62017TJ0466_RES
Υπόθεση T-466/17
Printeos, SA κ.λπ.
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (τρίτο πενταμελές τμήμα)της 24ης Σεπτεμβρίου 2019
«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά τυποποιημένων φακέλων βάσει καταλόγου και ειδικών τυπωμένων φακέλων – Απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση του άρθρου 101 ΣΛΕΕ – Μερική ακύρωση λόγω παράβασης της υποχρέωσης αιτιολόγησης – Τροποποιητική απόφαση – Διαδικασία διευθέτησης διαφορών – Πρόστιμα – Βασικό ποσό – Κατ’ εξαίρεση προσαρμογή – Ανώτατο όριο 10 % επί του συνολικού κύκλου εργασιών – Άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 – Αρχή non bis in idem – Ασφάλεια δικαίου – Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη – Ίση μεταχείριση – Σώρευση κυρώσεων – Αναλογικότητα – Επιείκεια – Πλήρης δικαιοδοσία»
Προσφυγή ακυρώσεως – Ακυρωτική απόφαση – Αποτελέσματα – Υποχρέωση λήψης μέτρων εκτέλεσης – Περιεχόμενο – Απόφαση η οποία εκδόθηκε από την Επιτροπή κατόπιν διαδικασίας διευθέτησης διαφορών και με την οποία διαπιστώνεται παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού – Ακύρωση λόγω ανεπαρκούς αιτιολογίας – Μερική ακύρωση περιοριζόμενη στο μέρος της απόφασης με το οποίο επιβάλλεται το πρόστιμο – Έκδοση νέας απόφασης με την οποία επιβάλλεται πρόστιμο του ίδιου ύψους – Αρχή ne bis in idem – Δεν εφαρμόζεται – Παραβίαση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Δεν υφίσταται
(Άρθρα 101 και 266, εδ. 1, ΣΛΕΕ· Συμφωνία ΕΟΧ, άρθρο 53· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 50)
(βλ. σκέψεις 56-69)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Πρόστιμο επιβληθέν κατά το πέρας διαδικασίας διευθέτησης διαφορών – Μη εφαρμογή της μεθόδου που προβλέπεται από τις κατευθυντήριες γραμμές – Παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 2006/C 210/02 της Επιτροπής, σημεία 13 και 37)
(βλ. σκέψεις 91-95, 98, 99, 103-135)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Καθορισμός του βασικού ποσού – Πρόστιμο επιβληθέν κατά το πέρας διαδικασίας διευθέτησης διαφορών – Μη εφαρμογή της μεθόδου που προβλέπεται από τις κατευθυντήριες γραμμές – Παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης – Αδυναμία επίκλησης παρανομίας διαπραχθείσας υπέρ τρίτου
(Άρθρο 101 § 1 ΣΛΕΕ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 2006/C 210/02 της Επιτροπής, σημεία 13 και 37)
(βλ. σκέψεις 91-95, 98, 99, 136-146)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Μέγιστο ύψος – Επιβολή του ανώτατου προστίμου σε όλες τις επιχειρήσεις στις οποίες καταλογίστηκε ευθύνη για συμμετοχή στην ίδια παράβαση – Παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης – Δεν υφίσταται
(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 §§ 2 και 3)
(βλ. σκέψεις 96, 97, 101, 102)
Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Μη συνεκτίμηση προστίμου επιβληθέντος από εθνική αρχή ανταγωνισμού – Έδαφος, συμπεριφορές αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού και διακριτές περίοδοι – Παραβίαση της αρχής της επιείκειας – Δεν υφίσταται
(Άρθρο 101 ΣΛΕΕ· Συμφωνία ΕΟΧ, άρθρο 53)
(βλ. σκέψεις 152-158)
Σύνοψη
Με την απόφασή του Printeos κ.λπ. κατά Επιτροπής (T-466/17) της 24ης Σεπτεμβρίου 2019, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή που άσκησαν διάφορες εταιρίες οι οποίες δραστηριοποιούνταν στην πώληση τυποποιημένων φακέλων βάσει καταλόγου και ειδικών τυπωμένων φακέλων (στο εξής: προσφεύγουσες), με αίτημα τη μερική ακύρωση απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (
1
) με την οποία τους επιβλήθηκε πρόστιμο λόγω παράβασης του άρθρου 101 ΣΛΕΕ (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση). Η παράβαση αυτή έλαβε τη μορφή συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ των προσφευγουσών και τεσσάρων άλλων ομίλων επιχειρήσεων στο έδαφος πλειόνων ευρωπαϊκών χωρών.
Η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε κατόπιν της μερικής ακύρωσης (
2
), λόγω ανεπαρκούς αιτιολογίας, προγενέστερης απόφασης της Επιτροπής (
3
), με την οποία είχε επιβληθεί στις προσφεύγουσες πρόστιμο 4729000 ευρώ και η οποία είχε εκδοθεί στο πλαίσιο διαδικασίας διευθέτησης διαφορών (στο εξής: αρχική απόφαση). Κατόπιν της εν λόγω ακυρωτικής δικαστικής απόφασης, η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία τροποποιήθηκε η αρχική απόφαση και συγχρόνως επιβλήθηκε πρόστιμο του ίδιου ύψους.
Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, πρώτον, ότι η Επιτροπή μπορούσε, όταν η ακύρωση πράξης της Ένωσης στηριζόταν σε διαδικαστική πλημμέλεια, όπως η ανεπάρκεια της αιτιολογίας, και ο δικαστής της Ένωσης δεν είχε ασκήσει την πλήρη δικαιοδοσία του για να μεταρρυθμίσει το επιβληθέν πρόστιμο, να εκδώσει νέα απόφαση επιβολής προστίμου έναντι των προσφευγουσών χωρίς να ευσταθούν οι αιτιάσεις περί παραβίασης των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της αρχής ne bis in idem. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η εφαρμογή της αρχής ne bis in idem προϋπέθετε ότι το ζήτημα αν υπήρξε παράβαση είχε κριθεί ή ότι η νομιμότητα της εκτίμησης που διατυπώθηκε ως προς αυτήν είχε ελεγχθεί. Ως εκ τούτου, η αρχή ne bis in idem δεν εμπόδιζε, αφεαυτής, την επανάληψη των διώξεων που είχαν ως αντικείμενο την ίδια αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά, όταν η πρώτη απόφαση είχε ακυρωθεί για τυπικούς λόγους χωρίς να έχει έχουν κριθεί επί της ουσίας τα προσαπτόμενα περιστατικά, δεδομένου ότι η ακυρωτική απόφαση δεν ίσχυε ως «αθώωση» κατά την έννοια που προσδίδεται στον όρο αυτό στον κατασταλτικό τομέα. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η προσέγγιση αυτή ίσχυε επίσης σε περίπτωση ακύρωσης, λόγω ανεπαρκούς αιτιολογίας, απόφασης περί επιβολής προστίμου, όταν η απόφαση αυτή είχε εκδοθεί κατόπιν διαδικασίας διευθέτησης διαφορών.
Όσον αφορά, δεύτερον, τον λόγο που αντλείται από παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, για τον έλεγχο της τήρησης της αρχής αυτής, έπρεπε να γίνει διάκριση μεταξύ, αφενός, του υποχρεωτικώς ισότιμου καθορισμού του βασικού ποσού των προστίμων που έπρεπε να επιβληθούν στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και, αφετέρου, της εφαρμογής έναντι των εν λόγω επιχειρήσεων του ανώτατου ορίου του 10 %, δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1/2003 (
4
), το οποίο μπορεί να ποικίλλει αναλόγως των αντίστοιχων συνολικών κύκλων εργασιών τους. Συγκεκριμένα, μολονότι η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να επιλέξει μέθοδο υπολογισμού του βασικού ποσού στηριζόμενη στην αξία των πωλήσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια ολόκληρου του έτους που καλυπτόταν από την παράβαση για να αποτυπώσει την οικονομική σημασία της παράβασης καθώς και τη σχετική βαρύτητα της συμμετοχής κάθε επιχείρησης σε αυτήν, υποχρεούνταν να τηρεί, στο πλαίσιο αυτό, την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Αντιθέτως, η εφαρμογή του ανώτατου ορίου του 10 % για τον καθορισμό του τελικού ποσού των προστίμων δεν εξηρτάτο, κατ’ αρχήν, ούτε από την οικονομική αυτή σημασία της παράβασης ούτε από τη σχετική βαρύτητα κάθε εμπλεκόμενης επιχείρησης, ούτε από τη σοβαρότητα ή τη διάρκεια της εν λόγω διαπραχθείσας από αυτήν παράβασης, αλλά είχε καθαρά αυτόματο χαρακτήρα που συνδεόταν αποκλειστικά με τον συνολικό κύκλο εργασιών της και, επομένως, η εν λόγω εφαρμογή ήταν ipso facto σύμφωνη με την αρχή της ίσης μεταχείρισης.
Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε εσφαλμένη την ανάλυση της Επιτροπής κατά την οποία το αποτέλεσμα της εφαρμογής του ανωτάτου ορίου του 10 % σε ενδιάμεσο στάδιο του υπολογισμού των επιβλητέων προστίμων παρήγε ipso facto αποτελέσματα σύμφωνα με την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι η Επιτροπή, ακολουθώντας μια τέτοια προσέγγιση, η οποία δεν ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, ασκούσε την πλήρη δικαιοδοσία της δυνάμει της παραγράφου 37 των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1/2003 (
5
). Κατόπιν εξέτασης της προσαρμογής των βασικών ποσών βάσει εφαρμογής της προσέγγισης αυτής έναντι διαφορετικών ομίλων επιχειρήσεων που ήταν αποδέκτες της προσβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι ένας από τους ομίλους αυτούς έτυχε ευνοϊκότερης και μη αντικειμενικά δικαιολογημένης μεταχείρισης. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι προσφεύγουσες δεν μπορούσαν να επικαλεστούν προς όφελός τους την παρανομία που προέκυψε από την άνιση αυτή μεταχείριση.
Όσον αφορά την παράλληλη εφαρμογή του άρθρου 101 ΣΛΕΕ και του εθνικού δικαίου του ανταγωνισμού, εν προκειμένω όσον αφορά τα αποτελέσματα επί του ισπανικού εδάφους της συμπεριφοράς των προσφευγουσών, η οποία αποτελεί το αντικείμενο του τρίτου λόγου ακυρώσεως που αντλείται από παραβίαση της αρχής της επιείκειας, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε εκ προοιμίου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αφορούσε το έδαφος αυτό και ότι η ισπανική αρχή ανταγωνισμού είχε επιβάλει κυρώσεις για συμπεριφορές που εκδηλώθηκαν κατά τη διάρκεια διαφορετικής περιόδου. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, υπό τις περιστάσεις αυτές, μια πλήρης και αρκούντως αποτρεπτική κύρωση της αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφοράς των προσφευγουσών απαιτούσε ακριβώς να ληφθεί υπόψη το σύνολο των αποτελεσμάτων της επί των διαφόρων αυτών εδαφών, συμπεριλαμβανομένης της χρονικής διάρκειας, και, επομένως, δεν μπορούσε να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι δεν μείωσε, για τους ίδιους αυτούς λόγους, το πρόστιμο που είχε επιβληθεί στις προσφεύγουσες με την αρχική και την προσβαλλόμενη απόφαση.
(
1
)	Απόφαση C(2017) 4112 τελικό της Επιτροπής, της 16ης Ιουνίου 2017, για την τροποποίηση της απόφασης C(2014) 9295 τελικό της Επιτροπής, της 10ης Δεκεμβρίου 2014, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (AT.39780 – Φάκελοι).
(
2
)	Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 2016, Printeos κ.λπ. κατά Επιτροπής (T-95/15, EU:T:2016:722).
(
3
)	Απόφαση C(2014) 9295 τελικό της Επιτροπής, της 10ης Δεκεμβρίου 2014, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (AT.39780 – Φάκελοι).
(
4
)	Κανονισμός (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).
(
5
)	ΕΕ 2006, C 210, σ. 2.