62023CJ0646_RES
Kawżi magħquda C‑646/23 [Lita] u C‑661/23 [Jeszek] (
i
)
Proċeduri kriminali
kontra
P.B. et
(talbiet għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tat‑3 ta’ Lulju 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Stat tad-dritt – Indipendenza tal-ġudikatura – It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni – Prinċipju ta’ irremovabbiltà tal-imħallfin – Imħallef militari ddikjarat inkapaċi għas-servizz militari professjonali – Leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-irtirar antiċipat ta’ dan l-imħallef
Stati Membri – Obbligi – Stabbiliment ta’ rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Osservanza tal-prinċipji ta’ irremovabbiltà u ta’ indipendenza tal-membri tal-ġudikatura – Dritt għal qorti indipendenti u imparzjali stabbilita minn qabel bil-liġi – Qrati militari – Imħallef militari ddikjarat inkapaċi għas-servizz militari professjonali – Leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-irtirar antiċipat ta’ dan l-imħallef – Leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tkunx tapplika għall-prosekuturi militari li jkunu wkoll inħelsu mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tagħhom iżda li jkunu jistgħu jinżammu fil-kariga – Miżura li jkollha n-natura ta’ sanzjoni kontra mħallef partikolari – Assenza ta’ rimedju ġudizzarju – Inammissibbiltà
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47)
(ara l-punti 57 sa 80, u d-dispożittiv 1)
Stati Membri – Obbligi – Stabbiliment ta’ rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Osservanza tal-prinċipji ta’ irremovabbiltà u ta’ indipendenza tal-membri tal-ġudikatura – Supremazija u effett dirett tad-dritt tal-Unjoni – Obbligi tal-qrati nazzjonali u ta’ awtoritajiet oħra tal-Istat Membru kkonċernat – Obbligu li ma tiġix applikata leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jkollha effett dirett – Qrati militari – Leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-irtirar antiċipat ta’ mħallef – Obbligu għall-qorti nazzjonali li ma tapplikax din il-leġiżlazzjoni – Obbligu għall-korpi ġudizzjarji kompetenti li jirreintegraw l-imħallef ikkonċernat fil-kariga tiegħu
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE; Artikolu 267 TFUE; Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikolu 47)
(ara l-punti 82 sa 89, u d-dispożittiv 2)
Stati Membri – Obbligi – Stabbiliment ta’ rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-irtirar antiċipat ta’ mħallef – Setgħa tal-qorti tar-rinviju li tissospendi provviżorjament l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni – Ammissibbiltà
(it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE; Artikolu 267 TFUE)
(ara l-punti 91 sa 94, u d-dispożittiv 3)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Militari Reġjonali tal-Belt ta’ Varsavja, il-Polonja), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar l-interpretazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE (
1
) u tal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, b’rabta ma’ leġiżlazzjoni nazzjonali li kienet tipprovdi, mid-dħul fis-seħħ tagħha, l-irtirar antiċipat ex officio ta’ mħallef militari ddikjarat inkapaċi għas-servizz militari professjonali, mingħajr rimedju ġudizzjarju li kien jippermetti l-kontestazzjoni ta’ din il-miżura.
Żewġ suldati professjonali, P. B. u R. S., instabu ħatja ta’ reati kriminali mill-Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie (il-Qorti Militari tal-Ewwel Istanza tal-Belt ta’ Varsavja, il-Polonja). Huma appellaw quddiem il-qorti tar-rinviju. Iż-żewġ kawżi ġew assenjati lil kulleġġ ġudikanti b’imħallef uniku ta’ dik il-qorti, kompost mill-Imħallef P. R. Is-seduti nżammu, rispettivament, f’Ottubru u f’Novembru 2023.
L-Imħallef P. R. ġie ddikjarat inkapaċi għas-servizz militari professjonali fix-xahar ta’ Lulju 2017, minkejja li kien ġie ddikjarat kapaċi li jkompli jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu ta’ mħallef. Wara din id-deċiżjoni, huwa talab (
2
) it-trasferiment tiegħu għal kariga ta’ mħallef f’qorti ordinarja. Fis‑27 ta’ Diċembru 2021, minkejja proposta fformulata f’dan is-sens mill-Krajowa Rada Sądownictwa (il-Kunsill Nazzjonali tal-Ġudikatura, il-Polonja), il-President tar-Repubblika tal-Polonja rrifjuta li jilqa’ din it-talba.
Fl‑24 ta’ April 2022, daħal fis-seħħ l-Artikolu 233 tal-Liġi dwar id-Difiża tan-Nazzjon (
3
), li kien jawtorizza lil kull maġistrat militari meħlus mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tiegħu jkompli bil-funzjonijiet tiegħu. Għaldaqstant, P. R. beda jservi mill-ġdid fi ħdan il-Qorti Militari Reġjonali tal-Belt ta’ Varsavja mix-xahar ta’ Marzu 2023.
Din ir-regola ta’ żamma fil-kariga madankollu ġiet irrevokata għall-imħallfin militari bil-Liġi Emendatorja tat‑28 ta’ Lulju 2023 (
4
), u din il-possibbiltà kienet applikabbli biss għall-prosekuturi militari (
5
). Skont din il-liġi (
6
), imħallef li, fil‑15 ta’ Novembru 2023, kien inżamm fil-kariga tiegħu fi ħdan qorti militari wara li nħeles mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tiegħu, kellu jiġi suġġett għall-irtirar ex
officio f’din l-aħħar data.
Il-qorti tar-rinviju osservat li d-dispożizzjoni tal-Liġi Emendatorja li rrevokat il-possibbiltà, għall-imħallef ta’ qorti militari, li jinżamm fil-kariga tiegħu meta jkun inħeles mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tiegħu, filwaqt li din inżammet għall-prosekuturi militari li kienu madankollu f’sitwazzjoni simili, kienet ġiet adottata mingħajr ebda ġustifikazzjoni (
7
). Fir-rigward tad-dispożizzjoni tal-istess liġi li imponiet l-irtirar antiċipat, din kienet fil-fatt ser taffettwa mħallef wieħed biss, filwaqt li kienet tagħmel parti minn serje ta’ miżuri meħuda fir-rigward ta’ dan l-imħallef, li kellhom in-natura ta’ sanzjoni. Ebda rimedju ġudizzjarju ma kien previst sabiex tiġi kkontestata din il-miżura ta’ rtirar antiċipat ex officio.
Il-qorti tar-rinviju staqsiet jekk id-dritt tal-Unjoni kienx jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-irtirar antiċipat ex officio fiċ-ċirkustanzi msemmija iktar ’il fuq. Jekk dan kien il-każ, hija xtaqet tkun taf jekk kienx hemm lok li din il-leġiżlazzjoni ma tiġix applikata, li kien jimplika l-obbligu li jiġi reintegrat fil-funzjonijiet tiegħu l-imħallef suġġett għall-irtirar skont l-imsemmija leġiżlazzjoni, u jekk hija setgħetx tissospendi provviżorjament l-applikazzjoni tagħha.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa intiż li japplika għal kull qorti nazzjonali li tkun tista’ taqta’ kwistjonijiet li jirrigwardaw l-interpretazzjoni jew l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Peress li l-qorti tar-rinviju setgħet tintalab, fil-kwalità tagħha ta’ qorti militari, taqta’ kwistjonijiet marbuta mal-applikazzjoni jew mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE kien applikabbli. Għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, l-Artikolu 47 tal-Karta kellu jittieħed debitament inkunsiderazzjoni.
Rigward il-mertu, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li r-rekwiżit ta’ indipendenza tal-qrati jippreżupponi l-eżistenza ta’ regoli, b’mod partikolari fir-rigward tal-kompożizzjoni tal-istanza, tal-ħatra, tat-tul tal-funzjonijiet kif ukoll tar-raġunijiet għal astensjoni, ta’ rikuża u ta’ tkeċċija tal-membri tagħha, li jippermettu li jiġi eskluż kull dubju leġittimu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, fir-rigward tal-impermeabbiltà tal-imsemmija qorti għal fatturi esterni u fir-rigward tan-newtralità tagħha fil-konfront tal-interessi kunfliġġenti.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-prinċipju ta’ irremovabbiltà jirrikjedi, b’mod partikolari, li l-imħallfin ikunu jistgħu jibqgħu fil-kariga sakemm jilħqu l-età obbligatorja tal-irtirar jew sa tmiem il-mandat tagħhom meta dan tal-aħħar ikun għal perijodu speċifiku. Dan il-prinċipju jista’ jiġi suġġett għal eċċezzjonijiet biss jekk ikun hemm raġunijiet leġittimi u imperattivi li jiġġustifikawh, b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità. Għalhekk, huwa normalment ammess li l-imħallfin ikunu jistgħu jitneħħew mill-funzjoni tagħhom jekk ma jkunux jistgħu jkomplu jaqdu l-funzjonijiet tagħhom minħabba inkapaċità jew nuqqas serju, b’osservanza ta’ proċeduri xierqa.
Barra minn hekk, il-garanzija ta’ irremovabbiltà tal-membri tal-ġudikatura teżiġi għalhekk li l-każijiet ta’ tkeċċija tal-membri tagħha jiġu ddeterminati minn leġiżlazzjoni speċifika, permezz ta’ dispożizzjonijiet leġiżlattivi espressi li joffru garanziji li jmorru lil hinn minn dawk previsti mir-regoli ġenerali tad-dritt amministrattiv u tad-dritt industrijali li japplikaw fil-każ ta’ tkeċċija illegali.
Filwaqt li ppreċiżat li kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tevalwa jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali li stabbilixxiet, fiċ-ċirkustanzi msemmija iktar ’il fuq, miżura ta’ rtirar antiċipat ta’ mħallfin militari meħlusa mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tagħhom, kinitx tikser ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ indipendenza tal-membri tal-ġudikatura, kif jirriżulta mit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, peress li l-Artikolu 267 TFUE ma jawtorizzax lill-Qorti tal-Ġustizzja tapplika r-regoli tad-dritt tal-Unjoni għal każ partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li hija setgħet madankollu, abbażi tal-informazzjoni fil-proċess għad-dispożizzjoni tagħha, tipprovdi lill-qorti nazzjonali gwida għall-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li setgħet tkun utli għaliha.
Fil-każ ineżami, ma setgħet tiġi kkonstatata ebda raġuni li tiġġustifika l-Liġi Emendatorja li kienet tipprevedi l-irtirar antiċipat ex officio ta’ mħallfin militari li, minkejja li jkunu nħelsu mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tagħhom, jinżammu fil-karigi tagħhom ta’ mħallef militari. Barra minn hekk, jidher li din il-liġi kienet tapplika biss għall-imħallfin militari u mhux għall-prosekuturi militari, minkejja li dawn iż-żewġ kategoriji ta’ maġistrati kienu preċedentement suġġetti għall-istess regoli ta’ żamma fil-kariga wara li jkunu nħelsu mill-obbligi tas-servizz militari professjonali tagħhom. Din id-differenza fit-trattament ma ġietx iġġustifikata bl-eżistenza ta’ differenza oġġettiva fis-sitwazzjoni bejn dawn iż-żewġ kategoriji ta’ maġistrati. F’dawn iċ-ċirkustanzi, bla ħsara għall-verifiki li kellha twettaq il-qorti nazzjonali, leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali kienet tikser ir-rekwiżit li l-eċċezzjonijiet għall-prinċipju ta’ irremovabbiltà tal-imħallfin għandhom ikunu ġġustifikati b’raġunijiet leġittimi u imperattivi.
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-irtirar antiċipat tal-Imħallef P. R. ġie adottat mhux minħabba l-inkapaċità ta’ dan l-imħallef li jkompli bil-funzjonijiet tiegħu, iżda minħabba l-kritika li huwa esprima pubblikament dwar ir-riforma ġudizzjarja fil-Polonja. Għaldaqstant, kien jidher li din il-miżura kienet taqa’ taħt sensiela ta’ miżuri, meħuda fir-rigward ta’ dan l-imħallef, li kellhom natura ta’ sanzjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll li l-Liġi Emendatorja ma kienet tipprevedi ebda rimedju ġudizzjarju għall-maġistrat li jkun is-suġġett ta’ miżura ta’ rtirar antiċipat iġġustifikata bl-inkapaċità tiegħu għas-servizz militari professjonali.
Konsegwentement, leġiżlazzjoni nazzjonali li, f’tali ċirkustanzi, kienet tipprevedi, mid-dħul fis-seħħ tagħha, l-irtirar antiċipat ex officio ta’ mħallef militari ddikjarat inkapaċi għas-servizz militari professjonali, kienet tikser it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni jimponi fuq qorti nazzjonali u fuq kull awtorità oħra tal-Istat Membru kkonċernat l-obbligu li ma japplikawx tali leġiżlazzjoni meta din tkun ġiet adottata bi ksur tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, li jimplika li l-imħallef suġġett għal irtirar skont l-imsemmija leġiżlazzjoni kellu jiġi reintegrat fil-funzjonijiet tiegħu (
8
).
Fl-aħħar lok, fir-rigward tal-possibbiltà li tiġi sospiża l-applikazzjoni ta’ tali leġiżlazzjoni nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni teżiġi li l-qorti adita tkun tista’ tadotta l-miżuri provviżorji li jippermettu li tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-deċiżjoni ġudizzjarja li għandha tingħata. Barra minn hekk, il-qorti nazzjonali għandha teskludi l-applikazzjoni tar-regoli tad-dritt nazzjonali li jostakolaw din is-setgħa li jingħataw miżuri provviżorji.
Minn dan irriżulta, b’mod partikolari, li kien possibbli għall-qorti tar-rinviju li tissospendi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Liġi Emendatorja li kellhom l-effett li jimponu fuqha ex officio miżura ta’ rtirar sakemm hija tkun tat deċiżjoni dwar il-proċeduri kriminali fil-kawżi prinċipali wara r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.
(
1
)	Din id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri kollha jistabbilixxu rimedji ġudizzjarji neċessarji sabiex, fl-oqsma koperti mid-dritt tal-Unjoni, tiġi żgurata protezzjoni ġudizzjarja effettiva.
(
2
)	Skont id-dritt nazzjonali fis-seħħ dak iż-żmien.
(
3
)	Ustawa o obronie Ojczyzny (il-Liġi dwar id-Difiża tan-Nazzjon), tal‑11 ta’ Marzu 2022 (Dz. U., pożizzjoni 655).
(
4
)	Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (il-Liġi li Temenda l-Kodiċi Ċivili u Ċerti Liġijiet Oħra), tat‑28 ta’ Lulju 2023 (Dz. U., pożizzjoni 1615, iktar ’il quddiem il-“Liġi Emendatorja”). Din il-liġi daħlet fis-seħħ fil‑15 ta’ Novembru 2023.
(
5
)	Artikolu 10 tal-Liġi Emendatorja.
(
6
)	Artikolu 13 tal-Liġi Emendatorja.
(
7
)	Kif ukoll bi ksur tal-Artikolu 180(3) tal-Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (il-Kostituzzjoni tar-Repubblika tal-Polonja), li jipprovdi l-irtirar antiċipat ta’ mħallef biss fil-każ ta’ mard jew ta’ inkapaċità li jirrenduh inkapaċi li jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu.
(
8
)	Il-korpi ġudizzjarji kompetenti fil-qasam tad-determinazzjoni u tal-modifika tal-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti huma marbuta jiżguraw din ir-reintegrazzjoni.