Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
ĆAPETA
ippreżentati fid‑19 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawża C‑354/24
Elisa Eesti AS
vs
Vabariigi Valitsuse julgeolekukomisjoni küberjulgeoleku nõukogu,
Tarbijakaitse ja Tehnilise Järelevalve Amet
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tallinna Halduskohus (il-Qorti Amministrattiva ta’ Tallinn, l-Estonja))
“Domanda preliminari — Servizzi ta’ telekomunikazzjoni — Direttiva (UE) 2018/1972 — Artikolu 40(1 u Artikolu 41(1) — Sigurtà tan-networks u tas-servizzi — Funzjonalità 5G — Proċedura ta’ awtorizzazzjoni — Fornituri ta’ hardware u software b’riskju għoli — Projbizzjoni ta’ hardware u software b’riskju għoli abbażi ta’ sigurtà nazzjonali — Artikolu 4(2) TUE — Artikolu 17(1) tal-Karta — Proporzjonalità — Intensità tal-istħarriġ — Miżuri pożittivi fil-każ ta’ influwenza jew kontroll mill-Istat”
I.      Introduzzjoni
1.        Kif jinteraġixxu l-miżuri meħuda minn Stat Membru sabiex jipproteġi s-sigurtà nazzjonali tiegħu mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea adottata sabiex jiġi żgurat il-funzjonament tas-suq intern għan-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi?
2.        L-iktar importanti, miżuri nazzjonali bħal dawn huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva (UE) 2018/1972 (il-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, iktar ’il quddiem il-“KEKE”) (2), għax ittieħdu għal raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali, u b’hekk jevitaw l-istħarriġ ġudizzjarju tal-proporzjonalità tagħhom skont id-dritt tal-Unjoni?
3.        Dawn il-kwistjonijiet iqumu fil-kuntest ta’ leġiżlazzjoni adottata fl-Estonja sabiex tiġi stabbilita proċedura ta’ awtorizzazzjoni ex ante għall-użu ta’ hardware u ta’ software fil-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Din il-proċedura tippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jipprojbixxu l-użu ta’ ċertu tagħmir jekk jitqies li huwa ta’ riskju għas-sigurtà nazzjonali.
4.        Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, Elisa Eesti AS (iktar ’il quddiem ir-“rikorrenti”), sussidjarja tal-kumpannija Finlandiża tat-telekomunikazzjoni Elisa Oyj, hija waħda minn tliet fornituri ta’ networks u ta’ servizzi tat-telekomunikazzjoni mobbli fuq livell nazzjonali fl-Estonja. Quddiem it-Tallinna Halduskohus (il-Qorti Amministrattiva ta’ Tallinn, l-Estonja) (il-qorti tar-rinviju) hija tikkontesta deċiżjoni li permezz tagħha l-awtoritajiet kompetenti Estonjani rrifjutawlha awtorizzazzjoni ta’ użu fin-network ta’ telekomunikazzjoni tagħha
ta’ ċertu hardware u software 2G‑4G u 5G. Dik id-deċiżjoni ġiet adottata inter alia għaliex dan it-tagħmir kien immanifatturat minn kumpannija Ċiniża tat-telekomunikazzjoni, Huawei Corporation (iktar ’il quddiem “Huawei”), li l-awtoritajiet Estonjani kienu jqisu bħala fornitur “b’riskju għoli” ta’ tali tagħmir.
II.    Il-kuntest ġuridiku u fattwali ta’ din il-kawża u d-domandi preliminari magħmula
A.      Informazzjoni ġenerali dwar l-infrastrutturi u t-teknoloġiji tat-telekomunikazzjoni 5G
5.        Sabiex wieħed jifhem il-kuntest ta’ din il-kawża hemm bżonn ta’ livell minimu ta’ spjegazzjoni tal-infrastruttura sottostanti għall-funzjonalità 5G. Dan huwa dak li ser nibda bih.
6.        Network ta’ telekomunikazzjoni mobbli tradizzjonalment jikkonsisti f’żewġ partijiet. L-ewwel parti, li hija ċentrali, ta’ din l-infrastruttura hija n-network ewlieni. Dan jinkludi t-tagħmir ċentrali li jikkontrolla n-network kollu u li huwa maħsub bħala r-rotta prinċipali sabiex jiġu interkonnessi l-punti finali kollha tat-traffiku, li jiġma’
u jittrasferixxi t-traffiku tan-network b’veloċità kbira (3). It-tieni parti ta’ din l-infrastruttura hija n-network tar-radju mobbli. Din tal-aħħar hija komposta minn stazzjonijiet bażi li jaqsmu żona ta’ servizz ikbar f’“ċelloli” u li l-apparat ċellulari, bħall-mobiles, jista’ jaqbad miegħu fuq in-network mobbli ta’ Stat Membru (4). Din il-parti tan-network mobbli xi drabi tissejjaħ in-network “edge”.
7.        Isir riferiment għat-teknoloġija tat-telekomunikazzjonijiet
permezz tal-“ġenerazzjonijiet”. 2G, 3G u 4G huma ġenerazzjonijiet suċċessivi ta’ teknoloġija ta’ network mobbli mhux analogu. Il-ħames ġenerazzjoni ta’ din it-teknoloġija – 5G – hija maħsuba biex tissostitwixxi l-istandard tal‑4G preżenti fil-futur (5). It-teknoloġija 5G hija kkaratterizzata minn veloċitajiet u kapaċitajiet tad-data għoljin u latenza (dewmien) iktar baxxa.
8.        Il-Kummissjoni Ewropea tqis it-teknoloġija 5G bħala element importanti tal-kostruzzjoni ta’ networks ta’ veloċità u ta’ kapaċità kbira fl-Unjoni, għall-benefiċċju tal-ekonomija u tas-soċjetà kollha kemm hi (6).
9.        Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju u mill-proċess nazzjonali, it-teknoloġija 5G tista’ tiġi sseparata f’funzjonalità 5G “mhux awtonoma” u funzjonalità 5G “awtonoma”. Il‑5G mhux awtonoma hija t-teknoloġija li hija mibnija fuq is-saff tan-network eżistenti tal-infrastruttura 2G‑4G (7). Il-komunikazzjoni għalhekk dejjem isseħħ minn u lejn network tal-komunikazzjonijiet “edge” u dak ewlieni. In-networks 5G awtonomi jistabbilixxu n-network tar-radju tagħhom stess u għalhekk la jiddependu mill-infrastruttura 2G‑4G “eqdem”, u lanqas min-network ewlieni. L-apparati 5G awtonomi jikkostitwixxu għalhekk l-infrastruttura ta’ network indipendenti tagħhom stess mingħajr ma jgħaddu qabel min-network ewlieni. F’dan ir-rigward, huma jistgħu jikkomunikaw direttament bejniethom mingħajr ma jgħaddu mill-“qalba” tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjoni. Minħabba din il-karatteristika, it-teknoloġija 5G awtonoma ser tkun kapaċi tikkonnettja ħafna iktar apparati minn qatt qabel fl-“internet tal-oġġetti” (8).
10.      Mid-deċiżjoni tar-rinviju u mill-proċess jirriżulta li n-network ewlieni tar-rikorrenti huwa kompost minn hardware u minn software mmanifatturat tal-kumpannija Svediża Telefonaktiebolaget LM Ericsson (iktar ’il quddiem “Ericsson”) u tal-kumpannija Finlandiża Nokia Corporation (iktar ’il quddiem “Nokia”) u li n-network tar-radju mobbli tagħha huwa kompost minn hardware u software immanifatturat mill-kumpannija Ċiniża Huawei.
11.      Din il-kawża tikkonċerna biss in-network tar-radju mobbli tar-rikorrenti, jiġifieri n-network edge.
B.      Il-kuntest ġuridiku u fattwali tal-proċedura prinċipali
12.      Fit‑23 ta’ Marzu 2022 (9), ir-rikorrenti ppreżentat lit-Tarbijakaitse ja Tehnilise Järelevalve Amet (l-Uffiċċju għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u s-Superviżjoni Teknika) (iktar ’il quddiem it-“TTJA”) applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni biex juża, fin-network edge tiegħu, (i) hardware u software Huawei 2G‑4G diġà preżenti fih u (ii) hardware u software Huawei 5G li ser jiġu introdotti fih mill‑1 ta’ Ġunju 2022 (iktar ’il quddiem, il-“hardware u s-software inkwistjoni”).
13.      Din l-applikazzjoni tressqet abbażi tal-elektroonilise side seadus (il-Liġi Estonjana dwar il-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, iktar ’il quddiem l-“ESS”) (10). Il-qorti tar-rinviju tispjega li l-ESS tittrasponi inter alia l-KEKE.
14.      Il-Kapitolu 8 tal-ESS jistabbilixxi ċerti rekwiżiti relatati mal-provvista ta’ servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fl-Estonja. Il-Paragrafu 872(1) tiegħu jirrikjedi li l-impriżi tal-komunikazzjonijiet jistabbilixxu miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa għall-ġestjoni tar-riskji marbuta mas-sigurtà u mal-integrità ta’ servizz u ta’ network tal-komunikazzjonijiet. Il-Paragrafu 873(1) tal-ESS jirrikjedi li l-hardware u s-software użati għall-provvista ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet f’network tal-komunikazzjonijiet ma għandhomx ikunu ta’ riskju għas-sigurtà nazzjonali. Konsegwentement, kif jipprevedi l-Paragrafu 873(6) tagħha, impriża ta’ komunikazzjoni hija obbligata titlob mingħand it-TTJA awtorizzazzjoni għall-użu ta’ hardware jew ta’ software f’network ta’ komunikazzjonijiet.
15.      Skont il-Paragrafu 873(6) tal-ESS, riskju għas-sigurtà nazzjonali huwa stabbilit abbażi tar-riskju għoli maħluq mill-manifattur jew mill-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ (il-punt 1 tiegħu) jew minħabba r-riskju li jirriżulta mill-karatteristiċi tekniċi jew mill-konfigurazzjoni tal-hardware jew tas-software (il-punt 2 tiegħu). In-natura ta’
riskju għoli ta’ manifattur jew fornitur ta’ servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ għandha
tiġi vvalutata abbażi ta’ 12‑il kriterju, stabbiliti fil-Paragrafu 873(3) tal-ESS (11).
16.      Meta jinstab li l-hardware jew is-software jippreżenta riskju għas-sigurtà nazzjonali, il-Paragrafu 1965 tal-ESS jipprevedi ċerti perjodi tranżitorji fissi: sal‑31 ta’ Diċembru 2025 għat-teknoloġija 5G (12) u sal‑31 ta’ Diċembru 2029 għall-hardware u s-software 2G, 3G u 4G (13).
17.      Malli tirċievi applikazzjoni għal awtorizzazzjoni ta’ użu ta’ hardware u ta’ software f’network ta’ komunikazzjonijiet, it-TTJA hija obbligata, skont il-Paragrafu 874 tal-ESS, titlob l-opinjoni tal-Vabariigi Valitsuse julgeolekukomisjoni küberjulgeoleku nõukogu (il-Kunsill taċ-Ċibersigurtà tal-Kumitat tas-Sigurtà tal-Gvern tar-Repubblika tal-Estonja, iktar ’il quddiem il-“KJN”) dwar jekk il-hardware u s-software msemmija f’din l-applikazzjoni jippreżentawx riskju għas-sigurtà nazzjonali.
18.      Permezz tad-Deċiżjoni Nru 1 tas‑27 ta’ Ottubru 2022, il-KJN identifika tali riskju għall-hardware u għas-softwer kollu inkwistjoni (14). Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, dan ir-riskju ġie identifikat fid-dawl tat‑12‑il kriterju kollha elenkati fil-Paragrafu 873(3) tal-ESS (15). Dan l-organu ppropona wkoll li t-TTJA tagħti permess ta’ użu sal‑31 ta’ Diċembru 2025 għall-funzjonalità 5G u sal‑31 ta’ Diċembru 2029 għall-funzjonalità 2G‑4G (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni KJN”).
19.      Permezz tad-Deċiżjoni Nru 1‑7/22‑436 tal‑25 ta’ Novembru 2022, it-TTJA kkonstatat li l-hardware u s-software kollu elenkat fl-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni tar-rikorrenti kienu ta’ riskju għas-sigurtà nazzjonali tal-Estonja. Għalhekk ħarġet lir-rikorrenti permess ta’ użu b’żmien limitat sal‑31 ta’ Diċembru 2025
għall-funzjonalità 5G u sal‑31 ta’ Diċembru 2029
għall-funzjonalità 2G‑4G, skont il-Paragrafu 1965 tal-ESS (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni tat-TTJA”).
20.      Permezz tal-appell tal‑1 ta’ Diċembru 2022, ir-rikorrenti kkontestat id-deċiżjonijiet rispettivi tal-KJN u tat-TTJA (iktar ’il quddiem kollettivament id-“deċiżjonijiet ikkontestati”) quddiem il-qorti tar-rinviju. Ir-rikorrenti ssostni inter alia li l-KJN u t-TTJA ma wrewx l-eżistenza ta’ riskju għas-sigurtà nazzjonali Estonjana, il-probabbiltà li jseħħ ir-riskju allegat, jew il-portata potenzjali tad-dannu li jirriżulta mill-hardware u mis-software inkwistjoni. Din il-parti ssostni wkoll li, minħabba l-perijodu qasir ta’ tranżizzjoni, id-deċiżjonijiet ikkontestati jikkostitwixxu projbizzjoni retroattiva tal-hardware u tas-software inkwistjoni li għandha l-konsegwenza li tesproprja lir-rikorrenti mill-assi tagħha. Dan għandu, min-naħa tiegħu, jagħti lok għal kumpens. Barra minn hekk, ir-rikorrenti tikkontesta l-validità tad-deċiżjonijiet ikkontestati minħabba li l-liġi li abbażi tagħha ġew adottati dawn id-deċiżjonijiet ma ġietx innotifikata lill-Kummissjoni, b’tali mod li hija inkompatibbli mad-Direttiva 2015/1535 (iktar ’il quddiem id-“Direttiva TRIS”) (16). Fl-aħħar, hija tallega li d-deċiżjonijiet ikkontestati jikkostitwixxu restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, kif prevista fl-Artikolu 12(1) tal-KEKE, u li kull restrizzjoni għal din il-libertà għandha tkun debitament iġġustifikata, ħaġa li l-awtoritajiet kompetenti ma għamlux.
21.      Il-KJN u t-TTJA jikkontestaw dawn l-argumenti. Essenzjalment, huma jsostnu li d-deċiżjonijiet ikkontestati huma bbażati fuq evalwazzjoni tar-riskji, li għall-finijiet tagħha l-probabbiltà u l-prevedibbiltà ta’ riskju huma suffiċjenti. Dawn id-deċiżjonijiet jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni esklużiva tal-Estonja, li hija suġġetta biss għal stħarriġ ġudizzjarju limitat. Il-KJN u t-TTJA josservaw ukoll li l-perijodu tranżitorju mogħti fid-deċiżjonijiet ikkontestati jikkostitwixxi l-perijodu massimu awtorizzat mill-Paragrafu 1965 tal-ESS. Fl-aħħar, dawk il-partijiet ma jaqblux li d-deċiżjonijiet ikkontestati huma inkompatibbli mad-Direttiva TRIS u mal-KEKE.
22.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-Tallinna Halduskohus (il-Qorti Amministrattiva ta’ Tallinn) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1.1.)      Dispożizzjonijiet legali nazzjonali relatati (f’dan il-każ l-Artikolu 873(2), (3), (6), (7) u (8), l-Artikolu 874(1) sa (4) kif ukoll l-Artikolu 1965(1) sa (4) tal-[ESS] li, minħabba l-protezzjoni tas-sigurtà nazzjonali, jobbligaw lil impriża tal-komunikazzjoni tikseb awtorizzazzjoni għall-hardware u għas-software użat fin-network tal-komunikazzjoni tagħha, jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni [tal-KEKE]?
(1.2)      Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għad-domanda preċedenti: L-Artikolu 1(3)(c) [tal-KEKE], ikkunsidrat flimkien mal-Artikolu 4(2) TUE, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-introduzzjoni ta’ tali limitazzjonijiet taqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri u tikkostitwixxi miżura purament nazzjonali, b’tali mod li ma hijiex suġġetta għad-dispożizzjonijiet [tal-KEKE]?
(1.3)      Fil-każ li tingħata risposta fin-negattiv għad-domanda preċedenti: Dispożizzjonijiet legali nazzjonali relatati (f’dan il-każ l-Artikolu 873(2), (3), (6), (7) u (8), l-Artikolu 874(1) sa (4) kif ukoll l-Artikolu 1965(1) sa (4) tal-ESS), li jipprekludu lil impriża tal-komunikazzjoni milli tuża hardware u software fin-network tal-komunikazzjoni tagħha jekk ma tkunx kisbet l-awtorizzazzjoni għall-użu ta’ dan il-hardware u software mingħand l-awtorità amministrattiva, jikkostitwixxu restrizzjoni tal-libertà li jiġu pprovduti network u servizzi ta’ komunikazzjoni, fis-sens tal-Artikolu 12(1) [tal-KEKE]?
(1.4)      Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għad-domanda preċedenti: tali dispożizzjonijiet legali nazzjonali għandhom jitħallew mhux applikati meta ma jkunux ġew ikkomunikati minn qabel lill-[Kummissjoni] skont l-Artikolu 12(1) [tal-KEKE]?
(1.5)      Fil-każ li tingħata risposta għad-domanda 1.2: Huwa kompatibbli mal-Artikolu 36 TFUE u mal-prinċipju ta’ proporzjonalità l-fatt li dispożizzjonijiet legali nazzjonali, minħabba l-protezzjoni tas-sigurtà nazzjonali, jobbligaw lil kumpanija tal-komunikazzjoni tikseb awtorizzazzjoni għall-użu ta’ hardware u ta’ software fin-network tal-komunikazzjonijiet tagħha, filwaqt li ma jobbligawx lill-awtorità amministrattiva, meta tevalwa l-perikolu marbuta ma’ hardware u software b’riskju għoli, (a) teżamina jekk ir-riskji marbuta mal-manifattur humiex irrappreżentati wkoll mill-hardware u mis-software speċifiku inkwistjoni, (b) tevalwa l-funzjonalità, il-lokalizzazzjoni u r-rilevanza tal-hardware u tas-software speċifiku inkwistjoni fil-kuntest tal-provvista ta’ servizz ta’ komunikazzjoni, u (c), teżamina jekk il-problemi marbuta mal-Istat fejn huwa stabbilit il-manifattur humiex riflessi wkoll fil-manifattur stess?
(1.6)      F’sitwazzjoni fejn l-użu ta’ hardware jew ta’ software, li kienu diġà preżenti fin-network ta’ komunikazzjoni u li kienu jintużaw b’mod attiv qabel l-introduzzjoni tar-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni, jiġi awtorizzat biss għal perijodu iqsar mill-perijodu ta’ użu ta’ dan il-hardware jew ta’ dan is-software, u fejn il-hardware jew is-software inkwistjoni kienu akkwistati legalment, jista’ jitqies li hemm ċaħda mill-proprjetà fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea? [(iktar ’il quddiem ‘il-Karta’)]”
23.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja mir-rikorrenti, mill-Gvern Ċek, Daniż, Estonjan, Spanjol, Franċiż, Taljan, Finlandiż u Svediż kif ukoll mill-Kummissjoni. Ir-rikorrenti, il-KJN, il-Gvern Estonjan, Daniż, Ġermaniż, Spanjol, Franċiż, Taljan, Finlandiż u Svediż u l-Kummissjoni ppreżentaw argumenti orali fis-smigħ li sar fil‑11 ta’ Novembru 2025.
III. Analiżi
24.      Ser norganizza l-analiżi tiegħi kif ġej.
25.      L-ewwel żewġ domandi tal-qorti tar-rinviju jirrigwardaw il-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE. L-ewwel domanda għalhekk tistaqsi jekk skema leġiżlattiva li teħtieġ awtorizzazzjoni ex ante għall-użu ta’ hardware u software fin-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, bħal dik introdotta mill-ESS, taqax fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni materjali tal-KEKE. Ser nindirizza din id-domanda fit-Taqsima III.A. It-tieni domanda mbagħad tistaqsi jekk tali miżuri humiex madankollu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva minħabba li jittieħdu għal raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali. Ser nindirizza din id-domanda fit-Taqsima III.B. Il-konklużjoni tiegħi fir-rigward taż-żewġ domandi hija li l-KEKE japplika f’dan il-każ.
26.      Peress li japplika l-KEKE, it-tielet domanda hija intiża sabiex isir magħruf jekk il-miżuri kkontestati jikkostitwixxux restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi fis-sens tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE. Ser nirrispondi fl-affermattiv għal din id-domanda fit-Taqsima III.C. Dan ser iwassalni għar-raba’ domanda, li tistaqsi jekk dawn il-miżuri kellhomx jiġu nnotifikati lill-Kummissjoni u, jekk iva, liema konsegwenzi jirriżultaw min-nuqqas ta’ notifika tagħhom. Ser nindirizza din il-kwistjoni fit-Taqsima III.D.
27.      Jekk il-miżuri nazzjonali inkwistjoni jikkostitwixxu restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, kif naħseb jien, kwistjoni oħra importanti li tqum f’dan il-kuntest hija dik dwar jekk u, jekk ikun il-każ, kif tali miżuri jistgħu jiġu ġġustifikati. Tali ġustifikazzjoni hija possibbli skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE; f’dan ir-rigward, din id-dispożizzjoni tirreferi għall-Artikolu 52(1) TFUE. Madankollu, il-qorti tar-rinviju ma tfittixx kjarifika dwar kif għandu jitwettaq l-istħarriġ tal-proporzjonalità skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE. Minflok, tipproponi din id-domanda, fil-forma tal-ħames domanda, fir-rigward tal-moviment liberu tal-merkanzija, u suġġetta għar-riżerva li l-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li l-KEKE ma tapplikax. Peress li ser nipproponi li l-KEKE japplika, ma huwiex ser ikun meħtieġ li nagħti risposta għall-ħames domanda fil-forma ppreżentata lill-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, il-mertu ta’ din id-domanda huwa rilevanti għall-qorti tar-rinviju għall-finijiet tal-ġustifikazzjoni skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE, moqri flimkien mal-Artikolu 52(1) TFUE. Konsegwentement, minflok ma nirrispondi għall-ħames domanda kif magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja, ser nipproponi li din tiġi fformulata mill-ġdid bħallikieku saret fir-rigward ta’ dawn l-aħħar dispożizzjonijiet (u mhux fir-rigward tal-Artikoli 34 u 36 TFUE). Ser nindirizza d-domanda fformulata mill-ġdid b’dan il-mod fit-Taqsima III.E.
28.      Fl-aħħar, permezz tas-sitt domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tgħinha tiddetermina jekk il-miżuri inkwistjoni, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, jikkostitwixxux ċaħda de facto mill-proprjetà tar-rikorrenti, f’liema każ hija tqis li l-Artikolu 17(1) tal-Karta jeżiġi li għandu jiġi pprovdut kumpens adegwat. Skont it-Taqsima III.F, ser nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li l-miżura inkwistjoni ma tirrappreżentax tali ċaħda, iżda li tirrappreżenta interferenza fl-użu tal-proprjetà, li madankollu tista’ tkun iġġustifikata u għalhekk ma teħtieġx kumpens abbażi tal-Artikolu 17(1) tal-Karta.
A.      L-ewwel domanda
29.      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju
tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-ESS, li fuq il-bażi tagħhom ittieħdu l-miżuri kkontestati, jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE.
30.      Il-pożizzjonijiet tal-partijiet li ppreżentaw osservazzjonijiet f’din il-proċedura huma differenti fir-rigward tar-risposti għal din id-domanda. Ir-rikorrenti, il-Gvern Estonjan u dak Franċiż kif ukoll il-Kummissjoni
jikkunsidraw, essenzjalment, li l-KEKE japplika għall-miżuri inkwistjoni f’dan il-każ. Il-Gvern Estonjan, appoġġjat mill-Kummissjoni, jispjega b’mod speċifiku li l-ESS, fil-fatt, ġie adottat bħala implimentazzjoni tal-KEKE. Min-naħa l-oħra, il-Gvern Daniż, Ċek, Taljan, Svediż u Finlandiż iqisu, essenzjalment,
li l-KEKE ma japplikax peress li l-miżura ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni ttieħdet biex tipproteġi s-sigurtà nazzjonali tal-Estonja. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Spanjol jargumenta li l-miżuri adottati biex jipproteġu s-sigurtà nazzjonali jaqgħu ’l barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE, iżda dan ma jeżentax lill-Istati Membri mill-obbligu li jikkonformaw mal-KEKE, li japplika f’dan il-każ.
31.      Nikkunsidra li l-KEKE japplika u li l-miżuri inkwistjoni jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni materjali ta’ din id-direttiva.
32.      Il-KEKE huwa l-att leġiżlattiv prinċipali fil-qasam tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Dan jistabbilixxi qafas legali armonizzat biex jiġi żgurat suq intern għan-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi (17). Sabiex jintlaħaq dan l-għan, huwa jfittex li jelimina l-ostakoli għall-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi billi jipprojbixxi r-restrizzjonijiet imposti mill-Istati Membri u billi jadotta regoli komuni (18).
33.      Dan il-qafas japplika wkoll għan-networks mobbli, inkwistjoni f’din il-kawża (19).
34.      Fil-prinċipju, għalhekk, ir-regoli nazzjonali kollha li jirrigwardaw ir-regolazzjoni tan-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE.
35.      Wieħed mill-għanijiet tal-KEKE huwa li tiżgura s-sigurtà tas-suq intern tan-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Għalhekk, skont l-Artikolu 1(2)(a) tagħha, din id-direttiva hija intiża sabiex “timplimenta suq intern għan-netwerks u għas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li jwassal għall-introduzzjoni u l-adozzjoni ta’ netwerks b’kapaċità kbira ħafna, kompetizzjoni sostenibbli, interoperabbiltà tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, aċċessibbiltà, sigurtà tan-netwerks u tas-servizzi u benefiċċji għall-utenti finali” (20).
36.      Għal dan l-għan, l-Artikolu 40(1) tal-KEKE jirrikjedi b’mod espliċitu li l-Istati Membri jiżguraw li l-fornituri ta’ networks jew ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi pubbliċi jew disponibbli għall-pubbliku jieħdu miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa u proporzjonati biex jimmaniġġjaw kif xieraq ir-riskji għas-sigurtà tan-networks u tas-servizzi. Filwaqt li titqies it-teknoloġija “l-iktar moderna”, dawn il-miżuri għandhom jiżguraw “livell ta’ sigurtà li jkun adattat għar-riskju li jippreżenta ruħu”, li jinkludi miżuri li jistgħu jipprevjenu u jimminimizzaw l-impatt tal-inċidenti tas-sigurtà fuq l-utenti kif ukoll fuq networks u servizzi oħra.
37.      Għalhekk, ir-regoli nazzjonali adottati għall-iskop li jintlaħaq l-għan tas-“sigurtà tan-netwerks u tas-servizzi” għandhom jitqiesu bħala parti mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE.
38.      Il-kunċett tas-“sigurtà tan-networks u tas-servizzi” huwa ddefinit fl-Artikolu 2(21) tal-KEKE bħala “l-abbiltà tan-netwerks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li jirreżistu, f’livell partikolari ta’ fiduċja, kull azzjoni li tikkomprometti d-disponibbiltà, l-awtentiċità, l-integrità jew il-kunfidenzjalità ta’ dawk in-netwerks u s-servizzi, ta’ data maħżuna, mibgħuta jew proċessata, jew tas-servizzi relatati offruti minn dawk in-netwerks jew is-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, jew aċċessibbli permezz tagħhom.”
39.      Din id-definizzjoni għandha tinqara flimkien mad-definizzjonijiet tal-kunċetti ta’ “network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi” (21) u ta’ “servizz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi” (22).
40.      L-ewwel wieħed minn dawn il-kunċetti huwa fformulat b’mod wiesa’ u jkopri b’mod partikolari t-tagħmir fiżiku neċessarju għall-provvista ta’ dan in-network (u għalhekk ukoll l-hardware u s-software li jinsabu fih) (23). Dan l-aħħar kunċett jirrigwarda t-trażmissjoni ta’ sinjali permezz ta’ infrastruttura fiżika, li l-Qorti tal-Ġustizzja interpretat bħala li jestendi wkoll għas-software użat, inter alia, għall-aċċess għall-internet (24).
41.      Minn dan isegwi li l-kunċett ta’ “sigurtà tan-networks”, kif iddefinit fl-Artikolu 2(21) tal-KEKE, għandu jinftiehem bħala li jinkludi s-sigurtà tal-elementi kemm tal-hardware kif ukoll tas-software ta’ network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
42.      Sabiex jiġi implimentat l-Artikolu 40(1) tal-KEKE, l-Artikolu 41(1) tiegħu jobbliga lill-Istati Membri jiżguraw li l-awtoritajiet kompetenti jkollhom is-setgħa li joħorġu istruzzjonijiet vinkolanti, inklużi dawk dwar il-miżuri meħtieġa sabiex jiġi evitat li jseħħ inċident ta’ sigurtà meta tkun ġiet identifikata “theddida sinifikanti”.
43.      L-ebda dispożizzjoni oħra ma hija prevista fir-rigward tar-regoli li l-Istati Membri għandhom jadottaw f’dan ir-rigward. Għalhekk, id-dritt tal-Unjoni jħalli f’idejn l-Istati Membri sabiex jiddeċiedu kif jimplimentaw dawn ir-rekwiżiti sabiex jiggarantixxu s-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tagħhom.
44.      F’dan il-każ, mid-digriet ta’ rinviju, mill-osservazzjonijiet tar-rikorrenti kif ukoll mill-osservazzjonijiet tal-Gvern Estonjan u tal-KJN, ikkonfermati waqt is-seduta, jirriżulta li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni hija intiża sabiex timplimenta l-KEKE, u b’mod partikolari l-Artikolu 40(1) u l-Artikolu 41(1) tiegħu, fid-dritt Estonjan.
45.      Ma hemm l-ebda raġuni għalfejn proċedura ta’ awtorizzazzjoni ex ante għall-użu ta’ hardware u ta’ software għall-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, bħal dik meħtieġa mill-ESS, ma għandhiex titqies bħala waħda mill-għażliet ta’ disinn possibbli għall-implimentazzjoni tal-Artikolu 40(1) u tal-Artikolu 41(1) tal-KEKE.
46.      Dan lanqas ma huwa kkontestat f’dan il-każ.
47.      Fid-dawl ta’ dan, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl-affermattiv għall-ewwel domanda magħmula
mill-qorti tar-rinviju, jiġifieri li l-KEKE għandu jiġi interpretat bħala li jkopri pakkett leġiżlattiv nazzjonali li, sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tan-network nazzjonali tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u s-servizzi tiegħu, jeħtieġ li operatur li jixtieq jipprovdi network u servizz bħal dan jikseb awtorizzazzjoni għall-użu ta’ hardware u ta’ software fin-network ta’ komunikazzjonijiet tiegħu.
B.      It-tieni domanda
48.      Permezz tat-tieni domanda tagħha, li hija suġġetta għal risposta affermattiva għall-ewwel domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-effett tal-Artikolu 4(2) TUE u tal-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE huwiex ta’ natura li jpoġġi l-miżuri ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni taħt il-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri li għalihom il-KEKE ma japplikax, peress li dawn il-miżuri ttieħdu sabiex tiġi ggarantita s-sigurtà nazzjonali.
49.      Nista’ nirrispondi għal din id-domanda fil-qosor.
50.      L-Artikolu 4(2) TUE jipprevedi li s-sigurtà nazzjonali tibqa’ fil-kompetenza esklużiva ta’ kull Stat Membru. Din l-idea hija riflessa wkoll fl-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE, li jipprevedi li din id-Direttiva hija mingħajr preġudizzju għall-miżuri meħuda mill-Istati Membri għal finijiet tal-ordni pubbliku, is-sigurtà pubblika u d-difiża.
51.      Għalhekk, u minkejja d-differenzi terminoloġiċi bejn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet (25), naqbel mal-Kummissjoni u mal-Gvern Franċiż li l-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE essenzjalment jikkostitwixxi espressjoni tal-Artikolu 4(2) TUE.
52.      Għandhom dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet jiġu interpretati bħala li jfissru li miżuri meħuda għal skopijiet ta’ sigurtà nazzjonali għandhom jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE?
53.      Ir-rikorrenti, il-Gvern Estonjan, Spanjol u Franċiż u l-Kummissjoni jikkunsidraw li għalkemm l-Istati Membri waħedhom jistgħu jiddeċiedu dwar miżuri maħsuba biex jipproteġu s-sigurtà nazzjonali tagħhom, dan ma jneħħix l-obbligu tagħhom li jikkonformaw mal-KEKE. L-effett tal-Artikolu 4(2) TUE u tal-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE għalhekk ma huwiex ta’ natura li jneħħi l-miżura ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Il-Gvern Daniż, Ċek, Taljan, Svediż u Finlandiż jenfasizzaw, għall-kuntrarju, li, fid-dawl tal-fatt li l-miżuri inkwistjoni ttieħdu sabiex tiġi protetta s-sigurtà nazzjonali tal-Estonja, l-effett tal-Artikolu 4(2) TUE u tal-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE huwa ta’ natura li jeskludi l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
54.      Fil-fehma tiegħi, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja diġà tispjega li l-Artikolu 4(2) TUE ma jeskludix il-miżuri ta’ sigurtà nazzjonali mill-ambitu tad-dritt tal-Unjoni (26).
55.      Minflok, din id-dispożizzjoni tikkonferma li l-Unjoni ma għandhiex il-kompetenza li tiddeċiedi x’inhu meħtieġ għal, u kif tipproteġi,
is-sigurtà tal-Istati Membri. Madankollu, anki jekk, skont l-Artikolu 4(2) TUE, is-sigurtà nazzjonali tibqa’ l-unika responsabbiltà ta’ kull Stat Membru, “is-sempliċi fatt li miżura nazzjonali ttieħdet għall-finijiet tal-protezzjoni tas-sigurtà nazzjonali ma jistax iwassal għall-inapplikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni u jeżenta lill-Istati Membri mill-ħtieġa li jkunu konformi mad-dritt tal-Unjoni” (27).
56.      Għalhekk, anki jekk l-Estonja adottat il-leġiżlazzjoni kontestata bil-għan li tipproteġi s-sigurtà nazzjonali tagħha, dan ma jeskludix dik il-leġiżlazzjoni u l-miżuri adottati abbażi tagħha mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE.
57.      Fi kliem ieħor, meta l-miżuri adottati għall-protezzjoni tas-sigurtà nazzjonali jmorru kontra r-regoli tal-Unjoni, l-interess pubbliku tal-protezzjoni tas-sigurtà nazzjonali jista’ jiġi invokat sabiex jiġġustifika dan il-kunflitt; madankollu, dawn il-miżuri għandhom xorta waħda jissodisfaw it-test tal-proporzjonalità sabiex jintwera li huma legali. Ser nerġa’ lura għal dan il-punt fil-kuntest tar-risposta għall-ħames domanda.
58.      F’din il-proċedura, kif diġà spjegajt, il-Gvern Estonjan iqis preċiżament li l-leġiżlazzjoni inkwistjoni tipproteġi l-interessi tas-sigurtà nazzjonali, iżda li hija, fl-istess ħin, adottata bħala implimentazzjoni tal-KEKE (28). Fil-fatt, sabiex jiġġustifika d-deċiżjonijiet amministrattivi nazzjonali tiegħu li jittratta l-hardware u s-software inkwistjoni li jippreżentaw “riskju għoli” għas-sigurtà tal-infrastrutturi tat-telekomunikazzjoni tiegħu, il-Gvern Estonjan jibbaża ruħu fuq ċerti strumenti mhux vinkolanti tal-Unjoni mfassla mill-Kummissjoni (29) u grupp ta’ kooperazzjoni tal-aġenziji nazzjonali tat-titoli (30).
59.      Għalhekk hemm konverġenza bejn it-tħassib dwar is-sigurtà nazzjonali tal-Estonja u r-rekwiżiti ta’ sigurtà stabbiliti fil-livell tal-Unjoni.
60.      Dan l-element jiddistingwi din il-kawża mis-sentenza Ministrstvo za obrambo (31). F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li ċerti kategoriji ta’ attivitajiet militari ma kinux jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2003/88/KE li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (32) “meta dawn l-attivitajiet ikunu tant speċifiċi li jipprekludu b’mod vinkolanti u permanenti l-osservanza tar-rekwiżiti imposti minn din id-direttiva” (33).
61.      Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb fin-negattiv għat-tieni domanda u tikkonstata li l-Artikolu 4(2) TUE u l-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE għandhom jiġu interpretati fis-sens li miżura li teħtieġ l-awtorizzazzjoni ta’ hardware u ta’ software għall-provvista ta’ network jew servizz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi pubbliċi jew disponibbli għall-pubbliku ma hijiex eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE, anki jekk dik il-miżura ġiet adottata bil-għan li tipproteġi l-interessi tas-sigurtà nazzjonali.
C.      It-tielet domanda
62.      Jirriżulta mir-risposti tiegħi għall-ewwel żewġ domandi li l-ESS u d-deċiżjonijiet ikkontestati, li ġew adottati abbażi tal-ESS, jaqgħu fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tal-KEKE. Dan iwassalni għat-tielet domanda.
63.      Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk miżura nazzjonali li teżiġi awtorizzazzjoni minn qabel għall-użu ta’ hardware u ta’ software tikkostitwixxix restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, fis-sens tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE.
64.      Ir-rikorrenti tqis li r-risposta għal din id-domanda għandha tkun fl-affermattiv. Hija ssostni li l-Artikolu 12(1) tal-KEKE jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiggarantixxu l-libertà li jiġu pprovduti servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, aspett li jirrestrinġi l-proċedura ta’ awtorizzazzjoni fil-ESS. Il-Gvern Estonjan, Spanjol, Franċiż u Taljan kif ukoll il-Kummissjoni ma jaqblux ma’ din il-pożizzjoni. Huma jsostnu, essenzjalment, li l-proċedura ta’ awtorizzazzjoni prevista mill-ESS tikkostitwixxi kundizzjoni preliminari għal-libertà li jiġu pprovduti servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, u mhux restrizzjoni, peress li l-libertà li jiġu pprovduti servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi hija, skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE, “suġġetta għall-kundizzjonijiet previsti f’din id-Direttiva”. Peress li s-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi tikkostitwixxi waħda minn dawn il-kundizzjonijiet, l-argument hu li l-Istati Membri jistgħu leġittimament jipprevedu proċedura ta’ awtorizzazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali (34).
65.      Minn dawn il-pożizzjonijiet jirriżulta li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha żewġ għażliet fir-rigward tal-klassifikazzjoni tal-miżura ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE: (i) bħala kundizzjoni għall-provvista ta’ networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jew (ii) bħala restrizzjoni fuq il-provvista ta’ tali networks u servizzi.
66.      Jiena tal-fehma li tali rekwiżit jikkostitwixxi restrizzjoni għall-provvista ta’ tali networks u servizzi, fis-sens tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE. Madankollu, inqis li din ir-restrizzjoni hija ġġustifikata.
67.      F’dan ir-rigward, għandhom jitfakkru l-ewwel żewġ sentenzi tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw il-libertà tal-forniment tan-netwerks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, mingħajr preġudizzju għall-kondizzjonijiet stabbiliti f’din id-Direttiva. Għal dan il-għan, l-Istati Membri ma għandhomx iżommu lil xi impriża milli tipprovdi n-networks jew is-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, ħlief meta dan ikun meħtieġ minħabba r-raġunijiet stabbiliti fl-Artikolu 52(1) tat-TFUE” (35).
68.      Għalhekk, bħala prinċipju, ix-xenarju bażi li jirriżulta minn din id-dispożizzjoni huwa li, taħt ċerti kundizzjonijiet, l-Istati Membri għandhom jippermettu lill-impriżi jipprovdu n-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
69.      Barra minn hekk, l-Istati Membri ma jistgħux jipprevjenu lil dawn l-impriżi milli jeżerċitaw din il-libertà permezz ta’ kwalunkwe restrizzjoni li ma hijiex imposta direttament mill-KEKE innifsu bħala kundizzjoni għall-provvista ta’ tali networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
70.      Filwaqt li jimponi integrazzjoni negattiva (jiġifieri, jipprojbixxi miżuri tal-Istati Membri li joħolqu ostakoli għal-libertà li jipprovdu n-networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi) (36), l-Artikolu 12(1) tal-KEKE jirrikonoxxi wkoll il-bżonn ta’ integrazzjoni pożittiva (jiġifieri, l-armonizzazzjoni tal-bżonn li tiġi żgurata s-sigurtà bħala kundizzjoni għall-provvista tan-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi).
71.      Madankollu, anki jekk jiġi meħtieġ li n-networks u s-servizzi jkunu siguri, l-integrazzjoni pożittiva tas-sigurtà ta’ dawn in-networks u s-servizzi ma ssirx fil-livell tal-Unjoni.
72.      Il-KEKE ma jistabbilixxix il-miżuri li jiggarantixxu din is-sigurtà. Huwa jħalli din l-għażla f’idejn l-Istati Membri billi jobbligahom, permezz tal-Artikolu 40(1) u l-Artikolu 41(1) tiegħu, jagħmlu dawn l-għażliet.
73.      Fi kliem ieħor, anki jekk, skont il-KEKE, is-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tikkostitwixxi kundizzjoni għall-provvista ta’ dawk in-networks u servizzi, awtorizzazzjoni minn qabel għall-użu ta’ hardware u software fil-provvista tagħhom ma hijiex.
74.      Il-kuntrarju, jiġifieri jekk kwalunkwe miżura li Stat Membru jagħżel sabiex jiżgura s-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tiġi awtomatikament ikklassifikata bħala kundizzjoni għall-funzjonament tajjeb tas-suq intern tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, tfisser li l-Istati Membri jistgħu faċilment joħolqu ostakoli għall-moviment liberu (37).
75.      Din it-tip ta’ esklużjoni awtomatika mill-istħarriġ ġudizzjarju tal-proporzjonalità tagħhom tal-miżuri magħżula mill-Istati Membri ma tkunx konformi mal-intenzjoni tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE li jiġu evitati l-ostakoli għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
76.      Għalhekk nipproponi interpretazzjoni fis-sens li miżura nazzjonali partikolari meħuda sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tan-networks u tas-servizzi ta’ Stat Membru tista’ xorta tiġi kklassifikata bħala restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti tali networks u servizzi, ipprojbita mill-Artikolu 12(1) tal-KEKE, anki jekk l-Istati Membri huma obbligati minn din id-direttiva li jiżguraw is-sigurtà tan-networks tagħhom.
77.      Kwalunkwe rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għall-aċċess għas-suq intern huma, fil-prinċipju, meqjusa bħala ostakoli għall-moviment liberu, kemm jekk ikunu oġġetti (38), servizzi (39), kapital (40) jew il-libertà ta’ stabbiliment (41). Tali rekwiżit dejjem jagħmel l-libertà inqas attraenti u l-aċċess għas-swieq rilevanti iktar diffiċli.
78.      F’dan ir-rigward, huwa ċar li proċedura ta’ awtorizzazzjoni ex ante, bħal dik inkwistjoni f’din il-kawża, li tippermetti lill-awtoritajiet kompetenti jipprojbixxu l-użu ta’ ċertu hardware u software minħabba n-natura tagħhom “ta’ riskju għoli”, tikkostitwixxi miżura li, bħala prinċipju, tirrappreżenta ostakolu għall-moviment liberu tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, peress li tista’ tirrendi inqas attraenti jew iktar diffiċli l-aċċess għal dan is-servizz u l-eżerċizzju tiegħu.
79.      Għalhekk, miżura bħal din hija, fil-prinċipju, projbita mill-Artikolu 12(1) tal-KEKE.
80.      Il-leġiżlazzjoni Estonjana inkwistjoni tista’ għalhekk tirrestrinġi l-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, bi ksur tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE.
81.      Madankollu, skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE, miżura bħal din tista’ tiġi ġġustifikata minn wieħed mill-bażijiet imniżżla fl-Artikolu 52(1) TFUE.
82.      L-analiżi tal-proporzjonalità li tirriżulta minnha, li tinkludi kunsiderazzjonijiet ta’ sigurtà nazzjonali, taqa’ taħt il-kompetenza tal-qorti tar-rinviju. Hija ma talbitx gwida dwar dan l-aspett partikolari tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE. Dan premess, fir-rigward tar-risposta li nipproponi għall-ħames domanda, nagħti indikazzjonijiet li jistgħu jkunu utli wkoll għall-qorti tar-rinviju f’dan ir-rigward.
83.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl-affermattiv għat-tielet domanda: l-Artikolu 12(1) tad-Direttiva dwar il-KEKE għandu jiġi interpretat fis-sens li pakkett leġiżlattiv nazzjonali li jirrikjedi l-awtorizzazzjoni ta’ awtorità amministrattiva għall-użu ta’ hardware u ta’ software fil-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti tali networks u servizzi, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
D.      Ir-raba’ domanda
84.      It-tielet sentenza tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE tirrikjedi li l-Istati Membri jagħtu raġunijiet xierqa għal kwalunkwe limitazzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u jinnotifikaw tali limitazzjoni lill-Kummissjoni.
85.      Fid-dawl ta’ din id-dispożizzjoni, il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf, permezz tar-raba’ domanda tagħha, liema konsegwenza jirriżultaw mill-assenza ta’ notifika ta’ limitazzjoni għad-dritt li jinsab fl-Artikolu 12(1) tal-KEKE, bħal, f’dan il-każ, pakkett leġiżlattiv li jirrikjedi awtorizzazzjoni ex ante għall-użu tal-hardware u tas-software fin-network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Iktar importanti minn hekk, dik il-qorti tistaqsi jekk l-ommissjoni ta’ tali notifika tirrendix tali miżura inapplikabbli.
86.      Skont ir-rikorrenti, il-leġiżlazzjoni inkwistjoni ma ġietx innotifikata lill-Kummissjoni. Għal din ir-raġuni, il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni mniżżla fl-ESS ma tistax tkun eżegwita kontriha. Il-Gvern Estonjan, Spanjol, Franċiż u Taljan u l-Kummissjoni, akkumpanjati fl-udjenza wkoll mit-TTJA u mill-Gvern Ġermaniż u Finlandiż, isostnu li ma kienx hemm bżonn ta’ notifika peress li, fil-fehma tagħhom, ir-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni li jirriżulta mill-ESS ma jikkostitwixxix restrizzjoni, iżda pjuttost kundizzjoni imposta mill-KEKE biex jipprovdu networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
87.      Kontra dawk il-pożizzjonijiet, kif diġà spjegajt fir-rigward tat-tielet domanda, fil-fehma tiegħi, miżura ta’ awtorizzazzjoni ex ante, bħal dik introdotta fl-Estonja mill-ESS, tikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, din it-tip ta’ miżura kellha tiġi nnotifikata lill-Kummissjoni.
88.      Madankollu, nixtieq nosserva li mill-proċess ma jirriżultax b’mod ċar jekk din il-miżura ġietx effettivament innotifikata. Skont il-Gvern Estonjan, verżjoni abbozz tal-ESS, inkluż il-qafas ta’ awtorizzazzjoni, ġiet ikkomunikata lill-Kummissjoni fl‑2020 (42), qabel ma daħlet fis-seħħ fl‑2022. Madankollu, ir-rikorrenti tipprova tikkontesta l-eżistenza ta’ tali notifika. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk dan kienx il-każ.
89.      Madankollu, anki jekk il-Gvern Estonjan ma nnotifikax ir-rekwiżit leġiżlattiv ta’ awtorizzazzjoni minn qabel lill-Kummissjoni, jiena tal-fehma li tali ommissjoni ma twassalx għan-nuqqas ta’ applikabbiltà ta’ din il-parti tal-ESS fir-rigward tar-rikorrenti; jiġifieri, kuntrarju għall-effett li jkun hemm f’każ ta’ nuqqas ta’ notifika tar-rekwiżiti tekniċi skont id-Direttiva TRIS.
90.      L-ewwel, id-Direttiva TRIS teskludi espressament l-applikazzjoni tagħha mill-qasam tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. L-Artikolu 1(3) tagħha jiddikjara li “m’għandhiex tapplika għar-regoli li għandhom x’jaqsmu ma’ materji koperti bil-leġislazzjoni tal-Unjoni fil-qasam tas-servizzi tat-telekomunikazzjoni, kif imsemmija fid-[Direttiva ta’ qabel il-KEKE].”
91.      Għall-finijiet tar-regoli u l-istandards tekniċi relatati man-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, il-KEKE għalhekk tirrappreżenta lex specialis fir-rigward tad-Direttiva TRIS.
92.      It-tieni, kif tispjega l-Kummissjoni, ma tistax issir analoġija bejn, minn naħa, nuqqas ta’ notifika skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE, u, min-naħa l-oħra, nuqqas ta’ konformità mal-proċedura ta’ notifika stabbilita mid-Direttiva TRIS u l-ġurisprudenza rilevanti, skont liema nuqqas ta’ notifika ta’ standard tekniku jirriżulta fin-nuqqas ta’ applikabbiltà tiegħu lejn l-individwi (43).
93.      Dan huwa għaliex, b’differenza mid-Direttiva TRIS, l-Artikolu 12(1) tal-KEKE ma jissuġġettax l-applikabbiltà tal-kundizzjonijiet relatati mal-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għall-approvazzjoni tal-Kummissjoni jew għall-iskadenza ta’ terminu minimu.
94.      Għaldaqstant, l-assenza ta’ notifika ta’ limitazzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE ma twassalx għall-impossibbiltà li tiġi applikata għar-rikorrenti l-proċedura ta’ awtorizzazzjoni prevista mill-ESS.
95.      Għar-raġunijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għar-raba’ domanda fis-sens li l-assenza ta’ notifika lill-Kummissjoni ta’ limitazzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, fis-sens tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE, ma twassalx għan-nuqqas ta’ applikabbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mhux innotifikata.
E.      Il-ħames domanda
96.      Il-ħames domanda, kif magħmula, tirrigwarda miżuri nazzjonali li jirrestrinġu l-moviment liberu tal-merkanzija, kif previst fl-Artikolu 34 TFUE, iżda li jistgħu jiġu ġġustifikati abbażi tal-Artikolu 36 TFUE. Din id-domanda ġiet ppreżentata lill-Qorti tal-Ġustizzja taħt il-kundizzjoni li tikkonstata li l-KEKE ma huwiex applikabbli.
97.      Madankollu, kif spjegajt, nikkunsidra li l-KEKE huwa applikabbli f’dan il-każ. Għaldaqstant, bħala prinċipju, ma hemmx lok li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ħames domanda.
98.      Madankollu, essenzjalment, ir-risposta għal din id-domanda kif magħmula tkun utli għall-qorti tar-rinviju sabiex tiddeċiedi jekk il-miżuri kkontestati introdotti abbażi tal-ESS jistgħux jiġu ġġustifikati skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE, li abbażi tiegħu dawn jikkostitwixxu restrizzjoni.
99.      Peress li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-possibbiltà li tifformula mill-ġdid domanda magħmula lilha b’mod li hija tqis utli għas-soluzzjoni tal-kawża quddiem il-qorti tar-rinviju, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel dan f’din il-kawża (44).
100. Għalhekk, kif ifformulata mill-ġdid, il-ħames domanda tistaqsi jekk huwiex kompatibbli mal-Artikolu 12(1) tal-KEKE u mal-prinċipju ta’ proporzjonalità li leġiżlazzjoni nazzjonali teżiġi li kumpanija tal-komunikazzjoni tikseb awtorizzazzjoni għall-użu ta’ hardware u software fin-network ta’ komunikazzjoni tagħha sabiex tiġi żgurata s-sigurtà nazzjonali, u mhux li teżiġi mill-awtorità amministrattiva, meta tevalwa t-theddida ta’ tali hardware u software ta’ riskju għoli: (a) li teżamina jekk ir-riskji assoċjati mal-manifattur humiex previsti fuq il-hardware u s-software inkwistjoni; (b) li tevalwa l-funzjonalità, il-lokalizzazzjoni u l-importanza tal-hardware u tas-software speċifiċi fil-kuntest tal-provvista ta’ servizz ta’ komunikazzjoni; u (c) li teżamina jekk il-problemi relatati mal-Istat li fih il-manifattur huwa stabbilit humiex proġettati fuq il-manifattur.
101. Huwa importanti f’dan ir-rigward li jiġi enfasizzat li l-qorti tar-rinviju ma hijiex qiegħda tfittex tweġiba rigward il-proporzjonalità tad-deċiżjonijiet ikkontestati adottati abbażi tal-ESS. Minflok, dik il-qorti tixtieq tkun taf jekk il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni rregolata mill-ESS, li fuqha huma bbażati d-deċiżjonijiet ikkontestati, tistax tiġi ġġustifikata jekk ma timponix fuq l-awtoritajiet kompetenti l-obbligu li l-ewwel jevalwaw jekk ir-riskju għas-sigurtà nazzjonali huwiex reali, qabel ma tiċħad l-applikazzjoni għal awtorizzazzjoni għal dawn ir-raġunijiet. Huwa biss jekk l-ESS titqies valida minn din il-perspettiva li tqum il-kwistjoni dwar jekk il-mod kif ġie implimentat huwiex proporzjonat.
102. Miżura li tikkostitwixxi restrizzjoni fuq il-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, fis-sens tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE, tista’ tiġi ġġustifikata għar-raġunijiet stabbiliti fl-Artikolu 52(1) TFUE; jiġifieri l-ordni pubbliku, is-sigurtà pubblika u s-saħħa pubblika.
103. F’dan il-każ, il-Gvern Estonjan jiġġustifika l-limitazzjoni introdotta mill-ESS abbażi tas-sigurtà nazzjonali (fis-sens tas-sigurtà tal-infrastrutturi ta’ telekomunikazzjoni tiegħu), u abbażi tal-fatt li dawn il-miżuri jimplimentaw il-KEKE, b’mod iktar partikolari l-Artikolu 40(1) u l-Artikolu 41(1) tiegħu.
104. Ma huwiex ikkontestat li s-sigurtà tan-networks ta’ komunikazzjoni għandha importanza kunsiderevoli fis-soċjetajiet demokratiċi kontemporanji: infrastruttura tat-telekomunikazzjoni sigura u affidabbli hija meħtieġa mhux biss għall-eżerċizzju effettiv ta’ għadd ta’ valuri u drittijiet fundamentali tal-Unjoni, inkluż il-valur tad-demokrazija u l-libertà tal-espressjoni, iżda tiżgura wkoll l-istabbiltà soċjali, peress li l-influwenza jew it-tfixkil tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjoni ta’ Stat Membru jista’ jkollhom impatt usa’ fuq setturi oħra tal-ekonomija u tal-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini tal-Unjoni (45).
105. Nosserva wkoll li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet li s-sigurtà tal-infrastruttura tat-telekomunikazzjoni ta’ Stat Membru tista’ tikkostitwixxi element tas-sigurtà pubblika ta’ Stat Membru (46).
106. Barra minn hekk, il-KEKE għandu l-għan li jiżgura s-sigurtà tan-networks u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, u, għal dan il-għan, permezz tal-Artikolu 40(1) u l-Artikolu 41(1), jobbliga lill-Istati Membri sabiex jiżguraw is-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tagħhom ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (47).
107. Madankollu, anki jekk is-sigurtà tan-network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi ta’ Stat Membru u tas-servizzi tiegħu hija rrikonoxxuta bħala interess fundamentali tas-soċjetà kemm fil-livell tal-Istati Membri kif ukoll fil-livell tal-Unjoni u għalhekk tista’ tiġi invokata bħala ġustifikazzjoni sabiex tiġi ristretta l-libertà li jiġu pprovduti tali networks u servizzi, din ir-restrizzjoni tista’ tiġi imposta biss jekk ir-riskju għal dan l-interess ikun reali, attwali u suffiċjentement gravi f’dan il-każ partikolari (48).
108. F’dan ir-rigward, Stat Membru ma jistax jiġġustifika tali restrizzjoni bis-sempliċi invokazzjoni ta’ raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali (49).
109. Minflok, il-leġiżlazzjoni li tippermetti restrizzjoni bħal din, f’dan il-każ l-ESS, għandha tobbliga
lill-awtoritajiet kompetenti, f’dan il-każ it-TTJA u l-KJN, li jevalwaw jekk l-apparat partikolari inkwistjoni verament jirrappreżentax riskju bħal dan għas-sigurtà tan-network nazzjonali tat-telekomunikazzjoni.
110. Għalkemm din l-evalwazzjoni tista’ tkun differenti fir-rigward tar-riskju li joriġina minn Stati terzi jew mill-fornituri tagħhom (50), din ma tistax tkun ibbażata fuq suspett ġenerali (51); għall-kuntrarju, din għandha tkun evalwazzjoni speċifika tal-użu li għalih huwa intiż dan it-tagħmir u tar-riskji assoċjati miegħu. Din l-analiżi tista’ tinvolvi, pereżempju, riskji marbuta mat-tip ta’ tagħmir inkwistjoni, mal-manifattur tiegħu jew inkella mal-Istat li fih huwa stabbilit dan il-manifattur (52).
111. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-risposta għall-ħames domanda tal-qorti tar-rinviju għandha tkun li l-Artikolu 12(1) tal-KEKE jirrikjedi li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għall-użu ta’ hardware u ta’ software sabiex tiġi protetta s-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għandha tobbliga lill-korpi awtorizzati jiddeċiedu dwar jekk jagħtux tali awtorizzazzjoni sabiex jevalwaw jekk l-hardware u s-software inkwistjoni, li l-użu tagħhom huwa mitlub, jippreżentawx riskju reali għas-sigurtà tan-network, li jista’ jinkludi t-teħid inkunsiderazzjoni tal-użu li għalih tali tagħmir huwa intiż, jekk ir-riskji marbuta mal-Istat ta’ stabbiliment tal-manifattur humiex previsti fuq il-manifattur u jekk ir-riskji assoċjati mal-manifattur humiex previsti fuq il-hardware u s-software speċifiċi.
112. Jiena nifhem, u l-qorti tar-rinviju għandha tivverifika dan, li l-ESS tistabbilixxi kriterji preċiżi li abbażi tagħhom l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti jistgħu jikkonkludu li jeżisti riskju għas-sigurtà nazzjonali. Għal dan l-għan, jidher li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, inter alia, l-eżistenza ta’ theddida relatata mal-manifattur u mal-pajjiż terz li fih huwa stabbilit dan il-manifattur (53).
113. Waqt l-istħarriġ tad-deċiżjonijiet ikkontestati, il-qorti nazzjonali għandha tevalwa jekk dawn il-kriterji fil-fatt
ittiħdux inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni tar-riskji fis-sitwazzjoni partikolari tal-kawża ineżami, li jwasslu għal-limitazzjoni ratione temporis tal-permess ta’ użu.
114. Peress li tinvolvi għarfien fil-fond tal-aspetti tekniċi, politiċi u ta’ sigurtà marbuta ma’ sitwazzjoni partikolari, l-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ riskju fir-rigward ta’ manifattur speċifiku, tat-tagħmir tiegħu jew tal-użu tiegħu ma tistax issir mill-qrati tal-Unjoni. Madankollu, meta qorti nazzjonali tintalab tistħarreġ miżuri li permezz tagħhom l-użu ta’ ċertu hardware u software huwa pprojbit għal raġunijiet ta’ sigurtà nazzjonali, l-awtoritajiet kompetenti għandhom ikunu jistgħu jipprovdu spjegazzjoni raġonevoli dwar ir-raġunijiet għall-konstatazzjoni ta’ tali riskju (54); fejn xieraq, dan jista’ jirrikjedi l-użu ta’ tekniki ġudizzjarji differenti (55).
115. Meta, bħal f’dan il-każ, ikun hemm konverġenza bejn l-interessi tas-sigurtà inkwistjoni fil-livell tal-Unjoni u dak nazzjonali, qorti nazzjonali tista’ tieħu inkunsiderazzjoni wkoll, fil-kuntest tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-miżura inkwistjoni, evalwazzjonijiet tar-riskju mwettqa mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni kif ukoll minn korpi nazzjonali u tal-Unjoni oħra.
116. F’dan ir-rigward, numru ta’ dokumenti li bbaża ruħu fuqhom il-Gvern Estonjan jistgħu jkunu rilevanti għall-evalwazzjoni tal-qorti tar-rinviju: dan il-gvern jirreferi, inter alia, għar-rakkomandazzjoni tal‑2019 dwar iċ-ċibersigurtà, il-Valutazzjoni Koordinata dwar ir-Riskji u s-Sett ta’ Għodod 5G (56) mill-Grupp ta’ Kooperazzjoni tal-NIS (57) u l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-implimentazzjoni tas-Sett ta’ Għodod 5G.
117. Filwaqt li dawn id-dokumenti jikkostitwixxu dritt mhux vinkolanti għall-Istati Membri, huma jipprevedu valutazzjoni tar-riskju kkoordinata mill-awtoritajiet kompetenti fil-livell nazzjonali u tal-Unjoni, li abbażi tagħha l-Kummissjoni identifikat inter alia t-tagħmir prodott mill-manifattur tal-hardware u tas-software inkwistjoni bħala li jippreżenta “riskji ferm ogħla minn fornituri oħra tal‑5G” u li, minħabba “dawn ir-riskji għoljin […] il-Kummissjoni tqis li d-deċiżjonijiet adottati mill-Istati Membri sabiex jirrestrinġu jew jeskludu lil Huawei huma ġġustifikati u konformi mas-Sett ta’ Għodod 5G” (58).
118. Skont il-Komunikazzjoni dwar l-Implimentazzjoni tas-Sett ta’ Għodod 5G, din il-konklużjoni hija bbażata inter alia fuq il-fatt li hemm “rabta bejn [dan] il-fornitur u l-gvern ta’ pajjiż terz partikolari, il-leġiżlazzjoni tal-pajjiż terz u l-karatteristiċi tas-sjieda korporattiva tal-fornitur” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (59).
119. Il-Gvern Estonjan jispjega li l-awtoritajiet kompetenti tiegħu ħadu inkunsiderazzjoni din il-valutazzjoni, u li, permezz ta’ din l-identifikazzjoni komuni tar-riskji kemm fil-livell tal-Unjoni kif ukoll fil-livell tal-Istati Membri, huwa qies neċessarju li jillimita l-espożizzjoni għat-tagħmir li joriġina inter alia minn Huawei, il-fornitur tal-hardware u tas-software inkwistjoni, fil-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi.
120. Għalhekk, jidhirli raġonevoli li nikkonkludi li l-ESS u d-deċiżjonijiet ikkontestati, li ġew adottati abbażi tagħha, minkejja li jiffurmaw restrizzjoni għal-libertà li jipprovdu n-networks u s-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi, isegwu għan leġittimu: dak tal-prevenzjoni ta’ riskju reali għas-sigurtà tan-networks. Madankollu, din il-verifika għandha ssir mill-qorti tar-rinviju.
F.      Is-sitt domanda
121. Mill-proċess nazzjonali jirriżulta li l-hardware u s-software inkwistjoni ntużaw mir-rikorrenti għall-funzjonalità 2G‑4G għall-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi qabel id-deċiżjonijiet ikkontestati. Mill-ispjegazzjoni tar-rikorrenti jirriżulta wkoll li hija kienet xtrat tagħmir għall-funzjonalità 5G sabiex tinkludi dan it-tagħmir fin-network edge tagħha qabel l-introduzzjoni tar-rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni fl-ESS. Fl-aħħar, mid-digriet tal-qorti tar-rinviju u mill-ispjegazzjonijiet tal-partijiet jirriżulta li d-deċiżjonijiet ikkontestati kienu jippermettu l-użu tal-hardware u tas-software inkwistjoni għal perijodu iqsar mill-ħajja utli ta’ dan it-tagħmir.
122. F’dan ir-rigward, permezz tas-sitt domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, fid-dawl ta’ dawn iċ-ċirkustanzi, id-deċiżjonijiet ikkontestati jwasslux għal ċaħda mill-proprjetà fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta, f’liema każ ir-rikorrenti jista’ jkollha dritt għal kumpens adegwat.
123. Ir-rikorrenti tikkunsidra li dan huwa l-każ. Hija ssostni li r-reġim ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni iwassal għal ċaħda mhux iġġustifikata mill-proprjetà. Hija tqis ukoll li emenda f’daqqa tas-sistema leġiżlattiva li tirregola l-użu tal-hardware u tas-software inkwistjoni, li tintroduċi rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni għall-użu u twassal għall-projbizzjoni tal-użu tal-hardware u tas-software li r-rikorrenti tkun akkwistat legalment mingħand manifattur partikolari, hija eskluża mill-Artikolu 17(1) tal-Karta, sakemm ma jkunx previst kumpens ġust u adegwat.
124. Skont il-Kummissjoni kif ukoll il-Gvern Estonjan, Spanjol, Ġermaniż, Franċiż, Taljan, Svediż u Finlandiż, il-kuntest madwar il-miżura ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni jikkostitwixxi tip ta’ regolamentazzjoni tal-użu tal-proprjetà fis-sens tat-tielet sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta. Għaldaqstant, id-deċiżjonijiet ikkontestati ma wasslux għal ċaħda mill-proprjetà tar-rikorrenti fuq il-hardware u s-software inkwistjoni, la de facto u lanqas de jure. Barra minn hekk, dawn il-partijiet jikkunsidraw li l-imsemmi regolament tal-proprjetà fid-dawl tat-tħassib dwar is-sigurtà nazzjonali u pubblika tal-Estonja jikkostitwixxi restrizzjoni proporzjonata ta’ dan id-dritt, peress li l-awtoritajiet Estonjani pprevedew perijodu ta’ tranżizzjoni suffiċjentement twil.
125. Skont l-Artikolu 17(1) tal-Karta, “[k]ull persuna għandha d-dritt li tgawdi mill-proprjetà tal-beni tagħha li tkun akkwistat legalment, li tużahom, li tiddisponi minnhom u li tħallihom bħala wirt. L-ebda persuna ma tista’ tiġi mċaħħda mill-proprjetà tagħha, ħlief fl-interess pubbliku u fil-każijiet u skond il-kondizzjonijiet previsti mil-liġi, bi ħlas ta’ kumpens xieraq fi żmien utli għal dak li tkun tilfet. L-użu tal-proprjetà jista' jiġi rregolat bil-liġi safejn ikun meħtieġ għall-interess pubbliku.”
126. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li din id-dispożizzjoni tinkludi tliet regoli distinti. Hija spjegat li “[l]-ewwel waħda, li hija espressa fl-ewwel sentenza u hija ta’ natura ġenerali, tistabbilixxi l-prinċipju tar-rispett tal-proprjetà. It-tieni waħda, li tinsab fit-tieni sentenza ta’ dan il-paragrafu, tirrigwarda ċ-ċaħda mill-proprjetà u tissottomettiha għal ċerti kundizzjonijiet. Fir-rigward tat-tielet waħda, li tinsab fit-tielet sentenza tal-imsemmi paragrafu, din tirrikonoxxi lill-Istati s-setgħa, b’mod partikolari, li jirregolaw l-użu tal-proprjetà sa fejn ikun neċessarju għall-interess ġenerali. Għaldaqstant ma humiex regoli mhux relatati ma’ xulxin. It-tieni u t-tielet regola jirrigwardaw eżempji partikolari ta’ ksur tad-dritt għall-proprjetà, u għandhom jiġu interpretati fid-dawl tal-prinċipju stabbilit fl-ewwel waħda minn dawn ir-regoli” (60).
127. Mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta wkoll li l-protezzjoni mogħtija mill-Artikolu 17(1) tal-Karta hija wiesgħa u tkopri wkoll, minbarra l-assi li għandhom valur ekonomiku, l-interessi marbuta mal-isfruttament ta’ liċenzja jew ta’ permess ta’ użu (61).
128. Fil-proċedura prinċipali, id-deċiżjonijiet ikkontestati jikkonċernaw applikazzjoni għal awtorizzazzjoni għall-użu ta’ ċertu hardware u software fil-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi. Din l-applikazzjoni intlaqgħet biss parzjalment u fil-limitu tal-perijodu massimu previst mill-ESS: jiġifieri għall-funzjonalità 2G‑4G sal‑31 ta’ Diċembru 2029 u għall-funzjonalità 5G sal‑31 ta’ Diċembru 2025.
129. Konsegwentement, peress illi ma kien hemm l-ebda interferenza mal-essenza ta’ din il-proprjetà, ir-rikorrenti ma kinitx imċaħħda minnha (62). Minflok, id-deċiżjonijiet
ikkontestati
jikkostitwixxu limitazzjoni tal-użu tal-proprjetà tar-rikorrenti fis-sens tat-tielet sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta (63).
130. F’każ bħal dan, ir-rikorrenti, bħala prinċipju, ma għandhiex dritt għal kumpens.
131. Madankollu, il-limitazzjoni tal-użu tal-proprjetà bbażata fuq il-liġi hija possibbli biss sa fejn ikun meħtieġ għall-interess ġenerali. Għall-finijiet ta’ din il-kawża, dik l-evalwazzjoni ser tkun simili għal dik meħtieġa biex tiġi ġġustifikata interferenza mal-libertà li jiġu pprovduti n-networks u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi skont l-Artikolu 12(1) tal-KEKE.
132. Madankollu, il-qorti tar-rinviju ma talbitx indikazzjonijiet dwar kif għandu jsir tali eżami ta’ proporzjonalità.
133. Madankollu, nosserva li wieħed mill-aspetti li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni f’dan il-każ huwa dak dwar jekk it-tul tal-perijodu li matulu r-rikorrenti ġiet awtorizzata tkompli tuża l-hardware u s-software inkwistjoni, imqiegħed fil-kuntest tat-tul tal-perijodu li jippermetti lir-rikorrenti tipprepara ruħha għal tali bidla leġiżlattiva, kienx suffiċjenti.
134. Dan minħabba li l-miżura ta’ awtorizzazzjoni inkwistjoni, flimkien ma’ perjodi ta’ użu massimi stretti, taffettwa b’mod kunsiderevoli l-investimenti mwettqa qabel l-introduzzjoni ta’ dawn l-emendi leġiżlattivi (64).
135. Għalhekk, il-qorti tar-rinviju għandha tevalwa jekk il-perijodu kollu taż-żmien li fih ir-rikorrenti setgħet tipprepara ruħha biex tadatta għas-sitwazzjoni legali l-ġdida, mill-mument li fih ġew proposti l-emendi rilevanti għall-ESS sal-aħħar tal-perijodu massimu ta’ użu tal-hardware u s-software inkwistjoni, kienx twil biżżejjed. Jekk hija tqis li dan ma huwiex il-każ, għandha tiġi kkunsidrata sistema ta’ kumpens raġjonevoli għad-dannu mġarrab (65).
136. Fl-aħħar, fl-evalwazzjoni tal-proporzjonalità tad-deċiżjonijiet ikkontestati, il-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-gravità tal-indħil fid-dritt fundamentali inkwistjoni u l-importanza tal-għan imfittex (66) kif ukoll interessi oħra, bħall-interessi tad-destinatarji ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għas-sigurtà ta’ dawn in-networks u servizzi kif ukoll ir-riskju tas-suq li kompetitur prudenti u avżat attiv fl-istess suq kien jassumi fir-rigward tal-hardware u tas-software inkwistjoni (67).
137. Jekk il-qorti tar-rinviju tqis li l-piż fuq ir-rikorrenti kien sproporzjonalment tqil, anki jekk neċessarju, jista’ jkun xieraq, kif spjegajt, li jkun hemm rikors għal kumpens ġust.
138. Abbażi tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għas-sitt domanda billi tikkonstata li limitazzjoni tal-użu ta’ hardware jew ta’ software li kien diġà preżenti f’network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi qabel l-introduzzjoni ta’ rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni ta’ użu, li permezz tagħha l-użu jingħata għal tul iqsar mit-tul ta’ ħajja utli ta’ dan l-hardware jew ta’ dan is-software, ma tikkostitwixxix ċaħda mill-proprjetà fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta.
IV.    Konklużjoni
139. Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi magħmula mit-Tallinna Halduskohus (il-Qorti Amministrattiva ta’ Tallinn, l-Estonja) kif ġej:
(1)      Id-Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi
għandha tiġi interpretata fis-sens li tkopri pakkett leġiżlattiv nazzjonali li, sabiex tiġi żgurata s-sigurtà tan-network nazzjonali tal-komunikazzjonijiet elettroniċi u tas-servizzi tiegħu, tirrikjedi li operatur li jixtieq jipprovdi tali network u tali servizz jikseb awtorizzazzjoni għall-użu ta’ hardware u ta’ softwer fin-network ta’ komunikazzjonijiet tiegħu.
(2)      L-Artikolu 4(2) TUE u Artikolu 1(3)(c) tad-Direttiva 2018/1972
għandhom jiġu interpretati fis-sens li miżura li tirrikjedi l-awtorizzazzjoni ta’ hardware u software għall-provvista ta’ network jew servizz tal-komunikazzjonijiet elettroniċi pubbliku jew disponibbli għall-pubbliku ma hijiex eskluża mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2018/1972, anki jekk din il-miżura ġiet adottata bil-għan li tipproteġi l-interessi tas-sigurtà nazzjonali.
(3)      L-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2018/1972
għandu jiġi interpretat fis-sens li pakkett leġiżlattiv nazzjonali li jeħtieġ l-awtorizzazzjoni ta’ awtorità amministrattiva għall-użu ta’ hardware u ta’ software fil-provvista ta’ networks u ta’ servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi jikkostitwixxi restrizzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti tali networks u servizzi fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Tali restrizzjoni tista’ tkun iġġustifikata għal raġunijiet ipprovduti fl-Artikolu 52(1) TFUE.
(4)      L-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2018/1972
għandu jiġi interpretat fis-sens li n-nuqqas ta’ notifika lill-Kummissjoni Ewropea ta’ limitazzjoni għal-libertà li jiġu pprovduti networks tal-komunikazzjonijiet elettroniċi ma jwassalx għan-nuqqas ta’ applikabbiltà tar-regoli nazzjonali mhux innotifikati.
(5)      L-Artikolu 12(1) tad-Direttiva 2018/1972 u l-prinċipju tal-proporzjonalità
għandhom jiġu interpretat fis-sens li jirrikjedi li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi rekwiżit ta’ awtorizzazzjoni minn qabel għall-użu ta’ hardware u ta’ software sabiex tiġi protetta s-sigurtà tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għandha tobbliga lill-korpi awtorizzati jiddeċiedu dwar jekk jagħtux tali awtorizzazzjoni sabiex jevalwaw jekk il-hardware u s-software inkwistjoni, li l-użu tagħhom huwa mitlub, jippreżentawx riskju reali għas-sigurtà tan-network, li jista’ jinkludi t-teħid inkunsiderazzjoni tal-użu li għalih tali tagħmir huwa intiż, jekk ir-riskji marbuta mal-Istat ta’ stabbiliment tal-manifattur humiex previsti fuq il-manifattur u jekk ir-riskji assoċjati mal-manifattur humiex previsti fuq l-hardware u s-software speċifiċi.
(6)      Limitazzjoni tal-użu ta’ hardware jew ta’ software li kien diġà preżenti f’network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi qabel l-introduzzjoni tal-ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni ta’ użu, li permezz tagħha l-użu jingħata għal tul iqsar mit-tul ta’ ħajja utli ta’ dan il-hardware jew ta’ dan is-software ma tikkostitwixxix ċaħda mill-proprjetà fis-sens tat-tieni sentenza tal-Artikolu 17(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ĠU 2018, L 321, p. 36, u rettifiki fil-ĠU 2019, L 334, p. 164, u fil-ĠU 2020, L 419, p. 36).
3      Ara, f’dan is-sens, Sendin, A., Sanchez-Fornie, M. A, Berganza, I., Simon, J., Irritoa. I., Telecommunication Networks for the Smart Grid, Boston: Artech House, 2016, p. 176. Minħabba l-importanza fundamentali tiegħu għall-infrastruttura tat-telekomunikazzjoni kollha kemm hi, in-network ewlieni xi drabi jissejjaħ “is-sinsla” jew “il-moħħ” ta’ network mobbli. Ara, b’mod ġenerali, fuq dan il-punt, iċ-Ċentru ta’ Eċċellenza għaċ-Ċiberdifiża Kooperattiva tan-NATO, li ddeskriva n-network ewlieni bħala “infrastruttura fundamentali u għalhekk […] interess nazzjonali essenzjali, li għandu implikazzjonijiet għas-sigurtà nazzjonali” [traduzzjoni libera]. Ara NATO Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence, Kaska, K., Beckvard, H. u Minárik, T.,
Huawei, 5G and China as a Security Threat, 2019, p. 15, disponibbli fuq: https://ccdcoe.org/uploads/2019/03/CCDCOE-Huawei-2019-03-28-FINAL.pdf
4      Ara, pereżempju, fil-Ġermanja, l-Uffiċċju Federali għas-Sigurtà tal-Informazzjoni, 5G Risk Analysis, Framework Document: Methodology, Risk Scenarios and Results, 2025, p. 21, li tispjega li “in-Network ta’ Aċċess bir-Radju (RAN) fih stazzjonijiet bażi 5G […] b’interfaċċa tar-radju […] li tipprovdi konnettività għal apparati mobbli” [traduzzjoni libera] (disponibbli fuq https://www.bsi.bund.de/SharedDocs/Downloads/EN/BSI/Publications/Studies/5G/5G_Framework_Document.pdf?__blob=publicationFile&v= 4).
5      F’ċerti Stati Membri, in-networks 2G u 3G diġà qegħdin fil-proċess li jintfew; ara, pereżempju, fil-każ tal-Irlanda, il-Commission for Communications Regulation, 2G/3G Switch off: Guidance for Mobile Network Operators, ComReg 24/61, 30 ta’ Lulju 2024, disponibbli fuq: https://www.comreg.ie/media/2024/07/ComReg-2461.pdf.
6      Il-Kummissjoni esprimiet din il-pożizzjoni diġà fl‑2016, u wara kompliet tibni fuqha. Ara l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni lill-Parlament Ewropew, lill-Kunsill, lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew u lill-Kumitat tar-Reġjuni, 5G għall-Ewropa: Pjan ta’ Azzjoni, COM (2016) 588 final, p. 4, fejn il-Kummissjoni tispjega li “[g]ħall-introduzzjoni tal‑5G, l-Ewropa teħtieġ skeda ambizzjuża ħalli ssib postha fuq quddiem nett u biex tieħu vantaġġ kmieni mill-opportunitajiet ġodda tas-suq li jġib miegħu il-5G, mhux biss fis-settur tat-telekomunikazzjoni iżda fl-ekonomija u fis-soċjetà kollha.”
7      Fil-punt 2(a) tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni (UE) 2019/534 tas‑26 ta’ Marzu 2019 Ċibersigurtà ta’ netwerks 5G (ĠU 2019 L 88, p. 42) (iktar ’il quddiem ir-“rakkomandazzjoni tal‑2019 dwar iċ-ċibersigurtà”), il-Kummissjoni tiddefinixxi “netwerks 5G” bħala “sett tal-elementi kollha tal-infrastruttura tan-netwerk rilevanti għat-teknoloġija tal-komunikazzjonijiet mobbli u mingħajr fili li jintużaw għall-konnettività u s-servizzi b’valur miżjud b’karatteristiċi tal-prestazzjoni avvanzati ħafna bħal rati u kapaċità għolja ħafna ta’ data, komunikazzjonijiet b’latenza baxxa, affidabbiltà estremament għolja, jew li jappoġġaw għadd kbir ta’ apparati konnessi; Dawn jistgħu jinkludu elementi tan-netwerk eżistenti bbażati fuq ġenerazzjonijiet preċedenti ta’ teknoloġija tal-komunikazzjonijiet mobbli u mingħajr fili bħal 4G jew 3G. Jenħtieġ li netwerks 5G jinftiehmu li jinkludu l-partijiet rilevanti kollha tan-netwerk.”
8      Ara, pereżempju, ir-Rapport Speċjali tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri tal‑2022, fejn iddikjarat li “sa tmiem l‑2018, kien hemm 22 biljun apparat konness li kienu qed jintużaw madwar id-dinja [u li] [d]in iċ-ċifra hija prevista li tiżdied għal madwar 50 biljun sal‑2030, u b’hekk tinħoloq xibka massiva ta’ apparati interkonnessi li jkopru kollox minn smartphones sa tagħmir tal-kċina. Il-konsum globali ta’ data huwa mistenni li jaqbeż minn 12‑il exabyte ta’ traffiku tad-data mobbli kull xahar fl‑2017 għal aktar minn 5 000 exabyte sal‑2030”. Ara r-Rapport Speċjali Nru 03/2022 tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri, Tnedija tal-5G fl-UE: dewmien fl-introduzzjoni tan-networks, u problemi ta’ sigurtà jibqgħu mhux solvuti, l-Uffiċċju tal-Publikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea, il-Lussemburgu, 2022, p. 7, disponibbli fuq: https://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR22_03/SR_Security-5G-networks_MT.pdf.
9      Għandi ninnota li filwaqt li d-deċiżjoni tar-rinviju u l-osservazzjonijiet tar-rikorrenti jistipulaw it‑23 ta’ Marzu 2022 bħala d-data li fiha r-rikorrenti applikat għall-awtorizzazzjoni, skont l-osservazzjonijiet tal-Gvern Estonjan u partijiet mill-fajl nazzjonali, inkluża d-deċiżjoni Nru 1‑7/22‑436 tal‑25 ta’ Novembru 2022 mit-TTJA, din l-applikazzjoni hija ddatata t‑18 ta’ Marzu 2022.
10      Traduzzjoni bl-Ingliż ta’ dan it-test tista’ tinstab fuq: https://www.riigiteataja.ee/en/eli/ee/Riigikogu/act/528102025002/consolide.
11      Dawn it‑12-il kriterju huma dawn li ġejjin: 1) il-produttur jew il-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ għandu s-sede jew l-uffiċju prinċipali tiegħu f’pajjiż […] li ma huwiex stat membru tal-Unjoni, tal-Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana [(NATO)] jew tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni u l-Iżvilupp Ekonomiċi [(OECD)]; 2) il-prinċipji tal-istat tad-dritt demokratiku ma humiex osservati jew id-drittijiet tal-bniedem ma humiex rispettati fil-pajjiż domiċiljari tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ;
3) il-proprjetà intellettwali, data personali jew sigrieti tan-negozju ta’ persuni minn pajjiżi oħra ma humiex protetti fil-pajjiż tad-domiċilju tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ; 4) il-pajjiż tad-domiċilju tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ juri aġir aggressiv fiċ-ċiberspazju;
5) l-istati membri tal-Unjoni, in-NATO jew l-OECD imputaw l-attakki ċibernetiċi lill-pajjiż tad-domiċilju tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ; 6) il-produttur jew il-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ huwa suġġett għall-awtorità tal-gvern jew tal-istat tal-pajjiż tad-domiċilju jew pajjiż barrani ieħor li ma għandu l-ebda kontroll ġudizzjarju indipendenti; 7) il-pajjiż tad-domiċilju tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ jew pajjiż barrani ieħor jista’ jobbligah jaġixxi b’xi mod li huwa riskjuż għas-sigurtà nazzjonali tal-Estonja; 8) l-attivitajiet ekonomiċi tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ ma humiex ibbażati fuq kompetizzjoni bbażata fuq is-suq jew l-ebda kundizzjonijiet adegwati ma nħolqu għal dan fil-pajjiż tad-domiċilju; 9) l-istruttura ta’ sjieda, l-istruttura organizzazzjonali jew l-istruttura maniġerjali tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ ma hijiex trasparenti; 10) l-iffinanzjar tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ ma huwiex trasparenti; 11) il-prodotti jew servizzi tal-produttur jew tal-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ jinkludu vulnerabbiltajiet u ma ġew implimentati l-ebda miżuri ta’ sigurtà biex jeliminawhom;
12)
il-produttur jew il-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ ma huwiex kapaċi jiżgura kunsinni kontinwi ta’ prodotti jew servizzi, ħlief minħabba forza maġġuri.
12      Skont it-test tal-Paragrafu 1965 tal-ESS, dan ikopri “[non stand-alone] 5G jew standard ta’ network tal-komunikazzjonijiet mobbli ta’ ġenerazzjoni iktar ġdida”.
13      Mit-test tal-Paragrafu 1965 tal-ESS jiena nifhem li ma tiġi maħruġa ebda awtorizzazzjoni futura wara l‑31 ta’ Diċembru 2025 għat-teknoloġija 5G li tkun instabet li toħloq riskju għas-sigurtà nazzjonali, filwaqt li tista’ ssir applikazzjoni wara l‑31 ta’ Diċembru 2029 għall-awtorizzazzjoni għall-użu kontinwu ta’ hardware u software 2G, 3G, 4G, anki fejn tkun saret konstatazzjoni dwar riskju għas-sigurtà nazzjonali.
14      Skont il-Paragrafu 873(2) tal-EES, il-hardware jew is-software użat f’network tal-komunikazzjonijiet jista’ jipperikola s-sigurtà nazzjonali minħabba r-riskju għoli li jġib miegħu l-manifattur jew il-fornitur tas-servizzi ta’ manutenzjoni jew ta’ appoġġ (punt 1) jew minħabba r-riskju li jġibu magħhom il-karatteristiċi tekniċi jew il-konfigurazzjoni tal-hardware jew tas-software (punt 2).
15      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 11
iktar ’il fuq. Waqt is-seduta, il-Gvern Estonjan spjega li eżempji tat-tipi ta’ riskji identifikati kienu jikkonċernaw il-potenzjal ta’ spjunaġġ, l-użu illegali ta’ informazzjoni u ta’ data u t-tfixkil ta’ servizzi importanti.
16      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Settembru 2015 li tistabbilixxi proċedura għall-għoti ta’ informazzjoni fil-qasam tar-regolamenti tekniċi u tar-regoli dwar is-servizzi tas-Soċjetà tal-Informatika (ĠU 2015, L 241, p. 1).
17      Ara wkoll l-Artikolu 1(1) tal-KEKE. F’dan ir-rigward, il-KEKE jirriformula għadd ta’ atti adottati bħala pakkett f’Marzu 2002 li qabel kienu jirregolaw il-komunikazzjonijiet elettroniċi bl-għan li l-qafas regolatorju jiġi adattat għall-iżviluppi teknoloġiċi u tas-suq. Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Frar 2025, T - 2 (C‑562/23, EU:C:2025:126, punt 37 u l-ġurisprudenza ċċitata).
18      Kif tispjega l-premessa 5 tal-KEKE, il-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi għandha tkun suġġetta biss għall-kundizzjonijiet stabbiliti f’din id-direttiva.
19      Ara l-Artikolu 2(1) tal-KEKE.
20      Enfasi miżjuda minni.
21      Ara l-Artikolu 2(1) tal-KEKE.
22      Ara l-Artikolu 2(4) tal-KEKE.
23      Il-kunċett ta’ “network tal-komunikazzjonijiet elettroniċi” huwa ddefinit fl-Artikolu 2(1) tal-KEKE bħala: “sistemi tat-trażmissjoni, ibbażati jew le fuq infrastruttura permanenti jew kapaċità tal-amministrazzjoni ċentralizzata, u, meta applikabbli, tagħmir għall-bdil jew għar-routing u riżorsi oħra, li jinkludi elementi tan-netwerk li mhumiex attivi, li jippermettu t-twassil tas-sinjali bil-wajer, bir-radju, b’mezzi ottiċi jew b’mezzi elettromanjetiċi oħrajn, inklużi netwerks tas-satellita, netwerks fissi (circuit-switched u packet-switched, inkluż l-internet) u netwerks mobbli, sistemi tal-kejbil tal-elettriku, sal-punt li dawn jintużaw għall-għan tat-trażmissjoni tas-sinjali, netwerks użati għax-xandir bir-radju u bit-televiżjoni, u netwerks tat-televiżjoni bil-kejbil, irrispettivament mit-tip ta’ informazzjoni mwassla”.
24      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑5 ta’ Ġunju 2019, Skype Communications (C‑142/18, EU:C:2019:460, punt 49) u s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2019, Google (C‑193/18, EU:C:2019:498, punti 34, 35 u 41).
25      L-Artikolu 4(2) TUE jirreferi għas-“sigurtà nazzjonali”, filwaqt li l-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE juża t-termini “ordni pubblika” u “sigurtà pubblika”. Madankollu, pereżempju, il-premessa 6 tal-KEKE tuża l-espressjoni “interessi […] tas-sigurtà essenzjali” flimkien mar-referenzi għall-“politika pubblika” u għas-“sigurtà pubblika”, fil-lingwaġġ tagħha “mingħajr preġudizzju”. Peress li ma hemm xejn fit-test tal-KEKE nnifsu, fl-għan jew fix-xogħol preparatorju tiegħu li jippermetti li jiġu kkunsidrati b’mod differenti (ara l-Proposta għal Direttiva tal-Parlament u tal-Kunsill li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi
(COM (2016) 590 final 2), jiena tal-fehma li t-terminoloġija użata fit-test tal-Artikolu 1(3)(c) tal-KEKE għandha tinqara bħala li tinkludi l-kunċetti ta’ “sigurtà nazzjonali” jew ta’ “interessi […] tas-sigurtà essenzjali”. Dan ikun ukoll f’konformità mal-lingwaġġ użat fid-direttiva predeċessur tal-KEKE, li, fil-premessi tagħha (għalkemm mingħajr artikolu speċifiku għal dan l-iskop), kienet diġà tinkludi dan il-lingwaġġ. Ara l-premessa 7 tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 349).
26      Ara, pereżempju, is-sentenzi tas‑26 ta’ Ottubru 1999, Sirdar (C‑273/97, EU:C:1999:523, punt 15); tas‑6 ta’ Ottubru 2020, Privacy International (C‑623/17, EU:C:2020:790, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata) u tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo (C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      Ara, reċentement, is-sentenza tad‑29 ta’ Lulju 2024, protectus (C‑185/23, EU:C:2024:657, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28      F’dan is-sens, din il-proċedura tikkostitwixxi eżempju interessanti tat-“titolizzazzjoni” tad-dritt tal-Unjoni. Dwar l-iżvilupp ta’ “duwopolju ta’ sigurtà” bejn l-Istati Membri u l-istituzzjonijiet politiċi tal-Unjoni, fejn id-direzzjonijiet politiċi jinkroċaw f’azzjonijiet fil-livell nazzjonali u tal-Unjoni, ara Pilniok, A., “Governance of the European Security Union”, f’Dietrich, J.-H. u Pilniok, A., European Security Union:
Law and Policies, Beck/Hart/Nomos, 2024, p. 18 u 19.
29      Ara, inter alia, ir-rakkomandazzjoni tal‑2019 dwar iċ-ċibersigurtà u l-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni Implimentazzjoni tas-Sett ta’ Għodod għaċ-Ċibersigurtà 5G (C(2023) 4049 final) (iktar ’il quddiem il-“Komunikazzjoni dwar l-Implimentazzjoni tas-Sett ta’ Għodod 5G”).
30      Ara l-Grupp ta’ Kooperazzjoni tal-NIS, EU coordinated risk assessment of the cybersecurity of 5G networks, 2019, (iktar ’il quddiem il-“Valutazzjoni Koordinata dwar ir-Riskji”), disponibbli fuq: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/news/eu-wide-coordinated-risk-assessment-5g-networks-security.
Ara wkoll NIS Cooperation Group, Cybersecurity of 5G networks, EU Toolbox of risk mitigating measures,
2020, (iktar ’il quddiem is-“Sett ta’ Għodod 5G”), disponibbli fuq: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/cybersecurity-5g-networks-eu-toolbox-risk-mitigating-measures.
31      Sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021 (C‑742/19, EU:C:2021:597).
32      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381).
33      Ara s-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo (C‑742/19, EU:C:2013:597, punt 75).
34      Il-Gvern Franċiż jenfasizza wkoll li ma huwiex ovvju li sistema ta’ awtorizzazzjoni minn qabel tal-hardware u tas-software, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, taffettwa l-possibbiltà li jiġu pprovduti tali networks jew servizzi. Fil-fehma tiegħu, din is-sistema bl-ebda mod ma teżiġi li l-operaturi tat-telekomunikazzjonijiet jiksbu awtorizzazzjoni sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw l-attività ta’ provvista tan-networks u tas-servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi b’mod iktar ġenerali.
35      Enfasi miżjuda minni.
36      Anki jekk l-Artikolu 12(1) tal-KEKE fih formulazzjoni skont liema l-Istati Membri ma għandhomx jimpedixxu l-libertà li jipprovdu networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, jien nikkunsidra li din l-espressjoni għandha tinftiehem b’mod aktar wiesa’ bħala projbizzjoni lill-Istati Membri milli jimponu kwalunkwe tip ta’ ostakoli għall-provvista tagħhom. Dan jirriżulta mill-għan tal-KEKE li jistabbilixxi suq intern għan-networks u s-servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi. Din il-konklużjoni tista’ tiġi wkoll meħuda mill-verżjonijiet lingwistiċi differenti tal-Artikolu 12(1) tal-KEKE, li jużaw espressjonijiet li jfissru kemm “ixekkel” kif ukoll “jimpedixxu”: qabbel, f’dan ir-rigward, pereżempju, il-verżjoni bil-lingwa Ġermaniża, li tagħmel riferiment għal “hindern”, il-verżjoni Spanjola, li tagħmel riferiment għal “no impedirán”, il-verżjoni Franċiża, li tagħmel riferiment għal “n’empêchent pas”, jew il-verżjoni bil-lingwa Kroata, li tagħmel riferiment għal “ne smiju sprečavati”.
37      Immaġina sitwazzjoni li fiha Stat Membru jiddeċiedi li, sabiex jiżgura s-sigurtà tan-networks, kwalunkwe hardware u software użat f’tali networks għandu jiġi prodott minn impriżi stabbiliti f’dan l-Istat. Dan it-tip ta’ miżura protezzjonista ċarament tkun kontra l-libertà li jiġu pprovduti networks u servizzi, iżda tkun ġustifikabbli jekk il-KEKE jiġi interpretat b’mod li awtomatikament isib aċċettabbli u eskluża minn skrutinju ulterjuri kwalunkwe miżura adottata bil-għan li jintlaħaq l-għan tas-sigurtà tan-networks u s-servizzi.
38      Ara, pereżempju, is-sentenza tat‑23 ta’ Frar 1995, Bordessa et (C‑358/93 u C‑416/93, EU:C:1995:54, punt 25).
39      Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑4 ta’ Diċembru 1986, Il‑Kummissjoni vs Il‑Ġermanja (205/84, EU:C:1986:463, punt 28).
40      Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2000, Église de scientologie (C‑54/99, EU:C:2000:124, punt 14).
41      Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑1 ta’ Ġunju 2010, Blanco Pérez u Chao Gómez (C‑570/07 u C‑571/07, EU:C:2010:300, punt 54).
42      Il-Gvern Estonjan jirreferi għan-notifika teknika ta’ dan l-abbozz, li rċeviet il-Kummissjoni fl‑20 ta’ Ottubru 2020, disponibbli fuq https://technical-regulation-information-system.ec.europa.eu/en/notification/15441.
43      Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tat‑30 ta’ April 1996, CIA Security International (C‑194/94, EU:C:1996:172, punt 54), u tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Papier Mettler Italia (C‑86/22, EU:C:2023:1023, punt 44).
44      Ara, ex multis, is-sentenza tal‑15 ta’ Lulju 2021, Ministrstvo za obrambo (C‑742/19, EU:C:2021:597, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45      Ara, f’dan ir-rigward, il-premessi 5 u 37 tad-Direttiva (UE) 2022/2555 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Diċembru 2022 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta’ ċibersigurtà madwar l-Unjoni kollha, li temenda r-Regolament (UE) Nru 910/2014 u d-Direttiva (UE) 2018/1972, u li tħassar id-Direttiva (UE) 2016/1148 (Direttiva NIS 2) (ĠU 2022, L 333, p. 80, u rettifika fil-ĠU L, 2024/90349) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva NIS 2”).
46      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Ġunju 2002, Radiosistemi (C‑388/18 u C‑429/00, EU:C:2020:390, punt 44). Fi kwalunkwe każ, diġà mis-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 1984, Campus Oil et (72/83, EU:C:1984:256, b’mod partikolari il-punti 34 sa 36), huwa ċar li l-ġurisprudenza tifhem il-kunċett ta’ sigurtà pubblika bħala kunċett li jmur lil hinn mil-liġi u l-ordni u l-użu tal-forzi tal-pulizija u tal-militar; fih, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dak il-kunċett jista’ japplika wkoll għal tipi oħra ta’ theddid għall-istituzzjonijiet ta’ Stat Membru, għas-servizzi pubbliċi essenzjali tiegħu, u għall-bżonnijiet tas-soċjetà b’mod ġenerali.
47      Ara l-punti 32 sa 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
48      Ara, ex multis, is-sentenzi tal‑14 ta’ Marzu 2000, Église de scientologie, (C‑54/99 P, EU:C:2000:124, punt 17 u l-ġurisprudenza ċċitata), kif ukoll tat‑18 ta’ Ġunju 2020, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (Trasparenza assoċjattiva) (C‑78/18 P, EU:C:2020:476, punt 91 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49      Ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑402/05 P u C‑415/05 P, EU:C:2008:461, punt 343) (li tispjega li miżura ma tistax tevita kwalunkwe stħarriġ tal-qrati tal-Unjoni minħabba s-sempliċi fatt li l-att li jadottahom jikkonċerna s-sigurtà nazzjonali).
50      Ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑26 ta’ Frar 2019, X (Kumpanniji intermedjarji stabbiliti f’pajjiżi terzi) (C‑135/17, EU:C:2019:136, punt 90 u l-ġurisprudenza ċċitata).
51      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2000, Église de scientologie (C‑54/99, EU:C:2000:124, punt 22) u s-sentenza tat‑18 ta’ Ġunju 2020, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija (Trasparenza assoċjattiva) (C‑78/18 P, EU:C:2020:476, punti 86 u 93).
52      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑10 ta’ Marzu 2016, Safe Interenvíos (C‑235/14, EU:C:2016:154, punt 104) (li tispjega li, fil-qasam tal-ħasil tal-flus, l-evalwazzjoni tan-natura ta’ riskju għoli ta’ klijent tista’ tirrigwarda t-tip ta’ klijent, il-pajjiż, il-prodott jew it-tranżazzjoni inkwistjoni).
53      Ara, f’dan ir-rigward, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 11
iktar ’il fuq.
54      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑21 ta’ Novembru 1991 Technische Universität München (C‑269/90, EU:C:1991:438, punti 13 u 14).
55      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑4 ta’ Ġunju 2013, ZZ (C‑300/11, EU:C:2013:363, punt 57 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56      Dan is-sett ta’ għodod huwa r-riżultat ta’ wieħed mill-għanijiet stabbiliti mill-Kummissjoni fir-Rakkomandazzjoni tal‑2019 dwar iċ-Ċibersigurtà (ara l-punt I(1)(c) tagħha, li tistabbilixxi li l-Grupp ta’ Kooperazzjoni tal-NIS għandu “jidentifika sett komuni ta’ miżuri li għandhom jittieħdu biex jitnaqqsu r-riskji taċ-ċibersigurtà relatati mal-infrastrutturi li jirfdu l-ekosistema diġitali, b’mod partikolari n-netwerks 5G”).
57      Ara n-nota ta’ qiegħ il-paġna 30
iktar ’il fuq. Dan il-grupp jikkostitwixxi kumitat stabbilit abbażi tal-Artikolu 11(1) tad-Direttiva (UE) 2016/1148 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑6 ta’ Lulju 2016 dwar miżuri għal livell għoli komuni ta’ sigurtà tan-networks u tas-sistemi tal-informazzjoni madwar l-Unjoni (ĠU 2016, L 194, p. 1). Din id-Direttiva sadanittant ġiet sostitwita bid-Direttiva NIS 2, iżda l-Kumitat għadu jeżisti (ara l-Artikolu 14(1) tad-Direttiva NIS 2).
58      Ara l-Komunikazzjoni dwar l-Implimentazzjoni tas-Sett ta’ Għodod 5G, p. 2
59      Ara l-Komunikazzjoni dwar l-Implimentazzjoni tas-Sett ta’ Għodod 5G, p. 1. Għal kriterji speċifiċi simili, ara wkoll p. 42 tas-Sett ta’ Għodod 5G.
60      Ara s-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 144 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara, f’dan is-sens ukoll, is-sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2022, BPC Lux 2 et (C‑83/20, EU:C:2017:346, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
61      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569, punti 145 u 146 u l-ġurisprudenza ċċitata).
62      Ara, għal dan l-għan, is-sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2024, Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, punti 82 u 88 u l-ġurisprudenza ċċitata).
63      Ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 146 u l-ġurisprudenza ċċitata) (li tispjega li “l-interessi marbuta mal-użu ta’ liċenzja jikkostitwixxu interessi patrimonjali li jeħtieġu l-protezzjoni mogħtija lil dan l-Artikolu 1 tal-Protokoll Nru 1 [għall-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali]”, b’tali mod li “r-revoka ex lege ta’ awtorizzazzjoni li tippermetti lid-detentur tagħha jeżerċita attività ekonomika hija limitazzjoni fuq id-dritt għall-proprjetà ggarantit minn dan l-artikolu li, bħala miżura li tirregola l-użu tal-beni, taqa’ fl-iskop tat-tieni paragrafu tal-imsemmi artikolu”).
64      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2007:569, punt 155 u l-ġurisprudenza ċċitata).
65      Ara, għal dan l-għan, is-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 155 sa 156 u l-ġurisprudenza ċċitata).
66      Ara, iktar reċentement, is-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2025, Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, punt 168 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑10 ta’ Jannar 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569, punt 158 u l-ġurisprudenza ċċitata).