62020CJ0577_RES
Υπόθεση C-577/20
A
[αίτηση του Korkein hallinto-oikeus (Φινλανδία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 16ης Ιουνίου 2022
«Προδικαστική παραπομπή – Αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων – Οδηγία 2005/36/ΕΚ – Άρθρο 2 – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 13, παράγραφος 2 – Νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα – Προϋποθέσεις απόκτησης του δικαιώματος πρόσβασης στον τίτλο του ψυχοθεραπευτή σε κράτος μέλος βάσει διπλώματος ψυχοθεραπείας που έχει χορηγηθεί από πανεπιστήμιο άλλου κράτους μέλους – Άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ – Ελεύθερη κυκλοφορία και ελευθερία εγκαταστάσεως – Εκτίμηση περί ισοδυναμίας της επίμαχης εκπαίδευσης – Άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ – Αρχή της καλόπιστης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών – Αμφισβήτηση από το κράτος μέλος υποδοχής του βαθμού γνώσεων και προσόντων που τεκμαίρεται ότι έχουν αποκτηθεί βάσει διπλώματος χορηγηθέντος από άλλο κράτος μέλος – Προϋποθέσεις»
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Εργαζόμενοι – Αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων – Πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36 – Νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα – Μη συνδρομή της προϋπόθεσης περί ασκήσεως του συγκεκριμένου επαγγέλματος σε άλλο κράτος μέλος – Αίτηση αναγνώρισης υποβληθείσα στο κράτος μέλος υποδοχής – Δεν εμπίπτει – Περιορισμοί που απορρέουν από τους κανόνες του κράτους μέλους υποδοχής σχετικά με την άσκηση ορισμένων δραστηριοτήτων – Υποχρέωση του εν λόγω κράτους μέλους να εξετάσει την αντιστοιχία μεταξύ των διπλωμάτων και προσόντων που απαιτούνται από το εθνικό δίκαιο και εκείνων που απέκτησε ο αιτών
(Άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ· οδηγία 2005/36 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 13 § 2)
(βλ. σκέψεις 34, 35, 37, 40-44, διατακτ. 1)
Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Εργαζόμενοι – Αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων – Δικαίωμα ασκήσεως νομοθετικώς κατοχυρωμένου επαγγέλματος στο κράτος μέλος υποδοχής – Αρμόδια αρχή του εν λόγω κράτους μέλους η οποία οφείλει να θεωρήσει ως ακριβές ένα δίπλωμα το οποίο έχει χορηγηθεί από την αρχή άλλου κράτους μέλους – Σοβαρές αμφιβολίες, που στηρίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία, τις οποίες διατηρεί η εν λόγω αρχή όσον αφορά τον βαθμό γνώσεων και προσόντων που τεκμαίρεται ότι έχουν αποκτηθεί από τον αιτούντα – Δικαίωμα της οικείας αρχής να ζητήσει από την αρχή που χορήγησε το δίπλωμα να επανεξετάσει το βάσιμο της χορηγήσεώς του – Στοιχεία δυνάμενα να συνίστανται σε πληροφορίες που παρέχονται από άλλα πρόσωπα πέραν των φορέων παροχής της σχετικής εκπαίδευσης ή από τις αρχές άλλου κράτους μέλους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους – Περιθώριο εκτιμήσεως της αρχής που χορήγησε το οικείο δίπλωμα
(Άρθρο 4 § 3 ΣΕΕ; άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 46-52, 54, 55, 57, διατακτ. 2)
Σύνοψη
Η A, Φινλανδή υπήκοος, παρακολούθησε πρόγραμμα εκπαίδευσης στην ψυχολογία, το οποίο είχε οργανώσει, στη Φινλανδία και στη φινλανδική γλώσσα, πανεπιστήμιο του Ηνωμένου Βασιλείου σε συνεργασία με μια φινλανδική εταιρία, κατά την ολοκλήρωση του οποίου της χορηγήθηκε από το πανεπιστήμιο αυτό, τον Νοέμβριο του 2017, μεταπτυχιακός τίτλος σπουδών. Κατόπιν τούτου ζήτησε από τη Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavisasto (αρχή αδειοδοτήσεως και εποπτείας στους τομείς της κοινωνικής πρόνοιας και της υγείας, Φινλανδία, στο εξής: Valvira) να της αναγνωριστεί το δικαίωμα να φέρει τον επαγγελματικό τίτλο του ψυχοθεραπευτή, ο οποίος προστατεύεται από τη φινλανδική νομοθεσία. Νωρίτερα το ίδιο έτος, πρόσωπα που είχαν παρακολουθήσει στο παρελθόν το εν λόγω πρόγραμμα εκπαίδευσης είχαν επικοινωνήσει με τη Valvira, επισημαίνοντας πιθανές ελλείψεις όσον αφορά το ουσιαστικό περιεχόμενό του.
Το 2018, η Valvira απέρριψε την αίτηση της A, εκτιμώντας ότι δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει ότι η εκπαίδευση αυτή ανταποκρινόταν στις ισχύουσες στη Φινλανδία απαιτήσεις όσον αφορά την εκπαίδευση ψυχοθεραπευτή. Τον Απρίλιο του 2019, το Helsingin hallinto-oikeus (διοικητικό πρωτοδικείο Ελσίνκι, Φινλανδία) απέρριψε την προσφυγή που είχε ασκήσει η A κατά της ανωτέρω αποφάσεως, επικυρώνοντας την ερμηνεία την οποία είχε δεχθεί η Valvira.
Κατόπιν τούτου, η A άσκησε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι του Korkein hallinto-oikeus (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Φινλανδία). Το εν λόγω δικαστήριο επισημαίνει ότι το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή δεν είναι νομοθετικά ρυθμιζόμενο στο Ηνωμένο Βασίλειο και ότι η ενδιαφερόμενη, η οποία δεν άσκησε το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο το εν λόγω επάγγελμα δεν είναι νομοθετικά ρυθμιζόμενο, όπως απαιτεί το άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36 (
1
), δεν δύναται να διεκδικήσει το δικαίωμα προσβάσεως στο επάγγελμα αυτό στη Φινλανδία βάσει της ως άνω οδηγίας. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η περίπτωση της A πρέπει επίσης να εξετασθεί υπό το πρίσμα των αρχών της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων (
2
) και της ελευθερίας εγκαταστάσεως (
3
) και, σε καταφατική περίπτωση, αν η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής δύναται να στηριχθεί, στο πλαίσιο της εξέτασης της ισοδυναμίας των γνώσεων και προσόντων, σε άλλες πληροφορίες πέραν εκείνων οι οποίες παρασχέθηκαν από το πανεπιστήμιο που έχει χορηγήσει το οικείο δίπλωμα.
Το Δικαστήριο απαντά καταφατικά στο πρώτο από τα ανωτέρω ερωτήματα, εκτιμώντας ότι αίτηση προσβάσεως σε νομοθετικά ρυθμιζόμενο επάγγελμα η οποία υποβάλλεται υπό τις ανωτέρω περιστάσεις πρέπει να εξετασθεί υπό το πρίσμα των άρθρων 45 ή 49 ΣΛΕΕ. Κρίνει εξάλλου ότι η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής, επιλαμβανόμενη τέτοιας αιτήσεως, οφείλει να θεωρήσει ως ακριβές ένα δίπλωμα το οποίο έχει χορηγηθεί από την αρχή άλλου κράτους μέλους. Μόνον οσάκις η εν λόγω αρχή έχει σοβαρές αμφιβολίες, που στηρίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία των οποίων το Δικαστήριο προσδιορίζει το περιεχόμενο, δύναται η αρχή αυτή να ζητήσει από την αρχή που χορήγησε το εν λόγω δίπλωμα να επανεξετάσει το βάσιμο της χορηγήσεώς του και, εφόσον συντρέχει περίπτωση, να προβεί σε ανάκλησή του. Σε περίπτωση μη ανακλήσεώς του, μόνον κατ’ εξαίρεση, οσάκις από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως προκύπτει προδήλως η έλλειψη ακρίβειας του οικείου διπλώματος, δύναται η αρχή του κράτους μέλους υποδοχής να αμφισβητήσει το βάσιμο της χορηγήσεως του διπλώματος.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Πρώτον, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η επίμαχη περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36, δεδομένου ότι ο επίμαχος τίτλος χορηγήθηκε σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος υποδοχής. Εντούτοις, προκύπτει ότι η ενδιαφερόμενη δεν πληροί την απαίτηση του άρθρου 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2005/36, να έχει ασκήσει το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή για την ελάχιστη περίοδο που αναφέρεται στην εν λόγω διάταξη, οπότε δεν δύναται να επικαλεστεί κανένα σύστημα αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων που θεσπίζεται από την οδηγία αυτή.
Εξετάζοντας την περίπτωση της A υπό το πρίσμα των άρθρων 45 και 49 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η υλοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αρνούνται την υπαγωγή στις ελευθερίες που κατοχυρώνονται από τις δύο αυτές διατάξεις των πολιτών τους οι οποίοι έχουν αποκτήσει επαγγελματικά προσόντα σε άλλο κράτος μέλος. Επιπροσθέτως, όταν επιλαμβάνονται αιτήσεως για τη χορήγηση άδειας άσκησης νομοθετικά ρυθμιζόμενου επαγγέλματος, οι αρχές κράτους μέλους οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων, καθώς και την πρόσφορη πείρα του ενδιαφερομένου, προβαίνοντας σε συγκριτική εξέταση μεταξύ, αφενός, των ικανοτήτων που πιστοποιούνται με αυτούς τους τίτλους και αυτή την πείρα και, αφετέρου, των γνώσεων και προσόντων που απαιτούνται από την εθνική νομοθεσία. Δεδομένου ότι η εν λόγω αρχή είναι συμφυής προς τις θεμελιώδεις ελευθερίες που κατοχυρώνει η Συνθήκη ΛΕΕ, η έκδοση οδηγιών σχετικών με την αμοιβαία αναγνώριση των διπλωμάτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η οδηγία 2005/36, δεν δύναται να έχει ως αποτέλεσμα να καθίσταται δυσχερέστερη η αναγνώριση των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων σε περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από τις οδηγίες αυτές. Επομένως, σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η επίκληση κανενός από τα συστήματα αναγνωρίσεως των επαγγελματικών προσόντων που θεσπίζονται με την οδηγία 2005/36, το οικείο κράτος μέλος υποδοχής πρέπει να τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων υπό το πρίσμα των άρθρων 45 και 49 ΣΛΕΕ.
Δεύτερον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η προαναφερθείσα διαδικασία συγκριτικής εξέτασης των διαφόρων τίτλων και της πείρας πρέπει να παρέχει στις αρχές του κράτους μέλους υποδοχής τη δυνατότητα να βεβαιώνονται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων κατά πόσον με το αλλοδαπό δίπλωμα πιστοποιούνται, όσον αφορά τον κάτοχό του, γνώσεις και προσόντα, αν όχι ακριβώς όμοια, τουλάχιστον ισοδύναμα προς τα πιστοποιούμενα με το εθνικό δίπλωμα. Η εκτίμηση αυτή περί ισοτιμίας του αλλοδαπού διπλώματος πρέπει να στηρίζεται αποκλειστικώς στον βαθμό των γνώσεων και των προσόντων που τεκμαίρεται ότι κατέχει ο κάτοχός του, βάσει του διπλώματος αυτού, της φύσεως και της διάρκειας των σπουδών, καθώς και της σχετικής πρακτικής άσκησης. Καθόσον η συγκριτική αυτή εξέταση προϋποθέτει αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών στους τίτλους που χορηγούνται, η αρχή του κράτους μέλους υποδοχής οφείλει, κατ’ αρχήν, να θεωρήσει ως ακριβές ένα δίπλωμα το οποίο έχει χορηγηθεί από την αρχή άλλου κράτους μέλους. Μόνον οσάκις η εν λόγω αρχή έχει σοβαρές αμφιβολίες, οι οποίες στηρίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία που συνιστούν δέσμη συγκλινουσών ενδείξεων περί του ότι το δίπλωμα που επικαλείται ο αιτών δεν αντικατοπτρίζει τον βαθμό γνώσεων και προσόντων που, βάσει του διπλώματος αυτού, τεκμαίρεται ότι έχουν αποκτηθεί από αυτόν, δύναται η αρχή αυτή να ζητήσει από την αρχή που το χορήγησε να επανεξετάσει, υπό το πρίσμα των συγκεκριμένων στοιχείων, το βάσιμο της χορηγήσεως του εν λόγω διπλώματος, η δε τελευταία αρχή οφείλει, εφόσον συντρέχει περίπτωση, να προβεί σε ανάκλησή του. Μεταξύ των συγκεκριμένων αυτών στοιχείων μπορούν να περιλαμβάνονται, ιδίως, πληροφορίες που παρέχονται από άλλα πρόσωπα πέραν των φορέων παροχής της σχετικής εκπαίδευσης. Σε περίπτωση κατά την οποία η αρχή που χορήγησε το δίπλωμα επανεξέτασε, υπό το πρίσμα των εν λόγω στοιχείων, το βάσιμο της χορηγήσεώς του, χωρίς να προβεί σε ανάκλησή του, μόνον κατ’ εξαίρεση, οσάκις από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως προκύπτει προδήλως η έλλειψη ακρίβειας του οικείου διπλώματος, δύναται η αρχή του κράτους μέλους υποδοχής να αμφισβητήσει το βάσιμο της χορηγήσεως του διπλώματος.
(
1
)	Οδηγία 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (ΕΕ 2005, L 255, σ. 22).
(
2
)	Η αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων προβλέπεται από το άρθρο 45 ΣΛΕΕ.
(
3
)	Η αρχή της ελευθερίας εγκαταστάσεως διέπεται από το άρθρο 49 ΣΛΕΕ.