62020CJ0694_RES
Kawża C-694/20
Orde van Vlaamse Balies et
vs
Vlaamse Regering
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Grondwettelijk Hof)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tat-8 ta’ Diċembru 2022
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni – Skambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni fir-rigward tal-arranġamenti transkonfinali rapportabbli – Direttiva 2011/16/UE, kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/822 – Artikolu 8ab(5) – Validità – Sigriet professjonali tal-avukat – Eżenzjoni mill-obbligu ta’ rapportar li jgawdi minnha l-avukat intermedjarju suġġett għas-sigriet professjonali – Obbligu ta’ dan l-avukat intermedjarju li jikkomunika, lil kull intermedjarju ieħor li ma huwiex il-klijent tiegħu, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqu – Artikoli 7 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni – Direttiva 2011/16 – Skambju ta' informazzjoni fuq talba – Intermedjarju – Kunċett – Avukat li jeżerċita l-attività tiegħu – Inklużjoni
(Direttiva tal-Kunsill 2011/16, kif emendata bid-Direttiva 2018/822, punt 21 tal-Artikolu 3)
(ara l-punti 21 u 22)
Drittijiet fundamentali – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Rikonoxximent kemm mill-Karta tad-Drittijiet Fundamentali kif ukoll mill-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem – Livell ta’ protezzjoni żgurat mill-Karta li ma jiksirx dak iggarantit mill-imsemmija konvenzjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7, 47 u 53(3))
(ara l-punt 26)
Drittijiet fundamentali – Karta tad-Drittijiet Fundamentali – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Limitazzjoni tal-eżerċizzju tad-drittijiet u tal-libertajiet stabbiliti fil-Karta – Kundizzjonijiet – Limitazzjoni prevista fil-liġi – Rispett tal-kontenut essenzjali tad-drittijiet – Osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità – Tfittxija ta’ għan ta’ interess ġenerali – Portata – Ġlieda kontra l-ippjanar fiskali aggressiv u l-prevenzjoni tar-riskju ta’ evażjoni u ta’ frodi fiskali – Inklużjoni
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 7 u 52(1)).
(ara l-punti 34 sa 41, u 44)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni – Direttiva 2011/16 – Skambju ta’ informazzjoni fuq talba – Obbligi ta’ informazzjoni u ta’ kooperazzjoni imposti fuq l-avukati – Ksur tad-dritt għal smigħ xieraq. – Assenza
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47; Direttiva tal-Kunsill 2011/16, Artikolu 8ab(5))
(ara l-punti 60 sa 65)
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni – Direttiva 2011/16 – Skambju ta’ informazzjoni fuq talba – Obbligi ta’ informazzjoni u ta’ kooperazzjoni imposti fuq l-avukati – Sigriet professjonali tal-avukat – Eżenzjoni mill-obbligu ta’ rapportar favur l-avukat intermedjarju suġġett għas-sigriet professjonali – Obbligu ta’ dan l-avukat intermedjarju li jikkomunika lil kull intermedjarju ieħor, minbarra l-klijent tiegħu, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqu – Rispett tal-ħajja privata u tal-familja – Invalidità
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 7; Direttiva tal-Kunsill 2011/16, Artikolu 8ab(5))
(ara l-punti 19, 27 sa 32, 46 sa 53, 56 sa 66, u d-dispożittiv)
Sunt
Fir-rigward tal-kooperazzjoni amministrattiva bejn l-awtoritajiet fiskali nazzjonali tal-Istati Membri, emenda tad-Direttiva 2011/16 (
1
) permezz tad-Direttiva 2018/822 daħħlet obbligu ta’ rapportar lill-awtoritajiet kompetenti, li jaqa’ fuq l-intermedjarji li jipparteċipaw f’arranġamenti transkonfinali ta’ ppjanar fiskali ta’ natura potenzjalment aggressiva (
2
). Huma b’hekk suġġetti għal dan l-obbligu ta’ rapportar dawk kollha li jipparteċipaw fit-tfassil, fil-kummerċjalizzazzjoni, fl-organizzazzjoni jew fil-ġestjoni tal-implimentazzjoni ta’ tali arranġamenti, kif ukoll dawk kollha li jagħtuhom assistenza jew pariri u, fin-nuqqas ta’ tali intermedjarji, il-persuna taxxabbli stess.
Skont dispożizzjoni oħra tad-Direttiva 2011/16 kif emendata (
3
), kull Stat Membru jista’ jieħu l-miżuri neċessarji sabiex jagħti lill-intermedjarji marbuta bis-sigriet professjonali li jipparteċipaw f’dawn l-arranġamenti d-dritt li jkunu eżentati mill-obbligu ta’ rapportar meta dan l-obbligu jkun kuntrarju għall-imsemmi sigriet professjonali applikabbli skont id-dritt nazzjonali. Fit-tali każ, l-Istat Membru kkonċernat għandu jiżgura li dawn l-intermedjarji jkunu obbligati jikkomunikaw mingħajr dewmien lil kull intermedjarju ieħor jew, fl-assenza ta’ tali intermedjarju, lill-persuna taxxabbli kkonċernata, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqhom. Madankollu, l-intermedjarji marbuta bis-sigriet professjonali jistgħu jibbenefikaw mill-eżenzjoni mill-obbligu ta’ rapportar biss sa fejn jaġixxu fil-limiti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti li tiddefinixxi l-professjoni tagħhom.
Sabiex jiġu ssodisfatti r-rekwiżiti introdotti permezz tad-Direttiva 2018/822 u sabiex jiġi żgurat li s-sigriet professjonali ma jipprekludix ir-rapportar neċessarju, id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni Fjamminga dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni li tittrasponi l-imsemmija direttiva jipprevedu, b’mod partikolari, li intermedjarju li jkun marbut bis-sigriet professjonali għandu jikkomunika lill-intermedjarju l-ieħor jew lill-intermedjarji l-oħra, bil-miktub u b’mod motivat, li huwa ma jistax jissodisfa l-obbligu ta’ rapportar, b’tali mod li b’hekk jittrasferixxi dan l-obbligu awtomatikament fuq l-intermedjarju l-ieħor jew fuq l-intermedjarji l-oħra.
L-Orde van Vlaamse Balies (l-Ordni tal-Kmamar tal-Avukati Fjammingi), il-Belgian Association of Tax Lawyers (
4
) kif ukoll tliet avukati jikkontestaw dan l-obbligu ta’ komunikazzjoni impost fuq l-avukat li jaġixxi bħala intermedjarju. Fil-fatt, huma jsostnu li huwa impossibbli li dan l-obbligu ta’ komunikazjoni jiġi ssodisfatt mingħajr ma jinkiser is-sigriet professjonali li bih huma marbuta l-avukati. Barra minn hekk, l-imsemmi obbligu ta’ komunikazzjoni ma huwiex neċessarju peress li l-klijent, kemm jekk assistit mill-avukat u kemm jekk le, jista’ jinforma huwa stess lill-intermedjarji l-oħra u jista’ jitlobhom jissodisfaw l-obbligu ta’ rapportar tagħhom. Ir-rikorrenti b’hekk ippreżentaw rikors quddiem il-Grondwettelijk Hof (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Belġju) intiż għas-sospensjoni tad-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali kkonċernati kif ukoll għall-annullament totali jew parzjali tagħhom.
Il-qorti tar-rinviju qiegħda tagħmel domanda lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-validità tad-dispożizzjoni tad-Direttiva 2011/16 kif emendata (
5
) li tikkonċerna l-obbligu ta’ komunikazzjoni.
Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, tiddeċiedi li din id-dispożizzjoni hija invalida fid-dawl tal-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (
6
), sa fejn l-applikazzjoni tagħha mill-Istati Membri għandha l-effett li tobbliga lill-avukat li jkun qiegħed jaġixxi bħala intermedjarju, f’sitwazzjoni fejn ikun eżentat mill-obbligu ta’ rapportar minħabba s-sigriet professjonali li huwa marbut bih, jikkomunika mingħajr dewmien, lil kull intermedjarju ieħor li ma jkunx il-klijent tiegħu, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqu skont din id-dispożizzjoni.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Il-Qorti tal-Ġustizzja tispeċifika, preliminarjament, li l-kwistjoni tikkonċerna biss il-validità, fid-dawl tal-Artikoli 7 u 47 tal-Karta, tal-obbligu ta’ komunikazzjoni previst fid-Direttiva 2011/16 kif emendata sa fejn il-komunikazzjoni għandha ssir, minn avukat li jaġixxi bħala intermedjarju, lil intermedjarju ieħor li ma huwiex il-klijent tiegħu. Fil-fatt, meta l-komunikazzjoni ssir mill-avukat intermedjarju lill-klijent tiegħu, irrispettivament minn jekk dan ikunx intermedjarju ieħor jew il-persuna taxxabbli kkonċernata, din il-komunikazzjoni ma tistax iddaħħal inkwistjoni r-rispett tad-drittijiet u tal-libertajiet ikkonċernati, iggarantiti mill-Karta.
Sabiex tivverifika l-validità tal-obbligu ta’ komunikazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta l-Artikolu 7 tal-Karta fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar id-dispożizzjoni korrispondenti, jiġifieri l-Artikolu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (
7
). Skont din il-ġurisprudenza, dan l-aħħar artikolu jipproteġi l-kunfidenzjalità ta’ kull korrispondenza bejn individwi u jagħti protezzjoni msaħħa lill-iskambji bejn l-avukati u l-klijenti tagħhom. Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonkludi li l-Artikolu 7 tal-Karta ma jiggarantixxix biss l-attività ta’ difiża, iżda wkoll is-sigriet tal-konsultazzjoni legali, fir-rigward kemm tal-kontenut tagħha kif ukoll tal-eżistenza tagħha. Għaldaqstant, ħlief għal sitwazzjonijiet eċċezzjonali, il-persuni li jikkonsultaw avukat għandhom ikunu jistgħu jibnu leġittimament l-aspettattiva li l-avukat tagħhom ma huwa ser jiżvela lil ħadd, mingħajr il-kunsens tagħhom, il-fatt li huma jikkonsultawh.
Din il-protezzjoni mogħtija lis-sigriet professjonali tal-avukat hija ġġustifikata mill-fatt li l-avukati għandhom funzjoni fundamentali f’soċjetà demokratika, jiġifieri d-difiża tal-individwi. Din il-funzjoni timplika r-rekwiżit li kull individwu għandu jkollu l-possibbiltà li jikkonsulta bil-libertà kollha l-avukat tiegħu sabiex jikseb b’mod indipendenti pariri legali filwaqt li jkun jista’ jistrieħ fuq il-lealtà tal-avukat tiegħu.
Issa, l-obbligu, previst espliċitament fid-Direttiva 2011/16 kif emendata, għall-avukat intermedjarju eżentat mill-obbligu ta’ rapportar, li jikkomunika mingħajr dewmien, lill-intermedjarji l-oħra li ma humiex il-klijenti tiegħu, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqhom jimplika neċessarjament li dawn tal-aħħar ser jiksbu għarfien tal-identità tal-avukat intermedjarju li jagħmel il-komunikazzjoni, tal-evalwazzjoni tiegħu fis-sens li l-arranġament inkwistjoni huwa rapportabbli kif ukoll tal-fatt li huwa ġie kkonsultat dwar dan is-suġġett. Il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li dan jimplika ndħil fid-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukati u l-klijenti tagħhom, iggarantit fl-Artikolu 7 tal-Karta. Barra minn hekk, dan l-obbligu ta’ komunikazzjoni jimplika, indirettament, indħil ieħor f’dan l-istess dritt, li jirriżulta mill-iżvelar lill-amministrazzjoni fiskali, mit-terzi intermedjarji li tkun saritilhom tali komunikazzjoni, tal-identità u tal-konsultazzjoni tal-avukat intermedjarju.
Fir-rigward ta’ eventwali ġustifikazzjoni għal dan l-indħil, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li d-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukati u l-klijenti tagħhom jista’ jkun is-suġġett ta’ limitazzjonijiet kemm-il darba dawn ikunu previsti fil-liġi, jirrispettaw il-kontenut essenzjali tal-imsemmija drittijiet u, b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ikunu neċessarji u jissodisfaw effettivament għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa li jiġu protetti d-drittijiet u l-libertajiet ta’ ħaddieħor.
F’dan il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li huma ssodisfatti kemm il-prinċipju ta’ legalità kif ukoll ir-rispett tal-kontenut essenzjali tad-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukati u l-klijenti tagħhom.
Fir-rigward tal-proporzjonalità tal-indħil, il-Qorti tal-Ġustizzja tfakkar li l-emenda magħmula fl-2018 għad-Direttiva 2011/16 taqa’ fil-kuntest ta’ kooperazzjoni fiskali internazzjonali li għandha l-għan li tikkontribwixxi għall-prevenzjoni tar-riskju ta’ evażjoni u ta’ frodi fiskali, li jikkostitwixxu għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni.
Madankollu, anki jekk jitqies li l-obbligu ta’ komunikazzjoni li għandu l-avukat suġġett għas-sigriet professjonali huwa effettivament xieraq sabiex jikkontribwixxi għall-ġlieda kontra l-ippjanar fiskali aggressiv u għall-prevenzjoni tar-riskju ta’ evażjoni u ta’ frodi fiskali, dan l-obbligu ma huwiex neċessarju sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet u, b’mod partikolari, sabiex jiġi żgurat li l-informazzjoni dwar l-arranġamenti transkonfinali tintbagħat lill-awtoritajiet kompetenti. Fil-fatt, l-intermedjarji kollha huma, bħala prinċipju, obbligati jibagħtu lil dawn l-awtoritajiet l-imsemmija informazzjoni. B’hekk, ebda intermedjarju ma jista’ jsostni b’mod utli li ma kienx jaf bl-obbligi ta’ rapportar, stabbiliti b’mod ċar fid-Direttiva, li għalihom huwa direttament u individwalment suġġett.
Barra minn hekk, peress li kull intermedjarju huwa eżentat mill-obbligu ta’ rapportar fil-każ biss li jkun jista’ jipprova li dan l-obbligu diġà twettaq minn intermedjarju ieħor, ma hemmx lok li wieħed jibża’ li l-intermedjarji ser jistennew, mingħajr verifika, li l-avukat intermedjarju wettaq ir-rapportar meħtieġ. Barra minn hekk, meta tipprevedi li s-sigriet professjonali jista’ jwassal għal eżenzjoni mill-obbligu ta’ rapportar, id-Direttiva tagħmel lill-avukat intermedjarju persuna li fir-rigward tagħha l-intermedjarji l-oħra ma jistgħu jistennew, a priori, ebda inizjattiva ta’ natura li teżentahom mill-obbligi ta’ rapportar tagħhom stess.
Fir-rigward tal-iżvelar, mit-terzi intermedjarji li ssirilhom komunikazzjoni, tal-identità u tal-konsultazzjoni tal-avukat intermedjarju mal-amministrazzjoni fiskali, dan lanqas ma jidher li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu l-għanijiet tad-Direttiva. Fil-fatt, l-obbligu ta’ rapportar li jaqa’ fuq l-intermedjarji l-oħra li ma humiex suġġetti għas-sigriet professjonali u, fl-assenza ta’ tali intermedjarji, dak li jaqa’ fuq il-persuna taxxabbli kkonċernata, jiggarantixxu, bħala prinċipju, li l-amministrazzjoni fiskali tiġi informata. Barra minn hekk, l-amministrazzjoni fiskali tista’, wara li tkun irċeviet tali informazzjoni, titlob informazzjoni addizzjonali direttament mingħand il-persuna taxxabbli kkonċernata, li mbagħad tkun tista’ titlob l-assistenza tal-avukat tagħha, jew twettaq verifika tas-sitwazzjoni fiskali ta’ din il-persuna taxxabbli.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li l-obbligu ta’ komunikazzjoni previst fid-Direttiva tal-Unjoni jikser id-dritt għar-rispett tal-komunikazzjonijiet bejn l-avukat u l-klijent tiegħu, iggarantit fl-Artikolu 7 tal-Karta, sa fejn jipprevedi li l-avukat intermedjarju, suġġett għas-sigriet professjonali, huwa obbligat jikkomunika lil kull intermedjarju ieħor li ma jkunx il-klijent tiegħu, l-obbligi ta’ rapportar li jaqgħu fuqu.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja teskludi l-applikabbiltà għal din il-kawża tal-Artikolu 47 tal-Karta peress li din l-applikabbiltà teħtieġ rabta ma’ proċedura ġudizzjarja. Madankollu, tali rabta ma teżistix f’din il-kawża peress li l-obbligu ta’ komunikazzjoni jitnissel fi stadju bikri, u mhux iktar tard minn meta l-arranġament transkonfinali rapportabbli jkun għadu kemm ġie ffinalizzat u jkun lest li jiġi implimentat, u għalhekk barra mill-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja jew tat-tħejjija tagħha. Għalhekk, l-obbligu ta’ komunikazzjoni li, fir-rigward tal-avukat intermedjarju marbut bas-sigriet professjonali, jieħu post l-obbligu ta’ rapportar ma jimplikax indħil fid-dritt għal smigħ xieraq, iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta.
(
1
)	Direttiva tal-Kunsill 2006/16/UE tal 15 ta’ Frar 2011 dwar il-kooperazzjoni amministrattiva fil-qasam tat-tassazzjoni u li tħassar id-direttiva 77/799/KEE (ĠU 2011, L 64, p. 1, rettifika fil-ĠU 2020, L 274, p. 58), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill (UE) 2018/822 tal 25 ta’ Mejju 2018 li temenda d-Direttiva 2011/16/UE dwar l-iskambju awtomatiku u obbligatorju ta’ informazzjoni fil-qasam tat-tassazzjoni fir-rigward ta’ arranġamenti transkonfinali rapportabbli (ĠU 2018, L 139, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2019, L 31, p. 108 u fil-ĠU 2020, L 279, p. 23) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2011/16 kif emendata”).
(
2
)	Artikolu 8ab(1) tad-Direttiva 2011/16 kif emendata, introdott permezz tad-Direttiva 2018/822.
(
3
)	Artikolu 8ab(5) tad-Direttiva 2011/16 kif emendata, introdott permezz tad-Direttiva 2018/822
(
4
)	Assoċjazzjoni professjonali ta’ avukati.
(
5
)	Artikolu 8ab(5) tad-Direttiva 2011/16 kif emendata.
(
6
)	Iktar ’il quddiem il-“Karta”.
(
7
)	Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950.