62024TO0509(01)
BESCHIKKING VAN HET GERECHT (Zesde kamer)
6 juni 2025 (
*1
)
„Nauwere samenwerking bij de instelling van het Europees Openbaar Ministerie – Brieven van de gedelegeerd Europese aanklager – Artikel 42, leden 1 tot en met 3, van verordening (EU) 2017/1939 – Onbevoegdheid”
In zaak T‑509/24,
Research Investments s. r. o., gevestigd te Zákolany (Tsjechië),
Areál Zákolany s. r. o., gevestigd te Zákolany,
Simon Cihelník, wonende te Krupka (Tsjechië),
vertegenwoordigd door J. Mašek, advocaat,
verzoekers,
tegen
Europees Openbaar Ministerie, vertegenwoordigd door L. De Matteis en E. Farhat als gemachtigden,
verweerder,
geeft
HET GERECHT (Zesde kamer),
samengesteld als volgt: M. J. Costeira, president, M. Kancheva en P. Zilgalvis (rapporteur), rechters,
griffier: V. Di Bucci,
gezien de beschikking van 17 maart 2025, Research Investments e.a./Europees Openbaar Ministerie (T‑509/24 R, niet gepubliceerd, EU:T:2025:310),
gezien de stukken, met name:
–
het op 1 oktober 2024 ter griffie van het Gerecht neergelegde verzoekschrift,
–
de exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid die het Europees Openbaar Ministerie bij op 11 december 2024 ter griffie van het Gerecht neergelegde akte heeft opgeworpen,
–
de opmerkingen van verzoekers over de exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 7 januari 2025,
de navolgende
Beschikking
1
Met hun beroep krachtens artikel 263 VWEU vorderen verzoekers, Research Investments s. r. o., Areál Zákolany s. r. o. en Simon Cihelník, nietigverklaring van de drie brieven van de Tsjechische gedelegeerd Europese aanklager van 1 en 15 augustus 2024, waarbij deze heeft geantwoord op de brieven, met als opschrift „Uitnodiging tot handelen krachtens artikel 265 (en artikel 263) VWEU”, die verzoekers aan het Europees Openbaar Ministerie („EOM”) hadden gericht (hierna samen: „bestreden brieven”).
Voorgeschiedenis van het geding
2
Na een onderzoek door het EOM betreffende vermeende strafbare feiten van fraude met subsidies, strafbare feiten die de financiële belangen van de Europese Unie schaden en strafbare feiten van witwassen van geld, zijn verzoekers aangeklaagd bij besluit van 24 juni 2022 van de Tsjechische gedelegeerd Europese aanklager en verwezen naar de territoriaal bevoegde rechter, te weten de Krajský soud v Praze (rechter in eerste aanleg Praag, Tsjechië), op 28 juni 2022. Deze zaak heeft als referentienummer 3 T 30/2022.
3
Op 5 december 2022 heeft de mondelinge behandeling een aanvang genomen. Zij is nog steeds aan de gang.
4
Op 1 en 14 augustus 2024 hebben verzoekers drie brieven met het opschrift „Uitnodiging tot handelen krachtens artikel 265 (en artikel 263) VWEU” aan het EOM gericht. In die brieven wezen verzoekers erop dat het EOM niet bevoegd was om strafvervolging in te stellen in de in punt 2 hierboven genoemde zaak en dat al zijn procedurele handelingen nietig waren. Voorts hebben zij het EOM verzocht om te handelen overeenkomstig artikel 22, leden 1 en 3, artikel 25, lid 3, onder a), en artikel 39 van verordening (EU) 2017/1939 van de Raad van 12 oktober 2017 betreffende nauwere samenwerking bij de instelling van het Europees Openbaar Ministerie („EOM”) (PB 2017, L 283, blz. 1) door een besluit te nemen waarbij de zaak wordt geseponeerd of de procedure wordt stopgezet, bij gebreke waarvan zij gedwongen zouden zijn om zich te wenden tot het Gerecht overeenkomstig artikel 265 VWEU of gebruik te maken van de procedure van artikel 263 VWEU.
5
Bij de bestreden brieven heeft de Tsjechische gedelegeerd Europese aanklager verzoekers ervan in kennis gesteld dat hij hun in punt 4 hierboven vermelde brieven beschouwde als een onderdeel van hun verdediging in het kader van de bij de Krajský soud v Praze aanhangige strafprocedure en dat deze om die reden zouden worden overgedragen aan die rechter. Tevens heeft de Tsjechische gedelegeerd Europese aanklager eraan herinnerd dat de nationale rechterlijke instanties de bezwaren van verzoekers inzake de bevoegdheid van het EOM in casu reeds hadden onderzocht. Voorts heeft die aanklager erop gewezen dat de artikelen 265 en 263 VWEU in de onderhavige zaak niet van toepassing waren, gelet op de regels die gelden voor de rechterlijke toetsing van procedurele handelingen van het EOM.
6
Bovendien heeft de Tsjechische gedelegeerd Europese aanklager in de brieven van 15 augustus 2024, die op 19 augustus 2024 ter kennis van Research Investments en Areál Zákolany zijn gebracht, hun aandacht gevestigd op het verband tussen verordening 2017/1939 en artikel 3 van richtlijn (EU) 2017/1371 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2017 betreffende de strafrechtelijke bestrijding van fraude die de financiële belangen van de Unie schaadt (PB 2017, L 198, blz. 29), dat een definitie omvat van fraude waardoor de financiële belangen van de Unie worden geschaad, alsmede op de kennisgeving die Tsjechië krachtens artikel 117 van verordening 2017/1939 heeft gedaan in verband met de zogenoemde „directe” bevoegdheid van het EOM wat het onderzoek van de in die kennisgeving vermelde strafbare feiten betreft.
Conclusies van partijen
7
Verzoekers verzoeken het Gerecht:
–
de bestreden brieven nietig te verklaren;
–
vast te stellen dat het EOM het Unierecht heeft geschonden doordat het tijdens de onderzoeksfase en in het stadium van de strafvervolging voor de nationale rechterlijke instantie in het strijd met het recht heeft nagelaten om zijn bevoegdheid niet uit te oefenen met betrekking tot de tegen hen ingestelde strafvervolging, zoals is bepaald in artikel 25, lid 3, onder a), van verordening 2017/1939, en dat alle procedurele handelingen van het EOM in de onderhavige zaak derhalve ongeldig zijn;
–
vast te stellen dat het EOM het Unierecht heeft geschonden voor zover het met betrekking tot de tegen hen bij de nationale rechterlijke instantie ingestelde strafvervolging in strijd met het recht heeft nagelaten om de zaak te seponeren of de procedure stop te zetten overeenkomstig artikel 39 van verordening 2017/1939, en dat het besluit van het EOM om de procedure voort te zetten voor de nationale rechterlijke instantie om die reden ongeldig is;
–
het EOM te verwijzen in de kosten.
8
Met zijn exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid verzoekt het EOM het Gerecht:
–
het beroep niet-ontvankelijk te verklaren of wegens onbevoegdheid te verwerpen;
–
verzoekers te verwijzen in de kosten.
9
In antwoord op de exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid vorderen verzoekers dat het Gerecht die exceptie afwijst.
In rechte
10
Krachtens artikel 130, leden 1 en 7, van zijn Reglement voor de procesvoering kan het Gerecht, op verzoek van de verweerder, uitspraak doen over de niet-ontvankelijkheid van het beroep of de bevoegdheid zonder daarbij op de zaak ten gronde in te gaan. Aangezien het EOM in casu heeft verzocht uitspraak te doen over de niet-ontvankelijkheid van het beroep en de bevoegdheid van het Gerecht, beslist het Gerecht, dat zich door de stukken in het dossier voldoende voorgelicht acht, om over dit verzoek uitspraak te doen zonder de behandeling voor te zetten.
11
In het kader van zijn exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid voert het EOM twee middelen aan. Volgens het eerste middel is het beroep niet gericht tegen een handeling die rechtsgevolgen sorteert ten aanzien van derden. Volgens het tweede middel is het Gerecht onbevoegd. Eerst dient laatstgenoemd middel te worden onderzocht.
12
Met zijn tweede middel voert het EOM in essentie aan dat het Gerecht niet bevoegd is om de rechtmatigheid van de bestreden brieven te toetsen, gelet op artikel 42, lid 1, van verordening 2017/1939, dat deze bevoegdheid toekent aan de nationale rechterlijke instanties. Tevens stelt het EOM dat de tweede en de derde vordering van verzoekers moeten worden afgewezen wegens de onbevoegdheid van het Gerecht om daarvan kennis te nemen, aangezien er geen rechtsgang bestaat waarin de Unierechter een standpunt kan innemen bij wege van een algemene verklaring of een beginselverklaring.
13
Verzoekers betwisten het tweede middel. Allereerst verzoeken zij het Gerecht na te gaan of de exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid is opgeworpen binnen de in artikel 81, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering gestelde termijn. Met betrekking tot de eerste vordering betogen zij dat het Hof uitsluitende bevoegdheid heeft met betrekking tot de nietigverklaring van handelingen van de instellingen van de Unie, overeenkomstig artikel 267, eerste alinea, onder b), VWEU en artikel 127 van het Reglement voor de procesvoering. Bovendien zijn de bestreden brieven „sui-generisbesluiten om een zaak te seponeren”. Derhalve moet de rechtmatigheid van de bestreden brieven worden getoetst door het Gerecht, overeenkomstig een „ruime” uitlegging van artikel 42, lid 3, van verordening 2017/1939. Voorts is het Gerecht bevoegd om kennis te nemen van de tweede en de derde vordering. Indien de zaak wordt onderzocht, is het Gerecht immers verplicht om verordening 2017/1939 ruim uit te leggen, zowel uit procedureel oogpunt wat de ontvankelijkheid van het beroep betreft als met het oog op een eventuele beslissing ten gronde.
14
Om te beginnen dient te worden vastgesteld dat de exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid door het EOM is opgeworpen binnen de daartoe gestelde termijn. Uit het dossier blijkt immers dat het verzoekschrift aan het EOM is betekend op 10 oktober 2024 en dat het EOM de exceptie van niet-ontvankelijkheid en onbevoegdheid bij afzonderlijke akte ter griffie van het Gerecht heeft ingediend op 11 december 2024. Deze exceptie is dus ter griffie van het Gerecht ingediend binnen de in artikel 81, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering gestelde termijn van twee maanden, verlengd met de termijn wegens afstand als bedoeld in artikel 60 van dat Reglement.
15
Volgens artikel 86, lid 3, VWEU stelt de verordening tot instelling van het EOM met name de voorschriften vast voor de rechterlijke toetsing van de procedurele handelingen die het EOM in de uitoefening van zijn ambt verricht.
16
In dit verband dient te worden opgemerkt dat het mechanisme waarin de wetgever voorziet om het toezicht op de procedurele handelingen van het EOM te waarborgen, een sui-generismechanisme is. Volgens overweging 88 van verordening 2017/1939 moet met dit mechanisme overeenkomstig artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU in doeltreffende rechtsmiddelen worden voorzien (zie beschikking van 15 december 2023, Stan/Europees Openbaar Ministerie, T‑103/23, EU:T:2023:871, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
17
De rechterlijke toetsing van de procedurele handelingen van het EOM is geregeld in artikel 42 van verordening 2017/1939. Meer in het bijzonder bepaalt lid 1 van dit artikel onder meer dat de procedurele handelingen van het EOM die bedoeld zijn om rechtsgevolgen ten aanzien van derden te creëren, moeten worden getoetst door de bevoegde nationale rechter overeenkomstig de voorschriften en procedures in het nationale recht. Lid 2 van dat artikel preciseert dat het Hof overeenkomstig artikel 267 VWEU bevoegd is om bij wijze van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over de geldigheid van procedurele handelingen van het EOM, voor zover een dergelijke vraag over de geldigheid rechtstreeks op basis van het Unierecht wordt opgeworpen voor een rechterlijke instantie van een lidstaat, en voorts over de uitlegging of de geldigheid van bepalingen van het recht van de Unie, met inbegrip van verordening 2017/1939, en tot slot over de uitlegging van de artikelen 22 en 25 van deze verordening, met betrekking tot een bevoegdheidsconflict tussen het EOM en de bevoegde nationale autoriteiten (beschikking van 15 december 2023, Stan/Europees Openbaar Ministerie, T‑103/23, EU:T:2023:871, punt 26).
18
Artikel 42, leden 3 en 8, van verordening 2017/1939 bepaalt uitdrukkelijk dat de bevoegdheid van de Unierechter op grond van artikel 263 VWEU alleen betrekking heeft op besluiten van het EOM om een zaak te seponeren, voor zover deze rechtstreeks op basis van het Unierecht worden aangevochten, alsmede op besluiten van het EOM die gevolgen hebben voor de rechten van betrokkenen uit hoofde van hoofdstuk VIII van verordening 2017/1939, en op besluiten van het EOM die geen procedurele handelingen zijn, zoals besluiten inzake het recht op toegang van het publiek tot documenten, of overeenkomstig artikel 17, lid 3, van deze verordening aangenomen besluiten inzake het ontslag van gedelegeerd Europese aanklagers, of enig ander administratief besluit (beschikking van 15 december 2023, Stan/Europees Openbaar Ministerie, T‑103/23, EU:T:2023:871, punt 27).
19
Wat artikel 42, leden 1 en 2, van verordening 2017/1939 betreft, is reeds geoordeeld dat de bewoordingen hiervan ondubbelzinnig zijn voor zover zij de nationale rechterlijke instanties de exclusieve bevoegdheid verlenen om kennis te nemen van procedurele handelingen van het EOM die bedoeld zijn om rechtsgevolgen ten aanzien van derden te creëren, afgezien van de in lid 3 van dat artikel bedoelde uitzonderingen en van bepaalde besluiten van het EOM als bedoeld in lid 8 van dat artikel, en dat het Hof slechts bij prejudiciële procedure kennisneemt van de geldigheid van die handelingen in het licht van de bepalingen van het Unierecht en van de uitlegging of de geldigheid van de bepalingen van verordening 2017/1939 (beschikking van 15 december 2023, Stan/Europees Openbaar Ministerie, T‑103/23, EU:T:2023:871, punt 31).
20
In casu dient te worden benadrukt dat, zoals blijkt uit punt 5 hierboven, de gedelegeerd Europese aanklager in de bestreden brieven erop heeft gewezen dat hij de aan hem gerichte brieven met als opschrift „Uitnodiging tot handelen” beschouwde als een onderdeel van het verweer van verzoekers in het kader van de bij de Krajský soud v Praze aanhangige strafprocedure en dat hij deze om die reden zou overdragen aan die rechter.
21
Hieruit volgt dat de bestreden brieven zelfs niet impliciet kunnen worden beschouwd als besluiten om de zaak te seponeren in de zin van artikel 39 van verordening 2017/1939, zodat het Gerecht niet bevoegd is om de rechtmatigheid ervan te toetsen krachtens artikel 42, lid 3, van deze verordening.
22
Het betoog van verzoekers inzake een ruime uitlegging van artikel 42, lid 3, van verordening 2017/1939, waaruit blijkt dat zij de bestreden brieven beschouwen als „sui-generisbesluiten om een zaak te seponeren”, doet niet af aan deze vaststelling.
23
Dienaangaande zij eraan herinnerd dat volgens vaste rechtspraak een beroep op een ruime uitlegging alleen mogelijk is voor zover die verenigbaar is met de tekst van de betreffende bepaling en dat zelfs het beginsel van de uitlegging in overeenstemming met een norm met een hogere bindende kracht niet kan dienen als grondslag voor een uitlegging contra legem (zie beschikking van 15 december 2023, Stan/Europees Openbaar Ministerie, T‑103/23, EU:T:2023:871, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
24
Zelfs indien wordt aangenomen dat de bestreden brieven overeenkomen met sui-generisbesluiten om een zaak te seponeren, hetgeen in casu niet is aangetoond, zou de door verzoekers bepleite „ruime” uitlegging van artikel 42, lid 3, van verordening 2017/1939 ertoe leiden dat handelingen die niet vallen onder de in artikel 39 van verordening 2017/1939 vermelde situaties zouden worden aangemerkt als „sui-generisbesluiten om een zaak te seponeren”, hetgeen afbreuk zou doen aan het stelsel van rechterlijke toetsing dat is geregeld in artikel 42 en dat in de punten 17 tot en met 19 hierboven in herinnering is gebracht.
25
Hieruit volgt dat de eerste vordering wegens onbevoegdheid moet worden afgewezen.
26
Bovendien moet worden vastgesteld dat verzoekers met hun tweede en derde vordering in essentie beogen dat het Gerecht vaststelt dat het EOM bepaalde bepalingen van het Unierecht heeft geschonden. In dit verband volstaat het eraan te herinneren dat het stelsel van geschillenbeslechting van de Unie geen rechtsgang kent waarin de Unierechter bij wege van een algemene verklaring of een beginselverklaring een standpunt kan innemen en dat het Gerecht in het kader van de rechtmatigheidstoetsing op grond van artikel 263 VWEU niet bevoegd is om een declaratoir arrest te wijzen (zie beschikking van 19 november 2020, Buxadé Villalba e.a./Parlement, T‑32/20, niet gepubliceerd, EU:T:2020:552, punt 64 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
27
Derhalve moeten de tweede en de derde vordering wegens onbevoegdheid worden afgewezen.
28
Uit een en ander volgt dat het door het EOM in het kader van zijn exceptie aangevoerde tweede middel moet worden aanvaard en dat het onderhavige beroep wegens onbevoegdheid moet worden verworpen zonder dat het in het kader van die exceptie aangevoerde eerste middel hoeft te worden onderzocht.
Kosten
29
Volgens artikel 134, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering wordt de in het ongelijk gestelde partij verwezen in de kosten, voor zover dat is gevorderd. Aangezien verzoekers in het ongelijk zijn gesteld, dienen zij overeenkomstig de vordering van het EOM te worden verwezen in de kosten, daaronder begrepen de kosten van de procedure in kort geding.
HET GERECHT (Zesde kamer)
beschikt:
1)
Het beroep wordt wegens onbevoegdheid verworpen.
2)
Research Investments s. r. o., Areál Zákolany s. r. o. en Simon Cihelník worden verwezen in de kosten, daaronder begrepen de kosten van de procedure in kort geding.
Luxemburg, 6 juni 2025.
De griffier
V. Di Bucci
De president
M. J. Costeira
(
*1
)	Procestaal: Tsjechisch.