62023CJ0629_RES
Zaak C‑629/23
MTÜ Eesti Suurkiskjad
tegen
Keskkonnaamet
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Riigikohus)
Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 12 juni 2025
„Prejudiciële verwijzing – Instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43/EEG – Artikel 1, onder i), eerste alinea – Staat van instandhouding van een soort – Begrip – Artikel 14 – Beheersmaatregelen – Onttrekking aan de natuur en exploitatie die verenigbaar zijn met het behoud of herstel van de soort in een gunstige staat van instandhouding – Artikel 1, onder i), tweede alinea – Staat van instandhouding van de populaties van de betrokken soort – Cumulatieve voorwaarden – Canis lupus (wolf) – Indeling in de categorie ‚kwetsbaar’ in de ‚Rode Lijst’ van de Internationale Unie voor het behoud van de natuur en de natuurlijke hulpbronnen – Diersoort die deel uitmaakt van een populatie waarvan het natuurlijke verspreidingsgebied zich uitstrekt tot buiten het grondgebied van een lidstaat – Inaanmerkingneming van uitwisseling met populaties van dezelfde soort in aangrenzende lidstaten of derde landen – Artikel 2, lid 3 – Inaanmerkingneming van vereisten op economisch, sociaal en cultureel gebied en van regionale en lokale bijzonderheden”
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Diersoorten van communautair belang – Beheersmaatregelen – Beoordelingsbevoegdheid van de lidstaten – Grenzen – Behoud van de soort in een gunstige staat van instandhouding – Beoordelingscriteria – Inaanmerkingneming van het lokale en nationale niveau en, in voorkomend geval, van het grensoverschrijdende niveau
[Art. 191, lid 2, VWEU; richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, vijftiende overweging en art. 1, i), eerste alinea, art. 2, lid 2, art. 11, art. 14, lid 1, en art. 16 alsook bijlage V, a)]
(zie punten 37‑48)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Verplichting tot toezicht op de staat van instandhouding – Begrip „gunstige staat van instandhouding” – Noodzaak om na te gaan of de situatie duurzaam is – Beoordelingscriteria – Inaanmerkingneming van het grensoverschrijdende niveau
[Richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, art. 1, i), tweede alinea, art. 11 en art. 14, lid 1]
(zie punten 49‑66, dictum 1)
Milieu – Instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Diersoorten van communautair belang – Beheersmaatregelen – Behoud van de soort in een gunstige staat van instandhouding – Beoordelingscriteria – Inaanmerkingneming van vereisten op economisch, sociaal en cultureel gebied en van regionale en lokale bijzonderheden – Grenzen
[Richtlijn 92/43 van de Raad, zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17, art. 1, i), tweede alinea, art. 2, lid 2, art. 11 en art. 14, lid 1, alsook bijlage V, a)]
(zie punten 67‑71, dictum 2)
Samenvatting
In antwoord op een prejudiciële vraag van de Riigikohus (hoogste rechterlijke instantie, Estland) spreekt het Hof zich uit over verschillende vragen betreffende de bescherming van de wolf (Canis lupus) op grond van de habitatrichtlijn (
1
), in het bijzonder artikel 14 ervan (
2
), dat de mogelijkheid biedt maatregelen te treffen zoals een beperking op de jacht, die in Estland in beginsel is toegestaan (
3
), wanneer een dergelijke beperking noodzakelijk blijkt voor het behoud van de betrokken soort in een gunstige staat van instandhouding.
In 2020 heeft de bevoegde Estse autoriteit bij besluit een quotum voor de wolvenjacht voor het jachtseizoen 2020/2021 in Estland vastgesteld. Verzoekster in het hoofdgeding, een Estse vereniging voor milieubescherming, heeft de rechtmatigheid van dat besluit betwist met het betoog dat de premisse waarop dit besluit berust, namelijk dat de wolf zich in Estland in een gunstige staat van instandhouding bevindt, onjuist is.
Verzoekster in het hoofdgeding betwist niet de „gunstige” staat van instandhouding van de Baltische wolvenpopulatie, die deel uitmaakt van de Euraziatische populatie van deze diersoort en waarvan het natuurlijke verspreidingsgebied zich uitstrekt tot Estland, Letland, Litouwen, het noordoosten van Polen, en bepaalde aangrenzende derde landen. Zij is echter van mening dat de Estse regionale populatie niet kan worden geacht in een dergelijke staat van instandhouding te verkeren, gelet op de classificatie ervan door de Internationale Unie voor het behoud van de natuur en de natuurlijke hulpbronnen (IUCN).
De verwijzende rechter, bij wie verzoekster cassatieberoep heeft ingesteld tegen de beslissing tot verwerping van haar beroep, wenst in wezen te vernemen of artikel 1, onder i), van de habitatrichtlijn – dat het begrip „staat van instandhouding van een soort” definieert en de voorwaarden vastlegt om te bepalen of een soort zich in een gunstige staat van instandhouding bevindt – aldus moet worden uitgelegd dat de indeling van de populatie van een diersoort op het grondgebied van een lidstaat in de categorie „kwetsbaar” van de Rode Lijst van de IUCN uitsluit dat de staat van instandhouding van deze soort op het grondgebied van die lidstaat als „gunstig” in de zin van die bepaling wordt beschouwd. Voorts wenst deze rechterlijke instantie in essentie te vernemen of dat artikel 1, onder i), aldus moet worden uitgelegd dat de vaststelling door een lidstaat van beheersmaatregelen op grond van artikel 14, lid 1, van deze richtlijn de verplichting inhoudt om een gunstige staat van instandhouding van de populatie van deze soort op zijn grondgebied te waarborgen, dan wel of deze lidstaat rekening kan houden met de staat van instandhouding van de gehele populatie waarvan het natuurlijke verspreidingsgebied zich uitstrekt tot buiten het grondgebied van die lidstaat en, in voorkomend geval, in welke mate en onder welke voorwaarden.
In dit verband vraagt de verwijzende rechter zich ook af of bij de beoordeling van de staat van instandhouding van een soort rekening kan worden gehouden met vereisten op economisch, sociaal en cultureel gebied en met regionale en lokale bijzonderheden.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats overweegt het Hof dat de beoordelingsmarge van de lidstaten om te bepalen of maatregelen krachtens artikel 14, lid 1, van de habitatrichtlijn noodzakelijk zijn, wordt beperkt door de verplichting om erop toe te zien dat het onttrekken van specimens van een soort aan de natuur en de exploitatie ervan verenigbaar zijn met het behoud van deze soort in een gunstige staat van instandhouding. De bevoegde autoriteiten moeten met name, wanneer een diersoort zich in een ongunstige staat van instandhouding bevindt, maatregelen in de zin van die bepaling treffen om de staat van instandhouding van die soort zodanig te verbeteren dat de betrokken populatie in de toekomst op duurzame wijze een gunstige staat van instandhouding bereikt.
De gunstige staat van instandhouding van de populaties van de betrokken soorten in hun natuurlijke verspreidingsgebied moet in de eerste plaats noodzakelijkerwijs op lokaal en nationaal niveau bestaan en worden beoordeeld. Een soort waarvan de staat van instandhouding niet gunstig is in een lidstaat op het grondgebied waarvan het natuurlijke verspreidingsgebied zich ten minste potentieel uitstrekt, kan daar namelijk zijn ecologische functie niet of althans niet in volle omvang vervullen, zelfs al maakt de populatie van de betrokken soort in die lidstaat deel uit van een populatie die zich in een gunstige staat van instandhouding bevindt.
De indeling van de nationale populatie van een soort in de categorie „kwetsbaar” van de Rode Lijst van de IUCN sluit evenwel als zodanig niet uit dat de staat van instandhouding van die soort op het grondgebied van de betrokken lidstaat niettemin gunstig wordt geacht indien is voldaan aan de cumulatieve voorwaarden van artikel 1, onder i), tweede alinea, van de habitatrichtlijn.
In dit verband zijn de populaties van een diersoort, in het bijzonder de wolf, die ook voorkomen in de andere lidstaten of derde landen die grenzen aan de lidstaat die voornemens is beheersmaatregelen vast te stellen op grond van artikel 14, lid 1, van de habitatrichtlijn, relevant voor de beoordeling door deze lidstaat of de staat van instandhouding van de populatie van die soort op zijn grondgebied al dan niet gunstig is. Bepalend daarbij is of er uitwisselingen tussen deze populaties plaatsvinden die een invloed kunnen vormen die op de betrokken soort inwerkt en op lange termijn een verandering kan bewerkstelligen in de verspreiding en de grootte van de betreffende populatie op dat grondgebied.
Wanneer een actuele situatie bevredigend is, moet nog worden nagegaan of deze situatie duurzaam is om te kunnen vaststellen dat de staat van instandhouding van een soort gunstig is.
In dat verband moet met name ten eerste rekening worden gehouden met elke voorzienbare verandering die van invloed kan zijn op uitwisselingen tussen de in de betrokken lidstaat aanwezige populatie en de andere populaties die deel uitmaken van dezelfde populatie. Ten tweede moet rekening worden gehouden met het niveau van wettelijke bescherming dat in de aangrenzende lidstaten en derde landen aan de betrokken soort wordt geboden. Ten derde zal het gewicht dat moet worden toegekend aan de relaties met populaties van andere lidstaten des te groter zijn wanneer de betrokken lidstaten en derde landen niet alleen vergelijkbare wettelijke beschermingsregelingen toepassen, maar ook samenwerken om die soort te beschermen en bijvoorbeeld hun beschermingsmaatregelen coördineren om de uitwisseling tussen de betrokken populaties optimaal te laten verlopen.
Om erop toe te kunnen zien dat het onttrekken van specimens van een soort aan de natuur en de exploitatie ervan verenigbaar zijn met het behoud van die soort in een gunstige staat van instandhouding, kan het voorts noodzakelijk zijn dat de lidstaat op het grondgebied waarvan zich een wolvenpopulatie bevindt die deel uitmaakt van een populatie waarvan het natuurlijke verspreidingsgebied zich tot buiten dat grondgebied uitstrekt, met de aangrenzende lidstaten en derde landen informatie deelt over de grensoverschrijdende verplaatsingen van specimens van deze soort en over de beheersmaatregelen die deze lidstaten of derde landen nemen of voornemens zijn te nemen ten aanzien van de populaties op hun respectieve grondgebied, wanneer die lidstaat rekening wil houden met uitwisselingen tussen de wolvenpopulatie op zijn grondgebied en de wolvenpopulaties in de aangrenzende lidstaten of derde landen. Een dergelijke uitwisseling van informatie kan er namelijk voor zorgen dat de betrokken lidstaat de omvang van zijn eigen populatie nauwkeuriger kan beoordelen. Voorts kan het noodzakelijk zijn om zich te informeren over de door de betrokken lidstaten of derde landen toegepaste of overwogen beheersmaatregelen, om zich ervan te kunnen vergewissen dat de betrokken soort kan worden geacht daadwerkelijk in een gunstige staat van instandhouding op zijn grondgebied te verkeren. Ten slotte kan de betrokken lidstaat informatie nodig hebben over de door de aangrenzende lidstaten of derde landen toegepaste of voorgenomen maatregelen om zich ervan te vergewissen dat de maatregelen die hij ten aanzien van deze soort overweegt te nemen, verenigbaar zijn met het behoud van de gunstige staat van instandhouding van de soort op zijn grondgebied.
In de tweede plaats preciseert het Hof dat de vereisten op economisch, sociaal en cultureel gebied en de regionale en lokale bijzonderheden die worden genoemd in artikel 2, lid 3, van de habitatrichtlijn, dat overigens geen zelfstandige afwijking van de algemene beschermingsregeling van deze richtlijn vormt, niet kunnen worden aangevoerd om zich te onttrekken aan de verplichting om erop toe te zien dat het onttrekken van specimens van een soort aan de natuur en de exploitatie ervan verenigbaar zijn met het behoud van deze soort in een gunstige staat van instandhouding. Deze verplichting beperkt de beoordelingsmarge waarover de lidstaten krachtens artikel 14 van die richtlijn beschikken. Slechts binnen de grenzen van deze beoordelingsmarge mogen de lidstaten in beginsel rekening houden met deze vereisten en bijzonderheden.
(
1
)	Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna (PB 1992, L 206, blz. 7), zoals gewijzigd bij richtlijn 2013/17/EU van de Raad van 13 mei 2013 (PB 2013, L 158, blz. 193) (hierna: „habitatrichtlijn”).
(
2
)	Zie artikel 14, lid 1, van de habitatrichtlijn: „Indien de lidstaten zulks op grond van het in artikel 11 genoemde toezicht nodig achten, treffen zij de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat het aan de natuur onttrekken en de exploitatie van specimens van de in bijlage V genoemde wilde dier- en plantensoorten verenigbaar zijn met het behoud van die soorten in een gunstige staat van instandhouding.”
(
3
)	Gelet op het feit dat de Estse wolvenpopulaties zijn opgenomen in bijlage V, onder a), bij de habitatrichtlijn en er dus op mag worden gejaagd. Deze populaties vormen dus een uitzondering op de algemene regel dat de jacht op wolven in beginsel verboden is krachtens artikel 12 van deze richtlijn, gelezen in samenhang met bijlage IV, onder a), ervan.