61978J0146
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 22ας Μαρτίου 1979 (
*1
)
Στην υπόθεση 146/78,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Raad van State, Afdeling rechtspraak προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του παραπέμποντος δικαστηρίου μεταξύ
Α. J. Wattenberg
και
Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat (υφυπουργού Μεταφορών, Υδάτων και Δημοσίων Έργων),
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 74/561/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Νοεμβρίου 1974, περί προσβάσεως στο επάγγελμα του μεταφορέα εμπορευμάτων στον τομέα των εσωτερικών και διεθνών οδικών μεταφορών (EE ειδ. έκδ. 07/001, σ. 231 επ.),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους J. Mertens de Wilmars, πρόεδρο του πρώτου τμήματος, Α. Μ. Donner και Α. O'Keeffe, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Η. Mayras
γραμματέας: Α. Van Houtte
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
(το μέρος που περιέχει τα περιστατικά παραλείπεται)
Σκεπτικό
1
Με παρεμπίπτουσα απόφαση της 13ης Ιουνίου 1978, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 19 Ιουνίου 1978, το Raad van State, Afdeling rechtspraak υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, διάφορα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 74/561/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Νοεμβρίου 1974, περί προσβάσεως στο επάγγελμα του μεταφορέα εμπορευμάτων στον τομέα των εσωτερικών και διεθνών οδικών μεταφορών (EE ειδ. έκδ. 07/001, σ. 231 επ.).
2
Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς σχετικής με απόφαση του υφυπουργού μεταφορών, υπό ημερομηνία 4 Μαΐου 1977, με την οποία χορηγήθηκε στον προσφεύγοντα της κύριας δίκης η εξαίρεση από την εφαρμογή της προϋπόθεσης της επαγγελματικής ικανότητας του άρθρου 56, παράγραφος 1, τελευταία περίοδος, του ολλανδικού νόμου περί οδικών μεταφορών εμπορευμάτων (Wet Autovervoer Goederen — WAG), αλλά περιόρισε τη διάρκεια αυτής της εξαίρεσης μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1980.
3
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, ο προσφεύγων της κύριας δίκης εργάστηκε επί πολλά έτη σε επιχείρηση μεταφοράς, την οποία διηύθυνε αρχικά ο πατέρας του υπό τη μορφή εταιρίας ενός προσώπου και αργότερα, σε μη καθοριζόμενη αλλά πάντως προγενέστερη του 1968 ημερομηνία, ο ίδιος.
4
Ο υφυπουργός εφήρμοσε το άρθρο 56, παράγραφος 1, του προαναφερθέντος νόμου, κατά τον οποίο δεν χορηγείται άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος μεταφορέα παρά αν συντρέχει, μεταξύ άλλων, η προϋπόθεση επαγγελματικής ικανότητας, ενώ ο υπουργός νομιμοποιείται, ωστόσο, στο να χορηγεί εξαιρέσεις σε ειδικές περιπτώσεις.
Η υπουργική απόφαση που εκδόθηκε σε εκτέλεση αυτού του νόμου ορίζει ότι, για την πλήρωση της προϋπόθεσης ικανότητας απαιτείται η κατοχή επαγγελματικού διπλώματος αναγνωριζόμενου από τον υπουργό και επιπλέον η προσκόμιση βεβαιώσεως του αρμόδιου επιθεωρητή, πιστοποιούσα ότι ο ενδιαφερόμενος εργάστηκε σε επιχείρηση μεταφοράς εμπορευμάτων έναντι κομίστρου επί δύο έτη.
5
Η οδηγία 74/561/ΕΟΚ του Συμβουλίου προβλέπει, στο άρθρο 3, παράγραφος 1, ότι τα φυσικά πρόσωπα ή οι επιχειρήσεις οι οποίες επιθυμούν να ασκήσουν το επάγγελμα του οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων οφείλουν, μεταξύ άλλων, να πληρούν την προϋπόθεση επαγγελματικής ικανότητας.
Οι απαιτούμενες για την πλήρωση αυτής της προϋπόθεσης γνώσεις διευκρινίζονται στο παράρτημα αυτής της οδηγίας.
Αυτές οι γνώσεις αποκτώνται, όπως προβλέπεται στην παράγραφο 4 του άρθρου 3, είτε με την παρακολούθηση κύκλου μαθημάτων είτε με την πρακτική εμπειρία σε επιχείρηση μεταφορών, ή με συνδυασμό και των δύο.
6
Το άρθρο 4, στην πρώτη παράγραφο, ορίζει ότι μπορεί να χορηγηθεί προσωρινή εξαίρεση από την εφαρμογή της προϋπόθεσης της επαγγελματικής ικανότητας για μια περίοδο ενός έτους το πολύ, η οποία δύναται να παραταθεί σε ειδικές περιπτώσεις δεόντως αιτιολογημένες για άλλους έξι μήνες κατ' ανώτατο όριο, προκειμένου να αποφευχθεί, κατόπιν του θανάτου ή της επελεύσεως φυσικής ή δικαιοπρακτικής ανικανότητας του επιχειρηματία ή του διευθύνοντα την επιχείρηση που πληρούσε τις προϋποθέσεις επαγγελματικής ικανότητας, η έλλειψη προσώπου ανταποκρινόμενου σ' αυτές τις προϋποθέσεις να επιφέρει τη διακοπή της δραστηριότητας και την εξαφάνιση της επιχειρήσεως μεταφοράς.
Εν τούτοις, κατά την παράγραφο 2 της ίδιας διατάξεως, οι αρχές των κρατών μελών μπορούν, κατ' εξαίρεση, να επιτρέψουν οριστικά σε πρόσωπο που δεν πληροί την προϋπόθεση της επαγγελματικής ικανότητας να προβαίνει στην εκμετάλλευση της επιχειρήσεως μεταφοράς, υπό τον όρο το πρόσωπο αυτό να έχει «πρακτική εμπειρία τριών τουλάχιστον ετών στην τρέχουσα διαχείριση της επιχειρήσεως».
7
Τέλος, το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας ορίζει ότι
«… τα φυσικά πρόσωπα τα οποία μετά την 31η Δεκεμβρίου 1974 και προ της 1ης Ιανουαρίου 1978:
—
θα έχουν λάβει την άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος του οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων χωρίς να έχουν, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, αποδείξει την επαγγελματική τους ικανότητα·
—
ή θα έχουν ορισθεί για να διευθύνουν πραγματικά και μόνιμα δραστηριότητες μεταφορών μιας επιχειρήσεως,
πρέπει να πληρούν προ της 1ης Ιανουαρίου 1980 την προϋπόθεση επαγγελματικής ικανότητας …».
8
To Raad van State υπέβαλε τα ακόλουθα ερωτήματα:
1.
Επιτρέπουν οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 4, της οδηγίας του Συμβουλίου 74/561/ΕΟΚ της 12ης Νοεμβρίου 1974, περί προσβάσεως στο επάγγελμα του μεταφορέα εμπορευμάτων στον τομέα των εσωτερικών και διεθνών οδικών μεταφορών, στα κράτη μέλη να θεσπίζουν κανονιστική ρύθμιση κατά την οποία, εκτός των περιπτώσεων στις οποίες πληρούται η προϋπόθεση επαγγελματικής ικανότητας με την απόκτηση του διπλώματος πέρατος σπουδών, του εκδιδόμενου στο τέλος κατάλληλου κύκλου επαγγελματικής μορφώσεως, η αρμόδια αρχή διαπιστώνει την ύπαρξη της επαγγελματικής ικανότητας βάσει κατάλληλης πρακτικής εμπειρίας διάρκειας έξι τουλάχιστον ετών, αποκτώμενης με την άσκηση διευθυντικών ή διαχειριστικών καθηκόντων επιχειρήσεως οδικών μεταφορών εμπορευμάτων;
2.
Η χορηγούμενη σε φυσικό πρόσωπο από τις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους άδεια, μετά την 31η Δεκεμβρίου 1974 και προ της 1ης Ιανουαρίου 1978, ασκήσεως του επαγγέλματος του οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων χωρίς να έχει, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, αποδείξει την επαγγελματική του ικανότητα, παύει να ισχύει στην περίπτωση που το εν λόγω πρόσωπο δεν πληροί, σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας, την προϋπόθεση επαγγελματικής ικανότητας, που αναφέρει το άρθρο 3, παράγραφος 4, πριν από την 1η Ιανουαρίου 1980, ακόμα και αν οι εν λόγω αρχές χορήγησαν αυτή την άδεια, διότι έκριναν ότι επρόκειτο περί ειδικής περιπτώσεως κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2;
3.
Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 74/561/ΕΟΚ έχει άραγε εφαρμογή αποκλειστικά στην περίπτωση, που αναφέρει η παράγραφος 1 αυτού του άρθρου, θανάτου ή φυσικής ή δικαιοπρακτικής ανικανότητας του φυσικού προσώπου που ασκεί τη δραστηριότητα του μεταφορέα ή του φυσικού προσώπου το οποίο πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 3, παράγραφος 1, περιπτώσεις α και γ, ή αυτή η κανονιστική ρύθμιση μπορεί να εφαρμοστεί και εκτός αυτής της περιπτώσεως;
4.
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο προηγούμενο ερώτημα, πρέπει επίσης να νοείται ως «φυσική ανικανότητα», κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, το γεγονός συμπληρώσεως έτους ηλικίας, μετά την οποία το πρόσωπο θεωρείται ότι δεν μπορεί πλέον να συμμετέχει στην επαγγελματική ζωή;
Επί του πρώτου ερωτήματος
9
Ελλείψει οποιουδήποτε συντονισμού των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων που αφορούν την απόκτηση επαγγελματικών γνώσεων, το άρθρο 3, παράγραφος 4, της οδηγίας του Συμβουλίου αφήνει στα κράτη μέλη τη μέριμνα να διαπιστώνουν την κατοχή, από τα πρόσωπα που επιθυμούν να ασκήσουν το επάγγελμα του οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων, των απαιτουμένων προσόντων.
Τα κράτη μέλη ήδη διαθέτουν επιλογή μεταξύ των εξής συστημάτων διαπιστώσεως των γνώσεων: είτε τον έλεγχο με εξετάσεις είτε τη λήψη υπόψη πρακτικής εμπειρίας στον τομέα των μεταφορών είτε, τέλος, το συνδυασμό των δύο προηγουμένων συστημάτων.
10
Η προαναφερθείσα ολλανδική κανονιστική ρύθμιση προβλέπει ότι, ο έλεγχος των γνώσεων διενεργείται με εξετάσεις κατόπιν των οποίων, ενδεχομένως, αποκτάται επαγγελματικό δίπλωμα και με εξακρίβωση της υπάρξεως πρακτικής εμπειρίας σε επιχείρηση μεταφορών επί δύο έτη.
11
Πρέπει, επομένως, να δοθεί στο πρώτο ερώτημα η απάντηση ότι οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 4, της οδηγίας του Συμβουλίου 74/561 επιτρέπουν στα κράτη μέλη να θεσπίζουν κανονιστική ρύθμιση, κατά την οποία η επαγγελματική ικανότητα των υποψηφίων για την άσκηση του επαγγέλματος οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων διαπιστώνεται είτε με την απόκτηση διπλώματος είτε βάσει κατάλληλης πρακτικής εμπειρίας, ο καθορισμός της διάρκειας της οποίας ανήκει στην εκτίμηση των κρατών μελών είτε με το συνδυασμό των δύο συστημάτων.
Επί του τρίτου ερωτήματος
12
Η παράγραφος 1 του άρθρου 4 της οδηγίας προβλέπει τη δυνατότητα τα κράτη μέλη να χορηγούν προσωρινή εξαίρεση από την εφαρμογή της προϋπόθεσης επαγγελματικής ικανότητας σε ειδικές περιπτώσεις δεόντως αιτιολογημένες, όταν το ασκούν τη δραστηριότητα του μεταφορέα φυσικό πρόσωπο αποβιώνει ή πλήττεται από φυσική ή δικαιοπρακτική ανικανότητα.
Παρόλον ότι η παράγραφος 2 του άρθρου 4 της οδηγίας 74/561 επιτρέπει, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να χορηγείται οριστική εξαίρεση από την εφαρμογή της προϋπόθεσης επαγγελματικής ικανότητας, για τη συνέχιση της εκμεταλλεύσεως επιχειρήσεως μεταφοράς, ωστόσο αυτό δεν επιτρέπεται παρά εντός των καθορισμένων ορίων και των καταστάσεων που αναφέρει η παράγραφος 1 του ιδίου άρθρου, δηλαδή σε ειδικές περιπτώσεις δεόντως αιτιολογημένες, σε περίπτώση θανάτου ή φυσικής ή δικαιοπρακτικής ανικανότητας του φυσικού προσώπου που ασκεί τη δραστηριότητα του μεταφορέα.
13
Αυτό το συμπέρασμα επιβάλλεται λόγω του ότι η παράγραφος 2 αντιμετωπίζει κατάσταση όπου, αντιθέτως προς την παράγραφο 1, ο υποψήφιος για την άσκηση του επαγγέλματος του μεταφορέα κατέχει συμπληρωματικούς τίτλους τους οποίους μπορεί να προβάλλει (πρακτική εμπειρία στην επιχείρηση) για να απαλλαγεί, όχι πλέον προσωρινά αλλά οριστικά, από την εφαρμογή της προϋπόθεσης επαγγελματικής ικανότητας που αναφέρει το άρθρο 3, παράγραφος 1, ενώ αυτή η εξαίρεση δεν μπορεί, ωστόσο, να αντιμετωπιστεί παρά για το μόνο λόγο να επιτραπεί σε μια επιχείρηση, η οποία έχει αποργανωθεί λόγω απρόβλεπτης αναχώρησης του αρχηγού της, να συνεχίσει τη δραστηριότητά της.
Η χρησιμοποίηση του επιχειρήματος «εν τούτοις» στην παράγραφο 2 του άρθρου 4 επιβεβαιώνει ότι οι δύο παράγραφοι αποτελούν συνδυασμένες διατάξεις.
14
Προσήκει, επομένως, στο τρίτο ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας, έχει εφαρμογή αποκλειστικά στην περίπτωση, η οποία αναφέρεται στην παράγραφο 1, του θανάτου ή της φυσικής ή δικαιοπρακτικής ανικανότητας του φυσικού προσώπου το οποίο ασκεί τη δραστηριότητα του μεταφορέα ή το οποίο πληροί την προϋπόθεση της επαγγελματικής ικανότητας.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
15
Το άρθρο 5 αποτελεί μεταβατική διάταξη που αφορά την περίπτωση των προσώπων στα οποία είχε δοθεί, πριν από την 1η Ιανουαρίου 1978, σε ένα κράτος μέλος, δυνάμει της εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως, η άδεια ασκήσεως του επαγγέλματος οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων.
Τα εν λόγω πρόσωπα τεκμαίρεται ότι πληρούν την προϋπόθεση επαγγελματικής ικανότητας και απαλλάσσονται από το να προσκομίσουν την απόδειξή της.
16
Εν τούτοις, η παράγραφος 2 του ιδίου άρθρου περιορίζει το περιεχόμενο αυτού του κανόνα, προβλέποντας ότι τα πρόσωπα τα οποία έλαβαν, μετά την 31η Δεκεμβρίου 1974 και προ της 1ης Ιανουαρίου 1978, την άδεια ασκήσεως του οικείου επαγγέλματος, χωρίς να έχουν δικαιολογήσει την επαγγελματική τους ικανότητα, θα πρέπει να το πράξουν πριν από την 1η Ιανουαρίου 1980.
Αυτή η διάταξη της οδηγίας θεσπίστηκε προς το σκοπό να ρυθμίσει τις προ της θέσεως της σε ισχύ (1η Ιανουαρίου 1977) καταστάσεις ή τις υπό εξακρίβωση καταστάσεις.
Αφορά καταστάσεις διαφορετικές από αυτές στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 4.
17
Πρέπει, επομένως, να δοθεί στο ερώτημα η απάντηση ότι, η διάταξη του άρθρου 5, παράγραφος 2, δεν αντιτάσσεται στα πρόσωπα που έχουν τύχει, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2 οριστικής εξαιρέσεως, λόγω του ότι κατέχουν πρακτική εμπειρία τουλάχιστον τριών ετών στην τρέχουσα διαχείριση της επιχειρήσεως.
Επί του τετάρτου ερωτήματος
18
Το άρθρο 4 προβλέπει τις περιπτώσεις στις οποίες η εκμετάλλευση μιας επιχειρήσεως διακόπτεται αιφνιδίως, λόγω του θανάτου ή της ανικανότητας του προσώπου που τη διευθύνει.
Η συμπλήρωση του έτους συνταξιοδοτήσεως δεν μπορεί να θεωρηθεί· ως αιφνίδιο γεγονός, εφόσον μπορεί να προβλεφθεί.
Δεν μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί ότι η συμπλήρωση του έτους συνταξιοδοτήσεως υπάγεται στην έννοια της φυσικής ανικανότητας.
19
Πρέπει, επομένως, να δοθεί αρνητική απάντηση στο ερώτημα.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με παρεμπίπτουσα απόφαση της 13ης Ιουνίου 1978, το Raad van State, αποφαίνεται:
1)
Οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 4, της οδηγίας του Συμβουλίου 74/561 επιτρέπουν στα κράτη μέλη να θεσπίζουν κανονιστική ρύθμιση, κατά την οποία η επαγγελματική ικανότητα των υποψηφίων για την άσκηση του επαγγέλματος οδικού μεταφορέα εμπορευμάτων διαπιστώνεται είτε με την απόκτηση διπλώματος είτε βάσει κατάλληλης πρακτικής εμπειρίας, ο καθορισμός της διάρκειας της οποίας ανήκει στην εκτίμηση των κρατών μελών είτε με το συνδυασμό των δύο συστημάτων.
2)
Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας έχει εφαρμογή αποκλειστικά στην περίπτωση, η οποία αναφέρεται στην παράγραφο 1, του θανάτου ή της φυσικής ή δικαιοπρακτικής ανικανότητας του φυσικού προσώπου το οποίο ασκεί τη δραστηριότητα του μεταφορέα ή το οποίο πληροί την προϋπόθεση της επαγγελματικής ικανότητας.
3)
Η διάταξη του άρθρου 5, παράγραφος 2, δεν αντιτάσσεται στα πρόσωπα που έχουν τύχει, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2, οριστικής εξαιρέσεως, λόγω του ότι κατέχουν πρακτική εμπειρία τουλάχιστον τριών ετών στην τρέχουσα διαχείριση της επιχειρήσεως.
4)
Δεν μπορεί να νοείται ως «φυσική ανικανότητα», κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 74/561, η συμπλήρωση έτους ηλικίας, μετά την οποία το πρόσωπο θεωρείται ότι δεν μπορεί να συμμετέχει στην επαγγελματική ζωή.
Mertens de Wilmars
Donner
O'Keeffe
Δημοσιεύτηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 22 Μαρτίου 1979.
Ο γραμματέας
Α. Van Houtte
Ο πρόεδρος του πρώτου τμήματος
J. Mertens de Wilmars
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.