62015CC0557
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
ΕLEANOR SHARPSTON
της 26ης Ιουλίου 2017 (
1
)
Υπόθεση C‑557/15
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
κατά
Δημοκρατίας της Μάλτας
«Παράβαση υποχρεώσεων από κράτος μέλος – Διατήρηση των αγρίων πτηνών – Οδηγία 2009/147/ΕΚ – Καθιέρωση παρεκκλίσεως που επιτρέπει τη σύλληψη ορισμένων ειδών ωδικών πτηνών»
1.
Στην υπό κρίση υπόθεση που αφορά προσφυγή λόγω παραβάσεως, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η νομοθεσία της Μάλτας η οποία επιτρέπει τη σύλληψη επτά ειδών άγριων σπίνων (
2
) αντίκειται στην οδηγία 2009/147/ΕΚ (στο εξής: οδηγία περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών) (
3
) και ότι οι επίμαχοι εθνικοί κανόνες δεν καλύπτονται από την εξαίρεση που καθιερώνεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας, η οποία επιτρέπει τη σύλληψη ορισμένων ειδών σε ορισμένες περιπτώσεις. Ανταποκρινόμενη στο σχετικό αίτημα του Δικαστηρίου, θα περιοριστώ στις παρούσες προτάσεις στην εξέταση του ζητήματος της ερμηνείας της προϋποθέσεως «[ε]φόσον δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις» και της εκφράσεως «ορθολογική εκμετάλλευση» του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, που θέτει ένα καινοφανές νομικό ζήτημα.
Η οδηγία για την προστασία των πτηνών
2.
Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 3 έως 5, 7 και 12:
«(3)
Στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών, ένας μεγάλος αριθμός ειδών πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση υφίσταται μείωση του πληθυσμού του, η οποία είναι ταχύτατη σε ορισμένες περιπτώσεις και η μείωση αυτή αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, ιδίως εξαιτίας των απειλητικών συνεπειών της για τη βιολογική ισορροπία.
(4)
Τα είδη των πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών είναι κατά μεγάλο μέρος αποδημητικά. Τα είδη αυτά αποτελούν κοινή κληρονομιά και η αποτελεσματική προστασία των πτηνών συνιστά περιβαλλοντολογικό πρόβλημα τυπικά διασυνοριακό που συνεπάγεται κοινές ευθύνες.
(5)
Η διατήρηση των πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών είναι αναγκαία για την πραγμάτωση των στόχων της [Ένωσης] στους τομείς της βελτιώσεως των συνθηκών ζωής και της αειφόρου ανάπτυξης.
[…]
(7)
Η διατήρηση αυτή έχει ως αντικείμενο τη μακροπρόθεσμη προστασία και τη διαχείριση φυσικών πόρων ως αναπόσπαστο μέρος της κληρονομιάς των ευρωπαϊκών λαών. […]
[…]
(12)
Λόγω της σημασίας που έχουν ορισμένες ειδικές καταστάσεις είναι σκόπιμο να προβλεφθεί η δυνατότητα, υπό ορισμένες συνθήκες, παρεκκλίσεως υποκείμενης στην επίβλεψη της Επιτροπής.»
3.
Το άρθρο 1 ορίζει ότι η οδηγία «αφορά τη διατήρηση όλων των ειδών πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών στο οποίο εφαρμόζεται η Συνθήκη» και ότι «[έ]χει αντικείμενο την προστασία, τη διαχείριση και τη ρύθμιση των ειδών αυτών και θέτει κανόνες για την εκμετάλλευσή τους».
4.
Κατά το άρθρο 2, «[τ]α κράτη μέλη υιοθετούν όλα τα αναγκαία μέτρα με σκοπό να διατηρηθεί ή να προσαρμοσθεί ο πληθυσμός όλων των ειδών των πτηνών που αναφέρονται στο άρθρο 1 σ’ ένα επίπεδο που να ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στις οικολογικές, επιστημονικές και μορφωτικές απαιτήσεις, λαμβάνοντας ωστόσο, υπόψη τις οικονομικές και ψυχαγωγικές απαιτήσεις».
5.
Το άρθρο 5 αναφέρει ότι:
«Με την επιφύλαξη των άρθρων 7 και 9, τα κράτη μέλη υιοθετούν τα αναγκαία μέτρα για να εγκαθιδρύσουν ένα γενικό καθεστώς προστασίας όλων των ειδών πτηνών που αναφέρονται στο άρθρο 1 και περιλαμβάνουν ειδικότερα την απαγόρευση:
α)
της εκ προθέσεως θανατώσεως ή συλλήψεως πτηνών με οιονδήποτε τρόπο·
[…]
ε)
της κατοχής των ειδών πτηνών, των οποίων απαγορεύεται η θήρα και η σύλληψη.»
6.
Το άρθρο 8 απαγορεύει, όσον αφορά τη θήρα, τη σύλληψη ή τη θανάτωση πτηνών που καλύπτονται από την οδηγία περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, «τη χρήση οιουδήποτε μέσου, εγκαταστάσεων ή μεθόδων μαζικής ή μη επιλεκτικής συλλήψεως ή θανατώσεως, ή δυναμένων να προκαλέσουν τοπικά την εξαφάνιση ενός είδους, ιδιαίτερα εκείνων των μέσων που απαριθμούνται στο παράρτημα IV, στοιχείο αʹ.
7.
Μεταξύ των απαγορευμένων μέσων, εγκαταστάσεων ή μεθόδων που απαριθμούνται στο Παράρτημα IV, στοιχείο αʹ, τέταρτη περίπτωση, είναι η χρήση «δικτύων, παγίδων, δηλητηριωδών ή ηρεμιστικών δολωμάτων».
8.
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, ορίζει τα εξής:
«1.   Εφόσον δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις τα κράτη μέλη μπορούν να μην εφαρμόσουν τις διατάξεις των άρθρων 5, 6, 7 και 8 για τους εξής λόγους:
α)
–
για λόγους υγείας και δημόσιας ασφάλειας,
–
για λόγους αεροπορικής ασφάλειας,
–
για να προληφθούν σοβαρές ζημιές στις καλλιέργειες, στα οικιακά ζώα, στα δάση, στην αλιεία και στα ύδατα,
–
για την προστασία της χλωρίδας και πανίδας,
β)
για ερευνητικούς και διδακτικούς σκοπούς, για σκοπούς εμπλουτισμού πληθυσμών και επανεισαγωγής, καθώς και για αναπαραγωγή και εκτροφή σχετική με αυτές τις ενέργειες,
γ)
για να επιτραπεί με αυστηρά ελεγχόμενους όρους και τρόπο επιλεκτικό η σύλληψη, η κράτηση και η ορθολογική εκμετάλλευση ορισμένων πτηνών σε μικρές ποσότητες.»
9.
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 2, οι εξαιρέσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του εν λόγω άρθρου πρέπει να μνημονεύουν:
«α)
τα είδη που αποτελούν αντικείμενο εξαιρέσεων,
β)
τα επιτρεπόμενα μέσα, εγκαταστάσεις ή μεθόδους συλλήψεως ή θανατώσεως,
γ)
τις συνθήκες κινδύνου και τις χρονικές και τοπικές περιστάσεις στις οποίες οι εξαιρέσεις μπορούν να εφαρμοσθούν,
δ)
την αρχή η οποία είναι αρμόδια να δηλώσει ότι πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις και να αποφασίσει ποια μέσα, εγκαταστάσεις ή μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν, σε ποια όρια και από ποια πρόσωπα,
ε)
τους ελέγχους που θα πραγματοποιηθούν».
10.
Το άρθρο 9, παράγραφος 3, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να απευθύνουν κάθε χρόνο στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 9.
11.
Το άρθρο 9, παράγραφος 4, υποχρεώνει την Επιτροπή, βάσει των πληροφοριών που διαθέτει και ιδιαίτερα αυτών που της έχουν κοινοποιηθεί σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου 9, να «μεριμνά συνεχώς ώστε οι συνέπειες των εξαιρέσεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 [του άρθρου 9] να μην είναι ασυμβίβαστες με την παρούσα οδηγία». Η Επιτροπή λαμβάνει τις «κατάλληλες για το σκοπό αυτόν πρωτοβουλίες».
Εθνική νομοθεσία
Κανονιστική απόφαση 253 του 2014
12.
Η κανονιστική απόφαση 253 του 2014 (
4
) για τη διατήρηση των αγρίων πτηνών συνιστά πράξη γενικής εφαρμογής η οποία θέτει το πλαίσιο της εξαιρέσεως με βάση την οποία θεσπίζεται φθινοπωρινή θηρευτική περίοδος κατά την οποία επιτρέπεται η σύλληψη ζωντανών σπίνων.
13.
Το άρθρο 2, παράγραφος 2, της εν λόγω κανονιστικής αποφάσεως ορίζει ως «σταθμό συλλήψεως ζώντων πτηνών» την «οριοθετημένη περιοχή εντός της εγκαταστάσεως συλλήψεως ζώντων πτηνών η οποία περιέχει το πολύ δύο ζεύγη οριζοντίων πλεγμάτων με δόκανα ανά σταθμό σύλληψης ζώντων πτηνών, όπου έκαστο πλέγμα έχει εμβαδόν που δεν υπερβαίνει τα 38 τετραγωνικά μέτρα, ο οποίος σταθμός σύλληψης μπορεί να είναι καταχωρημένος στο όνομα ενός ή περισσοτέρων αδειούχων και το κάθε ζεύγος πλεγμάτων παγίδευσης αποτυπώνεται καθαρά στο εγκεκριμένο τοπογραφικό διάγραμμα της εγκαταστάσεως».
14.
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, ορίζει ότι «οι σπίνοι επιτρέπεται μόνο να συλλαμβάνονται με παραδοσιακά πλέγματα γνωστά ως πλέγματα με δόκανα αποκλειστικά για να κρατηθούν σε αιχμαλωσία [ (
5
)], με σκοπό να χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για επίδειξη σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις, για αναπαραγωγή και ή [ (
6
)] για να χρησιμεύουν ως ζωντανοί κράχτες σύμφωνα με τις διατάξεις των παρουσών κανονιστικών αποφάσεων». Κατά τα λοιπά, το άρθρο 3 θεσπίζει ορισμένες προδιαγραφές για τα πλέγματα παγίδευσης και την υποχρέωση τοποθετήσεως δακτυλίου σήμανσης στα συλλαμβανόμενα πτηνά με τη χρήση δακτυλίων μιας χρήσεως.
15.
Το άρθρο 4 ορίζει:
«[…] η διάρκεια της φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως ζωντανών σπίνων δεν μπορεί να υπερβαίνει τις εβδομήντα τρεις (73) ημέρες μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου του έτους για το οποίο ο Υπουργός θα αποφασίσει ενδεχομένως να κηρύξει φθινοπωρινή περίοδο συλλήψεως ζωντανών σπίνων με δημοσίευση σχετικής αποφάσεως στην Επίσημη Εφημερίδα:
Εφόσον κατά την κήρυξη ενάρξεως φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως ζωντανών σπίνων, ο Υπουργός κρίνει ότι δεν υπάρχει ικανοποιητική λύση κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, της [οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών], και αφού λάβει υπόψη την ανάγκη διατήρησης του πληθυσμού του είδους για το οποίο πρόκειται σε ικανοποιητικό επίπεδο, καθώς και τα ανώτατα όρια που προβλέπονται στο Παράρτημα ΙΙ:
και εφόσον, περαιτέρω, κατά τον προσδιορισμό της διαρκείας οιασδήποτε φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως ζωντανών σπίνων, ο Υπουργός καθορίσει το γενικό εποχικό όριο αριθμού πτηνών για καθένα από τα είδη σπίνων και το ατομικό εποχικό όριο αριθμού πτηνών για κάθε άδεια, και αποφασίσει, επίσης, αν θα προσδιορίσει ή όχι το ατομικό ημερήσιο όριο πτηνών για κάθε άδεια, που θα ισχύσει για την συγκεκριμένη κατ’ εξαίρεση φθινοπωρινή περίοδο σύλληψης ζωντανών σπίνων.»
16.
Το άρθρο 5 επιβάλλει τον όρο της κατοχής «Αδείας σύλληψης ζωντανών σπίνων κατά τη φθινοπωρινή περίοδο» εκδοθείσας από την αρμόδια αρχή (που είναι η Wild Birds Regulation Unit) για να μπορεί κάποιος να επιδοθεί στη σύλληψη πτηνών των επτά ειδών σπίνων. Η κατοχή αδείας υπόκειται στην αναγκαία έγκριση των οικείων τοποθεσιών και σταθμών σύλληψης ζωντανών πτηνών.
17.
Το άρθρο 8 ρυθμίζει τα σχετικά με την εφαρμογή των ισχυόντων κανόνων στη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία επιτρέπεται η σύλληψη των σπίνων. Προβλέπει τη διενέργεια επιτοπίων ελέγχων από την αστυνομία και τη διάθεση προς τον σκοπό αυτό τουλάχιστον επτά αστυνομικών ανά 1000 άδειες.
18.
Το Παράρτημα Ι συνίσταται σε έναν πίνακα που απαριθμεί τα επτά είδη σπίνων που καλύπτονται από την κανονιστική απόφαση 253 του 2014 (
7
).
19.
Το Παράρτημα ΙΙ ορίζει τα εξής:
«Κατά τον καθορισμό του συνολικού αριθμού σπίνων που επιτρέπεται να συλληφθούν ζωντανοί στη διάρκεια της φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως ζωντανών πτηνών, ο Υπουργός ορίζει τον συνολικό αριθμό πτηνών σε λιγότερο από 1 % του συνολικού αριθμού θανάτων στον πληθυσμό αναφοράς εκάστου είδους εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία ως προς τις ανευρέσεις δακτυλίων ταυτοποίησης.
Υπό τον όρο ότι το ανώτατο όριο αριθμού πτηνών για μια συγκεκριμένη κατ’ εξαίρεση κηρυσσόμενη φθινοπωρινή περίοδο σύλληψης σπίνων δεν θα ξεπερνά, σε κάθε περίπτωση, τα ακόλουθα μεγέθη […]».
20.
Στον πίνακα που παρατίθεται αμέσως μετά, το «Εθνικό ανώτατο επιτρεπόμενο όριο συλλαμβανομένων πτηνών ανά είδος» ορίζεται ως εξής: φανέτα 12000, καρδερίνες 800, φλώροι 4500, λούγαροι 2350, κοκκοθραύστες 500, σπίνοι 5000 και σκαρθάκια 2350.
21.
Στην τελευταία παράγραφο του Παραρτήματος ΙΙ διευκρινίζεται ότι τα ανώτατα αυτά μεγέθη «αναθεωρούνται και επικαιροποιούνται από τον Υπουργό, με σχετική απόφαση δημοσιευόμενη στην Επίσημη Εφημερίδα, λαμβανομένης υπόψη της κατάστασης διατήρησης των επτά ειδών πτηνών για τα οποία πρόκειται και της ανάγκης διατήρησης του πληθυσμού των εν λόγω ειδών σε ικανοποιητικό επίπεδο».
Οι κανονιστικές αποφάσεις 250 του 2014, 330 του 2015 και 322 του 2016
22.
Οι κανονιστικές αποφάσεις 250 του 2014 (
8
), 330 του 2015 (
9
) και 322 του 2016 (
10
) είναι πράξεις εκδοθείσες από τον Υπουργό Βιώσιμης Ανάπτυξης, Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής της Μάλτας για την εφαρμογή της κανονιστικής αποφάσεως 253 του 2014, η πρώτη εκ των οποίων εκδόθηκε την ίδια μέρα με την κανονιστική απόφαση την οποία επρόκειτο να εφαρμόσει. Το άρθρο 3 της κανονιστικής αποφάσεως 250 του 2014 ορίζει ως ημερομηνίες έναρξης και λήξης της φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως ζωντανών πτηνών για το έτος 2014 την 20ή Οκτωβρίου 2014 και την 31η Δεκεμβρίου 2014, αντίστοιχα, συμπεριλαμβανομένων των δύο αυτών ημερομηνιών (73 ημέρες).
23.
Το άρθρο 5, παράγραφος 1, της εν λόγω κανονιστικής αποφάσεως όρισε το συνολικό ανώτατο όριο επιτρεπομένων συλλήψεων ζωντανών πτηνών για τη φθινοπωρινή περίοδο του 2014 (ήτοι, τον «συνολικό αριθμό πτηνών που επιτρέπεται να συλληφθούν δυνάμει όλων αθροιστικά των αδειών που έχουν εκδοθεί») στα ίδια ακριβώς μεγέθη, ανά είδος, με αυτά που αντιστοιχούν στο (ανώτατο) συνολικό εθνικό όριο που θέτει η κανονιστική απόφαση 253 του 2014.
24.
Το άρθρο 5, παράγραφος 2, της κανονιστικής αποφάσεως 250 του 2014 προβλέπει ότι η άδεια συλλήψεως ζωντανών πτηνών για τη φθινοπωρινή περίοδο του 2014 «ορίζει τον ανώτατο αριθμό επιτρεπομένων συλλήψεων της φθινοπωρινής περιόδου σε δέκα (10) σπίνους για κάθε άδεια ή σε όσα κάτω από το όριο αυτό πτηνά έχουν συλληφθεί πριν από το πέρας της οικείας φθινοπωρινής περιόδου».
25.
Οι κανονιστικές αποφάσεις 330 του 2015 και 322 του 2016 εφαρμόζουν την κανονιστική απόφαση 253 του 2014 σε σχέση με τις φθινοπωρινές περιόδους συλλήψεως ζωντανών πτηνών για τα έτη 2015 και 2016 αντίστοιχα. Η δομή τους, το συνολικό εθνικό όριο αριθμού πτηνών που μπορούν να συλληφθούν και οι άλλες ρυθμίσεις που καθιερώνουν ήταν ουσιαστικά οι ίδιες με αυτές που προέβλεπε η κανονιστική απόφαση 250 του 2014.
Τα πραγματικά περιστατικά και η διαδικασία
26.
Πριν από την προσχώρηση της Μάλτας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, η σύλληψη σπίνων με σκοπό τη διατήρησή τους σε αιχμαλωσία είχε αποτελέσει επί μακρόν παραδοσιακή δραστηριότητα στο εν λόγω κράτος μέλος. Κατά τις διαπραγματεύσεις για την προσχώρησή της, η Μάλτα διαπραγματεύθηκε και πέτυχε μια προσωρινή εξαίρεση από την εφαρμογή της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, όσον αφορά την παγίδευση σπίνων, μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2008. Από το 2009, η παγίδευση σπίνων απαγορεύθηκε στη Μάλτα. Δεν ετέθησαν υπόψη του Δικαστηρίου πληροφορίες σχετικά με το αν η πρακτική της σύλληψης σπίνων σταμάτησε κατά την περίοδο αυτή. Είναι γνωστό ότι η Μάλτα έθεσε σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία το οποίο ήταν περιορισμένης εμβέλειας, καθώς και ότι η Μάλτα έθεσε τέλος στο πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία κατά το πέρας της μεταβατικής περιόδου που προβλεπόταν στην Πράξη Προσχωρήσεως (
11
).
27.
Πριν από τις εκλογές του Μαρτίου του 2013, το κόμμα που βρισκόταν τότε στην αντιπολίτευση (Partit Laburista, στο εξής: PL) και η Ομοσπονδία για τη Θήρα και τη Διατήρηση ζώντων ειδών – Μάλτα (στο εξής: ΟΘΔΖ [FKNK]) εξέδωσαν κοινή δήλωση με την οποία υπόσχονταν ότι αν το PL αναλάμβανε την εξουσία θα συνεργάζονταν, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να εφαρμόσουν μια «σωστή και δίκαιη παρέκκλιση» όσον αφορά την παραδοσιακή σύλληψη σπίνων στη Μάλτα. Λίγο αργότερα, το PL κέρδισε τις εκλογές του 2013. Τον Αύγουστο του 2013, η ΟΘΔΖ υπέβαλε στη Malta Ornis Committee [συμβουλευτική επιτροπή για θέματα διατηρήσεως αγρίων πτηνών] πρόταση να επιτραπεί η σύλληψη σπίνων σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Στη συνέχεια, η Μάλτα ξεκίνησε συζητήσεις με την Επιτροπή.
28.
Κατά το πρώτο ήμισυ του 2014, η Επιτροπή πραγματοποίησε μια σειρά συναντήσεων με τη Μάλτα. Τον Απρίλιο του 2014, η Μάλτα υπέβαλε ένα Τεχνικό Υπόμνημα όπου συνόψισε τις παραμέτρους της επιδιωκομένης παρεκκλίσεως.
29.
Στις 16 Ιουνίου 2014, η Επιτροπή απέστειλε στη Μάλτα μια αίτηση μέσω του συστήματος EU Pilot όπου εξέθεσε συνοπτικά τη θέση της. Η Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι η επιδιωκόμενη παρέκκλιση δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις του άρθρου 9 της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Στις 15 Ιουλίου 2014, η Μάλτα εξέδωσε, παρά ταύτα, τις κανονιστικές αποφάσεις 250 και 253 του 2014 που επέτρεπαν τη σύλληψη σπίνων. Στις 25 Αυγούστου 2014, η Μάλτα απάντησε στην αίτηση μέσω του συστήματος EU Pilot ισχυριζόμενη ότι η παρέκκλιση εδικαιολογείτο με βάση το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ.
30.
Στις 17 Οκτωβρίου 2014, η Επιτροπή απέστειλε στη Μάλτα έγγραφο οχλήσεως. Στις 14 Νοεμβρίου 2014, η Μάλτα απάντησε εμμένοντας στη θέση της.
31.
Στις 15 Μαΐου 2015, η Μάλτα απέστειλε στην Επιτροπή έκθεση περί των αποτελεσμάτων της φθινοπωρινής περιόδου «συλλήψεως ζωντανών πτηνών» του έτους 2014. Οι πληροφορίες που περιέχονταν στην έκθεση ενίσχυσαν την άποψη της Επιτροπής ότι το εξαιρετικό καθεστώς της Μάλτας δεν συμβιβαζόταν με την οδηγία περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, καθότι δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις της εξαιρέσεως του άρθρου 9. Επομένως, η Μάλτα είχε παραβεί τις απαγορεύσεις των άρθρων 5 και 8. Στις 28 Μαΐου 2015, η Επιτροπή εξέδωσε αιτιολογημένη γνώμη. Στις 28 Ιουλίου 2015, η Μάλτα απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη και επανέλαβε τα όσα είχε υποστηρίξει στην απάντησή της στο έγγραφο οχλήσεως.
32.
Η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή στις 30 Οκτωβρίου 2015 ζητώντας από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι:
–
η Δημοκρατία της Μάλτας, θεσπίζοντας καθεστώς παρεκκλίσεων που επιτρέπει τη σύλληψη επτά ειδών αγρίων σπίνων (
12
), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 5, στοιχεία αʹ και εʹ, και 8, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το στοιχείο αʹ του Παραρτήματος IV και με το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών·
–
η Δημοκρατία της Μάλτας πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα.
33.
Στις 15 Φεβρουαρίου 2017 διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση, κατά την οποία η Επιτροπή και η Μάλτα ανέπτυξαν προφορικά τα επιχειρήματά τους.
Επιχειρήματα των διαδίκων
34.
Προς στήριξη της προσφυγής της, η Επιτροπή προβάλλει πέντε λόγους, δύο εκ των οποίων έχουν σημασία στο πλαίσιο των παρουσών προτάσεων. Πρώτον, η Μάλτα δεν απέδειξε ότι δεν υπάρχει καμία άλλη ικανοποιητική λύση, όπως απαιτεί η εισαγωγική φράση του άρθρου 9, παράγραφος 1. Δεύτερον, η Μάλτα δεν απέδειξε ότι η επιτρεπόμενη δραστηριότητα συνιστά «ορθολογική εκμετάλλευση» κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ.
35.
Η Μάλτα επιμένει ότι η εξαίρεση την οποία υιοθέτησε βασίζεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών και ότι είναι καθ’ όλα σύμφωνη με την εν λόγω διάταξη.
Ανάλυση
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
36.
Μολονότι στις παρούσες προτάσεις δεν προτίθεμαι να εξετάσω και τους πέντε λόγους ακυρώσεως, θεωρώ, ωστόσο, ότι είναι σημαντικό να εκθέσω από την αρχή ορισμένα πραγματικά περιστατικά τα οποία δεν αμφισβητούνται, σχετικά με την άδεια που παρέσχε η Μάλτα για τη σύλληψη επτά ειδών σπίνων.
37.
Πρώτον, ο συνολικός αριθμός επιτρεπομένων συλλήψεων κατά τη φθινοπωρινή περίοδο ορίζεται πριν από την έναρξη της περιόδου για καθένα από τα είδη σπίνων και ορίστηκε ακριβώς στο ίδιο επίπεδο για κάθε είδος κατά τα έτη 2014, 2015 και 2016. Φαίνεται εξ ορισμού απίθανο να μην υπήρξε καμία διαφοροποίηση από το ένα έτος στο άλλο στον αριθμό των σπίνων των επτά ειδών που υπερίπτανται της Μάλτας κατά τη μετανάστευσή τους (
13
). Δεύτερον, το συνολικό ανώτατο όριο συλλήψεων ανά εποχή κατά τη νομοθεσία της Μάλτας είναι 27500 σπίνοι (
14
). Δεδομένου ότι εκδίδονται περισσότερες από 4000 άδειες και κάθε άδεια παρέχει στον κάτοχο δικαίωμα να συλλάβει μέχρι 10 σπίνους, συνάγεται ότι –εκτός αν πάψουν να πραγματοποιούνται οποιεσδήποτε συλλήψεις μόλις συμπληρωθεί ο συνολικός ανώτατος αριθμός συλλήψεων για την οικεία περίοδο και η επιβολή της εφαρμογής του μέτρου είναι αποτελεσματική– το εν δυνάμει σύνολο των συλλήψεων σπίνων ανά περίοδο θα πλησιάζει μάλλον τις 40000 παρά τις 27500.
38.
Τρίτον, κάθε κάτοχος αδείας δικαιούται να καταχωρίσει έναν «σταθμό σύλληψης ζώντων πτηνών» εφοδιασμένο με «όχι περισσότερα από δύο ζεύγη οριζοντίων πλεγμάτων παγίδευσης με δόκανα ανά σταθμό, όπου κάθε πλέγμα δεν υπερβαίνει σε εμβαδό τα 38 τετραγωνικά μέτρα» (
15
). Επομένως, η συνολική επιφάνεια πλέγματος φαίνεται να είναι 152 τετραγωνικά μέτρα (
16
). Η φθινοπωρινή περίοδος συλλήψεως ζωντανών πτηνών διαρκεί 73 ημέρες (
17
). Δεδομένου ότι ο συνολικός ανώτατος αριθμός επιτρεπομένων συλλήψεων είναι δέκα σπίνοι ανά άδεια, αυτό σημαίνει ότι επιτρέπεται να τοποθετηθεί συνολική επιφάνεια πλέγματος 152 τετραγωνικών μέτρων για να συλλαμβάνεται, κατά μέσο όρο, ένας μόνο σπίνος ανά εβδομάδα στη διάρκεια της φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως πτηνών διαρκείας 73 ημερών.
39.
Τέλος, ενώ ο δηλωμένος αποκλειστικός σκοπός της συλλήψεως πτηνών κατά τη νομοθεσία της Μάλτας είναι η διατήρηση αυτών σε αιχμαλωσία, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της επιχειρηματολογίας της Μάλτας ότι δεν υπάρχει ανάγκη να συλλαμβάνονται άγριοι σπίνοι για τους σκοπούς της διατήρησης της ποικιλότητας των πτηνών που αναπαράγονται σε αιχμαλωσία. Από επιστημονικής απόψεως, φαίνεται ότι είναι προτιμότερο να εισάγονται περισσότεροι εκτρεφόμενοι σε αιχμαλωσία σπίνοι για τον σκοπό αυτόν (
18
). Συνεπώς, η Μάλτα απεμπόλησε ρητά το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει την εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 1, για τον ειδικό, περιορισμένο σκοπό που προβλέπεται στην Πράξη Προσχωρήσεώς της (
19
).
40.
Επομένως, η νομοθεσία της Μάλτας επιτρέπει προφανώς τη σύλληψη, με τη χρήση πλεγμάτων παγίδευσης, και την κατόπιν αυτής διατήρηση αγρίων πτηνών. Εκάστη των δραστηριοτήτων αυτών απαγορεύεται κατά τα άρθρα 5, στοιχεία αʹ, και εʹ, και 8, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το στοιχείο αʹ του Παραρτήματος IV της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Το αν η Μάλτα παρέβη όντως τις εν λόγω διατάξεις εξαρτάται από το αν η νομοθεσία της πληροί τις αυστηρές προϋποθέσεις που επιβάλλονται σχετικά με τη δυνατότητα εξαιρέσεων η οποία καθιερώνεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ.
41.
Οι προϋποθέσεις αυτές είναι οι εξής: (i) να μην υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις εκτός από τη δραστηριότητα για την οποία ζητείται εξαίρεση, (ii) η εξαίρεση πρέπει να επιτρέπει τη «σύλληψη, την κράτηση ή άλλη ορθολογική εκμετάλλευση», (iii) να χωρεί υπό αυστηρά ελεγχόμενους όρους, (iv) με επιλεκτικό τρόπο και (v) να αφορά μόνο μικρό αριθμό πτηνών.
42.
Δηλώνω ευθύς εξ αρχής ότι, κατά τη γνώμη μου, τα πραγματικά περιστατικά που μόλις περιέγραψα δείχνουν σαφώς ότι η νομοθεσία της Μάλτας δεν μπορεί να καλυφθεί από την εξαίρεση που επιτρέπει το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
Η οδηγία περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών – ερμηνευτικές αρχές
43.
Όπως έχει επισημάνει ο γενικός εισαγγελέας Ruiz-Jarabo Colomer, αφορμή της εκδόσεως της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών αποτέλεσε μια ανησυχητική διαπίστωση: η μείωση του πληθυσμού πλειόνων ειδών πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών (
20
). Η κατάσταση αυτή αποτελεί «σοβαρό κίνδυνο για τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, ιδίως εξαιτίας των απειλητικών συνεπειών της για τη βιολογική ισορροπία» (
21
) και «[η] διατήρηση των πτηνών που ζουν εκ φύσεως σε άγρια κατάσταση στο ευρωπαϊκό έδαφος των κρατών μελών είναι αναγκαία για την πραγμάτωση των στόχων της [Ένωσης] στους τομείς της βελτιώσεως των συνθηκών ζωής και της αειφόρου ανάπτυξης» (
22
).
44.
Μετά τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισσαβώνας, την 1η Δεκεμβρίου 2009, η αρχή της «υψηλού επιπέδου προστασίας και βελτίωσης της ποιότητος του περιβάλλοντος» που διατυπώνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ κατέστη κατευθυντήριος στόχος του δικαίου της Ένωσης. Η ίδια αρχή υιοθετείται στο άρθρο 37 του Χάρτη (
23
) ο οποίος –επίσης κατόπιν της θέσεως σε ισχύ της Συνθήκης της Λισσαβώνας– αποτελεί μέρος του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης και πρέπει να θεωρείται ως ερμηνευτικό εργαλείο για την ερμηνεία του δευτερογενούς δικαίου (
24
).
45.
Κατά πάγια νομολογία, οσάκις ένα κράτος μέλος επικαλείται εξαίρεση προβλεπόμενη από το δίκαιο της Ένωσης, η δράση του εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 51 του Χάρτη, οπότε η συμβατότητα της δράσεως αυτής με τα θεμελιώδη δικαιώματα πρέπει να εξετάζεται με γνώμονα τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, καθώς και τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις θεμελιώδεις αρχές που καθιερώνει ο Χάρτης (
25
).
46.
Ο σκοπός της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών είναι να προστατεύσει τα πτηνά –όχι να ρυθμίσει τα θέματα θήρας ή παγίδευσής τους. Θα πρέπει να έχουμε κατά νου την απλή αυτή αλήθεια όταν αναζητούμε ισορροπία μεταξύ της προστασίας του περιβάλλοντος –που είναι ο πρωταρχικός σκοπός της οδηγίας– και των διαφόρων άλλων συμφερόντων που απαριθμούνται στο άρθρο 2 της οδηγίας (κυρίως συμφερόντων οικονομικής ή ψυχαγωγικής φύσεως).
47.
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, δεν παρέχει στα κράτη μέλη, εν λευκώ, δυνατότητα παρεκκλίσεων. Τους επιτρέπει να θεσπίζουν παρεκκλίσεις μόνον εφόσον αυτό είναι απολύτως αναγκαίο και υπό τον όρο ότι δεν διακυβεύονται οι άλλοι στόχοι που επιδιώκει η οδηγία (
26
). Ειδικότερα, το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών δεν μπορεί να ερμηνεύεται με τρόπο που το μετατρέπει από εξαίρεση σε κανόνα. Κάτι τέτοιο θα καθιστούσε τις υποχρεώσεις αρχής, που καθιερώνονται στα άρθρα 1 και 2, σε μεγάλο βαθμό κενές περιεχομένου (
27
).
48.
Επομένως, η ερμηνεία των δύο κρισίμων εκφράσεων, ήτοι «εφόσον δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις» και «η σύλληψη, η κράτηση και η ορθολογική εκμετάλλευση», θα πρέπει να χωρήσει με τον τρόπο που εξυπηρετεί καλύτερα τον σκοπό της προστασίας (
28
).
49.
Οι επί μέρους κατηγορίες εξαιρέσεων που προβλέπονται στα στοιχεία αʹ, βʹ, και γʹ της παραγράφου 1 του άρθρου 9 δεν προορίζονται, κατά τη γνώμη μου, να χρησιμεύσουν ως βάση για την υιοθέτηση μιας ευρείας, γενικευμένης πρακτικής που θα παρεκκλίνει από την αρχή της προστασίας. Προορίζονται, αντίθετα, να επιτρέψουν στα κράτη μέλη να διαχειριστούν συγκεκριμένες ανάγκες και ειδικές καταστάσεις (
29
), όπου το γενικό συμφέρον επιτάσσει να υποχωρήσει ο συνήθης κανόνας (η προστασία των αγρίων πτηνών) υπέρ κάποιας άλλης επιτακτικής ανάγκης. Το γράμμα της αιτιολογικής σκέψεως 12 του προοιμίου της εν λόγω οδηγίας επιβεβαιώνει την ερμηνεία αυτή.
50.
Δεδομένου ότι εισάγει εξαίρεση από τις γενικές αρχές προστασίας που καθιερώνει η οδηγία περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, το άρθρο 9 πρέπει να ερμηνεύεται συσταλτικά (
30
) και ένα κράτος μέλος που επιθυμεί να κάνει χρήση αυτού πρέπει να αποδείξει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του (
31
). Επομένως, εναπόκειται στη Μάλτα να παράσχει τις αναγκαίες αποδείξεις για να δικαιολογήσει την εκ μέρους της χρήση της εν λόγω εξαιρέσεως (
32
).
51.
Στο σημείο αυτό, είναι σημαντικό να υπομνησθεί ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται να διασφαλίζουν ότι οποιαδήποτε επέμβαση που θίγει τα προστατευόμενα είδη επιτρέπεται μόνο βάσει αποφάσεων που περιέχουν ακριβή και επαρκή αιτιολογία, μνημονεύουσα τους λόγους, τις προϋποθέσεις και τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 9 της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (
33
). Χωρίς τέτοιου είδους λεπτομερείς πληροφορίες αφορώσες όλες τις κρίσιμες παραμέτρους μιας εξαιρέσεως, η Επιτροπή δεν θα ήταν σε θέση να εποπτεύει και να διασφαλίζει «συνεχώς» τη συμμόρφωση των κρατών μελών με την εν λόγω οδηγία, όπως επιβάλλει η παράγραφος 4 του άρθρου 9.
52.
Όπως φαίνεται καθαρά από το ίδιο το άρθρο 9 (το οποίο θέτει λεπτομερείς και λίαν αυστηρές προϋποθέσεις εφαρμογής της εξαιρέσεως) καθώς και από τη γενική αρχή της αναλογικότητας, η σχεδιαζόμενη εξαίρεση πρέπει να είναι ανάλογη προς τις ανάγκες οι οποίες τη δικαιολογούν (
34
). Συγκεκριμένα, κατά πάγια νομολογία, η δυνατότητα παρεκκλίσεως από το περιοριστικό της θήρας καθεστώς (καθώς και από τους άλλους περιορισμούς και απαγορεύσεις που περιέχονται στα άρθρα 5, 6 και 8 της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών), η οποία προβλέπεται στο άρθρο 9 της οδηγίας, υπόκειται στην τήρηση των επακριβώς καθοριζομένων αυστηρών προϋποθέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 9, παράγραφος 2, και οι οποίες έχουν ως σκοπό να περιορίσουν τις παρεκκλίσεις στο απολύτως αναγκαίο μέτρο και να παράσχουν τη δυνατότητα στην Επιτροπή να ασκεί τη σχετική εποπτεία (
35
).
53.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, θα προχωρήσω στην εξέταση του πρώτου και του τρίτου λόγου παραβάσεως που προβάλλει η Επιτροπή.
Ο πρώτος λόγος: «δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις»
54.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η Μάλτα δεν κατόρθωσε να αποδείξει ότι «δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις» κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, εκτός από την παγίδευση αγρίων σπίνων προκειμένου να αντιμετωπιστεί το «πρόβλημα» ή η «ιδιαίτερη κατάσταση» την οποία σκοπεί να επιλύσει η νομοθεσία της Μάλτας, που είναι η ανάγκη σύλληψης σπίνων με σκοπό τη διατήρησή τους σε αιχμαλωσία. Ιδίως, η Μάλτα δεν απέδειξε ότι η αναπαραγωγή και η εκτροφή σε αιχμαλωσία δεν αποτελεί ικανοποιητική εναλλακτική λύση.
55.
Η Μάλτα ισχυρίζεται ότι, αντίθετα, δεν υπήρχε άλλη ικανοποιητική λύση.
56.
Στην παρούσα διαδικασία προσφυγής λόγω παραβάσεως, η Επιτροπή και η Μάλτα διαφωνούν ριζικά ως προς τον αληθή σκοπό της παρεκκλίσεως που έχει υιοθετήσει η Μάλτα όσον αφορά τη σύλληψη σπίνων. Ενώ η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η παρέκκλιση επιτρέπει τη σύλληψη σπίνων αποκλειστικά με σκοπό τη διατήρησή τους σε αιχμαλωσία για διάφορες ψυχαγωγικού χαρακτήρα χρήσεις, η Μάλτα ισχυρίζεται ότι ο επιδιωκόμενος σκοπός περιλαμβάνει και τη σύλληψη ως αυτοτελή σκοπό.
57.
Το Δικαστήριο δεν προβαίνει σε ερμηνεία του εθνικού δικαίου στο πλαίσιο προδικαστικών αποφάσεων (
36
). Ωστόσο, η ίδια η φύση της διαδικασίας για τη διαπίστωση παραβάσεως απαιτεί από το Δικαστήριο να εκτιμήσει αν, θεσπίζοντας ή διατηρώντας σε ισχύ συγκεκριμένα εθνικά νομοθετικά μέτρα, το κράτος μέλος έχει παραβεί τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης.
58.
Από την απλή ανάγνωση του κειμένου των επίμαχων νομοθετικών διατάξεων της Μάλτας συνάγεται ότι ο σκοπός της παρεκκλίσεως είναι αυτός που περιγράφει η Επιτροπή.
59.
Πρώτον, όπως προκύπτει σαφώς από πάγια νομολογία, το ζήτημα της υπάρξεως παραβάσεως κράτους μέλους πρέπει να εκτιμάται βάσει της καταστάσεως του κράτους μέλους όπως αυτή έχει κατά τη λήξη της προθεσμίας που έχει ταχθεί με την αιτιολογημένη γνώμη (
37
). Επομένως, το κρίσιμο εθνικό νομικό πλαίσιο είναι αυτό που προκύπτει από τους νόμους και τις κανονιστικές διατάξεις που ισχύουν κατά το χρονικό αυτό σημείο.
60.
Δεύτερον, στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει, το Δικαστήριο πρέπει να βασίζει πρωτίστως την ανάλυσή του στην γραμματική ερμηνεία των εθνικών νομοθετικών κειμένων (
38
). Εν προκειμένω, σημειώνω ότι δεν αμφισβητείται το γεγονός ότι η κανονιστική απόφαση 253 του 2014, η οποία αποτελεί τη νομική βάση της παρεκκλίσεως, εκδόθηκε προκειμένου να καταστήσει δυνατή τη σύλληψη σπίνων «αποκλειστικά για να κρατηθούν σε αιχμαλωσία [ (
39
)], με σκοπό να χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για επίδειξη σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις, για αναπαραγωγή και/ή για να χρησιμεύουν ως ζωντανοί κράχτες σύμφωνα με τις διατάξεις των παρουσών κανονιστικών διατάξεων».
61.
Ουσιαστικά η ίδια περιγραφή απαντά στο επίσημο Τεχνικό Υπόμνημα του 2014 που εκπονήθηκε από την Wild Birds Regulation Unit της Μάλτας. Η περιγραφή αυτή επαναλαμβάνει, κατ’ ουσίαν, το εισαγωγικό κείμενο του Σημείου 10 («Περιβάλλον»), Δ («Προστασία της φύσεως»), του Παραρτήματος XI της Πράξεως Προσχωρήσεως (
40
). Τέλος, προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι η ΟΘΔΖ (ένας από τους δύο φορείς που προωθούν την εκ νέου καθιέρωση της παγιδεύσεως σπίνων) (
41
) επιβεβαίωσε στο Υπόμνημά της περί παγιδεύσεως πτηνών του Ιουλίου 2012 ότι η πρακτική της παγιδεύσεως σπίνων εξυπηρετεί «μόνο τον σκοπό της διατήρησης των πτηνών στη ζωή για το κελάηδημά τους, τη χρησιμοποίησή τους για κράχτες και την αναπαραγωγή τους σε αιχμαλωσία». Επομένως, κανένα στοιχείο περιεχόμενο στα έγγραφα που ανατρέχουν στην εποχή της θεσπίσεώς τους δεν περιέχει την παραμικρή ένδειξη ότι οι νομοθετικές διατάξεις της Μάλτας θεσπίστηκαν με σκοπό να επιτρέψουν την παγίδευση των σπίνων αυτή καθαυτήν.
62.
Τρίτον, σύμφωνα με τη μέχρι σήμερα νομολογία, το Δικαστήριο, κατά την ερμηνεία διατάξεων του εθνικού δικαίου, μπορεί μόνο κατ’ εξαίρεση να παρεκκλίνει του γράμματός τους. Αυτό συμβαίνει ιδίως όταν η νομολογία των εθνικών δικαστηρίων συνεπάγεται ότι οι διατάξεις του εθνικού δικαίου πρέπει να ερμηνεύονται με συγκεκριμένο τρόπο (
42
). Ωστόσο, δεν πρόκειται για τέτοια περίπτωση εν προκειμένω.
63.
Οι εξηγήσεις που δίνει η Μάλτα ως προς το πώς πρέπει να ερμηνευθούν οι διατάξεις του εθνικού δικαίου δεν φαίνεται να αντιστοιχούν στο γράμμα των εφαρμοστέων διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας. Αντίθετα, φαίνεται να αντιστοιχούν σε contra legem ερμηνεία των επίμαχων διατάξεων.
64.
Επομένως, κατά την εξέταση του πρώτου λόγου παραβάσεως θα εκκινήσω με βάση την υπόθεση ότι η νομοθεσία της Μάλτας πρέπει να ερμηνευθεί σύμφωνα με το γράμμα της –δηλαδή, να γίνει δεκτό ότι σκοπεί να επιτρέψει τη σύλληψη ζωντανών σπίνων «αποκλειστικά για να κρατηθούν σε αιχμαλωσία, με σκοπό να χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για επίδειξη σε πανηγύρια και εκθέσεις, για αναπαραγωγή και/ή να χρησιμεύουν ως ζωντανοί κράχτες». Χάριν δε πληρότητος, θα εξετάσω κατόπιν τον πρώτο λόγο από την οπτική γωνία της Μάλτας.
Σύλληψη με αποκλειστικό σκοπό τη διατήρηση σε αιχμαλωσία
65.
Από τις πρώτες λέξεις του κειμένου του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών συνάγεται ότι η παρέκκλιση με βάση την εν λόγω διάταξη επιτρέπεται μόνον «εφόσον δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις» όσον αφορά τη δραστηριότητα ως προς την οποία αναζητείται λύση μέσω της εφαρμογής της εξαιρέσεως (
43
). Η έκφραση αυτή στην αρχή του κειμένου του άρθρου 9, παράγραφος 1, λειτουργεί ως φίλτρο που περιορίζει την πρόσβαση στους ειδικούς λόγους εξαιρέσεων που απαριθμούνται κατόπιν υπό τα στοιχεία αʹ, βʹ, και γʹ.
66.
Ο όρος «ικανοποιητική λύση» αποτελεί έννοια του δικαίου της Ένωσης η οποία πρέπει να ερμηνεύεται αυτοτελώς. Επ’ αυτού, συμφωνώ με τον γενικό εισαγγελέα Ν. Fennelly, ο οποίος εξέφρασε την άποψη ότι «ο όρος “ικανοποιητική” μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι χαρακτηρίζει μια λύση η οποία επιλύει το συγκεκριμένο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι εθνικές αρχές και η οποία συγχρόνως τηρεί, στο μέτρο του δυνατού, τις απαγορεύσεις της οδηγίας· παρέκκλιση μπορεί να επιτραπεί μόνον εάν είναι αδύνατη η υιοθέτηση άλλης λύσεως, μη συνεπαγόμενης την αναίρεση των απαγορεύσεων αυτών» (
44
).
67.
Τα κράτη μέλη οφείλουν να ερευνήσουν πραγματικά και να εκτιμήσουν αν όντως «δεν υπάρχουν άλλες ικανοποιητικές λύσεις» καλύπτουσες τις ανάγκες που εξυπηρετεί η επίμαχη δραστηριότητα. Από την άποψη αυτή, συμφωνώ με την Επιτροπή ότι το κράτος μέλος πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι υπάρχει συγκεκριμένος σκοπός που θεμελιώνει την επίκληση της εξαιρέσεως. Εφιστώ στο σημείο αυτό την προσοχή στη χρήσιμη μεθοδολογία που έχει αναπτύξει η Επιτροπή όσον αφορά τις εξαιρέσεις για τη θήρα στον (μη δεσμευτικό) Οδηγό της για την Αειφόρο Θήρα (
45
) –μεθοδολογία την οποία η Μάλτα υιοθετεί, όπως ρητά δήλωσε με το υπόμνημα αντικρούσεως.
68.
Περαιτέρω, φρονώ ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να περιγράψει με τεχνητό τρόπο το πρόβλημα στο οποίο επιζητεί λύση ούτως ώστε να αποκλείσει άλλες δυνατές ικανοποιητικές λύσεις. Αντίθετα, πρέπει να αποδείξει ότι δεν υφίστανται τέτοιες εναλλακτικές λύσεις επικαλούμενο αντικειμενικά στοιχεία ικανά να υποβληθούν στην εποπτεία της Επιτροπής και ακολούθως στον δικαστικό έλεγχο του Δικαστηρίου (
46
). Μόνον δε εφόσον, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων της υπόθεσης και εξασφαλιζομένης της συμμορφώσεως με τους σκοπούς της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, πράγματι δεν υπάρχει καμία εναλλακτική λύση που να εξυπηρετεί τον θεμιτό σκοπό που επικαλείται το κράτος μέλος, το τελευταίο μπορεί να κάνει χρήση μιας από τις κατηγορίες εξαιρέσεων του άρθρου 9, παράγραφος 1.
69.
Η χρήση του όρου «ικανοποιητικές» υπονοεί ότι το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών δεν απαιτεί η εναλλακτική λύση να είναι τέλεια ή οπωσδήποτε ακριβώς ισοδύναμη προς την ιστορική, παραδοσιακή λύση στο πρόβλημα που επιδιώκεται να επιλυθεί. Η νέα λύση ενδέχεται να συνεπάγεται μια κάποια δυσκολία ή να απαιτεί από τους ενδιαφερομένους να προσαρμόσουν τις πρακτικές τους.
70.
Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώνεται από τη νομολογία.
71.
Συγκεκριμένα, στην υπόθεση LRBPO και AVES (
47
), το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Βέλγιο) υπέβαλε δύο προδικαστικά ερωτήματα τα οποία έχουν άμεση σχέση με την υπό κρίση υπόθεση. Ζήτησε να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 5, 9 και 18 της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών μπορούν να χρησιμεύσουν ως έρεισμα για να μπορέσει ένα κράτος μέλος να λάβει υπόψη το γεγονός ότι η απαγόρευση συλλήψεως πτηνών για ψυχαγωγικούς σκοπούς θα ανάγκαζε ίσως πολλούς ερασιτέχνες να τροποποιήσουν τις εγκαταστάσεις τους και να εγκαταλείψουν ορισμένες συνήθειες, όταν το κράτος αυτό αναγνωρίζει ότι η αναπαραγωγή και εκτροφή ναι μεν παρίσταται δυνατή, δεν είναι όμως ακόμη πραγματοποιήσιμη σε μεγάλη κλίμακα.
72.
Τα στοιχεία που προσκομίστηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου στην εν λόγω υπόθεση απέδειξαν ότι η εκτροφή και η αναπαραγωγή σε αιχμαλωσία του επιμάχου είδους πτηνών όχι μόνο ήταν επιστημονικά και τεχνικά πραγματοποιήσιμες αλλά είχαν ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία από ορισμένους εκτροφείς. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο έκρινε ότι «η εκτροφή και η αναπαραγωγή σε αιχμαλωσία δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μια “άλλη ικανοποιητική λύση” παρά μόνον αν αποδεικνυόταν ότι, αν δεν πραγματοποιούνταν απολήψεις από τη φύση, δεν θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν. Επομένως, το γεγονός ότι η εκτροφή και η αναπαραγωγή των εν λόγω ειδών σε αιχμαλωσία δεν είναι ακόμη εφικτές σε μεγάλη κλίμακα λόγω των εγκαταστάσεων και των παγιωμένων συνηθειών των ερασιτεχνών οι οποίες εξάλλου έχουν ευνοηθεί από μια εθνική ρύθμιση η οποία παρεκκλίνει από το γενικό καθεστώς της οδηγίας, δεν είναι ικανό, αφεαυτού, να θέσει υπό αμφισβήτηση τον ικανοποιητικό χαρακτήρα της εναλλακτικής λύσεως προς την απόληψη από τη φύση» (
48
).
73.
Από τα πραγματικά περιστατικά που τέθηκαν υπόψη του Δικαστηρίου καθίσταται σαφές ότι η λύση που δέχθηκε το Δικαστήριο με την απόφασή του στην υπόθεση LRBPO και AVES (
49
) μπορεί να μεταφερθεί στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας επί παραβάσει. Θεωρώ ότι δεν χωρεί αμφιβολία ότι τα γενόμενα δεκτά από το Δικαστήριο στην εν λόγω απόφαση σχετικά με τον εφοδιασμό από τους ερασιτέχνες των πτηνοτροφείων τους ισχύει εξίσου και σε σχέση με τη διατήρηση των επτά ειδών σπίνων «σε αιχμαλωσία [ήτοι ως ωδικά πτηνά], με σκοπό να χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για επίδειξη σε εμποροπανηγύρεις και εκθέσεις, για αναπαραγωγή και/ή για να χρησιμεύουν ως ζωντανοί κράχτες» κατά τα οριζόμενα στην κανονιστική απόφαση 253 του 2014. Ένα πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία αποτελεί εναλλακτική λύση (δηλαδή, εναλλακτικό τρόπο εφοδιασμού με σπίνους προοριζόμενους να διατηρηθούν σε αιχμαλωσία). Συνεπώς, η Μάλτα δεν μπορεί να στηριχθεί στην εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 1.
74.
Στη συνέχεια θα εξετάσω ορισμένα ειδικά επιχειρήματα που προέβαλε η Μάλτα προς αντίκρουση της εναντίον της προσφυγής.
75.
Το επιχείρημα της Μάλτας ότι ουδέποτε συμφώνησε ότι το πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία που περιγράφεται στο Παράρτημα ΧΙ της Πράξεως Προσχωρήσεως θα αποτελούσε ικανοποιητική λύση δεν μπορεί να μεταβάλει το συμπέρασμα αυτό. Κατά πάγια νομολογία, ούτε μεμονωμένες τοποθετήσεις ούτε κοινές δηλώσεις των κρατών μελών μπορούν να ληφθούν υπόψη για την ερμηνεία διατάξεως, όταν το περιεχόμενό τους δεν αντανακλάται στο κείμενο της εν λόγω διατάξεως και, επομένως, στερείται νομικής αξίας (
50
). Αυτό ακριβώς συμβαίνει εν προκειμένω.
76.
Κατόπιν, η Μάλτα υποστηρίζει ότι η αναπαραγωγή σε αιχμαλωσία δεν αποτελεί ικανοποιητική εναλλακτική λύση, δεδομένου ότι ένας συνδυασμός βιογεωγραφικών παραγόντων αποκλείει, στην πραγματικότητα, την ένταξη άγριων σπίνων συλληφθέντων στο φυσικό τους περιβάλλον στο πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία, προκειμένου να διατηρηθεί η γενετική ποικιλότητα (δεχόμενη με τον τρόπο αυτό ότι το πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία της Μάλτας δεν θα απαιτούσε πλέον ούτε καν περιορισμένο αριθμό συλλήψεων άγριων σπίνων στη φύση). Επομένως, με βάση την επιχειρηματολογία της ίδιας της Μάλτας, συνάγεται ότι η αναγκαία γενετική ποικιλότητα των αναπαραγομένων σε αιχμαλωσία αποθεμάτων μπορεί να διασφαλιστεί με μέσα τα οποία δεν απαιτούν οποιαδήποτε εξαίρεση από τις διατάξεις της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
77.
Περαιτέρω, η επίκληση από τη Μάλτα της σκέψεως 56 της προγενέστερης αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπόθεση Επιτροπή κατά Μάλτας δεν είναι ικανή να ανατρέψει τη θέση αυτή (
51
).
Η σύλληψη ως αυτοτελής σκοπός
78.
Για λόγους τάξεως, θα εξετάσω στο σημείο αυτό εν συντομία τον πρώτο λόγο λαμβάνοντας υπόψη τα επιχειρήματα που προβάλλει τώρα σχετικώς η Μάλτα, ήτοι ότι η εξαίρεση, στην πραγματικότητα, αποσκοπεί επίσης στη «σύλληψη ως αυτοτελή σκοπό» και ότι «το πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία […] δεν μπόρεσε να παράσχει ικανοποιητική εναλλακτική όσον αφορά το απαραίτητο στοιχείο της δραστηριότητας το οποίο αναφέρεται στη σύλληψη ζωντανών πτηνών». Η Μάλτα ισχυρίζεται ότι το εν λόγω στοιχείο αποτελεί βαθειά ριζωμένο τρόπο ζωής για τους παγιδευτές σπίνων, το πάθος των οποίων δεν μπορεί να ικανοποιηθεί με την αγορά σπίνων που αναπαράγονται σε αιχμαλωσία.
79.
Πρώτον, αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υποστηρίχθηκε ότι υπήρχε ανάγκη για οριοθέτηση της παρεκκλίσεως από το αυστηρό καθεστώς διατηρήσεως που καθιερώνει η οδηγία περί των αγρίων πτηνών ώστε να είναι βέβαιο ότι κάθε σπίνος που διατηρείται σε αιχμαλωσία είναι άγριος σπίνος που συνελήφθη στη φύση από παραδοσιακό θηρευτή που χρησιμοποιεί πλέγμα με δόκανα. Δεδομένου του σχετικώς μεγάλου αριθμού σπίνων [που αφορά η διαφορά], μια εναλλακτική λύση θα ήταν, εκ πρώτης όψεως, να καλυφθεί το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης για σπίνους προοριζόμενους να διατηρηθούν σε αιχμαλωσία από πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία και να περιοριστεί η παγίδευση (προκειμένου να ικανοποιηθεί η παραδοσιακή επιθυμία για σύλληψη ζωντανών σπίνων) σε ένα πολύ μικρότερο αριθμό πτηνών. Δεύτερον, προκύπτει ήδη σαφώς από πάγια νομολογία ότι η εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 1, δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να αυξηθεί η επιτρεπόμενη θήρα χωρίς αυτό να είναι αναγκαίο (
52
).
80.
Τρίτον, στον βαθμό που αναγνωρίζεται ότι η σύλληψη αυτή καθαυτήν αποτελεί τον σκοπό της νομοθετικής ρυθμίσεως, μια εναλλακτική λύση θα ήταν ένα (πολύ πιο περιορισμένο) πρόγραμμα συλλήψεως, τοποθέτησης δακτυλίου αναγνώρισης για επιστημονικούς σκοπούς και απελευθέρωσης των ζωντανών πτηνών. Η ίδια η Μάλτα αναγνωρίζει ότι η λύση αυτή δίνει όντως απάντηση ως προς το σκέλος της σύλληψης που αποτελεί έναν από τους δύο στόχους της επίμαχης νομοθεσίας, αλλά την απορρίπτει επειδή η «σύλληψη, τοποθέτηση δακτυλίου και η απελευθέρωση» δεν δίνουν συγχρόνως λύση ως προς το σκέλος της διατήρησης των πτηνών από τους ερασιτέχνες (
53
). Όπως εξήγησα, ωστόσο, δεν χωρεί αμφιβολία ότι το σκέλος της διατήρησης μπορεί να καλυφθεί ικανοποιητικά με την εφαρμογή προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία (
54
).
81.
Τέταρτον, δεν ετέθησαν υπόψη του Δικαστηρίου στοιχεία που να στηρίζουν την άποψη ότι η «σύλληψη, τοποθέτηση δακτυλίου και απελευθέρωση» δεν θα αποτελούσε ικανοποιητική εναλλακτική λύση. Αντικειμενικά, φαίνεται εύλογο να θεωρηθεί ότι η «σύλληψη, τοποθέτηση δακτυλίου και απελευθέρωση» ενός πολύ μικρότερου αριθμού πτηνών για αυστηρά επιστημονικούς σκοπούς θα επέτρεπε στους θηρευτές να εξακολουθήσουν να αντλούν ευχαρίστηση από την εξάσκηση των δεξιοτήτων τους στην παγίδευση πτηνών και συγχρόνως θα μείωνε σημαντικά τις αρνητικές επιπτώσεις στην προσπάθεια διατήρησης του πληθυσμού των πτηνών. Το γεγονός ότι οι θηρευτές με παγίδες δεν θα είχαν πλέον το οικονομικό κίνητρο το οποίο σήμερα απορρέει, ιδίως, από την μεταπώληση αιχμαλωτισμένων πτηνών είναι άνευ σημασίας. Στα υπομνήματά της, η Μάλτα εξήγησε ότι σε κάθε πτηνό που συλλαμβάνεται σήμερα πρέπει υποχρεωτικά να τοποθετείται δακτύλιος. Υπό τις συνθήκες αυτές, μπορεί εύλογα να υποτεθεί ότι είναι δυνατό να διδαχθεί στους παγιδευτές σπίνων ο τρόπος τοποθετήσεως δακτυλίου για επιστημονικούς σκοπούς. Θα τονίσω, ωστόσο, ότι, κατά τη γνώμη μου, η χρήση παραδοσιακών πλεγμάτων με δόκανα δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να ενταχθεί σε ένα τέτοιο σύστημα (
55
).
82.
Μια άλλη εναλλακτική λύση θα μπορούσε ίσως να είναι η περιορισμένης έκτασης σύλληψη εν ζωή (με τη χρήση άλλων μεθόδων) των ειδών πτηνών που απαριθμούνται στο Παράρτημα ΙΙ της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, ήτοι των πτηνών που επιτρέπεται να θηρεύονται υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 7 της εν λόγω οδηγίας. Επ’ αυτού, θα περιοριστώ να παρατηρήσω ότι ο έλεγχος του αν υφίσταται εναλλακτική λύση πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά και σαφή κριτήρια (
56
), ότι στο Δικαστήριο δεν υποβλήθηκαν στοιχεία αποδεικνύοντα ότι το να επιτρέπεται η σύλληψη υπό αυστηρά εποπτευόμενους όρους δεν αποτελεί εναλλακτική λύση (
57
) και ότι η απόφαση στην υπόθεση Επιτροπή κατά Φινλανδίας ουδόλως ενισχύει, κατά την άποψή μου, τη θέση της Μάλτας ότι η δραστηριότητα της σύλληψης ζωντανών πτηνών πρέπει να περιλαμβάνει τη σύλληψη σπίνων (
58
).
83.
Τέλος, δεν θεωρώ ότι υφίσταται οποιοσδήποτε λόγος που να δικαιολογεί τον ισχυρισμό ότι μόνο μια λύση που δεν δυσαρεστεί τη σημερινή κοινότητα των επιδιδομένων στη σύλληψη ζωντανών πτηνών μπορεί να αποτελεί εναλλακτική λύση κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Αντιθέτως, από πάγια νομολογία προκύπτει σαφώς ότι η ύπαρξη «βαθειά ριζωμένων συνηθειών» δεν δικαιολογεί από μόνη της την ενεργοποίηση της εξαιρέσεως του άρθρου 9, παράγραφος 1 (
59
).
84.
Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι η Μάλτα δεν απέδειξε ότι δεν υπάρχει καμία άλλη λύση και ότι, επομένως, ο πρώτος λόγος παραβάσεως που προβάλλει η Επιτροπή είναι βάσιμος.
Ο τρίτος λόγος: «ορθολογική εκμετάλλευση»
85.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η παρέκκλιση την οποία θέσπισε η Μάλτα δεν ανταποκρίνεται στην έννοια της «ορθολογικής εκμετάλλευσης» κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
86.
Το λεξικό Oxford Dictionary (
60
) ορίζει ως «judicious» («ορθολογικό») όποιον/α/ο «έχει ή επιδεικνύει ορθή κρίση ή πραγματοποιείται/χωρεί με ορθή κρίση ή λογική, είναι προσεκτικός/ή/ό και λογικός/ή/ό». Το λεξικό Langenscheidt (
61
) δίνει έναν παρόμοιο ορισμό του όρου «vernünftig» που χρησιμοποιείται στη γερμανική απόδοση της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Σε πολλές γλωσσικές αποδόσεις, ο αντιστοιχών στην αγγλική λέξη «use» όρος στο πλαίσιο της εκφράσεως «judicious use [ορθολογική εκμετάλλευση]» έχει μια χροιά εκμετάλλευσης (
62
). Ωστόσο, στον Οδηγό της για την Αειφόρο Θήρα [άγριων πτηνών], η Επιτροπή παρατηρεί (ορθώς, κατά τη γνώμη μου) ότι «τυχόν συνειρμική αναφορά στην έννοια της εκμετάλλευσης που προκαλείται από τον όρο “εκμετάλλευση” πρέπει να αντισταθμίζεται από συνειρμικές αναφορές στην υπευθυνότητα, την αυτοσυγκράτηση, και την ορθή κρίση στις οποίες παραπέμπει ο όρος “ορθολογική”» (
63
).
87.
Εξάλλου, είναι σαφές ότι, ενώ στα στοιχεία αʹ και βʹ της παραγράφου 1 του άρθρου 9 προσδιορίζονται συγκεκριμένες (και, θα έλεγα, προφανείς) καταστάσεις στις οποίες ενδείκνυται παρέκκλιση από τις άλλως αυστηρές απαγορεύσεις θανατώσεως ή συλλήψεως αγρίων πτηνών, το στοιχείο γʹ οριοθετείται με λιγότερο αυστηρό τρόπο και χρησιμεύει για να επιτρέπεται «η σύλληψη, η κράτηση και η ορθολογική εκμετάλλευση». Η διατύπωση αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει τον πειρασμό της διευρύνσεως του νοήματος της ως άνω φράσεως και της αντιμετώπισής της ως βολικής «ρήτρας διαφυγής». Είναι σαφές κατ’ εμέ ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος η διάταξη υπό το στοιχείο γʹ να τύχει διαφορετικής ερμηνείας απ’ ό,τι οι διατάξεις υπό τα στοιχεία αʹ ή βʹ και ότι, συνεπώς, δεν πρέπει να ενδώσει κανείς σε αυτόν τον πειρασμό. Δεν μπορεί η πρόθεση του νομοθέτη της Ένωσης να ήταν να δώσει τη δυνατότητα υπαγωγής κάθε υφιστάμενης πρακτικής στη βολική κατηγορία της «σύλληψης, κράτησης ή άλλης ορθολογικής εκμετάλλευσης», αφού κάτι τέτοιο θα υπονόμευε τον εν γένει σκοπό της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
88.
Μερικές φορές, «εκ της φύσεως και του περιεχομένου του, ένα καθεστώς [εξαιρέσεως] είναι ασυμβίβαστο με τους σκοπούς προστασίας που θέτει η οδηγία» (
64
). Κατά συνέπεια, δεν μπορεί οπωσδήποτε να καλυφθεί από τον χαρακτηρισμό «σύλληψη, κράτηση ή άλλη ορθολογική εκμετάλλευση» και, με τον τρόπο αυτό, να υπαχθεί στην εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, κάθε δραστηριότητα την οποία ενδεχομένως επιθυμεί να επιτρέψει ένα κράτος μέλος.
89.
Αναφέρθηκα ήδη σε ορισμένες πτυχές της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία της εξαιρέσεως που προβλέπει το άρθρο 1, παράγραφος 1. Είναι σκόπιμο τώρα να συνεχίσω την εργασία αυτή.
90.
Πρώτον, το Δικαστήριο δέχθηκε ήδη το 1987 ότι «η σύλληψη και η διάθεση πτηνών […] με σκοπό την κράτησή τους προκειμένου να χρησιμεύσουν ως ζωντανοί κράχτες ή για να χρησιμοποιηθούν για ψυχαγωγικούς σκοπούς σε εμποροπανηγύρεις και αγορές, μπορεί να αντιστοιχεί σε ορθολογική εκμετάλλευση, επιτρεπόμενη από το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ» (
65
), (χωρίς, ωστόσο, να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους συνέβαινε αυτό). Σε μεταγενέστερες αποφάσεις του, το Δικαστήριο δέχθηκε, ομοίως χωρίς περαιτέρω ανάλυση, είτε σιωπηρώς (
66
) είτε ρητώς ότι «η θήρευση αγρίων πτηνών για ψυχαγωγικούς σκοπούς κατά τις περιόδους που ορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 4, της οδηγίας» (
67
) ή η σύλληψή τους για ψυχαγωγικούς σκοπούς, όπως προκειμένου να παρασχεθεί στους ερασιτέχνες η δυνατότητα να εφοδιάσουν τις κλούβες τους, καθώς και για την πρόληψη των προβλημάτων αιμομιξίας που ενδεχομένως θα προέκυπταν κατά την αναπαραγωγή σε ερασιτεχνικά πτηνοτροφεία για ψυχαγωγικούς σκοπούς (
68
), μπορεί επίσης να συνιστά ορθολογική εκμετάλλευση κατά την έννοια του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ.
91.
Δεύτερον, κατά πάγια νομολογία, οι εθνικές αρχές μπορούν μόνο να επιτρέπουν τη σύλληψη ορισμένου αριθμού πτηνών, ο οποίος δεν πρέπει να υπερβαίνει το «αντικειμενικά αναγκαίο όριο», προκειμένου να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός, τούτο δε υπό την επιφύλαξη, εν πάση περιπτώσει, της τηρήσεως του ανωτάτου ορίου του «μικρού αριθμού» πτηνών, που αναφέρεται ρητά στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ (
69
).
92.
Τρίτον, σε δύο υποθέσεις που αφορούσαν πτηνά περιλαμβανόμενα στον κατάλογο του Παραρτήματος ΙΙ, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι εξαιρέσεις του άρθρου 9 της οδηγίας πρέπει να επιτρέπονται μόνον εφόσον εξασφαλίζεται ότι ο πληθυσμός του οικείου είδους διατηρείται σε ικανοποιητικό επίπεδο. Αν δεν πληρούται η προϋπόθεση αυτή, η θήρευση πτηνών δεν μπορεί, ούτως ή άλλως, να θεωρηθεί ως ορθολογική και, συνεπώς, αποδεκτή λαμβανομένης υπόψη της αιτιολογικής σκέψεως 11 της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (
70
). Η νομολογία αυτή είναι κατά μείζονα λόγο σημαντική για την υπό κρίση υπόθεση η οποία αφορά πτηνά μη περιλαμβανόμενα στον κατάλογο του Παραρτήματος II.
93.
Τέταρτον, ήδη από το 1987 το Δικαστήριο κατέστησε σαφές ότι, εφόσον«δεν εξασφαλίζεται ότι η σύλληψη ορισμένων ειδών πτηνών περιορίζεται στο απολύτως ελάχιστο όριο, […] και ότι τα μέσα, οι εγκαταστάσεις ή οι μέθοδοι συλλήψεως δεν είναι μαζικές και όχι επιλεκτικές ή δεν μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα την τοπική εξαφάνιση ενός είδους», οι προϋποθέσεις του άρθρου 9 δεν πληρούνται ως προς τα «ουσιώδη στοιχεία» τους (
71
).
94.
Τέλος, θα τονίσω ότι όλες οι αποφάσεις στις οποίες ανέτρεξα αφορούσαν χρονικές περιόδους προγενέστερες της θέσεως σε ισχύ της Συνθήκης της Λισσαβώνας, όπου δίνεται έμφαση στο «υψηλό επίπεδο» προστασίας του περιβάλλοντος –αρχή που αντικατοπτρίζεται και στο άρθρο 37 του Χάρτη, ο οποίος σήμερα αποτελεί πρωτογενές δίκαιο. Η υπό κρίση υπόθεση, ωστόσο, πρέπει να επιλυθεί με βάση το (νέο) αυτό νομικό πλαίσιο.
95.
Η εφαρμογή της ως άνω νομολογίας στις νομοθετικές ρυθμίσεις της Μάλτας με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι ρυθμίσεις αυτές είναι προφανώς ασύμβατες με την προϋπόθεση της «ορθολογικής εκμετάλλευσης».
96.
Υποστηρίζοντας ότι η καθιέρωση συνολικού εποχιακού ορίου 27500 σπίνων συνιστά «ορθολογική εκμετάλλευση», η Μάλτα συνενώνει δύο σκοπούς. Εφόσον ο σκοπός είναι, όπως αναφέρεται ρητά στις διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας, «αποκλειστικά» η απόκτηση σπίνων προκειμένου να κρατηθούν σε αιχμαλωσία, ήτοι ως ωδικά πτηνά, για να χρησιμοποιηθούν, μεταξύ άλλων, για αναπαραγωγή και/ή για να χρησιμεύσουν ως ζωντανοί κράχτες, αυτή η εκμετάλλευση μπορεί να χωρήσει –όπως εξήγησα στο πλαίσιο της εξέτασης του πρώτου λόγου παραβάσεως– με την εφαρμογή προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία, η οποία συνιστά μια άλλη ικανοποιητική λύση.
97.
Είναι γνωστό και δεν αμφισβητείται ότι ο εκτιμώμενος συνολικός αριθμός σπίνων που ζουν σήμερα σε αιχμαλωσία κυμαίνεται μεταξύ 20000 και 40000. Δεδομένης της θνησιμότητας των πτηνών σε αιχμαλωσία, χρειάζεται, προκειμένου να διατηρηθεί ο πληθυσμός αυτός, να αποκτάται ορισμένος αριθμός πτηνών σε διαρκή βάση, είτε μέσω παγίδευσης είτε μέσω της ανάπτυξης ενός αρκούντως εκτεταμένου προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία. Δεν απαιτείται ιδιαίτερη διορατικότητα για να αντιληφθεί κανείς ότι, με την πάροδο του χρόνου, η ανάγκη επιλύσεως του προβλήματος της διατηρήσεως του επιθυμητού αριθμού πτηνών σε αιχμαλωσία θα καταστεί οξύτερη.
98.
Ωστόσο, τίποτα από αυτά δεν δικαιολογεί, από μόνο του, την επαναφορά της δυνατότητας παγιδεύσεως σπίνων ενώ η ανάπτυξη ενός ευρείας κλίμακας προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία μπορεί να συμβάλει με ικανοποιητικό τρόπο ώστε να διατηρηθεί η παράδοση την οποία υποτίθεται ότι επιδιώκει να προστατεύσει η νομοθεσία της Μάλτας, ήτοι η διατήρηση σπίνων για διαφόρους ψυχαγωγικούς σκοπούς. Παρά το προφανές αυτό γεγονός, η Μάλτα χαρακτήρισε το εθνικό πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή σύμφωνα με την Πράξη Προσχωρήσεως, αποτυχημένο και διέκοψε την εφαρμογή του από το 2009.
99.
Φαίνεται, επίσης, εξ ορισμού απίθανο να είναι αναγκαίο να προστίθενται 27500 σπίνοι στο εν λόγω «απόθεμα» σε ετήσια βάση για την αντικατάσταση των σπίνων που αποβίωσαν στη διάρκεια του έτους και προκειμένου να ικανοποιηθεί η νέα ζήτηση για διατήρηση σπίνων σε αιχμαλωσία για ψυχαγωγικούς σκοπούς. Η διαπίστωση αυτή ισχύει ανεξαρτήτως του αν οι πρόσθετοι σπίνοι θα αποκτώνται μέσω προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία ή μέσω παγιδεύσεως. Θα αποφύγω να διατυπώσω εδώ οποιαδήποτε υπόθεση για το ποια τύχη επιφυλάσσεται στους συλληφθέντες σπίνους οι οποίοι, στην πραγματικότητα, δεν χρειάζονται για τους δεδηλωμένους αποκλειστικούς σκοπούς που απαριθμούνται στις νομοθετικές ρυθμίσεις που επιτρέπουν την παγίδευσή τους.
100.
Στον βαθμό που ο σκοπός είναι η σύλληψη καθώς και η κατοχή, επισημαίνω ότι από κανένα στοιχείο που τέθηκε υπόψη του Δικαστηρίου δεν προκύπτει για ποιο λόγο συνιστά «ορθολογική εκμετάλλευση» –υπό την έννοια του αντικειμενικώς αναγκαίου– το να επιτρέπεται η σύλληψη του αριθμού πτηνών που προβλέπεται από το συνολικό όριο για την οικεία περίοδο (27500 σπίνοι), λαμβανομένου υπόψη ότι η νομοθεσία προσδιορίζει επίσης, ως την αποκλειστική μετέπειτα χρησιμοποίηση των συλληφθέντων σπίνων, μια χρήση για την οποία είναι αμφίβολο ότι απαιτείται πράγματι ένας τόσο μεγάλος αριθμός σπίνων σε ετήσια βάση και για τις ανάγκες της οποίας, επιπλέον, υφίσταται άλλη ικανοποιητική λύση. Δεδομένου ότι η Μάλτα είναι το κράτος μέλος που επιζητεί να κάνει χρήση της δυνατότητας εξαιρέσεως του άρθρου 9, παράγραφος 1, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, σε αυτήν εναπόκειται να δικαιολογήσει την εκ μέρους της επίκληση της εν λόγω διατάξεως. Τούτο δε, έχοντας υπόψη ότι, επί του παρόντος, η κατευθυντήρια αρχή είναι ότι πρέπει να διασφαλίζεται υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος. Θεωρώ ότι απέτυχε πλήρως να ανταποκριθεί στην απαίτηση αυτή.
101.
Απομένει να εξεταστεί ένα ακόμη ζήτημα.
102.
Αν ο σκοπός είναι να συλληφθεί ζωντανό ένα πτηνό, πιθανότατα θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί κάποιου είδους πλέγμα. Είναι αληθές ότι το άρθρο 9 επιτρέπει εξαίρεση από το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας και, συνεπώς, από την άλλως απόλυτη απαγόρευση χρήσεως πλεγμάτων που περιέχεται στον κατάλογο του στοιχείου αʹ του Παραρτήματος IV (
72
). Ωστόσο, η μέθοδος συλλήψεως που επιτρέπεται από τη νομοθεσία της Μάλτας περιλαμβάνει τη χρήση πλεγμάτων με δόκανα. Περιέγραψα τα πλέγματα αυτά σε προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων (
73
). Κατά την άποψή μου, αυτού του είδους τα πλέγματα συνιστούν, εκ πρώτης όψεως, μέθοδο συλλήψεως που είναι και μαζική και μη επιλεκτική. Δεδομένου ότι οι σπίνοι πετούν σε σμήνη, είναι πιθανό ότι μεγάλοι αριθμοί σπίνων θα πιαστούν συγχρόνως στο πλέγμα (
74
). Και αν ακόμη οι «επιπλέον» σπίνοι αφήνονται αμέσως ελεύθεροι, όπως υποστηρίζει η Μάλτα, αυτό δεν αρκεί κατά τη γνώμη μου για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η μέθοδος παγιδεύσεως παύει να είναι είτε «μαζική» είτε «μη επιλεκτική». Είναι επίσης πιθανό ότι τουλάχιστον μερικοί από αυτούς θα υποστούν άγχος και ενδεχομένως δεν θα επιβιώσουν (
75
). Υπό τις συνθήκες αυτές, διατηρώ σοβαρές αμφιβολίες για το αν η Μάλτα μπορεί να αποδείξει ότι οι πληθυσμοί των επτά ειδών σπίνων είναι δυνατό να διατηρηθούν σε ικανοποιητικό επίπεδο, όπως απαιτεί η σχετική νομολογία. Ενδέχεται μάλιστα να υπάρχει κίνδυνος –δεν θα επιχειρήσω καν να εκτιμήσω το ενδεχόμενο μέγεθος του κινδύνου αυτού– η χρησιμοποίηση των πλεγμάτων αυτών από 4000 κατόχους αδειών κατά τη διάρκεια μιας θηρευτικής περιόδου 73 ημερών να «μπορεί να προκαλέσει τοπικά την εξαφάνιση ενός είδους».
103.
Τα στοιχεία που τέθηκαν υπόψη του Δικαστηρίου από τη Μάλτα δεν δίνουν απαντήσεις σε κανένα από αυτά τα ζητήματα: αντ’ αυτού, δίνεται έμφαση στο γεγονός ότι η χρήση πλεγμάτων με δόκανα είναι «παραδοσιακή». Αυτό όμως δεν έχει καμία σχέση με το ζητούμενο. Αν η χρησιμοποίηση πλεγμάτων με δόκανα έχει όντως αυτό το αποτέλεσμα –και η Μάλτα φέρει το βάρος να αποδείξει ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο– δεν συντρέχουν τα «ουσιώδη στοιχεία» του άρθρου 9 (βλ. απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας (
76
)). Θα προσθέσω απλώς ότι, από καθαρά γλωσσικής απόψεως, δυσκολεύομαι επίσης να αντιληφθώ πώς θα μπορούσε η χρήση μιας μεθόδου συλλήψεως που είναι και μαζική και μη επιλεκτική να καλύπτεται από την έννοια της «ορθολογικής εκμετάλλευσης».
Τελικές παρατηρήσεις
104.
Ολοκληρώνοντας θα ήθελα να επισημάνω δύο ζητήματα που εντόπισα κατά την εν γένει μελέτη των επιχειρημάτων που προβλήθηκαν στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως και τα οποία αφορούν ορισμένες άλλες πτυχές του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, και στη συνέχεια να διατυπώσω μια τελική παρατήρηση.
105.
Πρώτον, διατηρώ σοβαρές αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία της μεθόδου που χρησιμοποίησε η Μάλτα για τον προσδιορισμό του πληθυσμού αναφοράς για τις ανάγκες υπολογισμού του τι νοείται ως «μικρές ποσότητες». Σημειώνω ότι αντί να χρησιμοποιήσει ένα σύστημα μεθοδικής εποπτείας, η Μάλτα βάσισε τους υπολογισμούς της σε μια και μόνο μελέτη που πραγματοποίησε το 2007 (
77
) σε ένα πολύ περιορισμένο δείγμα (112) ανευρεθέντων δακτυλίων ταυτοποίησης. Κατά συνέπεια, χρησιμοποιήθηκαν πολύ λίγοι δακτύλιοι ανευρεθέντες στη Μάλτα από πτηνά των επτά ειδών προερχόμενα από άλλα κράτη μέλη για να υπολογιστούν, ως ομάδα αναφοράς για τον καθορισμό του συνολικού ανωτάτου ορίου επιτρεπομένων θηρεύσεων (
78
), ολόκληροι οι αναπαραγόμενοι πληθυσμοί κάθε είδους στα εν λόγω κράτη μέλη (που σε ορισμένες περιπτώσεις ανέρχονται σε εκατομμύρια πτηνά) χωρίς καμία περαιτέρω απόδειξη όσον αφορά την έκταση στην οποία οι εν λόγω πληθυσμοί μεταναστεύουν πράγματι μέσω της Μάλτας. Είναι δύσκολο να θεωρήσει κανείς ότι η μέθοδος αυτή συνιστά έγκυρη επιστημονική προσέγγιση για την εκτίμηση των επιπτώσεων που μπορεί να έχει ή να μην έχει η χορήγηση αδειών για παγίδευση ζωντανών σπίνων στη Μάλτα είτε στους εν λόγω πληθυσμούς ως σύνολο είτε στον υποπληθυσμό πτηνών που μεταναστεύουν υπεριπτάμενα της Μάλτας, αλλά και να συμβιβάσει την προσέγγιση αυτή με την αρχή της προφύλαξης (
79
).
106.
Δεύτερον, το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιτρέπουν τη σύλληψη, την κράτηση και κάθε άλλη ορθολογική εκμετάλλευση «ορισμένων πτηνών» σε «μικρές ποσότητες» και «με αυστηρά ελεγχόμενους όρους». Η εκτίμηση του αν πληρούνται οι ουσιώδεις αυτές πρόσθετες προϋποθέσεις –οι οποίες υποβάλλουν την εξαίρεση στην αρχή της αναλογικότητας– βρίσκεται εκτός του πεδίου των παρουσών προτάσεων. Θα αρκεστώ να αναφέρω μόνο ότι διατηρώ σοβαρές αμφιβολίες για το αν οι αμφισβητούμενες ρυθμίσεις (δεδομένων ιδίως των χαρακτηριστικών που επισήμανα στο σημείο 38 ανωτέρω) πληρούν τις πρόσθετες αυτές προϋποθέσεις και ανταποκρίνονται στην αρχή της αναλογικότητας. Εν πάση περιπτώσει, έχω ήδη καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο πρώτος και ο τρίτος λόγος παραβάσεως που προβάλλει η Επιτροπή πρέπει να γίνουν δεκτοί. Αν το Δικαστήριο συμφωνήσει με την ανάλυση αυτή, δεν θα χρειαστεί να προβεί σε λεπτομερή ανάλυση όσον αφορά την αναλογικότητα των αμφισβητουμένων εθνικών ρυθμίσεων.
107.
Τέλος, πολλά ελέχθησαν κατά τη διάρκεια της παρούσας διαδικασίας για τον παραδοσιακό χαρακτήρα της συλλήψεως σπίνων και την ανάγκη να γίνουν σεβαστές οι παραδόσεις. Πριν ολοκληρώσω τις παρούσες προτάσεις θα ήταν ίσως χρήσιμο να δώσω ένα υποθετικό παράδειγμα που δείχνει πώς η πολιτιστική ποικιλότητα και οι επιταγές του δικαίου της Ένωσης μπορούν να συνυπάρξουν αντί να συγκρούονται.
108.
Ας υποθέσουμε ότι σε μια χώρα που είναι υποψήφια για προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπάρχει μια βαθειά ριζωμένη τοπική παράδοση σύμφωνα με την οποία κάθε νέα κοπέλα την πλησιέστερη προς την ημερομηνία κατά την οποία αυτή συμπληρώνει το 18ο έτος της ηλικίας της Κυριακή πρέπει να πάει στην κυριακάτικη θεία λειτουργία φορώντας ένα περιδέραιο φτιαγμένο με φτερά ενός συγκεκριμένου πτηνού. Για να συγκεντρωθούν τα απαραίτητα φτερά για την κατασκευή ενός περιδέραιου χρειάζονται έξι πτηνά. Πριν από την προσχώρηση στην Ένωση, η πρακτική αυτή δεν απαγορευόταν από καμία νομική διάταξη. Μετά την προσχώρηση, τα πτηνά προστατεύονται κατ’ αρχήν βάσει της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών. Μπορεί το νέο κράτος μέλος να παρεκκλίνει των διατάξεων της οδηγίας στο πλαίσιο του άρθρου 9, παράγραφος 1, χαρακτηρίζοντας την παραδοσιακή πρακτική του ως «ορθολογική εκμετάλλευση», προκειμένου να επιτρέψει την επ’ αόριστον συνέχιση της υφισταμένης καταστάσεως;
109.
Κατ’ αρχάς, είναι σαφές ότι, σε γενικές γραμμές, υπάρχει μια άλλη ικανοποιητική λύση. Το παραδοσιακό περιδέραιο από φτερά μπορεί να περνάει από τα χέρια μιας κοπέλας στην άλλη, αντί να φτιάχνεται ένα καινούργιο περιδέραιο για κάθε δεκαοχτάχρονη κοπέλα. Δεύτερον, είναι πιθανό ότι αν τα περιδέραια από φτερά αλλάζουν χέρια με τον τρόπο αυτό, θα φθαρούν και θα παλιώσουν με το πέρασμα του χρόνου και κατά καιρούς θα χρειάζεται να αντικατασταθούν. Θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί η εξαίρεση του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, ώστε να συλλαμβάνεται περιστασιακά ένας μικρός αριθμός πτηνών με σκοπό την κατασκευή ενός περιδέραιου από φτερά προς αντικατάσταση ενός άλλου χρήζοντος αντικαταστάσεως.
110.
Υποστηρίζοντας ότι ο πρώτος και ο τρίτος λόγος παραβάσεως που προβάλλονται από την Επιτροπή είναι βάσιμοι, δεν προτείνω μια λύση που καταπατεί χωρίς δισταγμό την παράδοση ή την πολιτισμική ποικιλότητα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εφόσον οι Μαλτέζοι επιθυμούν να κρατούν σπίνους σε αιχμαλωσία, η επιθυμία τους αυτή μπορεί να ικανοποιηθεί διά της εναλλακτικής λύσεως του προγράμματος αναπαραγωγής των πτηνών σε αιχμαλωσία. Εφόσον οι Μαλτέζοι που επιδίδονται στην παγίδευση πτηνών επιθυμούν να εξασκούν και να δοκιμάζουν τις δεξιότητές τους ως θηρευτές, είναι δυνατό να τους χορηγούνται άδειες να συλλαμβάνουν μικρούς αριθμούς πτηνών με μεθόδους
που δεν περιλαμβάνουν τη χρησιμοποίηση πλεγμάτων με δόκανα, τηρώντας αυστηρά τις βέλτιστες ορνιθολογικές πρακτικές, τα συλλαμβανόμενα δε με τον τρόπο αυτό πτηνά μπορούν να εφοδιάζονται με δακτυλίους αναγνώρισης και κατόπιν να αφήνονται ελεύθερα στη φύση. Υπό τον όρο ότι οι παραδόσεις εξελίσσονται, δεν υπάρχει καμία ανυπέρβλητη σύγκρουση. Ωστόσο, είμαι απολύτως πεπεισμένη ότι οι υπό κρίση ρυθμίσεις δεν ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις που η Μάλτα υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης.
Πρόταση
111.
Υπό το πρίσμα του συνόλου των προεκτεθέντων, φρονώ ότι ο πρώτος και ο τρίτος λόγος παραβάσεως που προβάλλει η Επιτροπή πρέπει να γίνουν δεκτοί. Συνεπώς, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της εξέτασης του δευτέρου, του τετάρτου και του πέμπτου λόγου, θεωρώ ότι το Δικαστήριο πρέπει:
1)
να αποφανθεί ότι η Δημοκρατία της Μάλτας, θεσπίζοντας, προκειμένου να καταστήσει δυνατή τη σύλληψη επτά ειδών σπίνων, παρέκκλιση η οποία δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/147/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 5, στοιχεία αʹ, και εʹ, και 8, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το στοιχείο αʹ του Παραρτήματος IV της εν λόγω οδηγίας.
2)
να καταδικάσει τη Μάλτα στα δικαστικά έξοδα.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Πρόκειται για: τον σπίνο (Fringilla coelebs), το φανέτο (Carduelis cannabina), την καρδερίνα (Carduelis carduelis), τον φλώρο (Carduelis chloris), τον κοκκοθραύστη (Coccothraustes coccothraustes), το σκαρθάκι (Serinus serinus) και το λούγαρο (Carduelis spinus). Στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων θα αναφέρομαι στο σύνολο των πτηνών αυτών με τον όρο «τα επτά είδη».
(
3
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ 2010, L 20, σ. 7). Η εν λόγω οδηγία αποτελεί κωδικοποιημένη έκδοση της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202), όπως είχε τροποποιηθεί –οδηγίας η οποία ήταν σε ισχύ όταν συμφωνήθηκαν οι όροι προσχωρήσεως της Μάλτας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και διατυπώθηκε η προσωρινή εξαίρεση που περιέχεται στο Παράρτημα ΧΙ της Πράξεως Προσχωρήσεως (βλ. σημείο 26 κατωτέρω).
(
4
)	Κανονιστική απόφαση 253 της 15ης Ιουλίου 2014 περί των κανονιστικών διατάξεων για τη διατήρηση των αγρίων πτηνών (Πλαίσιο εισαγωγής εξαιρέσεως με αντικείμενο τη θέσπιση φθινοπωρινής θηρευτικής περιόδου για τη σύλληψη ζωντανών σπίνων), όπως τροποποιήθηκε.
(
5
)	Ενώ η απόδοση στην αγγλική γλώσσα της εν λόγω διατάξεως κάνει λόγο «αποκλειστικά για να κρατηθούν [τα πτηνά] σε αιχμαλωσία», η απόδοση στη μαλτέζικη γλώσσα είναι σαφές ότι αναφέρεται σε «σκοπούς αναπαραγωγής» των πτηνών. Δυνάμει του άρθρου 74 του Συντάγματος της Μάλτας, «εκτός αν το Κοινοβούλιο ορίσει διαφορετικά, κάθε νόμος εκδίδεται τόσο στην αγγλική όσο και στη μαλτέζικη γλώσσα και, σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ του μαλτέζικου και του αγγλικού κειμένου οποιουδήποτε νόμου, υπερισχύει το κείμενο του νόμου στη μαλτέζικη γλώσσα».
(
6
)	Sic. Η διατύπωση είναι η ίδια τόσο στη μαλτέζικη όσο και στην αγγλική γλώσσα. Πιθανόν πρόθεση του συντάκτη του νόμου ήταν να χρησιμοποιήσει «και για» ή «και/ή». Δεν νομίζω ότι το σημείο αυτό αφορά κάτι το ουσιαστικό. Κατωτέρω στις παρούσες προτάσεις, χάριν απλότητας, η παραπομπή στο κείμενο αυτό θα γίνεται στη μορφή «και/ή».
(
7
)	Ο κατάλογος αυτός αντιστοιχεί στα επτά είδη που απαριθμούνται στην υποσημείωση 2 ανωτέρω.
(
8
)	Κανονιστική απόφαση 250 της 15ης Ιουλίου 2014: Κανονιστικές διατάξεις για τη διατήρηση των αγρίων πτηνών (Δήλωση περί κατ’ εξαίρεση κηρύξεως φθινοπωρινής περιόδου θηρεύσεως ζωντανών σπίνων κατά το έτος 2014). Μια ανεξήγητη λεπτομέρεια είναι πώς είναι δυνατό μια κανονιστική απόφαση με τον αριθμό «250» να «εφαρμόζει» κανονιστική απόφαση με την ίδια ημερομηνία φέρουσα τον αύξοντα αριθμό «253».
(
9
)	Κανονιστική απόφαση 330 της 16ης Οκτωβρίου 2015: Κανονιστικές διατάξεις για τη διατήρηση των αγρίων πτηνών (Δήλωση περί κατ’ εξαίρεση κηρύξεως φθινοπωρινής περιόδου θηρεύσεως ζωντανών σπίνων κατά το έτος 2015).
(
10
)	Κανονιστική απόφαση 322 της 7ης Οκτωβρίου 2016: Κανονιστικές διατάξεις για τη διατήρηση των αγρίων πτηνών (Δήλωση περί κατ’ εξαίρεση κηρύξεως φθινοπωρινής περιόδου θηρεύσεως ζωντανών σπίνων κατά το έτος 2016).
(
11
)	Στο Σημείο 10 («Περιβάλλον»), Δ («Προστασία της φύσεως»), του Παραρτήματος XI της Πράξεως Προσχωρήσεως της Μάλτας στην ΕΕ (ΕΕ 2003, L 236, σ. 33) ορίζεται ότι «κατά παρέκκλιση» από τα άρθρα 5, στοιχείο αʹ, 5, στοιχείο εʹ, 8, παράγραφος 1, και στοιχείο αʹ του Παραρτήματος IV της οδηγίας 79/409 (που ήταν η προϊσχύσασα της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών οδηγία) επιτρέπεται η σύλληψη των επτά ειδών σπίνων στη Μάλτα κατά τη μεταβατική περίοδο που διαρκεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2008«αποκλειστικά με σκοπό την διατήρησή τους σε αιχμαλωσία». Η εν λόγω ρύθμιση περιέχει λεπτομερείς διατάξεις όσον αφορά τη σταδιακή εγκατάλειψη της δραστηριότητας αυτής και τη θέσπιση ενός προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία. Η μόνη δυνατότητα παγιδεύσεως σπίνων που προβλεπόταν μετά το πέρας της μεταβατικής αυτής περιόδου αφορούσε τη σύλληψη περιορισμένου αριθμού αγρίων πτηνών «με σκοπό να εξασφαλιστεί επαρκής γενετική ποικιλότητα των ειδών που ζουν σε αιχμαλωσία». Ο αριθμός αναμενόταν «να μειωθεί ουσιωδώς κατά τη διάρκεια εφαρμογής του μεταβατικού μέτρου».
(
12
)	Προπαρατέθηκε στην υποσημείωση 2.
(
13
)	Για παράδειγμα, η Επιτροπή επισήμανε ότι το ανώτατο εποχικό όριο συλλήψεων για τις καρδερίνες κατά το έτος 2014 (800) ήταν ουσιωδώς υψηλότερο από τον εκτιμώμενο συνολικό αριθμό πτηνών του είδους αυτού που μετανάστευσαν υπεριπτάμενα της Μάλτας κατά τη διάρκεια της φθινοπωρινής περιόδου συλλήψεως ζωντανών σπίνων του έτους 2014.
(
14
)	Βλ. άρθρο 5, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως 250 του 2014 και τις αντίστοιχες διατάξεις των κανονιστικών αποφάσεων που τη διαδέχθηκαν για τα έτη 2015 και 2016.
(
15
)	Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 2, της κανονιστικής αποφάσεως 253 του 2014.
(
16
)	Δηλαδή: 38 τετραγωνικά μέτρα (το εμβαδόν ενός πλέγματος) x 2 (επειδή τα πλέγματα χρησιμοποιούνται πάντα σε ζεύγη) x 2 (επειδή υπάρχουν δύο ζεύγη πλεγμάτων ανά σταθμό συλλήψεως ζωντανών πτηνών).
(
17
)	Βλ. άρθρο 3 της κανονιστικής αποφάσεως 250 του 2014 και τις αντίστοιχες διατάξεις στις κανονιστικές αποφάσεις των ετών 2015 και 2016 που τη διαδέχθηκαν.
(
18
)	Η Μάλτα δήλωσε ότι η χρησιμοποίηση εισαγόμενων εκτρεφομένων σε αιχμαλωσία σπίνων είναι πολύ πιο πρακτική και αποτελεσματική για τη διασφάλιση της γενετικής ποικιλότητας στο εσωτερικό ορισμένου πληθυσμού σπίνων που ζουν σε αιχμαλωσία και ότι, επομένως, το πρόγραμμα αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία δεν απαιτεί πλέον ούτε καν μικρής κλίμακας συλλήψεις σπίνων που ζουν ελεύθεροι στη φύση. Η Μάλτα στήριξε την εκτίμηση αυτή σε διάφορες επιστημονικές εκθέσεις στις οποίες παραπέμπει, ιδίως δε σε μια έκθεση του 2010 καταρτισθείσα από μια υπο-επιτροπή της Malta Ornis Committee. Η Επιτροπή συμφωνεί με την εκτίμηση της Μάλτας επί του σημείου αυτού.
(
19
)	Βλ. σημείο 26 και υποσημείωση 9 ανωτέρω.
(
20
)	Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ruiz-Jarabo Colomer στην υπόθεση Ligue pour la protection des oiseaux κ.λπ. (C‑182/02, EU:C:2003:248, σημείο 5).
(
21
)	Αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
(
22
)	Αιτιολογική σκέψη 5.
(
23
)	Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2012, C 326, σ. 2, στο εξής: Χάρτης). Το άρθρο αυτό καθιερώνει την υποχρέωση διασφαλίσεως «υψηλού επιπέδου προστασίας και βελτιώσεως της ποιότητος του περιβάλλοντος» και ενσωματώσεως των στόχων αυτών στις πολιτικές της Ένωσης.
(
24
)	Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Jääskinen στην υπόθεση Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland (C‑461/13, EU:C:2014:2324, σημείο 6).
(
25
)	Βλ. αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, σκέψη 21), και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Tele2 Sverige και Watson κ.λπ. (C‑203/15 και C‑698/15, EU:C:2016:970, σκέψη 74).
(
26
)	Βλ., συναφώς, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Μάλτας (C‑76/08, EU:C:2009:535, σκέψη 58).
(
27
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Tele2 Sverige και Watson κ.λπ. (C‑203/15 και C‑698/15, EU:C:2016:970, σκέψη 89).
(
28
)	Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ruiz-Jarabo Colomer στην υπόθεση Ligue pour la protection des oiseaux κ.λπ. (C‑182/02, EU:C:2003:248, σημείο 26).
(
29
)	Βλ. αποφάσεις της 8ης Ιουλίου 1987, Επιτροπή κατά Βελγίου (247/85, EU:C:1987:339, σκέψη 7), και της 7ης Μαρτίου 1996, Associazione Italiana per il WWF κ.λπ. (C‑118/94, EU:C:1996:86, σκέψη 21).
(
30
)	Βλ. απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 2011, The Number (UK) και Conduit Enterprises (C‑16/10, EU:C:2011:92, σκέψη 31).
(
31
)	Βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Μάλτας (C‑76/08, EU:C:2009:535, σκέψη 48).
(
32
)	Βλ. απόφαση της 16ης Σεπτεμβρίου 1999, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑414/97, EU:C:1999:417, σκέψη 22).
(
33
)	Βλ. απόφαση της 8ης Ιουνίου 2006, WWF Italia κ.λπ. (C‑60/05, EU:C:2006:378, σκέψη 34).
(
34
)	Βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Μάλτας (C‑76/08, EU:C:2009:535, σκέψη 57).
(
35
)	Βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 1996, Associazione Italiana per il WWF κ.λπ. (C‑118/94, EU:C:1996:86, σκέψη 21).
(
36
)	Βλ., συναφώς, απόφαση της 23ης Απριλίου 2009, Αγγελιδάκη κ.λπ. (C‑378/07 έως C‑380/07, EU:C:2009:250, σκέψη 48).
(
37
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 26ης Απριλίου 2005, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (C‑494/01, EU:C:2005:250, σκέψη 29).
(
38
)	Βλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2007, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας (C‑418/04, EU:C:2007:780, σκέψεις 269 επ.).
(
39
)	Ή ενδεχομένως «αναπαραγωγή»: βλ. υποσημείωση 5 ανωτέρω.
(
40
)	Ενώ η απόδοση στην αγγλική γλώσσα της κανονιστικής αποφάσεως 253 και του Τεχνικού Υπομνήματος αντιστοιχούν, λέξη προς λέξη, στη διατύπωση του Σημείου 10 («Περιβάλλον»), Δ («Προστασία της φύσεως»), του Παραρτήματος XI της Πράξεως Προσχωρήσεως, η απόδοση στη μαλτέζικη γλώσσα της κανονιστικής αποφάσεως 253 έχει ελαφρώς διαφορετική διατύπωση (βλ. υποσημείωση 5). Όπως θα καταστεί εμφανές κατωτέρω, αυτή η μικρή απόκλιση δεν επηρεάζει το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγω.
(
41
)	Βλ., ανωτέρω, σημείο 27: ο άλλος φορέας προώθησης ήταν το πολιτικό κόμμα PL το οποίο κέρδισε τις εκλογές του 2013 και σχημάτισε κυβέρνηση.
(
42
)	Κατά την εν λόγω νομολογία, το περιεχόμενο των εθνικών νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων πρέπει να εκτιμάται λαμβανομένης υπόψη της ερμηνείας τους από τα εθνικά δικαστήρια (βλ, ιδίως, απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 2003, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑129/00, EU:C:2003:656, σκέψη 30 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Επίσης, όταν μια εθνική νομοθεσία αποτελεί το αντικείμενο αποκλινουσών ερμηνειών εκ μέρους των δικαστηρίων, δυναμένων να ληφθούν υπόψη, εκ των οποίων οι μεν οδηγούν σε σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας, ενώ οι δε σε εφαρμογή ασυμβίβαστη με το δίκαιο αυτό, πρέπει να αναγνωρίζεται ότι, τουλάχιστον, η νομοθεσία αυτή δεν είναι επαρκώς σαφής ώστε να διασφαλίζει μια εφαρμογή σύμφωνη με το δίκαιο της Ένωσης (βλ. σκέψη 33).
(
43
)	Βλ., συναφώς, αποφάσεις της 16ης Οκτωβρίου 2003, Ligue pour la protection des oiseaux κ.λπ. (C‑182/02, EU:C:2003:558, σκέψη 15), και της 9ης Ιουνίου 2005, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑135/04, EU:C:2005:374, σκέψη 18).
(
44
)	Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Fennelly στην υπόθεση LRBPO και AVES (C‑10/96, EU:C:1996:430, σημείο 33) (η υπογράμμιση δική μου).
(
45
)	Βλ. Τμήμα 3, σ. 41 επ. Η μεθοδολογία αυτή επιβάλλει, ως προϋπόθεση για τη θέσπιση εξαιρέσεως, να προσδιοριστεί ένα επακριβώς συγκεκριμένο πρόβλημα του οποίου επιζητείται η επίλυση. Προβλέπει τα ακόλουθα στάδια: (i) εντοπισμό και οριοθέτηση του συγκεκριμένου προβλήματος για το οποίο αναζητείται λύση, (ii) εντοπισμό ενδεχομένων εναλλακτικών λύσεων του εν λόγω προβλήματος, (iii) εξασφάλιση της δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου 9 στις εν λόγω εναλλακτικές λύσεις, και (iv) εφαρμογή του «κριτηρίου της ικανοποιητικής λύσεως» στις δυνάμει εναλλακτικές λύσεις. Ο Οδηγός για την Αειφόρο Θήρα είναι διαθέσιμος μέσω του συνδέσμου: http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/hunting/docs/hunting_guide_en.pdf.
(
46
)	Βλ. ανωτέρω, σημεία 49 έως 52.
(
47
)	Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996 (C‑10/96, EU:C:1996:504).
(
48
)	Σκέψεις 20 και 21 (η υπογράμμιση δική μου).
(
49
)	Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996 (C‑10/96, EU:C:1996:504).
(
50
)	Βλ., συναφώς, αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1991, Antonissen (C‑292/89, EU:C:1991:80, σκέψη 18), της 13ης Φεβρουαρίου 1996, Bautiaa και Société française maritime (C‑197/94 και C‑252/94, EU:C:1996:47, σκέψη 51), και της 3ης Δεκεμβρίου 1998, KappAhl (C‑233/97, EU:C:1998:585, σκέψη 23).
(
51
)	Απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009 (C‑76/08, EU:C:2009:535). Στην εν λόγω υπόθεση, η εναλλακτική λύση την οποία βρήκε η Επιτροπή παρείχε τόσο περιορισμένες δυνατότητες για άσκηση της επιζητούμενης δραστηριότητας (κυνήγι) ώστε το Δικαστήριο έκρινε ότι ενδέχετο να «διαταράξει την ισορροπία που επιδιώκει η οδηγία μεταξύ της προστασίας των ειδών και ορισμένων ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων». Εν προκειμένω, ωστόσο, είναι σαφές ότι η δραστηριότητα της κατοχής πτηνών μπορεί να εξακολουθήσει να ασκείται επιτυχώς μέσω επαρκούς εμβελείας προγράμματος αναπαραγωγής σε αιχμαλωσία.
(
52
)	Βλ. αποφάσεις της 16ης Οκτωβρίου 2003, Ligue pour la protection des oiseaux κ.λπ. (C‑182/02, EU:C:2003:558, σκέψη 16), της 9ης Ιουνίου 2005, Επιτροπή κατά Ισπανίας (C‑135/04, EU:C:2005:374, σκέψη 19), και της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Μάλτας (C‑76/08, EU:C:2009:535, σκέψη 50).
(
53
)	Βλ. Τεχνικό Υπόμνημα, Μέρος Β, σ. 3. Η θέση της Μάλτας εκτέθηκε εκ νέου από τον εκπρόσωπό της κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
(
54
)	Βλ. σημείο 73 ανωτέρω.
(
55
)	Βλ. σημείο 38 ανωτέρω, καθώς και σημείο 102 και υποσημείωση 72 κατωτέρω.
(
56
)	Βλ. σημεία 66 έως 69 ανωτέρω.
(
57
)	Ωστόσο, πρέπει επίσης να επισημάνω ότι δεν ετέθησαν υπόψη του Δικαστηρίου στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι οποιοδήποτε από τα είδη αυτά απαντά πράγματι στη Μάλτα σε επαρκείς αριθμούς ώστε να είναι δυνατό να επιτραπεί εξαίρεση στο πλαίσιο της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.
(
58
)	Βλ. απόφαση της 15ης Δεκεμβρίου 2005 (C‑344/03, EU:C:2005:770, σκέψη 44). Στην υπόθεση εκείνη, το Δικαστήριο έκρινε ότι το να επιτρέπεται η θήρα πτηνών του Παραρτήματος ΙΙ αντί της θήρας ορισμένων άλλων πτηνών του Παραρτήματος ΙΙ θα ενείχε τον κίνδυνο να καταστεί η διάταξη του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών άνευ περιεχομένου, τουλάχιστον εν μέρει. Είναι σαφές ότι η εν λόγω απόφαση αφορούσε τις ειδικές περιστάσεις της οικείας υποθέσεως και δεν είναι λυσιτελής εν προκειμένω.
(
59
)	Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996, LRBPO και AVES (C‑10/96, EU:C:1996:504, σκέψη 21). Γενικότερα, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να επικαλεστεί την εναντίωση του τοπικού πληθυσμού προκειμένου να δικαιολογήσει τη μη εκπλήρωση υποχρεώσεων που αυτό υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης (βλ., συναφώς, απόφαση της 4ης Μαρτίου 2010, Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑297/08, EU:C:2010:115, σκέψεις 81 έως 85).
(
60
)	Βλ. στο διαδίκτυο: https://en.oxforddictionaries.com/.
(
61
)	Βλ. στο διαδίκτυο: https://de.langenscheidt.com/.
(
62
)	Βλ. τις ακόλουθες γλωσσικές αποδόσεις: SK: využívanie, PL: wykorzystywania, NL: gebruik, FR: exploitation, ES: explotación, DE: Nutzung, CZ: využívání, RO: utilizări.
(
63
)	Βλ. σημείο 3.5.25.
(
64
)	Βλ. απόφαση της 12ης Ιουλίου 2007, Επιτροπή κατά Αυστρίας (C‑507/04, EU:C:2007:427, σκέψη 187).
(
65
)	Βλ. απόφαση της 8ης Ιουλίου 1987, Επιτροπή κατά Ιταλίας (262/85, EU:C:1987:340, σκέψη 38).
(
66
)	Βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 1996, Associazione Italiana per il WWF κ.λπ. (C‑118/94, EU:C:1996:86), στην οποία το Δικαστήριο φαίνεται να δέχθηκε εμμέσως, χωρίς περαιτέρω ανάλυση, ότι, εφόσον η εθνική του νομοθεσία προσδιόριζε την παρέκκλιση με αρκετά λεπτομερή τρόπο, ένα κράτος μέλος μπορούσε να χρησιμοποιήσει την εξαίρεση του άρθρου 9 για να επιτρέψει τη θήρα τόσο πτηνών περιλαμβανομένων στον κατάλογο του Παραρτήματος ΙΙ όσο και μη περιλαμβανομένων σε αυτόν πτηνών. Κατ’ ουσίαν, το Δικαστήριο έκρινε ότι «το άρθρο 9 […] πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να παρεκκλίνουν από τη γενική απαγόρευση της θήρας προστατευομένων ειδών […] παρά μόνο με την έκδοση μέτρων που περιλαμβάνουν μνεία, δεόντως λεπτομερή, των διαλαμβανομένων στις παραγράφους του 1 και 2 στοιχείων» (η υπογράμμιση δική μου).
(
67
)	Βλ. απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 2003, Ligue pour la protection des oiseaux κ.λπ. (C‑182/02, EU:C:2003:558, σκέψη 10), στην οποία το Δικαστήριο επικαλέστηκε την απόφαση Επιτροπή κατά Βελγίου (βλ. απόφαση της 8ης Ιουλίου 1987, 247/85, EU:C:1987:339, που αφορά υπόθεση παράλληλη προς εκείνη της αποφάσεως της 8ης Ιουλίου 1987, Επιτροπή κατά Ιταλίας, 262/85, EU:C:1987:340, των οποίων η διατύπωση δεν είναι ακριβώς η ίδια αλλά η συλλογιστική είναι σε γενικές γραμμές όμοια), σε συνδυασμό με ένα επιχείρημα από την απόφαση Associazione Italiane per il WWF κ.λπ. (απόφαση της 7ης Μαρτίου 1996, C‑118/94, EU:C:1996:86), και την απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας (απόφαση της 8ης Ιουλίου 1987, 262/85, EU:C:1987:340), ως «σαφή» νομολογία. Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι κάπως να παρακολουθήσω το Δικαστήριο όσον αφορά το στοιχείο αυτό της απόφασης.
(
68
)	Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996, LRBPO και AVES (C‑10/96, EU:C:1996:504, σκέψη 22).
(
69
)	Απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996, LRBPO και AVES (C‑10/96, EU:C:1996:504, σκέψη 26).
(
70
)	Βλ. αποφάσεις της 8ης Ιουνίου 2006, WWF Italia κ.λπ. (C‑60/05, EU:C:2006:378, σκέψη 32), και της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Μάλτας (C‑76/08, EU:C:2009:535, σκέψη 59).
(
71
)	Απόφαση της 8ης Ιουλίου 1987, Επιτροπή κατά Ιταλίας (262/85, EU:C:1987:340, σκέψη 39).
(
72
)	Στο Παράρτημα IV απαριθμούνται μέσα, εγκαταστάσεις ή μέθοδοι «μαζικής ή όχι επιλεκτικής συλλήψεως ή θανατώσεως, ή που μπορεί να προκαλέσουν τοπικά την εξαφάνιση ενός είδους».
(
73
)	Βλ. σημείο 38 ανωτέρω.
(
74
)	Βλ., συναφώς, επιστημονική έρευνα του Raine, A. F., The international impact of hunting and trapping in the Maltese islands, Μάιος 2007, σ. 22.
(
75
)	Η επιστημονική έρευνα αποδεικνύει ότι η σύλληψη και η αιχμαλωσία μπορεί να προκαλέσει στα πτηνά κάποιας μορφής χρόνιο άγχος και ότι τα πτηνά μπορεί να εξακολουθήσουν να υφίστανται τις συνέπειες των παραγόντων που προκαλούν άγχος ακόμη και μετά την επιστροφή τους στο φυσικό περιβάλλον τους. Βλ., συναφώς, Dickens, M., Delehanty, D., και Romero, L., «Stress and translocation: alterations in the stress physiology of translocated birds», Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 276, 2009, σ. 2051-2056, διαθέσιμο μέσω του συνδέσμου: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2677253/.
(
76
)	Απόφαση της 8ης Ιουλίου 1987 (262/85, EU:C:1987:340, σκέψη 39).
(
77
)	Βλ. Raine, A. F., The international impact of hunting and trapping in the Maltese islands, Μάιος 2007.
(
78
)	Το Παράρτημα II της κανονιστικής αποφάσεως 253 του 2014 ανέθεσε στον Υπουργό να «ορίσει τον συνολικό αριθμό πτηνών σε λιγότερο από 1 % του συνολικού αριθμού θανάτων στον πληθυσμό αναφοράς εκάστου είδους εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία ως προς τις ανευρέσεις δακτυλίων ταυτοποίησης» (η υπογράμμιση δική μου, βλ. σημείο 27 ανωτέρω).
(
79
)	Κατά το άρθρο 191, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, η πολιτική της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος αποβλέπει σε υψηλό επίπεδο προστασίας και βασίζεται στην αρχή της προφύλαξης.