62024TO0319_RES
Υπόθεση T-319/24
Meta Platforms Ireland Ltd
κατά
Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων
Διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου (δέκατο τμήμα) της 29ης Απριλίου 2025
«Προσφυγή ακυρώσεως – Προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα – Γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων σχετικά με την εγκυρότητα της συγκατάθεσης στο πλαίσιο του μοντέλου “συγκατάθεση ή πληρωμή” που εφαρμόζεται από τις μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες – Άρθρο 64, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 – Πράξη μη δεκτική προσφυγής – Απαράδεκτο – Ευθύνη – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Προσφυγή προδήλως νόμω αβάσιμη»
Προσφυγή ακυρώσεως – Πράξεις δεκτικές προσφυγής – Έννοια – Πράξεις που παράγουν δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα – Γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων σχετικά με το κύρος της συγκατάθεσης στο πλαίσιο του μοντέλου «συγκατάθεση ή πληρωμή» που εφαρμόζεται από τις μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες – Δεν εμπίπτει – Απαράδεκτο
(Άρθρο 263 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 19-42)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Έλλειψη νομιμότητας – Ζημία – Αιτιώδης συνάφεια – Μη συνδρομή μιας εκ των προϋποθέσεων – Απόρριψη της αγωγής αποζημιώσεως στο σύνολό της
(Άρθρα 268 και 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 47-58)
Σύνοψη
Με τη διάταξή του, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει ως απαράδεκτη την προσφυγή ακυρώσεως (
1
) που άσκησε η Meta Platforms Ireland Ltd (στο εξής: Meta) κατά της γνώμης 8/2024 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (στο εξής: ΕΣΠΔ) σχετικά με την εγκυρότητα της συγκατάθεσης στο πλαίσιο του μοντέλου «συγκατάθεση ή πληρωμή» που εφαρμόζεται από τις μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες. Κρίνει συγκεκριμένα ότι η γνώμη αυτή, εκδοθείσα βάσει του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (
2
), δεν είναι πράξη δεκτική προσφυγής ακυρώσεως, ελλείψει δεσμευτικών έννομων αποτελεσμάτων έναντι τρίτων. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει ως προδήλως αβάσιμη την αγωγή λόγω εξωσυμβατικής ευθύνης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
3
) που άσκησε η Meta με αίτημα την αποκατάσταση της ζημίας την οποία φέρεται να υπέστη λόγω της ίδιας αυτής γνώμης.
Στις 17 Απριλίου 2024, κατόπιν αιτήσεως τριών εθνικών εποπτικών αρχών στον τομέα της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, το ΕΣΠΔ εξέδωσε τη γνώμη 8/2024. Οι αρχές αυτές ζήτησαν να διευκρινιστούν οι συνθήκες και προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι πρακτικές των μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών (
4
) που συνίστανται στην προσφορά στους χρήστες της επιλογής μεταξύ, αφενός, της συγκατάθεσης στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για σκοπούς συμπεριφορικής διαφήμισης και, αφετέρου, της καταβολής τιμήματος για τη χρήση της οικείας υπηρεσίας χωρίς υποβολή των δεδομένων τους προσωπικού χαρακτήρα σε επεξεργασία για τους σκοπούς αυτούς (στο εξής: μοντέλο «συγκατάθεση ή πληρωμή»), μπορούσαν να θεωρηθούν ότι πληρούν την απαίτηση έγκυρης συγκατάθεσης, κατά την έννοια του ΓΚΠΔ.
Με τη γνώμη 8/2024, το ΕΣΠΔ διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, ότι, για να είναι έγκυρη η συγκατάθεση που ζητείται από τους χρήστες για την επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων τους για τους σκοπούς συμπεριφορικής διαφήμισης, πρέπει να είναι ελεύθερη, συγκεκριμένη, ρητή και εν πλήρει επιγνώσει και να αφορά επεξεργασίες δεδομένων που διενεργούνται σύμφωνα με τις αρχές της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας, του περιορισμού του σκοπού, της ελαχιστοποίησης των δεδομένων και της καλόπιστης συνεργασίας. Κατά τον οργανισμό αυτόν, το αν προτείνεται στους χρήστες από μεγάλη επιγραμμική πλατφόρμα μια πρόσθετη επιλογή, δωρεάν και χωρίς συμπεριφορική διαφήμιση, συνοδευόμενη, για παράδειγμα, από είδος διαφήμισης που συνεπάγεται την επεξεργασία μειωμένου (ή μηδενικού) αριθμού δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την εκτίμηση της εγκυρότητας της συγκατάθεσης αυτής. Όσον αφορά το τίμημα που αξιώνεται για την επί πληρωμή έκδοση της υπηρεσίας, το ΕΣΠΔ επισημαίνει ότι το ύψος του ποσού αυτού δεν θα πρέπει να είναι τέτοιο που να εμποδίζει τα υποκείμενα των δεδομένων να επιλέξουν ελεύθερα και να αρνηθούν να παράσχουν τη συγκατάθεσή τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η Meta ζητεί, αφενός, την ακύρωση της γνώμης 8/2024 και, αφετέρου, την αποκατάσταση της ζημίας την οποία φέρεται ότι υπέστη λόγω της γνώμης αυτής.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η προσφυγή ακυρώσεως, που προβλέπεται στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ, μπορεί να ασκηθεί κατά οποιασδήποτε πράξεως των θεσμικών οργάνων, των λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης, ανεξαρτήτως της φύσεως ή της μορφής της, η οποία σκοπεί στην παραγωγή δεσμευτικών εννόμων αποτελεσμάτων.
Όσον αφορά, εν προκειμένω, τη γνώμη 8/2024, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι βάσει του περιεχομένου της δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι προορίζεται να παραγάγει αφ’ εαυτής δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, η πράξη αυτή παρέχει πλαίσιο ανάλυσης του μοντέλου «συγκατάθεση ή πληρωμή» των μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών υπό το πρίσμα των κανόνων που θεσπίζει ο ΓΚΠΔ σχετικά με την εγκυρότητα της συγκατάθεσης. Με τη γνώμη 8/2024, το ΕΣΠΔ εστιάζει στην κατάσταση στην οποία τέτοια πλατφόρμα προτείνει στον χρήστη ως μόνη άλλη δωρεάν επιλογή την παροχή της συγκατάθεσης στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς συμπεριφορικής διαφήμισης. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η κατάσταση αυτή μπορεί να θίξει το κύρος της εν λόγω συγκατάθεσης. Η εκτίμηση αυτή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η σημασία της επίμαχης υπηρεσίας για την κοινωνική ή επαγγελματική ζωή των χρηστών και το κόστος της επί πληρωμή εναλλακτικής. Επιπροσθέτως, τα χωρία της γνώμης 8/2024 που περιέχουν φράσεις όπως «θα έπρεπε» ή «δεν θα έπρεπε» φαίνεται μάλλον να υποδηλώνουν ότι χρειάζεται να αναλυθούν διεξοδικότερα οι λύσεις που θα μπορούσε να προτείνει κάθε μεγάλη επιγραμμική πλατφόρμα στους χρήστες παρά να καταδικάζουν γενικά το μοντέλο «συγκατάθεση ή πληρωμή» για τις πλατφόρμες αυτές.
Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι ο ΓΚΠΔ δεν περιλαμβάνει διάταξη η οποία να υποχρεώνει τις εποπτικές αρχές να «λαμβάνουν ιδιαιτέρως υπόψη» γνώμη του ΕΣΠΔ που αφορά γενικά ζητήματα, όπως η γνώμη 8/2024 (
5
). Αντιθέτως, τέτοια υποχρέωση (
6
) εφαρμόζεται υπέρ των γνωμών που αφορούν ορισμένα είδη σχεδίων ειδικών αποφάσεων των εποπτικών αρχών (
7
), τα οποία οι αρχές αυτές πρέπει να ανακοινώνουν στο ΕΣΠΔ κατά τη διαδικασία έκδοσης των ως άνω αποφάσεων. Αν δεν προτίθεται να ακολουθήσει, στο σύνολό της ή εν μέρει, τέτοια γνώμη, η οικεία εποπτική αρχή πρέπει να ενημερώσει σχετικά τον Πρόεδρο του ΕΣΠΔ, πράγμα που συνεπάγεται την ενεργοποίηση της διαδικασίας έκδοσης δεσμευτικής αποφάσεως του ΕΣΠΔ (
8
). Το καθεστώς αυτό δεν προβλέπεται όσον αφορά τις γνώμες του ΕΣΠΔ επί γενικών ζητημάτων, όπως η γνώμη 8/2024, και συνεπώς πρόκειται για γνώμες στις οποίες δεν αποδίδεται καμία ιδιαίτερη δεσμευτική ισχύς. Πράγματι, οι γνώμες αυτές δεν έχουν χαρακτήρα αυτής καθεαυτήν δεσμευτικής πράξης, καθόσον, λαμβανομένων υπόψη των εξουσιών του ΕΣΠΔ, οι κατευθύνσεις που περιέχουν μπορούν ενδεχομένως να ερμηνευθούν μεταγενέστερα ως υποχρεωτικές οδηγίες για τις εποπτικές αρχές μόνο με δεσμευτική απόφαση επακόλουθη της γνώμης. Κατόπιν των ανωτέρω, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η γνώμη 8/2024 δεν παράγει δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων, ούτε, ειδικότερα, έναντι της Meta.
Συγκεκριμένα, αφενός, ακόμη και αν η κατάσταση της Meta είναι αυτή την οποία αφορά η γνώμη 8/2024, ελλείψει πλήρους ανάλυσης της περίπτωσής της από τις αρμόδιες εποπτικές αρχές, η εν λόγω γνώμη δεν μπορεί να παράγει δεσμευτικά έναντι της ανωτέρω εταιρίας έννομα αποτελέσματα. Αφετέρου, το ενδεχόμενο έκδοσης μεταγενέστερης δεσμευτικής απόφασης του ΕΣΠΔ, η οποία θα απευθύνεται στις αρμόδιες εποπτικές αρχές που εξετάζουν το εφαρμοζόμενο από τη Meta μοντέλο «συγκατάθεση ή πληρωμή» και στην οποία θα επαναλαμβάνεται εν όλω ή εν μέρει το πλαίσιο ανάλυσης που εκτίθεται στη γνώμη 8/2024, δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι η γνώμη αυτή είναι εξαρχής δεσμευτική. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η γνώμη 8/2024 δεν συνιστά πράξη δεκτική προσφυγής από τη Meta.
Το συμπέρασμα αυτό δεν προσβάλλει το δικαίωμα της Meta σε αποτελεσματική δικαστική προστασία (
9
), δεδομένου ότι η γνώμη 8/2024 δεν παράγει δεσμευτικά έναντι αυτής έννομα αποτελέσματα. Οι εκτιμήσεις που περιέχει μπορούν να επηρεάσουν ευθέως τη Meta μόνο αν περιληφθούν σε απόφαση εποπτικής αρχής ή δικαστηρίου κράτους μέλους ή άλλου συμβαλλόμενου στη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) κράτους. Στην περίπτωση αυτήν, οι εν λόγω αποφάσεις μπορούν να εξεταστούν ή θα έχουν εξεταστεί από δικαστήριο που πληροί τις απαιτήσεις αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Το ανωτέρω συμπέρασμα δεν αναιρείται ούτε λόγω πιθανών διαφορετικών εκτιμήσεων της ως άνω πράξης από τα δικαστήρια συμβαλλομένων στη Συμφωνία ΕΟΧ κρατών μη μελών της Ένωσης και από τα δικαστήρια κρατών μελών της Ένωσης. Πράγματι, τέτοιο ενδεχόμενο είναι εγγενές στο σύστημα που θεσπίζεται με τη Συμφωνία ΕΟΧ το οποίο στηρίζεται σε δύο πυλώνες εποπτείας και δικαστικού ελέγχου, με τον πρώτο να έχει εφαρμογή στα κράτη μέλη της Ένωσης και τον δεύτερο στα λοιπά συμβαλλόμενα στη Συμφωνία ΕΟΧ κράτη. Όσον αφορά τα τελευταία αυτά κράτη, προβλέπεται ιδίως στη Συμφωνία ΕΟΧ και στη Συμφωνία μεταξύ των κρατών της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (
10
) ότι δικαστήριο των κρατών αυτών μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ να διατυπώσει γνώμη για την ερμηνεία των κανόνων αυτών και, συνεπώς, μεταξύ άλλων για την ερμηνεία του ΓΚΠΔ. Το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ μπορεί επομένως να υποδείξει σε ποιο βαθμό κρίνει ότι οι εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στη γνώμη 8/2024 συνάδουν με τον εν λόγω κανονισμό. Όσον αφορά τα κράτη μέλη της Ένωσης, δικαστήριο των κρατών αυτών μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να εκτιμήσει το κύρος της προσβαλλόμενης γνώμης.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει το αίτημα της Meta περί καταβολής αποζημίωσης για τη ζημία που φέρεται ότι υπέστη λόγω της γνώμης 8/2024, στο πλαίσιο της εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης.
Υπενθυμίζοντας τις τρεις σωρευτικές προϋποθέσεις για τη στοιχειοθέτηση της ανωτέρω ευθύνης, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι η προϋπόθεση σχετικά με την ύπαρξη πραγματικής και βέβαιης ζημίας δεν πληρούται. Όσον αφορά την προβαλλόμενη από τη Meta ζημία, η οποία συνίσταται στη μείωση των διαφημιστικών και των συνδρομητικών εσόδων που προκύπτει από τη φερόμενη ως προβλεπόμενη από τη γνώμη 8/2024 «απαίτηση» να παρέχεται στους χρήστες δωρεάν εναλλακτική επιπροσθέτως της επιλογής μεταξύ, αφενός, της συγκατάθεσής τους να λαμβάνουν συμπεριφορική διαφήμιση και, αφετέρου, της πληρωμής για τη χρήση της οικείας υπηρεσίας χωρίς να λαμβάνουν τέτοιου είδους διαφήμιση, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η ζημία αυτή στηρίζεται σε εσφαλμένη κατανόηση της προσβαλλόμενης γνώμης. Συγκεκριμένα, η επίμαχη γνώμη έχει σκοπό, κατ’ ουσίαν, απλώς να παράσχει ένα πλαίσιο ανάλυσης του μοντέλου «συγκατάθεση ή πληρωμή» των μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών υπό το πρίσμα των κανόνων που θεσπίζει ο ΓΚΠΔ σχετικά με την εγκυρότητα της συγκατάθεσης και δεν προορίζεται να παράγει αφ’ εαυτής δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα. Επιπροσθέτως, η προβαλλόμενη από τη Meta ζημία στηρίζεται σε μελλοντικά και αβέβαια γεγονότα, καθόσον η εφαρμογή από την ιρλανδική αρχή προστασίας δεδομένων με δική της πρωτοβουλία αυτού του πλαισίου ανάλυσης ή η έκδοση από το ΕΣΠΔ σχετικής δεσμευτικής απόφασης αποτελούν απλά ενδεχόμενα.
Όσον αφορά, ως εκ περισσού, την προϋπόθεση σχετικά με την αιτιώδη συνάφεια, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι δεν αποδεικνύεται καμία αρκούντως άμεση σχέση αιτίου προς αιτιατό μεταξύ της γνώμης 8/2024 και της προβαλλόμενης από τη Meta ζημίας. Πράγματι, ελλείψει δεσμευτικών αποτελεσμάτων, η γνώμη αυτή δεν μπορεί να είναι η αρκούντως άμεση αιτία της ενδεχόμενης μείωσης εσόδων την οποία η Meta ισχυρίζεται ότι θα υποστεί. Τέτοια ζημία θα μπορούσε να προκύψει άμεσα από εκούσια πράξη ή παράλειψη της Meta ή από ενδεχόμενες αποφάσεις που θα της επιβάλουν να προτείνει στους χρήστες δωρεάν εναλλακτική επιλογή επιπλέον της επιλογής μεταξύ, αφενός, της παροχής της συγκατάθεσής τους να λαμβάνουν συμπεριφορική διαφήμιση και, αφετέρου, της πληρωμής για τη χρήση της οικείας υπηρεσίας χωρίς να λαμβάνουν τέτοιου είδους διαφήμιση.
(
1
)	Άρθρο 263 ΣΛΕΕ.
(
2
)	Άρθρο 64, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Απριλίου 2016_για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) (ΕΕ 2016, L 119, σ. 1, στο εξής: ΓΚΠΔ).
(
3
)	Βάσει των άρθρων 268 και 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ.
(
4
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2022, σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών και την τροποποίηση της οδηγίας 2000/31/ΕΚ (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες) (ΕΕ 2022, L 277, σ. 1). Το άρθρο 3, στοιχείο θʹ, του κανονισμού αυτού ορίζει την έννοια της «επιγραμμικής πλατφόρμας», ενώ το άρθρο 33, παράγραφος 1, ορίζει την έννοια της «πολύ μεγάλης επιγραμμικής πλατφόρμας».
(
5
)	Γνώμη βάσει του άρθρου 64, παράγραφος 2, του ΓΚΠΔ.
(
6
)	Προβλεπόμενη στο άρθρο 64, παράγραφος 7, του ΓΚΠΔ.
(
7
)	Γνώμες βάσει του άρθρου 64, παράγραφος 1, του ΓΚΠΔ.
(
8
)	Άρθρο 64, παράγραφος 8, του ΓΚΠΔ.
(
9
)	Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(
10
)	Άρθρο 108, παράγραφος 2, της Συμφωνίας ΕΟΧ και άρθρο 34 της της Συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (ΕΕ 1994, L 344, σ. 1).