62021CC0590
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 23 marca 2023 r. (
1
)
Sprawa C‑590/21
Charles Taylor Adjusting Limited,
FD
przeciwko
Starlight Shipping Company,
Overseas Marine Enterprises Inc.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Areios Pagos (sąd kasacyjny, Grecja)]
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 – Uznawanie i wykonywanie w jednym państwie członkowskim orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim – Artykuł 34 – Podstawy odmowy – Naruszenie porządku publicznego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie – Pojęcie „porządku publicznego” – Orzeczenie uniemożliwiające dalsze prowadzenie postępowań wszczętych przed sądami innego państwa członkowskiego lub korzystanie z prawa do ochrony sądowej
I. Wprowadzenie
1.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Areios Pagos (sąd kasacyjny, Grecja), dotyczy wykładni art. 34 pkt 1 i art. 45 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (
2
).
2.
Wniosek ten został złożony w ramach sporu dotyczącego uznania i wykonania przez sąd jednego państwa członkowskiego orzeczeń wydanych przez sąd innego państwa członkowskiego, których skutkiem jest powstrzymanie stron, które wniosły powództwo do innego sądu pierwszego państwa członkowskiego, przed dalszym prowadzeniem toczącego się przed nim postępowania.
3.
Rzeczony wniosek skłoni Trybunał do ustalenia, czy można odmówić uznania i wykonania orzeczenia zasądzającego od tych powodów odszkodowanie z tytułu kosztów owego postępowania, opartego na naruszeniu ugody kończącej uprzednio wszczęte przez nich postępowanie i wydanego przez sąd wskazany w tej ugodzie, na tej podstawie, że wspomniane uznanie i wykonanie są sprzeczne z porządkiem publicznym w rozumieniu art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001.
4.
Wyjaśnię, dlaczego jestem zdania, że w takiej sytuacji należy również zastosować zasady, które doprowadziły Trybunał do orzeczenia, że „anti-suit injunction”, a mianowicie zakazanie danej osobie wszczynania lub dalszego prowadzenia postępowania przed sądami innego państwa członkowskiego, jest niezgodne z systemem ustanowionym przez rozporządzenie nr 44/2001.
II. Ramy prawne
5.
Artykuł 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 stanowi:
„Orzeczenia nie uznaje się, jeżeli:
1)
uznanie byłoby oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie”.
6.
Zgodnie z art. 45 ust. 1 tego rozporządzenia:
„Sąd rozpoznający środek zaskarżenia zgodnie z art. 43 albo […] 44 może odmówić stwierdzenia wykonalności albo je uchylić tylko z powodu jednej z przyczyn wymienionych w art. 34 i 35. Sąd wydaje orzeczenie niezwłocznie”.
III. Okoliczności sporu w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne
7.
W dniu 3 maja 2006 r. statek Alexandros T. zatonął wraz z ładunkiem u wybrzeży zatoki Port Elizabeth (Republika Południowej Afryki). Spółki Starlight Shipping Company (
3
) i Overseas Marine Enterprises Inc. (
4
), odpowiednio właściciel i armator tego statku, zażądały od ubezpieczycieli statku zapłaty odszkodowania z tytułu odpowiedzialności umownej tych ubezpieczycieli za szkodę objętą ubezpieczeniem.
8.
Ze względu na ich odmowę spółka Starlight wniosła w tym samym roku przeciwko nim powództwa do właściwego sądu w Zjednoczonym Królestwie, a w odniesieniu do jednego z ubezpieczycieli wszczęła postępowanie arbitrażowe. Podczas gdy postępowania te były w toku, spółki Starlight i OME zawarły z ubezpieczycielami statku ugody (
5
), na mocy których zakończono postępowania między stronami. Z tytułu szkody objętej ubezpieczeniem ubezpieczyciele wypłacili w uzgodnionym terminie odszkodowanie przewidziane w polisach ubezpieczeniowych jako pełną zapłatę za wszystkie roszczenia związane z utratą statku Alexandros T.
9.
Sąd angielski, przed którym toczyło się postępowanie, zatwierdził te ugody w dniach 14 grudnia 2007 r. i 7 stycznia 2008 r. Zarządził on zawieszenie wszelkich dalszych postępowań w rzeczonej sprawie, wynikających z tego samego powództwa.
10.
Po zawarciu wspomnianych ugód spółki Starlight i OME wraz z innymi właścicielami i osobami fizycznymi prawnie ich reprezentującymi wnieśli do Polymeles Protodikeio Peiraios (sądu okręgowego w Pireusie, Grecja) szereg powództw, w tym powództwa z dni 21 kwietnia 2011 r. i 13 stycznia 2012 r., między innymi przeciwko Charles Taylor Adjusting Limited (
6
), kancelarii doradztwa prawnego i technicznego, która zapewniła obronę ubezpieczycielom statku Alexandros T. przed sądem angielskim w sprawie roszczeń spółki Starlight, oraz przeciwko FD, osobie zarządzającej tą kancelarią.
11.
W tych nowych powództwach, opartych na odpowiedzialności deliktowej, spółki Starlight i OME domagały się naprawienia zarówno szkody majątkowej, jak i szkody niemajątkowej, które miały ponieść z powodu nieprawdziwych i zniesławiających twierdzeń ich dotyczących, za które mieli być odpowiedzialni ubezpieczyciele statku oraz ich przedstawiciele. Spółki Starlight i OME podniosły, że gdy pierwotne postępowanie w sprawie zapłaty odszkodowań należnych od ubezpieczycieli było nadal w toku i wciąż odmawiano wypłaty odszkodowania z tytułu ubezpieczenia, pracownicy oraz przedstawiciele owych ubezpieczycieli rozpowszechnili, w obecności Ethniki Trapeza tis Ellados (narodowego banku Grecji), wierzyciela hipotecznego właściciela zatopionego statku, a także na rynku ubezpieczeń, między innymi fałszywą pogłoskę, że utrata statku była spowodowana poważnymi wadami statku, o których jego właściciele wiedzieli.
12.
W 2011 r., gdy wspomniane postępowania były w toku, ubezpieczyciele statku i ich przedstawiciele, w tym w szczególności spółka Charles Taylor i FD, pozwani w tych postępowaniach, wnieśli do sądów angielskich przeciwko spółkom Starlight i OME powództwa o stwierdzenie, że postępowania wszczęte w Grecji stanowiły naruszenia ugód, oraz o uwzględnienie ich roszczeń odszkodowawczych.
13.
Po przeprowadzeniu postępowań we wszystkich instancjach przed sądami angielskimi powództwa te doprowadziły do wydania w dniu 26 września 2014 r. przez High Court of Justice (England & Wales), Queen’s Bench Division (Commercial Court) [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział Queen’s Bench (izba gospodarcza) (zwany dalej „High Court”)] wyroku i dwóch postanowień (
7
) opartych na treści ugód oraz na klauzuli prorogacyjnej wskazującej ten sąd i zasądzających na rzecz powodów odszkodowanie związane z postępowaniem wszczętym w Grecji oraz zapłatę kosztów poniesionych w Anglii (
8
).
14.
Monomeles Protodikeio Peiraios, Naftiko Tmima (sąd okręgowy w Pireusie orzekający w składzie jednoosobowym, wydział morski, Grecja) uwzględnił wniosek spółki Charles Taylor i FD z dnia 7 stycznia 2015 r. o uznanie i stwierdzenie częściowej wykonalności tych orzeczeń w Grecji zgodnie z rozporządzeniem nr 44/2001.
15.
W dniu 11 września 2015 r. spółki Starlight i OME wniosły apelację (
9
) od tego orzeczenia do Monomeles Efeteio Peiraios Naftiko Tmima (sądu apelacyjnego w Pireusie orzekającego w składzie jednoosobowym, wydział morski, Grecja).
16.
Wyrokiem z dnia 1 lipca 2019 r. sąd ten uwzględnił ich apelację na tej podstawie, że orzeczenia, o których uznanie i wykonanie wniesiono, zawierają „»quasi« anti-suit injunctions”, które stoją na przeszkodzie temu, aby zainteresowane osoby mogły wszcząć postępowanie przed greckim sądem, co stanowi naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (
10
) oraz art. 8 ust. 1 i art. 20 Syntagma (konstytucji). Przepisy te stanowią istotę pojęcia „porządku publicznego” w Grecji.
17.
Spółka Charles Taylor i FD wnieśli skargę kasacyjną od tego wyroku do Areios Pagos (sądu kasacyjnego). Uważają oni, że wyrok i postanowienia High Court nie są oczywiście sprzeczne ani z porządkiem publicznym krajowym, ani z porządkiem publicznym Unii Europejskiej i nie naruszają podstawowych zasad w tym zakresie. Podnoszą oni, że fakt przyznania im odszkodowania w sposób tymczasowy w związku z postępowaniami wszczętymi w Grecji przed wniesieniem przedmiotowych powództw do sądów angielskich nie uniemożliwia zainteresowanym dalszego występowania do sądów greckich ani tym sądom zapewnienia im ochrony sądowej. W konsekwencji wyrok i postanowienia High Court zostały niesłusznie potraktowane w sposób podobny do „anti-suit injunctions”.
18.
W tych okolicznościach Areios Pagos (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy wyrażenie »oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym« Unii, a w konsekwencji z krajowym porządkiem publicznym, które stanowi podstawę odmowy uznania i stwierdzenia wykonalności zgodnie z art. 34 pkt 1 i art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001, należy rozumieć w ten sposób, że oprócz wyraźnych anti-suit injunctions, które zakazują wszczynania lub dalszego prowadzenia postępowań przed sądem innego państwa członkowskiego, dotyczy ono również orzeczeń lub postanowień wydanych przez sądy państw członkowskich, które uniemożliwiają lub utrudniają wnoszącemu skargę kasacyjną uzyskanie ochrony sądowej ze strony sądu innego państwa członkowskiego lub dalsze prowadzenie toczących się już przed tym sądem postępowań, oraz czy stanowi to zatem ingerencję w jurysdykcję sądu innego państwa członkowskiego do rozpoznania danego sporu, który już do niego wniesiono i który już jest przed nim zawisły, […] zgodną z porządkiem publicznym Unii? W szczególności czy uznanie lub stwierdzenie wykonalności orzeczenia lub postanowienia sądu państwa członkowskiego, które przyznaje z góry tymczasowe odszkodowanie pieniężne wnioskodawcom ubiegającym się o uznanie i stwierdzenie wykonalności z tytułu kosztów i wydatków poniesionych w związku z wniesieniem powództwa lub dalszym prowadzeniem postępowania przed sądem innego państwa członkowskiego, jest sprzeczne z porządkiem publicznym Unii w rozumieniu art. 34 pkt 1 i art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 ze względu na to, że:
a)
po rozpoznaniu tego powództwa sprawa podlega ugodzie należycie zawartej i potwierdzonej przez sąd państwa członkowskiego, który wydaje orzeczenie lub postanowienie; oraz
b)
sąd innego państwa członkowskiego, do którego druga strona postępowania wytoczyła nowe powództwo, nie ma jurysdykcji na podstawie klauzuli przyznającej jurysdykcję wyłączną?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze: czy oczywista i bezpośrednia sprzeczność z krajowym porządkiem publicznym – zgodnie z przywołanymi powyżej podstawowymi koncepcjami kulturowymi i prawnymi przyjętymi w państwie oraz podstawowymi zasadami prawa greckiego, które dotyczą samej istoty prawa do ochrony sądowej (art. 8 i 20 greckiej konstytucji, art. 33 greckiego kodeksu cywilnego oraz zasada ochrony tego prawa, określona w art. 176 i art. 173 ust. 1–3, art. 185, 205 i 191 greckiego kodeksu postępowania cywilnego […]), a także art. 6 ust. 1 EKPC, w związku z czym możliwe jest w takim przypadku odstąpienie od stosowania prawa Unii dotyczącego swobodnego przepływu orzeczeń sądowych, a brak uznania orzeczenia z powodu tej przeszkody jest zgodny z koncepcjami, które przyjmują i promują europejski punkt widzenia – stanowi w myśl art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001, zgodnie z wykładnią nadaną mu przez Trybunał, podstawę do tego, by uniemożliwić uznanie i wykonanie w Grecji wspomnianych wyżej (w pytaniu pierwszym) orzeczenia i postanowień wydanych przez sądy innego państwa członkowskiego (Zjednoczonego Królestwa)?”.
19.
Spółka Charles Taylor i FD, spółki Starlight i OME, rządy grecki i hiszpański oraz Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie.
IV. Analiza
20.
Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że sąd państwa członkowskiego może odmówić uznania i wykonania orzeczenia z powodu sprzeczności z porządkiem publicznym opartej na okoliczności, że orzeczenie to stoi na przeszkodzie dalszemu prowadzeniu postępowania toczącego się przed innym sądem tego państwa członkowskiego w zakresie, w jakim przyznaje ono jednej ze stron tymczasowe odszkodowanie pieniężne z tytułu kosztów, które ona ponosi w związku ze wszczęciem tego postępowania, ze względu na to, że po pierwsze, przedmiot tego postępowania jest objęty ugodą, należycie zawartą i zatwierdzoną przez sąd państwa członkowskiego, który wydał wspomniane orzeczenie, a po drugie, sąd innego państwa członkowskiego, przed którym wszczęto to postępowanie, nie ma jurysdykcji na podstawie klauzuli przyznającej jurysdykcję wyłączną.
21.
W niniejszej sprawie wyrok i postanowienia High Court, o których uznanie i wykonanie wniesiono do sądu greckiego, zostały wydane w dniu 26 września 2014 r. Rozporządzenie nr 44/2001 znajduje zastosowanie ratione temporis do sprawy w postępowaniu głównym (
11
).
22.
Rozporządzenie to zawiera przepisy szczególne dotyczące uznawania i wykonywania orzeczeń, które należy przypomnieć (
12
), podkreślając, że nie wszystkie z nich zostały powtórzone w rozporządzeniu nr 1215/2012.
A.
Przypomnienie przepisów dotyczących uznawania i wykonywania orzeczeń, mających zastosowanie w sporze
23.
Rozporządzenie nr 44/2001 przewiduje, że „[o]rzeczenia wydane w jednym państwie członkowskim są uznawane w innych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania” (
13
). Jeżeli sporna jest kwestia uznania orzeczenia, wówczas każda ze stron, która powołuje się na uznanie orzeczenia, może wystąpić z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie podlega uznaniu (
14
). W celu wykonania orzeczenia w art. 38 tego rozporządzenia przewidziano postępowanie w sprawie wniosku o stwierdzenie jego wykonalności w państwie członkowskim, w którym wystąpiono o uznanie (
15
).
24.
Na tym etapie nie przeprowadza się żadnej kontroli merytorycznej (
16
).
25.
Zgodnie z art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 jedynie w ramach przewidzianego w art. 43 ust. 1 tego rozporządzenia (
17
) środka zaskarżenia od orzeczenia rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenie wykonalności sąd może odmówić stwierdzenia wykonalności albo je uchylić z powodu jednej z podstaw nieuznania wymienionych w art. 34 i 35 rzeczonego rozporządzenia.
26.
W art. 34 rozporządzenia nr 44/2001 wymieniono cztery ogólne podstawy nieuznania orzeczenia (
18
). Punkt 1 tego artykułu dotyczy przypadku, w którym „uznanie byłoby oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie”. Zgodnie z art. 35 ust. 3 klauzula porządku publicznego nie może być stosowana do przepisów dotyczących jurysdykcji (
19
).
27.
Sąd odsyłający zastanawia się nad stosowaniem tej klauzuli w świetle szczególnych okoliczności zawisłej przed nim sprawy.
B.
Szczególne okoliczności postępowania głównego
28.
Warto zwrócić uwagę na szereg okoliczności związanych z kontekstem proceduralnym i treścią rozpatrywanych orzeczeń.
1. Kontekst proceduralny
29.
Przedmiotem postanowienia odsyłającego jest wykładnia podstawy odmowy uznania i wykonania orzeczenia z powodu sprzeczności tego uznania z porządkiem publicznym w kontekście proceduralnym charakteryzującym się następującymi cechami:
–
ugody przewidujące wyłączną jurysdykcję sądu angielskiego zostały zawarte przez strony w postępowaniu głównym w ramach powództwa wniesionego przez spółkę Starlight w oparciu o odpowiedzialność kontraktową;
–
pozwani w postępowaniu z tytułu odpowiedzialności deliktowej wszczętym przez spółki Starlight i OME przed sądem greckim po zawarciu owych ugód uzyskali od rzeczonego sądu angielskiego orzeczenia uwzględniające ich żądanie przyznania ochrony deklaratoryjnej i zasądzające na ich rzecz tytułem zaliczki odszkodowanie związane z kosztami postępowania przed sądem greckim oraz koszty postępowania przed wspomnianym sądem angielskim, oraz
–
jak podkreślili spółka Charles Taylor i FD, uznanie i wykonanie tego orzeczenia zależy od oceny jego przedmiotu.
2. Treść rozpatrywanych orzeczeń przedstawiona przez sąd odsyłający
30.
Wątpliwości sądu odsyłającego wynikają z treści wyroku i postanowień High Court, którą wywodzi on z pozwu spółki Charles Taylor i FD.
31.
Po pierwsze, orzeczenia te opierają się na dwóch ustaleniach. Z jednej strony w wyroku orzeczono, że postępowania wszczęte w Grecji naruszają ugody (
20
). Ugody te zostały zawarte między stronami, którym w postępowaniu w Anglii i w postępowaniu arbitrażowym zarzucono udział w zbiorowym czynie niedozwolonym. Skutkiem tych ugód jest to, że wszelkie ewentualne powództwa skierowane przeciwko tym stronom – z tego samego tytułu co ten, który stanowi podstawę postępowań wszczętych przeciwko nim w Grecji – zostały już rozstrzygnięte w tychże ugodach zgodnie z zasadą mającą zastosowanie do współsprawców czynów niedozwolonych.
32.
Z drugiej strony w postanowieniach wskazano również, że greckie powództwa zostały wniesione z naruszeniem wyłącznej właściwości umownej sądu.
33.
Po drugie, dwoma odrębnymi postanowieniami zasądzono od spółek Starlight i OME:
–
na podstawie wyroku High Court ustalającego zasadę roszczenia i jego wysokość (
21
) zaliczkę na poczet odszkodowania należnego z tytułu postępowania wszczętego w Grecji, a mianowicie kwotę 100000 funtów szterlingów (GBP) (około 128090 EUR) (
22
), płatną do godz. 16.30 dnia 17 października 2014 r., na pokrycie wszelkich szkód powstałych do dnia 9 września 2014 r. włącznie, a także
–
dwie kwoty tytułem kosztów postępowania przed sądem angielskim, tj. 120000 GBP (około 153708 EUR) i 30000 GBP (około 38527 EUR), płatne w tym samym terminie tytułem pełnego odszkodowania.
34.
Po trzecie, postanowienia High Court, o których uznanie i stwierdzenie wykonalności zwrócono się do sądów greckich, zawierają dodatkowe okoliczności. Sąd odsyłający przywołuje je w następujący sposób:
–
„[o]ba postanowienia [High Court] zawierają na początku te same pouczenia skierowane do spółek Starlight i OME oraz reprezentujących je osób fizycznych, iż w przypadku niezastosowania się do postanowień mogą one zostać uznane za naruszające orzeczenia sądu, a ich mienie może zostać skonfiskowane lub może zostać im wymierzona grzywna, a osoby fizyczne mogą zostać zatrzymane (pkt 1–5)”;
–
„[p]ostanowienia te zawierają też następujące punkty, które również nie zostały zawarte w pozwie przez wnoszących skargę kasacyjną (nie wystąpiono o uznanie tych fragmentów ani o stwierdzenie ich wykonalności):
»4.
Decyzja o wysokości odszkodowania zostanie podjęta wobec każdej ze spółek Starlight i OME.
5.
Dopuszczalne jest wniesienie o zapłatę większej kwoty zaliczek na poczet rzeczonego odszkodowania [co wyraźnie wskazuje na to, że postępowania przed sądami greckimi będą kontynuowane, a koszty powodów będą się zwiększać (
23
)]«”.
–
„Pierwsze postanowienie zawiera ponadto następujące nakazy:
»8.
[…] każda ze spółek Starlight i OME zawrze ugodę, na mocy której strony CTa[ (
24
)] zostaną zwolnione z wszelkich zobowiązań związanych z roszczeniami, których każda ze spółek Starlight i OME mogłaby dochodzić w ramach greckich postępowań sądowych wszczętych przeciwko każdej ze stron CTa, zgodnie ze wzorem ugody załączonym do niniejszego postanowienia, i spółki Starlight i OME są zobowiązane do odesłania podpisanych oryginałów adwokatom stron CTa […].
9.
Jeżeli nie będzie można, w drodze racjonalnego poszukiwania, zlokalizować spółek Starlight i OME lub jeżeli spółki te nie podpiszą lub odmówią podpisania ugód w wyżej wymienionym terminie, dopuszczalne jest skierowanie wniosku do sędziego Kaya QC o ich wykonanie«”.
35.
W tych okolicznościach powstaje pytanie o kwalifikację orzeczeń, o których uznanie i wykonanie wniesiono.
C.
Kwalifikacja rozpatrywanych orzeczeń
36.
Sąd odsyłający zauważa, że wyrok i postanowienia High Court, którego jurysdykcja wyłączna została wybrana przez strony w ramach ugód, określają ich wpływ na postępowanie toczące się przed sądami greckimi.
37.
Prawdą jest, że orzeczenia te nie są skierowane bezpośrednio do sądu greckiego i formalnie nie zakazują dalszego prowadzenia toczącego się przed nim postępowania. Jednakże zawierają one elementy dotyczące jurysdykcji sądu greckiego w kontekście ugód zawartych między stronami, zasądzonych kwot, w tym orzeczenia zasądzającego tymczasowe odszkodowanie, które ma charakter odstraszający z uwagi na to, że jego wysokość nie jest ostateczna i zależy od dalszego prowadzenia tego postępowania (
25
). Ponadto towarzyszą im sankcje i nierozłączne nakazy mające zapewnić ich wykonanie (
26
). Są one skierowane in personam do spółek Starlight i OME, aby zaprzestały działań naruszających ugody, które zawierają klauzulę prorogacyjną (
27
).
38.
Na podstawie wszystkich tych okoliczności wydaje mi się uzasadnione, aby sąd odsyłający zakwalifikował wyrok i postanowienia High Court jako „quasi” anti-suit injunctions (
28
) i odniósł się w szczególności do orzeczeń odszkodowawczych, o których uznanie i wykonanie wniesiono.
39.
W konsekwencji jestem zdania, że sąd odsyłający, odwołując się do orzecznictwa Trybunału dotyczącego wydania anti-suit injunction (
29
), aby wyprowadzić z niego podstawę sprzeczności z porządkiem publicznym, słusznie zastanawia się nad zgodnością skutków ewentualnego uznania i wykonania tych orzeczeń z rozporządzeniem nr 44/2001.
D.
Zasady wypracowane w orzecznictwie mające zastosowanie do anti-suit injunction
1. Niezgodność kontroli jurysdykcji sądu jednego państwa członkowskiego przez sąd innego państwa członkowskiego z zasadą wzajemnego zaufania
40.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału (
30
) prawo Unii w dziedzinie jurysdykcji stoi na przeszkodzie wydaniu przez sąd wobec strony zakazu wszczynania lub dalszego prowadzenia postępowania przed sądem innego państwa członkowskiego (
31
), jeżeli narusza on jego jurysdykcję do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu. Taka ingerencja nie jest bowiem zgodna z systemem konwencji brukselskiej i rozporządzenia nr 44/2001, który opiera się na zasadzie wzajemnego zaufania.
41.
Ponadto Trybunał odrzucił różne powody powołane w celu uzasadnienia tej ingerencji:
–
okoliczność, że jest ona jedynie pośrednia i ma na celu zapobieżenie nadużyciu procedury przez pozwanego w postępowaniu krajowym. Trybunał uznał, że orzeczenie dotyczące bezprawnego charakteru zarzucanego pozwanemu zachowania, polegającego na powołaniu się na jurysdykcję sądu innego państwa członkowskiego, wymaga oceny istotnego charakteru wytoczenia powództwa przed sądem innego państwa członkowskiego (
32
); oraz
–
fakt bycia stroną w postępowaniu arbitrażowym (
33
).
42.
Z orzecznictwa tego wyłania się zatem, przyjęta obecnie, ogólna zasada, zgodnie z którą każdy sąd, do którego wniesiono powództwo, sam ustala, na podstawie znajdujących do niego zastosowanie przepisów, czy jest właściwy do rozstrzygnięcia wniesionego do niego sporu (
34
), a strona nie może zostać pozbawiona, pod rygorem sankcji, możliwości zwrócenia się do sądu państwa członkowskiego, który zbada swoją właściwość (
35
).
2. Wyjątki od zasady niekontrolowania jurysdykcji ograniczone przez prawodawcę Unii
43.
W orzecznictwie Trybunału przypomniano, że rozporządzenie nr 44/2001 dopuszcza w ograniczonym zakresie wyjątki od tej ogólnej zasady oraz że dotyczą one wyłącznie etapu uznawania lub wykonywania orzeczeń i mają na celu zapewnienie stosowania określonych zasad jurysdykcji szczególnej lub wyłącznej przewidzianych jedynie w tym rozporządzeniu (
36
).
44.
W konsekwencji należy z tego wywnioskować moim zdaniem, że prawodawca Unii uznał, iż nie mają wpływu na stosowanie zasady niekontrolowania jurysdykcji porozumienia stron zobowiązujące je do poddania sporów pod rozstrzygnięcie sądu arbitrażowego lub wyznaczające sąd do ich rozpoznania (
37
).
45.
Trybunał nie wypowiedział się dotychczas w tej ostatniej kwestii (
38
). Moim zdaniem analogicznie do rozwiązania przyjętego w dziedzinie arbitrażu w wyroku Allianz i Generali Assicurazioni Generali (
39
) strona, która wnosi powództwo do sądu państwa członkowskiego, uznając, że klauzula prorogacyjna, na którą wyraziła zgodę, nie ma zastosowania, nie może zostać pozbawiona ochrony sądowej, do której ma prawo (
40
).
46.
Podstawa zakazu anti-suit injunctions w Unii, mianowicie wzajemne zaufanie między sądami, a także brak szczególnego przepisu w rozporządzeniu nr 1215/2012, które zastąpiło rozporządzenie nr 44/2001, uzasadniają bowiem rozszerzenie orzecznictwa Trybunału na przypadki, w których jurysdykcję wyłączną przyznano sądowi na mocy porozumienia stron (
41
). W ten sposób zagwarantowana jest skuteczność (effet utile) tego rozporządzenia (
42
).
E.
W przedmiocie względu dotyczącego porządku publicznego uzasadniającego odmowę uznania i wykonania anti-suit injunctions
47.
Przewidziana w art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 (
43
) ocena oczywistej sprzeczności z porządkiem publicznym państwa, w którym wystąpiono o uznanie, dotyczy skutków wywoływanych przez orzeczenie zagraniczne, jeżeli zostało ono uznane i wykonane (
44
), w świetle europejskiej koncepcji porządku publicznego (
45
).
48.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w sposób ścisły, jako że stanowi on przeszkodę w realizacji jednego z podstawowych celów owego rozporządzenia. Powoływanie się na niego powinno mieć zatem miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach. Trybunał kontroluje, w jakich granicach sąd państwa członkowskiego może powoływać się na to pojęcie, gdy odmawia uznania orzeczenia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego (
46
).
49.
W odniesieniu do proceduralnego porządku publicznego (
47
) Trybunał przyjął szeroką koncepcję pojęcia, o którym mowa w art. 34 pkt 1, uznając, że można się na nie powołać w przypadku naruszenia prawa do skutecznego środka prawnego zagwarantowanego w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (
48
).
50.
W niniejszej sprawie pytanie sądu odsyłającego dotyczy uznawania i wykonywania orzeczeń opartych w szczególności na naruszeniu zawartej w ugodach klauzuli prorogacyjnej i wydanych przez sąd wskazany przez strony, który ustala skutki finansowe takiego naruszenia (
49
). W szczególności orzeczenia te nakładają na strony owych ugód, które nie wystąpiły do tego sądu w pierwszej kolejności, obowiązek zapłaty tytułem zaliczki odszkodowania związanego z kosztami poniesionymi przez inne strony pozwane w innym państwie członkowskim.
51.
Wspomniane orzeczenia, wraz ze środkami mającymi na celu zapewnienie ich wykonania, które nie zostały wydane tytułem zabezpieczenia, przewidują przyznanie dalszych odszkodowań w przypadku dalszego prowadzenia postępowania przed sądem greckim. Ze względu na swoje skutki wykraczają one zatem znacznie poza ramy wykładni ugód i badania swojej jurysdykcji przez sąd wyznaczony przez strony w tych ugodach (
50
).
52.
W rezultacie, umiejscowione we właściwym kontekście, rzeczone orzeczenia, w szczególności postanowienia High Court, niewątpliwie skutkują zmuszeniem zainteresowanych stron do zaniechania powództwa. Tym samym pośrednio utrudniają dostęp do jedynego sądu, przed którym zawisł spór co do istoty, który na mocy rozporządzenia nr 44/2001 jest uprawniony do orzekania w przedmiocie swojej jurysdykcji, do zakończenia postępowania i orzekania w przedmiocie kosztów wszczętego przed nim postępowania, a także w przedmiocie ewentualnych roszczeń odszkodowawczych z nim związanych.
53.
Uznając, że do tego sądu należy dokonanie całościowej oceny postępowania i wszystkich okoliczności (
51
), sąd odsyłający, wskazując, że naruszono podstawową zasadę w europejskiej przestrzeni sądowej opartą na wzajemnym zaufaniu (
52
), zgodnie z którą każdy sąd orzeka o swojej własnej jurysdykcji, słusznie moim zdaniem podnosi, że uznanie oraz wykonanie wyroku i postanowień High Court jest oczywiście niezgodne z porządkiem publicznym sądu orzekającego. Pragnę przypomnieć, że zasada ta skłoniła Trybunał do stwierdzenia, iż we wszystkich okolicznościach stoi ona na przeszkodzie wydawaniu orzeczeń zakazujących bezpośrednio lub pośrednio dalszego prowadzenia postępowania wszczętego w innym państwie członkowskim.
54.
Innymi słowy, ze względu na systemową podstawę tego zakazu niedopuszczalne jest odstąpienie od niego, chyba że orzeczenie, które zostałoby zakazane w ramach postępowania bezpośredniego, stanie się skuteczne.
55.
Proponuję zatem, aby Trybunał odpowiedział twierdząco na pierwsze pytanie prejudycjalne i w konsekwencji stwierdził, że nie ma potrzeby badania pytania drugiego.
V. Wnioski
56.
W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Areios Pagos (sąd kasacyjny, Grecja) odpowiedział następująco:
Artykuł 34 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
należy interpretować w ten sposób, że:
sąd państwa członkowskiego może odmówić uznania i wykonania orzeczenia z powodu sprzeczności z porządkiem publicznym opartej na okoliczności, że orzeczenie to stoi na przeszkodzie dalszemu prowadzeniu postępowania toczącego się przed innym sądem tego państwa członkowskiego w zakresie, w jakim przyznaje ono jednej ze stron tymczasowe odszkodowanie pieniężne z tytułu kosztów, które ponosi ona w związku ze wszczęciem tego postępowania, ze względu na to, że po pierwsze, przedmiot tego postępowania jest objęty ugodą, należycie zawartą i zatwierdzoną przez sąd państwa członkowskiego, który wydał wspomniane orzeczenie, a po drugie, sąd innego państwa członkowskiego, przed którym wszczęto to postępowanie, nie ma jurysdykcji na podstawie klauzuli przyznającej jurysdykcję wyłączną.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Dz.U. 2001, L 12, s. 1.
(
3
)	Zwana dalej „spółką Starlight”.
(
4
)	Zwana dalej „spółką OME”.
(
5
)	Zwane dalej „ugodami”. Chodzi o trzy ugody: z dnia 13 grudnia 2007 r., a także z dni 7 i 30 stycznia 2008 r., przy czym ostatnia ugoda została zawarta w ramach arbitrażu.
(
6
)	Zwaną dalej „spółką Charles Taylor”.
(
7
)	Zwanych dalej „wyrokiem High Court”, „postanowieniami High Court” oraz łącznie „wyrokiem i postanowieniami High Court”.
(
8
)	Zobacz w przedmiocie szczegółowego przedstawienia ich treści pkt 30–34 niniejszej opinii.
(
9
)	Zobacz pkt 25 niniejszej opinii.
(
10
)	Podpisana w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., zwana dalej „EKPC”.
(
11
)	Zgodnie z art. 66 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1) rozporządzenie nr 44/2001 nadal ma zastosowanie do postępowań wszczętych przed dniem 10 stycznia 2015 r. Jest tak również w przypadku orzeczeń wydanych w Zjednoczonym Królestwie na podstawie art. 67 ust. 2 lit. a) Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz.U. 2020, L 29, s. 7), przyjętej decyzją Rady (UE) 2020/135 z dnia 30 stycznia 2020 r. w sprawie zawarcia Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz.U. 2020, L 29, s. 1), obowiązującej od dnia 1 lutego 2020 r. zgodnie z jej art. 185, z okresem przejściowym do dnia 31 grudnia 2020 r. (art. 126), podczas którego prawo Unii miało zastosowanie do Zjednoczonego Królestwa, chyba że umowa ta stanowi inaczej (art. 127).
(
12
)	W przedmiocie zasady, zgodnie z którą dokonana przez Trybunał wykładnia przepisów jednego z tych instrumentów prawnych, w tym również Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), podpisanej w Brukseli w dniu 27 września 1968 r., zmienionej późniejszymi konwencjami dotyczącymi przystąpienia nowych państw członkowskich do tej konwencji (Dz.U. 1998, C 27, s. 1, zwanej dalej „konwencją brukselską”), obowiązuje także w odniesieniu do przepisów pozostałych instrumentów, jeżeli przepisy te można uznać za im równoważne, zob. wyrok z dnia 20 czerwca 2022 r., London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association (C‑700/20, EU:C:2022:488, pkt 42).
(
13
)	Artykuł 33 ust. 1. Przepis ten opiera się na wzajemnym zaufaniu do wymiaru sprawiedliwości w Unii, którego podstawą jest zasada, że wszystkie państwa członkowskie przestrzegają prawa Unii, co ma na celu zapewnienie swobodnego przepływu orzeczeń [zob. wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Diageo Brands (C‑681/13, EU:C:2015:471, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 12 grudnia 2019 r., Aktiva Finants (C‑433/18, EU:C:2019:1074, pkt 23, 25)].
(
14
)	Zobacz art. 33 ust. 2 rozporządzenia nr 44/2001. Ponadto sąd państwa członkowskiego, przed którym powołano się na uznanie takich orzeczeń w sporze, może rozstrzygać o ich uznaniu (zob. ust. 3 tego artykułu).
(
15
)	Postępowanie to zostało zniesione w rozporządzeniu nr 1215/2012 (zob. motyw 26). Zobacz w kontekście przypomnienia wykonywanej kontroli wyrok z dnia 6 września 2012 r., Trade Agency (C‑619/10, EU:C:2012:531, pkt 43, 44). Zgodnie z art. 48 rozporządzenia nr 44/2001 stwierdzenie wykonalności orzeczenia zagranicznego, które rozstrzyga o kilku roszczeniach dochodzonych w pozwie, może być z urzędu lub na wniosek ograniczone do niektórych roszczeń, które mogą zostać oddzielone.
(
16
)	Zobacz art. 41 i motyw 17 rozporządzenia nr 44/2001.
(
17
)	Zobacz motyw 18 rozporządzenia nr 44/2001. Zgodnie z art. 43 ust. 1 tego rozporządzenia„[k]ażda ze stron może wnieść środek zaskarżenia od orzeczenia rozstrzygającego o wniosku o stwierdzenie wykonalności”.
(
18
)	Inne podstawy wymienione są w art. 35 rozporządzenia nr 44/2001. Jest on poświęcony przestrzeganiu klauzul jurysdykcyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczenia, umów konsumenckich oraz umów, które wyznaczają wyłącznie sąd, niezależnie od miejsca zamieszkania stron, a także zasady wyrażonej w art. 72 tego rozporządzenia. Przepisy te, powtórzone w art. 45 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, zostały rozszerzone jedynie na indywidualne umowy o pracę. Zobacz tytułem przykładu konsekwencji proceduralnych wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Weber (C‑438/12, EU:C:2014:212, pkt 54–58).
(
19
)	Zobacz także wyrok z dnia 16 stycznia 2019 r., Liberato (C‑386/17, EU:C:2019:24, pkt 45), a także pkt 53 niniejszej opinii.
(
20
)	Sąd angielski zauważył, że postanowienia ugód zwalniają między innymi spółkę Charles Taylor i FD z wszelkich zobowiązań w związku z wszelkimi roszczeniami, jakie mogą przysługiwać spółkom Starlight i OME (lub jednej z nich) z tytułu utraty statku, w tym z wszelkich zobowiązań w odniesieniu do roszczeń zgłoszonych w postępowaniach przed sądami greckimi.
(
21
)	Sąd odsyłający przytacza pkt 83 wyroku High Court w następujący sposób: „[powodowie] zgłaszają […] roszczenie o odszkodowanie […] Koszty [»costs« w oryginale w języku angielskim], które do tej pory ponieśli, wynoszą blisko 163000 GBP. [Żądana] płatność tymczasowa […] wynosi 150000 GBP lub jakąkolwiek inną kwotę, którą High Court ustali według własnego uznania”. W dalszej części postanowienia odsyłającego wskazano, że w tym punkcie uściślono, iż w owym postępowaniu inni powodowie zażądali „zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości 60 % kosztów poniesionych z tytułu greckich postępowań sądowych”. Ponadto w pkt 94 tego wyroku, również przytoczonym w postanowieniu odsyłającym, High Court uznał, że „stosowna płatność tymczasowa stanowiąca zaliczkę na poczet wyżej wymienionego odszkodowania wynosi 100000 GBP”. Sąd odsyłający zauważa w tym względzie, że „również to stwierdzenie ma charakter deklaratoryjny, a po dokonaniu oceny pozwu należy uznać, że w niniejszej sprawie pojawia się jedynie kwestia jego uznania, a nie kwestia stwierdzenia jego wykonalności, ponieważ dotyczy ona jedynie właściwej części postanowienia, które zostało wydane po wydaniu wyroku”.
(
22
)	Według kursu wymiany z dnia 26 września 2014 r., zob. pkt 13 niniejszej opinii.
(
23
)	Uwaga sądu odsyłającego.
(
24
)	Sąd odsyłający wyjaśnia, że „»CTa« oznacza wnoszących skargę kasacyjną”, tj. spółkę Charles Taylor i FD, zob. pkt 17 niniejszej opinii.
(
25
)	Sąd odsyłający uważa ponadto, że obliczenie i przyznanie z góry kosztów w drodze odszkodowania tymczasowego stanowią w istocie ukrytą sankcję.
(
26
)	W wyroku z dnia 10 lutego 2009 r., Allianz i Generali Assicurazioni Generali (C‑185/07, EU:C:2009:69, pkt 20), Trybunał wskazał już różnorodność środków przyjmowanych w ramach „anti-suit injunctions”.
(
27
)	Zobacz pkt 34 niniejszej opinii.
(
28
)	Zobacz w tym względzie wyrażenie „anti-suit injunction” użyte w pkt 89 wyroku z dnia 19 września 2018 r., C.E. i N.E. (C‑325/18 PPU i C‑375/18 PPU, EU:C:2018:739).
(
29
)	W dziedzinie uznawania i wykonywania orzeczenia zakazującego stronie występowania z określonymi wnioskami do sądu państwa członkowskiego Trybunał wydał jeden wyrok [wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Gazprom (C‑536/13, EU:C:2015:316)]. Nie ma on jednak znaczenia w niniejszej sprawie. Dotyczył on bowiem orzeczenia arbitrażowego, co skłoniło Trybunał do rozstrzygnięcia, głównie ze względu na zakres stosowania rozporządzenia nr 44/2001, z którego arbitraż jest wyłączony, że ani to orzeczenie arbitrażowe, ani orzeczenie, na mocy którego sąd danego państwa członkowskiego w stosownym wypadku uznaje owo orzeczenie, nie mogą mieć wpływu na wzajemne zaufanie między sądami różnych państw członkowskich, na którym to zaufaniu opiera się owo rozporządzenie (pkt 39). Wynika z tego, że postępowanie w sprawie uznania i wykonania takiego orzeczenia arbitrażowego podlega regułom prawa krajowego oraz prawa międzynarodowego, które znajdują zastosowanie w państwie członkowskim, w którym wnoszono o to uznanie i wykonanie (pkt 41). Podobnie motyw 12 rozporządzenia nr 1215/2012 podkreśla obecnie, że rozporządzenie to nie ma zastosowania do żadnego powództwa lub orzeczenia dotyczącego uznania lub wykonania orzeczenia arbitrażowego (zob. wyrok z dnia 20 czerwca 2022 r., London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association, C‑700/20, EU:C:2022:488, pkt 46).
(
30
)	Zobacz wyrok z dnia 27 kwietnia 2004 r., Turner (C‑159/02, EU:C:2004:228, pkt 27, 28, 31). Zobacz także wyrok z dnia 10 lutego 2009 r., Allianz i Generali Assicurazioni Generali (C‑185/07, EU:C:2009:69), oraz jego streszczenie w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., Gazprom (C‑536/13, EU:C:2015:316, pkt 32–34). Zobacz nowsze orzeczenie, aczkolwiek dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, wyrok z dnia 19 września 2018 r., C.E. i N.E. (C‑325/18 PPU i C‑375/18 PPU, EU:C:2018:739, pkt 90).
(
31
)	Dla przypomnienia kontekstu, w jakim „anti-suit injunctions” są stosowane w krajach common law, zob. L. Usunier, Compétence judiciaire, reconnaissance et exécution des décisions en matière civile et commerciale. – Compétence. – Exceptions à l’exercice de la compétence. – Conflits de procédures. – Articles 29 à 34 du règlement (UE) no 1215/2012, JurisClasseur Droit international, Paris, LexisNexis, 7 października 2015 r. (ostatnia aktualizacja z dnia 3 sierpnia 2022 r.), zeszyt 584-170, pkt 5.
(
32
)	Zobacz wyrok z dnia 27 kwietnia 2004 r., Turner (C‑159/02, EU:C:2004:228, pkt 28).
(
33
)	Zobacz wyroki: z dnia 10 lutego 2009 r., Allianz i Generali Assicurazioni Generali (C‑185/07, EU:C:2009:69, pkt 27, 28); z dnia 13 maja 2015 r., Gazprom (C‑536/13, EU:C:2015:316, pkt 32).
(
34
)	Zobacz wyrok Allianz i Generali Assicurazioni Generali (C‑185/07, EU:C:2009:69, pkt 29, 30).
(
35
)	Zobacz w celu przypomnienia zasady i jej szerokiej koncepcji wyrok z dnia 19 września 2018 r., C.E. i N.E. (C‑325/18 PPU i C‑375/18 PPU, EU:C:2018:739, pkt 90, 91). Zobacz także podobnie niektóre orzeczenia krajowe, takie jak wyrok Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja), 1re chambre civile (pierwsza izba cywilna) z dnia 14 października 2009 r. (nr nr 08-16.369, 08-16.549); komentarze, między innymi, S. Clavel, Conflits de juridictions. – Exequatur d’un jugement étranger. – Injonction anti-suit. – Ordre public international. – Clause attributive de juridiction. – Clauses de procédure, Journal du droit international (Clunet), Paris, LexisNexis, janvier 2010, no 1, s. 146–155, w szczególności s. 152; H. Muir Watt, La procédure d’anti-suit injonction n’est pas contraire à l’ordre public international, Revue critique de droit international privé, Paris, Dalloz 2010, s. 158–163. Zobacz także wyrok High Court z dnia 6 czerwca 2018 r., Nori Holding Limited and others v. Public Joint-Stock Company „Bank Otkritie Financial Corporation”, pkt 90, przywołany przez S. Law, Article 29, w: M. Requejo Isidro, Brussels I bis: A Commentary on Regulation (EU) nr 1215/2012, Cheltenham, Edward Elgar Publishing 2022, s. 466–483, w szczególności pkt 29.52, 29.54, s. 481, 482.
(
36
)	Zobacz przypis 18 do niniejszej opinii.
(
37
)	W tym względzie należy podkreślić, że o ile w konwencji brukselskiej klauzula prorogacyjna skutkowała, zgodnie z jej art. 17, wyznaczeniem sądu posiadającego wyłączną jurysdykcję, o tyle w rozporządzeniach nr nr 44/2001 i 1215/2012 zasada ta została utrzymana, „o ile strony nie uzgodniły czego innego”.
(
38
)	W sprawie Gjensidige (C‑90/22), zawisłej obecnie przed Trybunałem, zwrócono się do Trybunału z wnioskiem o dokonanie wykładni art. 45 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1215/2012 (drugie pytanie prejudycjalne), dotyczącym klauzuli prorogacyjnej zawartej w umowie przewozu międzynarodowego, regulowanej szczególną konwencją międzynarodową, a także pojęcia „porządku publicznego” w tym szczególnym kontekście (trzecie pytanie prejudycjalne).
(
39
)	C‑185/07, EU:C:2009:69, pkt 26, 31. Trybunał orzekł, że sąd krajowy nie może zostać pozbawiony możliwości zbadania kwestii wstępnej dotyczącej ważności lub możliwości zastosowania zapisu na sąd polubowny, a tym samym dokonania na wniosek zainteresowanej strony oceny, czy zapis ten jest nieważny, niewykonalny lub nienadający się do realizacji. Pragnę zauważyć w tym względzie, że pomimo krytyki wyrażonej przez doktrynę po tym wyroku z uwagi na szczególną sytuację arbitrażu (zob. między innymi H. Muir Watt, op.cit., s. 161) wyrok z dnia 13 maja 2015 r., Gazprom (C‑536/13, EU:C:2015:316), nie podważa zasad, na których opiera się wspomniany wyrok. Zobacz podobnie wyrok Cour de cassation (sądu kasacyjnego), 1ère chambre civile (pierwsza izba cywilna) z dnia 14 października 2009 r. (nr nr 08-16.369, 08-16.549), w którym orzeczono, że anti-suit injunction, którego przedmiotem „poza zakresem stosowania konwencji lub prawa wspólnotowego” jest zapewnienie przestrzegania klauzuli prorogacyjnej, nie jest sprzeczny z międzynarodowym porządkiem publicznym. Zobacz w odniesieniu do niektórych komentarzy doktryny dotyczących tego wyroku przypis 35 do niniejszej opinii.
(
40
)	Dyskusja między stronami może dotyczyć w szczególności przesłanki materialnej, jaką powinna spełniać klauzula prorogacyjna, a mianowicie, że musi ona dotyczyć „[sporów] już wynikły[ch] albo [sporów] przyszły[ch] mogący[ch] wyniknąć z określonego stosunku prawnego” (art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001). Zobacz wyrok z dnia 21 maja 2015 r., CDC Hydrogen Peroxide (C‑352/13, EU:C:2015:335, pkt 67). Sąd, przed którym wytoczono powództwo, mógłby również zbadać, czy klauzula prorogacyjna nie stanowi odstępstwa od zasady jurysdykcji wyłącznej lub czy został wyrażony zamiar odstąpienia od tej zasady, lub też czy nie została ona zastąpiona przy okazji innych okoliczności. Zobacz tytułem przykładu C. Legros, Commerce maritime. – Contrat de transport de marchandises. Responsabilité du transporteur, JurisClasseur Transport, Paris, LexisNexis, 25 września 2021 r., zeszyt 1269, II, Conflits de juridictions, pkt 48. Zobacz ponadto w odniesieniu do uznania orzeczenia o braku jurysdykcji opartego na klauzuli prorogacyjnej oraz uzasadnienia dotyczącego ważności tej klauzuli wyrok z dnia 15 listopada 2012 r., Gothaer Allgemeine Versicherung i in. (C‑456/11, EU:C:2012:719, pkt 29, 41).
(
41
)	Zobacz podobnie L. Usunier, op.cit., pkt 5. Zobacz także C. Legros, op.cit., pkt 48.
(
42
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 27 kwietnia 2004 r., Turner (C‑159/02, EU:C:2004:228, pkt 29); z dnia 10 lutego 2009 r., Allianz i Generali Assicurazioni Generali (C‑185/07, EU:C:2009:69, pkt 24).
(
43
)	Zobacz pkt 5 i 26 niniejszej opinii.
(
44
)	Zobacz sprawozdanie P. Jenarda dotyczące Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1979, C 59, s. 1), w szczególności s. 44; a także wyrok z dnia 28 kwietnia 2009 r., Apostolides (C‑420/07, EU:C:2009:271, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
45
)	Zobacz wyrok z dnia 28 marca 2000 r., Krombach (C‑7/98, EU:C:2000:164, pkt 25–27). Zobacz na temat tego pojęcia J.T. Nowak, V. Richard, Article 45, w: M. Requejo Isidro, Brussels I bis: A Commentary on Regulation (EU) No 1215/2012, op.cit. s. 638–678, w szczególności pkt 45.69-45.72, s. 666–668; P. Mankowski, Article 45, w: U. Magnus, P. Mankowski, European Commentaries on Private International Law, Brussels Ibis Regulation, 2nd ed., Cologne, Otto Schmidt 2023, s. 842–918, w szczególności pkt 28 i nast., s. 864 i nast.
(
46
)	Zobacz wyroki: z dnia 6 września 2012 r., Trade Agency (C‑619/10, EU:C:2012:531, pkt 48, 49 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 38, 40). Zobacz także wyrok z dnia 20 czerwca 2022 r., London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association (C‑700/20, EU:C:2022:488, pkt 77).
(
47
)	Zobacz w tym względzie H. Gaudemet-Tallon i M.E. Ancel, Compétence et exécution des jugements en Europe, Règlements 44/2001 et 1215/2012, Conventions de Bruxelles (1968) et de Lugano (1998 et 2007), 6e éd., Paris, Librairie générale de droit et de jurisprudence 2018, collection „Droit des affaires”, pkt 438 i nast., s. 611 i nast.; a także J.T. Nowak, V. Richard, op.cit., pkt 45.82 i nast., s. 671 i nast.
(
48
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 44–46 i przytoczone tam orzecznictwo). Naruszenie proceduralnego porządku publicznego stanowi zatem oczywiste naruszenie prawa do obrony, z zastrzeżeniem skorzystania ze środków zaskarżenia (pkt 48, 50 tego wyroku i przytoczone tam orzecznictwo). W przedmiocie zastosowania tej podstawy nieuznawania anti-suit injunctions zob. P. Mankowski, op.cit., pkt 31, s. 869.
(
49
)	Należy podkreślić, że pytanie to nie dotyczy zasadności przyznania odszkodowania, w przypadku gdy strona naruszyła klauzulę prorogacyjną. W tym względzie, po pierwsze, należy przypomnieć, że na etapie uznawania orzeczenia zakazana jest wszelka kontrola merytoryczna [zob. wyroki: z dnia 25 maja 2016 r., Meroni (C‑559/14, EU:C:2016:349, pkt 41); z dnia 16 stycznia 2019 r., Liberato (C‑386/17, EU:C:2019:24, pkt 54)]. Po drugie, uważam, że należy wspomnieć o dyskusji w doktrynie, która toczy się w tej kwestii. Zobacz z jednej strony H. Gaudemet-Tallon i M.E. Ancel, op.cit., pkt 162, s. 215, którzy popierają odpowiedź przeczącą w prawie Unii. Z drugiej strony zob. M. Brosch, L. Kahl, Article 25, w: M. Requejo Isidro, Brussels I bis: A Commentary on Regulation (EU) nr 1215/2012, op.cit., s. 344–374, w szczególności pkt 25.75, s. 366, w którym przytoczono orzeczenia wydane przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) w dniu 17 października 2019 r., III ZR 42/19, pkt 41–45, oraz przez Tribunal Supremo (sąd najwyższy, Hiszpania) w dniu 23 lutego 2007 r., nr 201/2007; a także S. Álvarez González, The Spanish Tribunal Supremo Grants Damages for Breach of a Choice-of-Court Agreement, Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts (IPRax), Bielefeld, Gieseking, vol. 29, nr 6, 2009, s. 529–533. Pragnę zauważyć, że w tym niemieckim orzeczeniu, na które powołali się spółka Charles Taylor i FD, orzeczenie odszkodowawcze sądu wskazanego przez strony zostało wydane po zbadaniu przez sąd, przed którym najpierw wytoczono powództwo, jego jurysdykcji. Zobacz w szczególności komentarz M. Burianskiego, Damages for breach of an exclusive jurisdiction clause, styczeń 2020 r., dostępny pod następującym adresem: https://www.whitecase.com/insight-alert/damages-breach-exclusive-jurisdiction-clause.
(
50
)	W tym względzie w postępowaniu głównym mogła pojawić się kwestia stosowania przepisów proceduralnych określonych w wyroku z dnia 9 grudnia 2003 r., Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657), o ile zostały spełnione przesłanki zawisłości sporu. Wbrew temu, co orzekł Trybunał, prawodawca Unii przy przekształceniu rozporządzenia nr 44/2001 przyznał pierwszeństwo sądowi wybranemu w celu potwierdzenia jego jurysdykcji na warunkach określonych w art. 31 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1215/2012, w tym sądowi, przed którym zawisł spór. W przedmiocie tego ostatniego podstawowego warunku, w szczególności w niniejszej sprawie, zob. L. Usunier, op.cit., pkt 29. W przedmiocie rozszerzenia tego rozwiązania na sytuacje, w których zastosowanie ma rozporządzenie nr 44/2001, zob. H. Gaudemet-Tallon i M.E. Ancel, op.cit., pkt 367, s. 534. Ponadto należy przypomnieć, że na etapie uznawania zagranicznego orzeczenia brak poszanowania zasad zawisłości sporu nie stoi na przeszkodzie takiemu uznaniu. Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2019 r., Liberato (C‑386/17, EU:C:2019:24, pkt 52).
(
51
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r., Gambazzi (C‑394/07, EU:C:2009:219, pkt 48).
(
52
)	Zobacz pkt 40 niniejszej opinii.