62009CC0229_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
Werrej
I –	I- Introduzzjoni
II –	Il-kuntest ġuridiku
A –	Id-dritt Komunitarju
1.	Id-Direttiva 91/414
2.	Ir-Regolament (KE) Nru 1610/96
B –	Id-dritt nazzjonali
III –	Il-fatti u d-domanda preliminari
IV –	Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
V –	L-argumenti tal-partijiet
VI –	Evalwazzjoni ġuridika
A –	Ir-regoli tad-Direttiva 91/414 u tar-Regolament Nru 1610/96, u r-rabta bejniethom
1.	L-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti stabbilita mid-Direttiva 91/414
2.	L-għoti ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti skont ir-Regolament (KE) Nru 1610/96
3.	Ir-rabta bejn ir-Regolament Nru 1610/96 u d-Direttiva 91/414
B –	L-ebda ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jista’ jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414
C –	Limitazzjoni ratione temporis tal-effeti tad-deċiżjoni preliminari
VII –	Konklużjoni
I – I- Introduzzjoni
1. Il-Bundespatentgericht (iktar ’il quddiem il-“qorti tar-rinviju”) ressqet domanda preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, skont l-Artikolu 234 KE (2), dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Lulju 1996, dwar il-ħolqien ta’ kull ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien għall-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti (3) . Il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari skont l‑Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1610/96 jistax jintalab u jinħareġ mill-kisba ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq ta’ prodott għall-protezzjoni tal-pjanti fis-sens tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 91/414/KEE, tal-15 ta’ Lulju 1991, li tikkonċerna t-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti (4), jew biss ladarba tinkiseb awtorizzazzjoni definittiva ta’ tqegħid fis-suq ta’ dan il-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti fis-sens tal-Artikolu 4 tad-direttiva.
II – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt Komunitarju
1. Id-Direttiva 91/414
2. Skont l-Artikolu 3(1) tad-Direttiva 91/414/KEE, l-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li l-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti jistgħu jinħarġu fis-suq u jintużaw fit-territorju tagħhom biss wara li jkunu awtorizzaw il-prodott ikkonċernat, skont id-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva, sakemm l-użu li għalih huma maħsuba ma jkunx kopert mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 22.
3. L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 91/414 jipprovdi kif ġej:
“L-Istati Membri għandhom jassiguraw illi prodott għall-ħarsien tal-pjanti ma jiġix awtorizzat kemm-il darba:
a) is-sustanzi attivi tiegħu ma jkunux elenkati fl-Anness I u kull kondizzjoni stabbilita hemm ma tkunx ġiet issodisfata, u fir-rigward tal-punti li ġejjin (b), (ċ) (d) u (e), skond il-prinċipji uniformi previsti fl-Anness VI, ħlief jekk:
b) ma jiġix stabbilit, fid-dawl tat-tagħrif xjentifiku u tekniku preżenti, u ma jkunx jidher minn evalwazzjoni tar-rapport li jipprovdi għalih l-Anness III, illi meta tintuża skond l-Artikolu 3(3), u wara li jiġu ikkunsidrati l‑kondizzjonijiet normali kollha li taħthom jista’ jintuża, u l-konsegwenzi ta’ l-użu tiegħu:
i) ikun effettiv biżżejjed;
ii) ma jkollu ebda effett inaċċettabbli fuq il-pjanti jew il-prodotti tal-pjanti;
iii) ma jikkawżax tbatija u uġigħ bla bżonn lill-vertebrati li jridu jiġu kkontrollati;
iv) ma jkollux effetti dannużi għas-saħħa tal-bnedmin jew ta’ l‑annimali, sew jekk direttament sew jekk indirettament (eż. permezz ta’ l-ilma tax-xorb, ikel jew għalf) jew fuq l-ilma ta’ taħt l-art;
v) ma jkollu ebda effett inaċċettabbli fuq l-ambjent, speċjalment fir-rigward tal-konsiderazzjonijiet segwenti:
– dak li jista’ jseħħ minnu u d-distribuzzjoni tiegħu fl-ambjent, partikolarment il-kontaminazzjoni ta’ l-ilma inkluż l-ilma tax-xorb u l-ilma ta’ taħt l-art;
– l-impatt tiegħu fuq speċi li l-prodott ma jkunx immirat kontrihom;
ċ) in-natura u l-kwantità tas-sustanzi attivi u, fejn xieraq, kwalunkwe impuritajiet ta’ natura tossikoloġikament jew ekotossikoloġikament impura tista’ tiġi stabbilita permezz tà metodi addattati, armonizzati skond il‑proċedura stabbilita fl-Artikolu 21, jew, jekk le, li tkun ġiet miftiehma bejn l-awtoritajiet responsabbli għall-awtorizzazzjoni;
d) il-fdalijiet tiegħu, li jirriżultaw minn użu awtorizzat, u li jkunu ta’ importanza mil-lat tossikoloġiku jew ambjentali, jistgħu jiġu stabbiliti permezz ta’ metodi addattati li jintużaw b’mod ġenerali;
e) il-proprjetajiet fiżiċi u kimiċi tiegħu ikunu ġew stabbiliti u meqjusa bħala aċċetatbbli għall-iskop ta’ l-użu xieraq u l-ħażna tal-prodott;
f) fejn huwa xieraq, l-MRLs għall-prodotti agrikoli milquta mill-użu msemmi fl-awtorizzazzjoni ġew iffissati jew modifikati skond ir-Regolament (KE) Nru 396/2005 [...].”
4. L-Artikolu 5 (1) tad-Direttiva 91/414/KEE jipprovdi kif ġej:
“(1) Fid-dawl tat-tagħrif xjentifiku u tekniku preżenti, sustanza attiva għandha tiġi inkluża fl-Anness I għal perijodu ta’ żmien inizjali li ma jkunx jaqbeż l-10 snin, jekk jista’ jiġi mistenni li prodotti għall-ħarsien tal-pjanti li jkun fihom is‑sustanza attiva jkunu wettqu l-kondizzjonijiet segwenti:
a) il-fdalijiet tagħhom, wara użu konsistenti mal-prattika fl-użu ta’ prodotti għall-ħarsien tal-pjanti, ma jkollhomx effetti ta’ ħsara għas-saħħa tal-bnedmin u l-annimali jew għall-ilma ta’ taħt l-art jew xi influwenza inaċċettabbli fuq l-ambjent, u l-imsemmija fdalijiet, jekk ikunu sinifikanti mil-lat tossikoloġiku jew ambjentali, ikunu jistgħu jiġu mkejla b’metodi li jkunu użati b’mod mifrux;
b) l-użu tagħhom li jrid ikun konsistenti mal-prattika fl-użu ta’ prodotti għall-ħarsien tal-pjanti, ma jkollux effetti ta’ ħsara għas-saħħa tal-bnedmin u l‑annimali jew xi influwenza inaċċettabbli fuq l-ambjent skond ma jiddisponi l-Artikolu 4(1)(b)(iv) u (v).”
5. L-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE jiddisponi dan li ġej:
“B’deroga mill-Artikolu 4, Stat Membru jista’, sabiex tkun possibbli stima bil-mod tal-proprjetaijiet ta’ sustanzi attivi ġodda u sabiex tkun aktar faċli għal preparazzjonijiet ġodda li jkunu disponibbli għall-użu fl-agrikoltura, jawtorizza, għal perijodu provviżorju li ma jaqbiżx it-tliet snin, it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-ħarsien tal-pjanti li jkun fihom sustanza attiva li ma tkunx imniżżla fl-Anness I u ma tkunx għadha saret disponibbli fis-suq sa sentejn wara n-notifika ta’ din id-Direttiva, kemm-il darba:
a) wara l-applikazzjoni ta’ l-Artikolu 6(2) u (3) jinstab illi d-dokument fuq is‑sustanza attiva jissodisfa r-rekwiżiti ta’ l-Annessi II u III fir-rigward tal-modi ta’ użu kkontemplati;
b) l-Istat Membru jistabbilixxi illi s-sustanza attiva tista’ tissodisfa r-rekwiżiti ta’ l-Artikolu 5(1) u li l-prodott għall-ħarsien tal-pjanti jista’ jiġi mistenni li jissodisfa r-rekwiżiti ta’ l-Artikolu 4(1)(b) sa (f).
[…]”
2. Ir-Regolament (KE) Nru 1610/96
6. L-Artikolu 2 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 huwa fformulat kif ġej:
“Skop
Kull prodott protett minn kull patenti fit-territorju ta’ kull Stat Membru u soġġett, minn qabel ma jiddaħħal fis-suq bħala prodott għall-ħarsien tal-pjanti, għal kull proċedura ta’ awtorizzazzjoni amministrattiva kif stabbilita fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414/KEE [...], jew b’mod konformi ma’ disposizzjoni ekwivalenti fil-liġi nazzjonali jekk huwa prodott għall-ħarsien tal-pjanti li fir-rigward tiegħu kienet ġiet depożitata applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni qabel ma’ ġiet implimentata d-Direttiva 91/414/KEE mill-Istat Membru interessat, jista’, skond it-termini u l-kundizzjonijiet previsti b’dan ir-Regolament, ikun is-soġġett għal kull ċertifikat.”
7. L-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 1610/96 jelenka l-kundizzjonijiet li ġejjin:
“Kull ċertifikat għandu jiġi konċess jekk, fl-Istat Membru fejn tiġi sottomessa l‑applikazzjoni li għaliha saret referenza fl-Artikolu 7, fid-data ta’ dik l‑applikazzjoni:
a) il-prodott huwa mħares bil-privattiva bażika fis-seħħ
b) kull awtorizzazzjoni valida biex il-prodott jinħareġ fis-suq bħala prodott għall-ħarsien tal-pjanti ġiet konċessa b’mod konformi ma’ l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414/KEE jew kull dispożizzjoni ekwivalenti fil-liġi nazzjonali;
ċ) il-prodott ma kienx diġà s-suġġett ta’ kull ċertifikat;
d) l-awtorizzazzjoni li għaliha saret referenza f’(b) hija l-ewwel awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq bħala prodott għall-ħarsien tal-pjanti.”
8. Skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Nru 1610/96, fil-limiti tal-protezzjoni mogħtija mill-privattiva bażika, il-protezzjoni mogħtija b’kull ċertifikat għandha testendi biss għall-prodott kopert bl-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti korrispondenti u għal kull użu tal-prodott bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti li jkun ġie awtorizzat qabel ma jiskadi ċ-ċertifikat. L‑Artikolu 5 jipprovdi li, bla ħsara għall-Artikolu 4, iċ-ċertifikat għandu jagħti l‑istess drittijiet li huma mogħtija mill-privattiva bażika u għandu jkun suġġett għall-istess limiti u għall-istess obbligi.
9. L-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1610/96 jelenka r-regoli li jirregolaw l‑applikazzjoni għal kull ċertifikat:
“1. L-applikazzjoni għal kull ċertifikat għandha tiġi depożitata fi żmien sitt xhur mid-data li fiha l-awtorizzazzjoni li għaliha saret referenza fl-Artikolu 3(1)(b) sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq bħala prodott għall-ħarsien tal-pjanti.
2. Minkejja l-paragrafu 1, meta l-awtorizzazzjoni biex il-prodott jinħareġ fis-suq tiġi mogħtija qabel ma jiġi mogħti l-patenti bażiku, l-applikazzjoni għal kull ċertifikat għandha tiġi depożitata fi żmien sitt xhur mid-data ta’ meta tkun ingħatat il-patenti.”
10. Skont l-Artikolu 9(1) tar-Regolament Nru 1610/96, “[l]-applikazzjoni għal kull ċertifikat għandha tiġi depożitata fl-uffiċċju kompetenti għall-propjetà ta’ l‑industrija ta’ l-Istat Membru li jkun ikkonċeda l-patenti bażika jew li f’ismu jkun ġie konċess u li bih inkisbet l-awtorizzazzjoni li għaliha saret referenza fl-Artikolu 3(1)(b) sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq, jekk kemm-il darba l-Istat Membru ma jinnominax awtorità oħra għal dan l-iskop”.
11. L-Artikolu 10 tar-Regolament Nru 1610/96 jipprovdi kif ġej:
“1. Meta l-applikazzjoni għal kull ċertifikat u l-prodott li miegħu għandu x’jaqsam jjilħqu l-kundizzjonjiet preskritti f’dan ir-Regolament, l-awtorità li għaliha saret referenza fl-Artikolu 9(1) għandha toħroġ iċ-ċertifikat.
2. L-awtorità li għaliha saret referenza fl-Artikolu 9(1) għandha, bla ħsara għall-paragrafu 3, tirrifjuta l-applikazzjoni għal kull ċertifikat jekk l-applikazzjoni jew il-prodott li miegħu hi mehmuża ma jilħqux il-kundizzjonijiet preskritti f’dan ir‑Regolament.
[…]”
12. It-tul taċ-ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien huwa stabbilit mill-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1610/96 kif ġej:
“1. Iċ-ċertifikat għandu jibda jgħodd mill-aħħar tat-terminu legali tal-patenti bażika għal kull perijodu li hu ugwali għall-perijodu li jkun għadda bejn id-data li fiha kienet depożitata l-applikazzjoni għal kull privattiva bażika u d-data ta’ l‑ewwel awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jitqiegħed fis-suq fil-Komunità, imnaqqas b’kull perijodu ta’ ħames snin.
2. Minkejja l-paragrafu 1, it-tul ta’ żmien taċ-ċertifikat ma għandux jaqbeż il‑ħames snin mid-data li fiha beda jgħodd.
3. Għall-iskopijiet tal-kalkolu tat-tul taż-żmien taċ-ċertifikat, rendikont għandu jittieħed ta’ l-awtorizzazzjoni ta’ l-ewwel marketing provviżorju biss jekk tkun segwita direttament b’awtorizzazzjoni definittiva dwar l-istess prodott.”
13. Skont l-Artikolu 15(1)(a) tar-Regolament Nru 1610/96, iċ-ċertifikat jitqies invalidu jekk ma jkunx ingħata skont id-dispożizzjoniet tal-Artikolu 3. L‑Artikolu 15(2) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li kull persuna tista’ tissottometti applikazzjoni jew tressaq kawża għal dikjarazzjoni ta’ invalidità taċ-ċertifikat quddiem il-korp responsabbli skont il-liġi nazzjonali, għar-revoka tal-privattiva bażika korrispondenti.
B – Id-dritt nazzjonali
14. L-Artikolu 15 tal-Gesetz zum Schutz der Kulturpflanzen (Liġi dwar il‑protezzjoni tal-pjanti kkoltivati; iktar ’il quddiem il-“PflSchG”) (5) jelenka r‑regoli li fuq il-bażi tagħhom il-Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit (Uffiċċju federali għall-protezzjoni tal-konsumaturi u għas-sigurtà fl-ikel) huwa inkarigat bl-awtorizzazzjonijiet tat-tqegħid fis-suq għall-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti skont il-proċeduri stabbiliti bl-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414.
15. L-Artikolu 15c tal-PflSchG jistabbilixxi r-regoli li fuq il-bażi tagħhom il‑Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit joħroġ l‑awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti skont il-proċeduri stabbiliti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 91/414.
III – Il-fatti u d-domanda preliminari
16. Il-konvenuta fil-kawża prinċipali hija l-proprjetarja tal-privattiva Ewropea 0 574 418 (privattiva bażika) li ġġib l-isem “Arylsulfonylharnstoffe, proċess tal-produzzjoni u l-użu tagħhom bħala erbiċidji u regolaturi tat-tkattir” irreġistrata mal-Uffiċċju Ewropew tal-Privattivi fit-12 ta’ Frar 1992 u li nħarġet fil-11 ta’ Novembru 1998 fir-rigward b’mod partikolari għar-Repubblika Federali tal-Ġermanja. Il-privattiva bażika tinkludi, fost l-oħrajn, taħlita kimika ġeneralment imsejħa iodosulfuron. Il-iodosulfuron jintuża bħala erbiċidju.
17. Fl-1998, il-konvenuta fil-kawża prinċipali ressqet applikazzjoni għall-inklużjoni tas-sustanza attiva iodosulfuron-methyl-sodium fl-Anness I tad-Direttiva 91/414 quddiem l-awtoritajiet kompetenti Ġermaniżi. Fit-13 ta’ Diċembru 1998, hija ppreżentat ukoll, skont l-Artikolu 15c tal-PflSchG, applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti “Husar” li fih is-sustanza attiva iodosulfuron.
18. B’deċiżjoni tal-31 ta’ Mejju 1999 (6), il-Kummissjoni kkonfermat li d‑dokument sottomess skont l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 91/414/KEE kien komplet u kien jissodisfa r-rekwiżiti tal-Annessi II u III tad-direttiva dwar it‑tagħrif u l-informazzjoni. Għalhekk, b’deċiżjoni tad-9 ta’ Marzu 2000, ingħatat awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq (bin-Nru 4727-00) għall-prodott tal-protezzjoni tal-pjanti “Husar” mill-Biologische Bundesanstalt für Land und Forstwirtschaft (Uffiċċju tal-bijoloġija għall-agrikoltura u l-foresti), skont l-Artikolu 15c tal-PflSchG, awtorizzazzjoni b’terminu li skada fit-8 ta’ Marzu 2003.
19. B’deċiżjoni tal-21 ta’ Mejju 2003 (7), il-Kummissjoni qalet li peress li kienet għadha qed teżamina d-dokument bħala parti mill-evalwazzjoni tagħha tal-applikazzjoni għall-inklużjoni tas-sustanza attiva iodosulfuron-methyl-sodium fl-Anness I tad-Direttiva 91/414/KEE, u billi ma hemm ebda raġuni ta’ tħassib immedjat, l-Istati Membri ġew awtorizzati jipprorogaw l-awtorizzazzjonijiet ta’ tqegħid fis-suq mogħtija għall-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti li għandhom is‑sustanza attiva iodosulfuron-methyl-sodium għal perijodu ta’ erbgħa u għoxrin xahar. Fuq talba tal-konvenuta fil-kawża prinċipali, l-awtorizzazzjoni provviżorja mogħtija fid-9 ta’ Marzu 2000 ġiet ipprorogata sal-21 ta’ Mejju 2005.
20. Is-sustanza attiva iodosulfuron-methyl-sodium ġiet inkluża fl-Anness I tad-Direttiva tal-Kunsill 91/414 bid-Direttiva tal-Kummissjoni 2003/84/KE, tal-25 ta’ Settembru 2003, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 91/414/KEE sabiex tinkludi flurtamone, flufenacet, iodosulfuron, dimethenamid-p, picoxystrobin, fosthiazate u silthiofam (8) .
21. B’deċiżjoni tat-13 ta’ Jannar 2005, il-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti “Husar”, li fih is-sustanza attiva iodosulfuron, ġie awtorizzat skont l-Artikolu 15 tal-PflSchG għal perijodu ta’ għaxar snin li jiskadi fil-31 ta’ Diċembru 2015.
22. Fuq il-bażi tal-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tas-sustanza attiva iodosulfuron bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti fil-Komunità, li ngħatat fid-9 ta’ Marzu 2000, skont l-Artikolu 15c tal-PflSchG, fit-8 ta’ Settembru 2000, il-konvenuta fil-kawża prinċipali ppreżentat quddiem id-Deutsches Patent- und Markenamt (iktar ’il quddiem id-“DPMA”) applikazzjoni għal ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għall-iodosulfuron u l-esteri u l-imluħ tiegħu, inkluż il‑forma mhux mielħa tal-iodosulfuron-methyl. B’deċiżjoni tal-5 ta’ Ottubru 2001, id-DPMA ċaħdet parzjalment l-applikazzjoni tal-konvenuta u għalhekk din tal-aħħar ressqet ilment kontra din id-deċiżjoni quddiem il-Bundespatentgericht li, b’deċiżjoni tas-17 ta’ Lulju 2003, ħarġet ċertifikat ta’ protezzjoni għall-“iodosulfuron u l-esteri tiegħu tal-alcoyle C1 sa C12 u l-imluħ tiegħu, inkluż il-melħ tas-sodju iodosulfuron‑methyl”, ċertifikat li beda jgħodd mit-13 ta’ Frar 2012 u jiskadi fid-9 ta’ Marzu 2015. Il-Bundespatentgericht qieset li l-awtorizzazzjoni tad-9 ta’ Marzu 2009 kienet l-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq fil-Komunità sabiex tikkalkola t-tul tal-validità taċ-ċertifikat.
23. Ir-rikorrenti ppreżentat rikors għall-annullament taċ-ċertifikat ta’ protezzjoni Nru 100 75 026 minħabba li skont l-Artikolu 15(1)(a) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, dan iċ-ċertifikat huwa null għaliex inħareġ bi ksur tal-Artikolu 3(1)(b) tal-istess regolament. L-awtorizzazzjoni Nru 4727‑00, tad-9 ta’ Marzu 2000, mogħtija b’applikazzjoni tal-Artikolu 15c tal-PflSchG, li fuqha huwa bbażat iċ-ċertifikat, tikkorrispondi għall-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE u għalhekk ma tissodisfax il-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96.
24. Il-qorti tar-rinviju, peress li kellha dubji dwar kif għandha tinterpreta l‑Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, għamlet id-domanda preliminari li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“L-applikazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 tiddependi esklużivament fuq l-għoti ta’ awtorizzazjoni għat-tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414/KEE jew ċertifikat jista’ jinħareġ ukoll abbażi ta’ awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE?”
IV – Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
25. Id-digriet tar-rinviju tat-28 ta’ April 2009 wasal fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-24 ta’ Ġunju 2009. Ir-rikorrenti u l-konvenuta fil-kawża prinċipali, kif ukoll il-Gvern tar-Repubblika Taljana u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub. Għas-seduta tat-22 ta’ April 2010 kienu preżenti r‑rappreżentanti legali tar-rikorrenti u tal-konvenuta fil-kawża prinċipali kif ukoll l-aġent tal-Kummissjoni.
V – L-argumenti tal-partijiet
26. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni huma tal-fehma li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari ma jistax jinħareġ skont l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 qabel ma tkun ingħatat minn qabel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414/KEE. Min-naħa l-oħra, il-konvenuta fil-kawża prinċipali u l-Gvern tar-Repubblika Taljana jqisu li r‑riferiment fl-Artikolu 3(1)(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 ma jistax jiġi limitat għall-awtorizzazzjonijiet definittivi skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414/KEE, iżda għandu japplika wkoll għall-awtorizzazzjonijiet provviżorji skont l-Artikolu 8(1) ta’ din id-Direttiva.
27. Il-konvenuta fil-kawża prinċipali tenfasizza qabelxejn l-importanza ekonomika sinjifikattiva tad-domanda preliminari u tinsisti b’mod partikolari fuq il-fatt li d-DPMA biddlet il-proċedura tagħha tal-għoti ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari għall-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti. Peress li, bħala prinċipju, id‑DPMA kif ukoll il-parti l-kbira tal-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri joħorġu dawn iċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjoni mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414, il-parti l-kbira taċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari jsiru nulli u bla effett jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li din il-prassi tmur kontra r-regolament. Din tikkaġuna dannu bla qies u irreparabbli lill-industrija, iktar u iktar fil-każ ta’ awtorizzazzjonijiet li sadanittant ikunu ngħataw skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, fejn it-terminu għad-depożitu tal-applikazzjoni għal ċertifikat stabbilit mill-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1610/96 ikun laħaq skada, u jirrendi għalhekk inutli kull applikazzjoni għal ċertifikat ta’ protezzjoni ġdid.
28. Li kieku l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 kellu japplika biss għall-awtorizzazzjonijiet mogħtija skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, fil-prattika, mhux biss għall-passat iżda wkoll għall-futur, dan ikollu konsegwenzi li jmorru kontra r- ratio
u l-għanijiet iddikjarati tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 minħabba l-fatt li, b’mod partikolari, il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni stabbilita mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 tista’ tkun tant twila li jkun possibbli li l‑privattiva bażika tkun laħqet skadiet sakemm tingħata awtorizzazzjoni skont l‑Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, peress li parti sostanzjali minn din il-proċedura ma taqax taħt ir-responsabbiltà tal-applikant. It-tul partikolarment twil tal-proċedura ma jagħtix l-opportunità lill-proprjetarju ta’ privattiva bażika li skadiet li jikseb ċertifikat ta’ protezzjoni, u dan mingħajr l-iċken tort min-naħa tiegħu.
29. Skont il-konvenuta fil-kawża prinċipali, il-kliem tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 jista’ jkopri l-awtorizzazzjonijiet mogħtija b’applikazzjoni tal-Artikolu 8 tad-Direttiva 91/414/KEE. Tali interpretazzjoni hija konformi mar- ratio
u l-għan tar-Regolment (KE) Nru 1610/96, għaliex l‑awtorizzazzjonijiet mogħtija abbażi tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 għandhom essenzjalment l-istess valur bħal dawk li ngħataw abbażi tal-Artikolu 8(1). Oġġettivament, awtorizzazzjoni mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 hija awtorizzazzjoni fis-sens tal-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva.
30. Barra minn hekk il-konvenuta fil-kawża prinċipali tenfasizza l-fatt li, skont l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont dispożizzjoni ekwivalenti tad-dritt nazzjonali hija wkoll biżżejjed għall-għoti ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni. Jekk tali awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq ta’ prodott għall-protezzjoni tal-pjanti li l-applikazzjoni tagħha ġiet sottomessa qabel it-traspożizzjoni tad-Direttiva 91/414 hija biżżejjed fiha nnifisha għall-kisba ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni, għalhekk, a fortiori, awtorizzazzjoni li tintalab wara din it-traspożizzjoni skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 hija biżżejjed.
31. Fl-aħħar nett, il-konvenuta fil-kawża prinċipali tibbaża ruħha fuq l‑Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1610/96, li jipprovdi li, sabiex jiġi kkalkolat it-tul tal-validità taċ-ċertifikat, l-ewwel awtorizzazzjoni provviżorja tittieħed inkunsiderazzjoni biss meta tkun immedjatament segwita minn awtorizzazzjoni definittiva għall-istess prodott. Skont il-konvenuta, l-“awtorizzazzjonijiet provviżorji” fis-sens tal-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1610/96 jinkludu kemm l-awtorizzazzjonijiet provviżorji mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 kif ukoll l-“awtorizzazzjonijiet ta’ urġenza” mogħtija abbażi tal-Artikolu 8(4) ta’ din id-direttiva. Ir-regola li tinsab fl-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1610/96 tispjega ruħha bil-fatt li l-awtorizzazzjonijiet ta’ urġenza mogħtija bis-saħħa tal-Artikolu 8(4) tad-Direttiva 91/414/KEE ma humiex bħala prinċipju immedjatament segwiti minn awtorizzazzjonijiet skont l-Artikolu 4 jew l-Artikolu 8(1) ta’ din id-direttiva.
32. Il-Gvern Taljan jenfasizza li ċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari stabbilit mir-Regolament Nru 1610/96 irid jiggarantixxi lill-proprjetarju tal-privattiva protezzjoni effettiva superjuri għal dik li tiżgura l-privattiva stess. Barra minn hekk, mit-tmien premessa tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 jirriżulta li l-ħruġ ta’ tali ċertifikat għandu jitqies li huwa miżura pożittiva favur il-ħarsien tal-ambjent. Minħabba li l-Artikolu 2 KE jpoġġi l-ħarsien tal-ambjent fl-ewwel post fil-kompiti tal-Komunità, il-kundizzjonijiet għall-kisba ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni ma jistgħux jiġu applikati b’mod eċċessivament restrittiv jew b’mod li jippenalizza lill-applikant.
33. Il-Gvern Taljan jesponi li, mil-lat sistematiku, l-Artikolu 13 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 jipprovdi li l-ewwel awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE għandha tittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi kkalkolat it-tul tal-validità taċ-ċertifikat ta’ protezzjoni, b’tali mod li jmur kontra s-sistema fis-seħħ jekk l-awtorizzazzjoni provviżorja ma tkunx tista’ tintuża bħala bażi għall-għoti ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari. Il-protezzjoni ggarantita miċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari tkun bla effett jekk ma tiġix iggarantita sa mill-ewwel sfruttament kummerċjali fis-suq, iżda biss fil-mument fejn il-proprjetarju tal-privattiva jikseb awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq definittiva. Jekk dan ikun il-każ, ikun hemm riskju li tiskadi l-privattiva bażika qabel ma tintemm il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni.
34. Skont ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-kliem ċar tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 diġà jostakola l-ħruġ ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414. Tali awtorizzazzjoni provviżorja ma hijiex imsemmija fl-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 u barra minn hekk ma tistax tiġi interpretata li hija awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq mogħtija “b’mod konformi ma’ l-Artikolu 4” jew “kull disposizzjoni ekwivalenti fil-liġi nazzjonali”.
35. Mill-istruttura tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 jirriżulta wkoll li ċ‑ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari jistgħu jinħarġu biss abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet definittivi fis-sens tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414. Din l‑interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 ma hijiex inkompatibbli mal-għan tar-regoli stabbiliti fir-regolament. L-ewwel għan tar-regolament huwa li permezz taċ-ċertifikati jiġi kkumpensat iż-żmien mitluf dovut għat-tul kunsiderevoli tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni sabiex il-proprjetarju tal-privattiva bażika jkun jista’ jġib lura l-investimenti li jkun għamel fir-riċerka u l‑iżvilupp tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti. Il-fatt li l-proprjetarju jista’ jissottometti applikazzjoni għal ċertifikat biss wara ċertu żmien, jiġifieri wara li jkun kiseb l-awtorizzazzjoni definittiva, ma tmurx kontra t-twettiq ta’ dan il-għan, għaliex dan ma jinfluwenzax it-tul tal-validità taċ-ċertifikat.
36. Il-Kummissjoni wkoll hija tal-fehma li l-Artikolu (3)(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 għandu jiġi interpretat fis-sens li awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 ma tistax tintuża bħala bażi għall-ħruġ ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari.
37. Din l-interpretazzjoni hija bbażata fl-ewwel lok fuq it-test stess tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, u hija kkonfermata wkoll minn approċċ sistematiku fis-sens li l-Artikolu 13(3) huwa l-unika dispożizzjoni f’dan ir-regolament li tuża espressament il-kliem “provviżorji” u “definittivi” għall-awtorizzazzjonijiet ta’ tqegħid fis-suq. L-awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq ma għandhiex, f’dan il-kuntest, tittieħed inkunsiderazzjoni ħlief fil-kuntest tal-kalkolu tat-tul tal-validità taċ-ċertifikat.
38. Skont il-Kummissjoni, l-interpretazzjoni tagħha taqbel iktar mar-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ ċertezza legali milli l-interpretazzjoni kontrarja. Interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 li tmur lil hinn mill-kliem ta’ din id-dispożizzjoni tqajjem problemi u konsegwenzi li għandhom jiġu evitati fl-interess taċ-ċertezza legali.
39. Fl-aħħar nett, xejn ma jippermetti li jingħad li l-fatt li wieħed jinterpreta l‑Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 fis-sens li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari jista’ jingħata biss abbażi ta’ awtorizzazzjoni definittiva ta’ tqegħid fis-suq skont id-Direttiva 91/414, iżda mhux abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja, tmur kontra l-interessi leġittimi tal-proprjetarju tal-privattiva. Ir‑riskju ppreżentat mill-qorti tar-rinviju li ma tingħatax l-awtorizzazzjoni definittiva ta’ tqegħid fis-suq wara l-iskadenza tal-privattiva bażika u tal-protezzjoni kkonferita minnha ma hija xejn ħlief sempliċi possibbiltà teoretika. Dan ir-riskju ma huwiex ser jippreżenta ruħu jekk il-proprjetarju tal-privattiva jressaq talba għal awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq ftit wara li jkun kiseb il-privattiva bażika.
40. Wara mistoqsijiet li sarulhom waqt is-seduta, il-partijiet fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni esprimew ruħhom fuq il-kwistjoni dwar jekk jistgħux jiġu limitati ratione temporis l-effetti tas-sentenza preliminari b’riżerva għall-futur fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li ċertifikati ta’ protezzjoni għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistgħux jinħarġu abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
41. Skont il-konvenuta fil-kawża prinċipali, limitazzjoni ratione temporis tal-effetti ta’ sentenza f’dan is-sens tiggarantixxi, bħala prinċipju, ċertezza legali għall-passat. F’dak li jikkonċerna l-futur, tibqa’ madankollu l-problema tat-tul eċċessiv tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq stabbilita mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni, sostnuta fuq dan il-punt mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, tqis li ma hemmx għalfejn jiġu limitati l-effetti ta’ sentenza fil-futur permezz ta’ dikjarazzjoni ex nunc . L-effetti ta’ tali sentenza ma għandhomx jiġu analizzati fir-rigward ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari maħruġa diġà, sakemm ma tintalabx ir-revoka tagħhom fi proċeduri futuri abbażi tal-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 1610/96. Fil-kuntest ta’ dawn il-proċeduri futuri, għandu jiġi deċiż, fid-dawl tal-prinċipji ġenerali ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettativi leġittimi li huma mħaddna fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, jekk hemmx lok li ma tiġix applikata l-piena ta’ nullità stabbilita fl-Artikolu 15 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 fil-konfront ta’ ksur tal-Artikolu 3(1)(b) li jkun ġie kommess qabel l-intervent tas-sentenza preliminari f’dan il-każ.
VI – Evalwazzjoni ġuridika
42. Id-domanda prinċipali li l-Qorti tal-Ġustizzja ntalbet tirrispondi tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari stabbilit mir-Regolament (KE) Nru 1610/96 jistax jintalab u jinħareġ wara l-għoti ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq għal prodott tal-protezzjoni tal-pjanti skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE, jew biss wara l-għoti ta’ awtorizzazzjoni definittiva ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 4 ta’ din id‑direttiva.
43. Peress li r-risposta għal din id-domanda tirriżulta mill-għaqda tal-effetti tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/414 u tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, fl-ewwel lok ser niddiskuti fil-qosor ir-regoli stabbiliti f’din id-direttiva u f’dan ir‑regolament u nuri l-konnessjoni mill-qrib ta’ bejniethom. Wara li nkun iċċarajt dan il-punt, ser ngħaddi sabiex nanalizza d-domanda preliminari qabel ma nagħti risposta. Fl-aħħar nett, ser neżamina l-effetti ekonomiċi tar-risposta li nkun qed nipproponi u f’dan ir-rigward, ser neżamina jekk għandhomx jiġu limitati l-effetti ratione temporis
tas-sentenza preliminari.
A – Ir-regoli tad-Direttiva 91/414 u tar-Regolament Nru 1610/96, u r-rabta bejniethom
1. L-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti stabbilita mid-Direttiva 91/414
44. L-għan tad-Direttiva 91/414 huwa l-armonizzazzjoni tad-dispożizzjonijiet li jirregolaw l-għoti tal-awtorizzazzjonijiet (9) għat-tqegħid fis-suq tal-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti fl-Istati Membri. Din l-armonizzazzjoni għandha, fl-ewwel lok, tiżgura livell għoli ta’ protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-annimali kif ukoll tal-ambjent (10) . F’dan il-kuntest, l-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti stabbilita mid-Direttiva 91/414, għandha, bħala regola ġenerali, tkun limitata għall-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti li jkun fihom ċerti sustanzi attivi speċifikati fuq livell Komunitarju fuq il-bażi tan-natura tossikoloġika u ekotossikoloġika tagħhom (11) .
45. Għal dan il-għan, id-Direttiva 91/414 tistabbilixxi lista ta’ sustanzi attivi awtorizzati li jistgħu jidħlu fil-kompożizzjoni tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti. Din il-lista ġiet mehmuża mad-Direttiva 91/414 fl-Anness I u tiġġedded perjodikament. Il-proċedura ta’ inklużjoni tas-sustanzi attivi fl-Anness I hija spjegata fid-dettall fl-Artikoli 5 u 6 tad-direttiva. Fl-ewwel lok, sustanza attiva għandha tiġi inkluża fl-Anness I għal perijodu inizjali li ma jistax jeċċedi għaxar snin (12), iżda l-inklużjoni tista’, fuq talba, tiġġedded darba jew diversi drabi għal perijodi li ma jeċċedux għaxar snin. Tali inklużjoni tista’ tiġi riveduta fi kwalunkwe mument (13) .
46. Bl-għan li jiġi żgurat li jinħarġu fis-suq il-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti li fihom is-sustanzi attivi elenkati fl-Anness I biss, l-Artikolu 4(1)(a) tad-Direttiva 91/414 jistabbilixxi regola ġenerali li tobbliga lill-Istati Membri jiżguraw li prodott għall-protezzjoni tal-pjanti ma jiġix awtorizzat kemm-il darba s-sustanzi attivi tiegħu ma jkunux elenkati fl-Anness I, u jekk il-kundizzjonijiet stabbiliti hemm ikunux ġew sodisfatti. Il-prodott irid jissodisfa wkoll ir-rekwiżiti li l‑Artikolu 4(1)(b) sa (f) jistabbilixxi f’dak li għandu x’jaqsam mal-effikaċja u mas-sigurtà.
47. Peress li l-proċedura ta’ inklużjoni ta’ sustanza attiva fl-Anness I tista’ ddum diversi snin, l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 jipprovdi deroga li tippermetti lil Stat Membru jawtorizza, għal perijodu provviżorju li ma jaqbiżx it‑tliet snin, it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti li jkun fihom sustanza attiva li ma tkunx imniżżla fl-Anness I u li ma jkunux għadhom saru disponibbli sa sentejn wara n-notifika tad-direttiva. Tali awtorizzazzjoni provviżorja teħtieġ madankollu li l-applikant tal-awtorizzazzjoni jissottometti applikazzjoni għall-inklużjoni tas-sustanza attiva fl-Anness I u jiddepożita dokument skont ir-rekwiżiti Komunitarji, u li l-Istat Membru jistabbilixxi li s‑sustanza attiva u l-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti x’aktarx jissodisfaw ir‑rekwiżiti tal-Artikolu 5(1) u l-Artikolu 4(1)(b) sa (f) tad-Direttiva fir-rigward tal-effikaċja u s-sigurtà. Ir-raba’ subparagrafu tal-Artikolu 8(1) jgħid li jekk wara l-iskadenza tal-perijodu ta’ tliet snin, ma tkunx ittieħdet deċiżjoni dwar l‑inklużjoni ta’ sustanza attiva fl-Anness I, jista’ jiġi awtorizzat perijodu addizzjonali.
48. Minbarra l-possibbiltà li tingħata awtorizzazzjoni provviżorja sakemm tiġi inkluża sustanza attiva fl-Anness I tad-Direttiva 91/414, l-Artikolu 8(4) ta’ din id‑direttiva jipprovdi l-possibbiltà li tingħata dik li tissejjaħ awtorizzazzjoni ta’ urġenza. Skont il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, f’ċirkustanzi partikolari, Stat Membru jista’ jawtorizza, għal perijodu li ma jaqbiżx 120 ġurnata, it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti li ma humiex imniżżla fl-Anness I u li ma jikkonformawx ruħhom mar-rekwiżiti li jeżiġi l-Artikolu 4(1)(b) sa (f) minħabba raġunijiet ta’ effikaċja u ta’ sigurtà, għal użu limitat u kkontrollat, jekk tali miżura tidher li hija neċessarja minħabba periklu imprevedibbli li ma jistax jitrażżan b’mezzi oħra.
2. L-għoti ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti skont ir-Regolament (KE) Nru 1610/96
49. Iċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti stabbilit mir-Regolament (KE) Nru 1610/96 essenzjalment għandu l-għan li jtawwal il-perijodu ta’ protezzjoni li toħloq il-privattiva favur sustanzi attivi użati fil-produzzjoni tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti.
50. It-tul normali ta’ validità ta’ privattiva jista’ jiġi pprorogat sa għoxrin sena mid-data tal-preżentata tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni tagħha. Peress li l‑awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq prevista mid-Direttiva 91/414 tingħata biss wara r-reġistrazzjoni tal-privattiva, il-fabbrikanti ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistgħux jisfruttaw ekonomikament il-pożizzjoni ta’ esklużività tagħhom fuq sustanzi attivi protetti minn privattiva matul il-perijodu ta’ bejn ir‑reġistrazzjoni ta’ din tal-aħħar u l-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti kkonċernati. Peress li l-awturi tar-regolament ħassew li tali sitwazzjoni tnaqqas il-protezzjoni effettiva mogħtija mill-privattiva għal perijodu insuffiċjenti sabiex jitħallsu lura l-investimenti fir-riċerka u sabiex jiġu ġġenerati r-riżorsi neċessarji għal riċerka ta’ livell għoli (14), ir-Regolament Nru 1610/96 joffri lill-fabbrikanti l-possibbiltà li jitolbu u li jiksbu ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari sabiex jibbenefikaw minn mhux iktar minn ħmistax-il sena ta’ esklużività mill-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti fl-Unjoni (15) .
51. Il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1610/96 huwa deskritt fl-Artikolu 2 fuq il-bażi ta’ żewġ elementi prinċipali, li huma, (1) l-eżistenza ta’ prodott protett minn privattiva (2) li, qabel inħareġ fis-suq bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti, kien suġġett għal proċedura amministrattiva ta’ awtorizzazzjoni skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414/KEE. Jekk, fir-rigward tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti inkwistjoni, l-applikazzjoni ġiet sottomessa qabel l-implementazzjoni tad-Direttiva 91/414/KEE fl-Istat Membru kkonċernat, il-prodott jaqa’ fl-ambitu tar-regolament sa fejn ikun ġie suġġett għal proċedura amministrattiva bis-saħħa ta’ dispożizzjoni tal-liġi nazzjonali ekwivalenti għall-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414.
52. L-elementi prinċipali li jistabbilixxi l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1610/96 sabiex prodott jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu huma deskritti fl-Artikolu 3 bħala kundizzjonijiet għall-kisba ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari. Skont il-kliem tal-Artikolu 3(1), ċertifikat għandu jingħata jekk, fl-Istat Membru fejn tiġi sottomessa l-applikazzjoni, fid-data ta’ dik l-applikazzjoni l‑prodott ikun imħares bil-privattiva bażika fis-seħħ (a) u jekk kull awtorizzazzjoni valida sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq bħala prodott għall‑protezzjoni tal-pjanti tkun ingħatat skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 jew skont dispożizzjoni ekwivalenti fil-liġi nazzjonali (b). L-Artikolu 3(1) jistabbilixxi kundizzjonijiet supplimentari għall-kisba ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari fejn jeħtieġ li l-prodott ma kienx diġà s-suġġett ta’ kull ċertifikat (ċ) u li l‑awtorizzazzjoni li għaliha sar riferiment f’(b) hija l-ewwel awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti (d).
3. Ir-rabta bejn ir-Regolament Nru 1610/96 u d-Direttiva 91/414
53. Mill-ispjegazzjoni preċedenti jirriżulta li r-Regolament Nru 1610/96 jipprovdi għall-għoti ta’ perijodu addizzjonali ta’ sfruttament ekonomiku esklużiv lill-proprjetarju ta’ privattiva għal sustanza intiża għall-produzzjoni ta’ prodott għall-protezzjoni tal-pjanti. Dan it-trattament preferenzjali favur il-fabbrikanti ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti li fil-kompożizzjoni tagħhom hemm sustanzi attivi taħt privattiva huwa bbażat fuq kunsiderazzjoni ta’ natura ekonomika, peress li l‑leġiżlatur ikkunsidra li, wara li jkun ippreżenta applikazzjoni b’suċċess ta’ privattiva għal sustanza attiva intiża li tidħol fil-produzzjoni ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti, il-fabbrikant ikollu tabilħaqq il-protezzjoni tal-privattiva, madankollu ma jkunx jista’ jisfruttaha b’mod kummerċjali sakemm jikseb awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti skont id‑Direttiva 91/414. Iċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti jagħmel tajjeb għar-riskju ta’ tnaqqis eċċessiv miż-żmien ta’ protezzjoni effettiva konferita mill-privattiva minħabba t-tul sinjifikattiv tal-proċedura ta’ awtorizzazzjoni.
54. Din hija r-raġuni għalfejn il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1610/96 huwa deskritt permezz ta’ riferiment għall-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti stabbilita mid-Direttiva 91/414. Prodott għall-protezzjoni tal-pjanti li fir-rigward tiegħu l‑applikazzjoni sabiex jinħareġ fis-suq ġiet sottomessa wara l-implementazzjoni tad-Direttiva 91/414 fl-Istat Membru kkonċernat jaqa’ fl-ambitu tar-Regolament Nru 1610/96 meta jkun fih sustanza attiva protetta minn privattiva bażika u meta l-ħruġ tiegħu f’dan l-Istat Membru jkun ġie awtorizzat skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414.
B – L-ebda ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jista’ jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414
55. Il-qorti tar-rinviju fformulat id-domanda preliminari tagħha sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment tippreċiża jekk ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti jistax jintalab u jingħata skont ir-Regolament Nru 1610/96 abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
56. Fil-fehma tiegħi, ir-risposta għal din id-domanda tista’ biss tkun fin-negattiv.
57. Mill-kliem ċar tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 jirriżulta li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari ma jistax jingħata jekk fl-Istat Membru fejn tkun ġiet sottomessa l-applikazzjoni u fid-data tagħha, il-prodott, bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti ma jkunx ingħata awtorizzazzjoni valida sabiex jinħareġ fis-suq skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 jew skont dispożizzjoni ekwivalenti tal-liġi nazzjonali. Mill-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1610/96 jidher li l-eżistenza ta’ awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq bis-saħħa ta’ dispożizzjoni ekwivalenti tal-liġi nazzjonali hija prevista biss għal dawk il-każijiet fejn l‑applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni tkun ġiet sottomessa qabel l‑implementazzjoni tad-Direttiva 91/414 minn dan l-Istat Membru.
58. Jekk wieħed jirreferi għall-kliem tiegħu, l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 ma jippermettix l-għoti ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja sabiex jinħareġ fis-suq prodott għall-protezzjoni tal-pjanti skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
59. Il-konvenuta fil-kawża prinċipali u l-Gvern Taljan iqisu li minkejja l‑kjarezza ta’ kliemu, l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 għandu jiġi interpretat b’approċċ sistematiku u teleoloġiku fis-sens li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari jista’ jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
60. Min-naħa tiegħi ma nara l-ebda argument sistematiku jew teleoloġiku li jista’ jiġġustifika din l-interpretazzjoni.
61. Mil-lat sistematiku, wieħed jista’ josserva li d-Direttiva 91/414 tagħmel distinzjoni bejn tliet kategoriji differenti ta’ awtorizzazzjonijiet ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti, li huma (16) l-awtorizzazzjonijiet definittivi mogħtija skont l-Artikolu 4, l-awtorizzazzjonijiet provviżorji mogħtija skont l‑Artikolu 8(1), u l-awtorizzazzjonijiet mogħtija b’urġenza abbażi tal-Artikolu 8(4). Id-distinzjoni bejn il-kategoriji differenti ta’ awtorizzazzjoni hija riflessa b’mod ċar u sistematiku fir-Regolament (KE) Nru 1610/96.
62. Fir-rigward tal-ambitu ratione materiae,
l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 1610/96 jippreċiża li r-regolament japplika fejn awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq ingħatat skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 naturalment bil-kundizzjoni li l‑applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni tkun ġiet sottomessa wara l‑implementazzjoni tad-Direttiva 91/414 (17) . L-għoti ta’ ċertifikat abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 jew abbażi ta’ awtorizzazzjoni mogħtija b’urġenza skont l-Artikolu 8(4) ta’ din id-direttiva ma jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tar-Regolament Nru 1610/96.
63. L-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96, li jistabbilixxi l‑kundizzjonijiet għall-kisba ta’ kull ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari wkoll jirreferi espliċitament għall-awtorizzazzjoni stabbilita fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414. L-istess jagħmel l-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 1610/96, li jgħid li l-applikazzjoni għall-għoti ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għandha tiġi ppreżentata fi żmien sitt xhur mid-data li fiha l-prodott ikun kiseb l‑awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq prevista mill-Artikolu 3(1)(b), sakemm il‑privattiva bażika tkun diġà ngħatat f’din id-data.
64. L-uniku kuntest li fih ir-Regolament Nru 1610/96 jirreferi intrinsikament għall-kategorija tal-awtorizzazzjonijiet provviżorji previsti mill-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 huwa dak tat-tul tal-validità taċ-ċertifikat ta’ protezzjoni.
65. Skont l-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1610/96, iċ-ċertifikat għandu jibda jkollu effett minn tmiem it-terminu legali tal-privattiva bażika għal kull perijodu li hu ugwali għall-perijodu li jkun għadda bejn id-data li fiha tkun ġiet ippreżentata l-applikazzjoni għal kull privattiva bażika u d-data tal-ewwel awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq fl-Unjoni, imnaqqas b’perijodu ta’ ħames snin. Skont il-paragrafu 2 ta’ dan l-artikolu, it-tul taċ-ċertifikat ma jistax jaqbez il-ħames snin mid-data li jibda jkollu effett. Fl-aħħar nett, il-paragrafu 3 jippreċiża li sabiex jiġi kkalkolat it-tul taċ-ċertifikat, l-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq ma titteħidx inkunsiderazzjoni sakemm ma tiġix segwita direttament minn awtorizzazzjoni definittiva għall-istess prodott.
66. Fid-dawl tal-iskop tar-regoli elenkati fl-Artikolu 13 tar-Regolament Nru 1610/96, dan ir-riferiment għall-awtorizzazzjonijiet provviżorji stabbiliti fl-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE ma jistax, fl-ebda każ, jintuża bħala argument sabiex jintwera li l-eżistenza ta’ tali awtorizzazzjoni provviżorja hija minnha nnifisha biżżejjed sabiex jiġi applikat ir-Regolament Nru 1610/96. Pjuttost jidher mill-premessi fl-espożizzjoni tal-motivi li ċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari jiggarantixxi lill-proprjetarju tal-privattiva l-protezzjoni esklużiva twila li għandu bżonn sabiex ikopri l-investimenti li għamel fir-riċerka mingħajr ma jitlef il-perspettiva tal-interessi l-oħra involuti (18) . F’dan il-kuntest, l-Artikolu 13 (3) tar-Regolament Nru 1610/96 essenzjalment jipprovdi li sabiex jiġi kkalkolat it-tul taċ-ċertifikat, għandu jittieħed rendikont tal-possibbiltajiet ta’ rkupru li awtorizzazzjoni provviżorja mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 tagħti lill-proprjetarju tal-privattiva. Madankollu, din il-kunsiderazzjoni tal-awtorizzazzjoni provviżorja skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE sabiex jiġi stabbilit perijodu xieraq li matulu l-proprjetarji tal-privattiva jistgħu jirkupraw l-investimenti tagħhom, ma tippermettix li jsiru konklużjonijiet dwar l-ambitu tar-Regolament Nru 1610/96 jew dwar il-kundizzjonijiet għall‑kisba ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari stabbiliti fl-Artikolu 3(1) ta’ dan ir-regolament.
67. Għandu jiġi osservat ukoll fuq dan il-punt li l-Artikolu 13 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 jirreferi għall-awtorizzazzjonijiet tat-tqegħid fis-suq fil-Komunità
filwaqt li l-Artikolu 3 tar-regolament jeżiġi li awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq fl-Istat Membru fejn tiġi sottomessa l-applikazzjoni tkun ingħatat skont l‑Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, u li din tkun valida. Mil-lat tal-ambitu ġeografiku, ir-riferimenti li l-Artikoli 3 u 13 tar-Regolament Nru 1610/96 jagħmlu għall-“awtorizzazzjonijiet tat-tqegħid fis-suq” bl-ebda mod ma huma l-istess (19) . L‑Artikolu 8(1)(a)(iv) tar-Regolament Nru 1610/96 pereżempju, jieħu inkunsiderazzjoni din id-differenza. Skont il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, l‑applikazzjoni għal kull ċertifikat għandha tinkludi n-numru u d-data tal-ewwel awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jitqiegħed fis-suq, kif imsemmi fl-Artikolu 3(1)(b) u, sa fejn din l-awtorizzazzjoni ma tkunx l-ewwel awtorizzazzjoni li għaliha jitqiegħed il-prodott fis-suq tal-Komunità, in-numru u d-data ta’ din l-awtorizzazzjoni.
68. Skont ġurisprudenza stabbilita (20), il-Qorti tal-Ġustizzja dejjem ikkonfermat il-ħtieġa li jiġi interpretat b’mod keoerenti r-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1768/92 dwar il-ħolqien ta’ ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien għal prodotti mediċinali (21), u tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, b’mod li jeħtieġ li jiġi enfasizzat wkoll f’dan il-kuntest li l-għoti ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji sabiex prodott jinħareġ fis-suq huwa partikolarità tad-Direttiva 91/414. F’dan ir‑rigward, ir-riferiment li jagħmel l-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1610/96 għal dawn l-awtorizzazzjonijiet provviżorji jirrapreżenta huwa wkoll partikolarità ta’ dan ir-regolament. Ir-Regolament Nru 1610/96 jiddistingwi ruħu għalhekk, fuq dan il-punt, mir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 1768/92, li huwa, fil-parti l‑kbira tiegħu ifformulat bl-istess kliem (22) .
69. Għalkemm huwa meħtieġ li minn issa ’l quddiem ir-Regolament Nru 1610/96 jiġi interpretat fis-sens li awtorizzazzjoni provviżorja tat-tqegħid fis-suq skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 tista’ tittieħed inkunsiderazzoni mhux biss fil-kuntest tal-kalkolu tat-tul tal-validità taċ-ċertifikat skont l-Artikolu 13 iżda wkoll bħala kundizzjoni għall-kisba ta’ kull ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari, skont l‑Artikolu 3(1)(b), dan ikollu l-konsegwenza definittiva li jitneħħa l-paralleliżmu strutturali li hemm bejn ir-Regolament Nru 1610/96 u r-Regolament Nru 1768/92 fil-qasam tal-kamp ta’ applikazzjoni u tal-kundizzjonijiet għall-applikazzjonijiet, li ċertament imur kontra l-ħtieġa ta’ interpretazzjoni koerenti bejn dawn iż-żewġ regolamenti.
70. Minn dak li għadni kif għedt nikkonkludi li interpretazzjoni sistematika u teleoloġika tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 tikkonferma l-interpretazzjoni litterali tal-Artikolu 3(1)(b), li tgħid li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari ma jistax jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
71. Skont il-konvenuta fil-kawża prinċipali, tali interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 tipproduċi riżultat inaċċettabbli. Peress li l-proċedura ta’ awtorizzazzjoni stabbilita mill-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 tista’ ddum żmien twil, il-proprjetarju tal-privattiva qatt ma jista’ jkollu ċ-ċertezza li jikseb din l-awtorizzazzjoni qabel tiskadi l-privattiva. Jekk ikun kisibha biss wara li tkun skadiet il-privattiva bażika, ma jkunx jista’ jitlob il‑protezzjoni mehmuża maċ-ċertifikat, li tikkomprometti t-twettiq tal-għan tar-Regolament Nru 1610/96. Fid-dawl tal-fatt li regolamentazzjoni ta’ din ix-xorta toħloq lakuna, il-konvenuta fil-kawża prinċipali tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħmel tajjeb għal dan in-nuqqas permezz ta’ interpretazzjoni contra legem tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96.
72. Jien ma iniex tal-istess fehma u naħseb li l-lakuna li qed tallega l-konvenuta fil-kawża prinċipali ma teżistix.
73. Mill-osservazzjonijiet li esponejt iktar ’il fuq jirriżulta li l-kisba ta’ kull ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari stabbilita mir-Regolament (KE) Nru 1610/96 tippresupponi b’mod partikolari li fid-data li fiha tiġi ppreżentata l-applikazzjoni, il-prodott ikkonċernat ikun imħares minn privattiva bażika fis-seħħ (23) u li f’dak il‑mument, tkun diġà ngħatat awtorizzazzjoni sabiex jinħareġ fis-suq il-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti kkonċernat skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414.
74. Billi l-privattiva bażika normalment tibqa’ valida għal perijodu ta’ għoxrin sena mid-data tal-preżentata tal-applikazzjoni tagħha, il-lakuna regolamentari li qed tallega l-konvenuta fil-kawża prinċipali tinħoloq biss jekk dawn l‑għoxrin sena ma jkunux biżżejjed sabiex tinkiseb il-privattiva li għaliha saret l‑applikazzjoni kif ukoll awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott kopert mill-privattiva bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 u sabiex tiġi sottomessa wkoll, fuq il-bażi ta’ din l‑awtorizzazzjoni, applikazzjoni għal ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari skont ir‑Regolament Nru 1610/96.
75. L-ebda informazzjoni ma ġiet ipprovduta fil-fajl li twassal għall-konklużjoni li l-għoxrin sena validità tal-privattiva mid-data tar-reġistrazzjoni tagħha ma hijiex biżżejjed sabiex tinkiseb, fl-ewwel lok, il-privattiva hekk irreġistrata kif ukoll l-awtorizzazzjoni sabiex il-prodott kopert mill-privattiva bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti jinħareġ fis-suq skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, u sabiex tiġi sottomessa, abbażi ta’ dik l-awtorizzazzjoni, applikazzjoni għal ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari bis-saħħa tar-Regolament Nru 1610/96 (24) .
76. Fl-ipoteżi li, f’każ eċċezzjonali, il-proċedura ta’ awtorizzazzjoni stabbilita fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 tant iddum li l-perijodu ta’ għoxrin sena validità tal-privattiva li jibda jgħodd mid-data ta’ reġistrazzjoni tagħha ma jkunx biżżejjed sabiex jintalab ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari, il-ħtija tista’ tkun frott, normalment, ta’ żball jew traskuraġni ta’ wieħed jew iktar elementi fil-proċeduri. Li kieku dan l-iżball jew din it-traskuraġni kellhom ikunu ħtija tal-applikant, ċertament ma tkunx kwistjoni ta’ lakuna regolamentari. Iżda anki li kieku t-tul eċċessiv tal-proċedura kellu jkun kawża ta’ żball jew traskuraġni tal-awtoritajiet nazzjonali jew tal-Kummissjoni, is-sistema stabbilita mir-Regolament Nru 1610/96 qatt ma ssarraf, fil-fehma tiegħi, f’lakuna regolamentari. Fl-istess ipoteżi, hija pjuttost frott żball amministrattiv li għalih jista’ forsi jintalab kumpens mill-awtorità responsabbli.
77. Fl-aħħar nett, nixtieq inżid li kieku d-dispożizzjoni fil-kawża kellha tiġi interpretata kif tixtieq il-konvenuta fil-kawża prinċipali, fis-sens li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari jista’ jingħata wkoll abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414, jinħolqu numru ta’ problemi fl-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1610/96. Ir-raġuni ewlenija hija li, jekk wieħed jerġa’ jmur lura għat-test u l‑istruttura tiegħu, ir-Regolament Nru 1610/96 huwa redatt u elaborat fis-sens li awtorizzazzjoni mogħtija fl-Istat Membru kkonċernat abbażi tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 biss tista’ titqies li hija bażi għall-għoti ta’ kull ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari. Jekk ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari jista’ minn issa ’l quddiem jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq maħruġ f’dan l-Istat Membru skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, wieħed ikollu jara, għal kull dispożizzjoni tar-Regolament Nru 1610/96 li tirreferi, direttament jew indirettament, għall-awtorizzazzjoni għat-tqegħid fis-suq stabbilita fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414, jekk dan ir-riferiment ikoprix ukoll awtorizzazzjoni mogħtija fl-Istat Membru kkonċernat skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
78. L-Artikolu 7 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96, li jistabbilixxi perijodu ta’ sitt xhur sabiex tiġi ppreżentata applikazzjoni għal ċertifikat, huwa eżempju ċar f’dan ir-rigward. Skont l-ewwel paragrafu tiegħu, dawn is-sitt xhur jibdew jgħoddu mid-data li fiha l-prodott, bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti, jikseb awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq kif imsemmi fl-Artikolu 3(1)(b) meta l‑awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tkun ingħatat wara l-għoti tal-privattiva bażika. Jekk, madankollu, awtorizzazzjoni provviżorja fis-sens tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 tiġi kklassifikata bħala awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq skont l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96, il-kwistjoni naturalment tqum dwar jekk il-proprjetarju tal-privattiva bażika għandux issa żewġ perijodi ta’ sitt xhur sabiex jippreżenta l-applikazzjoni għal ċertifikat, jiġifieri, l-ewwel perijodu li jibda jiddekorri mill-kisba ta’ awtorizzazzjoni fis-sens tal-Artikolu 8(1), u t-tieni wieħed li jibda jiddekorri mill-kisba tal-awtorizzazzjoni fis-sens tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414. L-għoti ta’ żewġ perjodi ta’ sitt xhur lill-proprjetarju tal-privattiva mhux biss imur kontra t-test tal-Artikolu 7 (1) tar-Regolament Nru 1610/96 iżda jista’ jxekkel ukoll, f’dan il-qasam, il-koerenza bejn ir-regoli għall-applikazzjoni ta’ ċertifikat stabbiliti b’dan ir-regolament u dawk li jistabbilixxi r-Regolament Nru 1768/92 (25) . Min-naħa l-oħra, fil-każ fejn il‑proprjetarju jkollu perijodu wieħed ta’ sitt xhur, li jibda jgħodd mid-data li fiha jkun ingħata l-awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414, għal darb’oħra dan imur kontra s-sistema u jaffettwa serjament l-interessi tal-proprjetarji tal-privattiva li jkunu stennew li tingħatalhom awtorizzazzjoni skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 qabel ma jippreżentaw applikazzjoni għal ċertifikat.
79. L-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(d) tar-Regolament Nru 1610/96 tqajjem problema simili. Skont it-termini ta’ din id-dispożizzjoni, ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għandu jingħata jekk l-awtorizzazzjoni li għaliha sar riferiment f’(b) hija l-ewwel awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti (26) . Jekk awtorizzazzjoni provviżorja skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 kellha titqies ukoll bħala awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq għall-finijiet tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96, dan ikun ifisser li l-awtorizzazzjoni mogħtija bis-saħħa tal-Artikolu 4 ta’ din id-direttiva sabiex jinħareġ fis-suq l-istess prodott għandha titqies bħala t-“tieni” awtorizzazzjoni fil-każ fejn awtorizzazzjoni provviżorja tkun diġà ngħatat minn qabel. Jekk, f’din l‑ipoteżi, il-proprjetarju tal-privattiva bażika ma japplikax mill-ewwel għal ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari wara li jkun ingħata l-awtorizzazzjoni provviżorja, l-Artikolu 3(1)(d) tar-Regolament Nru 1610/96 bħala prinċipju jkun ta’ ostakolu għal tali applikazzjoni mill-mument li tingħata l-awtorizzazzjoni definittiva. Hawnhekk ukoll, ir-riżultat imur kontra s-sistema u jaffettwa serjament l-interessi tal-proprjetarji ta’ privattiva li jkunu qed jistennew li tingħatalhom awtorizzazzjoni skont l-Artikolu 4 tad-Direttiva 91/414 sabiex jippreżentaw applikazzjoni għal ċertifikat supplimentari.
80. Fil-qosor, qabel nikkonkludi ngħid li t-test, l-iskema u l-iskop regolamentari tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 jeskludi l‑possibbiltà li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti jista’ jinħareġ abbażi ta’ awtorizzazzjoni mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
C – Limitazzjoni ratione temporis tal-effeti tad-deċiżjoni preliminari
81. Jekk, kif ipproponejt li tagħmel, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għall-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistax jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414, il-qorti tar-rinviju għandha tilqa’ l‑eċċezzjoni ta’ nullità taċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari Nru 100 75 026 mogħti għall-“iodosulfuron u l-esteri tal-alcoyle tiegħu C1 sa C12, inkluż l-imluħ fosthom il-melħ tas-sodium iodosulfuron-methyl”, liema eċċezzjoni ġiet imressqa quddiemha fil-kawża prinċipali, għaliex hekk jiġi stabbilit li ċertifikat ingħata bi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1610/96 u huwa null skont l-Artikolu 15(1) ta’ dan ir-regolament.
82. Madankollu, l-effetti legali ta’ din id-deċiżjoni preliminari ma humiex limitati għall-kawża prinċipali biss.
83. Skont ġurisprudenza stabbilita, l-interpretazzjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni fl-eżerċizzju tal-kompetenza tagħha mogħtija mill-Artikolu 267 TFUE tikkjarifika u tippreċiża s-sinjifikat u l-portata ta’ din ir‑regola, kif għandha jew kif kellha tinftiehem u tiġi applikata mill-mument li daħlet fis-seħħ. Minn dan jirriżulta li r-regola hekk interpretata tista’ u għandha tiġi applikata mill-Qorti tal-Ġustizzja anki għal rapporti ġuridiċi maħluqa u stabbiliti qabel l-intervent tas-sentenza li tiddeċiedi fuq it-talba għal interpretazzjoni sakemm jiġu sodisfatti l-kundizzjonijiet kollha li jippermettu li tiġi mressqa kontroversja dwar l-applikazzjoni tal-imsemmija regola quddiem il‑Qrati kompetenti (27) . Fi kliem ieħor, sentenza preliminari ma għandhiex valur kostituttiv iżda valur purament dikjarattiv, bil-konsegwenza li l-effetti tagħha, bħala prinċipju, imorru lura għad-data li fiha daħħlet fis-seħħ ir-regola interpretata (28) .
84. Fuq dan is-suġġett, il-qorti tar-rinviju tosserva fid-digriet interlokutorju tagħha li għal żmien twil, id-DPMA kien joħroġ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414. Il-qorti tar-rinviju żżid li dawn iċ-ċertifikati ngħataw abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji fi Stati Membri oħra wkoll. Dan kien il-każ, pereżempju, tal-Belġju, l-Italja u r-Renju Unit (29) . Il-konvenuta fil-kawża prinċipali wkoll issostni li ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari qegħdin u ser jibqgħu jingħataw abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 fl-Istati Membri l-oħra tal-Unjoni Ewropea. Madwar 75% taċ-ċertifikati ta’ protezzjoni fuq skala Ewropea li għandha fil-portafoll ta’ drittijiet protetti ngħatawlha abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji simili. Bħala prova tad-dikjarazzjonijiet tagħha, hija tipproduċi diversi ċertifikati ta’ protezzjoni għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti li ngħatawlha fi Spanja, l-Italja, fir-Renju Unit, fi Franza, fl-Awstrija, fil-Pajjiżi l-Baxxi u fl-Irlanda abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 (30) . Il‑konvenuta fil-kawża prinċipali inkludiet ukoll fid-dokument il-pożizzjoni tal-European Crop Protection Association tat-28 ta’ Settembru 2009 (31) . Skont din il‑pożizzjoni, l-uffiċċji nazzjonali tal-privattiva tal-Istati Membri kollha kienu ħarġu fl-istess żmien, mingħajr ma tqajmu protesti u sakemm id-DPMA emendat il-prassi deċiżjonali tagħha fl-2007, ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414. Dejjem skont din il-pożizzjoni, madwar 90% taċ-ċertifikati ta’ protezzjoni kollha mogħtija fuq skala Ewropea huma abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorji sabiex jinħareġ fis-suq il-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti kkonċernat (32) .
85. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi f’dan il-każ li ċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistgħux jingħataw abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414, l-effetti ġuridiċi ta’ tali sentenza jmorru lil hinn mill-kwistjoni ta’ nullità taċ-ċertifikat ta’ protezzjoni mogħti lill-konvenuta fil-kawża prinċipali. Fil-fatt, sentenza bħal din ikollha l-konsegwenza li ċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari kollha mogħtija għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 huma nulli u bla effett skont l-Artikolu 15(1) tar-Regolament Nru 1610/96. Skont l-Artikolu 15(2) ta’ dan ir-regolament, kull persuna tista’ tippreżenta applikazzjoni għar-revoka ta’ dawn iċ-ċertifikati jew tressaq rikors ta’ nullità fil-konfront tagħhom.
86. Għalkemm huwa minnu li r-revoka ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari ma teskludix minnha nnifisha lill-proprjetarju tal-privattiva bażika milli jippreżenta applikazzjoni ġdida għall-kisba ta’ tali ċertifikat għall-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti kkonċernat, din l-applikazzjoni xorta għandha tissodisfa l‑kundizzjonijiet kollha elenkati fir-Regolament Nru 1610/96. F’dan il-kuntest, jista’ jkun problematiku l-perijodu ta’ sitt xhur li jibda jiddekorri mill-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq li għaliha l-Artikolu 7(1) tar-Regolament jeħtieġ li tiġi ppreżentata applikazzjoni għal ċertifikat. Fil-każijiet kollha fejn dan il-perijodu ta’ sitt xhur ikun skada u ma jistax jiġi estiz, ir-revoka taċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari mogħtija abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji j kollha l-konsegwenza irrevokabbli li ġġib fix-xejn id-drittijiet ta’ esklużività li għandhom id-detenturi ta’ dawn iċ-ċertifikati.
87. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li huwa xieraq li neżamina l-possibbiltà li jiġu limitati ratione temporis
l-effetti tas-sentenza li l-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mitluba tagħti fil-preżenti proċedura preliminari.
88. Minkejja li l-Artikolu 264 TFUE ma jipprovdix espliċitament għal limitazzjoni tal-effetti ratione temporis
tas-sentenzi ħlief għar-rikorsi għal annullament, il-Qorti tal-Ġustizzja invokat b’mod konsistenti l-kunċett ġuridiku ta’ din id-dispożizzjoni fil-kuntest ta’ proċeduri preliminari wkoll. Dan ma għamlitux biss fil-proċeduri preliminari dwar il-validità ta’ regola jew ta’ att tal-Unjoni (33), iżda wkoll fil-kuntest ta’ proċeduri preliminari fejn ġiet mistiedna tinterpreta xi regola tal-Unjoni (34) .
89. Skont din il-ġurisprudenza, huwa biss f’każijiet eċċezzjonali li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’, b’applikazzjoni tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali inerenti fis-sistema ġuridika tal-Unjoni, tillimita l-possibbiltà għal kull persuna interessata li tinvoka dispożizzjoni li interpretat bl-intenzjoni li tqajjem dubji fir-rigward ta’ rapporti ġuridiċi stabbiliti in bona fide (35) .
90. Dikjarazzjoni li tgħid li sentenza preliminari fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tat-tweġiba fuq punt ta’ liġi ġdid tidħol fis-seħħ ex nunc tiftaħ il-possibbiltà li tintuża din ir-restrizzjoni ratione temporis
fi proċeduri preliminari ulterjuri dwar l-istess punt ta’ liġi. Fil-fatt, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja diġà tat tweġiba għall-punt ta’ liġi f’sentenza preliminari minn qabel fejn illimitat l-effetti ex nunc, tista’ tillimita wkoll l-effetti ratione temporis
tat-tweġiba tagħha f’sentenzi preliminari ulterjuri fid-data tas-sentenza prinċipali (36) . Min-naħa l-oħra, jekk tagħti tweġiba għall-ewwel darba f’sentenza preliminari fejn ma tillimitax l-effetti ex nunc, tista’ dejjem tirrifjuta li tagħmel hekk meta tiġi biex tiddeċiedi fuq l-istess domanda preliminari, kif turi l-ġurisprudenza stabbilita tagħha (37) .
91. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikorriet għal din is-soluzzjoni biss f’ċirkustanzi preċiżi ħafna, meta, minn naħa, kienet teżisti probabbiltà ta’ riperkussjonijiet ekonomiċi serji b’mod partikolari minħabba n-numru kbir ta’ relazzjonijiet ġuridiċi stabbiliti in bona fede abbażi ta’ regoli kkunsidrati li huma validament fis-seħħ u, min-naħa l-oħra, meta kien jidher li l-individwi u l‑awtoritajiet nazzjonali kienu ġew imħeġġa jaġixxu b’mod li ma kienx konformi mal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni minħabba inċertezza oġġettiva u kbira fir-rigward tal-iskop tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, inċertezza li għaliha kkontribwixxa wkoll l-aġir ta’ Stati Membri oħra jew tal-Kummissjoni (38) .
92. Fir-rigward tal-każ ineżami, għandu jingħad li sa issa l-Qorti tal-Ġustizzja għadha qatt ma tat sentenza fuq l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96.
93. Kif diġà semmejt iktar ’il fuq, kollox juri li sentenza preliminiari li tgħid li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistax jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja sabiex il-prodott jinħareġ fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE toħloq il‑possibbiltà ta’ riperkussjonijiet ekonomiċi serji (39) .
94. Min-naħa l-oħra, ma huwiex daqshekk faċli li wieħed jara jekk inċertezza oġġettiva u sinjifikanti dwar il-portata tal-kundizzjoni għall-kisba ta’ kull ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari li jimponi l-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 1610/96 setgħetx wasslet lill-proprjetarji ta’ privattiva bażika u lill-awtoritajiet nazzjonali jadottaw prassi illegali fil-qasam tal-ħruġ ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni.
95. Kif diġà spjegajt, l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 abbażi tat-test, tal-iskema u tal-iskop regolamentari tiegħu, twassal għall-konklużjoni li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistax jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
96. Madankollu, mill-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, matul numru ta’ snin, numru kbir ta’ awtoritajiet kompetenti nazzjonali ħarġu ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ tqegħid fis-suq mogħtija bis-saħħa tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414. Jidher ukoll mid-deċiżjoni tar-rinviju li fil-kwalità tagħha ta’ qorti bil-kompetenza fuq id-deċiżjonijiet tad-DPMA, il-qorti tar-rinviju wkoll aċċettat din il-prassi u rrevokat id-deċiżjoni li permezz tagħha d‑DPMA kien iddeċieda li jirrinunzja għal din il-prassi (40) .
97. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta wkoll li l-prassi li tikkonsisti fl-għoti ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ tqegħid fis-suq trid tittieħed inkunsiderazzoni bħala interpretazzjoni estensiva tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 li tiżgura sa fejn huwa possibbli t‑twettiq tal-għanijiet tar-Regolament (41) .
98. Skont l-indikazzjonijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju, il-fatt determinanti li ħoloq din il-prassi kien il-fatt partikolari li l-awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq ta’ sustanza attiva bħala prodott għall-protezzjoni tal-pjanti mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 ġeneralment twassal għall-inklużjoni ta’ din is-sustanza attiva fl-Anness I u bħala regola ġenerali tagħti lok għal awtorizzazzjoni definittiva eżattament wara l-awtorizzazzjoni provviżorja skont l‑Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva. Ir-raġuni għal dan hija dovuta għar-rekwiżiti li trid tissodisfa skont l-Artikolu 8(1)(a) u (b), flimkien mal-Artikolu 6(2) u (3) tad-Direttiva 91/414, li japplikaw fir-rigward ta’ awtorizzazzjoni provviżorja sabiex tiżgura l-livell għoli ta’ protezzjoni meħtieġ mid-Direttiva. Id-dokument elaborat fuq is-sustanza attiva li l-applikant għandu jissottometti skont l-indikazzjonijiet fl-Anness II u III, li jinvolvi ammont sostanzjali ta’ impenn u spejjeż u mill-inqas preparazzjoni li jkun fiha dawn is-sustanzi attivi, jippermettu lill-Istati Membri jikkonfermaw, kif inhuma obbligati jagħmlu għall-awtorizzazzjoni provviżorja skont l-Artikolu 8(1)(b) tad-Direttiva 91/414, li l-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti li għalih saret l-applikazzjoni għall-awtorizzazzjoni ma huwiex ser jipproduċi effetti dannużi mill-lat tossikoloġiku u ekotossikoloġiku. L-evalwazzjoni dettaljata addizzjonali li tistabbilixxi l-proċedura stabbilita mid-dritt tal-Unjoni ġeneralment tikkonferma dan il-pronostiku u fejn ikun meħtieġ tistabbilixxi kundizzjonijiet limitattivi fuq l-inklużjoni tas-sustanza attiva fl-Anness I u fuq l-awtorizzazzjoni definittiva tat-tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 91/414 (42) .
99. Fil-prattika, tkompli l-qorti tar-rinviju, huwa żgurat ukoll li l-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq fl-Unjoni tiġi direttament segwita minn awtorizzazzjoni definittiva rigward l-istess prodott skont l-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1610/96. Hija din ir-regola stabbilita mill-Artikolu 8(1)(a)(iv) tad-Direttiva li tikkostitwixxi l-bażi ġuridika li bis-saħħa tagħha l-ewwel awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq fil-Komunità tiġi direttament segwita minn awtorizzazzjoni definittiva. Skont din ir-regola, jekk, fid-data ta’ skadenza tal-perijodu massimu ta’ tliet snin previst mill-Artikolu 8(1), ma tkunx ittieħdet deċiżjoni dwar l-inklużjoni ta’ sustanza attiva fl-Anness I, jista’ jiġi awtorizzat, skont l-Artikolu 6, perijodu addizzjonali sabiex isir eżami sħiħ tad-dokument u jekk xieraq, ta’ kull informazzjoni addizzjonali mitluba skont l‑Artikolu 6(3) u (4). Huwa fil-kuntest ta’ dan il-perijodu addizzjonali li l-Istati Membri għandhom iċ-ċans jestendu l-perijodu inizjali mogħti għall-awtorizzazzjoni provviżorja. F’dak li jikkonċerna s-sustanza attiva iodosulfuron imħarsa miċ-ċertifikat kontenzjuż fil-kawża prinċipali, il-Kummissjoni tat, bid-deċiżjoni tal-21 ta’ Mejju 2005, perijodu addizzjonali skont l-Artikolu 8(1)(iv) tad-Direttiva 91/414 li skada fil-21 ta’ Mejju 2005. Bis-saħħa ta’ din id-deċiżjoni, il-Ġermanja estendiet sal-21 ta’ Mejju 2005, l-awtorizzazzjoni li kienet ingħatat fid-9 ta’ Marzu 2000 skont l-Artikolu 15c(3) tal-PflSchG fejn din inizjalment kellha tiskadi fit-8 ta’ Marzu 2003. L-awtorizzazzjoni definittiva ingħatat skont l-Artikolu 15 PflSchG fit-13 ta’ Jannar 2005, biex b’hekk il-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 13(3) tar-Regolament Nru 1610/96 ġiet effettivament sodisfatta u fl-aħħar mill-aħħar, iċ-ċertifikat kontenzjuż ingħata perijodu korrett (43) .
100. Mir-raġunijiet mogħtija mill-qorti tar-rinviju niddeduċi li l-prassi li ma hijiex konformi mar-regolament, li tikkonsisti fl-għoti ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji mogħtija bis-saħħa tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 hija essenzjalment ibbażata fuq l-esperjenza miksuba ta’ kuljum fil-prassi proċedurali flimkien ma’ diversi dispożizzjonijiet tad-Direttiva 91/414 u tar-Regolament Nru 1610/96. Min-naħa tiegħi, naħseb li dawn il-kunsiderazzjonijiet, essenzjalment prattiċi, ma humiex biżżejjed sabiex jiġġustifikaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 li jien nipproponi u li tgħid li ċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari għall-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistgħux jingħataw abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ tqegħid fis-suq. Fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ineżami, fil-fehma tiegħi, dawn il-kunsiderazzjonijiet iwasslu sabiex jiġi konkluż li kien hemm inċertezza oġġettiva u kbira dwar il-portata tal-kundizzjoni għall-kisba ta’ ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari li hija stabbilita fl-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96, inċertezza li setgħet wasslet għall-aġir illegali tal-applikanti u tal-awtoritajiet nazzjonali mar-regoli tal-Unjoni fl-għoti ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjonijet provviżorji skont l‑Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414.
101. Fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ineżami, wasalt għall-konklużjoni li l‑interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 li nipproponi, tista’ ġġib magħha riperkussjonijiet serji ekonomiċi fis-settur tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti. Kollox jindika wkoll li l-prassi li tikkonsisti fl-għoti ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414 hija bbażata fuq l-eżistenza ta’ inċertezza oġġettiva u kbira dwar il-portata tad-dispożizzjonijiet applikabbli. Iż‑żewġ kundizzjonijiet essenzjali li jridu jiġu sodisfatti, skont ġurisprudenza stabbilita, sabiex ikun hemm il-possibbiltà tal-limitazzjoni tal-effetti ratione temporis ta’ sentenza preliminari huma għalhekk sodisfatti.
102. F’dan ir-rigward għandu jiġi osservat li, wara li tillimita l-effetti ratione temporis ta’ sentenza preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ġeneralment tordna deroga b’effett ex nunc favur il-partijiet fil-kawża prinċipali kif ukoll favur dawk li kienu diġà ppreżentaw rikorsi qabel is-sentenza. B’mod ġenerali, din id-deroga tapplika fil-każijiet fejn ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tipprova tikseb il-protezzjoni ta’ drittijiet finanzjarji jew oħrajn u fejn il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonferma l‑pożizzjoni ġuridika li jkun qiegħed jiddefendi r-rikorrent (44) . Din id-deroga b’effett ex nunc
hija essenzjalment ibbażata fuq l-idea li ma huwiex ġust li jiġi rrifjutat l-effett ex tunc
lill-partijiet ikkonċernati li jkunu digà bdew rikors partikolari sabiex jinvokaw id-drittjiet tagħhom qabel ma tkun ingħatat id‑deċiżjoni preliminari (45) .
103. Madankollu, dawn ma humiex il-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Għalkemm il-qorti tar-rinviju tilqa’ r-rikors għal annullament imressaq quddiemha, dan ma jfissirx li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali tikseb rikonoxximent tad-dritt tagħha mingħajr ma tiddgħajjef retroattivament il-pożizzjoni ġuridika tal-konvenuta fil-kawża prinċipali ma’ persuni oħra. Kuntrarjament, il-konvenuta fil-kawża prinċipali titlef, b’effett retroattiv erga omnes, il-pożizzjoni esklużiva li jiżguraha lilha ċ-ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari. Fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ineżami, deroga b’effett ex nunc
favur ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali toħloq żvantaġġ sproporzjonat lill-konvenuta fil-kawża prinċipali. Fil-fehma tiegħi, tali deroga ma hijiex xierqa f’dan il-każ.
104. Fl-aħħar nett għandu jiġi indikat li ma iniex konvinta bl-argument tal-Kummissjoni li l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96 f’dan il-każ għandu jiġi interpretat ex tunc
fis-sens li qed nipproponi abbażi tal-fatt li l-effetti ġuridiċi tas-sentenza li ser tagħti l-Qorti tal-Ġustizzja jistgħu, jekk ikun neċessarju, jiġu limitati ratione temporis
fil-każ ta’ proċeduri preliminari addizzjonali dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 1610/96 għal ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari mogħtija bi ksur tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96. Fl-ewwel lok, tali soluzzjoni toħloq sitwazzjoni ta’ inċertezza ġuridika kbira dwar il-validità ta’ ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari li fil-passat kienu ngħataw għall-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414. Din is-soluzzjoni hija barra minn hekk inkompatibbli mal-ġurisprudenza stabbilita li tgħid li l-limitazzjoni ratione temporis tal-interpretazzjoni ta’ dispożizzjoni ta’ liġi li tat il-Qorti tal-Ġustizzja f’sentenza preliminari tapplika biss fl-istess sentenza li tiddeċiedi fuq dik l-interpretazzjoni (46) .
105. Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi u tiddikjara fid-dritt skont kif ipproponejt, jiġifieri li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistax jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja ta’ tqegħid fis-suq mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414, fid-dawl tar-raġunament preċedenti naħseb li jkun leġittimu u neċessarju li jiġu limitati l-effetti tas-sentenza tagħha fi proċeduri futuri.
VII – Konklużjoni
106. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari li tressqet quddiemha mill-Bundespatentgericht:
“1. L-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Lulju 1996, dwar il-ħolqien ta’ kull ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien għall-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti għandu jiġi interpretat fis-sens li ċertifikat ta’ protezzjoni supplimentari għal prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti ma jistax jingħata abbażi ta’ awtorizzazzjoni provviżorja mogħtija skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 91/414/KEE, tal-15 ta’ Lulju 1991, li tikkonċerna t-tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti.
2. Din l-interpretazzjoni tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 ma tistax tiġi invokata sabiex jiġu revokati ċ-ċertifikati ta’ protezzjoni supplimentari li l-applikazzjoni għalihom ġiet ippreżentata qabel id-deċiżjoni ta’ din is-sentenza mogħtija abbażi ta’ awtorizzazzjonijiet provviżorji ta’ tqegħid fis-suq skont l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 91/414/KEE.”
(1) .
(2)
–	Skont it-Trattat ta’ Lisbona li jemenda t-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea u t-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea tat-13 ta’ Diċembru 2007 (ĠU C 306, p.1) il-proċedura preliminari issa hija rregolata mill-Artikolu 267 TFUE.
(3)
–	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 19, p. 335
(4)
–	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 11, p. 332, fil-verżjoni tar-Regolament (KE) Nru 396/2005 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-23 ta’ Frar 2005, dwar il-livelli massimi ta’ residwu ta’ pestiċidi fi jew fuq ikel u għalf li joriġina minn pjanti u annimali u li jemenda d‑Direttiva tal-Kunsill Nru 91/414/KEE (ĠU L 70, p. 1)
(5) – Gesetzes zum Schutz der Kulturpflanzen, tal-15 ta’ Settembru 1986, fil-verżjoni tal-komunikazzjoni tal-14 ta’ Mejju 1998 (BGBL. I, p. 971, 1527, 3512), emendata l-aħħar bl-Artikolu 13 tal-Liġi tad-29 ta’ Lulju 2009 (BGBL. I, p. 2542).
(6)  –	Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tal-31 ta’ Mejju 1999, li tirrikonoxxi fil-prinċipju l-kompletezza tad-dossiers issottomessi għal eżami ddettaljat bil-ħsieb tal-inklużjoni possibbli tas-sustanzi attivi Mesotrione (ZA 1296), iodosulfuron-methyl-sodium (AEF 115008), Silthiopham (MON 65500) u Gliocladium catenulatum fl-Anness I tad-Direttiva tal-Kunsill 91/414/KEE li tirrigwarda t-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti (ĠU L 148, p. 44).
(7)  –	Deċiżjoni tal-Kummissjoni, tal-21 ta’ Mejju 2003, li tippermetti lill-Istati Membri jestendu l‑awtorizzazzjoni provviżorja mogħtija għas-sustanzi attivi ġodda iodosulfuron-methyl-sodium, indoxacarb, S-metolachlor, Spodoptera exigua nuclear polyhedrosis virus, tepraloxydim u dimethenamid-P (ĠU L 127, p.58).
(8)  – ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 3, Vol. 4, p. 83.
(9)
–	Nota dwar it-terminoloġija Ġermaniża, li ma taffettwax il-verżjoni Maltija.
(10)  – 		Ara d-disa’ premessa tad-Direttiva 91/414/KEE, fejn il-protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u tal-annimali u tal-ambjent għandha prijorità fuq l-għan tat-titjib tal-produzzjoni tal-pjanti.
(11)  –	Ara l-ħdax-il premessa tad-Direttiva 91/414/KEE.
(12)  –	L-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 91/414/KEE.
(13)  –	L-Artikolu 5(5) tad-Direttiva 91/414/KEE.
(14)  –	Ara l-premessa 5 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96.
(15)  –	Ara l-premessa 11 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96.
(16)
–	Ara l-punti 46 et seq
ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(17)
–	Ara l-punt 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(18)
– Ara l-premessi 5 sa 12 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96.
(19)
– Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, tal-11 ta’ Diċembru 2003, fil-kawża Hässle (C‑127/00, Ġabra p. I‑4781, punt 77) kif ukoll il-konklużjonijiet ippreżentati mill-Avukat Ġenerali Stix‑Hackl fl-istess kawża, tas-26 ta’ Frar 2002, punti 85 et seq, dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 13(1) tar-Regolament Nru 1768/92, fejn il-kliem tad-dispożizzjonijiet huma l-istess.
(20)
– Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tat-3 ta’ Settembru 2009, AHP Manufacturing (C-482/07, Ġabra p. T‑7295, punti 23 et seq ), is-sentenza tal-4 ta’ Meju 2006, Massachusetts Institute of Technology (C‑431/04, Ġabra p. I‑4089, punti 22 et seq ) u s‑sentenza tas-16 ta’ Settembru 1999, Farmitalia (C‑392/07, Ġabra p. I‑5553, punt 20).
(21)
–	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 11, p. 200
(22)
– Ara fuq dan is-suġġett, pereżempju, D. Schennen “Auf dem Weg zum Schutzzertifikat für Pflanzenschutzmittel”, GRUR Int. 1996, p. 102 et seq : ara wkoll J-C. Galloux “ Le certificat complémentaire de protection pour les produits phytopharmaceutiques ” JCP, 1996 Ed. E, p. 499 punt 1. Id-differenzi bejn ir-Regolament Nru 1610/96 u r-Regolament Nru 1768/92 huma bbażati, bħala regola ġenerali, fuq dispożizzjonijiet li ġew inklużi fir-Regolament Nru 1610/96 mill-esperjenza fl-applikazzjoni tar-Regolament Nru 1768/92. Sabiex tiġi ggarantita interpretazzjoni koerenti ta’ dawn iż-żewġ regolamenti fuq dawn l-istess punti, il-premessa 17 tar-Regolament Nru 1610/96 essenzjalment tgħid li l-innovazzjonijiet introdotti bir-Regolament Nru 1610/96 japplikaw ukoll, mutatis mutandis, għall-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 1768/92. Din il-premessa ġiet inkluża fuq proposta tal-Kunsill; ara l-Pożizzjoni Komuni (KE) Nru 30/95 mogħtija mill-Kunsill, fis-27 ta’ Novembru 1995, bi preparazzjoni għall-adozzjoni tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ Lulju 1996, dwar il-ħolqien ta’ kull ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien għall-prodotti tal-protezzjoni tal-pjanti (ĠU 1995 C 353, p. 36, punt 9, paragrafu 2, tal-preamboli). Fil-punt 13 tal-preamboli tal-Pożizzjoni Komuni Nru 30/95, il-Kunsill enfasizza wkoll il-fatt li l‑kunsiderazzjoni tal-awtorizzazzjonijiet proviżorji fil-kuntest tal-Artikolu 13 tar-Regolament (KE) Nru 1610/96 hija partikolarità tal-proċedura ta’ tqegħid fis-suq tal-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti u li l-koerenza mar-Regolament Nru 1768/92 ma tirrigwardax din il‑partikolarità tal-kalkolu tat-tul taċ-ċertifikat.
(23)
–	Il-kwistjoni ta’ jekk il-privattiva bażika għadhiex valida fil-mument tal-għoti taċ-ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien min-naħa l-oħra ma hijiex rilevanti, ara, pereżempju, S. Jones, G. Cole, (edituri), CIPA Guide to the Patents Acts, Londra, is-sitt edizzjoni, 2009, p. 1214.
(24)
–	Ser nirreferi wkoll f’dan il-kuntest għall-punt 1.3 tal-Opinjoni tal-Kumitat Ekonomiku u Soċjali tas-27 ta’ April 1995 dwar il-“proposta ta’ Regolament (KE) tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar il-ħolqien ta’ kull ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien għall-prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti” (ĠU C 155, p. 14,) silta fejn l-awturi tal-Opinjoni jindikaw b’mod partikolari li l-perijodu bejn l-għoti tal-awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq tal-prodott u l‑iskadenza tal-privattiva jammonta għal madwar disa’ snin fl-Unjoni Ewropea.
(25)
–	Dwar din il-koerenza, ara, b’mod partikolari, Schennen, D., op. cit . (nota ta’ qiegħ il-paġna 22). p. 108, li jenfasizza l-fatt li l-proċedura ta’ applikazzjoni u l-għoti ta’ kull ċertifikat stabbilita mir-Regolament (KE) Nru 1610/96 ma hijiex differenti minn dik stabbilita mir-Regolament Nru 1768/92.
(26)
–	Ara fuq dan il-punt, is-sentenza li tat il-Qorti tal-Ġustizzja fl-10 ta’ Mejju 2001, fil-Kawża BASF (C‑258/99, Ġabra p. I-3643), fejn il-fabbrikant ta’ pestiċidju kien irfina l-proċess ta’ produzzjoni biex essenzjalment ikun jista’ jikseb grad ogħla ta’ purità tas-sustanza attiva. Fl-1967, kiseb mill-awtoritajiet Olandiżi l-ewwel awtorizzazzjoni ta’ tqegħid fis-suq għal dan il‑prodott għall-protezzjoni tal-pjanti u fl-1987, awtorizzazzjoni ġdida ta’ tqegħid fis-suq għall-prodott imtejjeb. Il-fabbrikant ingħata privattiva Ewropea għall-proċess ġdid ta’ produzzjoni tas-sustanza iktar pura. Id-domanda kienet jekk setax japplika għal ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien għall-prodott għall-protezzjoni tal-pjanti mtejjeb abbażi tal-privattiva li kien iqiegħed iħares il-proċess ta’ produzzjoni tiegħu. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li ż-żewġ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti kienu bbażati fuq l-istess prodott skont ir-Regolament Nru 1610/96, b’mod li l‑awtorizzazzjonijiet mogħtija fl-1967 u fl-1987, li jridu jitqiesu bħala awtorizzazzjonijiet mogħtija skont dispożizzjoni ekwivalenti tal-liġi nazzjonali skont l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 1610/96, japplikaw għall-istess prodott. Il-Qorti tal-Ġustizzja rat li l-kundizzjonijiet għall-kisba ta’ ċertifikat supplimentari ta’ ħarsien ġdid imposti mill-Artikolu 3 (1)(a) u (d), tar-Regolament Nru 1610/96 ma kinux ġew sodisfatti.
(27)
– Sentenzi tas-6 ta’ Marzu 2007, Meilicke et . (C‑292/04, Ġabra p. I-1835, punt 34), tal-15 ta’ Marzu 2005, Bidar (C‑209/03, Ġabra p. I‑2119, punt 66), tal-11 ta’ Awwissu 1995, Roders et
(C‑367/93 sa C‑377/93, Ġabra p. I‑2229, punt 42) u tas-27 ta’ Marzu 1980, Denkavit italiana (61/79, Ġabra p. I‑1205, punt 16).
(28)
–	Sentenzi tat-12 ta’ Frar 2008, Kempter (C‑2/06, Ġabra p. I‑411, punt 35).
(29)
–	 Punt 34 tad-deċiżjoni tar-rinviju tat-28 ta’ April 2009.
(30)
–	Anness 2 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-konvenuta fil-kawża prinċipali tat-13 ta’ Ottubru 2009.
(31)
– “ECPA’s position - on the relationship between Supplementary Protection Certificates and National Provisional Authorizations”, mehmuża fl-Anness I tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-konvenuta fil-kawża prinċipali tat-13 ta’ Ottubru 2009.
(32)
–	Il-Pożizzjoni tal-ECPA (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 31), p. 3.
(33)
–	Sentenzi tat-22 ta’ Diċembru 2008, Régie Networks (C‑333/07, Ġabra p. I‑108/07, punti 118 et seq ), tas-26 ta’ April 1994, Roquette Frères (C‑228/92, Ġabra p. I‑1445, punti 17 et seq ), tal-10 ta’ Marzu 1992, Lomas et
(C‑38/90 u C‑151/90, Ġabra p. I‑1781, punti 23 et seq ) u tad-29 ta’ Ġunju 1988, Van Landschoot (300/86, Ġabra p. 3443, punti 22 et seq ).
(34)
–	Is-sentenza li tat fit-8 ta’ April 1976 fil-Kawża Defrenne (43/75, Ġabra p. 455, punti 69 et seq ) hija msemmija fis-sentenza prinċipali.
(35) – Sentenzi tas-17 ta’ Lulju 2008, Krawczynksi (C‑426/07, Ġabra p. I‑6021, punt 42), Meilicke et
(diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 35), Bidar (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 67) tal-20 ta’ Settembru 2001, Grezelczyk (C‑184/99, Ġabra p. I‑6193, punt 51), tat-23 ta’ Mejju 2000, Buchner et
(C‑104/98, Ġabra p. I‑3625, punt 39) u tal-4 ta’ Mejju 1999, Sürül (C‑262/96, Ġabra p. I‑2685, punt 108).
(36)  – Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-17 ta’ Mejju 1990, Barber (C‑262/88, Ġabra p. I‑1889, punti 40 et seq ): limitazzjoni ratione temporis
tal-effetti tas-sentenza fid-data tagħha, u tas-6 ta’ Ottubru 1993, Ten Oever (C‑109/91, Ġabra p. I‑4879, punti 15 et seq ): limitazzjoni ratione temporis tal-effetti tas-sentenza fid-data tas-sentenża Barber. Ara fuq dan is-suġġett wkoll Kokott, J/Henze, T., “Die Beschränkung der zeitlichen Wirkung von EuGH-Urteilen in Steuersachen”, NJW 2006, p. 177,181.
(37) – Ara b’mod partikolari, is-sentenzi Krawczynski (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punti 40 et seq ) u Meilicke et
(diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punti 35 et seq ).
(38)
– Ara s-sentenzi Bidar (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 69), Grezlczyk (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 53) u Roders et
(diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 43).
(39)
–	Ara l-punti 84 et seq
ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(40)
–	Ara l-punt 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(41)
–	Ara l-punt 37 tad-deċiżjoni tar-rinviju tat-28 ta’ April 2009.
(42)
–	Ara l-punt 38 tad-deċiżjoni tar-rinviju tat-28 ta’ April 2009.
(43)
–	Ara l-punti 39 et seq
tad-deċiżjoni tar-rinviju tat-28 ta’ April 2009.
(44)
–	Ara pereżempju, is-sentenzi Regie Networks (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 33), Sürül (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35), Roquette Frères (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 33), Ten Oever (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 36), Barber (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 36) u Defrenne (diġà ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il‑paġna 34).
(45)
– Ara Kokott, J/Henze, T., op. cit . (nota ta’ qiegħ il-paġna 36), p. 182.
(46)
–	Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Kraczyński (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 43) u Meilicke et
(iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punt 36).