62023CC0414
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 12ης Δεκεμβρίου 2024 (
1
)
Υπόθεση C‑414/23
Metsä Fibre Oy,
παρισταμένης της:
Energiavirasto
[αίτηση του Helsingin hallinto-oikeus(διοικητικού πρωτοδικείου Ελσίνκι, Φινλανδία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου – Ενωσιακό μητρώο – Κανονισμός (ΕΕ) 389/2013 – Καταχώριση στο ενωσιακό μητρώο των επιστρεφόμενων δικαιωμάτων – Επιστροφή δυνάμει διάταξης που στη συνέχεια κηρύχθηκε ανίσχυρη από το Δικαστήριο – Αδυναμία ανάκτησης των ήδη παραδοθέντων δικαιωμάτων εκπομπής»
1.
Σύμφωνα με την οδηγία 2003/87/ΕΚ (
2
), στις επιχειρήσεις που εκμεταλλεύονται συγκεκριμένες εγκαταστάσεις κατανέμονται δικαιώματα εκπομπής αερίων θερμοκηπίου (
3
). Καθεμία από τις επιχειρήσεις αυτές υποχρεούται να παραδίδει ετησίως, προς ακύρωση, αριθμό τέτοιων δικαιωμάτων ίσο με τις συνολικές εκπομπές αερίων που, κατά τη διάρκεια του προηγούμενου ημερολογιακού έτους, έχουν απελευθερωθεί στην ατμόσφαιρα από πηγές της εγκατάστασής της.
2.
Κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας 2003/87 και με σκοπό τη συμπλήρωσή της, η Επιτροπή εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΕ) 601/2012 (
4
). Ο κανονισμός αυτός προέβλεπε ότι η υποχρέωση παράδοσης περιελάμβανε τα δικαιώματα για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) που προέρχονταν από εγκατάσταση καύσης ασβεστολίθου, ακόμη και αν το CO2 είχε μεταφερθεί σε άλλη εγκατάσταση για την παραγωγή ιζήματος ανθρακικού ασβεστίου (CCP).
3.
Κατά την περίοδο 2013 έως 2017, μια επιχείρηση που εδρεύει στη Φινλανδία (
5
) και εκμεταλλεύεται εγκατάσταση στην οποία είχαν κατανεμηθεί δικαιώματα εκπομπής υπήχθη στο σύστημα που είχε θεσπίσει η οδηγία 2003/87 και είχε συμπληρώσει ο κανονισμός 601/2012. Κατ’ εφαρμογήν του συστήματος αυτού, συμπεριέλαβε στα ετησίως παραδιδόμενα προς ακύρωση δικαιώματα εκπομπής και τα δικαιώματα που αντιστοιχούσαν στις εκπομπές που προέρχονταν από την εγκατάσταση εκείνη.
4.
Το 2017 το Δικαστήριο (
6
) έκρινε ότι «οι διατάξεις του άρθρου 49, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 601/2012 και του σημείου 10, B, του παραρτήματος IV του ίδιου κανονισμού είναι ανίσχυρες, στον βαθμό που συμπεριλαμβάνουν συστηματικά στις εκπομπές μιας εγκαταστάσεως καύσεως ασβεστόλιθου το CO2 που μεταφέρεται σε άλλη εγκατάσταση ενόψει της παραγωγής CCP, είτε το εν λόγω CO2 απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα είτε όχι».
5.
Η διαφορά στην οποία ανάγεται η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά ακριβώς τις συνέπειες που απορρέουν από την κήρυξη των εν λόγω διατάξεων ως ανίσχυρων.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
1. Η οδηγία 2003/87
6.
Το άρθρο 2 («Πεδίο εφαρμογής») της οδηγίας ορίζει ότι αυτή εφαρμόζεται στις εκπομπές από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι και στα αέρια θερμοκηπίου που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ.
7.
Το άρθρο 12 («Μεταβίβαση, επιστροφή και ακύρωση δικαιωμάτων»), παράγραφος 3, έχει ως εξής:
«Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, το αργότερο στις 30 Απριλίου κάθε έτους, ο φορέας εκμετάλλευσης κάθε εγκατάστασης να παραδίδει αριθμό δικαιωμάτων […] που αντιστοιχεί στις συνολικές εκπομπές από την εν λόγω εγκατάσταση κατά τη διάρκεια του προηγούμενου ημερολογιακού έτους, όπως έχουν πιστοποιηθεί σύμφωνα με το άρθρο 15 και στη συνέχεια τα εν λόγω δικαιώματα να ακυρώνονται».
8.
Κατά το άρθρο 19 («Μητρώα»):
«1.   Τα δικαιώματα που εκχωρούνται από την 1η Ιανουαρίου 2012 και μετά τηρούνται στο μητρώο της Κοινότητας για την εκτέλεση των διαδικασιών που σχετίζονται με τη διατήρηση των λογαριασμών που έχουν ανοιχθεί στα κράτη μέλη και με την κατανομή, επιστροφή και ακύρωση δικαιωμάτων, σύμφωνα με τον κανονισμό που αναφέρει η παράγραφος 3.
[…]
3.   Για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, η Επιτροπή εκδίδει κανονισμό σχετικά με ένα τυποποιημένο και ασφαλές σύστημα μητρώων υπό τη μορφή τυποποιημένων ηλεκτρονικών βάσεων δεδομένων, οι οποίες περιέχουν κοινά στοιχεία για την παρακολούθηση των εκχωρήσεων, κατοχών, μεταβιβάσεων και ακυρώσεων δικαιωμάτων, ώστε να διασφαλίζεται η πρόσβαση του κοινού και η εμπιστευτικότητα, όπως ενδείκνυται, και να μην γίνονται μεταβιβάσεις ασυμβίβαστες προς τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το πρωτόκολλο του Κιότο. […]
[…]»
2. Ο κανονισμός (ΕΕ) 389/2013 (
7
)
9.
Η αιτιολογική σκέψη 8 διαλαμβάνει τα εξής:
«Δεδομένου ότι τα δικαιώματα εκπομπής και οι μονάδες Κιότο υφίστανται μόνο υπό άυλη μορφή και είναι ανταλλάξιμα, ο τίτλος κυριότητας δικαιώματος εκπομπής ή μονάδας Κιότο πρέπει να καθορίζεται από την ύπαρξή τους στον λογαριασμό του ενωσιακού μητρώου στον οποίο διατηρούνται. Επιπλέον, για να μειωθούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με την αναστροφή συναλλαγών που έχουν εγγραφεί σε μητρώο και τη συνεπαγόμενη διαταραχή που ενδέχεται να προκαλέσει στο σύστημα και στην αγορά η εν λόγω αναστροφή, είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι τα δικαιώματα εκπομπής και οι μονάδες Κιότο είναι πλήρως ανταλλάξιμα. Ειδικότερα, οι συναλλαγές δεν είναι δυνατόν να αναστραφούν, να ανακληθούν ή να ματαιωθούν, εκτός από τις προβλεπόμενες περιπτώσεις στους κανόνες του μητρώου, μετά το χρονικό σημείο που καθορίζεται στους εν λόγω κανόνες. Ο κάτοχος λογαριασμού ή τρίτος δεν θα πρέπει να κωλύεται βάσει καμίας διάταξης του παρόντος κανονισμού να ασκεί κάθε κατά νόμο δικαίωμα ή να προβάλλει αξίωση προς ανάκτηση ή επιστροφή, που απορρέει από την υποκείμενη δικαιοπραξία, σε σχέση με συναλλαγή που έχει εγγραφεί σε σύστημα, όπως σε περίπτωση απάτης ή τεχνικού σφάλματος, εφόσον αυτό δεν έχει ως συνέπεια την αναστροφή, ανάκληση ή ματαίωση της συναλλαγής. Επιπλέον, θα πρέπει να προστατεύεται η απόκτηση δικαιώματος εκπομπής ή μονάδας Κιότο καλή τη πίστει».
10.
Το άρθρο 40 («Φύση των δικαιωμάτων και οριστικοποίηση των συναλλαγών») προβλέπει τα ακόλουθα:
«1.   Το δικαίωμα εκπομπής ή η μονάδα Κιότο αποτελεί ανταλλάξιμο, άυλο μέσο, διαπραγματεύσιμο στην αγορά.
2.   Η άυλη φύση των δικαιωμάτων εκπομπής και των μονάδων Κιότο συνεπάγεται ότι η εγγραφή στο μητρώο της Ένωσης αποτελεί εκ πρώτης όψεως και επαρκή απόδειξη τίτλου του εν λόγω δικαιώματος εκπομπής ή μονάδας Κιότο, καθώς και για κάθε άλλο ζήτημα που επιβάλλεται ή επιτρέπεται από τον παρόντα κανονισμό να καταγραφεί στο μητρώο.
3.   Το ανταλλάξιμο των δικαιωμάτων εκπομπής και των μονάδων Κιότο συνεπάγεται ότι κάθε υποχρέωση ανάκτησης ή επιστροφής που ενδέχεται να προκύψει βάσει του εθνικού δικαίου όσον αφορά δικαίωμα εκπομπής ή μονάδα Κιότο εφαρμόζεται στο δικαίωμα ή στη μονάδα Κιότο μόνο σε είδος.
Με την επιφύλαξη του άρθρου 70 και της διαδικασίας αντιπαραβολής που προβλέπεται στο άρθρο 103, η συναλλαγή θεωρείται οριστική και αμετάκλητη μόλις ολοκληρωθεί δυνάμει του άρθρου 104. Με την επιφύλαξη κάθε διάταξης ή διορθωτικού μέτρου βάσει του εθνικού δικαίου που ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα απαίτηση ή εντολή για την εκτέλεση νέας συναλλαγής στο ενωσιακό μητρώο, συναλλαγή που έχει καταστεί οριστική και αμετάκλητη βάσει του παρόντος κανονισμού δεν ματαιώνεται στο μητρώο βάσει νομοθετικών ή κανονιστικών διατάξεων, κανόνων ή πρακτικών σχετικά με την ακύρωση συμβάσεων ή άλλων δικαιοπραξιών.
Ο κάτοχος λογαριασμού ή τρίτος δεν κωλύεται να ασκήσει κάθε έννομο δικαίωμα ή να προβάλει αξίωση προς ανάκτηση, επιστροφή ή αποζημίωση, που απορρέει από την υποκείμενη δικαιοπραξία, σε σχέση με συναλλαγή που έχει καταστεί οριστική στο ενωσιακό μητρώο, για παράδειγμα σε περίπτωση απάτης ή τεχνικού σφάλματος, εφόσον αυτό δεν έχει ως συνέπεια την αναστροφή, ανάκληση ή ματαίωση της συναλλαγής στο ενωσιακό μητρώο.
4.   Ο αγοραστής και κάτοχος δικαιώματος εκπομπής ή μονάδας Κιότο που ενεργεί καλή τη πίστει αποκτά τίτλο δικαιώματος εκπομπής ή μονάδας Κιότο απαλλαγμένο από οποιοδήποτε ελάττωμα βαρύνει τον τίτλο του μεταβιβάζοντος».
11.
Το άρθρο 70 («Αναστροφή οριστικοποιημένων διαδικασιών που οφείλονται σε πλάνη») προβλέπει τα εξής:
«1.   Εάν κάτοχος λογαριασμού ή εθνικός διαχειριστής που ενεργεί εξ ονόματος του κατόχου λογαριασμού κινήσει, ακούσια ή εκ πλάνης, μια από τις συναλλαγές της παραγράφου 2, ο κάτοχος λογαριασμού μπορεί να προτείνει στον διαχειριστή του λογαριασμού του, με γραπτό αίτημα, την αναστροφή της ολοκληρωθείσας συναλλαγής. Το σχετικό αίτημα είναι δεόντως υπογεγραμμένο από τον ή τους αντιπροσώπους του κατόχου του λογαριασμού οι οποίοι είναι εξουσιοδοτημένοι να κινούν τον τύπο συναλλαγής που πρόκειται να αναστραφεί και ταχυδρομείται εντός πέντε εργάσιμων ημερών από την οριστικοποίηση της διαδικασίας. Το εν λόγω αίτημα περιέχει δήλωση στην οποία αναφέρεται ότι η συναλλαγή κινήθηκε εκ πλάνης ή ακούσια.
2.   Οι κάτοχοι λογαριασμού μπορούν να προτείνουν την αναστροφή των ακόλουθων συναλλαγών:
α)
παράδοση δικαιωμάτων·
β)
διαγραφή δικαιωμάτων·
γ)
ανταλλαγή διεθνών πιστωτικών μορίων.
3.   Εάν ο διαχειριστής του λογαριασμού διαπιστώσει ότι το αίτημα πληροί τις προϋποθέσεις της παραγράφου 1 και συμφωνεί με αυτό, μπορεί να προτείνει την αναστροφή της συναλλαγής στο ενωσιακό μητρώο.
4.   Εάν εθνικός διαχειριστής κίνησε ακούσια ή εκ πλάνης μια από τις συναλλαγές της παραγράφου 5, μπορεί να προτείνει στον κεντρικό διαχειριστή, με γραπτό αίτημα, την αναστροφή της ολοκληρωθείσας συναλλαγής. Το σχετικό αίτημα περιέχει δήλωση στην οποία αναφέρεται ότι η συναλλαγή κινήθηκε εκ πλάνης ή ακούσια.
5.   Οι εθνικοί διαχειριστές μπορούν να προτείνουν την αναστροφή των ακόλουθων συναλλαγών:
α)
κατανομή γενικών δικαιωμάτων·
β)
κατανομή δικαιωμάτων του κλάδου των αερομεταφορών.
6.   Ο κεντρικός διαχειριστής εξασφαλίζει ότι το ενωσιακό μητρώο αποδέχεται την πρόταση αναστροφής που έχει υποβληθεί δυνάμει των παραγράφων 1 και 4, δεσμεύει τις μονάδες που πρόκειται να μεταφερθούν με την αναστροφή και διαβιβάζει την πρόταση στον κεντρικό διαχειριστή, εφόσον συντρέχουν όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)
η συναλλαγή παράδοσης ή διαγραφής δικαιωμάτων που πρόκειται να αναστραφεί ολοκληρώθηκε εντός μέγιστου διαστήματος 30 εργάσιμων ημερών πριν από την πρόταση του διαχειριστή του λογαριασμού σύμφωνα με την παράγραφο 3·
β)
η αναστροφή δεν συνεπάγεται μη συμμόρφωση φορέα εκμετάλλευσης για προγενέστερο έτος·
γ)
ο λογαριασμός προορισμού της συναλλαγής που πρόκειται να αναστραφεί εξακολουθεί να περιέχει την ποσότητα μονάδων του τύπου που αφορούσε η προς αναστροφή συναλλαγή·
δ)
η κατανομή γενικών δικαιωμάτων που πρόκειται να αναστραφεί εκτελέστηκε μετά την ημερομηνία λήξης της άδειας της εγκατάστασης.
7.   Ο κεντρικός διαχειριστής εξασφαλίζει ότι το ενωσιακό μητρώο ολοκληρώνει την αναστροφή με μονάδες του ίδιου τύπου οι οποίες περιέχονται στον λογαριασμό προορισμού της αναστρεφόμενης συναλλαγής».
Β.
Το εθνικό δίκαιο. Ο νόμος περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (
8
)
12.
Σύμφωνα με το άρθρο 46, παράγραφος 1, του νόμου περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, η αρμόδια αρχή ελέγχου της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ενεργεί ως διαχειριστής υπεύθυνος για την εθνική λειτουργία του μητρώου που αναφέρεται στο άρθρο 19 της οδηγίας 2003/87, προς επακριβή καταγραφή της ετήσιας εγγραφής, της κατοχής, της μεταβίβασης και της ακύρωσης δικαιωμάτων εκπομπών. Σύμφωνα με την παράγραφο 3 του εν λόγω άρθρου, αναφορικά με τη σύσταση και την τήρηση του μητρώου, καθώς και με θέματα που άπτονται των λειτουργιών του μητρώου, ακολουθείται ο κανονισμός 389/2013.
13.
Σύμφωνα με το άρθρο 48 του ίδιου νόμου, η ετήσια καταγραφή των δικαιωμάτων εκπομπής, καθώς και η κατοχή, η μεταβίβαση και η ακύρωση των δικαιωμάτων αυτών και μονάδων έργου, όπως επίσης το δικαίωμα του κοινού να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες που περιέχονται στο μητρώο και η τήρηση του απορρήτου των πληροφοριών αυτών, διέπονται από τον κανονισμό 389/2013.
II. Τα πραγματικά περιστατικά, η ένδικη διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα
14.
Κατά την περίοδο 2013‑2017 η Metsä Fibre παρέδωσε, προς ακύρωση, τα δικαιώματα εκπομπής που της είχαν κατανεμηθεί για την εγκατάστασή της Äänekoski.
15.
Στις 26 Απριλίου 2022 η Energiavirasto (ρυθμιστική αρχή ενέργειας, Φινλανδία, στο εξής: ρυθμιστική αρχή) διόρθωσε τα συνολικά επίπεδα εκπομπών CO2 της εγκατάστασης Äänekoski για τα έτη 2013 έως 2017.
16.
Η ρυθμιστική αρχή προέβη σε επανεκτίμηση διότι διαπίστωσε ότι, κατόπιν της απόφασης Schaefer Kalk, οι ετήσιες εκπομπές που είχαν δηλωθεί σε σχέση με την εγκατάσταση Äänekoski για την περίοδο εκείνη ήταν υψηλότερες από τις οφειλόμενες και, ως εκ τούτου, δεν ήταν σύμφωνες με τον κανονισμό 601/2012. Συνακόλουθα, η ρυθμιστική αρχή διόρθωσε τα επίπεδα εκπομπών προς τα κάτω, με αποτέλεσμα ο λογαριασμός συμμόρφωσης της εγκατάστασης Äänekoski να έχει θετικό αποτέλεσμα (
9
).
17.
Ωστόσο, η ρυθμιστική αρχή διαπίστωσε ότι δεν ήταν δυνατόν να επιστραφεί στον λογαριασμό της εγκατάστασης ποσότητα ίση με τα πλεονάζοντα δικαιώματα που είχε παραδώσει η Metsä Fibre. Η ρυθμιστική αρχή υποστήριξε ότι δεν μπορούσε να το πράξει λόγω των προθεσμιών που προβλέπονται στο άρθρο 70 του κανονισμού 389/2013 και στις αποφάσεις 280/2004/ΕΚ (
10
) και 406/2009/ΕΚ (
11
) για την αναστροφή συναλλαγής στο μητρώο που πραγματοποιήθηκε εσφαλμένα.
18.
Κατά τη ρυθμιστική αρχή, ο κανονισμός 389/2013 δεν περιέχει πρόβλεψη για την περίπτωση κατά την οποία η παράδοση δικαιωμάτων είχε στηριχθεί σε διατάξεις που εκ των υστέρων κρίθηκαν ανίσχυρες. Ο εν λόγω κανονισμός δεν προβλέπει ούτε δυνατότητα μεταφοράς της θετικής κατάστασης συμμόρφωσης του λογαριασμού συμμόρφωσης μιας εγκατάστασης στον λογαριασμό άλλης εγκατάστασης της Metsä Fibre.
19.
Η Metsä Fibre άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της απόφασης της ρυθμιστικής αρχής ενώπιον του Helsingin hallinto-oikeus (διοικητικού πρωτοδικείου Ελσίνκι, Φινλανδία). Με την προσφυγή αυτή:
–
βάλλει κατά του γεγονότος ότι η διόρθωση των εκπομπών της εγκατάστασης για την περίοδο 2013 έως 2017 περιορίστηκε στο ενδεικτικό υπόλοιπο της κατάστασης συμμόρφωσης της εγκατάστασης αυτής στο ενωσιακό μητρώο, χωρίς η ρυθμιστική αρχή να επιστρέψει στον λογαριασμό της ίδιας αυτής εγκατάστασης το σύνολο των δικαιωμάτων που αφορούσε η διόρθωση·
–
ζητεί να ακυρωθεί η απόφαση της ρυθμιστικής αρχής προκειμένου η Metsä Fibre «να ανακτήσει στον λογαριασμό της εγκατάστασης Äänekoski τα δικαιώματα που παραδόθηκαν εσφαλμένα και να μπορεί τα διαθέσει ελεύθερα» (
12
).
20.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα μετά από αίτημα της Metsä Fibre και της ρυθμιστικής αρχής:
«1)
Είναι ανίσχυρες οι διατάξεις των άρθρων 70 και 40 του κανονισμού [389/2013], οι οποίες αφορούν τις προθεσμίες για την αναστροφή συναλλαγών καθώς και τον οριστικό και αμετάκλητο χαρακτήρα των συναλλαγών, λαμβανομένου υπόψη του δικαιώματος ιδιοκτησίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των λοιπών δικαιωμάτων που προστατεύονται από τον Χάρτη, στο μέτρο που οι εν λόγω διατάξεις εμποδίζουν την ανάκτηση δικαιωμάτων από τη Metsä Fibre σε περίπτωση που η παράδοση πλεονάζοντων δικαιωμάτων στο ενωσιακό μητρώο στηρίχθηκε στην εφαρμογή των διατάξεων οι οποίες κρίθηκαν ανίσχυρες με την απόφαση Schaefer Kalk και η εταιρία δεν μπορεί να επικαλεστεί την θετική κατάσταση του λογαριασμού συμμόρφωσης λόγω του σημερινού χαμηλού επιπέδου εκπομπών της εγκατάστασης Äänekoski;
2)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα: έχουν εν τέλει εφαρμογή οι διατάξεις των άρθρων 70 και 40 του κανονισμού [389/2013] σε περίπτωση κατά την οποία η παράδοση πλεονάζοντων δικαιωμάτων στο ενωσιακό μητρώο στηρίχθηκε στην εφαρμογή διατάξεων που κρίθηκαν ανίσχυρες με την απόφαση Schaefer Kalk και όχι σε συναλλαγή που κινήθηκε, ακούσια ή εκ πλάνης, από τον κάτοχο λογαριασμού ή από εθνικό διαχειριστή που ενεργεί εξ ονόματος του κατόχου λογαριασμού;
3)
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα και καταφατικής απάντησης στο δεύτερο ερώτημα: υφίσταται άλλη δυνατότητα, βάσει του δικαίου της Ένωσης, προκειμένου η Metsä Fibre να βρεθεί στη θέση που θα βρισκόταν, αναφορικά με τη χρησιμοποίηση των δικαιωμάτων, εάν δεν είχαν υπάρξει οι διατάξεις οι οποίες κρίθηκαν ανίσχυρες με την απόφαση Schaefer Kalk και η εταιρία δεν είχε παραδώσει, εξ αυτού του λόγου, πλεονάζοντα δικαιώματα;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
21.
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Ιουλίου 2023.
22.
Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Metsä Fibre, η ρυθμιστική αρχή, η Φινλανδική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Άπασες παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 17ης Οκτωβρίου 2024.
IV. Ανάλυση
Α.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
23.
Καθοριστικό στοιχείο στην υπό κρίση υπόθεση είναι το γεγονός ότι με την απόφαση Schaefer Kalk κρίθηκαν ανίσχυρες πλείονες διατάξεις του κανονισμού 601/2012 που, κατά το παρελθόν, είχαν εφαρμοσθεί στη Metsä Fibre ως φορέα εκμετάλλευσης της εγκατάστασης Äänekoski.
24.
Όπως προεκτέθηκε, κατά την περίοδο 2013-2017 η Metsä Fibre παρέδωσε, προς ακύρωση, περισσότερα δικαιώματα εκπομπής από τα οφειλόμενα, νοουμένων ως «οφειλόμενων» εκείνων που προκύπτουν από το ανίσχυρο που διαπιστώθηκε με την απόφαση Schaefer Kalk.
25.
Το 2022 η ρυθμιστική αρχή, αφού διαπίστωσε το γεγονός αυτό (για το οποίο δεν έφερε ευθύνη η επιχείρηση, δεδομένου ότι αυτή απλώς είχε τηρήσει κατά γράμμα τον κανονισμό 601/2012 προτού αυτός κηρυχθεί εν μέρει ανίσχυρος), διόρθωσε προς τα κάτω τις αριθμητικές τιμές σχετικά με τις εκπομπές CO2 της εγκατάστασης Äänekoski. Σύμφωνα με τον νέο υπολογισμό, η Metsä Fibre, φορέας εκμετάλλευσης της εγκατάστασης αυτής, είχε παραδώσει προς ακύρωση στο ενωσιακό μητρώο πλεονάζοντα αριθμό δικαιωμάτων εκπομπής.
26.
Ωστόσο, η ρυθμιστική αρχή έκρινε ότι δεν ήταν δυνατή η ανάκτηση από τη Metsä Fibre των δικαιωμάτων εκπομπής που είχε παραδώσει καθ’ υπέρβαση. Διαπίστωσε ότι είχαν παρέλθει οι προβλεπόμενες από τον κανονισμό 389/2013 προθεσμίες για την αναστροφή συναλλαγής που είχε εσφαλμένως καταχωριστεί στο μητρώο.
27.
Σύμφωνα με τη ρυθμιστική αρχή, η Metsä Fibre θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να ανακτήσει τα πλεονάζοντα δικαιώματα με δύο τρόπους: είτε μέσω της αναστροφής της (αρχικής) συναλλαγής παράδοσης των δικαιωμάτων εκπομπής είτε μέσω της χρησιμοποίησης στο μέλλον των πλεοναζόντων δικαιωμάτων.
28.
Εντούτοις, η ρυθμιστική αρχή θεωρεί ότι καμία από αυτές τις λύσεις δεν είναι εφικτή:
–
η πρώτη λύση προσκρούει στο άρθρο 70 του κανονισμού 389/2013, το οποίο προβλέπει μόνο τη δυνατότητα αναστροφής, εντός πέντε εργάσιμων ημερών, των συναλλαγών που πραγματοποιήθηκαν ακούσια ή εκ πλάνης. Σύμφωνα με το άρθρο 40 του κανονισμού, οι συναλλαγές είναι οριστικές και αμετάκλητες (
13
)·
–
η δεύτερη λύση θα ήταν πρακτικώς ανέφικτη, καθώς η εγκατάσταση Äänekoski θα χρειαζόταν, με το σημερινό επίπεδο των ετήσιων εκπομπών της, έξι έως επτά χιλιάδες χρόνια για να χρησιμοποιήσει τα πλεονάζοντα δικαιώματα εκπομπής (
14
). Επιπλέον, ο κανονισμός 389/2013 δεν προβλέπει μεταφορά της κατάστασης των πλεοναζόντων δικαιωμάτων από μια εγκατάσταση στον λογαριασμό άλλης εγκατάστασης (
15
).
29.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί: α) αν οι διατάξεις των άρθρων 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 είναι ανίσχυρες, β) σε περίπτωση που οι διατάξεις αυτές είναι ισχυρές, αν εφαρμόζονται στην επίμαχη περίπτωση και γ) αν υφίσταται άλλη δυνατότητα, βάσει του δικαίου της Ένωσης, προκειμένου η Metsä Fibre να βρεθεί στη «θέση που θα βρισκόταν […] εάν δεν είχαν υπάρξει οι διατάξεις οι οποίες κρίθηκαν ανίσχυρες με την απόφαση Schaefer Kalk και η εταιρία δεν είχε παραδώσει, εξ αυτού του λόγου, πλεονάζοντα δικαιώματα».
Β.
Επί του πρώτου και του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
30.
Φρονώ ότι το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα μπορούν να απαντηθούν από κοινού. Αμφότερα θέτουν το ζήτημα του κύρους του καθεστώτος προθεσμιών που προβλέπει ο κανονισμός 389/2013 και της εφαρμογής του καθεστώτος αυτού στην υπό κρίση υπόθεση.
31.
Όλοι σχεδόν οι διάδικοι συμφωνούν ότι ο κανονισμός 389/2013 δεν παρείχε στη Metsä Fibre τη δυνατότητα να ανακτήσει, στον λογαριασμό της εγκατάστασης Äänekoski, τα δικαιώματα εκπομπής που είχε παραδώσει καθ’ υπέρβαση κατά τα έτη 2013 έως 2017, τα οποία, ως εκ τούτου, ακυρώθηκαν (
16
).
32.
Κατά την κρίση του αιτούντος δικαστηρίου, η απουσία τέτοιας δυνατότητας εμποδίζει την εφαρμογή της απόφασης Schaefer Kalk. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να συνιστά λόγο ακυρότητας των διατάξεων του κανονισμού 389/2013 σχετικά με τις προθεσμίες, στον βαθμό που οι διατάξεις αυτές δεν επιτρέπουν την άρση των συνεπειών που προκλήθηκαν από τις ακυρωθείσες με την εν λόγω απόφαση διατάξεις.
33.
Η Φινλανδική Κυβέρνηση πρότεινε μια εναλλακτική λύση. Κατά την άποψή της, το άρθρο 40 του κανονισμού 389/2013 δεν θα έπρεπε να αποτελεί εμπόδιο για να γίνει δεκτό το αίτημα της Metsä Fibre (
17
), δηλαδή να επιτραπεί η επιστροφή των δικαιωμάτων εκπομπής στο ενεργητικό της επιχείρησης μέσω του λογαριασμού της εγκατάστασής της. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα επιτυγχανόταν ο σκοπός του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής (που συνίσταται στην παροχή κινήτρων στους φορείς εκμετάλλευσης για μείωση των εκπομπών τους).
34.
Εκτιμώ, ωστόσο, ότι μια τέτοια εναλλακτική λύση δεν είναι εφικτή. Από τα άρθρα 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 προκύπτει ότι οι συναλλαγές που δεν έχουν αναστραφεί για συγκεκριμένους λόγους εντός τακτών προθεσμιών είναι αμετάκλητες. Μεταξύ των λόγων αυτών δεν συγκαταλέγεται ο επίμαχος εν προκειμένω (δηλαδή η εφαρμογή κανονιστικών διατάξεων που κρίθηκαν ανίσχυρες μετά την εφαρμογή τους).
35.
Στην πραγματικότητα, τα άρθρα 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 αντιτίθενται στην επιστροφή των επίμαχων δικαιωμάτων εκπομπής μέσω της αναστροφής της αρχικής παράδοσης (η οποία είχε ως αποτέλεσμα την ακύρωση των δικαιωμάτων αυτών) και της αντικατάστασής της από νέα ηλεκτρονική εγγραφή (
18
) στον λογαριασμό που τηρείται στο ενωσιακό μητρώο.
36.
Το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως αποφανθεί ότι «η γενική οικονομία της οδηγίας 2003/87 στηρίζεται […] στην επακριβή καταγραφή της εκχώρησης, της κατοχής, της μεταβίβασης και της ακύρωσης των δικαιωμάτων, της οποίας το πλαίσιο καθορίζεται στο άρθρο 19 της οδηγίας αυτής και επιβάλλει τη δημιουργία ενός τυποποιημένου συστήματος μητρώων μέσω χωριστού κανονισμού της Επιτροπής» (
19
).
37.
Προς τον σκοπό αυτής της «επακριβoύς καταγραφής» και προκειμένου να μειωθούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με την αναστροφή καταχωρισμένων συναλλαγών και τη συνακόλουθη διαταραχή στο σύστημα και στην αγορά, ο κανονισμός 389/2013 θέσπισε ένα πολύ αυστηρό σύστημα αναστροφής συναλλαγών. Σύμφωνα με τον κανονισμό αυτόν, διασφαλίζεται το αμετάκλητο των συναλλαγών (άρθρο 40), υπό την επιφύλαξη της αναστροφής τους λόγω ακουσίας ή εκ πλάνης κίνησής τους, εντός προθεσμίας πέντε ημερών (άρθρο 70).
38.
Όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, τα ακριβή όρια που επιβάλλουν τα άρθρα 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 της επιτρέπουν να γνωρίζει τον αριθμό των διαθέσιμων στο σύστημα δικαιωμάτων εκπομπής και να συμμορφώνεται με τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 2003/87, καθώς και να διασφαλίζει την ακρίβεια των δηλώσεων της Ένωσης στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Κιότο (
20
).
39.
Δεν θεωρώ ότι το αυστηρό αυτό νομικό καθεστώς, το οποίο προβλέπει το αμετάκλητο των συναλλαγών μετά την παρέλευση σύντομου χρονικού διαστήματος από την εγγραφή τους στο ενωσιακό μητρώο, πάσχει ακυρότητα.
40.
Εκτιμώ ότι το ζήτημα δεν πρέπει να τεθεί υπό τους όρους που προτείνει η Επιτροπή, ήτοι ότι μια τόσο μεμονωμένη και σχεδόν πρωτοφανής περίπτωση όπως η επίμαχη εν προκειμένω δεν αποτελεί επαρκή λόγο ώστε να κριθούν ανίσχυρες οι εφαρμοστέες διατάξεις. Κατά την άποψη της Επιτροπής, ο εξαιρετικός χαρακτήρας της υπό κρίση υπόθεσης δεν δικαιολογεί την κήρυξη των άρθρων 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 ως ανίσχυρων.
41.
Συμμερίζομαι, ασφαλώς, την άποψη της Επιτροπής ότι η ακύρωση των δύο αυτών διατάξεων με ισχύ έναντι όλων θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία της αγοράς και, ειδικότερα, τις δηλώσεις αναφορικά με τη δεύτερη περίοδο του πρωτοκόλλου του Κιότο (2013‑2020), οι οποίες είχαν ως καταληκτική ημερομηνία για την Ένωση την 24η Οκτωβρίου 2023 (
21
).
42.
Εντούτοις, τίθεται το ερώτημα αν τα άρθρα 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 παραβιάζουν αφ’ εαυτών το δικαίωμα ιδιοκτησίας στο οποίο αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο όταν επικαλείται το άρθρο 17 του Χάρτη για τον λόγο ότι κωλύουν την άρση των συνεπειών που προκάλεσαν οι ακυρωθείσες με την απόφαση Schaefer Kalk διατάξεις.
43.
Στο πλαίσιο της προσέγγισης αυτής θα έπρεπε να γίνει δεκτό, χάριν επιχειρηματολογίας, ότι υφίστανται πραγματικά δικαιώματα ιδιοκτησίας (
22
) επί των δικαιωμάτων εκπομπής που κατανέμονται δωρεάν, ως διαπραγματεύσιμων οικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Βάσει της παραδοχής αυτής, μια λύση διαφορετική από την ανάκτηση των εν λόγω δικαιωμάτων (ως ηλεκτρονικών εγγραφών) στον λογαριασμό της εγκατάστασης θα ήταν σύμφωνη με το άρθρο 17 του Χάρτη, εφόσον ο κάτοχος λάμβανε επαρκή αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη. Θα επανέλθω στο ζήτημα αυτό στη συνέχεια.
44.
Κατά τη γνώμη μου, τα άρθρα 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 δεν εμποδίζουν την επέλευση των εννόμων αποτελεσμάτων που απορρέουν από το διαπιστωθέν με την απόφαση Schaefer Kalk ανίσχυρο.
45.
Είναι πιθανόν, σε άλλες περιπτώσεις πλην της προκείμενης, η εφαρμογή της απόφασης Schaefer Kalk να έχει οδηγήσει, όπου αυτό ήταν εφικτό, στην επανεξέταση των εκπομπών που είχαν αρχικώς υπολογισθεί βάσει των διατάξεων οι οποίες στη συνέχεια κρίθηκαν ανίσχυρες. Εάν αυτό ισχύει, ο κανονισμός 389/2013 δεν εμποδίζει την άρση των δυσμενών συνεπειών για όσους είχαν παραδώσει δικαιώματα εκπομπής κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων που στη συνέχεια κρίθηκαν ανίσχυρες.
46.
Εξάλλου, μπορεί να υποτεθεί ότι η άρση των δυσμενών συνεπειών δεν θα πραγματοποιηθεί μέσω της αναστροφής της παράδοσης των δικαιωμάτων εκπομπής που είχαν υπολογισθεί σύμφωνα με την ακυρωθείσα νομοθεσία (
23
). Ενδεχομένως να ληφθούν άλλου είδους μέτρα όπως η κατανομή των πλεοναζόντων δικαιωμάτων στους λογαριασμούς των οικείων εγκαταστάσεων, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον (
24
).
47.
Φρονώ ότι αυτός ο τρόπος αποκατάστασης δεν είναι ασύμβατος με τη φύση και τη λειτουργία του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της Ένωσης που θεσπίσθηκε με την οδηγία 2003/87, με το πρωτόκολλο του Κιότο και με την απόφαση 406/2009. Όπως προεκτέθηκε, ένας από τους ακρογωνιαίους λίθους αυτού του συστήματος είναι ο μηχανισμός εγγραφής στο μητρώο, ο οποίος διασφαλίζει την επακριβή καταγραφή των συναλλαγών.
48.
Επομένως, ο κανονισμός 389/2013 δεν εμποδίζει, κατ’ αρχήν, την ορθή εφαρμογή της απόφασης Schaefer Kalk. Είναι δυνατή μια λύση ουσιαστικά ισοδύναμη με εκείνη που θα συνεπαγόταν την επιστροφή των πλεοναζόντων δικαιωμάτων στην εγκατάσταση.
49.
Η επιστροφή των δικαιωμάτων αυτών στους λογαριασμούς των οικείων εγκαταστάσεων, για μελλοντική χρήση, όπου αυτό είναι εφικτό, διασφαλίζει ότι οι φορείς εκμετάλλευσης των εν λόγω εγκαταστάσεων δεν υφίστανται καμία ζημία στην αγορά ανταλλαγής δικαιωμάτων εκπομπής.
50.
Απομένει να διευκρινισθεί τι συμβαίνει όταν, λόγω των ειδικών συνθηκών μιας εγκατάστασης (
25
), η επιστροφή αυτή δεν είναι εφικτή. Αυτό είναι, σε τελική ανάλυση, το πραγματικό πρόβλημα της διαφοράς. Και, όπως προεκτέθηκε, θεωρώ ότι η οικεία επιχείρηση έχει στη διάθεσή της μέσα για να λάβει επαρκή αποζημίωση για τη ζημία που υπέστη.
51.
Εν κατακλείδι, δεν βρίσκω λόγους που να στηρίζουν το ανίσχυρο των άρθρων 40 και 70 του κανονισμού 389/2013, διατάξεις που, κατά συνέπεια, πρέπει να εφαρμοσθούν στην υπό κρίση διαφορά.
Γ.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
52.
Κατόπιν της απάντησης στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, πρέπει να εξεταστεί αν, όπως διερωτάται το αιτούν δικαστήριο, υφίσταται «άλλη δυνατότητα» προκειμένου να ικανοποιηθεί η Metsä Fibre.
53.
Το αίτημα (της ρυθμιστικής αρχής) για ακύρωση των εκπομπών που δήλωσε η Metsä Fibre αναφορικά με την περίοδο 2013-2017 περιήλθε στην Επιτροπή στις 12 Φεβρουαρίου 2021. Επομένως, είχαν παρέλθει περισσότερα από τέσσερα έτη από τη δημοσίευση της απόφασης Schaefer Kalk (
26
).
54.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, όπως έχω ήδη αναφέρει:
–
ήταν αδύνατο να διορθωθεί αναδρομικά το μητρώο, διότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τη λειτουργία μιας αγοράς που βασίζεται στις επακριβείς καταγραφές της·
–
εξάλλου, δεν ήταν εφικτή η προεκτεθείσα ουσιαστικά ισοδύναμη
λύση λόγω της ιδιάζουσας κατάστασης της εγκατάστασης Äänekoski (
27
), η οποία αποτελούσε εξαιρετική περίπτωση.
55.
Ωστόσο, η ανάλυση των άρθρων 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 πρέπει να είναι σύμφωνη με τα αποτελέσματα της απόφασης Schaefer Kalk, η οποία έχει γενική ισχύ και, επομένως, εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, και στις «μεμονωμένες περιπτώσεις».
56.
Υπενθυμίζεται ότι στην επίμαχη «μεμονωμένη περίπτωση» έγινε επίκληση των διατάξεων αυτών στο πλαίσιο της (προβαλλόμενης) προσβολής του δικαιώματος ιδιοκτησίας, την οποία υπέστη εκείνος που ενήργησε καλή τη πίστει, βασιζόμενος στο κύρος των διατάξεων που στη συνέχεια κρίθηκαν ανίσχυρες από το Δικαστήριο (
28
).
57.
Σχεδόν όλοι οι διάδικοι συμφωνούν ότι οι λόγοι αναστροφής συναλλαγών που προβλέπονται στο άρθρο 70 του κανονισμού 389/2013 περιορίζονται στην ακούσια ή εκ πλάνης κίνηση των συναλλαγών, και ότι η επίκληση των λόγων αυτών πρέπει να γίνεται εντός συγκεκριμένων προθεσμιών και όχι επ’ αόριστον.
58.
Ωστόσο, η ρυθμιστική αρχή επέστησε την προσοχή στις δυνατότητες που παρέχει το άρθρο 40, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 389/2013. Η διάταξη αυτή:
–
επιτρέπει στον κάτοχο λογαριασμού να ασκήσει «κάθε έννομο δικαίωμα ή να προβάλει αξίωση προς ανάκτηση, επιστροφή ή αποζημίωση, που απορρέει από την υποκείμενη δικαιοπραξία, σε σχέση με συναλλαγή που έχει καταστεί οριστική στο ενωσιακό μητρώο, για παράδειγμα σε περίπτωση απάτης ή τεχνικού σφάλματος […]»·
–
επιβάλλει ως απαρέγκλιτη προϋπόθεση ότι η άσκηση αυτών των δικαιωμάτων ή αξιώσεων «δεν έχει ως συνέπεια την αναστροφή, ανάκληση ή ματαίωση της συναλλαγής στο ενωσιακό μητρώο».
59.
Είμαι της γνώμης ότι η εξαιρετική περίπτωση της εγκατάστασης Äänekoski μπορεί να βρει κάλυψη στη διάταξη αυτήν, η οποία καθιστά δυνατή τόσο την ικανοποίηση των συμφερόντων του φορέα εκμετάλλευσής της όσο και τη διατήρηση της εύρυθμης λειτουργίας του ενωσιακού μητρώου.
60.
Όσον αφορά το ενωσιακό μητρώο, διασφαλίζεται ότι η επίμαχη συναλλαγή δεν θα αναστραφεί, ανακληθεί ή ματαιωθεί, συνεπώς αποκλείεται οποιαδήποτε διαταραχή της λειτουργίας της αγοράς.
61.
Όσον αφορά τον κάτοχο του οικείου λογαριασμού, δύναται να ασκήσει το δικαίωμά του για αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε από συναλλαγή η οποία ναι μεν εκ των υστέρων θεωρήθηκε ότι διενεργήθηκε καθ’ υπέρβαση, πλην όμως ως οριστική και αμετάκλητη δεν μπορεί πλέον να αναστραφεί.
62.
Η διάταξη του άρθρου 40, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 389/2013 είναι αρκούντως ευρεία ώστε να γίνει δεκτή η λύση που υποστηρίζει η ρυθμιστική αρχή. Η απάτη ή το τεχνικό σφάλμα μνημονεύονται στη διάταξη ενδεικτικώς, και όχι εξαντλητικώς, ως λόγοι που μπορούν να δικαιολογήσουν την άσκηση «κάθε δικαιώματος ή αξίωσης», μεταξύ των οποίων και το δικαίωμα «αποζημίωσης».
63.
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της ρυθμιστικής αρχής, το άρθρο 40, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 389/2013 δεν περιορίζεται στα εθνικά μέσα έννομης προστασίας (τα μόνα, ωστόσο, στα οποία αναφέρεται η παράγραφος 3, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του ίδιου άρθρου), αλλά αναφέρεται, γενικώς, στα δικαιώματα και στις αξιώσεις που μπορεί να έχει ο κάτοχος λογαριασμού ή τρίτος (
29
).
64.
Επομένως, εξεταζόμενες στο σύνολό τους, οι διατάξεις του κανονισμού 389/2013 καθιστούν δυνατή την άρση των συνεπειών που προκλήθηκαν από την εφαρμογή –εσφαλμένη– των διατάξεων οι οποίες κρίθηκαν ανίσχυρες από το Δικαστήριο με την απόφαση Schaefer Kalk. Άλλοτε μέσω της χρησιμοποίησης, σε μελλοντικά οικονομικά έτη, των πλεοναζόντων δικαιωμάτων. Άλλοτε, όπως στην περίπτωση της επίμαχης εγκατάστασης, μέσω της αποκατάστασης της οικονομικής ζημίας.
65.
Εν κατακλείδι, οι διατάξεις του κανονισμού 389/2013 δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκην, σε περίπτωση όπως η επίμαχη εν προκειμένω, την απώλεια των δικαιωμάτων και των οικονομικών συμφερόντων που σχετίζονται με την αγορά των δικαιωμάτων εκπομπής.
66.
Ειδικότερα, αν γίνει δεκτή η λύση αυτή, δεν θίγεται το (ενδεχόμενο) δικαίωμα ιδιοκτησίας της Metsä Fibre επί των δικαιωμάτων εκπομπής που της είχαν κατανεμηθεί και η ίδια παρέδωσε καθ’ υπέρβαση. Ούτε υφίσταται δυσμενής μεταχείριση σε σχέση με τους φορείς εκμετάλλευσης άλλων εγκαταστάσεων. Επιπλέον, η προτεινόμενη λύση δεν θίγει την ακεραιότητα και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.
V. Πρόταση
67.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Helsingin hallinto-oikeus (διοικητικό πρωτοδικείο Ελσίνκι, Φινλανδία) ως εξής:
«1)
Από την εξέταση των ερωτημάτων που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο δεν προέκυψε κανένα στοιχείο που θα μπορούσε θίξει το κύρος των άρθρων 40 και 70 του κανονισμού (ΕΕ) 389/2013 της Επιτροπής, της 2ας Μαΐου 2013, για τη σύσταση ενωσιακού μητρώου δυνάμει της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των αποφάσεων αριθ. 280/2004/ΕΚ και αριθ. 406/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 920/2010 και αριθ. 1193/2011 της Επιτροπής.
Τα άρθρα 40 και 70 του κανονισμού 389/2013 δεν κωλύουν την άρση των συνεπειών από την εφαρμογή των διατάξεων που κρίθηκαν ανίσχυρες από το Δικαστήριο με την απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2017, Schaefer Kalk (C‑460/15, EU:C:2017:29).
2)
Σε περίπτωση που δεν είναι πρακτικώς εφικτή η επιστροφή των δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου που παραδόθηκαν καθ’ υπέρβαση, ο φορέας εκμετάλλευσης της οικείας εγκατάστασης μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματα ή να προβάλει τις αξιώσεις που μνημονεύονται στο άρθρο 40, παράγραφος 3, τρίτο εδάφιο, του κανονισμού 389/2013, ιδίως το δικαίωμα αποζημίωσης».
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
(
2
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2003, L 275, σ. 32), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009 (ΕΕ 2009, L 140, σ. 63).
(
3
)	Ως «δικαίωμα εκπομπής» νοείται το δικαίωμα εκπομπών ενός τόνου ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO2) κατά τη διάρκεια καθορισμένης περιόδου.
(
4
)	Κανονισμός της Επιτροπής, της 21ης Ιουνίου 2012, για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2012, L 181, σ. 30).
(
5
)	Η επιχείρηση ονομάζεται Metsä Fibre Oy και η εγκατάστασή της Metsä Fibre Äänekoski (στο εξής: εγκατάσταση Äänekoski).
(
6
)	Απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2017, Schaefer Kalk (C‑460/15, EU:C:2017:29, στο εξής: απόφαση Schaefer Kalk).
(
7
)	Κανονισμός της Επιτροπής, της 2ας Μαΐου 2013, για τη σύσταση ενωσιακού μητρώου δυνάμει της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των αποφάσεων αριθ. 280/2004/ΕΚ και αριθ. 406/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 920/2010 και αριθ. 1193/2011 της Επιτροπής (ΕΕ 2013, L 122, σ. 1).
(
8
)	Päästökauppalaki αριθ. 311, της 8ης Απριλίου 2011 (νόμος περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών).
(
9
)	Σύμφωνα με τη ρυθμιστική αρχή, ο συνολικός αριθμός των πλεοναζόντων δικαιωμάτων εκπομπής που παραδόθηκαν στο ενωσιακό μητρώο από τη Metsä Fibre ανερχόταν σε 115312 μονάδες.
(
10
)	Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για μηχανισμό παρακολούθησης των εκπομπών αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου στην Κοινότητα και εφαρμογής του πρωτοκόλλου του Κιότο (ΕΕ 2004, L 49, σ. 1).
(
11
)	Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, περί των προσπαθειών των κρατών μελών να μειώσουν τις οικείες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, ώστε να τηρηθούν οι δεσμεύσεις της Κοινότητας για μείωση των εκπομπών αυτών μέχρι το 2020 (ΕΕ 2009, L 140, σ. 136).
(
12
)	Σημείο 7 της διάταξης περί παραπομπής. Η Metsä Fibre μνημονεύει στις γραπτές παρατηρήσεις της (σημείο 8) ότι η δυνατότητα να διαθέτει ελεύθερα τα δικαιώματα αυτά θα της επέτρεπε «να τα πωλήσει ως πλεόνασμα σύμφωνα με το σύστημα και τη λογική της εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής». Κατά τους ισχυρισμούς της, η δυνατότητα αυτή αποκλείεται από το γεγονός ότι «τα δικαιώματα εκπομπής που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο της διόρθωσης [στην οποία προέβη η ρυθμιστική αρχή] δεν υφίστανται στην πραγματικότητα λόγω της μη εγγραφής τους στο κεντρικό [ενωσιακό] μητρώο».
(
13
)	Σύμφωνα με το σημείο 20 της διάταξης περί παραπομπής, η ρυθμιστική αρχή βρισκόταν σε επαφή με την Επιτροπή, η οποία ήταν της γνώμης ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για την αναστροφή της παράδοσης των δικαιωμάτων λόγω υπέρβασης των προθεσμιών που προβλέπονται στο άρθρο 70 του κανονισμού 389/2013. Επομένως, η ίδια η Επιτροπή, στην οποία η ρυθμιστική αρχή είχε επανειλημμένως απευθυνθεί για να πληροφορηθεί την άποψή της σχετικά με την ερμηνεία των εφαρμοστέων κανόνων, είχε επιβεβαιώσει ότι η λύση αυτή δεν ήταν εφικτή.
(
14
)	Επιπλέον, δυνάμει του παραρτήματος I, σημείο 1, της οδηγίας 2003/87, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2023/959 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 10ης Μαΐου 2023 (ΕΕ 2023, L 130, σ. 134), η εγκατάσταση Äänekoski δεν θα εμπίπτει, από την 1η Ιανουαρίου 2026, στο πεδίο εφαρμογής του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων.
(
15
)	Σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 2, του κανονισμού 389/2013, οι λογαριασμοί χαρτοφυλακίου αντιστοιχούν σε κάθε συγκεκριμένη εγκατάσταση. Τα πλεονάζοντα δικαιώματα που παραδόθηκαν από τον λογαριασμό της εγκατάστασης Äänekoski θα μπορούσαν θεωρητικώς να επιστραφούν στον ίδιο λογαριασμό, αλλά όχι στον λογαριασμό άλλης εγκατάστασης που εκμεταλλεύεται η Metsä Fibre.
(
16
)	Όπως προέκυψε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή έχει κινήσει νομοθετική διαδικασία προκειμένου να καταστεί δυνατή στο μέλλον η επίλυση καταστάσεων όπως αυτή της Metsä Fibre. Μια τέτοια νομοθετική λύση, αν τελικώς θεσπισθεί, δεν μπορεί να εφαρμοσθεί στην υπό κρίση υπόθεση, εκτός αν προβλεφθεί ρητώς η αναδρομική της ισχύς.
(
17
)	Σημείο 20 των γραπτών παρατηρήσεων της Φινλανδικής Κυβέρνησης.
(
18
)	Τα δικαιώματα εκπομπής, τα οποία είναι ανταλλάξιμα, έχουν αμιγώς άυλη φύση, ως λογιστικές εγγραφές.
(
19
)	Απόφαση της 17ης Οκτωβρίου 2013, Billerud Karlsborg και Billerud Skärblacka (C‑203/12, EU:C:2013:664, σκέψη 27). Από την πλευρά μου, στο σημείο 65 των προτάσεων στην υπόθεση ArcelorMittal (C‑321/15, EU:C:2016:516), υποστήριξα ότι «η μέριμνα για το ακριβές του όγκου και του πλαισίου των δικαιωμάτων εκπομπής πηγάζει από τη βούληση της Ένωσης να βελτιώσει τη λειτουργία της αγοράς, αποφεύγοντας τις στρεβλώσεις που θα προκαλούσε η αβεβαιότητα περί του κύρους και της ισχύος τους, δεδομένου του ρόλου τους ως μονάδων ανταλλαγής στην ίδια αυτή αγορά […]».
(
20
)	Σημεία 29 και 30 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
(
21
)	Σημείο 33 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
(
22
)	Παραπέμπω στα σημεία 2, 5, 80, 85 και 94 έως 98 των προτάσεών μου στην υπόθεση ArcelorMittal (C‑321/15, EU:C:2016:516). Στα σημεία αυτά εξέτασα αν, από την άποψη του δικαίου της Ένωσης, τα δικαιώματα εκπομπής μπορούν να θεωρηθούν ως αγαθά ή μάλλον ως διοικητικές άδειες. Στην υποσημείωση 11 των ίδιων προτάσεων, επισήμανα ότι η ανομοιογένεια των εθνικών λύσεων ως προς τη νομική φύση των δικαιωμάτων εκπομπής συμπίπτει με την πληθώρα των όρων που χρησιμοποιούνται στις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της οδηγίας 2003/87 κατά την αναφορά σε αυτά. Ενώ, παραδείγματος χάριν, η ισπανική και η ολλανδική απόδοση χρησιμοποιούν, αντιστοίχως, τους όρους «derechos de emisión» και «emissierecht», η ιταλική και η γαλλική αναφέρονται σε «quotta di emissioni» και «quota», η αγγλική προτιμά τον όρο «allowance», η γερμανική τον όρο «Zertifikat» και η πορτογαλική, τέλος, επιλέγει αυτόν της «licença de emissão». Στην υπόθεση εκείνη, το αιτούν δικαστήριο διερωτάτο ως προς τον νομικό χαρακτηρισμό των δικαιωμάτων εκπομπής ως αγαθών που υπόκεινται ενδεχομένως σε αναγκαστική απαλλοτρίωση.
(
23
)	Ερωτηθείσα επί του σημείου αυτού κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή δήλωσε ότι δεν γνωρίζει περιπτώσεις αναστροφής συναλλαγών συνεπεία της απόφασης Schaefer Kalk.
(
24
)	Κατά τους ισχυρισμούς της Επιτροπής (υπόμνημα γραπτών παρατηρήσεων, υποσημείωση 12), στη Φινλανδία η ακύρωση των διατάξεων που κρίθηκαν ανίσχυρες με την απόφαση Schaefer Kalk οδήγησε σε επιστροφές προς όφελος επτά εγκαταστάσεων. Η Επιτροπή προσθέτει ότι «η ρυθμιστική αρχή […] διόρθωσε τα επίπεδα εκπομπών έξι εγκαταστάσεων· για πέντε από αυτές, τα επίπεδα εκπομπών είναι πλήρως ανακτήσιμα στο πλαίσιο της επιστροφής δικαιωμάτων εκπομπής της εγκατάστασης, ενώ, για μια εγκατάσταση, το ένα πέμπτο περίπου των διορθωμένων επιπέδων εκπομπών δεν έχει ανακτηθεί ακόμη». Και η Metsä Fibre αναφέρεται στις εγκαταστάσεις αυτές για να τονίσει τη διαφορετική μεταχείριση εις βάρος της.
(
25
)	Βλ. σημείο 28 και υποσημειώσεις 13 έως 15 των παρουσών προτάσεων. Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, ότι η Metsä Fibre «δεν μπορεί να επικαλεστεί την θετική κατάσταση του λογαριασμού συμμόρφωσης λόγω του σημερινού χαμηλού επιπέδου εκπομπών της εγκατάστασης Äänekoski».
(
26
)	Σημείο 25 των γραπτών παρατηρήσεων της Επιτροπής.
(
27
)	Βλ. σημείο 48 των παρουσών προτάσεων.
(
28
)	Επιπλέον, η Metsä Fibre επικαλείται παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης (σε σύγκριση με τους φορείς εκμετάλλευσης εγκαταστάσεων οι οποίοι ανέκτησαν τα δικαιώματα που είχαν παραδώσει κατά το παρελθόν αχρεωστήτως) και μη τήρηση των σκοπών της νομοθεσίας περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής.
(
29
)	Σημείο 33 των γραπτών παρατηρήσεων της ρυθμιστικής αρχής.