62017CC0479
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOT
ippreżentati fis-16 ta’ Mejju 2019 (
1
)
Kawża C‑479/17 P
Guardian Europe Sàrl
vs
L-Unjoni Ewropea, irrappreżentata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, u
L-Unjoni Ewropea, irrappreżentata mill-Kummissjoni Ewropea
“Appell – Rikors għad-danni – Nuqqas ta’ deċiżjoni f’terminu raġonevoli – Nuqqas ta’ osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament – Kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà – Dritt għal azzjoni legali – Kunċett ta’ ‘impriża unika’ – Kumpens għad-dannu allegatament imġarrab mill-appellanti – Responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni minħabba deċiżjoni mogħtija mill-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea”
I. Introduzzjoni
1.
Permezz tal-appelli rispettivi tagħhom, l-Unjoni Ewropea (
2
) u Guardian Europe Sàrl (
3
) jitolbu l-annullament parzjali tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tas-7 ta’ Ġunju 2017, Guardian Europe vs L-Unjoni Ewropea (
4
), li permezz tagħha din il-qorti, minn naħa, ikkundannat lill-Unjoni tħallas kumpens ta’ EUR 654 523.43 lil Guardian Europe bħala dannu materjali mġarrab minn din il-kumpannija minħabba l-ksur tat-terminu raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza fil-kawża li tat lok għas-sentenza tas-27 ta’ Settembru 2012, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il‑Kummissjoni (
5
), u, min-naħa l-oħra, ċaħdet il-kumplament tar-rikors.
2.
Wara r-rinunzja parzjali tagħha tas-7 ta’ Jannar 2019, fil-kawża L-Unjoni Ewropea vs Guardian Europe (C‑447/17 P), l-Unjoni, irrappreżentata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ma għadhiex targumenta li t-tieni aggravju tal-appell tagħha jikkontesta s-sentenza appellata talli, fil-punt 160, interpretat b’mod żbaljat il-kunċett ta’ “rabta kawżali”, meta sostniet, fil-punt 161 ta’ din is-sentenza, li teżisti rabta kawżali suffiċjentement diretta bejn il-ksur tat-terminu raġonevoli għall-għoti tas-sentenza fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012 u d-dannu mġarrab minn Guardian Europe minħabba l-ħlas tal-ispejjeż addizzjonali għall-garanzija bankarja matul il-perijodu li jikkorrispondi mal-qbiż ta’ dan it-terminu raġonevoli.
3.
Dan it-tieni aggravju, analogu għal dak ippreżentat mill-Unjoni fil-kawżi L-Unjoni Ewropea vs Gascogne Sack Deutschland u Gascogne (
6
), L-Unjoni Ewropea vs Kendrion (
7
), kif ukoll L-Unjoni Ewropea vs ASPLA u Armando Álvarez (
8
), ġie milqugħ mill-Qorti tal-Ġustizzja bis-sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 2018.
4.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-eżami tiegħi fir-rigward tal-appelli, inkwantu jqajmu kwistjonijiet ta’ liġi ġodda, ser ikun limitat għal dak imressaq minn Guardian Europe fil-kawża Guardian Europe vs L‑Unjoni Ewropea (C‑479/17 P) u ffukat fuq l-ewwel u r-raba’ aggravju ppreżentati minnha, li jirrigwardaw il-kunċett ta’ “impriża unika” (
9
), kif ukoll fuq is-sitt aggravju li jirrigwarda r-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba deċiżjoni mogħtija mill-Qorti Ġenerali. Madankollu, ser nispjega, fil-qosor, għaliex, fil-fehma tiegħi, il-motivi ta’ difiża mressqa bi tweġiba għar-raba’ aggravju għandhom jiġu miċħuda, peress li jikkundizzjonaw ukoll l-eżami tas-sitt aggravju.
5.
Għaldaqstant, ser nesponi għal liema raġunijiet nikkunsidra li huma biss l-ewwel u r-raba’ aggravju li huma fondati, barra fejn jikkritikaw il-motivazzjoni tas-sentenza appellata dwar ir-rappreżentanza ta’ Guardian Industries Corp. minn Guardian Europe, li jwasslu, konsegwentement, għall-annullament parzjali tas-sentenza appellata.
II. Il-fatti li wasslu għall-kawża
6.
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fit-12 ta’ Frar 2008, Guardian Industries u Guardian Europe ppreżentaw rikors kontra d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2007) 5791 finali, tat-28 ta’ Novembru 2007, dwar proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu [101 TFUE] u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/39165 – Ħġieġ ċatt) (
10
). Fir-rikors tagħhom, huma talbu, essenzjalment, l-annullament parzjali ta’ din id-deċiżjoni sa fejn din kienet tikkonċernahom u t-tnaqqis tal-ammont tal-multa li kienet ġiet imposta fuqhom permezz tal-imsemmija deċiżjoni.
7.
Peress li l-Qorti Ġenerali ċaħdet dan ir-rikors, permezz tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012, Guardian Industries u Guardian Europe ppreżentaw appell kontra dik id-deċiżjoni, permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fl-10 ta’ Diċembru 2012.
8.
Permezz ta’ sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il-Kummissjoni (
11
), il-Qorti tal-Ġustizzja, essenzjalment, annullat, fl-ewwel lok, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012, sa fejn din is-sentenza kienet ċaħdet il-motiv ibbażat fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni f’dak li jikkonċerna l-kalkolu tal-ammont tal-multa imposta fuq Guardian Industries u fuq Guardian Europe in solidum, u kienet ikkundannat lil dawn tal-aħħar għall-ispejjeż. Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja annullat l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni C(2007) 5791 sa fejn kien stabbilixxa l-ammont tal-multa imposta fuq Guardian Industries u fuq Guardian Europe in solidum fis-somma ta’ EUR 148000000. Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet l-ammont tal-multa imposta fuq Guardian Industries u fuq Guardian Europe in solidum minħabba l-ksur ikkonstatat fl-Artikolu 1 tad-Deċiżjoni C(2007) 5791 għas-somma ta’ EUR 103600000. Fir-raba’ lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet il-kumplament tal-appell.
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata
9.
Permezz ta’ att ippreżentat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali fid-19 ta’ Novembru 2015, Guardian Europe ppreżentat rikors abbażi tal-Artikolu 268 u tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE kontra l-Unjoni, irrappreżentata mill-Kummissjoni u mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, sabiex jinkiseb kumpens għad-dannu li din il-kumpannija allegatament ġarrbet minħabba, minn naħa, it-tul eċċessiv tal-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali, fil-kuntest tal-kawża li wasslet għas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012, u, min-naħa l-oħra, il-ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament imwettaq mill-Kummissjoni fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 u mill-Qorti Ġenerali f’din is-sentenza.
10.
Permezz tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali qatgħet u ddeċidiet:
“1)
L-[Unjoni], irrappreżentata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, hija kkundannata tħallas kumpens ta’ EUR 654 523.43 lil Guardian Europe Sàrl bħala danni materjali subiti minn din il-kumpannija minħabba l-ksur tat-terminu raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza fil-kawża li tat lok għas-sentenza [tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012]. Dan il-kumpens għandu jiġi evalwat mill-ġdid b’interessi kumpensatorji, dekorribbli mis-27 ta’ Lulju 2010 sal-għoti ta’ din is-sentenza, bir-rata ta’ inflazzjoni annwali stabbilita, għall-perijodu kkonċernat, mill-Eurostat (uffiċċju tal-istatistika tal-Unjoni Ewropea) fl-Istati Membru li fih hija stabbilita din il-kumpannija.
2)
Il-kumpens imsemmi fil-punt 1) għandu jiżdied bl-interessi moratorji, mill-għoti tas-sentenza odjerna sal-ħlas sħiħ, bir-rata stabbilita mill-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) għall-operazzjonijiet prinċipali tiegħu ta’ rifinanzjament, miżjuda b’żewġ punti perċentwali.
3)
Il-kumplament tar-rikors huwa miċħud.
4)
Guardian Europe għandha tbati l-ispejjeż tal-Unjoni, irrappreżentata mill-[Kummissjoni].
5)
Guardian Europe, minn naħa, u l-Unjoni, irrappreżentata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, min-naħa l-oħra, għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom.”
IV. It-talbiet tal-partijiet
11.
Permezz tal-appell tagħha fil-kawża Guardian Europe vs L‑Unjoni Ewropea (C‑479/17 P), Guardian Europe titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja:
–
tannulla s-sentenza appellata sa fejn il-punt 3 tad-dispożittiv tagħha ċaħad parzjalment it-talba għad-danni tagħha abbażi tal-Artikolu 268 u tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE;
–
tikkundanna lill-Unjoni tikkumpensa d-danni li hija sofriet minħabba l-ksur, min-naħa tal-Qorti Ġenerali, tar-rekwiżiti marbuta mal-osservanza tat-terminu raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza, billi tħallasha s-somom li ġejjin, miżjuda, minn naħa, b’interessi kumpensatorji, mis-27 ta’ Lulju 2010 sad-data tas-sentenza li tiddeċiedi dan l-appell, bir-rata annwali ta’ inflazzjoni ddeterminata, għall-perijodu inkwistjoni, mill-Eurostat fl-Istat Membru fejn hija stabbilita Guardian Europe, u, min-naħa l-oħra, b’interessi moratorji, mid-data tas-sentenza li tiddeċiedi dan l-appell, bir-rata stabbilita mill-BĊE għall-operazzjonijiet prinċipali tiegħu ta’ finanzjament mill-ġdid, miżjuda b’żewġ punti perċentwali:
–
spejjeż ta’ opportunità jew lucrum cessans ta’ EUR 1388000;
–
spejjeż ta’ garanzija bankarja ta’ EUR 143 675.78; u
–
ammont stabbilit bħala telf mhux pekunjarju espress f’perċentwali xierqa tal-multa imposta fuq Guardian Europe fid-Deċiżjoni C(2007) 5791;
–
tordna lill-Unjoni tikkumpensaha għad-danni li hija sofriet minħabba l-ksur, min-naħa tal-Kummissjoni u tal-Qorti Ġenerali, tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament, billi tħallasha l-ammonti li ġejjin, miżjuda, minn naħa, b’interessi kumpensatorji, mid-19 ta’ Novembru 2010 sad-data tas-sentenza li tiddeċiedi dan l-appell, bir-rata annwali ta’ inflazzjoni ddeterminata, għall-perijodu inkwistjoni, mill-Eurostat fl-Istat Membru fejn hija stabbilita Guardian Europe, u, min-naħa l-oħra, b’interessi moratorji, mid-data tas-sentenza li tiddeċiedi dan l-appell, bir-rata stabbilita mill-BĊE għall-operazzjonijiet prinċipali tiegħu ta’ finanzjament mill-ġdid, miżjuda b’żewġ punti perċentwali:
–
spejjeż ta’ opportunità jew lucrum cessans ta’ EUR 7712000; u
–
ammont stabbilit bħala telf mhux pekunjarju espress f’perċentwali xierqa tal-multa imposta fuq Guardian Europe fid-Deċiżjoni C(2007) 5791;
–
b’mod sussidjarju, tibgħat lura l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċiedi dwar it-talbiet preċedenti; u
–
tikkundanna lill-Kummissjoni u lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għall-ispejjeż.
12.
L-Unjoni, irrappreżentata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell; u
–
tikkundanna lil Guardian Europe għall-ispejjeż.
13.
L-Unjoni, irrappreżentata mill-Kummissjoni, titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell inkwantu huwa ppreżentat kontra l-Kummissjoni; u
–
tikkundanna lil Guardian Europe għall-ispejjeż tagħha stess kif ukoll dawk tal-Kummissjoni.
14.
L-Unjoni, irrappreżentata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, ippreżentat appell inċidentali u talbet li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tannulla d-deċiżjoni li ċaħdet l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà tat-talba għal kumpens minħabba l-lucrum cessans;
–
tiddikjara inammissibbli t-talba għal kumpens minħabba l-lucrum cessans ifformulata minn Guardian Europe; u
–
tikkundanna lil Guardian Europe għall-ispejjeż.
15.
Guardian Europe titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
–
tiċħad l-appell inċidentali; u
–
tikkundanna lill-Unjoni għall-ispejjeż.
V. Fuq l-ewwel, ir-raba’ u s-sitt aggravju tal-appell prinċipali kif ukoll fuq l-aggravju waħdieni tal-appell inċidentali
A.
Osservazzjonijiet preliminari
16.
Għandu jiġi enfasizzat, minn naħa, li, minħabba s-suġġett tagħhom, jiġifieri l-kunċett ta’ “impriża unika”, l-ewwel u r-raba’ aggravju għandhom, mill-ewwel, jiġu eżaminati flimkien, peress li jirrigwardaw id-dritt għal azzjoni legali ta’ Guardian Europe kemm f’isem Guardian Industries kif ukoll minħabba d-dannu li Guardian Europe tinvoka (
12
).
17.
Għandu jiġi ppreċiżat, min-naħa l-oħra, li l-analiżi tal-kwistjoni mqajma fis-sitt aggravju tal-appell prinċipali, dwar ir-rekwiżiti għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Unjoni (
13
) minħabba l-kontenut ta’ deċiżjoni mogħtija mill-Qorti Ġenerali, tiddependi fuq iċ-ċaħda tal-kritika tal-motivi tas-sentenza appellata li jirrigwardaw eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà oħrajn.
18.
Fil-fatt, il-Kummissjoni opponiet argument ibbażat fuq l-obbligu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tqajjem ex officio motiv ibbażat fuq il-preskrizzjoni tat-talba għad-danni ta’ Guardian Europe bbażata fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 (
14
). Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, permezz ta’ appell inċidentali ammissibbli (
15
), argumentat li l-Qorti Ġenerali kienet wettqet żball fil-klassifikazzjoni ġuridika tal-fatti mressqa għall-evalwazzjoni tagħha, fil-punt 64 tas-sentenza appellata, u, għaldaqstant, kienet żbaljat meta ċaħdet, fil-punt 65 ta’ dik is-sentenza, l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà bbażata fuq il-fatt li l-allegat kumpens għal-lucrum cessans ineħħi l-effetti legali ta’ deċiżjoni finali (
16
).
19.
Peress li s-suġġett ta’ dawn l-aggravji ma jiġġustifikax li jsiru osservazzjonijiet iddettaljati fil-konklużjonijiet tiegħi, jien sejjer nippreċiża, fil-qosor, għal liema raġunijiet is-sentenza appellata, sa fejn ċaħdet dawn l-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà, ma għandhiex tiġi annullata mill-Qorti tal-Ġustizzja.
20.
Fir-rigward tal-argument tal-Kummissjoni bbażat fuq il-preskrizzjoni tat-talba ta’ Guardian Europe, għandu jiġi rrilevat li l-Kummissjoni ma ppreżentatx appell inċidentali kontra s-sentenza appellata li ċaħdet din l-eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà li hija kienet qajmet. Dan il-fatt huwa biżżejjed, fil-fehma tiegħi, biex ma tingħatax tweġiba u dan skont id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 174, 176 u 178 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tqajjimx ex officio motiv ibbażat fuq il-preskrizzjoni peress li ma huwiex ta’ ordni pubbliku (
17
).
21.
Fir-rigward tal-motiv ibbażat fuq il-fatt li l-allegat kumpens għal-lucrum cessans ineħħi l-effetti legali ta’ deċiżjoni definittiva, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea targumenta li t-talba ta’ Guardian Europe għandha l-istess effett u l-istess suġġett bħal rikors għal annullament li din kellha teżerċita sabiex tikkontesta l-ammont tar-rimbors tal-parti mill-multa li hija kienet ħallset indebitament, miżjuda bl-interessi, b’eżekuzzjoni tas-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il-Kummissjoni (
18
). Hija tikkunsidra, fil-fatt, li din it-talba hija intiża, fir-realtà, sabiex jinkiseb kumpens għat-telf tat-tgawdija tal-imsemmija somma b’rata ogħla minn dik użata mill-Kummissjoni.
22.
Huwa paċifiku li t-talba ta’ Guardian Europe hija intiża biex tikseb kumpens għal-lucrum cessans marbut mad-differenza bejn, minn naħa, l-interessi rrimborsati mill-Kummissjoni fuq il-parti mill-ammont tal-multa li kienet ġiet irrimborsata lilha u, min-naħa l-oħra, id-dħul li hija setgħet iddaħħal kieku, flok tħallas lill-Kummissjoni s-somma li finalment ġiet meqjusa indebita mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-appellanti kienet investietha fl-attivitajiet tagħha (
19
).
23.
Fil-fehma tiegħi, minħabba l-għan tagħha, din it-talba hija distinta, kif ġustament irrilevat il-Qorti Ġenerali, minn dik intiża li jinkiseb kumpens għad-dannu kkawżat minħabba l-perijodu ta’ żmien li matulu s-somma rimborsabbli ma kinitx disponibbli (
20
), li kienet diġà ssodisfatta bil-ħlas ta’ interessi moratorji.
24.
Fil-fatt, tali distinzjoni għandha ssir peress li, minn naħa, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-ħlas ta’ interessi moratorji jikkostitwixxi miżura ta’ eżekuzzjoni tas-sentenza ta’ annullament, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 266 TFUE, sa fejn dan huwa intiż sabiex jikkumpensa b’rata fissa ċ-ċaħda mit-tgawdija tad-dejn u jinkoraġġixxi lid-debitur sabiex jeżeġwixxi, malajr kemm jista’ jkun, is-sentenza ta’ annullament (
21
).
25.
Min-naħa l-oħra, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 266 TFUE jipprovdi li l-obbligu tal-istituzzjoni, li minnha joħroġ l-att annullat, li tieħu l-miżuri li jwasslu għall-eżekuzzjoni tas-sentenza stess, fosthom il-ħlas tal-interessi moratorji, ma jippreġudikax dak li jista’ jirriżulta mill-applikazzjoni tal-Artikolu 340 TFUE.
26.
It-tieni paragrafu tal-Artikolu 266 TFUE jirrifletti, għaldaqstant, il-prinċipju li l-interessi moratorji ma humiex intiżi li jikkumpensaw id-danni kollha li setgħu ġew subiti minħabba ċ-ċaħda tat-tgawdija ta’ somma mħallsa indebitament.
27.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ser nikkunsidra li r-rikors għad-danni bbażat fuq l-Artikolu 340 TFUE, ippreżentat minn Guardian Europe, huwa ammissibbli u li, konsegwentement, l-appell inċidentali għandu jiġi miċħud.
B.
Fuq l-ewwel u r-raba’ aggravju tal-appell prinċipali ppreżentat minn Guardian Europe
1. L-argumenti tal-partijiet
a) Fir-rigward tal-ewwel aggravju
28.
Permezz tal-ewwel aggravju, Guardian Europe targumenta li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi fl-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “impriża unika” fid-dritt tal-Unjoni meta kkonkludiet, fil-punti 153 u 154 tas-sentenza appellata, li l-appellanti ma kinitx sofriet lucrum cessans minħabba l-ksur tat-terminu raġonevoli sabiex il-Qorti Ġenerali tagħti s-sentenza.
29.
B’mod preċiż, Guardian Europe tikkritika l-konklużjoni tal-Qorti Ġenerali, li tinsab fil-punti 103 u 153 tas-sentenza appellata, fejn jingħad li, bil-fatt li Guardian Europe ma ġarrbitx personalment il-piż marbut mal-ħlas tal-multa, hija ma sofrietx danni reali u ċerti, bejn it-12 ta’ Frar 2010 u s-27 ta’ Settembru 2012, li jikkonsistu fid-differenza bejn, minn naħa, l-interessi rrimborsati mill-Kummissjoni fuq il-parti tal-ammont tal-multa li finalment ġiet iddikjarata indebita mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il-Kummissjoni (
22
), u min-naħa l-oħra, id-dħul li hija setgħet tiġġenera li kieku, minflok ma ħallset is-somma inkwistjoni lill-Kummissjoni, hija kienet investietha fl-attivitajiet tagħha.
30.
Guardian Europe targumenta, l-ewwel nett, li, fil-kuntest tal-proċedura amministrattiva li wasslet għad-Deċiżjoni C(2007) 5791, il-grupp Guardian ġie ttrattat bħala “impriża unika” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, il-multa imposta fuq Guardian ġiet ikkalkolata abbażi tal-valur tal-bejgħ ta’ Guardian bħala “impriża” kollha kemm hi u mhux fuq dak ta’ Guardian Industries jew ta’ Guardian Europe, peress li l-bejgħ ta’ din tal-aħħar ma huwiex rilevanti għall-perijodu kkunsidrat.
31.
Guardian Europe tiddeduċi, minn dan, li l-Qorti Ġenerali, li hija adita għall-iskopijiet li tevalwa l-konsegwenzi tal-ksur tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea fil-kuntest tar-rikors għal annullament preċedenti, kellha tikkunsidra wkoll lil Guardian bħala “impriża unika” fis-sens tad-dritt tal-Unjoni fil-kuntest tar-rikors għad-danni mhux kuntrattwali.
32.
Guardian Europe tippreċiża sussegwentement, fl-ewwel lok, li dan il-kunċett ta’ “impriża unika” huwa aċċettat b’mod wiesa’ fid-dritt tal-Unjoni, applikabbli, b’mod partikolari, fil-qasam tal-protezzjoni tad-data, tal-kuntratti pubbliċi u tat-tassazzjoni.
33.
Fit-tieni lok, wara li enfasizzat li hija żammet l-ishma kollha tas-sussidjarji operattivi inkwistjoni, Guardian Europe tippreċiża li d-dannu mġarrab minn kumpannija ta’ grupp ekonomiku jkollu neċessarjament effett fuq il-qligħ ta’ dak il-grupp kollu u fuq id-deċiżjonijiet ta’ investimenti li jistgħu jittieħdu fi ħdan l-imsemmi grupp. Fil-każ tal-grupp Guardian, Guardian Europe kienet id-destinatarja prinċipali tad-Deċiżjoni C(2007) 5791 li kontriha hija ppreżentat rikors konġunt mal-kumpannija omm, Guardian Industries. Peress li Guardian Europe ġarrbet l-effetti tat-tnaqqis tar-riżorsi intiżi għall-investiment fl-Ewropa minħabba l-multa imposta mill-Kummissjoni, hija ressqet talba għad-danni f’isimha u f’isem il-grupp.
34.
Guardian Europe titlob, fl-aħħar nett, li, f’każ ta’ annullament tas-sentenza appellata, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi hija stess fuq l-ammont tal-kumpens mitlub.
35.
Fir-risposta tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea targumenta li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet, b’mod korrett, fil-punti 153 u 154 tas-sentenza appellata, li Guardian Europe ma kinitx ġarrbet dannu reali u ċert li jirriżulta minn lucrum cessans.
36.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea targumenta, l-ewwel nett, li l-kunċett ta’ “impriża unika” applikat fid-dritt tal-kompetizzjoni, sabiex jiġi stabbilit l-ammont ta’ multa, ma japplikax f’każ ta’ talba għal kumpens ibbażata fuq it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE.
37.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tippreċiża, imbagħad, li persuna fiżika jew ġuridika għandha d-dritt li tippreżenta rikors għad-danni kontra l-Unjoni biss jekk hija tkun tista’ turi interess ġuridiku tagħha stess, jew dritt għal kumpens ittrasferit minn persuni oħra. Fin-nuqqas li l-appellanti tistabbilixxi li hija kellha kwalunkwe interess ġuridiku, ir-rikors għad-danni għandu jiġi miċħud (
23
).
38.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tfakkar li Guardian Europe hija persuna ġuridika distinta minn kull waħda mis-sussidjarji tagħha kif ukoll mill-kumpannija omm tagħha, Guardian Industries. Minn dan hija tiddeduċi li Guardian Europe setgħet tippreżenta biss rikors għad-danni sal-ammont tad-danni li hija kienet effettivament ġarrbet, fin-nuqqas ta’ trasferiment tad-drittijiet għal kumpens tal-kumpannija omm jew tas-seba’ sussidjarji tagħha.
39.
Fir-replika tagħha, Guardian Europe ssostni li l-ġurisprudenza ċċitata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea insostenn tal-argument tagħha ma tippermettix li jiġi affermat li l-fatt li hija tappartjeni lill-istess grupp ekonomiku ma huwiex suffiċjenti biex jiġi ġġustifikat interess ġuridiku fil-kuntest ta’ rikors għad-danni skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE.
40.
L-appellanti tenfasizza, f’dan ir-rigward, li ma jirriżultax mis-sentenza tal-4 ta’ Ottubru 1979, Ireks‑Arkady vs KEE (
24
), li kienet tikkonċerna t-trasferiment ta’ talba għad-danni insegwitu għal organizzazzjoni mill-ġdid ta’ grupp, li kienet meħtieġa l-prova ta’ tali trasferiment, liema prova setgħet tkun informali jew impliċita. Barra minn hekk, f’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ma indikatx li tali trasferiment kien neċessarju fil-kuntest ta’ grupp ekonomiku.
41.
Guardian Europe tikkontesta wkoll l-argument tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fejn jingħad li l-unika persuna li ġarrbet dannu hija l-persuna ġuridika li ħallset il-multa imposta fid-Deċiżjoni C(2007) 5791. F’dan ir-rigward, l-appellanti ssostni li hija ġarrbet dannu, minn naħa, peress li hija kienet id-destinatarja prinċipali ta’ din id-deċiżjoni u, min-naħa l-oħra, minħabba l-fatt li l-grupp Guardian kellu jwarrab parti sinjifikattiva mir-riżorsi Ewropej tiegħu sabiex iħallas il-multa, u jbiddel il-kapaċità ta’ investiment tiegħu sabiex isostni u jiżviluppa l-attivitajiet Ewropej tiegħu (
25
).
42.
Fil-kontroreplika tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea terġa’ ssostni li l-ġurisprudenza li hija ċċitat tikkonferma li hija biss dik il-persuna waħda, fiżika jew ġuridika, li għandha interess ġuridiku personali, li għandha l-kwalità sabiex tippreżenta rikors għad-danni. Għalkemm huwa possibbli li l-kawża tal-azzjoni tagħha tiġi ttrasferita, fejn iċ-ċessjonarju jista’ għaldaqstant jippreżenta r-rikors f’ismu, madankollu ma jeżistux ċirkustanzi oħra li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li individwu jkollu d-dritt li jippreżenta rikors li jikkonċerna dannu mġarrab minn individwu ieħor. Peress li Guardian Industries, Guardian Europe u s-sussidjarji tagħha huma kollha kumpanniji distinti, ebda waħda minn dawn il-kumpanniji ma għandha d-dritt li tippreżenta rikors għad-danni f’isem waħda mill-kumpanniji l-oħra minħabba d-dannu mġarrab minn din tal-aħħar, fl-assenza ta’ trasferiment ta’ tali dritt.
43.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea żżid tgħid li, skont din il-ġurisprudenza, il-fatt li kumpannija tappartjeni lil grupp ekonomiku ma jagħtix awtomatikament lil persuna ġuridika interess ġuridiku personali fil-kuntest ta’ rikors fejn persuna ġuridika oħra li tappartjeni lill-istess grupp ekonomiku għandha interess personali fih.
44.
Fir-rigward tal-argument ta’ Guardian Europe fejn din tgħid li l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tikkunsidra, fil-punt 10 tar-risposta tagħha, li l-persuna li ġarrbet dannu hija l-persuna ġuridika li ħallset il-multa imposta fid-Deċiżjoni C(2007) 5791, din il-konvenuta tfakkar li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet, fil-punti 103 u 153 tas-sentenza appellata, li, bil-fatt li hija ma ġarrbitx personalment il-piż marbut mal-ħlas tal-multa, Guardian Europe ma setgħetx tallega li ġarrbet dannu reali u ċert fil-forma ta’ lucrum cessans. Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tikkunsidra li Guardian Europe ma wrietx fejn din il-konstatazzjoni tal-Qorti Ġenerali hija legalment mhux eżatta.
b) Fir-rigward tar-raba’ aggravju
45.
Permezz tar-raba’ aggravju tagħha, Guardian Europe tikkritika s-sentenza appellata li kisret, fil-punti 99 sa 107, il-kunċett ta’ “impriża unika” fid-dritt tal-Unjoni, meta ddeċidiet li l-ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 u fis-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012 ma jwassalx għal lucrum cessans għal Guardian Europe.
46.
Guardian Europe ppreċiżat li l-argumenti ppreżentati insostenn ta’ dan l-aggravju huma identiċi għal dawk tal-ewwel aggravju.
47.
L-appellanti fakkret li r-rikors għad-danni tagħha ġie ppreżentat wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li kkonstatat l-iżball tal-Kummissjoni fil-kalkolu tal-multi fid-deċiżjoni tagħha C(2007) 5791 kif ukoll il-persistenza tagħha bl-effett tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012.
48.
Guardian Europe targumenta li, fil-punt 103 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali ddeċidiet b’mod żbaljat li hija “ma ġarrbitx personalment il-piż marbut mal-ħlas tal-multa imposta bid-Deċiżjoni C(2007) 5791” u “[g]ħalhekk […] ma tistax […] tallega li hija sofriet danni reali u ċerti”. Peress li l-ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament permezz tad-Deċiżjoni C(2007) 5791 u permezz tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012 wassal għall-ħlas ta’ multa ogħla minn dik li kellha tħallas, ħaġa li pprekludietha milli taċċedi għall-ammonti indebiti iktar kmieni, Guardian Europe tistma d-dannu tagħha fl-ammont ta’ EUR 7712000 u titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi hija stess fuq l-ammont tal-kumpens li huwa dovut lilha billi tieħu inkunsiderazzjoni l-ammont ta’ kumpens mitlub abbażi tal-ewwel aggravju.
49.
Fir-risposta tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ssostni li dan l-aggravju għandu jiġi miċħud għall-istess raġunijiet bħal dawk li jiġġustifikaw iċ-ċaħda tal-ewwel aggravju.
50.
Fir-risposta tagħha, il-Kummissjoni targumenta, prinċipalment, li t-talba ta’ Guardian Europe hija inammissibbli għal żewġ raġunijiet, waħda prinċipali u l-oħra sussidjarja (
26
).
51.
B’mod sussidjarju, il-Kummissjoni titlob, l-ewwel nett, f’każ li t-talbiet ta’ Guardian Europe jitqiesu ammissibbli, li tiġi kkonfermata d-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-Qorti tal-Ġustizzja bbażata fuq l-assenza ta’ dannu għall-appellanti marbuta mal-ħlas provviżorju tal-multa. Il-Kummissjoni targumenta li l-appellanti, Guardian Europe, ma kinitx ġiet ittrattata bħala impriża unika fis-sens tad-dritt tal-Unjoni fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 għall-iskopijiet tal-iffissar tal-multa, peress li huma biss l-entitajiet mogħnija b’personalità ġuridika li jistgħu jinżammu responsabbli personalment għal ksur (
27
).
52.
Imbagħad, kieku kellu jiġi aċċettat li Guardian Europe tista’ tinvoka dannu, il-Kummissjoni tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkonferma d-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali fil-punt 107 tas-sentenza appellata, li skontha l-lucrum cessans invokat minn Guardian Europe minħabba allegat ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament imwettaq fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 ma ġiex ipprovat. Hija ssostni li, sa fejn Guardian Europe ma kinitx ipproċediet b’bejgħ ristrett, l-applikazzjoni ta’ metodu ta’ kalkolu tal-multi li jinkludi dan il-bejgħ ma kien ibiddel xejn mill-ammont tal-multa tagħha. Dan il-metodu ta’ kalkolu, fir-realtà, kien ikun iwassal biss għal żieda fil-multi imposti fuq id-destinatarji l-oħra. Għaldaqstant, l-iżball tal-Kummissjoni ppermetta lill-appellanti li tikseb tnaqqis fil-multa tagħha li altrimenti ma kinitx tkun tista’ tibbenefika minnu.
53.
Fl-aħħar nett, jekk l-aggravju ta’ Guardian Europe kellu jintlaqa’, il-Kummissjoni targumenta li ma humiex issodisfatti l-kundizzjonijiet li jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja tevalwa l-ammont ta’ kumpens li jkun dovut lill-appellanti.
54.
Fir-replika, Guardian Europe tenfasizza, filwaqt li twieġeb għall-argument tal-Kummissjoni li jgħid li Guardian Europe ma kinitx ġiet ittrattata bħala impriża unika fis-sens tad-dritt tal-Unjoni fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 għall-iskopijiet tad-determinazzjoni tal-multa, li l-identifikazzjoni tal-persuna ġuridika responsabbli għall-ksur issir qabel l-iffissar tal-multa. Għaldaqstant, meta l-Kummissjoni tiffissa l-multa, hija tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul mill-bejgħ tal-grupp ekonomiku kollu. F’dan il-każ, hija ħadet inkunsiderazzjoni l-valur tal-bejgħ imwettaq mill-grupp Guardian.
55.
Bħala tweġiba għall-argument tal-Kummissjoni li jirrigwarda r-realtà tad-dannu tagħha, Guardian Europe targumenta li l-Kummissjoni tiddeskrivi b’mod mhux eżatt ir-riżultat tas-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il‑Kummissjoni (
28
), kif ukoll il-motivazzjoni tagħha. Issa, hija ma tistax issostni mill-ġdid argumenti eżaminati fil-kuntest tar-rikors għal annullament. Hija tirrileva, b’mod iktar partikolari, li l-argument ibbażat fuq il-metodu ta’ kalkolu ġie miċħud mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-punti 70 u 71 ta’ din is-sentenza.
56.
Bħala tweġiba għall-argument tal-Kummissjoni li jirrigwarda l-ħtieġa ta’ evalwazzjoni tal-provi li hija pproduċiet, Guardian Europe tirrileva li l-Kummissjoni ma tistax teċċepixxi għall-ewwel darba quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja l-insuffiċjenza probatorja li hija tinvoka.
2. L-evalwazzjoni tiegħi
a) Fuq l-inammissibbiltà parzjali tar-raba’ aggravju mqajma ex officio
57.
Guardian Europe tikkritika lill-Qorti Ġenerali li kisret, fil-punti 99 sa 107 tas-sentenza appellata, il-kunċett ta’ “impriża unika” fid-dritt tal-Unjoni, meta ddeċidiet li l-ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament fid-Deċiżjoni C(2007) 5791 kif ukoll fis-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012 ma wassalx sabiex Guardian Europe ġġarrab lucrum cessans.
58.
Madankollu, it-talba għal kumpens tal-allegati danni mġarrba minn Guardian Europe, inkluż il-lucrum cessans, mill-fatt tal-ksur tal-imsemmi prinċipju f’din is-sentenza ġiet miċħuda fil-punti 122 sa 125 tas-sentenza appellata, għal raġunijiet differenti, ikkritikati fis-sitt aggravju.
59.
Konsegwentement, dan l-aggravju huwa ammissibbli biss inkwantu jirrigwarda d-Deċiżjoni C(2007) 5791.
b) Fuq il-mertu
60.
Permezz tal-ewwel aggravju u tar-raba’ aggravju parzjalment ammissibbli, Guardian Europe tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq il-kwalità tagħha u fuq l-interess ġuridiku tagħha, li huma marbutin fil-kuntest tar-rikors għad-danni bbażat fuq l-Artikolu 340 TFUE, ippreżentat minnha (
29
).
61.
Huwa paċifiku li, wara l-multa imposta in solidum fuq Guardian Industries u fuq Guardian Europe, tħallsu diversi somom direttament lill-Kummissjoni. Fix-xahar ta’ Marzu 2008, Guardian Industries u Guardian Europe ħallsu s-somom ta’ EUR 20000000 u ta’ EUR 91000000 rispettivament. Fix-xahar ta’ Lulju 2013, kull waħda mis-seba’ sussidjarji operattivi ta’ Guardian Europe ħallset parti mis-somma ta’ EUR 48263003, li tikkorrispondi mal-bilanċ dovut lill-Kummissjoni, li kien is-suġġett ta’ garanzija bankarja magħmula minn Guardian Europe, miżjud bl-interessi moratorji.
62.
Għaldaqstant, għandha ssir distinzjoni bejn il-kwistjoni tal-ammissibbiltà sa fejn tikkonċerna t-talba mressqa minn Guardian Europe kemm fuq il-parti tal-kumpens imħallas direttament lill-Kummissjoni minnha stess kif ukoll mis-sussidjarji tagħha, kemm fuq dak imħallas minn Guardian Industries. Għalkemm dawn il-kwistjonijiet jirriżultaw mill-eżami fil-mertu li l-Qorti Ġenerali għamlet fir-rigward tat-talba u li jiddependu mill-qrib fuqu fir-rigward ta’ rikors għad-danni mhux kuntrattwali, jidhirli xieraq, sa fejn jirrigwardaw id-dritt ta’ Guardian Europe għal azzjoni legali, li jiġu ttrattati, minn qabel, sabiex jiġu stabbiliti l-limiti tat-tilwima.
63.
Guardian Europe tinvoka l-fatt li r-rikors għad-danni li hija ppreżentat huwa estensjoni ta’ proċedura għal ksur tad-dritt tal-kompetizzjoni bbażata fuq il-kunċett ta’ “impriża unika”.
64.
Id-diffikultà hija marbuta mal-fatt li dan il-kunċett iservi biex jindika l-awtur tal-ksur (
30
), indipendentement mill-istatus ġuridiku ta’ din l-entità u tal-mod ta’ finanzjament tagħha (
31
).
65.
Għaldaqstant, iqum il-punt dwar liema persuna ġuridika għandha l-kwalità u interess ġuridiku, f’isem l-entità ġuridika li ġiet issanzjonata u ħallset il-multa, sabiex titlob kumpens għad-dannu kkawżat mill-ksur tat-terminu raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza.
66.
Fl-ewwel lok, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat il-partikolarità ta’ dan il-kunċett ta’ “impriża unika” fil-kuntest tad-dritt tal-kompetizzjoni (
32
) billi ddistingwietu espressament mill-kunċett ta’ “kumpannija” jew ta’ “persuna ġuridika” irregolat mid-dritt ċivili.
67.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “l-kunċett ta’ impriża ġie ppreċiżat mill-qorti tal-Unjoni u jindika unità ekonomika, anki jekk, mill-perspettiva ġuridika, din l-unità ekonomika tkun magħmula minn diversi persuni fiżiċi jew ġuridiċi” (
33
).
68.
Fit-tieni lok, fil-kuntest tar-rikorsi għad-danni bbażati fuq it-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE, sal-lum għadha ma saritx eċċezzjoni għall-prinċipju li skontu r-rikorrent għandu jistabbilixxi interess ġuridiku, jiġifieri li huwa leż (
34
).
69.
Ċertament, il-Qorti tal-Ġustizzja u l-Qorti Ġenerali ddeċidew f’ċirkustanzi differenti minn dawk tar-rikors inkwistjoni. Fir-rigward tas-sentenzi ċċitati mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li jeċċepixxu n-nuqqas ta’ interess ġuridiku ta’ Guardian Europe, jeħtieġ li jiġi enfasizzat li dawn ingħataw f’każijiet li fihom ir-rikorrent kien qiegħed ifittex kumpens għad-dannu li huwa ma kienx ġarrab direttament (
35
) jew fl-assenza ta’ mandat ta’ locus standi in judicio (
36
) jew f’isem assoċjazzjoni professjonali (
37
), jew ukoll wara trasferiment ta’ drittijiet (
38
).
70.
Minn dan jirriżulta, madankollu, li, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, fl-ewwel lok, persuna għandha d-dritt li tressaq azzjoni ġudizzjarja skont l-Artikolu 340 TFUE biss jekk hija tkun f’pożizzjoni li tinvoka fid-dritt kemm interess partikolari li huwa tagħha stess, kif ukoll dritt għal kumpens li jkun ingħatalha minn terzi.
71.
Fit-tieni lok, għandu għaldaqstant jiġi vverifikat li d-dannu li għalih ir-rikorrent jitlob kumpens ġie kkawżat personalment lilu (
39
).
72.
Fit-tielet lok, għalkemm ir-rikorrent għandu jkun jista’ jinvoka dritt għal kumpens ittrasferit minn oħrajn, dan ir-rekwiżit jimplika li jiġi prodott att ġuridiku speċifiku ta’ trasferiment bejn il-persuna li ġarrbet id-dannu allegat u r-rikorrent (li jfisser li l-ewwel waħda ttrasferixxiet id-dritt tagħha lit-tieni) jew mandat legali speċifiku biex tinfetaħ kawża li jkun ingħata speċifikament mill-persuna li ġarrbet id-dannu (
40
).
73.
Dawn il-prinċipji jirriżultaw direttament mill-kundizzjonijiet li fihom jista’ jiġi ppreżentat ir-rikors għad-danni li huwa azzjoni rregolata mid-dritt komuni (
41
), irregolata mir-regoli ta’ proċedura ġenerali, suġġetti, f’dan il-każ, għall-prinċipji bbażati fuq id-dritt tal-kumpanniji, indipendenti mil-loġika tar-responsabbiltà fir-rigward tad-dritt tal-akkordji.
74.
F’dan il-każ, ir-rikors għad-danni ppreżentat minn Guardian Europe huwa bbażat parzjalment fuq il-multa imposta fuq Guardian Industries. Peress li l-Qorti Ġenerali (
42
) kkonstatat l-assenza ta’ ċessjoni tad-drittijiet ta’ din jew ta’ mandat espliċitu għal-locus standi in judicio, prodott minn Guardian Europe, it-talba tagħha hija parzjalment inammissibbli.
75.
Fir-rigward tat-talba ta’ Guardian Europe fir-rigward tas-somom imħallsa lill-Kummissjoni minnha stess u mis-sussidjarji tagħha, jeħtieġ li jitfakkar li dawn tħallsu fl-eżekuzzjoni ta’ multa imposta fuq Guardian Industries u fuq Guardian Europe, li dawn biss setgħu jikkontestaw. Għaldaqstant, dawn biss setgħu jitolbu kumpens għad-dannu mġarrab minħabba l-qbiż tat-terminu raġonevoli għall-għoti tas-sentenza jew tal-ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament.
76.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma hemmx dubju li l-ħlas tas-somom dovuti lill-Kummissjoni minn Guardian Europe jikkostitwixxi interess partikolari għall-kumpens mitlub, fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li għadni kif fakkart.
77.
Din l-analiżi ma jidhirlix li tista’ tiġi kkontestata mill-konstatazzjoni dwar il-kontribuzzjoni tas-sussidjarji ta’ Guardian Europe għall-ħlas tal-multa minnha, indirettament jew direttament lill-Kummissjoni.
78.
Fil-fatt, il-Qorti Ġenerali kkonstatat, fil-punt 101 tas-sentenza appellata, abbażi ta’ dokumenti ta’ sostenn li hija talbet (
43
), li din il-kontribuzzjoni tas-sussidjarji fix-xahar ta’ Marzu 2008 kienet tirriżulta minn ftehimiet ta’ finanzjament konklużi ma’ Guardian Europe, il-kumpannija omm tagħhom. Fil-punt 102 ta’ dik is-sentenza, ġie rrilevat li kienu tħallsu somom direttament mis-seba’ sussidjarji ta’ Guardian Europe lill-Kummissjoni.
79.
Madankollu, minn naħa, jeħtieġ li ma ssirx konfużjoni bejn il-kontribuzzjoni għad-dejn u l-ħlas ta’ dan. Min-naħa l-oħra, għalkemm il-Qorti Ġenerali rrilevat li Guardian Europe targumenta li “s-somom kollha kienu ġew imħallsa minn entitajiet li jappartjenu għall-impriża Guardian” (
44
) fis-sens tad-Deċiżjoni C(2007) 5791, hija ma nisslitx il-konsegwenzi legali mill-konstatazzjonijiet tagħha fuq il-ftehimiet li seħħew bejn Guardian Europe u s-sussidjarji tagħha. Barra minn hekk, għalkemm din kienet invokat il-kunċett ta’ “impriża unika”, hija kienet sostniet ukoll li hija kienet tikkontrolla lil dawn is-sussidjarji bil-100 %. Issa, dan il-fatt isaħħaħ in-natura inoperattiva ta’ kull riċerka fuq il-kontribuzzjoni għad-dejn, peress li t-tfaqqir tas-sussidjarji jikkostitwixxi riskju finanzjarju li tbatih il-kumpannija li jiddependu minnha totalment (
45
).
80.
Fi kliem ieħor, ir-rikonoxximent ta’ interess ġuridiku partikolari tas-sussidjarji li ħallsu direttament parti mill-multa lill-Kummissjoni jippreżupponi li din is-sanzjoni kienet ġiet imposta fuqhom in solidum u, a fortiori, li huma ma pproċedewx għall-ħlas ta’ din il-multa fuq it-talba tal-kumpannija omm.
81.
Għaldaqstant, fil-kuntest tal-proċedura pendenti, il-fatt tal-kontribuzzjoni tas-sussidjarji għall-ħlas ta’ parti mill-multa ma huwiex irrilevanti. Jiena tal-fehma li dan irid jittieħed inkunsiderazzjoni fl-istadju tal-eżami fil-mertu tat-talba għal kumpens għad-dannu invokat minn Guardian Europe, peress li din għandha tistabbilixxi r-realtà tad-dannu u tal-portata tal-konsegwenzi tal-lucrum cessans allegat fir-rigward tal-attività tas-sussidjarji tagħha. F’dan ir-rigward, nikkunsidra li l-kalkolu tal-ispiża medja mwieżna tal-kapital li kien imressaq minn Guardian Europe għall-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali (
46
) ma huwiex sodisfaċenti fid-dawl ta’ dawn ir-rekwiżiti probatorji. Fil-fatt, minħabba n-natura tad-dannu allegat minn Guardian Europe, għalkemm dan il-kalkolu tal-ispiża medja mwieżna tal-kapital jikkostitwixxi valur ta’ riferiment għall-investituri, ma huwiex intiż, fil-fehma tiegħi, li jiġġustifika l-lucrum cessans marbut mal-prospettivi ekonomiċi u finanzjarji tal-impriża.
82.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, nikkonkludi, minn naħa, li, bil-fatt li rrilevat li l-appellanti ma ġarrbitx personalment il-piż marbut mal-ħlas tal-multa, il-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi li għandu jwassal għall-annullament tas-sentenza appellata fuq dan il-punt.
83.
Min-naħa l-oħra, peress li ma għandhiex provi suffiċjenti, il-Qorti tal-Ġustizzja ser ikollha tibgħat lura din il-parti tal-kawża lill-Qorti Ġenerali sabiex tevalwa kemm il-materjalità tad-dannu kif ukoll ir-rabta kawżali ta’ dan id-dannu mal-ksur allegat (
47
).
C.
Fuq is-sitt aggravju
1. L-argumenti tal-partijiet
84.
Permezz tas-sitt aggravju tagħha, Guardian Europe targumenta li l-Qorti Ġenerali wettqet żball ta’ liġi, fil-punti 122 sa 125 tas-sentenza appellata, fir-rigward tat-talba tagħha għal kumpens għad-danni mġarrba minħabba l-allegat ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament imwettaq fis-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012, fid-dawl ta’ ġurisprudenza stabbilita li tirrigwarda l-obbligu li jittieħed inkunsiderazzjoni l-bejgħ intern. Ġie deċiż b’mod żbaljat li hija biss sentenza mogħtija minn qorti tal-aħħar istanza li tista’ twassal għar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni minħabba ksur tad-dritt tagħha.
85.
Guardian Europe targumenta, fl-ewwel lok, li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ma teskludix espressament il-possibbiltà li deċiżjoni ta’ qorti inferjuri tkun tista’ tagħti lok għal rikors għad-danni minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni. Hija tistrieħ, f’dan ir-rigward, fuq is-sentenza tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler (
48
), u ssostni li s-sentenza tas-6 ta’ Ottubru 2015, Târşia (
49
), iċċitata mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (
50
), ma tistax tiġġustifika l-opinjoni opposta espressa minn din tal-aħħar.
86.
Fit-tieni lok, b’mod sussidjarju, Guardian Europe ssostni li, fil-każ fejn tkun deċiżjoni mogħtija fl-aħħar istanza biss li tista’ twassal għar-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni, l-ispeċjalizzazzjoni tal-Qorti Ġenerali fil-qasam għandha tiġġustifika sistema ta’ responsabbiltà partikolari.
87.
Fit-tielet lok, Guardian Europe tirrileva li, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax, min-natura tagħha, twettaq ksur tad-dritt tal-Unjoni f’sentenza, il-punt 122 tas-sentenza appellata jkollu bħala konsegwenza li l-qrati tal-Unjoni ma jinżammu qatt responsabbli għal ksur tad-dritt tal-Unjoni.
88.
Barra minn hekk, Guardian Europe tikkritika lill-Qorti Ġenerali li kkunsidrat, fil-punt 124 tas-sentenza appellata li hija ma kinitx allegat nuqqasijiet ta’ funzjonament ġudizzjarju gravi, b’mod partikolari ta’ natura proċedurali jew amministrattiva.
89.
L-appellanti tikkontesta din il-konstatazzjoni minħabba li hija tirrileva fin-noti tagħha quddiem il-Qorti Ġenerali mhux biss l-iżbalji mwettqa minn din, iżda wkoll, bħala nuqqas ta’ funzjonament, il-fatt li l-Qorti Ġenerali ma kinitx analizzat il-ġurisprudenza stabbilita eżistenti li teżiġi li l-bejgħ kaptiv jiġi inkluż biex jiġu kkalkolati l-multi tal-parteċipanti l-oħra fl-akkordju, taħt piena li jingħata vantaġġ indebitu lill-produtturi integrati vertikalment.
90.
Guardian Europe tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja, f’każ ta’ annullament tas-sentenza appellata fuq dawn il-punti, biex tiddeċiedi li r-responsabbiltà tal-Unjoni toħroġ mis-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012.
91.
Fir-risposta tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea targumenta li kienet korretta l-Qorti Ġenerali tikkunsidra, fil-punt 122 tas-sentenza appellata, li r-responsabbiltà tal-Unjoni ma tistax tirriżulta minħabba l-kontenut ta’ deċiżjoni ġudizzjarja li ma ngħatatx minn qorti tal-Unjoni li tiddeċiedi fl-aħħar istanza u li setgħet għaldaqstant tkun is-suġġett ta’ appell.
92.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tenfasizza li jirriżulta mis-sentenzi tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler (
51
), u tas-6 ta’ Ottubru 2015, Târşia (
52
), kif ukoll mis-sentenza tal-15 ta’ Marzu 2017, Aquino (
53
), li r-responsabbiltà mhux kuntrattwali ta’ Stat Membru tista’ tirriżulta minn deċiżjoni mogħtija minn qorti li tiddeċiedi fl-aħħar istanza. Għaldaqstant, ma tistax issir talba għal dikjarazzjoni ta’ responsabbiltà mhux kuntrattwali kontra l-istituzzjoni li hija l-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea għal sentenza li ma ngħatatx fl-aħħar istanza, peress li din setgħet tkun is-suġġett ta’ rimedju permezz tal-eżerċizzju tar-rimedju tal-appell.
93.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tikkontesta wkoll l-affermazzjoni tal-appellanti fejn din tgħid li t-talba tagħha kienet turi l-eżistenza ta’ nuqqasijiet ta’ funzjonament ġudizzjarju gravi. Fil-fatt, il-ksur li bih kienet akkużata l-appellanti kien jikkonċerna l-kontenut tas-sentenza li ġiet ikkorreġuta fl-istadju tal-appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
2. L-evalwazzjoni tiegħi
94.
Qabelxejn, għandu jiġi ppreċiżat, minn naħa, li t-talba għal kumpens ta’ Guardian Europe hija bbażata fuq il-motivi tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012, li jinsabu fil-punti 104 sa 106 li jirrigwardaw l-assenza ta’ ksur, min-naħa tal-Kummissjoni, tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni. Fil-fatt, din il-motivazzjoni ġiet ikkritikata minn Guardian Industries u minn Guardian Europe fl-appell tagħhom tal-10 ta’ Diċembru 2012 permezz ta’ aggravju li ġie milqugħ mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il-Kummissjoni (
54
).
95.
Min-naħa l-oħra, jirriżulta mill-motivazzjoni ta’ dik is-sentenza li l-Qorti tal-Ġustizzja annullat id-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali fuq dan il-punt minħabba li din kienet kisret il-prinċipji ġurisprudenzjali stabbiliti (
55
). Konsegwentement, hija dehrilha li ma kienx meħtieġ li tagħti deċiżjoni dwar l-ilment ibbażat fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni ta’ din id-deċiżjoni, li kien invokat minn Guardian Europe (
56
).
96.
Huwa f’dan il-kuntest, li, permezz tas-sitt aggravju tal-appell tagħha, Guardian Europe tikkritika s-sentenza appellata li ddeċidiet, fil-punti 122 u 123, li r-responsabbiltà tal-Unjoni ma tistax tkun stabbilita minħabba l-iżball imwettaq mill-Qorti Ġenerali, peress li dan kien ġie rrettifikat mill-Qorti tal-Ġustizzja permezz tal-eżerċizzju tar-rimedju tal-appell.
97.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba, essenzjalment, tagħti deċiżjoni dwar il-kundizzjonijiet għall-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ kumpens mill-Unjoni għad-danni kkaġunati minn waħda mill-istituzzjonijiet tagħha, previst fl-Artikolu 340 TFUE, waqt l-eżerċizzju tal-funzjonijiet ġudizzjarji. It-talba ta’ Guardian Europe għandha element ġdid inkwantu tirrigwarda mhux il-kundizzjonijiet li fihom dawn il-funzjonijiet ġew imwettqa minn waħda mill-qrati tal-Unjoni, iżda r-riżultat tagħhom, jiġifieri l-kontentut ta’ deċiżjoni mogħtija minn din (
57
).
98.
Fil-fatt, fir-rigward tal-kundizzjonijiet li fihom il-kariga ġudizzjarja tiġi eżerċitata, b’mod partikolari f’każ tal-qbiż tat-terminu raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li r-rikors għad-danni huwa “rimedju effettiv u ta’ applikazzjoni ġenerali sabiex jiġi invokat u ssanzjonat tali ksur” (
58
). Is-sistema ta’ responsabbiltà adottata hija bbażata fuq responsabbiltà oġġettiva li tirriżulta mill-konstatazzjoni ta’ terminu eċċessiv għall-għoti ta’ sentenza fir-rigward tal-karatteristiċi ta’ kawża (
59
).
99.
Fir-rigward tal-kariga tal-qorti, għalkemm il-każ tar-responsabbiltà li tirriżulta minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni mwettaq minn qorti ġie eżaminat mill-Qorti tal-Ġustizzja, dan jikkonċerna biss lill-qrati nazzjonali (
60
). Għaldaqstant, dan l-appell iwassal lill-Qorti tal-Ġustizzja biex ikollha llum tiddefinixxi l-kundizzjonijiet li fihom tkun tista’ tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-Unjoni meta tali ksur jirriżulta minn sentenza tal-Qorti Ġenerali.
100.
Fil-punt 123 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali rrilevat li l-eżerċizzju tar-rimedju ġudizzjarju offrut lill-appellanti, jiġifieri l-appell, kien ippermetta li jiġi rrettifikat l-iżball imwettaq fis-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012. Kif jirriżulta mill-punti 122 sa 124 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali enfasizzat il-prinċipju tar-responsabbiltà bbażat mhux fuq l-evalwazzjoni tal-oriġini tan-nuqqas tal-att ġudizzjarju, iżda fuq dik tal-funzjonament tajjeb tas-sistema ġudizzjarja, li l-organizzazzjoni tagħha hija preċiżament intiża li tikkorreġi l-iżbalji li jirriżultaw mill-ewwel sentenzi.
101.
Tali interpretazzjoni tal-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba l-kariga ġudizzjarja, li twassal biex jiġi vverifikat jekk ġewx eżerċitati r-rimedji ġudizzjarji u jekk dawn ippermettewx li tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-individwi jgawdu taħt id-dritt tal-Unjoni, jidhirli li jistgħu jinstiltu b’mod ċar mis-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (
61
).
102.
Fil-fatt, b’mod preċiż, f’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja twieġeb għall-punt dwar taħt liema kundizzjonijiet ir-responsabbiltà tal-Istat Membru kkonċernat tista’ tiġi vverifikata minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni li jirriżulta minn deċiżjoni ġudizzjarja mogħtija minn qorti, li ma hijiex qorti suprema (
62
).
103.
Il-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel, fakkret li l-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-Istat għal danni kkawżati lil individwi minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni li huwa imputabbli lilu, li japplika għall-każijiet kollha ta’ ksur, irrispettivament mill-awtorità pubblika li kienet l-awtur ta’ dan il-ksur, huwa wkoll applikabbli, taħt ċerti kundizzjonijiet, meta l-ksur inkwistjoni jirriżulta minn deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali li tiddeċiedi fl-aħħar istanza (
63
).
104.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja stiednet lill-qorti tar-rinviju sabiex tivverifika jekk id-deċiżjonijiet kontenzjużi mogħtija mill-Okresný súd Prešov (il-Qorti Distrettwali ta’ Prešov, is-Slovakkja) kinux ingħataw fl-aħħar istanza (
64
).
105.
Fl-aħħar nett, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “[i]r-responsabbiltà ta’ Stat Membru għal danni kkawżati lil individwi b’riżultat ta’ ksur ta’ dritt tal-Unjoni permezz ta’ deċiżjoni ta’ qorti nazzjonali tista’ biss tiġi stabbilita jekk din id-deċiżjoni tingħata minn qorti ta’ dan l-Istat Membru li tiddeċiedi fl-aħħar istanza [...]” (
65
).
106.
Għaldaqstant, fil-fehma tiegħi, is-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (
66
), tneħħi l-inċertezzi fuq il-portata tas-sentenzi ċċitati mill-partijiet li kienu jikkonċernaw biss deċiżjonijiet mogħtija minn qrati supremi, speċjalment is-sentenza tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler (
67
), li ddikjarat li “l-prinċipju li jgħid li l-Istati Membri huma obbligati li jikkumpensaw d-danni kkawżati lill-individwi minħabba ksur tad-dritt Komunitarju imputabbli lilhom japplika wkoll meta l-ksur inkwistjoni jirriżulta minn deċiżjoni ta’ qorti ta’ l-aħħar istanza, meta d-dispożizzjoni tad-dritt Komunitarju miksura jkollha l-għan li tagħti drittijiet lill-individwi, meta l-ksur ikun suffiċjentement serju u meta teżisti rabta kawżali diretta bejn il-ksur ta’ l-obbligu ta’ l-Istat u d-dannu subit mill-persuni affettwati. Sabiex jiġi ddeterminat jekk il-ksur huwiex suffiċjentement serju f’każ fejn il-ksur in kwistjoni jkun jirriżulta minn tali deċiżjoni, il-qorti nazzjonali kompetenti għandha, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni n-natura speċifika tal-funzjoni ġudizzjarja, tivverifika jekk dan il-ksur huwiex ta’ natura manifesta” (
68
).
107.
Għalkemm il-portata tas-sentenza tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler (
69
), ġiet ippreċiżata fis-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (
70
), il-formulazzjoni tal-punt 36 ta’ din tal-aħħar setgħet reġgħet qajmet dubju (
71
), speċjalment minħabba r-riformulazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tad-domanda preliminari li kienet tirrigwarda r-responsabbiltà ta’ qrati minħabba l-kariga ġudizzjarja tagħhom, kemm jekk jiddeċiedu fl-aħħar istanza u kemm jekk le (
72
).
108.
Il-prinċipju tal-eżawriment minn qabel tar-rimedji ġudizzjarji li s-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (
73
), tippreċiża biex tirriżerva l-istabbiliment tar-responsabbiltà ta’ Stat Membru għall-każijiet li fihom kienet il-qorti li tiddeċiedi fl-aħħar istanza li kellha tieħu ħsieb l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, u jekk ikun il-każ, li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea f’każ ta’ dubju, skont l-Artikolu 267 TFUE, huwa bbażat fuq il-konstatazzjoni tar-“rwol essenzjali li għandhom il-qrati fil-protezzjoni tad-drittijiet li minnhom l-individwi jibbenefikaw permezz tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni u [ta]l-fatt li qorti tal-aħħar istanza tikkostitwixxi, b’definizzjoni, l-aħħar istanza li quddiemha dawn jistgħu jiddefendu d-drittijiet mogħtija lilhom taħt dawn ir-regoli” (
74
).
109.
Dan il-prinċipju, li huwa bbażat fuq l-eżistenza ta’ rimedji ġudizzjarji, huwa aġġustat ukoll għall-partikolarità tal-kariga ġudizzjarja u għar-rekwiżiti leġittimi ta’ ċertezza legali li jwasslu biex jistabbilixxu l-limiti għall-istabbiliment ta’ responsabbiltà minħabba l-kontenut ta’ deċiżjoni ġudizzjarja (
75
).
110.
Konsegwentement, peress li l-organizzazzjoni tar-rimedji ġudizzjarji hija intiża li tipproteġi d-drittijiet li l-individwi jgawdu taħt ir-regoli tad-dritt, b’mod partikolari tal-Unjoni, l-eżerċizzju ta’ rimedju ġudizzjarju jikkostitwixxi l-mod xieraq ta’ kumpens għall-iżball imwettaq minn qorti tal-ewwel istanza (
76
). Fi kliem ieħor, għandha ssir distinzjoni bejn it-tħassir tal-iżball, li kull parti li tibda proċess tista’ titlob, u l-kumpens għal ksur tad-drittijiet ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni li ma jistax jiġi iktar ikkorreġut jew ikun is-suġġett ta’ “rrimedja[r]” (
77
), minħabba n-nuqqas ta’ eżerċizzju tar-rimedji ġudizzjarji, fejn dan biss jista’ jwassal li jiġi ppreżentat rikors għad-danni (
78
).
111.
Dan il-prinċipju għandu jkun irriżervat esklużivament għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Istati Membri f’każ ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni? Fi kliem ieħor, l-ispeċjalizzazzjoni tal-Qorti Ġenerali u l-istruttura tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, iddefinit fl-Artikolu 19(1) TUE, li skontu l-Qorti Ġenerali tiżgura, flimkien mal-Qorti tal-Ġustizzja, ir-rispett tad-dritt fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tat-trattati, jiġġustifikaw li jkun hemm eċċezzjoni għal dan?
112.
Jiena ma naħsibx li dan huwa l-każ. Fil-fatt, jekk, fis-sistema ġudizzjarja stabbilita mit-trattati, intiża li jiġu żgurati l-koerenza u l-unità fl-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (
79
), il-Qorti Ġenerali tikkontribwixxi għall-applikazzjoni sħiħa tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll għall-protezzjoni ġudizzjarja li l-partijiet fil-kawża jgawdu taħt dan id-dritt (
80
), l-eżistenza stess tal-fakultà li wieħed jappella quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja biex jannulla d-deċiżjonijiet tagħha minħabba ksur tad-dritt tal-Unjoni huwa biżżejjed biex din il-qorti tiġi assimilata ma’ kull qorti oħra ta’ Stat Membru li ma tiddeċidix fl-aħħar istanza (
81
).
113.
Fil-fatt, l-istess bħall-qrati nazzjonali, il-Qorti Ġenerali tiddeċiedi “fl-ewwel linja” (
82
), peress li hija għandha tiddeċiedi kwistjonijiet ġodda fid-dritt tal-Unjoni, li hija tkun adita l-ewwel bihom, jew li tadatta s-soluzzjonijiet stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja għal sitwazzjonijiet differenti.
114.
Madankollu, id-differenza l-kbira li tirriżulta mill-paragun mas-sistemi nazzjonali hija li l-Qorti Ġenerali ma għandhiex mekkaniżmu ekwivalenti għar-rinviju għal deċiżjoni preliminari f’każ ta’ problemi ġodda jew ta’ dubju dwar il-portata tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Issa, dan l-element kien determinanti fit-tfassil tas-sistema ta’ responsabbiltà tal-qrati li jiddeċiedu fl-aħħar istanza, li fuqhom jaqa’ l-obbligu tar-rinviju preliminari (
83
). Il-Qorti tal-Ġustizzja kklassifikat ukoll din il-proċedura ta’ rinviju bħala “l-element ċentrali ta’ din is-sistema ġudizzjarja” tal-Unjoni (
84
). Għaldaqstant, din il-proċedura partikolari tiġġustifika, parzjalment, li s-sistema tar-responsabbiltà tal-Istati Membri u dik tal-Unjoni ma jiġux ridotti f’paralleliżmu assolut (
85
).
115.
Dan il-fatt iwassal ukoll biex tiġi enfasizzata d-diffikultà tal-evalwazzjoni ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni mill-Qorti Ġenerali li jkun seħħ minkejja l-eżistenza ta’ ġurisprudenza stabbilita sew fil-qasam. Fil-fatt, in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ ġurisprudenza stabbilita jista’ jirriżulta mill-konstatazzjoni taċ-ċirkustanzi fattwali differenti jew minn diverġenzi fl-evalwazzjoni jew ukoll mill-ħtieġa li jkun propost żvilupp f’din il-ġurisprudenza stabbilita, minkejja li dan ma jirriżultax espliċitament mid-deċiżjoni mibdula.
116.
Din il-libertà ta’ evalwazzjoni, li tikkostitwixxi l-kariga stess tal-qorti (
86
) u d-dinamika tal-ġurisprudenza, hija limitata mill-obbligu tal-motivazzjoni, li jkun imsaħħaħ jekk tkun ikkontemplata reverżjoni tad-deċiżjoni, indipendentement mill-grad li fih tkun qiegħda tiddeċiedi l-qorti. Din tiġġustifika fundamentalment li ma jitbiddlux il-kundizzjonijiet għall-istabbiliment tar-responsabbiltà minħabba l-eżerċizzju tal-funzjonijiet ġudizzjarji minn xi qorti li ma tiddeċidix fl-aħħar istanza, anki jekk, a posteriori, il-qorti superjuri tkun annullat id-deċiżjoni minħabba żball ta’ liġi (
87
).
117.
Jekk dan l-approċċ jiġi kkontestat, dan iwassal biex jiġi stabbilit dritt miksub għall-ġurisprudenza stabbilita, ħaġa li tmur kontra l-prinċipju stabbilit, b’mod partikolari, mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (
88
).
118.
Konsegwentement, l-istess bħad-diversi sistemi nazzjonali dwar ir-responsabbiltà minħabba l-kariga ġudizzjarja (
89
), ma huwiex meħtieġ li tiġi injorata l-loġika bbażata fuq l-eżistenza ta’ rimedji ġudizzjarji, li hija marbuta mill-qrib mar-rispett tat-termini raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza. F’dan ir-rigward, jidhirli li huwa preċiżament it-terminu li fih ingħatat id-deċiżjoni mibdula u, jekk ikun il-każ, il-ksur tad-dritt tal-Unjoni kkorreġut, li jikkostitwixxi l-fatt li jiġġenera r-responsabbiltà u mhux l-iżball ta’ liġi mwettaq.
119.
F’dawn iċ-ċirkustanzi u minħabba s-suġġett tal-appell, jidhirli li huwa ineffettiv l-argument imressaq minn Guardian Europe li jwassal biex is-sistema tar-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba d-deċiżjonijiet mogħtija mill-Qorti Ġenerali tiġi reża dipendenti fuq id-determinazzjoni tal-kundizzjonijiet li fihom dik is-sistema tkun jew ma tkunx applikabbli għall-Qorti tal-Ġustizzja, li hija responsabbli mill-istħarriġ ġudizzjarju, meta l-eżitu tar-rimedji ġudizzjarji ma kienx favorevoli għall-parti li tkun eżerċitathom (
90
).
120.
Fir-rigward tal-aħħar kritika fformulata minn Guardian Europe li tirrigwarda l-punt 124 tas-sentenza appellata, jidhirli li l-Qorti Ġenerali ddeċidiet, ġustament, li jeħtieġ li jiġu rriżervati l-każijiet li fihom jiġi stabbilit li l-protezzjoni tad-drittijiet li l-individwi jgawdu mir-regoli tad-dritt tal-Unjoni seħħet finalment taħt il-kundizzjonijiet li kkawżawlha dannu. Dan jista’ jkun hekk, kif diġà rrilevajt, f’każ ta’ tul eċċessiv tal-proċedura (
91
) jew f’każ ta’ kull nuqqas ta’ funzjonament tal-organizzazzjoni ġudizzjarja li jkun ostakola, pereżempju, l-eżerċizzju tar-rimedji ġudizzjarji. Dan irid ikun neċessarjament nuqqas ta’ funzjonament oġġettiv, peress li, f’każ ta’ deċiżjoni li tista’ tiġi appellata, in-nuqqasijiet gravi fil-kariga tal-qorti, li joħolqu riskju li l-individwu ma jistax raġonevolment jistenna, jikkostitwixxu motivi għall-annullament tad-deċiżjoni vvizzjata b’irregolarità (
92
).
121.
F’dan il-każ, Guardian Europe invokat, insostenn tat-talba tagħha għal kumpens, l-uniku ksur manifest tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li, għall-motivi esposti iktar ’il fuq, ma huwiex suffiċjenti sabiex jikkaratterizza nuqqas ta’ funzjonament. Konsegwentement, il-kritika ta’ Guardian Europe tad-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali fil-punt 124 tas-sentenza appellata ma tistax tintlaqa’.
122.
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li s-sitt aggravju għandu jiġi miċħud.
VI. Fuq l-ispejjeż
123.
Peress li l-kawża għandha tintbagħat lura quddiem il-Qorti Ġenerali, l-ispejjeż relatati ma’ din il-proċedura tal-appell għandhom jiġu rriżervati.
VII. Konklużjoni
124.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1)
Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tas-7 ta’ Ġunju 2017, Guardian Europe vs L‑Unjoni Ewropea (T‑673/15, EU:T:2017:377), hija annullata parzjalment sa fejn il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors ta’ Guardian Europe Sàrl minħabba li din ma kienet ġarrbet ebda lucrum cessans minħabba l-ksur tat-terminu raġonevoli għall-għoti ta’ sentenza mill-Qorti Ġenerali u minħabba l-ksur tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni C(2007) 5791 finali tat-28 ta’ Novembru 2007 dwar proċedura għall-applikazzjoni tal-Artikolu [101 TFUE] u tal-Artikolu 53 tal-Ftehim ŻEE (Każ COMP/39165 – Ħġieġ ċatt).
2)
Il-kumplament tal-appell huwa miċħud.
3)
L-appell inċidentali huwa miċħud.
4)
Il-kawża tintbagħat lura quddiem il-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea.
5)
L-ispejjeż huma rriżervati.
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)	Fil-kawża L‑Unjoni Ewropea vs Guardian Europe (C‑447/17 P).
(
3
)	Fil-kawża Guardian Europe vs L‑Unjoni Ewropea (C‑479/17 P).
(
4
)	T‑673/15, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2017:377.
(
5
)	T‑82/08, iktar ’il quddiem is-“sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012”, EU:T:2012:494.
(
6
)	C‑138/17 P u C‑146/17 P, EU:C:2018:1013.
(
7
)	C‑150/17 P, EU:C:2018:1014.
(
8
)	C‑174/17 P u C‑222/17 P, EU:C:2018:1015.
(
9
)	It-tieni aggravju, li wkoll għandu bħala suġġett dan il-kunċett ta’ “impriża unika”, fil-kuntest tat-talba ta’ Guardian Europe bbażata fuq in-natura mhux raġonevoli tat-terminu għall-għoti ta’ sentenza, mhux ser ikun is-suġġett ta’ eżami ddettaljat, peress li l-fondatezza tal-ewwel parti tiegħu tiddependi mill-qrib fuq dik tal-ewwel aggravju kif ukoll fuq id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-appell ippreżentat mill-Unjoni. Fir-rigward tal-ilment ta’ żnaturament li l-appellanti tressaq insostenn tat-tieni parti ta’ dan it-tieni aggravju, ara l-punt 74 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 42 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
10
)	Iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni C(2007) 5791”.
(
11
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
12
)	Bħala tfakkira, fir-rigward tat-tieni aggravju, ara l-punt 4 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Ara wkoll, fir-rigward tal-kundizzjonijiet għall-ammissibbiltà, il-punti 60 u 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
13
)	Skont ġurisprudenza stabbilita, l-istabbiliment tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni, fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 340 TFUE, huwa suġġett għal li jiġu ssodisfatti numru ta’ kundizzjonijiet, jiġifieri l-illegalità tal-aġir ikkritikat fil-konfront tal-istituzzjoni tal-Unjoni, in-natura reali tad-dannu u l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-aġir tal-istituzzjoni u d-dannu invokat (ara s-sentenza tat-13 ta’ Diċembru 2018, L‑Unjoni Ewropea vs Gascogne Sack Deutschland u Gascogne (C‑138/17 P u C‑146/17 P, EU:C:2018:1013, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata)).
(
14
)	Dan huwa l-argument li tressaq b’mod prinċipali bi tweġiba għar-raba’ aggravju ta’ Guardian Europe; ara l-punt 50 ta’ dawn il-konklużjonijiet. It-tliet aggravji sussidjarji l-oħra jinsabu mfakkra fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16 kif ukoll fil-punti 51 u 52 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
15
)	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tas-7 ta’ Ġunju 2007, Wunenburger vs Il‑Kummissjoni (C‑362/05 P, EU:C:2007:322, punti 37 sa 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
16
)	Għandu jiġi ppreċiżat li, bi tweġiba għar-raba’ aggravju tal-appell prinċipali, il-Kummissjoni targumenta, b’mod sussidjarju, insostenn tat-tieni talba intiża biex il-Qorti tal-Ġustizzja tressaq ex officio motiv ta’ ordni pubbliku, argument li għandu l-istess bażi bħall-aggravju uniku tal-appell inċidentali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, huwa ineffettiv li dan jiġi eżaminat.
(
17
)	Ara s-sentenzi tat-8 ta’ Novembru 2012, Evropaïki Dynamiki vs Il‑Kummissjoni (C‑469/11 P, EU:C:2012:705, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal-14 ta’ Ġunju 2016, Marchiani vs Il‑Parlament (C‑566/14 P, EU:C:2016:437, punt 94), kif ukoll is-sentenzi tat-13 ta’ Diċembru 2018, Iran Insurance vs Il‑Kunsill (T‑558/15, EU:T:2018:945, punt 71), u tat-13 ta’ Diċembru 2018, Post Bank Iran vs Il‑Kunsill (T‑559/15, EU:T:2018:948, punt 64). Ara wkoll, Clausen, F., Les moyens d’ordre public devant la Cour de justice de l’Union européenne, Bruylant, Brussell, 2018, pp. 109 sa 111.
(
18
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
19
)	Punt 61 tas-sentenza appellata.
(
20
)	Ara, għal sinteżi tal-prinċipji applikabbli fir-rigward tal-interessi moratorji, il-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Il‑Kummissjoni vs IPK International, C‑336/13 P, EU:C:2014:2170, punti 75 u 77 sa 79).
(
21
)	Ara s-sentenza tat-12 ta’ Frar 2015, Il‑Kummissjoni vs IPK International (C‑336/13 P, EU:C:2015:83, punti 29 u 30).
(
22
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
23
)	Il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tiċċita, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-4 ta’ Ottubru 1979, Ireks‑Arkady vs KEE (238/78, EU:C:1979:226, punt 5), u tad-9 ta’ Novembru 1989, Briantex u Di Domenico vs KEE u Il-Kummissjoni (353/88, EU:C:1989:415, punt 16).
(
24
)	238/78, EU:C:1979:226.
(
25
)	Guardian Europe ssostni li hija sussidjarja miżmuma kompletament minn Guardian Industries, responsabbli mis-suq Ewropew.
(
26
)	L-eċċezzjonijiet ta’ inammissibbiltà invokati mill-Kummissjoni huma eżaminati fil-punti 18 u 20 kif ukoll fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
27
)	F’dan ir-rigward, il-Kummissjoni tibbaża ruħha fuq is-sentenza tas-27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punti 50 u 57).
(
28
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363.
(
29
)	Ara, ukoll, fuq dan il-punt, fir-rigward tal-ispejjeż tal-garanzija bankarja, il-kritika tat-tieni aggravju li jirrigwarda l-punti 158 u 159 tas-sentenza appellata kif ukoll in-nota ta’ qiegħ il-paġna 9 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
30
)	Ara b’mod partikolari, is-sentenza tat-18 ta’ Lulju 2013, Schindler Holding et vs Il‑Kummissjoni (C‑501/11 P, EU:C:2013:522, punt 102).
(
31
)	Ara s-sentenza tas-27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
32
)	Ara s-sentenzi tat-18 ta’ Lulju 2013, Schindler Holding et vs Il‑Kummissjoni (C‑501/11 P, EU:C:2013:522, punti 101 u 102), u tas-27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punt 46).
(
33
)	Sentenza tat-18 ta’ Lulju 2013, Schindler Holding et vs Il-Kummissjoni (C‑501/11 P, EU:C:2013:522, punt 103 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll is-sentenza tas-27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punt 48).
(
34
)	Ara, biex titfakkar id-duttrina, Blumann, C. u Dubouis, L., Droit institutionnel de l’Union européenne, is-sitt edizzjoni, LexisNexis, Collection “Manuels”, Pariġi, 2016, punt 954, p. 741, kif ukoll Van Raepenbusch, S., Le contrôle juridictionnel dans l’Union européenne, it-tielet edizzjoni, Éditions de l’Université de Bruxelles, kollezzjoni “Commentaire J. Mégret”, Brussell, 2018, punt 330, p. 286.
(
35
)	Ara s-sentenza tad-9 ta’ Novembru 1989, Briantex u Di Domenico vs KEE u Il‑Kummissjoni (353/88, EU:C:1989:415, punt 6), kif ukoll id-digrieti tal-1 ta’ Diċembru 2008, Işçi Partisi vs Il‑Kummissjoni (T‑219/08, mhux ippubblikat, EU:T:2008:538, punt 7), u tas-17 ta’ Diċembru 2009, Işçi Partisi vs Il‑Kummissjoni (T‑223/09, mhux ippubblikat, EU:T:2009:524, punti 12 u 13).
(
36
)	Ara s-sentenza tat-30 ta’ Ġunju 2009, CPEM vs Il‑Kummissjoni (T‑444/07, EU:T:2009:227, punti 39 u 40), u d-digriet tat-12 ta’ Mejju 2010, CPEM vs Il-Kummissjoni (C‑350/09 P, mhux ippubblikat, EU:C:2010:267, punt 61).
(
37
)	Ara s-sentenza tat-30 ta’ Settembru 1998, Coldiretti et vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (T‑149/96, EU:T:1998:228, punti 57 u 59 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata). Ara, ukoll f’dan ir-rigward, is-sentenza tat-18 ta’ Marzu 1975, Union syndicale-Service public européen et vs Il‑Kunsill (72/74, EU:C:1975:43, punt 21).
(
38
)	Ara s-sentenza tal-4 ta’ Ottubru 1979, Ireks‑Arkady vs KEE (238/78, EU:C:1979:226, punt 5).
(
39
)	Ara, b’mod partikolari, fost id-deċiżjonijiet iċċitati preċedentement, id-digriet tas-17 ta’ Diċembru 2009, Işçi Partisi vs Il‑Kummissjoni (T‑223/09, mhux ippubblikat, EU:T:2009:524, punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
40
)	Ara, b’mod partikolari, fost id-deċiżjonijiet iċċitati preċedentement, id-digriet tas-17 ta’ Diċembru 2009, Işçi Partisi vs Il‑Kummissjoni (T‑223/09, mhux ippubblikata, EU:T:2009:524, punt 13 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
41
)	Ara Bonichot, J.‑C., “La réparation du délai excessif de jugement devant les juridictions de l’Union”, Actualité juridique : droit administratif, Dalloz, Pariġi, 2014, Nru 12, pp. 683 sa 687, b’mod partikolari p. 686.
(
42
)	Ara l-punti 106 u 159 tas-sentenza appellata. Dawn huma kkritikati mit-tieni parti tat-tieni aggravju tal-appell prinċipali. Guardian Europe tressaq ilment għal żnaturament tal-memorandum intern tat-13 ta’ Novembru 2015 li hija pproduċiet li jidhirli li għandu jiġi skartat, peress li din il-prova kienet is-suġġett ta’ evalwazzjoni min-naħa tal-Qorti Ġenerali li ma hijiex manifestament żbaljata.
(
43
)	Ara l-punt 99 tas-sentenza appellata.
(
44
)	Punt 104 tas-sentenza appellata.
(
45
)	Fir-rigward tar-rabtiet ekonomiċi u organizzattivi eżistenti bejn kumpannija omm u sussidjarja, dawn huma tal-istess natura bħal dawk ikkunsidrati biex l-aġir ta’ sussidjarja li jikkostitwixxi ksur jiġi imputat lill-kumpannija omm (ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas-27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il-Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punti 52 u 54)).
(
46
)	Ara l-punt 12 tal-appell.
(
47
)	Fir-rigward tal-ksur suffiċjentement serju tal-prinċipju tal-ugwaljanza fit-trattament imwettaq fis-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-27 ta’ Settembru 2012, ara l-punti 84 u 122 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
48
)	C‑224/01, EU:C:2003:513.
(
49
)	C‑69/14, EU:C:2015:662.
(
50
)	Ara l-punt 92 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
51
)	C‑224/01, EU:C:2003:513.
(
52
)	C‑69/14, EU:C:2015:662.
(
53
)	C‑3/16, EU:C:2017:209.
(
54
)	C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, punt 66.
(
55
)	Ara s-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, punt 65 u b’mod partikolari r-riferiment għall-punti 61 u 62), li għandha titqabbel mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wathelet fil-kawża Guardian Industries u Guardian Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑580/12 P, EU:C:2014:272, punti 38 u 65), li kien enfasizza l-element ġdid tad-deċiżjoni kontenzjuża tal-Kummissjoni meta mqabbla mal-prassi abitwali tagħha u mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
56
)	Ara s-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, punt 66).
(
57
)	Il-kwistjoni kienet issemmiet biss fl-okkażjoni tas-sentenza tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:513). Ara l-osservazzjoni magħmula mir-Repubblika tal-Awstrija u s-sitt argument imressaq mill-Gvern tar-Renju Unit esposti f’dik is-sentenza, fil-punti 21 u 28 rispettivament, li fuqhom il-Qorti tal-Ġustizzja ma dehrilhiex li jeħtieġ tiddeċiedi. Ara, fuq dan il-punt, il-kummentarju fuq din is-sentenza minn Rostane, M., “Chronique de jurisprudence du Tribunal et de la Cour de justice des Communautés européennes, Institutions et ordre juridique communautaire, Primauté du droit communautaire”, Journal du droit international (Clunet), LexisNexis, Pariġi, April 2004, Nru 2, pp. 552 sa 559, u Adida‑Canac, H., “L’erreur du juge : entre réparation, indemnisation et responsabilité”, Recueil Dalloz, Dalloz, Pariġi, 2009, Nru 19, pp. 1288 sa 1297, b’mod partikolari p. 1295 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 72.
(
58
)	Sentenza tas-26 ta’ Novembru 2013, Groupe Gascogne vs Il‑Kummissjoni (C‑58/12 P, EU:C:2013:770, punt 82).
(
59
)	Ara Bonichot, J.‑C., op. cit., b’mod partikolari p. 686.
(
60
)	Ara, speċjalment, is-sentenzi ċċitati fil-punti 101, 106 u 107 ta’ dawn il-konklużjonijiet kif ukoll is-sentenza tad-9 ta’ Settembru 2015, Ferreira da Silva u Brito et (C‑160/14, EU:C:2015:565, punti 46 et seq.).
(
61
)	C‑168/15, EU:C:2016:602.
(
62
)	Ara s-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 11, paragrafu 2 tal-punt 15 u l-punt 16).
(
63
)	Ara s-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punti 18 sa 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
64
)	Ara s-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 21).
(
65
)	Sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 42(1)); enfasi miżjud minni.
(
66
)	C‑168/15, EU:C:2016:602.
(
67
)	C‑224/01, EU:C:2003:513. Ara f’dan is-sens, Simon, D., “La responsabilité des États membres en cas de violation du droit communautaire par une juridiction suprême (à propos de l’arrêt Köbler, CJCE, 30 sept. 2003, aff. C‑224/01)”, Revue Europe, LexisNexis, Pariġi, 2003, Nru 11, pp. 3 sa 6, b’mod partikolari p. 4, li jirrileva li “il-motivazzjoni [tas-sentenza] ma tifridx żewġ provi li setgħu kienu distinti: [...] minn naħa [...] tistabbilixxi l-prinċipju tar-responsabbiltà minħabba deċiżjoni ġudizzjarja u min-naħa l-oħra [...] tiġġustifika li dik ir-responsabbiltà hija marbuta wkoll mas-sentenzi tal-qrati supremi. F’għajnejn il-Qorti tal-Ġustizzja, it-tieni kunsiderazzjoni tidher li għandha tapplika minħabba r-raġunament a fortiori”. Ara wkoll, il-mistoqsijiet magħmula minn Huglo, J.‑G., “La responsabilité des États membres du fait des violations du droit communautaire commises par les juridictions nationales : un autre regard”, Gazette du Palais, Edizzjonijiet Lextenso, Issy-les-Moulineaux, 2004, Nru 164, pp. 34 sa 40, kif ukoll Beutler, B., “State Liability for Breaches of Community Law by National Courts: Is the Requirement of a Manifest Infringement of the Applicable Law an Insurmountable Obstacle?”, Common Market Law Review, Kluwer Law International, Alphen-sur-le-Rhin, 2009, Vol. 46, Nru 3, pp. 773 sa 804, b’mod partikolari p. 789, iċċitat mill-Avukat Ġenerali Wahl fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:260, nota ta’ qiegħ il-paġna 15).
(
68
)	Ara l-punt 59 ta’ din is-sentenza.
(
69
)	C‑224/01, EU:C:2003:513.
(
70
)	C‑173/03, EU:C:2006:391, punti 30 sa 32.
(
71
)	Dan il-punt 36 huwa fformulat kif ġej: “Kif osserva l-Avukat Ġenerali fil-punt 52 tal-konklużjonijiet tiegħu, jekk tiġi eskluża, f’ċirkustanzi simili, kull responsabbiltà ta’ l-Istat minħabba l-fatt li l-ksur tad-dritt Komunitarju jirriżulta minn eżerċizzju ta’ interpretazzjoni ta’ regoli ta’ dritt effettwat minn qorti jfisser li tkun qed titneħħa s-sustanza stess tal-prinċipju stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Köbler (tat-30 ta’ Settembru 2003, Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:513)). Din il-konstatazzjoni tapplika, iktar u iktar, għall-qrati ta’ l-aħħar istanza, li għandhom l-obbligu jiżguraw li, fuq livell nazzjonali, tingħata interpretazzjoni uniformi tar-regoli tad-dritt”. Enfasi miżjuda minni.
(
72
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, punt 24), li għandha titqabbel mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2005:602, punt 39).
(
73
)	C‑168/15, EU:C:2016:602.
(
74
)	Ara s-sentenza tat-28 ta’ Lulju 2016, Tomášová (C‑168/15, EU:C:2016:602, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata, b’mod partikolari, is-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, punt 31)).
(
75
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, punt 32).
(
76
)	Ara f’dan is-sens, in-nota ta’ qiegħ il-paġna 19 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2005:602): “Barra minn hekk, kif enfasizzajt diġà fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Köbler ([C‑224/01, EU:C:2003:207], punt 38), għalkemm, fl-assenza ta’ possibbiltà ta’ appell intern kontra deċiżjoni li tingħata minn qorti suprema, l-azzjoni għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Istat hija l-uniku rimedju ġuridiku li jippermetti – in ultima ratio – li jiġi ggarantit l-istabbiliment mill-ġdid tad-dritt leż u, finalment, li jiġi żgurat għall-protezzjoni ġudizzjarja effettiva tad-drittijiet li l-individwi jgawdu taħt l-ordinament ġuridiku Komunitarju livell xieraq, mhux l-istess jingħad għal dak li jikkonċerna d-deċiżjonijiet mogħtija minn qrati ordinarji peress li dawn jistgħu jiġu appellati internament”.
(
77
)	Terminoloġija meħuda, b’mod partikolari, mis-sentenza tal-24 ta’ Ottubru 2018, XC et (C‑234/17, EU:C:2018:853, punt 58).
(
78
)	Fuq id-diversi forom ta’ kumpens, ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawżi magħquda L‑Unjoni Ewropea vs Gascogne Sack Deutschland u Gascogne et (C‑138/17 P u C‑146/17 P, EU:C:2018:620, punt 84).
(
79
)	Ara l-Opinjoni 2/13, tat-18 ta’ Diċembru 2014 (EU:C:2014:2454, punt 174), u s-sentenza tal-24 ta’ Ottubru 2018, XC et (C‑234/17, EU:C:2018:853, punt 39).
(
80
)	Għandu jiġi enfasizzat li, b’effett mid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Nice, li daħħal riforma sinjifikattiva fis-sistema ġudizzjarja, il-kompetenzi tal-Qorti Ġenerali twessgħu kunsiderevolment. Skont l-Artikolu 256(1) TFUE, il-Qorti Ġenerali hija kompetenti tieħu konjizzjoni ta’ kważi r-rikorsi kollha, ħlief, prinċipalment, għar-rikorsi għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu. Skont Van Raepenbusch, S., op. cit., punt 4, p. 14, u punt 62, p. 72, din ir-riforma ttrasformat lill-Qorti Ġenerali “f’qorti amministrattiva ġenerali vera”.
(
81
)	Ara l-Artikolu 256 TFUE (ex Artikolu 225 TKE li oriġina mill-modifika tal-Artikolu 168A KEE l-qadim li seħħet permezz tat-Trattat ta’ Maastricht) kif ukoll l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, li skontu “[a]ppell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja għandu jkun limitat għal punti ta’ dritt. Jista’ jkun ibbażat fuq motivi ta’ l-inkompetenza tal-Qorti Ġenerali, ta’ ksur tal-proċedura quddiemha li tagħmel ħsara lill-interessi ta’ l-appellant kif ukoll il-ksur tad-dritt ta’ l-Unjoni mill-Qorti Ġenerali”.
(
82
)	Ara, fir-rigward tal-qrati nazzjonali, Van Raepenbusch, S., op. cit., punt 2, p. 12.
(
83
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, punt 32), li għandha titqabbel mal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2005:602, punti 70 sa 75), u s-sentenzi tal-15 ta’ Marzu 2017, Aquino (C‑3/16, EU:C:2017:209, punti 31 sa 34), kif ukoll tal-4 ta’ Ottubru 2018, Il‑Kummissjoni vs Franza (Taxxa minn ras il-għajn) (C‑416/17, EU:C:2018:811, punti 108 u 109).
(
84
)	Ara l-Opinjoni 2/13, tat-18 ta’ Diċembru 2014 (EU:C:2014:2454, punt 176), u s-sentenza tal-24 ta’ Ottubru 2018, XC et (C‑234/17, EU:C:2018:853, punt 41).
(
85
)	Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:207, punt 94).
(
86
)	Ara s-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, punt 34).
(
87
)	Ara, bħala eżempju tal-kawżi tal-iżbalji li jistgħu jitwettqu fl-eżerċizzju tal-funzjoni interpretattiva tal-qorti, is-sentenza tat-13 ta’ Ġunju 2006, Traghetti del Mediterraneo (C‑173/03, EU:C:2006:391, punt 35).
(
88
)	Ara, fir-rigward tad-dikjarazzjoni dwar l-assenza ta’ dritt miksub għal ġurisprudenza stabbilita, Qorti EDB, 18 ta’ Diċembru 2008, Unédic vs Franza (CE:ECHR:2008:1218JUD002015304, punt 74), imfakkra fid-digriet tat-13 ta’ Lulju 2010, Allen et vs Il-Kummissjoni (F‑103/09, EU:F:2010:88, punt 49). Ara wkoll, Guide sur l’article 6 de la Convention européenne des droits de l’homme, droit à un procès équitable (volet civil), aġġornata fil-31 ta’ Diċembru 2018, disponibbli fis-sit internet: https://www.echr.coe.int/Documents/Guide_Art_6_FRA.pdf (punt 279).
(
89
)	Għal ħarsa ġenerali lejn il-leġiżlazzjoni u l-ġurisprudenza ta’ ċerti Stati Membri, ara Guinchard, S., “Responsabilités encourues pour fonctionnement défectueux du service public de la justice”, Répertoire de procédure civile, Encyclopédie juridique Dalloz, Dalloz, Pariġi, Jannar 2018, punt 34, li għandha titqabbel mal-espożizzjoni li tinsab fil-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Köbler (C‑224/01, EU:C:2003:207, punti 77
et seq). Fir-rigward tal-leġiżlazzjoni Taljana, ara wkoll is-sentenza tal-24 ta’ Novembru 2011, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑379/10, mhux ippubblikata, EU:C:2011:775). Fir-rigward tad-dritt pożittiv Franċiż, nippreċiża li l-Artikolu L 141‑1 tal-Code de l’organisation judiciaire (il-Kodiċi tal-Organizzazzjoni Ġudizzjarja) jipprovdi li r-responsabbiltà tal-Istat tiġi stabbilita biss meta jkun hemm nuqqas gravi jew meta tiġi miċħuda l-ġustizzja. Sa mis-sena 2001, il-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza) tippreferi interpretazzjoni oġġettiva tan-nuqqas, jiġifieri li “jikkostitwixxi nuqqas gravi kull nuqqas ikkaratterizzat minn fatt jew sensiela ta’ fatti li juru l-inkapaċità tas-servizz pubbliku tal-ġustizzja biex jissodisfa l-missjoni li huwa ngħata” (23 ta’ Frar 2001, Ass. Plen., Nru 99‑16.165 (Bulletin 2001, Ass. Plen., Nru 5, p. 10)). Barra minn hekk, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), “l-inkapaċità tas-servizz pubbliku tal-ġustizzja biex jissodisfa l-missjoni li huwa ngħata [tista’] tiġi evalwata biss sa fejn l-eżerċizzju tar-rimedji ġudizzjarji ma ppermettiex li jissewwa l-funzjonament ħażin allegat” (sentenzi tas-6 ta’ Mejju 2003, l-Ewwel Awla Ċivili, Nru 01‑02.543 (Bulletin 2003, I, Nru 105, p. 82); tal-4 ta’ Novembru 2010, l-Ewwel Awla Ċivili, Nru 09‑15.869 (Bulletin 2010, I, Nru 223); u tal-5 ta’ Settembru 2018, l-Ewwel Awla Ċivili, Nru 17‑21.206 (FR:CCASS:2018:C100793)). Fir-rigward tal-ġustizzja amministrattiva, il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, Franza) stabbilixxa sistema pjuttost li tixbah ir-responsabbiltà minħabba l-ġustizzja ġudizzjarja prevista mil-liġi. Din tiġi stabbilita biss f’każ ta’ nuqqas gravi li ma għandux jirriżulta mill-kontenut ta’ deċiżjoni ġudizzjarja definittiva (sentenza tad-29 ta’ Diċembru 1978, Darmont, Nru 96004, ippubblikata fil-Ġabra). Ġiet stabbilita sistema partikolari, li tippermetti li tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-Istat minħabba dewmien mhux iġġustifikat tal-qrati amministrattivi biex jagħtu deċiżjoni li għaliha ma għadux meħtieġ in-nuqqas gravi (sentenza tat-28 ta’ Ġunju 2002, Ass., Garde des sceaux, Ministre de la Justice vs Magiera, Nru 239575, ippubblikata fil-Ġabra).
(
90
)	Għal skopijiet ta’ eżawriment, jista’ jiġi ppreċiżat li l-eżerċizzju ta’ tali rimedju ġuridiku diġà kien is-suġġett ta’ eżami mill-Qorti tal-Ġustizzja, li ddeċidiet fuq appell imressaq kontra d-digriet tat-23 ta’ Jannar 2018, Campailla vs L-Unjoni Ewropea (T‑759/16, mhux ippubblikat, EU:T:2018:26), mingħajr, minn daqshekk, ma kellha għalfejn tiddeċiedi fuq il-punt ta’ liġi li jirrigwarda l-kundizzjonijiet għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Unjoni minħabba deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja (ara l-punti 33 et seq. ta’ dan id-digriet). Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat l-inammissibbiltà tar-rikors għad-danni u rrilevat in-natura superfluwa tal-motivi inkwistjoni, li ġew ikkritikati fl-appell, fid-digriet tas-7 ta’ Awwissu 2018, Campailla vs L-Unjoni Ewropea (C‑256/18 P, mhux ippubblikat, EU:C:2018:655, punti 43, 46 u 47).
(
91
)	Ara, speċjalment f’dan il-każ, is-sentenza tat-12 ta’ Novembru 2014, Guardian Industries u Guardian Europe vs Il‑Kummissjoni (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, punt 20).
(
92
)	Bħala eżempju, jista’ jkun każ ta’ ksur tad-drittijiet tad-difiża, tan-nuqqas tal-osservanza tal-kontradittorju, tan-nuqqas ta’ motivazzjoni jew ta’ motivazzjoni li tirrifletti parzjalità min-naħa tal-qorti.