62020TJ0546_RES
Zaak T‑546/20
Sopra Steria Benelux SAenUnisys Belgium SA
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Vijfde kamer) van 1 december 2021
„Overheidsopdrachten voor diensten – Aanbestedingsprocedure – Diensten op het gebied van specificatie, ontwikkeling, onderhoud en ondersteuning van IT‑platforms voor het DG Belastingen en Douane-unie – Afwijzing van de offerte van een inschrijver en gunning van de opdracht aan een andere inschrijver – Motiveringsplicht – Abnormaal lage offerte”
Overheidsopdrachten van de Europese Unie – Gunning van een opdracht na aanbesteding – Beoordelingsvrijheid van de instellingen – Rechterlijke toetsing – Grenzen
(zie punt 32)
Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beoordeling van de motiveringsplicht aan de hand van de omstandigheden van het geval – Noodzaak om alle relevante feitelijke en juridische gegevens te vermelden – Geen
[Art. 296, tweede alinea, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, c)]
(zie punten 34‑37)
Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beoordeling van de motiveringsplicht aan de hand van de omstandigheden van het geval – Besluit om een offerte niet te kiezen, genomen in het kader van de procedure voor het plaatsen van een overheidsopdracht voor diensten – Verplichting om op schriftelijk verzoek de kenmerken en de relatieve voordelen van de gekozen offerte, de betaalde prijs of de waarde van de opdracht en de naam van de gekozen inschrijver mee te delen
(Art. 296 VWEU; verordening 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad, art. 170 en bijlage I)
(zie punten 38‑40)
Overheidsopdrachten van de Europese Unie – Gunning van een opdracht na aanbesteding – Abnormaal lage offerte – Verplichting voor de aanbestedende dienst om de inschrijver te horen – Onderzoek door de aanbestedende dienst of de offerte abnormaal laag is – Factoren die in aanmerking moeten worden genomen
(Verordening 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad, bijlage I)
(zie punten 44‑49)
Overheidsopdrachten van de Europese Unie – Gunning van een opdracht na aanbesteding – Abnormaal lage offerte – Motiveringsplicht – Omvang – Uitdrukkelijk verzoek van de niet‑gekozen inschrijver – Motiveringsplicht – Omvang
(Verordening 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad, art. 170, lid 3, en bijlage I)
(zie punten 50‑54, 60, 65)
Samenvatting
Op 6 december 2019 heeft de Europese Commissie een aankondiging van een overheidsopdracht bekendgemaakt betreffende een aanbesteding voor diensten met het oog op de specificatie, de ontwikkeling, het onderhoud en de derdelijnsondersteuning van de IT‑platforms van het directoraat generaal Belastingen en Douane-unie van de Commissie. Deze opdracht bestond uit twee percelen (
1
).
Op 27 februari 2020 hebben verzoeksters, Sopra Steria Benelux SA en Unisys Belgium SA, als consortium een gezamenlijke offerte ingediend.
Bij besluit van 2 juli 2020 heeft de Commissie verzoeksters in kennis gesteld van de afwijzing van hun offerte voor perceel A, omdat deze niet de economisch meest voordelige offerte was, en van de gunning van de opdracht aan een andere inschrijver. Verzoeksters hebben bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring van dit besluit ingesteld.
In zijn arrest wijst het Gerecht het beroep van verzoeksters toe en verklaart het het besluit van 2 juli 2020 betreffende perceel A nietig wegens ontoereikende motivering. In dat besluit worden namelijk niet de redenen gepreciseerd op grond waarvan kon worden geoordeeld dat de offerte van de gekozen inschrijver niet abnormaal laag leek. Voorts verduidelijkt het Gerecht de omvang van de motiveringsplicht ten aanzien van afgewezen inschrijvers die om een nadere motivering verzoeken, wanneer de aanbestedende dienst van mening was dat de gekozen offerte niet abnormaal laag leek.
Beoordeling door het Gerecht
Na te hebben herinnerd aan de vaste rechtspraak inzake de motiveringsplicht van de betrokken diensten en effectieve rechterlijke bescherming, stelt het Gerecht in de eerste plaats vast dat de regels inzake overheidsopdrachten van de Europese Unie ten aanzien van afgewezen inschrijvers voorzien in een motivering in twee fasen (
2
). Allereerst stelt de aanbestedende dienst alle niet‑gekozen inschrijvers in kennis van de afwijzing van hun offerte en van de redenen daarvoor. Indien een afgewezen inschrijver die niet in een uitsluitingssituatie verkeert en voldoet aan de selectiecriteria een schriftelijk verzoek ter zake indient, deelt de aanbestedende dienst vervolgens zo snel mogelijk en in ieder geval binnen een termijn van 15 dagen na ontvangst van dit verzoek, de kenmerken en relatieve voordelen van de gekozen offerte mee, alsmede de betaalde prijs of de waarde van de opdracht en de naam van de inschrijver aan wie de opdracht is gegund (
3
). Deze bekendmaking van de redenen in twee fasen stemt overeen met het doel van de motiveringsplicht, dat erin bestaat, enerzijds, het de belanghebbenden mogelijk te maken kennis te nemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel en hun rechten te verdedigen en, anderzijds, de Unierechter in de gelegenheid te stellen zijn toezicht uit te oefenen.
Wat in de tweede plaats de omvang betreft van de motiveringsplicht die op de aanbestedende dienst rust wanneer hij van mening is dat de gekozen inschrijving niet abnormaal laag lijkt, brengt het Hof om te beginnen in herinnering dat de aanbestedende dienst in twee fasen beoordeelt of er sprake is van abnormaal lage offertes. In eerste instantie beoordeelt de aanbestedende dienst of de in de offerte voorgestelde prijs of kosten abnormaal laag lijkt/lijken (
4
). De aanbestedende dienst moet dus alleen bepalen of de ingediende offertes aanwijzingen bevatten die het vermoeden kunnen wekken dat deze abnormaal laag zouden kunnen zijn. Indien de ingediende offertes niet abnormaal laag lijken, mag de aanbestedende dienst doorgaan met de evaluatie van die offertes en met de procedure tot gunning van de opdracht. Indien er daarentegen dergelijke aanwijzingen bestaan, moet de aanbestedende dienst in tweede instantie de samenstelling van de offerte onderzoeken om zich ervan te vergewissen dat deze niet abnormaal laag is. In dat geval moet de aanbestedende dienst de betrokken inschrijver de mogelijkheid bieden om uiteen te zetten waarom zijn offerte niet abnormaal laag is. De aanbestedende dienst moet vervolgens de verstrekte verklaringen beoordelen en bepalen of de betrokken offerte abnormaal laag is. Indien dat het geval is, moet hij de offerte afwijzen.
Voorts stelt het Gerecht vast dat de motiveringsplicht die op de aanbestedende dienst rust wanneer hij van mening is dat de gekozen offerte niet abnormaal laag lijkt, een beperkte omvang heeft. Dit vloeit met name voort uit de omstandigheid dat de aanbestedende dienst in eerste instantie alleen prima facie moet beoordelen of een offerte abnormaal laag is. Indien de aanbestedende dienst zou worden verplicht gedetailleerd uiteen te zetten waarom een offerte hem niet abnormaal laag lijkt, zou immers voorbij worden gegaan aan het onderscheid tussen de twee fasen van het onderzoek. In het bijzonder is een aanbestedende dienst, wanneer hij een offerte kiest, niet verplicht om in antwoord op elk verzoek om motivering (
5
) uitdrukkelijk aan te geven waarom de door hem gekozen offerte hem niet abnormaal laag leek. Uit de keuze van een offerte volgt immers impliciet maar noodzakelijkerwijs dat de aanbestedende dienst van mening was dat er geen aanwijzingen waren waaruit bleek dat deze offerte abnormaal laag was. Dergelijke redenen moeten daarentegen ter kennis worden gebracht van een afgewezen inschrijver die daar uitdrukkelijk om verzoekt, aangezien een dergelijke motivering hem informeert over een belangrijk aspect van de kenmerken en relatieve voordelen van de gekozen offerte. Bovendien is het niet voldoende dat de aanbestedende dienst zich beperkt tot de enkele vaststelling dat de in het kader van de gunningsprocedure gekozen offerte niet abnormaal laag is of tot de opmerking dat die offerte niet abnormaal laag werd geacht.
Ten slotte preciseert het Gerecht dat wanneer, ten eerste, sprake is van een aanzienlijk verschil tussen de prijs van de offerte van de afgewezen inschrijver en die van de offerte van de gekozen inschrijver, waarbij deze inschrijvers als enigen een offerte hebben ingediend, en, ten tweede, de prijs van de niet-gekozen offerte de enige vergelijkingsbasis is om te bepalen of er een aanwijzing is dat de gekozen offerte als abnormaal laag kan worden beschouwd, de aanbestedende dienst een afgewezen inschrijver op diens verzoek de informatie moet verstrekken die deze inschrijver in staat stelt over voldoende gegevens te beschikken om te begrijpen waarom de gekozen offerte niet abnormaal laag leek, en de gegrondheid van deze beoordeling eventueel te betwisten.
(
1
)	Perceel A, „Ontwikkelingsdiensten voor het CCN/CSI platform”, en perceel B, „Ontwikkelingsdiensten voor de platforms CCN2(ng), SPEED2(ng), CDCO/TSOAP en SSV”.
(
2
)	Artikel 170 van verordening (EU, Euratom) 2018/1046 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juli 2018 tot vaststelling van de financiële regels van toepassing op de algemene begroting van de Unie, tot wijziging van verordeningen (EU) nr. 1296/2013, (EU) nr. 1301/2013, (EU) nr. 1303/2013, (EU) nr. 1304/2013, (EU) nr. 1309/2013, (EU) nr. 1316/2013, (EU) nr. 223/2014, (EU) nr. 283/2014 en besluit nr. 541/2014/EU en tot intrekking van verordening (EU, Euratom) nr. 966/2012 (PB 2018, L 193, blz. 1; hierna: „Financieel Reglement”), en punt 31 van bijlage I bij deze verordening.
(
3
)	Artikel 170, lid 3, van het Financieel Reglement en punt 31.2 van bijlage I bij dat Reglement.
(
4
)	Punt 23.1 van bijlage I bij het Financieel Reglement.
(
5
)	Het verzoek om motivering wordt ingediend overeenkomstig artikel 170, lid 3, van het Financieel Reglement.