Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 22ας Ιανουαρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας – Οδηγία (EE) 2019/944 – Άρθρο 5 – Τιμές προμήθειας βασιζόμενες στην αγορά – Οδηγία (EE) 2018/2001 – Προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές – Κανονισμός (EE) 2022/1854 – Παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας – Άρθρα 6 και 7 – Ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν ορισμένες πηγές ενέργειας – Άρθρο 8 – Εθνικά μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα – Προϋποθέσεις – Εθνική ρύθμιση η οποία δεν εγγυάται τη δυνατότητα των παραγωγών να διατηρούν το 10 % των εσόδων που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο – Διαφύλαξη των επενδύσεων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας – Απουσία ανώτατου ορίου όσον αφορά τα έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από λιθάνθρακα – Απουσία διαφοροποιημένης ρύθμισης ανάλογα με τις πηγές ενέργειας »
Στην υπόθεση C‑423/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (διοικητικό πρωτοδικείο Περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία) με απόφαση της 7ης Ιουλίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 10 Ιουλίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
Secab Soc. coop.
κατά
Autorità di Regolazione per Energia Reti e Ambiente (ARERA),
Gestore dei servizi energentici (GSE) SpA,
παρισταμένων
των:
Presidenza del Consiglio dei Ministri,
Ministero della Transizione ecologica,
Ministero dello Sviluppo economico,
Associazione Italia Solare ETS,
Assoidroelettrica,
Elettricità Futura – Unione delle imprese elettriche italiane,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, M. Condinanzi και N. Jääskinen, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Ράντος,
γραμματέας: G. Chiapponi, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 6ης Νοεμβρίου 2024,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Secab Soc. coop., εκπροσωπούμενη από τους C. Mainardis, M. Nussi και
A. Travi, avvocati,
–        ο Gestore dei servizi energetici (GSE) SpA, εκπροσωπούμενος
από
τους
D. Gallo, G. Pellegrino, G. Vercillo και
A. Zoppini, avvocati,
–        η Associazione Italia Solare ETS, εκπροσωπούμενη
από
την
G. Cassar, avvocata,
–        η
Assoidroelettrica, εκπροσωπούμενη
από
τους
G. B. Conte και
G. Giordano, avvocati,
–        η Elettricità Futura – Unione delle imprese elettriche italiane, εκπροσωπούμενη
από
την
C. Martorana, avvocata,
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino και την G. Palmieri, επικουρούμενους από τις L. Delbono και R. Guizzi, avvocati dello Stato,
–        η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον P. Cottin και την M. Jacobs, επικουρούμενους από τους K. Decroix και B. Martel, advocaten,
–        η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον K. Μπόσκοβιτς και την Χ. Κοκκόση,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους O. Beynet, B. De Meester, T. Scharf και A. Spina,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 6ης Φεβρουαρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 4, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ (ΕΕ 2019, L 158, σ. 125), των αιτιολογικών σκέψεων 2, 3 και 12 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΕΕ 2018, L 328, σ. 82), καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29, 39 και 41, του άρθρου 6, παράγραφος 1, του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ έως ιʹ, και του άρθρου 8, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και δʹ, και παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854 του Συμβουλίου, της 6 Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας (ΕΕ 2022, L 261 I, σ. 1).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Secab Soc. coop., συνεταιριστικής εταιρίας που δραστηριοποιείται στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, και, αφετέρου, της Autorità di Regolazione per Energia Reti e Ambiente (ARERA) (εθνικής ρυθμιστικής αρχής ενέργειας, δικτύων και περιβάλλοντος, Ιταλία) και του Gestore dei servizi energetici (GSE) SpA, φορέα με τη μορφή εταιρίας ιταλικού δικαίου που ανήκει εξ ολοκλήρου στο Ιταλικό Δημόσιο, μέσω του Ministero dell’Economia e delle Finanze (Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, Ιταλία), και είναι επιφορτισμένος με την προώθηση και τη στήριξη της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και της ενεργειακής απόδοσης στο πλαίσιο της εθνικής ενεργειακής πολιτικής, αντικείμενο δε της διαφοράς είναι η νομιμότητα εθνικής ρύθμισης που καθορίζει ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από ορισμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 2018/2001
3        Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001 έχουν ως εξής:
«(2)      Σύμφωνα με το άρθρο 194, παράγραφος 1 [ΣΛΕΕ], η προώθηση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας είναι ένας από τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης. Ο στόχος αυτός επιδιώκεται μέσω της παρούσας οδηγίας. Η αυξημένη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ή “ανανεώσιμη ενέργεια” αποτελεί σημαντική συνιστώσα της δέσμης μέτρων που απαιτούνται για τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και τη συμμόρφωση με τη δέσμευση της Ένωσης βάσει της
συμφωνίας του Παρισιού του 2015 για την αλλαγή του κλίματος μετά την 21η διάσκεψη των μερών της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή (“συμφωνία του Παρισιού”), και
με το πλαίσιο πολιτικής της Ένωσης για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030, συμπεριλαμβανομένου του δεσμευτικού στόχου της Ένωσης για μείωση των εκπομπών κατά τουλάχιστον 40 % έως το 2030 σε σύγκριση με το 1990. Ο δεσμευτικός στόχος της Ένωσης σχετικά με την ανανεώσιμη ενέργεια για το 2030 και οι συνεισφορές των κρατών μελών στον στόχο αυτό, συμπεριλαμβανομένων των βασικών τους μεριδίων σε σχέση με τους εθνικούς συνολικούς στόχους τους για το 2020, έχουν πρωταρχική σημασία για την ενεργειακή και περιβαλλοντική πολιτική της Ένωσης. Άλλα τέτοια στοιχεία πρωταρχικής σημασίας περιλαμβάνονται στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας, όπως, για παράδειγμα, η ανάπτυξη της θέρμανσης και ψύξης από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ανάπτυξη ανανεώσιμων καυσίμων κίνησης.
(3)      Η αυξημένη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχει επίσης να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στην προώθηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, της βιώσιμης και οικονομικά προσιτής ενέργειας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας, καθώς και της τεχνολογικής και βιομηχανικής πρωτοπορίας, προσφέροντας παράλληλα οφέλη για το περιβάλλον, την κοινωνία και την υγεία και δημιουργώντας μεγάλες ευκαιρίες απασχόλησης και περιφερειακής ανάπτυξης, ιδίως σε αγροτικές και απομονωμένες περιοχές, σε αραιοκατοικημένες περιοχές ή εδάφη ή σε περιοχές με μερική αποβιομηχάνιση.
[...]
(12)      Για να υποστηριχθούν οι φιλόδοξες συνεισφορές των κρατών μελών στον ενωσιακό στόχο, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα χρηματοδοτικό πλαίσιο για τη διευκόλυνση των επενδύσεων σε έργα ανανεώσιμης ενέργειας στα σχετικά κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και με τη χρήση χρηματοπιστωτικών μέσων.»
Η οδηγία 2019/944
4        Το άρθρο 5 της οδηγίας 2019/944, το οποίο επιγράφεται «Τιμές προμήθειας βασιζόμενες στην αγορά», έχει ως εξής:
«1.      Οι προμηθευτές είναι ελεύθεροι να καθορίζουν την τιμή στην οποία παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια στους πελάτες. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την εξασφάλιση ουσιαστικού ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών.
[...]
3.      Κατά παρέκκλιση από τις παραγράφους 1 και 2, τα κράτη μέλη δύνανται να εφαρμόζουν δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργειακά φτωχούς ή ευάλωτους οικιακούς πελάτες. Οι εν λόγω δημόσιες παρεμβάσεις υπόκεινται στους όρους των παραγράφων 4 και 5.
4.      Οι δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας:
α)      επιδιώκουν γενικό οικονομικό συμφέρον και δεν υπερβαίνουν το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου γενικού οικονομικού συμφέροντος·
β)      ορίζονται σαφώς, είναι διαφανείς, δεν εισάγουν διακρίσεις και είναι επαληθεύσιμες·
γ)      διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση των επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης στους πελάτες·
δ)      είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας και αναλογικές ως προς τους δικαιούχους·
ε)      δεν έχουν ως αποτέλεσμα πρόσθετο κόστος για τους συμμετέχοντες στην αγορά κατά τρόπο που εισάγει διακρίσεις.
[...]»
Ο κανονισμός 2022/1854
5        Στις αιτιολογικές σκέψεις 1, 27 έως 29 και 39 έως 41 του κανονισμού 2022/1854 διευκρινίζονταν τα εξής:
«1)      Από τον Σεπτέμβριο του 2021 παρατηρούνται πολύ υψηλές τιμές στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. [...]
[...]
(27)      Το επίπεδο στο οποίο καθορίζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των παραγωγών στους οποίους επιβάλλεται, συμπεριλαμβανομένων των παραγωγών ανανεώσιμης ενέργειας, να ανακτούν τις επενδυτικές και λειτουργικές δαπάνες τους, ενώ θα πρέπει να διαφυλάσσει και να παρέχει κίνητρα για μελλοντικές επενδύσεις στη δυναμικότητα που είναι απαραίτητη για ένα απανθρακοποιημένο και αξιόπιστο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας. Το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα, που αποτελεί ενιαίο ανώτατο όριο σε ολόκληρη την Ένωση, είναι το πλέον ενδεδειγμένο για τη διαφύλαξη της λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς διατηρεί τον ανταγωνισμό βάσει τιμών μεταξύ των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας με βάση διαφορετικές τεχνολογίες, ιδίως όσον αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
(28)      Παρότι οι περιστασιακές και βραχυπρόθεσμες περίοδοι υψηλών τιμών μπορούν να θεωρηθούν φυσιολογικό χαρακτηριστικό μιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ενδέχεται να είναι χρήσιμες για να ανακτήσουν ορισμένοι επενδυτές τις επενδύσεις τους στην παραγωγή, η ακραία και διαρκής αύξηση των τιμών που παρατηρείται από τον Φεβρουάριο του 2022 διαφέρει σημαντικά από μια φυσιολογική κατάσταση περιστασιακών τιμών αιχμής στην αγορά. Επομένως, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν θα πρέπει να είναι χαμηλότερο από τις εύλογες προσδοκίες των συμμετεχόντων στην αγορά όσον αφορά το μέσο επίπεδο των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις ώρες με την υψηλότερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας ως είχε πριν από τον επιθετικό πόλεμο της [Ρωσικής Ομοσπονδίας] κατά της Ουκρανίας. Πριν από τον Φεβρουάριο του 2022, οι μέσες τιμές αιχμής στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας κυμαίνονταν σημαντικά και σταθερά κάτω από 180 [ευρώ] ανά [μεγαβατώρα (MWh)] σε ολόκληρη την Ένωση τις τελευταίες δεκαετίες, παρά τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των περιφερειών της Ένωσης. Δεδομένου ότι η αρχική επενδυτική απόφαση των συμμετεχόντων στην αγορά λήφθηκε με βάση την προσδοκία ότι, κατά μέσο όρο, οι τιμές θα ήταν χαμηλότερες από το επίπεδο αυτό κατά τις ώρες αιχμής, ο καθορισμός του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα σε 180 [ευρώ] ανά MWh συνιστά επίπεδο πολύ υψηλότερο από τις εν λόγω αρχικές προσδοκίες της αγοράς. Με τον καθορισμό περιθωρίου πάνω από την τιμή που θα μπορούσαν ευλόγως να αναμένουν οι επενδυτές, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν ακυρώνει την αρχική εκτίμηση της αποδοτικότητας της επένδυσης.
(29)      Επιπλέον, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των 180 [ευρώ] ανά MWh είναι σταθερά υψηλότερο, συμπεριλαμβανομένου ενός εύλογου περιθωρίου, από το τρέχον σταθμισμένο κόστος της ενέργειας (LCOE [levelised cost of electricity]) για τις σχετικές τεχνολογίες παραγωγής, δίνοντας τη δυνατότητα στους παραγωγούς στους οποίους επιβάλλεται να καλύπτουν τις επενδυτικές και λειτουργικές τους δαπάνες. Δεδομένου ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα αφήνει σημαντικό περιθώριο μεταξύ του εύλογου LCOE και του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα, δεν μπορεί να αναμένεται ότι θα επηρεάσει αρνητικά τις επενδύσεις σε νέες υποοριακές δυναμικότητες.
[...]
(39)      Για να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα κατά τρόπο που να επιτρέπει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας να διατηρούν 10 % των πλεοναζόντων εσόδων πάνω από το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα.
(40)      Δεδομένου ότι το μείγμα παραγωγής και η διάρθρωση του κόστους των εγκαταστάσεων ηλεκτροπαραγωγής διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, θα πρέπει να επιτραπεί στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης υπό συγκεκριμένους όρους.
(41)      Πιο συγκεκριμένα, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν τη δυνατότητα να περιορίζουν περαιτέρω τα έσοδα των παραγωγών στους οποίους εφαρμόζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα και να καθορίζουν ειδικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση παραχθείσας ηλεκτρικής ενέργειας από λιθάνθρακα, η τιμή της οποίας μπορεί να είναι σημαντικά χαμηλότερη από την τιμή των οριακών τεχνολογιών σε ορισμένα κράτη μέλη. Προκειμένου να διασφαλιστεί η ασφάλεια δικαίου, τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να έχουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης, τα οποία περιορίζουν τα αγοραία έσοδα των παραγωγών πέραν εκείνων που υπόκεινται στο ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα σε ολόκληρη την Ένωση.»
6        Το άρθρο 6 του κανονισμού 2022/1854, με τίτλο «Υποχρεωτικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα», προέβλεπε στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.      Τα αγοραία έσοδα των παραγωγών που προκύπτουν από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τις πηγές που αναφέρονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, περιορίζονται κατ’ ανώτατο όριο σε 180 [ευρώ] ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.
2.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα στοχεύει σε όλα τα αγοραία έσοδα των παραγωγών και, κατά περίπτωση, των ενδιάμεσων που συμμετέχουν σε χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας εξ ονόματος παραγωγών, ανεξάρτητα από το χρονικό πλαίσιο της αγοράς εντός του οποίου πραγματοποιείται η συναλλαγή και από το αν η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί αντικείμενο διμερούς συναλλαγής ή συναλλαγής σε κεντρική αγορά.»
7        Το άρθρο 7 του κανονισμού 2022/1854, με τίτλο «Εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας», όριζε στις παραγράφους 1 και 5 τα εξής:
«1.      Το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6 εφαρμόζεται στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τις ακόλουθες πηγές:
α)      αιολική ενέργεια·
β)      ηλιακή ενέργεια (ηλιακή θερμική και ηλιακή φωτοβολταϊκή)·
γ)      γεωθερμική ενέργεια·
δ)      υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα·
ε)      καύσιμα βιομάζας (στερεά ή αέρια καύσιμα βιομάζας), εξαιρουμένου του βιομεθανίου·
στ)      απόβλητα·
ζ)      πυρηνική ενέργεια·
η)      λιγνίτης·
θ)      προϊόντα αργού πετρελαίου·
ι)      τύρφη.
[...]
5.      Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα εφαρμόζεται μόνο στο 90 % των αγοραίων εσόδων που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6
παράγραφος 1.»
8        Κατά το άρθρο 8 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης»:
«1.      Τα κράτη μέλη μπορούν:
α)      να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα των παραγωγών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από τις πηγές που απαριθμούνται στο άρθρο 7διαφοροποίησης μεταξύ των τεχνολογιών παράγραφος 1, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας, καθώς και τα αγοραία έσοδα άλλων συμμετεχόντων στην αγορά, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δραστηριοποιούνται στην εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας·
[...]
γ)      να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικά μέτρα για τον περιορισμό των αγοραίων εσόδων των παραγωγών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από πηγές που δεν αναφέρονται στο άρθρο 7
παράγραφος 1·
δ)      να καθορίζουν ειδικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα·
[...]
2.      Τα μέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1, σε συμφωνία με τον παρόντα κανονισμό:
α)      είναι αναλογικά και αμερόληπτα·
β)      δεν θέτουν σε κίνδυνο τα επενδυτικά μηνύματα·
γ)      διασφαλίζουν την κάλυψη των επενδυτικών και των λειτουργικών δαπανών·
δ)      δεν στρεβλώνουν τη λειτουργία των χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως δε δεν θίγουν την αξιολογική κατάταξη και τη διαμόρφωση των τιμών στη χονδρική αγορά·
ε)      είναι συμβατά με το ενωσιακό δίκαιο.»
9        Το άρθρο 10 του κανονισμού 2022/1854, με τίτλο «Κατανομή των πλεοναζόντων εσόδων», όριζε στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι όλα τα πλεονάζοντα έσοδα που προκύπτουν από την εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση μέτρων στήριξης των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία μετριάζουν τον αντίκτυπο των υψηλών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στους εν λόγω πελάτες με στοχευμένο τρόπο.»
10      Το άρθρο 22 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Έναρξη ισχύος και εφαρμογή», προέβλεπε τα εξής:
«1.      Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»
2.      Με την επιφύλαξη της υποχρέωσης διασφάλισης της κατανομής των πλεοναζόντων εσόδων σύμφωνα με το άρθρο 10 και της χρήσης των εσόδων από την προσωρινή συνεισφορά αλληλεγγύης σύμφωνα με το άρθρο 17 και με την επιφύλαξη της υποχρέωσης υποβολής έκθεσης που αναφέρεται στο άρθρο 20, παράγραφος 2, ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023, με την επιφύλαξη των ακολούθων:
[...]
γ)      τα άρθρα 6, 7 και 8 εφαρμόζονται από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023,
[...]».
Το ιταλικό δίκαιο
H πράξη νομοθετικού περιεχομένου 4/2022
11      Η
πράξη
νομοθετικού
περιεχομένου 4/2022, η οποία
κυρώθηκε
με
τροποποιήσεις
με
τον
legge n. 25 – Conversione in legge, con modificazioni, del decreto-legge 27
gennaio 2022, n.
4, recante misure urgenti in materia di sostegno alle imprese e agli operatori economici, di lavoro, salute e servizi territoriali, connesse all’emergenza da COVID‑19, nonché per il contenimento degli effetti degli aumenti dei prezzi nel settore elettrico (νόμο 25, για
την
κύρωση, κατόπιν
τροποποιήσεων, της
πράξης
νομοθετικού
περιεχομένου
4 της 27ης Ιανουαρίου 2022,
περί έκτακτων μέτρων στήριξης των επιχειρήσεων και των οικονομικών φορέων, της εργασίας, της υγείας και των εδαφικών υπηρεσιών, στο πλαίσιο της κρίσης της πανδημίας COVID 19, και αναχαίτισης των συνεπειών αύξησης των τιμών στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας), της 28ης Μαρτίου 2022 (GURI αριθ. 73, της 28ης Μαρτίου 2022, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 13) (στο εξής: πράξη νομοθετικού περιεχομένου 4/2022), περιέχει το άρθρο 15bis, που επιγράφεται «Πρόσθετα μέτρα σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας». Το άρθρο αυτό όριζε τα εξής:
«1.      Από την 1η Φεβρουαρίου έως την 31η Δεκεμβρίου 2022 εφαρμόζεται μηχανισμός αμφίδρομης αντιστάθμισης επί της τιμής της ενέργειας, όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύουν στο δίκτυο:
a)      οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις ισχύος άνω των 20 kW που λαμβάνουν σταθερές προσαυξήσεις ως αποτέλεσμα του μηχανισμού της τιμής αγοράς (Conto Energia), οι οποίες δεν εξαρτώνται από τις αγοραίες τιμές·
b)      οι εγκαταστάσεις ισχύος άνω των 20 kW, οι οποίες χρησιμοποιούν ηλιακές, υδροηλεκτρικές, γεωθερμικές και αιολικές πηγές ενέργειας και δεν υπάγονται στους μηχανισμούς παροχής κινήτρων, οι οποίες τέθηκαν σε λειτουργία πριν από την 1η Ιανουαρίου 2010.
[...]
3.      Για τους σκοπούς της παραγράφου 1, ο GSE υπολογίζει τη διαφορά μεταξύ των τιμών που εκτίθενται στα σημεία a και b κατωτέρω, ήτοι μεταξύ:
a)      τιμής αναφοράς, η οποία ισούται με την τιμή που μνημονεύεται στον πίνακα [που προσαρτάται στην παρούσα] πράξη νομοθετικού περιεχομένου, για κάθε ζώνη της αγοράς[, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 56 και 58 ευρώ ανά MWh (με εξαίρεση στις νήσους της Σαρδηνίας και της Σικελίας, για τις οποίες καθορίζεται σε 61 ευρώ ανά MWh και 75 ευρώ ανά MWh, αντιστοίχως)]·
b)      αγοραίας τιμής, η οποία ισούται:
1)      για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 1, στοιχείο a, και για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 1, στοιχείο b, που χρησιμοποιούν ηλιακές, αιολικές, γεωθερμικές και υδροηλεκτρικές (χωρίς ταμιευτήρα) πηγές, με την ωριαία τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας της ζώνης της αγοράς ή, για τις συμβάσεις προμήθειας που συνήφθησαν πριν από τις 27 Ιανουαρίου 2022 οι οποίες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της παραγράφου 7, με την τιμή που καθορίζεται στις εν λόγω συμβάσεις·
2)      για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 1, στοιχείο b, πλην των μνημονευόμενων στο σημείο 1, με τον μηνιαίο μέσο αριθμητικό όρο των ωριαίων τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας των ζωνών της αγοράς ή, για τις συμβάσεις προμήθειας που συνήφθησαν πριν από τις 27 Ιανουαρίου 2022 οι οποίες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις της παραγράφου 7, με την τιμή που καθορίζεται στις εν λόγω συμβάσεις.
4.      Εάν η διαφορά της παραγράφου 3 είναι θετική, ο GSE καταβάλλει το αντίστοιχο ποσό στον παραγωγό. Εάν η εν λόγω διαφορά είναι αρνητική, ο GSE προσαρμόζει το ποσό ή αξιώνει από τον παραγωγό την επιστροφή του αντίστοιχου ποσού.
[...]»
12      Η εφαρμογή του μηχανισμού αντιστάθμισης που προβλέπεται στο προμνησθέν άρθρο 15bis παρατάθηκε έως τις 30 Ιουνίου 2023 με την πράξη νομοθετικού περιεχομένου 115/2022, η οποία κυρώθηκε, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον legge n.
142
– Conversione in legge, con modificazioni, del decreto-legge 9
agosto 2022, n.
115, recante misure urgenti in materia di energia, emergenza idrica, politiche sociali e industriali (νόμο
142, για
την
κύρωση, κατόπιν
τροποποιήσεων, της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 115, της 9ης Αυγούστου 2022, περί εκτάκτων μέτρων στους τομείς της ενέργειας, της κρίσης του νερού, κοινωνικών και βιομηχανικών πολιτικών), της 21ης Σεπτεμβρίου 2022 (GURI αριθ. 221, της 21ης
Σεπτεμβρίου 2022, σ. 1).
Ο νόμος 197/22
13      Ο legge n. 197 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2023 e bilancio pluriennale per il triennio 2023‑2025 (νόμος 197, περί προβλεπόμενου προϋπολογισμού του κράτους για το οικονομικό έτος 2023 και πολυετούς προϋπολογισμού για την τριετία 2023‑2025), της 29ης Δεκεμβρίου 2022 (GURI αριθ. 303, της 29ης
Δεκεμβρίου 2022, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 43) (στο εξής: νόμος 197/22), ορίζει στο άρθρο 1, παράγραφος 30, τα εξής
«30.      Κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού [2022/1854], από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, εφαρμόζεται ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, μέσω μηχανισμού μονόδρομης αντιστάθμισης, όσον αφορά την ηλεκτρική ενέργεια που διοχετεύουν στο δίκτυο:
a)      οι εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 15bis της [πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022]·
b)      οι εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν μη ανανεώσιμες πηγές που αναφέρονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού [2022/1854].
31.      Το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα ισχύει για όλα τα αγοραία έσοδα που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από τις ανωτέρω εγκαταστάσεις χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και, κατά περίπτωση, οι ενδιάμεσοι που συμμετέχουν σε χονδρικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας εξ ονόματος των παραγωγών αυτών, ανεξάρτητα από το χρονικό πλαίσιο της αγοράς εντός του οποίου πραγματοποιείται η συναλλαγή από την οποία προκύπτουν τα έσοδα και ανεξάρτητα από το αν η ηλεκτρική ενέργεια αποτελεί αντικείμενο διμερούς συναλλαγής ή συναλλαγής σε κεντρική αγορά.
32.      Για τους σκοπούς της παραγράφου 30, ο [GSE] υπολογίζει τη διαφορά μεταξύ των τιμών που εκτίθενται στα σημεία a και b κατωτέρω, ήτοι μεταξύ:
α)      τιμής αναφοράς η οποία ισούται με 180 ευρώ ανά MWh ή, για πηγές με κόστος παραγωγής που υπερβαίνει την εν λόγω τιμή, τιμής για την τεχνολογία που καθορίζεται σύμφωνα με κριτήρια που ορίζει η ARERA [...], λαμβανομένων υπόψη των επενδυτικών και λειτουργικών δαπανών και της εύλογης απόδοσης των επενδύσεων. Για τον σκοπό αυτό, στην περίπτωση εγκαταστάσεων που ενισχύονται από μηχανισμούς μονόδρομης αντιστάθμισης, πέραν εκείνων που αντικαθιστούν τα πράσινα πιστοποιητικά, η τιμή αναφοράς ισούται με τη μέγιστη τιμή μεταξύ του ποσού των 180 ευρώ ανά MWh και του ισχύοντος τιμολογίου·
β)      αγοραίας τιμής ίσης με τον μηνιαίο μέσο όρο της ωριαίας τιμής στη ζώνη της αγοράς, η οποία καθορίζεται ως ο σταθμισμένος μέσος όρος για τις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν διαλείπουσες πηγές ενέργειας, βάσει του προφίλ παραγωγής κάθε εγκατάστασης, και ως ο αριθμητικός μέσος όρος για τις εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν μη διαλείπουσες πηγές ενέργειας, ή, για τις συμβάσεις προμήθειας που έχουν συναφθεί πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος νόμου 197/22 [δηλαδή πριν από την 1η Ιανουαρίου 2023], οι οποίες δεν εμπίπτουν στις περιπτώσεις της παραγράφου 37, στην τιμή που ορίζεται στις εν λόγω συμβάσεις.
33.      Εάν η διαλαμβανόμενη στην παράγραφο 32 διαφορά είναι αρνητική, ο GSE είτε προσαρμόζει το καταβαλλόμενο ποσό είτε αξιώνει από τον παραγωγό την επιστροφή του αντίστοιχου ποσού.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
14      Η Secab διαχειρίζεται υδροηλεκτρικούς σταθμούς που λειτουργούν με υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα. Η εταιρία αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022 και, ως εκ τούτου, υπήχθη στο μέτρο περί ανωτάτου ορίου εσόδων κατά τα προβλεπόμενα στη διάταξη αυτή. Στο πλαίσιο αυτό, έχοντας λάβει πλείονες λογαριασμούς πληρωμής από τον GSE, άσκησε ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (διοικητικού πρωτοδικείου Περιφέρειας Λομβαρδίας, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, προσφυγή με αίτημα την ακύρωση, μεταξύ άλλων, της απόφασης της ARERA περί εφαρμογής της διάταξης αυτής, των τεχνικών κανόνων που εξέδωσε ο GSE σχετικά με την εφαρμογή της εν λόγω διάταξης, καθώς και των λογαριασμών πληρωμής που εξέδωσε σε βάρος της ο GSE στις 18 Οκτωβρίου και στις 15 Νοεμβρίου 2022, κατ’ εφαρμογήν της ίδιας διάταξης. Προς στήριξη της προσφυγής της, η Secab υποστηρίζει ότι το άρθρο 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022 αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης.
15      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η εφαρμογή του άρθρου 15bis, η οποία είχε αρχικώς προβλεφθεί για την περίοδο από τις 31 Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, παρατάθηκε, με την πράξη νομοθετικού περιεχομένου 115/2022, έως τις 30 Ιουνίου 2023. Παρατηρεί επίσης ότι ο κανονισμός 2022/1854 τέθηκε σε ισχύ στις 8 Οκτωβρίου 2022, ότι ο κανονισμός αυτός καθόριζε υψηλότερο ανώτατο όριο εσόδων καθώς και ευρύτερο πεδίο εφαρμογής απ’ ό,τι το άρθρο 15bis και ότι με τις παραγράφους 30 έως 38 του άρθρου 1 του νόμου 197/22 τέθηκαν σε εφαρμογή, για την περίοδο μεταξύ 1ης Δεκεμβρίου 2022 και 30ής Ιουνίου 2023, τα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού αυτού, αποκλειομένων, όμως, των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οι οποίες ενέπιπταν ήδη στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 15bis. Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το άρθρο 15bis, μολονότι είχε θεσπιστεί πριν από τον κανονισμό 2022/1854, αποτελούσε εντούτοις, κατ’ ουσίαν, τη διάταξη του εθνικού δικαίου με την οποία εφαρμόστηκε ο κανονισμός αυτός όσον αφορά την ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές περί των οποίων γίνεται λόγος στο άρθρο 15bis.
16      Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι το άρθρο 15bis, όπως και ο κανονισμός 2022/1854, θεσπίστηκε με σκοπό να περιοριστούν προσωρινά τα έκτακτα αγοραία έσοδα των παραγωγών ενέργειας των οποίων το κόστος δεν επηρεάζεται από τις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου, μέσω της εφαρμογής ανωτάτου ορίου στα έκτακτα αυτά έσοδα και της κατανομής των αντίστοιχων ποσών στους τελικούς πελάτες. Διατηρεί, εντούτοις, αμφιβολίες ως προς τον συγκεκριμένο τρόπο που επέλεξε ο Ιταλός νομοθέτης για τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου.
17      Πρώτον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς το ύψος του ανωτάτου ορίου που προβλέπεται στο άρθρο 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022. Συναφώς, επισημαίνει, αφενός, ότι, μολονότι η τιμή αναφοράς που ορίζεται στην παράγραφο 3, στοιχείο a, του άρθρου 15bis, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 56 ευρώ και 75 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, είναι σημαντικά χαμηλότερη και απέχει πολύ από την τιμή που καθόρισε η Ένωση, η οποία ανερχόταν σε 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, η ARERA θεωρεί, πάντως, την τιμή αναφοράς εύλογη. Συγκεκριμένα, ο Ιταλός νομοθέτης καθόρισε την τιμή αυτή λαμβάνοντας υπόψη έναν αριθμητικό μέσο όρο των τιμών που διαπιστώθηκαν σε κάθε ζώνη της αγοράς μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2010 και 31ης Δεκεμβρίου 2020, προσαρμοσμένων με βάση τον πληθωρισμό. Το αιτούν δικαστήριο θεωρεί, ωστόσο, ότι, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 28 του κανονισμού 2022/1854, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα έπρεπε να καθοριστεί βάσει των ωρών κατά τις οποίες η ζήτηση βρισκόταν στο υψηλότερο επίπεδό της πριν από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας. Επιπλέον, το έτος 2020, κατά τη διάρκεια του οποίου υπήρξαν αναταράξεις λόγω της έξαρσης της νόσου COVID‑19, η ενιαία εθνική τιμή έφθασε σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο, έως 38,92 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ, κατά τη διάρκεια του έτους 2021, το οποίο δεν ελήφθη υπόψη για τον υπολογισμό του μέσου όρου, η τιμή αυτή σημείωσε σημαντική αύξηση, έως 125 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, όπως και κατά τη διάρκεια του πρώτου τριμήνου του 2022, κατά το οποίο αυξήθηκε στα 308 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει κατά πόσον το ανώτατο όριο που προβλέπεται στο άρθρο 15bis είναι αναλογικό και εύλογο, δεδομένου ότι η εν λόγω διάταξη δεν διασφαλίζει ότι οι παραγωγοί μπορούν να διατηρήσουν το 10 % των εσόδων που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο, όπως απαιτείται, ωστόσο, βάσει της αιτιολογικής σκέψης 39 του κανονισμού 2022/1854.
18      Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι το άρθρο 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022 δεν φαίνεται κατάλληλο για την προστασία των επενδύσεων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως όσον αφορά την ικανότητα πραγματοποίησης τέτοιων επενδύσεων στο μέλλον προκειμένου να αυξηθεί η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Συναφώς, παραπέμπει συγκεκριμένα στην αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2018/2001, στην οποία υπογραμμίζεται η σημασία της αντικατάστασης των ορυκτών πηγών ενέργειας και της παροχής κινήτρων για τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και στις αιτιολογικές σκέψεις 28 και 29 του κανονισμού 2022/1854, από τις οποίες προκύπτει ότι είναι αναγκαίο να καθοριστεί το ανώτατο όριο κατά τρόπον ώστε να μην επηρεάζει την αρχική εκτίμηση της αποδοτικότητας των επενδύσεων. Ωστόσο, ο Ιταλός νομοθέτης φαίνεται να παρέλειψε να λάβει υπόψη τις απαιτήσεις αυτές κατά τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου που προβλέπεται στο άρθρο 15bis.
19      Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί, αφενός, ότι ο κανονισμός 2022/1854 επιβάλλει στους παραγωγούς ενέργειας που χρησιμοποιούν λιγνίτη, αργό πετρέλαιο και τύρφη το ανώτατο όριο που καθορίζεται στο άρθρο 6, προβλέπει δε, στην αιτιολογική σκέψη 41 καθώς και στο άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, ότι τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίσουν ειδικό ανώτατο όριο για τους παραγωγούς που χρησιμοποιούν λιθάνθρακα. Ωστόσο, το άρθρο 15bis της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022 δεν προβλέπει καμία ρύθμιση για τους παραγωγούς αυτούς, οι οποίοι
αποκόμισαν, ως εκ τούτου, αδικαιολόγητο πλεονέκτημα. Αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, ενώ το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2022/1854 επιτρέπει στα κράτη μέλη να διαφοροποιούν το εφαρμοστέο καθεστώς ανάλογα με τις πηγές ενέργειας, το άρθρο 15bis θέσπισε ενιαίο ανώτατο όριο για όλες τις κατηγορίες παραγωγών τους οποίους αφορά, μολονότι το κόστος παραγωγής διαφέρει ανά κατηγορία εγκαταστάσεων.
20      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (διοικητικό πρωτοδικείο Περιφέρειας Λομβαρδίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Αντιτίθενται το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας [2019/944], οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας [2018/2001], καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27 [έως 29 και] 39, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού [2022/1854] σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 15bis της [πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022] και η οποία δεν επιτρέπει στους παραγωγούς να διατηρούν το 10 % των εσόδων πάνω από το εν λόγω ανώτατο όριο;
2)      Αντιτίθενται το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας [2019/944], οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας [2018/2001], καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27 [έως 29 και] 39, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού [2022/1854] σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 15bis της [πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022] και η οποία δεν διαφυλάσσει και δεν παρέχει κίνητρα για επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας;
3)      Αντιτίθενται η αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας [2018/2001], καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 27 και 41, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ [έως] ιʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και δʹ, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού [2022/1854] σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 15bis της [πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022] και η οποία δεν προβλέπει ειδικό ανώτατο όριο για τα έσοδα που προκύπτουν από την πώληση παραχθείσας ενέργειας από λιθάνθρακα ούτε διαφορετική ρύθμιση ανάλογα με τις διάφορες πηγές παραγωγής;»
Επί του παραδεκτού
21      Ο GSE και η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη για τον λόγο ότι δεν περιέχει όλα τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να μπορέσει το Δικαστήριο να δώσει χρήσιμη απάντηση, οπότε δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Ειδικότερα, ο GSE υποστηρίζει ότι, για καθένα από τα υποβληθέντα ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο παρέλειψε να αναφερθεί σε ορισμένες πραγματικές ή νομικές περιστάσεις που είναι, πάντως, καθοριστικές για την ορθή εκτίμηση των αμφιβολιών τις οποίες εξέθεσε το αιτούν δικαστήριο και οι οποίες, εξάλλου, στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εκτιμήσεις που ανέπτυξε ενώπιόν του η Secab με το δικόγραφο της προσφυγής της.
22      Κατά πάγια νομολογία, την οποία πλέον απηχεί το άρθρο 94, στοιχεία αʹ και βʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, η ανάγκη να δοθεί χρήσιμη για το εθνικό δικαστήριο ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης επιτάσσει να ορίζει το εν λόγω δικαστήριο το πραγματικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλει ή, τουλάχιστον, να εξηγεί τις πραγματικές περιστάσεις στις οποίες στηρίζονται τα ερωτήματα αυτά. Περαιτέρω, όπως ορίζει το άρθρο 94, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας, είναι απολύτως αναγκαίο η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως να εκθέτει τους λόγους που οδήγησαν το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει ερωτήματα ως προς την ερμηνεία ή το κύρος συγκεκριμένων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, καθώς και τη σχέση την οποία το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εφαρμοστέας στην κύρια δίκη εθνικής νομοθεσίας (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, European Superleague Company, C‑333/21, EU:C:2023:1011, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
23      Εν προκειμένω, η απόφαση περί παραπομπής ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις αυτές. Συγκεκριμένα, περιέχει αναλυτική περιγραφή του κρίσιμου πραγματικού και νομικού πλαισίου, το δε αιτούν δικαστήριο έχει παραθέσει, για καθένα από τα υποβληθέντα ερωτήματα, τους λόγους για τους οποίους εκτιμά ότι η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση ενδέχεται να παραβιάζει τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης στις οποίες αναφέρεται.
24      Επιπλέον, τα εθνικά δικαστήρια έχουν ιδιαίτερα ευρεία ευχέρεια όσον αφορά την υποβολή στο Δικαστήριο προδικαστικού ερωτήματος για την ερμηνεία των κρίσιμων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης. Πράγματι, εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της δικαστικής απόφασης που θα εκδοθεί, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιομορφίες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα μιας προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του απόφασης όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι τα ερωτήματα που υποβάλλουν τα εθνικά δικαστήρια έχουν τεκμήριο λυσιτέλειας και ότι το Δικαστήριο δύναται να αρνηθεί να αποφανθεί επί ερωτήματος που έχει υποβληθεί από εθνικό δικαστήριο μόνον εάν προκύπτει ότι η ζητούμενη ερμηνεία δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι πρόκειται για πρόβλημα υποθετικής φύσεως ή ακόμη αν προκύπτει ότι το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του τα απαραίτητα πραγματικά ή νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που υποβλήθηκαν (πρβλ. αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1981, Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, σκέψεις 15 και 18, και της 1ης Αυγούστου 2025, V Voore Mets και Lemeks Põlva, C‑784/23, EU:C:2025:609, σκέψη 31).
25      Επομένως, το γεγονός ότι οι εκτιμήσεις του αιτούντος δικαστηρίου βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε εκείνες που ανέπτυξε ενώπιόν του η Secab, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένο, δεν αρκεί για να θεμελιώσει το απαράδεκτο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, δεδομένου ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας και δεν συντρέχει εν προκειμένω καμία από τις παρατιθέμενες στην προηγούμενη σκέψη περιπτώσεις κατά τις οποίες το Δικαστήριο δύναται να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος.
26      Εξάλλου, στο μέτρο που η Βελγική Κυβέρνηση αμφισβητεί το παραδεκτό μέρους των υποβληθέντων ερωτημάτων, καθόσον με αυτά ζητείται η ερμηνεία αιτιολογικών σκέψεων πράξεων της Ένωσης μολονότι αυτές στερούνται δεσμευτικής νομικής ισχύος, αρκεί η επισήμανση ότι το γεγονός αυτό και μόνον δεν αρκεί για να στοιχειοθετηθούν τα περί απαραδέκτου των προδικαστικών ερωτημάτων (πρβλ. αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 1989, Grimaldi, C‑322/88, EU:C:1989:646, σκέψεις 7 και 8, και της 15ης Ιουλίου 2021, FBF, C‑911/19, EU:C:2021:599, σκέψεις 53 και 54).
27      Επομένως, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι παραδεκτή.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
28      Υπενθυμίζεται, κατ’ αρχάς, ότι, στο πλαίσιο της κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ εθνικών δικαστηρίων και Δικαστηρίου, εναπόκειται στο Δικαστήριο να δώσει στο αιτούν δικαστήριο λυσιτελή απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί, κατά περίπτωση, να αναδιατυπώσει τα υποβληθέντα ερωτήματα. Επιπλέον, το Δικαστήριο μπορεί να λαμβάνει υπόψη διατάξεις του δικαίου της Ένωσης στις οποίες δεν αναφέρεται ρητώς με το ερώτημά του το εθνικό δικαστήριο (βλ. αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, σκέψη 18, και της 1ης Αυγούστου 2025, Alace και Canpelli, C‑758/24 και C‑759/24, EU:C:2025:591, σκέψη 44).
29      Πράγματι, το γεγονός ότι, από τυπικής απόψεως, το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει στα ερωτήματά του συγκεκριμένες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να του παράσχει όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία που μπορεί να είναι χρήσιμα για την εκδίκαση της υπόθεσης της κύριας δίκης, συνάγοντας από το σύνολο των στοιχείων που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, και ιδίως από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, τα στοιχεία εκείνα του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (βλ. αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 26, και της 1ης Αυγούστου 2025, Alace και Canpelli, C‑758/24 και C‑759/24, EU:C:2025:591, σκέψη 45).
30      Εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί να λάβει στοιχεία που θα του επιτρέψουν να εκτιμήσει αν είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης εθνική ρύθμιση θεσπισθείσα πριν από τον κανονισμό 2022/1854, η οποία εφαρμόστηκε από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023 και προέβλεπε ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας. Επιπλέον, προκύπτει ότι, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να ληφθούν επίσης υπόψη το άρθρο 7, παράγραφος 5, καθώς και το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, στα οποία δεν υπάρχει αναφορά στο προδικαστικό ερώτημα, όπως αυτό έχει διατυπωθεί από το αιτούν δικαστήριο.
31      Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 7, παράγραφος 5, καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39 του κανονισμού, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, χωρίς να διασφαλίζεται ότι οι παραγωγοί αυτοί διατηρούν το 10 % των εσόδων τους που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο.
32      Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι το άρθρο 5 της οδηγίας 2019/944 προβλέπει, στην παράγραφο 1, ότι οι προμηθευτές είναι ελεύθεροι να καθορίζουν την τιμή στην οποία προμηθεύουν ηλεκτρική ενέργεια στους πελάτες και ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών. Στην παράγραφο 3 του άρθρου 5 διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι, κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν δημόσιες παρεμβάσεις όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργειακά φτωχούς ή ευάλωτους οικιακούς πελάτες, υπό τους όρους των παραγράφων 4 και 5 του άρθρου 5.
33      Συγκεκριμένα, το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 αποσκοπεί στη ρύθμιση των παρεμβάσεων των κρατών μελών στον καθορισμό των τιμών πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας από τους προμηθευτές σε ορισμένες κατηγορίες πελατών. Η διάταξη αυτή δεν έχει, συνεπώς, σχέση με τον καθορισμό ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα που αποκομίζουν ορισμένοι παραγωγοί από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας.
34      Επομένως, το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 31 της παρούσας απόφασης.
35      Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι το προοίμιο πράξης της Ένωσης δεν είναι νομικώς δεσμευτικό (αποφάσεις της 19ης Νοεμβρίου 1998, Nilsson κ.λπ., C‑162/97, EU:C:1998:554, σκέψη 54, και της 19ης Δεκεμβρίου 2024, Caisse d’allocations familiales des Hauts-de-Seine, C‑664/23, EU:C:2024:1046, σκέψη 39). Επομένως, οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001 δεν επιβάλλουν αφ’ εαυτών υποχρεώσεις, ιδίως εις βάρος των κρατών μελών. Κατά συνέπεια, δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως αυτή που περιγράφεται στη σκέψη 31 της παρούσας απόφασης.
36      Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν υποτεθεί ότι το αιτούν δικαστήριο αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, προκειμένου να ζητήσει ερμηνεία διατάξεων της οδηγίας αυτής, διαπιστώνεται ότι στις εν λόγω αιτιολογικές σκέψεις διατυπώνονται γενικές μόνον εκτιμήσεις σχετικά, αφενός, με τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η αυξημένη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, μεταξύ άλλων, στην προώθηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού, της βιώσιμης και οικονομικά προσιτής ενέργειας και της τεχνολογικής ανάπτυξης, καθώς και, αφετέρου, σχετικά με τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού πλαισίου για τη διευκόλυνση των επενδύσεων σε έργα ανανεώσιμης ενέργειας στα κράτη μέλη, ώστε να υποστηριχθούν οι φιλόδοξες συνεισφορές των κρατών μελών στον ενωσιακό στόχο. Οι γενικές αυτές εκτιμήσεις, πάντως, δεν συνδέονται ειδικώς με καμία διάταξη της οδηγίας 2018/2001 που να επιβάλλει συγκεκριμένη υποχρέωση στα κράτη μέλη.
37      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001 δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 31 της παρούσας απόφασης.
38      Τρίτον, επισημαίνεται, αφενός, ότι, κατά το άρθρο 22, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του κανονισμού 2022/1854, τα άρθρα 6 έως 8 του κανονισμού εφαρμόζονταν από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023. Εξ αυτού συνάγεται ότι, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 31 της παρούσας απόφασης για περίοδο κατά την οποία δεν είχαν εφαρμογή, ήτοι, εν προκειμένω, από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Νοεμβρίου 2022.
39      Αφετέρου, όσον αφορά την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης περίοδο κατά την οποία τα άρθρα αυτά είχαν εφαρμογή, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει ότι τα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από τις πηγές που αναφέρονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, περιορίζονται κατ’ ανώτατο όριο σε 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Μεταξύ των πηγών αυτών περιλαμβάνεται, υπό το στοιχείο δʹ του άρθρο 7, παράγραφος 1, η υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα.
40      Εξάλλου, στην παράγραφο 5 του άρθρου 7 διευκρινίζεται ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα εφαρμόζεται μόνο στο 90 % των αγοραίων εσόδων που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1.
41      Επομένως, από το άρθρο 6, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και παράγραφος 5, συνάγεται ότι τα κράτη μέλη οφείλουν, μεταξύ άλλων, να θέτουν ανώτατο όριο 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας στα αγοραία έσοδα των παραγωγών υδροηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ταμιευτήρα και ότι έχουν την ευχέρεια, αλλά όχι την υποχρέωση να αποφασίσουν ότι το ανώτατο αυτό όριο εφαρμόζεται μόνο στο 90 % των αγοραίων εσόδων που υπερβαίνουν το προβλεπόμενο στο άρθρο 6, παράγραφος 1, ανώτατο όριο.
42      Εν προκειμένω, πάντως, δεν αμφισβητείται ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη ανώτατο όριο είναι χαμηλότερο από το ανώτατο όριο των 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1. Συναφώς, στο άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854 απαριθμούνται, στην παράγραφο 1, διάφορα εθνικά μέτρα τα οποία μπορούν να λαμβάνουν τα κράτη μέλη σε περίπτωση κρίσης τηρουμένων των προϋποθέσεων της παραγράφου 2.
43      Ειδικότερα, το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 2022/1854 προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρούν ή να θεσπίζουν μέτρα που περιορίζουν περαιτέρω τα αγοραία έσοδα των παραγωγών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από τις πηγές που απαριθμούνται στο άρθρο 7, παράγραφος 1. Στη δε παράγραφο 2 του άρθρου 8 διευκρινίζεται, υπό το στοιχείο αʹ, ότι τα μέτρα της παραγράφου 1 είναι αναλογικά και αμερόληπτα, υπό το στοιχείο βʹ, ότι δεν θέτουν σε κίνδυνο τα επενδυτικά μηνύματα, υπό το στοιχείο γʹ, ότι διασφαλίζουν την κάλυψη των επενδυτικών και των λειτουργικών δαπανών, υπό το στοιχείο δʹ, ότι δεν στρεβλώνουν τη λειτουργία των χονδρικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως δε δεν θίγουν την αξιολογική κατάταξη και τη διαμόρφωση των τιμών στη χονδρική αγορά χονδρικής και, υπό το στοιχείο εʹ, ότι είναι συμβατά με το ενωσιακό δίκαιο.
44      Επομένως, το άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854 δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να εφαρμόζουν το ανώτατο όριο που διατηρούν ή θεσπίζουν δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού μόνο στο 90 % των εσόδων που υπερβαίνουν το ανώτατο αυτό όριο. Επομένως, ο κανονισμός 2022/1854 δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση η οποία καθορίζει ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα επειδή η ρύθμιση δεν διασφαλίζει ότι οι παραγωγοί αυτοί διατηρούν το 10 % των εσόδων τους που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο.
45      Συναφώς, λαμβανομένων υπόψη των αμφιβολιών που εξέφρασε το αιτούν δικαστήριο, επισημαίνεται ακόμη ότι μια τέτοια ρύθμιση δεν μπορεί να θεωρηθεί δυσανάλογη, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού, εκτός αν γίνει δεκτό ότι ο ίδιος νομοθέτης της Ένωσης παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, περιοριζόμενος να παράσχει στα κράτη μέλη την ευχέρεια που προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 5. Αποτελεί, πάντως, γενική ερμηνευτική αρχή ότι μια διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται, στο μέτρο του δυνατού, κατά τρόπον ώστε να μη θίγεται το κύρος της (αποφάσεις της 4ης Οκτωβρίου 2001, Ιταλία κατά Επιτροπής, C‑403/99, EU:C:2001:507, σκέψη 37, και της 8ης Μαΐου 2025, Pielatak, C‑410/23, EU:C:2025:325, σκέψη 66).
46      Η ερμηνεία που διατυπώνεται στη σκέψη 44 της παρούσας απόφασης επιρρωννύεται, εξάλλου, από τις αιτιολογικές σκέψεις του κανονισμού
2022/1854. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 39, για να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα κατά τρόπο που να επιτρέπει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας να διατηρούν 10 % των πλεοναζόντων εσόδων πάνω από το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα. Η αιτιολογική σκέψη 39 επιβεβαιώνει, επομένως, ότι, ακόμη και στο πλαίσιο επιβολής του ανωτάτου ορίου που προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να επιτρέπουν στους ενδιαφερόμενους παραγωγούς να διατηρούν το 10 % των εσόδων πέραν του ανωτάτου αυτού ορίου.
47      Εξάλλου, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 40 του κανονισμού 2022/1854, δεδομένου ότι το μείγμα παραγωγής και η διάρθρωση του κόστους των εγκαταστάσεων ηλεκτροπαραγωγής διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των κρατών μελών, θα πρέπει να επιτραπεί στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κρίσης υπό συγκεκριμένους όρους. Με την αιτιολογική σκέψη 41 του κανονισμού διευκρινίζεται συναφώς, μεταξύ άλλων, ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να διατηρήσουν τη δυνατότητα να περιορίζουν περαιτέρω τα έσοδα των παραγωγών στους οποίους εφαρμόζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα. Επομένως, στις αιτιολογικές αυτές σκέψεις δεν υπάρχει κανένα στοιχείο από το οποίο να συνάγεται ότι, εφόσον διατηρούν ή θεσπίζουν ανώτατο όριο δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να προβλέπουν ότι οι ενδιαφερόμενοι παραγωγοί μπορούν να διατηρούν το 10 % των εσόδων τους που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο.
48      Το ίδιο ισχύει και για τις αιτιολογικές σκέψεις 27 έως 29 του κανονισμού 2022/1854, στις οποίες αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο με το πρώτο ερώτημά του και οι οποίες επίσης δεν περιέχουν στοιχεία από τα οποία να προκύπτει η υποχρέωση την οποία μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο στο πλαίσιο του πρώτου ερωτήματός του.
49      Επομένως, στο μέτρο που έχουν εφαρμογή ratione temporis, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 7, παράγραφος 5, καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39, δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 31 της παρούσας απόφασης.
50      Βάσει των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 7, παράγραφος 5, καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39 του κανονισμού, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, χωρίς να διασφαλίζεται ότι οι παραγωγοί αυτοί διατηρούν το 10 % των εσόδων τους που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
51      Λαμβανομένων υπόψη των όσων επισημάνθηκαν με τις σκέψεις 28 έως 30 της παρούσας απόφασης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39 του κανονισμού, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, βάσει αριθμητικού μέσου όρου των τιμών στην αντίστοιχη ζώνη αγοράς κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2010 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020, αναπροσαρμοσμένων σε συνάρτηση με τον πληθωρισμό.
52      Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι, για τους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 32 και 33 της παρούσας απόφασης, το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944 δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης.
53      Δεύτερον, για τους λόγους που εκτέθηκαν στις σκέψεις 35 και 36 της παρούσας απόφασης, οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001 δεν αντιτίθεται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 51 της παρούσας απόφασης. Το ίδιο ισχύει και για την αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας. Πράγματι, με την εν λόγω αιτιολογική σκέψη, η οποία στερείται άλλωστε δεσμευτικής νομικής ισχύος, τονίζεται απλώς ότι η προώθηση των ανανεώσιμων μορφών ενέργειας είναι ένας από τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ένωσης, τον οποίον επιδιώκει η οδηγία, και ότι η αυξημένη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές αποτελεί σημαντική συνιστώσα της δέσμης μέτρων που απαιτούνται για τη μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, χωρίς τούτο να αποτυπώνεται ειδικώς σε συγκεκριμένη διάταξη της οδηγίας.
54      Τρίτον, αφενός, για τον λόγο που εκτίθεται στη σκέψη 38 της παρούσας απόφασης, το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854 δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 51 της παρούσας απόφασης για την περίοδο κατά την οποία δεν είχαν εφαρμογή, ήτοι, εν προκειμένω, από την 1η Φεβρουαρίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2022.
55      Αφετέρου, όσον αφορά την επίμαχη στην κύρια δίκη περίοδο κατά την οποία είχαν εφαρμογή οι διατάξεις αυτές, διαπιστώνεται ότι από το άρθρο 6, παράγραφος 1, καθώς και από το άρθρο 8 του κανονισμού 2022/1854, το περιεχόμενο των οποίων υπομνήσθηκε στις σκέψεις 39, 42 και 43 της παρούσας απόφασης, προκύπτει ότι, όπως επισήμανε και ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 44 των προτάσεών του, το γεγονός ότι το ύψος του ανώτατου ορίου που καθόρισε ένα κράτος μέλος είναι χαμηλότερο από αυτό που καθορίζεται με το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 δεν είναι αυτό καθεαυτό ικανό να καταστήσει την επίμαχη διάταξη μη συμβατή με τον κανονισμό, διότι ότι οι διατάξεις αυτές παρέχουν στα κράτη μέλη ορισμένο περιθώριο εκτίμησης, το οποίο τους επιτρέπει να καθορίσουν το ύψος του ανώτατου ορίου λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά της εθνικής αγοράς. Πράγματι, ο κανονισμός 2022/1854 δεν περιέχει καμία συγκεκριμένη ένδειξη σχετικά με τον τρόπο καθορισμού του ανωτάτου ορίου από τα κράτη μέλη τα οποία κάνουν χρήση της ευχέρειας που τους παρέχει το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού, και πιο συγκεκριμένα το στοιχείο γʹ, της διάταξης αυτής, πέραν της τηρήσεως των προϋποθέσεων που απαριθμούνται στην παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου.
56      Συναφώς, οι αιτιολογικές σκέψεις 27 έως 29 και 39 του κανονισμού 2022/1854 δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι επιβάλλουν στα κράτη μέλη να ακολουθήσουν συγκεκριμένη μεθοδολογία. Όπως υπομνήσθηκε με τη σκέψη 35 της παρούσας απόφασης, το προοίμιο πράξεως της Ένωσης δεν είναι νομικώς δεσμευτικό. Επομένως, οι αιτιολογικές σκέψεις αυτές δεν επιβάλλουν αφ’ εαυτών υποχρεώσεις, ιδίως εις βάρος των κρατών μελών.
57      Κατά τα λοιπά, στην αιτιολογική σκέψη 27 διευκρινίζεται μεν ότι το επίπεδο στο οποίο καθορίζεται το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των παραγωγών στους οποίους επιβάλλεται να ανακτούν τις επενδυτικές και λειτουργικές δαπάνες τους και, επιπλέον, θα πρέπει διαφυλάσσει και να παρέχει κίνητρα για μελλοντικές επενδύσεις στη δυναμικότητα που είναι απαραίτητη για ένα απανθρακοποιημένο και αξιόπιστο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, πλην όμως οι διευκρινίσεις αυτές δεν διαφέρουν, ως προς την ουσία τους, από τα προβλεπόμενα στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού, σύμφωνα με το οποίο δεν πρέπει να διακυβεύονται τα επενδυτικά μηνύματα.
58      Όσον αφορά τις αιτιολογικές σκέψεις 28 και 29 του κανονισμού 2022/1854, σε αυτές εκτίθενται οι λόγοι για τους οποίους το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όρισε, με το άρθρο 6, παράγραφος 1, ανώτατο όριο 180 ευρώ ανά MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά δεν επιβάλλεται στα κράτη μέλη οιαδήποτε υποχρέωση όσον αφορά τη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθήσουν για τον καθορισμό του ανώτατου ορίου κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854.
59      Όσον αφορά την αιτιολογική σκέψη 39 του κανονισμού, με αυτήν επισημαίνεται απλώς, όπως διαπιστώθηκε με τη σκέψη 46 της παρούσας απόφασης, ότι για να ληφθούν υπόψη οι ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια του εφοδιασμού, τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να καθορίζουν το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα κατά τρόπο που να επιτρέπει στους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας να διατηρούν το 10 % των πλεοναζόντων εσόδων πάνω από το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα.
60      Συνεπώς, ο κανονισμός 2022/1854 δεν προσδιορίζει μεν κατά τρόπο δεσμευτικό τη μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθούν τα κράτη μέλη κατά τον καθορισμό ανώτατου ορίου δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, πλην όμως πρέπει να τηρούνται οι προϋποθέσεις της παραγράφου 2 του άρθρου 8. Συναφώς, λαμβανομένων υπόψη των αμφιβολιών που εξέφρασε το αιτούν δικαστήριο, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 2, στοιχεία βʹ
και γʹ, του άρθρου 8, το ανώτατο όριο που καθορίζεται δυνάμει της παραγράφου 1 πρέπει να μη θέτει σε κίνδυνο τα επενδυτικά μηνύματα και να διασφαλίζει την κάλυψη των επενδυτικών και λειτουργικών δαπανών.
61      Η εκτίμηση, όμως, της συμβατότητας του ανώτατου ορίου που επέλεξαν οι εθνικές αρχές με τα κριτήρια που προβλέπονται στις διατάξεις των στοιχείων βʹ και γʹ της παραγράφου 2 του άρθρου 8 αποτελεί εκτίμηση περί τα πράγματα και εξαρτάται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εθνικής αγοράς καθώς και από το σύνολο των νομικών και πραγματικών περιστάσεων που χαρακτηρίζουν, μεταξύ άλλων, την κατάσταση των οικείων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας. Επομένως, η εκτίμηση αυτή εμπίπτει στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών και, εν προκειμένω, στην αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου. Τούτου λεχθέντος, το Δικαστήριο
μπορεί, σύμφωνα με πάγια νομολογία του, όταν αποφαίνεται επί προδικαστικής παραπομπής, να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο διευκρινίσεις προκειμένου να το καθοδηγήσει στην εκτίμησή του (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 21ης Φεβρουαρίου 2006, Halifax κ.λπ., C‑255/02, EU:C:2006:121, σκέψη 77, και της 11ης Ιανουαρίου 2024, Nárokuj, C‑755/22, EU:C:2024:10, σκέψη 42).
62      Ειδικότερα, για την εκτίμηση αυτή έχει σημασία, πρώτον, ότι, για τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου χρησιμοποιήθηκε ένα αντικειμενικό κριτήριο, το οποίο στηρίχθηκε στις μέσες συνθήκες που επικρατούσαν στην αγορά πριν από την ενεργειακή κρίση κατά τη διάρκεια μιας σχετικά μακράς περιόδου και ότι, επιπλέον, ελήφθη υπόψη ο πληθωρισμός. Πράγματι, με τη χρήση ενός τέτοιου αντικειμενικού κριτηρίου είναι δυνατόν να πληρούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854, καθόσον διασφαλίζεται ότι το ανώτατο όριο καθορίζεται σε επίπεδο τιμών το οποίο θα μπορούσαν ευλόγως να προβλέψουν οι έχοντες τη συνήθη ενημέρωση επενδυτές κατά τον χρόνο πραγματοποίησης των επενδύσεών τους.
63      Ειδικότερα, δεδομένου ότι, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα πρέπει να καθορίζεται κατά τρόπο ώστε να εισπράττονται τα πλεονάζοντα έσοδα, λαμβανομένου υπόψη ότι πρέπει να διασφαλίζεται η κάλυψη των επενδυτικών και των λειτουργικών δαπανών, το ανώτατο όριο που καθορίζεται βάσει ενός τέτοιου κριτηρίου φαίνεται πρόσφορο για την είσπραξη εσόδων που υπερβαίνουν το εν λόγω επίπεδο τιμών, δηλαδή εσόδων τα οποία δεν μπορούσαν ευλόγως να αναμένουν οι επενδυτές κατά τον χρόνο λήψης της επενδυτικής τους απόφασης.
64      Το γεγονός ότι, εν προκειμένω, ελήφθη υπόψη το έτος 2020, αλλά όχι το 2021, δεν αποδεικνύει ότι η μέθοδος αυτή δεν πληροί τις προϋποθέσεις που θέτουν οι διατάξεις αυτές. Συγκεκριμένα, αφενός, δεν αμφισβητείται ότι οι τιμές της ενέργειας άρχισαν να αυξάνονται σημαντικά από το 2021, στη δε αιτιολογική σκέψη 1 του κανονισμού 2022/1854 υπογραμμίζεται εξάλλου ότι ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2021 παρατηρούνται πολύ υψηλές τιμές στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Επομένως, ο επιδιωκόμενος με το ανώτατο όριο στόχος δεν θα συμβάδιζε με την εκτίμηση ότι το έτος 2021 θα έπρεπε απαραιτήτως να ληφθεί υπόψη κατά τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου που μπορούν να επιβάλουν τα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 8 του κανονισμού. Αφετέρου, και υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, προκύπτει ότι η επιλογή να ληφθεί, εν προκειμένω, υπόψη ο μέσος όρος των τιμών κατά τη δεκαετία που προηγήθηκε της ασυνήθιστης αύξησης των τιμών, η οποία επιδιώκεται να αντισταθμιστεί υπέρ των καταναλωτών δια της επιβολής του ανωτάτου ορίου, με προσαρμογή, επιπλέον, του εν λόγω μέσου όρου βάσει του πληθωρισμού, καθιστά δυνατή την εξουδετέρωση κάθε ασυνήθιστης διακύμανσης που ενδεχομένως χαρακτηρίζει κάποιο από τα έτη αυτά.
65      Δεύτερον, στο πλαίσιο της εκτίμησης στην οποία θα προβεί το αιτούν δικαστήριο, ασκεί επίσης επιρροή ο εξαιρετικός χαρακτήρας και το περιορισμένο χρονικό πεδίο εφαρμογής του επίμαχου ανώτατου ορίου, ιδίως αν συσχετιστούν με τη μέση διάρκεια λειτουργίας των οικείων εγκαταστάσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και με το γεγονός ότι οι επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι, ως εκ της φύσεώς τους, μακροπρόθεσμες. Εν προκειμένω, και υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, λαμβανομένου υπόψη του εξαιρετικού χαρακτήρα του επίμαχου στην κύρια δίκη ανώτατου ορίου και της περιορισμένης διάρκειας της εφαρμογής του σε σχέση με τη διάρκεια λειτουργίας μιας εγκατάστασης παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας χωρίς ταμιευτήρα, δεν προκύπτει ότι ο καθορισμός ανωτάτου ορίου με μέθοδο όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη είναι ικανός να θέσει σε κίνδυνο τις επενδύσεις στον τομέα αυτόν.
66      Τρίτον, κρίσιμα στοιχεία για την εκτίμηση των επιπτώσεων που μπορεί να έχει επί των επενδύσεων η επιβολή ανωτάτου ορίου στα έσοδα αποτελούν επίσης η διάρθρωση του κόστους των οικείων εγκαταστάσεων καθώς και το σταθμισμένο κόστος της ενέργειας για την οικεία τεχνολογία. Πάντως, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, η διάρθρωση του κόστους των παραγωγών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, όπως η Secab, παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη παρά την απρόβλεπτη αύξηση των τιμών των ορυκτών καυσίμων, δεδομένου ότι η αύξηση των τιμών αυτών δεν επηρέασε το κόστος παραγωγής ενέργειας για τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις.
67      Τέταρτον, το γεγονός ότι, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, το καθορισθέν ανώτατο όριο συνοδεύεται από μηχανισμό που δημιουργεί εκ του νόμου υποχρέωση αποζημίωσης των οικείων παραγωγών σε περίπτωση υπερβολικής μείωσης των τιμών της αγοράς, με αποτέλεσμα το ανώτατο αυτό όριο να συνιστά επίσης ελάχιστη εγγυημένη τιμή για τους παραγωγούς, δείχνει ότι το ανώτατο όριο έχει καθοριστεί σε κατάλληλο επίπεδο ώστε να τηρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ειδάλλως πρέπει να θεωρηθεί ότι μηχανισμός που τέθηκε σε εφαρμογή στερείται οικονομικής λογικής.
68      Πέμπτον, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη ότι, ως παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για τη διασφάλιση της προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, ο κανονισμός 2022/1854, παρέχοντας, μεταξύ άλλων, στα κράτη μέλη ευχέρειες όπως αυτές που απορρέουν από το άρθρο 8, παράγραφος 1, όσον αφορά τον καθορισμό ανωτάτου ορίου χαμηλότερου από το προβλεπόμενο στο άρθρο 6, παράγραφος 1, τηρουμένων των προϋποθέσεων της παραγράφου 2 του άρθρου 8, επιδιώκει την εξισορρόπηση των συμφερόντων των παραγωγών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με τα συμφέροντα των καταναλωτών, καθώς και, δια του άρθρου 10, παράγραφος 1, να χρησιμοποιηθούν τα πλεονάζοντα έσοδα που προκύπτουν από την εφαρμογή του ανώτατου ορίου στα αγοραία έσοδα ώστε τα κράτη μέλη να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία μετριάζουν τον αντίκτυπο των υψηλών τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας στους καταναλωτές.
69      Από το σύνολο των σκέψεων που προηγήθηκαν, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39 του κανονισμού, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, βάσει αριθμητικού μέσου όρου των τιμών στην αντίστοιχη ζώνη αγοράς κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2010 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020, αναπροσαρμοσμένων σε συνάρτηση με τον πληθωρισμό, υπό την προϋπόθεση ότι η εθνική ρύθμιση δεν πλήττει τις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, η δε σχετική με την προϋπόθεση αυτή εκτίμηση πρέπει να διενεργηθεί λαμβανομένων υπόψη όλων των σχετικών περιστάσεων.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
70      Επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν είναι αναγκαίο, αφενός, να επιβληθεί ανώτατο όριο στα έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από λιθάνθρακα και, αφετέρου, να προβλεφθούν διαφορετικά ανώτατα όρια εσόδων για τις διάφορες κατηγορίες παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στις οποίες εφαρμόζεται το ανώτατο όριο που προβλέπεται στο άρθρο 15α της πράξης νομοθετικού περιεχομένου 4/2022. Η πράξη νομοθετικού περιεχομένου έχει, πάντως, εφαρμογή μόνο σε ορισμένες εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν «ηλιακές, υδροηλεκτρικές, γεωθερμικές και αιολικές πηγές ενέργειας».
71      Επομένως, βάσει των όσων επισημάνθηκαν με τις σκέψεις 28 έως 30 της παρούσας απόφασης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ έως ιʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και δʹ, καθώς και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 27 και 41 του κανονισμού, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, χωρίς να προβλέπεται ανώτατο όριο για τα έσοδα που προέρχονται από την πώληση ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα και διαφορετικά ανώτατα όρια για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ηλιακές, γεωθερμικές ή αιολικές πηγές ενέργειας.
72      Συναφώς, υπενθυμίζεται, πρώτον, ότι, όπως επισημάνθηκε με τις σκέψεις 35 και 36 της παρούσας απόφασης, η αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2018/2001 δεν έχει δεσμευτική νομική ισχύ και δεν αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη διάταξη της οδηγίας. Εξάλλου, δεν έχει σχέση ούτε με τον καθορισμό ανωτάτου ορίου επί των εσόδων ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης. Κατά συνέπεια, η αιτιολογική σκέψη 3 δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως αυτή που περιγράφεται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης.
73      Δεύτερον, το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ έως ιʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και δʹ, καθώς και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 2022/1854 δεν μπορούν, για τον λόγο που παρατίθεται στη σκέψη 38 της παρούσας απόφασης, να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση όπως η περιγραφόμενη στη σκέψη 71 της παρούσας απόφασης για την περίοδο από την περίοδο από 1ης Φεβρουαρίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2022, διότι οι διατάξεις αυτές δεν έχουν εφαρμογή ratione temporis.
74      Όσον αφορά την περίοδο από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, από το άρθρο 7, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854, προκύπτει ότι το ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προβλέπεται στο άρθρο 6 εφαρμόζεται στα αγοραία έσοδα που προέρχονται από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας παραγόμενης από τις πηγές που απαριθμούνται στο άρθρο 7, παράγραφος 1. Σε αυτές συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, υπό το στοιχείο αʹ, η αιολική ενέργεια, υπό το στοιχείο βʹ, η ηλιακή θερμική και φωτοβολταϊκή ενέργεια, υπό το στοιχείο γʹ, η γεωθερμική ενέργεια, υπό το στοιχείο δʹ, η υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, υπό το στοιχείο ηʹ, ο λιγνίτης, υπό το στοιχείο θʹ, τα προϊόντα αργού πετρελαίου και, υπό το στοιχείο ιʹ, η τύρφη. Ο λιθάνθρακας δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των πηγών ενέργειας που απαριθμούνται στο άρθρο 7, παράγραφος 1.
75      Αντιθέτως, στο άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 2022/1854 διευκρινίζεται, υπό το στοιχείο γʹ, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνικά μέτρα για τον περιορισμό των αγοραίων εσόδων των παραγωγών που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από πηγές που δεν αναφέρονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, και, υπό το στοιχείο δʹ, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν ειδικό ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα που προκύπτουν από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα. Όπως προκύπτει από τη σαφή διατύπωση των διατάξεων αυτών, πρόκειται απλώς για ευχέρειες που παρέχονται στα κράτη μέλη. Επομένως, τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να προβλέψουν ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα που αποκομίζουν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από λιθάνθρακα.
76      Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού
2022/1854, τα κράτη μέλη έχουν μόνον δυνατότητα διαφοροποίησης μεταξύ των τεχνολογιών. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αντιβαίνει στις διατάξεις του κανονισμού ο καθορισμός, με ρύθμιση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, του ίδιου ανωτάτου ορίου εσόδων για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από τις πηγές που απαριθμούνται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία δʹ και ηʹ έως ιʹ, ή ο καθορισμός, με τον νόμο 197/22, διαφορετικού ανωτάτου ορίου για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από άλλες πηγές που απαριθμούνται στην εν λόγω παράγραφο 1.
77      Από τις αιτιολογικές σκέψεις 27 και 41 του κανονισμού 2022/1854, τις οποίες επικαλείται το αιτούν δικαστήριο, δεν μπορεί να συναχθεί ερμηνεία διαφορετική από εκείνη που εκτίθεται στις σκέψεις 75 και 76 της παρούσας απόφασης. Πράγματι, δεδομένου ότι το προοίμιο πράξεως της Ένωσης δεν είναι νομικώς δεσμευτικό, οι αιτιολογικές σκέψεις δεν μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για παρέκκλιση από τις διατάξεις της οικείας πράξης, ούτε για ερμηνεία των διατάξεων αυτών κατά τρόπο αντίθετο προς το γράμμα τους (απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, LEA, C‑10/22, EU:C:2024:254, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Εν προκειμένω, από το γράμμα των άρθρων 6 έως 8 του κανονισμού 2022/1854 προκύπτει σαφώς ότι τα κράτη μέλη δεν είναι υποχρεωμένα να προβλέπουν ανώτατο όριο στα αγοραία έσοδα των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από λιθάνθρακα ή να προβλέπουν διαφορετικά ανώτατα όρια ανάλογα με τις χρησιμοποιούμενες τεχνολογίες.
78      Κατά τα λοιπά, όπως διαπιστώθηκε με τη σκέψη 57 της παρούσας απόφασης, η αιτιολογική σκέψη 27 του κανονισμού 2022/1854 δεν διαφέρει, ως προς την ουσία της, από τα προβλεπόμενα στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του κανονισμού, καθώς σε αυτήν αναφέρεται απλώς ότι δεν πρέπει να επηρεάζονται αρνητικά οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Όσον αφορά δε την αιτιολογική σκέψη 41 του κανονισμού, με αυτήν επιβεβαιώνεται μόνον ότι τα κράτη μέλη έχουν απλώς τη δυνατότητα να καθορίζουν ειδικό ανώτατο όριο για τα αγοραία έσοδα από την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα.
79      Βάσει των προεκτεθέντων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ έως ιʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και δʹ, καθώς και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 27 και 41 του κανονισμού, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, χωρίς να προβλέπεται ανώτατο όριο για τα έσοδα που προέρχονται από την πώληση ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα και διαφορετικά ανώτατα όρια για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ηλιακές, γεωθερμικές ή αιολικές πηγές ενέργειας.
Επί των δικαστικών εξόδων
80      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την τροποποίηση της οδηγίας 2012/27/ΕΕ, οι αιτιολογικές σκέψεις 3 και 12 της οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2018, για την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΕ) 2022/1854 του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με παρέμβαση έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του άρθρου 7, παράγραφος 5, καθώς και των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39 του κανονισμού,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, χωρίς να διασφαλίζεται ότι οι παραγωγοί αυτοί διατηρούν το 10 % των εσόδων τους που υπερβαίνουν το ανώτατο όριο
2)      Το άρθρο 5, παράγραφος 4, της οδηγίας 2019/944, οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 12 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 27 έως 29 και 39 του κανονισμού,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, βάσει αριθμητικού μέσου όρου των τιμών στην αντίστοιχη ζώνη αγοράς κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2010 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020, αναπροσαρμοσμένων σε συνάρτηση με τον πληθωρισμό, υπό την προϋπόθεση ότι η εθνική ρύθμιση δεν πλήττει τις επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, η δε σχετική με την προϋπόθεση αυτή εκτίμηση πρέπει να διενεργηθεί λαμβανομένων υπόψη όλων των σχετικών περιστάσεων.
3)      Η αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2018/2001, καθώς και το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία ηʹ έως ιʹ, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και δʹ, καθώς και το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 2022/1854, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 27 και 41 του κανονισμού,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίστηκε πριν από τον κανονισμό 2022/1854 και με την οποία καθορίστηκε, για την περίοδο από την 1η Φεβρουαρίου 2022 έως τις 30 Ιουνίου 2023, ανώτατο όριο επί των αγοραίων εσόδων που πραγματοποιούν οι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν υδροηλεκτρική ενέργεια χωρίς ταμιευτήρα, χωρίς να προβλέπεται ανώτατο όριο για τα έσοδα που προέρχονται από την πώληση ενέργειας που παράγεται από λιθάνθρακα και διαφορετικά ανώτατα όρια για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από ηλιακές, γεωθερμικές ή αιολικές πηγές ενέργειας.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.