ispezzjoni għandhom ikunu tali li jippermettu li ssir spezzjoni kif imiss.
2.      Għandhom iseħħu eżamijiet addizzjonali, bħal mess u inċiżjoni tal-partijiet tal-karkassa u l-ġewwieni u testijiet tal-laboratorju, kull fejn jitqiesu meħtieġa […]
[…]
4.      Matul l-ispezzjoni, għandhom jittieħdu prekawzjonijiet biex jiġi żgurat li kontaminazzjoni tal-laħam b’azzjonijiet bħal mess, qtugħ jew inċiżjonijiet tinżamm għall-minimu.
[…]”
12.      Il-Kapitolu V tas-Sezzjoni II tal-Anness I jistabbilixxi r-regoli fir-rigward tad-deċiżjonijiet li jikkonċernaw il-laħam li għandhom jittieħdu wara l-kontrolli. Il-punt 1(s) b’mod partikolari jistabbilixxi li “[i]l-laħam għandu jiġi dikjarat mhux tajjeb għall-konsum uman jekk juri ħmieġ, ħmieġ ta’ l-imsaren jew kontaminazzjoni oħra”.
13.      Il-parti B tal-Kapitolu V tas-Sezzjoni IV tal-Anness I, tindirizza b’mod speċifiku l-ispezzjoni post-mortem tat-tjur fil-kliem li ġej:
“1.      L-għasafar kollha għandhom jgħaddu minn spezzjoni ta’ wara l-qatla skond it-Taqsimiet I u III. B’żieda, il-veterinarju uffiċjali għandu personalment iwettaq il-verifiki li ġejjin:
(a)      spezzjoni ta’ kull jum tal-vixxri u l-kavitajiet tal-ġisem ta’ kampjun rappresentattiv ta’ l-għasafar;
(b)      spezzjoni dettaljata ta’ kampjun kif jiġi jiġi, minn kull lott ta’ għasafar li jkollhom l-istess oriġini, ta’ partijiet ta’ l-għasafar jew ta’ għasafar sħaħ dikjarati mhux tajbin għall-konsum uman wara l-ispezzjoni ta’ wara l-qatla; u
(ċ)      kull investigazzjonijiet oħra meħtieġa fejn ikun hemm għaliex wieħed jissuspetta li l-laħam mill-għasafar konċernati jista’ ma jkunx tajjeb għall-konsum uman.”
3.      Ir-Regolament  (KE) Nru 882/2004
14.      L-Artikolu 3(3) tar-Regolament (KE) Nru 882/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar il-kontrolli uffiċjali mwettqa biex tiġi żgurata l-verifikazzjoni tal-konformità mal-liġi ta’ l-għalf u l-ikel, mar-regoli dwar s-saħħa ta’ l-annimali u mar-regoli dwar il-welfare ta’ l-annimali (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 882/2004”) (4) jistabbilixxi: “Il-kontrolli uffiċjali għandhom jitwettqu f’xi wieħed mill-istadji ta’ produzzjoni, proċessar jew distribuzzjoni ta’ għalf jew ikel u ta’ annimali u prodotti mill-annimali”.
15.      Skont l-Artikolu 10(1), “Kompiti relatati ma’ kontrolli uffiċjali għandhom, b’mod ġenerali, jitwettqu bl-użu ta’ metodi xierqa ta’ kontroll u teknika bħal immonitorjar, sorveljanza, verifikazzjoni, verifika, spezzjoni, kompjonar u analiżi”.
4.      Ir-Regolament  (KE) Nru 852/2004
16.      L-Artikolu 2(1)(f) tar-Regolament (KE) Nru 852/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 Dwar l-iġjene ta’ l-oġġetti ta’ l-ikel (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 852/2004”) (5) jiddefinixxi “kontaminazzjoni” bħala “il-preżenza jew l-introduzzjoni ta’ periklu”.
17.      L-Artikolu 5 jittratta l-analiżi tal-perikoli u l-punti kritiċi tal-kontroll (iktar ’il quddiem “HACCP”):
“1.      L-operaturi tan-negozju ta’ l-ikel għandhom jistabbilixxu, jimplementaw u jżommu proċedura jew proċeduri ibbażati fuq il-prinċipji HACCP.
2.      Il-prinċipji HACCP referuti fil-paragrafu 1 jikkonsistu minn dawn li ġejjin:
(a)      l-identifikazzjoni ta’ xi perikoli li għandhom ikunu pprevenuti, eliminati jew imnaqqsa sal-livelli aċċettabbli;
(b)      jidentifikaw il-punti kritiċi tal-kontroll fil-pass jew passi li fih il-kontroll huwa essenzjali sabiex jipprevjenu jew jeliminaw periklu jew inaqqsuh għal-livelli aċċettabbli;
(c)      jistabbilixxu limiti kritiċi fil-punti kritiċi tal-kontroll li jisseperaw l-aċċettabbiltà minn nuqqas-ta’-aċċettabbiltà għall-prevenzjoni, l-eliminazzjoni jew it-tnaqqis tal-perikoli identifikati;
[…]”
5.      Ir-Regolament  (KE) Nru 178/2002
18.      L-Artikolu 3(14) tar-Regolament (KE) Nru 178/2002 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-28 ta’ Jannar 2002 li jistabbilixxi l-prinċipji ġenerali u l-ħtiġijiet tal-liġi dwar l-ikel, li jistabbilixxi l-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-ikel u jistabbilixxi l-proċeduri fi kwistjonijiet ta’ sigurtà ta’ l-ikel (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Nru 178/2002” jew ir-“Regolament dwar il-liġi ġenerali dwar l-ikel”) (6) jiddefinixxi “perikolu” bħala “aġent bijoloġiku, kimiku jew fiżiku fi, jew kondizzjoni ta’, ikel jew għalf bil-potenzjal li joħloq effetti kuntrarji fuq is-saħħa”.
19.      L-Artikolu 14 jistabbilixxi r-rekwiżiti tas-sigurtà tal-prodotti tal-ikel.
“1.      L-ikel m’għandux jitqiegħed fuq is-suq jekk ma jkunx tajjeb.
2.      L-ikel għandu jitqies li ma jkunx tajjeb jekk ikun meqjus li:
(a)      jkun ta’ ħsara għas-saħħa;
(b)      ma jkunx tajjeb għall-konsum uman.
3.      Biex jiġi stabbilit jekk l-ikel ikunx tajjeb, għandu jingħata kont ta’:
(a)      l-kondizzjonijiet normali ta’ l-użu ta’ l-ikel mill-konsumatur, u f’kull stadju tal-produzzjoni, ipproċċessar u tqassim, u
(b)      t-tagħrif ipprovdut lill-konsumatur, inkluż it-tagħrif fuq it-tikketta, jew xi tagħrif ieħor ġeneralment disponibbli għall-konsumatur dwar l-iskartar ta’ effetti speċifiċi kuntrarji għas-saħħa minn xi ikel partikolari jew kategorija ta’ ikel.
4.      Biex jiġi stabbilit jekk xi ikel ikunx ta’ ħsara għas-saħħa, għandu jingħata kont ta’:
(a)      mhux biss l-effetti probabbli immedjati u/jew fi żmien fit-tul ta’ dak l-ikel fuq is-saħħa tal-bniedem li jikkunsmah, iżda wkoll tal-ġenerazzjonijiet li jiġu wara;
(b)      l-effetti probabbli tossiċi kumulattivi;
(ċ)      għas-sensittivitajiet partikolari tas-saħħa ta’ xi kategorija speċifika ta’ konsumaturi fejn l-ikel ikun maħsub għal dik il-kategorija ta’ konsumaturi.
5.      Biex jiġi stabbilit jekk l-ikel ikunx tajjeb għall-konsum uman, għandu jingħata kont ta’ jekk l-ikel ikunx aċċettabbli jew le għall-konsum uman skond l-użu maħsub tiegħu, minħabba raġunijiet ta’ kontaminazzjoni sew b’materjal estraneju jew mod ieħor, jew minħabba putrifikazzjoni, deterjorament jew tħassir.”
B.      Id-dritt nazzjonali
1.      Wet dieren (il-Liġi dwar l-Annimali)
20.      L-Artikolu 6.2(1) tal-Wet van 19 mei 2011, houdende een integraal kader voor regels over gehouden dieren en daaraan gerelateerde onderwerpen (il-Liġi tad-19 ta’ Mejju 2011 li fiha Qafas Integrali għar-Regoli dwar l-Annimali Miżmuma u s-Suġġetti Relatati, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar l-Annimali”) (7) jistabbilixxi li ġej: “Huwa pprojbit li persuna taġixxi bi ksur tad-dispożizzjonijiet tar-regolamenti tal-Unjoni Ewropea li jikkonċernaw punti rregolati minn din il-liġi, li huma indikati minn jew skont digriet amministrattiv ġenerali jew digriet ministerjali.”
21.      Skont l-Artikolu 8.7 tal-Liġi dwar l-Annimali, il-Minister van Economische Zaken (il-Ministru għall-Affarijiet Ekonomiċi) jista’ jimponi multa amministrattiva fuq persuna li twettaq ksur previst fl-Artikolu 8.6(1) ta’ din il-liġi.
2.      Regeling dierlijke producten (id-Digriet dwar il-Prodotti li joriġinaw mill-Annimali)
22.      L-Artikolu 2.4(1) tar-Regeling van de Minister van Economische Zaken van 7 december 2012, nr WJZ/12346914, houdende regels met betrekking tot dierlijke producten (id-Digriet tal-Ministru għall-Affarijiet Ekonomiċi tas-7 ta’ Diċembru 2012, Nru WJZ/12346914, li fih regoli dwar il-prodotti li joriġinaw mill-annimali) (iktar ’il quddiem, id-“Digriet dwar il-Prodotti li joriġinaw mill-Annimali”) (8) jipprovdi kif ġej:
“Id-dispożizzjonijiet tar-regolamenti tal-Unjoni previsti fl-Artikolu 6.2(1) tad-Digriet huma:
[…]
(d)      l-Artikoli 3 u 4(1) sa (4), kif ukoll l-Artikoli 5 u 7(1) tar-Regolament (KE) Nru 853/2004.
[…]”
III. Il-fatti, il-proċedura nazzjonali u d-domandi preliminari
23.      Fl-2015, in-Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (l-Awtorità għas-Sigurtà tal-Prodotti tal-Ikel u tal-Prodotti ta’ Konsum tal-Pajjiżi l-Baxxi) (iktar ’il quddiem l-“NVWA”) bdiet metodu fuq bażi ta’ riskju li bih teżegwixxi kontrolli fil-biċċeriji kbar tat-tjur. Dan il-metodu jinvolvi t-teħid kuljum ta’ numru ta’ kampjuni minn dawn il-biċċeriji. Il-kontrolli huma eżegwiti tliet darbiet kull xift fuq 50 karkassa meħuda mil-linja tal-qatla.
24.      Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma seba’ kumpaniji li joperaw biċċeriji tat-tjur fil-Pajjiżi l-Baxxi. Il-kontrolli (spezzjonijiet) eżegwiti mill-NVWA fil-binjiet tagħhom urew li kien hemm karkassi tat-tjur ikkontaminati. Il-kontrolli ġew eżegwiti fl-aħħar tal-hekk imsejħa linja tat-tneħħija tal-interjuri (l-istadju li fih titneħħa s-sistema gastro-intestinali u l-ħawsla) u qabel it-tkessiħ. Dawn il-kontrolli kienu jinvolvu l-ispezzjoni kemm tal-estern kif ukoll tal-intern tal-karkassi flimkien mat-tneħħija okkażjonali tat-tessuti adipużi. Instab li kien hemm tliet tipi ta’ kontaminazzjoni: il-kontaminazzjoni fekali (deskritta wkoll bħala l-kontaminazzjoni mid-demel jew mill-kontenut intestinali), il-kontaminazzjoni li tirriżulta mill-ħawsla (minn biċċiet taċ-ċereali jew mill-qxur tagħhom) u l-kontaminazzjoni mill-bili.
25.      L-ewwel żewġ konstatazzjonijiet ta’ ksur ġew riżolti wara li ntbagħtu twissijiet bil-miktub lir-rikorrenti. Wara t-tielet konstatazzjoni ta’ ksur, ġew imposti fuq ir-rikorrenti miżuri korrettivi li kienu jeħtieġu li r-rikorrenti jadattaw il-proċeduri tagħhom li huma bbażati fuq il-HACCP. Ġiet imposta wkoll multa ta’ EUR 2 500 fuq kull wieħed minnhom permezz tad-deċiżjonijiet tas-27 ta’ Novembru, tal-11 ta’ Diċembru u tat-18 ta’ Diċembru 2015.
26.      Ir-rikorrenti ppreżentaw l-oġġezzjonijiet kontra dawn id-deċiżjonijiet quddiem l-iStaatssekretaris van Economische Zaken (is-Segretarju tal-Istat għall-Affarijiet Ekonomiċi) (iktar ’il quddiem il-“konvenut”). B’deċiżjonijiet tad-29 ta’ April, tat-2 ta’ Mejju u tat-3 ta’ Mejju 2016 (iktar ’il quddiem id-“deċiżjonijiet ikkontestati”), il-konvenut iddikjara li l-oġġezzjonijiet tar-rikorrenti kienu infondati.
27.      Ir-rikorrenti ppreżentaw rikors kontra d-deċiżjonijiet ikkontestati quddiem ir-Rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi). Ir-rikorrenti b’mod partikolari kkontestaw il-fatt li l-multi li ġew imposti kienu jikkonċernaw il-kontaminazzjoni li dehret matul il-linja tal-“lest għat-tisjir”. Iżda jkun “bikri” wisq li jiġi eżaminat jekk il-karkassi jippreżentawx traċċi ta’ kontaminazzjoni f’dan l-istadju u, fil-każ li jkun hekk, li tiġi imposta multa. Barra minn hekk, ir-rikorrenti jikkontestaw il-fatt li l-kontaminazzjoni hija possibbilment ikkawżata minn materja fekali, mill-ħawsla u mill-bili. Huma jikkontestaw ukoll il-mod li bih ġew eżegwiti l-kontrolli.
28.      Huwa f’dan il-kuntest fattwali u legali li r-Rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1.      Id-dispożizzjonijiet tal-punti 5 u 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-29 ta’ April 2004, li jistabbilixi ċerti regoli speċifiċi ta’ iġjene għall-ikel li joriġina mill-annimali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 45, p. 14), għandhom jiġu interpretati fis-sens li karkassa tat-tjur ma jista’ jkollha fiha ebda kontaminazzjoni viżibbli wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif?
2.      Id-dispożizzjonijiet tal-punti 5 u 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 […], jirrigwardaw il-kontaminazzjoni fekali, il-kontaminazzjoni li tirriżulta mill-ħawsla u l-kontaminazzjoni mill-bili?
3.      Fil-każ li l-ewwel domanda tingħata risposta fl-affermattiv, id-dispożizzjoni tal-punt 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 […], għandha tiġi interpretata fis-sens li t-tindif għandu jsir direttament wara t-tneħħija tal-interjuri, jew din id-dispożizzjoni tawtorizza l-eliminazzjoni tal-kontaminazzjoni viżibbli matul it-tkessiħ, it-tqattigħ jew l-ippakjar?
4.      Il-punt 1 tal-Kapitolu II tat-Taqsima I tal-Anness I tar-Regolament (KE) Nru 854/2004 […] jawtorizza lill-awtorità kompetenti li tirtira, matul il-verifika, karkassi fil-linja tal-qatla, kif ukoll li tikkontrolla l-preżenza ta’ kontaminazzjoni viżibbli kemm fuq l-uċuh interni, kif ukoll taħt it-tessuti adipusi?
5.      Fil-każ li l-ewwel domanda tingħata risposta fin-negattiv u jekk, konsegwentement, karkassa ta’ tjur tista’ tkompli tippreżenta kontaminazzjoni viżibbli, kif huwa xieraq li jiġu interpretati d-dispożizzjonijiet tal-punti 5 u 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 […]? Kif jista’ jintlaħaq l-għan ta’ dan ir-regolament, jiġifieri li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa pubblika?”
29.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-rikorrenti, il-Gvern Daniż, il-Gvern Ġermaniż, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-Gvern Finlandiż, kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. Inżammet seduta fl-4 ta’ Ottubru 2018 fejn ir-rikorrenti, il-Gvern Daniż u l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea għamlu osservazzjonijiet orali.
IV.    Evalwazzjoni
30.      Il-ħames domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju essenzjalment jikkonċernaw tliet temi. L-ewwel waħda tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-kunċett ta’ kontaminazzjoni li huwa kopert mill-punt 5 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004 (iktar ’il quddiem il-“punt 5”) (domandi 2, 5, u parti mid-domanda 1). It-tieni tema tirrigwarda n-natura u l-kontenut tal-obbligi imposti mill-punt 5 u mill-punt 8 tal-istess anness (iktar ’il quddiem il-“punt 8”) fuq il-biċċeriji tat-tjur u l-istadju speċifiku tal-proċess tal-qatla li matulu għandhom jiġu ssodisfatti dawn l-obbligi (domanda 3 u parti mid-domanda 1). It-tielet tema tirrigwarda l-kontrolli uffiċjali li bihom tista’ tiġi evalwata l-osservanza ta’ dawn id-diversi obbligi (domanda 4 u parti mid-domanda 1).
31.      F’dawn il-konklużjonijiet, jiena nippreferi li nindirizza d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tal-kwistjonijiet individwali li huma jqajmu: (A) fil-proċess x’għandu, b’mod preċiż, jiġi suġġett għall-kontrolli mill-awtoritajiet; (B) f’liema mument għandhom jiġu eżegwiti dawn il-kontrolli fil-proċess; u (Ċ) min għandu jeżegwixxi dawn il-kontrolli u fuq liema bażi legali. Wara li jiġu evalwati dawn il-kwistjonijiet ewlenin imqajma minn din il-kawża, inqis li r-risposta għad-domandi preċiżi magħmula mill-qorti tar-rinviju ssir pjuttost ċara (D).
A.      X’inhi l-“kontaminazzjoni”?
32.      Skont il-punt 5, “[l]-isturdament, l-iżvinar, is-sliħ u t-tintif, it-tneħħija tal-ġewwieni u tindif ieħor għandu jsir mingħajr dewmien bla bżonn b’mod tali li l-kontaminazzjoni tal-laħam tiġi evitata. B’mod partikolari, miżuri għandhom jittieħdu biex jiġi evitat li jixtered il-kontenut ta’ l-apparat diġestiv waqt l-evixxerazzjoni.” (9)
33.      Skont il-punt 8, “[w]ara l-eżami u t-tneħħija tal-ġewwieni, l-annimali maqtula iridu jiġu mnaddfa u mkessħa f’temperatura ta’ mhux iktar minn 4°C mill-iktar fis possibbli, sakemm il-laħam ma jkunx maqtugħ waqt li għadu sħun”.
34.      F’din is-subsezzjoni, jiena ser nindirizza l-ewwel il-kwistjoni dwar jekk il-punti 5 u 8 ikoprux biss il-kontaminazzjoni viżibbli minħabba li l-qorti tar-rinviju fformulat id-domandi tagħha fir-rigward ta’ dan it-tip speċifiku ta’ kontaminazzjoni biss (1). Sussegwentement ser neżamina s-sorsi tal-kontaminazzjoni previsti fil-punt 5, b’mod partikolari jekk kontaminazzjoni tistax tkun ikkawżata minn materja fekali, mill-bili jew mill-kontenut tal-ħawsla (2).
1.      Il-kontaminazzjoni viżibbli u inviżibbli
35.      Il-qorti tar-rinviju fformulat id-domandi tagħha, u b’mod partikolari d-domanda 1, billi llimitatha għall-“kontaminazzjoni viżibbli”. Jiena nifhem li dan l-aċċenn speċifiku u ristrett jirriżulta mill-kuntest fattwali tat-tilwima fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, il-kawża preżenti tikkonċerna biss allegazzjoni ta’ kontaminazzjoni viżibbli ta’ karkassi tat-tjur.
36.      Iżda, minħabba li dak li qed jintalab huwa interpretazzjoni ġenerali(zzata) tal-kunċett tad-dritt tal-Unjoni, jiġifieri tal-kunċett ta’ “kontaminazzjoni”, jeħtieġ li ssir kjarifika inizjali.
37.      Fl-opinjoni tiegħi, xejn ma jiġġustifika li jiġi rriżervat trattament partikolari għall-kontaminazzjoni viżibbli għall-finijiet tal-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 853/2004 kif applikat għat-tjur. Kif irrikonoxxew il-parteċipanti kollha fis-seduta, kemm il-kontaminazzjoni viżibbli kif ukoll dik inviżibbli huma koperti mill-punt 5, u, b’estensjoni loġika, mill-punt 8 ukoll. Dan jirriżulta mit-test, mill-kuntest kif ukoll mill-għan ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
38.      L-ewwel nett, fir-rigward tal-formulazzjoni tal-punti 5 u 8, għandu jiġi rrilevat qabel kollox li l-ebda waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet iċċitati mill-qorti tar-rinviju ma tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni rispettiv tagħhom għall-kontaminazzjoni viżibbli. Il-punt 8 ma jużax b’mod espliċitu dan il-kunċett. Il-punt 5 jagħmel riferiment għall-kontaminazzjoni b’mod ġenerali, mingħajr ma jagħmel distinzjoni bejn il-kontaminazzjoni viżibbli u inviżibbli.
39.      It-tieni nett, meta wieħed iħares lejh b’mod sistematiku, jidher li r-Regolament Nru 853/2004 isemmi b’mod espliċitu il-“kontaminazzjoni viżibbli” darba biss, jiġifieri fil-każ speċifiku tal-ungulati domestiċi (10). Għalhekk jidher li kieku l-leġiżlatur tal-Unjoni xtaq juża dan il-kunċett b’mod ristrett, huwa seta’ jagħmel hekk b’mod espliċitu, f’każ fejn din id-distinzjoni kienet tidher li hija meħtieġa. B’kuntrast, din il-limitazzjoni ma teżistix fir-rigward tat-tjur.
40.      It-tielet nett, din l-interpretazzjoni tissaħħaħ iktar bil-qari sistematiku tal-punti 5 u 8 mhux biss fi ħdan ir-Regolament Nru 853/2004 iżda wkoll lil hinn minnu, jiġifieri fid-dawl ta’ leġiżlazzjonijiet oħra. Fil-fatt, numru ta’ dispożizzjonijiet oħra f’dan ir-regolament tal-aħħar jagħmlu riferiment għall-obbligu tal-biċċeriji tat-tjur li jipprevjenu l-kontaminazzjoni, mingħajr spjegazzjoni ulterjuri dwar it-tip tal-kontaminazzjoni. Pereżempju, biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni jew kontaminazzjoni kroċjata, il-biċċeriji għandhom jiżguraw is-separazzjoni fiżika tal-istadji fil-proċedura tal-qatla, u l-ħinijiet differenti li għandhom iseħħu fihom dawn l-istadji (11). Għandha tittieħed ukoll kull prekawzjoni biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-karkassi meta dawn tal-aħħar ikunu suġġetti għall-proċess tat-tkessiħ b’immersjoni (12). Barra minn hekk, lil hinn mir-Regolament Nru 853/2004, li jikkonċerna b’mod partikolari l-prodotti tal-ikel li joriġinaw mill-annimali, l-Artikolu 2(1)(f) tar-Regolament Nru 852/2004, dwar l-iġjene tal-prodotti tal-ikel b’mod ġenerali, jagħti definizzjoni wiesgħa lill-kunċett ta’ “kontaminazzjoni” bħala “il-preżenza jew l-introduzzjoni ta’ periklu” (13). Il-“perikolu” huwa ddefinit mill-Artikolu 3(14) tar-Regolament Nru 178/2002, li jistabilixxi l-prinċipji ġenerali tal-liġi dwar il-prodotti tal-ikel, bħala “aġent bijoloġiku, kimiku jew fiżiku fi, jew kondizzjoni ta’, ikel jew għalf bil-potenzjal li joħloq effetti kuntrarji fuq is-saħħa”.
41.      Ir-raba’ u l-aħħar nett, l-għan ġenerali tar-Regolament Nru 853/2004 donnu jindika, barra minn hekk, li t-tipi kollha ta’ kontaminazzjoni, viżibbli jew inviżibbli, jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan il-kunċett. Skont il-premessa 9, l-għan ta’ dan ir-regolament huwa li jiżgura livell għoli ta’ protezzjoni lill-konsumatur fir-rigward tas-sigurtà tal-ikel. Iżda, ikun diffiċli jingħad li dan il-livell għoli jintlaħaq billi jiġi ffokat fuq il-kontaminazzjoni viżibbli waħedha. Dan huwa forsi iktar u iktar il-każ fir-rigward tat-tjur fejn, kif issottomettew ir-rikorrenti, il-kontaminazzjoni tirriżulta prinċipalment mill-ġilda, mis-saqajn u mir-rix tagħhom, u hija fil-fatt probabbilment inviżibbli.
42.      Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, l-obbligu li tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-laħam, li jinsab fil-punt 5, jinkludi kemm il-kontaminazzjoni viżibbli kif ukoll dik inviżibbli.
2.      Il-materja fekali, il-bili u l-kontenut tal-ħawsla
43.      It-tieni domanda tal-qorti tar-rinviju tirrigwarda tliet sorsi potenzjali ta’ kontaminazzjoni (viżibbli) li l-biċċeriji tat-tjur għandhom jevitaw. Il-materja fekali, il-bili u l-kontenut tal-ħawsla jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-punt 5, moqri flimkien mal-punt 8?
44.      Skont ir-rikorrenti, ir-risposta hija fin-negattiv. B’mod partikolari, fir-rigward tal-bili, dan ma għandux jiġi kkunsidrat bħala kontaminazzjoni għaliex huwa sterili mill-aspett mikrobijoloġiku. Sa fejn huwa kkonċernat il-kontenut tal-ħawsla, dan lanqas ma jista’ jiġi kklassifikat bħala kontaminazzjoni għaliex dan ma jagħmilx parti mill-kontenut tal-istonku u tal-imsaren u għalhekk ma huwiex kopert mill-punt 5.
45.      Il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, flimkien mal-Gvern Daniż, il-Gvern Ġermaniż u l-Gvern Finlandiż, u l-Kummissjoni Ewropea, isostnu li jista’ jkun hemm kontaminazzjoni fekali, kontaminazzjoni li tirriżulta mill-bili jew kontaminazzjoni mill-ħawsla peress li kollha kemm huma jagħmlu parti mill-“apparat diġestiv”, li hija l-espressjoni użata fil-parti l-kbira tal-verżjonijiet lingwistiċi tal-punt 5, għalkemm mhux fil-verżjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi.
46.      Jiena naqbel ma’ din l-opinjoni. Il-materja fekali, il-bili u l-kontenut tal-ħawsla fuq karkassa jistgħu jiġu kkunsidrati bħala kontaminazzjoni fis-sens tar-Regolament Nru 853/2004, b’mod partikolari tal-punt 5 tiegħu.
47.      L-ewwel nett, ma hemm l-ebda definizzjoni espliċita fil-punt 5 ta’ x’jistgħu jkunu s-sorsi tal-kontaminazzjoni. Iżda l-istruttura tar-regola li tinsab fih tissuġġerixxi li hemm korrelazzjoni bejn it-tixrid tal-kontenut tal-apparat diġestiv matul it-tneħħija tal-interjuri u l-kontaminazzjoni tal-laħam. Fil-fatt, filwaqt li l-ewwel sentenza tal-punt 5 teħtieġ b’mod ġenerali li l-istadji differenti tal-parti tal-proċess tal-qatla magħruf bħala “lest għat-tisjir” jiġu eżegwiti b’tali mod li tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-laħam, it-tieni sentenza timponi b’mod speċifiku l-adozzjoni ta’ miżuri “biex jiġi evitat li jixtered il-kontenut ta’ l-apparat diġestiv waqt l-evixxerazzjoni”. Għalhekk, huwa pjuttost ċar li l-kontenut tal-apparat diġestiv kien jinftiehem li huwa sors ta’ kontaminazzjoni (tal-laħam), u dan jispjega r-rekwiżit li jiġi evitat it-tixrid tiegħu.
48.      It-tieni nett, fir-rigward tal-kunċett speċifiku tal-“kontenut ta’ l-apparat diġestiv”, il-qorti tar-rinviju, flimkien mal-partijiet l-oħra fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, osservat l-eżistenza ta’ diverġenzi fid-diversi verżjonijiet lingwistiċi tat-tieni sentenza tal-punt 5. Filwaqt li l-verżjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-verżjoni Ġermaniża jidhru li huma iktar limitati għaliex dawn jagħmlu referenza biss għall-kontenut tal-istonku u tal-imsaren, (14) il-biċċa l-kbira tal-verżjonijiet lingwistiċi l-oħra jagħmlu referenza għall-kontenut tal-apparat diġestiv f’termini iktar wiesgħa (15).
49.      Skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward, fil-każijiet ta’ diverġenza bejn id-diversi verżjonijiet lingwistiċi, l-awtentiċità ugwali tal-lingwi kollha tal-Unjoni tagħmilha impossibbli li tiġi kkunsidrata verżjoni waħda tat-test b’mod iżolat. Wieħed għandu jqis is-sistema u l-għanijiet tad-dispożizzjonijiet inkwistjoni, fid-dawl, b’mod partikolari, tal-verżjonijiet fil-lingwi uffiċjali l-oħra kollha (16).
50.      Bħala kwistjoni ta’ loġistika sempliċi, fid-dawl tal-mod kif il-proċess tal-qatla huwa eżegwit, jiena nsibha fil-fatt pjuttost stramba li l-leġiżlatur tal-Unjoni, meta stabbilixxa l-projbizzjoni ta’ tixrid fil-karkassi, xtaq jagħmel distinzjoni bejn il-kontenut ta’ dak li kien għadu kemm tneħħa mingħajr distinzjoni mill-karkassi tat-tjur. Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, il-punt 5 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeħtieġ li, matul it-tneħħija tal-interjuri, il-biċċeriji huma obbligati li jadottaw miżuri biex jiġi evitat it-tixrid fil-karkassi tal-“kontenut ta’ l-apparat diġestiv”. L-interpretazzjoni fis-sens ordinarju ta’ dan il-kunċett wiesa’ tinkludi mhux biss l-organi kollha, iżda wkoll il-kontenut tal-organi li jappartjenu għas-sistema diġestiva, mill-ħalq sal-anus. Il-punt 5 għalhekk neċessarjament jinkludi l-fwied (u l-bili), l-imsaren (u l-materja fekali) u l-ħawsla (u l-kontenut tagħha).
51.      It-tielet nett u kif diġà osservat iktar ’il fuq (17), il-leġiżlatur tal-Unjoni xtaq jippromwovi standard għoli tas-sigurtà tal-ikel billi jżomm kunċett wiesa’ ta’ kontaminazzjoni li jinkludi kull aġent bijoloġiku, kimiku jew fiżiku preżenti fil-prodotti tal-ikel jew fl-għalf, jew stat ta’ dawn il-prodotti tal-ikel jew għalf li jista’ jkollu effetti negattivi fuq is-saħħa. F’dan ir-rigward, it-tliet sorsi possibbli ta’ kontaminazzjoni, imsemmija iktar ’il fuq, inkluż il-bili, jista’ jkun fihom il-batterji, kif sostna l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi.
52.      Ir-raba’ u fl-aħħar nett, forsi bħala kwistjoni ta’ sens komun, sakemm dan tal-aħħar għadu ma tneħħiex minn dan il-qasam tal-liġi, jiena marbut li naqbel mal-Gvern Daniż li huwa diffiċli li l-kunċett ta’ kontaminazzjoni jiġi limitat għall-fatt li l-prodotti tal-ikel huma ta’ ħsara għas-saħħa. Il-kontaminazzjoni tal-prodotti tal-ikel għandha tinkludi wkoll is-sitwazzjoni fejn il-laħam sempliċement mhux tajjeb għall-konsum uman (18), anki jekk dan il-konsum jista’ ma jwassalx immedjatament għall-avvelenament mill-ikel jew għal kwalunkwe ħsara diretta oħra għas-saħħa tal-persuna. Għalhekk, anki jekk jirriżulta li l-karkassa li jkun fiha fdal ta’ materja fekali, il-bili jew il-kontenut tal-ħawsla residwi ma tkunx b’mod dirett ta’ detriment għas-saħħa fuq livell mikrobijoloġiku, kif sostnew ir-rikorrenti, xorta waħda jista’ jingħad li, forsi jekk titwarrab it-togħma stramba ħafna ta’ nies gourmet partikolari, probabbilment dan il-laħam ma huwiex tajjeb għall-konsum uman (ordinarju).
53.      B’mod sommarju, il-punt 5 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li japplika għall-kontaminazzjoni fekali, mill-bili u mill-kontenut tal-ħawsla.
B.      X’tip ta’ obbligi, u f’liema stadju tal-proċess tal-qatla?
54.      Bl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar in-natura u l-kontenut tal-obbligi imposti fuq il-biċċeriji tat-tjur mir-Regolament Nru 853/2004 fir-rigward tal-kontaminazzjoni viżibbli. Il-punti 5 u 8 jeħtieġu li l-karkassa tat-tjur ma jkollha fiha l-ebda kontaminazzjoni (viżibbli) wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif? Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda, il-qorti tar-rinviju essenzjalment qiegħda tipprova tistabbilixxi, permezz tad-domanda 3, meta għandu jsir it-tindif fil-proċess tal-qatla. B’mod partikolari, dan għandu jsir wara t-tneħħija tal-interjuri jew jista’ jsir fi stadju iktar tard, forsi anki matul it-tkessiħ, it-tqattigħ jew l-ippakkjar?
55.      Dawn id-domandi jitolbu li l-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa żewġ punti li huma marbuta mill-qrib bejniethom. L-ewwel nett, x’tip ta’ obbligu huwa impost fuq il-biċċeriji tat-tjur fir-rigward tal-kontaminazzjoni u jista’ jkun li n-natura ta’ dan l-obbligu tinbidel matul il-proċess tal-qatla? It-tieni nett, meta għandha ssir l-operazzjoni speċifika tat-tindif prevista fil-punt 8?
56.      F’din is-sezzjoni, jiena ser nispjega (1) għaliex il-portata u n-natura tal-obbligu jinbidlu skont l-istadju tal-proċess tal-qatla, u (2) għaliex it-tindif, kif previst fil-punt 8, għandu jsir wara l-ispezzjoni post-mortem u t-tneħħija tal-interni iżda qabel it-tkessiħ.
1.      X’tip ta’ obbligu jew obbligi?
57.      Skont ir-rikorrenti, il-biċċeriji tat-tjur huma suġġetti għall-obbligu tal-mezzi matul il-proċess kollu tal-qatla. Peress li l-prevenzjoni totali tat-tixrid tal-kontenut tal-apparat diġestiv matul it-tneħħija tal-interjuri hija impossibbli, il-biċċeriji għandhom l-obbligu li jagħmlu dak kollu li jistgħu biex jevitaw il-kontaminazzjoni tal-laħam. Dan l-obbligu japplika wkoll fl-istadju tat-tneħħija tal-interjuri jew dak tat-tindif. Għalhekk wieħed ma jistax jistenna, fuq il-bażi tal-punt 5 jew il-punt 8, li ma jkunx hemm tixrid u li l-karkassi jkunu kompletament nodfa fl-aħħar tal-linja tal-“lest għat-tisjir”, qabel it-tkessiħ, u din hija wkoll l-opinjoni tal-qorti tar-rinviju. Il-punt 8 ma jipprevedix riżultat speċifiku (pereżempju “l-ebda kontaminazzjoni viżibbli”) wara t-tindif. Ir-rikorrenti jsostnu li t-traċċi viżibbli tal-kontaminazzjoni xorta waħda jistgħu jitneħħew fi stadju ulterjuri, matul it-tqattigħ jew l-ippakkjar, u għalhekk ma jista’ jiġi impost fuqhom l-ebda obbligu strett ta’ riżultat (“ir-regola tat-tolleranza żero”) f’dan ir-rigward, wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif u qabel it-tkessiħ. Huma jqisu li ma huwiex realistiku mil-lat tekniku li jkun meħtieġ standard daqstant għoli minħabba l-ħeffa tal-linja tal-qatla fi proċess mekkaniku. Minbarra hekk, ir-rekwiżit tal-kontaminazzjoni viżibbli li titneħħa wara t-tneħħija tal-interjuri u qabel it-tkessiħ ma għandu l-ebda bażi appoġġjata b’mod xjentifiku, għaliex iż-żmien li fih tista’ sseħħ il-kontaminazzjoni huwa normalment qabel, jiġifieri meta jkunu qed jitnittfu t-tjur.
58.      Bi ftit varjazzjonijiet minuri, il-partijiet l-oħra fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment jiddistingwu bejn l-obbligi tal-biċċeriji fl-istadju tat-tneħħija tal-interjuri u dawk fl-istadju tat-tindif. Minn naħa, it-tneħħija tal-interjuri għandha tiġi eżegwita b’mod diliġenti biex tkun tista’ tiġi evitata l-kontaminazzjoni. Min-naħa l-oħra, wara t-tneħħija tal-interjuri u qabel it-tkessiħ, kif jintemm it-tindif, il-karkassi għandhom ikunu nodfa, u ħielsa mill-kontaminazzjoni, għaliex l-iskop tat-tindif huwa li titneħħa kull kontaminazzjoni residwali viżibbli.
59.      Jiena nikkondividi fil-parti l-kbira l-fehma tal-aħħar.
60.      Il-punt 5 u l-punt 8 fihom żewġ obbligi distinti, iżda kumplimentari, li japplikaw għall-istadji differenti tal-proċess tal-qatla. Sa wara l-istadju fejn it-tneħħija tal-interjuri tkun intemmet, jeżisti l-obbligu ta’ diliġenza: il-linji tal-qatla għandhom jiġu stabbiliti u operati b’tali mod li tiġi evitata l-kontaminazzjoni sa fejn jista’ teknikament ikun possibbli (punt 5). Wara t-tneħħija tal-interjuri, l-ispezzjoni post-mortem u t-tindif, il-biċċeriji għandhom jiżguraw li l-karkassi jkunu ħielsa mill-kontaminazzjoni (punt 8).
61.      L-ewwel nett, huwa ċar mill-kliem tal-punt 5 li l-biċċeriji tat-tjur għandhom jieħdu l-miżuri kollha xierqa u fil-ħin bl-iskop li tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-laħam f’kull wieħed mill-istadji tal-proċess tal-qatla, jiġifieri l-isturdament, l-iżvinar, it-tqaxxir, it-tintif, it-tneħħija tal-interjuri jew preparazzjoni oħra. B’mod partikolari, il-biċċeriji għandhom jagħmlu minn kollox biex jiżghuraw li t-tneħħija tal-interjuri ma tiġix eżegwita b’tali mod li l-kontenut tal-apparat diġestiv jinxtered fuq il-karkassa li, kif irrimarkat hawn ’il fuq (19), jista’ jkun sors ta’ kontaminazzjoni.
62.      It-tieni, interpretazzjoni sistemika tal-punt 5 turi li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma setax kellu l-intenzjoni li t-tneħħija tal-interjuri, bħala fażi waħda fil-proċess tal-qatla, għandha tkun dejjem kompletament nadifa u ma tiġġenera l-ebda kontaminazzjoni. Mhux biss dan ma jkunx raġonevoli, iżda jagħmel ukoll l-ispezzjoni post-mortem pjuttost inutli. Kif fil-fatt jirriżulta mill-punti 6 u 7, li jiġu immedjatament wara l-punt 5 bħala s-segwitu loġiku tiegħu, il-partijiet iddikjarati bħala mhux tajbin għall-konsum uman wara l-ispezzjoni post-mortem għandhom jitneħħew kemm jista’ jkun malajr mill-parti n-nadifa tal-istabbiliment u l-vixxera li tibqa’ fil-karkassa għandha titneħħa kompletament u malajr kemm jista’ jkun possibbli. Dawn ir-regoli jindikaw b’mod ċar li l-biċċeriji jistgħu jindirizzaw u jirrimedjaw, fl-istadju immedjatament segwenti, il-problemi li setgħu qamu matul it-tneħħija tal-interjuri. Jew isir b’xi mod dan tal-aħħar jew għandha titneħħa l-karkassa kollha.
63.      F’dan l-aħħar rigward, għandu jiġi rrimarkat li l-laħam li juri kontaminazzjoni mill-ħmieġ jew fekali jew xi kontaminazzjoni oħra għandu jiġi ddikjarat li mhux tajjeb għall-konsum uman (20). Iżda, kif fl-opinjoni tiegħi ssottometta b’mod sensibbli l-Gvern Daniż fis-seduta, dan l-obbligu għandu jiġi interpretat b’mod strett fil-każ ta’ kontaminazzjoni ikbar ta’ dan it-tip. Jekk il-kontaminazzjoni tkun żgħira, il-karkassa għandha titnaddaf b’mod xieraq qabel it-tkessiħ. Jekk dan ma jseħħx jew ma jistax iseħħ, il-laħam għandu fl-aħħar mill-aħħar jiġi ddikjarat mhux tajjeb għall-konsum uman.
64.      It-tielet nett, diversi dispożizzjonijiet oħra f’diversi leġiżlazzjonijiet rilevanti tal-Unjoni jikkonfermaw li l-obbligu li tiġi evitata l-kontaminazzjoni fl-istadju tat-tneħħija tal-interjuri huwa obbligu ta’ “l-aħjar sforz” jew “diliġenza xierqa”. Il-proċessi tal-biċċeriji għandhom jiġu stabbiliti b’tali mod li l-kontaminazzjoni tal-laħam tiġi evitata sa fejn jista’ jkun teknikament possibbli. Pereżempju, għandu jkun hemm separazzjoni fiżika matul il-partijiet differenti tal-proċess tal-qatla, u ħinijiet separati għal dawn il-partijiet, u l-annimali nfushom għandhom jinżammu maqsuma biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni kroċjata (21). Il-proċeduri bbażati fuq l-HACCP tal-biċċeriji għandhom jipprevjenu, jeliminaw, jew tal-inqas inaqqsu l-perikolu għal livell aċċettabbli (22). Bl-istess mod, b’rabta mill-qrib mal-kwistjoni tal-kontaminazzjoni viżibbli, il-punt 2(b) tal-Kapitolu I, tas-Sezzjoni I tal-Anness I tar-Regolament Nru 854/2004 jeħtieġ li l-veterinarju uffiċjali jagħmel kontroll dwar jekk il-proċeduri tal-operatur jiggarantixxux, sa fejn huwa possibbli, li l-laħam ma jkunx fih kontaminazzjoni fekali jew kontaminazzjoni oħra.
65.      Kollox ma’ kollox u kif maqbul b’mod unanimu mill-partijiet kollha fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, jidher għalhekk li l-punt 5 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeħtieġ li l-biċċeriji joperaw il-linja tal-qatla, b’mod partikolari għall-finijiet tat-tneħħija tal-interjuri, b’tali mod li tiġi evitata l-kontaminazzjoni sa fejn huwa l-iktar teknikament possibbli.
66.      Għall-finijiet ta’ ċarezza, u minħabba li r-rikorrenti qajmu numru ta’ argumenti fuq il-mekkaniżmi tal-proċess tal-qatla, nixtieq inżid punt wieħed. Fil-fehma tiegħi, “l-impossibbiltà teknika” hija kategorija differenti mill-kategorija “teknikament possibbli, iżda b’wisq spejjeż”. Jaqgħu b’mod ċar f’din l-aħħar kategorija l-bżonn għar-ristrutturar potenzjali tal-proċess tal-produzzjoni, u/jew l-iġġenerar ta’ spejjeż addizzjonali għall-operaturi tal-biċċeriji, li jwassal għal proċess li jagħmel inqas profitt (pereżempju jekk dan jirriżulta f’inqas min-numru preżenti u approssimattiv ta’ 10 000 tiġieġa kull siegħa li jgħaddu mil-linja tal-qatla biex jitqatta’ iktar żmien fuq it-tindif).
67.      Min-naħa l-oħra, l-obbligu stabbilit mill-punt 8 jirrigwarda stadju (suċċessiv) ieħor tal-proċess tal-qatla, jiġifieri fl-aħħar tal-istadju tal-“lest għat-tisjir”. Huwa wkoll ta’ natura differenti. Il-punt 8 jistabbilixxi obbligu addizzjonali, u iktar strett, għall-biċċeriji, li jirrigwarda stadju sussegwenti tal-proċess, meta l-laħam huwa intiż li jkun lest għall-ikel. F’dan il-mument, il-biċċerija għandha tiżgura li l-laħam ikun ħieles mill-kontaminazzjoni f’dan l-aħħar stadju.
68.      Jiena nammetti li l-punt 8 ma jagħmilx referenza b’mod espliċitu għall-kontaminazzjoni. Huwa jsemmi biss ir-rekwiżiti tat-tindif u tat-tkessiħ tal-laħam wara t-tneħħija tal-interjuri u l-ispezzjoni. Madankollu, jien naqbel mal-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi li l-għan tat-tindif f’dan l-istadju huwa li titneħħa kull kontaminazzjoni residwali, ċertament dik viżibbli. Għal darba oħra, kif fl-opinjoni tiegħi ġie ssuġġerit tajjeb u b’mod raġonevoli mill-Gvern Daniż (23), jekk ammont kbir ta’ kontaminazzjoni għandu jwassal sabiex il-laħam jiġi eskluż bħala mhux tajjeb għall-konsum uman fl-istadju tal-ispezzjoni post-mortem, allura kontaminazzjoni żgħira tista’ tiġi awtorizzata, iżda mbagħad huwa għandu jitnaddaf sew biex isir tajjeb għall-konsum uman.
69.      Għalhekk, mill-qari konġunt tal-punt 5 u l-punt 8 isegwi li, l-ewwel nett, sal-ispezzjoni post-mortem, il-proċessi tal-biċċerija għandhom jiżvolġu b’tali mod li tiġi evitata, sa fejn huwa possibbli, kull kontaminazzjoni. It-tieni nett, u f’kull każ, it-tjur maqtulin għandhom ikunu ħielsa mill-kontaminazzjoni wara t-tindif.
2.      Meta għandu jseħħ it-tindif?
70.      Il-partijiet ikkonċernati adottaw żewġ approċċi differenti sabiex jiddeterminaw il-punt preċiż fiż-żmien li fih għandu jsir it-tindif, imsemmi fil-punt 8, matul il-proċess tal-qatla.
71.      Skont ir-rikorrenti, il-fatt li l-punt 8 l-ewwel isemmi t-tindif u mbagħad it-tkessiħ ma jfissirx li t-tindif għandu jkun ikkompletat qabel it-tkessiħ. Isegwi biss minn din id-dispożizzjoni li t-tindif għandu biss jibda qabel it-tkessiħ. B’kuntrast, il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u l-partijiet l-oħra jinsistu li t-tindif għandu jseħħ (u jiġi kkompletat) qabel it-tkessiħ għaliex din hija l-aħħar darba li l-laħam jista’ jitnaddaf matul il-proċess tal-qatla. Ikun tard wisq jekk it-tindif kellu jsir fl-istadju tat-tqattigħ jew it-tneħħija tal-għadam, li inċidentalment, huma rregolati mis-Sezzjoni II tal-Kapitolu V, u mhux tal-Kapitolu IV, tal-Anness III.
72.      Fl-opinjoni tiegħi, huwa pjuttost ċar li t-tindif meħtieġ mill-punt 8 għandu jseħħ u jiġi kkompletat qabel it-tkessiħ.
73.      Jiena naqbel li l-punt 8 ma huwiex daqshekk ċar jekk jinqara letteralment. Huwa jistipula li “[w]ara l-eżami u t-tneħħija tal-ġewwieni, l-annimali maqtula iridu jiġu mnaddfa u mkessħa f’temperatura ta’ mhux iktar minn 4°C mill-iktar fis possibbli, sakemm il-laħam ma jkunx maqtugħ waqt li għadu sħun”. L-ordni tal-attivitajiet deskritti timplika li l-ispezzjoni tiġi qabel (u mhux wara) it-tneħħija tal-interjuri u li fil-fatt l-annimali maqtula għandhom jiġu mnaddfa u mkessħa. Jekk niffokaw fuq il-konġunzjoni “u”, jista’ jsir argument, mill-perspettiva letterali, li dawn iż-żewġ attivitajiet jistgħu jseħħu fl-istess ħin.
74.      Iżda, kemm l-istruttura kif ukoll il-loġika jmorru b’mod ċar kontra tali fehim ta’ din id-dispożizzjoni.
75.      L-ewwel nett, l-ordni u l-istruttura tal-punti individwali fil-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004 jindikaw b’mod ċar li l-karkassi l-ewwel jgħaddu minn spezzjoni ante-mortem, it-tieni nett jinqatlu (il-fażijiet kollha stipulati fil-punt 5), u t-tielet nett jiġu suġġetti għal spezzjoni post-mortem (punt 6). Għalhekk, fid-dawl ta’ dawn iż-żewġ settijiet ta’ spezzjonijiet li għandhom isiru, is-sekwenza kronoloġika espliċita ma tidhirx li hija kompletament żbaljata. It-tindif għandu jsir wara l-ispezzjoni (post-mortem) u qabel it-tkessiħ.
76.      It-tieni nett, din l-interpretazzjoni tal-punt 8 hija kkonfermata mill-għan segwit permezz tat-tindif bl-ilma, jiġifieri li titneħħa kull kontaminazzjoni (viżibbli). Minkejja l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti dwar l-ekwivalenza tal-operazzjonijiet tat-tindif kollha li jsiru matul il-proċess tal-qatla, il-fażi tat-tindif imsemmija fil-punt 8 hija, min-natura tagħha, deċiżiva għaliex, kif osservat fis-sezzjoni preċedenti ta’ dawn il-konklużjonijiet, dan it-tindif speċifiku huwa strumentali fit-tneħħija ta’ kull kontaminazzjoni residwali. Fid-dawl ta’ dan l-għan, ikun pjuttost illoġiku, minn perspettiva prattika, jekk it-tindif kellu jsir qabel l-ispezzjoni post-mortem jew wara t-tkessiħ. Fl-ewwel xenarju, l-ispettur ma jkunx jista’ jaqdi l-kompiti ta’ spezzjoni tiegħu għaliex, b’mod partikolari, huwa ma jkunx jista’ jidentifika kontaminazzjoni kbira (għaliex din tkun inħaslet). Fit-tieni xenarju, hemm riskju, imsemmi fil-punt 9(a) tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004 (24), ta’ kontaminazzjoni kroċjata tal-karkassi jekk karkassa maħmuġa tiġi suġġetta għall-proċess ta’ tkessiħ b’immersjoni.
77.      It-tielet nett, l-aħħar punt jenfasizza wkoll l-għan u n-natura differenti ħafna tal-kuntatt li l-karkassi jkollhom mal-ilma fl-istadju tat-tindif meta mqabbel mat-tkessiħ. Fil-fatt, kif issuġġerit mir-rikorrenti, l-immersjoni tal-karkassi f’tank tal-ilma ta’ ċerta temperatura għall-finijiet tat-tkessiħ tagħhom jista’ jkollha wkoll l-effett li tnaddafhom sa ċertu punt. Iżda, anki jekk wieħed iwarrab f’dan l-istadju l-kwistjoni tal-kontaminazzjoni, li ġiet osservata fil-punt preċedenti, il-fatt jibqa’ li t-tkessiħ (kif ukoll it-tqattigħ u l-ippakkjar) jagħmel sempliċement parti minn proċess differenti, li jiġi wara li l-istadju tal-“lest għat-tisjir” ikun tlesta, u li l-għan tiegħu ma huwiex iktar li jirrendi l-laħam “lest għat-tisjir”, iżda li jippreparah għall-ispedizzjoni.
78.      Fil-qosor, il-fatt li “l-annimali maqtula iridu jiġu mnaddfa” fil-punt 8 jimponi l-obbligu li titneħħa kull kontaminazzjoni residwali wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif, iżda ċarament qabel jibda l-proċess tat-tkessiħ.
C.      Il-kontrolli
79.      Permezz tad-domanda 4, il-qorti tar-rinviju trid tistabbilixxi l-mod kif il-kontrolli għandhom jiġu eżegwiti, b’mod partikolari jekk l-awtorità kompetenti tistax tirtira l-karkassi mil-linja tal-qatla kif ukoll tikkontrolla l-preżenza ta’ kontaminazzjoni viżibbli kemm fuq l-uċuħ esterni kif ukoll fuq dawk interni, kif ukoll taħt it-tessuti adipużi.
80.      Ir-risposta għal din id-domanda tal-partijiet kollha fil-proċedura kienet fl-affermattiv minkejja li r-rikorrenti qed jikkontestaw l-istandard tat-tolleranza żero li allegatament ġie applikat mill-uffiċjali responsabbli għall-kontroll.
81.      Bħala rimarka preliminari, jidher li hemm ċerta konfużjoni fir-rigward tan-natura u l-bażi legali tal-kontrolli inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Il-qorti tar-rinviju tagħmel referenza għal dispożizzjoni tar-Regolament Nru 854/2004 li hija ddedikata għall-ispezzjonijiet post-mortem, jiġifieri l-punt 1 tal-parti D tal-Kapitolu II tas-Sezzjoni I tal-Anness I. Iżda, skont ir-rikorrenti, l-ispezzjonijiet post-mortem ma jinkludux il-kontroll għall-preżenza ta’ kontaminazzjoni fuq il-karkassi. Dan il-kontroll ikun illoġiku minħabba li l-ispezzjoni post-mortem ma ssirx fl-aħħar, iżda f’nofs il-proċess tal-“lest għat-tisjir”, fejn wara l-karkassi xorta waħda jgħaddu minn diversi proċeduri ta’ tindif. Il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi jsostni li, peress li l-kontrolli inkwistjoni jinvolvu t-teħid ta’ kampjuni, wara l-ispezzjoni post-mortem u wara t-tindif, dawn ma għandhomx l-għan li jidentifikaw patoloġiji potenzjali. Il-bażi legali tagħhom għalhekk tista’ tkun pjuttost l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 854/2004 u l-Artikoli 3 u 10 tar-Regolament Nru 882/2004. Il-Gvern Daniż iqis li d-dispożizzjoni rilevanti tista’ forsi wkoll tkun il-punt 1 tal-parti B tal-Kapitolu V tas-Sezzjoni IV tal-Anness I tar-Regolament Nru 854/2004 rigward it-teħid ta’ kampjuni u l-kontroll ta’ kuljum tal-vixxera.
82.      Meta jittieħdu d-dikjarazzjonijiet magħmula mill-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi bħala l-punt tat-tluq, iżda ovvjament mingħajr ma tiġi eskluża kwalunkwe bażi legali potenzjalment rilevanti oħra (25), li fl-aħħar mill-aħħar hija l-qorti nazzjonali li għandha tidentifikaha, jidher li fil-fatt l-Artikoli 3 u 10 tar-Regolament Nru 882/2004, li jirrigwardaw il-kontrolli uffiċjali biex, b’mod ġenerali, tiġi vverifikata l-konformità mal-liġi dwar l-għalf u l-prodotti tal-ikel, jistgħu jservu ta’ bażi legali għall-kontrolli inkwistjoni fil-kawża prinċipali. B’mod partikolari, l-Artikolu 3(3) jistabbilixxi li “il-kontrolli uffiċjali għandhom jitwettqu f’xi wieħed mill-istadji ta’ produzzjoni, proċessar jew distribuzzjoni ta’ għalf jew ikel u ta’ annimali u prodotti mill-annimali”. L-Artikolu 10(2)(b)(i) jipprevedi, b’mod iktar speċifiku, l-ispezzjoni tal-għalf u tal-prodotti tal-ikel, b’mod partikolari bit-teħid ta’ kampjuni.
83.      Fir-rigward tal-portata tas-setgħat tal-veterinarji uffiċjali, li qed tiffoka fuqhom il-qorti tar-rinviju, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 882/2004 ma jagħmlux referenza b’mod speċifiku għal azzjonijiet speċifiċi. Huwa abbozzat b’mod wiesa’. Għalhekk isegwi li s-setgħat tal-uffiċjali responsabbli għall-kontrolli jistgħu jinkludu l-ispezzjoni wara t-tindif u qabel it-tkessiħ tal-uċuħ esterni u interni u tat-tessuti adipużi ta’ kampjun tal-karkassi li jittieħed mil-linja tal-qatla biex jiġi ffaċilitat il-kontroll. Għalhekk, jidher li huwa pjuttost ċar li l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti huma intitolati li jeżegwixxu kontrolli f’kull stadju tal-proċess tal-qatla.
84.      Ir-risposta għal meta l-ispezzjoni tista’ tiġi eżegwita hija ċertament differenti mill-kwistjoni ta’ x’jista’ jiġi spezzjonat u skont liema kriterju. Ir-risposta għad-domanda tal-aħħar għandha tingħata permezz ta’ kontroreferenza għall-portata u għan-natura tal-obbligi diġà msemmija ’l fuq (26): din tkun tiddependi fuq jekk l-ispetturi kinux qed jivverifikaw il-konformità mal-obbligi stabbiliti mill-punt 5 jew dawk stabbiliti mill-punt 8. Minn din l-identifikazzjoni mbagħad isegwi l-istandard eżatt li jista’ jiġi raġonevolment applikat mill-ispetturi.
85.      Fid-dawl tal-informazzjoni limitata fuq in-natura fattwali u legali eżatta tal-kontrolli inkwistjoni, bilkemm huwa possibbli li nipprovdi gwida ulterjuri f’dan ir-rigward, bl-eċċezzjoni tar-rimarka ġenerali li, bħal kull kontroll ieħor, dawn ukoll għandhom jiġu eżegwiti b’mod raġonevoli u proporzjonat. Skont x’għandu jiġi vverifikat b’mod preċiż u f’liema stadju tal-proċess tal-qatla, il-mezzi magħżula biex jiġu eżegwiti l-ispezzjonijiet speċifiċi (in-numru tal-kampjuni; jekk għandhiex titwaqqaf il-linja jew jekk għandux jittieħed kampjun tat-tjur mil-linja eċċ.) għandhom ikunu xierqa għal dak li għandu jiġi kkontrollat (sabiex dawn il-kontrolli jkunu fil-fatt rappreżentattivi), iżda ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa meħtieġ biex jiġu eżegwiti b’mod xieraq dawn il-kontrolli.
D.      Is-sommarju
86.      Wara li ġew stabbiliti t-tliet temi li għandhom x’jaqsmu magħhom il-ħames domandi tal-qorti tar-rinviju, għal finijiet ta’ ċarezza, jiena ser nagħti sunt tar-risposti li għandhom jingħataw għal kull waħda mid-domandi magħmula.
87.      Ir-risposta għad-domanda 1 għandha tkun fl-affermattiv. Jekk il-kontrolli inkwistjoni jiġu eżegwiti wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif, u għalhekk tiġi vverifikata l-konformità mal-punt 8, ma għandu jkun hemm l-ebda kontaminazzjoni, b’mod partikolari l-ebda kontaminazzjoni viżibbli.
88.      Minkejja xi wħud mill-punti l-oħra magħmula mill-qorti tar-rinviju, u b’mod partikolari minkejja l-argumenti pjuttost iddettaljati tar-rikorrenti fis-seduta, jiena ma naħsibx li huwa r-rwol ta’ din il-Qorti tal-Ġustizzja li tmur lil hinn minn dan it-teħid ta’ pożizzjoni. Filwaqt li għandha tiġi aċċettata n-natura intrinsikament intriganti tad-diskussjoni dwar jekk tebgħa żgħira waħda jew żewġ tbajja’ żgħar (u jekk ikun il-każ ta’ liema dijametru) ta’ materja fekali jew ta’ bili ħdejn l-anus ġewwa l-karkassa tistax tirrappreżenta grad “aċċettabbli” ta’ kontaminazzjoni (kif irrimarkat mir-rikorrenti fis-seduta bħala eżempju), ma huwiex ir-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja li tevalwa l-fatti u lanqas li tagħmel evalwazzjoni biex issolvi kawża pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju.
89.      Ir-risposta għad-domanda 2 għandha tkun fl-affermattiv ukoll: il-kunċett tal-kontaminazzjoni jinkludi l-kontaminazzjoni fekali, il-kontaminazzjoni li tirriżulta mill-bili u l-kontaminazzjoni mill-kontenut tal-ħawsla.
90.      Fir-rigward tad-domanda 3, it-tindif għandu jsir malajr kemm jista’ jkun possibbli wara t-tneħħija tal-interjuri, kif stipulat b’mod ċar mill-punt 8, u qabel jibdew il-proċessi tat-tkessiħ, tat-tqattigħ jew tal-ippakkjar.
91.      Dwar id-domanda 4, minkejja ċertu nuqqas ta’ ċarezza dwar x’kien eżattament ikkontrollat u fuq il-bażi ta’ liema dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, huwa pjuttost ċar li l-awtoritajiet pubbliċi jistgħu jirtiraw numru ta’ karkassi mil-linja tal-qatla u jikkontrollaw il-konformità mar-rekwiżiti rispettivi f’kull stadju, b’mod partikolari wara t-tindif minħabba n-natura deċiżiva ta’ din l-operazzjoni meta t-tjur ikunu lesti għat-tisjir. X’jista’ eżatt jiġi kkontrollat u b’liema standard jiddependi fuq l-istadju li fih isseħħ l-ispezzjoni, u, għalhekk, jekk il-konformità mal-obbligi taħt il-punt 5, jew taħt il-punt 8, jew taħt kull dispożizzjoni oħra applikabbli hijiex qed tiġi kkontrollata.
92.      Fid-dawl tar-risposti mogħtija ’l fuq, u b’mod partikolari fid-dawl tar-risposta mogħtija għad-domanda 1, ma hemmx il-ħtieġa li tingħata risposta għad-domanda 5.
V.      Konklużjoni
93.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jiena nipproponi li r-risposti li għandhom jingħataw mill-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi magħmula mir-Rechtbank Rotterdam (il-Qorti Distrettwali ta’ Rotterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi) għandhom ikunu kif ġej:
–        Il-punti 5 u 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament (KE) Nru 853/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 li jistabbilixxi ċerti regoli speċifiċi ta’ iġjene għall-ikel li joriġina mill-annimali għandhom jiġu interpretati fis-sens li, wara t-tneħħija tal-interjuri u t-tindif, karkassa tat-tjur ma jistax jibqa’ jkollha kontaminazzjoni;
–        Il-punti 5 u 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004 japplikaw għall-kontaminazzjoni fekali, għall-kontaminazzjoni li tirriżulta mill-bili u għall-kontaminazzjoni mill-kontenut tal-ħawsla;
–        Il-punt 8 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li t-tindif għandu jseħħ wara t-tneħħija tal-interjuri iżda qabel it-tkessiħ;
–        L-Artikoli 3 u 10 tar-Regolament (KE) Nru 882/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar il-kontrolli uffiċjali mwettqa biex tiġi żgurata l-verifikazzjoni tal-konformità mal-liġi ta’ l-għalf u l-ikel, mar-regoli dwar is-saħħa ta’ l-annimali u mar-regoli dwar il-welfare ta’ l-annimali jawtorizza lill-awtorità kompetenti tagħmel kontrolli f’kull stadju xieraq tal-proċess tal-qatla, inkluż wara t-tindif.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 45, p. 14).
3      (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 45, p. 75).
4      (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 45, p. 200; rettifika fil-ĠU L 2015, L 187, p. 91).
5      (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 34, p. 319).
6      (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 6, p. 463).
7      Stb, 2011, Nru 345.
8      Stcrt. 2012, 25949.
9      Enfasi miżjuda minni.
10      Skont il-punt 10 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni I tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004, “il-karkassi ma għandux ikun fihom kontaminazzjoni fekali li tidher. Kull kontaminazzjoni li tidher għandha titneħħa mingħajr dewmien billi tintraqam jew mezz alternattiv b’effett ekwivalenti”.
11      Ara il-punt 2, tal-Kapitolu II tas-Sezzjoni II tal-Anness III u l-punt 3 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004.
12      Ara l-punt 9 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004.
13      L-Artikolu 1(1) tar-Regolament Nru 853/2004 jipprovdi li r-regoli speċifiċi stabbiliti minn dan ir-regolament jissupplimentaw ir-regoli stabbiliti permezz tar-Regolament Nru 852/2004.
14      Rispettivament “inhoud van maag and darmen” u “Magen- und Darminhalt”.
15      Minbarra l-verżjoni Ingliża, ara pereżempju l-verżjoni Ċeka (“obsah trávicího ústrojí”), il-verżjoni Franċiża (“contenu du tractus digestif”), il-verżjoni Taljana (“contenuto del tubo digerente”), jew il-verżjoni Spanjola (“contenido del tubo digestivo”).
16      Ara, pereżempju, is-sentenzi tas-7 ta’ Settembru 2006, Nowaco Germany (C‑353/04, EU:C:2006:522, punt 41); tat-3 ta’ Ottubru 2013, Confédération paysanne (C‑298/12, EU:C:2013:630, punt 22); u tat-23 ta’ Diċembru 2015, Firma Theodor Pfister (C‑58/15, mhux ippubblikata, EU:C:2015:849, punt 25).
17      Ara l-punt 41 iktar ’il fuq.
18      Din il-proposta ssib ċertu appoġġ mil-lat sistemiku fl-Artikolu 14(2) tar-Regolament Nru 178/2002 li jipprevedi li prodott tal-ikel għandu jitqies li huwa ta’ perikolu jekk ikun ta’ ħsara għas-saħħa jew mhux tajjeb għall-konsum uman. Fir-rigward ta’ dan tal-aħħar, għandu jiġi rrimarkat li l-laħam għandu jiġi ddikjarat mhux tajjeb għall-konsum uman jekk juri li għandu kontaminazzjoni mill-ħmieġ, kontaminazzjoni fekali jew kontaminazzjoni oħra. (Punt 1(s) tal-Kapitolu V, tas-Sezzjoni II tal-Anness I tar-Regolament Nru 854/2004. Enfasi miżjuda minni.)
19      Iktar ’il fuq, il-punti 46 sa 53 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
20      Ara l-punt 1(s) tal-Kapitolu V, tas-Sezzjoni II tal-Anness 1 tar-Regolament Nru 854/2004.
21      Ara l-punt 2 tal-Kapitolu II tas-Sezzjoni II tal-Anness III, u l-punt 3 tal-Kapitolu IV tas-Sezzjoni II tal-Anness III tar-Regolament Nru 853/2004.
22      Ara l-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 852/2004.
23      Iktar ’il fuq, il-punt 63.
24      “Meta l-karkassi isirilhom proċess ta’ tkessiħ, […] kull prekawzjoni għandha tittieħed biex tiġi evitata l-kontaminazzjoni tal-karkassi”.
25      Għandu jiġi rrimarkat li l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Nru 854/2004 jagħti s-setgħa lill-veterinarji uffiċjali li jeżegwixxu l-kompiti ta’ spezzjoni fil-biċċeriji b’mod li huwa pjuttost miftuħ, kif attestat mill-frażi “b’mod partikolari fir-rigward ta’”.
26      Ara ’l fuq, il-punti 54 sa 78.