Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fis‑16 ta’ April 2026 (1)
Kawża C‑36/25
Energia Group Holdings (ROI) DAC,
Energia Customer Solutions Limited,
Wind Generation Ireland Limited,
Holyford Windfarm Limited,
Cornavarrow Windfarm Limited,
Eshmore Limited,
GR Wind Farms 1 Limited,
CNOC Windfarms Limited,
TRA Investments Limited,
Ballybane Windfarms Limited,
Beam Wind Limited,
Meenaward Wind Farm Limited,
Cordal Windfarms Limited,
Sigatoka Limited,
Glanaruddery Windfarms Limited,
Glenc
arbry Windfarm Limited,
Gortahile Windfarm Limited,
Killala Community Windfarm Designated Activity Company,
Kill Hills Windfarm Limited,
Knocknacummer Wind Farm Limited,
Knocknalour Wind Farm Limited,
Seahound Wind Developments Limited,
Lisdowney Wind Farm Limited,
Monaincha Wind Farm Limited,
Ronaver Energy Limited,
Tullynamoyle Wind Farm II Limited
vs
The Commission for Regulation of Utilities,
fil-preżenza ta’:
Eirgrid PLC,
The Attorney General
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Suq intern tal-elettriku – Regoli komuni – Regolament (UE) 2019/943 – Artikolu 13(7) – Produtturi tal-elettriku prodott minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli – Dispaċċ prijoritarju – Dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq – Dritt għal kumpens finanzjarju – Metodi ta’ kalkolu – Kumpens xieraq – Effett dirett – Kundizzjonijiet”
Werrej
I.
Introduzzjoni
II.
Il-kuntest ġuridiku
A.
Ir-Regolament dwar is-suq intern tal-elettriku (UE) 2019/943
B.
Id-Direttiva dwar is-suq intern tal-elettriku (UE) 2019/944
III.
Il-fatti, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
IV.
Evalwazzoni ġuridika
A.
Il-portata tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (l-ewwel domanda)
1.
Osservazzjonijiet preliminari
2.
Il-kriterji u l-funzjonament tal-mekkaniżmu ta’ kumpens previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (il-punt (a) tal-ewwel domanda)
a)
Interpretazzjoni letterali
b)
Interpretazzjoni sistematika, teleoloġika u storika
c)
Konklużjoni intermedjarja dwar il-punt (a) tal-ewwel domanda
3.
Il-portata tal-kriterju ta’ “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli” (il-punt (b) tal-ewwel domanda)
4.
Ammissibbiltà ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li jissuġġettaw id-dritt għal kumpens finanzjarju għat-tgawdija tad-dispaċċ prijoritarju (il-punt (c) tal-ewwel domanda)
B.
Effett dirett tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (it-tieni domanda)
1.
Kriterji għall-effett dirett b’distinzjoni mill-applikabbiltà diretta
2.
Twettiq tal-kriterji għall-effett dirett
3.
Konklużjoni intermedjarja
C.
Rimedji ġudizzjarji oħra (it-tielet domanda)
D.
Domandi oħra (ir-raba’ domanda)
1.
Posponiment tat-twettiq tad-dritt għal kumpens finanzjarju? (il-punti (a) u (b) tar-raba’ domanda)
2.
Restrizzjoni jew estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni personali tad-dritt għal kumpens finanzjarju? (il-punt (c) tar-raba’ domanda)
a)
L-ewwel parti: Esklużjoni tal-produtturi żgħar?
b)
It-tieni parti: Dritt għal kumpens tal-intermedjarji?
3.
Pagamenti ogħla mill-prezz tas-suq abbażi taċ-CPPA bħala “appoġġ finanzjarju” (il-punt (d) tar-raba’ domanda)
V.
Konklużjoni
I.      Introduzzjoni
1.        Is-suq intern tal-elettriku, liberalizzat u armonizzat b’mod partikolari permezz tar-Regolament (UE) 2019/943 (2) u tad-Direttiva (UE) 2019/944 (3), huwa bbażat, fil-prinċipju, fuq ir-regoli tas-suq (4). Madankollu, huwa jippromwovi fl-istess ħin il-produzzjoni sostenibbli u dekarbonizzata tal-elettriku (5), u għalhekk tingħata preferenza, fil-prinċipju, lill-provvista tal-elettriku mill-produtturi tal-enerġija rinnovabbli (“dispaċċ prijoritarju”). Madankollu, il-funzjonament kumpless tas-swieq tal-elettriku kultant jeħtieġ ukoll, għal raġunijiet ta’ rispons tad-domanda u ta’ sigurtà tas-sistema, interventi mhux ibbażati fuq is-suq min-naħa tal-ġestjonarji ta’ networks, bħad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel
inkwistjoni f’dan il-każ. Tali dispaċċ mill-ġdid għandu l-konsegwenza li l-produttur tal-enerġija rinnovabbli kkonċernat, pereżempju produttur tal-enerġija mir-riħ, ma jkunx jista’ temporanjament jinjetta fin-network il-kwantità ta’ elettriku prodotta jew li tista’ tiġi prodotta minnu u għal dan ikollu dritt għal kumpens finanzjarju mingħand il-ġestjonarju tan-network. Madankollu, tali dritt jinħoloq ukoll meta l-ġestjonarju tan-network jordna dispaċċ mill-ġdid ’l fuq, jiġifieri meta jagħti struzzjonijiet lill-produttur ikkonċernat sabiex jipproduċi u jinjetta fin-network iktar elettriku milli kieku kien jagħmel abbażi tas-suq.
2.        Fil-kawża prinċipali li wasslet għal din it-talba għal deċiżjoni preliminari, hija kkontestata l-applikazzjoni tar-regoli nazzjonali u tad-dritt tal-Unjoni dwar il-kalkolu tal-kumpens finanzjarju għal dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq. Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha, għall-ewwel darba, l-opportunità li tesprimi ruħha dwar il-kriterji kumplessi tad-dritt tal-Unjoni li jirregolaw id-dritt għal kumpens finanzjarju previst għal dan il-każ.
II.    Il-kuntest ġuridiku
3.        Il-kuntest ġuridiku tad-dritt tal-Unjoni huwa, essenzjalment, ikkostitwit mir-Regolament 2019/943 u mid-Direttiva 2019/944.
A.      Ir-Regolament dwar is-suq intern tal-elettriku (UE) 2019/943
4.        Skont il-punt 26 tal-Artikolu 2 tar-Regolament 2019/943, dispaċċ mill-ġdid “tfisser miżura, inkluż tnaqqis, li hija attivata minn operatur wieħed jew aktar tas-sistema ta’ trasmissjoni jew operaturi tas-sistemi ta’ distribuzzjoni permezz tal-modifika tal-mudell ta’ ġenerazzjoni, tat-tagħbija, jew it-tnejn sabiex jinbidlu l-flussi fiżiċi fis-sistema tal-elettriku u tittaffa konġestjoni fiżika jew li tiġi żgurata s-sigurtà” (6).
5.        L-Artikolu 12 tar-Regolament 2019/943 jirregola d-dispaċċ tal-installazzjonijiet ta’ produzzjoni u tar-rispons tad-domanda. Skont il-paragrafu 1, “[i]d-dispaċċ tal-faċilitajiet ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija u tar-rispons tad-domanda għandu jkun nondiskriminatorju, trasparenti u, sakemm ma jkunx previst mod ieħor skont il-paragrafi 2 sa 6, ibbażat fuq is-suq.” Il-paragrafi 2 sa 6 jirregolaw id-“dispaċċ prijoritarju” għall-installazzjonijiet għall-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli (7). Skont il-paragrafu 2, bla ħsara għall-Artikoli 107, 108 u 109 TFUE, l-Istati Membri “għandhom jiżguraw li meta jsir id-dispaċċ tal-installazzjonijiet tal-ġenerazzjoni tal-elettriku, l-operaturi tas-sistema għandhom jajagħtu dispaċċ ta’ prijorità lill-installazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli sa fejn tippermetti t-tħaddim sikur tas-sistema tal-elettriku nazzjonali, fuq il-bażi ta’ kriterji trasparenti u nondiskriminatorji u fejn tali faċilitajiet li jiġġeneraw l-enerġija [...] għandhom, [b’mod partikolari], kapaċità tal-elettriku installata ta’ inqas minn 400 kW”. Skont il-paragrafu 4, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu dan ukoll f’faċilitajiet ta’ produzzjoni tal-elettriku permezz ta’ koġenerazzjoni b’effiċjenza għolja bl-istess kapaċità ta’ produzzjoni tal-elettriku. Skont il-paragrafu 6, faċilitajiet ta’ produzzjoni tal-elettriku li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jew koġenerazzjoni b’effiċjenza għolja, li tqiegħdu fis-servizz qabel l‑4 ta’ Lulju 2019 u li, meta tqiegħdu fis-servizz, kienu suġġetti għal dispaċċ prijoritarju skont l-Artikolu 15(5) tad-Direttiva 2012/27/UE (8) jew l-Artikolu 16(2) tad-Direttiva 2009/28/KE (9), għandhom jibqgħu jibbenefikaw minn dispaċċ prijoritarju.
6.        L-Artikolu 13 tar-Regolament 2019/943 intitolat “Dispaċċ mill-ġdid”, huwa fformulat kif ġej:
“1. Id-dispaċċ mill-ġdid tal-ġenerazzjoni u d-dispaċċ mill-ġdid tar-rispons tad-domanda għandhom ikunu bbażati fuq kriterji oġġettivi, trasparenti u nondiskriminatorji. Għandu jkun miftuħ għal kull teknoloġija ta’ ġenerazzjoni, il-ħżin tal-eneġija kollha u rispons għad-domanda kollha, inkluż dawk li jinsabu fi Stati Membri oħra ħlief jekk ma jkunx teknikament vijabbli.
2. Ir-riżorsi li huma dispaċċati mill-ġdid għandhom jintgħażlu fost il-faċilitajiet ta' ġenerazzjoni, ħżin tal-enerġija jew rispons tad-domanda billi jintużaw mekkaniżmi bbażati fuq is-suq u jkunu kkumpensati finanzjarjament ...
3. Id-dispaċċ mill-ġdid ta’ ġenerazzjoni, tal-ħżin tal-enerġija u tar-rispons tad-domanda jistgħu jintużaw bissmeta:
(a)      l-ebda alternattiva bbażata fuq is-suq ma hija disponibbli;
(b)      ir-riżorsi bbażati fuq is-suq ikunu intużaw kollha;
(c)      l-għadd ta’ faċilitajiet ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija disponibbli, ħżin tal-enerġija jew ta’ rispons tad-domanda ikun baxx wisq biex jiżgura l-kompetizzjoni effettiva fiż-żona fejn il-faċilitajiet xierqa għall-għoti tas-servizz; jew
(d)      is-sitwazzjoni attwali tal-grilja tirriżulta f’konġestjoni tant regolari u prevedibbli li d-dispaċċ mill-ġdid ibbażat fuq is-suq iwassal għal offerti regolari strateġiċi li jżidu l-livell ta’ konġestjoni interna [...]
[...]
5. Soġġetti għar-rekwiżiti dwar iż-żamma tal-affidabbiltà u tas-sikurezza tal-grilja, abbażi ta’ kriterji trasparenti u nondiskriminatorji stabbiliti mill-awtoritajiet regolatorji, l-operaturi tas-sistema ta’ trażmissjoni u l-operaturi tas-sistema ta’ distribuzzjoni għandhom:
(a)      jiżguraw il-kapaċità tan-netwerks ta’ trażmissjoni u tan-netwerks ta’ distribuzzjoni biex jittrażmettu l-elettriku prodott mis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jew mill-koġenerazzjoni ta’ effiċjenza għolja bl-inqas dispaċċ mill-ġdid possibbli …
(b)      jieħdu miżuri operazzjonali xierqa relatati mal-grilja u mas-suq biex jiġi minimizzat id-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel tal-elettriku prodott mis-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jew mill-koġenerazzjoni ta’ effiċjenza għolja.
…
6. Jekk ma jintuża l-ebda dispaċċ mill-ġdid ’l isfel ibbażat fuq is-suq, għandhom japplikaw il-prinċipji li ġejjin:
(a)      il-faċilitajiet tal-ġenerazzjoni tal-enerġija li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli għandhom ikunu soġġetti biss għad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel jekk ma tkun teżisti l-ebda alternattiva oħra jew jekk soluzzjonijiet oħra jirriżultaw f’kostijiet sproporzjonati b’mod sinifikanti jew f’riskji gravi għas-sigurtà tan-netwerk;
(b)      l-elettriku ġġenerat fi proċess ta’ koġenerazzjoni ta’ effiċjenza għolja għandu jkun soġġett biss għad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel jekk, ħlief għad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel tal-faċilitajiet tal-ġenerazzjoni tal-enerġija li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, ma tkun teżisti l-ebda alternattiva oħra jew jekk soluzzjonijiet oħra jirriżultaw f’kostijiet jew f’riskji severi sproporzjonati għas-sigurtà tan-netwerk;
(c)      l-elettriku awtoġenerat mill-installazzjonijiet ta’ ġenerazzjoni li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jew koġenerazzjoni ta’ effiċjenza għolja li ma jfornix in-netwerk ta’ trażmissjoni jew ta’ distribuzzjoni ma għandux ikun soġġett għad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel sakemm l-ebda soluzzjoni oħra ma ssolvi l-kwistjonijiet ta’ sigurtà tan-netwerk;
(d)      id-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel skont il-punti (a), (b) u (c) hawn fuq għandhom ikunu ġustifikati kif xieraq u b’mod trasparenti [...]
7. Jekk ma jintuża l-ebda dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq, għandu jkun soġġett għal kumpens finanzjarju mill-operatur tas-sistema li jitlob id-dispaċċ mill-ġdid lill-operatur tal-faċilità tal-ġenerazzjoni tad-dispaċċ mill-ġdid, tal-ħżin tal-enerġija jew tar-rispons tad-domanda ħlief fil-każ ta’ produtturi li jkunu aċċettaw ftehim ta’ konnessjoni li fih ma tkunx iggarantita konsenja fis-sod tal-enerġija. Tali kumpens finanzjarju għandu jkun daqs valur ogħla tal-elementi li ġejjin jew kombinazzjoni tat-tnejn jekk l-applikazzjoni tal-ogħla wieħed biss twassal għal kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli:
(a)      il-kostijiet ta’ tħaddim addizzjonali kkawżati mid-dispaċċ mill-ġdid, bħall-kostijiet addizzjonali tal-karburant f’każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’il fuq jew il-provvista ta’ sħana ta’ riserva f’każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel tal-faċilitajiet tal-ġenerazzjoni tal-enerġija li tuża koġenerazzjoni ta’ effiċjenza għolja;
(b)      id-dħul nett mill-bejgħ tal-elettriku fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem li l-faċilità ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija, ta’ ħżin tal-enerġija jew rispons tad-domanda kieku tiġġenera mingħajr it-talba ta’ dispaċċ mill-ġdid; meta jingħata l-appoġġ finanzjarju lill-faċilitajiet ta’ ġenerazzjoni tal-enerġija, ta’ ħżin jew ta’ rispons tad-domanda abbażi tal-volum tal-elettriku ġġenerat jew ikkonsmat, l-appoġġ finanzjarju li kieku kien jiġi riċevut mingħajr it-talba ta’ tqassim mill-ġdid għandu jitqies bħala parti mid-dħul nett.”
7.        L-Artikolu 19a tar-Regolament 2019/943 jirregola l-promozzjoni tal-“ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija”.
8.        L-Artikolu 19d ta’ dan ir-regolament jirregola “skemi ta’ appoġġ dirett tal-prezzijiet fil-forma ta’ kuntratti bidirezzjonali għad-differenza għall-investiment” f’installazzjonijiet ġodda għall-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli.
B.      Id-Direttiva dwar is-suq intern tal-elettriku (UE) 2019/944
9.        L-Artikolu 59 tad-Direttiva 2019/944 jirregola d-dmirijiet u s-setgħat tal-awtoritajiet regolatorji. Skont il-paragrafu 1(a), l-awtoritajiet regolatorji huma kompetenti sabiex “jiffissaw jew japprovaw, bi qbil mal-kriterji ta’ trasparenza, tariffi ta’ trażmissjoni jew ta’ distribuzzjoni jew il-metodoloġiji tagħhom, jew it-tnejn li huma”.
III. Il-fatti, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
10.      It-talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mis-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda), tikkonċerna żewġ appelli li permezz tagħhom hija kkontestata l-interpretazzjoni tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943. Huma parti f’dawn il-proċeduri, bħala appellanti, il-Commission for Regulation of Utilities (il-Kummissjoni Regolatorja tal-Fornituri tal-Elettriku, l-Irlanda) (iktar ’il quddiem iċ-“CRU”), l-awtorità regolatorja kompetenti għas-suq tal-elettriku fl-Irlanda (National Regulatory Authority, iktar ’il quddiem l-“ARN”), l-Attorney General (l-Irlanda), l-operatur tal-ġestjonarju tan-network ta’ trażmissjoni kompetenti għall-Irlanda (Transmission System Operator, iktar ’il quddiem it-“TSO” jew il-“ġestjonarju tan-network”), Eirgrid plc, kif ukoll l-appellati u r-rikorrenti fl-ewwel istanza li huma produtturi ta’ enerġija rinnovabbli jew intermedjarji tagħhom.
11.      Fuq il-gżira tal-Irlanda hemm suq uniku tal-elettriku (Single Electricity Market, iktar ’il quddiem is-“SEM”), b’superviżjoni separata għall-parti Irlandiża u għall-parti tal-Irlanda ta’ Fuq. L-awtorità regolatorja kompetenti tal-Irlanda ta’ Fuq hija Northern Ireland Authority for Utility Regulation (l-Awtorità Regolatorja tal-Fornituri tal-Elettriku tal-Irlanda ta’ Fuq, iktar ’il quddiem in-“NIAUR”). Għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ funzjonijiet konġunti ta’ superviżjoni taċ-CRU u tan-NIAUR, ġie stabbilit il-kumitat għas-suq uniku tal-elettriku (Single Electricity Market Committee, iktar ’il quddiem is-“SEMC”). Eirgrid, flimkien mal-operatur tas-sistema ta’ trażmissjoni kompetenti għall-Irlanda ta’ Fuq (System Operator for Northern Ireland Ltd, SONI), hija l-operatur tas-suq uniku tal-elettriku (Single Energy Market Operator, iktar ’il quddiem is-“SEMO”).
12.      Abbażi tal-Artikolu 59 tad-Direttiva 2019/944, is-SEMC adottat, fit‑22 ta’ Marzu 2022, id-“Decision Paper on Dispatch, Redispatch and Compensation Pursuant to Regulation (EU) 2019/943” (SEM‑22‑009) (id-“deċiżjoni dwar id-dispaċċ, id-dispaċċ mill-ġdid u l-kumpens skont ir-Regolament (UE) 2019/943” [traduzzjoni mhux uffiċjali], iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kkontestata”). Sabiex jiġu implimentati r-rekwiżiti stabbiliti, b’mod partikolari, fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 u sabiex jingħata kumpens finanzjarju lill-installazzjonijiet ta’ produzzjoni tal-elettriku minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq, id-deċiżjoni kkontestata tistabbilixxi l-prinċipji li ġejjin (10):
“(a)      Fir-rigward ta’ installazzjonijiet ta’ produzzjoni ta’ enerġija rinnovabbli li tqiegħdu fis-servizz wara l‑4 ta’ Lulju 2019, kumpens ibbażat fuq l-ogħla ammont tad-dħul ex ante jew tal-ammont tal-appoġġ mitluf ma għandux jitqies bħala “inġustifikabbilment għoli”, sakemm ma jkunx hemm raġuni valida [...] sabiex jiġi kkonstatat mod ieħor.
Kwalunkwe appoġġ mitluf għal tali installazzjonijiet għandu, bħala regola ġenerali, joriġina minn skemi ta’ appoġġ kompetittivi u bbażati fuq irkanti, li fihom l-offerti jirriflettu d-dħul mis-suq, inkluż dak introdott mill-Artikolu 13(7).
(b)      Fir-rigward ta’ installazzjonijiet ta’ produzzjoni ta’ enerġija rinnovabbli li tqiegħdu fis-servizz qabel l‑4 ta’ Lulju 2019, kumpens ibbażat fuq fuq l-ogħla ammont tad-dħul ex ante jew tal-appoġġ mitluf għandu jitqies bħala “inġustifikabbilment għoli”, sakemm ma jkunx hemm raġuni valida [...] sabiex jiġi kkonstatat mod ieħor.
Kull appoġġ mitluf għal tali installazzjonijiet għandu, bħala regola ġenerali, joriġina minn skemi li fihom l-appoġġ kien ibbażat fuq l-ispiża medja tal-elettriku prodott minn diversi sorsi ta’ enerġija rinnovabbli.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
13.      Fir-rikorsi mressqa kontra d-deċiżjoni kkontestata, il-konvenuti kienu sostnew li, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq, it-telf tal-produtturi tal-elettriku li jirriżulta minn dan għandu jiġi kkumpensat b’mod sħiħ, b’tali mod li l-perspettiva ta’ dispaċċ mill-ġdid tkun “indifferenti” jew “newtrali” għalihom. Huma sostnew li d-deċiżjoni tillimita d-dritt tagħhom għal kumpens finanzjarju, b’mod partikolari fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel, b’mod inkompatibbli mal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, u ddewwem indebitament il-ħlasijiet tal-kumpens.
14.      Il-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) għalhekk annullat id-deċiżjoni kkontestata.
15.      Adita bl-appell, is-Supreme Court (il-Qorti Suprema), li hija l-qorti tar-rinviju, għandha dubji dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 u tistaqsi jekk din id-dispożizzjoni hijiex direttament applikabbli. Hija tirrileva li d-deċiżjoni kkontestata teskludi mill-kumpens finanzjarju, b’mod partikolari, il-produtturi hekk imsejħa de minimis li ma jipparteċipawx fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem, jiġifieri fil-kummerċ tal-elettriku għall-għada. Hija tenfasizza wkoll l-importanza ekonomika tal-appoġġ finanzjarju għall-produtturi tal-enerġija rinnovabbli, b’mod partikolari permezz tal-promozzjoni tal-ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija (Corporate Power Purchase Agreements, iktar ’il quddiem iċ-CPPA”) (11). B’dan il-mod, ix-xerrejja jimpenjaw ruħhom li jixtru l-elettriku bi prezz miftiehem (il-“prezz tal-eżerċitar”), li jista’ jkun temporanjament ogħla jew iktar baxx mill-prezz tas-suq. Dawn iċ-CPPA normalment jieħdu l-forma ta’ kuntratti għal differenza, fejn il-produttur iħallas id-differenza lix-xerrej meta l-prezz tas-suq ikun ogħla mill-prezz tal-eżerċitar, u x-xerrej jikkumpensa d-differenza lill-produttur meta l-prezz ta’ referenza tas-suq ikun iktar baxx. Madankollu, skont is-CRU, id-dritt ta’ produttur għall-prezz tal-eżerċitar, meta dan ikun ogħla mill-prezz tas-suq, ma jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943 u għalhekk ma għandux jiġi kkumpensat fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel.
16.      Is-Supreme Court (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 267(3) TFUE, id-domandi preliminari li ġejjin:
“1.      a)      L-Artikolu 13(7) tar-Regolament [2019/943] jirrikjedi li l-ġeneraturi [produtturi] b’aċċess sod li jiġu ddispaċċati ’l isfel mill-operatur tas-sistema jiġu kkumpensati bis-sħiħ għad-dħul mitluf bħala riżultat tad-dispaċċ mill-ġdid (inkluż kwalunkwe appoġġ finanzjarju mitluf) b’tali mod li l-ġeneratur jitqiegħed fl-istess pożizzjoni finanzjarja li kien ikun fiha kieku ma kienx ġie ddispaċċat mill-ġdid u għaldaqstant ikun indifferenti għall-prospett li jiġi ddispaċċat mill-ġdid?
b)      F’dan il-kuntest, xi jfissru l-kliem “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli” u fuq liema kriterji jew fuq liem punt ta’ riferiment għandha ssir l-evalwazzjoni ta’ jekk kumpens huwiex ‘inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli’?
c)      B’mod partikolari, l-Artikolu 13(7) jippermetti l-adozzjoni ta’ miżura ta’ applikazzjoni li tiddistingwi bejn il-ġeneraturi tal-elettriku fir-rigward tad-dritt tal-ġeneraturi għal kumpens skont jekk il-ġeneraturi jgawdux il-benefiċċju tad-dispaċċ prijoritarju jew le?
2.      a)      L-Artikolu 13(7) tar-Regolament [2019/943] huwa ċar, preċiż u bla kundizzjonijiet biżżejjed, kemm fil-formulazzjoni tiegħu kif ukoll bl-għajnuna ta’ rinviju skont l-Artikolu 267, b’tali mod li jkun direttament effettiv fid-dritt nazzjonali?
b)      Sa fejn l-Artikolu 13(7) jirrikjedi jew jippermetti l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali ta’ implimentazzjoni jew ta’ applikazzjoni?
3.      a)      Jekk l-Artikolu 13(7) tar-Regolament [2019/943] ma huwiex effettiv direttament, jista’ xorta waħda jiġi invokat quddiem qorti nazzjonali għall-finijiet li tiġi kkontestata l-legalità ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali (inkluża kwalunkwe miżura ta’ implimentazzjoni nazzjonali allegata) allegatament inkonsistenti ma’ din id-dispożizzjoni u bħala bażi għall-annullament jew għat-twarrib ta’ tali dispożizzjoni jew miżura jekk tinsab li hija inkonsistenti magħha, jew l-eżerċizzju ta’ tali ġurisdizzjoni minn qorti nazzjonali huwa eskluż fid-dawl tas-sentenza Popławski [(12)]?
b)      Jekk l-Artikolu 13(7) ma huwiex effettiv direttament, u jekk ma jistax jiġi invokat quddiem qorti nazzjonali għall-finijiet stabbiliti did-domanda 3(a) iktar ’il fuq, liema rimedji huma disponibbli għal impriża li ssostni li allegata miżura ta’ implimentazzjoni nazzjonali tirrestrinġi b’mod żbaljat id-dritt tagħha għal kumpens taħt l-Artikolu 13(7), kemm jekk skont l-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta jew kwalunkwe dispożizzjoni oħra?
4)      Fir-rigward tat-tifsira korretta u l-effett tal-Artikolu 13(7):
a)      Fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 71 tar-Regolament [2019/343], l-Awtorità Regolatorja Nazzjonali (ARN) setgħet tadotta miżura ta’ applikazzjoni li tipposponi sal‑2024 il-ħlas ta’ kumpens dovut skont l-Artikolu 13(7) tal-istess regolament?
b)      L-ARN setgħet tadotta miżura ta’ applikazzjoni li tipposponi d-deċiżjoni dwar jekk (u, jekk ikun il-każ, sa fejn) għandux ikun pagabbli kumpens skont l-Artikolu 13(7) fir-rigward ta’ appoġġ finanzjarju mitluf?
c)      L-Artikolu 13(7) jippermetti l-adozzjoni ta’ miżura ta’ applikazzjoni li (i) tirrestrinġi l-kumpens lill-ġeneraturi li jipparteċipaw fis-suq ex ante (jum qabel), u b’hekk teskludi lill-ġeneraturi de minimis milli jiġu kkumpensati f’każ li jiġu dispaċċjati mill-ġdid u/jew (ii) tipprevedi l-ħlas tal-kumpens lill-fornituri tal-elettriku, li jistgħu jkunu intermedjarji iktar milli l-ġeneraturi li ġew iddispaċċjati mill-ġdid?
d)      Fil-każ li ġenetatur li juża sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, li huwa parti għal Ftehim ta’ Xiri ta’ Enerġija Korporattiva [...] jiġi ddispaċċjat mill-ġdid ’l isfel, il-kumpens pagabbli skont l-Artikolu 13(7) għandu jinkludi kumpens għat-telf ta’ kwalunkwe ħlas li kien ikun pagabbli skont il-FXEK (fil-każ li l-ġeneratur ma kienx ġie ddispaċċat mill-ġdid) minħabba li l-prezz tal-eżerċizzju tal-kuntratt jaqbeż il-prezz tas-suq rilevanti, jew dawn il-ħlasijiet jikkostitwixxu forma ta’ appoġġ finanzjarju li jaqa’ barra mill- kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 13(7)(b)?”
17.      Permezz ta’ digriet tad‑9 ta’ April 2025, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ċaħad it-talba tal-qorti tar-rinviju li r-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għal proċedura mħaffa skont l-Artikolu 105 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
18.      Fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-konvenuti, iċ-CRU, l-Irlanda, ir-Repubblika Ellenika u l-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Huma pparteċipaw ukoll fis-seduta għas-sottomissjonijiet orali tal‑15 ta’ Jannar 2026, li matulha wieġbu għall-mistoqsijiet bil-miktub u orali tal-Qorti tal-Ġustizzja.
IV.    Evalwazzoni ġuridika
19.      It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-kriterji kkontestati previsti fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 sabiex jiġi ddeterminat kumpens finanzjarju favur il-produtturi ta’ enerġija rinnovabbli li huma affettwati minn dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq. Dan jimplika l-kwistjoni dwar jekk din id-dispożizzjoni hijiex direttament applikabbli u għalhekk għandhiex tiġi applikata minn qorti nazzjonali fi proċedura bħal dik inkwistjoni, jekk ikun il-każ billi ma jiġix applikat id-dritt nazzjonali kuntrarju.
20.      L-ewwel ser neżamina l-portata ta’ din id-dispożizzjoni u l-kriterji stabbiliti fiha (l-ewwel domanda) (Taqsima A). Minn dan jirriżulta jekk hija tissodisfax il-kundizzjonijiet tal-effett dirett (it-tieni domanda) (Taqsima B) jew liema huma r-rimedji ġudizzjarji disponibbli għall-produtturi kkonċernati (it-tielet domanda) (Taqsima C). Fl-aħħar, ser neżamina d-domandi l-oħra (ir-raba’ domanda) (Taqsima D).
A.      Il-portata tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (l-ewwel domanda)
1.      Osservazzjonijiet preliminari
21.      Il-punt ewlieni ta’ kunflitt bejn il-partijiet fil-proċedura jirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 jagħtix lill-produtturi ta’ enerġija rinnovabbli dritt għal kumpens finanzjarju “sħiħ” mill-ġestjonarju tan-network fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq, f’dan il-każ ’l isfel. Dan jirreferi għal kumpens li jqiegħed lil dawn il-produtturi fl-istess pożizzjoni ekononima li kienu jkunu fiha kieku d-dispaċċ mill-ġdid ma seħħx u kieku setgħu jipprovdu u jirċievu remunerazzjoni għall-elettriku li jipproduċu skont il-kundizzjonijiet u r-regoli tas-suq applikabbli (b’kunsiderazzjoni għad-dispaċċ prijoritarju li japplika għalihom).
22.      F’dan ir-rigward, il-partijiet jaqblu li l-mekkaniżmu ta’ kumpens għal dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq, previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, huwa bbażat fuq approċċ ipotetiku jew kontrofattwali. Dan jirriżulta, b’mod partikolari, mill-Artikolu 13(7)(b), li jipprovdi li l-kumpens għandu jiġi ddeterminat skont, fost oħrajn, fuq il-bażi tad-“dħul nett mill-bejgħ tal-elettriku fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem”, li l-produttur ikkonċernat kien “kieku [j]iġġenera mingħajr it-talba ta’ dispaċċ mill-ġdid”. Fil-każ ta’ tali dispaċċ mill-ġdid, għandha għalhekk titqabbel is-sitwazzjoni ekonomika li tirriżulta minnu ma’ dik li kienet teżisti li kieku l-volum ta’ elettriku kkonċernat minnu seta’ jiġi injettat fin-network u mibjugħ fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem.
23.      Għaldaqstant, jeħtieġ li jiġu eżaminati b’mod iktar dettaljat il-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest ta’ din l-analiżi komparattiva. F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, b’mod partikolari, dwar il-portata tal-espressjoni “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli” li tinsab fit-tieni sentenza tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (il-punt (b) tal-ewwel domanda).
24.      Sabiex tinftiehem aħjar il-portata ta’ dawn il-kriterji, jeħtieġ li jiġi eżaminat il-mekkaniżmu ta’ kumpens previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 fl-intier tiegħu.
25.      F’dan ir-rigward, għandu jittieħed inkunsiderazzjoni li d-dritt tal-produttur ikkonċernat għal kumpens finanzjarju jitnissel mhux biss fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel (jiġifieri tnaqqis fil-kwantità ta’ elettriku injettat), iżda wkoll fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’il fuq (jiġifieri żieda fil-kwantità ta’ elettriku injettat), li ma huwiex ikkontestat f’din il-kawża, filwaqt li, f’dan l-aħħar każ, bħala prinċipju ma tkunx meħtieġa analiżi komparattiva kontrofattwali (13). Barra minn hekk, ma huwiex ikkontestat li, minn naħa, id-dritt għal kumpens jippreżupponi l-eżistenza ta’ ftehim ta’ konnessjoni b’garanzija ta’ provvista (14), li jidher li jeżisti fil-kawża prinċipali, u li, min-naħa l-oħra, l-“appoġġ finanzjarju” mogħti lil dan il-produttur, fuq il-bażi tal-kwantità ta’ elettriku prodotta jew ikkonsmata, jitqies li jagħmel parti mid-dħul nett tiegħu (15).
2.      Il-kriterji u l-funzjonament tal-mekkaniżmu ta’ kumpens previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (il-punt (a) tal-ewwel domanda)
26.      Sa fejn il-punt (a) tal-ewwel domanda jikkonċerna kumpens “sħiħ” għad-dħul mitluf tal-produttur tal-enerġija rinnovabbli, jidher li huwa kemxejn ambigwu. Fil-fatt, l-analiżi komparattiva bbażata fuq il-kriterji (varjabbli) u l-metodi ta’ kalkolu previsti fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma tiżgurax, fil-fehma tiegħi, kumpens finanzjarju li jinnewtralizza kompletament id-dispaċċ mill-ġdid mil-lat ekonomiku. Dan il-kumpens huwa sempliċement intiż li jqarreb kemm jista’ jkun lejn is-sitwazzjoni ekonomika ipotetika li kienet teżisti fin-nuqqas ta’ dispaċċ mill-ġdid. Dan diġà jirriżulta minn interpretazzjoni letterali.
a)      Interpretazzjoni letterali
27.      Skont l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq għandu jingħata kumpens finanzjarju minimu (“mill-inqas fl-ammont ta’”). Għall-kalkolu ta’ dan il-kumpens huma previsti żewġ metodi ta’ kalkolu differenti (primarji u sekondarji), li, bħala prinċipju, japplikaw kemm għal dispaċċ mill-ġdid ’l fuq kif ukoll għal dispaċċ mill-ġdid ’l isfel (16).
28.      Iż-żewġ metodi ta’ kalkolu għandhom komuni l-fatt li huma bbażati fuq żewġ parametri varjabbli, jiġifieri, minn naħa, l-ammont tal-“kostijiet ta’ tħaddim addizzjonali” ikkawżati mid-dispaċċ mill-ġdid (punt (a)) u, min-naħa l-oħra, id-“dħul nett mill-bejgħ tal-elettriku fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem” li l-produttur “kieku [j]iġġenera mingħajr it-talba ta’ dispaċċ mill-ġdid” (punt (b)). Il-kunċett ta’ “dħul nett” mitluf ma huwiex iddefinit iktar fid-dettall fir-Regolament 2019/943. Għalhekk, għandha tittieħed bħala punt tat-tluq l-interpretazzjoni ġenerali tal-kunċett li skontha, b’differenza mid-dħul “gross”, id-“dħul nett” huwa dħul aġġustat għall-ispejjeż u għall-imposti (17).
29.      Skont l-ewwel metodu ta’ kalkolu prijoritarju, il-kumpens għandu jiġi kkalkolat abbażi tal-ogħla wieħed miż-żewġ ammonti msemmija fil-punti (a) u (b) (“daqs valur ogħla tal-elementi li ġejjin”).
30.      Huwa biss jekk dan il-metodu jwassal għal “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli” li, fil-kuntest tat-tieni metodu ta’ kalkolu, l-ammonti msemmija fil-punti (a) u (b) (“kombinazzjoni tat-tnejn”) għandhom jiġu kkombinati (18). Il-kunċett ta’ “kombinazzjoni” lanqas ma huwa ppreċiżat iktar fid-dettall fir-Regolament 2019/943. Dan jista’ jinftiehem fis-sens tal-medja jew tal-medja aritmetika taż-żewġ ammonti ddeterminati fil-kuntest tal-ewwel metodu ta’ kalkolu (fil punti (a) u (b)). Madankollu, dan ma huwiex neċessarjament obbligatorju. Is-somma taż-żewġ ammonti tista’ wkoll taqa’ taħt dan il-kunċett. Fi kwalunkwe każ, il-kostijiet operazzjonali (addizzjonali) u d-dħul nett (ipotetiku) mitluf għandhom jiġu konnessi b’xi mod. Dan jissuġġerixxi li l-ġestjonarju tan-network għandu setgħa diskrezzjonali wiesgħa fir-rigward tal-mod kif iż-żewġ ammonti għandhom jiġu kkombinati.
31.      Il-kriterji varjabbli, jiġifieri l-“kostijiet ta’ tħaddim addizzjonali” (punt (a)) u d-“dħul nett” (punt (b)), li jikkostitwixxu l-bażi taż-żewġ metodi ta’ kalkolu, diġà jikkontradixxu, fil-fehma tiegħi, l-argument tal-kumpens “sħiħ” invokat mill-konvenuti.
32.      Fil-fatt, huwa possibbli li l-produttur affettwat minn dispaċċ mill-ġdid ’l isfel isofri kostijiet operazzjonali addizzjonali li jistgħu jilħqu, jew saħansitra jaqbżu, l-ammont tad-dħul nett mitluf. Skont l-ewwel metodu ta’ kalkolu previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, dan il-produttur jista’, bla ħsara għal kumpens inġustifikabbilment baxx jew għoli u għalhekk li jeħtieġ korrezzjoni, jitlob biss l-ogħla wieħed miż-żewġ ammonti bħala kumpens minimu. Għalhekk, anki jekk, f’dawn il-kundizzjonijiet, il-produttur jista’ jitlob kumpens ekwivalenti għad-dħul nett mitluf, inkluż l-appoġġ finanzjarju mitluf, dan ma għandux bħala konsegwenza, kuntrarjament għal dak li jippreżumu l-konvenuti, li jitqiegħed finanzjarjament fis-sitwazzjoni li kien ikun fiha fl-assenza tad-dispaċċ mill-ġdid jew fis-sitwazzjoni fejn dan ikun totalment indifferenti jew newtrali għalih. Fil-fatt, il-kostijiet operazzjonali addizzjonali eventwalment ikkawżati mid-dispaċċ mill-ġdid ma humiex neċessarjament koperti b’mod suffiċjenti. Tali riżultat jista’, għalhekk, iwassal għal “kumpens finanzjarju [...] inġustifikabbilment baxx” u għall-applikazzjoni tat-tieni metodu ta’ kalkolu.
33.      L-Artikolu 13(7)(a) tar-Regolament 2019/943 jindirizza espressament din is-sitwazzjoni permezz tal-eżempju tad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel tal-produzzjoni tal-elettriku permezz ta’ koġenerazzjoni b’effiċjenza għolja. Dan jista’ jwassal sabiex l-operaturi tal-impjanti kkonċernati jġarrbu kostijiet operazzjonali addizzjonali marbuta mal-provvista ta’ sħana ta’ riserva. Fil-fatt, minkejja t-tnaqqis ordnat tal-produzzjoni u tal-injezzjoni tal-elettriku kif ukoll it-telf li jirriżulta minn dan, dawn l-operaturi jkollhom jissodisfaw l-obbligi kuntrattwali tagħhom għall-provvista tas-sħana. Din is-sħana għandha għalhekk tiġi prodotta mingħajr ma l-kostijiet operazzjonali li jirriżultaw minnha jkunu jistgħu jiġu koperti mill-bejgħ tal-elettriku prodott awtomatikament.
34.      Għalhekk, l-ewwel metodu ta’ kalkolu (aritmetiku) ma jistax, fi kwalunkwe każ, iwassal għal kumpens finanzjarju “sħiħ”, kif sostnut mill-konvenuti.
35.      Dan jgħodd a fortiori fil-kuntest tat-tieni metodu ta’ kalkolu. Dan jipprevedi l-possibbiltà ta’ korrezzjoni tal-ammont tal-kumpens ’il fuq jew ’l isfel, bil-kundizzjoni li l-ġestjonarju tan-network iqis dan l-ammont bħala “inġustifikabbilment” baxx jew għoli. F’dan il-kuntest, il-“kombinazzjoni” taż-żewġ ammonti msemmija fil-punti (a) u (b) tikkostitwixxi biss il-punt tat-tluq għad-determinazzjoni tal-kumpens finanzjarju. Fil-kuntest tal-espressjoni “kumpens finanzjarju inġustifikabbilment baxx jew għoli”, li tiskatta l-applikazzjoni tat-tieni metodu ta’ kalkolu, jirriżulta wkoll li dan jeħtieġ evalwazzjoni. Fil-fatt, għandha tippermetti li jinkiseb kumpens “iġġustifikat”, jiġifieri kumpens xieraq (19).
36.      It-tieni metodu ta’ kalkolu huwa għalhekk mekkaniżmu sussidjarju sabiex tiġi ddeterminata s-sitwazzjoni ekonomika (ipotetika) fl-assenza tad-dispaċċ mill-ġdid ordnat. Dan huwa evidenti wkoll fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l fuq, li ma huwiex inkwistjoni fil-każ preżenti. Għalkemm iż-żieda fil-kwantità ta’ elettriku injettata, li tirriżulta minn dan, bħala prinċipju tiġġenera dħul addizzjonali għall-produttur tal-elettriku kkonċernat, l-Artikolu 13(7)(a) tar-Regolament 2019/943 jirrikonoxxi wkoll, f’dan il-każ, li jistgħu jinqalgħu spejjeż operazzjonali addizzjonali, pereżempju spejjeż tal-karburant, li jistgħu eventwalment jeċċedu jew inaqqsu sproporzjonalment dan id-dħul (20).
37.      Il-ġestjonarju tan-network, li jiddetermina l-kumpens finanzjarju xieraq skont it-tieni metodu ta’ kalkolu f’kull każ individwali, għandu għalhekk, fil-kuntest tal-analiżi komparattiva kontrofattwali meħtieġa, setgħa ta’ evalwazzjoni doppja, kif rifless fit-termini ġuridiċi indeterminati ta’ “kombinazzjoni tat-tnejn [l-ammonti]” u ta’ “inġustifikabbilment”. Hija tikkonċerna, minn naħa, l-evalwazzjoni tal-kwistjoni dwar jekk l-ewwel metodu ta’ kalkolu jwassalx għal “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli”, jiġifieri kumpens li l-ammont tiegħu ikun irraġonevolment
baxx jew għoli u, min-naħa l-oħra, l-evalwazzjoni, relatata miegħu, tal-adegwatezza ta’ dan il-kumpens bil-“kombinazzjoni tat-tnejn”. Din l-evalwazzjoni, skont iċ-ċirkustanzi tal-każ individwali, tibqa’ miftuħa fir-rigward tar-riżultat jew ma għandhiex twassal għal assimilazzjoni sħiħa tas-sitwazzjoni ekonomika tal-produtturi meta mqabbla ma’ dik li kienet teżisti fin-nuqqas ta’ dispaċċ mill-ġdid.
38.      Id-dritt għal “kumpens finanzjarju” previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 għalhekk ma huwiex speċifikat b’mod iktar dettaljat mill-kunċett ta’ “sħiħ” (“full compensation”) (21). F’dan il-kuntest, lanqas ma tissemma’ garanzija ta’ dħul minimu, iżda biss ta’ kumpens minimu (ara l-punt 27 iktar ’il fuq) (22). Għall-kuntrarju ta’ dak li jsostnu l-konvenuti, il-leġiżlatur tal-Unjoni naqas deliberatament milli jagħmel tali preċiżazzjoni, kif turi l-analiżi storika (ara l-punt 43 iktar ’il quddiem), u rregola biss id-dritt għal kumpens finanzjarju (23). Dan id-dritt huwa għalhekk limitat, fir-rigward tal-ammont tiegħu, għal dak li jirriżulta mill-ipoteżijiet komparattivi u mill-metodi ta’ kalkolu previsti f’din id-dispożizzjoni. Dan ma għandux neċessarjament jikkorrispondi mal-ammont li kien jirriżulta mill-injezzjoni u mill-bejgħ tal-kwantità ta’ elettriku mnaqqsa b’riżultat ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel, iżda għandu sempliċement joqrob kemm jista’ jkun lejn dan ir-riżultat, kif irrikonoxxew ukoll il-konvenuti waqt is-seduta, b’mod partikolari b’referenza għall-prinċipju ta’ proporzjonalità.
39.      Ir-riżultat ta’ din l-interpretazzjoni letterali huwa kkonfermat minn kunsiderazzjonijiet sistematiċi u teleoloġiċi kif ukoll mill-oriġini tar-Regolament 2019/943.
b)      Interpretazzjoni sistematika, teleoloġika u storika
40.      Minn perspettiva sistematika, ir-Regolament 2019/943 ma jipprevedix livell minimu għad-dħul jew għall-kumpens ta’ dħul mitluf, li ma jistax jiġi mnaqqas taħt ebda ċirkustanza. F’dan ir-rigward, il-possibbiltà fl-Artikolu 10(2) li jiġu stabbiliti “prezzijiet massimi u minimi [armonizzati] ta’ kklirjar għall-perjodi ta’ żmien ta’ ġurnata bil-quddiem u tal-istess ġurnata” (24) hija eċċezzjoni u ma hijiex trasponibbli għad-dispaċċ mill-ġdid irregolat fl-Artikolu 13.
41.      Barra minn hekk, il-fatt li, fl-ewwel metodu ta’ kalkolu tal-kumpens finanzjarju previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, il-leġiżlatur tal-Unjoni jeżiġi li l-kostijiet operazzjonali addizzjonali msemmija fil-punt (a) u d-dħul nett mitluf imsemmi fil-punt (b) jiġu kkalkolati separatament, sabiex jiġi ddeterminat dan il-kumpens abbażi tal-ogħla wieħed miż-żewġ ammonti (ara l-punti 28 u 32 iktar ’il fuq), jikkontradixxi wkoll il-konstatazzjoni ta’ livell minimu ta’ dħul. Inkella, il-korrezzjoni eventwali tar-riżultat tal-ewwel metodu ta’ kalkolu permezz tat-tieni metodu ta’ kalkolu, jekk din twassal għal kumpens finanzjarju inġustifikament baxx jew għoli, ma tagħmilx sens. Dan l-aħħar metodu sempliċement jippreżupponi li l-kumpens għandu, jekk ikun il-każ, jiġi kkoreġut ’l fuq jew anki ’l isfel. L-espressjoni “[mill-inqas] daqs valur ogħla tal-elementi li ġejjin jew kombinazzjoni tat-tnejn” għalhekk ma tirreferix għal tali livell iktar baxx. Għall-kuntrarju, hija tirreferi biss għall-fatt li wieħed miż-żewġ ammonti msemmija fil-punti (a) u (b) jista’ jkun ogħla u għalhekk, bħala prinċipju, għandu jintuża bħala kriterju xieraq għall-kalkolu tal-kumpens finanzjarju.
42.      Barra minn hekk, kuntrarjament għal dak li jsostnu l-konvenuti, ma nista’ nsib ebda indikazzjoni oħra fl-għanijiet tar-Regolament 2019/943 li tista’ tiġġustifika d-dritt għal kumpens finanzjarju “sħiħ” li jinvokaw. L-għan ta’ rispons tad-domanda li, bħala prinċipju, ikun ibbażat fuq is-suq, filwaqt li tiġi promossa l-produzzjoni tal-elettriku minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, inkluż permezz ta’ dispaċċ prijoritarju tagħhom, jiġi wkoll moqdi mill-fatt li, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq, jingħata kumpens finanzjarju li joqrob kemm jista’ jkun lejn remunerazzjoni skont il-kundizzjonijiet tas-suq. Dan huwa preċiżament dak li, fil-fehma tiegħi, għandu jwettaq fl-aħħar mill-aħħar il-mekkaniżmu ta’ kumpens previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943.
43.      Il-qafas leġiżlattiv tar-Regolament 2019/943 jimmilita wkoll favur l-istess konklużjoni. Fil-proposta tagħha, il-Kummissjoni llimitat id-dritt għal kumpens finanzjarju għall-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq kif ukoll għal 90 % tad-dħul nett (ipotetiku) mill-bejgħ tal-elettriku fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem (25). Huwa minnu li l-Kunsill sussegwentement neħħa r-referenza għal-limitu ta’ 90 %, b’tali mod li baqgħet issir referenza biss għad-dħul nett ipotetiku mitluf. Madankollu, il-kompromess finalment adottat bejn il-Kunsill u l-Parlament Ewropew abbanduna l-użu tad-dħul nett bħala l-uniku kriterju għall-kalkolu tal-kumpens finanzjarju, u minflok, introduċa kriterji addizzjonali għaż-żewġ metodi ta’ kalkolu (“il-kostijiet ta’ tħaddim addizzjonali” fil-punt (a), inkluż id-dispaċċ mill-ġdid ’l fuq u d-“dħul nett” mitluf fil-punt (b), kif ukoll il-“kombinazzjoni tat-tnejn” fil-każ ta’ “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli”) (26). Il-leġiżlatur tal-Unjoni għalhekk qies li, fil-kuntest tal-analiżi komparattiva ipotetika meħtieġa fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq, ma huwiex possibbli, minn perspettiva aritmetika, li tintlaħaq assimilazzjoni ekonomika totalment “newtrali” tal-produtturi ta’ enerġija rinnovabbli, iżda biss li tinkiseb approssimazzjoni li hija intiża li ttaffi t-telf.
c)      Konklużjoni intermedjarja dwar il-punt (a) tal-ewwel domanda
44.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-punt (a) tal-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 jagħti lill-produtturi, li għandhom aċċess fiss għan-network u garanzija ta’ provvista, u li jkunu suġġetti għal dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq, dritt għal kumpens finanzjarju li jikkorrispondi kemm jista’ jkun għat-telf ta’ dħul ipotetiku (inkluż l-appoġġ finanzjarju mitluf) f’każ ta’ provvista tal-kwantità tal-elettriku kkonċernata skont il-kundizzjonijiet tas-suq, iżda li ma jinnewtralizzax neċessarjament b’mod sħiħ dan it-telf mil-lat ekonomiku.
3.      Il-portata tal-kriterju ta’ “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli” (il-punt (b) tal-ewwel domanda)
45.      Ir-risposta għall-punt (a) tal-ewwel domanda tinkludi l-kriterji essenzjali ta’ interpretazzjoni tal-espressjoni “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli”, li tinsab fit-tieni sentenza tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, li hija speċifikament dik li qiegħda tistaqsi kjarifika dwarha l-qorti tar-rinviju (il-punt (b) tal-ewwel domanda).
46.      Din l-espressjoni tirreferi, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid (27) ’l isfel, għar-riżultat tal-ewwel metodu ta’ kalkolu u tagħmel applikabbli t-tieni metodu ta’ kalkolu. Il-ġestjonarju tan-network għandu, l-ewwel, jivverifika, abbażi tad-data (28) kollha disponibbli, jekk l-ewwel metodu ta’ kalkolu jwassalx għal “kumpens finanzjarju inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli”, jiġifieri jekk dan huwiex xieraq jew le. F’dan ir-rigward, huwa għandu setgħa ta’ evalwazzjoni (ara l-punt 37 iktar ’il fuq).
47.      Jekk huwa jqis li l-kumpens ma huwiex xieraq, il-ġestjonarju tan-network għandu sussegwentement, fil-kuntest tas-setgħa ta’ evalwazzjoni tiegħu, jiddetermina kumpens finanzjarju xieraq b’“kombinazzjoni tat-tnejn” imsemmija fil-punti (a) u (b).
48.      Għal dan l-għan, il-ġestjonarju tan-network jista’, bħala l-ewwel pass, jibbaża ruħu fuq il-medja taż-żewġ ammonti ddeterminati, jgħoddhom flimkien jew jistabbilixxi relazzjoni oħra bejniethom bejn il-kostijiet operazzjonali addizzjonali u d-dħul nett ipotetiku mitluf. Fit-tieni pass, il-ġestjonarju tan-network għandu, skont iċ-ċirkustanzi tal-każ individwali, fosthom l-evoluzzjoni tal-prezzijiet fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem matul id-dispaċċ mill-ġdid, jiddetermina l-ammont xieraq tal-kumpens (ara l-punt 30 iktar ’il fuq).
49.      F’konformità mal-kunsiderazzjonijiet stabbiliti fil-punti 27 et seq. iktar ’il fuq, l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma jippermettix, bħala prinċipju, li, lil hinn mill-kriterji stabbiliti fih b’mod eżawrjenti jew b’differenza minnhom, jintużaw perċentwali jew preżunzjonijiet riġidi li jillimitaw indebitament is-setgħa ta’ evalwazzjoni rrikonoxxuta lill-ġestjonarju tan-network f’dan ir-rigward (għal iktar dettalji, ara l-punti 64 u 65 iktar ’il quddiem). Dan jieħu inkunsiderazzjoni wkoll il-fatt li l-ġestjonarju tan-network, fid-dawl tal-pożizzjoni u tal-kompitu partikolari li huma attribwiti lilu minn dan ir-regolament sabiex jiżgura l-funzjonament tajjeb tas-suq tal-elettriku taħt is-superviżjoni tal-awtorità regolatorja nazzjonali, jinsab fl-aħjar pożizzjoni sabiex jiddetermina kumpens xieraq (29). Il-qorti nazzjonali għandha wkoll tieħu dan inkunsiderazzjoni meta tistħarreġ l-adegwatezza ta’ dan il-kumpens. Dan jikkonferma mill-ġdid li l-ammont tal-kumpens iddeterminat mill-ġestjonarju tan-network ma jikkorrispondix neċessarjament eżatt għas-sitwazzjoni ekonomika li kien ikun fiha l-produttur li kieku d-dispaċċ mill-ġdid ma kienx ġie ordnat, iżda huwa sempliċement l-eqreb possibbli għaliha (ara l-punt 38 iktar ’il fuq).
50.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-punt (b) tal-ewwel domanda għandha tkun li l-espressjoni “kumpens finanzjarju inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli”, li tinsab fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, hija intiża sabiex tagħti kumpens finanzjarju xieraq lill-produttur ikkonċernat minn dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq. F’dan ir-rigward, il-ġestjonarju tan-network għandu setgħa ta’ evalwazzjoni.
4.      Ammissibbiltà ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li jissuġġettaw id-dritt għal kumpens finanzjarju għat-tgawdija tad-dispaċċ prijoritarju (il-punt (c) tal-ewwel domanda)
51.      Il-punt (c) tal-ewwel domanda għandu l-għan li jistabbilixxi jekk l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 jippermettix l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li jagħmlu d-dritt għal kumpens finanzjarju dipendenti fuq jekk il-produttur ikkonċernat mid-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq jibbenefikax jew le mid-dispaċċ prijoritarju fis-sens tal-Artikolu 12(2) u (4) ta’ dan ir-regolament (ara l-punt 5 iktar ’il fuq) (30).
52.      Kif isostnu ġustament il-Kummissjoni u l-konvenuti, id-dispożizzjonijiet fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma jagħmlux tali distinzjoni. Għall-kuntrarju, l-Artikolu 13(1) jirregola l-prinċipju, applikabbli wkoll fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-paragrafu 7, li jgħid li d-dispaċċ mill-ġdid għandu jsir fuq il-bażi ta’ kriterji oġġettivi, trasparenti u nondiskriminatorji u jeħtieġ li jkun miftuħ għat-teknoloġiji kollha ta’ produzzjoni (inklużi l-forom kollha ta’ ħżin tal-enerġija u ta’ rispons għad-domanda) sa fejn dan ikun teknikament fattibbli. Dan japplika kemm għad-dispaċċ mill-ġdid ibbażat fuq is-suq, li għandu jiġi kkumpensat finanzjarjament skont l-Artikolu 13(2), kif ukoll għad-dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq, li jagħti dritt għal kumpens finanzjarju skont l-Artikolu 13(7).
53.      Il-miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali korrispondenti, jekk dawn ikunu saħansitra neċessarji, għandhom għalhekk josservaw dawn il-prinċipji. Għalhekk, tali miżuri ma jistgħux, fir-rigward tal-għoti nondiskriminatorju tad-dritt għal kumpens finanzjarju minħabba l-ordni ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq (’l isfel), jagħmlu distinzjoni skont jekk il-produttur ikkonċernat jibbenefikax jew le minn dispaċċ prijoritarju. Dan id-dritt huwa suġġett biss għall-kundizzjoni li dan il-produttur ikollu, abbażi ta’ ftehim ta’ konnessjoni b’garanzija ta’ provvista, ftehim ta’ xiri bil-quddiem.
54.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-punt (c) tal-ewwel domanda għandha tkun li d-dritt għal kumpens finanzjarju skont l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 la jeħtieġ li l-produttur ikkonċernat minn dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq jibbenefika jew le minn dispaċċ prijoritarju u lanqas li t-twettiq ta’ dan id-dritt ikun suġġett għal tali differenzazzjoni skont miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali.
B.      Effett dirett tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (it-tieni domanda)
55.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 humiex suffiċjentement ċari, preċiżi u inkundizzjonati u għalhekk direttament applikabbli (il-punt (a) tat-tieni domanda), kif ukoll jekk u sa fejn dawn jeżiġu jew jippermettu l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali ta’ traspożizzjoni u ta’ eżekuzzjoni (il-punt (b) tat-tieni domanda). Inqis li huwa xieraq li dawn id-domandi jingħataw risposta flimkien.
1.      Kriterji għall-effett dirett b’distinzjoni mill-applikabbiltà diretta
56.      Bħala punt tat-tluq, il-partijiet jikkontestaw il-fatt dwar jekk, fir-rigward tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, huwiex saħansitra neċessarju li jiġu eżaminati l-kundizzjonijiet għall-effett dirett irrikonoxxuti mill-ġurisprudenza, peress li, skont l-Artikolu 288(2) TFUE, ir-regolamenti huma direttament applikabbli fl-Istati Membri. Fil-qalba tal-kwistjoni hemm is-sentenza Popławski (31), li għaliha tirreferi wkoll il-qorti tar-rinviju fil-punt (a) tat-tielet domanda, kif ukoll il-kwistjoni dwar jekk id-dispożizzjonijiet ta’ regolament jipprevalux fuq id-dritt nazzjonali minħabba l-applikabbiltà diretta tagħhom. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja rrispondiet għal din l-aħħar domanda, b’mod ċar u ġenerali fis-sens li l-prinċipju tal-preminenza tad-dritt tal-Unjoni jimponi fuq l-awtoritajiet tal-Istati Membri l-obbligu li ma japplikawx dispożizzjoni kuntrarja tad-dritt nazzjonali biss sa fejn id-dispożizzjoni kkonċernata tad-dritt tal-Unjoni, jiġifieri dispożizzjoni inkluża f’regolament ukoll, tissodisfa l-kundizzjonijiet tal-effett dirett (32). Fil-fatt, id-dispożizzjonijiet ta’ regolament li huma direttament applikabbli ma humiex awtomatikament direttament applikabbli mill-awtoritajiet tal-Istati Membri. Għall-kuntrarju, huma jistgħu, minħabba l-istruttura normattiva tagħhom, in-natura kundizzjonali tagħhom jew setgħa diskrezzjonali mogħtija lil dawn l-awtoritajiet, jeżiġu l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ eżekuzzjoni nazzjonali jew tad-dritt tal-Unjoni (33) li jikkonkretizzawhom, u għalhekk ma jkollhomx effett dirett (34).
57.      Għaldaqstant, f’dan il-każ, għandu jiġi eżaminat jekk l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 għandux effett dirett.
58.      Skont ġurisprudenza stabbilita, dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, primarju jew sekondarju, tipproduċi effett dirett biss jekk il-kontenut tagħha ikun inkundizzjonat u suffiċjentement preċiż. Dispożizzjoni tkun inkundizzjonata meta tistabbilixxi obbligu li ma jkun marbut ma’ ebda kundizzjoni u li, għall-implimentazzjoni jew għall-effettività tiegħu, ma jeħtieġ ebda miżuri ulterjuri tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni jew tal-Istati Membri. Hija għandha titqies bħala suffiċjentement preċiża sabiex tkun tista’ tiġi invokata minn individwu u applikata mill-qorti meta hija tistabbilixxi dan l-obbligu mingħajr ambigwità (35). Jekk dawn il-kundizzjonijiet ikunu ssodisfatti, l-individwu jista’ jinvoka din id-dispożizzjoni quddiem il-qrati nazzjonali kontra l-Istat Membru, anki jekk dan ma jkunx ittrasponiha b’mod korrett (36).
59.      Meta dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni, bħal, f’dan il-każ, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, tagħti lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti ċertu setgħa ta’ evalwazzjoni jew diskrezzjonali fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-eżistenza tal-kundizzjonijiet tagħha u tal-miżuri li għandhom jittieħdu, dan ma jqajjimx neċessarjament mistoqsija dwar il-preċiżjoni suffiċjenti u n-natura inkundizzjonali tagħha għall-finijiet tal-effett dirett. Skont il-ġurisprudenza stabbilita, is-setgħa ta’ evalwazzjoni jew diskrezzjonali la tikkostitwixxi kundizzjoni u lanqas rekwiżit addizzjonali ta’ eżekuzzjoni jew ta’ effettività fis-sens tal-prinċipji msemmija fil-punt 57 iktar ’il fuq (37).
60.      Għall-kuntrarju, skont din ġurisprudenza, anki meta dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni tħalli lill-Istati Membri ċertu marġni ta’ evalwazzjoni fl-eżekuzzjoni tagħha, hija tista’ titqies bħala inkundizzjonata u suffiċjentement preċiża meta timponi fuqhom, mingħajr ambigwità, obbligu li jintlaħaq riżultat partikolari li ma jkun limitat minn ebda kundizzjoni fir-rigward tal-applikazzjoni tiegħu (38). Fl-aħħar mill-aħħar, il-Qorti tal-Ġustizzja issa tqiegħed fuq l-istess livell il-kundizzjonijiet tan-natura inkundizzjonata tal-obbligu u tal-preċiżjoni suffiċjenti tiegħu. Għalhekk, anki obbligi indeterminati, li fihom infushom, iħallu marġni ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri, jistgħu jkunu applikabbli direttament (39). Dan japplika b’mod partikolari meta din id-dispożizzjoni tipprevedi metodu li jippermetti li jintlaħaq il-livell minimu ta’ protezzjoni jew ta’ riżultat li hija tistabbilixxi (40).
61.      F‘dawn il-kundizzjonijiet, kif ser jintwera iktar ’il quddiem, inqis li d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 dwar il-metodu ta’ kalkolu ta’ kumpens finanzjarju huma direttament applikabbli.
2.      Twettiq tal-kriterji għall-effett dirett
62.      Kif ġie espost fil-punti 27 et seq. iktar ’il fuq, il-metodu ta’ kalkolu previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, abbażi tal-kriterji stabbiliti fih, huwa rregolat b’mod suffiċjentement ċar, preċiż u inkundizzjonat sabiex jiġi applikat direttament mill-awtorità nazzjonali kompetenti, b’mod partikolari mill-ġestjonarju tan-network. Is-setgħa ta’ evalwazzjoni mogħtija lil din l-awtorità għall-finijiet ta’ analiżi komparattiva kontrofattwali ma tbiddel xejn mill-fatt li, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq (’l isfel), il-produttur ikkonċernat ikollu dritt għal kumpens finanzjarju xieraq. Dan għandu, fl-aħħar mill-aħħar, joqrob lejn is-sitwazzjoni ekonomika li kien ikun jinsab fiha l-produttur fin-nuqqas ta’ dan id-dispaċċ mill-ġdid, jiġifieri fil-każ ta’ bejgħ tal-kwantità ta’ elettriku kkonċernata taħt kundizzjonijiet tas-suq. Ma’ dan jikkorrispondi obbligu ċar tal-ġestjonarju tan-network li jissodisfa dan id-dritt b’osservanza tal-kriterji u tal-metodi ta’ kalkolu previsti fl-Artikolu 13(7).
63.      Għalhekk, kemm l-għan tal-kumpens finanzjarju li għandu jintlaħaq kif ukoll il-kriterji u l-metodu ta’ kalkolu tiegħu huma stabbiliti minn dawn id-dispożizzjonijiet b’mod suffiċjentement ċar u preċiż kif ukoll eżawrjenti, sabiex ikunu jistgħu jiġu invokati mill-produtturi kkonċernati wkoll quddiem qorti u jkunu jistgħu jiġu evalwati u applikati direttament minnha.
64.      Sa fejn Stat Membru, bħall-Irlanda f’dan il-każ permezz tad-deċiżjoni kkontestata, jadotta miżuri ta’ eżekuzzjoni għall-finijiet tal-eżerċizzju tas-setgħa ta’ evalwazzjoni mogħtija mill-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, dan ma jbiddel xejn mill-effett dirett tal-Artikolu 13(7). Domanda oħra, li l-Qorti tal-Ġustizzja mhux qiegħda tintalab tagħti risposta għaliha, hija jekk dawn il-miżuri ta’ eżekuzzjoni josservawx jew jaqbżux il-limiti tal-kriterji stabbiliti fihom b’mod suffiċjentement preċiż, inkundizzjonat u eżawrjenti, kif ukoll tas-setgħa ta’ evalwazzjoni mogħtija minnhom.
65.      Madankollu, jeżistu dubji dwar il-kriterji għall-kalkolu tad-dritt għal kumpens finanzjarju stabbiliti fid-deċiżjoni kkontestata. Fil-fatt, il-metodu ta’ kalkolu previst fih huwa bbażat, fost l-oħrajn, fuq “dħul ex ante”, li huwa kkwantifikat b’mod preċiż u fuq preżunzjoni marbuta mal-eżistenza ta’ ammont “inġustifikabbilment” għoli jew baxx, li tista’ tiġi miċħuda biss permezz ta’ “raġuni valida”. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha teżamina jekk dawn il-kriterji humiex kompatibbli mad-dispożizzjonijiet direttament applikabbli tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 u tiddetermina jekk għandhiex tagħti prijorità lil dawn tal-aħħar f’dan ir-rigward.
3.      Konklużjoni intermedjarja
66.      Għaldaqstant, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, minkejja li jagħti setgħa ta’ evalwazzjoni lill-ġestjonarju tan-network, jissodisfa l-kundizzjonijiet tal-effett dirett mingħajr ma jipprojbixxi l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali ta’ traspożizzjoni jew ta’ eżekuzzjoni għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ din is-setgħa ta’ evalwazzjoni. Madankollu, dawn il-miżuri ma għandhomx jiksru l-kriterji u l-metodi ta’ kalkolu previsti fih u għandhom jibqgħu fil-limiti ta’ din is-setgħa ta’ evalwazzjoni, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti nazzjonali.
C.      Rimedji ġudizzjarji oħra (it-tielet domanda)
67.      It-tielet domanda tirrigwarda rimedji ġudizzjarji oħra possibbli u titqajjem biss fil-każ li l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma jkollux effett dirett. Għalhekk, ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għal din id-domanda.
68.      Fil-każ li, fir-rigward tat-tieni domanda, il-Qorti tal-Ġustizzja tasal għal riżultat differenti minn dak li ntlaħaq fil-punt 66 iktar ’il fuq, huwa suffiċjenti li ssir referenza għal-ġurisprudenza stabbilita tagħha li, anki fl-assenza ta’ effett dirett, il-qrati tal-Istati Membri huma obbligati jinterpretaw, sa fejn huwa possibbli, id-dritt nazzjonali tagħhom b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni u jirrikonoxxu lill-individwu l-possibbiltà li jikseb kumpens meta d-drittijiet tiegħu jkunu nkisru bi ksur tad-dritt tal-Unjoni attribwibbli mill-Istat Membru (41).
D.      Domandi oħra (ir-raba’ domanda)
1.      Posponiment tat-twettiq tad-dritt għal kumpens finanzjarju? (il-punti (a) u (b) tar-raba’ domanda)
69.      Permezz tal-punti (a) u (b) tar-raba’ domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk it-twettiq tad-dritt għal kumpens finanzjarju skont l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 jistax jiġi sospiż sal‑2024 permezz ta’ miżura ta’ traspożizzjoni nazzjonali.
70.      Kif isostnu ġustament il-konvenuti u l-Kummissjoni, ir-Regolament 2019/943, skont l-Artikolu 71(1) tiegħu, daħal fis-seħħ fl‑20 jum wara l-pubblikazzjoni tiegħu fil-Ġurnal Uffiċjali u, skont l-Artikolu 71(2) tiegħu, ilu japplika mill‑1 ta’ Jannar 2020, mingħajr ma ġiet prevista dispożizzjoni tranżitorja jew eċċezzjoni għall-Artikolu 13. Id-dritt għal kumpens finanzjarju fir-rigward tal-ġestjonarju tan-network, ibbażat fuq id-dispożizzjonijiet applikabbli direttament u bi prijorità tal-Artikolu 13(7), jeżisti għalhekk minn din id-data u għandu jiġi ssodisfatt minn dan tal-aħħar. Il-posponiment tat-twettiq ta’ dan id-dritt għal data ulterjuri, f’dan il-każ għall-2024, huwa għalhekk inkompatibbli ma’ dawn id-dispożizzjonijiet u jmur kontra l-effettività (42) sħiħa tagħhom, kif meħtieġ ukoll mill-ġurisprudenza.
71.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-punti (a) u (b) tar-raba’ domanda għandha tkun li d-dritt għal kumpens finanzjarju skont id-dispożizzjonijiet direttament applikabbli tal-Artikolu 13 tar-Regolament 2019/943, konformement mal-Artikolu 71(2) tiegħu, għandu jiġi ssodisfat sal‑1 ta’ Jannar 2020, mingħajr ebda possibbiltà ta’ posponiment permezz ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali.
2.      Restrizzjoni jew estensjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni personali tad-dritt għal kumpens finanzjarju? (il-punt (c) tar-raba’ domanda)
a)      L-ewwel parti: Esklużjoni tal-produtturi żgħar?
72.      Permezz tal-ewwel parti tal-punt (c) tar-raba’ domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 jippermettix l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li jillimitaw id-dritt għal kumpens finanzjarju, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid (mhux ibbażat fuq is-suq ’l isfel), għall-produtturi li jipparteċipaw fis-suq ex ante (ta’ ġurnata bil-quddiem), b’tali mod li l-produtturi de minimis
jiġu esklużi minnu. Skont il-partijiet fil-proċedura, il-produtturi de minimis li ma humiex irregolati minn dan ir-regolament huma produtturi żgħar li spiss ma jipparteċipawx fis-suq Irlandiż ta’ ġurnata bil-quddiem jew fis-suq tal-istess ġurnata.
73.      Kif isostnu ġustament il-Kummissjoni u l-konvenuti, id-dritt għal kumpens finanzjarju mill-ġestjonarju tan-network skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 huwa suġġett biss
għall-kundizzjoni li l-produtturi kkonċernati minn dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq ’l isfel (“operatur tal-faċilità tal-ġenerazzjoni [...] tal-ħżin tal-enerġija jew tar-rispons tad-domanda”) ikunu aċċettaw garanzija ta’ provvista obbligatorja ta’ enerġija fi ftehim ta’ konnessjoni. F’dan ir-rigward, il-kapaċità tal-produzzjoni tal-elettriku jew il-volum tal-provvista tal-elettriku huma rrilevanti. Il-kriterju ta’ “dħul nett mill-bejgħ tal-elettriku fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem”, previst fl-Artikolu 13(7)(b), iservi biss, f’dan il-każ, sabiex jiġi ddeterminat l-ammont tal-kumpens finanzjarju skont l-ewwel metodu ta’ kalkolu, iżda ma jillimitax il-prinċipju tad-dritt għal kumpens bħala tali.
74.      Interpretazzjoni oħra tkun ukoll kuntrarja għall-istruttura u għall-għanijiet tal-Artikoli 12 u 13 tar-Regolament 2019/943. Fil-fatt, skont l-Artikolu 12(2), l-Istati Membri għandhom jiżguraw li, waqt id-dispaċċ, il-ġestjonarji tan-network jagħtu prijorità lill-faċilitajiet ta’ produzzjoni tal-elettriku (“dispaċċ prijoritarju” (43)) li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u li għandhom kapaċità installata ta’ produzzjoni tal-elettriku ta’ inqas minn 400 kW. Il-kontinwità tal-garanzija ta’ dan il-prinċipju tad-dispaċċ prijoritarju hija barra minn hekk żgurata mill-Artikolu 12(6). Minn dan isegwi li anki l-produtturi żgħar tal-enerġija rinnovabbli jibbenefikaw mid-dispaċċ prijoritarju li ma jingħatax meta jsir dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq ’l isfel, skont l-Artikolu 13(6). Barra minn hekk, skont l-Artikolu 13(6)(a), tali dispaċċ mill-ġdid fir-rigward tal-produzzjoni tal-elettriku minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli huwa permess biss f’limiti stretti. Differenzazzjoni skont il-volum tal-produzzjoni jew tal-injezzjoni tal-elettriku jew il-parteċipazzjoni fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem, li jkollha l-effett li teskludi ċerti produtturi (ta’ enerġija rinnovabbli) mill-kamp ta’ applikazzjoni personali tad-dritt għal kumpens finanzjarju, tkun inkompatibbli ma’ dawn ir-regoli.
75.      Tali differenzazzjoni tkun ukoll kuntrarja għall-prinċipji stabbiliti fl-Artikolu 13(1) u (2) tar-Regolament 2019/943. Minn naħa, skont il-paragrafu 1, id-dispaċċ mill-ġdid għandu jsir abbażi ta’ kriterji oġġettivi, trasparenti u nondiskriminatorji u għandu jkun miftuħ għat-teknoloġiji kollha ta’ produzzjoni (kif ukoll għall-forom kollha ta’ ħżin tal-enerġija u ta’ rispons għad-domanda), sa fejn dan ikun teknikament fattibbli (ara l-punt 52 iktar ’il fuq). Differenzazzjoni skont il-kapaċità ta’ produzzjoni ma hijiex prevista f’dan ir-rigward. Min-naħa l-oħra, skont il-paragrafu 2, il-produtturi kollha affettwati wkoll mid-dispaċċ mill-ġdid ibbażat fuq is-suq għandhom, fil-prinċipju, dritt għal remunerazzjoni finanzjarja.
76.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-ewwel parti tal-punt (c) tar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma jippermettix l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq ’l isfel, jillimitaw id-dritt għal kumpens finanzjarju għall-produtturi li jipparteċipaw fis-suq ex ante (ta’ ġurnata bil-quddiem) jew jeskludu l-hekk imsejħa produtturi de minimis.
b)      It-tieni parti: Dritt għal kumpens tal-intermedjarji?
77.      Permezz tat-tieni parti tal-punt (c) tar-raba’ domanda, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 jippermettix l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li jestendu d-dritt għal kumpens finanzjarju fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq ’l isfel għal fornituri tal-elettriku li probabbilment ikunu biss intermedjarji u mhux produtturi. Dan huwa parzjalment ikkontestat mill-konvenuti. Barra minn hekk, huma jqisu li ġestjonarju tan-network jista’ jħallas il-kumpens lil produttur eliġibbli direttament biss.
78.      Kif indikat fil-punt 73 iktar ’il fuq, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 tillimita d-dritt għal kumpens finanzjarju mill-ġestjonarju tan-network għall-produtturi tal-elettriku kkonċernati minn dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq (“operatur tal-faċilità tal-ġenerazzjoni [...] tal-ħżin tal-enerġija jew tar-rispons tad-domanda”) li jkunu aċċettaw garanzija ta’ provvista obbligatorja ta’ enerġija fi ftehim ta’ konnessjoni. Barra minn hekk, huma biss dawn il-produtturi li għandhom, fil-kuntest taż-żewġ metodi ta’ kalkolu, “kostijiet operazzjonali addizzjonali”, fis-sens tal-Artikolu 13(7)(a) tar-Regolament 2019/943, li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat dan il-kumpens. Dan jeskludi, fil-prinċipju, mill-kamp ta’ applikazzjoni personali tad-dritt għal kumpens l-intermedjarji li la huma produtturi, la joperaw waħda mill-installazzjonijiet imsemmija u lanqas ma kkonkludew ftehim ta’ konnessjoni b’garanzija ta’ provvista.
79.      Madankollu, kif isostnu ċ-CRU u l-Kummissjoni, ma jidhirx totalment eskluż li miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali jirregolaw b’mod iktar preċiż il-mod kif il-ħlasijiet ta’ kumpens jitħallsu lill-produttur eliġibbli. Dan jista’, għal raġunijiet tekniċi, pereżempju għall-finijiet ta’ tpaċija, jippermetti l-intervent ta’ intermedjarju bħala aġenzija tal-pagamenti, sakemm dan ma jikkompromettix it-twettiq tad-dritt għal kumpens tal-produttur u ma jwassalx għal rilokazzjoni inġusta tar-riskju ta’ insolvenza, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
80.      Għaldaqstant, ir-risposta għat-tieni parti tal-punt (c) tar-raba’ domanda għandha tkun li l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma jippermettix l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li jestendu d-dritt għal kumpens finanzjarju, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid (mhux ibbażat fuq is-suq) ’l isfel għal intermedjarju li ma jissodisfax il-kundizzjonijiet previsti fl-ewwel sentenza ta’ din id-dispożizzjoni. Dan ma jeskludix li tali intermedjarju jista’ jaġixxi bħala aġenzija tal-pagamenti, sakemm dan ma jikkompromettix it-twettiq tad-dritt għal kumpens tal-produttur u sakemm ma jkunx hemm rilokazzjoni inġusta tar-riskju ta’ insolvenza, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
3.      Pagamenti ogħla mill-prezz tas-suq abbażi taċ-CPPA bħala “appoġġ finanzjarju” (il-punt (d) tar-raba’ domanda)
81.      Permezz tal-punt (d) tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, essenzjalment, jekk il-kunċett ta’ “appoġġ finanzjarju” fl-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943, li, skont din id-dispożizzjoni, jitqies bħala “parti mid-dħul nett”, jinkludix pagamenti ogħla mill-prezz tas-suq favur produttur ta’ enerġija rinnovabbli abbażi taċ-CPPA (44).
82.      Din id-domanda hija kontroversjali ferm bejn il-partijiet. Skont il-qorti ta’ rinviju, il-garanzija tal-prezz tal-eżerċitar stabbilit fiċ-ĊPPA, li jista’, jekk ikun il-każ, ikun ogħla mill-prezz tas-suq, tikkostitwixxi komponent importanti tal-appoġġ finanzjarju għall-produtturi ta’ enerġija rinnovabbli (ara l-punt 15 iktar ’il fuq). Madankollu, din ma hijiex rikonoxxuta bħala “appoġġ finanzjarju”, fis-sens tal-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943, fid-deċiżjoni kkontestata u miċ-CRU. Iċ-CRU tqis li tali appoġġ jista’ jkun biss appoġġ pubbliku fis-sens ta’ sussidju Statali.
83.      Madankollu, inqis li din l-argumentazzjoni tas-CRU ma hijiex konvinċenti, kemm fid-dawl tal-kunċett wiesa’ ta’ “appoġġ finanzjarju” kif ukoll għal raġunijiet kemm sistematiċi kif ukoll teleoloġiċi. Fil-fehma tiegħi, dan il-kunċett jinkludi kemm appoġġ finanzjarju statali kif ukoll, jekk ikun il-każ, appoġġ finanzjarju privat awtorizzat jew inkoraġġut mill-Istat.
84.      Il-kunċett ta’ “appoġġ finanzjarju” ma huwiex iddefinit fir-Regolament 2019/943. Lanqas ma huwa, tal-inqas espressament, suġġett għar-riżerva tal-applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 TFUE, fatt li jista’ jindika li dan il-kunċett ma jirreferix biss għall-għajnuna mill-Istat skont l-Artikolu 107(1) TFUE. Għall-kuntrarju, tali riżerva tapplika għall-ftehimiet dwar ix-xiri tal-elettriku rregolati fl-Artikolu 19(a) tar-Regolament 2019/943, jiġifieri ċ-CPPA privati kkontestati f’dan il-każ (Artikolu 19a(4)), b’tali mod li, għal din ir-raġuni biss, l-argumentazzjoni taċ-CRU tidher li hija żbaljata.
85.      Fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 13(7)(b) ta’ dan ir-regolament għandu l-għan li jkopri, fil-prinċipju, kull forma ta’ appoġġ finanzjarju għall-produzzjoni tal-elettriku, b’mod partikolari minn sorsi ta’ enerġiji rinnovabbli, irrispettivament minn jekk jiġix minn riżorsi tal-Istat jew minn riżorsi privati. Dan huwa kkonfermat mill-inklużjoni possibbli taċ-ĊPPA fil-kategoriji ta’ strumenti permessi għall-promozzjoni tal-produzzjoni tal-elettriku minn enerġiji rinnovabbli u għall-garanzija tas-sigurtà tal-provvista previsti fl-Artikolu 19a, 19d u 21 tar-Regolament 2019/943.
86.      Skont l-Artikolu 19a(1) tar-Regolament 2019/943, l-Istati Membri għandhom jippromwovu t-tixrid tal-ftehimiet dwar xiri tal-enerġija sabiex jiżguraw prezzijiet iktar prevedibbli u jilħqu l-għanijiet ta’ dekarbonizzazzjoni stabbiliti fil-pjanijiet nazzjonali integrati tagħhom dwar l-enerġija u l-klima, inkluż fir-rigward tal-enerġija rinnovabbli. F’dan ir-rigward, skont il-paragrafi 3 u 4 ta’ dan l-artikolu, l-Istati Membri jistgħu jipprevedu, b’mod ikkoordinat, skemi ta’ garanzija appoġġati mill-Istat bi prezzijiet tas-suq, intiżi sabiex inaqqsu r-riskji finanzjarji marbuta ma’ inadempjenzi fil-ħlas tax-xerrejja fil-kuntest ta’ ftehimiet dwar xiri tal-enerġija kif ukoll garanziji privati jew faċilitajiet għall-aggregazzjoni tad-domanda għal ftehimiet dwar xiri tal-enerġija. F’dan ir-rigward, skema ta’ garanzija appoġġata mill-Istat, “[m]ingħajr preġudizzju għall-Artikoli 107 u 108 TFUE, […] tinkludi dispożizzjonijiet biex jiġi evitat it-tnaqqis tal-likwidità fis-swieq tal-elettriku u m’għandhiex tipprovdi appoġġ għax-xiri ta’ ġenerazzjoni mill-fjuwils fossili”. Mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jirriżultax jekk il-prezz tal-eżerċitar iggarantit miċ-CPPA, saħansitra potenzjalment ogħla mill-prezz tas-suq, huwiex żgurat minn tali skema ta’ garanzija appoġġata mill-Istat jew jekk jirriżultax biss minn garanzija privata. Fi kwalunkwe każ, fiż-żewġ sitwazzjonijiet ikun hemm forma ta’ appoġġ finanzjarju li, fil-prinċipju, hija permessa mir-Regolament 2019/943.
87.      Barra minn hekk, iċ-CPPA jistgħu wkoll jintegraw ruħhom fi skema ta’ appoġġ dirett tal-prezzijiet fil-forma ta’ kuntratti bidirezzjonali għad-differenza għal investimenti f’installazzjonijiet ġodda għall-produzzjoni tal-enerġija rinnovabbli, skont l-Artikolu 19d tar-Regolament 2019/943 (45), li d-dħul tagħhom għandu jitqassam lill-klijenti finali (paragrafu 5) (46). Fl-aħħar, iċ-CPPA jistgħu wkoll jifformaw parti minn mekkaniżmu ta’ kapaċità fis-sens tal-Artikolu 21(1) ta’ dan ir-regolament (47).
88.      L-“appoġġ finanzjarju”, fis-sens tal-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943, jista’ għalhekk jirriżulta faċilment minn riżorsi tal-Istat jew appoġġ inkoraġġut mill-Istat minn finanzjament privat. Madankollu, għal raġunijiet kemm sistematiċi kif ukoll teleoloġiċi, ma hemm ebda raġuni sabiex id-dħul potenzjalment ogħla mill-prezz tas-suq li jirriżulta miċ-CPPA ma jittiħidx inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-kalkolu tal-kumpens finanzjarju.
89.      Bħall-ordni ta’ dispaċċ prijoritarju prevista fl-Artikolu 12(2) u (4) tar-Regolament 2019/943, li huwa wkoll suġġett għall-osservanza tar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat stabbiliti fl-Artikoli 107, 108 u 109 TFUE, il-kumpens finanzjarju previst fl-Artikolu 13(7) għandu l-għan li jiffavorixxi jew li jiżgura l-produzzjoni u l-provvista ta’ enerġija rinnovabbli. Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza kemxejn inkonsistenti tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li appoġġ għall-produzzjoni tal-elettriku minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli ordnat bil-liġi ma jaqax neċessarjament taħt il-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat, jiġifieri meta tali appoġġ ma jingħatax permezz ta’ “riżorsi tal-Istat” (48). Il-kunċett wiesa’ ta’ “appoġġ finanzjarju”, kemm minn fondi pubbliċi kif ukoll minn riżorsi privati, jirrifletti proprju din l-idea. Dan jidher li ntgħażel deliberatament mil-leġiżlatur tal-Unjoni sabiex ikopri d-diversi miżuri ta’ appoġġ finanzjarju għall-produzzjoni tal-elettriku, b’mod partikolari minn enerġija rinnovabbli, indipendentement minn jekk dawn jissodisfawx jew le l-kunċett ta’ għajnuna mill-Istat fis-sens tal-Artikolu 107(1) TFUE.
90.      Għaldaqstant, ir-risposta għall-punt (d) tar-raba’ domanda għandha tkun li l-kunċett ta’ “appoġġ finanzjarju” fl-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943, jinkludi, fil-prinċipju, pagamenti ogħla mill-prezz tas-suq favur produttur ta’ enerġiji rinnovabbli abbażi ta’ ftehimiet ta’ xiri ta’ elettriku, bħaċ-CPPA, fis-sens tal-Artikolu 19a tar-Regolament 2019/943.
V.      Konklużjoni
91.      Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għat-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda):
1.      a)      L-Artikolu 13(7) tar-Regolament (EU) 2019/943 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Ġunju 2019 dwar is-suq intern tal-elettriku jagħti lill-produtturi, li għandhom aċċess fiss għan-network u garanzija ta’ provvista, u li jkunu suġġetti għal dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq, dritt għal kumpens finanzjarju li jikkorrispondi kemm jista’ jkun għat-telf ta’ dħul ipotetiku (inkluż l-appoġġ finanzjarju mitluf) f’każ ta’ provvista tal-kwantità tal-elettriku kkonċernata skont il-kundizzjonijiet tas-suq, iżda li ma jinnewtralizzax neċessarjament b’mod sħiħ dan it-telf mil-lat ekonomiku. L-espressjoni “kumpens inġustifikabbilment baxx jew inġustifikabbilment għoli”, li tinsab fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, hija intiża sabiex tagħti kumpens finanzjarju xieraq lill-produttur ikkonċernat minn tali dispaċċ mill-ġdid. F’dan ir-rigward, il-ġestjonarju tan-network għandu setgħa ta’ evalwazzjoni.
b)      Id-dritt għal kumpens finanzjarju previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 la jeħtieġ li l-produttur ikkonċernat minn dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq jibbenefika jew le minn dispaċċ prijoritarju u lanqas li t-twettiq ta’ dan id-dritt ikun suġġett għal tali differenzazzjoni skont miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali.
2.            L-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, minkejja li jagħti setgħa ta’ evalwazzjoni lill-ġestjonarju tan-network, jissodisfa l-kundizzjonijiet tal-effett dirett mingħajr ma jipprojbixxi l-adozzjoni ta’ miżuri nazzjonali ta’ traspożizzjoni jew ta’ eżekuzzjoni għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ din is-setgħa ta’ evalwazzjoni. Madankollu, dawn il-miżuri ma għandhomx jiksru l-kriterji u l-metodi ta’ kalkolu previsti fih u għandhom jibqgħu fil-limiti ta’ din is-setgħa ta’ evalwazzjoni, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti nazzjonali.
3.      a)      Id-dritt għal kumpens finanzjarju skont id-dispożizzjonijiet direttament applikabbli tal-Artikolu 13 tar-Regolament 2019/943, konformement mal-Artikolu 71(2) tiegħu, għandu jiġi ssodisfat sal‑1 ta’ Jannar 2020, mingħajr ebda possibbiltà ta’ posponiment permezz ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali.
b)      L-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 ma jippermettix l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ traspożizzjoni nazzjonali li:
fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid mhux ibbażat fuq is-suq ’l isfel, jillimitaw id-dritt għal kumpens finanzjarju għall-produtturi li jipparteċipaw fis-suq ex ante (ta’ ġurnata bil-quddiem) jew jeskludu l-hekk imsejħa produtturi de minimis.
jestendu d-dritt għal kumpens finanzjarju, fil-każ ta’ dispaċċ mill-ġdid (mhux ibbażat fuq is-suq) ’l isfel għal intermedjarju li ma jissodisfax il-kundizzjonijiet previsti fl-ewwel sentenza ta’ din id-dispożizzjoni. Dan ma jeskludix li tali intermedjarju jista’ jaġixxi bħala aġenzija tal-pagamenti, sakemm dan ma jikkompromettix it-twettiq tad-dritt għal kumpens tal-produttur u sakemm ma jkunx hemm rilokazzjoni inġusta tar-riskju ta’ insolvenza, fatt li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju.
c)      Il-kunċett ta’ “appoġġ finanzjarju”, fl-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943, jinkludi, fil-prinċipju, pagamenti ogħla mill-prezz tas-suq favur produttur ta’ enerġiji rinnovabbli abbażi ta’ ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija (Corporate Power Purchase Agreements) fis-sens tal-Artikolu 19a tar-Regolament 2019/943.
1      Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
2      Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Ġunju 2019 dwar is-suq intern tal-elettriku (ĠU 2019, L 158, p. 54), kif emendat l-aħħar bir-Regolament (UE) 2024/1747 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2024 li jemenda r-Regolamenti (UE) 2019/942 u (UE) 2019/943 fir-rigward tat-titjib tat-tfassil tas-suq tal-elettriku tal-Unjoni (ĠU 2024, L 1747, p. 1).
3      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Ġunju 2019 dwar regoli komuni għas-suq intern għall-elettriku u li temenda d-Direttiva 2012/27/UE (ĠU 2019, L 158, p. 125), kif emendata l-aħħar mid-Direttiva (UE) 2024/1711 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2024 li temenda d-Direttivi (UE) 2018/2001 u (UE) 2019/944 fir-rigward tat-titjib tat-tfassil tas-suq tal-elettriku tal-Unjoni (ĠU 2024, L 1711, p. 1, rettifika fil-ĠU L, 2025/90909).
4      Ara l-Artikolu 3 tar-Regolament 2019/943 (“Prinċipji dwar it-tħaddim tas-swieq tal-elettriku”), li jipprovdi, b’mod partikolari, li l-prezzijiet għandhom jiġu stabbiliti abbażi tad-domanda u l-provvista (punt (a)) u r-regoli tas-suq għandhom jinkoraġġixxu l-formazzjoni libera tal-prezzijiet u jevitaw l-azzjonijiet li jipprevjenu l-formazzjoni tal-prezzijiet abbażi tad-domanda u l-provvista (punt (b)).
5      Ara l-Artikolu 3(c) u (f) tar-Regolament 2019/943.
6      Kif tenfasizza korrettament il-qorti tar-rinviju, il-miżuri tad-dispaċċ ibbażati fuq is-suq irregolati fl-Artikolu 12 tar-Regolament 2019/943 huma distinti mill-miżuri ta’ dispaċċ mill-ġdid ibbażati fuq is-suq jew mhux ibbażati fuq is-suq previsti fl-Artikolu 13 ta’ dan ir-regolament. Skont din id-definizzjoni, id-dispaċċ mill-ġdid iseħħ meta tkun teżisti “konġestjoni fiżika” jew meta jkun meħtieġ “tnaqqis” għal raġunijiet ta’ sigurtà. F’dan il-każ, id-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq ikkontestat huwa intiż sabiex jitnaqqas is-sehem tal-produzzjoni tal-elettriku minn sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fis-sistema.
7      Skont il-punt 20 tal-Artikolu 2 tar-Regolament 2019/943, “dispaċċ ta’ prijorità” tfisser “fir-rigward tal-mudell tal-awtodispaċċ, id-dispaċċ tal-impjanti tal-elettriku abbażi ta’ kriterji differenti mill-ordni ekonomika tal-offerti u b’rigward, il-mudell ta’ dispaċċ ċentralizzat, id-dispaċċ ta’ impjanti tal-enerġija abbażi ta’ kriterji li huma differenti mill-ordni ekonomika tal-offerti u mil-limitazzjonijiet tan-netwerk li jagħtu prijorità lid-dispaċċ ta’ ġenerazzjoni partikolari tat-teknoloġiji”. Il-kunċetti ta’ “mudell ta’ dispaċċ ċentralizzat” u ta’ “mudell ta’ awtodispaċċ” huma ddefiniti fil-punti 29 u 30 tal-Artikolu 2 ta’ dan ir-regolament.
8      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑25 ta’ Ottubru 2012 dwar l-effiċjenza fl-enerġija, li temenda d-Direttivi 2009/125/KE u 2010/30/UE u li tħassar id-Direttivi 2004/8/KE u 2006/32/KE (ĠU 2012, L 315, p. 1, rettifika fil-ĠU 2013, L 113, p. 24).
9      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑23 ta’ April 2009 dwar il-promozzjoni tal-użu tal-enerġija minn sorsi rinnovabbli u li temenda u sussegwentement tħassar id-Direttivi 2001/77/KE u 2003/30/KE (ĠU 2009, L 140, p. 16).
10      Ara l-paġni 27 u 28 tad-deċiżjoni kkontestata.
11      Ara wkoll l-Artikolu 19a tar-Regolament 2019/943.
12      Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019 (C‑573/17, EU:C:2019:530).
13      L-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943 dwar it-telf ta’ “dħul nett” jikkonċerna biss id-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel mhux ibbażat fuq is-suq.
14      Skont l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, ma hemm l-ebda dritt għal kumpens finanzjarju “fil-każ ta’ produtturi li jkunu aċċettaw ftehim ta’ konnessjoni li fih ma tkunx
iggarantita konsenja fis-sod tal-enerġija” (enfasi miżjuda).
15      Ara t-tieni sentenza tal-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943. Kif jirriżulta mill-punt (d) tar-raba’ domanda, l-unika kwistjoni ikkontestata f’dan il-każ hija jekk il-prezz tal-eżerċitar iggarantit miċ-CPPA, sa fejn huwa ogħla mill-prezz tas-suq, jikkostitwixxix tali “appoġġ finanzjarju” (ara l-punt 81 et seq.).
16      Ara l-Artikolu 13(7)(a) tar-Regolament 2019/943 (“bħall-kostijiet addizzjonali tal-karburant f’każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’il fuq jew il-provvista ta’ sħana ta’ riserva f’każ ta’ dispaċċ mill-ġdid ’l isfel”, enfasi miżjuda).
17      Bi tweġiba għal mistoqsija magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja waqt is-seduta, l-Irlanda kkonfermat li anki l-kumpens finanzjarju previst fl-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 huwa suġġett għat-tassazzjoni fl-Irlanda.
18      Għall-kuntrarju, l-argument imressaq mill-Kummissjoni, li skontu din hija “eċċezzjoni” għall-ewwel metodu ta’ kalkolu, jidhirli li huwa qarrieqi u mhux utli wisq.
19      Il-verżjonijiet lingwistiċi differenti ftit li xejn ivarjaw f’dan ir-rigward. Madankollu, fil-verżjoni Franċiża (“indûment” minflok “injustifié”) jidher b’mod iktar ċar li f’dan ir-rigward għandha ssir evalwazzjoni tal-adegwatezza tal-kumpens.
20      Għalhekk, dan ma jikkonċernax id-dħul nett (ipotetiku) mitluf fis-sens tal-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943. Barra minn hekk, dan jindika li, f’tali każ, l-ewwel metodu ta’ kalkolu ma huwiex applikabbli, iżda biss it-tieni metodu.
21      Ara wkoll it-tieni sentenza tal-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943 (“tali kumpens finanzjarju”).
22      Tali garanzija ta’ dħul minimu hija prevista biss, b’deroga mill-prinċipju stabbilit fl-Artikolu 10(1) (“Ma għandu jkun hemm la limitu massimu u lanqas limitu minimu tal-prezz tal-elettriku bl-ingrossa”), fl-Artikolu 10(2) tar-Regolament 2019/943 (“In-NEMOs jistgħu japplikaw limiti armonizzati fuq il-prezzijiet massimi u minimi ta’ kklirjar għall-perjodi ta’ żmien ta’ ġurnata bil-quddiem u tal-istess ġurnata”).
23      Bl-istess mod, fir-rigward tad-dispaċċ mill-ġdid ibbażat fuq is-suq, l-Artikolu 13(2) tar-Regolament 2019/943 jsemmi biss li “Ir-riżorsi [...] għandhom jintgħażlu fost il-faċilitajiet ta’ ġenerazzjoni, ħżin tal-enerġija jew rispons tad-domanda billi jintużaw mekkaniżmi bbażati fuq is-suq u jkunu kkumpensati finanzjarjament” (enfasi miżjuda).
24      Dan jikkonċerna l-kummerċ tal-elettriku fil-ġurnata ta’ wara kif ukoll il-kummerċ tal-elettriku għal żmien qasir.
25      Ara l-Artikolu 12(6)(b) tal-proposta tal-Kummissjoni tat‑30 ta’ Novembru 2016 għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar is-suq intern tal-elettriku (COM(2016) 861 final): “90 % of the net revenues from the sale of electricity on the day-ahead market that the generating or demand facility would have generated without the curtailment or redispatching request”.
26      Kompromess dwar il-proposta għal regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar is-suq intern tal-elettriku tat‑18 ta’ Jannar 2019, Dokument interistituzzjonali 2016/0379 (COD), p. 66 (disponibbli fuq: 4-provisional-agreement-karins-regulation-on-electricity-en).
27      Kif diġà ġie spjegat iktar ’il fuq fin-nota f’qiegħ il-paġna 20, dan ma japplikax neċessarjament għad-dispaċċ mill-ġdid ’il fuq. Fil-fatt, f’dan il-każ, ma jistax ikun hemm “dħul nett” ipotetiku mitluf fis-sens tal-Artikolu 13(7)(b) tar-Regolament 2019/943, b’tali mod li għandu japplika biss it-tieni metodu ta’ kalkolu, b’kunsiderazzjoni għad-dħul reali u għall-ispejjeż operazzjonali addizzjonali.
28      Kif sostnew ukoll il-konvenuti waqt is-seduta, it-TSO għandu għarfien tal-kwantità ta’ elettriku li jipprojbixxi l-injezzjoni tagħha permezz tad-dispaċċ mill-ġdid ’l isfel. Bl-istess mod, id-dħul mis-suq miksub jew li jista’ jinkiseb għal dik il-kwantità fil-mument tad-dispaċċ mill-ġdid għandu jkun jista’ jiġi stabbilit fis-suq ta’ ġurnata bil-quddiem. Il-produttur għandu, min-naħa tiegħu, informazzjoni dwar il-kostijiet operazzjonali tiegħu stess.
29      Ara l-Artikoli 8, 12 sa 18 u 28 et seq. tar-Regolament 2019/943.
30      Din il-kwistjoni tidher li tirrigwarda iktar l-Artikolu 12 milli l-Artikolu 13(7) tar-Regolament 2019/943, kif isostnu wkoll il-konvenuti u kif tikkonferma ċ-CRU fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha. Fil-fatt, l-Artikolu 12(2) jirregola d-dispaċċ prijoritarju bħala prinċipju (fis-sens tad-definizzjoni tal-punt 20 tal-Artikolu 2) għall-faċilitajiet ta’ produzzjoni tal-elettriku li jużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u li għandhom kapaċità installata ta’ produzzjoni tal-elettriku ta’ inqas minn 400 kW. Skont l-Artikolu 12(4), l-Istati Membri jistgħu jipprevedu dan ukoll għal faċilitajiet ta’ produzzjoni tal-elettriku permezz ta’ koġenerazzjoni b’effiċjenza għolja bl-istess kapaċità ta’ produzzjoni. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 12(6) jiżgura li l-installazzjonijiet ta’ produzzjoni, li fihom jintużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jew il-koġenerazzjoni b’effiċjenza għolja, li tqiegħdu fis-servizz qabel l‑4 ta’ Lulju 2019 u li, meta tqiegħdu fis-servizz, kienu jibbenefikaw minn dispaċċ prijoritarju skont ir-regoli applikabbli sa dak iż-żmien, jibqgħu jingħataw dispaċċ prijoritarju fil-futur ukoll. Id-deċiżjoni kkontestata fil-kawża prinċipali tieħu dan inkunsiderazzjoni billi tipprevedi metodi ta’ kalkolu differenti għad-dritt għal kumpens finanzjarju skont jekk l-installazzjoni ta’ produzzjoni tqegħditx fis-servizz qabel jew wara l‑4 ta’ Lulju 2019.
31      Sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, C‑573/17, EU:C:2019:530, dwar il-kwistjoni tal-effett dirett u tas-supremazija ta’ dispożizzjonijiet tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2023 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, L 327, p. 27).
32      Ara s-sentenzi tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punt 60 et seq.) u tat‑18 ta’ Diċembru 2025, Il-Kummissjoni vs Il-Polonja (Stħarriġ ultra vires tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, Supremazija tad-dritt tal-Unjoni) (C‑448/23, EU:C:2025:975, punti 114 sa 117 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33      Ara f’dan is-sens is-sentenzi tal‑11 ta’ Jannar 2001, Monte Arcosu (C‑403/98, EU:C:2001:6, punti 26 sa 28); tal‑14 ta’ April 2011, Vlaamse Dierenartsenvereniging u Janssens (C‑42/10, C‑45/10 u C‑57/10, EU:C:2011:253, punt 47 et seq.); Coöperatieve Producentenorganisatie en Beheersgroep Texel (C‑386/18, EU:C:2019:1122, punti 63 u 64); u tat‑30 ta’ Mejju 2024, Expedia (C‑663/22, EU:C:2024:433, (punti 40 sa 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34      Ara wkoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Rantos fil-kawża Electrabel et (C‑633/23, EU:C:2025:131, punt 34).
35      F’dan ir-rigward, is-sentenzi tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Efett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 18) u tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Papier Mettler Italia (C‑86/22, EU:C:2023:1023, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36      F’dan ir-rigward, is-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2015, T-Mobile Czech Republic u Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi magħquda BĊE u l-Kummissjoni vs Corneli (C‑777/22 P u C‑789/22 P, EU:C:2024:973, punt 87).
37      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2015, T-Mobile Czech Republic u Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata) u tat‑8 ta’ Marzu 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Effett dirett) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 19).
38      F’dan ir-rigward, is-sentenzi tat‑3 ta’ Settembru 2014, GMAC UK (C‑589/12, EU:C:2014:2131, punt 32) u tal‑21 ta’ Settembru 2023, Papier Mettler Italia (C‑86/22, EU:C:2023:1023, punt 77 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża
Impact (C‑268/06, EU:C:2008:2, punt 96) kif ukoll fil-kawżi magħquda BĊE u l-Kummissjoni vs Corneli (C‑777/22 P u C‑789/22 P, EU:C:2024:973, punt 89).
39      Ara Kokott, J., “Archiv des öffentlichen Rechts” (Arkivju tad-dritt pubbliku), Zur unmittelbaren Wirkung des Unionsrechts (Dwar l-effett dirett tad-dritt tal-Unjoni), 2023, Vol. 148, p. 496 et seq. (501).
40      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tas‑6 ta’ Ottubru 2015, T-Mobile Czech Republic u Vodafone Czech Republic (C‑508/14, EU:C:2015:657, punt 53); u tal‑14 ta’ Jannar 2021, RTS infra u Aannemingsbedrijf Norré-Behaegel, C‑387/19, EU:C:2021:13, punt 49); Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Rantos fil-kawża Electrabel et (C‑633/23, EU:C:2025:131, punti 34 sa 36).
41      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punti 55 sa 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).
42      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punti 53 sa 58).
43      Ara l-punt 20 tal-Artikolu 2 tar-Regolament 2019/943.
44      Corporate Power Purchase Agreements, jiġifieri ftehimiet dwar ix-xiri tal-enerġija; ara l-Artikolu 19a tar-Regolament 2019/943 (ara l-punt 15 iktar ’il fuq).
45      Skont il-qorti tar-rinviju, iċ-CPPA normalment jieħdu l-forma ta’ “kuntratti għad-differenza” (ara l-punt 15 iktar ’il fuq).
46      Barra minn hekk, tali sistema għandha wkoll tiġi evalwata mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 19d(3) tar-Regolament 2019/943 kif ukoll skont l-Artikoli 107 u 108 TFUE.
47      Ara p. 59 u 60 tal-pjan Irlandiż dwar il-mekkaniżmu ta’ kapaċità tas‑16 ta’ Diċembru 2019 (disponibbli fuq: updated_ireland_implementation_plan.pdf), li skontu15 % tad-domanda tal-elettriku għandha tiġi koperta permezz ta’ CPPA. Tali mekkaniżmu ta’ kapaċità jaqa’, fil-prinċipju, ukoll fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikoli 107 u 108 TFUE; ara s-sentenza tat‑2 ta’ Settembru 2021, Il-Kummissjoni vs Tempus Energy u Tempus Energy Technology (C‑57/19 P, EU:C:2021:663).
48      Il-kwistjonijiet ta’ delimitazzjoni li jqumu f’dan ir-rigward, b’mod partikolari fir-rigward tal-użu ta’ “riżorsi tal-Istat” u tal-imputabbiltà tagħhom lill-Istat, ta’ spiss huma kontroversjali ferm u diffiċli jiġu evalwati; ara s-sentenzi tat‑13 ta’ Marzu 2001, PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160, punt 57 et seq.); tat‑28 ta’ Marzu 2019, Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (C‑405/16 P, EU:C:2019:268, punt 52 et seq.); u tas‑26 ta’ Settembru 2024, Covestro Deutschland u Il-Ġermanja vs Il-Kummissjoni (C‑790/21 P u C‑791/21 P, EU:C:2024:792, punt 84 et seq.).