62020CJ0340
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 11 listopada 2021 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB) – Środki ograniczające wobec Islamskiej Republiki Iranu – Rozporządzenie (WE) nr 423/2007 – Zamrożenie środków finansowych osób, podmiotów lub organów uznanych przez Radę Unii Europejskiej za zaangażowane w rozprzestrzenianie broni jądrowej – Pojęcia „zamrożenia środków finansowych” oraz „zamrożenia zasobów gospodarczych” – Możliwość zastosowania środka zabezpieczającego wobec zamrożonych środków finansowych i zasobów gospodarczych – Wierzytelność powstała przed zamrożeniem aktywów i niezwiązana z irańskim programem jądrowym i pocisków balistycznych
W sprawie C‑340/20
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) postanowieniem z dnia 10 lipca 2020 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 lipca 2020 r., w postępowaniu:
Bank Sepah
przeciwko
Overseas Financial Limited,
Oaktree Finance Limited,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: L. Bay Larsen, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki prezesa pierwszej izby, J.‑C. Bonichot i M. Safjan (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: G. Pitruzzella,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Banku Sepah – L. Vidal oraz J.‑M. Thouvenin, avocats,
–
w imieniu Overseas Financial Limited i Oaktree Finance Limited – P. Spinosi, avocat,
–
w imieniu rządu francuskiego – J.‑L. Carré, E. de Moustier oraz A. Daniel, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – A. Bouquet oraz J. Roberti di Sarsina, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 2021 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 lit. h) i j) oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. 2007, L 103, s. 1), art. 1 lit. h) i i) oraz art. 16 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 961/2010 z dnia 25 października 2010 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie nr 423/2007 (Dz.U. 2010, L 281, s. 1), a także art. 1 lit. j) i k) oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 267/2012 z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie nr 961/2010 (Dz.U. 2012, L 88, s. 1).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Bankiem Sepah, spółką z siedzibą w Teheranie (Iran), a Overseas Financial Limited i Oaktree Finance Limited, z siedzibą w stanie Delaware (Stany Zjednoczone), w przedmiocie możliwości zastosowania wobec zamrożonych aktywów i zasobów gospodarczych, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia właściwego organu krajowego, środków zabezpieczających w ramach środków ograniczających przyjętych wobec Islamskiej Republiki Iranu.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
W celu wywarcia nacisku na Islamską Republikę Iranu, aby zakończyła ona działania stwarzające zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej i działania związane z rozwojem systemów przenoszenia broni jądrowej, Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych (zwana dalej „Radą Bezpieczeństwa”) w dniu 23 grudnia 2006 r. przyjęła, na podstawie art. 41 rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych, rezolucję 1737 (2006), która ustanawia szereg środków ograniczających wobec tego państwa.
4
Na podstawie pkt 2 i 12 wspomnianej rezolucji Rada Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych:
„2. Postanawia, w tym kontekście, że Iran powinien bezzwłocznie zawiesić działania stwarzające zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej […]
[…]
12. Postanawia, że wszystkie państwa powinny zamrozić [środki finansowe], inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze znajdujące się na ich terytorium w dniu przyjęcia niniejszej rezolucji lub w późniejszym czasie, będące własnością osób lub podmiotów wymienionych w Załączniku lub przez nie kontrolowane, a także [środki finansowe], inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze innych osób lub podmiotów wskazanych przez Radę Bezpieczeństwa lub przez Komitet [ds. Sankcji] jako zaangażowanych w działania Iranu stwarzające zagrożenie rozprzestrzenianiem broni jądrowej i działania związane z rozwojem systemów przenoszenia broni jądrowej, a także osób lub podmiotów działających w ich imieniu lub pod ich kierunkiem, lub podmiotów będących ich własnością lub przez nie kontrolowanych, także w nielegalny sposób […], a ponadto postanawia, że wszystkie państwa powinny czuwać, aby [środki finansowe], aktywa finansowe lub zasoby gospodarcze nie były udostępniane na korzyść tych osób lub podmiotów lub aby nie były one wykorzystywane na rzecz owych osób lub podmiotów”.
5
Na mocy rezolucji 1747 (2007) z dnia 24 marca 2007 r. Rada Bezpieczeństwa umieściła Bank Sepah w wykazie podmiotów zaangażowanych w program jądrowy lub pocisków balistycznych, których aktywa zostały zamrożone.
Prawo Unii
Wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB
6
W celu wdrożenia rezolucji 1737 (2006) Rada Unii Europejskiej przyjęła wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB z dnia 27 lutego 2007 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. 2007, L 61, s. 49).
7
Motywy 1 i 9 tego wspólnego stanowiska stanowiły:
„(1)
Dnia 23 grudnia 2006 r. Rada Bezpieczeństwa […] przyjęła rezolucję 1737 (2006), w której wzywa Iran do niezwłocznego wstrzymania niektórych działań [stwarzających zagrożenie] rozprzestrzeniani[em] materiałów jądrowych oraz w której wprowadza pewne środki ograniczające wobec Iranu.
[…]
(9)
Ponadto rezolucja 1737 (2006) nakazuje zamrożenie [środków finansowych], innych aktywów finansowych i zasobów gospodarczych, których właścicielami są osoby lub podmioty – lub posiadanych, przechowywanych lub kontrolowanych, bezpośrednio lub pośrednio, przez osoby lub podmioty – wskazane przez Radę Bezpieczeństwa lub przez Komitet [ds. Sankcji] jako zaangażowane w działania Iranu [stwarzające zagrożenie] rozprzestrzeniani[em] materiałów jądrowych lub w opracowywanie systemów przenoszenia broni jądrowej, a także osoby bezpośrednio związane z takimi działaniami lub udzielające im wsparcia, lub przez osoby lub podmioty działające w ich imieniu lub pod ich kierunkiem, lub przez podmioty będące ich własnością lub przez nie kontrolowane, także w nielegalny sposób. Rezolucja ta wprowadza także obowiązek nieudostępniania tym osobom lub podmiotom lub na rzecz tych osób lub podmiotów jakichkolwiek [środków finansowych], aktywów finansowych lub zasobów gospodarczych”.
8
Artykuł 5 ust. 1 wspomnianego wspólnego stanowiska stanowił:
„Zamraża się wszystkie [środki finansowe] i zasoby gospodarcze, których właścicielami są lub które są posiadane, przechowywane lub kontrolowane, bezpośrednio lub pośrednio, przez:
a)
osoby i podmioty wskazane w załączniku do rezolucji 1737 (2006), jak również inne osoby i podmioty wskazane przez Radę Bezpieczeństwa lub komitet [ds. Sankcji] zgodnie z pkt 12 rezolucji 1737 (2006); te osoby i podmioty wymienione są w załączniku I;
[…]”.
Rozporządzenie nr 423/2007
9
Na podstawie wspólnego stanowiska 2007/140 Rada przyjęła rozporządzenie nr 423/2007, które weszło w życie w dniu 20 kwietnia 2007 r.
10
Zgodnie z motywem 3 tego rozporządzenia:
„Środki [ograniczające przewidziane przez wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB] wchodzą w zakres Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, dlatego do ich wdrożenia we Wspólnocie niezbędne są odpowiednie przepisy prawa wspólnotowego, szczególnie w celu zapewnienia ich jednolitego stosowania przez podmioty gospodarcze we wszystkich państwach członkowskich”.
11
Artykuł 1 lit. h) i j) rzeczonego rozporządzenia przewidywał:
„Tylko do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
h)
»zamrożenie [środków finansowych]« oznacza uniemożliwianie wszelkich ruchów, przenoszenia, zmian, wykorzystania, udostępniania [środków finansowych] lub dokonywania transakcji w jakikolwiek sposób, który powodowałby zmianę ich wielkości, wartości, lokalizacji, własności, posiadania, charakteru, przeznaczenia lub inną zmianę, która umożliwiłaby korzystanie [ze środków finansowych], w tym również zarządzanie portfelem;
[…]
j)
»zamrożenie zasobów gospodarczych« oznacza uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania [środków finansowych], towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez sprzedaż, wynajem lub zastaw”.
12
Artykuł 7 tego rozporządzenia stanowił:
„1.   Zamraża się wszystkie [środki finansowe] i zasoby gospodarcze należące do osób, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku IV, pozostające w posiadaniu lub pod ich kontrolą. W załączniku IV wymieniono osoby, podmioty i organy wskazane przez Radę Bezpieczeństwa […] lub Komitet ds. Sankcji zgodnie z pkt 12 rezolucji 1737 (2006) […].
[…]
3.   Nie udostępnia się bezpośrednio ani pośrednio żadnych [środków finansowych] ani zasobów gospodarczych osobom fizycznym, prawnym, podmiotom ani organom wymienionym w załącznikach IV i V, ani nie udostępnia się takich [środków finansowych] i zasobów na korzyść takich osób, podmiotów czy organów.
4.   Zabrania się umyślnego i świadomego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni środków określonych w ust. 1, 2 i 3”.
13
Zgodnie z art. 8 rozporządzenia nr 423/2007:
„W drodze odstępstwa od art. 7, właściwe organy państw członkowskich, wskazane na stronach internetowych wymienionych w załączniku III, mogą zezwolić na uwolnienie określonych zamrożonych [środków finansowych] lub zasobów gospodarczych, jeżeli spełnione są następujące warunki:
a)
[środki finansowe] lub zasoby gospodarcze są przedmiotem zastawu sądowego, administracyjnego lub arbitrażowego ustanowionego przed dniem 23 grudnia 2006 r. […];
[…]”.
14
Artykuł 9 tego rozporządzenia przewidywał:
„W drodze odstępstwa od art. 7 i pod warunkiem, że płatność dokonywana przez osobę, podmiot lub organ wymienione w załączniku IV lub V jest należna na mocy umowy, porozumienia lub zobowiązania, zawartych przez daną osobę, podmiot lub organ lub powstałych, zanim ta osoba, podmiot czy organ został(-a) wskazany(-a) przez Komitet ds. Sankcji, Radę Bezpieczeństwa lub przez Radę, właściwe organy państw członkowskich, wskazane na stronach internetowych wymienionych w załączniku III, mogą zezwolić, na warunkach, jakie uznają za stosowne, na uwolnienie określonych zamrożonych [środków finansowych] lub zasobów gospodarczych, jeżeli spełnione są następujące warunki:
a)
właściwy organ ustalił, że:
(i)
[środki finansowe] lub zasoby gospodarcze zostaną wykorzystane do dokonania płatności przez osobę, podmiot lub organ wymienione w załączniku IV lub V;
(ii)
wyżej wspomniana umowa, porozumienie lub zobowiązanie nie przyczynią się do wytwarzania, sprzedaży, nabywania, przekazywania, wywozu, przywozu ani transportu towarów i technologii wymienionych w załącznikach I i II, ani nie ułatwią korzystania z takich towarów i technologii; oraz
(iii)
dokonanie płatności nie narusza przepisów art. 7 ust. 3;
b)
w przypadkach gdy zastosowanie ma art. 7 ust. 1, dane państwo członkowskie powiadomiło Komitet ds. Sankcji o takim ustaleniu i o swoim zamiarze udzielenia zezwolenia, a Komitet w ciągu dziesięciu dni roboczych od dnia powiadomienia nie wyraził sprzeciwu; oraz
c)
w przypadkach gdy zastosowanie ma art. 7 ust. 2, dane państwo członkowskie powiadomiło o takim ustaleniu swojego właściwego organu i o swoim zamiarze udzielenia zezwolenia inne państwa członkowskie oraz Komisję przynajmniej dwa tygodnie przed udzieleniem zezwolenia”.
15
Artykuł 10 tego rozporządzenia stanowił:
„1.   W drodze odstępstwa od art. 7, właściwe organy państw członkowskich, wskazane na stronach internetowych wymienionych w załączniku III, mogą zezwolić, na warunkach, jakie uznają za stosowne, na uwolnienie lub udostępnienie określonych zamrożonych [środków finansowych] lub zasobów gospodarczych, jeżeli spełnione są następujące warunki:
a)
dany [właściwy organ] ustalił, że wspomniane [środki finansowe] lub zasoby gospodarcze obejmują:
(i)
środki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb osób wymienionych w załączniku IV lub V i pozostających na ich utrzymaniu członków rodziny, w tym środki finansowe na opłacenie artykułów spożywczych, czynszu lub kredytu hipotecznego, lekarstw i kosztów leczenia, podatków, składek na ubezpieczenie i opłat za usługi o charakterze użyteczności publicznej;
(ii)
przeznaczone wyłącznie na pokrycie uzasadnionych kosztów honorariów oraz zwrotu poniesionych wydatków związanych ze świadczeniem usług prawniczych; lub
(iii)
przeznaczone wyłącznie na pokrycie należności lub opłat za obsługę w odniesieniu do rutynowego utrzymywania lub przechowywania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych; oraz
[…].
2.   W drodze odstępstwa od art. 7, właściwe organy państw członkowskich, wskazane na stronach internetowych wymienionych w załączniku III, mogą wyrazić zgodę na uwolnienie lub udostępnienie określonych zamrożonych [środków finansowych] lub zasobów gospodarczych po ustaleniu, że są one niezbędne do pokrycia nadzwyczajnych wydatków, pod warunkiem, że:
a)
jeżeli zezwolenie dotyczy osoby, podmiotu lub organu wymienionych w załączniku IV, dane państwo członkowskie powiadomiło o takim ustaleniu Komitet ds. Sankcji, który je zatwierdził; oraz
b)
jeżeli zezwolenie dotyczy osoby, podmiotu lub organu wymienionych w załączniku V, właściwy organ poinformował przynajmniej dwa tygodnie przed udzieleniem zezwolenia wszystkie inne organy właściwe państw członkowskich oraz Komisję o tym, na jakiej podstawie jego zdaniem powinno się udzielić szczególnego zezwolenia.
[…]”.
16
W następstwie przyjęcia rezolucji 1747 (2007) Rada przyjęła wspólne stanowisko 2007/246/WPZiB z dnia 23 kwietnia 2007 r. zmieniające wspólne stanowisko 2007/140/WPZiB (Dz.U. 2007, L 106, s. 67).
17
Komisja przyjęła rozporządzenie (WE) nr 441/2007 z dnia 20 kwietnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie nr 423/2007 (Dz.U. 2007, L 104, s. 28). Na mocy rozporządzenia nr 441/2007 Bank Sepah został umieszczony w wykazie zawartym w załączniku IV do rozporządzenia nr 423/2007.
18
W dniu 25 października 2010 r. Rada przyjęła rozporządzenie nr 961/2010, na mocy którego uchylono rozporządzenie nr 423/2007. Rozporządzenie nr 961/2010 zostało z kolei uchylone rozporządzeniem nr 267/2012.
19
Artykuł 1 lit. h) i i) oraz art. 16 rozporządzenia nr 961/2010, a także art. 1 lit. j) i k), a także art. 23 rozporządzenia nr 267/2012 są zasadniczo identyczne z art. 1 lit. h) i j) oraz z art. 7 rozporządzenia nr 423/2007. Nazwę Bank Sepah umieszczono w wykazach zawartych w załączniku VII do rozporządzenia nr 961/2010 oraz załączniku VIII do rozporządzenia nr 267/2012.
Prawo francuskie
Kodeks cywilnego postępowania egzekucyjnego
20
Artykuł L. 521-1 kodeksu cywilnego postępowania egzekucyjnego stanowi:
„Zajęcie zabezpieczające (saisie conservatoire) może dotyczyć wszelkich rzeczy ruchomych, materialnych lub niematerialnych, należących do dłużnika. Zajęcie to czyni je niedostępnymi. […]”.
21
Artykuł L. 522-1 tego kodeksu przewiduje:
„Wierzyciel, który uzyskał lub posiada tytuł wykonawczy stwierdzający istnienie wymagalnej wierzytelności pieniężnej, może dokonać sprzedaży rzeczy, które stały się niedostępne, do wysokości kwoty przysługującej mu wierzytelności”.
22
Artykuł L. 523-1 rzeczonego kodeksu stanowi:
„W przypadku gdy zajęcie dotyczy wierzytelności, której przedmiotem jest kwota pieniężna, czynność zajęcia powoduje, że jest ona niedostępna do wysokości kwoty dozwolonej przez sąd lub, jeżeli zgoda ta nie jest konieczna, do wysokości kwoty, w odniesieniu do której dokonano zajęcia. Zajęcie wywołuje skutek równoważny złożeniu do depozytu w rozumieniu art. 2350 kodeksu cywilnego”.
23
Zgodnie z art. L. 531-1 kodeksu cywilnego postępowania egzekucyjnego:
„Zabezpieczenie sądowe (sûreté judiciaire) może być ustanowione na nieruchomościach, na aktywach obrotowych lub na akcjach, udziałach i papierach wartościowych”.
24
Artykuł 531-2 tego kodeksu ma następujące brzmienie:
„Składniki majątkowe obciążone zabezpieczeniem sądowym pozostają zbywalne. Cena podlega uiszczeniu i dystrybucji na warunkach określonych w dekrecie Conseil d’État (rady stanu).
Jednakże w przypadku sprzedaży papierów wartościowych pozostających na rachunku prowadzonym i zarządzanym przez upoważnionego pośrednika cena może być wykorzystywana do nabycia innych papierów wartościowych zastępujących w ten sposób zbyte papiery wartościowe”.
Kodeks cywilny
25
Artykuł 2333 owego kodeksu stanowi:
„Zastrzeżenie pierwszeństwa jest umową, na mocy której dający zabezpieczenie przyznaje wierzycielowi prawo do otrzymania zapłaty z zachowaniem pierwszeństwa przed pozostałymi wierzycielami z określonej rzeczy ruchomej lub z całego majątku ruchomego, obecnego lub przyszłego.
[…]”.
26
Artykuł 2350 tego kodeksu stanowi:
„Złożenie lub zdeponowanie kwot, instrumentów zbywalnych lub papierów wartościowych, zarządzone przez sąd jako gwarancja lub zabezpieczenie, powoduje szczególne przyporządkowanie i prawo pierwszeństwa w rozumieniu art. 2333”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
27
Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2007 r. cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja) zasądził od Banku Sepah na rzecz spółek Overseas Financial i Oaktree Finance zapłatę kwot odpowiednio 2500000 USD (około 1800000 EUR) i 1500000 USD (około 1100000 EUR), wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od tego dnia.
28
Po otrzymaniu częściowych płatności w latach 2007–2011 Overseas Financial i Oaktree Finance złożyły w dniu 2 grudnia 2011 r. na podstawie art. 8 rozporządzenia nr 423/2007 do ministre chargé de l’économie (ministra właściwego ds. gospodarki, Francja) wniosek o udzielenie zezwolenia na uwolnienie należności pozostałej do rozliczenia. Overseas Financial i Oaktree Finance wniosły do tribunal administratif de Paris (sądu administracyjnego w Paryżu, Francja) skargę o stwierdzenie nieważności dorozumianej decyzji o odrzuceniu ich wniosku. Orzeczeniem z dnia 21 października 2013 r. sąd ten oddalił tę skargę.
29
W dniu 17 maja 2016 r. Overseas Financial i Oaktree Finance uzyskały nakazy zapłaty przeciwko Bankowi Sepah umożliwiające przeprowadzenie zajęcia egzekucyjnego ruchomości, a następnie, w dniu 5 lipca 2016 r. dokonały w banku francuskim zajęcia wierzytelności oraz udziałów, akcji i papierów wartościowych. Orzeczeniem z dnia 9 stycznia 2017 r. sąd prowadzący postępowanie egzekucyjne, to jest tribunal de grande instance de Paris (sąd wielkiej instancji w Paryżu, Francja), zatwierdził te zajęcia egzekucyjne oraz ich kwotę, obejmującą odsetki przewidziane w wyroku cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu) z dnia 26 kwietnia 2007 r. O ile Bank Sepah uznał, że jest zobowiązany do zapłaty zasądzonej od niego głównej kwoty, o tyle jednak uznał on, że nie jest zobowiązany do zapłaty odsetek, a zatem zakwestionował przed owym sądem prowadzącym postępowanie egzekucyjne środki egzekucyjne. Podniósł on w szczególności, że nie może ponosić odpowiedzialności za zapłatę odsetek, ponieważ uważa, iż został pozbawiony możliwości zapłaty swojego długu na skutek działania siły wyższej wynikającej z zamrożenia jego aktywów w drodze rozporządzenia nr 423/2007, co spowodowało zawieszenie naliczania odsetek.
30
Ponieważ argumentacja ta została oddalona przez wspomniany sąd egzekucyjny, Bank Sepah wniósł apelację. Wyrokiem z dnia 8 marca 2018 r. cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) oddalił tę apelację ze względu na to, że tymczasowa niedostępność środków finansowych i zasobów gospodarczych Banku Sepah nie miała wpływu na bieg odsetek.
31
Ponadto sąd ten zauważył, po pierwsze, że do okoliczności niniejszej sprawy ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, a po drugie, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby Overseas Financial i Oaktree Finance zastosowały środki egzekucyjne o charakterze zabezpieczającym, które mogłyby przerwać bieg przedawnienia. Ponieważ tego rodzaju środki nie zostały podjęte przed nakazami zapłaty z dnia 17 maja 2016 r., odsetki, do których mają prawo Overseas Financial i Oaktree Finance, powinny być w związku z tym ograniczone do odsetek naliczonych od dnia 17 maja 2011 r., to jest nie wcześniej niż pięć lat przed rzeczonymi nakazami zapłaty.
32
Zarówno Bank Sepah, jak i Overseas Financial i Oaktree Finance wniosły skargi kasacyjne do Cour de cassation (sądu kasacyjnego, Francja). Overseas Financial i Oaktree Finance kwestionują w szczególności część wyroku wydanego przez sąd apelacyjny w odniesieniu do pięcioletniego okresu przedawnienia odsetek.
33
W tym względzie sąd odsyłający uważa, że wydanie rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym zależy od tego, czy Overseas Financial i Oaktree Finance mogły przerwać bieg terminu przedawnienia poprzez zastosowanie środka zabezpieczającego lub egzekucyjnego wobec zamrożonych aktywów Banku Sepah.
34
Sąd ten zauważa, że ani rozporządzenie nr 423/2007, ani rozporządzenia nr 961/2010 i 267/2012 nie zawierają wyraźnego zakazu zastosowania przez wierzyciela środka zabezpieczającego lub egzekucyjnego. W świetle zawartych w tych aktach definicji pojęć „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych” nie można wykluczyć, że do zamrożonych aktywów można zastosować środki, które nie są objęte żadnym z zakazów przewidzianych w tych definicjach.
35
W szczególności sąd ten zastanawia się nad możliwością podjęcia, bez uprzedniego zezwolenia, środków, które nie wywołują skutku w postaci wstąpienia wierzyciela w prawa i obowiązki dłużnika, takie jak zajęcia zabezpieczające i zabezpieczenie sądowe. Po pierwsze bowiem, zabezpieczenie sądowe, niezależnie od tego, czy zostało ustanowione na nieruchomości (hipoteka), czy na aktywach obrotowych lub na udziałach, akcjach i papierach wartościowych (zastaw), nie wiąże się z żadnym zobowiązaniem właściciela danego mienia lub praw do ich zbycia oraz nie wpływa na prawo wyboru przez tego właściciela podmiotu, na rzecz którego dokona ich zbycia. Zabezpieczenie sądowe oznacza jedynie, że w przypadku zbycia składników majątkowych lub praw, na których zostało ustanowione, wierzytelność podmiotu, który ustanowił zabezpieczenie, powinna zostać zaspokojona z ceny zbycia w pierwszej kolejności. Po drugie, co się tyczy zajęcia zabezpieczającego, jest ono również pozbawione skutku w postaci wstąpienia wierzyciela w prawa i obowiązki dłużnika, ponieważ zajęte składniki majątkowe, wierzytelności i prawa pozostają w majątku dłużnika, wywołując skutek równoważny złożeniu do depozytu, którego wynikiem jest szczególne przyporządkowanie zajętego mienia oraz prawo do otrzymania zapłaty z zachowaniem pierwszeństwa zgodnie z kodeksem cywilnym.
36
Sąd odsyłający zastanawia się jednak, czy tego rodzaju środki nie skutkują zmianą „przeznaczenia” objętych nimi środków finansowych w znaczeniu nadanym temu pojęciu w definicji „zamrożenia środków finansowych” lub, bardziej ogólnie, czy rzeczone środki nie mogłyby umożliwiać „wykorzystania” środków finansowych i zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzeń nr nr 423/2007, 961/2010 i 267/2012. Ponadto sąd ten zastanawia się, czy dla celów udzielenia odpowiedzi na to pytanie istotna jest okoliczność, że podstawa prawna wierzytelności nie jest związana z irańskim programem jądrowym i pocisków balistycznych oraz że zaistniała ona przed zamrożeniem aktywów Banku Sepah.
37
W tych okolicznościach Cour de cassation (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 1 lit. h) i j) oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia [nr 423/2007], art. 1 lit. h) i i) oraz art. 16 ust. 1 rozporządzenia [nr 961/2010], a także art. 1 lit. j) i k) oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia [nr 267/2012] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie zastosowaniu wobec zamrożonych aktywów, bez uprzedniego uzyskania zezwolenia właściwego organu krajowego, środka, który nie wywołuje skutku w postaci wstąpienia wierzyciela w prawa i obowiązki dłużnika, takiego jak zabezpieczenie sądowe lub zajęcie zabezpieczające, przewidziane w kodeksie cywilnego postępowania egzekucyjnego […]?
2)
Czy dla udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze ma znaczenie okoliczność, że podstawa prawna wierzytelności podlegającej odzyskaniu od osoby lub podmiotu, którego aktywa zostały zamrożone, nie jest związana z irańskim programem jądrowym i pocisków balistycznych, a zaistniała przed przyjęciem [rezolucji 1737 (2006)]?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
38
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007 w związku z art. 1 lit. h) i j) tego rozporządzenia, art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 961/2010 w związku z art. 1 lit. h) i i) tego rozporządzenia oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 267/2012 w związku z art. 1 lit. j) i k) tego ostatniego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie zastosowaniu wobec zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia właściwego organu krajowego, środków zabezpieczających, które ustanawiają na rzecz danego wierzyciela prawo do zaspokojenia wierzytelności z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, nawet jeśli tego rodzaju środki nie powodują wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
39
Na wstępie należy zauważyć, że ponieważ przytoczone w poprzednim punkcie przepisy rozporządzeń nr nr 961/2010 i 267/2012 są zasadniczo identyczne z art. 1 lit. h) i j) oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007, rozważania dotyczące przepisów tego ostatniego rozporządzenia mają zastosowanie również do przepisów dwóch pierwszych rozporządzeń.
40
Należy zauważyć, że art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007 przewiduje, iż zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do osób, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku IV tego rozporządzenia, pozostające w posiadaniu lub pod ich kontrolą.
41
Pojęcia „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych” zostały zdefiniowane odpowiednio w art. 1 lit. h) i j) tego rozporządzenia.
42
Artykuł 1 lit. h) rozporządzenia nr 423/2007 definiuje pojęcie „zamrożenia [środków finansowych]” jako „uniemożliwianie wszelkich ruchów, przenoszenia, zmian, wykorzystania, udostępniania [środków finansowych] lub dokonywania transakcji w jakikolwiek sposób, który powodowałby zmianę ich wielkości, wartości, lokalizacji, własności, posiadania, charakteru, przeznaczenia lub inną zmianę, która umożliwiłaby korzystanie [ze środków finansowych], w tym również zarządzanie portfelem”.
43
Z definicji tej wynika, że zamrożenie środków finansowych ma na celu ograniczenie do minimum wszelkich działań, które mogą zostać podjęte wobec zamrożonych środków finansowych, o czym świadczą duża liczba możliwych wskazanych sytuacji oraz użycie wyrażenia „wszelkich”. Jeśli chodzi o środki służące ograniczeniu tych działań, zostały one również zdefiniowane w sposób szeroki przez prawodawcę Unii.
44
Powyższe rozważania odnoszą się również do pojęcia „zamrożenia zasobów gospodarczych”. Pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 1 lit. j) rozporządzenia nr 423/2007 jako „uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez sprzedaż, wynajem lub zastaw”.
45
Wynika stąd, że pojęcia „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych”, o których mowa w rozporządzeniu nr 423/2007, zostały zdefiniowane w sposób bardzo szeroki.
46
Co się tyczy środków takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które ustanawiają na rzecz danego wierzyciela prawo do zaspokojenia wierzytelności w pierwszej kolejności w stosunku do innych wierzycieli, należy stwierdzić, że – jak wskazał rzecznik generalny w pkt 55–61 opinii – tego rodzaju środki skutkują zmianą przeznaczenia zamrożonych środków finansowych i mogą umożliwiać wykorzystanie zamrożonych zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług.
47
Wynika z tego, że środki takie wchodzą w zakres pojęć „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych” w rozumieniu art. 1 lit. h) i j) oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007.
48
Okoliczność, że takie środki nie powodują wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika, nie może podważyć tego wniosku.
49
Po pierwsze bowiem, pojęcie „zamrożenia środków finansowych” obejmuje wszelkie formy wykorzystania środków finansowych, których skutkiem jest między innymi zmiana przeznaczenia tych środków, nawet jeśli takie wykorzystanie środków finansowych nie powoduje wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
50
Po drugie, jeśli chodzi o definicję pojęcia „zamrożenia zasobów gospodarczych”, wymienia ona tytułem przykładu wykorzystanie zasobów gospodarczych poprzez obciążenie ich hipoteką. Tymczasem taki środek nie powoduje wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
51
W konsekwencji należy stwierdzić, że same definicje pojęć „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych” dotyczą w szczególności środków, które nie powodują wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
52
Wykładnię tę potwierdzają cele rozporządzenia nr 423/2007 wprowadzającego w życie środki ograniczające przyjęte wobec Islamskiej Republiki Iranu.
53
W tym względzie należy zauważyć, że zgodnie z jego motywem 3 rozporządzenie nr 423/2007 zapewnia wdrożenie wspólnego stanowiska 2007/140 przyjętego dla realizacji w Unii Europejskiej celów rezolucji 1737 (2006) oraz zapewnia wykonanie tej ostatniej. Należy zatem wziąć pod uwagę treść i cel rzeczonej rezolucji do celów interpretacji wspomnianego rozporządzenia (wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Afrasiabi i in., C‑72/11, EU:C:2011:874, pkt 43).
54
Otóż zarówno z brzmienia rezolucji 1737 (2006), w szczególności jej pkt 2 i 12, jak i wspólnego stanowiska 2007/140, w szczególności jego motywów 1 i 9, wynika, że środki ograniczające przyjęte wobec Islamskiej Republiki Iranu mają cel prewencyjny w tym znaczeniu, że mają zapobiegać „rozprzestrzenianiu” broni jądrowej w tym państwie (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Afrasiabi i in., C‑72/11, EU:C:2011:874, pkt 44).
55
Środki w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych mają w związku z tym na celu zapobieganie możliwości wykorzystywania danych aktywów objętych zamrożeniem do pozyskania środków finansowych, towarów lub usług mogących przyczyniać się do rozprzestrzeniania broni jądrowej w Iranie, czemu mają przeciwdziałać rezolucja 1737 (2006), wspólne stanowisko 2007/140 i rozporządzenie nr 423/2007 (zob. podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Afrasiabi i in., C‑72/11, EU:C:2011:874, pkt 46).
56
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 50 opinii, aby osiągnąć te cele, jest nie tylko uzasadnione, ale również niezbędne, by definicje pojęć „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych” były interpretowane szeroko, ponieważ chodzi o zapobieganie wszelkiemu wykorzystaniu zamrożonych aktywów, które umożliwiłoby obejście rozpatrywanych rozporządzeń i wykorzystanie słabości systemu.
57
W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych przewidziane w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007 w związku z art. 1 lit. h) i j) tego rozporządzenia stoi na przeszkodzie zastosowaniu wobec zamrożonych aktywów środków zabezpieczających, które ustanawiają na rzecz danego wierzyciela prawo do zaspokojenia wierzytelności z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, nawet jeśli tego rodzaju środki nie powodują wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
58
Należy ponadto uściślić, że chociaż art. 7 rozporządzenia nr 423/2007 ustanawia zasadę zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych wskazanych osób i podmiotów również w odniesieniu tych środków, to właściwy organ krajowy może jednak wydać uprzednie zezwolenie zgodnie z odstępstwami przewidzianymi w art. 8–10 tego rozporządzenia, o ile spełnione są określone w nich warunki.
59
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007 w związku z art. 1 lit. h) i j) tego rozporządzenia, art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 961/2010 w związku z art. 1 lit. h) i i) tego rozporządzenia oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 267/2012 w związku z art. 1 lit. j) i k) tego ostatniego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie zastosowaniu wobec zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia właściwego organu krajowego, środków zabezpieczających, które ustanawiają na rzecz danego wierzyciela prawo do zaspokojenia wierzytelności z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, nawet jeśli tego rodzaju środki nie powodują wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
W przedmiocie pytania drugiego
60
W pytaniu drugim sąd odsyłający zwraca się w istocie o ustalenie, czy dla udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze ma znaczenie okoliczność, że podstawa prawna wierzytelności podlegającej odzyskaniu od osoby lub podmiotu, których środki finansowe lub zasoby gospodarcze zostały zamrożone, nie jest związana z irańskim programem jądrowym i pocisków balistycznych, a zaistniała przed przyjęciem rezolucji 1737 (2006).
61
W tym względzie należy zauważyć, że definicje pojęć „zamrożenia środków finansowych” i „zamrożenia zasobów gospodarczych” zawarte w art. 1 lit. h) i j) rozporządzenia nr 423/2007 i odpowiadających im przepisom rozporządzeń nr nr 961/2010 i 267/2012 nie wprowadzają rozróżnienia w zależności od podstawy prawnej wierzytelności podlegającej odzyskaniu od osoby lub podmiotu objętych środkami ograniczającymi.
62
Ponadto art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 423/2007 i odpowiadające mu przepisy rozporządzeń nr nr 961/2010 i 267/2012, w przypadku zamrożenia środków finansowych lub zasobów gospodarczych, również nie wprowadzają rozróżnienia w zależności od podstawy prawnej tej wierzytelności.
63
Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 68 opinii, w tych okolicznościach możliwość zastosowania środka wobec zamrożonych aktywów należy oceniać wyłącznie na podstawie skutków prawnych, jakie wywołuje ten środek, a nie w zależności od podstawy prawnej wierzytelności związanej z tym środkiem.
64
Należy dodać, że art. 8–10 rozporządzenia nr 423/2007, które przewidują i szczegółowo określają warunki ograniczające, w jakich właściwe organy krajowe mogą udzielić zezwolenia na zastosowanie środków, nie odnoszą się do sytuacji, w których podstawa wierzytelności podlegającej odzyskaniu nie jest związana z irańskim programem jądrowym i balistycznym, a zaistniała przed przyjęciem rezolucji 1737 (2006).
65
Ponadto gdyby należało uwzględnić okoliczność, że podstawa prawna wierzytelności nie jest związana z tym programem, a zaistniała przed przyjęciem rezolucji 1737 (2006), należałoby wykazać w każdym przypadku istnienie takiej okoliczności, co wiązałoby się z rzeczywistym ryzykiem obchodzenia zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych i stawiałoby państwa członkowskie w obliczu poważnych problemów związanych z ich wdrażaniem (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 października 2007 r., Möllendorf i Möllendorf-Niehuus, C‑117/06, EU:C:2007:596, pkt 58).
66
Ponadto Trybunał orzekł już, że znaczenie celów aktu Unii ustanawiającego system środków ograniczających może usprawiedliwić negatywne konsekwencje – nawet daleko idące – dla niektórych przedsiębiorców, w tym również tych, którzy nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za sytuację, która doprowadziła do przyjęcia odnośnych środków, ale okazuje się, że ma to wpływ zwłaszcza na ich prawa własności (zob. analogicznie wyrok z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja, C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 361 i przytoczone tam orzecznictwo).
67
W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że okoliczność, iż podstawa prawna wierzytelności podlegającej odzyskaniu od osoby lub podmiotu, których środki finansowe lub zasoby gospodarcze zostały zamrożone, nie jest związana z irańskim programem jądrowym i pocisków balistycznych, a zaistniała przed przyjęciem rezolucji 1737 (2006), nie ma znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze.
W przedmiocie kosztów
68
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu w związku z art. 1 lit. h) i j) rozporządzenia nr 423/2007, art. 16 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 961/2010 z dnia 25 października 2010 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 423/2007 w świetle art. 1 lit. h) i j) rozporządzenia nr 961/2010 oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 267/2012 z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 961/2010 w związku z art. 1 lit. j) i k) rozporządzenia nr 267/2012 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie zastosowaniu wobec zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia właściwego organu krajowego, środków zabezpieczających, które ustanawiają na rzecz danego wierzyciela prawo do zaspokojenia wierzytelności z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, nawet jeśli tego rodzaju środki nie powodują wyjścia składników majątkowych z majątku dłużnika.
2)
Okoliczność, że podstawa prawna wierzytelności podlegającej odzyskaniu od osoby lub podmiotu, których środki finansowe lub zasoby gospodarcze zostały zamrożone, nie jest związana z irańskim programem jądrowym i pocisków balistycznych, a zaistniała przed przyjęciem rezolucji Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych 1737 (2006) z dnia 23 grudnia 2006 r., nie ma znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.