62006CC0506
KONKLUŻJONIJIET TA’ L-AVUKAT ĠENERALI
RUIZ-JARABO COLOMER
ippreżentati fis-27 ta’ Novembru 2007 (
1
)
Kawża C-506/06
Sabine Mayr
vs
Bäckerei und Konditorei Gerhard Flöckner OHG
“Politika soċjali — Direttiva 92/85/KEE — Miżuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu — Kunċett ta’ ‘ħaddiema tqila’ — Projbizzjoni tat-tkeċċija tal-ħaddiema nisa tqal matul il-perijodu bejn il-bidu tat-tqala tagħhom sat-tmiem tal-leave tal-maternità — Ħaddiema mkeċċija meta l-ovuli tagħha kienu, fid-data tat-tħabbir tat-tkeċċija, iffekondati in vitro, iżda ma kinux għadhom ġew ittrasferiti fl-utru tagħha — Direttiva 76/207/KEE — Trattament ugwali bejn ħaddiema rġiel u nisa — Ħaddiema mara suġġetta għal trattament ta’ fekondazzjoni in vitro — Projbizzjoni ta’ tkeċċija — Portata”
I — Introduzzjoni
1.
Għal ħafna żmien it-tqala kienet imdawra b’raġġiera ta’ misteru; it-testijiet rapidi tat-tqala ma kinux għadhom ġew skoperti, u l-progressi tekniċi ma kinux jipprovdu immaġni tal-fetu f’żaqq l-omm. Fil-passat, il-mara tqila ma kellhiex ċertezza immedjata dwar l-istat tagħha, u spiss kienet tibqa’ għal bosta ġimgħat fid-dubju. Ċerti osservaturi, speċjalment il-pijunieri tax-xjenza medika, ippruvaw jiddeskrivu s-sintomi tat-tqala. Pline ix-Xiħ, fis-VII ktieb tiegħu ta’ l-Istorja Naturali, jikkonstata li “Fl-għaxar jum mill-konċepiment jinħassu uġigħ ta’ ras, sturdamenti, partijiet imtarrxa, nawsja, titligħ ta’ l-istonku; sintomi li jħabbru li persuna umana qiegħda tieħu forma”; huwa jżid li “meta t-tarbija tkun tifel, kulur il-mara jkun isbaħ u t-tqala tkun iktar faċli (
2
)”.
2.
Il-parti l-kbira tas-soċjetajiet ippruvaw jagħmlu distinzjoni bejn il-mara tqila, kemm biex iroddulha ħajr kif ukoll sabiex jipproteġuha — kif ukoll it-tarbija tagħha — mill-riżq ħażin u mir-riksji marbutin mat-tqala. L-etnologu Franċiż Arnold Van Gennep, fil-ktieb famuż tiegħu Les rites de passage (ippubblikat fl-1909), jiddeskrivi diversi ċerimonji intiżi biex, fis-soċjetajiet primittivi, josservaw it-tibdiliet li l-persuni umani jgħaddu minnhom: it-tqala, it-twelid, iż-żwieġ u l-mewt (
3
).
3.
F’Tifkiriet ta’ żewġ żgħażagħ miżżewġin, waħda mill-eroini ta’ Balzac, li kienet tqila għall-ewwel darba, kienet sorpriża li fil-bidu ma kienet tħoss xejn partikolari u li skopriet dwar l-istat tagħha fil-ħarsa ta’ l-oħrajn, u mhux f’ġisimha proprju, fejn tafferma li “it-tqala tibda biss fl-immaġinazzjoni” u filwaqt li tfittex is-sintomi, hija turi sussegwentement kurżità eċċessiva biex tkun taf meta tibda t-tqala (
4
). Francisco de Goya jpinġi lill-kontessa ta’ Chinchón, fis-sbuħija tal-21 sena tagħha, mingħajr ma jaħbi lit-tarbija li hija kienet qed tistenna, peress illi l-ġenju Aragoniż juriha b’mod diskret meta jżidilha kuruna delikata ta’ l-iżbul tal-qamħ, li huma simbolu tal-fertilità (
5
).
4.
S. Mayr ċertament kienet tixtieq iżomm għaliha x-xewqa tagħha li ssir omm. Mhuwiex esaġerat li wieħed jaħseb li hija kienet tippreferi ma tgħid xejn għal xi xhur dwar dawn id-dettall, li jifforma parti mill-ħajja privata u mill-intimità tagħha. Iżda dan ma kienx possibbli għaliha, peress li l-proċess tar-riproduzzjoni assistita li għaliha hija kellha tirrikorri obbligaha li tiżvela s-sigriet tagħha. Wara li saritilha t-titqiba follikulari, meta l-ovuli tagħha kienu diġà ġew iffekondati fil-laboratorju iżda l-embrijoni ma kinux għadhom ġew impjantati fl-utru tagħha, l-impriża informatha li l-kuntratt ta’ impjieg tagħha kien ġie tterminat.
5.
L-Oberster Gerichtshof Awstrijak tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar it-tifsira ta’ l-espressjoni “ħaddiema tqila” ta’ l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 92/85/KEE (
6
), b’mod partikolari sabiex jiġi ppreċiżat jekk, meta l-impriża tagħti s-sensja lill-parti interessata, din l-istess interessata setgħetx titqies bħala tqila, u għaldaqstant protetta b’din id-dispożizzjoni Komunitarja.
6.
Għaldaqstant ir-rinviju iqajjem il-kwistjoni dwar liema huwa l-mument li fih tibda t-tqala għall-finijiet tad-Direttiva in kwistjoni. Din hija kwistjoni estremament delikata peress li b’mod indirett, din tista’ twassal għal dibattitu mediku-etiku dwar l-oriġni tal-ħajja, dibattitu bħal dan li huwa superfluwu u li mhuwiex f’loku f’dan il-kuntest.
II — Il-kuntest ġuridiku
A — Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
1. Id-Direttiva 92/85
7.
Id-domanda preliminari li saret tirrigwarda d-Direttiva 92/85, speċjalment l-Artikolu 2(a) tagħha fejn jingħad li b’“ħaddiema tqila” wieħed għandu jifhem “ħaddiema tqila li tinforma lil min iħaddimha bil-kundizzjoni tagħha, skond il-liġi u/jew prattika nazzjonali”.
8.
Fost il-garanziji mogħtija lill-impjegati li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva hemm il-projbizzjoni ta’ tkeċċija bħala garanzija “ta’ l-eserċizzju tad-drittijet tagħhom tal-protezzjoni tas-sigurtà u s-saħħa tagħhom”. Skond l-Artikolu 10 tad-Direttiva, l-Istati Membri għandhom jieħdu l-passi neċessarji biex tiġi pprojbita t-tkeċċija ta’ ħaddiema matul iż-żmien mill-bidu tat-tqala tagħhom sa tmiem il-leave tal-maternità, barra minn każijiet eċċezzjonali mhux konnessi mal-kundizzjoni tagħhom li huma permessi taħt il-liġi jew prattika nazzjonali u, meta applikabbli, sakemm l-awtorità kompetenti tkun tat il-kunsens tagħha (paragrafu 1); barra minn hekk, jekk ħaddiema tiġi mkeċċija waqt iż-żmien imsemmi fil-punt 1, min iħaddimha jrid jiddikjara motivi ġġustifikati għat-tkeċċija tagħha, bil-miktub (paragrafu 2).
2. Id-Direttiva 76/207
9.
Għalkemm il-qorti tar-rinviju ma ssemmihiex espressament, id-Direttiva 76/207/KEE (
7
) hija wkoll rilevanti f’dan il-każ. L-Artikolu 2(1), skond il-prinċipju tat-trattament ugwali jeskludi kull “diskriminazzjoni minħabba sess kemm direttament kif ukoll indirettament, speċjalment billi ssir referenza għall-istat maritali jew tal-familja”, fejn fil-paragrafu 3 jiġi ppuntwalizzat li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva ma jipprekludux “il-protezzjoni tan-nisa, speċjalment dwar it-tqala u l-maternità”.
10.
Fir-rigward ta’ l-Artikolu 5, dan jistipula li l-istess prinċipju tat-trattament ugwali, għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tax-xogħol, inklużi l-kundizzjonijiet li jirregolaw is-sensji, tfisser li l-irġiel u n-nisa għandhom ikunu ggarantiti l-istess kundizzjonijiet mingħajr diskriminazzjoni minħabba s-sess.
11.
Id-Direttiva 76/207 ġiet emendata permezz tad-Direttiva 2002/73/KE (
8
) u wara mħassra u ssostitwita permezz tad-Direttiva 2006/54/KE (
9
). Madankollu, ebda waħda mill-imsemmija Direttivi ma tapplika fil-każ preżenti, peress li t-termini stabbiliti għat-traspożizzjoni tad-Direttiva 2002/73 u għall-adozzjoni tad-Direttiva 2006/54 huma sussegwenti għall-fatti fil-kawża prinċipali.
B — Il-leġiżlazzjoni Awstrijaka
12.
Skond l-Artikolu 10 tal-Mutterschutzgesetz (liġi Awstijaka dwar il-protezzjoni tal-maternità, iktar ’il quddiem il-“MSchG”), il-ħaddiema nisa ma jistgħux jitkeċċew legalment matul it-tqala tagħhom u lanqas matul l-erba’ xhur ta’ wara t-twelid, meta min iħaddem ikun ġie informat b’dawn iċ-ċirkustanzi qabel it-tkeċċija jew fi żmien ħamest ijiem wara t-tħabbir jew in-notifika tat-tkeċċija.
13.
Minbarra dan, il-Fortpflanzungsmedizingesetz (liġi Awstrijaka dwar il-prokreazzjoni medika assistita, iktar ’il quddiem il-“FMedG”) tiddefinixxi bħala “preembrijoni vitali” l-ovuli ffekondati u ċ-ċelloli miksuba [Artikolu 1(3)] u tawtorizza l-konservazzjoni tagħhom għal perijodu massimu ta’ għaxar snin (Artikolu 17(1)).
III — Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
14.
Sabine Mayr kienet taħdem bħala servjenta mal-kumpannija Bäckerei und Konditorei Gerhard Flöckner OHG mit-3 ta’ Jannar 2005.
15.
Wara trattament ta’ l-ormoni li dam madwar xahar u nofs, hija saritilha titqiba follikulari fit-8 ta’ Marzu 2005, u t-tabib li kien qed jaraha taha leave tal-mard mit-8 sat-13 ta’ Marzu, li kienet id-data prevista għat-trasferiment ta’ żewġ embrijoni fl-utru tagħha (
10
).
16.
Sadanittant, fl-10 ta’ Marzu, l-impriża li kienet timpjegaha, matul telefonata informatha li l-kuntratt ta’ impjieg tagħha kien ġie tterminat b’effett mis-26 ta’ Marzu 2005. F’ittra bl-istess data, fl-10 ta’ Marzu, S. Mayr informat lil min ħaddimha bl-intervent li kien ipprogrammat għat-13 ta’ Marzu. Skond il-qorti tar-rinviju, huwa stabbilit li, fil-ġurnata tal-komunika tat-tkeċċija, l-ovuli meħudin mill-interessata kienu diġà ngħaqdu ma’ l-isperma tas-sieħeb tagħha, b’mod li kienu jeżistu l-embrijoni in vitro.
17.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, permezz ta’ att ġudizzjarju, S. Mayr talbet il-ħlas tal-paga tagħha mingħand min iħaddimha kif ukoll il-parti korrispondenti għar-remunerazzjoni annwali tagħha filwaqt li sostniet li t-tkeċċija tagħha mill-10 ta’ Marzu 2005 kienet nulla minħabba li, wara t-8 ta’ Marzu, il-ġurnata li fiha l-fekondazzjoni in vitro ta’ l-ovuli tagħha kienet seħħet, hija kienet protetta mill-projbizzjoni tat-tkeċċija stabbilita fl-Artikolu 10(1) tal-MSchG. Il-kumpannija konvenuta talbet sabiex it-talba ta’ S. Mayr tiġi miċħuda billi sostniet li ma kienx għad kien hemm tqala meta hija nnotifikatha bit-tkeċċija.
18.
Il-Landesgericht Salzburg fl-ewwel istanza laqa’ t-talba ta’ S. Mayr billi rrilevat li, skond il-ġurisprudenza ta’ l-Oberster Gerichtshof, il-protezzjoni tal-mara stabbilita fl-Artikolu 10 ta’ l-MSchG jibda mal-fekondazzjoni ta’ l-ovuli; għaldaqstant din il-protezzjoni għandha tiġi estiża għall-fekondazzjoni in vitro, peress li l-MSchG għandha l-għan li tassigura s-sussistenza ekonomika ta’ l-omm.
19.
Il-Bäckerei und Konditorei Gerhard Flöckner appellat minn din id-deċiżjoni ġudizzjarja quddiem l-Oberlandesgericht Linz, li annullat id-deċiżjoni tal-qorti ta’ l-ewwel istanza, billi bbażat ruħha fuq l-idea li, indipendentement mill-mument tat-tqala li minnu jibdew it-tibdiliet fl-ormoni, il-ġestazzjoni ma tistax tiġi kkonċepita separatament mill-ġisem li fih hija seħħ. Konsegwentement, fil-fekondazzjoni in vitro, it-tqala — u għaldaqstant il-protezzjoni kontra t-tkeċċija — tibda mat-trasferiment ta’ l-ovuli ffekondati fl-utru.
20.
In kontestazzjoni ma’ din id-deċiżjoni mogħtija fl-appell, S. Mayr appellat quddiem l-Oberster Gerichtshof. Billi qieset li s-soluzzjoni tal-kawża tiddependi mill-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt Komunitarju, il-qorti Awstrijaka, skond l-Artikolu 234 KE, għamlet id-domanda preliminari segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“Ħaddiema li tissottometti ruħha għal fekondazzjoni in vitro għandha titqies, jekk, fil-mument meta titħabbar it-tkeċċija tagħha, l-ovuli tagħha jkunu diġà ġew iffekondati ma’ l-isperma tas-sieħeb tagħha, u li għalhekk ikunu diġà jeżistu embrijoni in vitro, iżda fejn madankollu dawn ma jkunux għadhom ġew ittrasferiti f’ġisimha, bħala ‘ħaddiema tqila’ skond l-ewwel parti ta’ l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/85/KEE tad-19 ta’ Ottubru 1992, dwar l-introduzzjoni ta’ mizuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu (l-għaxar Direttiva partikolari fis-sens ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE)?”
IV — Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
21.
Id-domanda preliminari ġiet ippreżentata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-14 ta’ Diċembru 2006.
22.
L-osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-konvenuta fil-kawża prinċipali fl-ewwel istanza, mill-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej u mill-Gvern Grieg, Taljan u Awstrijak.
23.
Matul is-seduta li seħħet fis-16 ta’ Ottubru 2007, ir-rappreżentanti tal-Gvern Awstrijak u Grieg u tal-Kummissjoni kienu preżenti sabiex jissottomettu l-osservazzjonijiet orali tagħhom.
V — Analiżi tad-domanda preliminari
A — Fuq l-applikabbiltà tad-Direttiva 92/85
1. Il-kunċett ta’ “ħaddiema tqila”
24.
Id-dubji ta’ l-Oberster Gerichtshof jirrigwardaw il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 92/85 u b’mod partikolari fuq id-delimitazzjoni ta’ x’għandu jinftiehem, għall-protezzjoni li hija tipprovdi għax-xogħol, b’“ħaddiema tqila”.
25.
Id-Direttiva in kwistjoni hija bbażata fuq l-Artikolu 118 A tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 138 KE) bil-għan li tipproteġi s-sigurtà u s-saħħa ta’ l-impjegati tqal, dawk li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu. B’hekk, l-Artikolu 10 jipprojbixxi t-tkeċċija ta’ nisa f’dan l-istat “matul iż-żmien mill-bidu tat-tqala tagħhom sa tmiem il-leave tal-maternità (
11
)”. Id-Direttiva timpedixxi, b’konsegwenza, sa mill-bidu tal-perijodu ta’ ġestazzjoni, it-tkeċċija ta’ “ħaddiema tqila”, kunċett dan li jinsab iddefinit fl-Artikolu 2(a) li jżid ukoll li l-impjegata għandha tkun informat lil min iħaddimha bis-sitwazzjoni tagħha, “skond il-liġi u/jew prattika nazzjonali”.
2. Formalità preliminari: li min iħaddem jiġi informat
26.
Jekk wieħed iħalli għalissa d-dilemma — ċertament kruċjali — dwar il-mument meta tibda t-tqala, jeħtieġ li f’dan l-istadju jiġi analizzat dan ir-rekwiżit li min iħaddem jiġi informat bit-tqala, peress li l-kumpannija konvenuta fil-kawża prinċipali fl-osservazzjonijiet tagħha ssostni li, anke jekk wieħed jippreżupponi li S. Mayr kienet tqila, fis-sens mediku tal-kelma, meta t-tkeċċija ġiet imħabbra, hija ma tistax tibbenefika mill-protezzjoni pprovduta mid-Direttiva peress li hija ma kinitx informat b’dan lil min iħaddimha.
27.
Madankollu, l-Artikolu 2 iċċitat iktar ‘il fuq, jirreferi għal-leġiżlazzjoni ta’ kull Stat Membru dwar kif għandhom jiġu determinati l-forma u ż-żmien ta’ trażmissjoni ta’ din l-informazzjoni, u hija l-ġurisdizzjoni tal-qrati nazzjonali li tevalwa dawn l-elementi. Iżda, skond il-leġiżlazzjoni Awstrijaka invokata, ma jidhirx eċċessiv li wieħed jafferma li n-notifika seħħet fi żmien korrett, peress li l-Artikolu 10 ta’ l-MSchG jaċċettaha li din isseħħ sa ħamest’ijiem wara l-aħbar tat-tkeċċija tal-ħaddiema, u S. Mayr, fl-istess ġurnata tat-telefonata ma’ l-impriża, bagħtet ittra li fiha ddeskriviet il-proċess tat-tqala tagħha.
3. Il-bidu tat-tqala bħala stat fiżiku tal-mara li teħtieġ protezzjoni
28.
Wara li din il-kwistjoni ġiet ikkjarifikata, naslu għall-pern tal-kwistjoni, li jikkonsisti li jiġi kkjarifikat meta l-mara titqies li hija tqila, u għaldaqstant protetta permezz tad-Direttiva 92/85, li ma tipprovdi xejn f’dan ir-rigward [ir-referenza fl-Artikolu 2(a) għall-“liġi u/jew prattika nazzjonali” tirrigwarda biss l-informazzjoni mogħtija lil min iħaddem, u dan kif ġustament tirrileva l-Kummissjoni fl-osservazzjonijiet tagħha]. Is-silenzju tad-Direttiva jirrikjedi li jsir rikors għax-xjenza medika.
29.
Qabel ma nkompli, għandha tiġi enfasizzata idea importanti: il-kontroversja fuq il-bidu tat-tqala spiss żviluppat fil-kuntest tad-dibattitu dwar l-abort. Skond meta jiġi stabbilit dan il-bidu, ċerti miżuri huma kkunsidrati bħala strumenti (preventivi) ta’ kontroll tat-twelid (il-mezzi kontraċettivi, per eżempju), jew il-metodi ta’ interruzzjoni tat-tqala. Il-konnotazzjonijiet etiċi ta’ din il-polemika jħeġġu li din tiġi sseparata mid-dilemma strettament ġuridika li preżentement hija mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex jiġi stabbilit meta l-mara tibbenefika mill-protezzjoni tad-Direttiva 92/85, u mhux meta jibda l-proċess bijoloġiku li jwassal għat-twelid ta’ persuna ġdida.
30.
Il-ġinekoloġi u ostetriċi normalment jużaw mumenti kronoloġiċi differenti sabiex jikkalkolaw il-perijodu ta’ ġestazzjoni: il-ġurnata ta’ l-aħħar mestrwazzjoni tal-mara, dak ta’ l-ovulazzjoni, id-data tal-fekondazzjoni, dik ta’ l-impjantazzjoni jew dik li fiha t-tqala tiġi skoperta kimikament. Bla ħsara għall-dawn il-kriterji kollha, tradizzjonalment il-punt tat-tluq tat-tqala jibda matul il-“konċepiment”.
31.
Fl-1875, Oskar Hertwig, filwaqt li bbaża ruħu fuq studji dwar ir-riproduzzjoni tar-rizzi, skopra li l-fekondazzjoni hija dovuta għall-penetrazzjoni ta’ l-isperma fl-ovulu (
12
). Minn dan il-mument, il-konċepiment kien ġie marbut mal-proċess deskritt miż-żoologu Ġermaniż; u f’nofs is-seklu passat, il-fenomenu ta’ l-impjantazzjoni kienet ġiet ddefinit l-ewwel nett bħala l-impjantazzjoni fl-utru ta’ ovuli ffekondati, u wara tal-blastoċeste.
32.
Jeħtieġ li jsir sunt qasir (
13
): ladarba l-ovuli jiġu ffekondati mill-isperma, iz-zigot jinżel fl-utru, filwaqt li sseħħ id-diviżjoni ċellulari suċċessiva. Madwar ħamest’ijiem wara l-fekondazzjoni, ikun diġà jeżisti grupp intern ta’ ċelloli li jiffurmaw l-embrijon, u ċirku estern li jifforma l-plaċenta. Lejn is-sitt jum, dan il-blastoċeste jaqbad mal-mukus ta’ l-utru, fejn isseħħ in-nidazzjoni jew impjantazzjoni.
33.
Il-fekondazzjoni u l-impjantazzjoni huma għalhekk iż-żewġ stadji li r-riċerkaturi jużaw alternattivament sabiex jistabbilixxu l-bidu tal-ġestazzjoni. Din l-għażla, li mhijiex nieqsa mill-preġudizzji u mill-konsegwenzi prattiċi (
14
), hija partikolarment kumplessa meta, bħal fil-każ ta’ S. Mayr, wieħed jipprova jwettaq il-prokreazzjoni b’tekniċi medikalment assistiti. Mingħajr ma nikkommetti ruħi dwar iż-żewġ pożizzjonijiet dwar l-aspett xjentifiku, jeżistu ċirkustanzi ta’ natura diversa li jwassluni biex naħseb li l-protezzjoni ġuridika tal-mara tqila tibda ma’ l-impjantazzjoni tal-blastoċeste fl-utru. Jiena nibbaża ruħi fuq erba’ argumenti ta’ importanza differenti: a) il-letteratura speċjalizzata, li tmur f’din id-direzzjoni; b) it-tifsira stess tat-terminu “tqala”, li ma tikkontradixxix dan l-approċċ xjentifiku; ċ) l-għan prinċipali tad-Direttiva, li huwa li tħares is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema tqal u, d) fl-aħħar nett, il-fatt li din il-protezzjoni ma tistax tibqa’ għaddejja b’mod indefinit.
a) Il-kunċett ta’ tqala skond il-FIGO
34.
L-argument deċiżiv fil-qasam ġej minn diversi entitajiet u entitajiet ta’ dimensjoni internazzjonali, fejn mhemm ebda dubju dwar il-kompetenza tagħhom, li jiddefendu l-mument tan-nidazzjoni. B’hekk, per eżempju, il-Kumitat għall-istudju tal-problemi etiċi fir-riproduzzjoni umana tal-Federazzjoni Internazzjonali tal-ġinekoloġija u ostetriċja (FIGO) iddeskriva t-tqala, fid-dikjarazzjoni tiegħu tal-Kajr ta’ Marzu 1998, bħala dik il-parti tal-proċess tar-riproduzzjoni umana “li, fil-mara, tibda man-nidazzjoni tal-prodott tal-konċipiment u ttemm bit-twelid ta’ tarbija jew bl-abort (
15
)”.
35.
Skond din l-interpretazzjoni, meta S. Mayr ġiet informata bit-tkeċċija tagħha, hija ma kinitx ħaddiema tqila skond id-Direttiva 92/85 peress li, għalkemm l-ovuli tagħha kienu f’dak il-mument diġà ġew iffekondati fil-laboratorju, huma kienu għadhom ma ġewx ittrasferiti f’ġisimha, u għaldaqstant ma kienx hemm nidazzjoni (
16
).
36.
Biex nidħlu f’iktar dettall tal-fatti, S. Mayr, wara trattament ta’ l-ormoni ta’ madwar xahar u nofs, saritilha titqiba follikulari fit-8 ta’ Marzu 2005, u t-tabib tagħha ordnalha leave tal-mard ta’ ħamest’ijiem. Hija tkeċċiet fl-10 ta’ Marzu, meta l-ovulu li tteħdulha kienu diġà ġew ikkoltivati fil-laboratorju u skond l-informazzjoni pprovduta kienu diġà ġew iffekondati. It-trasferiment ta’ l-embrijoni li żviluppaw seħħ tlitt ijiem wara, fit-13 ta’ Marzu.
37.
B’konsegwenza, għalkemm id-definizzjoni tal-FIGO li ntweriet hawn fuq tipprovdi li t-tqala ma tibdiex ħlief wara l-impjantazzjoni tal-“prodott tal-konċepiment” f’ġisem il-mara, S. Mayr ma kinitx tqila meta hija ġiet informata bit-tkeċċija.
b) It-tifsira abitwali tat-terminu “tqala”
38.
Din il-konkulżjoni hija koerenti mat-tifsira abitwali tat-terminu “tqala” fix-xjenza medika, li tużaha biex tistabbilixxi l-proċess li jseħħ bejn il-konċepiment u t-twelid. Din it-tifsira hija wkoll aċċettata f’dan is-sens kontra l-ħruxija tal-ħajja li d-dizzjunarji jikkostitwixxu (
17
). It-tqala hija ddefinita bħala l-iżvilupp ta’ xi ħadd ġdid f’ġuf il-mara, fatt dan li ma kienx seħħ fid-data tat-tkeċċija ta’ S. Mayr. Il-fatt li hija kienet tqila wara dik id-data ma jbiddel xejn, lanqas il-fatt li, meta hija waqfet mix-xogħol, l-ovuli kienu ġew iffekondati fil-laboratorju, peress li hawnhekk m’aħniex qegħdin nevalwaw, bħalma tissuġġerixxi l-impriża konvenuta (
18
), jekk iz-zigot kienx diġà “nasciturus” skond il-liġi, iżda biex jiġi vverifikat jekk kienx hemm tqala.
39.
Jeħtieġ ukoll li jintwera n-nuqqas ta’ qbil mal-Gvern Grieg li, fil-punt 17 ta’ l-osservazzjonijiet tiegħu, jafferma li l-fatt li, f’ipoteżi ta’ fekondazzjoni in vitro, il-persuna interessata tista’ tirrinunzja sa l-mument stess tat-trasferiment ta’ l-ovuli ffekondati ma jfissirx li s-sitwazzjoni tagħha hija differenti minn tqala naturali, fejn jista’ jkun hemm ukoll interruzzjoni volontarja. Mingħajr ma wieħed jgħaddi ġudizzju dwar iż-żewġ każijiet fuq livell morali, wieħed jista’ jara element li jiddistingwihom fuq il-livell ġuridiku, peress li, fil-fekondazzjoni in vitro, m’hemmx ħajja fi ħdan l-omm sakemm ma tkunx seħħet l-impjantazzjoni.
40.
Minbarra dan, il-Gvern Awstrijak jibbaża fuq l-għan ta’ protezzjoni li għandha d-Direttiva 92/85 sabiex isostni li għalkemm, f’konċepiment naturali, it-tqala tibda mal-fużjoni tal-ovullu u ta’ l-isperma f’ġisem il-mara, fil-fekondazzjoni in vitro, it-tqala tibda mat-trasferiment fl-utru ta’ l-ovuli ffekondati fil-laboratorju. Għaldaqstant mhux meħtieġ li wieħed jistenna n-“nidazzjoni” (li sseħħ biss madwar ħames jew sitt ijiem iktar tard). Madankollu jiena nħoss li dan id-diskors huwa superfluwu, u huwa biżżejjed li wieħed jistabbilixxi li l-embrijoni kienu għadhom ma tpoġġewx fl-utru ta’ S. Mayr biex wieħed jeskludi li hija kienet tqil meta hija ġiet informata bit-tkeċċija.
c) Ir-ratio legis tad-Direttiva 92/85
41.
Il-konklużjoni li S. Mayr ma kinitx tqila hija konformi mar-ratio legis tad-Direttiva 92/85, li tafferma b’insistenza li l-protezzjoni li hija tagħti hija intiża biex tinkoraġġixxi t-titjib tas-sigurtà u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol għal ħaddiema tqal, li jfisser il-kundizzjoni fiżjoloġika tagħhom. Il-ħmistax-il premessa tad-Direttiva tispjega li l-projbizzjoni tat-tkeċċija tal-ħaddiema hija intiża sabiex tevita l-effetti li jagħmlu ħsara li din id-deċiżjoni tista’ twassal fuq is-sitwazzjoni fiżika jew mentali tagħhom.
42.
Huwa f’dan is-sens ukoll li l-ġurisprudenza Komunitarja interpretatha fis-sentenzi tagħha tat-30 ta’ Ġunju 1998, Brown (
19
), u ta’ l-4 ta’ Ottubru 2001, Tele Danmark (
20
), fejn iddikjarat li l-Artikolu 10 iċċitat iktar ‘il fuq huwa intiż sabiex jevita li t-theddida ta’ tkeċċija ma tinkoraġġix lill-persuna interessata sabiex tinterrompi volontarjament it-tqala tagħha (
21
). Id-dispożizzjoni li tagħha l-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni għandha bħala l-għan li tippreserva l-kundizzjoni bijoloġika tal-mara tqila. Il-protezzjoni — filwaqt li wkoll mixtieqa — tad-dritt tal-mara sabiex tipprokrea (b’mod astratt), sabiex tinqabad tqila u sabiex twelled, mingħajr ma x-xogħol tagħha jikkostitwixxi ostakolu li ma jistax jiġi megħlub, tidher ukoll iggarantita fil-kuntest Komunitarju, iżda barra mid-Direttiva 92/85.
d) Il-possibbiltà li wieħed jipposponi t-trasferiment ta’ l-embrijoni
43.
Hemm argument ieħor li jinkkoraġġini sabiex niċħad il-benefiċċju tal-miżuri previsti mid-Direttiva 92/85 għal ħaddiema li, bħal S. Mayr, meta tkeċċiet, kienet saritilha titqiba sabiex jitteħdulha l-ovuli, iżda li kienet għadha ma rċevietx fl-utru tagħha l-embrijoni li jirriżultaw mill-fekondazzjoni in vitro, b’mod li la s-suċċess tal-proċedura u lanqas in-nidazzjoni ma kienu għadhom ġew ikkonstatati. Normalment jgħaddu diversi jiem bejn iż-żewġ episodji; barra minn hekk, l-ovuli ffekondat fil-laboratorju mhumiex dejjem immedjatament ittrasferiti fl-organi ġenitali tal-mara, peress li dawn jistgħu jiġu ffriżati għal ċertu żmien għal użu eventwali.
44.
L-Istati Membri għandhom sensiela wiesgħa ta’ dispożizzjonijiet li jvarjaw mill-projbizzjoni li jiġu kkonservati l-ovuli ffekondati tal-leġiżlazzjoni Taljana (
22
) u tal-liġi reċenti Spanjola 14/2006 tas-26 ta’ Mejju 2006 dwar it-teknika ta’ riproduzzjoni umana assistita (
23
), li tippermetti li tiġi mdewma l-krijokonservazzjoni ta’ l-ooċit, taċ-ċelloli ovarji u tal-pre-embrijoni żejda sakemm it-tobba responsabbli jkunu stabbilixxu d-dijanjosi li l-persuna li tirċevihom ma tissodisfax il-kundizzjonijiet kliniċi rilevanti għar-riproduzzjoni assistita (
24
). Leġiżlazzjonijiet nazzjonali oħra jawtorizzaw il-konservazzjoni tal-pre-embrijoni vijabbli matul perijodu ta’ żmien massimu, li, fl-Awstrija, huwa stabbilit għal għaxar snin (Artikolu 17(1) tal-FMedG).
45.
Abbażi ta’ dawn, kieku l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet (per eżempju, bħalma jsostni l-Gvern Grieg) li l-protezzjoni tal-mara tqila żgurata mid-Direttiva 92/85 tibda mal-fekondazzjoni ta’ l-ovuli, u mhux ma’ l-impjantazzjoni, il-projbizzjoni tat-tkeċċija stabbilita fl-Artikolu 10 tiġi estiża għal perijodu eċċessivament indeterminat, ħaġa li tmur kontra l-għan tal-liġi — jiġifieri l-protezzjoni tal-mara diġà tqila, fid-dawl tal-vulnerabbiltà tas-sitwazzjoni tagħha, u mhux għal dik il-mara li, b’mezz jew ieħor, taspira li tinqabad tqila fil-futur.
46.
Għalkemm, ġuridikament, din l-eventwalità tidher li hija eskluża prattikament fl-Istati Membri kollha, teknikament huwa possibbli li jiġu mpjantati l-ooċiti ffekondati ta’ mara fl-utru ta’ mara oħra (bħal fil-każ ta’ surrogate mother) b’mod li, fl-aħħar mill-aħħar, mara impjegata li mhijiex u lanqas ser tkun tqila tista’ tinvoka l-protezzjoni tad-Direttiva.
47.
Inqas konvinċenti jidher li huwa l-argument (imressaq mill-Gvern Taljan) dwar il-probabbiltajiet minimi li t-trasferiment ta’ l-ovuli ffekondati in vitro jirnexxi, peress li għandu dejjem jiġi kkonfermat li tqala “naturali” tista’ xi kultant twassal għal abord spontanju, li wkoll iwassal sabiex il-protezzjoni ttemm.
4. Konklużjoni
48.
Għar-raġunijiet mogħtija, jiena nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex, bħala risposta għad-domanda preliminari ta’ l-Oberster Gerichtshof, tiddikjara li impjegata li saritilha trattament għal fekondazzjoni in vitro mhijiex “ħaddiema tqila” għall-finijiet ta’ l-ewwel parti ta’ l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 92/85 jekk, meta t-keċċija tagħha tkun saret, l-ovuli tagħha kienu diġà ffekondati fil-laboratorju, iżda ma kinux għadhom ġew ittrasferiti fil-mara.
49.
Għall-bqija, għalkemm id-Direttiva 92/85 tistabbilixxi regola a minima, u li għalhekk m’hemm xejn li jimpedixxi lill-Istati Membri milli jintroduċu protezzjoni iktar wiesgħa, il-leġiżlazzjoni Awstrijaka ma għamlet xejn f’dan is-sens, għalkemm ma jistax ikun hemm ilment dwar dan.
B — Fuq il-protezzjoni skond id-Direttiva 76/207
50.
Din l-ewwel proposta, li hija ristretta materjalment għal-limiti tad-domanda magħmula mill-qorti Awstrijaka, madankollu ma tipprekludix li ssir analiżi aktar fil-fond tal-kawża prinċipali, sabiex jiġi vverifikat jekk it-tkeċċija ta’ impjegata fis-sitwazzjoni deskritta tikkostitwixxix diskriminazzjoni li tmur kontra l-prinċipju tat-trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa.
51.
Dan l-approċċ iktar iddettaljat huwa ġġustifikat peress li l-ħarsien tal-maternità hija żgurata mhux biss peremzz tad-Direttiva invokata mill-qorti nazzjonali tar-rinviju, imma wkoll minn dispożizzjonijiet Komunitarji oħra, b’mod partikolari d-Direttiva 76/207, li tistabbilixxi l-ugwaljanza tas-sessi għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol.
52.
B’kuntrast mad-Direttiva 92/85, li hija suċċessiva u intiża sabiex tinkoraġġixxi t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal, li jkunu welldu jew li jkunu qed ireddgħu, id-Direttiva 76/207 kellha missjoni iktar wiesgħa, intiża għall-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa fil-kuntest tax-xogħol. B’din il-premessa, l-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85 jinkludi projbizzjoni tat-tkeċċija “matul iż-żmien mill-bidu tat-tqala tagħhom sa tmiem il-leave tal-maternità”, filwaqt li d-Direttiva 76/207 li ma tikkontemplax direttament l-ipoteżi tat-tkeċċija minħabba t-tqala, tillimita ruħha sabiex tistabbilixxi t-trattament ugwali [Artikolu 5(1)] li “jfisser li m’għandu jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni minħabba sess kemm direttament kif ukoll indirettament, speċjalment billi ssir referenza għall-istat maritali jew tal-familja” [Artikolu 2(1)] (
25
).
53.
L-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni tad-Direttiva 76/207 tat lok għal ġurisprudenza Komunitarja kostanti skond liema, jekk it-tqala ma twassalx għal inugwaljanza bbażata fuq is-sess, hija taffettwa biss lill-mara, b’mod li d-deċiżjonijiet meħuda fil-kuntest tax-xogħol li, jistgħu jikkawżawla dannu, immotivati minn eventwalità ta’ tqala, jikkostitwixxu diskriminazzjoni pprojbita mid-Direttiva 76/207.
54.
Skond il-prinċipju tat-trattament ugwali stabbilit fid-Direttiva 76/207, is-sempliċi appartenenza għas-sess femminili ma tistax tiġġustifika sistema speċjali li hija iktar favorevoli minn dik li fl-istess ċirkustanzi, hija rriżervata għall-irġiel.
55.
Madankollu dan il-prinċipju ta’ ugwaljanza jeskludi biss li jiġu applikati regoli differenti għal sitwazzjonijiet simili mingħajr kawża oġġettiva f’dan ir-rigward. Din hija regola li hija suġġetta għal diversi eċċezzjonijiet importanti, u dan kif jirriżulta mill-Artikolu 2 tad-Direttiva 76/207, li jippermetti lill-Istati Membri li jeskludu mill-qasam tagħhom l-attivitajiet ta’ xogħol li għalihom, minħabba l-istess natura tagħhom jew il-kuntest li jsiru fihom, is-sess tal-ħaddiem jikkostitwixxi fattur determinanti (paragrafu 2), peress li l-applikazzjoni tiegħu hija mingħajr preġudizzju “għal disposizzjonijiet rigward il-ħarsien tan-nisa, speċjalment dwar it-tqala u l-maternità” (paragrafu 3) u lanqas “għal xi miżuri li jmexxu’l quddiem l-opportunitajiet indaqs għall-irġiel u n-nisa, speċjalment billi jneħħu xi inugwaljanzi li jeżistu li jaffettwaw l-opportunitajiet tan-nisa” fl-ambjent tax-xogħol (paragrafu 4) (
26
).
56.
B’hekk, fis-sentenza tal-25 ta’ Lulju 1991, Stoeckel (
27
), li segwiet il-fehma ta’ l-Avukat Ġenerali f’dan ir-rigward (
28
), ġie deċiż li l-projbizzjoni fuq xogħol bil-lejl intiża biss għan-nisa tmur kontra d-Direttiva 76/207, peress li ma ġiex stabbilit li dawn il-ħinijiet ikollhom effetti u inkonvenjenzi differenti skond is-sess tal-ħaddiem. Sussegwentement il-Qorti tal-Ġustizzja pprovidiet il-fatturi li jiġġustifika nuqqas ta’ ugwaljanza fit-trattament fuq il-post ta-xogħol favur in-nisa f’dawn iċ-ċirkustanzi, fejn qalet li l-inkonvenjenzi tax-xogħol bil-lejl, salv fil-perijodu tat-tqala jew tal-maternità, ma jippreżentawx riskju akbar għan-nisa milli għall-irġiel (
29
).
57.
Għaldaqstant it-tqala hija ċirkustanza li tagħti ċerti vantaġġi għall-mara fil-qasam taix-xogħol. Madankollu dan l-istat ma jiġġustifikax kwalunkwe ksur tal-prinċipju ta’ l-ugwaljanza, iżda biss dawk li huma ġġustifikati minħabba neċessità oġġettiva (
30
), bħal, per eżempju, il-projbizzjoni li titkeċċa ħaddiema matul it-tqala. Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja hija ċara fuq dan il-punt.
58.
Is-sentenza tal-5 ta’ Mejju 1994, Habermann-Beltermann (
31
), ma aċċettatx it-terminazzjoni ta’ kuntratt ta’ impjieg minħabba t-tqala peress li l-impjegata kienet temporanjament sabet ruħha f’sitwazzjoni ta’ impossibbiltà li taqdi l-obbligi tagħha fix-xogħol. Is-sentenza ta’ l-14 ta’ Lulju 1994, Webb (
32
), ikkwalifikat bħala diskriminatorja t-tkeċċija ta’ ħaddiema tqila, impjegata għal terminu mhux fiss bil-għan speċifiku, fil-bidu, li tissostitwixxi ħaddiema oħra, li ħarġet bil-leave tal-maternità.
59.
Il-ġurisprudenza kienet aktar varjata fir-rigward tad-deċiżjonijiet tat-tkeċċija bbażati fuq l-assenza ripetuta mix-xogħol minħabba mard marbut mat-twelid jew mat-tqala, iżda li tkun seħħet wara l-iskadenza tal-leave tal-maternità. Fis-sentenza tat-8 ta’ Novembru 1990, Hertz (
33
), ġie deċiż li t-tkeċċija ta’ impjegata minħabba t-tqala tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta bbażata fuq is-sess skond id-Direttiva 76/207 (
34
) fejn ingħad ukoll li minbarra l-fażi tat-tqala u tal-leave tal-maternità, mara tista’ titkeċċa wkoll bħala fil-każ ta’ raġel, minħabba assenzi dovuti għal marda, anki jekk din ta’ l-aħħar tirriżulta minn twelid jew tqala.
60.
F’kawża oħra simili, dik tas-Sinjura Larsson, jiena kont ipproponejt lill-Qorti tal-Ġustizzja (
35
) sabiex tikkonferma l-ġurisprudenza li taqta’ linja għat-tmiem tal-leave tal-maternità, minn dak il-mument fejn kull marda, irrispettivament jekk ikkawżata minn tqala, taqa’ taħt l-iskema ġenerali applikabbli għall-ħaddiema kollha, filwaqt li l-perijodi ta’ inkapaċità għax-xogħol dovuti għat-tqala, qabel it-twelid, ma jitqiesux bħala assenza minħabba l-mard ta’ raġel għall-finijiet tat-tkeċċija. Is-sentenza tad-29 ta’ Mejju 1997, Larsson (
36
), ma segwietx il-konklużjonijiet tiegħi fuq dan il-punt, u sostniet li d-Direttiva 76/207 ma tipprekludix it-tkeċċijiet minħabba assenzi dovuti għal marda li toriġina minn tqala jew minn twelid, irrispettivament mill-fatt jekk il-marda ddum wara l-leave tal-maternità. Fir-rigward tal-kalkolu tad-dewmien li jiġġustifika t-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg skond id-dritt nazzjonali, ġew ikkalkulati wkoll l-assenzi li seħħew bejn il-bidu tat-tqala u l-leave tal-maternità.
61.
Madankollu din l-interpretazzjoni ġiet abbandunata sena wara biss, meta fis-sentenza Brown, iċċitata iktar ’il fuq, li approvat il-konklużjonijiet tiegħi li kienu jirriproduċu dawk tal-kawża Larsson, ma ġewx ikkalkulati l-ġranet tal-leave għal marda pprovokata mit-tqala jew mit-twelid, li ttieħdet matul il-ġestazzjoni, li damet matul u wara l-leave tal-maternità, sabiex jiġi kkalkolat it-terminu ta’ żmien li kien jawtorizza t-tkeċċija skond id-dritt Brittanniku.
62.
Is-sentenza tad-19 ta’ Novembru 1998, Høj Pedersen et (
37
), ikkonfermat din id-dottrina, fejn iddikjarat l-inkompatibbiltà mad-dritt Komunitarju ta’ dispożizzjoni Daniża li kienet tippermetti lil min iħaddem li jobbliga lil mara tqila sabiex tieqaf mix-xogħol, mingħajr ma jħallasha l-paga kollha tagħha, jekk huwa kien jidhirlu li ma setax jimpjegaha. Is-sentenza Tele Danmark għamlet distinzjoni fir-rigward tat-terminazzjoni tal-kuntratti għal terminu fiss fid-direzzjoni tal-konklużjonijiet tiegħi ta’ l-10 ta’ Mejju 2001, fejn irrilevat li d-Direttiva 76/207 teskludi t-tkeċċija ta’ impjegata fuq kuntratt għal terminu fiss_li tkun naqset milli tinforma lil min iħaddimha bit-tqala tagħha (minkejja li hija kienet taf fil-mument meta l-kuntratt ġie ffirmat) u li b’konsegwenza kienet tinsab fl-inkapaċità li twettaq xogħolha matul parti kbira tal-kuntratt tagħha.
63.
Fl-aħħar lok, jeħtieġ li jissemmew żewġ sentenzi reċenti li ġew ippubblikata fil-Ġabra: is-sentenza ta’ l-20 ta’ Settembru 2007, Kiiski (
38
), li teskludi l-possibbiltà li jiġi rrifjutat leave tal-maternità lil ħaddiema li diġà tkun waqfet temporanjament mit-twettiq ta’ l-attivitajiet tax-xogħol tagħha għaliex tkun qiegħda tgawdi minn leave ieħor ta’ natura oħra; u s-sentenza tal-11 ta’ Ottubru 2007, Paquay (
39
), li tippreċiża li d-Direttiva 92/85 tipprojbixxi kemm id-deċiżjoni ta’ tkeċċija kif ukoll il-preparazzjoni indiretta tagħha, per eżempju t-tfittxija għal sostitut.
64.
Dawn is-sentenzi kollha jirrigwardaw l-idea ċentrali li t-tqala hija realtà fiżika li tikkonċerna biss in-nisa, li skond Lucinda M. Finley, tikkostitwixxi l-ostaklu prinċipali għall-integrazzjoni sħiħa tagħhom fid-dinja tax-xogħol (
40
). Konsegwentement, kull miżura f’dan il-qasam, li hija bbażata fuq it-tqala, u li tista’ possibbilment tippreġudika lill-mara, tmur kontra d-Direttiva 76/207 (
41
).
65.
Sa llum, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat din id-diskriminazzjoni biss fir-rigward tat-tkeċċija tal-ħaddiema tqal innotifikati, minħabba ċirkustanza marbuta direttament mat-tqala, matul il-ġestazzjoni, matul u fit-tmiem tal-leave tal-maternità. Iżda l-Oberster Gerichtshof qed joffri lill-Qorti tal-Ġustizzja l-okkażjoni li għall-ewwel darba tagħti deċiżjoni dwar il-konformità mad-dritt Komunitarju tat-terminazzjoni tal-kuntratt ta’ impjieg immotivata mill-maternità eventwali u futura tal-ħaddiema mara, għalkemm din it-terminazzjoni kienet ġiet deċiża qabel il-bidu tat-tqala in kwisjoni.
66.
Fid-dawl ta’ din il-konstatazzjoni ġdida, interpretazzjoni teleoloġika tad-Direttiva 76/207 li hija koerenti mal-ġurisprudenza analizzata, twassal sabiex jiġi rrikonoxxut li s-sitwazzjoni deskritta tista’ wkoll tiġi protetta permezz tar-regoli Komunitarji.
67.
Fil-fatt id-Direttiva tqiegħed is-salvagwardja tad-drittijiet tal-mara qabel il-prinċipju ta’ l-ugwaljanza sabiex tiġi evitata d-diskriminazzjoni tagħhom. L-Artikolu 2 jevoka, b’mod partikolari, il-protezzjoni tas-sess femminil f’dak li jikkonċerna t-tqala u l-maternità (paragrafu 3) billi jipprojbixxi espressament id-diskriminazzjonijiet li jaffettwaw l-istat maritali jew tal-familja (paragrafu 1). Għad-differenza tad-Direttiva 92/85, ebda dispożizzjoni tad-Direttiva 76/207 ma tirrestrinġi l-portata tagħha għal perijodu mill-ħajja tal-mara, b’mod li xejn ma jimpedixxi l-applikazzjoni tagħha qabel jew wara t-tqala jew wara t-twelid.
68.
Barra minn hekk, l-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza msemmija fil-qosor turi biċ-ċar il-volontà tal-Qorti tal-Ġustizzja li żżid il-protezzjoni tal-mara fil-kuntest tal-maternità. Jiena nistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tkompli f’din it-triq tal-protezzjoni tal-prokreazzjoni (dejjem fil-limiti tal-prinċipju ta’ l-ugwaljanza), billi tirrakkomanda lill-qorti Awstrijaka, li jekk l-eżami tal-fatti tal-kawża kellu jwassal biex tqis li min iħaddem aġixxa fid-dawl tas-sitwazzjoni partikolari li sabet ruħha fiha S. Mayr, hija għandha tiddeċiedi li t-tkeċċija hija diskriminatorja u tmur kontra d-Direttiva 76/207 (
42
).
69.
Il-prudenza u r-rispett indispensabbli taċ-ċertezza legali jobbligawni madankollu sabiex infakkar l-importanza f’dan il-qasam ta’ deliberazzjoni bir-reqqa tal-fatti, sabiex il-kamp ta’ applikazzjoni tal-protezzjoni jiġi limitat fiż-żmien.
70.
Fil-fehma tiegħi, il-fattur determinanti sabiex tiġi kkonfermata d-diskriminazzjoni, jinsab fil-fatt li t-tkeċċija kienet seħħet fid-dawl tal-maternità, preżenti jew sempliċement potenzjali. Mhijiex kwistjoni li wieħed għandu “jgħatti għajnejh” b’mod indefinit kontra t-tkeċċija ta’ kull mara li jista’ jkollha t-tfal jew li tixtieq ikollha t-tfal, u lanqas dik li tkun bdiet proċess twil u li jweġġa’ tar-riproduzzjoni assistita, iżda li jiġu evitati l-azzjonijiet ta’ min iħaddem li jmorru kontra l-prinċipju ta’ l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa, jew kontra l-għan essenzjali tal-protezzjoni tal-prokreazzjoni li huwa traxxendentali f’kull soċjetà moderna.
VI — Konklużjoni
71.
Abbażi tal-ħsibijiet preċedenti, jiena nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex twieġeb għad-domanda preliminari ta’ l-Obertser Gerischtshof kif ġej:
“1)
Impjegata li saritilha trattament għal fekondazzjoni in vitro mhijiex “ħaddiema tqila” skond l-ewwel parti ta’ l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/85/KEE, tad-19 ta’ Ottobru 1992, dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal u ħaddiema li welldu reċentament, jew li qed ireddgħu (l-għaxar direttiva partikolari fis-sens ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE) jekk, meta tiġi nnotifikata bit-tkeċċija tagħha, l-ovuli tagħha kienu diġà ffekondati fil-laboratorju, iżda ma kinux għadhom ġew impjantati fl-utru tagħha.
2)
It-tkeċċija ta’ din il-ħaddiema tikkostitwixxi madankollu diskriminazzjoni li tmur kontra d-Direttiva tal-Kunsill 76/207/KEE, tad-9 ta’ Frar 1976, dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqson mà l-aċċess għall-impijegi tagħrif professjonali, promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol, jekk jirriżulta li din kienet immotivata mis-sitwazzjoni partikolari tagħha jew mill-maternità futura tagħha”.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	Plinju x-Xiħ, Histoire naturelle, Ktieb VII, V, Ed. Firmin-Didot, Pariġi, 1883, p. 286.
(
3
)	A. Van Gennep, Les rites de passage, Ed. A. u J. Picard, 1992.
(
4
)	H. Balzac, Mémoires de deux jeunes mariées, XXVIII, Oeuvres complètes, Pariġi, 1867, p. 124.
(
5
)	Pittura li wieħed jista’ jammira fil-mużew Prado f’Madrid.
(
6
)	Direttiva tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 1992 dwar l-introduzzjoni ta’ mizuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu (l-għaxar Direttiva partikolari fis-sens ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE, ĠU L 348, p. 1).
(
7
)	Direttiva tal-Kunsill tad-9 ta’ Frar 1976 dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali għall-irġiel u n-nisa għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-aċċess għall-impjiegi, taħriġ professjonali, promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol (ĠU L 39, p. 40).
(
8
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Settembru 2002 dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn l-irġiel u n-nisa fir-rigward ta’ aċċess għall-impjieg, taħriġ professjonali u promozzjoni, u kundizzjonijiet tax-xogħol (ĠU L 269, p. 15).
(
9
)	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Lulju 2006 dwar l-implementazzjoni tal-prinċipju ta’ opportunitajiet indaqs u ta’ trattament ugwali ta’ l-irġiel u n-nisa fi kwistjonijiet ta’ impjiegi u xogħol (tfassil mill-ġdid) (ĠU L 204, p. 23).
(
10
)	It-talba għal deċiżjoni preliminari tgħid li S. Mayr kienu sarulha żewġ tentattivi ta’ riproduzzjoni assistita, mingħajr madankollu ma ġiet indikata d-data.
(
11
)	“[B]arra minn każijiet eċċezzjonali mhux konnessi mal-kundizzjoni tagħhom li huma permessi taħt il-liġi u/jew prattika nazzjonali u, meta applikabbli, sakemm l-awtorita’ kompetenti tkun tat il-kunsens tagħha” [Artikolu 10(1)].
(
12
)	Sors: Encyclopaedia Universalis, artiklu “embryoloġija”.
(
13
)	Informazzjoni meħuda mill-Enċiklopedija Britannika, taħt l-artiklu “pregnancy”, p. 675.
(
14
)	Minħabba r-raġunijiet mogħtija, u minkejja li bejn iż-żewġ avvenimenti jgħaddu normalment ħames jew sitt ijiem.
(
15
)	Dikjarazzjoni ippubblikata fil-fuljett “L-aspetti etiċi tal-ġinekoloġija u ta’ l-ostetriċja — Mill-kumitat tal-FIGO għall-istudju tal-problemi etiċi fir-riproduzzjoni tal-bniedem”, Novembru 2006: http://www.figo.org/about_guidelines.asp.
(
16
)	Il-fekondazzjoni in vitro li saret fuq S. Mayr hija waħda mit-tekniċi ta’ riproduzzjoni umana assistita l-iktar użata fil-preżent. Din tinvolvi diversi fażijiet: 1) stimulazzjoni ta’ l-ovarju ma’ ormoni permezz ta’ injezzjonijiet intramuskolari jew taħt il-ġilda, biex jittieħdu diversi ovuli fl-istess ċiklu (li huwa neċessarju, peress li l-ooċiti miksuba ma jagħtux embrijoni li jistgħu jiġu ttrasferiti); 2) estrazzjoni ta’ l-ooċiti permezz ta’ titqiba transvaġinali skond kontroll ekografiku, intervent li jdum madwar ħmistax-il minuta, taħt il-loppju, fejn il-pazjenta terġa’ tiġi f’tagħha wara għoxrin jew tletin minuta; 3) koltivazzjoni in vitro ta’ l-embrijon, fejn l-ovuli li jkunu ttieħdu jitqiegħu f’test tube flimkien ma’ l-isperma magħżula; il-fekondazzjoni sseħħ l-għada. L-embrijoni jiġu mbagħad ikkonservati fl-aktar post xieraq għall-iżvilupp tagħhom; 4) trasferiment embrijoniku ta’ l-ooċiti ffekondati, li jitqiegħdu fl-apparat ġenitali tal-mara (fl-utru jew fit-tubi); skond il-karatteristiċi ta’ l-embrijoni, fejn il-perijodu l-iktar xieraq sabiex isseħħ din l-operazzjoni huwa bejn it-tieni u s-sitt jum wara l-fekondazzjoni ta’ l-ooċiti; in-numru ta’ l-embrijoni ttrasferiti jvarja wkoll skond diversi fatturi, b’medja ta’ tnejn jew tlieta; 5) wara t-trasferiment tan-numru ta’ embrijoni xierqa, l-embrijoni vijabbli l-oħra jiġu ffriżati biex jiġu kkonservati. Sors: Instituto Valenciano de Infertilidad. http://www.ivi.es/tratamientos/fecundacion.htm.
(
17
)	J.A. Pascual, La Historia como pretexto, diskors li ntqal fl-10 ta’ Marzu 2002 matul id-dħul uffiċjali tiegħu fir-Real Academia Española, Madrid, 2002, p. 82. Għandu jintqal ukoll li d-Dizzjunarju ta’ l-imsemmija Akkademja huwa prattikament aċċessibbli għal kulħadd kullimkien, inkluż fl-istess Vetusta, peress li L. Alas “Clarín”, fir-rumanz meraviljuż tiegħu La Regenta, edizzjoni ta’ G. Sobejano, Edizzjoni numru 5, Castalia, Madrid, 1990, Volum I, p. 254, iqiegħed kopja tad-Dizzjunarju fil-klabb ta’ din il-belt. Fir-realtà, id-Dizzjunarju tar-Real Academia de la Lengua Española jiddefinixxi t-tqala bħala “l-istat li ssib ruħha fih il-mara tqila”, u d-Dizzjunarju ta’ l-Akkademja Franċiża tiddefinixxiha bħala “l-istat ta’ mara tqila; id-dewmien f’dan l-istat”.
(
18
)	Punt 5 ta’ l-osservazzjonijiet tagħha.
(
19
)	C-394/96, Ġabra p. I-4185.
(
20
)	C-109/00, Ġabra p. I-6993.
(
21
)	L-istess ħsieb jirriżulta mill-konklużjonijiet li jiena ppreżentajt fil-5 ta’ Frar 1998 u 10 ta’ Mejju 2001 f’dawn il-kawżi.
(
22
)	Artikolu 14 tal-Liġi Nru 40 tad-19 ta’ Frar 2004, skond l-indikazzjonijiet mogħtija mill-Gvern Taljan fil-punt 19 ta’ l-osservazzjonijiet tiegħu. Dan jirrigwarda projbizzjoni ġenerali, li m’għandha ebda eċċezzjoni għaliha ħlief fil-każ ta’ forza maġġuri.
(
23
)	B.O.E. tas-27 ta’ Mejju 2006.
(
24
)	Hija f’din il-linja li l-leġiżlatur Franċiż huwa indirizzat, peress li l-Artikolu L. 2141-4 tal-Kodiċi tas-saħħa pubblika (introdott bil-liġi tas-6 ta’ Awissu 2004) iġiegħel lill-membri tal-koppja kkonċernata (jew is-superstiti, fil-każ ta’ mewt) li kull sena juru li huma għadhom iżommu “proġett parentali”, b’mod li, jekk huma ma jimmanifestawx dan, l-ooċiti jinqerdu wara ħames snin.
(
25
)	J. Gorelli Hernández, “Situación de embarazo y principio de igualdad de trato. La regulación comunitaria y su jurisprudencia” fir-Revista Española de Derecho del Trabajo Nru 97, 1999, p. 729, isostni li l-Artikolu 10 tad-Direttiva 92/85 mhuwiex limitat biex jikkundanna t-tkeċċijat diskriminatorji, iżda jipprojbixxi kull tkeċċija matl it-tqala u l-leave tal-maternità. Madankollu, għalkemm hija ġenerali u inkundizzjonata, din il-projbizzjoni stabbilita fl-imsemmi Artikolu 10 għandha ċerta konnessjoni mal-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, billi tittollera t-tkeċċija ta’ nisa tqal f’“każijiet eċċezzjonali mhux konnessi mal-kundizzjoni tagħhom”.
(
26
)	M. Rodríguez Piñero, “Discriminación, igualdad de trato y acción positiva”, fil-xogħol kollettiv La igualdad de trato en el Derecho comunitario laboral, Ed. Aranzadi, Pamplona, 1997, p. 105, jsostni li hemm lok li l-portata tal-prinċipji tat-trattament ugwali bejn is-sessi għandha tingħata aktar flessibbliltà.
(
27
)	C-345/89, Ġabra p. I-4047. Bl-istess mod, is-sentenza tat-3 ta’ Frar 1994, Minne (C-13/93, Ġabra p. I-371).
(
28
)	Konklużjonijiet ta’ l-Avukat Ġenerali Tesauro ta’ l-24 ta’ Jannar 1991.
(
29
)	Huwa intiż hawnhekk li jiġu evitati miżuri li, minkejja li jidhru li huma maħsuba biex jipproteġu, jaħbu tifsiriet sessisti għad-dannu tal-mara, billi jikkomplikaw l-aċċess tagħha għas-suq tax-xogħol u għall-iżvolġiment normali ta’ xogħolha. Huwa f’dan is-sens li fis-sentenza 229/1992, it-Tribunal Constitucional Spanjol iddikjara bħala antikostituzzjonali l-projbizzjoni tax-xogħol min-nisa fis-settur tal-minjieri, minħabba li din tirrifletti iktar l-isterjotipa (il-preżunta dgħjufija tas-sess femminil) milli karatteristiċi reali, naturali jew bijoloġiċi, ħaġa din li tippreżenta element diskriminatorju għall-mara.
(
30
)	B’hekk, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 92/85 jissuġġetta l-esklużjoni mix-xogħol ta’ bil-lejl tal-mara għall-kundizzjoni li jiġi ppreżentat ċertifikat mediku li jistabbilixxi li l-miżura hija indispensabbli għas-sigurtà jew is-saħħa tal-persuna interessata.
(
31
)	C-421/92, Ġabra p. I-1657.
(
32
)	C-32/93, Ġabra p. I-3567.
(
33
)	C-179/88, Ġabra p. I-3979.
(
34
)	L-istess ġie deċiż fis-sentenza ta’ l-istess ġurnata, Dekker (C-177/88, Ġabra p. I-3941) fir-rigward tar-rifjut li tiġi impjegata mara tqila.
(
35
)	Konklużjonijiet tat-18 ta’ Frar 1997.
(
36
)	C-400/95, Ġabra p. I-2757.
(
37
)	C-66/96, Ġabra p. I-7327.
(
38
)	C-116/06, Ġabra p. I-7643,
(
39
)	C-460/06, Ġabra p. I-8511.
(
40
)	L.M. Finley, “Trascending equality theory: a way out of the maternity and the workplace debate”, Columbia Law Review, Vol. 86, p. 1118, partikolarment p. 1119.
(
41
)	Għaldaqstant hija l-motivazzjoni tagħha li hija rilevanti. N. Bramforth, “The treatment of pregnancy under European Community sex discrimination law”, European Public Law Nru 1, 1995, p. 61, fl-analiżi tiegħu tal-ġurisprudenza Dekker u Hertz, jirrileva li l-Qorti tal-Ġustizzja rrikjediet li tinstab ir-raġuni li għaliha min iħaddem keċċa lill-mara tqila (jiġifieri l-motivi tiegħu), peress li din tinfluwenza l-evalwazzjoni tal-kwistjoni dwar jekk l-attitudni tiegħu tistax tiġi meqjusa bħala li tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta fir-rigward tad-Direttiva. Jeħtieġ li tiġi enfasizzata l-importanza li jinstab il-motiv tat-tkeċċija, peress li evalwazzjoni xierqa tippermetti mhux biss li tiġi limitata l-portata tal-protezzjoni in kwistjoni, iżda wkoll li tiġi evitata dipendenza eċċessiva fir-rigward tad-diskussjoni dwar l-ugwaljanza tas-sessi u fuq il-lingwaġġ użat li, għal Lucinda M. Finley, ittieħed mill-kontroversja dwar id-diskriminazzjoni razzjali, minkejja li jirriżulta li mhuwiex xieraq għall-parti l-kbira tal-problemi tan-nisa fil-ġurnata ta’ llum, li raw progressi sostanzjali fl-oqsma u l-privileġġi li qabel kienu rriżervati għall-irġiel (iċċitat iktar ’il fuq, p. 1164).
(
42
)	L-impriża konvenuta tiċħad li hija keċċiet lil S. Mayr minħabba t-tqala futura tagħha, peress li hija ma kinitx ġiet informata b’din iċ-ċirkustanza. Għalkemm hija ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali li tevalwa din l-allegazzjoni, S. Mayr kienet bil-leave tal-mard wara li saritilha t-titqiba follikulari (jumejn qabel it-tkeċċija), b’mod li min iħaddimha seta’ forsi kien jaf bis-sitwazzjoni tagħha. Madankollu, skond id-Direttiva tal-Kunsill 97/80/KE tal-15 ta’ Diċembru 1997 dwar il-piż tal-prova f’każijiet ta’ diskriminazzjoni bbażati fuq is-sess (ĠUL 14, p. 6), kien l-obbligu ta’ Bäckerei und Konditorei Gerhard Flöckner li tressaq il-prova li d-deċiżjoni tagħha ma kienet tinvolvi ebda ksur tal-prinċipju tat-trattament ugwali.