61980CJ0053_EL
Διάδικοι
Αντικείμενο της υπόθεσης
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στήν υπόθεση 53/80
πού έχει ως αντικείμενο αίτηση τού Gerechtshof τού Amsterdam πρός τό Δικαστήριο, δυνάμει τού άρθρου 177 τής συνθήκης ΕΟΚ μέ τήν οποία ζητά, στό πλαίσιο τής διαφοράς πού εκκρεμεί ενώπιον τού δικαστηρίου αυτού μεταξύ
OFFICIER VAN JUSTITIE
καί
KONINKLIJKE KAASFABRIEK EYSSEN BV,
Αντικείμενο της υπόθεσης
τήν έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως πρός τήν ερμηνεία τών διατάξεων τής συνθήκης ΕΟΚ περί ελεύθερης κυκλοφορίας τών εμπορευμάτων στό εσωτερικό τής Κοινότητας,
Σκεπτικό της απόφασης
1 Μέ απόφαση τής 13ης Δεκεμβρίου 1979 πού περιήλθε στό Δικαστήριο στίς 7 Φεβρουαρίου 1980 τό Gerechtshof τού Άμστερνταμ υπέβαλε, δυνάμει τού άρθρου 177 τής συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως πρός τήν ερμηνεία τών άρθρων τής συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας τών εμπορευμάτων στό εσωτερικό τής Κοινότητας καί ιδίως τών άρθρων 30, 34 καί 36 .
2 Τό ερώτημα αυτό ανέκυψε στό πλαίσιο ποινικής διώξεως πού άσκησαν οι ολλανδικές αρχές κατά ενός ολλανδού παραγωγού πού παράγει τυρί fondu, τόσο πρός πώληση στήν εσωτερική αγορά, οσο καί πρός εξαγωγή πρός άλλα Κράτη μέλη, καί ο οποίος κατηγορείται οτι διατηρούσε σέ απόθεμα μέ σκοπό νά τίς μεταπωλήσει στήν κοινότητα τού Alkmaar, ορισμένες ποσότητες τυριού fondu
προορισμένες νά διατεθούν στό εμπόριο ποός τήν ανθρώπινη διατροφή καί οι οποίες περιέχουν ενα πρόσθετο συστατικό, τό nisin πού δέν περιλαμβάνεται στά πρόσθετα συστατικά πού επιτρέπει η εφαρμοστέα στή συγκεκριμένη περίπτωση ολλανδική νομοθεσία .
3 Όπως προκύπτει από τή δικογραφία καί τίς διευκρινίσεις πού δόθηκαν κατά τή διάρκεια τής προφορικής διαδικασίας, τό nisin ειναι αντιβιοτικό πού παράγεται από ορισμένα είδη βακτηριδίων τού γάλακτος καί περιέχεται σέ φυσική κατάσταση σέ ποσότητες πού διαφέρουν στίς περισσότερες ποικιλίες τυριού, έχει δέ τήν ιδιότητα νά συντελεί στή συντήρηση τού προϊόντος, επιβραδύνοντας τή διαδικασία αλλοιώσεως πού προκαλούν τά βουτυρικά βακτηρίδια .
4 Οι διατάξεις τού εσωτερικού δικαίου, γιά παράβαση τών οποίων κατηγορείται ο ανωτέρω παραγωγός, ειναι ιδίως εκείνες πού θεσπίστηκαν κατ’ εφαρμογή τού νόμου περί εμπορευμάτων ( «Warenwet» ) τής 28ης Δεκεμβρίου 1935 πού εξουσιοδοτεί τήν κυβέρνηση νά θεσπίσει μέτρα κανονιστικού χαρακτήρα μέ σκοπό τήν απαγόρευση τής εμπορίας ή τής εισαγωγής ορισμένων προϊόντων πού πραγματοποιείται υπό ορους διαφορετικούς από εκείνους πού έχουν καθοριστεί .
5 Στά πλαίσια τού εν λόγω νόμου τό γενικό διάταγμα ( «Algemeen Besluit» ) τής 11ης Ιουλίου 1949, ορίζει στό άρθρο 10 β παράγραφος 1, οτι δέν επιτρέπεται η προσθήκη αντιβιοτικών στά ποτά καί στά τρόφιμα παρά μόνο οταν τήν έχει εγκρίνει ο αρμόδιος υπουργός . Σχετικά μέ τό τυρί fondu, δέν προβλέπεται η προσθήκη nisin ούτε από τό διάταγμα περί τυριών ( «Kaasbesluit» ) τής 7ης Νοεμβρίου 1959 ούτε από τό διάταγμα περί επεξεργασμένου τυριού ( «Smeltkaasbesluit» ) τής 5ης Νοεμβρίου 1959 . Σύμφωνα μέ τό άρθρο 8 h τού τελευταίου αυτού διατάγματος, τό τυρί fondu «απαγορεύεται» νά περιέχει διαφορετικές ουσίες από οσες ρητά αναφέρει τό πρώτο άρθρο καί οσες εγκρίνει τό διάταγμα περί τυριών .
6 Ωστόσο, δυνάμει κυβερνητικής αποφάσεως ( «Vrijstellingsbeschikking» ) τής 19ης Αυγούστου 1965, οπως τροποποιήθηκε μέ τήν απόφαση τής 14ης Μα ΐου 1979, τά τυριά πού προορίζονται γιά εξαγωγή εξαιρούνται από τήν απαγόρευση πού εισάγουν οι εν λόγω κανόνες, καθώς καί οι διατάξεις τού «Smeltkaasbesluit» τής 5ης Νοεμβρίου 1959 .
7 Ο κατηγορούμενος πού διώχθηκε σύμφωνα μέ τό νόμο περί οικονομικών αδικημάτων ( «Wet op de Economische Delicten» ) τής 22ας Ιουνίου 1950, γιά παράβαση τών διατάξεων τού άρθρου 8 στοιχείο h τού «Smeltkaasbesluit» υποστήριξε οτι οι ποσότητες nisin πού χρησιμοποιήθηκαν στήν προκειμένη περίπτωση δέν παρουσιάζουν κίνδυνο γιά τή δημόσια υγεία καί οτι η προσθήκη τής ουσίας αυτής επιτρέπεται σέ άλλα Κράτη μέλη . Καταλήγει έτσι στό συμπέρασμα οτι οι ανω
τέρω διατάξεις πού απαγορεύουν τήν προσθήκη nisin στό τυρί fondu πού προορίζεται γιά τήν εσωτερική αγορά παραβαίνουν τούς κανόνες τής συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας τών εμπορευμάτων μέσα στήν Κοινότητα, καθ’ οσον η απαγόρευση λειτουργεί ως μέτρο ισοδύναμου αποτελέσματος πρός ποσοτικούς περιορισμούς κατά τήν έννοια τών άρθρων 30 εως 36 τής συνθήκης .
8 Γιά νά κριθεί τό βάσιμο αυτής τής επιχειρηματολογίας καί νά επιλυθεί έτσι η διαφορά, τό Gerechtshof τού Άμστερνταμ έθεσε στό Δικαστήριο τό ακόλουθο ερώτημα :
«Πρέπει νά ερμηνευτούν οι διατάξεις τής συνθήκης ΕΟΚ περί ελεύθερης κυκλοφορίας τών εμπορευμάτων στό εσωτερικό τής ΕΟΚ, παρά τά οσα ορίζει τό άρθρο 36 τής ίδιας συνθήκης σχετικά μέ τίς απαγορεύσεις πού δικαιολογούνται γιά λόγους προστασίας τής υγείας καί τής ζωής τών προσώπων, υπό τήν έννοια οτι ειναι ασυμβίβαστη πρός αυτές, εντελώς ή τουλάχιστον σέ ο,τι αφορά τήν απαγόρευση προσθήκης nisin — η οποία εφαρμόζεται στό τυρί fondu πού παράγεται στίς Κάτω Χώρες, καθώς καί σ’ αυτό πού εισάγεται — μιά κανονιστική ρύθμιση οπως αυτή πού περιέχεται στό άρθρο 8 στοιχείο h τού «Smeltkaasbesluit» πού απαγορεύει πρόσθετες ουσίες μεταξύ τών οποίων καί τό nisin στό τυρί fondu, εκτός από οσες επιτρέπει η εν λόγω ρύθμιση ή γιά οσες παρασχέθηκε εξαίρεση ή παρέκκλιση, η δέ απάντηση στό ερώτημα αυτό εξαρτάται από τό γεγονός οτι μιά τέτοια παρέκκλιση ή εξαίρεση γιά τήν προσθήκη nisin στό τυρί fondu δέν παρέχεται παρά μόνο άν πρόκειται γιά τυρί fondu πού προορίζεται προφανώς γιά εξαγωγή;»
9 Τό εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ’ ουσίαν άν οι διατάξεις περί ελεύθερης κυκλοφορίας τών εμπορευμάτων στό εσωτερικό τής Κοινότητας πρέπει, λαμβάνοντας υπόψη τό άρθρο 36 τής συνθήκης, νά ερμηνευτούν υπό τήν έννοια οτι δέν επιτρέπουν τήν υπαρξη μιάς εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως πού απαγορεύει τήν προσθήκη nisin σέ προϊόντα οπως τό τυρί fondu καί άν μιά παρόμοια απαγόρευση συμβιβάζεται μέ τή συνθήκη, κυρίως λόγω τού οτι πλήττει μόνο τά προϊόντα πού προορίζονται νά πωληθούν στήν εσωτερική αγορά, ενώ δέ θίγει τά προϊόντα πού προορίζονται νά εξαχθούν σέ άλλα Κράτη μέλη .
10 Η έρευνα τού φακέλου τής υποθέσεως καί οι διευκρινίσεις πού παρασχέθηκαν κατά τή διάρκεια τής διαδικασίας δείχνουν οτι η προσθήκη nisin στό τυρί fondu δέν αποτελεί αντικείμενο ομοιόμορφης ρυθμίσεως σέ ολα τά Κράτη μέλη . Ενώ απαγορεύεται τελείως στό εσωτερικό εμπόριο, από ορισμένα Κράτη μέλη, οπως
οι Κάτω Χώρες, αντίθετα επιτρέπεται χωρίς περιορισμό ή μέχρι ενός ανώτατου ορίου σέ ορισμένα άλλα Κράτη μέλη .
11 Εν όψει αυτής τής ποικιλίας τών ρυθμίσεων δέν μπορεί νά αμφισβητηθεί οτι η απαγόρευση από ορισμένα Κράτη μέλη τής εμπορίας στό έδαφός τους τυριού fondu πού περιέχει πρόσθετο nisin, μπορεί νά επηρεάσει τίς εισαγωγές τού προϊόντος πού προέρχονται από άλλα Κράτη μέλη, οπου η προσθήκη nisin αντίθετα επιτρέπεται μερικώς καί αποτελεί επομένως μέτρο ισοδύναμου αποτελέσματος πρός ποσοτικούς περιορισμούς .
12 Ναί μέν, τά άρθρα 30 καί 34 τής συνθήκης απαγορεύουν κάθε ποσοτικό περιορισμό ή μέτρο ισοδύναμου αποτελέσματος στό μεταξύ τών Κρατών μελών εμπόριο, αλλά τό άρθρο 36 τής συνθήκης επιτρέπει τήν υπαρξη εμποδίων στήν ενδοκοινοτική νομοθεσία πού προκύπτουν από τίς διαφορές τών εθνικών νομοθεσιών περί εμπορίας, εφ’ οσον οι διατάξεις πού συνιστούν θεμέλιο αυτών τών εμποδίων, δικαιολογούνται από λόγους, μεταξύ άλλων, «προστασίας τής υγείας τών προσώπων» . Όμως, η εξαίρεση από τήν εφαρμογή τών άρθρων 30 καί 34 τής συνθήκης πού προβλέπεται στό άρθρο 36 δέν επιτρέπεται γιά τούς λόγους πού προαναφέρθηκαν, παρά υπό τή ρητή επιφύλαξη, πού διατυπώνεται στήν παράγραφο 2 τού άρθρου 36, οτι οι απαγορεύσεις καί οι περιορισμοί αυτοί δέν αποτελούν «ούτε μέσο αυθαίρετων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στό εμπόριο μεταξύ τών Κρατών μελών» .
13 Ειναι αναμφισβήτητο, οτι τό πρόβλημα τής προσθήκης συντηρητικών στά τρόφιμα εντάσσεται στό γενικότερο πρόβλημα τής προληπτικής υγιεινής, η οποία απαιτεί τή θέσπιση εθνικών μέτρων πού ρυθμίζουν τή χρήση τών πρόσθετων αυτών συστατικών σύμφωνα μέ τίς απαιτήσεις τής προστασίας τής ανθρώπινης υγείας . Ειδικότερα στήν περίπτωση τής προσθήκης nisin σέ προϊόντα πού προορίζονται γιά τήν ανθρώπινη διατροφή, οπως τό τυρί fondu, γίνεται δεκτό οτι η συνεχώς ευρύτερη χρήση τής ουσίας αυτής, όχι μόνο στό γάλα, αλλά επίσης καί σέ πολυάριθμα άλλα προϊόντα υπό συντήρηση, κατέστησε αναγκαία τή μελέτη, τόσο σέ εθνικό πλαίσιο σέ ορισμένες χώρες, οσο καί σέ διεθνές, τού προβλήματος τών κινδύνων πού παρουσιάζει ή πού μπορεί νά παρουσιάσει γιά τήν ανθρώπινη υγεία η κατανάλωση προϊόντων πού περιέχουν τήν εν λόγω ουσία καί οδήγησε ορισμένους διεθνείς οργανισμούς, οπως τό FAO καί τήν Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας νά αναζητήσουν τό κρίσιμο οριο γιά τήν κατα
νάλωση τού πρόσθετου αυτού συστατικού . Τό άν οι μελέτες αυτές δέν κατέληξαν ακόμα σέ απολύτως θετικά συμπεράσματα ως πρός τήν ανώτατη δόση nisin πού μπορεί νά λαμβάνει καθημερινά ενα άτομο χωρίς σοβαρό κίνδυνο γιά τήν υγεία του, αυτό οφείλεται κυρίως στό γεγονός οτι η εκτίμηση τού κινδύνου πού προκαλεί η λήψη αυτού τού συντηρητικού αποτελεί συνάρτηση πολλών στοιχείων ποικίλης φύσεως μεταξύ τών οποίων υπεισέρχονται κυρίως οι συνήθειες διατροφής στήν κάθε χώρα καί τό γεγονός οτι η εκτίμηση τής ανώτατης δόσεως nisin πού πρέπει νά καθοριστεί γιά κάθε προϊόν πρέπει νά λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τίς ποσότητες nisin πού προστίθενται σέ ενα συγκεκριμένο προϊόν, οπως τό τυρί fondu, αλλά επίσης καί τίς ποσότητες πού προστίθενται σέ καθένα από τά υπόλοιπα προϊόντα υπό συντήρηση πού προορίζονται νά ικανοποιήσουν τίς συνήθειες διατροφής καί στά οποία η περιεκτικότητα nisin κυμαίνεται γιά παρόμοια προϊόντα, ανάλογα μέ τήν προέλευση, τή μέθοδο παρασκευής ή τήν ιδιάζουσα ανάγκη τής συγκεκριμένης αγοράς γιά περισσότερο ή λιγότερο παρατεταμένη συντήρηση .
14 Οι δυσκολίες καί οι αβεβαιότητες πού ειναι σύμφυτες μέ μιά τέτοια εκτίμηση μπορούν νά εξηγήσουν τήν έλλειψη ομοιομορφίας τών εθνικών νομοθεσιών τών Κρατών μελών στή χρήση αυτού τού συντηρητικού καί νά δικαιολογήσουν ταυτόχρονα τήν περιορισμένη έκταση τής απαγορεύσεως τής χρήσεως τού εν λόγω πρόσθετου συστατικού, ως πρός ενα συγκεκριμένο προϊόν, οπως τό τυρί fondu, σέ ορισμένα Κράτη μέλη, μεταξύ τών οποίων οι Κάτω Χώρες πού απαγορεύουν τή χρήση του γιά προϊόντα πού προορίζονται νά πωληθούν στήν εσωτερική αγορά, ενώ τήν επιτρέπουν γιά προϊόντα προοριζόμενα πρός εξαγωγή σέ άλλα Κράτη μέλη, οπου οι απαιτήσεις προστασίας τής ανθρώπινης υγείας εκτιμώνται διαφορετικά, σέ συνάρτηση μέ τίς συνήθειες διατροφής τού δικού τους πληθυσμού .
15 Ειναι αλήθεια οτι τά εμπόδια πού οι διαφορές τών εθνικών νομοθεσιών δημιουργούν στίς ενδοκοινοτικές συναλλαγές επί τών συγκεκριμένων προϊόντων, δέν μπορούν νά καταργηθούν παρά μόνο μέσω μιάς ομοιόμορφης ρυθμίσεως πού θά θεσπιστεί σέ κοινοτικό επίπεδο· πάντως, τέτοια ρύθμιση δέν υφίσταται στό παρόν στάδιο τού κοινοτικού δικαίου . Η οδηγία 64/54/ΕΟΚ τού Συμβουλίου τής 5ης Νοεμβρίου 1963 περί προσεγγίσεως τών νομοθεσιών τών Κρατών μελών περί συντηρητικών πού μπορούν νά χρησιμοποιηθούν στά τρόφιμα τά προοριζόμενα γιά τήν ανθρώπινη διατροφή ( JO 1964 no 12, σ . 161 ) περιορίζεται πράγματι νά προβλέψει, στό άρθρο 6, οτι «δέν επηρεάζει τίς διατάξεις τών εθνικών νομοθεσιών πού αφορούν . . . β ) τό nisin», δεχόμενη έτσι σιωπηρά οτι στό θέμα αυτό τά Κράτη μέλη διατηρούν εξουσία εκτιμήσεως μέσα στά ορια πού καθορίζουν οι γενικές διατάξεις τού άρθρου 36 τής συνθήκης .
16Όπως προκύπτει από τίς σκέψεις αυτές, μιά εθνική νομοθεσία, οπως αυτή στήν οποία αναφέρεται τό εθνικό δικαστήριο, πού απαγορεύει τή χρήση τού nisin ως συντηρητικού γιά τό τυρί fondu πού προορίζεται γιά τήν εσωτερική αγορά, άν καί έχει ως αποτέλεσμα νά παρακωλύει τίς μεταξύ Κρατών μελών συναλλαγές κατά τή διάθεση τού εν λόγω προϊόντος, περιλαμβάνεται στά μέτρα πού επιτρέπονται από τό άρθρο 36 τής συνθήκης νά θεσπιστούν από τά Κράτη μέλη γιά λόγους προστασίας τής ανθρώπινης υγείας καί διαφεύγουν συνεπώς από τήν απαγόρευση πού προκύπτει από τά άρθρα 30 καί 34 τής συνθήκης . Έχοντας υπόψη τίς αβεβαιότητες πού υπάρχουν στά διάφορα Κράτη μέλη ως πρός τό ανώτατο ποσοστό nisin πού πρέπει νά καθοριστεί γιά κάθε προϊόν υπό συντήρηση πού προορίζεται νά ικανοποιήσει τίς διάφορες συνήθειες διατροφής, δέν προκύπτει οτι η απαγόρευση πού εισάγει μιά τέτοια νομοθεσία γιά τό τυρί fondu πού πωλείται στήν εσωτερική αγορά, αντίθετα μέ τό προοριζόμενο νά εξαχθεί σέ άλλα Κράτη μέλη, αποτελεί «μέσο αυθαίρετων διακρίσεων ή συγκεκαλυμμένο περιορισμό στό εμπόριο μεταξύ Κρατών μελών», κατά τήν έννοια τού ανωτέρω άρθρου 36 .
17 Γιά τούς λόγους αυτούς πρέπει νά δοθεί στό ερώτημα πού τέθηκε η απάντηση οτι οι διατάξεις τής συνθήκης ΕΟΚ περί ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων δέν εμποδίζουν, στό παρόν στάδιο τής κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως περί συντηρητικών στά είδη πού προορίζονται γιά τήν ανθρώπινη διατροφή, τήν υπαρξη, σ’ ενα Κράτος μέλος, εθνικών μέτρων, τά οποία, γιά λόγους προστασίας τής υγείας σύμφωνα μέ τό άρθρο 36 τής συνθήκης, απαγορεύουν τήν προσθήκη nisin στό τυρί fondu παραγόμενο ή εισαγόμενο, έστω καί άν περιορίζουν μιά τέτοια απαγόρευση μόνο στά προϊόντα πού προορίζονται νά πωληθούν στήν εσωτερική αγορά τού εν λόγω κράτους .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί τών δικαστικών εξόδων
Τά έξοδα στά οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση τών Κάτω Χωρών, η κυβέρνηση τής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας τής Γερμανίας καί η Επιτροπή τών Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στό Δικαστήριο, δέν αποδίδονται . Δεδομένου οτι η παρούσα διαδικασία έχει ως πρός τούς διαδίκους τής κύριας δίκης τό χαρακτήρα παρεμπίπτοντος πού ανέκυψε ενώπιον τού εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται νά αποφασίσει γιά τά δικαστικά έξοδα .
Διατακτικό
Διά ταύτα
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( πρώτο τμήμα )
κρίνοντας επί τού ερωτήματος πού τού υπέβαλε τό Gerechtshof τού Άμστερνταμ αποφαίνεται :
Οι διατάξεις τής συνθήκης ΕΟΚ περί ελεύθερης κυκλοφορίας εμπορευμάτων δέν εμποδίζουν στό παρόν στάδιο τής κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως περί συντηρητικών στά είδη πού προορίζονται γιά τήν ανθρώπινη διατροφή τήν υπαρξη σ’ ενα Κράτος μέλος, εθνικών μέτρων, τά οποία, γιά λόγους προστασίας τής υγείας σύμφωνα μέ τό άρθρο 36 τής συνθήκης, απαγορεύουν τήν προσθήκη nisin στό τυρί fondu παραγόμενο ή εισαγόμενο, έστω κι άν περιορίζουν μιά τέτοια απαγόρευση μόνο στά προϊόντα πού προορίζονται νά πωληθούν στήν εσωτερική αγορά τού εν λόγω κράτους .