62018CJ0419
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
7 ta’ Novembru 2019 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Artikolu 3(1) – Artikolu 6(1) – Artikolu 7(1) – Direttiva 2008/48/KE – Artikolu 10(2) – Kuntratti ta’ kreditu għall-konsumaturi – Il-legalità tal-garanzija tal-kreditu li toħroġ minn dan il-kuntratt permezz ta’ ċedola in bjank – Talba għal ħlas tal-imsejħa ċedola – Estensjoni tal-uffiċċju tal-imħallef”
Fil-Kawżi magħquda C‑419/18 u C‑483/18,
li għandhom bħala suġġett talbiet għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa rispettivament mis-Sad Rejonowy dla Warszawhemmhekk (il-Qorti Distrettwali ta’ Varsavja Praga-Sud ta’ Varsavja, il-Polonja) u mis-Sąd Okręgowy w Opolu, II Wydział Cywilny Odwoławczy (il-Qorti Reġjonali ta’ Opole, it-tieni diviżjoni tas-Sezzjoni Ċivili, il-Polonja), permezz ta’ deċiżjonijiet tat-13 ta’ Frar u tat-3 ta’ Lulju 2018, li waslu fil-Qorti tal-Ġustizzja, rispettivament, fis-26 ta’ Ġunju u fl-24 ta’ Lulju 2018, fil-proċeduri
Profi Credit Polska S.A.
vs
Bogumiła Włostowska,
Mariusz Kurpiewski,
Kamil Wójcik,
Michał Konarzewski,
Elżbieta Kondracka-Kłębecka,
Monika Karwowska,
Stanisław Kowalski,
Anna Trusik,
Adam Lizoń,
Włodzimierz Lisowski (C-419/18),
u
Profi Credit Polska S.A.
vs
OH (C-483/18),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn J.-C. Bonichot, President tal-Awla, R. Silva de Lapuerta, Viċi President tal-Qorti tal-Ġustizzja, M. Safjan, L. Bay Larsen u C. Toader (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: H. Saugmandsgaard Øe,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
b’kunsiderazzjoni tal-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–
għall-Gvern Ċek, minn M. Smolek u J. Vláčil kif ukoll minn S. Šindelková, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. Goddin u K. Herbout-Borczak kif ukoll minn N. Ruiz García, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li semgħet lill-Avukat Ġenerali, li l-kawża tiġi deċiża mingħajr ma jsiru konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1), 6(1) u tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2 p. 288), kif ukoll tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ April 2008 dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU 2008, L 133, p. 66, u rettifiki ĠU 2009, L 207, p. 14, ĠU 2010, L 199, p. 40, ĠU 2011, L 234, p. 46).
2
Dawn it-talbiet tressqu fil-kuntest ta’ kawżi bejn Profi Credit Polska S.A., minn naħa, u Bogumiła Włostowska, u Mariusz Kurpiewski, Kamil Wójcik, Michał Konarzewski, u Elżbieta Kondracka-Kłębecka, Monika Karwowska, u Stanisław Kowalski, u Anna Trusik, kif ukoll Adam Lizoń u Włodzimierz Lisowski, u, min-naħa l-oħra, OH, dwar talbiet għal ħlas tal-imsejħa ċedoli li jirriżulta mill-krediti, li jirriżultaw minn kuntratti ta’ self, abbażi taċ-ċedoli maħruġa in bjank minn dawn tal-aħħar.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 93/13
3
L-għoxrin u l-erba’ u għoxrin premessi tad-Direttiva 93/13 huma hekk redatti:
“Billi l-kuntratti għandhom jiġu abbozzati f’lingwa ċara, li tiftiehem, il-konsumatur għandu fil-fatt jingħata opportunità biex jeżamina l-klawżoli kollha u, jekk ikollu xi dubju, l-interpretazzjoni l-aktar favorevoli lejn il-kunsumatur għandha tirbaħ;
[…]
Billi l-qrati jew l-awtoritajiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri għandu jkollhom għad-disposizzjoni tagħhom mezz adegwat u effettiv biex jipprevenu li jkomplu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti tal-konsumaturi”.
4
L-Artikolu 1(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi li:
“L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li japprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur.”
5
L-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“Klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet negozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’ buona fede, tkun tikkawża żbilanċ sinifikanti fid-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.”
6
L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 jistabbilixxi:
“L-istima tan-natura inġusta tal-klawżoli la għandha tirrelata mad-definizzjoni tal-kwistjoni prinċipali tas-suġġett tal-kuntratt u lanqas mas-suffiċjenza tal-prezz u r-remunerazzjoni, fuq naħa waħda, kontra s-servizzi jew il-merkanzija provduti bi tpartit, fuq in-naħa l-oħra, safejn dawn il-klawżoli jkunu f’lingwaġġ sempliċi u ċar.”
7
Skont l-Artikolu 5 ta’ din id-direttiva:
“Fil-każ ta’ kuntratti fejn ċerti klawżoli jew il-klawżoli kollha offruti lill-konsumatur ikunu bil-miktub, dawn il-klawżoli għandhom ikunu abbozzati b’lingwaġġ sempliċi u ċar. Fejn ikun hemm dubju dwar it-tifsir ta’ klawżola, għandha tirbaħ l-interpretazzjoni l-aktar favorevoli għall-konsumatur. […]”
8
L-Artikolu 6(1) tal-imsemmija direttiva jistabbilixxi:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
9
L-Artikolu 7 (1) tad-Direttiva 93/13 huwa redatt fil-kliem li ġej:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l-kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.”
Id-Direttiva 2008/48
10
Bħalma jispeċifika l-Artikolu 1 tagħha, l-għan tad-Direttiva 2008/48 huwa li jiġu armonizzati ċerti aspetti tar-regoli tal-Istati Membri fir-rigward ta’ ftehim ta’ kreditu għall-konsumaturi.
11
L-Artikolu 10(2) ta’ din id-direttiva jelenka t-tip ta’ informazzjoni li għandu jiġi speċifikat b’mod ċar u konċiż fi kwalunkwe ftehim ta’ kreditu.
12
L-Artikolu 14 tal-imsemmija direttiva jistabbilixxi, fil-kuntest tal-kuntratt ta’ kreditu u favur il-konsumatur, dritt ta’ rtirar mingħajr dan ma jkollu għalfejn jipprovdi motiv.
13
L-Artikolu 17 tad-Direttiva 2008/48, intitolat “Ċessjoni ta’ drittijiet”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Fejn id-drittijiet tal-kreditur taħt ftehim ta’ kreditu jew il-ftehim innifsu jiġu ċeduti lil parti terza, il-konsumatur għandu jkun intitolat li jeċċepixxi kontra ċ-ċessjonarju kwalunkwe difiża li kienet disponibbli għalih kontra l-kreditur oriġinali, inkluża tpaċija fejn din ta’ l-aħħar tkun permessa fl-Istat Membru kkonċernat.”
14
L-Artikolu 19 ta’ din id-direttiva jispeċifika l-modalitajiet tal-kalkolu tar-rata annwali effettiva globali tal-kreditu lill-konsumatur.
15
L-Artikolu 22 tal-istess direttiva, intitolat “Armonizzazzjoni u n-natura imperattiva tad-Direttiva”, jistabbilixxi:
“1.   Safejn din id-Direttiva fiha dispożizzjonijiet armonizzati, l-Istati Membri ma jistgħux iżommu jew jintroduċu fil-liġi nazzjonali tagħhom dispożizzjonijiet li jiddevjaw minn dawk stabbiliti f’din id-Direttiva.
2.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-konsumaturi ma jkunux jistgħu jċedu d-drittijiet mogħtija lilhom bid-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali li timplimenta jew tikkorrespondi għal din id-Direttiva.
3.   L-Istati Membri għandhom, barra minn hekk, jiżguraw li d-dispożizzjonijiet li jadottaw fl-implimentazzjoni ta’ din id-Direttiva ma jagħtux lok għal evitar li jirriżulta mill-mod li bih jiġu fformulati ftehim, b’mod partikolari billi jiġu integrati ġbid ta’ kreditu jew ftehim ta’ kreditu li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva fi ftehim ta’ kreditu li n-natura u l-iskop tagħhom jagħmluha possibbli li tiġi evitata l-applikazzjoni tagħha.
4.   L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-konsumaturi ma jitilfux il-protezzjoni mogħtija minn din id-Direttiva minħabba li tintgħażel il-liġi ta’ pajjiz terz bħala l-liġi applikabbli għall-ftehim ta’ kreditu, jekk il-ftehim ta’ kreditu jkollu rabta mill-qrib mat-territorju ta’ Stat Membru wieħed jew aktar.”
16
Skont l-Artikolu 23 tal-istess direttiva, intitolat “Penali”:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu r-regoli dwar il-penali applikabbli għall-ksur tad-dispożizzjonijiet nazzjonali adottati skond din id-Direttiva u għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa kollha biex jiżguraw li dawn jiġu implimentati. Il-pieni previsti għandhom ikunu effettivi, proporzjonati u disswassivi.”
Id-dritt Pollakk
17
L-Artikolu 10 tal-ustawa prawo wekslowe (Liġi dwar il-Kambjali) tat-28 ta’ April 1936, kif emendata (Dz. U. tal-2016, pożizzjoni 160), (iktar’ il quddiem il-“Liġi dwar il-Kambjali”), jipprovdi li għalkemm l-ittra ta’ kambju, inkompleta bil-ħruġ, ġiet ikkompletata b’mod kuntrarju għall-ftehimiet li seħħew, in-nuqqas ta’ osservanza ta’ dawn il-ftehimiet ma jistax jiġi oppost lill-portatur, sakemm ma jkunx kiseb l-ittra ta’ kambju b’mala fide jew jekk, meta jakkwista, huwa ma jkunx wettaq negliġenza gravi.
18
Din id-dispożizzjoni hija applikabbli għaċ-ċedola, skont l-Artikolu 103(2) ta’ din il-liġi.
19
Skont l-Artikolu 17 tal-imsemmija liġi, il-persuni li jkunu daħlu taħt iċ-ċedola ma jistgħux jopponu lill-portatur motivi bbażati fuq ir-relazzjonijiet personali tagħhom mat-tiratur jew mal-portaturi preċedenti, sakemm il-portatur, meta jakkwista ċ-ċedola, ma jkunx aġixxa b’mod konxju għad-detriment tad-debitur.
20
Skont l-Artikolu 101 tal-Liġi dwar il-Kambjali:
“Iċ-ċedola għandha tinkludi:
1)
il-kelma ‘ċedola’ introdotta fl-istess test tad-dokument bil-lingwa li fiha din tkun inħarġet;
2)
il-wegħda inkundizzjonata li ser titħallas somma ta’ flus speċifika;
3)
l-indikazzjoni tat-terminu għal ħlas;
4)
l-indikazzjoni tal-post għall-ħlas;
5)
l-isem tal-persuna li għall-benefiċċju jew li fuq ordni tagħha għandu jsir il-ħlas;
6)
l-indikazzjoni tad-data u tal-post tal-ħruġ taċ-ċedola;
7)
il-firma tal-emittent taċ-ċedola.”
21
Skont l-Artikolu 233(1) u (2) tal-ustawa – Kodeks postępowania cywilnego (il-Liġi dwar il-Proċedura Ċivili), tas-17 ta’ Novembru 1964, test ikkonsolidat, kif emendat (Dz. U. Tal-2018, pożizzjoni 155) (iktar ‘il quddiem il-“kpc”), il-qorti tevalwa, abbażi tal-analiżi fil-fond tal-provi ssodisfatti, il-kredibilità u l-valur tal-provi prodotti. Il-qorti għandha tevalwa, fuq l-istess bażi, kif għandha tinterpreta r-rifjut ta’ komunikazzjoni ta’ prova jew kull att ta’ parti li tostakola l-istruzzjoni tal-kawża li jkollha quddiemha.
22
Skont l-Artikolu 248(1) tal-kpc, kull wieħed huwa obbligat li jikkomunika, fuq talba tal-qorti, fit-terminu stabbilit u bil-post preskritt, kull dokument li jinsab fil-pussess tiegħu u li jikkostitwixxi prova tal-fatt rilevanti għall-konklużjoni tal-kawża, ħlief jekk dan id-dokument ikun fih informazzjoni kunfidenzjali.
23
Mill-Artikolu 321(1) tal-kpc jirriżulta li l-qorti hija pprojbita “milli tiddeċiedi dwar pretensjoni li ma kinitx is-suġġett ta’ talba u li tiddeċiedi ultra petita”.
24
Skont l-Artikolu 339(1) u (2) ta’ dan il-kodiċi, sentenza fil-kontumaċja tingħata meta l-konvenut ma jkunx deher fis-seduta u ma jkunx ippreżenta osservazzjonijiet orali jew bil-miktub. F’dan il-każ, l-informazzjoni kkomunikata mir-rikorrenti hija kkunsidrata bħala allegazzjoni reali bbażata fuq il-fatti msemmija fit-talba jew fin-noti tagħha nnotifikati lill-konvenut qabel is-seduta, ħlief jekk tagħti lok għal dubji jew titqies li hija intiża għall-evażjoni tal-liġi.
25
Id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2008/48 ġew trasposti fid-dritt Pollakk mill-ustawa o kredycie konsumencki, (il-Liġi dwar il-Kreditu għall-Konsumatur), tat-12 ta’ Mejju 2011, verżjoni kkonsolidata, kif emendata, (Dz. U. tal-2016, pożizzjoni 1528) iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Kreditu għall-Konsumatur”). L-Artikolu 41 tagħha jipprovdi:
“1.   [I]ċ-ċedola […] tal-konsumatur li tingħata lill-kreditur għall-finijiet tal-eżekuzzjoni jew tal-garanzija ta’ tranżazzjoni li tirriżulta minn ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur trid tinkludi l-klawżola ‘mhux għan-nom’ jew klawżola bl-istess sinjifikat.
2.   Jekk il-kreditur jaċċetta ċedola […] li ma tinkludix il-klawżola ‘mhux għan-nom’, u jittrasferixxi din iċ-ċedola […] lil persuna oħra, il-kreditur huwa obbligat jagħmel tajjeb għad-dannu lill-konsumatur billi jħallas iċ-ċedola […]
3.   Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu 2 japplikaw ukoll jekk iċ-ċedola jew iċ-ċekk ikun spiċċa fil-pussess ta’ persuna oħra kontra r-rieda tal-kreditur.
[…]”
Il-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
Il-Kawża C-419/18
26
Profi Credit Polska hija kumpannija stabbilita fil-Polonja li l-għan soċjali prinċipali tagħha jikkonsisti fl-għoti ta’ krediti. Din il-kumpannija kkonkludiet ma’ kull wieħed mid-debituri ta’ kuntratti ta’ kreditu fuq il-konsum li l-ħlas tal-kreditu tiegħu huwa ggarantit permezz tal-ħruġ ta’ ċedola inkompleta magħrufa bħala “ċedola in bjank”, fejn l-ebda ammont inizjalment ma ġie inkluż. Minħabba n-nuqqas ta’ eżekuzzjoni tal-obbligi kuntrattwali mill-persuni li ssellfu, Profi Credit Polska, li hija wkoll il-benefiċjarja ta’ dawn iċ-ċedoli, ikkompletat dawn tal-aħħar billi inkludiet ammont.
27
Mis-sena 2016, Profi Credit Polska ressqet quddiem il-qorti tar-rinviju diversi talbiet għal ħlas tas-somom indikati fl-imsemmija ċedoli.
28
Din il-qorti tindika li, fil-kawżi pendenti quddiemha, l-irkupru, mir-rikorrenti, tal-krediti tagħha huwa segwit biss fuq il-bażi ta’ ċedoli (iktar’ il quddiem ir-“relazzjoni kambjali”). Peress li r-rikorrenti ma tipproduċix il-kuntratti ta’ kreditu, huwa biss fl-ewwel waħda mill-kawżi prinċipali li l-imsemmija qorti tiddisponi, bis-saħħa tal-konvenut, mill-kuntratt li jikkostitwixxi r-relazzjoni ta’ dritt li fuqhom huwa bbażat l-obbligu ta’ ċedola (iktar ’il quddiem ir-“relazzjoni fundamentali”). Fil-kawżi l-oħra, il-konvenuti ma ħadux pożizzjoni. Għalhekk, din l-istess qorti ddeċidiet li ma tilqax it-talba tar-rikorrenti sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi permezz tal-proċedura għal ordni ta’ ħlas, iżda li titrattahom permezz tal-proċedura ordinarja.
29
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, fl-ewwel lok, jekk, skont id-Direttivi 93/13 u 2008/48, professjonist li għandu l-kwalità ta’ min isellef jistax legalment jiggarantixxi r-rimbors ta’ kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsum fir-rigward ta’ persuna li tissellef-konsumatur, permezz ta’ ċedola in bjank maħruġa minn dan tal-aħħar.
30
Din il-qorti tippreċiża li, wara l-ħruġ ta’ ċedola, jinħoloq obbligu astratt. Mil-leġiżlazzjoni nazzjonali jirriżulta li, f’każ ta’ talba għal pagament ibbażata fuq ċedola, il-portata tal-istħarriġ tal-qorti hija limitata għar-relazzjoni kambjali u ma tkunx tista’ tiġi estiża għar-relazzjoni fundamentali li toriġina mir-relazzjoni kambjali. Skont l-imsemmija qorti, l-impossibbiltà li jiġi eżaminat ex officio jekk il-klawżoli tal-kuntratt li jikkostitwixxu r-relazzjoni ta’ dritt fundamentali li fuqhom ikun ibbażat l-obbligu kambjali jistgħux jiġu ddikjarati inġusti ma jirriżultax mil-limiti tal-proċedura, iżda biss mis-saħħa probatorja speċifika taċ-ċedola bħala titolu li jinkorpora l-obbligu tad-debitur.
31
Il-qorti tar-rinviju tindika li, sabiex ikun hemm konformità mar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikoli 10 u 103 tal-Liġi dwar il-Kambjali, iċ-ċedola in bjank dejjem timplika l-konklużjoni bejn is-sottoskrivent u l-benefiċjarju ta’ ftehim li jippreċiża l-mod li bih iċ-ċedola għandha timtela’ (iktar ’il quddiem il-“ftehim ta’ kambjali”). Skont il-ġurisprudenza nazzjonali, dan il-ftehim għandu l-effett li “tagħti lid-debitur id-dritt li jopponi” lill-ewwel kreditur “li ma jkunx mela ċ-ċedola skont id-dispożizzjonijiet tal-ftehim, u dan juri, b’mod partikolari, li n-natura astratta taċ-ċedola tiddgħajjef”.
32
B’hekk, skont l-imsemmija qorti, ma hemm ebda dubju li l-qorti adita b’kawżi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali tista’ tivverifika jekk iċ-ċedola ntlietx skont il-ftehim konkluż biss f’każ ta’ eċċezzjoni mqajma mid-debitur. Fil-proċeduri kambjali, il-qorti nazzjonali għaldaqstant ma għandhiex bażi legali sabiex teżamina ex officio r-relazzjoni ta’ dritt fundamentali, ħlief jekk il-konvenut iqajjem eċċezzjonijiet, li jkollhom bħala konsegwenza li jwessgħu l-kawża b’tali mod li din tinkludi wkoll ir-relazzjoni fundamentali.
33
Fit-tieni lok, il-qorti tar-rinviju tistaqsi dwar il-portata tal-uffiċċju tagħha f’azzjoni għal ħlas imressqa minn kummerċjant kontra konsumatur abbażi ta’ ċedola. Fil-fatt, wara l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar is-setgħat u l-obbligi tal-qorti nazzjonali li għandha tilwim li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13, u b’mod partikolari l-obbligu li teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżola li tinsab f’kuntratt suġġett għall-evalwazzjoni tagħha, din il-qorti tixtieq tkun taf jekk tali ġurisprudenza hijiex applikabbli wkoll għall-klawżoli ta’ kuntratt konkluż minn konsumatur f’tilwima fejn il-kummerċjant ifittex l-irkupru tal-kreditu tiegħu abbażi ta’ ċedola maħruġa in bjank u li tiggarantixxi l-eżekuzzjoni ta’ dan il-kreditu. Id-domandi tal-imsemmija qorti jirreferu wkoll għall-effett ta’ tali eżami fid-dawl tal-prinċipju dispożittiv, kif stabbilit fl-Artikolu 321(1) tal-kpc, li jipprovdi li l-qorti ma tistax tiddeċiedi fuq kap ta’ talba li ma għandux x’jaqsam mat-talbiet tar-rikors u lanqas ma tista’ tiddeċiedi ultra petita.
34
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi liSąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie (il-Qorti Distrettwali ta’ Varsavja Praga-Sud ta’ Varsavja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 3(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-[Direttiva 93/13] u d-[Direttiva 2008/48], inkluż, b’mod partikolari, l-Artikoli 10, 14, 17(1) u 19 tagħha, jipprekludu l-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tippermetti li jiġi ggarantit permezz ta’ ċedola in bjank minn kreditur professjonist lil persuna li tissellef li hija konsumatur?
2)
L-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jimponu fuq il-qorti li quddiemha titressaq il-kawża li hemm riferiment għaliha fl-ewwel domanda l-obbligu li teżamina ex officio jekk id-dispożizzjonijiet tal-kuntratt li jikkostitwixxu r-relazzjoni legali fundamentali li hija l-bażi tal-obbligu ta’ ċedola ma jinkludux klawżoli kuntrattwali inġusti, anki meta l-bejjiegħ jew fornitur rikorrent jibbaża t-talba tiegħu esklużivament fuq ir-relazzjoni bbażata fuq iċ-ċedola?”
Il-Kawża C-483/18
35
It-tilwima inkwistjoni fil-kawża prinċipali bejn Profi Credit Polska u OH tikkonċerna ċirkustanzi paragunabbli ma’ dawk inkwistjoni fil-Kawża C-419/18.
36
Permezz tas-sentenza tagħha tal-15 ta’ Mejju 2017, is-Sąd Rejonowy ta’ Opole (il-Qorti Distrettwali ta’ Opole, il-Polonja) ċaħdet ir-rikors ippreżentat minn Profi Credit Polska kontra OH dwar il-ħlas tas-somma ta’ PLN9 494.21 złotys Pollakki (madwar EUR 2 211.69).
37
Għalkemm il-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex tingħata sentenza fil-kontumaċja kienu ssodisfatti, il-qorti tal-ewwel istanza ċaħdet it-talba ta’ Profi Credit Polska minħabba dubji li din il-qorti kellha fir-rigward tal-kontenut reali tar-rabta kuntrattwali li tgħaqqad lill-partijiet, minħabba li hija ma kinitx f’pożizzjoni li tanalizza l-klawżoli tal-kuntratt ta’ self. Fil-fatt, filwaqt li l-imsemmija qorti kienet talbet lil Profi Credit Polska li hija tipproduċi l-ftehim ta’ kambjali kif ukoll il-kuntratt ta’ self, din it-talba baqgħet mingħajr risposta. Barra minn hekk, minn kuntratti standard oħra konklużi minn din il-kumpannija jirriżulta li teżisti differenza sinjifikattiva bejn is-somma mislufa u dik li għandha tiġi rrimborsata.
38
Peress li qieset li, sabiex ikun hemm ċedola, Profi Credit Polska kienet biss obbligata li tippreżenta din iċ-ċedola debitament mimlija u ffirmata, hija appellat mid-deċiżjoni tal-ewwel istanza.
39
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk qorti adita b’rikors tal-professjonist rikorrent (iktar ’il quddiem il-“benefiċjarju”) ibbażata fuq ċedola kontra konsumatur tistax teżamina ex officio l-ilmenti li jirrigwardaw ir-relazzjoni fundamentali, meta hija jkollha informazzjoni dwar l-irregolarità potenzjali ta’din ir-relazzjoni, mingħajr madankollu ma jkollha l-kuntratt ta’ kreditu fuq il-konsum. Filwaqt li fakkret li l-ġurisprudenza nazzjonali tagħti importanza partikolari lill-ftehim ta’ kambjali fil-każ ta’ ċedola in bjank, l-imsemmija qorti tenfasizza li l-obbligu kambjali għandu s-sors tiegħu f’dan il-kuntratt, anki jekk l-obbligu u d-dritt li jikkorrispondi għalih jitnisslu biss wara li l-benefiċjarju jkun mela l-formula taċ-ċedola.
40
F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-Sąd Okręgowy w Opolu, II Wydział Cywilny Odwoławczy (il-Qorti Reġjonali ta’ Opole, it-tieni diviżjoni tas-Sezzjoni Ċivili, il-Polonja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“Id-dispożizzjonijiet tad-[Direttiva 93/13] b’mod partikolari l-Artikolu 3(1) u (2), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tagħha, kif ukoll id-dispożizzjonijiet tad-[Direttiva 2008/48], b’mod partikolari l-Artikolu 22(3), għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni tal-Artikolu 10 tal-Liġi dwar il-Kambjali, moqri flimkien mal-Artikolu 17 tagħha, li tipprovdi li qorti ma tistax taġixxi ex officio f’sitwazzjoni fejn hija konvinta b’mod sod u fondat, abbażi ta’ materji li ma joriġinawx mill-partijiet fit-tilwima, li l-kuntratt li fuqu hija bbażata r-relazzjoni legali bażika huwa tal-inqas parzjalment invalidu, u r-rikorrent jibbaża t-talba tiegħu fuq ċedola in bjank prodotta, filwaqt li l-konvenut ma jqajjem ebda oġġezzjoni u ma jiħux azzjoni?”
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
41
Qabel kollox, għandu jiġi rrilevat li d-Direttiva 2008/48 ma wettqitx armonizzazzjoni tal-użu taċ-ċedola sabiex tiggarantixxi l-ħlas tal-kreditu li jirriżulta minn kreditu lill-konsumatur, b’tali mod li l-Artikolu 22 tagħha ma huwiex applikabbli f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Settembru 2018, Profi Credit Polska, C‑176/17, EU:C:2018:711, punti 34 sa 37).
42
Sussegwentement, id-dritt ta’ rtirar jew il-kalkolu tar-rata annwali effettiva globali ma humiex is-suġġett tat-tilwim inkwistjoni fil-kawża prinċipali b’tali mod li l-Artikoli 14 u 19 ta’ din id-direttiva lanqas ma huma applikabbli f’tali ċirkustanzi.
43
Fl-aħħar nett, l-Artikolu 17 tal-imsemmija direttiva lanqas ma huwa rilevanti peress li d-domandi preliminari ma jirrigwardawx iċ-ċessjoni tad-drittijiet tal-persuna li ssellef lil terz imsemmi f’dan l-artikolu.
44
Konsegwentement, peress li l-Artikoli 14, 17, 19 u 22 tad-Direttiva 2008/48 ma humiex rilevanti għat-tilwim fil-kawża prinċipali, ser tingħata risposta għad-domandi magħmula biss fir-rigward tal-Artikolu 3(1), tal-Artikolu 6(1) u tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 kif ukoll tal-Artikolu 10 tad-Direttiva 2008/48.
Fuq l-ewwel domanda fil-Kawża C‑419/18
45
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 3(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 kif ukoll l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2008/48 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tippermetti li jiġi ggarantit il-ħlas ta’ kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsum, konkluż bejn professjonist jew fornitur u konsumatur, permezz ta’ ċedola maħruġa in bjank.
46
Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li, fil-politiki tal-Unjoni, il-protezzjoni tal-konsumaturi, li jinsabu f’pożizzjoni ta’ inferjorità meta mqabbla ma’ professjonisti, sa fejn għandhom jitqiesu li huma inqas informati, ekonomikament iktar dgħajfa u legalment b’inqas esperjenza mill-kontraenti tagħhom, hija stabbilita fl-Artikolu 169 TFUE kif ukoll fl-Artikolu 38 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (sentenza tas-27 ta’ Marzu 2019, slewo, C‑681/17, EU:C:2019:255, punt 32 u l-ġurisprudenza ċċitata).
47
F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar, minn naħa, li, skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13, huma l-qrati tar-rinviju li għandhom jevitaw l-applikazzjoni ta’ klawżoli inġusti sabiex huma ma jipproduċux effetti vinkolanti fil-konfront tal-konsumatur, sakemm il-konsumatur ma jopponix dan (sentenza tas-26 ta’ Marzu 2019, Abanca Corporación Bancaria u Bankia, C-70/17 u C-179/17, EU:C:2019:250, punt 52 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqri flimkien mal-erbgħa u għoxrin premessa tagħha, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u tal-professjonisti kompetituri, jkunu jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-professjonist jew fornitur (sentenza tat-3 ta’ April 2019, Aqua Med, C‑266/18, EU:C:2019:282, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
48
Fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat li għalkemm il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali tawtorizza l-ħruġ ta’ ċedola sabiex jiġi ggarantit il-ħlas tal-kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsum, l-obbligu ta’ ħruġ ta’ tali ċedola jirriżulta mhux minn din il-leġiżlazzjoni, iżda minn kuntratti ta’ kreditu konklużi bejn il-partijiet.
49
Għandu jiġi enfasizzat ukoll li ċ-ċedoli inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandhom karatteristiċi partikolari. Fil-fatt, għandu jiġi kkonstatat li dawn iċ-ċedoli huma inizjalment inkompleti, peress li nħarġu in bjank, jiġifieri mingħajr ma dawn kienu jinkludu ammont. Sussegwentement, l-ammonti għandhom jitniżżlu fuq dawn iċ-ċedoli mill-professjonist jew fornitur b’mod unilaterali.
50
F’dan ir-rigward, mill-Artikoli 10 u 101 tal-Liġi dwar il-Kambjali jirriżulta li, għalkemm l-indikazzjoni tal-ammont dovut tikkostitwixxi normalment kundizzjoni ta’ validità ta’ ċedola, huwa possibbli li tinħareġ ċedola in bjank bil-kundizzjoni li ftehim ta’ kambjali jistabbilixxi l-modalitajiet li bihom l-imsemmija ċedola tista’ tiġi ulterjorment ikkompletata b’mod legali mill-kreditur.
51
Issa, skont l-Artikolu 1(1) u l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 93/13, din tapplika għal klawżoli ta’ kuntratti konklużi bejn professjonist jew fornitur u konsumatur li ma jkunux ġew innegozjati individwalment (sentenzi tal-9 ta’ Settembru 2004, Il-Kummissjoni vs Spanja, C-70/03, EU:C:2004:505, punt 31; tad-9 ta’ Novembru 2010, VB Pénzügyi Lízing, C-137/08, EU:C:2010:659, punt 50, kif ukoll id-digriet tal-14 ta’ Settembru 2016, Dumitraș, C-534/15, EU:C:2016:700, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
52
Sa fejn, minn naħa, il-ħlas tal-kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsum huwa ggarantit minn stipulazzjoni li teżiġi l-ħruġ ta’ ċedola in bjank u, min-naħa l-oħra, il-leġiżlazzjoni nazzjonali teżiġi l-konklużjoni ta’ ftehim ta’ kambjali, din l-istipulazzjoni u dan il-ftehim jistgħu jaqgħu taħt id-Direttiva 93/13.
53
Fit-tieni lok, id-Direttiva 93/13 tobbliga lill-Istati Membri jipprevedu mekkaniżmu li jiżgura li kull klawżola kuntrattwali li ma ġietx innegozjata b’mod individwali tista’ tiġi mistħarrġa sabiex tiġi evalwata n-natura possibbilment inġusta tagħha. F’dan il-kuntest, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddetermina, billi tieħu inkunsiderazzjoni l-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 3(1) u fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13, jekk, fid-dawl taċ-ċirkustanzi proprji tal-każ inkwistjoni, tali klawżola tissodisfax ir-rekwiżiti ta’ bona fide, ta’ ekwilibriju u ta’ trasparenza stabbiliti minn din id-direttiva (is-sentenza tas-26 ta’ Marzu 2019, Abanca Corporación Bancaria et Bankia, C-70/17 u C-179/17, EU:C:2019:250, punt 50 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
54
Skont l-Artikolu 3(1) tal-imsemmija direttiva, klawżola ta’ kuntratt li ma tiġix innegozjata individwalment għandha titqies inġusta jekk, kontra l-ħtieġa ta’bona fide, tkun tikkawża żbilanċ sinjifikattiv bejn id-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet li joħorġu mill-kuntratt, bi ħsara għall-konsumatur.
55
Skont ġurisprudenza stabbilita, sabiex jiġi ddeterminat jekk klawżola tistax tiġi kklassifikata bħala “inġusta”, il-qorti nazzjonali għandha tivverifika jekk il-professjonist, fuq il-bażi ta’ aġir leali u ġust fil-konfront tal-konsumatur, setax raġonevolment jistenna li dan tal-aħħar jaċċetta tali klawżola wara negozjati (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Marzu 2013, Aziz, C-415/11, EU:C:2013:164, punt 69, kif ukoll id-digriet tat-22 ta’ Frar 2018, Lupean, C‑119/17, mhux ippubblikat, EU:C:2018:103, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
56
Għandu jiġi rrilevat ukoll li la l-istipulazzjoni li tobbliga lill-persuna li tissellef tippreżenta ċedola in bjank sabiex tiggarantixxi l-kreditu tal-persuna li jislef skont dan il-kuntratt u lanqas il-ftehim ta’ kambjali ma jistgħu jiġu kkunsidrati bħala li jirrigwardaw id-definizzjoni tas-suġġett prinċipali tal-kuntratt jew dwar l-adegwatezza bejn il-prezz u r-remunerazzjoni, minn naħa, u s-servizzi jew l-oġġetti li għandhom jiġu pprovduti bħala korrispettiv, min-naħa l-oħra fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13.
57
Barra minn hekk, l-evalwazzjoni tan-natura potenzjalment inġusta ta’ din l-istipulazzjoni u tal-ftehim ta’ kambjali ser ikollha tieħu inkunsiderazzjoni kemm ir-rekwiżit dwar l-iżbilanċ sinjifikattiv u r-rekwiżit ta’ trasparenza li jirriżulta mill-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/13. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-informazzjoni, qabel il-konklużjoni ta’ kuntratt, fuq il-kundizzjonijiet kuntrattwali u l-konsegwenzi tal-imsemmija konklużjoni hija, għal konsumatur, ta’ importanza fundamentali. Huwa, b’mod partikolari, abbażi ta’ din l-informazzjoni li dan tal-aħħar jiddeċiedi jekk jixtieqx jintrabat bil-kundizzjonijiet redatti minn qabel mill-professjonist jew fornitur (sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2016, Gutiérrez Naranjo et, C-154/15, C-307/15 u C-308/15, EU:C:2016:980, punt 50 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
58
Minn dan isegwi li qorti nazzjonali adita b’tilwim bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandha tiddetermina jekk il-konsumatur rċeviex l-informazzjoni kollha li jista’ jkollha effett fuq il-portata tal-obbligi tiegħu u li tippermettilu li jevalwa, b’mod partikolari, il-konsegwenzi proċedurali tal-garanzija tal-krediti li jirriżultaw mill-kuntratt ta’ self għall-konsum permezz ta’ ċedola maħruġa in bjank u l-possibbiltà ta’ rkupru ulterjuri tad-dejn fuq il-bażi ta’ din iċ-ċedola biss. Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, u b’mod konformi mal-għoxrin premessa tad-Direttiva 93/13, hija determinanti l-kwistjoni dwar jekk il-klawżola kuntrattwali inkwistjoni hijiex ifformulata f’termini ċari u komprensibbli u jekk il-konsumatur effettivament kellux l-opportunità li jieħu konjizzjoni tal-kontenut tagħha.
59
Għad hemm lok li jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48 jimponi fuq qorti nazzjonali, adita b’tilwima dwar krediti li joriġinaw minn kuntratt ta’ kreditu fis-sens ta’ din id-direttiva, l-obbligu li teżamina ex officio l-osservanza tal-obbligu ta’ informazzjoni previst f’din id-dispożizzjoni u li tiġbed il-konsegwenzi kollha li jirriżultaw fid-dritt nazzjonali għal ksur ta’ dan l-obbligu, sakemm is-sanzjonijiet josservaw ir-rekwiżiti tal-Artikolu 23 tal-imsemmija direttiva (sentenza tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, punt 74).
60
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda fil-Kawża C-419/18 għandha tkun li l-Artikolu 1(1), l-Artikolu 3(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li, sabiex jiġi ggarantit il-ħlas tal-kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsum, konkluż bejn professjonist jew fornitur u konsumatur, tippermetti li f’dan il-kuntratt jiġi stabbilit obbligu għal min jissellef li joħroġ ċedola in bjank, u li tissuġġetta l-leġittimità tal-ħruġ ta’ tali ċedola għall-konklużjoni minn qabel ta’ ftehim ta’ kambjali li jiddetermina l-modalitajiet li bihom din iċ-ċedola tista’ tiġi kkompletata, sakemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li din l-istipulazzjoni u dan il-ftehim josservaw l-Artikoli 3 u 5 ta’ din id-direttiva kif ukoll l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2008/48.
Fuq it-tieni domanda fil-Kawża C-419/18 u fuq id-domanda fil-Kawża C-483/18
61
Permezz tat-tieni domanda fil-Kawża C-419/18 u tad-domanda fil-Kawża C‑483/18, il-qrati tar-rinviju jistaqsu, essenzjalment, jekk l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 kif ukoll l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2008/48 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, meta, f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, qorti nazzjonali jkollha dubji serji dwar il-fondatezza ta’ talba bbażata fuq ċedola intiża li jiġi ggarantit id-dejn li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur, u meta din iċ-ċedola tkun inħarġet inizjalment in bjank mis-sottoskrivent, u li din iċ-ċedola tkun inħarġet sussegwentement mill-benefiċjarju, din il-qorti għandha teżamina ex officio jekk id-dispożizzjonijiet miftiehma bejn il-partijiet għandhomx natura inġusta u, f’dan ir-rigward, tista’ teżiġi mill-professjonist li jipproduċi l-kitba li jikkonstata dawn id-dikjarazzjonijiet b’tali mod li l-imsemmija qorti tkunx f’pożizzjoni li tiżgura r-rispett tad-drittijiet li l-konsumaturi jisiltu minn dawn id-direttivi.
62
F’dan il-każ, id-domanda tal-qrati tar-rinviju tikkonċerna żewġ konfigurazzjonijiet distinti, sa fejn, fl-ewwel kawża prinċipali fil-kuntest tal-Kawża C-419/18, il-qorti nazzjonali għandha kuntratt ta’ kreditu fuq il-konsum, filwaqt li, fil-kawżi prinċipali l-oħra, dan ma huwiex il-każ.
63
F’din l-ewwel konfigurazzjoni, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, meta l-qorti jkollha l-punti ta’ liġi u ta’ fatt meħtieġa, hija għandha l-obbligu li teżamina ex officio klawżoli li jistgħu jkunu inġusti (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Settembru 2018, Profi Credit Polska, C‑176/17, EU:C:2018:711, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata).
64
Fit-tieni konfigurazzjoni, u fir-rigward b’mod partikolari tal-preċiżazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju fil-Kawża C-483/18, li tindika li ma għandhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-kuntratt li jorbot lill-partijiet fil-kawża inkwistjoni fil-kawża prinċipali, iżda għandha konjizzjoni tal-kontenut ta’ kuntratti oħra normalment użati mill-professjonist, għandu jitfakkar li għalkemm, skont l-Artikolu 3(1) tagħha, id-Direttiva 93/13 tapplika għall-klawżoli li ma kinux is-suġġett ta’ negozjati individwali, li jinkludi b’mod partikolari l-kuntratti standard, ma jistax jitqies li qorti “għandha punti ta’ fatt u ta’ liġi”, fis-sens tal-ġurisprudenza ċċitata iktar’ il fuq, għall-unika raġuni li hija jkollha konjizzjoni dwar ċerti mudelli ta’ kuntratti użati mill-professjonist, mingħajr ma l-imsemmija qorti jkollha fil-pussess tagħha l-instrument li jikkonstata l-kuntratt konkluż bejn il-partijiet fil-kawża pendenti quddiemha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat-13 ta’ Settembru 2018, Profi Credit Polska, C‑176/17, EU:C:2018:711, punt 47).
65
F’dan ir-rigward, il-Gvern Pollakk jippreċiża, fl-osservazzjonijiet tiegħu ppreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, li ma huwiex rari li l-ftehim ta’ kambjali, għalkemm jikkostitwixxi ftehim distint mill-kuntratt ta’ kreditu, jinżamm irreġistrat fi ħdan dan il-kuntratt.
66
Fi kwalunkwe każ, mill-ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li hija l-qorti nazzjonali li għandha tieħu ex officio l-miżuri istruttorji sabiex tistabbilixxi jekk klawżola li tidher fil-kuntratt li hija s-suġġett tal-kawża li għandha quddiemha, u li tkun ġiet konkluża bejn professjonist jew fornitur u konsumatur, taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva u, fl-affermattiv, tevalwa n-natura possibbilment inġusta ta’ tali klawżola (sentenzi tad-9 ta’ Novembru 2010, VB Pénzügyi Lízing, C-137/08, EU:C:2010:659, punt 56; tal-14 ta’ Ġunju 2012, Banco Español de Crédito, C-618/10, EU:C:2012:349, punt 44, u tat-21 ta’ Frar 2013, Banif Plus Bank, C-472/11, EU:C:2013:88, punt 24). Fil-fatt, fl-assenza ta’ stħarriġ effettiv tan-natura potenzjalment inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt ikkonċernat, ir-rispett tad-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 93/13 ma jistax jiġi ggarantit (sentenza tat-13 ta’ Settembru 2018, Profi Credit Polska, C-176/17, EU:C:2018:711, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
67
Minn dan isegwi li, meta qorti nazzjonali tiġi adita b’talba bbażata fuq ċedola, li inizjalment kienet inħarġet in bjank u sussegwentement ikkompletata, intiża sabiex tiggarantixxi d-debitu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu fuq il-konsum, talba li fuqha din il-qorti għandha dubji serji dwar il-fondatezza tagħha, l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jirrikjedu li l-imsemmija qorti tista’ tkun f’pożizzjoni li titlob il-produzzjoni tad-dokumenti li jservu l-bażi ta’ din it-talba, inkluż il-ftehim ta’ kambjali meta tali ftehim jikkostitwixxi, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, kundizzjoni preliminari għall-ħruġ ta’ din it-tip ta’ ċedola.
68
Għandu jiġi enfasizzat ukoll li l-kunsiderazzjonijiet preċedenti ma jiksrux il-prinċipju dispożittiv, invokat mill-qorti tar-rinviju. Fil-fatt, iċ-ċirkustanza li qorti nazzjonali teżiġi li r-rikorrent jipproduċi l-kontenut tad-dokument jew dokumenti li jservu ta’ bażi għat-talba tiegħu taqa’ sempliċement taħt il-kuntest probatorju tal-kawża, peress li tali talba hija intiża biss sabiex tiżgura l-bażi tal-att.
69
Fir-rigward tal-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48, meta qorti nazzjonali tkun ikkonstatat ex officio ksur ta’ din id-dispożizzjoni, hija għandha, mingħajr ma tistenna lill-konsumatur iressaq talba f’dan is-sens, li tislet il-konsegwenzi kollha li jirriżultaw skont id-dritt nazzjonali minn tali ksur, bla ħsara għall-osservanza tal-prinċipju ta’ kontradittorju (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, punt 71 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
70
Wara li tkun stabbilixxiet abbażi tal-punti ta’ fatt u ta’ liġi li hija għandha, jew li tagħha hija kellha komunikazzjoni wara l-miżuri istruttorji li hija ħadet ex officio għal dan il-għan, li klawżola taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva, jekk il-qorti nazzjonali tikkonstata li din il-klawżola hija ta’ natura inġusta, din il-qorti hija, bħala regola ġenerali, marbuta li tinforma b’dan lill-partijiet fil-kawża u li tistedinhom jiddiskutuha b’mod kontradittorju skont il-forom previsti mir-regoli nazzjonali ta’ proċedura (sentenza tat-21 ta’ Frar 2013, Banif Plus Bank, C‑472/11, EU:C:2013:88, punt 31).
71
F’dan il-każ, skont il-Gvern Pollakk, l-Artikolu 10 tal-Liġi dwar il-Kambjali ma huwiex ta’ ostakolu sabiex qorti nazzjonali tikkonstata li l-kreditu bbażat fuq ċedola ma jeżistix f’dak li jirrigwarda l-ammont li jeċċedi s-somma li tirriżulta mill-ftehim ta’ kambjali. Tali konstatazzjoni tista’ tiġi stabbilita mhux biss wara lment tal-konsumatur, iżda wkoll, ex officio, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam. Bl-istess mod, peress li l-ftehim tal-kambjali jikkostitwixxi kundizzjoni ta’ ħruġ ta’ ċedola in bjank u ssupplimentata sussegwentement, l-iskop tiegħu li jkun jinsab preċiżament fil-fakultà li huwa jistabbilixxi li jikkontrolla l-użu ta’ din it-tip ta’ ċedola u issa l-ammont imniżżel fih.
72
Madankollu, skont il-qrati tar-rinviju, dawn jistgħu jivverifikaw jekk iċ-ċedola ġietx mimlija b’mod konformi mal-ftehim konkluż f’każ ta’ eċċezzjoni mqajma mid-debitur.
73
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-obbligu għal Stat Membru li jieħu l-miżuri kollha neċessarji sabiex jilħaq ir-riżultat stabbilit minn direttiva huwa obbligu vinkolanti impost mit-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 KE u mill-istess direttiva. Dan l-obbligu li jittieħdu l-miżuri kollha ġenerali jew partikolari huwa impost fuq l-awtoritajiet kollha tal-Istati Membri, inklużi, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħhom, l-awtoritajiet ġudizzjarjii (sentenza tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata).
74
F’dan il-każ, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-obbligu li jsir eżami ex officio tan-natura inġusta ta’ ċerti klawżoli u tal-preżenza ta’ indikazzjonijiet obbligatorji ta’ informazzjoni f’kuntratt ta’ kreditu jikkostitwixxi regola proċedurali li taqa’ fuq l-awtoritajiet ġudizzjarji (sentenza tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, punt 77 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
75
Għalhekk, meta japplikaw id-dritt intern, il-qrati nazzjonali huma marbuta li jinterpretawh, sa fejn huwa possibbli, fid-dawl tat-test u tal-għan tad-direttiva kkonċernata sabiex jintlaħaq ir-riżultat intiż minnha (sentenza tal-21 ta’ April 2016, Radlinger u Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, punt 79 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
76
F’dan il-kuntest, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, fin-nuqqas li wieħed ikun jista’ jagħti interpretazzjoni u applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali li tkun konformi mar-rekwiżiti tad-Direttiva 93/13, il-qrati nazzjonali għandhom l-obbligu li jeżaminaw ex officio jekk id-dikjarazzjonijiet miftiehma bejn il-partijiet humiex ta’ natura inġusta, billi jekk ikun hemm bżonn ma tapplikax id-dispożizzjonijiet jew il-ġurisprudenza nazzjonali kollha li jipprekludu tali eżami (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-4 ta’ Ġunju 2009, Pannon GSM, C‑243/08, EU:C:2009:350, punti 32, 34 u 35; tal-14 ta’ Ġunju 2012, Banco Español de Crédito, C-618/10, EU:C:2012:349, punt 42 u l-ġurisprudenza ċċitata; kif ukoll tat-18 ta’ Frar 2016, Finanmadrid EFC, C-49/14, EU:C:2016:98, punt 46).
77
Minn dan isegwi li r-risposta għat-tieni domanda fil-Kawża C-419/18 u għad-domanda magħmula fil-Kawża C-483/18 għandha tkun li l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 kif ukoll l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, meta, f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, qorti nazzjonali jkollha dubji serji dwar il-fondatezza ta’ talba bbażata fuq ċedola intiża sabiex tiggarantixxi d-debitu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur, u li din iċ-ċedola inizjalment inħarġet in bjank mis-sottoskrivent, u kkompletata sussegwentement mill-benefiċjarju, din il-qorti għandha teżamina, ex officio, jekk id-dispożizzjonijiet miftiehma bejn il-partijiet għandhomx natura inġusta u, f’dan ir-rigward, tista’ teżiġi mill-professjonist li jipproduċi l-kitba li jikkonstata dawn id-dikjarazzjonijiet b’tali mod li l-imsemmija qorti tkun f’pożizzjoni li tiżgura r-rispett tad-drittijiet li l-konsumaturi jisiltu minn dawn id-direttivi.
Fuq l-ispejjeż
78
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 1(1), l-Artikolu 3(1), l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li, sabiex jiġi ggarantit il-ħlas tal-kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsum, konkluż bejn professjonist jew fornitur u konsumatur, tippermetti li f’dan il-kuntratt jiġi stabbilit obbligu għal min jissellef li joħroġ ċedola in bjank, u li tissuġġetta l-leġittimità tal-ħruġ ta’ tali ċedola għall-konklużjoni minn qabel ta’ ftehim ta’ kambjali li jiddetermina l-modalitajiet li bihom din iċ-ċedola tista’ tiġi kkompletata, sakemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika li din l-istipulazzjoni u dan il-ftehim josservaw l-Artikoli 3 u 5 ta’ din id-direttiva kif ukoll l-Artikolu 10 tad-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ April 2008 dwar ftehim [kuntratt] ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE.
2)
L-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 kif ukoll l-Artikolu 10(2) tad-Direttiva 2008/48 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, meta, f’ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, qorti nazzjonali jkollha dubji serji dwar il-fondatezza ta’ talba bbażata fuq ċedola intiża sabiex tiggarantixxi l-kreditu li jirriżulta minn kuntratt ta’ kreditu għall-konsumatur, u li din iċ-ċedola inizjalment inħarġet in bjank mis-sottoskrivent, u kkompletata sussegwentement mill-benefiċjarju, din il-qorti għandha teżamina, ex officio, jekk id-dispożizzjonijiet miftiehma bejn il-partijiet għandhomx natura inġusta u, f’dan ir-rigward, tista’ teżiġi mill-professjonist li jipproduċi l-kitba li jikkonstata dawn id-dikjarazzjonijiet b’tali mod li l-imsemmija qorti tkun f’pożizzjoni li tiżgura r-rispett tad-drittijiet li l-konsumaturi jisiltu minn dawn id-direttivi.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Pollakk.