Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JEAN RICHARD DE LA TOUR
της 4ης
Σεπτεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑81/24 [Jenec] (i)
LH
κατά
OTP
banka d.d., πρώην NOVA
KREDITNA
BANKA
MARIBOR
[αίτηση του Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακού δικαστηρίου Maribor, Σλοβενία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες – Νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότηση της τρομοκρατίας – Οδηγία 2014/92/ΕΕ – Οδηγία (ΕΕ) 2015/849 – Καταναλωτής που περιλαμβάνεται σε κατάλογο του Γραφείου ελέγχου αλλοδαπών
περιουσιακών στοιχείων (OFAC) – Άρνηση της τράπεζας να πραγματοποιήσει πληρωμή και απόρριψη αίτησης ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά »
I.      Εισαγωγή
1.        Πώς συνδέεται το δικαίωμα σε τραπεζικό λογαριασμό με τους κανόνες για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες;
2.        Η οδηγία 2014/92/ΕΕ (2) προβλέπει το δικαίωμα ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών για την προώθηση της ένταξης, εφόσον δεν συντρέχει παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την αντιμετώπιση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Η οδηγία (ΕΕ) 2015/849 (3) διατυπώνει αρχές για την εκτίμηση των κινδύνων, την εξακρίβωση και την επαλήθευση της ταυτότητας των πελατών και των πραγματικών δικαιούχων τους καθώς και τη λήψη μέτρων δέουσας επιμέλειας κατά τη σύναψη και καθ’ όλη τη διάρκεια της επιχειρηματικής σχέσης προκειμένου να αποτρέπεται η χρησιμοποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.
3.        Δεδομένου ότι η νομοθεσία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες διαρθρώνεται βάσει μιας ολιστικής προσέγγισης, η οποία στηρίζεται στους κινδύνους, τίθεται το ζήτημα πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί η συγκεκριμένη περίπτωση κατά την οποία απορρίπτεται η αίτηση καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο ότι ο καταναλωτής αυτός περιλαμβάνεται σε κατάλογο κυρώσεων που έχει καταρτίσει τρίτη χώρα, μολονότι ουδέποτε καταδικάστηκε αμετάκλητα οπουδήποτε για τα ποινικά αδικήματα για τα οποία περιλαμβάνεται στον κατάλογο αυτόν και ουδέποτε του επιβλήθηκαν περιοριστικά μέτρα οποιασδήποτε φύσης από το κράτος μέλος καταγωγής του, την Ευρωπαϊκή Ένωση ή διεθνή οργανισμό του οποίου το εν λόγω κράτος μέλος ή η Ένωση είναι μέλος.
4.        Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι προτάσεις μου θα επικεντρωθούν στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακό δικαστήριο Maribor, Σλοβενία), το οποίο διερωτάται αν το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της οδηγίας 2015/849, έχει την έννοια ότι επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν από τις τράπεζες να απορρίπτουν την αίτηση καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο ότι ο καταναλωτής αυτός περιλαμβάνεται σε κατάλογο του Office of Foreign Assets Control (OFAC) [Γραφείου ελέγχου αλλοδαπών
περιουσιακών στοιχείων
(OFAC), Ηνωμένες Πολιτείες], το οποίο υπάγεται στο United States Department of the Treasury (Υπουργείο Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής).
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
1.      Η οδηγία 2014/92
5.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 34, 37 και 47 της οδηγίας 2014/92 έχουν ως εξής:
«(34)      […] Αν και είναι σημαντικό να διασφαλίζουν τα πιστωτικά ιδρύματα ότι οι πελάτες τους δεν χρησιμοποιούν το χρηματοπιστωτικό σύστημα για παράνομους σκοπούς, όπως η απάτη, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, δεν θα πρέπει να επιβάλλουν φραγμούς στους καταναλωτές που επιθυμούν να επωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα της εσωτερικής αγοράς ανοίγοντας και χρησιμοποιώντας λογαριασμούς πληρωμών σε διασυνοριακή βάση. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις της οδηγίας [2005/60/ΕΚ (4)] δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως πρόφαση για την απόρριψη πελατών λιγότερο ελκυστικών από εμπορική άποψη.
[…]
(37)      Τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών που διασφαλίζονται με τις Συνθήκες, να απαιτούν από τους καταναλωτές που επιθυμούν να ανοίξουν λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στην επικράτειά τους να αποδείξουν το πραγματικό συμφέρον τους. Με την επιφύλαξη των απαιτήσεων που έχουν θεσπιστεί σύμφωνα με την οδηγία [2005/60] για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, δεν θα πρέπει να απαιτείται φυσική παρουσία στις εγκαταστάσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων προκειμένου να αποδειχθεί το αυτό το πραγματικό συμφέρον.
[…]
(47)      Τα πιστωτικά ιδρύματα θα πρέπει να αρνούνται να ανοίγουν λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά ή να καταγγέλλουν τη σχετική σύμβαση μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όπως σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία περί νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας ή με τη νομοθεσία περί πρόληψης και διερεύνησης εγκλημάτων. Ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, η απόρριψη μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον όταν ο καταναλωτής δεν συμμορφώνεται με την εν λόγω νομοθεσία και όχι επειδή η διαδικασία ελέγχου της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία είναι υπερβολικά επαχθής ή δαπανηρή. Ωστόσο, θα μπορούσε να υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο καταναλωτής καταχράται το δικαίωμά του ανοίγματος και χρήσης λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, ένα κράτος μέλος θα πρέπει να μπορεί να επιτρέψει σε πιστωτικά ιδρύματα να λαμβάνουν μέτρα κατά καταναλωτών που έχουν διαπράξει ποινικό αδίκημα, όπως σοβαρή απάτη έναντι πιστωτικού ιδρύματος, ώστε να μην επαναληφθούν τέτοια εγκλήματα στο μέλλον. Τα μέτρα αυτά μπορούν να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, περιορισμό της πρόσβασης του εν λόγω καταναλωτή σε λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για ορισμένο χρονικό διάστημα. Εξάλλου, ενδέχεται να υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η προηγούμενη απόρριψη αίτησης λογαριασμού πληρωμών μπορεί να είναι αναγκαία ώστε να προσδιοριστούν οι καταναλωτές οι οποίοι θα μπορούσαν να επωφεληθούν από λογαριασμό πληρωμών με ευνοϊκότερους όρους. Σε μια τέτοια περίπτωση, το πιστωτικό ίδρυμα θα πρέπει να ενημερώνει τον καταναλωτή ότι μπορεί να χρησιμοποιεί ειδικό μηχανισμό σε περίπτωση απόρριψης αίτησης λογαριασμού πληρωμών για τον οποίο καταβάλλεται αντίτιμο όπως προβλέπεται στην παρούσα οδηγία, για την απόκτηση πρόσβασης σε λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά που είναι δωρεάν. Και οι δύο αυτές επιπλέον κατηγορίες περιπτώσεων θα πρέπει να είναι, ωστόσο, περιορισμένες και ειδικές και να βασίζονται σε επακριβώς καθορισμένες διατάξεις του εθνικού δικαίου. Κατά τον προσδιορισμό επιπλέον περιπτώσεων κατά τις οποίες τα πιστωτικά ιδρύματα είναι δυνατόν να αρνηθούν να παράσχουν λογαριασμούς πληρωμών στους καταναλωτές, τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να αναφερθούν, μεταξύ άλλων, στους λόγους δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.»
6.        Το άρθρο 16, παράγραφοι 1 έως 4 και 7, της οδηγίας 2014/92 προβλέπει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι λογαριασμοί πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά προσφέρονται στους καταναλωτές από όλα τα πιστωτικά ιδρύματα ή από επαρκή αριθμό πιστωτικών ιδρυμάτων για να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε αυτούς όλων των καταναλωτών στην επικράτειά τους και να αποτραπούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. […]
2.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι καταναλωτές που διαμένουν νόμιμα στην Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών που δεν έχουν σταθερή διεύθυνση κατοικίας και των αιτούντων άσυλο, και οι καταναλωτές που δεν είναι κάτοχοι άδειας παραμονής, αλλά των οποίων η απέλαση είναι αδύνατη για νομικούς ή πραγματικούς λόγους, έχουν το δικαίωμα να ανοίξουν και να χρησιμοποιήσουν λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στα πιστωτικά ιδρύματα που είναι εγκατεστημένα στην επικράτειά τους. Το δικαίωμα αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής του καταναλωτή.
Τα κράτη μέλη μπορούν, με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών που διασφαλίζονται με τις Συνθήκες, να απαιτούν από τους καταναλωτές που επιθυμούν να ανοίξουν λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στην επικράτειά τους να αποδείξουν το σχετικό συμφέρον τους.
Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος να μην είναι ιδιαίτερα δύσκολη ή επαχθής για τον καταναλωτή.
3.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που προσφέρουν λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά ανοίγουν τον λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά ή αρνούνται την αίτηση καταναλωτή για λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, σε κάθε περίπτωση χωρίς αναίτια καθυστέρηση και το αργότερο εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την παραλαβή ολοκληρωμένης αίτησης.
4.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα απορρίπτουν αίτηση για λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στην περίπτωση που το άνοιγμά του θα είχε ως αποτέλεσμα την παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την αντιμετώπιση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που περιέχονται στην οδηγία [2005/60].
[…]
7.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, στις περιπτώσεις που αναφέρονται στ[ην] [παράγραφο] 4 […], το πιστωτικό ίδρυμα, μετά την απόφασή του, ενημερώνει αμέσως τον καταναλωτή για την απόρριψη της αίτησής του και για τους ειδικούς προς τούτο λόγους, γραπτώς και δωρεάν, εκτός εάν η ενημέρωση αντίκειται στους στόχους της εθνικής ασφάλειας, της δημόσιας τάξης ή της οδηγίας [2005/60]. Σε περίπτωση απόρριψης, το πιστωτικό ίδρυμα υποδεικνύει στον καταναλωτή τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσει για την υποβολή προσφυγής κατά της απόρριψης και το δικαίωμα του καταναλωτή να απευθυνθεί στη σχετική αρμόδια αρχή και τον ορισθέντα φορέα εναλλακτικής επίλυσης των διαφορών και παρέχει τα σχετικά στοιχεία επαφής.»
2.      Η οδηγία 2015/849
7.        Η αιτιολογική σκέψη 22 της οδηγίας 2015/849 έχει ως εξής:
«Ο κίνδυνος της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας δεν είναι ο ίδιος σε όλες τις περιπτώσεις. Συνεπώς, θα πρέπει να χρησιμοποιείται μια ολιστική προσέγγιση με βάση τον κίνδυνο. Η προσέγγιση βάσει κινδύνου δεν είναι αδικαιολόγητα ανεκτική επιλογή για τα κράτη μέλη και τις υπόχρεες οντότητες. Προϋποθέτει τη λήψη αποφάσεων βάσει τεκμηρίων, ούτως ώστε να υπάρχει αποτελεσματικότερη εστίαση στους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, με τους οποίους βρίσκεται αντιμέτωπη η Ένωση, και σε εκείνους που δρουν στο πλαίσιο αυτό.»
8.        Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία αποσκοπεί στην πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Ένωσης για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.»
9.        Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα προκειμένου να εντοπίζουν και να εκτιμούν τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που διατρέχουν, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων αυτών που σχετίζονται με τους πελάτες τους, τις χώρες ή τις γεωγραφικές περιοχές, τα προϊόντα, τις υπηρεσίες, τις συναλλαγές ή τους διαύλους παροχής τραπεζικών υπηρεσιών. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι ανάλογα προς τη φύση και το μέγεθος των υπόχρεων οντοτήτων.
2.      Οι εκτιμήσεις κινδύνων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 τεκμηριώνονται, επικαιροποιούνται και τίθενται στη διάθεση των ενδιαφερόμενων αρμόδιων αρχών και των σχετικών αυτορρυθμιζόμενων φορέων. Οι αρμόδιες αρχές δύνανται να αποφασίσουν ότι δεν χρειάζονται επιμέρους τεκμηριωμένες εκτιμήσεις κινδύνων όταν οι εγγενείς στον τομέα συγκεκριμένοι κίνδυνοι είναι σαφείς και κατανοητοί.
3.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες διαθέτουν πολιτικές, ελέγχους και διαδικασίες ώστε να μετριάζουν και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που εντοπίζονται σε επίπεδο Ένωσης, σε επίπεδο κρατών μελών καθώς και στο επίπεδο των υπόχρεων οντοτήτων. Οι εν λόγω πολιτικές, οι έλεγχοι και οι διαδικασίες είναι ανάλογες προς τη φύση και το μέγεθος των εν λόγω υπόχρεων οντοτήτων.
4.      Οι πολιτικές, οι έλεγχοι και οι διαδικασίες που αναφέρονται στην παράγραφο 3 περιλαμβάνουν:
α)      τη διαμόρφωση εσωτερικών πολιτικών, ελέγχων και διαδικασιών, όπως υποδείγματα πρακτικών διαχείρισης κινδύνου, δέουσα επιμέλεια ως προς τον πελάτη, υποβολή αναφορών, τήρηση αρχείων, εσωτερικό έλεγχο, διαχείριση της συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένου, όπου ενδείκνυται λόγω του μεγέθους και της φύσης της δραστηριότητας, του διορισμού υπευθύνου για τον έλεγχο της συμμόρφωσης σε επίπεδο διοίκησης, και έλεγχο της ασφάλειας (“screening”) των εργαζομένων·
β)      όταν ενδείκνυται λόγω του μεγέθους και της φύσης των δραστηριοτήτων, μια ανεξάρτητη υπηρεσία ελέγχου για την εξακρίβωση των εσωτερικών πολιτικών, ελέγχων και διαδικασιών που αναφέρονται στο στοιχείο α).
5.      Τα κράτη μέλη απαιτούν από τις υπόχρεες οντότητες να λαμβάνουν έγκριση από τα ανώτερα διοικητικά στελέχη τους για τις πολιτικές, τους ελέγχους και τις διαδικασίες που εφαρμόζουν, να παρακολουθούν δε και, όπου ενδείκνυται, να ενισχύουν τα μέτρα που έχουν ληφθεί.»
10.      Κατά το άρθρο 13 της οδηγίας 2015/849:
«1.      Τα μέτρα δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη περιλαμβάνουν:
α)      την εξακρίβωση και την επαλήθευση της ταυτότητας του πελάτη βάσει εγγράφων, δεδομένων ή πληροφοριών από αξιόπιστη και ανεξάρτητη πηγή […] ·
β)      την εξακρίβωση της ταυτότητας του πραγματικού δικαιούχου και τη λήψη εύλογων μέτρων για την επαλήθευση της ταυτότητάς του, ώστε η υπόχρεη οντότητα να έχει τη βεβαιότητα ότι γνωρίζει τον πραγματικό δικαιούχο· όσον αφορά τα νομικά πρόσωπα, τις εταιρείες καταπιστευματικής διαχείρισης, τις εταιρείες, τα ιδρύματα και τα παρεμφερή νομικά μορφώματα, τη λήψη εύλογων μέτρων για να γίνει κατανοητή η διάρθρωση της κυριότητας και του ελέγχου του πελάτη. […]·
γ)      την αξιολόγηση και, ανάλογα με την περίπτωση, τη συλλογή πληροφοριών για τον σκοπό και τη σκοπούμενη φύση της επιχειρηματικής σχέσης·
δ)      την άσκηση συνεχούς εποπτείας όσον αφορά την επιχειρηματική σχέση, με ενδελεχή εξέταση των συναλλαγών που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια αυτής της σχέσης, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι οι συναλλαγές που διενεργούνται συνάδουν με τις γνώσεις της υπόχρεης οντότητας σχετικά με τον πελάτη, την επιχείρηση και το προφίλ του κινδύνου, και, εφόσον απαιτείται, σχετικά με την προέλευση των χρηματικών ποσών, καθώς και τη διασφάλιση της τήρησης ενημερωμένων εγγράφων, δεδομένων ή πληροφοριών.
[…]
2.      Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι υπόχρεες οντότητες να εφαρμόζουν καθεμία από τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη που αναφέρονται στην παράγραφο 1. Ωστόσο, οι υπόχρεες οντότητες μπορούν να καθορίζουν την έκταση των μέτρων αυτών ανάλογα με τον βαθμό κινδύνου.
3.      Τα κράτη μέλη απαιτούν από τις υπόχρεες οντότητες να λαμβάνουν υπόψη τουλάχιστον τις μεταβλητές που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I κατά την εκτίμηση των κινδύνων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
4.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες είναι σε θέση να αποδείξουν στις αρμόδιες αρχές ή τους αυτορρυθμιζόμενους φορείς ότι τα μέτρα είναι ενδεδειγμένα για την αντιμετώπιση των εντοπισθέντων κινδύνων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
[…]»
11.      Το άρθρο 14, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας αυτής προβλέπει τα εξής:
«Όταν η υπόχρεη οντότητα δεν μπορεί να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη που ορίζονται στο άρθρο 13
παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο στοιχεία α), β) ή γ), τα κράτη μέλη απαιτούν να μην μπορεί να πραγματοποιήσει συναλλαγή μέσω τραπεζικού λογαριασμού, να συνάψει επιχειρηματική σχέση ή να πραγματοποιήσει τη συναλλαγή, περατώνουν δε την επιχειρηματική σχέση και εξετάζουν το ενδεχόμενο υποβολής αναφοράς για ύποπτη συναλλαγή στη [μονάδα χρηματοοικονομικών πληροφοριών της ΕΕ] σε σχέση με τον πελάτη σύμφωνα με το άρθρο 33.»
12.      Το άρθρο 48, παράγραφος 8, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να λαμβάνουν υπόψη το βαθμό διακριτικής ευχέρειας που παραχωρείται στην υπόχρεη οντότητα, και να εξετάζουν δεόντως τις αξιολογήσεις ως προς τους κινδύνους, που αποτελούν τη βάση αυτής της ευχέρειας, καθώς και την επάρκεια και την εφαρμογή των εσωτερικών πολιτικών, ελέγχων και διαδικασιών της υπόχρεης οντότητας.»
3.      Κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ) σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας
13.      Η κατευθυντήρια γραμμή 1, με τίτλο «Εκτιμήσεις κινδύνων: βασικές αρχές για όλες τις επιχειρήσεις», η οποία περιλαμβάνεται στις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ της 1ης Μαρτίου 2021 σύμφωνα με το άρθρο 17 και το άρθρο 18
παράγραφος 4 της οδηγίας [2015/849] σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια ως προς τον πελάτη και τους παράγοντες τους οποίους θα πρέπει να εξετάζουν τα πιστωτικά ιδρύματα και οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί κατά την εκτίμηση του κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που συνδέεται με τις επιμέρους επιχειρηματικές σχέσεις και τις περιστασιακές συναλλαγές («κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου ΞΧ/ΧΤ»), οι οποίες καταργούν και αντικαθιστούν τις κοινές κατευθυντήριες γραμμές JC/2017/37 (5), ορίζει στο σημείο 1.30, στοιχείο γʹ, τα εξής:
«Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εξετάζουν πάντα τις ακόλουθες πηγές πληροφοριών:
[…]
γ)      τις πληροφορίες από τις κυβερνήσεις, όπως οι εθνικές εκτιμήσεις κινδύνου, οι δηλώσεις πολιτικής και οι προειδοποιήσεις της κυβέρνησης, καθώς και τις αιτιολογικές εκθέσεις της συναφούς νομοθεσίας.»
14.      Η κατευθυντήρια γραμμή 2 της ΕΑΤ, με τίτλο «Εντοπισμός παραγόντων κινδύνου [νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΞΧ/ΧΤ)]», προβλέπει στα σημεία 2.3. και 2.5. τα εξής:
«2.3.      Κατά τον εντοπισμό του κινδύνου που συνδέεται με τους πελάτες τους, συμπεριλαμβανομένων των πραγματικών δικαιούχων των πελατών τους, οι επιχειρήσεις οφείλουν να εξετάζουν τον κίνδυνο που σχετίζεται με:
[…]
β)      τη φήμη του πελάτη και του πραγματικού δικαιούχου του πελάτη·
[…]
2.5.      Οι παράγοντες κινδύνου που παρατίθενται κατωτέρω ενδέχεται να είναι σημαντικοί κατά τον εντοπισμό του κινδύνου που συνδέεται με τη φήμη του πελάτη ή των πραγματικών δικαιούχων του:
α)      Υπάρχουν αρνητικές αναφορές στα μέσα ενημέρωσης ή σε άλλες πηγές πληροφοριών σχετικά με τον πελάτη, π.χ. έχουν διατυπωθεί ενδεχομένως ισχυρισμοί εις βάρος του πελάτη ή του πραγματικού δικαιούχου περί εγκληματικών ή τρομοκρατικών ενεργειών; Εάν ναι, οι εν λόγω πληροφορίες είναι έγκυρες και αξιόπιστες; Μεταξύ άλλων παραμέτρων, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διαπιστώνουν την αξιοπιστία των ισχυρισμών βάσει της ποιότητας και του ανεξάρτητου χαρακτήρα της πηγής των στοιχείων και της επαναλαμβανόμενης εμφάνισης αναφορών των εν λόγω ισχυρισμών. Επισημαίνεται στις επιχειρήσεις ότι απλώς και μόνον η απουσία ποινικών καταδικαστικών αποφάσεων ενδέχεται να μην είναι επαρκής για την απόρριψη ισχυρισμών περί σοβαρού παραπτώματος/αδικήματος.
β)      Έχουν δεσμευθεί περιουσιακά στοιχεία του πελάτη, του πραγματικού δικαιούχου, ή οποιουδήποτε άλλου προσώπου το οποίο είναι δημοσίως γνωστό ότι συνδέεται στενά με τον πελάτη ή τον πραγματικό δικαιούχο, λόγω διοικητικών ή ποινικών διαδικασιών ή ισχυρισμών περί τρομοκρατικών ενεργειών ή περί χρηματοδότησης της τρομοκρατίας;
Η επιχείρηση έχει εύλογους λόγους να υποπτεύεται ότι ο πελάτης ή ο πραγματικός δικαιούχος, ή οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο το οποίο είναι δημοσίως γνωστό ότι συνδέεται στενά με τον πελάτη ή τον πραγματικό δικαιούχο, υπόκειτο σε οποιαδήποτε στιγμή κατά το παρελθόν σε τέτοιου είδους καθεστώς δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων;
[…]»
15.      Η κατευθυντήρια γραμμή 3 της ΕΑΤ, με τίτλο «Εκτίμηση του κινδύνου ΞΧ/ΧΤ», προβλέπει στα σημεία 3.2. και 3.3. τα εξής:
«3.2.            Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διαμορφώνουν ολιστική άποψη όσον αφορά τους παράγοντες κινδύνου ΞΧ/ΧΤ που έχουν εντοπίσει και οι οποίοι, συνολικά, θα καθορίσουν το επίπεδο του κινδύνου ΞΧ/ΧΤ που συνδέεται με μια επιχειρηματική σχέση ή με μια περιστασιακή συναλλαγή, ή με τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.
3.3.      Επισημαίνεται στις επιχειρήσεις ότι, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά στην οδηγία [2015/849] ή στην εθνική νομοθεσία, η ύπαρξη μεμονωμένων παραγόντων κινδύνου δεν συνεπάγεται απαραιτήτως την υπαγωγή μιας σχέσης σε υψηλότερη ή χαμηλότερη κατηγορία κινδύνου.»
16.      Η κατευθυντήρια γραμμή 4 της ΕΑΤ, με τίτλο «Μέτρα ΔΕΠ που πρέπει να εφαρμόζουν όλες οι επιχειρήσεις», προβλέπει στα σημεία 4.9., 4.10. και 4.66. τα εξής:
«4.9.      Ο όρος «ελαχιστοποίηση των κινδύνων» αναφέρεται στην απόφαση των επιχειρήσεων να μην προσφέρουν πλέον υπηρεσίες σε ορισμένες κατηγορίες πελατών που συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο ΞΧ/ΧΤ. Καθώς ο κίνδυνος που συνδέεται με επιμέρους επιχειρηματικές σχέσεις θα ποικίλλει, ακόμη και εντός της ίδιας κατηγορίας, η εφαρμογή προσέγγισης με βάση τον κίνδυνο δεν απαιτεί από τις επιχειρήσεις να αρνούνται να συνάψουν, ή να τερματίζουν, επιχειρηματικές σχέσεις με ολόκληρες κατηγορίες πελατών που θεωρείται ότι παρουσιάζουν υψηλότερο κίνδυνο ΞΧ/ΧΤ. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εξισορροπούν προσεκτικά την ανάγκη για χρηματοπιστωτική ένταξη με την ανάγκη για μετριασμό του κινδύνου ΞΧ/ΧΤ.
4.10.      Στο πλαίσιο αυτό, οι επιχειρήσεις πρέπει να εφαρμόζουν κατάλληλες και ανάλογες με τον βαθμό κινδύνου πολιτικές και διαδικασίες για να διασφαλίζουν ότι η προσέγγισή τους όσον αφορά την εφαρμογή των μέτρων ΔΕΠ δεν έχει ως αποτέλεσμα την αδικαιολόγητη στέρηση της νόμιμης πρόσβασης των πελατών στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Όταν ο πελάτης προβάλλει εύλογους και αξιόπιστους λόγους για τους οποίους αδυνατεί να προσκομίσει τα παραδοσιακά έγγραφα πιστοποίησης της ταυτότητας, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να εξετάζουν τον μετριασμό του κινδύνου ΞΧ/ΧΤ με άλλους τρόπους, συμπεριλαμβανομένων των εξής:
[…]
β)      Προσφορά μόνο των βασικών χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών, τα οποία περιορίζουν την ικανότητα των χρηστών να καταχρώνται τα εν λόγω προϊόντα και υπηρεσίες για σκοπούς τέλεσης οικονομικών εγκλημάτων. Τα εν λόγω βασικά προϊόντα και υπηρεσίες ενδέχεται επίσης να διευκολύνουν τις επιχειρήσεις να εντοπίζουν ασυνήθιστες συναλλαγές ή είδη συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένης της μη προβλεπόμενης χρήσης του προϊόντος· ωστόσο, είναι σημαντικό τα τυχόν όρια να έχουν αναλογικό χαρακτήρα και να μην επιβάλλουν περιττούς και μη εύλογους περιορισμούς στην πρόσβαση των πελατών σε χρηματοπιστωτικά προϊόντα και υπηρεσίες.
[…]
4.66.      Οι επιχειρήσεις δεν θα πρέπει να συνάπτουν επιχειρηματική σχέση εάν δεν είναι σε θέση να εκπληρώσουν τις απαιτήσεις ΔΕΠ, εάν δεν είναι βέβαιες για τη νομιμότητα του σκοπού και της φύσης της επιχειρηματικής σχέσης ή εάν δεν έχουν τη βεβαιότητα ότι μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τον κίνδυνο η εν λόγω επιχειρηματική σχέση να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς ΞΧ/ΧΤ. Σε περίπτωση που υφίσταται ήδη επιχειρηματική σχέση αυτού του είδους, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να τερματίσουν ή να αναστείλουν τις συναλλαγές έως ότου καταστεί εφικτός ο τερματισμός της σχέσης, με την επιφύλαξη των οδηγιών που παρέχονται, κατά περίπτωση, από τις αρχές επιβολής του νόμου.»
Β.      Το σλοβενικό δίκαιο
1.      Ο νόμος για τις υπηρεσίες πληρωμών, τις υπηρεσίες έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος και τα συστήματα πληρωμών
17.      Το άρθρο 180, παράγραφος 1, του Zakon o plačilnih storitvah, storitvah izdajanja elektronskega denarja in plačilnih sistemih (νόμου για τις υπηρεσίες πληρωμών, τις υπηρεσίες έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος και τα συστήματα πληρωμών) (6), της 7ης Φεβρουαρίου 2018, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, προβλέπει τα εξής:
«Ο καταναλωτής ο οποίος διαμένει νομίμως στην […] Ένωση και υποβάλλει αίτηση για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά εντός της Ένωσης ή για χορήγηση πρόσβασης σε τέτοιο λογαριασμό, δεν επιτρέπεται να υφίσταται διακρίσεις εκ μέρους της τράπεζας, ιδίως λόγω εθνικότητας, τόπου διαμονής, φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκεύματος ή πεποιθήσεων, πολιτικών ή άλλων φρονημάτων, ιδιότητας μέλους εθνικής κοινότητας, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας σε άλλη χώρα, περιουσιακής κατάστασης, καταγωγής, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. Οι προϋποθέσεις που ισχύουν για το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά και για την πρόσβαση σε αυτόν δεν επιτρέπεται να εισάγουν αδικαιολόγητη δυσμενή διάκριση.»
18.      Το άρθρο 181 του νόμου αυτού ορίζει τα ακόλουθα:
«1.      Όλες οι τράπεζες οι οποίες διαχειρίζονται λογαριασμούς πληρωμών καταναλωτών υποχρεούνται να προσφέρουν στους καταναλωτές λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.
[…]
3.      Ο καταναλωτής ο οποίος διαμένει νομίμως στην […] Ένωση, περιλαμβανομένου του καταναλωτή που δεν έχει σταθερή διεύθυνση κατοικίας και του προσώπου που ζητεί άσυλο, καθώς και του καταναλωτή που δεν είναι κάτοχος άδειας παραμονής, αλλά του οποίου η απέλαση είναι αδύνατη για νομικούς ή πρακτικούς λόγους, έχει το δικαίωμα να ανοίξει και να χρησιμοποιήσει λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά σε ορισμένη τράπεζα. Το δικαίωμα αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τον συνήθη τόπο διαμονής του
καταναλωτή.
4.      Η τράπεζα οργανώνει τη διαδικασία ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά κατά τρόπον ώστε η άσκηση του εν λόγω δικαιώματος να μην είναι υπερβολικά δυσχερής ή επαχθής για τον καταναλωτή. Η τράπεζα προβαίνει στο άνοιγμα του λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά χωρίς αναίτια  καθυστέρηση ή το αργότερο εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την παραλαβή της αίτησης του καταναλωτή πλήρως συμπληρωμένης για άνοιγμα του εν λόγω λογαριασμού πληρωμών.
5.      Η προθεσμία που προβλέπεται στην προηγούμενη παράγραφο ισχύει επίσης στην περίπτωση απόρριψης της αίτησης του καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.
6.      Η τράπεζα απορρίπτει την αίτηση του καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, όταν το άνοιγμα του λογαριασμού αυτού θα συνιστούσε παράβαση των νομοθετικών διατάξεων οι οποίες ρυθμίζουν την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Σε αυτή την περίπτωση, η τράπεζα λαμβάνει μέτρα σύμφωνα με τη νομοθεσία για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
[…]
8.      Στις περιπτώσεις που προβλέπονται στις παραγράφους 6 και 7 του παρόντος άρθρου, η τράπεζα, αφού λάβει την απόφαση με την οποία απορρίπτει την αίτηση για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, ενημερώνει τον καταναλωτή αμελλητί, εγγράφως και άνευ οικονομικής επιβαρύνσεως, σχετικά με την απόρριψη της αίτησής του και τους συγκεκριμένους λόγους της απόρριψής της, εκτός εάν τούτο απαγορεύεται από άλλες διατάξεις.
9.      Σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, η τράπεζα ενημερώνει τον καταναλωτή για τα ένδικα βοηθήματα που διαθέτει κατά της απόρριψης της αίτησής του, για το δικαίωμα να ενημερώσει την Banka Slovenije (Τράπεζα της Σλοβενίας) σχετικά με την εν λόγω απόρριψη, καθώς και για το δικαίωμα να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 286 του παρόντος νόμου. Στο εν λόγω ενημερωτικό έγγραφο η τράπεζα αναφέρει επίσης τα απαραίτητα στοιχεία επικοινωνίας.
[…]»
2.      Ο νόμος για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας
19.      Το άρθρο 4, παράγραφος 1, σημείο 1, του Zakon o preprečevanju pranja denarja in financiranja terorizma (νόμου για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας) (7), της 4ης Απριλίου 2022, προβλέπει τα εξής:
«Οι τράπεζες και τα υποκαταστήματά τους στα κράτη μέλη, τα υποκαταστήματα τραπεζών τρίτων κρατών και οι τράπεζες κρατών μελών που ιδρύουν υποκατάστημα στη Δημοκρατία της Σλοβενίας λαμβάνουν μέτρα για τον εντοπισμό και την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, τα οποία προβλέπονται στον παρόντα νόμο, πριν από ή κατά την είσπραξη, παράδοση, ανταλλαγή, φύλαξη, διάθεση ή οποιαδήποτε άλλη συμπεριφορά η οποία αφορά χρηματικά ποσά ή άλλα περιουσιακά στοιχεία, καθώς και κατά τη σύναψη επιχειρηματικών σχέσεων.»
III. Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
20.      Στις 22 Οκτωβρίου 2017, ο LH, ήτοι ο ενάγων, επιχείρησε να πραγματοποιήσει πληρωμή με έμβασμα σε πρατήριο καυσίμων από λογαριασμό που τηρούσε η σύζυγός του στην NOVA KREDITNA BANKA MARIBOR d.d. (στο εξής: NKBM). Μετά την εισαγωγή των προσωπικών στοιχείων του στο σύστημα, το εν λόγω έμβασμα απορρίφθηκε. Απευθυνόμενη στη σύζυγό του, η NKBM δικαιολόγησε την απόρριψη αυτή εξηγώντας ότι είχε λάβει ορισμένα πιο περιοριστικά μέτρα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλει η νομοθεσία σχετικά με την πρόληψη της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, στα οποία εντάσσεται η απαγόρευση συνεργασίας με πελάτη που περιλαμβάνεται σε κατάλογο περιοριστικών μέτρων (Ευρωπαϊκή Ένωση, OFAC, Ηνωμένα Έθνη, εσωτερικός κατάλογος). Άλλα εσωτερικά έγγραφα της NKBM (8) επιβάλλουν παρόμοιες απαιτήσεις σχετικά με τα πρόσωπα που περιλαμβάνονται σε κατάλογο του OFAC.
21.      Εκκρεμούσης της δίκης επί της αγωγής που άσκησε ο ενάγων ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά της NKBM με αίτημα το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά και την επιδίκαση αποζημίωσης, εμφανίστηκε ο ίδιος αυτοπροσώπως στις 23 Μαρτίου 2022 στην έδρα της NKBM για να ζητήσει το άνοιγμα ενός τέτοιου λογαριασμού. Κατόπιν επίδειξης του έγκυρου δελτίου ταυτότητάς του, η υπάλληλος της NKBM τον ενημέρωσε ότι το σύστημα δεν επέτρεπε το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών στο όνομά του. Δέκα ημέρες μετά την υποβολή αίτησης για άνοιγμα λογαριασμού δεν είχε δοθεί γραπτή απάντηση.
22.      Ωστόσο, στις 23 Φεβρουαρίου 2015, η Specializirano državno tožilstvo Republike Slovenije (Ειδική Εισαγγελία της Δημοκρατίας της Σλοβενίας) είχε περατώσει και θέσει στο αρχείο τη δικογραφία η οποία είχε σχηματιστεί εις βάρος του ενάγοντος και η οποία αφορούσε τα ίδια ποινικά αδικήματα για τα οποία είχε κινηθεί διαδικασία έκδοσης διεθνούς εντάλματος σύλληψης εναντίον του. Ο ενάγων ουδέποτε καταδικάστηκε οπουδήποτε για το ποινικό αδίκημα λόγω του οποίου περιλαμβάνεται σε κατάλογο του OFAC και ουδέποτε ελήφθησαν εις βάρος του περιοριστικά μέτρα οποιασδήποτε φύσης από τον ΟΗΕ, την Ευρωπαϊκή Ένωση ή τη Δημοκρατία της Σλοβενίας.
23.      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι υφίσταται διαφωνία μεταξύ των διαδίκων ως προς το ζήτημα αν η καταχώριση και μόνον σε κατάλογο του OFAC ορισμένου προσώπου, το οποίο ουδέποτε καταδικάστηκε για το ποινικό αδίκημα λόγω του οποίου περιλαμβάνεται στον εν λόγω κατάλογο και εις βάρος του οποίου ουδέποτε ελήφθησαν από τον ΟΗΕ, την Ένωση ή κράτος μέλος περιοριστικά μέτρα οποιασδήποτε φύσης, συνιστά παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας οι οποίες μπορούν να δικαιολογήσουν την άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά. Προσθέτει ότι, μολονότι η εν λόγω καταχώριση συνιστά ειδική περίσταση η οποία δικαιολογεί την άσκηση ενισχυμένης εποπτείας, δεν είναι σαφές αν μπορεί να δικαιολογήσει την άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά. Σε περίπτωση που η άρνηση αυτή είναι δικαιολογημένη, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς τον σεβασμό του δικαιώματος στο τεκμήριο αθωότητας το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 48 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (9).
24.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακό δικαστήριο Maribor) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Επιτρέπει η διάταξη του άρθρου 16, παράγραφος 4, της οδηγίας [2014/92] στα κράτη μέλη να απαιτούν από τις τράπεζες να απορρίπτουν την αίτηση καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, για τον λόγο ότι ο καταναλωτής αυτός περιλαμβάνεται στον κατάλογο του OFAC
[…] οπότε το άνοιγμα ενός τέτοιου λογαριασμού θα συνιστούσε παράβαση των κανόνων της οδηγίας [2015/849] σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας;
2)      Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα, υφίσταται εξαίρεση όταν ο εν λόγω καταναλωτής ουδέποτε καταδικάστηκε οπουδήποτε για το ποινικό αδίκημα λόγω του οποίου περιλαμβάνεται στον εν λόγω κατάλογο και/ή όταν εις βάρος του εν λόγω καταναλωτή δεν έχουν ληφθεί περιοριστικά μέτρα οποιασδήποτε φύσεως από το οικείο κράτος μέλος, την […] Ένωση ή άλλο διεθνή οργανισμό του οποίου το οικείο κράτος μέλος ή η […] Ένωση είναι μέλος;
3)      Συνεπάγεται η καταφατική απάντηση στο πρώτο ερώτημα τη μη συμμόρφωση με το άρθρο 48 του [Χάρτη], το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα στο τεκμήριο αθωότητας;
4)      Συνεπάγεται η αρνητική απάντηση στο δεύτερο ερώτημα τη μη συμμόρφωση με το άρθρο 48 του [Χάρτη], το οποίο κατοχυρώνει το τεκμήριο αθωότητας;»
25.      Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο ενάγων, η NKBM, η Σλοβενική Κυβέρνηση, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
IV.    Ανάλυση
26.      Σύμφωνα με το αίτημα του Δικαστηρίου, οι προτάσεις μου θα επικεντρωθούν στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα.
27.      Ειδικότερα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η διάταξη του άρθρου 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92 επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν από τις τράπεζες να απορρίπτουν την αίτηση καταναλωτή για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά εκ του λόγου ότι ο καταναλωτής αυτός περιλαμβάνεται σε κατάλογο του OFAC και το άνοιγμα ενός τέτοιου λογαριασμού θα συνιστούσε παράβαση των κανόνων της οδηγίας 2015/849 σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
28.      Το άρθρο 15 της οδηγίας 2014/92 υπενθυμίζει ότι κατά την εξέταση αίτησης για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών δεν πρέπει να γίνεται διάκριση εις βάρος καταναλωτή που διαμένει νόμιμα στην Ένωση λόγω της υπηκοότητάς του ή του τόπου διαμονής του. Το άρθρο 16 της οδηγίας αυτής προβλέπει το δικαίωμα πρόσβασης σε λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά (10), προσδιορίζοντας ορισμένα στοιχεία για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας του δικαιώματος αυτού.
29.      Επομένως, η παράγραφος 1 του εν λόγω άρθρου 16 ορίζει ειδικότερα ότι τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι λογαριασμοί πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά προσφέρονται από επαρκή αριθμό πιστωτικών ιδρυμάτων και ότι οι εν λόγω λογαριασμοί δεν προσφέρονται από τα πιστωτικά ιδρύματα που παρέχουν λογαριασμούς πληρωμών αποκλειστικά μέσω επιγραμμικών υπηρεσιών. Η παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω άρθρου 16 διευκρινίζει επίσης το περιεχόμενο της έννοιας του «καταναλωτή που διαμένει νόμιμα στην Ένωση». Τέλος, η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου 16 προβλέπει ότι το άνοιγμα ή η άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών πρέπει να λαμβάνει χώρα χωρίς αναίτια καθυστέρηση και το αργότερο εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την παραλαβή ολοκληρωμένης αίτησης.
30.      Το άρθρο 16 της οδηγίας 2014/92 προβλέπει επίσης τις περιπτώσεις άρνησης ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, πραγματοποιώντας τρεις διακρίσεις. Στην πρώτη περίπτωση, το άνοιγμα λογαριασμού θα είχε ως αποτέλεσμα την παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την αντιμετώπιση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που περιέχονται στην οδηγία 2015/849 (11). Στη δεύτερη περίπτωση, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν στα πιστωτικά ιδρύματα να αρνούνται το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά αν ο καταναλωτής κατέχει ήδη τέτοιον λογαριασμό στην επικράτειά τους (12). Στην τρίτη περίπτωση, τα κράτη μέλη μπορούν να προσδιορίσουν περιορισμένες πρόσθετες περιπτώσεις όπου τα πιστωτικά ιδρύματα μπορεί να τους απαιτηθεί ή να επιλέξουν
να απορρίψουν αίτηση για λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά εφόσον οι περιπτώσεις αυτές βασίζονται σε διατάξεις του εθνικού δικαίου που αποσκοπούν είτε στη διευκόλυνση της δωρεάν πρόσβασης των καταναλωτών σε λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά είτε στο να αποφεύγονται οι καταχρήσεις από τους καταναλωτές σχετικά με το δικαίωμά τους να έχουν πρόσβαση σε λογαριασμό πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά (13). Στις ως άνω τρεις περιπτώσεις άρνησης, τα πιστωτικά ιδρύματα πρέπει να ενημερώνουν αμέσως τον καταναλωτή για τους ειδικούς λόγους απόρριψης της αίτησης, γραπτώς και δωρεάν, εκτός εάν η ενημέρωση αντίκειται στους στόχους της εθνικής ασφάλειας, της δημόσιας τάξης ή της νομοθεσίας της Ένωσης σχετικά με τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (14).
31.      Συνεπώς, η οδηγία 2014/92 προβλέπει την ελάχιστη εναρμόνιση των περιπτώσεων άρνησης ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, αφήνοντας περιθώριο εκτιμήσεως στα κράτη μέλη, εκτός αν το άνοιγμα του λογαριασμού θα είχε ως αποτέλεσμα την παράβαση των διατάξεων σχετικά με την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας που περιέχονται στην οδηγία 2015/849. Στην περίπτωση αυτή, τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν περιθώριο εκτιμήσεως, όπως αποτυπώνεται με τη φράση «[τ]α κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι».
32.      Ωστόσο, η αιτιολογική σκέψη 34 της οδηγίας 2014/92 διευκρινίζει ότι οι διατάξεις της οδηγίας 2015/849 (15) δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται ως πρόφαση για την απόρριψη πελατών λιγότερο ελκυστικών από εμπορική άποψη.
33.      Η δε αιτιολογική σκέψη 47 της οδηγίας 2014/92 αναφέρει ότι, σε περίπτωση κινδύνου μη συμμόρφωσης με τη νομοθεσία περί νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, η απόρριψη μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον όταν ο καταναλωτής δεν συμμορφώνεται με την εν λόγω νομοθεσία και όχι επειδή η διαδικασία ελέγχου της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία είναι υπερβολικά επαχθής ή δαπανηρή.
34.      Η δυσκολία του προδικαστικού ερωτήματος που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο οφείλεται στο γεγονός ότι η οδηγία 2015/849 αποτελεί επίσης οδηγία ελάχιστης εναρμόνισης.
35.      Πράγματι, ορισμένες διατάξεις της οδηγίας αυτής προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν αυστηρότερα μέτρα για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας εντός των ορίων της νομοθεσίας της Ένωσης (16). Επίσης, η εν λόγω οδηγία προβλέπει ότι τα κράτη μέλη έχουν διάφορες επιλογές, όπως, για παράδειγμα, να επιτρέπουν στις υπόχρεες οντότητες να εφαρμόζουν απλουστευμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας, όταν ένα κράτος μέλος ή μια υπόχρεη οντότητα έχει προσδιορίσει τομείς μικρότερου κινδύνου (17),
ή όταν οι οντότητες μπορούν να καθορίζουν οι ίδιες την έκταση των μέτρων δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη ανάλογα με τον βαθμό κινδύνου (18). Η ευελιξία αυτή συνδέεται με την προσέγγιση βάσει κινδύνου η οποία προκρίθηκε ως βάση
της οδηγίας 2015/849(19).
36.      Επομένως, πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα αυτό ποια παράβαση της νομοθεσίας για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας θα μπορούσε να δικαιολογήσει την άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά κατά την έννοια της οδηγίας 2014/92.
37.      Το άρθρο 14, παράγραφος 4, της οδηγίας 2015/849 προβλέπει ρητώς μόνον μία περίπτωση κατά την οποία δεν πρέπει να συναφθεί επιχειρηματική σχέση: όταν η υπόχρεη οντότητα δεν μπορεί να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας ως προς τον πελάτη που ορίζονται στο άρθρο 13, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, στοιχεία αʹ, βʹ ή γʹ, της οδηγίας αυτής. Σημειωτέον ότι οι εν λόγω απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας αφορούν την εξακρίβωση και την επαλήθευση της ταυτότητας του πελάτη (άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας), την εξακρίβωση της ταυτότητας του πραγματικού δικαιούχου και τη λήψη εύλογων μέτρων για την επαλήθευση της ταυτότητάς του (άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας) καθώς και την αξιολόγηση και, ανάλογα με την περίπτωση, τη συλλογή πληροφοριών για τον σκοπό και τη σκοπούμενη φύση της επιχειρηματικής σχέσης (άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2015/849). Εν προκειμένω, υπό την επιφύλαξη της εξέτασης από το αιτούν δικαστήριο, φαίνεται να εντοπίζονται τα στοιχεία αυτά στο σύνολό τους, δεδομένου ότι η ταυτότητα του πελάτη έχει εξακριβωθεί, δεν προβάλλεται ισχυρισμός περί υπάρξεως πραγματικού δικαιούχου διαφορετικού από τον πελάτη και η επιδιωκόμενη επιχειρηματική σχέση συνίσταται στο άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά. Συνεπώς, εκ πρώτης όψεως, η άρνηση ανοίγματος του ζητούμενου λογαριασμού δεν μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει της οδηγίας αυτής.
38.      Προσέτι, η Σλοβενική Κυβέρνηση διευκρινίζει ότι δεν έχει προβλέψει, στο πλαίσιο των αυστηρότερων μέτρων που μπορούν να ληφθούν βάσει του άρθρου 5 της οδηγίας 2015/849, την υποχρέωση άρνησης σύναψης επιχειρηματικής σχέσης σε περίπτωση καταχωρίσεως σε κατάλογο του OFAC. Επομένως, φαίνεται ότι η άρνηση της NKBM να ανοίξει τραπεζικό λογαριασμό με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο και μόνον ότι ο πιθανός πελάτης περιλαμβάνεται σε κατάλογο του OFAC υπερβαίνει τα όρια του δικαίου της Ένωσης, το οποίο διέπει το περιθώριο εκτιμήσεως των κρατών μελών (20).
39.      Επιπλέον, όπως ορθώς επισημαίνει το Κοινοβούλιο, ακόμη και στην περίπτωση περιοριστικών μέτρων που λαμβάνονται δυνάμει του δικαίου της Ένωσης, το κανονιστικό πλαίσιο της Ένωσης προβλέπει ότι, κατόπιν ειδικής αδείας, μπορούν να παρέχονται χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες σε πρόσωπα κατά των οποίων επιβάλλονται τέτοια περιοριστικά μέτρα (21). Συνεπώς, ο σκοπός της καταπολέμησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες δεν απαγορεύει πλήρως τη χρήση του τραπεζικού συστήματος.
40.      Επομένως, προβλέποντας την απαγόρευση σύναψης επιχειρηματικής σχέσης μόνο στις προαναφερθείσες περιπτώσεις (μη εξακρίβωση της ταυτότητας του πελάτη ή του πραγματικού δικαιούχου, μη αξιολόγηση του σκοπού και της φύσης της επιχειρηματικής σχέσης), ο νομοθέτης της Ένωσης στάθμισε τα συμφέροντα μεταξύ, αφενός, του δικαιώματος ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, και, αφετέρου, της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
41.      Αντιθέτως, η καταχώριση και μόνον σε κατάλογο του OFAC μπορεί να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση του επιπέδου δέουσας επιμέλειας που πρέπει να εφαρμοστεί στην επιχειρηματική σχέση μετά τη σύναψή της.
42.      Πράγματι, η οδηγία 2015/849 προβλέπει διάφορα επίπεδα δέουσας επιμέλειας που πρέπει να εφαρμόζονται κατά τη διάρκεια της επιχειρηματικής σχέσης, καθόσον η συνεχής εποπτεία της σχέσης αυτής εντάσσεται στις συνήθεις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας (22).
43.      Αφενός, τα άρθρα 15 έως 17 της οδηγίας αυτής προβλέπουν τις περιπτώσεις στις οποίες τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν την τήρηση απλουστευμένης δέουσας επιμέλειας από την υπόχρεη οντότητα.
44.      Αφετέρου, τα άρθρα 18 έως 24 της εν λόγω οδηγίας επιβάλλουν αυξημένες απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας. Στο παράρτημα ΙΙΙ της ίδιας οδηγίας παρατίθενται οι παράγοντες δυνητικά υψηλότερου κινδύνου οι οποίοι πρέπει να λαμβάνονται κατ’ ελάχιστον υπόψη από τα κράτη μέλη και τις υπόχρεες οντότητες. Η εν λόγω αυξημένη απαίτηση δέουσας επιμέλειας συνδέεται με γεωγραφικούς παράγοντες κινδύνου (τρίτες χώρες υψηλού κινδύνου ή διασυνοριακές σχέσεις που αφορούν τρίτη χώρα), παράγοντες κινδύνου ως προς προϊόντα, υπηρεσίες, συναλλαγές ή διαύλους παράδοσης (μεταξύ άλλων χρήση νέων τεχνολογιών) ή παράγοντες κινδύνου ως προς τον πελάτη (για παράδειγμα, πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα).
45.      Όσον αφορά τους παράγοντες κινδύνου ως προς τον πελάτη, ούτε το γράμμα της οδηγίας 2015/849 ούτε εκείνο του παραρτήματος ΙΙΙ αυτής αφορούν την περίπτωση της καταχωρίσεως σε κατάλογο κυρώσεων. Εντούτοις, η ΕΑΤ αναφέρει στις κατευθυντήριες γραμμές της ότι για τον συγκεκριμένο παράγοντα κινδύνου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο κίνδυνος που συνδέεται με τη φήμη του πελάτη (23) και ότι, για τον σκοπό αυτόν, μπορούν να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, αρνητικές αναφορές στα μέσα ενημέρωσης ή σε άλλες πηγές πληροφοριών, χωρίς να επαρκεί απλώς και μόνον η απουσία ποινικών καταδικαστικών αποφάσεων για την απόρριψη ισχυρισμών περί σοβαρού παραπτώματος/αδικήματος (24), ή το γεγονός ότι έχουν δεσμευθεί, ακόμη και κατά το παρελθόν, περιουσιακά στοιχεία του πελάτη λόγω διοικητικών ή ποινικών διαδικασιών (25). Επιπλέον, η ΕΑΤ συστήνει να λαμβάνονται υπόψη οι πληροφορίες από τις κυβερνήσεις (26). Επομένως, η καταχώριση σε κατάλογο του OFAC μπορεί να σχετίζεται με τους εν λόγω παράγοντες κινδύνου ως προς τον πελάτη.
46.      Επιπλέον, η ΕΑΤ διευκρινίζει ότι τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να διαμορφώνουν ολιστική άποψη όσον αφορά τους παράγοντες κινδύνου που έχουν εντοπίσει (27) και να λαμβάνουν υπόψη ότι, εκτός εάν ορίζεται διαφορετικά στην οδηγία 2015/849 ή στην εθνική νομοθεσία, η ύπαρξη μεμονωμένων παραγόντων κινδύνου δεν συνεπάγεται απαραιτήτως την υπαγωγή μιας σχέσης σε υψηλότερη ή χαμηλότερη κατηγορία κινδύνου (28).
47.      Συνεπώς, στην περίπτωση που η υπόχρεη οντότητα αποτελεί τραπεζικό ίδρυμα, πρέπει να προβεί σε ολιστική και σταθμισμένη εξέταση του βαθμού κινδύνου που δημιουργεί μια νέα επιχειρηματική σχέση, προκειμένου να εκτιμήσει το επίπεδο δέουσας επιμέλειας που πρέπει να εφαρμοστεί επ’ αυτής. Για τον λόγο αυτό, ανάλογα με τις περιστάσεις της υπόθεσης και υπό την επιφύλαξη της εκτίμησης από το αιτούν δικαστήριο, η καταχώριση σε κατάλογο του OFAC θα μπορούσε να δικαιολογήσει μέτρα αυξημένης δέουσας επιμέλειας.
48.      Ωστόσο, το άρθρο 8, παράγραφος 3, της οδηγίας 2015/849 προβλέπει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι υπόχρεες οντότητες διαθέτουν πολιτικές, ελέγχους και διαδικασίες ώστε να μετριάζουν και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τους κινδύνους νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας που εντοπίζονται σε επίπεδο Ένωσης, σε επίπεδο κρατών μελών καθώς και στο επίπεδο των υπόχρεων οντοτήτων και ότι οι εν λόγω πολιτικές, οι έλεγχοι και οι διαδικασίες είναι ανάλογες προς τη φύση και το μέγεθος των υπόχρεων οντοτήτων.
49.      Συνεπώς, πρέπει να εξεταστεί το περιθώριο ευελιξίας του τραπεζικού ιδρύματος το οποίο θεωρεί ότι οι πολιτικές, οι έλεγχοι και οι διαδικασίες που διαθέτει δεν επαρκούν για τον μετριασμό και την αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου που έχει εντοπίσει με μέτρα ανάλογα προς τη φύση και το μέγεθός του. Στοιχειοθετείται στην περίπτωση αυτή ένας ακόμη νόμιμος λόγος άρνησης ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά;
50.      Εκτιμώ, όπως και η Επιτροπή, ότι το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92 σχετικά με την άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά στην περίπτωση που το άνοιγμά του θα είχε ως αποτέλεσμα την παράβαση των διατάξεων σχετικά με την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, μπορεί, πράγματι, να χρησιμεύσει ως βάση μιας τέτοιας άρνησης εφόσον το τραπεζικό ίδρυμα δεν είναι σε θέση να διαχειριστεί τον κίνδυνο νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας. Οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ προβλέπουν ρητώς μια τέτοια περίπτωση (29).
51.      Ωστόσο, προτού καταλήξει στην απόφαση αυτή, η NKBM πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να λάβει υπόψη της διάφορα στοιχεία.
52.      Κατά πρώτον, υπέρ της αποφάσεως ανοίγματος, παρά ταύτα, λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά συνηγορεί, αφενός, το γεγονός ότι η ΕΑΤ αναφέρει σαφώς στις κατευθυντήριες γραμμές της ότι η προσφορά μόνο των βασικών χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών περιορίζει την ικανότητα των χρηστών να καταχρώνται τα εν λόγω προϊόντα και υπηρεσίες για σκοπούς τέλεσης οικονομικών εγκλημάτων (30). Συνεπώς, η αίτηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών αποκλειστικά με βασικά χαρακτηριστικά μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο. Αφετέρου, όπως υπενθύμισα προηγουμένως (31), το ζήτημα και μόνον του κόστους του ελέγχου δεν μπορεί να δικαιολογήσει την άρνηση ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.
53.      Κατά δεύτερον, η οδηγία 2015/849 προβλέπει σαφώς ότι, εάν, παρά την εξέταση των στοιχείων αυτών, το τραπεζικό ίδρυμα θεωρεί απαραίτητο να αρνηθεί το άνοιγμα ενός τέτοιου λογαριασμού, η διακριτική του ευχέρεια δεν είναι απεριόριστη. Αφενός, το άρθρο 48, παράγραφος 8, της οδηγίας αυτής προβλέπει ότι «[τ]α κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι αρμόδιες αρχές να λαμβάνουν υπόψη το βαθμό διακριτικής ευχέρειας που παραχωρείται στην υπόχρεη οντότητα, και να εξετάζουν δεόντως τις αξιολογήσεις ως προς τους κινδύνους, που αποτελούν τη βάση αυτής της ευχέρειας, καθώς και την επάρκεια και την εφαρμογή των εσωτερικών πολιτικών, ελέγχων και διαδικασιών της υπόχρεης οντότητας». Αφετέρου, το άρθρο 16, παράγραφος 7, της οδηγίας 2014/92 ορίζει ότι, στην περίπτωση που το τραπεζικό ίδρυμα αρνείται το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, υποδεικνύει στον καταναλωτή τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσει για την υποβολή προσφυγής κατά της απορρίψεως και το δικαίωμά του να απευθυνθεί στη σχετική αρμόδια αρχή και τον ορισθέντα φορέα εναλλακτικής επίλυσης διαφορών. Κατά συνέπεια, η διακριτική ευχέρεια του τραπεζικού ιδρύματος υπόκειται στον έλεγχο της αρμόδιας αρχής κάθε κράτους μέλους.
54.      Εν προκειμένω, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει κατά πόσον άλλοι παράγοντες κινδύνου, πέραν της καταχωρίσεως σε κατάλογο του OFAC, δικαιολογούσαν την απόφαση άρνησης ανοίγματος λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά και κατά πόσον η NKBM ήταν σε θέση να διασφαλίσει τη συνεχή εποπτεία της επιχειρηματικής σχέσης σε περίπτωση ανοίγματος λογαριασμού.
55.      Εν κατακλείδι, προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92, σε συνδυασμό με τις διατάξεις της οδηγίας 2015/849, έχει την έννοια ότι τραπεζικό ίδρυμα δεν μπορεί να αρνηθεί το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο και μόνον ότι το όνομα του καταναλωτή που ζητεί το άνοιγμα τέτοιου λογαριασμού περιλαμβάνεται σε κατάλογο του OFAC. Εναπόκειται, ωστόσο, στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει αν στο εθνικό
δίκαιο
υπάρχει ή όχι ρητή πρόβλεψη ότι
λαμβάνεται υπόψη η καταχώριση σε κατάλογο του OFAC για την απόρριψη αιτήσεως
για
άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.
V.      Πρόταση
56.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Okrajno sodišče v Mariboru (περιφερειακό δικαστήριο Maribor, Σλοβενία) ως εξής:
Το άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, για τη συγκρισιμότητα των τελών που συνδέονται με λογαριασμούς πληρωμών, την αλλαγή λογαριασμού πληρωμών και την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με τις διατάξεις της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2019/2177 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2019,
έχει την έννοια ότι:
τραπεζικό ίδρυμα δεν μπορεί να αρνηθεί το άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά για τον λόγο και μόνον ότι το όνομα του καταναλωτή που ζητεί το άνοιγμα τέτοιου λογαριασμού περιλαμβάνεται σε κατάλογο του Office of Foreign Assets Control (OFAC) [Γραφείου ελέγχου αλλοδαπών
περιουσιακών στοιχείων
(OFAC), Ηνωμένες Πολιτείες], το οποίο υπάγεται στο United States Department of the Treasury (Υπουργείο Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής).
Εναπόκειται, ωστόσο, στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει αν στο εθνικό δίκαιο υπάρχει ή όχι ρητή πρόβλεψη ότι λαμβάνεται υπόψη η καταχώριση σε κατάλογο του OFAC για την απόρριψη αιτήσεως για άνοιγμα λογαριασμού πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
2      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, για τη συγκρισιμότητα των τελών που συνδέονται με λογαριασμούς πληρωμών, την αλλαγή λογαριασμού πληρωμών και την πρόσβαση σε λογαριασμούς πληρωμών με βασικά χαρακτηριστικά (ΕΕ 2014, L 257, σ. 214).
3      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ 2015, L 141, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2019/2177 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2019 (ΕΕ 2010, L 334, σ. 155) (στο εξής: οδηγία 2015/849).
4      Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 2005, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (ΕΕ
2005, L 309, σ. 15). Η οδηγία αυτή καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2015/849.
5      EBA/GL/2021/02 (στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ). Επί του παρόντος ισχύει μια νέα έκδοση των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, ήτοι οι κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ της 31ης Μαρτίου 2023 σχετικά με τις πολιτικές και τους ελέγχους για την αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (ΞΧ/ΧΤ) κατά την παροχή πρόσβασης σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες (EBA/GL/2023/04).
6      Uradni list RS, αριθ. 7/18 και 9/18.
7      Uradni list RS, αριθ. 48/22.
8      Για παράδειγμα, οι οδηγίες για τη σύναψη επιχειρηματικών σχέσεων με φυσικά πρόσωπα, οι κατευθυντήριες γραμμές πολιτικής σχετικά με την αποδοχή των πελατών, η μεθοδολογία όσον αφορά τα περιοριστικά μέτρα και ο Κώδικας Δεοντολογίας.
9      Στο εξής: Χάρτης.
10      Σημειωτέον ότι τα βασικά χαρακτηριστικά περιγράφονται λεπτομερώς στο άρθρο 17, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/92 και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, υπηρεσίες για τη διενέργεια όλων των πράξεων που απαιτούνται για το άνοιγμα, τη λειτουργία και το κλείσιμο λογαριασμού πληρωμών, υπηρεσίες για την κατάθεση χρηματικών ποσών σε λογαριασμό πληρωμών, υπηρεσίες για τις αναλήψεις μετρητών από λογαριασμό πληρωμών εντός της Ένωσης καθώς και υπηρεσίες για την εκτέλεση εντός της Ένωσης των πράξεων άμεσων χρεώσεων, πληρωμής μέσω κάρτας πληρωμών ή μεταφορών πιστώσεων.
11      Βλ. υποσημείωση 4 των παρουσών προτάσεων. Βλ. άρθρο 16, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/92.
12      Βλ. άρθρο 16, παράγραφος 5, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2014/92.
13      Βλ. άρθρο 16, παράγραφος 6, της οδηγίας 2014/92.
14      Βλ. άρθρο 16, παράγραφος 7, της οδηγίας 2014/92.
15      Βλ. υποσημείωση 4 των παρουσών προτάσεων.
16      Βλ., μεταξύ άλλων, άρθρα 5 και 18 της οδηγίας 2015/849 καθώς και αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 2022, Rodl & Partner (C‑562/20, EU:C:2022:883, σκέψεις 46 έως 48) και της 2ας Μαρτίου 2023, PrivatBank κ.λπ. (C‑78/21, EU:C:2023:137, σκέψεις 63 και 64).
17      Βλ. άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2015/849.
18      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 2, της οδηγίας 2015/849.
19      Βλ. αιτιολογική σκέψη 22 της οδηγίας 2015/849.
20      Βλ. σημείο 35 των παρουσών προτάσεων.
21      Βλ., μεταξύ άλλων, άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 2580/2001 του Συμβουλίου, της 27ης Δεκεμβρίου 2001, για τη λήψη ειδικών περιοριστικών μέτρων κατά ορισμένων προσώπων και οντοτήτων με σκοπό την καταπολέμηση της τρομοκρατίας (ΕΕ 2001, L 344, σ. 70), το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα εξαιρέσεων από την απαγόρευση παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών του άρθρου 2, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού.
22      Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2015/849.
23      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 2.3, στοιχείο βʹ.
24      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 2.5, στοιχείο αʹ.
25      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 2.5, στοιχείο βʹ.
26      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 1.30, στοιχείο γʹ.
27      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 3.2.
28      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 3.3.
29      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 4.66.
30      Βλ. κατευθυντήριες γραμμές της ΕΑΤ, σημείο 4.10, στοιχείο βʹ.
31      Βλ. σημείο 33 των παρουσών προτάσεων.