Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI ĠENERALI (Awla li tiddeċiedi fuq domandi preliminari)
4 ta’ Marzu 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Trasport bl-ajru – Kumpens lill-passiġġieri fil-każ ta’ dewmien twil jew ta’ kanċellazzjoni ta’ titjira – Eżenzjoni mill-obbligu ta’ kumpens – Artikolu 5(3) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 – Ċirkustanzi straordinarji – Nuqqasijiet fil-kontroll tas-sigurtà tal-ajruport – Deċiżjoni awtonoma tat-trasportatur tal-ajru li jistenna lill-passiġġieri li jkunu għadhom ma għaddewx mill-kontroll tas-sigurtà – Rotazzjoni tal-apparat – Riorganizzazzjoni tat-titjiriet ta’ wara t-titjira mdewma – Rabta kawżali”
Fil-Kawża T-656/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mil-Landgericht Düsseldorf (il-Qorti Reġjonali ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑20 ta’ Novembru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑6 ta’ Diċembru 2024, fil-proċedura
NI,
HZ
vs
European Air Charter AG,
IL-QORTI ĠENERALI (Awla li tiddeċiedi fuq domandi preliminari),
komposta, waqt id-deliberazzjonijiet, minn S. Papasavvas, President, N. Półtorak, M. Sampol Pucurull (Relatur), D. Petrlík u W. Valasidis, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Martín y Pérez de Nanclares,
Reġistratur: S. Jund, Amministratriċi,
wara li rat it-trażmissjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tat-talba għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti Ġenerali fid‑19 ta’ Diċembru 2024, skont it-tielet paragrafu tal-Artikolu 50b tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea,
wara li rat li l-qasam jaqa’ taħt il-punt (e) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 50b tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea u li ma tqumx kwistjoni indipendenti ta’ interpretazzjoni fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 50b tal-imsemmi Statut,
wara li rat il-fażi bil-miktub tal-proċedura,
wara s-seduta tas‑17 ta’ Ottubru 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal European Air Charter, minn P. Kauffmann u K. Witt, Rechtsanwälte,
–        għall-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, minn K. Bulterman u A. Hanje, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn G. von Rintelen u N. Yerrell, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tas‑26 ta’ Novembru 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Frar 2004 li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 8, p. 10).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, NI u HZ, żewġ passiġġieri tal-ajru, u, min-naħa l-oħra, European Air Charter AG, trasportatur tal-ajru, dwar ir-rifjut ta’ dan tal-aħħar li jikkumpensa lil dawn il-passiġġieri li t-titjira tagħhom damet ħafna biex tasal.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        Il-premessi 1, 14 u 15 tar-Regolament Nru 261/2004 jiddikjaraw:
“(1) Azzjoni mil-Komunitá fil-qasam ta’ transport permezz ta’ l-ajru għandha jkollha l-iskop, fost affarijiet oħrajn, li tassigura livell ogħli ta’ protezzjoni għall-passiġġieri. ’Il fuq minn dan, konsiderazzjoni sħiħa għandha tiġi meħuda tal-ħtiġijiet ta’ protezzjoni tal-konsumatur b’mod ġenerali.
[...]
(14)      Bħal taħt il-Konvenzjoni ta’ Montreal, obbligazzjonijiet dwar trasportaturi ta’ l-ajru li jaħdmu għandhom ikunu limitati jew esklużi fejn xi ħaġa ġiet ikkawżata minn ċirkostanzi straordinarji li ma setgħux jiġu evitati anki jekk il-miżuri kollha raġonevoli kienu ttieħdu. Ċirkostanzi bħal dawn jistgħu, partikolarment, iseħħu f’każijiet ta’ nuqqas ta’ stabbilitá politika, kondizzjonijiet meteoroloġiċi li ma jaqblux ma’ l-operazzjoni tat-titjira in kwistjoni, riskji tas-sigurtá, nuqqasijiet mhux mistennijin fir-rigward tas-sigurtá tat-titjira u strajkijiet li jaffettaw l-operazzjoni ta’ trasportatur ta’ l-ajru li jopera.
(15)      Ċirkostanzi straordinarji għandhom jiġu meqjusin li jeżistu fejn l-impatt ta’ deċiżjoni dwar il-ġestjoni tat-traffiku ta’ l-ajru fir-rigward ta’ inġenju ta’ l-ajru partikolari fuq ġurnata partikolari tikkawża dewmien twil, dewmien ta’ matul il-lejl, jew il-kanċellazzjoni ta’ titjira waħda jew aktar titjiriet ta’ dak l-inġenju ta’ l-ajru, anki jekk il-miżuri raġonevoli kollha ttieħdu mil-trasportatur ta’ l-ajru in kwistjoni biex jiġu evitati id-dewmien jew kanċellazzjonijiet”.
4        L-Artikolu 5 tar-Regolament Nru 261/2004 jipprevedi fil-paragrafi 1 u 3 tiegħu:
“1.      Fil-każ ta’ kanċellazzjoni ta’ titjira, il-passiġġieri in kwistjoni għandhom:
[...]
(ċ)      jkollhom id-dritt għal kumpens mil-trasportatur ta’ l-ajru li jopera skond l-Artikolu 7, kemm‑il darba [jkunu informati bil-kanċellazzjoni tat-titjira]
[...]
3.      Trasportatur ta’ l-ajru li jopera m’għandux ikun obbligat iħallas kumpens skond l-Artikolu 7, jekk jista’ juri li l-kanċellazzjoni hi kkawżata minn ċirkostanzi staordinarji li ma setgħux jiġu evitati anki jekk il-miżuri raġonevoli kollha ġew meħudin.”
5        L-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 261/2004 jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Fejn referenza hi magħmula għal dan l-Artikolu, passiġġieri għandhom jirċievu kumpens li jammonta għal:
[...]
(b)      EUR 400 għat-titjiriet intra‑Komunitarji kollha ta’ aktar minn 1500 kilometru, u għat-titjiriet oħrajn kollha bejn 1500 u 3500 kilomentru:
[...]”
Id-dritt Ġermaniż
6        Il-Luftsicherheitsgesetz (il-Liġi dwar is-Sigurtà tal-Avjazzjoni) tal‑11 ta’ Jannar 2005 (BGBl. 2005 I, p. 78), kif emendata bil-Gesetz zur Verbesserung der Rahmenbedingungen luftsicherheitsrechtlicher Zuverlässigkeitsüberprüfungen (il-Liġi intiża li ttejjeb il-Kundizzjonijiet Ġenerali tal-Kontrolli ta’ Affidabbiltà fil-Qasam tas-Sigurtà tal-Avjazzjoni) tat‑22 ta’ April 2020 (BGBl. 2020 I, p. 840) (iktar ’il quddiem il-“LuftSiG”), jipprevedi fl-Artikolu 2 tiegħu, intitolat “Kompiti”:
“L-awtorità tas-sigurtà tal-avjazzjoni għandha l-kompitu li tipprevjeni l-ksur tas-sigurtà tat-trasport bl-ajru fis-sens tal-Artikolu 1. Għal dan il-għan, hija għandha, b’mod partikolari
1.      twettaq kontroll fuq il-passiġġieri u l-bagalji tagħhom skont l-Artikolu 5,
[...]”
7        L-Artikolu 5 tal-LuftSiG, intitolat “Setgħat partikolari tal-awtoritajiet responsabbli għas-sigurtà tal-avjazzjoni”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “[l]-awtorità responsabbli għas-sigurtà tal-avjazzjoni tista’ tfittex jew tikkontrolla b’kull mod ieħor xieraq il-persuni li daħlu jew li jixtiequ jidħlu fiż-żona ta’ sigurtà ristretta tal-ajruport [u li din l-awtorità] tista’ tfittex jew tispezzjona bi kwalunkwe mod ieħor xieraq l-oġġetti li ġew jew li għandhom jiġu introdotti f’dawn iż-żoni”.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
8        NI u HZ kellhom, kull wieħed, riżervazzjoni għal titjira operata minn European Air Charter fit‑23 ta’ Lulju 2022, prevista li titlaq minn Düsseldorf (il-Ġermanja) fit‑15:00 u li tasal fl-istess jum f’Varna (il-Bulgarija) fis‑17:50 (iktar ’il quddiem it-“titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali”).
9        It-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali kellha tiġi operata minn inġenju tal-ajru ta’ European Air Charter użat fil-kuntest ta’ rotazzjoni. Skont l-ippjanar inizjali, l-ewwel titjira ta’ din ir-rotazzjoni kellha titlaq mill-ajruport ta’ Köln‑Bonn (il-Ġermanja) fit‑23 ta’ Lulju 2022 fit‑7:40 u tasal f’Varna fl‑10:30. It-tieni titjira tar-rotazzjoni kellha titlaq minn Varna fil‑11:20 u kellha tasal Düsseldorf fis‑14:10. It-tielet titjira tar-rotazzjoni kienet it-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
10      Madankollu, wara perijodu ta’ stennija eċċezzjonalment twil fil-kontroll tas-sigurtà tal-ajruport ta’ Köln‑Bonn, minħabba li l-persunal li ħa ħsieb l-operazzjonijiet ta’ kontroll fit‑23 ta’ Lulju 2022 kellu ammont eċċessiv ta’ xogħol, il-passiġġieri kollha tal-ewwel titjira tar-rotazzjoni kienu tard għat-tlugħ abbord. European Air Charter ħadet id-deċiżjoni li tistenna lill-passiġġieri tal-imsemmija titjira li kienu fil-kontroll tas-sigurtà u ġara, għalhekk, li l-ewwel titjira tar-rotazzjoni telqet iktar minn ħames sigħat tard.
11      Barra minn hekk, sabiex il-passiġġieri tar-rotazzjoni kkonċernata ma jdumux jistennew perijodu ta’ ħin eċċessiv ħafna, European Air Charter iddeċidiet li torganizza mill-ġdid it-titjiriet wara l-ewwel titjira tar-rotazzjoni u skedat mill-ġdid dawn it-titjiriet b’ajruplan ieħor. B’hekk, it-tieni titjira tar-rotazzjoni ġiet operata b’ajruplan ta’ sostituzzjoni li, minħabba li fl-ajruport ta’ destinazzjoni kien jenħtieġ li l-ewwel tinkiseb awtorizzazzjoni ta’ nżul, seta’ jitlaq biss fis‑14:10 u wasal Düsseldorf fil‑17:33. It-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali saret b’dan l-ajruplan ta’ sostituzzjoni u telqet fis‑18:39. NI u HZ waslu fid-destinazzjoni tagħhom fid‑21:12, jiġifieri tliet sigħat u tnejn u għoxrin minuta wara l-ħin tal-wasla inizjalment previst.
12      Adita minn NI u HZ b’rikors intiż li jinkiseb, mingħand European Air Charter, kumpens minħabba d-dewmien tat-titjira tagħhom, sa EUR 400 kull wieħed, l-Amtsgericht Düsseldorf (il-Qorti Distrettwali ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja), ċaħdet, permezz ta’ sentenza tad‑19 ta’ Frar 2024, it-talba tagħhom.
13      NI u HZ appellaw minn din is-sentenza quddiem il-Landgericht Düsseldorf (il-Qorti Reġjonali ta’ Düsseldorf, il-Ġermanja), li hija l-qorti tar-rinviju.
14      Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, in-nuqqas f’daqqa u sinjifikattiv ta’ persunal inkarigat bil-kontroll tas-sigurtà jista’ jikkostitwixxi ċirkustanza straordinarja, fis-sens tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004, billi l-kontroll tal-passiġġieri tal-ajru huwa kompitu li, skont l-Artikolu 2(1) u l-Artikolu 5(1) tal-Liġi dwar is-Sigurtà tal-Avjazzjoni, ma huwiex fdat lit-trasportaturi tal-ajru. Għaldaqstant, in-nuqqas ta’ persunal u d-dewmien sussegwenti huma ċirkustanzi li ma jaqgħux fl-isfera tar-riskju tat-trasportatur tal-ajru u dan tal-aħħar ma għandu ebda kontroll fuqhom.
15      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tqis li s-soluzzjoni tat-tilwima li hija għandha quddiemha tiddependi mill-kwistjoni jekk hemmx rabta kawżali bejn in-nuqqas f’daqqa u sinjifikattiv ta’ persunal inkarigat bil-kontroll tas-sigurtà tal-ajruport ta’ Köln‑Bonn bħala ċirkustanza straordinarja u d-dewmien fil-wasla tat-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
16      Fid-dawl tal-ġurisprudenza stabbilita tagħha u tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-qasam, il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma li wieħed jista’ jikkunsidra li d-dewmien fil-wasla tat-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali f’Varna ma huwiex direttament dovut għad-dewmien fil-kontroll tas-sigurtà fl-ajruport ta’ Köln‑Bonn, iżda għad-deċiżjoni awtonoma li ħadet European Air Charter li tistenna lill-passiġġieri li kienu fl-imsemmi kontroll u, għaldaqstant, li tikri ajruplan ta’ sostituzzjoni sabiex issir it-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
17      Il-qorti tar-rinviju tirrileva, madankollu, li dan jista’ ma jkunx il-każ li kellha l-kawża diretta tal-kanċellazzjoni ta’ titjira jew tad-dewmien sinjifikattiv ta’ din tal-aħħar fil-wasla tagħha tiġi evalwata billi jiġu bbilanċjati l-interessi tad-diversi gruppi ta’ passiġġieri milquta mill-istess rotazzjoni. B’hekk, fil-każ li pjan ta’ titjira jiġi skedat mill-ġdid, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni bl-istess mod l-interessi tal-passiġġieri kollha, kawżalità “sempliċi” tista’ tkun biżżejjed sabiex tiġi stabbilita r-rabta kawżali bejn iċ-ċirkustanza straordinarja u l-kanċellazzjoni tat-titjira jew id-dewmien sinjifikattiv ta’ din tal-aħħar fil-wasla tagħha.
18      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Landesgericht Düsseldorf (il-Qorti Reġjonali ta’ Düsseldorf) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)      Id-dewmien ta’ titjira ta’ mill-inqas tliet sigħat jitqies li huwa direttament ikkawżat minn ċirkustanzi straordinarji fis-sens tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament [Nru 261/2004] anki jekk, f’titjira preċedenti fl-istess jum, it-trasportatur tal-ajru iddeċieda, minħabba dewmien sostanzjali fil-kontroll tas-sigurtà, li jistenna passiġġieri li kienu għadhom ma ġewx suġġetti għall-kontroll tas-sigurtà u d-dewmien li rriżulta ma setax jiġi kkumpensat bil-ħin tat-titjira [kkonċernata]?
(2)      Fil-każ li r-risposta għall-ewwel domanda tiddependi minn jekk u kemm-il passiġġier tat-titjira preċedenti tardiva wasal sabiex jitla’ abbord, minn liema proporzjon ta’ passiġġieri prenotati għat-titjira li fil-fatt dehru għandu d-dewmien (ulterjuri) tat-titjira preċedenti ma jitqiesx li huwa direttament ikkawżat minn ċirkustanzi straordinarji fis-sens tal-Artikolu 5(3) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004, iżda minn deċiżjoni awtonoma tat-trasportatur tal-ajru li hija biss fl-isfera ta’ kontroll tiegħu?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
19      Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk id-deċiżjoni awtonoma ta’ trasportatur tal-ajru li jistenna lill-passiġġieri ta’ titjira li jkunu għadhom ma għaddewx mill-kontroll tas-sigurtà, minħabba li l-persunal li jieħu ħsieb l-operazzjonijiet ta’ kontroll ikollu ammont eċċessiv ta’ xogħol, tistax tikser ir-rabta kawżali bejn iċ-ċirkustanza straordinarja li jikkostitwixxi dan in-nuqqas fil-kontroll tas-sigurtà u d-dewmien fil-wasla ta’ titjira sussegwenti, skedata fl-istess jum bl-istess ajruplan.
20      Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li l-qorti tar-rinviju titlaq mill-premessa li n-nuqqas fil-kontroll ta’ sigurtà fl-ajruport ikkonċernat kien wieħed ġenerali u li għalhekk kien jikkostitwixxi ċirkustanza straordinarja, hekk li hija qiegħda tistaqsi biss dwar ir-rabta kawżali eżistenti bejn iċ-ċirkustanza straordinarja li affettwat l-ewwel titjira tar-rotazzjoni u d-dewmien fil-wasla tat-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
21      Qabelxejn, għandu jitfakkar li l-passiġġieri ta’ titjiriet imdewma jistgħu jiġu assimilati mal-passiġġieri ta’ titjiriet ikkanċellati għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt għal kumpens u li għalhekk jistgħu jinvokaw id-dritt għal kumpens previst fl-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament meta, minħabba t-titjira mdewma, jitilfu tliet sigħat jew iktar, jiġifieri meta jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom tliet sigħat jew iktar wara l-ħin tal-wasla inizjalment previst mit-trasportatur tal-ajru (ara s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2024, D. (Difett fid-disinn tal-mutur), C‑411/23, EU:C:2024:498, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
22      L-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004, moqri fid-dawl tal-premessi 14 u 15 ta’ dan tal-aħħar, jeżenta lit-trasportatur tal-ajru minn dan l-obbligu ta’ kumpens jekk huwa jkun jista’ jipprova li l-kanċellazzjoni jew id-dewmien sinjifikattiv ikun dovut għal “ċirkustanzi straordinarji” li ma jkunux setgħu jiġu evitati mqar jekk kienu ttieħdu l-miżuri raġonevoli kollha (ara s-sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2024, D. (Difett fid-disinn tal-mutur), C‑411/23, EU:C:2024:498, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
23      Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li trasportatur tal-ajru li jopera, sabiex jeżenta ruħu mill-obbligu tiegħu li jikkumpensa lill-passiġġieri fil-każ ta’ dewmien sinjifikattiv jew ta’ kanċellazzjoni ta’ titjira, għandu jkun jista’ jinvoka “ċirkustanza straordinarja” li tkun affettwat it-titjira preċedenti operata minnu nnifsu bl-istess inġenju tal-ajru fil-kuntest tar-rotazzjoni ta’ qabel ta’ qabel tal-aħħar ta’ dan l-inġenju tal-ajru (ara s-sentenza tat‑22 ta’ April 2021, Austrian Airlines, C‑826/19, EU:C:2021:318, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
24      Madankollu, u dan mhux biss fid-dawl tal-għan, imsemmi fil-premessa 1 tar-Regolament Nru 261/2004, li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni tal-passiġġieri, iżda wkoll tal-formulazzjoni tal-Artikolu 5(3) ta’ dan ir-regolament, l-invokazzjoni ta’ tali ċirkustanza straordinarja teħtieġ li jkun hemm rabta kawżali diretta bejn l-okkorrenza ta’ din iċ-ċirkustanza li tkun affettwat titjira preċedenti u d-dewmien jew il-kanċellazzjoni ta’ titjira sussegwenti (ara s-sentenza tat‑22 ta’ April 2021, Austrian Airlines, C‑826/19, EU:C:2021:318, punt 56 u l-ġurisprudenza ċċitata).
25      Għandu jiġi rrilevat, madankollu, li la l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004 u la ebda dispożizzjoni oħra ta’ dan ir-regolament ma jippreċiżaw ir-rekwiżiti li għandhom x’jaqsmu man-natura diretta tar-rabta kawżali bejn iċ-ċirkustanzi straordinarja u d-dewmien jew il-kanċellazzjoni ta’ titjira. F’dawn iċ-ċirkustanzi, sabiex tiġi żgurata interpretazzjoni uniformi tad-dritt tal-Unjoni Ewropea, għandu jsir riferiment, b’analoġija, għall-kriterji dwar ir-rabta kawżali li japplikaw fil-qasam tar-responsabbiltà mhux kuntrattwali tal-Unjoni, liema qasam huwa kkaratterizzat minn sistema paragunabbli, inkwantu din tal-aħħar tissuġġetta r-responsabbiltà għall-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-avveniment invokat u l-allegat dannu.
26      F’dan is-sens, għandu jitfakkar li l-fatt biss li aġir ikun jikkostitwixxi kundizzjoni neċessarja (conditio sine qua non) għall-okkorrenza ta’ dannu partikolari, fis-sens li dan tal-aħħar ma jseħħx fin-nuqqas tal-imsemmi aġir, ma huwiex biżżejjed sabiex tiġi stabbilita rabta kawżali diretta biżżejjed fis-sens tal-ġurisprudenza tal-Unjoni (ara s-sentenza tat‑23 ta’ Mejju 2019, Remag Metallhandel u Jaschinsky vs Il‑Kummissjoni, T‑631/16, mhux ippubblikata, EU:T:2019:352, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      Dwar dan il-punt, mill-ġurisprudenza jirriżulta li l-kundizzjoni dwar ir-rabta kawżali teħtieġ li din ir-rabta tkun waħda diretta biżżejjed, hekk li l-aġir ikkritikat għandu jkun il-kawża determinanti tad-dannu (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑13 ta’ Diċembru 2018, L‑Unjoni Ewropea vs Gascogne Sack Deutschland u Gascogne, C‑138/17 P u C‑146/17 P, EU:C:2018:1013, punt 22, u tal‑5 ta’ Settembru 2019, L‑Unjoni Ewropea vs Guardian Europe u Guardian Europe vs L‑Unjoni Ewropea, C‑447/17 P u C‑479/17 P, EU:C:2019:672, punt 32).
28      Barra minn hekk, ir-rabta kawżali tista’ tinkiser, fost oħrajn, b’att li jintervjeni bejn l-aġir ikkritikat u l-allegat dannu, kemm‑il darba dan l-att ikun jikkostitwixxi l-kawża determinanti ta’ dan id-dannu. Tali att jista’, fost oħrajn, ikun deċiżjoni, u dan sakemm, madankollu, il-persuna li tkun ħadet id-deċiżjoni ma kinitx obbligata teħodha (ara, f’dan is-sens u b’analoġija, is-sentenza tat‑18 ta’ Diċembru 2025, WS et vs Frontex (Operazzjoni konġunta ta’ ritorn), C‑679/23 P, EU:C:2025:976, punti 151 u 152 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29      Minn dan jirriżulta li s-sempliċi fatt li ċirkustanza straordinarja tkun affettwat titjira li tippreċedi t-titjira kkonċernata ma huwiex biżżejjed sabiex it-trasportatur tal-ajru jiġi eżentat mill-obbligu tiegħu ta’ kumpens. Jeħtieġ ukoll li din iċ-ċirkustanza straordinarja tkun ikkostitwixxiet il-kawża determinanti tad-dewmien tat-titjira kkonċernata.
30      F’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li, fil-kawża prinċipali, wara nuqqas fil-kontroll tas-sigurtà, it-trasportatur tal-ajru ħa d-deċiżjoni li jistenna lill-passiġġieri tal-ewwel titjira li kienu għadhom ma għaddewx mill-kontroll tas-sigurtà, u dan minkejja li din it-titjira kienet lesta biex titlaq fil-ħin.
31      Dan ifisser li din id-deċiżjoni meħuda mit-trasportatur tal-ajru li jistenna lill-passiġġieri tal-ewwel titjira intervjeniet bejn l-okkorrenza taċ-ċirkustanza straordinarja u d-dewmien tat-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali . Din id-deċiżjoni tista’ tikser ir-rabta kawżali diretta bejn dawn iż-żewġ avvenimenti jekk hija tkun tikkostitwixxi l-kawża determinanti tad-dewmien tat-titjira inkwistjoni fil-kawża prinċipali u sakemm it-trasportatur tal-ajru kkonċernat ma kienx obbligat jieħu l-imsemmija deċiżjoni, b’mod partikolari fid-dawl ta’ xi obbligu legali — ħaġa li hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika.
32      Għandu jiġi ppreċiżat li tali eżami ma jeħtieġx li jittieħed inkunsiderazzjoni l-għan tar-Regolament Nru 261/2004 li jiġi ggarantit livell għoli ta’ protezzjoni ta’ ċerti passiġġieri. Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 70 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-imsemmi għan ma jimplikax li t-trasportatur tal-ajru għandu jsib bilanċ bejn l-interessi tad-diversi gruppi ta’ passiġġieri milquta mill-istess rotazzjoni.
33      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li ma jistax jiġi aċċettat li trasportatur tal-ajru, billi jinvoka l-interess ta’ passiġġieri oħra li jiġu ttrasportati f’ħin raġonevoli, jista’ jwessa’ b’mod kunsiderevoli l-każijiet fejn huwa jkollu d-dritt li jirrifjuta b’mod iġġustifikat li jtella’ passiġġier abbord. Dan ikollu bilfors il-konsegwenza li tali passiġġier jiċċaħħad minn kull protezzjoni u dan ikun imur kontra l-għan tar-Regolament Nru 261/2004 (sentenza tal‑4 ta’ Ottubru 2012, Finnair, C‑22/11, EU:C:2012:604, punt 34).
34      Fil-fatt, trasportatur tal-ajru, billi jinvoka l-interess tal-passiġġieri direttament milquta minn ċirkustanza straordinarja li jiġu ttrasportati f’ħin raġonevoli, ma jistax iwessa’ l-każijiet li fihom huwa jista’ jiġi eżentat mill-obbligu tiegħu ta’ kumpens. Fil-fatt, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 73 tal-konklużjonijiet tiegħu, li kellu trasportatur tal-ajru jiġi awtorizzat jinvoka l-ibbilanċjar tal-interessi tal-gruppi differenti ta’ passiġġieri milquta minn rotazzjoni sabiex jevita l-obbligu tiegħu ta’ kumpens fil-konfront ta’ wieħed minn dawn il-gruppi, jiġri li tiżdied klawżola ta’ eżenzjoni mill-obbligu ta’ kumpens previst fl-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004.
35      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha premessi, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li d-deċiżjoni awtonoma tat-trasportatur tal-ajru li jopera li jistenna lill-passiġġieri ta’ titjira li jkunu għadhom ma għaddewx mill-kontroll tas-sigurtà minħabba nuqqas f’dan il-kontroll tista’ tikser ir-rabta kawżali diretta bejn iċ-ċirkustanza straordinarja li jikkostitwixxi dan in-nuqqas u d-dewmien ta’ mill-inqas tliet sigħat fil-wasla ta’ titjira sussegwenti, skedata fl-istess jum bl-istess ajruplan, kemm‑il darba din id-deċiżjoni tkun tikkostitwixxi l-kawża determinanti tad-dewmien.
Fuq it-tieni domanda
36      Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domanda, ma huwiex neċessarju li tingħata risposta għat-tieni domanda.
Fuq l-ispejjeż
37      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi,
IL-QORTI ĠENERALI (Awla li tiddeċiedi fuq domandi preliminari)
taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 5(3) tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Frar 2004 li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta’ kanċellazzjoni jew dewmien twil ta’ titjiriet, u li li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
id-deċiżjoni awtonoma tat-trasportatur tal-ajru li jistenna lill-passiġġieri ta’ titjira li jkunu għadhom ma għaddewx mill-kontroll tas-sigurtà minħabba nuqqas f’dan il-kontroll tista’ tikser ir-rabta kawżali diretta bejn iċ-ċirkostanza straordinarja li jikkostitwixxi dan in-nuqqas u d-dewmien ta’ mill-inqas tliet sigħat fil-wasla ta’ titjira sussegwenti, skedata fl-istess jum bl-istess ajruplan, kemm‑il darba din id-deċiżjoni tkun tikkostitwixxi l-kawża determinanti tad-dewmien.
Papasavvas
Półtorak
Sampol Pucurull
Petrlík
Valasidis
Mogħtija f’qorti bil-miftuħ fil-Lussemburgu, fl-4 ta’ Marzu 2026.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.