62022TJ0323_RES
Sprawa T‑323/22
(publikacja fragmentów)
PH i in.
przeciwko
Europejskiemu Bankowi Centralnemu
Wyrok Sądu (czwarta izba) z dnia 10 lipca 2024 r.
Polityka gospodarcza i pieniężna – Nadzór ostrożnościowy nad instytucjami kredytowymi – Sprzeciw EBC wobec nabycia znacznego pakietu akcji instytucji kredytowej – Skarga o stwierdzenie nieważności – Interes prawny – Bezpośrednie oddziaływanie – Częściowa niedopuszczalność – Dobra reputacja i kompetencje zawodowe potencjalnego nabywcy – Dobra kondycja finansowa – Przestrzeganie wymogów ostrożnościowych – Przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu – Proporcjonalność
Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie – Bezpośrednie oddziaływanie – Decyzja Europejskiego Banku Centralnego (EBC) odmawiająca nabycia znacznego pakietu akcji instytucji kredytowej przez potencjalnego nabywcę – Skarga o stwierdzenie nieważności spółki sprzedającej udziały danej instytucji kredytowej – Brak – Niedopuszczalność
(art. 263 akapit czwarty TFUE)
(zob. pkt 60–63, 67, 68, 70–72, 75, 76)
Polityka gospodarcza i pieniężna – Polityka gospodarcza – Nadzór nad sektorem finansowym Unii – Jednolity mechanizm nadzorczy – Nadzór ostrożnościowy nad instytucjami kredytowymi – Szczególne zadanie powierzone Europejskiemu Bankowi Centralnemu (EBC) – Procedura oceny nabycia znacznych pakietów akcji – Kryterium dobrej reputacji potencjalnego nabywcy tych akcji – Pojęcie – Ocena kompetencji zawodowych potencjalnego nabywcy – Włączenie
[dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36, art. 23 ust. 1 lit. a), b), art. 91 ust. 1]
(zob. pkt 362–368)
Streszczenie
Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Europejskiego Banku Centralnego (EBC) sprzeciwiającej się nabyciu znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej. Rozpatrując tę skargę, Sąd wypowiedział się w przedmiocie nierozstrzygniętej dotąd kwestii legitymacji procesowej spółki sprzedającej ów pakiet akcji do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej potencjalnemu nabywcy nabycia rzeczonego pakietu. Ponadto wypowiedział się on w kwestii, czy w ramach oceny dobrej reputacji potencjalnego nabywcy EBC może ocenić jego kompetencje zawodowe.
HKB Bank GmbH (zwany dalej „bankiem docelowym”) jest instytucją kredytową zakwalifikowaną jako „mniej istotna” (
1
), podlegającą bezpośredniemu nadzorowi ostrożnościowemu Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin, federalnego urzędu nadzoru finansowego, Niemcy). W dniach 9 kwietnia 2020 r. i 9 lipca 2020 r. PH, PI i PJ (zwani dalej „potencjalnymi nabywcami”) powiadomili BaFin o zamiarze nabycia znacznego pakietu akcji i przekroczenia 50 % kapitału i praw głosu w banku docelowym (zwanego dalej „planowanym nabyciem”), dzięki nabyciu wszystkich udziałów posiadanych przez Socrates Capital w banku docelowym. W drodze zaskarżonej decyzji, doręczonej potencjalnym nabywcom w dniu 22 marca 2022 r., EBC sprzeciwił się planowanemu nabyciu, ponieważ potencjalni nabywcy nie spełniali kryteriów dobrej reputacji, dobrej kondycji finansowej, przestrzegania wymogów ostrożnościowych oraz zwalczania ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.
Ocena Sądu
W odniesieniu do dopuszczalności skargi wniesionej do Sądu przez Socrates Capital i potencjalnych nabywców Sąd przypomniał, że ponieważ chodzi o jedną i tę samą skargę i skoro PH, PI i PJ mają legitymację procesową, nie ma potrzeby badania legitymacji procesowej Socrates Capital. Jednakże Sąd uznał za właściwe, w trosce o prawidłowe administrowanie wymiarem sprawiedliwości oraz ze względu na szczególne znaczenie kwestii dopuszczalności podniesionej przez EBC w ramach zarzutu niedopuszczalności, wypowiedzieć się w przedmiocie tego zarzutu.
W tym względzie, przypomniawszy zasady warunkujące uznanie legitymacji procesowej osoby fizycznej lub prawnej, która wniosła skargę na akt, którego nie jest ona adresatem, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja nie została doręczona Socrates Capital. Żaden przepis nie wymagał zresztą takiego powiadomienia tej skarżącej jako zbywcy znacznego pakietu akcji, o którym mowa. Ponieważ zaskarżona decyzja nie jest aktem regulacyjnym, Sąd zbadał, czy skarga – w zakresie, w jakim została wniesiona przez Socrates Capital – spełniła warunek bezpośredniego oddziaływania.
W tym względzie Sąd wskazał przede wszystkim, że mechanizm kontroli znacznych pakietów akcji ma na celu dokonanie oceny, przed nabyciem takich pakietów, statusu potencjalnych nabywców pragnących uzyskać dostęp do sektora bankowego w charakterze właścicieli. W związku z tym sprzeciw wobec nabycia znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej nie zmienia sytuacji prawnej spółki sprzedającej taki pakiet. O ile bowiem tego rodzaju sprzeciw podważa możliwość zawarcia przez potencjalnych nabywców umowy ze sprzedającym znaczny pakiet akcji, o tyle nie podważa on prawa sprzedającego do dokonania transakcji zbycia, którą może on w szczególności zawrzeć z innym potencjalnym nabywcą. Sprzeciw ten odpowiada jedynie odmowie zezwolenia potencjalnym nabywcom na dostęp do sektora bankowego w charakterze właścicieli.
Wniosek ten znajduje potwierdzenie w kontekście prawnym, w jaki wpisuje się zaskarżona decyzja. Dyrektywa 2013/36 (
2
) nie wspomina ani o publikacji powiadomienia o nabyciu znacznego pakietu akcji w instytucji kredytowej, ani o możliwości powiązania osób trzecich z postępowaniem administracyjnym, ani też o systematycznej publikacji decyzji właściwego organu. W przypadku niedostosowania się do sprzeciwu wobec nabycia znacznego pakietu akcji przewiduje ona jedynie sankcje dotyczące wykonywania prawa głosu odpowiadającego udziałowi nabytemu przez potencjalnych nabywców. Tak więc w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja ocenia status potencjalnych nabywców, a nie zgodność z prawem umowy kupna i sprzedaży.
Ponadto Sąd wskazał, że klauzula umowy kupna i sprzedaży, zgodnie z którą umowa ta nie wejdzie w życie bez zezwolenia EBC, została dobrowolnie wprowadzona przez strony umowy. Prawdą jest, że postanowienie umowne może odzwierciedlać przepisy. Jednakże w niniejszej sprawie wspomniana klauzula jest odzwierciedleniem przepisu, który indywidualnie poddaje potencjalnego nabywcę obowiązkowi uzyskania zezwolenia administracyjnego w celu oceny, czy posiada on legitymację do uzyskania dostępu do sektora bankowego w charakterze właściciela. W ramach oceny powiadomienia o tym nabyciu EBC nie wypowiada się zatem na temat zgodności z prawem ewentualnej umowy zawartej między potencjalnymi nabywcami a sprzedawcą udziału w instytucji kredytowej.
Wreszcie, o ile zaskarżona decyzja stanowi ingerencję w prawo własności i wolność prowadzenia działalności gospodarczej potencjalnych nabywców, o tyle nie można jej uznać za ingerencję w te same prawa w odniesieniu do Socrates Capital. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem bezpośrednio prawa Socrates Capital do sprzedaży jego udziałów w banku docelowym.
Sąd doszedł zatem do wniosku, że zaskarżona decyzja nie jest równoznaczna z ogólnym zakazem sprzedaży przez Socrates Capital jego udziałów w banku docelowym i że w związku z tym zaskarżona decyzja nie dotyczy Socrates Capital bezpośrednio. W konsekwencji Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną w zakresie, w jakim dotyczy ona Socrates Capital.
Co się tyczy możliwości oceny przez EBC kompetencji zawodowych potencjalnych nabywców w ramach badania ich dobrej reputacji, Sąd stwierdził, że prawdą jest, iż art. 23 ust. 1 dyrektywy 2013/36 wymienia w lit. a) jedynie reputację potencjalnego nabywcy (
3
), podczas gdy ten sam artykuł wymienia w lit. b) reputację, wiedzę (
4
), umiejętności i doświadczenie (
5
) wszelkich członków organu zarządzającego, którzy będą kierować działalnością instytucji kredytowej w wyniku planowanego nabycia.
Należy jednak zauważyć, że zgodnie ze zwyczajowym rozumieniem określenie „osoba o dobrej reputacji” oznacza osobę „godną szacunku” lub „której szacunek jest powszechnie znany”. Taka definicja, która odsyła w szczególności do opinii publicznej, nie wyklucza, że reputacja danej osoby zależy od jej kompetencji zawodowych. Ponadto zgodnie z motywem 8 dyrektywy 2007/44 (
6
), której przepisy zostały przejęte w dyrektywie 2013/36, zastosowanie kryterium dotyczącego reputacji potencjalnego nabywcy wymaga ustalenia, czy istnieją wątpliwości co do uczciwości „i kompetencji zawodowych” tego nabywcy i czy wątpliwości te są uzasadnione.
Sąd uznał również, że uwzględnienie kwalifikacji zawodowych potencjalnego nabywcy w ramach badania jego dobrej reputacji jest spójne z oceną „odpowiedniości” tego potencjalnego nabywcy, jak również z celem kontroli nabywania znacznych pakietów akcji, jakim jest zapewnienie należytego i ostrożnego zarządzania instytucją kredytową. Ponieważ posiadacz znacznego pakietu akcji jest w stanie wywierać wpływ na daną instytucję kredytową, jego kompetencje zawodowe przyczyniają się do takiego należytego i ostrożnego zarządzania tą instytucją. Wspólne wytyczne (
7
) potwierdzają taką wykładnię, ponieważ wskazują, że reputacja potencjalnego nabywcy powinna obejmować jego uczciwość i kompetencje zawodowe. Ponadto sformułowania użyte w prawie niemieckim w tej dziedzinie nie pozwalają na wykluczenie takiej wykładni, ponieważ uzasadnienie niemieckiej ustawy transponującej dyrektywę 2007/44 wskazuje, że kryterium wiarygodności polega na sprawdzeniu istnienia wątpliwości co do uczciwości „i kwalifikacji zawodowych” potencjalnego nabywcy oraz zasadności tych wątpliwości.
Sąd doszedł na tej podstawie do wniosku, że kryterium dobrej reputacji, o którym mowa w dyrektywie 2013/36, należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono ocenę kompetencji zawodowych potencjalnego nabywcy.
(
1
)	W rozumieniu art. 6 ust. 4 rozporządzenia Rady nr 1024/2013 z dnia 15 października 2013 r. powierzającego Europejskiemu Bankowi Centralnemu szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi (Dz.U. 2013, L 287, s. 63).
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi, zmieniająca dyrektywę 2002/87/WE i uchylająca dyrektywy 2006/48/WE oraz 2006/49/WE (Dz.U. 2013, L 176, s. 338).
(
3
)	Artykuł 23 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2013/36.
(
4
)	Artykuł 23 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2013/36.
(
5
)	Artykuł 91 ust. 1 dyrektywy 2013/36.
(
6
)	Dyrektywa 2007/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 września 2007 r. zmieniająca dyrektywę Rady 92/49/EWG oraz dyrektywy 2002/83/WE, 2004/39/WE, 2005/68/WE i 2006/48/WE w zakresie zasad proceduralnych i kryteriów oceny stosowanych w ramach oceny ostrożnościowej przypadków nabycia lub zwiększenia udziałów w podmiotach sektora finansowego (Dz.U. 2007, L 247, s. 1).
(
7
)	Wspólne wytyczne Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EUNB), Europejskiego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA) i Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) dotyczące oceny ostrożnościowej przejęć i zwiększeń znacznych pakietów akcji w sektorach finansowych, opublikowane w dniu 20 grudnia 2016 r.