62010CJ0078_PL
Strony
Motywy wyroku
Sentencja
Strony
W sprawie C‑78/10
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez cour d’appel de Rouen (Francja) postanowieniem z dnia 28 stycznia 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 lutego 2010 r., w postępowaniu:
Marc Berel, działający jako pełnomocnik société Port Angot Développement,
Emmanuel Hess, działający jako zarządca sądowy société Port Angot Développement,
Rijn Schelde Mondia France SA,
Receveur principal des douanes de Rouen Port,
Administration des douanes – Havre port,
Société Port Angot Développement, następczyni prawna Manutention de Produits Chimiques et Miniers Maprochim SAS,
Asia Pulp & Paper France EURL
przeciwko
Administration des douanes de Rouen,
Receveur principal des douanes du Havre,
Administration des douanes du Havre,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: J.C. Bonichot, prezes izby, K. Schiemann, L. Bay Larsen, C. Toader i A. Prechal (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: V. Trstenjak,
sekretarz: C. Strömholm, administrator,
uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 listopada 2010 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
– w imieniu M. Berela, działającego jako pełnomocnik société Port Angot Développement przez adwokata E. Taÿa Pamarta,
– w imieniu Asia Pulp & Paper France EURL przez adwokatów F. Citrona oraz S. Le Roya,
– w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz B. Cabouata, działających w charakterze pełnomocników,
– w imieniu Komisji Europejskiej przez L. Bouyon oraz B.R. Killmanna, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 grudnia 2010 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Motywy wyroku
1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 213, 233 i 239 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 82/97 z dnia 19 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 17, s. 1) (zwanego dalej „kodeksem celnym”).
2. Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu pomiędzy M. Berelem działającym jako pełnomocnik société Port Angot Développement, następczyni prawnej Manutention de Produits Chimiques et Miniers Maprochim SAS (zwanej dalej „Maprochim”), Rijn Schelde Mondia France SA (zwanej dalej „Mondia France”) i Asia Pulp & Paper France EURL (zwanej dalej „Asia P & P”) a administration des douanes de Rouen, receveur principal des douanes du Havre i administration des douanes du Havre (zwanymi dalej „organami celnymi”) w przedmiocie pokrycia długu celnego, w zakresie którego Maprochim, Asia P & P oraz Mondia France są dłużnikami solidarnymi, przy czym tej ostatniej ze wskazanych spółek przyznane zostało częściowe umorzenie długu.
Ramy prawne
Prawo Unii
3. Artykuł 4 kodeksu celnego stanowi:
„Użyte w niniejszym kodeksie określenia oznaczają:
[…]
9) »dług celny« oznacza nałożony na osobę obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) […], które stosuje się do towarów określonych zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi;
[…]
12) »dłużnik« oznacza każdą osobę zobowiązaną do zapłacenia kwoty długu celnego;
[…]”.
4. Artykuł 5 kodeksu celnego stanowi:
„1. […] każda osoba ma prawo do działania przez przedstawiciela reprezentującego ją przed organami celnymi celem dokonania wszelkich czynności i formalności przewidzianych w przepisach prawa celnego.
2. Przedstawicielstwo może być:
– bezpośrednie, w tym przypadku przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby,
lub
– pośrednie, w tym przypadku przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby.
[…]
4. Przedstawiciel musi zgłosić fakt wykonywania działalności na rzecz osoby reprezentowanej, sprecyzować, czy jest to przedstawicielstwo pośrednie czy bezpośrednie, oraz być umocowany do reprezentowania.
Osoba, która nie zadeklaruje faktu wykonywania działalności w imieniu lub na rzecz innej osoby, lub taka, która zadeklaruje, że działa w imieniu lub na rzecz innej osoby, nie będąc umocowana do reprezentowania, jest traktowana jako działająca we własnym imieniu i na własną rzecz.
[…]”.
5. Zgodnie z art. 202 kodeksu celnego:
„1. Dług celny w przywozie powstaje w wyniku::
a) nielegalnego wprowadzenia na obszar celny Wspólnoty towaru podlegającego należnościom przywozowym
[…].
Nielegalnym wprowadzeniem towaru w rozumieniu niniejszego artykułu jest każde wprowadzenie dokonane z naruszeniem przepisów art. 38–41 i art. 177 tiret drugie.
2. Dług celny powstaje z chwilą nielegalnego wprowadzenia towaru.
3. Dłużnikami są:
– osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia,
– osoby, które uczestniczyły we wprowadzeniu i które jednocześnie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że wprowadzenie to jest nielegalne,
– jak również osoby, które nabyły lub posiadały taki towar i które w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie wiedziały bądź powinny były wiedzieć, że jest to towar wprowadzony nielegalnie”.
6. Artykuł 203 kodeksu celnego ma następujące brzmienie:
„1. Dług celny w przywozie powstaje w wyniku:
– usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom przywozowym.
2. Dług celny powstaje z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego.
3. Dłużnikami są:
– osoba, która usunęła towar spod dozoru celnego,
– osoby, które uczestniczyły w tym usunięciu i które jednocześnie wiedziały lub powinny były wiedzieć, że towar zostaje usunięty spod dozoru celnego,
– osoby, które nabyły lub posiadały towar i które w chwili jego nabycia lub wejścia w jego posiadanie wiedziały bądź powinny były wiedzieć, że jest to towar usunięty spod dozoru celnego,
i
– odpowiednio osoba zobowiązana do wykonania obowiązków wynikających z czasowego składowania towaru lub wynikających ze stosowania procedury celnej, którą towar ten został objęty”.
7. Artykuł 213 kodeksu celnego stanowi:
„Jeżeli w odniesieniu do tego samego długu celnego występuje kilku dłużników, są oni solidarnie zobowiązani do pokrycia tego długu”.
8. Artykuł 233 kodeksu celnego stanowi:
„[…] dług celny wygasa:
a) przez uiszczenie kwoty należności,
b) przez umorzenie kwoty należności,
[…]”.
9. Artykuł 236 kodeksu celnego stanowi:
„1. Należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2.
Należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają umorzeniu, gdy okaże się, że w chwili zaksięgowania kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2.
Należności nie podlegają zwrotowi ani umorzeniu, w przypadku gdy fakty, które doprowadziły do zapłacenia lub zaksięgowania kwoty prawnie nienależnej, są wynikiem świadomego działania [oszustwa] osoby zainteresowanej.
2. Należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane po złożeniu wniosku przed upływem trzech lat, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach. Wniosek należy złożyć we właściwym urzędzie celnym.
Termin ten może zostać przedłużony, jeżeli osoba zainteresowana udowodni, iż ze względu na nieprzewidziane okoliczności lub działanie siły wyższej nie mogła złożyć wniosku w terminie.
Organy celne dokonują zwrotu lub umorzenia z urzędu, gdy same przed upływem tego terminu stwierdzą, że zaistniała jedna z okoliczności określonych w ust. 1 akapit pierwszy i drugi”.
10. Zgodnie z art. 239 kodeksu celnego:
„1. Należności celne przywozowe lub należności celne wywozowe podlegają zwrotowi lub umorzeniu w sytuacjach innych niż te określone w art. 236–238:
– określonych zgodnie z procedurą komitetu;
– wynikających z okoliczności niespowodowanych świadomym działaniem ani ewidentnym zaniedbaniem [niespowodowanych oszustwem ani oczywistym zaniedbaniem] osoby zainteresowanej. Przypadki, w których można zastosować ten przepis, jak również tryb postępowania, określane są zgodnie z procedurą komitetu. Dokonanie zwrotu lub umorzenia może zostać uzależnione od szczególnych warunków.
2. Należności są zwracane lub umarzane z powodów określonych w ust. 1 na pisemny wniosek dłużnika, złożony we właściwym urzędzie celnym w terminie dwunastu miesięcy, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o tych należnościach.
[…]”.
11. Artykuł 878 ust. 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 (Dz.U. L 253, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1677/98 z dnia 29 lipca 1998 r. (Dz.U. L 212, s. 18) (zwanego dalej „rozporządzeniem wykonawczym”), stanowi:
„Wniosek o udzielenie zwrotu lub o umorzenie należności celnych przywozowych lub wywozowych, zwany dalej »wnioskiem o udzielenie zwrotu lub o umorzenie«, składany jest przez osobę, która uiściła te należności lub która jest zobowiązana do ich uiszczenia, bądź przez osoby, które przejęły jej prawa i obowiązki.
Wniosek o udzielenie zwrotu lub o umorzenie może zostać również złożony przez przedstawiciela osoby lub osób, określonych w pierwszym akapicie”.
12. Artykuł 899 rozporządzenia wykonawczego stanowi:
„Bez uszczerbku dla innych sytuacji, które mają być rozpatrywane w każdym przypadku oddzielnie, zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 905–909, jeżeli organ celny decyzji ustali, że przedłożony mu na mocy art. 239 ust. 2 kodeksu wniosek o udzielenie zwrotu lub o umorzenie:
– oparty jest na powodach odpowiadających jednej z okoliczności określonych w art. 900–903 i że nie wynikają one ze świadomego działania [oszustwa] lub oczywistego zaniedbania ze strony osoby zainteresowanej, wówczas udzielają [udziela] zwrotu lub umarzają [umarza] dane należności celne przywozowe.
»Osoba zainteresowana« oznacza osobę lub osoby, określone w art. 878 ust. 1, lub ich przedstawicieli, jak również każdą inną osobę, która uczestniczyła w spełnianiu formalności celnych odnoszących się do danych towarów lub która udzieliła instrukcji potrzebnych dla spełnienia tych formalności,
– oparty jest na powodach odpowiadających jednej z okoliczności określonych w art. 904, wówczas nie udzielają [udziela] zwrotu lub nie umarzają [umarza] danych należności celnych przywozowych”.
13. Artykuł 900 ust. 1 lit. o) rozporządzenia wykonawczego stanowi:
„Należności celne przywozowe są zwracane lub umarzane, w przypadku gdy:
[…]
o) dług celny powstał w inny sposób niż na mocy art. 201 kodeksu [celnego], a osoba zainteresowana może okazać świadectwo pochodzenia […] lub jakikolwiek inny odpowiedni dokument potwierdzający, że przywożone towary, gdyby zostały zgłoszone do wolnego obrotu, mogłyby być traktowane jak towary wspólnotowe lub korzystać z preferencyjnych środków taryfowych, pod warunkiem spełnienia pozostałych warunków określonych w art. 890”.
Prawo krajowe
14. Artykuł 1208 code civil (kodeksu cywilnego) stanowi:
„Dłużnik solidarny może pozwany przed sąd powołać wobec wierzyciela wszelkie zarzuty wynikające z charakteru zobowiązania, zarzuty, które przysługują mu osobiście wobec wierzyciela, oraz zarzuty wspólne wszystkim dłużnikom.
Nie może powołać wobec wierzyciela zarzutów przysługujących wyłącznie osobiście pozostałym dłużnikom”.
15. Zgodnie z art. 1285 code civil:
„Umowne umorzenie lub zwolnienie z długu dokonane na rzecz jednego z dłużników solidarnych zwalnia pozostałych dłużników, chyba że wierzyciel w sposób wyraźny zastrzegł, iż zachowuje przeciwko nim swe prawa.
W tym wypadku wierzyciel może dochodzić długu wyłącznie po odliczeniu umorzonej części”.
Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
16. Mondia France jest spółką specjalizującą się w dokonywaniu przywozu i wywozu produktów drzewnych, w szczególności papieru i pulpy drzewnej oraz w składowaniu i rozprowadzaniu tych towarów. W tym celu posiada ona zezwolenie na prowadzenie magazynów i składowisk tymczasowych w Rouen i w Hawrze.
17. Asia P & P, będąca klientem Mondia France zleciła tej spółce dokonywanie czynności związanych z transportem, składowaniem i odprawą celną towarów wprowadzanych przez nią do obrotu w Unii Europejskiej, głównie papieru pochodzącego z Indonezji.
18. Mondia France zleciła Maprochim, będącej agentem celnym dokonywanie na jej rachunek odpraw celnych w zakresie wskazanych towarów.
19. W kwietniu 2000 r. organy celne przeprowadziły kontrolę operacji przywozowych wskazanych towarów dokonanych w Hawrze i w Rouen w latach 1998 i 1999.
20. W trakcie wskazanej kontroli stwierdzono, że część towarów składowanych w magazynach Mondia France została dostarczona na rzecz Asia P & P bez dokonania formalności związanych z odprawą celną. W zakresie dotyczącym tych towarów wskazane organy stwierdziły, że doszło do naruszenia polegającego na przywozie bez zgłoszenia.
21. W przypadku innej części towarów stwierdzono, że zostały one dostarczone bez dokonania formalności związanych z odprawą celną. Formalności te zostały bowiem zakończone dopiero po dacie opuszczenia przez te towary działającego na podstawie pozwolenia magazynu Mondia France. W zakresie dotyczącym tych towarów organy celne stwierdziły, że doszło do naruszenia polegającego na usunięciu towarów podlegających dozorowi celnemu.
22. Wobec tego organy celne powiadomiły spółki Mondia France, Asia P & P i Maprochim o stwierdzonych naruszeniach i zażądały w związku z dostawami tych towarów zapłaty należności celnych i podatkowych obejmujących cła i inne podatki. Organy te wydały następnie decyzje w sprawie pokrycia należności skierowane do wskazanych trzech spółek, między innymi w zakresie dotyczącym zapłaty należności celnych.
23. Po oddaleniu odwołań od omawianych decyzji przez organy celne wskazane trzy spółki wniosły skargi do tribunal d’instance de Havre i do tribunal d’instance de Rouen żądając uchylenia wskazanych decyzji w sprawie pokrycia należności oraz decyzji oddalających ich żądania. Tribunal d’instance de Havre przekazał następnie rozpatrywane przez niego sprawy do tribunal d’instance de Rouen ze względu na występujący między nimi związek.
24. W dniu 31 października 2000 r. spółka Mondia France wniosła ponadto do direction générale des douanes wniosek o umorzenie należności celnych na podstawie art. 239 kodeksu celnego i art. 900 ust. 1 lit. o) rozporządzenia wykonawczego, powołując brak zaistnienia oszustwa lub oczywistego zaniedbania oraz wnosząc jednocześnie o udzielenie a posteriori preferencyjnego traktowania taryfowego w przypadku papieru pochodzącego z Indonezji.
25. Wniosek ten został w pierwszej kolejności oddalony po uzyskaniu przez wskazaną direction générale des douanes opinii Komisji Wspólnot Europejskich, która w piśmie z dnia 7 października 2004 r. uznała, że miało miejsce oczywiste zaniedbanie ze strony Mondia France. Skarga wniesiona na to pismo została odrzucona jako oczywiście niedopuszczalna na mocy postanowienia Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie T‑55/05 Rijn Schelde Mondia France przeciwko Komisji.
26. Jednakże w dalszej kolejności w pismach z dnia 6 lutego i z dnia 3 marca 2006 r. organy celne – wobec powzięcia wiadomości o nowych okolicznościach – przyznały Mondia France częściowe umorzenie należności.
27. Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2008 r. tribunal d’instance de Rouen, uwzględniając to umorzenie, oddalił żądania Mondia France, Asia P & P i Maprochim o uchylenie decyzji w sprawie pokrycia ciążących na nich należności.
28. W zakresie dotyczącym umorzenia należności wniesionego przez Asia P & P i Maprochim ów sąd orzekł, że z art. 1208 code civil wynika w sposób konieczny, że każdy dłużnik solidarny powinien być uznany za przedstawiciela współdłużników, w związku z czym orzeczenie zapadłe wobec jednego z nich odnosi się również do dłużników pozostałych, nawet wówczas, gdy nie byli oni uczestnikami postępowania.
29. Sąd wywiódł z powyższego, że przy składaniu wniosku o umorzenie należności spółkę Mondia France należało uznać za działającą nie tylko na własny rachunek, lecz również w charakterze przedstawiciela współdłużnika solidarnego, a mianowicie Asia P & P.
30. W konsekwencji tribunal d’instance de Rouen obniżył kwotę długu celnego Asia P & P w wysokości, w której częściowo umorzone zostały należności względem Mondia France, w związku z czym kwota długu celnego była taka sama w przypadku obydwu spółek. A zatem kwota długu Asia P & P została obniżona z 980 058,65 EUR do 224 390, 73 EUR.
31. W zakresie dotyczącym Maprochim tribunal d’instance de Rouen orzekł, że spółka ta jest dłużnikiem należności celnych w wysokości 49 284 EUR w zastosowaniu art. 203 ust. 3 kodeksu celnego w związku z jej uczestnictwem w usunięciu towaru spod dozoru celnego w sytuacji, w której wiedziała lub powinna była wiedzieć, że miało miejsce tego rodzaju usunięcie.
32. Sąd ten orzekł ponadto, że Maprochim nie może dochodzić umorzenia należności celnych na podstawie art. 236 kodeksu celnego, ponieważ przepis ten nie ma zastosowania w przypadku długu celnego, który nie powstał w związku z dopuszczeniem towarów do swobodnego obrotu, lecz w związku z ich usunięciem spod dozoru celnego.
33. Mondia France, Asia P & P i Maprochim oraz organy celne wniosły odwołanie od tego wyroku do cour d’appel de Rouen.
34. Sąd krajowy uważa po pierwsze, iż w związku z tym, że decyzje w sprawie pokrycia należności, o których powiadomiono Asia P & P, były prawidłowe, spółka ta nie może już złożyć wniosku o umorzenie należności przed tym sądem, albowiem upłynął dwunastomiesięczny termin określony w art. 239 ust. 2 kodeksu celnego.
35. Ponadto sąd krajowy oddalił argument Asia P & P, zgodnie z którym spółce tej powinno przysługiwać umorzenie udzielone spółce Mondia France z tego względu, że posiadała ona ogólne pełnomocnictwo i wobec tego złożyła wniosek o umorzenie, również działając na rachunek Asia P & P. W tym względzie wskazany sąd krajowy orzekł, że przesłanki przewidziane w art. 5 ust. 4 kodeksu celnego mają zakres ogólny i że żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
36. Co się wreszcie tyczy Asia P & P, sąd krajowy uważa również, że decyzja o umorzeniu należności na rzecz Mondia France stanowiła osobisty zarzut tej spółki w rozumieniu art. 1208 code civil, który nie mógł zostać podniesiony ani przez samą spółkę Asia P & P, ani jako zarzut wspólny, ponieważ nie przysługiwał on wspólnie wszystkim pozostałym współdłużnikom.
37. Sąd krajowy ma jednak wątpliwość w kwestii, czy art. 213, 233 i 239 kodeksu celnego sprzeciwia się zastosowaniu zasady wzajemnej reprezentacji dłużników solidarnych, która wynika pod pewnymi warunkami z art. 1200 i nast. code civil, umożliwiając w ten sposób spółce Asia P & P – która udzieliła pełnomocnictwa spółce Mondia France do dokonywania odpraw celnych – skorzystanie z umorzenia przyznanego Mondia France na podstawie art. 239 kodeksu celnego i art. 900 ust. 1 lit. o) rozporządzenia wykonawczego.
38. Sąd krajowy ma tę samą wątpliwość w zakresie dotyczącym następczyni prawnej spółki Maprochim, a mianowicie spółki Port Angot Développement, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe, bowiem spółka ta zażądała przed sądem krajowym udzielenia jej umorzenia przyznanego Mondia France, które zostało rozszerzone na spółkę Asia P & P przez tribunal d’instance de Rouen na podstawie wskazanej zasady wzajemnej reprezentacji dłużników solidarnych.
39. W tych okolicznościach cour d’appel de Rouen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 213, 233 i 239 […] kodeksu celnego stoją na przeszkodzie, by w przypadku istnienia długu celnego dłużnik solidarny, wobec którego nie wydano decyzji o umorzeniu tego długu, mógł powołać się wobec organów odpowiedzialnych za pokrycie należności celnych na decyzję o umorzeniu wydaną na podstawie art. 239 [kodeksu celnego], którą organy te skierowały do innego współdłużnika solidarnego, w celu zwolnienia się z zapłaty długu celnego?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
40. Poprzez pytanie prejudycjalne sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 213, 233 i 239 kodeksu celnego należy interpretować w ten sposób, że w kontekście solidarnej odpowiedzialności za dług celny w rozumieniu art. 213, taki jak dług będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, przepisy te stoją na przeszkodzie zastosowaniu zasady prawa krajowego, z której wynika, że na częściowe umorzenie należności celnych przyznane jednemu ze współdłużników na podstawie wskazanego art. 239 mogą się powołać wszyscy pozostali współdłużnicy w ten sposób, że wygaśnięcie długu przewidziane w art. 233 akapit pierwszy lit. b) kodeksu celnego dotyczy długu jako takiego i w związku z tym zwalnia wszystkich współdłużników solidarnych z obowiązku zapłaty do wysokości kwoty udzielonego umorzenia.
41. W tym względzie należy wskazać, że w przeciwieństwie do art. 3 akapit drugi i art. 4 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Rady (EWG) nr 1031/88 z dnia 18 kwietnia 1988 r. w sprawie określenia osób zobowiązanych do uiszczenia długu celnego (Dz.U. L 102, s. 5), które nakładają w przypadku wielości dłużników zobowiązanych z tego samego długu celnego odpowiedzialność „solidarną, zgodnie z przepisami obowiązującymi w państwach członkowskich”, art. 213 kodeksu celnego, który zastąpił wskazane powyżej przepisy, nie odsyła do prawa krajowego.
42. Wskazany art. 213 ogranicza się do ustanowienia zasady solidarności w przypadku wielości dłużników zobowiązanych z tego samego długu. Przepis ten nie wskazuje jakiejkolwiek bardziej szczegółowej regulacji dotyczącej wykonywania tej solidarności, w szczególności w zakresie ewentualnego wpływu umorzenia udzielonego jednemu ze współdłużników solidarnych na zobowiązania pozostałych dłużników.
43. Tego rodzaju regulacja nie została ponadto w sposób wyraźny przewidziana ani w pozostałych przepisach kodeksu celnego, ani w rozporządzeniu wykonawczym.
44. W związku z powyższym o ile art. 233 akapit pierwszy lit. b) kodeksu celnego przewiduje wygaśnięcie długu celnego w przypadku umorzenia kwoty należności, to przepis ten nie precyzuje, czy w przypadku wielości dłużników, wygaśnięcie to dotyczy wyłącznie podmiotu wnoszącego o umorzenie, czy też rozciąga się ono również w sposób konieczny na pozostałych współdłużników.
45. Jednakże wykładnia tego przepisu ograniczająca zakres wygaśnięcia długu celnego wyłącznie do podmiotu, który złożył wniosek o umorzenie, wydaje się być uzasadniona mając na uwadze łączne wystąpienie spójnie przemawiających za tym elementów.
46. Po pierwsze, umorzenie należności, o którym mowa w art. 233 akapit pierwszy lit. d) kodeksu celnego, stanowi przypadek wygaśnięcia długu celnego będący przedmiotem ścisłej interpretacji. Przepis ten uwzględnia bowiem potrzebę ochrony środków własnych Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 29 kwietnia 2010 r. w sprawie C‑230/08 Dansk Transport og Logistik, Zb.Orz. s. I‑3799, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
47. Po drugie, z orzecznictwa Trybunału wynika również, że państwa członkowskie zachowują możliwość ustanowienia środków skutecznie przyczyniających się do wykonania celów regulacji celnej, w szczególności w zakresie pokrycia kwot długu celnego i w danym przypadku mogą one również ustanowić, z poszanowaniem tych celów i zgodnie z zasadą proporcjonalności, przepisy określające przesłanki zastosowania przepisów wspólnotowych (zob. podobnie wyrok z dnia 23 września 2004 r. w sprawie C‑414/02 Spedition Ulustrans, Zb.Orz. s. I‑8633, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
48. Należy dodać, że art. 213 kodeksu celnego zmierza właśnie do osiągnięcia celu skutecznego pokrycia kwot długu celnego i do zagwarantowania ochrony środków własnych Unii. Mechanizm solidarności stanowi bowiem dodatkowy instrument prawny, którym dysponują władze krajowe celem wzmocnienia skuteczności ich działań w dziedzinie pokrycia długu celnego.
49. Tymczasem zastosowanie w ramach odpowiedzialności solidarnej za dług celny w rozumieniu art. 213 kodeksu celnego zasady prawa krajowego, takiej jak wskazane przez sąd krajowy wzajemne pełnomocnictwo współdłużników solidarnych – z której wynikałoby, że na umorzenie należności przyznane jednemu ze współdłużników na podstawie art. 239 kodeksu celnego mogą się powołać wszyscy pozostali współdłużnicy celem zakwestionowania obowiązku zapłaty długu, wobec czego jego wygaśnięcie, jak przewidziano w art. 233 akapit pierwszy lit. b) kodeksu celnego dotyczyłoby w sposób konieczny całego długu – nie przyczyniałoby się do wykonania tego celu, który ma zasadnicze znaczenie w ramach regulacji celnych.
50. Po trzecie, nie wydaje się również, by zastosowanie tej zasady prawa krajowego, prowadzącej do radykalnych konsekwencji w zakresie długu celnego, było uzasadnione, zważywszy cechy decyzji o umorzeniu należności opartej na art. 239 kodeksu celnego, takiej jak decyzja będąca przedmiotem postępowania w sprawie przed sądem krajowym.
51. W niniejszej sprawie odpowiedzialność solidarna, której podlegają trzy spółki będące współdłużnikami długu celnego, nie wynika z tych samych podstaw faktycznych. Niektóre z tych spółek są bowiem zobowiązane do zapłaty tego długu w związku z tym, że doprowadziły do powstania długu celnego poprzez własne działanie polegające w niniejszej sprawie na nielegalnym wprowadzeniu towaru na obszar celny Unii w rozumieniu art. 202 kodeksu celnego, albo na usunięciu towaru spod dozoru celnego w rozumieniu art. 203 kodeksu celnego. Obowiązek solidarności ciążący na innych spółkach wynika z ich udziału w tego rodzaju wprowadzeniu lub usunięciu, albo z faktu, że nabyły one wskazane towary lub weszły w ich posiadanie.
52. W tej sytuacji badanie braku oszustwa lub oczywistego zaniedbania ze strony osoby zainteresowanej, co stanowi przesłankę, od której art. 239 kodeksu celnego uzależnia przyznanie umorzenia należności celnych w przywozie, powinno zostać dokonane przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności związanych z podstawą powstania długu celnego w przypadku każdego ze współdłużników, ich doświadczenia zawodowego i dochowania należytej staranności w odniesieniu do zarzucanych im zachowań, które uzasadniają odpowiedzialność solidarną.
53. Z powyższego wynika również, że w sytuacji takiej, jak w sprawie przed sądem krajowym, zakres wniosków wynikających z badania sytuacji właściwej dla danego współdłużnika zasadniczo nie może zostać rozszerzony na innych współdłużników.
54. Ponadto wbrew stanowisku Asia P & P tego rodzaju rozszerzenie zakresu wniosków nie może być również uzasadnione w niniejszej sprawie okolicznością, że Mondia France, która złożyła wniosek o umorzenie należności, uczyniła to jako upoważniony ogólnie w zakresie spraw celnych pełnomocnik spółki Asia P & P, będącej innym współdłużnikiem długu celnego.
55. Jak bowiem wskazał sąd krajowy, tego rodzaju reprezentacja w zakresie dotyczącym umorzenia należności celnych jest uzależniona od poszanowania przesłanek przewidzianych w art. 5 ust. 4 kodeksu cel nego. Poza tym wystarczy stwierdzić, że sąd krajowy jako organ jedyny właściwy do stosowania prawa Unii do okoliczności zaistniałych w zawisłej przed nim sprawie orzekł, że żadna z tych przesłanek nie została spełniona w przypadku wniosku o umorzenie należności złożonego przez Mondia France.
56. Co się tyczy Maprochim, jest oczywiste, że spółka ta, działająca sama jako przedstawiciel spółki Mondia France w rozumieniu art. 5 kodeksu celnego w zakresie dotyczącym dokonywania na jej rachunek formalności związanych z odprawą celną towarów nie może podnosić, że była reprezentowana przez Mondia France, gdy ta składała wniosek o umorzenie należności.
57. Spółka Maprochim nie może również podnosić braku oczywistego zaniedbania stwierdzonego w przypadku reprezentowanego przez nią podmiotu gospodarczego, jakim jest spółka Mondia France.
58. W tym względzie Trybunał wskazał, że podmiot gospodarczy, który korzysta z usług agenta celnego, zarówno w ramach reprezentacji bezpośredniej, jak i pośredniej, jest w każdym wypadku dłużnikiem w stosunku do organów celnych i nie może zostać zwolniony z odpowiedzialności, powołując się na błędy popełnione przez swego agenta (zob. wyrok z dnia 20 listopada 2008 r. w sprawie C‑38/07 P Heuschen & Schrouff Oriëntal Foods Trading przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8599, pkt 52).
59. W podobny sposób Trybunał orzekł, że okoliczności dotyczące ewentualnego zaniedbania agenta celnego, włącznie z poziomem jego doświadczenia zawodowego, powinny być brane pod uwagę w ramach oceny zaniedbania reprezentowanego importera, ponieważ nie można dopuścić, by podmioty korzystające z usług agentów celnych mogły uchylić się od retrospektywnego pokrycia należności celnych, powołując się na swe niedoświadczenie w dziedzinie formalności celnych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Heuschen & Schrouff Oriëntal Foods Trading przeciwko Komisji, pkt 53, 54).
60. Nie wynika z tego w żadnym razie, że – odwrotnie – agent celny, z którego usług zwykle korzystają podmioty ze względu na jego doświadczenie zawodowe w dziedzinie celnej, powinien mieć możliwość powołania się na brak doświadczenia w tej dziedzinie podmiotu gospodarczego, którego agent ten reprezentuje.
61. Należy wobec tego stwierdzić, że z mechanizmu ustanowionego w art. 239 kodeksu celnego wynika, że na umorzenie należności oparte na tym przepisie, takie jak będące przedmiotem postępowania w sprawie przed sądem krajowym, może się powołać wyłącznie ten podmiot, który wniósł o umorzenie.
62. Za wnioskiem tym przemawia ponadto zasada, wedle której zwrot lub umorzenie należności celnych przywozowych lub wywozowych, które mogą zostać przyznane tylko na określonych warunkach oraz w precyzyjnie wskazanych okolicznościach, stanowią wyjątek od ogólnego reżimu prawnego przywozu i wywozu, i w rezultacie wykładni przepisów przewidujących taki zwrot lub umorzenie należy dokonywać w sposób ścisły (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 listopada 1999 r. w sprawie C‑48/98 Söhl & Söhlke, Rec. s. I‑7877, pkt 52).
63. Wreszcie, gdyby w sytuacji takiej, jaka wystąpiła w postępowaniu przed sądem krajowym zastosowanie miała zasada prawa krajowego, przewidująca wzajemną reprezentację współdłużników solidarnych, prowadziłoby to do tego, że dług celny nie mógłby zostać pokryty w żadnym razie, nawet gdyby istniało ryzyko, że współdłużnicy inni niż podmiot, który zwrócił się z wnioskiem o umorzenie, nie spełnialiby przesłanki polegającej na braku oszustwa lub oczywistego zaniedbania, mając na uwadze zarówno szczególne okoliczności związane z podstawą powstania ich odpowiedzialności solidarnej w zakresie długu celnego, ich doświadczenie zawodowe i właściwy im stopień należytej staranności.
64. Skutek ten byłby nieproporcjonalny i wykraczałby, jak wskazano w pkt 47 niniejszego wyroku, poza granice uprawnień dyskrecjonalnych państw członkowskich w zakresie określania przesłanek zastosowania przepisów przewidzianych w regulacjach celnych.
65. W związku z powyższym w sytuacji wystąpienia odpowiedzialności solidarnej za dług celny, taki jak dług będący przedmiotem postępowania w sprawie przed sądem krajowym, wygaśnięcie tego długu w przypadku umorzenia kwoty należności ustanowione w art. 233 akapit pierwszy lit. b) kodeksu celnego dotyczy wyłącznie podmiotu, który zwrócił się z wnioskiem o umorzenie i nie rozciąga się na innych współdłużników długu.
66. Mając na uwadze powyższe rozważania, na pytanie prejudycjalne należy udzielić odpowiedzi, że art. 213, 233 i 239 kodeksu celnego powinny być interpretowane w ten sposób, że w kontekście solidarnej odpowiedzialności za dług celny w rozumieniu art. 213, taki jak dług będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, przepisy te stoją na przeszkodzie zastosowaniu zasady prawa krajowego, z której wynika, że na częściowe umorzenie należności celnych przyznane jednemu ze współdłużników na podstawie wskazanego art. 239 mogą się powołać wszyscy pozostali współdłużnicy w ten sposób, że wygaśnięcie długu przewidziane w art. 233 akapit pierwszy lit. b) kodeksu celnego dotyczy długu jako takiego i w związku z tym zwalnia wszystkich współdłużników solidarnych z obowiązku zapłaty do wysokości kwoty udzielonego umorzenia.
W przedmiocie kosztów
67. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.
Sentencja
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuły 213, 233 i 239 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 82/97 z dnia 19 grudnia 1996 r. powinny być interpretowane w ten sposób, że w kontekście solidarnej odpowiedzialności za dług celny w rozumieniu art. 213, taki jak dług będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, przepisy te stoją na przeszkodzie zastosowaniu zasady prawa krajowego, z której wynika, że na częściowe umorzenie należności celnych przyznane jednemu ze współdłużników na podstawie wskazanego art. 239 mogą się powołać wszyscy pozostali współdłużnicy w ten sposób, że wygaśnięcie długu przewidziane w art. 233 akapit pierwszy lit. b) kodeksu celnego dotyczy długu jako takiego i w związku z tym zwalnia wszystkich współdłużników solidarnych z obowiązku zapłaty do wysokości kwoty udzielonego umorzenia.