62022CC0661
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 5ης Οκτωβρίου 2023 (
1
)
Υπόθεση C‑661/22
ABC Projektai UAB, πρώην Bruc Bond UAB
κατά
Lietuvos bankas
[αίτηση του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas(Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου της Λιθουανίας)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Πράξη ιδρύματος πληρωμών συνιστάμενη στην κατοχή χρηματικών ποσών πελατών χωρίς ειδική εντολή πληρωμής πέραν της νόμιμης προθεσμίας εκτέλεσης της πράξης πληρωμής – Χαρακτηρισμός της πράξης – Οδηγία (ΕΕ) 2015/2366 – Υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά – Οδηγία 2009/110/ΕΚ – Έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος»
1.
Η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις οδηγίες για τις υπηρεσίες πληρωμών (
2
) αναπτύσσεται σταδιακά (
3
), πλην όμως –εάν δεν απατώμαι– έως τώρα έχει εκδοθεί μία μόνον απόφαση (
4
) με αντικείμενο την ερμηνεία της οδηγίας 2009/110/ΕΚ (
5
) σχετικά με το ηλεκτρονικό χρήμα.
2.
Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως θα παράσχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει την έννοια του «ηλεκτρονικού χρήματος». Συγκεκριμένα, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν υπάρχει έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος (δραστηριότητα η οποία διέπεται, επομένως, από την οδηγία 2009/110) όταν πάροχος υπηρεσιών πληρωμών (στο εξής: ΠΥΠ) παραλαμβάνει χρηματικά ποσά χωρίς ειδική εντολή πληρωμής τα οποία φυλάσσει για διάστημα μεγαλύτερο από το προβλεπόμενο εκ του νόμου.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
1. Η οδηγία 2015/2366
3.
Το άρθρο 4 («Ορισμοί») έχει ως εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
3)
“υπηρεσίες πληρωμών”: μία ή περισσότερες από τις επιχειρηματικές δραστηριότητες που αναφέρονται στο παράρτημα I·
4)
“ιδρύματα πληρωμών”: τα νομικά πρόσωπα που έχουν λάβει άδεια, σύμφωνα με το άρθρο 11, να παρέχουν και να εκτελούν υπηρεσίες πληρωμών σε ολόκληρη την Ένωση·
5)
“πράξη πληρωμής”: πράξη η έναρξη της οποίας διενεργείται από τον πληρωτή ή για λογαριασμό του ή από τον δικαιούχο και συνίσταται στη διάθεση, μεταβίβαση ή ανάληψη χρηματικών ποσών, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε υποκείμενη υποχρέωση μεταξύ πληρωτή και δικαιούχου·
[…]
13)
“εντολή πληρωμής”: οδηγία εκ μέρους του πληρωτή ή του δικαιούχου προς τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών με την οποία του ζητείται να εκτελέσει μια πράξη πληρωμής·
[…]».
4.
Το άρθρο 18 («Δραστηριότητες») ορίζει τα εξής:
«1.   Εκτός από την παροχή υπηρεσιών πληρωμών, τα ιδρύματα πληρωμών μπορούν να ασκήσουν τις ακόλουθες δραστηριότητες:
α)
παροχή λειτουργικών και στενά συνδεόμενων επικουρικών υπηρεσιών, όπως εξασφάλιση της εκτέλεσης των πράξεων πληρωμής, υπηρεσίες συναλλάγματος, υπηρεσίες φύλαξης, καθώς και αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων·
β)
λειτουργία συστημάτων πληρωμών, με την επιφύλαξη του άρθρου 35·
γ)
επιχειρηματικές δραστηριότητες εκτός της παροχής υπηρεσιών πληρωμών, τηρουμένου του ισχύοντος ενωσιακού και εθνικού δικαίου.
2.   Όταν τα ιδρύματα πληρωμών παρέχουν μία ή περισσότερες υπηρεσίες πληρωμών, μπορούν να τηρούν μόνο λογαριασμούς πληρωμών που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για πράξεις πληρωμής.
3.   Η παραλαβή εκ μέρους των ιδρυμάτων πληρωμών τυχόν χρηματικών ποσών από τους χρήστες με σκοπό να τους παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών δεν συνιστά αποδοχή καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ, ούτε ηλεκτρονικό χρήμα κατά την έννοια του άρθρου 2 σημείο 2) της οδηγίας 2009/110/ΕΚ.
[…]
5.   Τα ιδρύματα πληρωμών δεν επιτρέπεται να ασκούν, κατ’ επάγγελμα, τη δραστηριότητα της αποδοχής καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας 2013/36/ΕΕ.
[…]»
5.
Το άρθρο 78 («Λήψη εντολών πληρωμής») προβλέπει, στην παράγραφο 1, τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ως χρόνος λήψης να ορίζεται ο χρόνος κατά τον οποίο ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή λαμβάνει την εντολή πληρωμής.
Ο λογαριασμός του πληρωτή δεν χρεώνεται πριν από την παραλαβή της εντολής πληρωμής […]».
6.
Το άρθρο 83 («Πράξεις πληρωμής προς λογαριασμό πληρωμών») προβλέπει, στην παράγραφο 1, τα εξής:
«Τα κράτη μέλη απαιτούν από τον πάροχο των υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή να μεριμνά ώστε, μετά τη λήψη της εντολής όπως προβλέπεται στο άρθρο 78, το ποσό της πράξης πληρωμής να πιστώνεται στον λογαριασμό του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του δικαιούχου ως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας. Η εν λόγω προθεσμία μπορεί να παραταθεί κατά μία επιπλέον εργάσιμη ημέρα για τις πράξεις πληρωμής των οποίων η έναρξη διενεργείται σε έγχαρτη μορφή.»
2. Η οδηγία 2009/110
7.
Το άρθρο 2 («Ορισμοί») προβλέπει τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας:
1)
ως “ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος” νοούνται τα νομικά πρόσωπα που έχουν άδεια, δυνάμει του τίτλου ΙΙ, να εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα·
2)
ως “ηλεκτρονικό χρήμα” νοείται οιαδήποτε αποθηκευμένη σε ηλεκτρονικό, μεταξύ άλλων και μαγνητικό υπόθεμα νομισματική αξία αντιπροσωπευόμενη από απαίτηση έναντι του εκδότη ηλεκτρονικού χρήματος, έχει εκδοθεί κατόπιν παραλαβής χρηματικού ποσού για τον σκοπό της πραγματοποίησης πράξεων πληρωμών όπως ορίζονται στο άρθρο 4 σημείο 5) της οδηγίας 2007/64/ΕΚ και η οποία γίνεται δεκτή από άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα πέραν του εκδότη·
[…]».
8.
Το άρθρο 10 («Απαγόρευση έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος») ορίζει τα εξής:
«Με την επιφύλαξη του άρθρου 18, τα κράτη μέλη απαγορεύουν στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που δεν είναι εκδότες ηλεκτρονικού χρήματος να εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα.»
9.
Το άρθρο 11 («Έκδοση και εξαργύρωση») έχει ως εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι εκδότες ηλεκτρονικού χρήματος εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα ίσης αξίας κατόπιν παραλαβής χρηματικού ποσού.
2.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι εκδότες ηλεκτρονικού χρήματος, κατόπιν αιτήσεως του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος, εξαργυρώνουν, ανά πάσα στιγμή και στην ονομαστική αξία, τη νομισματική αξία του ηλεκτρονικού χρήματος.
3.   Η σύμβαση μεταξύ του εκδότη ηλεκτρονικού χρήματος και του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος αναφέρει σαφώς και εμφανώς τους όρους εξαργύρωσης, περιλαμβανομένων των συναφών τελών, ο δε κάτοχος ηλεκτρονικού χρήματος ενημερώνεται για τους όρους αυτούς πριν δεσμευθεί από οιαδήποτε σύμβαση ή προσφορά.
[…]»
Β.
Το εθνικό δίκαιο
1. Ο νόμος περί πληρωμών (
6
)
10.
Δυνάμει του άρθρου 2, σημεία 11 και 40, του νόμου περί πληρωμών νοούνται, αντιστοίχως, ως «δικαιούχος» κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, άλλη οντότητα ή τμήμα οντότητας που μνημονεύεται σε εντολή πληρωμής ως αποδέκτης των χρηματικών ποσών που αποτελούν αντικείμενο της πράξης πληρωμής και ως «πληρωτής» φυσικό ή νομικό πρόσωπο, άλλη οντότητα ή τμήμα οντότητας το οποίο διατηρεί λογαριασμό πληρωμών και επιτρέπει εντολή πληρωμής από αυτόν τον λογαριασμό ή, εάν δεν υπάρχει λογαριασμός πληρωμών, το οποίο δίνει εντολή πληρωμής.
11.
Δυνάμει του άρθρου 5, ως υπηρεσίες πληρωμών νοούνται οι πράξεις πληρωμής, περιλαμβανομένης της μεταφοράς χρηματικών ποσών μέσω λογαριασμού πληρωμών στον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών του χρήστη ή άλλο πάροχο υπηρεσιών πληρωμών· οι άμεσες χρεώσεις, περιλαμβανομένων των μη συνδεδεμένων άμεσων χρεώσεων· οι πράξεις πληρωμής με κάρτα πληρωμής ή ανάλογη συσκευή ή μεταφορές χρηματικών ποσών, περιλαμβανομένων των πάγιων εντολών (σημείο 3), καθώς και οι μεταβιβάσεις χρηματικών ποσών (σημείο 6).
12.
Κατά το άρθρο 6, σημείο 3, τα ιδρύματα πληρωμών περιλαμβάνονται στους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών.
13.
Το άρθρο 38, παράγραφος 1, ορίζει ότι ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή επιστρέφει στον πληρωτή το ποσό μη εγκεκριμένης πράξης πληρωμής αμέσως μόλις λάβει γνώση της πράξης ή ενημερωθεί για την πράξη, το αργότερο έως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας, και επαναφέρει, εφόσον συντρέχει περίπτωση, τον λογαριασμό πληρωμών που χρεώθηκε στην κατάσταση που θα βρισκόταν εάν δεν είχε πραγματοποιηθεί η μη εγκεκριμένη πράξη πληρωμής, εκτός εάν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή έχει βάσιμες υπόνοιες απάτης και κοινοποιεί τους λόγους αυτούς γραπτώς στην εποπτική αρχή. Ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή πρέπει να διασφαλίζει επίσης ότι ο πληρωτής δεν υφίσταται ζημία συνεπεία των τόκων που οφείλονται στον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών ή από τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών.
14.
Κατά το άρθρο 42, παράγραφος 2, ο χρήστης υπηρεσιών πληρωμών που κίνησε εντολή πληρωμής και ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του μπορούν να συμφωνήσουν ότι η εκτέλεση της εντολής πληρωμής αρχίζει σε συγκεκριμένη ημέρα, στο τέλος συγκεκριμένης περιόδου ή την ημέρα που ο πληρωτής θα έχει θέσει τα χρηματικά ποσά στη διάθεση του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του. Στην περίπτωση αυτή, η ούτως συμφωνηθείσα ημέρα λογίζεται ως ημερομηνία λήψης της εντολής πληρωμής. Εάν η συμφωνηθείσα ημέρα δεν είναι εργάσιμη ημέρα για τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών, η εντολή πληρωμής που λαμβάνεται λογίζεται ως ληφθείσα την επόμενη εργάσιμη ημέρα.
15.
Το άρθρο 46, παράγραφος 1, προβλέπει ότι ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή διασφαλίζει ότι, μόλις ληφθεί η εντολή πληρωμής, το ποσό πράξης πληρωμής σε ευρώ που πραγματοποιείται στη Λιθουανία και προορίζεται για άλλο κράτος μέλος πιστώνεται στον λογαριασμό του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του δικαιούχου το αργότερο έως το τέλος της επόμενης εργάσιμης ημέρας, πλην της περίπτωσης που προβλέπεται στην παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου. Η εν λόγω προθεσμία μπορεί να παρατείνεται κατά μία επιπλέον εργάσιμη ημέρα όταν η πράξη πληρωμής κινείται εγγράφως.
16.
Στο άρθρο 46, παράγραφος 3, διευκρινίζεται ότι, όταν πραγματοποιούνται μεταφορές χρηματικών ποσών σε ευρώ στη Λιθουανία, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή διασφαλίζει ότι, μόλις ληφθεί η εντολή πληρωμής, το ποσό της πράξης πληρωμής πιστώνεται στον λογαριασμό του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του δικαιούχου την ίδια ημέρα, όταν η εντολή πληρωμής λαμβάνεται σε εργάσιμη ημέρα και πριν από τις 12 μ.μ. Όταν η εντολή πληρωμής λαμβάνεται μετά τις 12 μ.μ., ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή διασφαλίζει ότι το ποσό της πράξης πληρωμής πιστώνεται στον λογαριασμό του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του δικαιούχου το αργότερο την επόμενη εργάσιμη ημέρα. Στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 42, παράγραφος 2, του εν λόγω νόμου, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή διασφαλίζει ότι το ποσό της πράξης πληρωμής πιστώνεται στον λογαριασμό του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του δικαιούχου την ημέρα εκτέλεσης της εντολής πληρωμής και, όταν η ημέρα αυτή δεν είναι εργάσιμη ημέρα για τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών, την επόμενη εργάσιμη ημέρα.
2. Ο νόμος περί ιδρυμάτων πληρωμών (
7
)
17.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, του νόμου περί ιδρυμάτων πληρωμών, ίδρυμα πληρωμών το οποίο παρέχει μία ή πλείονες υπηρεσίες πληρωμών μπορεί να διαθέτει λογαριασμούς πληρωμών που προορίζονται αποκλειστικά και μόνον για την παροχή υπηρεσιών πληρωμών. Η παραλαβή εκ μέρους του ιδρύματος πληρωμών τυχόν χρηματικών ποσών από τους χρήστες με σκοπό την παροχή υπηρεσιών πληρωμών σε αυτούς δεν συνιστά αποδοχή καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων ή ηλεκτρονικό χρήμα.
18.
Το άρθρο 4, παράγραφος 5, ορίζει ότι το ίδρυμα πληρωμών δεν μπορεί να λαμβάνει καταθέσεις ή άλλα επιστρεπτέα κεφάλαια από μη επαγγελματίες φορείς της αγοράς ούτε να εκδίδει ηλεκτρονικό χρήμα.
3. Ο νόμος περί ηλεκτρονικού χρήματος (
8
)
19.
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου περί ηλεκτρονικού χρήματος, ως «ηλεκτρονικό χρήμα» νοείται νομισματική αξία αντιπροσωπευόμενη από απαίτηση έναντι του εκδότη, η οποία τίθεται σε κυκλοφορία όταν τα χρηματικά ποσά παραδίδονται στον εκδότη από φυσικά ή νομικά πρόσωπα και η οποία έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: αποθηκεύεται σε ηλεκτρονική μορφή, περιλαμβανομένης μαγνητικής μορφής, με σκοπό την πληρωμή, και γίνεται δεκτή από πρόσωπα που δεν είναι ο εκδότης ηλεκτρονικού χρήματος.
20.
Το άρθρο 5 απαγορεύει την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος από οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο δεν είναι εκδότης ηλεκτρονικού χρήματος.
21.
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, προβλέπει ότι οι εκδότες ηλεκτρονικού χρήματος εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα ίσης αξίας μόλις παραλάβουν χρηματικά ποσά από φυσικά ή νομικά πρόσωπα.
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και το προδικαστικό ερώτημα
22.
Η Bruc Bond UAB (μεταγενέστερα, ABC Projektai UAB) (
9
) ήταν ίδρυμα το οποίο είχε αποκτήσει άδεια παροχής υπηρεσιών πληρωμών από την Lietuvos bankas (Τράπεζα της Λιθουανίας) (
10
).
23.
Στις 16 Απριλίου 2020 η Τράπεζα της Λιθουανίας ανακάλεσε την άδεια λειτουργίας της ABC Projektai για δέκα λόγους, εκ των οποίων ένας μόνον αφορά την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, συγκεκριμένα ότι εξέδωσε ηλεκτρονικό χρήμα χωρίς να έχει την ιδιότητα ιδρύματος ηλεκτρονικού χρήματος (στο εξής: ΙΗΧ).
24.
Κατά την Τράπεζα της Λιθουανίας, η ABC Projektai είχε διατηρήσει τα χρηματικά ποσά των πελατών πέραν του χρόνου που ήταν αναγκαίος για την εκτέλεση των πράξεων πληρωμής ή για τεχνικούς λόγους (
11
). Από τις 20 Φεβρουαρίου 2017 οι λογαριασμοί έξι πελατών της ABC Projektai πιστώθηκαν με ποσά που ελήφθησαν από πελάτες (εισερχόμενες πληρωμές) χωρίς συγκεκριμένο σκοπό πληρωμής και οι μεταφορές ποσών (εξερχόμενες πληρωμές) παρέμεναν ανεκτέλεστες επί πλείονες ημέρες (ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, επί μήνες) (
12
), με εξαίρεση τη χρέωση της προμήθειας της ABC Projektai.
25.
Κατά την Τράπεζα της Λιθουανίας, η ως άνω συμπεριφορά συνεπαγόταν την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος, μολονότι η ABC Projektai υποστηρίζει ότι ενημέρωσε τους πελάτες για την αναγκαιότητα παροχής εντολών πληρωμής και ότι, εφόσον δεν λάμβανε τέτοιες εντολές, θα προέβαινε στην επιστροφή των χρηματικών ποσών, όπως ισχυρίζεται ότι έπραξε.
26.
Η ABC Projektai άσκησε κατά της απόφασης της Τράπεζας της Λιθουανίας προσφυγή ενώπιον του Vilniaus apygardos administracinis teismas (διοικητικού πρωτοδικείου Βίλνιους, Λιθουανία), η οποία απορρίφθηκε με απόφαση της 8ης Ιουνίου 2021.
27.
Η ABC Projektai άσκησε ενώπιον του Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου της Λιθουανίας) αίτηση αναιρέσεως κατά της πρωτόδικης απόφασης. Η ABC Projektai εκτιμά, εν ολίγοις, ότι, όταν η υπηρεσία πληρωμών δεν παρέχεται από ΙΗΧ, ο δε σκοπός της δεν είναι η έκδοση ή η εξαργύρωση της ονομαστικής αξίας των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, η υπηρεσία αυτή δεν συνιστά δραστηριότητα που σχετίζεται με την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος.
28.
Η Τράπεζα της Λιθουανίας αντικρούει την αίτηση αναιρέσεως εμμένοντας στη θέση της ότι η ABC Projektai εξέδωσε ηλεκτρονικό χρήμα χωρίς να διαθέτει άδεια προς τούτο. Υποστηρίζει ότι τούτο προκύπτει από τη θέση που εξέδωσε το εποπτικό συμβούλιο της Τράπεζας της Λιθουανίας σε σχέση με τα χρηματικά ποσά που διατηρούνται σε λογαριασμούς πληρωμών (
13
). Η Τράπεζα της Λιθουανίας επισημαίνει επιπλέον ότι η εν λόγω θέση εκδόθηκε κατόπιν διαβούλευσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
29.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Λιθουανίας) υποβάλλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Υπό περιστάσεις όπως αυτές της κύριας δίκης, όταν ένα ίδρυμα πληρωμών δέχεται χρηματικά ποσά χωρίς ειδική εντολή πληρωμής για τη μεταφορά τους την ίδια ή την επόμενη εργάσιμη ημέρα και τα χρηματικά ποσά παραμένουν στον λογαριασμό του ιδρύματος πληρωμών, ο οποίος προορίζεται για τη διενέργεια πράξεων πληρωμής, πέραν των προθεσμιών που τάσσει η νομοθεσία για την εκτέλεση της υπηρεσίας πληρωμών, πρέπει οι πράξεις του ιδρύματος πληρωμών να θεωρηθούν ως:
α)
τμήμα υπηρεσίας πληρωμών ή πράξης πληρωμής, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 4, σημεία 3 και 5, της [οδηγίας 2015/2366], τις οποίες εκτελεί το ίδρυμα πληρωμών· ή
β)
έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 2, σημείο 2, της [οδηγίας 2009/110];»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
30.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Οκτωβρίου 2022.
31.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η ABC Projektai, η Γερμανική, η Τσεχική, η Πολωνική και η Λιθουανική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Ευρώπη.
32.
Η διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως δεν κρίθηκε απαραίτητη.
IV. Ανάλυση
Α.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις: κρίσιμες έννοιες
1. Ηλεκτρονικό χρήμα
33.
Οι ψηφιακές εξελίξεις αναδιαμορφώνουν εκ βάθρων την παροχή χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, ο δε τομέας των πληρωμών λιανικής βρίσκεται στο επίκεντρο της τάσης αυτής (
14
). Η νομοθεσία της Ένωσης, με προεξέχουσα την οδηγία 2015/2366, αντιμετωπίζει δυσχέρειες όσον αφορά τον έλεγχο της ταχείας αυτής τεχνολογικής αλλαγής (
15
) και, για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή πρότεινε την κατάργηση και την αντικατάστασή της με νέα νομοθεσία (
16
).
34.
Ένα νέο στοιχείο στην παροχή υπηρεσιών πληρωμών υπήρξε η εμφάνιση του ηλεκτρονικού χρήματος, το οποίο εκδίδεται από τα ΙΗΧ και είναι πλέον ευρέως διαδεδομένο (
17
). Το καθεστώς του διεπόταν από την οδηγία 2000/46/ΕΚ (
18
), έως την κατάργησή της από την ισχύουσα οδηγία 2009/110.
35.
Με την οδηγία 2009/110 η έννοια του ηλεκτρονικού χρήματος επικαιροποιήθηκε και κατέστη σαφέστερη και πιο ουδέτερη τεχνολογικά (
19
). Κατά τον ορισμό που προκύπτει από το άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας, η εν λόγω έννοια παραπέμπει σε νομισματική αξία αποθηκευμένη σε ηλεκτρονικό ή μαγνητικό υπόθεμα (
20
) η οποία:
–
αντιπροσωπεύεται από απαίτηση έναντι του εκδότη ηλεκτρονικού χρήματος,
–
έχει εκδοθεί κατόπιν παραλαβής χρηματικού ποσού για τον σκοπό της πραγματοποίησης πράξεων πληρωμών και
–
γίνεται δεκτή από άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα πέραν του εκδότη (
21
).
36.
Τα προϊόντα ηλεκτρονικού χρήματος μπορούν να βασίζονται σε υλισμικό ή σε λογισμικό, ανάλογα με τη χρησιμοποιούμενη τεχνολογία για την αποθήκευση της νομισματικής αξίας. Υπάρχουν επίσης συστήματα τα οποία συνδυάζουν χαρακτηριστικά βασισμένα σε λογισμικό και υλισμικό.
37.
Σε περίπτωση προϊόντων βασισμένων σε υλισμικό, η αγοραστική δύναμη περιέχεται σε προσωπική υλική συσκευή, όπως κάρτα με μικροκύκλωμα, με λειτουργίες ασφάλειας βασισμένες επίσης σε υλισμικό. Η νομισματική αξία μεταβιβάζεται συνήθως μέσω διατάξεων ανάγνωσης συσκευών που δεν χρειάζονται σύνδεση δικτύου με απομακρυσμένο διακομιστή σε πραγματικό χρόνο.
38.
Τα προϊόντα που βασίζονται σε λογισμικό χρησιμοποιούν εξειδικευμένο λογισμικό το οποίο λειτουργεί σε συνήθεις προσωπικές συσκευές, όπως υπολογιστές ή ταμπλέτες. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η μεταφορά της νομισματικής αξίας, η προσωπική συσκευή πρέπει συνήθως να συνδεθεί επιγραμμικά με απομακρυσμένο διακομιστή ο οποίος ελέγχει τη χρήση της αγοραστικής δύναμης.
39.
Η νομική ρύθμιση που διέπει, αφενός, το ηλεκτρονικό χρήμα και, αφετέρου, τις υπηρεσίες πληρωμών περιέχεται σε δύο διαφορετικές, πλην όμως αλληλένδετες (
22
), οδηγίες, ο χωριστός χαρακτήρας των οποίων επανεξετάζεται επί του παρόντος (
23
).
2. Υπηρεσίες πληρωμών, πράξη πληρωμής και λογαριασμοί πληρωμών
40.
Το άρθρο 4 της οδηγίας 2015/2366 περιέχει τους ορισμούς των εννοιών που χρησιμοποιούνται στις διατάξεις της. Στο μέτρο που έχουν σημασία για την υπό κρίση διαφορά:
–
Στο σημείο 3, οι «υπηρεσίες πληρωμών» ορίζονται ως μία ή περισσότερες από τις επιχειρηματικές δραστηριότητες που αναφέρονται στο παράρτημα I. Τουλάχιστον τρεις εξ αυτών συνεπάγονται πράξεις σε λογαριασμό πληρωμών (
24
).
–
Κατά το σημείο 5, ως «πράξη πληρωμής» νοείται πράξη η έναρξη της οποίας διενεργείται από τον πληρωτή ή για λογαριασμό του ή από τον δικαιούχο και συνίσταται στη διάθεση, μεταβίβαση ή ανάληψη χρηματικών ποσών, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε υποκείμενη υποχρέωση μεταξύ πληρωτή και δικαιούχου.
–
Κατά το σημείο 12, ως «λογαριασμός πληρωμών» νοείται ο λογαριασμός που τηρείται στο όνομα ενός ή περισσότερων χρηστών υπηρεσιών πληρωμών και χρησιμοποιείται για την εκτέλεση πράξεων πληρωμής (
25
).
Β.
Ανάλυση του προδικαστικού ερωτήματος
41.
Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει σαφώς το ζήτημα επί του οποίου πρέπει να αποφανθεί. Περιγράφει τη δραστηριότητα ιδρύματος πληρωμών το οποίο:
–
δέχεται χρηματικά ποσά χωρίς να έχει λάβει ειδική εντολή πληρωμής για τη μεταφορά τους την ίδια ή την επόμενη εργάσιμη ημέρα και
–
διατηρεί τα εν λόγω χρηματικά ποσά στον λογαριασμό του πέραν του χρόνου που είναι αναγκαίος για την παροχή των υπηρεσιών πληρωμών ο οποίος προβλέπεται από τη λιθουανική νομοθεσία.
42.
Βάσει των ως άνω πραγματικών περιστατικών, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η προεκτεθείσα περίπτωση εμπίπτει στην οδηγία 2015/2366 ή πρέπει μάλλον να χαρακτηριστεί έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος (
26
), κατά την οδηγία 2009/110 (
27
).
43.
Η οδηγία 2015/2366 καθορίζει τους κανόνες για την εκτέλεση πράξεων πληρωμής όταν τα χρηματικά ποσά είναι ηλεκτρονικό χρήμα. Εντούτοις, η οδηγία αυτή δεν ρυθμίζει την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος, η οποία διέπεται από την οδηγία 2009/110. Οι ΠΥΠ δεν δικαιούνται, υπό την ιδιότητά τους, να εκδίδουν ηλεκτρονικό χρήμα, δραστηριότητα για την οποία απαιτείται ειδική άδεια.
44.
Το άρθρο 18 της οδηγίας 2015/2366 προβλέπει ότι:
–
Τα ιδρύματα πληρωμών που παρέχουν μία ή περισσότερες υπηρεσίες πληρωμών (
28
) μπορούν να τηρούν μόνο λογαριασμούς πληρωμών (
29
) που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για πράξεις πληρωμής (παράγραφος 2).
–
«Η παραλαβή εκ μέρους των ιδρυμάτων πληρωμών τυχόν χρηματικών ποσών από τους χρήστες με σκοπό να τους παρέχουν υπηρεσίες πληρωμών δεν συνιστά αποδοχή καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων […], ούτε ηλεκτρονικό χρήμα […]» (παράγραφος 3).
45.
Εν συνεχεία θα εκθέσω τους λόγους για τους οποίους εκτιμώ ότι η διατήρηση, εκ μέρους ιδρύματος πληρωμών, χρηματικών ποσών παραληφθέντων από χρήστη είναι, κατ’ αρχήν, πράξη που συνεπάγεται την τήρηση λογαριασμού πληρωμών. Κατά τη γνώμη μου, ο χαρακτήρας της πράξης δεν μεταβάλλεται όταν τα εν λόγω χρηματικά ποσά διατηρούνται πέραν της προθεσμίας που προβλέπεται εκ του νόμου για την εκτέλεση εντολών πληρωμής με αυτά (
30
).
46.
Επομένως, η δραστηριότητα που εκθέτει το αιτούν δικαστήριο συνιστά, εκ πρώτης όψεως, υπηρεσία πληρωμών, κατά την έννοια του άρθρου 4, σημείο 3, και του παραρτήματος I της οδηγίας 2015/2366.
47.
Ενδέχεται, όμως, θεωρητικώς, η ως άνω δραστηριότητα να συνεπάγεται την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος, δραστηριότητα διεπόμενη από την οδηγία 2009/110;
48.
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ζήτημα αυτό πρέπει να εξεταστεί, κατά πρώτον, η σημασία του καθορισμού συγκεκριμένης προθεσμίας για την εκτέλεση, από τον ΠΥΠ, των εντολών πληρωμής που λαμβάνει από τον χρήστη και, κατά δεύτερον, αν η δραστηριότητα που εκτίθεται με τη διάταξη περί παραπομπής μπορεί να περιληφθεί στις διεπόμενες από την οδηγία 2009/110.
1. Προθεσμία εκτέλεσης των εντολών πληρωμής
49.
Το άρθρο 83, παράγραφος 1, της οδηγίας 2015/2366 τάσσει βραχεία προθεσμία εντός της οποίας ο ΠΥΠ του πληρωτή πιστώνει το ποσό της πράξης πληρωμής στον λογαριασμό του δικαιούχου (για την ακρίβεια, στον λογαριασμό του ΠΥΠ του δικαιούχου) (
31
).
50.
Η ως άνω προθεσμία αρχίζει από το χρονικό σημείο λήψης
της εντολής πληρωμής. Πάντως, δυνάμει του άρθρου 78, παράγραφος 2, ο ΠΥΠ και ο πληρωτής μπορούν να συμφωνήσουν άλλη ημερομηνία ως «χρόνο λήψης της εντολής πληρωμής για τους σκοπούς του άρθρου 83» της οδηγίας 2015/2366 (
32
).
51.
Όπως επισημαίνει η Τσεχική Κυβέρνηση (
33
), η διάταξη του άρθρου 78, παράγραφος 2, της οδηγίας 2015/2366 θα καθίστατο άνευ αντικειμένου, εάν ο ΠΥΠ είχε την υποχρέωση να τηρεί την προθεσμία του άρθρου 83, παράγραφος 1, από την παραλαβή των χρηματικών ποσών και όχι από τη λήψη της εντολής πληρωμής του πληρωτή.
52.
Η προθεσμία εκτέλεσης του άρθρου 83 της οδηγίας 2015/2366 αρχίζει από τη λήψη της εντολής πληρωμής και όχι από το χρονικό σημείο κατά το οποίο ο δικαιούχος του λογαριασμού πληρωμών μεταφέρει χρηματικά ποσά στον εν λόγω λογαριασμό. Με άλλα λόγια, η προθεσμία δεν αρχίζει κατά τον χρόνο παραλαβής των χρηματικών ποσών, εάν ο πληρωτής δεν έχει δώσει εντολή πληρωμής κάνοντας χρήση των εν λόγω ποσών.
53.
Ο σύνδεσμος μεταξύ της προθεσμίας εκτέλεσης της πράξης πληρωμής και της λήψης της εντολής πληρωμής διασφαλίζει ότι ο ΠΥΠ ενεργεί βάσει πράξης η οποία διενεργείται από τον πληρωτή (άρθρο 4, σημείο 5, της οδηγίας 2015/2366) ή βάσει οδηγίας εκ μέρους του πληρωτή (άρθρο 4, σημείο 13, της οδηγίας 2015/2366).
54.
Ο εν λόγω σύνδεσμος δικαιολογεί το γεγονός ότι ο δικαιούχος μπορεί (όπως συμβαίνει συχνά) να μεταφέρει χρηματικά ποσά στον λογαριασμό πληρωμών του, χωρίς να δίνει συγχρόνως εντολή πληρωμής σε σχέση με την εν λόγω μεταφορά. Ο δικαιούχος έχει τη δυνατότητα να διατηρεί στον λογαριασμό χρηματικά ποσά με τα οποία θα εκτελεστούν μελλοντικές εντολές πληρωμής. Βεβαίως, ο ΠΥΠ δεν θα μπορεί να εκτελέσει τη ληφθείσα εντολή πληρωμής, εάν δεν υπάρχουν κεφάλαια στον λογαριασμό πληρωμών του πληρωτή.
55.
Στο ίδιο πνεύμα, η οδηγία 2015/2366 προβλέπει περιπτώσεις υπηρεσιών πληρωμών που απαιτούν, για την ορθή εκτέλεσή τους, «συνεχή» διαθεσιμότητα κεφαλαίων στον λογαριασμό πληρωμών. Για παράδειγμα, η εκτέλεση των άμεσων χρεώσεων (
34
) προϋποθέτει, κατά κάποιον τρόπο, συνεχή διαθεσιμότητα κεφαλαίων στον λογαριασμό πληρωμών: δεν θα ήταν πρακτικό για τον χρήστη να πραγματοποιεί τη μεταφορά χρηματικών ποσών λίγο πριν από κάθε χρέωση, λαμβανομένου επίσης υπόψη τού ενδεχομένου το ύψος της χρέωσης να μην είναι σταθερό.
56.
Η συνεχής διαθεσιμότητα κεφαλαίων στον λογαριασμό πληρωμών είναι επίσης εύλογη σε περιπτώσεις όπως η προβλεπόμενη στο άρθρο 78, παράγραφος 2, της οδηγίας 2015/2366, όπου γίνεται λόγος για εκτέλεση εντολών πληρωμής εκ των υστέρων και εντός συμφωνηθείσας προθεσμίας.
57.
Η Λιθουανική Κυβέρνηση και το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζουν, αντιθέτως, ότι θα υπάρχει έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος, εάν ο ΠΥΠ παραλαμβάνει χρηματικά ποσά σε λογαριασμό πληρωμών χωρίς ο δικαιούχος να δώσει εντολές πληρωμής προς εκτέλεση, οπότε ο ΠΥΠ θα πρέπει να επιστρέψει τα εν λόγω χρηματικά ποσά και να μην τα διατηρήσει (εν αναμονή εντολής πληρωμής) στον λογαριασμό πληρωμών. Τούτο προσήψε η Τράπεζα της Λιθουανίας στην ABC Projektai.
58.
Φρονώ ότι η ως άνω επιχειρηματολογία, καθόσον αφορά τη μετατροπή των χρηματικών ποσών σε ηλεκτρονικό χρήμα, δεν βρίσκει έρεισμα στην οδηγία 2015/2263.
59.
Κατά τη γνώμη μου, ΠΥΠ ο οποίος λαμβάνει εντολές πληρωμής και δεν τις εκτελεί σύμφωνα με τα άρθρα 78 και 83 παραβαίνει μεν την οδηγία 2015/2263 (
35
), πλην όμως εξακολουθεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της. Σε περίπτωση παράβασης των συμβατικών διατάξεων που εφαρμόζονται στην τήρηση του λογαριασμού πληρωμών, ο ΠΥΠ μπορεί να ευθύνεται επίσης δυνάμει του άρθρου 89 της οδηγίας 2015/2366, πλην όμως τούτο δεν συνιστά λόγο μετατροπής των κεφαλαίων σε ηλεκτρονικό χρήμα. Τέτοια μετατροπή δεν επέρχεται για τον λόγο και μόνον ότι χρηματικά ποσά μεταφέρονται σε λογαριασμό πληρωμών και διατηρούνται σε αυτόν για την εκτέλεση μελλοντικών εντολών πληρωμής.
60.
Εκτός ρητώς προσδιοριζόμενων περιπτώσεων, η οδηγία 2015/2366 προβαίνει σε πλήρη εναρμόνιση (άρθρο 107, παράγραφος 1). Ως εκ τούτου, πρέπει να μένουν ανεφάρμοστες οι εθνικές διατάξεις που αντιβαίνουν σε αυτήν, όπως αν κράτος μέλος καθορίσει υποχρεωτική προθεσμία για την εκτέλεση από τον ΠΥΠ εντολών πληρωμής από την παραλαβή των κεφαλαίων στον λογαριασμό του πληρωτή.
61.
Το άρθρο 10 της οδηγίας 2015/2366 επιτάσσει να διασφαλίζονται τα χρηματικά ποσά του χρήστη των υπηρεσιών πληρωμής τα οποία κατέχει ο ΠΥΠ, εξασφαλίζοντας: είτε α) ότι δεν αναμειγνύονται με τα χρηματικά ποσά φυσικών ή νομικών προσώπων διαφορετικών από τους χρήστες των υπηρεσιών πληρωμών στο όνομα των οποίων λαμβάνονται αυτά τα χρηματικά ποσά είτε β) ότι καλύπτονται από ασφαλιστήριο ή άλλη συγκρίσιμη εγγύηση από ασφαλιστική εταιρία ή πιστωτικό ίδρυμα που δεν ανήκει στον ίδιο όμιλο με τον ΠΥΠ.
62.
Επομένως, δεν συντρέχει κίνδυνος για τον χρήστη εάν μεταφέρει ή διατηρεί χρηματικά ποσά σε λογαριασμό πληρωμών για ένα χρονικό διάστημα και δίνει, εκ των υστέρων, εντολές πληρωμής σε σχέση με αυτά τα χρηματικά ποσά. Ο ΠΥΠ υποχρεούται να εκτελέσει την εντολή πληρωμής με την ταχύτητα που επιτάσσει το άρθρο 83 της οδηγίας 2015/2366 από τη λήψη της εν λόγω εντολής πληρωμής.
63.
Τα χρηματικά ποσά που οι ΠΥΠ παραλαμβάνουν από τους χρήστες που έχουν λογαριασμό πληρωμών μπορούν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνον για πράξεις πληρωμής (άρθρο 18, παράγραφος 2, της οδηγίας 2015/2366). Επομένως, τα χρηματικά ποσά πρέπει να είναι πάντοτε διαθέσιμα και υπό τον έλεγχο του δικαιούχου του λογαριασμού, ο οποίος δεν θα εισπράττει τόκους εάν διατηρεί τα χρηματικά ποσά στον λογαριασμό για την πραγματοποίηση μελλοντικών πράξεων πληρωμής. Όπως υπογράμμισα κατά τη παράθεση του άρθρου 18, παράγραφος 3, της οδηγίας 2015/2366, τα εν λόγω χρηματικά ποσά δεν συνιστούν αποδοχή καταθέσεων ή άλλων επιστρεπτέων κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 9 της οδηγίας 2013/36 ούτε ηλεκτρονικό χρήμα.
2. Καθοριστικής σημασίας στοιχεία για την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος
64.
Από τον ορισμό που παρέχει η οδηγία 2009/110 και από άλλες διατάξεις της συνάγεται ότι η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος περιλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία (
36
).
–
Ο χρήστης θέτει στη διάθεση του ΙΗΧ χρηματικά ποσά, το δε ΙΗΧ δημιουργεί ένα πρόσθετο στοιχείο ενεργητικού για ποσό το οποίο δεν είναι κατώτερο της συγκεκριμένης νομισματικής αξίας. Η προπληρωμή αποτελεί την αφετηρία της έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος.
–
Ο χρήστης και το ΙΗΧ συνάπτουν σύμβαση δυνάμει της οποίας το ΙΗΧ εκδίδει ηλεκτρονικό χρήμα για την πραγματοποίηση πράξεων πληρωμής. Σκοπός του ηλεκτρονικού χρήματος είναι, ακριβώς, να αποτελέσει το μέσο της πληρωμής που ο χρήστης θα πραγματοποιήσει σε πρόσωπο που δέχεται τη συγκεκριμένη μορφή νομίσματος.
–
Το ηλεκτρονικό χρήμα αποθηκεύεται σε ηλεκτρονικά ή μαγνητικά υποθέματα.
–
Η νομισματική αξία αντιπροσωπεύεται από δικαίωμα (απαίτηση) του χρήστη έναντι του εκδότη. Ο εκδότης οφείλει να την εξαργυρώσει (
37
), κατόπιν αιτήσεως του κατόχου της (
38
).
–
Το ηλεκτρονικό χρήμα γίνεται δεκτό ως μέσο πληρωμής από άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα πέραν του εκδότη.
65.
Κατά τη γνώμη μου, η οποία συμπίπτει κατ’ ουσίαν με την άποψη της ABC Projektai και της Γερμανικής, της Τσεχικής και της Πολωνικής Κυβέρνησης, καθώς και της Επιτροπής, υπό τις περιστάσεις που εκθέτει το αιτούν δικαστήριο δεν συντρέχουν ορισμένα από τα απαραίτητα στοιχεία προκειμένου να θεωρηθεί ότι η δραστηριότητα της ABC Projektai συνιστά έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος.
66.
Κατά πρώτον, όπως προεξέθεσα, η έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος απαιτεί ειδική συμφωνία, η οποία αποτυπώνεται σε σύμβαση. Ο χρήστης πρέπει να συμφωνήσει με το ΙΗΧ ότι θα του παραδώσει, στο πλαίσιο της συγκεκριμένης σύμβασης, τα αντίστοιχα κεφάλαια με σκοπό την πραγματοποίηση πράξεων πληρωμής. Το ΙΗΧ εκδίδει ηλεκτρονικό χρήμα ακριβώς επειδή ο χρήστης δηλώνει τη βούλησή του να υπαχθεί στη σχετική ρύθμιση και του παραδίδει τα κεφάλαια τα οποία προορίζονται για τις μεταγενέστερες πληρωμές του.
67.
Επομένως, με την επιφύλαξη της τελικής εκτίμησης του αιτούντος δικαστηρίου, κανένα στοιχείο στη διάταξη περί παραπομπής δεν υποδηλώνει ότι υπήρξε τέτοια σύμβαση, ούτε ότι ο χρήστης δήλωσε τη βούλησή του η ABC Projektai να εκδώσει ηλεκτρονικό χρήμα στη νομισματική αξία των παραδοθέντων κεφαλαίων. Η μεταφορά κεφαλαίων σε λογαριασμό πληρωμών και η διατήρηση των κεφαλαίων στον εν λόγω λογαριασμό, χωρίς να δοθεί αμέσως εντολή εκτέλεσης πράξεων πληρωμής αξίας αντίστοιχης των εν λόγω κεφαλαίων, δεν συνεπάγεται (σιωπηρή) δήλωση βούλησης του χρήστη για την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος.
68.
Είναι αληθές ότι το υποκειμενικό στοιχείο, ήτοι ο σκοπός (
39
) που επιδιώκει ο χρήστης, δεν θα ήταν αυτό καθεαυτό καθοριστικής σημασίας, εάν δεν αποτυπωνόταν σε σύμβαση με το ΙΗΧ, η οποία αποτελεί διαρθρωτικό (και, στο ίδιο μέτρο, αντικειμενικό) στοιχείο της έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος.
69.
Στην προμνησθείσα σύμβαση πρέπει να είναι σαφής η βούληση αμφοτέρων των συμβαλλομένων και, επομένως, ο χρήστης και το ΙΗΧ συμφωνούν ρητώς ότι το ΙΗΧ εκδίδει ηλεκτρονικό χρήμα στη νομισματική αξία των κεφαλαίων που παρέλαβε από τον χρήστη. Άλλως, θα επρόκειτο για μεταφορά κεφαλαίων σε λογαριασμό πληρωμών με σκοπό ο ΠΥΠ ή το ίδιο το ΙΗΧ (
40
) να παράσχει υπηρεσίες πληρωμών στον χρήστη.
70.
Κατά δεύτερον, υπό τις περιστάσεις που εξέθεσε το αιτούν δικαστήριο, δεν πληρούται ούτε η απαίτηση προπληρωμής, επίσης ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ηλεκτρονικού χρήματος. Από την πραγματοποίηση της προπληρωμής, το ΙΗΧ έχει τον έλεγχο των κεφαλαίων που ο χρήστης του παρέδωσε για την πραγματοποίηση μεταγενέστερων πληρωμών, μετά τη μετατροπή τους σε ηλεκτρονικό χρήμα.
71.
Στο πλαίσιο της έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος, τον έλεγχο των κεφαλαίων έχει το ΙΗΧ (
41
) και όχι ο χρήστης, ο οποίος χρησιμοποιεί τη νομισματική αξία ως μέσο πληρωμής. Το ΙΗΧ ελέγχει, έως τη λήξη της σύμβασης, τα κεφάλαια που παρέλαβε από τον χρήστη (
42
) υπό μορφή ηλεκτρονικά αποθηκευμένης νομισματικής αξίας. Το ηλεκτρονικό χρήμα είναι ένα πρόσθετο στοιχείο ενεργητικού που δημιουργεί το ΙΗΧ βάσει των εν λόγω κεφαλαίων.
72.
Αντιθέτως, στις υπηρεσίες πληρωμών που παρέχονται βάσει λογαριασμού πληρωμών ο χρήστης, και όχι το ΠΥΠ, είναι αυτός που ελέγχει ανά πάσα στιγμή τα κεφάλαια που μεταφέρονται στον εν λόγω λογαριασμό.
73.
Στην υπό κρίση υπόθεση, με την επιφύλαξη της εκτίμησης του αιτούντος δικαστηρίου, δεν φαίνεται ότι τον έλεγχο των κεφαλαίων των λογαριασμών πληρωμών είχε η ABC Projektai, αλλά μάλλον οι δικαιούχοι των εν λόγω λογαριασμών, οι οποίοι μπορούσαν να δώσουν στην ABC Projektai εντολές πληρωμής προς εκτέλεση.
74.
Κατά τρίτον, δεδομένου ότι το ηλεκτρονικό χρήμα είναι πρόσθετο στοιχείο ενεργητικού το οποίο ελέγχει το ΙΗΧ, το συγκεκριμένο ίδρυμα πρέπει να τηρεί ειδική λογιστική η οποία καθιστά δυνατή την εφαρμογή της ιδιαίτερης μεθόδου υπολογισμού των ιδίων κεφαλαίων του που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2009/110.
75.
Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν η ABC Projektai τηρούσε τέτοια ειδική λογιστική για το ηλεκτρονικό χρήμα και για τον υπολογισμό των απαιτήσεων ιδίων κεφαλαίων, στοιχείο το οποίο δεν μπορεί να συναχθεί από τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν στο Δικαστήριο.
76.
Κατά τέταρτον, στους λογαριασμούς πληρωμών ο κάτοχος ασκεί τον έλεγχο επί των κεφαλαίων και, όπως προεκτέθηκε, μπορεί να προβεί στην ανάληψή τους κατά βούληση. Σε περίπτωση ηλεκτρονικού χρήματος υπάρχει επίσης δυνατότητα ο πληρωτής να ζητήσει από το ΙΗΧ την «εξαργύρωση» του ηλεκτρονικού χρήματος που δεν χρησιμοποιήθηκε για την πραγματοποίηση πληρωμών σε τρίτους. Εντούτοις, η μετατροπή του ηλεκτρονικού χρήματος στην ονομαστική αξία του και η συνακόλουθη καταβολή του χρηματικού ποσού κατόπιν εντολής του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος θα εξαρτάται από τους όρους που καθορίζονται στη σύμβαση μεταξύ του χρήστη και του ΙΗΧ, η οποία μπορεί να προβλέπει, για παράδειγμα, την καταβολή εξόδων εκ μέρους του πελάτη σε περίπτωση πρόωρης εξαργύρωσης (
43
).
77.
Τούτο προβλέπεται στο άρθρο 11, παράγραφοι 3 και 4, της οδηγίας 2009/110, κατά το οποίο:
–
η σύμβαση μεταξύ του εκδότη ηλεκτρονικού χρήματος και του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος αναφέρει σαφώς και εμφανώς τους όρους εξαργύρωσης, περιλαμβανομένων των συναφών τελών, ο δε κάτοχος ηλεκτρονικού χρήματος ενημερώνεται για τους όρους αυτούς πριν δεσμευθεί από οιαδήποτε σύμβαση ή προσφορά, και
–
η εξαργύρωση μπορεί να υπόκειται σε τέλος μόνον εάν αναφέρεται στη σύμβαση σύμφωνα με την παράγραφο 3 και μόνον σε οιαδήποτε από τις ακόλουθες περιπτώσεις: α) όταν η εξαργύρωση ζητείται πριν από τη λύση της σύμβασης, β) όταν η σύμβαση προβλέπει ημερομηνία λύσης και ο κάτοχος ηλεκτρονικού χρήματος έλυσε τη σύμβαση πριν από την ημερομηνία αυτή ή γ) όταν η εξαργύρωση ζητείται ένα έτος και πλέον μετά (
44
) την ημερομηνία λύσης της σύμβασης. Οιοδήποτε παρόμοιο τέλος είναι ανάλογο και αντιστοιχεί προς το πραγματικό κόστος που βαρύνει τον εκδότη ηλεκτρονικού χρήματος.
78.
Απόκειται, εκ νέου, στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν μεταξύ του χρήστη και του ΙΗΧ συνήφθη σύμβαση με την οποία καθορίστηκαν τέτοιοι σαφείς και εμφανείς όροι εξαργύρωσης, ως προϋπόθεση για την έκδοση του ηλεκτρονικού χρήματος.
79.
Κατά πέμπτον, το ηλεκτρονικό χρήμα αποθηκεύεται σε ηλεκτρονικά ή μαγνητικά υποθέματα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνον με χρήστες που το δέχονται οικειοθελώς (
45
) και διαθέτουν τα μέσα για τη χρήση του. Αντιθέτως, οι εντολές πληρωμής που εκτελούνται από λογαριασμό πληρωμών πρέπει να γίνονται δεκτές από τους ΠΥΠ όλων των οικονομικών φορέων.
80.
Από τις πληροφορίες που περιέχονται στη δικογραφία δεν προκύπτει ότι η ABC Projektai διέθετε χρηματικά ποσά αποθηκευμένα σε ηλεκτρονικά ή μαγνητικά υποθέματα τα οποία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με δίκτυο πελατών που τα δέχονταν οικειοθελώς. Αντιθέτως, όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι επρόκειτο για κεφάλαια τα οποία τοποθετήθηκαν σε λογαριασμούς πληρωμών και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνον για την εκτέλεση εντολών πληρωμής των χρηστών.
81.
Εν τέλει, με την επιφύλαξη των εξακριβώσεων του αιτούντος δικαστηρίου, η επίμαχη δραστηριότητα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2015/2366 και δεν μπορεί να χαρακτηριστεί έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος κατά την έννοια της οδηγίας 2009/110.
V. Πρόταση
82.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Λιθουανίας) ως εξής:
«Το άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας 2009/110/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, για την ανάληψη, άσκηση και προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας ιδρύματος ηλεκτρονικού χρήματος, την τροποποίηση των οδηγιών 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ και την κατάργηση της οδηγίας 2000/46/ΕΚ, και το άρθρο 4, σημεία 3 και 5, της οδηγίας (ΕΕ) 2015/2366 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ,
έχουν την έννοια ότι:
η δραστηριότητα ιδρύματος πληρωμών η οποία συνίσταται στην αποδοχή χρηματικών ποσών χρήστη, χωρίς τη σύναψη σύμβασης για την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος με τα εν λόγω χρηματικά ποσά, δεν διέπεται από την οδηγία 2009/110, αλλά από την οδηγία 2015/2366.
Τούτο συμβαίνει επίσης όταν, ελλείψει της προμνησθείσας σύμβασης, το ίδρυμα πληρωμών δέχεται χρηματικά ποσά από τον χρήστη χωρίς ειδική εντολή πληρωμής για τη μεταφορά τους την ίδια ή την επόμενη εργάσιμη ημέρα και τα χρηματικά ποσά παραμένουν στον λογαριασμό του ιδρύματος πληρωμών ο οποίος προορίζεται για τη διενέργεια πράξεων πληρωμής πέραν των προθεσμιών που τάσσει η νομοθεσία για την παροχή των υπηρεσιών πληρωμών.»
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
(
2
)	Η ισχύουσα επί του παρόντος νομοθετική πράξη είναι η οδηγία (ΕΕ) 2015/2366 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ (ΕΕ 2015, L 337, σ. 35).
(
3
)	Μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 9ης Απριλίου 2014, T-Mobile Austria (C‑616/11, EU:C:2014:242), της 4ης Οκτωβρίου 2018, ING-DiBa Direktbank Austria (C‑191/17, EU:C:2018:809), της 11ης Απριλίου 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320), της 11ης Νοεμβρίου 2020, DenizBank (C‑287/19, EU:C:2020:897), της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, CRCAM (C‑337/20, EU:C:2021:671), και της 23ης Μαρτίου 2023, Beobank (C‑351/21, EU:C:2023:215).
(
4
)	Απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 2019, Paysera LT (C‑389/17, στο εξής: απόφαση Paysera LT, EU:C:2019:25).
(
5
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Σεπτεμβρίου 2009, για την ανάληψη, άσκηση και προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας ιδρύματος ηλεκτρονικού χρήματος, την τροποποίηση των οδηγιών 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ και την κατάργηση της οδηγίας 2000/46/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 267, σ. 7).
(
6
)	Lietuvos Respublikos mokėjimų įstatymas (λιθουανικός νόμος περί πληρωμών), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της ένδικης διαφοράς, σε ισχύ από τις 20 Οκτωβρίου 2019. Ο νόμος αυτός μεταφέρει στο λιθουανικό δίκαιο την οδηγία 2015/2366.
(
7
)	Lietuvos Respublikos mokėjimo įstaigų įstatymas (λιθουανικός νόμος περί ιδρυμάτων πληρωμών), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της ένδικης διαφοράς, σε ισχύ από την 1η Αυγούστου 2018.
(
8
)	Lietuvos Respublikos elektroninių pinigų ir elektroninių pinigų įstaigų įstatymas (λιθουανικός νόμος περί ηλεκτρονικού χρήματος και ιδρυμάτων ηλεκτρονικού χρήματος), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της ένδικης διαφοράς, σε ισχύ από την 1η Αυγούστου 2018. Ο νόμος αυτός μεταφέρει στο λιθουανικό δίκαιο την οδηγία 2009/110.
(
9
)	Στο εξής θα χρησιμοποιώ σε σχέση με το ίδρυμα τη νέα επωνυμία του.
(
10
)	Η άδεια της 13ης Οκτωβρίου 2016 επέτρεπε στο ίδρυμα να παρέχει τις ακόλουθες υπηρεσίες πληρωμών: εκτέλεση πράξεων πληρωμής, περιλαμβανομένης της μεταφοράς χρηματικών ποσών, μέσω λογαριασμού πληρωμών στον ΠΥΠ του χρήστη ή άλλον ΠΥΠ· εκτέλεση άμεσων χρεώσεων, συμπεριλαμβανομένης της εφάπαξ άμεσης χρέωσης· εκτέλεση πράξεων πληρωμής με κάρτα πληρωμής ή ανάλογη συσκευή, και εκτέλεση μεταφορών πίστωσης, περιλαμβανομένων των πάγιων εντολών και των μεταφορών χρηματικών ποσών.
(
11
)	Στο πλαίσιο της ένδικης διαφοράς οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι η ABC Projektai διατήρησε τα χρηματικά ποσά για χρόνο πέραν του αναγκαίου, μολονότι αποδείχθηκε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η εκτέλεση των εντολών πληρωμής δεν ήταν δυνατή διότι οι πελάτες δεν προσδιόρισαν τον σκοπό της πληρωμής. Επιπλέον, αποδείχθηκε ότι η ABC Projektai επέστρεψε το σύνολο των ποσών που μεταβιβάστηκαν σε αυτήν χωρίς εντολή πληρωμής.
(
12
)	Στο επιχειρηματικό σχέδιο της ABC Projektai διευκρινίζεται ότι το εν λόγω ίδρυμα δεν ελέγχει τα ποσά πέραν του χρόνου που απαιτείται για την εκτέλεση των συναλλαγών· ότι τα ποσά διατηρούνται στον λογαριασμό για διάστημα έως 48 ωρών· και ότι, εάν δεν δοθεί εντολή πληρωμής εντός 48 ωρών, επιστρέφονται στον πληρωτή. Κατά την Τράπεζα της Λιθουανίας, η ABC Projektai δεν τήρησε τους προμνησθέντες κανόνες.
(
13
)	Πρόκειται για τη Lietuvos Banko Priežiūros tarnybos pozicija dėl mokėjimo sąskaitose laikomų lėšų (θέση του εποπτικού συμβουλίου της Τράπεζας της Λιθουανίας σχετικά με τα χρηματικά ποσά που διατηρούνται σε λογαριασμούς πληρωμών), η οποία εκδόθηκε με την Lietuvos banko Priežiūros tarnybos direktoriaus 2016 m. vasario 29 d. sprendimas Nr. 241-53 (απόφαση υπ’ αριθ. 241-53 του διευθυντή του εποπτικού συμβουλίου της Τράπεζας της Λιθουανίας, της 29ης Φεβρουαρίου 2016). Κατά τη διάταξη περί παραπομπής, με την εν λόγω θέση επισημαίνεται ότι ΠΥΠ «μπορεί να παραλάβει χρηματικά ποσά σε λογαριασμό πληρωμών που τηρείται σε αυτόν μόνον εφόσον τα εν λόγω ποσά συνοδεύονται από εντολή πληρωμής, η οποία πρέπει να εκτελεστεί εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στον νόμο περί πληρωμών […], πρέπει δε να λαμβάνει επαρκή μέτρα ώστε να διασφαλίζεται ότι τα χρηματικά ποσά που παραλαμβάνουν τρίτοι στον λογαριασμό πληρωμών του πελάτη δεν θα διατηρηθούν πέραν του χρόνου που είναι αναγκαίος για την πραγματοποίηση της πληρωμής. Εάν οι ως άνω απαιτήσεις δεν πληρούνται, τα χρηματικά ποσά τα οποία βρίσκονται στον λογαριασμό πληρωμών του [ΠΥΠ] λογίζονται ως καταθέσεις ή άλλα επιστρεπτέα κεφάλαια ή ηλεκτρονικό χρήμα».
(
14
)	Βλ. ΕΚΤ, Study on the payment attitudes of consumers in the euro area (SPACE 2022), Frankfurt am Main, 2023, διαθέσιμη στη διεύθυνση https://www.ecb.europa.eu/stats/ecb_surveys/space/html/ecb.spacereport202212~783ffdf46e.en.html, καθώς και COM(2020) 592 final, της 27ης Σεπτεμβρίου 2020, Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών σχετικά με μια στρατηγική πληρωμών λιανικής για την ΕΕ.
(
15
)	Τούτο επισήμανε η Επιτροπή στη μελέτη με τίτλο A Study on the application and impact of the Directive (EU) 2015/2366 on Payment Services (PSD2), FISMA/2021/OP/0002, διαθέσιμη στη διεύθυνση https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/f6f80336-a3aa-11ed-b508-01aa75ed71a1/language-en.html
(
16
)	COM(2023) 366 final, της 28ης Ιουνίου 2023, Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις υπηρεσίες πληρωμών και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικού χρήματος στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση της οδηγίας 98/26/ΕΚ και την κατάργηση των οδηγιών (ΕΕ) 2015/2366 και 2009/110/ΕΚ.
(
17
)	Επί του παρόντος πλείονες εταιρίες παρέχουν υπηρεσίες ηλεκτρονικού χρήματος. Σε αυτές καταλέγονται οι Paypal, Apple Pay, Google Pay και Amazon Pay.
(
18
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 2000, για την ανάληψη, την άσκηση και την προληπτική εποπτεία της δραστηριότητας ιδρύματος ηλεκτρονικού χρήματος (ΕΕ 2000, L 275, σ. 39).
(
19
)	Αιτιολογική σκέψη 7 της οδηγίας 2009/110: «[θ]α πρέπει να διατυπωθεί σαφής ορισμός του ηλεκτρονικού χρήματος προκειμένου να καταστεί τεχνικώς ουδέτερος. Ο ορισμός θα πρέπει να καλύπτει όλες τις περιπτώσεις στις οποίες ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών εκδίδει προπληρωμένη αποθηκευμένη αξία έναντι χρηματικών ποσών, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς πληρωμής επειδή είναι αποδεκτή από τρίτους ως πληρωμή.»
(
20
)	Αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2009/110: «[ο] ορισμός του ηλεκτρονικού χρήματος θα πρέπει να καλύπτει το ηλεκτρονικό χρήμα είτε αυτό περιέχεται σε κάποια συσκευή πληρωμής που ανήκει στον κάτοχο του ηλεκτρονικού χρήματος είτε είναι αποθηκευμένο σε κάποιον απομακρυσμένο διακομιστή και το διαχειρίζεται ο κάτοχος του ηλεκτρονικού χρήματος μέσω ειδικού λογαριασμού για ηλεκτρονικό χρήμα. Ο εν λόγω ορισμός θα πρέπει να είναι επαρκώς ευρύς ώστε να μην παρεμποδίζει την τεχνολογική καινοτομία και να καλύπτει όχι μόνο όλα τα διαθέσιμα επί του παρόντος στην ηλεκτρονική αγορά προϊόντα ηλεκτρονικού χρήματος αλλά και εκείνα τα προϊόντα που ενδέχεται να αναπτυχθούν στο μέλλον».
(
21
)	Γενικά, λογίζεται ως ηλεκτρονικό χρήμα ηλεκτρονική κατάθεση με νομισματική αξία σε τεχνική συσκευή, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την πραγματοποίηση πληρωμών σε ιδρύματα πέραν του εκδότη. Η συσκευή λειτουργεί ως μέσο προπληρωμής στον κομιστή, το οποίο δεν εμπλέκει οπωσδήποτε τραπεζικούς λογαριασμούς στις συναλλαγές. Βλ. ΕΚΤ, «Electronic money», στη διεύθυνση https://www.ecb.europa.eu/stats/money_credit_banking/electronic_money/html/index.el.html.
(
22
)	Σχετικά με τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των οδηγιών, βλ. Riefa C., «Directive 2009/110 on the taking up, pursuit and prudential supervision of the business of electronic money institutions and Directive 2015/2366/EU on the control of electronic payments in the EU», σε Lodder, R., και Murray, A. (επιμ.): EU Regulation of E-Commerce. A Commentary, Elgar Commentaries series, Edward Elgar, Λονδίνο, 2017, σ. 157-160.
(
23
)	Η Επιτροπή προκρίνει τη συγχώνευση των δύο οδηγιών στην πρόταση νέας οδηγίας που περιέχεται στο έγγραφο COM/2023/366 final, που μνημονεύθηκε στην υποσημείωση 16 των παρουσών προτάσεων.
(
24
)	Πρόκειται για τις υπηρεσίες που επιτρέπουν τις τοποθετήσεις μετρητών σε λογαριασμό πληρωμών, καθώς και όλες τις δραστηριότητες που απαιτούνται για την τήρηση λογαριασμού πληρωμών· τις υπηρεσίες που επιτρέπουν τις αναλήψεις μετρητών από λογαριασμό πληρωμών, καθώς και όλες τις δραστηριότητες που απαιτούνται για την τήρηση λογαριασμού πληρωμών· την εκτέλεση πράξεων πληρωμής, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών κεφαλαίων σε λογαριασμό πληρωμών στον ΠΥΠ του χρήση ή σε άλλον ΠΥΠ: α) εκτέλεση άμεσων χρεώσεων, συμπεριλαμβανομένης της εφάπαξ άμεσης χρέωσης, β) εκτέλεση πράξεων πληρωμής με κάρτα πληρωμής ή ανάλογη συσκευή· γ) εκτέλεση μεταφορών πίστωσης, συμπεριλαμβανομένων των πάγιων εντολών.
(
25
)	Η οδηγία 2015/2366 δεν περιέχει συγκεκριμένο ορισμό της έννοιας της «τήρησης λογαριασμού πληρωμών».
(
26
)	Όπως υπενθυμίζεται στην απόφαση Paysera LT (σκέψη 24), η έννοια της «έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος» δεν ορίζεται στην οδηγία 2009/110.
(
27
)	Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου είναι εύλογες, δεδομένου ότι η διαφορά μεταξύ των υπηρεσιών πληρωμών και της έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος δεν είναι αυτονόητη για όλους τους ΠΥΠ. Τούτο επισημαίνεται στη γνώμη της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ), Opinion of the European Banking Authority on its technical advice on the review of Directive (EU) 2015/2036 on payment services in the internal market (PSD2), EBA/Op/2022/06, της 23ης Ιουνίου 2022, σ. 25.
(
28
)	Σχετικά με τις έννοιες των υπηρεσιών πληρωμών και του χρήστη υπηρεσιών πληρωμών, βλ. απόφαση της 11ης Απριλίου 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, σκέψεις 37 έως 48 και 54).
(
29
)	Βλ. οδηγία 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, για τη συγκρισιμότητα των τελών που συνδέονται με λογαριασμούς πληρωμών, την αλλαγή λογαριασμού πληρωμών και την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά (ΕΕ 2014, L 257, σ. 214). Με την απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, ING-DiBa Direktbank Austria (C‑191/17, EU:C:2018:809), το Δικαστήριο έκρινε ότι «η δυνατότητα της εκτελέσεως, από λογαριασμό, πράξεων πληρωμής και της λήψεως πράξεων πληρωμής προς και από τρίτους αποτελεί συστατικό στοιχείο της εννοίας του “λογαριασμού πληρωμών”» (σκέψη 31) και ότι «[λ]ογαριασμός από τον οποίο τέτοιες πράξεις πληρωμής δεν μπορούν να διενεργούνται άμεσα, αλλά για την εκτέλεση των οποίων είναι αναγκαία η προσφυγή σε ενδιάμεσο λογαριασμό, δεν μπορεί επομένως να θεωρηθεί ως “λογαριασμός πληρωμών”», κατά την έννοια της οδηγίας περί των λογαριασμών πληρωμών ούτε, κατά συνέπεια, κατά την έννοια της οδηγίας περί των υπηρεσιών πληρωμών» (σκέψη 32).
(
30
)	Η Επιτροπή υπεραμύνθηκε της άποψης αυτής με την απάντηση της 12ης Μαρτίου 2012 στην ερώτηση 2018/4221 (Ability of a payment account operated by a payment institution to hold a credit balance in readiness for future payment transactions), που διατίθεται στο ΕΑΤ, Single Rulebook Q&A, Question ID 2018,4221, https://www.eba.europa.eu/single-rule-book-qa/-/qna/view/publicId/2018,4221. Κατά την Επιτροπή, «[…] A payment institution may hold clients’ funds on payment accounts for the purpose of providing payment services, including the execution of not yet specified future payment transactions, in accordance with the framework contract for setting up the referred payment account […]».
(
31
)
(
32
)	Το άρθρο 78, παράγραφος 1, της οδηγίας 2015/2366 επιτάσσει στα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε ως χρόνος λήψης να ορίζεται ο χρόνος κατά τον οποίο ο ΠΥΠ του πληρωτή λαμβάνει την εντολή πληρωμής, ο δε λογαριασμός του πληρωτή δεν χρεώνεται πριν από την παραλαβή της εντολής πληρωμής. Κατά την παράγραφό του 2, «[ε]άν ο χρήστης υπηρεσιών πληρωμών που κίνησε εντολή πληρωμής και ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του συμφωνήσουν ότι η εκτέλεση της εντολής πληρωμής αρχίζει σε συγκεκριμένη ημέρα ή στο τέλος συγκεκριμένης περιόδου ή την ημέρα που ο πληρωτής θα έχει θέσει χρηματικά ποσά στη διάθεση του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του, χρόνος λήψης της εντολής πληρωμής για τους σκοπούς του άρθρου 83 θεωρείται η συμφωνηθείσα ημέρα».
(
33
)	Σημείο 8 των γραπτών παρατηρήσεών της Τσεχικής Κυβέρνησης.
(
34
)	«Άμεση χρέωση» είναι «η υπηρεσία πληρωμής με την οποία χρεώνεται ο λογαριασμός πληρωμών του πληρωτή, όταν η έναρξη της πράξης πληρωμής διενεργείται από τον δικαιούχο βάσει της συναίνεσης του πληρωτή προς τον δικαιούχο, τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών του δικαιούχου ή τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών του ίδιου του πληρωτή» (άρθρο 4, σημείο 23, της οδηγίας 2015/2366).
(
35
)	Ευθύνεται, δε, σε τέτοια περίπτωση κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 89 της οδηγίας 2015/2366.
(
36
)	Βλ. λεπτομερή ανάλυση του Storrer, P., Droit de la monnaie électronique, RB Édition, Παρίσι, 2014, σ. 41 επ.
(
37
)	Με τη σκέψη 27 της απόφασης Paysera LT, το Δικαστήριο έκρινε ότι η «εξαργύρωση» συνίσταται στη μετατροπή του ηλεκτρονικού χρήματος στην ονομαστική αξία του και στη συνακόλουθη καταβολή του χρηματικού ποσού κατόπιν εντολής του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος. Δεν απαιτείται «τα εν λόγω κεφάλαια να καταβάλλονται στον λογαριασμό του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος ή στον λογαριασμό τρίτου».
(
38
)	Το άρθρο 11, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/110 επιβάλλει στους εκδότες ηλεκτρονικού χρήματος, κατόπιν αιτήσεως του κατόχου ηλεκτρονικού χρήματος, να εξαργυρώνουν, ανά πάσα στιγμή και στην ονομαστική αξία του, τη νομισματική αξία του ηλεκτρονικού χρήματος. Όπως επισημαίνει η Επιτροπή, η σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ του εκδότη και του χρήστη μπορεί να προβλέπει συγκεκριμένους όρους εξαργύρωσης, περιλαμβανομένων των συναφών τελών, εάν ζητηθεί εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.
(
39
)	Η σημασία του σκοπού της έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος προκύπτει, a sensu contrario, από το άρθρο 18, παράγραφος 3, της οδηγίας 2015/2366. Στον σκοπό της μεταφοράς κεφαλαίων παραπέμπει, επίσης, η απόφαση Paysera LT (σκέψεις 29, 32 και 33) σε σχέση με τις δραστηριότητες που σχετίζονται με την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος.
(
40
)	Επιπλέον της παροχής των υπηρεσιών έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος και τήρησης του συγκεκριμένου είδους στοιχείων ενεργητικού, τα ΙΗΧ μπορούν να παρέχουν στους χρήστες υπηρεσίες πληρωμών μέσω λογαριασμών πληρωμών.
(
41
)	Ο έλεγχος των ΙΗΧ επί των ποσών που προορίζονται για την έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος δικαιολογεί τις υψηλότερες απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων που ισχύουν για τα εν λόγω ιδρύματα (άρθρο 5 της οδηγίας 2009/110) σε σχέση με τις οντότητες που δραστηριοποιούνται ως ΠΥΠ. Βλ. συναφώς απόφαση Paysera LT, σκέψεις 18 έως 22.
(
42
)	Λογικά, ο χρήστης έχει δικαίωμα να πραγματοποιεί πληρωμές με το ηλεκτρονικό χρήμα.
(
43
)	Πρβλ. το έγγραφο της Επιτροπής, της 26ης Οκτωβρίου 2015, προς την Τράπεζα της Λιθουανίας (παράρτημα I των παρατηρήσεων της Επιτροπής).
(
44
)	Υποσημείωση που δεν αφορά την ελληνική έκδοση των παρουσών προτάσεων.
(
45
)	Για παράδειγμα, δεν είναι δυνατή η πληρωμή μέσω PayPal οικονομικού φορέα ο οποίος δεν δέχεται το συγκεκριμένο είδος ηλεκτρονικού χρήματος στις συναλλαγές του.