62020TJ0737_INF
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (δέκατο τμήμα) της 18ης Οκτωβρίου 2023 –Ryanair κατά Επιτροπής (airBaltic, COVID‑19)
(Υπόθεση T‑737/20) (
1
)
«Κρατικές ενισχύσεις – Λεττονική αγορά αεροπορικών μεταφορών – Ενίσχυση χορηγηθείσα από τη Λεττονία υπέρ της airBaltic στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Ανακεφαλαιοποίηση – Απόφαση περί μη προβολής αντιρρήσεων – Προσφυγή ακυρώσεως – Ενεργητική νομιμοποίηση – Παραδεκτό – Προσωρινό πλαίσιο για τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης – Μέτρο που αποσκοπεί στην άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους – Έλλειψη στάθμισης των ευεργετικών αποτελεσμάτων της ενίσχυσης με τα αρνητικά αποτελέσματά της επί των όρων των εμπορικών συναλλαγών και επί της διατήρησης ανόθευτου ανταγωνισμού – Προσδιορισμός της σχετικής αγοράς – Σημαντική ισχύς στην αγορά – Ίση μεταχείριση – Ελευθερία εγκατάστασης – Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Υποχρέωση αιτιολόγησης»
1.
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Πράξεις που τα αφορούν άμεσα και ατομικά – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία διαπιστώνεται το συμβατό κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά χωρίς να κινηθεί επίσημη διαδικασία έρευνας – Προσφυγή από ενδιαφερομένους, κατά την έννοια του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Προσφυγή σκοπούσα στη διασφάλιση των διαδικαστικών δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων – Παραδεκτό
(Άρθρα 108 § 2 και 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ· κανονισμός 2015/1589 του Συμβουλίου, άρθρο 1, στοιχείο ηʹ)
(βλ. σκέψη 15)
2.
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Πράξεις που τα αφορούν άμεσα και ατομικά – Ατομικός επηρεασμός – Κριτήρια – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία ορισμένη ενίσχυση κρίνεται συμβατή με την εσωτερική αγορά – Προσφυγή ανταγωνίστριας επιχειρήσεως που αποδεικνύει ότι επηρεάστηκε ουσιωδώς η θέση της στην αγορά – Παραδεκτό – Υποχρέωση της ανταγωνίστριας επιχειρήσεως να ορίσει επακριβώς τη σχετική αγορά και να συγκρίνει την κατάσταση όλων των ανταγωνιστών που δραστηριοποιούνται στην εν λόγω αγορά προκειμένου να διακριθεί από αυτούς – Δεν υφίσταται – Απόδειξη ότι επηρεάστηκε ουσιωδώς η θέση της ανταγωνίστριας επιχειρήσεως στη σχετική αγορά
(Άρθρα 108 §§ 2 και 3 και 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 16-37)
3.
Προσφυγή ακυρώσεως – Φυσικά ή νομικά πρόσωπα – Πράξεις που τα αφορούν άμεσα και ατομικά – Άμεσος επηρεασμός – Κριτήρια – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία ορισμένη ενίσχυση κρίνεται συμβατή με την εσωτερική αγορά – Προσφυγή επιχειρήσεως που ανταγωνίζεται τη δικαιούχο επιχείρηση – Ανταγωνίστρια επιχείρηση που αποδεικνύει ότι η πράξη την αφορά άμεσα
(Άρθρο 263, εδ. 4, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 38)
4.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Αναγκαίο μέτρο για την άρση σοβαρής διαταραχής της εθνικής οικονομίας
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 49‑53, 56-58)
5.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ – Συνεκτίμηση προγενέστερης πρακτικής – Αποκλείεται
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 54, 55)
6.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Κίνδυνος αφερεγγυότητας της αεροπορικής εταιρίας εάν δεν ληφθεί το μέτρο ανακεφαλαιοποίησης – Απουσία πλάνης εκτιμήσεως
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 49, στοιχείο αʹ)
(βλ. σκέψεις 71-73)
7.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Συστημική σημασία της δικαιούχου εταιρίας για την οικονομία της οικείας χώρας – Απουσία πλάνης εκτιμήσεως
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 49)
(βλ. σκέψεις 74-92)
8.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Αδυναμία της αεροπορικής εταιρίας να βρει χρηματοδότηση στην αγορά για το σύνολο των αναγκών της με προσιτούς όρους – Απουσία πλάνης εκτιμήσεως
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 49, στοιχείο γʹ)
(βλ. σκέψεις 93-111)
9.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Μέτρο που περιλαμβάνει μηχανισμό για την ενθάρρυνση της σταδιακής αποπληρωμής του εισπραχθέντος κεφαλαίου – Απουσία πλάνης εκτιμήσεως
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 56, 61, 79 και 80)
(βλ. σκέψεις 123-143)
10.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Προϋποθέσεις για την υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης – Παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 85)
(βλ. σκέψεις 149-154, 156)
11.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Εκτίμηση υπό το πρίσμα του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ – Κριτήρια – Στάθμιση των ευεργετικών αποτελεσμάτων της ενίσχυσης με τα αρνητικά αποτελέσματά της επί των όρων των εμπορικών συναλλαγών και επί της διατήρησης ανόθευτου ανταγωνισμού – Μη απαραίτητο κριτήριο
(Άρθρο 107 § 3 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 162-167)
12.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Εκτίμηση περί της υπάρξεως σημαντικής ισχύος της αεροπορικής εταιρίας στη σχετική αγορά – Ορισμός των εν λόγω αγορών σύμφωνα με την προσέγγιση ανά αερολιμένα – Επιτρέπεται
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 72)
(βλ. σκέψεις 191-203)
13.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Εκτίμηση βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID‑19 – Μέτρο ενίσχυσης που συνίσταται σε ανακεφαλαιοποίηση της αεροπορικής εταιρίας – Εκτίμηση περί της υπάρξεως σημαντικής ισχύος της αεροπορικής εταιρίας στη σχετική αγορά – Απουσία πλάνης εκτιμήσεως
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ· ανακοίνωση της Επιτροπής 2020/C 91 I/01 § 72)
(βλ. σκέψεις 212-237)
14.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Ανακεφαλαιοποίηση υπέρ αεροπορικής εταιρίας για να αποζημιωθεί η τελευταία στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ – Εκτίμηση της συμβατότητας με την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων – Κριτήρια – Στόχος της ενίσχυσης – Αναγκαιότητα της ενίσχυσης – Αναλογικότητα της ενίσχυσης
(Άρθρο 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 244-262)
15.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απαγόρευση – Παρεκκλίσεις – Ενισχύσεις δυνάμενες να χαρακτηρισθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά – Ενισχύσεις για την αντιμετώπιση σοβαρής διαταράξεως της οικονομίας κράτους μέλους – Εκτίμηση – Μέτρο ενίσχυσης υπέρ μιας σημαντικής για την εθνική οικονομία αεροπορικής εταιρίας στο πλαίσιο της πανδημίας COVID‑19 – Ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ – Παραβίαση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και της ελευθερίας εγκαταστάσεως – Δεν υφίσταται
(Άρθρα 49, 58 § 1, 100 § 2 και 107 § 3, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 267-272)
16.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Σχέδια ενισχύσεων – Εξέτασή της από την Επιτροπή – Προκαταρκτικό στάδιο και στάδιο κατ’ αντιπαράθεση διαδικασίας – Συμβατότητα της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά – Δυσχέρειες εκτιμήσεως – Υποχρέωση της Επιτροπής να κινήσει την κατ’ αντιπαράθεση διαδικασία – Σοβαρές δυσχέρειες – Έννοια – Αντικειμενικός χαρακτήρας – Περιστάσεις καταδεικνύουσες την ύπαρξη τέτοιων δυσχερειών – Δικαστικός έλεγχος – Περιεχόμενο
(Άρθρα 107 και 108 §§ 2 και 3 ΣΛΕΕ· κανονισμός 2015/1589 του Συμβουλίου, άρθρο 4 §§ 3 και 4)
(βλ. σκέψεις 276-280)
17.
Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απόφαση της Επιτροπής περί μη προβολής αντιρρήσεων σχετικά με ένα καθεστώς ενισχύσεων – Υποχρέωση αιτιολόγησης – Περιεχόμενο – Συνεκτίμηση του πλαισίου και όλων των κανόνων δικαίου που διέπουν το ζήτημα
(Άρθρα 107 § 3, στοιχείο βʹ, και 296 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 284-292)
Διατακτικό
Το Γενικό Δικαστήριο αποφασίζει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή.
2)
Η Ryanair DAC φέρει τα δικαστικά έξοδά της, καθώς και τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Air Baltic Corporation AS.
3)
Η Δημοκρατία της Λεττονίας φέρει τα δικαστικά έξοδά της.
(
1
)	EE C 53 της 15.2.2021.