62018TJ0061_RES
Zaak T‑61/18
Amador Rodriguez Prieto
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Achtste kamer) van 4 april 2019
„Openbare dienst – Ambtenaren – Affaire ‚Eurostat’ – Nationale strafprocedure – Buitenvervolgingstelling – Verzoek om bijstand – Klokkenluider – Vermoeden van onschuld – Beroep tot schadevergoeding en nietigverklaring”
Ambtenaren – Bijstandsverplichting van de administratie – Omvang – Grenzen – Handelingen van de instelling – Strafvervolging tegen de ambtenaar
(Ambtenarenstatuut, art. 24)
(zie punten 47, 48, 51, 52)
Ambtenaren – Rechten en plichten – Vrijheid van meningsuiting – Bekendmaking van feiten die een onrechtmatige activiteit of een ernstige niet-nakoming kunnen doen vermoeden – Omvang van de verplichting – Bescherming van de ambtenaar die dergelijke feiten heeft meegedeeld – Omvang
(Ambtenarenstatuut, art. 22 bis, lid 3)
(zie punten 71‑73)
Ambtenaren – Niet-contractuele aansprakelijkheid van de instellingen – Dienstfout – Begrip – Inleiding van een rechtsgeding tegen een ambtenaar – Daaronder begrepen – Voorwaarde – Uitzonderlijke omstandigheden
(Art. 340 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47)
(zie punt 75)
Ambtenaren – Beginselen – Recht op het vermoeden van onschuld – Omvang – Bijstandsverzoek van een buiten strafrechtelijke vervolging gestelde ambtenaar dat wordt afgewezen op grond dat er nog altijd een belangenconflict met hem bestaat – Schending
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 48, lid 1)
(zie punten 91‑93)
Samenvatting
Bij het arrest Rodriguez Prieto/Commissie (T‑61/18) van 4 april 2019 heeft het Gerecht het besluit van de Europese Commissie tot afwijzing van een op artikel 24 van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie gebaseerd verzoek om bijstand nietig verklaard op grond van de vaststelling dat inbreuk was gemaakt op verzoekers recht op het vermoeden van onschuld.
Sinds 1996 zorgde Eurostat via het Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen en een netwerk van verkooppunten voor de verspreiding onder het publiek van statistische gegevens. In 1998 heeft verzoeker, hoofd van een administratieve eenheid binnen Eurostat, gevraagd om uitvoering van een interne audit. Nadat het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) naar aanleiding van de vastgestelde onregelmatigheden onderzoeken had verricht, heeft de Commissie in 2003 een strafprocedure ingeleid bij de Franse autoriteiten, in het kader waarvan verzoeker is opgeroepen als getuige en vervolgens is beslist hem strafrechtelijk te vervolgen. Verzoeker heeft een eerste verzoek om bijstand op grond van artikel 24 van het Statuut ingediend, waarbij hij zijn status als klokkenluider inriep en de Commissie verzocht de door hem gemaakte advocatenkosten ten laste te nemen. Dat verzoek werd afgewezen.
Nadat de Franse rechterlijke instanties hadden beslist alle verdachten, waaronder verzoeker, buiten vervolging te stellen, heeft de Commissie hoger beroep en vervolgens cassatieberoep ingesteld, die beide werden verworpen. Verzoeker heeft daarop een tweede verzoek om bijstand ingediend om te verkrijgen dat de Commissie de voor de Franse rechterlijke instanties gemaakte advocatenkosten ten laste zou nemen. Subsidiair verweet hij de Commissie zijn hoedanigheid van klokkenluider te hebben miskend en hem in strijd met artikel 22 bis van het Statuut de daaraan verbonden bescherming te hebben geweigerd, en verzocht hij om schadevergoeding. Verzoeker heeft de afwijzing van die verzoeken door de Commissie betwist voor het Gerecht.
Aangaande allereerst de vraag of artikel 24 van het Statuut in casu van toepassing is, heeft het Gerecht in herinnering gebracht dat dit artikel ziet op de verdediging van ambtenaren door hun instelling tegen handelingen van derden, en niet tegen handelingen van de instelling zelf. Ten eerste maakten de handelingen van de Franse gerechtelijke autoriteiten in casu deel uit van het normale verloop van de strafprocedure en vormden zij geen bij voorbaat onrechtmatige handelingen die bijstand konden rechtvaardigen. Ten tweede was artikel 24 van het Statuut in casu niet van toepassing omdat verzoekers verzoek om bijstand van de Commissie in werkelijkheid was gericht tegen handelingen van die instelling zelf, waarmee zij de strafprocedure had ingeleid en aan de basis lag van de voortzetting ervan.
Wat vervolgens de vermeende miskenning van verzoekers status als klokkenluider betreft, heeft het Gerecht erop gewezen dat het op 1 mei 2004 in werking getreden artikel 22 bis van het Statuut voor alle ambtenaren een verplichting heeft ingevoerd om te informeren over feiten die een onrechtmatige activiteit of een ernstige niet-nakoming van op de ambtenaren van de Unie rustende verplichtingen kunnen doen vermoeden. Het Gerecht heeft opgemerkt dat elke ambtenaar die vóór die datum initiatief heeft genomen om zijn hiërarchieke meerderen op de hoogte te brengen van onrechtmatigheden of de niet-nakoming van statutaire verplichtingen waarvan hij kennis had en die afbreuk konden doen aan de financiële belangen van de Unie, reeds het recht had om door zijn instelling te worden beschermd tegen elke mogelijke vergeldingsactie als gevolg van deze bekendmaking, en om te worden beschermd tegen benadeling door deze instelling zelf mits hij redelijk en te goeder trouw had gehandeld. Het Gerecht heeft evenwel geoordeeld dat die bescherming niet tot doel kon hebben om de ambtenaar te beschermen tegen onderzoeken met betrekking tot zijn eventuele betrokkenheid bij de feiten die hij aan het licht had gebracht. Wanneer een ambtenaar een dergelijk initiatief heeft genomen, kan dat, ingeval deze onderzoeken zijn betrokkenheid bij de gemelde feiten bevestigen, hoogstens een verzachtende omstandigheid vormen in het kader van mogelijke sanctieprocedures. Derhalve kon de hoedanigheid van klokkenluider waarop verzoeker aanspraak maakte, hem niet behoeden voor procedures.
In die context rees de vraag of de Commissie onrechtmatig had gehandeld doordat de strafprocedure na de beschikking van buitenvervolgingstelling door haar toedoen was voortgezet. Het Gerecht heeft eerst in herinnering gebracht dat de mogelijkheid waarover een persoon beschikt om zijn rechten voor de rechter te doen gelden en de rechterlijke controle die dat meebrengt, de uitdrukking zijn van een algemeen rechtsbeginsel, en dat de inleiding van een rechtsgeding door een instelling slechts in hoogst uitzonderlijke gevallen kan worden aangemerkt als een dienstfout. Vervolgens is het Gerecht tot de slotsom gekomen dat in casu van een dergelijke fout geen sprake was en heeft het bijgevolg afwijzend beslist op het verzoek tot vergoeding van de schade die verzoeker zou hebben geleden als gevolg van de strafvervolging waaraan hij tussen 2003 en 2016 was blootgesteld.
Ten slotte heeft het Gerecht eraan herinnerd dat het beginsel van het vermoeden van onschuld ook buiten elke strafvervolging om geldt voor een ambtenaar die ervan wordt beschuldigd zijn statutaire verplichtingen op een zodanig ernstige wijze te hebben verzuimd dat een onderzoek van OLAF, in het licht waarvan het bestuur alle vereiste – zo nodig strenge – maatregelen kan treffen, gerechtvaardigd is. Vervolgens heeft het vastgesteld dat de Commissie verzoekers recht op het vermoeden van onschuld heeft geschonden doordat zij diens verzoek om tenlasteneming van de kosten van zijn verdediging die hij in het kader van de Franse strafprocedure had gedragen, in wezen heeft afgewezen op de grond dat er een belangenconflict met hem was blijven bestaan, ook al was hij in het kader van die strafprocedure buiten vervolging gesteld.