62019TJ0018_RES
Sprawa T‑18/19
Colin Brown
przeciwko
Komisji Europejskiej
Wyrok Sądu (czwarta izba w składzie powiększonym) z dnia 5 października 2020 r.
Służba publiczna – Urzędnicy – Urzędnik będący w chwili wstąpienia do służby obywatelem Zjednoczonego Królestwa – Wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z Unii – Uzyskanie obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej – Utrata dodatku zagranicznego – Równość traktowania – Zasada niedyskryminacji – Artykuł 4 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego
Urzędnicy – Wynagrodzenie – Dodatek zagraniczny – Warunki przyznania – Zdarzenie uzasadniające ponowne rozpatrzenie sytuacji beneficjenta przez administrację – Uzyskanie obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej – Objęcie zakresem stosowania
[regulamin pracowniczy urzędników, załącznik VII, art. 4 ust. 1 lit. a)]
(zob. pkt 36, 37, 39, 41–45, 50–52)
Urzędnicy – Wynagrodzenie – Dodatek zagraniczny – Warunki przyznania – Ponowne rozpatrzenie sytuacji uprawnionego ze względu na uzyskanie obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej – Utrata prawa do dodatku zagranicznego – Uwzględnienie okoliczności związanych ze złożeniem wniosku o nadanie obywatelstwa – Ryzyko pozbawienia funkcji z urzędu ze względu na wyjście państwa członkowskiego z Unii – Brak wpływu
[regulamin pracowniczy urzędników, załącznik VII, art. 4 ust. 1 lit. a)]
(zob. pkt 64–69)
Urzędnicy – Wynagrodzenie – Dodatek zagraniczny – Warunki przyznania – Ponowne rozpatrzenie sytuacji uprawnionego ze względu na uzyskanie obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej – Zrównanie z sytuacją urzędnika, który ma lub miał obywatelstwo państwa zatrudnienia – Naruszenie zasady równości i niedyskryminacji – Brak
[regulamin pracowniczy urzędników, załącznik VII, art. 4 ust. 1 lit. b)]
(zob. pkt 81–83, 86–90, 96, 97, 112–117)
Streszczenie
W wydanym w dniu 5 października 2020 r. wyroku Brown/Komisja (T‑18/19) Sąd, orzekając w składzie powiększonym pięciu sędziów, uściślił, w jakich warunkach urzędnik, który uzyskał w trakcie kariery zawodowej obywatelstwo państwa zatrudnienia może z tego względu zostać pozbawiony prawa do dodatku zagranicznego, mając na względzie przesłanki przyznania tego dodatku określone w art. 4 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”).
W niniejszym wypadku skarżący, Colin Brown, wstąpił do służby w Komisji w dniu 1 stycznia 2001 r. Był wówczas jedynie obywatelem Zjednoczonego Królestwa. Urząd „Administracji i Wypłacania Należności Indywidualnych” (zwany dalej „PMO”) Komisji przyznał mu dodatek zagraniczny, biorąc pod uwagę przesłanki, jakie muszą spełnić urzędnicy, „którzy nie są oraz nigdy nie byli obywatelami państwa, na terytorium którego znajduje się ich miejsce zatrudnienia”, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) załącznika VII do regulaminu pracowniczego.
W dniu 23 czerwca 2016 r. obywatele Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej wypowiedzieli się w referendum na rzecz wystąpienia ich państwa z Unii Europejskiej. W dniu 29 marca 2017 r. Zjednoczone Królestwo powiadomiło Radę Europejską o zamiarze wystąpienia z Unii. W tych okolicznościach w dniu 27 czerwca 2017 r. skarżący złożył wniosek o obywatelstwo belgijskie, które uzyskał w dniu 3 listopada tego samego roku. Po otrzymaniu tej informacji PMO powiadomiło skarżącego w dniu 23 lutego 2018 r. o decyzji pozbawiającej go prawa do dodatku zagranicznego i, w konsekwencji, prawa do zwrotu kosztów podróży ze względu na to, że uzyskał obywatelstwo państwa zatrudnienia – w niniejszym wypadku Belgii. W decyzji zawierającej sprostowanie z dnia 19 marca 2018 r. (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”) data, od której decyzja z dnia 23 lutego 2018 r. wywarła skutki prawne, została określona jako dzień 1 grudnia 2017 r.
Ponieważ złożone przez skarżącego zażalenie na zaskarżoną decyzję zostało oddalone, skarżący wniósł do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i nakazanie przywrócenia spornych świadczeń od dnia 1 grudnia 2017 r. Na poparcie wysuniętych żądań stwierdzenia nieważności skarżący podniósł cztery zarzuty, w których, po pierwsze, kwestionuje on możliwość ponownego badania jego prawa do dodatku zagranicznego – zarówno co do zasady, jak i w świetle szczególnych okoliczności rozpatrywanej sprawy – i po drugie, podnosząc naruszenie zasady równego traktowania i niedyskryminacji, wynikające w szczególności z zastosowanych w ramach ponownego badania przesłanek, przyznania dodatku oraz sposobu wykładni tych przesłanek.
W pierwszej kolejności Sąd orzekł, że PMO nie naruszyło art. 4 ust. 1 lit. a) załącznika VII do regulaminu pracowniczego, stwierdzając, że uzyskanie obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej powinno skutkować ponownym badaniem prawa do dodatku zagranicznego. Pomimo bowiem, że w przepisie tym nie przewidziano wyraźnie takiej możliwości ponownego badania, Sąd podkreślił, że administracja nie może jednak nadal wypłacać comiesięcznie tego dodatku, gdy z punktu widzenia przesłanek przyznania tego dodatku nastąpiło zdarzenie zmieniające w sposób istotny sytuację korzystającej z niego osoby. W tym wypadku, i wobec braku przepisu, który stałby temu na przeszkodzie, administracja powinna przeprowadzić ponowne badanie tej sytuacji.
W tym względzie Sąd wskazuje, że wykładnia art. 4 ust. 1 lit. a) załącznika VII do regulaminu pracowniczego potwierdza tę analizę, ponieważ nie wykazuje ona żadnej okoliczności mogącej wykluczyć wszelkie ponowne badanie prawa do dodatku zagranicznego w następstwie uzyskania przez urzędnika obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej. Po pierwsze bowiem, ponieważ negatywna przesłanka dotycząca obywatelstwa państwa zatrudnienia jest sformułowana w czasie teraźniejszym, takie brzmienie nie wyklucza obowiązku spełniania przez danego urzędnika w trakcie całej kariery tej przesłanki, tak aby mógł on zachować prawo do dodatku zagranicznego. Po drugie, co się tyczy dokonanego przez prawodawcę wyboru przesłanek przyznania dodatku zagranicznego, Sąd wskazuje – biorąc pod uwagę prace przygotowawcze (
1
), które doprowadziły do przyjęcia wcześniejszego regulaminu pracowniczego (
2
) – że kryterium obywatelstwa zostało przyjęte ze względu na jego dokładniejszy i prostszy w stosowaniu charakter, mając świadomość, że kryterium to nie eliminuje wszystkich trudności, w szczególności w przypadku podwójnego obywatelstwa. A zatem mając na względzie zasadę ścisłej wykładni przepisów prawa Unii uprawniających do świadczeń finansowych, Sąd jest zdania, że wyłączenie wszelkiego ponownego badania w wypadku uzyskania obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej wymagałoby odmiennego brzmienia spornego przepisu. Po trzecie, Sąd jest zdania, że takie ponowne badanie jest również zgodne z celem dodatku zagranicznego polegającym na zrekompensowaniu szczególnych obciążeń i niedogodności wynikających, w toku kariery zawodowej, z oddalenia urzędnika od miejsca pochodzenia ze względu na wykonywanie służby na rzecz Unii w miejscu zatrudnienia. W zakresie, w jakim prawodawca Unii był zobowiązany do wyrażenia tego celu w ramach definicji przesłanek przyznania dodatku zagranicznego, Sąd wskazuje – biorąc pod uwagę sformułowanie przyjęte w tym względzie w art. 4 ust. 1 lit. a) załącznika VII do regulaminu pracowniczego – że integracja urzędnika wynikająca z okoliczności, iż w trakcie kariery zawodowej ma on stałe miejsce zamieszkania w państwie zatrudnienia i tam pracuje, nie może stać na przeszkodzie wypłacie dodatku zagranicznego. Natomiast ów wybór prawodawcy nie jest wiążący w wypadku uzyskania obywatelstwa państwa zatrudnienia w trakcie kariery zawodowej, mając na względzie szczególną formę integracji, jaką jest takie nadanie obywatelstwa.
Wreszcie Sąd oddalił argumentację, w której skarżący zarzucał PMO brak odstąpienia od ponownego badania spełnienia przez niego rozpatrywanych przesłanek ze względu na powody, jakie skłoniły go do złożenia wniosku o nadanie obywatelstwa, które przedstawił on jako stanowiące wypadek siły wyższej. W tym względzie, po uściśleniu, że prowadzona przez skarżącego procedura nadania obywatelstwa miała na celu zapobieżenie ryzyku pozbawienia go funkcji z urzędu – w niniejszej sprawie ze względu na wyjście Zjednoczonego Królestwa z Unii – Sąd stwierdził, że sporne ponowne badanie nie może być uznane za nakładające na skarżącego nadmierne obciążenie spełniające wymogi siły wyższej i, w konsekwencji, mogące zwolnić PMO z ciążącego na nim obowiązku ponownego badania. Sytuacja taka nie ma miejsca, tym bardziej że uzyskanie obywatelstwa belgijskiego gwarantuje odtąd w pełni skarżącemu utrzymanie zatrudnienia. W tym względzie Sąd przypomniał na koniec, że nikt nie może żądać zneutralizowania skutków wyjścia państwa członkowskiego z Unii.
W drugiej kolejności Sąd orzekł, że ani stosowanie do skarżącego w ramach ponownego badania przesłanek przyznania dodatku obowiązujących w wypadku urzędników mających obywatelstwo państwa zatrudnienia, ani dokonana wykładnia tych przesłanek nie naruszają zasady równości i niedyskryminacji.
Sąd podkreśla przede wszystkim, że rozróżnienie wynikające z wyboru przy wykonywaniu szerokich uprawnień dyskrecjonalnych przez prawodawcę w celu określenia przesłanek zatrudnienia urzędników, jako pierwszego, kryterium obywatelstwa nie wydaje się oczywiście nieodpowiednie ani arbitralne w świetle celu dodatku zagranicznego. Ponadto okresowość jego wypłaty – zresztą nieograniczona w czasie – wymaga poszanowania zasady równego traktowania i niedyskryminacji nie tylko w chwili wstąpienia do służby, lecz także w chwili każdorazowego ponownego badania prawa do tego dodatku.
Mając zaś na względzie rygorystyczne przesłanki skorzystania przez urzędników będących obywatelami państwa zatrudnienia z dodatku zagranicznego – a mianowicie całkowity brak miejsca zamieszkania lub działalności zawodowej na europejskim terytorium tego państwa w dziesięcioletnim okresie odniesienia poprzedzającym wstąpienie do służby – Sąd nie zidentyfikował żadnego względu uzasadniającego zwolnienie skarżącego z ich spełnienia, od chwili nadania mu obywatelstwa. A zatem od tej daty należy go traktować tak jak każdego innego obywatela lub byłego obywatela belgijskiego, którego pobyt w Belgii, nawet krótkookresowy, w dziesięcioletnim okresie odniesienia może stać na przeszkodzie prawu do dodatku zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. b) załącznika VII do regulaminu pracowniczego. Przeciwnie Sąd stwierdził, że sytuacja urzędnika, który uzyskał obywatelstwo państwa zatrudnienia w toku kariery zawodowej, nie jest już porównywalna z sytuacją urzędników, którzy nie wyrazili zamiaru sformalizowania swoich związków z tym państwem poprzez uzyskanie obywatelstwa.
W każdym wypadku Sąd oddalił argument dotyczący dyskryminacji na niekorzyść urzędników będących obywatelami Zjednoczonego Królestwa po upewnieniu się, że kwestionowana wykładnia była stosowana w praktyce niezależnie od pierwotnie uwzględnionego obywatelstwa urzędnika i że, ponadto, nie była ona związana z jakimkolwiek względem odnoszącym się do rozwoju stosunków między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem. Wreszcie w odpowiedzi na zarzut dotyczący naruszenia zasady równego traktowania i niedyskryminacji wynikającego z błędnej wykładni art. 4 ust. 1 lit. b) załącznika VII do regulaminu pracowniczego Sąd wskazuje, że sugerowana w tym względzie wykładnia jest niezgodna z samym brzmieniem tego przepisu oraz z jego zakresem, w związku z czym może ona jedynie zostać oddalona.
Wyciągając konsekwencje z powyższych stwierdzeń, Sąd oddalił pozostałe żądania i, w konsekwencji, skargę w całości.
(
1
)	Pismo informacyjne Rady z dnia 11 grudnia 1959 r.
(
2
)	Rozporządzenie Rady nr 31 (EWG) 11 (EWEA) z dnia 18 grudnia 1961 r. ustanawiające regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz.U. 1962, 45, s. 1387).