61987CC0091_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1. Στο κοινοτικό δίκαιο, η εμπορία των αυγών διέπεται από τον κανονισμό 2772/75 της 29ης Οκτωβρίου 1975 (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/014, σ. 53). Το άρθρο του 6, παράγραφος 1, ορίζει ότι "τα αυγά κατατάσσονται στις ακόλουθες κατηγορίες ποιότητας: κατηγορία Α ή "αυγά φρέσκα", κατηγορία Β ή "αυγά δευτέρας ποιότητος ή διατηρημένα", κατηγορία Γ ή "μη ταξινομημένα αυγά προοριζόμενα για τη βιομηχανία ειδών διατροφής". 'Οσον αφορά τη συσκευασία, το άρθρο 16 διακρίνει τις "μεγάλες συσκευασίες", που περιέχουν περισσότερα από 30 αυγά, και τις "μικρές συσκευασίες", οι οποίες περιέχουν 30 ή λιγότερα αυγά. Κατά το γράμμα του άρθρου 18, το τελευταίο αυτό είδος συσκευασίας πρέπει να φέρει "με ευκρινή ευανάγνωστα γράμματα ... γ) την κατηγορία ποιότητας και την κατηγορία βάρους" των αυγών. Τέλος, το άρθρο 21 ορίζει ότι "οι συσκευασίες (γενικώς) δεν δύνανται να φέρουν οποιαδήποτε άλλη ένδειξη πλην των προβλεπομένων ..." εν συνεχεία των τροποποιήσεων που έχουν επέλθει με τον κανονισμό 1831/84, της 19ης Ιουνίου 1984 (ΕΕ L 172, σ. 2), το εν λόγω άρθρο προσθέτει εντούτοις ότι στις μικρές συσκευασίες μπορούν να αναφερθούν "... γ) ενδείξεις που προορίζονται για την προώθηση των πωλήσεων, στο βαθμό που οι ενδείξεις αυτές, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο είναι διατυπωμένες, δεν μπορούν να παραπλανήσουν τον αγοραστή".
2. Η εταιρία Erzeugergemeinschaft Gutshof-Ei, Bad Segeberg (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας), είναι μία επιχείρηση η οποία παράγει αυγά και διαθέτει στο εμπόριο τα αυγά της κατηγορίας Α, χρησιμοποιώντας μικρές συσκευασίες στις οποίες είναι τυπωμένη η ένδειξη "Gueteklasse A 'frisch' " (κατηγορία Α "αυγά φρέσκα").
Το 1985, οι αρμόδιες αρχές του ομόσπονδου κράτους της Ρηνανίας-Παλατινάτου πληροφόρησαν την επιχείρηση ότι η διατύπωση αυτή έπρεπε να θεωρηθεί ως παράνομη, επειδή το άρθρο 6 του κανονισμού 2772/75 επιτρέπει μόνο την εναλλακτική χρησιμοποίηση των ενδείξεων "κατηγορία Α" και "αυγά φρέσκα". Μη πεισθείσα από το επιχείρημα αυτό, η Gutshof-Ei ζήτησε από το Verwaltungsgericht του Neustadt an der Weinstrasse να κηρύξει την ένδειξη που αυτό χρησιμοποιεί σύμφωνη με τη σχετική κοινοτική ρύθμιση, ο δε εθνικός δικαστής ανέστειλε τη διαδικασία προκειμένου να υποβάλει, με Διάταξη της 20ής Μαρτίου 1987, το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
Κατ' εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 21, σε συνδυασμό με το προοίμιο του κανονισμού 2772/75, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 1831/84, επιτρέπεται οι μικρές συσκευασίες αυγών της κατηγορίας Α να φέρουν εναλλακτικά την ένδειξη της εν λόγω κατηγορίας και την ένδειξη "αυγά φρέσκα" ή επιτρέπεται οι ενδείξεις αυτές να χρησιμοποιούνται μαζί;
Κατά την ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία, η εταιρία Gutshof-Ei και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις και ανέπτυξαν τις θέσεις τους κατά την επ' ακροατηρίου διαδικασία.
3. Κατά την Gutshof-Ei, οι εκφράσεις "κατηγορία Α" και "αυγά φρέσκα" είναι συνώνυμες και προορίζονται αμφότερες για το χαρακτηρισμό εκείνων μόνον των αυγών που ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις που έχουν διατυπωθεί στο άρθρο 7 του κανονισμού 2772/75. Είναι βέβαιο ότι για την εμπορία του προϊόντος αυτού, οι μικρές συσκευασίες πρέπει να φέρουν τουλάχιστον μία από τις δύο ενδείξεις. 'Ομως, αυτό δεν συνεπάγεται ότι δεν μπορούν να συνδυαστούν. Πράγματι, αυτή η απαγόρευση δεν προβλέπεται σε καμία διάταξη του κανονισμού και δεν μπορεί να συναχθεί από μία συστηματική ανάγνωση αυτού. Αυτό έχει αποδειχθεί με το αποτέλεσμα της μετά το 1975 αποκτηθείσας πείρας, δηλαδή το νέο κείμενο του άρθρου 21, καθόσον επιτρέπει για τις μικρές συσκευασίες συμπληρωματικές ενδείξεις από τις οποίες φαίνεται ότι πρόκειται για προσφορά, υπό τον όρο ότι δεν παραπλανούν τον αγοραστή.
'Ομως, καταλήγει η επιχείρηση, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επίμαχη ένδειξη πληροί την προαναφερθείσα προϋπόθεση. Δεκατρία έτη μετά την έναρξη ισχύος της κοινοτικής ρυθμίσεως, ο καταναλωτής ασφαλώς έχει μάθει ότι τα αυγά της κατηγορίας Α καλούνται επίσης "αυγά φρέσκα" ή, με άλλα λόγια, ότι η προσθήκη αυτή σκοπό έχει μόνο να διευκρινίσει την πρώτη πιο γενική ονομασία. Επομένως, πρέπει να αποκλειστεί ότι μπορεί να προκληθεί πλάνη με την ταυτόχρονη χρησιμοποίηση των δύο ενδείξεων που μπορούν πλήρως να αντικαταστήσουν η μία την άλλη.
Η Επιτροπή υποστηρίζει την αντίθετη άποψη. Ισχυρίζεται ότι το γεγονός ότι οι ενδείξεις αυτές αποκλείουν αμοιβαίως η μία την άλλη αποδεικνύεται καταρχάς από το γράμμα του άρθρου 6 και, ιδίως, από τη χρησιμοποίηση του συνδέσμου "ή" στη διατύπωση "κατηγορία Α ή αυγά φρέσκα". Πράγματι, ο σύνδεσμος "ή" έχει διαζευκτική έννοια. Αν ο νομοθέτης είχε πραγματικά θελήσει να επιτρέψει το συνδυασμό των δύο ενδείξεων, θα έπρεπε επομένως να χρησιμοποιήσει το διπλοσύνδεσμο "και/ή" ή να περιλάβει ανάλογη διάταξη. Εξάλλου, από τελεολογική άποψη, είναι βέβαιο ότι το Συμβούλιο καθοδηγήθηκε από το συμφέρον των καταναλωτών. Επομένως, πρέπει να υποτεθεί ότι, ορίζοντας τις κατηγορίες ποιότητας, έπραξε ό,τι ήταν δυνατό για να εμποδίσει τη χρησιμοποίηση εκφράσεων που μπορούν να δημιουργήσουν σύγχυση μεταξύ τους κατά το χρόνο της αγοράς.
Αντιθέτως, αυτό συμβαίνει στην περίπτωση της επίμαχης ενδείξεως, εφόσον είναι αληθές ότι, ενόψει των δύο συσκευασιών αυγών της ίδιας ποιότητας και του ίδιου βάρους που φέρουν όμως η μία την ένδειξη "κατηγορία Α" και η άλλη την ένδειξη "κατηγορία Α - αυγά φρέσκα", 90 στους 100 αγοραστές θα διαλέξουν (και, πράγματι, διαλέγουν) τη συσκευασία που διασαφηνίζει τη φρεσκότητα του προϊόντος. Με τις λέξεις "αυγά φρέσκα", ο καταναλωτής ωθείται στη σκέψη ότι τα αυγά που έχουν προσδιοριστεί με αυτό τον τρόπο διαθέτουν κάτι περισσότερο σε σχέση με το προϊόν της κατηγορίας Α.
Το γεγονός ότι το ισχύον άρθρο 21 επιτρέπει την αναγραφή στις μικρές συσκευασίες άλλων "ενδείξεων που αποβλέπουν στην προώθηση των πωλήσεων" δεν επιτρέπει να συναχθούν διαφορετικά συμπεράσματα. Πράγματι, η άδεια αυτή χορηγήθηκε λίαν φειδωλώς και εφαρμόζεται σε περιορισμένα όρια. Η σχετική απόδειξη έγκειται στο ότι η ένδειξη "extra" μπορεί μόνο να αναγραφεί αν τα αυγά είναι ιδιαιτέρως φρέσκα.
4. Και οι δύο συνοπτικώς αναφερθείσες απόψεις, μου φαίνονται απαράδεκτες. Από γραμματική άποψη, για παράδειγμα, η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι ο σύνδεσμος "ή" διαζευγνύει, αλλά όχι πάντα, για να αποκλείσει τη μία από τις δύο έννοιες. Πράγματι, συχνά χρησιμοποιείται για να διευκρινίσει μία έννοια σε σχέση με άλλη ή ακόμη για να χωρίσει έννοιες ή λέξεις, η επιλογή των οποίων δεν έχει σημασία. Στα λατινικά, οι σύνδεσμοι aut, sive, vel και η εγκλιτική -ve ανταποκρίνονται με τη σειρά τους στις χρήσεις αυτές. Και μπορεί μεν οι σύγχρονες γλώσσες να είναι πιο πτωχές, όμως αντιλαμβανόμαστε όλοι τη διαφορά που υπάρχει μεταξύ της έννοιας του "ή" σε φράσεις όπως "πρέπει εδώ να νικήσουμε ή να πεθάνουμε", "η felis catus ή κατοικίδια γάτα είναι σαρκοφάγο ζώο", "οι Βρυξέλλες και το Λουξεμβούργο απέχουν η μία από την άλλη δύο ή τρεις ώρες δρόμου", "το ωραιότερο βουνό των 'Αλπεων είναι το Cervin ή Matterhorn". Κατωτέρω θα δούμε με ποια έννοια χρησιμοποιείται στο άρθρο 6 ο σύνδεσμος "ή". 'Ομως, ήδη αυτές οι απλές παρατηρήσεις αρκούν για να καταδείξουν ότι ο συλλογισμός του κοινοτικού οργάνου είναι εντελώς άσχετος.
Εξίσου ανίσχυρο είναι το επιχείρημα που στηρίζεται στην ικανότητα μιας συσκευασίας, με την ένδειξη "κατηγορία Α - αυγά φρέσκα", να παραπλανήσει τον καταναλωτή. Πράγματι, αφενός δεν αντιλαμβανόμαστε γιατί η σύνθετη αυτή ένδειξη είναι πιο διφορούμενη απ' ό,τι οι απλές ενδείξεις ("κατηγορία Α" και "αυγά φρέσκα"), στις οποίες η Επιτροπή επιθυμεί να περιορίσει την επιλογή των παραγωγών. Αφετέρου ο ισχυρισμός ότι ο αγοραστής ελκύεται κυρίως από την ένδειξη "αυγά φρέσκα" προϋποθέτει ότι η εν λόγω ένδειξη είναι πιο εκφραστική και αποτελεσματική απ' ό,τι η ένδειξη "κατηγορία Α" και υποχρεώνει επομένως να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εναλλακτική χρησιμοποίηση των δύο ενδείξεων μπορεί να παραπλανήσει τους καταναλωτές τουλάχιστον τόσο όσο και η από κοινού χρησιμοποίησή τους.
Τα επιχειρήματα που προέβαλε η προσφεύγουσα της κύριας δίκης δεν είναι, θα έλεγα, περισσότερο πειστικά. Στην πραγματικότητα, το γεγονός ότι το άρθρο 21 καθιστά δυνατή τη χρησιμοποίηση άλλων ενδείξεων - αυτών που προβλέπονται από τον ίδιο τον κανονισμό όπως "extra" και "αυγά ορνίθων αγροκτήματος" ή φανταστικών ενδείξεων όπως "αυγά για να φαγωθούν λαίμαργα" - δεν έχει καμία σχέση με το εξεταζόμενο πρόβλημα. 'Ετσι, δεν υπάρχει καμία αντίφαση αν υποστηριχθεί ταυτόχρονα ότι οι ενδείξεις αυτές μπορούν να προστεθούν στις εν λόγω δύο ενδείξεις και ότι οι τελευταίες αυτές δεν μπορούν να προστεθούν.
Επομένως, τι απάντηση θα δοθεί στο ερώτημα του δικαστηρίου του Neustadt; Η απάντηση προκύπτει από σύντομη ανάλυση των προβλημάτων που ο κοινοτικός νομοθέτης αντιμετώπισε κατά την επεξεργασία της κατατάξεως που προβλέπεται στο άρθρο 6. Πράγματι, το έργο αυτό προφανώς τον υποχρέωσε να λάβει υπόψη εθνικές νομοθεσίες που ίσχυαν την εποχή εκείνη. Αυτό κατ' ανάγκη τον οδήγησε στο να ανακαλύψει ότι, παρόλον ότι τις περισσότερες φορές διέκριναν μεταξύ αυγών πρώτης και δευτέρας ποιότητος, χρησιμοποιούσαν ενδείξεις διαφορετικής συχνά σημασίας (για παράδειγμα, στη Γερμανία η πρώτη κατηγορία ήταν μία έννοια που είχε σχέση με το βάρος του προϊόντος). Αλλά υπάρχουν και άλλα ζητήματα. Παράλληλα με τις κατηγορίες αυτές, ο ίδιος νομοθέτης έκρινε αναγκαίο να δημιουργήσει μια τρίτη κατηγορία για "τα αυγά που δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των ανωτέρω κατηγοριών, αλλά εξακολουθούν να είναι κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση" (ενδεκάτη αιτιολογική σκέψη). 'Ετσι δημιουργήθηκε η κατηγορία Γ, που και αυτή διέπεται από τους κανόνες που το άρθρο 18 ορίζει για τις μικρές συσκευασίες.
Επομένως, έχουμε δύο κατηγορίες που είναι ήδη γνωστές, αλλά δεν έχουν την ίδια έννοια και μία εντελώς άγνωστη κατηγορία. Υπό αυτές τις συνθήκες, επιβαλλόταν τουλάχιστον να παρασχεθούν εξηγήσεις στους παραγωγούς και τους καταναλωτές με απλούς και παγκοσμίως κατανοητούς όρους όσον αφορά την έννοια της ονοματολογίας στην οποία βασιζόταν η νέα ρύθμιση. Συνεπώς, αυτός είναι ο λόγος υπάρξεως των ενδείξεων "αυγά φρέσκα", "δευτέρας ποιότητος ή διατηρημένα" και "μη ταξινομημένα αυγά προοριζόμενα για τη βιομηχανία ειδών διατροφής", που ο νομοθέτης έχει προσθέσει στην ένδειξη "κατηγορία Α", "κατηγορία Β", "κατηγορία Γ". Με αυτό τον τρόπο αποκαλύπτεται επίσης η έννοια του συνδέσμου με τον οποίο έχει πραγματοποιηθεί η σύνδεση. Ο σύνδεσμος "ή" όχι μόνο δεν καθιστά τις δύο ενδείξεις εναλλακτικές (aut), αλλά αποβλέπει επιπλέον στο να διευκρινίζεται η πρώτη με τη δεύτερη (sive) καθώς και να γίνεται κατανοητό το ότι είναι ισοδύναμες (vel). Επομένως, η χρησιμοποίηση της μιας ή της άλλης - και για τον ίδιο αυτό λόγο της μιας και της άλλης - στερείται σημασίας ή, αν προτιμάτε, είναι εξίσου θεμιτή.
Τελευταία παρατήρηση. Αντίθετα προς ό,τι συμβαίνει με τις επιχειρήσεις-παραγωγούς και τα εθνικά δικαστήρια, η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε θέματα νομοθεσίας στον τομέα των αυγών σε ιδιαίτερα εξειδικευμένες υπηρεσίες. Το γεγονός ότι τις χρησιμοποιεί όπως έπραξε εν προκειμένω, δηλαδή για να αναζητήσει με εμμονή ασήμαντες λεπτομέρειες, μου φαίνεται ως ασυγχώρητη σπατάλη χρόνου και ενέργειας.
5. Υπό το φως των πιο πάνω σκέψεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής στο ερώτημα που του έχει υποβληθεί από το Verwaltungsgericht του Neustadt an der Weinstrasse με Διάταξη της 20ής Μαρτίου 1987, που εκδόθηκε στο πλαίσιο της υποθέσεως που εκκρεμεί ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου μεταξύ της εταιρίας Erzeugergemeinschaft Gutshof-Ei και του ομόσπονδου κράτους της Ρηνανίας-Παλατινάτου:
"Οι διατάξεις του κανονισμού 2772/75, της 29ης Οκτωβρίου 1975, σχετικά με την εμπορία σε μικρές συσκευασίες αυγών της κατηγορίας Α, και ιδίως τα άρθρα 6, παράγραφος 1, 18, 21, στοιχείο γ), πρέπει να ερμηνευτούν υπό την έννοια ότι καθιστούν δυνατή τη χρησιμοποίηση από κοινού στην ίδια συσκευασία των ενδείξεων 'κατηγορία Α' και 'αυγά φρέσκα' ."
(*) Μετάφραση από τα ιταλικά.