Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
RIMVYDAS NORKUS
της 15ης Ιανουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑657/24
Kyberg Pharma Vertriebs-GmbH
κατά
Schutzverband gegen Unwesen in der Wirtschaft eV
[αίτηση του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Ασφάλεια των τροφίμων – Ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας – Ειδικοί όροι χρήσης – Υποχρεώσεις επισήμανσης – Συμπλήρωμα διατροφής που αποτελεί αντικείμενο γραπτής διαφήμισης »
1.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά την ερμηνεία των κανόνων σχετικά με την επισήμανση και τη διαφήμιση των τροφίμων, ιδίως των συμπληρωμάτων διατροφής, τους οποίους πρέπει να τηρούν οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων, όταν επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν επί των προϊόντων τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας. Με τα προδικαστικά ερωτήματα το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει, αφενός, αν οι κανόνες αυτοί επιβάλλουν την τήρηση των υποχρεώσεων παροχής των πληροφοριών που πρέπει να συνοδεύουν τους εν λόγω ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας μόνο στην επισήμανση των τροφίμων και, αφετέρου, αν η έννοια της «επισήμανσης» περιλαμβάνει την έννοια της «διαφήμισης», ιδίως σε γραπτή μορφή.
I.      Το νομικό πλαίσιο
2.        Κρίσιμα στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης είναι η αιτιολογική σκέψη 17, το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 3, το άρθρο 7, πρώτο εδάφιο, και το άρθρο 8 της οδηγίας 2002/46/ΕΚ (2), το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2006/114/ΕΚ (3), οι αιτιολογικές σκέψεις 1 έως 4, 9, 10, 19, το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, και παράγραφος 2, σημεία 1 και 5, τα άρθρα 3 έως 7 και τα άρθρα 10 έως 17 του κανονισμού (ΕΚ) 1924/2006 (4), η αιτιολογική σκέψη 10, το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, το άρθρο 7, τελευταίο εδάφιο, το άρθρο 14, παράγραφος 1, και το άρθρο 53, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού (ΕE) 1169/2011 (5) καθώς και το σημείο 2 του παραρτήματος της εκτελεστικής απόφασης 2013/63/ΕE (6).
II.    Τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
3.        Η εταιρία Kyberg Pharma εμπορεύεται, υπό τη μορφή καψακίων που αποτελούνται, μεταξύ άλλων, από γλυκομαννάνη (μαννάνη konjac), ένα συμπλήρωμα διατροφής (στο εξής: επίμαχο προϊόν), του οποίου η συσκευασία περιλαμβάνει μνεία με την οποία τονίζεται η σημασία της ποικίλης και ισορροπημένης διατροφής και του υγιεινού τρόπου ζωής.
4.        Το 2020 η εταιρία Kyberg Pharma διέθεσε διαφημιστικό ένθετο στον έντυπο Τύπο με σκοπό την προώθηση του επίμαχου προϊόντος, χρησιμοποιώντας, μεταξύ άλλων, τους ακόλουθους ισχυρισμούς: «Χάστε βάρος με υγιεινό τρόπο» και «Η γλυκομαννάνη συμβάλλει στην απώλεια βάρους στο πλαίσιο διατροφής χαμηλών θερμίδων». Δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους της κύριας δίκης ότι το εν λόγω ένθετο δεν περιείχε τη μνεία για την οποία έγινε λόγος στο προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων.
5.        Η
Schutzverband gegen Unwesen in der Wirtschaft eV, επαγγελματική ένωση γερμανικού
δικαίου η οποία, σύμφωνα με το καταστατικό της, έχει ως αποστολή την καταπολέμηση του αθέμιτου ανταγωνισμού, εκτιμώντας ότι οι ανωτέρω ισχυρισμοί έπρεπε να συνοδεύονται από τις πληροφορίες που απαριθμούνται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, άσκησε ενώπιον του Landgericht München (πρωτοδικείου Μονάχου, Γερμανία) αγωγή με την οποία ζήτησε, μεταξύ άλλων, να υποχρεωθεί η Kyberg Pharma να παύσει, επ’ απειλή χρηματικής ποινής, να προωθεί, στις συναλλαγές και για διαφημιστικούς σκοπούς, το συγκεκριμένο προϊόν προβάλλοντας τους επίμαχους στην κύρια δίκη ισχυρισμούς, χωρίς όμως να μνημονεύει τη σημασία της ποικίλης και ισορροπημένης διατροφής και του υγιεινού τρόπου ζωής.
6.        Αφού το Landgericht München (πρωτοδικείο Μονάχου) έκανε δεκτή την αγωγή αυτή, η Kyberg Pharma άσκησε έφεση κατά της εν λόγω απόφασης ενώπιον του Oberlandesgericht München (εφετείου Μονάχου, Γερμανία), η οποία απορρίφθηκε με απόφαση της 20ής Ιουλίου 2023.
7.        Η Kyberg Pharma άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης του Oberlandesgericht München (εφετείου Μονάχου) ενώπιον του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου.
8.        Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ευδοκίμηση της αναιρέσεως που εκκρεμεί ενώπιόν του εξαρτάται από το αν το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 έχει την έννοια ότι η Kyberg Pharma εκπλήρωσε την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει από τη διάταξη αυτή, αναγράφοντας τις πληροφορίες που προβλέπονται στην εν λόγω διάταξη στη συσκευασία του επίμαχου προϊόντος ή αν η Kyberg Pharma όφειλε επίσης να συμπεριλάβει τις πληροφορίες αυτές στο διαφημιστικό ένθετο που προοριζόταν για την προώθηση του προϊόντος της.
9.        Υπό τις συνθήκες αυτές, το Bundesgerichtshof αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού [1924/2006] την έννοια ότι ο όρος “επισήμανση” τροφίμου καλύπτει και τη γραπτή διαφήμιση του τροφίμου, ώστε η χρήση ισχυρισμού επί θεμάτων υγείας στη γραπτή διαφήμιση να συνεπάγεται ότι η υποχρέωση παροχής των πληροφοριών που προβλέπει η εν λόγω διάταξη πρέπει να τηρείται στη διαφήμιση;
2)      Έχει το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού [1924/2006] την έννοια ότι,
σε περίπτωση χρήσης ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας στο πλαίσιο της διαφήμισης τροφίμου, η υποχρέωση παροχής πληροφοριών που ισχύει σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη πρέπει να τηρείται στο πλαίσιο της διαφήμισης του τροφίμου, ακόμη και όταν η επισήμανση του τροφίμου περιέχει τις απαιτούμενες πληροφορίες;»
10.      Η από 26 Σεπτεμβρίου 2024 απόφαση περί παραπομπής περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Οκτωβρίου 2024. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι διάδικοι της κύριας δίκης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το Δικαστήριο αποφάσισε, σύμφωνα με το άρθρο 76, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του, να μη διεξαχθεί επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
III. Ανάλυση
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
11.      Πριν προχωρήσω στη νομική ανάλυση, θεωρώ χρήσιμο να διατυπώσω ορισμένες προκαταρκτικές παρατηρήσεις για την καλύτερη κατανόηση των ζητημάτων που τίθενται στην υπό κρίση υπόθεση.
12.      Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι η παρούσα ανάλυση θα εκκινήσει από την παραδοχή στην οποία προέβη το αιτούν δικαστήριο με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, σύμφωνα με την οποία το επίμαχο προϊόν είναι τρόφιμο υπό τη μορφή συμπληρώματος διατροφής.
13.      Πρώτον, λαμβανομένου υπόψη του τεχνικού χαρακτήρα της εφαρμοστέας εν προκειμένω νομοθεσίας, είναι αναγκαίο να περιγραφεί εν συντομία το σχετικό νομικό πλαίσιο.
14.      Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται στους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται στις εμπορικές ανακοινώσεις σχετικά με τρόφιμα τα οποία προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή, συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωμάτων διατροφής, όπως προκύπτει από το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του εν λόγω κανονισμού, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2002/46.
15.      Ο κανονισμός 1924/2006, ο οποίος θεσπίζει ειδικούς κανόνες που πρέπει να τηρούνται προκειμένου να είναι δυνατή η χρήση ισχυρισμών επί θεμάτων διατροφής και υγείας σχετικά με τρόφιμα τα οποία προορίζονται να παραδοθούν ως έχουν στον καταναλωτή, αποσκοπούσε, εξαρχής, στη συμπλήρωση της οδηγίας 2000/13/ΕΚ (7), η οποία περιελάμβανε γενικές διατάξεις, μεταξύ άλλων όσον αφορά την επισήμανση (8). Η οδηγία αυτή καταργήθηκε με τον κανονισμό 1169/2011 (9), ο οποίος έχει κωδικοποιήσει και απλουστεύσει, σε ένα ενιαίο κείμενο, τη νομοθεσία σχετικά με την επισήμανση των τροφίμων και, γενικότερα, σχετικά με την πληροφόρηση των καταναλωτών για τα τρόφιμα (10). Επομένως, ως συμπληρωματική νομική πράξη, ο κανονισμός 1924/2006 πρέπει, στο μέτρο που οι ισχυρισμοί τους οποίους αφορά είναι πληροφορίες σχετικά με τα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωμάτων διατροφής, να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του κανονισμού 1169/2011.
16.      Επιπλέον, πρέπει να προστεθεί ότι τα συμπληρώματα διατροφής, λόγω της ιδιαίτερης φύσης τους, εμπίπτουν και σε ένα ειδικό νομικό καθεστώς που θεσπίστηκε με την οδηγία 2002/46. Συναφώς, ο κανονισμός 1169/2011 προβλέπει, στο άρθρο 29, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, ότι οι κανόνες σχετικά με τις πληροφορίες που πρέπει να περιλαμβάνονται στη διατροφική δήλωση που προβλέπεται στον εν λόγω κανονισμό δεν εφαρμόζονται στα συμπληρώματα διατροφής. Ωστόσο, οι εν λόγω νομικές πράξεις νοούνται ως συμπληρωματικές, εκτός εάν προβλέπουν ρητή εξαίρεση όσον αφορά την εφαρμογή άλλων κανόνων σχετικά με την επισήμανση και την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα (11).
17.      Δεύτερον, είναι σκόπιμο να διευκρινιστεί η ιδιαίτερη
φύση των πληροφοριών που παρέχονται με τους επίμαχους ισχυρισμούς.
18.      Γενικά, το άρθρο 2, παράγραφος 2, σημείο 1, του κανονισμού 1924/2006 ορίζει ως ισχυρισμό «κάθε μήνυμα ή απεικόνιση, η οποία δεν είναι υποχρεωτική σύμφωνα με την κοινοτική ή εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης τυχόν εικαστικής, γραφικής ή συμβολικής απεικόνισης, υπό οποιαδήποτε μορφή, η οποία δηλώνει, υπονοεί ή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το τρόφιμο έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά». Από τον συνδυασμό των ορισμών αυτών προκύπτουν τα εξής αξιοπρόσεκτα στοιχεία. Ο ισχυρισμός είναι, πρωτίστως, μια προαιρετική (ή ακόμη μη υποχρεωτική) πληροφορία σχετικά με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενός τροφίμου. Με άλλα λόγια, οι πληροφορίες αυτές παρέχονται μόνο σε προαιρετική βάση από τον υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων, αλλά δεν απαιτούνται από τη νομοθεσία της Ένωσης (12).
19.      Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας,
τους οποίους αφορά η
υπό κρίση υπόθεση,
ορίζονται στο άρθρο 2, παράγραφος 2, σημείο 5 του κανονισμού 1924/2006 ως «κάθε ισχυρισμός που δηλώνει, υπονοεί ή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι υπάρχει σχέση μεταξύ κατηγορίας τροφίμων, τροφίμου ή συστατικού του και της υγείας». Κατά το Δικαστήριο, πρόκειται για έννοια με ευρύ περιεχόμενο (13).
20.      Κατόπιν της διευκρίνισης αυτής και για την καλύτερη κατανόηση του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται τα ζητήματα που τίθενται στην παρούσα υπόθεση, υπάρχει άλλο ένα στοιχείο το οποίο συνάγεται εμμέσως από τους ανωτέρω ορισμούς και το οποίο μου φαίνεται ιδιαίτερα σημαντικό, ήτοι οι σκοποί για τους οποίους χρησιμοποιούνται οι ισχυρισμοί αυτοί. Συναφώς, από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού 1924/2006 προκύπτει ήδη ότι ο νομοθέτης της Ένωσης αναγνώρισε μεν το θετικό αποτέλεσμα που είχε η εξέλιξη της χρήσης των ισχυρισμών επί της διαβίβασης πληροφοριών στους καταναλωτές, αλλά έλαβε συγχρόνως υπόψη το γεγονός ότι οι ισχυρισμοί χρησιμεύουν επίσης ως μέσο εμπορίας (14).
21.      Επιπλέον, πολλές πηγές έχουν παρατηρήσει τάσεις που εντείνονται εδώ και αρκετά χρόνια, ιδίως τις σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλουν οι υπεύθυνοι των επιχειρήσεων τροφίμων για να προσελκύσουν την προσοχή των καταναλωτών στα προϊόντα τους, τα οποία υποτίθεται ότι παρέχουν οφέλη για τη διατροφή ή την υγεία, επιδιώκοντας να ξεχωρίσουν από τους ανταγωνιστές τους ή ακόμη και να αναδείξουν τις καινοτομίες τους στον τομέα των τροφίμων (15).
22.      Συναφώς, η αιτιολογική σκέψη 19 του κανονισμού 1924/2006 αναγνωρίζει τη θετική εικόνα που μπορούν να αποδώσουν στα τρόφιμα οι ισχυρισμοί επί θεμάτων διατροφής και υγείας, καθώς και τον δυνητικό αντίκτυπο των τροφίμων αυτών στις διατροφικές συνήθειες και στη συνολική πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Το Δικαστήριο έχει καταλήξει επίσης στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω ισχυρισμοί καθοδηγούν τις διατροφικές επιλογές των καταναλωτών (16).
23.      Επομένως, είναι σαφές ότι ο κανονισμός 1924/2006 αποτελεί, πρωτίστως, σημαντικό νομικό μέσο για τη ρύθμιση της χρήσης των ισχυρισμών, μεταξύ άλλων επί θεμάτων υγείας, οι οποίοι χρησιμοποιούνται
για την προώθηση των τροφίμων στους καταναλωτές. Ωστόσο, ενώ ο εν λόγω κανονισμός αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την προστασία των καταναλωτών, στοχεύει επίσης στη δημιουργία ίσων όρων ανταγωνισμού στη βιομηχανία τροφίμων (17) και, ως εκ τούτου, στην εξισορρόπηση αυτών των δύο διαφορετικών σκοπών με τη θέσπιση κανόνων που πρέπει να τηρούνται προκειμένου να μπορούν να διατυπωθούν αυτοί οι ισχυρισμοί.
24.      Πράγματι, για να επιτρέπονται οι ισχυρισμοί τους οποίους αφορά ο
κανονισμός 1924/2006 πρέπει να πληρούν τις γενικές προϋποθέσεις του κεφαλαίου ΙΙ του εν λόγω κανονισμού. Οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας, οι οποίοι μας ενδιαφέρουν εν προκειμένω, πρέπει επίσης να πληρούν τις ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στο κεφάλαιο IV του κανονισμού (18). Το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, του οποίου την ερμηνεία ζητεί εν προκειμένω το αιτούν δικαστήριο, εντάσσεται στο τελευταίο αυτό κεφάλαιο, το οποίο πρέπει τώρα να αναλυθεί στο πλαίσιο των προδικαστικών ερωτημάτων.
Β.      Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
25.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί η εμβέλεια της έννοιας της «επισήμανσης» ενός τροφίμου κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006. Ειδικότερα, στο μέτρο που το δικαστήριο αυτό ζητεί να διευκρινιστεί αν η έννοια της «επισήμανσης» καλύπτει επίσης την έννοια της «διαφήμισης» σε γραπτή μορφή, πρέπει να οριοθετηθούν αυτές οι δύο έννοιες στη νομοθεσία που διέπει τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας.
26.      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς το περιεχόμενο των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 και, ειδικότερα, ως προς το αν οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να τηρούνται στη διαφήμιση, εφόσον ήδη τηρούνται στην επισήμανση του οικείου τροφίμου.
27.      Με άλλα λόγια, τα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν την έκταση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών. Επομένως, είναι σκόπιμο να εξεταστούν από κοινού. Ωστόσο, δεδομένου ότι το περιεχόμενο της έννοιας της «επισήμανσης» καθίσταται κρίσιμο αφού καθοριστεί το πεδίο εφαρμογής των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, κρίνω σκόπιμο να ξεκινήσω τη νομική ανάλυση με το πεδίο εφαρμογής των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών.
1.      Σχετικά με το πεδίο εφαρμογής των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών
28.      Από το γράμμα και τη γραμματική δομή του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 προκύπτει ότι αυτός εξαρτά την τήρηση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών, μεταξύ άλλων
στη διαφήμιση ενός τροφίμου, από την έλλειψη επισήμανσης του τροφίμου.
29.      Πράγματι, το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 ορίζει, στο πρώτο μέρος της περιόδου, δηλαδή στο σημείο όπου προβλέπεται ότι «[ο]ι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας επιτρέπονται μόνον εφόσον στην επισήμανση [...] περιλαμβάνονται οι ακόλουθες πληροφορίες», ότι οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών πρέπει να τηρούνται στην επισήμανση. Μόνον ελλείψει της επισήμανσης αυτής πρέπει να τηρούνται οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών στα σημεία που καθορίζονται στο δεύτερο μέρος της περιόδου, δηλαδή «ή, εάν δεν υπάρχει επισήμανση, στην παρουσίαση και τη διαφήμιση». Έτσι, η ιδέα της εξάρτησης της τήρησης των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών, μεταξύ άλλων στη διαφήμιση των τροφίμων, από την έλλειψη επισήμανσης εισάγεται με τη φράση «εάν δεν υπάρχει επισήμανση».
30.      Ο παρατακτικός σύνδεσμος «ή» μπροστά από τη φράση «εάν δεν υπάρχει επισήμανση», στο άρθρο 10
παράγραφος 2 του κανονισμού 1924/2006, δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να θεμελιώσει την ερμηνεία σύμφωνα με την οποία η υποχρέωση ανακοίνωσης πληροφοριών με την επισήμανση και, μεταξύ άλλων, με τη διαφήμιση είναι διαζευκτική, διότι άλλως η τελευταία αυτή φράση θα στερούνταν οποιουδήποτε λογικού νοήματος. Πράγματι, λαμβανομένης υπόψη της φράσης «εάν δεν υπάρχει επισήμανση» που τον ακολουθεί, αυτός ο παρατακτικός σύνδεσμος πρέπει να θεωρείται αποκλειστικός, δηλαδή ότι πρόκειται για την
ανακοίνωση των πληροφοριών που καθορίζονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, είτε με την επισήμανση, είτε με την παρουσίαση, είτε ακόμη και με τη διαφήμιση τροφίμων (19).
31.      Τούτου λεχθέντος, επισημαίνεται, όπως επισημαίνει και το αιτούν δικαστήριο, ότι οι γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 διαφέρουν ως προς τη χρήση των παρατακτικών συνδέσμων στο δεύτερο μέρος της περιόδου. Συγκεκριμένα, η απόδοση στη γαλλική γλώσσα («la présentation du produit ou de la publicité faite pour celui-ci») χρησιμοποιεί τον σύνδεσμο «ou» μεταξύ των όρων «présentation» και «publicité», γεγονός που υποδηλώνει ότι καταλείπεται ορισμένο περιθώριο εκτίμησης στους υπευθύνους των επιχειρήσεων τροφίμων για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών όταν ένα τρόφιμο δεν φέρει επισήμανση. Ως εκ τούτου, οι πληροφορίες που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 πρέπει στην περίπτωση αυτή να περιλαμβάνονται είτε στην παρουσίαση είτε στη διαφήμιση του τροφίμου αυτού.
32.      Από την άλλη πλευρά, οι αποδόσεις, μεταξύ άλλων, στη γερμανική («die Aufmachung der Lebensmittel und
die Lebensmittelwerbung»), στην αγγλική («the presentation and
advertising»), στην ισπανική («en la presentación y la publicidad») και στη λιθουανική γλώσσα («pateikime ir reklamoje») (20) χρησιμοποιούν τον παρατακτικό σύνδεσμο («και») μεταξύ των όρων «παρουσίαση» και «διαφήμιση». Αυτός ο συνδυασμός συνηγορεί υπέρ της άποψης ότι, ελλείψει επισήμανσης που να περιέχει τις υποχρεωτικές πληροφορίες, αυτές πρέπει να περιλαμβάνονται τόσο στην παρουσίαση του προϊόντος όσο και στη διαφήμιση.
33.      Μολονότι πρέπει, βεβαίως, να γίνει δεκτό ότι η γλωσσική διαφορά είναι προφανής, εντούτοις δεν είναι καθοριστική, δεδομένου ότι, ανεξαρτήτως γλωσσικής απόδοσης, το γράμμα του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 αναφέρει, στο πρώτο μέρος της περιόδου, ότι η τήρηση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών σε περίπτωση αναγραφής ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας επιβάλλεται, πρωτίστως, στην επισήμανση ενός τροφίμου. Από την άλλη πλευρά, εάν δεν υπάρχει τέτοια επισήμανση, οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να τηρούνται, μεταξύ άλλων, στη διαφήμιση του τροφίμου, σύμφωνα με το δεύτερο μέρος της περιόδου της διάταξης αυτής. Η χρήση των συνδέσμων «και» ή «ή» πριν από τον όρο «διαφήμιση» στις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις δεν ασκεί επιρροή στο γεγονός ότι ο όρος αυτός περιλαμβάνεται στο δεύτερο μέρος της περιόδου, το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνον εάν δεν υπάρχει επισήμανση ενός τροφίμου. Δεν αμφισβητείται δε ότι, στην υπόθεση της κύριας δίκης, το επίμαχο προϊόν φέρει επισήμανση στην οποία αναγράφεται η υποχρεωτική μνεία που υποδεικνύει τη σημασία της ποικίλης και ισορροπημένης διατροφής και του υγιεινού τρόπου ζωής. Πράγματι, η έλλειψη αυτής της μνείας προσάπτεται στον κατασκευαστή μόνον
ως προς τη διαφήμιση του εν λόγω προϊόντος, την οποία αφορά το δεύτερο μέρος της περιόδου.
34.      Εν πάση περιπτώσει, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η διατύπωση που έχει χρησιμοποιηθεί στην απόδοση διάταξης του δικαίου της Ένωσης σε μία γλώσσα δεν μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική βάση για την ερμηνεία της διάταξης αυτής ούτε μπορεί να της δίδεται προτεραιότητα σε σχέση με την απόδοση στις άλλες γλώσσες. Συγκεκριμένα, οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται κατά τρόπο ομοιόμορφο, υπό το πρίσμα των αποδόσεών τους σε όλες τις γλώσσες της Ένωσης. Σε περίπτωση διάστασης μεταξύ των αποδόσεων ενός νομοθετήματος του δικαίου της Ένωσης στις διάφορες γλώσσες, η επίμαχη διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται βάσει του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος καθώς και του σκοπού τον οποίο η τελευταία επιδιώκει (21). Το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται
ο κανονισμός 1924/2006 και ο σκοπός τον οποίο επιδιώκει επιβεβαιώνουν, κατά τη γνώμη μου, τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, σύμφωνα με την οποία οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών πρέπει, πρωτίστως, να τηρούνται στην επισήμανση ενός τροφίμου και, μόνον ελλείψει αυτής, μεταξύ άλλων στη διαφήμιση του τροφίμου αυτού.
35.      Όσον αφορά το πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, πρέπει να επισημανθούν τα ακόλουθα.
36.      Όπως τονίζει το αιτούν δικαστήριο με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, είναι αληθές ότι η αιτιολογική σκέψη 4 του κανονισμού 1924/2006 αναφέρει ότι ο κανονισμός αυτός πρέπει να «εφαρμόζεται σε όλους τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας οι οποίοι διατυπώνονται σε εμπορικές ανακοινώσεις, συμπεριλαμβανομένης της γενικής διαφήμισης των τροφίμων και των διαφημιστικών εκστρατειών, όπως εκείνων που υποστηρίζουν εν όλω ή εν μέρει οι δημόσιες αρχές». Συναφώς, πρέπει να προστεθεί ότι το άρθρο 1, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει επίσης ότι το πεδίο εφαρμογής του περιλαμβάνει «[τις] εμπορικές ανακοινώσεις, είτε στην επισήμανση, είτε την παρουσίαση ή τη διαφήμιση των τροφίμων».
37.      Ωστόσο, όπως προκύπτει από τις προαναφερθείσες διατάξεις του κανονισμού 1924/2006, αυτές αφορούν τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας αυτούς καθεαυτούς. Δεν μπορεί να συναχθεί από αυτές ότι το ίδιο ισχύει και για τους κανόνες που αφορούν τις πληροφορίες που πρέπει να συνοδεύουν αυτούς τους ισχυρισμούς. Πράγματι, όπως ορίζεται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, προκειμένου να επιτρέπονται οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας πρέπει να συνάδουν με τις γενικές απαιτήσεις του κεφαλαίου ΙΙ, με τίτλο «Γενικές αρχές», και με τις ειδικές απαιτήσεις του κεφαλαίου IV, το οποίο αφορά τους «[ι]σχυρισμο[ύς] περί υγείας». Ειδικότερα, οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να επιτρέπονται σύμφωνα με τον εν λόγω κανονισμό και να περιλαμβάνονται στους καταλόγους εγκεκριμένων ισχυρισμών που μνημονεύονται στα άρθρα 13 και 14 και αφορούν, αντιστοίχως, «[ι]σχυρισμο[ύς] επί θεμάτων υγείας, εξαιρουμένων όσων αφορούν τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθενείας» και «[ι]σχυρισμο[ύς] για τη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης ασθένειας». Με άλλα λόγια, πρόκειται για προϋποθέσεις που αφορούν τους ίδιους τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, αλλά όχι τις πληροφορίες που πρέπει να τους συνοδεύουν και ιδίως όχι το μέρος όπου πρέπει υποχρεωτικά να αναγράφονται αυτές οι πληροφορίες. Επομένως, στο σημείο αυτό υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, διαφορά μεταξύ, αφενός, των ειδικών κανόνων που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006, σχετικά με τους ίδιους τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, και, αφετέρου, των ειδικών κανόνων οι οποίοι εφαρμόζονται στις πληροφορίες που πρέπει να συνοδεύουν τους ισχυρισμούς προκειμένου αυτοί να επιτρέπονται, κανόνες οι οποίοι προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού.
38.      Επιπλέον, το άρθρο 10, παράγραφος 4, του κανονισμού 1924/2006 προβλέπει ρητά τη δυνατότητα έκδοσης κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου. Για τον λόγο αυτόν, φρονώ ότι η εκτελεστική απόφαση 2013/63 αποτελεί σημαντικό στοιχείο της συστηματικής ερμηνείας του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006.
39.      Το
δε παράρτημα της εκτελεστικής απόφασης 2013/63 προβλέπει ρητώς ότι το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 απαιτεί την αναγραφή των υποχρεωτικών πληροφοριών στην επισήμανση του τροφίμου για το οποίο διατυπώνεται ο ισχυρισμός επί θεμάτων υγείας. Εφόσον δεν υπάρχει επισήμανση, τότε οι εν λόγω υποχρεωτικές πληροφορίες πρέπει να ανακοινώνονται με τη διαφήμιση και την παρουσίαση του τροφίμου (22).
Πράγματι, τούτο εξηγείται υπό το πρίσμα των σκοπών που επιδιώκουν τόσο ο κανονισμός 1924/2006 όσο και άλλες νομικές πράξεις σχετικά με την επισήμανση των τροφίμων, μεταξύ των οποίων ιδίως
ο κανονισμός 1169/2011, τον οποίο συμπληρώνει ο κανονισμός 1924/2006. Οι εν λόγω νομικές πράξεις εξασφαλίζουν την αποτελεσματική λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, παρέχοντας παράλληλα υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών, με τη διάθεση σε αυτούς των απαραίτητων πληροφοριών σχετικά με τα τρόφιμα, ώστε να μπορούν να προβαίνουν σε τεκμηριωμένες επιλογές αγοράς (23).
40.      Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν ο σκοπός που αφορά το υψηλό
επίπεδο προστασίας μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, ως προς τα τρόφιμα που διατίθενται στο εμπόριο μέσω διαδικτύου, εφόσον η διαφήμισή τους δεν περιλαμβάνει τις υποχρεωτικές πληροφορίες.
41.      Συναφώς, τονίζεται ότι ο κανονισμός 1924/2006 δεν περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με το επιτρεπτό της αναγραφής ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας για τα τρόφιμα ανάλογα με τον τόπο πώλησής τους, δηλαδή σε φυσικό σημείο πώλησης ή εξ αποστάσεως. Πράγματι, οι κανόνες που αφορούν το επιτρεπτό εφαρμόζονται με γνώμονα τις παρεχόμενες πληροφορίες, δηλαδή κάθε φορά που ένας ισχυρισμός επί θεμάτων διατροφής ή υγείας περιλαμβάνεται σε εμπορική ανακοίνωση σχετικά με τρόφιμο και όταν αυτό το τρόφιμο προορίζεται ως έχει για τον τελικό καταναλωτή (24).
Κατά τα λοιπά, για να μπορεί ο καταναλωτής να κάνει τη διατροφική επιλογή του έχοντας πλήρη επίγνωση, σημασία έχει οι υποχρεωτικές πληροφορίες να έχουν τεθεί στη διάθεσή του πριν από την αγορά.
42.      Επομένως, υπό αυτήν ακριβώς την έννοια πρέπει να ερμηνευθούν, μεταξύ άλλων, οι κανόνες σχετικά με τη διαθεσιμότητα και την
παράθεση των υποχρεωτικών πληροφοριών και οι κανόνες σχετικά με την πώληση εξ αποστάσεως, οι οποίοι διαλαμβάνονται στα άρθρα 12 και 14 του κανονισμού 1169/2011 και υπενθυμίζονται στο σημείο 2.1,
στοιχείο βʹ, του παραρτήματος της εκτελεστικής απόφασης 2013/63. Ειδικότερα, το άρθρο 12 του κανονισμού 1169/2011 καθιερώνει την αρχή ότι ο καταναλωτής πρέπει να έχει πάντοτε στη διάθεσή του τις υποχρεωτικές πληροφορίες σχετικά με ένα τρόφιμο προτού προβεί στην επιλογή του. Κατά το άρθρο 14 του εν λόγω κανονισμού, σε περίπτωση εξ αποστάσεως πώλησης, οι πληροφορίες αυτές πρέπει να αναγράφονται στο υλικό που υποστηρίζει την εξ αποστάσεως πώληση ή να διαβιβάζονται με κάθε κατάλληλο μέσο που καθορίζεται από τον υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων. Αυτό το ειδικό καθεστώς εφαρμόζεται επίσης στην εξ αποστάσεως πώληση τροφίμων που φέρουν ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας.
43.      Συναφώς, το σημείο 2.1, στοιχείο βʹ, του παραρτήματος της εκτελεστικής απόφασης 2013/63 προσθέτει ότι εάν, κατά την εξ αποστάσεως πώληση τροφίμων που φέρουν ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας, η πρόσβαση στην επισήμανση είναι περιορισμένη (25), οι πληροφορίες αυτές πρέπει επίσης να ανακοινώνονται με την παρουσίαση και τη διαφήμιση των εν λόγω τροφίμων. Ωστόσο, από τις προμνησθείσες διατάξεις προκύπτει σαφώς ότι οι πληροφορίες αυτές αφορούν τη συγκεκριμένη περίπτωση της πώλησης εξ αποστάσεως, η δε σχετική ρύθμιση δεν μπορεί να επεκταθεί αυτομάτως σε οποιαδήποτε πώληση τροφίμων που φέρουν ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας. Επομένως, η ρύθμιση αυτή
δεν μπορεί να τροποποιήσει το γενικό καθεστώς των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών που προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006.
44.      Υπενθυμίζεται ότι οι καταναλωτές ενδιαφέρονται για τη σχέση μεταξύ διατροφής και υγείας και για την επιλογή κατάλληλης διατροφής που να ανταποκρίνεται στις ατομικές ανάγκες (26). Συναφώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η επισήμανση αποτελεί σημαντικό μέσο για την πληροφόρησή τους. Πράγματι, η «κατάλληλη επισήμανση μπορεί […] να προσανατολίσει τους καταναλωτές στη σωστή κατεύθυνση όσον αφορά την επιλογή υγιεινής διατροφής και να διευκολύνει τις θετικές […] επιλογές» (27) για την υγεία τους. Επομένως, για την επίτευξη υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών στον τομέα των τροφίμων
η επισήμανση πρέπει, κατά τον νομοθέτη της Ένωσης, να χρησιμοποιείται για την ανακοίνωση στους καταναλωτές των βασικών πληροφοριών που αφορούν τα τρόφιμα (28). Πράγματι, η διαφήμιση επιδρά απλώς ως δευτερεύων παράγοντας, προκειμένου να θεραπευθεί η έλλειψη επισήμανσης και βασικών πληροφοριών σχετικά με το τρόφιμο που πρέπει να αναγράφονται στην επισήμανση πριν από την αγορά.
45.      Η τήρηση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών με την επισήμανση και, μόνον ελλείψει αυτής, με τη διαφήμιση μεταξύ άλλων εξηγείται και από πρακτική άποψη. Πράγματι, μολονότι, βεβαίως, η διαφήμιση μπορεί να εμφανίζεται στα σημεία πώλησης των τροφίμων και επομένως σε κάποια εγγύτητα προς αυτά (29), δεν γίνεται γενικώς αντιληπτή ως μέσο μετάδοσης πληροφοριών που βρίσκεται κοντά
στα τρόφιμα. Η διαφήμιση έχει βεβαίως ως σκοπό να προσελκύσει την προσοχή στο επίμαχο προϊόν, αλλά έχει επίσης σχεδιαστεί ως εργαλείο που αποσκοπεί στον επηρεασμό της στάσης των καταναλωτών και των επιλογών τους ακόμη και πριν δουν το ίδιο το τρόφιμο. Στο πλαίσιο και αυτής της λογικής, δηλαδή προκειμένου να καταστεί δυνατή η επίτευξη του σκοπού της διαφήμισης που συνίσταται στην προώθηση των πωλήσεων, και σύμφωνα με τον σκοπό του κανονισμού 1924/2006, ο οποίος δεν αποσκοπεί μόνο στη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών, αλλά και στη διατήρηση της αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, φρονώ ότι είναι απολύτως κατανοητό το να απαλλαγούν οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων από τις υποχρεώσεις παροχής των πληροφοριών που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού
με τη διαφήμιση, υπό την προϋπόθεση ότι οι απαιτούμενες πληροφορίες αναγράφονται στην επισήμανση, η οποία βρίσκεται, κατ’ αρχήν, κοντά στο τρόφιμο (30).
46.      Ως εκ τούτου, είμαι της γνώμης ότι οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών κατά την έννοια του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 πρέπει να τηρούνται στην επισήμανση των τροφίμων και, μόνον ελλείψει επισήμανσης, μεταξύ άλλων, στη διαφήμιση των τροφίμων.
47.      Αφού έχει προσδιοριστεί η έκταση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών δυνάμει του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, είναι πλέον απαραίτητο να αναλυθεί εάν η έννοια της «επισήμανσης» των τροφίμων, κατά το άρθρο αυτό, περιλαμβάνει την έννοια της «διαφήμισης», ιδίως της γραπτής, όπερ συνεπάγεται ότι η τήρηση των υποχρεώσεων στην επισήμανση προϋποθέτει ότι οι προβλεπόμενες στο ως άνω άρθρο πληροφορίες πρέπει να αναγράφονται και στην εν λόγω διαφήμιση.
2.      Επί της οριοθέτησης των εννοιών «επισήμανση» και «διαφήμιση»
48.      Συναφώς, επισημαίνεται ότι το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, το οποίο, όπως υποδηλώνει ο τίτλος του, προβλέπει τις ειδικές προϋποθέσεις που σχετίζονται με τη χρήση ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας, δεν περιέχει ορισμούς των εννοιών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης». Κατά το άρθρο αυτό, το οποίο απαριθμεί τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται προκειμένου να επιτρέπεται η ανακοίνωση ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας, οι ισχυρισμοί αυτοί δεν επιτρέπονται εκτός εάν οι πληροφορίες που απαριθμούνται στο άρθρο αυτό περιλαμβάνονται στην επισήμανση ή, εάν δεν υπάρχει επισήμανση, μεταξύ άλλων, στη διαφήμιση του προϊόντος. Επομένως, η χρήση της φράσης «εάν δεν υπάρχει» υποδηλώνει την ύπαρξη σχέσης επικουρικότητας μεταξύ των προαναφερθεισών εννοιών (31).
49.      Τούτου λεχθέντος, το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 πρέπει να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του εν λόγω κανονισμού. Η διάταξη αυτή παραπέμπει στον ορισμό του όρου «επισήμανση» της οδηγίας 2000/13 και πρέπει πλέον να νοείται ως παραπομπή στον ορισμό που περιλαμβάνεται στον κανονισμό 1169/2011. Σύμφωνα με τον ορισμό αυτόν, ο όρος επισήμανση αναφέρεται σε «οποιεσδήποτε μνείες, ενδείξεις, εμπορικά σήματα, εμπορικές ονομασίες, εικόνες ή σύμβολα που αναφέρονται σε ένα τρόφιμο και τοποθετούνται σε κάθε συσκευασία, έγγραφο, πινακίδα, ετικέτα, δακτύλιο ή περιλαίμιο που συνοδεύει ή αναφέρεται στο τρόφιμο αυτό» (32). Πρόκειται για ευρύ ορισμό, ο οποίος περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό οπτικών στοιχείων τα οποία είναι ικανά να παρέχουν πληροφορίες για ένα τρόφιμο και των οποίων η ύπαρξη σε ποικιλία ενημερωτικού υλικού που είτε συνοδεύει
το τρόφιμο είτε αναφέρεται σε αυτό αποτελεί προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό της επισήμανσης κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1924/2006, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 1169/2011.
50.      Αντιθέτως, ο κανονισμός 1924/2006 δεν περιλαμβάνει ορισμό της «διαφήμισης», ούτε παραπέμπει σε τέτοιο ορισμό περιλαμβανόμενο σε άλλη νομική πράξη. Ωστόσο, στο μέτρο που ο εν λόγω κανονισμός συμπληρώνει τον κανονισμό 1169/2011, φρονώ ότι η έννοια της «διαφήμισης» στην οποία παραπέμπει ο τελευταίος αποτελεί στοιχείο της γραμματικής ερμηνείας του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 (33).
51.      Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ του κανονισμού 1169/2011, ο ορισμός της «διαφήμισης» στον οποίο πρέπει να γίνεται αναφορά
όταν πρόκειται για τους κανόνες σχετικά με την πληροφόρηση των καταναλωτών για τα τρόφιμα είναι εκείνος που περιλαμβάνεται στην οδηγία 2006/114, δηλαδή «κάθε ανακοίνωση που γίνεται στο πλαίσιο εμπορικής, βιομηχανικής, βιοτεχνικής ή επαγγελματικής δραστηριότητας, με στόχο την προώθηση της προμήθειας αγαθών ή υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των ακινήτων, των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων» (34). Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι, λαμβανομένου υπόψη αυτού του ιδιαιτέρως ευρέος ορισμού, η διαφήμιση μπορεί να λάβει ποικίλες μορφές και, ως εκ τούτου, ουδόλως περιορίζεται στις παραδοσιακές μορφές διαφήμισης (35).
52.      Τούτου λεχθέντος, το ζήτημα που τίθεται είναι εάν, υπό το πρίσμα των δύο τόσο ευρέων ορισμών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης», υπάρχει πιθανότητα μερικής αλληλεπικάλυψης, μεταξύ έστω και μόνο μίας μορφής διαφήμισης, ήτοι της γραπτής διαφήμισης, και της επισήμανσης. Στο πλαίσιο αυτό, η γραμματική ερμηνεία του άρθρου 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του εν λόγω κανονισμού και με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ του κανονισμού 1169/2011, φαίνεται να συνηγορεί υπέρ του αντίθετου συμπεράσματος. Συγκεκριμένα, πρέπει να επισημανθεί, αφενός, ότι ο ορισμός της έννοιας της «διαφήμισης», που παρατίθεται στην προηγούμενη σκέψη, περιλαμβάνει όλες τις μορφές επικοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της γραπτής διαφήμισης. Με άλλα λόγια, από κανένα στοιχείο του γράμματος των προαναφερθέντων άρθρων δεν προκύπτει ότι μια συγκεκριμένη μορφή διαφήμισης μπορεί να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τις άλλες, για παράδειγμα λόγω της ενδεχόμενης αλληλεπικάλυψής της με άλλους ορισμούς που περιέχονται στον εν λόγω κανονισμό.
53.      Αφετέρου, το να θεωρηθεί ότι η γραπτή μορφή της διαφήμισης εμπίπτει στην έννοια της «επισήμανσης» θα είχε ως αποτέλεσμα να μην ληφθούν υπόψη τα ουσιώδη στοιχεία των ορισμών των δύο αυτών εννοιών. Πράγματι, ο νομικός ορισμός της επισήμανσης δίνει έμφαση τόσο στη φύση μιας ποικιλίας στοιχείων που αναφέρονται
σε ένα τρόφιμο όσο και στο σημείο όπου αυτά τοποθετούνται. Ο νομικός ορισμός της «διαφήμισης», από την πλευρά του, τονίζει τη σημασία του σκοπού προώθησης.
54.      Επιπλέον, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 και οι σκοποί που επιδιώκονται με τον κανονισμό αυτόν συνηγορούν επίσης υπέρ της αρνητικής απάντησης όσον αφορά την ύπαρξη ενδεχόμενης αλληλεπικάλυψης μεταξύ των επίμαχων εννοιών.
55.      Όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, το πλαίσιο αυτό επιβεβαιώνει την ύπαρξη οριοθέτησης μεταξύ των εννοιών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης». Πράγματι, από το σύνολο του εν λόγω κανονισμού προκύπτει ότι αυτός διακρίνει τις έννοιες, μεταξύ άλλων, της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης». Μολονότι ο εν λόγω κανονισμός δεν περιλαμβάνει ορισμό της έννοιας της «διαφήμισης» ενώ περιέχει παραπομπή στην έννοια της «επισήμανσης», χρησιμοποιεί αυτές τις δύο έννοιες με διαφορετικό τρόπο σε διάφορα άρθρα. Πράγματι, το άρθρο 1 του κανονισμού 1924/2006, με τίτλο «αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής», αναφέρει ρητά στην παράγραφο 2 ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται «στους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας οι οποίοι διατυπώνονται στις εμπορικές ανακοινώσεις, είτε στην επισήμανση, είτε την παρουσίαση ή τη διαφήμιση των τροφίμων». Το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο αφορά τις «[γ]ενικές αρχές για όλους τους ισχυρισμούς», προβλέπει επίσης τις τρεις αυτές έννοιες χωριστά, ορίζοντας ότι οι ισχυρισμοί επί θεμάτων υγείας «μπορούν να χρησιμοποιούνται στην επισήμανση, στην παρουσίαση και στη διαφήμιση των τροφίμων που διατίθενται στην αγορά εντός της Κοινότητας μόνον εάν συμμορφώνονται με τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού». Επιπλέον, στο μέτρο που ο κανονισμός 1924/2006 συμπληρώνει τον κανονισμό 1169/2011, το γεγονός ότι ο τελευταίος ορίζει με διαφορετικό τρόπο τις έννοιες της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης» αποδεικνύει, κατά τη γνώμη μου, ότι πρέπει να γίνει δεκτό ότι αυτές έχουν διαφορετική
εμβέλεια (36).
56.      Επιπλέον, φρονώ ότι η εκτελεστική απόφαση 2013/63, με την οποία η Επιτροπή θέσπισε κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή των ειδικών όρων σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας που καθορίζονται στο άρθρο 10 του κανονισμού 1924/2006 (37),
παρέχει στοιχεία χρήσιμα για την ανάλυση. Ειδικότερα, το σημείο 2 του παραρτήματός της, το οποίο αφορά τις «[υ]ποχρεωτικές πληροφορίες που συνοδεύουν εγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας», διακρίνει μεταξύ των εννοιών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης» ανάλογα με τους σκοπούς τους. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το σημείο αυτό του παραρτήματος, η επισήμανση αποσκοπεί στην πληροφόρηση του τελικού καταναλωτή, ενώ η διαφήμιση χρησιμοποιείται από τον υπεύθυνο της επιχείρησης τροφίμων για την προώθηση της πώλησης του τροφίμου.
57.      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η επισήμανση εφιστά την προσοχή του καταναλωτή στις πληροφορίες σχετικά με το τρόφιμο, ώστε ο τελευταίος να μπορεί να προβεί σε τεκμηριωμένη επιλογή κατά την αγορά του τροφίμου αυτού. Με άλλα λόγια, έχει ως σκοπό να θέσει στη διάθεση του καταναλωτή βασικές πληροφορίες σχετικά με το τρόφιμο, ώστε να μπορεί να λάβει την απόφασή του με τεκμηριωμένο τρόπο (38).
58.      Αντιθέτως, η διαφήμιση αποσκοπεί στην προώθηση της πώλησης του τροφίμου και στην ενθάρρυνση της αγοράς του. Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι η διαφήμιση του τροφίμου μπορεί να λάβει πολύ διαφορετικές μορφές ανάλογα, μεταξύ άλλων, με το μέσο διάδοσής της (39), με το μεταδιδόμενο μήνυμα (40), με το κοινό-στόχο και με τον σκοπό, ο οποίος συνίσταται, κατ’ ουσίαν, στην προώθηση του τροφίμου, τη δημιουργία ενδιαφέροντος για μια προσφορά και την ενθάρρυνση των καταναλωτών να προβούν σε αγορά. Βεβαίως, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο, λόγω αυτής της ποικιλίας μορφών διαφήμισης, να υπάρχει κάποια ομοιότητα μεταξύ της επισήμανσης και της διαφήμισης, ιδίως όσον αφορά τις πληροφορίες που ανακοινώνονται και τη μορφή με την οποία διαβιβάζονται στους καταναλωτές. Ωστόσο, από το προαναφερθέν πλαίσιο προκύπτει ότι οι έννοιες αυτές εντάσσονται σε δύο διαφορετικές λογικές παροχής πληροφοριών, εκ των οποίων η μία είναι ενημερωτική, ενώ η άλλη αποσκοπεί στην προώθηση. Επομένως, η προσέγγιση αυτών των δύο εννοιών με βάση τις πληροφορίες που χρησιμοποιούνται (πληροφορίες σχετικά με ένα τρόφιμο) και τη μορφή διάδοσης αυτών των πληροφοριών (στην προκειμένη περίπτωση, εγγράφως) θα ήταν, κατά τη γνώμη μου, τεχνητή.
59.      Φρονώ ότι το συμπέρασμα αυτό συνάδει επίσης με τον σκοπό του κανονισμού 1924/2006, ο οποίος είναι, άλλωστε, οριζόντιος
και τον οποίο επιδιώκουν όχι μόνο ο κανονισμός αυτός, η ερμηνεία του οποίου ζητείται εν προκειμένω, αλλά και άλλες νομικές πράξεις τις οποίες συμπληρώνει ο εν λόγω κανονισμός, ιδίως δε ο κανονισμός 1169/2011 (41).
60.      Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με την αιτιολογική σκέψη 1,
του
κανονισμού 1924/2006,
ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στην εξασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και συγχρόνως στην παροχή υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και στη διευκόλυνση της επιλογής τους με τη διάθεση ασφαλών και επαρκώς επισημασμένων προϊόντων στην αγορά. Επιπλέον, κατά τη νομολογία, η προστασία της υγείας συγκαταλέγεται στους κύριους σκοπούς του κανονισμού αυτού (42). Ο σκοπός αυτός έχει, κατά τη γνώμη μου, την έννοια ότι επιδιώκει τη διασφάλιση της προστασίας του καταναλωτή έναντι, εν προκειμένω, ανακριβών, μη επιστημονικά αποδεδειγμένων ή ακόμη και παραπλανητικών ισχυρισμών επί θεμάτων υγείας, όταν αυτοί μπορούν να επηρεάσουν τις διατροφικές συνήθειες του εν λόγω καταναλωτή και στη συνολική πρόσληψη θρεπτικών συστατικών
από αυτόν (43). Ωστόσο, ο ίδιος σκοπός δεν μπορεί να επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής των κανόνων σχετικά με την επισήμανση στους κανόνες περί διαφήμισης, διότι άλλως θα αντέβαινε στη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να οριοθετήσει τις δύο επίμαχες έννοιες. Πράγματι, προφανώς, εάν ο νομοθέτης της Ένωσης είχε θεωρήσει ότι οι δύο αυτές έννοιες αλληλεπικαλύπτονται, έστω και μόνον όσον αφορά την επισήμανση και τη διαφήμιση στη γραπτή μορφή της, θα είχε φροντίσει να τις ορίσει με τον ίδιο τρόπο αντί να τις διακρίνει, όπως συμβαίνει στον κανονισμό 1924/2006.
61.      Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι ο σκοπός του κανονισμού 1924/2006 είναι διττός, δηλαδή η εξασφάλιση της αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και συγχρόνως η παροχή υψηλού
επιπέδου προστασίας των καταναλωτών (44).
Πλην όμως, η επέκταση της εμβέλειας της έννοιας της «επισήμανσης» στην εμβέλεια της έννοιας της «διαφήμισης» στη γραπτή της μορφή, κατά τη γνώμη μου, θα ενείχε τον κίνδυνο να υποσκελίσει τον πρώτο από αυτούς τους σκοπούς ή ακόμη και να τον υπονομεύσει (45). Γενικότερα, θα υπήρχε ο κίνδυνος να προκαλέσει τούτο ανασφάλεια δικαίου στον σχετικό τομέα ή ακόμη και να οδηγήσει σε παράλογο αποτέλεσμα: εάν η γραπτή διαφήμιση καλυπτόταν πλέον από την έννοια της «επισήμανσης», θα ίσχυε και το αντίστροφο, δηλαδή θα μπορούσε η επισήμανση να εμπίπτει στην έννοια της «διαφήμισης»; Ειδικότερα, γιατί πρέπει η έννοια της «επισήμανσης» να έχει προτεραιότητα έναντι της έννοιας της «διαφήμισης» και όχι το αντίστροφο (46); Αυτό αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, έναν ακόμη λόγο για να θεωρηθεί ότι η αλληλεπικάλυψη αυτή είναι τεχνητή ή ακόμη και ότι εργαλειοποιεί τους κανόνες που προβλέπονται στον κανονισμό 1924/2006.
62.      Κατά συνέπεια, φρονώ ότι η έννοια της «επισήμανσης» δεν καλύπτει την έννοια της «διαφήμισης», υπό οποιαδήποτε μορφή της, κατά το άρθρο 10, παράγραφος 2, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 1924/2006 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 1169/2011.
63.      Για όλους αυτούς τους λόγους, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα την απάντηση ότι το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 έχει την έννοια ότι επιβάλλει την τήρηση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών στην επισήμανση των τροφίμων. Η έννοια της «επισήμανσης» που περιλαμβάνεται στο εν λόγω άρθρο δεν καλύπτει την έννοια της «διαφήμισης», υπό οποιαδήποτε μορφή της. Ελλείψει επισήμανσης, οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών πρέπει να τηρούνται, μεταξύ άλλων, στη διαφήμιση των τροφίμων.
IV.    Πρόταση
Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) την εξής απάντηση
Το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 1047/2012 της Επιτροπής, της 8ης Νοεμβρίου 2012,
έχει την έννοια ότι:
επιβάλλει την τήρηση των υποχρεώσεων παροχής πληροφοριών στην επισήμανση των τροφίμων. Η έννοια της «επισήμανσης» που περιλαμβάνεται στο εν λόγω άρθρο δεν καλύπτει την έννοια της «διαφήμισης», υπό οποιαδήποτε μορφή της. Ελλείψει επισήμανσης, οι υποχρεώσεις παροχής πληροφοριών πρέπει να τηρούνται, μεταξύ άλλων, στη διαφήμιση των τροφίμων.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Ιουνίου 2002, για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών περί των συμπληρωμάτων διατροφής (ΕΕ 2002, L 183, σ. 51).
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, για την παραπλανητική και τη συγκριτική διαφήμιση (ΕΕ 2006, L 376, σ. 21).
4      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τους ισχυρισμούς επί θεμάτων διατροφής και υγείας που διατυπώνονται για τα τρόφιμα (ΕΕ 2006, L 404, σ. 9, και διορθωτικό ΕΕ 2007, L 12, σ. 3), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕE) 1047/2012 της Επιτροπής, της 8ης Νοεμβρίου 2012 (ΕΕ 2012, L 310, σ. 36).
5      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με την παροχή πληροφοριών για τα τρόφιμα στους καταναλωτές, την τροποποίηση των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1925/2006 και την κατάργηση της οδηγίας 87/250/ΕΟΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 90/496/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της οδηγίας 1999/10/ΕΚ της Επιτροπής, της οδηγίας 2000/13/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των οδηγιών της Επιτροπής 2002/67/ΕΚ και 2008/5/ΕΚ και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 608/2004 της Επιτροπής (ΕΕ 2011, L 304, σ. 18), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕE) 2015/2283 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015 (JO 2015, L 327, σ. 1).
6      Εκτελεστική απόφαση της Επιτροπής, της 24ης Ιανουαρίου 2013, σχετικά με τη θέσπιση κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή ειδικών όρων για τους ισχυρισμούς υγείας που καθορίζονται στο άρθρο 10 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 22, σ. 25).
7      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαρτίου 2000, για προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων (ΕΕ 2000, L 109, σ. 29).
8      Αιτιολογική σκέψη 3 του κανονισμού 1924/2006.
9      Συνεπώς, κάθε παραπομπή στην οδηγία 2000/13 που γίνεται από τον κανονισμό 1924/2006 πρέπει να θεωρείται ως παραπομπή στον κανονισμό 1169/2011, σύμφωνα με το άρθρο 53 του τελευταίου κανονισμού.
10      Άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1169/2011.
11      Συναφώς, η αιτιολογική σκέψη 17 της οδηγίας 2002/46 αναφέρει ότι η τελευταία περιορίζεται στη διατύπωση των αναγκαίων συμπληρωματικών διατάξεων, δεδομένου ότι οι γενικές διατάξεις και ορισμοί προβλέπονται στην οδηγία 2000/13, και ήδη στον κανονισμό 1169/2011.
12      Ωστόσο, η ανακοίνωση των εν λόγω προαιρετικών πληροφοριών καθιστά υποχρεωτική την αναγραφή άλλων πληροφοριών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006.
13      Πρβλ. απόφαση της 6ης Σεπτεμβρίου 2012, Deutsches Weintor, C‑544/10 (στο εξής: απόφαση Deutsches Weintor), EU:C:2012:526, σκέψεις 35 και 36.
14      Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τους ισχυρισμούς για τις θρεπτικές και υγιεινές ιδιότητες που διατυπώνονται για τρόφιμα [COM(2003) 424 τελικό], σημείο 9.
15      Πρβλ. Nihoul, P., Van Nieuwenhuyze, E., «L’étiquetage des denrées alimentaires: une pondération réussie entre intérêts contradictoires?», Journal de droit européen, 20ό
έτος (2012), αριθ. 192, σ. 237 έως 243. Πιο πρόσφατα, βλ. επίσης την ειδική έκθεση 23/2024 του Ελεγκτικού Συνεδρίου, της 28ης Νοεμβρίου 2024, σχετικά με την «Επισήμανση των τροφίμων στην ΕΕ – Οι καταναλωτές μπορούν να χαθούν στον λαβύρινθο των ετικετών» (ΕΕ C, C/2024/7194), ιδίως, σημεία 7 και 47, η οποία διαπιστώνει την ύπαρξη διαρκούς εξέλιξης των πρακτικών επισήμανσης των επιχειρήσεων τροφίμων, οι οποίες αναζητούν νέους τρόπους για την προσέλκυση του καταναλωτικού κοινού.
16      Απόφαση Deutsches Weintor, σκέψη 37.
17      Αιτιολογική σκέψη 2 του κανονισμού 1924/2006.
18      Δεν μου φαίνεται απαραίτητη στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης η λεπτομερής περιγραφή των εν λόγω γενικών και ειδικών προϋποθέσεων, πλην εκείνων που παρατίθενται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006.
19      Φρονώ ότι αυτή η ερμηνεία μπορεί επίσης να επιβεβαιωθεί από άλλες γλωσσικές αποδόσεις, για παράδειγμα στην αγγλική («[h]ealth claims shall only be permitted if the following information is included in the labelling, or if no such labelling exists, in the presentation and advertising [...]») ή στη λιθουανική γλώσσα («[t]eiginiai apie sveikatingumą leidžiami tik tuo atveju, jei toliau nurodyta informacija yra pateikta etiketėje, o jei etiketės nėra – pateikime ir reklamoje [...]»).
20      Η υπογράμμιση δική μου.
21      Βλ. απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2019, A κ.λπ., C‑347/17, EU:C:2019:720, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
22      Σημείο 2.1, στοιχεία αʹ και βʹ, του παραρτήματος της εκτελεστικής απόφασης 2013/63.
23      Άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006 και άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 1169/2011.
24      Άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006.
25      Συναφώς, επισημαίνεται ότι, βεβαίως, η διατύπωση της απόδοσης στη γαλλική γλώσσα είναι κάπως αμφίσημη, καθόσον χρησιμοποιεί την έκφραση «le consommateur ayant difficilement accès à l’“étiquetage”». Ωστόσο, οι άλλες γλωσσικές αποδόσεις του σημείου 2.1, στοιχείο βʹ, του παραρτήματος της εκτελεστικής απόφασης 2013/63 επιβεβαιώνουν ότι όταν η πρόσβαση στην επισήμανση είναι περιορισμένη, οι υποχρεωτικές πληροφορίες που προβλέπονται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006 πρέπει να ανακοινώνονται με άλλα υλικά μέσα (βλ., για παράδειγμα, τις αποδόσεις στην αγγλική γλώσσα: «[m]andatory information shall be available to the consumer before purchase and in the cases of distance selling where access to the “labelling” is restricted, mandatory information must be included in the presentation and advertising of the food, in the material supporting the distance selling whether this is a website, a catalogue, a leaflet, a letter, etc.»· στην ισπανική γλώσσα: «[l]a información obligatoria estará a disposición del consumidor antes de que se realice la compra y, en el caso de las ventas a distancia en las que el acceso al “etiquetado” está limitado, la información obligatoria deberá incluirse, en la presentación y la publicidad de los alimentos, en el soporte de la venta a distancia, ya se trate de un sitio web, de un catálogo, de un folleto, de una carta, etc.» και στη λιθουανική γλώσσα: «[p]rivaloma informacija pateikiama vartotojui prieš perkant, o tais nuotolinės prekybos atvejais, kai prieiga prie “ženklinimo” yra ribota, privaloma informacija turi būti nurodyta “pateikime” bei “reklamoje” ir informacinėje medžiagoje, kuria naudojamasi prekiaujant nuotoliniu būdu, kaip antai, tinklalapyje, kataloge, informaciniame lapelyje, rašte ir t. t»).
26      Αιτιολογική σκέψη 10 του κανονισμού 1169/2011.
27      COM(2006) 368 τελικό.
28      Άρθρο 9, παράγραφος 1, του κανονισμού 1169/2011.
29      Αναφέρομαι ιδίως στις διαφημιστικές αφίσες στην είσοδο των σούπερ μάρκετ ή στους καταλόγους που διανέμονται στα σούπερ μάρκετ, για παράδειγμα.
30      Αυτό δεν θίγει τη δυνατότητα των υπευθύνων των επιχειρήσεων τροφίμων να περιλαμβάνουν τις πληροφορίες αυτές στη διαφήμιση ακόμη και όταν δεν υποχρεούνται να το πράξουν.
31      Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 7ης Ιουλίου 2016, Ambisig, C‑46/15, EU:C:2016:530, σκέψη 33.
32      Άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, του κανονισμού 1169/2011.
33      Το συμπέρασμα αυτό επιβάλλεται, κατά τη γνώμη μου, για λόγους ασφάλειας δικαίου και συνοχής όσον αφορά την επισήμανση των τροφίμων.
34      Άρθρο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2006/114.
35      Απόφαση
της 11ης
Ιουλίου 2013, Belgian Electronic Sorting Technology, C‑657/11, EU:C:2013:516, σκέψη 35.
36      Συμπληρωματικώς, επισημαίνεται ότι η διάκριση μεταξύ των εννοιών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης» φαίνεται να μπορεί να συναχθεί έμμεσα ήδη από την οδηγία 2000/13, την οποία συμπλήρωνε ο κανονισμός 1924/2006 πριν από την κατάργησή της από τον κανονισμό 1169/2011. Συγκεκριμένα, η οδηγία αυτή διέκρινε μεταξύ των κανόνων που ισχύουν για τη μεν και τη δε από τις έννοιες αυτές (πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2004, Douwe Egberts, C‑239/02, EU:C:2004:445, σκέψη 34).
37      Βλ. αιτιολογική σκέψη 37 και άρθρο 10, παράγραφος 4, του κανονισμού 1924/2006.
38      Αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι η επισήμανση μπορεί επίσης να περιέχει πληροφορίες που μπορεί να θεωρηθούν μη ουσιώδεις. Αναφέρομαι σε προαιρετικές πληροφορίες όπως, για παράδειγμα, ισχυρισμούς επί θεμάτων υγείας οι οποίοι, όπως διευκρινίστηκε ανωτέρω, ενημερώνουν, βεβαίως, τον καταναλωτή, έχουν όμως ως κύριο σκοπό να προσελκύσουν την προσοχή του και τελικά να τον ενθαρρύνουν να προβεί σε αγορά. Για τον τελευταίο αυτό λόγο, η ανακοίνωσή τους με την επισήμανση ενός τροφίμου δεν πρέπει μόνο να στηρίζεται σε επιστημονικά στοιχεία (βλ. άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ του κανονισμού 1924/2006), αλλά επίσης, λαμβανομένου υπόψη του προωθητικού τους ρόλου, πρέπει να συνοδεύεται από τις πρόσθετες πληροφορίες που παρατίθενται στο άρθρο 10, παράγραφος 2, του κανονισμού 1924/2006, προκειμένου να προστατεύονται οι καταναλωτές από παραπλανητικές και μη τεκμηριωμένες πληροφορίες.
39      Για παράδειγμα, μια γραπτή διαφήμιση στις διαφημιστικές καταχωρίσεις των εφημερίδων ή σε διαφημιστικές πινακίδες, μια οπτικοακουστική διαφήμιση στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο ή ακόμα και μια ψηφιακή διαφήμιση, όπως συμβαίνει συχνά στα κοινωνικά δίκτυα.
40      Για παράδειγμα, ανάλογα με τον τόνο και την πρόθεση του μηνύματος, τα οποία μπορεί να είναι ενημερωτικά, σχετικά με τα χαρακτηριστικά του προϊόντος, πειστικά, προκειμένου να τονιστούν τα πλεονεκτήματα του προϊόντος με σκοπό να πειστεί ο καταναλωτής να αγοράσει, ή συναισθηματικά, για να προκαλέσουν συναισθήματα που ενδέχεται να επηρεάσουν την αγοραστική συμπεριφορά.
41      Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 1169/2011, ο κανονισμός αυτός αποσκοπεί στην εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών όσον αφορά τις πληροφορίες για τα τρόφιμα, λαμβανομένων υπόψη των διαφορών αντίληψης των καταναλωτών και των αναγκών τους για πληροφόρηση και με παράλληλη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς.
42      Απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2020, Dr. Willmar Schwabe, C‑524/18, EU:C:2020:60, σκέψεις 35 και 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.
43      Αιτιολογικές σκέψεις 14 και 19 του κανονισμού 1924/2006.
44      Άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 1924/2006.
45      Συναφώς, η διαφήμιση αποτελεί αναμφίβολα ένα μέσο για το άνοιγμα των δυνατοτήτων διάθεσης αγαθών και υπηρεσιών στην εσωτερική αγορά, από τις οποίες τόσο οι καταναλωτές όσο και οι επαγγελματίες πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αντλήσουν το μεγαλύτερο δυνατόν όφελος. Εξαναγκάζοντας έναν υπεύθυνο επιχείρησης τροφίμων να εγκαταλείψει μια διαφημιστική τεχνική που θεωρεί ιδιαίτερα αποτελεσματική, στην προκειμένη περίπτωση τη μνεία ενός μόνον ισχυρισμού επί θεμάτων υγείας, λόγω αλληλεπικάλυψης μεταξύ των εννοιών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης», θα είχε ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση αυτών των δυνατοτήτων διάθεσης και, κατά συνέπεια, την υπονόμευση της αποτελεσματικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς.
46      Επιπλέον, θα έχουν πλέον οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων τροφίμων τη δυνατότητα να επιλέγουν το εφαρμοστέο νομικό καθεστώς; Ποιες συνέπειες θα μπορούσε να έχει μια τέτοια αλληλεπικάλυψη επί άλλων νομικών πράξεων που χρησιμοποιούν τους ίδιους ορισμούς; Αυτά είναι μερικά μόνο παραδείγματα των πρακτικών δυσκολιών που θα προέκυπταν από την αποδοχή της αλληλεπικάλυψης μεταξύ των εννοιών της «επισήμανσης» και της «διαφήμισης» στη γραπτή της μορφή.