62022CC0359
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
PRIITA PIKAMÄE
przedstawiona w dniu 14 września 2023 r. (
1
)
Sprawa C‑359/22
AHY
przeciwko
Minister for Justice
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez High Court (wysoki trybunał, Irlandia)]
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Rozporządzenie (UE) nr 604/2013 – Artykuł 17 ust. 1 – Klauzule suwerenności – Artykuł 27 – Skuteczny środek zaskarżenia – Skutek zawieszający
1.
We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie High Court (wysoki trybunał, Irlandia) wnosi o dokonanie wykładni art. 17 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1 i 3 rozporządzenia (UE) nr 604/2013 (zwanego dalej „rozporządzeniem Dublin III”) (
2
), a także art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
2.
Pytania prejudycjalne zadano na gruncie szczególnego reżimu prawnego obowiązującego obecnie w Irlandii, który transponuje rozporządzenie Dublin III. Zgodnie z tym reżimem decyzja państwa członkowskiego o skorzystaniu lub nieskorzystaniu z klauzuli suwerenności zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy do organu administracyjnego innego niż organ, któremu powierzono zastosowanie określonych w tym rozporządzeniu kryteriów ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego i wydanie decyzji o przekazaniu. Również środki zaskarżenia przewidziane przeciwko pierwszej i drugiej decyzji należą do właściwości dwóch różnych sądów krajowych.
3.
Współistnienie tych dwóch procedur, pogłębione brakiem ich koordynacji, rodzi w kontekście rozporządzenia Dublin III złożone kwestie prawne. W swoim wyroku Trybunał będzie miał zatem okazję wyjaśnić zakres prawa do skutecznego środka zaskarżenia przewidzianego w art. 27 tego rozporządzenia, w szczególności pod kątem tego, czy jeden z dwóch wyżej wymienionych przepisów nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia możliwości zaskarżenia do sądu sposobu wykonania uprawnień dyskrecjonalnych wynikających z klauzuli suwerenności w drodze środka zaskarżenia odrębnego od środka zaskarżenia przeciwko decyzji o przekazaniu. Ponadto do Trybunału zwrócono się o rozstrzygnięcie kwestii, czy wniesienie takiej skargi prowadzi nieuchronnie do zawieszenia wykonania decyzji o przekazaniu.
I. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
4.
Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia Dublin III stanowi:
„Państwa członkowskie rozpatrują każdy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca który składa wniosek na terytorium jednego z nich, w tym na granicy lub w strefach tranzytowych. Wniosek jest rozpatrywany przez jedno państwo członkowskie, którym jest państwo, które kryteria wymienione w rozdziale III wskazują jako odpowiedzialne”.
5.
Artykuł 17 tego rozporządzenia, zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”, stanowi w ust. 1:
„1.   Na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 każde państwo członkowskie może, zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu.
Państwo członkowskie, które zdecydowało się rozpatrzyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na mocy niniejszego ustępu, staje się odpowiedzialnym państwem członkowskim oraz przyjmuje zobowiązania związane z tą odpowiedzialnością. W odpowiednich przypadkach powiadamia ono, korzystając z sieci łączności elektronicznej DubliNet ustanowionej na mocy art. 18 rozporządzenia [Komisji (WE) nr 1560/2003 z dnia 2 września 2003 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego (Dz.U. 2003, L 22, s. 3)], uprzednio odpowiedzialne państwo członkowskie, państwo członkowskie przeprowadzające postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego lub państwo członkowskie, do którego został złożony wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie wnioskodawcy.
Państwo członkowskie, które staje się odpowiedzialne zgodnie z niniejszym ustępem, niezwłocznie zaznacza ten fakt w systemie Eurodac zgodnie z rozporządzeniem [Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania odcisków palców w celu skutecznego stosowania rozporządzenia (UE) nr 604/2013 w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca oraz w sprawie występowania o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, oraz zmieniającym rozporządzenie (UE) nr 1077/2011 ustanawiające Europejską Agencję ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (Dz.U. 2013, L 180, s. 1)], dodając datę wydania decyzji o rozpatrzeniu wniosku”.
6.
Artykuł 27 omawianego rozporządzenia, noszący tytuł „Środki zaskarżenia”, przewiduje:
„1.   Wnioskodawca lub inna osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. c) lub d), ma prawo wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia w formie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych, decyzji o przekazaniu.
2.   Państwa członkowskie zapewniają zainteresowanej osobie rozsądny termin na skorzystanie z prawa do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia na mocy ust. 1.
3.   Na użytek odwołań lub wniosków o ponowne rozpoznanie dotyczących decyzji o przekazaniu, państwa członkowskie określają w swoim prawie krajowym, że:
a)
odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie daje zainteresowanej osobie prawo do pozostania w zainteresowanym państwie członkowskim do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie; lub
b)
następuje automatyczne zawieszenie przekazania, a zawieszenie to wygasa po upływie pewnego rozsądnego okresu, w którym sąd – po dokonaniu dokładnej i wnikliwej analizy wniosku – podejmuje decyzję, czy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie powoduje zawieszenie przekazania; lub
c)
zainteresowanej osobie daje się możliwość złożenia do sądu w rozsądnym terminie wniosku o zawieszenie wykonania decyzji o przekazaniu do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie. Państwa członkowskie zapewniają skuteczny środek zaskarżenia, zawieszając przekazanie do czasu podjęcia decyzji w sprawie pierwszego wniosku o zawieszenie. Wszelkie decyzje w sprawie tego, czy zawiesić wykonanie decyzji o przekazaniu, są podejmowane w racjonalnym terminie, pozwalającym jednak na dokładną i wnikliwa analizę wniosku o zawieszenie wykonania. Decyzja o niezawieszaniu wykonania decyzji o przekazaniu zawiera uzasadnienie.
4.   Państwa członkowskie mogą postanowić, że właściwe organy, działając z urzędu, mogą podjąć decyzję o zawieszeniu wykonania decyzji o przekazaniu do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie.
[…]”.
7.
Artykuł 29 ust. 1 i 2 tego samego rozporządzenia stanowi, co następuje:
„1.   Przekazanie osoby ubiegającej się o azyl lub innej osoby, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. c) lub d), z wnioskującego państwa członkowskiego do odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest przeprowadzane zgodnie z prawem krajowym wnioskującego państwa członkowskiego, po konsultacjach między zainteresowanymi państwami członkowskimi, tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wyrażenia zgody na złożony przez inne państwo członkowskie wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie zainteresowanej osoby lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania się lub ponownego rozpoznania, w przypadku gdy mają one skutek zawieszający, zgodnie art. 27 ust. 3.
Jeżeli przekazanie do odpowiedzialnego państwa członkowskiego odbywa się w drodze wyjazdu pod nadzorem lub wyjazdu pod eskortą, państwa członkowskie dbają o to, by było ono przeprowadzane w sposób humanitarny i z pełnym poszanowaniem praw podstawowych i godności ludzkiej.
W miarę potrzeby wnioskujące państwo członkowskie wydaje wnioskodawcy przepustkę. Komisja w drodze aktów wykonawczych określa wzór przepustki. Te akty wykonawcze są przyjmowane zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 44 ust. 2.
Odpowiedzialne państwo członkowskie powiadamia wnioskujące państwo członkowskie, w zależności od przypadku, o bezpiecznym przybyciu zainteresowanej osoby lub o tym, że osoba ta nie zjawiła się w wyznaczonym terminie.
2.   W przypadku gdy nie dokonano przekazania w terminie sześciomiesięcznym, odpowiedzialne państwo członkowskie zostaje zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie. Termin ten może być przedłużony do maksymalnie jednego roku, jeżeli przekazania nie można było przeprowadzić w związku z uwięzieniem zainteresowanej osoby lub do maksymalnie osiemnastu miesięcy, jeżeli zainteresowana osoba uciekła”.
B.
Prawo irlandzkie
1. European Union (Dublin System) Regulations 2018
8.
Artykuł 3 European Union (Dublin System) Regulations 2018 (S.I. No 62 of 2018) [rozporządzenia z 2018 r. w sprawie Unii Europejskiej (system dubliński) (S.I. nr 62 z 2018 r.), zwanego dalej „rozporządzeniem z 2018 r.”], zatytułowany „Wykonywanie obowiązków na podstawie rozporządzenia Unii”, powierza obowiązki w zakresie ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na podstawie kryteriów wymienionych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III i w zakresie wydania decyzji o przekazaniu urzędnikom ochrony międzynarodowej [urzędnikom należącym do International Protection Office (urzędu ochrony międzynarodowej, Irlandia), zwanego dalej „IPO”]. Artykuł 6 rozporządzenia z 2018 r., zatytułowany „Skarga na decyzję o przekazaniu”, przewiduje, że do rozpatrzenia skargi na decyzję o przekazaniu właściwy jest International Protection Appeals Tribunal (sąd apelacyjny ds. ochrony międzynarodowej, Irlandia, zwany dalej „IPAT”).
9.
Artykuł 8 rozporządzenia z 2018 r., zatytułowany „Zawieszenie wykonania decyzji o przekazaniu do czasu rozpatrzenia skargi”, ustanawia skutek zawieszający przewidziany w art. 27 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Dublin III i przewiduje zasadniczo, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej, która składa skargę na podstawie art. 6 rozporządzenia z 2018 r., ma prawo do pozostania w państwie do czasu rozpatrzenia skargi.
10.
Wykonywanie uprawnień dyskrecjonalnych przewidzianych w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy do właściwości ministra sprawiedliwości (zwanego dalej „ministrem”). Procedura prowadząca do wydania decyzji o przekazaniu przez IPO na podstawie rozporządzenia z 2018 r. nie wymaga uwzględnienia art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, a właściwość IPAT wynikająca z art. 6 wspomnianego rozporządzenia jest ograniczona do skarg na rzeczone decyzje o przekazaniu. Sąd ten nie jest właściwy do orzekania w przedmiocie skargi na decyzję ministra dotyczącą wykonania uprawnień dyskrecjonalnych przewidzianych w art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, ponieważ jedynym możliwym środkiem zaskarżenia takiej decyzji jest odwołanie w trybie „judicial review” (kontroli sądowej).
2. Order 84, Superior Courts Rules
11.
Order 84, Superior Courts Rules [rozporządzenie nr 84, regulamin postępowania przed sądami najwyższej instancji, przy czym przepisy Order 84 zwane są „rules” (artykułami)] ustanawia, w szczególności w tytule V, przepisy proceduralne mające zastosowanie w kontekście skargi w trybie kontroli sądowej. High Court (wysoki trybunał) jest sądem, który rozpatruje w pierwszej instancji skargi w trybie kontroli sądowej. Wszelkie odniesienia do sądu w Order 84 odnoszą się zatem do High Court (wysokiego trybunału) jako sądu pierwszej instancji.
12.
Artykuł 20 Order 84 wskazuje zasadniczo, że rozpatrzenie wniosku o środek zaskarżenia w trybie kontroli sądowej jest uzależnione od udzielenia przez sąd zgody („application for leave”), przy czym, aby zgoda ta została udzielona, skarżący musi mieć wystarczający interes. Artykuł 21 Order 84 ustanawia termin trzech miesięcy na wniesienie skargi do sądu, ale termin ten może ulec przedłużeniu między innymi wówczas, gdy istnieje ku temu uzasadniona i wystarczająca przyczyna.
13.
Order 84 nie przewiduje skutku zawieszającego. Artykuł 20 pkt 8 lit. b) Order 84 stanowi, że w przypadku udzielenia zgody na wystąpienie o kontrolę sądową sąd, jeśli uzna, że dokonanie takiej kontroli jest słuszne i celowe, może wydać postanowienie zawieszające decyzję, przeciwko której skierowana jest skarga, jeżeli zwrócono się o wydanie zakazu lub postanowienia certiorari (postanowienie o uchyleniu decyzji administracyjnej), do czasu wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie skargi o przeprowadzenie kontroli sądowej lub do czasu, gdy sąd postanowi inaczej.
II. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu, postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
14.
Skarżący w postępowaniu głównym, AHY, jest obywatelem Somalii urodzonym w dniu 21 października 1987 r.
15.
W dniu 21 stycznia 2020 r. złożył on wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Irlandii ze względu na to, że w Somalii padł ofiarą zamachu bombowego, który zniszczył mu sklep, zabił jednego z pracowników i pozostawił blizny na jego dłoniach i ramionach.
16.
W wyniku wyszukiwania w systemie Eurodac stwierdzono, że w Szwecji złożył on już dwa wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, w dniach 5 listopada 2012 r. i 2 października 2017 r. Wnioski te oddalono.
17.
W konsekwencji organy irlandzkie skierowały do Królestwa Szwecji wniosek o wtórne przejęcie na podstawie art. 18 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Dublin III. Państwo to zaakceptowało ów wniosek w dniu 19 lutego 2020 r.
18.
W dniu 23 lipca 2020 r. decyzję o przekazaniu do Szwecji doręczono AHY, który zaskarżył tę decyzję do IPAT i wniósł o zastosowanie klauzuli przewidzianej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, podnosząc między innymi, że cierpi na depresję.
19.
IPAT oddalił to odwołanie w dniu 5 października 2021 r. i utrzymał w mocy decyzję o przekazaniu.
20.
W dniu 8 listopada 2021 r. AHY został poinformowany, że w dniu 16 grudnia tego samego roku ma stawić się w Garda National Immigration Bureau (krajowym urzędzie imigracyjnym, Irlandia) w celu przygotowania jego przekazania do Szwecji, które miało nastąpić najpóźniej do dnia 6 kwietnia 2022 r.
21.
W dniu 15 listopada 2021 r. AHY zwrócił się do ministra z wnioskiem o skorzystanie przez ministra z uprawnień dyskrecjonalnych przewidzianych w art. 17 rozporządzenia Dublin III, w szczególności ze względu na ryzyko, że w przypadku takiego przekazania AHY może popełnić samobójstwo. W związku z tym AHY przedstawił opinię medyczno-prawną wskazującą, że w przypadku przekazania do Szwecji istnieje wysokie ryzyko samookaleczenia i ewentualnego samobójstwa. W toku postępowania przedstawił on drugą opinię medyczno-prawną wskazującą, że ryzyko samobójstwa jest wyższe niż opisane w pierwszej opinii.
22.
W dniu 16 lutego 2022 r. wniosek o skorzystanie przez ministra z uprawnień dyskrecjonalnych przewidzianych w art. 17 rozporządzenia Dublin III oddalono.
23.
Po otrzymaniu drugiej opinii medyczno-prawnej minister dodał uzupełnienie do decyzji odmawiającej skorzystania z tych uprawnień dyskrecjonalnych, wyjaśniając, że druga opinia lekarska nie doprowadziła do zmiany jego stanowiska wyrażonego w tej decyzji.
24.
AHY zaskarżył tę decyzję do sądu odsyłającego. Podnosi on w szczególności, że na podstawie art. 27 rozporządzenia Dublin III odwołanie od decyzji odmawiających skorzystania z uprawnień dyskrecjonalnych przewidzianych w art. 17 tego rozporządzenia ma automatyczny skutek zawieszający.
25.
Sąd odsyłający potwierdził i rozszerzył zakres środków tymczasowych uzyskanych przez AHY w grudniu 2021 r. zakazujących przekazania do Szwecji i postanowił zwrócić się do Trybunału z niniejszym odesłaniem prejudycjalnym.
26.
W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się w szczególności nad tym, czy skarga na decyzję ministra odmawiającą skorzystania z uprawnień dyskrecjonalnych przyznanych mu na podstawie art. 17 rozporządzenia Dublin III może mieć skutek zawieszający w odniesieniu do decyzji o przekazaniu, w szczególności gdy decyzja ta była już przedmiotem zaskarżenia na podstawie art. 27 ust. 1 tego rozporządzenia.
27.
W tych okolicznościach High Court (wysoki trybunał) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1.
Czy prawo do skutecznego środka zaskarżenia w formie odwołania od »decyzji o przekazaniu« lub wniosku o jej ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych, zgodnie z przepisami art. 27 ust. 1 rozporządzenia [Dublin III], obejmuje prawo do takiego skutecznego środka zaskarżenia od decyzji podjętej przez państwo członkowskie na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III w związku ze skorzystaniem z przyznanego mu w art. 17 ust. 1 uprawnienia dyskrecjonalnego do rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest ono odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w rozporządzeniu Dublin III?
2.
W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
a)
czy wynika z tego, że wnioskujące państwo członkowskie nie może wykonać decyzji o przekazaniu do chwili rozstrzygnięcia złożonego przez wnioskodawcę wniosku o skorzystanie z uprawnienia dyskrecjonalnego przyznanego w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III?
b)
czy przepisy art. 27 ust. 3, który zobowiązuje państwa członkowskie do zastosowania w ich krajowych porządkach prawnych jednego z trzech wariantowych modeli skutku zawieszającego na użytek odwołań od decyzji o przekazaniu lub wniosków o ich ponowne rozpoznanie, odnoszą się również do środka zaskarżenia decyzji na podstawie art. 17 ust. 1 [tego rozporządzenia], w której odmawia się skorzystania z możliwości przejęcia odpowiedzialności za wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej […]?
c)
czy jeżeli żadne konkretne uregulowanie krajowe nie wprowadza jednego z trzech wariantowych modeli skutku zawieszającego, o których mowa w art. 27 ust. 3, to czy w przypadku zaskarżenia decyzji odmownej na podstawie art. 17 sądy rozpatrujące taki środek zaskarżenia są zobowiązane do nadania w prawie krajowym skutku zawieszającego w oparciu o jeden z tych trzech wariantowych modeli, a jeżeli tak, to w oparciu o który z tych modeli? […]
d)
czy wszystkie środki zaskarżenia o skutku zawieszającym, o których mowa w art. 27 ust. 3, należy traktować jako powodujące zawieszenie biegu terminu wykonania decyzji o przekazaniu na podstawie art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III?
3.
W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze:
a)
czy prawo do skutecznego środka prawnego zagwarantowane w art. 47 [karty] uniemożliwia wnioskującemu państwu członkowskiemu wykonanie decyzji o przekazaniu do chwili rozpatrzenia złożonego przez wnioskodawcę wniosku o skorzystanie z uprawnienia dyskrecjonalnego na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III?
b)
czy prawo do skutecznego środka prawnego zagwarantowane w art. 47 [karty] uniemożliwia wnioskującemu państwu członkowskiemu wykonanie decyzji o przekazaniu do chwili rozstrzygnięcia w przedmiocie środka zaskarżenia w trybie szczególnej kontroli sądowej zgodności z prawem działań administracji (»judicial review«) od decyzji odmownej na podstawie art. 17 [rozporządzenia Dublin III], który został wniesiony zgodnie z przepisami prawa krajowego?
c)
alternatywnie – czy środek zaskarżenia w trybie kontroli sądowej (»judicial review«) od decyzji odmownej na podstawie art. 17 [rozporządzenia Dublin III], wniesiony zgodnie z przepisami prawa krajowego, powoduje zawieszenie biegu terminu wykonania decyzji o przekazaniu na podstawie art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III lub wywołuje innego rodzaju skutek zawieszający w odniesieniu do decyzji o przekazaniu?”.
28.
Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie do niniejszego odesłania prejudycjalnego trybu pilnego przewidzianego w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem.
29.
Na poparcie swojego wniosku sąd ten powołał się na stan zdrowia AHY, wyjaśniając w szczególności, że w świetle dostępnych mu dowodów medycznych jest zaniepokojony faktem, iż termin procedowania zwykłego postępowania prejudycjalnego może stanowić rzeczywiste zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia zainteresowanej osoby, ponieważ myśli samobójcze pojawiły się u niej w następstwie decyzji o przekazaniu do Szwecji. Sąd odsyłający wskazał również, że pilnego charakteru dodaje sprawie także okoliczność, iż kwestie prawne podniesione w niniejszej sprawie pojawiają się również w szeregu innych toczących się spraw. Niepewność prawna co do kontroli decyzji odmawiających skorzystania z klauzuli zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III oraz co do skutku zawieszającego skarg na te decyzje wpływa w sposób strukturalny na funkcjonowanie reżimu wprowadzonego tym rozporządzeniem w Irlandii i powoduje opóźnienia.
30.
Na posiedzeniu administracyjnym w dniu 21 czerwca 2022 r. druga izba postanowiła nie uwzględnić tego wniosku sądu odsyłającego.
31.
W ramach zwykłego trybu postępowania prejudycjalnego uwagi na piśmie zostały przedstawione przez AHY, ministra, rządy irlandzki i grecki oraz Komisję Europejską.
III. Ocena
32.
Na wstępie należy zauważyć, że pytania prejudycjalne będące przedmiotem niniejszej sprawy, które dotyczą kontroli sądowej decyzji wydanej przez organy państw członkowskich na podstawie klauzuli zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III oraz ewentualnego skutku zawieszającego, jaki sądowy środek zaskarżenia decyzji o przekazaniu mógłby mieć w odniesieniu do tej decyzji, są zdaniem sądu odsyłającego uzasadnione dwoma czynnikami.
33.
Pierwszy z nich odnosi się do szczególnych cech reżimu prawnego w Irlandii, w którym decyzja o przekazaniu lub odmowie przekazania osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz decyzja o wykonaniu lub niewykonaniu uprawnień dyskrecjonalnych wynikających z art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie należą do właściwości tego samego organu. Pierwszą z nich wydaje IPO, natomiast druga należy do prerogatyw ministra. Ponadto skargi na decyzje o przekazaniu wnosi się do IPAT, ale sąd ten nie jest już właściwy do orzekania w przedmiocie skargi na decyzję ministra dotyczącą wykonania rzeczonych uprawnień dyskrecjonalnych. Tę ostatnią decyzję można bowiem zaskarżyć wyłącznie w drodze skargi w trybie kontroli sądowej („judicial review”) do High Court (wysokiego trybunału).
34.
Z postanowienia odsyłającego wynika również, że w obecnym stanie prawa irlandzkiego oba te odrębne postępowania mogą zostać wszczęte w różnych momentach bez koordynacji, zwłaszcza jeśli chodzi o terminy. Tym samym nic nie stoi na przeszkodzie, aby osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej, wobec której wydano w Irlandii decyzję o przekazaniu, złożyła wniosek na podstawie art. 17 rozporządzenia Dublin III po oddaleniu przez IPAT jej skargi na wspomnianą decyzję o przekazaniu. Miało to miejsce w omawianym przypadku oraz według dostępnych informacji także w wielu innych sytuacjach.
35.
Drugi czynnik dotyczy kwestii podniesionych w wyroku M.A. i in. (
3
), w którym Trybunał wypowiedział się w przedmiocie szczególnych reżimu prawnego w Irlandii w kontekście faktycznym innym niż kontekst niniejszej sprawy. Sąd odsyłający wskazuje na trudności z określeniem dokładnego zakresu rozumowania i rozstrzygnięcia Trybunału w tym wyroku.
A.
W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
36.
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że nakłada on na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznego środka zaskarżenia decyzji państwa członkowskiego o wykonaniu lub odmowie wykonania przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie przejęcia – na podstawie art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia – odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w sytuacji, gdy odpowiedzialność ta nie spoczywa na owym państwie członkowskim na podstawie kryteriów ustanowionych w rzeczonym rozporządzeniu.
37.
Zdaniem sądu odsyłającego odpowiedź Trybunału rozstrzygnie, czy kwestię skutku zawieszającego środka zaskarżenia w trybie kontroli sądowej („judicial review”), przewidzianego w prawie irlandzkim i będącego przy tym przedmiotem postępowania głównego, należy oceniać pod kątem art. 27 ust. 3 rozporządzenia Dublin III (druga seria pytań), czy art. 47 karty (trzecia seria pytań).
38.
W celu naświetlenia mojego stanowiska będę postępował w podany niżej sposób. Po pierwsze, przedstawię elementy definiujące treść klauzuli zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III (sekcja 1). Następnie przeanalizuję orzecznictwo dotyczące prawa do skutecznego środka zaskarżenia, ustanowionego w art. 27 ust. 1 tego rozporządzenia, w celu ustalenia, czy prawo to obejmuje prawo do zaskarżenia decyzji o skorzystaniu lub nieskorzystaniu z klauzuli znajdującej się w art. 17 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia (sekcja 2). Wreszcie, określona w ten sposób wykładnia ulegnie wyważeniu z wnioskami płynącymi z wyroku M.A. i in. (sekcja 3), aby można było na koniec sformułować propozycję odpowiedzi na niniejsze pytanie prejudycjalne (sekcja 4).
1. Klauzula zawarta w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III
39.
Na wstępie należy przypomnieć, że rozporządzenie Dublin III ma na celu ustanowienie kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca.
40.
Reżim ustanowiony w tym rozporządzeniu opiera się na zasadzie, zawartej w jego art. 3 ust. 1, zgodnie z którą tylko jedno państwo jest właściwe do rozpatrzenia potrzeb ochrony międzynarodowej wnioskującego.
41.
W tym celu rozdział III wspomnianego rozporządzenia ustanawia hierarchię obiektywnych i odpowiednich kryteriów, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób (
4
). Kryteria te, zawarte w art. 8–15 tego samego rozporządzenia, mają na celu zapewnienie jasnej i sprawnej metody umożliwiającej szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, tak by zagwarantować skuteczny dostęp do procedur udzielania ochrony międzynarodowej, przy czym metoda ta nie powinna zagrażać celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej (
5
).
42.
Rozdział IV rozporządzenia Dublin III zawiera, oprócz art. 16 dotyczącego osób zależnych, art. 17 zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”. Ustęp 1 tego artykułu przewiduje, że w drodze odstępstwa od art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w rozporządzeniu Dublin III.
43.
Przepis ten odznacza się zasadniczo trzema cechami.
44.
Po pierwsze, zapewnia elastyczność rozpatrywanego reżimu prawnego. Artykuł 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III przejmuje klauzulę „suwerenności” zawartą w art. 3 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 343/2003 (zwanego dalej „rozporządzeniem Dublin II”) (
6
), a wcześniej w art. 3 ust. 4 konwencji dublińskiej (
7
). To, że klauzula ta ostała się we wszelkich reformach legislacyjnych przeprowadzonych przez Unię w tej dziedzinie, wynika z faktu, iż stanowi ona wyraz zasady wynikającej z prawa międzynarodowego, a w szczególności z konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców (
8
), zgodnie z którą uznanie prawa do azylu jest prerogatywą państwa (
9
). Innymi słowy, zgodnie z tą zasadą państwa powinny mieć prawo rozpatrzenia co do istoty wszystkich złożonych do nich wniosków o udzielenie azylu.
45.
Po drugie, miejsce klauzuli suwerenności w rozdziale IV rozporządzenia Dublin III sugeruje jej autonomiczny charakter w stosunku do kryteriów ustanowionych w rozdziale III tego rozporządzenia.
46.
Po trzecie, klauzula ta oznacza przede wszystkim przyznanie państwom członkowskim szerokich uprawnień dyskrecjonalnych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uprawnienia te mają charakter fakultatywnej możliwości („państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca […]”) (
10
), która nie podlega żadnym szczególnym warunkom. Zdaniem Trybunału do danego państwa członkowskiego należy zatem określenie okoliczności, w których zamierza ono korzystać z tego uprawnienia, i podjęcie decyzji o rozpatrzeniu przez samo to państwo wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, za który nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w rozporządzeniu Dublin III (
11
).
47.
Jak wynika bowiem z wniosku Komisji, który doprowadził do przyjęcia rozporządzenia Dublin II (
12
), rozpatrywana klauzula została wprowadzona w tym celu, by umożliwić każdemu państwu członkowskiemu podjęcie suwerennej decyzji, ze względów politycznych, humanitarnych lub praktycznych, o wyrażeniu zgody na rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu, nawet jeżeli nie jest za to odpowiedzialne (
13
).
48.
Wszelkie argumenty, że szczególne okoliczności danej sprawy skutkowały ograniczeniem uprawnień dyskrecjonalnych danego państwa członkowskiego do tego stopnia, że prowadziło to do powstania po stronie tego państwie obowiązku uruchomienia klauzuli suwerenności, Trybunał dotychczas oddalał (
14
).
49.
W szczególności z orzecznictwa Trybunału wynika, że klauzula ta nie została pomyślana jako zabezpieczenie przed zakłóceniami systemu dublińskiego mogącymi prowadzić do naruszeń praw podstawowych osób ubiegających się o ochronę międzynarodową (
15
).
50.
Należy przypomnieć w tym względzie, że system ów opiera się na wzajemnym zaufaniu, w tym na domniemaniu przestrzegania praw podstawowych przez pozostałe państwa członkowskie. Zaufanie takie ulega zachwianiu w dwóch przypadkach.
51.
Pierwszy z nich to sytuacja, w której istnieją istotne powody ku temu, by przypuszczać, że w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców w państwie członkowskim pierwotnie wyznaczonym jako odpowiedzialne występują nieprawidłowości systemowe, mogące powodować pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 karty. Jeżeli w rezultacie takiej sytuacji, w związku z niemożnością określenia innego odpowiedzialnego państwa członkowskiego, państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego samo staje się odpowiedzialne, obowiązek taki wynika z art. 3 ust. 2 akapity drugi i trzeci rozporządzenia Dublin III, a nie z zastosowania klauzuli suwerenności. Drugi przypadek to sytuacja, w której ze względu na stan zdrowia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową istnieje rzeczywiste ryzyko narażenia jej na nieludzkie i poniżające traktowanie w rozumieniu art. 4 karty. W wyroku C.K. i in. (
16
) Trybunał orzekł, że chociaż ryzyko to może uzasadniać zawieszenie wykonania przekazania, nie oznacza ono, że państwo członkowskie, w którym złożono wniosek, jest zobowiązane do stwierdzenia swojej odpowiedzialności za jego rozpatrzenie na podstawie klauzuli suwerenności.
52.
Podsumowując, o ile wymóg ochrony praw podstawowych może zobowiązywać państwo członkowskie, w którym złożono wniosek, do odstąpienia, chociażby tymczasowo, od stosowania kryteriów zawartych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III, o tyle wymóg ten nie może zobowiązywać państw członkowskich do wykonywania przyznanego im w art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia uprawnienia do rozpatrzenia wniosku. Stąd wniosek, że sytuacja, w której ochrona praw podstawowych uzasadnia odstąpienie od stosowania kryteriów ustanowionych w rozporządzeniu Dublin III, jest odrębna od wykonywania klauzuli suwerenności. Ostatnio w wyroku M.A. i in. Trybunał podtrzymał swoje stanowisko, wskazując, że uwzględnienie dobra dziecka również nie może zobowiązywać państwa członkowskiego do skorzystania z tej klauzuli i do samodzielnego rozpatrzenia wniosku, za który nie jest odpowiedzialne.
53.
Należy wreszcie dodać, że z orzecznictwa wynika, iż nawet sytuacje kryzysu humanitarnego w niektórych państwach członkowskich, takie jak kryzys na Bałkanach Zachodnich na przełomie lat 2015 i 2016, nie mogą prowadzić do powstania po stronie innych państw członkowskich obowiązku posłużenia się klauzulą suwerenności w odniesieniu do złożonych im wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, przy czym Trybunał podkreślił jednak, że skorzystanie z możliwości uruchomienia tej klauzuli byłoby w takim przypadku zgodne z zasadą solidarności ustanowioną w art. 80 TFUE, która leży u podstaw rozporządzenia Dublin III (
17
).
2. Prawo do skutecznego środka zaskarżenia w rozporządzeniu Dublin III
54.
Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III przewiduje, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej ma prawo wniesienia do sądu, w formie skargi lub wniosku o ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych, skutecznego środka zaskarżenia na tę decyzję.
55.
Zakres środka zaskarżenia dostępnego dla osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej od wydanej względem niej decyzji o przekazaniu został sprecyzowany w motywie 19 rozporządzenia Dublin III, który wskazuje, że w celu zapewnienia zgodności z prawem międzynarodowym skuteczny środek zaskarżenia przewidziany rzeczonym rozporządzeniem w odniesieniu do decyzji o przekazaniu powinien obejmować zarówno zbadanie stosowania owego rozporządzenia, jak i zbadanie sytuacji prawnej i faktycznej w państwie członkowskim, do którego osoba ubiegająca się o azyl ma zostać przekazana (
18
).
56.
Co się tyczy celu analizy stosowania omawianego rozporządzenia, Trybunał konsekwentnie potwierdzał rozszerzającą wykładnię, wynikającą z linii rozumowania przyjętej w wyroku z dnia 7 czerwca 2016 r., Ghezelbash (C‑63/15, zwanym dalej wyrokiem Ghezelbash, EU:C:2016:409).
57.
Rozumowanie to zostało oparte na dwóch zasadniczych względach. Po pierwsze, dzięki przyjęciu rozporządzenia Dublin III prawodawca Unii włączył osoby ubiegające się o azyl do postępowania w sprawie ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego, zobowiązując państwa członkowskie do poinformowania ich o kryteriach odpowiedzialności i do umożliwienia im przedstawienia informacji pozwalających na prawidłowe zastosowanie tych kryteriów, a także zapewniając im prawo do skutecznego środka zaskarżenia na ewentualną decyzję o przekazaniu podjętą w toku tego postępowania. Po drugie, rozporządzenie Dublin III ma na celu poprawę ochrony przyznawanej wspomnianym wnioskodawcom, którą zapewnia w szczególności przyznanie im ochrony sądowej.
58.
Wykładnia zawężająca zakresu środka zaskarżenia przewidzianego w art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III mogłaby zatem – zdaniem Trybunału – przeszkodzić realizacji tego celu, pozbawiając skuteczności (effet utile) inne prawa osoby ubiegającej się o azyl ustanowione w tym rozporządzeniu (
19
).
59.
W rezultacie Trybunał stwierdził najpierw w wyroku Ghezelbash, że osoba ubiegająca się o azyl ma prawo podnieść w ramach skargi na podjętą wobec niej decyzję o przekazaniu błędne zastosowanie kryterium odpowiedzialności ustanowionego w rozdziale III rozporządzenia Dublin III. W późniejszych wyrokach Trybunał uznał, że ta sama osoba może również powoływać się na naruszenie przepisów zawartych w innych rozdziałach rozporządzenia Dublin III, przyznających osobom ubiegającym się o azyl gwarancje o charakterze proceduralnym.
60.
W wyroku Karim (
20
) orzeczono, że jednym z tych przepisów jest art. 19 ust. 2 akapit drugi tego rozporządzenia, zgodnie z którym w sytuacji, w której obywatel państwa trzeciego, po złożeniu pierwszego wniosku o udzielenie azylu w państwie członkowskim, opuścił terytorium państw członkowskich na co najmniej trzy miesiące, zanim złożył nowy wniosek o udzielenie azylu w innym państwie członkowskim, to ostatnie państwo członkowskie ma obowiązek przeprowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie tego nowego wniosku.
61.
W wyroku Mengesteab (
21
) uznano, że innym z tego rodzaju przepisów jest art. 21 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, zgodnie z którym w przypadku, gdy wniosek o przejęcie nie został złożony w przewidzianym w nim terminie, odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej spoczywa na państwie członkowskim, w którym został on złożony. W wyroku Shiri (
22
) Trybunał włączył do rozpatrywanej kategorii również art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, zgodnie z którym jeżeli przekazanie z wnioskującego państwa członkowskiego do odpowiedzialnego państwa członkowskiego nie zostanie przeprowadzone w terminie przewidzianym w tym artykule, to ostatnie państwo zostaje zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie.
62.
Wydaje mi się, że w orzecznictwie tym Trybunał przypisał decydujące znaczenie okoliczności, iż każdy z badanych przepisów ustanawia ramy, w których powinno toczyć się postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego, a także, podobnie jak kryteria wymienione w rozdziale III, przyczynia się do ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego (
23
).
63.
Płynie stąd wniosek, moim zdaniem, że zakres przewidzianego w art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III skutecznego środka zaskarżenia od decyzji o przekazaniu obejmuje zbadanie stosowania tych przepisów, ponieważ ustanawiają one zasady, które ze względu na swój wiążący charakter dla danego państwa członkowskiego mogą przyznawać osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej prawo do tego, by jej wniosek został rozpatrzony przez odpowiedzialne państwo członkowskie.
64.
Inaczej jest jednak w przypadku art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, ponieważ aktywacja klauzuli suwerenności zapisanej w tym przepisie ma, jak wyjaśniono powyżej, charakter czysto fakultatywny (
24
).
65.
Należy zatem stwierdzić, że ustanowione w art. 27 ust. 1 tego rozporządzenia prawo do skutecznego środka zaskarżenia nie obejmuje prawa do zaskarżenia odmowy skorzystania z klauzuli suwerenności przez państwo członkowskie, do którego złożono wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.
66.
Moim zdaniem analizy tej nie podważa wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Odmowa przejęcia małoletniego obywatela egipskiego pozostającego bez opieki) (C‑19/21, EU:C:2022:605).
67.
Trybunał orzekł w nim, co prawda, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej powinna mieć możliwość wniesienia środka zaskarżenia na podstawie art. 27 rozporządzenia Dublin III nie tylko w przypadku, gdy wnioskujące państwo członkowskie wydaje decyzję o przekazaniu, lecz również w sytuacji gdy państwo członkowskie, do którego skierowano wniosek, odmawia przejęcia zainteresowanego. Ta szeroka wykładnia ze strony Trybunału była jednak możliwa dzięki temu, że zgodność z prawem decyzji o odmowie przejęcia danego wnioskodawcy zakwestionowano w świetle jednego z kryteriów odpowiedzialności określonych w rozdziale III tego rozporządzenia. Wynika to w sposób wyraźny z punktu wyroku, który brzmi następująco: „[…] ochrona sądowa małoletniego wnioskodawcy bez opieki nie może różnić się, jeśli chodzi o przestrzeganie obowiązkowego kryterium ustalania odpowiedzialności zawartego w art. 8 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, w zależności od tego, czy wnioskodawca ten jest objęty decyzją o przekazaniu wydaną przez wnioskujące państwo członkowskie, czy decyzją, na mocy której państwo członkowskie, do którego skierowano wniosek, oddala wniosek o przejęcie wspomnianego wnioskodawcy” (
25
). Wnioskuję z tego, że decyzja odmawiająca skorzystania z klauzuli suwerenności nie jest jedną z decyzji, do których odnosi się prawo do skutecznego środka zaskarżenia przewidziane w art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III.
3. Zakres wyroku M.A. i in.
68.
Proponowana wykładnia wydaje mi się w pełni zgodna z wyrokiem M.A. i in.
69.
Sąd odsyłający powołuje się w szczególności na dwa fragmenty tego wyroku.
70.
Po pierwsze, Trybunał orzekł, że uprawnienia dyskrecjonalne, jakie klauzula suwerenności przyznaje państwom członkowskim, stanowią integralną część mechanizmów ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego, opracowanych przez prawodawcę Unii (
26
).
71.
Po drugie, Trybunał wypowiedział się w przedmiocie tej samej problematyki co problematyka będąca przedmiotem rozpatrywanego pytania prejudycjalnego. W tym względzie stwierdził on przede wszystkim, że art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie przewiduje wyraźnie środka zaskarżenia decyzji o nieskorzystaniu z możliwości przewidzianej w art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, a cel, jakim jest szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, stanowiący podstawę procedury ustanowionej w rozporządzeniu Dublin III, zniechęca do wprowadzania wielu środków zaskarżenia (
27
). Następnie Trybunał stwierdził, że art. 47 karty niewątpliwie stanowi, iż każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym artykule (
28
). Jeżeli jednak państwo członkowskie odmawia skorzystania z klauzuli suwerenności, oznacza to siłą rzeczy zdaniem Trybunału, że państwo to wydaje decyzję o przekazaniu, a odmowa ta może w danym przypadku zostać zakwestionowana w ramach odwołania od decyzji o przekazaniu (
29
). W związku z tym Trybunał doszedł do wniosku, że art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy rozumieć w ten sposób, że „nie wymaga on ustanowienia środka zaskarżenia decyzji o nieskorzystaniu z możliwości przewidzianej w art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, bez uszczerbku dla możliwości zaskarżania tej decyzji w ramach odwołania od decyzji o przekazaniu” (
30
).
72.
Należy przyznać, że rozumowanie Trybunału nie jest łatwe do zrozumienia, zaś wątpliwości sądu odsyłającego nie są w związku z tym zaskakujące. Sąd ten wydaje się przychylać do wykładni, za którą opowiadają się również AHY i Komisja w swoich uwagach na piśmie, zgodnie z którą ponieważ art. 17 rozporządzenia Dublin III stanowi integralną część mechanizmów ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego, to przewidziane w art. 27 ust. 1 tego rozporządzenia prawo do skutecznego środka zaskarżenia decyzji o przekazaniu powinno również obejmować prawo do skutecznego środka zaskarżenia decyzji wydanej na podstawie art. 17 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia.
73.
Moim zdaniem błędny charakter tej wykładni nie budzi żadnych wątpliwości.
74.
Na wstępie należy zauważyć, że w sprawie, w której zapadł wyrok M.A. i in., skarżący nie zwrócili się do ministra o zastosowanie klauzuli suwerenności na ich rzecz po tym, jak wydano decyzję o przekazaniu. Wręcz odwrotnie, Office of the Refugee Applications Commission (komisariat do spraw uchodźców, Irlandia) zalecił ich przekazanie do Zjednoczonego Królestwa, odmówiwszy wcześniej skorzystania z tej klauzuli. Wynika z tego, że odpowiedź Trybunału opiera się siłą rzeczy na założeniu, że taką decyzję odmowną podjęto, zanim wydano decyzję o przekazaniu (
31
). Jeśli chodzi o tę hipotezę, Trybunał orzekł zasadniczo, że wymogi związane z zasadą skutecznej ochrony sądowej są spełnione dzięki możliwości zakwestionowania wspomnianej odmowy w ramach odwołania od decyzji o przekazaniu.
75.
Moim zdaniem niewłaściwe byłoby wnioskowanie z tego a contrario, jak czynią to AHY i Komisja, że gdyby decyzja o nieskorzystaniu z klauzuli suwerenności była późniejsza od decyzji o przekazaniu, te same wymogi powodowałyby konieczność istnienia odrębnego odwołania od tej pierwszej decyzji. Taką wykładnię trudno byłoby bowiem pogodzić z rozważaniami językowymi i celowościowymi znajdującymi się w pierwszych punktach odpowiedzi Trybunału na to pytanie prejudycjalne, zgodnie z którymi odpowiednio art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie przewiduje wyraźnie środka zaskarżenia od decyzji o nieskorzystaniu z klauzuli suwerenności, a cel, jakim jest szybkie ustalenie w szczególności odpowiedzialnego państwa członkowskiego, zniechęca do wprowadzania wielu środków zaskarżenia.
76.
Ponadto przedstawione powyżej sformułowanie zapisane w pkt 79 omawianego wyroku należy rozumieć w ten sposób, że szczególny środek zaskarżenia decyzji państwa członkowskiego odmawiającej wykonania uprawnienia przyznanego mu w klauzuli suwerenności nie jest co do zasady wymagany przez wspomniany art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, a samo stwierdzenie dotyczące możliwości zaskarżenia tej decyzji w ramach skargi na decyzję o przekazaniu zależy od tego, czy tę pierwszą decyzję wydano przed drugą z omawianych decyzji.
77.
Przedstawione właśnie rozważania, jak mi się wydaje, stanowią klucz do interpretacji przytoczonego powyżej punktu wyroku, zgodnie z którym uprawnienia dyskrecjonalne przyznane państwom członkowskim przez klauzulę suwerenności stanowią integralną część mechanizmów ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego przewidzianych w rozporządzeniu Dublin III.
78.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z linią orzeczniczą zapoczątkowaną wyrokiem N.S. i in. Trybunał na podstawie tego stwierdzenia doszedł do wniosku, że decyzja przyjęta przez państwo członkowskie na podstawie klauzuli suwerenności stanowi stosowanie prawa Unii, a tym samym powinna być zgodna z prawami zapisanymi w karcie (
32
).
79.
Moim zdaniem nie można skutecznie powoływać się na wspomniane stwierdzenie na poparcie tezy, że prawo danego państwa członkowskiego bezwzględnie powinno przyznawać osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową szczególny środek zaskarżenia decyzji o odmowie skorzystania z klauzuli suwerenności.
80.
Wydaje mi się, że stwierdzając, iż uprawnienia dyskrecjonalne państw członkowskich wynikające z art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należą do „mechanizmów” ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego, Trybunał użył w istocie sformułowania wskazującego na to, że artykuł ten nie należy do zespołu przepisów rozporządzenia Dublin III, które nakładają obowiązek na państwa członkowskie i które osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową przyznają odpowiadające mu prawo.
81.
Wykonanie tych uprawnień dyskrecjonalnych stanowi stosowanie prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 karty, ponieważ prowadzi ono do wydania decyzji o przekazaniu. W konsekwencji w ramach skargi na tę ostatnią decyzję, o której to skardze mowa w art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, można podnieść każdy zarzut oparty na naruszeniu karty. Natomiast w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej kwestionuje zgodność z prawem decyzji o przekazaniu w świetle wady związanej z decyzją o odmowie skorzystania z klauzuli suwerenności, podniesione zarzuty muszą opierać się na prawie krajowym.
4. Wniosek dotyczący pierwszego pytania prejudycjalnego
82.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytanie pierwsze, że art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że nie nakłada on na państwa członkowskie obowiązku zapewnienia skutecznego środka zaskarżenia decyzji państwa członkowskiego o wykonaniu lub odmowie wykonania przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie przejęcia odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na podstawie art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia.
83.
Mając na względzie sformułowane wcześniej uwagi na temat charakteru klauzuli suwerenności, proponowanej wykładni nie podważa okoliczność, że na poparcie wniosku o zastosowanie tej klauzuli skarżący w postępowaniu głównym przedstawił argument mający na celu wykazanie ryzyka naruszenia jednego z tych praw podstawowych, a mianowicie opinię lekarską na temat jego stanu zdrowia psychicznego. W braku ograniczeń nałożonych przez prawo Unii decyzja ministra o nieskorzystaniu z tej klauzuli może być przedmiotem jedynie przewidzianej w prawie irlandzkim sądowej kontroli formalnej legalności tej decyzji.
84.
Nie widać również niezgodności z twierdzeniem Trybunału, znajdującym się w wyroku M.A. i in., że rozporządzenie Dublin III nie wymaga, aby ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego na podstawie kryteriów określonych w tym rozporządzeniu i korzystanie z uprawnień dyskrecjonalnych wynikających z klauzuli suwerenności należało do tego samego organu krajowego.
85.
Jestem jednak świadom tego, że proponowana przeze mnie wykładnia oznaczałaby nie tylko nałożenie na państwa członkowskie obowiązku wprowadzenia wymogu, aby wydanie decyzji na podstawie klauzuli suwerenności następowało niezmiennie przed wydaniem decyzji o przekazaniu, ale również zobowiązanie niektórych państw członkowskich, takich jak Irlandia, do dokonania przeglądu podziału kompetencji między organami sądowymi w celu zapewnienia, że organ, do którego wniesiono odwołanie od decyzji o przekazaniu, będzie właściwy także do oceny odmowy skorzystania z tej klauzuli. Nawet gdyby bowiem przewidziano, że każda decyzja dotycząca skorzystania z klauzuli suwerenności wydawana jest przed wydaniem decyzji o przekazaniu przez IPO, nie zmienia to faktu, że IPAT nie jest właściwy do badania argumentów zmierzających do zakwestionowania zgodności z prawem takiej decyzji.
86.
Należy jednak stwierdzić, że nie stanowi to powodu dla przyjęcia odmiennej wykładni, ponieważ – jak wiadomo – państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym porządku prawnym dla uzasadnienia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z prawa Unii (
33
).
87.
Ponieważ drugie pytanie prejudycjalne należy rozpatrzyć wyłącznie w przypadku udzielenia na niniejsze pytanie odpowiedzi twierdzącej, pozostaje jedynie udzielić odpowiedzi na pytanie trzecie zadane przez sąd odsyłający.
B.
W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego
88.
Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, tytułem głównym, czy prawo do skutecznego środka prawnego zagwarantowane w art. 47 karty uniemożliwia państwu członkowskiemu wykonanie decyzji o przekazaniu do chwili rozpatrzenia wniosku o skorzystanie przez to państwo członkowskie z uprawnień dyskrecjonalnych na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III lub do chwili rozpatrzenia środka zaskarżenia, wniesionego na podstawie przepisów prawa krajowego, od odpowiedzi udzielonej na taki wniosek.
89.
Innymi słowy, sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy osobę ubiegającą się o udzielenie ochrony międzynarodowej, która nie uzyskała stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu na podstawie kryteriów z rozdziału III rozporządzenia Dublin III, a której skarga w trybie kontroli sądowej („judicial review”) na decyzję o odmowie skorzystania z klauzuli suwerenności nie została jeszcze rozpatrzona, można przekazać przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie tej skargi. Zdaniem sądu odsyłającego jakiś rodzaj skutku zawieszającego wykonanie decyzji o przekazaniu do czasu rozpatrzenia skargi na tę decyzję odmowną jest potrzebny dla uniknięcia naruszenia art. 47 karty.
90.
W odniesieniu do art. 47 karty należy na wstępie zauważyć, że preambuła rozporządzenia Dublin III zawiera odesłania do tego postanowienia. Zgodnie z motywem 19 tego rozporządzenia ma ono na celu określenie prawa do skutecznego środka zaskarżenia w odniesieniu do decyzji dotyczących przekazania, zgodnie w szczególności z art. 47 karty. Według motywu 39 tego rozporządzenia zmierza ono do zapewnienia pełnego przestrzegania prawa do azylu gwarantowanego przez art. 18 karty i praw uznanych w jej art. 1, 4, 7, 24 i 47.
91.
Artykuł 47 karty ma następujące brzmienie: „Każdy, kogo [czyje] prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule”.
92.
Z orzecznictwa wynika, że skuteczny charakter tego środka zaskarżenia wymaga nadania mu w wyjątkowych przypadkach skutku zawieszającego. Dokładniej rzecz ujmując, Trybunał orzekł w odniesieniu do dyrektywy 2008/115/WE (
34
), że jeżeli istnieją istotne powody ku temu, by przypuszczać, że wydalenie obywatela państwa trzeciego oznaczałoby naruszenie jego prawa do wolności od nieludzkiego i poniżającego traktowania, temu obywatelowi państwa trzeciego powinien przysługiwać z mocy prawa środek odwoławczy o skutku zawieszającym wykonanie decyzji zezwalającej na jego wydalenie, w celu uniknięcia wystąpienia poważnej i nieodwracalnej szkody w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie tej skargi (
35
).
93.
Ponadto w odniesieniu do rozporządzenia Dublin III Trybunał nie wykluczył, że wykonanie decyzji o przekazaniu może wyjątkowo spowodować taką szkodę (
36
), a skuteczność środka zaskarżenia takiej decyzji może w związku z tym wymagać skutku zawieszającego.
94.
Jest jednak oczywiste, że w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie nie pojawia się problematyka wymogu zapewnienia skuteczności owego środka.
95.
Artykuł 47 karty wymaga bowiem istnienia skutecznego środka prawnego wyłącznie wówczas, gdy chodzi o ochronę prawa (lub wolności) gwarantowanego przez prawo Unii. Natomiast, jak wyjaśniono powyżej, osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przysługuje żadne zagwarantowane przez prawo Unii prawo do tego, aby państwo członkowskie, w którym złożyła wniosek, przejęło rozpatrzenie tego wniosku na podstawie art. 17 rozporządzenia Dublin III. W braku takiego prawa prawo do skutecznego środka prawnego, ustanowione w art. 47 karty, nie znajduje zastosowania.
96.
W konsekwencji kwestia tego, czy przewidziany w prawie irlandzkim środek zaskarżenia w trybie kontroli sądowej („judicial review”) ma skutek zawieszający, zależy wyłącznie od przepisów tego prawa.
97.
Pomocniczo sąd odsyłający podnosi pytanie dotyczące wykładni art. 29 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III.
98.
Należy przypomnieć, że artykuł ten stanowi, iż przekazanie danej osoby jest przeprowadzane tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wyrażenia zgody na złożony przez inne państwo członkowskie wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie tej osoby lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania się lub ponownego rozpoznania, w przypadku gdy środki te mają skutek zawieszający zgodnie z art. 27 ust. 3 tego rozporządzenia.
99.
Sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy środek zaskarżenia w trybie kontroli sądowej („judicial review”) od decyzji odmawiającej skorzystania z klauzuli suwerenności powoduje zawieszenie biegu terminu wykonania decyzji o przekazaniu na podstawie art. 29 ust. 1 rozporządzenia Dublin III lub wywołuje innego rodzaju skutek zawieszający w odniesieniu do decyzji o przekazaniu. Dokładniej rzecz ujmując, wydaje mi się, że zmierza on do ustalenia, czy art. 29 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że przewidziany w nim sześciomiesięczny termin rozpoczyna bieg od dnia wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skargi na decyzję państwa członkowskiego o nieskorzystaniu z klauzuli suwerenności, wydaną po wydaniu decyzji o przekazaniu, takiej jak przewidziana w prawie irlandzkim skarga w toku kontroli sądowej.
100.
Wydaje mi się, że odpowiedź na to pytanie musi być przecząca.
101.
Jak wykazałem powyżej, art. 47 karty nie wymaga, aby państwa członkowskie nadały skutek zawieszający środkowi zaskarżenia, wniesionemu na podstawie przepisów prawa krajowego, takiemu jak środek zaskarżenia w trybie kontroli sądowej („judicial review”). Wynika stąd logicznie, że sześciomiesięczny termin na przeprowadzenie przekazania osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej zaczyna biec w niniejszej sprawie od dnia oddalenia skargi na decyzję o przekazaniu.
102.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na trzecie pytanie prejudycjalne w ten sposób, że art. 47 karty nie stoi na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie wykonało decyzję o przekazaniu przed rozpatrzeniem wniosku o skorzystanie przez to państwo członkowskie z uprawnienia dyskrecjonalnego na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III lub przed rozpatrzeniem środka zaskarżenia, wniesionego na podstawie przepisów prawa krajowego, od odpowiedzi udzielonej na taki wniosek. W takiej sytuacji przewidziany w art. 29 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III sześciomiesięczny termin na przeprowadzenie przekazania osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej zaczyna biec od dnia oddalenia skargi na decyzję o przekazaniu.
C.
Uwagi końcowe
103.
Z badania przeprowadzonego przez Komisję, opublikowanego w 2016 r., wynika, że już wtedy organy irlandzkie wyrażały niezadowolenie ze znacznego wzrostu liczby sporów wynikających z art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III. Zdaniem tych organów przepis ten był rozumiany na poziomie krajowym w ten sposób, że wprowadza on „quasi-nowe postępowanie”, co skutkowało znacznym obciążeniem administracyjnym sądów krajowych (
37
).
104.
Moim zdaniem art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie można rozumieć w ten sposób, że pozwala on na wszczęcie postępowania administracyjnego odrębnego od postępowania kończącego się wydaniem decyzji o przekazaniu. Wręcz przeciwnie, jestem przekonany, że rozporządzenie Dublin III ustanawia system prawny, w którym na ważność decyzji o przekazaniu nie może wpłynąć żaden akt administracyjny wydany po niej.
105.
W tym kontekście przepisy krajowe, które oddzielają wykonywanie uprawnień dyskrecjonalnych wynikających z klauzuli suwerenności od decyzji o przekazaniu wydanej na podstawie rozporządzenia Dublin III i które pozwalają na złożenie i ocenę wniosku o wykonanie tych uprawnień dyskrecjonalnych niezależnie od wydania decyzji o przekazaniu i po jej wydaniu, zdają się, ogólnie rzecz biorąc, utrudniać prawidłowe funkcjonowanie rozporządzenia Dublin III, jak Komisja przyznaje w swoich uwagach na piśmie.
106.
Uważam, że wniosek, zgodnie z którym państwa członkowskie są zobowiązane do ustanowienia odrębnego środka zaskarżenia decyzji o skorzystaniu lub o nieskorzystaniu z klauzuli suwerenności – poza tym, że opiera się na błędnej interpretacji odpowiednich przepisów prawa pochodnego – z punktu widzenia państw członkowskich stanowiłby ostatecznie potwierdzenie krajowych rozwiązań ustawodawczych, mogących wywoływać skutki, o których mówię w poprzednim punkcie.
107.
W tym względzie proponuję rozważyć tytułem przykładu art. 26 tego rozporządzenia.
108.
Na mocy tego artykułu, należącego do gwarancji proceduralnych ujętych w rozporządzeniu Dublin III, doręczenie zainteresowanej osobie decyzji o przekazaniu obejmuje w stosownym wypadku decyzję o nierozpatrywaniu jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, taką jak moim zdaniem decyzja o odmowie skorzystania z klauzuli suwerenności. Wydaje mi się, że decyzji tej nie można byłoby doręczyć w ramach doręczenia decyzji o przekazaniu, gdyby została ona wydana dopiero po wydaniu decyzji o przekazaniu. Pragnę ponadto zauważyć, że w takim przypadku informacje na temat środków zaskarżenia, jakie zgodnie z art. 26 ust. 2 rozporządzenia Dublin III powinny znaleźć się w doręczonej decyzji, mogłyby być tylko częściowe, ponieważ nie mogłyby obejmować dostępnych środków zaskarżenia decyzji o odmowie skorzystania z klauzuli suwerenności.
IV. Wnioski
109.
W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez High Court (wysoki trybunał, Irlandia) odpowiedział następująco:
1)
Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca
należy interpretować w ten sposób, że:
nie nakłada on na państwa członkowskie obowiązku zapewnienia skutecznego środka zaskarżenia decyzji państwa członkowskiego o wykonaniu lub odmowie wykonania przysługujących mu uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie przejęcia – na podstawie art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia – odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w sytuacji, gdy odpowiedzialność ta nie spoczywa na owym państwie członkowskim na podstawie kryteriów ustanowionych w rzeczonym rozporządzeniu.
2)
Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej nie stoi na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie wykonało decyzję o przekazaniu przed rozpatrzeniem wniosku o skorzystanie przez to państwo członkowskie z uprawnienia dyskrecjonalnego na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 604/2013 lub przed rozpatrzeniem środka zaskarżenia, wniesionego na podstawie przepisów prawa krajowego, od odpowiedzi udzielonej na taki wniosek. W takiej sytuacji przewidziany w art. 29 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 604/2013 sześciomiesięczny termin na przeprowadzenie przekazania osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej zaczyna biec od dnia oddalenia skargi na decyzję o przekazaniu.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31).
(
3
)	Wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r. (C‑661/17, zwany dalej wyrokiem M.A. i in., EU:C:2019:53).
(
4
)	Zobacz motyw 5 rozporządzenia Dublin III.
(
5
)	Zobacz motyw 4 rozporządzenia Dublin III.
(
6
)	Rozporządzenie Rady z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiające kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego (Dz.U. 2003, L 50, s. 1).
(
7
)	Konwencja określająca państwo odpowiedzialne za rozpatrywanie wniosków o azyl wniesionych w jednym z państw członkowskich Wspólnot Europejskich – konwencja dublińska (Dz.U. 1997, C 254, s. 1).
(
8
)	Konwencja dotycząca statutu uchodźców, podpisana w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., United Nations Treaty Series, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954).
(
9
)	Zobacz wyrok z dnia 5 lipca 2018 r., X (C‑213/17, EU:C:2018:538, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
10
)	Wyróżnienie moje.
(
11
)	Zobacz wyrok z dnia 16 lutego 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Dziecko nie urodzone w chwili składania wniosku o azyl) (C‑745/21, EU:C:2023:113, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
12
)	Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o udzielenie azylu, złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego, COM(2001) 447 wersja ostateczna – CNS 2001/0182 (Dz.U. 2001, C 304E, s. 192).
(
13
)	Zobacz wyrok z dnia 4 października 2018 r., Fathi (C‑56/17, EU:C:2018:803, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
14
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 14 listopada 2013 r., Puid (C‑4/11, EU:C:2013:740); z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in. (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127); M.A. i in.
(
15
)	W tym względzie zob. analiza: V. Petralia, Clausola di sovranità e tutela dei diritti umani nel sistema di Dublino, Studi sull’integrazione europea, XII (2017), s. 553–568.
(
16
)	Wyrok z dnia 16 lutego 2017 r. (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127).
(
17
)	Zobacz wyrok z dnia 26 lipca 2017 r., Jafari (C‑646/16, EU:C:2017:586, pkt 100). Zobacz także Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów – Europejski program w zakresie migracji, COM(2015) 240 wersja ostateczna, w którym Komisja stwierdza, że państwa członkowskie powinny „bardziej regularnie stosować klauzule dyskrecjonalne, co umożliwi im rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu i złagodzenie presji na graniczne państwa członkowskie”.
(
18
)	Zobacz wyrok z dnia 2 kwietnia 2019 r., H. i R. (C‑582/17 i C‑583/17, EU:C:2019:280, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
19
)	Zobacz wyrok Ghezelbash, pkt 51–53.
(
20
)	Wyrok z dnia 7 czerwca 2016 r. (C‑155/15, EU:C:2016:410).
(
21
)	Wyrok z dnia 26 lipca 2017 r. (C‑670/16, EU:C:2017:587).
(
22
)	Wyrok z dnia 25 października 2017 r. (C‑201/16, EU:C:2017:805).
(
23
)	Zobacz wyroki: z dnia 7 czerwca 2016 r., Karim (C‑155/15, EU:C:2016:410, pkt 23–25); z dnia 26 lipca 2017 r., Mengesteab (C‑670/16, EU:C:2017:587, pkt 53); z dnia 25 października 2017 r., Shiri (C‑201/16, EU:C:2017:805, pkt 39).
(
24
)	W tym względzie należy zauważyć, że nierozerwalny związek między istnieniem szerokich uprawnień dyskrecjonalnych organów publicznych a brakiem prawa po stronie adresatów stwierdził również Europejski Trybunał Praw Człowieka (zwany dalej „ETPC”) podczas badania mającego na celu sprawdzenie spełnienia przesłanek stosowania art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (prawo do rzetelnego procesu sądowego). Chociaż bowiem ETPC wielokrotnie orzekał, że obecność elementu uznaniowego w treści przepisu prawnego nie wyklucza sama w sobie istnienia prawa (zob. wyrok ETPC z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Miessen przeciwko Belgii, CE:ECHR:2016:1018JUD003151712, § 48), to stwierdził również, że w sytuacjach, w których właściwemu organowi przysługiwały szerokie uprawnienia dyskrecjonalne, nie można było wskazać prawa, a tym samym art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie miał zastosowania (wyroki ETPC: z dnia 28 września 1995 r. w sprawie Masson i Van Zon przeciwko Niderlandom, CE:ECHR:1995:0928JUD001534689, § 51, seria A, nr 327-A, §§ 48–52; z dnia 3 kwietnia 2012 r. w sprawie Boulois przeciwko Luksemburgowi, CE:ECHR:2012:0403JUD003757504, w szczególności § 102).
(
25
)	Wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Odmowa przejęcia małoletniego obywatela egipskiego pozostającego bez opieki) (C‑19/21, EU:C:2022:605, pkt 41) (wyróżnienie moje).
(
26
)	Wyrok M.A. i in., pkt 64.
(
27
)	Wyrok M.A. i in., pkt 75, 76.
(
28
)	Wyrok M.A. i in., pkt 77.
(
29
)	Wyrok M.A. i in., pkt 78.
(
30
)	Wyrok M.A. i in., pkt 79.
(
31
)	Wynika to w sposób bardziej oczywisty z pkt 78 wyroku M.A. i in. w języku postępowania, czyli języku angielskim [„if a Member State refuses to use the discretionary clause set out in Article 17(1) of the Dublin III Regulation, that necessarily means that that Member State must adopt a transfer decision”] (wyróżnienie moje).
(
32
)	Wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r. (C‑411/10 i C‑493/10, EU:C:2011:865, pkt 68, 69). Zobacz także wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in. (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127, pkt 53).
(
33
)	Zobacz wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., M.D. (Zakaz wjazdu na Węgry) (C‑528/21, EU:C:2023:341, pkt 82 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
34
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz.U. 2008, L 348, s. 98).
(
35
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 18 grudnia 2014 r., Abdida (C‑562/13, EU:C:2014:2453, pkt 50).
(
36
)	Zobacz wyrok z dnia 30 marca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Termin na przekazanie – Handel ludźmi) (C‑338/21, EU:C:2023:269, pkt 45, 46).
(
37
)	Zobacz badanie z dnia 18 marca 2016 r. przygotowane przez Information and Cooperation Forum dla Komisji, Evaluation of the Implementation of the Dublin III Regulation – Final Report (Ocena wdrożenia rozporządzenia Dublin III – sprawozdanie końcowe), s. 35.