Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
DEANA SPIELMANNA
przedstawiona w dniu 5 marca 2026 r.(1)
Sprawa C‑5/25 [Pilev](i)
Postępowanie karne
przeciwko
WE
przy udziale
Sofijska gradska prokuratura
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sofijski gradski syd (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria)]
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Ochrona osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych w sprawach karnych – Operacje przetwarzania dokonywane przez sądy w toku sprawowania przez nie wymiaru sprawiedliwości – Stosowanie dyrektywy (UE) 2016/680 – Weryfikacja tożsamości oskarżonego podczas jawnej rozprawy – Dane dotyczące miejsca urodzenia, obywatelstwa, miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji rodzinnej, uprzedniej karalności i „narodowości”
Wprowadzenie
1.        Niniejsza sprawa dotyczy zakresu zbierania przez krajowy sąd karny danych osobowych oskarżonego wyłącznie w celu weryfikacji, czy ta osoba istotnie jest osobą wskazaną w akcie oskarżenia. Sprawa ta nie dotyczy jednakże zagadnienia niezawisłości sędziowskiej w ramach orzekania co do istoty sprawy oraz sędziowskiego uznania co do przesłuchiwania oskarżonego w tym względzie.
2.        Sprawa ta daje zatem Trybunałowi sposobność wyjaśnienia zakresu stosowania dyrektywy (UE) 2016/680(2) i jej relacji do rozporządzenia (UE) 2016/679(3) oraz ugruntowania jego orzecznictwa w przedmiocie proporcjonalności przetwarzania danych osobowych, zbieranych przez sąd karny, do realizowanego celu.
Ramy prawne
Dyrektywa 2016/680
3.        Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Przedmiot i cele”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsza dyrektywa ustanawia przepisy o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom”.
4.        Artykuł 2 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zakres zastosowania”, stanowi w ust. 1:
„Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych przez właściwe organy do celów określonych w art. 1 ust. 1”.
5.        Artykuł 3 dyrektywy 2016/680, zatytułowany „Definicje”, ma następujące brzmienie:
„Na użytek niniejszej dyrektywy:
[…]
7.      »właściwy organ« oznacza:
a)      organ publiczny właściwy do zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych lub wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom; lub
b)      inny organ lub podmiot, któremu prawo państwa członkowskiego powierza sprawowanie władzy publicznej i wykonywanie uprawnień publicznych do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom;
[…]”.
6.        Zgodnie z art. 4 tej dyrektywy, zatytułowanym: „Zasady dotyczące przetwarzania danych osobowych”:
„1.      Państwa członkowskie zapewniają, by dane osobowe były:
[…]
c)      adekwatne, stosowne i nienadmierne do celów, dla których są przetwarzane;
[…]”.
7.        Artykuł 8 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Zgodność przetwarzania z prawem”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie zapewniają, by przetwarzanie było zgodne z prawem wyłącznie wówczas i w zakresie, w jakim jest ono niezbędne do wykonania zadania realizowanego przez właściwy organ w celach określonych w art. 1 ust. 1 oraz ma podstawę w prawie Unii lub prawie państwa członkowskiego”.
8.        Artykuł 10 dyrektywy 2016/680, zatytułowany „Przetwarzanie szczególnych kategorii danych osobowych”, ma następujące brzmienie:
„Przetwarzanie danych osobowych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe lub przynależność do związków zawodowych oraz przetwarzanie danych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej, danych dotyczących zdrowia lub danych dotyczących seksualności i orientacji seksualnej osoby fizycznej jest dozwolone wyłącznie wtedy, jeżeli jest bezwzględnie niezbędne, podlega odpowiednim zabezpieczeniom dla praw i wolności osoby, której dane dotyczą, oraz:
a)      jest dopuszczone prawem Unii lub prawem państwa członkowskiego;
b)      jest niezbędne dla ochrony żywotnych interesów osoby fizycznej, której dane dotyczą, lub innej osoby; lub
c)      takie przetwarzanie dotyczy danych osobowych w sposób oczywisty upublicznionych przez osobę, której dane dotyczą”.
Prawo bułgarskie
Kodeks postępowania karnego (NPK)
9.        Artykuł 138 ust. 2 i 3 nakazatełno-procesualen kodeks (kodeksu postępowania karnego)(4) z dnia 29 kwietnia 2006 r. (zwanego dalej „NPK”), ma następujące brzmienie:
„[...]
(2).      Przed przesłuchaniem właściwy organ ustala tożsamość oskarżonego”.
(3).      Przesłuchanie oskarżonego rozpoczyna się od zapytania go, czy rozumie oskarżenie, po czym wzywa się go do przedstawienia, jeśli sobie tego życzy, w formie swobodnej wypowiedzi wszystkiego, co wie o sprawie”.
10.      Artykuł 272 ust. 1 NPK stanowi:
„Przewodniczący weryfikuje tożsamość oskarżonego, pytając go o imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, narodowość, obywatelstwo, miejsce zamieszkania, wykształcenie, sytuację rodzinną i jego unikalny numer identyfikacyjny, a także o uprzednią karalność”.
11.      Artykuł 311 ust. 1 pkt 2 NPK stanowi:
„W
protokole rozprawy […] wskazuje się […] dane dotyczące tożsamości oskarżonego”.
Ustawa o rejestracji stanu cywilnego (ZGR)
12.      Zakon za grażdanskata registracija (ustawa o rejestracji stanu cywilnego)(5) z dnia 27 lipca 1999 r. (zwana dalej „ZGR”) w art. 8 ust. 1 stanowi, że podstawowymi danymi dotyczącymi stanu cywilnego osób są: imię i nazwisko, data (dzień, miesiąc, rok) i miejsce urodzenia, płeć, obywatelstwo i unikalny numer identyfikacyjny.
Ustawa o bułgarskich dokumentach tożsamości (ZBLD)
13.      Artykuł 3 ust. 1 zakon za byłgarskite liczni dokumenti (ustawy o bułgarskich dokumentach tożsamości)(6) z dnia 1 kwietnia 1999 r. (zwanej dalej „ZBLD”) stanowi:
„Dokumenty tożsamości poświadczają tożsamość i, w razie konieczności – również obywatelstwo, za pomocą zawartych w nich danych”.
14.      Artykuł 6 ZBLD stanowi:
„Obywatele są zobowiązani, na żądanie właściwych urzędników wyznaczonych na mocy przepisów, do poświadczenia swojej tożsamości”.
15.      Artykuł 16 ust. 1 ZBLD ma następujące brzmienie:
„Bułgarskie dokumenty tożsamości zawierają następujące obowiązkowe dane osobowe:
1.      imię i nazwisko;
2.      datę urodzenia;
3.      unikalny numer identyfikacyjny (numer osobisty lub numer osobisty cudzoziemca);
4.      płeć;
5.      obywatelstwo”.
Ustawa o władzy sądowniczej (ZSV)
16.      Artykuł 8 ust. 2 zakon za sydebnata wlast (ustawy o władzy sądowniczej)(7)   (zwanej dalej „ZSV”) stanowi:
„Przy wykonywaniu zadań władzy sądowniczej […], nie jest dopuszczalne ograniczanie praw ani stosowanie przywilejów […] w oparciu o […] narodowość […]”.
Spór w postępowaniu głównym, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
17.      Sofijska gradska prokuratura (prokuratura dla miasta Sofii, Bułgaria) wniosła do Sofijski gradski syd (sądu dla miasta Sofii, Bułgaria), który jest sądem odsyłającym, akt oskarżenia, w którym podniesiono, że określona osoba fizyczna, po pierwsze, w dniu 6 września 2023 r., w Sofii, wręczyła łapówkę funkcjonariuszom policji, aby nie sporządzali wobec niej aktu stwierdzającego popełnienie naruszenia administracyjnego – a mianowicie prowadzenia samochodu osobowego bez prawa jazdy, a po drugie, że w tym samym czasie i miejscu osoba ta wykonywała zawód kierowcy taksówki, nie posiadając odpowiednich kwalifikacji. Czyny te zostały zakwalifikowane jako przestępstwa.
18.      Na pierwszej rozprawie, która odbyła się w dniu 5 lipca 2024 r., stawili się przedstawiciel prokuratury dla miasta Sofii, oskarżony i jego obrońca. Sąd odsyłający nadał bieg sprawie i zgodnie z art. 272 ust. 1 NPK przewodniczący składu orzekającego był obowiązany przystąpić do weryfikacji tożsamości oskarżonego, zadając mu pytania dotyczące wskazanych w tym przepisie okoliczności.
19.      Na podstawie okazanego przez oskarżonego dowodu osobistego przewodniczący składu orzekającego upewnił się, że osoba, która się przed nim stawiła, jest istotnie osobą, która została wskazana w akcie oskarżenia jako oskarżony. Jednakże przewodniczący nie zadał oskarżonemu pytań dotyczących jego tożsamości, wskazanych w art. 272 ust. 1 NPK, ponieważ postępowanie zostało zawieszone.
20.      Sąd odsyłający skierował wniosek do Konstitucionen syd (trybunału konstytucyjnego, Bułgaria) o stwierdzenie niezgodności art. 272 ust. 1 NPK z pewnymi postanowieniami Konstitucija na Republika Byłgarija (konstytucji Republiki Bułgarii)(8). W związku z odmową wydania przez ten trybunał orzeczenia co do istoty sprawy, sąd odsyłający postanowił złożyć wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie.
21.      Sąd odsyłający wskazuje, że mimo iż może w wystarczająco pewny sposób ustalić tożsamość oskarżonego, tak jak to uczynił podczas pierwszej rozprawy, poprzez weryfikację jego dokumentu tożsamości, który zawiera wszystkie niezbędne identyfikujące go dane, to przewidziane w art. 272 ust. 1 NPK żądanie dotyczące danych identyfikacyjnych jest użyteczne, gdyż stawająca osoba, udzielając odpowiedzi, wykazuje
przy uzyskaniu
większej pewności, że to ona istotnie jest oskarżonym, a zatem że użyty dokument tożsamości nie należy do kogoś innego i nie jest podrobiony. Jednakże sąd ten zauważa, że do identyfikacji wystarczyłoby zapytać stawającą osobę o imię i nazwisko, datę urodzenia i unikalny numer identyfikacyjny.
22.      W
konsekwencji sąd odsyłający powziął wątpliwość w kwestii, czy pytając stawającą przed nim osobę, na jawnej rozprawie, o pozostałe okoliczności wskazane w art. 272 ust. 1 NPK – a mianowicie miejsce urodzenia, narodowość, obywatelstwo, miejsce zamieszkania, wykształcenie, sytuację rodzinną, a także uprzednią karalność – i rejestrując w protokole udzielone ustnie odpowiedzi, nie narusza on przewidzianego w dyrektywie 2016/680 wymogu niezbędności przetwarzania danych osobowych. Skoro te pozostałe dane nie są niezbędne do pewnej i pełnej identyfikacji oskarżonego, zbieranie tych danych jest nadmierne w świetle celu art. 272 ust. 1 NPK, jakim jest identyfikacja oskarżonego.
23.      Sąd odsyłający wskazuje, że część danych osobowych, o których mowa w art. 272 ust. 1 NPK, może zostać wykorzystana do innych celów. I tak, miejsce zamieszkania może być użyteczne do ustalenia adresu, na który należy wysyłać wezwania do stawiennictwa, a informacja o uprzedniej karalności może być istotna do celów indywidualizacji kary.
24.      Jednakże sąd odsyłający wskazuje zasadniczo, że owe dane zgromadzone już przed wszczęciem postępowania sądowego, nie mają na celu identyfikacji oskarżonego. Ponadto, zadawanie pytań oskarżonemu i rejestracja jego odpowiedzi nie wystarcza, aby w wiarygodny sposób ustalić te okoliczności. Wreszcie, zgodnie z prawem krajowym, informacje uzyskane przy ustalaniu tożsamości stawającej osoby nie mogą być wykorzystane do celów wydania orzeczenia co do istoty. Sąd najpierw ustala tożsamość osoby, która się stawiła, a następnie poucza ją o jej prawach. W konsekwencji informacje te (narodowość, uprzednia karalność, stan cywilny, poziom wykształcenia) nie mają wartości dowodowej.
25.      W
związku z tym sąd odsyłający powziął wątpliwość, czy art. 272 ust. 1 NPK spełnia wymogi określone w art. 4 ust. 1 lit. c) i art. 8 ust. 1 dyrektywy 2016/680. Jego zdaniem zbieranie i rejestrowanie w protokole sądowym, a następnie przechowywanie w aktach sprawy danych osobowych dotyczących miejsca urodzenia, narodowości, miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji rodzinnej i uprzedniej karalności, są nadmierne w świetle celów postępowania karnego. Sąd ten ma również wątpliwości co do zgodności art. 272 ust. 1 NPK z art. 10 dyrektywy 2016/680, jeśli chodzi o informacje dotyczące narodowości oskarżonego, ponieważ owe informacje ujawniają pochodzenie etniczne tej osoby.
26.      W
tych okolicznościach Sofijski gradski syd (sąd dla miasta Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy zgodne z art. 4 ust. 1 lit. [c)], art. 8 ust. 1 i art. 10 […] dyrektywy 2016/680 jest uregulowanie krajowe – art. 272 ust. 1 [NPK] – które przy ustalaniu tożsamości oskarżonego wymaga przetwarzania jego danych osobowych (zebranych, zarejestrowanych i przechowywanych), dotyczących miejsca urodzenia, narodowości, obywatelstwa, miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji rodzinnej i uprzedniej karalności, w sytuacji gdy zebrane w ten sposób dane osobowe w żaden sposób nie są niezbędne dla celów postępowania karnego?”
27.      Uwagi na piśmie zostały złożone przez Komisję Europejską, która przedstawiła swoje uwagi także ustnie podczas jawnej rozprawy, która odbyła się w dniu 3 grudnia 2025 r.
Analiza
28.      Mimo że z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, iż sąd odsyłający bierze za pewnik, że sporne
uregulowania
krajowe są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2016/680, zanim przejdę do rozważań nad istotą postawionego przez sąd odsyłający pytania, pragnę przeanalizować kwestię stosowania dyrektywy 2016/680, której to kwestii poświęcono zresztą większą część rozprawy.
W przedmiocie stosowania dyrektywy 2016/680
29.      Przede wszystkim, nie ulega kwestii, że w sporze w postępowaniu głównym mamy do czynienia z „przetwarzaniem danych osobowych”. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika bowiem, że rozpatrywane dane osobowe służące identyfikacji są zbierane, rejestrowane w protokole sądowym i przechowywane w aktach sprawy. Ponadto, nawet gdyby uznać, że właściwy na podstawie prawa krajowego organ zebrał dane wcześniej(9), pojęcie „przetwarzania” jest szerokie i obejmuje przeglądanie i przechowywanie przez sąd odsyłający. Przesłanka dotycząca „przetwarzania danych osobowych” jest zatem spełniona.
30.      Następnie, z brzmienia art. 2 ust. 1 dyrektywy 2016/680 w związku z jej art. 1 ust. 1 wynika, że aby przetwarzanie danych osobowych było objęte zakresem stosowania tej dyrektywy, wymagane jest spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze, przetwarzanie musi być dokonywane przez właściwy organ”
w rozumieniu art. 3 pkt 7 tej dyrektywy, a po drugie, przetwarzanie musi być dokonywane w jednym z celów wyszczególnionych w art. 1 ust. 1 dyrektywy 2016/680, a mianowicie w celu „zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w tym ochrony przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego i zapobiegania takim zagrożeniom”. Natomiast RODO, które stanowi lex generalis w dziedzinie przetwarzania danych osobowych, wyklucza ze swojego zakresu stosowania przetwarzanie danych przez „właściwe organy” do takich celów(10), ponieważ dyrektywa 2016/680 stanowi lex specialis mające zastosowanie w tej dziedzinie(11).
31.      Po pierwsze, co się tyczy zagadnienia, czy zakresem stosowania ratione personae dyrektywy 2016/680 może być objęty sąd, moim zdaniem odpowiedź jest twierdząca. Zawarty w art. 3 pkt 7 lit. a) tej dyrektywy zwrot „właściwy organ” może się bowiem odnosić nie tylko do organów policji, lecz również do krajowych sądów karnych(12). Mimo że taki wniosek nie wynika wyraźnie z definicji pojęcia „właściwego organu publicznego”, można go wywieść logicznie z kontekstu, w który wpisuje się ten przepis, w szczególności z szeregu przepisów dyrektywy 2016/680.
32.      Zgodnie z art. 32 ust. 1 tej dyrektywy państwa członkowskie zapewniają bowiem, by administrator wyznaczył inspektora ochrony danych, przy czym mogą zwolnić z tego obowiązku sądy i inne niezawisłe organy sądowe w ramach „sprawowania przez te organy wymiaru sprawiedliwości”. Podobnie art. 45 ust. 2 tej dyrektywy w związku z jej motywem 80(13) odnosi się wprost do sądów krajowych wykluczając jakąkolwiek właściwość organu nadzorczego w odniesieniu do operacji przetwarzania danych przez „sądy w toku sprawowania przez nie wymiaru sprawiedliwości”(14), aby nie doszło do kolizji ze szczegółowymi przepisami postępowania karnego i niezależnością sądów.
33.      Przepisy te potwierdzają, że sądy, w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości, podlegają obowiązkom nałożonym przez dyrektywę 2016/680, z zachowaniem ich niezależności i bezstronności w tym kontekście(15).
34.      Poza tym organy sądowe są wyraźnie wymienione w motywie 11 dyrektywy 2016/680, zgodnie z którym „do takich właściwych organów mogą należeć […] organy publiczne – takie jak organy sądowe […]”. Motywy 20, 49, 107 oraz art. 18 tej dyrektywy(16) również odsyłają do przetwarzania danych osobowych przez „sądy i inne organy wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza danych osobowych ujmowanych w orzeczeniach sądowych lub aktach związanych z postępowaniem karnym”(17).
35.      Należy zatem uznać, że sądy krajowe są „właściwymi organami publicznymi” w rozumieniu dyrektywy 2016/680 i gdy przetwarzają dane osobowe w orzeczeniach sądowych lub dokumentach dotyczących postępowania karnego, podlegają przepisom tej dyrektywy(18).
36.      Po drugie, powstaje bardziej złożone zagadnienie, czy można uznać, że przetwarzanie danych przez sąd w ramach sądowego postępowania karnego podlega zakresowi ratione materiae dyrektywy 2016/680. Zagadnienie to, według mojej wiedzy nowe(19), sprowadza się do pytania, czy to przetwarzanie służy jednemu z celów wyszczególnionych w art. 1 ust. 1 i art. 3 pkt 7 lit. a) tej dyrektywy, a w szczególności „ściganiu” w sprawach karnych.
37.      Przypomnijmy, że Trybunał orzekł już w wyroku Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Cele przetwarzania danych osobowych – Postępowanie karne)(20), że cele wymienione w art. 1 dyrektywy 2016/680 stanowią odmienne cele, a mianowicie cele „zapobiegania”, „wykrywania”, „prowadzenia postępowań przygotowawczych”, „ścigania”
i ”wykonywania kar”. Wyrok ten pozwolił zatem wyjaśnić, że prawodawca Unii zamierzał przyjąć reguły odpowiadające specyficznym cechom czynności prowadzonych przez właściwe organy w dziedzinie regulowanej tą dyrektywą, mając na względzie, że stanowią one odrębne czynności realizujące własne cele(21).
38.      Prawdą jest, jak wskazał w swojej opinii rzecznik generalny M. Campos Sánchez-Bordona, że z wyjątkiem wersji wspomnianej dyrektywy w języku hiszpańskim pojęcie „ściganie” odnosi się do czynności poprzedzających postępowanie sądowe(22). Zresztą, z zastrzeżeniem różnic między systemami wymiaru sprawiedliwości państw członkowskich, pojęcie to zazwyczaj oznacza ogół czynności i procedur podejmowanych przez oskarżyciela publicznego (prokuraturę lub prokuratora) przeciwko osobie podejrzanej o popełnienie przestępstwa, w celu doprowadzenia do jej osądzenia i ustalenia, czy jest winna, czy niewinna(23).
39.      Jednakże wydaje mi się, że aby ustalić zakres stosowania
ratione materiae dyrektywy 2016/680 bardziej istotne niż dokonanie rozróżnienia roli „organu ścigania” od roli sądu w sądowym postępowaniu karnym, jest zrozumienie pojęcia „ściganie” w kontekście jego celu w sferze prawa karnego. Przepisy tej dyrektywy mają bowiem zastosowanie do czynności przetwarzania danych osobowych „do celów” ścigania karnego.
40.      Otóż takie podejście celowościowe wymaga według mnie szerokiej wykładni pojęcia „czynności ścigania”, które to pojęcie może obejmować pewne czynności sądów karnych dokonywane w ramach postępowania sądowego. Przetwarzanie danych osobowych przez sąd w ramach sądowego postępowania karnego może bowiem w pewnych okolicznościach, zależnych w szczególności od krajowych systemów proceduralnych(24), być uznane za czynność umożliwiającą ustalenie, czy zarzucane oskarżonemu czyny są wystarczająco udowodnione, a także czy kwalifikacja karna tych czynów jest prawidłowa, co in fine prowadzi do wydania orzeczenia(25). W tym znaczeniu to przetwarzanie danych przez sąd będący administratorem można uznać za dokonywane „do celów ścigania” w rozumieniu odpowiednich przepisów dyrektywy 2016/680.
41.      W
tym kontekście czynności „ścigania” mogą obejmować nie tylko prowadzone przez policję dochodzenie oraz wydawane przez prokuratora postanowienie o wszczęciu lub odmowie wszczęcia dochodzenia, lecz także śledztwo, przekazanie sprawy sądowi oraz, zależnie od przypadku, sądowe postępowanie karne takie jak to, którego dotyczy postępowanie główne.
42.      Pragnę zresztą zauważyć, że, jak wynika z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, po przeprowadzeniu dochodzenia przez policję sąd odsyłający, do którego wpłynął sporządzony przez prokuratora akt oskarżenia, sam prowadził dochodzenie sądowe(26), które rozpoczyna się od weryfikacji tożsamości oskarżonego zgodnie z art. 272 NPK, a kończy się wydaniem wyroku co do istoty przez ten sam sąd. Zadaniem tego sądu jest zatem „prowadzenie postępowania sądowego w ramach ścigania karnego, w następstwie wniesienia przez prokuratora aktu oskarżenia.” Według sądu odsyłającego chodzi o sądowy etap postępowania karnego, wszczętego do celów ścigania karnego. W tym kontekście pojęcie „czynności ścigania” dokonywanych w ramach sądowego postępowania karnego, nabiera właściwego znaczenia.
43.      Dodam, że to szerokie rozumienie pojęcia „czynności ścigania” ma nie tylko ten atut, że nie przesądza, do jakich poszczególnych systemów krajowego prawa karnego się odnosi, lecz również nie jest sprzeczne z zasadą, zgodnie z którą wyjątki od stosowania RODO, które jest lex generalis, powinny podlegać wykładni ścisłej(27). Podejście to nie prowadzi bowiem do wyłączenia sądowego postępowania karnego spod działania przepisów z dziedziny ochrony danych osobowych, lecz do objęcia tego postępowania przepisami stanowiącymi lex specialis w tej dziedzinie, wyraźnie przewidzianymi w art. 2 ust. 2 lit. d) RODO.
44.      Wreszcie, podejście celowościowe do pojęcia „czynności ścigania” wynika moim zdaniem z genezy dyrektywy 2016/680 i odpowiada jej celom.
45.      Po pierwsze, co się tyczy genezy dyrektywy 2016/680 pragnę bowiem zauważyć, że wraz z wejściem w życie traktatu z Lizbony właściwą podstawą prawną dla zmiany decyzji ramowej 2008/977/WSiSW(28) stał się art. 16 TFUE. Jak wskazano w motywie 10 dyrektywy 2016/680, w deklaracji nr 21 w sprawie ochrony danych osobowych w dziedzinie współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i współpracy policyjnej – załączonej do Aktu końcowego konferencji międzyrządowej, która przyjęła traktat z Lizbony(29), konferencja uznała, że ze względu na szczególny charakter współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i współpracy policyjnej konieczne może okazać się przyjęcie – na podstawie art. 16 TFUE – szczególnych przepisów o ochronie danych osobowych i swobodnym przepływie danych osobowych w tych dziedzinach. Komisja zaproponowała zatem dwa akty prawne, jeden ogólny w formie rozporządzenia, który miał się stać RODO, a drugi szczególny, dotyczący ochrony danych w sferze prawa karnego(30), oceniany jako bardziej wrażliwy, zatem ujęty w formę dyrektywy wymagającej transpozycji przez państwa członkowskie, który to akt miał się stać dyrektywą 2016/680, mającą zastosowanie do wszystkich czynności dokonywanych przez podmioty biorące udział w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych niezależnie od tego, czy owe czynności mają wymiar transgraniczny, czy też nie(31).
46.      Podejście Unii polegało zatem na odróżnieniu przetwarzania danych osobowych w kontekście policyjnym i karnym od innych rodzajów przetwarzania tych danych, tak aby uwzględnić szczególny charakter dziedziny objętej tą dyrektywą 2016/680, a mianowicie – jak wynika z motywów 10 i 11 tej dyrektywy - ochronę danych osobowych w dziedzinie współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i współpracy policyjnej.
47.      Po drugie, co się tyczy celów dyrektywy 2016/680, jak wynika z jej motywów 4, 7 i 15, są nimi w szczególności zapewnienie spójnego, wysokiego stopnia ochrony danych osobowych osób fizycznych oraz ułatwienie wymiany takich danych między właściwymi organami państw członkowskich dla zapewnienia skuteczności współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i współpracy policyjnej.
48.      Należy odnotować, że w doktrynie wskazuje się, iż ten podwójny system ochrony danych może być źródłem poważnych wątpliwości, jeśli chodzi o ustalenie, który z instrumentów prawnych – RODO, czy dyrektywa 2016/680 – jest właściwy(32).
49.      Tym bardziej istotne jest zatem, aby w ramach tego samego postępowania karnego przetwarzanie danych osobowych nie podlegało dwóm różnym aktom prawnym tylko z tego powodu, że owo przetwarzanie było dokonywane przez różne organy ścigania na różnych etapach tego samego postępowania. Jak bowiem wskazała Komisja podczas rozprawy, gdyby z zakresu stosowania dyrektywy 2016/680 zostały wyłączone sądy karne orzekające w ramach postępowania karnego, doprowadziłoby to do rozczłonkowanego systemu, w którym w tym samym postępowaniu karnym mogłyby mieć zastosowanie dwa akty prawne w zależności od etapu danego postępowania.
50.      Według mnie takie podejście byłoby sprzeczne nie tylko z zasadą pewności prawa(33), lecz także z wymogiem jednolitej i spójnej ochrony danych osobowych.
51.      Poza tym w niektórych przypadkach organy ścigania mają więcej elastyczności w pełnieniu swoich zadań w ramach dyrektywy 2016/680, niż miałyby w ramach RODO(34). W szczególności, zgodnie z art. 10 wspomnianej dyrektywy przetwarzanie „szczególnych kategorii danych osobowych”, które obejmują dane określane jako „wrażliwe”, jest dozwolone wyłącznie, jeżeli jest bezwzględnie niezbędne, podczas gdy zgodnie z art. 9 ust. 1 RODO – z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ust. 2 tego przepisu – jest zabronione. Podobnie art. 4 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2016/680, dotyczący zasady minimalizacji danych, stanowi, że dane osobowe powinny być adekwatne, stosowne i nienadmierne, podczas gdy art. 5 ust. 1 lit. c) RODO przewiduje, że powinny one być adekwatne, stosowne oraz ograniczone do tego, co niezbędne do celów, w których są przetwarzane.
52.      Stosowanie dyrektywy 2016/680 w całym toku postępowania karnego jest zatem tym bardziej uzasadnione, że zasady ochrony danych osobowych mogą się pod pewnymi względami różnić od zasad ustanowionych w RODO.
53.      Wreszcie, fragmentaryczne podejście do postępowania karnego jest trudne do pogodzenia z przypomnianym w motywie 7 dyrektywy 2016/680 celem, jakim jest ułatwienie wymiany danych osobowych między właściwymi organami państw członkowskich dla zapewnienia skutecznej współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i współpracy policyjnej.
54.      Z
całości powyższych rozważań wynika, że przetwarzanie danych osobowych przez sąd krajowy w ramach rozpatrywania sprawy karnej jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 2016/680 jako przetwarzanie przez właściwy organ do celów ścigania przestępstw.
Co do istoty
55.      Sąd odsyłający stawia w istocie pytanie, czy art. 4 ust. 1 lit. c), art. 8 ust. 1 i art. 10 dyrektywy 2016/680 stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które przewidują dokonywanie przez sąd karny w sądowym postępowaniu karnym systematycznej weryfikacji wszystkich informacji wskazanych w art. 272 ust. 1 NPK wyłącznie w celu identyfikacji oskarżonego(35).
56.      Przypomnę, że gwarantowane w art. 7 i 8 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) podstawowe prawa do poszanowania życia prywatnego i ochrony danych osobowych nie są prerogatywami absolutnymi. Możliwe jest zatem wprowadzanie ograniczeń o ile, w myśl art. 52 ust. 1 Karty, są one przewidziane ustawą i szanują istotę praw podstawowych oraz zasadę proporcjonalności(36).
57.      Zasada minimalizacji danych ustanowiona w art. 4 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2016/680 i zasada zgodności przetwarzania z prawem ustanowiona w art. 8 ust. 1 tej dyrektywy nakazują zatem państwom członkowskim zapewnić, aby przedmiotowe dane osobowe były adekwatne, stosowne i nienadmierne do celów, dla których są przetwarzane, oraz aby zgodnie z zasadą proporcjonalności ich przetwarzanie było niezbędne do określonych w tej dyrektywie celów.
58.      Ponadto art. 10 dyrektywy 2016/680, który stanowi przepis szczególny regulujący przetwarzanie szczególnych kategorii danych osobowych, w tym danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, ma na celu zapewnienie zwiększonej ochrony osobie, której dane dotyczą, ponieważ ich przetwarzanie, ze względu na ich szczególną wrażliwość i kontekst, w jakim są przetwarzane, może skutkować, jak wynika z motywu 37
tej dyrektywy, powstaniem poważnego ryzyka dla wolności i praw podstawowych, takich jak prawo do poszanowania życia prywatnego i prawo do ochrony danych osobowych, zagwarantowanych w art. 7 i 8 Karty(37).
59.      W
niniejszym przypadku zadaniem sądu odsyłającego, w następstwie wniesienia przez prokuratora aktu oskarżenia, jest prowadzenie postępowania sądowego w ramach ścigania karnego. Aby wypełnić to zadanie musi on oficjalnie ustalić tożsamość stawającej przed nim osoby, a w szczególności zweryfikować, czy istotnie jest to oskarżony, o którym mowa w akcie oskarżenia(38). W celu weryfikacji tożsamości oskarżonego art. 272 ust. 1 NPK nakazuje sądowi odsyłającemu w każdej sprawie systematycznie żądać od stawającej osoby podania pewnych danych osobowych, a mianowicie imienia i nazwiska, daty i miejsca urodzenia, narodowości, obywatelstwa, miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji rodzinnej i unikalnego numeru identyfikacyjnego, a także informacji o uprzedniej karalności.
60.      Cel weryfikacji tożsamości oskarżonego jest jako taki zgodny z prawem i może stanowić cel interesu ogólnego uznawany przez Unię w rozumieniu art. 52 ust. 1 Karty, gdyż pozwala on między innymi uniknąć błędu co do osoby stającej przed wymiarem sprawiedliwości.
61.      Zatem sąd odsyłający powinien zbadać, czy wymóg zbierania przedmiotowych danych, po pierwsze, może przyczynić się do realizacji celu, jakim jest weryfikacja tożsamości oskarżonego, po drugie, czy jest on konieczny, co oznacza, że nie istnieją alternatywne środki, w mniejszym stopniu naruszające prawo do ochrony danych osobowych, lecz równie skuteczne dla osiągnięcia powołanego celu(39), oraz po trzecie, czy jest on proporcjonalny do tego celu, co wymaga odpowiedniego wyważenia, z jednej strony, wskazanego celu interesu ogólnego, a z drugiej strony, praw osoby, której dane osobowe są zbierane(40), przy czym Trybunał jest właściwy do udzielenia temu sądowi użytecznych wskazówek interpretacyjnych.
62.      Pragnę zauważyć, że postawione pytanie nie odnosi się do zbierania niektórych danych dotyczących stanu cywilnego i danych identyfikacyjnych takich jak pełne imię i nazwisko, data urodzenia, czy unikalny numer cywilny. Zresztą dane te są typowymi elementami identyfikującymi także w myśl bułgarskich przepisów dotyczących stanu cywilnego i dokumentów tożsamości(41).
63.      Natomiast sąd odsyłający stawia sobie pytanie o proporcjonalność systematycznego zbierania pewnych informacji takich jak, po pierwsze, miejsce urodzenia i obywatelstwo, po drugie, miejsce zamieszkania, wykształcenie i sytuacja rodzinna oraz uprzednia karalność, a po trzecie, narodowość, które to informacje kolejno przeanalizuję.
64.      Po pierwsze, niektóre spośród tych informacji takie jak miejsce urodzenia i obywatelstwo są „podstawowymi danymi dotyczącymi stanu cywilnego”(42). To one zatem umożliwiają sprawdzenie tożsamości osoby wskazanej w akcie oskarżenia i uniknięcie jakiejkolwiek pomyłki. Ponadto ingerencja w prawo do życia prywatnego i do ochrony danych osobowych, wynikająca ze zbierania takich informacji, nie jawi się, po wyważeniu wchodzących w grę interesów, jako nieproporcjonalna w świetle celu, jakim jest weryfikacja tożsamości oskarżonego.
65.      Po drugie, jeśli chodzi o zbieranie danych dodatkowych dotyczących wykształcenia, sytuacji rodzinnej, miejsca zamieszkania i uprzedniej karalności, jak przypomniał sąd odsyłający i Komisja w swoich uwagach na piśmie, może ono być istotne w celach innych niż identyfikacja. Wykształcenie i sytuacja rodzinna mogą bowiem mieć znaczenie do celów indywidualizacji kary. Miejsce zamieszkania może odegrać rolę w przypadku przekazania wykonania kary do innego państwa. Podobnie informacja o uprzedniej karalności może umożliwić stwierdzenie, czy zachodzi recydywa. Jednakże, z jednej strony, jak wynika z bułgarskich przepisów procesowych, te informacje, zbierane przez przewodniczącego izby na etapie weryfikacji tożsamości stawającej przed nim osoby, nie mogą zostać wykorzystane do wydania orzeczenia co do istoty i nie mają wartości dowodowej. Z drugiej strony, w każdym razie, zadawanie pytań oskarżonemu i rejestracja jego odpowiedzi nie byłyby wystarczające, aby ustalić wiarygodność tych danych. Konieczne byłoby bowiem uzyskanie wglądu do dokumentów urzędowych takich jak rejestr karny, akt stanu cywilnego lub uzyskany dyplom albo przedstawienie takich dokumentów.
66.      W
tych okolicznościach jestem zdania, że uregulowania, które w sposób niezróżnicowany i uogólniony nakazują systematycznie zadawać oskarżonemu pytania odnoszące się do tych danych dodatkowych, a następnie rejestrować odpowiedzi w protokole, mogą wykraczać poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jedynego celu, jakim jest identyfikacja oskarżonego. Moim zdaniem z wymogu identyfikacji nie wynika nakaz systematycznego przetwarzania wszystkich wyszczególnionych kategorii danych, lecz jedynie tych, które w świetle konkretnych okoliczności są niezbędne, aby rozwiać wszelkie racjonalne wątpliwości co do tożsamości stawającej osoby, przy czym ocena w tym zakresie należy do sądu krajowego.
67.      Poza tym, nawet gdyby założyć, że niektóre dane dotyczące wykształcenia, sytuacji rodzinnej, miejsca zamieszkania i uprzedniej karalności, mogą w pewnych przypadkach być niezbędne do identyfikacji oskarżonego, zasada proporcjonalności wymaga również wyważenia wszystkich istotnych elementów i zestawienia wagi realizowanego celu interesu ogólnego z wagą ingerencji w prawa podstawowe i w ochronę danych osobowych zainteresowanej osoby(43). Otóż okoliczność, że pytania o te dane są zadawane systematycznie oraz fakt, że ich zbieranie odbywa się w toku jawnej rozprawy, że dane te są rejestrowane w protokole, a następnie przechowywane w dostępnych dla stron aktach, może stanowić ingerencję wykraczającą poza wymogi dotyczące identyfikacji na tym wstępnym etapie postępowania karnego.
68.      Po trzecie, jeśli chodzi o dane dotyczące „narodowości”, należy przypomnieć, że art. 10 dyrektywy 2016/680 stanowi, iż przetwarzanie danych wrażliwych jest dopuszczalne „wyłącznie wtedy, jeżeli jest bezwzględnie niezbędne”, co stanowi bardzo surową przesłankę zgodności przetwarzania takich danych z prawem i co wymaga między innymi szczególnie rygorystycznej kontroli poszanowania zasady „minimalizacji danych” wynikającej z art. 4 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy, który to wymóg jest szczególnym przykładem zastosowania owej zasady do tych danych wrażliwych(44). Użycie przysłówka „wyłącznie” przed wyrażeniem „wtedy, jeżeli jest bezwzględnie niezbędne” podkreśla, że przetwarzanie szczególnych kategorii tych danych może być uznane za dopuszczalne wyłącznie w ograniczonej liczbie sytuacji, przy czym przesłanka „bezwzględnej niezbędności” wymaga przeprowadzenia szczególnie rygorystycznej oceny(45).
69.      Systematyczne pytanie każdego oskarżonego, na jawnej rozprawie, o jego „narodowość”, a zatem o pochodzenie etniczne tej osoby, w żadnym razie nie spełnia wymogów ustanowionych w art. 10 dyrektywy 2016/680(46). Identyfikację oskarżonego można bowiem co do zasady zapewnić przy pomocy danych stanu cywilnego i dostępnych już danych identyfikacyjnych, w szczególności przy pomocy dokumentów tożsamości, bez potrzeby posługiwania się kryterium związanym z jego pochodzeniem etnicznym. Ponadto wymóg bezwzględnej niezbędności implikuje wykazanie na podstawie konkretnych elementów, że bez tych konkretnych danych nie można osiągnąć realizowanego celu w równoważny sposób. Otóż nałożenie ogólnego i niezróżnicowanego obowiązku zbierania takich danych osobowych na tym etapie postępowania w celu identyfikacji oskarżonego, który to obowiązek nie jest uzależniony od istnienia szczególnej trudności związanej z tą identyfikacją, wydaje mi się zasadniczo sprzeczne z wymogiem „bezwzględnej niezbędności” sformułowanym w art. 10 wspomnianej dyrektywy(47).
70.      W
związku z powyższym uważam, że należy udzielić następującej odpowiedzi sądowi odsyłającemu: art. 4 ust. 1 lit. c), art. 8 ust. 1 i art. 10 dyrektywy 2016/680 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym takim jak art. 272 ust. 1 NPK, który przy weryfikacji tożsamości oskarżonego w postępowaniu karnym wymaga systematycznego przetwarzania (zbierania, rejestrowania i przechowywania) jego danych osobowych, dotyczących miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji rodzinnej, uprzedniej karalności i narodowości, mimo że dane te nie są w tym celu niezbędne, którą to okoliczność powinien ustalić sąd odsyłający.
Wnioski
71.      Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione przez Sofijski gradski syd (sąd dla miasta Sofii, Bułgaria):
Artykuł 4 ust. 1 lit. c), art. 8 ust. 1 i art. 10 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylającej decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW
należy interpretować w ten sposób, że:
stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym takim jak art. 272 ust. 1 nakazatełno-procesualen kodeks (bułgarskiego kodeksu postępowania karnego), który przy weryfikacji tożsamości oskarżonego w postępowaniu karnym wymaga systematycznego przetwarzania (zbierania, rejestrowania i przechowywania) jego danych osobowych, dotyczących miejsca zamieszkania, wykształcenia, sytuacji rodzinnej, uprzedniej karalności i narodowości, mimo że dane te nie są w tym celu niezbędne, którą to okoliczność powinien ustalić sąd odsyłający.
1      Język oryginału: francuski.
i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.
2      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylająca decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW (Dz.U. 2016, L 119, s. 89).
3      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. 2016, L 119, s. 1, zwane dalej „RODO”).
4      DW nr 86 z dnia 28 października 2005 r. zmieniona i uzupełniona przez DW nr 39, z dnia 1 maja 2024 r.
5      DW nr 67 z dnia 27 lipca 1999 r., zmieniona i uzupełniona przez DW nr 85 z dnia 8 października 2024 r.
6      DW nr 93 z dnia 11 sierpnia 1998 r., zmieniona i uzupełniona przez DW nr 67 z dnia 4 sierpnia 2023 r.
7      DW nr 64 z dnia 7 sierpnia 2007 r., zmieniona i uzupełniona przez DW nr 67 z dnia 9 sierpnia 2024 r.
8      DW nr 56 z dnia 13 lipca 1991 r.
9      Można zatem rozważać kwestię, czy sąd odsyłający samodzielnie zebrał dane, czy też zostały one zebrane wcześniej przez właściwy organ (zob. w tym względzie art. 138 ust. 2 NPK).
10      Zobacz art. 2 ust. 2 lit. d) RODO.
11      Niemniej RODO stosuje się do przetwarzania danych osobowych przez „właściwy organ” w rozumieniu art. 3 pkt 7 dyrektywy 2016/680, gdy działa on w innych celach, związanych przykładowo z zatrudnieniem, szkoleniem pracowników, archiwizacją, badaniami naukowymi lub statystyką. Zob. podobnie wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również M. Leiser i B. Custers, The Law Enforcement Directive: Conceptual Challenges of EU Directive 2016/680, European Data Protection Law Review, tom 5, nr 3, 2019, s. 367–378, w szczególności s. 371.
12      Natomiast moim zdaniem art. 3 pkt 7 lit. b) dyrektywy 2026/680 nie dotyczy sądów, lecz poprzez wyrażenie „inny organ lub podmiot, któremu prawo państwa członkowskiego powierza sprawowanie władzy publicznej i wykonywanie uprawnień publicznych do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar” ma na celu objęcie podmiotów prywatnych. Przychodzą tu na myśl prywatne formacje policyjne lub zakłady karne zarządzane przez podmiot prywatny. Zobacz w tym względzie N. Purtova, Between the GDPR and the Police Directive: navigating through the maze of information sharing in public–private partnerships, International Data Privacy Law, tom 8, nr 1, luty 2018 r., s. 52–68. Zobacz również P. De Hert i J. Sajfert, Chapter 10: Variety, velocity and volume of personal data in criminal investigations and proceedings: the limits drawn by the purpose limitation and data minimization principles in Directive (EU) 2016/680, w: Research Handbook on EU Criminal Law, red. V. Mitsilegas, M. Bergström i T. Quintel, Edward Elgar Publishing, 2024, wyd. 2., s. 212–228.
13      Zgodnie z tym motywem „[n]iniejsza dyrektywa ma zastosowanie także do działalności sądów krajowych i innych organów wymiaru sprawiedliwości, niemniej właściwość organów nadzorczych nie powinna obejmować przetwarzania danych osobowych przez sądy w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości, tak by chronić niezawisłość sędziów w wykonywaniu ich zadań sądowych […].”
14      Jeśli chodzi o podobny przepis RODO, zob. analogicznie wyrok z dnia 24 marca 2022 r., Autoriteit Persoonsgegevens (C‑245/20, EU:C:2022:216, pkt 26). Wyrok ten dotyczył sporu administracyjnego odnoszącego się do przetwarzania danych przez sąd w ramach czasowego udostępniania dziennikarzom dokumentów z akt sprawy sądowej zawierających dane osobowe, które to przetwarzanie uznano za dokonywane w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu RODO.
15      Zobacz w tym względzie L. Tosconi i L.A. Bygrave, Article 3 – Definitions, w: The EU Law Enforcement Directive (LED): A Commentary, red. E. Kosta i F. Boehm, Oxford University Press, 2024, s. 79–132, w szczególności s. 104, nr 7.2.4, gdzie przytoczono również protokół 12 posiedzenia grupy ekspertów Komisji z dnia 2 października 2017 r. w przedmiocie RODO i dyrektywy 2016/680, w którym to protokole jest mowa o zgodzie państw członkowskich na to, aby dyrektywa miała zastosowanie do sądów karnych (dokument dostępny pod następującym adresem: https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/expert-groups/consult?lang=fr&groupID=3461).
16      W szczególności art. 18 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Prawa osoby, której dane dotyczą, w postępowaniu przygotowawczym i sądowym w sprawie karnej”, dotyczy korzystania z prawa do informacji, prawa dostępu i prawa do sprostowania lub usunięcia danych osobowych oraz stanowi, że wykonywanie tych praw odbywa się zgodnie z prawem państwa członkowskiego, jeżeli dane osobowe znajdują się „w orzeczeniu sądu, protokole lub aktach sprawy przetwarzanych w toku postępowania przygotowawczego lub sądowego w sprawie karnej”.
17      Zobacz motyw 20 dyrektywy 2016/680.
18      Dodajmy, że, jak wskazano w motywie 20 rzeczonej dyrektywy, nie powinno to stanowić dla państw członkowskich przeszkody w określaniu tych operacji i procedur przetwarzania danych osobowych w krajowym prawie karnym procesowym.
19      Chociaż zakres stosowania dyrektywy 2016/680 był przedmiotem wyroków Trybunału, jednakże nie dotyczą one tego zagadnienia. Przykładowo przewoźnicy lotniczy, mimo że mają ustawowy obowiązek przekazywania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR), nie mogą być uznawani za właściwe organy w rozumieniu art. 3 pkt 7 dyrektywy 2016/680 [zob. wyrok z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains (C‑817/19, EU:C:2022:491, pkt 81)]. Zobacz również opinia rzecznika generalnego P. Pikamäe w sprawie Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (C‑184/20, EU:C:2021:991, pkt 28), dotyczącej Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (głównej komisji ds. zapobiegania konfliktom interesów w sektorze publicznym, Litwa), do której zastosowano RODO (zob. wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., Vyriausioji tarnybinės etikos komisija, C‑184/20, zwany dalej „wyrokiem Vyriausioji tarnybinės etikos komisija”, EU:C:2022:601). Podobnie Ceļu satiksmes drošības direkcija (dyrekcja bezpieczeństwa ruchu drogowego, Łotwa) nie jest „właściwym organem” w rozumieniu dyrektywy 2016/680, w ramach wykonywania rozpatrywanej w postępowaniu głównym działalności, polegającej na publicznym ujawnianiu, w celu zapewnienia bezpieczeństwa na drogach, danych osobowych dotyczących punktów karnych [zob. wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne) (C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 71)].
20      Wyrok z dnia 8 grudnia 2022 r. (C‑180/21, zwany dalej „wyrokiem Inspektor”, EU:C:2022:967). Wyrok ten dotyczył ustalenia, czy dane osobowe uzyskane w czasie, gdy dana osoba była uważana za poszkodowaną w wyniku przestępstwa będącego przedmiotem dochodzenia, mogą być następnie przetwarzane w sprawie przeciwko niej, po przedstawieniu jej zarzutów lub postawieniu w stan oskarżenia, mimo że dane te zostały pierwotnie zebrane i przetwarzane w innych celach, a mianowicie w celu wykrycia przestępstwa i prowadzenia postępowania przygotowawczego. W tym kontekście Trybunał orzekł, że gdy dane osobowe zostały zgromadzone dla celów „wykrywania” czynu zabronionego i „prowadzenia postępowań przygotowawczych” dotyczących tego czynu zabronionego i były następnie przetwarzane dla celów „ścigania”, wspomniane gromadzenie i wspomniane przetwarzanie spełniają odmienne cele (pkt 44) oraz że ocenę poszanowania wymogu proporcjonalności przetwarzania przez administratora należy przeprowadzić przy uwzględnieniu każdego z tych celów jako specyficznego i odrębnego celu (pkt 56).
21      Wyrok Inspektor (pkt 59).
22      Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawie Inspektor v Inspektorata kam Visshia sadeben savet (Cele przetwarzania danych osobowych – Postępowanie karne) (C‑180/21, EU:C:2022:406, przypis 15). Jest tak między innymi w przypadku wersji językowych: niemieckiej, francuskiej, angielskiej, włoskiej, niderlandzkiej dyrektywy 2016/680, w odróżnieniu od wersji hiszpańskiej, która zawiera odniesienie do enjuiciamiento (sądzenie) w ścisłym tego słowa znaczeniu, to jest czynności zastrzeżonej wyłącznie dla sądów.
23      W przedmiocie różnorodności systemów krajowych oraz uzupełniających się ról sądu i oskarżyciela publicznego, zob. wspólną opinię wydaną przez Conseil consultatif de juges européens (Radę Konsultacyjną Sędziów Europejskich, CCJE) i Conseil consultatif de procureurs européens (Radę Konsultacyjną Prokuratorów Europejskich, CCPE) w przedmiocie relacji zachodzących między sądami a prokuratorami [posiedzenie 1075] (CM(2009)192). Jeśli chodzi o podejście porównawcze, zob. również J. Pradel, Droit pénal comparé, Dalloz, Paryż, 2016, wyd. 4, w szczególności nr 145 i nast. Co się tyczy transpozycji dyrektywy 2016/680 w poszczególnych państwach członkowskich, zob. również V. Franssen i M. Corhay, Article 18 – Rights of the data subject in criminal investigations and proceedings, w: The EU Law Enforcement Directive (LED): A Commentary, op.cit., s. 321–330, w szczególności śródtytuł B.3., zatytułowany „National legislation”, s. 325–328.
24      W swojej opinii z dnia 28 października 2015 r. nr 6/2015, Kolejny krok w kierunku kompleksowej europejskiej ochrony danych, w pkt VI, dotyczącym uprawnień organów nadzorczych, Europejska Rada Ochrony Danych (EROD) sama wskazała na znaczenie różnic w krajowych systemach państw członkowskich oraz na okoliczność, że nie zawsze można jednoznacznie ustalić, czy i kiedy prokuratorzy są „niezależnymi organami sądowymi” oraz w jakim zakresie ich czynności są czynnościami sądowymi. Zobacz również protokół 15 posiedzenia z dnia 20 lutego 2018 r. grupy ekspertów Komisji w sprawie RODO i dyrektywy 2016/680, w którym w pkt 5 wskazano trudności w transpozycji dyrektywy w tym względzie, przy czym niektóre państwa członkowskie zwróciły uwagę, że ich prokuratorzy posiadają ten sam status niezawisłości co sędziowie (dostępny pod następującym adresem: https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/meetings/consult?lang=en&meetingId=3656&fromExpertGroups=true).
25      Zobacz wyrok Inspektor (pkt 53), w którym Trybunał wskazał, że „w ramach przetwarzania danych osobowych dla celów »ścigania« dane te mają na celu wykazanie wystarczającego charakteru dowodowego zachowań zarzucanych osobom ściganym oraz prawidłowości kwalifikacji karnej tych zachowań, tak aby umożliwić właściwemu sądowi wydanie orzeczenia”.
26      Jak wskazano podczas rozprawy, w bułgarskim prawie karnym nie istnieje instytucja sędziego śledczego, lecz istnieje „dochodzenie sądowe” lub „śledztwo sądowe”, które odbywa się po dochodzeniu policyjnym.
27      Jeśli chodzi o ścisłą wykładnię wyjątków od stosowania RODO, zob. wyrok Inspektor (pkt 78), z którego wynika, że w sytuacji, gdy prokuratura zapewnia obronę państwa w ramach administracyjnej skargi dotyczącej odpowiedzialności odszkodowawczej, działanie to nie służy wykonywaniu zadań prokuratury wynikających z celów wskazanych w art. 1 ust. 1 dyrektywy 2016/680, a zatem zastosowanie będzie mieć RODO. Podobnie zbieranie przez organy podatkowe państwa członkowskiego danych osobowych dotyczących ogłoszeń sprzedaży pojazdów publikowanych na stronie internetowej podmiotu gospodarczego jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania RODO, ponieważ owe dane nie są gromadzone w szczególnym celu prowadzenia postępowań karnych lub w ramach działalności państwa w obszarach prawa karnego [zob. wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Valsts ieņēmumu dienests (Przetwarzanie danych osobowych do celów podatkowych) (C‑175/20, EU:C:2022:124, pkt 44–46)].
28      Decyzja ramowa Rady 2008/977/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie ochrony danych osobowych przetwarzanych w ramach współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych (Dz.U. 2008, L 350, s. 60). Jej zakres stosowania był ograniczony do transgranicznego przetwarzania danych osobowych.
29      Konferencja przedstawicieli rządów państw członkowskich, Akt końcowy przyjęty w Brukseli w dniu 3 grudnia 2007 r. (CIG 15/07), dostępny pod następującym adresem: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/CG-15-2007-INIT/fr/pdf.
30      Wniosek z dnia 25 stycznia 2012 r. dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępstwom, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie, wykrywania ich i ścigania albo wykonywania kar kryminalnych oraz swobodnego przepływu tych danych [COM(2012)0010].
31      Zobacz P. De Hert i V. Papakonstantinou, The New Police and Criminal Justice Data Protection Directive. A First Analysis, New Journal of European Criminal Law, tom 7, nr 1, 2016, s. 7–19; C. Brière, Défaut de transposition de la directive sur la protection des données dans le domaine pénal: vers une application ordinaire de l’article 260, paragraphe 3, TFUE. CJUE (8e ch.), 25 février 2021, Commission européenne/Royaume d’Espagne (Directive données à caractère personnel – Domaine pénal), aff. C‑658/19, EU:C:2021:138, Revue des affaires européennes__ tom 1, 2021, s. 223–233.
32      Zobacz w tym względzie J. Sajfert i T. Quintel, Data Protection Directive (EU) 2016/680 for Police and Criminal Justice Authorities, SSRN Electronic Journal, 2017, w szczególności śródtytuł I.1, zatytułowany „Meandering between the Directive and the GDPR”, którzy to autorzy twierdzą, że rozróżnienie odpowiednich zakresów stosowania RODO i dyrektywy 2016/680 nie jest oczywiste. Podają oni przykład funkcjonariusza policji, który przetwarza dane osobowe do celów archiwizacji, i w tym przypadku podlega RODO, jednakże wskazują, że w sytuacji gdy ów funkcjonariusz podejmuje czynności w celu identyfikacji w kontekście migracji i kontroli granic, kwestia, który instrument prawny ma zastosowanie, jest mniej jasna: nielegalne przekroczenie granicy Schengen czasami może być uznane za przestępstwo, lecz gdy nielegalnie przebywający w danym państwie członkowskim migrant złoży wniosek o azyl, przetwarzanie może podlegać RODO albo innemu właściwemu sektorowemu aktowi prawnemu, mimo wszczęcia postępowania karnego. Pokazuje to, jak złożone jest dla właściwych organów stosowanie dwóch różnych reżimów prawnych zależnie od celu przetwarzania. Zobacz również P. Vogiatzoglou, Article 2 – Scope, w: The EU Law Enforcement Directive (LED): A Commentary, op.cit., s. 67–78, w szczególności śródtytuł C.2., zatytułowany „Between the LED and the GDPR”, s. 74–75. Zobacz także N. Purtova, Between the GDPR and the Police Directive: navigating through the maze of information sharing in public–private partnerships, op.cit.
33      Zasada pewności prawa wymaga, aby stosowanie norm prawa było przewidywalne dla jednostek [zob. wyrok z dnia 4 października 2024 r., Bezirkshauptmannschaft Landeck (Próba uzyskania wglądu do danych osobowych przechowywanych w telefonie komórkowym) (C‑548/21, EU:C:2024:830, pkt 76)].
34      Zobacz w tym względzie J. Sajfert i T. Quintel, Data Protection Directive (EU) 2016/680 for Police and Criminal Justice Authorities,
op. cit, w szczególności śródtytuł I.4, zatytułowany Croquis of the Directive, s. 7, którzy to autorzy twierdzą przykładowo, że administrator ma więcej możliwości, aby ograniczyć prawo dostępu i prawo do uzyskania informacji o ewentualnej odmowie sprostowania danych, ich usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, na podstawie art. 13 ust. 3, art. 15 ust. 3 i art. 16 ust. 4 dyrektywy 2016/680 niż w ramach art. 23 RODO. Chodzi w istocie o „uniemożliwi[enie] utrudniani[a] czynności postępowań urzędowych lub sądowych, postępowań przygotowawczych lub procedur” oraz między innymi o „uniemożliwi[enie] zakłócania ścigania” [zob. art. 13 ust. 3 lit. a) i b) dyrektywy]. Zobacz również N. Purtova, Between the GDPR and the Police Directive: navigating through the maze of information sharing in public–private partnerships, op cit., w szczególności s. 60; a także P. De Hert i J. Sajfert, Chapter 10: Variety, velocity and volume of personal data in criminal investigations and proceedings: the limits drawn by the purpose limitation and data minimization principles in Directive (EU) 2016/680, op.cit., s. 222.
35      Informacyjnie podaję, że sąd odsyłający wskazał, iż wystąpił do Konstitucionen syd (trybunału konstytucyjnego) o stwierdzenie niezgodności przepisu krajowego rozpatrywanego w postępowaniu głównym z Konstitucija na Republika Byłgarija (konstytucją Republiki Bułgarii). Wniosek ten został jednakże odrzucony jako niedopuszczalny z tego powodu, że sąd odsyłający nie wziął pod uwagę rozdziału ósmego Zakon za zasztita na licznite danni (ustawy o ochronie danych osobowych) z dnia 1 stycznia 2002 r. (DW nr 1 z dnia 4 stycznia 2002 r., zmienionej i uzupełnionej przez DW nr 70 z dnia 20 sierpnia 2024 r.), (zwanej dalej „ZZLD”), która transponuje dyrektywę 2016/680. Sąd odsyłający uważa jednakże, iż ZZLD jest regulacją ogólną oraz że art. 272 ust. 1 NPK jako przepis szczególny nadal ma zastosowanie. Pragnę przypomnieć, że wykładnia prawa krajowego leży w kompetencji sądu odsyłającego [zob. wyrok z dnia 30 kwietnia 2024 r., M.N. (EncroChat) (C‑670/22, EU:C:2024:372, pkt 76)], w związku z czym jestem zdania, że należy udzielić odpowiedzi na postawione pytanie, które korzysta z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy [zob. wyrok z dnia 26 stycznia 2023 r., Ministerstvo na vatreshnite raboti (Rejestrowanie danych biometrycznych i genetycznych przez policję) (C‑205/21, zwany dalej „wyrokiem Ministerstvo na vatreshnite raboti”, EU:C:2023:49, pkt 54)].
36      Zobacz wyrok z dnia 30 stycznia 2024 r., Direktor na Glavna direktsia „Natsionalna politsia” pri MVR – Sofia (C‑118/22, zwany dalej „wyrokiem Direktor na Glavna direktsia”, EU:C:2024:97, pkt 39).
37      Zobacz wyrok Ministerstvo na vatreshnite raboti (pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo). Jeśli chodzi o pojęcie „pochodzenia etnicznego” w innym kontekście, zob. wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Slagelse Almennyttige Boligselskab, Afdeling Schackenborgvænge (C‑417/23, EU:C:2025:1017, pkt 71 i nast.), dotyczący dyrektywy Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.U.2000, L 180, s. 22).
38      Nie chodzi tu o zbieranie danych przez policję w toku dochodzenia w celu przyszłej identyfikacji lub przyszłego porównania oskarżonego, jak było na przykład w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 20 listopada 2025 r., Policejní prezidium (Przechowywanie danych biometrycznych i genetycznych) (C‑57/23, EU:C:2025:905, pkt 84).
39      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 22 czerwca 2021 r., Latvijas Republikas Saeima (Punkty karne) (C‑439/19, EU:C:2021:504, pkt 109, 110).
40      Zobacz analogicznie wyrok Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również wyrok Direktor na Glavna direktsia (pkt 62).
41      Zobacz pkt 12–15 niniejszej opinii.
42      Zobacz art. 8 ust. 1 ZGR, którego treść przytoczyłem w pkt 12 niniejszej opinii.
43      Zobacz analogicznie wyrok Vyriausioji tarnybinės etikos komisija (pkt 98 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również wyrok Direktor na Glavna direktsia (pkt 62).
44      Zobacz wyrok Direktor na Glavna direktsia (pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
45      Zobacz wyroki: Ministerstvo na vatreshnite raboti (pkt 118 i nast.); z dnia 20 listopada 2025 r., Policejní prezidium (Przechowywanie danych biometrycznych i genetycznych) (C‑57/23, EU:C:2025:905, pkt 78). Zobacz również opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Comdribus (C‑371/24, EU:C:2025:631, pkt 43 i nast.).
46      Zastanawiam się zresztą nad racją bytu tego pytania o „narodowość”, ponieważ może ono być problematyczne z punktu widzenia wartości Unii w rozumieniu art. 2 TUE.
47      Zobacz podobnie wyrok Ministerstvo na vatreshnite raboti (pkt 128,  129); D. Simon, „Données personnelles – Traitement des données sensibles dans les procédures pénales”, Revue Europe, LexisNexis, nr 3, 2023, komentarz nr 112.