62022CJ0029_RES
Kawżi magħquda C-29/22 P u C-44/22 P
KDuKS
vs
Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea et
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal-10 ta’ Settembru 2024
“Appell – Politika estera u ta’ sigurtà komuni (PESK) – Azzjoni Konġunta 2008/124/PESK – Missjoni ‘Stat tad-Dritt’ tal-Unjoni Ewropea fil-Kosovo (Eulex Kosovo) – Rikors għad-danni – Dannu allegatament imġarrab minħabba diversi atti u ommissjonijiet tal-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, tal-Kummissjoni Ewropea u tas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE) fil-kuntest tal-implimentazzjoni ta’ din l-azzjoni konġunta – Insuffiċjenza tal-investigazzjonijiet fuq it-tortura, l-għajbien u l-qtil ta’ persuni – Ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea sabiex tagħti deċiżjoni dwar dan ir-rikors – L-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE – Artikolu 275 TFUE.”
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni – Rikors għad-danni – Rikorsi dwar atti jew ommissjonijiet li jaqgħu taħt din il-politika – Rikors li la huwa intiż li jistħarreġ l-osservanza tal-Artikolu 40 TUE u lanqas il-miżuri restrittivi fil-konfront ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi – Esklużjoni – Kompatibbiltà ta’ din il-limitazzjoni ta’ ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, mal-Artikoli 6 u 13 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, mal-Artikolu 6(2) TUE u mal-Artikoli 268 u 340 TFUE
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 47, 51(1) u 52(7); Artikoli 2, 3(5), 5(1) u (2), 6, 13(2), 19, 21, 23, 24(1) u 40 TUE; Artikolu 268, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 275, Artikoli 340 u 344 TFUE; azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2008/124)
(ara l-punti 62, 63, 66 sa 73, 77 sa 82, 85 sa 87, 90 sa 92, u 94)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni – Rikors għad-danni – Rikorsi dwar atti jew ommissjonijiet li jaqgħu taħt din il-politika – Rikors li la huwa intiż li jistħarreġ l-osservanza tal-Artikolu 40 TUE u lanqas tal-miżuri restrittivi fil-konfront ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi – Atti jew ommissjonijiet inkwistjoni li ma humiex direttament marbuta mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa mill-istituzzjonijiet, mill-korpi u mill-organi tal-Unjoni fil-kuntest tal-imsemmija politika – Inklużjoni – Atti jew ommissjonijiet inkwistjoni marbuta direttament ma’ tali għażliet – Esklużjoni
(Artikoli 24 sa 26, 28, 29, 37, 38, 42 u 43 TUE; Artikolu 275 TFUE; azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2008/124)
(ara l-punti 115 sa 119)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni – Rikors għad-danni – Rikorsi dwar atti jew ommissjonijiet li jaqgħu taħt din il-politika – Rikors li la huwa intiż li jistħarreġ l-osservanza tal-Artikolu 40 TUE u lanqas tal-miżuri restrittivi fil-konfront ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi – Atti jew ommissjonijiet inkwistjoni li huma direttament marbuta mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa mill-istituzzjonijiet, mill-korpi u mill-organi tal-Unjoni fil-kuntest tal-imsemmija politika – Mezzi disponibbli għal missjoni tal-Unjoni – Deċiżjoni li jiġi rrevokat il-mandat eżekuttiv ta’ tali missjoni – Esklużjoni
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1), Artikolu 28(1) u Artikolu 43(2) TUE; l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE; azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2008/124, Artikolu 3(d); deċiżjoni tal-Kunsill (PESK) 2018/856)
(ara l-punti 120, 121, 124, 126, 136, u 137)
Politika estera u ta’ sigurtà komuni – Ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni – Rikors għad-danni – Rikorsi dwar atti jew ommissjonijiet li jaqgħu taħt din il-politika – Rikors li la huwa intiż li jistħarreġ l-osservanza tal-Artikolu 40 TUE u lanqas tal-miżuri restrittivi fil-konfront ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi – Atti jew ommissjonijiet inkwistjoni li ma humiex direttament marbuta mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa mill-istituzzjonijiet, mill-korpi u mill-organi tal-Unjoni – Nuqqas ta’ persunal adegwat ta’ missjoni tal-Unjoni – Ksur tad-drittijiet tal-bniedem imwettaq minn din il-missjoni – Eżami mill-Kummissjoni tal-ilmenti mressqa għal dan il-ksur – Assenza ta’ dispożizzjonijiet proċedurali li jipprevedu għajnuna legali – Assenza ta’ setgħat eżekuttivi – Nuqqas ta’ miżuri individwali relatati mas-sitwazzjonijiet partikolari tar-rikorrenti – Inklużjoni
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE; it-tieni paragrafu tal-Artikolu 275(2) TFUE; azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2008/124, Artikoli 1 u 2; Deċiżjoni 2014/349/PESK, Artikolu 15a)
(ara l-punti 120, 121, 124, 127, 128, 130, 131, 133 sa 135, u 137)
Appell – Appell meqjus parzjalment fondat – Riżoluzzjoni tat-tilwima fuq il-mertu mill-qorti tal-appell – Kundizzjoni – Kawża fi stat li tista’ tiġi deċiża – Assenza – Kawża li tintbagħat lura quddiem il-Qorti Ġenerali – Stħarriġ definittiv tal-kompetenza sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors mill-qorti tal-appell
(Statut tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61)
(ara l-punti 159, 163 sa 166)
Sunt
Billi annullat id-digriet KS u KD vs Il-Kunsill et tal-Qorti Ġenerali (
1
) (iktar ’il quddiem id-“digriet appellat”), sa fejn din il-qorti ddikjarat li manifestament ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors ippreżentat minn KS u KD minħabba li dan kien jirrigwarda għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa fil-kuntest tal-politika estera u ta’ sigurtà komuni (PESK) (
2
), il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, ippreċiżat il-portata tal-limitazzjoni tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni fil-qasam tal-PESK prevista fl-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE (
3
) u fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE (
4
). KS u KD kienu membri tal-familja fil-qrib ta’ persuni ttorturati, li għejbu jew li ġew maqtula fil-Kosovo fl-1999, matul il-kunflitt li seħħ f’dan il-pajjiż. Fl-2008, permezz tal-Azzjoni Konġunta 2008/124 (
5
), l-Unjoni Ewropea stabbilixxiet missjoni ċivili “Stat tad-dritt” f’dan il-pajjiż terz, imsejħa Eulex Kosovo, inkarigata b’mod partikolari bl-investigazzjoni ta’ tali reati. Fl-2009, abbażi ta’ din l-azzjoni konġunta, l-Unjoni stabbilixxiet il-Bord Konsultattiv għad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Bord Konsultattiv”), responsabbli min-naħa tiegħu għall-eżami tal-ilmenti mressqa għal ksur tad-drittijiet tal-bniedem imwettaq minn Eulex Kosovo fl-eżerċizzju tal-mandat tagħha.
Wara lmenti mressqa minn KS u KD, il-Bord Konsultattiv ikkonkluda, f’Novembru 2015 u f’Ottubru 2016, li kien hemm ksur ta’ diversi drittijiet fundamentali protetti mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (
6
). F’Marzu 2017, dan il-Bord Konsultattiv iddeċieda li jagħlaq il-fajls ikkonċernati, filwaqt li kkonstata, f’kull każ, l-implimentazzjoni parzjali biss, mill-kap ta’ Eulex Kosovo, tar-rakkomandazzjonijiet li huwa kien għamlilha.
F’Diċembru 2017, permezz tad-Digriet KS vs Il-Kunsill et (
7
), il-Qorti Ġenerali ċaħdet, minħabba n-nuqqas manifest ta’ ġurisdizzjoni tagħha sabiex tieħu konjizzjoni tiegħu, ir-rikors ippreżentat minn KS kontra l-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni Ewropea u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna (SEAE), intiż b’mod partikolari għall-“annullament jew [l-]emenda tal-Azzjoni Konġunta 2008/124”, u għad-danni mhux kuntrattwali, għal ksur ta’ diversi dispożizzjonijiet tal-KEDB.
F’Novembru 2021, permezz tad-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali ċaħdet, għall-istess raġuni, ir-rikors ippreżentat minn KS u KD intiż li jinkiseb kumpens għad-dannu li qiesu li ġarrbu minħabba diversi atti u ommissjonijiet tal-Kunsill, tal-Kummissjoni u tas-SEAE, relatati, b’mod partikolari, mal-investigazzjonijiet imwettqa matul il-missjoni Eulex Kosovo u li kienu jirrigwardaw it-tortura, l-għajbien u l-qtil ta’ membri tal-familji tagħhom. KS u KD kienu sadanittant ippreżentaw, f’Ġunju 2021, talba għal miżuri istruttorji, intiża li jiksbu l-produzzjoni tal-verżjoni integrali tal-pjan operattiv (OPLAN) ta’ Eulex Kosovo mill-ħolqien ta’ din il-missjoni fl-2008.
Adita b’żewġ appelli ppreżentati rispettivament minn KS u KD (Kawża C-29/22 P) u mill-Kummissjoni (Kawża C_44/22 P), il-Qorti tal-Ġustizzja annullat parzjalment dan id-digriet tal-Qorti Ġenerali u bagħtet lura l-kawża lilha sabiex tagħti deċiżjoni dwar l-ammissibbiltà u, jekk kellu jkun il-każ, fuq il-mertu ta’ dan ir-rikors.
Fid-digriet appellat, il-Qorti Ġenerali kkonstatat b’mod partikolari li r-rikors ippreżentat minn KS u KD kien joriġina minn atti jew aġir li kien jaqa’ taħt kwistjonijiet politiċi jew strateġiċi marbuta mad-definizzjoni tal-attivitajiet, tal-prijoritajiet u tar-riżorsi ta’ Eulex Kosovo kif ukoll mid-deċiżjoni li jiġi stabbilit Bord Konsultattiv fil-kuntest ta’ din il-missjoni u li, konformement mal-Azzjoni Konġunta 2008/124, l-istabbiliment u l-attivitajiet tal-missjoni Eulex Kosovo kienu jaqgħu taħt id-dispożizzjonijiet tat-Trattat UE dwar il-PESK. Barra minn hekk, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet, essenzjalment, li, skont l-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ma kellhiex, bħala prinċipju, ġurisdizzjoni fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar il-PESK kif ukoll tal-atti adottati abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet u li l-eċċezzjonijiet għal dan il-prinċipju, previsti f’din l-ewwel dispożizzjoni u f’dan it-tieni paragrafu tal-Artikolu 275, ma kinux applikabbli f’dan il-każ minħabba li dan ir-rikors la kien jikkonċerna miżuri restrittivi fil-konfront ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi, fis-sens ta’ din l-aħħar dispożizzjoni, u lanqas l-osservanza tal-Artikolu 40 TUE (
8
).
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Peress li KS u KD kif ukoll il-Kummissjoni kkontestaw din l-evalwazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat il-fondatezza tal-interpretazzjoni tal-Qorti Ġenerali fuq dawn l-aspetti.
Fuq l-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE.
Sabiex tinterpreta d-dispożizzjonijiet tat-Trattati li jipprevedu l-limitazzjoni tal-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni fil-qasam tal-PESK, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat qabel kollox li l-inklużjoni ta’ din il-politika fil-kuntest kostituzzjonali tal-Unjoni timplika li l-prinċipji fundamentali tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni japplikaw għalihom ukoll. Fost dawn hemm b’mod partikolari r-rispett tal-istat tad-dritt u tad-drittijiet fundamentali, valuri li jeżiġu fost l-oħrajn li l-awtoritajiet tal-Unjoni jkunu suġġetti għal stħarriġ ġudizzjarju.
Madankollu, fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, konformement mal-ewwel frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE, “[i] il- [PESK] hija suġġetta għal regoli u proċeduri speċifiċi”, fosthom dawk li jillimitaw il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fir-rigward tad-dispożizzjonijiet dwar il-PESK u l-atti adottati abbażi tagħhom. Issa, tali limitazzjoni tista’ tiġi rrikonċiljata kemm mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar 'il quddiem il-“Karta”) kif ukoll mal-Artikoli 6 u 13 tal-KEDB.
F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ddeċidiet li l-Artikolu 47 tal-Karta la jista’ joħloq ġurisdizzjoni għaliha nnifisha meta t-Trattati jeskluduha, u lanqas jimmodifika s-sistema ta’ stħarriġ ġudizzjarju prevista mit-Trattati, li minnha jagħmlu parti r-regoli dwar l-ammissibbiltà tar-rikorsi diretti. Barra minn hekk, il-prinċipji ta’ attribuzzjoni u ta’ bilanċ istituzzjonali japplikaw ukoll fil-qasam tal-PESK. Għaldaqstant, l-allegazzjoni li l-atti jew l-ommissjonijiet li huma s-suġġett tar-rikors ta’ individwu jiksru d-drittijiet fundamentali ta’ dan tal-aħħar ma hijiex biżżejjed, waħedha, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tiddikjara li għandha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tagħhom. It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha ċertament tiżgura li l-interpretazzjoni li hija tagħti ta’ dan l-Artikolu 47, li l-ewwel u t-tieni paragrafi tiegħu jikkorrispondu għall-Artikolu 6(1) u għall-Artikolu 13 tal-KEDB, tiżgura livell ta’ protezzjoni li ma jmurx kontra dak iggarantit minn dawn id-dispożizzjonijiet tal-KEDB, kif interpretati mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Madankollu, minn naħa, id-dritt iggarantit fl-Artikolu 6(1) tal-KEDB ma huwiex assolut u jista’ jkun suġġett għal restrizzjonijiet leġittimi. Min-naħa l-oħra, il-protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 13 tal-KEDB, li jiggarantixxi l-eżistenza fid-dritt intern ta’ rikors li jippermetti li jiġu invokati d-drittijiet u l-libertajiet tal-KEDB, lanqas ma tista’ titqies li hija assoluta, peress li l-kuntest tal-ksur allegat, jew il-kategorija ta’ ksur allegat, jista’ jiġġustifika limitazzjoni tar-rikorsi possibbli.
Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi meta qieset, essenzjalment, li la l-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u l-Artikolu 275 TFUE, minn naħa (
9
), u lanqas l-invokazzjoni ta’ ksur ta’ drittijiet fundamentali, min-naħa l-oħra, ma jiġġustifikaw, fihom infushom, li hija tiddikjara li jkollha ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tar-rikors ippreżentat minn KS u KD. Barra minn hekk, l-Artikolu 6(2) TUE, li jipprevedi l-adeżjoni tal-Unjoni għall-KEDB, ma jistax jiġi interpretat bħala li għandu l-effett li jwessa’ l-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-PESK, peress li s-sistema applikabbli għal din l-adeżjoni tipprevedi li l-ftehim ta’ adeżjoni la jaffettwa l-kompetenzi tal-Unjoni u lanqas il-kompetenzi tal-istituzzjonijiet tagħha.
Fit-tieni lok, fir-rigward b’mod iktar partikolari tal-applikazzjoni tal-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u tal-Artikolu 275 TFUE għar-rikorsi għad-danni mhux kuntrattwali tal-Unjoni, irregolati mill-Artikoli 268 u 340 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li la n-natura esklużiva tal-ġurisdizzjoni rrikonoxxuta lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea sabiex tagħti deċiżjoni dwar tali rikorsi u lanqas l-awtonomija ta’ din il-kategorija ta’ rikorsi ma jistgħu jkollhom l-effett li jestendu l-limiti tal-ġurisdizzjoni mogħtija lil din l-istituzzjoni mit-Trattati. L-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u l-Artikolu 275 TFUE, li jillimitaw il-ġurisdizzjoni tal-qrati tal-Unjoni fil-qasam tal-PESK, għandhom, fir-rigward tar-rikorsi li jaqgħu taħt dan il-qasam, jitqiesu li huma leges speciales fir-rigward tal-Artikoli 268 u 340 TFUE. Għaldaqstant, ma setax jiġi aċċettat li l-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u l-Artikolu 275 TFUE ma jirrigwardawx ir-rikorsi għad-danni mhux kuntrattwali tal-Unjoni.
Fit-tielet u l-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li bbażat ruħha fuq is-sentenza Carvalho et vs Il-Parlament u Il-Kunsill (
10
), li tesprimi prinċipju ta’ interpretazzjoni applikabbli għar-rimedji ġudizzjarji kollha previsti mit-Trattati, ikkonfermat ukoll l-interpretazzjoni magħmula mill-Qorti Ġenerali tad-dispożizzjonijiet tat-Trattati dwar il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-Unjoni fid-dawl tad-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva fis-sens li l-imsemmi dritt fundamentali ma jistax iwassal sabiex jitwarrbu l-kundizzjonijiet espressament previsti mit-Trattat FUE.
Fuq ir-rabta tal-atti u tal-ommissjonijiet inkwistjoni mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa fil-kuntest tal-PESK u li jikkonċernaw id-definizzjoni u l-implementazzjoni tal-PESK
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li, fil-kuntest tal-eżami tal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea sabiex tieħu konjizzjoni ta’ rikors li jirrigwarda atti jew ommissjonijiet li jaqgħu taħt il-PESK, għandu jiġi vverifikat, fl-ewwel lok, jekk is-sitwazzjoni inkwistjoni taqax taħt wieħed mill-każijiet previsti fl-aħħar frażi tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 24(1) TUE u fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 275 TFUE, li fihom din il-ġurisdizzjoni hija espliċitament aċċettata (
11
). Jekk dan ma jkunx il-każ, għandu, fit-tieni lok, jiġi evalwat jekk l-imsemmija ġurisdizzjoni tkunx tista’ tiġi bbażata fuq il-fatt li l-atti u l-ommissjonijiet inkwistjoni ma jkunux marbuta direttament mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa mill-istituzzjonijiet, mill-korpi u mill-organi tal-Unjoni fil-kuntest tal-PESK, u b’mod partikolari tal-politika ta’ sigurtà u ta’ difiża komuni (PSDK) (
12
). Għalhekk, filwaqt li l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għandha ġurisdizzjoni biex tevalwa l-legalità ta’ atti jew ommissjonijiet mhux relatati direttament ma’ tali għażliet politiċi jew strateġiċi jew biex tinterpretahom, hija ma għandhiex tali ġurisdizzjoni jekk dawk l-atti jew ommissjonijiet ikunu direttament relatati ma’ dawk l-għażliet politiċi jew strateġiċi (
13
).
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja (
14
) eżaminat l-evalwazzjoni magħmula mill-Qorti Ġenerali, billi wettqet analiżi konkreta ta’ kull wieħed mill-atti u ta’ kull waħda mill-ommissjonijiet tal-PESK, u b’mod partikolari tal-PSDK, imsemmija fir-rikors ippreżentat minn KS u KD (
15
).
F’dan il-każ, fl-ewwel lok, mid-digriet appellat kien jirriżulta li l-Qorti Ġenerali kienet ikkonstatat li dan ir-rikors ma kienx jaqa’ taħt il-każijiet li fihom id-dispożizzjonijiet tat-Trattati jipprevedu espliċitament il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-PESK, li barra minn hekk ma kienx ikkontestat fil-kuntest tal-appelli. Fit-tieni lok, il-Qorti Ġenerali essenzjalment kienet qieset li l-atti u l-ommissjonijiet imsemmija minn dan ir-rikors (
16
) kienu marbuta direttament ma’ din il-politika, fid-dawl tan-natura politika u strateġika tagħhom kif ukoll tar-rabta tagħhom mad-definizzjoni u mal-implimentazzjoni tal-PESK, raġuni li għaliha hija ddikjarat li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tieħu konjizzjoni tal-istess rikors.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat, l-ewwel, li l-mezzi mqiegħda għad-dispożizzjoni ta’ missjoni PESK, u b’mod partikolari ta’ missjoni PSDK, huma marbuta direttament, kif ġustament qieset il-Qorti Ġenerali, mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa fil-kuntest tal-PESK.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi sa fejn qieset li l-allegat nuqqas ta’ persunal adegwat kien jaqa’ taħt kwistjonijiet politiċi jew strateġiċi li jikkonċernaw id-definizzjoni u l-implimentazzjoni tal-PESK. Fil-fatt, il-kapaċità tal-missjoni Eulex Kosovo li timpjega persunal (
17
) tikkostitwixxi att ta’ ġestjoni ta’ kuljum li jaqa’ fil-kuntest tal-eżekuzzjoni tal-mandat tal-imsemmija missjoni. Għalhekk, id-deċiżjonijiet meħuda minn Eulex Kosovo dwar l-għażla tal-persunal li din il-missjoni timpjega ma kinux marbuta direttament mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa mill-imsemmija missjoni fil-kuntest tal-PESK.
It-tieni nett, il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għall-istess konklużjoni ta’ żball ta’ liġi min-naħa tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-assenza ta’ dispożizzjonijiet li jipprevedu għajnuna legali fil-kuntest tal-proċeduri mibdija quddiem il-Bord Konsultattiv. Fil-fatt, din il-parti tar-rikors ippreżentat minn KS u KD tirrigwarda r-regoli proċedurali ta’ dan il-bord, li ma humiex marbuta direttament mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa fil-kuntest tal-PESK.
Bl-istess mod, fir-rigward tal-assenza ta’ setgħat ta’ implimentazzjoni mogħtija lill-Bord Konsultattiv jew ta’ rimedji għall-ksur ikkonstatat minn dan l-istess bord, il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li bbażat ruħha fuq l-għanijiet li wasslu għall-ħolqien tal-missjoni Eulex Kosovo (
18
), indikat li d-deċiżjoni li l-atti u l-ommissjonijiet ta’ din il-missjoni jiġu suġġetti jew le għal mekkaniżmu ta’ kontroll li jissodisfa dawn ir-regoli ma kinitx marbuta direttament mal-għażliet politiċi jew strateġiċi relatati mal-imsemmija missjoni, iżda biss ma’ aspett tal-ġestjoni amministrattiva tagħha.
It-tielet nett, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-assenza kemm ta’ miżuri korrettivi li jippermettu li jiġi rrimedjat il-ksur tad-drittijiet fundamentali kkonstatat mill-Bord Konsultattiv kif ukoll ta’ eżami legali serju tal-kawża ta’ KD jikkonċernaw in-nuqqas ta’ adozzjoni ta’ miżuri individwali relatati mas-sitwazzjonijiet partikolari ta’ KS u ta’ KD u għalhekk ma humiex marbuta direttament mal-għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa fil-kuntest tal-PESK. L-istess japplika għad-dikjarazzjoni tal-Kunsill u tas-SEAE li din il-missjoni kienet għamlet l-għalmu tagħha sabiex tinvestiga r-reati inkwistjoni. Għaldaqstant, il-Qorti Ġenerali wettqet żbalji ta’ liġi wkoll fir-rigward ta’ dawn l-aspetti tar-rikors.
Min-naħa l-oħra, ir-raba’ nett, id-deċiżjoni li jiġi rrevokat il-mandat eżekuttiv ta’ missjoni PESK, u b’mod partikolari ta’ missjoni PSDK, kienet marbuta direttament ma’ tali għażliet politiċi jew strateġiċi mwettqa fil-kuntest tal-PESK, fis-sens tal-Artikolu 28(1) u tal-Artikolu 43(2) TUE. Konsegwentement, il-Qorti Ġenerali ma wettqitx żball ta’ liġi sa fejn iddikjarat li ma kellhiex ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni dwar l-ilmenti dwar ir-revoka tal-mandat eżekuttiv ta’ Eulex Kosovo permezz tad-Deċiżjoni 2018/856 (
19
).
Dwar ir-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali
Il-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li kkonstatat li hija ma kellhiex l-elementi neċessarji sabiex tagħti deċiżjoni b’mod definittiv la dwar l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà mqajma mill-Kunsill, mill-Kummissjoni u mis-SEAE u lanqas fuq il-fondatezza tar-rikors ippreżentat minn KS u KD, bagħtet il-kawża lura quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex hija tagħti deċiżjoni dwar l-ammissibbiltà u, jekk ikun il-każ, fuq il-mertu ta’ dan ir-rikors kif ukoll dwar it-talba għal aċċess għall-OPLAN ta’ Eulex Kosovo.
(
1
)	Digriet tal-10 ta’ Novembru 2021, KS u KD vs Il-Kunsill et (T-771/20, mhux ippubblikat, EU:T:2021:798).
(
2
)	Id-digriet iċċitat iktar ’il fuq ġie annullat sa fejn ir-rikors ippreżentat minn KS u KD kien jirrigwarda, b’mod partikolari, il-ksur ta’ diversi drittijiet fundamentali kif ukoll l-użu ħażin jew l-abbuż tal-poter eżekuttiv imwettaq minn korp u istituzzjonijiet tal-Unjoni. Il-kumplament tal-appelli ġew miċħuda.
(
3
)	Bis-saħħa ta’ din id-dispożizzjoni, “[i]l-Qorti tal-Ġustizzja m’għandhiex ikollha ġurisdizzjoni fir-rigward [tad-dispożizzjonijiet dwar il-PESK], ħlief għall-kompetenza tagħha li tissorvelja l-konformità ma’ l-Artikolu 40 [TUE] u sabiex tikkontrolla l-legalità ta’ ċerti deċiżjonijiet previsti fit-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 275 [TFUE]”.
(
4
)	Skont l-Artikolu 275 TFUE “Il-Qorti tal-Ġustizzja ta’ l-Unjoni Ewropea m’għandiex tkun kompetenti fir-rigward tad-dispożizzjonijiet relatati mal-[PESK], u lanqas fir-rigward ta’ l-atti adottati abbażi tagħhom. Madankollu, il-Qorti għandha tkun kompetenti sabiex timmonitorja r-rispett ta’ l-Artikolu 40 [TUE] u sabiex tiddeċiedi dwar rikorsi, mressqa skond il-kondizzjonijiet stabbiliti fir-raba’ subparagrafu ta’ l-Artikolu 263 [TFUE] dwar il-legalità ta’ deċiżjonijiet li jipprovdu miżuri restrittivi kontra persuni fiżiċi jew ġuridiċi adottati mill-Kunsill abbażi tal-Kapitolu 2 tat-Titolu V [TUE].”
(
5
)	Azzjoni Konġunta tal-Kunsill 2008/124/PESK tal-4 ta’ Frar 2008 dwar il-Missjoni tal-Unjoni Ewropea għall-Istat tad-Dritt fil-Kosovo, EULEX KOSOVO (ĠU 2008 L 42, p. 92).
(
6
)	Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ‘il quddiem il-“KEDB”).
(
7
)	Digriet tal-14 ta’ Diċembru 2017, KS vs Il-Kunsill et (T-840/840, EU:T:2017:938).
(
8
)	Dan l-artikolu jipprevedi: “L-implimentazzjoni tal-politika estera u ta’ sigurtà komuni m’għandhiex tolqot l-applikazzjoni tal-proċeduri u l-firxa rispettiva tal-kompetenzi ta’ l-istituzzjonijiet stabbiliti fit-Trattati għall-eżerċizzju tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni msemmija fl-Artikoli 3 sa 6 tat-Trattat [TFUE]. Bl-istess mod, l-implimentazzjoni tal-politika prevista f'dawk l-Artikoli m'għandhiex tolqot l-applikazzjoni tal-proċeduri u l-firxa rispettiva tal-kompetenzi ta' l-istituzzjonijiet stabbiliti fit-Trattati għall-eżerċizzju tal-kompetenzi ta’ l-Unjoni taħt dan il-Kapitolu.”
(
9
)	Moqrija fid-dawl tal-Artikolu 47 tal-Karta, tal-Artikolu 6(1) u tal-Artikolu 13 tal-KEDB kif ukoll tal-Artikolu 2, tal-Artikolu 3(5) u tal-Artikoli 6, 19, 21 u 23 TUE.
(
10
)	Sentenza tas-16 ta’ Frar 2021_Carvalho et vs Il-Parlament u Il-Kunsill (C-565/19 P, EU:C:2021:252, punti 69 u 78).
(
11
)	Sentenzi tat-28 ta’ Marzu 2017, Rosneft (C-72/15, EU:C:2017:236, punt 60), u tas-6 ta’ Ottubru 2020, Bank Refah Kargaran vs Il-Kunsill (C-134/19 P, EU:C:2020:793, punt 27).
(
12
)	Dan jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li ħarġet mill-punt 49 tas-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2015, Elitaliana vs Eulex Kosovo (C-439/13 P, EU:C:2015:753), mill-punt 55 tas-sentenza tad-19 ta’ Lulju 2016, H vs Il-Kunsill et (C-455/14 P, EU:C:2016:569), kif ukoll mill-punt 66 tas-sentenza tal-25 ta’ Ġunju 2020, SATCEN vs KF (C-14/19 P, EU:C:2020:492).
(
13
)	Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ma għandhiex ġurisdizzjoni biex tevalwa l-legalità jew l-interpretazzjoni ta’ atti jew ommissjonijiet relatati direttament mad-definizzjoni, mal-kondotta u mal-implimentazzjoni tal-PESK, u b’mod partikolari mal-PSDK, jiġifieri, b’mod partikolari, l-identifikazzjoni tal-interessi strateġiċi tal-Unjoni kif ukoll id-definizzjoni kemm tal-azzjonijiet li għandhom jittieħdu u tal-pożizzjonijiet li għandhom jittieħdu mill-Unjoni kif ukoll tal-linji gwida ġenerali tal-PESK, fis-sens tal-Artikoli 24 sa 26, 28, 29, 37, 38, 42 u 43 TUE.
(
14
)	Din l-evalwazzjoni tinsab fil-punti 28 u 39 tad-digriet appellat.
(
15
)	Sabiex tagħmel dan, il-Qorti tal-Ġustizzja ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt li l-għan ta’ ċertezza legali jeżiġi li l-qorti tal-Unjoni ma tkunx obbligata teżamina l-kawża fil-mertu sabiex tistabbilixxi l-ġurisdizzjoni tagħha.
(
16
)	Dawn l-atti u ommissjonijiet jissemmew fil-punt 20 tas-sentenza. Dawn huma essenzjalment:
fuq in-nuqqas ta’ investigazzjonijiet adegwati dwar l-għajbien u l-qtil ta’ membri tal-familji ta’ KS u ta’ KD, minħabba nuqqas ta’ riżorsi neċessarji u persunal adegwat ta’ din il-missjoni sabiex jeżerċita l-mandat eżekuttiv tiegħu;
fuq l-assenza ta’ dispożizzjonijiet li jipprevedu għajnuna legali favur rikorrenti eliġibbli fil-proċeduri quddiem il-Bord Konsultattiv u l-ħolqien ta’ dan il-Bord Konsultattiv mingħajr setgħa eżekuttiva tad-deċiżjonijiet tiegħu jew setgħa li joffri rimedju ġudizzjarju għall-ksur ikkonstatat;
fuq l-assenza ta’ adozzjoni ta’ miżuri korrettivi li jippermettu li jiġi rrimedjat kompletament jew parzjalment il-ksur imsemmi fl-ewwel u fit-tieni inċiżi, filwaqt li l-konklużjonijiet tal-Bord Konsultattiv inġiebu għall-attenzjoni tal-Unjoni mill-kap ta’ Eulex Kosovo;
fuq l-użu ħażin jew abbuż mis-setgħa eżekuttiva mill-Kunsill u mis-SEAE fit-12 ta’ Ottubru 2017 bid-dikjarazzjoni li Eulex Kosovo għamlet l-għalmu kollu tagħha sabiex tinvestiga l-ħtif u l-omiċidju probabbli tar-raġel ta’ KS u l-qtil tar-raġel u ta’ iben KD
fuq l-użu ħażin jew nuqqas ta’ eżerċizzju adegwat tas-setgħa eżekuttiva minħabba r-revoka tal-mandat eżekuttiv ta’ Eulex Kosovo permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill (PESK) 2018/856 tat-8 ta’ Ġunju 2018 li temenda l-Azzjoni Konġunta 2008/124 dwar il-Missjoni tal-Unjoni Ewropea għall-Istat tad-Dritt fil-Kosovo (ĠU 2018, L 146, p. 5), filwaqt li l-ksur imsemmi fl-ewwel u fit-tieni inċiż kien għadu jippersisti;
fuq l-użu ħażin jew abbuż mis-setgħa eżekuttiva dovut għan-nuqqas li jiġi żgurat li jitwettaq stħarriġ legalment adegwat fil-każ ta’ KD, li prima facie kien jidher li kien każ ta’ reat tal-gwerra, minn Eulex Kosovo u/jew mill-Uffiċċju tal-Prosekutur Speċjalizzat fil-qasam tal-investigazzjonijiet u l-prosekuzzjoni quddiem l-Awla Speċjalizzata għall-Kosovo.
(
17
)	Din il-kapaċità tirriżulta mill-formulazzjoni tal-Artikolu 15a tal-Azzjoni Konġunta 2008/124, kif emendata bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/349/PESK tat-12 ta’ Ġunju 2014 (ĠU 2014, L 174, p. 42).
(
18
)	Ara l-Artikoli 1 u 2 tal-Azzjoni Konġunta 2008/124.
(
19
)	Din id-deċiżjoni neħħiet l-obbligu ta’ din il-missjoni, stabbilit fl-Artikolu 3(d) tal-Azzjoni Konġunta 2008/124, li tiżgura li ċerti reati “jiġu debitament investigati, [u suġġett ta’] prosekuzzjonijiet, deċiżjonijiet ġudizzjarji u sanzjonijiet”.