Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
SPIELMANN
arna tabhairt an 13 Samhain 2025 (1)
Cás C‑666/24
Imeachtaí coiriúla
v
EGB,
EGC,
GTA,
SPG,
QCR,
ACB,
JRS,
RJDL,
FJG,
XBLL,
DBA,
CBE,
idiragraithe:
Ministerio Fiscal,
Associació Catalana de Víctimes de Organitzacions Terroristes,
Asociación de Víctimas del Terrorismo,
Asociación Dignidad y Justicia,
AEGC,
AUGC,
Partido político VOX
(iarraidh ar réamhrialú ón Audiencia Nacional (an Ard-Chúirt Náisiúnta, an Spáinn))
(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Frithsceimhlitheoireacht – Gluaiseacht ar son neamhspleáchas na Catalóine – Comhréireacht le Dlí Orgánach 1/2024 maidir le maithiúnas chun institiúidí, polaitiúla agus sóisialta sa Chatalóin a normalú le dlí an Aontais – Treoir (AE)
2017/541 – Díolúine ó fhreagracht choiriúil na ndaoine atá cúisithe de bharr cionta sceimhlitheoireachta nach raibh ina gcúis sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine – An coincheap ‘sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine’ – An dlí daonna idirnáisiúnta – Deimhneacht dhlíthiúil – Prionsabal an ionchais dhlisteanaigh a chosaint – Airteagail 20 agus 21 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Tosaíocht dhlí an Aontais)
Clár
Réamhrá
An dlí
lena mbaineann
Dlí an Aontais
Eorpaigh
An Chairt
Treoir 2017/541
Dlí na Spáinne
An Cód Coiriúil
LOA
An díospóid sna príomhimeachtaí, na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú agus an nós imeachta os comhair na Cúirte
Measúnú
An chéad cheist, an dara ceist, an tríú ceist, an cúigiú ceist agus an séú ceist
Creat ginearálta dhlí an Aontais agus an áit le haghaidh maithiúnais
Ábhar Threoir 2017/541 agus a tost maidir le maithiúnas
Bunús dlí Threoir 2017/541: Airteagal 83 CFAE agus na himpleachtaí a bhaineann leis
Caighdeáin idirnáisiúnta agus cásdlí ECtHR maidir le maithiúnas
Measúnú ar chomhoiriúnacht LOA le Treoir 2017/541 i bhfianaise na n
eilimintí a ndearnadh anailís orthu
An ceathrú ceist
An chéad chomhpháirt: clásal eisiaimh atá bunaithe ar sháruithe tromchúiseacha ar chearta an duine
An dara comhpháirt: raon feidhme Airteagal 1 LOA agus prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh
An t
ochtú ceist
An seachtú ceist
An naoú ceist
Conclúid
Réamhrá
1.        ‘Maidir leis an am atá caite, ní mór dearmad a dhéanamh ar gach fuath frithpháirteach, seachas an Tríocha, an Deich, an tAon Déag agus giúistísí Phiréas: ní choimeádfar an díolúine i gcoinne na bhfear sin i bhfeidhm, má thíolacann siad a gcuntais’.(2) I mBunreacht na hAithne, tugann Arastatal tuairisc, dá bhrí sin, ar an toil shoiléir chun comhréiteach polaitiúil a raibh in éineacht le hathbhunú an daonlathais san Aithin in 403 RCh., i ndiaidh thíorántacht an Tríocha. Bhí tábhacht mhór institiúideach ag baint le hábhar an mhaithiúnais (3) sin. Chun an tsíocháin shibhialta a athbhunú, d’fhógair na daonlathaithe athchóirithe maithiúnas ginearálta lenar cumhdaíodh gach gníomh a rinneadh faoin réimeas olagarcach, cé is moite de roinnt polaiteoirí (an Tríocha, an Deich, an tAon Déag agus rialtóirí na Piréasa). Mar sin féin, d’fhéadfaidís tairbhe a bhaint as an maithiúnas dá n‑aontaíonn siad géilleadh don nós imeachta cuntasachta (euthynai).
2.        Tá an staid a tháinig chun solais leis an maithiúnas sin dírithe cheana féin ar shaincheist dhlíthiúil na maithiúnas nua-aimseartha. (4) Leagann sé béim ar an sásra chun ligean i ndearmad, rud a fhágann, ina n‑aonar agus i dteannta a chéile, gur féidir gortuithe a leigheas agus leanúint ar aghaidh. Is ligean i ndearmad d’aon ghnó é sin, diúltú institiúideach don fhaltanas, a ceapadh mar mhodh chun athmhuintearas sóisialta a bhaint amach. (5) Mar sin féin, tá an phríomh-shaincheist fós ann: conas comhréiteach idir an tsíochán agus an ceartas a bhaint amach? (6) I bhfocail eile, an bhfuil teorainneacha ann i dtaobh chuardach an chomhaontaithe shóisialta nuair atá gá le ceartas? (7) Is léir ó shampla na hAithne gur féidir an maithiúnas a chur leis an réamhrialú mar chur chuige féideartha. Cé go raibh sé ginearálta, ní raibh feidhm aige ach amháin maidir le hiarfheidhmeannaigh ar an gcoinníoll go ngéillfidh siad do thíolacadh na gcuntas (euthynai), rud a réitíonn, dá bhrí sin, comhréiteach sibhialta le freagracht aonair. Beagnach 2 mhílaois go leith tar éis an maithiúnas a bronnadh san Aithin in 403 RCh, tar éis thíoránacht an Tríocha, is fadhb leanúnach iad na fadhbanna eiticiúla agus na fadhbanna dlí amháin a tháinig chun cinn mar thoradh ar an gcuardach ar chothromaíocht idir an gá atá le ceartas agus an gá atá le hathmhuintearas, lena n‑áirítear sna maithiúnais a deonaíodh sa ré nua-aimseartha, gan beann ar an am nó ar an gcomhthéacs polaitiúil.
3.        Ina theannta sin, léiríonn an tréimhse phianmhar iarchogaidh agus na dlíthe maithiúnais a bhaineann léi na cásanna éagsúla. Tógaimid sampla ar dtús, a chuireann an cheist in iúl go háirithe, is é sléacht Oradour-sur-Glane, coir chogaidh a rinne earcaigh fórsa de chuid na hAlsáise.(8) Is féidir linn na coireanna agus na cionta a rinneadh le linn na coimhlinte ag na comhoibrithe, na gníomhartha a rinne an Ghluaiseacht Frithbheartaíochta, agus na cionta freisin a rinneadh an lá i ndiaidh na coimhlinte le linn an ‘ghlanta air a thugtar “fíochmhar”’. (9)
4.        Ar deireadh, luaigh mé na dlíthe maithiúnais maidir le coireanna a rinneadh san Ailgéir.(10) Ní gá a rá nach mbeadh an cur chuige traidisiúnta, (ró-?) buartha faoi ghéilleadh chun síthe, faoi láthair, ar a laghad a mhéid a bhaineann le coireanna an‑tromchúiseacha, ar bhonn chearta an duine. (11)
5.        Tá an tsaincheist sin i gcroílár an cháis seo. An 10 Meitheamh 2024, ghlac na Cortes Generales (Parlaimint na Spáinne) an Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (Bundlí 1/2024, maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin)
(‘LOA’).(12) Cuirtear san áireamh i réimse ábhartha agus ama LOA gníomhartha a chruthaíonn freagracht choiriúil, riaracháin nó freagracht in ábhar cistí poiblí, gníomhartha a rinneadh i gcomhthéacs reifrinn faoi neamhspleáchas na Catalóine chomh maith leo siúd a rinneadh i gcomhthéacs phróiseas ghluaiseacht neamhspleáchais na Catalóine.
6.        Ní féidir a shéanadh gur spreag LOA díospóireacht dhomhain agus nimhneach san aicme pholaitiúil, sna hinstitiúidí, sna breithiúna, sa saol acadúil agus, ar bhonn níos ginearálta, i sochaí na Spáinne.
7.        Ó thaobh an dlí de, cuireadh ceist dhlíthiúlacht LOA faoi bhráid an Tribunal Constitucional (an Chúirt Bhunreachtúil, an Spáinn) le déanaí trí achomharc bunreachtúil. Cé is moite de dhá fhoráil, dhearbhaigh na forálacha sin go raibh sé i gcomhréir leis an Constitución española (Bunreacht na Spáinne)
(‘an Bunreacht’) (13) i mbreithiúnas an 26 Meitheamh 2025.(14)
8.        Mar thoradh ar an gcás seo, tugann an Chúirt rialú ar chomhoiriúnacht LOA lena gcumhdaítear cionta coiriúla a bhaineann leis an sceimhlitheoireacht leis an dlí príomha, leis an dlí tánaisteach agus le prionsabail ghinearálta dhlí an Aontais. Go háirithe, déantar an iarraidh ar réamhrialú ón Audiencia Nacional (an Ard-Chúirt Náisiúnta, an Spáinn) in imeachtaí coiriúla i gcoinne 12 dhuine a bhfuil gníomhartha sceimhlitheoireachta curtha ina leith(15) i gcomhthéacs ghluaiseacht neamhspleáchais na Catalóine. Baineann sé le léiriú, ar an gcéad dul síos, ar Threoir (AE) 2017/541 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac (16) ar an dara dul síos, ar Airteagal 20(2) agus Airteagal 21(1) CFAE agus ar Airteagal 4(2) agus (3) CAE, ar an tríú dul síos, ar Airteagail 20 agus 21 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’) agus, ar an gceathrú dul síos, ar phrionsabail an ionchais dhlisteanaigh, na deimhneachta dlíthiúla agus thosaíocht dhlí an Aontais.
9.        Tarraingíonn an cás saincheist nach bhfacthas cheana agus atá ríthábhachtach: cad is gá a bheith i gceist le raon feidhme agus déine an athbhreithnithe a dhéanann an Chúirt i gcás ina bhféadfadh dlí náisiúnta maithiúnais, ar an gcéad dul síos, éifeachtacht treorach lena leagtar síos íosleibhéal comhchuibhithe sa chomhrac i gcoinne na sceimhlitheoireachta a lagú agus, ar an dara dul síos, an bonn a bhaint de threoirphrionsabail dhlí príomha an Aontais?
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
An Chairt
10.      Foráiltear in Airteagal 20 den Chairt go bhfuil ‘gach duine comhionann os comhair an dlí.’
11.      Is mar seo a leanas atá Airteagal 21 den Chairt:
‘1.      Toirmiscfear aon idirdhealú atá bunaithe ar aon fhoras amhail gnéas, cine, dath, tionscnamh eitneach nó sóisialta, airíonna géiniteacha, teanga, reiligiún nó creideamh, tuairim pholaitiúil nó eile, ballraíocht i mionlach náisiúnta, maoin, breith, míchumas, aois nó gnéaschlaonadh
2.      Laistigh de raon feidhme na gConarthaí agus gan dochar dá bhforálacha sonracha, toirmiscfear aon idirdhealú ar fhorais náisiúntachta.’
Treoir 2017/541
12.      Luaitear an méid seo a leanas in aithrisí 2, 8, 34, 35 agus 39 de Threoir 2017/541:
‘(2)      Tá gníomhartha sceimhlitheoireachta ar cheann de na sáruithe is tromchúisí ar luachanna uilechoiteanna dhínit an duine, na saoirse, an chomhionannais agus na dlúthpháirtíochta, agus leas a bhaint as cearta an duine agus as saoirsí bunúsacha, luachanna ar a bhfuil an tAontas fothaithe. Tá siad ar cheann de na hionsaithe is tromchúisí ar an daonlathas agus ar an smachta reachta freisin, ar comhphrionsabail iad ag na Ballstáit agus ar prionsabail iad ar a bhfuil an tAontas Eorpach bunaithe.
[...]
(8)      Sa Treoir seo, liostaítear líon uileghabhálach de choireanna tromchúiseacha, amhail ionsaithe a chuireann beatha duine i mbaol, mar ghníomhartha a dhéantar d’aon ghnó agus ar féidir leo cáiliú mar chionta sceimhlitheoireachta nuair a dhéantar iad, agus a mhéid a dhéantar iad, ar mhaithe le haidhm shonrach sceimhlitheoireachta, eadhon imeaglú tromchúiseach a dhéanamh ar dhaonra, nó iallach míchuí a chur ar rialtas nó ar eagraíocht idirnáisiúnta gníomh a dhéanamh nó staonadh ó ghníomh a dhéanamh, nó struchtúir bhunúsacha pholaitiúla, bhunreachtúla, eacnamaíochta nó shóisialta tíre nó eagraíochta idirnáisiúnta a dhíchobhsú go tromchúiseach nó a scriosadh. Maidir leis an mbagairt go ndéanfaí gníomhartha den sórt sin d’aon ghnó, ba cheart í a mheas freisin mar chion sceimhlitheoireachta nuair a shuitear, ar bhonn imthosca oibiachtúla, go ndearnadh bagairt den sórt sin ar mhaithe le haon aidhm sceimhlitheoireachta den sórt sin. Os a choinne sin thall, gníomhartha atá dírithe, mar shampla, ar iallach a chur ar rialtas aon ghníomh a dhéanamh nó staonadh ó aon ghníomh a dhéanamh ach nach bhfuil áirithe i liosta uileghabhálach na gcoireanna tromchúiseacha, áfach, ní mheastar iad a bheith ina gcionta sceimhlitheoireachta i gcomhréir leis an Treoir seo.
[...]
(34) Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí na Treorach seo a ghnóthú go leordhóthanach agus, de bharr an ghá atá le rialacha comhchuibhithe uile-Aontais, gur fearr agus is féidir iad a ghnóthú ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta a leagtar amach in Airteagal 5 CAE. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Treoir seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a ghnóthú.
(35) Leis an Treoir seo, urramaítear na prionsabail a aithnítear le hAirteagal 2 CAE, urramaítear cearta agus saoirsí bunúsacha agus cloítear leis na prionsabail a aithnítear go háirithe sa Chairt, lena n‑áirítear na cinn sin a leagtar amach i dTeidil II, III, V agus VI inti [...]. Caithfear an Treoir seo a chur chun feidhme i gcomhréir leis na cearta agus na prionsabail sin agus aird á tabhairt freisin ar an gCoinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint,(17) an Cúnant Idirnáisiúnta ar Chearta Sibhialta agus Polaitiúla, (18) agus ar oibleagáidí eile maidir le cearta an duine faoin dlí idirnáisiúnta.
[...]
(39) Ba cheart cur chun feidhme na mbeart dlí choiriúil arna nglacadh faoin Treoir seo a bheith comhréireach le cineál agus le himthosca an chiona, i ndáil leis na haidhmeanna dlisteanacha a shaothraítear agus i ndáil lena riachtanaí atá siad i sochaí dhaonlathach, agus níor cheart aon treallachas, ciníochas nó idirdhealú de chineál ar bith a bheith i gceist.’
13.      De réir Airteagal 1 den Treoir sin, dar teideal ‘Ábhar’:
‘Leis an Treoir seo, bunaítear rialacha íosta maidir le sainmhíniú cionta coiriúla agus smachtbhannaí coiriúla i réimse na gcionta sceimhlitheoireachta, na gcionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta agus na gcionta a bhaineann le gníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta, mar aon le bearta maidir le híospartaigh na sceimhlitheoireachta a chosaint, agus tacaíocht agus cúnamh a thabhairt dóibh.’
14.      Foráiltear le hAirteagal 2 den Treoir sin, dar teideal ‘Sainmhínithe’:
‘Chun críocha na Treorach seo, tá feidhm ag na sainmhínithe seo a leanas:
[...]
(3) ciallaíonn “grúpa sceimhlitheoireachta” grúpa struchtúrtha ina bhfuil níos mó ná beirt, a bhunaítear ar feadh tréimhse ama agus a ghníomhaíonn de chomhbheart chun cionta sceimhlitheoireachta a dhéanamh; ciallaíonn “grúpa struchtúrtha” grúpa nach gcuirtear le chéile go randamach chun cion a dhéanamh láithreach agus nach gá dó róil fhoirmiúla a shainiú dá chuid comhaltaí ná nach gá leanúnachas dó maidir lena bhallraíocht ná struchtúr forbartha.’
15.      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 3 de Threoir 2017/541, dar teideal ‘Cionta sceimhlitheoireachta’:
‘1.      Maidir leis na gníomhartha intinniúla seo a leanas, a shainítear mar chionta faoin dlí náisiúnta agus a d’fhéadfadh, i bhfianaise a gcineáil nó a gcomhthéacs, damáiste tromchúiseach a dhéanamh do thír nó d’eagraíocht idirnáisiúnta, glacfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun a áirithiú go ndéanfar iad a shainiú mar chionta sceimhlitheoireachta i gcás ina ndéanfar iad agus ceann amháin de na haidhmeanna a liostaítear i mír 2 a bheith mar aidhm acu:
[...]
(d)      scrios mór a dhéanamh ar shaoráid rialtais nó ar shaoráid phoiblí, ar chóras iompair, ar shaoráid bhonneagair, lena n‑áirítear córas faisnéise, ardán seasta atá suite ar an scairbh ilchríochach, áit phoiblí nó maoin phríobháideach ar dócha go gcuirfí saol an duine i mbaol dá bharr nó go mbeadh caillteanas mór eacnamaíoch mar thoradh air;
[...]
(f)      pléascáin nó airm, lena n‑áirítear airm cheimiceacha, bhitheolaíocha, raideolaíocha nó núicléacha, a mhonarú, a shealbhú, a fháil, a iompar, a sholáthar nó a úsáid, mar aon le taighde agus forbairt ar airm cheimiceacha, bhitheolaíocha, raideolaíocha nó núicléacha;
[...]
2.      Is iad seo a leanas na haidhmeanna dá dtagraítear i mír 1:
(a)      daonra a imeaglú go tromchúiseach;
(b)      iallach míchuí a chur ar rialtas nó ar eagraíocht idirnáisiúnta aon ghníomh a dhéanamh nó staonadh óna dhéanamh;
(c)      bunstruchtúir pholaitiúla, bhunreachtúla, eacnamaíocha nó shóisialta tíre nó eagraíochta idirnáisiúnta a dhíchobhsú go tromchúiseach nó a dhíothú.’
16.      Foráiltear le hAirteagal 4 den Treoir sin, dar teideal ‘Cionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta’:
‘Glacfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun a áirithiú go mbeidh na gníomhartha seo a leanas inphionóis mar chion coiriúil i gcás ina ndéantar go hintinniúil iad:
(a)      grúpa sceimhlitheoireachta a threorú;
(b)      páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí grúpa sceimhlitheoireachta, lena n‑áirítear trí fhaisnéis nó acmhainní ábhartha a sholáthar, nó trína chuid gníomhaíochtaí a mhaoiniú ar bhealach ar bith, agus fios a bheith ann go mbeidh an rannpháirtíocht sin ag rannchuidiú le gníomhaíochtaí coiriúla an ghrúpa sceimhlitheoireachta.’
17.      De réir Airteagal 13 de Threoir 2017/541, dar teideal ‘Gaol le cionta sceimhlitheoireachta’:
‘Chun go mbeidh cion dá dtagraítear in Airteagal 4 nó i dTeideal III inphionóis, ní gá cion sceimhlitheoireachta a dhéanamh iarbhír, ná ní gá, a mhéid a bhaineann na cionta dá dtagraítear in Airteagal 5 go hAirteagal 10 agus in Airteagal 12, nasc a bhunú le cion sonrach eile a leagtar síos sa Treoir seo.’
18.      Foráiltear le hAirteagal 14 den Treoir sin, dar teideal ‘Cabhrú agus neartú, gríosú agus iarracht a dhéanamh’, i mír 3:
‘Glacfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun a áirithiú go mbeidh sé inphionóis iarracht a dhéanamh cion dá dtagraítear in Airteagal 3, in Airteagal 6, in Airteagal 7, in Airteagal 9(1), i bpointe (a) d’Airteagal 9(2), agus in Airteagal 11 agus in Airteagal 12 a dhéanamh, cé is moite den seilbh dá bhforáiltear i bpointe (f) d’Airteagal 3(1) agus den chion dá dtagraítear i bpointe (j) d’Airteagal 3(1).’
19.      Foráiltear le hAirteagal 15 den Treoir sin, dar teideal ‘Pionóis do dhaoine nádúrtha’, i mír 1:
‘Glacfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun a áirithiú go mbeidh na cionta dá dtagraítear in Airteagal 3 go hAirteagal 12 agus in Airteagal 14 inphionóis trí phionóis choiriúla éifeachtúla, chomhréireacha agus athchomhairleacha, a bhféadfadh tabhairt suas nó eiseachadadh a bheith i gceist leo.’
Dlí na Spáinne
20.      Sa Spáinn, rinneadh Treoir 2017/541 a thrasuí le Ley Orgánica 1/2019 por la que se modifica la Ley Orgánica 10/1995, de 23 de noviembre, del Código Penal, para trasponer Directivas de la Unión Europea en los ámbitos financiero y de terrorismo, y abordar cuestiones de índole internacional (Bundlí 1/2019, lena leasaítear Bundlí 10/1995, an 23 Samhain, maidir leis an gCód Coiriúil, chun treoracha an Aontais Eorpaigh i réimsí an airgeadais agus na sceimhlitheoireachta a thrasuí agus chun déileáil le saincheisteanna áirithe de chineál idirnáisiúnta) an 20 Feabhra 2019 (‘Bundlí 1/2019’)(19) a tháinig i bhfeidhm an 13 Márta 2019.
21.      I measc na bhforálacha dá dtagraítear sa tarchur chun réamhrialú, is iad Airteagal 572 agus Airteagal 573(1) den Ley Orgánica 10/1995, del Código Penal
(Bundlí 10/1995, maidir leis an gCód Coiriúil) an 23 Samhain 1995
(‘an Cód Coiriúil’) na forálacha a leasaíodh le Bundlí 1/2019.(20)
An Cód Coiriúil
22.      Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 16(1) den Chód Coiriúil:
‘Tá an iarracht déanta i gcás ina léiríonn an duine go díreach trí ghníomhaíochtaí seachtracha go bhfuil cion á thosú, trí na gníomhartha uile nó cuid de na gníomhartha a chur i gcrích a bhfuiltear ag súil go hoibiachtúil leis an toradh a bhaint astu, agus nach bhfuil aon éifeacht aige sin mar gheall ar imthosca nach bhfuil neart ag déantóir na coire orthu.’
23.      Faoi Airteagal 62 den Chód Coiriúil:
‘Déanfar an iarracht a phionósú le pionós céim amháin nó dhá chéim níos ísle ná an méid a fhorordaítear leis an dlí mar gheall ar an gcion arna dhéanamh, a mhéid a mheastar is iomchuí i bhfianaise na contúirte a bhaineann leis an iarracht agus i bhfianaise mhéid an fhorghníomhaithe a bhaintear amach.’
24.      Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 346 den Chód Coiriúil:
‘1.      Pléascanna a spreagadh nó úsáid a bhaint as aon mhodh eile a bhfuil cumhacht scriosach chomhchosúil aige is cúis le scriosadh aerfort, calafort, stáisiún, foirgneamh, áitreabh rialtais, iostaí ina bhfuil ábhair inadhainte nó phléascacha, bealaí cumarsáide, modhanna iompair phoiblí, nó tumadh nó tráchur loinge, tuilte, pléascadh mianaigh nó suiteála tionsclaíche, ráillí iarnróid a bhaint, nó comharthaíocht a úsáidtear chun iarnród a oibriú ar mhaithe le sábháilteacht modhanna iompair a mhodhnú go míchuí, a bhriseann droichead, a scriosann bóithre poiblí, a dhéanann damáiste do phíblínte, a chuireann isteach go mór ar aon chineál nó modh cumarsáide, a chuireann isteach go mór ar sholáthar uisce, leictreachais, hidreacarbón nó acmhainní nádúrtha riachtanacha eile nó a chuireann isteach ar sholáthar an tsoláthair sin, déanfar é a phionósú le príosúnacht 10 mbliana go 20 bliain, i gcás inar gá go gcuireann scriosadh beatha nó sábháilteacht daoine i mbaol.
2.      In éagmais contúirt den sórt sin, tá an phianbhreith idir 4 bliana agus 8 mbliana sa phríosún.
3.      Má tá ionsaí ar bheatha, ar shláine coirp nó ar shláinte daoine ag gabháil leis an mbaol, déanfar an cion a phionósú ar leithligh leis an bpionós a fhreagraíonn don chion a rinneadh.’
25.      Leagtar an méid seo a leanas in Airteagal 571 den Chód Coiriúil:
‘Chun críocha an Chóid seo, ciallóidh “eagraíochtaí nó grúpaí sceimhlitheoireachta” grúpaí a bhfuil na saintréithe acu a leagtar amach sa dara fomhír d’Airteagal 570a (1) agus sa dara fomhír d’Airteagal 570b (1) faoi seach agus arb é is cuspóir nó is cuspóir dóibh ceann de na cionta a shainaithnítear sa roinn seo a leanas a dhéanamh.’
26.      Faoi Airteagal 572 den Chód Coiriúil:
‘1.      Maidir le heagraíocht nó grúpa sceimhlitheoireachta a chur chun cinn, a chomhdhéanamh, a eagrú nó a stiúradh, beidh sé inphionóis le téarma príosúnachta idir 8 mbliana agus 15 bliana agus le buanchaillteanas aon idirdhealuithe, dualgais agus feidhmeanna poiblí, lena n‑áirítear cinn roghnacha, nach féidir cinn nua a fháil nó a fheidhmiú go sealadach ar feadh thréimhse na pianbhreithe.
2.      Beidh rannpháirtíocht ghníomhach san eagraíocht nó sa ghrúpa inphionóis le téarma príosúnachta idir 6 bliana agus 12 bhliain agus le buanchaillteanas aon idirdhealuithe poiblí, dualgais phoiblí agus feidhmeanna poiblí, lena n‑áirítear cinn roghnacha, nach féidir cinn nua a fháil nó a fheidhmiú go sealadach ar feadh thréimhse na pianbhreithe.’
27.      Is mar seo a leanas a leagtar amach Airteagal 573 den Chód Coiriúil:
‘1.      Ciallaíonn “cion sceimhlitheoireachta” aon chion tromchúiseach a dhéanann difear do bheatha nó do shláine choirp, do shaoirse, do shláine mhorálta, do shaoirse agus sláine ghnéasach, do mhaoin, d’acmhainní nádúrtha nó don chomhshaol, don tsláinte phoiblí, chomh maith le haon chion tromchúiseach as a n‑eascraíonn riosca tubaiste, dóiteán d’aon ghnó, brionnú agus úsáid brionnaithe, ionsaithe ar an gCoróin, ar ionadaí údaráis nó ar oifigeach poiblí i bhfeidhmiú a ndualgas; seilbh, gáinneáil agus seilbh arm, armlóin nó pléascán dá bhforáiltear sa Chód seo, agus atreorú aerárthaí, soithí nó modhanna eile iompair phoiblí nó iompar earraí, arna dhéanamh chun aon cheann de na críocha seo a leanas:
(1)      An t‑ord bunreachtúil a threascairt, nó feidhmiú institiúidí polaitiúla nó struchtúir eacnamaíocha nó shóisialta an Stáit a chur faoi chois nó a dhíchobhsú go mór, nó iallach a chur ar údaráis phoiblí aon ghníomh a dhéanamh nó staonadh ó ghníomh a dhéanamh.
(2)      Cur isteach go mór ar an tsíocháin phoiblí.
(3)      Feidhmiú eagraíochta idirnáisiúnta a dhíchobhsú go tromchúiseach.
(4)      A bheith ina chúis sceimhle laistigh den daonra nó laistigh de chuid de.
2.      Cionta sceimhlitheoireachta a bheidh sna cionta crua-ríomhaireachta dá dtagraítear in Airteagal 197a, in Airteagal 197b agus in Airteagal 264 go hAirteagal 264c freisin nuair a dhéantar iad chun ceann de na críocha dá dtagraítear sa mhír roimhe seo.
3.      Is cionta sceimhlitheoireachta iad na cionta eile a liostaítear sa Chaibidil seo freisin.’
28.      Foráiltear don mhéid seo a leanas in Airteagal 573a den Chód Coiriúil:
‘1.      Beidh na pionóis seo a leanas inphionóis leis na cionta sceimhlitheoireachta dá dtagraítear i mír 1 den Airteagal roimhe seo:
[...]
(3)      Nuair a spreagtar an ginmhilleadh dá dtagraítear in Airteagal 144, nuair a bhíonn téarma príosúnachta idir 15 bliana agus 20 bliain ina chúis le díobháil dá dtagraítear in Airteagail 149, 150, 157 nó 158, is é an toradh a bhíonn air sin duine a cheapadh, nó scrios nó dóiteán dá dtagraítear in Airteagail 346 agus 351 faoi seach.’
29.      Foráiltear an méid seo a leanas in Airteagal 574(1) den Chód Coiriúil:
‘Beidh suíochán armáin nó armlón, seilbh nó coimeád substaintí nó feistí pléascacha, inadhainte, loiscneacha nó aisficseacha nó a gcomhpháirteanna, a monarú, a ngáinneáil, a n‑iompar nó a soláthar, i bhfoirm ar bith, agus substaintí nó feistí nó déantáin iomchuí den sórt sin amháin, inphionóis le téarma príosúnachta idir 8 mbliana agus 15 bliana nuair a dhéantar iad chun aon cheann de na críocha a leagtar amach in Airteagal 573.’
LOA
30.      Luaitear an méid seo a leanas,
inter alia, sa bhrollach a ghabhann le LOA:
‘I (an chéad mhír)
Ceaptar aon mhaithiúnas mar fhigiúr dlíthiúil arb é is aidhm dó maolú ar chur i bhfeidhm na rialacha atá i bhfeidhm go hiomlán, i gcás inar tharla na fíorais a dearbhaíodh nó a aicmíodh mar shárú nó as a n‑eascraíonn aon chineál dliteanais eile i gcomhthéacs sonrach.
[...]
V (an t‑ochtú fomhír, an naoú fomhír agus an tríú fomhír déag)
Eascraíonn comhréireacht an dlí as soiléiriú liosta na ngníomhartha a dhearbhaítear nó a aicmítear mar chion agus as iompar maithiúnais, chomh maith lena nasc riachtanach leis na gníomhartha a rinneadh le linn tréimhse a shainítear sa dlí. Seachnaítear leis an modh sin tagairt chineálach neamhbheacht agus seachnaítear leis go bhféadfadh an maithiúnas cineálacha eile gníomhartha a chumhdach nach bhfuil nasctha go díreach leis an bpróiseas neamhspleáchais agus leis na hiarmhairtí a bhaineann leis, toisc nach bhfágann an réasúnaíocht atá taobh thiar den bheart sin aon deis chun iad a réiteach.
Tá an méid sin go léir nasctha le prionsabal na leordhóthanachta agus le cuspóir na rialach, atá nasctha leis an oibleagáid coinníollacha a chruthú lena gcumasaítear saoirse agus comhionannas an duine aonair agus na ngrúpaí a bhfuil sé nó sí mar chuid díobh a bheith dílis agus éifeachtach, deireadh a chur le bacainní a choisceann nó a chuireann bac ar a fhorbairt agus rannpháirtíocht na saoránach uile sa saol polaitiúil, eacnamaíoch, cultúrtha agus sóisialta a éascú, a eascraíonn as Airteagal 9 den Bhunreacht agus atá dírithe ar na húdaráis phoiblí uile, ach go háirithe ar an reachtas [...]
[...]
Mar fhocal scoir, is é is cuspóir don dlí seo deimhneacht dhlíthiúil, urraim do phrionsabal na dlíthiúlachta agus creat dlíthiúil a sholáthar chun cearta bunúsacha a chosaint go neamhchlaonta, agus aird á tabhairt ar na moltaí ón gCoimisiún Eorpach um Dhaonlathas tríd an Dlí (21) inar leagadh béim, ina Thuairim in 2013,(22) ar a thábhachtaí atá sé idirdhealú soiléir a choinneáil idir an reachtas agus na breithiúna i gcur chun feidhme maithiúnais, lena n‑áirithítear urraim do neamhspleáchas breithiúnach agus do phrionsabail dhaonlathacha.
VI (an ceathrú fomhír, an t‑ochtú fomhír agus an naoú fomhír)
Mar a luaigh Coimisiún na Veinéise de Chomhairle na hEorpa ina thuairim an 11 Márta 2013, a glacadh ag a 94ú seisiún iomlánach, tá an cur chuige sin fíor-riachtanach, ar cur chuige teibí é freisin, ós rud é nach mbaineann sé ar bhealach ar bith le measúnú ar fhíorais a d’fhéadfadh teacht faoi gach ceann de na heisiaimh sin. Dá bhrí sin, is faoin reachtas atá sé na critéir a bhunú chun tairbhe a bhaint as maithiúnas agus chun go n‑aithneoidh na breithiúna na daoine sonracha a thagann faoin raon feidhme arna shainiú ag an reachtas.
[...]
An tagairt do na fíorais dá bhforáiltear in Airteagal 3 de Threoir 2017/541, nó in Airteagal 3 den ECHR, lena gcuirtear toirmeasc ar chéasadh agus ar íde nó ar phionós atá mídhaonna nó táireach, ar teorainn dho-sháraithe é, is sampla í (den chothromaíocht thuasluaite idir maithiúnas agus urraim do chearta an duine agus de na gealltanais idirnáisiúnta a thug an Spáinn). Mar sin féin, ba cheart a mheabhrú nach dtagann gach gníomh táireach faoi raon feidhme na forála sin, lena gceanglaítear go mbainfidh an gníomh tairseach íosta tromchúise amach chomh maith le bheith neamhdhleathach. Dá bhrí sin, de réir chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine,(23) chun go measfaí an gníomh a bheith táireach de réir bhrí Airteagal 3 den ECHR, is gá go ginearálta gur de dhéine áirithe a bheidh an díobháil choirp a rinneadh don íospartach nó an fhulaingt a d’fhulaing an t‑íospartach nó, in aon chás, gur féidir frithsheasmhacht mhorálta nó fhisiciúil duine a bhriseadh. Rinneadh an rogha maidir le córas sriantach eisiamh ó chur i bhfeidhm an Dlí seo, ós rud é go bhféadfadh mearbhall maidir le cionta eile a bheith mar thoradh ar iompar áirithe, rud a d’fhéadfadh a bheith amhlaidh i gcás gníomhartha áirithe a thagann faoi Chaibidil VII de Theideal XXII de Leabhar II den Chód Coiriúil.
Rinneadh na gníomhartha a fhéadfar a athbhreithniú a shainiú ar bhealach beacht agus mionsonraithe, i gcomhréir le treoirlínte Choimisiún na Veinéise, chun deimhneacht dhlíthiúil agus comhionannas os comhair an dlí a áirithiú. [...]’
31.      Foráiltear le hAirteagal 1 de LOA, dar teideal ‘Raon feidhme oibiachtúil’:
‘1.      Na gníomhartha seo a leanas as a n‑eascraíonn dliteanas airgid choiriúil, riaracháin nó poiblí a rinneadh i gcomhthéacs na gcomhairliúchán a reáchtáladh sa Chatalóin an 9 Samhain 2014 agus an 1 Deireadh Fómhair 2017, déantar a n‑ullmhú nó a n‑iarmhairtí, ar choinníoll go ndearnadh iad idir an 1 Samhain 2011 agus an 13 Samhain 2023, chomh maith leis na gníomhartha seo a leanas, a rinneadh idir na dátaí sin i gcomhthéacs phróiseas neamhspleáchais na Catalóine, mar a thugtar air, a athbhreithniú, fiú mura bhfuil siad nasctha leis na comhairliúcháin thuas nó mura ndearnadh iad tar éis na gcomhairliúchán thuas:
(a)      Gníomhartha a dhéantar d’fhonn scaradh nó neamhspleáchas na Catalóine a éileamh, a chur chun cinn nó a fháil, chomh maith leo siúd a rannchuidigh leis na cuspóirí sin a bhaint amach.
[...]
(b)      Gníomhartha a rinneadh d’fhonn comhairliúcháin a tionóladh sa Chatalóin an 9 Samhain 2014 agus an 1 Deireadh Fómhair 2017 nó comhairliúcháin ar dearbhaíodh go raibh a gcomóradh nó a reáchtáil neamhdhleathach a thionól, a chur chun cinn nó a fháil, ag daoine nach raibh inniúil chun na críche sin, chomh maith le gníomhartha a chuideodh leis na comhairliúcháin sin a sheoladh.
[...]
(c)      Diúltuithe, is cuma cén cineál iad, géilleadh don ord poiblí, ionsaithe ar an údarás, a oifigigh agus a státseirbhísigh, nó gníomhartha éirí amach a rinneadh chun gur féidir na comhairliúcháin phobail dá dtagraítear i bhfomhír (b) den mhír seo a reáchtáil nó a n‑iarmhairtí, agus aon ghníomh eile a aicmítear mar chion a dhéantar leis an intinn chéanna.
[...]
(d)      Diúltuithe, is cuma cén cineál iad, géilleadh don ord poiblí, ionsaithe ar údarás, ar a oifigigh agus ar oifigigh phoiblí, gníomhartha éirí amach nó aon ionsaí eile ar an ord poiblí agus ar an tsíocháin, arna ndéanamh chun tacú leis na cuspóirí agus na cuspóirí a thuairiscítear sna litreacha roimhe seo nó daoine a cúisíodh nó a ciontaíodh as aon cheann de na cionta dá dtagraítear san Airteagal seo a dhéanamh.
(e)      Gníomhartha arna ndéanamh le linn idirghabhálacha póilíneachta atá ceaptha bac nó cosc a chur ar ghníomhartha a dhéanamh as a n‑eascraíonn an dliteanas coiriúil nó riaracháin dá dtagraítear san Airteagal seo.
(f)      Gníomhartha arna ndéanamh chun aon cheann de na gníomhartha as a n‑eascraíonn dliteanas coiriúil, riaracháin nó poiblí dá dtagraítear sna pointí roimhe seo den Airteagal seo a chur chun cinn, a fháil nó a éascú, chomh maith le haon ghníomh eile a bhaineann go hábhartha leo.
2.      Déanfar gníomhartha as a n‑eascraíonn dliteanas airgid choiriúil, riaracháin nó poiblí arna leasú de bhun mhír 1 den Airteagal seo a athbhreithniú gan beann ar a gcéim cur chun feidhme, lena n‑áirítear gníomhartha ullmhúcháin, agus gan beann ar cé acu is é an duine lena mbaineann údar nó rannpháirtí an duine lena mbaineann.
3.      Gníomhartha ar cuireadh tús lena gcur chun feidhme roimh an 1 Samhain 2011, ní mheasfar go dtagann siad faoi raon feidhme an Dlí seo ach amháin má tugadh a bhforghníomhú i gcrích iad tar éis an dáta sin.
Déanfar gníomhartha ar cuireadh tús lena gcur chun feidhme roimh an 13 Samhain 2023 a áireamh i raon feidhme an Dlí seo freisin, fiú má tugadh a bhforghníomhú i gcrích tar éis an dáta sin.
4.      Ní mheasfar gur saibhriú é úsáid cistí poiblí chun na gcríoch a leagtar amach i bhfomhíreanna (a) agus (b), i gcás nach raibh sé beartaithe buntáiste airgeadais pearsanta a fháil, beag beann ar a chomhréireacht leis an dlíchóras.’
32.      Foráiltear le hAirteagal 2 de LOA, dar teideal ‘Eisiaimh’:
‘Ar aon chuma, déanfar na nithe seo a leanas a eisiamh ó chur i bhfeidhm an mhaithiúnais dá bhforáiltear in Airteagal 1:
(a)      Gníomhartha mailíseacha i gcoinne daoine as ar eascair bás, ginmhilleadh nó gortú don leanbh sa bhroinn, cailliúint orgán nó ball nó a n‑úsáid, cailliúint céadfa nó a húsáide, éagumais, steirilíochta nó mórfhoirmeachta.
(b)      Gníomhartha a aicmítear mar chéasadh nó mar íde mhídhaonna nó tháireach de réir bhrí Airteagal 3 den ECHR, cé is moite de choireanna nach sáraíonn íosleibhéal tromchúise sa mhéid is nach bhfuil siad de chineál chun uirísliú ná gnás a thabhairt do dhuine, chun an bonn a bhaint dá ndínit nó chun mothúcháin eagla, anacra nó ísleachta a chruthú a d’fhéadfadh a fhrithsheasmhacht mhorálta nó fhisiciúil a bhriseadh.
(c)      Gníomhartha a fhéadfar a aicmiú, de réir a gcríche, mar sceimhlitheoireacht faoi Threoir 2017/541 agus a bhí ina gcúis le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó freisin, go háirithe na gníomhartha sin a chumhdaítear le hAirteagail 2 agus 3 den ECHR agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta.
(d)      Gníomhartha a shainaithnítear mar chion, lena nochtar cúiseanna ciníocha, frith-Sheimíteacha nó frith-Romach, nó aon chineál eile idirdhealaithe a thagraíonn do reiligiún agus creideamh, eitneacht nó cine, gnéas, aois, gnéaschlaonadh nó féiniúlacht gnéis nó inscne an íospartaigh, forais inscne, idirdhealú de bharr bochtanais nó eisiamh sóisialta, tinneas nó míchumas a fhulaingíonn an t‑íospartach, is cuma cé acu a chuireann an t‑íospartach na dálaí nó na himthosca sin i láthair go hiarbhír.
(e)      Gníomhartha a aicmítear mar chionta a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh.
(f)      Gníomhartha a aicmítear mar ghníomhartha a rianaíonn nó a bhaineann an bonn de shíocháin nó neamhspleáchas an Stáit agus a bhaineann le cosaint náisiúnta, a liostaítear i dTeideal XXIII de Leabhar II den Chód Coiriúil, ar choinníoll go raibh bagairt éifeachtach agus dhílis agus úsáid éifeachtach fornirt i gcoinne iomláine chríochach nó neamhspleáchas polaitiúil na Spáinne i gcomhréir leis na téarmaí a leagtar síos i gCairt na Náisiún Aontaithe nó i Rún 2625 (XXV) ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 24 Deireadh Fómhair 1970, ina bhfuil an Dearbhú maidir le Prionsabail an Dlí Idirnáisiúnta a Bhaineann le Caidreamh Cairdiúil agus le Comhar idir Stáit i gcomhréir le Cairt na Náisiún Aontaithe.
(g)      Cionta cáilithe i gcoinne an phobail idirnáisiúnta a liostaítear faoi Theideal XXIV de Leabhar II den Chód Coiriúil.’
33.      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 4 de LOA, dar teideal ‘Éifeachtaí ar dhliteanas coiriúil’:
‘Gan dochar d’fhorálacha Airteagal 163 den Bhunreacht ná d’Airteagal 267 CFAE, tar éis theacht i bhfeidhm an Dlí seo:
(a)      Ordóidh an comhlacht breithiúnach ar tugadh cás os a chomhair go scaoilfear saor láithreach na daoine atá i dteideal an mhaithiúnais agus atá i bpríosún, cibé acu ar bhonn coinneála réamhthrialach nó i bhforghníomhú pianbhreithe.
Ordóidh an comhlacht breithiúnach ar tugadh na himeachtaí os a chomhair go gcuirfear deireadh láithreach le haon bhearta cosanta pearsanta nó iarbhír a d’fhéadfadh a bheith ordaithe i leith gníomhartha nó neamhghníomhartha a thagann faoi raon feidhme oibiachtúil an Dlí seo, faoi réir na mbeart sibhialta dá dtagraítear in Airteagal 8(2) amháin.
(b)      Déanfaidh an comhlacht breithiúnach ar tugadh na himeachtaí os a chomhair na barántais taisclainne arna n‑eisiúint chuig na daoine lena mbaineann an dlí seo agus chuig na barántais ghabhála náisiúnta, Eorpacha agus idirnáisiúnta a chur ar fionraí.
(c)      Ní chuirfidh an fhionraí imeachtaí coiriúla ar chúis ar bith cosc ar dheireadh a chur le bearta réamhchúraim a ordaíodh roimh theacht i bhfeidhm an Dlí seo agus a d’fhágfadh nach ndéanfaí cearta bunúsacha agus saoirsí poiblí a fheidhmiú.
(d)      Foirceannfaidh an comhlacht breithiúnach ar tugadh na himeachtaí os a chomhair forfheidhmiú na bpianbhreitheanna coimeádta, na ndícháiliúchán agus na bhfíneálacha uile a fhorchuirtear mar phríomhphianbhreith nó mar phianbhreith choimhdeach a bhfuil a mbunús i ngníomhaíochtaí nó neamhghníomhartha maithiúnais.
(e)      Ní fhéadfar pianbhreitheanna coimeádta a seirbheáladh ina n‑iomláine nó i bpáirt a asbhaint in imeachtaí coiriúla eile i gcás ina ndéantar na gníomhartha ar a raibh an phianbhreith arna seirbheáil bunaithe a leathnú faoin Dlí seo. Beidh feidhm ag an riail chéanna maidir le tréimhsí coinneála réamhthrialach nach dtagann ciontú ina dhiaidh mar thoradh ar theacht i bhfeidhm an Dlí seo.
(f)      Scriosfar an iontráil sa taifead coiriúil a d’eascair as an gcion ar tugadh maithiúnas dó.’
34.      Faoi Airteagal 9 de LOA, dar teideal ‘Dlínse chun maithiúnas a chur i bhfeidhm’:
‘1.      Déanfaidh na cúirteanna dá dtagraítear in Airteagal 11 den Dlí seo maithiúnas gníomhartha ar cion iad a chur i bhfeidhm,
ex officio nó arna iarraidh sin do pháirtí nó don Ministerio Fiscal (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, an Spáinn) agus, in aon chás, tar éis éisteacht le hOifig an Ionchúisitheor Phoiblí agus leis na páirtithe.
2.      Déanfaidh na comhlachtaí inniúla maithiúnas gníomhartha ar teipeanna riaracháin iad nó as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí a chur i bhfeidhm chun na nósanna imeachta a chomhfhreagraíonn do na gníomhartha sin a thionscnamh, a phróiseáil nó a réiteach, ag brath ar staid dul chun cinn na ngníomhartha sin, tar éis éisteacht leis an duine lena mbaineann.
3.      Ní fhéadfar gníomh sonrach as a n‑eascraíonn dliteanas coiriúil, riaracháin nó maidir le cistí poiblí a mheas amhail is gur tugadh maithiúnas dó ach amháin i gcás inar dearbhaíodh maithiúnas den sórt sin le cinneadh críochnaitheach ón gcomhlacht inniúil, i gcomhréir le forálacha an Dlí seo.’
35.      Foráiltear le hAirteagal 10 de LOA, dar teideal ‘Cóireáil tosaíochta agus phráinneach’:
‘Is iad na comhlachtaí breithiúnacha, riaracháin nó cuntais arna n‑ainmniú sa Dlí seo a bheidh freagrach as an maithiúnas a chur i bhfeidhm i ngach cás, a ghlacfaidh, mar ábhar tosaíochta agus ar mhaithe le práinn, na cinntí ábhartha i gcomhréir leis an Dlí seo, beag beann ar dhul chun cinn an nós imeachta riaracháin nó na n‑imeachtaí breithiúnacha nó in ábhair cistí poiblí lena mbaineann.
Déanfar cinntí laistigh de 2 mhí ar a mhéad, gan dochar d’achomhairc a dhéanfar ina dhiaidh sin, nach mbeidh éifeacht fionraíochta acu.’
36.      Foráiltear le hAirteagal 11 de LOA, dar teideal ‘Imeachtaí in ábhair choiriúla’, i mír 1:
‘Cuirfidh na comhlachtaí breithiúnacha maithiúnas i bhfeidhm ag aon chéim de na himeachtaí coiriúla.’
An díospóid sna príomhimeachtaí, na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú agus an nós imeachta os comhair na Cúirte
37.      Chum Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, i gcomhréir le hAirteagal 650 den Ley de Enjuiciamiento Criminal (an dlí maidir leis an nós imeachta coiriúil),
arna fhormheas le Foraithne Ríoga, an 14 Meán Fómhair 1882, (24) os comhair an Juzgado Central de Instrucción no 6 de la Audiencia Nacional (Binse Treorach Uimh. 6 den Ard-Chúirt, an Spáinn), díotáil shealadach lenar fhorfheidhmigh sé an nós imeachta coiriúil i gcoinne 12 dhuine atá faoi imscrúdú. (25) Cuireann Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí
go háirithe sáruithe maidir le bheith páirteach in eagraíocht sceimhlitheoireachta i leith an 12 dhuine atá á n‑ionchúiseamh. (26) Cuireann sé sárú i leith ochtar díobh as seilbh, coimeád agus monarú substaintí nó feistí inadhainte nó pléascacha nó a gcomhpháirteanna de nádúr sceimhlitheoireachta chomh maith le hiarracht inphionóis scriosadh de nádúr sceimhlitheoireachta. (27)
38.      Ina theannta sin, thionscain comhlachais Spáinneacha áirithe (28) agus páirtí polaitiúil VOX, faoi Airteagal 125 den Bhunreacht,
actio popularis
sna himeachtaí coiriúla arna dtabhairt ag Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí i gcoinne na ndaoine céanna atá faoi imscrúdú, a cúisíodh i leith na gcionta céanna le hOifig an Ionchúisitheora Phoiblí, cé go bhfuil sé ag lorg pionóis níos déine ná iad siúd a éilíonn Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí.
39.      Go háirithe, is léir ón iarraidh ar réamhrialú, i ndíotáil Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí
agus i ndíotáil an ionchúisitheora phoiblí
araon, go gcuirtear i leith na gcosantóirí gur bhain siad leis an Comité de Defensa de la República (Coistí Cosanta na Poblachta)
(‘CDR’) agus le Equipo de Respuesta Táctica (foireann idirghabhála oirbheartaíochta)
(‘ERT’).
40.      De réir Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, d’eagraigh CDRanna go leor gníomhartha agus gníomhaíochtaí sa Chatalóin, ar cionta iad cuid acu, mar chuid de straitéis bheartaithe eagraithe arb é is aidhm di an t‑ord bunreachtúil a threascairt. Mar thoradh ar an straitéis sin, dhiúltófaí úsáid a bhaint as na bealaí dlíthiúla a chuirtear ar fáil leis an smacht reachta chun éilimh pholaitiúla agus shóisialta a chur in iúl, agus d’iarrfaí go díreach go mbeadh easumhlaíocht ann agus go ndéanfaí gníomhaíochtaí chun mí-ord ollmhór a chruthú. Ba é an cuspóir a bhí á shaothrú cás fíorais a fhorchur a baineadh amach trí rialú a fháil ar an gcríoch agus tríd an mbonn a bhaint d’earnálacha straitéiseacha, eacnamaíocha agus soláthair.
41.      Maidir le ERT, cuirtear i láthair sa díotáil é mar aonad a tarraingíodh ó chúisithe ó CDRanna éagsúla agus a bhfuil radacacht mhór mar shaintréith acu. Bheadh fíorghníomhaíochas ag na Comhaltaí chun neamhspleáchas na Catalóine a dhaingniú trí úsáid a bhaint as foréigean ‘ina léiriú is láidre’, chun iallach a chur ar na hinstitiúidí aitheantas de facto a thabhairt do scaradh na Catalóine ón gcuid eile den Spáinn. Líomhnaítear go raibh siad rannpháirteach i gcuid de na gníomhaíochtaí is foréigní a cuireadh i leith CDRanna, ag díriú go háirithe ar bhonneagar íogair agus, i gcásanna áirithe, ar chomhaltaí d’fhórsaí agus d’fhórsaí slándála an Stáit. Luann an t-ionchúisitheoir poiblí go bhfuil ionsaithe déanta ag ERT ar mhórinstitiúidí poiblí freisin, amhail forghabháil hallaí baile agus forghabháil réamh-mheasta Pharlaimint na Catalóine.
42.      Is léir freisin ón díotáil gur rannchuidigh an cúisí, mar chomhaltaí de ERT, le lárionaid chomhordúcháin le haghaidh gníomhaíochtaí CDRanna a chruthú agus a fhorbairt, i gcomhréir leis an gcúram a chuir eintiteas de chuid na Catalóine ar a dtugtar Centro Nacional de Inteligencia (an Lárionad Náisiúnta Faisnéise) de chúram orthu. Is éard a bhí i gceist leis an gcúram sin an bonneagar lóistíochta is gá a sholáthar chun gníomhaíocht a dhéanamh chun Parlaimint na Catalóine a áitiú agus a chothabháil, ag féachaint d’acmhainneachtaí teicniúla agus daonna an ghrúpa. Cuirtear ina leith gur bhunaigh siad eagraíocht sceimhlitheoireachta chomhthreomhar, fholaitheach agus chobhsaí atá beartaithe chun gníomhaíochtaí foréigneacha nó ionsaithe a dhéanamh i gcoinne targaidí sonracha, trí úsáid a bhaint as pléascáin nó substaintí loiscneacha a monaraíodh in dhá shaotharlann fholaitheacha atá lonnaithe in dhá theach phríobháideacha.
43.      A luaithe a tugadh céim an imscrúdaithe chun críche, cuireadh an cás faoi bhráid na cúirte a rinne an tarchur, atá freagrach as na céimeanna idirmheánacha agus ó bhéal.
44.      An 11 Meitheamh 2024, tháinig LOA i bhfeidhm. Tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur maidir le cur i bhfeidhm an dlí sin sa chás seo, go háirithe maidir le gníomhartha a d’fhéadfaí a aicmiú mar ghníomhartha sceimhlitheoireachta le Treoir 2017/541 a chur san áireamh i raon feidhme an mhaithiúnais.
45.      An 27 Meitheamh 2024, thionóil an chúirt a rinne an tarchur éisteacht maidir leis an scrúdú ar an maithiúnas eisceachta ar a bhfuiltear ag brath, ar ghá cinneadh a dhéanamh ina leith sula ndéanfaí aon phlé ar shubstaint an cháis. D’athdhearbhaigh na cosantóirí a n‑iarraidh ar chur i bhfeidhm an mhaithiúnais. Thacaigh Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí
leis an iarraidh sin, agus í den tuairim gur ghá cinneadh a dhéanamh maidir le maithiúnas na ngníomhartha ab ábhar do na himeachtaí, ós rud é gur fhormheas Cortes Generales (Parlaimint na Spáinne) é, gur chumhdaigh a raon feidhme ama agus ábhartha na fíorais a ndearnadh gearán ina leith agus nach raibh feidhm ag an eisiamh dá bhforáiltear in Airteagal 2(c) de LOA. Chuir an t-ionchúisitheoir poiblí in aghaidh chur i bhfeidhm LOA, agus d’áitigh sé,
inter alia, gur sháraigh sé prionsabail an chomhionannais, na héifeachtachta agus na deimhneachta dlíthiúla.
46.      Sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur gur faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé anois cinneadh a dhéanamh an seasann sí leis an agóid a rinneadh in limine litis nó, i bhfocail eile, an gcuireann sí an maithiúnas i bhfeidhm nó nach gcuireann. (29)
47.      Sna himthosca sin, chinn an Audiencia Nacional (an Ard-Chúirt Náisiúnta)
bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)       An bhfuil Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle 1 le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar dhlí náisiúnta amhail Ley Orgánica 1/2024, de 10 de junio, de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña [Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin], lena gcuirtear cosc ar dhaoine a ghlacann páirt ghníomhach i ngníomhaíochtaí grúpa sceimhlitheoireachta a ionchúiseamh agus, i gcás inarb iomchuí, pionós coiriúil a ghearradh orthu, agus ar an gcaoi sin iad a scaoileadh óna ndliteanas coiriúil?
(2)      An bhfuil Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle – go háirithe Airteagal 13 – le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar dhlí náisiúnta amhail [Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin], lena gcuirtear cosc ar dhaoine a ghlacann páirt ghníomhach i ngníomhaíochtaí grúpa sceimhlitheoireachta a ionchúiseamh agus, i gcás inarb iomchuí, pionós coiriúil a ghearradh orthu, agus ar an gcaoi sin iad a scaoileadh óna ndliteanas coiriúil, trína cheangal, ionas go ngearrfaí pionós coiriúil, anuas ar bheith páirteach i ngrúpa sceimhlitheoireachta, a bheith faoi réir coinníoll breise gurbh iad ba chúis iarbhír le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine go hintinniúil?
(3)      An bhfuil Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar dhlí náisiúnta amhail [Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin] lena ndéantar idirdhealú, laistigh de chionta sceimhlitheoireachta agus cionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta ón Treoir sin, cibé acu arbh iad ba chúis iarbhír le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine go hintinniúil, ionas gur féidir, de bhun an idirdhealaithe sin, cuid de na cionta sceimhlitheoireachta nó na cionta a bhaineann le grúpaí sceimhlitheoireachta a dhíolmhú ó dhliteanas coiriúil?
(4)      An gcaithfear prionsabal na deimhneachta dlíthiúla faoi dhlí an Aontais, a chumhdaítear i gcásdlí CBAE, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin, lena ndéantar díolúine ó dhliteanas coiriúil a chur faoi réir an choinníll maithiúnas a thabhairt d’aon duine a gcuirtear iompar a thagann faoi raon feidhme Threoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle ina leith fad is nach raibh an duine sin ina chúis iarbhír le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine go hintinniúil, go háirithe na sáruithe sin a chumhdaítear le hAirteagail 2 agus 3 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta, gan na gníomhartha arb ionann iad agus sáruithe den sórt sin ná tairseach na tromchúise nach mór a shárú chun feidhmiú an mhaithiúnais a shonrú? Mar mhalairt air sin, an bhfuil prionsabal an ionchais dhlisteanaigh agus prionsabal tháinisteacht reachtúil dhlí an Aontais Eorpaigh ar neamhréir le reachtaíocht, amhail an reachtaíocht atá in Airteagal 1 de Bhundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le maithiúnas chun institiúidí, polaitiúla agus sóisialta sa Chatalóin a normalú, lena mbunaítear imlínte neamhbheachta, oibiachtúla agus suibiachtúla chun a chinneadh ar cheart dliteanas coiriúil a fhorchur nó nár cheart?
(5)      An bhfuil Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar dhlí náisiúnta amhail [Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin], lena gcuirtear cosc ar dhaoine a dhéanann pléascáin a mhonarú, a shealbhú, a fháil, a iompar, a sholáthar nó a úsáid chun críoch sceimhlitheoireachta a ionchúiseamh agus, i gcás inarb iomchuí, pionós coiriúil a ghearradh orthu, agus ar an gcaoi sin iad a scaoileadh óna ndliteanas coiriúil?
(6)      An bhfuil Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar dhlí náisiúnta amhail [Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin] lena gcuirtear cosc orthu siúd a leanas a ionchúiseamh agus, i gcás inarb iomchuí, pionós coiriúil a ghearradh orthu, agus ar an gcaoi sin iad a scaoileadh óna ndliteanas coiriúil: Daoine a thosaíonn ar ghníomhaíochtaí foréigneacha a dhéanamh chun críocha sceimhlitheoireachta – trí chuspóirí a roghnú le léirscrios a dhéanamh orthu toisc go léirítear nithe atá contrártha d’idé-eolaíocht an ghrúpa sceimhlitheoireachta leo, trí fhaireachas nó trí dhoiciméadú fótagrafach a dhéanamh ar na háiteanna poiblí atá le léirscriosadh – go háirithe [Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí], Fuerzas y Cuerpos de Seguridad del Estado [na bhFórsaí Slándála Stáit], institiúidí uathrialacha, nó feithiclí póilíneachta — agus an méid sin a dhéanamh chun a áirithiú go gcuirfear chun feidhme go cuí an beartas foréigneach atá beartaithe ag an ngrúpa sceimhlitheoireachta chun go n‑éireodh leis an léirscrios sin?
(7)      An gcaithfear prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais, a chumhdaítear i gcásdlí CBAE, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin, lena ndéantar díolúine ó dhliteanas coiriúil a thabhairt d’aon duine a gcuirtear iompar a thagann faoi raon feidhme Threoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle ina leith?
(8)       An gcaithfear Airteagail 20 agus 21 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta amhail [Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin], lena ndéantar díolúine ó dhliteanas coiriúil a thabhairt d’aon duine a gcuirtear iompar coiriúil sa Spáinn agus iompar a thagann faoi raon feidhme Threoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle ina leith, mar gheall ar an aidhm idé-eolaíoch a shaothraítear leis na gníomhartha coiriúla sin?
(9)      An gcaithfear Airteagal 4(2) CAE agus Airteagail 20(2)a agus 21(1) CFAE a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Bundlí 1/2024 an 10 Meitheamh maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin, lena ndéantar, tríd an maithiúnas a thabhairt, daoine a chúisítear i sceimhlitheoireacht a dhíolmhú ó dhliteanas coiriúil as gníomhartha a dhéanamh arb é is aidhm dóibh cuid de chríoch náisiúnta an Bhallstáit sin a dheighilt?’
48.      Chuir na páirtithe a chúisítear,
an t-ionchúisitheoir poiblí,
Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, an Coimisiún Eorpach agus Rialtas na Spáinne barúlacha i scríbhinn isteach. Chuir na páirtithe sin argóint ó bhéal i láthair freisin ag an éisteacht a tionóladh go poiblí an 15 Iúil 2025.
Measúnú
49.      Ba cheart a thabhairt faoi deara ag an tús go bhféadfar na ceisteanna a tharchuir an chúirt a rinne an tarchur a roinnt ina dá ghrúpa ar leith. Baineann an chéad cheann, a thugann a bhformhór le chéile, le comhoiriúnacht LOA le Treoir 2017/541. Baineann an dara grúpa le comhréireacht LOA le prionsabail ghinearálta áirithe de dhlí an Aontais, amhail deimhneacht dhlíthiúil, comhionannas os comhair an dlí agus tosaíocht dhlí an Aontais. Is iomchuí, dá bhrí sin, scrúdú a dhéanamh ar na ceisteanna sin trí aghaidh a thabhairt orthu ar a seal de réir na deighilte sin agus san ord sin.
An chéad cheist, an dara ceist, an tríú ceist, an cúigiú ceist agus an séú ceist
50.      Faoin gcéad cheist,
faoin dara ceist, faoin tríú ceist, faoin gcúigiú ceist agus faoin séú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Treoir 2017/541 a léirmhíniú sa chaoi go gcuirtear cosc léi ar reachtaíocht náisiúnta amhail LOA. Foráiltear leis an dlí sin go múchfar dliteanas coiriúil aon duine a raibh baint ghníomhach aige le gníomhaíochtaí grúpa sceimhlitheoireachta nó le gníomhartha eile a chumhdaítear faoin Treoir sin, lena n‑áirítear pléascáin a mhonarú, a shealbhú, a fháil, a iompar, a sholáthar nó a úsáid chun críocha sceimhlitheoireachta, nó gníomhaíochtaí foréigneacha a chur chun feidhme arna n‑ullmhú trí chuspóirí pleanála, faireachán nó aitheantas grianghrafadóireachta. Mar sin féin, fágann sé go bhfuil an díolúine ó ionchúiseamh coinníollach ar na gníomhartha sin nach ndearna sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó agus go hiarbhír, gan cineál beacht na ngníomhartha ná an tairseach ábhartha tromchúise a shonrú. Dá bhrí sin, dhéanfadh reachtaíocht den sórt sin idirdhealú idir cionta sceimhlitheoireachta de réir a n‑iarmhairtí agus bheadh an baol ann go mbainfí an bonn d’éifeachtacht Threoir 2017/541 agus don oibleagáid ionchúiseamh a dhéanamh agus pionóis choiriúla éifeachtacha a fhorchur.
51.      I bhfocail eile, agus in achoimre, an rud is tábhachtaí maidir le léiriú comhcheangailte na gcúig cheist arna lua thuas go bhfuil sé d’aidhm ag na ceisteanna sin a dheimhniú an dtagann LOA, lena dtugtar maithiúnas do ghníomhartha áirithe a thagann faoi raon feidhme Threoir 2017/541, salach ar éifeacht iarbhír na Treorach sin.(30) Ní bhaineann sé le locht tosaigh a tharla le trasuí na Treorach, ach le beart arna ghlacadh ina dhiaidh sin, agus de réir leis an gcúirt a rinne an tarchur, beart a chuireann cur i bhfeidhm na bhforálacha náisiúnta lenar
trasuíodh an Treoir agus,
ar deireadh, an Treoir féin ar ceal. Dá bhrí sin, is í an cheist lárnach, trí dhliteanas coiriúil a mhúchadh i leith gníomhartha den sórt sin, an mbaintear lánéifeachtacht na Treorach den dlí maithiúnais sin.
52.      Ní mór roinnt paraiméadar a chur san áireamh chun freagra a thabhairt ar an gceist chasta seo. Ar an gcéad dul síos, is gá a shoiléiriú conas a dhéileáiltear le dlí an Aontais leis an mbeart maithiúnais, is é sin le rá, an ábhar comhchuibhithe é nó an dtagann sé faoi inniúlacht eisiach na mBallstát. Ón taobh sin de, beidh sé ábhartha scrúdú a dhéanamh ar an gcaoi a cheaptar le dlí an Aontais, agus go háirithe na hionstraimí a bhaineann le comhar breithiúnach idir na Ballstáit, an institiúid sin. I ndáil leis sin, tá sé tábhachtach a chinneadh cad a eascraíonn as cásdlí na Cúirte maidir le maithiúnas agus a éifeacht ar an oibleagáid atá ar na Ballstáit cur i bhfeidhm éifeachtach dhlí an Aontais a áirithiú.
53.      Ar an dara dul síos, tar éis creat ginearálta dhlí an Aontais agus an áit a fhorchoimeádtar le haghaidh maithiúnais a shainiú, is gá scrúdú a dhéanamh ar fhoclaíocht iarbhír Threoir 2017/541 agus scrúdú a dhéanamh ar an méid dá bhforáiltear inti maidir le cé acu is féidir nó nach féidir maithiúnas a bhaint agus, mura bhfuil, cad iad na conclúidí ábhartha atá le baint, mar a leagtar amach ina téacs, go háirithe na haithrisí sa bhrollach a ghabhann leis an Treoir sin.
54.      Ar an tríú dul síos, is gá an Treoir sin a chur laistigh dá creat dlíthiúil lena glacadh, eadhon Airteagal 83 CFAE, agus scrúdú a dhéanamh ar a mhéid a shoiléirítear agus a theorannaítear leis an mbunús reachtach sin an oibleagáid atá ar na Ballstáit aon chás ina bhfuil saoirse ó phionós ag dul ó phionós a chosc.
55.      Ar an gceathrú dul síos, a mhéid is gur sásra é an maithiúnas a dhéanann difear díreach don cheannasacht náisiúnta agus a thagann, dá bhrí sin, faoin lánrogha a thugtar do na Ballstáit, is gá machnamh a dhéanamh ar an gcaoi a dteorannaíonn na caighdeáin a leagtar síos i gcásdlí ECtHR raon feidhme maithiúnais incháilithe i bhfianaise oibleagáidí idirnáisiúnta.
56.      Ar an gcúigiú dul síos agus ar deireadh, ní mór a mheas an mbaintear de thátal as cur san áireamh na dtosca sin go léir go mbaintear an bonn, sa chás seo, d’éifeachtacht Threoir 2017/541 le glacadh LOA.
Creat ginearálta dhlí an Aontais agus an áit le haghaidh maithiúnais
57.      Ar an gcéad dul síos, ba cheart a rá go ndearna an Chúirt machnamh, ina breithiúnas AB agus páirtithe eile (Cúlghairm maithiúnais), ‘[nach] rialaítear le dlí [an Aontais]
[…] an glacadh ná an chúlghairm maithiúnais’ (31) (Aistriúchán neamhoifigiúil). Dá bhrí sin ní ábhar comhchuibhithe é an maithiúnas, ach tagann sé faoi dhlínse eisiach na mBallstát.
58.      Sa bhreithiúnas sin, shoiléirigh an Chúirt conas a d’fhéadfadh baint a bheith ag dlí an Aontais le gníomhartha reachtacha náisiúnta maidir le maithiúnas a chúlghairm. Iarradh uirthi ar an gcaoi sin, rialú a thabhairt,
inter alia, ar chomhoiriúnacht na reachtaíochta náisiúnta le dlí an Aontais lena dteorannaítear an t‑athbhreithniú a rinne an chúirt bhunreachtúil do chomhréireacht dlí lena ndéantar maithiúnas leis an mBunreacht náisiúnta a chúlghairm, gan scrúdú a dhéanamh ar a chomhréireacht le dlí an Aontais. Chinn an Chúirt go bhfuil nós imeachta den sórt sin lasmuigh dá raon feidhme, ós rud é nach bhfuil sé beartaithe dlí an Aontais a chur chun feidhme, agus, dá bhrí sin, go dtagann sé lasmuigh dá dlínse. (32)
59.      Cé go mbaineann an cás sna príomhimeachtaí agus an cás as ar eascair an breithiúnas in AB araon le beart maithiúnais, tá siad éagsúil, áfach, ós rud é go mbaineann an chéad cheann le cur i bhfeidhm dlí maithiúnais, cé gur bhain an dara cás lena chúlghairm.
60.      Is amhlaidh fós, áfach, go bhfuil an treoir in AB fós ábhartha go hiomlán. Is faoin dlí náisiúnta amháin atá sé maithiúnas a chúlghairm, chomh maith leis an nós imeachta inmheánach chun athbhreithniú a dhéanamh ar a chomhréireacht leis an mBunreacht náisiúnta agus, i bprionsabal, ní thagann sé faoi raon feidhme dhlí an Aontais. Dá bhrí sin, cé gur dlíchóras náisiúnta iad na rialacha mionsonraithe maidir le maithiúnas a ghlacadh nó a tharraingt siar, is faoi bhreithiúnacht an Aontais mar sin féin atá sé, nuair a iarrtar uirthi measúnú a dhéanamh ar thionchar birt den sórt sin ar chur chun feidhme na reachtaíochta tánaistí, lánrogha sách leathan a thabhairt do na Ballstáit, faoi réir chomhlíonadh na n‑oibleagáidí a eascraíonn as dlí an Aontais.
61.      Ina theannta sin, mar a chuir Rialtas na Spáinne in iúl ina bharúlacha i scríbhinn agus ó bhéal, aithnítear go forleathan le dlí an Aontais gur beart é a bhféadfadh na córais dlí náisiúnta foráil a dhéanamh dó agus a chur i bhfeidhm, go háirithe i gcomhthéacs an chomhair bhreithiúnaigh. I ndáil leis sin, ceadaítear le hAirteagal 10(1)(d) de Threoir 2011/99/AE maidir leis an ordú cosanta Eorpach (33) d’údarás inniúil an Stáit fhorghníomhaithigh aitheantas a dhiúltú do chinneadh den sórt sin i gcás ina n‑eascraíonn an chosaint as forghníomhú pionóis nó birt a chumhdaítear le maithiúnas faoi dhlí an Stáit fhorghníomhaithigh agus i gcás ina bhfuil baint aici le gníomh a thagann, faoin dlí sin, faoi inniúlacht an Stáit sin.
62.      Thairis sin, foráiltear freisin le Cinneadh Réime 2002/584/ in Airteagal 3(1) de, go ndiúltóidh údarás breithiúnach an Bhallstáit fhorghníomhaithigh forghníomhú an bharántais gabhála Eorpaigh má chumhdaítear an cion is cúis leis an mbarántas sin le maithiúnas sa Bhallstát forghníomhaitheach, i gcás ina raibh dlínse ag an mBallstát sin ionchúiseamh a dhéanamh faoina dhlí coiriúil féin. Ar deireadh, foráiltear le hionstraimí eile lena gcuirtear prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh i bhfeidhm i gcomhthéacs an chomhair bhreithiúnaigh in ábhair choiriúla go bhféadfaidh an Stát eisiúna agus an Stát forghníomhaitheach araon maithiúnas nó pardún a dheonú.(34)
63.      Dá bhrí sin, i ndlíchóras an Aontais, tá an maithiúnas fós ina shaincheart ag na Ballstáit. Ní aithnítear i ndlí an Aontais ach gurb ann dó agus cuirtear san áireamh é ina ionstraimí comhair bhreithiúnaigh, ach ní dhéantar a inneachar ná na coinníollacha faoina ndeonaítear é a chomhchuibhiú.
Ábhar Threoir 2017/541 agus a tost maidir le maithiúnas
64.      Ar an dara dul síos, is léir ón téacs céanna de Threoir 2017/541 go bhfreagraíonn a glacadh don ghá atá ann i gcomhair comhchuibhiú níos suntasaí ná an comhchuibhiú atá ar fáil faoi Chinneadh Réime 2002/475/CGB maidir leis an gcomhrac i gcoinne na sceimhlitheoireachta.(35) Tá bunús leis an treisiú seo, ar thaobh amháin, de bharr na mbagairtí sceimhlitheoireachta agus, ar an taobh eile, de bharr na n‑oibleagáidí dlíthiúla atá ar an Aontas agus ar a Bhallstáit faoin dlí idirnáisiúnta. I bhfianaise chineál trasteorann an fheiniméin, leagtar béim go sainráite i
dTreoir 2017/541 ar an ngá atá le freagairt chomhordaithe agus comhar méadaithe, laistigh de na Ballstáit agus eatarthu araon. (36)
65.      Ba cheart a thabhairt faoi deara, cé go leagtar amach i measc chuspóirí Threoir 2017/541 comhar níos dlúithe agus níos éifeachtaí a neartú idir na Ballstáit chun an sceimhlitheoireacht a chomhrac, nach bhfuil aon fhoráil shonrach inti a bhaineann le sásraí náisiúnta chun dliteanas coiriúil a dhíothú, amhail maithiúnas. Dá bhrí sin, níl aon amhras ann maidir leis an bhféidearthacht atá ag na Ballstáit an cineál sin institiúide a rialáil.
66.      Mar sin féin, ní féidir an tost sin a léirmhíniú mar easpa srianta. Sainmhínítear sa Treoir sin nach mór na forálacha a chur i bhfeidhm in urraim na luachanna in Airteagal 2 CAE, chomh maith le cearta agus saoirsí bunúsacha a ráthaítear leis an gCairt, go háirithe iad siúd dá bhforáiltear le Teidil II, III, V agus VI.(37) Meabhraítear léi, go háirithe, nach mór a chur san áireamh lena gcur i bhfeidhm an ECHR, an Cúnant Idirnáisiúnta maidir le cearta sibhialta agus polaitiúla, chomh maith le comhaontuithe idirnáisiúnta eile na mBallstát in ábhar chosaint Chearta an Duine. (38) Leis an Treoir seo, níor cheart cearta, oibleagáidí ná freagrachtaí na mBallstát faoin dlí idirnáisiúnta, lena n‑áirítear faoin dlí daonnúil idirnáisiúnta, a athrú. Is é sin le rá, leagtar síos leis an aithris sin teorainn shainráite ar an gcomhchuibhiú atá á shaothrú ag reachtóir an Aontais.
67.      Dá bhrí sin, ar an gcéad dul síos, fágann Treoir 2017/541 faoi na Ballstáit beart maithiúnais a ghlacadh nó a choinneáil ina ndlíchóras náisiúnta. Ós rud é nach ionstraim chomhchuibhithe le dlí an Aontais é an maithiúnas, tagann sé faoi inniúlacht náisiúnta.
68.      Ar an dara dul síos, i mo thuairimse, ní féidir an tsaoirse sin a thuiscint mar shaoirse neamhtheoranta. Is fíor nach féidir a áitiú go bhfuil feidhm uathoibríoch ag na ceanglais lena rialaítear cur i bhfeidhm Threoir 2017/541, lena n‑áirítear na cearta a ráthaítear leis an gCairt, le ECHR agus le prionsabail an dlí dhaonnúil idirnáisiúnta, maidir le neamhchur i bhfeidhm páirteach agus sealadach a eascraíonn as beart maithiúnais. Is amhlaidh fós gurb ionann na ceanglais sin, i gcomhthéacs den sórt sin, agus rabhcháin sheachtracha, ós rud é go ndéanann an maithiúnas difear, fiú go hindíreach, do raon feidhme ábhartha na Treorach sin. Is é sin le rá, mura bhfuil maithiúnas comhchuibhithe, ní ghlactar é i bhfolús reachtach. Is creat tagartha ábhartha iad tagairtí na Treorach sin don Chairt, do ECHR agus don dlí daonnúil idirnáisiúnta chun measúnú a dhéanamh ar bheart den sórt sin nuair a dhéanann sé difear d’iompar a thagann faoi raon feidhme dhlí an Aontais.
Bunús dlí Threoir 2017/541: Airteagal 83 CFAE agus na himpleachtaí a bhaineann leis
69.      Ar an tríú dul síos, maidir leis an ngá Treoir 2017/541 a chur i gcomhthéacs dlíthiúil Airteagal 83 CFAE, atá mar bhonn di, ba cheart a mheabhrú go rialaítear leis an Airteagal sin, i gcomhar le hAirteagal 82 CFAE maidir le comhar breithiúnach in ábhair choiriúla, comhar in ábhair choiriúla laistigh den Aontas Eorpach. Foráiltear le hAirteagal 83(1) CFAE go bhféadfaidh treoracha arna nglacadh faoin ngnáthnós imeachta reachtach rialacha íosta a bhunú maidir le cionta coiriúla agus smachtbhannaí a shainiú i réimsí na coireachta fíorthromchúisí a bhfuil gné thrasteorann ag baint leo, amhail an sceimhlitheoireacht. D’fhéadfadh an ghné thrasteorann sin a bheith mar thoradh ar chineál nó ar éifeachtaí na gcionta, nó ar an ngá atá ann iad a chomhrac ar bhonn comhchoiteann.
70.      I mo thuairimse, tugtar le tuiscint leis an gcoincheap ‘rialacha íosta’ a úsáidtear in Airteagal 83(1) CFAE nach bhfuil sé i gceist leis na treoracha a ghlactar ar an mbonn sin dlí coiriúil na mBallstát a chomhchuibhiú ina iomláine, ach comhchuibhiú páirteach a thabhairt i gcrích, teoranta do na gnéithe sin a mheastar a bheith bunriachtanach. Dá bhrí sin, coinníonn na Ballstáit corrlach lánroghnach a fheidhmítear in dhá threo. Ar thaobh amháin, is féidir leo iompar nach gcumhdaítear leis an Treoir a choiriúlú; ar an taobh eile, féadfaidh siad foráil a dhéanamh maidir le pionóis níos déine i leith cionta comhchuibhithe ná na pionóis dá dtagraítear sa Treoir.(39)
71.      Is féidir teacht ar dhá chonclúid ó na torthaí thuas maidir le hAirteagal 83 CFAE. Ar an gcéad dul síos, leagtar síos le Treoir 2017/541 rialacha íosta maidir le cineál na gcionta nach mór a thabhairt isteach i ndlíchóras náisiúnta na mBallstát nuair a thrasuitear í. Is é sin le rá, má choinníonn na Ballstáit an rogha acu dul níos faide ná an bonn íosta sin trí iompar nach gcumhdaítear leis an Treoir sin a choiriúlú freisin, is dearbhthairseach iad na cionta a liostaítear go sainráite sa Treoir nach mór a urramú.
72.      Ar an dara dul síos, áitíodh,(40) go háirithe trí thagairt a dhéanamh don bhreithiúnas in I, (41) gur gnách leis an gCúirt Bhreithiúnais a mheas go bhféadfadh na sáruithe dá dtagraítear in Airteagal 83(1) CFAE dochar a dhéanamh do leasanna bunúsacha na sochaí. Trí theorainn a chur le cumhacht chomhchuibhithe an Aontais chun dochar a dhéanamh do leasanna fíor-riachtanacha, bunaítear leis an bhforáil sin bonn aiseolaíoch le haghaidh coiriúlú lena dtugtar údar le comhchuibhiú coiriúil. (42)
73.      Dá réir sin, ní féidir a chur as an áireamh nach mór díothú dliteanais choiriúil i leith na gcionta dá dtagraítear i dTreoir 2017/541, lena n‑áirítear trí shásraí amhail maithiúnas, a bheith comhsheasmhach le cúinsí aiseolaíocha. In éagmais forálacha sonracha maidir leis an bpointe seo sa Treoir sin, is faoi na Ballstáit a bheadh sé na coinníollacha agus na nósanna imeachta maidir lena cur i bhfeidhm a chinneadh, laistigh de theorainneacha na lánrogha a thugtar dóibh agus faoi réir chomhlíonadh na gcaighdeán ábhartha, go háirithe na caighdeáin sin a eascraíonn as an dlí idirnáisiúnta, lena n‑áirítear an dlí daonnúil idirnáisiúnta.
74.      Dá bhrí sin, ní féidir leis an gCúirt measúnú a dhéanamh ar aon bheart maithiúnais náisiúnta ach amháin i bhfianaise na ‘teorainneacha seachtracha’ a bhaineann lena réasúnú, is é sin le rá go gcomhlíonann sé na hoibleagáidí faoin dlí idirnáisiúnta, go háirithe an dlí daonnúil agus na hionstraimí chun cearta bunúsacha a chosaint dá dtagraítear in aithris 37 de Threoir 2017/541. Tá sé faoi réir an choinníll sin gur cheart tuilleadh anailís a dhéanamh ar na caighdeáin ábhartha.
Caighdeáin idirnáisiúnta agus cásdlí ECtHR maidir le maithiúnas
75.      Ar an gceathrú dul síos, ag leanúint ón méid sin roimhe seo, ní mór scrúdú a dhéanamh ar an gcaoi a bhfuil dlíthe maithiúnais beartaithe anois ag an dlí idirnáisiúnta, agus go háirithe ag ECtHR, d’fhonn an ‘teorainn sheachtrach’ sin a shainaithint dá n‑údar. Go sonrach, is gá an corrlach lánroghnach a dheonaítear do na Ballstáit sa réimse sin a chinneadh, chomh maith leis na teorainneacha a eascraíonn as na hoibleagáidí ceangailteacha a eascraíonn as caighdeáin idirnáisiúnta. Ag an gcéim seo, tá sé tábhachtach, dá bhrí sin, machnamh a dhéanamh ar conas a thuigtear maithiúnas i gcomhthéacs an dlí idirnáisiúnta chomparáidigh.
76.      Go ginearálta, léiríonn ceist an mhaithiúnais ar bhealach eiseamláireach an teannas idir ceannasacht choiriúil na Stát agus an dearbhú forásach, sa dlí idirnáisiúnta agus i gcásdlí ECtHR, go bhfuil géarghá leis na coireanna is tromchúisí a ionchúiseamh. Go traidisiúnta, is cumhacht lánroghnach de chuid an Stáit é maithiúnas
a dheonú, agus féadfaidh an Stát cinneadh a dhéanamh, in ainm an athmhuintearais náisiúnta nó an chomhréitigh pholaitiúil, gan fíorais áirithe a ionchúiseamh, lena n‑áirítear cionta a bhfuil tromchúis ar leith ag baint leo. Tugadh faoi deara freisin gur measadh go stairiúil gur uirlis luachmhar iad maithiúnais chun deireadh a chur le coinbhleachtaí nó chun aistriú daonlathach a éascú, mar a tharla, mar shampla, san Airgintín, sa tSile nó san Afraic Theas.(43)
77.      Bíodh sin mar atá, cuireann an loighic sin maidir le dearmad a dhéanamh ar bhonn ardcheannasach gan teorainn i gcoinne fhorbairt dhlí an Aontais agus idirnáisiúnta, lena ndaingnítear níos mó agus níos mó arís an prionsabal ar dá réir nach féidir údar maith a thabhairt le deis pholaitiúil do shaoire ó phionós i leith cionta amhail céasadh, na coireanna cogaidh, na coireanna in aghaidh na daonnachta nó an cinedhíothú.(44) Glactar leis sa lá atá inniu ann go ginearálta agus san iarbhír, ag leibhéal an dlí idirnáisiúnta, fiú i gcás nach gcuirtear cosc go sainráite ar Stát as maithiúnas a thabhairt do choireanna idirnáisiúnta, más de chineál ginearálta nó sonrach iad, níl sé iomarcach tacaíocht a thabhairt don seasamh gur gnách don dlí idirnáisiúnta gan glacadh le deonú maithiúnas in ábhar coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta, lena n‑áirítear an cinedhíothú. (45)
78.      Léirítear le scrúdú ar chásdlí ECtHR an fhorbairt dlí idirnáisiúnta sin.(46) Leagadh amach lamháltas áirithe i gCinneadh Dujardin agus páirtithe eile v an Fhrainc in 1991. Níor chinn an Coimisiún Eorpach um Chearta an Duine go raibh maithiúnas sléacht gendarmes contrártha d’Airteagal 2 de ECHR roimh aon bhreithiúnas. (47)
79.      I gcodarsnacht leis sin, le forbairt chásdlí ECtHR, amhail an breithiúnas in Abdülsamet Yaman v an Tuirc, cuireadh tús leis an machnamh, gurb é ‘an rud is tábhachtaí’ ionas go mbeidh rath ar nós imeachta, nach bhfuil na himscrúduithe ar chéasadh forordaithe ná nach dtugtar maithiúnas ná pardún ina leith. (48) Dhearbhaigh ECtHR sa chás Yeşil agus Sevim v an Tuirc, i bprionsabal, go bhfuil sé doghlactha go gcuirtear isteach ar thoradh nósanna imeachta coiriúla le bearta eisceachtúla nó moilleanna breithiúnacha atá ar neamhréir le dualgas cúraim. (49) Sa chás Yeter v an Tuirc, ina raibh bás de bharr céasta,
d’athdhearbhaigh ECtHR nár chóir go nglacfaí le maithiúnas ná pardún i gcásanna ina bhfuil páirt ag an Stát i ngníomhartha a sháraíonn Airteagal 3 de ECHR. (50) Eascraíonn an riachtanas sin as an gcosc iomlán ar an gcéasadh, lena mbaineann oibleagáid nós imeachta dhaingean, eadhon nach mór don Stát lena mbaineann ionchúiseamh, cur faoi thriail agus pionós a ghearradh gan an fhéidearthacht do na hoibleagáidí sin a chur ar ceal trí ghníomh trócaire.
80.      Meabhraíodh é sin go haonchiallach in Ould Dah v an Fhrainc. Mheas ECtHR sa chinneadh sin go bhfuil an maithiúnas ‘ar neamhréir go ginearálta leis dualgas na Stát céasadh a imscrúdú’. (51) Cheangail ECtHR go dlúth éifeachtúlacht na cosanta ar an saol agus an tsláine daonna leis an riachtanas saoirse ó phionós a chomhrac.
81.      Tá sé tábhachtach a chur i bhfios go láidir go bhfuil an cur chuige sin ó ECtHR mar chuid de dhlúth-idirphlé stuamachta le cúirteanna agus le comhlachtaí idirnáisiúnta eile. Sa bhreithiúnas Marguš v an Chróit, chinn Mór-Dhlísheomra ECtHR nárbh féidir le hiarchomhraiceoir, ar tugadh maithiúnas dó i leith coireanna cogaidh i dtosach báire, leas a bhaint as an mbeart sin, ós rud é go raibh na gníomhartha sin ina sáruithe tromchúiseacha ar Airteagail 2 agus 3 de ECHR. (52) Bhraith ECtHR go sainráite ar an gCoiste um Chearta an Duine de chuid na Náisiún Aontaithe, cásdlí an Bhinse Choiriúil Idirnáisiúnta don Iar-Iúgslaiv agus na Cúirte Idir-Mheiriceánaí um Chearta an Duine (53) chun comhaontú idirnáisiúnta a bhunú lenar cuireadh cosc ar dheonú maithiúnas i leith coireanna den chineál sin. (54)
82.      Ba cheart a thabhairt faoi deara, áfach, nach gcuireann ECtHR as an áireamh, mar phrionsabal, go bhféadfadh beart maithiúnais a bheith i gcomhréir le ECHR, ar choinníoll go bhfuil sé mar chuid de chreat inchreidte ceartais idirthréimhsigh. In Marguš v an Chróit, shoiléirigh an Mór-Dhlísheomra go bhféadfaí glacadh go heisceachtúil le maithiúnas má tá imthosca speisialta ag gabháil leis, amhail fíorphróiseas athmhuintearais náisiúnta agus/nó sásraí éifeachtacha cúitimh d’íospartaigh. Sa chás seo, áfach, ní raibh aon chomaoin ag gabháil leis an maithiúnas a deonaíodh, eadhon nár foráladh d’aon bheart cúiteach. Chinn ECtHR, sna himthosca sin, ‘agus díotáil nua á tarraingt suas i gcoinne an iarratasóra agus é á cháineadh as coireanna cogaidh i gcoinne an phobail shibhialta, gur ghníomhaigh údaráis na Cróite i gcomhréir leis na hoibleagáidí a eascraíonn as Airteagail 2 agus 3 de [ECHR] agus leis na ceanglais agus na moltaí atá sna sásraí agus sna hionstraimí idirnáisiúnta thuasluaite’. (55)
83.      Mar a cuireadh in iúl,(56) is léiriú é an mhiondifríocht sin, i mo thuairimse, ar rún na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an comhthéacs polaitiúil ina ndéanann maithiúnais áirithe idirghabháil a chur san áireamh, go háirithe i sochaithe trasdula a eascraíonn as coinbhleacht armtha nó as réimeas forlámhach. Mar sin féin, is cásdlí socair de chuid ECtHR é nach féidir le trócaire choiriúil a bheith ina hionstraim chun saoirse ó phionós a bhaint amach. Cé go n‑aithníonn sé go bhféadfadh sé a bheith deacair cothromaíocht a aimsiú idir an gá atá le síocháin agus an oibleagáid breithniú a dhéanamh, cuireann sí in iúl go bhfuil maithiúnas neamhchoinníollach le haghaidh sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine fós, i bprionsabal, ar neamhréir le ECHR. (57)
84.      I mbeagán focal, léirítear san anailís roimhe seo go bhfuil forbairt chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine bunaithe ar thrí mhórthairiseach. Ar an gcéad dul síos, baineann an maithiúnas
a dheonaítear as coireanna tromchúiseacha, amhail céasadh, coireanna cogaidh nó sáruithe ar an gceart chun na beatha, an bonn de bhunbhrí na n‑oibleagáidí nós imeachta faoi Airteagail 2 agus 3 ECHR. Ar an dara dul síos, tá an cur chuige sin mar chuid de dhinimic níos leithne an dlí idirnáisiúnta um chearta an duine, bunaithe ar dhiúltú saoirse ó phionós i gcás na sáruithe is tromchúisí. Ar deireadh, sa tríú háit, ní féidir ach maithiúnas atá leagtha amach go docht, atá leabaithe i bhfíorphróiseas breithiúnach, lena gcomhcheanglaítear cúiteamh d’íospartaigh agus, i gcás inarb iomchuí, athmhuintearas, a mheas fós a bheith comhoiriúnach leis na hoibleagáidí dearfacha atá ar na Ballstáit maidir le ECHR.
Measúnú ar chomhoiriúnacht LOA le Treoir 2017/541 i bhfianaise na n‑eilimintí a ndearnadh anailís orthu
85.      I bhfianaise na hanailíse thuas, is gá a mheas anois an é an toradh a bhí ar na tosca ar fad a scrúdaíodh go bhfuil éifeachtacht Threoir 2017/541 á cur i mbaol sa chás seo.
86.      Mar a chuir mé in iúl cheana féin, féachann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, lena fháil amach an féidir a mheas go bhfuil reachtaíocht náisiúnta, amhail LOA, lena gcuirtear díothú dliteanais choiriúil faoi réir an choinníll nach bhfuil sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine mar thoradh ar na gníomhartha lena mbaineann d’aon ghnó agus go hiarbhír, agus ar an gcaoi sin idirdhealú a thabhairt isteach idir cionta sceimhlitheoireachta de réir a n‑iarmhairtí, a mheas mar reachtaíocht atá ag luí le Treoir 2017/541. Tá sé d’éifeacht ag reachtaíocht den sórt sin an fhéidearthacht maidir le himeachtaí coiriúla agus pionóis a theorannú do chatagóirí áirithe gníomhartha a chumhdaítear leis an Treoir sin, lena n‑ardaítear ceist maidir lena comhréireacht leis na cuspóirí a shaothraítear léi.
87.      Is léir ón anailís a leagtar amach thuas (58) nach bhfuil aon fhoráil i dTreoir 2017/541 lena dtoirmisctear go sainráite dul i muinín sásraí chun dliteanas coiriúil a mhúchadh, amhail maithiúnas. Thairis sin, ní féidir leis bearta den sórt sin a eisiamh go loighciúil mar phrionsabal, ós rud é go mbeadh sé deacair an t‑eisiamh ginearálta sin a réiteach le struchtúr an dlí phríomha, agus go háirithe leis na teorainneacha is gné dhílis de bhunús dlí Airteagal 83 CFAE.
88.      Ba cheart a chur in iúl freisin nach bhfuil sé d’éifeacht ag LOA forálacha Threoir 2017/541 ná forálacha a trasuite náisiúnta a chúlghairm, fiú go páirteach. Tá an Treoir sin fós i bhfeidhm i ndlíchóras na Spáinne gan a hábhar reachtach a athrú. Is é is cúis leis sin go bhfuil ‘díghníomhachtú’ páirteach agus sealadach ar a éifeachtaí i gceist le LOA, sa mhéid go múchann sé dliteanas coiriúil i gcás fíricí sonracha áirithe, atá teoranta ó thaobh ama de agus de bharr a gcineáil, gan amhras a chaitheamh ar infheidhmeacht ghinearálta na Treorach sin maidir le cásanna eile.
89.      Dá bhrí sin, ní hamháin gurb é deonú maithiúnais an critéar cinntitheach chun measúnú a dhéanamh ar chomhoiriúnacht LOA le Treoir 2017/541, ach is é comhlíonadh na n‑íoscheanglas a eascraíonn as an dlí idirnáisiúnta, go háirithe an dlí daonnúil, agus as caighdeáin chásdlí arna mbunú,
inter alia, ag ECtHR, é sin amháin.
90.      Léirítear sa scrúdú go n‑éilítear go ginearálta leis na caighdeáin sin aon bhearta maithiúnais a ghlacadh i bhfíor-chomhthéacs an athmhuintearais pholaitiúil agus shóisialta. Mar sin féin, is cosúil gurb amhlaidh an cás anseo, mar a mholtar le cuspóir LOA, arna chur in iúl ina theideal oifigiúil: ‘Bundlí 1/2024 maidir le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta sa Chatalóin’.
91.      I ndáil leis sin, feictear dom gurb iomchuí, ag an gcéim seo den anailís, aghaidh a thabhairt ar shaincheist na féinmhaithiúnas, a ardaíodh ag an éisteacht, cé nach bhfuil sé, dá réir sin, ina ábhar saincheiste sonraí san iarraidh ar réamhrialú. Mar sin féin, ba cheart, i mo thuairimse, aghaidh a thabhairt ar an gceist sin go hachomair, a mhéid a bhaineann sí leis na teorainneacha dlisteanacha a d’fhéadfadh a bheith ag baint le sásra chun dliteanas coiriúil a mhúchadh i smacht reachta. Mar a leag Coimisiún na Veinéise béim air ina Thuairim ar dhlí de chuid na Spáinne maidir leis an maithiúnas i leith na Catalóine, déanann féinmhaithiúnas tagairt do shuíomh ina ndeonaíonn na déantóirí coire nó na hinstitiúidí atá freagrach as an gcoir saoirse ó phionós dóibh féin nó dá mbaill, ar an lá roimh aistriú polaitíochta de ghnáth.(59) Is gnách gur de chineál treallach iad na foirmeacha maithiúnais siúd, ós rud é go gceadaíonn siad na daoine atá i bhfeighil ar an gcumhacht reachtaíochta nó fheidhmeannach aon fhoirm freagrachta a sheachaint, gan aon mhaoirseacht bhreithiúnach nó rannpháirtíocht dhaonlathach go hiarbhír. (60)
92.      I mo thuairimse, níl aon bhunús le LOA a aicmiú mar fhéinmhaithiúnas sa chás seo, ar roinnt cúiseanna aontreocha. Ar an gcéad dul síos, is toradh é an dlí atá i gceist ar nós imeachta parlaiminteach cuí, a dhéantar laistigh de chóras daonlathach iolraíoch. Ní toradh é ar ghníomh aontaobhach arna fhorchur ag cumhacht fhorlámhach, ach ar dhíospóireacht agus ar vóta daonlathach sna Cortes Generales (Parlaimint na Spáinne).
93.      Ar an dara dul síos, ní éalaíonn a chur i bhfeidhm ón athbhreithniú breithiúnach.(61) Mar is léir ón iarraidh ar réamhrialú, is faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé scrúdú a dhéanamh, sna príomhimeachtaí, an gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos le dlí maidir le teidlíocht ar an maithiúnas, agus go háirithe an dtagann na fíorais atá i gceist faoi na heisiaimh dá bhforáiltear in Airteagal 2(c) de LOA.
94.      Ar an tríú dul síos, cuireann fíorchuspóir an dlí cosc ar aon asamhlú maidir le féinmhaithiúnas. Ní chumhdaítear le LOA gach oifigeach stáit ná gach sealbhóir cumhachta gan idirdhealú, ach tá feidhm aige maidir le tacar sonrach gníomhartha, atá teoranta ó thaobh ama de agus nasctha le tréimhse teannais pholaitiúil, gan beann ar stádas poiblí nó príobháideach na ndaoine lena mbaineann. I mbeagán focal, oibríonn sé in rem. Dá bhrí sin, níl sé i gceist leis réimeas polaitiúil ná a ionadaithe a chosaint ar ionchúiseamh a d’fhéadfadh a bheith ann, ach freagairt do chás eisceachtúil a bhfuil cuspóir sonraithe aige normalú institiúideach agus athmhuintearas a bhaint amach.
95.      Ar deireadh, ní léir ón gcás-chomhad gur comhaltaí nó ionadaithe den rialtas ná den chumhacht reachtach atá taobh thiar de ghlacadh LOA iad na daoine a thairbhíonn den mhaithiúnas, ionas nach bhfuil aon nasc díreach idir feidhmiú na cumhachta polaitiúla agus tairbhe an bhirt. Dá bhrí sin, ní féidir a áitiú, i mo thuairimse, gur maithiúnas é LOA.
96.      Thairis sin, suitear le cásdlí socair ECtHR nach féidir le maithiúnas, in imthosca ar bith, sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine a chumhdach, lena n‑áirítear, thar aon ní eile, sáruithe ar na cearta chun na beatha agus chun sláine coirp a chosnaítear le hAirteagail 2 agus 3 de ECHR. Ón taobh sin de, eisiatar go sainráite le hAirteagal 2(c) de LOA gníomhartha a bhí ina gcúis le sáruithe den sórt sin d’aon ghnó, lena n‑áirítear iad siúd a thagann faoi raon feidhme an dlí dhaonnúil idirnáisiúnta.(62) Dá bhrí sin, is cosúil go gcomhlíontar an ceanglas sin sa chás seo.
97.      Dá bhrí sin,
ós rud é bhforálann
LOA go n-eisítear
an maithiúnas as cionta toiliúla agus tromchúiseacha, gan na cionta uile dá dtagraítear i
dTreoir 2017/541 a chur san áireamh go foirmiúil, ní féidir a mheas go bhfuil cur chuige den sórt sin, i bprionsabal,
ag teacht salach ar
chuspóirí na Treorach sin.
98.      Dá bhrí sin, i bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, molaim go bhfreagródh an Chúirt Bhreithiúnais an chéad cheist, an dara ceist, an tríú ceist, an cúigiú ceist agus an séú céist nach gcuirtear cosc le Treoir 2017/541 ar reachtaíocht náisiúnta, amhail LOA, a dhéanann, i gcás inarb ann do na heilimintí suibiachtúla, oibiachtúla agus ama dá dtagraítear sa dlí sin, maithiúnas na ngníomhartha a fhéadfar, de bharr a n‑aidhme, a aicmiú mar chionta sceimhlitheoireachta de réir bhrí Airteagal 3(1), (d) agus (f) den Treoir sin, nó cionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta, de réir bhrí Airteagal 4 den Treoir sin, ar choinníoll nach raibh siad ina gcúis le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó, go háirithe na sáruithe sin a chumhdaítear le hAirteagail 2 agus 3 de ECHR agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta, ós rud é nach mbaintear an bonn d’éifeachtacht Threoir 2017/541.
An ceathrú ceist
99.      Dhá chuid atá sa cheathrú ceist ón gcúirt a rinne an tarchur. Ar an gcéad dul síos, is gá a chinneadh an gcuirtear cosc le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla ar reachtaíocht amhail LOA, lena ndéantar an díolúine ó dhliteanas coiriúil, i gcás gníomhartha a thagann faoi raon feidhme Threoir 2017/541, faoi réir easpa aon rún sáruithe tromchúiseacha a dhéanamh ar chearta an duine, go háirithe iad siúd a ráthaítear le hAirteagail 2 agus 3 de ECHR, agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta. Cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl nach sonraíonn LOA an t‑iompar a d’fhéadfadh a bheith ina sáruithe den sórt sin ná an leibhéal tromchúise is gá chun cur i bhfeidhm an mhaithiúnais a eisiamh. Ar an dara dul síos, mar mhalairt air sin, ceistíonn sí comhoiriúnacht phrionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus na n‑ionchas dlisteanach le foráil amhail Airteagal 1 de LOA, ar cosúil go bhfuil a cur i bhfeidhm doiléir go hoibiachtúil agus éiginnte go suibiachtúil.
100. Is iomchuí an dá ghné sin a scrúdú ina dhiaidh sin.
An chéad chomhpháirt: clásal eisiaimh atá bunaithe ar sháruithe tromchúiseacha ar chearta an duine
101. Ba cheart a thabhairt faoi deara, ar dtús, nach léir ón díotáil ná ón gceistiú go ndearnadh na gníomhartha a ndearnadh gearán ina leith, cé go raibh siad aicmithe mar chionta sceimhlitheoireachta, sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó. Dá bhrí sin, ní chomhlíontar sa chás seo an coinníoll a leagtar síos in Airteagal 2(c) de LOA, lena gcuirtear eisiamh ó thairbhe maithiúnais faoi réir sáruithe den sórt sin a dhéanamh d’aon ghnó, agus mar thoradh air sin níl feidhm ag an gclásal eisiaimh sin. Mar a d’áitigh Rialtas na Spáinne, ardaíonn an imthoisc sin an cheist maidir le cineál hipitéiseach na ceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú agus, dá bhrí sin, maidir lena hinghlacthacht.
102. I mo thuairimse, ní féidir seasamh le hagóid den sórt sin. Is féidir a thuiscint leis an gceist a tharchuir an chúirt a rinne an tarchur go bhfuiltear ag iarraidh a fháil amach an gcomhlíonann tagairt LOA don choincheap ‘sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine’, go háirithe iad siúd a ráthaítear le hAirteagail 2 agus 3 de ECHR, na ceanglais maidir le soiléireacht agus beachtas a fhorchuirtear le dlí an Aontais. Is é is aidhm don chúirt sin, go bunúsach, a shuíomh an féidir, le foclaíocht an chlásail eisiaimh sin, líne sách soiléir a bhaint amach idir, ar thaobh amháin, iompar a d’fhéadfadh tairbhe a bhaint as maithiúnas agus, ar an taobh eile, iompar nach mór, mar gheall ar a thromchúisí atá sé, a bheith faoi réir an chórais leanúna arna bhunú le Treoir 2017/541. Is leor na héiginnteachtaí a bhaineann le raon feidhme beacht an chlásail sin chun údar a thabhairt le scrúdú substainteach.
103. Go ginearálta, ceanglaítear le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla go ndéanfar rialacha dlí a fhoirmliú ar bhealach soiléir, beacht agus aonchiallach ionas gur féidir le gach duine méid a gceart agus a n‑oibleagáidí a fhionnadh ar bhealach intuartha. Leis an bprionsabal sin, féachtar le cobhsaíocht reachtach agus comhsheasmhacht a áirithiú i gcur i bhfeidhm an dlí. Is é, sa chiall sin, bunús phrionsabal an ionchais dhlisteanaigh, arb é is aidhm dó cobhsaíocht na staideanna dlíthiúla arna mbunú ar bhonn na rialacha atá i bhfeidhm a chosaint.(63)
104. D’aithin an Chúirt gur gá le prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus chosaint an ionchais dhlisteanaigh, ar thaobh amháin, go bhfuil rialacha an dlí soiléir agus beacht agus, ar an taobh eile, go bhfuil a gcur i bhfeidhm intuartha dóibh siúd atá faoina réir.(64) Éilítear le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, go háirithe i gcás rialacha ar féidir iarmhairtí diúltacha a bheith i gceist leo do dhlíthithe, go bhfuil forálacha infheidhme inrochtana agus intuigthe a dhóthain ionas go bhfuil an duine lena mbaineann ar a chumas na héifeachtaí dlíthiúla a thuar go bpointe réasúnta. Mar bhunphrionsabal de dhlí an Aontais, (65) tá tábhacht ar leith ag baint le deimhneacht dhlíthiúil i réimse an dlí choiriúil, i gcás ina gcuireann sí le cosaint na gceart bunúsach agus le héifeachtacht an smachta reachta, a bhunaítear le hAirteagal 2 CAE mar luach bunaidh de chuid an Aontais Eorpaigh agus mar cheanglas is coiteann do na Ballstáit uile. (66)
105. Chun an chéad chuid den cheist seo a fhreagairt, is gá a chinneadh cé a d’fhéadfadh brath ar ráthaíocht na deimhneachta dlíthiúla. Dá n‑úsáidfí an dara ceann chun tairbhe na ndaoine cúisithe, dhealródh sé, ag an gcéim sin, go mbeadh an argóint neamhéifeachtach. Luaitear go sainráite san iarraidh ar réamhrialú nach dtagann na fíorais atá i gceist sna príomhimeachtaí faoi na heisiaimh dá bhforáiltear le LOA, is é sin le rá, na cásanna ina bhforálann LOA nach féidir na fíorais a athbhreithniú. Ba cheart a thabhairt faoi deara freisin gur thug an chúirt a rinne an tarchur éisteacht do na páirtithe, i gcomhréir le dlí nós imeachta na Spáinne, i gcomhthéacs tarchur sonrach chun réamhrialú maidir le cur i bhfeidhm LOA maidir leis na fíorais is ábhar do na himeachtaí seo. I measc na seasamh a cuireadh in iúl, d’áitigh duine de na cosantóirí (QCR),
inter alia, nach mbeadh aon easpa soiléireachta ná beachtais ag LOA. (67)
106. Ar an taobh eile, má ardaíonn an chúirt a rinne an tarchur féin deacracht léirithe mar gheall ar chineál neamhbheacht an chlásail in Airteagal 2(c) de LOA,(68) ba cheart a thabhairt faoi deara nach bhfuil an fhoráil sin teoranta do thagairt ghinearálta do ‘sháruithe tromchúiseacha ar chearta an duine’. Tagraíonn sé go sainráite d’Airteagail 2 agus 3 ECHR, eadhon an ceart chun na beatha, ar thaobh amháin, agus toirmeasc ar chéasadh agus ar íde atá mídhaonna nó táireach, ar an taobh eile. Mar sin féin, rinneadh ábhar normatach na bhforálacha sin a shoiléiriú go substaintiúil agus go comhsheasmhach le cásdlí ECtHR. Dá bhrí sin, feictear domsa go gceadaítear leis an tagairt reachtach sin raon feidhme an chlásail eisiaimh a theorannú ar bhealach atá beacht go leor. Is é sin le rá, in Airteagal 2(c) LOA sainmhínítear go hintuigthe ach go soiléir an bhrí atá le ‘sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine’ trí thagairt dhíreach a dhéanamh don chásdlí maidir leis na hairteagail thuasluaite de ECHR.
107. Go háirithe, chun a chinneadh an céasadh íde ar leith de réir bhrí Airteagal 3 de ECHR, ba cheart a mheabhrú go ndéanann ECtHR idirdhealú soiléir idir céasadh, íde mhídhaonna agus íde tháireach. Tá sé i gceist leis an idirdhealú sin aird a tharraingt ar a thromchúisí atá gníomhartha d’aon ghnó lena ngabhann dianfhulaingt agus fulaingt chruálach. Tá sé cumhdaithe freisin in Airteagal 1 den Choinbhinsiún in aghaidh Céasta agus Cóireáil nó Pionós Eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach(69) lena sainmhínítear céasadh mar ghéarphian nó géarfhulaingt d’aon ghnó, lena n‑áirítear chun faisnéis a fháil, pionós a ghearradh nó imeaglú a dhéanamh. (70)
108. Is é an príomh-idirdhealú idir céasadh agus íde mhídhaonna nó tháireach ná an leibhéal fulaingthe a dhéantar. Aicmítear íde mar bheith mídhaonna má bhíonn sí ina cúis le dianphian fhisiciúil nó mhorálta, go minic mar gheall ar a fad nó ar a ré.(71) Meastar go bhfuil sé táireach nuair atá sé d’aidhm aige an duine a uirísliú nó an éifeacht sin a bhaint amach, trína dhínit nó a dínit a shárú nó trí mhothúchán eagla, anacair nó neamh-ísleachta a chruthú ar bhealach a bhrisfeadh a bhfrithbheartaíocht mhorálta. (72)
109. Chun cóireáil a aicmiú mar chóireáil atá táireach, ní gá do thríú páirtithe í a mheas mar chóireáil tháireach. Is leor don íospartach uirísliú a bhrath ina shúile féin. Ní coinníoll riachtanach é an rún uirísliú a dhéanamh ach oiread chun sárú a chinneadh. Dá bhrí sin, fiú mura bhfuil aon rún ann an t‑íospartach a laghdú, féadfar Airteagal 3 ECHR a shárú má laghdaíonn éifeachtaí na cóireála é i ndáiríre.(73)
110. Maidir le hAirteagal 2 de CECD, forchuireann sé dhá oibleagáid: ar thaobh amháin, an toirmeasc saol a bhaint de dhuine d’aon ghnó, ach amháin i gcásanna a liostaítear go huileghabhálach; ar an taobh eile, an oibleagáid dhearfach chun an ceart sin a chosaint leis an dlí.(74)
111. Dá bhrí sin, tá raon feidhme an chlásail eisiaimh in Airteagal 2(c) de LOA teoranta go leordhóthanach, ós rud é go dtagraíonn sé d’Airteagail 2 agus 3 de ECHR, ar soiléiríodh a inneachar ar bhealach comhsheasmhach agus mionsonraithe le cásdlí ECtHR. In éagmais débhríocht reachtach, feictear dom nach féidir aon sárú ar phrionsabal na deimhneachta dlíthiúla a aimsiú.
An dara comhpháirt: raon feidhme Airteagal 1 LOA agus prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh
112. Maidir leis an dara comhpháirt den cheathrú ceist, a chuir an chúirt a rinne an tarchur ar aghaidh mar mhalairt uirthi, ba cheart a mheabhrú, mar a tugadh faoi deara cheana maidir leis an gcéad chomhpháirt, go luann an chúirt a rinne an tarchur go soiléir, ina hiarraidh ar réamhrialú, ag féachaint do raon feidhme ábhartha agus ama LOA, go dtagann na fíorais atá i gceist faoi raon feidhme Airteagal 1 de. Sa mhéid sin, agus mar is amhlaidh leis an gcéad chomhpháirt, d’fhéadfadh an cheist a bheith hipitéiseach i bhfianaise thoradh féideartha na díospóide sna príomhimeachtaí, agus dá bhrí sin d’fhéadfadh sí amhras a ardú maidir lena hinghlacthacht.
113. Is amhlaidh fós, mar a luaigh an Coimisiún go háirithe ag an éisteacht, dá measfaí raon feidhme Airteagal 1 LOA mar raon feidhme ródhoiléir nó éiginnte, go háirithe maidir le haicmiú oibiachtúil agus suibiachtúil an iompair lena mbaineann, a d’fhéadfadh difear a dhéanamh d’éifeachtacht Threoir 2017/541. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh údar a bheith leis an gcúirt a rinne an tarchur a fhiafraí an bhfuil an fhoráil sin ag luí le dlí an Aontais. Má léirmhínítear an cheist sa chiall sin, is gá substaint an cháis a scrúdú.
114. Ar an gcéad dul síos, amhail an chéad chomhpháirt den cheathrú ceist, is gá a chinneadh chun tairbhe na ndaoine a ndéantar prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh a agairt anseo. Maidir leis na páirtithe atá cúisithe, níl aon rud san iarraidh ar réamhrialú chun tacú leis an gconclúid go mbeadh aon éifeachtaí díobhálacha sonracha ag aon neamhbheacht ar raon feidhme LOA, sa chás seo, ar a staid dhlíthiúil. Os a choinne sin, mar a cuireadh in iúl cheana, níl aon rud le léiriú go bhféadfadh aon amhras a bheith ann, ag céim nós imeachta reatha na bpríomhimeachtaí, maidir le hinfheidhmeacht LOA maidir leis na fíorais a bhfuil na cosantóirí cúisithe ina leith. Dá bhrí sin, níl sé soiléir conas a d’fhéadfaí deimhneacht dhlíthiúil a agairt ina bhfabhar.
115. Is amhlaidh atá i gcás phrionsabal an ionchais dhlisteanaigh, lena nglactar leis gurb ann d’ionchais bheachta agus dhlisteanacha bunaithe ar ráthaíochtaí soiléire ó na húdaráis inniúla. Níl aon fhaisnéis san iarraidh ar réamhrialú lena bhféadfar a shainaithint cé na hionchais ábhartha a d’fhéadfadh teacht chun cinn, nó nach féidir le daoine reachtaíocht mhaithiúnais a ghlacadh ina leith lena ndíolmhaítear ó dhliteanas coiriúil gníomhartha áirithe a thagann faoi raon feidhme Threoir 2017/541 ach nach sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine iad i gcomhthéacs sonrach ábhartha, pearsanta agus ama.
116. Ar an dara dul síos, cé go n‑eascraíonn brath ar phrionsabal na deimhneachta dlíthiúla ón gcúirt a rinne an tarchur féin, ar an bhforas go ndealraíonn sé go bhfuil raon feidhme Airteagal 1 LOA éiginnte, ba cheart a mheabhrú, mar a luadh cheana agus comhoiriúnacht an dlí sin le Treoir 2017/541 á scrúdú, nach mbaineann an critéar ábhartha le hábhar ná le fad ama an mhaithiúnais ná le leibhéal beachtais a chomhrianta. Is é an rud is tábhachtaí, faoi dhlí an Aontais, na teorainneacha substainteacha a leagtar síos leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta agus na hoibleagáidí a eascraíonn as Airteagail 2 agus 3 de ECHR, arna léirmhíniú ag ECtHR, a chomhlíonadh. I bhfocail eile, ní hé raon feidhme teibí ná foclaíocht ghinearálta Airteagal 1 LOA atá cinntitheach, i mo thuairimse, ach an féidir leis an bhforáil sin gníomhartha arb ionann iad agus sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine a chumhdach, fiú go hindíreach.(75)
117. Tá údar níos mó leis an gcur chuige sin ós rud é, i ndáiríre, gurbh ionann measúnú ag an gCúirt ar mhéid ama agus ábhartha birt maithiúnais agus breithiúnas ar shubstaint an bhirt sin. Mar a léiríodh, tagann measúnú den sórt sin faoi réimse forchoimeádta na mBallstát, a mhéid a thagann an institiúid, an raon feidhme agus na rialacha mionsonraithe maidir le maithiúnas a chur i bhfeidhm lasmuigh de raon feidhme an chomhchuibhithe le dlí an Aontais agus go bhfanann siad, i bprionsabal, faoin inniúlacht náisiúnta eisiach.
118. Is fíor, mar a d’áitigh an Coimisiún go háirithe ag an éisteacht, d’fhéadfaí a áitiú, sa chás seo, go bhféadfadh raon feidhme an‑leathan an mhaithiúnais dochar a dhéanamh d’éifeachtacht Threoir 2017/541, sa mhéid go gcuirtear cosc léi ar aon ionchúiseamh breise ar na gníomhartha dá gcuirtear i leith na gcosantóirí sna príomhimeachtaí. Ba cheart a mheabhrú, áfach, gur institiúid é an maithiúnas a n‑athraíonn a rialacha cur chun feidhme de réir na gcomhthéacsanna dlíthiúla agus polaitiúla. Féadfaidh sé tarlú ag céimeanna éagsúla de na himeachtaí coiriúla, roimh na himeachtaí sin, lena linn (76) nó ina ndiaidh, agus d’fhéadfadh baint a bheith aige le gníomh ar leith nó le sraith gníomhartha a rinneadh thar thréimhse shonraithe.(77) I mbeagán focal, is beart é atá inoiriúnaithe do chásanna éagsúla polaitiúla agus breithiúnacha.
119. Dá bhrí sin, ní faoin gCúirt atá sé, i mo thuairimse, measúnú a dhéanamh ar luas polaitiúil nó ábharthacht ábharach nó raon feidhme ama an mhaithiúnais sna príomhimeachtaí. Ba cheart a fhaireachán a theorannú d’fhíorú a dhéanamh ar chomhlíonadh teorainneacha seachtracha arna bhforchur le dlí an Aontais agus le hionstraimí idirnáisiúnta a bhfuil na Ballstáit ina gceangal orthu. Go háirithe, is gá a áirithiú nach gcumhdaítear leis an mbeart sin iompar ar sáruithe tromchúiseacha ar chearta bunúsacha é, lena n‑áirítear, thar aon ní eile, an ceart chun na beatha agus toirmeasc ar chéasadh agus ar íde atá mídhaonna nó táireach, mar a ráthaítear le hAirteagail 2 agus 3 de ECHR.
120. Mar sin féin, mar a suíodh thuas,(78) ní hamhlaidh atá anseo. Ní reachtaíocht í lena neodraítear cur i bhfeidhm forálacha áirithe de Threoir 2017/541 ina n‑iomláine, ach beart maithiúnais imscríofa bunaithe ar bhreithnithe polaitiúla sonracha. Ós rud é nach dtoirmeasctar úsáid maithiúnais leis an Treoir sin, ba cheart a mheas, i bprionsabal, go bhfuil beart den sórt sin inghlactha, gan beann ar mhéid a raoin feidhme ábhartha nó ama, ar choinníoll go gcomhlíonann sé na coinníollacha substainteacha a leagtar amach thuas.
121. Tacaítear leis an gconclúid sin ós rud é gur léir go bhfuil raon feidhme leathan ábhartha agus ama ag baint leis an maithiúnas sna príomhimeachtaí, gur cuid de loighic inmheánach é lena dtugtar a chomhleanúnachas féin dó. Mar a d’áitigh Rialtas na Spáinne ag an éisteacht, clúdaíonn LOA tréimhse shonrach agus fíorais a sainaithníodh go beacht, a bhaineann go léir leis an bpróiseas neamhspleáchais sa Chatalóin. Dá bhrí sin, tá nasc díreach ag an mbeart leis an gcuspóir beartais is bonn lena ghlacadh, eadhon normalú institiúideach agus athmhuintearas sóisialta i gcomhthéacs ghéarchéim na Catalóine. Luaitear an cuspóir sin go sainráite sa teideal agus sa bhrollach a ghabhann le LOA araon.
122. I bhfianaise na mbreithnithe sin, i bhfianaise na chéad chomhpháirte den cheathrú ceist, molaim gurb é freagra na Cúirte Breithiúnais nach gcuirtear cosc le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, arna léamh i gcomhar le Treoir 2017/541, ar reachtaíocht náisiúnta, amhail LOA, lena gcuirtear an díolúine ó dhliteanas coiriúil an duine a gcuirtear iompar ina leith a chumhdaítear leis an Treoir sin faoi réir an choinníll nach ndearnadh sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó, go háirithe iad siúd a chumhdaítear le hAirteagail 2 agus 3 de ECHR agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta.
123. Maidir leis an dara comhpháirt den cheist sin, molaim nach gcuirfidh prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh bac ar reachtaíocht amhail an reachtaíocht dá bhforáiltear in Airteagail 1 agus 2 de LOA chun a raon feidhme a chinneadh.
An t‑ochtú ceist
124. Fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcuirtear cosc le Treoir 2017/541, arna léamh i bhfianaise Airteagail 20 agus 21 den Chairt, ar reachtaíocht náisiúnta, amhail LOA, lena ndíolmhaítear ó dhliteanas coiriúil daoine atá cúisithe i gcionta a chumhdaítear leis an Treoir sin, ar an bhforas, de réir na cúirte a rinne an tarchur, go ndearnadh na cionta sin d’fhonn cuspóir idé-eolaíoch a shaothrú.
125. I mo thuairimse, tá an argóint sin bunaithe ar bhonn mícheart, sa mhéid go dtugann sí neamhaird ar chineál sonrach an mhaithiúnais atá i gceist. Is cosúil gurb ionann an chúirt a rinne an tarchur agus an cás ina nglacann an reachtas riail ghinearálta lena mbeartaítear dliteanas coiriúil a mhúchadh i leith cionta áirithe mar gheall ar a gcomhchiall idé-eolaíoch amháin. I gcás den sórt sin, d’fhéadfaí a áitiú go mbeadh difríocht sa chóireáil idir, ar thaobh amháin, daoine a gcuirtear cionta arna spreagadh ag idé-eolaíocht ar leith ina leith, a thairbhíonn de mhaithiúnas, agus, ar an taobh eile, daoine a rinne cionta comhchosúla i gcomhthéacs idé-eolaíoch eile, nach gcumhdaítear leis an dlí. D’fhéadfadh cur chuige den sórt sin amhras a tharraingt maidir lena chomhoiriúnacht le hAirteagail 20 agus 21 den Chairt.
126. Ní hamhlaidh atá anseo, áfach. Múchtar dliteanas coiriúil anseo de bhua dlí maithiúnais, is é sin le rá, gníomh a bhfuil raon feidhme eisceachtúil aige, arb é is cuspóir sainráite dó athmhuintearas polaitiúil agus sóisialta a chur chun cinn. Leis an gcuspóir sin, tugtar údar, ann féin, le déileáil dhifreálach le fíorais áirithe, ós rud é go bhfuil an chóireáil sin bunaithe ar chritéir oibiachtúla agus réasúnacha. Sa chás seo, déanann LOA a raon feidhme a theorannú go soiléir trí thagairt a dhéanamh do chomhthéacs sainaitheanta phróiseas neamhspleáchais na Catalóine. Dá bhrí sin, níl an beart bunaithe ar mheasúnú teibí ná suibiachtúil ar chúis idé-eolaíoch na gcionta, ach ar ancaire beacht polaitiúil agus ama, atá nasctha go díreach leis an gcuspóir atá á shaothrú.
127. D’fhonn tacú leis an tuairim eile, a chuir an Coimisiún ar aghaidh go háirithe ag an éisteacht, b’ionann sin agus a dhlisteanacht a bhaint d’aon bheart maithiúnais, trína fheidhm féin a shéanadh, is é sin le rá, a cheadú, in imthosca eisceachtúla, sárú a dhéanamh ar na deighiltí a bhí ann roimhe sin i seirbhís lena ngabhann leas sáraitheach i ndáil le haosú.
128. Ní chiallaíonn sé sin, áfach, go mbeadh aon mhaithiúnas dlisteanach. Mar a chuir mé in iúl thuas,
(79) ní mór do na bearta sin ceanglais áirithe a chomhlíonadh. Ní féidir sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine a chumhdach leo agus ní mór iad a bheith bunaithe ar chuspóir dlisteanach agus bunaithe ar chritéir oibiachtúla, i ndáil leis an aidhm atá á saothrú. I mo thuairimse, comhlíontar LOA leis na ceanglais sin, ag brath ar chomhthéacs polaitiúil sonrach agus ar chuspóir réitigh sainráite.
129. Molaim, dá bhrí sin, go bhfreagródh an Chúirt nach gcuireann Airteagail 20 agus 21 den Chairt bac ar riail mhaithiúnais náisiúnta, amhail Airteagal 1 de LOA, nach bhfuil feidhm aici maidir le fíorais seachas iad siúd a shainítear san Airteagal sin, fiú más rud é gur tharla siad sa limistéar críche céanna agus le linn na tréimhse céanna.
An seachtú ceist
130. Iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt ansin an bhfuil LOA ag luí le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais agus le hoibleagáid an chomhair dhílis a chumhdaítear in Airteagal 4(3) CAE. Féachann sé, go bunúsach, lena fháil amach an gcuirtear cosc leis na prionsabail sin ar reachtaíocht náisiúnta lena ndeonaítear maithiúnas do dhaoine a gcuirtear gníomhartha a thagann faoi raon feidhme ábhartha Threoir 2017/541 ina leith.
131. Chinn an Chúirt cheana féin, ina breithiúnas bunúsach an 15 Iúil 1964,
Costa,(80) nach féidir dlí an Aontais, a eascraíonn as foinse neamhspleách, a chur as an áireamh le riail náisiúnta, beag beann ar chineál nó dáta an dlí sin, gan amhras a chaitheamh ar aontacht agus éifeachtacht dhlíchóras an Aontais. Luaigh sí nach féidir le fórsa ceangailteach dhlí an Aontais a bheith éagsúil ó Bhallstát amháin go Ballstát eile gan baint amach chuspóirí an Chonartha a chur i mbaol ná idirdhealú a chruthú idir daoine aonair.
132. Chuir an Chúirt in iúl, ós rud é go bhfuil dlínse eisiach aici léiriú cinntitheach a thabhairt ar dhlí an Aontais, nach mór di, i bhfeidhmiú na dlínse sin, raon feidhme phrionsabal thosaíocht dhlí an Aontais a shoiléiriú i bhfianaise fhorálacha ábhartha dhlí an Aontais, agus mar thoradh air sin nach féidir leis an raon feidhme sin a bheith ag brath ar léiriú fhorálacha an dlí náisiúnta ná ar léiriú fhorálacha dhlí an Aontais arna nglacadh ag cúirt náisiúnta nach bhfreagraíonn do léiriú na Cúirte.(81)
133. Dá bhrí sin, ceanglaítear leis an bprionsabal sin ar chomhlachtaí uile na mBallstát lánéifeacht a thabhairt do rialacha éagsúla an Aontais, ós rud é nach féidir le dlí na mBallstát difear a dhéanamh don éifeacht a thugtar do na rialacha éagsúla sin i gcríoch na Stát sin.(82)
134. Maidir le prionsabal an chomhair dhílis, ba mhaith liom a chur in iúl go gceanglaítear leis an bprionsabal sin, a chumhdaítear in Airteagal 4(3) CAE, ar na Ballstáit agus ar institiúidí an Aontais Eorpaigh urraim a thabhairt dá chéile agus cúnamh a thabhairt dá chéile chun cúraimí a eascraíonn as na Conarthaí a chur i gcrích. De réir cásdlí socair, ceanglaítear leis an
bprionsabal sin ar na Ballstáit gach beart is gá a dhéanamh chun raon feidhme agus éifeachtacht dhlí an Aontais a ráthú.(83)
135. Sa chás seo, ní léir ón anailís go sáródh glacadh LOA prionsabal na tosaíochta. Mar a leagtar amach thuas,(84) níl aon fhoráil i dTreoir 2017/541 lena n‑eisiatar úsáid maithiúnais go sainráite. Thar aon ní eile, caomhnaítear éifeachtacht na Treorach fad a urramaítear leis an dlí maithiúnais na teorainneacha a leagtar síos leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta, go háirithe na ceanglais a bhaineann le cearta bunúsacha a chosaint, agus ní bheidh saoirse ó phionós mar thoradh air i gcás na sáruithe is tromchúisí.
136. Maidir le hoibleagáid an chomhair dhílis, ní féidir brath air go neamhspleách chun toirmeasc a chur ar bheart maithiúnais, ós rud é nach n‑eascraíonn aon oibleagáid dhearfach, shoiléir agus bheacht ó Threoir 2017/541 lena gcuirtear toirmeasc ar na Ballstáit dul i muinín birt den sórt sin. In éagmais riail éigeantach dhlí an Aontais lena dtoirmisctear maithiúnas, tá na Ballstáit fós inniúil chun na dlíthe sin a ghlacadh, ar choinníoll nach mbaineann siad an bonn de chuspóir na Treorach sin nó nach mbíonn saoirse ó phionós i gcás sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine mar thoradh orthu.
137. Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go gcuireann prionsabail na tosaíochta agus an chomhair dhílis bac, sa chás seo, ar ghlacadh LOA.
138. Dá réir sin, molaim gur cheart gurb é freagra na Cúirte Breithiúnais nach gcuirtear cosc le Treoir 2017/541, arna léamh i gcomhar le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais agus le prionsabal an chomhair dhílis dá dtagraítear in Airteagal 4(3) CAE, ar reachtaíocht náisiúnta, amhail LOA, lena ndíolmhaítear, i bhfeidhmiú inniúlacht eisiach na mBallstát, dliteanas coiriúil, trí bhíthin maithiúnais, i gcás ina bhfuil imthosca oibiachtúla, suibiachtúla agus ama áirithe a shainítear sa dlí sin, i leith daoine a gcuirtear iompar ina leith a thagann faoi raon feidhme na Treorach sin, a mhéid nach mbaineann sé sin an bonn den chuspóir ná den éifeachtacht a shaothraítear leis an Treoir sin.
An naoú ceist
139. Leis an naoú ceist agus leis an gceist deiridh, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt Bhreithiúnais an léirmhíniú ar Airteagal 4(2) CAE agus ar Airteagal 20(2)(a) agus Airteagal 21(1) CFAE. Is mian léi a fháil amach an gcuireann na forálacha sin cosc ar reachtaíocht amhail LOA, a mhéid a dhéanfadh sé daoine a ionchúisítear i gcionta a aicmítear mar chionta sceimhlitheoireachta a dhíolmhú ó dhliteanas coiriúil ar an bhforas go ndearnadh na gníomhartha d’fhonn cuid de chríoch náisiúnta an Bhallstáit lena mbaineann a scaradh óna chéile. Dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, cruthaíonn LOA riosca go ndéanfaí na gníomhartha sin a athdhéanamh nó a normalú, rud a bhainfeadh an bonn d’iomláine chríochach na mBallstát agus de shaoirsí gluaiseachta agus cónaithe shaoránaigh an Aontais.
140. Is iomchuí cuspóir an nós imeachta um réamhrialú mar a leagtar amach in Airteagal 267 CFAE a mheabhrú, mar réamhphointe. De réir cásdlí socair, ‘is ionstraim chomhair idir an Chúirt Bhreithiúnais agus na cúirteanna náisiúnta é an nós imeachta dá bhforáiltear in Airteagal 267 CFAE, trína soláthraíonn an Chúirt do na cúirteanna náisiúnta na pointí léirmhínithe ar dhlí an Aontais a theastaíonn uathu chun na díospóidí atá os a gcomhair a chinneadh’. Cuireann an Chúirt in iúl freisin ‘nach é an t‑údar atá le tarchur le haghaidh réamhrialú tuairimí comhairleacha a thabhairt maidir le ceisteanna ginearálta nó hipitéiseacha, ach an gá atá le díospóid a réiteach go héifeachtach’.(85)
141. Thairis sin, ‘[i]s léir ó fhoclaíocht iarbhír Airteagal 267 CFAE nach mór don chinneadh maidir leis an gceist a tharchuirtear chun réamhrialú a bheith “riachtanach” chun go mbeidh an chúirt a rinne an tarchur in ann “breithiúnas a thabhairt” sa chás os a comhair’.(86) Dá bhrí sin, ‘maidir leis an nós imeachta um réamhrialú, ní mór a mheabhrú go nglactar leis,
inter alia, go mbíonn cás ar feitheamh os comhair cúirt náisiúnta, cás ina n‑iarrtar ar an gcúirt sin breith a thabhairt ar féidir léi an réamhrialú a chur san áireamh inti’. (87)
142. Sa chás seo, is léir nach mbaineann an naoú ceist le toradh na díospóide príomha, a bhaineann le himeachtaí coiriúla i gcoinne daoine a cúisíodh as gníomhartha a d’fhéadfadh teacht faoi raon feidhme comhcheangailte Threoir 2017/541 agus LOA. Níl aon bhaint dhíreach sa chomhthéacs sin le hábhar na díospóide ag an gceist an bhféadfadh beart maithiúnais, go ginearálta, dochar a dhéanamh d’iomláine chríochach Ballstáit nó do cheart chun saorghluaiseachta shaoránaigh an Aontais. Is ceist de chineál ginearálta, nó de chineál polaitiúil fiú í, nach bhfuil aon tábhacht oibríochtúil ag baint léi i gcomhthéacs sonrach na bpríomhimeachtaí.
143. Dá bhrí sin, is cosúil go bhfuil dlúthnasc idir foclaíocht an naoú ceist sin agus díospóid hipitéiseach nó theibí, ar leithligh ón díospóid atá ar feitheamh os comhair na cúirte náisiúnta. Tá ról tánaisteach ag an dara ceann sa loighic is bonn leis an gceist sin, lena bhféachtar le díospóireacht a dhéanamh den nós imeachta um réamhrialú atá scartha ó imthosca fíorasacha na díospóide sna príomhimeachtaí.
144. Dá bhrí sin, agus a mhéid nach bhfuil an naoú ceist ábhartha maidir le réiteach na díospóide sna príomhimeachtaí, táim den tuairim nach mór a dhearbhú go bhfuil sí doghlactha.
Conclúid
145. I bhfianaise an mhéid sin roimhe seo, molaim go bhfreagródh an Chúirt na ceisteanna a tharchuir an Audiencia Nacional (an Ard-Chúirt Náisiúnta, an Spáinn), mar a athfhoirmíodh iad, mar seo a leanas:
(1)      Maidir le Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus lena n‑ionadaítear Cinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear bac léi ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Ley Orgánica
1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (Dlí Orgánach 1/2024 maidir le maithiúnas chun institiúidí, polaitiúla agus sóisialta sa Chatalóin a normalú) an 10 Meitheamh 2024, lena ndéantar, i gcás inarb ann do na heilimintí suibiachtúla, oibiachtúla agus ama dá dtagraítear sa Dlí sin, maithiúnas a thabhairt do ghníomhartha a fhéadfar a aicmiú, mar gheall ar a gcuspóir, mar chionta sceimhlitheoireachta de réir bhrí Airteagal 3(1)(d) agus (f) den Treoir sin, nó cionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta, de réir bhrí Airteagal 4 den Treoir sin, ar choinníoll nach raibh siad ina gcúis le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó, go háirithe na sáruithe sin a chumhdaítear le hAirteagail 2 agus 3 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta, ar choinníoll nach mbaintear an bonn d’éifeachtacht Threoir 2017/541.
(2)      Maidir le prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, arna léamh i gcomhar le Treoir 2017/541,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear bac leis ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Dlí Orgánach 1/2024, lena gcuirtear an díolúine ó dhliteanas coiriúil an duine a gcuirtear iompar ina leith dá gcumhdaítear leis an Treoir sin faoi réir an choinníll nach ndearnadh sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine d’aon ghnó, go háirithe iad siúd a chumhdaítear le hAirteagail 2 agus 3 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint agus leis an dlí daonnúil idirnáisiúnta.
(3)      Maidir le prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh, arna léamh i gcomhar le Treoir 2017/541,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear bac leo ar reachtaíocht amhail an reachtaíocht dá bhforáiltear in Airteagail 1 agus 2 de Dhlí Orgánach 1/2024 chun a raon feidhme a chinneadh.
(4)      Maidir le Treoir 2017/541, arna léamh i gcomhar le prionsabal thosaíocht dhlí an Aontais agus prionsabal an chomhair dhílis dá dtagraítear in Airteagal 4(3) CAE,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear bac léi ar reachtaíocht náisiúnta, amhail Dlí Orgánach 1/2024, lena ndíolmhaítear, i bhfeidhmiú inniúlacht eisiach na mBallstát, dliteanas coiriúil, trí bhíthin maithiúnais, i gcás ina bhfuil imthosca oibiachtúla, suibiachtúla agus ama áirithe a shainítear sa Dlí sin, i leith daoine a gcuirtear iompar ina leith a thagann faoi raon feidhme na Treorach sin, a mhéid nach gcuireann sé sin isteach ar an gcuspóir ná ar an éifeachtacht a shaothraítear leis an Treoir sin.
(5)      Maidir le hAirteagail 20 agus 21 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear bac leo ar riail náisiúnta maidir le maithiúnas, amhail Airteagal 1 de Dhlí Orgánach 1/2024, nach bhfuil feidhm aici maidir le fíorais seachas na fíorais a shainítear san Airteagal sin, fiú má tharla siad sa limistéar críche céanna agus le linn na tréimhse céanna.
1      Bunteanga: an Fhraincis.
2      Wuernet, J.-L., Aristote: Œuvres complètes, Arvensa Éditions, 2017; féach go háirithe, Caibidil XXXIX. Accord entre les partisans des Trente et les démocrates dans Constitution d’Athènes__ téacs a d’aistrigh Haussoullier, B i bhFraincis.
3      Is ón Sean‑Ghréigis ἀμνηστία (amnēstía) a thagann an focal ‘maithiúnas’, rud a thugann le tuiscint go bhfuil an coincheap ligthe i ndearmad (féach Donnedieu de Vabres, H., Traité de droit criminel et de législation pénale comparée, Librairie du Recueil Sirey, Páras, 1947, 3ú heag., lgh. 550 go 560, Uimh. 977 go 992, go háirithe lch. 550, Uimh. 977). Cruthaítear an téarma sin ón réimír ἀ- (gan) agus μνήμη (mnêmê), rud a chiallaíonn ‘cuimhne’. Ciallaíonn ἀμνηστία (amnēstía) ‘easpa cuimhne’ sa bhrí litriúil, nó ar bhonn níos nithiúla, ‘ligthe i ndearmad d’aon ghnó’ (féach, chuige sin, Merle, R. agus Vitu, A., Traité de droit criminel, Tome II, Procédure pénale, Éditions Cujas, Páras, 2001, 5ú heag., lch. 1107, Uimh. 942). Tugann na húdair dá n‑aire gurb é an maithiúnas an cineál maithiúnas
coiriúil is sine: ‘Cinneann na húdaráis gníomhartha coiriúla áirithe atá á n‑ionchúiseamh faoi láthair nó atá le bheith ionchúisithe, nó ciontuithe áirithe a tugadh cheana féin, a ligean i ndearmad trí fhoráil ghinearálta agus neamhphearsanta. Ní scriostar na fíorais mar sin, ach ní ann a n‑iarmhairtí coiriúla a thuilleadh’. Sainíonn siad maithiúnas ‘mar institiúid choiriúil bunaithe ar fhicsean agus arb é is cuspóir dó aon ghné choiriúil a bhaint, don todhchaí, ó chionta coiriúla áirithe, trí thoirmeasc a chur ar aon ionchúiseamh ina n‑aghaidh nó trí na ciontuithe a forchuireadh orthu a bhaint’. Ó thaobh Jean Pradel de, deir sé go ndealraíonn sé gur ‘dearmad a theastaigh uaidh an reachtas, a bhfuil sé de chumhacht aige cionta a chruthú, agus a bhfuil sé de chumhacht aige iad a scriosadh freisin’ (Pradel, J., Droit pénal comparé, Dalloz, Páras, 2008, 3ú heag., lch. 586, Uimh. 559). Chuige sin agus i gcomhthéacs dlíthe maithiúnais i bPoblacht Chónaidhme na Gearmáine tar éis an Dara Cogadh Domhanda, féach Perels, J., ‘Amnestien für NS-Täter in der Bundesrepublik’, Kritische Justiz, Iml. 28, Uimh. 3, 1995, lgh. 382 go 389, agus Müller, I., Furchtbare Juristen.
Die unbewältigte Vergangenheit der deutschen Justiz, TIAMAT, Beirlín, 2014, lgh. 306 go 315. Maidir le maithiúnas, féach freisin Marxen, K., Rechtliche Grenzen der Amnestie, Forum Rechtswissenschaft. Beiträge zu neueren Entwicklungen in der Rechtswissenschaft 13, C.F. Müller, Karlsruhe, 1984.
4      In 2001, leag Roger Merle agus André Vitu béim ar iomadú an mhaithiúnais sa ré nua-aimseartha, in ainneoin nádúr eisceachtúil an iomadaithe ina raison d’être: ‘[...] tá an t‑iomadú tar éis éirí chomh coitianta sin, ó bhí an Chéad Chogadh Domhanda ann, go ndéantar téacs maithiúnais a fhógairt gach 2 bhliain ar an meán: bhí 12 acuann idir 1919 agus 1939 agus, ón Saoradh, níos mó ná 30’ (Merle, R. agus Vitu, A., op. cit., lch. 1108, Uimh. 943). Thairis sin, tugann Jean Pradel faoi deara, sa Fhrainc, gur minic a chuirtear maithiúnas chun feidhme, ar an meán trí dhlí a ghlacadh gach 5 bliana, nuair a cheaptar Uachtarán na Poblachta, ‘dlí amháin nó 2 dhlí
“bheaga” uaireanta le linn thréimhse 5 bliana [...]’ (Pradel, J., op. cit., lch. 586, fonóta 4).
5      Tugann Henri Donnedieu de Vabres faoi deara ‘gurb é is aidhm do mhaithiúnas, tar éis suaitheadh polaitiúil, síocháin intinne a thabhairt i gcrích, trí dheireadh a chur leis na cionta a bhí ann roimhe seo gur mian leis an tsochaí an chuimhne atá aici orthu a chailleadh toisc go gcuireann siad drochthréimhsí i gcuimhne daoine’ (Donnedieu de Vabres, H., op. cit., lch. 550, Uimh. 978).
6      Is ar an gcúis sin gur minic a bhíonn caille sceipteachais agus amhras faoi threallachas timpeall ar institiúid an mhaithiúnais. I ndáil leis sin, breathnaíonn Roger Merle agus André Vitu go géar ar an méid seo a leanas: ‘Is minic a cuireadh béim ar ról polaitiúil agus sóisialta an mhaithiúnais tar éis tréimhsí corracha sa suaimhneas agus sa trócaire, cé go bhfuil sé tábhachtach socair a thabhairt ar ais d’intinn; ag amanna áirithe, déanann an chumhacht níos mó ar son na síochána agus an cheartais ná trína éileamh go leanfaí den smachtú mhionchúiseach. Ach níor cheart neamhaird a thabhairt air gur cineál cead dall neamh-idirdhealaitheach é sin a théann chun tairbhe dóibh siúd go léir a chomhlíonann na coinníollacha a leagtar síos leis an dlí maithiúnais, gan beann ar a bhfiúntas nó ar a ndínit’ (Merle, R. agus Vitu, A.,  op. cit., lch. 1108, Uimh. 942). Ó thaobh Klaus Marxen de, feictear dó ina leabhar faoin maithiúnais go n‑úsáideann fórsaí polaitiúla, in aimsir na corraíola polaitiúla, maithiúnas mar mhodh chun cumhacht a leathnú agus a chomhdhlúthú (Marxen, K., op. cit., lch. 3).
7      Ba cheart a thabhairt faoi deara gur dócha go gcuirfidh ceist an mhaithiúnais tús leis an díospóireacht maidir le teannas a d’fhéadfadh a bheith ann idir prionsabal an chomhionannais os comhair an dlí agus ceanglas an cheartais (féach mo Thuairim inniu sa chás gaolmhar C‑523/24 Sociedad Civil Catalana, go háirithe mír 2).
8      An 10 Meitheamh 1944, rinne aonad de shléacht SS Das Reich luaith de 643 áitritheoir i sráidbhaile Haute-Vienna, idir mhná, fhir agus leanaí. I dtriail 1953 os comhair Chúirt Mhíleata Bordeaux (an Fhrainc), bhí 14 chosantóir de na cosantóirí corpraithe go héigeantach in Waffen‑SS (‘in aghaidh ár dtola’), in éineacht le seachtar náisiúnach Gearmánacha. Mar thoradh ar phianbhreith a ghearradh ar na hAlsáisigh sin, bhí mothúchán láidir san Alsáis, áit ar mheas go leor acu gur íospartaigh iad go príomha mar íospartaigh na forghabhála, arbh éigean dóibh fónamh faoi éide na Gearmáine. Ghlac an reachtas Dlí Uimh. 53-112 an 20 Feabhra 1953, tar éis an fhíoraisc (13 Feabhra 1953), maidir le maithiúnas i bhfabhar mhuintir na Fraince a ionchorpraíodh go héigeantach i bhfoirmíochtaí míleata naimhde (JORF an 21 Feabhra 1953, lch. 1747), lenar scaoileadh an Fhrainc ó aon fhreagracht as an ngá atá le síocháin phoiblí agus aontacht náisiúnta a chaomhnú. Dúirt Uachtarán Thionóil Náisiúnta na Fraince: ‘Is máthair í an tír dhúchais. Ní féidir léi glacadh leis go bhfuil a leanaí ag stró sa bhaile’ (féach, ar an ábhar sin, Boufigi, M., Hébras, P. agus Hébras, A., Le dernier témoin d’Oradour-sur-Glane, Harper Collins, Páras, 2024, go háirithe lgh. 118 go 121). Léirítear leis an mbeart sin, a mheastar in áiteanna eile gur séanadh ceartais é as coireanna cogaidh an‑tromchúiseach, an deacracht bhunúsach a bhaineann le haon mhaithiúnas, eadhon pionós na sáruithe is tromchúisí a thabhairt chun réitigh le cúinsí polaitiúla maidir leis an tsíocháin agus leis an gcomhtháthú sóisialta. Atáirgtear téacs Dhlí Uimh. 53-112 an 20 Feabhra 1953 maidir le maithiúnas
i bhfabhar náisiúnaigh Fhrancacha a ionchorpraíodh go héigeantach i bhfoirmíochtaí míleata naimhdeacha sa leabhar le Verhaegen, J., La Protection pénale contre les excès de pouvoir et la résistance légitime à l’autorité, Bruylant, an Bhruiséil, 1969, lch. 429. Baineann sé le cur i bhfeidhm – annamh – dlí maithiúnais, a d’oibreodh in personam.
9      Dá bhrí sin, in Ard-Diúcacht Lucsamburg, cheistigh údar cheana féin sa bhliain 1949 a inmhianaithe atá an dá bheart sin, i bhfabhar comhoibrithe, i leith cionta áirithe ar a laghad (féach Metzler, L., Mélanges de Droit Luxembourgeois, Bruylant/Beffort, an Bhruiséil/Lucsamburg, 1949, lgh. 377 go 380). Glacadh trí dhlí maithiúnais sna 1950idí. Deonaíodh maithiúnas den chéad uair dóibh siúd a rinne, go dtí an 1 Eanáir 1947, coireanna ‘faoi thionscnamh tuairimí tírghrácha’ i gcoinne comhoibrithe (Dlí an 24 Márta 1950 maidir le gníomhartha inphionóis áirithe a chur faoi chois a rinneadh faoi spreagadh mothúchán tírghrách le linn forghabhála nó tráth a scaoilte saor (Mémorial A 1950, lch. 533)). Tá an meabhrán míniúcháin a ghabhann leis an dlí sin, mar aon le barúil, sa leabhar le Spielmann, A., Des traîtres ? RTL
Édition, Lucsamburg, 1984, lgh. 80 go 82. Leis an dara dlí an 11 Aibreán 1950 maidir le maithiúnas in ábhair a bhaineann leis an dlí coiteann agus maidir le léiriú nó leasú forálacha áirithe d’Fhoraithne an Ard-Diúic an 21 Aibreán 1948 lena gcinntear éifeacht na mbeart a rinne an namhaid, cumhdaíodh na scórtha cineálacha cionta a rinneadh sa tréimhse iarchogaidh le Dlí an 5 Nollaig 1911 maidir le hathshlánú daoine ar gearradh pianbhreith orthu mar gheall ar mhí-iompar nó pianbhreitheanna póilíneachta agus le Dlí Toghcháin an 31 Iúil 1924 (Mémorial A 1950, lch. 633), lena n‑áirítear bagairtí agus gortuithe a d’fhág an t‑íospartach gan bheith in ann obair a dhéanamh. Ar deireadh, glacadh dlí 10
mbliana tar éis dheireadh an Dara Cogadh Domhanda, dlí an 12 Eanáir 1955 maidir le maithiúnas cionta áirithe is inphionóis agus maidir le hiomalartú pianbhreitheanna áirithe i ndáil le hionsaithe ar shlándáil sheachtrach an Stáit nó cúnamh le bearta coinneála a ghlac an namhaid agus lenar tugadh isteach bearta trócaire i réimse an ghlanta riaracháin (Mémorial A 1955, lch. 161) ar mhaithe le comhoibrithe sa mhéid is gur tugadh pardún dóibh siúd a rinne cion i gcoinne shlándáil sheachtrach an Stáit roimh an 1 Meitheamh 1945 (féach Wingerter, E., ‘La justice luxembourgeoise pendant l’occupation nazie et dans l’immédiat après-guerre (1940-1950)’, dans Histoire de la Justice au Luxembourg (1795 à nos jours). Institutions – Organisation – Acteurs, De Gruyter, Beirlín/Bostún, 2022, lgh. 179 go 242, go háirithe lgh. 213 go 214).
10      Luann Jacques Verhaegen na téacsanna maithiúnais achrannacha sin, amhail Foraithne Uimh. 62-328 an 22 Márta 1962 maidir le maithiúnas gníomhartha a rinneadh i ndáil le hoibríochtaí póilíneachta i gcoinne cheannairc na hAilgéire (JORF an 23 Márta 1962, lch. 3144), agus Ordú Uimh. 62-428 an 14 Aibreán 1962 lena ndéantar Foraithne Uimh. 62-328 an 22 Márta 1962 maidir le maithiúnas gníomhartha a rinneadh i ndáil le hoibríochtaí póilíneachta a dhírítear i gcoinne cheannairc na hAilgéire infheidhme ar fud chríoch na Poblachta (JORF an 15 Aibreán 1962; lch. 3892), arna leathnú le Dlí Uimh. 66-396 an 17 Meitheamh 1966 maidir le maithiúnas cionta i gcoinne shlándáil an Stáit nó a rinneadh i ndáil le himeachtaí san Ailgéir (JORF an 18 Meitheamh 1966, lch. 4915) chuig cionta arna ndéanamh ‘i gcomhthéacs oibríochtaí póilíneachta riaracháin nó breithiúnacha’ (Verhaegen, J., op. cit., lch. 444, fonóta 159).
11      Féach, go háirithe, mír 77 et seq. den Tuairim seo.
12      BOE Uimh. 141 an 11 Meitheamh 2024, lch. 67764.
13      BOE Uimh. 311 an 29 Nollaig 1978, lch. 29313.
14      Breithiúnas 137/2025 ón Tribunal Constitucional (Cúirt Bhunreachtúil), Pleno (BOE Uimh. 183, an 31 Iúil 2025, lch. 103781 (ES:TC:2025:137)).
15      Mar is léir ón iarraidh ar réamhrialú, de réir na ndaoine atá cúisithe, is gníomhartha ullmhúcháin iad seo. Mar sin féin, de réir Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí agus an ionchúisitheora phoiblí, is iarracht cion a dhéanamh iad seo.
16      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Márta 2017 maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac, agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2002/475/CGB ón gComhairle agus lena leasaítear Cinneadh 2005/671/CGB ón gComhairle (IO 2017 L 88, lch. 6).
17      Arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’).
18      A ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 16 Nollaig 1966 agus a tháinig i bhfeidhm an 23 Márta 1976.
19      BOE Uimh. 45, an 21 Feabhra 2019, lch. 16698.
20      BOE Uimh. 281, an 24 Samhain 1995, lch. 33987.
21      Dá ngairtear ‘Coimisiún na Veinéise’ anseo feasta.
22      Coimisiún na Veinéise, Tuairim Uimh. 710/2012 an 11 Márta 2013 maidir le forálacha an Dlí Maithiúnais a bhaineann le príosúnaigh pholaitiúla na Seoirsia (CDL-AD (2013) 009).
23      ‘ECtHR’.
24      BOE Uimh. 260, 17 Meán Fómhair 1882, lch. 803.
25      Is iad na
12 dhuine sin EGB, EGC, SPG, QCR, GTA, ACB, JRS, RJDL, FJG, XBLL, DBA agus CBE.
26      Gníomhartha is inphionóis faoi Airteagal 571 agus Airteagal 572(2) den Chód Coiriúil.
27      Gníomhartha is inphionóis faoi Airteagal 574(1), Airteagal 573a(1)(3) agus Airteagal 346(1) den Chód Coiriúil agus forálacha comhcheangailte Airteagail 16, 62 agus Airteagal 573(1)(1), (2) agus (4) den Chód.
28      Go háirithe, Associació Catalana de Víctimes d’Organitzaciones Terroristes (ACVOT) (Comhlachas Catalóine Íospartaigh na Sceimhlitheoireachta); Asociación de Víctimas del Terrorismo (AVT) (Comhlachas Íospartaigh na Sceimhlitheoireachta); an Asociación Dignidad y Justicia (Comhlachas Dínite agus Córa); Asociación Española de la Guardia Civil (AEGC) (Comhlachas Gharda Shibhialta na Spáinne,), agus Asociación Unificada de la Guardia Civil (AUGC) (Comhlachas Aontaithe an Gharda Shibhialta).
29      Ba cheart a thabhairt faoi deara, i ndáil leis sin, mar is léir ón iarraidh ar réamhrialú, gur thug an chúirt a rinne an tarchur éisteacht do na páirtithe i gcomhthéacs tarchur chun réamhrialú, dá bhforáiltear le dlí na Spáinne, maidir le cur i bhfeidhm an mhaithiúnais ar na fíorais atá i gceist sna himeachtaí seo. I measc na seasamh a cuireadh in iúl, d’áitigh duine de na cosantóirí (QCR) nach raibh aon easpa beachtais sa LOA. D’áitigh cosantóirí eile (DBA, CBE agus XBLL) nach gceadaítear leis na gníomhartha dá dtagraítear sa díotáil agus sa díotáil na gníomhartha a ndéantar gearán ina leith a aicmiú mar ghníomhartha sceimhlitheoireachta, ós rud é gur gníomhartha ullmhúcháin iad atá sách inphionóis. Fuarthas amach sa chúiseamh coitianta gur sháraigh LOA prionsabail na cosanta breithiúnaí éifeachtaí, scaradh na gcumhachtaí agus tosaíocht agus éifeachtacht dhlí an Aontais.
30      Ba cheart breithiúnas an 17 Iúil 2008, an Coimisiún v an Iodáil (C‑132/06, EU:C:2008:412), a thabhairt chun cuimhne i gcás nach mbaineann le maithiúnas coiriúil, mar atá sa chás seo, ach le maithiúnas cánach a thug Poblacht na hIodáile isteach. Sa bhreithiúnas sin, chinn an Chúirt, a mhéid a foráladh le forálacha ábhartha na reachtaíochta náisiúnta do tharscaoileadh ginearálta agus neamh-idirdhealaitheach ar fhíorú idirbheart inchánach a rinneadh le linn na dtréimhsí cánach lena mbaineann, gur bhain siad Airteagail 2 agus 22 den Séú Treoir 77/388/CEE ón gComhairle an 17 Bealtaine 1977 maidir le comhchuibhiú dhlíthe na mBallstát a bhaineann le cánacha láimhdeachais – Comhchóras cánach breisluacha: aonfhoirmeach measúnaithe (IO 1977 L 145, lch. 1) ar a n‑ábhar, rud a bhaineann an bonn dá éifeachtacht.
31      Breithiúnas an 16 Nollaig 2021 (C‑203/20, ‘breithiúnas AB’, EU:C:2021:1016, mír 40).
32      D’aithin an Chúirt freisin, mar fhreagra ar an tríú ceist arna tarchur ag an gcúirt a rinne an tarchur sa chás seo, ‘[nach gcuirtear] dlí an Aontais chun feidhme le reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear do nós imeachta reachtach a bhaineann le maithiúnas agus imeachtaí breithiúnacha a chúlghairm chun athbhreithniú a dhéanamh ar chomhréireacht na cúlghairme sin leis an mBunreacht, ós rud é nach dtagann imeachtaí den sórt sin faoi raon feidhme an dlí sin’ (breithiúnas AB (mír 74)). Is amhlaidh fós, sa bhreithiúnas sin, gur iarradh ar an gCúirt freisin, leis an gcéad cheist a tharchuir an chúirt a rinne an tarchur, rialú a thabhairt maidir le comhoiriúnacht le prionsabal ne bis in idem maidir le barántas gabhála Eorpach a eisiúint i gcoinne duine a bhí ina ábhar d’imeachtaí coiriúla ar cuireadh isteach air ar dtús le cinneadh breithiúnach críochnaitheach arna ghlacadh ar bhonn maithiúnais, agus a atosaíodh tar éis dlí a ghlacadh lena gcúlghairtear an maithiúnas sin agus lena gcuirtear an cinneadh breithiúnach sin ar neamhní. I bhfianaise a dlínse féin, chinn an Chúirt, go deimhin, gur bhain na príomhimeachtaí le cionta nach raibh comhchuibhithe le dlí an Aontais agus nach rialaítear le dlí an Aontais an glacadh agus an chúlghairm maithiúnais. Mar sin féin, agus rud tábhachtach, chinn sí go raibh dlínse aici ar an bhforas nár bhain an cheist sin le léiriú na reachtaíochta náisiúnta a bhaineann leis na cionta nó leis an maithiúnas sin, ach le léiriú an phrionsabail ne bis in idem i gcomhthéacs imeachtaí chun barántas gabhála Eorpach a eisiúint a thagann faoi raon feidhme ábhartha agus ama Chinneadh Réime 2002/584/CGB ón gComhairle
an 13 Meitheamh 2002 maidir leis an mbarántas gabhála Eorpach agus na nósanna imeachta um thabhairt suas idir na Ballstáit (IO 2002 L 190, lch. 1) (breithiúnas AB (míreanna 41 agus 42)).
33      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2011 (IO 2011 L 338, lch. 2).
34      Féach Airteagal 11(1) de Chinneadh Réime 2005/214/CGB ón gComhairle an 24 Feabhra 2005 maidir le prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh a chur i bhfeidhm ar phionóis airgeadais (IO 2005 L 76, lch. 16); Airteagal 13(1) de Chinneadh Réime 2006/783/CGB ón gComhairle an 6 Deireadh Fómhair 2006 maidir le prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh a chur i bhfeidhm ar orduithe coigistíochta (IO 2006 L 328, lch. 59); Airteagal 19(1) de Chinneadh Réime 2008/909/CGB ón gComhairle an 27 Samhain 2008 maidir le prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh a chur i bhfeidhm ar bhreithiúnais in ábhair choiriúla lena bhforchuirtear pianbhreitheanna coimeádta nó bearta a bhaineann le cailleadh saoirse chun iad a fhorfheidhmiú san Aontas Eorpach (IO 2008 L 327, lch. 27) agus Airteagal 19(1) de Chinneadh Réime 2008/947/CGB ón gComhairle an 27 Samhain 2008 maidir le prionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh a chur i bhfeidhm ar bhreithiúnais agus ar chinntí promhaidh d’fhonn maoirseacht a dhéanamh ar bhearta promhaidh agus ar smachtbhannaí malartacha (IO 2008 L 337, lch. 102).
35      Cinneadh Réime ón gComhairle an 13 Meitheamh 2002 (IO 2002 L 164, lch. 3). Mar a luaitear i bhfonóta 16 den Tuairim seo, tháinig Treoir 2017/541 in ionad an chinnidh réime sin.
36      Féach aithrisí 6 agus 7 de Threoir 2017/541:
‘(6)      Agus aird á tabhairt ar fhorbairt na mbagairtí sceimhlitheoireachta atá ar an Aontas agus ar na Ballstáit agus ar na hoibleagáidí dlíthiúla atá orthu siúd faoin dlí idirnáisiúnta, ba cheart an sainmhíniú ar chionta sceimhlitheoireachta, ar chionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta agus ar chionta a bhaineann le gníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta a chomhfhogasú tuilleadh sna Ballstáit uile, ionas go gcumhdaítear leis iompar a bhaineann go háirithe le trodaithe eachtracha sceimhlitheoireachta agus le maoiniú sceimhlitheoireachta, ar bhealach níos cuimsithí. Ba cheart a bheith in ann na foirmeacha iompair sin a phionósú freisin má dhéantar tríd an idirlíon iad, lena n‑áirítear trí na meáin shóisialta.
(7)      Ina theannta sin, i bhfianaise chineál trasteorann na sceimhlitheoireachta, ní mór freagairt láidir chomhordaithe agus comhar a bheith ann laistigh de gach Ballstát féin agus idir na Ballstáit freisin, agus le gníomhaireachtaí agus comhlachtaí inniúla an Aontais, agus idir na gníomhaireachtaí agus na comhlachtaí sin, lena n‑áirítear Eurojust agus Europol, sa chomhrac i gcoinne na sceimhlitheoireachta. [...]’.
37      Féach aithris 35 de Threoir 2017/541. Baineann Teideal II le saoirsí, Teideal III le comhionannas, Teideal V le saoránacht, agus Teideal VI le ceartas.
38      Féach fonóta 37 thuas.
39      Féach, i ndáil leis sin, Zoumpoulakis, K., ‘Approximation of criminal sanctions in the European Union: A wild goose chase?’,
New Journal of European Criminal Law, iml. 13, Uimh. 3, 2022, lch. 333 go 345, go háirithe lgh. 335 agus 336. Cuireann an t‑údar in iúl go háirithe nach dtagraíonn coincheap na ‘rialacha íosta’ d’inneachar na rialach féin, ach don phrionsabal gur cheart corrlach áirithe lánroghnach a bheith ag na Ballstáit chun dul thar an íosmhéid is gá.
40      Féach Wieczorek, I., The Legitimacy of EU Criminal Law, Hart Publishing, Oxford, 2020, lgh. 115 go 116.
41      Breithiúnas an 22 Bealtaine 2012 (C‑348/09, EU:C:2012:300).
42      Féach Wieczorek, I., op. cit., lch. 116: ‘a values-based criminalisation rationale for harmonisation’.
43      Féach Siatista, I.M. agus Wierda, M., ‘Principle 24. Restrictions and Other Measures Relating to Amnesty’, in The United Nations Principles to Combat Impunity: A Commentary, Oxford University Press, Oxford, 2018, lch. 258.
44      Maidir le forbhreathnú stairiúil ar fhorbairt an dlí dhaonnúil idirnáisiúnta a bhaineann le caitheamh le maithiúnas agus le saoirse ó phionós, féach Puéchavy, M., ‘Une amnistie générale ne peut couvrir les crimes de tortures et de traitements inhumains et dégradants’, (ECtHR, Margus v an Chróit, 13 Samhain 2012)’, Revue trimestrielle des droits de l’homme, , Uimh. 94, 2013, go háirithe lch. 484 et seq.
45      Féach O’Keefe, R., ‘11. Statutory Limitation and Amnesty’, ‘ International Criminal Law,  Oxford International Law Library, Oxford, 2015, lgh. 461 go 479, go háirithe lch. 468; féach freisin Mettraux, G., International Crimes: Law and Practice: Volume II: Crimes Against Humanity, , Oxford University Press, Oxford, 2020, lch. 177.
46      Maidir le forbairtí i gcásdlí ECtHR maidir le maithiúnas, féach, i measc nithe eile, Tulkens, F. agus Van Drooghenbroeck, S., ‘La clémence pénale et les droits de l’homme. Réflexions en marge de la jurisprudence récente de la Cour européenne des droits de l’homme’, Liber amicorum Michel van de Kerchove, Larcier, an Bhruiséil, 2011, lch. 133 go 137; Gallen, J., ‘The European Court of Human Rights, Transitional Justice and Historical Abuse in Consolidated Democracies’, Human Rights Law Review, iml. 19, Uimh. 4, 2019, lgh. 675 go 704; Moulier, I., ‘La Cour européenne des droits de l’homme face à la répression pénale nationale des crimes de droit international’, L’homme dans la société internationale, Mélanges en hommage au Professeur Paul Tavernierí, Bruylant, an Bhruiséil, 2013, 1ú eag., lgh. 1365 go 1396.
47      ECtHR, 2 Meán Fómhair 1991, Dujardin agus páirtithe eile v an Fhrainc (CE:ECHR:1991:0902DEC001673490).
48      ECtHR, 2 Samhain 2004, Abdülsamet Yaman v an Tuirc, (CE:ECHR:2004:1102JUD003244696, § 55).  Féach freisin ECtHR, an 10 Márta 2009, Turan Cakir v an Bheilg (CE:ECHR:2009:0310JUD004425606), inar chinn an Chúirt sárú ar Airteagal 3 ECHR trína lua ‘i gcás ina gcuirtear gníomhartha atá contrártha d’Airteagal 3 i leith oifigeach Stáit, nach féidir imeachtaí nó pianbhreith a chur ar neamhní go hiomlán le tréimhse theorann, agus nach féidir cur i bhfeidhm beart amhail maithiúnas nó pardún a cheadú [...]. Go háirithe, measann an Chúirt nár cheart do na húdaráis náisiúnta, in imthosca ar bith, a thabhairt le tuiscint go bhfuil siad sásta an chóireáil sin a fhágáil gan phionós’ (§ 69).
49      ECtHR, 5 Meitheamh 2007, Yesil agus Sevim v an Tuirc, (CE:ECHR:2007:0605JUD003473804, § 38).
50      ECtHR, 13 Eanáir 2009, Yeter v an Tuirc, (CE:ECHR:2009:0113JUD003375003, § 70).
51      ECtHR, 17 Márta 2009, Ould Dah v an Fhrainc (CE:ECHR:2009:0317DEC001311303).  D’athdhearbhaigh ECtHR an fhoclaíocht sin i mbreithiúnas an 24 Bealtaine 2011, Comhlachas ‘21 Nollaig 1989’ agus páirtithe eile v an Rómáin (CE:ECHR:2011:0524JUD003381007, § 144): ‘tá maithiúnas ar neamhréir go ginearálta le dualgas na stát céasadh a imscrúdú (Ould Dah v an Fhrainc (Nollaig), Uimh. 13113/03, 17 Márta 2009) agus saoirse ó phionós i gcás coireanna idirnáisiúnta a chomhrac. Is amhlaidh atá maidir le pardún (Abdülsamet Yaman v an Tuirc, Uimh. 32446/96, § 55, 2 Samhain 2004)’.
52      ECtHR, 27 Bealtaine 2014, Marguš v an Chróit (CE:ECHR:2014:0527JUD000445510, ‘an breithiúnas in Marguš v an Chróit’) (féach, maidir leis an mbreithiúnas sin, i measc eile, Krenc, F. agus
Van Drooghenbroeck, S., ‘Chronique de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme – 1er janvier – 30 juin 2014’, Journal des tribunaux,  Iml. 35, Uimh. 6579, 2014, lch. 677).  Bhain an cás le hiar-chomhraiceoir de chuid arm na Cróite a ciontaíodh in dhá imeacht ar leith de choireanna cogaidh i gcoinne an phobail shibhialta. Tar éis dó tairbhe a bhaint as dlí maithiúnais ginearálta lenar cuireadh deireadh leis na chéad imeachtaí, rinne an t‑iarratasóir agóid i gcoinne atosú an ionchúisimh agus a chiontaithe ina dhiaidh sin, rud a d’fhág go ndearna ECtHR scrúdú ar bhailíocht an mhaithiúnais a deonaíodh dó ag an gcéad chéim. Go háirithe, ghlac ECtHR leis ‘na himeachtaí coiriúla i gcoinne an iarratasóra lena mbaineann, inter alia, cúisimh i leith dúnmharú agus ionsaí tromchúiseach agus díobháil thromchúiseach a rinneadh ar shibhialtaigh agus, ar an gcaoi sin, chaith siad amhras ar a gceart chun beatha, a ráthaítear le hAirteagal 2 de [ECHR], nó fiú ar a gcearta faoi Airteagal 3’ (§ 124). Mheas sí freisin ‘go bhfuil sé d’oibleagáid ar na Stáit déantóirí céastóireachta nó feallmharfa a ionchúiseamh [...] seanbhunaithe i gcásdlí na Cúirte. Is léir ón Treoir sin go mbeadh deonú maithiúnais do dhéantóirí dúnmharaithe nó drochíde sibhialtach contrártha d’oibleagáidí na Stát faoi Airteagail 2 agus 3 de [ECHR], ós rud é go gcuirfeadh an beart sin cosc ar imscrúduithe ar ghníomhartha den sórt sin agus gur ghá go ndeonófaí saoirse ó phionós do dhéantóirí na coire’ (§ 127).
53      Dá ngairtear ‘an Chúirt IMCD’ anseo feasta.
54      Go háirithe, chuir ECtHR san áireamh cásdlí Chúirt IMCD maidir le maithiúnas chun a shuí nach féidir glacadh le maithiúnas i ndáil le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine: ‘Tugann an Chúirt dá haire freisin cásdlí Chúirt (IMCD), go háirithe cásanna Barrios Altos, Gomes Lund agus páirtithe eile, Gelman agus Massacres d’El Mozote agus áiteanna comharsanacha, a luaitear thuas, inar ghlac an Ard-Chúirt, ag brath ar a cásdlí roimhe seo agus ar chinntí an Choimisiúin Idir-Mheiriceánaigh um Chearta an Duine, comhlachtaí na Náisiún Aontaithe agus comhlachtaí uilíocha agus réigiúnacha eile um chearta an duine, seasamh daingean maidir leis an tsaincheist sin, á rá nach bhféadfaí glacadh le haon mhaithiúnas i ndáil le sáruithe tromchúiseacha ar chearta bunúsacha an duine. Mhínigh sí, i gcás den sórt sin, go mbainfeadh an maithiúnas an bonn go mór d’oibleagáid na Stát déantóirí mí-úsáidí den sórt sin a imscrúdú agus pionós a ghearradh orthu (Gelman, a luaitear thuas, § 195, agus Gomes Lund agus páirtithe eile, a luaitear thuas, § 171). Chuir an Chúirt (IMCD) i dtábhacht gur sháraigh bearta maithiúnais den sórt sin na cearta do-mhaolaithe a aithnítear leis an dlí idirnáisiúnta um chearta an duine (Gomes Lund agus páirtithe eile, § 171)’ (Marguš v an Chróit (§ 138)).
55      Féach an breithiúnas in Marguš v an Chróit (§ 140).
56      Féach Pérez-León‑Acevedo, J.-P., ‘The European Court of Human Rights (ECtHR) vis-à-vis amnesties and pardons; factors concerning or affecting the degree of ECtHR’s deference to states’, The International Journal of Human Rights, Iml. 26, Uimh. 6, 2022, lgh. 1107-1137.
57      Féach Marguš v an Chróit (§ 139): ‘[…] measann an dlí idirnáisiúnta go bhfuil na maithiúnais sin do-ghlactha de réir a chéile toisc go bhfuil siad ar neamhréir leis an oibleagáid atá ar Stáit, a aithnítear go huilíoch, iad siúd atá freagrach as sáruithe tromchúiseacha ar chearta bunúsacha an duine a ionchúiseamh agus pionós a ghearradh orthu. Fiú dá bhféadfaí maithiúnas a dhéanamh agus imthosca speisialta ag gabháil leo amhail próiseas athmhuintearais agus/nó cineál cúitimh do na híospartaigh, ní bheadh an maithiúnas a deonaíodh don iarratasóir sa chás seo inghlactha fós ós rud é nach bhfuil aon léiriú ar na himthosca sin sa chás seo.’ Béim curtha leis.
58      Féach, go háirithe, míreanna 64 go 68 den Tuairim seo.
59      Coimisiún na Veinéise, Tuairimí Uimh. 1167/2023 agus Uimh. 1168/2023 an 18 Márta 2024 maidir le ceanglais an smachta reachta le haghaidh maithiúnais
agus tagairt ar leith á déanamh don togra le haghaidh dlí parlaiminteach de chuid na Spáinne ‘maidir leis an Dlí Orgánach i dtaca le Maithiúnas
le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta na Catalóine’ (CDL-AD(2024)003, mír 74). Féach freisin maidir le féinmhaithiúnas, Marxen, K., op. cit., lgh. 38 go 45.
60      Féach, i ndáil leis sin, Cúirt IDH, 14 Márta 2001, Barrios Altos v Peiriú (Sraith C, Uimh. 75). Maidir leis an mbreithiúnas sin, féach Cançado Trindade, A. A., Évolution du droit international au droits des gens. L’accès des individus à la Justice Internationale. Le regard d’un juge,  Pedone, Páras, 2008, go háirithe lgh. 123 go 125; Stahn, C., A Critical Introduction to International Criminal Law,  Cambridge University Press, Cambridge, 2019, go háirithe lgh. 259 go 260. Féach freisin, Cúirt IDH, 29 Samhain 2006, La Cantuta v Peiriú (Sraith C Uimh. 162); Cúirt IIDH, 26 Meán Fómhair 2006, Almonacid Arellano agus paitithe eile
v
an tSile
(Sraith C, Uimh. 154); Cúirt IDH, 24 Feabhra 2011, Gelman v Uragua (Sraith C, Uimh. 221). Go ginearálta, maidir le cásdlí na Cúirte IDH maidir le maithiúnas, féach Perez-Leon‑Acevedo, J.-P., ‘The control of the Inter-American Court of Human Rights over amnesty laws and other exemption measures: Legitimacy assessment’, Leiden Journal of International, Iml. 33, Uimh. 3, 2020, lgh. 667 go 687; dá bhrí sin, go háirithe, maidir le tionchar an Bhreithimh Cançado Trindade ar léiriú dhlíthe maithiúnais na cúirte sin, féach, go háirithe, Chiari Gonçalves, V. agus Albuquerque, L., ‘A contribuição de Cançado Trindade na interpretação das leis de anistia No Sistema Interamericano de Direitos Humanos: uma análise a partir do caso Herzog’, Revista da Faculdade de Direito. Número Especial: EM Memória don Ollamh Antônio Augusto Cançado Trindade, Uimh. 81, 2022, lgh. 299 go 317).
61      Féach, ar shaincheist na formhaoirseachta breithiúnaí ar dhlíthe maithiúnais, Coimisiún na Veinéise, Tuairim Uimh. 710/2012 an 11 Márta 2013 maidir leis na forálacha sa dlí maithiúnais
i ndáil le príosúnaigh pholaitiúla sa tSeoirsia (CDL-AD(2013)009, míreanna 43 go 46). Deir Coimisiún na Veinéise go bhfuil nós imeachta trína gcuirtear de chúram ar na breithiúna, le cinneadh ón bParlaimint, cinneadh a dhéanamh an gcomhlíonann daoine sonracha na critéir ghinearálta arna gcinneadh ag an bParlaimint chun maithiúnas a chur i bhfeidhm i gcomhréir le prionsabal dheighilt na gcumhachtaí.
62      Ba cheart a mheabhrú, i ndáil leis sin, gur cuireadh an clásal sin isteach in LOA tar éis moladh a fháil ó Choimisiún na Veinéise, mar a luaitear sa bhrollach a ghabhann leis an dlí sin.
63      Mar a luaigh Conseil d’État na Fraince, glactar leis, leis an deimhneacht dhlíthiúil, ‘[go bhfuil] saoránaigh in ann a chinneadh cad a cheadaítear agus cad a chosnaítear leis an dlí is infheidhme, gan gá a bheith le hiarrachtaí dosháraithe ina leith sin. Chun an toradh sin a bhaint amach, ní mór do na caighdeáin a leagtar síos a bheith soiléir agus intuigthe, gan bheith faoi réir athruithe rómhinic, nó thar aon ní eile, athruithe do-thuartha le himeacht an ama (féach Conseil d’État, Rapport public 2006 – Sécurité juridique et complexité du droit, La Documentation française, Páras, 15 Márta 2006, lch. 281, le fáil ag: https://www.vie-publique.fr/files/rapport/pdf/064000245.pdf).
64      Féach breithiúnas an 30 Aibreán 2020, Hecta Viticol (C‑184/19, EU:C:2020:337, mír 52).
65      Ba cheart a thabhairt faoi deara go leagann ECtHR béim ar fheidhm bhunúsach phrionsabal na deimhneachta dlíthiúla agus an Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine á léirmhíniú. Tá deimhneacht dhlíthiúil do dhuine aonair díreach glan
ar cheann de chuspóirí ECHR, ós rud é go mbaineann sí go díreach le ceann de na prionsabail ghinearálta léirmhínithe dá dtagraítear go minic i gcásdlí ECtHR agus, thairis sin, a fhógraítear i mbrollach ECHR, eadhon ‘an smacht reachta’. Is oibleagáid ar aon Stát gur mian leis ‘an smacht reachta’ a choinneáil é cosaint leordhóthanach i gcoinne aondeonachta (féach de Salvia, M., ‘La place de la notion de sécurité juridique dans la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme’, Cahiers du Conseil Constitutionnel, Uimh. 11, 2011, ar fáil ag an suíomh seo: https://www.conseil-constitutionnel.fr/nouveaux-cahiers-du-conseil-constitutionnel/la-place-de-la-notion‑de-securite-juridique-dans-la-jurisprudence-de-la-cour-europeenne-des-droits). Is minic a bhí baint ag comhlíonadh rialacha maidir le triail chóir le coincheap na deimhneachta dlíthiúla. I ndáil leis sin, dhearbhaigh
ECtHR ‘[nach] mór an ceart chun triail chóir a fháil os comhair cúirte, arna ráthú le hAirteagal 6
§
1 de [ECHR], a léiriú i bhfianaise bhrollach an [ECHR], ina luaitear gur gné d’oidhreacht choiteann na Stát Conarthach é an smacht reachta. Ceann de ghnéithe bunúsacha an smachta reachta is ea prionsabal na deimhneachta dlíthiúla, lena gceanglaítear, inter alia, nár cheart toradh deiridh aon díospóide ag na cúirteanna a thabhairt faoi cheist a thuilleadh’ (ECtHR, 28 Deireadh Fómhair 1999, Brumarescu v an Rómáin,
(CE:ECHR:1999:1028JUD002834295, § 61).
66      Féach breithiúnas an 24 Iúil 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, mír 114). Féach freisin, chuige sin, breithiúnais an 28 Márta 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, míreanna 161 agus 162), agus an 16 Feabhra 2022, an Ungáir v an Pharlaimint agus an Chomhairle (C‑156/21, EU:C:2022:97, míreanna 136 agus 223).
67      Féach mír 46 den Tuairim seo, fonóta 29.
68      An rud is cosúil a bheith i gceist le cúiseamh poiblí sna príomhimeachtaí (féach mír 45 den Tuairim seo).
69      Arna ghlacadh i Nua-Eabhrac ag Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 10 Nollaig 1984, Sraith Chonarthaí na Náisiún Aontaithe, Iml. 1465, lch. 85, Uimh. 24841 (1987).
70      Féach, inter alia, ECtHR, 18 Eanáir 1978, Éire v an Ríocht Aontaithe (CE:ECHR:1978:0118JUD000531071, § 167); ECtHR, 28 Iúil 1999, Selmouni v an Fhrainc (CE:ECHR:1999:0728JUD002580394, § 96 go 97), agus ECtHR, 24 Iúil 2014, Al Nashiri v an Pholainn (CE:ECHR:2014:0724JUD002876111, § 508).
71      Féach ECtHR, 6 Aibreán 2000, Labita v an Iodáil, (CE:ECHR:2000:0406JUD002677295, § 120): ‘Bhreithnigh an Chúirt go raibh cóireáil áirithe “mídhaonna”, go háirithe toisc gur cuireadh i bhfeidhm í ach smaoineamh uirthi roimh ré ar feadh uaireanta an chloig agus go raibh sí ina cúis le fíordhíobhálacha ar shlí eile, fulaingt thromchúiseach fhisiciúil agus mhorálta ar a laghad, agus “táireach” toisc gur dócha go gcruthódh sí mothúcháin eagla, anacra agus neamh-ísleachta a bhaineann go dlúth le huirísliú agus le maslú. Ionas go mbeidh pianbhreith nó íde “mídhaonna” nó “táireach”, ní mór don fhulaingt nó don náiriú in aon chás dul thar a bhfuil dosheachanta i bhfoirm áirithe íde nó pionóis dhlisteanaigh.’ Féach freisin ECtHR, 26 Deireadh Fómhair 2000, Kudła v an Pholainn (CE:ECHR:2000:1026JUD003021096, § 92).
72      Féach ECtHR, 1 Meitheamh 2010, Gäfgen v an Ghearmáin, (CE:ECHR:2010:0601JUD002297805, § 89).
73      Féach ECtHR, 21 Eanáir 2011, M.S.S. v an Bheilg agus an Ghréig, (CE:ECHR:2011:0121JUD003069609, § 220): ‘D’fhéadfadh sé gur leor an t‑íospartach a uirísliú ina shúile féin, fiú mura bhfuil sé uiríslithe do dhaoine eile [...]. Ar deireadh, cé nach mór a chur san áireamh an é an aidhm a bhí ann ná an t‑íospartach a náiriú nó a laghdú, ní féidir a chur as an áireamh go cinntitheach gur sáraíodh Airteagal 3 in éagmais aidhm den sórt sin [...]’. Féach freisin ECtHR, 28 Meán Fómhair 2015, Bouyid v an Bheilg, (CE:ECHR:2015:0928JUD002338009, § 87): ‘Is iondúil go mbíonn gortú coirp nó fulaingt thromchúiseach coirp nó meabhrach i gceist le drochíde a shroicheann tairseach déine den sórt sin. Mar sin féin, fiú in éagmais mí-úsáid den sórt sin, i gcás ina ndéantar uirísliú nó díothú ar dhuine aonair, ina léirítear easpa measa ar dhínit an duine nó ina ndéantar í a laghdú, nó i gcás ina mothaíonn sé eagla, anacair nó neamh-ísleacht chun a fhrithbheartaíocht mhorálta agus fhisiciúil a bhriseadh, féadfar íde a aicmiú mar táireach agus, dá bhrí sin, d’fhéadfadh sé go dtagann sé faoi raon feidhme an toirmisc a leagtar síos in Airteagal 3
[...]’.
74      Féach ECtHR, 20 Nollaig 2004, Makaratzis v an Ghréig (CE:ECHR:2004:1220JUD005038599, § 50), agus ECtHR, 14 Meitheamh 2011, Trévalec v an Bheilg (CE:ECHR:2011:0614JUD003081207, § 55 go 61).
75      Is eol dom, i dTuairim Uimh. 1167/2023 agus Uimh. 1168/2023 an 18 Márta 2024 maidir le ceanglais an smachta reachta le haghaidh maithiúnas, go háirithe i ndáil leis an togra le haghaidh dlí parlaiminteach de chuid na Spáinne ‘maidir leis an Dlí Orgánach i dtaca le Maithiúnas le haghaidh Normalú Institiúideach, Polaitiúil agus Sóisialta na Catalóine’ (CDL-AD (2024)003), gur luaigh Coimisiún na Veinéise ‘a mhéid a bhaineann le deimhneacht dhlíthiúil, tugann [Coimisiún na Veinéise] dá aire go bhfuil raon feidhme ábhartha agus ama an mhaithiúnais mar a shainmhínítear in Airteagal 1.1 den dréacht‑dlí maithiúnais an‑leathan agus neamhchinntithe’ agus, mar thoradh air sin, ‘moltar go gcuirtear teorainneacha ar an maithiúnas agus go sainmhínítear a raon feidhme ábhartha agus ama ar bhealach níos beaichte, ionas go mbeidh éifeachtaí an dlí níos intuartha’ (míreanna 96 agus 96). Ba cheart a mheabhrú, áfach, go scrúdaíonn Coimisiún na Veinéise prionsabal na deimhneachta dlíthiúla ó dhearcadh ginearálta, teibí agus normatach, arb é is aidhm dó caighdeáin idéalacha is infheidhme in aon chás a bhunú. I ndlí an Aontais, ní gá measúnú a dhéanamh ar an bprionsabal sin ar bhealach teibí ach ar bhealach feidhmiúil, i bhfianaise chuspóirí dhlíchóras an Aontais agus, go háirithe, chun a chinneadh an gcuirtear éifeachtacht Threoir 2017/541 i mbaol. Is é sin go díreach an méid a chuir an tAbhcóide Ginearálta Hogan in iúl ina Thuairim trína chur in iúl ‘gur anailís pholaitiúil go bunúsach atá in anailís Choimisiún na Veinéise, cé gur anailís chríochnúil dhlíthiúil agus pholaitiúil is cúis léi’, agus ‘go bhfuil sé d’aidhm ag Tuairim Choimisiún na Veinéise córas idéalach a bhaint amach’ (Tuairim ón Abhcóide Ginearálta Hogan in Repubblika (C‑896/19, EU:C:2020:1055, mír 88)). Dá bhrí sin, cé go bhféadfaí, ar mhaithe le feabhsú reachtach, raon feidhme Airteagal 1 de LOA a shainiú ar bhealach níos beaichte, ní féidir a bhunú, sa chás seo, gurb ionann an fíoras sin agus sárú ar phrionsabal na deimhneachta dlíthiúla mar a ráthaítear le dlí an Aontais.
76      Maidir leis an gcás ina ndéanann an maithiúnas idirghabháil nuair a thugtar imeachtaí os comhair na cúirte coiriúla, cuireann Donnedieu de Vabres in iúl go n‑urramaíonn an maithiúnas cearta tríú páirtithe agus nach múchann sé an chaingean le haghaidh damáistí; murar tugadh an chaingean shibhialta go fóill, ní féidir ach leis an gcúirt shibhialta í a éisteacht (Donnedieu de Vabres, H., op.cit., lgh. 558 agus 559, Uimh. 991).
77      Tugann Merle agus Vitu barúil ar bhealach sainiúil criticiúil maidir le cineál ginearálta an mhaithiúnais, ag tabhairt dá n‑aire ‘nach gcuirtear bac ar dhréachtóirí an dlí maithiúnais mar gheall ar aon teorainneacha maidir leis na cionta a chinneadh a leathnófar an beart ligthe i ndearmad’ (Merle, R. agus Vitu, A., op. cit., lch. 1111, Uimh. 945). Maidir le tairbhithe an mhaithiúnais, déanann déantóirí na coire idirdhealú idir ‘fíormhaithiúnas’, eadhon ‘an maithiúnas a dheonaítear do dhéantóirí na gcionta a liostaítear sa dlí, gan cáilíochtaí sonracha na dtairbhithe a chur san áireamh’, agus ‘maithiúnas pearsanta’, eadhon nach gcuireann san áireamh cineál ná tromchúis na gcionta a rinneadh ach ‘aicmí áirithe daoine aonair arbh fhiú a stádas roimhe sin nó a stádas ar leith’ (ibid., lgh. 1112 go 1113, Uimh. 946). Féach freisin, maidir le haicmiú maithiúnais de réir a raoin feidhme, Siatista, I.M. agus Wierda, M., op.cit., lch. 259, agus Stahn, C., op. cit., lch. 260.
78      Féach mír 88 den Tuairim seo.
79      Féach mír 84 den Tuairim seo.
80      6/64, EU:C:1964:66.
81      Féach breithiúnais an 22 Feabhra 2022, RS (Éifeacht breithiúnas cúirte bunreachtúla) (C‑430/21, EU:C:2022:99, mír 52), agus an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna) (C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 79).
82      Féach breithiúnas an 24 Meitheamh 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, mír 54 agus an cásdlí dá dtagraítear).
83      Féach breithiúnas an 17 Nollaig 2020, an Coimisiún v an tSlóivéin (Cartlainne BCE), (C‑316/19, EU:C:2020:1030, mír 119).
84      Féach mír 84 den Tuairim seo.
85      Féach breithiúnas an 26 Márta 2020, Miasto Łowicz agus Prokurator Generalny (C‑558/18 agus C‑563/18, ‘an breithiúnas in Miasto Łowicz’, EU:C:2020:234, mír 44).
86      Féach an breithiúnas in Miasto Łowicz
(mír 45).
87      Féach an breithiúnas in Miasto Łowicz
(mír 46).