62020TJ0296_RES
Sprawa T‑296/20
Amer Foz
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
Wyrok Sądu (czwarta izba) z dnia 18 maja 2022 r.
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zamrożenie środków finansowych – Błąd w ocenie – Proporcjonalność – Prawo własności – Prawo do wykonywania działalności gospodarczej – Nadużycie władzy – Obowiązek uzasadnienia – Prawo do obrony – Prawo do rzetelnego procesu – Określenie kryteriów umieszczenia w wykazie
Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zakaz wjazdu i przejazdu oraz zamrożenie środków finansowych wiodących przedsiębiorców działających w Syrii – Decyzja wpisująca się w kontekst znany zainteresowanemu umożliwiająca mu zrozumienie zakresu podjętego wobec niego środka – Dopuszczalność zwięzłego uzasadnienia
[art. 296 TFUE; decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 35–40, 44, 45, 48, 49, 53)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom w związku z sytuacją w Syrii – Decyzja 2013/255/WPZiB i rozporządzenie nr 36/2012 – Kryteria przyjmowania środków ograniczających – Wiodący przedsiębiorcy działający w Syrii – Powiązanie z reżimem syryjskim – Powiązanie z osobą lub podmiotem objętymi środkami ograniczającymi – Pojęcia – Sytuacja licznych równoczesnych związków
[art. 296 TFUE; decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 202/719, (WPZiB) 2021/855, art. 27 ust. 1, 2, art. 20 ust 1, art. 20 ust. 2 lit. a), art. 20 ust. 3, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, art. 15 ust. 1 lit. a), art. 15 ust. 1a lit. a), art. 15 ust. 1b, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 43, 46, 82–94)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zamrożenie środków finansowych osób, podmiotów lub organów związanych z reżimem syryjskim – Obowiązek podania do wiadomości indywidualnych i szczególnych powodów uzasadniających wydane decyzje – Zakres – Powiadomienie zainteresowanego w drodze publikacji w Dzienniku Urzędowym – Dopuszczalność – Naruszenie – Brak
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41 ust. 2 lit. a), art. 52 ust. 1; decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 202/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 56–59, 61–64)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Prawo do wcześniejszego formalnego przesłuchania – Brak
[decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 60)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zamrożenie środków finansowych osób, podmiotów lub organów związanych z reżimem syryjskim – Prawo do obrony – Przekazanie dowodów obciążających – Kolejna decyzja, na podstawie której pozostawiono nazwisko lub nazwę skarżącego w wykazie osób objętych tymi środkami – Brak nowych powodów – Naruszenie prawa do bycia wysłuchanym – Brak
[decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 66–68, 70)
Unia Europejska – Sądowa kontrola zgodności z prawem aktów instytucji – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zakres kontroli – Dowód zasadności środka – Ciążący na właściwym organie Unii obowiązek wykazania – w razie zakwestionowania – zasadności powodów wysuniętych przeciwko zainteresowanym osobom lub podmiotom – Zakres uznania, jakim dysponuje ten właściwy organ
[Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, art. 27 ust. 4, art. 28 ust. 4, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 71–77, 154)
Unia Europejska – Sądowa kontrola zgodności z prawem aktów instytucji – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zakres kontroli – Umieszczenie skarżącego w załączonym do zaskarżonej decyzji wykazie z uwagi na fakt, że jest on wiodącym przedsiębiorcą działającym w Syrii – Dokumenty publicznie dostępne – Moc dowodowa – Zasada swobodnej oceny dowodów
[decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 96, 97, 101, 102, 104–106, 109–112)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę powiązaną z osobą lub podmiotem, których dotyczy decyzja o zamrożeniu środków finansowych – Rozłożenie ciężaru dowodu – Decyzja oparta na łańcuchu poszlak – Dopuszczalność – Przesłanki
[art. 296 TFUE; decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, art. 27 ust. 2 lit. b), art. 28 ust. 2 lit. b) i załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, art. 15 ust. 1a lit. b), 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 115, 118, 119, 129, 144, 152, 155, 158, 163–166, 177)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom w związku z sytuacją w Syrii – Decyzja 2013/255/WPZiB i rozporządzenie nr 36/2012 – Domniemanie wspierania reżimu syryjskiego przez wiodących przedsiębiorców działających w Syrii – Dopuszczalność – Przesłanki – Domniemanie wzruszalne – Dowód przeciwny – Brak
[decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, art. 27 ust. 3, art. 28 ust. 3, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 168–170)
Postępowanie sądowe – Dowód – Dowód z dokumentów – Zeznania świadków – Moc dowodowa – Ocena przez sąd Unii – Kryteria
[decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 2020/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 171)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom w związku z sytuacją w Syrii – Decyzja 2013/255/PESC – Domniemanie wspierania reżimu syryjskiego przez wiodących przedsiębiorców działających w Syrii – Powiązanie z osobą lub podmiotem objętymi środkami ograniczającymi – Umieszczenie danej osoby w celu uniknięcia ryzyka obchodzenia przyjętych środków ograniczających – Dopuszczalność
(decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzją (WPZiB) 2015/1836, art. 27 ust. 2, 3, art. 28 ust. 2, 3; rozporządzenia nr: 36/2012, art. 15 ust. 2b, 201/1828]
(zob. pkt 173, 174, 176)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zamrożenie środków finansowych i ograniczenia w zakresie wjazdu osób, podmiotów i organów związanych z reżimem syryjskim – Ograniczenie prawa własności i prawa do swobodnego wykonywania działalności gospodarczej – Naruszenie zasady proporcjonalności – Brak
[art. 5 ust. 4 TUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 15, 16, 17; decyzja Rady 2013/255/WPZiB, zmieniona decyzjami (WPZiB) 2015/1836, (WPZiB) 2020/212, (WPZiB) 202/719, (WPZiB) 2021/855, załącznik I; rozporządzenia Rady nr 36/2012, 2020/211, 2020/716, 2021/848, załącznik II]
(zob. pkt 188–197)
Streszczenie
Amer Foz jest przedsiębiorcą posiadającym obywatelstwo syryjskie. Jego nazwisko zostało umieszczone w wykazach osób i podmiotów objętych środkami ograniczającymi przyjętymi przez Radę Unii Europejskiej wobec Syryjskiej Republiki Arabskiej W lutym 2020 r. (
1
), a następnie pozostawione w tych wykazach w maju 2020 r. i w maju 2021 r. (
2
). Figuruje w nich jako prominentny przedsiębiorca posiadający osobiste i rodzinne powiązania biznesowe i prowadzący działalność w wielu sektorach syryjskiej gospodarki, czerpiący korzyści finansowe z dostępu do możliwości handlowych i wspierający reżim syryjski, powiązany z bratem Samerem Fozem, którego nazwisko również zostało umieszczone w wykazach. W maju 2021 r. Rada wskazała również, że Amer Foz realizował wraz z bratem szereg przedsięwzięć komercyjnych, w szczególności w sektorze produkcji kabli i energii słonecznej, że obaj bracia brali również udział w różnych działaniach wraz z [Islamskim Państwem w Iraku i Lewancie (zwanym dalej „ISIL”) w imieniu reżimu syryjskiego, w tym w dostarczaniu broni i amunicji w zamian za pszenicę i ropę naftową.
Nazwisko Amera Foza zostało umieszczony w przedmiotowych wykazach na podstawie trzech kryteriów, mianowicie kryterium wiodącego przedsiębiorcy działającego w Syrii, kryterium powiązania z reżimem syryjskim i kryterium powiązania z osobą lub podmiotem objętymi środkami ograniczającymi (
3
).
Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności wniesioną przez Amera Foza na akty, mocą których jego nazwisko zostało umieszczone w spornych wykazach (zwane dalej „pierwotnymi aktami”, aktami utrzymującymi z 2020 r.” i aktami utrzymującymi z 2021 r.”), uściślając kryteria dotyczące tego umieszczenia w wypadku równoczesnego stosowania przez Radę różnych kryteriów umieszczenia w wykazie. W tym kontekście Sąd skonkretyzował w szczególności zakres kryterium powiązania z osobą lub podmiotem już objętymi środkami ograniczającymi. Zbadał również, bez precedensu, przesłankę dotyczącą wystarczających informacji wskazujących, że z osobami, których nazwiska są umieszczone w wykazach, nie wiąże się rzeczywiste ryzyko omijania przyjętych środków. Jeżeli ta przesłanka jest spełniona, nazwiska osoby powiązanej z inną osobą lub z podmiotem objętymi środkami ograniczającymi nie pozostawia się w przedmiotowych wykazach.
Ocena Sądu
Sąd przede wszystkim przypomniał, że w przypadku tej samej osoby powody umieszczenia w wykazie mogą się pokrywać, choć opierają się w takiej sytuacji na różnych kryteriach. Stosując w drodze analogii wyrok Kaddour/Rada (
4
), daną osobę można zakwalifikować jako wiodącego przedsiębiorcę działającego w Syrii i uznać ją za powiązaną, w szczególności poprzez powiązania biznesowe, z inną osobą, której dotyczą środki ograniczające, poprzez te same działania. Podobnie osoba ta może być powiązana z reżimem syryjskim, będąc z tych samych względów powiązana z osobą objętą środkami ograniczającymi.
Co się tyczy następnie powiązania Amera Foza z osobą lub podmiotem objętymi środkami ograniczającymi (
5
), Sąd przypomniał, że nazwisko brata Amera Foza zostało umieszczone w wykazach ze względu na jego status wiodącego przedsiębiorcy działającego w Syrii oraz na powiązania z reżimem syryjskim. Skoro brat Amera Foza nie wykazał przed Sądem (
6
), że należy stwierdzić nieważność zastosowanych wobec niego środków, korzystają one z domniemania zgodności z prawem aktów instytucji Unii i w związku z tym wywołują skutki prawne do czasu ich uchylenia, stwierdzenia ich nieważności lub uznania za nieważne. Ponieważ Rada nie twierdziła, że przynależność do rodziny Foz stanowi autonomiczne kryterium umieszczenia w wykazie, w odróżnieniu od przynależności do rodzin al Assad lub Makhlouf zgodnie z decyzją 2013/255, Sąd uznał, że istnienie tej więzi braterstwa należy zbadać jako okoliczność faktyczną, w szczególności w ramach badania powiązań biznesowych utrzymywanych przez Amera i Samera Fozów.
Trybunał stwierdził w tym względzie, że Rada przedstawiła łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak co do więzi, jakie łączyły Amera i Samera Fozów w ramach tych relacji biznesowych, po pierwsze, w dniu przyjęcia pierwotnych aktów, poprzez przedsiębiorstwo rodzinne Aman Holding i spółkę ASM International General Trading, po drugie, poprzez wspomniane przedsiębiorstwo rodzinne w odniesieniu do aktów utrzymujących z 2020 r., oraz wreszcie, co się tyczy aktów utrzymujących z 2021 r., ponieważ prowadzili działalność z EIIL w imieniu reżimu syryjskiego. Istnienie powiązań biznesowych między oboma mężczyznami przejawia się również w pewnej formie uzgodnień w zarządzaniu ich portfelem akcji.
Wreszcie, w świetle odnośnych przepisów decyzji 2013/255, zmienionej decyzją 2015/1836, ze względu na uprzywilejowaną pozycję Samera Foza w gospodarce syryjskiej i jego wpływy, istniejące lub przeszłe powiązania biznesowe między Amerem Fozem a Samerem Fozem, fakt, że są oni braćmi, znaczenie przedsiębiorstwa rodzinnego, w którym posiadali udziały i zajmowali odpowiedzialne stanowiska, a także niemożność wykluczenia ewentualnego porozumienia między Amerem Fozem a jego bratem w celu zbycia ich udziałów w różnych spółkach uzasadnione jest przekonanie, że z osobą Amera Foza wiąże się rzeczywiste ryzyko omijania środków ograniczających.
(
1
)	Decyzja wykonawcza Rady (WPZiB) 2020/212 z dnia 17 lutego 2020 r. w sprawie wykonania decyzji 2013/255/WPZiB dotyczącej środków ograniczających skierowanych przeciwko Syrii (Dz.U. 2020, L 43 I, s. 6) i rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) 2020/211 z dnia 17 lutego 2020 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 36/2012 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Syrii (Dz.U. 2020, L 43 I, s. 1).
(
2
)	Decyzji Rady (WPZiB) 2020/719 z dnia 28 maja 2020 r. zmieniająca decyzję 2013/255/WPZiB dotyczącą środków ograniczających skierowanych przeciwko Syrii (Dz.U. 2020, L 168, s. 66) i rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) 2020/716 z dnia 28 maja 2020 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 36/2012 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Syrii (Dz.U. 2020, L 168, s. 1); decyzja Rady (WPZiB) 2021/855 z dnia 27 maja 2021 r. zmieniająca decyzję 2013/255/WPZiB dotyczącą środków ograniczających skierowanych przeciwko Syrii (Dz.U. 2021, L 188, s. 90) oraz rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) 2021/848 z dnia 27 maja 2021 r. wykonujące rozporządzenie (UE) nr 36/2012 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Syrii (Dz.U. 2021, L 188, s. 18).
(
3
)	Powody wiązały się, po pierwsze, z kryterium wiodącego przedsiębiorcy działającego w Syrii, określonym w art. 27 ust. 2 lit. a) i w art. 28 ust. 2 lit. a) decyzji 2013/55 zmienionej decyzją 2015/1836 i w art. 15 ust. 1b lit. a) rozporządzenia nr 36/201 zmienionego rozporządzeniem 2015/1828; po drugie, z kryterium powiązania z reżimem syryjskim określonym w art. 27 i w art. 28 wspomnianej decyzji i w art. 15 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia oraz wreszcie z kryterium powiązania z osobą lub objętymi środkami ograniczającymi, określonym w ostatnim członie zdania art. 27 ust. 2 i at. 28 ust. 2 decyzji 2013/255 oraz w ostatnim członie zdania art. 15 ust. 1b rozporządzenia nr 36/2012.
(
4
)	Wyrok z dnia 23 września 2020 r., Kaddour/Rada (T‑510/18, EU:T:2020:436, pkt 77).
(
5
)	Artykuł 27 ust. 2 i art. 28 ust. 2 decyzji 2013/255, zmienionej decyzją 2015/1836.
(
6
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 4 listopada 2021 r.Foz/Rada (T‑258/19. niepublikowany, EU:T:2021:820).