62018TJ0150_RES
Gevoegde zaken T‑150/18 en T‑345/18
BNP Paribas
tegen
Europese Centrale Bank
Arrest van het Gerecht (Tweede kamer – uitgebreid) van 9 september 2020
„Economisch en monetair beleid – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Bijdrage aan het depositogarantiestelsel of het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds door middel van onherroepelijke betalingstoezeggingen – Aan de ECB opgedragen taken – Specifieke toezichtbevoegdheden van de ECB – Artikel 4, lid 1, onder f), en artikel 16, lid 1, onder c), en lid 2, onder d), van verordening (EU) nr. 1024/2013 – Maatregel waarbij wordt opgelegd dat het totale bedrag van de uitstaande onherroepelijke betalingstoezeggingen in mindering wordt gebracht op het tier 1-kernkapitaal – Geen individuele toetsing”
Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Toezicht op de financiële sector van de Unie – Gemeenschappelijk toezichtsmechanisme – Prudentieel toezicht op groepen kredietinstellingen op geconsolideerde basis – Eigenvermogensvereisten – Omvang van het toezicht en de beoordeling van de Europese Centrale Bank
[Verordening nr. 1024/2013 van de Raad, art. 4, lid 1, f), en art. 16, lid 1, c), en lid 2, d)]
(zie punten 55‑60)
Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Toezicht op de financiële sector van de Unie – Gemeenschappelijk toezichtsmechanisme – Prudentieel toezicht op groepen kredietinstellingen op geconsolideerde basis – Eigenvermogensvereisten – Omvang van het toezicht en de beoordeling van de Europese Centrale Bank – Verplichting tot verrichting van individueel toetsend vermogenstoezicht
[Verordening nr. 1024/2013 van de Raad, art. 4, lid 1, f), en art. 16, lid 1, c), en lid 2, d)]
(zie punten 61, 75‑82)
Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Toezicht op de financiële sector van de Unie – Gemeenschappelijk toezichtsmechanisme – Prudentieel toezicht op groepen kredietinstellingen op geconsolideerde basis – Eigenvermogensvereisten – Omvang van het toezicht en de beoordeling van de Europese Centrale Bank – Vermogen ten aanzien waarvan kan worden geëist dat een specifiek beleid wordt gevoerd of dat een specifieke behandeling wordt toegepast – Begrip – Onherroepelijke betalingstoezeggingen – Daaronder begrepen
[Verordening nr. 1024/2013 van de Raad, art. 4, lid 1, f), en art. 16, lid 1, c), en lid 2, d)]
(zie punten 69, 70)
Samenvatting
Verzoekster, BNP Paribas, is een kredietinstelling die als „belangrijk” is ingedeeld en die derhalve onder rechtstreeks prudentieel toezicht van de Europese Centrale Bank (ECB) staat. In het kader van de financiering van het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds heeft verzoekster ervoor gekozen bij te dragen via onherroepelijke betalingstoezeggingen (
1
). Op 19 december 2017 heeft de ECB in het kader van de uitvoering van haar taak inzake prudentieel toezicht een besluit (
2
) vastgesteld waarbij zij verzoekster heeft opgelegd het totale bedrag van haar onherroepelijke betalingstoezeggingen in mindering te brengen op haar tier 1-kernkapitaal (Common Equity Tier 1, CET 1) (
3
) (hierna: „bestreden maatregel”).
De ECB heeft dat besluit gebaseerd op de vaststelling dat verzoekster haar onherroepelijke betalingstoezeggingen verwerkte als posten buiten de balanstelling, waardoor er een risico bestond dat haar CET 1 overgewaardeerd werd. De onherroepelijke betalingstoezeggingen waren immers niet opgenomen op de passiefzijde van verzoeksters balans en, aangezien de aan deze onherroepelijke betalingstoezeggingen verbonden zekerheid niet beschikbaar was tot de betaling aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds was verricht, was het onmogelijk om daarvan gebruik te maken om eventuele verliezen die verband hielden met verzoeksters activiteiten te dekken. De ECB was van mening dat deze situatie geen juist beeld gaf van verzoeksters financiële soliditeit, aangezien er een verschil bestond tussen het bedrag dat verzoekster weergaf als zijnde CET 1 en het werkelijk bedrag aan verliezen dat zij kon dragen.
Naar aanleiding van een bezwaar dat verzoekster bij de administratieve raad voor toetsing van de ECB had ingediend, heeft de ECB haar besluit van 19 december 2017 vervangen door een besluit van 26 april 2018 (
4
). Het gedeelte van dat besluit dat betrekking heeft op de onherroepelijke betalingstoezeggingen is ongewijzigd gebleven. Het besluit van 26 april 2018 is met ingang van 1 maart 2019 vervangen door een besluit van 14 februari 2019 (
5
), waarbij verzoekster een maatregel is opgelegd die identiek is aan de bestreden maatregel. Verzoekster heeft bij het Gerecht twee beroepen tot gedeeltelijke nietigverklaring ingesteld tegen de besluiten van de ECB waarbij haar die maatregel werd opgelegd.
In zijn arrest van 9 september 2020, dat is gewezen in uitgebreide kamer na voeging van beide beroepen (T‑150/18 en T‑345/18), heeft het Gerecht de besluiten van de ECB gedeeltelijk nietig verklaard omdat de ECB geen individueel toetsend vermogenstoezicht met betrekking tot verzoeksters risicoprofiel had verricht alvorens haar de bestreden maatregel op te leggen.
Om te beginnen heeft het Gerecht geoordeeld dat de besluiten die de ECB had vastgesteld, wel degelijk een rechtsgrondslag hadden, aangezien de ECB had gehandeld in het kader van haar bevoegdheden inzake toetsing en evaluatie door de toezichthouder. Op grond van die bevoegdheden kan zij instellingen verplichten in verband met de eigenvermogensvereisten een specifiek voorzieningenbeleid te voeren of activa op een specifieke wijze te behandelen. (
6
)
Na te hebben vastgesteld dat de bedragen die als zekerheid waren gesteld om de onherroepelijke betalingstoezeggingen te voldoen (
7
), onlosmakelijk verbonden waren met de onherroepelijke betalingstoezeggingen zelf, heeft het Gerecht vervolgens verzoeksters argument afgewezen dat de onherroepelijke betalingstoezeggingen niet het voorwerp konden uitmaken van een in het kader van het prudentieel toezicht vastgestelde maatregel waarbij een specifieke behandeling op het gebied van de eigenvermogensvereisten werd opgelegd omdat de onherroepelijke betalingstoezeggingen in kwestie als posten buiten de balanstelling werden verwerkt. Het Gerecht heeft namelijk vastgesteld dat de bestreden maatregel weliswaar niet rechtstreeks betrekking had op de onherroepelijke betalingstoezeggingen maar wel op de bedragen die als zekerheid waren gesteld om de onherroepelijke betalingstoezeggingen te voldoen, maar dat de onlosmakelijke band tussen beide het mogelijk maakte die maatregel uit te breiden tot de onherroepelijke betalingstoezeggingen.
Voor de toepassing van een dergelijke maatregel diende de ECB echter een individuele toetsing te verrichten van verzoeksters risicoprofiel en met name van de ingevoerde regelingen, strategieën en mechanismen om het risico op te vangen dat voortvloeide uit de boekhoudkundige verwerking van de onherroepelijke betalingstoezeggingen. In dit verband heeft het Gerecht allereerst geconstateerd dat de ECB verzoeksters niveau van blootstelling aan het risico dat is ontstaan door de door haar gedane onherroepelijke betalingstoezeggingen, had vastgesteld. Het is echter van oordeel dat de redenering van de ECB – volgens welke de boekhoudkundige verwerking buiten de balans van de onherroepelijke betalingstoezeggingen op zich problematisch was omdat die verwerking per definitie impliceerde dat het CET 1 overgewaardeerd werd – op algemene overwegingen berustte die konden gelden voor om het even welke kredietinstelling die ervoor kiest om onherroepelijke betalingstoezeggingen op een soortgelijke wijze te verwerken. Het Gerecht heeft dan ook vastgesteld dat in de bestreden besluiten geen melding werd gemaakt van een individuele toetsing die de ECB zou hebben verricht om na te gaan of verzoekster regelingen, strategieën of mechanismen had ingevoerd om de prudentiële risico’s op te vangen die verbonden waren aan het feit dat de onherroepelijke betalingstoezeggingen buiten de balans werden verwerkt.
Voorts heeft het Gerecht vastgesteld dat de bestreden maatregel was getroffen in het kader van het proces van toetsing en evaluatie door de toezichthouder (Supervisory Review and Evaluation Process, SREP), maar is het tot de conclusie gekomen dat dit feit niet noodzakelijkerwijs impliceerde dat een individuele toetsing was verricht waarbij rekening was gehouden met de specifieke omstandigheden waarin verzoekster verkeerde. Bovendien heeft het Gerecht geoordeeld dat de effectbeoordeling die vóór de vaststelling van de bestreden besluiten was verricht weliswaar nuttig kon zijn om de evenredigheid van de bestreden maatregel te beoordelen, maar dat deze effectbeoordeling een andere doelstelling nastreefde en een andere logica volgde dan een individuele toetsing en niet kon worden gelijkgesteld met een dergelijke toetsing.
Bijgevolg is het Gerecht tot de slotsom gekomen dat de ECB, door geen onderzoek te verrichten dat verder ging dan de loutere vaststelling dat er een potentieel risico uitging van de buiten de balans verwerkte onherroepelijke betalingstoezeggingen, door verzoeksters concrete situatie en met name haar risicoprofiel en haar liquiditeitsniveau niet te onderzoeken en geen rekening te houden met eventuele factoren die het potentiële risico verzachtten, niet heeft voldaan aan haar verplichting om verzoekster aan een individueel toetsend vermogenstoezicht te onderwerpen (
8
).
(
1
)	De bijdragen die de kredietinstellingen aan het gemeenschappelijke afwikkelingsfonds dienen te betalen, kunnen door middel van onmiddellijke storting of door middel van een onherroepelijke betalingstoezegging worden voldaan. Volgens artikel 70, lid 3, van verordening (EU) nr. 806/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 15 juli 2014 tot vaststelling van eenvormige regels en een eenvormige procedure voor de afwikkeling van kredietinstellingen en bepaalde beleggingsondernemingen in het kader van een gemeenschappelijk afwikkelingsmechanisme en een gemeenschappelijk afwikkelingsfonds en tot wijziging van verordening nr. 1093/2010 (PB 2014, L 225, blz. 1) verbinden de kredietinstellingen zich ertoe om het bedrag van de bijdrage aan het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds op het eerste verzoek van de afwikkelingsautoriteit te betalen.
(
2
)	Besluit van de ECB van 19 december 2017, ECB/SSM/2017-R0MUWSFPU8MPRO8K5P83/248.
(
3
)	Dat vermogen is bestemd om de continuïteit van de activiteiten van een kredietinstelling te waarborgen en insolventie te voorkomen.
(
4
)	Besluit van de ECB van 26 april 2018, ECB-SSM-2018-FRBNP-17.
(
5
)	Besluit van de ECB van 14 februari 2019, ECB-SSM-2019-FRBNP-12.
(
6
)	Op grond van artikel 16, lid 1, onder c), en lid 2, onder d), van verordening (EU) nr. 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese Centrale Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PB 2013, L 287, blz. 63).
(
7
)	Die bedragen nemen de vorm aan van een deposito in contanten voor een bedrag dat gelijk is aan dat van de onherroepelijke betalingstoezeggingen, waarover de afwikkelingsautoriteiten vrij kunnen beschikken.
(
8
)	Zoals is bepaald in artikel 4, lid 1, onder f), en artikel 16, lid 1, onder c), en lid 2, onder d), van verordening nr. 1024/2013.