62024CJ0058_RES
Sprawa C‑58/24
NEiMYiHJiXFiWBiUViVKiJUiRJiDZ
przeciwko
IrelandiThe Attorney GeneraliMinister for Housing, Local Government and HeritageiAn Coimisiún Pleanála, dawniej An Bord Pleanála
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez High Court (Irlandia)]
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 16 kwietnia 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Środowisko – Dyrektywa 92/43/EWG – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Artykuł 12 – System ścisłej ochrony niektórych gatunków zwierząt – Artykuł 16 – Decyzja o przyznaniu odstępstwa przed złożeniem wniosku o pozwolenie na budowę w celu realizacji przedsięwzięcia objętego dyrektywą 2011/92/UE – Artykuł 11 – Konwencja z Aarhus – Artykuł 9 – Autonomia proceduralna – Zasady równoważności i skuteczności – Decyzja o przyznaniu odstępstwa uznana za autonomiczny akt prawny – Przepisy proceduralne przewidujące termin trzech miesięcy w celu domagania się stwierdzenia nieważności zezwolenia na odstępstwo
Środowisko – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko – Dyrektywa 2011/92 – Spoczywający na właściwych organach obowiązek przeprowadzenia oceny przed wydaniem zezwolenia – Pojęcie zezwolenia na inwestycję – Złożony proces podejmowania decyzji – Decyzja zezwalająca wykonawcy przedsięwzięcia na odstąpienie od środków ochrony gatunków na podstawie dyrektywy 92/43 – Objęcie – Przesłanki
[dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92, art. 1 ust. 2 lit. a), c), art. 2 ust. 1; dyrektywa Rady 92/43, art. 12, 13, art. 16 ust. 1]
(zob. pkt 26–28)
Środowisko – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko – Dyrektywa 2011/92 – Prawo do wniesienia skargi przez członków zainteresowanej społeczności – Skarga na decyzję zezwalającą wykonawcy przedsięwzięcia na odstąpienie od środków ochrony gatunków na podstawie dyrektywy 92/43 – Krajowe przepisy proceduralne – Zasada autonomii proceduralnej – Poszanowanie zasad równoważności i skuteczności – Termin trzech miesięcy do wniesienia skargi od dnia powzięcia wiedzy o takiej decyzji przez daną osobę – Dopuszczalność
[Karta praw podstawowych, art. 47; konwencja z Aarhus, art. 9; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92, zmieniona dyrektywą 2014/52, art. 1 ust. 2 lit. a), art. 11; dyrektywa Rady 92/43, art. 16]
(zob. pkt 29–40, 44,45, 52,53; sentencja)
Streszczenie
Trybunał, do którego zwrócił się w trybie prejudycjalnym High Court (wysoki trybunał, Irlandia), wypowiedział się w przedmiocie zgodności z prawem Unii krajowych przepisów proceduralnych ustanawiających termin trzech miesięcy na zaskarżenie decyzji o przyznaniu odstępstwa wydanej przez władze irlandzkie na podstawie art. 16 ust. 1 dyrektywy siedliskowej (
1
).
W postępowaniu głównym grupa osób fizycznych kwestionuje decyzję o przyznaniu odstępstwa wydaną przez władze irlandzkie, na podstawie art. 16 ust. 1 dyrektywy siedliskowej, w celu ułatwienia wzniesienia budynków mieszkalnych w byłym klasztorze karmelitów w Delgany (Irlandia). Obecnie klasztor ten jest stanowiskiem kolonii nietoperzy, które są ściśle chronionym gatunkiem na podstawie załącznika IV do dyrektywy siedliskowej.
Skarżący w postępowaniu głównym nie zakwestionowali ważności spornej decyzji o przyznaniu odstępstwa w terminie trzech miesięcy przewidzianym w prawie irlandzkim. Sąd odsyłający, powziąwszy wątpliwości co do zgodności tego odstępstwa z wymogami wynikającymi z dyrektywy siedliskowej, dąży do ustalenia, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie stosowaniu takiego terminu proceduralnego.
Ocena Trybunału
Trybunał zauważył na wstępie, że ani w dyrektywie OOŚ (
2
), ani w innych przepisach prawa Unii nie sprecyzowano zasad wykonywania prawa do wnoszenia środka prawnego od decyzji o przyznaniu odstępstwa wydanej na podstawie art. 16 ust. 1 dyrektywy siedliskowej lub od decyzji o udzieleniu zezwolenia na inwestycję w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) dyrektywy OOŚ. W szczególności w prawie Unii nie określono ani terminu do wniesienia skargi, ani początku biegu takiego terminu.
W konsekwencji w szczególnym przypadku, w którym ewentualne odstępstwo musi zostać przyjęte przed udzieleniem zezwolenia na przedsięwzięcie, prawo Unii nie wprowadza wymogu, by decyzje te traktować do celów korzystania z prawa do wniesienia od nich środka prawnego jak jedną decyzję z jednym terminem do wniesienia skargi.
Podobnie prawo to nie wprowadza wymogu, że w przypadku gdy odstępstwo zostało przyznane na podstawie art. 16 dyrektywy siedliskowej, które to odstępstwo jest elementem procesu udzielania zezwolenia na realizację przedsięwzięcia w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) dyrektywy OOŚ, termin do wniesienia skargi może rozpocząć się dopiero w dniu wydania lub publikacji takiego zezwolenia.
Co się tyczy w tym względzie przestrzegania zasady skuteczności, Trybunał uznał, że termin trzech miesięcy na wniesienie środka prawnego od dnia wydania decyzji o przyznaniu odstępstwa na podstawie art. 16 dyrektywy siedliskowej lub, w danym wypadku, od chwili, w której strona skarżąca powzięła lub powinna była w racjonalny sposób powziąć wiedzę o tym wydaniu, nie wydaje się uniemożliwiać w praktyce lub nadmiernie utrudniać korzystania z praw przyznanych w prawie Unii.
Zdaniem Trybunału okoliczność, że bieg takiego terminu do wniesienia skargi rozpoczyna się co do zasady przed zakończeniem postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na inwestycję, określonego w art. 1 ust. 2 lit. c) dyrektywy OOŚ, nie wydaje się móc pozbawić skuteczności środków prawnych, które mogą być w ten sposób wniesione.
Z jednej strony okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie temu, by zgodność decyzji o przyznaniu odstępstwa wydanej na podstawie art. 16 ust. 1 dyrektywy siedliskowej w świetle wszystkich wymogów, którym podlega zgodnie z tym przepisem jej wydanie, mogła zostać zakwestionowana przez zainteresowaną społeczność i poddana kontroli przez właściwy sąd.
Z drugiej strony o ile prawdą jest, że konsekwencją rzeczonej okoliczności jest to, iż takie odstępstwo uzyskuje przymiot ostatecznego po upływie terminu do wniesienia skargi, o tyle ta okoliczność nie stoi jednak na przeszkodzie temu, by zezwolenie na inwestycję w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) dyrektywy OOŚ mogło zostać zakwestionowane przez zainteresowaną społeczność i poddane kontroli przez sąd w sposób skuteczny, w szczególności w odniesieniu do interakcji mogącej istnieć między różnymi skutkami przedsięwzięcia dla środowiska.
Trybunał podkreślił jednak, że aby termin do wniesienia skargi rozpoczął bieg, istotne jest, by powzięcie wiadomości, a nawet możliwość uzyskania wiedzy, dotyczyły nie tylko sentencji, lecz również uzasadnienia danej decyzji. Takie powzięcie wiadomości stanowi bowiem również warunek dla zapewnienia skuteczności prawa do wniesienia skargi.
Ponadto w celu zapewnienia poszanowania zasady skuteczności istotne jest również, by skarżący mogli w racjonalny sposób przewidzieć środki odwoławcze i obowiązujące w odniesieniu do nich terminy.
W tym względzie w zakresie, w jakim art. 9 ust. 5 konwencji z Aarhus (
3
) przewiduje, że każda ze stron tej konwencji zapewnia informowanie społeczeństwa o dostępie do administracyjnych lub sądowych środków odwoławczych, który to wymóg został wdrożony w konkretnym kontekście dyrektywy OOŚ w art. 11 ust 5 tej dyrektywy, informacja ta powinna dokładnie wskazywać, że zaskarżenie decyzji o przyznaniu odstępstwa na podstawie art. 16 dyrektywy siedliskowej powinno zostać dokonane w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym skarżący powziął lub mógł w racjonalny sposób powziąć wiedzę o wydaniu tej decyzji.
Jednakże, jak wynika z brzmienia art. 9 ust. 5 konwencji z Aarhus i z art. 11 ust. 5 dyrektywy OOŚ, brak publicznego udostępnienia takiej informacji nie wystarcza sam w sobie, by dojść do wniosku, że zasada skuteczności została naruszona.
(
1
)	Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7, zwana dalej „dyrektywą siedliskową”).
(
2
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko (Dz.U. 2012, L 26, s. 1, zwana dalej „dyrektywą OOŚ”).
(
3
)	Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do [wymiaru] sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisana w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzona w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz.U. 2005, L 124, s. 1).