62020CJ0231_RES
Zaak C‑231/20
MT
tegen
Landespolizeidirektion Steiermark
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Verwaltungsgerichtshof)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 14 oktober 2021
„Prejudiciële verwijzing – Vrije dienstverrichting – Artikel 56 VWEU – Kansspelen – Ter beschikking stellen van verboden loterijen – Sancties – Evenredigheid – Minimumboeten – Cumulatie – Geen bovengrens – Vervangende hechtenisstraf – Evenredige bijdrage in de procedurekosten – Artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie”
Vrije dienstverrichting – Beperkingen – Kansspelen – Nationale regeling die sancties oplegt wegens inbreuken op een kansspelmonopolie – Beoordeling van de rechtmatigheid van deze sancties door de nationale rechter – Beoordeling van de verenigbaarheid van deze sancties met de vrijheid van dienstverrichting – Omvang
(Art. 56 VWEU)
(zie punten 27‑29, 33‑35, dictum 1)
Vrije dienstverrichting – Beperkingen – Kansspelen – Ter beschikking stellen van verboden loterijen – Sancties – Minimumboete en vervangende hechtenisstraf per niet-vergunde speelautomaat – Cumulatie van boeten en straffen – Geen bovengrens – Evenredige bijdrage in de procedurekosten – Toelaatbaarheid – Voorwaarden – Naleving van het evenredigheidsbeginsel – Eerbiediging van het recht op toegang tot de rechter
(Art. 56 VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47 en art.49, lid 3)
(zie punten 39‑47, 49‑51, 53, 56‑58, dictum 2)
Samenvatting
In 2016 heeft een vennootschap in een etablissement in Oostenrijk tien speelautomaten ter beschikking gesteld voor commerciële doeleinden. Daarmee heeft zij inbreuk gemaakt op het kansspelmonopolie. De Oostenrijkse federale wet op de kansspelen verbiedt namelijk loterijen waarvoor geen enkele concessie of vergunning is verleend en die niet zijn uitgezonderd van het staatsmonopolie op kansspelen. Op het organiseren van geautomatiseerde kansspelen zonder de vereiste concessie staat een geldboete, een vervangende hechtenisstraf en een bijdrage in de kosten van de sanctieprocedure ten belope van 10 % van de geldboete. Voor de naleving van de bepalingen door een rechtspersoon moet in beginsel de persoon die de vennootschap ten aanzien van derden vertegenwoordigt, verantwoordelijk worden geacht.
Aldus is de vertegenwoordiger van bovengenoemde vennootschap schuldig bevonden aan die overtredingen en is hem eerst een geldboete van 100000 EUR (namelijk 10000 EUR per overtreding), een vervangende hechtenisstraf van dertig dagen (drie dagen per overtreding) en een verplichte bijdrage in de procedurekosten ten belope van 10000 EUR opgelegd. Hij is in rechte opgekomen tegen deze beslissing, waarna deze sancties zijn verminderd tot respectievelijk 40000 EUR, tien dagen en 4000 EUR.
Het Verwaltungsgerichtshof (hoogste bestuursrechter, Oostenrijk), dat zich dient uit te spreken over de rechtmatigheid van deze nieuwe sanctie, heeft het Hof verschillende prejudiciële vragen gesteld over de verenigbaarheid van de betrokken nationale regeling met de in artikel 56 VWEU neergelegde vrijheid van dienstverrichting.
In zijn arrest verduidelijkt het Hof onder meer de omvang van de verplichting van de nationale rechterlijke instanties om de betrokken sanctieregeling op het gebied van kansspelen te toetsen aan de vrijheid van dienstverrichting.
Beoordeling door het Hof
Om te beginnen preciseert het Hof dat voor elk van de bij de nationale kansspelregeling opgelegde beperkingen – en ook voor de sancties – afzonderlijk moet worden onderzocht of de betrokken beperking geschikt is om de verwezenlijking van het (de) nagestreefde doel(en) te waarborgen en niet verder gaat dan ter bereiking daarvan noodzakelijk is.
Bijgevolg moet de nationale rechter die zich over de wettigheid van een sanctie op dit gebied dient uit te spreken, specifiek nagaan of deze beperking, gelet op de concrete wijze waarop zij is vastgesteld, verenigbaar is met de vrijheid van dienstverrichting in de zin artikel 56 VWEU. Deze beoordeling moet ook worden verricht wanneer reeds eerder is geoordeeld dat de andere beperkingen die gepaard gaan met de invoering van het kansspelmonopolie verenigbaar zijn met deze bepaling.
Vervolgens oordeelt het Hof onder meer dat wanneer de door de lidstaten ingevoerde beperkingen op kansspelen worden gerechtvaardigd door dwingende redenen van algemeen belang, de verwezenlijking van het beoogde doel waarborgen en niet verder gaan dan noodzakelijk is om dat doel te bereiken, de oplegging van sancties rechtvaardiging vindt in dezelfde dwingende redenen van algemeen belang als die beperkingen zelf. De strengheid van de sancties moet evenwel ook in verhouding staan tot de ernst van de strafbaar gestelde feiten, en moet verenigbaar zijn met het in artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde beginsel dat straffen evenredig moeten zijn.
Wat in de eerste plaats de oplegging van een minimumboete per niet-vergunde speelautomaat betreft zonder dat een bovengrens wordt gesteld aan het totale bedrag van de opgelegde geldboeten, stelt het Hof vast dat deze maatregel op zich niet onevenredig lijkt aan de ernst van de betrokken overtredingen. Een dergelijke maatregel kan weliswaar tot aanzienlijke boeten leiden, maar kan ook het mogelijke economische voordeel van de overtredingen neutraliseren. Het staat evenwel aan de verwijzende rechter om zich ervan te vergewissen dat het opgelegde minimumbedrag en het totale bedrag van de opgelegde boeten niet overdreven zijn in vergelijking met dit voordeel.
Wat in de tweede plaats de vervangende hechtenisstraf betreft, wijst het Hof erop dat deze ertoe strekt te garanderen dat de overtredingen daadwerkelijk kunnen worden bestraft wanneer de geldboete niet kan worden geïnd, en dat zij op zich evenmin onevenredig lijkt aan de aard en de ernst van de betrokken overtredingen. Niettemin kan in casu elke speelautomaat aanleiding geven tot een dergelijke hechtenisstraf en is er geen bovengrens gesteld aan de totale duur van de hechtenisstraffen. Aangezien de cumulatie ervan kan leiden tot een aanzienlijk lange hechtenisstraf, staat het aan de verwijzende rechter om te verifiëren of de duur van de opgelegde straf in verhouding staat tot de ernst van de vastgestelde overtredingen.
Wat in de derde en laatste plaats de verplichte bijdrage in de procedurekosten ten belope van 10 % van de opgelegde geldboeten betreft, benadrukt het Hof dat het innen van gerechtskosten bijdraagt tot de goede werking van het gerechtelijke stelsel, aangezien het een bron van financiering voor de gerechtelijke activiteit in de lidstaten vormt. De verwijzende rechter moet zich evenwel ervan vergewissen dat de bijdrage niet buitensporig is in verhouding tot de daadwerkelijke kosten van de procedure en evenmin afbreuk doet aan het in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie neergelegde recht op toegang tot de rechter.