62021CC0128
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
PITRUZZELLA
ippreżentati fit‑12 ta’ Jannar 2023 (
1
)
Kawża C‑128/21
Lietuvos Se ninduna rūmai,
M.S.,
S. Š,
D.V.,
VP,
JP,
DL-B.,
DP,
ROI
vs
Lietuvos Respublikos konkurencijos taryba,
fil-preżenza ta’:
Lietuvos Respublikos teisingumo ministerija,
Lietuvos Respublikos finansų ministerija
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mil-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Litwanja))
“Talba għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Artikolu 101 TFUE – Kunċetti ta’ impriża u deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjonijiet – Deċiżjonijiet tal-Kunsill Nutarili li jistabbilixxu l-metodu ta’ kalkolu tal-onorarji – Restrizzjoni skont l-għan – Ġustifikazzjoni – Multa – Assoċjazzjoni kummerċjali u l-membri tagħha – Presidju – Trasgressur – Responsabbiltà in solidum”
1.
Il-membri ta’ assoċjazzjoni professjonali jistgħu jiġu ppenalizzati individwalment talli jieħdu deċiżjonijiet, attribwibbli għall-assoċjazzjoni professjonali, li x’aktarx ibiddlu jew jirrestrinġu l-kompetizzjoni fis-sens tad-dritt tal-Unjoni Ewropea?
I. Il‑kuntest ġuridiku
A.
Id‑dritt tal-Unjoni
2.
Skont l-Artikolu 5 tar-Regolament (KE) Nru 1/2003 tal-Kunsill tas‑16 [ta’] Diċembru 2002 dwar l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni msemmija fl-Artikoli [101 u 102 TFUE] (
2
), intitolat “Il-poteri ta’ l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni ta’ l-Istati Membri”:
“L-awtoritajiet tal-kompetizzjoni ta’ l-Istati Membri għandhom ikollhom is-setgħa li japplikaw l-Artikolu 81u 82 tat-Trattat f’każijiet individwali. Għal dan il-għan, jaggixxu fuq l-inizjattiva proprja tagħha jew fuq xi ilment, dawn jistgħu jieħdu d-deċiżjonijiet li ġejjin:
—
jirrikjedu li xi ksur jiġi mitmum,
—
jordnaw miżuri ntermedjarji,
—
jaċċettaw rbit,
—
jimponu multi, perjodu ta’ pagamenti penali jew xi pieni oħra previsti mil-liġijiet nazzjonali tagħhom.
Fejn fuq bażi ta’ l-informazzjoni li għandhom fil-pussess tagħhom il-kondizzjonijiet għal projbizzjoni m’humiex milħuqa huma għandhom jiddeċiedu li ma hemmx każ li jkun hemm azzjoni mil-parti tagħhom.”
3.
L-Artikolu 23(2)(a) u (4), tal-istess regolament jipprevedi li:
“2.   Il-Kummissjoni tista’ b’deċiżjoni timponi multi fuq l-impriża u l-assoċjazzjoni tal-impriża meta, jew b’intenżjoni jew b’negligenza:
(a)
jiksru l-Artikolu 81 jew l-Artikolu 82 tat-Trattat; [101 u 102 TFUE] […].
Għal kull impriża u assoċjazzjoni ta’ l-impriża li qed jipparteċipaw fil-ksur, il-multi mhux ser jaqbżu l-10 % tat-total ta’ valur tal-bejgħ fis-sena k[u]mmerċjali preċedenti.
Fejn il-ksur ta’ assoċjazzjoni tirrelata mal-attivitajiet tal-membri tagħhom, il-multa ma taqbiż l-10 % tas-somma totali ta’ valur tal-bejgħ ta’ kull membru attiv fis-suq affetwat mil-ksur ta’ l-assoċjazzjoni. […].
(4)   Meta l-multa imposta fuq l-assoċjazzjoni tal-impriża tieħu kont tal-valur ta’ bejgħ tal-membri tagħha u l-assoċjazzjoni mhiex solventi, l-assoċjazzjoni hi obligata li tgħajjat għal kontribuzzjoni mill-membri tagħha biex jkopru l-ammont immultat.
Fejn dawn il-kontribuzzjonijiet ma sarux lill-assoċjazzjoni fi ħdan il-limitu ta’ ħin stipulat mil-Kummissjoni, il-Kummissjoni tista’ tirrikjedi pagamenti tal-multa direttament min kwalunkwe persuna fl-impriża fejn il-membri huma rappreżentanti mil-korpi deċiżjonali konċernati ta’ l-assoċjazzjoni.
Wara li l-Kummissjoni rikjesti pagamenti taħt it-tieni, fejn hu neċessarju biex tiżgura li l-pagament tal-multa ssir bis-sħieħ, il-Kummissjoni tista’ tirrikjedi l-pagament tal-bilanċ min kwalunkwe membru ta’ l-assoċjazzjoni li kienu attivi fis-suq li fih sar il-ksur.
Madankollu, il-Kummissjoni mhux ser tirrikjedi pagamenti taħt it-tieni u t-tielet subparagrafu mil-impriżi li juru li ma mplimentawx id-deċiżjoni ta’ ksur ta’ l-assoċjazzjoni u sew jekk ma humiex konxji ta’ l-eżistenza jew li ddistanzjaw ruħhom attivament minnhu qabel ma il-Kummissjoni ma bdiet tinvestiga l-każ.
Il-liabiltà finanzjarja ta’ kull impriża b’rispett tal-pagamenti tal-multi ma teċċedix l-10 % tal-valur tal-bejgħ totali tas-sena kummerċali preċedenti.”
B.
Id-dritt Litwan
4.
Il-punt 1 tal-Artikolu 5(1) tal-Lietuvos Respublikos konkurencijos istatymas (il-Liġi tal-Kompetizzjoni tar-Repubblika Litwana, tat‑23 ta’ Marzu 1999, kif emendata bil-Liġi Nru XIII‑193 tat‑12 ta’ Jannar 2017, (iktar ’il quddiem il-“Liġi tal-Kompetizzjoni Litwana”) jipprevedi li:
“Il-ftehimiet kollha maħsuba biex jirrestrinġu l-kompetizzjoni jew li jirrestrinġu jew li jistgħu jirrestrinġu l-kompetizzjoni huma pprojbiti u huma nulli mill-mument tal-konklużjoni tagħhom, inklużi dawk li jikkonsistu fl-istabbiliment (iffissar) direttament jew indirettament tal-prezz ta’ oġġetti determinati jew kundizzjonijiet oħra ta’ xiri jew bejgħ”.
5.
L-Artikolu 3(19) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni jipprevedi li:
“‘Ftehim’ ifisser il-kuntratti konklużi fi kwalunkwe forma (bil-miktub jew orali) bejn żewġ operaturi ekonomiċi jew iktar jew prattiki miftiehma bejn operaturi ekonomiċi, inklużi deċiżjonijiet meħudin minn grupp ta’ operaturi ekonomiċi (assoċjazzjoni, raggruppament, konsorzju, eċċ.) jew rappreżentanti ta’ tali grupp.”
6.
Abbażi tal-Artikolu 3(22) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni:
‘Operatur ekonomiku’ jfisser impriża, grupp ta’ impriżi (assoċjazzjonijiet, gruppi, konsorzji, eċċ.), stabbiliment jew organizzazzjoni jew persuni legali jew fiżiċi oħra li jeżerċitaw jew kapaċi jwettqu attivitajiet ekonomiċi fir-Repubblika tal-Litwanja, li l-azzjonijiet tagħhom jaffettwaw l-attività ekonomika fir-Repubblika tal-Litwanja jew li l-intenzjonijiet tagħhom, jekk jitwettqu, jistgħu jaffettwaw tali attività. Entitajiet tal-amministrazzjoni pubblika tar-Repubblika tal-Litwanja huma kkunsidrati bħala operaturi ekonomiċi jekk iwettqu attività ekonomika.”
7.
L-Artikolu 2 tal-Lietuvos Respublikos notariat įstatymas (il-Liġi tar-Repubblika Litwana dwar il-Professjoni Nutarili, iktar il quddiem il-“Liġi Nutarili”), kif emendata bil-Liġi Nru XIII‑570 tad‑29 ta’ Ġunju 2017, jipprevedi li:
“Nutar huwa persuna awtorizzata mill-Istat biex twettaq il-funzjonijiet previsti minn din il-liġi preżenti u tiċċertifika l-legalità tat-tranżazzjonijiet u dokumenti fil-kuntest ta’ relazzjonijiet legali ċivili. Nutar jista’ wkoll jaġixxi bħala medjatur f’tilwim ċivili biex isolvihom.”
8.
Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 6 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili:
“In-numru ta’ nutara, is-sede tagħhom u l-ġurisdizzjoni territorjali tagħhom huma stabbiliti mill-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja skont il-metodoloġija stabbilita minnu għall-valutazzjoni tal-ħtiġijiet tas-servizzi legali pprovduti min-nutara lir-residenti.”
9.
L-Artikolu 8 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprevedi:
“In-Nutara tar-Repubblika tal-Litwanja jiltaqgħu fil-Kunsill Nutarili […]. Kull nutar huwa membru tal-Kunsill Nutarili. Il-Kunsill Nutarili huwa persuna ġuridika. L-Istatut tal-Kunsill Nutarili huwa adottat mill-Assemblea tal-Kunsill Nutarili u huwa approvat mill-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja.”
10.
Skont il-punt 7 tal-Artikolu 10 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili, fil-qadi ta’ dmirijietu, il-Kunsill Nutarili jieħu miżuri li jippermettu li tiġi garantita l-uniformità tal-prattika Nutarili.
11.
L-Artikolu 11(2) u (3) tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprevedi:
“Il-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja għandu japprova l-atti regolatorji previsti f’din il-liġi, filwaqt li jieħu inkunsiderazzjoni l- parir tal-Presidju tal-Kunsill Nutarili. Jekk il-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja jikkunsidra li r-riżoluzzjonijiet jew id-deċiżjonijiet tal-Kunsill Nutarili ma jikkonformawx mal-leġiżlazzjoni tar-Repubblika tal-Litwanja, huwa jista’ jressaq rikors quddiem il-Qorti Reġjonali ta’ Vilnius għall-annullament ta’ tali riżoluzzjonijiet jew deċiżjonijiet. Ir-rikors għandu jiġi ppreżentat fi żmien xahar mid-data tal-irċevuta tar-riżoluzzjoni jew deċiżjoni li huma s-suġġett tar-rikors.”
12.
L-Artikolu 12 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprovdi li:
“In-nutara jeżerċitaw is-setgħat tagħhom minkejja l-influwenza tal-awtoritajiet pubbliċi u l-awtoritajiet kompetenti baġitarji u għandhom jobdu biss il-liġijiet.”
13.
Skont l-Artikolu 13 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili, in-nutara jirrispettaw id-deċiżjonijiet tal-Kunsill Nutarili fil-kuntest tal-attivitajiet tagħhom.
14.
L-Artikolu 16 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprevedi:
“Nutar huwa responsabbli, skont id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Ċivili tar-Repubblika tal-Litwanja u din il-liġi preżenti, għad-danni kkawżati lil persuni fiżiċi jew ġuridiċi bħala riżultat ta’ atti illegali mwettqa minnu, mir-rappreżentant tiegħu jew impjegati mill-uffiċċju tiegħu, fl-eżerċizzju ta’ attivitajiet professjonali nutarili. Nutar huwa responsabbli fil-kapaċità tiegħu ta’ uffiċjal pubbliku għal kull ksur tal-liġi jew atti regolatorji oħra mwettqa fil-qadi ta’ dmirijietu u li jagħti lok għar-responsabbiltà penali jew amministrattiva tiegħu.”
15.
L-Artikolu 19(1) u (2) tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprevedi li:
“Nutar jiffattura onorarju għall-abbozzar ta’ atti nutarili, it-tfassil ta’ abbozzi ta’ operazzjonijiet u l-provvista ta’ servizzi konsultattivi u tekniċi, li l-ammonti tagħhom (it-tarifikazzjoni) huma stabbiliti mill-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja, meħud kont tal-kriterji ta’ determinazzjoni tal-ammonti (it-tarifikazzjoni) tal-onorarju tan-nutara msemmija fl-Artikolu 191 ta’ din il-liġi u b’konsultazzjoni mal-Ministru għall-Finanzi tar-Repubblika tal-Litwanja u l-Kunsill Nutarili. L-ammont tal-onorarju għandu jiggarantixxi lin-nutar dħul li jippermettilu li jkun ekonomikament indipendenti, li jiggarantixxi lill-klijenti kundizzjonijiet tajbin ta’ servizz, li jimpjega ħaddiema bil-kwalifiki meħtieġa u li jkollu uffiċċju attrezzat tajjeb teknikament. […] Skont is-sitwazzjoni finanzjarja tal-klijent tiegħu, in-nutar jista’ jeżentah għalkollox jew parzjalment milli jħallas l-onorarji.”
16.
L-Artikolu 21 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprevedi kif ġej:
“Nutar jipprattika b’mod awtonomu u huwa ekonomikament indipendenti. […]”.
17.
L-ewwel u s-seba’ subparagrafu tal-Artikolu 62, tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jgħid li:
“Nutar huwa meħtieġ li jagħmel assigurazzjoni ta’ responsabbiltà ċivili professjonali għad-danni kkawżati lil persuni fiżiċi jew ġuridiċi fl-eżerċizzju tad-dmirijiet tiegħu għal ammont li jaqbeż EUR 290. […] Jekk l-indennizz imħallas mill-assiguratur ma jkunx biżżejjed biex jikkumpensa bis-sħiħ id-dannu, id-differenza bejn dan il-kumpens u d-danni reali huma koperti min-nutar li kkawża d-dannu.”
18.
L-Artikolu 28(1) tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jgħid li:
“L-atti nutarili jistgħu jsiru minn kull nutar, ħlief f’materji ta’ suċċessjoni. Il-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja jiddetermina l-kompetenza territorjali tan-nutara f’każijiet bħal dawn”.
19.
L-Artikolu 8(6) u (7) tal-Istatut tal-Kunsill Nutarili tal-Litwanja (iktar ’il quddiem l-“Istatut”)__ approvat bid-Digriet Nru.1R-3, tat‑3 ta’ Jannar 2008, tal-Ministru għall-Ġustizzja Litwan jipprevedi li:
“Il-Kunsill Nutarili, meta jaqdi l-funzjonijiet tiegħu, jaqdi l-funzjonijiet li ġejjin:
[…]
6) jadotta miżuri biex jistandardizza l-prattika nutarili;
7) jiġbor fil-qosor il-prattika nutarili u jipprovdi pariri lin-nutara.”
20.
L-Artikolu 18(1) tal-Istatut jipprevedi:
“Il-presidju huwa korp ta’ tmexxija kolleġġjali tal-Kunsill Nutarili. Il-presidju huwa magħmul minn tmien membri, li l-assemblea tan-nutara tinnomina (tagħżel) għal tliet snin.”
21.
L-Artikolu 25 tal-Istatut jipprevedi li:
“Id-deċiżjonijiet tal-Presidju relatati mal-applikazzjoni prattika tal-leġiżlazzjoni u kwistjonijiet oħra rilevanti għandhom jiġu kkomunikati fi żmien ħamest ijiem tax-xogħol lill-Ministeru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja u ppubblikati fuq is-sit tal-internet tal-Kunsill Nutarili.”
22.
Il-punt 4 tal-Artikolu 10tal-Istatut jipprevedi, b’mod partikolari, li kull membru tal-Kunsill Nutarili huwa marbut bid-deċiżjonijiet tal-Presidju.”
II. Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
23.
Bid-Deċiżjoni Nru 2S-2(2018) tas‑26 ta’ April 2018 il-Lietuvos Respublikos konkurencijos taryba (il-Kunsill tal-Kompetizzjoni tar-Repubblika tal-Litwanja, iktar ’il quddiem il-“Kunsill tal-Kompetizzjoni”) immulta lin-Notarų rūmai, jiġifieri l-Kunsill Nutarili Litwan (iktar ’il quddiem il-“Kunsill Nutarili”) kif ukoll in-nutara li jappartjenu għall-Presidju tal-Kunsill Nutarili, (iktar ’il quddiem ukoll il-“Presidju”), (iktar ’il quddiem flimkien ir-“rikorrenti”) talli kisru l-Lietuvos Respublikos konkurencijos istatymas (il-Liġi tal-Kompetizzjoni Litwana) tat‑23 ta’ Marzu 1999 (Žin., 1999, Nru 30 sa 856), u l-Artikolu 101(1)(a) TFUE.
24.
Abbażi tad-dispożizzjoni msemmija hawn fuq, il-Kunsill Nutarili Litwan adotta deċiżjonijiet (
3
) – b’mod partikolari d-Deċiżjonijiet tat‑30 ta’ Awwissu 2012, tat‑23 ta’ April 2015, tas‑26 ta’ Mejju 2016 u tas‑26 ta’ Jannar 2017 – li bihom speċifika l-kriterji għall-kalkolu tal-onorarji tan-nutara fis-servizzi li ġejjin (iktar ’il quddiem il-“kjarifiki”): (i) approvazzjoni ta’ tranżazzjonijiet ipotekarji u t-twaħħil ta’ klawżoli eżekuttivi, f’sitwazzjonijiet fejn il-partijiet fit-tranżazzjoni ma jindikawx il-valur tal-proprjetà ipotekata u f’sitwazzjonijiet fejn diversi proprjetajiet huma ipotekati fi tranżazzjoni waħda ipotekarja (ii) l-eżekuzzjoni ta’ atti Nutarili, it-tħejjija ta’ abbozzi ta’ tranżazzjonijiet, konsulenzi u servizzi tekniċi f’sitwazzjonijiet fejn servitù hija stabbilita taħt kuntratt wieħed għal proprjetajiet multipli; (iii) il-validazzjoni ta’ kuntratt ta’ tpartit, f’sitwazzjonijiet fejn partijiet ta’ beni differenti jiġu skambjati b’kuntratt.
25.
Il-kjarifiki ġew adottati unanimament u sussegwentement ippubblikati fuq sit tal-internet tal-Kunsill Nutarili Litwan.
26.
Skont il-Kunsill tal-Kompetizzjoni, il-Kunsill Nutarili Litwan fl-adozzjoni tal-kjarifiki, filwaqt li kellu marġni ta’ diskrezzjoni (
4
), fl-adozzjoni tal-kjarifiki, li fih jiġi ffissat l-ammont tal-onorarji komplessiv b’limitu minimu u limitu massimu identifika l-ammont relattiv fil-valur massimu.
27.
Konsegwentement, l-istess awtorità Litwana aċċertat li l-Kunsill Nutarili, li jaġixxi permezz tal-Presidju u l-membri tiegħu, kien wettaq, bl-adozzjoni tal-kjarifiki, ksur tal-Artikolu 101(1)(a) TFUE. Il-Kunsill Nutarili kien deskritt bħala assoċjazzjoni ta’ kumpanniji u l-kjarifiki bħala deċiżjonijiet, adottati minn assoċjazzjoni ta’ impriżi u tat-tmien nutara tal-Presidju, kapaċi li jillimitaw il-kompetizzjoni bejn in-nutara.
28.
Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni identifika fis-suq tal-atti nutarili Litwani, is-suq rilevanti. Il-ksur imsemmi qabel allegatament seħħ mit‑30 ta’ Awwissu 2012 sas‑16 ta’ Novembru 2017. Barra minn hekk l-ammont tal-multa kien jiġi mnaqqas inkunsiderazzjoni tal-kunsens taċitu tal-Ministru għall-Ġustizzja li naqas milli jadotta l-miżuri nazzjonali meħtieġa biex jitneħħa l-ksur.
29.
Id-deċiżjoni għalhekk ġiet ikkontestata mill-Kunsill Nutarili Litwan u min-nutara membri tal-Presidju, li kienu kkontestaw personalment il-ksur tal-Artikolu 101 TFUE, quddiem il-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilnius, il-Litwanja, iktar ’il quddiem “il-Qorti Amministrattiva Reġjonali”).
30.
Fil-proċeduri quddiem il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, il-Kunsill Nutarili, flimkien man-nutara tal-Presidju ssanzjonati, sostna li nutar ma kienx suxxettibbli li jiġi kklassifikat bħala impriża għall-finijiet tal-Artikolu 101(1) TFUE. Is-servizzi pprovduti min-nutara, fil-fatt, ma jkunux suġġetti għas-sistema ta’ kompetizzjoni fir-rigward tal-prezzijiet. Il-kjarifiki jimmiraw lejn l-implimentazzjoni tal-kompetenzi tal-Kunsill Nutarili, bħall-istandardizzazzjoni tal-prattika nutarili, il-pariri lin-nutara, kif ukoll il-protezzjoni tan-nutara minn responsabbiltà ċivili mhux iġġustifikata, skont il-liġijiet nazzjonali rilevanti. Id-deċiżjonijiet adottati jkollhom ukoll l-għan li jipproteġu lill-konsumaturi, b’implimentazzjoni tal-prinċipji ta’ ugwaljanza u proporzjonalità.
31.
Lanqas ma jista’ l-aġir ikkontestat jiġi attribwit personalment lin-nutara li huma membri tal-Presidju, peress li l-Ministru għall-Ġustizzja naqas milli jikkontesta d-deċiżjonijiet tal-Kunsill Nutarili, minkejja li kien jaf bl-adozzjoni tagħhom. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kkontestaw ukoll l-applikabbiltà tal-Artikolu 101(1)(a) TFUE minħabba l-ineżistenza ta’ suq uniku għas-servizzi nutarili fl-Unjoni.
32.
Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni, min-naħa tiegħu, sostna li s-servizzi nutarili kienu suġġetti għar-reġim tal-kompetizzjoni, anki tal-prezzijiet u li, konsegwentement, in-nutara ma kellhomx is-setgħa li jiksru r-regoli tal-kompetizzjoni stabbiliti mid-dritt tal-Unjoni.
33.
Fir-rigward tal-applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni Ewropea għal din il-kawża, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni nnota li ma kienx każ purament intern, peress li ċittadini ta’ Stati Membri oħra setgħu wkoll jużaw is-servizzi pprovduti min-nutara Litwani, għalkemm limitatament għat-territorju Litwan.
34.
F’dan il-kuntest, il-Qorti Amministrattiva Reġjonali annullat parzjalment id-deċiżjoni b’sentenza li ġiet appellata mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni quddiem il-Lietuvos vyrjausiasis administracinis teismas (“il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja”).
35.
Minbarra diversi kwistjonijiet kontroversjali, li mhux ser jiffurmaw is-suġġett ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-qorti tar-rinviju esprimiet dubji dwar in-nuqqas ta’ deċiżjoni preċedenti mill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikabbiltà tal-Artikolu 101 TFUE għan-nutara u konsegwentement staqsa jekk is-servizzi relatati setgħux jintegraw attività ekonomika għall-finijiet tal-Artikolu 101 TFUE.
36.
Bl-istess mod, skont il-qorti tar-rinviju kienet kotroversa l-applikabbiltà tal-kriterju tal-kawża Wouters skont liema “Stat Membru [għandu] jirriżerva wkoll id-dritt tiegħu li jadotta deċiżjonijiet bħala l-aħħar rimedju” (
5
) jew dak tal-kawża Chez Elektro Bulgaria skont liema “[i]l-kontroll effettiv u s-setgħa deċiżjonali finali tal-Istat huma meħtieġa ” (
6
) iddikjarat mill-Qorti tal-Ġustizzja biex tikkwalifika korp tal-Istat bħala ordni professjonali, għall-finijiet tal-Artikolu 101 TFUE.
37.
Il-qorti tar-rinviju mbagħad osservat kif fil-fatt il-Ministru għall-Ġustizzja kellu dik is-setgħa li jikkontesta l-kjarifiki quddiem il-qorti nazzjonali u dik li jintegra t-tabella dwar il-kriterji għall-kalkolu tar-remunerazzjonijiet.
38.
Iċ-ċirkustanzi li ġejjin dehru wkoll dubjużi: i) il-possibbiltà li l-kjarifiki jiġu kkwalifikati bħala deċiżjoni biex tiġi ffurmata assoċjazzjoni ta’ kumpanniji u l-effett ta’ ħsara eventwali tagħhom fuq il-kompetizzjoni bejn il-kumpanniji; ii) l-adegwatezza tal-għanijiet tal-kjarifiki u l-proporzjonalità tagħhom; iii) il-possibbiltà li n-nutara li huma membri tal-Presidju jiġu kkwalifikati bħala parti mill-assoċjazzjoni ta’ impriżi, l-imputabbiltà lill-persuna tagħhom tal-ksur ikkontestat u li konsegwentement tiġi applikata s-sanzjoni relattiva għalihom.
39.
F’dan l-isfond, Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja) waqqfet il-proċedimenti u għamlet serje ta’ domandi lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari u, b’mod partikolari, fir-rigward ta’ dak li ġie indikat f’dawn il-konklużjonijiet:
“L-Artikolu 101(1) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li nutara li kienu membri tal-presidium jistgħu jiġu kkunsidrati li kisru dan l-artikolu u jistgħu jiġu mmultati minħabba li pparteċipaw fl-adozzjoni tal-kjarifiki deskritti f’din il-kawża filwaqt li kienu jaħdmu bħala nutara?”
III. Analiżi ġuridika
A.
Osservazzjoni preliminari
40.
Kif mitlub mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-konklużjonijiet tiegħi ser jiffokaw fuq is-seba’ domanda preliminari.
41.
Madankollu, fis-seduta għad-diskussjoni tal-każ, il-partijiet affermaw mill-ġdid u argumentaw ukoll xi osservazzjonijiet dwar kwistjoni ġuridika qabel dawk mertu tad-domandi preliminari.
42.
Dan jikkonċerna l-kwistjoni tal-applikabbiltà tal-Artikolu 101 TFUE għal sitwazzjonijiet li fihom l-impriżi akkużati bir-reat antikompetittiv ma jkunux f’kompetizzjoni ma’ impriżi oħra simili f’pajjiżi oħra tal-Unjoni, iżda l-kompetizzjoni tkun limitata, minħabba l-ispeċifiċità tal-funzjonijiet imwettqa (
7
) u tar-regolamenti nazzjonali, għas-suq nazzjonali biss. Il-Kunsill Nutarili u l-Gvern Litwan, b’mod partikolari, qajjmu dubju jekk xi reat antikompetittiv kienx kapaċi jikkawża ħsara lill-kummerċ bejn l-Istati Membri.
43.
Essenzjalment, hija kwistjoni li wieħed jinterpreta l-kunċett ta’ “[effett fuq i]l-kummerċ bejn l-Istati Membri”, li hija preċiżament waħda mill-kundizzjonijiet għall-applikabbiltà tal-Artikolu 101 TFUE għal reati antikompetittivi.
1. Il‑kunċett ta’ effett fuq il‑kummerċ bejn l‑Istati Membri
44.
L-effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati Membri jikkonsisti f’alterazzjoni tal-kundizzjonijiet tal-kompetizzjoni fis-suq fil-kummerċ bejn l-Istati Membri, konsegwenti għal ftehim restrittiv jew abbuż ta’ pożizzjoni dominanti. L-effett imsemmi qabel jiddeskrivi l-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, li jifirdu minn dak tal-liġijiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (
8
).
45.
Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat l-elementi kostitwenti tar-rekwiżit. Fuq il-bażi ta’ ġurisprudenza stabbilita, “ftehim bejn impriżi, sabiex ikun jista’ jaffettwa l-kummerċ bejn Stati Membri, għandu, fuq il-bażi ta’ elementi oġġettivi kollha ta’ dritt jew ta’ fatt, jippermetti li jiġi kkunsidrat bi grad ta’ probabbiltà suffiċjenti li huwa jista’ jeżerċita influwenza diretta jew indiretta, attwali jew potenzjali, fuq it-tendenzi tal-kummerċ bejn Stati Membri, f’sens li jista’ jippreġudika t-twettiq tal-għanijiet ta’ suq uniku bejn l-Istati” (
9
).
46.
Sabiex ftehim jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, jeħtieġ illi l-preġudizzju jkun suffiċjentement sinjifikattiv. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li “ftehim ma jaqax taħt il-projbizzjoni tal-[Artikolu 101 TFUE] meta, fid-dawl tal-pożizzjoni dgħajfa tal-parteċipanti fis-suq tal-prodotti inkwistjoni, dan jikkawża dannu lis-suq b’mod irrilevanti” (
10
). Il-Kummissjoni adottat pożizzjoni simili fil-Linji Gwida tagħha (
11
) fejn teskludi l-eżistenza ta’ dannu kunsiderevoli għall-kummerċ tal Istati Membri fil-preżenza ta’ żewġ kundizzjonijiet kumulattivi li jwasslu biex l-impatt tal-ftehim illeċitu jitqies ta’ relevanza żgħira (
12
).
47.
Anki l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja identifikat ukoll l-hekk imsejjaħ limitu de minimis, li taħtha ksur antikompetittiv jitqies li ma jkollu l-ebda effett ta’ ħsara. Madankollu, dan il-limitu de minimis ta’ 10% fir-rigward tal-ishma tas-suq ma huwiex ikkunsidrat meħtieġ fejn l-akkordji jsegwu għan antikompetittiv (
13
).
48.
Fir-rigward tal-portata ġeografika tal-ftehim, sabiex jiġi ddeterminat jekk jistax ikun hemm xi kwistjoni ta’ assenjazzjoni, jekk minn naħa l-fatt li ftehim inkwistjoni kien ġie konkluż bejn operaturi stabbiliti fi Stat Membru wieħed ma jkunx biżżejjed biex jeskludi l-portata transkonfinali tal-assenjazzjoni (
14
), minn naħa l-oħra l-fatt li l-akkordju jestendi għat-territorju nazzjonali kollu, min-natura tiegħu jmur kontra l- l-interpenetrazzjoni ekonomika mixtieqa mit-Trattat, peress li tipikament iwassal għall-qsim tas-swieq f’livell nazzjonali (
15
). Għalhekk, ma hemmx bżonn li bilfors jiġu involuti professjonisti minn diversi Stati f’kompetizzjoni ma’ xulxin. Minflok, huwa biżżejjed li ż-żona ġeografika kkonċernata tinkludi t-territorju kollu ta’ Stat Membru.
49.
F’dan il-każ nosservaw, minn dak li joħroġ mill-proċess, l-eżistenza ta’ xi deċiżjonijiet ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi li jikkonċernaw il-professjonisti kollha ta’ Stat Membru partikolari.
50.
Rigward imbagħad ftehim li għandu l-għan li jiffissa l-prezzijiet, minn dak li joħroġ mill-proċess jista’ jiġi kklassifikat bħala ksur minħabba għan, li l-kapaċità tiegħu biex jirrestrinġi, jipprevjeni jew jgħawweġ b’mod sinjifikattiv il-kompetizzjoni fis-suq intern għandu jitqies bħala preżunt. Ftehim “li għandu għan antikompetittiv jikkostitwixxi, min-natura tiegħu u indipendentement minn kull effett konkret tiegħu, restrizzjoni sinjifikattiva tal-kompetizzjoni” (
16
).
51.
Għalhekk jista’ jingħad li ftehim li jestendi għat-territorju kollu ta’ Stat Membru u li għandu bħala għan l-iffissar ta’ prezzijiet validi għall-professjonisti kollha preżenti fit-territorju ta’ Stat Membru jista’, min-natura tiegħu, jikkonsolida l-kompartimentalizzazzjoni ta’ swieq fuq livell nazzjonali, u b’hekk ixekkel l-integrazzjoni ekonomika mixtieqa mit-Trattat.
52.
Anki jekk kienet vera l-ipoteżi li ma teżistix kompetizzjoni effettiva bejn nutara minn Stati Membri differenti minħabba r-regolamentazzjoni speċifika ta’ dan it-tip ta’ professjonist mill-Istati individwali, kemm minħabba l-kundizzjonijiet ta’ aċċess kif ukoll minħabba l-eżerċizzju tal-professjoni, huwa daqstant ieħor veru li ċ-ċittadini tal-Unjoni li jixtiequ jużaw is-servizzi tan-nutar fi Stat Membru li fih huwa permess il-qsim tas-suq nazzjonali msemmi qabel jaraw kundizzjonijiet ekonomiċi applikati għalihom li ma humiex ir-riżultat tal-operat normali tal-kompetizzjoni ħielsa.
B.
Is‑seba’ domanda preliminari
53.
Permezz tas-seba’ domanda, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 101 TFUE jippermettix lill-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni li timponi multi individwali fuq in-nutara li pparteċipaw fl-adozzjoni tal-kjarifiki, bħala membri tal-Presidju, Korp tal-Kunsill Nutarili Litwan, kontestwalment mas-sanzjoni imposta fil-konfront tal-Kunsill Nutarili.
54.
Għalhekk, hija kwistjoni li jiġu identifikati s-suġġetti responsabbli għall-allegat ksur antikompetittiv.
55.
Fil-fatt, l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni tidentifika bħala kontestwalment responsabbli l-Kunsill Nutarili Litwan u n-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju.
56.
Il-Kunsill Nutarili jirrappreżenta l-assoċjazzjoni ta’ impriżi magħmula min-nutara Litwani kollha u responsabbli għar-regolamentazzjoni tal-professjoni nutarili fil-qafas stabbilit mil-leġiżlatur u bi qbil mal-Ministeru għall-Ġustizzja.
57.
Minn dak li rriżulta mill-proċess, il-Presidju, Korp tal-Kunsill Nutarili, huwa l-korp kollettiv li jieħu d-deċiżjonijiet għall-Kunsill.
58.
Il-kliem tal-Artikolu 101 TFUE jidentifika lid-destinatarju tal-projbizzjoni mal-“impriża” (
17
).
59.
L-impożizzjoni tas-sanzjonijiet tal-antitrust għandha tirrispetta l-prinċipju tar-responsabbiltà personali (
18
), skont liema sanzjoni għandha tiġi attribwita lill-awtur tal-ksur, li normalment tikkorrispondi għall-persuna fiżika jew ġuridika li kienet tmexxi l-impriża kkonċernata fiż-żmien meta twettaq il-ksur (
19
) jew għall-persuni fiżiċi jew ġuridiċi kollha li jikkomponuha fin-nuqqas ta’ persuna fiżika jew ġuridika li, bħala l-kap tagħhom, setgħet tiġi akkużata bil-ksur (
20
).
60.
Minn dan isegwi li, sabiex tkun tista’ tiġi attribwita responsabbiltà konġunta ma’ wħud mill-impriżi individwali (in-nutara individwali tal-Presidju), li jappartjenu għall-assoċjazzjoni tal-impriżi (il-Kunsill Nutarili), huwa meħtieġ, fil-fehma tiegħi, li tiġi identifikata kontribuzzjoni speċifika minnhom għall-ksur antikompetittiv. Biex tagħmel hekk, huwa meħtieġ li tiġi identifikata r-relazzjoni bejn il-Presidju u l-Kunsill Nutarili, eventwali mġiba attiva mmirata lejn l-elaborazzjoni konkreta tad-deċiżjoni, bażi normattiva li fuqha tibbaża tali responsabbiltà konġunta.
61.
Fuq dawn il-profili kollha, ser nissuġġerixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja xi proposti għall-interpretazzjoni korretta tad-dritt tal-Unjoni, bl-intiża li ser ikun id-dmir tal-qorti nazzjonali li tapplika dawn il-prinċipji għall-każ inkwistjoni u li jivverifika l-fatti u ċ-ċirkustanzi rappreżentati fil-proċess, għat-traċċabbiltà tagħhom għall-prinċipji espressi.
62.
Fir-rigward tar-relazzjoni li hemm għaddejja bejn il-Presidju u l-Kunsill Nutarili, mill-proċess tal-kawża preżenti jirriżulta, kif anki dedott mill-Gvern Litwan (
21
), li l-awtur tal-kjarifiki ma jistax jingħad li huwa l-Presidju fil-persuni tan-nutara li jikkomponuh, peress li dan hu korp tal-Kunsill.
63.
Dan il-fatt huwa kkonfermat fid-dikjarazzjonijiet tal-Kunsill Nutarili Litwan fl-osservazzjonijiet bil-miktub ikkonfermati fis-seduta, li skonthom id-deċiżjonijiet tal-Presidju huma attribwibbli lill-Kunsill Nutarili. Il-Presidju għalhekk jieħu deċiżjonijiet bħala korp deċiżjonali li jaġixxi, meqjus kollettivament, bħala r-rappreżentant tal-Kunsill Nutarili.
64.
Il-ħtieġa li d-deċiżjonijiet tal-Presidju jkunu riferibbli lill-Kunsill Nutarili Litwan imbagħad tiġi kkonfermata iktar mill-istatus tal-membri tal-Presidju. Skont l-Artikolu 19 tal-Istatut tal-Kunsill Nutarili, il-Presidju jikkostitwixxi korp ta’ mmaniġġar kollettiv tal-Kunsill Nutarili u huwa kompost minn tmien membri maħtura mill-Assemblea tal-Kunsill għal tliet snin. Is-sottomissjoni tal-membri individwali tal-Presidju għall-assemblea tan-nutara hija mbagħad ikkonfermata mid-dispożizzjoni tal-Artikolu 19(4) tal-Istatut tal-Kunsill Nutarili li bis-saħħa tiegħu kull membru tal-Presidju jwieġeb lill-assemblea tan-nutara tal-ġurisdizzjoni territorjali. Konferma ulterjuri tar-rwol purament eżekuttiv tal-Presidju tinsab fl-Artikolu 20(1) tal-Istatut hawn fuq imsemmi li bis-saħħa tiegħu l-Presidju jiżgura t-twettiq tal-funzjonijiet tal-Kunsill.
65.
Mis-sorsi tad-dritt intern deskritti mill-qorti tar-rinviju u analizzati fl-osservazzjonijiet bil-miktub u fis-seduta tal-partijiet, li għandhom jiġu vverifikati mill-qorti nazzjonali, jirriżulta li n-nutara li jiffurmaw il-Presidju huma korpi tal-Kunsill u, bħala impriżi individwali, ma jwettqu ebda attività partikolari.
66.
Fir-rigward tal-kontribuzzjoni konkreta offruta min-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju għall-allegat ksur antikompetittiv, jirriżulta mid-dokumenti tal-proċess li l-attività effettivament imwettqa min-nutara li jiffurmaw il-Presidju hija attribwibbli għal parteċipazzjoni fil-laqgħat, kif ukoll l-espressjoni tal-voti fil-laqgħat li wasslu għall-adozzjoni tal-kjarifiki.
67.
Għalhekk ma teżisti ebda attività speċifika mwettqa mill-impriżi tan-nutara sabiex tiffavorixxi l-adozzjoni tad-deċiżjoni mill-assoċjazzjoni tal-impriżi-Kunsill Nutarili, ħlief il-parteċipazzjoni fil-korp deċiżjonali fit-termini speċifikati fil-punt preċedenti.
68.
Minflok, dak li jirriżulta mill-qari tad-dokumenti, ikkonfermat waqt is-seduta, huwa li l-attribuzzjoni tas-sanzjoni lin-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju, flimkien, mal-Kunsill Nutarili tirriżulta minn kunsiderazzjonijiet marbuta mad-deterrenza tas-sanzjoni.
69.
Fi kliem ieħor, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni tenna f’diversi okkażjonijiet li l-impożizzjoni eventwali tal-multa fuq l-assoċjazzjoni tan-negozju-Kunsill Nutarili biss, fuq il-bażi tal-liġijiet fis-seħħ fil-Litwanja fiż-żmien tal-fatti, ma kinitx tippermetti l-impożizzjoni ta’ sanzjoni ta’ entità ekonomika suffiċjenti biex jinkiseb livell xieraq ta’ deterrent xieraq.
70.
Għalhekk kien irriżulta meħtieġ li tiġi imposta wkoll il-multa fuq in-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju sabiex tkun tista’ tintuża bażi għall-kalkolu tal-multa (il-fatturat tan-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju) ogħla minn dak tal-assoċjazzjoni komposta biss minn kontribuzzjonijiet perjodikament mitluba lin-nutara individwali.
71.
L-iskop ġenerali preventiv adottat mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni Litwan (
22
) bħala bażi għall-ħtieġa li l-ksur antikompetittiv jiġi attribwit lil persuni fiżiċi li aġixxew fi ħdan il-korp, biex jipprevjenu r-riskju li ma jintlaħaqx l-effett deterrenti, madankollu ma jiswiex, fl-opinjoni tiegħi, biex jiġġustifika l-impożizzjoni tas-sanzjonijiet bil-modalitajiet użati.
72.
Fi kliem ieħor, jidher li qiegħed jinftiehem li, fin-nuqqas ta’ regola li tawtorizza l-kalkolu tal-multa bbażat mhux biss fuq il-fatturat tal-assoċjazzjoni tal-impriżi (il-Kunsill Nutarili) iżda wkoll dak tal-impriżi individwali li jiffurmawha (nutara individwali), il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ddeċieda li jimponi sanzjonijiet individwali fuq in-nutara individwali li huma membri tal-korp deliberattiv tal-Kunsill (il-Presidju) sabiex jikseb effett deterrenti tas-sanzjoni suffiċjenti.
73.
Ir-raġunament sottostanti, madankollu, huwa fil-fehma tiegħi r-riżultat ta’ żball interpretattiv.
74.
U b’dan ngħaddu għat-tielet punt dwar il-bażi legali meħtieġa għall-impożizzjoni konġunta ta’ sanzjoni fuq l-assoċjazzjoni tal-impriżi u fuq in-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju.
75.
F’dan il-każ, jekk fhimt sewwa, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ssanzjona ksur tal-akkordju illegali stabbilit (id-deċiżjoni tal-impriżi li kellha bħala skop l-iffissar tal-prezzijiet) b’sanzjoni doppja, waħda imposta fuq il-Kunsill Nutarili bħala assoċjazzjoni ta’ impriżi, ikkalkolata fuq il-bażi tal-fatturat tal-assoċjazzjoni u oħra, imposta individwalment fuq it-tmien nutara li jiffurmaw il-Presidju, ikkalkolata fuq il-bażi tal-fatturat tan-nutara bħala impriżi individwali.
76.
Fl-opinjoni tiegħi, il-possibbiltà li tiġi imposta fl-istess ħin is-sanzjoni għal akkordju illegali fuq l-assoċjazzjoni ta’ impriżi li implimentat id-deċiżjonijiet li jiffurmaw il-bażi ta’ ksur u fuq l-impriżi individwali li kkollaboraw b’mod attiv fit-twettiq tal-ksur innifsu għandha tiġi distinta, mill-possibbiltà li tiġi kkalkolata l-multa globali li għandha tiġi imposta fuq l-assoċjazzjoni ta’ kumpanniji fuq il-bażi tad-dħul mill-bejgħ ta’ din tal-aħħar, flimkien mal-fatturat tal-impriżi individwali kollha jew ta’ wħud minnhom li jiffurmawha.
77.
Fl-ewwel każ, huwa meħtieġ, kif imsemmi, li jintwera kontribut konkret mill-impriżi individwali li jista’ jwassalhom biex jitqiesu bħala koawturi tal-ksur.
78.
It-tieni ipoteżi, jiġifieri li tippermetti l-estensjoni tal-bażi għall-kalkolu tal-multa lill-assoċjazzjoni ta’ impriżi li tinkludi d-dħul mill-bejgħ tal-impriżi kollha involuti fil-ksur jew ta’ xi wħud minnhom, kienet is-suġġett tas-sentenza Coop de France (
23
), ġurisprudenza iktar tard ikkodifikata fl-Artikolu 23(2)(iii) tar-Regolament 1/2003 (
24
), dwar is-setgħat tal-Kummissjoni meta taġixxi kontra – akkordju illegali.
79.
Għadha differenti l-ipoteżi partikolari ta’ responsabbiltà solidali prevista mill-Artikolu 23(4), tar-Regolament 1/2003 (
25
), li jipprovdi l-possibbiltà għall-Kummissjoni, f’każ ta’ insolvenza tal-assoċjazzjoni tal-impriżi, u nuqqas ta’ integrazzjoni tal-kontribuzzjonijiet mill-membri tagħha għall-fini tal-ħlas tal-multa, sabiex jiġi mitlub il-ħlas tal-multa direttament minn kull waħda mill-impriżi li r-rappreżentanti tagħhom kienu membri tal-korpi deċiżjonali rilevanti tal-assoċjazzjoni.
80.
Kif jirriżulta kjarament mill-kliem tal-Artikolu 23(4) tar-Regolament 1/2003, fil-każ ta’ multa imposta fuq assoċjazzjoni ta’ impriżi, il-possibbiltà li jintalab il-ħlas tal-multa direttament mill-impriżi li r-rappreżentanti tagħhom kienu membri tal-korpi deċiżjonali kkonċernat tal-assoċjazzjoni huwa suġġett għall-kundizzjoni doppja (i) li l-assoċjazzjoni ma tkunx solventi u (ii) li wara li li jkunu mitluba l-kontribuzzjonijiet mill-assoċjazzjoni lill-membri tagħha għall-ħlas tal-multa, dawn tal-aħħar jonqsu milli jadempixxu ruħhom fil-limitu taż-żmien stabbilit mill-Kummissjoni.
81.
Minn dan jirriżulta li ma tistax tiġi dedotta mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mir-Regolament 1/2003, responsabbiltà ġenerali solidali tal-membri tal-korpi deċiżjonali ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi, li bis-saħħa tagħha jiġu imposti b’mod konġunt sanzjonijiet fuq l-assoċjazzjoni tal-impriżi u l-membri ta’ tali korpi deċiżjonali.
82.
Ir-regola ġenerali tibqa’ dik tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 23(2)(a) tar-Regolament 1/2003, skont liema “Il-Kummissjoni tista’ b’deċiżjoni timponi multi fuq l-impriża u l-assoċjazzjoni tal-impriża meta, jew b’intenżjoni jew b’negligenza: (a) jiksru l-Artikolu 81 jew l-Artikolu 82 tat-Trattat […].” Impriżi u assoċjazzjonijiet ta’ impriżi li jiksru d-dispożizzjonijiet tal-Artikoli (issa) 101 u 102 TFUE, intenzjonalment jew b’negliġenza.
83.
Din hija applikazzjoni ċara tal-prinċipju ta’ responsabbiltà personali msemmi qabel li japplika wkoll għal impriżi li huma akkużati b’akkordju illegali.
84.
Għalhekk, la s-sentenza Coop de France li, fil-każ li l-membri ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi kienu pparteċipaw b’mod attiv fl-implimentazzjoni ta’ ftehim antikompetittiv, ma stabbilixxiet il-possibbiltà li tiġi ddeterminata l-multa billi tieħu inkunsiderazzjoni l-fatturat individwali tal-membri rispettivi, u lanqas l-Artikolu 23(2)(ċ) tar-Regolament 1/2003, li jikkodifika dik l-orjentazzjoni, ma jistgħu jistabbilixxu legalment il-metodu ta’ sanzjonar magħżul mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni Litwan.
85.
Is-sentenza Coop de France għamlet imbagħad riferiment espliċitu għall-kundizzjoni addizzjonali, imsemmija wkoll bosta drabi fl-osservazzjonijiet bil-miktub u fis-seduta, li l-ksur imwettaq minn assoċjazzjoni kien jikkonċerna l-attivitajiet tal-membri tagħha u li l-prattiki antikompetittivi kienu ġew implimentati mill-assoċjazzjoni direttament għall-benefiċċju ta ‘ dawn tal-aħħar u b’kollaborazzjoni magħhom (
26
).
86.
Jekk ma hemmx dubju li, f’każ bħal dak tal-lum, id-deċiżjonijiet tal-assoċjazzjoni tal-impriżi kienu jikkonċernaw l-attività tal-membri tagħha u li l-għan (antikompetittiv) tal-istess ġie implimentat mill-assoċjazzjoni għall-vantaġġ tal-membri tagħha (iffissar tal-prezzijiet), huwa ugwalment evidenti li dan il-vantaġġ potenzjali ma jistax jiġi apprezzat b’mod differenti bejn in-nutara individwali li jiffurmaw il-Presidju u n-nutara l-oħra kollha li huma membri tal-Kunsill.
87.
Fil-fatt, mhix ikkontestata ċ-ċirkustanza li d-deċiżjonijiet tal-Kunsill Nutarili għandhom jiġu osservati min-nutara kollha Litwani, membri bi dritt tal-Kunsill Nutarili u, għalhekk, l-eventwali vantaġġi li joħorġu mid-deċiżjonijiet meħuda mill-Kunsill u adottati mill-Presidju jmorru favur in-nutara kollha Litwani.
88.
Biex nikkonkludu fuq dan il-punt, ir-Regolament 1/2003, fil-parti li tikkonċerna r-regoli dwar il-multi, jirreferi espressament għall-Kummissjoni bħala infurzatur u ma huwiex direttament applikabbli għas-setgħat tal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni. Dan huwa kkonfermat ukoll mill-fatt li, preċiżament sabiex l-awtoritajiet nazzjonali msemmija hawn fuq jingħataw setgħat akbar u biex jiġu standardizzati aħjar ir-regoli fis-seħħ bejn il-Kummissjoni u l-awtoritajiet nazzjonali, ġiet adottata d-Direttiva 2019/1 (
27
), l-hekk imsejħa “ECN+”, li fl-Artikolu 14 tipprevedi mekkaniżmu biex jiġu ddeterminati s-sanzjonijiet simili għal dak previst mill-Artikolu 23 tar-Regolament 1/2003.
89.
Id-Direttiva 2019/1, fiż-żmien tal-fatti li huma s-suġġett tal-kawża preżenti, kienet għadha ma ġietx trasposta fid-dritt Litwan.
90.
Minn dan isegwi li, mingħajr preġudizzju għall-osservazzjonijiet preċedenti, mekkaniżmi għad-determinazzjoni tal-multa bħal dawk li jinsabu fl-Artikolu 23 imsemmi qabel ma setgħux, fiż-żmien tal-fatti tal-kawża, jintużaw mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni Litwan, ħlief jekk l-Imħallef nazzjonali ma jaċċertax li dak iż-żmien kien hemm dispożizzjonijiet nazzjonali eżistenti li jippermettu dan.
91.
Fl-aħħar nett, ser nagħmel ftit osservazzjonijiet dwar il-possibbiltà li n-nutara li jiffurmaw il-Presidju jiġu kkwalifikati bħala impriżi fit-twettiq tal-attivitajiet ta’ espressjoni tar-rieda tal-korp deċiżjonali, li toħroġ mill-qari tas-seba’ domanda preliminari.
92.
Il-kwistjoni hija rilevanti inkwantu li l-possibbiltà li f’dan il-każ jiġi aċċertat ftehim bejn impriżi flimkien ma’ deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi tiddependi minnha.
93.
Fil-fatt, kif osservat mill-Kummissjoni (
28
), l-Artikolu 101 TFUE ma jipprekludix il-konstatazzjoni, mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni, ta’ ksur doppju tal-Artikolu 101 TFUE, permezz tal-konklużjoni ta’ ftehim bejn impriżi u deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi.
94.
Dwar dan il-punt, ta’ min jinnota immedjatament kif in-nutara li huma membri tal-Presidju ma jistgħux jitqiesu bħala impriżi fil-mument li jadottaw il-kjarifiki. Kif enfasizzat mill-Kunsill Nutarili fil-punt 2.8 tal-osservazzjonijiet tiegħu, il-kwalifika tan-nutara bħala impriżi teħtieġ l-evalwazzjoni ta’ kull attività individwali eżerċitata mill-entità (
29
).
95.
Għal dan il-għan, għandu wkoll jiġi kkunsidrat li l-kunċett ta’ attività ekonomika jikkoinċidi ma’ kwalunkwe attività ta’ offerta ta’ prodotti jew servizzi fis-suq, irrispettivament minn jekk titħallasx jew mill-fatt li jissussisti skop ta’ profitt (
30
). Il-Qorti tal-Ġustizzja speċifikat ukoll li, sabiex l-attività ekonomika tkun tista’ tiġi attribwita lill-persuna jew lil entità, jeħtieġ li din titwettaq direttament. Fis-sentenza Cassa di Risparmio Firenze (
31
), il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat kif, sabiex l-attività ekonomika tkun imputabbli lill-entità li jkollha l-ishma, huwa meħtieġ li l-hija tipparteċipa effettivament fil-kontroll tal-ġestjoni tagħha. Ukoll, bl-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju għal din il-kawża, ma hemmx dubju li n-nutara ma wettqu l-ebda attività ekonomika, u għalhekk ma aġixxewx bħala impriżi, fil-mument li adottaw id-deċiżjonijiet dwar it-tariffi applikabbli għat-tranżazzjonijiet ta’ negozju.
96.
Jekk imbagħad ried jinftiehem li n-nutara li jiffurmaw il-Presidju osservaw u għalhekk applikaw ir-rati approvati fil-kapaċità tagħhom ta’ prattikanti tal-professjoni nutarili, ma huwiex ċar fuq liema bażi jistgħu jiġu ssanzjonati peress li, kif issemma iktar ’il fuq, huwa fatt mhux ikkontestat li n-nutara Litwani kollha jridu japplikaw it-tariffi deċiżi mill-Kunsill Nutarili.
97.
Is-sanzjoni imposta biss fuq in-nutara li jiffurmaw il-Presidju tidher li hija vvizzjata minn ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali minn dan il-lat ukoll.
98.
Bħala konklużjoni, ma jista’ jkun hemm l-ebda bażi legali fid-dritt tal-Unjoni li fuqha jiġi bbażat mekkaniżmu ta’ sanzjonar bħal dak użat mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni Litwan, jiġifieri s-sanzjoni simultanja tal-assoċjazzjoni tal-impriżi responsabbli għal deċiżjonijiet antikompetittivi u l-membri individwali tal-korp deliberattiv tagħha (il-Presidju).
99.
F’dan is-sens, tixhed ukoll il-prassi tas-sanzjonijiet tal-Kummissjoni li, kif innota l-Kunsill Nutarili Litwan (
32
), f’każijiet tendenzjalment simili, naqas milli jissanzjona individwalment lill-membri tal-korp ta’ tmexxija tal-assoċjazzjonijiet professjonali. Fid-deċiżjoni tagħha dwar l-Assoċjazzjoni tal-Periti Belġjani, il-Kummissjoni ma ppenalizzatx individwalment lill-membri tal-Assoċjazzjoni tal-Periti li kienu adottaw rakkomandazzjoni mmirata li tissuġġerixxi tariffi lill-membri tagħhom, li b’hekk irrestrinġiet il-kompetizzjoni fis-suq tal-periti (
33
). Bl-istess mod, l-ebda sanzjoni individwali ma ġiet imposta fuq membri tal-korpi deċiżjonali tal-Ordni Nazzjonali tal-Ispiżjara li kienet illimitat il-kompetizzjoni fis-suq tal-istudji tal-laboratorju kliniċi.
100.
Madankollu, dan ma jfissirx li, fil-preżenza ta’ ċerti kundizzjonijiet li joħorġu mill-prinċipji ġenerali dwar l-attribuzzjoni tas-sanzjonijiet, id-dritt tal-Unjoni jipprekludi l-possibbiltà li jintuża mekkaniżmu ta’ sanzjoni bħal dan: dan huwa fil-każ fejn jiġu aċċertati responsabbiltajiet speċifiċi ta’ xi intrapriżi li jappartjenu għall-assoċjazzjoni ta’ intrapriżi (li ma jistgħux jikkonsistu fis-sempliċi sħubija f’korpi deliberattivi tal-assoċjazzjoni), jew fil-każ, kif osservat mill-Kummissjoni (
34
), ta’ responsabbiltà speċifika għall-korpi li jieħdu d-deċiżjonijiet li tkun prevista mid-dritt nazzjonali tal-Istat Membru.
IV. Konklużjoni
101.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għas-seba’ domanda preliminari magħmula:
“L-Artikolu 101 TFUE
għandu jiġi interpretat fis-sens li
ma jipprekludix li nutara individwali li jappartjenu għall-Presidju jiġu ssanzjonati b’multi individwali, kontestwalment ma’ dawk imposti fuq il-Kunsill Nutarili, sakemm il-qorti nazzjonali taċċerta, fuq il-bażi tad-dispożizzjonijiet fis-seħħ fil-Litwanja, kontribut speċifiku u konkret fil-kwalità tagħhom ta’ impriżi, differenti u addizzjonali meta mqabbla man-nutara l-oħra li jiffurmaw parti mill-Kunsill Nutarili, jew il-validità ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tippermetti din is-sanzjoni.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: it-Taljan.
(
2
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1/2003 tas‑16 Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Volum 2, p. 205).
(
3
)	L-Artikolu 9 tal-Liġi Litwana Nutarili jipprevedi li “Il-kompiti ewlenin tal-Kunsill Nutarili huma kif ġej: 1) li jikkoordina l-attivitajiet tan-nutara; 2) jipprovdi għal titjib tal-kwalifiki tan-nutara; 3) jipproteġu u jirrappreżentaw l-interessi tan-nutara quddiem awtoritajiet pubbliċi u amministrattivi; 4) ifassal abbozz ta’ atti legali regolatorji dwar kwistjonijiet relatati mal-professjoni nutarili u jippreżentahom lill-Ministru għall-Ġustizzja tar-Repubblika tal-Litwanja; 5) jistandardizza l-prattika nutarili; 6) jikkontrolla l-mod kif in-nutara jwettqu dmirijiethom u jirrispettaw ir-rekwiżiti tal-etika professjonali; 7) jiżgura l-konservazzjoni u l-użu ta’ dokumenti mħejjija min-nutara fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħhom; 8) jipprovdi għat-twettiq ta’ apprendistati professjonali għan-nutara; 9) iwettaq il-kompiti l-oħra stabbiliti minn liġijiet oħra u mill-Istatut tal-Kunsill Nutarili”.
(
4
)	L-Artikolu 19 tal-Liġi Nutarili jipprevedi li “l-ammonti (l-ipprezzar) tad-drittijiet tan-nutara għall-abbozzar ta’ atti nutarili, l-abbozzar ta’ pjanijiet ta’ operazzjonijiet, konsultazzjonijiet u servizzi tekniċi huma ffissati tenut kont tal-kriterji li ġejjin: 1) il-valur tat-tranżazzjoni awtentikata jew att Nutarili ieħor; 2) l-att Nutarili ppreparat jew in-natura tas-servizz mogħti; 3) garanzija tal-indipendenza ekonomika tan-nutar; 4) ir-riskji konnessi mal-attività professjonali tan-nutar u r-responsabbiltà ċivili tiegħu; 5) sussidji trażversali; 6) l-ispejjeż”.
(
5
)	Ara s-sentenza tad‑19 ta’ Frar 2002, Wouters et (C‑309/99, EU:C:2002:98, punt 68).
(
6
)	Ara s-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2017, CHEZ Elektro Bulgaria u FrontEx International (C‑427/16 u C‑428/16, EU:C:2017:890, punt 46).
(
7
)	L-Artikolu 26 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jistabbilixxi li: “In-nutara jwettqu l-attivitajiet nutarili li ġejjin: 1) jawtentikaw kuntratti; 2) joħorġu ċertifikati tas-suċċessjoni; 3) joħorġu ċertifikati ta’ proprjetà fuq parti mill-assi komuni tal-konjuġi; 4) jiċċertifikaw kopji tad-dokumenti u estratti relatati; 5) jiċċertifikaw l-awtentiċità ta’ firma f’dokumenti; 6) jiċċertifikaw it-traduzzjoni ta’ dokumenti minn lingwa għal oħra; 7) jiċċertifikaw li persuna fiżika hija ħajja u l-post tad-domiċilju tagħha; 8) jaqblu li jżommu testmenti assimilati ma’ testmenti uffiċjali u testmenti personali; 9) jiċċertifikaw id-data ta’ notifika ta’ dokumenti; 10) jittrażmettu d-dikjarazzjonijiet ta’ ċerti persuni fiżiċi u ġuridiċi lil persuni fiżiċi u ġuridiċi oħra; 11) jirreġistraw somom ta’ flus f’kont ta’ depożitu; 12) jirċievu rapporti tal-baħar; 13) jopponu kambjali u ċekkijiet; 14) iwaħħlu formuli eżekuttivi fuq atti nutarili li jinvolvu obbligi finanzjarji, kif ukoll fuq kambjali jew ċekkijiet li huma jew ma humiex oġġett ta’ oppożizzjoni; 15) jagħmlu affissjoni ta’ formuli eżekuttivi għall-irkupru obbligatorju ta’ dejn taħt ipoteka (rahan) fuq talba tal-kreditur; 16) ifasslu jew jiċċertifikaw id-dokumenti relatati mal-awtentiċità tad-data pprovduta għall-fini tar-reġistrazzjoni ta’ persuni ġuridiċi u jiċċertifikaw il-possibbiltà li tirreġistra persuna ġuridika, sakemm l-obbligi stabbiliti mil-leġiżlazzjoni jew bl-att ta’ inkorporazzjoni jkunu ssodisfatti u ċ-ċirkustanzi previsti jiġu ssodisfatti minn leġiżlazzjoni jew dokumenti kostituttivi; 17) jiċċertifikaw il-konformità tal-atti kostituttivi tal-entitajiet ġuridiċi mar-rekwiżiti tal-leġiżlazzjoni; 18) jiċċertifikaw, skont il-metodi stabbiliti mill-Gvern Litwan, il-leġittimità tad-dokumenti (permezz ta’ postilla); 19) jistabbilixxu l-atti nutarili l-oħra previsti mil-leġiżlazzjoni. Jiġi rrikonoxxut li l-fatti stabbiliti fid-dokumenti ċċertifikati quddiem nutar huma stabbiliti u ma għandhomx għalfejn jiġu ppruvati sakemm tali dokumenti (jew parti minnhom) jiġu ddikjarati invalidi skont kif stabbilit mil-liġi.” Barra minn hekk, l-Artikolu 45 tal-Liġi dwar il-Professjoni Nutarili jipprevedi li: “[nutar] jiċċertifika tranżazzjonijiet li għalihom il-Kodiċi Ċivili jew liġijiet oħra, fil-każijiet speċifikati mill-Kodiċi Ċivili, jeħtieġu att nutarili. Nutar jista’ wkoll jiċċertifika tranżazzjonijiet li, skont il-leġiżlazzjoni, jistgħu jiġu konklużi bil-fomm jew f’forma ssemplifikata bil-miktub.”
(
8
)	Ara s-sentenzi tat‑13 ta’ Lulju 1966, Consten u Grundig vs Il‑Kummissjoni (56/64 u 58/64, EU:C:1966:41), tas‑6 ta’ Marzu 1974, Istituto Chemioterapico Italiano e Commercial Solvents vs Il‑Kummissjoni (6/73 u 7/73, EU:C:1974:18), tal‑1 ta’ Frar 1978, Miller International Schallplatten vs Il‑Kummissjoni (19/77, EU:C:1978:19), tat‑23 ta’ April 2009, AEPI vs Il‑Kummissjoni (C‑425/07 P, EU:C:2009:253).
(
9
)	Ara s-sentenzi tal‑11 ta’ Lulju 1985, Remia et vs Il‑Kummissjoni (42/84, EU:C:1985:327, punt 22), tal‑21 ta’ Jannar 1999, Bagnasco et (C‑215/96 u C‑216/96, EU:C:1999:12, punt 47).
(
10
)	Ara s-sentenzi tad‑9 ta’ Lulju 1969, Völk (5/69, EU:C:1969:35, punt 7), tal‑25 ta’ Novembru 1971, Béguelin Import (22/71, EU:C:1971:113, p. 954), tat‑28 ta’ April 1998, Javico (C‑306/96, EU:C:1998:173, punt 17), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mengozzi fil-kawża AEPI vs Il‑Kummissjoni (C‑425/07 P, EU:C:2008:660).
(
11
)	Komunikazzjoni tal-Kummissjoni - Linji Gwida dwar il-kunċett tal-effett fuq il-kummerċ li jinsab fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU 2004, C 101, p. 81).
(
12
)	Linji Gwida, punt 52: “[…] is-sehem mis-suq totali tal-partijiet f’suq Komunitarju partikolari milqut minn ftehim ma jaqbiżx il-5 %, u […] id-dħul mill-bejgħ […] mill-impriżi inkwistjoni […] ma jaqbiżx l-EUR 40 miljun. [skont it-tip ta’ ftehim]” (Parentesi kwadri miżjuda minni).
(
13
)	Ara s-sentenzi tad‑29 ta’ Marzu 1979, Nippon Seiko et vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (119/77, EU:C:1979:93), tas‑7 ta’ Ġunju 1983, Musique diffużjoni française et vs Il‑Kummissjoni (100/80 – 103/80, EU:C:1983:158), tal‑25 ta’ Ottubru 1983, AEG-Telefunken vs Il‑Kummissjoni (107/82, EU:C:1983:293).
(
14
)	Ara s-sentenza tal‑11 ta’ Lulju 1989, Belasco et vs Il‑Kummissjoni (246/86, EU:C:1989:301).
(
15
)	Ara s-sentenzi tad‑19 ta’ Frar 2002, Wouters et (C-309/99, EU:C:2002:98), tas16 ta’ Lulju 2015, ING Pensii (C-172/14, EU:C:2015:484), kif ukoll il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Geelhoed fil-kawża ASNEF-EQUIFAX u Amministrazzjoni tal-Istat (C‑238/05, EU:C:2006:440).
(
16
)	Ara s-sentenza tat‑13 ta’ Diċembru 2012, Expedia (C‑226/11, EU:C:2012:795, punt 37).
(
17
)	Ara s-sentenzi tal‑14 ta’ Marzu 2019, Skanska Industrial Solutions et (C‑724/17, EU:C:2019:204, punt 29), tas‑27 ta’ April 2017, Akzo Nobel et vs Il‑Kummissjoni (C‑516/15 P, EU:C:2017:314, punt 46).
(
18
)	Ara s-sentenzi tal‑11 ta’ Diċembru 2007, ETI et (C‑280/06, EU:C:2007:775, punt 39), tat‑8 ta’ Lulju 1999, Il‑Kummissjoni vs Anic Partecipazioni (C‑49/92 P, EU:C:1999:356, punt 145), tad‑29 ta’ Marzu 2011, ThyssenKrupp Nirosta vs Il‑Kummissjoni (C‑352/09 P, EU:C:2011:191, punt 143), tas‑16 ta’ Novembru 2000, KNP BT vs Il‑Kummissjoni (C‑248/98 P, EU:C:2000:625, punt 71), tas‑16 ta’ Novembru 2000, Stora Kopparbergs Bergslags vs Il‑Kummissjoni (C‑286/98 P, EU:C:2000:630, punt 37) u tas‑16 ta’ Novembru 2000, SCA Holding vs Il‑Kummissjoni (C-297/98 P, EU:C:2000:633, punt 27).
(
19
)	Ara s-sentenza tas‑16 ta’ Novembru 2000, Cascades vs Il‑Kummissjoni (C‑279/98 P, EU:C:2000:626, punt 78).
(
20
)	Ara s-sentenza tal‑20 ta’ Marzu 2002, HFB et vs Il‑Kummissjoni (T‑9/99, EU:T:2002:70, punt 66).
(
21
)	Kummenti mil-Litwanja, punt 53.
(
22
)	Kummenti mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni, punt 87.
(
23
)	Ara s-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2008, Coop de France Bétail et Viande et vs Il‑Kummissjoni (C‑101/07 P u C‑110/07 P, EU:C:2008:741, punt 97), li skontha “meta, bħal f’din il-kawża, il‑membri ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jkunu pparteċipaw b’mod attiv fl-implementazzjoni ta’ ftehim antikompetittiv, id-dħul mill-bejgħ ta’ dawn il-membri jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex tiġi ddeterminata l-penali, u dan anki jekk l-assoċjazzjoni inkwistjoni, b’mod differenti mis-sitwazzjoni msemmija fil-punt 66 tas-sentenza Finnboard vs Il-Kummissjoni, iċċitata iktar ’il fuq, ma jkollhiex il‑possibbiltà li torbot lill-membri tagħha”.
(
24
)	Fejn il-ksur ta’ assoċjazzjoni jirrigwarda l-attivitajiet tal-membri tagħha, il-multa ma għandhiex taqbeż l-10 % tal-fatturat totali ta’ kull membru attiv fis-suq affettwat mill-ksur tal-assoċjazzjoni.
(
25
)	Jekk multa tiġi imposta fuq assoċjazzjoni ta’ impriżi li tieħu inkunsiderazzjoni d-dħul mill-bejgħ tal-membri tagħha u l-assoċjazzjoni ma tkunx solventi, l-assoċjazzjoni hija obbligata titlob kontribuzzjonijiet mill-membri tagħha sa l-ammont tal-multa. Jekk dawn il-kontribuzzjonijiet ma jkunux tħallsu lill-assoċjazzjoni f’perijodu stabbilit mill-Kummissjoni, din tal-aħħar tista’ titlob il-ħlas tal-multa direttament minn kull waħda mill-impriżi li r-rappreżentanti tagħhom kienu membri tal-korpi deċiżjonali tal-assoċjazzjoni interessat.
(
26
)	Sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2008, Coop de France Bétail et Viande et vs Il‑Kummissjoni (C‑101/07 P u C‑110/07 P, EU:C:2008:741, punt 93)
(
27
)	Id-Direttiva (UE) 2019/1 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Diċembru 2018, sabiex l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri jingħataw setgħat biex ikunu inforzaturi aktar effettivi, u biex jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-suq intern (ĠU 2019, L 11, p. 3).
(
28
)	Osserva l-azzjonijiet tal-Kummissjoni, punt 107.
(
29
)	Ara s-sentenza tal‑1 ta’ Lulju 2008, MOTOE (C‑49/07, EU:C:2008:376, punt 25).
(
30
)	Ara s-sentenzi tas‑16 ta’ Novembru 1995, Fédération française des sociétés d’assurance et (C‑244/94, EU:C:1995:392, punt 21),
(
31
)	Ara s-sentenza tal‑10 ta’ Jannar 2006, Cassa di Risparmio di Firenze et (C‑222/04, EU:C:2006:8)
(
32
)	Kumment mill-Kunsill Nutarili Litwani, punti 2.13 u 2.14.
(
33
)	Deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea COMP/A.38549 tal‑24 ta’ Ġunju 2004.
(
34
)	Osservazzjoni tal-Kummissjoni, punt 110.