62023CJ0715
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
10 ta’ Lulju 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni – Direttiva 2014/23/UE – Artikolu 4(2) – Servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali – Artikolu 19 – Servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħrajn – Kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn id-dispożizzjonijiet – Attività ta’ operazzjoni ta’ spiżerija”
Fil-Kawża C‑715/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mid-Državna revizijska komisija za revizijo postopkov oddaje javnih naročil (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Sorveljanza tal-Proċeduri għall-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi, is-Slovenja), permezz ta’ deċiżjoni tat-23 ta’ Novembru 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-23 ta’ Novembru 2023, fil-proċedura
Farmacija, d.o.o.
vs
Občina Benedikt,
fil-preżenza ta’:
MN,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn I. Jarukaitis, President tal-Awla, N. Jääskinen (Relatur), A. Arabadjiev, M. Condinanzi u R. Frendo, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: R. Norkus,
Reġistratur: M. Longar, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tat-12 ta’ Diċembru 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Farmacija d.o.o., minn K. Zdolšek, odvetnica,
–
għall-Gvern Sloven, minn N. Pintar Gosenca u A. Vran, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ċek, minn L. Halajová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Elleniku, minn K. Georgiadis, V. Karra u S. Papaioannou, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Kraner, L. Malferrari u G. Wils, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat-13 ta’ Marzu 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(2) u tal-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (ĠU 2014, L 94, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2015, L 114, p. 24 u fil-ĠU 2018, L 82, p. 17).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Farmacija d.o.o., kumpannija b’responsabbiltà limitata, u l-Občina Benedikt (il-Komun ta’ Benedikt, is-Slovenja) dwar l-għoti minn dan tal-aħħar ta’ awtorizzazzjoni għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija fit-territorju tiegħu mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ konċessjoni.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3
Il-premessi 6 u 36 tad-Direttiva 2014/23 huma fformulati kif ġej:
“(6)
Għandu jiġi mfakkar li l-Istati Membri huma ħielsa li jiddeċiedu, f’konformità mal-prinċipji tat-TFUE dwar trattament ugwali, nondiskriminazzjoni, trasparenza u l-moviment liberu ta’ persuni, li jorganizzaw il-forniment ta’ servizzi sew bħala servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali jew bħala servizzi mhux ekonomiċi ta’ interessi ġenerali jew bħala taħlita tagħhom. […] Barra minn hekk, din id-Direttiva ma tittrattax il-finanzjament ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali jew sistemi ta’ għajnuna mogħtija mill-Istati Membri, b’mod partikolari fil-qasam soċjali, skont ir-regoli tal-Unjoni dwar il-kompetizzjoni. Huwa adatt li jiġi ċċarat li servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali m’għandhomx jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva.
[…]
(36)
Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal ċerti servizzi ta’ emerġenza fejn dawn jitwettqu minn organizzazzjonijiet jew assoċjazzjonijiet mingħajr skop ta’ profitt, peress li n-natura partikolari ta’ dawk l-organizzazzjonijiet ikun diffiċli li tiġi ppreservata f’każ li l-fornituri tas-servizz kellhom jintgħażlu f’konformità mal-proċeduri stabbiliti f’din id-Direttiva. […] Għalhekk għandu jiġi ċċarat li servizzi li huma koperti mill-kodiċi CPV 85143000-3, li jikkonsistu esklużivament f’servizzi ta’ trasport ta’ pazjenti bl-ambulanza għandhom ikunu soġġetti għal reġim speċjali stabbilit għal servizzi soċjali u speċifiċi oħrajn (ir-“reġim mhux strett”). […]”
4
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suġġett u kamp ta’ applikazzjoni”, jistabbilixxi, fil-paragrafi 1 u 4 tiegħu:
“1.   Din id-Direttiva tistabbilixxi r-regoli dwar il-proċeduri għall-akkwist minn awtoritajiet kontraenti u entitajiet kontraenti permezz ta’ konċessjoni, li l-valur tagħha huwa stmat li huwa inqas mil-limitu stabbilit fl-Artikolu 8.
[…]
4.   Ftehimiet, deċiżjonijiet jew strumenti legali oħra li jorganizzaw it-trasferiment tas-setgħat u r-repsonsabbiltajiet għat-twettiq ta’ kompiti pubbliċi bejn awtoritajiet kontraenti jew entitajiet kontraenti jew raggruppamenti ta’ awtoritajiet jew entitajiet kontraenti, u li ma jipprovdux li tingħata rimunerazzjoni għal prestazzjoni kuntrattwali, jitqiesu bħala materja ta’ organizzazzjoni interna tal-Istat Membru kkonċernat u, bħala tali, li mhuma affettwati bl-ebda mod minn din id-Direttiva.”
5
L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Libertà għad-definizzjoni ta’ servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali”, jipprevedi:
“1.   Din id-Direttiva ma taffettwax il-libertà tal-Istati Membri li jiddefinixxu, f’konformità mad-dritt tal-Unjoni, x’jikkunsidraw bħala servizzi ta’ interess ekonomiku ġenerali, kif dawk is-servizzi għandhom jiġu organizzati u ffinanzjati, skont ir-regoli tal-għajnuna mill-Istat, u għal liema obbligi speċifiċi għandhom ikunu soġġetti. Bl-istess mod, din id-Direttiva ma taffettwax il-mod li bih l-Istati Membri jorganizzaw is-sistemi tagħhom tas-sigurtà soċjali.
2.   Is-servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali għandhom jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva.”
6
L-Artikolu 5(1) tal-istess direttiva jipprovdi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(1)
[…]
(b)
‘konċessjoni ta’ servizzi’ tfisser kuntratt b’interess pekunjarju konkluż bil-miktub, li permezz tiegħu awtorità kontraenti jew entità kontraenti waħda jew aktar tafda l-forniment u l-ġestjoni ta’ servizzi li mhumiex twettiq ta’ xogħlijiet kif imsemmi fil-punt (a) lil operatur ekonomiku wieħed jew aktar, meta l-konsiderazzjoni għal din tkun tikkonsisti unikament fid-dritt ta’ sfruttament tas-servizzi li huma s-suġġett tal-kuntratt jew f’dak id-dritt flimkien ma’ ħlas.
L-għoti ta’ konċessjoni ta’ xogħlijiet jew servizzi għandu jinvolvi t-trasferiment lill-konċessjonarju ta’ riskju operattiv fl-isfruttament ta’ dawk ix-xogħlijiet jew servizzi, li jinkludi riskju ta’ domanda jew ta’ disponibbiltà jew tat-tnejn. Il-konċessjonarju għandu jitqies li jassumi r-riskju operattiv, f’kondizzjonijiet ta’ operazzjoni normali, meta ma jkunx garantit li jirkupra l-investimenti magħmula jew l-ispejjeż imġarrba fl-operat tax-xogħlijiet jew is-servizzi li huma s-suġġett tal-konċessjoni. Il-parti tar-riskju ttrasferita lill-konċessjonarju għandha tinvolvi esponiment reali għall-inċertezzi tas-suq, b’tali mod li kwalunkwe telf potenzjali stmat imġarrab mill-konċessjonarju m’għandux ikun biss nominali jew negliġibbli”.
7
L-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23, intitolat “Servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħrajn”, jipprevedi:
“Konċessjonijiet għal servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħra elenkati fl-Anness IV li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva għandhom ikunu soġġetti biss għall-obbligi li ġejjin mill-Artikolu 31(3) u l-Artikoli 32, 46 u 47.”
8
L-Anness IV ta’ din id-direttiva, intitolat “Servizzi msemmija fl-Artikolu 19”, isemmi s-servizzi sanitarji, soċjali u relatati, fosthom is-servizzi li jikkorrispondu għall-kodiċi 85000000–9 sa 85323000–9 tan-nomenklatura Common Procurement Vocabulary (CPV), adottata skont ir-Regolament (KE) Nru 2195/2002 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-5 ta’ Novembru 2002 dwar il-Vokabolarju Komuni tal-Akkwist (CPV) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 5, p. 3), fosthom is-servizzi ta’ spiżerija, li jaqgħu taħt il-kodiċi 85149000–5.
Id-dritt Sloven
Iż-ZNKP
9
L-Artikolu 2 taż-Zakon o javnem naročanju (il-Liġi dwar l-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi) tat-30 ta’ Mejju 2019 (Uradni list RS, Nru 9/2015), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-fatti tal-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem iż-“ZNKP”), jipprovdi, fil-paragrafu 18 tiegħu:
“‘servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali’ tfisser is-servizzi mhux ekonomiċi li jiġu pprovduti skont il-liġi bħala servizzi ta’ interess ġenerali u li ma jiġux offruti bi ħlas fis-suq u għalhekk ikunu suġġetti għal obbligi speċifiċi ta’ servizz pubbliku.”
10
L-Artikolu 9 ta’ din il-liġi jipprevedi:
“Din il-liġi tapplika għall-kuntratti ta’ konċessjoni li l-valur stmat tagħhom, eskluża t-taxxa fuq il-valur miżjud […], ikun ekwivalenti jew ogħla mill-valur previst fl-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2014/23.”
11
L-Artikolu 10 tal-imsemmija liġi jistabbilixxi:
“Il-konċessjonijiet li huma rregolati b’din il-liġi kif ukoll b’liġijiet speċjali għandhom ikunu suġġetti għal din il-liġi u għad-dispożizzjonijiet tal-liġijiet speċjali sa fejn ma jmorrux kontra din il-liġi.”
12
L-Artikolu 11 tal-istess liġi jipprevedi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Din il-liġi ma tapplikax:
1.
għall-konċessjonijiet għal servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali. […]”
13
L-Artikolu 15 taż-ZNKP jipprovdi:
“Il-konċessjonijiet ta’ servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħra previsti fl-Anness IV tad-Direttiva 2014/23 għandhom ikunu suġġetti għad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi li tirregola l-obbligu li jitwettqu atti preparatorji, l-obbligu li jiġi ppubblikat l-avviż previst fl-Artikoli 35 u 40 ta’ din il-liġi, kif ukoll il-protezzjoni ġuridika fil-proċeduri ta’ selezzjoni tal-konċessjonarju skont din il-liġi.”
Il-Liġi dwar il-Kura tas-Saħħa
14
L-Artikolu 2 taż-Zakon o zdravstveni dejavnosti (il-Liġi dwar il-Kura tas-Saħħa) (Uradni list RS, Nru 9/92), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Il-kura tas-saħħa għandha tingħata fil-livell primarju, fil-livell sekondarju u fil-livell terzjarju.
Il-kura tas-saħħa fil-livell primarju għandha tinkludi l-kura tas-saħħa bażika u l-attività farmaċewtika.”
15
L-Artikolu 3 ta’ din il-liġi jipprevedi:
“Il-fornituri tal-kura tas-saħħa għandhom ikunu persuni fiżiċi u ġuridiċi nazzjonali u barranin li jkunu kisbu awtorizzazzjoni mill-Ministeru responsabbli għas-saħħa għall-finijiet tal-eżerċizzju tal-kura tas-saħħa.
Is-servizz pubbliku tas-saħħa għandu jinkludi s-servizzi tas-saħħa li l-provvista permanenti u kontinwa tagħhom tiġi żgurata fl-interess pubbliku mill-Istat u mill-awtoritajiet lokali u li, abbażi tal-prinċipju ta’ solidarjetà, huma ggarantiti skont ir-regoli li jirregolaw il-kura tas-saħħa u l-assigurazzjoni għall-mard, bħala benefiċċji mill-iskema legali ta’ assigurazzjoni għall-mard u huma ffinanzjati kompletament jew parzjalment minn fondi pubbliċi, b’mod partikolari mill-iskema legali ta’ assigurazzjoni għall-mard. Is-servizzi tas-saħħa msemmija fis-sentenza preċedenti għandhom jiġu pprovduti bħala servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali minn fornituri tal-kura tas-saħħa mingħajr skop ta’ lukru, b’mod li l-eċċess tad-dħul fuq l-ispejjeż għandu jintuża għall-eżerċizzju u għall-iżvilupp tal-kura tas-saħħa.”
16
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 20 ta’ din il-liġi jipprovdi:
“L-attività farmaċewtika għandha tiġi eżerċitata skont liġi speċjali. Din il-liġi tapplika għall-kwistjonijiet mhux koperti permezz ta’ liġi speċjali.”
Il-Liġi dwar l-Attivitajiet Farmaċewtiċi
17
L-Artikolu 1 taż-Zakon o lekarniški dejavnosti (il-Liġi dwar l-Attività Farmaċewtika) (Uradni list RS, Nru 85/16), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Din il-liġi tirregola l-għan, il-kontenut u l-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tal-attività farmaċewtika, l-organizzazzjoni, il-kundizzjonijiet u l-proċeduri għall-għoti u għall-eżerċizzju ta’ konċessjonijiet, il-professjonisti fis-settur farmaċewtiku u l-assoċjazzjonijiet professjonali tagħhom, l-attività farmaċewtika online u l-kontroll.”
18
L-Artikolu 2 ta’ din il-liġi jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-għan tal-attività farmaċewtika huwa li tiġi żgurata provvista effiċjenti u ta’ kwalità ta’ prodotti mediċinali u prodotti oħra intiżi li jiffavorixxu t-trattament u li jipproteġu s-saħħa, kif ukoll li jingħataw pariri lill-pazjenti u lill-professjonisti tas-saħħa f’dak li jirrigwarda l-użu mingħajr perikolu, korrett u effettiv.”
19
L-Artikolu 4(1) tal-imsemmija liġi jistipula fil-punt 8 tiegħu:
“Fornitur ta’ attività farmaċewtika [tfisser]: persuna fiżika jew ġuridika detentriċi ta’ konċessjoni għall-eżerċizzju ta’ attività farmaċewtika skont din il-liġi, stabbiliment pubbliku ta’ spiżerija, sptar jew fornituri oħra skont din il-liġi.”
20
L-Artikolu 5 tal-istess liġi jistabbilixxi:
“1.   L-attività farmaċewtika hija servizz pubbliku tas-saħħa li jiżgura provvista permanenti u kontinwa ta’ prodotti mediċinali lill-popolazzjoni u lill-fornituri tal-kura tas-saħħa, kif ukoll it-trattament farmaċewtiku tal-pazjenti.
2.   L-attività farmaċewtika għandha tiġi eżerċitata fil-livell primarju, fil-livell sekondarju u fil-livell terzjarju tal-kura tas-saħħa.
3.   Il-pjan ta’ tqassim tal-ispiżeriji previst f’din il-liġi għandu jiġi żgurat, fil-livell primarju, mill-komun jew b’mod konġunt minn diversi komuni limitrofi u, fil-livell sekondarju u fil-livell terzjarju, mill-Istat.”
21
L-Artikolu 10 tal-Liġi dwar l-Attività Farmaċewtika, f’din il-verżjoni applikabbli fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprevedi, fil-paragrafi 2 sa 4 u 7 tiegħu:
“2.   Fergħa ta’ spiżerija tista’ teżerċita l-attività tagħha biss taħt il-kontroll professjonali tal-ispiżerija li tkun organizzatha. L-amministratur tal-ispiżerija li tkun organizzat il-fergħa għandu jkun responsabbli għall-operat ta’ din tal-aħħar.
3.   L-awtorizzazzjoni għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija għandha tinħareġ mill-komun li fit-territorju tiegħu tkun stabbilita din il-fergħa, wara opinjoni minn qabel tal-[‘Lekarniška zbornica Slovenije’ (l-Ordni Sloven tal-Ispiżjara)] u bil-kunsens tal-Ministeru.
4.   L-awtorizzazzjoni għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija tista’ wkoll tinħareġ għal żmien limitat jew għal perijodu determinat tas-sena (l-istaġun turistiku).
[…]
7.   Fergħa ta’ spiżerija għandha tibda teżerċita l-attività farmaċewtika tagħha biss ladarba tkun inħarġitilha l-awtorizzazzjoni skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 67 ta’ din il-liġi.”
22
L-Artikolu 15 ta’ din il-liġi jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-eżerċizzju tal-attività farmaċewtika għandu jkun iffinanzjat minn fondi pubbliċi u privati. Il-fondi pubbliċi msemmija fis-sentenza preċedenti għandhom jinkludu b’mod partikolari:
–
il-ħlasijiet għax-xogħol imwettaq fil-kuntest tal-attività farmaċewtika abbażi ta’ kuntratt konkluż mal-organi ta’ assigurazzjoni tas-saħħa,
–
il-ħlasijiet minn krediti baġitarji,
–
fondi proprji.”
23
L-Artikolu 27 tal-imsemmija liġi jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Stabbiliment pubbliku ta’ spiżerija fil-livell primarju għandu jinħoloq minn komun jew b’mod konġunt minn diversi komuni limitrofi fit-territorju tagħhom, wara opinjoni minn qabel tal-ordni kompetenti u bil-kunsens tal-Ministeru.”
24
L-Artikolu 39 tal-istess liġi jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Tista’ tingħata konċessjoni għall-eżerċizzju ta’ attività farmaċewtika fil-livell primarju, taħt il-kundizzjonijiet previsti f’din il-liġi, lil persuna fiżika li teżerċita din l-attività, jew lil persuna ġuridika li fiha l-persuna li teżerċita din l-attività, tkun ukoll l-amministratur tagħha jew il-korp ta’ amministrazzjoni tagħha, iżomm iktar minn 50 % tal-kapital azzjonarju (iktar ’il quddiem il-‘konċessjonarju’).
2.   Il-konċessjonarju għandu jorganizza l-ispiżeriji jew il-fergħat ta’ spiżerija bħala l-unitajiet organizzattivi tiegħu stess għall-eżerċizzju tal-attività farmaċewtika fiż-żoni li għalihom ikun detentur ta’ konċessjoni jew ta’ awtorizzazzjoni għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija, skont il-pjan ta’ tqassim tal-ispiżeriji fil-livell primarju, bla ħsara għall-opinjoni minn qabel tal-korp professjonali kompetenti u għall-kunsens tal-Ministeru.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
25
Fil-11 ta’ Marzu 2022, il-Komun ta’ Benedikt, mingħajr pubblikazzjoni minn qabel ta’ avviż ta’ konċessjoni, ħareġ awtorizzazzjoni lil MN għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija fit-territorju tiegħu għal żmien indeterminat.
26
Farmacija ressqet talba għal reviżjoni ta’ din l-awtorizzazzjoni quddiem il-komun ta’ Benedikt. Hija kkunsidrat, essenzjalment, li dan il-komun kien ta konċessjoni għall-eżerċizzju ta’ attività tal-ispiżerija mingħajr ma ġiet osservata l-proċedura applikabbli, u dan bi ksur tad-Direttiva 2014/23.
27
Il-Komun ta’ Benedikt ċaħad it-talba għal reviżjoni mingħajr eżami fuq il-mertu, billi qies li Farmacija la kienet tibbenefika minn dritt ta’ appell fil-kuntest tal-proċedura ta’ qabel ir-reviżjoni u lanqas fil-kuntest tal-proċedura ta’ reviżjoni fil-veru sens tal-kelma. Il-Komun ta’ Benedikt għaldaqstant iqis li l-ħruġ ta’ awtorizzazzjoni għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija ma jikkostitwixxix, fuq il-mertu, għoti ta’ konċessjoni ta’ servizzi.
28
Farmacija ppreżentat rikors kontra din id-deċiżjoni, li ntbagħtet quddiem id-Državna revizijska komisija za revizijo postopkov oddaje javnih naročil (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Sorveljanza tal-Proċeduri għall-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi, is-Slovenja), li hija l-qorti tar-rinviju. Farmacija tenniet, quddiem din il-kummissjoni, il-pożizzjoni li, billi ta l-awtorizzazzjoni ta’ konċessjoni ta’ servizz mingħajr ma segwa l-proċedura stabbilita miż-ZNKP u mid-Direttiva 2014/23, il-Komun ta’ Benedikt kien kiser dawn it-testi.
29
Il-qorti tar-rinviju tqis li l-awtorizzazzjoni għall-operat ta’ fergħa ta’ spiżerija maħruġa mill-Komun ta’ Benedikt tikkorrispondi għall-għoti ta’ konċessjoni għall-eżerċizzju ta’ attività farmaċewtika. Madankollu, din il-qorti għandha dubji dwar jekk servizz ta’ eżerċizzju ta’ attività farmaċewtika jaqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/23. B’mod iktar partikolari, hija tistaqsi jekk tali servizz għandux jitqies bħala li huwa servizz ta’ interess ġenerali mhux ekonomiku jew bħala servizz ta’ interess ekonomiku ġenerali.
30
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tirrileva, minn naħa, li l-leġiżlatur Sloven ippreveda li l-attività tas-saħħa, li minnha tagħmel parti l-attività farmaċewtika, tikkostitwixxi servizz ta’ interess ġenerali mhux ekonomiku. Skont din il-qorti, huwa neċessarju li jittieħdu inkunsiderazzjoni r-rwol essenzjali li għandhom l-ispiżeriji fis-saħħa pubblika, kif ukoll il-finanzjament tagħhom, li jqegħidhom f’relazzjoni privileġġjata mal-Istat u jiddistingwihom minn operaturi ekonomiċi oħra.
31
Min-naħa l-oħra, l-imsemmija qorti tosserva li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet, fis-sentenza tal-14 ta’ Lulju 2022, ASADE (C‑436/20, EU:C:2022:559), li l-provvisti ta’ servizzi fornuti bi ħlas jikkostitwixxu attivitajiet ekonomiċi. Hija tirrileva li, skont il-leġiżlazzjoni nazzjonali, il-fornituri ta’ servizzi li huma fl-ambitu tal-operat tal-ispiżeriji huma remunerati minn fondi li ġejjin mill-assigurazzjoni obbligatorja tas-saħħa, iżda wkoll minn dawk li ġejjin mill-utenti.
32
Barra minn hekk, sa fejn servizzi li huma fl-ambitu tal-operat tal-ispiżeriji, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża li hija adita biha, ma jistgħux jitqiesu li jikkostitwixxu servizz ta’ interess ġenerali mhux ekonomiku minħabba li l-fornituri ta’ dawn is-servizzi jirċievu remunerazzjoni, fatt li jdaħħal l-imsemmija servizzi fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/23, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-istess servizzi jistgħux jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “[s]ervizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħrajn”, imsemmi fl-Artikolu 19 ta’ din id-direttiva.
33
F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-Državna revizijska komisija za revizijo postopkov oddaje javnih naročil (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Sorveljanza tal-Proċeduri għall-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domandi segwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“1)
Is-servizz li jirrigwarda l-eżerċizzju tal-attività farmaċewtika, li essenzjalment għandu bħala skop il-provvista lill-utenti ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem suġġetti għal riċetta medika u ta’ dawk li ma humiex suġġetti għal riċetta medika, kif ukoll l-għoti ta’ pariri lill-utenti sabiex dawn il-prodotti mediċinali jintużaw b’mod korrett u mingħajr periklu, jista’ jiġi kklassifikat bħala “serviz[z] mhux ekonomi[ku] ta’ interess ġenerali” fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas 26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni?
2)
Is-servizz li jirrigwarda l-eżerċizzju tal-attività farmaċewtika, li essenzjalment għandu bħala skop il-provvista lill-utenti ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem suġġetti għal riċetta medika u ta’ dawk li ma humiex suġġetti għal riċetta medika, kif ukoll l-għoti ta’ pariri lill-utenti sabiex dawn il-prodotti mediċinali jintużaw b’mod korrett u mingħajr periklu, jista’ jiġi kklassifikat bħala servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħra fis-sens tal-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
34
Il-Gvern Sloven iqis li din it-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mid-Državna revizijska komisija za revizijo postopkov oddaje javnih naročil ((il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Sorveljanza tal-Proċeduri għall-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi) ma hijiex ammissibbli sa fejn din il-kummissjoni ma hijiex, skont id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, l-awtorità kompetenti sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawża prinċipali u li, għaldaqstant, hija ma għandhiex il-kwalità ta’ “qorti jew tribunal” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.
35
F’dan ir-rigward, skont ġurisprudenza stabbilita, sabiex jiġi evalwat jekk il-korp ta’ rinviju inkwistjoni għandux in-natura ta’ “qorti” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, kwistjoni li taqa’ unikament taħt id-dritt tal-Unjoni, Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni numru ta’ elementi, bħall-oriġini legali ta’ dan il-korp, il-permanenza tiegħu, in-natura obbligatorja tal-ġurisdizzjoni tiegħu, in-natura kontradittorja tal-proċedura tiegħu, l-applikazzjoni, mill-korp, tar-regoli tad-dritt kif ukoll l-indipendenza tiegħu (sentenza tat-8 ta’ Ġunju 2017, Medisanus (C‑296/15, EU:C:2017:431, punt 33 u l-ġurisprudenza ċċitata).
36
F’dan il-każ, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni tikkonstata, fis-sentenza tat-8 ta’ Ġunju 2017, Medisanus (C‑296/15, EU:C:2017:431), li d-Državna revizijska komisija za revizijo postopkov oddaje javnih naročil (il-Kummissjoni Nazzjonali ta’ Kontroll tal-Proċeduri ta’ Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi) kienet tissodisfa l-kriterji sabiex titqies bħala “qorti nazzjonali” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.
37
Din il-kunsiderazzjoni ma ġietx ikkontestata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi tagħha tal-10 ta’ Settembru 2020, Tax-Fin-Lex (C‑367/19, EU:C:2020:685), u tal-10 ta’ Novembru 2022, SHARENGO (C‑486/21, EU:C:2022:868), li jirrispondu għal domandi preliminari magħmula wkoll mid-Državna revizijska komisija za revizijo postopkov oddaje javnih naročil (il-Kummissjoni Nazzjonali tas-Sorveljanza tal-Proċeduri għall-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi).
38
Issa, il-Gvern Sloven isostni li din il-kawża hija differenti minn dawk li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrikonoxxiet il-kwalità ta’ qorti lil dan il-kumitat sa fejn dan ma għandux ġurisdizzjoni sabiex jiddeċiedi l-kawża prinċipali, li jimplika li l-imsemmi kumitat ma għandux il-kwalità ta’ “qorti jew tribunal”, fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE.
39
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, minn naħa, din la għandha tikkontesta l-evalwazzjoni mill-qorti tar-rinviju tal-ammissibbiltà tar-rikors fil-kawża prinċipali, li taqa’, fil-kuntest tal-proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, fil-ġurisdizzjoni tal-qorti nazzjonali, u lanqas tivverifika jekk id-deċiżjoni tar-rinviju tteħditx konformement mar-regoli nazzjonali ta’ organizzazzjoni u ta’ proċedura ġudizzjarji. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tillimita ruħha għad-deċiżjoni tar-rinviju maħruġa minn qorti ta’ Stat Membru, sakemm din ma tkunx ġiet irrevokata fil-kuntest tar-rimedji eventwalment previsti mid-dritt nazzjonali. (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-membri tal-ġudikatura li jippresjedu l-Qorti Konċiljatorja Taljani) (C‑658/18, EU:C:2020:572, punt 61), kif ukoll tat-30 ta’ Settembru 2020, CPAS de Liège (C‑233/19, EU:C:2020:757, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata)).
40
Min-naħa l-oħra, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali, stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali li quddiemha titressaq it-tilwima u li għandha tassumi r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata, li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża, kemm il-ħtieġa ta’ deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti d-deċiżjoni tagħha kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Minn dan isegwi li d-domandi li jirrigwardaw id-dritt tal-Unjoni jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza u li, meta d-domandi magħmula jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, obbligata li tagħti deċiżjoni. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti deċiżjoni dwar domanda preliminari magħmula minn qorti nazzjonali huwa possibbli biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew ukoll meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi meħtieġa sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha (sentenza tal-25 ta’ Frar 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku u Adoreikė, C‑146/23 u C‑374/23, EU:C:2025:109, punt 37 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
41
F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li hija biss il-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina l-limiti tal-ġurisdizzjoni tagħha. Barra minn hekk, għandu jiġi kkonstatat ukoll li d-domandi magħmula minn din il-qorti għandhom rabta mas-suġġett tal-kawża prinċipali, li ebda waħda minn dawn id-domandi ma hija ta’ natura ipotetika u li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha l-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għall-imsemmija domandi fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata iktar ’il fuq.
42
Konsegwentement, it-talba għal deċiżjoni preliminari hija ammissibbli.
Fuq l-ewwel domanda
43
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-attività li tikkonsisti fl-operat ta’ spiżerija, li l-parti essenzjali tagħha tikkonsisti fil-provvista, bi ħlas, ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, suġġetti jew le għal preskrizzjoni medika, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri dwar l-użu korrett u sigur ta’ dawn il-prodotti mediċinali, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” imsemmi f’din id-dispożizzjoni.
44
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, għandu jiġi interpretat il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali”, fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23, li jiddetermina l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva billi jeskludi dawn is-servizzi. Fil-fatt, mill-formulazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, moqrija fid-dawl tal-premessa 6 tal-imsemmija direttiva, jirriżulta li s-“servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha.
45
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, minn naħa, il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” la ġie ddefinit fit-Trattat FUE u lanqas fid-dritt sekondarju, b’mod partikolari fid-Direttiva 2014/23.
46
Min-naħa l-oħra, għandu jiġi kkonstatat li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23 lanqas ma jinkludi riferiment espliċitu għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati s-sens u l-portata tal-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali”.
47
Issa, skont ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja, jirriżulta mir-rekwiżiti kemm tal-applikazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll tal-prinċipju ta’ ugwaljanza li dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li ma tinkludi ebda riferiment espress għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiġu ddeterminati t-tifsira u l-portata tagħha għandhom normalment jingħataw, fl-Unjoni Ewropea kollha, interpretazzjoni awtonoma u uniformi li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest tad-dispożizzjoni u l-għan mfittex mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-18 ta’ Jannar 1984, Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, punt 11, u tat-13 ta’ Marzu 2025, APS Beta Bulgaria u Agentsia za kontrol na prosrocheni zadalzhenia, C‑337/23, EU:C:2025:183, punt 49 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
48
Għaldaqstant, il-kwistjoni dwar jekk is-servizzi pprovduti fil-kuntest tal-attività ta’ spiżerija jikkostitwixxux servizzi ta’ interess ġenerali mhux ekonomiċi, fis-sens tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni, taqa’ taħt id-dritt tal-Unjoni. Għalhekk, il-klassifikazzjoni, mil-leġiżlatur nazzjonali, ta’ tali attività bħala li taqa’ taħt servizz ta’ interess ġenerali mhux ekonomiku, enfasizzata mill-Gvern Sloven, ma tistax tkun determinanti (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-10 ta’ Lulju 2014, Impresa Pizzarotti, C‑213/13, EU:C:2014:2067, punt 40, kif ukoll tal-14 ta’ Lulju 2022, ASADE, C‑436/20, EU:C:2022:559, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
49
Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punti 59, 61 u 62 tal-konklużjonijiet tiegħu, il-funzjonament tajjeb tas-suq intern tal-Unjoni, li jinkludi, fost oħrajn, il-libertà li jiġu pprovduti servizzi u l-libertà ta’ stabbiliment, kif jirriżulta mill-Artikolu 26(2) TFUE, jista’ jiġi żgurat biss permezz ta’ fehim uniformi tal-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali”. Inkella, ikun hemm riskju ta’ applikazzjoni eteroġenja tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni kkonċernati, li jista’ jwassal għal frammentazzjoni tas-suq intern. B’hekk, fid-dawl tal-fatt li l-modalitajiet tal-attività farmaċewtika jistgħu jvarjaw b’mod sinjifikattiv minn Stat Membru għal ieħor, minħabba l-karatteristiċi speċifiċi tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli, il-klassifikazzjoni ġuridika tan-natura tagħha mill-Istati Membri ma tistax waħedha tkun determinanti. Konsegwentement, il-kompetenza tal-Istati Membri sabiex jipprovdu, jikkummissjonaw u jorganizzaw servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali, kif imsemmija fil-premessa 6 u fl-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2014/23 u kif prevista fl-Artikolu 2 tal-Protokoll Nru 26 dwar is-servizzi ta’ interess ġenerali (ĠU 2012, C 326, p. 308), anness mat-Trattat FUE, ma tistax tipprekludi interpretazzjoni awtonoma ta’ dan il-kunċett.
50
Fir-rigward tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali”, fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23, għandu jiġi rrilevat, bħalma għamel l-Avukat Ġenerali fil-punt 53 tal-konklużjonijiet tiegħu, li dan il-kunċett jinkludi żewġ elementi kumulattivi. Tali servizz għandu, l-ewwel nett, jiġi pprovdut għal finijiet ta’ interess ġenerali, u, it-tieni nett, ikun ta’ natura mhux ekonomika. Għaldaqstant, sabiex jiġi ddeterminat jekk is-servizzi tal-ispiżeriji jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, għandu jiġi vverifikat jekk dawn humiex ta’ natura ekonomika jew le.
51
F’dan ir-rigward, sa fejn il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” jinsab fid-Direttiva 2014/23, dan għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u, b’mod iktar partikolari, ta’ dik dwar l-osservanza tal-libertajiet stabbiliti fit-Trattat FUE kif ukoll tal-prinċipji li jirriżultaw minnu, bħall-ugwaljanza fit-trattament, in-nondiskriminazzjoni, ir-rikonoxximent reċiproku, il-proporzjonalità u t-trasparenza li għandhom jiġu ggarantiti skont din id-direttiva li l-bażi legali tagħha tinkludi l-Artikolu 53(1) u l-Artikoli 62 u 114 TFUE.
52
B’mod partikolari, il-kunċett ta’ “servizzi”, fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23, għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-libertà li jiġu pprovduti servizzi stabbilita fl-Artikolu 56 TFUE u li l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu huwa limitat għall-attivitajiet ekonomiċi (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-14 ta’ Lulju 2022, ASADE, C‑436/20, EU:C:2022:559, punt 59). Barra minn hekk, peress li dan il-kunċett jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ waħda mil-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat FUE, huwa ma jistax jiġi interpretat b’mod restrittiv. (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-11 ta’ April 2000, Deliège, C‑51/96 u C-191/97, EU:C:2000:199, punt 52 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
53
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar qabelxejn li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-provvista ta’ servizzi pprovduti normalment bi ħlas tikkostitwixxi “attività ekonomika”, fejn il-karatteristika essenzjali tar-remunerazzjoni hija l-fatt li din tikkostitwixxi l-korrispettiv ekonomiku tas-servizz inkwistjoni, mingħajr madankollu ma dan ikollu għalfejn jitħallas mill-benefiċjarju tiegħu. (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal-1 ta’ Frar 2017, Il-Kummissjoni vs L-Ungerija, C‑392/15, EU:C:2017:73, punt 100, u tal-14 ta’ Lulju 2022, ASADE, C‑436/20, EU:C:2022:559, punt 60).
54
Dawn il-kunsiderazzjonijiet huma kkorroborati mit-test stess tad-Direttiva 2014/23. Fil-fatt, l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suġġett u kamp ta’ applikazzjoni”, jippreċiża, essenzjalment, li l-ftehimiet, id-deċiżjonijiet jew strumenti legali oħra li jorganizzaw it-trasferiment ta’ kompetenzi u ta’ responsabbiltajiet għat-twettiq ta’ kompiti pubbliċi fdati minn awtoritajiet jew entitajiet kontraenti lill-operaturi ekonomiċi għandhom jitħallsu sabiex jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva.
55
Fir-rigward, b’mod partikolari, tal-attività ta’ spiżerija, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li din tikkostitwixxi l-eżerċizzju ta’ attività ekonomika, li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 49 TFUE (sentenza tad-19 ta’ Diċembru 2019, Comune di Bernareggio, C‑465/18, EU:C:2019:1125, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata) u li spiżjar isegwi l-għan tat-tfittxija ta’ profitti, anki jekk huwa mistenni li jopera l-ispiżerija billi jieħu inkunsiderazzjoni t-taħriġ tiegħu, l-esperjenza professjonali tiegħu u r-responsabbiltà tiegħu fid-dawl tar-regoli legali jew deontoloġiċi. (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tad-19 ta’ Mejju 2009, Apothekerkammer des Saarlandes et, C‑171/07 u C‑172/07, EU:C:2009:316, punt 37).
56
Din il-konstatazzjoni ma tistax tiġi kkontestata mill-argumenti mressqa mill-Gvern Sloven li l-attività bi qligħ ta’ spiżerija hija biss aċċessorja, hija ffinanzjata parzjalment minn fondi pubbliċi u tifforma parti integrali mis-sistema tas-saħħa, ibbażata fuq il-prinċipju ta’ solidarjetà. Fil-fatt, l-uniku fattur determinanti għall-klassifikazzjoni tal-attività ta’ tali spiżerija bħala li huma servizz ta’ natura ekonomika huwa dak li l-provvisti marbuta mal-imsemmija attività jingħataw bi ħlas.
57
Fid-dawl tal-fatt li, kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti, is-servizzi fornuti minn spiżeriji ma jikkostitwixxux servizzi ta’ natura mhux ekonomika, ma huwiex neċessarju, sabiex jiġi evalwat jekk tali servizzi jaqgħux taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23, li jiġi vverifikat jekk dawn humiex ipprovduti għal finijiet ta’ interess ġenerali.
58
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-attività li tikkonsisti fl-operat ta’ spiżerija, li l-parti essenzjali tagħha tikkonsisti fil-provvista, bi ħlas, ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, suġġetti jew le għal preskrizzjoni medika, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri dwar l-użu korrett u sigur ta’ dawn il-prodotti mediċinali, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali”, imsemmi f’din id-dispożizzjoni.
Fuq it-tieni domanda
59
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-attività li tikkonsisti fl-operat ta’ spiżerija, li l-parti essenzjali tagħha tikkonsisti fil-provvista, bi ħlas, ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, suġġetti jew le għal preskrizzjoni medika, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri dwar l-użu korrett u sigur ta’ dawn il-prodotti mediċinali, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” imsemmi f’din id-dispożizzjoni 19.
60
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li minn analiżi testwali tal-Anness IV tad-Direttiva 2014/23 jirriżulta li fost il-kategorija tas- “[s]aħħa, servizzi soċjali u servizzi relatati” li tinsab f’dan l-anness hemm dawk li jikkorrispondu għall-kodiċi 85000000–9 sa 85323000–9 tan-nomenklatura Common Procurement Vocabulary (CPV). Peress li s-servizzi ta’ spiżerija jikkorrispondu għall-kodiċi CPV 85149000–5, dawn is-servizzi għandhom għalhekk jitqiesu bħala li jagħmlu parti mis-servizzi speċifiċi, fis-sens tal-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23.
61
Barra minn hekk, l-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23 jipprevedi sistema partikolari għall-konċessjonijiet relatati mas-“servizzi soċjali u servizzi speċifiċi oħra”. Fil-fatt, din id-direttiva tipprevedi “reġim mhux strett” għal dawn is-servizzi kif huwa ppreċiżat fil-premessa 36 tagħha sa fejn l-imsemmija servizzi huma eżentati mill-applikazzjoni sħiħa tal-imsemmija direttiva.
62
Huwa għalhekk li, skont l-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23, huma biss l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikolu 31(3) kif ukoll mill-Artikoli 32, 46 u 47 tagħha li japplikaw għall-konċessjonijiet relatati mas-servizzi soċjali u mas-servizzi speċifiċi l-oħra elenkati fl-Anness IV ta’ din id-direttiva. B’mod partikolari, minn naħa, l-awtoritajiet kontraenti u l-entitajiet kontraenti huma obbligati li jindikaw l-għoti previst biss permezz ta’ avviż ta’ informazzjoni minn qabel, li, konformement mal-Artikolu 31(3) tal-imsemmija direttiva, jinkludi l-informazzjoni indikata fl-Anness VI tagħha. Min-naħa l-oħra, l-avviżi ta’ għoti ta’ konċessjoni, previsti fl-Artikolu 32 tal-istess direttiva, jistgħu jinġabru flimkien kull tliet xhur u għandhom jinkludu l-informazzjoni prevista fl-Anness VIII tagħha meta dawn jikkonċernaw tali servizzi.
63
F’dan il-każ, hija l-qorti tar-rinviju, fl-ewwel lok, li għandha tiddetermina jekk l-awtorizzazzjoni għall-operat ta’ spiżerija, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tikkorrispondix għal konċessjoni fis-sens tad-Direttiva 2014/23 u, jekk ikun il-każ, jekk din il-konċessjoni hijiex suġġetta għas-sistema ssemplifikata ta’ għoti stabbilita fl-Artikolu 19 ta’ din id-direttiva. (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal-1 ta’ Awwissu 2022, Roma Multiservizi u Rekeep, C‑332/20, EU:C:2022:610, punt 96).
64
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-attività li tikkonsisti fl-operat ta’ spiżerija, li l-parti essenzjali tagħha tikkonsisti fil-provvista, bi ħlas, ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, suġġetti jew le għal preskrizzjoni medika, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri dwar l-użu korrett u sigur ta’ dawn il-prodotti mediċinali, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” imsemmi f’dan l-Artikolu 19.
Fuq l-ispejjeż
65
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-attività li tikkonsisti fl-operat ta’ spiżerija, li l-parti essenzjali tagħha tikkonsisti fil-provvista, bi ħlas, ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, suġġetti jew le għal preskrizzjoni medika, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri dwar l-użu korrett u sigur ta’ dawn il-prodotti mediċinali, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali”, imsemmi f’din id-dispożizzjoni.
2)
L-Artikolu 19 tad-Direttiva 2014/23,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
l-attività li tikkonsisti fl-operat ta’ spiżerija, li l-parti essenzjali tagħha tikkonsisti fil-provvista, bi ħlas, ta’ prodotti mediċinali għall-użu mill-bniedem, suġġetti jew le għal preskrizzjoni medika, kif ukoll fil-provvista ta’ pariri dwar l-użu korrett u sigur ta’ dawn il-prodotti mediċinali, taqa’ taħt il-kunċett ta’ “servizzi mhux ekonomiċi ta’ interess ġenerali” imsemmi f’dan l-Artikolu 19.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: Is-Sloven.