62021CJ0391
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 19 września 2024 r. (
*1
)
Odwołanie – Prawo instytucjonalne – Jednolity statut posła do Parlamentu Europejskiego – Posłowie do Parlamentu Europejskiego wybrani w okręgach włoskich – Przyjęcie decyzji w sprawie emerytur i rent przez włoską izbę deputowanych – Zmiana wysokości emerytur i rent włoskich posłów krajowych – Wprowadzona w związku z tym przez Parlament Europejski zmiana wysokości emerytury byłego posła do Parlamentu Europejskiego wybranego we Włoszech – Cofnięcie i zastąpienie decyzji Parlamentu – Zachowanie interesu prawnego w uchyleniu wyroku Sądu Unii Europejskiej
W sprawie C‑391/21 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 24 czerwca 2021 r.,
Enrico Falqui, zamieszkały we Florencji (Włochy), którego reprezentowali F. Sorrentino i A. Sandulli, avvocati,
strona skarżąca,
w której drugą stroną postępowania jest:
Parlament Europejski, który reprezentowali S. Alves i S. Seyr, w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, J.-C. Bonichot, S. Rodin (sprawozdawca) i L.S. Rossi, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Kokott,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
po zapoznaniu się z opinią rzecznik generalnej na posiedzeniu w dniu 11 stycznia 2024 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swoim odwołaniu Enrico Falqui wnosi o uchylenie wyroku z dnia 5 maja 2021 r., Falqui/Parlament (T‑695/19, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2021:242), w którym Sąd oddalił jego skargę o stwierdzenie nieważności, po pierwsze, pisma z dnia 8 lipca 2019 r. sporządzonego przez Parlament Europejski (zwanego dalej „sporną decyzją”), dotyczącego waloryzacji emerytury lub renty przysługującej wnoszącemu odwołanie w następstwie wejścia w życie, w dniu 1 stycznia 2019 r., decyzji nr 14/2018 Ufficio di Presidenza della Camera dei deputati (prezydium izby deputowanych, Włochy) z dnia 12 lipca 2018 r. (zwanej dalej „decyzją nr 14/2018”), po drugie, pisma z dnia 11 kwietnia 2019 r. sporządzonego przez kierownika wydziału ds. wynagrodzeń i uprawnień socjalnych posłów w Dyrekcji Generalnej ds. Finansów Parlamentu (zwanego dalej „kierownikiem wydziału”), dotyczącego pobierania emerytury, która przysługuje wnoszącemu odwołanie w następstwie wejścia w życie, w dniu 1 stycznia 2019 r., decyzji nr 14/2018, a także, po trzecie, opinii nr SJ-0836/18 służby prawnej Parlamentu z dnia 11 stycznia 2019 r. (zwanej dalej „opinią służby prawnej”).
Ramy prawne
Prawo Unii
Przepisy ZKDP
2
Artykuł 1 załącznika III do przepisów dotyczących zwrotu kosztów oraz diet posłów do Parlamentu Europejskiego, w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 lipca 2009 r. (zwanych dalej „przepisami ZKDP”), stanowił:
„1.   Każdy poseł do Parlamentu Europejskiego ma prawo do świadczeń emerytalnych.
2.   Do momentu ustanowienia ostatecznego wspólnotowego systemu emerytalnego dla wszystkich członków Parlamentu Europejskiego i w przypadku, gdy w krajowym systemie emerytalnym nie przewidziano świadczeń emerytalnych lub gdy wysokość i/lub warunki otrzymywania w/w świadczeń nie są identyczne ze stosowanymi wobec członków parlamentu krajowego państwa członkowskiego, w którym został wybrany dany poseł, otrzymuje on, na własną prośbę, tymczasowe świadczenia emerytalne z części budżetu Unii Europejskiej przeznaczonej dla Parlamentu”.
3
Artykuł 2 załącznika III do przepisów ZKDP stanowił:
„1.   Tymczasowe świadczenia emerytalne wypłacane są w takiej samej wysokości i na tych samych warunkach co świadczenia emerytalne członków niższej izby parlamentu państwa członkowskiego, w którym poseł do Parlamentu Europejskiego został wybrany.
2.   Poseł korzystający z postanowień art. 1 ust. 2 jest zobowiązany, po przystąpieniu do systemu, do odprowadzania do budżetu Unii Europejskiej składki emerytalnej obliczanej w taki sposób, aby odpowiadała ona składce, jaką uiszcza, w myśl przepisów krajowych, członek izby niższej parlamentu danego państwa członkowskiego”.
4
Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 załącznika III do przepisów ZKDP:
„1.   Wniosek o przystąpienie do niniejszego tymczasowego systemu emerytalnego powinien zostać złożony w okresie dwunastu miesięcy od daty rozpoczęcia pełnienia mandatu posła.
W przypadku przekroczenia tego terminu jako datę przystąpienia przyjmuje się pierwszy dzień miesiąca, w którym wniosek został przyjęty.
2.   Wniosek o wypłacanie świadczeń emerytalnych powinien zostać złożony w terminie sześciu miesięcy od momentu nabycia prawa do emerytury.
W przypadku przekroczenia tego terminu jako datę przystąpienia do systemu emerytalnego przyjmuje się pierwszy dzień miesiąca, w którym wniosek został przyjęty” [tłumaczenie nieoficjalne].
Statut posła
5
Artykuł 25 ust. 1 i 2 decyzji Parlamentu Europejskiego 2005/684/WE, Euratom, z dnia 28 września 2005 r. w sprawie przyjęcia statutu posła do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. 2005, L 262, s. 1, zwanego dalej „statutem posła”), który wszedł w życie w dniu 14 lipca 2009 r., ma następujące brzmienie:
„1.   Posłowie, którzy byli już członkami Parlamentu przed wejściem w życie niniejszego statutu i zostali ponownie wybrani, mogą w zakresie wynagrodzenia, odprawy przejściowej i poszczególnych rent pozostać przez cały okres działalności poselskiej przy obecnym systemie krajowym.
2.   Płatności tych dokonuje się z budżetu państwa członkowskiego”.
6
Artykuł 28 ust. 1 statutu posła stanowi:
„Uprawnienia do świadczeń emerytalnych nabyte przez posłów na mocy uregulowań poszczególnych państw członkowskich do momentu wejścia w życie niniejszego statutu pozostają w pełni w mocy”.
Przepisy wykonawcze
7
Motyw 7 decyzji Prezydium Parlamentu Europejskiego 2009/C 159/01 z dnia 19 maja i 9 lipca 2008 r. ustanawiającej przepisy wykonawcze do statutu posła do Parlamentu Europejskiego (Dz.U. 2009, C 159, s. 1), zmienionej decyzją Prezydium Parlamentu Europejskiego 2010/C 340/06 z dnia 13 grudnia 2010 r. (Dz.U. 2010, C 340, s. 6) (zwanej dalej „przepisami wykonawczymi”), stanowi:
„Należy […] zapewnić, za pomocą przepisów przejściowych, by osoby korzystające z pewnych świadczeń przyznanych na podstawie przepisów ZKDP mogły z nich nadal korzystać po uchyleniu tych przepisów zgodnie z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań. Należy również zagwarantować przestrzeganie praw emerytalnych nabytych w oparciu o przepisy ZKDP przed wejściem w życie statutu [posła]”.
8
Artykuł 49 ust. 1 przepisów wykonawczych stanowi:
„Po wygaśnięciu mandatu poseł, który sprawował mandat przez co najmniej pełny rok, ma prawo do dożywotniej emerytury wypłacanej, począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnął wiek 63 lat.
Były poseł lub jego przedstawiciel prawny składa, z wyjątkiem przypadków siły wyższej, wniosek o wypłacanie świadczeń emerytalnych w terminie sześciu miesięcy od momentu nabycia prawa. Po upływie tego terminu za datę rozpoczęcia pobierania emerytury przyjmuje się pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął wniosek”.
9
Zgodnie z art. 73 przepisów wykonawczych weszły one w życie jednocześnie z wejściem w życie statutu posła, a mianowicie w dniu 14 lipca 2009 r.
10
Artykuł 74 przepisów wykonawczych stanowi, że z zastrzeżeniem przepisów przejściowych przewidzianych w ich tytule IV, a w szczególności art. 75 tych przepisów, przepisy ZKDP wygasają z dniem wejścia w życie statutu posła.
11
Zgodnie z art. 75 przepisów wykonawczych:
„1.   Renta rodzinna, renta inwalidzka, dodatkowa renta inwalidzka przyznawana dzieciom pozostającym na utrzymaniu oraz emerytura, przyznawane zgodnie z załącznikami I, II i III [do] przepisów ZKDP, są nadal wypłacane zgodnie z tymi załącznikami osobom, którym świadczenia te przysługiwały przed dniem wejścia w życie statutu [posła].
W przypadku gdy były poseł otrzymujący rentę inwalidzką umrze po dniu 14 lipca 2009 r., jego małżonek, partner w związku niemałżeńskim lub dzieci pozostające na utrzymaniu otrzymują rentę rodzinną zgodnie z warunkami określonymi w załączniku I [do] przepisów ZKDP.
2.   Prawa emerytalne uzyskane przed dniem wejścia w życie statutu [posła] na podstawie wyżej wymienionego załącznika III stanowią prawa nabyte. Osoby, które nabyły prawa w tymże systemie emerytalnym, otrzymują świadczenia obliczone na podstawie praw nabytych na podstawie wyżej wymienionego załącznika III, o ile spełniają przesłanki przewidziane w prawie krajowym danego państwa członkowskiego i złożyły wniosek, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wyżej wymienionego załącznika III”.
Prawo włoskie
12
Zgodnie z art. 1 ust. 1–3 decyzji nr 14/2018:
„1.   Począwszy od dnia 1 stycznia 2019 r. wysokość świadczeń dożywotnich, bezpośrednich i z rewersji, oraz części świadczenia dożywotniego w ramach świadczeń społecznych pro rata, bezpośrednich i z rewersji, do których uprawnienia zostały nabyte na podstawie przepisów obowiązujących w dniu 31 grudnia 2011 r., oblicza się zgodnie z nowymi zasadami przewidzianymi w niniejszej decyzji.
2.   Nowe obliczenie, o którym mowa w poprzednim ustępie, następuje poprzez pomnożenie wysokości składki indywidualnej przez współczynnik przeliczeniowy związany z wiekiem posła w dniu, w którym poseł nabył prawo do świadczenia dożywotniego lub do świadczenia społecznego pro rata.
3.   Stosuje się współczynniki przeliczeniowe wskazane w tabeli 1, załączonej do niniejszej decyzji”.
Okoliczności powstania sporu
13
Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 13–23 zaskarżonego wyroku. Dla celów niniejszego odwołania można je streścić w następujący sposób.
14
Wnoszący odwołanie, E. Falqui, jest byłym posłem do Parlamentu Europejskiego, wybranym we Włoszech. Przysługuje mu emerytura.
15
Poprzez dodanie wzmianki na rozliczeniu emerytury za styczeń 2019 r. Parlament poinformował wnoszącego odwołanie, że w wykonaniu decyzji nr 14/2018 wysokość jego emerytury może ulec przeliczeniu, co może ewentualnie prowadzić do konieczności zwrócenia przez niego nienależnie wypłaconych mu kwot.
16
Z dniem 1 stycznia 2019 r. Parlament, stosując tę decyzję na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, obniżył wysokość świadczeń emerytalnych wnoszącego odwołanie.
17
Nieopatrzonym datą pismem kierownika wydziału, załączonym do rozliczenia emerytury wnoszącego odwołanie za luty 2019 r., Parlament poinformował przede wszystkim wnoszącego odwołanie, że w opinii służby prawnej potwierdzono automatyczne stosowanie decyzji nr 14/2018 do jego sytuacji. W piśmie tym dodano, że po otrzymaniu niezbędnych informacji od Camera dei deputati (izby deputowanych, Włochy) Parlament powiadomi wnoszącego odwołanie o ponownym ustaleniu wysokości jego emerytury i przystąpi do odzyskania ewentualnej różnicy w ciągu kolejnych dwunastu miesięcy. Wreszcie poinformował on wnoszącego odwołanie, że ostateczna wysokość jego emerytury zostanie ustalona w drodze formalnego aktu, na który będzie można złożyć zażalenie lub skargę o stwierdzenie nieważności.
18
Pismem z dnia 11 kwietnia 2019 r. kierownik wydziału poinformował w pierwszej kolejności wnoszącego odwołanie, że – jak zapowiedział w piśmie załączonym do rozliczenia emerytury wnoszącego odwołanie za luty 2019 r. – wysokość jego emerytury zostanie dostosowana, na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, do wysokości obniżenia analogicznych świadczeń emerytalnych wypłacanych we Włoszech byłym posłom krajowym przez izbę deputowanych na podstawie decyzji nr 14/2018. W drugiej kolejności wskazano, że wysokość emerytury wnoszącego odwołanie zostanie dostosowana od kwietnia 2019 r. – z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2019 r. – na podstawie projektu dotyczącego ustalenia nowej wysokości emerytury, przekazanego w załączniku do tej decyzji. W trzeciej kolejności w piśmie z dnia 11 kwietnia 2019 r. wyznaczono wnoszącemu odwołanie termin 30 dni na przedstawienie uwag, biegnący od dnia doręczenia tego pisma. W braku uwag skutki tego pisma byłyby uważane za ostateczne i pociągałyby za sobą między innymi obowiązek zwrotu kwot nienależnie pobranych za miesiące od stycznia do marca 2019 r.
19
Wiadomością elektroniczną z dnia 23 maja 2019 r. wnoszący odwołanie przekazał swoje uwagi Parlamentowi.
20
W dniu 10 czerwca 2019 r. wnoszący odwołanie wniósł do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności, zarejestrowaną pod numerem T‑347/19, na pismo z dnia 11 kwietnia 2019 r. Skarga ta została odrzucona postanowieniem z dnia 3 lipca 2020 r., Falqui i Poggiolini/Parlament (T‑347/19 i T‑348/19, EU:T:2020:303), jako oczywiście niedopuszczalna. Wnoszący odwołanie nie wniósł odwołania od tego postanowienia.
21
W spornej decyzji kierownik wydziału wskazał, że uwagi przekazane przez wnoszącego odwołanie nie zawierały elementów, które uzasadniałyby zmianę stanowiska Parlamentu wyrażonego w projekcie decyzji. W konsekwencji wynikająca z niego wysokość świadczeń emerytalnych i plan zwrotu nienależnych kwot, które zostały ponownie obliczone i przekazane w załączniku do projektu decyzji, stały się ostateczne w dniu doręczenia spornej decyzji.
22
Początkowo wnoszącemu odwołanie nie doręczono spornej decyzji, która została zwrócona przez pocztę włoską na pocztę belgijską. Dopiero w dniu 29 sierpnia 2019 r., gdy Parlament podniósł zarzut niedopuszczalności skargi wniesionej w sprawie T‑347/19, wnoszący odwołanie zapoznał się ze sporną decyzją. Jednakże po podniesieniu wspomnianego zarzutu niedopuszczalności Parlament w dalszej kolejności w odpowiedni sposób doręczył sporną decyzję po raz drugi.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
23
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 11 października 2019 r. wnoszący odwołanie wniósł skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji, pisma z dnia 11 kwietnia 2019 r. i opinii służby prawnej.
24
Na poparcie swych żądań stwierdzenia nieważności wnoszący odwołanie podniósł trzy zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczył naruszenia przepisów wykonawczych. Zarzut drugi dotyczył tego, że z uwagi na zarzucaną niezgodność z prawem decyzji nr 14/2018 w świetle prawa włoskiego Parlament powinien był odmówić zastosowania tej decyzji do sytuacji wnoszącego odwołanie. Zarzut trzeci dotyczył naruszenia zasad pierwszeństwa, pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań i proporcjonalności.
25
Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił te trzy zarzuty i w konsekwencji oddalił tę skargę.
Postępowanie i żądania stron przed Trybunałem
26
Wnoszący odwołanie wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku;
–
stwierdzenie nieważności opinii służby prawnej, projektu decyzji i spornej decyzji oraz
–
obciążenie Parlamentu kosztami postępowania w obu instancjach.
27
Parlament wnosi do Trybunału o:
–
oddalenie odwołania oraz
–
obciążenie wnoszącego odwołanie kosztami postępowania, w tym kosztami postępowania w pierwszej instancji.
28
W dniu 12 stycznia 2022 r. E. Falqui złożył w sekretariacie Trybunału odpis wyroku nr 4/2021 Consiglio di giurisdizione della Camera dei deputati (rady sądu izby deputowanych, Włochy) z dnia 23 grudnia 2021 r. (zwanego dalej „wyrokiem nr 4/2021”), stwierdzającego nieważność decyzji nr 14/2018. Na tym etapie dokument ten nie został włączony do akt sprawy.
29
W dniu 9 marca 2022 r. wnoszący odwołanie w sprawie Santini i in./Parlament (C‑198/21 P) złożyli ten sam wyrok w sekretariacie Trybunału.
30
W niniejszej sprawie, a także w sprawach Coppo Gavazzi i in./Parlament (C‑725/20 P) oraz Santini i in./Parlament (C‑198/21 P) w dniu 16 marca 2022 r. sekretariat przekazał stronom w tych sprawach środek organizacji postępowania zarządzony przez sędziego sprawozdawcę i rzecznik generalną na podstawie art. 62 regulaminu postępowania przed Trybunałem, zgodnie z którym wezwano te strony do przedstawienia wszystkich dokumentów mogących mieć wpływ na przedmiot dotyczącej ich sprawy, a w szczególności wyroku nr 4/2021.
31
W dniu 23 marca 2022 r. wnoszący odwołanie przedstawił szereg dokumentów, w tym wyrok nr 4/2021. W dniu 29 marca 2022 r. Parlament również przedstawił szereg dokumentów, w tym wyrok nr 4/2021 i dokument zatytułowany „Nowe zasady obliczania emerytur i rent przyjęte przez włoską izbę deputowanych”. Instytucja ta poinformowała również Trybunał, że po otrzymaniu dodatkowych wyjaśnień, o które zwróciła się do izby deputowanych w odniesieniu do konkretnego stosowania tych zasad, dokona ona ponownego obliczenia emerytury wnoszącego odwołanie i przekaże mu nowy projekt decyzji dotyczącej ustalenia jego uprawnień emerytalnych, w przedmiocie którego będzie on miał możliwość przedstawienia uwag przed wydaniem ostatecznej decyzji.
32
W dniu 21 września 2022 r. Parlament wydał ostateczną decyzję ustalającą nową wysokość emerytury wnoszącego odwołanie wraz z należnymi zaległościami (zwaną dalej „nową decyzją Parlamentu”).
33
Postanowieniem z dnia 25 października 2022 r. prezes Trybunału zwrócił się do stron o wyjaśnienie, czy uważają one, po pierwsze, że nowa decyzja Parlamentu zastąpiła ex tunc sporną decyzję, i po drugie, że w następstwie przyjęcia tej nowej decyzji odwołanie zachowało swój przedmiot.
34
W dniu 29 listopada 2022 r. Parlament wyjaśnił, że uważa, iż nowa decyzja Parlamentu zastąpiła ze skutkiem ex tunc sporną decyzję, lecz że odwołanie zachowało swój przedmiot. W interesie stron i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości byłoby bowiem, aby Trybunał wypowiedział się w przedmiocie zasadności odwołania w celu wyjaśnienia kwestii, czy zaskarżony wyrok narusza prawo i czy Parlament może ponownie obliczyć, na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, świadczenie emerytalne wnoszącego odwołanie w przypadku zmiany, którą wprowadzono w mających zastosowanie przepisach krajowych.
35
Pismem złożonym w dniu 29 listopada 2022 r. wnoszący odwołanie wskazał, że uważa, iż nadal ma interes w tym, aby Trybunał wypowiedział się w przedmiocie wykładni art. 75 ust. 2 przepisów wykonawczych. W nowej decyzji Parlamentu instytucja ta nadal bowiem odwoływała się w sposób automatyczny do przepisów krajowych w celu zmiany zasad obliczania wysokości emerytury wypłacanej na podstawie przepisów ZKDP, co skutkowałoby tym, że zainteresowany były poseł do Parlamentu Europejskiego byłby narażony w tym względzie na ryzyko zmiany decyzji krajowego organu politycznego.
W przedmiocie odwołania
36
Na poparcie odwołania, w którym zmierza on w istocie do podważenia potwierdzenia przez Sąd zasadności wykładni art. 75 przepisów wykonawczych w związku z art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP (zwanych dalej „przepisami wewnętrznymi Parlamentu”), wnoszący odwołanie podnosi pięć zarzutów. Zarzut pierwszy składa się w istocie z trzech części. Część pierwsza dotyczy błędnej wykładni art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP oraz art. 75 przepisów wykonawczych, część druga – naruszenia art. 28 statutu posła, a część trzecia – błędnej oceny skutków decyzji nr 14/2018. Zarzut drugi, który składa się z dwóch części, dotyczy naruszenia zasad ochrony uzasadnionych oczekiwań i proporcjonalności. W zarzucie trzecim wnoszący odwołanie podnosi, że Sąd błędnie orzekł, iż krajowy system emerytalny może być automatycznie stosowany przez Parlament do jego byłych posłów, bez weryfikacji przez tę instytucję legalności tego krajowego systemu. Zarzut czwarty dotyczy popełnionego przez Sąd błędu polegającego na nieuwzględnieniu skutków orzeczenia sądowego wydanego po wydaniu decyzji nr 14/2018. Zarzut piąty, który składa się z trzech części, dotyczy naruszeń prawa popełnionych przez Sąd w zakresie, w jakim, po pierwsze, Sąd niesłusznie odrzucił zarzuty drugi i trzeci skargi w pierwszej instancji jako niedopuszczalne, po drugie, stwierdził on brak swojej właściwości do orzekania w przedmiocie zwrotu nienależnie potrąconych kwot w przypadku uwzględnienia skargi, a po trzecie, obciążył wnoszącego odwołanie jego własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Parlament.
Uwagi wstępne dotyczące dalszego istnienia interesu prawnego wnoszącego odwołanie
37
Z pkt 32 niniejszego wyroku wynika, że nowa decyzja Parlamentu, wydana w toku postępowania przed Trybunałem, ma na celu ustalenie nowej wysokości świadczeń emerytalnych wypłacanych wnoszącemu odwołanie wraz z należnymi zaległościami.
38
W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zarówno przedmiot skargi, jak i interes prawny muszą istnieć, pod rygorem umorzenia postępowania, do momentu wydania orzeczenia sądowego, co oznacza, że odwołanie powinno w efekcie móc doprowadzić do poprawy sytuacji wnoszącego odwołanie (wyrok z dnia 4 września 2018 r., ClientEarth/Komisja, C‑57/16 P, EU:C:2018:660, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
39
Jednakże interes prawny skarżącego niekoniecznie przestaje istnieć ze względu na to, iż akt zaskarżony przez skarżącego przestał wywoływać skutki w trakcie postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 28 maja 2013 r., Abdulrahim/Rada i Komisja, C‑239/12 P, EU:C:2013:331, pkt 62).
40
W niektórych okolicznościach wnoszący odwołanie może zachować interes w żądaniu stwierdzenia nieważności aktu uchylonego w toku postępowania w celu spowodowania, by podmiot, który wydał zaskarżony akt, wprowadził w przyszłości odpowiednie zmiany i w ten sposób zapobiegł powtórzeniu się niezgodności z prawem, którą według zarzutów obarczony jest zaskarżony akt (wyrok z dnia 6 września 2018 r., Bank Mellat/Rada, C‑430/16 P, EU:C:2018:668, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).
41
W niniejszej sprawie z odpowiedzi Parlamentu z dnia 29 listopada 2022 r., streszczonej w pkt 34 niniejszego wyroku, wynika jednoznacznie, że instytucja ta zamierza, również w przyszłości, przeliczyć emerytury byłych posłów do Parlamentu Europejskiego w przypadku zmiany przepisów krajowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP (zwanych dalej „systemem dynamicznym”).
42
Chociaż Parlament zastąpił sporną decyzję nową decyzją, to jednak decyzja ta opiera się na wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego pobierających emeryturę, takich jak wnoszący odwołanie, którzy są objęci zakresem stosowania załącznika III do przepisów ZKDP (zwanych dalej „zainteresowanymi byłymi posłami do Parlamentu Europejskiego”).
43
To właśnie ta wykładnia została zakwestionowana przez wnoszącego odwołanie w ramach niniejszego odwołania. Wynika z tego, że niezależnie od zastąpienia ex tunc spornej decyzji wnoszący odwołanie zachowuje interes w stwierdzeniu, że Sąd naruszył prawo, potwierdzając zasadność tej wykładni, która może zostać wdrożona przez Parlament przy przyjmowaniu w przyszłości decyzji analogicznych do spornej decyzji lub do nowej decyzji Parlamentu, w związku z czym istnieje nie tylko ryzyko powtórzenia się zarzucanej niezgodności z prawem, w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 40 niniejszego wyroku, lecz również ryzyko, że w przypadku skargi o stwierdzenie nieważności takich podobnych decyzji Sąd ponownie dopuści się podniesionych naruszeń prawa, które doprowadziły go do potwierdzenia zasadności wspomnianej wykładni.
44
Wynika z tego, że należy uznać, iż wnoszący odwołanie zachowuje interes prawny we wniesieniu skargi do Trybunału w zakresie, w jakim niniejsze odwołanie jest skierowane przeciwko uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiącemu niezbędną podstawę oceny Sądu, zgodnie z którą z wewnętrznych przepisów Parlamentu wynika, że instytucja ta była zobowiązana do stosowania wobec wnoszącego odwołanie systemu dynamicznego.
W przedmiocie zarzutu pierwszego
Argumentacja stron
45
Zarzut pierwszy składa się w istocie z trzech części.
46
W części pierwszej wnoszący odwołanie podnosi, że wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 49 zaskarżonego wyroku, statut posła uchylił i uniemożliwił stosowanie przepisów ZKDP na przyszłość.
47
Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 załącznika III do przepisów ZKDP ustanowiony przez te przepisy system emerytalny ma jedynie charakter tymczasowy. Jednakże w przepisach wykonawczych uściślono, że w celu ochrony uzasadnionych oczekiwań zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego uprawnienia emerytalne już przyznane, a w każdym razie już nabyte, na podstawie przepisów ZKDP pozostają niezmienione.
48
Z motywu 7 przepisów wykonawczych, jak również z art. 75 tych przepisów, interpretowanego w świetle zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, wynika, że świadczenia przyznane lub nabyte na podstawie przepisów ZKDP w okresie ich obowiązywania są, wbrew temu, co stwierdził Sąd w pkt 57 zaskarżonego wyroku, nienaruszalne. Odniesienie do prawa krajowego, zawarte w załączniku III do przepisów ZKDP, należy zatem rozumieć jako odniesienie do ustawodawstwa krajowego, jakie miało zastosowanie w chwili nabycia prawa do emerytury.
49
Wbrew temu, co stwierdził Sąd, okoliczności, że w przepisach ZKDP uściślono, iż system emerytalny ustanowiony w tych przepisach jest „tymczasowy”„[d]o momentu ustanowienia ostatecznego wspólnotowego systemu emerytalnego dla wszystkich członków Parlamentu Europejskiego”, nie można interpretować w ten sposób, że system ten powinien zostać utrzymany po wejściu w życie statutu posła. Użycie trybu oznajmującego czasu teraźniejszego wyraża jedynie aktualny wówczas charakter przepisu – w chwili jego wprowadzenia i do chwili jego uchylenia.
50
Artykuł 75 przepisów wykonawczych nie przewiduje, że emerytury już przyznane lub nabyte już uprawnienia emerytalne będą w przyszłości nadal regulowane zasadą, zgodnie z którą wysokość świadczeń emerytalnych zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego powinna być w każdym czasie powiązana z emeryturą, z której korzystają posłowie krajowi, lecz przewiduje, że emerytury przyznane już w przeszłości na podstawie tej zasady „są nadal wypłacane” i że nabyte już uprawnienia emerytalne „stanowią prawa nabyte”.
51
Gdyby świadczenia przyznane lub nabyte na podstawie przepisów ZKDP nie były nienaruszalne na podstawie przepisów wykonawczych, byłyby one sprzeczne z ich celem związanym z ochroną uzasadnionych oczekiwań, ponieważ zainteresowani byli posłowie do Parlamentu Europejskiego byliby narażeni na zmiany w zasadach obliczania wysokości ich świadczeń emerytalnych ze względu na nowe przepisy krajowe w tej dziedzinie, podczas gdy posłowie do Parlamentu Europejskiego wykonujący swój mandat od kadencji 2009–2014 mieliby prawo do emerytury w wysokości pewnej i nienaruszalnej.
52
W części drugiej zarzutu pierwszego wnoszący odwołanie zarzuca Sądowi, że ten w pkt 62 zaskarżonego wyroku uznał, iż dokonana przez niego w pkt 57 tego wyroku wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana stosować w każdym czasie te same zasady dotyczące wysokości i warunków świadczeń emerytalnych zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego co zasady określone w prawie państwa członkowskiego, w którym posłowie ci zostali wybrani, nie jest sprzeczna z art. 28 statutu posła, ponieważ przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do uprawnień emerytalnych, które posłowie nabyli na podstawie systemów krajowych, podczas gdy uprawnienia emerytalne wnoszącego odwołanie zostały nabyte na podstawie przepisów załącznika III do przepisów ZKDP.
53
Tymczasem z art. 1 ust. 2 i z art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP wynika, że celem tych przepisów było uniknięcie wszelkich różnic w traktowaniu między, po pierwsze, posłami do Parlamentu Europejskiego wybranymi w państwach członkowskich gwarantujących, na ich własny koszt, takie samo świadczenie emerytalne jak w przypadku posłów krajowych, i po drugie, posłami do Parlamentu Europejskiego wybranymi w państwach członkowskich, które – tak jak Republika Włoska – nie przewidywały na ich rzecz takich samych świadczeń emerytalnych jak w przypadku członków parlamentu krajowego.
54
W związku z tym, nawet gdyby należało uznać, podobnie jak Sąd, że art. 28 statutu posła odnosi się wyłącznie do posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy nabyli prawo do emerytury „na mocy uregulowań poszczególnych państw członkowskich”, cel polegający na zapewnieniu równości dwóch kategorii posłów do Parlamentu Europejskiego, o których mowa w poprzednim punkcie, stoi na przeszkodzie temu, by system przejściowy dotyczący byłych posłów już uprawnionych do emerytury w chwili wejścia w życie statutu posła mógł być odmienny, w istocie, w zależności od tego, czy emerytura ta jest przyznawana przez państwo członkowskie, czy przez Parlament na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP.
55
W części trzeciej zarzutu pierwszego wnoszący odwołanie zarzuca Sądowi, że ten uznał, iż decyzja nr 14/2018 miała wpływ jedynie na wysokość świadczeń emerytalnych byłych posłów do włoskiego parlamentu, podczas gdy miała ona wpływ na ich prawo do emerytury jako takie, i to z mocą wsteczną.
56
Decyzja ta przewidywała bowiem zastąpienie uprawnień emerytalnych już nabytych i wypłaconych na podstawie włoskiego systemu sprzed 2012 r., który przewidywał przyznanie świadczenia o charakterze mieszanym z emeryturami i ubezpieczeniami, przez składkowy system emerytalny. Wynika z tego, że stosując decyzję nr 14/2018 do sytuacji zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, Parlament zmieniłby nie tylko wysokość ich świadczeń emerytalnych, lecz również ich nabyte uprawnienia emerytalne, uchylając z mocą wsteczną to prawo i zastępując je innym, którego charakter i warunki przyznania są odmienne.
Ocena Trybunału
– Uwagi wstępne
57
W części pierwszej zarzutu pierwszego wnoszący odwołanie podnosi, że statut posła uchylił i uniemożliwił stosowanie przepisów ZKDP na przyszłość, w związku z czym kwota świadczeń przyznanych lub nabytych na podstawie przepisów ZKDP w okresie ich obowiązywania stała się niezmienna.
58
Poprzez taki zarzut szczegółowy wnoszący odwołanie kwestionuje w istocie zasadność wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą jest on zobowiązany do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
59
To samo dotyczy części drugiej, ponieważ dokonana przez Sąd w pkt 62 zaskarżonego wyroku wykładnia art. 28 statutu posła, zgodnie z którą przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do uprawnień emerytalnych nabytych przez posłów na podstawie systemów krajowych, stanowi jeden z powodów, dla których Sąd orzekł, że art. 75 ust. 2 zdanie pierwsze przepisów wykonawczych nie może być interpretowany w ten sposób, że gwarantuje on zainteresowanym byłym posłom prawo do stałej i niezmiennej wysokości świadczeń emerytalnych.
60
W części trzeciej tego zarzutu wnoszący odwołanie podnosi, że decyzja nr 14/2018 miała wpływ na jego prawo do emerytury. W związku z tym w części tej wnoszący odwołanie nie kwestionuje zasadności wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą jest on zobowiązany do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
61
Wynika stąd, że należy zbadać jedynie części pierwszą i drugą zarzutu pierwszego.
– Co do istoty
62
Wnoszący odwołanie zarzuca zasadniczo Sądowi, że ten w pkt 67 zaskarżonego wyroku orzekł, iż Parlament mógł skutecznie oprzeć się na swoich wewnętrznych przepisach w celu zastosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
63
Należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP „[t]ymczasowe świadczenia emerytalne wypłacane są w takiej samej wysokości i na tych samych warunkach co świadczenia emerytalne członków niższej izby parlamentu państwa członkowskiego, w którym poseł do Parlamentu Europejskiego został wybrany”.
64
Jak wskazał w istocie Sąd w pkt 54 zaskarżonego wyroku, ze sformułowania „[t]ymczasowe świadczenia emerytalne wypłacane są w takiej samej wysokości i na tych samych warunkach” wynika, że Parlament jest zobowiązany do stosowania do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego zasad obliczania emerytur stosowanych do członków parlamentu państwa członkowskiego, w którym ci byli posłowie do Parlamentu Europejskiego zostali wybrani. Innymi słowy, instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego wobec zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
65
Ta wykładnia art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP jest zgodna z celem tego przepisu wynikającym z art. 1 ust. 2 tego załącznika.
66
Ten ostatni przepis przewiduje bowiem, że z emerytury przewidzianej w art. 2 ust. 1 wspomnianego załącznika mogą korzystać jedynie byli posłowie do Parlamentu Europejskiego, których system emerytalny państwa członkowskiego, w którym zostali wybrani, nie przewiduje systemu emerytalnego lub w wypadku których wysokość lub sposób obliczania emerytury, o którą mogą się ubiegać, nie są identyczne z tymi mającymi zastosowanie do członków parlamentu krajowego.
67
W związku z tym art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP ma zasadniczo na celu umożliwienie byłym posłom do Parlamentu Europejskiego znajdującym się w sytuacji, o której mowa w art. 1 ust. 2 tego załącznika, traktowania ich w taki sam sposób jak posłów do Parlamentu Europejskiego, których krajowy system emerytalny przewidywał prawo do emerytury, której wysokość lub zasady obliczania były takie same jak w przypadku członków ich parlamentu krajowego.
68
Wykładnia tego przepisu w ten sposób, że nakłada on na Parlament obowiązek stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, skutkuje tym samym poddaniem owych posłów, podobnie jak tych innych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, zmianom wprowadzonym do zasad obliczania wysokości emerytur członków ich parlamentu krajowego.
69
System ten, oparty na załączniku III do przepisów ZKDP, został utrzymany, na mocy art. 75 przepisów wykonawczych, po wejściu w życie statutu posła, w szczególności w odniesieniu do świadczeń emerytalnych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
70
Jest prawdą, że art. 74 przepisów wykonawczych przewiduje, że przepisy ZKDP wygasają w dniu wejścia w życie statutu posła. Jednakże, jak wyraźnie stanowi ten przepis, to wygaśnięcie przepisów ZKDP podlega przepisom przejściowym przewidzianym w tytule IV tych przepisów. Wśród tych przepisów przejściowych znajduje się art. 75 wspomnianych przepisów.
71
Zgodnie z art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych, który ma zastosowanie, jak stwierdził Sąd w pkt 51 zaskarżonego wyroku, do wnoszącego odwołanie, świadczenia emerytalne przyznawane na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP są nadal wypłacane na podstawie tego załącznika osobom, które korzystały z tych świadczeń przed dniem wejścia w życie statutu posła.
72
Jak słusznie zauważył Sąd w pkt 56 zaskarżonego wyroku, z brzmienia tego przepisu, a dokładniej z bezwzględnie wiążącego charakteru sformułowania „są nadal wypłacane [na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP]”, a także z użycia czasu teraźniejszego trybu oznajmującego w tym sformułowaniu, należy wywieść, że system dynamiczny nadal ma zastosowanie do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego po wejściu w życie statutu posła.
73
W konsekwencji Sąd nie naruszył prawa, wbrew temu, co twierdzi wnoszący odwołanie w ramach tej pierwszej części, stwierdzając w pkt 49 zaskarżonego wyroku, że przepisy załącznika III do przepisów ZKDP nie zostały uchylone w następstwie wejścia w życie statutu posła.
74
Wykładni art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych, zgodnie z którą system dynamiczny nadal ma zastosowanie do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego po wejściu w życie statutu posła, nie podważa, wbrew temu, co twierdzi wnoszący odwołanie, ani ust. 2 tego przepisu, ani motyw 7 tych przepisów wykonawczych, ani art. 28 statutu posła.
75
Jeśli chodzi przede wszystkim o art. 75 ust. 2 zdanie pierwsze przepisów wykonawczych, to przewiduje on, że „[p]rawa emerytalne uzyskane przed dniem wejścia w życie statutu [posła] na podstawie […] załącznika III [do przepisów ZKDP] stanowią prawa nabyte”.
76
Tymczasem wbrew temu, co twierdzi wnoszący odwołanie, z przepisu tego nie można wywieść żadnej gwarancji w odniesieniu do wypłaty emerytury obliczonej na podstawie zasad obliczania emerytur krajowych obowiązujących w dniu wejścia w życie statutu posła.
77
W tym względzie należy wskazać, że statut posła i przepisy wykonawcze ustanowiły dwa kolejne systemy emerytalne, z których wynikają dwa rodzaje uprawnień emerytalnych, a mianowicie, po pierwsze, uprawnienia emerytalne nabyte do dnia 14 lipca 2009 r., daty wejścia w życie wspomnianego statutu, na podstawie przepisów wewnętrznych Parlamentu, a po drugie, uprawnienia emerytalne nabyte po tej dacie, na podstawie art. 49 przepisów wykonawczych.
78
W tym kontekście art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych ma zastosowanie, jak stwierdził Sąd w pkt 50 zaskarżonego wyroku, do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, w tym do wnoszącego odwołanie, którzy wpłacili do budżetu Unii składki na podstawie art. 2 ust. 2 załącznika III do przepisów ZKDP i zaczęli pobierać emeryturę na podstawie tego załącznika przed wejściem w życie statutu posła, podczas gdy art. 75 ust. 2 przepisów wykonawczych ma zastosowanie do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy, mimo że również opłacali takie składki, nie rozpoczęli jeszcze pobierania świadczeń emerytalnych w dniu wejścia w życie statutu posła.
79
Zgodnie bowiem z art. 75 ust. 2 zdanie drugie przepisów wykonawczych „[o]soby, które nabyły prawa [na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP], otrzymują świadczenia obliczone na podstawie praw nabytych na podstawie [tego załącznika], o ile spełniają przesłanki przewidziane w prawie krajowym danego państwa członkowskiego i złożyły wniosek, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wyżej wymienionego załącznika III”.
80
W zakresie, w jakim art. 75 ust. 2 zdanie drugie przepisów wykonawczych przewiduje warunki, jakie byli posłowie do Parlamentu Europejskiego muszą spełnić, aby otrzymać emeryturę obliczoną na podstawie praw nabytych na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP, przepis ten nie ma zastosowania do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy rozpoczęli pobieranie emerytury na podstawie tego załącznika przed wejściem w życie statutu posła, takich jak wnoszący odwołanie.
81
Ponadto w zakresie, w jakim art. 75 ust. 2 zdanie drugie przepisów wykonawczych przewiduje, że zainteresowani byli posłowie do Parlamentu Europejskiego otrzymują emeryturę na podstawie załącznika III do przepisów ZKDP na podstawie praw nabytych na mocy tych przepisów, pojęcie „[nabytych] praw emerytalnych” w rozumieniu tego art. 75 ust. 2 należy rozumieć jako dotyczące praw emerytalnych wynikających ze składek zapłaconych przez każdego z zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, stanowiących podstawę obliczenia emerytury wypłacanej im na podstawie art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP. Pojęcia tego nie można zatem rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono do podnoszonego prawa do pobierania stałej i niezmiennej kwoty emerytury, obliczonej na podstawie przepisów krajowych obowiązujących w chwili wejścia w życie statutu posła lub w chwili przystąpienia do systemu ustanowionego przez ten przepis.
82
Następnie, co się tyczy motywu 7 przepisów wykonawczych, stanowi on, po pierwsze, że „osoby korzystające z pewnych świadczeń przyznanych na podstawie przepisów ZKDP [powinny móc] z nich nadal korzystać po uchyleniu tych przepisów zgodnie z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań”, i po drugie, że „[n]ależy również zagwarantować przestrzeganie praw emerytalnych nabytych w oparciu o przepisy ZKDP przed wejściem w życie statutu [posła]”.
83
Z motywu tego wynika, że uściśla on, iż świadczenia przyznawane na podstawie tego uregulowania są nadal wypłacane, przy czym nie można z tego wywnioskować, że uregulowanie to przestanie mieć zastosowanie po tej dacie.
84
Tym samym pojęcie „[nabytych] praw emerytalnych” ma w tym motywie ten sam zakres, co w art. 75 ust. 2 przepisów wykonawczych, co zostało sprecyzowane w pkt 81 niniejszego wyroku.
85
Gwarancja przewidziana w art. 75 przepisów wykonawczych, zgodnie z którą zainteresowani byli posłowie do Parlamentu Europejskiego, którzy odprowadzili składki w ramach systemu emerytalnego ustanowionego przepisami ZKDP, nadal korzystają z tego systemu i z prawa do tego, by wysokość ich świadczeń emerytalnych była ustalana zgodnie z systemem dynamicznym, przyczynia się do osiągnięcia celu związanego z ochroną uzasadnionych oczekiwań.
86
To właśnie w tym kontekście badania wewnętrznych przepisów Parlamentu Sąd mógł stwierdzić w pkt 57 zaskarżonego wyroku, nie naruszając przy tym prawa, że przepisy wewnętrzne Parlamentu wymagają w sposób wyraźny, aby Parlament stosował w każdym czasie te same zasady dotyczące wysokości i warunków świadczeń emerytalnych, co określone w prawie danego państwa członkowskiego.
87
Wreszcie, co się tyczy art. 28 statutu posła, należy stwierdzić, że w pkt 62 zaskarżonego wyroku Sąd w żaden sposób nie naruszył prawa, orzekając, iż przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do uprawnień emerytalnych, które byli posłowie do Parlamentu Europejskiego nabyli na mocy nie załącznika III do przepisów ZKDP, lecz krajowych systemów emerytalnych, jak wynika to z samego brzmienia tego przepisu. Wbrew temu, co twierdzi wnoszący odwołanie, przepis ten nie ma jako taki wpływu na wykładnię art. 75 ust. 1 przepisów wykonawczych.
88
Ponadto okoliczność, że prawa nabyte na podstawie krajowych systemów emerytalnych zostają utrzymane na mocy art. 28 statutu posła w dniu rozpoczęcia stosowania tego statutu, nie wprowadza, wbrew temu, co twierdzi wnoszący odwołanie, odmiennego traktowania na niekorzyść zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, których wysokość emerytury może ulec zmianie na podstawie systemu dynamicznego. Z art. 28 statutu posła wynika bowiem jedynie, że przyjęcie tego statutu nie ma wpływu na uprawnienia emerytalne nabyte przez byłych posłów do Parlamentu Europejskiego w ramach krajowych systemów emerytalnych, a nie że zakazuje się państwom członkowskim dokonywania zmian w zasadach obliczania emerytur wypłacanych na podstawie tych systemów.
89
W związku z tym zarówno z brzmienia, jak i z kontekstu i celu przepisów wewnętrznych Parlamentu wynika, że w pkt 67 zaskarżonego wyroku Sąd mógł orzec, nie naruszając prawa, że Parlament mógł zgodnie z prawem oprzeć się na swoich przepisach wewnętrznych w celu zastosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
90
Zarzut pierwszy należy zatem oddalić jako w części bezzasadny, a w części bezskuteczny.
W przedmiocie zarzutu drugiego
Argumentacja stron
91
Zarzut drugi składa się w istocie z dwóch części.
92
W części pierwszej wnoszący odwołanie podnosi, że z powodów przedstawionych przez niego w ramach zarzutu pierwszego Sąd błędnie orzekł w pkt 94–98 zaskarżonego wyroku, iż Parlament nie naruszył zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ nie udzielił wnoszącemu odwołanie żadnych innych zapewnień niż te zawarte w art. 75 przepisów wykonawczych i w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP.
93
W części drugiej wnoszący odwołanie utrzymuje, że Sąd naruszył zasadę proporcjonalności w pkt 100–110 zaskarżonego wyroku.
94
Po pierwsze, w pkt 110 zaskarżonego wyroku Sąd niesłusznie zbadał, czy sporna decyzja jest zgodna z tą zasadą nie w świetle zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań wynikającej z przepisów wykonawczych, lecz w świetle celu Republiki Włoskiej polegającego na zmniejszeniu wydatków publicznych ze względu na poważny kryzys gospodarczy. Zdaniem wnoszącego odwołanie, ponieważ jego emerytura obciąża budżet Unii, a nie budżet tego państwa członkowskiego, nie można powoływać się na taki cel w celu obniżenia wysokości jego emerytury.
95
Po drugie, Sąd niesłusznie orzekł, że proporcjonalny charakter spornej decyzji jest zapewniony z tego względu, że decyzja nr 14/2018 zawiera „szereg przepisów gwarantujących jej proporcjonalność, a w szczególności art. 1 ust. 6 i 7 tej [ostatniej] decyzji”. Tymczasem w wyroku rady sądu izby deputowanych stwierdzono nieważność art. 1 ust. 7 decyzji nr 14/2018 ze względu na to, że przepis ten nie wystarcza, aby zrekompensować nieproporcjonalne naruszenia wynikające z tej decyzji.
96
Po trzecie, wnoszący odwołanie utrzymuje, że jest oczywiste, iż obniżenie wysokości jego emerytury ma charakter nieproporcjonalny i nadmierny, ponieważ sporna decyzja obniżyła tę emeryturę z 3108,58 EUR do 1644 EUR.
97
Parlament podnosi, że zarzut drugi należy oddalić jako bezzasadny.
Ocena Trybunału
– Uwagi wstępne
98
W części pierwszej zarzutu drugiego wnoszący odwołanie podnosi w istocie, że stosowanie nowych zasad obliczania wysokości jego emerytury nie jest zgodne z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań, ponieważ wewnętrzne przepisy Parlamentu mają na celu zagwarantowanie niezmienności zasad obliczania emerytur i rent zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
99
Poprzez taki zarzut szczegółowy wnoszący odwołanie kwestionuje w istocie zasadność wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
100
W części drugiej tego zarzutu wnoszący odwołanie kwestionuje możliwość uwzględnienia, w ramach badania zgodności z prawem spornej decyzji, celów decyzji nr 14/2018 oraz gwarancji, jakie decyzja ta zawiera w odniesieniu do proporcjonalnego charakteru obniżenia wysokości emerytury.
101
Ten zarzut szczegółowy dotyczy zasadności dokonanej przez Sąd wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu w ten sposób, że przepisy te powinny prowadzić do dostosowania emerytur byłych posłów do Parlamentu Europejskiego z uwzględnieniem celów krajowych systemów emerytalnych oraz gwarancji oferowanych przez te systemy.
102
Z powyższego wynika, że należy zbadać zasadność zarzutu drugiego.
– Co do istoty
103
Należy przypomnieć, że zgodnie z ogólną zasadą wykładni akt prawa Unii powinien być interpretowany, tak dalece, jak to możliwe, w sposób, który nie podważa jego ważności, i w zgodzie z całością prawa pierwotnego, w tym w szczególności z postanowieniami Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). W związku z tym, wówczas gdy tekst prawa wtórnego Unii można poddać więcej niż jednej wykładni, należy dać raczej pierwszeństwo tej wykładni, która zapewnia zgodność przepisu z prawem pierwotnym, niż wykładni prowadzącej do uznania jego niezgodności z tym prawem (wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains, C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 86 i przytoczone tam orzecznictwo).
104
Należy zatem zbadać, czy wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego i która doprowadziła do przyjęcia spornej decyzji, jest zgodna z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań.
105
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału nikt nie może skutecznie powoływać się na naruszenie tej zasady, jeśli administracja nie udzieliła mu precyzyjnych zapewnień. Możliwość powołania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdej osobie, u której instytucja wzbudziła uzasadnione nadzieje. W tym względzie zapewnieniami mogącymi wzbudzić takie nadzieje są, niezależnie od formy, w jakiej zostały przekazane, dokładne, bezwarunkowe, spójne informacje, pochodzące z uprawnionych i wiarygodnych źródeł (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Deza/ECHA, C‑419/17 P, EU:C:2019:52, pkt 69, 70 i przytoczone tam orzecznictwo).
106
Natomiast jeżeli ostrożna i poinformowana osoba jest w stanie przewidzieć przyjęcie środka Unii mogącego naruszyć jej interesy, to nie może ona powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań w razie przyjęcia takiego środka (zob. podobnie wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Deza/ECHA, C‑419/17 P, EU:C:2019:52, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo).
107
W tym względzie, po pierwsze, należy zauważyć, że z pkt 63–89 niniejszego wyroku wynika, iż przepisy wewnętrzne Parlamentu gwarantują zainteresowanym byłym posłom do Parlamentu Europejskiego jedynie prawo do emerytury, której wysokość i warunki są takie same jak w przypadku emerytur pobieranych przez członków parlamentu państwa członkowskiego, w którym zostali oni wybrani.
108
Po drugie, w pkt 96 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że wnoszący odwołanie ani nie wykazał, ani nie twierdził, że Parlament udzielił mu zapewnień innych niż zawarte w tych przepisach.
109
Okoliczność, że wnoszący odwołanie przystąpił do systemu emerytalnego ustanowionego w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP, nie dała mu jednak prawa do pobierania emerytury przewidywalnej, stałej i niezmiennej w chwili przystąpienia do tego systemu. Jak słusznie bowiem orzekł Sąd w pkt 97 zaskarżonego wyroku, jedynym zapewnieniem, precyzyjnym i bezwarunkowym, jakie Parlament był w stanie mu udzielić, było zapewnienie, że wnoszący odwołanie otrzymywałby emeryturę, której wysokość i warunki byłyby takie same jak w przypadku członków parlamentu państwa członkowskiego, w którym został on wybrany, zgodnie z systemem dynamicznym.
110
Wynika z tego, że wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, jest zgodna z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań.
111
W związku z powyższym część pierwszą zarzutu drugiego należy oddalić jako bezzasadną.
112
Co się tyczy drugiej części tego zarzutu, należy zauważyć, że w zakresie, w jakim wykładnia przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego, może prowadzić do obniżenia wysokości emerytury wywierającego skutek na jakość życia zainteresowanego, wykładnia ta może prowadzić do ograniczenia prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty (zob. analogicznie wyrok ETPC z dnia 1 września 2015 r. w sprawie Da Silva Carvalho Rico przeciwko Portugalii, CE:ECHR:2015:0901DEC001334114, § 33).
113
Tymczasem prawo własności nie jest prawem absolutnym, a zatem korzystanie z niego może podlegać ograniczeniom, pod warunkiem w szczególności, że ograniczenia te są uzasadnione celami interesu ogólnego realizowanymi przez Unię (zob. podobnie wyrok z dnia 13 czerwca 2017 r., Florescu i in., C‑258/14, EU:C:2017:448, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
114
Zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 Karty wszelkie ograniczenia prawa własności zapisanego w jej art. 17 są zgodne z tym ostatnim postanowieniem, o ile są przewidziane ustawą, szanują istotę prawa własności oraz – z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności – są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób.
115
Należy zauważyć, że stosowanie systemu dynamicznego do byłych posłów do Parlamentu Europejskiego znajdujących się w sytuacji, o której mowa w art. 1 ust. 2 załącznika III do przepisów ZKDP, realizuje cel interesu ogólnego uznawany przez Unię w zakresie, w jakim zmierza ono, jak wynika z pkt 53 niniejszego wyroku, do traktowania w taki sam sposób, po pierwsze, posłów do Parlamentu Europejskiego, których system emerytalny państwa członkowskiego, w którym zostali wybrani, nie przewidywał emerytury lub przewidywał emeryturę, której wysokość lub zasady obliczania nie były takie same jak w przypadku członków parlamentu krajowego, i po drugie, posłów do Parlamentu Europejskiego, których krajowy system emerytalny przewidywał wysokość lub zasady obliczania emerytury takie same jak w przypadku członków parlamentu krajowego.
116
Natomiast cele decyzji nr 14/2018, mającej zastosowanie do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego na mocy systemu dynamicznego, mają charakter czysto krajowy. Jako takie nie mogą zatem uzasadniać obniżenia wysokości świadczeń emerytalnych, ponieważ kwoty te są wypłacane w ramach systemu emerytalnego ustanowionego nie na podstawie prawa krajowego, lecz na podstawie prawa Unii, i obciążają budżet Unii.
117
W związku z tym w pkt 102–108 zaskarżonego wyroku Sąd niesłusznie uwzględnił cele realizowane przez tę decyzję krajową w celu zbadania, czy naruszenie prawa własności wnoszących odwołanie, wynikające ze spornych decyzji, było uzasadnione.
118
Należy jednak przypomnieć, że jeśli w uzasadnieniu wyroku Sądu dopuszczono się naruszenia prawa Unii, lecz sentencja tego wyroku okazuje się zasadna w świetle innych względów prawnych, to naruszenie takie nie może skutkować uchyleniem tego wyroku i w takiej sytuacji uzasadnienie to należy zastąpić innym i oddalić odwołanie (wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., Komisja/Amazon.com i in., C‑457/21 P, EU:C:2023:985, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
119
Należy zatem zbadać, czy oddalenie zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty wydaje się zasadne ze względów prawnych innych niż te dotknięte błędem wskazanym w pkt 117 niniejszego wyroku.
120
W tym względzie należy wskazać, że stosowanie systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego rzeczywiście odpowiada temu celowi równego traktowania, wskazanemu w pkt 115 niniejszego wyroku, ponieważ skutkuje tym, że obie kategorie posłów do Parlamentu Europejskiego wymienione w tym punkcie podlegają w każdym czasie przepisom krajowym dotyczącym obliczania świadczeń emerytalnych członków parlamentu danego państwa członkowskiego.
121
Stosowanie to było ponadto konieczne do osiągnięcia wspomnianego celu, ponieważ jedynie dostosowanie wysokości lub zasad obliczania emerytury, takie jak przewidziane w art. 2 ust. 1 załącznika III do przepisów ZKDP w związku z art. 1 ust. 2 tego załącznika, mogło prowadzić do równego traktowania wspomnianych kategorii posłów do Parlamentu Europejskiego.
122
Wydaje się zatem, że pomimo naruszenia prawa wskazanego w pkt 117 niniejszego wyroku oddalenie zarzutu szczegółowego dotyczącego naruszenia prawa własności ustanowionego w art. 17 Karty jest zasadne, ponieważ rozpatrywane ograniczenie prawa własności spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 52 ust. 1 Karty.
123
Z powyższego wynika, że zarzut drugi jest bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu trzeciego
Argumentacja stron
124
W zarzucie trzecim wnoszący odwołanie zarzuca Sądowi, że ten w pkt 43 zaskarżonego wyroku stwierdził, iż ocena zgodności z prawem decyzji nr 14/2018 nie należy do właściwości sądu Unii. Zdaniem wnoszącego odwołanie, ponieważ przepisy wewnętrzne Parlamentu odnoszą się do systemów krajowych, Parlament nie może stosować takiego systemu bez uprzedniego sprawdzenia jego zgodności z prawem.
125
Jedynie taka weryfikacja – na poziomie Unii – zgodności z prawem systemu krajowego gwarantuje poszanowanie prawa do skutecznego środka prawnego, ponieważ we Włoszech wnoszący odwołanie, jako były poseł do Parlamentu Europejskiego, który nigdy nie był członkiem włoskiej izby deputowanych, nie ma możliwości zakwestionowania tej zgodności z prawem, ponieważ system krajowy nie ma do niego formalnie zastosowania.
126
Ponadto z pewnej liczby publikacji pochodzących od ekspertów krajowych wynika, że ostatnia reforma emerytur członków włoskiego parlamentu doprowadziłaby do powstania systemu pozbawionego jakiejkolwiek podstawy aktuarialnej, który naruszałby ich uzasadnione oczekiwania i stabilność wysokości ich świadczeń emerytalnych, z naruszeniem zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań.
127
Parlament podnosi, że zarzut trzeci należy w części odrzucić jako niedopuszczalny, a w części oddalić jako bezzasadny.
Ocena Trybunału
– Uwagi wstępne
128
W zarzucie trzecim wnoszący odwołanie twierdzi, że przepisów wewnętrznych Parlamentu nie można interpretować w ten sposób, że krajowy system emerytalny może być automatycznie stosowany przez Parlament wobec jego byłych posłów bez sprawdzenia przez tę instytucję zgodności z prawem tego systemu krajowego.
129
Zarzut ten dotyczy zatem wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu i, w konsekwencji, powinien zostać zbadany co do istoty.
– Co do istoty
130
Jak wynika z analizy pierwszego zarzutu niniejszego odwołania, Sąd mógł słusznie stwierdzić w pkt 54 i 57 zaskarżonego wyroku, że Parlament był zobowiązany do stosowania wobec wnoszącego odwołanie tych samych zasad dotyczących wysokości i warunków świadczeń, co ustalone w prawie włoskim.
131
Sąd również słusznie wskazał w tych samych punktach, że Parlament może uwolnić się od tego obowiązku, w przypadku gdy takie stosowanie prowadziłoby do naruszenia normy wyższego rzędu prawa Unii, takiej jak ogólna zasada prawa Unii lub postanowienie Karty.
132
Do Parlamentu należy bowiem upewnienie się, że stosowanie jego przepisów wewnętrznych, polegających na dostosowaniu emerytur jego byłych posłów do ewolucji systemów krajowych, nie jest sprzeczne z ogólnymi zasadami prawa Unii lub z Kartą. W konsekwencji instytucja ta powinna powstrzymać się od dokonania takiego dostosowania, jeżeli okaże się ono niezgodne z prawem Unii.
133
O ile z powyższego wynika, że Parlament nie mógł automatycznie, bez uwzględnienia ogólnych zasad prawa Unii i Karty, zastosować wobec swoich byłych posłów decyzji nr 14/2018, o tyle nie wynika z tego jednak, że instytucja ta powinna była zbadać zgodność z prawem tej decyzji.
134
W tym względzie Sąd słusznie stwierdził w pkt 73 zaskarżonego wyroku, że badanie zgodności z prawem tej decyzji prawa włoskiego jest zastrzeżone dla właściwych organów włoskich. Obowiązek Parlamentu, o którym mowa w poprzednim punkcie, polega nie na badaniu zgodności z prawem krajowych systemów emerytalnych, lecz na zapewnieniu zgodności z prawem Unii stosowania własnych przepisów wewnętrznych, polegających na dostosowaniu emerytur byłych posłów do Parlamentu Europejskiego na podstawie takiego systemu krajowego.
135
Z powyższego wynika, że zarzut trzeci jest bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu czwartego
Argumentacja stron
136
W zarzucie czwartym wnoszący odwołanie podnosi, że w następstwie wyroku rady sądu izby deputowanych, o którym mowa w pkt 95 niniejszego wyroku, były członek parlamentu narodowego może w szczególności wnieść o zmianę wysokości jego świadczenia emerytalnego w szczególnych, lecz dość nieprecyzyjnych sytuacjach, a mianowicie w przypadku niezdolności zainteresowanego do pracy, gdy musi on brać lekarstwa niezbędne do przeżycia, w przypadku braku innych znacznych środków lub gdy uda mu się wykazać, że zmiana wysokości jego świadczenia emerytalnego na podstawie decyzji nr 14/2018 doprowadziła do poważnego pogorszenia jego warunków życia. Takiego systemu, który zakłada przeprowadzenie dochodzenia w sprawie osobistej sytuacji zainteresowanego, nie można przenieść na poziomie Unii, czego Sąd nie wziął pod uwagę.
137
Parlament podnosi, że zarzut czwarty jest niedopuszczalny.
Ocena Trybunału
138
Na poparcie zarzutu czwartego wnoszący odwołanie podnosi zarzut szczegółowy dotyczący samej spornej decyzji i pozbawiony wpływu na zasadność wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego wobec zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
139
W związku z tym nie ma potrzeby badania zarzutu czwartego.
W przedmiocie zarzutu piątego
Argumentacja stron
140
Zarzut piąty odwołania dzieli się na trzy części.
141
W części pierwszej wnoszący odwołanie podnosi, że wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 112–119 zaskarżonego wyroku, należy stwierdzić nieważność projektu decyzji i opinii służby prawnej, ponieważ są to akty zaskarżalne, które są dla niego niekorzystne.
142
W części drugiej wnoszący odwołanie podnosi, że wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 120–122 zaskarżonego wyroku, zwrotu nienależnie potrąconych kwot w przypadku uwzględnienia skargi nie można utożsamiać z nakazem skierowanym do instytucji Unii, do którego Sąd nie jest właściwy.
143
W części trzeciej tego zarzutu wnoszący odwołanie kwestionuje rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie kosztów.
Ocena Trybunału
144
Żadna z części zarzutu piątego podniesionego przez wnoszącego odwołanie nie podważa, choćby pośrednio, zasadności wykładni przepisów wewnętrznych Parlamentu, zgodnie z którą instytucja ta jest zobowiązana do stosowania systemu dynamicznego do zainteresowanych byłych posłów do Parlamentu Europejskiego.
145
W związku z tym nie ma potrzeby badania zarzutu piątego.
146
Ponieważ wszystkie zarzuty podniesione przez wnoszącego odwołanie na poparcie jego odwołania zostały oddalone, odwołanie to należy oddalić w całości.
W przedmiocie kosztów
147
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
148
Ponieważ wnoszący odwołanie przegrał sprawę, należy – zgodnie z żądaniem Parlamentu – obciążyć go własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Parlament.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
1)
Odwołanie zostaje oddalone.
2)
Enrico Falqui pokrywa, poza własnymi kosztami, koszty poniesione przez Parlament Europejski.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: włoski.