62019CJ0845_RES
Kawżi magħquda C-845/19 u C-863/19
Proċeduri kriminali
kontra
DR
u
TS
(talbiet għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Apelativen sad – Varna)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tielet Awla) tal‑21 ta’ Ottubru 2021
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2014/42/UE – Iffriżar u konfiska tal-mezzi strumentali u rikavati minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea – Kamp ta’ applikazzjoni – Konfiska tal-assi miksuba illegalment – Vantaġġ ekonomiku li jirriżulta minn reat kriminali li ma kienx is-suġġett ta’ kundanna – Artikolu 4 – Konfiska – Artikolu 5 – Konfiska estiża – Artikolu 6 – Konfiska tal-assi tat-terzi – Kundizzjonijiet – Konfiska ta’ somma pekunjarja mitluba fuq il-bażi li tappartjeni lil terza persuna – Terza persuna li ma għandhiex id-dritt li tikkostitwixxi ruħha bħala parti fil-proċedura ta’ konfiska – Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Iffriżar u konfiska tal-mezzi strumentali u rikavati minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea – Direttiva 2014/42 – Kamp ta’ applikazzjoni – Ksur li jikkonsisti fid-detenzjoni ta’ sustanzi narkotiċi għall-finijiet tat-traffikar tagħhom – Inklużjoni – Assjem ta’ elementi inerenti għat-twettiq ta’ dan ir-reat li huwa limitat għal Stat Membru wieħed biss – Assenza ta’ effett
(l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 83(1) TFUE; id-Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2014/42, Artikolu 3(g); Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2004/757, Artikolu 2(1)(a) u (c))
(ara l-punti 27 sa 34, u d-dispożittiv 1)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Iffriżar u konfiska tal-mezzi strumentali u rikavati minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea – Direttiva 2014/42 – Vantaġġ ekonomiku mislut direttament jew indirettament minn reati kriminali – Kunċett – Proprjetajiet li jikkostitwixxu vantaġġ ekonomiku li jirriżulta mir-reat kriminali li wassal għall-kundanna tal-awtur tiegħu – Proprjetajiet li jappartjenu għall-istess awtur li joriġinaw, skont il-konvinzjoni tal-qorti nazzjonali adita, minn attivitajiet kriminali oħrajn – Inklużjoni – Kundizzjonijiet – Osservanza tal-garanziji previsti fl-Artikolu 8(8) ta’ din id-direttiva – Reat inkwistjoni li jinsab fost dawk elenkati fl-Artikolu 5(2) ta’ din id-direttiva – Reat inkwistjoni li jista’ jagħti lok, direttament jew indirettament, għal vantaġġ ekonomiku
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2014/42, premessi 11, 19, 20 u 21 u l-punti 1 u 2 tal-Artikolu 2, u Artikoli 4(1), 5, 6 u 8(8); Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2004/757, Artikoli 2(1)(c) u 4(2)(b))
(ara l-punti 38, 40, 44 sa 46, 50 sa 55, 58 sa 60, 62, 64 sa 67, 69 sa 71, u d-dispożittiv 2)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Iffriżar u konfiska tal-mezzi strumentali u rikavati minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea – Direttiva 2014/42 – Drittijiet fundamentali – Dritt għal rimedju effettiv – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-konfiska, favur l-Istat, ta’ proprjetà li tappartjeni għal persuna li ma hijiex l-awtur tar-reat – Persuna kkonċernata li ma għandhiex il-possibbiltà li tikkostitwixxi ruħha bħala parti mill-proċedura ta’ konfiska – Inammissibbiltà
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47; Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2014/42, Premessa 33 u Artikolu 8(1), (7) u (9))
(ara l-punti 75, 76, 78 sa 85 u d-dispożittiv 3)
Sunt
Il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva dwar l-iffriżar u l-konfiska ta’ mezzi strumentali u r-rikavat minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea
Din id-direttiva tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-konfiska, favur l-Istat, ta
’ proprjetà li jkun allegat li tappartjeni lil persuna differenti mill-awtur tar-reat kriminali, mingħajr ma din il-persuna jkollha l-possibbiltà li tikkostitwixxi ruħha bħala parti fil-proċedura ta
’ konfiska
Żewġ ċittadini Bulgari (iktar ’il quddiem il-“persuni kkonċernati”) ġew ikkundannati kriminalment li, fi Frar 2019, kellhom fil-pussess tagħhom, f’Varna (il-Bulgarija), mingħajr awtorizzazzjoni, bl-għan tat-traffikar tagħhom, sustanzi narkotiċi ta’ riskju għoli. Wara din il-kundanna, l-Okrazhna prokuratura – Varna (l-Uffiċċju tal-Prosekutur Pubbliku Reġjonali ta’ Varna, il-Bulgarija) talab lill-Okrazhen sad Varna (il-Qorti Reġjonali ta’ Varna, il-Bulgarija) tordna l-konfiska tas-somom ta’ flus misjuba fl-akkomodazzjoni rispettiva tagħhom matul tiftix.
Matul is-seduta quddiem din il-qorti, il-persuni kkonċernati ddikjaraw li s-somom ta’ flus maqbuda kienu jappartjenu għal membri tal-familji rispettivi tagħhom. Dawn tal-aħħar ma pparteċipawx fil-proċedura quddiem l-imsemmija qorti, peress li d-dritt nazzjonali ma jippermettix dan. Din l-istess qorti rrifjutat li tawtorizza l-konfiska tal-imsemmija somom ta’ flus, peress li qieset li r-reat kriminali li l-persuni kkonċernati kienu ġew ikkundannati għalih ma kienx ta’ natura li jiġġenera vantaġġi ekonomiċi. Barra minn hekk, minkejja li jeżistu provi li l-persuni kkonċernati kienu jbiegħu sustanzi narkotiċi, huma la ġew akkużati u lanqas ikkundannati għal tali reat kriminali. L-Uffiċċju tal Prosekutur Pubbliku Reġjonali ta’ Varna kkontesta din is-sentenza, billi argumenta li, fl-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali rilevanti, l-imsemmija qorti kienet naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni d-Direttiva 2014/42 (
1
).
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar in-neċessità tal-eżistenza ta’ sitwazzjoni transkonfinali sabiex tiskatta l-applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42, dwar il-portata tal-konfiska prevista minn din id-direttiva kif ukoll dwar il-portata tad-dritt għar-rimedju effettiv irrikonoxxut lit-terz li jallega, jew fejn ikun allegat, li jkun is-sid ta’ proprjetà li tkun is-suġġett ta’ konfiska. Permezz tas-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tagħti deċiżjoni għalhekk dwar kwistjonijiet ta’ importanza kruċjali sabiex tippreċiża l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42 u l-interpretazzjoni ta’ wħud mill-kunċetti prinċipali tagħha.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata li l-pussess ta’ sustanzi narkotiċi għall-finijiet tat-traffikar tagħhom jidħol fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2014/42, minkejja li l-elementi kollha inerenti għat-twettiq ta’ dan ir-reat ikunu limitati għal Stat Membru wieħed biss. Fil-fatt, skont it-Trattat FUE (
2
), tali reat jaqa’ taħt wieħed mill-oqsma ta’ kriminalità partikolarment serji, li għandhom dimensjoni transkonfinali, iċċitati f’dan it-trattat. Konsegwentement, il-leġiżlatur tal-Unjoni għandu kompetenza sabiex jadotta regoli minimi ta’ armonizzazzjoni dwar id-definizzjoni tar-reati kriminali u tas-sanzjonijiet f’dan il-qasam, liema kompetenza tkopri wkoll is-sitwazzjonijiet li fihom l-elementi inerenti għat-twettiq ta’ reat konkret ikunu limitati għal Stat Membru wieħed biss.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tqis li d-Direttiva 2014/42 ma tipprevedix biss il-konfiska tal-proprjetajiet li jikkostitwixxu vantaġġ ekonomiku li jirriżulta mir-reat kriminali li l-awtur ta’ dan ir-reat ikun ġie kkundannat għalih, iżda li hija tipprevedi wkoll il-konfiska tal-proprjetajiet li jappartjenu għall-awtur tar-reat kriminali li l-qorti nazzjonali adita bil-kawża hija konvinta li joriġinaw minn attivitajiet kriminali oħrajn. Tali konfiski għandhom madankollu jsiru b’osservanza tal-garanziji previsti minn din id-direttiva (
3
) u huma suġġetti għall-kundizzjoni li r-reat li l-imsemmi awtur ġie ddikjarat ħati tiegħu ikun jinsab fost dawk li huma elenkati hemmhekk (
4
) u li dan il-ksur ikun jista’ jagħti lok, direttament jew indirettament, għal vantaġġ ekonomiku.
Fir-rigward tal-ewwel tip ta’ konfiska, huwa neċessarju li l-prodott li tkun maħsuba l-konfiska tiegħu jirriżulta mir-reat kriminali li għalih tkun saret il-kundanna definittiva tal-awtur tiegħu.
Fir-rigward tat-tieni sitwazzjoni, li tikkorrispondi għall-konfiska estiża (
5
), il-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża, minn naħa, li, sabiex jiġi ddeterminat jekk reat kriminali jistax jagħti lok għal vantaġġ ekonomiku, l-Istati Membri jistgħu jieħdu inkunsiderazzjoni l-modus operandi, pereżempju jekk ir-reat ikunx twettaq fil-kuntest tal-kriminalità organizzata jew bl-intenzjoni li jinsiltu profitti regolari minn reati kriminali (
6
). Min-naħa l-oħra, il-konvinzjoni tal-qorti nazzjonali li l-proprjetajiet joriġinaw minn attivitajiet kriminali għandha tkun ibbażata fuq iċ-ċirkustanzi tal kawża, inklużi l-elementi fattwali konkreti u l-provi disponibbli (
7
). Sabiex tagħmel dan, din il-qorti tista’ b’mod partikolari tieħu inkunsiderazzjoni n-nuqqas ta’ proporzjon bejn il-valur tal-proprjetajiet inkwistjoni u d-dħul legali tal-persuna kkundannata (
8
).
Fir-rigward fl-aħħar nett tal-konfiska tal-assi ta’ terzi (
9
), din tippreżupponi li jiġu stabbiliti l-eżistenza ta’ trasferiment, minn persuna ssuspettata jew akkużata, ta’ rikavat lil terz jew ta’ akkwist ta’ tali rikavat minn terz, kif ukoll l-għarfien minn dan it-terz tal-fatt li dan it-trasferiment jew dan l-akkwist kellu bħala għan li tiġi evitata l-konfiska.
Fit-tielet lok, il-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi li d-Direttiva 2014/42, moqrija flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti l-konfiska, favur l-Istat, ta’ proprjetà li jkun allegat li tappartjeni lil persuna differenti mill-awtur tar-reat kriminali, mingħajr ma din il-persuna jkollha l-possibbiltà li tikkostitwixxi ruħha bħala parti fil-proċedura ta’ konfiska. Fil-fatt, din id-direttiva timponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li l-persuni kkonċernati mill-miżuri li hija tipprevedi, inklużi t-terzi li jallegaw jew fejn ikun allegat li jkunu s-sidien tal proprjetajiet li tkun maħsuba l-konfiska tagħhom, ikollhom dritt għal rimedju effettiv u għal smigħ xieraq sabiex jitħarsu d-drittijiet tagħhom (
10
). Barra minn hekk, l-imsemmija direttiva tipprevedi diversi garanziji speċifiċi sabiex tiġi żgurata s-salvagwardja tad-drittijiet fundamentali ta’ tali terzi. Fost dawn il-garanziji hemm id-dritt ta’ aċċess għal avukat matul il-proċedura kollha ta’ konfiska (
11
), li evidentement jinkludi d-dritt għal dawn it-terzi għal smigħ fil-kuntest ta’ din il proċedura, inkluż id-dritt li jinvokaw it-titolu tagħhom fuq il-proprjetajiet ikkonċernati mill konfiska (
12
).
(
1
)	Direttiva 2014/42/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑3 ta’ April 2014 dwar l-iffriżar u l-konfiska ta’ mezzi strumentali u r-rikavat minn attività kriminali fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2014, L 127, p. 39, rettifika fil-ĠU 2014, L 138, p. 114).
(
2
)	Artikolu 83(1) TFUE.
(
3
)	Artikolu 8(8) tad-Direttiva 2014/42.
(
4
)	Artikolu 5(2) tad-Direttiva 2014/42.
(
5
)	Artikolu 5 tad-Direttiva 2014/42.
(
6
)	Premessa 20 tad-Direttiva 2014/42.
(
7
)	Premessa 21 tad-Direttiva 2014/42.
(
8
)	Artikolu 5(1) tad-Direttiva 2014/42.
(
9
)	Artikolu 6 tad-Direttiva 2014/42.
(
10
)	Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2014/42.
(
11
)	Artikolu 8(7) tad-Direttiva 2014/42.
(
12
)	Artikolu 8(9) tad-Direttiva 2014/42.