Zaak C‑145/20
DS
tegen
Porsche Inter Auto GmbH & Co KGenVolkswagen AG
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Oberste Gerichtshof)
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 14 juli 2022
„Prejudiciële verwijzing – Harmonisatie van wetgevingen – Verordening (EG) nr. 715/2007 – Typegoedkeuring van motorvoertuigen – Artikel 5, lid 2 – Manipulatie-instrument – Motorvoertuigen – Dieselmotor – Emissiecontrolesysteem – In het motormanagementsysteem ingebouwde software – Uitlaatgasrecirculatieklep (EGR-klep) – Door een ‚thermovenster’ beperkte vermindering van de uitstoot van stikstofoxide (NOx) – Verbod op het gebruik van manipulatie-instrumenten die de doelmatigheid van de emissiecontrolesystemen verminderen – Artikel 5, lid 2, onder a) – Uitzondering op dit verbod – Bescherming van de consument – Richtlijn 1999/44/EG – Verkoop van en garanties voor consumptiegoederen – Artikel 2, lid 2, onder d) – Begrip ‚goederen die de kwaliteit en prestaties bieden die voor goederen van dezelfde soort normaal zijn en die de consument redelijkerwijs mag verwachten, gelet op de aard van de goederen’ – Voertuig waarvoor EG-typegoedkeuring is verleend – Artikel 3, lid 6 – Begrip ‚gebrek aan overeenstemming van geringe betekenis’”
1.        Bescherming van de consument – Verkoop van en garanties voor consumptiegoederen – Richtlijn 1999/44 – Goed dat in overeenstemming is met de koopovereenkomst – Begrip „goederen die de kwaliteit en prestaties bieden die voor goederen van dezelfde soort normaal zijn en die de consument redelijkerwijs mag verwachten, gelet op de aard van de goederen” – Voertuig met een geldige EG-typegoedkeuring – Voertuig dat is uitgerust met een manipulatie-instrument dat volgens verordening nr. 715/2007 verboden is – Daarvan uitgesloten
[Richtlijn 1999/44 van het Europees Parlement en de Raad, art. 2, lid 2, d)]
(zie punten 52‑56, 58, dictum 1)
2.        Harmonisatie van wetgevingen – Motorvoertuigen – Emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen – Verordening nr. 715/2007 – Verplichtingen van de fabrikanten met betrekking tot de goedkeuring – Verbod op het gebruik van manipulatie-instrumenten die de doelmatigheid van de emissiecontrolesystemen verminderen – Uitzonderingen – Instrument dat de motor beschermt tegen schade of ongevallen en de veilige werking van het voertuig verzekert – Omvang – Instrument dat afhankelijk van de buitentemperatuur en de hoogte de doelmatigheid van het systeem voor de recirculatie van verontreinigende gassen van een voertuig vermindert bij normaal gebruik van dat voertuig – Daarvan uitgesloten
[Verordening van het Europees Parlement en de Raad nr. 715/2007, art. 5, lid 2, a)]
(zie punten 61‑67, 72‑76, 78‑81, dictum 2)
3.        Bescherming van de consument – Verkoop van en garanties voor consumptiegoederen – Richtlijn 1999/44 – Rechten van de consument – Gebrek aan overeenstemming van geringe betekenis – Begrip – Aanwezigheid in het betrokken voertuig van een manipulatie-instrument dat krachtens verordening nr. 715/2007 verboden is – Daarvan uitgesloten – Consument die op de hoogte was van het bestaan van dit instrument en het voertuig desalniettemin heeft gekocht – Geen invloed
(Richtlijn 1999/44 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 6)
(zie punten 85, 86, 88- 97, dictum 3)
Samenvatting
De doelstelling om binnen de Europese Unie een hoog niveau van milieubescherming te waarborgen komt met name tot uiting in de vaststelling van maatregelen die de uitstoot van vervuilende stoffen moeten beperken. Voor motorvoertuigen zijn daarom almaar restrictievere regels ingevoerd, zoals in het bijzonder ook is gebeurd bij de vaststelling van verordening (EG) nr. 715/2007 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen(1). Deze verordening moet er met name toe leiden dat de uitstoot van stikstofoxide (NOx) van dieselvoertuigen aanzienlijk daalt om de luchtkwaliteit te verbeteren en te voldoen aan de grenswaarden voor luchtverontreiniging.
De drie onderhavige zaken hebben betrekking op de aankoop van voertuigen die uitgerust zijn met in het motormanagementsysteem ingebouwde software die ervoor zorgt dat de doelmatigheid van het uitlaatgasrecirculatiesysteem (EGR) buiten een bepaald temperatuurbereik en boven een bepaalde rijhoogte vermindert, waardoor de in verordening nr. 715/2007 opgenomen NOx-emissiegrenswaarden worden overschreden.
Door een update van de software in het motormanagementsysteem wordt de uitlaatgaszuivering bij een buitentemperatuur onder 15 graden Celsius en boven 33 graden Celsius alsook op een rijhoogte van meer dan 1 000 meter namelijk uitgeschakeld (hierna: „thermovenster”). Buiten dit venster wordt het uitlaatgasrecirculatiepercentage binnen een marge van 10 graden Celsius en, boven 1 000 meter hoogte, binnen een interval van 250 meter lineair verlaagd tot 0, hetgeen leidt tot een toename van de NOx-uitstoot tot boven de bij verordening nr. 715/2007 vastgestelde grenswaarden.
Deze drie zaken liggen in het verlengde van het arrest van 17 december 2020, CLCV e.a. (Manipulatie-instrument in dieselmotoren) (hierna: „arrest CLCV”)(2), waarin het Hof voor het eerst het begrip „manipulatie-instrument” in de zin van verordening nr. 715/2007(3) heeft uitgelegd en heeft vastgesteld in hoeverre een dergelijk instrument ongeoorloofd is in het licht van de bepaling van deze verordening(4) die voorziet in uitzonderingen op het verbod op een manipulatie-instrument, waaronder de uitzondering die geldt wanneer het instrument nodig is om de motor te beschermen tegen schade of ongevallen en om de veilige werking van het voertuig te verzekeren.
In deze context hebben de drie Oostenrijkse verwijzende rechters het Hof gevraagd of software als die welke in het hoofdgeding aan de orde is een „manipulatie-instrument” in de zin van verordening nr. 715/2007 vormt. Zo ja, dan wensen deze rechters te vernemen of deze software kan worden toegestaan op grond van de uitzondering op het verbod op dergelijke instrumenten die geldt wanneer het instrument nodig is om de motor te beschermen tegen schade of ongevallen en om de veilige werking van het voertuig te verzekeren. Indien die software niet is toegestaan, wensen deze rechters ten slotte te vernemen of het gebruik van deze software ertoe kan leiden dat de koop wegens een gebrek aan overeenstemming van het voertuig met de overeenkomst wordt vernietigd op grond van de richtlijn betreffende de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen(5).
Het Hof oordeelt in drie door de Grote kamer gewezen arresten om te beginnen dat de betrokken software de doelmatigheid van het emissiecontrolesysteem vermindert bij een normaal gebruik van het voertuig en dus een „manipulatie-instrument” in de zin van verordening nr. 715/2007 vormt. Vervolgens stelt het Hof vast dat een manipulatie-instrument dat voornamelijk tot doel heeft onderdelen zoals de EGR-klep, de uitlaatgasrecirculatiekoeler en de roetfilter voor dieselvoertuigen te ontzien, niet onder de uitzondering op het verbod op dergelijke instrumenten valt indien de werking hiervan niet van betekenis is voor de bescherming van de motor. Ten slotte wijst het Hof erop dat een voertuig dat met een dergelijk instrument is uitgerust, niet in overeenstemming is met de verkoopovereenkomst in de zin van de richtlijn betreffende de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen, ook al is voor dat voertuig een geldige EG-typegoedkeuring verleend, en dat het gebrek van dat voertuig niet kan worden aangemerkt als „gering”, welke kwalificatie in beginsel zou uitsluiten dat de koper de overeenkomst kan laten vernietigen.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats legt het Hof het begrip „normaal gebruik” van een voertuig uit, teneinde te kunnen vaststellen of de betrokken software een „manipulatie-instrument” in de zin van verordening nr. 715/2007 is.
Dienaangaande stelt het Hof vast dat niet alleen uit de bewoordingen van de bepaling van verordening nr. 715/2007 waarin een dergelijk instrument wordt gedefinieerd(6), maar ook uit de context van deze bepaling en uit het doel dat met deze verordening wordt nagestreefd blijkt dat dit begrip verwijst naar het gebruik van een voertuig onder normale rijomstandigheden, dat wil zeggen niet alleen naar het gebruik ervan in de omstandigheden van de goedkeuringstest die ten tijde van de feiten van het hoofdgeding diende te worden verricht. Dit begrip verwijst dus naar het gebruik van dit voertuig onder reële rijomstandigheden zoals zich die gewoonlijk op het grondgebied van de Unie voordoen. Het Hof herinnert er in dit verband aan dat het in het arrest CLCV heeft geoordeeld dat het aanbrengen van een instrument waarmee enkel tijdens de goedkeuringstest kan worden gewaarborgd dat de in verordening nr. 715/2007 vastgestelde emissiegrenswaarden in acht worden genomen zonder dat het in deze testfase mogelijk is om normale gebruiksomstandigheden van het voertuig na te bootsen, in strijd is met de verplichting om te waarborgen dat de emissies in dergelijke gebruiksomstandigheden daadwerkelijk worden beperkt. Hetzelfde geldt voor het aanbrengen van een instrument waarmee deze naleving slechts kan worden verzekerd binnen een thermovenster dat weliswaar de omstandigheden afdekt die zich in de goedkeuringstestfase voordoen, maar niet overeenstemt met normale rijomstandigheden.
In die omstandigheden is het Hof van oordeel dat met software als hier aan de orde is, die uitsluitend bij een binnen het thermovenster vallende buitentemperatuur waarborgt dat de emissiegrenswaarden van verordening nr. 715/2007 in acht worden genomen, de doelmatigheid van het emissiecontrolesysteem vermindert in omstandigheden die bij een normaal gebruik van het voertuig in de zin van verordening nr. 715/2007 te verwachten zijn. Deze software is dus een „manipulatie-instrument” in de zin van deze verordening.(7)
In de tweede plaats onderzoekt het Hof de vraag of een instrument als hier aan de orde is kan vallen onder de in verordening nr. 715/2007 gemaakte uitzondering op het verbod op het gebruik van manipulatie-instrumenten die betrekking heeft op de noodzaak om de motor te beschermen tegen schade of ongevallen en om de veilige werking van het voertuig te verzekeren(8), voor zover met dit instrument onderdelen zoals de EGR-klep, de uitlaatgasrecirculatiekoeler en de roetfilter voor dieselvoertuigen worden ontzien.
In dit verband brengt het Hof in herinnering dat verordening nr. 715/2007 uitzonderingen op het verbod op het gebruik van een manipulatie-instrument bevat, waaronder de uitzondering die geldt indien „het instrument nodig is om de motor te beschermen tegen schade of ongevallen en om de veilige werking van het voertuig te verzekeren”. Wat om te beginnen het begrip „motor” betreft, benadrukt het Hof dat het Unierecht(9) een duidelijk onderscheid maakt tussen enerzijds de motor, die in deze uitzondering wordt bedoeld, en anderzijds de parameters van het systeem voor verontreinigingsbeheersing, waaronder roetfilters en de uitlaatgasrecirculatie. Bijgevolg zijn de EGR-klep, de uitlaatgasrecirculatiekoeler en de roetfilter voor dieselvoertuigen onderdelen die geen deel uitmaken van de motor zelf. Over de begrippen „ongeval” en „schade” stelt het Hof vervolgens vast dat de vervuiling en de veroudering van de motor niet kunnen worden beschouwd als een „ongeval” of „schade” in de zin van verordening nr. 715/2007(10), aangezien deze gebeurtenissen in beginsel voorzienbaar zijn en inherent zijn aan de normale werking van een voertuig. Volgens het Hof kunnen dus alleen acute risico’s voor de motor in de vorm van schade of ongevallen waardoor het besturen van een voertuig een concreet gevaar oplevert het gebruik van een manipulatie-instrument rechtvaardigen in de zin van verordening nr. 715/2007.
Gelet op het feit dat de uitzondering op het verbod op het gebruik van manipulatie-instrumenten strikt moet worden uitgelegd, oordeelt het Hof dat een dergelijk instrument alleen „nodig” is in de zin van verordening nr. 715/2007 wanneer op het moment van de afgifte van de EG-typegoedkeuring van dat instrument of van het voertuig dat ermee is uitgerust met geen enkele andere technische oplossing kan worden vermeden dat zich acute risico’s voor de motor voordoen in de vorm van schade of ongevallen waardoor het besturen van het voertuig een concreet gevaar oplevert.
Bijgevolg oordeelt het Hof dat een manipulatie-instrument dat enkel bij een buitentemperatuur die binnen het thermovenster valt waarborgt dat de emissiegrenswaarden van verordening nr. 715/2007 in acht worden genomen, niet onder de in deze verordening opgenomen uitzondering op het verbod op het gebruik van dergelijke instrumenten kan vallen louter omdat met dit instrument onderdelen zoals de EGR-klep, de uitlaatgasrecirculatiekoeler en de roetfilter voor dieselvoertuigen worden ontzien. Dit ligt echter anders wanneer wordt aangetoond dat dit instrument uitsluitend dient ter voorkoming van acute risico’s voor de motor in de vorm van schade of ongevallen die voortvloeien uit een zodanig gebrekkige werking van een van deze onderdelen dat daardoor tijdens het rijden met een met dat instrument uitgerust voertuig een concreet gevaar ontstaat. Hoe dan ook kan een manipulatie-instrument dat onder normale verkeersomstandigheden het grootste deel van het jaar zou moeten functioneren om de motor te beschermen tegen schade of ongevallen en om de veilige werking van het voertuig te verzekeren niet onder de uitzondering van verordening nr. 715/2007 vallen.
Voorts verduidelijkt het Hof dat de omstandigheid dat een manipulatie-instrument in de zin van verordening nr. 715/2007 na het in het verkeer brengen van een voertuig bij een herstelling(11) is geïnstalleerd, niet van belang is bij de beoordeling van de vraag of het gebruik van dit instrument verboden is op grond van deze verordening(12).
In de derde en laatste plaats buigt het Hof zich over de vraag of het gebruik van verboden software ertoe kan leiden dat de koop wegens gebrek aan overeenstemming tussen de overeenkomst en het voertuig wordt vernietigd op grond van de richtlijn betreffende de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen.
Dienaangaande merkt het Hof op dat voor voertuigen die binnen de werkingssfeer van richtlijn 2007/46(13) vallen een EG-typegoedkeuring moet zijn afgegeven en dat deze goedkeuring slechts kan worden verleend indien het betrokken voertuigtype voldoet aan de bepalingen van verordening nr. 715/2007, met name die betreffende de uitstoot van vervuilende stoffen. Bovendien geeft de fabrikant overeenkomstig richtlijn 2007/46(14) als houder van een EG-typegoedkeuring een certificaat van overeenstemming af waarvan elk compleet, incompleet of voltooid voertuig dat in overeenstemming met het goedgekeurde type is gebouwd, vergezeld gaat. Dit certificaat is vereist voor de registratie van een voertuig en alleen daarmee mag het worden verkocht of in het verkeer gebracht.(15) Wanneer een consument een voertuig koopt dat tot de serie van een goedgekeurd voertuigtype behoort en dus vergezeld gaat van een certificaat van overeenstemming, mag hij redelijkerwijs verwachten dat verordening nr. 715/2007 voor dat voertuig in acht is genomen, zelfs al bevat de overeenkomst geen specifieke bepalingen daaromtrent.
Bijgevolg is het Hof van oordeel dat een motorvoertuig dat binnen de werkingssfeer van verordening nr. 715/2007 valt, niet de „de kwaliteit biedt die voor goederen van dezelfde soort normaal is en die de consument redelijkerwijs mag verwachten” in de zin van de richtlijn betreffende de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen(16), indien dit voertuig weliswaar door een geldige EG-typegoedkeuring wordt gedekt en dus in het wegverkeer mag worden gebruikt, maar uitgerust is met een manipulatie-instrument waarvan het gebruik verboden is op grond van verordening nr. 715/2007(17).
Ten slotte verduidelijkt het Hof dat een gebrek aan overeenstemming dat erin bestaat dat het betrokken voertuig is uitgerust met een manipulatie-instrument waarvan het gebruik op grond van verordening nr. 715/2007 verboden is, niet kan worden aangemerkt als een gebrek „van geringe betekenis”(18), zelfs al zou de consument dat voertuig ook hebben gekocht wanneer de aanwezigheid van dit manipulatie-instrument en de werking ervan hem bekend waren geweest.
1      Verordening (EG) nr. 715/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 20 juni 2007 betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van lichte personen- en bedrijfsvoertuigen (Euro 5 en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en onderhoudsinformatie (PB 2007, L 171, blz. 1).
2      Arrest van 17 december 2020, CLCV e.a. (Manipulatie-instrument in dieselmotoren) (C‑693/18, EU:C:2020:1040).
3      Artikel 3, punt 10, van verordening nr. 715/2007. Deze bepaling definieert een „manipulatie-instrument” als „een constructieonderdeel dat de temperatuur, de rijsnelheid, het motortoerental, de versnelling, de inlaatonderdruk of andere parameters meet om een onderdeel van het emissiecontrolesysteem in werking te stellen, te moduleren, te vertragen of buiten werking te stellen, zodat de doelmatigheid van het emissiecontrolesysteem wordt verminderd onder omstandigheden die bij een normaal gebruik van het voertuig te verwachten zijn”.
4      Artikel 5, lid 2, onder a), van verordening nr. 715/2007.
5      Richtlijn 1999/44/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betreffende bepaalde aspecten van de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen (PB 1999, L 171, blz. 12; hierna: „richtlijn betreffende de verkoop van en de garanties voor consumptiegoederen”).
6      Artikel 3, punt 10, van verordening nr. 715/2007.
7      Artikel 3, punt 10, van verordening nr. 715/2007.
8      Artikel 5, lid 2, onder a), van verordening nr. 715/2007.
9      Verordening (EG) nr. 692/2008 van de Commissie van 18 juli 2008 tot uitvoering en wijziging van verordening nr. 715/2007 (PB 2008, L 199, blz. 1), gewijzigd bij verordening (EU) nr. 566/2011 van de Commissie van 8 juni 2011 (PB 2011, L 158, blz. 1), bijlage I.
10      Artikel 5, lid 2, onder a), van verordening nr. 715/2007.
11      In de zin van artikel 3, lid 2, van richtlijn 1999/44.
12      Artikel 5, lid 2, van verordening nr. 715/2007.
13      Richtlijn 2007/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 september 2007 tot vaststelling van een kader voor de goedkeuring van motorvoertuigen en aanhangwagens daarvan en van systemen, onderdelen en technische eenheden die voor dergelijke voertuigen zijn bestemd (kaderrichtlijn) (PB 2007, L 263, blz. 1), zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 1229/2012 van de Commissie van 10 december 2012 (PB 2012, L 353, blz. 1).
14      Krachtens artikel 18, lid 1, van richtlijn 2007/46.
15      Overeenkomstig artikel 26, lid 1, van richtlijn 2007/46.
16      Artikel 2, lid 2, onder d), van richtlijn 1999/44.
17      Artikel 5, lid 2, van verordening nr. 715/2007.
18      Krachtens artikel 3, lid 6, van richtlijn 1999/44.