62019CC0307
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MICHALA BOBEKA
przedstawiona w dniu 26 listopada 2020 r. (
1
)
Sprawa C‑307/19
Obala i lučice d.o.o.
przeciwko
NLB Leasing d.o.o.
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Visoki trgovački sud Republike Hrvatske (apelacyjny sąd gospodarczy, Chorwacja)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Rozporządzenie (WE) nr 1393/2007 – Pojęcie „spraw cywilnych i handlowych” – Doręczanie dokumentów „sądowych” i „pozasądowych” – Niewyznaczone „jednostki przekazujące” – Notariusz wydający nakaz egzekucyjny na podstawie „dokumentu autentycznego” – Jurysdykcja „szczególna” lub „wyłączna” w odniesieniu do parkowania na drodze publicznej
I. Wprowadzenie
1.
Wnoszący apelację jest podmiotem prywatnym, którego zadaniem jest zarządzanie publicznymi miejscami parkingowymi w Zadarze (Chorwacja). Na wyznaczonym miejscu parkingowym przy ulicy publicznej dokonał on kontroli samochodu będącego własnością drugiej strony postępowania. W samochodzie brak było biletu parkingowego. Wnoszący apelację wydał dzienny bilet parkingowy. Bilet parkingowy nigdy nie został opłacony. Wnoszący apelację wniósł zatem o wykonanie nakazu egzekucyjnego wydanego przez notariusza w Chorwacji, który został doręczony drugiej stronie postępowania w Słowenii.
2.
Niniejsza sprawa jest kolejnym epizodem dość już bogatej sagi proceduralnej dotyczącej niezapłaconych biletów parkingowych i notariuszy (
2
). Sednem problemu wydaje się swego rodzaju podwójna prywatyzacja przeprowadzona przez ustawodawcę chorwackiego: zarówno na poziomie zarządzania, jak i na poziomie egzekwowania prawa. Sfera powszechnie postrzegana w innych państwach członkowskich jako administracyjna została powierzona podmiotom prywatnym. Późniejsza egzekucja takiego roszczenia nie jest również przewidziana jako sprawa podlegająca kognicji sądów, lecz raczej, przynajmniej w pierwszej instancji, jako należąca do zakresu właściwości notariuszy.
3.
Powoduje to nie tylko pewnego rodzaju niepewność co do konstrukcji postrzeganej jako całość, lecz prowadzi również do tarć na poziomie taksonomicznym z instrumentami unijnego prawa prywatnego UE i w ramach tych instrumentów. To właśnie w tym kontekście Visoki trgovački sud Republike Hrvatske (apelacyjny sąd gospodarczy, Chorwacja), po tym jak dwa niższe sądy krajowe uznały się za niewłaściwe do rozpoznania tej sprawy, rozpatruje kwestię zbiegu jurysdykcji w przypadku zaskarżenia takiego nakazu wydanego przez notariusza.
4.
Sąd odsyłający zmierza między innymi do uzyskania wskazówek w przedmiocie: (i) kryterium pozwalającego ustalić, czy dany spór spełnia przesłanki „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1393/2007 (
3
) (zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie doręczania”) oraz rozporządzenia (UE) nr 1215/2012 (
4
) (zwanego dalej „przekształconym rozporządzeniem brukselskim”); (ii) czy w ramach rozporządzenia w sprawie doręczania notariusze w Chorwacji mogą przekazywać nakazy egzekucyjne osobom mającym miejsce zamieszkania w innych państwach członkowskich; oraz (iii) która konkretna podstawa jurysdykcji może znaleźć zastosowanie do tego rodzaju sporów zgodnie z przepisami przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
II. Ramy prawne
A. Prawo Unii
1.
Przekształcone rozporządzenie brukselskie
5.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego:
„1.   Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, niezależnie od rodzaju sądu. Nie obejmuje ono w szczególności spraw podatkowych, celnych, administracyjnych ani spraw dotyczących odpowiedzialności państwa za działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej (acta iure imperii)”.
6.
W art. 4 tego rozporządzenia określono zasadę „państwa miejsca zamieszkania”, która ustanawia wymóg, by osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego były pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego. Jednakże art. 5 tego rozporządzenia stanowi, że osoba taka może być, w drodze odstępstwa, pozwana również przed sądy innego państwa członkowskiego, ale „tylko zgodnie z przepisami ustanowionymi w sekcjach 2–7 [tego] rozdziału”.
7.
Artykuł 7 przekształconego rozporządzenia brukselskiego, znajdującego się w sekcji zatytułowanej „Jurysdykcja szczególna”, stanowi:
„Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim:
1)
a)
w sprawach dotyczących umowy – przed sądy miejsca wykonania danego zobowiązania;
b)
do celów niniejszego przepisu – i o ile nie uzgodniono inaczej – miejscem wykonania danego zobowiązania jest:
–
w przypadku sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce w państwie członkowskim, w którym rzeczy te zgodnie z umową zostały albo miały zostać dostarczone,
–
w przypadku świadczenia usług – miejsce w państwie członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były świadczone albo miały być świadczone;
c)
jeżeli lit. b) nie ma zastosowania, stosuje się lit. a);
2)
w sprawach dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego – przed sądy miejsca, w którym nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę”.
8.
Artykuł 24 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego przewiduje „w sprawach, których przedmiotem są prawa rzeczowe na nieruchomościach oraz najem lub dzierżawa nieruchomości”, jurysdykcję wyłączną „sąd[ów] państwa członkowskiego, w którym nieruchomość jest położona”.
2.
Rozporządzenie w sprawie doręczania
9.
Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania wyznacza zakres zastosowania rozporządzenia i ma następujące brzmienie:
„1.   Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, w sytuacji gdy konieczne jest przekazanie dokumentu sądowego lub pozasądowego z jednego państwa członkowskiego do drugiego, po to by go doręczyć. Rozporządzenie nie obejmuje w szczególności spraw skarbowych, celnych czy administracyjnych ani odpowiedzialności państwa za działania i zaniechania podczas sprawowania władzy publicznej (acta iure imperii)”.
10.
Zgodnie z art. 2 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Jednostki przekazujące i przyjmujące”:
„1.   Każde państwo członkowskie wyznacza urzędników państwowych, organy lub inne osoby, zwane dalej »jednostkami przekazującymi«, właściwe do przekazywania dokumentów sądowych lub pozasądowych, które mają zostać doręczone w innym państwie członkowskim.
[…]
4.   Każde państwo członkowskie przekazuje Komisji następujące informacje:
a)
nazwy i adresy jednostek przyjmujących, o których mowa w ust. 2 i 3;
b)
obszar geograficzny objęty ich właściwością miejscową;
c)
dostępne sposoby odbioru dokumentów; oraz
d)
języki, w których można wypełniać standardowy formularz, zawarty w załączniku I.
Państwa członkowskie zgłaszają Komisji wszystkie późniejsze zmiany tych informacji”.
11.
Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania stanowi, że „[d]okumenty sądowe są przekazywane bezpośrednio i jak najszybciej między jednostkami wyznaczonymi zgodnie z art. 2”.
12.
Doręczanie „dokumentów sądowych” drogą pocztową w państwie członkowskim może odbywać się zgodnie z art. 14 rozporządzenia w sprawie doręczania. Doręczanie „dokumentów pozasądowych” reguluje art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania, który stanowi, że dokumenty te „mogą być przekazywane do doręczenia w innym państwie członkowskim zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia”.
B. Prawo chorwackie
1.
Uchwała dotycząca organizacji miasta Zadar
13.
Odluka o organizaciji i načinu naplate parkiranja u Gradu Zadru [uchwała dotycząca organizacji i sposobu pobierania opłat za parkowanie w Mieście Zadar (zwana dalej „uchwałą dotyczącą organizacji”) (Glasnik Grada Zadra nr 4/2011)] ustanawia strefy parkowania, czas, kiedy są pobierane opłaty za parkowanie na ulicznych parkingach publicznych, oraz cenę za godzinę parkowania. W art. 2 tej uchwały zdefiniowano publiczne parkingi jako „miejsca publiczne służące do zatrzymywania i parkowania pojazdów”. Artykuł 4 stanowi, że publiczne parkingi są oznaczone jako takie, zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie ruchu drogowego.
14.
Na mocy art. 5 uchwały dotyczącej organizacji znakowania publicznych parkingów dokonywane jest przez organizatora parkingu, pod nadzorem właściwego wydziału urzędu miejskiego. Artykuł 6 tej samej uchwały określa „ogólne warunki umowy o korzystanie z parkingów”, określając dni i godziny, w których należy uiścić opłatę parkingową. Wreszcie, art. 7 uchwały dotyczącej organizacji stanowi, że w momencie zatrzymania lub zaparkowania pojazdu na parkingach publicznych kierowca lub właściciel pojazdu akceptuje ogólne warunki parkowania i zawiera jednocześnie umowę z organizatorem parkingu.
2.
Uchwała dotycząca działalności komunalnej w Zadarze
15.
Zarządzanie parkingami, garażami publicznymi i terminalami drogowymi na terenie miasta Zadar oraz utrzymywanie ich w odpowiednim stanie reguluje Odluka o komunalnim djelatnostima Grada Zadra (uchwała w sprawie działalności komunalnej miasta Zadar) (Glasnik Grada Zadra nr 16/2009). Na mocy art. 3 ust. 15 lit. a) tej uchwały wnoszącemu apelację powierzono utrzymanie parkingów, garaży publicznych i terminali drogowych w odpowiednim stanie oraz zarządzanie nimi.
III. Okoliczności faktyczne, postępowanie przed sądem odsyłającym i pytania prejudycjalne
16.
NLB Leasing d.o.o. Ljubljana (zwany dalej „drugą stroną postępowania”) to przedsiębiorstwo zapewniające finansowanie na cele związane z korzystaniem z pojazdów, sprzętu i nieruchomości w Słowenii.
17.
W dniu 30 czerwca 2012 r. samochód wzięty w leasing od drugiej strony postępowania zaparkowano na publicznej ulicy w Zadarze (Chorwacja). Ulica ta jest objęta strefą parkowania z wyznaczonymi miejscami parkingowymi. Bilet parkingowy należy zakupić przed parkowaniem.
18.
W tym samym dniu Obala i lučice d.o.o. (zwane dalej „wnoszącym apelację”), spółka z ograniczoną odpowiedzialnością utworzona przez miasto Zadar na potrzeby zarządzania terenami publicznymi i utrzymania ich w odpowiednim stanie dla celów parkowania pojazdów silnikowych, dokonała kontroli biletowej w odniesieniu do samochodu wynajętego przez drugą stronę postępowania. Za przednią szybą samochodu brak było biletu parkingowego. Wobec tego wnoszący apelację wystawił dzienny bilet parkingowy [84 kun chorwackich (HRK), ok. 13 EUR]. Biletu parkingowego nigdy nie opłacono.
19.
W dniu 1 lipca 2013 r. Republika Chorwacji przystąpiła do Unii Europejskiej.
20.
W dniu 20 lutego 2017 r. wnoszący apelację wszczął postępowanie egzekucyjne w związku z wierzytelnością wynikającą z nieopłaconego biletu za pośrednictwem notariusza prowadzącego kancelarię w Puli (Chorwacja) poprzez złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji na podstawie „dokumentu autentycznego”. Dokumentem tym był wyciąg z rachunku wnoszącego apelację, z którego wynikała wierzytelność nieuregulowana przez drugą stronę postępowania.
21.
W dniu 8 marca 2017 r., na podstawie „dokumentu autentycznego”, notariusz wydał nakaz egzekucyjny opiewający na kwotę 1825,25 HRK (ok. 282 EUR). Na sumę tę składała się wartość nieopłaconego biletu parkingowego (84 HRK), opłaty wynikające z kosztów dotychczasowego postępowania (1235 HRK) oraz opłaty z tytułu „przewidywalnych kosztów” (506,25 HRK). Pismo zostało następnie doręczone drugiej stronie postępowania listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.
22.
Pozwany wniósł sprzeciw od tego nakazu do Trgovački sud u Pazinu (sądu gospodarczego w Pazinie, Chorwacja). Sąd ten uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę Trgovački sud u Zadru (sądowi gospodarczemu w Zadarze, Chorwacja). Ten ostatni sąd również uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę do rozstrzygnięcia Visoki trgovački sud (wyższemu sądowi gospodarczemu, Republika Chorwacji).
23.
Chociaż sąd odsyłający zauważa, że nominalna kwota, o której egzekucję wystąpiono, jest niska, uznaje również, że do sądów krajowych skierowano znaczną liczbę takich spraw. To właśnie w tym kontekście faktycznym i prawnym Visoki trgovački sud (apelacyjny sąd gospodarczy, Chorwacja) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:
„1)
Czy jest dopuszczalne, żeby notariusze dokonywali doręczenia dokumentów w zastosowaniu rozporządzenia [nr 1393/2007], w przypadku gdy notariusze doręczają swoje decyzje w sprawach, co do których nie ma zastosowania rozporządzenie nr 1215/2012, z uwagi na to, że gdy notariusze w Chorwacji wykonują kompetencje powierzone im przez prawo krajowe w zakresie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie »dokumentów autentycznych«, nie są oni objęci zakresem pojęcia »sądu« w rozumieniu rzeczonego rozporządzenia nr 1215/2012? Skoro mianowicie notariusze nie są objęci zakresem pojęcia »sądu« zgodnie z rozporządzeniem nr 1215/2012, czy mogą oni w ramach kompetencji powierzonych im przez prawo krajowe w zakresie postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie »dokumentów autentycznych« stosować zasady doręczania dokumentów na podstawie rozporządzenia nr 1393/2007?
2)
Czy parkowanie na ulicy i na drodze publicznej, kiedy prawo do pobierania opłaty przewidują Zakon o sigurnosti prometa na cestama [ustawa o bezpieczeństwie ruchu drogowego] i normy dotyczące wykonywania działalności komunalnej jako działalności publicznej, może być uznane za wchodzące w zakres spraw cywilnych w rozumieniu rozporządzenia [nr 1215/2012], które reguluje kwestię jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, biorąc pod uwagę w szczególności fakt, że jeśli zastanie się pojazd bez biletu parkingowego albo z nieważnym biletem parkingowym, natychmiast powstaje obowiązek zapłaty za dzienny bilet, jak gdyby pojazd był zaparkowany przez cały dzień, niezależnie od dokładnego czasu korzystania z miejsca parkingowego, oraz że taka należność za bilet dzienny zawiera element sankcji, a w niektórych państwach członkowskich takie parkowanie uważa się za wykroczenie drogowe?
3)
Czy w uprzednio wskazanych sporach sądowych dotyczących parkowania na ulicy i drodze publicznej, kiedy prawo do pobierania opłat przewidują Zakon o sigurnosti prometa na cestama [ustawa o bezpieczeństwie ruchu drogowego] i normy dotyczące wykonywania działalności komunalnej jako działalności publicznej, sądy mogą dokonywać doręczeń dokumentów pozwanym do innych państw członkowskich na podstawie rozporządzenia [nr 1393/2007]?
Gdyby na podstawie powyższych pytań orzeczono, że takie parkowanie wchodzi w zakres spraw cywilnych, przedkłada się dodatkowe pytania:
4)
W niniejszej sprawie stosuje się domniemanie zawarcia umowy przez sam fakt parkowania na ulicy na miejscu oznakowanym znakami poziomymi i/lub pionowymi, to znaczy uważa się, że przez sam fakt parkowania zostaje zawarta umowa, a jeśli nie uiści się opłaty godzinowej za parkowanie, trzeba zapłacić za bilet dzienny. W związku z tym pojawia się pytanie, czy to domniemanie zawarcia umowy przez sam fakt parkowania i zgody na zapłatę za bilet dzienny, jeśli nie wykupi się biletu godzinowego za parkowanie lub jeśli upłynie czas, na jaki bilet ten został kupiony, jest sprzeczne z podstawowymi zasadami dotyczącymi świadczenia usług z art. 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i dorobkiem prawnym Unii Europejskiej[?]
5)
Parkowanie miało w niniejszej sprawie miejsce w Zadarze (Chorwacja), więc istnieje określony związek między tą umową a sądem Republiki Chorwacji. Czy jednak takie parkowanie jest »usługą« w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia [nr 1215/2012], skoro pojęcie usługi oznacza, że strona świadcząca usługę wykonuje określoną działalność, czyli wykonuje określoną czynność odpłatnie, przez co pojawia się pytanie, czy czynność powoda była wystarczająca, aby uznać ją za usługę? Gdyby nie istniała jurysdykcja szczególna sądu w Republice Chorwacji na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia [nr 1215/2012], wówczas postępowania musiałyby być prowadzone przed sądem miejsca zamieszkania pozwanego.
6)
Czy parkowanie na ulicy i drodze publicznej, kiedy prawo do pobierania opłaty przewidują Zakon o sigurnosti prometa na cestama [ustawa o bezpieczeństwie ruchu drogowego] i normy dotyczące wykonywania działalności komunalnej jako działalności publicznej, a opłata jest pobierana tylko przez określony okres w ciągu dnia, może być uznane za umowę najmu nieruchomości w rozumieniu art. 24 ust. 1 rozporządzenia [nr 1215/2012]?
7)
Gdyby w niniejszej sprawie nie można było przyjąć wskazanego uprzednio domniemania, że do zawarcia umowy doszło przez sam fakt parkowania (pytanie czwarte), to czy taki rodzaj parkowania, gdzie uprawnienie do pobierania opłaty za parkowanie wynika z Zakon o sigurnosti prometa na cestama [ustawy o bezpieczeństwie ruchu drogowego] i przewidziane jest opłacenie biletu dziennego, jeśli z góry nie opłaci się biletu godzinowego za parkowanie albo jeśli upłynie czas, za który ten bilet był opłacony, można by uznać za czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 7 ust. 2 rozporządzenia [nr 1215/2012]?
8)
W niniejszej sprawie fakt parkowania miał miejsce przed przystąpieniem Republiki Chorwacji do Unii Europejskiej, a mianowicie w dniu 30 czerwca 2012 r. o godzinie 13.02, dlatego pojawia się pytanie, czy rozporządzenia dotyczące stosowania prawa właściwego, czyli rozporządzenie nr 593/2008 lub rozporządzenie nr 864/2007, mogą mieć zastosowane w niniejszej sprawie z uwagi na czasowy zakres obowiązywania tych rozporządzeń.
Gdyby Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej był właściwy do udzielenia odpowiedzi w kwestii stosowania prawa materialnego, wówczas przedkłada się kolejne pytanie:
9)
Czy domniemanie zawarcia umowy przez sam fakt parkowania i zgody na zapłatę biletu dziennego, jeśli nie kupi się biletu godzinowego za parkowanie lub jeśli upłynie czas, na który bilet został opłacony, jest sprzeczne z podstawowymi zasadami dotyczącymi świadczenia usług z art. 56 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i pozostałym dorobkiem prawnym Unii Europejskiej niezależnie od tego, czy właściciel pojazdu jest osobą fizyczną czy prawną? Innymi słowy, czy w kwestii stosowania prawa materialnego w przedmiotowej sytuacji prawnej mogą mieć zastosowanie zasady wyrażone w art. 4 rozporządzenia nr 593/2008 (przy czym w aktach sprawy nie ma dowodu, że strony uzgodniły kwestię prawa właściwego)?
–
Jeśli mamy do czynienia z umową, to czy w przedmiotowej sprawie chodzi o umowę o świadczenie usług, to znaczy czy taka umowa w sprawie parkowania mogłaby być uważana za usługę, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 593/2008?
–
Ewentualnie, czy rozpatrywane parkowanie można uznać za umowę korzystania z nieruchomości [najmu nieruchomości] w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 593/2008?
–
Ewentualnie, gdyby do parkowania miał zastosowanie art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 593/2008, pojawia się pytanie, co w niniejszej sprawie jest świadczeniem charakterystycznym, ponieważ powód zasadniczo tylko oznakował powierzchnię ulicy [przeznaczoną] do parkowania i pobiera opłatę za parkowanie, podczas gdy pozwany parkuje i płaci za parking. Gdyby bowiem uznać, że świadczeniem charakterystycznym jest świadczenie powoda, wówczas miałoby zastosowanie prawo Republiki Chorwacji, a jeśli świadczeniem charakterystycznym byłoby świadczenie pozwanego, wówczas miałoby zastosowanie prawo Republiki Słowenii. Jednakże z uwagi na to, że prawo do pobierania opłaty za parking w tym przypadku jest uregulowane przez prawo Republiki Chorwacji, z którym ma ono zatem ściślejszy związek, to czy w rozpatrywanej sprawie miałaby jednak zastosowanie dodatkowo zasada z art. 4 ust. [3] rozporządzenia nr 593/2008[?]
–
Gdyby chodziło o zobowiązanie pozaumowne w rozumieniu rozporządzenia nr 864/2007, to czy takie zobowiązanie pozaumowne może być uznane za szkodę, w związku z czym prawo właściwe należałoby ustalać na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 864/2007?
–
Ewentualnie, czy taki rodzaj parkowania można by uznać za bezpodstawne wzbogacenie, w związku z czym prawo właściwe należałoby ustalać na podstawie art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 864/2007?
–
Ewentualnie, czy taki rodzaj parkowania można by uznać za prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, w związku z czym prawo właściwe należałoby ustalać na podstawie art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 864/2007?
–
Ewentualnie, czy taki rodzaj parkowania można by uznać za culpa in contrahendo pozwanego, w związku z czym prawo właściwe należałoby ustalać na podstawie art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 864/2007?”.
24.
Uwagi na piśmie w niniejszym postępowaniu przedstawili wnoszący apelację, rządy niemiecki i chorwacki, jak również Komisja Europejska. Z wyjątkiem rządu niemieckiego, wszyscy uczestnicy, a także rząd słoweński, odpowiedzieli na pytania pisemne skierowane do nich przez Trybunał.
IV. Analiza
25.
Zgodnie z wnioskiem Trybunału ograniczę swoją analizę do przedstawionych przez sąd odsyłający pytań 1–3 i 5–7. Niniejsza opinia ma zatem podaną niżej strukturę. Zacznę od krótkich uwag na temat dopuszczalności (A). Analizę merytoryczną rozpocznę od przeformułowania pytań (B.1). Następnie przejdę do pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania (B.2). Potem zajmę się kwestią ustalenia, czy notariusze w Chorwacji mogą samodzielnie dokonywać doręczeń (na mocy rozporządzenia w sprawie doręczania) nakazów egzekucyjnych wydanych na podstawie „dokumentu autentycznego” (B.3). Dalej zajmę się kwestią, czy parkowanie na wyznaczonym miejscu parkingowym przy drodze publicznej można uznać za czynność objętą zakresem zastosowania „szczególnych” lub „wyłącznych” podstaw jurysdykcji na mocy przekształconego rozporządzenia brukselskiego (B.4). Na zakończenie chciałbym odnieść się do szerszych, strukturalnych kwestii poruszonych w niniejszej sprawie (C).
A. Dopuszczalność
1.
W przedmiocie stosowania prawa Unii ratione temporis
26.
Parkowanie miało miejsce w dniu 30 czerwca 2012 r. W dniu 1 lipca 2013 r. Chorwacja przystąpiła do Unii Europejskiej. W dniu 8 marca 2017 r. wystawiono nakaz egzekucyjny.
27.
Z przyczyn, które szczegółowo przedstawiłem w swoich opiniach w sprawach Nemec i Pula Parking (
5
), a które to stanowisko podzielił Trybunał w obu sprawach (
6
), możliwość stosowania prawa Unii ratione temporis nie stanowi problemu w sprawach takich jak obecnie rozpatrywana. Fakt, że (materialna) podstawa roszczenia poprzedza przystąpienie państwa członkowskiego do Unii, nie jest przesądzający. Istotne jest to, że postępowanie egzekucyjne mające na celu zaspokojenie tego roszczenia zostało wszczęte po przystąpieniu Chorwacji do Unii Europejskiej, a zatem niewątpliwie w ramach czasowych stosowania przepisów proceduralnych i ram potencjalnie mających zastosowanie ratione materiae, oraz że pytania skierowane do Trybunału dotyczą wykładni tych instrumentów proceduralnych.
28.
Ponieważ w niniejszej sprawie jest to rzeczą bezsporną, Trybunał jest właściwy ratione temporis do udzielenia odpowiedzi na pytania postawione przez sąd odsyłający.
2.
Dopuszczalność pytań związanych z istotą sprawy
29.
Komisja zauważa, że sąd odsyłający, w obliczu konfliktu kompetencyjnego między dwoma sądami niższej instancji w ramach jego systemu prawnego, może wystąpić z odesłaniem prejudycjalnym obejmującym jedynie te pytania, które umożliwią mu rozstrzygnięcie rozpatrywanych przez niego kwestii z zakresu jurysdykcji. Nie może on natomiast przedstawić pytań związanych z istotą niniejszej sprawy. Oznacza to w jej opinii, że pytanie pierwsze i część pierwszą pytania trzeciego (dotyczące tego, czy notariusze w Chorwacji mogą dokonywać doręczeń „dokumentów sądowych i pozasądowych”) należy uznać za niedopuszczalne. Na szczeblu krajowym niniejsza sprawa nie weszła jeszcze w fazę merytoryczną, ponieważ sąd odsyłający musi w pierwszej kolejności rozstrzygnąć konflikt kompetencyjny, który doprowadził do powstania zawisłej przed nim sprawy. W związku z tym strony prawdopodobnie nie miały jeszcze możliwości zajęcia stanowiska w niektórych z tych kwestii.
30.
Chociaż rozumiem wątpliwości Komisji, to ich nie podzielam.
31.
Po pierwsze, w sprawach związanych z przekształconym rozporządzeniem brukselskim, jak w każdym innym systemie wymiaru sprawiedliwości, istota sprawy jest zwykle związana z kwestią jurysdykcji. Do celów oceny jurysdykcji potrzebna jest często właśnie wstępna, teleskopowa analiza istoty sprawy. Z tej perspektywy rozgraniczenie tych kwestii nie jest rzeczą łatwą. Nawet gdyby było to możliwe, pytanie pierwsze i część pierwsza pytania trzeciego mają wyraźny związek z rzeczywistym stanem faktycznym i celem postępowania głównego, a zatem nie wykraczają poza ogólne granice procedury prejudycjalnej.
32.
Po drugie, etap postępowania przed sądem krajowym nie stanowi kryterium, na podstawie którego rozpatrywane są wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Artykuł 267 TFUE stanowi instrument współpracy, zgodnie z którym wszelkie zadawane pytania są co do zasady uznawane za istotne, aczkolwiek z pewnymi ograniczeniami (
7
). W tych ramach na sądzie krajowym spoczywa odpowiedzialność za późniejsze wydanie orzeczenia oraz ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które przedkłada Trybunałowi (
8
). Należy zatem domniemywać, że sąd krajowy stwierdził nadrzędną potrzebę uzyskania wytycznych Trybunału w celu skutecznego rozstrzygnięcia tych pytań (
9
).
33.
Na tej podstawie proponuję, aby pytania pierwsze i trzecie sądu odsyłającego uznać za dopuszczalne, chociaż w istocie, wraz z innymi pytaniami, wymagają pewnego przeformułowania.
B. Istota sprawy
1.
W przedmiocie pytań i ich kolejności
34.
Czytając pytania od pierwszego do trzeciego, a następnie od piątego do siódmego w kontekście postanowienia odsyłającego, można odnieść wrażenia, że co do istoty niniejsza sprawa dotyczy trzech nadrzędnych zagadnień z zakresu unijnego prawa prywatnego międzynarodowego. Pierwsze z nich to treść i charakter roszczenia o nieopłacony bilet parkingowy (pytanie drugie i część druga pytania trzeciego). To znaczy, czy egzekucja tej wierzytelności jest sporem dotyczącym „spraw cywilnych i handlowych”. Drugie – odnosi się do egzekucji i postępowania w sprawie dochodzenia roszczenia w szczególnym kontekście prawa chorwackiego (pytanie pierwsze i część pierwsza pytania trzeciego). W szczególności, czy notariusze w Chorwacji mogą dokonywać doręczenia nakazów egzekucyjnych sporządzonych na podstawie „dokumentów autentycznych” zgodnie z rozporządzeniem w sprawie doręczania? Trzecie zagadnienie – dotyczy ustalenia sądu właściwego dla rozpoznania roszczenia (pytania od piątego do siódmego). W szczególności, czy zgodnie z przekształconym rozporządzeniem brukselskim istnieje jakaś podstawa jurysdykcji szczególnej, którą można powołać przy okazji egzekucji nieopłaconego biletu parkingowego, przyznając tym samym jurysdykcję sądom państwa członkowskiego innego niż państwo miejsca zamieszkania dłużnika?
35.
W świetle tak rozumianych pytań, będących przedmiotem niniejszej opinii, dokonam nieznacznej zmiany kolejności pytań. Pytanie drugie i część druga pytania trzeciego dotyczą kwestii zakresu stosowania. W związku z tym zajmę się nimi w pierwszej kolejności. Pytania te można zasadniczo przeformułować, aby dowiedzieć się, czy okoliczności niniejszej sprawy są objęte zakresem pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania. Następnie rozpatrzę pytanie pierwsze i część pierwszą pytania trzeciego, które dotyczą dwóch kwestii, a mianowicie tego: (i) czy notariusze w Chorwacji mogą przekazywać „dokumenty sądowe”; oraz (ii) czy, o ile w ogóle, ograniczeni są do przekazywania „dokumentów pozasądowych” zgodnie z rozporządzeniem w sprawie doręczania. Na koniec przejdę do pytań od piątego do siódmego, które sugeruję przeformułować, aby ocenić, czy parkowanie na wyznaczonym miejscu przy drodze publicznej można uznawać za działalność objętą zakresem jurysdykcji „szczególnej” lub „wyłącznej” w rozumieniu przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
2.
W przedmiocie pytania drugiego i części drugiej pytania trzeciego
36.
Poprzez swoje pytanie drugie i część drugą pytania trzeciego sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy okoliczności niniejszej sprawy są objęte zakresem pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania.
37.
Poglądy stron i interwenientów różnią się w tej kwestii. Rządy niemiecki i słoweński są zdania, że niniejsza sprawa nie mieści się w zakresie pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”. W ich opinii decydujące znaczenie ma źródło kompetencji prowadzącej do zawarcia umowy, która jest tu egzekwowana. Chodzi o kompetencję władzy publicznej do wyznaczania publicznych miejsc parkingowych i zarządzania nimi oraz do nadzorowania warunków parkowania na nich. Wnoszący apelację, rząd chorwacki i Komisja zajmują stanowisko przeciwne. To nie źródło, ale raczej sposób wykonywania kompetencji stanowi dla nich element decydujący dla identyfikacji „spraw cywilnych i handlowych”.
38.
Udzielając odpowiedzi na pytania sądu odsyłającego, rozpocznę od próby określenia kryterium, a przynajmniej dominującego stanowiska zajmowanego przez Trybunał w orzecznictwie dotyczącym pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” (a). Po wyjaśnieniu, które z tych podejść powinno być, moim zdaniem, stosowane, zastosuję je do okoliczności niniejszej sprawy (b).
a)
Orzecznictwo i pojęcie „spraw cywilnych i handlowych”
39.
Pojęcie „spraw cywilnych i handlowych” jest standardowym punktem odniesienia dla określenia zakresu aktów prawnych przyjętych na mocy uprawnień (obecnie) zawartych w tytule V TFUE (
10
).
40.
Jednak żaden z tych instrumentów nie zawiera pozytywnej definicji pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” (
11
). W związku z tym do Trybunału należy ustalenie, w każdym indywidualnym przypadku, czy rozpatrywane okoliczności odnoszą się do „spraw cywilnych i handlowych” (
12
).
41.
Nieuchronnym skutkiem takiego podejścia jest jego kazuistyczny charakter oraz okazjonalny brak pewności prawa w przypadkach granicznych. Z perspektywy wspólnego celu tych instrumentów taka sytuacja ma charakter nieco ironiczny. W końcu instrumenty te mają przede wszystkim na celu zapewnienie pewności prawa poprzez ustanowienie jednolitych przepisów dotyczących konfliktu kompetencyjnego oraz uproszczenie formalności związanych z wydawaniem i doręczaniem orzeczeń sądowych oraz ich wykonywaniem na rynku wewnętrznym.
42.
Jakie są zatem przeważające stanowiska? Ponieważ pojęcie „spraw cywilnych i handlowych” rzeczywiście stanowi istotny punkt odniesienia dla wszystkich instrumentów unijnego prawa prywatnego międzynarodowego być może warto przyjrzeć się najpierw „systemowi brukselskiemu” (1), a następnie rozporządzeniu w sprawie doręczania i innym instrumentom przyjętym na podstawie „tytułu V” (2).
1) System brukselski
43.
Na system brukselski składa się pięć aktów prawnych (
13
). Ponieważ każdy z tych instrumentów reguluje konflikt kompetencyjny w przypadku wystąpienia sporów prawnych z zakresu „spraw cywilnych i handlowych” (
14
), Trybunał starał się dokonywać jednolitej wykładni tego pojęcia (
15
). Nadal jednak można wskazać dwa, jeśli nie trzy, stanowiska dotyczące interpretacji pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”, w zależności od tego, który element zostanie uznany za decydujący. Można je chyba najlepiej określić jako interpretację nawiązującą do kryterium „przedmiotu sporu” (i) lub do kryterium „stosunku prawnego łączącego strony sporu” (ii).
i) Interpretacja nawiązująca do „przedmiotu sporu”
44.
Interpretacja pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” nawiązująca do „przedmiotu sporu” znajduje odzwierciedlenie w dwóch nurtach orzecznictwa. Pierwszy z nich, widoczny głównie we wcześniejszych wyrokach Trybunału, jest oparty na stosowaniu bardziej autonomicznej i porównawczej wykładni pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” (
16
), opartej na odniesieniu do podobieństw między systemami państw członkowskich.
45.
Wyrok Rüffer stanowi znakomity przykład takiego podejścia. Sprawa ta dotyczyła postępowania egzekucyjnego przeciwko niemieckiemu obywatelowi w odniesieniu do kosztów związanych z usunięciem pozostałości wraku statku z rzeki w Niderlandach. Prawdopodobnie pod dużym wpływem rzeczywiście porównawczego, indukcyjnego wnioskowania rzecznika generalnego J.P. Warnera (
17
) Trybunał stwierdził, że „ogólne zasady wynikające z korpusu krajowych systemów prawnych państw członkowskich” uznają zarządzanie publicznymi drogami wodnymi, w tym usuwanie wraków, za wykonywanie władzy publicznej (
18
). W związku z tym powództwo to nie mieściło się w zakresie pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu konwencji brukselskiej (
19
). Fakt, że spór został wszczęty na gruncie prawa cywilnego Niderlandów, nie został uwzględniony w dalszej analizie (
20
).
46.
Tak więc w sprawie Rüffer autonomiczny charakter pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” umożliwił przeklasyfikowanie na potrzeby systemu brukselskiego innego wyboru instytucjonalnego dokonanego przez państwo członkowskie. Podobne oceny porównawcze „klasyfikacji” sprawy do celów prawa krajowego państw członkowskich (nawet w przypadku, gdy uwagi przedstawione przez państwa członkowskie, a zatem wnioskowanie indukcyjne, nie były spójne), a także poprzez odniesienie do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, miały miejsce na przykład w wyrokach Lechouritou i Sonntag (
21
).
47.
Następnie Trybunał stopniowo zmieniał kurs. Chociaż nigdy nie wyjaśniono, co dokładnie było tego powodem, mogło to wynikać ze zwykłego pragmatyzmu: jak zauważyła rzecznik generalna V. Trstenjak, z „interpretacji porównawczej” zrezygnowano prawdopodobnie ze względu na różnorodne postacie i dużą liczbę krajowych porządków prawnych państw członkowskich (
22
).
48.
W miejsce powyżej opisanego podejścia wyodrębnił się drugi nurt orzecznictwa. Nurt ten uwzględnia klasyfikację przedmiotu sporu dokonywaną przez prawo krajowe (
23
). Trybunał nie wydaje się jednak związany wyłącznie prawem krajowym: w sprawie flyLAL-Lithuanian Airlines, która dotyczyła powództwa o uzyskanie odszkodowania za szkodę wynikającą z naruszenia art. 81 i 82 WE (obecnie art. 101 i 102 TFUE), Trybunał określił spór jako dotyczący „sprawy cywilnej i handlowej”, jak się wydaje poprzez odniesienie do prawa Unii, bez dokonania dalszej oceny prawa krajowego Łotwy (
24
).
49.
Mimo iż oczywiście mówimy jedynie o ogólnej tendencji, w ramach której istnieją wyjątki, zwykle mowa jest o „autonomicznym pojęciu” prawa Unii. Jednakże, jak ma to miejsce w wielu innych obszarach prawa Unii, w szczególności w Unii składającej się z 27 państw członkowskich, rzeczywista interpretacja porównawcza stała się rzadsza. „Autonomiczny” w praktyce zaczął coraz częściej oznaczać „zgodny z definicją funkcjonującą w danym państwie członkowskim, chyba że mamy do czynienia z bardzo osobliwą konstrukcją prawną”.
ii) Interpretacja nawiązująca do „stosunku prawnego łączącego strony sporu”
50.
Interpretacja nawiązująca do „stosunku prawnego łączącego strony sporu” wydaje się mieć źródło w wyroku Henkel (
25
). Podejście to polega na badaniu, czy powództwo analizowane przez Trybunał odnosi się do jednostronnego wykonywania władztwa publicznego w ramach danego stosunku prawnego między stronami.
51.
W tym celu Trybunał posługuje się dwoma szeroko ujętymi wskazówkami. Po pierwsze, ustanawia on „ramy odniesienia” w celu ustalenia norm obowiązujących w stosunkach między jednostkami. Czyni to z uwzględnieniem (i) „podstawy powództwa” oraz (ii) „szczegółowych warunków jego wytoczenia” na podstawie właściwego prawa krajowego państwa członkowskiego (
26
). Po drugie, ocenia, czy przedmiotowy spór wynika z jednostronnego wykonywania władztwa publicznego wykraczającego poza zakres tych „ram referencyjnych” (
27
).
52.
W ostatnich latach stosowano zarówno interpretację nawiązującą do „przedmiotu sporu”, jak i interpretację nawiązującą do „stosunku prawnego łączącego strony sporu”, przy czym w orzecznictwie nie można stwierdzić preferencji dla którejś z tych metod. Pragnę wręcz zauważyć, że najnowsze orzecznictwo Trybunału traktuje te dwa podejścia jako alternatywne (
28
).
2) Rozporządzenie w sprawie doręczania i inne instrumenty przyjęte na podstawie „tytułu V”
53.
Wyrok Fahnenbrock stanowi jedyny precedens, jeżeli chodzi o wykładnię pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania. Sprawa ta dotyczyła powództwa wytoczonego przez osoby fizyczne w związku z jednostronną zmianą z mocą wsteczną warunków mających zastosowanie do obligacji wyemitowanych przez Republikę Grecką. W celu ustalenia, czy dana sprawa wchodzi w zakres stosowania rozporządzenia w sprawie doręczania, Trybunał zastosował interpretację nawiązującą do „stosunku prawnego łączącego strony sporu”, powołując się na orzecznictwo wydane na gruncie systemu brukselskiego, aby na podstawie wstępnej kontroli dostępnych dowodów ustalić, czy stosunek między stronami wyraźnie znamionowało wykonywanie władztwa publicznego (
29
). Na podstawie przedstawionych mu, siłą rzeczy niepełnych, dowodów Trybunał stwierdził, że tak nie jest (
30
).
54.
Co się tyczy orzecznictwa dotyczącego pozostałych instrumentów przyjętych na podstawie „tytułu V” (
31
) nie wynika niego zbyt wiele: instrumenty te nie zawierają pozytywnej definicji pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” (
32
), a Trybunał dotychczas nie udzielił wskazówek, w jaki sposób należy dokonywać wykładni tego pojęcia w formie, w jakiej pojawia się ono w tych instrumentach (
33
).
3) Definiowanie pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”
55.
Nie jest to ani pierwsza (ani ostatnia) opinia, w której przedmiotem rozważań jest próba ustalenia dokładnej wykładni pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” dla celów systemu brukselskiego i poza nim, dokonywana w oparciu o kazuistyczne orzecznictwo Trybunału. Nie ma co do tego wątpliwości, że opinia nie może konkurować z rozbudowanymi taksonomiami formułowanymi w środowisku akademickim w tym zakresie i z dokonywanymi w ich ramach kwalifikacjami. I słusznie.
56.
Głębsza refleksja nad kryterium, które należy zastosować, ma jednak zasadnicze znaczenie w przypadkach granicznych, takich jak rozpatrywany w postępowaniu głównym. To kryterium przesądzi o wyniku.
57.
Jeśli do kwestii pobierania opłat parkingowych zastosować skoncentrowaną na treści interpretację nawiązującą do „przedmiotu sporu” i bronić „autonomicznego charakteru” definicji w prawie Unii, znajdującego być może oparcie w analizie porównawczej prowadzącej do wniosku, że w tej kwestii istnieją pewne ogólne zasady prawa wspólne dla państw członkowskich, to można by ewentualnie dojść do wniosku, że w nie tak małej liczbie innych państw członkowskich, być może nawet w większości z nich, zarządzanie parkingami w mieście i nakładanie kar za parkowanie bez biletu miałoby charakter działalności administracyjnej. I odwrotnie, interpretacja nawiązująca do przedmiotu sporu, która za punkt wyjścia przyjmuje wybór dokonany w prawie krajowym w danym państwie członkowskim, prawdopodobnie sugerowałaby uznanie sporu za należący do zakresu spraw cywilnych, ponieważ Chorwacja, a być może także niektóre inne państwa członkowskie, zdecydowały się uznać tego rodzaju stosunki prawne za stosunki cywilnoprawne, przy czym być może taki wybór legislacyjny nie musi być per se niemożliwy z perspektywy Unii. Jeżeli zastosuje się interpretację nawiązującą do „stosunku prawnego łączącego strony sporu” i skoncentruje się na mających znaczenie uprawnieniach instytucjonalnych, spór wydaje się mieć charakter „sprawy cywilnej i handlowej”. Wreszcie, należy jeszcze sprawdzić, w jaki sposób zadziałałby test traktujący interpretację nawiązującą do „przedmiotu sporu” z jednej strony i do charakteru „stosunku prawnego łączącego stronu sporu” z drugiej strony jako kryteria alternatywne (
34
), ponieważ mogłoby to spowodować, że kwalifikacja rozpatrywanego sporu doprowadziłaby do dwóch różnych wniosków.
58.
Prawdą jest, że zadanie polegające na określeniu, czy stanowiące tło sporu stosunki wynikające z prawa proceduralnego lub materialnego mają źródło w wykonywaniu prerogatyw publicznych, powinno leżeć u podstaw takiej oceny (
35
). Niemniej samo istnienie podejścia alternatywnego jest dezorientujące: strona stojąca przed pytaniem, czy jej spór może zostać objęty uproszczonym systemem prawa Unii w zakresie uznawania orzeczeń lub doręczania dokumentów, nie będzie w stanie z całą pewnością stwierdzić, które podejście powinna zastosować, aby ocenić, czy spór, którego jest stroną, uznaje się za należący do zakresu „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu tych instrumentów.
59.
Sugerowałbym poleganie przede wszystkim na podejściu nawiązującym do „stosunku prawnego łączącego strony sporu”. Moim zdaniem podejście to w sposób najbardziej rzetelny pełni funkcję przenośnej zwrotnicy kolejowej przekierowującej spór z jednej ścieżki proceduralnej na drugą, w poszukiwaniu „właściwej” ścieżki instytucjonalnej w państwie członkowskim na wstępnym etapie ustalania jurysdykcji.
60.
Po pierwsze, podejście nawiązujące do „charakteru stosunków prawnych” najlepiej ilustruje to, co należy zrobić: system brukselski, jak również szereg innych systemów horyzontalnej współpracy w sprawach cywilnych, a nawet karnych lub administracyjnych w Unii, wymagają na etapie ustalania jurysdykcji określenia odpowiednich partnerów instytucjonalnych w odniesieniu do niektórych spraw w każdym z państw członkowskich. Nie sposób nie doceniać zdolności do zidentyfikowania instytucji o podobnych kompetencjach i uprawnieniach, które mogłyby, a tym samym powinny, współpracować w ramach danego systemu. Nie chodzi tu o pośrednią harmonizację dziedzin, do których należą przedmioty sporów.
61.
Z tej perspektywy nieco dziwne byłoby uczynienie z przedmiotu sporu, który nie jest objęty harmonizacją w ramach danego instrumentu, ani nawet nie jest w pozytywny sposób zdefiniowany, kluczowego kryterium kwalifikacyjnego (a raczej narzędzia umożliwiającego zmianę kwalifikacji), co należy zasadniczo do zakresu kompetencji instytucjonalnych w państwie członkowskim (
36
).
62.
Po drugie, większe skupienie się na dokładnym charakterze danego stosunku może zapewnić większą precyzję i jasność, w szczególności w przypadku istnienia wielu stosunków prawnych. W tych okolicznościach Trybunał wydaje się wyodrębniać stosunek decydujący dla kwalifikacji w zawisłym przed nim sporze od wszelkich innych stosunków „wyższego szczebla” lub „niższego szczebla”, co nie jest łatwe do wykonania w ramach podejścia nawiązującego do kryterium „przedmiotu sporu” (
37
). Podejście nawiązujące do kryterium stosunku prawnego łączącego strony sporu jest zatem lepszym narzędziem w przypadku sporów o złożonym charakterze.
63.
Po trzecie, w sytuacjach, w których państwo członkowskie ma do czynienia z wnioskiem o wykonanie, który mógłby wynikać z niewłaściwego „ukształtowania” sporu na gruncie prawa krajowego lub zawierać klasyfikację lub elementy, które są po prostu nie do przyjęcia dla współpracującego państwa członkowskiego, zawsze można odwołać się ex post do istotnego „hamulca bezpieczeństwa” w postaci naruszenia porządku publicznego (
38
). Jednak jeżeli chodzi o ustalanie zakresu znaczeniowego pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”, co sprowadza się przecież do ustalenia jurysdykcji, Trybunał wymaga szerokiej wykładni tego pojęcia (
39
).
64.
Po czwarte, zgadzam się, że skupianie się na podejściu nawiązującym do kryterium „stosunku prawnego” w dużym stopniu wynika z istnienia prawdziwie autonomicznego pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w prawie Unii, które nie powinno zależeć wyłącznie od prawa krajowego (
40
). Charakter analizy stosunku prawnego jest bowiem przede wszystkim uzależniony od funkcji i kompetencji przypisanych na gruncie prawa krajowego aktom władzy publicznej i sferze władztwa publicznego. Jak na ironię, taka analiza nieuchronnie w mniejszym stopniu odpowiada idei „autonomicznego” pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” niż obecnie niestosowana już pierwsza metoda interpretacyjna nawiązująca do „przedmiotu sporu” (
41
).
65.
Muszę jednak przyznać, że nie martwi mnie nadmiernie ta wizja, ponieważ nigdy nie wierzyłem w istnienie w konkretnym kontekście systemu brukselskiego tego rodzaju „jednorożca” w postaci prawdziwie autonomicznej definicji unijnej. Należy przyjąć do wiadomości nieodłączny problem definicji „autonomicznych – nie tak autonomicznych” (jak w tym przypadku pojęcie „spraw cywilnych i handlowych”), które nie mają własnego „korpusu”. Opierają się one jedynie na strukturze, jaką zapewnia dany krajowy system prawny, i być może z wyjątkiem zupełnie ekstrawaganckich krajowych wyborów legislacyjnych, przyjmują inny „kształt” w zależności od treści krajowych przepisów prawnych i rozpatrywanego sporu. Mimo pozbawiającego złudzeń charakteru tych wniosków faktem jest, że w obecnych ramach prawnych, w których brak jest pozytywnej definicji pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”, nie istnieje żadne szczególnie akceptowalne znaczenie tego pojęcia.
66.
Jednakże na zakończenie, po piąte, podane niżej „wskazówki” mogą w ramach podejścia nawiązującego do kryterium „charakteru stosunku prawnego łączącego strony sporu” być pomocne przy ustalaniu, czy mamy do czynienia z wykonywaniem prerogatyw władztwa publicznego. O ile zdecydowanie nie stanowią one listy warunków, które musiałyby być spełnione, to jednak odzwierciedlają one rozważania zawarte w orzecznictwie: (i) w pierwszej kolejności należy dokonać analizy stosunku prawnego, który charakteryzuje spór; (ii) następnie ocenić go na tle ram mających ogólnie zastosowanie do jednostek; oraz (iii) ustalić, czy spór wynika z jednostronnego wykonywania prerogatyw władztwa publicznego wykraczającego poza te normalne prywatne „ramy referencyjne”.
b)
Zastosowanie w niniejszej sprawie
67.
W celu ustalenia, czy niniejsza sprawa spełnia wymogi objęcia „zakresem stosowania” art. 1 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania, rozważę, czy charakter leżącego u jej podstaw „stosunku prawnego łączącego strony sporu” uzasadnia zakwalifikowanie jej do kategorii „spraw cywilnych i handlowych” (1). Po stwierdzeniu, że rzeczywiście wydaje się, że tak jest, przejdę do konkretnych kwestii wskazanych przez niektórych interwenientów, w szczególności wymogu zakupu biletu całodniowego oraz dodatkowych opłat wynikających z naruszenia zasad dotyczących obowiązku posiadania biletu parkingowego, aby ocenić, czy istnienie takich elementów może przesądzać o tym, że charakter takiego stosunku prawnego nie jest już objęty zakresem stosowania przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania (2).
1) Charakter stosunku prawnego łączącego strony sporu
68.
Zgodnie ze „wskazówkami” podsumowanymi w pkt 66 niniejszej opinii w pierwszej kolejności należy ustalić stosunek prawny, który stanowi podstawę rozpatrywanego sporu. Jest to stosunek między wnoszącym apelację a drugą stroną postępowania, który, przynajmniej na pierwszy rzut oka, wydaje się związany z umową o parkowanie. To jest właśnie podstawa tego sporu. W świetle orzecznictwa (
42
) stosunkiem, który należy poddać analizie, nie jest stosunek „wyższego szczebla” zachodzący pomiędzy miastem Zadar a wnoszącym apelację, to znaczy między organem powołującym a powołanym.
69.
Następnie konieczne jest ustalenie ram mających zastosowanie do jednostek w tego rodzaju stosunkach. Rząd chorwacki wyjaśnia, że umowa zawarta między wnoszącym apelację a kierowcą samochodu należącego do drugiej strony umowy ma charakter umowy prawa prywatnego. Następnie, wraz z wnoszącym apelację, rząd ten powołuje się ogólnie na Zakon o parničnom postupku (kodeks postępowania cywilnego), Zakon o obveznim odnosima (ustawę o zobowiązaniach) i Ovršni zakon (ustawę o egzekucji). Czyni to jednak bez wskazania mających zastosowanie przepisów. W związku z tym nie jest możliwe zbadanie, czy zobowiązania i konsekwencje wynikające z tej umowy prywatnoprawnej są tymi, które charakteryzują roszczenie cywilnoprawne. Ustalenie tej kwestii należy do sądu krajowego. Ponieważ jednak z akt sądowych nie wynika odmienny stan rzeczy, dla celów niniejszego zadania rozsądne wydaje się przyjęcie, że tak właśnie jest.
70.
Po ustaleniu (i przyjęciu) tych ram referencyjnych kolejnym krokiem jest ustalenie, czy materialnoprawne lub proceduralne aspekty rozpatrywanego sporu odbiegają od tych ram ze względu na widoczne wykonywanie władztwa publicznego.
71.
W tym względzie żaden z przepisów przywołanych przez strony lub interwenientów nie sugeruje, że postępowanie leżące u podstaw niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wykracza poza ramy mające zastosowanie do jednostek ani że charakteryzuje je (jednostronne) wykonywanie władztwa publicznego przez którąkolwiek ze stron tej umowy. W istocie nic nie wskazuje na to, by po wydaniu biletu wnoszący apelację był w jakikolwiek sposób w stanie sam wydać tytuł wykonawczy (
43
). Jak potwierdził rząd chorwacki w odpowiedzi na pytanie pisemne, oczywiście z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, wnoszący apelację musi – podobnie jak każda inna osoba prywatna – zwrócić się do właściwego notariusza (lub sądu).
72.
Na podstawie tych elementów wydaje się, że egzekwowanie przedmiotowych zobowiązań (umownych) ma charakter cywilnoprawny (
44
).
73.
Prawdą jest, jak zauważył rząd słoweński, że u podstawy rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego leży prerogatywa władzy publicznej miasta Zadar, polegająca na ustanowieniu obszarów parkingów i warunków parkowania na jego terytorium oraz na powierzeniu wnoszącemu apelację zarządzania nimi i egzekwowania odnośnych opłat za parkowanie.
74.
Jednakże, jak słusznie zauważa Komisja, nie w każdym przypadku można uznać, że udział władzy publicznej „wyższego szczebla” przesądza o charakterze zobowiązań umownych „niższego szczebla”. Te zobowiązania umowne są przecież zaciągane indywidualnie przez wnoszącego apelację i drugą stronę postępowania (
45
), a postępowanie egzekucyjne wpisuje się niewątpliwie w ramy prawa cywilnego i, jeśli dobrze rozumiem, ogranicza się jedynie do tych indywidualnie nabytych praw podmiotowych.
75.
Z akt sądowych nie wynika, jakoby egzekucja nosiła jakiekolwiek znamiona „acta iure imperii” po stronie miasta Zadar ze względu na sam tylko udział w strukturze własnościowej wnoszącego apelację (
46
). Nic nie świadczy również o tym, by wnoszący apelację wykonywał władztwo publiczne w imieniu miasta Zadar. W Chorwacji utrzymanie parkingów w odpowiednim stanie i zarządzanie nimi może równie dobrze leżeć w gestii podmiotów prywatnych, podobnie jak sama czynność polegająca na parkowaniu. Powyższe znalazło potwierdzenie w odpowiedzi rządu chorwackiego na pytanie pisemne zadane przez Trybunał. To, czy parkowanie ma miejsce na gruntach publicznych, czy też nie, nie zmienia charakteru egzekucji wynikających z niej zobowiązań umownych, o ile egzekucja prowadzona jest w oparciu o przepisy chorwackiego prawa cywilnego i nie wiąże się z wykonywaniem władztwa publicznego.
76.
Z tego punktu widzenia wnoszący apelację i druga strona postępowania działają jako dwie osoby prywatne, w ramach uprawnień zwykle przez nie wykonywanych, podlegając tym samym przepisom proceduralnym, co wszystkie inne osoby (
47
). Z tego względu wydaje się, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma żadnego odstępstwa od „ram referencyjnych” dla spraw cywilnych i handlowych.
77.
Z powodów określonych powyżej ustalenie „stosunku prawnego łączącego strony sporu” nie nosi znamion wykonywania prerogatyw władztwa publicznego, w związku z czym jurysdykcję ustala się na podstawie art. 1 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania.
2) Czy wymóg posiadania biletu dziennego i jednostronne opłaty wskazują na wykonywanie władztwa publicznego?
78.
Sąd odsyłający oraz rządy niemiecki i słoweński uważają, że na powyższe wnioski może mieć wpływ istnienie „elementów represyjnych” w niniejszej sprawie. Miałyby one przejawiać się w naliczaniu dodatkowych opłat. Podmioty te twierdzą również, że wymóg uiszczenia opłaty za bilet dzienny jest równoznaczny z karą.
79.
Nie jestem przekonany co do tych obaw wyrażonych w niniejszej sprawie.
80.
Należy przypomnieć, że ustalenie, czy dany spór należy do zakresu „spraw cywilnych i handlowych”, przekłada się na kwestię ustalenia jurysdykcji. To w tym kontekście w wyroku Pula Parking Trybunał wyjaśnił, że ustalenie jurysdykcji ma miejsce w związku z brakiem „kary, którą można uznać za wynikającą z aktu władztwa publicznego”. Następnie Trybunał wyjaśnił również, że w odniesieniu do istoty sprawy wierzytelność z tytułu postoju „nie ma charakteru represyjnego, lecz stanowi zwykłe wynagrodzenie za świadczoną usługę” (
48
).
81.
Wnoszący apelację i rząd chorwacki zwracają uwagę, że opłata za bilet dzienny jest ustalana przed rozpoczęciem korzystania z parkingu, jest umieszczana na pionowym znaku i publikowana w dzienniku urzędowym miasta Zadar. Stanowi ona zatem jeden z licznych warunków dotyczących parkowania na terenie tego miasta. Niezależnie od jednostronnego charakteru tych warunków wymóg zapłaty za bilet dzienny można by uznać za kolejną „standardową klauzulę”, która stanowi część warunków parkowania i którą zainteresowana osoba milcząco akceptuje. Obowiązki te nie zostały jednostronnie nałożone ani zmodyfikowane w wyniku zaangażowania podmiotu publicznego (
49
). Te same klauzule standardowe są bowiem powszechnie stosowane w przypadku prywatnego obiektu parkingowego. Egzekucja tej wierzytelności z tytułu postoju, jak wyjaśnia rząd chorwacki, nie różni się zatem od egzekucji jakiegokolwiek innego długu na gruncie prawa prywatnego. Nie dochodzi do zerwania „związku” z jurysdykcją i nie można dopatrywać się tu wykonywania prerogatyw władztwa publicznego.
82.
Jeśli chodzi o dodatkowe opłaty wynikające z wierzytelności z tytułu postoju, wniosek pozostaje taki sam. Wnoszący apelację i rząd chorwacki przedstawili szczegółowe zestawienie dotyczące źródła tych kosztów (
50
). Rząd chorwacki powołuje się również na art. 13 uchwały dotyczącej organizacji w odniesieniu do źródła tych warunków. Weryfikacja tych elementów bez wątpienia należy do sądu odsyłającego. Jednakże mając na uwadze podział rzeczonych opłat, nie jest oczywiste, w jaki sposób można by je uznać, indywidualnie lub łącznie, za akt władztwa publicznego. Warunki te wydają się związane z kosztami egzekucji nieuregulowanej wierzytelności w innym języku w innym państwie członkowskim. Jest rzeczą naturalną, że egzekucja transgraniczna, nawet w obrębie Unii, wiąże się z dodatkowymi kosztami i że powinna istnieć możliwość ich „przerzucenia” na odpowiedniego dłużnika kwoty głównej. Wydaje się, że żadne z tych kosztów nie wynikają z wykonywania władztwa publicznego, nawet jeżeli są one nieuchronnie wyższe ze względu na szczególną procedurę egzekucyjną wprowadzoną na gruncie prawa chorwackiego.
83.
Podsumowując, dwa elementy wskazane przez niektórych interwenientów nie zmieniają raczej jasnego charakteru stosunku prawnego wiążącego wnoszącego apelację z drugą stroną postępowania. Mówiąc wprost, jednostronne czy nawet nieuczciwe postanowienia umowne nie mogą nagle wskazywać na wykonywanie władztwa publicznego tylko dlatego, że nie są korzystne dla konsumentów. Wykonywanie prerogatyw władztwa publicznego jest pod względem treści czymś innym niż samo posiadanie lub nawet wykorzystanie (nadużywanie) siły przetargowej. Gdyby było inaczej, umowy konsumenckie zostałyby nagle wyłączone z zakresu systemu brukselskiego, ponieważ niektóre z nich mają w znacznym stopniu charakter adhezyjny i zawierają elementy represyjne. Rzadko kto sugerowałby jednak, że należy je zakwalifikować, ze względu na obecność tychże klauzul adhezyjnych, jako wykonywanie władztwa publicznego przez przedsiębiorstwa, a zatem poza zakresem pojęcia „sprawy cywilne i handlowe”.
3) Wnioski wstępne
84.
W toku przedmiotowego postępowania nie przedstawiono żadnych przekonujących argumentów, które skłaniałyby do ponownego rozważenia wniosków, do których Trybunał doszedł już w wyroku Pula Parking. Sporny stosunek między wnoszącym apelację a drugą stroną postępowania wydaje się spełniać wymogi objęcia jurysdykcją w sprawach cywilnych i handlowych zgodnie z art. 1 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego i rozporządzenia w sprawie doręczania.
85.
Rzeczywiście w niektórych państwach członkowskich warunki parkowania na ulicach publicznych w miastach i możliwe kary za naruszanie jego zasad są kwestiami należącymi do zakresu prawa administracyjnego. Fakt ten wskazuje jednak raczej na naturalne ograniczenia podejścia nawiązującego do przedmiotu sporu jako służącego do celów uznania sporu za objęty zakresem spraw cywilnych lub handlowych w ramach systemu brukselskiego. Różnorodność oznacza, że w pewnych rozsądnych granicach fakt, że dane państwo (państwa) członkowskie postrzega(ją) tę kwestię jako kwestię o charakterze administracyjnym, nie oznacza, że reszta Europy musi pójść w jego (ich) ślady.
86.
Wreszcie, należy przypomnieć, że okoliczność, iż stosunki takie jak te w postępowaniu głównym można uznać za objęte zakresem pojęcia „spraw cywilnych i handlowych”, nie oznacza, że spełnione są inne przesłanki stosowania zarówno przekształconego rozporządzenia brukselskiego, jak i rozporządzenia w sprawie doręczania. W odniesieniu do przekształconego rozporządzenia brukselskiego Trybunał stwierdził już w wyroku Pula Parking, że notariusze w Chorwacji nie są objęci zakresem znaczeniowym pojęcia „sądu” w rozumieniu rzeczonego rozporządzenia (
51
). W następnej części opinii dokonam podobnej oceny zgodnie z rozporządzeniem w sprawie doręczania.
87.
Proponuję zatem Trybunałowi, by odpowiedział następująco:
Pojęcie „spraw cywilnych i handlowych” zawarte w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1393/2007 należy interpretować jako wymagające, aby stosunek prawny, który charakteryzuje spór powstały na jego tle, oceniany w nawiązaniu do ram mających ogólnie zastosowanie do jednostek w takich sytuacjach, nie charakteryzował się jednostronnym wykonywaniem władztwa publicznego przez jedną ze stron sporu.
Wprawdzie do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy warunki te zostały spełnione, jednak okoliczności niniejszej sprawy nie wydają się wskazywać na takie wykonywanie władztwa publicznego.
3.
W przedmiocie pytania pierwszego i części pierwszej pytania trzeciego
88.
Pytanie pierwsze i część pierwsza pytania trzeciego sądu odsyłającego dotyczą ustalenia, czy notariusze w Chorwacji mogą sami dokonywać doręczenia nakazów egzekucyjnych sporządzonych na podstawie „dokumentu autentycznego”. Przywołując wyrok Trybunału Pula Parking, sąd odsyłający ma wątpliwość co do takiej możliwości. Nie kwestionując tego stanowiska, rząd chorwacki i Komisja twierdzą jednak, że notariusze w Chorwacji mogą mimo to korzystać z możliwości przewidzianej w art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania w celu przekazywania „dokumentów pozasądowych”.
89.
W świetle tych argumentów, pytanie pierwsze i część pierwsza pytania trzeciego podnoszą dwie kwestie: (i) czy notariusze w Chorwacji mogą przekazywać „dokumenty sądowe” w rozumieniu rozporządzenia w sprawie doręczania; oraz, jeśli tak, (ii) czy notariusze w Chorwacji mogą stosować istniejący równolegle mechanizm doręczania dopuszczony na mocy art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania (tj. metodę doręczania „dokumentów pozasądowych”).
a)
Przekazywanie „dokumentów sądowych” przez notariuszy w Chorwacji
90.
Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania zawiera odniesienie do przekazywania „dokumentów sądowych”. Chociaż nie istnieje żadne orzecznictwo dotyczące wykładni pojęcia „dokumentów sądowych”, z jego brzmienia jasno wynika, że dokumenty takie muszą być wydane przez „władzę sądowniczą” państwa członkowskiego, co odnosi się do przekrojowego pojęcia „sądu” w prawie Unii oraz obszernego orzecznictwa Trybunału w tym zakresie (
52
).
91.
Jak szczegółowo zasugerowałem w opinii w sprawie Pula Parking i jak potwierdził Trybunał, charakter, rodzaj działalności i postępowanie notariuszy oraz przed nimi w Chorwacji, prowadzące do wydania nakazu egzekucyjnego w sprawach takich jak niniejsza, nie spełnia wymogów uznania notariuszy za „sąd” w rozumieniu orzecznictwa i przekształconego rozporządzenia brukselskiego (
53
).
92.
Za taką interpretacją dodatkowo przemawia niedawne postanowienie Trybunału, w którym uznano, że nakazy egzekucyjne wydane przez notariuszy w Chorwacji nie są same w sobie objęte zakresem stosowania przekształconego rozporządzenia brukselskiego, ponieważ co do zasady nie są one uznawane za orzeczenia „sądowe” (
54
).
93.
Nie dostrzegam żadnych powodów, które stałyby na przeszkodzie zastosowaniu tych samych wniosków do rozporządzenia w sprawie doręczania, a w toku niniejszego postępowania nie przedstawiono w rzeczywistości żadnych argumentów uzasadniających brak takiej możliwości. W związku z tym notariusze w Chorwacji, wydając nakazy egzekucyjne w sprawach takich jak niniejsza, nie działają jako sąd, a zatem nie mogą przekazywać „dokumentów sądowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania.
b)
Przekazywanie „dokumentów pozasądowych” przez notariuszy w Chorwacji
94.
Wnoszący apelację, rząd chorwacki i Komisja stoją na stanowisku, że notariusze w Chorwacji mogą doręczać „dokumenty pozasądowe” w rozumieniu art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania.
95.
Przepis ten dotyczy przekazywania „dokumentów pozasądowych” do doręczenia w innym państwie członkowskim (
55
). Nie określono w nim, czym jest dokument „pozasądowy” (
56
).
96.
Podobnie jak w przypadku innych przepisów prawa Unii, które nie zawierają odniesienia do krajowych przepisów prawnych państw członkowskich, punktem wyjścia dla pojęcia „dokumentów pozasądowych” powinien być autonomiczny charakter prawa Unii. Należy interpretować je szeroko i bez ograniczania się do dokumentów pochodzących wyłącznie z postępowania sądowego (
57
). W związku z tym w wyroku Tecom Mican i Arias Domínguez Trybunał orzekł, że pojęcie „dokumentów pozasądowych” można uznać za obejmujące „zarówno dokumenty sporządzone lub poświadczone przez organy władzy publicznej lub urzędników państwowych, a także dokumenty prywatne, których formalne przekazanie ich adresatowi mającemu miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą jest niezbędne do wykonywania, udowodnienia lub ochrony prawa, bądź roszczeń w sprawach cywilnych lub handlowych” (
58
).
97.
Jednakże zgodnie z art. 2 i art. 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania przekazywanie dokumentów odbywa się w zasadzie między „jednostkami przekazującymi” i „jednostkami przyjmującymi” wyznaczonymi przez państwa członkowskie (
59
). Funkcjonowanie tego systemu wymaga przestrzegania „obowiązku wyznaczenia” wynikającego z art. 2 rozporządzenia w sprawie doręczania. Zgodnie z ust. 1 „[k]ażde państwo członkowskie wyznacza urzędników państwowych, organy lub inne osoby”, które mogą działać jako „jednostki przekazujące”, właściwe do przekazywania dokumentów sądowych lub pozasądowych, które mają zostać doręczone w innym państwie członkowskim (
60
). Zgodnie z ust. 4 tego artykułu dane państwo członkowskie musi przekazać Komisji szczegółowe informacje na temat wyznaczonego organu.
98.
W niniejszej sprawie w postanowieniu odsyłającym sąd odsyłający stwierdza, że właściwy notariusz doręczył pozwanemu nakaz egzekucyjny za pośrednictwem chorwackich służb pocztowych listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Zdaniem wnoszącego apelację, rządu chorwackiego i Komisji takie doręczenie jest dopuszczalne na podstawie art. 14 w związku z art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania.
99.
Stanowiska te są trafne tylko częściowo.
100.
Trybunałowi nie jest obca polemika w przedmiocie tego, czy notariusze państwa członkowskiego mogą działać jako „jednostki przekazujące” w celu doręczania „dokumentów pozasądowych”. Komisja przywołuje wyroki Trybunału w sprawach Tecom Mican i Arias Domínguez oraz Roda Golf & Beach Resort. Wyroki te dotyczyły korzystania przez hiszpańskich notariuszy, powołujących się na art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania, z możliwości działania w charakterze „jednostek przekazujących” w celu dokonania takiego doręczenia (
61
). Jednakże w tych sprawach ustalenia Trybunału miały charakter abstrakcyjny w celu potwierdzenia, że dokumenty przekazane przez notariusza można uznać za „dokumenty pozasądowe”. Wyroki te nie dotyczą sytuacji, w której państwo członkowskie nie podjęło działań na podstawie art. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie doręczania w celu wyznaczenia „notariuszy” jako „jednostek przekazujących”.
101.
Tymczasem dokładnie taka sytuacja ma miejsce w ramach sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym.
102.
Jak wynika z odpowiedzi rządu chorwackiego i Komisji na pytanie postawione przez Trybunał, rząd chorwacki, działając zgodnie ze swoim obowiązkiem powiadomienia wynikającym z art. 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie doręczania, nie wyznaczył notariuszy jako „jednostek przekazujących”. Wyznaczenie takie ma jednak zasadnicze znaczenie dla celów art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania z powodu szczególnego odniesienia tego artykułu do przekazywania „dokumentów pozasądowych”, które musi odbywać się „zgodnie z przepisami [tego] rozporządzenia”, bowiem takie doręczenie w sposób nieuchronny wiąże się z wymogami powiadomienia określonymi w art. 2 rozporządzenia w sprawie doręczania. Znajduje to również potwierdzenie w motywie 6 rozporządzenia w sprawie doręczania, z którego wynika, że uproszczone stosowanie ram ustanowionych przez to rozporządzenie jest możliwe jedynie w przypadku przekazywania dokumentów w „bezpośrednim trybie między wyznaczonymi przez państwa członkowskie organami lokalnymi”. Oznacza to, że jedynie organy wyznaczone do pełnienia tych funkcji „ratione temporis” mogą przekazywać dokumenty pozasądowe na podstawie rozporządzenia w sprawie doręczania (
62
). W przeciwnym razie podważony zostałby cel i wiarygodność dokumentów doręczanych w ten sposób (
63
).
103.
Biorąc pod uwagę, że bezsporne jest, iż w okresie prowadzenia egzekucji wierzytelności stanowiącej przedmiot sporu notariusze w Chorwacji nie byli wpisani na listę wyznaczonych organów, notariusz w Puli nie mógł skorzystać z art. 16 rozporządzenia w sprawie doręczania w celu dokonania skutecznego doręczenia nakazu egzekucyjnego opartego na „dokumencie autentycznym” jako „dokumentu pozasądowego” zgodnie z rozporządzeniem w sprawie doręczania. Notariusz ten nie mógł również korzystać w tym celu z chorwackich usług pocztowych, ponieważ art. 14 rozporządzenia w sprawie doręczania ma zastosowanie do „dokumentów pozasądowych” tylko wtedy, gdy spełnione są warunki określone w art. 16 tego rozporządzenia (
64
).
104.
Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, w celu skorzystania z ułatwień w doręczaniu przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie doręczania notariusz powinien był działać za pośrednictwem Trgovački sud u Zadru (sądu gospodarczego w Zadarze) (
65
). Ponieważ notariusz najwyraźniej tego nie uczynił, doręczenie, które nastąpiło w niniejszej sprawie, należy uznać za niedopuszczalne do celów rozporządzenia w sprawie doręczania.
c)
Wniosek wstępny
105.
Z poapelacyjnych względów proponuję Trybunałowi, by na pytanie pierwsze i część pierwszą pytania trzeciego sądu odsyłającego odpowiedział następująco:
Rozporządzenie nr 1393/2007 należy interpretować w ten sposób, że aby nakaz egzekucyjny oparty na „dokumencie autentycznym” można było uznać za „dokument sądowy” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia, podmiot wydający musi być organem sądowym państwa członkowskiego należącym do jego systemu sądowniczego.
Artykuły 2 i 16 rozporządzenia nr 1393/2007 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli państwo członkowskie nie wyznaczyło notariuszy jako „jednostek przekazujących” w rozumieniu art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, notariusze ci nie mogą przekazywać „dokumentów pozasądowych” do doręczenia w innym państwie członkowskim na podstawie przepisów tego rozporządzenia.
4.
Pytania od piątego do siódmego
106.
Poprzez pytania od piątego do siódmego Trybunał zasadniczo bada charakter spornej działalności w celu ustalenia, czy dotyczy ona kwestii związanych z czynami niedozwolonymi lub prawami rzeczowymi (a), czy też kwestii związanych z umową (b) w rozumieniu przekształconego rozporządzenia brukselskiego. Dokonam oceny tych możliwości po kolei.
a)
Czyn niedozwolony czy prawa rzeczowe?
107.
Wnoszący apelację, rząd chorwacki i Komisja stoją na stanowisku, że sądy chorwackie posiadają jurysdykcję „szczególną” na mocy art. 7 przekształconego rozporządzenia brukselskiego. Strony te podzielają również stanowisko w przedmiocie tego, że sporna kwestia nie dotyczy „czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego”. Sąd odsyłający zastanawia się, czy parkowanie może mieć związek ze szczególnym rodzajem umowy najmu „rzeczy”, a zatem czy może być objęte zakresem art. 24 przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
108.
Czy nieuiszczenie opłaty za bilet parkingowy w związku z parkowaniem na drodze publicznej może sprowadzać się do sprawy „dotyczącej czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego”? Nie wydaje się by tak było.
109.
Po pierwsze, nie ulega wątpliwości, że niniejsza sprawa dotyczy egzekucji wierzytelności wynikającej z naruszenia umowy (którą uważa się za zawartą w drodze milczącej i domyślnej akceptacji). W tym względzie orzecznictwo wyłącza „sprawy dotyczące umowy” z zakresu art. 7 ust. 2 przekształconego rozporządzenia brukselskiego (
66
). W takiej sytuacji spór nie byłby objęty zakresem stosowania tego przepisu. Po drugie, nawet gdyby można było wyróżnić orzecznictwo dyskwalifikujące taką kwalifikację, wierzytelność, o której egzekucję wniesiono, i tak byłaby uznana za wynikającą z niewykonania pierwotnych zobowiązań umownych (
67
). Zatem należy powtórzyć, iż w każdym razie, powództwo nie należałoby do kategorii „spraw dotyczących czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego”.
110.
Następnie należy rozważyć argument sądu odsyłającego, że niniejsza sprawa może dotyczyć szczególnego rodzaju umowy najmu w rozumieniu art. 24 przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
111.
W tym kontekście wystarczy przypomnieć, że orzecznictwo dotyczące tego przepisu wymaga, aby przedmiotem sporu było określenie granic lub składu nieruchomości, własności, posiadania lub istnienia innych praw rzeczowych na nieruchomości (
68
). W świetle okoliczności faktycznych wynikających z akt sprawy nic nie świadczy o tym, by po zaparkowaniu na drugą stronę postępowania zostały przeniesione posiadanie miejsca parkingowego lub inne prawa rzeczowe na tej nieruchomości (ani by w rzeczywistości były one sporne). Przeciwko takiej wykładni przemawia również raison d’être artykułu (
69
). Komisja trafnie zauważa zatem, że niniejsza sprawa nie jest również objęta art. 24 przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
b)
Powód, dla którego należy uznać, że przedmiot sporu dotyczy umowy
112.
Spór jest objęty zakresem art. 7 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
113.
Pojęcie „spraw dotyczących umowy” w rozumieniu tego przepisu (mające charakter autonomicznego pojęcia prawa Unii) zobowiązuje Trybunał do zbadania obiektywnej podstawy roszczenia (
70
). Oznacza to, że w przypadku powołania się w uzasadnieniu powództwa na niewykonanie umowy wszystkie zobowiązania wynikające z tej umowy należy uznać za wchodzące w zakres „spraw dotyczących umowy” (
71
). W rzeczywistości jurysdykcja na podstawie art. 7 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego może istnieć nawet wówczas, gdy jedna ze stron zaprzecza istnieniu umowy (
72
), o ile nie jest jasne, że jedna osoba nie wyraziła wobec drugiej dobrowolnej zgody na związanie umową (innymi słowy, norma negatywna) (
73
).
114.
Wprawdzie kwestia ta podlega oczywiście ustaleniu przez sąd odsyłający, w niniejszej sprawie warunki te wydają się jednak spełnione.
115.
Z okoliczności towarzyszących wytoczeniu powództwa opisanych przez sąd odsyłający wynika, że umowa została zawarta na podstawie prawa chorwackiego z chwilą, gdy kierowca samochodu oddanego w leasing, będącego własnością drugiej strony postępowania, zdecydował się skorzystać z odpowiedniego miejsca parkingowego w celu zaparkowania samochodu. Z samego brzmienia art. 7 uchwały dotyczącej organizacji, z zastrzeżeniem jednak weryfikacji, wydaje się wynikać, że z umowy tej wynikał obowiązek uiszczenia należności za ważny bilet parkingowy za cały okres parkowania. Bilet taki nie był widoczny za przednią szybą samochodu podczas kontroli (
74
). Wnoszący apelację podnosi zatem niewykonanie postanowienia umowy, które uważa za istotne. Tymczasem żadna ze stron nie twierdzi, że umowy nie zawarto lub że nie wyrażono dobrowolnej zgody na same warunki parkowania.
116.
Warto podkreślić, że kwestię „dobrowolnej zgody” na etapie zawierania umowy należy odróżnić od kwestii uczciwości jej warunków. Z pewnością można dobrowolnie wyrazić zgodę na zawarcie umowy, która nie jest „uczciwa”, jeżeli chodzi o zawarte w niej postanowienia i ogólną równowagę praw i obowiązków między stronami (
75
). W ostatecznym rozrachunku to jest właśnie powodem istnienia całego obszaru prawa zwanego „ochroną konsumentów”, które również nie opiera się na założeniu, że w przypadku istnienia jakichkolwiek klauzul abuzywnych umowa nie została zawarta dobrowolnie, a tym samym nie doszło do jej zawarcia.
117.
Z tej perspektywy art. 7 ust. 1 przekształconego rozporządzenia brukselskiego niewątpliwie mógłby mieć zastosowanie.
118.
Następnie należy ocenić, czy sporna umowa może dotyczyć świadczenia usługi. Sąd odsyłający i Komisja wyrażają w tym względzie wątpliwości. Według nich samo udostępnienie miejsca parkingowego jest zbyt marginalne, aby mogło stanowić „usługę”. Strony te wskazują również na potrzebę zastosowania wąskiej wykładni art. 7 ust. 1 lit. b) przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
119.
Prawdą jest, że z orzecznictwa dotyczącego pojęcia „usługi” wynika co najmniej, iż pojęcie „usług” oznacza, że strona, która je świadczy, wykonuje odpłatnie określoną działalność (
76
). Nie rozumiem jednak, dlaczego w niniejszej sprawie nie można powiedzieć, że taka działalność ma miejsce. Oznacza to, że działalność wnoszącego apelację, która spełnia kryteria „usługi”, polega na udostępnianiu wyznaczonego miejsca parkingowego na parkingu przy drodze publicznej w mieście Zadar. To właśnie możliwość zaparkowania na tym miejscu jest tym, co oferuje wnoszący apelację, i tym, co kierowca samochodu należącego do drugiej strony postępowania akceptuje w zamian za wynagrodzenie (
77
).
120.
Tym samym zapewnienie miejsca parkingowego mogłoby stanowić „usługę” w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b) tiret drugie przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
121.
Jednakże, nawet w przeciwnym wypadku, zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. c) przekształconego rozporządzenia brukselskiego, jego art. 7 ust. 1 lit. a) znajduje zastosowanie do umów, które nie są ani umowami „sprzedaży towarów”, ani umowami „o świadczenie usług”. Na tej podstawie przedmiotowa umowa jest w każdym razie objęta zakresem tego przepisu, a dalsze szczegółowe zbadanie jej dokładnego charakteru nie jest bezwzględnie konieczne.
122.
Zatem z perspektywy prawa Unii nic nie przemawia przeciwko zawarciu umowy poprzez zwykłą czynność parkowania samochodu, nawet w przypadku braku biletu.
123.
W świetle poapelacyjnych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania od piątego do siódmego odpowiedział następująco:
Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że zaparkowanie samochodu na wyznaczonym miejscu parkingowym na drodze publicznej może – w ramach porządku prawnego państwa członkowskiego, które powierza podmiotowi prywatnemu wydawanie biletów parkingowych i pobieranie stosownych opłat – być objęte zakresem „spraw dotyczących umowy”, o których mowa w tym przepisie.
C. Postscriptum
124.
Rozpatrywana sprawa dotyczy kwestii jurysdykcyjnych związanych z biletem parkingowym, z którego egzekucję prowadzą notariusze w Chorwacji. Ma to miejsce już kolejny raz. Z uwagi na liczbę spraw pochodzących z Chorwacji dotyczących tej problematyki (
78
), biorąc pod uwagę stanowisko sądu odsyłającego w przedmiotowej sprawie zgodne ze stanowiskami innych sądów chorwackich zaprezentowanymi w poprzednich sprawach i dotyczących wielu takich spraw faktycznie toczących się przed sądami krajowymi, wydaje się, że sprawy te wskazują na występowanie kwestii strukturalnych, które prowadzą do powstania szeregu wątpliwości.
125.
Podejrzewam, że niepewność odczuwana w innych państwach członkowskich, a także najwyraźniej przez niektóre sądy krajowe, odnosi się do tego, co być może najlepiej można by określić „podwójną osobliwością” instytucjonalnego i proceduralnego wyboru Chorwacji. Po pierwsze, to, co w innych państwach członkowskich najczęściej uznawano by za sprawę administracyjną, zostało „zlecone” prywatnemu przedsiębiorstwu. Po drugie, egzekucję (realizację) powstałego w tych okolicznościach roszczenia prywatnego następnie powierza się osobom, które najwyraźniej nie należą do zwykłego systemu sądowniczego państwa członkowskiego, w ramach procedury, która w interesie odciążenia sądów znacznie „uszczupla” prawa procesowe przyszłych pozwanych (
79
).
126.
Gdyby któryś z tych wyborów rozpatrywać w odosobnieniu, być może nie wzbudziłby większych kontrowersji. Przecież „prywatyzacja” niektórych elementów władztwa publicznego następuje na każdym szczeblu, począwszy od sposobów korzystania z przestrzeni publicznej, w tym z publicznych parkingów (
80
), poprzez prywatną egzekucję wierzytelności, aż po próby organizowania prywatnych zakładów karnych. Co więcej, od wielu lat głośnym hasłem jest odciążanie sądów, zwłaszcza jeśli chodzi o upraszczanie procedur przed sądami w przypadku drobnych lub bezspornych roszczeń.
127.
Połączenie tych dwóch elementów wydaje się jednak postrzegane z pewnym niepokojem przez inne państwa członkowskie, a także, jak się okazuje, w Chorwacji, sądząc chociażby po liczbie spraw sądowych, które od wielu lat dotyczą tych kwestii. Dotychczas wszystkie te sprawy powstawały z związku z wątpliwościami dotyczącymi jurysdykcji. Pod ich powierzchnią kryje się jednak szereg głębszych kwestii materialnoprawnych, które w dalszym ciągu są przedstawiane przez interwenientów w tych sprawach jako kwestie dotyczące jurysdykcji (
81
), ponieważ właśnie w tym zakresie sprawy te są obecnie prowadzone. Niemniej wskazują one na głębszą niepewność co do meritum spraw w związku z czymś, co można by określić mianem dość nietypowej struktury proceduralnej i instytucjonalnej wybranej przez państwo członkowskie dla pewnego rodzaju roszczeń.
128.
Ponieważ jestem raczej przekonany, że kwestie te nie zostaną szybko rozwiązane i z pewnością po raz kolejny będą przedmiotem odesłania Trybunału, pragnąłbym skorzystać z względnej swobody przyznanej rzecznikowi generalnemu na mocy traktatów, aby służyć wsparciem nie tylko Trybunałowi, ale pośrednio również sądom krajowym, poprzez skupienie się na trzech aspektach, w których domyślna autonomia proceduralna państwa członkowskiego może znaleźć swoje granice, które następnie będą musiały zostać poddane ocenie sądów krajowych.
129.
Po pierwsze, mogą istnieć pewne granice dla „prywatyzacji” lub „zlecania zdań”, w sytuacjach, w których wybór systemu i procedury wykracza poza to, co może być akceptowalne w ramach krajowej autonomii proceduralnej, i zaczyna zbytnio odbiegać od wspólnego rdzenia i tradycji systemów innych państw członkowskich. Przekroczenie tych granic będzie najczęściej podnoszone w kontekście zasad równoważności i skuteczności (
82
), odmowy uznawania lub wykonania orzeczeń w oparciu o klauzulę porządku publicznego (
83
), a także równości obywateli Unii w ich równym dostępie do ochrony prawnej, niezależnie od ich prawa do skutecznego środka prawnego na mocy art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej lub w połączeniu z tym prawem.
130.
Uważa się, że tego rodzaju zastrzeżenia mogą zostać sformułowane, gdy państwo członkowskie deleguje usługę zasadniczo stanowiącą usługę użyteczności publicznej na rzecz podmiotu prywatnego, obejmuje ją fikcją zawarcia umowy cywilnoprawnej wraz ze znaczną ceną za jej naruszenie (
84
), a następnie, dla celów wyegzekwowania zapłaty próbuje wykorzystać instrument prawa Unii skonstruowany co do zasady na potrzeby sporów całkowicie prywatnych i to przez organ, który nie jest od razu postrzegany jako część systemu sądowniczego tego państwa członkowskiego. Ujmując rzecz w skrócie, taka podwójna prywatyzacja może prowadzić do wyobcowania, a w konsekwencji do wynikającej z tego odmowy uznania tego rodzaju decyzji za wykonalne w innych państwach członkowskich.
131.
Po drugie, wszelkie potencjalne przeszkody w swobodnym przepływie osób zgodnie z prawem Unii można oceniać z wielu perspektyw, począwszy od lokalizacji publicznych parkingów i dorozumianych warunków związanych z parkowaniem na nich. Być może mieszkańcom Chorwacji wydaje się winietę i płatne parkowanie dotyczy tylko osób niebędących rezydentami. Być może informacje przedstawione na parkingu są niewystarczające do celów określenia dokładnych warunków parkowania. Być może domniemana „preferencja” płacenia za parkowanie na godziny, na co nalega rząd chorwacki, nie jest tak łatwo akceptowana, jeśli wszystkie publiczne parkingi są zlokalizowane w pobliżu głównej dzielnicy hotelowej czy atrakcji turystycznych (
85
).
132.
Podobnie z pewnością nie twierdzę również, że posiadam jakąkolwiek wszechstronną wiedzę na temat chorwackiego systemu notarialnego. Jednak ogólnie rzecz biorąc, byłbym zasadniczo sceptycznie nastawiony do każdego systemu, który przewiduje prowadzenie uproszczonej transgranicznej egzekucji rzekomo niezaspokojonych wierzytelności, jednocześnie wynagradzając „podmiot egzekwujący” na zasadzie opłat licencyjnych, dochodów lub udziału w zyskach z każdej czynności, a zatem po prostu zachęcając ten podmiot do przedkładania szybkiej egzekucji nad rzetelną procedurę. Jeśli dodatkowo ostateczna opłata nie jest współmierna do pierwotnej wierzytelności (w tym wypadku wynosi ona ponad dwudziestokrotność pierwotnej wartości dziennego biletu), to rodzi to dla mnie poważne pytania pozostające bez odpowiedzi.
133.
Po trzecie, pojawia się kwestia ochrony osób fizycznych jako konsumentów i, ogólnie rzecz biorąc, stosowania unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumentów zarówno na etapie ustalania jurysdykcji (
86
), jak i przy ocenie zasadności takich roszczeń (
87
). W niniejszej sprawie kwestie takie nie występują, ponieważ wnoszący apelację jest osobą prawną. Czy jednak w sytuacji gdy osoba fizyczna zawiera umowę z osobą prawną wyznaczoną przez państwo lub organy państwowe, nawet gdy wyraziła na to dobrowolnie zgodę, prawo nie powinno uznawać osoby fizycznej za „wymagającą szczególnej ochrony”, jako jedynie „przeciętnego” konsumenta, a tym samym stosować bardziej rygorystycznych standardów kontroli (
88
), zwłaszcza gdy władza publiczna powierzona osobie prywatnej sprowadza się do sprawowania kontroli nad czymś, co sprawia wrażenie monopolu, a z pewnością pozycji dominującej w świadczeniu określonych usług? Moim zdaniem w takich sytuacjach właściwe sądy powinny zwracać jeszcze większą uwagę na ewentualną nieuczciwość w przypadku transgranicznego egzekwowania takich roszczeń poprzez system prywatny funkcjonujący w oparciu o strukturę wynagradzania „podmiotu egzekwującego”, która wydaje się zawierać element zachęty finansowej (
89
).
134.
Podsumowując, z pewnością nie sądzę, by prawo unijne wykluczało prywatyzację zarządzania parkingami na drogach publicznych. Nie wyklucza ono również szeregu wyborów instytucjonalnych i proceduralnych w zakresie uproszczonej egzekucji należności. Jednakże „nietypowe” wybory instytucjonalne z pewnością będą miały dość nietypowe konsekwencje proceduralne w ramach uproszczonej współpracy, która opiera się na standardowych elementach. Jeżeli zatem sfera publiczna nagle stanie się sferą prywatną, wówczas ochrona, która normalnie miałaby zastosowanie do cywilnoprawnych transakcji między podmiotami prywatnymi, znajdzie zastosowanie także w tym przypadku. Tak będzie a fortiori w przypadku scenariuszy, w których pewną strukturę instytucjonalną odpowiedni partnerzy w innych państwach członkowskich zaczynają uznawać, słusznie lub nie, w mniejszym stopniu za bezstronny organ egzekucyjny, a w większym za ustanowioną w oparciu o przepisy prawa publicznego transgraniczną formę działalności w zakresie windykacji należności.
V. Wnioski
135.
Proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne od pierwszego do trzeciego oraz od piątego do siódmego przedstawione przez Visoki trgovački sud Republike Hrvatske (apelacyjny sąd gospodarczy, Chorwacja) odpowiedział następująco:
Pytanie pierwsze i część pierwsza pytania trzeciego
Rozporządzenie (WE) nr 1393/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczące doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 należy interpretować w ten sposób, że aby nakaz egzekucyjny oparty na „dokumencie autentycznym” można było uznać za „dokument sądowy” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia, podmiot wydający musi być organem sądowym państwa członkowskiego należącym do jego systemu sądowniczego.
Artykuły 2 i 16 rozporządzenia nr 1393/2007 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli państwo członkowskie nie wyznaczyło notariuszy jako „jednostek przekazujących” w rozumieniu art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, notariusze ci nie mogą przekazywać „dokumentów pozasądowych” do doręczenia w innym państwie członkowskim na podstawie przepisów tego rozporządzenia.
Pytanie drugie i część druga pytania trzeciego
Pojęcie „spraw cywilnych i handlowych” zawarte w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1215/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych i art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1393/2007 należy interpretować jako wymagające, aby stosunek prawny, który charakteryzuje spór powstały na jego tle, oceniany w nawiązaniu do ram mających ogólnie zastosowanie do jednostek w takich sytuacjach, nie charakteryzował się jednostronnym wykonywaniem władztwa publicznego przez jedną ze stron sporu.
Wprawdzie do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy warunki te zostały spełnione, jednak okoliczności niniejszej sprawy nie wydają się wskazywać na takie wykonywanie władztwa publicznego.
Pytania od piątego do siódmego
Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że zaparkowanie samochodu na wyznaczonym miejscu parkingowym na drodze publicznej może – w ramach porządku prawnego państwa członkowskiego, które powierza podmiotowi prywatnemu wydawanie biletów parkingowych i pobieranie stosownych opłat – być objęte zakresem „spraw dotyczących umowy”, o których mowa w tym przepisie.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Wcześniej w przedmiocie nieopłaconych biletów parkingowych i notariuszy w Chorwacji zob. między innymi wyroki: z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193); z dnia 9 marca 2017 r., Zulfikarpašić (C‑484/15, EU:C:2017:199); z dnia 7 maja 2020 r., Parking i Interplastics (C‑267/19 i C‑323/19, EU:C:2020:351). Zobacz także postanowienia: z dnia 11 kwietnia 2019 r., Hrvatska radiotelevizija (C‑657/18, niepublikowane, EU:C:2019:304); z dnia 6 listopada 2019 r., EOS Matrix (C‑234/19, niepublikowane, EU:C:2019:986).
(
3
)	Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. dotyczącego doręczania w państwach członkowskich dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych („doręczanie dokumentów”) oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1348/2000 (Dz.U. 2007, L 324, s. 79).
(
4
)	Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1).
(
5
)	Zobacz moje opinie w sprawach: Nemec (C‑256/15, EU:C:2016:619, pkt 23–54); Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2016:825, pkt 28–36).
(
6
)	Wyroki: z dnia 15 grudnia 2016 r., Nemec (C‑256/15, EU:C:2016:954, pkt 21–27); z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 24–28).
(
7
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny (C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 43–48 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
8
)	Zobacz wyrok z dnia 10 grudnia 2018 r., Wightman i in. (C‑621/18, EU:C:2018:999, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
9
)	Ibidem (pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
10
)	Zobacz na przykład art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.U. 2001, L 174, s. 1) (który odnosi się jednak do „spraw cywilnych lub handlowych”); art. 2 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.U. 2004, L 143, s. 15); art. 2 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (Dz.U. 2007, L 199, s. 1); art. 1 ust. 2 dyrektywy 2008/52/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie niektórych aspektów mediacji w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2008, L 136, s. 3); art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady 2002/8/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. w celu usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych wspólnych zasad odnoszących się do pomocy prawnej w sporach o tym charakterze (Dz.U. 2003, L 26, s. 41); art. 1 ust. 1 decyzji Rady 2001/470/WE z dnia 28 maja 2001 r. ustanawiającej Europejską Sieć Sądową w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 174, s. 25); art. 2 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 655/2014 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającego procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2014, L 189, s. 59).
(
11
)	Pozostając tym samym przy pierwotnym wyborze polegającym na niesformułowaniu pozytywnej definicji tego pojęcia, przyjętej w celu uwzględnienia różnych krajowych kategoryzacji. Zobacz sprawozdanie P. Jenarda na temat konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1979, C 59, s. 1), s. 9–10. Zobacz także opinia rzecznika generalnego G. Reischla w sprawie LTU (29/76, EU:C:1976:121, s. 1558).
(
12
)	Zobacz jako pierwszą sprawę, w której opisano „autonomiczny” charakter tego pojęcia, wyrok z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137, pkt 3).
(
13
)	Są to „konwencja brukselska” [konwencja brukselska z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1978, L 304, s. 36)]; „konwencja z Lugano z 1988 r.” [konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1988, L 319, s. 9)]; „rozporządzenie Bruksela I” [rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1)]; „konwencja z Lugano z 2007 r.” [konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2007, L 339, s. 3)] oraz przekształcone rozporządzenie brukselskie.
(
14
)	Zobacz art. 1 ust. 1 konwencji brukselskiej; konwencji z Lugano z 1988 r.; rozporządzenia Bruksela I; konwencji z Lugano z 2007 r. i przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
(
15
)	Zobacz ostatnio wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Movic i in. (C‑73/19, EU:C:2020:568, pkt 32).
(
16
)	Zobacz wyrok z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137, pkt 3, 5), w którym Trybunał po raz pierwszy wyraził to stanowisko, jednak go nie zastosował.
(
17
)	Zobacz opinia rzecznika generalnego w sprawie Rüffer (814/79, EU:C:1980:229, s. 3827–3831).
(
18
)	Wyrok z dnia 16 grudnia 1980, Rüffer (814/79, EU:C:1980:291, pkt 11).
(
19
)	Ibidem, pkt 12.
(
20
)	Ibidem, s. 3812, pkt 1).
(
21
)	Zobacz przede wszystkim wyroki: z dnia 21 kwietnia 1993 r., Sonntag (C‑172/91, EU:C:1993:144, pkt 36); z dnia 15 lutego 2007 r., Lechouritou i in. (C‑292/05, EU:C:2007:102, pkt 37, 38). Zobacz także opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawie Lechouritou i in. (C‑292/05, EU:C:2006:700, pkt 54–56).
(
22
)	Opinia rzecznik generalnej V. Trstenjak w sprawie Sapir i in. (C‑645/11, EU:C:2012:757, pkt 42).
(
23
)	Wyroki: z dnia 11 kwietnia 2013 r., Sapir i in. (C‑645/11, EU:C:2013:228, pkt 35–37) (dotyczący powództwa o zwrot kwoty zapłaconej bez podstawy prawnej na gruncie niemieckiej ustawy w sprawie odszkodowania dla ofiar reżimu narodowo-socjalistycznego); z dnia 12 września 2013 r., Sunico i in. (C‑49/12, EU:C:2013:545, pkt 37) (dotyczący powództwa w sprawie czynu niedozwolonego na gruncie prawa angielskiego); z dnia 28 lipca 2016 r., Siemens Aktiengesellschaft Österreich (C‑102/15, EU:C:2016:607, pkt 35–38, 42) (dotyczący grzywny nałożonej w związku z naruszeniem węgierskiego prawa konkurencji).
(
24
)	Wyrok z dnia 23 października 2014 r. (C‑302/13, EU:C:2014:2319, pkt 18, 28, 33).
(
25
)	Wyrok z dnia 1 października 2002 r., C‑167/00, EU:C:2002:555, pkt 30. Zobacz także wyroki: z dnia 14 listopada 2002 r., Baten (C‑271/00, EU:C:2002:656, pkt 31–36); z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice Foncière Tiard (C‑266/01, EU:C:2003:282, pkt 32–36).
(
26
)	Jak wyraźnie wskazano na przykład w wyrokach: z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 34); z dnia 28 lutego 2019 r., Gradbeništvo Korana (C‑579/17, EU:C:2019:162, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 7 maja 2020 r., Rina (C‑641/18, EU:C:2020:349, pkt 35).
(
27
)	Zobacz wyrok z dnia 28 lutego 2019 r., Gradbeništvo Korana (C‑579/17, EU:C:2019:162, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także wyrok z dnia 7 maja 2020 r., Rina (C‑641/18, EU:C:2020:349, pkt 38), w którym zadanie to powierzono sądowi krajowemu.
(
28
)	Zobacz wyrok z dnia 3 września 2020 r., Supreme Site Services i in. (C‑186/19, EU:C:2020:638, pkt 55).
(
29
)	Wyrok z dnia 11 czerwca 2015 r., Fahnenbrock i in. (C‑226/13, C‑245/13 i C‑247/13, EU:C:2015:383, pkt 51).
(
30
)	Ibidem (pkt 46, 58).
(
31
)	Instrumenty te zostały wymienione w przypisie 10 niniejszej opinii.
(
32
)	W dokumentach przygotowawczych dotyczących jedynie dwóch z tych instrumentów wskazano bowiem, że wykładnia miała być w zamierzeniu zbieżna z tą stosowaną w przypadku systemu brukselskiego. Zobacz wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych [COM(2011) 445 wersja ostateczna], s. 5; wniosek dotyczący dyrektywy Rady w celu usprawnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sporach transgranicznych poprzez ustanowienie minimalnych wspólnych zasad odnoszących się do pomocy prawnej i innych aspektów finansowych postępowań w sprawach cywilnych [COM(2002) 13 wersja ostateczna], s. 5.
(
33
)	Nie oznacza to, że nie istnieje żadne orzecznictwo dotyczące tych instrumentów. Zobacz na przykład wyrok z dnia 6 września 2018 r., Catlin Europe (C‑21/17, EU:C:2018:675), dotyczący postępowania w sprawie europejskiego nakazu zapłaty na mocy rozporządzenia (WE) nr 1896/2006 (Dz.U. 2006, L 399, s. 1).
(
34
)	Zobacz przypis 28 niniejszej opinii.
(
35
)	Natomiast w przypadku gdy spór nie dotyczy zachowania lub procedury, które obejmują „bezpośrednie” wykonywanie władztwa publicznego (np. przez jedną ze stron), sprawa wchodzi w zakres „spraw cywilnych i handlowych”. Zobacz wyroki: z dnia 28 kwietnia 2009 r., Apostolides (C‑420/07, EU:C:2009:271, pkt 45); z dnia 18 października 2011 r., Realchemie Nederland (C‑406/09, EU:C:2011:668, pkt 42).
(
36
)	Konsekwencja, która, przynajmniej przed pojawieniem się „autonomicznej” definicji w starszym orzecznictwie Trybunału, najwyraźniej nie była przedmiotem rozważań twórców systemu brukselskiego (zob. przypis 11 niniejszej opinii).
(
37
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 23 października 2014 r., flyLAL-Lithuanian Airlines (C‑302/13, EU:C:2014:2319, pkt 35, 37). Zobacz także wyroki: z dnia 14 listopada 2002 r., Baten (C‑271/00, EU:C:2002:656, pkt 30, 31); z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice Foncière Tiard (C‑266/01, EU:C:2003:282, pkt 22, 23); z dnia 5 lutego 2004 r., Frahuil (C‑265/02, EU:C:2004:77, pkt 19, 20).
(
38
)	Zobacz na przykład wyrok Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) (BGH, 16,9,1993, Sonntag, IX ZB 82/90, s. 21) w odpowiedzi na wyrok Trybunału z dnia 21 kwietnia 1993 r., Sonntag (C‑172/91, EU:C:1993:144), w którym stwierdzono, że wykonanie włoskiego wyroku zgodnie z rozporządzeniem Bruksela I nieuchronnie wpłynie na podstawy całego niemieckiego systemu ubezpieczenia społecznego od wypadków. Odchodzi się w nim więc od orzeczenia Trybunału.
(
39
)	Zobacz ostatnio wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., Movic i in. (C‑73/19, EU:C:2020:568, pkt 34).
(
40
)	Jak przypomniano ostatnio na przykład w opinii rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Movic i in. (C‑73/19, EU:C:2020:297, pkt 35).
(
41
)	Ale także z drugą, obecnie preferowaną częścią definicji „przedmiotu” przedstawionej w pkt 48 i 49 niniejszej opinii, która w równym stopniu odnosi się do kategoryzacji dokonywanej na gruncie prawa krajowego.
(
42
)	Punkt 62 niniejszej opinii.
(
43
)	Zobacz także wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 37).
(
44
)	Ibidem, pkt 35; moja opinia w tej samej sprawie (EU:C:2016:825, pkt 49–51).
(
45
)	Jak Trybunał uznał już w wyroku z dnia 18 października 2011 r., Realchemie Nederland (C‑406/09, EU:C:2011:668, pkt 42).
(
46
)	Zobacz w tym względzie moja opinia w sprawie Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2016:825, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
47
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 września 2013 r., Sunico i in. (C‑49/12, EU:C:2013:545, pkt 44).
(
48
)	Wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 36).
(
49
)	Zobacz wyrok z dnia 15 listopada 2018 r., Kuhn (C‑308/17, EU:C:2018:956, pkt 42).
(
50
)	Zobacz wyszczególnienie w pkt 20 niniejszej opinii.
(
51
)	Wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 59).
(
52
)	Zobacz moja opinia w sprawie Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2016:825, pkt 68–107).
(
53
)	Zobacz moja opinia w sprawie Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2016:825, pkt 108, 114); wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 56–59). Zobacz także wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Zulfikarpašić (C‑484/15, EU:C:2017:199, pkt 50).
(
54
)	Postanowienie z dnia 11 kwietnia 2019 r., Hrvatska radiotelevizija (C‑657/18, niepublikowane, EU:C:2019:304, pkt 27).
(
55
)	Aby zapoznać się z okolicznościami włączenia tego pojęcia do konwencji haskiej z 1896 r. w sprawie postępowania cywilnego, zob. O.L. Knöfel, Zustellung privater Schriftstücke über die Europäsche Zustellungsverordnung?, Praxis des Internationalen Privat- und Verfahrensrechts (IPRax), 2017, s. 249, 250.
(
56
)	Brak takiego zdefiniowania także w treści poprzednio obowiązujących aktów prawnych; zob. art. 16 konwencji sporządzonej na podstawie art. K.3 Traktatu o Unii Europejskiej o doręczaniu w państwach członkowskich Unii Europejskiej dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1997, C 261, s. 2); art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2000, L 160, s. 37). Należy zauważyć, że w rozporządzeniu nr 1348/2000 stworzono katalog dokumentów, które mogą być doręczane na mocy rozporządzenia w sprawie doręczania, przy czym każde państwo członkowskie wskazało dokumenty, które uznało za „podlegające doręczeniu” przez odniesienie do swojego systemu prawnego. Zobacz art. 17 lit. b) rozporządzenia 1348/2000. Tego systemu nie zastosowano ponownie w rozporządzeniu w sprawie doręczania. Zobacz opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Tecom Mican i Arias Domínguez (C‑223/14, EU:C:2015:364, pkt 35–37).
(
57
)	Wyrok z dnia 25 czerwca 2009 r., Roda Golf & Beach Resort (C‑14/08, EU:C:2009:395, pkt 49, 50, 56–59). Zobacz także wyrok z dnia 11 listopada 2015 r., Tecom Mican i Arias Domínguez (C‑223/14, EU:C:2015:744, pkt 32, 33).
(
58
)	Zobacz wyrok z dnia 11 listopada 2015 r. (C‑223/14, EU:C:2015:744, pkt 44).
(
59
)	Zobacz wyrok z dnia 16 września 2015 r., Alpha Bank Cyprus (C‑519/13, EU:C:2015:603, pkt 34).
(
60
)	Zobacz także opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Tecom Mican i Arias Domínguez (C‑223/14, EU:C:2015:364, pkt 33), która objaśnia początki tego systemu pod rządami konwencji haskiej.
(
61
)	Wyroki: z dnia 25 czerwca 2009 r., Roda Golf & Beach Resort (C‑14/08, EU:C:2009:395, pkt 59); z dnia 11 listopada 2015 r., Tecom Mican i Arias Domínguez (C‑223/14, EU:C:2015:744, pkt 26, 33).
(
62
)	Zobacz motyw 6 rozporządzenia w sprawie doręczania, w którym wyjaśniono, że państwa członkowskie mogą decydować w sprawie wyznaczania lub przedłużania okresu ważności decyzji w sprawie wyznaczania jednostek przekazujących lub przyjmujących co pięć lat.
(
63
)	Zobacz motyw 7 rozporządzenia w sprawie doręczania.
(
64
)	Zobacz wyrok z dnia 25 czerwca 2009 r., Roda Golf & Beach Resort (C‑14/08, EU:C:2009:395, pkt 60).
(
65
)	Jak potwierdzają odpowiedzi rządu chorwackiego i Komisji na pytanie pisemne zadane przez Trybunał, jedynie właściwe sądy rejonowe (općinskii sudovi), sądy okręgowe (županijski sudovi), sądy gospodarcze (trgovački sudovi), apelacyjny sąd gospodarczy (Visoki trgovački sud) i sąd najwyższy (Vrhovni sud Republike Hrvatske) Chorwacji mogły działać w charakterze „jednostek przekazujących” dla tego kraju w celu przekazywania „dokumentów pozasądowych” zgodnie z rozporządzeniem w sprawie doręczania w omawianym okresie.
(
66
)	Zobacz na przykład wyroki: z dnia 13 lipca 2006 r., Reisch Montage (C‑103/05, EU:C:2006:471, pkt 2); z dnia 12 maja 2011 r., Berliner Verkehrsbetriebe (C‑144/10, EU:C:2011:300, pkt 30).
(
67
)	Zobacz wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Verein für Konsumenteninformation (C‑343/19, EU:C:2020:534, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
68
)	Zobacz wyrok z dnia 16 listopada 2016 r., Schmidt (C‑417/15, EU:C:2016:881, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
69
)	Zobacz wyrok z dnia 15 stycznia 1985 r., Rösler (241/83, EU:C:1985:6, pkt 19). Zobacz także wyrok z dnia 14 grudnia 1977 r., Sanders (73/77, EU:C:1977:208, pkt 15, 16).
(
70
)	Zobacz ostatnio wydany wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Králová (C‑215/18, EU:C:2020:235, pkt 41–44 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
71
)	Wyrok z dnia 15 czerwca 2017 r., Kareda (C‑249/16, EU:C:2017:472, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
72
)	Wyrok z dnia 4 marca 1982 r., Effer (38/81, EU:C:1982:79, pkt 7, 8).
(
73
)	Zobacz na przykład wyrok z dnia 17 września 2002 r., Tacconi (C‑334/00, EU:C:2002:499, pkt 24).
(
74
)	Brak ważnego biletu parkingowego lub biletu w ogóle nie przesądza o zawarciu umowy. Jak stwierdził Trybunał, sam bilet jest jedynie instrumentem ucieleśniającym umowę. Zobacz w podobnym znaczeniu wyrok z dnia 7 listopada 2019 r., Kanyeba i in. (od C‑349/18 do C‑351/18, EU:C:2019:936, pkt 48).
(
75
)	Podobnie jak zauważono powyżej w pkt 83, gdzie (nie)podobnych argumentów użyto, aby sugerować, że sprawa nie miała charakteru cywilnego lub handlowego. Tak jak nierówność stron negocjacji nie powoduje wypchnięcia stosunku prawnego per se poza sferę spraw cywilnych czy handlowych, tak samo fakt, że umowa jest, jeżeli chodzi o jej charakter, jednostronną standardową umową adhezyjną, nie świadczy o braku umowy.
(
76
)	Zobacz wyrok z dnia 8 marca 2018 r., Saey Home & Garden (C‑64/17, EU:C:2018:173, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
77
)	Nieuznanie oferty parkowania w określonym miejscu za usługę zupełnie wynaturzyłoby całą kategorię usług „pasywnych”. Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 4 października 2001 r., Goed Wonen (C‑326/99, EU:C:2001:506, pkt 52).
(
78
)	Aby zapoznać się z wykazem poprzednich spraw dotyczących tych samych kwestii, z których część uznano za niedopuszczalne, zob. przypis 2 niniejszej opinii.
(
79
)	Zobacz moja opinia w sprawie Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2016:825, pkt 111–113).
(
80
)	Jak wynika z badania niedawno przeprowadzonego przez francuskie stowarzyszenie organów ds. transportu, wykonywanie władztwa publicznego w zakresie ustalania zasad parkowania i przekazywania zarządzania nimi podmiotowi prywatnemu nie jest rzadkością w niektórych państwach członkowskich. Zobacz GART Study, La gestion du stationnement payant sur voirie en Europe – quels enseignements pour la France? (2016), s. 20, 28, 34, 35.
(
81
)	Jak wskazano w pkt 83 i 116 niniejszej opinii.
(
82
)	Zobacz w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych wyroki: z dnia 8 listopada 2005 r., Leffler (C‑443/03, EU:C:2005:665, pkt 50); ostatnio z dnia 12 grudnia 2019 r., Aktiva Finants (C‑433/18, EU:C:2019:1074, pkt 29). W przedmiocie zastosowania tych zasad zob. moja opinia w sprawie Dimos Zagoriou (C‑217/16, EU:C:2017:385, pkt 24–65).
(
83
)	Zobacz pkt 63 niniejszej opinii.
(
84
)	Jak wskazano w pkt 21 niniejszej opinii.
(
85
)	Nie do mnie należy kwestionowanie tych domniemanych „preferencji”. Z akt sprawy wynika jednak, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby samochód był zaparkowany przez cały dzień, a nawet dłużej, w tym samym miejscu. W rzeczywistości wydaje się, że rząd chorwacki odwołuje się do tej możliwości w odpowiedzi na pytanie pisemne zadane przez Trybunał. Do sądu odsyłającego należy sprawdzenie tej możliwości. Ustalenie to nieuchronnie pociąga ze sobą pytanie, dlaczego, jeżeli możliwe jest całodzienne parkowanie, nie można kupić biletu dziennego i czy takie ustalenie jest niesprawiedliwe lub zniechęca niektóre osoby do parkowania tam.
(
86
)	Na przykład art. 17–19 czy ostatecznie art. 45 ust. 1 lit. e) przekształconego rozporządzenia brukselskiego.
(
87
)	Czyli potencjalnie dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29); dyrektywa 98/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 1998 r. w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktów oferowanych konsumentom (Dz.U. 1998, L 80, s. 27); dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22).
(
88
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 16 lipca 1998 r., Gut Springenheide i Tusky (C‑210/96, EU:C:1998:369, pkt 37); z dnia 16 maja 1989 r., Buet i EBS (382/87, EU:C:1989:198, pkt 13).
(
89
)	Biorąc pod uwagę, że ma to miejsce „po zawarciu transakcji handlowej” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy o nieuczciwych praktykach handlowych.