61996CJ0389_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-389/96,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Bundesverwaltungsgericht προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Aher-Waggon GmbH
και
Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΚ,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους C. Gulmann, πρόεδρο τμήματος, M. Wathelet (εισηγητή), J. C. Moitinho de Almeida, P. Jann και L. Sevσn, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Γ. Κοσμάς
γραμματέας: H. A. Rόhl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
- η Aher-Waggon GmbH, εκπροσωπουμένη από τον Michael και την Birgit Schroeder, δικηγόρους Κολωνίας,
- η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Ernst Rφder, Ministerialrat στο ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας,
- η Δανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Peter Biering, νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εξωτερικών,
- η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την Claudia Schmidt, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Aher-Waggon GmbH και της Επιτροπής, κατά τη συνεδρίαση της 4ης Δεκεμβρίου 1997,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Ιανουαρίου 1998,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 25ης Σεπτεμβρίου 1996, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 29 Νοεμβρίου 1996, το Bundesverwaltungsgericht υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 30 της εν λόγω Συνθήκης.
2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Aher-Waggon GmbH (στο εξής: Aher-Waggon) και της Luftfahrt-Bundesamt (ομοσπονδιακής υπηρεσίας αεροπορίας, στο εξής: Bundesamt), λόγω της αρνήσεως της υπηρεσίας αυτής να εκδώσει άδεια πτήσεως για ένα ελικοφόρο αεροσκάφος που είχε προγενέστερα νηολογηθεί στη Δανία.
3 Προς καταπολέμηση των ηχητικών ενοχλήσεων που προκαλούνται από την εναέρια κυκλοφορία, το Συμβούλιο εξέδωσε, στις 20 Δεκεμβρίου 1979, την οδηγία 80/51/ΕΟΚ, περί περιορισμού του θορύβου που προκαλείται από υποηχητικά αεροσκάφη (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 237), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 83/206/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 1983 (ΕΕ 1983, L 117, σ. 15, στο εξής: οδηγία). Η τελευταία αυτή οδηγία καθορίζει όρια στηριζόμενα στις προδιαγραφές που έχουν θεσπιστεί στον τομέα αυτόν από τη Διεθνή Οργάνωση Πολιτικής Αεροπορίας και περιέχονται στο παράρτημα 16/5 της Συμβάσεως για τη Διεθνή Πολιτική Αεροπορία, που υπογράφηκε στο Σικάγο το 1944 (στο εξής: Σύμβαση).
4 Η σχετική διάταξη της οδηγίας είναι το άρθρο 3, παράγραφος 1, το οποίο έχει ως εξής:
«Κάθε κράτος μέλος διασφαλίζει ότι κάθε πολιτικό ελικοφόρο αεροσκάφος του οποίου η κατά την απογείωση μέγιστη μάζα που αναγράφεται στο πιστοποιητικό πλοϋμότητας δεν ξεπερνά τα 5 700 κιλά και κάθε αεριωθούμενο πολιτικό υποηχητικό αεροσκάφος, που δεν ανήκουν σε μία από τις κατηγορίες που αναφέρονται στον τόμο Ι του παραρτήματος 16/5, θα πρέπει, αν χρησιμοποιούν αεροδρόμια ευρισκόμενα σε κράτος μέλος, να ανταποκρίνονται σε προδιαγραφές τουλάχιστον ίσες προς τα εφαρμοζόμενα πρότυπα που καθορίζονται στο δεύτερο μέρος, κεφάλαιο 2 ή 6 του τόμου Ι του παραρτήματος 16/5, εφόσον τα αεροπλάνα αυτά καταχωρούνται στην επικράτειά τους για πρώτη φορά.»
5 Δυνάμει του κεφαλαίου 6, σημείο 6.3, του παραρτήματος 16/5 της Συμβάσεως, η ανώτατη στάθμη θορύβου δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 68 ντεσιμπέλ (Α) για τα ελικοφόρα αεροσκάφη με βάρος μικρότερο ή ίσο προς 600 kg και τα 80 ντεσιμπέλ (Α) για εκείνα των οποίων το βάρος κυμαίνεται μεταξύ 1 500 και 9 000 kg. Για τα αεροσκάφη των οποίων το βάρος κυμαίνεται μεταξύ 600 και 1 500 kg, η ανώτατη στάθμη θορύβου κυμαίνεται μεταξύ 68 και 80 ντεσιμπέλ (Α), ανάλογα με το βάρος τους.
6 Το 1992 η Aher-Waggon αγόρασε στη Δανία ένα ελικοφόρο αεροσκάφος PA 28-140, τύπου Piper, το οποίο είχε νηολογηθεί στο κράτος αυτό από το 1974.
7 Τον Ιούλιο 1992 η Aher-Waggon ζήτησε από την Bundesamt την έκδοση γερμανικής άδειας πτήσεως. Η εν λόγω υπηρεσία απέρριψε το αίτημά της αυτό, με την αιτιολογία ότι το αεροσκάφος υπερέβαινε τα επιτρεπόμενα στη Γερμανία όρια θορύβου.
8 Πράγματι, το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης αεροσκάφος, του οποίου η στάθμη θορύβου ανέρχεται σε 72,2 ντεσιμπέλ (Α) για μέγιστη κατά την απογείωση μάζα 976 kg, μολονότι τηρεί τις κοινοτικές προδιαγραφές στον τομέα αυτό [73 ντεσιμπέλ (Α)], υπερβαίνει τα γερμανικά όρια [69 ντεσιμπέλ (Α)].
9 Ούτε η προσφυγή που άσκησε η Aher-Waggon ενώπιον του Verwaltungsgericht ούτε η έφεσή της ευδοκίμησε.
10 H Aher-Waggon, στο πλαίσιο αναιρέσεως (Revision) που άσκησε ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht, υποστήριξε ότι η απόρριψη της αιτήσεώς της περί εκδόσεως γερμανικής αδείας πτήσεως αντιβαίνει προς το κοινοτικό δίκαιο. Η Aher-Waggon επικαλέστηκε το γεγονός ότι αεροσκάφη του ιδίου τύπου, τα οποία είχαν ήδη νηολογηθεί στη Γερμανία και παρουσίαζαν την ίδια στάθμη θορύβου, διατηρούσαν τις άδειες πτήσεώς τους.
11 Συγκεκριμένα, κατά την Aher-Waggon, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1.7, του Luftverkehrs-Zulassungs-Ordnung (γερμανικού κώδικα περί των προϋποθέσεων νηολογήσεως αεροσκαφών), που δημοσιεύθηκε στις 13 Μαρτίου 1979 (ΒGBl. I, σ. 308) και τροποποιήθηκε, μεταξύ άλλων, με το άρθρο 2 της Unterschallverordnung (γερμανικής κανονιστικής αποφάσεως περί των υποηχητικών αεροσκαφών, της 21ης Ιουλίου 1986, BGBl. I, σ. 1097), η νηολόγηση των αεροσκαφών στα οποία χορηγήθηκε γερμανική άδεια πτήσεως πριν από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας εξακολουθεί να ισχύει ακόμη κι αν δεν τηρούν τις νέες εθνικές προδιαγραφές.
12 Το Bundesverwaltungsgericht τόνισε, καταρχάς, ότι οι σχετικές διατάξεις της οδηγίας καθιερώνουν απλώς ελάχιστες προδιαγραφές, οπότε τα εμπόδια στο εμπόριο που απορρέουν από τη μεγαλύτερη αυστηρότητα των γερμανικών προδιαγραφών για τις εκπομπές θορύβων δεν αντιβαίνουν, καταρχήν, προς το κοινοτικό δίκαιο.
13 Ωστόσο, το εν λόγω δικαστήριο επισήμανε ότι, στην υπόθεση της οποίας επελήφθη, η εφαρμογή των ευρωπαϋκών ελαχίστων προδιαγραφών δεν αφορούσε παρά μόνον αεροσκάφη προερχόμενα από τα άλλα κράτη μέλη της Κοινότητας. Δεδομένου ότι αμφέβαλλε για το αν αυτή η διαφορετική μεταχείριση επιτρέπεται για λόγους αναγόμενους στη «διατήρηση κεκτημένων δικαιωμάτων» εκ μέρους των κυρίων αεροσκαφών που έχουν ήδη νηολογηθεί στη Γερμανία, υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Συνάδει προς τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που διαλαμβάνονται στο άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΚ η ρύθμιση της γερμανικής νομοθεσίας, η οποία, βάσει των ορίων για τις εκπομπές θορύβων των αεροσκαφών τα οποία προβλέπει η οδηγία 80/51/ΕΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί με την οδηγία 83/206/ΕΟΚ, και τα οποία έχουν διατυπωθεί ως ελάχιστες προδιαγραφές, εξαρτά τη νηολόγηση αεροσκαφών στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας από την τήρηση αυστηρότερων προδιαγραφών για τις εκπομπές θορύβων, γεγονός που έχει ως συνέπεια ότι αεροσκάφη που νηολογήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος ήδη πριν από την έκδοση της εν λόγω οδηγίας δεν μπορούν να νηολογηθούν στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, επειδή υπερβαίνουν τις προδιαγραφές για τις εκπομπές θορύβων που εφαρμόζονται στη Γερμανία, μολονότι η νηολόγηση αεροσκαφών του ιδίου τύπου, τα οποία είχαν ήδη προγενέστερα νηολογηθεί στη Γερμανία, εξακολουθεί να ισχύει χωρίς περιορισμούς;»
14 Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ' ουσίαν να μάθει αν το άρθρο 30 της Συνθήκης απαγορεύει εθνική ρύθμιση η οποία εξαρτά την πρώτη νηολόγηση εντός της οικείας επικρατείας αεροσκαφών που έχουν προγενέστερα νηολογηθεί σε άλλο κράτος μέλος από την τήρηση αυστηρότερων προδιαγραφών για τις εκπομπές θορύβων από εκείνες που προβλέπει η οδηγία, ενώ συγχρόνως απαλλάσσει από την υποχρέωση αυτή τα αεροσκάφη που νηολογήθηκαν εντός της εν λόγω επικρατείας πριν από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας αυτής.
15 Εκ προοιμίου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως προκύπτει από την έκφραση «ανταποκρίνονται σε προδιαγραφές τουλάχιστον ίσες προς τα εφαρμοζόμενα πρότυπα (...)», που περιέχεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, η οδηγία καθορίζει απλώς ελάχιστες προδιαγραφές. Επομένως, η οδηγία επιτρέπει στα κράτη μέλη να προβλέπουν αυστηρότερα όρια θορύβου.
16 Ωστόσο, πρέπει να εξετάζεται αν ένα κράτος μέλος που έχει καθιερώσει, όπως η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, αυστηρότερα όρια θορύβου παραβίασε, κατά την άσκηση του δικαιώματος αυτού, άλλες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, ιδίως δε το άρθρο 30 της Συνθήκης. Πράγματι, μολονότι η οδηγία στηρίζεται στο άρθρο 84, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΚ, το οποίο εξουσιοδοτεί το Συμβούλιο να θεσπίζει κατάλληλες διατάξεις για τις αεροπορικές μεταφορές, γίνεται δεκτό, κατά πάγια νομολογία, ότι η διάταξη αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εξαιρεί τις αεροπορικές μεταφορές από το πεδίο εφαρμογής των γενικών κανόνων της Συνθήκης (βλ. αποφάσεις της 4ης Απριλίου 1974, 167/73, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή τόμος 1974, σ. 179, σκέψη 31, και της 30ής Απριλίου 1986, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 209/84 έως 213/84, Asjes κ.λπ., Συλλογή 1986, σ. 1425, σκέψεις 44 και 45).
17 Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί, καταρχάς, ότι, κατά πάγια νομολογία, συνιστά μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος με ποσοτικό περιορισμό κάθε μέτρο ικανό να εμποδίσει, άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά, το ενδοκοινοτικό εμπόριο (απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974, 8/74, Dassonville, Συλλογή τόμος 1974, σ. 411, σκέψη 5).
18 Ως προς το ζήτημα αυτό, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια εθνική ρύθμιση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης περιορίζει το ενδοκοινοτικό εμπόριο, δεδομένου ότι εξαρτά την πρώτη νηολόγηση εντός της οικείας επικρατείας αεροσκαφών που έχουν προγενέστερα νηολογηθεί σε κράτος μέλος από την τήρηση αυστηρότερων ορίων θορύβου από εκείνα που προβλέπει η οδηγία, ενώ συγχρόνως απαλλάσσει από την υποχρέωση αυτή τα αεροσκάφη που νηολογήθηκαν εντός της εν λόγω επικρατείας πριν από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας αυτής.
19 Ωστόσο, ένα τέτοιο εμπόδιο μπορεί να δικαιολογηθεί από λόγους αναγόμενους στη δημόσια υγεία ή στην προστασία του περιβάλλοντος, όπως είναι οι λόγοι που επικαλέστηκε η Γερμανική Κυβέρνηση. Η εν λόγω κυβέρνηση επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, που είναι ένα εξαιρετικά πυκνοκατοικημένο κράτος, προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην προστασία του πληθυσμού της από υπερβολικές εκπομπές θορύβων.
20 Επιπλέον, κατά πάγια νομολογία, μια εθνική ρύθμιση που έχει ή είναι ικανή να έχει περιοριστικό αποτέλεσμα επί του ενδοκοινοτικού εμπορίου πρέπει να είναι
ανάλογη προς τους επιδιωκόμενους σκοπούς, οι δε σκοποί αυτοί πρέπει να μη μπορούν να επιτευχθούν με μέτρα περιορίζοντα λιγότερο το ενδοκοινοτικό εμπόριο (βλ. αποφάσεις της 9ης Ιουλίου 1997, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-34/95, C-35/95 και C-36/95, De Agostini και TV-Shop, Συλλογή 1997, σ. I-3843, σκέψη 45, και της 23ης Οκτωβρίου 1997, C-189/95, Franzιn, Συλλογή 1997, σ. I-5909, σκέψη 75).
21 Συναφώς, όσον αφορά τη θέσπιση αυστηρότερων προδιαγραφών από εκείνες της οδηγίας, αρκεί η διαπίστωση ότι, όπως εξέθεσε η Γερμανική Κυβέρνηση, ο περιορισμός των εκπομπών θορύβων των αεροσκαφών είναι το πλέον αποτελεσματικό και εύχρηστο μέσο καταπολεμήσεως της ηχορυπάνσεως που απορρέει από αυτά. Πράγματι, η αισθητή μείωση των εκπομπών θορύβων επιτυγχάνεται, κατά κανόνα, δυσχερώς μέσω οικοδομικών έργων πέριξ των αεροδρομίων, αν δεν πραγματοποιηθούν εξαιρετικά δαπανηρές επενδύσεις.
22 Επιπλέον, επιβάλλεται η διευκρίνιση ότι ο περιορισμός των δυνατοτήτων νηολογήσεως αεροσκαφών στη Γερμανία, που επιβάλλεται διά της θεσπίσεως αυστηρότερων κανόνων σχετικά με τις εκπομπές θορύβων των αεροσκαφών, ισχύει για όλα τα αεροσκάφη, καινούρια ή μεταχειρισμένα, ανεξαρτήτως της προελεύσεώς τους, και δεν εμποδίζει τη χρήση στη Γερμανία αεροσκαφών που έχουν νηολογηθεί σε άλλο κράτος μέλος.
23 Όσον αφορά, ειδικότερα, την απαλλαγή από την υποχρέωση τηρήσεως των εν λόγω αυστηρότερων προδιαγραφών, της οποίας τυγχάνουν τα αεροσκάφη που νηολογήθηκαν στο οικείο κράτος μέλος πριν από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας, πρέπει να τονιστεί ότι, όπως εξέθεσε η Γερμανική Κυβέρνηση, τα αεροσκάφη αυτά πρέπει επίσης να συμμορφώνονται προς τις αυστηρότερες προδιαγραφές εκπομπής θορύβου, άπαξ και υποστούν τεχνικές τροποποιήσεις, ακόμη κι αν αυτές δεν έχουν επίπτωση επί των εκπομπών θορύβων τους, ή τεθούν προσωρινά εκτός λειτουργίας. Επιπλέον, οι γερμανικές αρχές είναι σε θέση να γνωρίζουν τον αριθμό στον οποίο αυτά ανέρχονται.
24 Επομένως, βασίμως οι εθνικές αρχές θεώρησαν ότι ο αριθμός των αεροσκαφών που δεν πληρούν τις αυστηρότερες προδιαγραφές για τις εκπομπές θορύβων επρόκειτο κατ' ανάγκη να μειωθεί και ότι, κατά συνέπεια, το συνολικό επίπεδο της ηχορύπανσης δεν μπορούσε παρά να μειωθεί σταδιακά. Αντιθέτως, η αποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής προοδευτικής εξαλείψεως του συνόλου των νηολογηθέντων εντός της επικρατείας τους αεροσκαφών, τα οποία δεν τηρούν τις αυστηρότερες προδιαγραφές για τις εκπομπές θορύβων, θα διακυβευόταν εάν, διά της νηολογήσεως αεροσκαφών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, ο αριθμός αυτός μπορούσε να αυξηθεί σε βαθμό τον οποίο δεν μπορούν να προβλέψουν οι εθνικές αρχές.
25 Επομένως, μια ρύθμιση όπως η επίδικη στη διαφορά της κύριας δίκης δεν είναι δυσανάλογη.
26 Ενόψει των προεκτεθέντων, προσήκει η απάντηση ότι το άρθρο 30 της Συνθήκης δεν απαγορεύει εθνική ρύθμιση που εξαρτά την πρώτη νηολόγηση εντός της οικείας επικρατείας αεροσκαφών που έχουν προγενέστερα νηολογηθεί σε άλλο κράτος μέλος από την τήρηση αυστηρότερων προδιαγραφών για τις εκπομπές θορύβων από εκείνες που προβλέπει η οδηγία, ενώ συγχρόνως απαλλάσσει από την υποχρέωση αυτή τα αεροσκάφη που νηολογήθηκαν εντός της εν λόγω επικρατείας πριν από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας αυτής.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
27 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική και η Δανική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(πέμπτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 25ης Σεπτεμβρίου 1996 το Bundesverwaltungsgericht, αποφαίνεται:
Το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΚ δεν απαγορεύει εθνική ρύθμιση που εξαρτά την πρώτη νηολόγηση εντός της οικείας επικρατείας αεροσκαφών που έχουν προγενέστερα νηολογηθεί σε άλλο κράτος μέλος από την τήρηση αυστηρότερων προδιαγραφών για τις εκπομπές θορύβων από εκείνες που προβλέπει η οδηγία 80/51/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Δεκεμβρίου 1979, περί περιορισμού του θορύβου που προκαλείται από υποηχητικά αεροσκάφη, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 83/206/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 1983, ενώ συγχρόνως απαλλάσσει από την υποχρέωση αυτή τα αεροσκάφη που νηολογήθηκαν εντός της εν λόγω επικρατείας πριν από την έναρξη εφαρμογής της οδηγίας αυτής.