61992CJ0285_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-285/92,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Arrondissementsrechtbank te Leeuwarden (Kάτω Χώρες) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της ποινικής δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά
Cooeperatieve Zuivelindustrie "Twee Provincien" WA,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 33),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους G. F. Mancini, πρόεδρο τμήματος, M. Diez de Velasco, Κ. Ν. Κακούρη, F. A. Schockweiler, P. J. G. Kapteyn, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: W. Van Gerven
γραμματέας: H. A. Ruehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* ο Cooeperatieve Zuivelindustrie "Twee Provincien" WA, εκπροσωπούμενος από τους H. J. Bronkhorst, δικηγόρο 's-Gravenhage, και E. H. Pijnacker Hordijk, δικηγόρο Άμστερνταμ,
* η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον A. Bos, νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εξωτερικών,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον T. van Rijn, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του Cooeperatieve Zuivelindustrie "Twee Provincien" WA, της Ολλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον J. W. de Zwaan, βοηθό νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εξωτερικών και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, κατά τη συνεδρίαση της 8ης Ιουλίου 1993,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Ιουλίου 1993,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 15ης Ιουνίου 1992, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 24 Ιουνίου 1992, το Arrondissementsrechtbank te Leeuwarden υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/024, σ. 33, στο εξής: η οδηγία 79/112).
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο ποινικής διώξεως που είχε ασκηθεί κατά των υπευθύνων του Cooeperatieve Zuivelindustrie "Twee Provincien" WA, λόγω του ότι αυτός δεν επιθέτει, επί των τυριών που παρασκευάζει, το εθνικό σήμα για τυριά που έχει καταστεί υποχρεωτικό για αυτόν τον τύπο τυριού από τη σχετική με την ποιότητα των γεωργικών προϊόντων ολλανδική νομοθεσία.
3 Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η παρασκευή και η διάθεση στο εμπόριο του τυριού διέπονται στις Κάτω Χώρες από ρύθμιση που έχει θεσπισθεί βάσει του Landbouwkwaliteitswet της 8ης Απριλίου 1971 (νόμος περί της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων, Stb. 371). Το άρθρο 2 του νόμου αυτού προβλέπει ότι με διάταγμα ή άλλη πράξη εκδιδόμενη κατ' εξουσιοδότηση διατάγματος είναι δυνατή, για την προώθηση των πωλήσεων, η θέσπιση κανόνων σχετικών με την ποιότητα των προϊόντων κανόνων, οι οποίοι αφορούν τις ιδιότητες, την κατάταξη, τη συσκευασία, τη μορφή και την τελική εμφάνιση των προϊόντων. Δυνάμει του άρθρου 7, μπορεί να επιβάλλονται σήματα, ενδείξεις ή έγγραφα ελέγχου σε περίπτωση που υφίστανται κανόνες ελέγχου των γεωργικών προϊόντων.
4 Σε εκτέλεση του νόμου αυτού εκδόθηκε, μεταξύ άλλων, το Landbouwkwaliteitsbesluit kaasprodukten της 2ας Δεκεμβρίου 1981 (διάταγμα σχετικά με την ποιότητα των γεωργικών προϊόντων * τυροκομικά προϊόντα, Stb. 726). Το εν λόγω διάταγμα εξουσιοδοτεί, με το άρθρο του 8, τον υπουργό να καθορίζει τα σήματα, ενδείξεις και έγγραφα ελέγχου που μνημονεύονται στο άρθρο 7 του νόμου.
5 Με βάση τις διατάξεις αυτές εκδόθηκε το Landbouwkwaliteitsbeschikking kaasprodukten της 28ης Δεκεμβρίου 1981 (απόφαση σχετικά με την ποιότητα των γεωργικών προϊόντων * τυροκομικά προϊόντα, Stcrt. 251). Σύμφωνα με το άρθρο 14 της εν λόγω αποφάσεως, οι παραγωγοί τυριών ως προς τα οποία επιβάλλεται η επίθεση του εθνικού σήματος οφείλουν, κατά την παρασκευή, να επιθέτουν επί των τυριών αυτών το προβλεπόμενο από τον Keuringsreglement (ελεγκτικός κανονισμός) σήμα. Δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 2, της ίδιας αποφάσεως, τα εθνικά σήματα περιλαμβάνουν επίσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ελεγκτικού κανονισμού, διάφορες ενδείξεις, ανάλογα με τις περιοχές. Το άρθρο 12 ορίζει ότι το εθνικό σήμα για τυριά αποτελεί ένδειξη ελέγχου πιστοποιούσα ότι το τυρί είναι σύμφωνο προς στις γενικές και ειδικές απαιτήσεις που ισχύουν γι' αυτόν τον τύπο τυριού.
6 Ο ελεγκτικός κανονισμός εκδόθηκε στις 14 Απριλίου 1982 από τον Stichting Centraal Orgaan Zuivelcontrole (κεντρικό οργανισμό ελέγχου των γαλακτοκομικών προϊόντων).
7 Το άρθρο 2 του κανονισμού αυτού ορίζει ότι τα εθνικά σήματα πρέπει να περιλαμβάνουν κάτω από τη λέξη Holland έναν αριθμό σειράς και, κάτω από τον αριθμό αυτό, έναν συνδυασμό γραμμάτων ή γραμμάτων και ψηφίων περιλαμβάνοντα τουλάχιστον δύο γράμματα των οποίων πρέπει αμέσως να προηγείται:
* το γράμμα F όσον αφορά τα εθνικά σήματα που προορίζονται για το βιομηχανικό τυρί που παράγεται στις επαρχίες Groningen, Friesland, Drenthe και Overijssel,
* τα γράμματα HB όσον αφορά το βιομηχανικό τυρί που παράγεται στις επαρχίες Zuid-Holland, Utrecht, Gelderland, Limburg, Noord-Brabant και Zeeland,
* τα γράμματα ΝΗ όσον αφορά το βιομηχανικό τυρί που παράγεται στην επαρχία Noord-Holland,
* το γράμμα Ζ όσον αφορά το τυρί αγροκτήματος.
8 Δεδομένου ότι ο κατηγορούμενος προέβαλε το ασυμβίβαστο με την οδηγία 79/112 της υποχρεώσεως να περιλαμβάνονται στο εθνικό σήμα για τυριά ένα ή δύο γράμματα τα οποία να είναι διαφορετικά ανάλογα με την περιοχή παραγωγής, το Arrondissementsrechtbank te Leeuwarden, πριν εκδώσει την ποινική απόφασή του, έκρινε αναγκαίο να ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του ακολούθου προδικαστικού ερωτήματος:
"Είναι μια εθνική ρύθμιση, η οποία επιβάλλει στους παραγωγούς τυριού την υποχρέωση να επιθέτουν ένα σήμα για τυριά το οποίο δεν περιλαμβάνει μόνον την ένδειξη της χώρας παραγωγής και του τύπου του τυριού αλλά και ένδειξη, αποτελούμενη από ένα ή δύο γράμματα, η οποία ποικίλλει ανάλογα με την περιοχή παραγωγής ενώ δεν υφίσταται αισθητή ποιοτική διαφορά ανάλογα με τις περιοχές, συμβατή, όσον αφορά την τελευταία αυτή ένδειξη, με τις διατάξεις της οδηγίας 79/112/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους και, συγκεκριμένα, με το άρθρο 15 της οδηγίας αυτής;"
9 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο κατά το μέτρο που απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
10 Πρέπει, προκαταρκτικώς, να παρατηρηθεί ότι, καίτοι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο, στο πλαίσιο του άρθρου 177 της Συνθήκης, να αποφαίνεται επί του συμβατού μιας εθνικής ρυθμίσεως με το κοινοτικό δίκαιο, είναι, παρ' όλ' αυτά αρμόδιο να παρέχει στα εθνικά δικαστήρια όλα τα στοιχεία ερμηνείας που σχετίζονται με το εν λόγω δίκαιο και τους επιτρέπουν να εκτιμούν αυτό το συμβατό προκειμένου να εκδίδουν αποφάσεις στις υποθέσεις που υποβάλλονται στην κρίση τους (βλ., κυρίως την απόφαση της 18ης Ιουνίου 1991, C-369/89, Piageme, Συλλογή 1991, σ. Ι-2971, σκέψη 7).
11 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι με το προδικαστικό ερώτημα ζητείται από το Δικαστήριο να αποφανθεί, κατ' ουσίαν, ως προς το αν η οδηγία 79/112/ΕΟΚ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αντίκειται προς αυτήν μια εθνική ρύθμιση επιβάλλουσα στους παραγωγούς τυριού την υποχρέωση να επιθέτουν ένα σήμα για τυριά το οποίο δεν περιλαμβάνει μόνον την ένδειξη της χώρας παραγωγής και του τύπου του τυριού αλλά και ένα ή δύο γράμματα που ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή παραγωγής, ενώ δεν υφίσταται αισθητή ποιοτική διαφορά ανάλογα με τις περιοχές.
12 Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να εξεταστεί, κατ' αρχάς, το ζήτημα αν ένα εθνικό σήμα για τυριά το οποίο περιλαμβάνει, εκτός από την ένδειξη της χώρας παραγωγής και του τύπου του τυριού, ένα ή δύο γράμματα που ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή παραγωγής, αριθμό σειράς και συνδυασμό γραμμάτων ή γραμμάτων και ψηφίων, αποτελεί επισήμανση κατά την έννοια της οδηγίας 79/112 και, εμπίπτει, κατά συνέπεια, στο πεδίο εφαρμογής της.
13 Η οδηγία 79/112 θεσπίζει γενικής φύσεως κοινοτικές διατάξεις στον τομέα της επισημάνσεως, της παρουσιάσεως και της διαφημίσεως που ισχύουν επί των τροφίμων που προορίζονται να παραδίδονται ως έχουν στον τελικό καταναλωτή (βλ. τρίτη αιτιολογική σκέψη του άρθρου 1, παράγραφος 1). Η εν λόγω οδηγία εφαρμόζεται επίσης στα τρόφιμα που προορίζονται να διατίθενται σε εστιατόρια, νοσοκομεία, καντίνες και άλλες παρόμοιες μονάδες ομαδικής εστιάσεως (άρθρο 1, παράγραφος 2). Με τον όρο επισήμανση νοούνται "οι μνείες, εμπορικά ή βιομηχανικά σήματα, εικόνες ή σύμβολα που αναφέρονται σε τρόφιμα και φαίνονται σε κάθε συσκευασία, έγγραφο, πινακίδα, ετικέττα, δακτύλιο ή περιλαίμιο που συνοδεύουν ή αναφέρονται στο τρόφιμο αυτό" (άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο α').
14 Όπως το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει με την απόφασή του της 14ης Ιουλίου 1988 στην υπόθεση 298/87, Smanor (Συλλογή 1988, σ. 4489, σκέψη 29), η ακριβής σημασία και η έκταση εφαρμογής του άρθρου 5 της οδηγίας 79/112 πρέπει να εκτιμώνται ενόψει του πλαισίου στο οποίο το άρθρο αυτό εντάσσεται, ιδίως του γενικού σκοπού και της οικονομίας της οδηγίας. Η σκέψη αυτή ισχύει επίσης για όλες τις διατάξεις της οδηγίας.
15 Όμως, τόσο από την έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας αυτής όσο και από το περιεχόμενο του άρθρου της 2, παράγραφος 1, προκύπτει ότι ο σκοπός της οδηγίας αυτής συνίσταται στη μέριμνα για την πληροφόρηση και την προστασία του τελικού καταναλωτή των τροφίμων, ιδίως όσον αφορά τη φύση, το είδος, τις ιδιότητες, τη σύνθεση, την ποσότητα, τη διάρκεια καταλληλότητας, την καταγωγή ή την προέλευση και τον τρόπο παραγωγής ή παρασκευής των προϊόντων αυτών (βλ. την προπαρατεθείσα απόφαση Smanor, σκέψη 30).
16 Υπό τις συνθήκες αυτές, με τον όρο επισήμανση πρέπει να νοούνται, σύμφωνα με το του άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο α', της οδηγίας 79/112, οι μνείες, ενδείξεις και άλλα στοιχεία που αναφέρονται σ' ένα τρόφιμο και προορίζονται, ειδικώς, στην ενημέρωση του καταναλωτή σχετικά με τα χαρακτηριστικά του οικείου προϊόντος.
17 Ένα εθνικό σήμα για τυριά, όπως αυτό περί του οποίου πρόκειται στην ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ποινική δίκη, δεν έχει τον σκοπό αυτό. Το εν λόγω σήμα περιλαμβάνει έναν αριθμό σειράς, κλιμακούμενο από 00001 έως 99999, και, κάτω από τον αριθμό αυτό, έναν συνδυασμό γραμμάτων ή γραμμάτων και ψηφίων του οποίου προηγούνται ένα ή δύο γράμματα, ποικίλλοντα ανάλογα με την περιοχή παραγωγής. Ένα τέτοιο εθνικό σήμα δεν μπορεί να αποσκοπεί στην ενημέρωση του καταναλωτή για τα χαρακτηριστικά του οικείου προϊόντος. Αποτελεί μάλλον ένδειξη που έχει επιβληθεί από τις ολλανδικές αρχές και επιτρέπει τον έλεγχο του ότι το τυρί έχει παραχθεί σύμφωνα με τη σχετική ρύθμιση. Πράγματι, όπως διασαφηνίστηκε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, τα κωδικά ψηφία και γράμματα του εθνικού σήματος επιτρέπουν, κατά τους δειγματοληπτικούς ελέγχους που διενεργούνται στις Κάτω Χώρες, την πιστοποίηση του τόπου παραγωγής, του παραγωγού, της ημερομηνίας παραγωγής και της παρτίδας ή του φορτίου στο οποίο ανήκει το συγκεκριμένο τυρί.
18 Κατά συνέπεια, στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 79/112 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ένα εθνικό σήμα για τυριά το οποίο περιλαμβάνει, εκτός από την ένδειξη της χώρας παραγωγής και του τύπου του τυριού, ένα ή δύο γράμματα ποικίλλοντα ανάλογα με την περιοχή παραγωγής, αριθμό σειράς και συνδυασμό γραμμάτων ή γραμμάτων και ψηφίων δεν αποτελεί επισήμανση κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο α', της οδηγίας αυτής και, κατά συνέπεια, δεν εμπίπτει στο πεδίο της εφαρμογής.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
19 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ολλανδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε, με διάταξη της 15ης Ιουνίου 1992, το Arrondissementsrechtbank te Leeuwarden, αποφαίνεται:
Η οδηγία 79/112 του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 1978, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση και την παρουσίαση των τροφίμων που προορίζονται για τον τελικό καταναλωτή καθώς επίσης και τη διαφήμισή τους, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ένα εθνικό σήμα για τυριά το οποίο περιλαμβάνει, εκτός από την ένδειξη της χώρας παραγωγής και του τύπου του τυριού, ένα ή δύο γράμματα ποικίλλοντα ανάλογα με την περιοχή παραγωγής, αριθμό σειράς και συνδυασμό γραμμάτων ή γραμμάτων και ψηφίων δεν αποτελεί επισήμανση κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο α', της οδηγίας αυτής και, κατά συνέπεια, δεν εμπίπτει στο πεδίο της εφαρμογής.