62021CJ0402_RES
Sprawa C‑402/21
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid i in.
przeciwko
SiStaatssecretaris van Justitie en Veiligheid
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State)
Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 9 lutego 2023 r.
Odesłanie prejudycjalne – Układ stowarzyszeniowy EWG–Turcja – Decyzja nr 1/80 – Artykuły 6 i 7 – Obywatele tureccy już zintegrowani z rynkiem pracy przyjmującego państwa członkowskiego i korzystający z odpowiadającego temu prawa pobytu – Decyzje organów krajowych cofające prawo pobytu obywateli tureckich przebywających legalnie w danym państwie członkowskim od ponad 20 lat ze względu na to, że stanowią oni aktualne, faktyczne i wystarczająco poważne zagrożenie dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa – Artykuł 13 – Klauzula standstill – Artykuł 14 – Względy uzasadniające – Względy porządku publicznego
Umowy międzynarodowe – Układ stowarzyszeniowy EWG–Turcja – Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Zasada standstill zawarta w art. 13 decyzji Rady Stowarzyszenia nr 1/80 – Zakres stosowania – Obywatele tureccy, którym przysługują prawa wskazane w art. 6 lub 7 tej decyzji – Objęcie zakresem stosowania
(decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG–Turcja, art. 6, 7, 13)
(zob. pkt 53–56, 58–60, pkt 1 sentencji)
Umowy międzynarodowe – Układ stowarzyszeniowy EWG–Turcja – Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Ograniczenia uzasadnione względami porządku publicznego, bezpieczeństwa lub zdrowia publicznego – Zakres – Przepisy krajowe umożliwiające cofnięcie prawa pobytu obywateli tureckich stanowiących faktyczne, aktualne i wystarczająco poważne zagrożenie dla jednego z interesów społeczeństwa – Względy uzasadniające – Warunki – Proporcjonalność – Wstępna i indywidualna ocena aktualnej sytuacji tych obywateli
(decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG–Turcja, art. 6, 7, 13, art. 14 ust. 1; dyrektywa Rady 2003/109, art. 12)
(zob. pkt 66, 68–73, 75, 77, pkt 2 sentencji)
Streszczenie
W Niderlandach zezwolenie na pobyt cudzoziemca na czas nieokreślony może być cofnięte między innymi, gdy został on skazany za przestępstwa podlegające karze pozbawienia wolności w wysokości trzech lat lub wyższej, a całkowity okres wymierzonych kar przekracza określony próg. Do 2012 r. cofnięcie zezwolenia było jednak zakazane, gdy taki obywatel państwa trzeciego przebywał legalnie w tym państwie członkowskim co najmniej od 20 lat. W następstwie zmiany ustawodawstwa dokonanej w lipcu 2012 r., uzasadnionej zmianą sposobu postrzegania ochrony porządku publicznego w społeczeństwie niderlandzkim, zakaz ten został uchylony (
1
).
Zgodnie z tym nowym ustawodawstwem, S, E i C, trzem obywatelom tureckim przebywającym legalnie w Niderlandach od ponad 20 lat, cofnięto ich zezwolenie na pobyt na czas nieokreślony na mocy decyzji Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (sekretarza stanu ds. sprawiedliwości i bezpieczeństwa, Niderlandy). Cofnięcie to uzasadniono tym, że w okresie ich pobytu zostali oni wielokrotnie skazani, wagą popełnionych przez nich przestępstw i całkowitym okresem wymierzonych kar bezwarunkowego pozbawienia wolności osiągającym określony próg, a także okolicznością, że ich zachowanie stanowi faktyczne, aktualne i wystarczająco poważne zagrożenie dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa.
Skargi złożone, odpowiednio, przez S, E i C na te decyzje przed rechtbank Den Haag (sądem pierwszej instancji w Hadze, Niderlandy) skutkowały wydaniem orzeczeń różniących się w zakresie możności stosowania, w niniejszym wypadku, art. 13 decyzji Rady Stowarzyszenia nr 1/80 (
2
), mającej zastosowanie od dnia 1 grudnia 1980 r. W przepisie tym ustanowiono klauzulę standstill zakazującą państwom członkowskim ustanawiania nowych ograniczeń dotyczących warunków dostępu do zatrudnienia pracowników tureckich i członków ich rodzin, którzy przebywają i są zatrudnieni na ich terytoriach zgodnie z prawem. Jednakże, zgodnie z art. 14 decyzji nr 1/80, stosowanie przepisów tej decyzji dotyczących zatrudnienia i swobodnego przepływu pracowników może stanowić przedmiot ograniczeń uzasadnionych, w szczególności, względami porządku publicznego.
Rozpatrując apelacje wniesione od wyroków wydanych w przedmiocie tych skarg, Raad van State (rada stanu, Niderlandy) postanowiła zwrócić się do Trybunału z pytaniem dotyczącym zakresu stosowania i wzajemnego związku między art. 13 i 14 decyzji nr 1/80.
W wydanym wyroku Trybunał potwierdził, że art. 13 decyzji nr 1/80 ma zastosowanie do obywateli tureckich, którzy posiadają już prawa w dziedzinie zatrudnienia i swobodnego przepływu na mocy tej decyzji. Ponadto uściślił on, na jakich warunkach nowe ograniczenie tych praw, przeciwko któremu obywatele tureccy mogą powołać się na wspomniany art. 13, może być uzasadnione względami porządku publicznego w rozumieniu art. 14 decyzji nr 1/80.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał rozpatrzył zakres stosowania klauzuli standstill wskazanej w art. 13 decyzji nr 1/80. Przypominał on swoje orzecznictwo, zgodnie z którym klauzula ta ma skutek bezpośredni i powinna, w świetle celu decyzji nr 1/80 polegającego na ustanowieniu swobodnego przepływu pracowników, być interpretowana rozszerzająco. Zarówno nowe ograniczenie zaostrzające warunki dostępu do pierwszej działalności zawodowej pracownika tureckiego lub członków jego rodziny, jak i ograniczenie, które – gdy ten pracownik lub członkowie jego rodziny korzystają z praw w dziedzinie zatrudnienia na mocy art. 6 lub 7 decyzji nr 1/80 (
3
) – ogranicza jego dostęp do zatrudnienia gwarantowanego przez te prawa, są sprzeczne z celem wspomnianej decyzji.
Ponadto z orzecznictwa wynika, że środki danego państwa członkowskiego mające na celu zdefiniowanie kryteriów zgodności z prawem sytuacji obywateli tureckich poprzez przyjęcie lub zmianę w szczególności warunków pobytu tych obywateli na terytorium danego państwa członkowskiego mogą stanowić nowe ograniczenia w rozumieniu art. 13 decyzji nr 1/80.
W konsekwencji ustawodawstwo krajowe umożliwiające cofnięcie praw pobytu zainteresowanych, jakie przysługują im na mocy art. 6 i 7 decyzji nr 1/80, ogranicza ich prawo do swobodnego przepływu w porównaniu z prawem do swobodnego przepływu, z jakiego korzystali w chwili wejścia w życie tej decyzji, i stanowi zatem nowe ograniczenie w rozumieniu art. 13 wspomnianej decyzji. Zainteresowani obywatele tureccy mogą zatem powołać się na ten przepis.
W drugiej kolejności Trybunał rozważa wzajemny związek między art. 13 i art. 14 decyzji nr 1/80. Podkreśla on, że przewidziany w art. 14 wyjątek od zakazu przyjmowania „nowych ograniczeń” ze względów porządku publicznego stanowi odstępstwo od swobodnego przepływu pracowników i powinien zatem być interpretowany ściśle. Co więcej, środki krajowe objęte tymi względami muszą być właściwe do zagwarantowania osiągnięcia zamierzonego celu związanego z ochroną porządku publicznego i nie powinny wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia.
Ponadto, co się tyczy obywateli tureckich zamieszkujących, podobnie jak S, E i C, od ponad 10 lat w przyjmującym państwie członkowskim, Trybunał odniósł się, dla celów stosowania wspomnianego art. 14, do art. 12 dyrektywy 2003/109 (
4
), związanego z ochroną rezydentów długoterminowych. Środki uzasadnione względami porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego, które dotyczą takich rezydentów, zakładają bowiem dokonanie w każdym konkretnym przypadku przez organy krajowe oceny – zapewniającej poszanowanie zarówno zasady proporcjonalności, jak i praw podstawowych zainteresowanego – czy indywidualne zachowanie danej osoby stanowi aktualne, faktyczne i wystarczająco poważne zagrożenie dla jednego z podstawowych interesów społeczeństwa.
W świetle powyższych rozważań Trybunał stwierdził, że rozpatrywany środek ustawodawczy jest objęty zakresem uznania organów niderlandzkich, wskazanym w art. 14 decyzji nr 1/80. Jednakże odniesienie do zmiany poglądów społecznych i uzasadnienie oparte na porządku publicznym nie wystarczają same w sobie do uzasadnienia tego środka. Sąd odsyłający powinien ponadto ocenić, biorąc pod uwagę prawa przyznane w decyzji nr 1/80, czy środek krajowy może zagwarantować realizację zamierzonego celu, czy nie wykracza on poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu, i czy przewidziano w nim wstępną i indywidualną ocenę aktualnej sytuacji danego pracownika tureckiego.
(
1
)	Besluit houdende wijziging van het Vreemdelingenbesluit 2000 in verband met aanscherping van de glijdende schaal (dekret zmieniający dekret dotyczący cudzoziemców w celu wzmocnienia skali ruchomej) z dnia 26 marca 2012 r. (Stb. 2012, nr 158).
(
2
)	Decyzja Rady Stowarzyszenia nr 1/80 z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją.
(
3
)	W art. 6 i 7 decyzji nr 1/80 określono prawa w dziedzinie zatrudnienia obywateli tureckich i, odpowiednio, członków ich rodzin, którym zezwolono na dołączenie do nich.
(
4
)	Dyrektywa Rady 2003/109/WE z dnia 25 listopada 2003 r. dotycząca statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi (Dz.U. 2004, L 16, s. 44).