62020CC0659
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 3ης Μαρτίου 2022 (
1
)
Υπόθεση C‑659/20
ET
κατά
Ministerstvo životního prostředí
[αίτηση του Nejvyšší správní soud(Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Τσεχική Δημοκρατία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Άρθρο 267 ΣΛΕΕ – Προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας μέσω του ελέγχου του εμπορίου τους – Κανονισμοί (ΕΚ) 338/97 και (ΕΚ) 865/2006 – Παρεκκλίσεις από την απαγόρευση εμπορικών δραστηριοτήτων – Δείγματα ζωικών ειδών που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία – Έννοια του “ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής” – Εξακρίβωση της καταγωγής του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής»
Εισαγωγή
1.
«Η άγρια πανίδα και χλωρίδα αποτελούν, με το κάλλος και την ποικιλία τους, αναντικατάστατο στοιχείο των φυσικών συστημάτων που πρέπει να προστατευθεί για τις παρούσες και μέλλουσες γενεές». Η θεμελιώδης αυτή δήλωση παρατίθεται στο προοίμιο της Συμβάσεως για το Διεθνές Εμπόριο των Ειδών Άγριας Χλωρίδας και Πανίδας που απειλούνται με εξαφάνιση (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora, στο εξής: CITES) (
2
).
2.
Η CITES είναι μια διεθνής περιβαλλοντική σύμβαση που έχει ως σκοπό την προστασία ορισμένων ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας από την υπερεκμετάλλευση μέσω του διεθνούς εμπορίου. Στη βιβλιογραφία έχει χαρακτηριστεί ως «ενδεχομένως η πλέον επιτυχημένη από όλες τις διεθνείς συμβάσεις που έχουν ως αντικείμενο τη διατήρηση της άγριας ζωής» αναγνωρίζοντας, ωστόσο, ότι «ασφαλώς, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα» (
3
). Ειδικότερα, η παράνομη εμπορία άγριων ειδών «εξακολουθεί να προκαλεί μεγάλη ανησυχία» (
4
). Η αξία της παράνομης εμπορίας σε παγκόσμιο επίπεδο εκτιμάται σε ποσά που κυμαίνονται μεταξύ των 7 και 23 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως (
5
). Η πλέον πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την παγκόσμια εγκληματικότητα εις βάρος των άγριων ειδών καταδεικνύει ότι η εγκληματικότητα εις βάρος των άγριων ειδών αποτελεί μια επιχείρηση «παγκόσμια, προσοδοφόρα, με υψηλή ζήτηση η οποία οδηγεί σε υψηλές τιμές, και εξαιρετικά διαδεδομένη» (
6
). Η ίδια έκθεση τονίζει τους δεσμούς μεταξύ της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσεως και της παράνομης εκμεταλλεύσεως των ειδών άγριας ζωής και εκτιμά ότι το τέλος της εγκληματικότητας εις βάρος των άγριων ειδών αποτελεί «ουσιώδες στοιχείο για τη βέλτιστη ανάκαμψη από την κρίση που προκάλεσε η COVID‑19» (
7
).
3.
Αυτό είναι το γενικό πλαίσιο εντός του οποίου σκοπεύω να αναλύσω την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως του Nejvyšší správní soud (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Τσεχική Δημοκρατία). Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία δύο κανονισμών της Ένωσης οι οποίοι αποσκοπούν στην προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας και την εγγύηση της διατηρήσεώς τους μέσω ελέγχων της διεθνούς εμπορίας δειγμάτων των ειδών αυτών, και συγκεκριμένα τον κανονισμό (ΕΚ) 338/97 (
8
) του Συμβουλίου και τον κανονισμό (ΕΚ) 865/2006 (
9
) της Επιτροπής.
4.
Ο κανονισμός 338/97 θεσπίζει ορισμένες εξαιρετικές ρυθμίσεις οι οποίες εφαρμόζονται στα δείγματα ζωικών ειδών που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία και απαριθμούνται στο παράρτημα Α του εν λόγω κανονισμού. Το βασικό ζήτημα που τίθεται στην υπό κρίση υπόθεση είναι, κατ’ ουσίαν, κατά πόσον, προκειμένου να κριθεί αν κάποια δείγματα μπορούν να τύχουν της παρεκκλίσεως από την απαγόρευση εμπορίας που ισχύει για τα ζωικά είδη που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να προβαίνουν στην εξακρίβωση της προελεύσεως του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής ακόμη και στην περίπτωση που η εξέταση αυτή εκτείνεται πέραν των δειγμάτων που απέκτησε νομίμως ο εκτροφέας. Με την ανάλυσή μου σκοπεύω να καταδείξω ότι οι αρχές πρέπει πράγματι να έχουν την εξουσία να το πράττουν προκειμένου να κρίνουν αν πρέπει να χορηγηθεί εξαίρεση.
Νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
CITES
5.
Σκοπός της CITES είναι η προστασία ορισμένων απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο της διεθνούς εμπορίας. Θεσπίζει χωριστούς κανόνες για την προστασία διαφόρων ειδών, τα οποία διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες, που αντιστοιχούν στα τρία προσαρτήματα της συμβάσεως, ανάλογα με το πόσο αυξημένη είναι η απειλή εξαφάνισης των επίμαχων ειδών.
6.
Η σύμβαση αυτή, στην οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέστη συμβαλλόμενο μέρος στις 8 Ιουλίου 2015, εφαρμόζεται στην Ένωση από την 1η Ιανουαρίου 1984, δυνάμει του κανονισμού (ΕΟΚ) 3626/82 του Συμβουλίου (
10
). Ο κανονισμός αυτός καταργήθηκε με τον κανονισμό 338/97.
7.
Το προσάρτημα I της CITES περιλαμβάνει τα πλέον απειλούμενα με εξαφάνιση είδη, για τα οποία ισχύουν οι πλέον αυστηροί κανόνες προστασίας. Σύμφωνα με το άρθρο II, παράγραφος 1, της CITES, το εμπόριο των δειγμάτων των εν λόγω ειδών πρέπει να επιτρέπεται μόνο σε «εξαιρετικές περιστάσεις».
8.
Κατά το άρθρο II, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της CITES, το προσάρτημα II της εν λόγω συμβάσεως περιλαμβάνει «κάθε είδος το οποίο, αν και προς το παρόν δεν απειλείται κατ’ ανάγκη με εξαφάνιση, θα μπορούσε να απειληθεί στο μέλλον αν το εμπόριο των δειγμάτων του είδους αυτού δεν υπαχθεί σε ιδιαίτερα αυστηρούς κανόνες, ώστε να αποφεύγεται η ασυμβίβαστη με την επιβίωσή τους εκμετάλλευση». Οι απαιτήσεις εισαγωγής των ειδών που περιλαμβάνονται στο προσάρτημα II είναι λιγότερο αυστηρές σε σχέση με εκείνες που ισχύουν για τα ζωικά είδη που περιλαμβάνονται στο προσάρτημα I.
9.
Το άρθρο VII, παράγραφος 4, της CITES προβλέπει ότι τα δείγματα ζωικών ειδών που περιλαμβάνονται στο προσάρτημα Ι και έχουν εκτραφεί σε αιχμαλωσία για εμπορικούς σκοπούς θεωρούνται δείγματα ζωικών ειδών του προσαρτήματος ΙΙ.
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 338/97
10.
Το άρθρο 1 του κανονισμού 338/97 προβλέπει ότι σκοπός του εν λόγω κανονισμού είναι να προστατευθούν τα είδη της άγριας πανίδας και χλωρίδας και να εξασφαλιστεί η διατήρησή τους με τον έλεγχο του εμπορίου τους. Επίσης, προβλέπει ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται τηρουμένων των στόχων, των αρχών και των διατάξεων της CITES.
11.
Το άρθρο 2 του κανονισμού αυτού περιέχει τους ακόλουθους ορισμούς:
«[…]
(ζ)
“διαχειριστικό όργανο”: εθνική διοικητική αρχή που ορίζεται, στην περίπτωση κράτους μέλους, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ […]
[…]
(ιθ)
“είδος”: είδος, υποείδος ή πληθυσμός τους·
(κ)
“δείγμα”: κάθε ζων ή νεκρό ζώο ή φυτό των ειδών των παραρτημάτων Α έως Δ […].
[…]»
12.
Το άρθρο 8 του κανονισμού 338/97 προβλέπει τα εξής:
«1.   Η αγορά, η προσφορά προς αγορά, η απόκτηση για εμπορικούς σκοπούς, η έκθεση για εμπορικούς σκοπούς, η χρησιμοποίηση για κερδοσκοπικό σκοπό και η πώληση, η κατοχή με σκοπό την πώληση, η προσφορά προς πώληση ή η μεταφορά προς πώληση δειγμάτων ειδών του παραρτήματος Α απαγορεύονται.
[…]
3.   Σύμφωνα με τις απαιτήσεις άλλης κοινοτικής νομοθεσίας για τη διατήρηση της άγριας πανίδας και χλωρίδας, είναι δυνατές παρεκκλίσεις από τις απαγορεύσεις της παραγράφου 1 υπό την προϋπόθεση ότι το διαχειριστικό όργανο του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκονται τα δείγματα χορηγεί σχετικό πιστοποιητικό, το οποίο εκδίδεται κατά περίπτωση όταν τα δείγματα:
[…]
δ)
είναι δείγματα ζωικού είδους που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν εν αιχμαλωσία ή δείγματα φυτικού είδους που έχουν αναπαραχθεί τεχνητώς, ή μέρος ή προϊόν που έχει ληφθεί από αυτά τα δείγματα· […]
[…]».
Ο κανονισμός 865/2006
13.
Το άρθρο 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006 περιέχει τον ακόλουθο ορισμό:
«ως “ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής” νοούνται όλα τα ζώα που κατά τη διαδικασία της αναπαραγωγής, χρησιμοποιούνται για τους αναπαραγωγικούς σκοπούς».
14.
Το άρθρο 54 του κανονισμού 865/2006, το οποίο επιγράφεται «Δείγματα ζωικών ειδών που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία», προβλέπει τα εξής:
«Με την επιφύλαξη του άρθρου 55, ένα δείγμα ζωικού είδους θεωρείται ότι γεννήθηκε και εκτράφηκε σε αιχμαλωσία μόνον εφόσον το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο σε συνεργασία με την αρμόδια επιστημονική αρχή του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους διαπιστώσει ότι:
[…]
2.
το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής δημιουργήθηκε σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις κατά την απόκτηση και δίχως αρνητικές επιπτώσεις για την επιβίωση των εν λόγω ειδών σε άγρια κατάσταση·
[…]».
Πραγματικά περιστατικά, διαδικασία και προδικαστικά ερωτήματα
15.
Ο αναιρεσείων είναι εκτροφέας παπαγάλων. Στις 21 Ιανουαρίου 2015 υπέβαλε αίτηση προκειμένου να του χορηγηθεί παρέκκλιση από την απαγόρευση εμπορίας πέντε δειγμάτων παπαγάλων «Υάκινθος Μακάο» (Anodorhynchus hyacinthinus) εκτραφέντων από τον ίδιο και γεννηθέντων το 2014. Το εν λόγω είδος απαριθμείται στο παράρτημα A του κανονισμού 338/97 και στο προσάρτημα I της CITES. Βασιζόμενο στη γνωμοδότηση της αρμόδιας επιστημονικής αρχής, το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο απέρριψε τη σχετική αίτηση.
16.
Στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς του, το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο κατέληξε στα ακόλουθα πορίσματα όσον αφορά την προέλευση των παπαγάλων που ήταν το αντικείμενο της αξιολογήσεως. Οι πρόγονοι δεύτερης γενεάς των εν λόγω παπαγάλων (στο εξής: πρόγονοι δεύτερης γενεάς των δειγμάτων) εισήχθησαν τον Ιούνιο του 1993 στην Μπρατισλάβα (Σλοβακία) από έναν Ουρουγουανό πολίτη υπό ύποπτες περιστάσεις. Ακολούθως, οι πρόγονοι δεύτερης γενεάς των δειγμάτων μεταφέρθηκαν οδικώς στην Τσεχική Δημοκρατία. Οι τελωνειακές αρχές σταμάτησαν το όχημα στα σύνορα και οι πρόγονοι δεύτερης γενεάς των δειγμάτων αφαιρέθηκαν από τον FU και κατασχέθηκαν δυνάμει σχετικής διοικητικής αποφάσεως. Ωστόσο, η διοικητική αυτή απόφαση ακυρώθηκε από το Vrchní soud v Praze (ανώτερο δικαστήριο, Πράγα, Τσεχική Δημοκρατία) το 1996.
17.
Οι αρχές επέστρεψαν τους προγόνους δεύτερης γενεάς των δειγμάτων στον FU, ο οποίος ακολούθως τους δάνεισε στον GV. Ο GV προέβη στην εκτροφή των γονέων των επίμαχων παπαγάλων (στο εξής: ζεύγος γονέων) το 2000 και εν συνεχεία επέστρεψε τους προγόνους δεύτερης γενεάς στον FU, ο οποίος, με τη σειρά του, τους παρέδωσε στον ζωολογικό κήπο του Zlín (Zlín, Τσεχική Δημοκρατία). Ο αναιρεσείων απέκτησε το ζεύγος γονέων από τον GV το 2000. Το κύρος της μεταβιβάσεως της κυριότητας του ζεύγους γονέων δεν αμφισβητείται.
18.
Η επιστημονική αρχή εξέτασε εάν για το ζεύγος γονέων μπορεί να χορηγηθεί παρέκκλιση από την απαγόρευση εμπορίας που ισχύει για τα ζωικά είδη δειγμάτων που εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006. Κατά τη διάταξη αυτή, το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής πρέπει να έχει δημιουργηθεί «σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις κατά την απόκτηση και δίχως αρνητικές επιπτώσεις για την επιβίωση των εν λόγω ειδών σε άγρια κατάσταση». Η επιστημονική αρχή πρότεινε να μη χορηγηθεί παρέκκλιση. Κατ’ αυτήν, υπήρχαν παρατυπίες στα πιστοποιητικά καταχωρίσεως των προγόνων δεύτερης γενεάς των δειγμάτων και, επιπλέον, δεν παρασχέθηκε καμία πληροφορία όσον αφορά την προέλευση του ζεύγους γονέων.
19.
Βασιζόμενο στη γνωμοδότηση της επιστημονικής αρχής, το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο αρνήθηκε να χορηγήσει παρέκκλιση επιτρέπουσα το εμπόριο των επίμαχων δειγμάτων. Ο αναιρεσείων άσκησε διοικητική προσφυγή κατά της εν λόγω αποφάσεως ενώπιον του Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείου Περιβάλλοντος, Τσεχική Δημοκρατία). Στο πλαίσιο της προσφυγής του υποστήριξε ότι υπήρξε εσφαλμένη ερμηνεία της έννοιας «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής». Κατά την άποψή του, η έννοια αυτή αφορά μόνο το ζεύγος γονέων και τους απογόνους τους. Κατά συνέπεια, οι αρχές δεν έχουν την εξουσία να εξακριβώσουν την προέλευση των προγόνων δεύτερης γενεάς των δειγμάτων. Το Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείο Περιβάλλοντος) απέρριψε τη διοικητική προσφυγή, κρίνοντας ότι η μέθοδος αποκτήσεως του αρχικού ζεύγους αναπαραγωγής αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για να εξακριβωθεί εάν το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής δημιουργήθηκε σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις. Δεδομένου ότι ο αναιρεσείων δεν ήταν σε θέση να αποδείξει την προέλευση των προγόνων δεύτερης γενεάς των δειγμάτων, ήταν αδύνατον να του χορηγηθεί παρέκκλιση επιτρέπουσα το εμπόριο των επίμαχων δειγμάτων.
20.
Ο αναιρεσείων άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως του Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείου Περιβάλλοντος) ενώπιον του Krajský soud v Hradci Králové (περιφερειακού δικαστηρίου Hradec Králové, Τσεχική Δημοκρατία). Η εκδοθείσα από το εν λόγω δικαστήριο απόφαση ανέφερε ότι η εμπορία παπαγάλων του είδους Anodorhynchus απαγορεύεται και μπορεί να επιτραπεί μόνον υπό τις εξαιρετικές περιστάσεις που καθορίζονται στο άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, οι οποίες δεν συνέτρεχαν στην περίπτωση του αναιρεσείοντος. Το εν λόγω δικαστήριο υπογράμμισε ότι, κατά τον χρόνο αποκτήσεως των προγόνων δεύτερης γενεάς των δειγμάτων, η CITES είχε ήδη τεθεί σε ισχύ στην Τσεχική Δημοκρατία και είχε μεταφερθεί στην εσωτερική έννομη τάξη. Περαιτέρω, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι, σύμφωνα με τη νομοθεσία με την οποία μεταφέρθηκε η εσωτερική έννομη τάξη η CITES, η εξέταση της προελεύσεως του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής επιτρέπεται και ότι η εξέταση αυτή μπορεί να επεκταθεί και στους πρόγονους δεύτερης γενεάς των δειγμάτων. Ως εκ τούτου, η έννοια «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής», όπως ορίζεται από τον κανονισμό 865/2006, καταλαμβάνει και τις τρεις γενεές παπαγάλων.
21.
Ο αναιρεσείων άσκησε αίτηση αναιρέσεως κατά της αποφάσεως του Krajský soud v Hradci Králové (περιφερειακού δικαστηρίου, Hradec Králové) ενώπιον του Nejvyšší správní soud (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Προβάλλει ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει νομικό σφάλμα καθόσον με αυτήν κρίθηκε ότι η έννοια «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» καταλαμβάνει τόσο το ζεύγος γονέων όσο και τους πρόγονους δεύτερης γενεάς των επίμαχων δειγμάτων. Κατά τον αναιρεσείοντα, αυτή η ερμηνεία τον επιφορτίζει με ένα αδικαιολόγητο βάρος αποδείξεως. Επιπλέον, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η εν λόγω ερμηνεία είναι εσφαλμένη υπό το πρίσμα του περιεχομένου της έννοιας «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής». Η έννοια αυτή, όπως προβάλλει ο αναιρεσείων, περιλαμβάνει το σύνολο των ζώων που βρίσκονται σε μια συγκεκριμένη επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων και όχι τους προγόνους τους που προέρχονται από διαφορετικές επιχειρήσεις αναπαραγωγής ζώων ή από άλλους εκτροφείς. Επίσης, ο αναιρεσείων διατείνεται ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προσβάλλει τόσο το δικαίωμα κυριότητάς του όσο και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη που επέδειξε, δεδομένου ότι είχε αποκτήσει νομίμως το ζεύγος γονέων.
22.
Προς αντίκρουση της αιτήσεως αναιρέσεως, το Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείο Περιβάλλοντος) παραπέμπει στο γράμμα του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, στο οποίο χρησιμοποιείται ο όρος «[δημιουργία]» του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής. Είναι σαφές ότι ο όρος «δημιουργήθηκε» αναφέρεται στο παρελθόν και, συνεπώς, παραπέμπει στην αρχή της γραμμής αναπαραγωγής. Επιπλέον, το Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείο Περιβάλλοντος) επισημαίνει ότι ο ορισμός του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής είναι δευτερεύουσας σημασίας ενώ, αντιθέτως, ο τρόπος με τον οποίο δημιουργήθηκε το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής είναι κρίσιμος για τη χορήγηση παρεκκλίσεως. Όσον αφορά το βάρος αποδείξεως, το Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείο Περιβάλλοντος) υποστηρίζει ότι αυτό δεν είναι αδικαιολόγητο, δεδομένου ότι ο κύριος υποχρεούται να αποδείξει την προέλευση του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής μόνο στην περίπτωση που σκοπεύει να διαθέσει στο εμπόριο νέες γενεές. Οι αρχές εξετάζουν την προέλευση του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής σύμφωνα με την καθιερωμένη κοινή πρακτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, η αντίθετη άποψη, την οποία προβάλλει ο αναιρεσείων, θα καθιστούσε ευχερέστερη τη νομιμοποίηση ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής που έχει εκτραφεί από δείγματα αφαιρεθέντα από το φυσικό τους περιβάλλον. Όσον αφορά το δικαίωμα κυριότητας, το Ministerstvo životního prostředí (Υπουργείο Περιβάλλοντος) επισημαίνει ότι το νόμιμο δικαίωμα κυριότητας του ζεύγους γονέων και των απογόνων τους δεν αμφισβητείται. Συνεπώς, το δικαίωμα κυριότητας του αναιρεσείοντος δεν θίγεται, απλώς περιορίζεται.
23.
Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι το κρίσιμο ζήτημα στην υπό κρίση υπόθεση είναι εάν ο ορισμός του «ζωικού κεφαλαίου» κατά το άρθρο 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, περιλαμβάνει όλα τα ζώα που χρησιμοποιούνται για αναπαραγωγή σε μια επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων. Εάν το Δικαστήριο ερμηνεύσει διασταλτικά τον ως άνω ορισμό, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτόν τους πρόγονους δεύτερης γενεάς των δειγμάτων που δεν βρίσκονταν στην κατοχή του αναιρεσείοντος, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα καθίσταται άνευ αντικειμένου.
24.
Εάν όμως το Δικαστήριο προβεί σε συσταλτική ερμηνεία της έννοιας «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής», περιορίζοντάς τη μόνο στα ευρισκόμενα εντός συγκεκριμένης επιχειρήσεως αναπαραγωγής ζώων δείγματα, τότε είναι αναγκαίο να δοθεί απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα. Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν η έννοια «[δημιουργία]» του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής, για την οποία γίνεται λόγος στο άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, καλύπτει μόνο τη νόμιμη απόκτηση των επίμαχων δειγμάτων ή και την έναρξη της γραμμής αναπαραγωγής.
25.
Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι η ερμηνεία κατά την οποία η έννοια «δημιουργία» καλύπτει και την έναρξη της γραμμής αναπαραγωγής των επίμαχων δειγμάτων, αποτρέπει τη νομιμοποίηση «αμφίβολων» αναπαραγωγών ζώων μέσω «εικονικών» μεταβιβάσεων. Από την άλλη μεριά, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι εντός της Ένωσης δεν είναι εφικτές «εικονικές» μεταβιβάσεις. Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο υποστηρίζει ότι υπό το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο είναι αδύνατον να αποκτηθούν νομίμως δείγματα ζωικών ειδών που απαριθμούνται στο παράρτημα Α του κανονισμού 865/2006 χωρίς τη χορήγηση παρέκκλισης. Επιπλέον, εάν επιτρεπόταν η εξέταση όλης της γραμμής αναπαραγωγής, τούτο θα συνεπαγόταν την επιβολή μη ρεαλιστικών υποχρεώσεων στους κυρίους προστατευόμενων ζώων, καθόσον θα τους υποχρέωνε να αποδεικνύουν τη νομιμότητα μιας μακράς και απροσδιόριστης γενεαλογικής γραμμής.
26.
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν μπορούν να ληφθούν υπόψη ιδιαίτερες περιστάσεις, όπως η νόμιμη απόκτηση του ζεύγους γονέων από τον αναιρεσείοντα και η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του ότι μπορούσε να διαθέσει στο εμπόριο τους απογόνους τους, τουλάχιστον εντός της Τσεχικής Δημοκρατίας. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός ότι η CITES είχε όντως εφαρμογή στην Τσεχική Δημοκρατία κατά τον χρόνο αποκτήσεως, η εθνική νομοθεσία εφαρμογής δεν απαιτούσε την έκδοση πιστοποιητικών για τις μεταβιβάσεις εντός της εθνικής επικράτειας. Επιπλέον, η αυστηρότερη νομοθεσία της Ένωσης, η οποία επιτάσσει την έκδοση τέτοιου είδους πιστοποιητικών στις περιπτώσεις μεταβιβάσεων τόσο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και εντός του ίδιου κράτους μέλους, δεν είχε εφαρμογή κατά τον χρόνο που έλαβε χώρα η μεταβίβαση του ζεύγους γονέων των δειγμάτων.
27.
Υπό αυτές τις περιστάσεις, το Nejvyšší správní soud (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1.
Περιλαμβάνονται στη σύνθεση του “ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής” κατά την έννοια του κανονισμού [865/2006] δείγματα τα οποία είναι γονείς των δειγμάτων που εκτρέφονται από συγκεκριμένο εκτροφέα, μολονότι αυτός ουδέποτε υπήρξε ούτε κύριος ούτε κάτοχός τους;
2.
Σε περίπτωση που η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι ότι τα γονικά δείγματα δεν αποτελούν μέρος του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής, έχουν οι αρμόδιες αρχές οι οποίες εξετάζουν κατά πόσον πληρούται η προϋπόθεση του άρθρου 54, παράγραφος 2, του [κανονισμού 865/2006], σχετικά με τη δημιουργία του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις και, ταυτόχρονα, δίχως αρνητικές συνέπειες για την επιβίωση των δειγμάτων σε άγρια κατάσταση, δικαίωμα ελέγχου της προέλευσης των εν λόγω γονικών δειγμάτων και εκτίμησης, στο πλαίσιο αυτό, του ζητήματος αν το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής δημιουργήθηκε σύμφωνα με τις αρχές του άρθρου 54, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού;
3.
Κατά την εξέταση του κατά πόσον πληρούται η προϋπόθεση του άρθρου 54, παράγραφος 2, του [κανονισμού 865/2006] σχετικά με τη δημιουργία ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής, σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις και, ταυτόχρονα, δίχως αρνητικές συνέπειες για την επιβίωση των δειγμάτων σε άγρια κατάσταση, μπορούν να ληφθούν υπόψη άλλα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης (συγκεκριμένα, η καλή πίστη κατά την απόκτηση των δειγμάτων και η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι θα είναι δυνατή η εμπορία τυχόν απογόνων τους, καθώς και, ενδεχομένως, οι λιγότερο περιοριστικές νομοθετικές διατάξεις που ίσχυαν στην Τσεχική Δημοκρατία πριν από την προσχώρησή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση);»
Ανάλυση
Πρώτο προδικαστικό ερώτημα
28.
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν ο όρος «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, καταλαμβάνει τους γονείς δειγμάτων που εκτράφηκαν από συγκεκριμένο εκτροφέα ο οποίος ουδέποτε υπήρξε κύριος ή κάτοχός τους.
29.
Συναφώς, θα ήθελα κατ’ αρχάς να επισημάνω ότι ο χαρακτηρισμός δειγμάτων ζωικών ειδών ως δειγμάτων «που έχουν γεννηθεί και εκτραφεί σε αιχμαλωσία» έχει σημαντικές συνέπειες όσον αφορά το καθεστώς προστασίας τους. Πράγματι, ενώ κατά το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού 338/97, το εμπόριο των δειγμάτων που απαριθμούνται στο παράρτημα Α του εν λόγω κανονισμού απαγορεύεται, το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, του ίδιου κανονισμού προβλέπει ότι για τα δείγματα ζωικού είδους που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία δύναται να χορηγηθεί παρέκκλιση από την απαγόρευση εμπορίας (στο εξής: παρέκκλιση εκτραφέντων σε αιχμαλωσία). Προς τον σκοπό αυτόν, το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο εκδίδει σχετικό πιστοποιητικό (στο εξής: πιστοποιητικό εξαιρέσεως πώλησης).
30.
Το άρθρο 54 του κανονισμού 865/2006 θέτει διάφορες προϋποθέσεις οι οποίες πρέπει να πληρούνται προκειμένου το διαχειριστικό όργανο να δύναται να κρίνει ότι τα δείγματα γεννήθηκαν και εκτρέφονται σε αιχμαλωσία. Πιο συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 54, παράγραφος 2, του οικείου κανονισμού, το εν λόγω διαχειριστικό όργανο πρέπει να διαπιστώσει ότι «το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής δημιουργήθηκε σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις κατά την απόκτηση και δίχως αρνητικές επιπτώσεις για την επιβίωση των εν λόγω ειδών σε άγρια κατάσταση».
31.
Στην υπό κρίση υπόθεση, ουδόλως αμφισβητείται ότι οι γονείς των δειγμάτων που απέκτησε ο αναιρεσείων (δηλαδή οι πρόγονοι δεύτερης γενεάς της νεότερης γενεάς παπαγάλων) δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006. Πράγματι, οι πρόγονοι δεύτερης γενεάς των δειγμάτων αιχμαλωτίστηκαν στην άγρια φύση και εισήχθησαν στην Τσεχική Δημοκρατία υπό αμφίβολες περιστάσεις. Ωστόσο, ο αναιρεσείων επισημαίνει ότι η έννοια «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει δείγματα τα οποία ουδέποτε ανήκαν στον ίδιο ή βρίσκονταν στην επιχείρηση αναπαραγωγής του. Προβάλλει δε ότι οι αρχές θα έπρεπε να εξετάσουν τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση παρεκκλίσεως από την απαγόρευση εμπορίας, λαμβάνοντας υπόψη τους το νομικό καθεστώς μόνον των δειγμάτων που κατείχε στο εκτροφείο που διατηρούσε.
32.
Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί το περιεχόμενο του όρου «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006. Εάν ο όρος αυτός ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι καλύπτει όλα τα δείγματα που έχουν χρησιμοποιηθεί για αναπαραγωγικούς σκοπούς της εν λόγω γραμμής ανεξάρτητα από την επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων στην οποία βρίσκονται, παρέλκει η απάντηση στα υπόλοιπα δύο προδικαστικά ερωτήματα. Οι αρχές είναι εξ ορισμού υποχρεωμένες να λάβουν υπόψη τους την καταγωγή του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής κατά την εξέταση του τρόπου δημιουργίας του, σύμφωνα με το άρθρο 54, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού.
33.
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, προκειμένου να ερμηνευθεί διάταξη του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (
11
).
34.
Όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, τούτο ορίζει την έννοια «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» ως «όλα τα ζώα που κατά τη διαδικασία της αναπαραγωγής, χρησιμοποιούνται για τους αναπαραγωγικούς σκοπούς».
35.
Τόσο το αιτούν δικαστήριο όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνουν στις παρατηρήσεις τους ότι το γράμμα του ορισμού «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» καταλαμβάνει αποκλειστικά και μόνον τα ζώα που βρίσκονται σε συγκεκριμένη επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων. Πράγματι, ο ορισμός αναφέρεται σε ζώα που χρησιμοποιούνται κατά «τη» διαδικασία αναπαραγωγής και όχι σε κάθε διαδικασία αναπαραγωγής.
36.
Η συγκριτική εξέταση των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων συνηγορεί υπέρ αυτής της ερμηνείας. Στη γαλλική απόδοση γίνεται λόγος για «un établissement d’élévage», στην ισπανική για «un establecimiento», στη γερμανική για «einem Zuchtbetrieb», και στη λεττονική για «dzīvnieki audzētavā» (
12
).
37.
Ωστόσο, η γραμματική ερμηνεία δεν έχει αποφασιστική σημασία στον βαθμό που ορισμένες άλλες γλωσσικές εκδοχές του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, υποδηλώνουν ότι ο όρος «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» σημαίνει όλα τα ζώα που χρησιμοποιούνται κατά τη«διαδικασία» αναπαραγωγής (
13
). Επιπλέον, η Σλοβακική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι ο όρος «operation» που χρησιμοποιείται στην αγγλική απόδοση υποδηλώνει τη «διαδικασία αναπαραγωγής» και όχι συγκεκριμένη διαδικασία αναπαραγωγής.
38.
Λαμβανομένης υπόψη της προφανούς αποκλίσεως μεταξύ των εξίσου αυθεντικών γλωσσικών αποδόσεων του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, είναι απαραίτητο να εξεταστεί το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη διάταξη και η ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (
14
).
39.
Όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από την πρώτη αιτιολογική σκέψη του εν λόγω κανονισμού, σκοπός του είναι, μεταξύ άλλων, η εξασφάλιση της πλήρους συμμορφώσεως με τις διατάξεις της CITES. Ως εκ τούτου, για την ερμηνεία του κανονισμού αυτού είναι αναγκαίο να εξεταστούν οι διατάξεις της CITES, συμπεριλαμβανομένων των ψηφισμάτων που εκδόθηκαν από τη Συνδιάσκεψη των Μερών της CITES (στο εξής: ψήφισμα της Συνδιάσκεψης των Μερών), τα οποία συμβάλλουν στην αποσαφήνιση της ερμηνείας των διατάξεων της εν λόγω συμβάσεως (
15
).
40.
Συναφώς, θα ήθελα να επισημάνω τα εξής. Αφενός, ο ορισμός της έννοιας «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» κατά τον κανονισμό 865/2006 είναι σχεδόν πανομοιότυπος με αυτόν που παρατίθεται στο ψήφισμα 10.16 της Συνδιάσκεψης των Μερών. Το εν λόγω ψήφισμα διευκρινίζει ότι «το “ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής” μιας επιχειρήσεως αναπαραγωγής ζώων έχει την έννοια του συνόλου των ζώων που βρίσκονται στην επιχείρηση αυτή και χρησιμοποιούνται για αναπαραγωγικούς σκοπούς» (
16
). Η χρήση του οριστικού άρθρου «των» και «στην» πριν από τα ουσιαστικά «ζώων» και «επιχείρηση» φαίνεται να υποδηλώνει ότι ο όρος «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» έχει την έννοια ότι καλύπτει το σύνολο των ζώων που χρησιμοποιούνται για αναπαραγωγικούς σκοπούς σε μια συγκεκριμένη επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων και όχι από διαφόρους εκτροφείς σε έναν απροσδιόριστο αριθμό επιχειρήσεων.
41.
Αφετέρου, σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στο ψήφισμα 12.10 της Συνδιάσκεψης των Μερών (
17
) μια «επιχείρηση» μπορεί να καταχωριστεί μόνο σύμφωνα με την εκεί καθοριζόμενη διαδικασία, εάν τα δείγματα που παράγονται στην επιχείρηση αυτή μπορούν να χαρακτηρισθούν ως «εκτραφέντα σε αιχμαλωσία» σύμφωνα με τις διατάξεις του ψηφίσματος 10.16 της Συνδιάσκεψης των Μερών (
18
). Οι όροι του πρώτου ψηφίσματος και τα παραρτήματά του παρέχουν επαρκώς σαφείς ενδείξεις ότι η επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων σε αιχμαλωσία δεν μπορεί να ερμηνεύεται υπό την έννοια της «διαδικασίας» (
19
).
42.
Χάριν πληρότητας, είναι σκόπιμο να επισημανθεί ότι ακόμη και σε άλλους τομείς του δικαίου, και πιο συγκεκριμένα στη γεωργική νομοθεσία της Ένωσης, ο όρος «επιχείρηση αναπαραγωγής» ερμηνεύεται κατά παρεμφερή τρόπο. Ο κανονισμός (ΕΕ) 2016/1012 (
20
) ορίζει την έννοια «επιχείρηση αναπαραγωγής» ως «κάθε ένωση εκτροφέων, οργάνωση αναπαραγωγής, ιδιωτική επιχείρηση που λειτουργεί σε κλειστό σύστημα παραγωγής ή δημόσιος φορέας […]».
43.
Συνεπώς, η εξέταση του πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται ο κανονισμός 865/2006 επιβεβαιώνει την ερμηνεία σύμφωνα με την οποία ο όρος «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, του εν λόγω κανονισμού, καταλαμβάνει όλα τα ζώα μιας συγκεκριμένης επιχείρησης αναπαραγωγής ζώων. Η ίδια αυτή έννοια δεν καλύπτει τους γονείς των δειγμάτων που έχουν εκτραφεί από συγκεκριμένο εκτροφέα μολονότι ο ίδιος ουδέποτε υπήρξε κύριος ή κάτοχός τους.
44.
Όσον αφορά τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006 και τη νομοθεσία στην οποία εντάσσεται, και αυτά τα στοιχεία συνηγορούν υπέρ μιας πιο περιοριστικής ερμηνείας του όρου «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής». Ο ορισμός του περιεχομένου της έννοιας «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» έχει συνέπειες στον προσδιορισμό του αντικειμένου της αξιολογήσεως εκ μέρους των αρχών κατά τη διενέργεια της εκτιμήσεως σχετικά με το εάν το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής δημιουργήθηκε σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006. Ο σκοπός της αξιολογήσεως πρέπει να είναι ειδικός, σαφής και συγκεκριμένος.
45.
Από την άποψη αυτή, ακόμη και εάν γίνει δεκτή η ερμηνεία υπέρ της οποίας τάσσεται η Σλοβακική Δημοκρατία –ήτοι ότι με τον αγγλικό όρο «breeding operation» νοείται η «διαδικασία» αναπαραγωγής–, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει, καθίσταται, κατά την άποψή μου, σαφές ότι η διαδικασία αυτή δεν μπορεί να είναι απεριόριστη, αλλά πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι έχει καθορισμένα όρια εντός συγκεκριμένης επιχείρησης αναπαραγωγής ζώων.
46.
Ωστόσο, η Σλοβακική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η εξέταση του γενικότερου σκοπού που επιδιώκει ο κανονισμός 865/2006, ο οποίος συνίσταται στην προστασία των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών, θα έπρεπε να οδηγήσει σε διαφορετικό συμπέρασμα. Κατά τη γνώμη μου, ο σκοπός που επιδιώκει ο κανονισμός 865/2006 δεν μπορεί να οδηγήσει σε ερμηνεία της έννοιας «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» ασύμβατη με το νόημα της έννοιας αυτής εντός του νομοθετικού πλαισίου στο οποίο αυτή εντάσσεται. Εν πάση περιπτώσει, η ερμηνεία που προτείνω να υιοθετηθεί για την έννοια «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» δεν υπονομεύει την υλοποίηση του σκοπού που συνίσταται στην προστασία των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών. Όπως θα αναπτύξω στο πλαίσιο της αναλύσεως του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, ο σκοπός αυτός λαμβάνεται υπόψη προκειμένου να γίνει δεκτό ότι το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο έχει την εξουσία να εξετάσει την καταγωγή του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής οσάκις καλείται να κρίνει αν ένα ζωικό είδος πρέπει να τύχει της παρεκκλίσεως των εκτραφέντων σε αιχμαλωσία.
47.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι ο όρος «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 865/2006, καταλαμβάνει το σύνολο των ζώων που βρίσκονται σε συγκεκριμένη επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων. Ως εκ τούτου, ο όρος αυτός δεν καλύπτει τους γονείς των δειγμάτων που εκτράφηκαν από συγκεκριμένο εκτροφέα ο οποίος ουδέποτε υπήρξε κύριος ή κάτοχός τους.
Δεύτερο και τρίτο προδικαστικό ερώτημα
48.
Με το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί, αφενός, εάν το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο έχει την εξουσία να εξακριβώνει την προέλευση του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής προκειμένου να διαπιστώσει ότι δημιουργήθηκε νομίμως και δίχως αρνητικές συνέπειες για την επιβίωση των εν λόγω ειδών σε άγρια κατάσταση, κατά την έννοια του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006. Αφετέρου, ζητεί να διευκρινιστεί κατά πόσον στο πλαίσιο της εξετάσεως αυτής είναι αποφασιστικής σημασίας οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως, όπως η καλή πίστη του εκτροφέα, η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του ότι θα του επιτραπεί να διαθέσει στο εμπόριο τους απογόνους, καθώς και η λιγότερο αυστηρή νομοθεσία που είχε εφαρμογή στην Τσεχική Δημοκρατία πριν από την προσχώρηση της εν λόγω χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
49.
Όπως θα προσπαθήσω να καταδείξω με την ανάλυσή μου, οι αρχές πρέπει να έχουν την εξουσία να εξακριβώνουν την προέλευση του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής. Στην περίπτωση κατά την οποία διαπιστώνουν ότι οι προϋποθέσεις του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006 δεν πληρούνται, τότε οι αρχές θα πρέπει να έχουν την εξουσία να αρνηθούν τη χορήγηση παρεκκλίσεως από την απαγόρευση εμπορίας. Κατ’ εμέ, λαμβανομένου υπόψη του γενικού κανόνα απαγορεύσεως εμπορίας των απειλούμενων ειδών, οι αρχές πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους κάθε μέσο προκειμένου να διερευνήσουν εάν συντρέχουν δείκτες κινδύνου και όχι να εθελοτυφλούν.
α) Σχετικά με την εξουσία του διαχειριστικού οργάνου να εξακριβώνει την καταγωγή του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής
50.
Θα ήθελα εκ προοιμίου να υπενθυμίσω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (
21
), προκειμένου να ερμηνευθεί διάταξη του δικαίου της Ένωσης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος.
51.
Πρώτον, όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, πρέπει να επισημανθεί ότι η διάταξη αυτή χρησιμοποιεί τον όρο «[δημιουργία]» του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής, του οποίου το εννοιολογικό περιεχόμενο είναι αρκετά ευρύ. Ως εκ τούτου, μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εμπεριέχει την εξέταση γεγονότων που έλαβαν χώρα κατά το παρελθόν και, ειδικότερα, την καταγωγή των δειγμάτων.
52.
Δεύτερον, όσον αφορά το περιεχόμενο της εν λόγω διατάξεως, είναι σημαντικό να υπομνησθεί, πρώτον, ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, του κανονισμού θεσπίζει έναν γενικό απαγορευτικό κανόνα οποιασδήποτε εμπορικής χρήσεως των δειγμάτων που απαριθμούνται στο παράρτημα Α του οικείου κανονισμού. Οι προβλεπόμενες από το άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 338/97 παρεκκλίσεις, συμπεριλαμβανομένης της εξαιρέσεως που αφορά τα δείγματα που γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία, μπορούν να χορηγούνται κατά περίπτωση. Η απαγόρευση εμπορίας των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών αντικατοπτρίζει μία από τις θεμελιώδεις αρχές της CITES, κατά την οποία η εμπορία δειγμάτων ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση πρέπει να επιτρέπεται μόνο «σε εξαιρετικές περιστάσεις» (
22
). Δεδομένου ότι η απαγόρευση εμπορίας απειλούμενων ειδών αποτελεί τον κανόνα, ενώ η χορήγηση παρεκκλίσεως από τον κανόνα αυτόν όσον αφορά τα είδη που έχουν γεννηθεί σε αιχμαλωσία είναι η εξαίρεση, η εξαίρεση αυτή πρέπει να ερμηνεύεται στενά.
53.
Περαιτέρω, το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 338/97 επιτρέπει μεν αλλά δεν επιβάλλει τη χορήγηση παρεκκλίσεων από την απαγόρευση που θεσπίζει (
23
). Εξ αυτού προκύπτει σαφώς ότι η χορήγηση παρεκκλίσεως για τα εκτραφέντα σε αιχμαλωσία ζώα αποτελεί απλώς μια επιλογή για τα κράτη μέλη (
24
).
54.
Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, όσον αφορά τα είδη που καλύπτονται από το παράρτημα Α του κανονισμού 338/97, επιτρέπεται στα κράτη μέλη να θεσπίζουν γενική απαγόρευση στο έδαφός τους κάθε εμπορικής χρήσεως των δειγμάτων που έχουν γεννηθεί και εκτρέφονται σε αιχμαλωσία (
25
). Τούτου δοθέντος, πρέπει –κατά μείζονα λόγο– να θεωρηθεί ότι, όταν επιτρέπονται παρεκκλίσεις από την απαγόρευση εμπορίας των απαριθμούμενων ειδών, οι αρχές διαθέτουν ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά τις μεθόδους που χρησιμοποιούν προκειμένου να εξετάσουν εάν τα είδη μπορούν να τύχουν εξαιρέσεως.
55.
Τέλος, υπογραμμίζεται ότι το άρθρο 55 του κανονισμού 865/2006 προβλέπει ότι το αρμόδιο όργανο πρέπει να διαθέτει τη διακριτική ευχέρεια να απαιτεί την ανάλυση δειγμάτων οσάκις, για τους σκοπούς του άρθρου 54, κρίνει αναγκαίο να διαπιστώσει την καταγωγή ενός δείγματος μέσω της αναλύσεως αίματος ή άλλων ιστών. Η διάταξη αυτή συνηγορεί υπέρ του συμπεράσματος ότι οι αρχές έχουν την εξουσία να εξετάζουν την καταγωγή του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής προκειμένου να καταλήξουν στο πόρισμά τους όσον αφορά την πλήρωση των προϋποθέσεων του άρθρου 54, παράγραφος 2, του ως κανονισμού.
56.
Τρίτον, όσον αφορά τον σκοπό του κανονισμού 865/2006, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ο κανονισμός αυτός εφαρμόζει τον κανονισμό 338/97. Σκοπός των ρυθμίσεων που εισάγουν οι εν λόγω κανονισμοί προκειμένου να προστατευθούν τα είδη που απαριθμούνται στο παράρτημα Α του κανονισμού 338/97, είναι η εξασφάλιση της πληρέστερης δυνατής προστασίας ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας μέσω ελέγχων στο εμπόριο των ειδών αυτών, σύμφωνα με τους σκοπούς, τις αρχές και τις διατάξεις της CITES (
26
). Η ερμηνεία κατά την οποία οι αρχές έχουν την εξουσία να εξετάζουν την καταγωγή των δειγμάτων στο πλαίσιο αιτήσεως για τη χορήγηση πιστοποιητικού εξαιρέσεως πώλησης συμβάλλει στην επίτευξη του σκοπού που επιδιώκουν οι εν λόγω κανονισμοί.
57.
Επίσης, φρονώ ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι οι προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό ενός δείγματος ζωικού είδους ως γεννηθέντος και εκτραφέντος σε αιχμαλωσία, όπως αυτές καθορίζονται στο άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, αντιστοιχούν σε εκείνες που προβλέπονται στην παράγραφο 2 β, σημείο ii, στοιχείο Α, του ψηφίσματος 10.16 της Συνδιάσκεψης των Μερών. Το ψήφισμα αυτό εκδόθηκε λόγω της ανησυχίας ότι «μεγάλο μέρος της εμπορίας δειγμάτων χαρακτηρίζεται ως εμπόριο δειγμάτων εκτραφέντων σε αιχμαλωσία, γεγονός το οποίο αντίκειται στη [CITES] και στα ψηφίσματα της Συνδιάσκεψης των Μερών και ενδέχεται να έχει δυσμενείς συνέπειες όσον αφορά την επιβίωση των άγριων πληθυσμών των οικείων ειδών». Η ερμηνεία κατά την οποία οι αρχές έχουν την εξουσία να εξακριβώσουν την προέλευση του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής συνάδει με την πρόθεση της Συνδιάσκεψης των Μερών της CITES να ενισχύσει την προστασία των εκτραφέντων σε αιχμαλωσία δειγμάτων.
58.
Οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία διατρέχει τον κίνδυνο να είναι αντίθετη προς τους προαναφερθέντες στόχους. Όπως υπογραμμίζουν στις γραπτές παρατηρήσεις τους το αιτούν δικαστήριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Τσεχική Δημοκρατία και η Σλοβακική Δημοκρατία, είναι αναγκαίο να αποτραπεί ο κίνδυνος της εύκολης «νομιμοποιήσεως» ή «ξεπλύματος» των δειγμάτων που διατίθενται παρανόμως στο εμπόριο. Πράγματι, για τους εκτροφείς θα ήταν αρκετό να αποκτήσουν τον απόγονο ενός δείγματος που αιχμαλωτίστηκε στην άγρια φύση προκειμένου να καταστεί νόμιμη η μελλοντική διάθεσή του στο εμπόριο (
27
). Υπ’ αυτήν την έννοια, δεν θεωρώ πειστική τη διαπίστωση του αιτούντος δικαστηρίου ότι οι «εικονικές» μεταβιβάσεις δεν είναι εφικτές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
59.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, είμαι της γνώμης ότι οι αρχές έχουν την εξουσία να εξετάζουν την καταγωγή του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής προκειμένου να εξακριβωθεί η δημιουργία του κατά την έννοια του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006.
β) Σχετικά με τα πρακτικά ζητήματα και το βάρος αποδείξεως της εξακρίβωσης της καταγωγής του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής
60.
Στο σημείο αυτό, πρέπει να εξεταστούν οι ανησυχίες που διατυπώνει το αιτούν δικαστήριο όσον αφορά τις πρακτικές πτυχές της εξετάσεως της καταγωγής του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής από τις αρχές. Οι ανησυχίες αυτές αντικατοπτρίζουν, σε κάποιο βαθμό, τα επιχειρήματα που προβάλλει στις γραπτές του παρατηρήσεις ο αναιρεσείων.
61.
Συμφωνώ με την Τσεχική Δημοκρατία και την Επιτροπή, οι οποίες, στις γραπτές τους παρατηρήσεις και σε απάντηση σχετικής ερώτησης του Δικαστηρίου, υπογραμμίζουν ότι η εκ μέρους των αρχών εξέταση μπορεί να επεκταθεί μέχρι τη χρονική στιγμή κατά την οποία τα αρχικά δείγματα απομακρύνθηκαν από το φυσικό τους περιβάλλον. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 51 των παρουσών προτάσεων, ο όρος «[δημιουργία]» του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής που χρησιμοποιείται στο άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006 έχει ιδιαιτέρως ευρύ εννοιολογικό περιεχόμενο. Ως εκ τούτου, το περιεχόμενό του μπορεί να περιλαμβάνει την εξέταση όλης της αναπαραγωγικής γραμμής μέχρι του χρονικού σημείου αφαίρεσης των δειγμάτων από το φυσικό τους περιβάλλον. Επιπλέον, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή στο πλαίσιο της απαντήσεώς της σε ερώτηση του Δικαστηρίου, ο όρος «καταγωγή» που χρησιμοποιείται στο άρθρο 55 του κανονισμού 865/2006 είναι ευρύτερος από τον όρο «γονείς» που χρησιμοποιείται στο άρθρο 54, παράγραφος 1, στοιχείο α, του εν λόγω κανονισμού. Κατά συνέπεια, ο όρος «καταγωγή» υποδηλώνει, κατά τα φαινόμενα, ότι οι αρχές πρέπει να έχουν την εξουσία να επεκτείνουν την έρευνά τους έως τη χρονική στιγμή κατά την οποία τα δείγματα αφαιρέθηκαν από το φυσικό τους περιβάλλον, όπως συνέβη με τους προγόνους δεύτερης γενεάς των επίμαχων δειγμάτων.
62.
Το χρονικό διάστημα που ενδέχεται να παρήλθε από τη στιγμή που το αρχικό ζωικό κεφάλαιο αφαιρέθηκε από το φυσικό του περιβάλλον δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, αφ’ εαυτού καθοριστικής σημασίας σε περιπτώσεις στις οποίες η προτεινόμενη δραστηριότητα περιλαμβάνει τη διάθεσή τους στο εμπόριο. Ο κανονισμός 338/97 προβλέπει ήδη μία συγκεκριμένη περίπτωση στην οποία οι αρχές μπορούν να αποφασίσουν τη χορήγηση παρεκκλίσεως λόγω παρελεύσεως του χρόνου. Η περίπτωση αυτή αφορά τα «επεξεργασμένα δείγματα που αποκτήθηκαν πριν από 50 χρόνια τουλάχιστον» (
28
), κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο κγʹ, του κανονισμού 338/97. Πλην όμως, τα επίμαχα δείγματα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής.
63.
Ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι η απαίτηση περί αποδείξεως της νομιμότητας όλης της αναπαραγωγικής γραμμής συνεπάγεται την επιφόρτισή του με ένα αδικαιολόγητο βάρος αποδείξεως. Δεν έχω πεισθεί επ’ αυτού.
64.
Συναφώς, υπενθυμίζεται, όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 30 των παρουσών προτάσεων, ότι το άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, θέτει δύο προϋποθέσεις όσον αφορά τη δημιουργία του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής, τις οποίες οφείλουν να εξετάζουν οι διοικητικές αρχές. Η πρώτη αφορά τη δημιουργία του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής «σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις κατά την απόκτηση» (στο εξής: διαπίστωση της νόμιμης αποκτήσεως). Η δεύτερη συνδέεται με τη δημιουργία του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής «δίχως αρνητικές επιπτώσεις για την επιβίωση των εν λόγω ειδών σε άγρια κατάσταση» (στο εξής: διαπίστωση μη αρνητικών συνεπειών). Οι δύο αυτές εκτιμήσεις ουδόλως συνδέονται με το ζήτημα εάν τα δείγματα πρέπει να θεωρηθεί ότι γεννήθηκαν και εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία· αντικατοπτρίζουν μια γενική προσέγγιση στον έλεγχο του εμπορίου που θεσπίζεται τόσο από τον κανονισμό 338/97 όσο και από τη CITES (
29
).
65.
Στο πλαίσιο των εκτιμήσεων στις οποίες προβαίνουν οι αρχές σύμφωνα με το άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, πρέπει να επισημανθεί ότι η εξέταση της καταγωγής φαίνεται να αποτελεί συνήθη πρακτική, όπως τονίζουν στις γραπτές τους παρατηρήσεις τόσο η Τσεχική Δημοκρατία όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
66.
Η Τσεχική Δημοκρατία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι οι εκτροφείς δεν υποχρεούνται συστηματικώς να αποδεικνύουν τη νομιμότητα της συνολικής καταγωγής του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής. Οι αρχές διενεργούν αξιολόγηση κινδύνου ανάλογα με τις περιστάσεις εκάστης υποθέσεως (
30
). Κατά τη διενέργεια αυτής της εκτιμήσεως «ο βαθμός του κινδύνου που ελλοχεύει για τα είδη (κίνδυνος βλάβης, ενδεχόμενο παράνομης εμπορίας, κ.λπ.)» πρέπει «να καθορίζει […] την έκταση του ελέγχου» (
31
). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαντώντας γραπτώς σε ερώτηση του Δικαστηρίου, παρέθεσε συγκεκριμένα παραδείγματα σχετικών δεικτών κινδύνου βάσει των οποίων οι αρχές πρέπει να επιδεικνύουν ιδιαίτερη προσοχή. Μεταξύ αυτών των δεικτών κινδύνου συγκαταλέγονται οι ακόλουθοι: η ξαφνική αύξηση ή ο σημαντικός όγκος εμπορικών δραστηριοτήτων δειγμάτων που έχουν χαρακτηριστεί ως δείγματα εκτραφέντα σε αιχμαλωσία· ο χαρακτηρισμός δειγμάτων ως δειγμάτων εκτραφέντων σε αιχμαλωσία από επιχειρήσεις αναπαραγωγής ζώων, το επίπεδο της ετήσιας παραγωγής των οποίων υπερβαίνει το φυσιολογικό επίπεδο λαμβανομένου υπόψη του γονεϊκού πληθυσμού και τις αναπαραγωγικές δυνατότητες των οικείων ζωικών ειδών· δείγματα των οποίων το μέγεθος και η κατάσταση δεν συνάδουν με τα αναπαραγωγικά δεδομένα που έχουν παρασχεθεί· ή η ύπαρξη αμφιβολιών ως προς τη νόμιμη προέλευση του αρχικού ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής, το οποίο ενδέχεται να έχει αποκτηθεί πριν από την προσχώρηση του κράτους στο οποίο βρίσκεται ως συμβαλλόμενου μέρους στη CITES. Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι επί του παρόντος συνεργάζεται με τα κράτη μέλη με στόχο τη σύνταξη ενός εγγράφου κατευθυντήριων γραμμών με σχετικά παραδείγματα δεικτών κινδύνου.
67.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει, επίσης, ότι οσάκις οι αρχές εξετάζουν το εάν θα χορηγήσουν πιστοποιητικό κατ’ εξαίρεση πωλήσεως, λαμβάνουν υπόψη τους τις απαιτήσεις της «διαδικασίας καταγραφής» (
32
). Η εξέταση αυτή συνεπάγεται την εξέταση των εγγράφων που αφορούν τη νομιμότητα της αποκτήσεως του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής. Στο πλαίσιο αυτό, δεν φαίνεται παράλογο να απαιτείται από τον εκτροφέα να είναι σε θέση να αποδείξει τη νομιμότητα της αποκτήσεως βάσει των αρχείων εκτροφής. Ακόμη σημαντικότερο είναι, όπως διευκρίνισε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου, ότι στην περίπτωση που δεν υπάρχει έγγραφη τεκμηρίωση, η απόδειξη της διαδικασίας καταγραφής δύναται να επιτευχθεί με άλλα μέσα.
68.
Θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι όσον αφορά τα δείγματα των ζωικών ειδών που απαριθμούνται στο παράρτημα Β του κανονισμού 338/97, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το έργο του προσδιορισμού των αποδεικτικών στοιχείων περί της τηρήσεως των όρων αυτών επαφίεται στις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών (
33
). Φρονώ ότι η ίδια συλλογιστική πρέπει να ισχύει κατ’ αναλογίαν όσον αφορά τα δείγματα που απαριθμούνται στο παράρτημα Α του ίδιου κανονισμού, λαμβανομένου υπόψη ότι το τελευταίο δεν προσδιορίζει ποια αποδεικτικά στοιχεία μπορούν να τεκμηριώσουν τη νόμιμη απόκτηση των εν λόγω δειγμάτων.
69.
Όσον αφορά το σημείο αναφοράς της διαπιστώσεως της νόμιμης αποκτήσεως, από τη διάταξη του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006 προκύπτει ότι οι αρχές πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις νομικές διατάξεις που είχαν εφαρμογή κατά την ημερομηνία κτήσεως εκάστου δείγματος καθώς εξετάζουν τη μία γενεά μετά την άλλη. Όσον αφορά το σημείο αναφοράς της διαπιστώσεως μη αρνητικών συνεπειών, πρέπει να επισημανθεί ότι το σημείο αυτό δεν προσδιορίζεται ειδικώς στην εν λόγω διάταξη. Ελλείψει σχετικού προσδιορισμού, μπορεί να θεωρηθεί ότι το σημείο αναφοράς είναι το ίδιο με αυτό της διαπιστώσεως της νόμιμης αποκτήσεως, ήτοι η ημερομηνία κτήσεως των αρχικών δειγμάτων. Ωστόσο, η διαπίστωση μη αρνητικών συνεπειών είναι εξαιρετικά ευρεία και ενδέχεται να περιλαμβάνει αρκετές μεθόδους εκτιμήσεως (
34
). Ο χαρακτήρας της σχετικής εκτιμήσεως φαίνεται να είναι περισσότερο συμβατός με την εξέταση της εξελίξεως των ζωικών ειδών διαχρονικώς και όχι σε συγκεκριμένη ημερομηνία. Από αυτή την άποψη, φαντάζει ως καταλληλότερη η αποφυγή καθορισμού ορίων. Ως εκ τούτου, συμφωνώ με την προσέγγιση της Επιτροπής στο πλαίσιο της απαντήσεως που έδωσε σε σχετική ερώτηση του Δικαστηρίου ότι προκειμένου να καταλήξουν σε ένα έγκυρο πόρισμα, οι αρχές πρέπει να είναι σε θέση να λάβουν υπόψη τους το καθεστώς υπό το οποίο τελούν τα ζωικά είδη κατά τον χρόνο της εξετάσεως. Η ερμηνεία αυτή εξασφαλίζει ότι «βάση της διαπιστώσεως μη αρνητικών συνεπειών θα αποτελέσουν οι βέλτιστες διαθέσιμες επιστημονικές πληροφορίες» (
35
).
70.
Η τελική μου παρατήρηση όσον αφορά τις εκτιμήσεις στις οποίες προβαίνουν οι αρχές είναι ότι αυτές πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να συμμορφώνονται προς την αρχή του δικαίου της Ένωσης περί χρηστής διοικήσεως, από την οποία απορρέουν απαιτήσεις προς τις οποίες πρέπει να συμμορφώνονται τα κράτη μέλη όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Μεταξύ των απαιτήσεων αυτών, όλως ιδιαίτερη σημασία έχει η υποχρέωση αιτιολογήσεως των αποφάσεων των εθνικών αρχών, καθόσον παρέχει τη δυνατότητα στους μεν αποδέκτες τους να προασπίσουν τα δικαιώματά τους και να αποφασίσουν, έχοντας γνώση όλων των στοιχείων, αν πρέπει να ασκήσουν ένδικη προσφυγή κατά των ως άνω αποφάσεων. Η υποχρέωση αυτή είναι επίσης αναγκαία ώστε να μπορούν τα δικαστήρια να ασκούν τον έλεγχο νομιμότητας των εν λόγω αποφάσεων και, επομένως, συνιστά μία από τις προϋποθέσεις της αποτελεσματικότητας του δικαστικού ελέγχου που διασφαλίζει το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης (στο εξής: Χάρτης) (
36
). Στην υπό κρίση υπόθεση, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι υπήρξε είτε παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως είτε οποιαδήποτε άλλη παρατυπία κατά τη διαδικασία που ακολούθησε το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο. Το εν λόγω όργανο αρνήθηκε τη χορήγηση παρεκκλίσεως για την εμπορία των επίμαχων δειγμάτων, επικαλούμενο τη σύσταση της επιστημονικής αρχής να μη χορηγηθεί η σχετική παρέκκλιση.
71.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, φρονώ ότι η αναγνώριση του ότι το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο έχει την εξουσία να εξετάζει την καταγωγή των δειγμάτων στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς του οσάκις αξιολογεί εάν πρέπει να χορηγήσει κατ’ εξαίρεση πιστοποιητικό πωλήσεως δεν ισοδυναμεί με την επιβολή αδικαιολόγητου βάρους αποδείξεως στους εκτροφείς.
γ) Η σημασία των ιδιαίτερων περιστάσεων της υποθέσεως κατά την εκτίμηση των προϋποθέσεων του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006
72.
Στο τελευταίο μέρος της αναλύσεώς μου θα εξετάσω το ζήτημα που τίθεται με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου, σχετικά με τη σημασία των ιδιαίτερων περιστάσεων της υποθέσεως κατά την εκτίμηση των προϋποθέσεων του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006. Κατά το αιτούν δικαστήριο, μεταξύ των ιδιαίτερων αυτών περιστάσεων συγκαταλέγεται η (φαινομενικά) δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του εκτροφέα όσον αφορά το δικαίωμα εμπορίας των απογόνων των προγόνων δεύτερης γενεάς των δειγμάτων, η καλή πίστη του ως προς τη νομιμότητα της αποκτήσεως και η λιγότερο αυστηρή νομοθεσία που είχε εφαρμογή στην Τσεχική Δημοκρατία πριν από την προσχώρηση της χώρας αυτής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
73.
Κατά τη γνώμη μου, καμία από τις προαναφερθείσες περιστάσεις δεν δικαιολογεί την υιοθέτηση επιεικέστερης προσεγγίσεως από το διαχειριστικό όργανο και τη χορήγηση παρεκκλίσεως η οποία να επιτρέπει τη διάθεση των επίμαχων δειγμάτων στο εμπόριο.
74.
Κατ’ αρχάς, οι προϋποθέσεις που τίθενται στο άρθρο 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006, ήτοι ότι οι αρχές πρέπει να προβούν σε έλεγχο προκειμένου να προβούν στον χαρακτηρισμό των δειγμάτων ως γεννηθέντων και εκτραφέντων σε αιχμαλωσία, δεν αφορούν τον εκτροφέα αλλά τη δημιουργία του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής. Επιπλέον, οι προϋποθέσεις αυτές είναι σωρευτικές. Ακόμη και εάν οι αρχές καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η δημιουργία του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής ήταν νόμιμη κατά τον χρόνο κτήσεως, η διαπίστωση αυτή δεν αρκεί αφ’ εαυτής για τη χορήγηση παρεκκλίσεως. Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι, όπως υπογράμμισα σε προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων (
37
), προκειμένου το διαχειριστικό όργανο να καταλήξει σε έγκυρη διαπίστωση μη αρνητικών συνεπειών πρέπει να λάβει υπόψη του επικαιροποιημένα αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την κατάσταση των ζωικών ειδών.
75.
Υπό αυτές τις περιστάσεις, φρονώ ότι η ύπαρξη ενός λιγότερο αυστηρού εφαρμοστέου νομοθετικού πλαισίου κατά τον χρόνο αποκτήσεως του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής πριν από την προσχώρηση της χώρας αυτής στην Ευρωπαϊκή Ένωση (
38
) δεν δικαιολογεί τη χορήγηση από το διαχειριστικό όργανο παρεκκλίσεως από την απαγόρευση διαθέσεως στο εμπόριο των επίμαχων δειγμάτων. Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί ότι, κατά τον χρόνο αποκτήσεως των επίμαχων δειγμάτων, η CITES είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή στην Τσεχική Δημοκρατία. Επιπλέον, ο αναιρεσείων ουδέποτε υποστήριξε ότι τα επίμαχα δείγματα μπορούν να τύχουν της παρεκκλίσεως που χορηγείται για τα «προ της συμβάσεως αποκτηθέντα δείγματα», ήτοι για τα δείγματα απαριθμούμενων ειδών που αποκτήθηκαν πριν εφαρμοστεί σε αυτά η CITES (
39
).
76.
Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά την προβαλλόμενη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του εκτροφέα, η CITES «επ’ ουδενί» θίγει το δικαίωμα των μερών να υιοθετούν αυστηρότερα εγχώρια μέτρα σχετικά με τις προϋποθέσεις διεξαγωγής εμπορίου των ζωικών ειδών που περιλαμβάνονται στο προσάρτημα I της εν λόγω συμβάσεως «ή [ακόμη και] την πλήρη απαγόρευση» (
40
). Ως εκ τούτου, οι έμποροι δεν μπορούν ευλόγως να αναμένουν ότι το νομοθετικό πλαίσιο θα έχει παραμείνει το ίδιο όταν αποφασίσουν να διαθέσουν στο εμπόριο δείγματα τα οποία υπάγονται στον γενικό απαγορευτικό κανόνα που θεσπίζει η CITES. Αντιθέτως, οι εκτροφείς είναι υποχρεωμένοι να επιδείξουν τη δέουσα επιμέλεια εφόσον προτίθενται να εμπλακούν σε τέτοιου είδους εμπορικές δραστηριότητες (
41
).
77.
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το ότι ο αναιρεσείων δεν μπορεί να διαθέσει στο εμπόριο τα επίμαχα δείγματα θίγει το δικαίωμα κυριότητάς του κατά την έννοια του άρθρου 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης). Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία (
42
), το δικαίωμα ιδιοκτησίας δεν είναι απόλυτο προνόμιο, αλλά πρέπει να νοείται σε σχέση με τη λειτουργία του στην κοινωνία. Κατά συνέπεια, μπορούν να επιβάλλονται περιορισμοί στην άσκηση του δικαιώματος αυτού, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω περιορισμοί πράγματι στοιχούν με σκοπούς γενικού συμφέροντος και δεν συνιστούν, με γνώμονα τον επιδιωκόμενο σκοπό, υπέρμετρη και μη ανεκτή παρέμβαση θίγουσα την ίδια την ουσία του κατ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλιζομένου δικαιώματος. Όσον αφορά τους προαναφερθέντες σκοπούς γενικού συμφέροντος, η προστασία της άγριας ζωής αποτελεί έναν εξ αυτών των σκοπών (
43
) και, ως εκ τούτου, είναι ικανή να δικαιολογήσει τον περιορισμό της ασκήσεως του δικαιώματος κυριότητας. Όσον αφορά την αρχή της αναλογικότητας, αρκεί να επισημανθεί ότι ο κανονισμός 338/97 και ο κανονισμός 865/2006 δημιουργούν μια ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων του εν λόγω δικαιώματος και των απαιτήσεων που συνδέονται με την προστασία της άγριας ζωής. Συνεπώς, είμαι της γνώμης ότι το δικαίωμα κυριότητας του αναιρεσείοντος δεν έχει θιγεί.
78.
Είναι επίσης κρίσιμο να υπογραμμιστεί ότι στον αναιρεσείοντα επετράπη να διατηρήσει στην κατοχή του τα δείγματα και ότι δεν επιβλήθηκε εις βάρος του οποιαδήποτε διοικητική ή ποινική κύρωση. Ως εκ τούτου, η υπό κρίση υπόθεση δεν φαίνεται να χρήζει οποιασδήποτε περαιτέρω αναλύσεως όσον αφορά την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας.
79.
Παρά ταύτα, ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι οι εκ μέρους του ασκούμενες δραστηριότητες εκτροφής έχουν θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον. Κατά την άποψή του, η εμπορία των επίμαχων εκτραφέντων σε αιχμαλωσία δειγμάτων συνεπάγεται τη μείωση της ζήτησης παράνομων αποκτήσεων δειγμάτων που αιχμαλωτίστηκαν στην άγρια φύση. Κατά τη γνώμη μου, αυτός ο ισχυρισμός είναι αβάσιμος. Το άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 338/97, προβλέπει ειδικώς ότι μπορούν να τύχουν παρεκκλίσεως από την απαγόρευση εμπορίας τα δείγματα που «προορίζονται για εκτροφή ή αναπαραγωγή και θα συμβάλουν, με τον τρόπο αυτό, στη διατήρηση των οικείων ειδών». Ωστόσο, ούτε προέκυψε από τα στοιχεία της δικογραφίας ούτε προβλήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου ότι ο εκτροφέας ζήτησε από τις αρχές τη χορήγηση παρεκκλίσεως βάσει της εν λόγω διατάξεως. Εν πάση περιπτώσει, όπως παρατήρησε η Τσεχική Δημοκρατία στη γραπτή της απάντηση σε ερώτηση του Δικαστηρίου, η διάταξη αυτή προϋποθέτει ότι η προτεινόμενη δραστηριότητα συνεπάγεται συγκεκριμένα οφέλη διατηρήσεως, όπως η συμμετοχή σε προγράμματα διατηρήσεως τα οποία διαχειρίζονται ζωολογικοί κήποι ή η επιστροφή των δειγμάτων στην άγρια φύση.
80.
Η τελική μου επισήμανση αφορά τη σημασία του χρονικού διαστήματος που παρήλθε από τη στιγμή που το αρχικό ζωικό κεφάλαιο απομακρύνθηκε από το φυσικό του περιβάλλον. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 62 των παρουσών προτάσεων, ο παράγοντας αυτός δεν πρέπει να είναι από μόνος του καθοριστικής σημασίας στην περίπτωση που η αξιολόγηση κινδύνων ωθεί τις αρχές στο συμπέρασμα ότι δεν πρέπει να χορηγήσουν παρέκκλιση. Ο γενικός κανόνας απαγορεύσεως των εμπορικών δραστηριοτήτων που αφορούν απαριθμούμενα δείγματα δεν υπόκειται σε χρονικούς περιορισμούς. Χάριν πληρότητας, θα ήθελα για μία ακόμη φορά να τονίσω ότι η υπό κρίση υπόθεση δεν κατέληξε σε ποινική διαδικασία· εν τοιαύτη περιπτώσει θα είχε εφαρμογή η αρχή της παραγραφής. Ακόμη σημαντικότερο δε είναι ότι, από πλευράς αστικού δικαίου, πρέπει να επισημανθεί ότι δεν αμφισβητείται η νομιμότητα κτήσεως των επίμαχων δειγμάτων.
81.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, φρονώ ότι οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως, όπως αυτές που αναφέρει το αιτούν δικαστήριο, δεν είναι κρίσιμες στο πλαίσιο της εκ μέρους των αρχών εξετάσεως των προϋποθέσεων του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού 865/2006.
Πρόταση
82.
Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα ως εξής:
(1)
Ο όρος «ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής» κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 865/2006 της Επιτροπής, της 4ης Μαΐου 2006 για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού 338/97 του Συμβουλίου, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/870 της Επιτροπής, της 5ης Ιουνίου 2015, καταλαμβάνει το σύνολο των ζώων που βρίσκονται σε συγκεκριμένη επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων. Ο όρος αυτός δεν καλύπτει τους γονείς των δειγμάτων που εκτράφηκαν από συγκεκριμένο εκτροφέα ο οποίος ουδέποτε υπήρξε κύριος ή κάτοχός τους.
(2)
Το αρμόδιο διαχειριστικό όργανο έχει την εξουσία να εξακριβώσει την προέλευση του ζωικού κεφαλαίου αναπαραγωγής προκειμένου να διαπιστώσει αν αυτό δημιουργήθηκε νομίμως και δίχως αρνητικές συνέπειες για την επιβίωση των εν λόγω ειδών σε άγρια κατάσταση, κατά την έννοια του άρθρου 54, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 865/2006 της Επιτροπής. Δεν είναι αποφασιστικής σημασίας για την εκτίμηση αυτή οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως, όπως η καλή πίστη του/της εκτροφέα, η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του/της ότι επιτρέπεται η εμπορία των απογόνων, καθώς και η λιγότερο αυστηρή νομοθεσία που ίσχυε στην Τσεχική Δημοκρατία πριν από την προσχώρηση της εν λόγω χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον (Ηνωμένες Πολιτείες) στις 3 Μαρτίου 1973 (Recueil des traités des Nations unies, τόμος 993, αριθ. I‑14537).
(
3
)	Bowman, M. «A Tale of Two CITES: Divergent Perspectives upon the Effectiveness of the Wildlife Trade Convention», Review of European, Comparative & International Environmental Law, τόμος 22, 2013, σ. 228, με αναφορά στον Davies, P., σε Bowman, M., Davies, P., και Redgwell, C., Lyster’s International Wildlife Law, 2η έκδοση, Cambridge University Press, Cambridge, 2010, σ. 484 και 533.
(
4
)	Όπως αναγνωρίζεται από το ψήφισμα της Συνδιασκέψεως των Μερών αριθ. 11.3 «Συμμόρφωση και εφαρμογή».
(
5
)	Nellemann, C. κ.ά. (επιμ.), The Rise of Environmental Crime - A Growing Threat to Natural Resources, Peace, Development and Security, A UNEP-Interpol Rapid Response Assessment, UNEP, 2016, σ. 7.
(
6
)	Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος, «Έκθεση του 2020: Εμπορία προστατευόμενων ειδών», Ηνωμένα Έθνη, Νέα Υόρκη, 2020, σ. 3.
(
7
)	Όπ.π.
(
8
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 9ης Δεκεμβρίου 1996, για την προστασία των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας με τον έλεγχο του εμπορίου τους (ΕΕ 1997, L 61, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 1320/2014 της Επιτροπής, της 1ης Δεκεμβρίου 2014 (ΕΕ 2014, L 361, σ. 1).
(
9
)	Κανονισμός της Επιτροπής, της 4ης Μαΐου 2006, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 338/97 (ΕΕ 2006, L 166, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/870 της Επιτροπής, της 5ης Ιουνίου 2015 (ΕΕ 2015, L 142, σ. 3).
(
10
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 3ης Δεκεμβρίου 1982, για την εφαρμογή στην Κοινότητα της σύμβασης για το διεθνές εμπόριο των ειδών άγριας πανίδας και χλωρίδας που απειλούνται με εξαφάνιση (ΕΕ 1982, L 384, σ. 1).
(
11
)	Απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2020, Staatsanwaltschaft Wien (Πλαστές εντολές μεταφοράς χρημάτων) (C‑584/19, EU:C:2020:1002, σκέψη 49).
(
12
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
13
)	Αναφέρομαι, ιδίως, στις αποδόσεις στη σλοβενική, την ελληνική και την κροατική γλώσσα.
(
14
)	Πρβλ. απόφαση της 24ης Μαρτίου 2021, A (C‑950/19, EU:C:2021:230, σκέψεις 37 και 38).
(
15
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Μαΐου 2021, Hauptzollamt B (Χαβιάρι από είδη οξύρρυγχου) (C‑87/20, EU:C:2021:382, σκέψεις 30 και 31).
(
16
)	Ψήφισμα 10.16 της Συνδιάσκεψης των Μερών, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ.
(
17
)	Το ψήφισμα αυτό επιγράφεται «Καταχώριση των επιχειρήσεων που εκτρέφουν σε αιχμαλωσία ζωικά είδη του προσαρτήματος I για εμπορικούς σκοπούς». Το ψήφισμα 12.10 της Συνδιάσκεψης των Μερών δεν εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τούτο σημαίνει ότι η καταχώριση επιχειρήσεων εκτροφής ζώων σε αιχμαλωσία στη Γραμματεία της CITES δεν αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων στην Ένωση. Παρά ταύτα, το εν λόγω ψήφισμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς σχετικά με την ερμηνεία του όρου «επιχείρηση αναπαραγωγής ζώων».
(
18
)	Ψήφισμα 12.10 της Συνδιάσκεψης των Μερών, παράγραφος 5, στοιχείο αʹ.
(
19
)	Για παράδειγμα, το παράρτημα 1 του ψηφίσματος 12.10 της Συνδιάσκεψης των Μερών παραθέτει τις πληροφορίες που πρέπει να παρασχεθούν στη Γραμματεία από τη Διαχειριστική Αρχή σχετικά με τις προς καταχώριση επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται το όνομα και η διεύθυνση του ιδιοκτήτη και του διευθυντή της επιχειρήσεως αναπαραγωγής ζώων σε αιχμαλωσία, η ημερομηνία ιδρύσεως ή η περιγραφή των εγκαταστάσεων στις οποίες φιλοξενείται το ζωικό κεφάλαιο αναπαραγωγής. Το παράρτημα 3 του ίδιου αυτού ψηφίσματος παρέχει ένα υπόδειγμα αιτήσεως, το οποίο απαιτεί, μεταξύ άλλων, την αναφορά των στοιχείων επικοινωνίας του ιδιοκτήτη και του διευθυντή της επιχειρήσεως αναπαραγωγής ζώων σε αιχμαλωσία.
(
20
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2016, σχετικά με τους ζωοτεχνικούς και γενεαλογικούς όρους για την αναπαραγωγή, το εμπόριο και την είσοδο στην Ένωση καθαρόαιμων ζώων αναπαραγωγής, υβριδικών χοίρων αναπαραγωγής και του αναπαραγωγικού υλικού τους και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 652/2014, καθώς και των οδηγιών 89/608/ΕΟΚ και 90/425/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και για την κατάργηση ορισμένων πράξεων στον τομέα της αναπαραγωγής ζώων («κανονισμός για την αναπαραγωγή ζώων») (ΕΕ 2016, L 171, σ. 66).
(
21
)	Βλ. υποσημείωση 11 των παρουσών προτάσεων.
(
22
)	Άρθρο II, παράγραφος 1, της CITES.
(
23
)	Απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2001, Tridon (C‑510/99, EU:C:2001:559, σκέψη 34).
(
24
)	Πρβλ. απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2001, Tridon (C‑510/99, EU:C:2001:559, σκέψη 30).
(
25
)	Πρβλ. απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2001, Tridon (C‑510/99, EU:C:2001:559, σκέψη 41).
(
26
)	Πρβλ. απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2014, Sofia Zoo (C‑532/13, EU:C:2014:2140, σκέψη 34).
(
27
)	Βλ. Lieberman, S., «Procedures used by the United States of America in making CITES non-detriment findings» σε Rosser, A., Haywood, M., Guidance for CITES Scientific Authorities: Checklist to Assist in Making Non-detriment findings for Appendix II Exports, IUCN – The World Conservation Union, Gland, Ελβετία & Cambridge, ΗΒ, 2002, σ. 32, ο οποίος σημειώνει, όσον αφορά τις διαδικασίες που χρησιμοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες, ότι: «υπάρχουν […] πάρα πολλές περιπτώσεις στις οποίες τα ίδια τα ζώα μπορεί να έχουν εκτραφεί σε αιχμαλωσία, αλλά το αρχικό ζωικό κεφάλαιο να μην είχε αποκτηθεί νομίμως και, συνεπώς, η εξαγωγή ακόμη και των απογόνων τους να είναι επιβλαβής για την επιβίωση των οικείων ειδών (υπό την έννοια ότι αυξάνει τη ζήτηση και διευκολύνει την επιζήμια εμπορία τους)».
(
28
)	Άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ.
(
29
)	Βλ. άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του κανονισμού 338/97 και άρθρο IV, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, της CITES όσον αφορά τις προϋποθέσεις εκδόσεως της άδειας εξαγωγής των απαριθμούμενων ζωικών ειδών. Βλ., επίσης, ψήφισμα 18.7 της Συνδιάσκεψης των Μερών «Διαπίστωση νόμιμης αποκτήσεως» και ψήφισμα 16.7 της Συνδιάσκεψης των Μερών «Διαπίστωση μη αρνητικών συνεπειών».
(
30
)	Στο ειδικό πλαίσιο της διαπιστώσεως της νόμιμης αποκτήσεως για την εξαγωγή των απαριθμούμενων στη CITES ζωικών ειδών, το ψήφισμα 18.7 της Συνδιάσκεψης των Μερών ορίζει την «εκτίμηση κινδύνου» ως την «αξιολόγηση της πιθανότητας ένα από τα απαριθμούμενα στη CITES δείγμα ζωικού είδους να μην έχει αποκτηθεί νομίμως»
(
31
)	Lieberman, S., όπ.π., σ. 30.
(
32
)	Στο ειδικό πλαίσιο της διαπιστώσεως της νόμιμης αποκτήσεως για την εξαγωγή των απαριθμούμενων στη CITES ζωικών ειδών, το ψήφισμα 18.7 της Συνδιάσκεψης των Μερών ορίζει τον όρο «διαδικασία καταγραφής» ως ακολούθως: «η χρονολογική έγγραφη τεκμηρίωση, στο μέτρο του δυνατού και σύμφωνα με τους εφαρμοστέους νόμους και αρχεία, των συναλλαγών που αφορούν την απομάκρυνση δείγματος από την άγρια φύση και τη συνακόλουθη κτήση κυριότητας του εν λόγω δείγματος».
(
33
)	Απόφαση της 16ης Ιουλίου 2009, Rubach (C‑344/08, EU:C:2009:482, σκέψη 27).
(
34
)	Βλ. ψήφισμα 16.7 της Συνδιάσκεψης των Μερών (Rev. CoP17), «Διαπίστωση μη αρνητικών συνεπειών».
(
35
)	Ψήφισμα 14.2 της Συνδιάσκεψης των Μερών «Στρατηγικό όραμα της CITES: 2008 έως 2013», Στόχος 1.5.
(
36
)	Απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras (C‑927/19, EU:C:2021:700, σκέψη 120).
(
37
)	Σημείο 69 των παρουσών προτάσεων.
(
38
)	Βλ. τις εξηγήσεις του αιτούντος δικαστηρίου συναφώς στο σημείο 26 των παρουσών προτάσεων.
(
39
)	Η παρέκκλιση για τα αποκτηθέντα προ της ενάρξεως ισχύος της συμβάσεως δείγματα προβλέπεται στο άρθρο 8, παράγραφος 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 338/97. Βλ. Davies P., όπ.π., σ. 510.
(
40
)	Άρθρο XIV, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της CITES.
(
41
)	Εντελώς διαφορετικό ζήτημα είναι το κατά πόσον οι αρχές θα έπρεπε ενδεχομένως να προβλέψουν μεταβατικά μέτρα προκειμένου να επιτρέψουν στους εμπόρους να προσαρμοστούν. Ωστόσο, ο αναιρεσείων ουδέποτε υποστήριξε ότι η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του εθίγη για τον λόγο αυτό.
(
42
)	Βλ. απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2013, Križan κ.λπ. (C‑416/10, EU:C:2013:8, σκέψη 113).
(
43
)	Πρβλ. απόφαση της 19ης Ιουνίου 2008, Nationale Raad van Dierenkwekers en Liefhebbers και Andibel (C‑219/07, EU:C:2008:353, σκέψη 27).