62022CJ0029_RES
Gevoegde zaken C‑29/22 P en C‑44/22 P
KDenKS
tegen
Raad van de Europese Unie e.a.
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 10 september 2024
„Hogere voorziening – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) – Gemeenschappelijk optreden 2008/124/GBVB – Rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo (Eulex Kosovo) – Beroep tot schadevergoeding – Schade die zou zijn geleden als gevolg van meerdere gevallen van handelen en nalaten van de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) in het kader van de uitvoering van dit gemeenschappelijk optreden – Ontoereikende onderzoeken naar foltering en verdwijning van en moord op personen – Bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie om uitspraak te doen op dit beroep – Artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU – Artikel 275 VWEU”
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Bevoegdheid van de Unierechter – Beroep tot schadevergoeding – Beroep betreffende handelen of nalaten dat onder dit beleid valt – Beroep dat er niet toe strekt na te gaan of artikel 40 VEU in acht is genomen en evenmin of aan de beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen of rechtspersonen is voldaan – Daarvan uitgesloten – Verenigbaarheid van deze beperking van de bevoegdheid van het Hof met artikel 47 van het Handvest van de grondrechten, de artikelen 6 en 13 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, artikel 6, lid 2, VEU en de artikelen 268 en 340 VWEU
(Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47, 51, lid 1, en 52, lid 7; art. 2, 3, lid 5, 5, leden 1 en 2, 6, 13, lid 2, 19, 21, 23, 24, lid 1, en 40 VEU; art. 268, 275, tweede alinea, 340 en 344 VWEU; gemeenschappelijk optreden 2008/124 van de Raad)
(zie punten 62, 63, 66‑73, 77‑82, 85‑87, 90‑92, 94)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Bevoegdheid van de Unierechter – Beroep tot schadevergoeding – Beroep betreffende handelen of nalaten dat onder dit beleid valt – Beroep dat er niet toe strekt na te gaan of artikel 40 VEU in acht is genomen en evenmin of aan de beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen of rechtspersonen is voldaan – Betrokken handelen of nalaten dat niet rechtstreeks in verband staat met de politieke of strategische keuzes van de instellingen, organen en instanties van de Unie in het kader van dat beleid – Daaronder begrepen – Betrokken handelen of nalaten dat rechtstreeks in verband staat met dergelijke keuzes – Daarvan uitgesloten
(Art. 24‑26, 28, 29, 37, 38, 42 en 43 VEU; art. 275 VWEU; gemeenschappelijk optreden 2008/124 van de Raad)
(zie punten 115‑119)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Bevoegdheid van de Unierechter – Beroep tot schadevergoeding – Beroep betreffende handelen of nalaten dat onder dit beleid valt – Beroep dat er niet toe strekt na te gaan of artikel 40 VEU in acht is genomen en evenmin of aan de beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen of rechtspersonen is voldaan – Betrokken handelen of nalaten dat rechtstreeks in verband staat met de politieke of strategische keuzes van de instellingen, organen en instanties van de Unie in het kader van dat beleid – Middelen die ter beschikking worden gesteld van een EU-missie – Besluit om het uitvoerend mandaat van een dergelijke missie in te trekken – Daarvan uitgesloten
[Art. 24, lid 1, tweede alinea, 28, lid 1, en 43, lid 2, VEU; art. 275, eerste alinea, VWEU; gemeenschappelijk optreden 2008/124 van de Raad, art. 3, d); besluit (GBVB) 2018/856 van de Raad]
(zie punten 120, 121, 124, 126, 136, 137)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Bevoegdheid van de Unierechter – Beroep tot schadevergoeding – Beroep betreffende handelen of nalaten dat onder dit beleid valt – Beroep dat er niet toe strekt na te gaan of artikel 40 VEU in acht is genomen en evenmin of aan de beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen of rechtspersonen is voldaan – Betrokken handelen of nalaten dat niet rechtstreeks in verband staat met de politieke of strategische keuzes van de instellingen, organen en instanties van de Unie – Gebrek aan geschikt personeel van een EU-missie – Mensenrechtenschendingen die deze missie heeft begaan – Panel dat de wegens deze schendingen ingediende klachten onderzoekt – Ontbreken van procedurevoorschriften waarin is voorzien in rechtsbijstand – Ontbreken van bevoegdheden voor tenuitvoerlegging – Geen individuele maatregelen met betrekking tot de bijzondere situaties van verzoekers – Daaronder begrepen
(Art. 24, lid 1, tweede alinea, VEU; art. 275, tweede alinea, VWEU; gemeenschappelijk optreden 2008/124 van de Raad, art. 1 en 2; besluit 2014/349/GBVB, art. 15 bis)
(zie punten 120, 121, 124, 127, 128, 130, 131, 133‑135, 137)
Hogere voorziening – Hogere voorziening die gedeeltelijk gegrond is verklaard – Afdoening van het geding ten gronde door de rechterlijke instantie in hogere voorziening – Voorwaarde – Zaak die in staat van wijzen is – Geen – Terugverwijzing van de zaak naar het Gerecht – Door de rechterlijke instantie in hogere voorziening verrichte definitieve toetsing van de bevoegdheid om kennis te nemen van het beroep
(Statuut van het Hof van Justitie, art. 61, eerste alinea)
(zie punten 159, 163‑166)
Samenvatting
Door de beschikking KS en KD/Raad e.a. van het Gerecht (
1
) (hierna: „bestreden beschikking”) te vernietigen voor zover deze rechterlijke instantie zich kennelijk onbevoegd heeft verklaard om kennis te nemen van het door KS en KD ingestelde beroep op grond dat dit betrekking had op politieke of strategische keuzes in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) (
2
), verduidelijkt de Grote kamer van het Hof de omvang van de beperking van de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de Unie op het gebied van het GBVB als bedoeld in artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU (
3
) en artikel 275, eerste alinea, VWEU (
4
). KS en KD zijn naaste familieleden van personen die in 1999 in Kosovo zijn gefolterd, vermist of gedood tijdens het conflict in dit land. In 2008 heeft de Europese Unie bij gemeenschappelijk optreden 2008/124 (
5
) een civiele rechtsstaatmissie in dat derde land ingesteld, Eulex Kosovo genaamd, die met name belast is met het onderzoek naar dergelijke misdrijven. In 2009 heeft de Unie op grond van dat gemeenschappelijk optreden het Human Rights Review Panel (panel voor de beoordeling van de mensenrechtensituatie; hierna: „HRRP”) ingesteld, dat klachten moet onderzoeken die zijn ingediend wegens mensenrechtenschendingen door Eulex Kosovo in het kader van de uitoefening van zijn mandaat.
Nadat KS en KD klachten hadden ingediend, heeft het HRRP in november 2015 en oktober 2016 vastgesteld dat verschillende door het Europees Verdrag voor de rechten van de mens (hierna: „EVRM”) (
6
) beschermde grondrechten waren geschonden. In maart 2017 heeft het HRRP besloten de betrokken dossiers af te sluiten en daarbij in elk van de gevallen vastgesteld dat het hoofd van Eulex Kosovo de tot hem gerichte aanbevelingen van het HRRP slechts gedeeltelijk had uitgevoerd.
In december 2017 heeft het Gerecht bij beschikking KS/Raad e.a. (
7
) het beroep verworpen dat KS had ingesteld tegen de Raad van de Europese Unie, de Europese Commissie en de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), dat met name strekte tot „nietigverklaring of wijziging van gemeenschappelijk optreden 2008/124” en tot vaststelling van niet-contractuele aansprakelijkheid wegens schending van verschillende bepalingen van het EVRM, omdat het kennelijk onbevoegd was om daarvan kennis te nemen.
In november 2021 heeft het Gerecht bij de bestreden beschikking om dezelfde reden het beroep van KS en KD verworpen dat strekte tot vergoeding van de schade die zij stellen te hebben geleden als gevolg van meerdere gevallen van handelen en nalaten van de Raad, de Commissie en EDEO, die met name betrekking hadden op de tijdens de Eulex Kosovo-missie verrichte onderzoeken naar de foltering en de verdwijning van en de moord op hun familieleden. KS en KD hadden intussen in juni 2021 een verzoek om maatregelen van instructie ingediend, strekkende tot overlegging van de volledige versie van het operatieplan (OPLAN) van Eulex Kosovo sinds de instelling van die missie in 2008.
Bij het Hof zijn twee hogere voorzieningen ingesteld door respectievelijk KS en KD (zaak C‑29/22 P) en de Commissie (zaak C‑44/22 P), waarna het deze beschikking van het Gerecht gedeeltelijk vernietigt en de zaak naar het Gerecht terugverwijst voor een uitspraak over de ontvankelijkheid en, in voorkomend geval, de gegrondheid van dit beroep.
In de bestreden beschikking heeft het Gerecht met name vastgesteld dat het beroep van KS en KD voortvloeide uit handelingen of gedragingen die politieke of strategische kwesties betreffen in verband met de vaststelling van de activiteiten, prioriteiten en middelen van Eulex Kosovo en het besluit om in het kader van die missie het HRRP op te richten, en dat de instelling en de activiteiten van de Eulex Kosovo-missie overeenkomstig gemeenschappelijk optreden 2008/124 onder de bepalingen van het VEU inzake het GBVB vielen. Bovendien heeft het Gerecht in essentie geoordeeld dat het Hof van Justitie van de Europese Unie op grond van artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU en artikel 275, eerste alinea, VWEU in beginsel niet bevoegd was op het gebied van de bepalingen van het GBVB en de op grond van die bepalingen vastgestelde handelingen, en dat de uitzonderingen op dat beginsel waarin eerstgenoemde bepaling en artikel 275, tweede alinea, VWEU voorzien, in casu niet van toepassing waren omdat dat beroep geen betrekking had op beperkende maatregelen jegens natuurlijke of rechtspersonen in de zin van laatstgenoemde bepaling, noch op de eerbiediging van artikel 40 VEU (
8
).
Beoordeling door het Hof
Aangezien KS, KD en de Commissie deze beoordeling hebben betwist, onderzoekt het Hof de gegrondheid van de uitlegging van het Gerecht met betrekking tot deze aspecten.
Uitlegging van artikel 24, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 275, eerste alinea, VWEU.
Voor de uitlegging van de Verdragsbepalingen die voorzien in de beperking van de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de Unie op het gebied van het GBVB, stelt het Hof om te beginnen vast dat door de opname van dit beleid in het constitutionele kader van de Unie, de fundamentele beginselen van de rechtsorde van de Unie ook van toepassing zijn in het kader van dat beleid. Tot die beginselen behoren met name de eerbiediging van de rechtsstaat en de grondrechten, welke waarden het onder meer noodzakelijk maken dat de autoriteiten van de Unie aan rechterlijk toezicht zijn onderworpen.
Desalniettemin merkt het Hof in de eerste plaats op dat overeenkomstig artikel 24, lid 1, tweede alinea, eerste volzin, VEU „[h]et [GBVB] [...] aan specifieke regels en procedures [is] onderworpen”, waaronder die waarin de bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie ten aanzien van de bepalingen inzake het GBVB en de op basis daarvan vastgestelde handelingen, wordt beperkt. Een dergelijke beperking valt echter in overeenstemming te brengen met zowel artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) als de artikelen 6 en 13 EVRM.
In dit verband heeft het Hof ten eerste reeds geoordeeld dat artikel 47 van het Handvest voor het Hof zelf geen bevoegdheid in het leven kan roepen wanneer de Verdragen dit uitsluiten, en dat dit artikel evenmin wijzigingen kan aanbrengen in het in de Verdragen neergelegde stelsel van rechterlijke toetsing, waartoe de ontvankelijkheidsregels voor rechtstreekse beroepen behoren. Voorts zijn de beginselen van bevoegdheidstoedeling en institutioneel evenwicht ook van toepassing op het gebied van het GBVB. Enkel de stelling dat de grondrechten van een particulier worden geschonden als gevolg van het handelen of nalaten waartegen deze particulier beroep instelt, is voor het Hof van Justitie van de Europese Unie dan ook niet voldoende om zich bevoegd te verklaren om daarvan kennis te nemen. Ten tweede moet het Hof inderdaad erop toezien dat de uitlegging die het geeft aan artikel 47 van het Handvest, waarvan de eerste en de tweede alinea overeenkomen met artikel 6, lid 1, en artikel 13 EVRM, zodanig is dat het daardoor geboden beschermingsniveau niet in strijd komt met het niveau dat wordt geboden door die bepalingen van het EVRM, zoals uitgelegd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Het door artikel 6, lid 1, EVRM gewaarborgde recht is om te beginnen echter niet absoluut en kan aan legitieme beperkingen worden onderworpen. Voorts kan de bescherming die wordt geboden door artikel 13 EVRM, dat waarborgt dat er in het nationale recht een rechtsmiddel bestaat dat het mogelijk maakt zich te beroepen op de rechten en vrijheden van het EVRM, evenmin als absoluut worden beschouwd, aangezien de context waarin de gestelde schending, of categorie van gestelde schendingen, voorkomt, een beperking van de mogelijke rechtsmiddelen kan rechtvaardigen.
Bijgevolg heeft het Gerecht geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in essentie te oordelen dat noch artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU en artikel 275 VWEU enerzijds, (
9
) noch het aanvoeren van schendingen van grondrechten anderzijds op zich konden rechtvaardigen dat het Gerecht zich bevoegd zou verklaren om kennis te nemen van het door KS en KD ingestelde beroep. Bovendien kan artikel 6, lid 2, VEU, dat voorziet in de toetreding van de Unie tot het EVRM, niet aldus worden uitgelegd dat het tot gevolg heeft dat de bevoegdheden van het Hof van Justitie van de Europese Unie op het gebied van het GBVB worden uitgebreid, aangezien de op die toetreding toepasselijke regeling bepaalt dat het toetredingsakkoord de bevoegdheden van de Unie en die van haar instellingen onverlet laat.
Aangaande in de tweede plaats meer in het bijzonder de toepassing van artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU en artikel 275 VWEU op beroepen wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie – die worden geregeld in de artikelen 268 en 340 VWEU – merkt het Hof op dat noch het exclusieve karakter van de aan het Hof van Justitie van de Europese Unie toegekende bevoegdheid om uitspraak te doen op dergelijke beroepen, noch de autonomie van deze categorie van beroepen tot gevolg kan hebben dat de grenzen van de bij de Verdragen aan die instelling verleende bevoegdheid worden uitgebreid. Artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU en artikel 275 VWEU, die de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de Unie op het gebied van het GBVB beperken, moeten met betrekking tot beroepen op dit gebied, ten opzichte van de artikelen 268 en 340 VWEU als leges speciales worden beschouwd. Derhalve kan niet worden aanvaard dat artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU en artikel 275 VWEU geen betrekking hebben op beroepen wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie.
In de derde en laatste plaats bevestigt het Hof onder verwijzing naar het arrest Carvalho e.a./Parlement en Raad (
10
) – waarin aan een uitleggingsbeginsel uitdrukking wordt gegeven dat van toepassing is op alle rechtsmiddelen waarin de Verdragen voorzien – ook de uitlegging door het Gerecht van de Verdragsbepalingen inzake de bevoegdheid van de Unierechter in het licht van het grondrecht op effectieve rechterlijke bescherming, in die zin dat dit grondrecht er niet toe mag leiden dat de uitdrukkelijk in het VWEU gestelde voorwaarden terzijde worden geschoven.
Verband tussen het betrokken handelen en nalaten en de politieke of strategische keuzes in het kader van het GBVB betreffende de bepaling en de uitvoering van het GBVB
Het Hof brengt in herinnering dat in het kader van het onderzoek van de bevoegdheid van het Hof van Justitie van de Europese Unie om kennis te nemen van een beroep betreffende onder het GBVB vallend handelen of nalaten, om te beginnen moet worden nagegaan of de betrokken situatie valt onder een van de in artikel 24, lid 1, tweede alinea, laatste volzin, VEU en artikel 275, tweede alinea, VWEU bedoelde gevallen, waarin die bevoegdheid uitdrukkelijk is erkend. (
11
) Indien dat niet het geval is moet vervolgens worden beoordeeld of die bevoegdheid kan worden gebaseerd op de omstandigheid dat het betrokken handelen en nalaten niet rechtstreeks in verband staat met de politieke of strategische keuzes van de instellingen, organen en instanties van de Unie in het kader van het GBVB, en met name het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid (GVDB). (
12
) Derhalve is het Hof van Justitie van de Europese Unie weliswaar bevoegd om te beoordelen of het betrokken handelen of nalaten dat niet rechtstreeks in verband staat met die politieke of strategische keuzes rechtmatig is en tevens om dit uit te leggen, maar beschikt zij niet over deze bevoegdheden indien dit handelen of nalaten rechtstreeks in verband staat met die politieke of strategische keuzes. (
13
)
In dit verband onderzoekt het Hof de beoordeling van het Gerecht (
14
) en gaat het ertoe over elk handelen en nalaten dat onder het GBVB, en met name onder het GVDB, valt en waarop de beroepen van KS en KD betrekking hebben, concreet te analyseren. (
15
)
In casu is in de eerste plaats in de bestreden beschikking door het Gerecht vastgesteld dat dit beroep niet viel onder de gevallen waarvoor in de Verdragsbepalingen uitdrukkelijk is bepaald dat het Hof van Justitie van de Europese Unie bevoegd is op het gebied van het GBVB, hetgeen overigens niet is betwist in het kader van de hogere voorzieningen. In de tweede plaats heeft het Gerecht in essentie geoordeeld dat het handelen en nalaten waarop dit beroep (
16
) betrekking heeft, rechtstreeks in verband stond met dat beleid, gelet op de politieke en strategische aard van dat handelen en nalaten en de samenhang daarvan met de bepaling en de uitvoering van het GBVB, om welke reden het zich onbevoegd heeft verklaard kennis te nemen van dat beroep.
In dit verband merkt het Hof ten eerste op dat de middelen die ter beschikking worden gesteld van een GBVB-missie, en met name van een GVDB-missie, rechtstreeks in verband staan met de in het kader van het GBVB gemaakte politieke of strategische keuzes, zoals het Gerecht terecht heeft opgemerkt.
Daarentegen heeft het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat het vermeende gebrek aan geschikt personeel behoort tot politieke of strategische kwesties die betrekking hebben op de bepaling en de uitvoering van het GBVB. Bij de bevoegdheid van de Eulex Kosovo-missie om personeel in dienst te nemen (
17
) is immers sprake van een handeling van dagelijks bestuur in het kader van de uitvoering van het mandaat van die missie. De besluiten van Eulex Kosovo over de keuze van het personeel dat door deze missie wordt tewerkgesteld staan dus niet rechtstreeks in verband met de politieke of strategische keuzes van deze missie in het kader van het GBVB.
Ten tweede komt het Hof eveneens tot deze vaststelling dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij de kwestie van het ontbreken van bepalingen die voorzien in rechtsbijstand tijdens procedures bij het HRRP. Dit deel van het beroep van KS en KD heeft immers betrekking op de procedureregels van deze commissie, die niet rechtstreeks in verband staan met politieke of strategische keuzes in het kader van het GBVB.
Ook met betrekking tot het ontbreken van aan het HRRP toegekende tenuitvoerleggingsbevoegdheden of het ontbreken van rechtsmiddelen ingeval het HRRP schendingen heeft vastgesteld, wijst het Hof er, onder verwijzing naar de doelstellingen die aan de instelling van de Eulex Kosovo-missie ten grondslag hebben gelegen (
18
), op dat de beslissing om het handelen en nalaten van deze missie al dan niet aan een toezichtmechanisme te onderwerpen dat aan die normen voldoet, niet rechtstreeks in verband staat met de politieke of strategische keuzes betreffende die missie, maar uitsluitend met een aspect van het administratieve beheer ervan.
Ten derde zet het Hof uiteen dat zowel het ontbreken van corrigerende maatregelen om een einde te maken aan de door het HRRP vastgestelde grondrechtenschendingen als het ontbreken van een juridisch deugdelijke toetsing van de zaak van KD, betrekking heeft op het verzuim om individuele maatregelen vast te stellen met betrekking tot de bijzondere situaties van KS en KD en niet rechtstreeks in verband stond met de politieke of strategische keuzes die in het kader van het GBVB zijn gemaakt. Hetzelfde geldt voor de stelling van de Raad en EDEO dat deze missie alles had gedaan wat in haar macht lag om de betrokken misdrijven te onderzoeken. Het Gerecht heeft dus ook met betrekking tot deze aspecten van het beroep blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.
Ten vierde staat daarentegen het besluit om het uitvoerend mandaat van een GBVB-missie, en met name van een GVDB-missie, in te trekken, rechtstreeks in verband met dergelijke politieke of strategische keuzes in het kader van het GBVB in de zin van artikel 28, lid 1, en artikel 43, lid 2, VEU. Bijgevolg heeft het Gerecht geen blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door zich onbevoegd te verklaren om uitspraak te doen over de grieven betreffende de intrekking van het uitvoerend mandaat van Eulex Kosovo bij besluit 2018/856 (
19
).
Beroep bij het Gerecht
Aangezien het Hof vaststelt dat het niet beschikt over de gegevens die nodig zijn om definitief uitspraak te doen over de door de Raad, de Commissie en EDEO opgeworpen excepties van niet-ontvankelijkheid of over de gegrondheid van het door KS en KD ingestelde beroep, verwijst het de zaak terug naar het Gerecht voor een uitspraak over de ontvankelijkheid en, in voorkomend geval, over dat beroep ten gronde en over het verzoek om toegang tot het OPLAN van Eulex Kosovo.
(
1
)	Beschikking van 10 november 2021, KS en KD/Raad e.a. (T‑771/20, EU:T:2021:798).
(
2
)	Deze beschikking wordt vernietigd voor zover het beroep van KS en KD betrekking had op met name schending van verschillende grondrechten en misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende macht door een orgaan en van de instellingen van de Unie. De hogere voorzieningen worden afgewezen voor het overige.
(
3
)	Krachtens deze bepaling is het „Hof van Justitie van de Europese Unie [...] niet bevoegd ten aanzien van [de bepalingen op het gebied van het GBVB], met uitzondering van zijn bevoegdheid toezicht te houden op de naleving van artikel 40 [VEU] en de wettigheid van bepaalde besluiten na te gaan, als bepaald in artikel 275, tweede alinea, [VWEU]”.
(
4
)	Volgens dit artikel 275 VWEU is „[h]et Hof van Justitie van de Europese Unie [...] niet bevoegd ten aanzien van de bepalingen van het [GBVB] noch ten aanzien van de op grond daarvan vastgestelde besluiten. Het Hof is evenwel bevoegd om toezicht te houden op de naleving van artikel 40 [VEU] en uitspraak te doen inzake beroepen die onder de in artikel 263, vierde alinea [VWEU] bepaalde voorwaarden worden ingesteld betreffende het toezicht op de wettigheid van besluiten houdende beperkende maatregelen jegens natuurlijke personen of rechtspersonen, die door de Raad op grond van titel V, hoofdstuk 2 [VEU] zijn vastgesteld.”
(
5
)	Gemeenschappelijk optreden 2008/124/GBVB van de Raad van 4 februari 2008 inzake de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo, EULEX KOSOVO (PB 2008, L 42, blz. 92).
(
6
)	Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950.
(
7
)	Beschikking van 14 december 2017, KS/Raad e.a. (T‑840/16, EU:T:2017:938).
(
8
)	Dit artikel luidt: „De uitvoering van het [GBVB] heeft geen gevolgen voor de toepassing van de procedures en de respectieve omvang van de bevoegdheden van de instellingen waarin de Verdragen voorzien voor de uitoefening van de in de artikelen 3 tot en met 6 [VWEU] bedoelde bevoegdheden van de Europese Unie. Evenmin heeft de uitvoering van de in deze artikelen bedoelde beleidsonderdelen gevolgen voor de toepassing van de procedures en de respectieve omvang van de bevoegdheden van de instellingen waarin de Verdragen voorzien voor de uitoefening van de bevoegdheden van de Unie op grond van dit hoofdstuk.”
(
9
)	Gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, artikel 6, lid 1, en artikel 13 EVRM en artikel 2, artikel 3, lid 5, en de artikelen 6, 19, 21 en 23 VEU.
(
10
)	Arrest van 25 maart 2021, Carvalho e.a./Parlement en Raad (C‑565/19 P, EU:C:2021:252, punten 69 en 78).
(
11
)	Arresten van 28 maart 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 60), en 6 oktober 2020, Bank Refah Kargaran/Raad (C‑134/19 P, EU:C:2020:793, punt 27).
(
12
)	Dit volgt uit de rechtspraak van het Hof die voortvloeit uit punt 49 van het arrest van 12 november 2015, Elitaliana/Eulex Kosovo (C‑439/13 P, EU:C:2015:753), punt 55 van het arrest van 19 juli 2016, H/Raad e.a. (C‑455/14 P, EU:C:2016:569), en punt 66 van het arrest van 25 juni 2020, Satcen/KF (C‑14/19 P, EU:C:2020:492).
(
13
)	Bijgevolg is het Hof van Justitie van de Europese Unie niet bevoegd is om de rechtmatigheid te beoordelen – of een uitlegging te geven – van handelen of nalaten dat rechtstreeks in verband staat met het realiseren, bepalen en uitvoeren van het GBVB, en met name van het GVDB, te weten in het bijzonder de vaststelling van de strategische belangen van de Unie en de bepaling van zowel het door de Unie uit te voeren optreden en de door de Unie in te nemen standpunten als de algemene richtsnoeren van het GBVB in de zin van de artikelen 24 tot en met 26, 28, 29, 37, 38, 42 en 43 VEU.
(
14
)	Deze beoordeling is te vinden in de punten 28 tot en met 39 van de bestreden beschikking.
(
15
)	Daartoe houdt het Hof rekening met het feit dat de doelstelling van rechtszekerheid vereist dat de Unierechter niet verplicht is de zaak ten gronde te onderzoeken teneinde zijn bevoegdheid vast te stellen.
(
16
)	Dit handelen en nalaten wordt genoemd in punt 20 van het arrest. Het gaat in essentie erom dat:
wegens het gebrek aan de nodige middelen en geschikt personeel bij deze missie voor de uitoefening van haar uitvoerend mandaat geen geëigend onderzoek was gedaan naar de verdwijning van en de moord op hun familieleden;
het ontbreekt aan bepalingen over rechtsbijstand voor verzoekers die daarvoor in aanmerking komen tijdens procedures bij het HRRP en omdat het HRRP is ingesteld zonder de bevoegdheid zijn beslissingen ten uitvoer te leggen en zonder een rechtsmiddel te bieden voor vastgestelde schendingen;
geen corrigerende maatregelen waren genomen om geheel of gedeeltelijk een einde te maken aan de in het eerste en het tweede streepje genoemde schendingen toen de bevindingen van het HRRP door het hoofd van Eulex Kosovo ter kennis van de Unie waren gebracht;
sprake was van misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende macht door de Raad en EDEO, omdat zij onder meer hebben aangegeven dat Eulex Kosovo alles had gedaan wat in haar macht lag om de ontvoering van en de waarschijnlijke moord op de echtgenoot van KS en de moord op de echtgenoot en de zoon van KD te onderzoeken;
sprake was van misbruik van uitvoerende macht, of nalaten om deze macht naar behoren aan te wenden, voor zover bij besluit (GBVB) 2018/856 van de Raad van 8 juni 2018 tot wijziging van gemeenschappelijk optreden 2008/124/GBVB inzake de rechtsstaatmissie van de Europese Unie in Kosovo (PB 2018, L 146, blz. 5) het uitvoerend mandaat van Eulex Kosovo is ingetrokken, terwijl de in het eerste en het tweede streepje genoemde schendingen bleven voortbestaan;
sprake was van misbruik of oneigenlijk gebruik van uitvoerende of overheidsmacht omdat in de zaak van KD betreffende een prima facie geval van een oorlogsmisdrijf, geen juridisch deugdelijke toetsing door Eulex Kosovo en/of de Special Prosecutors Office (gespecialiseerd openbaar ministerie) voor onderzoek, en vervolging voor het Kosovotribunaal was gewaarborgd.
(
17
)	Deze bevoegdheid blijkt uit de bewoordingen van artikel 15 bis van gemeenschappelijk optreden 2008/124, zoals gewijzigd bij besluit 2014/349/GBVB van de Raad van 12 juni 2014 (PB 2014, L 174, blz. 42).
(
18
)	Zie de artikelen 1 en 2 van gemeenschappelijk optreden 2008/124.
(
19
)	Bij dit besluit is de in artikel 3, onder d), van gemeenschappelijk optreden 2008/124 neergelegde verplichting van deze missie om ervoor te zorgen dat bepaalde misdrijven „terdege worden onderzocht, vervolgd, berecht en bestraft”, opgeheven.