62024CJ0633
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
z dnia 22 stycznia 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Zabezpieczenie społeczne – Pracownicy migrujący – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Równość traktowania – Sumowanie okresów – Artykuł 58 – Umowa między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób – Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy – Dodatek w celu zapewnienia wyrównania wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą – Bardziej rygorystyczne warunki dotyczące okresu składkowego dla pracowników, którzy skorzystali z prawa do swobodnego przemieszczania się
W sprawie C‑633/24 [Sovisso] (
i
)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Corte suprema di cassazione (sąd kasacyjny, Włochy) postanowieniem z dnia 17 września 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 września 2024 r., w postępowaniu:
F.F.
przeciwko
Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS),
TRYBUNAŁ (szósta izba),
w składzie: I. Ziemele, prezeska izby, A. Kumin i S. Gervasoni (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: D. Spielmann,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu F.F. – A. Andreoni oraz A. Serreti, avvocati,
–
w imieniu Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) – A. Patteri oraz S. Preden, avvocati,
–
w imieniu rządu czeskiego – J. Benešová, M. Smolek oraz J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – B.-R. Killmann oraz D. Recchia, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 58 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2013, L 188, s. 10; Dz.U. 2020, L 338, s. 18).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy F.F. a Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS) (krajowym zakładem ubezpieczeń społecznych, Włochy) w przedmiocie przyznania dodatku do renty z tytułu niezdolności do pracy w celu zapewnienia wyrównania wysokości tej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
W dniu 21 czerwca 1999 r. Wspólnota Europejska i Konfederacja Szwajcarska zawarły siedem umów, w tym Umowę między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób (Dz.U. 2002, L 114, s. 6), która została zmieniona między innymi decyzją nr 1/2012 Wspólnego Komitetu utworzonego na mocy Umowy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób z dnia 31 marca 2012 r. (Dz.U. 2012, L 103, s. 51) (zwaną dalej „USPO”).
4
Artykuł 8 USPO, zatytułowany „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, ma następujące brzmienie:
„Umawiające się strony uwzględniają, zgodnie z załącznikiem II, koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, szczególnie w celu:
[…]
b) określenia właściwego ustawodawstwa;
[…]”.
5
Załącznik II do USPO, zatytułowany „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, przewiduje w art. 1:
„1.   Umawiające się strony zgadzają się, w odniesieniu do koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na stosowanie między sobą aktów prawnych Unii Europejskiej, o których mowa i które są zmieniane w sekcji A niniejszego załącznika, lub równoważnych im zasad.
2.   Określenie »państwo członkowskie (państwa członkowskie)« zawarte w aktach prawnych, o których mowa w sekcji A niniejszego załącznika, oprócz państw objętych odpowiednimi aktami prawnymi Unii Europejskiej obejmuje również Szwajcarię”.
6
Sekcja A załącznika II do USPO, zatytułowana „Akty prawne, o których mowa [w niniejszej sekcji]”, obejmuje między innymi rozporządzenie nr 883/2004, które zastąpiło rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. 1971, L 149, s. 2).
Prawo Unii
7
Artykuł 1 rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia:
[…]
t)
określenie »okres ubezpieczenia« oznacza okresy składkowe, okresy zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, tak jak je określa lub uznaje za okresy ubezpieczenia ustawodawstwo, w ramach którego zostały spełnione lub zostały uznane za spełnione, oraz wszelkie okresy traktowane, jako takie, o ile są uznane przez to ustawodawstwo za równorzędne z okresami ubezpieczenia;
[…]”.
8
Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres podmiotowy”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli państwa członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w państwie członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku państw członkowskich, oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu”.
9
Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Zagadnienia objęte rozporządzeniem”:
„1.   Niniejsze rozporządzenie stosuje się do całego ustawodawstwa odnoszącego się do następujących działów zabezpieczenia społecznego:
[…]
c) świadczeń z tytułu inwalidztwa;
[…]”.
10
Artykuł 4 rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Zasada równego traktowania”, ma następujące brzmienie:
„O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, korzystają z tych samych świadczeń i podlegają tym samym obowiązkom na mocy ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego, co jego obywatele”.
11
Zgodnie z art. 6 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Sumowanie okresów”:
„O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, właściwa instytucja państwa członkowskiego, której ustawodawstwo uzależnia:
–
nabycie […] prawa do świadczeń
[…]
od spełnienia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania, bierze pod uwagę w niezbędnym zakresie okresy ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania spełnione na podstawie ustawodawstwa każdego innego państwa członkowskiego, tak jakby były to okresy spełnione na podstawie stosowanego przez nie ustawodawstwa”.
12
Artykuł 52 omawianego rozporządzenia, zatytułowany „Przyznawanie świadczeń”, stanowi:
„1.   Właściwa instytucja ustala wysokość świadczeń, jakie byłyby należne:
a)
zgodnie z ustawodawstwem, które stosuje, wyłącznie w przypadkach, gdy warunki uprawnienia do świadczeń zostały spełnione wyłącznie na podstawie prawa krajowego (świadczenie niezależne);
b)
poprzez ustalenie teoretycznej kwoty świadczenia, a następnie kwoty rzeczywistej (świadczenie proporcjonalne), w następujący sposób:
i)
teoretyczna kwota świadczenia jest równa świadczeniu, o które zainteresowany mógłby się ubiegać, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania, ukończone z uwzględnieniem ustawodawstw pozostałych państw członkowskich, zostały ukończone na podstawie ustawodawstwa, które jest stosowane w dniu przyznania świadczenia. Jeżeli, zgodnie z tym ustawodawstwem, kwota świadczenia nie zależy od długości ukończonych okresów ubezpieczenia, kwota ta zostaje uznana za kwotę teoretyczną;
ii)
instytucja właściwa ustala następnie rzeczywistą kwotę świadczenia proporcjonalnego, stosując do kwoty teoretycznej stosunek długości okresów ubezpieczenia ukończonych przed realizacją ryzyka na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa do całkowitej długości okresów ubezpieczenia ukończonych przed realizacją ryzyka na podstawie ustawodawstw wszystkich zainteresowanych państw członkowskich.
[…]
3.   Zainteresowany jest uprawniony do otrzymywania od instytucji właściwej każdego państwa członkowskiego wyższej z kwot ustalonych zgodnie z ust. 1 lit. a) i b).
[…]”.
13
Artykuł 58 tego rozporządzenia, zatytułowany „Przyznawanie dodatków”, ma następujące brzmienie:
„1.   Świadczeniobiorca, do którego stosują się przepisy niniejszego rozdziału, nie może, w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania i na podstawie ustawodawstwa którego płatne jest świadczenie, otrzymać świadczenia, które jest niższe od świadczenia minimalnego ustalonego przez to ustawodawstwo za okres ubezpieczenia lub zamieszkania równy wszystkim okresom branym pod uwagę do wypłaty zgodnie z przepisami niniejszego rozdziału.
2.   Instytucja właściwa tego państwa członkowskiego wypłaca uprawnionemu przez okres jego zamieszkania na terytorium tego państwa dodatek równy różnicy między całkowitą wysokością świadczeń należnych na podstawie przepisów niniejszego rozdziału a kwotą świadczenia minimalnego”.
Prawo włoskie
Ustawa nr 153/69
14
Artykuł 8 legge n. 153 – Revisione degli ordinamenti pensionistici e norma in materia di sicurezza sociale (ustawy nr 153 w sprawie przeglądu systemów emerytalnych i przepisów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego) z dnia 30 kwietnia 1969 r. (GURI nr 111 z dnia 30 kwietnia 1969 r., zwanej dalej „ustawą nr 153/69”), który jest objęty tytułem „Poprawa warunków dotyczących świadczeń emerytalnych”, przewiduje w ust. 2, że w przypadku sumowania okresów ubezpieczenia i okresów składkowych przewidzianego w umowach lub konwencjach międzynarodowych dotyczących zabezpieczeń społecznych obywatele włoscy mają prawo do otrzymania dodatku do ich renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości minimalnego miesięcznego świadczenia emerytalnego, pod warunkiem że udokumentują opłacanie składek przez okres co najmniej dziesięciu lat w ramach stosunku pracy we Włoszech.
Ustawa nr 222/84
15
Artykuł 1 ust. 3 legge n. 222 – Revisione della disciplina della invalidità pensionabile (ustawa nr 222 w sprawie zmiany przepisów dotyczących renty z tytułu niezdolności do pracy) z dnia 12 czerwca 1984 r. (GURI nr 165 z dnia 16 czerwca 1984 r., zwana dalej „ustawą nr 222/84”) stanowi:
„Rentę z tytułu niezdolności do pracy przewidzianą w niniejszym artykule oblicza się zgodnie z zasadami obowiązującymi w powszechnym obowiązkowym systemie ubezpieczeń rentowych, emerytalnych i rodzinnych pracowników najemnych lub w odniesieniu do specjalnych funduszy emerytalnych dla osób prowadzących działalność na własny rachunek. W przypadku gdy renta jest niższa niż minimalne świadczenie wypłacane z poszczególnych funduszy emerytalnych, wyrównuje się ją, do maksymalnej wysokości minimalnego świadczenia, kwotą wypłacaną z funduszu społecznego równą kwocie świadczenia społecznego, o którym mowa w art. 26 ustawy nr 153 z dnia 30 kwietnia 1969 r., z późniejszymi zmianami”.
16
Artykuł 4 ust. 1 ustawy nr 222/84 przewiduje, że w celu nabycia prawa do świadczeń emerytalnych z tytułu niezdolności do pracy, o których mowa w art. 1 i 2 tej ustawy, zainteresowany musi udokumentować łączny okres składkowy wynoszący pięć lat, w tym trzy lata składkowe w ciągu pięciu lat poprzedzających złożenie wniosku w postępowaniu administracyjnym.
Ustawa nr 335/1995
17
Artykuł 1 ust. 16 legge n. 335 – Riforma del sistema pensionistico obbligatorio e complementare (ustawy nr 335/1995 o reformie obowiązkowego i uzupełniającego systemu emerytalnego) z dnia 8 sierpnia 1995 r. (GURI nr 190, z dnia 16 sierpnia 1995 r., dodatek zwyczajny nr 101, zwanej dalej „ustawą nr 335/1995”) ma następujące brzmienie:
„Do emerytur lub rent przyznawanych wyłącznie w ramach systemu składkowego [to znaczy tych, w których okresy składkowe zostały ukończone od dnia 1 stycznia 1996 r.] nie stosuje się przepisów dotyczących dodatku wyrównującego wysokość świadczenia do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą”.
Dekret nr 577/1992
18
Artykuł 3 ust. 1 decreto ministeriale n. 577 – Regolamento recante norme sui trattamenti pensionistici per attività svolte all’estero e per i residenti all’estero (dekret ministerialny nr 577 – rozporządzenie w sprawie przepisów regulujących świadczenia emerytalne pracowników zatrudnionych za granicą i osób zamieszkałych za granicą) z dnia 30 grudnia 1992 r. (GURI nr 116 z dnia 20 maja 1993 r., zwanego dalej „dekretem nr 577/1992”) stanowi:
„W przypadku gdy emeryt lub rencista mający miejsce zamieszkania we Włoszech nabył prawo na podstawie sumowania okresów ubezpieczenia i okresów składkowych przewidzianego w rozporządzeniach Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej lub w umowach międzynarodowych dotyczących zabezpieczenia społecznego, które nakładają na instytucję państwa miejsca zamieszkania obowiązek zagwarantowania minimalnego wynagrodzenia określonego przez prawo krajowe, prawo to przyznawane jest, z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, nawet jeśli nie jest spełniony wymóg [dotyczący minimalnego okresu składkowego wynoszącego co najmniej jeden rok we Włoszech]”.
Spór w postępowaniu głównym, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
19
Skarżący w postępowaniu głównym, zamieszkały we Włoszech, opłacał składki na ubezpieczenie społeczne w Szwajcarii w latach 1991–1994, a następnie we Włoszech w okresie od dnia 1 kwietnia 2002 r. do dnia 31 marca 2012 r. Uwzględniono również na jego korzyść składki na ubezpieczenie społeczne we Włoszech w odniesieniu do okresu bezrobocia w latach 2012 i 2013.
20
Skarżący w postępowaniu głównym złożył do INPS szereg wniosków mających na celu uzyskanie renty z tytułu niezdolności do pracy proporcjonalnie do składek na ubezpieczenie społeczne zapłaconych we Włoszech, a także dodatku do tej renty, mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości owej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą. Jego wnioski zostały oddalone zasadniczo na tej podstawie, że nie spełniał on warunków przewidzianych w art. 4 ustawy nr 222/84. INPS uznał bowiem skarżącego w postępowaniu głównym za ubezpieczonego, który opłacał składki na ubezpieczenie społeczne od 1996 r. i był objęty zakresem art. 1 ust. 16 ustawy nr 335/1995, a zatem mógł nabyć prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jedynie na podstawie systemu zwanego „składkowym”, w ramach którego przyznanie dodatku w celu zapewnienia wyrównania wysokości owej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą było na mocy tego przepisu wykluczone. Z uwagi przedłożonych Trybunałowi wynika, że INPS dowiedział się z opóźnieniem o okresach składkowych ukończonych przez skarżącego w postępowaniu głównym w Szwajcarii przed 1996 r., co pozwoliłoby mu na uniknięcie tego wykluczenia.
21
W następstwie oddalenia przez INPS wniesionych przez skarżącego w postępowaniu głównym środków odwoławczych, wniósł on sprawę do Tribunale di Torino (sądu w Turynie, Włochy), który orzekł, że jego sytuacja skarżącego wchodzi w zakres art. 8 ust. 2 ustawy nr 153/69, i uznał, iż nie spełnia on przewidzianych w tym przepisie warunków, aby móc skorzystać z żądanego dodatku. Zgodnie bowiem z tym przepisem w przypadku sumowania okresów składkowych we Włoszech i za granicą zainteresowany musi udokumentować okres składkowy wynoszący co najmniej dziesięć lat w ramach stosunku pracy Włoszech. Ponieważ skarżący w postępowaniu głównym opłacał składki jedynie przez 260 tygodni we Włoszech, co odpowiada pięcioletniemu okresowi składkowemu, Tribunale di Torino (sąd w Turynie) orzekł, że warunek ten nie został spełniony i że skarżący w postępowaniu głównym nie mógł domagać się dodatku mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości owej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą, nawet przy uwzględnieniu składek, które opłacał w Szwajcarii przed 1996 r.
22
Skarżący w postępowaniu głównym wniósł apelację od wyroku Tribunale di Torino (sądu w Turynie) do Corte d’appello di Torino (sądu apelacyjnego w Turynie, Włochy), który utrzymał ten wyrok w mocy. Sąd ten uznał, że skarżący w postępowaniu głównym nie może uzyskać dodatku do renty z tytułu z tytułu niezdolności do pracy wyrównującego wysokość tej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą, ponieważ wszystkie jego okresy składkowe we Włoszech zostały ukończone po dniu 31 grudnia 1995 r., czyli w systemie składkowym, w ramach którego art. 1 ust. 16 ustawy nr 335/1995 wyklucza możliwość uzyskania owego dodatku wyrównującego wysokość owej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą. Zdaniem Corte d’appello di Torino (sądu apelacyjnego w Turynie) skarżący w postępowaniu głównym nie mógł również domagać się tego dodatku na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy nr 153/69, który przewiduje warunek dziesięcioletniego okresu składkowego we Włoszech, ponieważ udokumentował on jedynie pięcioletni okres składkowy w tym państwie członkowskim. Wreszcie sąd ten uznał, że zainteresowany nie kwalifikuje się do uzyskania świadczenia proporcjonalnego do składek uiszczonych w Szwajcarii i we Włoszech na podstawie art. 52 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004.
23
Skarżący w postępowaniu głównym wniósł skargę kasacyjną od wyroku Corte d’appello di Torino (sądu apelacyjnego w Turynie) do Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego, Włochy), który jest sądem odsyłającym. Sąd ten zastanawia się nad kwestią, czy uregulowania włoskie są zgodne z art. 58 rozporządzenia nr 883/2004 i z zasadą swobodnego przepływu pracowników, w zakresie, w jakim w odniesieniu do osób, których nie wszystkie okresy składkowe zostały ukończone we Włoszech, prawo to uzależnia przyznanie dodatku mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą od spełnienia warunku ukończenia dziesięcioletniego okresu składkowego we Włoszech, podczas gdy osoby, które ukończyły tam wszystkie swoje okresy składkowe, mogą na podstawie art. 1 i 4 ustawy nr 222/84 skorzystać z tego dodatku po upływie jedynie pięciu lat składkowych, z czego trzech ukończonych w ciągu ostatnich pięciu lat kalendarzowych.
24
W tych okolicznościach Corte suprema di cassazione (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy uregulowania krajowe, które uzależniają – w przypadku wniosku o zsumowanie okresów składkowych ukończonych w różnych państwach [członkowskich] Unii Europejskiej – przyznanie dodatku wyrównującego wysokość […] renty z tytułu niezdolności do pracy do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą od spełnienia warunku dotyczącego ukończenia dziesięcioletniego okresu składkowego we Włoszech, zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy nr 153/69, podczas gdy w stosunku do osób, w przypadku których okres składkowy został ukończony w całości we Włoszech, dodatek wyrównujący wysokość świadczenia do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą przysługuje po ukończeniu okresu składkowego wynoszącego zaledwie 5 lat ([z czego] 3 lata w ciągu ostatnich 5 lat), zgodnie z art. 1 i 4 ustawy nr 222/84, są sprzeczne z uregulowaniami [Unii Europejskiej], w szczególności z art. 58 rozporządzenia [WE] nr 883/2004?”.
25
W dniu 24 czerwca 2025 r. Trybunał zwrócił się do sądu odsyłającego na podstawie art. 101 § 1 regulaminu postępowania o udzielenie wyjaśnień w celu ustalenia, czy w świetle wykładni prawa krajowego przedstawionej przez INPS w jego uwagach spór w postępowaniu głównym zachowuje swój przedmiot, a jeśli tak, to jaki jest dokładny zakres prawa krajowego, w tym orzecznictwa Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego). W odpowiedzi na ten wniosek sąd odsyłający pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 18 lipca 2025 r. wyjaśnił, że spór w postępowaniu głównym zachował swój przedmiot, i uznał, że INPS nie ma racji co do interpretacji zakresu prawa włoskiego i co do zakresu jego orzecznictwa.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
W przedmiocie dopuszczalności
26
Nie podnosząc formalnie zarzutu niedopuszczalności, INPS podnosi w swoich uwagach, że zadane pytanie jest bezprzedmiotowe, ponieważ zdaniem tego organu zgodnie z art. 3 dekretu nr 577/1992 oraz wykładnią prawa krajowego wynikającą z orzecznictwa samego sądu odsyłającego, w sytuacji gdy ubezpieczony zamieszkujący we Włoszech sumuje okresy składkowe we Włoszech i okresy składkowe w innym państwie członkowskim w celu uzyskania dodatku do renty z tytułu niezdolności do pracy wyrównującego wysokość tej renty do minimalnej kwoty, nie wymaga się od niego spełnienia warunku dodatkowego w stosunku do ubezpieczonych, którzy opłacali składki wyłącznie we Włoszech.
27
W tym względzie należy przypomnieć, że w postępowaniu przewidzianym w art. 267 TFUE Trybunał powinien uwzględnić, w ramach podziału kompetencji pomiędzy sądami Unii a sądami krajowymi, kontekst faktyczny i prawny, w jaki wpisują się pytania prejudycjalne, za którego ustalenie jest odpowiedzialny sąd odsyłający (wyrok z dnia 27 listopada 2025 r., Santander Renta Variable España Pensiones, Fondo de Pensiones, C‑525/24, EU:C:2025:922, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
28
Należy również przypomnieć, że wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który musi przyjąć odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy ocena zarówno tego, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i znaczenia przedstawionych Trybunałowi pytań, które to korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. W związku z tym jeśli postawione pytanie dotyczy wykładni lub ważności przepisu prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia, chyba że oczywiste jest, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej lub gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na to pytanie (wyrok z dnia 24 czerwca 2025 r., GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, pkt 45).
29
W niniejszej sprawie, w odpowiedzi na wniosek o udzielenie wyjaśnień skierowany przez Trybunał do sądu odsyłającego, sąd ten wskazuje, że wykładnia prawa krajowego przedstawiona przez INPS w jego uwagach przedstawionych Trybunałowi nie odpowiada wykładni, za którą opowiadał się dotychczas ów organ. Sąd ten wskazuje, że spór w postępowaniu głównym zachowuje swój przedmiot, ponieważ wniosek F.F. nie został uwzględniony. Jego zdaniem wykładnia przepisów krajowych, w szczególności art. 3 dekretu nr 577/1992 oraz orzecznictwa Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego), przedstawiona przez INPS w uwagach przedstawionych Trybunałowi jest błędna.
30
W świetle wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający nie jest oczywiste, że zadane pytanie jest bezprzedmiotowe, a zatem ma charakter hipotetyczny w rozumieniu orzecznictwa przypomnianego w pkt 28 niniejszego wyroku.
31
Wynika stąd, że zadane pytanie jest dopuszczalne.
Co do istoty
32
Na wstępie należy przypomnieć, że umowa w sprawie swobodnego przepływu osób, a w szczególności jej art. 8 i załącznik II do niej, przewidują, że rozporządzenie nr 883/2004 ma zastosowanie w sytuacjach dotyczących państw członkowskich Unii i Konfederacji Szwajcarskiej, przy czym Konfederację Szwajcarską należy traktować do celów stosowania tego rozporządzenia jak państwo członkowskie (zob. podobnie wyrok z dnia 15 marca 2018 r., Blanco Marqués, C‑431/16, EU:C:2018:189, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający zastanawia się, czy warunki wymagane przez uregulowania włoskie do uzyskania dodatku mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą są sprzeczne z prawem Unii w zakresie, w jakim wykluczają uwzględnienie okresów składkowych w innym państwie członkowskim tak, jak gdyby zostały one ukończone we Włoszech. Z powyższego wynika, że przedstawione pytanie należy rozumieć w ten sposób, że dotyczy ono nie tylko art. 58 rozporządzenia nr 883/2004, o którym mowa w pytaniu prejudycjalnym, lecz również art. 4 i 6 tego rozporządzenia, dotyczących, odpowiednio, zasad równego traktowania i sumowania okresów.
34
Należy zatem uznać, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 58 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 4 i 6 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, zgodnie z którymi przyznanie dodatku mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą jest uzależnione, w przypadku ubezpieczonych, którzy opłacali składki w innych państwach członkowskich, od ukończenia dziesięcioletniego okresu składkowego w tym państwie członkowskim, podczas gdy w przypadku osób, które opłacały składki wyłącznie w tym państwie członkowskim, wypłata tego dodatku jest uzależniona od ukończenia pięcioletniego okresu składkowego w tym państwie, z czego trzech lat składkowych w ciągu ostatnich pięciu lat.
35
Aby udzielić sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, należy na wstępie przypomnieć, że w rozporządzeniu nr 883/2004 nie określono wspólnego systemu zabezpieczenia społecznego, lecz utrzymano odrębne krajowe systemy, a jego celem jest zapewnienie koordynacji między tymi systemami. I tak, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, państwa członkowskie zachowują kompetencje do organizowania swoich systemów zabezpieczenia społecznego (wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
36
Wobec braku harmonizacji na poziomie Unii do ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego należy zatem w szczególności określenie przesłanek uzyskania uprawnienia do świadczeń (wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
37
Wykonując te kompetencje, państwa członkowskie są jednak zobowiązane przestrzegać prawa Unii, a zwłaszcza postanowień traktatu FUE dotyczących przyznanej wszystkim obywatelom Unii swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich (wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W tym względzie należy podkreślić, że traktat FUE nie gwarantuje pracownikowi, że rozszerzenie przez niego działalności na więcej niż jedno państwo członkowskie lub przeniesienie działalności do innego państwa członkowskiego będzie obojętne z punktu widzenia zabezpieczenia społecznego. Z uwagi na rozbieżności między ustawodawstwami państw członkowskich w zakresie zabezpieczenia społecznego takie rozszerzenie lub przeniesienie może w konkretnych przypadkach okazać się dla pracownika bardziej lub mniej korzystne pod względem ochrony socjalnej. Wynika stąd, że nawet w przypadkach, gdy stosowanie takiego ustawodawstwa okazuje się mniej korzystne, pozostaje ono zgodne z art. 45 i 48 TFUE, jeżeli nie stawia ono zainteresowanego pracownika w gorszej sytuacji w porównaniu z tymi, którzy wykonują całość swojej działalności w państwie członkowskim, w którym ustawodawstwo to ma zastosowanie (zob. wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
I tak Trybunał wielokrotnie orzekał, że cel art. 45 TFUE nie zostałby osiągnięty, gdyby w konsekwencji wykonywania przysługującego im prawa do swobodnego przepływu pracownicy mieli utracić świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego zagwarantowane im ustawodawstwem jednego z państw członkowskich. Konsekwencja taka mogłaby bowiem powstrzymać pracowników Unii od korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się, a co za tym idzie, stanowiłaby przeszkodę w wykonywaniu tej swobody (wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
40
Wymogi wynikające z poszanowania zasady swobodnego przepływu pracowników zostały skonkretyzowane w dziedzinie zabezpieczenia społecznego w rozporządzeniu nr 883/2004, którego art. 4, dotyczący zasady równego traktowania, stanowi, że osoby, do których stosuje się to rozporządzenie, powinny być traktowane w świetle ustawodawstwa państwa członkowskiego w taki sam sposób jak obywatele tego państwa członkowskiego.
41
Owa zasada równego traktowania zakazuje nie tylko otwartej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową osób korzystających z systemu zabezpieczenia społecznego, ale również wszelkich ukrytych form dyskryminacji, które przez zastosowanie innych kryteriów rozróżnienia prowadzą do takiego samego rezultatu (wyrok z dnia 5 grudnia 2019 r., Bocero Torrico i Bode, C‑398/18 i C‑428/18, EU:C:2019:1050, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
I tak za pośrednio dyskryminujące należy uznać wymogi prawa krajowego, które choć stosowane niezależnie od przynależności państwowej, dotykają przede wszystkim lub w znacznej większości pracowników migrujących, a także wymogi stosowane bez rozróżnienia, które łatwiej mogą zostać spełnione przez pracowników krajowych niż przez pracowników migrujących lub też które mogą działać w szczególności na niekorzyść tych ostatnich (wyrok z dnia 5 grudnia 2019 r., Bocero Torrico i Bode, C‑398/18 i C‑428/18, EU:C:2019:1050, pkt 41).
43
Artykuł 6 rozporządzenia nr 883/2004, dotyczący zasady sumowania okresów, przewiduje z kolei, że z zastrzeżeniem odmiennych przepisów tego rozporządzenia właściwa instytucja państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo uzależnia „nabycie […] prawa do świadczeń […] od spełnienia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania, bierze pod uwagę w niezbędnym zakresie okresy ubezpieczenia lub zamieszkania spełnione na podstawie ustawodawstwa każdego innego państwa członkowskiego, tak jakby były to okresy spełnione na podstawie stosowanego przez nie ustawodawstwa”.
44
Wreszcie zgodnie z art. 58 rozporządzenia nr 883/2004 uprawniony do świadczenia z tytułu niezdolności do pracy nie może otrzymać świadczenia, które jest niższe od świadczenia minimalnego ustalonego przez państwo członkowskie miejsca zamieszkania. Owo państwo członkowskie powinno w odpowiednim przypadku wypłacić mu dodatek równy różnicy między kwotą świadczeń należnych a wysokością świadczenia minimalnego.
45
Z pkt 40–44 niniejszego wyroku wynika, że art. 58 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 4 i 6 tego rozporządzenia stoi na przeszkodzie temu, by wypłata takiego dodatku odbywała się zgodnie z zasadami prowadzącymi do traktowania pracowników, którzy skorzystali ze swobody przemieszczania się na terytorium Unii, w sposób mniej korzystny niż pracowników, którzy nie skorzystali z tej swobody, a to ze względu na brak uwzględnienia okresów opłacania składek zgodnie z ustawodawstwem innych państw członkowskich w taki sam sposób, jak gdyby zostały one ukończone na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego właściwej instytucji.
46
W niniejszej sprawie z informacji, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że skarżący w postępowaniu głównym, który złożył wniosek o przyznanie dodatku do renty z tytułu niezdolności do pracy wyrównującego wysokość tej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą we Włoszech, opłacał składki na terytorium Konfederacji Szwajcarskiej w latach 1991–1994, a następnie przez 260 tygodni we Włoszech w latach 2002–2012, przy czym ten ostatni okres odpowiada pięciu latom składkowym. Uwzględniono również na jego korzyść składki na ubezpieczenie społeczne we Włoszech w odniesieniu do okresu bezrobocia w latach 2012 i 2013.
47
Ponadto z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z uregulowaniami rozpatrywanymi w postępowaniu głównym osoby nienależące wyłącznie do systemu tzw. składkowego, mającego zastosowanie do okresów składkowych ukończonych od dnia 1 stycznia 1996 r., mają prawo, w przypadku gdy pobierają rentę z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość jest niższa od minimalnej kwoty przewidzianej przez te uregulowania, do uzyskania dodatku do tej renty wyrównującego wysokość tej renty do minimalnej przewidzianej kwoty. Przyznanie tego dodatku do renty z tytułu niezdolności do pracy jest uzależnione od spełnienia warunku ukończenia pięcioletniego okresu składkowego, z czego trzech lat składkowych w ciągu ostatnich pięciu lat. Jednakże sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy nr 153/69 w przypadku sumowania okresów ubezpieczenia i okresów składkowych przewidzianego w umowach lub konwencjach międzynarodowych dotyczących zabezpieczeń społecznych, ubezpieczony musi udokumentować dziesięcioletni okres składkowy w ramach stosunku pracy we Włoszech.
48
Z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający prawo włoskie wydaje się w ten sposób poddawać pracowników, którzy skorzystali ze swobody przepływu, bardziej rygorystycznym warunkom dotyczącym okresu składkowego we Włoszech niż warunki mające zastosowanie do tych, którzy nie skorzystali z tej swobody. Uregulowania te nie wydają się zezwalać na to, by w celu uzyskania dodatku do renty z tytułu niezdolności do pracy wyrównującego wysokość tej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą okresy składkowe ukończone w państwie członkowskim innym niż Republika Włoska były uwzględniane w taki sam sposób, jak gdyby zostały ukończone w tym państwie członkowskim, wbrew temu, czego wymaga art. 58 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 4 i 6 tego rozporządzenia.
49
Co się tyczy konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z powyższej analizy, należy jeszcze przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w sytuacji gdy prawo krajowe, z naruszeniem prawa Unii, przewiduje odmienne traktowanie różnych grup osób, osoby należące do grupy postawionej w gorszej sytuacji powinny być traktowane w ten sam sposób jak inni zainteresowani i należy zastosować do nich ten sam reżim prawny. Reżim mający zastosowanie do osób należących do grupy lepiej traktowanej stanowi – wobec braku prawidłowego stosowania prawa Unii – jedyny ważny system referencyjny (wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
Jak wynika z postanowienia odsyłającego, pracownikom, którzy nie skorzystali z prawa do swobody przemieszczania się i którzy ukończyli wszystkie okresy ubezpieczenia we Włoszech, przysługuje dodatek do renty z tytułu niezdolności do pracy wyrównujący wysokość tej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą, jeżeli udokumentują oni okres składkowy wynoszący pięć lat we Włoszech, z czego trzy ukończone w ciągu ostatnich pięciu lat. Wobec tego to ten system prawny stanowi właśnie ważny system referencyjny w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w poprzednim punkcie (zob. analogicznie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 47).
51
Wprawdzie do właściwych organów krajowych zainteresowanych państw członkowskich należy określenie, jakie są najbardziej odpowiednie środki w prawie krajowym w celu uzyskania równego traktowania pracowników migrujących i pracowników krajowych, jednak trzeba podkreślić, że cel ten można a priori osiągnąć poprzez przyznanie również pracownikom migrującym znajdującym się w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym dodatku do renty z tytułu niezdolności do pracy wyrównującego wysokość tej renty do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą na takich samych warunkach jak w przypadku pracowników krajowych (zob. analogicznie wyrok z dnia 14 marca 2019 r., Vester, C‑134/18, EU:C:2019:212, pkt 48).
52
W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytanie powinna brzmieć następująco: art. 58 rozporządzenia nr 883/2004 w związku z art. 4 i 6 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, zgodnie z którymi przyznanie dodatku mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą jest w przypadku ubezpieczonych, którzy opłacali składki w innych państwach członkowskich uzależnione od ukończenia dziesięcioletniego okresu składkowego w tym państwie członkowskim, podczas gdy w przypadku osób, które opłacały składki wyłącznie w tym państwie członkowskim, przyznanie tego dodatku jest uzależnione od ukończenia pięcioletniego okresu składkowego w tym państwie, z czego trzech lat składkowych w ciągu ostatnich pięciu lat.
W przedmiocie kosztów
53
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 58 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z art. 4 i 6 tego rozporządzenia
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego, zgodnie z którymi przyznanie dodatku mającego na celu zapewnienie wyrównania wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy do minimalnej kwoty przewidzianej ustawą jest w przypadku ubezpieczonych, którzy opłacali składki w innych państwach członkowskich uzależnione od ukończenia dziesięcioletniego okresu składkowego w tym państwie członkowskim, podczas gdy w przypadku osób, które opłacały składki wyłącznie w tym państwie członkowskim, przyznanie tego dodatku jest uzależnione od ukończenia pięcioletniego okresu składkowego w tym państwie, z czego trzech lat składkowych w ciągu ostatnich pięciu lat.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.
(
i
)	Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.