62009CJ0074_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-Kawża C‑74/09,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 234 KE, imressqa mill-Cour de cassation (il-Belġju), permezz ta’ deċiżjoni tat-22 ta’ Jannar 2009, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-18 ta’ Frar 2009, fil-proċedura
Bâtiments et Ponts Construction SA,
WISAG Produktionsservice GmbH, li kienet ThyssenKrupp Industrieservice GmbH,
vs
Berlaymont 2000 SA,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tielet Awla),
komposta minn K. Lenaerts, President tal-Awla, R. Silva de Lapuerta, E. Juhász (Relatur), G. Arestis u J. Malenovský, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: N. Nanchev, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-4 ta’ Marzu 2010,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għal Bâtiments u Ponts Construction SA kif ukoll għal WISAG Produktionsservice GmbH, li kienet ThyssenKrupp Industrieservice GmbH, minn D. Lagasse u E. van Nuffel, avukati,
– għal Berlaymont 2000 SA, minn X. Dieux, J.-P. Gunther, J.-Q. De Cuyper, C. Breuvart u S. Bartholomeeusen, avukati,
– għall-Gvern Belġjan, minn J.-C. Halleux u C. Pochet, bħala aġenti,
– għall-Gvern Ċek, minn M. Smolek, bħala aġent,
– għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Konstantinidis u J.-B. Laignelot, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal-15 ta’ April 2010,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikoli 49 KE u 50 KE, kif ukoll id-dispożizzjonijiet rilevanti, b’mod partikolari tal-Artikolu 24 tad-Direttiva tal-Kunsill 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 2, p. 163).
2. Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn Bâtiments et Ponts Construction SA (iktar ’il quddiem “BPC”), kumpannija Belġjana, kif ukoll WISAG Produktionsservice GmbH, li kienet ThyssenKrupp Industrieservice GmbH, li kienet WIG Industrieinstandhaltung GmbH, kumpannija Ġermaniża, u Berlaymont 2000 SA (iktar ’il quddiem “Berlaymont 2000”), kumpannija Belġjana, dwar l-esklużjoni ta’ din tal-aħħar, bħala awtorità kontraenti, mill-parteċipazzjoni għal kuntratt pubbliku għal xogħlijiet tal-assoċjazzjoni temporanja kkostitwita għal dan il-għan mill-ewwel żewġ kumpanniji.
Il-kuntest ġuridiku
Il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni Ewropea
3. Id-dispożizzjonijiet rilevanti għall-kawża prinċipali tad-Direttiva 93/37 li, fil-frattemp, ġiet issostitwita bid-Diretiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-31 ta’ Marzu 2004 fuq koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 6, p. 132), huma dawk tal-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva u dawk li jinsabu fit-Titolu IV tagħha, u iktar partikolarment fil-Kapitolu 2 tal-imsemmi Titolu IV, intitolat “Kriterj[i] għal għażla kwalitattiva” li jinkludi l-Artikoli 24 sa 29.
4. Skont l-Artikolu 6(6) tad-Direttiva 93/37:
“L-awtoritajiet kontraenti għandhom jiżguraw li ma jkunx hemm diskriminazzjoni bejn id-diversi imprendituri.” [traduzzjoni mhux uffiċjali]
5. Skont l-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37:
“Kwalunkwe kuntrattur [imprenditur] jista’ jkun eskluż mill-parteċipazzjoni fil-kuntratt jekk:
a) ikun fallut jew ikun qiegħed fi stat ta’ likwidazzjoni, li n-negozju tiegħu ikun amministrat mill-qorti, li jkollu ftehim ma’ kredituri, li jkun issospenda l-attivitajiet tan-negozju tiegħu jew li jinsab f’sitwazzjoni analoga li tkun ġejja minn proċedura simili taħt il-liġijiet u r-regoli nazzjonali;
b) ikun suġġett għal proċeduri ta’ dikjarazzjoni ta’ falliment, jew b’ordni ta’ likwidazzjoni obligatorja jew amministrazzjoni mill-qorti jew għal ftehim mal-kredituri jew għal kull proċedura simili skond il-liġijiet jew ir-regoli nazzjonali;
ċ) ikun instab ħati ta’ offiża li tikkonċerna l-kondotta professjonali tiegħu b’ġudizzju li għandu s-saħħa ta’ res judicata;
d) ikun instab ħati ta’ nuqqas ta’ kondotta professjonali gravi evidenzjata b’mezzi li l-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtoritajiet konraenti] jistgħu jiġġustifikaw;
e) ma jkunx issodissfa l-obbligi rrelatati mal-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali bi qbil mal-dispożizzjonijiet legali tal-pajjiż li fih huwa stabbilit jew ma’ dawk tal-pajjiż ta’ l-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti];
f) ma jkunx issoddisfa l-obbligi rrelatati mal-ħlas ta’ taxxi bi qbil mad-dispożizzjonijiet legali tal-pajjiż li fih huwa stabbilit jew ma’ dawk tal-pajjiż ta’ l-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti];
g) ikun ħati ta’ rappreżentazzjoni żbaljata serja fil-forniment ta’ l-informazzjoni meħtieġa f’dan il-Kapitolu.
Meta l-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti] teħtieġ prova mill-kuntrattur [imprenditur] li ebda wieħed minn dawn il-każi kkwotati f’(a), (b), (ċ), (e) jew (f) ma japplikawx għalih, għandha taċċetta bħala evidenza [prova] suffiċjenti:
– għall-punti (a), (b) jew (ċ), il-produzzjoni ta’ estratt mir-“rekord ġudizzjarju” jew, jekk dan ma jkunx possibbli, ta’ dokument ekwivalenti minn awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva kompetenti fil-pajjiż ta’ l-oriġini minn fejn tkun ġejja dik il-persuna li turi li dawn il-ħtiġijiet ikunu milħuqa [dawn ir-rekwiżiti ġew sodisfatti];
– għall-punti (e) jew (f), ċertifikat maħruġ mill-awtorità kompetenti fl-Istat Membru konċernat.
Meta l-pajjiż konċernat ma joħroġx dokumenti jew ċertifikati ta’ dan it-tip, dawn jistgħu jkunu mibdula b’dikjarazzjoni b’ġurament jew, fi Stati Membri fejn m’hemmx provvediment għal dikjarazzjoni b’ġurament, b’dikjarazzjoni sollenni magħmula mill-persuna konċernata quddiem awtorità ġudizzjarja jew amministrattiva, nutar jew korp kompetenti professjonali jew tan-negozju, fil-pajjiż ta’ l-oriġini jew fil-pajjiż li minnu tkun ġejja dik il-persuna.
L-Istati Membri għandhom jinnominaw l-awtoritajiet u l-korpi kompetenti biex joħorġu dawn id-dokumenti u għandhom jinfurmaw minnufih b’dan lill-Istati Membri l-oħra u lill-Kummissjoni.”
6. L-ewwel u t-tielet inċiż tal-Artikolu 25 kienu jipprovdu:
“Kwalunkwe kuntrattur [imprenditur] li jixtieq jieħu parti f’kuntratt ta’ xogħlijiet pubbliċi [kuntratt pubbliku għal xogħlijiet] jista’ jkun mitlub biex jagħti prova tar-reġistrar tiegħu fir-reġistru professjonali jew tan-negozju taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti bil-liġijiet ta’ l-Istat Membru li fih ikun stabbilit:
– fil-Belġju r-‘Registre du Commerce — Handelsregister’,
[…]
– fil-Ġermanja, il-‘Handelsregister’ u l-‘Handwerksrolle’.
7. L-Artikolu 26 tal-istess direttiva kien jipprovdi li:
“1. Evidenza tal-pożizzjoni finanzjarja u ekonomika tal-kuntrattur [imprendituri] tista’, bħala regola ġenerali, issir b’waħda jew aktar mir-referenzi li ġejjin:
a) dikjarazzjonijiet xierqa mill-bankiera;
b)
il-preżentazzjoni tal-balance sheets jew estratti mill-balance sheets tal-kumpannija, meta l-publikazzjoni tal-balance sheets tkun meħtieġa permezz tal-liġi tal-pajjiż fejn il-kuntrattur [imprenditur] ikun stabbilit;
ċ) dikjarazzjoni tal-kummerċ ġenerali tal-kumpannija u l-kummerċ ġenerali f’xogħlijiet ta’ kostruzzjoni għat-tliet snin finanzjarji preċedenti.
2. L-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtoritajiet kontraenti] għandhom jispeċifikaw fl-avviż jew fl-istedina għall-offerti liema referenza jew referenzi jkunu għażlu u liema referenzi oħra barra dawk imsemmija fil-paragrafu 1(a), (b) jew (ċ) għandhom ikunu pprovduti.
3.
Jekk, għal xi raġuni valida, il-kuntrattur [imprenditur] ma jkunx jista’ jipprovdi r-referenzi mitluba mill-awtoritajiet ta’ kuntrattar, huwa jista jagħti prova tal-pożizzjoni ekonomika u finanzjarja tiegħu b’kull dokument ieħor li l-awtoritajiet ta’ kuntrattar jikkunsidraw bħala xieraq.”
8. L-Artikolu 27 tad-Direttiva 93/37 kien ifformulat b’dan il-mod:
“1. L-evidenza tal-kapaċità teknika tal-kuntrattur [imprenditur] tista’ tkun fornuta permezz:
a) tal-kwalifiki edukattivi u professjonali tal-kuntrattur [imprenditur] u/jew dawk tal-persunal maniġerjali tal-kumpannija, b’mod partikolari, dawk tal-persuna jew persuni responsabbli biex jagħmlu x-xogħlijiet;
b) ta’ lista ta’ xogħlijiet magħmula f’dawn l-aħħar ħames snin, akkumpanjata b’ċertifikati ta’ attwazzjoni sodisfaċenti [eżekuzzjoni tajba] tal-aktar xogħlijiet importanti. Dawn iċ-ċertifikati għandhom jindikaw il-valur, id-data u l-post tax-xogħlijiet u għandhom jispeċifikaw jekk sarux skond ir-regoli tan-negozju u jekk ġewx konklużi kif suppost. Meta meħtieġ, l-awtorità kompetenti għandha tibgħat dawn iċ-ċertifikati direttament lill-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti];
ċ) dikjarazzjoni ta’ l-għodda, makkinarju u tagħmir tekniku disponibbli għal kuntrattur [imprenditur] biex jagħmel ix-xogħol;
d) dikjarazzjoni tan-numru medju annwali ta’ ħaddiema fil-kumpannija u n-numru ta’ persunal maniġerjali għal dawn l-aħħar tliet snin;
e) dikjarazzjoni tat-tekniċi u tal-korpi tekniċi li l-kuntrattur [imprenditur] jista’ jsejjaħ biex isir ix-xogħol, kemm jekk huma tal-kumpannija u anki jekk le.
2. L-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtoritajiet kontraenti] għandhom jispeċifikaw fis-sejħa għall-offerti liema minn dawn ir-referenzi għandhom ikunu pprovduti.”
9. Skont l-Artikolu 28 tal-imsemmija direttiva:
“Fil-limiti ta’ l-Artikoli 24 sa 27, l-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtoritajiet kontraenti] jistgħu jistiednu lill-kuntrattur [imprenditur] biex jipprovvdi ċ-ċertifikati u d-dokumenti sottomessi [prodotti] jew biex jiċċarahom.”
10. L-Artikolu 29 tal-istess direttiva kien jipprovdi li:
“1. L-Istati Membri li għandhom il-listi uffiċjali tal-kuntratturi [imprendituri] magħrufa għandhom jaddattawhom għal dispożizzjonijiet ta’ l-Artikolu 24(a) sa (d) u (g) u ta’ l-Artikoli 25, 26 u 27.
2. Kuntratturi [imprendituri] rreġistrati fil-listi uffiċjali jistgħu, għal kull kuntratt, jissottomettu lill-awtorità ta’ kuntrattar [awtorità kontraenti] ċertifikat ta’ reġistrazzjoni maħruġ mill-awtorità kompetenti. Dan iċ-ċertifikat għandu jiddikjara r-referenza li tkun awtorizzathom biex jiġu rreġistrati fil-lista u l-klassifikazzjoni mogħtija f’din il-lista.
3. Reġistrazzjoni ċċertifikata fil-listi uffiċjali mill-korpi kompetenti għandha, għall-awtoritajiet ta’ kuntrattar [awtoritajiet kontraenti] ta’ Stati Membri oħra, tikkostitwixxi preżunzjoni ta’ addattabilità għax-xogħlijiet li jikkorispondu għal klassifikazzjoni tal-kuntrattur f’dak li għandu x’jaqsam mal-Artikoli 24(a) sa (d) u (g), 25, 26(b) u (ċ) u 27(b) u (d).
Informazzjoni li tista’ tkun deduċibbli mir-reġistrazzjoni fil-listi uffiċjali ma tistax tkun imħaqqa. Madankollu, fir-rigward ta’ ħlas ta’ kontribuzzjonijiet tas-sigurtà soċjali, ċertifikat addizzjonali jista’ jkun meħtieġ għal kull kuntrattur [imprendituri] irreġistrat kull meta jkun offrut kuntratt.
L-awtoritajiet ta’ kuntratttar [awtoritajiet kontraenti] ta’ l-Istati Membri l-oħra għandhom japplikaw id-dispożizzjonijiet ta’ hawn fuq biss favur kuntratturi [imprendituri] li huma stabbiliti fil-pajjiż li għandu l-lista uffiċċjali.
4. Għar-reġistrazzjoni ta’ kuntratturi [imprendituri] ta’ l-Istati Membri l-oħra fil-lista uffiċċjali, l-ebda aktar provi jew dikjarazzjonijiet oħra ma jistgħu jkunu meħtieġa apparti minn dawk mitluba minn ċittadini u, fi kwalunkwe każ, dawk biss li jipprovdu għalhom l-Artikoli 24 sa 27.
5. L-Istati Membri li jkollhom lista Uffiċjali għandhom jikkomunikaw lill-Istati Membri oħra l-indirizz tal-korp li lilu jistgħu jsiru talbiet għar-reġistrazzjoni.”
Il-leġiżlazzjoni nazzjonali
11. Il-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali kien irregolat, bid-Digriet Irjali tat-22 ta’ April 1977 dwar il-kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi ( Moniteur belge tas-26 ta’ Lulju 1977, p. 9539). L-Artikolu 15 ta’ dan id-Digriet Irjali, li jifforma parti mis-sezzjoni 2, intitolat “Dwar ir-redazzjoni tal-offerta”, kien jipprovdi li:
“[…]
3. Offerent Belġjan li jimpjega persunal suġġett għal-Liġi tas-27 ta’ Ġunju 1969, li temenda d-Digriet Liġi tat-28 ta’ Diċembru 1944 dwar is-sigurtà soċjali tal-ħaddiema, għandu, sabiex l-offerta tiegħu tista’ titqies valida, jannetti magħha ċertifikat tal-Office National de Sécurité Social li jiddikjara li huwa ħallas il-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali u l-kontribuzzjonijiet għall-fond ta’ sussistenza; b’mod sussidjarju, l-offerenti għandu jippreżenta lill-amministrazzjoni l-imsemmi ċertifikat qabel il-ftuħ tal-offerti [...]
4. L-offerent barrani għandu, sabiex l-offerta tiegħu tista’ titqies valida, jannetti magħha jew jipproduċi lill-amministrazzjoni d-dokumenti li ġejjin, qabel il-ftuħ tal-offerti:
a) ċertifikat maħruġa mill-awtorità kompetenti li jattesta li ssodisfa l-obbligi relattivi għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali skont id-dispożizzjonijiet legali tal-pajjiż fejn huwa stabbilit [...]
[…]
7. L-offerent għandu, sabiex l-offerta tiegħu tista’ tistqies valida, ikun irreġistrat bħala imprenditur skont l-Artikolu 229 bis tal-Kodiċi dwar it-taxxi fuq id-dħul u l-Artikolu 30 bis tal-Liġi tas-27 ta’ Ġunju 1969, li temenda d-Digriet Irjali tat-28 ta’ Diċembru 1944 dwar is-sigurtà soċjali tal-ħaddiema”.
12. Il-modalitajiet ta’ dan l-obbligu ta’ reġistrazzjoni huma rregolati bid-Digriet Irjali tal-5 ta’ Ottubru 1978 ( Moniteur belge tas-7 ta’ Ottubru 1978, p. 11707, iktar ’il quddiem id-“Digriet Irjali tal-1978”).
13. L-Artikolu 2(1) ta’ dan id-Digriet Irjali, li jifforma parti mis-sezzjoni 1, intitolata “Kundizzjonijiet li għandhom jiġi sodisfatti għar-reġistrazzjoni bħala imprenditur”, jipprovdi:
“Ir-reġistrazzjoni bħala imprenditur [...] tingħata biss lill-imprendituri li jissodisfaw il-kundizzjonijiet li ġejjin:
[…]
2° għal attività msemmija fl-Artikolu 1 għandhom ikunu rreġistrati fir-reġistru kummerċjali jew fir-reġistru professjonali skont l-obbligu tal-liġi tal-Istat Membru fejn ikunu stabbiliti;
[…]
7° fir-rigward ta’ kumpannija, ma għandhomx ikunu inklużi fost l-amministraturi, id-diretturi jew il-persuni awtorizzati biex jassumu obbligi għall-kumpannija, persuni li huma pprojbiti mill-eżerċizzju ta’ tali funzjonijiet skont id-Digriet Irjali Nru 22, tal-24 ta’ Ottubru 1934, iċċitat fin-Nru 6;
[…]
10° matul il-ħames snin ta’ qabel l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni, ma għandhomx ikunu wettqu ksur ripetut jew gravi relattivi għall-obbligi fiskali [...];
11° fil-mument tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni ma għandux ikollhom ħlas b’lura ta’ taxxi preċedenti, ta’ kontribuzzjonijiet li għandhom jitħallsu lill-Office National de Sécurité Social jew ta’ kontribuzzjonijiet li għandhom jitħallsu lil jew f’isem il-Fonds de Sécurité d’existence; [...];
12° huma għandhom ikollhom riżorsi ekonomiċi, amministrattivi u tekniċi suffiċjenti biex jiggarantixxu l-osservanza tal-obbligi fiskali u soċjali.”
14. Skont l-Artikolu 8 tad-Digriet Irjali tal-1978, applikazzjoni sabiex jiġi rreġistrat bħala imprenditur jeħtieġ li tiġi ppreżentata lill-President tal-“kummissjoni ta’ reġistrazzjoni” tal-provinċja fejn l-applikant għandu s-sede prinċipali tiegħu. Fil-każ ta’ applikanti li ma humiex stabbiliti fil-Belġju, tkun kompetenti l-kummissjoni tal-provinċja fejn jinsab is-sit ta’ kostruzzjoni inkwistjoni.
15. Skont l-Artikolu 10 tal-istess digriet irjali:
“1. Sabiex ma tkunx inammissibbli, id-dokumenti li ġejjin għandhom jiġu annessi mal-applikazzjoni:
[…]
3° minn kull applikant: kopja tar-reġistrazzjoni fir-reġistru professjonali taħt il-kundizzjonijiet stabbiliti mid-dispożizzjoni legali tal-Istat fejn hu stabbilit [...];
[…]
5° mill-applikant [barrani]: ċertifikati maħruġa mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru fejn hu stabbilit u li jattestaw li dan ma għandux ħlas b’lura ta’ taxxi jew ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali preċedenti f’dan l-Istat Membru.
[…]
2. Il-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni msemmija fis-sezzjoni 4 iktar ’il quddiem tista’ titlob li l-applikant jipproduċi dokumentazzjoni oħra jew jipprovdi informazzjoni addizzjonali li hija tista’ tikkunsidra utli biex tevalwa jekk il-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 2(1) humiex sodisfatti.
[…]”
16. L-Artikolu 16 tad-Digriet Irjali tal-1978, li jifforma parti mis-sezzjoni 4, intitolata “Il-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni”, jipprovdi li:
“1. Kull kummissjoni ta’ reġistrazzjoni hija komposta minn disa’ membri li Aħna naħtru skont il-modalitajiet stabbiliti iktar ’il quddiem:
1° tliet membri uffiċjali jinħatru fuq il-proposta rispettivament:
a) tal-Ministru tas-Sigurtà Soċjali;
b) tal-Ministru tal-Finanzi;
c) tal-Ministru tal-Impjieg u tax-Xogħol;
2° tliet membri jinħatru fuq il-proposta tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw lil min iħaddem fis-settur tal-kostruzzjoni;
3° tliet membri jinħatru fuq il-proposta tal-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw il-ħaddiema tas-settur tal-kostruzzjoni; […]
2. Kull kummissjoni hija ppreseduta minn wieħed mill-uffiċjali msemmija fl-Artikolu 1(1)(a) u (b), li Aħna naħtru għal dan il-għan, fuq proposta taż-żewġ Ministeri msemmija hemmhekk [...]”.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
17. Fit-18 ta’ Settembru 1990, Berlaymont 2000 ġiet ikkostitwita mir-Régie des Bâtiments, persuna ġuridika stabbilita taħt id-dritt pubbliku Belġjan, u tliet istituzzjonijiet bankarji. L-għan prinċipali ta’ Berlaymont 2000 kien ir-restawr tal-bini Berlaymont kif ukoll ir-redazzjoni tal-ispeċifikazzjonijiet u tal-programm u tal-baġit għal dan ir-restawr. L-imsemmi bini nbena fuq art akkwistata mill-Istat Belġjan matul is-sena 1960 u kien okkupata mis-servizzi tal-Kummissjoni sal-1991. Mit-tlestija ta’ dawn ix-xogħlijiet ta’ restawr fl-2004, huwa kien okkupat mill-ġdid mis-servizzi tal-Kummissjoni.
18. Fl-1994, Berlaymont 2000 nediet sejħa għal offerti għal dawn ix-xogħlijiet ta’ restawr li l-valur tagħhom kien stmat għal BEF 1 400 000 000. Għal dan il-għan, hija stabbiliet speċifikazzjonijiet speċjali u fit-23 ta’ Diċembru 1994 ippubblikat avviz ta’ kuntratt, partikolarment fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej . Fl-Artikolu 1. G. tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali, kien speċifikat ukoll li, “għax-xogħlijiet li huma s-suġġett ta’ dan il-kuntratt, l-imprenditur għandu jkun irreġistrat fil-Belġju”.
19. Fis-16 ta’ Frar 1995, Berlaymont 2000 ippubblikat avviż ta’ rettifika fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej, fejn ingħatat xi informazzjoni addizzjonali dwar il-kundizzjonijiet ta’ reġistrazzjoni tal-offerenti.
20. Dan l-avviż kien jispeċifika li:
“Għax-xogħlijiet li huma s-suġġett ta’ dan il-kuntratt, l-imprenditur għandu jipprova li huwa kkunsidrat konformi mill-perspettivi tas-sigurtà soċjali, tat-taxxi u tal-VAT; din il-prova għandha tiġi kkostitwita permezz ta’ reġistrazzjoni.
L-applikazzjoni għal reġistrazzjoni għandha ssir skont id-Digriet Irjali tal-1978
Għall-validità tal-offerta (fil-mument tal-preżentata tagħha), huwa biżżejjed li tiġi annessa magħha kopja tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni. Mhix ser tittieħed l-ebda deċiżjoni ta’ għoti qabel ma’ l-awtorità kompetenti tkun iddeċidiet fuq l-applikazzjoni (għal reġistrazzjoni).”
21. Konsegwentement l-ispeċifikazzjonijiet speċjali ġew emendati ukoll u jispeċifikaw b’hekk li, “[f]l-offerta tiegħu, l-offerent jikkonferma li ħa inkunsiderazzjoni dan l-avviż ta’ rettifika Nru 1, taħt piena ta’ nullità tal-offerta tiegħu”.
22. Bil-għan li jipparteċipaw għall-kuntratt, BPC u WIG ikkostitwew assoċjazzjoni temporanja bl-isem ta’ BPC-WIG (iktar ’il quddiem “BPC-WIG”). Fis-16 ta’ Marzu 1995, din l-assoċjazzjoni ppreżentat offerta għall-kuntratt inkwistjoni. WIG kienet annettiet ma’ din l-offerta żewġ ċertifikati tal-amministrazzjoni fiskali u soċjali Germaniża, bid-dati l-4 ta’ Awwissu 1994 u t-3 ta’ Frar 1995, li “l-amministrazzjoni fiskali Ġermaniża ma kellhiex oġġezzjonijiet dwar il-parteċipazzjoni ta’ WIG f’kuntratt pubbliku” u “li l-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali dejjem tħallsu puntwalment minn WIG”. Madankollu, la WIG u lanqas BPC-WIG ma kienu annettew mal-offerta tagħhom il-prova tar-reġistrazzjoni tagħhom jew l-applikazzjoni għal reġistrazzjoni tagħhom, kif kienet teħtieġ għaldaqstant il-leġiżlazzjoni Belġjana. Applikazzjoni għal reġistrazzjoni ġiet ippreżentata minn dawn iż-żewġ entitatjiet wara t-terminu stabbilit sabiex jintbagħtu l-offerti, jiġifieri t-28 ta’ April 1995 minn BPC-WIG u t-3 ta’ Mejju 1995 minn WIG, u r-reġistrazzjoni nkisbet matul ix-xahar ta’ Lulju 1995, jiġifieri wara l-attribuzzjoni tal-kuntratt. BPC, bħala kumpannija Belġjana, kienet diġà rreġistrata fil-Belġju.
23. B’deċiżjoni tal-20 ta’ Ġunju 1995, il-Bord tad-Direttur ta’ Berlaymont 2000 ta l-kuntratt lil assoċjazzjoni temporanja oħra.
24. BPC u WIG ippreżentaw rikors għall-annullament kontra din id-deċiżjoni ta’ għoti, quddiem il-Conseil d’État. B’sentenza tal-10 ta’ Marzu 1999, l-Awla tal-Conseil d’État adita bil-kawża, wara li rrilevat partikolarment li WIG ma kinetx tibbenefika, matul il-preżentata tal-offerta tagħha, mir-reġistrazzjoni bħala imprenditur skont l-Artikolu 15(7) tad-Digriet Irjali tat-22 ta’ April tal-1977, dwar il-kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvista u għal servizzi, iddeċidiet li, fid-data tad-deċiżjoni tal-għoti tal-kuntratt, li appellanti ma kinux eliġibbli li jingħataw dan il-kuntratt u ċaħdet it-talba tagħhom.
25. Fil-frattemp, fit-18 ta’ Ġunju 1996, BPC u WIG kienu ppreżentaw rikors għall-kumpens għad-dannu subit quddiem it-tribunal de première instance de Bruxelles wara l-esklużjoni tagħhom mill-kuntratt. B’sentenza tal-5 ta’ Novembru 2002, il-qorti ċaħdet ir-rikors bħala inammissibbli. B’att tal-15 ta’ April 2003, BPC u WIG appellaw kontra din id-deċiżjoni. B’sentenza tal-14 ta’ Marzu 2007, il-cour d’appell de Bruxelles ikkonfermat is-sentenza tal-ewwel istanza.
26. Fid-deċiżjoni tagħha, il-qorti tar-rinviju esponiet ir-raġunament segwit għal dan il-għan mill-cour d’appell de Bruxelles. Hija indikat li r-rikorrenti ma kinux annettew mal-offerta l-applikazzjonijiet għal reġistrazzjoni li kienu għaldaqstant neċessarji għal WIG u BPC-WIG. Għalkemm iċ-ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet kompetenti Ġermaniżi, annessi mal-offerti ta’ WIG u BPC-WIG, ma kellhomx il-valur ta’ reġistrazzjoni iżda kienu jissodisfaw obbligu differenti, madankollu xorta waħda jibqa’ neċessarju li tinkiseb ir-reġistrazzjoni. Għaldaqstant ir-rikorrenti ma ssodisfawx rekwiżit essenzjali meħtieġ mil-leġiżlazzjoni Belġjana u, minħabba dan il-fatt, l-offerta tagħhom kienet invalida, u dan il-fatt eskludihom awtomatikament mill-kompetizzjoni.
27. Rigward l-obbligu addizzjonali ta’ reġistrazzjoni, il-cour d’appell de Bruxelles irrikonoxxiet li l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/97 ma jinkludix in-nuqqas ta’ reġistrazzjoni fost il-kawżi ta’ esklużjoni mill-parteċipazzjoni għall-kuntratt li huma msemmija fih. Hija rrikonoxxiet ukoll li, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tal-istess direttiva, meta l-awtorità kontraenti titlob lill-imprenditur il-prova li huwa mhux kopert mill-każi msemmija fil-punti e) u f) tal-ewwel paragrafu, hija taċċetta bħal prova suffiċjenti ċertifikat maħruġ mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat. Madankollu, din il-qorti tqis li dispożizzjonijiet oħrajn tad-Direttiva 93/37 jippermettu li jiġi konkluż li l-obbligu ta’ reġistrazzjoni, taħt piena ta’ esklużjoni mill-kuntratt, ma kienx ipprojbit.
28. F’dan ir-rigward, hija tirrileva li r-raġuni loġika tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni kienet li tippermetti lill-amministrazzjoni Belġjana li tiżgura ruħha li l-imprenditur kellu l-mezzi finanzjarji, amministrattivi u tekniċi suffiċjenti sabiex jiggarantixxi l-osservazzjoni tal-obbligi fiskali u soċjali tiegħu. Konsegwentement, iċ-ċertifikati ġejjin mill-awtoritajiet Ġermaniżi ma kinux biżżejjed sabiex jagħtu tali garanzija. F’dan ir-rigward il-cour de appell de Bruxelles tirreferi għall-Artikoli 26, 27 u 29(4) tad-Direttiva 93/37, li jagħtu, fl-opinjoni tagħha, il-possibbiltà lill-awtorità kontraenti li titlob lill-imprendituri provi u dikjarazzjonijiet addizzjonali. Konsegwentement, din il-qorti kkunsidrat li talba għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja kienet rilevanti.
29. Wara li l-appell tagħhom ġie miċħud, fit-28 ta’ Settembru 2007, BPC u WIG ippreżentaw appell fil-kassazzjoni quddiem il-Cour de cassation.
30. Peress li kellha dubji dwar il-konformità tal-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali mad-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE fir-rigward tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u mad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, il-Cour de cassation iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) L-obbligu li tkun irreġistrat sabiex tkun tista’ tingħata kuntratt pubbliku fil-Belġju, bħall-obbligu impost mill-Artikolu I.G. tal-ispeċifikazzjonijiet speċjali applikabbli f’din il-kawża, ma jkunx kuntrarju għall-prinċipju tal-moviment liberu fi ħdan l-Unjoni Ewropea u għat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 [...] jekk jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill-awtorità kontraenti teskludi mill-għoti tal-kuntratt l-imprenditur barrani li jkun għamel offerta u li ma jkunx irreġistrat iżda jkun ressaq ċertifikati ekwivalenti maħruġa mill-amministrazzjonijiet nazzjonali tiegħu?
2) Ma jkunx kuntrarju għall-prinċipju tal-moviment liberu fi ħdan l-Unjoni Ewropea u għat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 [...] jekk awtorità kontraenti Belġjana tingħatalha s-setgħa li tobbliga lill-offerenti barranin jissuġġettaw għall-awtorità Belġjana – il-Commission d’enregistrement des entrepreneurs (Kummissjoni għar-reġistrazzjoni ta’ imprendituri – l-eżami tal-validità taċ-ċertifikati maħruġa lilhom mill-awtoritajiet fiskali u soċjali tal-Istat tagħhom li jattestaw li l-pożizzjoni tagħhom hija regolari fir-rigward tal-obbligi fiskali u soċjali tagħhom?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
31. Il-Kummissjoni esprimiet dubji dwar l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari, minħabba l-fatt li, fid-deċiżjoni tagħha, il-qorti tar-rinviju llimitat ruħha li tirripproduċi r-raġunament segwit fis-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles, ma ddefinietx suffiċjentement il-kuntest leġiżlattiv u fattwali tal-kawża prinċipali u ma tatx spjegazzjonijiet suffiċjenti fuq ir-raġunijiet tal-għażla tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li tagħhom hija titlob l-interpretazzjoni.
32. Dawn id-dubji huma infondati.
33. Fil-fatt, qabel kollox, il-qorti tar-rinviju ma tistax tiġi kkritikata li rrepetiet, fid-deċiżjoni tagħha, is-sentenza tal-cour d’appel de Bruxelles li hija s-suġġett tal-appell fil-kassazzjoni li hija adita bih. B’din id-dikjarazzjoni, il-qorti tar-rinviju tesprimi d-dubji tagħha rigward il-konformità tal-konklużjonijiet ta’ din is-sentenza mad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni, jiġifieri dawk tat-Trattat fir-rigward tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi u dawk tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37.
34. Sussegwentement għandu jiġi kkonstatat li, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 33 tal-konklużjonijiet tagħha, l-imsemmija sentenza tippermetti li jinftiehem is-suġġett tal-kawża prinċipali u l-kuntest leġiżlattiv u fattwali li fih jidħlu d-domandi preliminari magħmula, elementi li ppermettew barra minn hekk lill-partijiet ikkonċernati, fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, li jippreżentaw b’mod xieraq l-osservazzjonijiet tagħhom.
35. Fl-aħħar nett, ir-relazzjoni bejn il-kuntest hekk deskritt tal-kawża prinċipali u d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li tagħhom hija mitluba l-interpretazzjoni tirriżulta b’mod ċar mill-proċess u ma teħtieġx spjegazzjonijiet partikolari.
36. Għaldaqstant, l-informazzjoni b’hekk mogħtija hija suffiċjenti sabiex jiġu sodisfatti r-rekwiżiti stabbiliti mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja (ara f’dan is-sens, is-sentenza tat-8 ta’ Settembru 2009, Liga Portuguesa de Futebol Profissional u Bwin International, C‑42/07, Ġabra p. I‑7633, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata) u jippermettu lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposti utli lill-qorti tar-rinviju. Konsegwentement, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.
Fuq l-ewwel domanda
37. B’din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni fir-rigward ta’ kuntratt pubbliċi u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 24(2) tad-Direttiva 93/37 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li timponi fuq imprenditur stabbilit fi Stat Membru ieħor l-obbligu li jkun irreġistrat, fl-Istat Membru tal-awtorità kontraenti, għall-finijiet tal-għoti ta’ kuntratt f’dan l-Istat Membru tal-aħħar, minkejja l-fatt li dan l-imprenditur ipproduċa ċ-ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet tal-Istat Membru ta’ stabbiliment tiegħu li jattestaw, partikolarment, li huwa ssodisfa, f’dan l-Istat tal-aħħar, l-obbligi tiegħu relattivi għall-ħlas ta’ kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali u ta’ taxxi.
38. Preliminarjament, għandu jiġi speċifikat li r-reġistrazzjoni li hija inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma taqax taħt id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 25 u lanqas taħt dawk tal-Artikolu 29 tad-Direttiva 93/37.
39. Fil-fatt, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-għan ta’ dan l-obbligu ta’ reġistrazzjoni huwa li jiġu vverifikati l-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, iktar partikolarment rigward is-sitwazzjoni tagħhom fir-rigward tal-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ siguratà soċjali u tat-taxxi.
40. L-ewwel nett, għandu jiġi rrilevat li l-fatt li imprenditur stabbilit fi Stat Membru ieħor ipproduċa ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet kompetenti ta’ dan l-Istat Membru ma huwiex suffiċjenti sabiex jiġi attestat, b’mod konklużiv, it-twettiq tal-obbligi tiegħu f’dan ir-rigward. Fil-fatt, minn naħa, il-punti e) u f) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, jipprovdu li l-imprenditur għandu jkun issodisfa l-obbligi soċjali u fiskali tiegħu wkoll fl-Istati Membru tal-awtorità kontraenti. Min-naħa l-oħra, it-tieni inċiż tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 24, billi jirreferi għaċ-ċertifikati maħruġa mill-awtorità kompetenti fl-Istat Membru kkonċernat, jippermetti kontroll distint ta’ tali imprenditur fl-Istat Membru li fih ser jingħata l-kuntratt pubbliku inkwistjoni.
41. Fil-fatt, huwa aċċettabbli li l-imprenditur inkwistjoni seta’ jwettaq attività ekonomika fl-Istat Membru tal-awtorità kontraenti li tista’ toħloq dejn fil-qasam fiskali u soċjali f’dan l-Istat Membru. Minn dan id-dejn jistgħu jirriżultaw mhux biss attivitajiet ekonomiċi eżerċitati matul l-eżekuzzjoni ta’ kuntratti pubbliċi, iżda wkoll attivitajiet li jsiru barra minn dan il-kuntest. Barra minn hekk, anki jekk ma saret l-ebda attività ekonomika minn dan l-imprenditur fl-Istat Membru tal-awtorità kontraenti, huwa leġittimu li l-awtoritajiet ta’ dan l-Istat iridu jkollhom il-possibbiltà li jiżguraw ruħhom minn dan il-fatt.
42. Konsegwentement, leġiżlazzjoni nazzjonali ma tistax titqies li hija kuntrarja mar-regoli tal-Unjoni minħabba l-fatt biss li tipprovdi obbligu ta’ reġistrazzjoni għall-finijiet ta’ tali kontroll ukoll għall-imprendituri stabbiliti fi Stat Membru differenti minn dak fejn ser jingħata l-kuntratt pubbliku.
43. It-tieni nett, għandu jiġi rrilevat li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 jelenka, b’mod eżawrjenti, il-kawżi li jistgħu jiġġustifikaw l-esklużjoni ta’ imprenditur mill-parteċipazzjoni f’kuntratt għal raġunijiet, li jirrigwardaw biss il-kwalitajiet professjonali tiegħu. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li l-Istat Membru jistgħu jipprovdu, flimkien mal-kawżi ta’ esklużjoni espliċitament iċċitati fid-dispożizzjoni msemmija iktar ’il fuq, kawżi ta’ esklużjoni intiżi sabiex jiżguraw l-osservanza tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ trasparenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-16 ta’ Diċembru 2008, Michaniki, C‑213/07, Ġabra p. I‑9999, punti 43, 44 u 47, kif ukoll tad-19 ta’ Mejju 2009, Assitur, C‑538/07, Ġabra p. I‑4219, punti 20 u 21).
44. Obbligu ta’ reġistrazzjoni bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jistax jitqies bħala kawża addizzjonali ta’ esklużjoni, flimkien ma’ dawk elenkati b’mod eżawrjenti fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, jekk huwa aċċettat bħala modalità ta’ implementazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li tirrigwarda biss il-verifika tal-prova li l-imprenditur jixtieq jipparteċipa għal kuntratt pubbliku ma jaqax taħt waħda mill-kawżi ta’ esklużjoni, partikolarment dawk relattivi għall-ħlas tal-kontribuzzjonijiet ta’ sigurtà soċjali u tat-taxxi.
45. F’dan il-każ, għall-finijiet tar-reġistrazzjoni inkwistjoni, normalment imsejħa “reġistrazzjoni fiskali” fid-dokumenti tal-proċess, l-imprenditur għandu jippreżenta, lill-awtorità kompetenti għal dan il-għan, applikazzjoni, akkumpanjata miċ-ċertifikati msemmija fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 u huwa meħtieġ mil-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli li tipprovdi l-kawżi ta’ esklużjoni korrispondenti.
46. B’hekk, l-imprenditur stabbilit fi Stat Membru ieħor għandu jipproduċi quddiem l-imsemmija awtorità ċ-ċertifikati maħruġa mill-Istat Membri ta’ stabbiliment tiegħu li huwa għandu normalment jippreżenta, skont id-dispożizzjoni msemmija iktar ’il fuq tad-Direttiva 93/37, lill-awtorità kontraenti kkonċernata. Barra minn hekk, fil-każ li tali imprenditur diġà kien eżerċita attività ekonomika fl-Istat Membru tal-awtorità kontraenti, huwa għandu jista’ jipproduċi ċ-ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet kompetenti ta’ dan l-Istat u wkoll, fin-nuqqas ta’ tali attività, ikun f’pożizzjoni li jikkonferma dan il-fatt. Min-naħa tagħha, l-awtorità inkwistjoni għandha tiċċertifika n-nuqqas ta’ kawżi ta’ esklużjoni billi toħroġ ċertifikat ta’ reġistrazzjoni, li għandu, sussegwentement, jiġi ppreżentat lill-awtorità kontraenti għall-finijiet tal-parteċipazzjoni fil-kuntratt pubbliku inkwistjoni.
47. Skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, meta l-awtorità kontraenti titlob lill-imprenditur il-prova li huwa mhux kopert mill-każi msemmija fil-punti e) u f) tal-ewwel paragrafu, hija taċċetta bħala prova suffiċjenti ċertifikat maħruġ mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat.
48. Din id-dispożizzjoni ma teskludiex li ssir, qabel il-ftuħ tal-offerti, verifika taċ-ċertifikati prodotti mill-imprenditur jew tan-nuqqas, fir-rigward tiegħu, ta’ kawżi ta’ esklużjoni inġenerali.
49. Madankollu, din il-verifika għandha tkun illimitata għall-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, partikolarment għal dak li jirrigwarda t-twettiq tal-obbligi tagħhom fil-qasam ta’ sigurtà soċjali u ta’ taxxi. Barra minn hekk, kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 52 tal-konklużjonijiet tagħha, hija ma tistax la tikkomplika u lanqas iddewwem il-parteċipazzjoni tal-imprenditur kkonċernat fil-proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku u lanqas timponi spejjeż amministrattivi addizzjonali.
50. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk l-obbligu ta’ reġistrazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali jissodisfax dawn il-kriterji.
51. B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju għandha teżamina jekk ir-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 2(1)(7) tad-Digriet Irjali tal-1978, li jipprovdu li kumpannija hija eskluża mill-parteċipazzjoni għal kuntratt pubbliku jekk ikunu inklużi fost l-amministraturi, id-diretturi jew il-persuni awtorizzati biex jassumu obbligi għall-kumpannija, persuni li huma pprojbiti mill-eżerċizzju ta’ tali funzjonijiet skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, u fl-Artikolu 2(1)(12) tad-Digriet Irjali tal-1978, jipprovdi li l-parteċipazzjoni ta’ imprenditur għal proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku hija eskluża meta dan tal-aħħar ma għandux ir-“riżorsi ekonomiċi, amministrattivi u tekniċi suffiċjenti biex jiggarantixxu l-osservanza tal-obbligi fiskali u soċjali” li fuqhom il-proċess ma jipprovdix elementi suffiċjenti għall-finijiet tal-evalwazzjoni tagħhom, jistgħux jiġu awtorizzati mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37.
52. Madankollu mill-proċess jirriżulta li s-sempliċi produzzjoni, lill-awtorità kontraenti, tal-applikazzjoni għal reġistrazzjoni akkumpanjata mal-offerta tikkostitwixxi formalità suffiċjenti, fil-kawża prinċipali, bil-għan li imprenditur ikkonċernat jiġi ammess biex jipparteċipa għall-kuntratt inkwistjoni, peress li d-deċiżjoni ta’ għoti ma tistax tittieħed qabel l-għeluq tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni.
53. Fid-dawl ta’ dak li ntqal preċedentement, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li d-dritt tal-Unjoni għandu jiġi intepretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi fuq l-imprenditur stabbilit fi Stat Membru ieħor, għall-finijiet tal-għoti ta’ kuntratt fl-Istat Membru tal-awtorità kontraenti, l-obbligu li jkun irreġistrat, f’dan l-Istat Membru tal-aħħar, li mhux kopert mill-kawżi ta’ esklużjoni elenkati fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37, bil-kundizzjoni li tali obbligu la jikkomplika u lanqas idewwem il-parteċipazzjoni tal-imprenditur fil-kuntratt pubbliku u lanqas jimponi spejjeż amministrattivi addizzjonali u li għandu biss l-għan ta’ verifika tal-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
Fuq it-tieni domanda
54. B’din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37 għandhomx jiġu intepretati fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi għall-verifika, minn awtorità bħala dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, taċ-ċertifikati maħruġa mill-awtoritajiet fiskali u soċjali ta’ Stati Membri oħrajn, u li jattestaw li l-imprendituri stabbiliti f’dan l-Istati Membri jissodisfaw l-obbligi tagħhom fl-oqsma kkunsidrati.
55. F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat li d-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 93/37 ma jipprekludux, bħala regola ġenerali, li d-dritt nazzjonali jinkariga lil awtorità differenti mill-awtorità kontraenti bil-verifika tan-nuqqas ta’ kawżi ta’ esklużjoni, fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24.
56. Kif irrilevat l-Avukat Ġenerali fil-punt 69 tal-konklużjonijiet tagħha, tali verifika, qabel il-ftuħ tal-offerti, tista’ tirriżulta xierqa għall-finijiet tal-iżvolġiment tajjeb ta’ kuntratt pubbliku. Fil-fatt, fid-dawl tal-għarfien tekniku eventwalment insuffiċjenti u tal-kapaċitajiet organizzattivi limitati ta’ ċerti awtoritajiet kontraenti, bħal, partikolarment, komun ta’ daqs modest jew organizzazzjoni bi ftit persunal, jista’ jkun utli li awtorità speċjalizzata, kompetenti fil-livell nazzjonali jew lokali tingħata t-trattament amministrattiv u l-verifika ċentralizzata tal-provi li jirrigwardaw il-kwalifiki professjonali tal-kandidati għall-kuntratti pubbliċi differenti.
57. Għandu jingħad ukoll li l-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza tagħha Michaniki, iċċitata iktar ’il fuq, diġà aċċettat, bil-kundizzjonijiet speċifikati sew, il-possibbiltà li awtorità differenti mill-awtorità kontraenti tista’ tadotta deċiżjoni li twassal għall-esklużjoni ta’ imprenditur minn proċedura għall-għoti ta’ kuntratt pubbliku għal xogħlijiet. F’dan ir-rigward, huwa irrilevanti li s-suġġett tal-kawża li wasslet għal din is-sentenza ma kienx kawża ta’ esklużjoni stabbilita bid-Direttiva 93/37, iżda kawża ta’ esklużjoni flimkien ma’ dawk stabbiliti minn din id-direttiva u intiża sabiex tiżgura l-osservanza tal-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ trasparenza stabbilita kellha bħala suġġett kawża ta’ esklużjoni stabbilita.
58. Jeħtieġ li jiġi eżaminat ukoll jekk il-kompożizzjoni u l-kompetenzi tal-awtorità li, skont il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ġiet fdata bil-verifika jistgħux jiġi rrikonċiljati mal-għan li jiggarantixxi r-rispett tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi.
59. F’dan ir-rigward, minn naħa, mill-proċess jirriżulta li, skont din il-leġiżlazzjoni, l-awtoritajiet kompetenti fil-qasam ta’ reġistrazzjoni, imsemmija “kummissjonijiet ta’ reġistrazzjoni”, huma stabbiliti fil-livell tal-provinċji u għandhom kompożizzjoni trilaterali. Skont l-Artikolu 16 tad-Digriet Irjali tal-1978, huma komposti minn tliet uffiċjali maħtura mill-awtoritajiet pubbliċi, li wieħed minnhom jassumi l-presidenza, u sitt persuni maħtur b’mod ugwali, fuq proposta tal-organizzazzjonijiet li jirrapreżentaw lil min iħaddem u lill-ħaddiema fis-settur tal-kostruzzjoni fil-provinċja inkwistjoni.
60. Għandu jiġi kkonstatat li din l-awtorità hija komposta l-parti l-kbira minn persuni li jirrappreżentaw l-interessi privati u l-ebda element fil-proċess ma jindika li l-parteċipazzjoni ta’ dawn il-persuni fi ħdan l-imsemmija awtoritajiet għandha natura purament konsultattiva.
61. Tali awtorità, fid-dawl tal-kompożizzjoni tagħha, ma tistax titqies imparzjali u newtrali. Fil-fatt, din il-parteċipazzjoni maġoritarja ta’ rappreżentanti ta’ interessi privati tista’ twassal l-imsemmija rappreżentanti li jfixklu l-aċċess lil operaturi oħrajn għall-kuntratt ikkonċernat u, f’kull każ, minħabba l-fatt li dawn l-operaturi huma obbligati li jissottomettu ruħhom għall-evalwazzjoni tal-kompetituri tagħhom rigward il-kwalifiki persunali u professjonali, l-awtorità ċċitata iktar ’il fuq tinkludi sitwazzjoni ta’ integralità tal-kundizzjonijiet u ta’ nuqqas ta’ objettività u ta’ imparzjalità, kuntrarjament għas-sistema ta’ kompetenza mhux distorta, bħal dik prevista fid-dritt tal-Unjoni (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal-1 ta’ Lulju 2008, MOTOE, C‑49/07, Ġabra p. I‑4863, punti 51 u 52 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata, u tal-10 ta’ Marzu 2009, Hartlauer, C‑169/07, Ġabra p. I‑1721, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).
62. Hemm lok li jiġi enfasizzat, min-naħa l-oħra, li, kif jirriżulta mid-domanda tal-qorti tar-rinviju, il-leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali tagħti lill-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni s-setgħa li teżamina l-validità taċ-ċertifikati maħruġa mill-awtorità kompetenti tal-Istat Membru kkonċernat rigward t-twettiq tal-obbligi soċjali u fiskali tal-imprendituri.
63. Għandu jiġi rrilevat li d-Digriet Irjali tal-1978 ma jinkludix dispożizzjoni li tagħti espliċitament tali setgħa lill-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni, u li l-portata ta’ tali setgħa lanqas hija esposta fid-domanda tal-qorti tar-rinviju. Jekk din is-setgħa kellha tinvolvi l-eżerċizzju ta’ kontroll rigward il-mertu tal-kundizzjonijiet li fuqhom huwa bbażat il-ħruġ taċ-ċertifikati mill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri kkonċernati, din tkun manifestament inkompatibbli mal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttivva 93/37, li ma tipprovdix tali kawża ta’ esklużjoni, u mat-tieni inċiż tat-tieni paragrafu, li jeħtieġ b’mod inekwivoku li ċ-ċertifikati jiġu aċċettati bħala prova suffiċjenti tat-twettiq tal-obbligi soċjali u fiskali tal-imprendituri. Barra minn hekk, kawża ta’ esklużjoni bbażata fuq il-verifika rigward il-mertu tal-imsemmija ċertifikati ma tistax tiġi ġġustifikata abbażi tas-soluzzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Michaniki, iċċitata iktar ’il fuq.
64. Għaldaqstant, kif enfasizzat l-Avukat Ġenerali fil-punti 82 sa 84 tal-konklużjonijiet tagħha, l-awtorità fdata bl-eżami ta’ dawn iċ-ċertifikati ma għandha l-ebda setgħa diskrezzjonali rigward il-mertu u għandha tillimita ruħha għal verifika sommarja tal-elementi formali. B’hekk hija tista’ tivverifika biss l-awtentiċità taċ-ċertifikati, jekk dawn ikunu ġew stabbiliti f’data suffiċjentement riċenti u jekk l-awtorità li ħarġitha ma kinitx manifestament inkompetenti.
65. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa s-sitwazzjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fid-dawl tal-elementi ta’ interpretazzjoni msemmija iktar ’il fuq. Madankollu, ma jidhirx li l-kompożizzjoni tal-kummissjoni ta’ reġistrazzjoni u l-portata tal-kontroll imwettaq minnha setgħu jinfluwenzaw din is-sitwazzjoni, sa fejn, kif jirriżulta mill-proċess, dawn ir-rikorrenti kienu kisbu r-reġistrazzjoni tagħhom mingħajr diffikultà. Il-kawża tan-nuqqas ta’ ammissjoni tagħha biex jipparteċipaw għall-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali tibbaża fuq il-fatt li l-applikazzjonijiet rispettivi ta’ reġistrazzjoni kienu ġew ippreżentati tard, jiġifieri wara l-iskadenza tat-terminu ta’ preżentazzjoni tal-offerti, f’ċirkustanzi fejn ir-rekwiżit li tkun irreġistrat mhux ikkunsidrat, fih innifsu, bħala nuqqas ta’ konformità mad-dritt tal-Unjoni.
66. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għat-tieni domanda għandha tkun li d-dritt tal-Unjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-verifika taċ-ċertifikati maħruġa lil imprenditur ta’ Stat Membru ieħor mill-awtoritajiet fiskali u soċjali ta’ dan l-Istat Membru tal-aħħar hija fdata lil awtorità differenti mill-awtorità kontraenti meta:
– din l-awtorità hija komposta fil-parti l-kbira minn persuna maħtura mill-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem u tal-ħaddiema fis-settur tal-kostruzzjoni tal-provinċja li fiha l-kuntratt pubbliku inkwistjoni ser jingħata, u li
– din is-setgħa testendi għal kontroll fuq il-mertu tal-validità tal-imsemmija ċertifikati.
Fuq l-ispejjeż
67. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1) Id-dritt tal-Unjoni għandu jiġi intepretat fis-sens li ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi fuq l-imprenditur stabbilit fi Stat Membru ieħor, għall-finijiet tal-għoti ta’ kuntratt fl-Istat Membru tal-awtorità kontraenti, l-obbligu li jkun irreġistrat, f’dan l-Istat Membru tal-aħħar, li mhux kopert mill kawżi ta’ esklużjoni elenkati fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 24 tad-Direttiva 93/37/KEE, tal-14 ta’ Ġunju 1993, li tikkonċerna l-koordinament tal-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tax-xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet], bil-kundizzjoni li tali obbligu la jikkomplika u lanqas idewwem il-parteċipazzjoni tal-imprenditur fil-kuntratt pubbliku u lanqas jimponi spejjeż amministrattivi addizzjonali u li għandu biss l-għan ta’ verifika tal-kwalitajiet professjonali tal-imprendituri fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni.
2) Id-dritt tal-Unjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li l-verifika taċ-ċertifikati maħruġa lil imprenditur ta’ Stat Membru ieħor mill-awtoritajiet fiskali u soċjali ta’ dan l-Istat Membru tal-aħħar hija fdata lil awtorità differenti mill-awtorità kontraenti meta:
– din l-awtorità hija komposta l-parti l-kbira minn persuna maħtura mill-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem u tal-ħaddiema fis-settur tal-kostruzzjoni tal-provinċja li fiha l-kuntratt pubbliku inkwistjoni ser jingħata, u li
– din is-setgħa testendi għal kontroll fuq il-mertu tal-validità tal-imsemmija ċertifikati.