62016CC0277
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
TANCHEV
ippreżentati fis-26 ta’ Lulju 2017 (
1
)
Kawża C-277/16
Polkomtel sp. z o.o.
vs
Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej
[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Sąd Najwyższy (qorti suprema, il-Polonja)]
“Networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi — Direttiva 2002/21/KE (‘Direttiva Kwadru [Qafas]’) — Direttiva 2002/19/KE (‘Direttiva tal-Aċċess’) — Provvista ta’ servizzi ta’ terminazzjoni bl-ingrossa ta’ telefonati permezz ta’ networks ċellulari — Obbligu ta’ orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż — Prezzijiet iffissati inqas mill-ispejjeż magħmula mill-operatur ikkonċernat għall-provvista ta’ servizz ta’ terminazzjoni — Analiżi tas-suq”
1.
Permezz ta’ dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, is-Sąd Najwyższy (qorti suprema, il-Polonja) tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara sa fejn, u taħt liema kundizzjonijiet, id-Direttiva 2002/19/KE (iktar ’il quddiem id-“Direttiva tal-Aċċess”) (
2
) tagħti s-setgħa lil awtoritajiet regolatorji nazzjonali (iktar ’il quddiem “ARN”) jikkontrollaw il-prezzijiet mitluba minn operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet għall-provvista ta’ servizzi ta’ aċċess jew interkonnessjoni.
2.
Is-servizz inkwistjoni huwa dwar terminazzjoni bl-ingrossa ta’ telefonati permezz ta’ networks ċellulari. Meta abbonat ta’ network ċellulari jagħmel telefonata lil abbonat ta’ network ċellulari ieħor, min ikun qiegħed jagħmel it-telefonata jkun qiegħed iċempel lin-network ta’ dak li jkun qiegħed jirċievi t-telefonata. Terminazzjoni bl-ingrossa ta’ telefonati huwa s-servizz meħtieġ biex ikun hemm “terminazzjoni” ta’ dik it-telefonata fuq in-network ta’ dak li jkun qiegħed jirċeviha. Fl-Unjoni Ewropea, il-ħlas għal terminazzjoni jiġi ffissat min-network ta’ min jirċievi t-telefonata u jsir min-network ta’ dak li jagħmel it-telefonata. Għalhekk, waħda mill-problemi l-kbar tal-kompetizzjoni hija dik ta’ rati għolja ta’ terminazzjoni, li mbagħad jgħaddu għal fuq dawk li jużaw in-network l-aħħar permezz ta’ ħlasijiet għolja biex jagħmlu telefonati (
3
).
3.
Din hija r-raġuni għaliex l-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess jagħti s-setgħa lil ARN jimponu miżuri ta’ kontroll tal-prezzijiet għal servizzi ta’ interkonnessjoni. Miżuri ta’ kontroll tal-prezzijiet jistgħu, madankollu, jiġu imposti biss fuq operatur li jkun ġie indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq bħala riżultat ta’ analiżi tas-suq magħmula skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva 2002/21/KE (iktar ’il quddiem id-“Direttiva Qafas”), (
4
) u biss jekk dak l-operatur “jista’ jsofri prezzijiet f’livell eċċessivament għoli, jew jikkumpressa l-prezzijiet, għad-detriment ta’ l-utenti finali”. Skont l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess, miżuri ta’ kontroll tal-prezzijiet jistgħu b’mod partikolari jieħdu l-għamla ta’ “obbligi ta’ orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż”.
4.
Il-kwistjoni ewlenija mqajma minn din id-domanda għal deċiżjoni preliminari hija jekk ARN jistgħux, billi jimponu obbligu ta’ orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż, jimponu fuq operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jiffissa prezzijiet inqas mill-ispejjeż li jkun għamel dak l-operatur għall-provvista ta’ servizz ta’ terminazzjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja qiegħda wkoll tintalab tagħti risposta, b’mod partikolari, dwar kemm sikwit ARN tista’, la darba jkunu ġew iffissati tali prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, titlob li jiġu aġġustati, u liema proċedura għandha tiġi segwita għal dak l-għan.
I. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
5.
Skont l-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”):
“Il-libertà ta’ intrapriża skond il-liġi ta’ l-Unjoni u l-liġijiet u l-prattiċi nazzjonali hija rikonoxxuta.”
6.
L-Artikolu 8 tad-Direttiva Qafas jgħid:
“1.   L-Istati Membri għandhom jassiguraw li fit-twettieq tax-xogħlijiet regolatorji speċifikati f’din id-Direttiva u fid-Direttivi Speċifiċi, l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li huma mmirati lejn il-ksib tal-miri stipulati fil-paragrafi 2, 3 u 4. Dawk il-miżuri għandhom ikunu proporzjonati ma’ dawk il-miri.
[…]
2.   L-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom jippromwovu l-kompetizzjoni fil-provista tan-networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati u servizzi billi fost ħwejjeġ oħra:
[…]
(b)
jassiguraw li ma jkun hemm ebda tgħawwiġ jew restrizzjoni fil-kompetizzjoni fis-setttur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi;
(c)
jinkoraġġixxu l-investiment effiċjenti fl-infrastruttura, u jippromwovu l-inovazzjoni […]
[…]”
7.
L-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas jgħid:
“1.   Kemm jista’ jkun malajr wara l-adozzjoni tar-rakkomandazzjoni jew xi aġġornament tagħha, l-awtoritajiet nazzjonali regolatorji għandhom iwettqu analiżi tas-swieq rilevanti, waqt li jagħtu l-akbar kont tal-linji gwida. L-Istati Membri għandhom jassiguraw li [din] l-analiżi [titwettaq], fejn xieraq, b’kollaborazzjoni ma’ l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni.
2.   Fejn awtorità nazzjonali regolatorja hija meħtieġa taħt Artikoli 16, 17, 18 jew 19 tad-Direttiva 2002/22/KE (Direttiva dwar is-Servizz Universali), jew Artikoli 7 jew 8 tad-Direttiva 2002/19/KE (Direttiva dwar l-Aċċess) li jistabbilixxu jekk jimponux, iżommu, jemendaw jew jirtiraw obbigazzjonijiet fuq impriżi, [hija] għandha tistabbilixxi fuq il-bażi ta’ l-analiżi tagħha tas-suq imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan Artikolu jekk is-suq relevanti hux effettivament kompetittiv.
3.   Fejn awtorità nazzjonali regolatorja tikkonkludi li s-suq huwa effetivament kompetittiv, m’għandhiex timponi jew iżżomm xi waħda mill-obbligazzjonijiet speċifiċi regolatorji msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan Artikolu. F’każi fejn obbligazzjonijiet speċifiċi regolatorji fis-setttur jeżistu ġia, għandha tirtira [dawk] l-obbligazzjonijiet imqegħda fuq impriżi f’dak is-setttur relevanti. Perjodu xieraq ta’ avviż għandu jingħata lill-partijiet affettwati b’dak l-irtirar ta’ l-obbligazzjonijiet.
4.   Fejn awtorità nazzjonali regolatorja tistabbilixxi li suq relevanti mhux effettivament kompetittiv, [għandha] tidentifika impriżi b’saħħa sinifikanti fis-suq fuq dak is-suq skond Artikolu 14 u l-awtorità nazzjonali regolatorja għandha fuq dawk l-impriżi timponi l-obbligazzjonijiet speċifiċi adatti msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan Artikolu jew iżżomm jew temenda dawk l-obbligazzjonijiet fejn ġia jeżistu.
[…]”
8.
L-Artikolu 8 tad-Direttiva tal-Aċċess jgħid:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jkollhom is-setgħa li jimponu l-obbligi identifikati f’Artikoli 9 sa 13.
2.   Fejn operatur huwa identifikat bħala li jkollu saħħa tas-suq sinjifikanti f’suq speċifiku bħala riżultat ta’ l-analiżi tas-suq imwettaq skond Artikolu 16 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Kwadru), l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jimponu l-obbligi stipulati [fl-Artikoli] 9 sa 13 ta’ din id-Direttiva kif xieraq.
[…]
4.   L-obbligi imposti skond dan [l-Artikolu] għandhom ikunu bbażati fuq in-natura tal-problema identifikata, proporzjonati u ġustifikati fid-dawl tal-miri stipulati [fl-Artikolu] 8 tad-Direttiva 2002/21/KE (Direttiva Kwadru). Dawn l-obbligi għandhom ikunu imposti biss wara konsultazzjoni skond [l-Artikolu] 6 u 7 ta’ dik id-Direttiva.
[…]”
9.
L-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess jgħid:
“1.   L-awtorità regolatorja nazzjonali tista’, skond id-dispożizzjonijiet [tal-]Artikolu 8, timponi obbligi li jirrelataw ma l-irkupru ta’ l-ispejjeż u l-kontrolli tal-prezzijiet, inklużi obbligi għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż u obbligi li jikkonċernaw sistemi ta’ kontabilità ta’ l-ispejjeż, għall-forniment ta’ tipi speċifiċi ta’ interkonnessjoni u/jew aċċess, f’sitwazzjonijiet fejn analiżi tas-suq [tindika] li n-nuqqas ta’ kompetizzjoni effettiva jfisser li l-operatur konċernat jista’ jsofri prezzijiet f’livell eċċessivament għoli, jew jikkumpressa l-prezzijiet, għad-detriment ta’ l-utenti finali. L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jieħdu kont ta’ l-investiment magħmul mill-operatur u jippermettulu rata raġonevoli ta’ [qligħ] fuq il-kapital adegwat investit, waqt li jittieħed kont tar-riskji [i]nvoluti.
2.   L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali għandhom jiżguraw li kull mekkaniżmu ta’ rkupru ta’ l-ispejjeż jew metodoloġija ta’ l-iffissar tal-prezzijiet li jkun obbligator[j]u jservi biex jippromwovi l-effiċjenza u l-kompetizzjoni sostenibbli u jimmassimizza l-benefiċċji għall-konsumatur. F’dan ir-rigward l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu wkoll jieħdu kont tal-prezzijiet disponibbli fi swieq kompetittivi komparabbli.
3.   Fejn operatur ikollu obbligu li jorjenta l-prezzijiet tiegħu ma’ l-ispejjeż, l-oneru tal-prova li l-prezzijiet huma bażati fuq l-ispejjeż inkluża rata raġonevoli ta’ qliegħ fuq l-investiment għandu jkun fuq l-operatur konċernat. Għall-għan tal-kalkolu tal-kost tal-forniment effiċjenti ta’ servizzi, l-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jużaw metodi ta’ kontabilità ta’ l-ispejjeż indipendenti minn dawk użati mill-impriża. L-awtoritajiet regolatorji nazzjonali jistgħu jeħtieġu operatur li jipprovdi ġustifikazzjoni sħiħa għall-prezzijiet tiegħu, u jistgħu, fejn xieraq, jeħtieġu li l-prezzijiet jiġu aġġustati.
[…]”
B.
Id-dritt Pollakk
10.
L-Artikolu 40 tal-Liġi dwar it-Telekomunikazzjonijiet tas-16 ta’ Lulju 2004, (
5
) fil-verżjoni applikabbli fiż-żmien rilevanti (iktar ’il quddiem il-“PT”), jgħid:
“1.   Il-President tal-[Uffiċċju tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi] jista’, skont il-kundizzjonijiet imsemmija fl-Artikolu 24(2)(a), jimponi fuq operaturi b’saħħa sinjifikanti fis-suq, permezz ta’ deċiżjoni, obbligu li jiffissaw tariffi għal aċċess għal telekomunikazzjonijiet abbażi tal-ispejjeż magħmula.
2.   Operatur li fuqu jiġi impost l-obbligu msemmi fil-paragrafu 1 għandu jissottometti lill-President tal-[Uffiċċju tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi] ġustifikazzjoni tal-ammont tat-tariffi ffissat abbażi tal-ispejjeż magħmula.
3.   Biex jiġi evalwat jekk l-ammont tat-tariffi ffissat mill-operatur imsemmi fil-paragrafu 1 ikunx korrett jew le, il-President tal-[Uffiċċju tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi] jista’ jqis l-ammont ta’, jew il-metodu biex jiġu ffissati t-tariffi ma’ swieq kompetittivi komparabbli jew b’mezzi oħra li jevalwaw jekk dawk it-tariffi jkunux korretti.
4.   Meta, skont l-evalwazzjoni msemmija fil-paragrafu 3, l-ammont tat-tariffi ffissat mill-operatur ma jkunx korrett, il-President tal-[Uffiċċju tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi] għandu jiffissa l-ammont tat-tariffi jew il-livell massimu jew minimu tiegħu, billi japplika l-metodi msemmija fil-paragrafu 3, billi jqis il-promozzjoni tal-effiċjenza u l-kompetizzjoni sostenibbli u billi jiżgura benefiċċji massimi għal dawk li jużaw in-network l-aħħar.”
II. Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi rrinvijati għal deċiżjoni preliminari
11.
Permezz ta’ deċiżjoni adottata fil-11 ta’ Lulju 2006 (
6
) skont l-Artikolu 40 tal-PT, Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (il-President tal-Uffiċċju tal-Komunikazzjonijiet Elettroniċi, iktar ’il quddiem il-“President tal-UKE”) ħatar lill-operatriċi tat-telekomunikazzjonijiet Polkomtel Sp. z o.o. (iktar ’il quddiem “Polkomtel”) bħala li kellha saħħa sinjifikanti fis-suq tas-servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati permezz tan-network ċellulari pubbliku tagħha. Konsegwentement, dik id-deċiżjoni kienet imponiet fuq Polkomtel l-obbligu li tiffissa r-rata tat-terminazzjoni ċellulari tagħha (iktar ’il quddiem ir-“RTĊ”) abbażi tal-ispejjeż li kienet tagħmel biex tagħti dawk is-servizzi. Dik id-deċiżjoni għadha fis-seħħ.
12.
B’risposta għal domanda tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-seduta orali, il-President tal-UKE spjega li fl-2007 l-Uffiċċju tiegħu kien adotta deċiżjoni li biha kienet iffissata r-RTĊ għal Polkomtel għat-tliet snin ta’ wara, jiġifieri sa Mejju 2010. Skont dik id-deċiżjoni, ir-RTĊ ta’ Polkomtel kienet ġiet iffissata għal PLN 0.44 kull minuta. Madankollu, din kellha titnaqqas bil-mod il-mod matul dak il-perjodu ta’ tliet snin.
13.
Fis-seduta orali, il-President tal-UKE kompla jispjega li fl-2008 l-Uffiċċju tiegħu kien adotta deċiżjoni oħra li ffissat ir-RTĊ għal Polkomtel (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni RTĊ tal-2008”). Skont dik id-deċiżjoni r-RTĊ kienet iffissata għal PLN 0.33 kull minuta mit-tielet kwart tal-2008_għal PLN 0.21 kull minuta għall-ewwel sitt xhur tal-2009, u għal PLN 0.1677 kull minuta mit-tielet kwart tal-2009 ’il quddiem.
14.
Il-President tal-UKE u Polkomtel it-tnejn qalu fis-seduta orali li Polkomtel kienet talbet u kisbet l-annullament tad-deċiżjoni RTĊ tal-2008 mill-qrati Pollakki.
15.
Fl-aħħar nett, wara li Polkomtel kienet ipprovdiet elementi li kienu jiġġustifikaw l-ispejjeż tagħha, fl-9 ta’ Diċembru 2009 il-President tal-UKE adotta deċiżjoni li kienet tiffissa r-RTĊ għal Polkomtel għal PLN 0.1677 kull minuta (
7
) (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni RTĊ tal-2009”). Għalhekk, ir-RTĊ iffissata b’dik id-deċiżjoni tikkorrispondi għar-RTĊ iffissata bid-deċiżjoni RTĊ tal-2008 mit-tielet kwart tal-2009.
16.
Fid-deċiżjoni RTĊ tal-2009 il-President tal-UKE ivverifika l-elementi pprovduti minn Polkomtel biex tiġġustifika l-ispejjeż tagħha. Enfasizza li, skont l-Artikolu 40 tal-PT, l-ispejjeż kollha magħmula mill-operatur setgħu jiġu rkuprati (minħabba li dispożizzjoni oħra tal-PT, l-Artikolu 39, tippermetti biss l-irkupru tal-ispejjeż iġġustifikati mill-operatur). Sab li l-ispejjeż magħmula minn Polkomtel għall-provvista tas-servizz inkwistjoni kienu jammontaw għal PLN 0.1690 kull minuta.
17.
Madankollu, il-President tal-UKE ma kienx iffissa r-RTĊ għal Polkomtel għal PLN0.1690 kull minuta. Dan kien għaliex, skont l-Artikolu 40(3) u (4) tal-PT, huwa kien iddeċieda li jikkalkola r-RTĊ għal Polkomtel abbażi tar-RTĊ medja tat-tliet operaturi eżistenti, jiġifieri Polkomtel, Orange u T Mobile. Ir-RTĊ għal Orange kienet tammonta għal PLN 0.1676 kull minuta u r-RTĊ għal T Mobile għal PLN 0.1667 kull minuta. Għalhekk, fid-deċiżjoni RTĊ tal-2009 il-President tal-UKE iffissa r-RTĊ għal Polkomtel għal PLN 0.1677 kull minuta.
18.
Polkomtel appellat mid-deċiżjoni RTĊ tal-2009 quddiem is-Sąd Okręgowy w Warszawie (qorti reġjonali, Varsavja, il-Polonja). B’sentenza tas-27 ta’ Mejju 2013, is-Sąd Okręgowy w Warszawie (qorti reġjonali, Varsavja) varjat id-deċiżjoni kkontestata. Hija ffissat l-ammont tar-RTĊ għal Polkomtel għal PLN 0.1690 kull minuta, jiġifieri, fil-livell tal-ispejjeż magħmula minn Polkomtel għall-provvista tas-servizz ta’ terminazzjoni inkwistjoni. Skont is-Sąd Okręgowy w Warszawie (qorti reġjonali, Varsavja), meta l-obbligu msemmi fl-Artikolu 40 tal-PT ikun impost fuq operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq, il-President tal-UKE ma jkunx jista’ jibdel ir-RTĊ sottomessa minn dak l-operatur b’mod li jiffissa l-ammont tar-RTĊ f’livell inqas mill-ispejjeż magħmula minn dak l-operatur għall-provvista tas-servizz inkwistjoni.
19.
Polkomtel, kif ukoll il-President tal-UKE appellaw mis-sentenza tas-Sąd Okręgowy w Warszawie (qorti reġjonali, Varsavja) quddiem is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (qorti tal-appell, Varsavja, il-Polonja). B’sentenza tas-7 ta’ Mejju 2014, is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (qorti tal-appell, Varsavja) laqgħet l-appell ippreżentat mill-President tal-UKE u ċaħdet l-appell ippreżentat minn Polkomtel. Skont is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (qorti tal-appell, Varsavja), meta l-obbligu msemmi fl-Artikolu 40 tal-PT jiġi impost fuq operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq, il-President tal-UKE seta’ jiffissa r-RTĊ f’livell inqas minn tal-ispejjeż magħmula minn dak l-operatur, bil-kundizzjoni li dan jippromwovi l-effiċjenza u l-kompetizzjoni sostenibbli u jiżgura benefiċċji massimi għal dawk li jużaw in-network l-aħħar. F’dan ir-rigward, is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (qorti tal-appell, Varsavja) qagħdet fuq l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess, li jipprevedi li l-oneru tal-prova li l-prezz ikun orjentat lejn l-ispejjeż kollha huwa ta’ dak l-operatur. Konsegwentement, meta l-operatur ma jissodisfax dan l-oneru, l-ARN setgħet tiffissa r-RTĊ permezz ta’ deċiżjoni. Barra minn dan, skont is-Sąd Apelacyjny w Warszawie (qorti tal-appell, Varsavja), il-president tal-UKE seta’ jimponi fuq Polkomtel obbligu li hija tiġġustifika r-RTĊ tagħha fuq bażi annwali, biex dan jippermetti lill-president tal-UKE jeżerċita s-setgħat regolatorji tiegħu.
20.
Polkomtel ippreżentat appell kontra s-sentenza tas-Sąd Apelacyjny w Warszawie (qorti tal-appell, Varsavja) quddiem is-Sąd Najwyższy (qorti suprema).
21.
Is-Sąd Najwyższy (qorti suprema) issospendiet il-proċeduri u rrinvijat id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:
“1)
L-Artikolu 13 flimkien mal-Artikolu 8(4) tad-[Direttiva tal-Aċċess], fil-verżjoni or[i]ġinali tagħhom, għandhom jiġu interpretati fis-sens li, fil-każ li operatur li għandu saħħa sinjifikattiva fis-suq jiġi obbligat jorjenta l-prezzijiet tiegħu skont l-ispejjeż tiegħu, l-awtorità regolatorja nazzjonali tista’, sabiex tippromwovi l-effiċjenza ekonomika u l-kompetizzjoni sostenibbli, tistabbilixxi prezz tas-servizz suġġett għal tali obbligu li jkun inqas mill-ispejjeż sostnuti mill-operatur għall-provvista tagħhom, liema spejjeż ikunu ġew ivverifikati mill-awtorità regolatorja nazzjonali u kkunsidrati bħala li għandhom rabta kawżali ma’ dan is-servizz?
2)
L-Artikolu 13(3) flimkien mal-Artikolu 8(4) tad-[Direttiva tal-Aċċess], fil-verżjoni or[i]ġinali tagħhom, moqrija flimkien mal-Artikolu 16 tal-[Karta], għandhom jiġu interpretati fis-sens li l-awtorità regolatorja nazzjonali tista’ tobbliga lill-operatur li għandu jorjenta l-prezzijiet tiegħu skont l-ispejjeż tiegħu li kull sena jistabbilixxi l-prezz fuq il-bażi tad-data l-iktar attwali dwar l-ispejjeż u jikkomunika, għal verifika, il-prezz hekk iffissat lill-awtorità regolatorja nazzjonali, flimkien ma’ ġustifikazzjoni għal dawn l-ispejjeż, qabel ma jibda japplika dan il-prezz fis-suq?
3)
L-Artikolu 13(3) tad-[Direttiva tal-Aċċess], fil-verżjoni or[i]ġinali tiegħu, moqri flimkien mal-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-operatur li għandu jorjenta l-prezzijiet tiegħu skont l-ispejjeż tiegħu jista’ jiġi obbligat mill-awtorità regolatorja nazzjonali li jadatta l-prezz tiegħu biss meta dan l-operatur l-ewwel jiffissa b’mod indipendenti l-ammont tal-prezz u mbagħad jibda japplikah, jew ukoll meta dan japplika prezz li l-ammont tiegħu jkun ġie ffissat preċedentement mill-awtorità regolatorja nazzjonali, iżda li jirriżulta mill-ġustifikazzjoni tal-ispejjeż għall-perijodu ta’ referenza sussegwenti li l-prezz stabbilit preċedentement mill-awtorità regolatorja nazzjonali huwa ogħla mil-livell tal-ispejjeż imġarrba mill-operatur?”
22.
Osservazzjonijiet bil-miktub kienu sottomessi minn Polkomtel, mill-President tal-UKE, mir-Repubblika Taljana, mir-Renju tal-Olanda, mir-Repubblika tal-Polonja u mill-Kummissjoni Ewropea. Polkomtel, il-President tal-UKE, ir-Repubblika tal-Polonja u l-Kummissjoni Ewropea għamlu wkoll sottomissjonijiet orali fis-seduta tal-11 ta’ Mejju 2017.
III. Analiżi
A.
Fuq l-ewwel domanda preliminari
23.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ dik id-direttiva, għandux jiġi interpretat bħala li jfisser li ARN setgħet timponi fuq operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jiffissa prezzijiet inqas mill-ispejjeż magħmula minn dak l-operatur għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, kif ivverifikati minn dik l-awtorità.
24.
Nirrimarka li, fid-deċiżjoni RTĊ tal-2009, il-President tal-UKE kien ivverifika l-elementi pprovduti minn Polkomtel bħala ġustifikazzjoni għar-RTĊ tagħha u sab li l-ispejjeż magħmula minn Polkomtel għall-provvista ta’ servizzi ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fuq in-network ċellulari tagħha kienu jammontaw għal PLN 0.1690 kull minuta. Madankollu, minħabba li kellhom jiġu promossi l-effiċjenza u l-kompetizzjoni sostenibbli, dik id-deċiżjoni kienet iffissat ir-RTĊ għal Polkomtel għal PLN 0.1677 kull minuta, jiġifieri, f’livell inqas mill-ispejjeż magħmula minn dak l-operatur. Minħabba li r-RTĊ taż-żewġ operaturi l-oħra eżistenti, Orange u T Mobile, kienu jammontaw għal PLN 0.1676 u PLN 0.1667 kull minuta rispettivament, ir-RTĊ ta’ Polkomtel kienet iffissata abbażi tar-RTĊ medja ffissata għat-tliet operaturi eżistenti.
25.
Polkomtel tissottometti ulterjorment li operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq ma jistax jiġi obbligat jiffissa l-prezzijiet tiegħu inqas mill-ispejjeż magħmula għall-provvista tas-servizz inkwistjoni. L-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess ma jgħidx li prezzijiet setgħu jiġu ffissati inqas mill-ispejjeż. L-obbligu tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż stabbilit fil-paragrafu 1 ta’ din id-dispożizzjoni għandu biss l-għan li jkunu evitati prezzijiet għolja eċċessivament. Barra minn dan, l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess jitlob li l-operatur juri l-kawżalità bejn spejjeż speċifiċi u s-servizz mogħti. Ma jitlobx li l-operatur jistabbilixxi li l-spejjeż tiegħu jkunu dawk ta’ operatur effiċjenti.
26.
Il-President tal-UKE jikkontendi li ARN setgħet timponi fuq operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jiffissa l-prezzijiet inqas mill-ispejjeż magħmula għall-provvista tas-servizz inkwistjoni. L-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess jippermetti lil ARN timponi obbligi ta’ orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż. Il-paragrafi 2 u 3 tal-Artikolu 13 ta’ dik id-Direttiva jagħmel riferiment għall-promozzjoni tal-effiċjenza u tal-kompetizzjoni sostenibbli u għall-ispiża ta’ provvista effiċjenti ta’ servizzi rispettivament. L-Artikolu 8 tad-Direttiva Qafas wkoll jagħmel riferiment għall-promozzjoni tal-kompetizzjoni. Konsegwentement, operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq jista’ jkun obbligat jiffissa prezzijiet inqas mill-ispejjeż magħmula, meta dawk l-ispejjeż ikunu jaqbżu dawk magħmula minn operatur għall-provvista ta’ dak is-servizz.
27.
Il-Gvern Taljan, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni jaqblu mal-President tal-UKE. Il-Gvern Olandiż ma ssottomettiex osservazzjonijiet dwar l-ewwel domanda preliminari.
28.
Fil-fehma tiegħi l-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ dik id-Direttiva, għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li ARN tista’, biex tippromwovi l-effiċjenza, timponi fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jiffissa l-prezz għall-provvista ta’ servizz inqas mill-ispejjeż li dak l-operatur ikun għamel għall-provvista ta’ dak is-servizz.
29.
L-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess jipprevedi li ARN tista’ timponi fuq operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq “obbligi li jirrelataw [ma’] l-irkupru ta’ l-ispejjeż u l-kontrolli tal-prezzijiet, inklużi obbligi għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż”.
30.
Ma hemmx definizzjoni fl-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess tal-kunċett ta’ “orjentazzjoni għall-ispejjeż”. Obbligu ta’ “orjentazzjoni għall-ispejjeż” tal-prezzijiet jista’ jkun obbligu li jiġu ffissati prezzijiet f’livell li jkun ugwali għall-ammont tal-ispejjeż magħmula mill-operatur ikkonċernat għall-provvista tas-servizz inkwistjoni (f’dak il-każ, il-prezzijiet ikunu “orjentati għall-ispejjeż” għall-ispejjeż fis-sens li jkunu ugwali għall-ammont tal-ispejjeż magħmula). Jista’ jkun obbligu li jiġu ffissati prezzijiet f’livell li ma jkunx ikopri biss l-ispejjeż kollha magħmula, iżda li jippermetti li jkun hemm marġni żgħir ta’ profitt (f’dak il-każ, il-prezzijiet ikunu “orjentati għall-ispejjeż” fis-sens li jkunu biss jaqbżu ftit l-ispejjeż magħmula). Fl-aħħar nett, jista’ jkun obbligu li jiġu ffissati prezzijiet f’livell li ma jkunx ikopri biss l-ispejjeż kollha magħmula mill-operatur ikkonċernat għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, iżda li jkun ikopri l-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista ta’ dak is-servizz, bi jew mingħajr marġni żgħir ta’ profitt (f’dak il-każ, spejjeż kif “orjentati” għall-ispejjeż għal provvista effiċjenti tas-servizz inkwistjoni).
31.
L-ewwel nett, nenfasizza li l-obbligu “għall-orjentazzjoni għall-ispejjeż” ta’ prezzijiet kif previst fl-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess ma jistax jitqies bħala obbligu li jiġu ffissati prezzijiet f’livell li jippermetti l-irkupru tal-ispejjeż kollha magħmula mill-operatur inkwistjoni għall-provvista tas-servizz inkwistjoni.
32.
Dan għaliex l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess jistabbilixxi “orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż”. Ma jistabbilixxix obbligi “li jirrelataw ma’ l-irkupru” tal-ispejjeż kollha magħmula.
33.
Huwa minnu li l-Artikolu 13(1) jagħmel riferiment għal obbligi “li jirrelataw mal-irkupru tal-ispejjeż”, li minnhom l-obbligu “għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż” jista’ jitqies bħala eżempju. Madankollu, l-obbligu “għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż” jista’ jitqies ukoll bħala eżempju ta’ “kontrolli tal-prezzijiet”_li huwa msemmi wkoll fl-Artikolu 13(1) (minħabba li dik id-dispożizzjoni tgħid li ARN tista’ “timponi obbligi li jirrelataw ma’ l-irkupru ta’ l-ispejjeż u l-kontrolli tal-prezzijiet, inklużi obbligi għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż”) (
8
).
34.
It-tieni nett, anki jekk l-obbligu “għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż” previst mill-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess kellu jitqies bħala obbligu tal-irkupru tal-ispejjeż kollha magħmula mill-operatur inkwistjoni għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, dan xorta waħda jkun għadu obbligu li ARN jistgħu jimponu fuq operaturi b’saħħa sinjifikanti fis-suq. Ma jkunx obbligu li ARN ikun jeħtiġilhom jimponu fuq tali operaturi f’ċerti ċirkustanzi, jiġifieri meta jintalbu prezzijiet eċċessivament għolja jew meta jkun hemm kompressjoni tal-prezzijiet.
35.
Dan jiġri għaliex l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess tgħid espressament li ARN “tista’” timponi obbligi għall-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż.
36.
Meta analiżi tas-suq magħmula skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas turi li suq partikolari ma jkunx effettivament kompetittiv, l-ARN rilevanti jkollha diskrezzjoni wiesgħa biex tagħżel ir-rimedju li jkollu jiġi impost fuq l-operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq (
9
). Skont l-Artikolu 16(4) tad-Direttiva Qafas u l-Artikolu 8(2) tad-Direttiva tal-Aċċess, l-ARN rilevanti “għandha” timponi obbligu fuq tali operatur. Hija tista’, madankollu, tagħżel obbligu jkun liema jkun fost dawk elenkati, b’mod partikolari, fl-Artikoli 9 sa 13 tad-Direttiva tal-Aċċess. Hija tista’ wkoll, “f’każijiet eċċezzjonali”, tagħżel li timponi rimedju li ma huwiex elenkat fid-Direttiva tal-Aċċess, sakemm il-Kummissjoni tkun awtorizzat tali rimedju (
10
).
37.
Dwar il-kontroll tal-prezzijiet, il-premessa 20 tad-Direttiva tal-Aċċess tgħid li intervent regolatorju “[jista’] jkun relattivament ħafif, bħal obbligu li l-prezzijiet għall-għażla tal-carrier ikunu raġonevoli […], jew ħafna aktar tqil bħal obbligu li l-prezzijiet ikunu orjentati ma’ l-ispiża”, biex b’hekk ikun irrikonoxxut li ARN għandhom diskrezzjoni wiesgħa fir-rigward tal-miżuri ta’ kontroll tal-prezzijiet li jkollhom jiġu imposti f’każ speċifiku. Dik id-diskrezzjoni fl-għażla ta’ miżuri ta’ kontroll tal-prezzijiet kienet irrikonoxxuta mill-Qorti tal-Ġustizzja (
11
).
38.
Konsegwentement, inqis li l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess ma jipprekludix l-impożizzjoni ta’ obbligu li jiġu ffissati prezzijiet inqas mill-ispejjeż fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq.
39.
It-tielet nett, inqis li, għalkemm ARN għandhom diskrezzjoni wiesgħa dwar il-miżuri ta’ kontroll tal-prezzijiet li jkollhom jiġu imposti, huma għandhom, bħala regola, jiffissaw prezzijiet abbażi tal-ispejjeż ta’ operatur effiċjenti, mhux fuq l-ispejjeż magħmula mill-operatur inkwistjoni. Dan ifisser li prezzijiet regolatorji jistgħu jkunu inqas mill-ispejjeż magħmula mill-operatur inkwistjoni.
40.
Ninnota li ma hemmx definizzjoni fl-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess tal-ispejjeż li għalihom il-prezzijiet għandhom ikunu orjentati.
41.
Madankollu, l-Artikolu 13(3) ta’ dik id-direttiva, li huwa dwar l-obbligu li jintalbu prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, jgħid li “għan” partikolari segwit minn ARN f’sitwazzjoni bħal dik huwa li jsir “kalkolu tal-kost tal-forniment effiċjenti ta’ servizzi” (
12
).
42.
Barra minn dan, il-punt 1 tar-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni jgħid li “ARN għandhom jiffissaw rati ta’ terminazzjoni bbażati fuq l-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti” (
13
). F’dan ir-rigward, nenfasizza li, għalkemm, kif imsemmi iktar ’il fuq, ARN għandhom diskrezzjoni wiesgħa dwar rimedji, l-Artikolu 19(1) tad-Direttiva Qafas jgħid li ARN għandhom “jagħtu l-akbar kont” tar-rakkomandazzjonijiet maħruġa mill-Kummissjoni, u, jekk ARN tagħżel li ma ssegwix rakkomandazzjoni, hija għandha “tinforma lill-Kummissjoni u tagħti r-raġunijiet għall-pożizzjoni tagħha”. Għalhekk, fil-Kawża Koninklijke KPN, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “hija l-ARN, meta timponi obbligi ta’ kontroll tal-prezzijiet u ta’ kontabilizzazzjoni tal-ispejjeż konformement mal-Artikolu 13 tad-Direttiva dwar l-Aċċess, li għandha ssegwi, bħala prinċipju, l-indikazzjonijiet li jinsabu [fir-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni]. Huwa biss jekk jidhrilha, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha ta’ sitwazzjoni partikolari, li l-mudell […] li jingħata preċedenza minn din ir-rakkomandazzjoni ma huwiex adattat għaċ-ċirkustanzi li hija tista’ tinjorah filwaqt li tagħti raġunijiet għall-pożizzjoni tagħha” (
14
).
43.
Ir-raġuni għaliex ir-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni tgħid li rati ta’ terminazzjoni għandhom ikunu bbażati fuq l-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti hija li, kif imsemmi iktar ’il fuq, “prezzijiet eċċessivi huma t-tħassib ewlieni għall-kompetizzjoni ta’ awtoritajiet regolatorji”, iktar u iktar minħabba li prezzijiet għolja ta’ terminazzjoni jistgħu jgħaddu għal fuq dawk li jużaw in-network l-aħħar u “fl-aħħar mill-aħħar jiġu rkuprati permezz ta’ tariffi ogħla għal sejħat” (
15
).
44.
Dan huwa skont l-Artikolu 13(2) tad-Direttiva tal-Aċċess, li tipprovdi li “kull mekkaniżmu ta’ rkupru ta’ l-ispejjeż jew metodoloġija ta’ l-iffissar tal-prezzijiet li jkun obbligator[j]u jservi biex jippromwovi l-effiċjenza u l-kompetizzjoni sostenibbli u jimmassimizza l-benefiċċji għall-konsumatur” (
16
). Dan huwa wkoll skont l-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess, li jgħid li obbligi imposti, b’mod partikolari, abbażi tal-Artikolu 13 ta’ dik id-Direttiva, għandhom ikunu “ġustifikati fid-dawl tal-miri stipulati f’Artikolu 8 [tad-Direttiva Qafas]”. Fost dawk il-miri hemm in-nuqqas ta’ “tgħawwiġ jew restrizzjoni fil-kompetizzjoni” u l-promozzjoni ta’ “investiment effiċjenti fl-infrastruttura” (
17
).
45.
Konsegwentement, jekk l-ispejjeż magħmula mill-operatur inkwistjoni jaqbżu dawk ta’ operatur effiċjenti, il-prezz iffissat abbażi ta’ dan tal-aħħar jista’ jkun inqas minn dak tal-ewwel. Fil-fehma tiegħi, dan ma huwiex inkonsistenti mal-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess minħabba li, kif spjegat iktar ’il fuq, l-ispejjeż ta’ operatur effiċjenti għandhom, bħala regola, jintużaw biex ikunu ffissati prezzijiet orjentati għall-ispejjeż skont dik id-dispożizzjoni. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fil-Kawża Koninklijke KPN, dan ikun, madankollu, bla ħsara għal-libertà tal-ARN li ma ssegwix, f’sitwazzjoni partikolari, il-metodu inkoraġġit fir-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni, fejn hija tqis li jkun xieraq u tagħti raġunijiet għaliex hija tagħmel hekk (
18
).
46.
Madankollu, nenfasizza li, fl-opinjoni tiegħi, prezzijiet orjentati għall-ispejjeż imposti skont l-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess ma jistgħux ikunu inqas mill-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista tas-servizz ta’ interkonnessjoni msemmi (
19
). Dan huwa għaliex l-impożizzjoni ta’ prezzijiet inqas mill-ispejjeż għal provvista effiċjenti tas-servizz inkwistjoni tista’ ġġiegħel lill-operatur inkwistjoni ma jżommx in-network tiegħu u jiżviluppa l-infrastruttura tal-ġenerazzjoni li jkun imiss. Tista’ wkoll iżżomm lura lil operaturi f’kompetizzjoni bejniethom milli jibnu l-infrastruttura tan-networks tagħhom stess, li huwa wieħed mill-għanijiet elenkati fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva Qafas. Dan huwa wkoll minħabba li, skont l-Artikolu 13(1) u (3) tad-Direttiva tal-Aċċess, l-awtoritajiet regolatorji għandhom jippermettu lill-operatur inkwistjoni “rata raġonevoli ta’ qliegħ fuq il-kapital adegwat investit”.
47.
F’din il-kawża, ninnota li, skont id-digriet tar-rinviju, ma ġiex stabbilit li l-ispejjeż magħmula minn Polkomtel kienu jaqbżu dawk ta’ operatur effiċjenti. Għalhekk, ir-RTĊ ta’ Polkomtel kienet iffissata abbażi tar-RTĊ medja tat-tliet operaturi eżistenti, jiġifieri Polkomtel innifisha u l-kompetituri Orange u T Mobile, li kienu użati bħala punti ta’ riferiment (
20
). Ma ngħatat ebda informazzjoni lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar kif ir-RTĊ ta’ Orange u T Mobile kienu kkalkolati. B’mod partikolari, ma ngħatat ebda informazzjoni dwar jekk ir-RTĊ ta’ Orange u T Mobile kinux iffissati b’mod liberu jew mill-President tal-UKE (
21
). Jekk kienu ffissati mill-President tal-UKE, huma stess setgħu kienu kkalkolati abbażi tal-ispejjeż ta’ operatur effiċjenti.
48.
Għalhekk, huwa għall-qorti tar-rinviju li tivverifika jekk ir-RTĊ ta’ Polkomtel ibbażat fuq l-ispejjeż, hijiex inqas mill-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista ta’ servizzi bl-ingrossa ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fuq network ċellulari. Jekk dan ma jkunx il-każ il-qorti tar-rinviju għandha, imbagħad, tivverifika jekk kienx sewwa li jitħalla barra l-mudell issuġġerit fir-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni, u jekk kinux ingħataw raġunijiet biex isir hekk fid-deċiżjoni RTĊ tal-2009. Dwar dan ninnota li, fis-seduta orali, ir-rappreżentant tal-President tal-UKE issottometta li kien intuża metodu ta’ punt ta’ riferiment fid-deċiżjoni RTĊ tal-2009 minħabba li r-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni tippermetti li ARN ikollhom perjodu tranżitorju biex jimplementaw rati ta’ terminazzjoni bbażati fuq spejjeż effiċjenti, u li d-deċiżjoni RTĊ tal-2009 kienet adottata matul dak il-perjodu tranżitorju, li kien iwassal sal-31 ta’ Diċembru 2012 (
22
).
49.
Għaldaqstant, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ dik id-direttiva, għandu jkun interpretat bħala li jfisser li, meta ARN timponi fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż, dawk il-prezzijiet jistgħu, bħala regola, jiġu ffissati inqas mill-ispejjeż magħmula mill-operatur inkwistjoni għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, bil-kundizzjoni li jkunu ma jkunux iktar baxxi mill-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista ta’ dak is-servizz. Madankollu, dan ikun bla ħsara għad-diskrezzjoni ta’ ARN, f’sitwazzjoni partikolari, li tiffissa prezzijiet ogħla mill-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, meta tqis li tali metodoloġija tkun xierqa u tagħti raġunijiet għall-użu ta’ dik il-metodoloġija.
B.
Fuq it-tieni domanda preliminari
50.
Permezz tat-tieni domanda l-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ dik id-direttiva u mal-Artikolu 16 tal-Karta, għandux jiġi interpretat bħala li jfisser li meta ARN timponi fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jiffissa prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, hija tkun tista’ timponi fuq dak l-operaturobbliguli huwa jaġġusta dawk il-prezzijietdarba kull senaabbażita’ informazzjoni aġġornata dwar l-ispejjeż u li jissottometti tali prezzijiet aġġornati lill-ARN qabel ma jkunu applikati.
51.
Polkomtel tissottometti li, meta operatur b’saħħa sinjifikanti fis-suq ikun obbligat jiffissa prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, huwa ma jistax ikun jeħtieġlu jaġġusta dawk il-prezzijiet kull sena u jissottometti l-prezzijiet aġġustati lill-ARN rilevanti, li tivverifikahom qabel ma jiġu applikati. L-obbligu ta’ prezzijiet orjentati għall-ispejjeż jista’ jiġi impost biss wara proċedura kumplessa, li tkun tinkludi analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas. Tali analiżi tas-suq għandha ssir darba kull tliet snin, skont l-Artikolu 16(6) tad-Direttiva Qafas kif emendata mid-Direttiva 2009/140/KE (
23
) (li Polkomtel tirrikonoxxi li ma kinitx applikabbli fiż-żmien rilevanti), u darba kull sentejn, skont il-liġi nazzjonali. Madankollu, xejn ma jżomm lill-ARN rilevanti milli tagħmel analiżi tas-suq iktar sikwit. Anzi għall-kuntrarju, l-ARN rilevanti ma tistax teżiġi li l-operatur inkwistjoni jaġġusta prezzijiet orjentati għall-ispejjeż diġà ffissati qabel ma tkun ma tkun għamlet analiżi tas-suq mill-ġdid. Xort’oħra, prezzijiet irregolati jistgħu jinżammu kif ikunu meta s-suq ikun sar kompetittiv. B’mod partikolari, l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess ma jistax ikun interpretat bħala li jimponi fuq l-operatur inkwistjoni obbligu li jaġġusta prezzijiet orjentati għall-ispejjeż kull sena.
52.
Il-Gvern Olandiż jaqbel ma’ Polkomtel. Jenfasizza, b’mod partikolari, li ARN għandhom jagħmlu analiżi tas-swieq ta’ terminazzjoni ta’ telefonati fuq networks ċellulari darba kull tliet snin. Għalhekk, ARN għandhom jiffissaw prezzijiet massimi għal tliet snin bil-quddiem. Kieku ARN kellhom jeżiġu li jsir aġġustament ta’ dawk il-prezzijiet kull sena, kienu jkunu qegħdin jiksru r-rekwiżit tal-proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess u jċaħħdu operaturi miċ-ċertezza legali, u b’hekk jipperikolaw l-investiment.
53.
Il-President tal-UKE jikkontendi li operatur li fuqu jkun ġie impost l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż jista’ jkun jeħtieġlu jaġġusta u jissottometti dawk il-prezzijiet kull sena għal verifika mill-ARN rilevanti qabel ma japplikahom. Dan huwa għaliex l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess jagħti s-setgħa lill-ARN teżiġi li l-operatur inkwistjoni jiġġustifika l-prezzijiet tiegħu kull ħin u, jekk ikun meħtieġ, jaġġustahom. Il-PT tawtorizza biss lill-President tal-UKE jitlob ġustifikazzjoni ta’ prezzijiet u, meta jkun meħtieġ, jeżiġi li jkunu aġġustati kull sena. Għalhekk, il-PT hija konsistenti mal-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess, u tagħti lil operaturi ċ-ċertezza legali. Hija wkoll konformi mar-rekwiżit tal-proporzjonalità stabbilit mill-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess.
54.
Il-Gvern Taljan, il-Gvern Pollakk u l-Kummissjoni jaqblu mal-President tal-UKE.
55.
Fl-opinjoni tiegħi, l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ dik id-direttiva, għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li, meta jkun ġie impost obbligu tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż fuq operatur, dak l-operatur jista’ jkun obbligat jaġġusta l-prezzijiet tiegħu darba fis-sena abbażi ta’ informazzjoni aġġornata dwar l-ispejjeż u jissottometti tali prezzijiet lill-ARN rilevanti għal verifika.
56.
L-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess jgħid li “Fejn operatur ikollu obbligu li jorjenta l-prezzijiet tiegħu ma’ l-ispejjeż” (
24
), jiġifieri, meta dak l-obbligu jkun ġie impost preċedentement fuq operatur, “[ARNs] jistgħu jeħtieġu [lil dak l-] operatur li jipprovdi ġustifikazzjoni sħiħa għall-prezzijiet tiegħu, u jistgħu, fejn xieraq, jeħtieġu li l-prezzijiet jiġu aġġustati”.
57.
Ninnota li, kif sottomess mill-Kummissjoni, ma hemm ebda indikazzjoni fl-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess dwar kemm sikwit l-ARN rilevanti setgħet teżiġi ġustifikazzjoni u setgħet, meta jkun meħtieġ, titlob l-aġġustament ta’ prezzijiet iffissati preċedentement (
25
).
58.
Konsegwentement, għandu jsir riferiment għall-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess, li jgħid li obbligi bħal dak tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż “għandhom ikunu bbażati fuq in-natura tal-problema identifikata, proporzjonati u ġustifikati fid-dawl tal-miri stipulati f[l-]Artikolu 8 [tad-Direttiva Qafas]”. Jidhirli li l-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess għandu japplika mhux biss għall-impożizzjoni inizjali tal-obbligu tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż, iżda wkoll tal-aġġustament ta’ tali prezzijiet skont l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess. Għalhekk, kemm sikwit jistgħu jintalbu l-ġustifikazzjoni u l-aġġustament ta’ prezzijiet orjentati għall-ispejjeż preċedentement imposti għandu jkun xieraq f’dan il-każ (“[ibbażat] fuq in-natura tal-problema identifikata”), proporzjonat u bil-għan li jinkisbu l-miri stabbiliti fid-Direttiva Qafas.
59.
Ninnota li karatteristika partikolari ta’ swieq ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi hija l-evoluzzjoni ta’ malajr tagħhom minħabba żviluppi teknoloġiċi. Fis-seduta orali l-Kummissjoni spjegat li tali swieq huma “ikkaratterizzati minn evoluzzjoni b’ħeffa u progress teknoloġiku”, filwaqt li l-President tal-UKE saħaq li “żviluppi teknoloġiċi jidhru f’daqqa u jibdlu fundamentalment il-mod kif jaħdem is-suq rilevanti” (
26
). Meqjusa tali karatteristiċi tas-suq, inqis li obbligu ta’ aġġustament ta’ prezzijiet diġà ffissati kull sena ma jistax jitqies eċċessiv jew sproporzjonat.
60.
Barra minn dan, nenfasizza li n-nuqqas ta’ aġġustament f’waqtu tal-prezzijiet orjentati għall-ispejjeż jista’ jġib miegħu tgħawwiġ jew restrizzjoni tal-kompetizzjoni, li, skont l-Artikolu 8(2)(b) tad-Direttiva Qafas, għandhom ikunu evitati. Tabilħaqq, jekk l-ispejjeż jonqsu b’mod sinjifikanti wara li jkunu ġew iffissati prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, l-operatur inkwistjoni jkun jista’, fin-nuqqas ta’ aġġustament f’waqtu, jitlob prezzijiet eċċessivament għolja. Għall-kuntrarju, jekk l-ispejjeż jiżdiedu wara li jkunu ġew iffissati prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, l-operatur inkwistjoni jista’ jisfa f’diffikultajiet biex iżomm l-infrastruttura jew jinvesti f’teknoloġiji ġodda.
61.
Konsegwentement, fil-fehma tiegħi, operatur li fuqu jkun diġà ġie impost obbligu ta’ orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż jista’ jkun jeħtieġlu jiġġustifika l-prezzijiet tiegħu u, jekk ikun meħtieġ, jaġġustahom kull sena.
62.
Issa ser ngħaddi biex neżamina jekk ARN jeħtiġilhomx jagħmlu analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas qabel ma jgħaddu biex jagħmlu dak l-aġġustament annwali ta’ prezzijiet orjentati għall-ispejjeż.
63.
Mill-bidu nett, irrid ninnota li obbligu ta’ orjentazzjoni ta’ prezzijiet għall-ispejjeż jista’ jiġi impost biss bħala l-aħħar proċess fi stadju ta’ tlieta (
27
).
64.
Bħala l-ewwel stadju, swieq li jkunu suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante, jiġifieri, swieq li jkunu jistgħu jiġġustifikaw l-impożizzjoni ta’ obbligi regolatorji, għandhom ikunu identifikati u ddefiniti. Fil-livell tal-Unjoni, il-Kummissjoni toħroġ rakkomandazzjoni abbażi tal-Artikolu 15(1) tad-Direttiva Qafas. Dik ir-rakkomandazzjoni telenka s-swieq li jkunu suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante (
28
).Ikun imbagħad għall-ARN li jidentifikaw u jiddefinixxu s-swieq rilevanti fit-territorji nazzjonali tagħhom. Skont l-Artikolu 15(3) tad-Direttiva Qafas, huma għandhom jagħmlu hekk billi “jagħtu l-akbar kont” tar-rakkomandazzjoni maħruġa mill-Kummissjoni.
65.
Bħala t-tieni stadju, skont l-Artikolu 16(1) u (2) tad-Direttiva Qafas, analiżi tas-swieq rilevanti ssir mill-ARN rilevanti biex tistabbilixxi jekk dak is-suq ikunx effettivament kompetittiv, jiġifieri, jekk operatur (individwali jew flimkien ma’ oħrajn) ikollux saħħa sinjifikanti f’dak is-suq (
29
).
66.
Bħala t-tielet stadju, meta ARN issir taf li operatur ikollu saħħa sinjifikanti f’suq rilevanti, hija għandha timponi obbligi xierqa fuq dak l-operatur skont l-Artikolu 16(2) u (4) tad-Direttiva Qafas. Wieħed minn tali obbligi huwa l-obbligu tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż kif previst mill-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess.
67.
Fil-fehma tiegħi, ARN jistgħu jeżiġu l-aġġustament ta’ prezzijiet orjentati għall-ispejjeż kull sena mingħajr ma jagħmlu analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas.
68.
L-ewwel nett, l-Artikolu 16(2) tad-Direttiva Qafas jipprovdi li “Fejn [ARN] hija meħtieġa taħt [l-Artikolu] […] 8 [tad-Direttiva dwar l-Aċċess] li jistabbilixxu jekk jimponux, iżommu, jemendaw jew jirtiraw obb[l]igazzjonijiet fuq impriżi, għandha tistabbilixxi fuq il-bażi ta’ l-analiżi tagħha tas-suq imsemmi fil-paragrafu 1 ta’ dan Artikolu jekk is-suq relevanti hux effettivament kompetittiv”. Il-paragrafu 1 tal-Artikolu 16 tad-Direttiva [Qafas] jgħid li kemm jista’ jkun malajr wara li l-Kummissjoni tkun adottat rakkomandazzjoni dwar swieq rilevanti ta’ prodotti u servizzi suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante (li l-Kummissjoni għamlet tliet darbiet s’issa) (
30
), ARN għandhom jagħmlu analiżi tas-swieq identifikati mill-Kummissjoni f’dik ir-rakkomandazzjoni. Għalhekk, jidhirli li l-Artikolu 16(2) tad-Direttiva Qafas ma jitlobx li ARN jagħmlu analiżi mill-ġdid tas-suq meta jfittxu li jiddeterminaw jekk “jemendawx” obbligu li jkun diġà ġie impost. Minflok, l-Artikolu 16(2) jitlob biss li ARN jagħmlu riferiment għall-analiżi inizjali tas-suq li tkun wasslet għall-impożizzjoni, pereżempju, ta’ obbligu ta’ orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż u jivverifikaw jekk, fid-dawl tal-informazzjoni aġġornata dwar l-ispejjeż, dak l-obbligu jkunx għadu adatt.
69.
It-tieni nett, il-premessa 15 tad-Direttiva tal-Aċċess tispeċifika li, biex jiġi impost obbligu speċifiku fuq operatur li s-saħħa sinjifikanti tiegħu fis-suq tkun diġà ġiet stabbilita abbażi ta’ analiżi tas-suq, ma tkun meħtieġa ebda “analiżi addizzjonali tas-suq”, iżda biss “[ġustifikazzjoni] li l-obbligu in kwisjoni huwa xieraq u proporzjonat b’relazzjoni man-natura tal-problema identifikata”. Għalhekk, l-uniku għan tal-analiżi tas-suq magħmula skont l-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas huwa li jiġi ddeterminat jekk suq ikunx effettivament kompetittiv. Nuqqas ta’ kompetizzjoni effettiva jista’ jkollu tifsiriet differenti, pereżempju, kif jingħad fl-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess, li “l-operatur konċernat jista’ jsofri prezzijiet f’livell eċċessivament għoli, jew jikkumpressa l-prezzijiet, għad-detriment ta’ l-utenti finali”. Ladarba dan ikun ġie stabbilit, ma tkunx meħtieġa analiżi addizzjonali tas-suq biex jiġu imposti obbligi. Fi kliem ieħor, l-għan tal-analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas ma huwiex li jiġi ddeterminat jekk ikunx adattat rimedju speċifiku. Konsegwentement, jekk ma tkunx meħtieġa analiżi tas-suq biex jiġi ddeterminat jekk ikollhomx jiġu imposti prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, ma tkunx meħtieġa analiżi tas-suq biex jiġi ddeterminat jekk dawk il-prezzijiet ikollhomx, sena wara, jiġu aġġustati (jew jinżammu kif ikunu jew jiġu rtirati).
70.
Ovvjament, dan ma jfissirx li prezzijiet orjentati għall-ispejjeż imposti preċedentement jistgħu jiġu emendati mingħajr ebda evalwazzjoni dwar kemm ikunu xierqa u proporzjonati. “Il-ġustifikazzjoni” ta’ kemm l-obbligu jkun xieraq u proporzjonat li l-premessa 15 tad-Direttiva tal-Aċċess titlob għall-impożizzjoni inizjali ta’ obbligu tapplika wkoll, fil-fehma tiegħi, għall-emenda ta’ dak l-obbligu. Dan huwa skont l-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess, li titlob li obbligi jkunu proporzjonati”.
71.
Dwar dan ninnota li filwaqt li l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess iqiegħed “l-oneru tal-prova li l-prezzijiet huma bażati fuq l-ispejjeż”, dik id-dispożizzjoni, madankollu, tagħmel riferiment għall-kalkolu “tal-kost tal-forniment effiċjenti ta’ servizzi”, li hija tafda lil ARN. Dan jimplika, fl-opinjoni tiegħi, li ARN għandhom jivverifikaw l-informazzjoni mogħtija mill-operatur inkwistjoni u jeżaminaw jekk l-ispejjeż, kif ikkalkolati abbażi tal-analiżi inizjali tas-suq (
31
), ikunux evolvew u jekk, konsegwentement, il-prezzijiet ikollhomx jiġu aġġustati.
72.
Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa konsistenti mal-libertà ta’ tmexxija ta’ negozju kif stabbilit fl-Artikolu 16 tal-Karta.
73.
Il-protezzjoni mogħtija bl-Artikolu 16 tal-Karta tkopri l-libertà li tiġi eżerċitata attività ekonomika jew kummerċjali, il-libertà ta’ kuntrattazzjoni u l-kompetizzjoni libera. Il-libertà ta’ kuntrattazzjoni tinkludi l-libertà tad-determinazzjoni tal-prezz għal servizz (
32
). Fl-opinjoni tiegħi, l-obbligu li jiġu ffissati prezzijiet orjentati għall-ispejjeż bla dubju jikkostitwixxi ndħil fil-libertà ta’ tmexxija ta’ negozju. Għalhekk, l-obbligu li jiġu aġġustati tali prezzijiet kull sena mingħajr ma l-ARN tagħmel analiżi tas-suq jikkostitwixxi wkoll indħil għal dik il-libertà.
74.
Madankollu, l-Artikolu 52(1) tal-Karta jaċċetta li jistgħu jiġu imposti limitazzjonijiet fuq l-eżerċizzju ta’ drittijiet u l-libertajiet stabbiliti fil-Karta sakemm il-limitazzjonijiet ikunu previsti mil-liġi, ikunu jirrispettaw il-kontenut essenzjali ta’ dawk id-drittijiet u l-libertajiet u, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, ikunu meħtieġa u ġenwinament jissodisfaw l-għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni Ewropea jew il-ħtieġa tal-protezzjoni tad-drittijiet u l-libertajiet ta’ oħrajn (
33
). Ninnota, l-ewwel nett, li l-obbligu li jiġu ffissati prezzijiet orjentati għall-ispejjeż u l-obbligu li dawk il-prezzijiet ikunu aġġustati kull sena mingħajr ma l-ARN tagħmel analiżi tas-suq huma previsti mil-liġi nazzjonali, jiġifieri l-PT. It-tieni nett, dawk l-obbligi jirrispettaw il-kontenut essenzjali tal-libertà li jitmexxa negozju minħabba li operaturi xorta waħda jkunu jistgħu jipprovdu s-servizz ta’ interkonnessjoni msemmi (meqjus li l-ARN ma tistax tiffissa prezzijiet f’livell inqas mill-ispejjeż ta’ operatur effiċjenti). It-tielet nett, l-Artikoli 39 u 40 tal-PT, li jittrasponu l-Artikolu 13 tad-Direttiva tal-Aċċess, isegwu għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni Ewropea, bħall-promozzjoni tal-kompetizzjoni msemmija fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva Qafas. B’mod partikolari, l-obbligu li jiġu ffissati prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, u li dawk il-prezzijiet ikunu aġġustati kull sena, għandu, skont l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess, ma jħallix lil operaturi jitolbu prezzijiet eċċessivi jew li japplikaw l-iffriżar tal-prezzijiet. Ir-raba’ nett, l-obbligu tal-aġġustament tal-prezzijiet kull sena u abbażi ta’ verifika mill-ARN rilevanti dwar kemm tali aġġustament ikun xieraq fid-dawl tal-evoluzzjoni tal-ispejjeż huwa skont ir-rekwiżit ta’ proporzjonalità stabbilit fl-Artikolu 8(4) tad-Direttiva tal-Aċċess.
75.
Għalhekk, ir-risposta għat-tieni domanda preliminari għandha tkun li l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ dik id-direttiva u mal-Artikolu 16 tal-Karta, għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li, meta ARN timponi fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż, dik l-ARN tista’ teżiġi li l-operatur inkwistjoni jagħti ġustifikazzjoni sħiħa għall-prezzijiet tiegħu u, meta jkun meħtieġ, jaġġustahom kull sena. Biex jeżiġu tali aġġustament tal-prezzijiet, ARN ma jkunux obbligati jagħmlu analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas. Madankollu, ikun jeħtiġilhom jiżguraw li l-aġġustament tal-prezzijiet ikun xieraq u proporzjonat fid-dawl tal-evoluzzjoni tal-ispejjeż.
C.
Fuq it-tielet domanda preliminari
76.
Permezz tat-tielet domanda l-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk operatur li fuqu jkun ġie impost l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż abbażi tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess jistax ikun jeħtieġlu jaġġusta l-prezzijiet tiegħu abbażi tal-Artikolu 13(3) ta’ dik id-direttiva biss wara li jkun beda japplika l-prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, jew ukoll qabel ma jibda japplikahom (
34
).
77.
Il-qorti tar-rinviju tinnota li l-verżjoni Pollakka tal-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess tipprovdi li “[ARN] jistgħu jeżiġu li impriża tagħti ġustifikazzjoni sħiħa tal-prezzijiet applikati, u jistgħu, meta jkun xieraq, jeżiġu li, konsegwentement, dawk il-prezzijiet jiġu aġġustati” (
35
). Skont il-qorti tar-rinviju, il-verżjoni Pollakka ta’ dik id-dispożizzjoni tissuġġerixxi li ARN jistgħu jeżiġu li operatur li fuqu jkun ġie impost l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż jaġġusta dawk il-prezzijiet biss wara li jkun beda japplika l-prezzijiet orjentati għall-ispejjeż iffissati abbażi tal-Artikolu 13(1). Madankollu, il-qorti tar-rinviju tinnota li, kuntrarju għall-verżjoni Pollakka, il-verżjoni Ingliża, Ġermaniża u Franċiża tal-aħħar sentenza tal-Artikolu 13(3) ma jagħmlux riferiment għal prezzijiet diġà “applikati”. Għalhekk, il-qorti tar-rinviju tqis li ARN jistgħu jeżiġu li operatur li fuqu jkun ġie impost l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż jaġġusta dawk il-prezzijiet abbażi tal-Artikolu 13(3) mhux biss meta dak l-operatur ikun beda japplika dawk il-prezzijiet orjentati għall-ispejjeż, iżda wkoll qabel ma jibda japplikahom.
78.
Ninnota li, pereżempju, il-verżjoni Daniża, Ġermaniża, Franċiża, Ungeriża, Taljana u Svediża (
36
) tal-aħħar sentenza tal-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess kollha jipprevedu li ARN tista’ teżiġi li operatur jagħti ġustifikazzjoni sħiħa “għall-prezzijiet tiegħu”. Dawk il-verżjonijiet ma jagħmlux riferiment għal prezzijiet “applikati”. Il-verżjoni Spanjola, madankollu, tagħmel riferiment għal prezzijiet “applikati” (
37
).
79.
Skont ġurisprudenza stabbilita, fejn ikun hemm diverġenza bejn il-verżjonijiet lingwistiċi varji ta’ test leġiżlattiv tal-Unjoni, id-dispożizzjoni inkwistjoni għandha tiġi interpretata fid-dawl tal-istruttura ġenerali u tal-iskop tal-leġiżlazzjoni li tagħha tikkostitwixxi element (
38
). F’din il-kawża l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess jiżgura li l-operatur li fuqu jkun ġie impost l-obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż abbażi tal-Artikolu 13(1) jitlob prezzijiet li jkunu fil-fatt orjentati għall-ispejjeż. L-Artikolu 13(3) jiżgura li l-obbligu impost abbażi tal-Artikolu 13(1) ikun effettivament implementat. Jidhirli li dak l-obbligu ma jkunx jista’ jiġi effettivament implementat jekk l-ARN rilevanti ma tkunx tista’ teżiġi li l-operatur inkwistjoni jaġġusta l-prezzijiet tiegħu, qabel ma tibda tapplikahom kif ukoll wara li tkun bdiet tapplikahom. F’dan ir-rigward, nisħaq li l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva Qafas jawtorizza lil ARN “jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa” biex jinkisbu l-miri stipulati fil-punt 2 ta’ din id-dispożizzjoni, b’mod partikolari l-promozzjoni tal-kompetizzjoni, bil-kundizzjoni li dawk il-miżuri jkunu proporzjonati (
39
).
80.
Għalhekk, ir-risposta għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li, meta jkun ġie impost obbligu tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż fuq operatur abbażi tal-Artikolu 13(1) ta’ din id-direttiva, dak l-operatur jista’ jkun jeħtieġlu jaġġusta l-prezzijiet tiegħu, meta huwa jibda japplikahom jew wara li jkun beda japplikahom.
IV. Konklużjoni
81.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti iktar ’il fuq, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposta li ġejja għad-domandi preliminari magħmula mis-Sąd Najwyższy (qorti suprema, il-Polonja):
(1)
L-Artikolu 13 tad-Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess), moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ din id-direttiva, għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li, meta awtorità regolatorja nazzjonali timponi fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż, dawk il-prezzijiet jistgħu, bħala regola, jiġu ffissati inqas mill-ispejjeż magħmula mill-operatur inkwistjoni għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, bil-kundizzjoni li ma jkunux inqas mill-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista ta’ dak is-servizz. Madankollu, dan ikun mingħajr preġudizzju għad-diskrezzjoni tal-awtorità regolatorja nazzjonali, f’sitwazzjoni partikolari, li tiffissa prezzijiet ogħla mill-ispejjeż magħmula minn operatur effiċjenti għall-provvista tas-servizz inkwistjoni, meta hija tqis li tali metodoloġija tkun xierqa u tagħti raġunijiet għaliex tuża dik il-metodoloġija.
(2)
L-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess, moqri flimkien mal-Artikolu 8(4) ta’ din id-direttiva u mal-Artikolu 16 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li, meta awtorità regolatorja nazzjonali timponi fuq operatur indikat bħala li jkollu saħħa sinjifikanti fis-suq obbligu li jorjenta l-prezzijiet għall-ispejjeż, dik l-awtorità regolatorja nazzjonali tista’ teżiġi li l-operatur inkwistjoni jagħti ġustifikazzjoni sħiħa għall prezzijiet tiegħu u meta jkun meħtieġ, jaġġustahom kull sena. Biex jeżiġu tali aġġustament tal-prezzijiet, awtoritajiet regolatorji nazzjonali ma jkunux obbligati jagħmlu analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Qafas). Madankollu, ikun jeħtiġilhom jiżguraw li l-aġġustament tal-prezzijiet ikun xieraq u proporzjonat fid-dawl tal-evoluzzjoni tal-ispejjeż.
(3)
L-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess għandu jiġi interpretat bħala li jfisser li, meta jkun ġie impost obbligu tal-orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż fuq operatur abbażi tal-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess, dak l-operatur jista’ jkun jeħtieġlu jaġġusta l-prezzijiet tiegħu, qabel ma jibda japplikahom jew wara li jkun beda japplikahom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	Direttiva 2002/19/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tas-7 ta’ Marzu 2002, dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati (Direttiva tal-Aċċess) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 323).
(
3
)	Ara l-premessa 7 tar-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tas-7 ta’ Mejju 2009 dwar it-Trattament Regolatorju tar-Rati ta’ Terminazzjoni ta’ Telefonati Fissi u Ċellulari fl-UE (2009/396/KE) (iktar ’il quddiem ir-“Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni”) (ĠU 2009 L 124, p. 67). Ara wkoll Marini Balestra, F., Manuale di diritto europeo e nazionale delle comunicazioni elettroniche, CEDAM, 2013, p. 86 u 87; u Garzaniti, L., u O’Regan, M. (ed.), Telecommunications, Broadcasting and the Internet EU Competition Law and Regulation, it-tielet edizzjoni, Sweet & Maxwell, 2010, punt 4-010.
(
4
)	Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Qafas) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 029, p. 349).
(
5
)	Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.).
(
6
)	Kif indikat mill-President tal-UKE fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu u b’risposta għal domanda tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-seduta orali.
(
7
)	Ninnota li fis-seduta orali, il-President tal-UKE irrikonoxxa li l-abbozz tad-deċiżjoni RTĊ tal-2008 ma kienx innotifikat lill-Kummissjoni. Għall-kuntrarju, kif speċifikat fid-digriet tar-rinviju, id-deċiżjoni RTĊ tal-2009 kienet adottata skont il-proċedura stabbilita mill-Artikolu 7 tad-Direttiva Qafas (ara d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-28 ta’ Ottubru 2009 fil-Kawża PL/2009/0991, C(2009)8536, SG-Greffe (2009) D/8051: Voice Call Termination on Individual Mobile Networks – Details of the price control remedy.
(
8
)	Enfasi miżjuda.
(
9
)	Dwar dan ara Garzaniti, L., u O’Regan, M. (ed.), Telecommunications, Broadcasting and the Internet EU Competition Law and Regulation, it-tielet edizzjoni, Sweet & Maxwell, 2010, punt 1-069: skont id-Direttiva Qafas u d-Direttiva tal-Aċċess, li t-tnejn kienu adottati fl-2002, “ARN għandhom diskrezzjoni wiesgħa fl-għażla ta’ rimedji li huma jistgħu jimponu fuq impriżi b’saħħa sinifikanti fis-suq, kuntrarju għall-Qafas Regolatorju tal-1998, li permezz tiegħu malli impriża tkun instabet li kellha saħħa sinifikanti fis-suq, hija kienet tiġi suġġetta għall-obbligi regolatorji kollha previsti fid-Direttivi rilevanti”.
(
10
)	Ara t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 8(3) tad-Direttiva tal-Aċċess.
(
11
)	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ April 2008, Arcor, C-55/06, EU:C:2008:244, punt 153; tat-3 ta’ Diċembru 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C-424/07, EU:C:2009:749, punt 61; u tal-15 ta’ Settembru 2016, Koninklijke KPN et, C-28/15, EU:C:2016:692, punt 36.
(
12
)	Enfasi miżjuda.
(
13
)	Enfasi miżjuda.
(
14
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Settembru 2016, Koninklijke KPN et, C-28/15, EU:C:2016:692, punt 38 (Enfasi miżjuda).
(
15
)	Ara l-premessa 7 tar-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni. Ara wkoll il-premessa 9 ta’ dik ir-rakkomandazzjoni, li tgħid li “f’ambjent kompetittiv, operaturi jikkompetu abbażi ta’ spejjeż attwali u ma jkunux ikkumpensati għal spejjeż li jkunu saru minħabba l-ineffiċjenza […]”.
(
16
)	Enfasi miżjuda.
(
17
)	Ara l-Artikolu 8(2)(b) u (c) tad-Direttiva Qafas (Enfasi miżjuda).
(
18
)	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-15 ta’ Settembru 2016, Koninklijke KPN et, C-28/15, EU:C:2016:692, punt 38.
(
19
)	Ara Garzaniti, L., u O’Regan, M. (ed.), Telecommunications, Broadcasting and the Internet EU Competition Law and Regulation, it-tielet edizzjoni, Sweet & Maxwell, 2010, punt 1-278: operaturi li fuqhom ikun ġie impost obbligu li l-prezzijiet ikunu orjentati mal-ispiża jistgħu, madankollu, jgħollu l-prezzijiet “jekk ikun hemm evidenza affidabbli minn analiżi tal-kalkolu tal-ispejjeż kif approvata mill-ARN rilevanti li l-prezz propost ikun inqas mill-ispejjeż effiċjenti tal-elementi tan-network bażiku u tas-servizzi mitluba, inkluża rata raġonevoli ta’ qligħ”; ara wkoll Marini Balestra, F., Manuale di diritto europeo e nazionale delle comunicazioni elettroniche, CEDAM, 2013, p. 175: “orjentazzjoni tal-prezzijiet għall-ispejjeż hija, bħala prinċipju, il-limitu inferjuri li ARN ma jistgħux jaqbżu: jiġifieri, ARN ma jistgħux jimponu tariffi inqas mill-ispejjeż […]. Madankollu, din id-dikjarazzjoni għandha tkun ibbilanċjata mill-fatt li l-ispejjeż kif ikkalkolati mill-ARN jistgħu jkunu inqas mill-ispejjeż attwali, meta l-metodoloġija tal-kalkolu tal-ispejjeż applikata mill-ARN tuża l-ispejjeż tal-infrastruttura ta’ operatur effiċjenti, mhux dawk tal-operatur ikkonċernat. Konsegwentement, ARN ma tistax tiffissa prezzijiet inqas mill-ispejjeż li hija stess tkun ikkalkolat, iżda tista’ tiffissa prezzijiet inqas mill-ispejjeż attwali” [traduzzjoni libera].
(
20
)	Id-digriet tar-rinviju jisħaq li “f’din il-kawża ma ntweriex li l-ispejjeż ta’ Polkomtel li jifformaw il-bażi biex ikun iffissat il-prezz għas-servizz kopert bl-obbligu skont l-Artikolu 40 tal-PT kienu ġew iffissati f’livell ogħla minn dak suffiċjenti biex jingħata s-servizz b’mod effiċjenti. Il-President tal-UKE sempliċement ikkonstata li l-prezz iffissat abbażi tal-ispejjeż magħmula minn Polkomtel kellu definittivament jiġi ffissat f’livell iktar baxx minħabba l-ħtieġa li jkunu żgurati kundizzjonijiet ekwi għall-operaturi kollha b’saħħa sinjifikanti fis-suq” (Enfasi miżjuda). Barra minn dan, fis-seduta orali, il-president tal-UKE indika li d-deċiżjoni RTĊ tal-2009 kienet tapplika metodoloġija ta’ punt ta’ riferiment.
(
21
)	Ninnota, madankollu, li fis-seduta orali l-President tal-UKE kien semma li fiż-żmien rilevanti tliet operaturi, inkluża Polkomtel, kellhom saħħa sinjifikanti fis-suq fil-Polonja. Kull wieħed minnħom kellu sehem ta’ madwar 30 % u kellu obbligi imposti fuqu mill-President tal-UKE.
(
22
)	Tabilħaqq, il-punt 11 tar-Rakkomandazzjoni dwar Rati ta’ Terminazzjoni jipprovdi li “ARN għandhom jiżguraw li rati ta’ terminazzjoni jkunu implementati f’livell effiċjenti dwar spejjeż u simetriku sal-31 ta’ Diċembru 2012”. Barra minn dan, skont il-premessa 21 ta’ dik ir-rakkomandazzjoni, “perjodu ta’ tranżizzjoni sal-31 ta’ Diċembru 2012 għandu jitqies twil biżżejjed biex jippermetti ARN ilestu l-mudell dwar spejjeż”.
(
23
)	Direttiva 2009/140/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-25 ta’ Novembru 2009 li temenda d-Direttivi 2002/21/KE dwar qafas regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi, 2002/19/KE dwar l-aċċess għal, u l-interkonnessjoni ta’, networks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi u faċilitajiet assoċjati, u 2002/20/KE dwar l-awtorizzazzjoni ta’ networks u servizzi ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi (ĠU 2009 L 337, p. 37).
(
24
)	Enfasi miżjuda.
(
25
)	Huwa rrilevanti li, kif innotat Polkomtel, l-Artikolu 16(6) tad-Direttiva Qafas, kif emendata mid-Direttiva 2009/140, jipprovdi li ARN għandhom jagħmlu analiżi tas-suq darba kull tliet snin. Id-domanda lill-Qorti tal-Ġustizzja hija kemm sikwit l-ARN tista’ teżiġi l-aġġustament ta’ prezzijiet orjentati għall-ispejjeż skont l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess. Id-domanda ma hijiex kemm sikwit l-ARN tista’ tagħmel analiżi tas-suq skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tad-Direttiva Qafas.
(
26
)	Ara wkoll Garzaniti, L., u O’Regan, M. (ed.), Telecommunications, Broadcasting and the Internet EU Competition Law and Regulation, it-tielet edizzjoni, Sweet & Maxwell, 2010, punt 4-015, fejn l-enfasi hija fuq l-impatt ta’ żviluppi teknoloġiċi fuq id-definizzjoni ta’ suq.
(
27
)	Garzaniti, L., u O’Regan, M. (ed.), Telecommunications, Broadcasting and the Internet EU Competition Law and Regulation, it-tielet edizzjoni, Sweet & Maxwell, 2010, punti 1-220 sa 1-226.
(
28
)	Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tas-17 ta’ Diċembru 2007 dwar is-swieq rilevanti tal-prodotti u tas-servizzi fi ħdan is-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li huma suxxettibli għal regolazzjoni ex ante skont id-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar kwadru regolatorju [tal-UE] għan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (2007/879/KE) (iktar ’il quddiem ir-“Raddomandazzjoni dwar is-Swieq”) (ĠU 2007 L 344, p. 65).
(
29
)	Il-kunċett ta’ saħħa sinjifikanti fis-suq kif iddefinit fl-Artikolu 14 tad-Direttiva Qafas huwa ekwivalenti għall-kunċett tal-liġi tal-kompetizzjoni ta’ pożizzjoni dominanti. Ara l-punt 70 tal-linji gwida tal-Kummissjoni dwar l-analiżi tas-suq u l-istima ta’ saħħa sinjifikanti fis-suq taħt il-Qafas Regolatorju Komunitarju għal netwerks u servizzi tal-komunikazzjonijiet elettroniċi (ĠU 2002 C 165, p. 6).
(
30
)	L-ewwel rakkomandazzjoni dwar swieq rilevanti ta’ prodotti u servizzi suxxettibbli għal regolamentazzjoni ex ante kienet adottata fl-2003 (Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tal-11 ta’ Frar 2003 dwar is-swieq rilevanti tal-prodotti u tas-servizzi fi ħdan is-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li huma suxxettibli għal regolazzjoni ex ante skont id-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar kwadru regolatorju komuni għan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (2003/311/KE), ĠU 2003 L 114, p. 45). It-tieni waħda kienet adottata fl-2007 (Rakkomandazzjoni dwar is-Swieq, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 28). It-tielet waħda kienet adottata fl-2014 (Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tad-9 ta’ Ottubru 2014 dwar swieq rilevanti ta’ prodotti u servizzi fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi li huma suxxettibbli għar-regolamentazzjoni ex ante f’konformità mad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar kwadru regolatorju komuni għan-netwerks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (2014/710/UE), ĠU 2014 L 295, p. 79).
(
31
)	Irrispettivament mill-metodoloġija tal-kontabilità tal-ispejjeż applikata.
(
32
)	Sentenza tat-22 ta’ Jannar 2013, Sky Österreich, C-283/11, EU:C:2013:28, punti 42 u 43.
(
33
)	Sentenza tal-21 ta’ Diċembru 2016, AGET Iraklis, C-201/15, EU:C:2016:972, punt 70.
(
34
)	Il-motivi tad-digriet tar-rinviju jgħidu li, permezz tat-tielet domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi “jekk l-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess għandux jiġi interpretat fis-sens li l-obbligu ta’ operatur […] b’saħħa sinjifikanti fis-suq li jadatta l-prezzijiet li huwa jkun ikkalkola biex jissodisfa l-obbligu impost fuqu skont l-Artikolu 13(1) tad-Direttiva tal-Aċċess jiġi aġġornat biss […] wara li l-applikazzjoni tal-prezzijiet kif ikunu ġew iffissati fil-kummerċ tkun bdiet iseħħ, jew […] [qabel] ma l-operatur japplika fil-kummerċ prezzijiet iffissati mill-[ARN]” [Enfasi miżjuda]. Għalhekk, fl-opinjoni tiegħi, l-imħallef tar-rinviju ma huwiex qiegħed jistaqsi jekk l-operatur ikkonċernat ikunx jeħtieġlu, abbażi tal-Artikolu 13(3), jaġġusta l-prezzijiet tiegħu meta japplika prezzijiet liberament iffissati, kif ukoll meta huwa japplika prezzijiet iffissati preċedentement mill-ARN abbażi tal-Artikolu 13(1). L-imħallef tar-rinviju jistaqsi jekk l-operatur ikkonċernat ikunx jeħtieġlu, abbażi tal-Artikolu 13(3), jaġġusta l-prezzijiet tiegħu wara li huwa jkun beda japplika l-prezzijiet ffissati preċedentement mill-ARN abbażi tal-Artikolu 13(1), kif ukoll qabel ma huwa jibda japplika l-prezzijiet li jkunu ġew iffissati qabel mill-ARN.
(
35
)	Enfasi miżjuda. Il-verżjoni Pollakka tal-aħħar sentenza tal-Artikolu 13(3) tad-Direttiva tal-Aċċess hija kif ġej: “[k]rajowe organy regulacyjne mogą zażądać od danego operatora całościowego uzasadnienia stosowanych cen, a w razie potrzeby — odpowiedniego dostosowania tych cen” (Enfasi miżjuda).
(
36
)	Il-verżjoni Daniża hija kif ġej: “de nationale tilsynsmyndigheder kan anmode en udbyder om at fremlægge fuld dokumentation for priserne og om nødvendigt kræve, at priserne tilpasses”; il-verżjoni Ġermaniża hija kif ġej: “die nationalen Regulierungsbehörden können von einem Betreiber die umfassende Rechtfertigung seiner Preise und gegebenenfalls deren Anpassung verlangen”; il-verżjoni Franċiża hija kif ġej: “les autorités réglementaires nationales peuvent demander à une entreprise de justifier intégralement ses prix et, si nécessaire, en exiger l’adaptation”; il-verżjoni Ungeriża hija kif ġej: “a nemzeti szabályozó hatóságok megkövetelhetik az üzemeltetőtől, hogy árait teljeskörűen indokolja, és szükség szerint megkövetelhetik az árak kiigazítását is”; il-verżjoni Taljana hija kif ġej: “le autorità nazionali di regolamentazione possono esigere che un operatore giustifichi pienamente i propri prezzi e, ove necessario, li adegui”; u l-verżjoni Svediża hija kif ġej: “de nationella regleringsmyndigheterna får ålägga en operatör att fullt ut motivera sina priser och, när så är lämpligt, kräva att priserna justeras” (Enfasi miżjuda).
(
37
)	Il-verżjoni Spanjola hija kif ġej: “las autoridades nacionales de reglamentación podrán exigir a un operador que justifique plenamente los precios que aplica y, cuando proceda, ordenarle que los modifique” (Enfasi miżjuda).
(
38
)	Sentenza tas-17 ta’ Mejju 2017, ERGO Poist’ovňa, C-48/16, EU:C:2017:377, punt 37.
(
39
)	Għandi ninnota li, fis-seduta orali, ir-rappreżentanti tal-UKE u tal-Gvern Pollakk indikaw li d-deċiżjoni RTĊ tal-2009 ma kinitx ġiet applikata retroattivament.