62017CJ0663_RES
Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) κ.λπ.
κατά
Trasta Komercbanka AS κ.λπ.
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 5ης Νοεμβρίου 2019
«Αίτηση αναιρέσεως – Παραδεκτό – Εκπροσώπηση διαδίκου ενώπιον του Δικαστηρίου – Εντολή προς τον δικηγόρο – Ανάκληση της εντολής από τον εκκαθαριστή της προσφεύγουσας εταιρίας – Συνέχιση της δίκης από το διοικητικό συμβούλιο της προσφεύγουσας εταιρίας – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρο 47 – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής – Κανονισμός (ΕΕ) 1024/2013 – Προληπτική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων – Απόφαση ανάκλησης της άδειας πιστωτικού ιδρύματος – Προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραδεκτό – Άμεσος επηρεασμός των μετόχων της εταιρίας της οποίας ανακλήθηκε η άδεια»
Ένδικη διαδικασία – Εκπροσώπηση των διαδίκων – Προσφυγή νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου – Εντολή προς τον δικηγόρο – Πιστωτικό ίδρυμα που τελεί υπό εκκαθάριση κατόπιν ανακλήσεως της άδειάς του από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – Ανάκληση της εντολής του δικηγόρου από τον εκκαθαριστή του εν λόγω ιδρύματος – Συνέχιση της διαδικασίας προσφυγής ακυρώσεως κατά της ως άνω απόφασης για ανάκληση της άδειας που είχε ασκήσει το πρώην διοικητικό όργανο του εν λόγω ιδρύματος – Εκκαθαριστής στο πρόσωπο του οποίου συντρέχει σύγκρουση συμφερόντων – Θεμελιώδες δικαίωμα του πιστωτικού ιδρύματος σε αποτελεσματική δικαστική προστασία – Παραδεκτό της προσφυγής
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47)
(βλ. σκέψεις 57, 59-62, 69-79)
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Πράξεις που τα αφορούν άμεσα και ατομικά – Άμεσος επηρεασμός – Κριτήρια – Απόφαση ανάκλησης της άδειας πιστωτικού ιδρύματος – Διαπίστωση του αν η εν λόγω απόφαση επηρεάζει άμεσα τη νομική κατάσταση των μετόχων του εν λόγω ιδρύματος – Δεν θίγεται το δικαίωμα των μετόχων να εισπράττουν μερίσματα και να μετέχουν στη διαχείριση του εν λόγω πιστωτικού αυτού ιδρύματος – Απουσία άμεσου επηρεασμού – Απαράδεκτο
(Άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 102-115)
Σύνοψη
Η ευθύνη ανάκλησης της εντολής προς τον δικηγόρο πιστωτικού ιδρύματος το οποίο τέθηκε υπό εκκαθάριση μετά από απόφαση με την οποία η ΕΚΤ αποφάσισε την ανάκληση της άδειάς του, προκειμένου να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του δικαστή της Ένωσης κατά της απόφασης αυτής, δεν μπορεί να ανατεθεί σε εκκαθαριστή στο πρόσωπο του οποίου συντρέχει σύγκρουση συμφερόντων, χωρίς να θιγεί το θεμελιώδες δικαίωμα του ιδρύματος αυτού για αποτελεσματική δικαστική προστασία, την οποία εγγυάται το δίκαιο της Ένωσης
Με την απόφαση ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ. (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P), της 5ης Νοεμβρίου 2019, το Δικαστήριο, το οποίο συνεδρίασε σε τμήμα μείζονος συνθέσεως, ακύρωσε διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου (
1
), με την οποία το τελευταίο, αφενός, έκρινε ότι δεν συνέτρεχε λόγος να αποφανθεί επί της προσφυγής της αναιρεσείουσας εταιρίας με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) περί ανακλήσεως της άδειάς της (
2
), επειδή η εταιρία αυτή δεν εκπροσωπείτο πλέον από δικηγόρο που διέθετε νομότυπη εντολή, κατά την έννοια του Κανονισμού Διαδικασίας (
3
), και, αφετέρου, απέρριψε εν μέρει την ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η ΕΚΤ, κατά το μέρος που αφορούσε την προσφυγή που άσκησαν οι λοιποί προσφεύγοντες, μέτοχοι της εταιρίας αυτής.
Η προσφεύγουσα εταιρία Trasta Komercbanka είναι λεττονικό πιστωτικό ίδρυμα το οποίο παρέχει χρηματοοικονομικές υπηρεσίες δυνάμει άδειας που της έχει χορηγήσει η επιτροπή χρηματαγορών και κεφαλαιαγορών (στο εξής: FKΤK). Μετά από πρόταση της FKΤK να ανακαλέσει την άδεια της Trasta Komercbanka και αφού ζήτησε και έλαβε τις παρατηρήσεις της τελευταίας, η ΕΚΤ εξέδωσε, στις 3 Μαρτίου 2016, την επίδικη απόφαση (
4
). Στις 14 Μαρτίου 2016, μετά από αίτηση της FKΤK, το αρμόδιο λεττονικό δικαστήριο εξέδωσε απόφαση με την οποία διέταξε την κίνηση της διαδικασίας εκκαθάρισης της αναιρεσείουσας εταιρίας και διόρισε εκκαθαριστή. Το εν λόγω δικαστήριο απέρριψε με ανέκκλητη απόφαση και το αίτημα του εν λόγω πιστωτικού ιδρύματος να διατηρήσει το διοικητικό του συμβούλιο τις εξουσίες εκπροσώπησης όσον αφορά την υποβολή αιτήματος επανεξέτασης στην ΕΚΤ (
5
) και την άσκηση προσφυγής κατά της επίδικης απόφασης ενώπιον του δικαστή της Ένωσης. Στις 17 Μαρτίου 2016 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Λεττονίας η ανακοίνωση για την έναρξη της διαδικασίας εκκαθάρισης της αναιρεσείουσας εταιρίας και η αντικατάσταση της διοίκησης του εν λόγω πιστωτικού ιδρύματος από τον εκκαθαριστή. Την ίδια ημέρα ο εν λόγω εκκαθαριστής εξέδωσε απόφαση ανάκλησης όλων των εντολών που είχαν δοθεί εκ μέρους της αναιρεσείουσας εταιρίας. Στις 21 Μαρτίου 2016 δημοσιεύθηκε, με παραγγελία συμβολαιογράφου, στην Επίσημη Εφημερίδα, ανακοίνωση της ανάκλησης όλων των εντολών που είχαν δοθεί πριν τις 17 Μαρτίου 2016. Μετά την απόρριψη του αιτήματός της για επανεξέταση της επίδικης απόφασης, η αναιρεσείουσα εταιρία και ορισμένοι από τους μετόχους της άσκησαν, στις 13 Μαΐου 2016, προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης. Η ΕΚΤ προέβαλε κατά της εν λόγω προσφυγής ένσταση απαραδέκτου.
Όσον αφορά την αίτηση αναιρέσεως στην υπόθεση C‑669/17 P, στο μέτρο που ασκήθηκε από την αναιρεσείουσα εταιρία, το Δικαστήριο έκρινε ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η εφαρμογή του λεττονικού δικαίου δεν είχε ως αποτέλεσμα την προσβολή του δικαιώματος της εταιρίας αυτής σε αποτελεσματική δικαστική προστασία και συνάγοντας εξ αυτού το συμπέρασμα ότι ο δικηγόρος που είχε ασκήσει την προσφυγή ενώπιόν του για λογαριασμό της αναιρεσείουσας εταιρίας δεν διέθετε πλέον νομότυπη εντολή εκ μέρους της εταιρίας αυτής, από πρόσωπο εξουσιοδοτημένο σχετικώς, καθόσον η εντολή ad litem είχε ανακληθεί από τον εκκαθαριστή. Συναφώς, το Δικαστήριο τόνισε τους δεσμούς μεταξύ της FKTK και του εκκαθαριστή, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από σχέση εμπιστοσύνης, καθώς και τον ρόλο που η επιτροπή αυτή διαδραμάτισε στην έκδοση της επίδικης αποφάσεως. Τα στοιχεία αυτά, σε συνδυασμό με την εξουσία της FKTK να ζητήσει την ανάκληση του εκκαθαριστή αν αυτός απολέσει την εμπιστοσύνη της, συνεπάγονται ότι στο πρόσωπο του εκκαθαριστή συντρέχει σύγκρουση συμφερόντων και ότι δεν μπορεί να ανατεθεί σε αυτόν η ευθύνη για την ενδεχόμενη ανάκληση της εντολής που δόθηκε στον δικηγόρο της αναιρεσείουσας εταιρίας προκειμένου να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του δικαστή της Ένωσης κατά της απόφασης αυτής, χωρίς να θιγεί το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας της εν λόγω εταιρίας, κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεδομένου ότι η αίτηση αναιρέσεως που άσκησε η αναιρεσείουσα εταιρία κρίθηκε παραδεκτή και βάσιμη, το Δικαστήριο αποφάσισε να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου αυτό να αποφανθεί επί της ουσίας της προσφυγής που άσκησε η Trasta Komercbanka. Όσον αφορά τις αιτήσεις αναιρέσεως στις υποθέσεις C‑663/17 P και C‑665/17 P, οι οποίες ασκήθηκαν από την ΕΚΤ και την Επιτροπή αντιστοίχως, το Δικαστήριο έκρινε ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η επίδικη απόφαση αφορούσε άμεσα τους μετόχους της αναιρεσείουσας εταιρίας. Ειδικότερα, αφενός, υιοθετώντας το εσφαλμένο κριτήριο της «σοβαρότητας» των αποτελεσμάτων της επίδικης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε, ως όφειλε, κατά πόσον η απόφαση αυτή επηρέασε, ενδεχομένως, άμεσα τη νομική κατάσταση των μετόχων της αναιρεσείουσας εταιρίας. Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έλαβε υπόψη όχι τα έννομα, αλλά τα οικονομικά αποτελέσματα της επίδικης απόφασης για την κατάσταση των μετόχων της εν λόγω εταιρίας. Η επίδικη απόφαση δεν έθιξε το δικαίωμα των μετόχων να εισπράττουν μερίσματα και να μετέχουν στη διαχείριση της αναιρεσείουσας εταιρίας, ως εταιρίας συσταθείσας κατά το λεττονικό δίκαιο, καθώς η θέση υπό εκκαθάριση της Trasta Komercbanca ήταν το αποτέλεσμα δικαστικής απόφασης που εκδόθηκε βάσει διατάξεως του λεττονικού δικαίου η οποία δεν προβλέπεται από τη νομοθεσία της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έκρινε ότι, δεδομένου ότι η επίδικη απόφαση δεν αφορούσε άμεσα τους μετόχους της εταιρίας αυτής, κατά την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, πρέπει να γίνει δεκτή η ένσταση απαραδέκτου της ΕΚΤ κατά το μέρος που αφορούσε την προσφυγή των μετόχων αυτών και, κατά συνέπεια, να απορριφθεί η προσφυγή αυτή ως απαράδεκτη.
(
1
)	Διάταξη της 12ης Σεπτεμβρίου 2017, Fursin κ.λπ. κατά ΕΚΤ (T‑247/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:623).
(
2
)	Απόφαση ECB/SSM/2016-529900WIP0INFDAWTJ81/1 WOANCA‑2016-0005 της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της 3ης Μαρτίου 2016, για την ανάκληση της άδειας που χορηγήθηκε στην Trasta Komercbanka. Η άδεια αυτή συνίσταται σε άδεια παροχής τραπεζικών υπηρεσιών. Ο όρος «άδεια» χρησιμοποιείται από τον κανονισμό (ΕΕ) 1024/2013 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2013, για την ανάθεση ειδικών καθηκόντων στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με τις πολιτικές που αφορούν την προληπτική εποπτεία των πιστωτικών ιδρυμάτων (ΕΕ 2013, L 287, σ. 63).
(
3
)	Το άρθρο 51, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου προβλέπει ότι οι δικηγόροι οφείλουν, όταν εκπροσωπούν νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, να καταθέτουν στη Γραμματεία εντολή του εν λόγω νομικού προσώπου.
(
4
)	Η επίδικη απόφαση εκδόθηκε βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 14, παράγραφος 5, του κανονισμού 1024/2013.
(
5
)	Η επιτροπή αυτή προβλέπεται στο άρθρο 24 του κανονισμού 1024/2013.