62023CJ0365
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)
της 20ής Μαρτίου 2025 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Πεδίο εφαρμογής – Άρθρο 2, στοιχείο βʹ – Άρθρο 3, παράγραφος 1 – Άρθρο 4, παράγραφος 2 – Άρθρο 5 – Άρθρο 6, παράγραφος 1 – Άρθρο 8α – Σύμβαση προσχώρησης – Σύμβαση συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία ο οποίος παρέχει υπηρεσίες αθλητικής ανάπτυξης και στήριξης της σταδιοδρομίας και ανηλίκου αθλητή της κατηγορίας “ελπίδων”, εκπροσωπούμενου από τους γονείς του – Ρήτρα προβλέπουσα την υποχρέωση καταβολής στον επαγγελματία αμοιβής ίσης με το 10 % των εσόδων του αθλητή κατά τα δεκαπέντε επόμενα έτη – Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Άρθρα 17 και 24 – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Δικαιώματα του παιδιού»
Στην υπόθεση C‑365/23 [Arce] (
i
),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Augstākā tiesa (Senāts) (Ανώτατο Δικαστήριο, Λεττονία) με απόφαση της 7ης Ιουνίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 9 Ιουνίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
SIA «A»
κατά
C,
D,
E,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο του τετάρτου τμήματος, προεδρεύοντα του πέμπτου τμήματος, Δ. Γρατσία και E. Regan, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: A. Ράντος
γραμματέας: A. Lamote, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 13ης Ιουνίου 2024,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η SIA «A», εκπροσωπούμενη από τον A. Bitāns, advokāts,
–
ο C, εκπροσωπούμενος από τον I. Grunte, advokāts,
–
οι D και E, εκπροσωπούμενοι από τον G. Madelis, jurists, και την K. Salmgrieze, advokāte,
–
η Λεττονική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον E. Bārdiņš και τις J. Davidoviča και K. Pommere,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την I. Rubene και τον N. Ruiz García,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Οκτωβρίου 2024,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, του άρθρου 3, παράγραφος 1, του άρθρου 4, παράγραφος 2, του άρθρου 5, και του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29), του άρθρου 8α της οδηγίας 93/13, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011 (ΕΕ 2011, L 304, σ. 64), καθώς και του άρθρου 17, παράγραφος 1, και του άρθρου 24 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της SIA «A», εταιρίας περιορισμένης ευθύνης λεττονικού δικαίου με σκοπό την εξασφάλιση της ανάπτυξης των αθλητών στη Λεττονία, και των C, D και E, με αντικείμενο αίτημα καταβολής αμοιβής σε εκτέλεση σύμβασης παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο Χάρτης
3
Το άρθρο 17 του Χάρτη, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα ιδιοκτησίας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Κάθε πρόσωπο δικαιούται να είναι κύριος των νομίμως κτηθέντων αγαθών του, να τα χρησιμοποιεί, να τα διαθέτει και να τα κληροδοτεί. Κανείς δεν μπορεί να στερείται την ιδιοκτησία του, παρά μόνον για λόγους δημόσιας ωφέλειας, στις περιπτώσεις και υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο νόμο και έναντι δίκαιης και έγκαιρης αποζημίωσης για την απώλειά της. Η χρήση των αγαθών μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς από το νόμο, εφόσον αυτό είναι αναγκαίο προς το γενικό συμφέρον.»
4
Το άρθρο 24 του Χάρτη, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαιώματα του παιδιού», προβλέπει στην παράγραφο 2 τα ακόλουθα:
«Σε όλες τις πράξεις που αφορούν τα παιδιά, είτε επιχειρούνται από δημόσιες αρχές είτε από ιδιωτικούς οργανισμούς, πρωταρχική σημασία πρέπει να δίνεται στο υπέρτατο συμφέρον του παιδιού.»
5
Το άρθρο 51 του Χάρτη, το οποίο αφορά το πεδίο εφαρμογής του, έχει ως εξής:
«1.   Οι διατάξεις του παρόντος Χάρτη απευθύνονται στα θεσμικά και λοιπά όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης, τηρουμένης της αρχής της επικουρικότητας, καθώς και στα κράτη μέλη, μόνον όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Κατά συνέπεια, οι ανωτέρω σέβονται τα δικαιώματα, τηρούν τις αρχές και προάγουν την εφαρμογή τους, σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους και εντός των ορίων των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, όπως της απονέμονται από τις Συνθήκες.
2.   Ο παρών Χάρτης δεν διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης πέραν των αρμοδιοτήτων της Ένωσης και δεν θεσπίζει νέες αρμοδιότητες και καθήκοντα για την Ένωση, ούτε τροποποιεί τις αρμοδιότητες και τα καθήκοντα όπως ορίζονται στις Συνθήκες.»
Η οδηγία 93/13
6
Η δέκατη, η δέκατη τρίτη και η δέκατη έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 93/13 διαλαμβάνουν τα εξής:
«[Εκτιμώντας] ότι είναι δυνατόν να επιτευχθεί αποτελεσματικότερη προστασία των καταναλωτών με τη θέσπιση ενιαίων κανόνων σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες· ότι αυτοί οι κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται σε κάθε σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ ενός επαγγελματία και ενός καταναλωτή· ότι, συνεπώς, εξαιρούνται από την παρούσα οδηγία οι συμβάσεις εργασίας, οι συμβάσεις που αφορούν κληρονομικά δικαιώματα, οι συμβάσεις οικογενειακού δικαίου καθώς και οι συμβάσεις που αφορούν τη σύσταση και το καταστατικό εταιρειών·
[…]
ότι οι νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις των κρατών μελών που καθορίζουν, άμεσα ή έμμεσα, τους όρους των συμβάσεων με τους καταναλωτές θεωρείται ότι δεν περιέχουν καταχρηστικές ρήτρες· ότι, κατά συνέπεια, δεν χρειάζεται να υπάγονται στις διατάξεις της παρούσας οδηγίας οι ρήτρες που απηχούν νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου καθώς και αρχές ή διατάξεις διεθνών συμβάσεων, στις οποίες έχουν προσχωρήσει τα κράτη μέλη ή η Κοινότητα· ότι, γι’ αυτό τον λόγο, η έκφραση “νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις αναγκαστικού δικαίου” που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 καλύπτει τους κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται κατά νόμο μεταξύ των συμβαλλομένων, εάν δεν έχει συμφωνηθεί άλλως·
[…]
ότι η βάσει των καθορισθέντων γενικών κριτηρίων, η εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών, ιδίως στις επαγγελματικές δραστηριότητες δημοσίου δικαίου που παρέχουν υπηρεσίες στο κοινό λαμβάνοντας υπόψη την ταυτότητα συμφερόντων με τους χρήστες, πρέπει να συμπληρώνεται από κάποιο μέσο γενικής αξιολόγησης των διαφόρων εμπλεκομένων συμφερόντων· ότι αυτό αποτελεί την απαίτηση καλής πίστης· ότι, κατά την εκτίμηση της καλής πίστης, πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη διαπραγματευτική δύναμη εκατέρου των συμβαλλομένων, στο αν ο καταναλωτής παρακινήθηκε κατά οποιοδήποτε τρόπο να αποδεχθεί τη ρήτρα και αν η παροχή των αγαθών ή των υπηρεσιών έγινε κατόπιν ειδικής παραγγελίας του καταναλωτή- ότι αυτή η απαίτηση μπορεί να ικανοποιηθεί από τον επαγγελματία όταν συναλλάσσεται με έντιμο και δίκαιο τρόπο με τον αντισυμβαλλόμενο του οποίου οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα νόμιμα συμφέροντα».
7
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία έχει αντικείμενο την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών, οι οποίες αφορούν τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ ενός επαγγελματία και ενός καταναλωτή.»
8
Κατά το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως:
α)
“καταχρηστικές ρήτρες”: οι ρήτρες μιας σύμβασης όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 3·
β)
“καταναλωτής”: κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο, κατά τις συμβάσεις που καλύπτει η παρούσα οδηγία, ενεργεί για σκοπούς οι οποίοι είναι άσχετοι με τις επαγγελματικές του δραστηριότητες·
γ)
“επαγγελματίας”: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που, κατά τις συμβάσεις που καλύπτει η παρούσα οδηγία, ενεργεί στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας, είτε δημόσια είτε ιδιωτικής.»
9
Το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, της ίδιας οδηγίας ορίζει τα εξής:
«1.   Ρήτρα σύμβασης που δεν απετέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, θεωρείται καταχρηστική όταν παρά την απαίτηση καλής πίστης, δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών, τα απορρέοντα από τη σύμβαση.
2.   Θεωρείται πάντοτε ότι η ρήτρα δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, όταν έχει συνταχθεί εκ των προτέρων και όταν ο καταναλωτής, εκ των πραγμάτων, δε μπόρεσε να επηρεάσει το περιεχόμενό της, ιδίως στα πλαίσια μιας σύμβασης προσχωρήσεως.
Το γεγονός ότι για ορισμένα στοιχεία κάποιας ρήτρας ή για μια μεμονωμένη ρήτρα υπήρξε ατομική διαπραγμάτευση, δεν αποκλείει την εφαρμογή του παρόντος άρθρου στο υπόλοιπο μιας σύμβασης, εάν η συνολική αξιολόγηση οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, παρ’ όλα αυτά, πρόκειται για σύμβαση προσχώρησης.
Εάν ο επαγγελματίας ισχυρίζεται ότι για μια τυποποιημένη ρήτρα υπήρξε ατομική διαπραγμάτευση, φέρει το βάρος της απόδειξης.»
10
Το άρθρο 4 της οδηγίας 93/13 ορίζει τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη του άρθρου 7, ο καταχρηστικός χαρακτήρας μιας συμβατικής ρήτρας κρίνεται, αφού ληφθούν υπόψη η φύση των αγαθών ή των υπηρεσιών που αφορά η σύμβαση και όλες οι κατά τον χρόνο της σύναψης της σύμβασης περιστάσεις που περιέβαλαν την εν λόγω σύναψη, καθώς και όλες οι υπόλοιπες ρήτρες της σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται.
2.   Η εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών δεν αφορά ούτε τον καθορισμό του κυρίου αντικειμένου της σύμβασης ούτε το ανάλογο ή μη μεταξύ της τιμής και της αμοιβής, αφενός, και των υπηρεσιών ή αγαθών που θα παρασχεθούν ως αντάλλαγμα, αφετέρου, εφόσον οι ρήτρες αυτές είναι διατυπωμένες κατά τρόπο σαφή και κατανοητό.»
11
Το άρθρο 5 της οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Στην περίπτωση συμβάσεων των οποίων όλες ή μερικές ρήτρες που προτείνονται στον καταναλωτή έχουν συνταχθεί εγγράφως, οι ρήτρες αυτές πρέπει να συντάσσονται πάντοτε με σαφή και κατανοητό τρόπο. Σε περίπτωση αμφιβολίας για την έννοια μιας ρήτρας, επικρατεί η ευνοϊκότερη για τον καταναλωτή ερμηνεία. Αυτός ο ερμηνευτικός κανόνας δεν εφαρμόζεται στα πλαίσια των διαδικασιών που προβλέπονται στο άρθρο 7 παράγραφος 2.»
12
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές, ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλόμενους, εάν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.»
13
Το άρθρο 8 της ίδιας οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή διατηρούν, στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία, αυστηρότερες διατάξεις σύμφωνες προς τη συνθήκη, για να εξασφαλίζεται μεγαλύτερη προστασία του καταναλωτή.»
14
Η οδηγία 2011/83 τροποποίησε την οδηγία 93/13 εισάγοντας σ’ αυτήν το άρθρο 8α. Το εν λόγω άρθρο προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Εάν κράτος μέλος εγκρίνει διατάξεις δυνάμει του άρθρου 8, ενημερώνει σχετικώς την Επιτροπή, καθώς και για κάθε μεταγενέστερη μεταβολή, ειδικότερα εφόσον οι εν λόγω διατάξεις:
–
επεκτείνουν τον έλεγχο καταχρηστικότητας σε ατομικά συμφωνούμενες ρήτρες της σύμβασης ή στην επάρκεια της τιμής ή της αμοιβής ή
–
περιέχουν καταλόγους ρητρών της σύμβασης που πρέπει να θεωρούνται ως καταχρηστικοί.»
Η οδηγία 2005/29/ΕΚ
15
Το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές») (ΕΕ 2005, L 149, σ. 22), προβλέπει τα εξής:
«Εμπορικές πρακτικές που ενδέχεται να στρεβλώνουν ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά μόνο μιας σαφώς προσδιοριζόμενης ομάδας καταναλωτών που είναι ιδιαιτέρως ευάλωτοι ως προς την πρακτική αυτή ή ως προς το συγκεκριμένο προϊόν λόγω πνευματικής ή σωματικής αναπηρίας, ηλικίας ή ακρισίας, με τέτοιο τρόπο ώστε ο εμπορευόμενος να μπορεί ευλόγως να το προβλέψει, εκτιμώνται υπό το πρίσμα του μέσου μέλους της συγκεκριμένης ομάδας. Αυτό ισχύει υπό την επιφύλαξη της κοινής και θεμιτής διαφημιστικής πρακτικής της διατύπωσης δηλώσεων που ενέχουν υπερβολές ή δηλώσεων οι οποίες δεν αναμένεται να εκληφθούν, ως έχουν, εν τη κυριολεξία τους.»
Το λεττονικό δίκαιο
Ο αστικός κώδικας
16
Το άρθρο 186 του Civillikums (αστικού κώδικα) προβλέπει ότι οι γονείς εκπροσωπούν από κοινού τα τέκνα τους στις προσωπικές και περιουσιακές σχέσεις τους (από κοινού εκπροσώπηση).
17
Το άρθρο 223 του αστικού κώδικα προβλέπει τα εξής:
«Ο πατέρας και η μητέρα είναι οι φυσικοί κηδεμόνες των ανήλικων τέκνων τους δυνάμει του δικαιώματός τους επιμέλειας και κηδεμονίας.»
18
Το άρθρο 293 του εν λόγω κώδικα ορίζει τα εξής:
«Ο κηδεμόνας δύναται να συνάπτει, προς όφελος του ανηλίκου, κάθε είδους σύμβαση που αφορά τις υποθέσεις του ανηλίκου καθώς και να λαμβάνει και να πραγματοποιεί πληρωμές. Κάθε τέτοια πράξη δεσμεύει τον ανήλικο, εφόσον ο κηδεμόνας ενήργησε καλόπιστα και εντός των ορίων της χρηστής οικονομικής διαχείρισης, χωρίς να δεσμεύει τον ανήλικο μετά την ενηλικίωσή του, εκτός εάν συντρέχουν ιδιαίτερες ανάγκες.»
19
Το άρθρο 1408 του ίδιου κώδικα ορίζει τα ακόλουθα:
«Οι ανήλικοι στερούνται δικαιοπρακτικής ικανότητας.»
Ο νόμος περί προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών
20
Το άρθρο 1 του Patērētāju tiesību aizsardzības likums (νόμου περί προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών), της 1ης Απριλίου 1999 (Latvijas Vēstnesis, 1999, αριθ. 104/105), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος νόμου, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[…]
3)
καταναλωτής: κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο δηλώνει τη βούληση να αποκτήσει, αποκτά ή μπορεί να αποκτήσει ή να χρησιμοποιήσει αγαθά ή υπηρεσίες για σκοπό άσχετο με την οικονομική ή επαγγελματική δραστηριότητά του·
4)
πάροχος υπηρεσιών: κάθε πρόσωπο το οποίο, κατά την άσκηση της οικονομικής ή επαγγελματικής δραστηριότητάς του, παρέχει υπηρεσία σε καταναλωτή·
[…]».
21
Το άρθρο 6 του νόμου αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες», προβλέπει τα εξής:
«[…]
(2)
Οι ρήτρες της σύμβασης πρέπει να είναι διατυπωμένες κατά τρόπο σαφή και κατανοητό.
(3)
Συμβατικός όρος ο οποίος δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης είναι καταχρηστικός εάν, σε αντίθεση με την απαίτηση καλής πίστης, προκαλεί σημαντικές ανισορροπίες στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των ενδιαφερομένων μερών που προκύπτουν από τη σύμβαση, σε βάρος του καταναλωτή.
[…]
(8)
Οι καταχρηστικές ρήτρες που περιέχονται σε σύμβαση συναφθείσα μεταξύ παραγωγού, επαγγελματία ή παρόχου υπηρεσιών, αφενός, και καταναλωτή, αφετέρου, είναι άκυρες από τη σύναψη της σύμβασης, πλην όμως η σύμβαση παραμένει σε ισχύ εάν μπορεί να υπάρξει χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.
[…]»
22
Ο νόμος της 24ης Απριλίου 2014 (Latvijas Vēstnesis, 2014, αριθ. 92) προσέθεσε στο άρθρο 6 του νόμου περί προστασίας των δικαιωμάτων των καταναλωτών την παράγραφο 22, η οποία έχει ως εξής:
«Οι διατάξεις του παρόντος άρθρου δεν εφαρμόζονται στις συμβατικές ρήτρες που καθορίζουν το αντικείμενο της σύμβασης και το ανάλογο ή μη μεταξύ της τιμής ή της αμοιβής, αφενός, και του αγαθού ή της υπηρεσίας, αφετέρου, εφόσον οι ρήτρες αυτές είναι διατυπωμένες κατά τρόπο σαφή και κατανοητό. […]»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
23
Η Α προσφέρει σε αθλητές ένα σύνολο υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης των επαγγελματικών ικανοτήτων τους και της σταδιοδρομίας τους.
24
Στις 14 Ιανουαρίου 2009 η A συνήψε με τον C, ανήλικο τέκνο ηλικίας 17 ετών εκπροσωπούμενο από τους γονείς του, D και E, σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας του C, ο οποίος δεν είχε ακόμη την ιδιότητα του επαγγελματία αθλητή, προκειμένου να του εξασφαλίσει επιτυχημένη επαγγελματική σταδιοδρομία στον τομέα της καλαθοσφαίρισης (στο εξής: σύμβαση της 14ης Ιανουαρίου 2009). Η σύμβαση είχε διάρκεια δεκαπέντε ετών, ήτοι έως τις 14 Ιανουαρίου 2024.
25
Η σύμβαση της 14ης Ιανουαρίου 2009 προέβλεπε ότι η Α θα παρείχε στον C ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών, οι οποίες περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, υπηρεσίες κατάρτισης και προπόνησης, αθλιατρικής και αθλητικής ψυχολογικής στήριξης, μέτρα στήριξης της σταδιοδρομίας, σύναψη συμβάσεων μεταξύ του αθλητή και των συλλόγων, υπηρεσίες στον τομέα της εμπορικής προώθησης και νομικές και λογιστικές υπηρεσίες. Δυνάμει του σημείου 6.1 της σύμβασης αυτής, ο C δεσμεύθηκε να καταβάλει ως αντάλλαγμα στην A αμοιβή ίση με το 10 % του συνόλου των καθαρών εσόδων που θα εισέπραττε κατά τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης, προσαυξημένη κατά τον ισχύοντα στη Λεττονία φόρο προστιθέμενης αξίας, υπό τον όρο ότι τα εν λόγω έσοδα θα ανέρχονταν σε τουλάχιστον 1500 ευρώ μηνιαίως.
26
Στις 29 Ιουνίου 2020 η Α, εκτιμώντας ότι δεν είχε καταβληθεί η προβλεπόμενη στη σύμβαση της 14ης Ιανουαρίου 2009 αμοιβή για τις υπηρεσίες που παρασχέθηκαν στον C, άσκησε αγωγή ενώπιον των λεττονικών δικαστηρίων με αίτημα να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι της κύριας δίκης να της καταβάλουν το ποσό των 1663777,99 ευρώ, το οποίο αντιστοιχούσε στο 10 % των εσόδων του C από συμβάσεις συναφθείσες με αθλητικούς συλλόγους.
27
Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο και στη συνέχεια το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απέρριψαν την αγωγή της A με το σκεπτικό ότι η σύμβαση της 14ης Ιανουαρίου 2009 δεν ήταν σύμφωνη με τις εθνικές διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών και ότι, ειδικότερα, η ρήτρα που επέβαλλε στον C να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων του καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης αυτής ήταν καταχρηστική.
28
Η A άσκησε αναίρεση ενώπιον του Augstākā tiesa (Senāts) (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Λεττονία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Η εταιρία αυτή υποστήριξε ότι οι εθνικές διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών δεν ήταν κρίσιμες εν προκειμένω, δεδομένου ότι η σύμβαση της 14ης Ιανουαρίου 2009 ενέπιπτε στην κατηγορία των συμβάσεων για αθλητές της κατηγορίας «ελπίδων», στις οποίες δεν έχουν εφαρμογή οι προαναφερθείσες διατάξεις. Η A ζήτησε επίσης να υποβληθεί στο Δικαστήριο αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως.
29
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι το Δικαστήριο έχει ερμηνεύσει επανειλημμένως την έννοια του «καταναλωτή», δεν έχει μέχρι τούδε εξετάσει το ζήτημα αν οι διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών έχουν εφαρμογή στον τομέα του αθλητισμού. Κατά το αιτούν δικαστήριο, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, το γεγονός ότι, όπως εν προκειμένω, η δραστηριότητα νεαρού αθλητή αποκτά επαγγελματικό χαρακτήρα μετά τη σύναψη της επίμαχης σύμβασης υπηρεσιών δεν ασκεί επιρροή και δεν μπορεί να στερήσει από τον ενδιαφερόμενο το δικαίωμα να επικαλεστεί την ιδιότητα του «καταναλωτή» κατά την έννοια της οδηγίας 93/13.
30
Το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει επίσης τις αποκλίσεις που υφίστανται στη νομολογία των κρατών μελών, αποκλίσεις οι οποίες, κατά την άποψή του, δικαιολογούν την αναγκαιότητα υποβολής των προδικαστικών ερωτημάτων επί του ζητήματος αυτού.
31
Συγκεκριμένα, με απόφαση της 23ης Μαΐου 2019, το cour d’appel de Paris (εφετείο Παρισιού, Γαλλία) έκρινε ότι καλαθοσφαιριστής ο οποίος, υπό την ιδιότητα του μελλοντικού παίκτη, είχε συνάψει με αθλητικό μεσάζοντα σύμβαση παροχής υπηρεσιών, δυνάμει της οποίας ο μεσάζων δεσμευόταν να διαπραγματευθεί με αθλητικούς συλλόγους, για λογαριασμό του αθλητή, τη σύναψη σύμβασης για την απασχόληση του ενδιαφερομένου, με αντάλλαγμα την υποχρέωση του τελευταίου να καταβάλει στον μεσάζοντα ορισμένο ποσό συναρτώμενο με τις συμβάσεις που θα συνάπτονταν στο πλαίσιο της εν λόγω συνεργασίας, ενήργησε ως καταναλωτής και όχι ως επαγγελματίας. Αντιθέτως, με απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2002, το Oberlandesgericht München (εφετείο αστικών και ποινικών υποθέσεων Μονάχου, Γερμανία), αποφαινόμενο επί διαφοράς μεταξύ νεαρού αντισφαιριστή και αθλητικού μεσάζοντα η οποία αναγόταν σε σύμβαση παροχής υπηρεσιών ανάλογη με την επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, δεν εφάρμοσε στην έννομη αυτή σχέση τις διατάξεις για την προστασία των καταναλωτών.
32
Το αιτούν δικαστήριο διατύπωσε επίσης και άλλα ερωτήματα, ιδίως αν μπορεί να θεωρηθεί ότι ρήτρα όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο και αν δημιουργεί σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών, κατά την έννοια, αντιστοίχως, του άρθρου 5 και του άρθρου 3 της οδηγίας 93/13.
33
Στο πλαίσιο αυτό, το Augstākā tiesa (Senāts) (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της [οδηγίας 93/13] σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας αθλητή συναφθείσα μεταξύ, αφενός, επαγγελματία που ασκεί την επαγγελματική δραστηριότητά του στον τομέα της ανάπτυξης και της προπόνησης αθλητών και, αφετέρου, ανηλίκου εκπροσωπούμενου από τους γονείς του ο οποίος, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, δεν ασκούσε επαγγελματική δραστηριότητα στον τομέα του οικείου αθλήματος;
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, αντιβαίνει στην οδηγία 93/13 εθνική νομολογία η οποία ερμηνεύει τη νομοθεσία περί μεταφοράς της εν λόγω οδηγίας στην εθνική έννομη τάξη υπό την έννοια ότι οι διατάξεις για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών που περιέχονται στην εν λόγω οδηγία εφαρμόζονται επίσης στις εν λόγω συμβάσεις;
3)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ή στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, μπορεί εθνικό δικαστήριο να διαπιστώσει τον καταχρηστικό χαρακτήρα, κατά το άρθρο 3 της οδηγίας 93/13, συμβατικής ρήτρας η οποία ορίζει ότι, για την παροχή των υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας σε συγκεκριμένο άθλημα που προσδιορίζονται στη σύμβαση, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ανερχόμενη στο 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα 15 επόμενα έτη και να μη θεωρήσει ότι η εν λόγω ρήτρα καταλέγεται σε εκείνες ο καταχρηστικός χαρακτήρας των οποίων δεν εκτιμάται δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13;
4)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να θεωρηθεί διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο, κατά την έννοια του άρθρου 5 της οδηγίας 93/13, συμβατική ρήτρα η οποία ορίζει ότι, για την παροχή των υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας αθλητή που προσδιορίζονται στη σύμβαση, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ανερχόμενη στο 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα 15 επόμενα έτη, λαμβανομένου υπόψη ότι, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, ο νεαρός αθλητής δεν διέθετε σαφείς πληροφορίες σχετικά με την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας ούτε σχετικά με το ποσό που θα έπρεπε να καταβάλει για την εν λόγω υπηρεσία, οι οποίες θα του παρείχαν τη δυνατότητα να αξιολογήσει τις οικονομικές συνέπειες που η εν λόγω σύμβαση μπορούσε να έχει για αυτόν;
5)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να γίνει δεκτό ότι συμβατική ρήτρα η οποία ορίζει ότι, για την παροχή των υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας αθλητή που προσδιορίζονται στη σύμβαση, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ανερχόμενη στο 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα 15 επόμενα έτη συνιστά, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ρήτρα η οποία δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών, τα απορρέοντα από τη σύμβαση, λαμβανομένου υπόψη ότι η συγκεκριμένη διάταξη δεν συνδέει την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας με το κόστος που συνεπάγεται για τον καταναλωτή;
6)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, θα αντιβαίνει στις απαιτήσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 απόφαση εθνικού δικαστηρίου με την οποία το ύψος του ποσού που ο καταναλωτής υποχρεούται να καταβάλει στον πάροχο υπηρεσιών μειώνεται στο ύψος των πραγματικών δαπανών που ο πάροχος υπηρεσιών πραγματοποίησε κατά την παροχή των υπηρεσιών στον καταναλωτή δυνάμει της σύμβασης;
7)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, και εάν η συμβατική ρήτρα που ορίζει ότι, για την παροχή των υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας αθλητή που προσδιορίζονται στη σύμβαση, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ανερχόμενη στο 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα 15 επόμενα έτη δεν υπόκειται σε εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13, μπορεί το εθνικό δικαστήριο, το οποίο διαπιστώνει ότι το ύψος της αμοιβής είναι προδήλως δυσανάλογο προς τη συνεισφορά του παρόχου υπηρεσιών, να αποφανθεί, παρά ταύτα, ότι η εν λόγω συμβατική ρήτρα είναι καταχρηστική δυνάμει του εθνικού δικαίου;
8)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο έβδομο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να ληφθούν υπόψη, σε περίπτωση σύμβασης συναφθείσας με καταναλωτή πριν από την έναρξη ισχύος του άρθρου 8α της οδηγίας [93/13, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/83,] οι πληροφορίες που το κράτος μέλος κοινοποίησε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει του άρθρου 8α της εν λόγω οδηγίας όσον αφορά τις διατάξεις που το κράτος μέλος θέσπισε δυνάμει του άρθρου 8 της ίδιας οδηγίας και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, περιορίζεται η αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων από τις πληροφορίες που κοινοποίησε το εν λόγω κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 8α της οδηγίας [93/13, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/83,] όταν το κράτος μέλος έχει δηλώσει ότι η νομοθεσία του δεν βαίνει πέραν των προβλεπομένων από τους ελάχιστους κανόνες που θεσπίζονται στην εν λόγω οδηγία;
9)
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ή στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, ποια η σημασία, υπό το πρίσμα του άρθρου 17, παράγραφος 1, του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 24 αυτού, για την εφαρμογή της νομοθεσίας περί μεταφοράς στην εθνική έννομη τάξη των διατάξεων της οδηγίας 93/13, του γεγονότος ότι, κατά τον χρόνο σύναψης της επίμαχης σύμβασης παροχής υπηρεσιών, διάρκειας δεκαπέντε ετών, ο νεαρός αθλητής ήταν ανήλικος και, επομένως, η εν λόγω σύμβαση συνήφθη από τους γονείς του εξ ονόματος του ανηλίκου, θεσπίζοντας για τον ανήλικο την υποχρέωση καταβολής αμοιβής ανερχόμενης στο 10 % του συνόλου των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα 15 επόμενα έτη;
10)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ή στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, λαμβανομένου υπόψη ότι οι αθλητικές δραστηριότητες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, προσβάλλει τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στο άρθρο 17, παράγραφος 1, του Χάρτη, σε συνδυασμό με το άρθρο 24 αυτού, παράγραφος 2, σύμβαση παροχής υπηρεσιών διάρκειας δεκαπέντε ετών συναφθείσα με ανήλικο αθλητή –από τους γονείς του εξ ονόματος του αθλητή– με την οποία ο ανήλικος αναλαμβάνει την υποχρέωση καταβολής αμοιβής ανερχόμενης στο 10 % του συνόλου των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε επόμενα έτη;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του παραδεκτού
34
Η A εγείρει ένσταση απαραδέκτου ορισμένων υποβληθέντων ερωτημάτων.
35
Πρώτον, προβάλλει ότι το τρίτο, το τέταρτο και το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτα διότι, με αυτά, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο όχι να ερμηνεύσει το δίκαιο της Ένωσης, αλλά να το εφαρμόσει σε συγκεκριμένη περίπτωση, ιδίως αποφαινόμενο αν η επίμαχη στην κύρια δίκη ρήτρα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13 και, σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, αν η ρήτρα αυτή αντιβαίνει στο άρθρο 5 και στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής.
36
Δεύτερον, κατά την Α, το έβδομο προδικαστικό ερώτημα εγείρει ζήτημα αμιγώς υποθετικής φύσεως, καθότι δεν προβλέπεται στο λεττονικό δίκαιο νομικό έρεισμα για τη διαπίστωση του υπέρμετρου χαρακτήρα της απόδοσης μιας επένδυσης.
37
Τρίτον, η Α προβάλλει ότι το ένατο και το δέκατο προδικαστικό ερώτημα, σχετικά με το αν μπορεί να εφαρμοστεί ο Χάρτης στις οριζόντιες σχέσεις, είναι απαράδεκτα, κατ’ αρχάς, διότι είναι υπέρμετρα αόριστα και συνιστούν, κατ’ ουσίαν, αίτημα για τη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης και, εν συνεχεία, διότι ο Χάρτης δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
38
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, ο εθνικός δικαστής, ο οποίος έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, είναι αποκλειστικώς αρμόδιος να εκτιμήσει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης της κύριας δίκης, αν τα ερωτήματα τα οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή. Εφόσον τα υποβαλλόμενα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία ή το κύρος κανόνα του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο είναι κατ’ αρχήν υποχρεωμένο να αποφανθεί. Ως εκ τούτου, ένα προδικαστικό ερώτημα που αφορά το δίκαιο της Ένωσης είναι κατά τεκμήριο λυσιτελές. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί τέτοιου ερωτήματος μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά ή νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν [πρβλ. απόφαση της 29ης Ιουνίου 2023, International Protection Appeals Tribunal κ.λπ. (Επίθεση στο Πακιστάν), C‑756/21, EU:C:2023:523, σκέψεις 35 και 36].
39
Συνεπώς, εν προκειμένω, δεν προκύπτει κατά τρόπο πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης ή ότι το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως. Επιπλέον, η απόφαση περί παραπομπής εκθέτει με αρκούντως λεπτομερή τρόπο το νομικό και πραγματικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διαφορά της κύριας δίκης, ώστε το Δικαστήριο να είναι σε θέση να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν.
40
Ειδικότερα, αφενός, όσον αφορά το τρίτο, το τέταρτο, το πέμπτο, το ένατο και το δέκατο προδικαστικό ερώτημα, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις σχετικά με την έννοια και το πεδίο εφαρμογής πλειόνων διατάξεων της οδηγίας 93/13, κατά περίπτωση σε συνδυασμό με ορισμένες διατάξεις του Χάρτη, προκειμένου να εξακριβώσει αν μπορεί να διενεργήσει έλεγχο του καταχρηστικού χαρακτήρα της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης ρήτρας κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω οδηγίας. Όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 39 των προτάσεών του, το αιτούν δικαστήριο δεν ζητεί από το Δικαστήριο ούτε να εφαρμόσει τις προμνησθείσες διατάξεις της οδηγίας 93/13 στα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης της κύριας δίκης ούτε να υποκαταστήσει με τη δική του εκτίμηση εκείνη του αιτούντος δικαστηρίου.
41
Αφετέρου, όσον αφορά την προβαλλόμενη υποθετική φύση του έβδομου προδικαστικού ερωτήματος, η οποία προκύπτει, κατά την A, από το γεγονός ότι δεν προβλέπεται στο λεττονικό δίκαιο δυνατότητα διαπίστωσης του υπέρμετρου χαρακτήρα της απόδοσης μιας επένδυσης, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, οι αρμοδιότητες του Δικαστηρίου και εκείνες του αιτούντος δικαστηρίου είναι σαφώς διακριτές και μόνο στο τελευταίο απόκειται να ερμηνεύσει την εθνική νομοθεσία (απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2013, Križan κ.λπ., C‑416/10, EU:C:2013:8, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η ερμηνεία, όμως, του εθνικού δικαίου την οποία προτείνει η Α όσον αφορά την αδυναμία διαπίστωσης του υπέρμετρου χαρακτήρα της απόδοσης μιας επένδυσης δεν αρκεί για να ανατρέψει το τεκμήριο λυσιτέλειας που μνημονεύεται στη σκέψη 38 της παρούσας απόφασης.
42
Συνεπώς, τα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο είναι παραδεκτά.
Επί της ουσίας
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
43
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 1, παράγραφος 1, και το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής σύμβαση συναφθείσα μεταξύ, αφενός, επαγγελματία που ασκεί δραστηριότητα στον τομέα της ανάπτυξης των αθλητών και, αφετέρου, ανηλίκου της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του, ο οποίος, κατά τη σύναψη της σύμβασης, δεν απασχολούνταν στον τομέα του αθλητισμού.
44
Συναφώς, επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 93/13 ορίζεται στο άρθρο της 1, παράγραφος 1. Ειδικότερα, κατά τον ορισμό αυτόν, η οδηγία έχει ως αντικείμενο την προσέγγιση των διατάξεων των κρατών μελών, οι οποίες αφορούν τις καταχρηστικές ρήτρες στις συμβάσεις που συνάπτονται μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή. Πρόκειται, επομένως, περί γενικής οδηγίας για την προστασία των καταναλωτών, η οποία προορίζεται να έχει εφαρμογή σε όλους τους τομείς οικονομικής δραστηριότητας (πρβλ. απόφαση της 6ης Ιουλίου 2017, Air Berlin, C‑290/16, EU:C:2017:523, σκέψη 44).
45
Όσον αφορά τις έννοιες του «καταναλωτή» και του «επαγγελματία» που χρησιμοποιούνται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής ορίζει, στα στοιχεία βʹ και γʹ, αντιστοίχως, ότι ως καταναλωτής νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο το οποίο, στις συμβάσεις που καλύπτει η εν λόγω οδηγία, ενεργεί για σκοπούς οι οποίοι είναι άσχετοι με τις επαγγελματικές του δραστηριότητες και ότι ως επαγγελματίας νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο το οποίο, στις συμβάσεις που καλύπτει η ίδια οδηγία, ενεργεί στο πλαίσιο της επαγγελματικής του δραστηριότητας, είτε δημόσιας είτε ιδιωτικής.
46
Συνεπώς, η οδηγία 93/13 ορίζει τις συμβάσεις επί των οποίων έχει εφαρμογή με γνώμονα την ιδιότητα των συμβαλλομένων, αναλόγως του αν ενεργούν ή όχι στο πλαίσιο της επαγγελματικής τους δραστηριότητας (απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47
Κατά συνέπεια, η οδηγία 93/13 έχει εφαρμογή στην περίπτωση κατά την οποία έχει συναφθεί σύμβαση μεταξύ, αφενός, επαγγελματία που ασκεί δραστηριότητα στον τομέα της ανάπτυξης των αθλητών και, αφετέρου, ανηλίκου της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του, ο οποίος, κατά τη σύναψη της σύμβασης, δεν ασκούσε την οικεία αθλητική δραστηριότητα κατ’ επάγγελμα.
48
Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται όταν, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, μετά τη σύναψη της σύμβασης, ο καταναλωτής έγινε επαγγελματίας αθλητής.
49
Πράγματι, έχει κριθεί ότι το κατά πόσον έχει ένα πρόσωπο την ιδιότητα του «καταναλωτή» πρέπει να εκτιμάται κατά τον χρόνο σύναψης της επίμαχης σύμβασης (πρβλ. αποφάσεις της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Société Générale, C‑698/18 και C‑699/18, EU:C:2020:537, σκέψη 73, και της 24ης Οκτωβρίου 2024, Zabitoń, C‑347/23, EU:C:2024:919, σκέψη 32).
50
Ως εκ τούτου, ανήλικος ο οποίος, κατά την ημερομηνία σύναψης σύμβασης παροχής υπηρεσιών στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, δεν ασκούσε κατ’ επάγγελμα την οικεία αθλητική δραστηριότητα δεν χάνει την ιδιότητα του «καταναλωτή», κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13, για τον λόγο ότι έγινε επαγγελματίας αθλητής κατά τη διάρκεια εκτέλεσης της σύμβασης.
51
Συναφώς, πρέπει να προστεθεί ότι το γεγονός και μόνον ότι ο καταναλωτής αυτός θεωρείται παίκτης, στην κατηγορία «ελπίδων», του αθλήματος στο οποίο έγινε εν συνεχεία επαγγελματίας δεν είναι ικανό να μεταβάλει την ιδιότητα που αυτός είχε κατά τον χρόνο σύναψης της επίμαχης σύμβασης, όπως δεν μπορεί να μεταβάλει την ιδιότητα αυτή ούτε το ότι το αντικείμενο της σύμβασης συνδεόταν με την ενδεχόμενη μελλοντική επαγγελματική σταδιοδρομία του αθλητή.
52
Ομοίως, το γεγονός ότι ο εν λόγω καταναλωτής είχε ενδεχομένως γνώσεις ή δυνητικά σημαντικές πληροφορίες σχετικά με το άθλημα στο οποίο έγινε εν συνεχεία επαγγελματίας παίκτης δεν ασκεί επιρροή επί της ιδιότητας που είχε κατά την ημερομηνία σύναψης της επίμαχης σύμβασης.
53
Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, η έννοια του «καταναλωτή», κατά το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13, έχει αντικειμενικό χαρακτήρα και δεν εξαρτάται από τις συγκεκριμένες γνώσεις που ενδέχεται να έχει ο ενδιαφερόμενος ούτε από τις πληροφορίες που αυτός πράγματι διαθέτει (απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2015, Costea, C‑110/14, EU:C:2015:538, σκέψη 21).
54
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 1, παράγραφος 1, και το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας αθλητή συναφθείσα μεταξύ, αφενός, επαγγελματία που ασκεί δραστηριότητα στον τομέα της ανάπτυξης των αθλητών και, αφετέρου, ανηλίκου της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του, ο οποίος, κατά τη σύναψη της σύμβασης, δεν απασχολούνταν ακόμη στον τομέα του αθλητισμού και, ως εκ τούτου, είχε την ιδιότητα του καταναλωτή.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
55
Παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι αυτό υποβλήθηκε μόνο για την περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
56
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 2, και το άρθρο 8 της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι το εθνικό δικαστήριο μπορεί να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της οδηγίας αυτής, τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, για την παροχή των μνημονευόμενων στη σύμβαση υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας σε ορισμένο άθλημα, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που πρόκειται να εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης.
57
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13 προβλέπει ότι η εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα δεν αφορά τις ρήτρες σχετικά με τον καθορισμό του κύριου αντικειμένου της σύμβασης ούτε τις σχετικές με το ανάλογο ή μη μεταξύ, αφενός, της τιμής και της αμοιβής και, αφετέρου, των υπηρεσιών ή αγαθών που θα παρασχεθούν ως αντάλλαγμα, εφόσον οι ρήτρες αυτές είναι διατυπωμένες με σαφή και κατανοητό τρόπο.
58
Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι ρήτρες στις οποίες αναφέρεται το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 2, παρότι εμπίπτουν στον τομέα τον οποίο ρυθμίζει η οδηγία 93/13, δεν υπόκεινται στον έλεγχο καταχρηστικότητας εφόσον το αρμόδιο εθνικό δικαστήριο κρίνει, κατόπιν εξέτασης κατά περίπτωση, ότι έχουν καταρτιστεί από τον επαγγελματία με τρόπο σαφή και κατανοητό. Επομένως, η διάταξη αυτή αφορά αποκλειστικώς τον προσδιορισμό των λεπτομερειών και της έκτασης του ελέγχου της ουσίας των συμβατικών ρητρών, οι οποίες, χωρίς να έχουν αποτελέσει αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, περιγράφουν τις κύριες παροχές των συμβάσεων που συνάπτονται μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή (πρβλ. απόφαση της 3ης Ιουνίου 2010, Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid, C‑484/08, EU:C:2010:309, σκέψεις 32 και 34). Επιπλέον, από την εν λόγω διάταξη προκύπτει ότι το γεγονός ότι η διατύπωση ρήτρας δεν είναι σαφής ούτε κατανοητή δεν αρκεί προκειμένου να την καταστήσει καταχρηστική [απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Banco Santander (Παραπομπή σε επίσημο δείκτη), C‑265/22, EU:C:2023:578, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
59
Όταν, όπως στη διαφορά της κύριας δίκης, μια σύμβαση έχει ως αντικείμενο την παροχή των μνημονευόμενων σε αυτήν υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας σε ορισμένο άθλημα, η ρήτρα η οποία προβλέπει ότι, για την παροχή τέτοιων υπηρεσιών, ο νεαρός αντισυμβαλλόμενος αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της εν λόγω σύμβασης είναι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 87 των προτάσεών του, κρίσιμη για τον καθορισμό τόσο του κύριου αντικειμένου της σύμβασης όσο και του αναλόγου ή μη μεταξύ της τιμής και της αμοιβής, αφενός, και των υπηρεσιών ή αγαθών που θα παρασχεθούν ως αντάλλαγμα, αφετέρου, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13.
60
Επομένως, η εν λόγω ρήτρα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 2, και, κατά συνέπεια, το εθνικό δικαστήριο μπορεί κατ’ αρχήν να προβεί στην εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα της μόνον αν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο.
61
Εντούτοις, εν προκειμένω, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, κατά την ημερομηνία σύναψης της επίμαχης στην κύρια δίκη σύμβασης, ήτοι στις 14 Ιανουαρίου 2009, η Δημοκρατία της Λεττονίας δεν είχε ακόμη μεταφέρει στην έννομη τάξη της ορισμένες διατάξεις της οδηγίας 93/13, και δη το άρθρο της 4, παράγραφος 2, δεδομένου ότι η μεταφορά αυτή υλοποιήθηκε μόλις την 1η Ιουλίου 2014.
62
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 93/13 ορίζει ρητώς ότι τα κράτη μέλη μπορούν να «θεσπίζουν ή διατηρούν, στον τομέα που διέπεται από την [οδηγία αυτή], αυστηρότερες διατάξεις σύμφωνες προς τη Συνθήκη, για να εξασφαλίζεται μεγαλύτερη προστασία του καταναλωτή».
63
Το Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι τα κράτη μέλη δεν πρέπει να εμποδίζονται να διατηρούν σε ισχύ ή να θεσπίζουν, στο σύνολο του τομέα τον οποίο ρυθμίζει η οδηγία 93/13, στον οποίο εμπίπτουν οι ρήτρες του άρθρου 4, παράγραφος 2, αυτής, κανόνες αυστηρότερους από εκείνους που προβλέπει η ίδια η οδηγία, υπό την προϋπόθεση ότι οι οικείες διατάξεις έχουν ως αντικείμενο τη διασφάλιση υψηλότερου επιπέδου προστασίας των καταναλωτών (απόφαση της 3ης Ιουνίου 2010, Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid, C‑484/08, EU:C:2010:309, σκέψεις 35 και 40).
64
Επομένως, όταν το εθνικό δίκαιο το επιτρέπει, το εθνικό δικαστήριο μπορεί να εκτιμήσει, στο πλαίσιο διαφοράς αφορώσας σύμβαση συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας η οποία δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης και αφορά, μεταξύ άλλων, το κύριο αντικείμενο της σύμβασης αυτής, ακόμη και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ρήτρα αυτή έχει εκ των προτέρων διατυπωθεί από τον επαγγελματία με σαφή και κατανοητό τρόπο.
65
Συνεπώς, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν, κατά την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης της 14ης Ιανουαρίου 2009, το εθνικό δίκαιο επέτρεπε την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα ρήτρας εμπίπτουσας στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 93/13, ακόμη και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ρήτρα αυτή είχε συνταχθεί με σαφή και κατανοητό τρόπο.
66
Κατόπιν των ανωτέρω, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, και το άρθρο 8 της οδηγίας 93/13 έχουν την έννοια ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, για την παροχή των μνημονευόμενων στη σύμβαση υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας σε ορισμένο άθλημα, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης. Κατά συνέπεια, το εθνικό δικαστήριο μπορεί, κατ’ αρχήν, να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της οδηγίας, τον καταχρηστικό χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας μόνον αν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ρήτρα αυτή δεν έχει διατυπωθεί με σαφή και κατανοητό τρόπο. Ωστόσο, οι εν λόγω διατάξεις δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει τον δικαστικό έλεγχο του καταχρηστικού χαρακτήρα της εν λόγω ρήτρας ακόμη και όταν αυτή είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο.
Επί του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος
67
Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 5 της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει μόνον, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει στον παρέχοντα τις υπηρεσίες αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης πρέπει να θεωρηθεί ότι είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο, κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
68
Συναφώς, σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας 93/13, αφενός, στην περίπτωση συμβάσεων των οποίων όλες ή μερικές ρήτρες που προτείνονται στον καταναλωτή έχουν συνταχθεί εγγράφως, οι ρήτρες αυτές πρέπει να συντάσσονται πάντοτε με σαφή και κατανοητό τρόπο και, αφετέρου, σε περίπτωση αμφιβολίας για την έννοια μιας ρήτρας, πρέπει να επικρατεί η ευνοϊκότερη για τον καταναλωτή ερμηνεία.
69
Όσον αφορά την απαίτηση περί διαφάνειας των συμβατικών ρητρών, την οποία προβλέπουν τόσο το άρθρο 4, παράγραφος 2, όσο και το άρθρο 5 της οδηγίας 93/13, το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι η απαίτηση αυτή δεν μπορεί να περιορίζεται απλώς στον κατανοητό χαρακτήρα τους από τυπικής και γραμματικής άποψης αλλά ότι, δεδομένου ότι ο καταναλωτής βρίσκεται σε ασθενέστερη θέση έναντι του επαγγελματία όσον αφορά, μεταξύ άλλων, το επίπεδο πληροφόρησης, η απαίτηση αυτή πρέπει να ερμηνεύεται διασταλτικώς (πρβλ. απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2017, Andriciuc κ.λπ., C‑186/16, EU:C:2017:703, σκέψη 44 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
70
Επομένως, η εν λόγω απαίτηση περί διαφάνειας επιβάλλει όχι μόνον να είναι μια ρήτρα κατανοητή για τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή από τυπικής και γραμματικής άποψης, αλλά και να εκτίθεται εναργώς στη σύμβαση η συγκεκριμένη λειτουργία του μηχανισμού τον οποίο αφορά η οικεία ρήτρα καθώς και, ενδεχομένως, η σχέση μεταξύ του μηχανισμού αυτού και εκείνου που προβλέπουν άλλες ρήτρες, έτσι ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να εκτιμήσει, βάσει σαφών και κατανοητών κριτηρίων, τις οικονομικές συνέπειες που απορρέουν εντεύθεν για τον ίδιο [πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, D.V. (Δικηγορική αμοιβή – Αρχή της ωριαίας χρεώσεως), C‑395/21, EU:C:2023:14, σκέψεις 36 και 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
71
Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, πληρούται η προϋπόθεση αυτή. Ειδικότερα, σ’ αυτό εναπόκειται, κατά την εξέταση του συνόλου των περιστάσεων σχετικά με τη σύναψη της σύμβασης, να ελέγξει αν γνωστοποιήθηκαν στον καταναλωτή όλα τα στοιχεία που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την έκταση της δέσμευσής του, ώστε να είναι σε θέση να αξιολογήσει τις οικονομικές συνέπειές της [πρβλ. απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, D. V. (Δικηγορική αμοιβή – Αρχή της ωριαίας χρεώσεως), C‑395/21, EU:C:2023:14, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
72
Συναφώς το Δικαστήριο έκρινε, στο πλαίσιο διαφοράς η οποία αφορούσε ρήτρα σχετική με δικηγορική αμοιβή, ότι, καίτοι δεν μπορεί να απαιτηθεί από έναν επαγγελματία να ενημερώσει τον καταναλωτή για τις τελικές οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του, οι οποίες εξαρτώνται από μελλοντικά, απρόβλεπτα και ανεξάρτητα από τη θέληση του επαγγελματία γεγονότα, οι πληροφορίες τις οποίες υποχρεούται να γνωστοποιεί πριν από τη σύναψη της σύμβασης πρέπει εντούτοις να παρέχουν στον καταναλωτή τη δυνατότητα να λάβει την απόφασή του με σύνεση και με πλήρη επίγνωση, αφενός, της πιθανότητας να προκύψουν τέτοια γεγονότα και, αφετέρου, των συνεπειών που ενδέχεται να προκύψουν από αυτά όσον αφορά τη διάρκεια της επίμαχης παροχής νομικών υπηρεσιών [απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, D. V. (Δικηγορική αμοιβή – Αρχή της ωριαίας χρεώσεως), C‑395/21, EU:C:2023:14, σκέψη 43].
73
Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει, αφού λάβει υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επίμαχης στην κύρια δίκη ρήτρας και το σύνολο των κρίσιμων στοιχείων που περιβάλλουν τη σύναψη της σύμβασης της 14ης Ιανουαρίου 2009, αν οι πληροφορίες που γνωστοποίησε ο επαγγελματίας πριν από τη σύναψη της σύμβασης παρείχαν στον καταναλωτή τη δυνατότητα να λάβει την απόφασή του με σύνεση και με πλήρη επίγνωση των οικονομικών συνεπειών που συνεπαγόταν η σύναψη της εν λόγω σύμβασης [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 2023, D. V. (Δικηγορική αμοιβή – Αρχή της ωριαίας χρεώσεως), C‑395/21, EU:C:2023:14, σκέψη 44].
74
Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά ρήτρας, όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, η οποία προβλέπει το ύψος της αμοιβής του παρέχοντος υπηρεσίες βάσει σταθερού ποσοστού επί των μελλοντικών εσόδων του αντισυμβαλλομένου για συγκεκριμένη περίοδο, επισημαίνεται ότι μια τέτοια ρήτρα μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να θεωρηθεί ικανή να παράσχει στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες που μπορούν να προκύψουν για τον ίδιο μόνον εφόσον περιγράφει επακριβώς τα οικεία έσοδα. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν ο όρος της σύμβασης της 14ης Ιανουαρίου 2009 σύμφωνα με τον οποίο η αμοιβή του παρέχοντος τις υπηρεσίες υπολογίζεται βάσει σταθερού ποσοστού επί του συνόλου των καθαρών εσόδων από αθλητικές διοργανώσεις, διαφημίσεις, εκστρατείες εμπορικής προώθησης και εμφανίσεις στα μέσα ενημέρωσης σχετικές με το συγκεκριμένο άθλημα μπορεί, αφ’ εαυτής, να θεωρηθεί ότι ανταποκρίνεται σε έναν τέτοιο βαθμό ακρίβειας. Είναι επίσης αναγκαίο η φύση των υπηρεσιών οι οποίες παρέχονται έναντι της προβλεπόμενης αμοιβής να μπορεί εύλογα να γίνει αντιληπτή ή να συναχθεί από τη σύμβαση θεωρούμενη στο σύνολό της (πρβλ. απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2019, Kiss και CIB Bank, C‑621/17, EU:C:2019:820, σκέψη 43).
75
Εναπόκειται, εν τέλει, στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν, κατά την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης της 14ης Ιανουαρίου 2009, ο ενδιαφερόμενος διέθετε, όσον αφορά τόσο τη φύση των υπηρεσιών που κλήθηκε να παράσχει ο επαγγελματίας όσο και τη βάση υπολογισμού του ύψους της αμοιβής που έπρεπε να καταβληθεί ως αντιπαροχή, το σύνολο των πληροφοριών που ήταν αναγκαίες για να είναι σε θέση να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του.
76
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 5 της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι δεν είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει μόνον ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει στον παρέχοντα τις υπηρεσίες αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, χωρίς να έχει γνωστοποιηθεί στον καταναλωτή, πριν από τη σύναψη της σύμβασης, το σύνολο των πληροφοριών που είναι αναγκαίες για να είναι αυτός σε θέση να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του.
Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος
77
Με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών που απορρέουν από τη σύμβαση, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, στην περίπτωση που η συγκεκριμένη ρήτρα δεν συνδέει την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας με το κόστος της για τον καταναλωτή.
78
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η αρμοδιότητά του αφορά τόσο την ερμηνεία των εννοιών της οδηγίας 93/13 όσο και τα κριτήρια που ο εθνικός δικαστής μπορεί ή πρέπει να εφαρμόζει κατά την εξέταση συμβατικής ρήτρας υπό το πρίσμα των διατάξεων της οδηγίας, εξυπακουομένου ότι στον εθνικό δικαστή απόκειται να αποφανθεί, λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια αυτά, επί του χαρακτηρισμού συγκεκριμένης συμβατικής ρήτρας βάσει των ιδιαίτερων περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης. Εξ αυτού συνάγεται ότι το Δικαστήριο πρέπει να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο απλώς και μόνον ενδεικτικά στοιχεία τα οποία το τελευταίο οφείλει να λάβει υπόψη [απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Banco Santander (Παραπομπή σε επίσημο δείκτη), C‑265/22, EU:C:2023:578, σκέψη 50].
79
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 ορίζει ότι ρήτρα σύμβασης που δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης θεωρείται καταχρηστική όταν, παρά την απαίτηση καλής πίστης, δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών που απορρέουν από τη σύμβαση.
80
Στο πλαίσιο της εκτίμησης του καταχρηστικού χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας που δεν αποτέλεσε αντικείμενο ατομικής διαπραγμάτευσης, την οποία πρέπει να διενεργεί το εθνικό δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, το δικαστήριο αυτό οφείλει να αξιολογήσει, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των περιστάσεων της υπόθεσης, κατ’ αρχάς, την ενδεχόμενη παράβαση της απαίτησης καλής πίστης και, στη συνέχεια, την ύπαρξη ενδεχόμενης σημαντικής ανισορροπίας εις βάρος του καταναλωτή, κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης [απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Banco Santander (Παραπομπή σε επίσημο δείκτη), C‑265/22, EU:C:2023:578, σκέψη 63].
81
Προκειμένου να διευκρινιστούν οι έννοιες αυτές, υπενθυμίζεται, αφενός, όσον αφορά το ζήτημα υπό ποιες συνθήκες δημιουργείται μια τέτοια ανισορροπία «παρά την απαίτηση καλής πίστης», ότι, λαμβανομένης υπόψη της δέκατης έκτης αιτιολογικής σκέψης της οδηγίας 93/13, ο εθνικός δικαστής οφείλει να εξακριβώσει αν ο επαγγελματίας, εφόσον συναλλασσόταν κατά τρόπο έντιμο και δίκαιο με τον καταναλωτή, μπορούσε ευλόγως να αναμένει ότι ο καταναλωτής θα δεχόταν μια τέτοια ρήτρα κατόπιν ατομικής διαπραγμάτευσης [απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Banco Santander (Παραπομπή σε επίσημο δείκτη), C‑265/22, EU:C:2023:578, σκέψη 64].
82
Αφετέρου, προκειμένου να διαπιστωθεί αν μια ρήτρα δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή «σημαντική ανισορροπία» μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών που απορρέουν από τη σύμβαση, πρέπει ιδίως να ληφθούν υπόψη οι κανόνες που έχουν εφαρμογή στο εθνικό δίκαιο στην περίπτωση κατά την οποία δεν υπάρχει σχετική συμφωνία των μερών, προκειμένου να εκτιμηθεί αν και, ενδεχομένως, σε ποιο βαθμό η σύμβαση περιάγει τον καταναλωτή σε δυσμενέστερη νομική θέση από εκείνη την οποία προβλέπει το ισχύον εθνικό δίκαιο [απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Banco Santander (Παραπομπή σε επίσημο δείκτη), C‑265/22, EU:C:2023:578, σκέψη 65].
83
Μόνο μέσω αυτής της συγκριτικής ανάλυσης θα έχει ο εθνικός δικαστής τη δυνατότητα να εκτιμήσει αν, και, ενδεχομένως, σε ποιο βαθμό, η σύμβαση περιάγει τον καταναλωτή σε δυσμενέστερη νομική θέση από εκείνη την οποία προβλέπει το ισχύον εθνικό δίκαιο.
84
Πάντως, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 91 των προτάσεών του, μπορούν επίσης να ληφθούν υπόψη και άλλα στοιχεία προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη σημαντικής ανισορροπίας, όπως οι θεμιτές και δίκαιες πρακτικές της αγοράς, κατά την ημερομηνία σύναψης της επίμαχης σύμβασης, όσον αφορά τις αμοιβές στον οικείο αθλητικό τομέα ή οι υποχρεώσεις στις οποίες θα μπορούσε να αναμένει ότι θα υπόκειται, λόγω των πρακτικών αυτών, ένας ευλόγως ενημερωμένος καταναλωτής.
85
Τέλος, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ο εθνικός δικαστής οφείλει να εκτιμήσει τον καταχρηστικό χαρακτήρα συμβατικής ρήτρας λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των αγαθών ή των υπηρεσιών που αποτελούν το αντικείμενο της σύμβασης και, αφού ανατρέξει στον χρόνο της σύναψης της σύμβασης, συνεκτιμώντας τις περιστάσεις που περιέβαλαν την εν λόγω σύναψη, καθώς και όλες τις υπόλοιπες ρήτρες της εν λόγω σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται [πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Caixabank κ.λπ. (Έλεγχος διαφάνειας σε συλλογική αγωγή), C‑450/22, EU:C:2024:577, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
86
Εν προκειμένω, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 95 των προτάσεών του, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη διάφορα ιδιαίτερα στοιχεία της σύμβασης της 14ης Ιανουαρίου 2009, όπως το ότι, ως εκ της φύσεώς της, η σύμβαση αυτή ενείχε σημαντικό βαθμό κινδύνου για την Α. Συγκεκριμένα, η εν λόγω σύμβαση όριζε ότι η οφειλόμενη στην Α αμοιβή ήταν απαιτητή μόνον εφόσον τα έσοδα ανέρχονταν σε τουλάχιστον 1500 ευρώ μηνιαίως, ότι ο C μπορούσε να καταγγείλει μονομερώς και αζημίως τη σύμβαση, εάν, μεταξύ άλλων, αποφάσιζε να μη συνεχίσει την επαγγελματική σταδιοδρομία του, ή ακόμη ότι η Α παρείχε υπηρεσίες χωρίς οποιαδήποτε εγγύηση ότι ο C θα επιτύγχανε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, ήτοι να γίνει επαγγελματίας αθλητής (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 16ης Μαρτίου 2010, Olympique Lyonnais, C‑325/08, EU:C:2010:143, σκέψη 42).
87
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πέμπτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης δεν δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, για τον λόγο και μόνον ότι η συγκεκριμένη ρήτρα δεν συνδέει την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας με το κόστος της για τον καταναλωτή. Πράγματι, η ύπαρξη τέτοιας ανισορροπίας πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, των κανόνων που έχουν εφαρμογή στο εθνικό δίκαιο ελλείψει συμφωνίας των μερών, των θεμιτών και δίκαιων πρακτικών της αγοράς, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, όσον αφορά τις αμοιβές στον οικείο αθλητικό τομέα, καθώς και όλων των περιστάσεων που περιέβαλαν τη σύναψη της σύμβασης, όπως και όλων των λοιπών ρητρών της συγκεκριμένης σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται.
Επί του έκτου προδικαστικού ερωτήματος
88
Με το έκτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε εθνικό δικαστήριο το οποίο διαπίστωσε ότι ρήτρα σύμβασης συναφθείσας μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή έχει καταχρηστικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας, να μειώσει το οφειλόμενο από τον καταναλωτή ποσό στο ύψος των εξόδων στα οποία πράγματι υποβλήθηκε ο παρέχων τις υπηρεσίες κατά την εκτέλεση της σύμβασης.
89
Συναφώς, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 ορίζει ότι τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης συναφθείσας μεταξύ καταναλωτή και επαγγελματία, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές και ότι η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλομένους με τους ίδιους όρους, αν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.
90
Πρόκειται για διάταξη αναγκαστικού δικαίου, η οποία έχει ως σκοπό να αντικαταστήσει την τυπική ισορροπία που εισάγει η σύμβαση μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των συμβαλλομένων με μια ουσιαστική ισορροπία, ικανή να αποκαταστήσει τη μεταξύ τους ισότητα (απόφαση της 30ής Μαΐου 2013, Asbeek Brusse και de Man Garabito, C‑488/11, EU:C:2013:341, σκέψη 38)
91
Υπό τις συνθήκες αυτές, η εν λόγω διάταξη πρέπει να θεωρηθεί ως ισοδύναμη προς τους εθνικούς κανόνες που έχουν, στο πλαίσιο της εσωτερικής έννομης τάξης, τον χαρακτήρα κανόνων δημοσίας τάξεως (απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Gutiérrez Naranjo κ.λπ., C‑154/15, C‑307/15 και C‑308/15, EU:C:2016:980, σκέψη 54) και, κατά συνέπεια, η καταχρηστική ρήτρα πρέπει να θεωρηθεί ως μηδέποτε υπάρξασα.
92
Όσον αφορά τη δυνατότητα εθνικού δικαστηρίου το οποίο έχει διαπιστώσει τον καταχρηστικό χαρακτήρα ρήτρας σύμβασης συναφθείσας μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή να αναθεωρήσει το περιεχόμενο της ρήτρας αυτής αντί απλώς να την αφήσει ανεφάρμοστη ως προς τον καταναλωτή, επισημαίνεται ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει στον εθνικό δικαστή να κάνει χρήση μιας τέτοιας δυνατότητας (πρβλ. απόφαση της 14ης Ιουνίου 2012, Banco Español de Crédito, C‑618/10, EU:C:2012:349, σκέψη 71).
93
Εάν το εθνικό δικαστήριο είχε την εξουσία να αναθεωρεί το περιεχόμενο των καταχρηστικών ρητρών που περιέχονται σε τέτοιες συμβάσεις, η ευχέρεια αυτή θα καθιστούσε ενδεχομένως δυσχερέστερη την επίτευξη του μακροπρόθεσμου σκοπού του άρθρου 7 της οδηγίας 93/13. Συγκεκριμένα, η ευχέρεια αυτή θα συνέβαλλε στην εξουδετέρωση του αποτρεπτικού αποτελέσματος που ασκεί στους επαγγελματίες η πλήρης απαγόρευση εφαρμογής τέτοιων καταχρηστικών ρητρών έναντι των καταναλωτών, στο μέτρο που οι επαγγελματίες θα εξακολουθούσαν να υπόκεινται στον πειρασμό να χρησιμοποιούν τέτοιες ρήτρες, γνωρίζοντας ότι, ακόμη και αν αυτές κηρύσσονταν άκυρες, η σύμβαση θα μπορούσε παρά ταύτα να συμπληρωθεί, κατά το αναγκαίο μέτρο, από το εθνικό δικαστήριο ώστε να εξασφαλιστεί το συμφέρον των εν λόγω επαγγελματιών (απόφαση της 26ης Μαρτίου 2019, Abanca Corporación Bancaria και Bankia, C‑70/17 και C‑179/17, EU:C:2019:250, σκέψη 54).
94
Η επίμαχη σύμβαση μπορεί, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, να διατηρηθεί σε ισχύ κατά το μέτρο που, σύμφωνα με τους κανόνες του εσωτερικού δικαίου, η διατήρηση σε ισχύ της σύμβασης χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες είναι νομικώς εφικτή, στοιχείο το οποίο πρέπει να εξετάζεται βάσει αντικειμενικής προσέγγισης (απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2019, Dziubak, C‑260/18, EU:C:2019:819, σκέψη 39).
95
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, στο έκτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε εθνικό δικαστήριο το οποίο διαπίστωσε ότι ρήτρα σύμβασης συναφθείσας μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή έχει καταχρηστικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας, να μειώσει το οφειλόμενο από τον καταναλωτή ποσό στο ύψος των εξόδων στα οποία πράγματι υποβλήθηκε ο παρέχων τις υπηρεσίες κατά την εκτέλεση της σύμβασης.
Επί του έβδομου και του όγδοου προδικαστικού ερωτήματος
96
Παρέλκει η απάντηση στο έβδομο και στο όγδοο προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι τα ερωτήματα αυτά υποβλήθηκαν μόνο για την περίπτωση αρνητικής απάντησης στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί του ένατου προδικαστικού ερωτήματος
97
Με το ένατο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η οδηγία 93/13, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 17, παράγραφος 1, και του άρθρου 24, παράγραφος 2, του Χάρτη, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση που ρήτρα σύμβασης προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ο καταναλωτής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, είναι κρίσιμο για την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας το ότι ο καταναλωτής ήταν ανήλικος κατά τη σύναψη της σύμβασης και ότι η σύμβαση συνήφθη από τους γονείς του ανηλίκου στο όνομά του.
98
Υπενθυμίζεται ότι το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη, όσον αφορά τη δράση των κρατών μελών, ορίζεται στο άρθρο του 51, παράγραφος 1, το οποίο προβλέπει ότι οι διατάξεις του Χάρτη απευθύνονται στα κράτη μέλη μόνον όταν τα κράτη αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης.
99
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο, με την απάντησή του στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, διαπίστωσε ότι η οδηγία 93/13 έχει εφαρμογή σε σύμβαση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, με συνέπεια ότι το εθνικό κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διαφορά της κύριας δίκης συνιστά εφαρμογή της οδηγίας αυτής και, επομένως, του δικαίου της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη.
100
Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο οφείλει, κατά την εφαρμογή της οδηγίας 93/13, να σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται τα προβλεπόμενα στα άρθρα 17 και 24 αυτού, τα οποία αφορούν, αντιστοίχως, το δικαίωμα ιδιοκτησίας και τα δικαιώματα του παιδιού.
101
Όσον αφορά ειδικότερα τα δικαιώματα του παιδιού, τα οποία κατοχυρώνονται στο άρθρο 24 του Χάρτη, τα δικαιώματα αυτά συνεπάγονται, μεταξύ άλλων, την υποχρέωση να λαμβάνεται υπόψη το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού ως πρωταρχικό μέλημα σε όλες τις πράξεις που αφορούν τα παιδιά.
102
Κατά συνέπεια, καίτοι η οδηγία 93/13 δεν κάνει αναφορά στους ανήλικους καταναλωτές, εντούτοις από το άρθρο 24, παράγραφος 2, του Χάρτη, καθώς και από το άρθρο 3, παράγραφος 1, της Διεθνούς Συμβάσεως για τα δικαιώματα του παιδιού, η οποία υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Νοεμβρίου 1989, άρθρο στο οποίο παραπέμπουν ρητώς οι επεξηγήσεις σχετικά με το άρθρο 24 του Χάρτη, προκύπτει ότι το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού πρέπει όχι μόνο να λαμβάνεται υπόψη κατά την επί της ουσίας εκτίμηση των αιτήσεων που αφορούν παιδιά, αλλά και να επηρεάζει τη διαδικασία λήψης απόφασης που οδηγεί στην εκτίμηση αυτή, μέσω ειδικών δικονομικών εγγυήσεων. Πράγματι, όπως επισήμανε η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, η φράση «λαμβάνεται πρωτίστως υπόψη το συμφέρον του παιδιού», κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 3, παράγραφος 1, αναφέρεται συγχρόνως σε ένα ουσιαστικό δικαίωμα, σε μια ερμηνευτική αρχή και σε έναν δικονομικό κανόνα [απόφαση της 11ης Ιουνίου 2024, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Γυναίκες οι οποίες ταυτίζονται με την αξία της ισότητας των φύλων), C‑646/21, EU:C:2024:487, σκέψη 73].
103
Πάντως, η υποχρέωση ειδικότερα του αιτούντος δικαστηρίου να λάβει υπόψη το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού δεν αποκλείει εν προκειμένω τη δυνατότητά του να λάβει υπόψη ότι οι γονείς του C, οι οποίοι τον εκπροσωπούσαν κατά τη σύναψη της σύμβασης της 14ης Ιανουαρίου 2009, είχαν οι ίδιοι γνώση του χώρου του επαγγελματικού αθλητισμού ή ότι ο C ήταν 17 ετών κατά την ημερομηνία σύναψης της σύμβασης αυτής.
104
Λαμβανομένων των ανωτέρω σκέψεων, στο ένατο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 93/13, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 17, παράγραφος 1, και του άρθρου 24, παράγραφος 2, του Χάρτη, έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση που ρήτρα σύμβασης προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ο καταναλωτής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, είναι κρίσιμο για την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας το ότι ο καταναλωτής ήταν ανήλικος κατά τη σύναψη της σύμβασης και το ότι η σύμβαση συνήφθη από τους γονείς του ανηλίκου στο όνομά του.
Επί του δέκατου προδικαστικού ερωτήματος
105
Παρέλκει η απάντηση στο δέκατο προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι αυτό υποβλήθηκε μόνο για την περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
106
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, και το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές,
έχουν την έννοια ότι:
εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής σύμβαση παροχής υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας αθλητή συναφθείσα μεταξύ, αφενός, επαγγελματία που ασκεί δραστηριότητα στον τομέα της ανάπτυξης των αθλητών και, αφετέρου, ανηλίκου της κατηγορίας «ελπίδων», εκπροσωπούμενου από τους γονείς του, ο οποίος, κατά τη σύναψη της σύμβασης, δεν απασχολούνταν ακόμη στον τομέα του αθλητισμού και, ως εκ τούτου, είχε την ιδιότητα του καταναλωτή.
2)
Το άρθρο 4, παράγραφος 2, και το άρθρο 8 της οδηγίας 93/13
έχουν την έννοια ότι:
εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης αυτής ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, για την παροχή των μνημονευόμενων στη σύμβαση υπηρεσιών στήριξης της ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας σε ορισμένο άθλημα, ο νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης. Κατά συνέπεια, το εθνικό δικαστήριο μπορεί, κατ’ αρχήν, να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα του άρθρου 3 της οδηγίας, τον καταχρηστικό χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας μόνον αν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ρήτρα αυτή δεν έχει διατυπωθεί με σαφή και κατανοητό τρόπο. Ωστόσο, οι εν λόγω διατάξεις δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση η οποία επιτρέπει τον δικαστικό έλεγχο του καταχρηστικού χαρακτήρα της εν λόγω ρήτρας ακόμη και όταν αυτή είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο.
3)
Το άρθρο 5 της οδηγίας 93/13
έχει την έννοια ότι:
δεν είναι διατυπωμένη με σαφή και κατανοητό τρόπο, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει μόνον ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει στον παρέχοντα τις υπηρεσίες αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, χωρίς να έχει γνωστοποιηθεί στον καταναλωτή, πριν από τη σύναψη της σύμβασης, το σύνολο των πληροφοριών που είναι αναγκαίες για να είναι αυτός σε θέση να εκτιμήσει τις οικονομικές συνέπειες της δέσμευσής του.
4)
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13
έχει την έννοια ότι:
ρήτρα σύμβασης η οποία προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ένας νεαρός αθλητής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης δεν δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία μεταξύ των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, για τον λόγο και μόνον ότι η συγκεκριμένη ρήτρα δεν συνδέει την αξία της παρεχόμενης υπηρεσίας με το κόστος της για τον καταναλωτή. Πράγματι, η ύπαρξη τέτοιας ανισορροπίας πρέπει να εκτιμάται υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, των κανόνων που έχουν εφαρμογή στο εθνικό δίκαιο ελλείψει συμφωνίας των μερών, των θεμιτών και δίκαιων πρακτικών της αγοράς, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, όσον αφορά τις αμοιβές στον οικείο αθλητικό τομέα, καθώς και όλων των περιστάσεων που περιέβαλαν τη σύναψη της εν λόγω σύμβασης, όπως και όλων των λοιπών ρητρών της συγκεκριμένης σύμβασης ή άλλης σύμβασης από την οποία αυτή εξαρτάται.
5)
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13
έχει την έννοια ότι:
δεν επιτρέπει σε εθνικό δικαστήριο το οποίο διαπίστωσε ότι ρήτρα σύμβασης συναφθείσας μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή έχει καταχρηστικό χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας, να μειώσει το οφειλόμενο από τον καταναλωτή ποσό στο ύψος των εξόδων στα οποία πράγματι υποβλήθηκε ο παρέχων τις υπηρεσίες κατά την εκτέλεση της σύμβασης.
6)
Η οδηγία 93/13, ερμηνευόμενη υπό το πρίσμα του άρθρου 17, παράγραφος 1, και του άρθρου 24, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχει την έννοια ότι:
σε περίπτωση που ρήτρα σύμβασης προβλέπει ότι, ως αντιπαροχή για υπηρεσίες στήριξης της αθλητικής ανάπτυξης και της σταδιοδρομίας, ο καταναλωτής δεσμεύεται να καταβάλει αμοιβή ίση με το 10 % των εσόδων που θα εισπράξει κατά τα δεκαπέντε έτη μετά τη σύναψη της σύμβασης, είναι κρίσιμο για την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας το ότι ο καταναλωτής ήταν ανήλικος κατά τη σύναψη της σύμβασης και το ότι η σύμβαση συνήφθη από τους γονείς του ανηλίκου στο όνομά του.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η λεττονική.
(
i
)	Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.