61982C0260
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
PIETER VERLOREN VAN THEMAAT
της 29ης Ιανουαρίου 1985 (
*1
)
Κύριε πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1. Εισαγωγή
1.1. Αντικείμενο της προσφυγής
Η προκειμένη υπόθεση αφορά τμήμα μόνο της απόφασης 82/506/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 15ης Ιουλίου 1982, της οποίας την πλήρη ή μερική ακύρωση ζητούσαν κατά κύριο λόγο οι προσφεύγοντες στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 240/82 και λοιπές. Η « Nederlandse Sigarenwinkeliers Organisatie » ( ολλανδική οργάνωση λιανοπωλητών ειδών καπνού, εφεξής « NSO » ) ζητεί κυρίως εν προκειμένω μόνο την πλήρη ή μερική ακύρωση του άρθρου 1, παράγραφοι 1 και 2, και του άρθρου 4 της εν λόγω απόφασης. Στις διατάξεις αυτές διαπιστώνεται, αφενός μεν (άρθρο 1, παράγραφος 1 ), ότι η συμφωνία της 4ης Δεκεμβρίου 1974 για τις επιστροφές που εφαρμόζονται στα εξειδικευμένα καταστήματα και η συμφωνία-πλαίσιο « Stichting Sigarettenindustrie » ( εφεξής « SSI » ) της 20ής Δεκεμβρίου 1976, στο βαθμό που αυτή προβλέπει την τήρηση της προηγουμένης συμφωνίας, αποτελούν παραβάσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, αφετέρου δε ( άρθρο 4 ), ότι η Stichting Sigarettenindustrie και οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 [δηλαδή όσες μετέχουν στη Stichting Sigarettenindustrie, η Tabaksfabriek Gruno BV και η Imperial Tobacco ( Holland ) BV ] οφείλουν να θέσουν αμέσως τέλος στην εφαρμογή των συμφωνιών που αναφέρονται στο άρθρο 1 ( ιδίως όσον αφορά τις επιστροφές προς τα εξειδικευμένα καταστήματα και τις συμφωνίες που συνήφθησαν για την εφαρμογή τους). Το άρθρο 1, παράγραφος 2, της απόφασης — του οποίου επίσης ζητείται η (μερική) ακύρωση και το οποίο θεωρεί ως παραβάσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ τις συμφωνίες που συνήφθησαν στο πλαίσιο της αυξήσεως του φόρου καταναλώσεως και των τιμών από 1ης Ιανουαρίου 1980 — έχει αποκλειστική σημασία, σύμφωνα με την προσφυγή, καθόσον προβλέπει ένα statu quo για τις συμφωνίες για τις επιστροφές που εφαρμόζονται στα εξειδικευμένα καταστήματα (βλ. αριθ. 52 της απόφασης). Για την καλύτερη κατανόηση του κυρίου αυτού αιτήματος, είναι σημαντικό να σημειωθεί ακόμη ότι δυνάμει του άρθρου 3 της απόφασης απορρίφθηκε η αίτηση εξαιρέσεως βάσει του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ που είχε υποβληθεί υπέρ των αμφισβητουμένων εν προκειμένω συμφωνιών. Επικουρικώς, η προσφεύγουσα ζητεί την πλήρη ή μερική ακύρωση των άρθρων 3 και 4 της απόφασης.
1.2. Η συμφωνία για τις επιστροφές που εφαρμόζονται στα εξειδικευμένα καταστήματα
Το περιεχόμενο της συμφωνίας για τις επιστροφές που εφαρμόζονται στα εξειδικευμένα καταστήματα και η επιρροή που άσκησαν οι ολλανδικές κρατικές αρχές για τη σύναψη της περιγράφονται και αναλύονται λεπτομερώς στα σημεία 41 έως 49, 98 έως 105 και 132 έως 138 της προσβαλλομένης απόφασης. Η συμφωνία για τις επιστροφές που εφαρμόζονται στα εξειδικευμένα καταστήματα προβλέπει να χορηγούνται στα καταστήματα αυτά (εξειδικευμένοι λιανοπωλητές ), τα οποία πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις, ετήσια επιστροφή σταθερού ποσού ανά χίλια τσιγάρα που τα καταστήματα αγοράζουν από τους συμβαλλομένους. Οι επιστροφές που καταβάλλονταν με τον τρόπο αυτό αυξήθηκαν κανονικά και το 1978 ανήλθαν σε 0,75 ολλανδικά φιορίνια ανά χίλια τσιγάρα, ποσό το οποίο διατηρήθηκε το 1980. Τα αναγκαία ποσά για τη χρηματοδότηση των επιστροφών αυτών καταβάλλονταν από τις καπνοβιομηχανίες και τους εισαγωγείς ανάλογα με το φόρο κύκλου εργασιών που είχαν με τους εξειδικευμένους αυτούς λιανοπωλητές. Όπως παρατήρησα, η συμφωνία όριζε ορισμένο αριθμό προϋποθέσεων που έπρεπε να πληρούν τα εξειδικευμένα καταστήματα για να δικαιούνται τη συμπληρωματική επιστροφή, όπως ελάχιστη σειρά προϊόντων « χωρίς καμιά διάκριση μεταξύ των συμβαλλομένων », την υποχρεωτική συνεργασία των συμβαλλομένων στην προώθηση προϊόντων νέου τύπου, ελάχιστο κύκλο εργασιών και υποχρεώσεις που σχετίζονται με τη διαφήμιση και τη δημόσια διοίκηση.
1.3. Οι εφαρμοστέες διατάξεις του κοινοτικού και του εθνικού δικαίου
Για τη συνοπτική έκθεση των σχετικών κοινοτικών οδηγιών καθώς και του ολλανδικού νόμου περί εμμέσων φόρων και των ολλανδικών διατάξεων περί τιμών που εφαρμόζονται στην προκειμένη περίπτωση, παραπέμπω στις προτάσεις μου που ανέπτυξα σήμερα στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 240/82 και λοιπές.
1.4. Οι κύριες αιτιάσεις της Επιτροπής
Για την ανακεφαλαίωση των κύριων περιοριστικών αποτελεσμάτων επί του ανταγωνισμού ( μεταξύ καπνοβιομηχανιών και/ή εισαγωγέων και/ή χονδρεμπόρων) και των διακρίσεων ( μεταξύ λιανοπωλητών ) που προσάπτει η απόφαση στη συμφωνία, παραπέμπω στο σημείο 99, υπό στοιχεία α ) και β ), της απόφασης. Στα υπόλοιπα τμήματα της αιτιολογικής σκέψης 99 της απόφασης περιέχονται, πέρα από διευκρινίσεις επί των κυρίων αιτιάσεων που προαναφέρονται, ακόμη ορισμένα άλλα περιοριστικά αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού που οφείλονται στη συμφωνία. Εξαίρεση, δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ, δεν έγινε δεκτή συγκεκριμένα διότι η συμφωνία δεν συμβάλλει, κατά την Επιτροπή, στη βελτίωση της διανομής των εν λόγω προϊόντων ( σημεία 133 έως 137 της απόφασης) και διότι τα ενδεχόμενα πλεονεκτήματα που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη συμφωνία ωφελούν κυρίως τις καπνοβιομηχανίες και τους εισαγωγείς τσιγάρων και δεν είναι δυνατό να θεωρηθούν ως αναγκαία για την επίτευξη των επιδιωκομένων στόχων. Αντίθετα, οι δυσκολίες που προκύπτουν από τη συμφωνία, προπάντων για τους εμπόρους λιανικής πωλήσεως, είναι τέτοιας φύσης για αυτούς, ώστε υπερβαίνουν τα πλεονεκτήματα αυτά, χωρίς τελικά να αφήνουν στους καταναλωτές καμιά δυνατότητα να αποκομίσουν εύλογο όφελος που να αντιμετωπίζει τις δυσχέρειες αυτές ( αιτιολογική σκέψη 138 ).
1.5. Οι προβαλλόμενοι λόγοι
Ο κύριος λόγος της προσφεύγουσας στηρίζεται σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ καθόσον δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπονται για την εφαρμογή της διάταξης αυτής: 1 ) είναι αδύνατο να λειτουργήσει αποτελεσματικός ανταγωνισμός κατόπιν της επιδράσεως της ολλανδικής νομοθεσίας και των πιέσεων που άσκησαν εν προκειμένω οι ολλανδικές δημόσιες αρχές επί της SSI' 2) η συμφωνία δεν περιόριζε αισθητά τον ανταγωνισμό διότι αφορά μόνο συγκεκριμένη ομάδα εμπόρων λιανικής πωλήσεως οι οποίοι καλύπτουν μόνο 20 0/0 του συνόλου των πωλήσεων 3) η συμφωνία δεν είχε δυσμενή επίδραση στο ενδοκοινοτικό εμπόριο.
Επικουρικώς η προσφεύγουσα προβάλλει παράβαση των άρθρων 85, παράγραφος 3, και 190 της Συνθήκης ΕΟΚ καθόσον η Επιτροπή δεν εξαίρεσε τη σύμβαση, δεν εξέτασε τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας και κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών υπέπεσε σε σφάλματα και κατέληξε σε ανακριβή πορίσματα.
Κατά την προφορική διαδικασία η προσφεύγουσα επέμεινε προπάντων στην άποψη της σύμφωνα με την οποία ο έμπορος λιανικής πωλήσεως συμπιέζεται μεταξύ, αφενός μεν, της σταθερής τελικής τιμής που καθορίζεται από το νόμο περί φόρου καταναλώσεως, αφετέρου δε, της καπνοβιομηχανίας και του χονδρεμπόρου οι οποίοι (λόγω της πολλαπλότητας των υψηλών φόρων καταναλώσεως ad valorem ) προσπαθούν να διατηρήσουν την τελική αυτή τιμή στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο ενώ οι ίδιοι να αποκομίσουν το υψηλότερο δυνατό κέρδος. Οι πιέσεις που άσκησαν οι κρατικές αρχές για να συναφθεί η σύμβαση είχαν ως σκοπό να προστατευθεί το λιανεμπόριο που βρίσκεται σε τέτοιο αδιέξοδο. Οι όροι της συμφωνίας όσον αφορά τις επιστροφές δεν επηρεάζουν τον ανταγωνισμό και εμφανίζουν θεμελιώδεις διαφορές ιδίως με τα συστήματα επιστροφών βάσει του συνολικού κύκλου εργασιών κατά των οποίων η Επιτροπή έλαβε σειρά αποφάσεων στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Τέλος, για μια φορά ακόμη η προσφεύγουσα αμφισβήτησε ότι η συμφωνία επηρέαζε αισθητά τους όρους του ανταγωνισμού.
2. Εκτίμηση των λόγων
2.1. Ο κύριος λόγος
2.1.1.
Όσον αφορά την αιτίαση σύμφωνα με την οποία η ενέργεια των σχετικών διατάξεων του κοινοτικού δικαίου και της εσωτερικής νομοθεσίας περί φόρων και τιμών καθώς και οι πιέσεις που άσκησαν οι δημόσιες αρχές επί της « Stichting Sigarettenindustrie » παρεμποδίζουν οιοδήποτε αποτελεσματικό ανταγωνισμό, μπορώ να περιοριστώ κατά το ουσιαστικό μέρος παραπέμποντας στις προτάσεις μου που ανέπτυξα σήμερα στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 240/82 και λοιπές. Όπως έχω ήδη αναφέρει στις προτάσεις αυτές, η ολλανδική νομοθεσία περί φόρων και τιμών επιτρέπει εντελώς τον ανταγωνισμό μέσω περιθωρίων κέρδους, ιδίως όσον αφορά τα περιθώρια που ισχύουν στο στάδιο του λιανικού εμπορίου, τα οποία είναι σημαντικά από την άποψη του ανταγωνισμού. Σε σχέση με την ειδική μορφή ανταγωνισμού μέσω περιθωρίων, αυτό κατά τα λοιπά επιβεβαιώνεται έμμεσα με τη συμφωνία περί επιστροφών που εξετάζεται εν προκειμένω (η οποία, αποκλείοντας αυτή τη μορφή ανταγωνισμού με περιθώρια και θεσπίζοντας ομοιόμορφο σύστημα, προϋποθέτει τη δυνατότητα ανταγωνισμού με περιθώρια ).
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι ολλανδικές δημόσιες αρχές επηρέασαν την επίδικη συμφωνία περί επιστροφών ( βλ. σημεία 41, 42, 91 και 93 της απόφασης της Επιτροπής ). Η προσφεύγουσα εντούτοις δεν απέδειξε επαρκώς, όπως ορθώς παρατηρεί η Επιτροπή, ότι η ολλανδική διοίκηση επέμεινε επίσης στη σύναψη συλλογικής συμφωνίας που να περιέχει τα μέτρα που εξετάζονται σήμερα. Ορθώς επίσης η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν έχει αποδειχτεί ότι η ολλανδική διοίκηση επέμεινε υπέρ της διατήρησης των επιστροφών από το 1979, οπότε η Επιτροπή είχε κοινοποιήσει τις αιτιάσεις της.
Στα επιχειρήματα που προβάλλει η Επιτροπή προς υπεράσπιση της, μπορώ ακόμη να προσθέσω ως εκ περισσού ότι από αντικειμενική άποψη δεν είναι πλέον ευλογοφανές ότι η ολλανδική διοίκηση επέμεινε να συναφθεί σύμβαση που να περιέχει τους σημερινούς όρους στο μέτρο που η σύμβαση αυτή περιέχει επίσης, πέρα από τα πλεονεκτήματα για τους ενδιαφερόμενους λιανέμπόρους, διάκριση σε βάρος πολλών εξειδικευμένων καταστημάτων που δεν επωφελούνται (τα μισά επί του συνόλου ) καθώς και όρους υπέρ των ενδιαφερομένων καπνοβιομηχανιών και εισαγωγέων. Τέλος, οι πιέσεις που άσκησαν οι δημόσιες αρχές δεν μπορούν να απαλλάξουν τους ενδιαφερομένους από τη δική τους ευθύνη για τη συμφωνία που συνήψαν. Η τελευταία αυτή αιτίαση πρέπει επομένως να απορριφθεί.
2.1.2.
Με δεύτερη αιτίαση (που αφορά τον προβαλλόμενο αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού), η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι κι αν υποτεθεί ακόμη ότι το νομικό καθεστώς και η εφαρμογή του δεν παρεμποδίζουν τον ανταγωνισμό, η συμφωνία περί επιστροφών έχει πολύ στενότερο πεδίο εφαρμογής από τις συμφωνίες που εξετάστηκαν στην υπόθεση Fedetab. Πράγματι, η συμφωνία περί επιστροφών αφορά αποκλειστικά το λιανεμπόριο και στην πράξη μόνο μια συγκεκριμένη ομάδα λιανικής πωλήσεως η οποία καλύπτει περίπου, κατά την προσφεύγουσα, το 20% του συνόλου των πωλήσεων. Επιπλέον, οι συμπληρωματικές επιστροφές που χορηγεί η συμφωνία δεν υπερβαίνουν περίπου 0,6 °/ο της τελικής τιμής και 7 °/ο του περιθωρίου κέρδους.
Όσον αφορά τους όρους για τη χορήγηση ειδικών επιστροφών, η υποχρέωση για πραγματοποίηση ελάχιστου κύκλου εργασιών δεν είναι καθόλου ασυνήθιστη ούτε επιλήψιμη από άποψη δικαίου του ανταγωνισμού, διότι οι μεγάλοι πελάτες παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους προμηθευτές, επίσης ως διαφημιστικό μέσο. Ο περιορισμός στα εξειδικευμένα καταστήματα που ορίζονται στο άρθρο 1 δεν εμποδίζει πλέον τα υπόλοιπα καταστήματα να διαπραγματεύονται ατομικά ή συλλογικά με τους προμηθευτές.
Όσον αφορά την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η συμφωνία αποτρέπει τα ενδιαφερόμενα εξειδικευμένα καταστήματα να επιτύχουν συμπληρωματικές ατομικές εκπτώσεις, η προσφεύγουσα φρονεί ότι το σύστημα που θέσπισε η συμφωνία περί επιστροφών δεν μπορεί να συγκριθεί με σύστημα επιστροφών που βασίζεται στο συνολικό κύκλο εργασιών, σύστημα το οποίο δεν έγινε δεκτό κατ' επανάληψη από την Επιτροπή ( βλ. παραδείγματος χάρη την απόφαση της 29ης Δεκεμβρίου 1970, « κεραμικές πλάκες », PB 1971, L 10). Οι διαφορές είναι κυρίως οι εξής: α) η συμφωνία περί ειδικών επιστροφών επιτρέπει ατομικές εκπτώσεις και β ) το ύψος της επιστροφής δεν είναι ούτε προοδευτικό ούτε σωρευτικό.
Η υποχρέωση για τους εμπόρους λιανικής πωλήσεως να διαθέτουν ελάχιστη σειρά από μάρκες στην πράξη έχει, κατά την προσφεύγουσα, πολύ περιορισμένες οικονομικές συνέπειες γι' αυτούς (για τις μάρκες με τις λιγότερες πωλήσεις αρκεί απόθεμα 2 ή 3 πακέτων ). Επιπλέον ο λιανοπωλητής διατηρεί την ελευθερία να αποφασίσει τη δημιουργία σημαντικού αποθέματος από συγκεκριμένη μάρκα για να μπορέσει να επωφεληθεί των σχετικών εκπτώσεων. Ως προς την υποχρέωση συνεργασίας για την προώθηση προϊόντων νέας μάρκας, πρόκειται επίσης για υποχρέωση που τηρείται πολύ εύκολα.
Η υποχρέωση να διατηρείται για τα τσιγάρα το ένα τέταρτο του χώρου των προθηκών και των πάγκων πωλήσεως δεν παρουσιάζει τίποτε το ιδιαίτερο εφόσον πρόκειται για εξειδικευμένα καταστήματα. Απομένει πάντοτε διαθέσιμος χώρος που να επιτρέπει σε έναν έμπορο να συγκεντρώσει τις προσπάθειες του σε ένα συγκεκριμένο προϊόν.
Η υποχρέωση πωλήσεως ελάχιστου αριθμού τσιγάρων κάθε έτος αποτελεί απλώς προϋπόθεση για συμμετοχή στη συμφωνία χωρίς να ασκεί καμιά επιρροή στις σχέσεις με τους προμηθευτές.
Στηριζόμενη στην επιχειρηματολογία αυτή η προσφεύγουσα αμφισβητεί ότι η συμφωνία περιορίζει αισθητά τον ανταγωνισμό μεταξύ των προμηθευτών μελών. Ως προς τη θέση των προμηθευτών που δεν μετέχουν στη συμφωνία, η NSO νομίζει ότι δεν υπάρχει κανένα σημείο που να τους προκαλεί βλάβη. Οι τρίτοι αυτοί είναι ελεύθεροι να διαπραγματευθούν ατομικές συμφωνίες που να προβλέπουν ατομικές εκπτώσεις τουλάχιστον ίσες. Ως προς το σημείο αυτό επίσης η Επιτροπή κακώς εξομοίωσε τα αποτελέσματα της συμφωνίας με τα αποτελέσματα των συστημάτων επιστροφών που βασίζονται στο συνολικό κύκλο εργασιών.
2.1.2
(συνέχεια). Ισχυρισμοί αντικρούσεως της Επιτροπής και εκτίμηση
Κατά την Επιτροπή, ο περιορισμός του ανταγωνισμού οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η συμφωνία καθιστά άχρηστη κάθε προσπάθεια του εμπόρου λιανικής πωλήσεως έναντι συγκεκριμένου προμηθευτή, διότι η έκπτωση χορηγείται επί του συνολικού κύκλου εργασιών ανεξάρτητα του προμηθευτή και ανεξάρτητα της μάρκας που πωλείται. Κρίνω ότι αυτός ο ισχυρισμός αντικρούσεως είναι βάσιμος. Βάσει των πιέσεων που άσκησαν οι δημόσιες αρχές για να γίνει κάτι το « ειδικό » στο λιανεμπόριο, πιέσεις τις οποίες η ίδια η προσφεύγουσα παρουσίασε ως αναγκαίες, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η συλλογική και ομοιόμορφη εφαρμογή της επιθυμίας των κρατικών αρχών αφήνει μικρά περιθώρια για τη χορήγηση συμπληρωματικών ατομικών εκπτώσεων σε περίπτωση που έχουν καταβληθεί ειδικές προσπάθειες υπέρ προϊόντων ορισμένης μάρκας. Επί του σημείου αυτού η Επιτροπή ισχυρίστηκε επίσης, χωρίς να αντικρουστεί ο ισχυρισμός της αυτός, ότι η πρώτη συμφωνία περί ατομικών εκπτώσεων εμφανίστηκε μόλις δύο χρόνια αφότου η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία στην υπόθεση αυτή. Η συμφωνία που συνήψαν οι καπνοβιομηχανίες και οι εισαγωγείς περιορίζει επομένως πράγματι αισθητά τη δυνατότητα για τους προμηθευτές να επαυξήσουν το τμήμα που κατέχουν στην αγορά σε βάρος ανταγωνιστών χορηγώντας ατομικές εκπτώσεις για ειδικές προσπάθειες ( ατομικός ανταγωνισμός με περιθώρια κέρδους ).
Το συμπέρασμα αυτό ως προς τα εσωτερικά αποτελέσματα της συμφωνίας δεν μεταβλήθηκε από το γεγονός ότι η συμφωνία αυτή πράγματι διαφέρει επί πολλών σημείων, όπως υποστηρίζει η προσφεύγουσα, από το κλασικό σύστημα « εκπτώσεων βάσει του συνολικού κύκλου εργασιών » το οποίο κυρίως αναπτύχθηκε αρχικά στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Η προκειμένη συμφωνία διαφέρει ιδίως από την « κλειστή » παραλλαγή τέτοιου « Gesamtumsatzrabattkartell » (
1
) ( εφεξής « GUR » ) καθόσον περιορίζει τις ίσες ευκαιρίες ανταγωνισμού των προμηθευτών που δεν μετέχουν στη συμφωνία επιβάλλοντας τους, για τη χορήγηση ίσων ή και μεγαλύτερων ακόμη εκπτώσεων, συμπληρωματικές υποχρεώσεις όπως η υποχρέωση για ελάχιστο κύκλο εργασιών για τα τσιγάρα που προέρχονται από προμηθευτές που μετέχουν στη συμφωνία, η υποχρέωση για ελάχιστη ποικιλία από μάρκες και η υποχρέωση όσον αφορά την παρουσίαση των τσιγάρων. Με τις εκπτώσεις τους ( ακόμη κι αν είναι ανώτερες ) οι προμηθευτές που δεν μετέχουν στη συμφωνία δεν θα μπορούν επομένως να οδηγούν τα ενδιαφερόμενα εξειδικευμένα καταστήματα να αντικαταστήσουν με τις μάρκες τσιγάρων των προμηθευτών μη μελών τις μάρκες ενός ή περισσοτέρων προμηθευτών που μετέχουν στην πλειονότητα αυτών που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της απόφασης. Η πρώτη αυτή διαφορά με την κλειστή παραλλαγή ενός GUR ενισχύεται ακόμη από το γεγονός ότι η προκειμένη συμφωνία περί επιστροφών, αντίθετα με πολλές άλλες συμφωνίες του τύπου GUR, αγνοεί την προοδευτική έκπτωση που αυξάνει ανάλογα με τον όγκο των αγορών από προμηθευτές μέλη. Όπως έχω ήδη παρατηρήσει η συμφωνία περιέχει εντούτοις μια υποχρέωση, που δεν μπορούν να την προσβάλλουν οι προμηθευτές μη μέλη, να πραγματοποιείται ελάχιστος κύκλος εργασιών για τις μάρκες των προμηθευτών μελών, πράγμα το οποίο καταλήγει σε αποτέλεσμα παρόμοιο προς το σωρευτικό αποτέλεσμα των συμφωνιών του τύπου GUR. Όσον αφορά τα εσωτερικά αποτελέσματα συμφωνίας τύπου GUR, η προκειμένη συμφωνία δεν παρουσιάζει επομένως σημαντικές διαφορές και, έναντι των προμηθευτών μη μελών, παρά τις όχι ασήμαντες διαφορές όσον αφορά αυτό καθαυτό το σύστημα επιστροφών, παράγει εντελώς παρόμοια αποτελέσματα.
Από την εξέταση του πρώτου τμήματος της δευτέρας αιτιάσεως φαίνεται ήδη ότι φρονώ επίσης πως ορθώς η Επιτροπή κρίνει ότι υποχρεώσεις για ελάχιστη ποικιλία από μάρκες, για διατήρηση μέρους των προθηκών και των πάγκων πωλήσεων για μάρκες των προμηθευτών μελών και για πραγματοποίηση ελάχιστου κύκλου εργασιών στο σύνολο από τις μάρκες τους, συνιστούν αισθητούς περιορισμούς του ανταγωνισμού. Το ίδιο βέβαια συμβαίνει όταν εξετάζεται το αποτέλεσμα των υποχρεώσεων αυτών κατά τον τρόπο που μόλις ανέφερα σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα αυτού καθαυτού του συλλογικού και ομοιόμορφου συστήματος επιστροφών.
Στην υποχρέωση για συνδρομή κατά την προώθηση προϊόντων νέας μάρκας, θα ήθελα να προσδώσω κάπως λιγότερο περιοριστικά αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού από όσο η Επιτροπή. Βέβαια η υποχρέωση αυτή περιορίζει επίσης την ελευθερία των ενδιαφερομένων εμπόρων λιανικής πωλήσεως όσον αφορά την πολιτική πωλήσεων τους, αλλά νομίζω ότι περιορίζει τον ανταγωνισμό λιγότερο από όσο οι άλλες υποχρεώσεις που προαναφέρονται έναντι των προμηθευτών μη μελών.
Τέλος, θα σημειώσω ότι η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί στην πράξη τις διακρίσεις που αναφέρονται στα σημεία 43 και 99, στοιχείο β ), της απόφασης, διακρίσεις τις οποίες δημιουργεί η συμφωνία περί επιστροφών και οι οποίες γίνονται σε βάρος περίπου του μισού αριθμού των ολλανδικών εξειδικευμένων καταστημάτων τα οποία ανέρχονται συνολικά περίπου σε 4000 καθώς και σε βάρος των καταστημάτων διατροφής, των πολυκαταστημάτων και των υπεραγορών στις Κάτω Χώρες σε μεγάλη έκταση κατά την πώληση τσιγάρων στον καταναλωτή. Οι οικονομικοί λόγοι που επικαλείται η προσφεύγουσα για τη διάκριση αυτή, την οποία η ίδια αναγνωρίζει, μπορούν να έχουν σημασία μόνο στο πλαίσιο του άρθρου 85, παράγραφος 3.
Ως συμπέρασμα νομίζω συνεπώς ότι ορθώς η Επιτροπή θεωρεί ότι μια συμφωνία με περιεχόμενο όπως αυτό που προαναφέρεται, η οποία συγκεντρώνει στην πράξη όλες τις καπνοβιομηχανίες και εισαγωγείς ( που πραγματοποιούν από κοινού άνω του 90 % του συνολικού κύκλου εργασιών στις Κάτω Χώρες ) και η οποία παράγει τα αποτελέσματά της επί του 20 % του συνολικού εθνικού κύκλου εργασιών, περιορίζει αισθητά τον ανταγωνισμό μεταξύ επιχειρήσεων. Η δεύτερη αιτίαση της προσφεύγουσας θα πρέπει επίσης, κατά την άποψη μου, να απορριφθεί.
2.1.3.
Η δυνατότητα δυσμενούς επιδράοεως επί του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών
Όσον αφορά την τρίτη αιτίαση που προβάλλει η προσφεύγουσα στον κύριο λόγο της, μπορώ πάλι να παραπέμψω για τα κύρια σημεία στις προτάσεις μου στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 240/82 και λοιπές, διότι η προσφεύγουσα στη σημερινή υπόθεση παραπέμπει επίσης στην επιχειρηματολογία που ανέπτυξαν οι προσφεύγουσες στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις.
Όσον αφορά ειδικότερα τη συμφωνία περί επιστροφών, η προσφεύγουσα τονίζει στην προσφυγή της, πρώτον, ότι τα τσιγάρα που εισάγονται από καπνοβιομηχανίες ή εισαγωγείς « επωφελούνται » τόσο από τη συμφωνία περί επιστροφών όσο και τα τσιγάρα που κατασκευάζονται στις Κάτω Χώρες και στη συνέχεια η προσφεύγουσα επαναλαμβάνει το επιχείρημά της, το οποίο έχω ήδη κρίνει ανακριβές, σύμφωνα με το οποίο συμπληρωματικές εκπτώσεις θα ήσαν αντίθετες προς την ολλανδική νομοθεσία. Όσον αφορά το επόμενο επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η συμφωνία περί επιστροφών έχει επίσης εφαρμογή στα εισαγόμενα τσιγάρα, η Επιτροπή ορθώς τονίζει ότι η προσφεύγουσα αναγνωρίζει έμμεσα με τον τρόπο αυτό ότι τα περιοριστικά αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού τα οποία προκαλούνται από τη συμφωνία περί επιστροφών (και τα οποία εσφαλμένως αρνείται η προσφεύγουσα ) ισχύουν επίσης για τα εισαγόμενα τσιγάρα.
Δεύτερον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι κι αν υποτεθεί ακόμη ότι η συμφωνία περί επιστροφών ασκεί κάποια επιρροή επί των εισαγωγών, η επιρροή αυτή δεν είναι εν πάση περιπτώσει « αισθητή », ενώ το κριτήριο αυτό αποτελεί μια από τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ. Η επιχειρηματολογία της επί της αιτιάσεως αυτής στηρίζεται κυρίως στο συλλογισμό, τον οποίο έχω ήδη κρίνει εσφαλμένο στις προτάσεις μου στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 240/82 και λοιπές, σύμφωνα με τον οποίο τα ξένα τσιγάρα που διατίθενται στο εμπόριο στις Κάτω Χώρες αφού έχουν « εισαχθεί εντός του ιδίου ομίλου επιχειρήσεων » δεν μπορούν να θεωρηθούν ως εισαγόμενα τσιγάρα. Αν αυτές οι « εισαγωγές εντός ενός ομίλου επιχειρήσεων » ληφθούν υπόψη, από τα στοιχεία που αναφέρονται στο σημείο 11 της απόφασης προκύπτει ότι, αν γίνουν δεκτοί οι άλλοι υπολογισμοί που αναφέρονται στο δικόγραφο της προσφυγής (
2
), η συμφωνία αφορά το 20 °/ο των συνολικών εισαγωγών ( και όχι μόνο το 2 °/ο όπως ισχυρίζεται η προσφεύγουσα) και ότι οι εισαγωγές αυτές που θίγονται από τη συμφωνία δεν αντιπροσωπεύουν περίπου 0,5 % ( όπως ισχυρίζεται η προσφεύγουσα ), αλλά περίπου 5 % των συνολικών πωλήσεων τσιγάρων στις Κάτω Χώρες (
3
). Σε πραγματικές τιμές ένας τέτοιος αριθμός πωλήσεως εισαγομένων τσιγάρων ισοδυναμεί επιπλέον με μερικά δισεκατομμύρια φιορίνια. Κατά την άποψή μου, μια τέτοια επιρροή πρέπει να θεωρηθεί επίσης χωρίς αμφιβολία ως αισθητή. Πέρα από τις ανακριβείς αυτές βάσεις των υπολογισμών της NSO, η Επιτροπή ορθώς τονίζει στο υπόμνημα αντικρούσεως ότι η επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας δεν δέχεται επίσης τα αποτελέσματα που μπορεί να έχει επί των εισαγωγών η συμφωνία περί επιστροφών. Δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 1, αρκεί πράγματι ενδεχόμενη δυσμενής επίδραση επί του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών και ορθώς η Επιτροπή παρατηρεί ότι η συλλογική συμφωνία περί επιστροφών εξαλείφει την ενδεχόμενη επίδραση διαφοροποιημένων εκπτώσεων στο τμήμα της αγοράς που αντιπροσωπεύεται από τα εισαγόμενα τσιγάρα. Έχω ήδη εξετάσει το σημείο αυτό λεπτομερώς αναλύοντας τα περιοριστικά αποτελέσματα επί του ανταγωνισμού που παράγονται από τη συμφωνία. Η αιτίαση αυτή πρέπει επομένως επίσης, κατά την άποψη μου, να απορριφθεί.
2.2. Ο επικουρικός λόγος (παράβαση των άρθρων 85, παράγραφος 3, και 190 της Συνθήκης ΕΟΚ)
2.2.1.
Με τον επικουρικό λόγο η προσφεύγουσα παρατηρεί, πρώτον, ότι από πρακτική άποψη είναι εσφαλμένος ο ισχυρισμός ότι η συμφωνία περί επιστροφών παρεμποδίζει τους εμπόρους λιανικής πωλήσεως να εισπράξουν συμπληρωματική επιστροφή (σημείο 133 της απόφασης ). Μοναδικός στόχος της συμφωνίας είναι να εξασφαλίσει στους εμπόρους λιανικής πωλήσεως ελάχιστη συμπληρωματική επιστροφή. Στους προηγούμενους συλλογισμούς μου έχω ήδη εξηγήσει, σε άλλο πλαίσιο, το λόγο γιατί το επιχείρημα αυτό πρέπει να θεωρηθεί ως εσφαλμένο σε σχέση με την οικονομική πραγματικότητα.
2.2.2.
Δεύτερον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή αγνόησε στο σημείο 134 της απόφασης της ότι η υποχρέωση για πραγματοποίηση τουλάχιστον 60 °/ο του κύκλου εργασιών από την πώληση καπνού αφορά το σύνολο των βιομηχανοποιημένων καπνών και όχι μόνο τα τσιγάρα. Η αιτίαση αυτή δεν ανευρίσκει κανένα έρεισμα στη διατύπωση του σημείου 134. Το επιχείρημά της σύμφωνα με το οποίο η υποχρέωση αυτή δεν συνεπάγεται διάκριση σε βάρος των μικρών μεταπωλητών είναι ίσως ακριβές αυτό καθαυτό. Δεν αναφέρεται όμως κάτι τέτοιο στο σχετικό σημείο της απόφασης. Η προσφεύγουσα δεν αρνείται ότι κατόπιν της υποχρεώσεως για πραγματοποίηση ελάχιστου κύκλου εργασιών, μικροί μεταπωλητές δεν μπορούν πράγματι να επωφεληθούν από αυτό το κριτήριο της συμφωνίας όσον αφορά τις επιστροφές που εφαρμόζονται στα εξειδικευμένα καταστήματα.
2.2.3.
Τρίτον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η υποχρέωση για ελάχιστη ποικιλία από μάρκες, η οποία εξετάζεται στο σημείο 135 της απόφασης, είναι συνυφασμένη προς την εξειδίκευση. Αντίθετα προς όσα η Επιτροπή επικαλείται στο σημείο αυτό, ο έμπορος είναι εντελώς ελεύθερος να αποφασίσει ποια ποσότητα τσιγάρων από κάθε μάρκα προτίθεται να κρατήσει σε απόθεμα. Η αύξηση του κόστους, την οποία προβάλλει η Επιτροπή ως συνέπεια της υποχρέωσης αυτής, είναι ελάχιστη (επομένως η προσφεύγουσα δεν την αρνείται). Όσον αφορά την αιτίαση αυτή, θεωρώ επαρκές να διαπιστώσω ότι η Επιτροπή στο σημείο 135 της απόφασης της κρίνει μόνο ότι η εν λόγω υποχρέωση δεν συμβάλλει κατ' ανάγκη στη βελτίωση των εν λόγω προϊόντων. Το επιχείρημα της προσφεύγουσας σύμφωνα με το οποίο η υποχρέωση αυτή (πέρα από αυτή που εξετάζεται στο σημείο 134 της απόφασης) είναι συνυφασμένη προς την εξειδίκευση δεν επαρκεί για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Επιτροπή, στο πλαίσιο της διακριτικής της ευχέρειας κατά την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, δεν μπορούσε να καταλήξει στο πόρισμα που αναφέρεται στο σημείο 135.
2.2.4.
Τέταρτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει στην προσφυγή της ότι οι υποχρεώσεις για διάθεση ορισμένου χώρου των προθηκών για τσιγάρα και οι υποχρεώσεις να προωθούνται νέες μάρκες, οι οποίες εξετάζονται στο σημείο 136 της απόφασης, δεν θεωρούνται εμπόδια από τον έμπορο. Αν η συλλογική συμφωνία περί επιστροφών έπρεπε να αντικατασταθεί με ατομικές συμφωνίες ο λιανοπωλητής θα έπρεπε να αποδεχτεί υποχρεώσεις σχετικά με τις προθήκες πολύ πιο δεσμευτικές. Ακριβώς αυτοί οι « όροι περί προθηκών » και προωθήσεως προϊόντων (οι οποίοι μπορούν να επιβληθούν μόνο μέσω συλλογικής συμφωνίας) μεταβάλλουν ένα κατάστημα σε εξειδικευμένο για τσιγάρα. Επιπλέον η άποψη της Επιτροπής επί του ζητήματος αυτού αποκλίνει από την άποψη που υποστηρίζει στο θέμα των συστημάτων επιλεκτικής διανομής και αποκλειστικών συμβάσεων ( αγοράς ή πώλησης ). Αντικρούοντας η Επιτροπή ορθότατα τονίζει ότι είναι αλυσιτελής για την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, ο ισχυρισμός ότι μια συμφωνία δεν αποτελεί κώλυμα για τους ενδιαφερομένους εμπόρους λιανικής πωλήσεως. Στη συνέχεια σωστά παρατηρεί ότι εν προκειμένω παρέλκουν οι συγκρίσεις με τα συστήματα επιλεκτικής διανομής και με τις συμβάσεις αποκλειστικότητας διότι στις περιπτώσεις αυτές πρόκειται για κάθετες διμερείς συμφωνίες ( οι οποίες επιπλέον κάθε φορά αφορούν προϊόντα ενός μόνο κατασκευαστή ), ενώ η αμφισβητούμενη συμφωνία περί επιστροφών είναι οριζόντια συλλογική συμφωνία με κάθετο αποτέλεσμα ( έναντι των προϊόντων όλων των καπνοβιομηχανιών και εισαγωγέων που μετέχουν στη συμφωνία ) (
4
).
2.2.5.
Πέμπτον, η προσφεύγουσα θεωρεί ότι η υποχρέωση σχετικά με τον ελάχιστο ετήσιο κύκλο εργασιών συναρμόζεται με την πολιτική των ολλανδικών κρατικών αρχών οι οποίες φρονούν ότι το αποδοτικό λιανεμπόριο αξίζει να τονωθεί. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης εν προκειμένω άποψη διαφορετική από αυτή που εξέφρασε σχετικά με τις συμβάσεις αποκλειστικότητας ιδίως στον κανονισμό περί εξαιρέσεων κατά κατηγορία. Επί του σημείου αυτού θα παρατηρήσω καταρχάς ότι σωστά η Επιτροπή υποστήριξε σε άλλο πλαίσιο ότι η προσφεύγουσα δεν είχε μπορέσει να δεχτεί ότι οι ολλανδικές αρχές πράγματι ενθάρρυναν τις διακρίσεις που προκύπτουν από τον όρο αυτό περί κύκλου εργασιών. Ήδη στις προτάσεις μου έχω εξετάσει προηγουμένως την άποψη αυτή. Στη συνέχεια η Επιτροπή ορθώς παρατηρεί ακόμη επί του σημείου αυτού ότι είναι άτοπη η σύγκριση με την άποψη της επί των συμβάσεων αποκλειστικότητας. Επομένως η αιτίαση αυτή πρέπει επίσης να απορριφθεί.
2.2.6.
Έκτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει σε γενικότερο επίπεδο ( αριθ. 40 του δικογράφου της προσφυγής της ) ότι η συμφωνία περί επιστροφών (μεταξύ άλλων) συμβάλλει στη διατήρηση ενός δικτύου εξειδικευμένων καταστημάτων τα οποία διαθέτουν ποικίλη σειρά βιομηχανοποιημένων καπνών, πράγμα το οποίο ωφελεί τόσο τους κατασκευαστές και εισαγωγείς όσο και τους καταναλωτές, ενώ όσοι μετέχουν στη συμφωνία δεν θεωρούν τον εαυτό τους ζημιωμένο. Η επιχειρηματολογία αυτή καταρχάς αγνοεί τις αντιρρήσεις της Επιτροπής όσον αφορά τις λεπτομέρειες του περιεχομένου της συμφωνίας, αντιρρήσεις τις οποίες ήδη έχω κρίνει βάσιμες. Η Επιτροπή, αφετέρου, παρατηρεί επίσης ορθώς επί του θέματος αυτού ότι για την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, δεν αρκεί οι έμποροι λιανικής πωλήσεως να μη θεωρούν ότι η συμφωνία περί επιστροφών τους προκαλεί ζημία. Κατά τρίτο λόγο, και εγώ νομίζω ότι η προσφεύγουσα δεν απέδειξε ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε εύλογα να κρίνει στο πλαίσιο της διακριτικής της ευχέρειας ότι παρ' όλα τα άτοπα που περιέχει η συμφωνία και τα οποία έχω ήδη εξετάσει, η συμφωνία είναι απαραίτητη για την επιβίωση των εξειδικευμένων καταστημάτων. Η Επιτροπή παρατηρεί σωστά επίσης επί του σημείου αυτού ότι στη συμφωνία δεν μετέχουν περίπου τα μισά από τα εξειδικευμένα καταστήματα.
2.2.7.
Τέλος, η προσφεύγουσα τόνισε ακόμη (στο σημείο 41 του δικογράφου της προσφυγής της ) ότι η συμφωνία περί επιστροφών συμβάλλει εν πάση περιπτώσει ( επίσης ) στην ενίσχυση της « οικονομικής προόδου » κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 3. Συγκεκριμένα, η συμφωνία συμβάλλει στην πρόληψη οιασδήποτε νέας κοινωνικοοικονομικής υφέσεως μειώνοντας την απασχόληση σε ορισμένο κλάδο, συμβολή η οποία, σύμφωνα με την απόφαση Metro ( υπόθεση 26/76, Jurispr. 1977, σ. 1875, ιδίως σκέψη 43), περιλαμβάνεται στην έννοια της « οικονομικής προόδου ». Αυτό δεν συμβαίνει διότι, αν θεωρηθεί ακριβές το επιχείρημα όσον αφορά τα επωφελούμενα εξειδικευμένα καταστήματα, η συμφωνία επαυξάνει ακριβώς τους κινδύνους για μείωση της απασχόλησης στα μισά εξειδικευμένα καταστήματα που δεν μετέχουν στη συμφωνία, η δε Επιτροπή, κατά την άποψη μου, δεν όφειλε να εξετάσει ρητά το θέμα αυτό στην απόφαση της. Όσον αφορά την εξυγιαντική δράση της συμφωνίας την οποία επικαλούνται οι προσφεύγουσες σε άλλο πλαίσιο, η Επιτροπή ορθώς θεωρεί επίσης ότι αυτό επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η αμφισβητούμενη συμφωνία αποβλέπει ώστε μια περιορισμένη ομάδα ενδιαφερομένων να εδραιωθεί σε ένα τμήμα της αγοράς.
2.2.8.
Για να περατώσω την εξέταση του επικουρικού λόγου της προσφεύγουσας, θα παρατηρήσω ακόμη ότι προκαλεί έκπληξη η διαπίστωση ότι οι αιτιάσεις της προσφεύγουσας συνίστανται προπάντων στην άποψη ότι η συμφωνία η ίδια δεν προκαλεί ζημία στους εμπόρους λιανικής πωλήσεως και ότι οι υποχρεώσεις που συνεπάγεται είναι συνυφασμένες με τη φύση της και είναι επομένως απαραίτητες. Η προσφεύγουσα δεν έκανε καμιά σοβαρή απόπειρα να αποδείξει ότι αντίθετα προς την άποψη της Επιτροπής η συμφωνία ανταποκρίνεται πλήρως στις δύο πρώτες προϋποθέσεις ( θετικές ) για εξαίρεση, δυνάμει του άρθρου 85, παράγραφος 3. Τα κύρια επιχειρήματα που προέβαλε επί του σημείου αυτού έχουν μόνο παρεπόμενο χαρακτήρα και αναπτύχθηκαν μόλις και μετά βίας. Με τα επιχειρήματα αυτά γίνεται προσπάθεια να αποδειχθεί ότι το πλεονεκτικό καθεστώς από το οποίο επωφελούνται τα μισά από τα εξειδικευμένα καταστήματα υπό τον όρο να διατηρούν μεγάλη ποικιλία από μάρκες, συμβάλλει στην εξυγίανση του εξειδικευμένου εμπορίου, ευνοεί με τον τρόπο αυτό την απασχόληση και εξασφαλίζει την επιβίωση επαρκούς αριθμού καταστημάτων πωλήσεως με ευρεία ποικιλία από μάρκες προς το συμφέρον των ενδιαφερομένων καπνοβιομηχανιών και εισαγωγέων και προς το συμφέρον των καταναλωτών. Από το γεγονός και μόνο ότι η συμφωνία ενθαρρύνει έτσι συγχρόνως την εξυγίανση « εν ψυχρώ » των εξειδικευμένων καταστημάτων τα οποία δεν επωφελούνται από τις ρήτρες της συμφωνίας, ότι θέτει σε κίνδυνο την απασχόληση στα καταστήματα αυτά και παρεμποδίζει την πρόσβαση στην αγορά προμηθευτών που δεν μετέχουν στη συμφωνία, η Επιτροπή μπορούσε οπωσδήποτε, στο πλαίσιο της διακριτικής της ευχέρειας, να κρίνει ότι δεν αποδείχθηκε ότι η συμφωνία πληρούσε τις θετικές προϋποθέσεις για εξαίρεση. Λόγω του ότι μεγάλος αριθμός εξειδικευμένων καταστημάτων επιβίωσαν παρά το ότι δεν μετέχουν στη συμφωνία περί επιστροφών, η Επιτροπή μπορούσε ορθά να συνάγει, επικουρικώς, το συμπέρασμα ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι η συμφωνία αυτή είναι πράγματι απαραίτητη για την επιβίωση των εξειδικευμένων καταστημάτων λιανικής πωλήσεως. Η προσφεύγουσα μόλις και μετά βίας ανέπτυξε τη βάση όλης της επιχειρηματολογίας, δηλαδή ότι τα εξειδικευμένα καταστήματα που διαθέτουν υποχρεωτικά μεγάλη ποικιλία προϊόντων ( στην οποία περιλαμβάνονται όλες οι μάρκες των προμηθευτών που μετέχουν στη συμφωνία) είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή διανομή τσιγάρων, και φαίνεται να αντικρούονται από το γεγονός ότι τα καταστήματα λιανικής πωλήσεως που δεν είναι εξειδικευμένα στα βιομηχανοποιημένα καπνά ελέγχουν πολύ μεγαλύτερο τμήμα της αγοράς. Το μόνο που θεωρώ βέβαιο, σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας, είναι ότι η συμφωνία ωφελεί τους εν λόγω προμηθευτές και λιανοπωλητές. Στο πλαίσιο του άρθρου 85, παράγραφος 3, τέτοιου είδους πλεονεκτήματα υπέρ ορισμένων επιχειρήσεων που συνδέονται μεταξύ τους με συμφωνία ή απόφαση ή εφαρμόζουν εναρμονισμένη πρακτική δεν επαρκούν βέβαια για να επιτραπεί η εξαίρεση. Σε σχέση με την προϋπόθεση να εξασφαλίζεται συγχρόνως στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το όφελος, η Επιτροπή ορθώς αναφέρει τη σκέψη στην απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Fedetab, σύμφωνα με την οποία « ο αριθμός των μεσαζόντων και ο αριθμός από τις μάρκες δεν συνιστά κατ' ανάγκη το ουσιώδες κριτήριο για βελτίωση της διανομής κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ». Κατά την Επιτροπή, τα οφέλη αυτά είναι οπωσδήποτε αμφίβολα για τους καταναλωτές εφόσον το κόστος για τη διατήρηση πολλαπλού δικτύου διανομής ( μεγάλα εξειδικευμένα καταστήματα που διαθέτουν ευρεία ποικιλία προϊόντων) επιβαρύνει τους καταναλωτές· πράγματι, ο κατασκευαστής θα συνυπολογίσει το κόστος αυτό στην τελική τιμή (σταθερή αλλά καταρχήν την ορίζει ο ίδιος ). Κατά την Επιτροπή, ο ίδιος ο καταναλωτής θα αποφασίσει πού θα πάει να αγοράσει τα τσιγάρα του.
3. Σύνοψη και συμπέρασμα
Από την εξέταση της προσφυγής προκύπτει συνοπτικά ότι περιέχει κατά μέγα μέρος τα ίδια επιχειρήματα με αυτά που προέβαλαν οι προσφεύγουσες στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 240/82 και λοιπές. Στις προτάσεις μου στις υποθέσεις αυτές έχω ήδη δηλώσει ότι τα επιχειρήματα αυτά είναι εσφαλμένα. Στο μέτρο που η προσφεύγουσα προέβαλε με την προσφυγή της ειδικά επιχειρήματα υπέρ της συμφωνίας περί επιστροφών στα εξειδικευμένα καταστήματα η οποία αποτελεί το αντικείμενο της εξέτασης εν προκειμένω, τα έχω επίσης απορρίψει χωρίς εξαίρεση ως αβάσιμα, μετά από επισταμένη εξέταση.
Συνεπώς προτείνω:
1)
να απορριφθεί τόσο το κύριο αίτημα της προσφεύγουσας όσο και το επικουρικό με τα οποία ζητεί την ολική ή μερική ακύρωση του άρθρου 1, παράγραφοι 1 και 2, και του άρθρου 4 καθώς και επικουρικώς του άρθρου 3 και του άρθρου 4 της απόφασης 82/506/ΕΟΚ της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου 1982 ( ΕΕ 1982, L 232, σ. 1 )
2)
να καταδικαστεί η προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα συμπεριλαμβανομένων των εξόδων της διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων.
Η καταδίκη της προσφεύγουσας στα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας ασφαλιστικών μέτρων, όπου το αίτημα της έγινε δεκτό, είναι σύμφωνη προς την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας. Επί του σημείου αυτού παραπέμπω, παραδείγματος χάρη, στην απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 1984 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 43 και 63/82, σκέψεις 63 και 64.
(
*1
)	Μετάφραση από τα ολλανδικά.
(
1
)	Στην κλειστή αυτή παραλλαγή ot αγορές από επιχειρήσεις μη μέλη δεν λαμΡάνονται οπόψη για τον υπολογισμό των εκπτώσεων.
(
2
)	Οι υπολογισμοί αυτοί προϋποθέτουν ιδίως ότι οι πωλήσεις στους καταναλωτές από τα εξειδικευμένα καταστήματα τα οποία μετέχουν στη συμφωνία περί επιστροφών αντιπροσωπεύουν περίπου το 20 ο/ο των συνολικών πωλήσεων τσιγάρων στις Κάτω Χώρες. Οι « εισαγωγές εντός του ιδίου ομίλου επιχειρήσεων » υπολογίστηκαν από την προσφεύγουσα σε 90 % των συνολικών εισαγωγών και οι « εισαγωγές μεταξύ διαφόρων ομίλων » περίπου σε 10 %.
(
3
)	Βάσει των στοιχείων που εκτίθενται στο σημείο 11 της απόφασης και τα οποία η προσφεύγουσα δεν αμφισβήτησε, το τελευταίο αυτό ποσοστό είναι πράγματι, κατά την άποψή μου, ακόμη λίγο υψηλότερο.
(
4
)	Οι προσθήκες εντός παρενθέσεων είναι δικές μου.