62009CJ0314_MT
Partijiet
Motivi tas-sentenza
Parti operattiva
Partijiet
Fil-Kawża C‑314/09,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l‑Artikolu 234 KE, imressqa mill-Oberster Gerichtshof (l-Awstrija), permezz ta’ deċiżjoni tat-2 ta’ Lulju 2009, li waslet fil-Qorti tal‑Ġustizzja fis-7 ta’ Awwissu 2009, fil-proċedura
Stadt Graz
vs
Strabag AG,
Teerag‑Asdag AG,
Bauunternehmung Granit GesmbH,
fil-preżenza ta’:
Land Steiermark,
IL‑QORTI TAL‑ĠUSTIZZJA (It‑Tielet Awla),
komposta minn K. Lenaerts (Relatur), President tal-Awla, E. Juhász, G. Arestis, T. von Danwitz u D. Šváby, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: V. Trstenjak,
Reġistratur: K. Malacek, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-24 ta’ Ġunju 2010,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
– għall-iStadt Graz, minn K. Kocher, Rechtsanwalt,
– għal Strabag AG, Teerag‑Asdag AG u Bauunternehmung Granit GesmbH, minn W. Mecenovic, Rechtsanwalt,
– għall-Land Steiermark, minn A. R. Lerchbaumer, Rechtsanwalt,
– għall-Gvern Awstrijak, minn M. Fruhmann, bħala aġent,
– għall-Kummissjoni Ewropea, minn B. Schima u C. Zadra, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
Motivi tas-sentenza
1. It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal‑Artikoli 1(1) u (2), u 2(1)(ċ) u 7 tad-Direttiva tal‑Kunsill 89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246), kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 322, iktar ’il quddiem id-“Direttiva 89/665”).
2. Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn l-iStadt Graz [belt ta’ Graz (l-Awstrija)] u Strabag AG, Teerag‑Asdag AG u Bauunternehmung Granit GesmbH (iktar ’il quddiem, “Strabag et ”), wara l-għoti illegali ta’ kuntratt pubbliku minn din il-belt.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3. Skont it-tielet u s-sitt premessi tad-Direttiva 89/665:
“[…] l-ftuħ ta’ l-akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] għall-kompetizzjoni mill-Komunità jeħtieġ żieda sostanzjali fil-garanziji ta’ trasparenza u non-diskriminazzjoni; […] biex ikun hemm effetti tanġibbli, rimedji effettivi u rapidi għandhom ikunu disponibbli fil-każ ta’ ksur tal-liġi tal-Komunità fil-kamp ta’ l‑akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] jew regoli nazzjonali li jimplementaw dik il-liġi;
[…]
[…] huwa neċessarju li jiġi assigurat li proċeduri adegwati jeżistu fl-Istati Membri kollha sabiex jippermettu t-twarrib ta’ deċiżjonijiet meħuda illegalment u l‑kumpens ta’ persuni milquta”.
4. Din id-direttiva tiddisponi, fl-Artikolu 1(1) tagħha:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri neċessarji biex jassiguraw li, fir-rigward ta’ proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratt li jaqgħu taħt l-iskop tad-Direttivi 71/305/KEE, 77/62/KEE, u 92/50/KEE deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti jistgħu jiġu rriveduti effettivament u, b’mod partikolari, malajr kemm jista’jkun skond il-kondizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli li ġejjin, u, b’mod partikolari, l-Artikolu 2(7) fuq il-bażi li dawn id-deċiżjonijiet kisru l-liġi tal-Komunità fil-qasam ta’ l-akkwist pubbliku [kuntratti pubbliċi] jew ir-regoli tan-nazzjon li jimplimentaw dik il-liġi.”
5. L-Artikolu 2(1) u 5 sa 7 tad-Direttiva 89/665 jistabbilixxi:
“1. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-miżuri meħuda li jikkonċernaw il‑proċeduri ta’ reviżjoni speċifikati fl-Artikolu 1 jinkludi dispożizzjoni għall-poteri biex:
a) jieħdu, ma’ l-ewwel opportunità u permezz ta’ proċeduri interlokutorji, miżuri interim
bl-iskop li jikkoreġu l-ksur allegat jew jipprevienu aktar ħsara għall-interessi kkonċernati, inklużi miżuri biex jissospendu jew jiżguraw is‑sospensjoni tal-proċedura ta’ l-għoti ta’ kuntratt pubbliku jew l‑implimentazzjoni ta’ xi deċiżjoni meħuda mill-awtorità li tagħmel il‑kuntratt [awtorità kontraenti];
b) jew iwarrbu jew jiżguraw it-twarrib ta’ deċiżjonijiet meħuda illegalment, inkluża t-tneħħija ta’ speċifikazzjonijiet tekniċi, ekonomiċi jew finanzjarji diskriminatorji fl-invit għal offerta, fid-dokumenti tal-kuntratt jew f’kull dokument ieħor li irrelata għall-proċedura ta’ l-għoti tal-kuntratt;
ċ) jagħtu kumpens lill-persuni milquta minn ksur.
[…]
5. L-Istati Membri jistgħu jipprovdu illi meta jintalbu danni fuq il-bażi li deċiżjoni kienet ittieħdet illegalment, id-deċiżjoni contestata għandha l-ewwel tiġi mwarrba mill-korp li jkollu l-poteri meħtieġa.
6. L-effetti ta’ l-eżerċizzju tal-poteri msemmij fil-pargrafu 1 dwar kuntratt konkluż sussegwentement għall-għoti tiegħu għandhom jiġu stabbilit bil-liġi nazzjonali.
Barraminnhekk, ħlief meta deċiżjoni għandha titwarrab qabel ma jingħataw id‑danni, Stat Membru jista’ jipprovdi li, wara l-konklużjoni ta’ kuntratt wara l‑għoti tiegħu, il-poteri tal-korp responsabbli għall-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom jiġu limitati għall-għoti ta’ danni lil kull persuna li ssofri minn ksur.
7. L-Istati Membri għandhom jiżguraw li d-deċiżjonijiet meħuda minn korpi responsabbli għall-proċeduri ta’ reviżjoni għandhom jiġu effettivament applikati.”
Id-dritt nazzjonali
6. Id-dritt tal-Unjoni dwar il-kuntratti pubbliċi ġie traspost fil-Land ta’ Steiermark, bil-Liġi tal-1998 dwar il-kuntratti pubbliċi (Steiermärkisches Vergabegesetz 1998, iktar ’il quddiem is-“StVergG”).
7. L-Artikolu 115(1) tas-StVergG jipprovdi:
“Fil-każ ta’ ksur bi ħtija ta’ din il-liġi jew tar-regolamenti implementattivi tiegħu mill-korpi ta’ awtorità kontraenti, kandidat jew offerent mhux magħżul għandu dritt għal rimbors tal-ispejjeż inkorsi sabiex jagħmel l-offerta tiegħu u spejjeż oħra magħmula bħala riżultat tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-proċedura ta’ sejħa għal offerti kontra l-awtorità kontraenti li hija responsabbli għall-aġir tal-korpi tal-entità kontraenti. Il-proċeduri għad-drittijiet għad-danni, inkluż il-kumpens għal telf ta’ qligħ, għandhom isiru permezz ta’ rikors ippreżentat quddiem il-qrati ordinarji.”
8. L-Artikolu 1298 tal-Kodiċi Ċivili Awstrijak (Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch, iktar ’il quddiem l-“ABGB”) jiddisponi:
“Kull min jallega li ġie prekluż milli jissodisfa l-obbligi kuntrattwali jew legali tiegħu mingħajr ma għandu ħtija għandu jagħti l-prova ta’ dan. Jekk, minħabba ftehim kuntrattwali, huwa responsabbli biss għal traskuraġni grossolana, huwa għandu jagħti l-prova wkoll li din il-kundizzjoni ma hijiex sodisfatta.”
9. L-Artikolu 1299 tal-ABGB jipprovdi:
“Kull min pubblikament jeżerċita funzjoni, arti, professjoni jew okkupazzjoni jew kull min jinkariga ruħu liberament għal xogħol li t-twettiq tiegħu jirrikjedi konoxxenzi artistiċi jew assidwità inabitwali juri b’dan li huwa għandu l-assidwità neċessarja u konoxxenzi mhux komuni rikjesti; għaldaqstant għandu jkun responsabbli fin-nuqqas ta’ dawn tal-aħħar. Madankollu, fil-każ li min fada x‑xogħol kien jaf bl-inesperjenza tiegħu jew seta’ jkun jaf dan b’attenzjoni ordinarja, huwa għandu jkun responsabbli għan-nuqqas ta’ dan tal-aħħar.”
Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
10. Fl-1998, l-iStadt Graz nieda, bħala parti minn proċedura miftuħa, sejħa għal offerti fl-Unjoni Ewropea għall-produzzjoni u l-kunsinna ta’ taħlita ta’ asfalt jaħraq, skont id-dispożizzjonijiet tas-StVergG. Is-sejħa għal offerti, ippubblikata fil- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej
u fil- Grazer Zeitung, semmiet bħala post ta’ eżekuzzjoni tas-servizz “Graz, l‑Awstrija” u indikat, fit-taqsima intitolata “Deskrizzjoni Ġenerali (natura tas-servizzi, rimarki ġenerali, għan tax-xogħolijiet jew tas-servizzi ta’ kostruzzjoni), il-kunsinna ta’ taħlita ta’ asfalt jaħraq matul l‑1999. Hija tindika wkoll, fit-taqsima “Termini għat-tlestija tas-servizzi”, “bidu: l-1 ta’ Marzu 1999, tmiem: 20 ta’ Diċembru 1999”.
11. Erbatax-il offerta ġew sottomessi. L-hekk imsejħa l-aħjar impriża kienet l-impriża ta’ kostruzzjoni Held & Franck Bau GmbH (iktar ’il quddiem “HFB”). Skont l‑informazzjoni li tinsab fit-talba għal deċiżjoni preliminari, li kieku din l-impriża kienet ġiet eskluża, kien ikun hemm lok li tintgħażel l-offerta konġunta ta’ Strabag et .
12. HFB kienet akkumpanjat l-offerta tagħha b’ittra li fiha hija indikat, “b’mod addizzjonali”, li l-impjant ġdid tagħha ta’ taħlit ta’ asfalt, li kellu jinbena fit-territorju tal-komun ta’Großwilfersdorf fil-ġimgħat li kienu ġejjin, kien se jibda jitħaddem mis-17 Mejju 1999. Strabag et ma kinux jafu dwar l-eżistenza ta’ din l‑ittra.
13.
Fil-5 ta’ Mejju 1999, Strabag et ippreżentaw quddiem il-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark (Kummissjoni ta’ Reviżjoni tal-Għoti tal-Kuntratti tal-Land ta’ Steiermark) rikors fejn huma sostnew li HFB ma kellhiex, fil-Land ta’ Steiermark, impjanti ta’ produzzjoni ta’ taħlita ta’ asfalt jaħraq, u dan kien qegħedha fl-impossibbiltà teknika li teżegwixxi l-kuntratt inkwistjoni. Fil-fehma tagħhom, l-offerta ta’ din l-impriża għaldaqstant kellha tiġi eskluża.
14. B’mod parallel, Strabag et ressqu talba għal miżuri provviżorji, li l‑Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark laqa’ permezz ta’ digriet tal-10 ta’ Mejju 1999 li pprojbixxa lill-iStadt Graz milli jagħti l-kuntratt pendenti d‑deċiżjoni fuq il-mertu.
15. Permezz ta’ deċiżjoni tal-10 ta’ Ġunju 1999, il-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark ċaħdet ir-rikors ta’ Strabag et fl-intier tiegħu, b’mod partikolari t‑talbiet għal tnedija ta’ proċedura ta’ reviżjoni u sabiex tiġi eskluża HFB mill-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt. Hija kkunsidrat li din l-impriża kellha permess għall-produzzjoni ta’ asfalt kif ukoll li l-fatt li tiġi rikjesta l-eżistenza ta’ impjant ta’ produzzjoni ta’ taħlita ta’ asfalt jaħraq fil-mument tal-ftuħ tal-offerti jkun sproporzjonat meta mqabbel mas-suġġett tal-kuntratt u kuntrarju għall-prattika kummerċjali.
16. Fl-14 ta’ Ġunju 1999, l-iStadt Graz ta l-kuntratt lil HFB.
17. Permezz ta’ deċiżjoni tad-9 ta’ Ottubru 2002, il‑Verwaltungsgerichtshof, wara rikors minn Strabag et, annullat id-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark, għar-raġuni li l-offerta ta’ HFB ma kinitx konformi mas-sejħa għal offerti minħabba l-fatt li, filwaqt li t-terminu għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt kien mill-1 ta’ Marzu sal-20 ta’ Diċembru 1999, din l-impriża setgħet tagħmel użu mill-impjant il-ġdid ta’ taħlit tal-asfalt mis-17 ta’ Mejju 1999 biss.
18. L-Unabhängiger Verwaltungssenat für die Steiermark (Tribunal Amministrattiv Indipendenti għal-Land ta’ Steiermark), li fl-2002 ħa l-kompetenzi Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark, iddeċieda, permezz ta’ deċiżjoni tat-23 ta’ April 2003, li, minħabba ksur tal-StVergG, il-kuntratt ma kienx ingħata legalment mill-iStadt Graz.
19. Strabag et ippreżentaw rikors quddiem il-qrati ordinarji sabiex l-iStadt Graz jiġi kkundannat iħallashom is-somma ta’ EUR 300 000 bħala danni. Insostenn tar-rikors tagħhom, huma sostnew li l-offerta ta’ HFB kellha tiġi eskluża minħabba difett insanabbli u li l-offerta tagħhom kellha, konsegwentement, tintlaqa’. L‑iStadt Graz allegatament żbalja meta naqas milli jikkonstata li l-offerta ta’ HFB ma kinitx kompatibbli mat-termini tas-sejħa għal offerti. Id-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark ma tistax teżonera lill-iStadt Graz, li aġixxa b’riskju tiegħu.
20. L-iStadt Graz sostna, min-naħa tiegħu, li huwa kien marbut bid-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark u li l-eventwali illegalità ta’ din id‑deċiżjoni hija attribwibbli għal Land Steiermark, li taqa’ taħt il‑Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark. Il-korpi tiegħu stess, madankollu, ma kellhom ebda ħtija.
21. Il-qorti tal-ewwel istanza, permezz ta’ deċiżjoni interlokutorja, iddeċidiet li tilqa’ t-talba għal kumpens li saret minn Strabag et, peress li ddeċidiet li l-iStadt Graz kien żbalja meta naqas milli jivverifika l-offerti u meta ta l-kuntratt lil HFB, minkejja d-difett li jidher fl-offerta ta’ din tal-aħħar, matul il-perijodu tal-appell mid-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark.
22. Din id-deċiżjoni ġiet ikkonfermata fl-appell. Il-qorti tal-appell madankollu ddikjarat li s-sentenza tagħha kienet suġġetta għal rikors għal “Reviżjoni” komuni, fid-dawl tan-nuqqas ta’ ġurisprudenza tal-Oberster Gerichtshof dwar ir‑responsabbiltà għal ħtija tal-awtorità kontraenti f’sitwazzjoni kkaraterizzata, bħal f’dan il-każ, mill-eżistenza, fid-data tal-għoti tal-kuntratt lill-ogħla offerent, ta’ deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark li tikkonferma l‑pożizzjoni tal-imsemmija awtorità kontraenti.
23. Il-qorti tal-appell iddeċidiet li, għalkemm il-qrati ordinarji huma marbuta mill-konstatazzjoni ta’ illegalità magħmula mid-deċiżjoni tal-Unabhängiger Verwaltungssenat für die Steiermark tat-23 ta’ April 2003 u li tiġi stabbilita rabta kawżali bejn l-aġir illegali tal-iStadt Graz u d-dannu mġarrab minn Strabag et,
madankollu jeħtieġ li wieħed jistaqsi dwar l-eżistenza ta’ ħtija tal-iStadt Graz, marbuta mad-deċiżjoni tiegħu li jagħti, mill-14 ta’ Ġunju 1999, il-kuntratt lil HFB mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt, mhux imsemmi fid-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark tal-10 ta’ Ġunju 1999, li l-ittra ta’ akkumpanjament tal-offerta ta’ din l-impriża kienet tindika li hija ma kinitx f’pożizzjoni li tosserva t-termini ta’ eżekuzzjoni tal-kuntratt inkwistjoni.
24. L-iStadt Graz ippreżenta, quddiem l-Oberster Gerichtshof, rikors għal “ Reviżjoni” mis-sentenza mogħtija fl-appell.
25. Fl-ewwel lok, il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar il-konformità tal-Artikolu 115(1) tal-iStVergG mad-Direttiva 89/665. Filwaqt li tirreferi għas-sentenzi tal-14 ta’ Ottubru 2004, Il‑Kummissjoni vs Il‑Portugall (C‑275/03), u tal-10 ta’ Jannar 2008, Il‑Kummissjoni vs Il‑Portugall (C‑70/06, Ġabra p. I‑1), hija ssaqsi jekk hemmx lok li tiġi kkunsidrata bħala kuntrarja għal din id-direttiva kull leġiżlazzjoni nazzjonali li, b’xi mod jew ieħor, tissuġġetta d-dritt tal-offerent għad-danni għall-eżistenza ta’ ħtija tal-awtorità kontraenti, jew biss dik li tqiegħed l-oneru tal-prova ta’ din il-ħtija fuq l-imsemmi offerent.
26. L-imsemmija qorti tenfasizza, f’dan ir-rigward, li l-Artikolu 1298 tal-ABGB jaqleb dan l-oneru tal-prova, li bih il-ħtija tal-korpi tal-awtorità kontraenti hija preżunta. Barra minn hekk, din l-awtorità ma hijiex intitolata tinvoka n-nuqqas ta’ kapaċitajiet individwali, peress li r-responsabbiltà tagħha tkun simili għal dik ta’ espert fis-sens tal-Artikolu 1299 tal-ABGB. Madankollu, l-iStadt Graz jista’ jissodisfa l-oneru tal-prova fil-grad meħtieġ fil-liġi li kieku kellu jiġi marbut, b’mod effettiv u sħiħ, bid-deċiżjoni formali eżekuttiva tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark.
27. Fit-tieni lok, jekk jitqies li d-Direttiva 89/665 ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju, li, bħall-Verwaltungsgerichtshof u l-qorti tal-appell fil-kawża preżenti, tikkontesta l-fatt li l-awtorità kontraenti hija marbuta b’deċiżjoni bħal dik mogħtija mill-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark fl-10 ta’ Ġunju 1999, madankollu, issaqsi jekk il-preżunzjoni li l-awtorità msemmija ma hijiex marbuta b’tali deċiżjoni u tista’, jew saħansitra għandha, tagħti l-kuntratt lil offerent ieħor ma hijiex tali li tmur kontra l-għan iddikjarat fl-Artikolu 2(7) tal-imsemmija direttiva, intiż għall-eżekuzzjoni effettiva tad-deċiżjonijiet meħuda mill-korpi responsabbli għall-proċeduri ta’ reviżjoni.
28. Fit-tielet lok, li kieku kellu jitqies li tingħata risposta fl-affermattiv għal din it‑tieni domanda, il-qorti tar-rinviju tosserva li Strabag et, kif ukoll il-qorti tal-appell, jikkritikaw lill-iStadt Graz għall-għoti tal-kuntratt lil HFB mingħajr ma ħadet inkunsiderazzjoni l-fatt, mhux imsemmi minn Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark fid-deċiżjoni tagħha tal-10 tal-Ġunju 1999, li din l-impriża ma kinitx, skont l-indikazzjonijiet tagħha stess, f’pożizzjoni li teżegwixxi dan il‑kuntratt fit-terminu previst mis-sejħa għal offerti. F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija ssaqsi, fid-dawl tal-Artikolu 2(7) tad-Direttiva 89/665, jekk, għalkemm l-awtorità kontraenti kienet marbuta bid-deċiżjoni meħuda minn korp bħall-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark, hija setgħet, jew kellha, xorta waħda tivverifika l-eżattezza ta’ tali deċiżjoni u/jew in-natura eżawrjenti tal-evalwazzjoni li fuqha din id-deċiżjoni hija bbażata.
29. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Oberster Gerichtshof iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1) L-Artikoli 1(1) u 2(1)(ċ) tad-Direttiva […] 89/665/KEE […] jew dispożizzjonijiet oħra ta’ din id-direttiva jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li t-talbiet għad-danni li jsiru minħabba ksur mill-awtorità kontraenti tad-dritt Komunitarju tal-kuntratti pubbliċi jkunu suġġetti għal kundizzjoni ta’ ħtija, fil-każ fejn din il-leġiżlazzjoni tapplika fis-sens li hemm lok, fil-prinċipju, għall-preżunzjoni ta’ ħtija tal-korpi tal-awtorità kontraenti u li l-invokazzjoni minn din tal-aħħar ta’ nuqqas ta’ kapaċitajiet individwali u, għaldaqstant ta’ nuqqas ta’ ħtija suġġettiva, hija eskluża?
2) Fil-każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda:
L-Artikolu 2(7) tad-Direttiva […] 89/665/KEE […] għandu jiġi interpretat fis-sens li, skont l-obbligu tal-effettività tal-implementazzjoni tad-deċiżjonijiet adottati fi proċeduri ta’ reviżjoni, kif ipprovdut f’din id‑dispożizzjoni, id-deċiżjoni ta’ awtorità li tistħarreġ l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għandha torbot lill-partijiet kollha fil-proċeduri, inkluża l-awtorità kontraenti?
3) Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tieni domanda:
Huwa legali, skont l-Artikolu 2(7) tad-Direttiva […] 89/665/KEE […], li l‑awtorità kontraenti ma tieħux inkunsiderazzjoni deċiżjoni finali ta’ bord li jistħarreġ il-kuntratti pubbliċi jew saħansitra għandha l-obbligu li ma tieħux inkunsiderazzjoni tali deċiżjoni [u], jekk dan ikun il-każ, taħt liema kundizzjonijiet?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
30. Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju ssaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 89/665 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta d-dritt għad-danni minħabba ksur tal-liġi tal-kuntratti pubbliċi minn awtorità kontraenti, għal kundizzjoni ta’ ħtija ta’ dan il-ksur, meta l‑applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni hija bbażata fuq preżunzjoni ta’ ħtija tal-awtorità kontraenti kif ukoll fuq l-impossibbiltà għal din l-awtorità li tinvoka n‑nuqqas ta’ kapaċitajiet individwali u, għaldaqstant, ir-responsabbiltà suġġettiva għall-allegat ksur.
31. F’dan ir-rigward, għandu qabelxejn jiġi osservat li l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/665 jobbliga lill-Istati Membri sabiex jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw proċeduri effettivi ta’ reviżjoni u, b’mod partikolari, malajr kemm jista’ jkun kontra d-deċiżjonijiet ta’ awtoritajiet kontraenti li jkunu “kisru” d-dritt tal-Unjoni dwar il-kuntratti pubbliċi jew ir-regoli nazzjonali li jittrasponu dan id-dritt. It-tielet premessa ta’ din id-direttiva, tenfasizza, min-naħa tagħha, il-ħtieġa ta’ rimedji effettivi u ta’ malajr fil-każ ta’ “ksur” ta’ dan id-dritt jew ta’ dawn ir‑regoli.
32. Fir-rigward, b’mod partikolari, tar-rimedju intiż għall-għoti ta’ danni, l‑Artikolu 2(1)(ċ) tad-Direttiva 89/665 jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-miżuri meħuda għall-finijiet tal-proċeduri ta’ reviżjoni speċifikati fl-Artikolu 1 jinkludu dispożizzjoni għall-poteri li jippermettu l-għoti ta’ tali danni lil persuni leżi minn ksur.
33. Madankollu d-Direttiva 89/665 tistabbilixxi biss il-kundizzjonijiet minimi li l‑proċeduri ta’ reviżjoni stabbiliti fis-sistemi legali nazzjonali għandhom ikollhom sabiex jiggarantixxu l-osservanza tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi (ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tas-27 ta’ Frar 2003, Santex, C‑327/00, Ġabra p. I‑1877, punt 47, u tad-19 ta’ Ġunju 2003, GAT, C‑315/01, Ġabra p. I-6351, punt 45). Fin-nuqqas ta’ dispożizzjoni speċifika dwar dan, hija konsegwentement is-sistema legali interna ta’ kull Stat Membru li għandha tiddetermina l-miżuri neċessarji sabiex jiġi żgurat li l-proċeduri ta’ reviżjoni jippermettu b’mod effettiv li jingħata kumpens għad-danni lill-persuni leżi minħabba ksur tad-dritt tal-kuntratti pubbliċi (ara, b’analoġija, is-sentenza GAT, iċċitata iktar ’il fuq, punt 46).
34. Għalkemm, għaldaqstant, l-implementazzjoni tal-Artikolu 2(1)(ċ) tad-Direttiva 89/665 taqa’, fil-prinċipju, taħt l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, iggwidata mill-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, għandu madankollu jiġi eżaminat jekk din id-dispożizzjoni, interpretata fid-dawl tal-kuntest u tal-għan ġenerali tar-rimedju intiż għall-għoti tad-danni, tipprekludix li dispożizzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali tissuġġetta dan l-għoti, fiċ-ċirkustanzi msemmija fil-punt 30 ta’ din is-sentenza, għall-kundizzjoni ta’ ħtija għall-ksur, mill-awtorità kontraenti, tad-dritt tal-kuntratti pubbliċi.
35. F’dan ir-rigward, għandu qabelxejn jiġi osservat li l-formulazzjoni tal-Artikoli 1(1) u 2(1) (5) u (6), kif ukoll tas-sitt premessa tad-Direttiva 89/665, ma tindika bl-ebda mod li l-ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi li jista’ jwassal għal dritt għad-danni għall-persuna leża għandu jkollu karatteristiċi partikolari, bħalma hija dik marbuta ma’ ħtija, li ngħatat il-prova tagħha jew li ġiet allegata, jew ukoll li ma ġietx koperta minn ebda każ ta’ eżenzjoni ta’ responsabbiltà.
36. Din l-analiżi hija kkorroborata mill-kuntest ġenerali u mill-għan ġenerali tar-rimedju intiż għall-għoti tad-danni, previst mid-Direttiva 89/665.
37. Fil-fatt, skont ġurisprudenza stabbilita, l-Istati Membri, filwaqt li huma obbligati li jipprovdu rimedji li jippermettu li deċiżjoni ta’ awtorità kontraenti kuntrarja għal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi tiġi annullata, għandhom dritt, fid-dawl tal-għan ta’ rapidità prevista mid-Direttiva 89/665, li jimponu fuq dawn ir-rimedji termini raġonevoli, bil-piena ta’ dekadenza, u dan sabiex jiġi evitat li l-kandidati u l-offerenti jkunu jistgħu jinvokaw, f’kull mument tal-proċedura għall-għoti tal-kuntratt, il-ksur tal-imsemmija leġiżlazzjoni, u b’hekk jobbligaw lill-awtorità kontraenti terġa’ tibda l-proċedura kollha sabiex tikkoreġi dan il-ksur (ara, f’dan is-sens, b’mod partikolari, is-sentenzi tat-12 ta’ Diċembru 2002, Universale‑Bau et, C‑470/99, Ġabra p. I‑11617, punti 74 sa 78; Santex, iċċitata iktar ’il fuq, punti 51 u 52; tal-11 ta’ Ottubru 2007, Lämmerzahl, C‑241/06, Ġabra p. I‑8415, punti 50 u 51, kif ukoll tat-28 ta’ Jannar 2010, Uniplex (UK), C‑406/08, Ġabra p. I‑817, punt 38).
38. Barra minn hekk, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 2(6) tad-Direttiva 89/665 jirriżerva lill-Istati Membri d-dritt li, wara l-konklużjoni ta’ kuntratt wara l-għoti tiegħu, jillimitaw il-poteri tal-korp responsabbli għall-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ danni.
39. F’dan il-kuntest, ir-rimedju ta’ kumpens għad-danni pprovdut fl-Artikolu 2(1)(ċ) tad-Direttiva 89/665 jista’ jikkostitwixxi, jekk ikun il-każ, alternattiva proċedurali kompatibbli mal-prinċipju ta’ effettività li jservi ta’ bażi għall-għan ta’ effettività ta’ rimedji segwit mill-imsemmija direttiva (ara f’dan is-sens, is-sentenza Uniplex (UK), punt 40) biss bil-kundizzjoni li l-possibbiltà ta’ għoti ta’ danni fil-każ tal-ksur tar-regoli dwar il-kuntratti pubbliċi ma tkunx tiddependi, u dan jgħodd ukoll għar-rimedji l‑oħra pprovduti f’dan l‑Artikolu 2(1), fuq il-konstatazzjoni ta’ ħtija tal-awtorità kontraenti.
40. Kif issostni l-Kummissjoni Ewropea, ftit jimporta f’dan ir-rigward li, kuntrarjament għal-leġiżlazzjoni nazzjonali msemmija fis-sentenza tal-14 ta’ Ottubru 2004, Il‑Kummissjoni vs Il‑Portugall, imsemmija iktar ’il fuq, il‑leġiżlazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma timponix fuq il-persuna leża l‑oneru tal-prova ta’ ħtija tal-awtorità kontraenti, iżda tirrikjedi li din l-awtorità taqleb il-preżunzjoni ta’ ħtija imposta fuqha billi tillimita r-raġunijiet li jistgħu jiġu invokati għal dan il-għan.
41. Fil-fatt, din l-aħħar leġiżlazzjoni twassal, hija wkoll, għar-riskju li l-offerent li ġie leż minn deċiżjoni illegali ta’ awtorità kontraenti xorta waħda jkun miċħud mid-dritt li jikseb kumpens għad-danni kkawżati minn din id-deċiżjoni, jekk l-awtorità kontraenti tasal li taqleb il-preżunzjoni ta’ ħtija imposta fuqha. Issa, skont din it‑talba għal deċiżjoni preliminari u kif ġie kkonfermat mid-dibattiti waqt is‑seduta, din il-possibbiltà ma hijiex eskluża f’dan il-każ, fid-dawl tal-possibbiltà li l-iStadt Graz jinvoka n-natura skużabbli tal-iżball ta’ liġi allegatament kommess minnha, minħabba l-intervent tad-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Landes Steiermark tal-10 Ġunju 1999 li kienet ċaħdet ir-rikors ta’ Strabag et .
42. L-imsemmi offerent għandu minn tal-inqas ir-riskju, skont din l-istess leġiżlazzjoni, li jikseb id-danni tardivament biss, minħabba t-tul ta’ żmien li jistgħu jieħdu proċeduri ċivili intiżi għall-konstatazzjoni tan-natura ta’ ħtija għall-ksur allegat.
43. Issa, fiż-żewġ każijiet, is-sitwazzjoni hija kontra l-għan tad-Direttiva 89/665, espressa fl-Artikolu 1(1) u fit-tielet premessa tagħha, li tiġi żgurata l-eżistenza ta’ rimedji effettivi u malajr kemm jista’ jkun kontra d-deċiżjonijiet meħuda mill-awtoritajiet kontraenti bi ksur tad-dritt tal-kuntratti pubbliċi.
44. Għandu wkoll jiġi enfasizzat li, anki jekk wieħed jassumi li, f’dan il-każ, l-iStadt Graz seta’ jikkunsidra, matul ix-xahar ta’ Ġunju 1999, li, minħabba l-għan ta’ effettività inerenti fl-iżvolġiment ta’ proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi, huwa kien obbligat li jeżegwixxi minnufih id-deċiżjoni tal-Vergabekontrollsenat des Steiermark Landes tal-10 ta’ Ġunju 1999, mingħajr ma jistenna l-iskadenza tat-terminu għall-preżentata tal-appell kontra din id-deċiżjoni, xorta jibqa’ l-fatt, kif enfasizzat il-Kummissjoni waqt is-seduta, li l-konstatazzjoni tal-fondatezza ta’ talba għall-għoti ta’ danni mressqa mill-offerent eskluż wara l-annullament ta’ din id-deċiżjoni minn qorti amministrattiva ma tistax, min-naħa tagħha, tiddependi, kuntrarjament għat-termini, mill-kuntest u mill-għan tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 89/665 li jipprovdu d-dritt għal tali danni, fuq evalwazzjoni tal-ħtija tal-aġir tal-awtorità kontraenti inkwistjoni.
45. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandha tingħata risposta għall-ewwel domanda li d-Direttiva 89/665 għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta d-dritt għad-danni minħabba ksur tad-dritt tal-kuntratti pubbliċi minn awtorità kontraenti għall-kundizzjoni ta’ ħtija ta’ dan il-ksur, inkluż meta l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni tkun ibbażata fuq preżunzjoni ta’ ħtija tal-imsemmija awtorità kontraenti kif ukoll fuq in-nuqqas ta’ possibbiltà li din l-awtorità tinvoka n-nuqqas ta’ kapaċitajiet individwali u, għaldaqstant, fuq ir-responsabbiltà suġġettiva għall-ksur allegat.
Fuq it-tieni u t-tielet domandi
46. Fid-dawl tar-risposta li ngħatat għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għaż-żewġ domandi l-oħra magħmula.
Fuq l-ispejjeż
47. Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in‑natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Parti operattiva
Għal dawn il-motivi, Il‑Qorti tal‑Ġustizzja (It‑Tielet Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
Id-Direttiva tal-Kunsill  89/665/KEE, tal-21 ta’ Diċembru 1989, dwar il‑koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi għal xogħlijiet, għal provvisti u għal servizzi] kif emendata bid-Direttiva tal-Kunsill 92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta d‑dritt għad-danni minħabba ksur tad-dritt tal-kuntratti pubbliċi minn awtorità kontraenti għall-kundizzjoni ta’ ħtija ta’ dan il-ksur, inkluż meta l‑applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni tkun ibbażata fuq preżunzjoni ta’ ħtija tal-imsemmija awtorità kontraenti kif ukoll fuq in-nuqqas ta’ possibbiltà li din l-awtorità tinvoka n-nuqqas ta’ kapaċitajiet individwali u, għaldaqstant, fuq ir-responsabbiltà suġġettiva għall-ksur allegat.