62008CC0052_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
1. Fuq il-bażi tal-Artikolu 226 KE, il-Kummissjoni Ewropea takkuża lir-Repubblika Portugiża li naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt id-Direttiva 2005/36 KE, dwar ir-Rikonoxximent ta’ Kwalifiki Professjonali (2), billi ma adottatx il-miżuri neċessarji biex din id-direttiva ssir applikabbli għall-professjoni ta’ nutar fil-Portugall.
2. Bħal fil-Kawżi Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C‑47/08), Il-Kummissjoni vs Franza (C‑50/08), Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu (C‑51/08), Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C‑53/08), Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C‑54/08) u Il-Kummissjoni vs Il-Greċja (C‑61/08), li jirrigwardaw il-professjoni ta’ nutar, ikun tajjeb li f’din il-kawża jiġi stabbilit minn qabel jekk l-Artikolu 45(1) KE, li jipprevedi deroga għall-attivitajiet li jaqgħu fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika (3), huwiex applikabbli għal dan il-każ partikolari. Madankollu, għall-kuntrarju tal-kawżi msemmija, hawnhekk il-Kummissjoni ma hijiex qiegħda tikkontesta lir-Repubblika Portugiża l-eżistenza ta’ klawżoli ta’ nazzjonalità, billi fil-prinċipju din ir-restrizzjoni ma tapplikax hemmhekk. Dan ir-rikors huwa mmotivat mill-fatt li s-sistema ta’ aċċess għall-professjoni nutarili Portugiża, tmur għalkollox kontra r-rekwiżiti stipulati mil-leġiżlazzjoni Komunitarja fil-qasam tal-kwalifiki professjonali, jiġifieri mid-Direttiva 2005/36.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt Komunitarju
3. Id-Direttiva 89/48/KEE dwar sistema ġenerali għar-rikonoxximent ta’ diplomi ta’ edukazzjoni ogħla mogħtija mal-kompletar tal-edukazzjoni u t-taħriġ professjonali ta’ mill-inqas tliet snin (4), tipprevedi perijodu ta’ traspożizzjoni li, skont l-Artikolu 12 tagħha, skada fl-4 ta’ Jannar 1991.
4. Fl-Artikolu 2 tagħha, dan it-test jipprovdi:
“Din id-Direttiva għandha tapplika għal kull ċittadin ta’ Stat Membru li jixtieq iwettaq professjoni regolata fi Stat Membru ospitanti bħala persuna li taħdem għal rasha jew bħala persuna impjegata.
Din id-Direttiva m’għandhiex tapplika għal professsonijiet li huma s-suġġett ta’ Direttiva separata li tistabbilixxi arranġamenti għar-rikonoxximent reċiproku ta’ diplomi mill-Istati Membri.”
5. Il-professjoni ta’ nutar ma ġiet irregolata bl-ebda strument fis-sens tat-tieni paragrafu tal-artikolu hawn fuq iċċitat.
6. Id-Direttiva 89/48 tħassret u ġiet suġġetta għal kodifikazzjoni fl-ambitu tad-Direttiva 2005/36/KE. Għalkemm it-test il-ġdid iżomm il-qofol tal-kontenut tad-Direttiva 89/48, huwa jżid, fil-wieħed u erbgħin premessa tagħha, il-parti sussegwenti li fid-dawl tat-test preċedenti hija ġdida:
“Din id-Direttiva hija bla ħsara għall-applikazzjoni tal-Artikoli 39(4) u 45 tat-Trattat li jikkonċernaw b’mod partikolari n-nutara.”
B – Id-dritt nazzjonali
7. Fil-Portugall, il-professjoni nutarili hija rregolata mid-Digrieti-Liġijiet 26/2004 u 27/2004 tal-Ministru tal-Ġustizzja, tal-21 ta’ April 2004. Permezz tad-Digriet 398/2004, tal-21 ta’ April 2004 wkoll, il-gvern adotta l-leġiżlazzjoni li tistabbilixxi s-sistema tal-għoti tat-titolu ta’ nutar. Dan il-grupp ta’ dispożizzjonijiet implementa l-liberlizzazzjoni tal-professjoni ta’ nutar Portugiża, li kienet eżerċitata minn uffiċjali tal-amministrazzjoni li kienu suġġetti għal reġim ta’ dritt pubbliku.
8. L-Artikolu 1 tad-Digriet-Liġi 26/2004 jipprevedi li “n-nutar huwa l-ġurist li d-dokumenti bil-miktub tiegħu, redatti fl-eżerċizzju tax-xogħol tiegħu, huma pubblikament awtentiċi.”
9. In-nutar huwa kemm uffiċjal li jawtentika l-atti legali u kemm professjonista indipendenti li jaġixxi b’indipendenza u imparzjalità sħiħa. L-imsemmi Artikolu 1 iżid jipprovdi li n-natura pubblika u n-natura privata tal-kariga ta’ nutar huma inseparabbli.
10. Bħalma rrikonoxxiet ir-Repubblika Portugiża fir-risposta tagħha, l-awtentikazzjoni tikkostitwixxi l-attività prinċipali tal-professjoni ta’ nutar. L-awtentikazzjoni tippreżenta ruħha bħala att ta’ delega tal-Istat favur in-nutar, li għandu l-fakultà li jikkonferixxi l-awtentiċità pubblika. Skont l-Artikolu 21 tad-Digriet-Liġi 26/2004, huwa s-siġill, jew in-numru ekwivalenti tiegħu, li jissimbolizza l-intervent tan-nutar, li huwa d-detentur esklużiv tiegħu. In-nutar jintervjeni fuq talba tal-partijiet u jiżguralhom il-legalità, kif ukoll l-arkivjar u l-preservazzjoni tal-atti mwettqa.
11. Skont l-Artikolu 371 tal-Kodiċi Ċivili Portugiż, id-dokumenti awtentiċi għandhom saħħa probatorja partikolari li tista’ biss tiġi kkontestata permezz ta’ mezzi proċedurali straordinarji (Artikolu 372 tal-Kodiċi Ċivili). Barra minn hekk, l-Artikolu 46 tal-Kodiċi tal-Proċeduri Ċivili jipprevedi li l-awtentikazzjoni tikkonferixxi natura eżekuttiva lid-dokument.
12. Skont l-Artikolu 25 tad-Digriet-Liġi 26/2004, l-aċċess għall-professjoni ta’ nutar huwa suġġett għal erba’ kundizzjonijiet: il-fatt li wieħed ma jkunx ipprojbit milli jaqdi funzjonijiet pubbliċi; li jkollu lawrja fil-liġi rikonoxxuta mil-leġiżlazzjoni Portugiża; li jkun wettaq taħriġ; u jkun għadda mill-kompetizzjoni organizzata mill-kunsill nutarili.
13. Għalkemm in-notarjat huwa attività indipendenti, l-Artikolu 6 tad-Digriet-Liġi 26/2004 jagħmel l-aċċess għall-professjoni suġġett għal numerus clausus . Barra minn hekk, in-nutar jeżerċita f’żona territorjali limitata, id-distrett, u wara l-għoti ta’ lawrja biex jipprattika. L-onorarji tan-nutara jiġu kkalkolati fuq il-bażi ta’ listi approvati mill-Ministru tal-Ġustizzja, li, filwaqt li jistabbilixxu ammonti minimi u massimi, jipprevedu l-possibbiltà li wieħed jiffissa liberament il-prezz ta’ ċerti servizzi ta’ nutar.
II – Il-proċeduri prekontenzjużi u kontenzjużi
14. Fil-21 ta’ Diċembru 2001, il-Kummissjoni indirizzat ittra ta’ intimazzjoni formali lir-Repubblika Portugiża li fiha indikat in-nuqqas ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 89/48 fir-rigward tal-professjoni nutarili. Ir-Repubblika Portugiża wieġbet permezz tal-ittra tas-17 ta’ Ġunju 2002, li fiha enfasizzat li l-gvern kien qed iħejji riforma leġiżlattiva f’dan ir-rigward.
15. Fit-18 ta’ Ottubru 2006, il-Kummissjoni bagħtet l-opinjoni motivata tagħha lir-Repubblika Portugiża, li biha stednitha ttemm in-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu fi żmien xahrejn. Ir-Repubblika Portugiża wieġbet permezz tal-ittra tal-24 ta’ Jannar 2007, fejn indikat li n-nutara jaqgħu direttament u effettivament fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, b’tali mod li dawn ma kinux suġġetti la għal-libertà ta’ stabbiliment u lanqas għal-liġi sekondarja li tirriżulta minn din il-libertà.
16. Il-qafas leġiżlattiv nazzjonali rilevanti għall-finijiet ta’ din il-proċedura minħabba nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu huwa, għaldaqstant, dak li kien fis-seħħ fit-18 ta’ Diċembru 2006, data li fiha kien skada t-terminu li l-Kummissjoni kienet stabbilixxiet għall-Istat konvenut fl-opinjoni motivata tagħha.
17. Fit-12 ta’ Frar 2008, il-Kummissjoni ppreżentat rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-bażi tal-Artikolu 226 KE, li ġie segwit mir-risposta, replika u kontro-replika mressqa rispettivament mill-Istat konvenut u r-rikorrenti. Barra minn hekk, ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq appoġġja lill-Kummissjoni, filwaqt li r-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika Slovakka, ir-Repubblika tas-Slovenja u r-Repubblika Ċeka intervenew insostenn tat-talbiet tar-Repubblika Portugiża.
III – It-talbiet tal-partijiet
18. Il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tistabbilixxi li bin-nuqqas ta’ traspożizzjoni, fir-rigward tal-professjoni ta’ nutar, tad-Direttiva 2005/36, li tħassar u tissostitwixxi d-Direttiva 89/48, ir-Repubblika Portugiża naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt id-Direttiva 2005/36.
– tikkundanna lir-Repubblika Portugiża għall-ispejjeż tal-kawża.
19. Ir-Repubblika Portugiża titlob, min-naħa tagħha, li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad ir-rikors u tikkundanna lill-Kummissjoni għall-ispejjeż.
IV – Ammissibbiltà tal-appell
20. Fil-kwalità tiegħu ta’ intervenjent, il-gvern Sloven iqajjem eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà minħabba dispożizzjonijiet invokati mill-Kummissjoni. Huwa jqis li, matul il-fażi prekontenzjuża ta’ dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Kummissjoni akkużat lir-Repubblika Portugiża li kisret id-Direttiva 89/48, filwaqt li llum il-ġurnata hija takkużaha, matul il-fażi kontenzjuża, li kisret id-Direttiva 2005/36, test li ssostitwixxa lil dak ta’ qabel.
21. Din l-eċċezzjoni ma tistax tirnexxi.
22. Skont ġurisprudenza stabbilita, ir-regolarità tal-proċedura prekontenzjuża tikkostitwixxi garanzija essenzjali mixtieqa mit-Trattat, mhux biss għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-Istat Membru inkwistjoni, iżda wkoll biex jiġi żgurat li l-proċedura kontenzjuża eventwali jkollha bħala suġġett tilwima definita b’mod ċar. Huwa biss permezz ta’ proċedura prekontenzjuża regolari li l-proċedura kontradittorja quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tippermetti lil din li tiġġudika jekk l-Istat Membru jkunx fil-fatt naqas milli jwettaq l-obbligi speċifiċi li l-ksur tagħhom huwa allegat mill-Kummissjoni (5) .
23. Madankollu, bħalma qieset kemm-il darba l-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm it-talbiet tar-rikors ma jistgħux, bħala regola ġenerali, jiġu estiżi lil hinn min-nuqqasijiet allegati fid-dispożittiv tal-opinjoni motivata u fl-ittra ta’ intimazzjoni, xorta waħda huwa minnu li, meta jkun hemm bidla fid-dritt Komunitarju matul il-proċedura prekontenzjuża, “il-Kummissjoni għandha s-setgħa li tikkonstata nuqqas tal-obbligi li jirriżultaw mill-verżjoni inizjali ta’ direttiva, sussegwentement emendata jew abrogata, li jibqgħu fis-seħħ permezz ta’ dispożizzjonijiet ġodda” (6) .
24. Madankollu, bħalma indikat il-Kummissjoni, jirriżulta minn eżami komparattiv ta’ dawn id-dispożizzjonijiet li d-Direttiva 2005/36 saħħet u kkodifikat id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 89/48. Barra minn hekk, il-biċċa l-kbira tal-obbligi tal-Istati Membri taħt id-Direttiva 89/48 jibqgħu applikabbli skont id-Direttiva 2005/36.
25. Minn dan jirriżulta li l-eċċezzjoni tal-inammissibbiltà għandha tiġi miċħuda, billi din tirreferi għall-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva 2005/36, li diġà kienu applikabbli skont id-direttiva li tħassret.
V – Ir-raġunijiet għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu
26. F’dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu, il-Kummissjoni takkuża lir-Repubblika Portugiża li ma ttrasponietx id-Direttiva 2005/36 fir-rigward tal-professjoni ta’ nutar. Ir-Repubblika Portugiża, min-naħa tagħha, issostni li din il-professjoni taqa’ taħt l-Artikolu 45(1) KE, b’tali mod li din id-direttiva ma tapplikax għall-attività nutarili.
27. Ma jidhirx li huwa utli li nerġa’ nsostni hawnhekk fl-intier tagħhom l-argumenti li ġew diġà esposti fid-dettall fil-konklużjonijiet tiegħi ppreżentati llum fil-Kawżi C-47/08, C-50/08, C-51/08, C-53/08, C-54/08 u C-61/08. Għaldaqstant, se nillimita ruħi biex insemmi l-punti prinċipali ta’ argumentazzjoni li ġew żviluppati hemmhekk biex imbagħad napplikahom għall-każ Portugiż.
A – L-attivitajiet li jaqgħu fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika skont l-Artikolu 43 KE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
28. Billi r-Repubblika Portugiża tinvoka l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE biex tiġġustifika n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 2005/36, għandu qabelxejn jiġi eżaminat il-kontenut ta’ din id-dispożizzjoni.
29. Fil-fatt, l-Artikolu 43 KE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE jifformaw tassew unità leġiżlattiva fformata minn regola (il-libertà ta’ stabbiliment) u minn eċċezzjoni (attivitajiet marbuta mal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika) li b’hekk tiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tagħha. Huwa minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet flimkien li tirriżulta r-regola deċiżiva għall-finijiet tar-riżoluzzjoni ta’ dawn il-kawżi. Għaldaqstant, ma hijiex kwistjoni ta’ regola (dik tal-Artikolu 43 KE) li minnha ssir biss deroga (fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE) fl-ambitu tal-applikazzjoni tagħha, iżda hija kwistjoni ta’ regola differenti: dik li tiddetermina l-kamp ta’ applikazzjoni tal-libertà ta’ stabbiliment għal l-eżerċizzju ta’ attivitajiet li ma jaqgħux
fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika. Dan huwa l-kamp ta’ applikazzjoni tal-libertà konkreta li t-Trattat jiggarantixxi u huwa b’dan il-mod li għandu jiġi analizzat l-approċċ segwit mill-Kummissjomi meta tiddikjara nuqqas ta’ konformità mal-Artikolu 43 u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE.
30. Ladarba wieħed jasal għall-konklużjoni li attività effettivament taqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, għandu jitwettaq test ta’ proporzjonalità. Fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet hawn fuq iċċitati, it-test ta’ proporzjonalità jimplika, fejn xieraq, eżami simili ta’ dak imwettaq mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisdprudenza tagħha (7), jiġifieri li tiġi bbilanċjata r-restrizzjoni li tirriżulta mill-miżura adottata, minn naħa waħda, mal-livell ta’ rabta tal-attività inkwistjoni mal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, min-naħa l-oħra. Iktar mar-rabta tkun diretta jew immedjata, iktar ikun wiesa’ l-estent tal-miżuri koperti mill-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Inqas ma din ir-rabta tkun diretta, inqas il-miżuri ma jkunu ġustifikabbli fir-rigward ta’ dan l-artikolu, kemm mill-perspettiva tal-kwantità tagħhom kif ukoll minn dik tal-intensità tagħhom.
31. Madankollu, bħalma wieħed jista’ jistenna, id-diffikultà prinċipali ta’ interpretazzjoni li l-Artikoli 43 KE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE jqajmu, tinsab fid-definizzjoni eżatta ta’ “awtorità pubblika”.
32. Bħalma diġà indikajt fil-konklużjonijiet tiegħi ppreżentati fil-Kawżi C-47/08, C-50/08, C-51/08, C-53/08, C-54/08 u C-61/08, huwa biss numru limitat ta’ elementi li jista’ jittieħed mill-ġurisprudenza għall-finijiet ta’ riċerka tan-natura jew il-kwalità tal-“awtorità pubblika” msemmija fl-artikolu inkwistjoni (8) .
33. Id-definizzjoni ta’ xi jfisser il-kunċett ta’ awtorità pubblika fis-sens tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE (9) timplika ta’ bilfors li hija bbażata fuq tifsira predeterminata
tal-kunċett ta’ awtorità pubblika bħala kategorija ġenerali tat-teorija tal-Istat li fiha l-Unjoni, bħala komunità ta’ Stati, għandha neċessarjament issib postha (10) .
34. Analizzat b’dan il-mod, il-kunċett ta’ “awtorità pubblika” jirreferi qabel kollox għas-“setgħa”, jiġifieri l-kapaċità li tiġi imposta mġiba konformi ma’ volontà irreżistibbli. Skont analiżi ġeneralment aċċettata, u fis-sens l-iktar wiesa’ tagħha, il-kapaċità msemmija hija proprju tal-Istat, jiġifieri tal-istituzzjoni li tippersonifika s-sistema legali bħala strument ta’ amministrazzjoni u ta’ ġestjoni tal-awtorità leġittima (11) . B’hekk, l-awtorità pubblika tirrappreżenta s-setgħa sovrana, qui superiorem non recognoscens in regno suo .
35. Dan ifisser li, fi ħdan l-Istat, ma teżisti l-ebda setgħa leġittima oħra għajr dik eżerċitata mill-awtorità pubblika, kemm jekk tkun fl-interess tal-eżistenza tal-Istat u tal-kisba tal-għanijiet tiegħu (interess ġenerali) u kemm jekk tkun għas-servizz ta’ aspettattivi leġittimi ta’ ċerti individwi privati meta mqabbla ma’ oħrajn (interess privat) – dejjem fl-osservanza, f’dan l-aħħar każ, tal-kundizzjonijiet stipulati minn qabel (12) .
36. Sabiex jiġu delimitati l-oqsma rispettivi tal-awtorità pubblika u tal-individwi privati, l-għan tal-użu tas-saħħa monopolizzata u amministrata mill-Istat ċertament jikkostitwixxi kriterju ewlieni.
37. F’dan ir-rigward, il-kriterju li jintuża l-iktar spiss għall-finijiet tal-identifikazzjoni tal-awtorità pubblika huwa dak li jenfasizza l-kapaċità tal-awtorità pubblika li timponi l-volontà tagħha b’mod unilaterali, jiġifieri mingħajr ma teħtieġ il-kunsens tal-persuna kkonċernata. Għall-kuntrarju, il-volontà tal-individwu privat tista’ tiġi aċċettata minn individwu privat ieħor biss bil-kunsens ta’ dan tal-aħħar.
38. Sabiex nieħdu dan ir-raġunament pass iktar ’il quddiem, għandha tiġi eżaminata l-kwalità tal-Istat modern, bħala forma ta’ mmaniġġjar tas-setgħa evidentement iktar sofistikata mill-forom preċedenti. Dawn tal-aħħar kienu limitati għall-amministrazzjoni tal-koerċizzjoni fiżika permezz ta’ proċeduri ta’ definizzjoni tal-kundizzjonijiet straordinarjament issemplifikati. Għaldaqstant, sabiex tiġi definita l-kumplessità kollha tal-fenomenu tal-awtorità pubblika, jidher li huwa prattikament inevitabbli li wieħed jibbaża fuq kunċett ta’ awtorità pubblika li jibda mil-loġika li hija l-bażi tas-sistema legali li fiha tiġi eżerċitata l-awtorità msemmija.
39. F’dan is-sens, is-sistema legali tirrappreżenta proċess ta’ implementazzjoni tal-eżerċizzju tas-setgħa leġittima li tista’ twassal, fejn xieraq, għall-applikazzjoni tas-setgħa msemmija f’każ konkret. Għaldaqstant, wieħed ma jistax ma jaċċettax il-fatt li l-atti adottati fi tmiem il-proċess (meta l-proċess tas-saħħa leġittima jispiċċa b’att li jtemm il-proċess imsemmi billi jagħtih natura definittiva) jidhru bħala l-espressjoni l-iktar sħiħa tas-sistema legali (13) .
40. Skont dan l-approċċ, il-kriterju li jistabbilixxi l-klassifikazzjoni ta’ att bħala wieħed li jaqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika huwa għaldaqstant dak tan-natura tar-relazzjoni tiegħu mas-sistema legali tal-Istat. B’mod konkret, il-kwalità ta’ attività għandha tiġi kkunsidrata bħala l-espressjoni ta’ parteċipazzjoni fl-eżerċizzju tal-awtorità pubblika skont il-kriterju tal-inklużjoni tagħha (il-livell ta’ appartenenza tagħha) fis-sistema legali msemmija. Għalhekk il-kriterju ma huwiex dak tal-konformità tagħha biss mas-sistema kkunsidrata, iżda pjuttost dak tal-inklużjoni tagħha bħala att tas-sistema legali inkwistjoni (14) .
41. F’dan is-sens, il-qorti tista’ tiġi kkunsidrata bħala li tirrappreżenta l-espressjoni l-iktar tipika tal-awtorità pubblika. Fil-fatt, permezz tad-deċiżjonijiet tagħha, hija tiddikjara definittivament id-dritt, b’tali mod li s-sistema legali ma tkunx tista’ tiġi distinta minnhom (15) . Madankollu, din l-istess raġuni tippermettilna wkoll li niddikjaraw li awtorità pubblika hija kkostitwita minn korp li l-atti tiegħu jistgħu jissodisfaw il-kundizzjoni msemmija mingħajr il-ħtieġa ta’ iurisdictio . L-ewwel nett, il-liġi hija eżekuttiva minnha nnifisha, bħalma huwa kull att amministrattiv jew l-ordni ta’ saħħa pubblika. Dawn jinvolvu dejjem atti u dispożizzjonijiet li jistgħu jwasslu għal azzjoni ġudizzjarju, iżda fl-ebda każ ma jkunu jeħtieġu “awtorizzazzjoni” biex ikollhom effett immedjat.
42. Minn dak li ntqal qabel jidher ċar li l-ebda individwu privat ma huwa f’pożizzjoni li joħloq atti legali kapaċi li jiġu imposti fuq terz mingħajr l-intervent tal-awtorità pubblika. Billi l-użu tas-saħħa mill-individwi privati għadu eskluż, awtorizzazzjoni pubblika tibqa’ dejjem neċessarja sabiex jingħata effett għad-drittijiet tal-individwu. F’każijiet bħal dawn, l-awtorità pubblika ma tillimitax ruħha għall- istħarriġ
ta’ att li jista’ jipproduċi hu stess effett obbligatorju fir-rigward ta’ terz, bħal fil-każ tal-atti tal-amministrazzjoni, tal-gvern jew tas-setgħa leġiżlattiva. Għall-kuntrarju, f’dawn il-każijiet, l-intervent tal-awtorità pubblika huwa dejjem dak li jistabbilixxi l-obbligu li l-individwu privat ikun irid isostni fir-rigward ta’ terz. Għaldaqstant, dawn huma obbligi li setgħu nħolqu mill-effett tal-qbil ta’ volontajiet (kuntratt, awtonomija tal-volontà) li mandakollu l-eżekuzzjoni tagħhom ma hijiex f’idejn l-individwu privat, inkwantu dan jirrikjedu intervent pubbliku.
43. Għaldaqstant, u bħala konklużjoni ta’ dak kollu li ntqal qabel, wieħed jista’ jgħid li, bil-livell ta’ ġeneralizzazzjoni li jitolbu dawn il-kawżi, fost il-karatteristiċi li jippermettu l-identifikazzjoni tal-awtorità pubblika fi ħdan diversi tradizzjonijiet nazzjonali, hemm dik li tirrigwarda l-possibbiltà li att, dispożizzjoni jew imġiba jiġi imputat għall-volontà tal-Istat ifformalizzata permezz tas-sistema legali. Il-fatt li volontà konkreta tiġi attribwita lill-volontà ġenerali tal-Istat bħala l-iżgħar denominatur komuni fost dawn it-tradizzjonijiet legali kollha jikkostitwixxi, fil-fatt, il-kriterju deċiżiv biex jiġi delimitat dak li jaqa’ taħt l-isfera pubblika u dak li jaqa’ taħt l-isfera tal-individwi privati.
44. Il-kunsiderazzjonijiet preċedenti għandhom jippermettu li l-kwistjoni ċentrali mqajma mill-attività nutarili tiġi trattata b’sigurtà ikbar.
45. Fid-dawl tal-elementi li ssemmew qabel, għandu jiġi aċċettat li n-nutar Portugiż, permezz tal-awtentikazzjoni, jeżerċita direttament u speċifikament attività ta’ natura pubblika, fis-sens li, permezz ta’ din l-attività, huwa jagħti minn qabel lill-individwi privati awtorizzazzjoni tal-eżerċizzju tad-dritt tagħhom li altrimenti jkollhom jitolbuha fuq bażi ta’ każ b’każ. L-intervent tan-nutar jeżenta l-persuna li tixtieq tinvoka l-elementi awtentikati min-nutar mill-ħtieġa li titlob il-parteċipazzjoni ta’ awtorità pubblika oħra, b’tali mod li hekk ikun ta lill-att awtentikat valur legali kwalifikat, pubbliku u li jista’ jiġi kkontestat biss quddiem qorti (bl-istess mod, barra minn hekk, applikabbli għal kull att ieħor tal-awtorità pubblika). Ovvjament, il-karatteristika li tistabbilixxi l-kundizzjoni ta’ awtorità pubblika ma hijiex l-eżenzjoni minn kull stħarriġ ġudizzjarju, li hija impossibbli fi Stat tad-dritt, iżda fil-preżunzjoni rinfurzata tal-leġittimità li minnha jibbenefikaw l-atti tagħha u, għaldaqstant, ċertu livell ta’ rekwiżiti fir-rigward tal-kundizzjonijiet meħtieġa għall-istħarriġ tagħhom.
46. Ma hemm l-ebda dubju li n-nutar ma jeżerċitax koerċizzjoni u ma jimponi l-ebda obbligu b’mod unilaterali. Madankollu, bħalma rajna, dan ma huwiex l-uniku kriterju li jistabbilixxi n-natura ta’ awtorità pubblika. L-awtentikazzjoni tagħti natura pubblika lill-atti ta’ individwi privati fis-sens li tagħtihom valur legali minn qabel li, fin-nuqqas ta’ dan, l-individwi privati kien ikollhom neċessarjament jitolbuh mingħand awtorità pubblika (oħra) fid-dawl tal-implementazzjoni tagħhom skont il-liġi. Biex ngħidu hekk, din hija awtorità pubblika li tiżvolġi f’qasam l-iktar mill-qrib għal dak tal-individwi privati, jiġifieri dak tal-awtonomija tal-volontà. Madankollu, id-dimensjoni pubblika tagħha ma tistax tiġi kkontestata jekk wieħed jirreferi għall-kapaċità tagħha li tittrasforma f’att pubbliku dak li hu purament privat u li tagħtih is-setgħa tal-awtorità pubblika nnifisha.
47. Dan ma jimpedixxix li, fid-dawl tar-rabta tagħha inqas mill-qrib, fejn applikabbli, mal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika fis-sens l-iktar strett (permezz tal-konnessjoni tagħha mas-setgħat tal-awtorità sovrana), l-attività nutarili tkun tista’ tiġi suġġetta, għall-finijiet tal-eżerċizzju tagħha, għal kundizzjonijiet inqas stretti minn dawk li jgħoddu fir-rigward tal-awtoritajiet l-iktar involuti fl-espressjoni tas-sovranità.
48. Għaldaqstant, u sakemm l-awtentikazzjoni tissodisfa din il-funzjoni, inqis li din hija attività li taqa’ direttament u speċifikament fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika billi tagħti klassifikazzjoni partikolari lil atti, dispożizzjonijiet u inizjattivi li, altrimenti, ma jkollhomx valur legali ieħor għajr dak marbut mal-espressjoni ta’ volontà privata.
49. Billi l-awtentikazzjoni tikkostitwixxi l-element ċentrali, u mhux separabbli, tal-kariga nutarili fir-Repubblika Portugiża, għandu jiġi ddikkjarat li l-professjoni ta’ nutar, b’mod ġenerali u meħuda kollha kemm hi, taqa’ direttament u speċifikament fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika (16) .
50. Fil-wieħed u erbgħin premessa tagħha, id-Direttiva 2005/36 innifisha tipprovdi li “[d]in id-Direttiva hija bla ħsara għall-applikazzjoni tal-Artikoli 39(4) u 45 tat-Trattat li jikkonċernaw b’mod partikolari n-nutara”. Il-leġiżlatur, minkejja l-ambigwità kollha ta’ din id-dikjarazzjoni, jidher li jagħti x’jifhem b’mod impliċitu, li r-risposta għall-kwistjoni ta’ jekk l-attività nutarili taqax taħt l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE x’aktarx twassal għar-risposta tal-kwistjoni tal-applikazzjoni tal-imsemmija direttiva għal din il-professjoni.
51. Fir-rikors tagħha, il-Kummissjoni ġustament tikkontesta li l-wieħed u erbgħin premessa tad-Direttiva 2005/36 tista’ sservi bħala kriterju għall-interpretazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Fil-fatt, l-affermazzjoni li tidher f’dan ir-rigward fid-Direttiva ma hijiex deċiżiva għall-finijiet tal-klassifikazzjoni jew nuqqas ta’ klassifikazzjoni tal-attività nutarili bħala awtorità pubblika. Madankollu, il-Kummissjoni tirrikonoxxi li meta attività taqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, din il-premessa tikkonferma li hemm lok li jiġu applikati l-Artikolu 43 KE u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Għaldaqstant, min-nota tal-Kummissjoni jirriżulta li jekk attività bħal dik ta’ nutar, maħsuba mhux in abstracto iżda fid-dawl taċ-ċirkustanzi konkreti tal-kawża, taqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2005/36 ma jkunux applikabbli.
52. Għar-raġunijiet mogħtija fil-punti 45 sa 48 ta’ dawn il-konklużjonijiet, inqis li n-notarjat Portugiż, kif ġie organizzat fit-18 ta’ Diċembru 2006, kien jaqa’ direttament u speċifikament fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika. Għaldaqstant, naqbel mat-teżi tal-Kummissjoni u jkolli nasal għall-konklużjoni li d-Direttiva 2005/36 ma kinitx applikabbli għall-attività nutarili fil-Portugall fid-data indikata.
53. Ir-Repubblika Portugiża sostniet, prinċipalment matul is-seduta, li l-professjoni nutarili kienet ġiet suġġetta għal diversi riformi sabiex ikun hemm iktar kompetizzjoni fis-settur. L-aġent tar-Repubblika Portugiża informa lill-Qorti tal-Ġustizzja li, biex wieħed jasal għal dan ir-riżultat, il-leġiżlatur Portugiż kien elimina n-natura obbligatorja ta’ numru għalkollox sinjifikattiv ta’ atti legali li qabel kienu jitolbu l-intervent ta’ nutar u li llum il-ġurnata jistgħu jitwettqu quddiem professjonisti oħra. Dawn iċ-ċirkustanzi jistgħu, fejn ikun il-każ, ikunu biżżejjed rilevanti biex tiġi possibbilment eliminata l-klassifikazzjoni tal-attività nutarili li saret f’dawn il-konklużjonijiet. Madankollu, f’din il-kawża, ma hemmx lok li nittrattaw dan it-tibdil billi d-data rilevanti għall-finijiet tal-evalwazzjoni hija dik stabbilita mill-Kummissjoni lill-Istati Membru sabiex itemm in-nuqqasijiet ta’ twettiq ta’ obbligi indikati fl-opinjoni motivata. Bħalma ġie mfakkar iktar ’il fuq, din id-data kienet it-18 ta’ Diċembru 2006.
54. Barra minn hekk, il-fatt li f’dawn il-konklużjonijiet tqies li n-nutar Portugiż jaqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika, ma jfissirx li ssolviet il-kwistjoni dwar il-portata tal-Artikolu 43 KE u tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE fir-rigward tal-attività nutarili fil-Portugall. Bħalma sostnejt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawżi C-47/08, C-50/08, C-51/08, C-53/08, C-54/08 u C-61/08, iċċitati iktar ’il fuq, il-fatt li wieħed jiddikjara li attività taqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika jimplika t-twettiq ta’ test ta’ proporzjonalità fid-dawl tal-Artikolu 43 u l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 45 KE. Issa, il-fatt li l-Kummissjoni illimitat ruħha, f’din il-kawża, għal preżentata ta’ talba dwar id-Direttiva 2005/36 jeskludi li l-kawża tiġi analizzata fuq il-bażi tal-kriterju indikat.
55. Għaldaqstant ir-rikors għandu jiġi miċħud.
VI – Spejjeż
56. Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Peress li l‑Kummissjoni tilfet, hemm lok li tiġi kkundannata għall-ispejjeż, skont it-talbiet tar-Repubblika Portugiża f’dan is-sens.
57. Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 69(4) tar-Regoli tal-Proċedura, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika Slovakka, ir-Repubblika tas-Slovenja, ir-Repubblika Ċeka u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq, li intervenew f’din il-kawża, għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom.
VII – Konklużjoni
58. Għar-raġunijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li:
1) tiċħad ir-rikors;
2) tikkundanna lill-Kummissjoni Ewropea għall-ispejjeż;
3) ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika Slovakka, ir-Repubblika tas-Slovenja, ir-Repubblika Ċeka u r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta’ Fuq għandhom ibatu l-ispejjeż tagħhom.
(1) .
(2)  –	Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-7 ta’ Settembru 2005 (ĠU L 255, p. 2).
(3)  –	Huwa tajjeb li hawnhekk jiġi indikat li, għalkemm in-notarjat taħt id-dritt ċivili, li huwa s-suġġett ta’ dawn ir-rikorsi, għadu t-tip ta’ professjoni l-iktar mifrux fl-Ewropa, madankollu, fi ħdan l-Unjoni Ewropea huwa jeżisti flimkien ma’ tipi oħra, tipi li l-inklużjoni tagħhom fil-qasam ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 45(1) KE ma tqajjem l-ebda kwistjoni, kemm għax in-nutar huwa għalkollox inkluż fl-amministrazzjoni pubblika u kemm għax l-intervent tiegħu ma għandux l-awtorità li tikkaratterizza l-awtentikazzjoni fis-sens li dawn il-konklużjonijiet jagħtu lil dan il-kunċett. Fl-aħħar nett, id-diversità tas-sitwazzjoni fl-Ewropa f’dawn l-aħħar snin żdiedet mat-tneħħija tal-kundizzjoni taċ-ċittadinanza f’ċerti Stati li żammew in-notarjat taħt id-dritt ċivili (l-Italja, Spanja).
(4)  –	Direttiva tal-Kunsill tal-21 ta’ Diċembru 1988 (ĠU 1989, L 19, p. 16).
(5)  –	Digriet tal-11 ta’ Lulju 1995, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-266/94, Ġabra p. I-1975, punti 17 u 18).
(6)  –	Ara, fost oħrajn, is-sentenzi tad-9 ta’ Novembru 1999, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑365/97, Ġabra p. I‑7773, punt 36), u tal-5 ta’ Ġunju 2003, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C‑145/01, Ġabra p. I‑5581, punt 17).
(7)  –	Ara, fost l-iktar kawżi reċenti, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-12 ta’ Settembru 2006, Cadbury Schweppes u Cadbury Schweppes Overseas (C-196/04, Ġabra p. I-7995, punt 61 et seq .), u tat-3 ta’ Ottubru 2006, Fidium Finanz (C-452/04, Ġabra p. I‑9521, punt 46). Rigward il-prinċipju u r-rwol tiegħu fid-determinazzjoni tal-ambitu tal-libertajiet fundamentali, ara T. Tridimas,
The General Principles of EU Law, it-2 edizzjoni, Oxford University Press, Oxford 2006, p. 193 et seq ; D.-U Galetta_. Principio di proporzionalità e sindacato giurisdizionale nel diritto amministrativo, Giuffrè Editore, Milan, 1998, p. 103 et seq .
(8)
–	Ara, fost oħrajn, is-sentenzi tal-21 ta’ Ġunju 1974, Reyners (2/74, Ġabra p. 631); tal-5 ta’ Diċembru 1989, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-3/88, Ġabra p. 4035); tad-29 ta’ Ottubru 1998, Il-Kummissjoni vs Spanja (C-114/97, Ġabra p. I-6717); tad-9 ta’ Marzu 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C-355/98, Ġabra p. I-1221); tal-31 ta’ Mejju 2001, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-283/99, Ġabra p. I-4363); tat-13 ta’ Diċembru 2007, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-465/05, Ġabra p. I-11091), u tat-22 ta’ Ottubru 2009, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C-438/08, Ġabra p. I-10219).
(9)  –	Il-verżjonjiet lingwistiċi differenti tal-artikolu msemmi jużaw, bla ma jagħmlu distinzjoni, żewġ termini differenti li, minn perspettiva teoretika, jistgħu jimplikaw ċerti differenzi sottili ta’ tifsir, jiġifieri t-termini ta’ “awtorità pubblika” u ta’ “setgħa pubblika”. Għaldaqstant, pereżempju, wieħed għandu jifhem “awtorità” fil-verżjoni Franċiża (“l’exercice de l’autorité publique”), f’dik Ingliża (“the exercise of official authority”), f’dik Portugiża (“exercício da autoridade pública”), f’dik Rumena (“exercitării autorității publice”) u f’dik Maltija (“l-eżerċizzju tal-awtorità pubblika”), filwaqt li l-espressjoni “setgħa pubblika” tidher fil-verżjoni Spanjola (“ejercicio del poder público”), f’dik Ġermaniża (“Ausübung öffentlicher Gewalt”), f’dik Taljana (“esercizio dei pubblici poteri”) u f’dik Żvediża (“utövandet av offentlig makt”).
(10)  –	Għalkemm id-definizzjoni tal-kunċett għandha fl-aħħar mill-aħħar toħroġ mid-dritt tal-Unjoni, xorta jibqa’ l-fatt li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kapaċità tagħha ta’ interpretu suprem tad-dritt tal-Unjoni, tfassal id-definizzjoni tagħha billi tibda dejjem mid-diversi definizzjonijiet nazzjonali tal-kategorija inkwistjoni. Ara, fost ħafna oħrajn, M. Schlag, Art. 45, EU-Kommentar, it-tieni edizzjoni, Nomos, Baden-baden, 2009.
(11)  –	Ara, f’biblijografija vasta, A. Passerin d’Entrèves,
La dottrina dello Stato, Giappichelli, Turin, 1962.
(12)  –	Ovvjament, ma aħniex se nittrattaw il-każ tas-saħħa monopolizzata minn Stat ieħor, saħħa li teżisti flimkien ma’ dik tal-ewwel Stat fl-osservanza tal-oqsma rispettivi tas-sovranità delimitati mid-dritt internazzjonali.
(13)  –	Fir-rigward tal-idea tas-sistema legali bħala suċċessjoni ta’ atti marbuta ma’ regola ewlenija pożittiva, espressjoni tas-setgħa sovrana, ara b’mod partikolari H. Kelsen,
Reine Rechtslehre, it-tieni edizzjoni, Deuticke, Vjenna, 1960.
(14)  –	Għaldaqstant, il-kwistjoni ta’ jekk attività partikolari taqax fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika jew le ma teħtieġx li jkun hemm rabta ma’ waħda mit-tliet setgħat u/jew funzjonijiet tal-Istat, jiġifieri s-setgħa leġiżlattiva, is-setgħa eżekuttiva jew is-setgħa ġudizzjarja, b’mod partikolari ma’ din tal-aħħar, kif wieħed seta’ jikkonstata fid-dawl tal-argumenti kontradittorji skambjati matul din il-proċedura.
(15)  –	A. Merkl,
Die Lehre von der Rechtskraft, Deuticke, Leipzig, 1923.
(16)
–		Ara s-sentenza Reyners, iċċitata iktar ’il fuq.