62024CJ0007
WYROK TRYBUNAŁU (dziewiąta izba)
z dnia 12 czerwca 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Zabezpieczenie społeczne – Pracownicy migrujący – Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 85 ust. 1 – Świadczenia należne na podstawie ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego za szkody powstałe na terytorium innego państwa członkowskiego – Prawo instytucji zobowiązanych do wypłaty świadczeń do dochodzenia roszczeń od osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę – Prawa przysługujące pokrzywdzonemu – Subrogacja – Ograniczenia
W sprawie C‑7/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Retten i Svendborg (sąd w Svendborgu, Dania) postanowieniem z dnia 2 stycznia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 stycznia 2024 r., w postępowaniu:
Deutsche Rentenversicherung Nord,
BG Verkehr
przeciwko
Gjensidige Forsikring, duńskiej spółce zależnej Gjensidige Forsikring ASA, Norwegia, działającej jako przedstawiciel Marius Pedersen A/S,
Gjensidige Forsikring, duńskiej spółce zależnej Gjensidige Forsikring ASA, Norwegia,
TRYBUNAŁ (dziewiąta izba),
w składzie: N. Jääskinen, prezes izby, A. Arabadjiev (sprawozdawca) i R. Frendo, sędziowie,
rzecznik generalny: R. Norkus,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 marca 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Deutsche Rentenversicherung Nord i BG Verkehr – T. Birch, advokat,
–
w imieniu Gjensidige Forsikring, duńskiej spółki zależnej Gjensidige Forsikring ASA, Norwegia, działającej jako przedstawiciel Marius Pedersen A/S, i Gjensidige Forsikring, duńskiej spółki zależnej Gjensidige Forsikring ASA, Norwegia – H. Saugmandsgaard Øe, advokat,
–
w imieniu rządu czeskiego – J. Benešová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – M.‑L. Ehlers Defontaine oraz B.‑R. Killmann, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 85 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Deutsche Rentenversicherung Nord (zwaną dalej „DRV‑N”) i BG Verkehr (zwaną dalej „BG‑V”) a Gjensidige Forsikring (zwaną dalej „GF”), duńską spółką zależną Gjensidige Forsikring ASA, Norwegia, działającą jako przedstawiciel Marius Pedersen A/S (zwanej dalej „MP”) i we własnym imieniu, w przedmiocie dochodzenia roszczenia regresowego dotyczącego świadczeń wypłaconych wdowie po obywatelu niemieckim zmarłym w następstwie wypadku przy pracy, który miał miejsce w Danii.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Artykuł 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 stanowi:
„Jeżeli osoba korzysta ze świadczeń na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego z tytułu szkody powstałej na skutek zdarzeń zaistniałych na terytorium innego państwa członkowskiego, wszelkie prawa instytucji odpowiedzialnej za świadczenie w stosunku do osoby trzeciej zobowiązanej do wynagrodzenia szkody uregulowane są następująco:
a)
w przypadku gdy instytucja odpowiedzialna za świadczenie wstąpiła, na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa, w prawa, jakie przysługują beneficjentowi w stosunku do osób trzecich, wstąpienie takie uznaje każde państwo członkowskie;
b)
w przypadku gdy instytucja odpowiedzialna za świadczenie ma bezpośrednie roszczenie wobec osoby trzeciej, roszczenie to jest uznawane przez każde państwo członkowskie”.
Prawo duńskie
4
Zgodnie z § 1 ust. 1 erstatningsansvarslov (ustawy o odpowiedzialności cywilnej) z dnia 24 sierpnia 2018 r.:
„Osoba odpowiedzialna za szkodę na osobie jest zobowiązana do wypłacenia odszkodowania z tytułu utraty dochodów, kosztów leczenia i innych strat wynikających z urazu, a także zadośćuczynienia za ból i cierpienie”.
5
Paragraf 13 ust. 1 tej ustawy przewiduje:
„Odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny dla małżonka lub partnera wynosi 30 % odszkodowania, które należałoby przyznać zmarłemu w przypadku całkowitej utraty zdolności do pracy zarobkowej […]. Jednakże odszkodowanie to powinno wynosić co najmniej 644000 [koron duńskich (DKK) (około 83720 EUR)], z wyjątkiem szczególnych okoliczności”.
6
Paragraf 17 ust. 1 wspomnianej ustawy stanowi:
„Świadczenia wynikające z ustawodawstwa socjalnego, w tym zasiłki dla bezrobotnych, pomoc medyczna, renty wynikające z ustawodawstwa o rentach socjalnych i świadczenia wynikające z ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy, do których uprawniony jest poszkodowany lub osoba pozostała przy życiu, nie mogą stanowić podstawy roszczenia regresowego wobec osoby odpowiedzialnej za odszkodowanie […]”.
7
Paragraf 26a ust. 1 tej ustawy przewiduje:
„Osoba, która umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa spowodowała śmierć innej osoby, może zostać zobowiązana do wypłaty odszkodowania osobom pozostałym przy życiu, które pozostawały w szczególnie bliskiej relacji ze zmarłym”.
8
Zgodnie z § 19 ust. 1 arbejdsskadesikringslov (ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy) z dnia 19 sierpnia 2022 r.:
„Jeżeli wypadek przy pracy spowodował śmierć, pozostały przy życiu małżonek jest uprawniony do świadczenia przejściowego w wysokości 191000 [DKK (około 28830 EUR)] (wartość na 2024 r.), jeżeli małżeństwo zostało zawarte przed wypadkiem przy pracy, a wspólne zamieszkiwanie w chwili śmierci ofiary miało rzeczywiście miejsce. Świadczenie to koryguje się zgodnie z art. 25”.
9
Paragraf 20 ust. 1 tej ustawy ma następujące brzmienie:
„Osoba, która jest uprawniona do świadczenia przejściowego na podstawie § 19 ust. 1–3 i która utraciła żywiciela rodziny wskutek śmierci poszkodowanego lub której sytuacja bytowa uległa pogorszeniu w inny sposób wskutek jego śmierci, jest uprawniona do odszkodowania z tego tytułu. Wysokość odszkodowania ustala się z uwzględnieniem zakresu zależności i zdolności osoby pozostałej przy życiu do samodzielnego utrzymania się, biorąc pod uwagę jej wiek, stan zdrowia, wykształcenie, zatrudnienie, zależność i sytuację finansową”.
10
Paragraf 77 ust. 1 wspomnianej ustawy stanowi:
„Świadczenia przysługujące na podstawie ustawy nie mogą stanowić podstawy do roszczenia regresowego wobec osoby odpowiedzialnej za szkodę, która jest zobowiązana do wypłaty odszkodowania osobom poszkodowanym lub osobom pozostałym przy życiu […]. Roszczenia osób poszkodowanych lub osób pozostałych przy życiu wobec osoby odpowiedzialnej za szkodę ulegają zmniejszeniu w zakresie, w jakim świadczenia zostały wypłacone lub są należne osobom zainteresowanym na podstawie niniejszej ustawy […]”.
Prawo niemieckie
11
Paragraf 46 Sozialgesetzbuch, Sechstes Buch (VI) – Gesetzliche Rentenversicherung (księgi VI kodeksu zabezpieczenia społecznego – Ustawowy system ubezpieczenia emerytalnego, zwanej dalej „SGB VI”) przewiduje przyznanie wdowom lub wdowcom renty wdowiej, jeżeli zmarły małżonek był ubezpieczony przez ogólnie wymagany minimalny okres.
12
Paragraf 116 Sozialgesetzbuch, Zehntes Buch (X) – Sozialverwaltungsverfahren und Sozialdatenschutz (księgi X kodeksu zabezpieczenia społecznego – Postępowanie administracyjne w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i ochrona danych w tym zakresie, zwanej dalej „SGB X”) przyznaje instytucjom zabezpieczenia społecznego prawo wstąpienia w prawa przysługujące ewentualnie beneficjentom wobec osób trzecich odpowiedzialnych za świadczenia, które instytucje były zobowiązane przyznać w następstwie poniesionej szkody.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
13
W dniu 15 lipca 2015 r. obywatel niemiecki, który pracował jako kierowca zajmujący się działalnością wywozową dla spółki niemieckiej, został ranny podczas wypadku, który miał miejsce, gdy pomagał on przy załadunku towarów na samochód ciężarowy pod jednym z adresów handlowych MP w Danii. Obrażenia te doprowadziły do jego śmierci niedługo potem.
14
MP uznała swoją odpowiedzialność cywilną za tę śmierć. GF, ubezpieczyciel tej spółki z tytułu odpowiedzialności cywilnej, wypłacił wdowie po zmarłym pracowniku, na wniosek jej adwokata, odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny obliczone zgodnie z prawem duńskim.
15
Ponadto DRV‑N i BG‑V, u których zmarły był ubezpieczony jako pracownik niemiecki, wypłaciły wdowie po nim rentę wdowią zgodnie z § 46 SGB VI.
16
Ponieważ § 116 SGB X przewiduje prawo wstąpienia w prawa wdowy po zmarłym pracowniku wobec odpowiedzialnej osoby trzeciej w odniesieniu do wypłaconej w tej sytuacji renty, DRV‑N i BG‑V zażądały od MP i GF zwrotu tej renty.
17
MP i GF odmówiły uwzględnienia tego żądania ze względu na to, że nie było ono uzasadnione w świetle prawa duńskiego. Po pierwsze bowiem, prawo do renty wdowiej na podstawie ustawodawstwa niemieckiego, wypłacanej niezależnie od przyczyny śmierci, nie odpowiada przewidzianemu w ustawodawstwie duńskim prawu do odszkodowania z tytułu utraty żywiciela rodziny. Po drugie, ponieważ GF wypłaciła już to odszkodowanie wdowie po zmarłym pracowniku, ta ostatnia nie może domagać się żadnego innego odszkodowania na podstawie prawa duńskiego.
18
W dniach 6 i 12 lipca 2018 r. DRV‑N i BG‑V wytoczyły kolejno przed Retten i Svendborg (sądem w Svendborgu, Dania), będącym sądem odsyłającym, powództwo regresowe przeciwko MP i GF, żądając uznania tych spółek za dłużniczki świadczeń wypłaconych wdowie po zmarłym pracowniku.
19
Przyznając, że odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny wypłacone wdowie po zmarłym pracowniku zostało obliczone zgodnie z prawem duńskim i że wdowa ta nie może domagać się żadnego dalszego odszkodowania na podstawie tego prawa, DRV‑N i BG‑V uważają, że odszkodowanie to nie stanowi całkowitego wywiązania się ze zobowiązań, ponieważ MP i GF nie działały w dobrej wierze w odniesieniu do roszczenia regresowego DRV‑N i BG‑V.
20
Ponadto twierdzą one, że warunki i zakres praw, w które wstąpiły, powinny być określone zgodnie z prawem niemieckim. W przekonaniu tych spółek nawet gdyby zakres ich wierzytelności wobec MP i GF należało określić zgodnie z prawem duńskim, art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 powinno się interpretować w ten sposób, że świadczenia socjalne, które wypłaciły one wdowie po zmarłym pracowniku, nie muszą być identyczne lub porównywalne, pod względem ich charakteru, ze świadczeniami przewidzianymi w prawie duńskim, aby mogły zostać uznane za odszkodowanie. Przepis ten nie ma bowiem na celu wykluczenia roszczenia zobowiązanej do wypłaty świadczeń instytucji zabezpieczenia społecznego wobec sprawcy szkody ze względu na brak tożsamości świadczeń, których można dochodzić na podstawie, odpowiednio, ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym zobowiązana do wypłaty świadczeń instytucja zabezpieczenia społecznego ma swoją siedzibę, i ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym doszło do powstania szkody.
21
Sąd odsyłający wskazuje, że w sprawie w postępowaniu głównym pojawia się przede wszystkim pytanie, które z rozpatrywanych ustawodawstw krajowych określa zakres praw, w które wstąpiła zobowiązana do wypłaty świadczeń instytucja zabezpieczenia społecznego. Następnie sąd ten zastanawia się, czy roszczenie regresowe zakłada, że świadczenia socjalne, o których zwrot wniesiono, mają ze względu na swoją istotę charakter porównywalny ze świadczeniami, których osoba poszkodowana mogłaby dochodzić na podstawie prawa państwa członkowskiego, w którym wystąpiła szkoda. Wreszcie sąd ten zastanawia się nad znaczeniem, jakie należy nadać wyrażeniu „ze względu na swoją istotę” użytemu przez Højesteret (sąd najwyższy, Dania) w jego orzecznictwie dotyczącym rozpatrywanej dziedziny.
22
Prawo duńskie określiło w sposób wyczerpujący charakter różnych odszkodowań, których mogą dochodzić osoba poszkodowana na osobie lub osoby pozostałe przy życiu, takich jak odszkodowanie za utratę dochodów z działalności zawodowej, pretium doloris, trwałe pogorszenie stanu zdrowia, ból i krzywda, trwałe urazy, niezdolność do pracy, utrata żywiciela rodziny, świadczenie przejściowe w przypadku śmierci oraz odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego. Większość tych odszkodowań jest ograniczona maksymalnym pułapem.
23
Paragraf 77 ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy przewiduje ponadto, że odszkodowanie obliczone zgodnie z ustawą o odpowiedzialności cywilnej ma charakter pomocniczy w stosunku do odszkodowania, którego poszkodowany lub osoby pozostałe przy życiu mogą dochodzić na podstawie ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy, oraz że odszkodowanie z tytułu wypadków przy pracy nie może stanowić podstawy roszczenia regresowego przeciwko sprawcy szkody zobowiązanemu do wypłaty odszkodowania.
24
Ani ustawa o odpowiedzialności cywilnej, ani ustawa o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy nie przewidują dla osób pozostałych przy życiu prawa do renty wdowiej takiego samego rodzaju co prawo, o którym mowa w SGB VI, i na zasadach, które z niej wynikają. Nie jest zatem możliwe ustalenie z góry tożsamości roszczeń odszkodowawczych DRV‑N i BG‑V i odszkodowań, o których mowa w ustawie o odpowiedzialności cywilnej i ustawie o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy.
25
Sąd odsyłający podnosi, że z orzecznictwa Trybunału nie wynika jasno, czy przepisy prawa materialnego państwa członkowskiego, w którym wystąpiła szkoda, mogą ograniczać roszczenie regresowe przysługujące zobowiązanej do wypłaty świadczeń instytucji zabezpieczenia społecznego w przypadku, gdy świadczenia zabezpieczenia społecznego, których zwrotu się dochodzi, nie są tożsame lub w każdym razie nie są porównywalne ze względu na swoją istotę z wierzytelnością, której zaspokojenia poszkodowany mógłby dochodzić na podstawie tych przepisów prawa materialnego.
26
W tych okolicznościach Retten i Svendborg (sąd w Svendborgu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy art. 85 ust. 1 rozporządzenia [nr 883/2004] należy interpretować w ten sposób, że do tego, aby instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń przysługiwało roszczenie regresowe na podstawie tego przepisu, w państwie członkowskim, w którym wystąpiła szkoda, konieczne jest istnienie zgodnej z prawem podstawy dla tego rodzaju odszkodowania lub zadośćuczynienia, w odniesieniu do którego podnoszone jest to roszczenie regresowe, lub równoważnego mu świadczenia, w następstwie zdarzenia, za które sprawca szkody ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą zgodnie z prawem miejsca, w którym wystąpiła szkoda?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
27
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy dana osoba jest uprawniona, na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, do renty wdowiej w następstwie śmierci małżonka w wyniku wypadku przy pracy, który miał miejsce w innym państwie członkowskim, a ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego przewiduje, na rzecz instytucji zobowiązanej do wypłaty tej renty, prawo subrogacji wobec osoby trzeciej zobowiązanej do naprawienia szkody wynikającej z tego wypadku przy pracy, to roszczenie regresowe tej instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń jest uzależnione od istnienia w drugim państwie członkowskim podstawy prawnej umożliwiającej uzyskanie takiej renty lub równoważnego świadczenia.
28
Artykuł 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 ma na celu umożliwienie instytucji zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, która wypłaciła świadczenia z zabezpieczenia społecznego w następstwie szkody powstałej na terytorium innego państwa członkowskiego, skorzystania – wobec osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę – ze środków prawnych przewidzianych przez stosowane przez nią prawo, niezależnie od tego, czy chodzi o drogę subrogacji, czy bezpośrednie powództwo. Przyznane w ten sposób krajowym instytucjom zabezpieczenia społecznego prawo stanowi logiczne i słuszne uzupełnienie rozszerzenia obowiązków tych instytucji na całe terytorium Unii, które to rozszerzenie wynika z przepisów tego rozporządzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 2 czerwca 1994 r., DAK, C‑428/92, EU:C:1994:222, pkt 16).
29
Przepis ten należy zatem rozumieć jako normę kolizyjną, która nakłada na sąd krajowy, do którego wniesiono powództwo o odszkodowanie przeciwko sprawcy szkody, obowiązek stosowania prawa państwa członkowskiego instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń nie tylko w celu ustalenia, czy instytucja ta zgodnie z prawem wstąpiła w prawa poszkodowanego lub jego następców prawnych, lecz również w celu określenia charakteru i zakresu wierzytelności, w które wstąpiła owa instytucja (zob. podobnie wyrok z dnia 21 września 1999 r., Kordel i in., C‑397/96, EU:C:1999:432, pkt 22).
30
Gdyby bowiem sąd krajowy stosował prawo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, w celu określenia zakresu prawa instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń do wniesienia środka zaskarżenia, mógłby on pozbawić art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w całości lub części jego skuteczności (effet utile). Byłoby tak w szczególności w przypadku, gdyby ustawodawstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, przewidywało, że subrogacja ustawowa lub bezpośrednie powództwo nie obejmują niektórych rodzajów wierzytelności, których instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń może dochodzić w drodze subrogacji lub bezpośredniego powództwa w państwie członkowskim, któremu podlega (zob. podobnie wyrok z dnia 2 czerwca 1994 r., DAK, C‑428/92, EU:C:1994:222, pkt 19).
31
Wynika z tego, że przepisy takie jak § 17 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności cywilnej, które dotyczą roszczeń duńskich instytucji zabezpieczenia społecznego o zwrot przeciwko osobom trzecim zobowiązanym do naprawienia szkód, które doprowadziły do wypłaty świadczeń z zabezpieczenia społecznego, nie mogą być stosowane w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń państwa członkowskiego innego niż Królestwo Danii przysługuje prawo do dochodzenia roszczeń od sprawcy szkody powstałej na terytorium Danii, do którego mają zastosowanie te przepisy. Przepisy takie nie stoją zatem na przeszkodzie wniesieniu skargi przez instytucję zobowiązaną do wypłaty świadczeń państwa członkowskiego innego niż to, w którym mają one zastosowanie (zob. podobnie wyrok z dnia 2 czerwca 1994 r., DAK, C‑428/92, EU:C:1994:222, pkt 22).
32
Niemniej jednak art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 ma na celu jedynie zapewnienie, by prawo do wystąpienia z roszczeniem, z którego może korzystać instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa, było uznawane przez inne państwa członkowskie. Celem tego przepisu nie jest zmiana zasad mających zastosowanie w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie powinna powstać odpowiedzialność pozaumowna osoby trzeciej będącej sprawcą szkody. Odpowiedzialność osoby trzeciej podlega przepisom materialnym, które powinien zwykle stosować sąd krajowy, przed który wytoczyli powództwo poszkodowany lub jego następcy prawni, to znaczy co do zasady ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda (zob. podobnie wyrok z dnia 21 września 1999 r., Kordel i in., C‑397/96, EU:C:1999:432, pkt 15).
33
Wynika z tego, że prawa przysługujące poszkodowanemu lub jego następcom prawnym przeciwko sprawcy szkody oraz przesłanki wytoczenia powództwa odszkodowawczego przed sądami państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, są określane zgodnie z prawem tego państwa, w tym zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami prawa prywatnego międzynarodowego (zob. podobnie wyrok z dnia 21 września 1999 r., Kordel i in., C‑397/96, EU:C:1999:432, pkt 16).
34
Jedynie w tak określone prawa instytucja zobowiązana do wypłaty świadczeń może wstąpić. Taka subrogacja nie może bowiem skutkować powstaniem po stronie beneficjenta świadczeń dodatkowych uprawnień wobec osoby trzeciej (zob. podobnie wyrok z dnia 21 września 1999 r., Kordel i in., C‑397/96, EU:C:1999:432, pkt 17).
35
Ponadto subrogacja obejmuje, wśród odszkodowań przyznanych poszkodowanemu lub jego następcom prawnym przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiła szkoda, jedynie te, które odpowiadają świadczeniom wypłaconym przez instytucję zobowiązaną do wypłaty świadczeń, z wyłączeniem zadośćuczynienia przyznanego za krzywdę lub w zależności od innych elementów szkody o charakterze osobistym (wyrok z dnia 16 lutego 1977 r., Töpfer i in., 72/76, EU:C:1977:27, pkt 19).
36
W niniejszej sprawie z orzecznictwa przytoczonego w pkt 28–35 niniejszego wyroku wynika, po pierwsze, że istnienie i zakres wstąpienia w prawa wdowy po zmarłym pracowniku, z którego korzystają DRV‑N i BG‑V na mocy § 116 SGB X z tytułu świadczeń jej wypłacanych przez te ostatnie na podstawie § 46 SGB VI, są określane przez prawo niemieckie i że wbrew temu, co twierdzą MP i GF, § 17 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności cywilnej nie może stać na przeszkodzie dochodzeniu roszczeń regresowych przez DRV‑N i BG‑V w oparciu o te prawa, w które wstąpiły.
37
Po drugie, subrogacja ta nie może jednak prowadzić do powstania, dla wdowy po zmarłym pracowniku ani dla DRV‑N lub BG‑V, praw dodatkowych w stosunku do praw przyznanych wdowie przez prawo duńskie.
38
W tym względzie, jak wynika z postanowienia odsyłającego, w prawie duńskim nie występuje instytucja prawa do renty wdowiej, taka jak ustanowiona w prawie niemieckim. Natomiast prawo to stanowi przede wszystkim, w § 13 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności cywilnej i w § 20 ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy, że odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny przysługuje pozostającemu przy życiu małżonkowi, przy czym w okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym zostało ono już wypłacone przez GF na rzecz wdowy po zmarłym pracowniku. Następnie § 26a ust. 1 ustawy o odpowiedzialności cywilnej przewiduje zadośćuczynienie za krzywdę doznaną przez osoby pozostałe przy życiu, które pozostawały w szczególnie bliskiej relacji ze zmarłym. Wreszcie § 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy przewiduje, pod pewnymi warunkami, przyznanie świadczenia przejściowego pozostałemu przy życiu małżonkowi.
39
Należy zauważyć, po pierwsze, że z postanowienia odsyłającego nie wynika jasno, czy zadośćuczynienie za doznaną krzywdę było, w okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym, należne wdowie po zmarłym pracowniku ani czy zostało ono wypłacone przez GF. Ponadto o ile sąd odsyłający wskazał w tym postanowieniu, że według Arbejdsmarkedets Erhvervssikring i Danemark (zakładu ubezpieczeń rynku pracy w Danii) wypadek leżący u podstaw sprawy w postępowaniu głównym nie uprawniał owej wdowy do świadczeń na podstawie ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy, takich jak świadczenie przejściowe i odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny, przewidziane, odpowiednio, w § 19 ust. 1 i w § 20 tej ustawy, nie wynika z tego, że ocena ta ma charakter ostateczny i w związku z tym wyklucza relewantność tych świadczeń w ramach sporu w postępowaniu głównym.
40
Po drugie, w zakresie, w jakim GF wypłaciła już jedno lub kilka z tych odszkodowań wdowie po zmarłym pracowniku, wyłącznie do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy takie wypłaty stanowiły na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego całkowite wywiązanie się przez MP i GF ze zobowiązań w odniesieniu do żądań przedstawionych przez DRV‑N i BG‑V w ramach ich powództwa regresowego.
41
Po trzecie, co się tyczy kwestii, czy odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny, przewidziane w prawie duńskim i wypłacone przez GF na rzecz wdowy po zmarłym pracowniku, odpowiada, w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 35 niniejszego wyroku, rencie wdowiej wypłaconej przez DRV‑N i BG‑V, należy przypomnieć, że rozporządzenie nr 883/2004 nie ustanawia wspólnego systemu zabezpieczenia społecznego i że w braku harmonizacji na poziomie Unii w tej dziedzinie do każdego państwa członkowskiego należy określenie w jego ustawodawstwie w szczególności warunków, które uprawniają do świadczeń socjalnych (zob. podobnie wyrok z dnia 11 kwietnia 2024 r., Sozialministeriumservice, C‑116/23, EU:C:2024:292, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
W konsekwencji, jak słusznie podnoszą rząd czeski i Komisja Europejska, świadczenia wypłacane w następstwie zdarzenia powodującego szkodę, takiego jak wypadek przy pracy, mogą się znacznie różnić w poszczególnych państwach członkowskich, a zbyt rygorystyczne wymogi co do wymaganej korelacji między świadczeniami przewidzianymi w przepisach różnych rozpatrywanych państw członkowskich mogłyby pozbawić art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 skuteczności (effet utile).
43
Należy zatem uznać, że prawo subrogacji przewidziane w ustawodawstwie państwa członkowskiego dla świadczenia wypłacanego na podstawie tego samego ustawodawstwa w rozumieniu art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 może rozciągać się na świadczenie przewidziane przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, na którego terytorium wystąpiły okoliczności faktyczne leżące u podstaw zdarzenia powodującego szkodę, takiego jak wypadek przy pracy, jeżeli te dwa świadczenia są wystarczająco porównywalne pod względem ich przedmiotów i celów.
44
W niniejszej sprawie nie jest sporne, że świadczenia duńskie i niemieckie są przyznawane w następstwie śmierci żywiciela rodziny i oba te świadczenia mają na celu zrekompensowanie jego pozostałym przy życiu bliskim osobom w szczególności utraty dochodów w związku z brakiem dochodów zmarłego.
45
Ponadto zdaniem sądu odsyłającego § 77 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu od wypadków przy pracy przewiduje w szczególności, że roszczenia osób pozostałych przy życiu związanych z osobą poszkodowaną w wypadku wobec osoby odpowiedzialnej za szkodę zostają obniżone w zakresie, w jakim świadczenia im zostały wypłacone lub są im należne na podstawie tej ustawy. Wynika z tego, że przedmiot i cele odszkodowania z tytułu utraty żywiciela rodziny można uznać za odpowiadające, zgodnie ustawodawstwem z duńskim, celom świadczeń socjalnych wypłacanych na podstawie tego ustawodawstwa w następstwie wypadku przy pracy.
46
W tych okolicznościach należy uznać, że – z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający – świadczenia rozpatrywane w postępowaniu głównym są pod względem przedmiotu i celów wystarczająco porównywalne, aby przewidziane w § 116 SGB X prawo subrogacji, o którym mowa w art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, mogło rozciągać się na odszkodowanie z tytułu utraty żywiciela rodziny w granicach pułapów przewidzianych przez ustawodawstwo duńskie.
47
Po czwarte, co się tyczy świadczenia przejściowego przewidzianego w prawie duńskim i zadośćuczynienia doznanej krzywdzie, które były przedmiotem debaty między stronami na rozprawie przed Trybunałem, wystarczy zauważyć z jednej strony, że akta sprawy przedłożone Trybunałowi nie zawierają informacji niezbędnych do umożliwienia mu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznych wskazówek dotyczących tego, czy przedmiot i cel świadczenia przejściowego są wystarczająco porównywalne z przedmiotem i celem świadczeń wypłaconych przez DRV‑N i BG‑V wdowie po zmarłym pracowniku. Z drugiej strony z orzecznictwa przytoczonego w pkt 35 niniejszego wyroku wynika, że przedmiotu i celów zadośćuczynienia doznanej krzywdzie nie można uznać za wystarczająco porównywalne z przedmiotem i celami renty wdowiej wypłaconej w niniejszym przypadku przez DRV‑N i BG‑V.
48
W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 85 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy dana osoba jest uprawniona na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, do renty wdowiej w następstwie śmierci jej małżonka w wyniku wypadku przy pracy, który miał miejsce na terytorium innego państwa członkowskiego, a ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego przewiduje na rzecz instytucji zobowiązanej do wypłaty tego świadczenia prawo subrogacji wobec osoby trzeciej zobowiązanej do naprawienia szkody wynikającej z owego wypadku przy pracy, roszczenie regresowe tej instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń nie jest uzależnione od istnienia w drugim państwie członkowskim podstawy prawnej umożliwiającej uzyskanie takiej renty lub równoważnego świadczenia, jako że wystarczy, by świadczenia przewidziane w następstwie zdarzenia powodującego szkodę, takiego jak wypadek przy pracy, przez ustawodawstwa zainteresowanych państw członkowskich były wystarczająco porównywalne pod względem ich przedmiotu i celów, aby przewidziane przez ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego prawo subrogacji, o którym mowa w owym art. 85 ust. 1, mogło rozciągać się na świadczenie przewidziane przez drugie państwo członkowskie.
W przedmiocie kosztów
49
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (dziewiąta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 85 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
należy interpretować w ten sposób, że:
w przypadku gdy dana osoba jest uprawniona na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, do renty wdowiej w następstwie śmierci jej małżonka w wyniku wypadku przy pracy, który miał miejsce na terytorium innego państwa członkowskiego, a ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego przewiduje na rzecz instytucji zobowiązanej do wypłaty tego świadczenia prawo subrogacji wobec osoby trzeciej zobowiązanej do naprawienia szkody wynikającej z owego wypadku przy pracy, roszczenie regresowe tej instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczeń nie jest uzależnione od istnienia w drugim państwie członkowskim podstawy prawnej umożliwiającej uzyskanie takiej renty lub równoważnego świadczenia, jako że wystarczy, by świadczenia przewidziane w następstwie zdarzenia powodującego szkodę, takiego jak wypadek przy pracy, przez ustawodawstwa zainteresowanych państw członkowskich były wystarczająco porównywalne pod względem ich przedmiotu i celów, aby przewidziane przez ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego prawo subrogacji, o którym mowa w owym art. 85 ust. 1, mogło rozciągać się na świadczenie przewidziane przez drugie państwo członkowskie.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: duński.