62024CJ0018
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 22ας Ιανουαρίου 2026 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Ελευθερία εγκατάστασης και ελεύθερη παροχή υπηρεσιών – Ενιαία ασφαλιστική αγορά – Οδηγία 2009/138/ΕΚ – Αρχή του ελέγχου από το κράτος μέλος καταγωγής – Άρθρο 155 – Αρμοδιότητες των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους υποδοχής – Συνεργασία με τις αρχές του κράτους μέλους καταγωγής – Ασφαλιστική επιχείρηση η οποία δεν τηρεί τις ισχύουσες στο κράτος μέλος υποδοχής νομοθετικές διατάξεις – Σχετικές διατάξεις – Κανονισμός (ΕΕ) 1286/2014 – Συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση – Οδηγία (ΕΕ) 2016/97 – Διανομή ασφαλιστικών προϊόντων – Εξουσίες των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους υποδοχής για την επιβολή κυρώσεων στην οικεία επιχείρηση – Περιεχόμενο»
Στην υπόθεση C‑18/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Τσεχική Δημοκρατία) με απόφαση της 29ης Δεκεμβρίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 11 Ιανουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
NOVIS Insurance Company, NOVIS Versicherungsgesellschaft, NOVIS Compagnia di Assicurazioni, NOVIS Poisťovňa a.s.
κατά
Česká národní banka,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, M. Condinanzi και N. Jääskinen, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: I. Illéssy, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 6ης Μαρτίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
η NOVIS Insurance Company, NOVIS Versicherungsgesellschaft, NOVIS Compagnia di Assicurazioni, NOVIS Poisťovňa a.s., εκπροσωπούμενη από τον A. Börner, Rechtsanwalt, τους F. Glézl και M. Trenčan, advokáti, και την S. Henrich, Rechtsanwältin,
–
η Česká národní banka, εκπροσωπούμενη από τον L. Jemelka και την J. Konupková,
–
η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την L. Březinová, την J. Očková, τον M. Smolek και τον J. Vláčil,
–
η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τον G. Santini, avvocato dello Stato,
–
η Σλοβακική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις E. V. Larišová και S. Ondrášiková,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον Δ. Τριανταφύλλου, τον P. Vanden Heede και την K. Walkerová,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Ιουνίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 155 της οδηγίας 2009/138/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009, σχετικά με την ανάληψη και την άσκηση δραστηριοτήτων ασφάλισης και αντασφάλισης (Φερεγγυότητα II) (ΕΕ 2009, L 335, σ. 1) (στο εξής: οδηγία Φερεγγυότητα II).
2
Η υπό κρίση αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της NOVIS Insurance Company, NOVIS Versicherungsgesellschaft, NOVIS Compagnia di Assicurazioni, NOVIS Poisťovňa a.s. (στο εξής: Novis), επιχείρησης η οποία δραστηριοποιείται στις ασφάλειες ζωής και έχει την έδρα της στη Σλοβακία, και της Česká národní banka (Εθνικής Τράπεζας της Τσεχίας, Τσεχική Δημοκρατία), η οποία είναι η τσεχική εποπτική αρχή ασφαλίσεων, με αντικείμενο διοικητικό πρόστιμο το οποίο επιβλήθηκε από την εν λόγω εποπτική αρχή στη Novis λόγω του ότι η τελευταία δεν τήρησε ορισμένες υποχρεώσεις που υπέχει ως ασφαλιστική επιχείρηση με υποκατάστημα στην τσεχική επικράτεια.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία Φερεγγυότητα II
3
Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 11, 14, 16 και 24 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχουν ως εξής:
«(2)
Για να διευκολυνθεί η ανάληψη και η άσκηση ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών δραστηριοτήτων, είναι ανάγκη να καταργηθούν οι σημαντικότερες διαφορές μεταξύ των δικαίων των κρατών μελών όσον αφορά τους κανόνες στους οποίους υπόκεινται οι ασφαλιστικές και οι αντασφαλιστικές επιχειρήσεις. Θα πρέπει, συνεπώς, να προβλεφθεί ένα νομικό πλαίσιο για την άσκηση ασφαλιστικών δραστηριοτήτων από τις ασφαλιστικές και τις αντασφαλιστικές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά, το οποίο θα διευκολύνει την κάλυψη κινδύνων και υποχρεώσεων που ευρίσκονται στην Κοινότητα από ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους στην Κοινότητα.
[...]
(11)
Δεδομένου ότι η παρούσα οδηγία αποτελεί ουσιώδες μέσο για την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς, θα πρέπει να επιτραπεί στις ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις που έχουν λάβει άδεια λειτουργίας στο κράτος μέλος καταγωγής τους να ασκούν σε όλη την Κοινότητα ορισμένες ή όλες τις δραστηριότητές τους είτε ιδρύοντας υποκαταστήματα είτε υπό καθεστώς παροχής υπηρεσιών. Συνεπώς, ενδείκνυται να επιτευχθεί η αναγκαία και επαρκής εναρμόνιση για την αμοιβαία αναγνώριση των αδειών και των συστημάτων εποπτείας, ούτως ώστε να επιτραπεί η χορήγηση ενιαίας άδειας με ισχύ σε όλη την Κοινότητα και η εφαρμογή της αρχής της εποπτείας στο κράτος μέλος καταγωγής.
[...]
(14)
Απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία των αντισυμβαλλομένων είναι να υπόκεινται οι ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις σε αποτελεσματικές απαιτήσεις φερεγγυότητας που να συνεπάγονται την αποτελεσματική κατανομή του κεφαλαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενόψει των εξελίξεων της αγοράς, το ισχύον καθεστώς δεν είναι πλέον κατάλληλο. Συνεπώς, είναι απαραίτητο να θεσπισθεί ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο.
[...]
(16)
Ο κύριος στόχος της ρύθμισης και της εποπτείας του ασφαλιστικού και αντασφαλιστικού κλάδου είναι η κατάλληλη προστασία των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων. Ο όρος “δικαιούχος” καλύπτει κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει κάποιο δικαίωμα στο πλαίσιο ασφαλιστικής σύμβασης. Η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η παγίωση δίκαιων και σταθερών αγορών αποτελούν περαιτέρω στόχους της ρύθμισης και της εποπτείας του ασφαλιστικού και αντασφαλιστικού κλάδου, οι οποίοι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, χωρίς όμως να υπονομεύουν τον κύριο στόχο.
[...]
(24)
Οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής θα πρέπει να είναι υπεύθυνες για την εποπτεία της οικονομικής ευρωστίας των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων. Προς τον σκοπό αυτό, θα πρέπει να προβαίνουν σε τακτικές αξιολογήσεις και εκτιμήσεις.»
4
Το άρθρο 27 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Βασικός σκοπός της εποπτείας», προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι εποπτικές αρχές να διαθέτουν τα αναγκαία μέσα και τη σχετική εμπειρογνωμοσύνη και ικανότητα, και να είναι εντεταλμένες για την επίτευξη του βασικού σκοπού της εποπτείας, ήτοι την προστασία των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων.»
5
Το άρθρο 28 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διατήρηση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας και της προκυκλικότητας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Με την επιφύλαξη του κύριου στόχου της εποπτείας, όπως καθορίζεται στο άρθρο 27, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι αρχές εποπτείας, κατά την άσκηση των γενικών καθηκόντων τους εξετάζουν προσεκτικά τον ενδεχόμενο αντίκτυπο των αποφάσεών τους στη σταθερότητα των αντίστοιχων χρηματοοικονομικών συστημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που διαθέτουν τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.»
6
Το άρθρο 29 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές αρχές της εποπτείας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η εποπτεία βασίζεται σε προβλεπτική προσέγγιση, επικεντρωμένη στους κινδύνους. Περιλαμβάνει την εξακρίβωση, επί συνεχούς βάσεως, της ορθής λειτουργίας των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών δραστηριοτήτων και τη συμμόρφωση των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων προς τις διατάξεις περί εποπτείας.»
7
Το άρθρο 30 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εποπτικές αρχές και πεδίο εφαρμογής της εποπτείας», ορίζει τα εξής:
«1.   Η χρηματοοικονομική εποπτεία των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένης της εποπτείας των δραστηριοτήτων που αυτές ασκούν μέσω υποκαταστημάτων ή υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, υπόκειται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής.
2.   Η χρηματοοικονομική εποπτεία δυνάμει της παραγράφου 1 περιλαμβάνει την εξακρίβωση, για το σύνολο των δραστηριοτήτων της ασφαλιστικής ή αντασφαλιστικής επιχείρησης, της κατάστασης της φερεγγυότητάς της, της σύστασης τεχνικών προβλέψεων, των στοιχείων του ενεργητικού της και των επιλέξιμων ιδίων κεφαλαίων, σύμφωνα με τους κανόνες και τις πρακτικές που εφαρμόζονται στο οικείο κράτος μέλος, δυνάμει διατάξεων που έχουν θεσπισθεί σε κοινοτικό επίπεδο.
[...]
3.   Εάν οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται ο κίνδυνος ή του κράτους μέλους της ασφαλιστικής υποχρέωσης ή, στην περίπτωση αντασφαλιστικής επιχείρησης, του κράτους μέλους υποδοχής έχουν λόγους να θεωρούν ότι οι δραστηριότητες μιας ασφαλιστικής ή αντασφαλιστικής επιχείρησης θα μπορούσαν να αποβούν επιβλαβείς για την οικονομική ευρωστία της επιχείρησης, ενημερώνουν τις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής της εν λόγω επιχείρησης.
Οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής εξακριβώνουν εάν η επιχείρηση τηρεί τις αρχές της συνετής διαχείρισης, όπως ορίζονται στην παρούσα οδηγία.»
8
Το άρθρο 36 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικασία εποπτικής εξέτασης», ορίζει τα εξής:
«1.   Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι εποπτικές αρχές εξετάζουν και αξιολογούν τις στρατηγικές, διεργασίες και διαδικασίες πληροφόρησης, που έχουν καθιερωθεί από τις ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις, προκειμένου να συμμορφωθούν προς τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που θεσπίζονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας.
Η εν λόγω εξέταση και αξιολόγηση περιλαμβάνει την αξιολόγηση των ποιοτικών απαιτήσεων σχετικά με το σύστημα διακυβέρνησης, την αξιολόγηση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν ή ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι σχετικές επιχειρήσεις και την αξιολόγηση της ικανότητας των εν λόγω επιχειρήσεων να προβαίνουν σε εκτίμηση αυτών των κινδύνων, λαμβανομένου υπόψη του περιβάλλοντος στο οποίο λειτουργούν οι επιχειρήσεις.
2.   Οι εποπτικές αρχές εξετάζουν και αξιολογούν ιδίως τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις που αφορούν τα εξής:
α)
το σύστημα διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένης της αποτίμησης του ιδίου κινδύνου και της φερεγγυότητας, που προβλέπεται στο κεφάλαιο IV τμήμα 2·
β)
τις τεχνικές προβλέψεις, που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI τμήμα 2·
γ)
τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI τμήματα 4 και 5·
δ)
τους επενδυτικούς κανόνες, που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI τμήμα 6·
ε)
την ποιότητα και την ποσότητα των ιδίων κεφαλαίων, που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI τμήμα 3·
στ)
σε περίπτωση που η ασφαλιστική ή αντασφαλιστική επιχείρηση χρησιμοποιεί πλήρες ή μερικό εσωτερικό υπόδειγμα, τη συνεχή συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις για πλήρη και μερικά εσωτερικά υποδείγματα, που προβλέπονται στο κεφάλαιο VI τμήμα 4 ενότητα 3.
[...]»
9
Το άρθρο 144 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανάκληση της άδειας», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής μπορεί να ανακαλεί την άδεια που χορηγήθηκε σε ασφαλιστική ή αντασφαλιστική επιχείρηση στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[...]
β)
η συγκεκριμένη επιχείρηση δεν πληροί πλέον τους όρους χορήγησης άδειας·
γ)
η συγκεκριμένη επιχείρηση αθετεί σοβαρά τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει των κανονιστικών ρυθμίσεων που εφαρμόζονται στην περίπτωσή της.
[...]»
10
Το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ασφαλιστικές επιχειρήσεις που δεν τηρούν τις νομοθετικές διατάξεις», ορίζει τα εξής:
«1.   Εάν οι εποπτικές αρχές κράτους μέλους υποδοχής διαπιστώσουν ότι μια ασφαλιστική επιχείρηση, που έχει υποκατάστημα ή λειτουργεί υπό καθεστώς ελευθερίας παροχής υπηρεσιών στο έδαφός του, δεν τηρεί τις νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν στη συγκεκριμένη περίπτωση σε αυτό το κράτος μέλος, καλούν την εν λόγω ασφαλιστική επιχείρηση να θέσει τέρμα στην αντικανονική αυτή κατάσταση.
2.   Εάν η εν λόγω ασφαλιστική επιχείρηση δεν πράξει τα δέοντα, οι εποπτικές αρχές του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους ενημερώνουν σχετικά τις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής.
Οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής λαμβάνουν, το συντομότερο δυνατό, όλα τα κατάλληλα μέτρα, ώστε η εν λόγω ασφαλιστική επιχείρηση να θέσει τέρμα στην αντικανονική αυτή κατάσταση.
Οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής ενημερώνουν τις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής σχετικά με τα ληφθέντα μέτρα.
3.   Εάν, παρά τα ληφθέντα από το κράτος μέλος καταγωγής μέτρα, ή επειδή τα μέτρα αυτά αποδείχτηκαν ανεπαρκή ή δεν έχουν ληφθεί στο συγκεκριμένο κράτος, η ασφαλιστική επιχείρηση εξακολουθεί να παραβιάζει τις νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν στο κράτος μέλος υποδοχής, ή σε περίπτωση ανεπάρκειας των μέτρων αυτών, οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής μπορούν, αφού ενημερώσουν σχετικά τις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής, να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη ή την καταστολή νέων παρατυπιών, και, εφόσον είναι απόλυτα αναγκαίο, να απαγορεύσουν τη σύναψη νέων ασφαλιστικών συμβάσεων από την επιχείρηση αυτή στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.
[...]
4.   Οι παράγραφοι 1, 2 και 3 δεν επηρεάζουν το δικαίωμα των ενδιαφερόμενων κρατών μελών, σε επείγουσες περιπτώσεις, να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη ή την καταστολή παρατυπιών στο έδαφός τους. Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει τη δυνατότητα να απαγορευθεί η σύναψη νέων ασφαλιστικών συμβάσεων από ασφαλιστική επιχείρηση στο έδαφός τους.
5.   Οι παράγραφοι 1, 2 και 3 δεν επηρεάζουν το δικαίωμα των κρατών μελών να επιβάλλουν κυρώσεις για τις διαπραττόμενες στο έδαφός τους παραβάσεις.
6.   Εάν η ασφαλιστική επιχείρηση που έχει διαπράξει την παράβαση διαθέτει εγκατάσταση ή περιουσιακά στοιχεία στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους αυτού μπορούν, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, να επιβάλλουν, στην εν λόγω εγκατάσταση ή στα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία, τις εθνικές διοικητικές κυρώσεις που προβλέπονται για την παράβαση αυτή.
7.   Κάθε μέτρο που λαμβάνεται κατ’ εφαρμογή των παραγράφων 2 έως 6 και συνεπάγεται περιορισμούς στην άσκηση της ασφαλιστικής δραστηριότητας πρέπει να αιτιολογείται δεόντως και να γνωστοποιείται στην ενδιαφερόμενη ασφαλιστική επιχείρηση.
8.   Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις υποχρεούνται να υποβάλλουν στις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής, εφόσον το ζητήσουν, οποιοδήποτε έγγραφο τους ζητηθεί για τους σκοπούς της εφαρμογής των παραγράφων 1 έως 7, εφόσον οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις που εδρεύουν στο εν λόγω κράτος μέλος υπέχουν παρόμοια υποχρέωση.
[...]»
Ο κανονισμός (ΕΕ) 1286/2014
11
Η αιτιολογική σκέψη 24 του κανονισμού (ΕΕ) 1286/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με τα έγγραφα βασικών πληροφοριών που αφορούν συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP) (ΕΕ 2014, L 352, σ. 1), έχει ως εξής:
«Ο παρών κανονισμός δεν εισάγει διαβατήριο που επιτρέπει τη διασυνοριακή πώληση ή εμπορία PRΙΙΡ σε ιδιώτες επενδυτές, ούτε τροποποιεί τυχόν υφιστάμενες ρυθμίσεις διαβατηρίου για τη διασυνοριακή πώληση ή εμπορία PRΙΙΡ. Ο παρών κανονισμός δεν μεταβάλλει την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των υφιστάμενων αρμόδιων αρχών στο πλαίσιο ισχυουσών διευθετήσεων για τα διαβατήρια. Οι αρμόδιες αρχές που ορίζονται από τα κράτη μέλη για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού θα πρέπει, ως εκ τούτου, να συντονίζονται με εκείνες που είναι αρμόδιες για την εμπορία PRΙΙΡ βάσει ισχύοντος διαβατηρίου, εφόσον υπάρχουν. Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στην αγορά του οποίου διατίθεται PRΙΙΡ θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για την εποπτεία της εμπορίας του εν λόγω PRΙΙΡ. Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στην αγορά του οποίου διατίθεται το προϊόν θα πρέπει να έχει πάντα το δικαίωμα να αναστείλει την εμπορία PRΙΙΡ στο έδαφός του, σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης προς τον παρόντα κανονισμό.»
12
Το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 1286/2014 προβλέπει τα εξής:
«Όταν οι παραγωγοί PRIIP που υπόκεινται στον παρόντα κανονισμό υπόκεινται επίσης στην οδηγία [Φερεγγυότητα ΙΙ], εφαρμόζεται τόσο ο παρών κανονισμός όσο και η οδηγία [Φερεγγυότητα ΙΙ].»
13
Το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 1286/2014 ορίζει τα εξής:
«Το βασικό έγγραφο πληροφοριών συνιστά προσυμβατική ενημέρωση. Είναι ακριβές, δίκαιο, σαφές και μη παραπλανητικό. Παρέχει βασικές πληροφορίες και συνάδει με τυχόν δεσμευτικά συμβατικά έγγραφα, με τα αντίστοιχα μέρη των εγγράφων προσφοράς και με τους όρους και τις προϋποθέσεις του PRIIP».
14
Το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, σημεία i) έως iv), του κανονισμού 1286/2014 ορίζει τα εξής:
«Το έγγραφο βασικών πληροφοριών περιέχει τις ακόλουθες πληροφορίες:
[...]
γ)
σε τμήμα με τίτλο “Τι είναι αυτό το προϊόν;”, τη φύση και τα βασικά χαρακτηριστικά του PRIIP, συμπεριλαμβανομένων των εξής:
i)
τον τύπο του PRIIP,
ii)
τους στόχους και τα μέσα για την επίτευξή τους [...]
iii)
περιγραφή του τύπου του ιδιώτη επενδυτή στον οποίο απευθύνεται το PRIIP [...]
iv)
όταν το PRIIP προσφέρει ασφαλιστικές παροχές, λεπτομέρειες σχετικά με τις εν λόγω ασφαλιστικές παροχές, συμπεριλαμβανομένων των περιστάσεων που τις καθιστούν απαιτητές».
15
Το κεφάλαιο V του κανονισμού 1286/2014, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διοικητικές κυρώσεις και άλλα μέτρα», περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τα άρθρα 22 έως 24 του κανονισμού.
16
Το άρθρο 22 του κανονισμού 1286/2014 ορίζει τα εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη των εποπτικών εξουσιών των αρμόδιων αρχών και του δικαιώματος των κρατών μελών να προβλέπουν και να επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις, τα κράτη μέλη εκδίδουν κανόνες για τη θέσπιση των κατάλληλων διοικητικών κυρώσεων και μέτρων που εφαρμόζονται σε περιπτώσεις που συνιστούν παραβίαση του παρόντος κανονισμού και λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλιστεί η εφαρμογή τους. Οι εν λόγω κυρώσεις και μέτρα είναι αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά.
Τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μη θεσπίσουν κανόνες σχετικά με τις διοικητικές κυρώσεις όπως αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο για παραβάσεις που υπόκεινται σε ποινικές κυρώσεις δυνάμει του εθνικού τους δικαίου.
[...]
2.   Κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους στο πλαίσιο του άρθρου 24, οι αρμόδιες αρχές συνεργάζονται στενά με σκοπό να διασφαλιστεί ότι οι διοικητικές κυρώσεις και μέτρα παράγουν τα επιθυμητά αποτελέσματα του παρόντος κανονισμού και συντονίζουν τις ενέργειές τους ούτως ώστε να αποφεύγονται πιθανές διπλές ενέργειες και επικαλύψεις κατά την εφαρμογή διοικητικών κυρώσεων και μέτρων σε διασυνοριακές υποθέσεις.»
17
Το άρθρο 23 του κανονισμού 1286/2014 ορίζει τα εξής:
«Οι αρμόδιες αρχές ασκούν τις εξουσίες τους για την επιβολή κυρώσεων σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό και το εθνικό δίκαιο, με οποιονδήποτε από τους ακόλουθους τρόπους:
α)
άμεσα·
β)
σε συνεργασία με άλλες αρχές·
γ)
υπό την ευθύνη τους με μεταβίβαση εξουσιών στις εν λόγω αρχές·
δ)
με αίτηση προς τις αρμόδιες δικαστικές αρχές.»
18
Το άρθρο 24, παράγραφοι 1 έως 3, του κανονισμού 1286/2014 ορίζει τα εξής:
«1.   Το παρόν άρθρο ισχύει για παραβάσεις του άρθρου 5 παράγραφος 1, των άρθρων 6 και 7, του άρθρου 8 παράγραφοι 1 έως 3, του άρθρου 9, του άρθρου 10 παράγραφος 1, του άρθρου 13 παράγραφοι 1, 3 και 4 και των άρθρων 14 και 19.
2.   Οι αρμόδιες αρχές έχουν την εξουσία να επιβάλουν, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, τουλάχιστον τις εξής διοικητικές κυρώσεις και μέτρα:
α)
διαταγή που απαγορεύει την εμπορία ενός PRIIP·
β)
διαταγή αναστολής της εμπορίας ενός PRIIP·
γ)
δημόσια προειδοποίηση που αναφέρει το υπεύθυνο για την παράβαση πρόσωπο και τη φύση αυτής·
δ)
διαταγή που απαγορεύει την παροχή εγγράφου βασικών πληροφοριών που δεν συμμορφώνεται με την απαίτηση των άρθρων 6, 7, 8 ή 10 και που απαιτεί τη δημοσίευση νέας έκδοσης εγγράφου βασικών πληροφοριών·
ε)
διοικητικά πρόστιμα τουλάχιστον:
[...]
3.   Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν πρόσθετες κυρώσεις ή μέτρα και υψηλότερα διοικητικά πρόστιμα από τα προβλεπόμενα στον παρόντα κανονισμό.»
Η οδηγία (ΕΕ) 2016/97
19
Η οδηγία (ΕΕ) 2016/97 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2016, σχετικά με τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων (ΕΕ 2016, L 26, σ. 19), προβλέπει, μεταξύ άλλων, υποχρεώσεις για παροχή συμβουλών και ενημέρωση, τις οποίες οφείλουν να εκπληρώνουν οι ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές όταν προτείνουν τη σύναψη μιας σύμβασης ασφάλισης.
20
Οι αιτιολογικές σκέψεις 5, 6, 8, 21 και 22 της οδηγίας (ΕΕ) 2016/97 έχουν ως εξής:
«(5)
Τα ασφαλιστικά προϊόντα μπορούν να διανέμονται από διάφορες κατηγορίες φυσικών ή νομικών προσώπων [...]. Για την ίση μεταχείριση μεταξύ των φορέων και την προστασία των καταναλωτών απαιτείται η κάλυψη όλων αυτών των προσώπων με την παρούσα οδηγία.
(6)
Οι καταναλωτές θα πρέπει να απολαύουν το ίδιο επίπεδο προστασίας παρά τις διαφορές μεταξύ διαύλων διανομής. Προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι εφαρμόζεται το ίδιο επίπεδο προστασίας και ότι ο καταναλωτής μπορεί να απολαύει συγκρίσιμα πρότυπα, ιδιαίτερα όσον αφορά τη γνωστοποίηση πληροφοριών, έχουν ουσιώδη σημασία οι ισότιμοι όροι μεταξύ διανομέων ασφαλιστικών προϊόντων.
[...]
(8)
Για να εξασφαλιστεί ότι το ίδιο επίπεδο προστασίας ισχύει ανεξάρτητα από τον δίαυλο μέσω του οποίου οι πελάτες αγοράζουν ένα ασφαλιστικό προϊόν, είτε απευθείας από μια ασφαλιστική επιχείρηση είτε έμμεσα από έναν διαμεσολαβητή, το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας πρέπει να καλύπτει όχι μόνο τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις ή τους διαμεσολαβητές, αλλά και άλλους συμμετέχοντες στην αγορά οι οποίοι πωλούν ασφαλιστικά προϊόντα ως δευτερεύουσα δραστηριότητα [...]
[...]
(21)
Προκειμένου να διασφαλιστεί υψηλή ποιότητα υπηρεσίας και αποτελεσματική προστασία των καταναλωτών, τα κράτη μέλη καταγωγής και υποδοχής θα πρέπει να συνεργάζονται στενά στην επιβολή των υποχρεώσεων που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία. Όταν οι ασφαλιστικοί ή αντασφαλιστικοί διαμεσολαβητές ή οι ασφαλιστικοί διαμεσολαβητές που ασκούν ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση ασκούν τη δραστηριότητά τους σε διαφορετικά κράτη μέλη υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης προς τις υποχρεώσεις που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία όσον αφορά το σύνολο της δραστηριότητας εντός της εσωτερικής αγοράς. Σε περίπτωση κατά την οποία υποπέσουν στην αντίληψη της αρμόδιας αρχής κράτους μέλους υποδοχής οιεσδήποτε παραβάσεις υποχρεώσεων εντός της επικράτειάς του, η αρχή αυτή θα πρέπει να ενημερώνει την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής το οποίο θα πρέπει να υποχρεούται να λάβει τα κατάλληλα μέτρα. Τούτο αφορά ιδιαίτερα παραβάσεις των κανόνων για την καλή φήμη, τις επαγγελματικές γνώσεις και τις απαιτήσεις για ικανότητες ή για την άσκηση της δραστηριότητας. Πέραν αυτού, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να παρέμβει εάν το κράτος μέλος καταγωγής δεν λάβει τα κατάλληλα μέτρα ή εάν τα ληφθέντα μέτρα δεν επαρκούν.
(22)
Σε περίπτωση ίδρυσης υποκαταστήματος ή μόνιμης παρουσίας σε άλλο κράτος μέλος, είναι σκόπιμο να κατανέμεται η ευθύνη για την επιβολή των κανόνων μεταξύ κράτους μέλους καταγωγής και κράτους μέλους υποδοχής. Ενώ η ευθύνη για τη συμμόρφωση προς τις υποχρεώσεις που αφορούν τη δραστηριότητα στο σύνολό της –όπως οι κανόνες για τις επαγγελματικές απαιτήσεις– θα πρέπει να παραμείνει στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής υπό το ίδιο καθεστώς όπως στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη επιβολής των κανόνων για τις απαιτήσεις ενημέρωσης και τη διεξαγωγή της δραστηριότητας σε σχέση με τις υπηρεσίες που παρέχονται εντός της επικράτειάς του. Ωστόσο, σε περίπτωση κατά την οποία υποπέσουν στην αντίληψη της αρμόδιας αρχής κράτους μέλους υποδοχής οιεσδήποτε παραβάσεις υποχρεώσεων εντός της επικράτειάς του σε σχέση με τις οποίες η παρούσα οδηγία δεν αναθέτει την ευθύνη στο κράτος μέλος υποδοχής, η αρχή αυτή θα πρέπει να ενημερώνει την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής, το οποίο θα πρέπει να υποχρεούται να λάβει τα κατάλληλα μέτρα. Τούτο αφορά ιδιαίτερα παραβάσεις των κανόνων για την καλή φήμη, τις επαγγελματικές γνώσεις και τις απαιτήσεις για ικανότητες. Πέραν αυτού, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να παρέμβει εάν το κράτος μέλος καταγωγής δεν λάβει τα κατάλληλα μέτρα ή εάν τα ληφθέντα μέτρα δεν επαρκούν.»
21
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2016/97 ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
1)
ως “διανομή ασφαλιστικών προϊόντων” νοούνται οι δραστηριότητες παροχής συμβουλών, πρότασης, διενέργειας εργασιών προπαρασκευής, για τη σύναψη συμβάσεων ασφάλισης, οι δραστηριότητες σύναψής τους, ή οι δραστηριότητες παροχής βοήθειας κατά τη διαχείριση και την εκτέλεση των εν λόγω συμβάσεων, ιδίως σε περίπτωση που γεννηθεί αξίωση, περιλαμβανομένης της παροχής πληροφοριών σχετικά με μία ή περισσότερες ασφαλιστικές συμβάσεις βάσει κριτηρίων που επιλέγονται από τον πελάτη μέσω ενός ιστότοπου ή κάποιου άλλου μέσου και η παροχή καταλόγου κατάταξης ασφαλιστικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρισης των τιμών και των προϊόντων, ή η παροχή έκπτωσης επί της τιμής ασφαλιστικής σύμβασης, όταν ο πελάτης είναι σε θέση να συνάψει άμεσα ή έμμεσα μια ασφαλιστική σύμβαση χρησιμοποιώντας ιστότοπο ή άλλα μέσα·
[...]
3)
ως “ασφαλιστικός διαμεσολαβητής” νοείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, εκτός από την ασφαλιστική ή την αντασφαλιστική επιχείρηση ή τους υπαλλήλους τους και εκτός από τον ασφαλιστικό διαμεσολαβητή που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, το οποίο αναλαμβάνει ή ασκεί επ’ αμοιβή δραστηριότητες διανομής ασφαλιστικών προϊόντων·
[...]
8)
ως “διανομέας ασφαλιστικών προϊόντων” νοείται κάθε ασφαλιστικός διαμεσολαβητής, ασφαλιστικός διαμεσολαβητής που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση ή ασφαλιστική επιχείρηση·
[...]».
22
Το κεφάλαιο III της οδηγίας 2016/97, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και ελευθερία εγκατάστασης», εφαρμόζεται σε κάθε διανομέα ασφαλιστικών προϊόντων, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 8, της οδηγίας, εξαιρουμένων των ασφαλιστικών επιχειρήσεων. Περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τα άρθρα 5, 7 και 8 της οδηγίας 2016/97.
23
Το άρθρο 5 της οδηγίας 2016/97, το οποίο τιτλοφορείται «Παράβαση υποχρεώσεων κατά την άσκηση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών», προβλέπει τα εξής:
«1.   Εάν η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής έχει λόγους να θεωρεί ότι ένας ασφαλιστικός ή αντασφαλιστικός διαμεσολαβητής ή ο ασφαλιστικός διαμεσολαβητής που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, ο οποίος ασκεί δραστηριότητες στο έδαφός του υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της παρούσας οδηγίας, γνωστοποιεί τις διαπιστώσεις αυτές στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής.
Αφού αξιολογήσει τις πληροφορίες που έλαβε σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής λαμβάνει, το συντομότερο δυνατόν και κατά περίπτωση, τα ενδεδειγμένα μέτρα για να διορθώσει την κατάσταση. Ενημερώνει την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής για κάθε μέτρο που έλαβε.
Εάν, παρά τα ληφθέντα από το κράτος μέλος καταγωγής μέτρα, ή επειδή τα μέτρα αυτά αποδείχτηκαν ανεπαρκή ή δεν έχουν ληφθεί στο συγκεκριμένο κράτος, ο ασφαλιστικός ή αντασφαλιστικός διαμεσολαβητής, ή ο διαμεσολαβητής που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση εξακολουθεί να ενεργεί κατά τρόπο σαφώς ζημιογόνο για τα συμφέροντα των καταναλωτών του κράτους μέλους υποδοχής σε μεγάλη κλίμακα, ή για την εύρυθμη λειτουργία των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών αγορών, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής μπορεί, αφού ενημερώσει σχετικά την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής, να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη νέων παρατυπιών, και, εφόσον είναι απόλυτα αναγκαίο, να απαγορεύσει στον εν λόγω διαμεσολαβητή να συνεχίσει να ασκεί νέες δραστηριότητες εντός του εδάφους του κράτους μέλους υποδοχής.
[...]
2.   Η παράγραφος 1 δεν θίγει την εξουσία του κράτους μέλους υποδοχής να λαμβάνει κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη ή την τιμωρία παρατυπιών που διαπράττονται στο έδαφός του, σε περίπτωση κατά την οποία είναι απαραίτητη η ανάληψη άμεσης δράσης προκειμένου να προστατευτούν τα δικαιώματα των καταναλωτών. Η εξουσία αυτή περιλαμβάνει τη δυνατότητα παρεμπόδισης των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών διαμεσολαβητών, και των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών που ασκούν ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, από την άσκηση νέας δραστηριότητας εντός της επικράτειας του κράτους μέλους υποδοχής.
[...]»
24
Το άρθρο 7 της οδηγίας 2016/97, το οποίο τιτλοφορείται «Κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κρατών μελών καταγωγής και υποδοχής», ορίζει τα εξής:
«1.   Εάν ο κύριος τόπος επιχειρηματικής δραστηριότητας ενός ασφαλιστικού ή αντασφαλιστικού διαμεσολαβητή, ή διαμεσολαβητή που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος εκτός του κράτους μέλους καταγωγής, η αρμόδια αρχή του εν λόγω άλλου κράτους μέλους μπορεί να συμφωνήσει με την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής να ενεργεί σαν να είναι η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής όσον αφορά τις διατάξεις στα κεφάλαια IV, V, VI και VII [...].
2.   Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής αναλαμβάνει την ευθύνη να διασφαλίζει ότι οι υπηρεσίες που παρέχονται από την εγκατάσταση στο έδαφός του τηρούν τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στα κεφάλαια V και VI και στα μέτρα που θεσπίζονται δυνάμει αυτών.
Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής έχει το δικαίωμα να εξετάζει τις ρυθμίσεις εγκατάστασης και να ζητεί όποιες αλλαγές είναι απαραίτητες για να μπορεί η αρμόδια αρχή να επιβάλλει τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στα κεφάλαια V και VI και τα μέτρα που θεσπίζονται δυνάμει αυτών, όσον αφορά τις υπηρεσίες ή τις δραστηριότητες που προβλέπονται από την εγκατάσταση στο έδαφός του.»
25
Το άρθρο 8 της οδηγίας 2016/97, το οποίο τιτλοφορείται «Παράβαση υποχρεώσεων κατά την άσκηση της ελευθερίας εγκατάστασης», προβλέπει τα εξής:
«1.   Εάν η αρμόδια αρχή κράτους μέλους υποδοχής διαπιστώσει ότι ένας ασφαλιστικός ή αντασφαλιστικός διαμεσολαβητής, ή διαμεσολαβητής που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση παραβαίνει τις νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις που έχουν θεσπιστεί στο εν λόγω κράτος σύμφωνα με τις διατάξεις των κεφαλαίων V και VI, η εν λόγω αρχή δύναται να λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα.
2.   Εάν η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής έχει λόγους να θεωρεί ότι ένας ασφαλιστικός ή αντασφαλιστικός διαμεσολαβητής ή διαμεσολαβητής που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, ο οποίος ασκεί δραστηριότητες στο έδαφός του μέσω εγκατάστασης παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της παρούσας οδηγίας και εάν η εν λόγω αρμόδια αρχή δεν υπέχει ευθύνη σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 2, γνωστοποιεί τις διαπιστώσεις αυτές στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής. Αφού αξιολογήσει τις πληροφορίες που έλαβε, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής λαμβάνει, όπου έχει εφαρμογή και αν έχει, το συντομότερο δυνατόν, τα ενδεδειγμένα μέτρα για να διορθώσει την κατάσταση. Ενημερώνει την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής για κάθε μέτρο που έλαβε.
3.   Εάν, παρά τα ληφθέντα από το κράτος μέλος καταγωγής μέτρα, ή επειδή τα μέτρα αυτά αποδείχτηκαν ανεπαρκή ή δεν έχουν ληφθεί στο συγκεκριμένο κράτος, ο ασφαλιστικός ή αντασφαλιστικός διαμεσολαβητής, ή ο διαμεσολαβητής που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση εξακολουθεί να ενεργεί κατά τρόπο σαφώς ζημιογόνο για τα συμφέροντα των καταναλωτών του κράτους μέλους υποδοχής σε μεγάλη κλίμακα, ή για την εύρυθμη λειτουργία των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών αγορών, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους υποδοχής μπορεί, αφού ενημερώσει σχετικά την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής, να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την πρόληψη νέων παρατυπιών, και, εφόσον είναι απόλυτα αναγκαίο, να απαγορεύσει στον εν λόγω διαμεσολαβητή να συνεχίσει να ασκεί νέες δραστηριότητες εντός του εδάφους του κράτους μέλους υποδοχής.
[...]
4.   Οι παράγραφοι 2 και 3 δεν θίγουν την εξουσία του κράτους μέλους υποδοχής να λαμβάνει κατάλληλα, και που δεν εισάγουν διακρίσεις, μέτρα για να αποτρέψει ή να τιμωρήσει παρατυπίες που διαπράττονται στην επικράτειά του, σε περίπτωση κατά την οποία είναι απολύτως απαραίτητη η ανάληψη άμεσης δράσης, προκειμένου να προστατευτούν τα δικαιώματα των καταναλωτών του κράτους μέλους υποδοχής, και εφόσον τα ισοδύναμα μέτρα του κράτους μέλους καταγωγής είναι ανεπαρκή ή ανύπαρκτα. Στις περιπτώσεις αυτές, το κράτος μέλος υποδοχής έχει τη δυνατότητα παρεμπόδισης του ενδιαφερόμενου ασφαλιστικού ή αντασφαλιστικού διαμεσολαβητή, ή του διαμεσολαβητή που ασκεί ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση από την άσκηση νέας δραστηριότητας εντός της επικράτειάς του.
[...]»
Το τσεχικό δίκαιο
Ο νόμος 277/2009
26
Το άρθρο 110 του zákon č. 277/2009 Sb., o pojišťovnictví (νόμου 277/2009 περί ασφαλιστικής δραστηριότητας) μεταφέρει στην τσεχική έννομη τάξη το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II. Το εν λόγω άρθρο ορίζει τα εξής:
«1.   Εάν η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας διαπιστώσει ότι ασφαλιστική επιχείρηση άλλου κράτους μέλους η οποία ασκεί ασφαλιστικές ή αντασφαλιστικές δραστηριότητες στο έδαφος της Τσεχικής Δημοκρατίας δυνάμει του δικαιώματός της να ιδρύει υποκαταστήματα ή να παρέχει προσωρινά υπηρεσίες δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις στις οποίες υπόκειται η συγκεκριμένη δραστηριότητα στην Τσεχική Δημοκρατία, απαιτεί από την ασφαλιστική επιχείρηση να αποκαταστήσει τις διαπιστωθείσες παραλείψεις εντός της προθεσμίας που ορίζει η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας.
2.   Για τον προσδιορισμό ή την επαλήθευση των πραγματικών περιστατικών που αναφέρονται στην παράγραφο 1, η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας μπορεί να ζητήσει από την εν λόγω ασφαλιστική επιχείρηση να προσκομίσει τα αναγκαία έγγραφα, πληροφορίες και διευκρινίσεις σχετικά με τις δραστηριότητές της στο έδαφος της Τσεχικής Δημοκρατίας, η δε ασφαλιστική επιχείρηση υποχρεούται να συμμορφωθεί προς αυτά.
3.   Εάν, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, ασφαλιστική επιχείρηση προερχόμενη από άλλο κράτος μέλος δεν θέσει τέρμα στις αναφερόμενες στην παράγραφο 1 παρατυπίες, η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας ενημερώνει σχετικά την εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής.
4.   Εάν τα ληφθέντα από την αρχή εποπτείας του κράτους μέλους καταγωγής μέτρα αποκατάστασης δεν έχουν ως αποτέλεσμα την άρση των παρατυπιών που διαπιστώθηκαν στις δραστηριότητες της προερχόμενης από άλλο κράτος μέλος ασφαλιστικής επιχείρησης ή εάν δεν ελήφθησαν καθόλου μέτρα αποκατάστασης, η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας επιβάλλει στην ασφαλιστική επιχείρηση πρόστιμο ή της απαγορεύει τη σύναψη νέων ασφαλιστικών ή αντασφαλιστικών συμβάσεων στο έδαφος της Τσεχικής Δημοκρατίας και την παράταση υποχρεώσεων που απορρέουν από ήδη συναφθείσες συμβάσεις. Η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας ενημερώνει την εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής σχετικά με την εν λόγω απόφαση. Παράλληλα, η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας μπορεί να παραπέμψει το θέμα στην Ευρωπαϊκή Εποπτική Αρχή, ζητώντας τη συνδρομή της.
5.   Σε επείγουσες περιπτώσεις, η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας προβαίνει στις ενέργειες της παραγράφου 4 χωρίς να εφαρμόζει τη διαδικασία που προβλέπεται στις παραγράφους 1 έως 3.
Ο νόμος 170/2018
27
Ο zákon č. 170/2018 Sb., o distribuci pojištění a zajištění (νόμος 170/2018 σχετικά με τη διανομή ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών προϊόντων) μεταφέρει στην τσεχική έννομη τάξη την οδηγία 2016/97, καθορίζοντας τις υποχρεώσεις των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων καθώς και των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
28
Κατά τη χρονική περίοδο από τις 23 Απριλίου 2014 έως τις 5 Ιουνίου 2023 η Novis άσκησε δραστηριότητες στο έδαφος της Τσεχικής Δημοκρατίας μέσω υποκαταστήματος που είχε ιδρύσει στην Πράγα.
29
Στις 15 Σεπτεμβρίου 2020 η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας διαπίστωσε ότι η NOVIS τέλεσε τρεις παραβάσεις και της επέβαλε διοικητικό πρόστιμο 1000000 τσεχικών κορωνών (CZK) (περίπου 39610 ευρώ).
30
Η πρώτη παράβαση που καταλογίστηκε στη NOVIS συνίστατο στη μη τήρηση των υποχρεώσεων που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, στο άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, σημεία ii, iii και iv, και στο άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 1286/2014, δεδομένου του ότι δεν είχε μεριμνήσει ώστε, αφενός, οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στα έγγραφα βασικών πληροφοριών που καταρτίζει να είναι ακριβείς, αξιόπιστες, σαφείς και μη παραπλανητικές και να συνάδουν προς κάθε τυχόν δεσμευτικό συμβατικό έγγραφο και, αφετέρου, τα έγγραφα αυτά να περιέχουν το σύνολο των πληροφοριών που απαιτεί η εφαρμοστέα νομοθεσία, με το απαιτούμενο επίπεδο ποιότητας και ακρίβειας.
31
Οι δύο άλλες παραβάσεις που καταλογίστηκαν στη NOVIS συνίσταντο στην παράβαση δύο υποχρεώσεων που προβλέπονταν στον νόμο 170/2018 και συγκεκριμένα, πρώτον, της υποχρέωσης θέσπισης, διατήρησης και εφαρμογής κανόνων για την εποπτεία των δραστηριοτήτων των ανεξάρτητων διαμεσολαβητών που ενεργούν για λογαριασμό της NOVIS και, δεύτερον, της υποχρέωσης παροχής συμβουλών στον πελάτη πριν από τη σύναψη ασφαλιστικής σύμβασης για τη δημιουργία κεφαλαίου.
32
Η Novis άσκησε διοικητική προσφυγή κατά της αποφάσεως της 15ης Σεπτεμβρίου 2020, υποστηρίζοντας ότι η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας δεν μπορούσε να της επιβάλει πρόστιμο χωρίς να ακολουθήσει τη διαδικασία του άρθρου 110 του νόμου 277/2009, η οποία προϋποθέτει την προηγούμενη ενημέρωση της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους καταγωγής για τις προβαλλόμενες παραβάσεις και την παροχή στην εν λόγω αρχή της δυνατότητας να λάβει τα κατάλληλα μέτρα. Κατά τη NOVIS, το γεγονός ότι η Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας δεν τήρησε την προαναφερθείσα διαδικασία της αποστέρησε την εξουσία επιβολής κυρώσεων.
33
Αφού απορρίφθηκε η διοικητική προσφυγή, η NOVIS άσκησε ένδικη προσφυγή ενώπιον του Městský soud v Praze (περιφερειακού δικαστηρίου Πράγας, Τσεχική Δημοκρατία), η οποία απορρίφθηκε με απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2022.
34
Η NOVIS άσκησε αναίρεση κατά της ανωτέρω αποφάσεως ενώπιον του Nejvyšší správní soud (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Τσεχική Δημοκρατία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
35
Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν η διαδικασία του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II εφαρμόζεται μόνον όταν η εποπτική αρχή του κράτους μέλους του υποκαταστήματος ή της παροχής υπηρεσιών ασκεί τον χρηματοοικονομικό έλεγχο των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, σύμφωνα με το άρθρο 30 της οδηγίας, ή αν η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται ευρύτερα στο πλαίσιο του εκ μέρους της εν λόγω αρχής ελέγχου της τήρησης του συνόλου των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που διέπουν το καθεστώς και τις δραστηριότητες των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
36
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο 155, παράγραφος 1, της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το οποίο προβλέπει την παρέμβαση των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους υποδοχής όταν η ασφαλιστική επιχείρηση «δεν τηρεί τις νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν στη συγκεκριμένη περίπτωση σε αυτό το κράτος μέλος», επιδέχεται δύο διαφορετικές ερμηνείες.
37
Σύμφωνα με την πρώτη ερμηνεία, οι μόνες σχετικές εθνικές διατάξεις είναι οι διατάξεις που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη τις ουσιαστικές προϋποθέσεις που απορρέουν από την οδηγία Φερεγγυότητα II. Επομένως, η διαδικασία του άρθρου 155 της οδηγίας δεν εφαρμόζεται στον έλεγχο της τήρησης των υποχρεώσεων που απορρέουν από άλλες πράξεις του δικαίου της Ένωσης, όπως ο κανονισμός 1286/2014 ή η οδηγία 2016/97.
38
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η ερμηνεία αυτή ενισχύεται από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, ιδίως δε από τις διατάξεις του άρθρου 30 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο διέπει το πεδίο εφαρμογής της εποπτείας. Το άρθρο 30 διευκρινίζει στην παράγραφο 1 ότι πρόκειται για «χρηματοοικονομική» εποπτεία και στην παράγραφο 2 ότι η χρηματοοικονομική αυτή εποπτεία περιλαμβάνει «την εξακρίβωση, για το σύνολο των δραστηριοτήτων της ασφαλιστικής […] επιχείρησης, της κατάστασης της φερεγγυότητάς της, της σύστασης τεχνικών προβλέψεων, των στοιχείων του ενεργητικού της και των επιλέξιμων ιδίων κεφαλαίων». Το άρθρο 36 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ συνηγορεί επίσης υπέρ της ως άνω ερμηνείας, δεδομένου ότι στην παράγραφο 1 προβλέπει ότι η εποπτεία αφορά τις στρατηγικές, τις διεργασίες και τις διαδικασίες πληροφόρησης που έχουν καθιερωθεί από τις ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις προκειμένου να συμμορφωθούν «προς τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που θεσπίζονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας». Η παράγραφος 2 του άρθρου 36 απαριθμεί μια σειρά απαιτήσεων που πρέπει να ελέγχονται και οι οποίες αφορούν όλες τη χρηματοοικονομική ευρωστία των ασφαλιστικών ή αντασφαλιστικών επιχειρήσεων. Τα άρθρα 27 και 28 και το άρθρο 29, παράγραφος 1, της οδηγίας Φερεγγυότητα II συνηγορούν επίσης υπέρ της ερμηνείας αυτής, δεδομένου ότι αναφέρουν, αντιστοίχως, ότι ο βασικός σκοπός της εποπτείας συνίσταται στην «προστασία των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων», ότι, με την επιφύλαξη του βασικού αυτού σκοπού, οι εποπτικές αρχές λαμβάνουν υπόψη τις πιθανές επιπτώσεις των αποφάσεών τους στη «σταθερότητα των αντίστοιχων χρηματοοικονομικών συστημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση» και ότι η εποπτεία βασίζεται σε «προβλεπτική προσέγγιση, επικεντρωμένη στους κινδύνους».
39
Τέλος, η ως άνω ερμηνεία ενισχύεται από το προοίμιο της οδηγίας Φερεγγυότητα II, και ιδίως από την αιτιολογική σκέψη 14, κατά την οποία η προστασία των αντισυμβαλλομένων προϋποθέτει ότι οι ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές επιχειρήσεις υπόκεινται σε αποτελεσματικές απαιτήσεις φερεγγυότητας, καθώς και από την αιτιολογική σκέψη 24, η οποία διευκρινίζει ότι οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής θα πρέπει να είναι υπεύθυνες για την εποπτεία της οικονομικής ευρωστίας των εν λόγω επιχειρήσεων.
40
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί μια δεύτερη ερμηνεία, κατά την οποία το γράμμα του άρθρου 155, παράγραφος 1, της οδηγίας Φερεγγυότητα II δεν αναφέρεται μόνο στις εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν την οδηγία στο εσωτερικό δίκαιο, αλλά στο σύνολο των διατάξεων που αφορούν το καθεστώς και τις δραστηριότητες των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, περιλαμβανομένων και εκείνων που απορρέουν από άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, όπως ο κανονισμός 1286/2014 ή η οδηγία 2016/97. Σύμφωνα με την ερμηνεία αυτή, η διαδικασία του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II εφαρμόζεται στο σύνολο των εποπτικών δραστηριοτήτων που ασκούν οι εθνικές αρχές επί των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων.
41
Η ως άνω ερμηνεία ενισχύεται από την αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, η οποία αναφέρει ότι η οδηγία αποτελεί ουσιώδες μέσο για την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς και ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί εναρμόνιση για την αμοιβαία αναγνώριση των αδειών και των συστημάτων εποπτείας, ούτως ώστε να επιτραπεί η χορήγηση ενιαίας άδειας με ισχύ σε όλη την Ένωση και η εφαρμογή της αρχής της εποπτείας στο κράτος μέλος καταγωγής.
42
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι τελεί σε γνώση της αποφάσεως της 28ης Απριλίου 2009, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑518/06, EU:C:2009:270), στη σκέψη 115 της οποίας το Δικαστήριο έκρινε ότι η αρχή του ελέγχου από το κράτος μέλος καταγωγής «καταλαμβάνει μόνον τη χρηματοπιστωτική εποπτεία των ασφαλιστικών εταιριών». Ωστόσο, κατά την άποψή του, η λύση που προκρίθηκε στην απόφαση αυτή όσον αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 92/49/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1992, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την πρωτασφάλιση εκτός της ασφάλειας ζωής και για την τροποποίηση των οδηγιών 73/239/ΕΟΚ και 88/357/ΕΟΚ (τρίτη οδηγία για την πρωτασφάλιση εκτός της ασφάλειας ζωής) (ΕΕ 1992, L 228, σ. 1), δεν τυγχάνει ανάλογης εφαρμογής στο πλαίσιο της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ.
43
Σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II αφορά επίσης και τον έλεγχο της τήρησης των υποχρεώσεων που προβλέπονται στον κανονισμό 1286/2014 ή απορρέουν από την οδηγία 2016/97, το αιτούν δικαστήριο ζητεί επικουρικώς να διευκρινιστεί αν, σε περίπτωση που η αρχή του κράτους μέλους υποδοχής προτίθεται να επιβάλει κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράχθηκαν στο έδαφός του, δυνάμει των παραγράφων 5 και 6 του ίδιου άρθρου, η εν λόγω αρχή δύναται να προβεί απευθείας στην ενέργεια αυτή, χωρίς να κινήσει προηγουμένως τη διαδικασία των παραγράφων 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου, ή αν, αντιθέτως, υποχρεούται να προσφύγει προηγουμένως στη διαδικασία αυτή, μεταξύ άλλων ενημερώνοντας την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους καταγωγής προκειμένου αυτή να λάβει τα κατάλληλα μέτρα.
44
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, προς στήριξη της δεύτερης ερμηνείας, ότι η παράγραφος 3 του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II μνημονεύει τη λήψη κατάλληλων μέτρων «για την πρόληψη ή την καταστολή» των παρατυπιών, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι η διαδικασία που προβλέπεται στις παραγράφους 1 έως 3 του ίδιου άρθρου εφαρμόζεται όχι μόνον όσον αφορά τη λήψη προληπτικών μέτρων, αλλά και όσον αφορά τη λήψη κατασταλτικών μέτρων.
45
Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι το γράμμα του άρθρου 155, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας Φερεγγυότητα II συνηγορεί υπέρ της πρώτης ερμηνείας, δεδομένου ότι η παράγραφος 5 του άρθρου αυτού διευκρινίζει ότι οι παράγραφοι 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου «δεν επηρεάζουν το δικαίωμα των κρατών μελών να επιβάλλουν κυρώσεις για τις διαπραττόμενες στο έδαφός τους παραβάσεις» και ότι η παράγραφος 6 του ίδιου άρθρου ορίζει ότι οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής μπορούν «να επιβάλλουν […] τις εθνικές διοικητικές κυρώσεις» που προβλέπονται για την παράβαση που διέπραξε η ασφαλιστική επιχείρηση που διαθέτει εγκατάσταση ή έχει περιουσιακά στοιχεία στο εν λόγω κράτος μέλος.
46
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η προαναφερθείσα ερμηνεία ενισχύεται από τη λύση στην οποία κατέληξε το Δικαστήριο στη σκέψη 120 της αποφάσεως της 28ης Απριλίου 2009, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑518/06, EU:C:2009:270), όσον αφορά το άρθρο 40, παράγραφος 7, της οδηγίας 92/49. Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει επιβεβαιώσει την αρμοδιότητα του κράτους μέλους υποδοχής να επιβάλλει κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράττονται στο έδαφός του, χωρίς να εξαρτά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής από την προηγούμενη εξάντληση της διαδικασίας ενημέρωσης και λήψης μέτρων για την αποκατάσταση των παρατυπιών, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 40, παράγραφοι 3, 4 και 5, της οδηγίας. Εκτιμά, αντιθέτως, ότι η απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Onix Asigurări (C‑559/15, EU:C:2017:316), δεν παρέχει συναφώς απάντηση, δεδομένου ότι αφορά αποκλειστικά τη δυνατότητα των ενδιαφερόμενων κρατών μελών να λαμβάνουν, σε επείγουσες περιπτώσεις, συντηρητικά μέτρα βάσει του άρθρου 40, παράγραφος 6, της οδηγίας 92/49.
47
Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 155 της οδηγίας [Φερεγγυότητα II] την έννοια ότι καλύπτει και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες η εποπτική αρχή του κράτους υποδοχής ελέγχει τη συμμόρφωση ασφαλιστικής επιχείρησης προερχόμενης από άλλο κράτος μέλος με τις υποχρεώσεις που επιβάλλει ο κανονισμός 1286/2014 ή η οδηγία 2016/97;
2)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, απονέμει το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II κατά προτεραιότητα αρμοδιότητα στην εποπτική αρχή του κράτους καταγωγής και επιβάλλει στην εποπτική αρχή του κράτους υποδοχής την υποχρέωση προηγούμενης εξαντλήσεως των διαδικασιών ενημερώσεως και λήψεως μέτρων για την αποκατάσταση των παρατυπιών που προβλέπονται στις παραγράφους 1, 2 και 3 του εν λόγω άρθρου [...], επίσης και στην περίπτωση της επιβολής διοικητικών κυρώσεων κατά την έννοια των παραγράφων 5 και 6 του εν λόγω άρθρου της οδηγίας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
48
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχει την έννοια ότι η προβλεπόμενη σε αυτό διαδικασία συνεργασίας μεταξύ της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους υποδοχής και της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους καταγωγής εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία η εποπτική αρχή του κράτους μέλους υποδοχής διαπιστώνει ότι ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής είτε μέσω υποκαταστήματος είτε στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό 1286/2014 ή από τις εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν την οδηγία 2016/97 στην έννομη τάξη του εν λόγω κράτους μέλους.
49
Κατά πάγια νομολογία, κατά την ερμηνεία διάταξης του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας η διάταξη αυτή αποτελεί μέρος (αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1983, Merck_292/82, EU:C:1983:335, σκέψη 12, και της 10ης Ιουλίου 2025, Sánchez Romero Carvajal Jabugo, C‑322/24, EU:C:2025:556, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
50
Πρώτον, όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το οποίο καθορίζει αντιστοίχως τις εξουσίες και υποχρεώσεις των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους υποδοχής και των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους καταγωγής όταν ασφαλιστικές επιχειρήσεις οι οποίες διαθέτουν υποκατάστημα ή λειτουργούν στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής παραβαίνουν τις υποχρεώσεις τους, από την παράγραφο 1 του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ προκύπτει ότι η υποχρέωση των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους υποδοχής να απαιτήσουν από την οικεία ασφαλιστική επιχείρηση να παύσει τη διαπιστωθείσα παρατυπία εφαρμόζεται όταν η επιχείρηση αυτή δεν τηρεί «τις νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν στη συγκεκριμένη περίπτωση σε αυτό το κράτος μέλος». Εξάλλου, η παράγραφος 3 του άρθρου 155, η οποία επιτρέπει στις εν λόγω εποπτικές αρχές να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα όταν το κράτος μέλος καταγωγής δεν λαμβάνει μέτρα ή όταν τα μέτρα που λαμβάνει αποδεικνύονται ανεπαρκή, εφαρμόζεται στην περίπτωση κατά την οποία η ασφαλιστική επιχείρηση εξακολουθεί να παραβαίνει «τις νομοθετικές διατάξεις που ισχύουν στο κράτος μέλος υποδοχής».
51
Επομένως, επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι τόσο η παράγραφος 1 όσο και η παράγραφος 3 του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II αναφέρονται, γενικώς, στο σύνολο των εθνικών διατάξεων που εφαρμόζονται στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις στο κράτος μέλος υποδοχής, οπότε από τις παραγράφους 1 και 3 του άρθρου αυτού δεν μπορεί να συναχθεί ότι ο νομοθέτης της Ένωσης θέλησε να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής της προβλεπόμενης στο εν λόγω άρθρο διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εποπτικών αρχών μόνο στις περιπτώσεις παραβάσεως των εθνικών διατάξεων που θέτουν σε εφαρμογή την οδηγία Φερεγγυότητα II.
52
Στη συνέχεια, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η ίδια γενική διατύπωση απαντά και στις άλλες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ και, ιδίως, όσον αφορά την παράγραφο 1 του άρθρου αυτού, στις αποδόσεις στην ισπανική γλώσσα («las disposiciones legales de este Estado miembro que le sean aplicables»), στη γερμανική γλώσσα («in diesem Mitgliedstaat für das Versicherungsunternehmen geltenden Vorschriften»), στην αγγλική γλώσσα («the legal provisions applicable to it in that Member State»), στην ιταλική γλώσσα («le norme di diritto dello stesso ad essa applicabili»), στη λιθουανική γλώσσα («jai toje valstybėje narėje taikomų teisinių nuostatų»), στη φινλανδική γλώσσα («tässä jäsenvaltiossa siihen sovellettavia säännöksiä») και στη σουηδική γλώσσα («de rättsregler som är tillämpliga på företaget i denna medlemsstat»).
53
Η ως άνω γραμματική ερμηνεία ενισχύεται τόσο από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 155 της οδηγίας όσο και από τους σκοπούς που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας η διάταξη αυτή αποτελεί μέρος.
54
Όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη, επισημαίνεται, πρώτον, ότι περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο VIII, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα εγκατάστασης και ελεύθερη παροχή υπηρεσιών» και αποτελεί μέρος του τίτλου I της οδηγίας Φερεγγυότητα II. Το κεφάλαιο VIII περιέχει τις διατάξεις που διέπουν ειδικώς τους όρους άσκησης της δραστηριότητας των ασφαλιστικών ή αντασφαλιστικών επιχειρήσεων υπό καθεστώς ελευθερίας εγκατάστασης ή ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.
55
Εντούτοις, η άσκηση ασφαλιστικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της ελευθερίας εγκαταστάσεως ή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών μνημονεύεται επίσης στο άρθρο 30 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο III, με τίτλο «Εποπτικές αρχές και γενικοί κανόνες», του τίτλου I της οδηγίας αυτής. Η παράγραφος 1 του άρθρου 30 ορίζει ότι η χρηματοοικονομική εποπτεία των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένης της εποπτείας των δραστηριοτήτων που αυτές ασκούν μέσω υποκαταστημάτων ή υπό καθεστώς ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, υπόκειται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής. Επιπλέον, η παράγραφος 3 του άρθρου 30 διευκρινίζει ότι, εάν οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται ο κίνδυνος ή του κράτους μέλους της ασφαλιστικής υποχρέωσης ή, στην περίπτωση αντασφαλιστικής επιχείρησης, του κράτους μέλους υποδοχής έχουν λόγους να θεωρούν ότι οι δραστηριότητες μιας ασφαλιστικής ή αντασφαλιστικής επιχείρησης θα μπορούσαν να αποβούν επιβλαβείς για την οικονομική ευρωστία της επιχείρησης, ενημερώνουν τις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής της εν λόγω επιχείρησης, οι οποίες εξακριβώνουν εάν η επιχείρηση τηρεί τις αρχές της συνετής διαχείρισης, όπως ορίζονται στην οδηγία αυτή.
56
Υπό τις συνθήκες αυτές διαπιστώνεται ότι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 44 των προτάσεών του, το άρθρο 30, παράγραφοι 1 και 3, και το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχουν το ίδιο αντικείμενο, το οποίο συνίσταται στον καθορισμό των αντίστοιχων εξουσιών και υποχρεώσεων καθεμιάς από τις ενδιαφερόμενες εποπτικές αρχές σε περίπτωση διασυνοριακής δραστηριότητας στον τομέα των ασφαλίσεων, γεγονός το οποίο δικαιολογεί την κρίση ότι οι διατάξεις αυτές πρέπει να έχουν διαφορετικά πεδία εφαρμογής, προκειμένου να αποφευχθεί το ενδεχόμενο η ίδια νομική πράξη να περιέχει διατάξεις που διέπουν το ίδιο ζήτημα με διαφορετικό τρόπο. Ωστόσο, από το άρθρο 30, παράγραφος 1, της οδηγίας Φερεγγυότητα II προκύπτει ρητώς ότι το άρθρο αυτό εφαρμόζεται μόνο στη «χρηματοοικονομική εποπτεία» των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, η οποία εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής, με συνέπεια το άρθρο 155 να έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής.
57
Δεύτερον, επισημαίνεται ότι, μολονότι το άρθρο 30, παράγραφος 1, της οδηγίας Φερεγγυότητα II καθιερώνει την αρχή κατά την οποία η χρηματοοικονομική εποπτεία των ασφαλιστικών και αντασφαλιστικών επιχειρήσεων εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής, το άρθρο 29, παράγραφος 1, προβλέπει γενικώς ότι η εποπτεία των επιχειρήσεων αυτών περιλαμβάνει τη συνεχή εξακρίβωση της ορθής λειτουργίας της ασφαλιστικής δραστηριότητας. Εξάλλου, το άρθρο 144, παράγραφος 1, στοιχεία βʹ και γʹ, της οδηγίας αυτής επιτρέπει στην εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής να ανακαλέσει την άδεια λειτουργίας ασφαλιστικής ή αντασφαλιστικής επιχείρησης όχι μόνον όταν η εν λόγω επιχείρηση δεν πληροί πλέον τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας λειτουργίας, αλλά και όταν παραβαίνει σοβαρά τις υποχρεώσεις που υπέχει «δυνάμει των κανονιστικών ρυθμίσεων που εφαρμόζονται στην περίπτωσή της».
58
Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, αφενός, ότι η ίδια οδηγία προκρίνει επομένως την αρχή του ελέγχου των ασφαλιστικών επιχειρήσεων από το κράτος μέλος καταγωγής, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο όσον αφορά την οδηγία 92/49, την οποία διαδέχθηκε η οδηγία Φερεγγυότητα II (απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Onix Asigurări, C‑559/15, EU:C:2017:316, σκέψη 52). Αφετέρου, η ευρεία ερμηνεία του άρθρου 29, παράγραφος 1, της οδηγίας Φερεγγυότητα II, την οποία επιβάλλει η γενική διατύπωση της διάταξης αυτής, έχει ως αποτέλεσμα να αναγνωρίζεται στις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους καταγωγής όχι μόνον αποκλειστική αρμοδιότητα για τη διασφάλιση του χρηματοοικονομικού ελέγχου των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, αλλά και αρμοδιότητα, η οποία ασκείται από κοινού με τις εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής, με σκοπό να διασφαλιστεί κατά τρόπο ευρύτερο και συμφώνως προς την εν λόγω διάταξη, ο έλεγχος της ορθής λειτουργίας της ασφαλιστικής ή αντασφαλιστικής δραστηριότητας.
59
Όσον αφορά τους σκοπούς της οδηγίας Φερεγγυότητα II, από τις αιτιολογικές σκέψεις 2 και 11 της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι αυτή αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ανάληψης και της άσκησης δραστηριοτήτων ασφάλισης και αντασφάλισης, θεσπίζοντας παράλληλα ένα νομικό πλαίσιο το οποίο θα επιτρέπει στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις που έχουν λάβει άδεια στο κράτος μέλος καταγωγής τους να ασκούν τις δραστηριότητές τους σε ολόκληρη την εσωτερική αγορά είτε ιδρύοντας υποκαταστήματα είτε υπό το καθεστώς της παροχής υπηρεσιών.
60
Επιπλέον, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 14 και 16 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, η οδηγία αποσκοπεί στη διασφάλιση της προσήκουσας προστασίας των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων, η οποία, όπως διευκρινίζει η τελευταία ως άνω αιτιολογική σκέψη, αποτελεί μάλιστα τον «κύριο στόχο» της ρύθμισης και της εποπτείας στον τομέα των ασφαλίσεων και αντασφαλίσεων, ενώ η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η παγίωση δίκαιων και σταθερών αγορών αποτελούν άλλους στόχους που πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη, «χωρίς όμως να υπονομεύουν τον κύριο στόχο». Η σημασία του στόχου αυτού επιβεβαιώνεται εξάλλου από το άρθρο 27 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το οποίο ανάγει την προστασία των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων σε «βασικό σκοπό» της εποπτείας των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
61
Αφενός, ο σκοπός που συνίσταται στη διευκόλυνση της ανάληψης και της άσκησης ασφαλιστικών δραστηριοτήτων στο σύνολο της Ένωσης, υπό το καθεστώς της ελευθερίας εγκατάστασης ή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, όπως μνημονεύεται στη σκέψη 59 της παρούσας αποφάσεως, θα μπορούσε να υπονομευθεί αν οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής μπορούσαν, όταν διαπιστώνουν παράβαση εκ μέρους της ασφαλιστικής επιχείρησης της εφαρμοστέας στην περίπτωσή της νομοθεσίας, να λαμβάνουν οποιοδήποτε μέτρο κατά της ασφαλιστικής επιχείρησης χωρίς κανέναν συντονισμό με την εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής, που χορήγησε την προηγούμενη άδεια, η οποία παρέχει, κατ’ αρχήν, στην εν λόγω επιχείρηση τη δυνατότητα να ασκεί τις δραστηριότητές της στο σύνολο της Ένωσης.
62
Αφετέρου, συνάδει προς τον σκοπό της προσήκουσας προστασίας των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων, όπως εκτίθεται στη σκέψη 60 της παρούσας αποφάσεως, η πρόβλεψη μηχανισμού συνεργασίας ο οποίος παρέχει στην εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής τη δυνατότητα να ενημερώνεται σε περίπτωση που ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τις δραστηριότητές της στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους υποδοχής μέσω υποκαταστήματος ή στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει βάσει των κανονιστικών ρυθμίσεων που εφαρμόζονται στην περίπτωσή της. Πράγματι, όταν ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τις δραστηριότητές της σε περισσότερα του ενός κράτη μέλη διαπράττει σοβαρή παράβαση των υποχρεώσεών της, μόνον η εποπτική αρχή του κράτους μέλους καταγωγής έχει την εξουσία, δυνάμει του άρθρου 144, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας Φερεγγυότητα II, να ανακαλέσει την άδεια που της είχε χορηγήσει και, ως εκ τούτου, να διασφαλίσει την επαρκή προστασία των αντισυμβαλλομένων και των δικαιούχων σε ολόκληρη την Ένωση.
63
Επομένως, τόσο από το γράμμα όσο και από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II καθώς και από τους σκοπούς που επιδιώκει η οδηγία, προκύπτει ότι η έννοια των «νομοθετικών διατάξεων που ισχύουν στο κράτος μέλος υποδοχής», η τήρηση των οποίων μπορεί να ελεγχθεί από την εποπτική αρχή του κράτους μέλους υποδοχής μόνο στο πλαίσιο της προβλεπόμενης στο άρθρο αυτό διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των αρχών εποπτείας, δεν επιδέχεται στενής ερμηνείας, καθόσον τούτο θα είχε σαν αποτέλεσμα το περιεχόμενό της να καλύπτει μόνο τις εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη τις απαιτήσεις που απορρέουν από την οδηγία αυτή.
64
Η ευρεία αυτή ερμηνεία του πεδίου εφαρμογής της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους υποδοχής και της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους καταγωγής, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, δεν τίθεται εν αμφιβόλω από τη νομολογία που απορρέει από την απόφαση της 28ης Απριλίου 2009, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑518/06, EU:C:2009:270). Πράγματι, μολονότι, στη σκέψη 115 της απόφασης αυτής, η οποία εκδόθηκε στο πλαίσιο προσφυγής λόγω παραβάσεως, το Δικαστήριο έκρινε, υπό το καθεστώς της οδηγίας 92/49, ότι η αρχή του αποκλειστικού ελέγχου από το κράτος μέλος καταγωγής εκτείνεται μόνο στη χρηματοπιστωτική εποπτεία των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, από τη σκέψη 120 της ίδιας απόφασης συνάγεται, αντιθέτως, ότι το Δικαστήριο διαπίστωσε, όσον αφορά το άρθρο 40 της οδηγίας 92/49, του οποίου οι διατάξεις εμφανίζονται, σε μεγάλο βαθμό με πανομοιότυπη διατύπωση, στο άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II, ότι η Επιτροπή δεν είχε προσάψει στην Ιταλική Δημοκρατία ότι παρέβη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις παραγράφους 3 έως 5 του εν λόγω άρθρου 40. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν ήταν υποχρεωμένο να εξετάσει το πεδίο εφαρμογής των διατάξεων αυτών προκειμένου να αποφανθεί επί της προσφυγής λόγω παραβάσεως. Επιπλέον, στην ίδια σκέψη 120 της εν λόγω αποφάσεως, το Δικαστήριο διαπίστωσε, επαλλήλως, ότι το άρθρο 40, παράγραφος 7, της εν λόγω οδηγίας επιβεβαίωνε την εξουσία του κράτους μέλους υποδοχής να επιβάλλει κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράχθηκαν στο έδαφός του.
65
Επομένως, το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, σε κάθε περίπτωση κατά την οποία η εποπτική αρχή του κράτους μέλους υποδοχής διαπιστώνει ότι ασφαλιστική επιχείρηση η οποία έχει υποκατάστημα ή λειτουργεί στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στο έδαφός του δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει, ακόμη και όταν οι υποχρεώσεις αυτές απορρέουν από διατάξεις διαφορετικές από εκείνες της οδηγίας, εκτός αν άλλη διάταξη του δικαίου της Ένωσης περιέχει ρητή παρέκκλιση από τους προβλεπόμενους στο άρθρο αυτό κανόνες περί κατανομής αρμοδιοτήτων και συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών.
66
Καθόσον το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την ερμηνεία του ως άνω άρθρου στο πλαίσιο της παράβασης, εκ μέρους ασφαλιστικής επιχείρησης, των διατάξεων του κανονισμού 1286/2014 και των διατάξεων που θεσπίστηκαν δυνάμει της οδηγίας 2016/97, πρέπει να εξακριβωθεί αν ο κανονισμός 1286/2014 και η οδηγία 2016/97 περιέχουν διατάξεις οι οποίες παρεκκλίνουν ρητώς από το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II.
67
Πρώτον, η Επιτροπή υποστήριξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι ο κανονισμός 1286/2014 παρεκκλίνει από την εφαρμογή του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II. Προς στήριξη της προσέγγισης αυτής, υποστήριξε ότι, κατά την αιτιολογική σκέψη 24 του εν λόγω κανονισμού, η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους στο οποίο διατίθενται στην αγορά συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP) θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για την εποπτεία της εμπορίας των προϊόντων αυτών.
68
Εντούτοις, διαπιστώνεται, αφενός, ότι το περιεχόμενο της αιτιολογικής σκέψης 24 δεν περιελήφθη σε καμία από τις διατάξεις του κανονισμού 1286/2014 και, ως εκ τούτου, από την αιτιολογική αυτή σκέψη δεν μπορεί να συναχθεί καμία πρόθεση του νομοθέτη της Ένωσης να παρεκκλίνει από την εφαρμογή του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II. Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, μολονότι το προοίμιο πράξεως της Ένωσης μπορεί να διευκρινίζει το περιεχόμενο των διατάξεων της πράξεως αυτής και παρέχει ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία είναι ικανά να αποσαφηνίσουν τη βούληση του συντάκτη της πράξεως αυτής, εντούτοις δεν είναι νομικώς δεσμευτικό και δεν μπορεί να αποτελέσει βάση ούτε για παρέκκλιση από τις διατάξεις της οικείας πράξεως αυτές καθεαυτές ούτε για ερμηνεία των διατάξεων αυτών κατά τρόπο αντίθετο προς το γράμμα τους (απόφαση της 21ης Μαρτίου 2024, LEA, C‑10/22, EU:C:2024:254, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
69
Αφετέρου, το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού 1286/2014 ορίζει ρητώς ότι, όταν οι παραγωγοί PRIIP που υπόκεινται στον κανονισμό υπόκεινται επίσης στην οδηγία Φερεγγυότητα II, εφαρμόζεται τόσο ο κανονισμός 1286/2014 όσο και η οδηγία Φερεγγυότητα ΙΙ. Ωστόσο, ο κανονισμός 1286/2014 δεν περιέχει καμία διάταξη η οποία να παρεκκλίνει ρητώς από την αρχή της σωρευτικής εφαρμογής όσον αφορά το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II. Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το άρθρο 22, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού ορίζει απλώς ότι, «με την επιφύλαξη των εποπτικών εξουσιών των αρμόδιων αρχών και του δικαιώματος των κρατών μελών να προβλέπουν και να επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις», τα κράτη μέλη οφείλουν να εκδίδουν κανόνες για τη θέσπιση των κατάλληλων διοικητικών κυρώσεων και μέτρων που εφαρμόζονται σε περιπτώσεις που συνιστούν παραβίαση του εν λόγω κανονισμού. Εξάλλου, το άρθρο 23 του κανονισμού 1286/2014 προβλέπει διάφορους τρόπους άσκησης, από τις αρμόδιες αρχές, των εξουσιών επιβολής κυρώσεων που ορίζονται στο άρθρο 24 του κανονισμού, χωρίς να ρυθμίζει ειδικώς την άσκηση των δραστηριοτήτων εμπορίας συσκευασμένων επενδυτικών προϊόντων για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση υπό το καθεστώς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών ή της ελευθερίας εγκατάστασης και, εν πάση περιπτώσει, προβλέπει ρητώς τη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων αρχών.
70
Δεύτερον, διαπιστώνεται ότι το κεφάλαιο III της οδηγίας 2016/97 περιλαμβάνει διατάξεις οι οποίες καθορίζουν τις προϋποθέσεις άσκησης των δραστηριοτήτων διαμεσολάβησης υπό το καθεστώς της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και υπό το καθεστώς της ελευθερίας εγκατάστασης. Μεταξύ των διατάξεων αυτών, τα άρθρα 5, 7 και 8 της εν λόγω οδηγίας καθορίζουν τις αντίστοιχες αρμοδιότητες, εξουσίες και υποχρεώσεις των αρμόδιων αρχών του κράτους μέλους υποδοχής και των αρμόδιων αρχών του κράτους μέλους καταγωγής, όταν διαπιστώνεται παράβαση των υποχρεώσεων που προβλέπει οδηγία. Εντούτοις, οι διατάξεις του κεφαλαίου αυτού εφαρμόζονται μόνο στους ασφαλιστικούς ή αντασφαλιστικούς διαμεσολαβητές ή στους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές που ασκούν ως δευτερεύουσα δραστηριότητα την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, εξαιρουμένων των ασφαλιστικών επιχειρήσεων, οι οποίες εξακολουθούν επομένως να υπόκεινται, ελλείψει ρητής παρέκκλισης, στις διατάξεις της οδηγίας Φερεγγυότητα II και, ιδίως, στις διατάξεις του άρθρου 155 της οδηγίας αυτής, ακόμη και όταν ασκούν δραστηριότητες διανομής ασφαλιστικών προϊόντων, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 1, της οδηγίας 2016/97.
71
Στο πλαίσιο αυτό, η μη εφαρμογή της διαδικασίας συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II σε περίπτωση που η ασφαλιστική επιχείρηση δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την οδηγία 2016/97 θα είχε ως συνέπεια την απαλλαγή των αρχών αυτών από κάθε υποχρέωση συνεργασίας στο πλαίσιο της εποπτείας των δραστηριοτήτων διανομής ασφαλιστικών προϊόντων που ασκεί η επιχείρηση αυτή, μολονότι οι αρμόδιες αρχές υπέχουν τέτοια υποχρέωση κατά την εποπτεία των δραστηριοτήτων των ασφαλιστικών διαμεσολαβητών, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 3, της εν λόγω οδηγίας. Μια τέτοια διαφοροποίηση ως προς τον τρόπο άσκησης της εποπτείας των δραστηριοτήτων διανομής ασφαλιστικών προϊόντων δεν φαίνεται να συνάδει με τους σκοπούς της ίσης μεταχείρισης των επιχειρηματιών και της προστασίας των καταναλωτών, ανεξαρτήτως διαύλου διανομής, οι οποίοι μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 5, 6 και 8 της οδηγίας 2016/97, ούτε με τον γενικό σκοπό της στενής συνεργασίας και του επιμερισμού της ευθύνης μεταξύ των αρμόδιων αρχών, όπως αυτός περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 21 και 22 της ίδιας οδηγίας.
72
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχει την έννοια ότι η προβλεπόμενη σε αυτό διαδικασία συνεργασίας μεταξύ της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους υποδοχής και της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους καταγωγής εφαρμόζεται σε περίπτωση κατά την οποία η εποπτική αρχή του κράτους μέλους υποδοχής διαπιστώνει ότι ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής είτε μέσω υποκαταστήματος είτε στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό 1286/2014 ή από τις εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν την οδηγία 2016/97 στην έννομη τάξη του εν λόγω κράτους μέλους.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
73
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχει την έννοια ότι οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής υποχρεούνται να τηρούν τη διαδικασία που προβλέπεται στις παραγράφους 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου όταν επιβάλλουν, κατ’ εφαρμογήν των παραγράφων 5 και 6 του ίδιου άρθρου, κυρώσεις σε ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους είτε μέσω υποκαταστήματος είτε στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.
74
Με το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν η επιβολή διοικητικών οικονομικών κυρώσεων, όπως αυτές που επιβλήθηκαν στην υπόθεση της κύριας δίκης από την Εθνική Τράπεζα της Τσεχίας στη NOVIS λόγω παραβάσεων του κανονισμού 1286/2014 και των εθνικών διατάξεων που θεσπίστηκαν δυνάμει της οδηγίας 2016/97, εξαρτάται από την προηγούμενη εφαρμογή της διαδικασίας που προβλέπεται στις παραγράφους 1 έως 3 του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II ή αν οι κυρώσεις αυτές μπορούν να επιβληθούν απευθείας από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής.
75
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, πρέπει να ερμηνευθεί η φράση «οι παράγραφοι 1, 2 και 3 δεν επηρεάζουν το δικαίωμα των [..] κρατών μελών», η οποία περιλαμβάνεται στο εν λόγω άρθρο 155, παράγραφος 5, ενώ διαπιστώνεται παράλληλα ότι η διατύπωση αυτή είναι πανομοιότυπη με εκείνη με την οποία αρχίζει η παράγραφος 4 του ίδιου άρθρου. Στο πλαίσιο της ερμηνείας του άρθρου 40, παράγραφος 6, της οδηγίας 92/49, το γράμμα του οποίου επαναλαμβάνεται στο άρθρο 155, παράγραφος 4, της οδηγίας Φερεγγυότητα II, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η διατύπωση αυτή πρέπει να νοείται ως παρέκκλιση από τη συνήθη διαδικασία του άρθρου 40, παράγραφοι 4 και 5, η οποία απαλλάσσει το κράτος μέλος υποδοχής από την υποχρέωση να ενημερώσει τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους καταγωγής και να γνωστοποιήσει σε αυτές την πρόθεσή του να λάβει τα κατάλληλα μέτρα (πρβλ. απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Onix Asigurări, C‑559/15, EU:C:2017:316, σκέψη 47). Μολονότι η εξουσία που αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη δυνάμει της παραγράφου 5 του άρθρου 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II δεν πρέπει να συγχέεται με την εξουσία που τους παρέχει η παράγραφος 4 του ίδιου άρθρου, η οποία ασκείται μόνο σε επείγουσες περιπτώσεις, δεν συντρέχει λόγος διαφορετικής ερμηνείας των δύο αυτών διατάξεων, οι οποίες αρχίζουν με πανομοιότυπη διατύπωση. Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 155, παράγραφος 5, της οδηγίας Φερεγγυότητα II παρεκκλίνει από τη συνήθη διαδικασία του άρθρου 155, παράγραφοι 1 έως 3, καθόσον απαλλάσσει τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής, όταν επιβάλλουν κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράττονται στο έδαφός τους, από την υποχρέωση να ενημερώνουν τις αρχές του κράτους μέλους καταγωγής και, σε περίπτωση αδράνειας των εν λόγω αρχών ή σε περίπτωση ακαταλληλότητας των ληφθέντων μέτρων, από την υποχρέωση να γνωστοποιούν στις αρχές του κράτους μέλους καταγωγής την πρόθεσή τους να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα.
76
Η αντίθετη ερμηνεία που προτείνει η Επιτροπή, κατά την οποία το άρθρο 155, παράγραφος 5, της οδηγίας Φερεγγυότητα II δεν συνιστά παρέκκλιση από τη διαδικασία συνεργασίας, αλλά απλώς επιβεβαιώνει την εξουσία των κρατών μελών, χωρίς διάκριση μεταξύ κράτους μέλους υποδοχής και κράτους μέλους καταγωγής, να επιβάλλουν κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράττονται στο έδαφός τους, υπό την προϋπόθεση τήρησης της διαδικασίας συνεργασίας του άρθρου 155, παράγραφοι 1 έως 3, θα είχε ως αποτέλεσμα να στερούνται οι διατάξεις του άρθρου 155, παράγραφος 5, οποιουδήποτε κανονιστικού περιεχομένου. Αν ο νομοθέτης της Ένωσης είχε την πρόθεση να εξαρτήσει τη δυνατότητα του κράτους μέλους υποδοχής να επιβάλει κυρώσεις σε ασφαλιστική επιχείρηση η οποία παρέβη τις υποχρεώσεις της από την τήρηση της διαδικασίας αυτής, θα μπορούσε να το προβλέψει ρητώς, μνημονεύοντας στο άρθρο 155, παράγραφος 5, ότι οι παράγραφοι 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου εφαρμόζονται και στην περίπτωση που το κράτος μέλος υποδοχής ασκεί την εξουσία του να επιβάλλει κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράττονται στο έδαφός του.
77
Εξάλλου, στο μέτρο που η διαδικασία του άρθρου 155, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ κινείται με πρωτοβουλία των εποπτικών αρχών του κράτους μέλους υποδοχής σε περίπτωση που ασφαλιστική επιχείρηση παραβαίνει υποχρεώσεις οι οποίες ισχύουν στο εν λόγω κράτος μέλος, η διαδικασία αυτή δεν μπορεί να έχει ως αντικείμενο τη ρύθμιση της άσκησης των εξουσιών του κράτους μέλους καταγωγής να επιβάλλει κυρώσεις σε ασφαλιστική επιχείρηση η οποία παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει στο εν λόγω κράτος μέλος. Επομένως, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, το άρθρο 155, παράγραφος 5, της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ δεν μπορεί να αφορά τις εξουσίες επιβολής κυρώσεων του κράτους μέλους καταγωγής.
78
Κατά συνέπεια, το άρθρο 155, παράγραφος 5, της οδηγίας Φερεγγυότητα II πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η διάταξη αυτή επιτρέπει στο κράτος μέλος υποδοχής να επιβάλλει κυρώσεις για τις παραβάσεις που διαπράττονται στο έδαφός του χωρίς να χρειάζεται να εξαντλήσει προηγουμένως τη διαδικασία των παραγράφων 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου.
79
Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από το άρθρο 155, παράγραφος 6, της οδηγίας αυτής, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα των εποπτικών αρχών του οικείου κράτους μέλους για επιβολή των εθνικών διοικητικών κυρώσεων επί της εγκατάστασης ή επί των περιουσιακών στοιχείων που διαθέτει η ασφαλιστική επιχείρηση στο εν λόγω κράτος μέλος.
80
Εντούτοις, το άρθρο 155, παράγραφος 5, της οδηγίας Φερεγγυότητα ΙΙ δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει στο κράτος μέλος υποδοχής να παρεκκλίνει από την αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής προκειμένου να αποφανθεί ως προς την τήρηση εκ μέρους ασφαλιστικής επιχειρήσεως των προϋποθέσεων χορηγήσεως αδείας, των οποίων ο έλεγχος εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής (πρβλ. απόφαση της 27ης Απριλίου 2017, Onix Asigurări, C‑559/15, EU:C:2017:316, σκέψη 49).
81
Επομένως, αφενός, η παρέκκλιση που καθιερώνει το εν λόγω άρθρο πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε παραβάσεις της ασφαλιστικής επιχείρησης που αφορούν τους όρους χορήγησης άδειας, η επιβολή κυρώσεων για τις οποίες εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής.
82
Αφετέρου, μολονότι από το άρθρο 155, παράγραφος 7, της οδηγίας Φερεγγυότητα II προκύπτει ότι μέτρο λαμβανόμενο κατ’ εφαρμογήν, μεταξύ άλλων, των παραγράφων 5 και 6 του εν λόγω άρθρου μπορεί να συνεπάγεται περιορισμούς στην άσκηση της ασφαλιστικής δραστηριότητας, γεγονός παραμένει ότι η αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής να χορηγεί ή να ανακαλεί την άδεια λειτουργίας συνεπάγεται ότι οι κυρώσεις που επιβάλλει το κράτος μέλος υποδοχής σε ασφαλιστική επιχείρηση δεν μπορούν να έχουν το ίδιο περιεχόμενο με την ανάκληση της άδειας λειτουργίας στο κράτος μέλος αυτό. Επομένως, τα μέτρα αυτά δεν μπορούν να έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα να στερούν από την οικεία ασφαλιστική επιχείρηση κάθε δικαίωμα ασκήσεως της δραστηριότητάς της στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους.
83
Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 155 της οδηγίας Φερεγγυότητα II έχει την έννοια ότι οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής δεν υποχρεούνται να τηρούν τη διαδικασία που προβλέπεται στις παραγράφους 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου όταν επιβάλλουν, κατ’ εφαρμογήν των παραγράφων 5 και 6 του ίδιου άρθρου, κυρώσεις σε ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους είτε μέσω υποκαταστήματος είτε στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, εφόσον οι κυρώσεις που επιβάλλει το κράτος μέλος υποδοχής σε βάρος της ασφαλιστικής επιχείρησης δεν αποσκοπούν στην καταστολή περιπτώσεων που αφορούν τη μη τήρηση των όρων χορήγησης άδειας και οι κυρώσεις αυτές δεν έχουν ούτε ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα να στερήσουν από την ασφαλιστική επιχείρηση το δικαίωμά της να ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.
Επί των δικαστικών εξόδων
84
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 155 της οδηγίας 2009/138/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2009, σχετικά με την ανάληψη και την άσκηση δραστηριοτήτων ασφάλισης και αντασφάλισης (Φερεγγυότητα II),
έχει την έννοια ότι:
η διαδικασία συνεργασίας μεταξύ της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους υποδοχής και της εποπτικής αρχής του κράτους μέλους καταγωγής που προβλέπεται στο άρθρο αυτό εφαρμόζεται σε περίπτωση που η εποπτική αρχή του κράτους μέλους υποδοχής διαπιστώνει ότι μια ασφαλιστική επιχείρηση η οποία ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής, είτε μέσω υποκαταστήματος είτε στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, δεν τηρεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό (ΕΕ) 1286/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με τα έγγραφα βασικών πληροφοριών που αφορούν συσκευασμένα επενδυτικά προϊόντα για ιδιώτες επενδυτές και επενδυτικά προϊόντα βασιζόμενα σε ασφάλιση (PRIIP), ή από τις εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν την οδηγία (ΕΕ) 2016/97 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2016, σχετικά με τη διανομή ασφαλιστικών προϊόντων, στην έννομη τάξη του εν λόγω κράτους μέλους.
2)
Το άρθρο 155 της οδηγίας 2009/138
έχει την έννοια ότι:
οι εποπτικές αρχές του κράτους μέλους υποδοχής δεν υποχρεούνται να τηρούν τη διαδικασία που προβλέπεται στις παραγράφους 1 έως 3 του εν λόγω άρθρου όταν επιβάλλουν, κατά την εφαρμογή των παραγράφων 5 και 6 του εν λόγω άρθρου, κυρώσεις σε ασφαλιστική επιχείρηση που ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους είτε μέσω υποκαταστήματος είτε στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, εφόσον οι κυρώσεις που επιβάλλει το κράτος μέλος υποδοχής σε βάρος της ασφαλιστικής επιχείρησης δεν αποσκοπούν στην καταστολή περιπτώσεων που αφορούν τη μη τήρηση των όρων χορήγησης άδειας και οι κυρώσεις αυτές δεν έχουν ούτε ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα να στερήσουν από την ασφαλιστική επιχείρηση το δικαίωμά της να ασκεί τη δραστηριότητά της στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η τσεχική.