Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer)
13 november 2025 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Immigratiebeleid – Richtlijn (EU) 2016/801 – Voorwaarden voor toegang en verblijf van derdelanders met het oog op vrijwilligerswerk – Weigering van verlenging van een verblijfsvergunning – Artikel 7, lid 1, onder e) – Voldoende middelen – Aanvullende voorwaarden die voortvloeien uit de rechtspraak van een hoogste nationale rechterlijke instantie – Bewijs – Beginsel van voorrang van het Unierecht ”
In zaak C‑525/23 [Oti] (i),
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Fővárosi Törvényszék (rechter voor de agglomeratie Boedapest, Hongarije) bij beslissing van 26 juni 2023, ingekomen bij het Hof op 14 augustus 2023, in de procedure
OS
tegen
Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság,
wijst
HET HOF (Vijfde kamer),
samengesteld als volgt: M. L. Arastey Sahún, kamerpresident, J. Passer, E. Regan (rapporteur), D. Gratsias en B. Smulders, rechters,
advocaat-generaal: N. Emiliou,
griffier: I. Illéssy, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 20 november 2024,
gelet op de opmerkingen van:
–        de Hongaarse regering, vertegenwoordigd door Zs. Biró-Tóth en M. Z. Fehér als gemachtigden,
–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door J. Hottiaux en C. Kovács als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 3 april 2025,
het navolgende
Arrest
1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn (EU) 2016/801 van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2016 betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van derdelanders met het oog op onderzoek, studie, stages, vrijwilligerswerk, scholierenuitwisseling, educatieve projecten of au-pairactiviteiten (PB 2016, L 132, blz. 21), alsmede van het beginsel van voorrang van het Unierecht, artikel 79 VWEU en de artikelen 45 en 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen OS en de Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság (nationaal directoraat-generaal van de vreemdelingenpolitie, Hongarije; hierna: „nationaal directoraat”) over de afwijzing van zijn aanvraag tot verlenging van zijn verblijfsvergunning in Hongarije om daar een vrijwilligersactiviteit uit te oefenen.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
Richtlijn 2003/109
3        Artikel 5 van richtlijn 2003/109/EG van de Raad van 25 november 2003 betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (PB 2004, L 16, blz. 44), met als opschrift „Voorwaarden voor het verkrijgen van de status van langdurig ingezetene”, bepaalt in lid 1:
„De lidstaten verlangen van onderdanen van derde landen het bewijs dat zij voor zichzelf en de gezinsleden te hunnen laste beschikken over:
a)      vaste en regelmatige inkomsten die voldoende zijn om zichzelf en hun gezinsleden te onderhouden zonder een beroep te hoeven doen op het stelsel van sociale bijstand van de betrokken lidstaat. De lidstaten beoordelen deze inkomsten afgaande op de aard en de regelmaat ervan, waarbij zij rekening mogen houden met het niveau van het minimumloon en minimumpensioen voordat het verzoek om toekenning van de status van langdurig ingezetene werd ingediend;
[...]”
Richtlijn 2004/38
4        Artikel 7 van richtlijn 2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden, tot wijziging van verordening (EEG) nr. 1612/68 en tot intrekking van de richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG, 75/35/EEG, 90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG (PB 2004, L 158, blz. 77, met rectificaties in PB 2004, L 229, blz. 35, en PB 2018, L 94, blz. 32) bepaalt, onder het opschrift „Verblijfsrecht voor meer dan drie maanden”, in lid 1 het volgende:
„Iedere burger van de Unie heeft het recht gedurende meer dan drie maanden op het grondgebied van een andere lidstaat te verblijven:
[...]
b)      indien hij voor zichzelf en voor zijn familieleden over voldoende bestaansmiddelen beschikt om te voorkomen dat zij tijdens hun verblijf ten laste komen van het socialebijstandsstelsel van het gastland, en over een verzekering beschikt die de ziektekosten in het gastland volledig dekt [...]
[...]”
Richtlijn 2016/801
5        De overwegingen 2, 3, 20, 21, 41, 42, 54 en 61 van richtlijn 2016/801 luiden als volgt:
„(2)       Met deze richtlijn wordt beoogd een antwoord te geven op de in de uitvoeringsverslagen van de [richtlijnen 2004/114/EG van de Raad van 13 december 2004 betreffende de voorwaarden voor de toelating van onderdanen van derde landen met het oog op studie, scholierenuitwisseling, onbezoldigde opleiding of vrijwilligerswerk (PB 2004, L 375, blz. 12)] en 2005/71/EG [van de Raad van 12 oktober 2005 betreffende een specifieke procedure voor de toelating van onderdanen van derde landen met het oog op wetenschappelijk onderzoek (PB 2005, L 289, blz. 15)] vastgestelde noodzaak om de geconstateerde tekortkomingen te verhelpen, voor meer transparantie en rechtszekerheid te zorgen en een samenhangend rechtskader te bieden voor diverse categorieën van derdelanders die naar de [Europese] Unie komen. Deze richtlijn beoogt derhalve de bestaande bepalingen voor deze categorieën te vereenvoudigen en te stroomlijnen en in één instrument samen te brengen. Hoewel deze categorieën onderlinge verschillen vertonen, hebben zij een zodanig aantal kenmerken gemeen dat zij onder een gemeenschappelijk Unierechtskader kunnen vallen.
(3)      Deze richtlijn dient bij te dragen tot de onderlinge aanpassing van de nationale wetgeving inzake de voorwaarden voor toegang en verblijf van derdelanders, een van de doelstellingen van het programma van Stockholm. Mede door immigratie van buiten de Unie kan de Unie de beschikking krijgen over hooggekwalificeerde personen, en met name studenten en onderzoekers uit derde landen worden steeds vaker gevraagd. Deze personen spelen een belangrijke rol bij de formering van de belangrijkste troef van de Unie –
het menselijk kapitaal –
en daarmee de totstandbrenging van slimme, duurzame en inclusieve groei, waardoor zij bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie.
[...]
(20)      Deze richtlijn dient de doelstellingen van het Europees vrijwilligerswerk voor de ontwikkeling van solidariteit, wederzijds begrip en verdraagzaamheid onder jonge mensen en de samenlevingen waarin zij leven, te ondersteunen en tegelijkertijd de sociale cohesie en het actief burgerschap van jonge mensen te bevorderen. Om de toegang tot het Europees vrijwilligerswerk op consistente wijze in de hele Unie te waarborgen, dienen de lidstaten de bepalingen van deze richtlijn toe te passen op derdelanders die met het oog op Europees vrijwilligerswerk een aanvraag indienen.
(21)      De lidstaten dienen over mogelijkheid te beschikken de bepalingen van deze richtlijn toe te passen op scholieren, andere vrijwilligers dan die in het kader van het Europees vrijwilligerswerk en au pairs, teneinde voor hen de toegang en het verblijf te vergemakkelijken en hun rechten te waarborgen.
[...]
(41)      Indien er twijfel bestaat over de redenen van de aanvraag tot toelating, dienen de lidstaten passende controles te kunnen uitvoeren of bewijzen te kunnen verlangen om, voor elk afzonderlijk geval, te oordelen over het onderzoek, de studie, de stages, het vrijwilligerswerk, het scholierenuitwisselingsprogramma, het educatief project of de au-pairactiviteiten die de aanvrager beoogt, en om misbruik en verkeerd gebruik van de procedure van deze richtlijn tegen te gaan.
(42)      Indien de verstrekte gegevens onvolledig zijn, dienen de lidstaten de aanvrager binnen een redelijke termijn mee te delen welke aanvullende informatie vereist is en een redelijke termijn voor de verstrekking hiervan vast te stellen. Indien de aanvullende informatie niet binnen die termijn wordt verstrekt, kan de aanvraag worden afgewezen.
[...]
(54)      De eerlijke behandeling van onder deze richtlijn vallende derdelanders dient te worden gewaarborgd overeenkomstig artikel 79 VWEU. Onderzoekers dienen op dezelfde manier te worden behandeld als onderdanen van de betrokken lidstaat wat betreft artikel 12, leden 1 en 4, van [richtlijn 2011/98/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 betreffende één enkele aanvraagprocedure voor een gecombineerde vergunning voor onderdanen van derde landen om te verblijven en te werken op het grondgebied van een lidstaat, alsmede inzake een gemeenschappelijk pakket rechten voor werknemers uit derde landen die legaal in een lidstaat verblijven (PB 2011, L 343, blz. 1)], onverminderd de mogelijkheid voor die lidstaat om de gelijke behandeling te beperken in de specifieke gevallen die in deze richtlijn worden geregeld. [...]
[...]
(61)      Deze richtlijn eerbiedigt de grondrechten en neemt de beginselen in acht die met name worden erkend in het [Handvest], overeenkomstig artikel 6 [VEU].”
6        Artikel 1 van deze richtlijn („Doel”) is als volgt geformuleerd:
„Deze richtlijn is bedoeld ter bepaling van:
a)      de voorwaarden voor toegang tot en verblijf gedurende langer dan 90 dagen op het grondgebied van de lidstaten, alsmede de rechten, van derdelanders en, indien van toepassing, van hun gezinsleden met het oog op onderzoek, studie, stages of vrijwilligerswerk in het kader van het Europees vrijwilligerswerk en, indien de lidstaten daartoe besluiten, scholierenuitwisselingsprogramma’s of educatieve projecten, ander vrijwilligerswerk dan Europees vrijwilligerswerk of au-pairactiviteiten;
[...]”
7        Artikel 2 van deze richtlijn heeft als opschrift „Werkingssfeer” en bepaalt in lid 1:
„Deze richtlijn geldt voor derdelanders die verzoeken te worden toegelaten of die zijn toegelaten tot het grondgebied van een lidstaat voor onderzoek, studie, stages of vrijwilligerswerk in het kader van het Europees vrijwilligerswerk. De lidstaten mogen ook besluiten de bepalingen van deze richtlijn te laten gelden voor derdelanders die met het oog op scholierenuitwisseling of een educatief project, ander vrijwilligerswerk dan Europees vrijwilligerswerk, of au-pairactiviteiten, verzoeken te worden toegelaten.”
8        Lid 1 van artikel 4 van deze richtlijn („Gunstiger bepalingen”) luidt als volgt:
„Deze richtlijn doet geen afbreuk aan gunstiger bepalingen van:
a)      bilaterale of multilaterale overeenkomsten tussen de Unie of de Unie en haar lidstaten enerzijds, en een of meer derde landen anderzijds, of
b)      bilaterale of multilaterale overeenkomsten tussen een of meer lidstaten en een of meer derde landen.”
9        Artikel 5, leden 1 en 3, van richtlijn 2016/801 luidt als volgt:
„1.      Toelating van een derdelander in de zin van deze richtlijn is alleen mogelijk indien na controle van het dossier blijkt dat hij voldoet aan:
a)      de algemene voorwaarden die zijn gesteld in artikel 7, en
b)      de relevante specifieke voorwaarden die zijn gesteld in artikel 8, 11, 12, 13, 14 of 16.
[...]
3.      Wanneer aan alle algemene en aan de relevante specifieke voorwaarden is voldaan, heeft de derdelander recht op een vergunning.
Indien een lidstaat verblijfstitels alleen op het eigen grondgebied afgeeft en aan alle toelatingsvoorwaarden van deze richtlijn is voldaan, verstrekt de betrokken lidstaat de derdelander het vereiste visum.”
10      Artikel 7 van deze richtlijn („Algemene voorwaarden”) bepaalt in lid 1:
„Bij de toelating van een derdelander op grond van deze richtlijn geldt voor een verzoeker het volgende:
[...]
c)      hij toont aan dat de derdelander in het bezit is van of, indien het nationale recht die mogelijkheid biedt, een aanvraag heeft ingediend voor een ziektekostenverzekering die alle risico’s dekt die normaal voor de onderdanen van die lidstaat gedekt zijn; de verzekering is geldig voor de duur van het voorgenomen verblijf.
[...]
e)      hij toont op verzoek van de betrokken lidstaat aan dat de derdelander gedurende het geplande verblijf zal beschikken over voldoende middelen om de kosten te dekken van zijn levensonderhoud zonder een beroep te doen op het bijstandssysteem van de lidstaat, alsmede de kosten van de terugreis. De beoordeling of hij beschikt over voldoende middelen moet gebaseerd zijn op een individueel onderzoek van het geval en houdt rekening met de middelen die, onder meer, afkomstig zijn van een subsidie, een beurs, een toelage, een geldige arbeidsovereenkomst of een bindend aanbod van een baan of een financiële toezegging door een organisatie voor scholierenuitwisseling, een entiteit die stagiairs ontvangt, een organisatie voor vrijwilligerswerk, een gastgezin of een organisatie die bemiddelt voor au pairs.”
11      Artikel 14 van die richtlijn („Specifieke voorwaarden voor vrijwilligers”) bepaalt in lid 1, onder a):
„Indien het de toelating betreft van een derdelander die als vrijwilliger wenst te worden toegelaten, moet de aanvrager naast de in artikel 7 gestelde algemene voorwaarden:
a)      een overeenkomst overleggen die is gesloten met de gastentiteit of, indien het nationale recht die mogelijkheid biedt, met een andere instantie in de betrokken lidstaat die verantwoordelijk is voor het vrijwilligersprogramma waaraan de derdelander deelneemt. De overeenkomst bevat:
[...]
v)      de beschikbare middelen ter dekking van de kosten van levensonderhoud en onderkomen van de derdelander en een minimumbedrag aan zakgeld voor de duur van het verblijf, en
[...]”
12      Artikel 34 van deze richtlijn, met als opschrift „Procedurele waarborgen en transparantie”, bepaalt in lid 3:
„Indien de ter staving van de aanvraag verstrekte informatie of documentatie onvolledig is, delen de bevoegde instanties de aanvrager binnen een redelijke termijn mee welke aanvullende gegevens vereist zijn en stellen zij voor de verstrekking hiervan een redelijke termijn vast. De in de leden 1 en 2 bedoelde termijn wordt opgeschort totdat de autoriteiten de gevraagde aanvullende informatie hebben ontvangen. Indien de aanvullende informatie of documenten niet binnen de gestelde termijn worden verstrekt, kan de aanvraag worden afgewezen.”
Hongaars recht
13      § 2, onder d), van de a harmadik országbeli állampolgárok beutazásáról és tartózkodásáról szóló 2007. évi II. törvény (wet nr. II van 2007 betreffende de toegang en het verblijf van derdelanders, Magyar Közlöny 2007/1), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „wet nr. II van 2007”), bepaalt:
„Als gezinslid wordt beschouwd:
da)      de echtgenoot van een derdelander of van een Hongaars onderdaan;
db)      het minderjarige kind (met inbegrip van het geadopteerde of opgevangen kind) van een derdelander en zijn echtgenoot;
dc)      het minderjarige kind (met inbegrip van het geadopteerde of opgevangen kind) van een derdelander waarover hij het gezag heeft en waarover hij het ouderlijk gezag uitoefent;
dd)      het minderjarige kind (met inbegrip van het geadopteerde of opgevangen kind) van de echtgenoot van een derdelander of van een Hongaarse onderdaan over wie die echtgenoot het gezag heeft en over wie hij het ouderlijk gezag uitoefent;
de)      eenieder met het ouderlijk gezag over een minderjarig Hongaars onderdaan, die het gezag heeft over en deel uitmaakt van het huishouden van die Hongaarse onderdaan”.
14      § 13, lid 1, onder f), van wet II van 2007 bepaalt:
„De derdelander mag het Hongaarse grondgebied binnenkomen voor een verblijf van meer dan 90 dagen binnen een periode van 180 dagen [...] indien hij gedurende de gehele duur van zijn verblijf over voldoende middelen beschikt om in zijn kosten van levensonderhoud en huisvesting, alsook in de kosten van zijn terugkeer te voorzien.”
15      § 87, lid 1, van deze wet luidt als volgt:
„Indien de opheldering van de feiten zulks vereist, kan de vreemdelingenpolitie de betrokkene verzoeken om een verklaring af te leggen. De verklaring kan zowel mondeling als schriftelijk worden afgelegd. Indien de verklaring mondeling wordt afgelegd, stelt de aangezochte vreemdelingenpolitie een proces-verbaal op. [...]”
16      § 29, leden 5 en 6, van de a harmadik országbeli állampolgárok beutazásáról és tartózkodásáról szóló 2007. évi II. törvény végrehajtásáról szóló 114/2007. (V. 24.) Korn. Rendelet (regeringsbesluit nr. 114/2007 houdende uitvoering van wet nr. II van 2007 betreffende de toegang en het verblijf van derdelanders, Magyar Közlöny 2007/65; hierna: „besluit nr. 114/2007”) bepaalt:
„(5)      Een derdelander beschikt over voldoende middelen voor een verblijf van meer dan 90 dagen indien hij zelf in staat is om middels inkomen of rechtmatig verworven vermogen waarover hij beschikt te voorzien in zijn kosten van levensonderhoud, huisvesting, terugkeer en, zo nodig, medische verzorging, of indien een gezinslid deze kosten voor hem dekt.
(6)      In het kader van de procedure voor de afgifte van een visum voor een verblijf van meer dan 90 dagen en van een verblijfstitel, kan het bestaan van bestaansmiddelen met name worden aangetoond door:
a)      Hongaarse betaalmiddelen of buitenlandse
betaalmiddelen
die kunnen
worden ingewisseld bij een kredietinstelling in Hongarije;
b)      een instrument (overeenkomst voor een betaalrekening, spaarboekje enz.) dat de derdelander het recht verleent contanten op te nemen bij een aanbieder van betalingsdiensten in Hongarije, met daarbij een verklaring van een kredietinstelling inzake de beschikbare dekking in contanten;
c)      alternatieve betaalmiddelen voor contanten (cheque, kredietkaart, enz.) die in Hongarije in de handel worden aanvaard, met daarbij een verklaring van een kredietinstelling inzake de beschikbare dekking in contanten;
d)      een geldende uitnodigingsbrief die naar behoren door de overheid is goedgekeurd;
e)      een bewijs van de gereserveerde en betaalde verstrekking van accommodatie en voedsel;
f)      een authentieke of een onderhandse akte waaruit blijkt dat er in Hongarije activa, vermogensrechten of vermogensbestanddelen bestaan die het levensonderhoud waarborgen;
g)      het bewijs van inkomsten uit een legale bezoldigde activiteit die de aanvrager voornemens is uit te oefenen of uitoefent op het Hongaarse grondgebied;
h)      het bewijs van regelmatig inkomen uit het buitenland;
i)      een verklaring van een gezinslid dat op het Hongaarse grondgebied houder is van een visum of een verblijfsvergunning, van de status van immigrant of gevestigde persoon, dan wel van een verblijfskaart of een duurzame verblijfskaart waarin een bijzondere wet voorziet, dan wel als vluchteling is erkend, welke verklaring ten overstaan van een notaris is afgelegd en de verbintenis aantoont om de aanvrager als ten laste komende persoon te onderhouden en hem de kosten van levensonderhoud te verstrekken, en bij welke verklaring een instrument moet worden gevoegd waaruit blijkt dat de persoon die de verbintenis aangaat in staat is deze na te komen, of
j)      elk ander bewijsmiddel dat betrouwbaar is.”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
17      OS, een derdelander, beschikte in Hongarije over een verblijfstitel voor studiedoeleinden, die geldig was tot en met 30 juni 2020. Op 5 juni 2020 heeft hij een aanvraag tot verlenging van zijn verblijfstitel (hierna: „aanvraag tot verlenging”) ingediend bij de Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Budapesti és Pest megyei Regionális Igazgatósága (nationale algemene directie van de vreemdelingenpolitie, regionale directie van Boedapest en het departement Pest, Hongarije; hierna: „regionale directie”), waarin hij, als doel van zijn verblijf – formeel aangevraagd „voor een ander doel” – de uitoefening van vrijwilligerswerk had opgegeven. Voorts heeft hij aangegeven dat zijn oom, een Brits onderdaan, zou garanderen dat hij tijdens zijn verblijf in Hongarije over de nodige middelen beschikte.
18      Om het doel van zijn verblijf aan te tonen, heeft OS bij de aanvraag tot verlenging een overeenkomst gevoegd die op 1 juni 2020 was gesloten door een in Hongarije gevestigde vereniging met de naam „Mahatma Gandhi emberi Jogi Egyesület”, op basis waarvan hij voor laatstgenoemde vanaf 15 juni 2020 voor onbepaalde tijd vrijwilligerswerk zou verrichten. Bij de aanvraag tot verlenging zaten tevens gedetailleerde bankafschriften van de laatste zes maanden waarop de naam van OS was vermeld, een verklaring van zijn oom waaruit bleek dat hij te zijnen laste was, alsmede documenten als bewijs voor de inkomsten van zijn oom.
19      De regionale directie heeft, zonder rekening te houden met de documenten die OS ter ondersteuning van zijn aanvraag tot verlenging had overgelegd, de aanvraag tot verlenging afgewezen en bevolen OS uit te zetten naar het derde land waarvan hij onderdaan is, op grond dat zijn oom, die werd geacht hem in Hongarije zijn bestaansmiddelen te verschaffen, niet kon worden beschouwd als een „gezinslid” in de zin van § 2, onder d), van wet nr. II van 2007 en § 29, lid 5, van besluit nr. 114/2007.
20      OS heeft tegen dit afwijzende besluit administratief beroep ingesteld bij de nationale directie. Hij heeft aangevoerd dat zijn oom weliswaar niet de hoedanigheid had van „gezinslid” in de zin van § 2, onder d), van wet nr. II van 2007, maar dat deze hem op de grondslag van een tussen hen gesloten leningsovereenkomst de nodige financiële steun voor zijn levensonderhoud op het Hongaarse grondgebied kon verlenen. In dit verband heeft OS bij zijn beroep een verklaring gevoegd dat zijn oom garandeerde hem gedurende de periode van een jaar waarin hij zijn vrijwilligersactiviteit zou uitoefenen maandelijks een bedrag van 200 000 Hongaarse forint (HUF) (ongeveer 520 EUR) te betalen.
21      Nadat de nationale directie het besluit van de regionale directie had bevestigd, heeft OS beroep ingesteld bij de Fővárosi Törvényszék (rechter voor de agglomeratie Boedapest, Hongarije), de verwijzende rechter. Ter ondersteuning van dit beroep heeft OS aangevoerd dat de nationale directie niet kon weigeren de door hem overgelegde bewijzen in aanmerking te nemen op de enkele grond dat zijn oom geen „gezinslid” was in de zin van § 2, onder d), van wet nr. II van 2007, om tot de conclusie te komen dat zijn kosten van levensonderhoud en terugkeer niet waren gewaarborgd. Voor deze rechter heeft OS verklaard dat zijn oom hem financiële steun zou verlenen als gift en niet uit hoofde van een onderhoudsplicht, zodat OS zelf over de voor zijn levensonderhoud noodzakelijke middelen zou beschikken. Anders dan de door de nationale directie gegeven uitlegging, kan om het even welk rechtmatig verkregen inkomen immers een middel vormen om de kosten van levensonderhoud in Hongarije te dekken.
22      De verwijzende rechter heeft het beroep van OS toegewezen. Hij heeft met name overwogen dat § 29, leden 5 en 6, van decreet nr. 114/2007 aldus moest worden uitgelegd dat de middelen van bestaan waarover de aanvrager van de betrokken verblijfstitel moet beschikken, kunnen voortkomen uit rechtmatig verkregen inkomsten of activa, ongeacht of het gaat om eigen inkomsten van die aanvrager dan wel om inkomsten die hem door een van zijn gezinsleden ter beschikking zijn gesteld.
23      In dit verband heeft hij ook geoordeeld dat, aangezien wet nr. II van 2007 geen definitie geeft van het begrip „inkomsten”, rekening moest worden gehouden met de strekking die dit begrip in het nationale belastingrecht heeft. Op dit gebied bestaat er geen enkel onderscheid afhankelijk van de bron van de inkomsten, zodat deze niet alleen kunnen worden verkregen van een werkgever, maar ook van een andere natuurlijke persoon op welke grond dan ook, zoals in casu het geval is met de financiële steun die OS van zijn oom ontvangt. Deze rechter heeft daaruit afgeleid dat de nationale directie onrechtmatig had gehandeld door geen rekening te houden met het door OS opgegeven inkomen op de enkele grond dat dit niet afkomstig was van een van zijn gezinsleden. Hij heeft bijgevolg het besluit van de nationale directie nietig verklaard en een nieuw onderzoek van de aanvraag tot verlenging door de regionale directie bevolen.
24      Deze beslissing is vernietigd door de Kúria (hoogste rechterlijke instantie, Hongarije), die heeft geoordeeld dat de middelen die de betrokken derdelander nodig heeft om tijdens zijn verblijf in zijn levensonderhoud te voorzien, weliswaar daadwerkelijk tot zijn beschikking konden worden gesteld door een persoon die niet de hoedanigheid van „gezinslid” in de zin van § 2, onder d), van wet nr. II van 2007 heeft, maar dat die derdelander niettemin moest aantonen dat hij onbeperkt over die middelen zou kunnen beschikken alsof het om een eigen inkomen of vermogen ging. In casu varieerden de verklaringen van OS daarover echter, aangezien hij de door zijn oom verleende financiële steun dan weer als lening, dan weer als gift had aangemerkt.
25      Volgens de Kúria moet, om vast te stellen of aan de criteria van dat § 29, lid 5, is voldaan, de derdelander die een aanvraag voor een verblijfstitel heeft ingediend in een dergelijk geval namelijk aangeven of hij dat bedrag als inkomen dan wel als vermogen beschouwt en dat hij ten eerste aantoont op welke rechtsgrond hij dat bedrag of dat vermogen definitief heeft ontvangen en ten tweede aantoont dat hij daarover onbeperkt beschikt alsof het van hem was.
26      Ook al zou de door een derde verleende financiële steun in bepaalde gevallen kunnen worden beschouwd als een inkomen of vermogen van die aanvrager, moeten daartoe dus echter systematisch samenhangende bewijzen en verklaringen worden overgelegd, zowel door de derde die de inkomsten levert als door de aanvrager, mede met betrekking tot de rechtsgrond waarop die inkomsten zijn gebaseerd. De verklaringen betreffende de rechtsgrond op basis waarvan de middelen worden verstrekt of de aard ervan, kunnen dus tijdens de procedure niet voortdurend worden gewijzigd, omdat anders afbreuk wordt gedaan aan de geloofwaardigheid van zowel deze verklaringen als de aanvrager zelf.
27      De Kúria heeft de zaak terugverwezen naar de Fővárosi Törvényszék, de verwijzende rechter, met het bevel te onderzoeken of de verklaringen van OS over het toegekende inkomen of vermogen coherent en voldoende onderbouwd waren, en dat, mocht dat niet het geval zijn, het verstrekte bedrag niet kon worden geacht aan hemzelf toe te behoren.
28      De verwijzende rechter betwijfelt of deze door de Kúria opgelegde verificaties verenigbaar zijn met het Unierecht. Het gaat immers om aanvullende criteria ten opzichte van die van richtlijn 2016/801, in het bijzonder artikel 7, lid 1, onder e), ervan, zonder dat de aanvrager eventueel zijn verklaringen kan corrigeren en de relevante bewijzen in verband met die criteria kan overleggen.
29      Deze rechter is van oordeel dat, hoewel de aanvrager van een verblijfstitel overeenkomstig de voorwaarde van artikel 7, lid 1, onder e), op de door de betrokken lidstaat vereiste wijze moet aantonen dat hij tijdens het voorgenomen verblijf zal beschikken over voldoende middelen om de kosten van zijn levensonderhoud te dekken zonder een beroep te doen op het bijstandssysteem van de betrokken lidstaat (hierna: „voorwaarde van voldoende middelen”), de vrijheid waarover de lidstaten bij de uitvoering van deze bepaling beschikken in de eerste plaats betrekking heeft op de wijze waarop de bewijzen worden onderzocht en slechts bij wijze van uitzondering inhoudt dat aanvullende criteria worden toegevoegd, naast die waarin die bepaling voorziet. Met andere woorden, de verwijzende rechter vraagt zich af wat de omvang is van de beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken met betrekking tot de voorwaarde van voldoende middelen, en meer in het bijzonder of zij bij het onderzoek van die voorwaarde enkel rekening moeten houden met het bepaalde in artikel 7, lid 1, van deze richtlijn en alleen met de relevante feitelijke gegevens om na te gaan of aan de uit die bepalingen voortvloeiende voorwaarden is voldaan, dan wel of de nationale wetgever aanvullende vereisten kan opleggen, zoals coherente verklaringen over de rechtsgrond voor de toekenning van de financiële steun of het bewijs dat een door een derde aan de aanvrager ter beschikking gesteld bedrag in de toekomst definitief en onbeperkt kan worden gebruikt.
30      In deze context vraagt de verwijzende rechter zich ten eerste ook af of de door de Kúria gestelde voorwaarden zich niet verzetten tegen artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801, en in het bijzonder of het, met het oog op de beoordeling of aan de voorwaarden van deze bepaling is voldaan, van doorslaggevend belang is of de aanvrager een geldsom definitief heeft verworven, dat wil zeggen of hij deze als gift of lening heeft verkregen, dan wel of het, om aan de voorwaarde van voldoende middelen te voldoen, volstaat dat de persoon die deze financiële steun verstrekt, een verklaring aflegt waarin hij specificeert dat het geld is bedoeld voor de kosten van levensonderhoud van die aanvrager. Ten tweede vraagt deze rechter zich af wat in de bij hem aanhangige zaak de invloed is van het beginsel van voorrang van het Unierecht, gelet op het feit dat al deze aanvullende vereisten niet door de nationale wetgever worden opgelegd, maar voortvloeien uit de rechtspraak van een hoogste rechterlijke instantie waarvan de beslissingen bindend zijn en niet vatbaar zijn voor beroep.
31      In dit verband vraagt de verwijzende rechter zich, onder verwijzing naar de rechtspraak van het Hof, af of het opleggen van aanvullende toelatingsvoorwaarden naast die van richtlijn 2016/801 niet in strijd kan zijn met de doelstellingen van deze richtlijn, die erin bestaan de mobiliteit van derdelanders met het oog op vrijwilligerswerk in de Europese Unie te stimuleren, en met de in overweging 2 van die richtlijn benadrukte rechtszekerheid, de in overweging 54 ervan genoemde eerlijke behandeling en daarenboven de vrijheid van verkeer en verblijf, alsmede het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een onpartijdig gerecht, die zijn neergelegd in respectievelijk de artikelen 45 en 47 van het Handvest, waarnaar in overweging 61 van die richtlijn wordt verwezen.
32      Ten slotte vraagt de verwijzende rechter zich af of het recht op een doeltreffende voorziening in rechte en het vereiste van een eerlijk proces, gelezen in het licht van overweging 42 van richtlijn 2016/801, zich verzetten tegen een procedure voor de behandeling van een aanvraag voor een verblijfsvergunning die de bevoegde autoriteiten verplicht om de verklaring van de betrokken derdelander over de rechtsgrond op basis waarvan hem financiële steun is verleend en de bij die verklaring gevoegde bewijsstukken te verifiëren, zonder dat deze derdelander tijdens de administratieve procedure is gewaarschuwd dat
zijn verklaringen en die van de persoon die hem aldus financiële steun verleent, coherent moesten zijn om de voorwaarde van voldoende middelen als vervuld te beschouwen, of dat hij, voor de vaststelling van die voorwaarde, zou kunnen worden verzocht om dienaangaande aanvullende verklaringen en bewijsstukken over te leggen.
33      Daarop heeft de Fővárosi Törvényszék de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)      Is de praktijk van een lidstaat die voor het aanvaarden van middelen, nadat de aanvrager, die een derdelander is en vrijwilligerswerk wenst te verrichten, heeft aangetoond dat een naaste verwant, die niet als zijn familielid kan worden beschouwd, in staat en bereid is om de kosten van zijn levensonderhoud en terugreis te dragen door de benodigde geldbedragen regelmatig over te maken van zijn rechtmatig verkregen inkomen of vermogen, als aanvullende voorwaarde stelt dat de aanvrager nauwkeurig aangeeft of het ontvangen bedrag inkomen of vermogen is, alsmede dat hij met officiële documenten aantoont op welke grond hij het inkomen of vermogen heeft verworven en dat hij definitief en onbeperkt over het geld of het vermogen kan beschikken, in overeenstemming – gelet op de in de overwegingen 2 en 41, artikel 1, onder a), en artikel 4, lid 1, van [richtlijn 2016/801] geformuleerde doelstellingen – met de beoordelingsmarge waarover de lidstaten op grond van artikel 7, lid 1, onder e), van de richtlijn beschikken?
2)      Is het – in het licht van het beginsel van voorrang van het Unierecht, de in artikel 79 VWEU verankerde verplichting tot billijke behandeling, de in artikel 45 van het [Handvest] neergelegde vrijheid van verblijf en het in artikel 47 van het Handvest neergelegde recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een eerlijk proces, alsook de overwegingen 54 en 61 van [richtlijn 2016/801] en in het bijzonder het rechtszekerheidsbeginsel – voor de beantwoording van de eerste vraag van belang dat de in de eerste vraag beschreven voorwaarden niet in de wettelijke regelingen van de lidstaat inzake verblijfsvergunningen zijn opgenomen, zodat zij niet zijn geformuleerd door de wetgever, maar door de hoogste rechterlijke instantie van de lidstaat in haar rechtspraak, die precedentenwerking heeft?
3)      Indien voor de aanvaarding van de middelen ook de in de nationale rechtspraak voorgeschreven verklaring en officiële documenten met betrekking tot de bovenvermelde voorwaarden vereist zijn, moet dan – gelet op de in artikel 79 VWEU verankerde verplichting tot billijke behandeling, het in artikel 47 van het Handvest neergelegde recht op een doeltreffende voorziening in rechte en op een eerlijk proces, het in overweging 2 van [richtlijn 2016/801] genoemde vereiste van rechtszekerheid en de in de overwegingen 41 en 42 [daarvan] genoemde procedurele waarborgen – artikel 7, lid 1, onder e), van [deze richtlijn] aldus worden uitgelegd dat de nationale praktijk uitsluitend in overeenstemming is met deze bepalingen indien de aanvrager bij het verzoek om op coherente en consistente wijze aan te tonen dat hij voldoet aan de noodzakelijk geachte aanvullende voorwaarden, wordt gewezen op de rechtsgevolgen, en de aanvraag voor een verblijfsvergunning wegens het ontbreken van bewijs dat voldaan is aan de in de rechtspraak gestelde voorwaarden, uitsluitend wordt afgewezen indien zijn rechten aldus zijn gewaarborgd en de procedurele waarborgen zijn nageleefd?”
Beantwoording van de prejudiciële vragen
Ontvankelijkheid
34      De Hongaarse regering is van mening dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet ontvankelijk is op grond dat het hoofdgeding niet binnen de werkingssfeer van richtlijn 2016/801 valt.
35      Ten eerste heeft OS, wat het formele aspect betreft, niet verduidelijkt dat de aanvraag tot verlenging tot doel had om „vrijwilligerswerk te verrichten”. Deze aanvraag was formeel namelijk ingediend voor een verblijf „voor een ander doel”.
36      Ten tweede heeft de Hongaarse wetgever, zoals is bepaald in artikel 2, lid 1, van deze richtlijn, gelezen in het licht van overweging 21 ervan, besloten deze richtlijn toe te passen op derdelanders die verzoeken te worden toegelaten tot het grondgebied van die lidstaat voor vrijwilligerswerk buiten het kader van het Europees vrijwilligerswerk.
37      In dit geval betoogt de Hongaarse regering evenwel dat, in overeenstemming met de beoordelingsmarge die artikel 14, lid 1, onder a), van deze richtlijn de lidstaten laat, de nationale regeling vereist dat de gastentiteit waarbinnen de vrijwilligersactiviteit zou moeten worden verricht, aan een meldingsplicht voldoet. Dit is in casu echter niet het geval geweest voor de vereniging waarbinnen OS een dergelijke activiteit zou moeten verrichten.
38      In dit verband zij eraan herinnerd dat er volgens vaste rechtspraak een vermoeden van relevantie geldt voor de vragen over de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder zijn eigen verantwoordelijkheid geschetste juridische en feitelijke kader, ten aanzien waarvan het niet aan het Hof staat de juistheid ervan te onderzoeken. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een verzoek van een nationale rechter wanneer de gevraagde uitlegging van het Unierecht kennelijk geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen (arrest van 12 september 2024, Sagario, C‑63/23, EU:C:2024:739, punt 66 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
39      Zoals blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing en zoals de Hongaarse regering ter terechtzitting voor het Hof heeft erkend, heeft het hoofdgeding in casu betrekking op een besluit waarbij de bevoegde autoriteiten de door OS ingediende aanvraag tot verlenging hebben afgewezen op grond dat niet was voldaan aan de voorwaarde van voldoende middelen als bedoeld in richtlijn 2016/801, zoals omgezet in de Hongaarse rechtsorde, welke voorwaarde het voorwerp vormt van de vragen die de verwijzende rechter aan het Hof voorlegt.
40      In deze omstandigheden blijkt niet duidelijk dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding.
41      Derhalve is het verzoek om een prejudiciële beslissing ontvankelijk.
Ten gronde
42      Met zijn vragen, die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 en het beginsel van voorrang van het Unierecht aldus moeten worden uitgelegd dat:
–        ten eerste, artikel 7, lid 1, onder e), van deze richtlijn zich verzet tegen een nationale praktijk die, in het geval waarin een derdelander om een verblijfstitel voor vrijwilligerswerk verzoekt, de in die bepaling gestelde voorwaarde van voldoende middelen enkel als vervuld beschouwt – mits de desbetreffende verklaringen coherent zijn – wanneer die derdelander aantoont dat is voldaan aan bepaalde specifieke criteria die verband houden met de identificatie van deze middelen als inkomsten of als vermogen, met de rechtsgrond op basis waarvan hij die middelen heeft verworven en met het feit dat hij er definitief en onbeperkt over zal beschikken alsof zij van hem waren, en
–        ten tweede dit, gelet op het beginsel van voorrang van het Unierecht, tevens geldt wanneer deze vereisten voortvloeien uit de rechtspraak van een hoogste nationale rechterlijke instantie waarvan de beslissingen bindende precedentwerking hebben.
43      Wat in de eerste plaats de voorwaarden betreft voor de afgifte van een verblijfstitel op grond van richtlijn 2016/801, zij eraan herinnerd dat een derdelander die een aanvraag tot toelating tot het grondgebied van een lidstaat heeft ingediend, krachtens artikel 5, lid 3, van deze richtlijn recht heeft op toestemming tot verblijf in die lidstaat indien hij voldoet aan de algemene voorwaarden van artikel 7 van deze richtlijn en aan de bijzondere voorwaarden die naargelang van het soort ingediende aanvraag van toepassing zijn, in casu die welke in artikel 14 van die richtlijn zijn vastgesteld voor aanvragen om toelating met het oog op vrijwilligerswerk.
44      Hieruit volgt dat de lidstaten ingevolge dat artikel 5, lid 3, gehouden zijn een verblijfstitel voor vrijwilligers af te geven aan de aanvrager die voldoet aan de vereisten van de artikelen 7 en 14 van richtlijn 2016/801 (arrest van 29 juli 2024, Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
45      Het is de lidstaten dus niet toegestaan om met betrekking tot de toegang van derdelanders met het oog op vrijwilligerswerk aanvullende voorwaarden in te voeren
bovenop de voorwaarden van de
artikelen 7 en 14 (zie naar analogie arrest van 10 september 2014, Ben Alaya, C‑491/13, EU:C:2014:2187, punt 30).
46      Hieruit volgt dat voor de beantwoording van de vragen van de verwijzende rechter moet worden verduidelijkt wat onder het begrip „middelen” in de zin van artikel 7, lid 1, onder e), moet worden verstaan, en in het bijzonder of dit begrip afhangt van specifieke criteria die verband houden met de aard van de betrokken middelen, de herkomst ervan, de rechtsgrond op basis waarvan de derdelander zich erop beroept of de nadere voorwaarden waaronder hij daarover beschikt.
47      In casu bepaalt artikel 7, lid 1, onder e), dat de derdelander op verzoek van de betrokken lidstaat aantoont dat hij gedurende het geplande verblijf zal beschikken over voldoende middelen om de kosten te dekken van zijn levensonderhoud zonder een beroep te doen op het bijstandssysteem van de betrokken lidstaat, alsmede de kosten van de terugreis. Deze bepaling specificeert tevens dat de beoordeling of de derdelander beschikt over voldoende middelen moet zijn gebaseerd op een individueel onderzoek van het geval en rekening moet houden met de middelen die, onder meer, afkomstig zijn van een subsidie, een beurs, een toelage, een geldige arbeidsovereenkomst of een bindend aanbod van een baan of een financiële toezegging door een organisatie voor scholierenuitwisseling, een entiteit die stagiairs ontvangt, een organisatie voor vrijwilligerswerk, een gastgezin of een organisatie die bemiddelt voor au pairs.
48      Aangezien dat artikel 7, lid 1, onder e), niet verwijst naar het nationale recht van de lidstaten, moet het daarin gebruikte begrip „middelen” worden opgevat als een autonoom begrip van het Unierecht en op het grondgebied van de Unie uniform worden uitgelegd, los van de kwalificaties die de lidstaten eraan hebben gegeven en rekening houdend met de bewoordingen van de betrokken bepaling alsmede met de doelstellingen die worden nagestreefd met de regeling waarvan zij deel uitmaakt en met de context ervan [zie naar analogie arrest van 3 oktober 2019, X (Langdurig ingezetenen – Vaste, regelmatige en voldoende inkomsten), C‑302/18, EU:C:2019:830, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak].
49      Wat ten eerste de bewoordingen van artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 betreft, noemt deze bepaling blijkens punt 47 van het onderhavige arrest een aantal middelen waarmee rekening kan worden gehouden, zoals een subsidie, een beurs of een financiële toezegging van een organisatie die deelneemt aan een vrijwilligersprogramma. Het feit dat het gaat om een niet-uitputtende lijst, hetgeen tot uitdrukking komt in de uitdrukking „onder meer”, wijst erop dat de Uniewetgever aan het begrip „middelen” een ruime draagwijdte heeft willen geven en dus niet heeft overwogen dat bepaalde middelen moeten worden uitgesloten bij de beoordeling of aan de voorwaarde van voldoende middelen is voldaan.
50      Een dergelijke constatering wordt bevestigd door het vereiste dat, krachtens die bepaling, de beoordeling of de middelen volstaan is gebaseerd op een individueel onderzoek van het concrete geval. Hieruit volgt dat bij een dergelijke beoordeling enkel moet worden nagegaan of de betrokken derdelander tijdens het voorgenomen verblijf kan beschikken over middelen die volstaan om de kosten van zijn levensonderhoud te dekken zonder een beroep te doen op het bijstandssysteem van de lidstaat, alsmede de kosten van de terugreis, zonder dat daarenboven moet worden gecontroleerd of de betrokken middelen beantwoorden aan specifieke criteria, met name wat betreft hun aard, hun herkomst of de wijze waarop de betrokken derdelander daarover beschikt.
51      Overigens staat in artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 dat in het kader van dit individuele onderzoek rekening wordt gehouden met middelen waarvan het bestaan wordt aangetoond door middel van financiële toezegging door met name een organisatie die deelneemt aan een vrijwilligersprogramma. Hieruit volgt dat deze bepaling de betrokken derdelander niet verplicht om aan te tonen dat hij definitief en onbeperkt over dergelijke middelen kan beschikken alsof het een eigen inkomen of vermogen betreft.
52      Bijgevolg lijken de bewoordingen van deze bepaling erop te wijzen dat het voor het voldoen aan de voorwaarde van toereikende middelen noch
van belang is of de middelen waarover de betrokken derdelander ten tijde van het geplande verblijf beschikt, inkomsten of vermogen vormen, op basis van welke rechtsgrondslag hij deze middelen heeft verworven, noch of hij er definitief en onbeperkt over kan beschikken alsof zij van hem zijn. Dergelijke criteria vormen aanvullende voorwaarden die de lidstaten niet mogen vaststellen, zoals in punt 45 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht.
53      Ten tweede vindt een dergelijke uitlegging steun in de context van richtlijn 2016/801, waarvan de instrumenten van het Unierecht die aan het recht om op het grondgebied van een lidstaat te verblijven een voorwaarde inzake „middelen” stellen die vergelijkbaar is met die van artikel 7, lid 1, onder e), van deze richtlijn, integrerend deel uitmaken.
54      In dit verband moet worden opgemerkt dat artikel 7, lid 1, onder b), van richtlijn 2004/38 bepaalt dat iedere burger van de Unie het recht heeft gedurende meer dan drie maanden op het grondgebied van een andere lidstaat te verblijven, met name indien hij voor zichzelf en voor zijn familieleden over voldoende bestaansmiddelen beschikt om te voorkomen dat zij tijdens hun verblijf ten laste komen van het socialebijstandsstelsel van het gastland.
55      Op dit punt heeft het Hof reeds geoordeeld dat het begrip „over voldoende bestaansmiddelen beschikt” in die bepaling aldus moet worden uitgelegd dat het volstaat dat die bestaansmiddelen de burgers van de Unie ter beschikking staan, zonder dat die bepaling het minste vereiste stelt met betrekking tot de herkomst van die middelen, die met name door een derdelander ter beschikking kunnen zijn gesteld (zie in die zin arrest van 16 juli 2015, Singh e.a., C‑218/14, EU:C:2015:476, punt 74 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
56      Met name vereist de voorwaarde inzake toereikende bestaansmiddelen als bedoeld in artikel 7, lid 1, onder b), van richtlijn 2004/38 niet dat de betrokkene zelf over dergelijke bestaansmiddelen beschikt, daar het Hof met name heeft geoordeeld dat hij een beroep mag doen op de bestaansmiddelen van een familielid dat hem begeleidt (zie in die zin arrest van 16 juli 2015, Singh e.a., C‑218/14, EU:C:2015:476, punt 75 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
57      Evenzo bepaalt artikel 5, lid 1, onder a), van richtlijn 2003/109, dat betrekking heeft op de voorwaarden voor het verkrijgen van de status van langdurig ingezetene op het grondgebied van een lidstaat, met name dat deze lidstaat van de derdelander het bewijs verlangt van vaste en regelmatige inkomsten die voldoende zijn om zichzelf en hun gezinsleden te onderhouden zonder een beroep te hoeven doen op het stelsel van sociale bijstand van de betrokken lidstaat.
58      Uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat de herkomst van de in deze bepaling bedoelde middelen voor de betrokken lidstaat geen doorslaggevend criterium is om na te gaan of deze middelen aan de in deze bepaling gestelde voorwaarden voldoen [zie in die zin arrest van 3 oktober 2019, X (Langdurig ingezetenen – Vaste, regelmatige en voldoende inkomsten), C‑302/18, EU:C:2019:830, punt 41].
59      Meer in het bijzonder heeft het Hof geoordeeld dat het begrip „inkomsten” in artikel 5, lid 1, onder a), van richtlijn 2003/109 niet uitsluitend ziet op de „eigen inkomsten” van de aanvrager van de status van langdurig ingezetene, maar ook de inkomsten kan omvatten die door een derde aan die aanvrager ter beschikking worden gesteld, voor zover zij, rekening houdend met de individuele situatie van de betrokken aanvrager, worden beschouwd als vast, regelmatig en voldoende [zie in die zin arrest van 3 oktober 2019, X (Langdurig ingezetenen – Vaste, regelmatige en voldoende inkomsten), C‑302/18, EU:C:2019:830, punt 44].
60      Bijgevolg bevestigen artikel 7, lid 1, onder b), van richtlijn 2004/38 en artikel 5, lid 1, onder a), van richtlijn 2003/109, zoals uitgelegd door het Hof, dat, om naar analogie te beoordelen of de voorwaarde van voldoende middelen als bedoeld in artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 is vervuld, de in dat verband relevante middelen niet afhangen van de vervulling van bepaalde specifieke criteria die verband houden met de identificatie van deze middelen als inkomen of vermogen, met de rechtsgrond op basis waarvan de betrokken derdelander deze heeft verworven, en met het feit dat hij er definitief en onbeperkt over beschikt alsof zij van hem waren.
61      Ten derde wordt deze uitlegging van artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 ook bevestigd door de doelstellingen van deze richtlijn.
62      In overweging 3 van deze richtlijn heet het namelijk onder meer dat de Unie door immigratie van buiten de Unie de beschikking kan krijgen over hooggekwalificeerde personen en dat deze personen een belangrijke rol spelen bij de formering van de belangrijkste troef van de Unie – het menselijk kapitaal – en daarmee de totstandbrenging van slimme, duurzame en inclusieve groei.
63      Overigens
beoogt richtlijn 2016/801, volgens overweging 20 ervan, de doelstellingen van het Europees vrijwilligerswerk voor de ontwikkeling van solidariteit, wederzijds begrip en verdraagzaamheid onder jonge mensen en de samenlevingen waarin zij leven te ondersteunen en tegelijkertijd de sociale cohesie en het actief burgerschap van jonge mensen te bevorderen. Daarenboven heet het in overweging 21 van deze richtlijn dat de lidstaten over de mogelijkheid dienen te beschikken de bepalingen van deze richtlijn toe te passen op scholieren, andere vrijwilligers dan die in het kader van het Europees vrijwilligerswerk en au pairs, teneinde voor hen de toegang en het verblijf te vergemakkelijken en hun rechten te waarborgen.
64      Zoals de advocaat-generaal in punt 48 van zijn conclusie in essentie heeft benadrukt, volgt hieruit dat richtlijn 2016/801 tot doel heeft de binnenkomst en het verblijf van,
zoals in casu, vrijwilligers te faciliteren, mits deze personen over de nodige middelen beschikken om te voorkomen dat zij ten laste komen van de betrokken lidstaat en in het bijzonder van zijn socialebijstandsstelsel.
65      Om deze laatste doelstelling te verwezenlijken, volstaat het dat de derdelander die een aanvraag voor een verblijfstitel heeft ingediend, met name met het oog op vrijwilligerswerk, het bewijs levert dat hij tijdens het voorgenomen verblijf over voldoende middelen zal beschikken. In dit verband zijn specifieke criteria die verband houden met de vraag of deze middelen inkomsten of vermogen vormen, met de rechtsgrond op basis waarvan die onderdaan zich erop kan beroepen of met het feit dat de derdelander er definitief en onbeperkt over beschikt alsof zij van hem waren, als zodanig niet relevant. Het toetsen van die middelen aan dergelijke criteria om te beoordelen of de voorwaarde van voldoende middelen is vervuld, komt erop neer dat er naast de voorwaarden van artikel 7, lid 1, onder e), van deze richtlijn aanvullende voorwaarden worden gesteld, waardoor de verwezenlijking van de door deze richtlijn nagestreefde doelstellingen zou kunnen worden belemmerd.
66      In casu blijkt uit het dossier waarover het Hof beschikt dat de verklaringen van OS over de in het hoofdgeding aan de orde zijnde middelen varieerden, aangezien deze middelen door de betrokkene nu eens als lening en dan weer als gift zijn aangemerkt. Evenwel moet worden opgemerkt dat, onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter, het feit dat OS de door zijn oom verstrekte bedragen eventueel moet terugbetalen nadat de vrijwilligersactiviteit is beëindigd, niet van invloed is op de vraag of hij gedurende het voorgenomen verblijf op het grondgebied van de betrokken lidstaat over voldoende middelen zal beschikken.
67      Uit een en ander volgt dat de vervulling van de voorwaarde van voldoende middelen er niet van kan afhangen of de betrokken derdelander aantoont dat is voldaan aan bepaalde specifieke criteria die verband houden met de identificatie van die middelen als inkomen of als vermogen, met de rechtsgrond op basis waarvan hij die middelen heeft verworven en met het feit of hij er definitief en onbeperkt over beschikt alsof die middelen van hem waren, aangezien dit erop zou neerkomen dat aan de voorwaarde van voldoende middelen eisen worden gesteld die verder gaan dan die van artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801.
68      In de tweede plaats hebben de vragen van de verwijzende rechter ook betrekking op de bewijskracht van het bewijs dat moet aantonen dat de voorwaarde van voldoende middelen is vervuld, en in het bijzonder op het belang dat bij de toetsing van die voorwaarde moet worden gehecht aan de samenhang van de verklaringen dienaangaande, wanneer de betrokken derdelander niet is gewaarschuwd dat zijn aanvraag voor een verblijfsvergunning voor vrijwilligerswerk kan worden afgewezen op de enkele grond dat die verklaringen niet coherent zijn.
69      Zoals ook de advocaat-generaal in punt 54 van zijn conclusie heeft opgemerkt, kan in dat verband voor de vervulling van de voorwaarde van voldoende middelen slechts de eis worden gesteld dat de betrokken derdelander bepaalde bewijzen overlegt, voor zover die bewijzen betrekking hebben op de vereisten inzake die voorwaarde, en niet op aanvullende vereisten die verder gaan dan die van artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801.
70      In casu moet worden opgemerkt dat, hoewel de aard van de middelen waarover de betrokken derdelander beschikt, de rechtsgrond op basis waarvan hij zich erop beroept en de voorwaarden waaronder hij over die middelen beschikt als zodanig geen aanvullende vereisten kunnen vormen die moeten zijn vervuld om te voldoen aan de voorwaarde van voldoende bestaansmiddelen, dit evenwel niet wegneemt dat dergelijke overwegingen relevant bewijs kunnen vormen in het kader van de beoordeling of aan die voorwaarde is voldaan.
71      In dit verband moet ook worden benadrukt dat het Hof heeft geoordeeld dat in het geval van een aanvrager van een verblijfstitel voor studiedoeleinden krachtens richtlijn 2016/801, incoherenties in de verklaringen over zijn studieproject een van de objectieve omstandigheden kunnen vormen op grond waarvan kan worden vastgesteld dat er sprake is van misbruik, mits deze incoherenties voldoende duidelijk zijn en worden beoordeeld in het licht van alle specifieke omstandigheden van het concrete geval (zie in die zin arrest van 29 juli 2024, Perle, C‑14/23, EU:C:2024:647, punt 53).
72      Uit deze overwegingen volgt dat, in het kader van een verzoek om toelating op grond van richtlijn 2016/801, de incoherenties in de verklaringen inzake de middelen waarover de betrokken derdelander zal beschikken kunnen duiden op een situatie waarin niet wordt voldaan aan de voorwaarden die in deze richtlijn onder meer worden gesteld aan de afgifte van een verblijfstitel voor vrijwilligerswerk.
73      Overigens kunnen lidstaten wat betreft dergelijke incoherenties niet worden verplicht om derdelanders die een verzoek om toelating tot hun grondgebied indienen, vooraf van in kennis te stellen van het feit dat een gebrek aan samenhang in de verklaringen ter ondersteuning van hun aanvraag kan leiden tot de weigering om de aangevraagde verblijfstitel toe te kennen.
74      Niettemin zij eraan herinnerd dat artikel 34, lid 3, van richtlijn 2016/801 onder meer bepaalt dat indien de ter staving van de aanvraag verstrekte informatie of documentatie onvolledig is, de bevoegde instanties de aanvrager binnen een redelijke termijn meedelen welke aanvullende gegevens vereist zijn en zij voor de verstrekking hiervan een redelijke termijn vaststellen. Bijgevolg moet, zoals de advocaat-generaal in punt 63 van zijn conclusie in wezen heeft opgemerkt, in het geval blijkt dat de informatie die nodig is om te toetsen of de voorwaarde van voldoende middelen is vervuld, ontbreekt
wegens eventuele incoherenties in de verklaringen die tijdens de onderzoeksprocedure zijn afgelegd, aan de aanvrager een redelijke mogelijkheid worden geboden om dergelijke informatie mee te delen.
75      In dit verband moet worden verduidelijkt dat dergelijke incoherenties er niet aan in de weg kunnen staan dat de verblijfstitel wordt toegekend wanneer uit het individuele onderzoek van het concrete geval – zoals vereist door artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 – blijkt dat de betrokken derdelander, ondanks deze incoherenties, tijdens het voorgenomen verblijf over voldoende middelen zal beschikken, zodat hij aan de voorwaarde van voldoende middelen voldoet.
76      Bijgevolg kan de vaststelling van incoherenties in de verklaringen van de aanvrager over de middelen waarover hij tijdens het voorgenomen verblijf zal beschikken, in beginsel niet volstaan als rechtvaardiging voor de weigering om de aangevraagde verblijfstitel toe te kennen, tenzij uit dergelijke incoherenties duidelijk blijkt dat de voorwaarde van voldoende middelen niet is vervuld.
77      De weigering om de aangevraagde verblijfstitel toe te kennen op de enkele grond dat de verklaringen over de middelen waarover de aanvrager tijdens het voorgenomen verblijf zal beschikken gedurende de administratieve procedure hebben gevarieerd, zou er immers op neerkomen dat, anders dan artikel 5, lid 3, van richtlijn 2016/801 vereist, aan een dergelijke toekenning aanvullende voorwaarden worden verbonden naast die waarin deze richtlijn voorziet, hetgeen de lidstaten niet is toegestaan, zoals in punt 45 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht.
78      In de derde plaats vraagt de verwijzende rechter zich af welke invloed het beginsel van voorrang van het Unierecht heeft op het hoofdgeding, aangezien de vereisten met betrekking tot, ten eerste, de identificatie van de middelen die de betrokken derdelander heeft opgegeven als inkomen of vermogen, de rechtsgrond op basis waarvan hij die middelen heeft verworven en het feit dat hij er definitief en onbeperkt over zal beschikken alsof die middelen van hem zijn, en, ten tweede, de coherentie van zijn verklaringen in die verschillende opzichten, voortvloeien uit de rechtspraak van een hoogste nationale rechterlijke instantie waarvan de beslissingen bindende precedentwerking hebben.
79      Volgens vaste rechtspraak van het Hof houdt het beginsel van voorrang van het Unierecht in dat dit recht prevaleert boven het recht van de lidstaten. Dit beginsel verplicht dus alle instanties van de lidstaten om volle werking te verlenen aan de verschillende bepalingen van het Unierecht, aangezien het recht van de lidstaten niet kan afdoen aan de werking die op het grondgebied van die staten aan deze verschillende normen is verleend. Hieruit volgt dat het feit dat een lidstaat zich beroept op bepalingen van nationaal recht, ook al zijn deze van constitutionele aard, krachtens het beginsel van voorrang van het Unierecht geen afbreuk kan doen aan de eenheid en de werking van het Unierecht (arrest van 11 januari 2024, Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
80      In die context zij opgemerkt dat de nationale rechter die de hem door artikel 267 VWEU geboden mogelijkheid heeft benut, voor de beslechting van het hem voorgelegde geding gebonden is aan de door het Hof gegeven uitlegging van het Unierecht en dus in voorkomend geval het oordeel van een hogere nationale rechter naast zich neer moet leggen indien hij, gelet op de door het Hof gegeven uitlegging, van mening is dat dit oordeel niet in overeenstemming is met het Unierecht, en daartoe, indien nodig, de nationale regel die hem verplicht om zich aan de beslissingen van die hogere rechter te houden, buiten toepassing moet laten (arrest van 11 januari 2024, Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
81      Het vereiste om de volle werking van het Unierecht te waarborgen impliceert dan ook dat die nationale rechter verplicht is om in voorkomend geval vaste rechtspraak te wijzigen wanneer deze berust op een met het Unierecht onverenigbare uitlegging van het nationale recht (arrest van 11 januari 2024, Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
82      In casu is de verwijzende rechter voor de beslechting van het hoofdgeding dus gebonden aan de door het Hof gegeven uitlegging van het Unierecht en zal hij in voorkomend geval de beoordeling die voortvloeit uit de rechtspraak van de Kúria buiten beschouwing moeten laten, ook al is hij krachtens het nationale recht in beginsel verplicht zich daaraan te houden, mocht hij, gelet op die uitlegging, oordelen dat die beoordeling niet in overeenstemming is met het Unierecht.
83      Gelet op een en ander moet op de prejudiciële vragen worden geantwoord dat artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn 2016/801 en het beginsel van voorrang van het Unierecht aldus moeten worden uitgelegd dat:
–        ten eerste, artikel 7, lid 1, onder e), van deze richtlijn zich verzet tegen een nationale praktijk die, in het geval waarin een derdelander om een verblijfstitel voor vrijwilligerswerk verzoekt, de in die bepaling gestelde voorwaarde van voldoende middelen enkel als vervuld beschouwt – mits de desbetreffende verklaringen coherent zijn – wanneer die derdelander aantoont dat is voldaan aan bepaalde specifieke criteria die verband houden met de identificatie van deze middelen als inkomsten of als vermogen, met de rechtsgrond op basis waarvan hij die middelen heeft verworven en met het feit dat hij er definitief en onbeperkt over zal beschikken alsof zij van hem waren, en
–        ten tweede dit, gelet op het beginsel van voorrang van het Unierecht, tevens geldt wanneer deze vereisten voortvloeien uit de rechtspraak van een hoogste nationale rechterlijke instantie waarvan de beslissingen bindende precedentwerking hebben.
Kosten
84      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Vijfde kamer) verklaart voor recht:
Artikel 7, lid 1, onder e), van richtlijn (EU) 2016/801 van het Europees Parlement en de Raad van 11 mei 2016 betreffende de voorwaarden voor toegang en verblijf van derdelanders met het oog op onderzoek, studie, stages, vrijwilligerswerk, scholierenuitwisseling, educatieve projecten of au-pairactiviteiten
moet aldus worden uitgelegd dat
–        ten eerste, artikel 7, lid 1, onder e), van deze richtlijn zich verzet tegen een nationale praktijk die, in het geval waarin een derdelander om een verblijfstitel voor vrijwilligerswerk verzoekt, de in die bepaling gestelde voorwaarde van voldoende middelen enkel als vervuld beschouwt – mits de desbetreffende verklaringen coherent zijn – wanneer die derdelander aantoont dat is voldaan aan bepaalde specifieke criteria die verband houden met de identificatie van deze middelen als inkomsten of als vermogen, met de rechtsgrond op basis waarvan hij die middelen heeft verworven en met het feit dat hij er definitief en onbeperkt over zal beschikken alsof zij van hem waren, en
–        ten tweede dit, gelet op het beginsel van voorrang van het Unierecht, tevens geldt wanneer deze vereisten voortvloeien uit de rechtspraak van een hoogste nationale rechterlijke instantie waarvan de beslissingen bindende precedentwerking hebben.
ondertekeningen
*      Procestaal: Hongaars.
i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.