62023CC0247
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANTHONY’EGO MICHAELA COLLINSA
przedstawiona w dniu 12 września 2024 r. (
1
)
Sprawa C‑247/23 [Deldits] (
i
)
VP
przeciwko
Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry)]
Odesłanie prejudycjalne – Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych – Rozporządzenie (UE) 2016/679 – Artykuł 16 – Prawo do sprostowania nieprawidłowych danych osobowych – Dane dotyczące płci uchodźcy będącego osobą transpłciową – Zakres
I. Wprowadzenie
1.
Czy art. 16 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (
2
), który reguluje prawo do sprostowania danych, w związku z art. 5 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia, który odnosi się do zasady prawidłowości, zobowiązuje organ prowadzący krajowy rejestr uchodźców do sprostowania zarejestrowanych przezeń danych osobowych dotyczących płci danej osoby? Jeżeli spoczywa na nim taki obowiązek, to jakich dowodów może on wymagać od osoby ubiegającej się o sprostowanie tej informacji? Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry) zwraca się o udzielenie odpowiedzi na te właśnie pytania.
II. Ramy prawne
A.
RODO
2.
Artykuł 5 RODO, zatytułowany „Zasady dotyczące przetwarzania danych osobowych”, stanowi:
„1.   Dane osobowe muszą być:
[…]
d)
prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane; należy podjąć wszelkie rozsądne działania, aby dane osobowe, które są nieprawidłowe w świetle celów ich przetwarzania, zostały niezwłocznie usunięte lub sprostowane (»prawidłowość«);
[…]”.
3.
Artykuł 16 RODO, zatytułowany „Prawo do sprostowania danych”, ma następujące brzmienie:
„Osoba, której dane dotyczą, ma prawo żądania od administratora niezwłocznego sprostowania dotyczących jej danych osobowych, które są nieprawidłowe. Z uwzględnieniem celów przetwarzania, osoba, której dane dotyczą, ma prawo żądania uzupełnienia niekompletnych danych osobowych, w tym poprzez przedstawienie dodatkowego oświadczenia”.
4.
Artykuł 23 RODO, zatytułowany „Ograniczenia”, brzmi:
„1.   Prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, któremu podlegają administrator danych lub podmiot przetwarzający, może aktem prawnym ograniczyć zakres obowiązków i praw przewidzianych w art. 12–22 i w art. 34, a także w art. 5 – o ile jego przepisy odpowiadają prawom i obowiązkom przewidzianym w art. 12–22 – jeżeli ograniczenie takie nie narusza istoty podstawowych praw i wolności oraz jest w demokratycznym społeczeństwie środkiem niezbędnym i proporcjonalnym, służącym:
a)
bezpieczeństwu narodowemu;
b)
obronie;
c)
bezpieczeństwu publicznemu;
d)
zapobieganiu przestępczości, prowadzeniu postępowań przygotowawczych, wykrywaniu lub ściganiu czynów zabronionych lub wykonywaniu kar, w tym ochronie przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobieganiu takim zagrożeniom;
e)
innym ważnym celom leżącym w ogólnym interesie publicznym Unii lub państwa członkowskiego, w szczególności ważnemu interesowi gospodarczemu lub finansowemu Unii lub państwa członkowskiego, w tym kwestiom pieniężnym, budżetowym i podatkowym, zdrowiu publicznemu i zabezpieczeniu społecznemu;
f)
ochronie niezależności sądów i postępowania sądowego;
g)
zapobieganiu naruszeniom zasad etyki w zawodach regulowanych, prowadzeniu postępowań w takich sprawach, ich wykrywaniu oraz ściganiu;
h)
funkcjom kontrolnym, inspekcyjnym lub regulacyjnym związanym, nawet sporadycznie, ze sprawowaniem władzy publicznej w przypadkach, o których mowa w lit. a)–e) oraz g);
i)
ochronie osoby, której dane dotyczą, lub praw i wolności innych osób;
j)
egzekucji roszczeń cywilnoprawnych.
[…]”.
B.
Prawo węgierskie
5.
Paragraf 81 menedékjogról szóló 2007. évi LXXX. törvény (ustawy nr LXXX z 2007 r. o prawie do azylu; zwanej dalej „ustawą o azylu”) (
3
) ma następujące brzmienie:
„Organ właściwy w sprawach azylu przetwarza w odpowiednim rejestrze dane osobowe uchodźców, beneficjentów statusu ochrony uzupełniającej, beneficjentów statusu osoby przyjętej, beneficjentów ochrony tymczasowej, a także osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej i osób podlegających procedurze dublińskiej (zwanych dalej łącznie »osobami podlegającymi niniejszej ustawie«), dane związane z ich pobytem, wsparciem i pomocą, do których są uprawnione, a także późniejsze zmiany tych danych, w celu:
a)
potwierdzenia statusu uchodźców, beneficjentów statusu ochrony uzupełniającej, beneficjentów ochrony tymczasowej lub beneficjentów statusu osoby przyjętej oraz upewnienia się, że są uprawnione do korzystania z praw wynikających z tego statusu;
b)
potwierdzenia, że przysługuje im prawo do form wsparcia i pomocy określonych w niniejszej ustawie i innych przepisach;
c)
identyfikacji ich tożsamości;
d)
unikania powielania postępowań, i
e)
wykrywania wielokrotnego złożenia wniosku”.
6.
Paragraf 82 lit. f) tej ustawy stanowi:
„Do celów niniejszego rozdziału za dane identyfikacyjne osób fizycznych podlegających niniejszej ustawie uważa się:
[…]
f) [płeć]”.
7.
Zgodnie z § 83 ust. 1 lit. a) tej ustawy:
„Rejestr spraw o udzielenie azylu zawiera następujące dane osób podlegających niniejszej ustawie:
a)
dane identyfikacyjne osób fizycznych;
[…]”.
8.
Paragraf 83/A ust. 5 ustawy o prawie do azylu stanowi:
„Organ właściwy w sprawach azylu jest z urzędu zobowiązany do wykreślenia wpisów niezgodnych z przepisami, poprawienia wpisów błędnych i uzupełnienia wpisów pominiętych w prowadzonym przez siebie rejestrze urzędowym”.
III. Spór w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne
9.
W 2014 r. właściwy organ węgierski nadał V.P., osobie o obywatelstwie irańskim, „która urodziła się jako kobieta” (zwanej dalej „stroną skarżącą”) (
4
), status uchodźcy. W postępowaniu, które doprowadziło do wydania tej decyzji, strona skarżąca powołała się na swoją transseksualność jako przesłankę uznania jej za uchodźcę, na dowód czego przedstawiła zaświadczenia wydane przez specjalistów w dziedzinie psychiatrii i ginekologii. Po uznaniu jej za uchodźcę Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság (krajowa dyrekcja generalna policji ds. cudzoziemców, Węgry; zwana dalej „drugą stroną postępowania”) zarejestrowała w prowadzonym przez siebie rejestrze spraw o udzielenie azylu dane osobowe, w tym płeć, w celu umożliwienia identyfikacji strony skarżącej. W rejestrze tym odnotowano, że strona skarżąca jest kobietą.
10.
W 2022 r. strona skarżąca skierowała do drugiej strony postępowania, na podstawie art. 16 RODO, wniosek o sprostowanie dwóch informacji znajdujących się w rejestrze spraw o udzielenie azylu, a konkretnie o modyfikację nazwiska, pod którym została zarejestrowana, oraz o zmianę płci z żeńskiej na męską. Na poparcie wniosku strona skarżąca przedstawiła te same dowody medyczne, które zostały przez nią przedstawione w procedurze azylowej. Decyzją z dnia 11 października 2022 r. (zwaną dalej „decyzją”) druga strona postępowania oddaliła ów wniosek. Wskazała ona, że w przedłożonych dokumentach potwierdzono jedynie, iż strona skarżąca jest osobą transpłciową. Nie wykazano w nich, że strona skarżąca przeszła operację korekty płci i tranzycję płciową.
11.
Strona skarżąca wszczęła przed sądem odsyłającym postępowanie o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W całym okresie mającym znaczenie dla sprawy strona skarżąca identyfikowała się jako mężczyzna. Utrzymuje ona, że – pod względem koncepcyjnym – transseksualizm wiąże się z tranzycją płciową. W przedłożonych raportach lekarskich potwierdzono, że wygląd strony skarżącej jest męski oraz że w rozpoznaniu przypisano jej kod F64.0 międzynarodowej klasyfikacji chorób, który odpowiada transseksualizmowi. Strona skarżąca powołała się na orzecznictwo ETPC (
5
) i podniosła, że do tranzycji płciowej nie jest wymagana operacja chirurgiczna. W ramach procedury sprostowania uregulowanej w art. 16 RODO nie wymaga się przedstawiania „nadmiernych dowodów”, w szczególności zaświadczeń o przeprowadzeniu operacji korekty płci. W każdym wypadku wymóg ten jest sprzeczny z orzecznictwem ETPC, a także narusza art. 1 (prawo do godności człowieka), art. 3 (prawo człowieka do integralności), art. 7 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) oraz art. 52 ust. 3 (zasada równoważności w dziedzinie ochrony praw podstawowych) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). Strona skarżąca zwróciła także uwagę na okoliczność, że szereg państw członkowskich (
6
) za dowód prawny tożsamości płciowej osoby transpłciowej uznaje jej oświadczenie.
12.
Druga strona postępowania wnosi o oddalenie skargi. Wskazuje ona, że strona skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu urzędowego ani zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego tranzycję płciową.
13.
Sąd odsyłający uważa, że wykładnia art. 16 RODO jest niezbędna do wyjaśnienia, na jakich warunkach osoba, której dane dotyczą, może żądać sprostowania zarejestrowanych danych dotyczących jej płci. Choć ustawa o azylu przewiduje procedurę modyfikacji zarejestrowanych danych i korygowania błędnych wpisów, to nie określa ona ani trybu postępowania, ani wymogów mających zastosowanie w sytuacji tranzycji płciowej i wynikającej z niej zmiany nazwiska.
14.
W wyroku z dnia 27 czerwca 2018 r. Alkotmánybíróság (trybunał konstytucyjny, Węgry) (
7
) stwierdził, że nieuregulowanie przez ustawodawcę węgierskiego procedury umożliwiającej osobom, które nie posiadają obywatelstwa węgierskiego, a które zgodnie z prawem przebywają na Węgrzech, tranzycję płciową oraz zmianę nazwiska, w sytuacji, w której możliwość taka jest dopuszczona w przypadku obywateli węgierskich, jest niekonstytucyjne, ponieważ stanowi naruszenie art. II (nienaruszalność godności ludzkiej) i art. XV ust. 2 (zakaz dyskryminacji) Magyarország Alaptörvény (węgierskiej ustawy zasadniczej). Alkotmánybíróság (trybunał konstytucyjny) wezwał węgierskie zgromadzenie narodowe do zaradzenia temu uchybieniu nie później niż do dnia 31 grudnia 2018 r. W wyroku z dnia 16 lipca 2020 r. w sprawie Rana przeciwko Węgrom (
8
) ETPC orzekł, że Węgry naruszyły art. 8 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), ponieważ nie przyznały uchodźcy dostępu do procedury umożliwiającej prawne uznanie tranzycji płciowej.
15.
Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) przypomina, że pomimo wyroków Alkotmánybíróság (trybunału konstytucyjnego) oraz ETPC ustawodawstwo węgierskie nie zapewnia osobom, które zgodnie z prawem zamieszkują na Węgrzech, ale nie posiadają obywatelstwa tego państwa członkowskiego, możliwości skorzystania z procedury prawnego uznania tranzycji płciowej. Po ogłoszeniu wyroku Alkotmánybíróság (trybunału konstytucyjnego) Węgry nie umożliwiają już swoim obywatelom prawnego uznania tranzycji płciowej. Sąd odsyłający uważa zatem, że nie ma możliwości „wypełnienia luki w prawie poprzez analogiczne zastosowanie przepisów dotyczących obywateli węgierskich”.
16.
W związku z tym Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.
Czy art. 16 RODO należy interpretować w ten sposób, że organ uprawniony do prowadzenia rejestrów na podstawie prawa krajowego jest zobowiązany – w związku z wykonywaniem przez osobę, której dane dotyczą, jej praw – do sprostowania zarejestrowanych przez ten organ danych osobowych dotyczących płci tej osoby w przypadku, gdy dane te uległy zmianie po ich wpisaniu do rejestru i z tego względu nie są zgodne z zasadą prawidłowości wynikającą z art. 5 ust. 1 lit. d) RODO?
2.
W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie prejudycjalne, czy art. 16 RODO należy interpretować w ten sposób, że wymaga od osoby, która wnosi o sprostowanie danych dotyczących jej płci, przedstawienia dowodów uzasadniających jej żądanie?
3.
W przypadku odpowiedzi twierdzącej na drugie pytanie prejudycjalne, czy art. 16 RODO należy interpretować w ten sposób, że wnioskodawca ma udowodnić, że przeszedł operację korekty płci?”.
IV. Postępowanie przed Trybunałem
17.
Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez stronę skarżącą, rządy estoński, hiszpański, francuski, węgierski, niderlandzki i portugalski oraz przez Komisję Europejską.
18.
W uwagach na piśmie strona skarżąca wskazała, że „w międzyczasie” uzyskała obywatelstwo węgierskie oraz że ustała potrzeba jej wpisania do rejestru spraw o udzielenie azylu. Zgodnie z art. 101 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Trybunał zwrócił się do sądu odsyłającego o wyjaśnienie, jaki wpływ ma ta zmiana okoliczności dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. Sąd odsyłający odpowiedział, że pozostaje ona bez wpływu na wynik postępowania, ponieważ w myśl § 85 ust. 2 közigazgatási perrendtartásról szóló 2017. évi I. törvény (ustawy nr I z 2017 r. ustanawiającej kodeks postępowania administracyjnego) (
9
) jest on „zobowiązany do kontroli zgodności z prawem czynności organu administracyjnego w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili jej podjęcia”.
19.
Podczas rozprawy w dniu 3 czerwca 2024 r. strona skarżąca, rządy hiszpański, francuski, węgierski i niderlandzki oraz Komisja Europejska przedstawiły swe wystąpienia ustne i udzieliły odpowiedzi na pytania Trybunału.
V. Ocena
A.
W przedmiocie pytania pierwszego
1. Uwagi dotyczące pytania pierwszego
20.
Strona skarżąca utrzymuje, że zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. d) RODO prawidłowość danych należy oceniać w świetle celów ich przetwarzania. Celem rejestru spraw o udzielenie azylu jest identyfikowanie osób, które Węgry uznają za uchodźców. W przypadku gdy zarejestrowana płeć osoby transpłciowej nie odzwierciedla tożsamości, pod którą jest ona publicznie znana, w odróżnieniu od tożsamości prawnej, taki wpis nie umożliwia jej identyfikacji, a może nawet narazić ją na dyskryminację i nękanie. Artykuł 16 RODO należy interpretować w ten sposób, że zapewnia on możliwość sprostowania danych dotyczących płci osób transpłciowych.
21.
Rząd estoński powołuje się na art. 5 ust. 1 lit. d), art. 6 ust. 2 i art. 16 RODO oraz podnosi, że państwa członkowskie powinny ustanowić krajowe przepisy proceduralne umożliwiające osobie po tranzycji płciowej wystąpienie z wnioskiem o sprostowanie danych osobowych znajdujących się w rejestrze publicznym, które stały się nieprawidłowe w świetle celów ich przetwarzania.
22.
Rząd hiszpański wskazuje, że uregulowanie krajowe mające za przedmiot prawne uznanie tożsamości transpłciowej, które nakłada warunki na osoby żądające sprostowania zawartych w rejestrach publicznych danych osobowych dotyczących ich płci, ogranicza wykonywanie przewidzianego w art. 16 RODO prawa do sprostowania danych. O ile takie ograniczenia mogą być uzasadnione koniecznością ochrony interesów, o których mowa wart. 23 RODO, o tyle Węgry nie mogą się powoływać na ten przepis, ponieważ nie uchwaliły przepisów umożliwiających uznanie płci osób transpłciowych. W każdym wypadku poszczególne interesy wskazane w tym przepisie nie wchodzą w grę w okolicznościach sprawy zawisłej przed sądem odsyłającym.
23.
Ponieważ stronie skarżącej przysługuje status uchodźcy, rząd hiszpański twierdzi ponadto, że dla rozpatrywanego odesłania prejudycjalnego istotne są także inne niż RODO uregulowania prawa Unii, co oznacza, iż Trybunał powinien przeformułować pytanie pierwsze. Wśród norm, które powinien zinterpretować Trybunał w tym kontekście, znajdują się art. 7 i 21 Karty oraz art. 24 ust. 1 (
10
) i art. 25 ust. 1 (
11
) dyrektywy 2011/95 (
12
). Rząd hiszpański podnosi, że owe normy stoją na przeszkodzie krajowemu systemowi prawnemu, który „nie przewiduje żadnej procedury umożliwiającej osobie o tożsamości transpłciowej, której przyznano status uchodźcy, zmianę zawartej w rejestrze spraw o udzielenie azylu wzmianki dotyczącej jej płci”. Brak takiej procedury narusza także orzecznictwo ETPC (
13
). Rząd hiszpański powołuje się w drodze analogii na wyrok Freitag (
14
), którego przedmiotem była odmowa uznania przez państwo członkowskie zmiany nazwiska dokonanej przez inne państwo członkowskie. Trybunał orzekł w nim, że nieporozumienia i niedogodności wynikające z rozbieżności pomiędzy dwoma nazwiskami stosowanymi w odniesieniu do tej samej osoby ograniczają wykonywanie wyrażonego w art. 21 TFUE prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. Zdaniem rządu hiszpańskiego rozbieżność pomiędzy płcią żeńską wskazaną w zezwoleniu na pobyt lub dokumencie podróży, które są wydawane na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 dyrektywy 2011/95, a identyfikacją strony skarżącej jako mężczyzny – która została uznana przez sąd odsyłający za zgodną z jej zachowaniem i wyglądem zewnętrznym – może powodować nieporozumienia i wątpliwości co do tożsamości strony skarżącej oraz autentyczności owych dokumentów.
24.
Rząd francuski czyni rozróżnienie między danymi, które były nieprawidłowe w chwili ich zarejestrowania, a danymi, które stały się nieprawidłowe w późniejszym terminie. Podnosi on, że zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. d) i art. 16 RODO dane dotyczące płci mogą zostać sprostowane z mocą wsteczną, jeżeli były nieprawidłowe w chwili ich zarejestrowania. W przypadku aktów stanu cywilnego organy publiczne mogą mieć interes w monitorowaniu zmian danych dotyczących tożsamości danej osoby. W związku z tym każda procedura ich prostowania może być skonstruowana w taki sposób, aby po wszystkich danych wpisywanych do tych rejestrów pozostawał jakiś ślad (
15
).
25.
Rząd węgierski uważa, że art. 16 RODO w związku z art. 5 ust. 1 lit. d) RODO i art. 8 ust. 2 Karty przyznaje prawo do sprostowania danych dotyczących płci, które nie odpowiadają rzeczywistości. Gdyby strona skarżąca żądała sprostowania danych dotyczących jej płci, które początkowo zostały zarejestrowane nieprawidłowo, nie zaistniałyby żadne trudności. Ponieważ, zdaniem rządu węgierskiego, strona skarżąca wnosi o sprostowanie danych, które zostały zarejestrowane prawidłowo, art. 16 RODO nie znajduje zastosowania. Na poparcie swojego stanowiska rząd ten przeprowadza analogię z wyrokiem Nowak (
16
), w którym Trybunał orzekł, że błędne odpowiedzi w arkuszu egzaminacyjnym nie mogą zostać sprostowane.
26.
Rząd niderlandzki zauważa, że brak skutecznej procedury umożliwiającej prawne uznanie tranzycji płciowej danej osoby narusza art. 3 (prawo człowieka do integralności) i art. 7 (poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego) Karty. Nieistnienie takiej procedury stanowi przeszkodę w wykonywaniu przez stronę skarżącą prawa do sprostowania danych dotyczących jej płci na podstawie art. 16 RODO.
27.
Zdaniem rządu portugalskiego art. 16 RODO w związku z art. 1, 3, 7, 8 i 21 Karty ustanawia wymóg, aby osoby, których dane dotyczą, mogły żądać sprostowania danych dotyczących ich płci, które zostały zarejestrowane w celu ich identyfikacji, jeżeli owe dane uległy zmianie od czasu ich początkowej rejestracji.
28.
Komisja podnosi, że pytanie pierwsze opiera się na założeniu, iż zawarte w rejestrze spraw o udzielenie azylu dane strony skarżącej mogą być nieprawidłowe. W związku z tym założeniem powstaje kwestia, czy prawidłowość danych dotyczących płci danej osoby zależy od prawnego uznania tranzycji płciowej. Komisja jest zdania, że – w świetle art. 8 EKPC, art. 7 i 8 Karty oraz orzecznictwa ETPC (
17
) – brak systemu uznania tranzycji płciowej nie może stanowić przeszkody dla sprostowania zawartych w rejestrze publicznym danych dotyczących płci danej osoby. W takich okolicznościach art. 16 RODO w związku z art. 7, 8 i art. 52 ust. 1 Karty wymaga, aby organ odpowiedzialny za prowadzenie tego rejestru sprostował dane osobowe dotyczące płci osoby, której dane dotyczą, po tym, jak owe dane stały się nieprawidłowe.
2. Zakres pytania pierwszego
29.
Pytanie pierwsze przedłożone przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) opiera się na założeniu, że zawarte w rejestrze spraw o udzielenie azylu dane dotyczące płci strony skarżącej zostały zarejestrowane prawidłowo oraz że owe dane stały się nieprawidłowe wskutek zmiany okoliczności, która nastąpiła po dokonaniu tego wpisu. Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy art. 16 RODO przyznaje prawo do sprostowania tych danych osobowych w celu odzwierciedlenia tranzycji płciowej, którą przeszła osoba transpłciowa.
30.
Procedura przewidziana w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dokonuje wykładni prawa Unii, która umożliwia sądom krajowym orzekanie w toczących się przed nimi postępowaniach. W ramach tej współpracy Trybunał przyjmuje, że zadawane przez sądy krajowe pytania, które dotyczą wykładni prawa Unii, korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie takich pytań jest więc możliwa tylko wtedy, gdy okazuje się oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej, bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego koniecznymi do udzielenia na nie użytecznej odpowiedzi. Ponieważ właściwość Trybunału w zakresie odesłań prejudycjalnych polega na udziale w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich, a nie na sporządzaniu opinii doradczych stanowiących odpowiedź na pytania o charakterze ogólnym lub hipotetycznym, może on w razie potrzeby postanowić o przeformułowaniu przedłożonych mu pytań (
18
).
31.
W niniejszej sprawie dostrzegam istotną różnicę między stanem faktycznym przedstawionym przez sąd odsyłający w postanowieniu odsyłającym a brzmieniem pytania pierwszego. Z opisu okoliczności faktycznych wynika, że zmiana tożsamości płciowej strony skarżącej miała miejsce przed uznaniem jej w 2014 r. za uchodźcę oraz że owa zmiana jawi się jako przesłanka uznania strony skarżącej za uchodźcę przez Węgry (
19
). Wydaje się również, że od 2014 r. płeć strony skarżącej nie ulegała żadnym modyfikacjom ani zmianom. W związku z tym zawarty w rejestrze spraw o udzielenie azylu wpis dotyczący płci strony skarżącej był nieprawidłowy już w momencie jego dokonania w owym rejestrze. W sprawie przed sądem odsyłającym zaistniała więc sytuacja, w której dane, które mają zostać sprostowane, były zarejestrowane nieprawidłowo od samego początku, a nie sytuacja, w której stały się one nieprawidłowe „po” (
20
) dokonaniu tego wpisu. Skarga do sądu odsyłającego ma zatem na celu skorygowanie pierwotnego błędu, a nie poprawienie tego wpisu, tak aby odzwierciedlał on zmianę okoliczności.
32.
Proponuję Trybunałowi, aby przy udzielaniu odpowiedzi na pytanie pierwsze wziął pod uwagę, tak aby nie musieć odpowiadać na pytanie o charakterze hipotetycznym, co stanowiłoby wykroczenie poza zakres właściwości przyznanej mu na podstawie art. 267 TFUE, okoliczności faktyczne leżące u podstaw postanowienia odsyłającego (
21
).
33.
Sądzę, wbrew temu, co w swoich uwagach wskazał rząd hiszpański, że pytania pochodzące od Fővárosi Törvényszék (sądu dla miasta stołecznego Budapeszt) nie zmierzają do ustalenia, czy prawo Unii zobowiązuje państwo członkowskie do ustanowienia ram prawnych umożliwiających uznanie zmiany tożsamości płciowej osoby, którą uznaje ono za uchodźcę. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sposób wyraźny dotyczy charakteru i zakresu prawa do sprostowania nieprawidłowych danych na podstawie art. 5 i 16 RODO. Wykładnia tych przepisów w świetle stanu faktycznego opisanego przez sąd odsyłający jest zatem wystarczająca do tego, by umożliwić mu rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym. W tym względzie pragnę zauważyć, że Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt) nie skierował do Trybunału żadnych pytań odnośnie do wniosku o sprostowanie w rejestrze spraw o udzielenie azylu nazwiska strony skarżącej, w związku z czym wydaje się, iż ów wniosek miał charakter dodatkowy w stosunku do wniosku o zmianę wpisu dotyczącego jej płci. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie odnosi się zatem do kwestii ewentualnego zastosowania art. 16 RODO w kontekście wniosku o zmianę wpisu dotyczącego nazwiska (
22
). Niniejsze postępowanie nie stwarza także dla Trybunału okazji do dokonania wykładni art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 dyrektywy 2011/95. W postanowieniu Fővárosi Törvényszék (sądu dla miasta stołecznego Budapeszt) nie wspomniano o tych przepisach ani nie zawarto żadnych szczegółowych informacji na temat zezwoleń na pobyt lub dokumentów podróży, które mogły zgodnie z nimi zostać wydane stronie skarżącej (
23
).
3. Prawo do sprostowania danych
34.
Z art. 1 ust. 2 RODO w związku z jego motywami 4 i 10 wynika, że ma ono na celu w szczególności zapewnienie wysokiego poziomu ochrony podstawowych praw i wolności osób fizycznych w związku z przetwarzaniem ich danych osobowych w Unii. RODO tworzy ramy prawne służące wdrożeniu w szczególności wymogów przewidzianych w art. 8 Karty, który dotyczy ochrony danych osobowych. Ustanowione w nim prawo jest ściśle związane z prawem do poszanowania życia prywatnego, wyrażonym w art. 7 Karty (
24
).
35.
Materialny zakres stosowania RODO jest bardzo szeroki. Zgodnie z art. 2 ust. 1 RODO owo rozporządzenie ma „zastosowanie do przetwarzania danych osobowych w sposób całkowicie lub częściowo zautomatyzowany oraz do przetwarzania w sposób inny niż zautomatyzowany danych osobowych stanowiących część zbioru danych lub mających stanowić część zbioru danych”, bez względu na tożsamość osoby, która dokonuje takiego przetwarzania. Z zastrzeżeniem wyjątków wymienionych w art. 2 ust. 2 RODO, na które strona skarżąca nie wydaje się powoływać, rozporządzenie to ma zastosowanie do operacji przetwarzania danych dokonywanych zarówno przez osoby prywatne, jak i przez organy publiczne (
25
).
36.
W zawartej w art. 4 pkt 1 RODO definicji „danych osobowych” nie wspomniano o „płci” osoby fizycznej jako o czynniku umożliwiającym, bezpośrednią lub pośrednią, identyfikację osoby fizycznej. Użycie w definicji „danych osobowych”, która znajduje się w tym przepisie, wyrażenia „wszelkie informacje” oznacza jednak, że owemu pojęciu przypisany jest szeroki zakres (
26
). Wydaje się, że wzmianka o „czynnik[ach] określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej” jest na tyle szeroka, iż obejmuje płeć osoby fizycznej (
27
). Z powyższego wynika, że zarejestrowanie danych osobowych strony skarżącej, w tym jej płci, w rejestrze publicznym osób, którym nadano status uchodźcy, stanowi „przetwarzanie” danych osobowych w rozumieniu art. 4 pkt 2 RODO.
37.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. a), b), c) i d) RODO dane osobowe muszą być przetwarzane zgodnie z prawem, rzetelnie i w sposób przejrzysty w stosunku do osoby, której dane dotyczą; zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach; adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane; oraz prawidłowe i w razie potrzeby uaktualniane (
28
). Artykuł 5 ust. 1 lit. d) RODO stanowi, że przetwarzane dane osobowe „muszą być” prawidłowe. Należy podjąć wszelkie rozsądne działania, aby dane osobowe, które są nieprawidłowe w świetle celów ich przetwarzania, zostały niezwłocznie usunięte lub sprostowane.
38.
W art. 6 ust. 1 RODO zawarty został wyczerpujący wykaz przypadków, w których przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem (
29
). Przetwarzanie danych osobowych zawartych w rejestrze spraw o udzielenie azylu jest, co do zasady, zgodne z prawem na podstawie art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e) RODO. Zgodnie z art. 6 ust. 2 RODO państwa członkowskie mogą zachować lub wprowadzić szczegółowe przepisy, aby dostosować stosowanie przepisów tego rozporządzenia w odniesieniu do przetwarzania na podstawie art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e) w celu zapewnienia zgodności takiego przetwarzania z prawem i jego rzetelności. Artykuł 6 ust. 3 RODO stanowi, że przetwarzanie zgodnie z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e) musi się odbywać na podstawie określonej w prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator. Ta podstawa prawna musi także służyć realizacji celu leżącego w interesie publicznym i być proporcjonalna do zamierzonego prawnie uzasadnionego celu (
30
). W aktach sprawy przed Trybunałem nie znajduje się żaden element, który sugerowałby, że wprowadzenie do rejestru spraw o udzielenie azylu na Węgrzech wpisu dotyczącego płci uchodźcy oraz jego przechowywanie w tym rejestrze jest niezgodne z art. 6 RODO (
31
).
39.
Artykuł 8 ust. 2 Karty stanowi w szczególności, że „[k]ażdy ma prawo dostępu do zebranych danych, które go dotyczą, i prawo do dokonania ich sprostowania”. Prawo to odzwierciedla art. 16 RODO (
32
). Prawo do sprostowania danych oraz jego wykonywanie na wniosek osób prywatnych (
33
) pomaga zapewnić przestrzeganie zasady prawidłowości wyrażonej w art. 5 ust. 1 lit. d) RODO.
40.
Z racji faktu, że prawidłowość danych osobowych może być różna w zależności od kontekstu, w jakim są one przetwarzane, cel gromadzenia danych ma bezpośredni wpływ na ocenę ich prawidłowości (
34
). Wśród celów prowadzenia na Węgrzech rejestru spraw o udzielenie azylu wymieniono identyfikację osoby (
35
), zaś „płeć” uważa się za „dane identyfikacyjne osób fizycznych” (
36
). W 2014 r., gdy Węgry nadały stronie skarżącej status uchodźcy, strona skarżąca identyfikowała się jako transpłciowy mężczyzna. Właściwe organy węgierskie zaakceptowały dowody przedłożone przez stronę skarżącą na potwierdzenie jej tożsamości płciowej. W związku z tym wydaje się, że zamieszczony w rejestrze spraw o udzielenie azylu wpis, w którym wskazano, iż strona skarżąca jest „kobietą”, jest nieprawidłowy w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. d) RODO.
41.
Co do zasady musi istnieć możliwość sprostowania takiego wpisu na podstawie art. 16 RODO w związku z jego art. 5 ust. 1 lit. d) (
37
). Niezależnie od tego, jakie kwestie mogą się pojawić w kontekście stosowania tych przepisów w odniesieniu do sprostowania wpisu, który był prawidłowy w chwili jego dokonania, co rodzi pytanie o zakres nałożonego przez RODO na administratorów obowiązku aktualizowania danych i ich dynamicznego przetwarzania, gdyby owe przepisy nie przyznawały osobom, których dane dotyczą, prawa do żądania sprostowania wpisu, który był oczywiście nieprawidłowy w chwili jego dokonania, mogłyby się one okazać bezcelowe.
42.
Rząd węgierski podnosi tymczasem, że zgodnie z art. 6 ust. 2 i 3 RODO przysługujące osobie, której dane dotyczą, prawo do żądania sprostowania wpisu w dokumencie urzędowym, takim jak rejestr spraw o udzielenie azylu, może być wykonywane wyłącznie na mocy prawa państwa członkowskiego, a nie w drodze powołania się bezpośrednio na art. 16 RODO.
43.
Choć z łącznej lektury przepisów art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e), art. 6 ust. 2 i 3 RODO wynika, że RODO „umożliwia” (
38
) państwom członkowskim doprecyzowanie swoich przepisów i pozwala im na zachowanie lub wprowadzenie bardziej szczegółowych przepisów, aby „dostosować” (
39
) normy RODO, na podstawie których administratorzy mogą zgodnie z prawem przetwarzać dane osobowe z myślą o wykonaniu zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej (
40
), to jednak – wbrew temu, co twierdzi rząd węgierski – art. 16 RODO jasno stanowi, iż w przypadku zgodnego z prawem przetwarzania danych na podstawie art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e) tego rozporządzenia istnieje możliwość skorzystania z prawa do sprostowania danych. Artykuł 16 RODO, w przeciwieństwie do innych przepisów RODO odnoszących się do praw osób, których dane dotyczą, nie określa sposobu, w jaki należy wykonywać prawo do sprostowania danych w świetle niektórych przepisów jego art. 6 (
41
). W każdym wypadku przysługujące państwom członkowskim uprawnienia do zachowania lub wprowadzenia takich przepisów nie mogą stanowić odstępstwa od prawa do sprostowania danych wyrażonego w art. 8 ust. 2 Karty. Okoliczność, że państwa członkowskie mogą ustanowić ramy prawne w celu zapewnienia stosowania w praktyce prawa do sprostowania danych na podstawie art. 16 RODO w szczególności w odniesieniu do rejestrów publicznych prowadzonych w ogólnym interesie publicznym zgodnie z jego art. 6 ust. 1 akapit pierwszy lit. e), nie może w żaden sposób ograniczać dostępu do prawa do sprostowania danych ani też korzystania z tego prawa (
42
).
44.
Niemniej jednak prawo do sprostowania danych w związku z zasadą prawidłowości ustanowioną w art. 5 ust. 1 lit. d) RODO nie ma charakteru absolutnego, a jego wykonywanie może być pod pewnymi warunkami ograniczone (
43
). W art. 23 RODO wymieniono szereg okoliczności, w jakich to prawo, obok innych praw przysługujących osobom, których dane dotyczą, może zostać ograniczone. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie odnosi się do tego przepisu; również rząd węgierski w uwagach na piśmie nie powołuje się nań w celu określenia zakresu stosowania art. 16 RODO w okolicznościach leżących u podstaw wystąpienia z rozpatrywanym odesłaniem. Artykuł 23 ust. 1 lit. e) (
44
) i motyw 73 RODO stanowią w szczególności, że prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, któremu podlegają administrator lub podmiot przetwarzający, może ograniczyć zakres obowiązków i praw przewidzianych w art. 5 i 16 tego aktu prawnego środkiem „służącym […] innym ważnym celom leżącym w ogólnym interesie publicznym Unii lub państwa członkowskiego”, takim jak „prowadzenie rejestrów publicznych z uwagi na względy ogólnego interesu publicznego” (
45
). Takie ograniczenie powinno być przewidziane w akcie prawnym, nie może naruszać istoty podstawowych praw i wolności, a także musi stanowić w demokratycznym społeczeństwie środek niezbędny i proporcjonalny (
46
). W związku z tym państwo członkowskie może się powołać na art. 23 ust. 1 lit. e) RODO na potrzeby ograniczenia w pewnych okolicznościach prawa do sprostowania danych w celu zapewnienia wiarygodności i spójności rejestrów publicznych, w tym aktów stanu cywilnego (
47
). Samo w sobie nie może to stanowić przeszkody dla złożenia wniosku o sprostowanie płci strony skarżącej w rejestrze spraw o udzielenie azylu, który służy odnotowaniu jej tożsamości płciowej zgodnie ze stanem obowiązującym w chwili dokonania odpowiedniego wpisu w tym rejestrze. Uwzględnienie wniosku tego rodzaju może jedynie zwiększyć wiarygodność tego rejestru oraz prawidłowość zawartych w nim danych (
48
).
45.
Proponuję zatem Trybunałowi, aby orzekł, że art. 16 RODO w związku z jego art. 5 ust. 1 lit. d) należy interpretować w ten sposób, iż organ krajowy odpowiedzialny za prowadzenie rejestru uchodźców jest zobowiązany, na wniosek, do sprostowania danych osobowych dotyczących płci uchodźcy, które ów organ nieprawidłowo zarejestrował w chwili ich wpisywania do tego rejestru.
B.
W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego
46.
Pytania drugie i trzecie odnoszą się do dowodów, jakie osoba, która na podstawie art. 16 RODO wnosi o sprostowanie wpisu dotyczącego jej płci, powinna przedstawić na uzasadnienie składanego wniosku, a także tego, czy od owej osoby można żądać przedstawienia dowodu potwierdzającego, że przeszła ona operację korekty płci. Te pytania można przeanalizować łącznie.
47.
W art. 16 RODO nie sprecyzowano, jakie (o ile w ogóle jakiekolwiek) dowody osoba, której dane dotyczą, powinna przedstawić, aby żądać „od administratora niezwłocznego sprostowania dotyczących jej danych osobowych, które są nieprawidłowe”. Odzwierciedla to rzeczywistość, w której (nie)prawidłowość danych oraz potrzebę ich sprostowania należy oceniać odrębnie dla każdego przypadku, co oznacza, że dowody, jakie mogą być w tym celu wymagane, mogą się od siebie różnić. Z uwagi na szeroką definicję „administratora” zawartą w art. 4 pkt 7 RODO, która obejmuje organy publiczne i osoby fizyczne, zasady i warunki odnoszące się do prawa do sprostowania mogą być zawarte w przepisach (
49
) albo ustalane ad hoc, tak aby uwzględnić indywidualne okoliczności. Oznacza to, że od osoby, która domaga się sprostowania danych, można wymagać przedstawienia dowodów, jakie mogą być racjonalnie wymagane w celu wykazania nieprawidłowości tych danych w świetle celów, dla których zostały one zgromadzone lub przetworzone (
50
). Należy podkreślić, że osoba, której dane dotyczą, nie musi się powoływać na szczególny interes w sprostowaniu nieprawidłowych danych ani też wykazywać jego istnienia; podobnie nie wymaga się od niej podniesienia ani wykazywania, iż zarzucana nieprawidłowość powoduje jakąkolwiek szkodę. W niniejszej sprawie uważam, z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający, że wystarczające jest przedstawienie przez stronę skarżącą dowodu, iż w 2014 r. Węgry uznały ją za uchodźcę z powodu jej wcześniej istniejącej tożsamości transpłciowej oraz iż w rejestrze spraw o udzielenie azylu nieprawidłowo odnotowano tę tożsamość (
51
).
48.
RODO w żaden sposób nie wymaga, aby strona skarżąca wykazywała, iż przeszła operację korekty płci. ETPC niejednokrotnie piętnował przypadki nałożenia takiego wymogu i orzekł, że „uzależnienie uznania tożsamości płciowej osób transpłciowych od poddania się zabiegowi sterylizacji lub leczeniu powodującego sterylizację – albo też zabiegowi lub leczeniu niosącym za sobą bardzo wysokie prawdopodobieństwo sterylizacji, któremu nie chcą się one poddać, jest zatem równoznaczne z uzależnieniem pełnego wykonywania przysługującego im na podstawie art. 8 [EKPC] prawa do poszanowania życia prywatnego od zrzeczenia się przez nie wykonywania w pełnym zakresie przysługującego im prawa do poszanowania integralności fizycznej, którego ochronę zapewnia zarówno to postanowienie, jak i art. 3 [EKPC]” (
52
). W wielu przypadkach nałożenie takiego wymogu skutkowałoby zanegowaniem przyznanego w art. 16 RODO prawa do sprostowania nieprawidłowych danych dotyczących płci osoby transpłciowej (
53
). Moim zdaniem wymóg przedstawienia takiego dowodu naruszałby również godność człowieka, która – zgodnie z art. 1 Karty – jest nienaruszalna oraz musi być szanowana i chroniona. Takiego wymogu nie da się też pogodzić z art. 3 ust. 1 Karty, który stanowi, że „[k]ażdy ma prawo do poszanowania jego integralności fizycznej i psychicznej”, oraz z art. 7 Karty (poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego). W tym kontekście pragnę dodać, że sądy krajowe są w ramach stosowania RODO zobowiązane do przestrzegania praw uznanych w Karcie.
VI. Wnioski
49.
W świetle powyższego proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Fővárosi Törvényszék (sąd dla miasta stołecznego Budapeszt, Węgry) odpowiedział następująco:
Artykuł 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólnego rozporządzenia o ochronie danych) w związku z jego art. 5 ust. 1 lit. d)
należy interpretować w ten sposób, że organ krajowy odpowiedzialny za prowadzenie rejestru uchodźców:
1)
jest zobowiązany, na wniosek, do sprostowania danych osobowych dotyczących płci uchodźcy, które ów organ nieprawidłowo zarejestrował w chwili ich wpisywania do tego rejestru;
2)
może zobowiązać osobę wnoszącą o sprostowanie danych do przedłożenia dowodów służących wykazaniu nieprawidłowości tych danych w świetle celów, dla których zostały one zgromadzone lub przetworzone, ale nie może zobowiązać tej osoby do przedłożenia dowodów świadczących o tym, iż przeszła ona operację korekty płci.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
i
)
Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa
. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
(
2
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1; zwane dalej „RODO”).
(
3
)	Magyar Közlöny, 2007/83.
(
4
)	Zgodnie ze słownikiem Oxford Dictionary of English, Second Edition, Revised (2005), neutralne pod względem płci angielskie zaimki „they”, „them” i „their” mogą być używane „w odniesieniu do osoby o nieokreślonej płci”. W związku z tym, aby nie ukierunkowywać sądu odsyłającego w zadaniu ustalenia faktów, które spoczywa na nim na podstawie art. 267 TFUE, w oryginale niniejszej opinii w odniesieniu do strony skarżącej stosowane są te właśnie zaimki. Stanowi to świadome odejście od praktyki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”), który w wyrokach dotyczących kwestii tożsamości płciowej posługuje się – niezależnie od wyniku toczącego się przed nim postępowania – zaimkami używanymi przez skarżących w pismach procesowych.
(
5
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 6 kwietnia 2017 r. w sprawie A.P., Garçon i Nicot przeciwko Francji (CE:ECHR:2017:0406JUD007988512); z dnia 11 października 2018 r., S.V. przeciwko Włochom (CE:ECHR:2018:1011JUD005521608).
(
6
)	Królestwo Belgii, Królestwo Danii, Irlandia, Republika Grecka, Republika Malty, Republika Portugalska i Królestwo Szwecji.
(
7
)	Wyrok 6/2018 (VI. 27.).
(
8
)	CE:ECHR:2020:0716JUD004088817.
(
9
)	Magyar Közlöny 2017/30.
(
10
)	Który stanowi, że państwa członkowskie wydają beneficjentom statusu uchodźcy zezwolenie na pobyt.
(
11
)	Zgodnie z którym państwa członkowskie wydają beneficjentom statusu uchodźcy dokumenty podróży służące do podróżowania poza terytoria tych państw członkowskich.
(
12
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (wersja przekształcona) (Dz.U. 2011, L 337, s. 9).
(
13
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 16 lipca 2020 r. w sprawie Rana przeciwko Węgrom (CE:ECHR:2020:0716JUD004088817); z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie R.K. przeciwko Węgrom (CE:ECHR:2023:0622JUD005400620).
(
14
)	Wyrok z dnia 8 czerwca 2017 r., Freitag (C‑541/15, EU:C:2017:432) (zwany dalej „wyrokiem Freitag”).
(
15
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 17 lutego 2022 r. w sprawie Y przeciwko Polsce (CE:ECHR:2022:0217JUD007413114).
(
16
)	Wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Nowak, C‑434/16, EU:C:2017:994) (zwany dalej „wyrokiem Nowak”).
(
17
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie Christine Goodwin przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2002:0711JUD002895795, §§ 86–93).
(
18
)	Wyroki: z dnia 15 września 2011 r., Unió de Pagesos de Catalunya, C‑197/10, EU:C:2011:590, pkt 16–18; z dnia 26 września 2019 r., UTEP 2006., C‑600/18, EU:C:2019:784, pkt 17.
(
19
)	Akta przekazane Trybunałowi przez sąd odsyłający zawierają przedłożone w toku procedury azylowej dokumenty i dowody, które w szerokim zakresie odnoszą się do tożsamości transpłciowej strony skarżącej. Choć w decyzji o uznaniu strony skarżącej za uchodźcę nie wskazano precyzyjnie, jakie były przesłanki jej wydania, wydaje się – z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający – że stronie skarżącej nadano status uchodźcy z powodu aktów prześladowania motywowanych jej tożsamością transpłciową. Zobacz analogicznie art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95.
(
20
)	Zobacz tekst pytania pierwszego.
(
21
)	Zobacz wyrok z dnia 16 grudnia 1981 r., Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, pkt 18, 19.
(
22
)	Na rozprawie przedstawiciel strony skarżącej oświadczył, że wniosek dotyczący zmiany nazwiska ma charakter dodatkowy w stosunku do wniosku dotyczącego zmiany płci. W uwagach na piśmie rząd węgierski twierdzi, że zmiana nazwiska nie ma charakteru dodatkowego w stosunku do zmiany płci. W opinii w sprawie Asociaţia Accept i in. (C‑4/23, EU:C:2024:385 pkt 59–64) rzecznik generalny R. de la Tour wyraził pogląd, że zmiana imienia może zostać oddzielona od uznania zmiany płci, „nawet jeśli imię wydaje się być związane z płcią inną niż ta, z którą socjologicznie wiążemy płeć zarejestrowaną przy urodzeniu”.
(
23
)	Zastosowanie przez analogię wyroku Freitag w okolicznościach niniejszej sprawy nastręcza trudności. Przedmiotem tego wyroku było przyznane obywatelom Unii prawo podstawowe do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich na podstawie art. 21 TFUE. Jak wynika z pkt 18 niniejszej opinii, sąd odsyłający wyraźnie wykluczył znaczenie dla zawisłego przed nim sporu przysługującego stronie skarżącej obywatelstwa Unii. Nie wydaje się również, aby w niniejszej sprawie występował element transgraniczny. Wobec braku jakiejkolwiek dyskusji na temat tej kwestii proponuję Trybunałowi, aby uznał, że nie jest w stanie orzec w jej przedmiocie. Zobacz także: opinia rzecznika generalnego R. de la Toura w sprawie Asociaţia Accept i in. (C‑4/23, EU:C:2024:385, pkt 40, 89, 90); wyrok z dnia 14 grudnia 2021 r., Stolichna obshtina, rayon Pancharevo (C‑490/20, EU:C:2021:1008, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo), w którym podkreślono znaczenie obywatelstwa Unii w porównywalnych kontekstach.
(
24
)	Wyrok z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C‑204/21, EU:C:2023:442, pkt 332.
(
25
)	Wyrok z dnia 2 marca 2023 r., Norra Stockholm Bygg, C‑268/21, EU:C:2023:145, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo. W art. 2 ust. 3 RODO przewidziano jeszcze jeden wyjątek dotyczący przetwarzania danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii. Artykuł 2 ust. 2 RODO jest interpretowany ściśle: wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Facebook Ireland i Schrems, C‑311/18, EU:C:2020:559, pkt 84 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
26
)	Wyrok z dnia 4 maja 2023 r., Österreichische Datenschutzbehörde i CRIF, C‑487/21, EU:C:2023:369, pkt 23.
(
27
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 17 lipca 2014 r., YS i in., C‑141/12 i C‑372/12, EU:C:2014:2081, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
28
)	Początkowo zgodne z prawem przetwarzanie prawidłowych danych może, wraz z upływem czasu, stać się niezgodne z RODO, gdy dane te należy uznać za niewłaściwe, (już) niestosowne czy też nadmierne w stosunku do celów, w jakich są one przetwarzane, ze względu na upływ czasu. Wyrok z dnia 24 września 2019 r., GC i in. (Usunięcie linków do danych wrażliwych), C‑136/17, EU:C:2019:773, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
29
)	Wyrok z dnia 4 lipca 2023 r., Meta Platforms i in. (Ogólne warunki korzystania z sieci społecznościowej), C‑252/21, EU:C:2023:537, pkt 90 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
30
)	Wyrok z dnia 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C‑204/21, EU:C:2023:442, pkt 335–337.
(
31
)	Przetwarzanie danych osobowych strony skarżącej oraz wprowadzenie jej płci do rejestru spraw o udzielenie azylu nie wydaje się należeć do zakresu szczególnych kategorii danych osobowych, których przetwarzanie jest zabronione na podstawie art. 9 ust. 1 RODO. Moim zdaniem danych dotyczących płci danej osoby nie można zrównać z „danymi genetycznymi” lub „danymi dotyczącymi seksualności lub orientacji seksualnej osoby fizycznej”.
(
32
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., Österreichische Post (Informacje odnoszące się do odbiorców danych osobowych), C‑154/21, EU:C:2023:3, pkt 44.
(
33
)	Artykuł 79 ust. 1 RODO stanowi, że bez uszczerbku dla dostępnych administracyjnych lub pozasądowych środków ochrony prawnej osoba, której dane dotyczą, której dane osobowe są przetwarzane danych osobowych, ma prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem, jeżeli uzna ona, iż prawa przysługujące jej na mocy tego rozporządzenia zostały naruszone w wyniku przetwarzania tych danych osobowych z naruszeniem owego rozporządzenia.
(
34
)	Zobacz analogicznie wyrok Nowak, pkt 53. Prawidłowość danych należy oceniać odrębnie dla każdego przypadku, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności.
(
35
)	Zobacz § 81 lit. c) ustawy o azylu.
(
36
)	Zobacz § 82 lit. f) ustawy o azylu.
(
37
)	Niezgodność między przesłankami uznania strony skarżącej za uchodźcę a zawartym w rejestrze spraw o udzielenie azylu wpisem, z którego wynika, że jest ona płci żeńskiej, stoi także w sprzeczności z prawem do dobrej administracji. Choć art. 41 ust. 1 Karty nie jest adresowany do państw członkowskich, to wyrażone w tym postanowieniu prawo do dobrej administracji odzwierciedla zasadę ogólną prawa Unii, którą muszą przestrzegać państwa członkowskie, gdy wdrażają prawo Unii, w tym dyrektywę 2011/95. Wyrok z dnia 10 lutego 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Termin przedawnienia), C‑219/20, EU:C:2022:89, pkt 36–37.
(
38
)	Zobacz motyw 10 RODO.
(
39
)	Fakt użycia w art. 6 ust. 2 RODO słowa „dostosować” świadczy o tym, że celem owego przepisu jest umożliwienie państwom członkowskim zachowania lub wprowadzenia szczegółowych przepisów dotyczących przetwarzania danych osobowych przy wykonywaniu zadania realizowanego w interesie publicznym lub zadania realizowanego w ramach sprawowania władzy publicznej. Nie może on zatem ograniczać skuteczności (effet utile) praw i obowiązków wyrażonych w innych przepisach tego rozporządzenia: zob. motyw 10 RODO.
(
40
)	Wyrok z dnia 20 października 2022 r., KoalitsiaDemokratichna Bulgaria – Obedinenie, C‑306/21, EU:C:2022:813, pkt 50.
(
41
)	Zobacz w szczególności art. 21 ust. 1 RODO, który dotyczy prawa do sprzeciwu w kontekście przetwarzania danych osobowych opartego na art. 6 ust. 1 lit. e) lub f) tego rozporządzenia. Zobacz także art. 13 ust. 1 lit. d), art. 13 ust. 2 lit. b), art. 17 ust. 1 lit. b), art. 20 ust. 1 lit. a) RODO, które odsyłają do konkretnych liter art. 6 ust. 1 RODO.
(
42
)	Zobacz motyw 59 RODO, który przewiduje, że „[n]ależy przewidzieć procedury ułatwiające osobie, której dane dotyczą, wykonywanie praw przysługujących jej na mocy niniejszego rozporządzenia, w tym mechanizmy żądania – i gdy ma to zastosowanie bezpłatnego uzyskiwania – w szczególności dostępu do danych osobowych i ich sprostowania lub usunięcia oraz możliwości wykonywania prawa do sprzeciwu. Administrator powinien zapewnić możliwość wnoszenia odnośnych żądań także drogą elektroniczną, w szczególności gdy dane osobowe są przetwarzane drogą elektroniczną. Administrator powinien być zobowiązany udzielić odpowiedzi na żądania osób, których dane dotyczą, bez zbędnej zwłoki – najpóźniej w terminie miesiąca, a jeżeli nie zamierza spełnić takiego żądania – podać tego przyczyny”.
(
43
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 112), w którym Trybunał przypomniał, że prawa podstawowe zagwarantowane w art. 7 i 8 Karty nie stanowią prerogatyw o charakterze absolutnym, lecz należy je rozważać z uwzględnieniem ich funkcji społecznej.
(
44
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:649, pkt 130), w której jest mowa o tym, że brzmienie art. 23 ust. 1 lit. e) RODO „ma charakter otwarty”. O ile ograniczenia należy interpretować zawężająco, o tyle użycie w art. 23 ust. 1 lit. e) RODO sformułowania „w szczególności” nie ogranicza zakresu stosowania tego przepisu do wymienionych w nim kwestii, lecz sprawia, że są nim objęte także „inn[e] ważn[e] cel[e] leżąc[e] w ogólnym interesie publicznym Unii lub państwa członkowskiego”. Co się tyczy wykładni zawężającej ograniczeń ustanowionych w art. 23 RODO, zob. wyrok z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in. (C‑511/18, C‑512/18 i C‑520/18, EU:C:2020:791, pkt 210). Zobacz także pkt 3 wytycznych 10/2020 Europejskiej Rady Ochrony Danych w sprawie ograniczeń na podstawie art. 23 RODO, wersja 2.1, przyjętych 13 października 2021 r. Dokument dostępny na stronie https://www.edpb.europa.eu/system/files/2021–10/edpb_guidelines202010_on_art23_adopted_after_consultation_en.pdf.
(
45
)	Zgodnie z motywem 73 RODO „[w] prawie Unii lub w prawie państwa członkowskiego można przewidzieć ograniczenia dotyczące określonych zasad oraz prawa do informacji, dostępu do danych osobowych i ich sprostowania […], o ile jest to niezbędne i proporcjonalne w społeczeństwie demokratycznym, by zapewnić […] prowadzenie rejestrów publicznych z uwagi na względy ogólnego interesu publicznego […]. Ograniczenia te powinny być zgodne z wymogami Karty praw podstawowych oraz [EKPC]”.
(
46
)	Stanowi to w istocie odzwierciedlenie regulacji zawartej w art. 52 ust. 1 Karty.
(
47
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie Y przeciwko Francji (CE:ECHR:2023:0131JUD007688817, § 89).
(
48
)	Z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający.
(
49
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., Natsionalna agentsia za prihodite, C‑340/21, EU:C:2023:986, pkt 60.
(
50
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., Google (Usunięcie linków do treści, która może okazać się nieprawdziwa), C‑460/20, EU:C:2022:962, pkt 68.
(
51
)	Z akt sprawy przekazanych przez sąd odsyłający zdaje się wynikać, że dysponuje on obszernym materiałem dowodowym, na podstawie którego może stwierdzić nieprawidłowość zawartego w rejestrze spraw o udzielenie azylu wpisu dotyczącego płci strony skarżącej.
(
52
)	Zobacz wyrok z dnia 6 kwietnia 2017 r. w sprawie A.P., Garçon i Nicot przeciwko Francji (CE:ECHR:2017:0406JUD007988512 § 131). Zobacz także wyrok z dnia 19 stycznia 2019 r. w sprawie X i Y przeciwko Rumunii (CE:ECHR:2021:0119JUD000214516, § 165). Wyroki ETPC nie wiążą Trybunału, ponieważ Unia Europejska nie przystąpiła do EKPC. Jak stanowi art. 52 ust. 3 Karty, Trybunał musi dbać o to, aby dokonywana przez niego wykładnia jej art. 3 ust. 1 i art. 7 zapewniała poziom ochrony, który nie narusza poziomu ochrony gwarantowanego przez art. 3 i 8 EKPC, zgodnie z ich wykładnią dokonaną przez ETPC. Zobacz analogicznie wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie), C‑487/19, EU:C:2021:798, pkt 123 i przytoczone tam orzecznictwo. W związku z tym standard określony przez ETPC między innymi w wydanym przezeń w dniu 6 kwietnia 2017 r. wyroku kończącym postępowanie w sprawie A.P., Garçon i Nicot przeciwko Francji (CE:ECHR:2017:0406JUD007988512) ma znaczenie dla postępowania przed sądem odsyłającym.
(
53
)	Zobacz analogicznie wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r., Google (Usunięcie linków do treści, która może okazać się nieprawdziwa), C‑460/20, EU:C:2022:962, pkt 68.