Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MACIEJ SZPUNAR
της 26ης Φεβρουαρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑840/24
Verwertungsgesellschaft Wort (VG Wort)
κατά
TL
[αίτηση του Bundesgerichtshof(Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα – Οδηγία
2001/29/ΕΚ – Άρθρο
5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ – Εξαίρεση της ιδιωτικής αντιγραφής – Δίκαιη αποζημίωση – Οδηγία
2006/115/ΕΚ – Άρθρο
6, παράγραφος
1 – Παρέκκλιση από το δικαίωμα δημόσιου δανεισμού – Δικαίωμα αμοιβής – Εταιρία συλλογικής διαχείρισης – Οδηγία
2014/26/ΕΕ – Άρθρο 11, παράγραφος 4 – Άρθρο
12, παράγραφος
4 – Χρήση των εσόδων από τα δικαιώματα που διαχειρίζεται εταιρία συλλογικής διαχείρισης – Εθνική ρύθμιση προβλέπουσα την παροχή οικονομικής στήριξης σε έργα πολιτιστικής σημασίας »
Εισαγωγή
1.        Μολονότι στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης η προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας κατοχυρώνεται σε συνδυασμό με το γενικό δικαίωμα ιδιοκτησίας, δεν χωρεί, κατά τη γνώμη μου, αμφιβολία ότι η διανοητική ιδιοκτησία διαδραματίζει ειδικό ρόλο, διαφορετικό από εκείνον της ιδιοκτησίας επί των υλικών αντικειμένων.
2.        Τούτο είναι αληθές, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τη λογοτεχνική και καλλιτεχνική ιδιοκτησία, η οποία προστατεύεται με το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα. Συγκεκριμένα, κύρια λειτουργία της ιδιοκτησίας αυτής, καθώς και του δικαιώματος που την προστατεύει, είναι να συμβάλλει στην καλλιτεχνική και επιστημονική δημιουργία, οι οποίες είναι απαραίτητες πτυχές για τη λειτουργία κάθε ανθρώπινης κοινωνίας. Μολονότι δε η εν λόγω συμβολή συνίσταται κυρίως στη διασφάλιση δίκαιης οικονομικής ανταπόδοσης για τις προσπάθειες των δημιουργών και των καλλιτεχνών ερμηνευτών, ώστε να μπορούν να αφοσιώνονται πλήρως στη δημιουργική δραστηριότητά τους, δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην πτυχή αυτή, αλλά πρέπει να επιδιώκει επίσης γενικότερους σκοπούς προώθησης της πολιτιστικής ανάπτυξης.
3.        Τον θεμέλιο λίθο της λειτουργίας κάθε συστήματος δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων συνιστούν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης οι οποίοι διαδραματίζουν τον ρόλο μεσολαβητή μεταξύ των δημιουργών/δικαιούχων και των φορέων εκμετάλλευσης των δημιουργιών τους. Οι εν λόγω οργανισμοί χορηγούν άδειες εκμετάλλευσης των έργων και άλλων προστατευόμενων αντικειμένων και διανέμουν τα προκύπτοντα έσοδα στους έλκοντες δικαιώματα. Ο ρόλος τους, όμως, δεν περιορίζεται στη λειτουργία αυτή. Συγκεκριμένα, οι εν λόγω οργανισμοί ασκούν συχνά και άλλα καθήκοντα, πολιτιστικού ή κοινωνικού χαρακτήρα, σύμφωνα με την κοινωνική λειτουργία της καλλιτεχνικής και λογοτεχνικής δημιουργίας (2).
4.        Η υπό κρίση υπόθεση αφορά το αν, και σε ποιο μέτρο, το δίκαιο της Ένωσης επιτρέπει στους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης να διαθέτουν μέρος των εσόδων που εισπράττουν, και ειδικότερα ορισμένων κατηγοριών εσόδων, σε πολιτιστικές δράσεις οι οποίες πραγματοποιούνται προς όφελος όχι μόνον των εχόντων δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικά δικαιώματα, αλλά και άλλων κατηγοριών προσώπων.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
5.        Το άρθρο
5, παράγραφος
2, στοιχείο
βʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας (3), ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν εξαιρέσεις ή περιορισμούς από το δικαίωμα αναπαραγωγής που προβλέπεται στο άρθρο 2 στις ακόλουθες περιπτώσεις:
[...]
β)      αναπαραγωγές σε οποιοδήποτε μέσο που πραγματοποιούνται από φυσικό πρόσωπο για ιδιωτική χρήση και για [σκοπούς που δεν είναι άμεσα ή έμμεσα εμπορικοί], υπό τον όρο ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν δίκαιη αποζημίωση που συνεκτιμά την εφαρμογή ή όχι των τεχνολογικών μέτρων του άρθρου 6 στο συγκεκριμένο έργο ή άλλο υλικό.»
6.        Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας (4), προβλέπει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν από το αποκλειστικό δικαίωμα του άρθρου 1, όσον αφορά τον δημόσιο δανεισμό, υπό την προϋπόθεση ότι τουλάχιστον οι δημιουργοί λαμβάνουν αμοιβή για τον δανεισμό αυτό. Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να καθορίζουν την αμοιβή λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους πολιτιστικής προαγωγής.»
7.        Κατά το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, για τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων, καθώς και τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων στην εσωτερική αγορά (5), ως «έσοδα από δικαιώματα» νοούνται «τα έσοδα που εισπράττονται από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης για λογαριασμό των δικαιούχων, είτε προκύπτουν από αποκλειστικό δικαίωμα είτε από δικαίωμα αμοιβής είτε από δικαίωμα αποζημίωσης».
8.        Το άρθρο 4 της εν λόγω οδηγίας ορίζει ότι «[τ]α κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης να ενεργούν με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον των δικαιούχων των οποίων τα δικαιώματα εκπροσωπούν και να μην τους επιβάλλουν υποχρεώσεις οι οποίες δεν είναι αντικειμενικά αναγκαίες για την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων τους ή για την αποτελεσματική διαχείριση των δικαιωμάτων τους».
9.        Το άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ, της ίδιας οδηγίας προβλέπει ότι, «[σ]ύμφωνα με το κεφάλαιο 2 του τίτλου II, η γενική συνέλευση των μελών λαμβάνει αποφάσεις τουλάχιστον για τα εξής ζητήματα:
[...]
δ)      τη γενική πολιτική για τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα και επί τυχόν εσόδων που προκύπτουν από την επένδυση εσόδων από τα δικαιώματα».
10.      Κατά το άρθρο 11, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, «[ο] οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα έσοδα από τα δικαιώματα ή τυχόν έσοδα που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από τα δικαιώματα για σκοπούς άλλους πλην της διανομής τους στους δικαιούχους, εξαιρουμένων των περιπτώσεων κράτησης ή συμψηφισμού των εξόδων διαχείρισης σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8 παράγραφος 5 στοιχείο δ) ή χρήσης των εσόδων από τα δικαιώματα ή τυχόν εσόδων που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από τα δικαιώματα σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8 παράγραφος 5».
11.      Το άρθρο 12, παράγραφοι 2 και 4, της οδηγίας 2014/26 ορίζει τα εξής:
«2.      Οι κρατήσεις θα πρέπει να είναι εύλογες σε συνάρτηση με τις υπηρεσίες που παρέχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης στους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των υπηρεσιών που αναφέρονται στην παράγραφο 4, και θα πρέπει να καθορίζονται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων.
[…]
4.      Σε περίπτωση που οργανισμός συλλογικής διαχείρισης παρέχει κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες οι οποίες χρηματοδοτούνται μέσω κρατήσεων επί των εσόδων από τα δικαιώματα και επί τυχόν εσόδων που προκύπτουν από την επένδυση των εσόδων από δικαιώματα, οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται με βάση δίκαια κριτήρια, ιδίως σε σχέση με την πρόσβαση στις υπηρεσίες αυτές και την έκταση αυτών των υπηρεσιών.»
Το γερμανικό δίκαιο
12.      Η λειτουργία των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων διεπόταν, στο γερμανικό δίκαιο, έως την 1η Ιουνίου 2016, από τον Gesetz über die Wahrnehmung von Urheberrechten und verwandten Schutzrechten (Urheberrechtswahrnehmungsgesetz) (νόμο περί διαχειρίσεως των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων), της 9ης Σεπτεμβρίου 1965 (6), και, εν συνεχεία, από τον Gesetz über die Wahrnehmung von Urheberrechten und verwandten Schutzrechten durch Verwertungsgesellschaften (νόμο περί διαχειρίσεως των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων από τις εταιρίες συλλογικής διαχείρισης), της 24ης Μαΐου 2016 (7).
13.      Δυνάμει των δύο προμνησθέντων νόμων, όπως ίσχυαν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης υποχρεούνται να κατανέμουν τα έσοδα από τη δραστηριότητά τους βάσει καθορισμένων κανόνων (σχέδιο διανομής), οι οποίοι αποκλείουν κάθε αυθαίρετη πρακτική όσον αφορά τη διανομή. Σκοπός των οργανισμών αυτών είναι επίσης να παρέχουν οικονομική στήριξη σε έργα και υπηρεσίες πολιτιστικής σημασίας.
Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία και τα προδικαστικά ερωτήματα
14.      Ο Verwertungsgesellschaft Wort (στο εξής: VG Wort) είναι οργανισμός διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί των λογοτεχνικών έργων στη Γερμανία. Το καταστατικό του VG Wort, όπως ίσχυε κατά την επίμαχη περίοδο, ήτοι από την 1η Ιανουαρίου 2016 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2019, προέβλεπε την καταβολή οικονομικής στήριξης στο Förderungsfonds Wissenschaft der VG Wort GmbH (ταμείο του VG Wort για την προαγωγή της επιστήμης, στο εξής: FFW), εταιρία περιορισμένης ευθύνης, με μόνο εταίρο τον VG Wort. Σκοπός του FFW είναι η προώθηση της επιστήμης και της έρευνας. Η προώθηση αυτή συνίσταται σε χρηματοδότηση των δαπανών εκτύπωσης που συνδέονται με τη δημοσίευση επιστημονικών και εξειδικευμένων συγγραμμάτων, έρευνας που προορίζεται να καταλήξει στην έκδοση επιστημονικών ή εξειδικευμένων συγγραμμάτων, καθώς και άλλων δράσεων για την οικονομική στήριξη επιστημονικών και εξειδικευμένων συγγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένων υποτροφιών για την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών σχετικά με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπέβαλε ο VG Wort, η οικονομική στήριξη προς το FFW χρηματοδοτούνταν από κρατήσεις επί των εσόδων που εισπράττονται ως αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή και ως αμοιβή για δημόσιο δανεισμό επιστημονικών, τεχνικών και εξειδικευμένων έργων· κατά την επίμαχη περίοδο, η οικονομική στήριξη ανερχόταν στο 0,51 % των εσόδων που εισέπραττε ο VG Wort.
15.      Οι TL και OS, δημιουργοί λογοτεχνικών έργων, είναι μέλη του VG Wort, με τον οποίο έχουν συνάψει συμβάσεις διαχείρισης. Κατά την επίμαχη περίοδο δήλωσαν διάφορα έργα στον VG Wort και εισέπραξαν πληρωμές από τα έσοδα που αποκόμισε ο εν λόγω οργανισμός από την «αναπαραγωγή σταθερού κειμένου». Στην κύρια δίκη, ο TL ενεργεί ιδίω ονόματι, καθώς και εξ ονόματος του OS, ο οποίος του παραχώρησε τα δικαιώματά του.
16.      Ο TL προσάπτει στον VG Wort ότι διέθεσε στο FFW ποσά από τα έσοδα που ο εν λόγω οργανισμός εισέπραξε στο διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2016 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2019, με αποτέλεσμα να μειωθούν τα μερίδια του TL και του OS. Ο TL ζήτησε από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο να διαπιστώσει ότι ο VG Wort δεν είχε, και δεν έχει, το δικαίωμα να μειώνει τα διανεμόμενα μερίδια που αφορούν τα έργα τους πραγματοποιώντας πληρωμές για τη χρηματοδότηση του FFW. Επιπλέον, ο TL ζήτησε πληροφορίες σχετικά με τα ποσά που καταβλήθηκαν στο FFW.
17.      Η αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή πρωτοδίκως. Το εφετείο επικύρωσε την απόφαση υπέρ του OS και απέρριψε στο σύνολό της την αγωγή του TL (8). Συγκεκριμένα, το εφετείο έκρινε ότι τα σχέδια διανομής του VG Wort, τα οποία ενσωματώνονται στις συμβάσεις διαχείρισης, συνιστούν γενικούς όρους των οποίων οι διατάξεις σχετικά με τα ποσά που διανέμονται στο FFW είναι ανίσχυρες δυνάμει του εθνικού δικαίου, καθότι παραβιάζουν θεμελιώδεις αρχές της νομοθεσίας που διέπει τη λειτουργία των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, στο μέτρο που επιτρέπουν σε μη δικαιούχους να συμμετέχουν στη διανομή.
18.      Επιληφθέν αιτήσεως αναιρέσεως, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι διανομές που πραγματοποιήθηκαν υπέρ του FFW μπορεί να είναι νόμιμες λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης να προάγουν την επιστήμη και τον πολιτισμό. Εντούτοις, τούτο θα εξαρτηθεί από το αν η εν λόγω υποχρέωση συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης.
19.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Συνάδει με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της [οδηγίας 2001/29], με το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της [οδηγίας 2006/115], καθώς και με το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της [οδηγίας 2014/26] διάταξη του εθνικού δικαίου βάσει της οποίας ένας οργανισμός συλλογικής διαχείρισης οφείλει να παρέχει οικονομική στήριξη σε έργα πολιτιστικής σημασίας όταν τούτο έχει ως συνέπεια να επωφελούνται από την οικονομική στήριξη και αποδέκτες οι οποίοι δεν ανήκουν (τουλάχιστον όχι ακόμη) στον κύκλο των δικαιούχων;
2)      Σε περίπτωση που η παροχή κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 4, της [οδηγίας 2014/26], επιτρέπεται μόνον προς όφελος δικαιούχων: εξαρτάται η νομιμότητα της παροχής τέτοιων υπηρεσιών από το αν ο λήπτης των εν λόγω υπηρεσιών έχει ενεστώσα αξίωση αμοιβής ή αρκεί η ύπαρξη δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικού δικαιώματος το οποίο επί του παρόντος δεν υπόκειται σε αμοιβή; Αποτελεί προϋπόθεση για τη νομιμότητα των εν λόγω υπηρεσιών η ύπαρξη σύμβασης διαχείρισης με τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης;»
20.      Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 10 Δεκεμβρίου 2024. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν οι διάδικοι της κύριας δίκης, η Γερμανική και η Αυστριακή Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ίδιοι μετέχοντες στη διαδικασία, καθώς και η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπήθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 26ης Νοεμβρίου 2023.
Ανάλυση
21.      Στην υπό κρίση υπόθεση, το αιτούν δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο δύο προδικαστικά ερωτήματα. Στο μέτρο που η εξέταση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος εξαρτάται από την απάντηση που θα δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, θα εξετάσω τα ερωτήματα με τη σειρά παράθεσής τους.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
22.      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, καθώς και το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26. Μολονότι το αιτούν δικαστήριο δεν προβαίνει σε διαφοροποίηση, οι ανωτέρω διατάξεις ρυθμίζουν ζητήματα διαφορετικής φύσεως. Συγκεκριμένα, ενώ οι σχετικές διατάξεις της οδηγίας 2014/26 αφορούν, γενικώς, τη συλλογική διαχείριση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων, οι διατάξεις των οδηγιών 2001/29 και 2006/115 αναγνωρίζουν στους δημιουργούς συγκεκριμένα δικαιώματα, ήτοι δικαίωμα αποζημίωσης και δικαίωμα αμοιβής, λόγω των συγκεκριμένων χρήσεων των έργων τους.
23.      Εντούτοις, όπως συνάγεται από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, και όπως επιβεβαίωσε επίσης ο VG Wort κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η διαφορά της κύριας δίκης αφορά τη χρήση από τον εν λόγω οργανισμό των εσόδων που μνημονεύονται στις σχετικές διατάξεις των οδηγιών 2001/29 και 2006/115. Φρονώ, επομένως, ότι στην πραγματικότητα το αιτούν δικαστήριο ζητεί διευκρινίσεις όσον αφορά την ερμηνεία των σχετικών διατάξεων της οδηγίας 2014/26 υπό το πρίσμα των διατάξεων των οδηγιών 2001/29 και 2006/115 καθώς και της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου.
24.      Επομένως, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται στη ρύθμιση κράτους μέλους η οποία επιτρέπει σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης να διαθέτει μέρος των εσόδων από το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης και το δικαίωμα αμοιβής, τα οποία προβλέπονται, αντιστοίχως, στις δύο τελευταίες διατάξεις, σε πολιτιστικές δραστηριότητες οι οποίες μπορεί να πραγματοποιούνται προς όφελος προσώπων που δεν είναι οι έχοντες δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το προδικαστικό ερώτημα βασίζεται στην παραδοχή, την οποία οι μετέχοντες στη διαδικασία δεν αμφισβητούν, ότι οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης υπηρεσίες συνιστούν «πολιτιστικές» ή «εκπαιδευτικές» υπηρεσίες κατά την έννοια της οδηγίας 2014/26.
25.      Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να ερμηνευθούν τόσο οι διατάξεις της οδηγίας 2014/26 όσο και το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115. Προτού εξετάσω τις ανωτέρω διατάξεις είναι αναγκαίο να διατυπώσω ορισμένες γενικές προκαταρκτικές παρατηρήσεις.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
26.      Όπως προεκτέθηκε στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, σύμφωνα με τον ειδικό ρόλο της λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας στην κοινωνία, ο ρόλος των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας δεν περιορίζεται στη διανομή, στους δικαιούχους, των εσόδων από την εκμετάλλευση των εν λόγω δικαιωμάτων. Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης επιτελούν παραδοσιακά και άλλα καθήκοντα, αρχικώς κοινωνικά (από το 1897 (9)) και εν συνεχεία πολιτιστικά και εκπαιδευτικά (10). Επομένως, ο ρόλος τους δεν μπορεί να εξομοιωθεί, όπως υποστηρίζουν οι αναιρεσίβλητοι της κύριας δίκης, με τον ρόλο εταιρίας επενδύσεων, της οποίας μόνος σκοπός είναι η παραγωγή εσόδων και η διανομή τους στα μέλη αναλόγως του κεφαλαίου που επένδυσαν. Η συλλογική διαχείριση των δικαιωμάτων λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας πραγματοποιείται χάριν του συλλογικού συμφέροντος όχι μόνον των δικαιούχων αλλά και των χρηστών έργων και του κοινού.
27.      Σε διεθνές επίπεδο, επικρατεί η άποψη ότι οι κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες μπορούν να χρηματοδοτούνται μέσω της κράτησης ενός σχετικώς μικρού ποσοστού επί των εσόδων που εισπράττουν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης από την εκμετάλλευση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Συνήθως θεωρείται αποδεκτό, ως ανώτατο ποσοστό, το 10 % επί των εν λόγω εσόδων (11). Εντούτοις, το όριο αυτό αφορά τις κρατήσεις επί των εσόδων εκμετάλλευσης των αποκλειστικών δικαιωμάτων. Όσον αφορά τα δικαιώματα αμοιβής, όπως είναι η αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή ή η αμοιβή για δημόσιο δανεισμό, το περιθώριο ελιγμών των εθνικών νομοθετών ή ακόμη των ίδιων των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης είναι ευρύτερο (12).
28.      Οι δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης μπορούν να είναι διαφορετικής φύσεως και να πραγματοποιούνται προς όφελος διαφορετικών κατηγοριών προσώπων. Οι κοινωνικές δράσεις, όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία ή τα ταμεία στήριξης, πραγματοποιούνται συνήθως προς όφελος των δικαιούχων που είναι μέλη των εν λόγω οργανισμών, αλλά ενδέχεται να μη συμβαίνει το ίδιο όσον αφορά τις πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Συγκεκριμένα, οι τελευταίες αυτές δραστηριότητες μπορούν να πραγματοποιούνται προς όφελος όχι μόνον των δικαιούχων, αλλά και του ευρέος κοινού ή συγκεκριμένων κατηγοριών προσώπων, όπως συμβαίνει στην υπόθεση της κύριας δίκης η οποία αφορά, μεταξύ άλλων, τις υποτροφίες που προορίζονται για νεαρούς δημιουργούς, δυνητικούς έχοντες δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας στο μέλλον.
29.      Το δίκαιο της Ένωσης λαμβάνει υπόψη την πολιτιστική διάσταση της δραστηριότητας των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης. Συγκεκριμένα, κατά την αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2014/26, «[ο]ι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης διαδραματίζουν και θα πρέπει να συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο ως φορείς προώθησης της ποικιλομορφίας των πολιτιστικών εκδηλώσεων, δίνοντας τη δυνατότητα πρόσβασης στην αγορά σε μικρότερα και λιγότερο δημοφιλή ρεπερτόρια, αλλά και παρέχοντας κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες προς όφελος των δικαιούχων αυτών και του κοινού». Εντούτοις, το ζήτημα που τίθεται στην υπό κρίση υπόθεση είναι αν οι διατάξεις της προμνησθείσας οδηγίας επιτρέπουν στους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης να παρέχουν τέτοιες υπηρεσίες.
Επί των διατάξεων της οδηγίας 2014/26
30.      Σύμφωνα με το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της οδηγίας 2014/26, ο όρος «έσοδα από δικαιώματα» καταλαμβάνει όλα τα έσοδα που εισπράττει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης για λογαριασμό των δικαιούχων, περιλαμβανομένων των εσόδων που προκύπτουν από δικαίωμα αμοιβής ή αποζημίωσης, όπως είναι η αμοιβή για δημόσιο δανεισμό ή η αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή. Επομένως, κατ’ αρχήν, όλα τα ανωτέρω έσοδα υπόκεινται στους ίδιους κανόνες.
31.      Όσον αφορά τη χρήση των εν λόγω εσόδων, το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 ορίζει ότι οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης δεν έχουν το δικαίωμα να τα χρησιμοποιούν για σκοπούς άλλους πλην της διανομής τους στους δικαιούχους, «εξαιρουμένων των περιπτώσεων κράτησης ή συμψηφισμού των εξόδων διαχείρισης σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8 παράγραφος 5 στοιχείο δ) ή χρήσης των εσόδων από τα δικαιώματα […] σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8 παράγραφος 5» (13).
32.      Η ανωτέρω διάταξη δεν είναι απολύτως σαφής. Η διαφοροποίηση μεταξύ, αφενός, της κράτησης ή του συμψηφισμού των εξόδων διαχείρισης σύμφωνα με την απόφαση που λαμβάνεται δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2014/26 και, αφετέρου, της χρήσης των εσόδων σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5, εν γένει θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι οι μόνες κρατήσεις οι οποίες επιτρέπονται δυνάμει της εν λόγω διάταξης είναι οι κρατήσεις που προορίζονται για την κάλυψη των εξόδων διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτή είναι άλλωστε –εάν δεν απατώμαι– η ερμηνεία υπέρ της οποίας τάσσεται η Επιτροπή.
33.      Εντούτοις, τέτοιος περιορισμός ουδόλως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2014/26, στο οποίο μνημονεύεται η «γενική πολιτική για τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα», χωρίς να προσδιορίζεται ο σκοπός των κρατήσεων. Κατά τη γνώμη μου, πάντως, εάν βούληση του νομοθέτη της Ένωσης ήταν να περιορίσει τη δυνατότητα της γενικής συνέλευσης των μελών οργανισμού συλλογικής διαχείρισης να επιτρέπει κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα μόνον για σκοπούς εξόδων διαχείρισης, τούτο θα προβλεπόταν ρητώς στο άρθρο 8, παράγραφος 5, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2014/26. Απουσία τέτοιου ρητού περιορισμού, δεν συντρέχει λόγος για να θεωρηθεί ότι συνάγεται εμμέσως από το άρθρο 11, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας.
34.      Το ανωτέρω συμπέρασμα επιρρωννύεται από το άρθρο 12 της οδηγίας 2014/26, το οποίο αφορά ειδικώς τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα. Συγκεκριμένα, το εν λόγω άρθρο προβλέπει ρητώς, στην παράγραφο 4, ότι «κοινωνικές, πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές υπηρεσίες» μπορούν να «χρηματοδοτούνται μέσω κρατήσεων επί των εσόδων από τα δικαιώματα». Εάν, όμως, το άρθρο 11, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας ερμηνευθεί κατά τρόπο ώστε οι ενδεχόμενες κρατήσεις να περιορίζονται στις κρατήσεις που καλύπτουν τα έξοδα διαχείρισης, θα βρίσκεται σε αντίθεση προς το άρθρο 12, παράγραφος 4, της ίδιας οδηγίας.
35.      Επομένως, κατά τη γνώμη μου, το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 έχει την έννοια ότι οι κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα, με σκοπό τη χρηματοδότηση των κοινωνικών, πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών υπηρεσιών, συνιστούν μια από τις χρήσεις των εν λόγω εσόδων οι οποίες μπορούν να επιτρέπονται δυνάμει του άρθρου 8, παράγραφος 5, της εν λόγω οδηγίας.
36.      Το άρθρο 12 της οδηγίας 2014/26 ορίζει, στην παράγραφό του 2, ότι οι κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα τελούν, μεταξύ άλλων, «σε συνάρτηση με τις υπηρεσίες που παρέχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης στους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των υπηρεσιών που αναφέρονται στην παράγραφο 4» του ίδιου άρθρου. Όπως προεκτέθηκε, όμως, η εν λόγω παράγραφος 4 αφορά τις κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες.
37.      Από τη φράση «υπηρεσίες που παρέχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης στους δικαιούχους, συμπεριλαμβανομένων […] των υπηρεσιών που αναφέρονται στην παράγραφο 4», θα μπορούσε να συναχθεί, όπως πράττει η Επιτροπή, ότι οι εν λόγω υπηρεσίες πρέπει οπωσδήποτε να παρέχονται στους δικαιούχους προκειμένου να είναι δυνατή η χρηματοδότησή τους από κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα.
38.      Εντούτοις, όπως προεξέθεσα σε σχέση με το άρθρο 11, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, οι διατάξεις της οδηγίας δεν είναι απολύτως σαφείς και, επομένως, μια διαφορετική ερμηνεία του άρθρου 12, παράγραφοι 2 και 4, φαίνεται δυνατή.
39.      Συγκεκριμένα, οι υπηρεσίες τις οποίες, ως εκ της φύσεώς τους, «παρέχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης στους δικαιούχους» είναι οι υπηρεσίες διαχείρισης των δικαιωμάτων, ήτοι οι υπηρεσίες που αφορούν τη χορήγηση των αδειών εκμετάλλευσης, καθώς και την είσπραξη και τη διανομή των εσόδων από τις εν λόγω άδειες. Οι κρατήσεις του άρθρου 12, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/26 προορίζονται κυρίως για τη χρηματοδότηση των εν λόγω υπηρεσιών διαχείρισης. Τούτο ισχύει επίσης για τις κοινωνικές υπηρεσίες τις οποίες οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης παρέχουν συνήθως στα μέλη τους.
40.      Αντιθέτως, οι πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες μπορούν να παρέχονται προς όφελος άλλων κατηγοριών προσώπων, πέραν των δικαιούχων. Εξάλλου, οι εν λόγω υπηρεσίες έχουν συχνά πλείονες ομάδες αποδεκτών, άμεσων και έμμεσων. Μολονότι οι υπηρεσίες παρέχονται άμεσα στο ευρύ κοινό ή σε πρόσωπα που δεν είναι οι έχοντες δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, κάθε δραστηριότητα προώθησης του πολιτισμού ή της εκπαίδευσης στον συγκεκριμένο τομέα ασκείται συνήθως εμμέσως προς όφελος και των δικαιούχων.
41.      Πάντως, καμία διάταξη της οδηγίας 2014/26 δεν απαιτεί ρητώς οι πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές δραστηριότητες που χρηματοδοτούνται από τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα να παρέχονται από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης άμεσα μόνον στους έχοντες τα εν λόγω δικαιώματα. Το άρθρο 12, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει μόνον ότι οι εν λόγω υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται με βάση δίκαια κριτήρια. Τέτοια απαίτηση δεν προκύπτει ούτε από το άρθρο 13, παράγραφος 6, της ίδιας οδηγίας, στο οποίο παρέπεμψε η Επιτροπή. Συγκεκριμένα, αφενός, η διάταξη αυτή αφορά όχι τις κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα, αλλά τη χρήση των μη διανεμητέων ποσών και, αφετέρου, αποσκοπεί στον περιορισμό όχι της ευχέρειας λήψης αποφάσεων της γενικής συνέλευσης οργανισμού συλλογικής διαχείρισης, αλλά της διακριτικής ευχέρειας των κρατών μελών. Επιπλέον, η αιτιολογική σκέψη 28 της ίδιας οδηγίας, στην οποία επίσης παρέπεμψε η Επιτροπή, δεν μπορεί να έχει αυτοτελές περιεχόμενο, διαφορετικό από το περιεχόμενο του άρθρου 8, παράγραφος 5, του άρθρου 11, παράγραφος 4, και του άρθρου 12, παράγραφοι 2 και 4, της οδηγίας, τα οποία εξετάστηκαν ανωτέρω.
42.      Αντιθέτως, στην αιτιολογική σκέψη 3 της οδηγίας 2014/26 (14) επισημαίνεται ότι, κατά τον νομοθέτη της Ένωσης, οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης «θα πρέπει να συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο [...] ως φορείς προώθησης της ποικιλομορφίας των πολιτιστικών εκδηλώσεων [...] παρέχοντας κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες προς όφελος των δικαιούχων αυτών και του κοινού» (15). Στο μέτρο που σκοπός του άρθρου 12, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας είναι απλώς και μόνον να διασφαλίζεται ότι οι κρατήσεις επί των εσόδων από τα δικαιώματα δεν υπερβαίνουν το εύλογο επίπεδο, λαμβανομένων υπόψη των υπηρεσιών που πρόκειται να χρηματοδοτηθούν από αυτές, δεν συντρέχει λόγος άντλησης, από τη συγκεκριμένη διάταξη, συμπερασμάτων που βαίνουν πέραν του ως άνω σκοπού και αντιτίθενται στη σαφή βούληση του νομοθέτη, όπως διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 3.
43.      Επομένως, κατά τη γνώμη μου, οι σχετικές διατάξεις της οδηγίας 2014/26 δεν αντιτίθενται στη χρηματοδότηση, από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, μέσω των κρατήσεων επί των εσόδων από τα δικαιώματα που διαχειρίζεται, υπηρεσιών, μεταξύ άλλων πολιτιστικών και εκπαιδευτικών, οι οποίες παρέχονται άμεσα όχι μόνον στους δικαιούχους αλλά και σε άλλα πρόσωπα. Ασφαλώς, το ποσοστό των κεφαλαίων που χρησιμοποιούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο πρέπει να διατηρείται εντός εύλογων ορίων, όπως προκύπτει όχι μόνον άμεσα από το άρθρο 12, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, αλλά και από τη γενική αρχή που διατυπώνεται στο άρθρο 4 αυτής, κατά την οποία οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης οφείλουν να ενεργούν με γνώμονα το βέλτιστο συμφέρον των δικαιούχων. Όσον αφορά τα έσοδα από την αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή και την αμοιβή για δημόσιο δανεισμό, ο περιορισμός του ύψους των κρατήσεων απορρέει επίσης από τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σχετικά με τις δύο αυτές κατηγορίες εσόδων, όπως έχουν ερμηνευθεί από το Δικαστήριο.
Επί του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29
44.      Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 ορίζει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν στο εσωτερικό δίκαιό τους εξαίρεση από το αποκλειστικό δικαίωμα αναπαραγωγής για τις αναπαραγωγές που πραγματοποιούνται από φυσικό πρόσωπο για ιδιωτική χρήση και για μη εμπορικούς σκοπούς (η καλούμενη «ιδιωτική αντιγραφή»), «υπό τον όρο ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν δίκαιη αποζημίωση».
45.      Η εξαίρεση αυτή απορρέει από τη διαπίστωση ότι τα σύγχρονα τεχνικά μέσα παρέχουν τη δυνατότητα στο κοινό να αναπαράγει, σχετικά εύκολα και με μικρό κόστος, τα έργα και άλλα προστατευόμενα αντικείμενα για ίδια χρήση ή για χρήση από τα μέλη του στενού ιδιωτικού κύκλου τους, χωρίς οι δικαιούχοι να διαθέτουν αποτελεσματικά μέσα ώστε να ελέγχουν τέτοια αναπαραγωγή ή να εναντιώνονται σε αυτή. Μολονότι το φαινόμενο αυτό μπορεί να χαρακτηριστεί όχι τόσο ως προσβολή των αποκλειστικών δικαιωμάτων, αλλά μάλλον ως φυσικό «όριο» των εν λόγω δικαιωμάτων, καθότι τα αποκλειστικά δικαιώματα δεν έχουν εφαρμογή στην ιδιωτική ζωή των μελών του κοινού (16), γίνεται γενικώς δεκτό ότι η ιδιωτική αντιγραφή συνεπάγεται για τους δικαιούχους ζημία η οποία πρέπει να αποκαθίσταται. Επειδή, όμως, δεν είναι δυνατό, στην πράξη, να εισπραχθεί η σχετική αποζημίωση από τα οικεία μέλη του κοινού, προβλέφθηκε ένα σύστημα στο οποίο, αφενός, η εν λόγω αποζημίωση χρηματοδοτείται από κράτηση που εισπράττεται από τους μεσολαβητές –πωλητές εξοπλισμού εγγραφής ή παρόχους των υπηρεσιών αναπαραγωγής– και, αφετέρου, το ποσό της αποζημίωσης μπορεί, εν συνεχεία, να ενσωματώνεται στην τιμή του εξοπλισμού εγγραφής ή των υπηρεσιών αναπαραγωγής. Τέτοιο σύστημα προβλεπόταν στο εσωτερικό δίκαιο διαφόρων κρατών μελών κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της οδηγίας 2001/29.
46.      Στο πλαίσιο του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, το Δικαστήριο, στηριζόμενο περισσότερο στις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας και λιγότερο στο λακωνικό γράμμα της επίμαχης διάταξης, εφάρμοσε παρόμοια συλλογιστική.
47.      Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει εκτιμήσει ότι η δίκαιη αποζημίωση που μνημονεύεται στην προμνησθείσα διάταξη προορίζεται να αποκαταστήσει τη ζημία που προκαλούν στους δικαιούχους τα πρόσωπα που πραγματοποιούν αναπαραγωγές στο πλαίσιο της εξαίρεσης που προβλέπεται από την επίμαχη διάταξη, καθώς και ότι, κατ’ αρχήν, τα πρόσωπα αυτά έχουν την υποχρέωση να αποκαταστήσουν τη ζημία, χρηματοδοτώντας την αποζημίωση (17). Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι, λαμβανομένων υπόψη των πρακτικών δυσχερειών που ενέχει η επιβολή, στα συγκεκριμένα πρόσωπα που πραγματοποιούν τις αναπαραγωγές, υποχρέωσης καταβολής της αποζημίωσης (18), είναι θεμιτό τα κράτη μέλη να προβλέψουν ένα σύστημα επιβολής τέλους στους πωλητές εξοπλισμού εγγραφής ή στους παρόχους υπηρεσιών αναπαραγωγής, το οποίο αυτοί θα μετακυλίουν, εν συνεχεία, στους χρήστες ενσωματώνοντάς το στην τιμή του εξοπλισμού ή των υπηρεσιών (19). Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει επίσης ότι ένα τέτοιο τέλος δεν πρέπει να επιβάλλεται σε εξοπλισμό ή υπηρεσίες που αποκτώνται για σκοπούς προδήλως ξένους προς την εξαίρεση της ιδιωτικής αντιγραφής ή στα νομικά πρόσωπα τα οποία δεν μπορούν να τύχουν της εξαίρεσης αυτής (20).
48.      Όσον αφορά τον τρόπο καταβολής της δίκαιης αποζημίωσης στους δικαιούχους, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι ένα μέρος, ακόμη και σημαντικό, της εν λόγω αποζημίωσης μπορεί να καταβάλλεται εμμέσως στους δικαιούχους, μέσω οργανισμών κοινωνικών και πολιτιστικών σκοπών, οι οποίοι έχουν ιδρυθεί προς όφελός τους, εφόσον οι εν λόγω οργανισμοί λειτουργούν πράγματι προς όφελος των δικαιούχων (21).
49.      Ο σύνδεσμος που έχει καθιερώσει το Δικαστήριο μεταξύ του τέλους για την ιδιωτική αντιγραφή –της ζημίας που υφίστανται οι δικαιούχοι λόγω της εξαίρεσης της ιδιωτικής αντιγραφής– και της δίκαιης αποζημίωσης περιορίζει σημαντικά τη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών στον τομέα αυτόν, μολονότι έχει χαρακτηριστεί ως «ευρεία» (22). Κατά τη γνώμη μου, πάντως, η οδηγία 2014/26 δεν επέφερε οποιαδήποτε μεταβολή ως προς το ζήτημα αυτό, στο μέτρο που αφορά όχι την έκταση των δικαιωμάτων των δικαιούχων, αλλά μόνον τους κανόνες λειτουργίας των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης.
50.      Αντιθέτως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η αδυναμία ακριβούς υπολογισμού των διαφόρων ποσών που διακυβεύονται συνιστά σημαντικό παράγοντα αβεβαιότητας στο προεκτεθέν σύστημα.
51.      Μολονότι στην «αναλογική» εποχή κατά την οποία θεσπίστηκαν, σε διάφορες χώρες και διεθνώς, τα συστήματα τέλους για ιδιωτική αντιγραφή μπορούσε ήδη να θεωρηθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος του τότε διαθέσιμου στα φυσικά πρόσωπα εξοπλισμού εγγραφής προοριζόταν για την αναπαραγωγή προστατευόμενων αντικειμένων (23), ήταν εντούτοις δύσκολο να προσδιοριστούν επακριβώς τα αντικείμενα που είχαν πράγματι αναπαραχθεί. Επομένως, το τέλος έπρεπε να καταβάλλεται βάσει προσεγγιστικών κριτηρίων και κατ’ αποκοπήν.
52.      Στο ψηφιακό περιβάλλον, το ίδιο υπόθεμα αποθήκευσης, το οποίο είναι συχνά ενσωματωμένο στον τεχνικό εξοπλισμό, περιέχει τόσο τα ιδιωτικά αντικείμενα που δημιουργεί ο χρήστης όσο και τα προστατευόμενα αντικείμενα τα οποία μπορεί να αποκτήθηκαν νομίμως από τους δικαιούχους, να αναπαράχθηκαν δυνάμει της εξαίρεσης της ιδιωτικής αντιγραφής ή, ακόμη, να αποκτήθηκαν παρανόμως, χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί επακριβώς το ποσοστό το οποίο οι επιμέρους κατηγορίες αντικειμένων καταλαμβάνουν στη χωρητικότητα αποθήκευσης. Τούτο έχει κρίνει, άλλωστε, ρητώς το Δικαστήριο, στηριζόμενο σε πλάσμα δικαίου κατά το οποίο τεκμαίρεται ότι ο εξοπλισμός εγγραφής που διατίθεται στα φυσικά πρόσωπα χρησιμοποιείται πλήρως για σκοπούς αναπαραγωγής προστατευόμενων αντικειμένων στο πλαίσιο της εξαίρεσης της ιδιωτικής εγγραφής (24), μολονότι είναι σαφές ότι, στην πράξη, η παραδοχή αυτή πόρρω απέχει από την πραγματικότητα.
53.      Επομένως, ο υπολογισμός της ζημίας που υφίστανται οι δικαιούχοι λόγω της προμνησθείσας εξαίρεσης και του τέλους που πρέπει να εισπραχθεί για την αποκατάσταση της εν λόγω ζημίας επηρεάζεται κατ’ ανάγκην από τον υψηλό βαθμό αβεβαιότητας και προσεγγιστικής εκτίμησης. Το ίδιο συμβαίνει όσον αφορά τη διανομή των εσόδων από το εν λόγω τέλος, στο μέτρο που, όπως έχει παρατηρήσει το ίδιο το Δικαστήριο, «είναι αδύνατον στην πράξη να καθοριστεί ποιο έργο αναπαρήχθη, από ποιον χρήστη και σε ποιο υπόθεμα» (25).
54.      Ως εκ τούτου, κατά τον υπολογισμό των ανωτέρω ποσών τα κράτη μέλη διαθέτουν πραγματικό περιθώριο εκτίμησης, δεδομένου ότι η οδηγία 2001/29 απαιτεί μόνον οι δικαιούχοι να λαμβάνουν δίκαιη αποζημίωση για την εξαίρεση της ιδιωτικής αντιγραφής και, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική της σκέψη 31, να διατηρείται μια ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των δικαιούχων και του συμφέροντος των χρηστών. Αντιθέτως, η έννοια που αποδίδεται στη «δίκαιη» και «εύλογη» αποζημίωση επαφίεται στην εκτίμηση των κρατών μελών, με την επιφύλαξη της τήρησης των γενικών αρχών του δικαίου της Ένωσης, όπως είναι η απαγόρευση των διακρίσεων και η αναλογικότητα.
55.      Στο πλαίσιο αυτό, ουδόλως αποκλείεται οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης να διαθέτουν ένα σχετικώς μικρό ποσοστό των ποσών που εισπράττουν από το τέλος για ιδιωτική αντιγραφή για τη χρηματοδότηση των πολιτιστικών και εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων από τις οποίες επωφελούνται, ενδεχομένως, πρόσωπα που δεν είναι δικαιούχοι, ενώ διασφαλίζεται συγχρόνως ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν δίκαιη αποζημίωση για τη ζημία που θεωρείται ότι υπέστησαν λόγω της εξαίρεσης της ιδιωτικής αντιγραφής.
56.      Η ανωτέρω διαπίστωση δεν αναιρείται από την απόφαση Hewlett-Packard Belgium (26), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η κατάσταση «υπερβάλλουσας αποζημίωσης» για τη ζημία που υπέστησαν οι δικαιούχοι δεν συνάδει με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, της οδηγίας 2001/29. Ειδικότερα, η εν λόγω απόφαση αφορούσε συγκεκριμένη κατάσταση στην οποία το τέλος για ιδιωτική αντιγραφή εισπραττόταν σε δύο στάδια, ήτοι πριν από την πραγματοποίηση της αντιγραφής, σε συνάρτηση με την ταχύτητα αντιγραφής του εξοπλισμού, και μετά την πραγματοποίηση της αντιγραφής, σε συνάρτηση με τον αριθμό των πραγματοποιηθέντων αντιγράφων. Επομένως, η συλλογιστική του Δικαστηρίου βασίστηκε στην παραδοχή ότι, αφενός, το επίμαχο τέλος καταβαλλόταν εξ ολοκλήρου στους δικαιούχους και, αφετέρου, αφορούσε τη συγκεκριμένη κατάσταση στην οποία ο αριθμός των πραγματοποιηθέντων αντιγράφων και, συνεπώς, η έκταση της ζημίας που υπέστησαν οι δικαιούχοι ήταν γνωστά (27). Η κατάσταση αυτή προκύπτει, όμως, σπάνια και, στην πράξη, εκδηλώνεται μόνον στην περίπτωση των τελών που εισπράττονται επί των υπηρεσιών αναπαραγωγής. Αντιθέτως, όταν το τέλος εισπράττεται κατά τη διάθεση του εξοπλισμού εγγραφής σε φυσικά πρόσωπα, δεν είναι δυνατό να υπολογιστεί επακριβώς η προκαλούμενη ζημία με βάση τον αριθμό αντιγράφων. Επομένως, τα διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από την ανωτέρω απόφαση έχουν περιορισμένη εμβέλεια.
57.      Κατά τη γνώμη μου, επομένως, το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 δεν αντιτίθεται στη διάθεση ευλόγως περιορισμένου μέρους του τέλους για ιδιωτική αντιγραφή για τη χρηματοδότηση πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων από τις οποίες μπορεί να επωφεληθούν πρόσωπα που δεν είναι δικαιούχοι, υπό την προϋπόθεση ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν, άμεσα ή έμμεσα, δίκαιη αποζημίωση δυνάμει της εξαίρεσης της ιδιωτικής αντιγραφής.
Επί του άρθρου 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115
58.      Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115 προβλέπει την ευχέρεια των κρατών μελών να παρεκκλίνουν από το αποκλειστικό δικαίωμα δανεισμού (28) όσον αφορά τον «δημόσιο δανεισμό», υπό την προϋπόθεση ότι τουλάχιστον οι δημιουργοί λαμβάνουν αμοιβή για τον δανεισμό, της οποίας το ύψος τα κράτη μέλη καθορίζουν λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους πολιτιστικής προαγωγής.
59.      Η διάταξη αυτή εμφανίζει όχι μόνον ομοιότητες αλλά και σημαντικές διαφορές με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29.
60.      Αφενός, όπως είχε την ευκαιρία να κρίνει το Δικαστήριο (29), η εξαίρεση του δημόσιου δανεισμού μπορεί,
όπως και η εξαίρεση της ιδιωτικής αντιγραφής, να προκαλέσει στους δικαιούχους ζημία η οποία λογίζεται ότι αποζημιώνεται με την αμοιβή, κατ’ αντιστοιχία προς τη δίκαιη αποζημίωση του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 (30).
61.      Αφετέρου, τη ζημία δεν την προκαλούν οι χρήστες, αλλά οι δημόσιοι φορείς που προτείνουν τον δανεισμό προστατευόμενων αντικειμένων στο πλαίσιο της σχετικής εξαίρεσης. Επομένως, οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να καταβάλουν την αμοιβή που οφείλεται στους δικαιούχους (31). Στο μέτρο που δεν διευκρινίζεται ότι η εν λόγω αμοιβή πρέπει να είναι «εύλογη», δεν απαιτείται να λαμβάνεται υπόψη η οικονομική αξία του οικείου προστατευόμενου αντικειμένου, το δε ποσό της αμοιβής μπορεί να είναι πολύ μικρότερο από εκείνο που αντιστοιχεί στην εύλογη αμοιβή που προβλέπεται σε άλλες διατάξεις της οδηγίας 2006/115 (32). Επομένως, το άρθρο 6, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας καταλείπει ευρεία διακριτική ευχέρεια στα κράτη μέλη για να καθορίσουν το ποσό της αμοιβής στο πλαίσιο της εξαίρεσης του δημόσιου δανεισμού (33).
62.      Τα μόνα όρια που τίθενται στο προμνησθέν περιθώριο εκτίμησης αφορούν τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό του ύψους της αμοιβής, ήτοι την έκταση της ζημίας που προκαλείται στους δικαιούχους, η οποία είναι συνάρτηση του αριθμού των αντικειμένων που διατίθενται προς δανεισμό στο κοινό από τον οικείο φορέα και του αριθμού των δανειζόμενων προσώπων που είναι εγγεγραμμένα στον εν λόγω φορέα (34). Εξάλλου, η αμοιβή πρέπει να παρέχει στους δικαιούχους τη δυνατότητα να λάβουν επαρκές εισόδημα και, επομένως, το ποσό της δεν δύναται να είναι αμιγώς συμβολικό (35). Τα κράτη μέλη καθορίζουν το «επαρκές» επίπεδο του εισοδήματος αυτού.
63.      Κατ’ αναλογίαν προς ό,τι ισχύει για τη δίκαιη αποζημίωση για ιδιωτική αντιγραφή, φρονώ ότι καμία διάταξη δεν εμποδίζει η αμοιβή για δημόσιο δανεισμό να καταβάλλεται στους δικαιούχους εμμέσως μέσω οργανισμών κοινωνικών και πολιτιστικών σκοπών, οι οποίοι έχουν ιδρυθεί προς όφελός τους (36).
64.      Από τα προεκτεθέντα συνάγεται ότι το περιθώριο εκτίμησης που διαθέτουν τα κράτη μέλη για τον καθορισμό της αμοιβής για την εξαίρεση του δημόσιου δανεισμού είναι ευρύτερο από το περιθώριο εκτίμησης για τον καθορισμό του τέλους για ιδιωτική αντιγραφή. Επομένως, κατά μείζονα λόγο, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέπουν στους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης να διαθέτουν μέρος της εν λόγω αμοιβής για τη χρηματοδότηση πολιτιστικών ή εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων οι οποίες πραγματοποιούνται ενδεχομένως προς όφελος προσώπων που δεν είναι δικαιούχοι.
65.      Κατά συνέπεια, εκτιμώ ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115 δεν αντιτίθεται στη διάθεση μέρους της αμοιβής για την εξαίρεση δημόσιου δανεισμού προς χρηματοδότηση τέτοιων δραστηριοτήτων, υπό την προϋπόθεση ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν κατ’ αυτόν τον τρόπο επαρκή αμοιβή.
Προτεινόμενη απάντηση
66.      Ως εκ τούτου, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα ότι το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, δεν αντιτίθενται στη ρύθμιση κράτους μέλους η οποία επιτρέπει σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης να διαθέτει μέρος των εσόδων από το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης και το δικαίωμα αμοιβής, τα οποία προβλέπονται, αντιστοίχως, στις δύο τελευταίες διατάξεις, σε πολιτιστικές δραστηριότητες οι οποίες μπορεί να πραγματοποιούνται προς όφελος προσώπων που δεν είναι οι έχοντες δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν, άμεσα ή έμμεσα, τέτοια δίκαιη αποζημίωση και τέτοια επαρκή αμοιβή.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος
67.      Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα υποβάλλεται για την περίπτωση που το Δικαστήριο θα απαντήσει στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα ότι το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, αντιτίθενται στη ρύθμιση κράτους μέλους η οποία επιτρέπει σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης να διαθέτει μέρος των εσόδων από το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης και το δικαίωμα αμοιβής, τα οποία προβλέπονται, αντιστοίχως, στις δύο τελευταίες διατάξεις, σε πολιτιστικές δραστηριότητες οι οποίες μπορεί πραγματοποιούνται προς όφελος προσώπων που δεν είναι οι έχοντες δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Εάν το Δικαστήριο υιοθετήσει την απάντηση που προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα. Θα το εξετάσω, εντούτοις, εν συντομία, για λόγους πληρότητας.
68.      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, έχουν την έννοια ότι οι κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες τις οποίες παρέχει οργανισμός συλλογικής διαχείρισης και οι οποίες χρηματοδοτούνται από κρατήσεις επί των εσόδων από το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης και το δικαίωμα αμοιβής, τα οποία προβλέπονται, αντιστοίχως, στις δύο τελευταίες διατάξεις, μπορούν να παρέχονται μόνον προς όφελος δικαιούχων ενεστώτος δικαιώματος αμοιβής ή δικαιούχων που έχουν συνάψει σύμβαση διαχείρισης με τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης. Αντιλαμβάνομαι ότι το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ως «ενεστώς δικαίωμα αμοιβής» το δικαίωμα συμμετοχής στη διανομή των εσόδων από τα δικαιώματα, υπό την έννοια ότι τα προστατευόμενα αντικείμενα που ανήκουν στους δικαιούχους έχουν παραγάγει τέτοια έσοδα.
69.      Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα, πρέπει να γίνει κατ’ αρχήν δεκτό ότι τέτοιος περιορισμός της ενδεχόμενης διανομής των επίμαχων εσόδων απορρέει από την ερμηνεία του άρθρου 11, παράγραφος 2, και του άρθρου 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26 ή από τη νομολογία σχετικά με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29, εφαρμοζόμενη ενδεχομένως, κατ’ αναλογίαν, και στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115.
70.      Πάντως, τόσο οι προμνησθείσες διατάξεις όσο και η νομολογία κάνουν γενικώς λόγο για «δικαιούχους», χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις. Επομένως, κατά τη γνώμη μου, δεν δικαιολογείται να συναχθούν πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά την ύπαρξη ενεστώτος δικαιώματος αμοιβής ή τη συμβατική σχέση μεταξύ των δικαιούχων και του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης.
71.      Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο όσον αφορά το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης για ιδιωτική αντιγραφή ή το δικαίωμα αμοιβής για δημόσιο δανεισμό. Συγκεκριμένα, η διαχείριση τέτοιων δικαιωμάτων ανατίθεται συνήθως σε οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης που ορίζονται από τον νόμο, χωρίς να απαιτείται η ύπαρξη συμβατικής σχέσης μεταξύ των εν λόγω οργανισμών και των δικαιούχων. Επομένως, όλοι οι δικαιούχοι επωφελούνται από τα έσοδα από τα δικαιώματά τους.
72.      Εξάλλου, δεν λαμβάνουν όλοι οι δικαιούχοι έσοδα από τα δικαιώματά τους μόνιμα. Το όφελος των πολιτιστικών υπηρεσιών που παρέχει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δεν συμπίπτει, όμως, πάντοτε από χρονικής απόψεως με τη λήψη τέτοιων εσόδων. Θα ήταν, επομένως, άδικο και πρακτικά αδύνατο να εξαρτηθεί το όφελος των πολιτιστικών υπηρεσιών από τη λήψη εσόδων.
73.      Απεναντίας, οι τομείς δραστηριότητας των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης καθορίζονται βάσει του είδους των προστατευόμενων αντικειμένων ή των κατηγοριών δικαιωμάτων, όπως ρητώς προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/26. Επομένως, κατά λογική συνέπεια, όταν οι επίμαχες διατάξεις της εν λόγω οδηγίας αφορούν τους δικαιούχους, πρόκειται περί δικαιούχων των οποίων τα δικαιώματα τελούν υπό διαχείριση που εμπίπτει στον τομέα δραστηριότητας του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης.
74.      Κατά τη γνώμη μου, ο ίδιος κανόνας εφαρμόζεται όσον αφορά τη χρήση των εσόδων από τα δικαιώματα για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών, πολιτιστικών και εκπαιδευτικών υπηρεσιών. Εάν το όφελος των εν λόγω υπηρεσιών έπρεπε να περιορίζεται στους δικαιούχους, θα έπρεπε να πρόκειται περί προσώπων των οποίων τα δικαιώματα τελούν υπό διαχείριση που εμπίπτει στον τομέα δραστηριότητας του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης. Συγκεκριμένα, εάν, για παράδειγμα, ένας οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων επί λογοτεχνικών έργων χρησιμοποιούσε τα έσοδα από τα εν λόγω δικαιώματα προς όφελος των δικαιούχων από μουσικά έργα, τούτο θα ισοδυναμούσε με τη χρήση των εσόδων προς όφελος προσώπων που δεν είναι δικαιούχοι και ο περιορισμός θα καθίστατο άνευ αντικειμένου.
75.      Επομένως, εάν το Δικαστήριο δεν υιοθετήσει την απάντηση που προτείνω να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, θα πρέπει να απαντήσει στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα ότι το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29 και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115, έχουν την έννοια ότι οι κοινωνικές, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες τις οποίες παρέχει οργανισμός συλλογικής διαχείρισης και οι οποίες χρηματοδοτούνται από κρατήσεις επί των εσόδων από το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης και το δικαίωμα αμοιβής, τα οποία προβλέπονται, αντιστοίχως, στις δύο τελευταίες διατάξεις, μπορούν να παρέχονται προς όφελος κάθε δικαιούχου του οποίου τα δικαιώματα τελούν υπό διαχείριση που εμπίπτει στον τομέα δραστηριότητας του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης.
Πρόταση
76.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) ως εξής:
Το άρθρο 11, παράγραφος 4, και το άρθρο 12, παράγραφος 4, της οδηγίας 2014/26/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, για τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων, καθώς και για τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων στην εσωτερική αγορά, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2006/115/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας,
έχουν την έννοια ότι:
δεν αντιτίθενται στη ρύθμιση κράτους μέλους η οποία επιτρέπει σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης να διαθέτει μέρος των εσόδων από το δικαίωμα δίκαιης αποζημίωσης και το δικαίωμα αμοιβής, τα οποία προβλέπονται, αντιστοίχως, στις δύο τελευταίες διατάξεις, σε πολιτιστικές δραστηριότητες οι οποίες μπορεί να πραγματοποιούνται προς όφελος προσώπων που δεν είναι οι έχοντες δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι δικαιούχοι λαμβάνουν, άμεσα ή έμμεσα, δίκαιη αποζημίωση και επαρκή αμοιβή.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Βλ., επ’ αυτού, μεταξύ
άλλων, Gervais, D., «The Cultural Role(s) of Collective Management Organizations», European Intellectual Property Review, 2018, αριθ. 6, σ. 349 έως 356 και παρατιθέμενη βιβλιογραφία.
3      ΕΕ 2001, L 167, σ. 10.
4      ΕΕ 2006, L 376, σ. 28.
5      ΕΕ 2014, L 84, σ. 72.
6      BGBl. 1965 I, σ. 1294.
7      BGBl. 2016 I, σ. 1190.
8      Το εφετείο διαπίστωσε ότι δεν πραγματοποιήθηκε καμία κράτηση επί των οφειλόμενων στον TL εσόδων.
9      Βλ. Melichar, F., «Deductions Made by Collecting Societies for Social and Cultural Purposes in the Light of International Copyright Law», International Review of Industrial Property and Copyright Law, 1991, αριθ. 1, σ. 47.
10      Επισημαίνεται, εξάλλου, ότι οι εν λόγω οργανισμοί συμμετέχουν επίσης, συχνά, στην καταπολέμηση της προσβολής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
11      Βλ., μεταξύ
άλλων, Ficsor, M., Collective Management of Copyright and Related Rights, WIPO Publication, αριθ. 855E/22, Γενεύη, 2022, σ. 225 και 226.
12      Ficsor, M., Collective Management of Copyright and Related Rights,
όπ.π., σ. 228.
13      Στη διάταξη αυτή απαριθμούνται οι αποφάσεις τις οποίες λαμβάνει η γενική συνέλευση των μελών του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης.
14      Βλ. σημείο 25 των παρουσών προτάσεων.
15      Η υπογράμμιση δική μου.
16      Βλ., μεταξύ άλλων, Vivant, M., Bruguière, J.-M., Droit d’auteur et droits voisins, Dalloz, Παρίσι, 2016, σ. 548 επ.
17      Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013, Amazon.com International Sales κ.λπ. (C‑521/11, στο εξής: απόφαση Amazon, EU:C:2013:515, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18      Διαπιστώνεται, εξάλλου, ότι, σε περίπτωση τέτοιας καταβολής, δεν θα πρόκειται πλέον για αποζημίωση βασισμένη σε εξαίρεση, αλλά για επί πληρωμή χρήση των προστατευόμενων αντικειμένων. Συγκεκριμένα, η ratio της εξαίρεσης της ιδιωτικής αντιγραφής ανάγεται στη δυσχέρεια που αντιμετωπίζουν οι δικαιούχοι όσον αφορά τον έλεγχο της χρήσης των προστατευόμενων αντικειμένων στο πλαίσιο της ιδιωτικής ζωής των μελών του κοινού και την είσπραξη αμοιβής για τη χρήση αυτήν.
19      Απόφαση Amazon (σκέψεις 24 και 25).
20      Απόφαση Amazon (σκέψη 28).
21      Απόφαση Amazon (σκέψεις 49 έως 55).
22      Απόφαση Amazon (σκέψη 20).
23      Λόγω των λιγοστών άλλων υφιστάμενων δυνατοτήτων χρήσης τους.
24      Πρβλ. απόφαση Amazon (σκέψεις 41 και 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25      Απόφαση Amazon (σκέψη 51).
26      Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2015 (C‑572/13, EU:C:2015:750, σκέψεις 85 και 86). Υπενθυμίζεται ότι στο άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2001/29 προβλέπεται η εξαίρεση της «φωτοαναπαραγωγής», για την οποία καταβάλλεται επίσης δίκαιη αποζημίωση.
27      Απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2015, Hewlett-Packard Belgium (C‑572/13, EU:C:2015:750, σκέψη 84).
28      Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/115, ως «δανεισμός» νοείται «η διάθεση [αντικειμένων] προς χρήση, για περιορισμένο χρονικό διάστημα, και όχι για άμεσο ή έμμεσο οικονομικό ή εμπορικό όφελος, όταν γίνεται από ιδρύματα που είναι ανοιχτά στο κοινό».
29      Σε σχέση με το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 92/100/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Νοεμβρίου 1992, σχετικά με το δικαίωμα εκμίσθωσης, το δικαίωμα δανεισμού και ορισμένα δικαιώματα συγγενικά προς την πνευματική ιδιοκτησία στον τομέα των προϊόντων της διανοίας (ΕΕ 1992, L 346, σ. 61), η οποία καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2006/115.
30      Απόφαση της 30ής Ιουνίου 2011, VEWA (C‑271/10, στο εξής: απόφαση VEWA, EU:C:2011:442, σκέψη 29).
31      Απόφαση VEWA (σκέψη 23).
32      Απόφαση VEWA (σκέψη 33).
33      Απόφαση VEWA (σκέψη 36).
34      Απόφαση VEWA (σκέψεις 37 έως 39).
35      Απόφαση VEWA (σκέψη 34).
36      Βλ. σημείο 44 των παρουσών προτάσεων.