Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 13 maja 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 2011/83/UE – Artykuł 5 ust. 1 lit. a) i c) – Wymogi informacyjne dotyczące umów innych niż umowy zawierane na odległość lub umowy zawierane poza lokalem przedsiębiorstwa – Ciążący na przedsiębiorcy obowiązek poinformowania konsumenta o głównych cechach usługi – Należności celne – Ciążący na przedsiębiorcy obowiązek poinformowania konsumenta o całkowitej cenie usługi – Opłaty dodatkowe – Treść informacji, która ma zostać przekazana konsumentowi – Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) – Artykuły 6 i 11
W sprawie C‑488/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy) postanowieniem z dnia 11 lipca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, w postępowaniu:
D.V.
przeciwko
MB „Kigas”,
przy udziale:
Valstybinė vartotojų teisių apsaugos tarnyba,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, M. Condinanzi, N. Jääskinen, R. Frendo (sprawozdawczyni) i A. Kornezov, sędziowie,
rzecznik generalny: T. Ćapeta,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu rządu litewskiego – K. Dieninis oraz S. Grigonis, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu czeskiego – S. Šindelková, M. Smolek oraz J. Vláčil w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – I. Rubene oraz A. Steiblytė, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 11 grudnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 1 lit. a) i c) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2011, L 304, s. 64), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r. (Dz.U. 2019, L 328, s. 7) (zwanej dalej „dyrektywą 2011/83”).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy D.V., konsumentem, a MB Kigas, spółką przewozową, w przedmiocie zapłaty faktury dotyczącej usługi międzynarodowego przewozu drogowego towarów zawierającej kwotę odpowiadającą należnościom celnym uiszczonym przez Kigas.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3        Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów, podpisana w Genewie w dniu 19 maja 1956 r., zmieniona protokołem podpisanym w Genewie w dniu 5 lipca 1978 r. (zwana dalej „CMR”), została wynegocjowana w ramach Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych. Ponad 50 państw, wśród nich wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej, przystąpiło do CMR.
4        Zgodnie z art. 1 CMR:
„1.      Niniejszą Konwencję stosuje się do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsca przewidziane dla jej dostawy, stosownie do ich oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się.
[…]
4.      Niniejszej Konwencji nie stosuje się do:
[…]
c)      do przewozów rzeczy przesiedlenia.
[…]”.
5        Artykuł 4 CMR przewiduje:
„Dowodem zawarcia umowy przewozu jest list przewozowy. Brak, nieprawidłowość lub utrata listu przewozowego nie wpływa na istnienie ani na ważność umowy przewozu, która mimo to podlega przepisom niniejszej Konwencji”.
6        Artykuł 6 ust. 1 CMR stanowi:
„List przewozowy powinien zawierać następujące dane:
[…]
i)      koszty związane z przewozem (przewoźne, koszty dodatkowe, należności celne i inne koszty powstałe od chwili zawarcia umowy do chwili dostawy);
[…]”.
7        Artykuł 11 ust. 1 i 2 CMR ma następujące brzmienie:
„1.      W celu załatwienia formalności celnych lub innych, jakie należy wypełnić przed wydaniem towaru, nadawca powinien załączyć do listu przewozowego lub postawić do dyspozycji przewoźnika potrzebne dokumenty oraz udzielić mu wszelkich żądanych informacji.
2.      Przewoźnik nie jest obowiązany sprawdzać, czy te dokumenty i informacje są ścisłe i dostateczne. Nadawca odpowiada wobec przewoźnika za wszelkie szkody, które mogłyby wyniknąć wskutek braku, niedostateczności lub nieprawidłowości tych dokumentów i informacji, chyba że zachodzi wina ze strony przewoźnika”.
Prawo Unii
8        Zgodnie z motywami 4, 5 i 7 dyrektywy 2011/83:
„(4)      […] Harmonizacja niektórych aspektów umów z udziałem konsumentów zawieranych na odległość i niektórych aspektów umów z udziałem konsumentów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa jest niezbędna w celu wspierania rzeczywistego rynku wewnętrznego dla konsumentów, opartego na właściwej równowadze pomiędzy wysokim poziomem ochrony konsumentów i konkurencyjnością przedsiębiorstw […].
(5)      […] [P]ełna harmonizacja w zakresie informacji dla konsumentów i prawa do odstąpienia od umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa przyczyni się do wysokiego poziomu ochrony konsumentów i lepszego funkcjonowania rynku wewnętrznego w stosunkach między przedsiębiorstwami a konsumentami.
[…]
(7)      Pełna harmonizacja niektórych kluczowych aspektów regulacyjnych powinna znacznie poprawić pewność prawa zarówno wśród konsumentów, jak i przedsiębiorców. Zarówno konsumenci, jak i przedsiębiorcy powinni mieć możliwość korzystania z jednolitych ram regulacyjnych, opartych na jasno zdefiniowanych pojęciach prawnych, regulujących niektóre aspekty umów zawieranych między przedsiębiorstwami a konsumentami w całej Unii. Rezultatem takiej harmonizacji powinno być zlikwidowanie barier wynikających z rozdrobnienia przepisów oraz pełne wprowadzenie rynku wewnętrznego w tej dziedzinie. Bariery te można zlikwidować tylko przez stworzenie jednolitych przepisów na poziomie Unii. Ponadto konsumenci powinni mieć możliwość korzystania ze wspólnego wysokiego poziomu ochrony w całej Unii”.
9        Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot”, przewiduje:
„Niniejsza dyrektywa, poprzez osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów, ma przyczyniać się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego w drodze zbliżenia niektórych aspektów przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących umów zawieranych między konsumentami a przedsiębiorcami”.
10      Artykuł 2 rzeczonej dyrektywy zawiera następujące definicje:
„1)      »konsument« oznacza każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych niniejszą dyrektywą działa w celach niezwiązanych z działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą ani wykonywaniem wolnego zawodu;
2)      »przedsiębiorca« oznacza każdą osobę fizyczną lub każdą osobę prawną, niezależnie od tego, czy jest to podmiot publiczny, czy prywatny, która działa – w tym również za pośrednictwem każdej innej osoby działającej w jej imieniu lub na jej rzecz – w celach związanych z jej działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wykonywaniem wolnego zawodu, w związku z umowami objętymi zakresem niniejszej dyrektywy;
[…]
6)      »umowa o świadczenie usług« oznacza każdą umowę inną niż umowa sprzedaży, na mocy której przedsiębiorca świadczy lub zobowiązuje się do świadczenia usługi, w tym usługi cyfrowej, na rzecz konsumenta;
7)      »umowa zawierana na odległość« oznacza każdą umowę zawartą między przedsiębiorcą i konsumentem w ramach zorganizowanego systemu sprzedaży lub świadczenia usług na odległość, bez jednoczesnej fizycznej obecności przedsiębiorcy i konsumenta, z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie;
[…]”.
11      Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres stosowania”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do każdej umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, na warunkach i w zakresie określonym w jej przepisach […]”.
12      Artykuł 5 dyrektywy 2011/83, zatytułowany „Wymogi informacyjne dotyczące umów innych niż umowy zawierane na odległość lub umowy zawierane poza lokalem przedsiębiorstwa”, stanowi w ust. 1:
„Zanim konsument zostanie związany umową inną niż umowa zawierana na odległość lub umowa zawierana poza lokalem przedsiębiorstwa lub jakąkolwiek ofertą w tym zakresie, przedsiębiorca w jasny i zrozumiały sposób udziela konsumentowi następujących informacji, jeżeli nie wynikają one już z okoliczności:
a)      główne cechy towarów lub usług w zakresie, w jakim jest to właściwe dla danego środka przekazu oraz dla towarów lub usług;
[…]
c)      łączna cena towarów lub usług wraz z podatkami lub, w przypadku gdy charakter towarów lub usług nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny – sposób, w jaki ma być obliczana cena, jak również, w przypadku gdy ma to zastosowanie, wszystkie dodatkowe opłaty za transport, dostarczenie lub usługi pocztowe lub, w przypadku gdy nie można w sposób racjonalny wcześniej obliczyć tych opłat, informacja o możliwości powstania konieczności uiszczenia takich dodatkowych opłat;
[…]”.
Prawo litewskie
13      Artykuł 6.2286
Lietuvos Respublikos civilinio kodekso patvirtinimo, įsigaliojimo ir įgyvendinimo įstatymas Nr. VIII‑1864 (ustawy nr VIII-1864, o zatwierdzeniu, wejściu w życie i wykonaniu litewskiego kodeksu cywilnego), z dnia 18 lipca 2000 r. (Žin., 2000, nro 74‑2262), w brzmieniu mającym zastosowanie w postępowaniu głównym. zatytułowany „Ogólne wymogi dotyczące prawa konsumentów do informacji”, w ust. 1 przewiduje:
„Przed zawarciem umowy z konsumentem innej niż umowa zawierana na odległość lub umowa zawierana poza lokalem przedsiębiorstwa przedsiębiorca ma obowiązek udzielić konsumentowi w jasny i zrozumiały sposób niezbędnych, prawidłowych, kompletnych i niewprowadzających w błąd informacji. Informacje należy przekazać konsumentowi w języku urzędowym. Przedsiębiorca ma obowiązek dostarczyć konsumentowi następujące informacje, poprzez etykietowanie lub w inny sposób, jeżeli nie wynikają one już z okoliczności:
1)      główne cechy towarów lub usług w zakresie, w jakim jest to właściwe dla danego środka przekazu oraz dla towarów lub usług;
[…]
3)      łączna cena towarów lub usług wraz z podatkami lub, w przypadku gdy charakter towarów lub usług nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny – sposób, w jaki ma być obliczana cena, jak również, w przypadku gdy ma to zastosowanie, wszystkie dodatkowe opłaty za transport, dostarczenie lub usługi pocztowe lub, w przypadku gdy nie można w sposób racjonalny wcześniej obliczyć tych opłat, informacja o możliwości powstania konieczności uiszczenia takich dodatkowych opłat;
[…]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
14      D.V., konsument, zawarł telefonicznie z Kigas, spółką transportową, umowę przewozu towarów należących do D.V., a mianowicie dwóch motocykli, jednego czterokołowca, dwóch pralek i dwóch suszarek do prania, z Norwegii do Litwy za kwotę 450 EUR. Strony w postępowaniu głównym nie zawarły zatem umowy przewozu na piśmie ani nie sporządziły listu przewozowego.
15      W dniu 16 czerwca 2020 r. D.V. przekazał swoje mienie Kigas w Norwegii i wskazał, w odpowiedzi na pytanie spółki w tej kwestii, że ponieważ przewożone towary są przeznaczone do jego użytku osobistego, nie ma konieczności składania zgłoszenia celnego.
16      W dniu 17 czerwca 2020 r., podczas kontroli granicznej między Norwegią a Szwecją, szwedzkie organy celne uznały, że towary te powinny zostać zgłoszone organom celnym przy ich wprowadzeniu na terytorium Unii. W konsekwencji sporządzono zgłoszenie celne ustalające kwotę należności celnych na 40 899 koron szwedzkich (SEK) (około 3890,59 EUR), które Kigas uiściła.
17      W dniu 18 czerwca 2020 r. Kigas wystawiła D.V. fakturę zawierającą zarówno kwotę 450 EUR pierwotnie uzgodnioną za usługę przewozu towarów, jak i kwotę odpowiadającą należnościom celnym nałożonym przez szwedzkie organy celne.
18      W dniu 20 czerwca 2020 r. Kigas dostarczyła, w uzgodnionym miejscu na Litwie, wszystkie towary powierzone jej przez D.V., z wyjątkiem jednego motocykla, który zatrzymała w oczekiwaniu na zapłatę faktury.
19      D.V. wniósł powództwo przeciwko Kigas do Kauno apylinkės teismas (sądu rejonowego w Kownie, Litwa), wnosząc do tego sądu, po pierwsze, o stwierdzenie, że nie jest on zobowiązany do zapłaty kwoty wykazanej na tej fakturze z tytułu zwrotu należności celnych. Po drugie, D.V. zwrócił się do tego sądu o nakazanie Kigas niezwłocznego zwrotu zatrzymanego przez nią motocykla.
20      Kigas wniosła powództwo wzajemne, domagając się zasądzenia od D.V. zapłaty na jej rzecz 450 EUR za przewóz towarów i 3876,76 EUR tytułem kosztów.
21      Orzeczeniem z dnia 17 maja 2023 r. Kauno apylinkės teismas (sąd rejonowy w Kownie) uwzględnił to powództwo wzajemne, nakazując jednocześnie Kigas zwrot na rzecz D.V. motocykla, którego nie dostarczyła.
22      Postanowieniem z dnia 16 listopada 2023 r. Kauno apygardos teismas (sąd okręgowy w Kownie, Litwa), orzekający w postępowaniu odwoławczym, utrzymał to orzeczenie w mocy.
23      Te dwa sądy zasadniczo orzekły, po pierwsze, że sprawa w postępowaniu głównym podlega nie tylko przepisom ustawy nr VIII‑1864 o zatwierdzeniu, wejściu w życie i wykonaniu litewskiego kodeksu cywilnego w brzmieniu mającym zastosowanie w postępowaniu głównym, regulującym umowy przewozu, ale również postanowieniom CMR, i że te ostatnie powinny mieć pierwszeństwo w przypadku kolizji norm.
24      Po drugie, wspomniane sądy uznały, że D.V., jako nadawca towarów, uchybił ciążącemu na nim obowiązkowi dostarczenia przewoźnikowi pełnych dokumentów i informacji niezbędnych do dopełnienia formalności celnych, co uzasadniało zasądzenie od niego zwrotu na rzecz Kigas kwoty obejmującej należności celne, które ta ostatnia spółka uiściła. Zdaniem sądów tych należności celnych nie można uznać za część wynagrodzenia za przewóz tych towarów.
25      W tym kontekście D.V. wniósł skargę kasacyjną na orzeczenie Kauno apygardos teismas (sądu okręgowego w Kownie) do Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sądu najwyższego Litwy), który jest sądem odsyłającym.
26      D.V. podnosi, że w ramach umowy zawartej z Kigas spoczywający na przedsiębiorcy na podstawie art. 5 dyrektywy 2011/83 obowiązek poinformowania konsumenta obejmuje obowiązek dostarczenia konsumentowi szczegółowych informacji na temat należności celnych, ich stawki oraz dokumentów niezbędnych do dopełnienia procedur celnych. Przewidziany w art. 11 CMR obowiązek dostarczenia przewoźnikowi przez nadawcę dokumentów i informacji niezbędnych do dopełnienia formalności celnych i innych formalności ma zastosowanie tylko wtedy, gdy konsument otrzymał wcześniej szczegółowe informacje, które należy mu przekazać zgodnie z tym art. 5.
27      Kigas twierdzi, że zgodnie z art. 5 dyrektywy 2011/83 przedsiębiorca, który świadczy usługę przewozu towarów na rzecz konsumenta, nie jest zobowiązany do udzielania mu informacji dotyczących procedur celnych, należności celnych i dokumentów niezbędnych do dopełnienia formalności celnych. Zdaniem tej spółki zgodnie z art. 11 CMR konsument, jako nadawca, powinien przekazać te informacje przedsiębiorcy.
28      Sąd odsyłający przypomina, po pierwsze, że spór w postępowaniu głównym dotyczy międzynarodowego przewozu drogowego towarów przeznaczonych do osobistego użytku nadawcy. W konsekwencji sporne stosunki umowne dotyczą konsumenta i przedsiębiorcy i są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2011/83.
29      Po drugie, sąd ten zauważa, że usługa przewozu będąca przedmiotem postępowania głównego jest objęta zakresem stosowania CMR, przy czym usługa ta nie stanowi przewozu rzeczy przesiedlenia w rozumieniu art. 1 ust. 4 CMR. W tym względzie sąd ten przypomina, że zgodnie z art. 11 ust. 1 CMR w celu załatwienia formalności celnych lub innych, jakie należy wypełnić przed wydaniem towaru, nadawca powinien załączyć do listu przewozowego lub postawić do dyspozycji przewoźnika potrzebne dokumenty oraz udzielić mu wszelkich żądanych informacji. Artykuł 11 ust. 2 CMR stanowi, że przewoźnik nie jest obowiązany sprawdzać, czy te dokumenty i informacje są ścisłe i dostateczne, a także że nadawca odpowiada wobec przewoźnika za wszelkie szkody, które mogłyby wyniknąć wskutek braku, niedostateczności lub nieprawidłowości tych dokumentów i informacji, chyba że zachodzi wina ze strony przewoźnika.
30      W tych okolicznościach sąd odsyłający zastanawia się w pierwszej kolejności, czy art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2011/83, który nakłada na przedsiębiorcę obowiązek udzielenia konsumentowi informacji dotyczących głównych cech usługi, należy interpretować w sposób ścisły, jako odnoszący się wyłącznie do informacji dotyczących miejsca wydania towarów, trasy i ceny, czy też w sposób szeroki, jako nakładający na przedsiębiorcę, który świadczy usługę międzynarodowego przewozu towarów na rzecz konsumenta, obowiązek poinformowania go również o procedurach celnych mających zastosowanie do przewozu. W tym drugim przypadku sąd ten dąży do ustalenia, czy wystarczy, aby przedsiębiorca poinformował nadawcę-konsumenta, że jest on odpowiedzialny za dokumenty niezbędne do przeprowadzenia procedur celnych i że musi uiścić należności celne, czy też przedsiębiorca powinien przedstawić szczegółowe informacje dotyczące konkretnych dokumentów, które należy przedstawić organom celnym, a także stawek i kwot należności celnych. Wspomniany sąd skłania się do uznania, że nałożenie takiego obciążenia na przedsiębiorcę mogłoby być nieproporcjonalne.
31      To bowiem nadawca najlepiej zna, co do zasady, właściwości i cechy towaru powierzonego przewoźnikowi, jak również cel przewozu. Zdaniem sądu odsyłającego nawet jeśli spoczywający na przedsiębiorcy obowiązek poinformowania konsumenta o głównych cechach usługi obejmuje fakt, że towary, które mają być przewożone, mogą podlegać procedurom celnym, informacja ta powinna mieć jedynie charakter ogólny. Nie można wymagać od przedsiębiorcy, aby wskazał konsumentowi szczegółowe dokumenty, które należy przedstawić organom celnym, ani aby obliczył – i poinformował o niej konsumenta – dokładną kwotę mających zastosowanie należności celnych.
32      W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy przewidziany w art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2011/83 ciążący na przedsiębiorcy obowiązek dostarczenia konsumentowi informacji o cenie towarów i usług wraz z podatkami lub – w przypadku gdy charakter towarów lub usług nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny – o sposobie, w jaki ma być obliczana cena, jak również, w przypadku gdy ma to zastosowanie, o wszystkich dodatkowych opłatach za transport, dostarczenie lub usługi pocztowe lub, w przypadku gdy nie można w sposób racjonalny wcześniej obliczyć tych opłat, informacji o możliwości powstania konieczności uiszczenia takich dodatkowych opłat, obejmuje obowiązek poinformowania konsumenta przez przedsiębiorcę świadczącego usługę międzynarodowego przewozu towarów na rzecz konsumenta o należnościach celnych, stawkach i kwotach mających zastosowanie do tego przewozu.
33      Sąd ten uważa również, że przepis ten może być interpretowany albo w sposób ścisły, albo w sposób szeroki, co prowadzi do wniosku – odpowiednio – że przedsiębiorca jest w ten sposób zwolniony z obowiązku przekazania konsumentowi informacji o stawkach i kwotach należności celnych lub zobowiązany do przekazania tych informacji.
34      W tych okolicznościach Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy [2011/83], z którego wynika wymóg, aby przedsiębiorca dostarczał konsumentowi informacje o cechach usług, należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorca świadczący usługę międzynarodowego przewozu towarów na rzecz konsumenta ma obowiązek informowania konsumenta o procedurach celnych mających zastosowanie do danego przewozu? Jeżeli art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że na przedsiębiorcy ciąży obowiązek informowania konsumenta o procedurach celnych mających zastosowanie do przewozu międzynarodowego, to czy wystarczy, aby przedsiębiorca stwierdził, że nadawca (konsument) ma obowiązek wziąć odpowiedzialność za dokumenty niezbędne do procedur celnych i uiścić opłaty celne, czy też przedsiębiorca ma obowiązek dostarczyć szczegółowe informacje o konkretnych dokumentach (wykaz dokumentów), jakie należy przedłożyć organom celnym, oraz konkretnych stawkach (kwotach) opłat celnych?
2)      Czy przewidziany w art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy [2011/83] ciążący na przedsiębiorcy obowiązek dostarczenia konsumentowi informacji o cenie towarów lub usług wraz z podatkami lub, w przypadku gdy charakter towarów lub usług nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny, o sposobie, w jaki ma być obliczana cena, jak również, w przypadku gdy ma to zastosowanie, o wszystkich dodatkowych opłatach za transport, dostarczenie lub usługi pocztowe lub, w przypadku gdy nie można w sposób racjonalny wcześniej obliczyć tych opłat, informacji o możliwości powstania konieczności uiszczenia takich dodatkowych opłat, obejmuje obowiązek poinformowania konsumenta przez przedsiębiorcę świadczącego usługę międzynarodowego przewozu towarów o opłatach celnych (stawkach i kwotach opłat) mających zastosowanie do konkretnego przewozu?”.
Postępowanie przed Trybunałem
35      Należy przypomnieć, że w ramach podziału kompetencji między Trybunałem a sądami krajowymi do Trybunału należy uwzględnienie określonego w postanowieniu odsyłającym kontekstu faktycznego i prawnego, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne. W związku z tym, skoro sąd odsyłający określił ramy faktyczne i prawne, w które wpisują się przedstawione przez niego pytania, do Trybunału nie należy sprawdzanie ich prawidłowości (wyrok z dnia 19 marca 2026 r., Almirall, C‑589/24, EU:C:2026:217, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).
36      W tym względzie, w odpowiedzi na wniosek Trybunału o udzielenie informacji mający na celu wyjaśnienie, czy rozpatrywaną w postępowaniu głównym umowę przewozu, która została zawarta telefonicznie, należy uznać za umowę inną niż umowa zawierana na odległość lub umowa zawierana poza lokalem przedsiębiorstwa, w związku z czym informacje, które przedsiębiorca ma przekazać konsumentom, powinny być przekazywane zgodnie z art. 5 dyrektywy 2011/83, czy też przeciwnie, umowę tę należy uznać za umowę zawieraną na odległość w rozumieniu art. 2 pkt 7 tej dyrektywy, sąd odsyłający potwierdził, że jako sąd kasacyjny jest związany ustaleniami sądu pierwszej instancji i sądu apelacyjnego, w związku z czym sam nie ocenia okoliczności faktycznych i rozstrzyga wyłącznie kwestie prawne. Sąd ten stwierdził, że na podstawie ustalonych w ten sposób okoliczności faktycznych umowa będąca przedmiotem postępowania głównego nie może zostać uznana za umowę zawieraną na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. art. 2 pkt 7 tej dyrektywy, a zatem informacje, które przedsiębiorca powinien przekazać konsumentowi, są uregulowane w jej art. 5.
37      W świetle tych okoliczności w celu udzielenia odpowiedzi na dwa pytania przedłożone przez sąd odsyłający należy dokonać wykładni art. 5 dyrektywy 2011/83.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
38      Poprzez swe dwa pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5 ust. 1 lit. a) i c) dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że w ramach umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów z państwa trzeciego do państwa członkowskiego Unii ciążący na przedsiębiorcy na podstawie tego przepisu obowiązek informacyjny oznacza konieczność poinformowania nadawcy będącego konsumentem, że przywóz towarów na terytorium Unii może wymagać dopełnienia formalności celnych oraz że może powstać konieczność uiszczenia należności celnych. W przypadku odpowiedzi twierdzącej sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy przedsiębiorca powinien przedstawić szczegółowe informacje na temat dokumentów, które należy przedstawić organom celnym, a także na temat mających zastosowanie stawek i kwot należności celnych.
39      Na wstępie, po pierwsze, należy zauważyć, że spór pomiędzy D.V. a Kigas jest, zdaniem sądu odsyłającego, objęty zakresem stosowania CMR.
40      Zgodnie bowiem z art. 1 CMR konwencję tę stosuje się do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsca przewidziane dla jej dostawy, stosownie do ich oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się.
41      W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że spór w postępowaniu głównym dotyczy odpłatnej umowy drogowego przewozu towarów z Norwegii do Litwy, które są umawiającymi się państwami CMR, i że usługa ta nie stanowi przewozu rzeczy przesiedlenia w rozumieniu art. 1 ust. 4 CMR.
42      Po drugie, jak przewiduje art. 3 ust. 1 dyrektywy 2011/83, zakresem stosowania tej dyrektywy objęta jest każda umowa zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem. Otóż z ustaleń sądu odsyłającego, przypomnianych w pkt 28 niniejszego wyroku, wynika, że D.V., który zawarł umowę przewozu będącą przedmiotem postępowania głównego z Kigas, przedsiębiorcą transportowym, miał status konsumenta w rozumieniu art. 2 pkt 1 rzeczonej dyrektywy, ponieważ działał w celach niezwiązanych z działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą ani wykonywaniem wolnego zawodu. W związku z tym umowa ta jest objęta zakresem stosowania dyrektywy 2011/83.
43      W pierwszej kolejności, jak wynika z art. 1 tej dyrektywy w związku z jej motywami 4, 5 i 7, wspomniana dyrektywa ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów poprzez zagwarantowanie im dostępu do informacji i ochrony w obrocie z przedsiębiorcami. Ponadto ochrona konsumentów w ramach polityki Unii została przewidziana w art. 169 TFUE i w art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Walbusch Walter Busch, C‑430/17, EU:C:2019:47, pkt 34).
44      W konsekwencji dyrektywa 2011/83 ma na celu zapewnienie konsumentom szerokiej ochrony poprzez przyznanie im określonych praw. W tym względzie dostarczone przed zawarciem umowy informacje dotyczące warunków umownych oraz skutków jej zawarcia mają dla konsumenta fundamentalne znaczenie. To na podstawie tych informacji wspomniany konsument podejmuje bowiem decyzję, czy zamierza związać się umową z przedsiębiorcą (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Walbusch Walter Busch, C‑430/17, EU:C:2019:47, pkt 35, 36).
45      W tym celu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2011/83 przewiduje, że zanim konsument zostanie związany umową inną niż umowa zawierana na odległość lub umowa zawierana poza lokalem przedsiębiorstwa lub jakąkolwiek ofertą w tym zakresie, przedsiębiorca w jasny i zrozumiały sposób udziela konsumentowi określonych informacji, jeżeli nie wynikają one już z okoliczności. Przepis ten ma na celu zapewnienie przekazania konsumentowi, przed zawarciem umowy, zarówno informacji o warunkach umowy i konsekwencjach jej zawarcia, które powinny mu umożliwić podjęcie decyzji, czy zamierza związać się umową z przedsiębiorcą, jak i informacji koniecznych do należytego wykonania tej umowy, w szczególności w odniesieniu do wykonywania praw konsumenta (zob. podobnie wyrok z dnia 5 maja 2022 r. Victorinox, C‑179/21, EU:C:2022:353, pkt 26).
46      Co się tyczy w szczególności obowiązku udzielenia informacji przed zawarciem umowy, o którym mowa w art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2011/83, przepis ten przewiduje, że przedsiębiorca powinien poinformować konsumenta o głównych cechach towaru lub usługi w zakresie, w jakim jest to właściwe dla danego środka przekazu oraz dla towarów lub usługi.
47      Wynika z tego, że zakres informacji, która powinna zostać wcześniej przekazana przez przedsiębiorcę w ramach umowy międzynarodowego przewozu towarów, należy oceniać w zależności w szczególności od charakteru usługi.
48      Tymczasem okoliczność, że przywóz przewożonych towarów może podlegać formalnościom celnym, może mieć istotny wpływ na wykonanie świadczonej usługi przewozu, opóźniając, a nawet uniemożliwiając dostawę towarów lub powodując dodatkowe koszty. W związku z tym, jak zauważyła w istocie rzeczniczka generalna w pkt 62 opinii, biorąc pod uwagę transgraniczny charakter umów międzynarodowego przewozu towarów oraz fakt, że ich przywóz z państwa trzeciego może, stosownie do okoliczności, podlegać należnościom celnym, można zasadnie przyjąć, że formalności celne stanowią jedną z głównych cech tego rodzaju umowy w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2011/83, o której konsument powinien zostać poinformowany przez przedsiębiorcę przed zawarciem umowy.
49      W konsekwencji w ramach umowy przewozu takiej jak umowa będąca przedmiotem postępowania głównego profesjonalny przewoźnik jest zobowiązany poinformować konsumenta, że przywóz przewożonych towarów może wymagać dopełnienia formalności celnych.
50      Natomiast ponieważ przedsiębiorca ten odpowiada wyłącznie za przewóz towarów, bez świadczenia usługi pośrednictwa celnego, nie może być on zobowiązany do dostarczenia szczegółowych informacji na temat dokumentów, które należy przedstawić organom celnym. W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że z art. 11 ust. 1 i 2 CMR wynika, iż do nadawcy należy udostępnienie przewoźnikowi dokumentów niezbędnych do dopełnienia formalności celnych oraz że przewoźnik nie jest zobowiązany sprawdzić, czy dokumenty te są ścisłe i dostateczne.
51      Co się tyczy w drugiej kolejności art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2011/83, należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem przedsiębiorca ma poinformować konsumenta o łącznej cenie towarów lub usług wraz z podatkami lub, w przypadku gdy charakter towarów lub usług nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny o sposobie, w jaki ma być obliczana cena, jak również, w przypadku gdy ma to zastosowanie, o wszystkich dodatkowych opłatach za transport, dostarczenie lub usługi pocztowe lub, w przypadku gdy nie można w sposób racjonalny wcześniej obliczyć tych opłat, o możliwości powstania konieczności uiszczenia takich dodatkowych opłat.
52      Z brzmienia tego artykułu wynika przede wszystkim, że należy odróżnić wskazanie ceny końcowej od wskazania sposobu, w jaki cena ta jest obliczana, następnie – że to od charakteru usługi zależy to, że w danej sytuacji przedsiębiorca nie może w sposób racjonalny owej ceny wcześniej obliczyć, i wreszcie – że jeżeli przedsiębiorca nie jest w stanie wskazać wspomnianej ceny, musi on określić zasady, w oparciu o które cena ta jest obliczana, lub, innymi słowy, sposób obliczania ceny końcowej (zob. analogicznie wyrok z dnia 23 stycznia 2025 r. NEW Niederrhein Energie und Wasser, C‑518/23, EU:C:2025:35, pkt 30). Ponadto, niezależnie od wskazania ceny całkowitej lub sposobu obliczania tej ceny, należy uwzględnić dodatkowe koszty, które mogą zostać doliczone do całkowitej ceny usługi i co do których, jeżeli nie można ich obliczyć z góry, konsument powinien otrzymać informacje o możliwości powstania konieczności ich uiszczenia.
53      Ponadto z art. 6 ust. 1 lit. i) CMR wynika, że należności celne znajdują się wśród „kosztów związanych z przewozem”, które powinny być wymienione w liście przewozowym międzynarodowego przewozu drogowego towarów.
54      W zakresie, w jakim należności celne są wymagalne nie z uwagi na świadczenie usługi przewozu jako takiej, lecz z uwagi na wprowadzenia na obszar celny Unii przewożonych towarów, należności celne należy uznać za opłaty dodatkowe w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2011/83, doliczane do całkowitej ceny usługi przewozu.
55      Ze względu bowiem na fakt, że należności celne są obliczane w zależności od towarów, które mają być przewożone, przedsiębiorca może nie być w stanie dokładnie znać z wyprzedzeniem wszystkich składników ceny końcowej, a w związku z tym może nie być w stanie poinformować konsumenta o sposobie obliczania tej ceny tak, aby zainteresowany mógł dokonać tego obliczenia samodzielnie (zob. analogicznie wyrok z dnia 23 stycznia 2025 r. NEW Niederrhein Energie und Wasser, C‑518/23, EU:C:2025:35, pkt 38).
56      W tym kontekście w ramach umów międzynarodowego przewozu towarów przedsiębiorca nie zawsze może obliczyć całkowitą cenę usługi „wraz z podatkami” przed zawarciem umowy przewozu, w szczególności dlatego, że dokładna kwota należności celnych może zależeć od pewnych elementów, które mogą nie być znane z góry, takich jak na przykład wartość towarów, ich klasyfikacja taryfowa i ich pochodzenie.
57      Tak więc w ramach obowiązku informacyjnego przewidzianego w art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2011/83 przedsiębiorca jest zobowiązany do poinformowania konsumenta wyłącznie o tym, że może powstać konieczność uiszczenia należności celnych, stanowiących dodatkowe opłaty obciążające konsumenta, których nie można w sposób racjonalny obliczyć z góry i doliczyć do ceny usługi transportowej.
58      W świetle powyższych rozważań odpowiedź na przedłożone Trybunałowi pytania powinna brzmieć tak, iż art. 5 ust. 1 lit. a) i c) dyrektywy 2011/83 należy interpretować w ten sposób, że w ramach umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów z państwa trzeciego do państwa członkowskiego Unii ciążący na przedsiębiorcy na podstawie tego przepisu obowiązek informacyjny oznacza konieczność poinformowania nadawcy będącego konsumentem, że przywóz towarów na terytorium Unii może wymagać dopełnienia formalności celnych oraz że może powstać konieczność uiszczenia przez tego konsumenta należności celnych. Przedsiębiorca nie jest natomiast zobowiązany do podawania szczegółowych informacji na temat dokumentów, które mają zostać przedstawione organom celnym, ani do wskazania mających zastosowanie stawek i kwot należności celnych.
W przedmiocie kosztów
59      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 5 ust. 1 lit. a) i c) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z dnia 27 listopada 2019 r.
należy interpretować w ten sposób, że:
w ramach umowy międzynarodowego przewozu drogowego towarów z państwa trzeciego do państwa członkowskiego Unii ciążący na przedsiębiorcy na podstawie tego przepisu obowiązek informacyjny oznacza konieczność poinformowania nadawcy będącego konsumentem, że przywóz towarów na terytorium Unii może wymagać dopełnienia formalności celnych oraz że może powstać konieczność uiszczenia przez tego konsumenta należności celnych. Przedsiębiorca nie jest natomiast zobowiązany do podawania szczegółowych informacji na temat dokumentów, które mają zostać przedstawione organom celnym, ani do wskazania mających zastosowanie stawek i kwot należności celnych.
Podpisy
*      Język postępowania: litewski.