62017CC0298
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SZPUNAR
ippreżentati fil-5 ta’ Lulju 2018 (
1
)
Kawża C‑298/17
France Télévisions SA
vs
Playmédia,
Conseil supérieur de l’audiovisuel (CSA),
fil-preżenza ta’:
Il-Ministru tal-Kultura u tal-Komunikazzjoni,
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2002/22/KE – Netwerks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi – Servizz universali u drittijiet tal-utenti – Kunċett ta’ impriża li topera netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi użat għat-trażmissjoni lill-pubbliku ta’ xandiriet tar-radju jew tat-televiżjoni – Impriża li toffri l-istreaming dirett ta’ programmi tat-televiżjoni fuq l-Internet – Obbligu ta’ trażmissjoni (must carry)”
Introduzzjoni
1.
Sabiex jippromwovu d-diversità kulturali u aċċess pubbliku għall-istazzjonijiet tar-radju u tat-televiżjoni ewlenin, l-Istati Membri huma intitolati jimponu fuq il-fornituri tan-netwerks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi l-obbligu ta’ trażmissjoni (must carry) ta’ wħud minn dawn l-istazzjonijiet. Madankollu, attwalment, l-internet jippermetti xandir u aċċess ħieles għal sorsi ta’ informazzjoni dejjem iktar numerużi, inklużi r-radju u t-televiżjoni, mingħajr il-limitazzjonijiet tekniċi relatati mal-mezzi ta’ trażmissjoni li fi ftit żmien saru “klassiċi”, bħax-xandir terrestri, il-kejbil jew is-satellita. Dan l-iżvilupp teknoloġiku ħoloq taqlib kbir fix-xena awdjoviżiva, billi biddel l-obbligu tax-xandir fi privileġġ u lil dawk suġġetti għal dan l-obbligu f’benefiċjarji potenzjali (
2
). Għalhekk wieħed jistaqsi jekk ir-regoli mfassla għal dawn il-modi ta’ trażmissjoni klassiċi humiex applikabbli fl-ambjent il-ġdid tal-Internet u, jekk iva, taħt liema kundizzjonijiet.
2.
Din il-kawża hija eżempju perfett ta’ dan il-fenomenu u tagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja l-okkażjoni li tiċċara l-pożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’dan ir-rigward.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3.
Skont l-Artikolu 3(1) u (2) tad-Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà tal-informazzjoni (
3
):
“1.   L-Istati Membri għandhom jipprovdu lill-awturi bid-dritt esklussiv li jawtorizzaw jew jipprojbixxu kull komunikazzjoni lill-pubbliku tax-xogħolijiet tagħhom, bil-fili jew mezzi mingħajr fili, inklużi li jagħmlu disponibbli lill-pubbliku x-xogħolijiet tagħhom b’mod li membri tal-pubbliku jistgħu jkollhom aċċess għalihom minn post u f’ħin magħżul individwalment minnhom.
2.   L-Istati Membri għandhom jipprovdu għad-dritt esklussiv biex jawtorizzaw jew jipprojbixxu li jagħmlu disponibbli lill-pubbliku, permezz tal-fili jew mingħajr fili, b’mod li l-membri tal-pubbliku jkunu jistgħu jkollhom aċċess għalihom minn post u f’ħin magħżul individwalment minnhom:
(a)
għall-artisti, ta’ l-iffissar tal-wirjiet tagħhom;
(b)
għall-produtturi ta’ fonogrammi, tal-fonogrammi tagħhom;
(ċ)
għall-produtturi ta’ l-ewwel iffissar tal-films, ta’ l-oriġinal u l-kopji tal-films tagħhom;
(d)
għall-organizzazzjonijiet tax-xandir, ta’ l-iffissar tax-xandiriet tagħhom, sew jekk dawn ix-xandirijiet ikunu trasmessi bil-fili jew bl-arja, magħduda bil-cable jew bis-satellita.”
4.
L-Artikolu 1(1) u (3) tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar kwadru [qafas] regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru [Qafas]) (
4
), jipprovdi:
“1.   Din id-Direttiva tistabbilixxi qafas armonizzat għar-regolazzjoni tas-servizzi tal-komunikazzjoni elettronika, tan-netwerks tal-komunikazzjoni elettronika, tal-faċilitajiet assoċjati u tas-servizzi asssoċjati, u għal ċerti aspetti tat-tagħmir terminali sabiex ikun iffaċilitat l-aċċess għall-utenti finali b’diżabilità. Tistabbilixxi l-kompiti tal-awtoritajiet regolatorji nazzjonali u tistabbilixxi lista ta’ proċeduri biex tiżgura l-applikazzjoni armonizzata tal-qafas regolatorju f’kull parti tal-Komunità.
[…]
3.   Din id-Direttiva kif ukoll id-Direttivi Speċifiċi huma mingħajr preġudizzju għall-miżuri meħuda fil-livell tal-Komunità jew nazzjonali, b’konformità mal-liġi tal-Komunità, li jfittxu miri ta’ interess ġenerali, b’mod partikolari li jirrelataw mar-regolament tal-kontenut u l-politika awdjo-viżwali.”
5.
Skont l-Artikolu 2(a), (c), (l) u (m) ta’ din id-direttiva:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva:
(a)
‘network ta’ komunikazzjoni elettronika’ tfisser sistemi ta’ trażmissjoni u, fejn applikabbli, apparat għall-kommutazzjoni jew ta’ routing u riżorsi oħra, li jinkludi elementi ta’ network li mhumiex attivi, li jippermettu t-twassil ta’ sinjali permezz ta’ wajer, radju, mezzi ottiċi jew elettromanjetiċi oħra, inklużi networks tas-satellita, networks fissi (circuit- u packet-switched, inkluż l-Internet) u mobbli terrestri, sistemi ta’ kejbil tal-elettriku, sal-punt li jintużaw għall-għan ta’ trażmissjoni tas-sinjali, networks użati għax-xandir bir-radju u bit-televiżjoni, u networks tat-televiżjoni bil-kejbil, irrispettivament mit-tip ta’ informazzjoni mwassla;
[…]
(ċ)
‘sevizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi’ tfisser servizz normalment provdut bi ħlas li jikkonsisti kollu kemm hu jew fil-parti l-kbira tiegħu fit-twassil ta’ sinjali fuq networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, inklużi servizzi ta’ telekomunikazzjonijiet u servizzi ta’ trasmissjoni f’servizzi wżati għax-xandir, iżda esklużi servizzi li jipprovdu, b’eżerċizzu ta’ kontroll editorjali fuq, kontenut trasmess bl-użu ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u servizzi; ma jinkludix servizzi tas-soċjeta ta’ l-informazzjoni, kif definiti f’Artikolu 1 tad-Direttiva 98/34/KE [ (
5
)], li ma jikkonsistux kollha kemm huma jew fil-parti l-kbira tagħhom għat-twassil ta’ sinjali b’networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi;
[…]
(l)
‘Direttivi Speċifiċi’ […] id-Direttiva 2002/22/KE (
6
) (Direttiva dwar is-Servizz Universali) […]
(m)
‘provista ta’ network ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi’ tfisser l-istabbiliment, l-operazzjoni, il-kontroll jew it-tagħmil disponibbli ta’ dak in-network;
[…]”
6.
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/22:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, t-tifsiriet stipulati fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Qafas) għandhom japplikaw.”
7.
L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 31(1) ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“1. L-Istati Membri jistgħu jimponu obbligi raġonevoli ta’ trażmissjoni (must carry), għat-trażmissjoni ta’ servizzi speċifiċi ta’ radju u kanali ta’ trasmissjoni televiżiva u servizzi komplimentari, b’mod partikolari servizzi ta’ aċessibbiltà biex jippermettu aċċess xieraq għal utenti b’diżabbiltà, fuq impriżi taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom li jipprovdu networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi wżati għad-distribuzzjoni ta’ servizzi tar-radju jew ta’ kanali ta’ trasmissjoni televiżiva lill-pubbliku fejn numru sinifikanti ta’ utenti finali ta’ tali networks jużawhom bħala l-mezzi prinċipali tagħhom biex jirċievu servizzi bir-radju u kanali ta’ trażmissjoni televiżiva. Tali obbligi għandhom jiġu imposti biss meta jkunu meħtieġa biex jilħqu l-għanijiet ta’ interess ġenerali kif definiti b’mod ċar minn kull Stat Membru u għandhom ikunu proporzjonati u trasparenti.”
Id-dritt Franċiż
8.
L-Artikolu 2-1 tal-Liġi Nru 86–1067, tat-30 ta’ Settembru 1986, dwar il-libertà ta’ komunikazzjoni (
7
), jipprovdi:
“Għall-applikazzjoni ta’ din il-liġi, il-kliem: distributur tas-servizzi jfisser kull persuna li tistabbilixxi relazzjonijiet kuntrattwali ma’ edituri tas-servizzi sabiex toffri servizzi ta’ komunikazzjoni awdjoviżiva disponibbli għall-pubbliku permezz ta’ netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-sens tal-punt 2 tal-Artikolu L. 32 tal-Kodiċi tal-posta u tal-komunikazzjoni elettronika. Għandha wkoll titqies bħala distributur ta’ servizzi kull persuna li tagħmel tali offerta billi tistabbilixxi relazzjonijiet kuntrattwali ma’ distributuri oħra.”
9.
Skont Artikolu 34-2, I ta’ dil-liġi dwar il-libertà ta’ komunikazzjoni:
“Fit-territorju metropolitan, kull distributur ta’ servizzi fuq netwerk li ma jużax il-frekwenzi terrestri assenjati mill-Kunsill Superjuri Awdjoviżiv għandu jipprovdi mingħajr ħlas lill-klijenti tiegħu s-servizzi tal-kumpaniji msemmija fl-I tal-Artikolu 44 u l-kanal Arte, imxandra bi frekwenza hertz terrestri b’mod analogu kif ukoll il-kanal TV 5, u s-servizz tat-televiżjoni mxandar permezz ta’ frekwenza terrestri b’mod diġitali li għandu l-għan li jikkontribwixxi għall-għarfien tal-pajjiżi barranin, speċifikament maħsub għall-pubbliku metropolitan, editjat mill-kumpannija msemmija fl-I tal-Artikolu 44, ħlief jekk dawn l-edituri jqisu li l-forniment tas-servizzi huwa manifestament inkompatibbli mal-osservanza tal-missjonijiet tagħhom ta’ servizz pubbliku. Meta jipproponi offerta ta’ servizzi b’mod diġitali, huwa jqiegħed ukoll għad-dispożizzjoni bla ħlas tal-abbonati f’din l-offerta, is-servizzi ta’ dawn il-kumpanniji li huma mxandra permezz ta’ frekwenza terrestri b’mod diġitali.
[…]”
Il-kawża prinċipali, il-proċedura u d-domandi preliminari
10.
Il-kumpannija France Télévisions hija l-organizzazzjoni tax-xandir pubbliku li l-istazzjonijiet tat-televiżjoni tagħha jibbenefikaw mill-obbligu ta’ xandir, previst fl-Artikolu 34-2 tal-Liġi dwar il-libertà tal-komunikazzjoni. Minbarra x-xandir klassiku terrestri, France Télévisions toffri wkoll l-istreaming tal-kanali tat-televiżjoni fuq is-sit web tagħha.
11.
Il-kumpannija Playmédia topera sit tal-internet li fuqu hija toffri, fost oħrajn, l-istreaming f’ħin reali ta’ diversi kanali tat-televiżjoni, inklużi kanali li jappartjenu lil France Télévisions. L-aċċess għal dan is-sit huwa bla ħlas, peress li Playmédia tiffinanzja l-attività tagħha mir-reklamar.
12.
Peress li t-talbiet ta’ Playmédia intiżi għall-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ xandir ma’ France Télévisions ma rnexxewx, hija ressqet lil France Télévisions quddiem il-qorti għall-konklużjoni ta’ tali kuntratt, billi invokat l-obbligu impost fuq France Télévisions li tippermetti x-xandir tal-kanali tagħha minn Playmédia, skont l-obbligu ta’ xandir previst fl-Artikolu 34-2 tal-Liġi dwar il-libertà tal-komunikazzjoni. France Télévision ressqet kontrotalbiet kontra Playmédia bbażati fuq il-ksur tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali tagħha.
13.
Peress li tilfet kemm fl-ewwel istanza kif ukoll fl-appell, fuq it-talbiet tagħha stess kif ukoll fuq dawk ta’ France Télévisions, Playmédia ippreżentat appell ta’ kassazzjoni. Permezz tas-sentenza tal-5 ta’ Lulju 2017, il-Qorti tal-Kassazzjoni (Franza) iddeċidiet li tissospendi dan l-appell, sakemm tingħata d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża.
14.
B’mod parallel għall-proċeduri ġudizzjarji msemmijin hawn fuq, Playmédia fetħet kawża quddiem il-Kunsill Superjuri Awdjoviżiv (Franza) (iktar ’il quddiem il-“KSA”) sabiex tikseb riżoluzzjoni tat-tilwima ma’ France Télévisions. Wara emenda minuri tal-funzjonament tas-sit internet Playmédia, meqjusa neċessarja mill-KSA, dan tal-aħħar, permezz tad-deċiżjoni tas-27 ta’ Mejju 2015, intima lil France Télévisions biex ma tibqax topponi x-xandir tas-servizzi tagħha fuq l-imsemmi sit tal-internet. France Télévisions ippreżentat rikors quddiem il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) (Franza) għall-annullament ta’ din id-deċiżjoni.
15.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kunsill tal-Istat (Franza) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri quddiemu u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Impriża li toffri l-istreaming dirett (live streaming) ta’ programmi tat-televiżjoni online għandha, abbażi ta’ dan il-fatt waħdu, titqies bħala impriża li topera netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi użat għat-trażmissjoni lill-pubbliku ta’ xandiriet tar-radju jew tat-televiżjoni fis-sens tal-Artikolu 31(1) tad-Direttiva [2002/22]?
2)
Fil-każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda, Stat Membru jista’, mingħajr ma jikser id-direttiva jew regoli oħra tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, jipprevedi obbligu ta’ trażmissjoni ta’ servizzi tar-radju jew tat-televiżjoni kemm fuq impriżi li joperaw netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi kif ukoll fuq impriżi li, mingħajr ma joperaw tali netwerks, joffru l-istreaming dirett ta’ programmi tat-televiżjoni online?
3)
Fil-każ ta’ risposta pożittiva għat-tieni domanda, l-Istati Membri jistgħu jastjenu milli jissuġġettaw l-obbligu ta’ trażmissjoni, sa fejn jikkonċerna lid-distributuri ta’ servizzi li ma joperawx netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, għall-kundizzjonijiet kollha previsti fl-Artikolu 31(1) tad-Direttiva [2002/22], minkejja li, skont id-direttiva, dawn il-kundizzjonijiet għandhom jiġu ssodisfatti mill-operaturi ta’ netwerks?
4)
Stat Membru li stabbilixxa obbligu ta’ trażmissjoni ta’ ċerti servizzi tar-radju jew tat-televiżjoni fuq ċerti netwerks jista’, mingħajr ma jikser id-[D]irettiva [2002/22], jipprevedi l-obbligu li dawn is-servizzi jaċċettaw li jiġu trażmessi fuq dawn in-netwerks, inkluż, fir-rigward ta’ trażmissjoni fuq sit tal-internet, meta s-servizz inkwistjoni jxandar huwa stess il-programmi proprji tiegħu fuq l-internet?
5)
Il-kundizzjoni li numru sinjifikanti ta’ utenti finali tan-netwerks suġġetti għall-obbligu ta’ trażmissjoni għandhom jużawhom bħala l-mezzi prinċipali tagħhom sabiex jirċievu xandiriet tar-radju jew tat-televiżjoni prevista fl-Artikolu 31(1) tad-Direttiva [2002/22] għandha, fir-rigward ta’ trażmissjoni bl-internet, tiġi evalwata fir-rigward tal-utenti kollha li jwettqu streaming dirett tal-programmi tat-televiżjoni online jew biss fir-rigward tal-utenti tas-sit suġġett għall-obbligu ta’ trażmissjoni?”
16.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet ippreżentata quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fit-23 ta’ Mejju 2017. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub minn France Télévisions, Playmédia, mill-Gvern Franċiż, mill-Gvern Litwan, mill-Gvern Pollakk kif ukoll mill-Kummissjoni Ewropea. France Télévisions, Playmédia, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni kienu rrappreżentati fis-seduta li saret fit-30 ta’ Mejju 2018.
Analiżi
Fuq l-ewwel domanda preliminari
17.
Permezz tal-ewwel domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk impriża li toffri l-istreaming dirett ta’ programmi tat-televiżjoni online għandhiex tiġi kkunsidrata bħala impriża li topera netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi użat għat-trażmissjoni lill-pubbliku ta’ xandiriet tar-radju jew tat-televiżjoni fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 31(1) tad-Direttiva 2002/22.
18.
Bħal fil-każ tal-partijiet interessati kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet f’din il-kawża u bl-eċċezzjoni ta’ Playmédia, naħseb li r-risposta għal din id-domanda għandha tkun fin-negattiv.
19.
Id-direttivi li jiffurmaw il-qafas regolatorju komuni għan-netwerks u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, fosthom id-Direttiva 2002/22, huma bbażati fuq distinzjoni ċara ħafna bejn il-forniment tal-infrastruttura ta’ dawn in-netwerks, minn naħa, u l-provvista tal-kontenut imxandar fuq dawn in-netwerks jew servizzi oħra pprovduti permezz ta’ dawn in-netwerks, min-naħa l-oħra. Din id-distinzjoni tirriżulta b’mod ċar mid-diversi dispożizzjonijiet tad-direttivi inkwistjoni.
20.
Għalhekk, il-premessa 5 tad-Direttiva 2002/21 tiddikjara li “[h]uwa meħtieġ li ssir separazzjoni bejn ir-regolament tat-trasmissjoni u r-regolament tal-kontenut”. Il-qafas regolatorju komuni għan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi “ma jkoprix il-kontenut tas-servizzi mwassla fuq in-networks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li jużaw servizzi elettroniċi ta’ komunikazzjonijiet”. Din id-distinzjoni hija riflessa sussegwentement fl-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2002/21, li jipprovdi li din id-direttiva kif ukoll id-direttivi speċifiċi huma mingħajr preġudizzju għall-miżuri li jfittxu miri ta’ interess ġenerali, b’mod partikolari li jirrelataw mar-regolament tal-kontenut u l-politika awdjo-viżwali. Fl-aħħar nett, id-definizzjoni ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi koperti mill-qafas regolatorju komuni, li tinsab fl-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2002/21, teskludi espressament “servizzi li jipprovdu, b’eżerċizzu [eżerċitar] ta’ kontroll editorjali fuq, kontenut trasmess bl-użu ta’ networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u servizzi”. Fost is-servizzi tas-soċjeta tal-informazzjoni (
8
), din id-definizzjoni ma tinkludix dawk “li ma jikkonsistux kollha kemm huma jew fil-parti l-kbira tagħhom għat-twassil ta’ sinjali b’networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi”.
21.
Din l-esklużjoni tas-servizzi li jipprovdu kontenut tinsab fid-Direttiva 2002/22, fir-rigward tal-obbligu ta’ xandir. B’hekk il-premessa 45 ta’ din id-Direttiva tgħid espressament li “[s]ervizzi li jfornu kontenut bħall-offerta għall-bejgħ ta’ pakkett ta’ kontenut ta’ xandir bil-ħoss jew bit-televiżjoni ma humiex koperti bil-qafas regolatorju komuni għal networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi. Il-fornituri ta’ dawk is-servizzi ma għandhomx ikunu suġġetti għall-obbligi ta’ servizz universali fir-rigward ta’ dawn l-attivitajiet”.
22.
Għalhekk huwa f’dan il-kuntest li għandu jiġi interpretat l-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22, li jistabbilixxi l-possibbiltà li jiġu pprovduti obbligi ta’ trażmissjoni. Din id-dispożizzjoni tippermetti l-impożizzjoni ta’ tali obbligi fuq l-“impriżi […] li jfornu networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi użati għad-distribuzzjoni ta’ xandir tar-radju jew tat-televiżjoni lill-pubbliku”. Madankollu, il-forniment ta’ netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi huwa ddefinit fl-Artikolu 2(m) tad-Direttiva 2002/21 bħala “l-istabbiliment, l-operazzjoni, il-kontroll jew it-tagħmil disponibbli ta’ dak in-network”.
23.
Huwa ċar li impriża li tipproponi l-viżjoni fuq l-internet tal-programmi televiżivi ma tipprovdix netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, iżda kontenut ittrasportat lejn l-utenti tagħha bl-użu ta’ tali netwerk (f’dan il-każ, l-internet). Għaldaqstant, tali impriża ma hijiex fornitur iżda utent ta’ netwerk bħal dan. Is-servizz tagħha evidentement jikkostitwixxi servizz tas-soċjetà tal-informazzjoni, iżda ma jikkonsistix, la kompletament u lanqas prinċipalment, fit-trażmissjoni ta’ sinjali, peress li din hija pprovduta mill-fornituri tal-aċċess għall-internet. It-taħlit ta’ dawn iż-żewġ attivitajiet imur kontra n-newtralità ta’ dawn il-fornituri tal-aċċess meħtieġa mill-Artikolu 12 tad-Direttiva 2000/31 vis-à-vis il-kontenut trażmess (
9
).
24.
Huwa għalhekk żbaljat li Playmédia tafferma li topera netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-sens tal-Artikolu 2(m) tad-Direttiva 2002/21 u tqajjem, minħabba f’hekk, l-obbligu ta’ xandir previst fl-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22. L-operat previst minn din id-dispożizzjoni jikkonsisti fl-iżgurar, bi ħlas, tat-tħaddim tan-netwerk, li jippresupponi ċertu kontroll fuq il-funzjonament tiegħu. Utent li r-rwol tiegħu huwa limitat għal li joffri ċertu kontenut aċċessibbli permezz tan-netwerk inkwistjoni ma jeżerċitax tali kontroll u għalhekk ma jistax jitqies bħala l-operatur tiegħu. Kuntrarjament għal dak li ssostni Playmédia fl-osservazzjonijiet tagħha, ma huwiex biżżejjed li tagħmel użu min-netwerk għall-bżonnijiet tal-attività ekonomika tagħha sabiex tkun tista’ toperah jew tipprovdih. Bl-istess mod, l-attività ta’ Playmédia ma tikkonsistix fit-trażmissjoni ta’ sinjali fuq netwerk (Internet), iżda fil-produzzjoni tagħhom. Huma l-fornituri tan-netwerk u tal-aċċess għal dan in-netwerk li jittrażmettu dawn is-sinjali u b’hekk jipprovdu servizz ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fis-sens tal-Artikolu 2(ċ) tad-Direttiva 2002/21, kemm lill Playmédia kif ukoll lill-abbonati tagħha.
25.
Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 31(1) tad-Direttiva 2002/22 għandu jiġi interpretat fis-sens li impriża li toffri l-istreaming dirett ta’ programmi tat-televiżjoni online ma għandhiex titqies bħala impriża li topera netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi użat għat-trażmissjoni ta’ xandiriet tar-radju jew tat-televiżjoni lill-pubbliku skont din id-dispożizzjoni.
Fuq it-tieni u r-raba’ domandi preliminari
Kummenti preliminari
26.
Permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2002/22 jew kwalunkwe dispożizzjoni oħra tad-dritt tal-Unjoni tipprekludix li Stat Membru jimponi obbligu ta’ xandir simili għal dak previst fl-Artikolu 31 ta’ din id-direttiva, għall-impriżi li, għalkemm ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, joffru l-istreaming dirett tal-programmi tat-televiżjoni online fuq l-internet.
27.
Fil-fatt, huwa stabbilit li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligu ta’ xandir kif previst fl-Artikolu 34-2 tal-Liġi dwar il-libertà tal-komunikazzjoni huwa usa’ minn dak tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22 u jikkonċerna mhux biss lill-fornituri tan-netwerk, iżda wkoll lill-impriżi li joffru aċċess għal kanali tat-televiżjoni fuq dawn in-netwerks. Madankollu, għall-kuntrarju tat-tħassib tal-Gvern Franċiż espress b’mod partikolari waqt is-seduta, nifhem li din id-domanda ma għandhiex l-għan li tevalwa l-legalità ta’ dan l-obbligu fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni b’mod ġenerali, iżda biss sa fejn din tiġi applikata fil-konfront ta’ impriżi li joffru l-istreaming dirett ta’ programmi tat-televiżjoni fuq l-internet, u dan f’sitwazzjoni fejn dawn il-programmi huma diġà mxandra fuq l-internet b’aċċess liberu mill-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati.
28.
Tali obbligu ta’ xandir jimplika neċessarjament l-impożizzjoni fuq l-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati tal-obbligu li jippermettu x-xandir tal-programmi tagħhom mill-impriżi suġġetti għall-obbligu ta’ xandir. Barra minn hekk, huwa interessanti li wieħed jinnota li, attwalment, b’mod partikolari fuq l-internet, dan l-obbligu li għandhom l-aġenziji tat-televiżjoni (must offer) spiss għandu rwol ħafna iktar importanti mill-obbligu tax-xandir (must carry) innifsu. Fil-fatt, fil-każ tal-Internet, ir-raġuni ewlenija għall-introduzzjoni tal-obbligu tax-xandir, li oriġinarjament kienet ikkawżata mill-kapaċità limitata ta’ trażmissjoni tan-netwerks, hija nieqsa. Għall-kuntrarju, fl-ambjent kompetittiv bħalma huwa dak tal-internet, l-impriżi jfittxu kontenut attraenti, li jista’ jiġġenera traffiku fis-siti tagħhom u b’hekk iżidu d-dħul tagħhom mir-reklamar. Għalhekk huwa ferm aħjar għalihom li jkunu suġġetti għall-obbligu tax-xandir, jew pjuttost, kif qalet ukoll Playmédia fl-osservazzjonijiet tagħha, li jibbenefikaw minnu, bħalma jibbenefikaw mill-obbligu ta’ must offer fuq l-aġenziji tat-televiżjoni.
29.
Għal din ir-raġuni, naħseb li jkun rilevanti li t-tieni u r-raba’ domandi preliminari jiġu analizzati flimkien, sabiex jiġu eżaminati kemm il-kompatibbiltà tal-obbligu ta’ must carry u dak ta’ must offer. Għalhekk, id-domanda hija jekk id-Direttiva 2002/22 jew kwalunkwe dispożizzjoni oħra tad-dritt tal-Unjoni tipprekludix li Stat Membru jimponi obbligu ta’ trażmissjoni lil impriżi li ma jaqgħux taħt l-Artikolu 31 ta’ din id-direttiva u li joffru l-live streaming tal-programmi tat-televiżjoni fuq l-internet, peress li dan l-obbligu huwa akkumpanjat mill-obbligu reċiproku tal-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati li ma joġġezzjonawx għal din it-trażmissjoni.
30.
Qabelxejn irrid ninnota li l-qorti tar-rinviju ma tispeċifikax id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li eventwalment jistgħu jipprekludu tali obbligu, minbarra d-Direttiva 2002/22 innifisha. Għalkemm uħud mill-partijiet ikkonċernati li ppreżentaw osservazzjonijiet, b’mod partikolari l-Kummissjoni, messew fil-qosor xi problemi legali potenzjali, din il-kwistjoni ma ġietx diskussa fid-dettall, la fil-kuntest tal-proċedura fil-kawża prinċipali u lanqas f’dak ta’ din il-kawża. Madankollu, ċerti indikazzjonijiet dwar il-kompatibbiltà tal-obbligu tat-trażmissjoni jistgħu diġà jiġu dedotti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-libertà li jiġu pprovduti servizzi. Barra minn hekk, il-problema tad-drittijiet tal-awtur hija s-suġġett ta’ proċedura separata fil-livell nazzjonali, skont l-informazzjoni pprovduta mill-partijiet fil-kawża prinċipali, u l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet mistoqsija speċifika f’dan ir-rigward sabiex tiġi mwieġba waqt is-seduta. Għalhekk, ser nindirizza dawn iż-żewġ problemi, peress li jidhirli li effettivament joħolqu xi diffikultajiet.
Id-Direttiva 2002/22
31.
Kif diġà semmejt fl-analiżi tal-ewwel domanda preliminari, il-qafas regolatorju komuni għan-netwerks u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi jagħmel distinzjoni ċara bejn il-forniment tal-infrastruttura, minn naħa, u dak tal-kontenut, min-naħa l-oħra. Il-forniment tal-infrastruttura biss huwa rregolat minn dan il-qafas regolatorju, filwaqt li l-kontenut jibqa’ kompletament barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu. Id-dispożizzjonijiet tal-qafas regolatorju komuni, għalhekk ma jippreġudikawx id-dispożizzjonijiet dwar il-kontenut, kemm jekk dawn jiġu introdotti fil-livell tal-Unjoni kif ukoll fil-livell nazzjonali. Dan joħroġ b’mod ċar mill-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2002/21. Dan il-prinċipju huwa kkonfermat ukoll mill-aħħar sentenza tal-premessa 45 tad-Direttiva 2002/22, f’dak li jirrigwarda b’mod iktar speċifiku d-dispożizzjonijiet tal-obbligu ta’ trażmissjoni.
32.
Dan ifisser li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2002/22 ma jipprekludux li Stat Membru jintroduċi obbligu ta’ trażmissjoni bħala tali fir-rigward tal-impriżi li ma jaqgħux taħt l-Artikolu 31 ta’ din id-direttiva.
Il-libertà li jiġu pprovduti servizzi
33.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li kull obbligu ta’ trażmissjoni bħal dan, kemm jekk jaqa’ jew jekk ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2002/22, jikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE (
10
). Dan huwa minnu, minkejja l-fatt li dan l-obbligu jiġi impost biss fuq l-impriżi nazzjonali, peress li huwa jistabbilixxi direttament il-kundizzjonijiet tal-aċċess għas-suq għas-servizzi ta’ Stat Membru (
11
). Fil-fatt, l-obbligu ta’ trażmissjoni normalment jirrigwarda lill-kanali televiżivi nazzjonali, minħabba li huma jridu jwettqu l-objettivi tal-politika kulturali li fuqhom huwa bbażat dan l-obbligu. B’hekk, l-aġenziji tat-televiżjoni barranin huma f’pożizzjoni inqas favorevoli peress li, waqt li ma humiex affettwati mill-obbligu inkwistjoni, huma jridu jinnegozjaw l-aċċess għan-netwerks ta’ distribuzzjoni fil-kundizzjonijiet tas-suq.
34.
Tali restrizzjoni tista’ tiġi ġġustifikata, b’mod partikolari, minn raġunijiet imperattivi ta’ interess ġenerali marbuta mal-politika kulturali (
12
). Madankollu, sabiex l-obbligu ta’ trażmissjoni jkun iġġustifikat, irid jissodisfa ċerti rekwiżiti, jiġifieri għan ta’ interess ġenerali, bħaż-żamma, skont il-politika kulturali ta’ dan l-istess Stat Membru, tal-karattru pluralista tal-offerta tal-programmi tat-televiżjoni fit-territorju tiegħu u ma għandux ikun sproporzjonat meta mqabbel ma’ dan l-għan, li jimplika li l-metodi ta’ applikazzjoni tiegħu għandhom jirriżultaw minn proċedura trasparenti bbażata fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufa minn qabel (
13
).
35.
Il-verifika ta’ dawn il-kundizzjonijiet taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-qrati nazzjonali. Madankollu, fiċ-ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, fejn l-aġenzija tat-televiżjoni kkonċernata xxandar hija stess il-programmi tagħha b’aċċess liberu fuq l-internet, filwaqt li l-impriża suġġetta, fejn xieraq, għall-obbligu tax-xandir għandha tittrażmetti permezz ta’ link tal-internet għas-sit tal-aġenzija tat-televiżjoni inkwistjoni, wieħed jista’ leġittimament jistaqsi jekk għadux jeżisti interess ġenerali fir-rigward ta’ dan l-obbligu ta’ trażmissjoni. Pereżempju, l-obbligu impost fuq l-aġenzija tat-televiżjoni kkonċernata, li hija impriża pubblika, li xxandar il-programmi tagħha b’aċċess liberu fuq l-internet, bħalma xorta tagħmel, ma huwiex suffiċjenti?
36.
Kif previst oriġinarjament, l-obbligu ta’ trażmissjoni kien jikkonċerna it-trażmissjoni mill-ġdid ta’ programmi tat-televiżjoni mxandra permezz ta’ mezz tekniku speċifiku (fil-prinċipju, b’mezz terrestri) bl-użu ta’ mezz tekniku differenti (bħall-kejbil jew is-satellita). Huwa kien iġġustifikat mill-fatt li l-ispettaturi li jużaw il-kejbil jew is-satellita setgħu ma kellhomx it-tagħmir tekniku sabiex jirċievu t-trażmissjoni terrestri jew setgħu kienu barra miż-żona ta’ kopertura ta’ din it-trażmissjoni. Barra minn hekk, is-settijiet tat-televiżjoni mhux dejjem kienu jippermettu li jintużaw diversi mezzi ta’ riċezzjoni f’daqqa: jekk wieħed kien juża l-kejbil, ma setax jirċievi t-trażmissjoni b’mod terrestri. L-obbligu tat-trażmissjoni kien jassigura għalhekk li t-telespettaturi jkollhom aċċess għal ċerti kanali tat-televiżjoni irrispettivament mill-għażla tal-mezz tekniku ta’ riċezzjoni.
37.
Dawn il-kunsiderazzjonijiet ma għadhomx japplikaw fis-sitwazzjoni fejn kemm it-trażmissjoni oriġinali kif ukoll dik li possibbilment tkun suġġetta għall-obbligu ta’ trażmissjoni isiru bl-istess mezz tekniku, jiġifieri l-internet. Spettatur b’aċċess għall-internet jista’ jaċċedi kemm għas-sit ta’ Playmédia kif ukoll għal dak ta’ France Télévisions. It-trażmissjoni mill-ġdid tal-programmi ta’ France Télévisions minn Playmédia għalhekk ma hijiex kundizzjoni għall-aċċess għal dawn il-programmi għat-telespettaturi li jirċievu t-televiżjoni bl-internet.
38.
Huwa minnu li, kif isostni l-Gvern Franċiż, ikun aktar faċli għall-utent tal-internet li jkollu aċċess għall-programmi ta’ diversi aġenziji tat-televiżjoni fuq l-istess sit internet milli li jkollu jinnaviga bejn id-diversi siti ta’ dawn l-aġenziji. Madankollu, wieħed jista’ leġittimament jistaqsi jekk tali argument ibbażat fuq l-utilità jistax jiġġustifika r-restrizzjonijiet kemm fuq l-impriżi suġġetti għall-obbligu tax-xandir (pereżempju b’rabta mar-rekwiżit li jiksbu l-kunsens tad-detenturi tad-drittijiet tal-awtur) kif ukoll fuq l-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati minħabba l-obbligu tal-must offer. Dan l-aspett għandu jkun ikkunsidrat mill-qorti tar-rinviju fl-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tal-impożizzjoni li tista’ ssir tal-obbligu tax-xandir fuq l-impriżi li jipprovdu t-trażmissjoni tal-programmi televiżivi fuq l-Internet.
39.
Fl-aħħar nett, infakkar l-opinjoni tal-Gvern Franċiż fl-osservazzjonijiet tiegħu, li l-obbligu tax-xandir previst fid-dritt Franċiż ma japplikax għall-impriżi bħal Playmédia. Madankollu, din l-opinjoni hija kuntrarja għal dik tal-KSA, ir-regolatur Franċiż awdjoviżiv. Barra minn hekk, għalkemm il-Qorti tal-Ġustizzja ovvjament ma hijiex kompetenti biex tinterpreta d-dritt intern tal-Istati Membri, ikolli ninnota li l-Artikolu 34-2 tal-Liġi dwar il-libertà tal-komunikazzjoni jidher li jeżiġi t-trażmissjoni mill-ġdid tal-programmi mxandra b’mod terrestri, filwaqt li Playmédia toffri biss link għall-paġna tal-internet ta’ France Télévisions.
40.
Ir-regoli li jirregolaw l-impożizzjoni ta’ tali obbligi, kemm jekk huma bbażati fuq l-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22 jew jekk jirriżultaw mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ċertament li għandhom l-għan, fl-ewwel lok, li jipproteġu lill-impriżi suġġetti għal dawn l-obbligi minn piżijiet sproporzjonati. Madankollu, fil-kuntest tal-internet kif deskritt fil-punt 28 iktar ’il fuq, dawn ir-regoli jridu wkoll jiżguraw iċ-ċertezza legali tal-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati. Issa, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, diġà ċċitata, l-obbligu tax-xandir għandu jkun applikat skont proċedura trasparenti bbażata fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufa minn qabel. Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, ma jistax jiġi impost, jew fi kliem ieħor, jingħata, b’att individwali fuq talba ta’ impriża li tixtieq li jkollha aċċess għal kontenut attraenti, mingħajr ma jkun aċċertat li din l-impriża taqa’ taħt id-dispożizzjoni tad-dritt intern li jistabbilixxiha.
Id-dritt tal-awtur
41.
L-aġenziji tat-televiżjoni jgawdu minn ċerti drittijiet relatati għad-dritt tal-awtur fuq it-trażmissjonijiet tagħhom (
14
). Barra minn hekk, dawn it-trażmissjonijiet jistgħu jkunu huma stess xogħlijiet protetti, jew jinkludu xogħlijiet protetti, bid-drittijiet tal-awtur jew drittijiet relatati oħra (
15
). Normalment, l-aġenziji tat-televiżjoni jixtru l-kunsens tad-detenturi ta’ dawn id-drittijiet biex jużaw dawn ix-xogħlijiet fl-attività tagħhom ta’ xandir. Mill-bqija, dawn ix-xogħlijiet ikomplu jibbenefikaw mill-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur.
42.
Huwa minnu li, kif issostni Playmédia, il-kwistjoni tad-drittijiet tal-awtur fil-kuntest tal-obbligu tax-xandir tirriżulta irrispettivament minn jekk hux obbligu għall-fornituri tan-netwerk “klassiċi” jew obbligu impost fuq l-impriżi li jittrażmettu l-programmi televiżivi fuq l-Internet. Madankollu, il-bidliet imsemmija fil-punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet f’dak li jirrigwarda r-relazzjoni bejn l-obbligu ta’ must carry, minn naħa, u dak ta’ must offer, min-naħa l-oħra, bidlu wkoll is-sitwazzjoni fil-qasam tad-drittijiet tal-awtur. Fil-fatt, meta l-obbligu ta’ xandir kien b’mod ċar favur l-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati, billi kien jippermettilhom xandir aktar mifrux, dawn l-aġenziji tat-televiżjoni, bħala detenturi tad-drittijiet tal-awtur, kienu lesti li jagħtu l-kunsens tagħhom lill-fornituri suġġetti għal dan l-obbligu. Id-drittijiet tal-awtur, filwaqt li jibqgħu rrispettati, ma kienu jqajmu l-ebda problema kbira fil-kuntest tal-obbligu tax-xandir. Is-sitwazzjoni hija differenti meta dan l-obbligu jidher pjuttost bħala vantaġġ għall-impriżi li huma suġġetti għalih. L-aġenziji tat-televiżjoni jistgħu joġġezzjonaw għar-ritrażmissjoni tal-programmi tagħhom minn fornituri ta’ kontenut li huma jistgħu jqisu bħala kompetituri, pereżempju fis-suq tar-reklamar. Id-drittijiet tal-awtur jistgħu għalhekk jikkostitwixxu ostaklu għat-twettiq tal-obbligu tax-xandir. Din il-problema għandha tiġi kkunsidrata meta jiġi impost u implimentat dan l-obbligu.
43.
Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta b’mod ċar li l-istreaming dirett mill-ġdid ta’ programmi tat-televiżjoni fuq l-Internet huwa komunikazzjoni lill-pubbliku ta’ xogħlijiet kontenuti f’dawn il-programmi fis-sens tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2001/29 (
16
). Dan japplika wkoll għat-trażmissjoni mill-ġdid ta’ kanali tat-televiżjoni suġġetti għal obbligi ta’ servizz pubbliku (
17
). Leġiżlazzjoni nazzjonali li ċċaħħad lix-xogħlijiet fil-programmi ta’ dawn l-istazzjonijiet mill-protezzjoni tad-dritt tal-awtur għalhekk hija inkompatibbli ma’ din id-dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni (
18
).
44.
Minn dak li ntqal jirriżulta li t-trażmissjoni mill-ġdid ta’ programmi televiżivi fuq l-Internet, minn impriża oħra għajr l-aġenzija tat-televiżjoni oriġinali, fil-prinċipju tikkostitwixxi komunikazzjoni lill-pubbliku fis-sens tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2001/29. Il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tistax għaldaqstant timponi obbligu ta’ xandir fuq l-impriżi li jwettqu tali trażmissjoni mill-ġdid, flimkien ma’ obbligu fuq l-aġenziji tat-televiżjoni kkonċernati li ma jopponux dan ix-xandir, mingħajr ma teżiġi li dawn l-impriżi jiksbu minn qabel il-kunsens tad-detenturi tad-drittijiet tal-awtur.
45.
Kuntrarjament għal dak li ssostni Playmédia fl-osservazzjonijiet tagħha, l-obbligu tax-xandir ma għandux preċedenza fuq id-drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati li jipproteġu x-xandiriet televiżivi u xogħlijiet li jinsabu f’dawn it-trażmissjonijiet. Din is-supremazija ma tirriżulta minn ebda dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tad-drittijiet tal-awtur. Għalkemm l-impriżi jistgħu jkunu suġġetti għall-obbligu tax-xandir, dan ma jeżentahomx minn obbligi legali oħra rigward l-attività tax-xandir ta’ programmi ta’ televiżjoni, fosthom l-obbligu li jiksbu l-kunsens tad-detenturi tad-drittijiet tal-awtur ikkonċernati.
46.
Dan huwa a fortiori l-każ f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, fejn l-obbligu tax-xandir jaqa’ mhux fuq il-fornituri tan-netwerks li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22, iżda fuq fornituri ta’ kontenut li ma jaqgħux taħt din id-dispożizzjoni. Fil-fatt, kuntrarjament għall-fornituri ta’ netwerks li sempliċiment jittrażmettu s-sinjali b’mod newtrali fir-rigward tal-kontenut trażmess, il-fornituri tal-kontenut jisfruttaw ekonomikament ix-xogħlijiet inklużi f’dak il-kontenut, li jaqa’ direttament fl-isfera tad-drittijiet esklużivi li jkollhom id-detenturi tad-drittijiet tal-awtur. Obbligu tax-xandir ma jistax għaldaqstant jiġi impost fuq impriżi bħal dawn mingħajr ma jiġu rispettati dawn id-drittijiet esklużivi.
47.
Huwa minnu li l-pożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja msemmija fil-punt 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet tidher li ġiet kemxejn immitigata mis-sentenza AKM (
19
). Fil-fatt f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li trażmissjoni simultanja, kompleta u mhux modifikata ta’ programmi mxandra mill-aġenzija nazzjonali tax-xandir, permezz ta’ kejbils fit-territorju nazzjonali, jiġifieri permezz ta’ mezz tekniku differenti minn dak użat waqt it-trażmissjoni mxandra inizjali, ma tikkostitwixxix komunikazzjoni lill-pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 2001/29, għaliex il-pubbliku li għalih issir din it-trażmissjoni ma jistax jitqies bħala pubbliku ġdid (
20
). Madankollu, jidhirli li din is-soluzzjoni hija bbażata fuq il-kundizzjoni, li l-verifika tagħha hija f’idejn il-qorti tar-rinviju, li d-detenturi tad-drittijiet tal-awtur ikunu ħadu inkunsiderazzjoni t-trażmissjoni mill-ġdid inkwistjoni meta jkunu awtorizzaw ix-xandira inizjali (
21
).
48.
Is-sentenza AKM xejn ma hija ċara f’dan ir-rigward. Madankollu, kull interpretazzjoni oħra tikkostitwixxi tibdil ċar tar-regola li tirriżulta mis-sentenza ITV Broadcasting et (
22
) fejn, fil-preżenza ta’ mezz tekniku differenti, il-kwistjoni dwar l-eżistenza ta’ pubbliku ġdid ma hijiex rilevanti. Madankollu, xejn fis-sentenza AKM ma jindika li l-Qorti tal-Ġustizzja riedet tagħmel din il-bidla (
23
).
49.
Fil-kawża prinċipali, ma jidhirx li d-detenturi tad-drittijiet tal-awtur kienu kkunsidraw it-trażmissjoni mill-ġdid tal-programmi ta’ France Télévisions minn Playmédia għaliex bħalissa tinsab għaddejja proċedura ġudizzjarja f’dan ir-rigward quddiem il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza). Fi kwalunkwe każ, tali kunsiderazzjoni ma tistax tiġi preżunta għall-finijiet ta’ obbligu ta’ xandir li jmur lil hinn minn dak previst fl-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22. Dan huwa l-każ speċjalment għaliex, skont l-osservazzjonijiet f’din il-kawża, ma huwiex ċert fid-dritt intern Franċiż jekk l-impriżi bħal Playmédia humiex koperti minn dan l-obbligu. Skont il-Gvern Franċiż, ma humiex, li jmur kontra d-deċiżjoni kkontestata fil-kawża prinċipali. Din id-deċiżjoni ġiet mogħtija biss fuq it-talba ta’ Playmédia, minħabba l-interess tagħha li tinkludi l-programmi ta’ France Télévisions fl-offerta tagħha. Issa, huwa diffiċli ħafna biex id-detenturi tad-drittijiet tal-awtur ibassru liema impriżi attivi fuq l-Internet jistgħu jkunu interessati jittrażmettu mill-ġdid programmi li jinkludu x-xogħlijiet tagħhom.
50.
Il-fatt li France Télévisions tittrażmetti wkoll direttament il-programmi tagħha fuq is-sit tal-internet tagħha stess, ma jibdilx din il-konstatazzjoni. Fil-fatt, peress li t-trażmissjoni mill-ġdid fuq l-internet minn Playmédia hija indipendenti minn dik magħmula minn France Télévisions, hija għandha titqies li qed issir permezz ta’ mezz tekniku differenti u, konsegwentement, għandha tiġi analizzata separatament mill-perspettiva tad-dritt tal-awtur.
51.
Din il-konstatazzjoni ma hijiex ikkontestata mill-affermazzjoni ta’ Playmédia li ilha mill-2014, tittrażmetti mill-ġdid programmi ta’ France Télévisions mhux billi taqbad ix-xandir terrestri ta’ dawn il-programmi, iżda permezz ta’ link għall-programmi ta’ France Télévisions imxandra fuq is-sit tal-internet ta’ din tal-aħħar. Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-ħolqien ta’ tali links ma jikkostitwixxix komunikazzjoni lill-pubbliku, fis-sens tal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2001/29, u għaldaqstant ma jeħtieġx il-kunsens tad-detenturi tad-drittijiet tal-awtur.
52.
Madankollu, aħna ma ġejniex mistoqsija fuq dan il-punt. Id-domandi preliminari f’din il-kawża ma jirrigwardawx l-attività Playmédia meħuda waħedha, iżda l-possibbiltà eventwali għall-Istati Membri li jipprevedu obbligu ta’ xandir mill-operaturi ta’ siti fuq l-internet. Madankollu, ma jidhirlix li dan l-obbligu jista’ jkun ibbażat fuq links għall-programmi mxandra mill-ġdid fuq l-internet, anki jekk biss minħabba l-fatt li mhux il-programmi kollha kkonċernati minn tali obbligu bilfors jixxandru mill-ġdid fuq l-internet mill-aġenziji tat-televiżjoni oriġinali b’mod aċċessibbli liberament. Barra minn hekk, kull konnessjoni tal-internet hija, min-natura tagħha stess, dipendenti mis-sors tagħha. Ikun biżżejjed li l-aġenzija tat-televiżjoni tieqaf tittrasmetti mill-ġdid il-programmi tagħha fuq l-internet jew tillimita l-aċċess għalihom biex ikun impossibbli għall-impriża suġġetta għall-obbligu tax-xandir li tissodisfa dan l-obbligu. Għalhekk obbligu ta’ xandir ibbażat fuq links tal-Internet ma huwiex legalment vijabbli.
Risposta proposta
53.
Għalhekk nipproponi li r-risposta għat-tieni u għar-raba’ domandi preliminari tkun li d-Direttiva 2002/22 għandha tiġi interpretata fis-sens li hija ma tipprekludix li Stat Membru jimponi fuq l-impriżi li joffru l-istreaming dirett ta’ programmi televiżivi fuq l-internet obbligu li jxandru programmi televiżivi speċifiċi. Madankollu, tali obbligu għandu jkollu għan ta’ interess ġenerali, bħaż-żamma tal-karattru pluralista tal-għażla tal-programmi tat-televiżjoni fit-territorju tiegħu skont il-politika kulturali ta’ dan l-istess Stat Membru u ma għandux ikun sproporzjonat meta mqabbel ma’ dan l-għan, li jimplika li l-proċedura tal-metodi ta’ applikazzjoni tiegħu għandha tkun trasparenti u bbażata fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufa minn qabel. Il-verifika ta’ dawn il-kundizzjonijiet taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-qrati nazzjonali. Barra minn hekk, dawn l-impriżi jeħtieġu l-approvazzjoni minn qabel tad-detenturi tad-dritt tal-awtur jew drittijiet relatati li jipproteġu x-xogħlijiet inklużi f’dawn il-programmi.
Fuq it-tielet domanda preliminari
54.
Permezz tat-tielet domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk Stat Membru li jimponi obbligu ta’ xandir barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22 huwiex marbut bil-kundizzjonijiet li jrid jissodisfa tali obbligu skont dan l-Artikolu.
55.
L-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22 jagħmel parti integrali mill-qafas komuni regolatorju tan-netwerks u tas-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi. L-għan tiegħu huwa li jipproteġi l-impriżi li jipprovdu dawn in-netwerks jew dawn is-servizzi mill-obbligi ta’ trażmissjoni sproporzjonati li jxekklu l-attività tagħhom u l-profitabbiltà tagħhom. Obbligu eventwali ta’ xandir fuq impriżi li ma jaqgħux taħt dan il-qafas komuni ma huwiex suġġett għal dan il-qafas regolatorju (
24
). Konsegwentement, ma jistax ikun suġġett għall-kundizzjonijiet li jirriżultaw mill-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22.
56.
Barra minn hekk, fid-dawl tal-fatt li impriża bħal Playmédia ma hijiex fornitur ta’ netwerk ta’ komunikazzjoni elettronika iżda fornitur ta’ kontenut, obbligu eventwali ta’ xandir fuq tali impriża jaqa’ taħt ir-regolamentazzjoni tal-kontenut u l-politika awdjoviżiva. Għalhekk, li jkun meħtieġ li l-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar il-kontenut tosserva l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22, imur kontra l-esklużjoni espliċita ta’ dan il-qasam mill-qafas regolatorju komuni, prevista fl-Artikolu 1(3) tad-Direttiva 2002/21 (
25
), anki jekk il-leġiżlatur nazzjonali huwa liberu li japplika dawn il-kundizzjonijiet minn jeddu.
57.
Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta għat-tielet domanda preliminari għandha tkun li Stat Membru li jimponi obbligu ta’ xandir barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22 ma huwiex marbut mill-kundizzjonijiet li għandu jissodisfa tali obbligu skont dan l-Artikolu.
Fuq il-ħames domanda preliminari
58.
Il-ħames domanda preliminari tikkonċerna l-kundizzjoni li numru sinjifikattiv ta’ utenti finali tan-netwerks soġġetti għall-obbligu tax-xandir għandhom jużawhom bħala l-mezzi prinċipali tagħhom biex jirċievu xandiriet televiżivi. Tali rekwiżit jinsab fl-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22. Din il-kwistjoni għalhekk hija rilevanti biss fil-każ fejn jirriżulta mir-risposta għall-ewwel jew għat-tielet domanda li l-kundizzjonijiet ta’ impożizzjoni tal-obbligu tax-xandir previsti f’dak l-Artikolu huma applikabbli f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali. Fid-dawl tar-risposti li jiena qiegħed nipproponi għall-ewwel u għat-tieni domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għall-ħames domanda.
Konklużjoni
59.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi b’dan il-mod għad-domandi preliminari magħmula mill-Conseil d’État (Kunsill tal-Istat, Franza):
1)
L-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 31(1) tad-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva “Servizz Universali”), kif emendata mid-Direttiva 2009/136/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009, għandu jiġi interpretat fis-sens li impriża li toffri l-istreaming dirett (live streaming) ta’ programmi tat-televiżjoni online ma għandhiex titqies bħala impriża li topera netwerk ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi użat għat-trażmissjoni lill-pubbliku ta’ xandiriet tar-radju jew tat-televiżjoni fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
2)
Id-Direttiva 2002/22, kif emendata mid-Direttiva 2009/136, għandha tiġi interpretata fis-sens li hija ma tipprekludix li Stat Membru jimponi fuq l-impriżi li joffru l-istreaming dirett fuq l-internet obbligu li jxandru l-programmi tat-televiżjoni speċifiċi. Madankollu, tali obbligu għandu jkollu għan ta’ interess ġenerali, bħaż-żamma tal-karattru pluralista tal-għażla tal-programmi tat-televiżjoni fit-territorju tiegħu skont il-politika kulturali ta’ dan l-istess Stat Membru u ma għandux ikun sproporzjonat meta mqabbel ma’ dan l-għan, li jimplika li l-proċedura tal-metodi ta’ applikazzjoni tiegħu għandha tkun trasparenti u bbażata fuq kriterji oġġettivi, mhux diskriminatorji u magħrufa minn qabel. Il-verifika ta’ dawn il-kundizzjonijiet taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-qrati nazzjonali. Barra minn hekk, dawn l-impriżi jeħtieġu l-approvazzjoni minn qabel tad-detenturi tad-dritt tal-awtur jew drittijiet relatati li jipproteġu x-xogħlijiet inklużi f’dawn il-programmi.
3)
Stat Membru li jimponi obbligu ta’ xandir barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 31 tad-Direttiva 2002/22 ma huwiex marbut mill-kundizzjonijiet li għandu jissodisfa tali obbligu skont dan l-Artikolu.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Dan it-taqlib ilu li ġie osservat. Ara Nikoltchev, S. (ed.), Avoir ou ne pas avoir les règles du must-carry (Għandu jew ma għandux ikollna r-regoli tat-trażmissjoni), l-Osservatorju Ewropew Awdjoviżiv, Strasburgu 2005.
(
3
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17 Vol. 1, p. 230.
(
4
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349, kif emendata bid-Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, L 337, p. 37) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2002/21”).
(
5
)	Id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Ġunju 1998 li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tal-istandards u tar-Regolamenti Tekniċi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 20, p. 337), imħassra u sostitwita mid-Direttiva (UE) 2015/1535 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tad-9 ta’ Settembru 2015, li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tar-regolamenti tekniċi u tar-regoli dwar is-servizzi tas-Soċjetà tal-Informatika (ĠU 2015, L 241, p. 1).
(
6
)	Id-Direttiva 2002/22/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar servizz universali u d-drittijiet tal-utenti li jirrelataw ma’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (Direttiva “Servizz Universali”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 367), kif emendata mid-Direttiva 2009/136/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Novembru 2009 (ĠU 2009, L 337, p. 11) (iktar ’l quddiem id-“Direttiva 2002/22”).
(
7
)	Fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali.
(
8
)	Skont id-Direttiva 2015/1535.
(
9
)	Id-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-8 ta’ Ġunju 2000 dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi minn soċjetà tal-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (“Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku”) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399).
(
10
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007, United Pan-Europe Communications Belgium et (C‑250/06, EU:C:2007:783, punt 38).
(
11
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007, United Pan-Europe Communications Belgium et (C‑250/06, EU:C:2007:783, punti 32 sa 36).
(
12
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007, United Pan-Europe Communications Belgium et (C‑250/06, EU:C:2007:783, punti 41 u 42).
(
13
)	Sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2007, United Pan-Europe Communications Belgium et (C‑250/06, EU:C:2007:783, id-dispożittiv).
(
14
)	Artikolu 3(2)(d) tad-Direttiva 2001/29.
(
15
)	B’mod partikolari permezz tad-dritt ta’ komunikazzjoni lill-pubbliku previst fl-Artikolu 3 tad-Direttiva 2001/29.
(
16
)	Sentenza tas-7 ta’ Marzu 2013, ITV Broadcasting et (C‑607/11, EU:C:2013:147, punt 1 tad-dispożittiv).
(
17
)	Sentenza tal-1 ta’ Marzu 2017, ITV Broadcasting et (C‑275/15, EU:C:2017:144, id-dispożittiv).
(
18
)	Sentenza tal-1 ta’ Marzu 2017, ITV Broadcasting et (C‑275/15, EU:C:2017:144, id-dispożittiv).
(
19
)	Sentenza tas-16 ta’ Marzu 2017 (C‑138/16, EU:C:2017:218).
(
20
)	Sentenza tas-16 ta’ Marzu 2017, AKM (C‑138/16, EU:C:2017:218, punti 18, 26, 29 u 30).
(
21
)	Ara s-sentenza tas-16 ta’ Marzu 2017, AKM (C‑138/16, EU:C:2017:218, punti 28 u 29, kif ukoll l-ewwel paragrafu tad-dispożittiv).
(
22
)	Sentenza tas-7 ta’ Marzu 2013 (C‑607/11, EU:C:2013:147).
(
23
)	Din ir-regola ġiet ikkonfermata wkoll wara li ngħatat is-sentenza AKM, (C‑138/16, EU:C:2017:218): ara s-sentenza tad-29 ta’ Novembru 2017, VCAST (C‑265/16, EU:C:2017:913, punti 48 sa 50).
(
24
)	Punti 17 sa 25 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
25
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2008, Kabel Deutschland Vertrieb und Service (C‑336/07, EU:C:2008:765, punt 34).