62022CJ0774_RES
Zaak C‑774/22
JX
tegen
FTI Touristik GmbH
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Amtsgericht Nürnberg)
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 29 juli 2024
„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Artikel 18 – Rechterlijke bevoegdheid voor door consumenten gesloten overeenkomsten – Vaststelling van de internationale en territoriale bevoegdheid van een gerecht van een lidstaat – Grensoverschrijdend element – Reis naar een derde land”
Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Rechterlijke bevoegdheid en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken – Verordening nr. 1215/2012 – Bevoegdheid voor door consumenten gesloten overeenkomsten – Werkingssfeer – Geschil tussen een consument en een reisorganisator naar aanleiding van de sluiting van een pakketreisovereenkomst – Contractpartijen met woonplaats in dezelfde lidstaat – Bestemming van de reis die zich in het buitenland bevindt – Internationale en territoriale bevoegdheid van de rechter van het rechtsgebied van de woonplaats van de consument – Daaronder begrepen
(Verordeningen van het Europees Parlement en de Raad nr. 1896/2006, art. 3, lid 1, en nr. 1215/2012, overwegingen 3 en 26, en art. 18 en 19, lid 3)
(zie punten 25‑37, 40‑45, 47 en dictum)
Samenvatting
Naar aanleiding van een verzoek om een prejudiciële beslissing in het kader van een geschil tussen een in een lidstaat wonende consument en een reisorganisator die in dezelfde lidstaat gevestigd is, over een door die consument geboekte buitenlandse reis, verduidelijkt het Hof de werkingssfeer van de Brussel I bis-verordening (
1
) door meer in het bijzonder te onderzoeken of er in een dergelijke situatie sprake is van een grensoverschrijdend element.
In december 2021 heeft JX, een particulier met woonplaats in Nürnberg (Duitsland), met FTI Touristik GmbH, een in München (Duitsland) gevestigde reisorganisator, een overeenkomst gesloten voor een pakketreis in een derde land.
Aangezien JX van mening was dat hij onvoldoende was geïnformeerd over de voorwaarden voor binnenkomst en visa in het betrokken land, heeft hij bij de rechter van zijn woonplaats, het Amtsgericht Nürnberg (rechter in eerste aanleg Nürnberg, Duitsland), een schadevordering ingesteld ten belope van 1499,86 EUR. Volgens hem vloeit de territoriale bevoegdheid van die rechter voort uit de beschermende bevoegdheidsregels van de Brussel I bis-verordening ten gunste van de consumenten (
2
). FTI Touristik betoogt dat die rechter territoriaal onbevoegd is en voert aan dat die verordening niet van toepassing is op zuiver interne situaties als de onderhavige. In een dergelijke situatie ontbreekt het voor de toepassing van die verordening vereiste grensoverschrijdende element.
Met zijn prejudiciële vraag vraagt de verwijzende rechter het Hof om te verduidelijken of de Brussel I bis-verordening in een situatie als in het hoofdgeding, waarbij het grensoverschrijdend element zich beperkt tot de buitenlandse bestemming van de reis, zowel de internationale als de territoriale bevoegdheid regelt van het gerecht van de lidstaat in het rechtsgebied waarvan de consument zijn woonplaats heeft.
Beoordeling door het Hof
Om in de eerste plaats te onderzoeken of de Brussel I bis-verordening van toepassing is op een geschil als in het hoofdgeding, waarin de verzoeker en de verweerder hun woonplaats in dezelfde lidstaat hebben, herinnert het Hof eraan dat voor de toepassing van de bevoegdheidsregels van die verordening een grensoverschrijdend element vereist is. Een dergelijk grensoverschrijdend element bestaat met name wanneer de situatie van het betrokken geschil de vaststelling van de bevoegdheid van de gerechten in internationaal verband aan de orde kan stellen. Hoewel het grensoverschrijdende element kennelijk aanwezig is wanneer ten minste één van de partijen haar gewone woonplaats heeft in een andere lidstaat dan de lidstaat van het aangezochte gerecht, kan het internationale karakter ook voortvloeien uit andere factoren die met name verband houden met het voorwerp van de zaak. De betrokkenheid van een lidstaat en een derde staat, bijvoorbeeld omdat de verzoeker en een verweerder in deze lidstaat wonen en de litigieuze feiten in dit derde land hebben plaatsgevonden, kan de betrokken rechtsverhouding eveneens een internationaal karakter verlenen aangezien deze situatie in de lidstaat immers de vaststelling van de bevoegdheid van de gerechten in internationaal verband aan de orde stelt. Daaruit volgt dat een geschil over verbintenissen uit overeenkomst die geacht worden te zijn uitgevoerd in een derde staat of in een andere lidstaat dan die waar beide partijen hun woonplaats hebben, vragen kan opwerpen over de vaststelling van de bevoegdheid van de gerechten in internationaal verband, en dus voldoet aan de voorwaarde dat het geschil een grensoverschrijdend element moet hebben om binnen het toepassingsgebied van de Brussel I bis-verordening te vallen.
Wat geschillen tussen consumenten en ondernemingen betreft, vindt deze uitlegging om te beginnen steun in artikel 18, lid 1, van de Brussel I bis-verordening (
3
) op grond waarvan consumenten zich niet alleen op de ten gunste van hen opgestelde regel kunnen beroepen tegenover ondernemingen die gevestigd zijn in andere lidstaten of in derde landen, maar ook in dezelfde lidstaat als die van hun woonplaats. Een dergelijke uitlegging is bovendien in overeenstemming met het doel van de Brussel I bis-verordening aangezien het Hof al herhaaldelijk heeft geoordeeld dat die verordening een doelstelling van rechtszekerheid nastreeft die vereist dat de aangezochte nationale rechter zich gemakkelijk over zijn bevoegdheid kan uitspreken zonder verplicht te zijn om de zaak ten gronde te onderzoeken. Overeenkomstig die doelstelling moet een geschil betreffende een vordering van een reiziger tegen een reisorganisator in verband met problemen die zich hebben voorgedaan in het kader van een buitenlandse reis worden geacht een internationaal karakter te hebben met het oog op de toepassing van de Brussel I bis-verordening aangezien de bestemming van de reis een gemakkelijk na te gaan element is. Ten slotte kan aan die uitlegging niet worden afgedaan door de verwijzing door het Hof naar het begrip „grensoverschrijdende zaak”, dat in artikel 3, lid 1, van verordening nr. 1896/2006 (
4
) wordt gedefinieerd als een zaak waarin ten minste één van de partijen haar woonplaats of haar gewone verblijfplaats heeft in een andere lidstaat dan de lidstaat van het aangezochte gerecht. Die verordening en de Brussel I bis-verordening hebben immers noch hetzelfde voorwerp noch hetzelfde toepassingsgebied, zodat de tweede verordening niet in het licht van de eerste moet worden uitgelegd.
Een geschil over een reisovereenkomst valt derhalve binnen het toepassingsgebied van de Brussel I bis-verordening, ook wanneer de contractpartijen, te weten de consument en zijn wederpartij, beide woonplaats hebben in dezelfde lidstaat maar de bestemming van de reis in het buitenland is gelegen.
Wat in de tweede plaats de vraag betreft of artikel 18 van de Brussel I bis-verordening zowel de internationale als de territoriale bevoegdheid van het betrokken gerecht regelt, merkt het Hof op dat uit de bewoordingen van lid 1 van dat artikel blijkt dat de bevoegdheidsregels in die bepaling bij een door een consument ingestelde vordering „de gerechten van de lidstaat op het grondgebied waarvan [de andere] partij woonplaats heeft” aanwijzen, dan wel „het gerecht van de plaats waar de consument woonplaats heeft”. Terwijl de eerste van die twee regels zich ertoe beperkt internationale bevoegdheid te verlenen aan het rechterlijk stelsel van de aangewezen staat in zijn geheel, verleent de tweede regel rechtstreeks territoriale bevoegdheid aan de rechter van de woonplaats van de consument. Die tweede regel legt aldus niet alleen de internationale rechterlijke bevoegdheid van het betrokken gerecht vast, maar wijst ook rechtstreeks een welbepaald gerecht binnen een lidstaat aan, zonder te verwijzen naar de in die lidstaat geldende regels voor de verdeling van de territoriale bevoegdheid.
Het Hof komt tot de slotsom dat wanneer een consument naar aanleiding van de sluiting van een pakketreisovereenkomst tegen een reisorganisator een geding aanhangig heeft gemaakt bij het gerecht van de lidstaat in het rechtsgebied waarvan hij zijn woonplaats heeft, en beide contractpartijen in die lidstaat wonen maar de bestemming van de reis in het buitenland is gelegen, dit gerecht op grond van artikel 18 van de Brussel I bis-verordening zowel internationaal als territoriaal bevoegd is.
(
1
)	Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1; hierna: „Brussel I bis-verordening”).
(
2
)	JX verwijst in het bijzonder naar de artikelen 17 en 18 van de Brussel I bis-verordening.
(
3
)	Overeenkomstig deze bepaling: „[kan de] rechtsvordering die door een consument wordt ingesteld tegen de wederpartij bij de overeenkomst, [...] worden gebracht hetzij voor de gerechten van de lidstaat op het grondgebied waarvan die partij woonplaats heeft, hetzij, ongeacht de woonplaats van de wederpartij, voor het gerecht van de plaats waar de consument woonplaats heeft.”
(
4
)	Verordening (EG) nr. 1896/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure (PB 2006, L 399, blz. 1).