ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 9ης Οκτωβρίου 2025 (*)
« Παράβαση κράτους μέλους – Απόφαση του Δικαστηρίου με την οποία διαπιστώνεται παράβαση – Μη εκτέλεση – Άρθρο 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Περιβάλλον – Οδηγίες 2008/98/EΚ και 1999/31/ΕΚ – Απόβλητα – Χώρος υγειονομικής ταφής στη νήσο Ζάκυνθο (Ελλάδα) – Υποχρέωση παύσης λειτουργίας του εν λόγω χώρου υγειονομικής ταφής καθόσον δεν έχει λάβει την απαιτούμενη άδεια – Χρηματικές κυρώσεις – Χρηματική ποινή – Κατ’ αποκοπήν ποσό »
Στην υπόθεση C‑368/24,
με αντικείμενο προσφυγή του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ λόγω παραβάσεως, ασκηθείσα στις 23 Μαΐου 2024,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον Θ. Αδαμόπουλο και την M. Escobar Gómez,
προσφεύγουσα,
κατά
Ελληνικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τη Χ. Κοκκόση,
καθής,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους S. Rodin, προεδρεύοντα τμήματος, N. Piçarra και N. Fenger (εισηγητή), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Με την προσφυγή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
–        να διαπιστώσει ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης της 17ης Ιουλίου 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας (C‑600/12, στο εξής: απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, EU:C:2014:2086), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 260, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ·
–        να υποχρεώσει την Ελληνική Δημοκρατία να της καταβάλει κατ’ αποκοπήν ποσό ύψους 2 050 ευρώ ημερησίως για το χρονικό διάστημα μεταξύ της έκδοσης της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, και –αναλόγως του τι θα προηγηθεί χρονικά– της συμμόρφωσης της Ελληνικής Δημοκρατίας με την εν λόγω απόφαση ή της έκδοσης της παρούσας απόφασης, με το ελάχιστο κατ’ αποκοπήν ποσό να ανέρχεται σε 1 148 000 ευρώ·
–        αν η διαπιστωθείσα στο πλαίσιο του πρώτου αιτήματος που διαλαμβάνεται στην παρούσα σκέψη παράβαση εξακολουθεί να υφίσταται έως την ημερομηνία δημοσίευσης της παρούσας απόφασης, να υποχρεώσει την Ελληνική Δημοκρατία να της καταβάλλει χρηματική ποινή ύψους 18 450 ευρώ ημερησίως από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης έως την ημερομηνία συμμόρφωσης της Ελληνικής Δημοκρατίας με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, και
–        να καταδικάσει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
Το νομικό πλαίσιο
Η οδηγία 1999/31/ΕΚ
2        Το άρθρο 14 της οδηγίας 1999/31/ΕΚ του Συμβουλίου, της 26ης Απριλίου 1999, περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων (ΕΕ 1999, L 182, σ. 1), το οποίο φέρει τον τίτλο «Υφιστάμενοι χώροι υγειονομικής ταφής», προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν μέτρα για να διασφαλίζουν ότι η συνέχιση της λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής για τους οποίους έχει χορηγηθεί άδεια ή οι οποίοι λειτουργούν ήδη κατά το χρόνο ενσωμάτωσης της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο επιτρέπεται μόνον εφόσον ληφθούν τα παρακάτω μέτρα το ταχύτερο δυνατόν και το αργότερο εντός οκτώ ετών μετά την ημερομηνία που ορίζεται στο άρθρο 18 παράγραφος 1:
α)      εντός ενός έτους μετά την ημερομηνία που ορίζεται στο άρθρο 18 παράγραφος 1, ο φορέας εκμετάλλευσης χώρου ταφής καταρτίζει και υποβάλλει προς έγκριση στην αρμόδια αρχή σχέδιο διευθέτησης του χώρου, το οποίο περιλαμβάνει τα στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο 8 καθώς και όλα τα επανορθωτικά μέτρα τα οποία κρίνει ότι θα απαιτηθούν προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις [...] της παρούσας οδηγίας, εξαιρουμένων των απαιτήσεων του παραρτήματος I σημείο 1·
β)      μετά την υποβολή του σχεδίου διευθέτησης, οι αρμόδιες αρχές λαμβάνουν οριστική απόφαση σχετικά με τη συνέχιση της λειτουργίας βάσει του εν λόγω σχεδίου και της παρούσας οδηγίας. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την παύση της λειτουργίας το συντομότερο δυνατόν, βάσει του άρθρου 7 στοιχείο [ζ]) και του άρθρου 13, των χώρων ταφής που δεν έχουν λάβει, σύμφωνα με το άρθρο 8, άδεια συνέχισης της λειτουργίας·
γ)      βάσει του εγκεκριμένου σχεδίου διευθέτησης του χώρου, οι αρμόδιες αρχές χορηγούν άδεια για την εκτέλεση των αναγκαίων έργων και καθορίζουν μεταβατική περίοδο για την ολοκλήρωση του σχεδίου. Όλοι ανεξαιρέτως οι υφιστάμενοι χώροι υγειονομικής ταφής αποβλήτων τηρούν τις απαιτήσεις της παρούσας οδηγίας, εξαιρουμένων των απαιτήσεων του παραρτήματος I σημείο 1, εντός οκτώ ετών μετά την ημερομηνία που ορίζεται στο άρθρο 18 παράγραφος 1·
δ)      i)      εντός έτους από την ημερομηνία που ορίζεται στο άρθρο 18 παράγραφος 1, εφαρμόζονται στους χώρους υγειονομικής ταφής επικίνδυνων αποβλήτων τα άρθρα 4, 5 και 11 και το παράρτημα II·
ii)      εντός τριών ετών από την ημερομηνία που ορίζεται στο άρθρο 18 παράγραφος 1, εφαρμόζεται στους χώρους ταφής επικινδύνων αποβλήτων το άρθρο 6.»
Η οδηγία 2008/98/ΕΚ
3        Το άρθρο 13 της οδηγίας 2008/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 2008, για τα απόβλητα και την κατάργηση ορισμένων οδηγιών (ΕΕ 2008, L 312, σ. 3), το οποίο φέρει τον τίτλο «Προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος», ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίζουν ότι η διαχείριση των αποβλήτων πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία και χωρίς να βλάπτεται το περιβάλλον, και ιδίως:
α)      χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα, το έδαφος, τα φυτά ή τα ζώα,
β)      χωρίς να προκαλείται όχληση από θόρυβο ή οσμές, και
γ)      χωρίς να επηρεάζεται δυσμενώς το τοπίο ή οι τοποθεσίες ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.»
4        Το άρθρο 36 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Επιβολή της εφαρμογής και κυρώσεις», προβλέπει στην παράγραφο 1 ότι «[τ]α κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την απαγόρευση της εγκατάλειψης, της απόρριψης ή της ανεξέλεγκτης διαχείρισης των αποβλήτων».
Η ανακοίνωση του 2023
5        Η ανακοίνωση της Επιτροπής 2023/C 2/01, με τίτλο «Οικονομικές κυρώσεις στις διαδικασίες επί παραβάσει» (ΕΕ 2023, C 2, σ. 1, στο εξής: ανακοίνωση του 2023), περιλαμβάνει τα σημεία 3 και 4, τα οποία αφορούν, αντιστοίχως, τη «χρηματική ποινή» και την «πληρωμή κατ’ αποκοπή ποσού».
6        Το σημείο 3 της ανακοίνωσης προβλέπει στο δεύτερο εδάφιο τα ακόλουθα:
«Το ποσό της ημερήσιας χρηματικής ποινής υπολογίζεται ως εξής:
–        με πολλαπλασιασμό ενός βασικού κατ’ αποκοπή ποσού με έναν συντελεστή σοβαρότητας και έναν συντελεστή διάρκειας,
–        με πολλαπλασιασμό του αποτελέσματος που προκύπτει επί ένα ποσό που καθορίζεται ανά κράτος μέλος (στο εξής: συντελεστής n), το οποίο αντικατοπτρίζει την ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους.»
7        Το σημείο 3.2 της εν λόγω ανακοίνωσης, σχετικά με την εφαρμογή του συντελεστή σοβαρότητας στο πλαίσιο του υπολογισμού της ημερήσιας χρηματικής ποινής, έχει ως εξής:
«Παράβαση που αφορά τη μη εκτέλεση δικαστικής απόφασης από κράτος μέλος [...] θεωρείται πάντοτε σοβαρή. Για να προσαρμοστεί το ποσό της ποινής στις ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης, η Επιτροπή καθορίζει τον συντελεστή σοβαρότητας βάσει δύο παραμέτρων: αφενός, της σημασίας των ενωσιακών κανόνων που παραβιάστηκαν ή δεν μεταφέρθηκαν στο εθνικό δίκαιο και, αφετέρου, των επιπτώσεων της παράβασης επί των γενικών και των ειδικών συμφερόντων.
Λαμβανομένων υπόψη των εκτιμήσεων που διατυπώνονται κατωτέρω, η σοβαρότητα της παράβασης προσδιορίζεται με συντελεστή που καθορίζει η Επιτροπή βάσει κλίμακας με κατώτατο όριο το 1 και ανώτατο όριο το 20.»
8        Κατά το σημείο 3.3 της ανακοίνωσης του 2023, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εφαρμογή του συντελεστή διάρκειας»:
«[...]
Ο συντελεστής διάρκειας εκφράζεται ως πολλαπλασιαστής με κατώτατο ύψος το 1 και ανώτατο το 3. Υπολογίζεται σε τιμή 0,10 μηνιαίως από την ημερομηνία έκδοσης της πρώτης δικαστικής απόφασης [...]
[...]».
9        Το σημείο 3.4 της ανακοίνωσης του 2023, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ικανότητα πληρωμής του κράτους μέλους», προβλέπει τα εξής:
«[...]
Το επίπεδο των κυρώσεων που απαιτείται για να λειτουργήσουν αποτρεπτικά θα ποικίλλει ανάλογα με την ικανότητα πληρωμής των κρατών μελών. Το εν λόγω αποτρεπτικό αποτέλεσμα αντικατοπτρίζεται στον συντελεστή n. Ο συντελεστής αυτός ορίζεται ως σταθμισμένος γεωμετρικός μέσος όρος, αφενός, του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) [...] του οικείου κράτους μέλους σε σύγκριση με τον μέσο όρο των ΑΕΠ των κρατών μελών, με συντελεστή στάθμισης δύο, και, αφετέρου, του πληθυσμού του οικείου κράτους μέλους, σε σύγκριση με τον μέσο όρο των πληθυσμών των κρατών μελών, με συντελεστή στάθμισης ένα. Ο εν λόγω μέσος όρος αντιστοιχεί στην ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους σε σχέση με την ικανότητα πληρωμής των άλλων κρατών μελών:
[...]
[...] η Επιτροπή αποφάσισε να αναθεωρήσει την οικεία μέθοδο υπολογισμού του συντελεστή n, ο οποίος βασίζεται πλέον κυρίως στο ΑΕΠ των κρατών μελών και, δευτερευόντως, στον πληθυσμό τους ως δημογραφικό κριτήριο που δίνει τη δυνατότητα να διατηρείται εύλογη απόκλιση μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών. Λαμβάνοντας υπόψη τον πληθυσμό των κρατών μελών για το ένα τρίτο του υπολογισμού του συντελεστή n, μειώνεται σε εύλογο βαθμό η διακύμανση των συντελεστών n των κρατών μελών, σε σύγκριση με τον υπολογισμό που βασίζεται αποκλειστικά στο ΑΕΠ των κρατών μελών. Προστίθεται επίσης ένα στοιχείο σταθερότητας στον υπολογισμό του συντελεστή n, δεδομένου ότι ο πληθυσμός δεν είναι πιθανό να παρουσιάζει σημαντικές διαφορές σε ετήσια βάση. Αντιθέτως, το ΑΕΠ κράτους μέλους ενδέχεται να παρουσιάζει υψηλότερες ετήσιες διακυμάνσεις, ιδίως σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Ταυτόχρονα, δεδομένου ότι το ΑΕΠ του κράτους μέλους αντιστοιχεί ακόμη στα δύο τρίτα του υπολογισμού, εξακολουθεί να αποτελεί τον πρωταρχικό παράγοντα στην εκτίμηση της ικανότητας πληρωμής του εν λόγω κράτους μέλους.
[...]»
10      Το σημείο 4.2 της ανακοίνωσης διευκρινίζει τη μέθοδο υπολογισμού του κατ’ αποκοπή ποσού ως ακολούθως:
«Το κατ’ αποκοπή ποσό υπολογίζεται κατά τρόπο σε μεγάλο βαθμό παρόμοιο με τη μέθοδο υπολογισμού της χρηματικής ποινής, και συγκεκριμένα:
–        με πολλαπλασιασμό ενός βασικού κατ’ αποκοπή ποσού με έναν συντελεστή σοβαρότητας,
–        με πολλαπλασιασμό του αποτελέσματος με τον συντελεστή n,
–        με πολλαπλασιασμό του αποτελέσματος με τον αριθμό των ημερών κατά τις οποίες συνεχίζεται η παράβαση [...]
[...]».
11      Το σημείο 4.2.1 της εν λόγω ανακοίνωσης προβλέπει τα εξής:
«Για να υπολογιστεί το κατ’ αποκοπή ποσό, το ημερήσιο ποσό πολλαπλασιάζεται με τον αριθμό των ημερών κατά τις οποίες συνεχίζεται η παράβαση. Ο αριθμός αυτός ορίζεται ως εξής:
–        σε προσφυγές που ασκούνται βάσει του άρθρου 260 παράγραφος 2 [ΣΛΕΕ], είναι ο αριθμός των ημερών που μεσολαβούν μεταξύ της ημερομηνίας έκδοσης της πρώτης απόφασης του Δικαστηρίου και της ημερομηνίας κατά την οποία τερματίζεται η παράβαση, ή, σε περίπτωση μη εκτέλεσης της απόφασης, της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης βάσει του άρθρου 260 [ΣΛΕΕ],
[...]».
12      Κατά το σημείο 4.2.2 της ανακοίνωσης του 2023:
«Για τον υπολογισμό του κατ’ αποκοπή ποσού, η Επιτροπή εφαρμόζει τον ίδιο συντελεστή σοβαρότητας και τον ίδιο σταθερό συντελεστή n, όπως και για τον υπολογισμό της χρηματικής ποινής [...]
Το βασικό κατ’ αποκοπή ποσό είναι μικρότερο από το ποσό των χρηματικών ποινών. [...]
Το βασικό κατ’ αποκοπή ποσό που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του κατ’ αποκοπή ποσού καθορίζεται στο σημείο 2 του παραρτήματος I.
[...]»
13      Το παράρτημα Ι της ανακοίνωσης του 2023, το οποίο φέρει τον τίτλο «Στοιχεία που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των οικονομικών κυρώσεων που προτείνονται στο Δικαστήριο», προβλέπει στο σημείο 1 ότι το βασικό κατ’ αποκοπή ποσό για τη χρηματική ποινή που αναφέρεται στο σημείο 3 της ανακοίνωσης καθορίζεται σε 3 000 ευρώ ημερησίως, στο σημείο 2 ότι το βασικό κατ’ αποκοπή ποσό για το κατ’ αποκοπή ποσό που αναφέρεται στο σημείο 4.2.2 της εν λόγω ανακοίνωσης καθορίζεται σε 1 000 ευρώ ημερησίως, δηλαδή στο ένα τρίτο του βασικού κατ’ αποκοπή ποσού για τις χρηματικές ποινές, και στο σημείο 3 ότι ο συντελεστής «n» για την Ελληνική Δημοκρατία καθορίζεται σε 0,41. Στο σημείο 5 του παραρτήματος Ι διευκρινίζεται ότι το κατώτατο κατ’ αποκοπή ποσό που καθορίζεται για την Ελληνική Δημοκρατία ανέρχεται σε 1 148 000 ευρώ.
Η απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας
14      Με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Ελληνική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης:
–        διατηρώντας σε λειτουργία έναν δυσλειτουργικό και κορεσμένο χώρο υγειονομικής ταφής αποβλήτων (ΧΥΤΑ) στη Ζάκυνθο, στη θέση Γρυπαραίικα της περιοχής του Καλαμακίου (Ελλάδα), ο οποίος δεν πληροί τις προϋποθέσεις και απαιτήσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Ένωσης, οι οποίες καθορίζονται με το άρθρο 13 και το άρθρο 36, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/98, καθώς και τα άρθρα 8 και 9, το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και τα άρθρα 12 και 14 της οδηγίας 1999/31, και
–        έχοντας ανανεώσει την άδεια λειτουργίας του συγκεκριμένου ΧΥΤΑ χωρίς να τηρήσει τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων, καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ 1992, L 206, σ. 7).
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
15      Με επιστολή της 29ης Ιουλίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελληνική Δημοκρατία πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που είχαν ληφθεί για τη συμμόρφωση προς την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας. Το εν λόγω κράτος μέλος τής απάντησε με τέσσερις επιστολές με ημερομηνία, αντιστοίχως, 26 Σεπτεμβρίου 2014, καθώς και 23 Μαρτίου, 9 Ιουλίου και 9 Νοεμβρίου 2015.
16      Ειδικότερα, με την προαναφερθείσα επιστολή της 26ης Σεπτεμβρίου 2014, η Ελληνική Δημοκρατία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι είχε προβλεφθεί η παύση λειτουργίας και η εξυγίανση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου και, κατά τη διάρκεια μεταβατικού σταδίου εκτεινομένου από το κλείσιμο του ΧΥΤΑ μέχρι την εφαρμογή οριστικής λύσης για τη διαχείριση των αποβλήτων, η διαχείρισή τους μέσω, μεταξύ άλλων, κινητής μονάδας επεξεργασίας τους. Με τρεις επιστολές με ημερομηνία, αντιστοίχως, 23 Μαρτίου, 9 Ιουλίου και 9 Νοεμβρίου 2015, η Ελληνική Δημοκρατία παρέσχε συναφώς στην Επιτροπή συμπληρωματικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των ημερομηνιών κατά τις οποίες είχε σχεδιάσει να υλοποιήσει τα εν λόγω μέτρα.
17      Με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2016, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελληνική Δημοκρατία να την ενημερώσει αν ο ΧΥΤΑ Ζακύνθου είχε παύσει να λειτουργεί και αν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία αποκατάστασής του, σε αντίθετη δε περίπτωση, να της κοινοποιήσει πλήρες χρονοδιάγραμμα των διαφόρων υπολειπόμενων μέτρων ή δράσεων προς τον σκοπό αυτόν.
18      Η Ελληνική Δημοκρατία απάντησε στην Επιτροπή με δύο επιστολές της 26ης Ιουλίου και της 28ης Σεπτεμβρίου 2016, αντιστοίχως. Με την πρώτη επιστολή, κοινοποίησε στην Επιτροπή χρονοδιάγραμμα σύμφωνα με το οποίο η έναρξη των έργων αποκατάστασης του ΧΥΤΑ Ζακύνθου είχε προγραμματισθεί για τον Απρίλιο του 2017 και, με τη δεύτερη επιστολή, ενημέρωσε την Επιτροπή σχετικά με τα έργα προσωρινής και οριστικής διαχείρισης των απορριμμάτων, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις ως προς την αποκατάσταση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου.
19      Στις 28 Απριλίου 2017 η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι ο ΧΥΤΑ Ζακύνθου εξακολουθούσε να λειτουργεί και ότι δεν είχαν τεθεί σε εφαρμογή τα αναγκαία μέτρα για την παύση της λειτουργίας του ή για τη λειτουργία του σύμφωνα με τις απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης, απηύθυνε προειδοποιητική επιστολή στην Ελληνική Δημοκρατία, καλώντας τη να υποβάλει τις παρατηρήσεις της εντός προθεσμίας δύο μηνών.
20      Η Ελληνική Δημοκρατία απάντησε στην προειδοποιητική επιστολή με τρεις επιστολές με ημερομηνία, αντιστοίχως, 16 Ιουνίου και 29 Νοεμβρίου 2017 καθώς και 6 Φεβρουαρίου 2018. Με την τελευταία αυτή επιστολή, η Ελληνική Δημοκρατία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι ο ΧΥΤΑ Ζακύνθου είχε παύσει να δέχεται απορρίμματα από τις 30 Νοεμβρίου 2017 και ότι είχε τεθεί σε λειτουργία η μονάδα μεταβατικής διαχείρισης αποβλήτων του Δήμου Ζακύνθου.
21      Με επιστολή της 28ης Μαΐου 2018, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελληνική Δημοκρατία να την ενημερώσει αν ο εν λόγω ΧΥΤΑ παρέμενε ανενεργός και αν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία αποκατάστασής του. Επιπλέον, το εν λόγω θεσμικό όργανο επέστησε την προσοχή του ως άνω κράτους μέλους στο γεγονός ότι το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (Ελλάδα) είχε διαπιστώσει προσφάτως εκροή στραγγιδίων και μόλυνση του περιβάλλοντος στην παραλία του Βροντόνερου.
22      Με επιστολή της 20ής Ιουλίου 2018, η Ελληνική Δημοκρατία επιβεβαίωσε ότι είχε παύσει η διάθεση απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Ζακύνθου και ότι, από τις αρχές του 2018, βρίσκονταν σε εξέλιξη οι εργασίες αποκατάστασης του ΧΥΤΑ, οι οποίες προβλεπόταν να ολοκληρωθούν το πρώτο τρίμηνο του 2019.
23      Με επιστολή της 23ης Μαΐου 2019, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελληνική Δημοκρατία να την ενημερώσει αν ο ΧΥΤΑ Ζακύνθου παρέμενε ανενεργός και αν είχαν ολοκληρωθεί οι εργασίες αποκατάστασής του. Ζήτησε από το εν λόγω κράτος μέλος να της παράσχει, σε αντίθετη περίπτωση, πλήρες χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των υπολειπόμενων μέτρων ή δράσεων.
24      Η Ελληνική Δημοκρατία απάντησε στην Επιτροπή με επιστολή της 19ης Ιουνίου 2019, επισημαίνοντας ότι, λόγω της ανάγκης επικαιροποίησης της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχετικά με το έργο αποκατάστασης του ΧΥΤΑ, η εκτέλεση των εν λόγω εργασιών αποκατάστασης προβλεπόταν για το τρίτο και το τέταρτο τρίμηνο του 2020. Με επιστολή της 29ης Ιουνίου 2020, η Ελληνική Δημοκρατία επισήμανε, ειδικότερα, ότι, εντός δύο μηνών, η μελέτη αυτή θα είχε ενταχθεί στο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων της οικείας περιφέρειας για χρηματοδότηση. Με επιστολή της 16ης Φεβρουαρίου 2021, η Ελληνική Δημοκρατία διευκρίνισε ότι η ως άνω ένταξη προβλεπόταν για τον Μάρτιο του 2021 και ότι ο εν λόγω ΧΥΤΑ ήταν ανενεργός από τον Νοέμβριο του 2017.
25      Με επιστολή της 9ης Δεκεμβρίου 2021 προς την Ελληνική Δημοκρατία, η Επιτροπή επισήμανε ότι ο ΧΥΤΑ Ζακύνθου εξακολουθούσε να μην έχει αποκατασταθεί και εξέφρασε τις ανησυχίες της λόγω της έλλειψης αξιόπιστου χρονοδιαγράμματος συμμόρφωσης για τον εν λόγω ΧΥΤΑ. Με την επιστολή αυτή, το θεσμικό όργανο ζήτησε να λάβει από το εν λόγω κράτος μέλος, εντός προθεσμίας ενός μηνός, ένα τέτοιο χρονοδιάγραμμα και την εγγύηση ότι η διαδικασία αποκατάστασης θα ολοκληρωνόταν μέσα στο επόμενο εξάμηνο.
26      Με επιστολή της 6ης Ιανουαρίου 2022 προς την Επιτροπή, η Ελληνική Δημοκρατία επισήμανε ότι η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχετικά με το έργο αποκατάστασης του ΧΥΤΑ Ζακύνθου είχε υποβληθεί προς έγκριση στις αρμόδιες αρχές, ότι είχε πλέον διασφαλισθεί η χρηματοδότηση για την υλοποίηση του έργου και ότι σε χρονικό διάστημα έξι μηνών το έργο θα έχει προχωρήσει ουσιαστικά.
27      Με επιστολή της 9ης Ιανουαρίου 2023, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελληνική Δημοκρατία ενημέρωση για την πρόοδο του έργου αποκατάστασης του ΧΥΤΑ Ζακύνθου και, σε περίπτωση μη ολοκλήρωσής του, το χρονοδιάγραμμα των υπολειπομένων μέτρων ή δράσεων αποκατάστασης. Με επιστολή της 9ης Φεβρουαρίου 2023, η Ελληνική Δημοκρατία απάντησε στην Επιτροπή ότι εξακολουθούσε να εκκρεμεί η έγκριση από τις αρμόδιες αρχές της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχετικά με το έργο αποκατάστασης.
28      Η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν είχε λάβει όλα τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
Επί της προσφυγής
Επί της παραβάσεως
Επιχειρήματα των διαδίκων
29      Η Επιτροπή προσάπτει στην Ελληνική Δημοκρατία ότι δεν έλαβε τα μέτρα για την παύση λειτουργίας και την αποκατάσταση του επίμαχου ΧΥΤΑ τα οποία είναι αναγκαία προς εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, και προς συμμόρφωση με το άρθρο 14 της οδηγίας 1999/31, καθώς και με το άρθρο 13 και το άρθρο 36, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/98. Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί, εν συνόψει, ότι, λόγω της παύσης διάθεσης απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Ζακύνθου, οι παραβάσεις της οδηγίας 92/43 καθώς και των άρθρων 11 και 12 της οδηγίας 1999/31 που διαπιστώθηκαν με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, κατέστησαν άνευ αντικειμένου.
30      Κατά πρώτον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι από το άρθρο 14 της οδηγίας 1999/31 προκύπτει ότι, για τους ΧΥΤΑ που δεν έχουν λάβει άδεια συνέχισης της λειτουργίας τους, δεν αρκεί η παύση της υγειονομικής ταφής νέων αποβλήτων. Τα κράτη μέλη πρέπει επίσης να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την παύση της λειτουργίας τους το συντομότερο δυνατόν, βάσει του άρθρου 7, στοιχείο ζʹ, και του άρθρου 13 της οδηγίας.
31      Καίτοι ενημερώθηκε ότι, στις 12 Δεκεμβρίου 2017, οι αρμόδιες αρχές είχαν λάβει απόφαση περί παύσης διάθεσης νέων απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Ζακύνθου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η έγκριση από τις εν λόγω αρχές της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχετικά με το έργο αποκατάστασης του ΧΥΤΑ εξακολουθεί παρά ταύτα να εκκρεμεί, ενώ αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη της διαδικασίας αδειοδότησης και για τις εργασίες αποκατάστασης, με σκοπό την έκδοση απόφασης έγκρισης οριστικής παύσης λειτουργίας του εν λόγω ΧΥΤΑ.
32      Κατά δεύτερον, η Επιτροπή προσάπτει στην Ελληνική Δημοκρατία ότι δεν έλαβε τα μέτρα προς συμμόρφωση με το άρθρο 13 και το άρθρο 36, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/98, καθόσον, ειδικότερα, η μη λήψη των αναγκαίων μέτρων για την οριστική παύση λειτουργίας του ΧΥΤΑ Ζακύνθου οδηγεί σε διατήρηση του κινδύνου υποβάθμισης του περιβάλλοντος, κατά παράβαση των διατάξεων αυτών. Ο κίνδυνος αυτός επιβεβαιώθηκε, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, κατά την αυτοψία που διενήργησε η Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων (Ελλάδα) στις 28 Ιουνίου 2018.
33      Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει, αφενός, ότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, οι δυσχέρειες που συνδέονται με τη γεωμορφολογία του εδάφους της Ελληνικής Δημοκρατίας και με την πολυπλοκότητα της εφαρμογής των αναγκαίων μέτρων για τη συμμόρφωση προς την ως άνω απόφαση του Δικαστηρίου δεν μπορούν να αποτελέσουν λόγο για να μην αναγνωριστεί η ύπαρξη παράβασης κατά την εκτέλεση της απόφασης αυτής. Αφετέρου, η Ελληνική Δημοκρατία, μολονότι τήρησε την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας και κατέβαλε προσπάθειες προκειμένου να συμμορφωθεί προς την απόφαση του Δικαστηρίου, δεν έχει ακόμη θέσει σε εφαρμογή τα μέτρα αυτά.
34      Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η υπό κρίση προσφυγή πρέπει να απορριφθεί.
35      Η Ελληνική Δημοκρατία επισημαίνει ότι η οριστική παύση λειτουργίας και η αποκατάσταση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου δεν έχουν ακόμη πραγματοποιηθεί για πλείονες λόγους που αφορούν, ειδικότερα, την πολυπλοκότητα των απαιτούμενων ενεργειών, λαμβανομένων υπόψη της ιδιαίτερης γεωμορφολογίας του εδάφους της, η οποία οφείλεται, μεταξύ άλλων, στη νησιωτικότητά της, της σημαντικής διακύμανσης του πληθυσμού της, ιδιαιτέρως στις περιοχές που συγκεντρώνουν υψηλή τουριστική κίνηση, καθώς και του θεσμικού και διοικητικού της πλαισίου το οποίο μεταρρυθμίστηκε. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο ως αντικειμενικά στοιχεία που διακρίνονται από μια απλή εσωτερική δυσχέρεια. Επομένως, το γεγονός ότι η διαδικασία οριστικής παύσης λειτουργίας και αποκατάστασης του εν λόγω XYTA εξακολουθεί να μην έχει ολοκληρωθεί δεν μπορεί να αποδοθεί σε ολιγωρία της Ελληνικής Δημοκρατίας, αλλά πρέπει να αποδοθεί σε αστοχίες εκτέλεσης των πράξεων συμμόρφωσης. Το εν λόγω κράτος μέλος έχει καταβάλει, όπως υποστηρίζει, επανειλημμένες προσπάθειες προκειμένου να συμμορφωθεί προς την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, και έχει πραγματοποιήσει συναφώς ουσιώδη πρόοδο. Επιπλέον, από την έκδοση της απόφασης αυτής, το εν λόγω κράτος μέλος επέδειξε τη μέγιστη δυνατή συνεργασία με τις υπηρεσίες της Επιτροπής.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
36      Κατά το άρθρο 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, εάν η Επιτροπή κρίνει ότι το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν έλαβε τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως του Δικαστηρίου, μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο, αφού παράσχει στο κράτος μέλος αυτό τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις του, προσδιορίζει δε το ύψος του κατ’ αποκοπήν ποσού ή της χρηματικής ποινής που οφείλει να καταβάλει το κράτος μέλος και το οποίο η Επιτροπή κρίνει κατάλληλο για την περίσταση.
37      Εν προκειμένω, προκειμένου να κριθεί αν η Ελληνική Δημοκρατία έλαβε όλα τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, πρέπει να εξακριβωθεί αν το εν λόγω κράτος μέλος τήρησε πλήρως το άρθρο 14 της οδηγίας 1999/31, καθώς και το άρθρο 13 και το άρθρο 36, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/98.
38      Ο κρίσιμος χρόνος για την εκτίμηση του ζητήματος αν υπήρξε παράβαση κατά την έννοια του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ είναι η ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας που τάχθηκε με την προειδοποιητική επιστολή η οποία απεστάλη κατ’ εφαρμογήν της ως άνω διατάξεως [αποφάσεις της 11ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C‑610/10, EU:C:2012:781, σκέψη 67, και της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
39      Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Επιτροπή απέστειλε την προειδοποιητική επιστολή στις 28 Απριλίου 2017, ο κατά τα αναφερόμενα στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας απόφασης κρίσιμος χρόνος προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον υπήρξε παράβαση είναι η ημερομηνία λήξης της προθεσμίας που τάχθηκε με την επιστολή αυτή, ήτοι η 28η Ιουνίου 2017.
40      Όσον αφορά, κατά πρώτον, την αιτίαση της Επιτροπής περί μη τηρήσεως του άρθρου 14 της οδηγίας 1999/31, από το άρθρο αυτό προκύπτει ότι, όταν οι αρμόδιες αρχές δεν χορηγούν άδεια για τη συνέχιση της λειτουργίας χώρου υγειονομικής ταφής βάσει σχεδίου διευθέτησης που πληροί τις απαιτήσεις της οδηγίας αυτής, οι εν λόγω αρχές οφείλουν να διατάξουν την παύση της εκμετάλλευσης και την οριστική παύση της λειτουργίας του χώρου αυτού τηρουμένου του άρθρου 13 της εν λόγω οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2018, Επιτροπή κατά Σλοβακίας, C‑626/16, EU:C:2018:525, σκέψη 47).
41      Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, στην τελευταία αυτή περίπτωση, για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 14 της εν λόγω οδηγίας, δεν αρκεί το κράτος μέλος να θέσει τέρμα στην υγειονομική ταφή νέων αποβλήτων στον οικείο χώρο υγειονομικής ταφής, δεδομένου ότι το κράτος μέλος υποχρεούται επίσης να διασφαλίσει ότι οι εργασίες περί παύσεως της λειτουργίας που είναι αναγκαίες για τη συμμόρφωση του χώρου με την οδηγία 1999/31 εκτελούνται (πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2018, Επιτροπή κατά Σλοβακίας, C‑626/16, EU:C:2018:525, σκέψη 58).
42      Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι οι ελληνικές αρχές, σχεδιάζοντας να προβούν στην παύση της λειτουργίας και στην αποκατάσταση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου, δεν χορήγησαν άδεια για τη συνέχιση της λειτουργίας του σύμφωνα με την οδηγία 1999/31. Όπως παραδέχθηκε η Ελληνική Δημοκρατία, ιδίως με το υπόμνημα αντικρούσεως, κατά τον κρίσιμο χρόνο για την εκτίμηση της παράβασης, ήτοι στις 28 Ιουνίου 2017, ο ΧΥΤΑ Ζακύνθου δεν είχε παύσει τη λειτουργία του και δεν είχε αποκατασταθεί, αλλά είχε εξακολουθήσει να δέχεται απόβλητα, τούτο δε έως το τέλος του 2017. Κατά συνέπεια, το εν λόγω κράτος μέλος, καθόσον ούτε χορήγησε άδεια για συνέχιση της λειτουργίας του επίμαχου ΧΥΤΑ βάσει σχεδίου διευθέτησης πληρούντος τις απαιτήσεις της οδηγίας 1999/31 ούτε προέβη στην οριστική παύση λειτουργίας του ΧΥΤΑ σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας, εξακολουθούσε, κατά τον ως άνω κρίσιμο χρόνο, να παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 14 της εν λόγω οδηγίας.
43      Όσον αφορά, κατά δεύτερον, την αιτίαση της Επιτροπής με την οποία προβάλλεται ότι εξακολουθεί να υφίσταται ο κίνδυνος υποβάθμισης του περιβάλλοντος κατά παράβαση των άρθρων 13 και 36 της οδηγίας 2008/98, η Ελληνική Δημοκρατία δεν ανέτρεψε τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβη το εν λόγω θεσμικό όργανο και οι οποίες υπομνήσθηκαν στη σκέψη 32 της παρούσας απόφασης. Αντιθέτως, από τις παρατηρήσεις του εν λόγω κράτους μέλους προκύπτει ότι, μέχρι το κλείσιμο του ΧΥΤΑ Ζακύνθου, τα απόβλητα συνέχισαν να συσσωρεύονται σε αυτόν, μολονότι ήταν, όπως διαπιστώθηκε στο σημείο 1, πρώτη περίπτωση, του διατακτικού της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, δυσλειτουργικός και ιδιαιτέρως κορεσμένος. Κατά συνέπεια, το εν λόγω κράτος μέλος εξακολουθούσε, κατά τον κρίσιμο χρόνο για την εκτίμηση της παράβασης, ήτοι στις 28 Ιουνίου 2017, να παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 13 και 36.
44      Όσον αφορά την επιχειρηματολογία της Ελληνικής Δημοκρατίας που αντλείται από τις δυσχέρειες τις οποίες αντιμετώπισε, όπως υποστηρίζει, προκειμένου να συμμορφωθεί πλήρως προς την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να επικαλεστεί διατάξεις, πρακτικές ή καταστάσεις της εσωτερικής του έννομης τάξης, συμπεριλαμβανομένων των πρακτικών δυσχερειών, μεταξύ άλλων εκείνων που οφείλονται στα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, προκειμένου να δικαιολογήσει τη μη τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης [πρβλ. απόφαση της 28ης Σεπτεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (Φορολογική σήμανση του πετρελαίου ντήζελ), C‑692/20, EU:C:2023:707, σκέψεις 49 έως 51]. Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας αυτής και, όπως έκρινε το Δικαστήριο στις σκέψεις 41 και 42 της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, οι εκτιμήσεις τις οποίες επικαλείται η Ελληνική Δημοκρατία και οι οποίες εκτίθενται στη σκέψη 35 της παρούσας απόφασης δεν μπορούν να οδηγήσουν στην απόρριψη της υπό κρίση προσφυγής.
45      Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνουν δεκτές οι αιτιάσεις της Επιτροπής και να διαπιστωθεί ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας όλα τα αναγκαία μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 260, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Επί των χρηματικών κυρώσεων
Επιχειρήματα των διαδίκων
46      Για τον καθορισμό του ύψους των χρηματικών κυρώσεων, η Επιτροπή στηρίζεται στα κριτήρια που καθορίζονται στην ανακοίνωση του 2023, ήτοι στη σοβαρότητα της παράβασης, στη διάρκειά της και στην αναγκαιότητα να διασφαλιστεί η αποτρεπτική λειτουργία της κύρωσης ώστε να αποφευχθούν περαιτέρω παραβάσεις. Το θεσμικό αυτό όργανο αποκλείει τη δυνατότητα να συνεκτιμηθούν προς τούτο οι γεωμορφολογικές συνθήκες της Ελληνικής Δημοκρατίας.
47      Κατά πρώτον, όσον αφορά τη σοβαρότητα της επίμαχης παράβασης, η Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή συντελεστή σοβαρότητας 5, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία των παραβιασθέντων κανόνων της Ένωσης και τις συνέπειες της παράβασης επί των γενικών και ιδιωτικών συμφερόντων.
48      Όσον αφορά τη σημασία των παραβιασθέντων κανόνων, η Επιτροπή εκθέτει ότι τόσο η οδηγία 2008/98 όσο και η οδηγία 1999/31 αποσκοπούν στην προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Εν προκειμένω, η Ελληνική Δημοκρατία εξακολουθεί να παραβιάζει πλείονες θεμελιώδεις υποχρεώσεις που προβλέπουν οι οδηγίες αυτές, με κίνδυνο να θέσει έτσι άμεσα σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία και να βλάψει το περιβάλλον, οπότε, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η παράβαση αυτή πρέπει να θεωρηθεί ιδιαιτέρως σοβαρή.
49      Όσον αφορά τις συνέπειες της εν λόγω παράβασης επί των γενικών και ιδιωτικών συμφερόντων, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η μη εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, μπορεί να προκαλέσει σοβαρή και μη αναστρέψιμη βλάβη στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον. Η λειτουργία του ΧΥΤΑ Ζακύνθου, ο οποίος βρίσκεται σε νησί εντός του εθνικού θαλάσσιου πάρκου Ζακύνθου, δεν διασφαλίζει, κατά την Επιτροπή, διάθεση αποβλήτων χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον και μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις για τον φυσικό οικότοπο της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta. Οι κίνδυνοι για το περιβάλλον επιβεβαιώθηκαν, μεταξύ άλλων, κατά τη διάρκεια αυτοψίας που πραγματοποίησε το 2018 η Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων. Εξάλλου, η παράλειψη αποκατάστασης και οριστικού κλεισίματος του ΧΥΤΑ Ζακύνθου μπορεί να οδηγήσει σε ρύπανση των υπόγειων ή επιφανειακών υδάτων, ρύπανση της θάλασσας, οχλήσεις οφειλόμενες σε οσμές και ζημιές στον οικότοπο. Επιπλέον, η μη συμμόρφωση προς την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, επηρεάζει αρνητικά τη δυνατότητα των πολιτών να επωφελούνται από επαρκώς καθαρά επιφανειακά ύδατα, ώστε να μπορούν να ασκούν ψυχαγωγικές και οικονομικές δραστηριότητες.
50      Ως επιβαρυντική περίσταση, η Επιτροπή επισημαίνει, πρώτον, το γεγονός ότι η επίμαχη παράβαση αφορά σαφείς και θεμελιώδεις υποχρεώσεις που προβλέπουν οι οδηγίες 1999/31 και 2008/38. Συναφώς, το εν λόγω θεσμικό όργανο υποστηρίζει ότι η υποβάθμιση του περιβάλλοντος είναι συμφυής με την παρουσία αποβλήτων σε χώρο υγειονομικής ταφής, ανεξαρτήτως της φύσεως των οικείων αποβλήτων. Η υποβάθμιση αυτή καθίσταται σημαντικότερη όσο παρατείνεται η παρουσία των αποβλήτων.
51      Δεύτερον, η παράβαση εκ μέρους της Ελληνικής Δημοκρατίας της υποχρέωσής της περί ορθής εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων είναι συνεχιζόμενη. Τούτο προκύπτει επίσης και από άλλες διαδικασίες λόγω παραβάσεως που κινήθηκαν κατά του εν λόγω κράτους μέλους, από τις υποθέσεις που περατώθηκαν με τη διαπίστωση ενώπιον του Δικαστηρίου της ύπαρξης παράβασης και από τις αποφάσεις με τις οποίες το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το εν λόγω κράτος μέλος παρέβη την υποχρέωση να συμμορφωθεί προς τις αποφάσεις του. Κατά την Επιτροπή, η εξακολούθηση των παραβάσεων παρά την έκδοση των αποφάσεων του Δικαστηρίου αποτελεί παράγοντα που επιτείνει τη σοβαρότητα των διαπιστωθεισών παραβάσεων.
52      Τρίτον, η διάρκεια της επίμαχης παράβασης, η οποία συνεχίζεται επί εννέα έτη, συνιστά πρόσθετη επιβαρυντική περίσταση.
53      Ως ελαφρυντική περίσταση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ελληνική Δημοκρατία αποφάσισε, στις 12 Δεκεμβρίου 2017, να παύσει τη διάθεση νέων απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Ζακύνθου.
54      Αντιθέτως, δεν συνιστά, κατά την άποψη της Επιτροπής, ελαφρυντική περίσταση το γεγονός ότι η υπό κρίση προσφυγή δεν αφορά το άρθρο 11, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, και το άρθρο 12 της οδηγίας 1999/31, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφος 3, της οδηγίας 92/43, διότι η συμμόρφωση προς τις διατάξεις αυτές δεν επήλθε από μέτρα που έλαβε προς τούτο η Ελληνική Δημοκρατία, αλλά επειδή οι παραβάσεις των εν λόγω διατάξεων που διαπιστώθηκαν με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, κατέστησαν άνευ αντικειμένου λόγω μη περαιτέρω ανανέωσης της άδειας λειτουργίας του ΧΥΤΑ Ζακύνθου.
55      Λαμβανομένου υπόψη του κινδύνου που ενέχει η επίμαχη παράβαση για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, η Επιτροπή εκτιμά ότι το γεγονός ότι η παράβαση αφορά έναν μόνον χώρο υγειονομικής ταφής δεν πρέπει να επηρεάσει τον συντελεστή σοβαρότητας. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τις προσπάθειες που προβάλλεται ότι καταβλήθηκαν, καθόσον αυτές δεν αφορούσαν άμεσα την οριστική παύση λειτουργίας και την αποκατάσταση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου, καθώς και όσον αφορά τη συνεργασία που επέδειξε το εν λόγω κράτος μέλος, καθόσον η συνεργασία του κράτους μέλους αποτελεί υποχρέωσή του. Τέλος, το γεγονός ότι το εν λόγω κράτος μέλος συμμορφώθηκε προς ορισμένες αποφάσεις του Δικαστηρίου δεν μπορεί να αποτελεί ελαφρυντική περίσταση.
56      Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή προτείνει την εφαρμογή συντελεστή σοβαρότητας 5.
57      Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη διάρκεια της επίμαχης παράβασης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτή υπολογίζεται σύμφωνα με το σημείο 3.3 της ανακοίνωσης του 2023, το οποίο προβλέπει συντελεστή διάρκειας υπολογιζόμενο σε τιμή 0,10 μηνιαίως, με κατώτατο ύψος το 1 και ανώτατο το 3. Λαμβανομένου υπόψη ότι μεταξύ της ημερομηνίας έκδοσης της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, ήτοι της 17ης Ιουλίου 2014, και της ημερομηνίας κατά την οποία η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου, ήτοι της 16ης Νοεμβρίου 2023, παρήλθαν 111 μήνες, και με εφαρμογή της προαναφερθείσας τιμής, ο συντελεστής διάρκειας είναι 3.
58      Κατά τρίτον, όσον αφορά το κριτήριο που αφορά την αναγκαιότητα να διασφαλιστεί η αποτρεπτική λειτουργία της κύρωσης λαμβανομένης υπόψη της ικανότητας πληρωμής του οικείου κράτους μέλους, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το κριτήριο αυτό εκφράζεται με τον συντελεστή «n» ο οποίος καθορίζεται για κάθε κράτος μέλος στο σημείο 3 του παραρτήματος I της ανακοίνωσης του 2023 και ο οποίος βασίζεται πλέον κυρίως στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν των κρατών μελών και δευτερευόντως στον πληθυσμό τους, ως δημογραφικό κριτήριο που δίνει τη δυνατότητα να διατηρείται εύλογη απόκλιση μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών. Κατ’ εφαρμογήν του εν λόγω σημείου 3, ο συντελεστής «n» για την Ελληνική Δημοκρατία είναι 0,41.
59      Κατά συνέπεια, αφενός, η Επιτροπή προτείνει το ημερήσιο ποσό για τον υπολογισμό του κατ’ αποκοπήν ποσού να ανέρχεται σε 2 050 ευρώ, ποσό το οποίο προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό του βασικού κατ’ αποκοπήν ποσού που καθορίζεται σε 1 000 ευρώ στο σημείο 2 του παραρτήματος I της ανακοίνωσης του 2023 επί τον συντελεστή σοβαρότητας 5 και τον συντελεστή «n» 0,41. Σύμφωνα με το σημείο 4.2.1 της ανακοίνωσης, το ως άνω ημερήσιο κατ’ αποκοπήν ποσό πρέπει να πολλαπλασιαστεί επί τον αριθμό των ημερών κατά τις οποίες συνεχίστηκε η επίμαχη παράβαση. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η καταβολή του κατ’ αποκοπήν ποσού που προκύπτει κατ’ αυτόν τον τρόπο πρέπει να επιβληθεί υπό την προϋπόθεση ότι το ποσό αυτό υπερβαίνει τα 1 148 000 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο κατώτατο κατ’ αποκοπήν ποσό που καθορίστηκε για την Ελληνική Δημοκρατία στο σημείο 5 του εν λόγω παραρτήματος Ι.
60      Αφετέρου, η Επιτροπή προτείνει το ύψος της χρηματικής ποινής να καθοριστεί σε 18 450 ευρώ ανά ημέρα, ποσό το οποίο προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό του βασικού κατ’ αποκοπήν ποσού για τη χρηματική ποινή, το οποίο καθορίζεται στο σημείο 1 του παραρτήματος Ι της ανακοίνωσης του 2023 και ανέρχεται σε 3 000 ευρώ ημερησίως, επί τον συντελεστή σοβαρότητας 5, τον συντελεστή διάρκειας 3 καθώς και τον συντελεστή «n» 0,41.
61      Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, λαμβανομένων υπόψη της συνάφειας και της χρονικής εγγύτητας μεταξύ των δύο ενεργειών που είναι αναγκαίες για τη συμμόρφωση προς την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, ήτοι της αποκατάστασης και, εν συνεχεία, του οριστικού κλεισίματος του ΧΥΤΑ Ζακύνθου, δεν θεωρεί χρήσιμο να εισαγάγει έναν τύπο προοδευτικής μείωσης για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου, ώστε να ληφθεί υπόψη η πιθανή πρόοδος που έχουν σημειώσει οι ελληνικές αρχές πριν από την πλήρη αποκατάσταση και το οριστικό κλείσιμο του χώρου υγειονομικής ταφής.
62      Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να της επιβληθεί καμία χρηματική κύρωση, δεδομένου ότι συμμορφώθηκε προς ένα σκέλος της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, και επικαλέστηκε ουσιώδη πρόοδο που θα καθιστούσε δυνατή εν τέλει την πλήρη συμμόρφωση προς το έτερο σκέλος της απόφασης.
63      Σε περίπτωση που το Δικαστήριο αποφασίσει διαφορετικά, τα ποσά που προτείνει η Επιτροπή θα πρέπει, κατά την Ελληνική Δημοκρατία, να μειωθούν λαμβανομένων υπόψη, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, των συγκεκριμένων περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης, συμπεριλαμβανομένης της γεωμορφολογίας του εδάφους της.
64      Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει, κατά πρώτον, ότι ο συντελεστής σοβαρότητας που έγινε δεκτός είναι υπερβολικός και πρέπει, λαμβανομένων υπόψη των προτάσεων που διατύπωσε η Επιτροπή σε άλλες παρόμοιες υποθέσεις, να καθοριστεί όχι σε 5, όπως προτείνει η Επιτροπή, αλλά, το πολύ, σε 1.
65      Προς τούτο, το εν λόγω κράτος μέλος επισημαίνει, κατ’ αρχάς, ότι η υπό κρίση προσφυγή αφορά έναν μόνον χώρο υγειονομικής ταφής. Εν συνεχεία, όπως υποστηρίζει, η Επιτροπή αναφέρεται αορίστως σε δυνητικές δυσμενείς συνέπειες οι οποίες ενδέχεται να επέλθουν στο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία. Τέλος, θα ήταν εσφαλμένο να θεωρηθεί ότι επηρεάζονται αρνητικά οι ψυχαγωγικές και οικονομικές δραστηριότητες. Από επίσημες μελέτες προκύπτει ότι τα ύδατα κολυμβήσεως στην οικεία περιοχή είναι καλά ή και εξαιρετικά.
66      Η Ελληνική Δημοκρατία αμφισβητεί τις επιβαρυντικές περιστάσεις που επισήμανε η Επιτροπή, υποστηρίζοντας ότι οι αναφορές της Επιτροπής στις διαδικασίες επί παραβάσει είναι ασαφείς, ελλιπείς και ανακριβείς. Οι αναφορές αυτές οδηγούν, ειδικότερα, στην προσμέτρηση ορισμένων παραβάσεων δύο φορές, τόσο στην κατηγορία των εκκρεμών διαδικασιών επί παραβάσει όσο και στην κατηγορία των εκδοθεισών αποφάσεων. Επιπλέον, μόνον οι διαπιστωθείσες ομοειδείς ή παρεμφερείς παραβάσεις πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σύμφωνα με την ανακοίνωση του 2023. Η Επιτροπή δεν αναφέρει τις περιπτώσεις στις οποίες η Ελληνική Δημοκρατία συμμορφώθηκε προς τις υποχρεώσεις της και στις οποίες καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες σε στενή συνεργασία με το εν λόγω θεσμικό όργανο.
67      Επιπλέον, το εν λόγω κράτος μέλος επικαλείται ελαφρυντικές περιστάσεις.
68      Πρώτον, η Ελληνική Δημοκρατία συμμορφώθηκε, όπως υποστηρίζει, προς ένα σκέλος της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, καθόσον αποφάσισε να μην ανανεώσει την άδεια λειτουργίας του ΧΥΤΑ Ζακύνθου, όπερ δεν αποτελεί τυχαίο ή συγκυριακό γεγονός, αλλά, αντιθέτως, συνδέεται με την απόφασή της περί παύσεως λειτουργίας και αποκαταστάσεως του ΧΥΤΑ. Δεύτερον, το κράτος μέλος υπογραμμίζει την καλή συνεργασία των υπηρεσιών του με την Επιτροπή. Τρίτον, το κράτος μέλος επικαλείται τις συνεχιζόμενες προσπάθειές του και τα μέτρα που έλαβε για τη συμμόρφωση του εν λόγω ΧΥΤΑ προς την ως άνω απόφαση του Δικαστηρίου.
69      Κατά δεύτερον, όσον αφορά τη διάρκεια της επίμαχης παράβασης, η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι ο εφαρμοσθείς συντελεστής είναι δυσανάλογος σε σχέση με τις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης. Εκτιμά ότι το Δικαστήριο πρέπει να λάβει δεόντως υπόψη τις ενέργειες στις οποίες προέβησαν οι ελληνικές αρχές μετά την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής.
70      Όσον αφορά την ενδεχόμενη επιβολή χρηματικής ποινής, αυτή θα έπρεπε να επιβληθεί σε εξαμηνιαία βάση, λαμβανομένου υπόψη του χρόνου που απαιτείται για την παύση της λειτουργίας και την αποκατάσταση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου και προκειμένου να παρασχεθεί, με τον τρόπο αυτόν, στην Επιτροπή η δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη τη σχετική πρόοδο που θα έχει συντελεσθεί.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
71      Η διαδικασία του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ έχει ως σκοπό να παροτρύνει το μη συμμορφούμενο προς τις υποχρεώσεις του κράτος μέλος να εκτελέσει απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση και, ως εκ τούτου, να εξασφαλίζει την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης. Τα προβλεπόμενα από τη διάταξη αυτή μέτρα, ήτοι η χρηματική ποινή και το κατ’ αποκοπήν ποσό, επιδιώκουν αμφότερα τον σκοπό αυτόν [πρβλ. αποφάσεις της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 96, και της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 62].
72      Απόκειται στο Δικαστήριο να επιβάλλει, σε κάθε υπόθεση και ανάλογα με τις συγκεκριμένες περιστάσεις της ενώπιόν του διαφοράς, καθώς και ανάλογα με τον βαθμό πειθούς και αποτροπής που κρίνει απαραίτητο, τις κατάλληλες χρηματικές κυρώσεις, προκειμένου ιδίως να προλάβει την επανάληψη ανάλογων παραβάσεων του δικαίου της Ένωσης [αποφάσεις της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία ΙΙ), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 97, και της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 63].
–       Επί της χρηματικής ποινής
73      Η επιβολή χρηματικής ποινής δικαιολογείται κατ’ αρχήν μόνον εφόσον, κατά τον χρόνο εξέτασης των πραγματικών περιστατικών από το Δικαστήριο, η παράβαση που συνίσταται στη μη εκτέλεση προηγούμενης απόφασης εξακολουθεί να υφίσταται [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 135].
74      Προκειμένου να διαπιστωθεί αν η παράβαση που προσάπτεται στον καθού εξακολουθεί να υφίσταται κατά τον χρόνο εξέτασης των πραγματικών περιστατικών της συγκεκριμένης υπόθεσης από το Δικαστήριο, πρέπει να εκτιμηθούν τα μέτρα τα οποία, κατά τον καθού, ελήφθησαν μετά τη λήξη της προθεσμίας που τάχθηκε με την προειδοποιητική επιστολή [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 127].
75      Εν προκειμένω, η Ελληνική Δημοκρατία δεν ανέφερε κανένα μέτρο το οποίο να έχει ληφθεί μεταξύ της ημερομηνίας λήξης της προθεσμίας αυτής και της περάτωσης της έγγραφης διαδικασίας ικανό να αναιρέσει τη διαπίστωση που διαλαμβάνεται στη σκέψη 45 της παρούσας απόφασης.
76      Επομένως, διαπιστώνεται ότι η παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει η Ελληνική Δημοκρατία από το άρθρο 14 της οδηγίας 1999/31, καθώς και από το άρθρο 13 και το άρθρο 36, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/98 εξακολούθησε να υφίσταται μέχρι την εξέταση των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση υπόθεσης από το Δικαστήριο, ήτοι ένδεκα και πλέον έτη μετά την έκδοση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας.
77      Υπό τις συνθήκες αυτές, η επιβολή στην Ελληνική Δημοκρατία χρηματικής ποινής συνιστά πρόσφορο οικονομικής φύσεως μέσο ώστε να παρακινηθεί το εν λόγω κράτος μέλος να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να παύσει τη διαπιστωθείσα παράβαση και να εξασφαλίσει την πλήρη εκτέλεση της ως άνω απόφασης [πρβλ. αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 137].
78      Συναφώς, κατά πάγια νομολογία, η χρηματική ποινή πρέπει να είναι ανάλογη προς τον βαθμό πίεσης που απαιτείται ώστε το οικείο κράτος μέλος να μεταβάλει τη συμπεριφορά του και να παύσει την προσαπτόμενη συμπεριφορά [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 56 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 138].
79      Στο Δικαστήριο εναπόκειται, κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει συναφώς, να καθορίζει το ύψος της χρηματικής ποινής κατά τρόπον ώστε να είναι, αφενός, προσαρμοσμένο στις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης και, αφετέρου, ανάλογο τόσο προς τη διαπιστωθείσα παράβαση όσο και προς την ικανότητα πληρωμής του συγκεκριμένου κράτους μέλους [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 139].
80      Οι προτάσεις της Επιτροπής σχετικά με τη χρηματική ποινή δεν δεσμεύουν το Δικαστήριο και συνιστούν απλώς χρήσιμη βάση αναφοράς. Το Δικαστήριο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει ελευθέρως χρηματική ποινή σε ύψος και με τη μορφή που ενδείκνυται κατά την κρίση του, προκειμένου να παρακινηθεί το οικείο κράτος μέλος να παύσει τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 58 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 140].
81      Για τους σκοπούς του προσδιορισμού του ύψους της χρηματικής ποινής, τα βασικά κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για να εξασφαλίζεται ο χαρακτήρας της ως μέτρου εξαναγκασμού με σκοπό την ομοιόμορφη και αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης είναι, κατ’ αρχήν, η σοβαρότητα των παραβάσεων, η διάρκειά τους και η ικανότητα πληρωμής του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Για την εφαρμογή των κριτηρίων αυτών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ιδίως οι συνέπειες της μη εκτέλεσης επί των ιδιωτικών και δημοσίων συμφερόντων, καθώς και ο βαθμός επείγοντος της συμμόρφωσης του οικείου κράτους μέλους προς τις υποχρεώσεις του [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 141].
82      Κατά πρώτον, όσον αφορά τη σοβαρότητα της επίμαχης παράβασης, επισημαίνεται η σημασία των διατάξεων που αποτελούν το αντικείμενο της παράβασης που διαπιστώθηκε στη σκέψη 45 της παρούσας απόφασης.
83      Αφενός, η οδηγία 1999/31 αποσκοπεί στην κατά το δυνατόν πρόληψη ή μείωση των αρνητικών συνεπειών της υγειονομικής ταφής των αποβλήτων για το περιβάλλον καθώς και οποιουδήποτε κινδύνου προκύπτει για την υγεία του ανθρώπου από την υγειονομική ταφή των αποβλήτων, όπερ συγκαταλέγεται στους ίδιους τους στόχους της πολιτικής της Ένωσης στον τομέα του περιβάλλοντος, όπως προκύπτει από το άρθρο 191 ΣΛΕΕ [απόφαση της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 71].
84      Αφετέρου, η οδηγία 2008/98 αποσκοπεί, μέσω αυστηρών λειτουργικών και τεχνικών απαιτήσεων για τα απόβλητα και τους χώρους υγειονομικής ταφής, στον καθορισμό, μεταξύ άλλων, μέτρων για την κατά το δυνατόν πρόληψη ή μείωση των αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων της υγειονομικής ταφής των αποβλήτων καθώς και οποιουδήποτε κινδύνου προκύπτει για την υγεία του ανθρώπου από την υγειονομική ταφή των αποβλήτων καθ’ όλο τον κύκλο ζωής του χώρου υγειονομικής ταφής [απόφαση της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 72].
85      Κατά πάγια δε νομολογία, όταν μια παράβαση και, ιδίως, η παράλειψη εκτέλεσης απόφασης του Δικαστηρίου είναι ικανή να βλάψει το περιβάλλον και να θέσει σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία, η παράβαση αυτή πρέπει να θεωρείται ιδιαιτέρως σοβαρή [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 61, και της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 73 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
86      Τούτο συμβαίνει εν προκειμένω.
87      Συγκεκριμένα, από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι η έλλειψη αποκατάστασης και οριστικής παύσης λειτουργίας του ΧΥΤΑ Ζακύνθου ενέχει σημαντικούς κινδύνους για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, οπότε πρέπει να θεωρηθεί ιδιαιτέρως σοβαρή. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας, η αποκατάσταση του ΧΥΤΑ Ζακύνθου θεωρήθηκε από τις αρμόδιες εθνικές αρχές ως ιδιαιτέρως επιτακτική προκειμένου να αποτραπεί ο κίνδυνος αστοχίας των μέτρων αντιστήριξης καθώς και ο κίνδυνος ρύπανσης του περιβάλλοντος.
88      Το επιχείρημα που αντλεί η Ελληνική Δημοκρατία από τα επίπεδα ποιότητας των επιφανειακών υδάτων που καθιστούν δυνατή την άσκηση ψυχαγωγικών και οικονομικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, χωρίς κίνδυνο για την ανθρώπινη ζωή και υγεία, δεν μπορεί να κλονίσει τη διαπίστωση αυτή.
89      Είναι ακριβές ότι η Ελληνική Δημοκρατία έλαβε ορισμένα διοικητικά και πρακτικά μέτρα, ιδίως με την παύση διάθεσης νέων απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Ζακύνθου από τα τέλη του 2017. Η παύση αυτή είχε, μεταξύ άλλων, ως αποτέλεσμα ότι ορισμένες παραβάσεις που διαπιστώθηκαν με την απόφαση του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, κατέστησαν, κατά την Επιτροπή, άνευ αντικειμένου, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 29 της παρούσας απόφασης.
90      Πλην όμως, τα μέτρα αυτά παρέμειναν πολύ περιορισμένα και δεν είναι αρκετά για να μπορεί να διαπιστωθεί πραγματική βελτίωση της κατάστασης του ΧΥΤΑ, εν πάση δε περιπτώσει, δεν κατέληξαν, ένδεκα και πλέον έτη μετά την έκδοση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, στην οριστική παύση λειτουργίας και την αποκατάσταση του εν λόγω ΧΥΤΑ.
91      Επομένως, παρά την παύση διάθεσης νέων απορριμμάτων στον ΧΥΤΑ Ζακύνθου από τα τέλη του 2017 και παρά τον τοπικό χαρακτήρα της διαπιστωθείσας παράβασης λόγω του ότι η παράβαση αυτή αφορά έναν και μόνον χώρο υγειονομικής ταφής, η εξακολούθηση της παράβασης ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία του ανθρώπου (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 4ης Ιουλίου 2018, Επιτροπή κατά Σλοβακίας, C‑626/16, EU:C:2018:525, σκέψεις 85 έως 87).
92      Επιπλέον, στο μέτρο που η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι, κατά τη διάρκεια της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, ενημέρωνε συνεχώς την Επιτροπή για τις ενέργειες στις οποίες προέβαινε και για τα διοικητικά εμπόδια που ανέκυπταν κατά την εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, πρέπει να υπομνησθεί ότι τα κράτη μέλη υπέχουν, εν πάση περιπτώσει, υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας με την Επιτροπή από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, το οποίο τους επιβάλλει να διευκολύνουν το θεσμικό όργανο στην εκπλήρωση της αποστολής του, σύμφωνα με το άρθρο 17 ΣΕΕ, να μεριμνά για την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο εκτίμησης της σοβαρότητας της παράβασης, μόνον μια συνεργασία με την Επιτροπή η οποία θα χαρακτηριζόταν από ενέργειες που μαρτυρούν την πρόθεση συμμόρφωσης το συντομότερο δυνατόν με την επίμαχη απόφαση περί διαπιστώσεως παραβάσεως που εκδόθηκε δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη ως ελαφρυντική περίσταση [πρβλ. απόφαση της 28ης Σεπτεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (Φορολογική σήμανση του πετρελαίου ντήζελ), C‑692/20, EU:C:2023:707, σκέψεις 106 και 107].
93      Πλην όμως, εν προκειμένω, τα χρονοδιαγράμματα συμμορφώσεως του ΧΥΤΑ Ζακύνθου αποδείχθηκαν ελάχιστα αξιόπιστα, αν όχι αναξιόπιστα, και η διαδικασία παύσης της λειτουργίας και αποκατάστασης του χώρου αυτού εξακολουθεί να μην έχει ολοκληρωθεί. Υπό τις συνθήκες αυτές, η συνεργασία της Ελληνικής Δημοκρατίας με την Επιτροπή κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία δεν δύναται να ληφθεί υπόψη ως ελαφρυντική περίσταση.
94      Δεν μπορεί επίσης να γίνει δεκτό ότι ο γεωμορφολογικός χαρακτήρας του εδάφους της Ελληνικής Δημοκρατίας και η πολυπλοκότητα των προς εκτέλεση ενεργειών συνιστούν ελαφρυντικές περιστάσεις, δεδομένου ότι το εν λόγω κράτος μέλος δεν τεκμηριώνει για ποιον λόγο τέτοιες εκτιμήσεις εμπόδισαν, εν προκειμένω, την εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων για την πλήρη εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα όσο εκείνο που μεσολάβησε μεταξύ της έκδοσης της απόφασης αυτής και του χρόνου εξέτασης της υπό κρίση προσφυγής.
95      Συνιστούν, αντιθέτως, επιβαρυντικές περιστάσεις, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2018, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑328/16, EU:C:2018:98, σκέψη 126), αφενός, ο μεγάλος αριθμός αποφάσεων με τις οποίες διαπιστώθηκε ότι η Ελληνική Δημοκρατία είχε παραβεί τις υποχρεώσεις της, ιδίως σχετικά με τη διαχείριση των αποβλήτων (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 7ης Απριλίου 1992, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑45/91, EU:C:1992:164, της 18ης Νοεμβρίου 2004, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑420/02, EU:C:2004:727, της 14ης Απριλίου 2005, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑163/03, EU:C:2005:226, της 6ης Οκτωβρίου 2005, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑502/03, EU:C:2005:592, και της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑286/08, EU:C:2009:543), και, αφετέρου, ο αριθμός των περιπτώσεων στις οποίες το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το εν λόγω κράτος μέλος είχε, ιδίως στον τομέα αυτόν, παραλείψει να εκτελέσει αποφάσεις του Δικαστηρίου (βλ., συναφώς, αποφάσεις της 4ης Ιουλίου 2000, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑387/97, EU:C:2000:356, της 2ας Δεκεμβρίου 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑378/13, EU:C:2014:2405, και της 7ης Σεπτεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑584/14, EU:C:2016:636).
96      Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ως επιβαρυντική περίσταση το γεγονός ότι η πλήρης εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, δεν έχει ακόμη επέλθει. Εφόσον όμως παρήλθαν περισσότερα από ένδεκα έτη μετά την έκδοση της απόφασης αυτής, το Δικαστήριο δεν μπορεί παρά να διαπιστώσει την ιδιαιτέρως μακρά διάρκεια μιας παράβασης η οποία, λαμβανομένων υπόψη των σκοπών της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος, είναι επιπλέον αναμφίβολα σοβαρή (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 22ας Ιουνίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, C‑557/14, EU:C:2016:471, σκέψη 74 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
97      Όσον αφορά, κατά δεύτερον, τη διάρκεια της επίμαχης παράβασης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της δημοσίευσης της απόφασης με την οποία διαπιστώθηκε η πρώτη παράβαση και του χρονικού σημείου κατά το οποίο το Δικαστήριο εξετάζει τα πραγματικά περιστατικά [απόφαση της 27ης Μαρτίου 2025, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Επεξεργασία των αστικών λυμάτων), C‑515/23, EU:C:2025:209, σκέψη 106 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
98      Εν προκειμένω, η μη εκτέλεση της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, διήρκεσε μέχρι την εξέταση των πραγματικών περιστατικών της υπό κρίση υπόθεσης από το Δικαστήριο, ένδεκα και πλέον έτη από την έκδοση της απόφασης αυτής, όπερ συνιστά υπερβολική διάρκεια, έστω και αν πρέπει να ληφθεί υπόψη η σημαντική πολυετής περίοδος που απαιτείτο για τα απαραίτητα έργα υποδομής [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 27ης Μαρτίου 2025, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Επεξεργασία των αστικών λυμάτων), C‑515/23, EU:C:2025:209, σκέψη 107].
99      Ειδικότερα, μολονότι το άρθρο 260, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν διασαφηνίζει εντός ποιου χρονικού διαστήματος πρέπει να χωρήσει η εκτέλεση μιας απόφασης, το συμφέρον προς άμεση και ομοιόμορφη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης επιβάλλει, κατά πάγια νομολογία, η εκτέλεση αυτή να αρχίσει αμέσως και να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατόν [αποφάσεις της 22ας Φεβρουαρίου 2018, Επιτροπή κατά Ελλάδας, C‑328/16, EU:C:2018:98, σκέψη 100, και της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 67].
100    Κατά τρίτον, όσον αφορά την ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους, η Επιτροπή πρότεινε, σύμφωνα με τα σημεία 3.4 και 4.2 της ανακοίνωσης του 2023, να ληφθεί υπόψη το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν του εν λόγω κράτους μέλους σε σύγκριση με τον μέσο όρο των ακαθάριστων εγχωρίων προϊόντων των κρατών μελών, ως προς τα δύο τρίτα του οικείου υπολογισμού, καθώς και ο πληθυσμός του σε σύγκριση με τον μέσο όρο του πληθυσμού των κρατών μελών, ως δημογραφικό κριτήριο, ως προς το ένα τρίτο του υπολογισμού.
101    Συναφώς, από την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι ο προσδιορισμός της ικανότητας πληρωμής του οικείου κράτους μέλους δεν δύναται να συμπεριλάβει στη μέθοδο υπολογισμού του συντελεστή «n», ο οποίος αντιπροσωπεύει την ικανότητα πληρωμής του οικείου κράτους μέλους σε σχέση με την ικανότητα πληρωμής των λοιπών κρατών μελών, τη συνεκτίμηση δημογραφικού κριτηρίου σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στα σημεία 3.4 και 4.2 της ανακοίνωσης του 2023 [απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Οδηγία για τους πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος), C‑147/23, EU:C:2024:346, σκέψη 86].
102    Επομένως, προκειμένου να προσδιοριστεί η ικανότητα πληρωμής της Ελληνικής Δημοκρατίας, πρέπει να ληφθεί υπόψη ως κυριότερο στοιχείο το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της και να συνεκτιμηθεί η πρόσφατη εξέλιξη του εν λόγω ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, ως έχει κατά τον χρόνο της εξέτασης των πραγματικών περιστατικών από το Δικαστήριο [απόφαση της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 131 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
103    Τέλος, το αίτημα της Ελληνικής Δημοκρατίας περί επιβολής προοδευτικώς μειούμενης χρηματικής ποινής, υπολογιζομένης σε εξαμηνιαία βάση, δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Συγκεκριμένα, μικρότερης σημασίας βλάβη του περιβάλλοντος και της υγείας του ανθρώπου θα μπορούσε να διαπιστωθεί μόνο μετά την πλήρη εκτέλεση, από το εν λόγω κράτος μέλος, της απόφασης του 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας, η οποία αφορά, εξάλλου, έναν και μόνο χώρο υγειονομικής ταφής.
104    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, το Δικαστήριο εκτιμά ότι, κατά δίκαιη εκτίμηση των περιστάσεων της υπό κρίση υπόθεσης, το ποσό της χρηματικής ποινής που πρέπει να επιβληθεί στην Ελληνική Δημοκρατία πρέπει να καθοριστεί σε 12 500 ευρώ ημερησίως.
–       Επί του κατ’ αποκοπήν ποσού
105    Κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως που του απονέμεται στον συγκεκριμένο τομέα, το Δικαστήριο έχει την ευχέρεια επιβολής, σωρευτικώς, χρηματικής ποινής και κατ’ αποκοπήν ποσού [αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 77 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 134].
106    Η επιβολή της υποχρέωσης καταβολής κατ’ αποκοπήν ποσού και ο καθορισμός του ύψους του ενδεχομένως καταβλητέου ποσού πρέπει, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, να αποφασίζονται βάσει του συνόλου των κρίσιμων στοιχείων που συνδέονται τόσο με τα χαρακτηριστικά της διαπιστωθείσας παράβασης όσο και με τη συμπεριφορά του κράτους μέλους το οποίο αφορά η διαδικασία που κινήθηκε δυνάμει του άρθρου 260 ΣΛΕΕ. Συναφώς, το άρθρο αυτό παρέχει στο Δικαστήριο ευρεία εξουσία εκτιμήσεως προκειμένου να κρίνει αν πρέπει να επιβάλει μια τέτοια κύρωση και, σε καταφατική περίπτωση, ποιο πρέπει να είναι το ύψος αυτής [αποφάσεις της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 98, και της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 64].
107    Εν προκειμένω, το σύνολο των νομικών και πραγματικών στοιχείων που οδήγησαν στη διαπίστωση της παράβασης αποτελεί ένδειξη περί του ότι για την αποτελεσματική πρόληψη ανάλογων με την επίμαχη μελλοντικών παραβάσεων του δικαίου της Ένωσης απαιτείται η λήψη αποτρεπτικού μέτρου, όπως είναι η επιβολή κατ’ αποκοπήν ποσού.
108    Υπό τις συνθήκες αυτές, στο Δικαστήριο απόκειται, κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτει, να καθορίσει το ύψος του κατ’ αποκοπήν ποσού κατά τρόπον ώστε να είναι, αφενός, προσαρμοσμένο στις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης και, αφετέρου, ανάλογο προς τις διαπραχθείσες παραβάσεις [αποφάσεις της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 100, και της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 66].
109    Μεταξύ των κρίσιμων προς τούτο παραγόντων περιλαμβάνονται, ιδίως, η σοβαρότητα και η διάρκεια των διαπιστωθεισών παραβάσεων, καθώς και η ικανότητα πληρωμής του συγκεκριμένου κράτους μέλους [αποφάσεις της 13ης Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία II), C‑123/22, EU:C:2024:493, σκέψη 101, και της 8ης Μαΐου 2025, Επιτροπή κατά Σλοβενίας (Χώρος υγειονομικής ταφής Bukovžlak), C‑318/23, EU:C:2025:342, σκέψη 67].
110    Οι περιστάσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη προκύπτουν ιδίως από το σκεπτικό που εκτίθεται στις σκέψεις 82 έως 102 της παρούσας απόφασης σχετικά με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης καθώς και με την ικανότητα πληρωμής της Ελληνικής Δημοκρατίας [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Επιτροπή κατά Ρουμανίας (Παύση λειτουργίας χώρων υγειονομικής ταφής), C‑109/22, EU:C:2023:991, σκέψη 81].
111    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, η Ελληνική Δημοκρατία πρέπει να υποχρεωθεί να καταβάλει στην Επιτροπή κατ’ αποκοπήν ποσό ύψους 5 500 000 ευρώ.
Επί των δικαστικών εξόδων
112    Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Ελληνική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφασίζει:
1)      Η Ελληνική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας όλα τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης της 17ης Ιουλίου 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας (C‑600/12, EU:C:2014:2086), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 260, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
2)      Υποχρεώνει την Ελληνική Δημοκρατία να καταβάλλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματική ποινή ύψους 12 500 ευρώ ημερησίως από τη δημοσίευση της παρούσας απόφασης έως την ημερομηνία εκτέλεσης της απόφασης της 17ης Ιουλίου 2014, Επιτροπή κατά Ελλάδας (C‑600/12, EU:C:2014:2086).
3)      Υποχρεώνει την Ελληνική Δημοκρατία να καταβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατ’ αποκοπήν ποσόν ύψους 5 500 000 ευρώ.
4)      Καταδικάζει την Ελληνική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
Rodin
Piçarra
Fenger
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 9 Οκτωβρίου 2025.
Ο Γραμματέας
Ο προεδρεύων του τμήματος
A. Calot Escobar
S. Rodin
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.