62022CJ0776_RES
Sprawa C‑776/22 P
Studio Legale Ughi e Nunziante
przeciwko
Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 4 września 2025 r.
Odwołanie – Skarga o stwierdzenie nieważności – Artykuł 19 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – Reprezentacja stron nieuprzywilejowanych w ramach postępowania ze skargi bezpośredniej przed sądami Unii Europejskiej – Reprezentowanie kancelarii adwokackiej przez wspólnika tej kancelarii – Adwokat lub radca prawny mający status osoby trzeciej w stosunku do strony skarżącej – Domniemanie niezależności – Obalenie domniemania – Przesłanki
Postępowanie sądowe – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Wymogi w stosunku do osoby podpisującej – Status osoby trzeciej a status stron – Wymóg niezależności – Reprezentowanie kancelarii adwokackiej przez wspólnika tej kancelarii – Dopuszczalność
(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 19 akapit trzeci i czwarty; regulamin postępowania przed Sądem, art. 51 § 1)
(zob. pkt 49–52, 58–62, 64–69)
Postępowanie sądowe – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Wymogi w stosunku do osoby podpisującej – Status osoby trzeciej a status stron – Reprezentowanie osoby prawnej przez adwokata – Naruszenie wymogu niezależności – Bezwzględna przeszkoda procesowa – Obowiązek powiadomienia przez Sąd skarżącego o nieprawidłowości – Możliwość usunięcia braków poprzez wyznaczenie nowego adwokata
(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 19 i 21; regulamin postępowania przed Sądem, art. 51 § 2–4, art. 78 § 1–6)
(zob. pkt 70–80)
Streszczenie
Rozpatrując odwołanie, Trybunał, orzekający w składzie wielkiej izby, uchylił postanowienie Sądu w sprawie Studio Legale Ughi e Nunziante/EUIPO (
1
). W wyroku Trybunał wyjaśnił, w jakim zakresie kancelaria adwokacka może być reprezentowana przed sądem Unii przez adwokata będącego wspólnikiem tej kancelarii. Ponadto wypowiedział się on w przedmiocie zakresu wymogu niezależności przedstawicieli stron nieuprzywilejowanych oraz w przedmiocie możliwości usunięcia przez stronę braków skargi niespełniającej tego wymogu.
W dniu 26 września 2017 r. Studio Legale Ughi e Nunziante, stowarzyszenie zawodowe prawa włoskiego (zwane dalej „kancelarią adwokacką”), złożyło w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do słownego unijnego znaku towarowego UGHI E NUNZIANTE w odniesieniu do wszystkich usług, dla których znak ten został zarejestrowany.
Decyzją z dnia 23 lutego 2021 r. Wydział Unieważnień EUIPO uwzględnił ten wniosek w odniesieniu do wszystkich usług, z wyjątkiem „usług prawnych” (
2
). W dniu 1 marca 2021 r. kancelaria adwokacka wniosła do EUIPO odwołanie od tej decyzji, które zostało oddalone decyzją Piątej Izby Odwoławczej EUIPO z dnia 8 kwietnia 2022 r.
Kancelaria adwokacka wniosła zatem do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Zaskarżonym postanowieniem Sąd odrzucił tę skargę jako oczywiście niedopuszczalną. Stwierdził on bowiem, że kancelaria adwokacka jest reprezentowana przez trzech adwokatów, którzy prowadzą działalność w jej ramach jako wspólnicy, oraz że status ten nie jest zgodny z wymogami niezależności wymaganymi do reprezentowania tej kancelarii przed sądami Unii. Dokładniej rzecz ujmując, zdaniem Sądu adwokaci ci nie mieli statusu niezależnej osoby trzeciej w stosunku do wnoszącej odwołanie. Ponadto Sąd orzekł, że uchybienie to nie może być przedmiotem konwalidacji. To w tym kontekście kancelaria adwokacka wniosła do Trybunału odwołanie od tego postanowienia.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał przypomniał, że reprezentacja stron nieuprzywilejowanych przed sądami Unii musi spełniać dwie kumulatywne przesłanki. Po pierwsze, strony te muszą być reprezentowane przez adwokata lub radcę prawnego, a po drugie, jedynie adwokat lub radca prawny uprawniony do występowania przed sądem państwa członkowskiego lub innego państwa będącego stroną porozumienia EOG może reprezentować lub wspierać stronę przed sądami Unii (
3
).
Co się tyczy przesłanki dotyczącej uprawnienia adwokata lub radcy prawnego do występowania przed sądami państwa członkowskiego, Trybunał zauważył, że orzekł już, iż znaczenie i zakres tej przesłanki należy interpretować poprzez odesłanie do danego prawa krajowego (
4
). Ponieważ w niniejszej sprawie adwokaci umocowani przez kancelarię adwokacką mają uprawnienia do występowania przed sądami włoskimi, Trybunał uznał, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż skarga w pierwszej instancji nie została wniesiona zgodnie z tą przesłanką.
Co się tyczy przesłanki związanej z obowiązkiem reprezentowania stron nieuprzywilejowanych przez adwokata lub radcę prawnego, Trybunał przypomniał, że przesłanka ta wymaga spełnienia dwóch wymogów. Po pierwsze, zakazuje ona „samoreprezentacji”, to znaczy, że strony te w żadnym wypadku nie mogą reprezentować samych siebie, i to bez ustanowienia odstępstwa lub wyjątku w statucie Trybunału lub w jego regulaminie postępowania. Po drugie, nakłada ona na przedstawicieli takich stron obowiązek przestrzegania wymogu niezależności, który jest definiowany zarówno w sposób negatywny, a mianowicie poprzez brak jakiegokolwiek stosunku pracy charakteryzującego się istnieniem stosunku podporządkowania między stroną a jej przedstawicielem, jak i w sposób pozytywny, poprzez odniesienie się do etyki zawodowej i dyscypliny zawodowej. W tym względzie domniemywa się, że każdy adwokat lub radca prawny – niezależnie od formy, w jakiej wykonuje swój zawód, dozwolonej na mocy ustaw, obowiązujących zasad wykonywania zawodu i zasad etyki zawodowej – spełnia wynikający z tej przesłanki wymóg niezależności, chyba że istnieje stosunek podporządkowania między zainteresowaną stroną a wspomnianym adwokatem lub radcą prawnym, który został upoważniony do jej reprezentowania.
Ten wymóg niezależności zakłada bowiem w sposób konieczny brak jakiegokolwiek stosunku pracy charakteryzującego się istnieniem stosunku podporządkowania między stroną a upoważnionym przez nią przedstawicielem. W związku z tym domniemanie niezależności nie ma zastosowania, gdy istnieje taki stosunek pracy. Jest tak w szczególności w przypadku, gdy adwokaci, którzy zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym wykonują swój zawód jako pracownicy zatrudniającej ich kancelarii, reprezentują tę kancelarię przed sądami Unii. To samo dotyczy sytuacji, w której prawnicy przedsiębiorstwa (in-house lawyers), członkowie izby adwokackiej państwa członkowskiego i uprawnieni, na mocy prawa krajowego tego państwa członkowskiego, do reprezentowania przed sądami krajowymi osoby prawnej, z którą są związani stosunkiem pracy, powinni reprezentować tę osobę przed sądami Unii. Poza przypadkami, w których istnieje stosunek pracy, domniemanie niezależności ma zastosowanie i może zostać obalone jedynie wtedy, gdy z konkretnych dowodów wynika, że między zainteresowaną stroną a umocowanym przez nią przedstawicielem istnieją powiązania, które w oczywisty sposób ograniczają zdolność tego przedstawiciela do wypełniania jego zadań w najlepszym interesie jego klienta, lub gdy wspomniany przedstawiciel nie przestrzega obowiązujących krajowych przepisów dotyczących wykonywania zawodu i etyki zawodowej (
5
).
Zdaniem Trybunału, jeżeli adwokaci lub radcowie prawni mają status wspólników w kancelarii, którą reprezentują przed sądami Unii, okoliczność ta nie może sama w sobie zostać uznana za niezgodną z wymogiem niezależności. Po pierwsze bowiem, takiej okoliczności nie można utożsamiać z okolicznością, w której istnieje stosunek pracy. Po drugie, w braku konkretnych dowodów wykazujących istnienie powiązań między kancelarią a wspólnikiem wyznaczonym na jej przedstawiciela, które w oczywisty sposób ograniczałyby zdolność tego ostatniego do wypełniania zadań w zakresie reprezentacji w najlepszym interesie zainteresowanej strony, lub nieprzestrzeganie przez wspomnianego wspólnika mających zastosowanie krajowych przepisów dotyczących wykonywania zawodu i etyki zawodowej, nie można uznać, że domniemanie niezależności adwokata lub radcy prawnego będącego wspólnikiem zostało obalone.
W związku z tym Trybunał uznał, że w niniejszej sprawie Sąd błędnie ocenił zakres wymogu niezależności i naruszył prawo.
W drugiej kolejności Trybunał przypomniał, że każda okoliczność dotycząca dopuszczalności skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej do Sądu, w tym okoliczność dotycząca reprezentowania osoby prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w celu wniesienia tej skargi, może stanowić bezwzględną przeszkodę procesową, którą sąd Unii powinien uwzględnić z urzędu (
6
). Okoliczność, że taka skarga nie została wniesiona zgodnie z wymogami określonymi w art. 19 akapit trzeci statutu Trybunału, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w orzecznictwie Trybunału, stanowi taką okoliczność. Jednakże obowiązek uwzględnienia z urzędu bezwzględnej przeszkody procesowej pozostaje bez uszczerbku dla poszanowania prawa do obrony i, w konsekwencji, sąd powinien co do zasady najpierw wezwać strony do przedstawienia uwag w przedmiocie tego zarzutu.
W niniejszej sprawie Trybunał wskazuje, że Sąd ograniczył się do stwierdzenia, iż wnosząca odwołanie jest kancelarią adwokacką, która w celu jej reprezentowania udzieliła pełnomocnictwa trzem adwokatom, którzy wykonywali działalność w jej ramach w charakterze wspólników, i do wyciągnięcia z tego błędnego pod względem prawnym wniosku, zgodnie z którym adwokaci ci nie mogą reprezentować tej kancelarii na warunkach zgodnych z art. 19 statutu Trybunału, przy czym zdaniem Sądu taka niezgodność nie może być usunięta po upływie terminu do wniesienia skargi.
Tymczasem zdaniem Trybunału Sąd powinien był sprawdzić – ewentualnie stosując środki organizacji postępowania przewidziane w art. 64 regulaminu postępowania – przede wszystkim, czy między tymi trzema adwokatami a kancelarią adwokacką istnieje stosunek pracy. W braku takiego stosunku pracy jedynie konkretne okoliczności wykazujące albo, że powiązania pomiędzy kancelarią adwokacką a reprezentującymi ją adwokatami mogły w sposób oczywisty naruszać ich zdolność do wykonywania zadań, albo że wspomniani adwokaci nie przestrzegali obowiązujących krajowych przepisów dotyczących wykonywania zawodu lub etyki zawodowej, pozwoliłyby na stwierdzenie braku niezależności w rozumieniu art. 19 akapit trzeci statutu Trybunału.
Następnie Trybunał stwierdził, że Sąd powinien był, przed wydaniem rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, wezwać wnoszącą odwołanie do przedstawienia uwag w celu zapewnienia skuteczności jej prawa do obrony. Wreszcie, gdyby Sąd uznał, że wymóg niezależności nie został spełniony, powinien był, przed stwierdzeniem niedopuszczalności skargi, wezwać wnoszącą odwołanie do wyznaczenia nowego adwokata. Biorąc bowiem pod uwagę powagę konsekwencji, jakie wynikają z naruszenia art. 19 statutu Trybunału w odniesieniu do wnoszącej odwołanie, a mianowicie stwierdzenie nieodwracalnej niedopuszczalności jej skargi, powinna ona – po uzyskaniu możliwości zapoznania się z okolicznościami uzasadniającymi zdaniem Sądu wydanie orzeczenia o niedopuszczalności oraz ustosunkowania się do tych okoliczności – mieć możliwość wyznaczenia nowego adwokata.
Ponadto Trybunał zauważył, że z regulaminu postępowania przed Sądem wynika (
7
), iż wobec strony nie należy orzekać niedopuszczalności jej skargi bez uprzedniego wezwania jej do usunięcia braków ze względu na to, że jej skarga nie spełnia wymaganych przesłanek (
8
). Z tego regulaminu postępowania wynika również (
9
), że to samo dotyczy zachowania adwokata uznanego za godzące w powagę Sądu lub niezgodne z należytym sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości w toku postępowania. W takich przypadkach właściwe przepisy wspomnianego regulaminu postępowania gwarantują bowiem ciągłość postępowania, przewidując, w zależności od przypadku, że dana strona może przedstawić wymagane dokumenty lub wyznaczyć nowego przedstawiciela w rozsądnym terminie określonym przez sekretariat. Co więcej, Trybunał uściślił, że art. 21 statutu Trybunału nie określa w sposób wyczerpujący przypadków usunięcia braków skargi, i zauważył ponadto, że miał już okazję uznać – a artykuł ten nie stoi temu na przeszkodzie – iż należy wezwać skarżącego do usunięcia braków skargi w przypadku złożenia skargi podpisanej przez samego skarżącego (
10
).
Ponadto, Trybunał podkreśla, iż z aktualnej praktyki państw członkowskich wynika, że w przypadku gdy prawo krajowe przewiduje, że ważność czynności procesowych strony jest kwestionowana z powodu naruszenia przepisów dotyczących wymogu niezależności przedstawiciela tej strony, uchybienie to może być przynajmniej usunięte w toku postępowania.
W konsekwencji Trybunał uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania.
(
1
)	Postanowienie z dnia 10 października 2022 r., Studio Legale Ughi e Nunziante/EUIPO – Nunziante i Ughi (UGHI E NUNZIANTE) (T‑389/22, EU:T:2022:662) (zwane dalej „zaskarżonym postanowieniem”).
(
2
)	Chodzi o usługi należące do klasy 45 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami.
(
3
)	Przesłanki określone odpowiednio w art. 19 akapity trzeci i czwarty statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej „statutem Trybunału”).
(
4
)	Zobacz podobnie wyroki: z dnia 4 lutego 2020 r., Uniwersytet Wrocławski i Polska/REA (C‑515/17 P i C‑561/17 P, EU:C:2020:73, pkt 56); z dnia 14 lipca 2022 r., Universität Bremen/REA (C‑110/21 P, EU:C:2022:555, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
5
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 4 lutego 2020 r., Uniwersytet Wrocławski i Polska/REA (C‑515/17 P i C‑561/17 P, EU:C:2020:73, pkt 64).
(
6
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 8 lutego 2024 r., Pilatus Bank/EBC (C‑256/22 P, EU:C:2024:125, pkt 34, 36 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
7
)	Artykuł 78 § 6 regulaminu postępowania przed Sądem w związku z art. 51 §§ 2–4 tego regulaminu.
(
8
)	Przesłanki zostały określone w art. 78 §§ 1–5 regulaminu postępowania przed Sądem.
(
9
)	Artykuł 55 §§ 1 i 3 regulaminu postępowania przed Sądem.
(
10
)	Zobacz podobnie postanowienie z dnia 5 grudnia 1996 r., Lopes/Trybunał Sprawiedliwości (C‑174/96 P, EU:C:1996:473, pkt 3).