62023CC0397
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 13 lutego 2025 r. (
1
)
Sprawa C‑397/23
FL
przeciwko
Jobcenter Arbeitplus Bielefeld,
przy udziale
Stadt Bielefeld
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sozialgericht Detmold (sąd ds. sporów z zakresu prawa socjalnego w Detmold, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Swobodny przepływ osób – Obywatel Unii, którego prawo pobytu wynika z celu poszukiwania pracy – Artykuł 18 TFUE – Zasada niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową – Dyrektywa 2004/38/WE – Artykuł 24 – Zasada równego traktowania – Odstępstwo w zakresie pomocy społecznej – Zakres – Przyznanie prawa pobytu na terenie państwa ze względu na sprawowanie opieki rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem – Rozróżnienie w zależności od obywatelstwa dziecka
I. Wprowadzenie
1.
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sozialgericht Detmold (sąd ds. sporów z zakresu prawa socjalnego w Detmold, Niemcy) został przedstawiony w ramach sporu między FL a Jobcenter Arbeitplus Bielefeld (urzędem pracy w Bielefeld, Niemcy) (
2
), który odmówił przyznania FL podstawowych świadczeń socjalnych przewidzianych w prawie niemieckim. Ponieważ decyzja ta została uzasadniona tytułem, na podstawie którego FL przebywa legalnie na terytorium Niemiec, kwestionuje on – w celu uzyskania tych świadczeń – okoliczność, że nie można mu przyznać prawa pobytu przewidzianego przez prawo niemieckie, które jest uzasadnione sprawowaniem opieki rodzicielskiej nad jego dzieckiem, z tego jedynie powodu, że nie jest ono obywatelem Niemiec.
2.
W odróżnieniu od wcześniejszych odesłań prejudycjalnych dotyczących świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o które ubiegał się „przemieszczający się” obywatel Unii Europejskiej (
3
), nowa kwestia, z którą zwrócono się do Trybunału, dotyczy nierównego traktowania w zakresie przesłanek przyznania prawa pobytu na terenie danego państwa, a nie jego skutków majątkowych w porównaniu z obywatelami tego państwa.
3.
Do Trybunału zwrócono się bowiem w istocie o orzeczenie w przedmiocie zgodności z prawem Unii uregulowania dotyczącego prawa pobytu w danym państwie, które nie ma zastosowania do „przemieszczającego się” obywatela Unii ze względu na przynależność państwową jego dziecka, które nie jest obywatelem państwa przyjmującego, podczas gdy warunki przyznania tego prawa należą do kompetencji tego państwa członkowskiego.
4.
Okoliczności sprawy w postępowaniu głównym dają zatem Trybunałowi okazję do wyjaśnienia, jaki jest zakres stosowania art. 24 dyrektywy 2004/38/WE (
4
), który dotyczy równego traktowania, biorąc pod uwagę niedawne orzecznictwo Trybunału odnoszące się do sytuacji „przemieszczających się” obywateli Unii, którym przyznano prawo pobytu na podstawie uregulowania krajowego, zwalniającego ich z obowiązku spełnienia warunków dotyczących posiadania zasobów przewidzianych w tej dyrektywie (
5
).
II. Ramy prawne
A.
Prawo Unii
5.
Artykuł 18 akapit pierwszy TFUE stanowi:
„W zakresie zastosowania traktatów i bez uszczerbku dla postanowień szczególnych, które one przewidują, zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową”.
6.
Artykuł 14 dyrektywy 2004/38, zatytułowany „Zachowanie prawa pobytu”, stanowi w ust. 2 i 4:
„2.   Obywatele Unii i członkowie ich rodziny posiadają prawo pobytu przewidziane w art. 7, 12 i 13 tak długo, dopóki spełniają warunki w nich określone.
[…]
4.   W drodze odstępstwa od ust. 1 i 2 oraz bez uszczerbku dla przepisów rozdziału VI, w żadnym wypadku środek wydalenia nie może być stosowany wobec obywateli Unii lub członków ich rodziny, jeżeli:
[…]
b)
obywatele Unii wjechali na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w poszukiwaniu pracy. W takim przypadku obywatele Unii i członkowie ich rodziny nie mogą zostać wydaleni tak długo, jak tylko obywatele Unii mogą dostarczyć dowód, że kontynuują poszukiwanie pracy i mają rzeczywistą szansę bycia zatrudnionym”.
7.
Zgodnie z art. 24 tej dyrektywy, zatytułowanym „Równe traktowanie”:
„1.   Z zastrzeżeniem specjalnych przepisów wyraźnie określonych w traktacie i prawie wtórnym wszyscy obywatele Unii zamieszkujący na podstawie niniejszej dyrektywy na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego są traktowani na równi z obywatelami tego państwa członkowskiego w zakresie ustanowionym w traktacie. […]
2.   W drodze odstępstwa od ust. 1, przyjmujące państwo członkowskie nie jest zobowiązane do przyznania uprawnienia do pomocy społecznej w ciągu pierwszych trzech miesięcy pobytu lub, w określonym przypadku, dłuższego okresu przewidzianego w art. 14 ust. 4 lit. b) […] dla osób niebędących pracownikami najemnymi, osób pracujących na własny rachunek, osób, które zachowują ten status, i członków ich rodziny”.
8.
Artykuł 37 tej dyrektywy, zatytułowany „Mniej restrykcyjne przepisy krajowe”, stanowi:
„Przepisy niniejszej dyrektywy nie naruszają jakichkolwiek przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych ustanowionych przez jedno z państw członkowskich, które byłyby mniej restrykcyjne wobec osób objętych niniejszą dyrektywą”.
B.
Prawo niemieckie
1. W zakresie prawa pobytu
9.
Paragraf 28 Gesetz über den Aufenthalt, die Erwerbstätigkeit und die Integration von Ausländern im Bundesgebiet (ustawy o pobycie, pracy i integracji cudzoziemców na terytorium federalnym) (
6
) z dnia 30 lipca 2004 r. (
7
) (zwanej dalej „AufenthG”), zatytułowany „Łączenie rodzin z obywatelami niemieckimi”, stanowi w ust. 1:
„Zezwolenie na pobyt wydaje się:
1.
będącemu cudzoziemcem małżonkowi obywatela niemieckiego;
2.
będącemu cudzoziemcem małoletniemu i niepozostającemu w związku małżeńskim dziecku obywatela niemieckiego;
3.
będącemu cudzoziemcem rodzicowi małoletniego i niepozostającego w związku małżeńskim dziecka będącego obywatelem niemieckim celem wykonywania opieki rodzicielskiej,
pod warunkiem że obywatel niemiecki ma miejsce stałego pobytu na terytorium federalnym. […]”
10.
Paragraf 11 ust. 14 Gesetz über die allgemeine Freizügigkeit von Unionsbürgern (ustawy o ogólnej swobodzie przemieszczania się obywateli Unii) (
8
) z dnia 30 lipca 2004 r. (
9
) (zwanej dalej „FreizügG/EU”) stanowi:
„[AufenthG] ma zastosowanie również wtedy, gdy przyznaje korzystniejszy status prawny niż niniejsza ustawa. […]”
2. W zakresie świadczeń pomocy społecznej
11.
Paragraf 7 Sozialgesetzbuch Zweites Buch, Grundsicherung für Arbeitsuchende (kodeksu socjalnego, księga II, podstawowa ochrona socjalna dla osób poszukujących pracy (
10
)) (
11
) (zwanego dalej „SGB II”), zatytułowany „Beneficjenci świadczeń”, stanowi w ust. 1:
„Świadczenia przewidziane w niniejszej księdze przyznaje się osobom, które:
1.
ukończyły 15. rok życia i nie osiągnęły jeszcze limitu wiekowego określonego w § 7a,
2.
są zdolne do pracy,
3.
potrzebują pomocy oraz
4.
mają zwykłe miejsce pobytu w Republice Federalnej Niemiec (beneficjenci zdolni do pracy).
Wyłączeni są:
1.
cudzoziemki i cudzoziemcy, którzy nie są pracownikami najemnymi lub nie prowadzą działalności na własny rachunek w Republice Federalnej Niemiec ani też nie są uprawnieni do swobodnego przemieszczania się na podstawie § 2 ust. 3 [FreizügG/EU], oraz członkowie ich rodzin – podczas trzech pierwszych miesięcy ich pobytu;
2.
cudzoziemki i cudzoziemcy:
a)
którym nie przysługuje prawo pobytu,
b)
których prawo pobytu wynika wyłącznie z celu poszukiwania pracy […]
[…]
oraz członkowie ich rodziny,
[…]
[…] W drodze odstępstwa od zdania drugiego pkt 2 cudzoziemki i cudzoziemcy oraz członkowie ich rodziny otrzymują świadczenia na podstawie niniejszej księgi, jeśli mają miejsce zwykłego pobytu na terytorium federalnym przez co najmniej pięć lat […]”.
3. W zakresie zabezpieczenia społecznego
12.
Paragraf 23 Sozialgesetzbuch Zwölftes Buch, Sozialhilfe (kodeksu socjalnego, księga XII, zabezpieczenie społeczne) (
12
) (zwanego dalej „SGB XII”), zatytułowany „Świadczenia zabezpieczenia społecznego dla cudzoziemców”, stanowi:
„1)   Pomoc mająca na celu zapewnienie środków do życia, pomoc dla osób chorych, pomoc dla kobiet w ciąży i świadczenia macierzyńskie, a także pomoc w dostępie do opieki zdrowotnej na podstawie niniejszej księgi powinna przysługiwać cudzoziemcom mającym rzeczywiste miejsce pobytu na terytorium kraju. Przepisy czwartego rozdziału zachowują ważność. W pozostałym zakresie pomoc społeczna może być przyznana, gdy jest to uzasadnione w świetle indywidualnych okoliczności. Ograniczenia, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie mają zastosowania do cudzoziemców posiadających dokument pobytowy zezwalający na bezterminowy pobyt lub kartę pobytu na czas oznaczony i zamierzających stale przebywać na terytorium federalnym. Przepisy, na podstawie których są lub powinny być przyznawane świadczenia pomocy społecznej inne niż te, o których mowa w zdaniu pierwszym, zachowują ważność.
[…]
3)   Cudzoziemcy i członkowie ich rodzin nie otrzymują świadczeń na mocy ust. 1 lub rozdziału czwartego, jeżeli:
1.
nie są pracownikami najemnymi lub nie prowadzą działalności na własny rachunek w Republice Federalnej Niemiec ani też nie są uprawnieni do swobodnego przemieszczania się na podstawie § 2 ust. 3 [FreizügG/EU] – podczas trzech pierwszych miesięcy ich pobytu,
2.
nie mają prawa pobytu lub ich prawo pobytu wynika wyłącznie z celu poszukiwania pracy,
[…]
4.
wjechali do kraju w celu uzyskania pomocy społecznej.
[…]
[…] W drodze odstępstwa od zdania pierwszego pkt 2 i 3 cudzoziemcy oraz członkowie ich rodzin otrzymują świadczenia na podstawie ust. 1 zdania pierwsze i drugie, jeśli mają miejsce zwykłego pobytu na terytorium federalnym przez co najmniej pięć lat bez znaczącej przerwy […]”.
III. Stan faktyczny sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne
13.
Skarżący w postępowaniu głównym, FL, obywatel polski, wjechał do Niemiec w dniu 30 maja 2020 r. wraz ze swoją konkubentką (
13
), również obywatelką polską, z terenu Niderlandów. Przebywała ona tam krótko, przy czym od dnia 30 sierpnia 2015 r., to jest od dnia jej wjazdu z Polski, zamieszkiwała w Niemczech.
14.
Ich wspólne dziecko urodziło się 27 listopada 2020 r. w Niemczech i również posiada obywatelstwo polskie.
15.
FL, jego partnerka oraz ich wspólne dziecko wystąpili do Jobcenter Bielefeld o przyznanie podstawowych świadczeń pomocy społecznej na podstawie SGB II. W decyzjach z dnia 3 i 21 grudnia 2020 r. Jobcenter uwzględnił wniosek partnerki FL za okres od 30 maja 2020 r., a w przypadku dziecka ze skutkiem od dnia narodzin. Tymczasem na mocy decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r. wniosek FL został oddalony za okres od 30 maja 2020 r. do 28 lutego 2021 r. ze względu na to, że FL posiadał jedynie prawo pobytu wynikające z celu poszukiwania pracy i nie przysługiwało mu prawo pobytu z innego tytułu, które mogłoby uprawniać go do wypłaty świadczeń na podstawie SGB II.
16.
Decyzją z dnia 19 lipca 2021 r. Jobcenter Bielefeld oddalił roszczenie FL jako bezzasadne w oparciu o zasadniczo te same podstawy. Jobcenter Bielefeld uznał przede wszystkim, że FL nie przysługiwało prawo pobytu:
–
przewidziane w prawie krajowym w przypadku członków rodziny lub osób bliskich [cudzoziemców] posiadających prawo stałego pobytu,
–
w związku ze sprawowaniem opieki rodzicielskiej nad jego małoletnim dzieckiem (
14
) na tej podstawie, że dziecko to nie posiada obywatelstwa niemieckiego,
–
wynikające z wyroku z dnia 6 października 2020 r., Jobcenter Krefeld (
15
), i z rozporządzenia (UE) nr 492/2011 (
16
), ponieważ dziecko FL nie podlega obowiązkowi szkolnemu.
17.
Ponadto zdaniem Jobcenter Bielefeld w świetle art. 4 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (
17
) nie należy interpretować § 28 AufenthG w ten sposób, że prawo Unii wymaga, aby niepozostającemu w związku małżeńskim ojcu obywatela Unii niepodlegającego obowiązkowi szkolnemu przysługiwało prawo pobytu.
18.
Ponadto sam fakt, że niepozostający w związku małżeńskim ojciec nie otrzymuje żadnego z podstawowych świadczeń pomocy społecznej na podstawie SGB II, nie pozbawia jego partnerki możliwości skutecznego korzystania z jej prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu.
19.
W dniu 12 sierpnia 2021 r. FL wniósł skargę na tę decyzję do sądu odsyłającego. Uważa on zasadniczo, że prawo pobytu wynika z § 28 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 3 AufenthG w związku z art. 6 Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (ustawy zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec) (
18
) oraz z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (
19
). Podnosi on, że ograniczenie łączenia rodzin w celu sprawowania opieki rodzicielskiej do sytuacji dotyczących „obywateli niemieckich” jest sprzeczne z prawem Unii. Stanowi to nieuzasadnioną dyskryminację oraz ograniczenie swobody przemieszczania się (
20
).
20.
Jobcenter Bielefeld i Amt für soziale Leistungen (Sozialamt) der Stadt Bielefeld (urząd ds. socjalnych miasta Bielefeld, Niemcy), jako interwenient w postępowaniu, podnieśli w odpowiedzi, że prawo pobytu nie może wynikać z § 28 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 3 AufenthG, który zgodnie z jego brzmieniem ma zastosowanie wyłącznie do „obywateli niemieckich”, a nie do „obywateli Unii”. Ich zdaniem nieodłącznym elementem krajowego prawa imigracyjnego i pobytowego jest rozróżnienie między „obywatelami niemieckimi” a „cudzoziemcami”. Uważają oni, iż przepisy te nie naruszają prawa Unii.
21.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że orzecznictwo sądów wyższej instancji jest rozbieżne w kwestii tego, czy nieudzielenie zezwolenia na pobyt obywatelowi Unii sprawującemu opiekę rodzicielską nad małoletnim dzieckiem zamieszkałym na terytorium federalnym, który korzysta z prawa do swobodnego przemieszczania się i jest obywatelem innego państwa członkowskiego, stanowi dyskryminację.
22.
Sąd ten wyjaśnia również, że Bundesverfassungsgericht (federalny trybunał konstytucyjny, Niemcy) w postanowieniu z dnia 4 października 2019 r. (
21
) przypomniał, że w orzecznictwie sądów wyższej instancji w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i w doktrynie istnieją rozbieżne opinie co do tego, czy § 11 ust. 1 zdanie jedenaste FreizügG/EU, w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 listopada 2020 r. (
22
), w związku z § 28 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 3 AufenthG i z art. 18 akapit pierwszy TFUE może przyznać prawo pobytu rodzicowi sprawującemu opiekę rodzicielską nad małoletnim obywatelem Unii uprawnionym do swobodnego przemieszczania się na podstawie § 3 ust. 1 zdanie pierwsze FreizügG/EU, ponieważ obywatel ten towarzyszy swojemu drugiemu rodzicowi.
23.
Wobec braku orzeczenia sądu wyższej instancji w tym przedmiocie sąd odsyłający uważa, że powinien skierować sprawę do Trybunału, aby ten orzekł w przedmiocie zgodności przepisów niemieckich z prawem Unii, w szczególności z art. 18, 20 i art. 21 ust. 2 TFUE, a także z art. 33 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (
23
), rozporządzeniem (WE) nr 987/2009 (
24
) i dyrektywą 2004/38.
24.
W tych okolicznościach Sozialgericht Detmold (sąd ds. sporów z zakresu prawa socjalnego w Detmold) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„Czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym zezwolenie na pobyt w ramach sprawowania opieki rodzicielskiej jest przyznawane wyłącznie zagranicznemu rodzicowi małoletniego dziecka krajowego niepozostającego w związku małżeńskim, jeżeli dziecko to ma miejsce zwykłego pobytu na terytorium kraju, w związku z czym obywatele państwa członkowskiego Unii nie mają takiego prawa do uzyskania zezwolenia na pobyt w ramach sprawowania opieki rodzicielskiej w przypadku małoletniego obywatela Unii, posiadającego obywatelstwo państwa członkowskiego innego niż ten kraj?”.
25.
Uwagi na piśmie zostały złożone przez Komisję Europejską, która, podobnie jak rząd niemiecki, wzięła udział w rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r., podczas której Komisja i rząd niemiecki odpowiedzieli również ustnie na pytania zadane przez Trybunał.
IV. Analiza
26.
W ramach pytania prejudycjalnego sąd odsyłający podniósł kwestię zgodności z prawem Unii – a w szczególności, w świetle uzasadnienia jego wniosku, z art. 18 TFUE i art. 33 ust. 1 Karty oraz z dyrektywą 2004/38 – uregulowania prawa krajowego państwa członkowskiego, na mocy którego wykluczone jest udzielenie zezwolenia na pobyt do celów sprawowania opieki rodzicielskiej „przemieszczającemu się” obywatelowi Unii, który jest rodzicem małoletniego dziecka niepozostającego w związku małżeńskim niebędącego obywatelem przyjmującego państwa członkowskiego, w którym ma ono miejsce zwykłego pobytu.
27.
To uregulowanie prawa krajowego, które pozwala państwu członkowskiemu na przyjęcie mniej restrykcyjnych przepisów w zakresie prawa pobytu niż przepisy przewidziane w prawie Unii (
25
), wchodzi w zakres art. 37 dyrektywy 2004/38.
28.
Traktuje ono w uprzywilejowany sposób łączenie rodzin w celu sprawowania opieki rodzicielskiej nad dzieckiem będącym Niemcem przez jego rodzica-cudzoziemca (
26
). Wobec braku jakiegokolwiek zastrzeżenia w odniesieniu do dzieci, które są również obywatelami Unii, uregulowanie to wprowadza dyskryminację ze względu na przynależność państwową, która jest zakazana na mocy prawa Unii. Owa ogólna zasada równości jest jedną z podstawowych zasad prawa Unii (
27
).
29.
Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, o którym mowa w pkt 62, 63 i 65 wyroku CG (
28
):
–
art. 20 ust. 1 TFUE przyznaje każdej osobie mającej obywatelstwo państwa członkowskiego status obywatela Unii. Status ten ma być podstawowym statusem obywateli państw członkowskich, pozwalającym tym spośród nich, którzy znajdują się w tej samej sytuacji, na korzystanie – z zastrzeżeniem wyjątków wyraźnie przewidzianych, w ramach przedmiotowego zakresu stosowania traktatu FUE – z takiego samego traktowania z punktu widzenia prawa, bez względu na ich przynależność państwową;
–
każdy obywatel Unii może więc powołać się na zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową ustanowiony w art. 18 TFUE we wszystkich sytuacjach należących do przedmiotowego zakresu stosowania prawa Unii. Do tych sytuacji należą sytuacje objęte wykonywaniem swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich przyznanej w art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) i w art. 21 TFUE (
29
), a
–
art. 18 akapit pierwszy TFUE może być stosowany samodzielnie wyłącznie w sytuacjach podlegających prawu unijnemu, w odniesieniu do których traktat FUE nie zawiera szczególnych postanowień zakazujących dyskryminacji. Ponadto art. 20 ust. 2 akapit drugi i art. 21 TFUE przyznają, w analogicznym brzmieniu, każdemu obywatelowi Unii prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania.
30.
Również w pkt 66 wyroku CG Trybunał orzekł, że „zasada niedyskryminacji została skonkretyzowana w art. 24 dyrektywy 2004/38 w odniesieniu do obywateli Unii korzystających ze swobody przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich”.
31.
W tym względzie Trybunał przypomniał w pkt 67 tego wyroku co do istoty, że „przemieszczający się” obywatele Unii (
30
) są objęci zakresem stosowania dyrektywy 2004/38 i są beneficjentami przyznanych przez nią praw, oraz orzekł, że to w świetle art. 24 tej dyrektywy, a nie art. 18 akapit pierwszy TFUE należy oceniać kwestię, czy obywatele ci doznają dyskryminacji ze względu na przynależność państwową.
32.
Pragnę zauważyć, w odniesieniu do uzasadnienia wyroku CG, że okoliczność, iż prawo pobytu jest przewidziane przez przepisy krajowe mniej restrykcyjne względem przepisów dyrektywy 2004/38, jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy, jako że w tejże sprawie zainteresowanemu przysługiwało krajowe prawo pobytu, a art. 24 ust. 1 tej dyrektywy ogranicza zakres zasady równego traktowania do obywateli Unii, którzy przebywają na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego na podstawie wspomnianej dyrektywy (
31
).
33.
W konsekwencji na pierwszy rzut oka, jako że w niniejszej sprawie FL przebywa legalnie na terytorium niemieckim jako osoba poszukująca pracy (
32
), wydaje się spójne, jak podnosi Komisja, aby oprzeć się na art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 w celu udzielenia sądowi odsyłającemu odpowiedzi, iż uregulowanie krajowe przewidujące odmienne traktowanie w porównaniu z obywatelami krajowymi wchodzi w konflikt z wyrażoną w tym przepisie zasadą równego traktowania zasadniczo z uwagi na to, że uregulowanie to wpływa negatywnie na skuteczne wykonywanie prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich.
34.
W odniesieniu do dziecka FL należy również wskazać, że fakt, iż urodziło się ono na terytorium Niemiec i nie skorzystało z prawa do swobodnego przemieszczania się, nie ma wpływu na korzystanie przez nie z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu jako obywatela Unii (
33
).
35.
Nie jestem jednakże przekonany co do możliwości zastosowania art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 w niniejszej sprawie. Dlatego też, po przedstawieniu moich zastrzeżeń, wskażę, które przesłanki powinny moim zdaniem zostać przyjęte.
A.
W przedmiocie zastosowania art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38
36.
Wybór takiej podstawy, która wymaga porównania z obywatelami danego państwa, opiera się na dwóch różnych podejściach do rozpatrywanej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową dziecka, w zależności od tego, czy patrzy się na nią z punktu widzenia dziecka, czy też z punktu widzenia rodzica będącego cudzoziemcem, jak wskazuje Komisja.
37.
Przedmiotowe uregulowanie krajowe prowadzi do tego, że dziecko niebędące Niemcem jest bezpośrednio dyskryminowane w porównaniu z dziećmi niemieckimi, które mogą cieszyć się obecnością swojego rodzica będącego cudzoziemcem na terytorium Niemiec dla celów sprawowania opieki rodzicielskiej.
38.
W przypadku rodzica będącego cudzoziemcem, którego dziecko nie jest Niemcem, należy uznać, że z uwagi na obywatelstwo swojego dziecka jest on bezpośrednio dyskryminowany (
34
) w ten sposób, że nie ma on możliwości sprawowania opieki rodzicielskiej nad swoim dzieckiem na takich samych warunkach jak rodzic niemiecki. W zakresie, w jakim dyskryminacja ta jest związana z obywatelstwem dziecka, można ją określić jako „dyskryminację ze względu na więź” (po francusku określaną wymiennie terminami „discrimination par association” (
35
) lub też „discrimination par ricochet” (
36
)). Ma ona na celu zakwalifikowanie sytuacji, w której osoba będąca przedmiotem dyskryminacji bezpośredniej opartej na danym kryterium (niepełnosprawności lub innym, takim jak przynależność państwowa – w niniejszym przypadku bycie dzieckiem posiadającym obywatelstwo niemieckie) nie spełnia tego kryterium, kryterium to stanowi jednakże powód podnoszonego mniej korzystnego traktowania. Sytuacja taka dotyczy wówczas prawa osoby, której dotyczy dyskryminujące kryterium, a nie własnego prawa zainteresowanej osoby.
39.
Niemniej jednak, niezależnie od tego, czy chodzi o dziecko, czy o rodzica, pojawia się poważna trudność ze względu na przedmiot sporu, którym jest przyznanie krajowego prawa pobytu (
37
).
40.
Pragnę przypomnieć, że art. 24 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 2004/38 stanowi, że „[z] zastrzeżeniem specjalnych przepisów wyraźnie określonych w traktacie i prawie wtórnym wszyscy obywatele Unii zamieszkujący na podstawie [tej] dyrektywy na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego są traktowani na równi z obywatelami tego państwa członkowskiego w zakresie ustanowionym w traktacie”.
41.
W niniejszej sprawie zarówno dziecko, jak i rodzic przebywają w Niemczech na podstawie dyrektywy 2004/38. Ponadto, chociaż pytanie skierowane przez sąd odsyłający dotyczy warunków przyznania krajowego prawa pobytu, jego celem jest doprowadzenie do przyznania prawa do podstawowych świadczeń z zakresu pomocy społecznej na takich samych warunkach jak w przypadku obywateli tego państwa.
42.
Moim zdaniem należy być w tej kwestii bardzo precyzyjnym. Równe traktowanie, które jest przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, dotyczy wyłącznie warunków przyznania zezwolenia na pobyt, a nie dostępu do podstawowych świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Po uzyskaniu tego zezwolenia świadczenia są wypłacane bez rozróżnienia kategorii beneficjentów (
38
).
43.
Tymczasem zasada traktowania na równi z obywatelami danego państwa, wyrażona w art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38, nie może prowadzić do przyznania prawa pobytu, czy to bezpośrednio na rzecz ojca, czy pośrednio dla dziecka.
44.
Dotychczas w orzecznictwie Trybunału wspomniany art. 24 był interpretowany w sprawach dotyczących wniosków o świadczenia z zakresu pomocy społecznej, w których podnoszono nierówne traktowanie poprzez porównanie z prawami przyznawanymi obywatelom danego państwa znajdującym się w takiej samej sytuacji ekonomicznej (
39
). Trybunał wypowiedział się w przedmiocie przesłanek stosowania zasady równego traktowania z obywatelami danego państwa w odniesieniu do konsekwencji prawa pobytu (
40
). Prawo to musi być przyznane na podstawie dyrektywy 2004/38 (
41
) i, co się tyczy jego konsekwencji, wyraźnie przewidziano wyłączenia jedynie wobec pewnych kategorii osób w zakresie świadczeń pomocy społecznej (
42
).
45.
W niniejszej sprawie wniosek FL dotyczy wcześniejszego etapu, a mianowicie etapu korzystania z prawa pobytu.
46.
Dlatego też jestem zdania, w przeciwieństwie do stanowiska Komisji opartego na art. 24 ust. 2 dyrektywy 2004/38, ze względu na to, że przepis ten nie przewiduje odstępstwa od zasady równego traktowania w dziedzinie prawa pobytu, że zasada ta nie może służyć do przyznania takiego prawa. Innymi słowy, uzyskanie zezwolenia na pobyt, takiego jak przewidziane w rozpatrywanych przepisach krajowych, nie może być skutkiem zastosowania wspomnianej zasady, z której korzystają obywatele Unii ze względu na prawo pobytu przysługujące im na podstawie tej dyrektywy.
47.
Z brzmienia tego przepisu można wywieść kolejny argument. Przepis ów przewiduje wyraźnie porównanie z obywatelami danego państwa. Obywatele ci nie mogą jednakże ubiegać się na swoją rzecz o prawo pobytu, ponieważ jest ono w ich przypadku bezwarunkowe (
43
). Zasada równego traktowania określona w dyrektywie 2004/38 nie ma zatem zastosowania do prawa pobytu, niezależnie od tego, czy jest ono regulowane mniej restrykcyjnymi przepisami krajowymi.
48.
Jednakże, jak sugeruje Komisja, czy w związku z tym, że porównanie z obywatelami danego państwa powinno być dokonywane „w zakresie ustanowionym w traktacie”, można nadać pierwszeństwo wykładni teleologicznej art. 24 dyrektywy 2004/38 (
44
)? Innymi słowy, o ile równe traktowanie z obywatelami przyjmującego państwa członkowskiego nie wchodzi bezpośrednio w grę w dziedzinie prawa pobytu, o tyle można się do niego odnieść w innym zakresie ustanowionym w traktacie, opierając się wyłącznie na celu danego uregulowania. W tym względzie Komisja podnosi na podstawie art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38, argumentując z punktu widzenia dziecka, że rozpatrywane uregulowanie krajowe stanowi przeszkodę dla skuteczności prawa pobytu przysługującego dziecku na terytorium Niemiec na podstawie tej dyrektywy (
45
) w zakresie, w jakim dziecko to nie może korzystać z życia rodzinnego w taki sam sposób jak dziecko niemieckie. Podnosi ona, po pierwsze, że prawo Unii, a w szczególności art. 7 i 24 Karty, chroni nie tylko życie rodzinne i prawo dziecka do dobrostanu, i po drugie, że zasada skuteczności (effet utile) prawa małoletniego dziecka do pobytu oznacza, iż dziecko to powinno mieć prawo do tego, by towarzyszyła mu i zajmowała się nim osoba sprawująca nad nim pieczę (
46
).
49.
W kontekście art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 argumenty te zakładają zatem, że rozpatrywane uregulowanie, które wspiera sprawowanie opieki rodzicielskiej przez rodziców dzieci niemieckich będących cudzoziemcami, pozwala, w porównaniu z obywatelami krajowymi korzystającymi z tych samych praw rodzicielskich, na pełne korzystanie z praw związanych z korzystaniem ze swobody przemieszczania się i pobytu, które obejmują prawo do życia rodzinnego ze wszystkimi związanymi z nim prawami, przysługujące rodzicom w ich relacjach z dziećmi (
47
).
50.
Można również wskazać, że rozpatrywane uregulowanie krajowe ustanowione na rzecz rodziców będących cudzoziemcami, które łączy zezwolenie na pobyt w celu łączenia rodzin z możliwością uzyskania w tym celu podstawowych świadczeń z zakresu pomocy społecznej, przyczynia się do zagwarantowania swobody przemieszczania się i życia rodzinnego w normalnych i godnych warunkach (
48
).
51.
W związku z tym prawa te, które powinny być chronione niezależnie od przynależności państwowej, uzasadniają zastosowanie art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 w celu dokonania oceny zgodności rozpatrywanych przepisów krajowych z prawem Unii, co skutkowałoby powstaniem prawa pobytu na terytorium krajowym.
52.
Prawa te mają bowiem charakter nadrzędny. Jednakże w tej perspektywie zasada niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową skonkretyzowana w art. 24 dyrektywy 2004/38, z odstępstwami przewidzianymi w ust. 2 tego artykułu, miałaby szczególnie szeroki zakres, co groziłoby sprzecznością z systematyką tej dyrektywy.
53.
W tym względzie sytuacja FL stanowi konkretny dowód na to, jak ważne jest, aby nie dokonywać rozszerzającej wykładni zakresu art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38. Pragnę przypomnieć, że FL posiada na terytorium Niemiec prawo pobytu przewidziane w tej dyrektywie w celu poszukiwania pracy, a zatem może z tego tytułu powoływać się na art. 24 ust. 1 tejże dyrektywy w odniesieniu do konsekwencji innych niż te przewidziane w zakresie podstawowych świadczeń pomocy społecznej, jako że nie może z nich korzystać zgodnie z art. 24 ust. 2 tej dyrektywy.
54.
Ponadto w świetle wyjaśnień dotyczących kwestii proceduralnych przedstawionych przez sąd odsyłający (
49
) bezsporne jest, że FL nie może przysługiwać prawo pobytu z żadnego innego tytułu na podstawie dyrektywy 2004/38, w szczególności ze względu na jego stosunki rodzinne (
50
), a w związku z tym nie może on ubiegać się o związane z tym podstawowe świadczenia z zakresu pomocy społecznej.
55.
W konsekwencji przyjęcie, że FL może uzyskać na podstawie art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 prawo pobytu pozwalające mu na prowadzenie życia rodzinnego na takich samych warunkach jak te przewidziane dla obywateli krajowych, podważa moim zdaniem ramy określone w tej dyrektywie w zakresie spraw rodzinnych i ekonomicznych (
51
), a zatem ogólną równowagę, za którą opowiedział się prawodawca Unii.
56.
Uzasadnia to ponadto niepoddawanie skonkretyzowanej w art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 zasadzie niedyskryminacji uregulowania krajowego pozwalającego na przyznanie zezwolenia na pobyt obywatelowi Unii, którego sytuacja jest objęta zakresem stosowania tej dyrektywy.
57.
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że zasada wyrażona w wyroku CG, zgodnie z którą to w świetle art. 24 dyrektywy 2004/38, a nie art. 18 akapit pierwszy TFUE należy oceniać, czy „przemieszczający się” obywatele Unii są dyskryminowani ze względu na przynależność państwową (
52
), powinna być ograniczona do sytuacji, w których konsekwencje prawa pobytu przyznanego na podstawie tej dyrektywy są oceniane poprzez porównanie z obywatelami krajowymi, co wyklucza mniej restrykcyjne środki krajowe w dziedzinie prawa pobytu.
58.
W braku możliwości przystąpienia do wykładni art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38 należy określić warunki, w jakich w takim przypadku znajduje zastosowanie art. 18 TFUE.
B.
W przedmiocie stosowania art. 18 TFUE
59.
Wybór takiej podstawy prawa dla równego traktowania w celu uzyskania zezwolenia na pobyt wynika ze stwierdzenia, że rozpatrywane przepisy są dla rodzica źródłem dyskryminacji między „przemieszczającymi się” obywatelami Unii ze względu na obywatelstwo dziecka, w stosunku do którego sprawuje on opiekę rodzicielską. Trybunał orzekł już, że art. 18 akapit pierwszy TFUE dotyczy sytuacji wchodzących w zakres stosowania prawa Unii, w których obywatel państwa członkowskiego doświadcza traktowania dyskryminacyjnego względem obywateli innego państwa członkowskiego wyłącznie ze względu na swoją przynależność państwową (
53
).
60.
Jeżeli chodzi o dziecko, na równe traktowanie z dziećmi niemieckimi można się powołać dlatego, że zezwolenie na pobyt przewidziane dla jego rodzica w prawie krajowym gwarantuje skuteczność jego swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium Niemiec, przyznanej w art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) i w art. 21 TFUE. Zarzut ten może być oparty na art. 18 TFUE, ponieważ w tym wypadku nie chodzi o konsekwencję prawa pobytu przyznanego na podstawie dyrektywy 2004/38 w rozumieniu jej art. 24 (
54
).
61.
Taka analiza dotycząca zarówno sytuacji FL, jak i jego dziecka (
55
), nawet jeśli przebywają oni w Niemczech na podstawie dyrektywy 2004/38, ma tę zaletę, że wpisuje się w kontynuację części uzasadnienia wyroku CG, w której Trybunał wskazał, że państwa członkowskie nie stosują dyrektywy 2004/38, gdy przewidują prawo pobytu według zasad mniej restrykcyjnych niż te ustanowione w tej dyrektywie (
56
).
62.
W związku z tym taka analiza pozostaje w duchu orzecznictwa Trybunału dotyczącego przepisów szczególnych konkretyzujących zasadę określoną w art. 18 TFUE oraz praw wynikających z art. 20 i 21 TFUE.
63.
W tym względzie na rozprawie rząd niemiecki podniósł, że intencją ustawodawcy było nadanie skuteczności prawu wynikającemu z art. 11 ustawy zasadniczej, które chroni jedność rodziny na terytorium państwa niemieckiego. W tym samym duchu Komisja wyjaśniła, że to, co pierwotnie, w 1990 r., było prawem zastrzeżonym wyłącznie dla obywateli niemieckich, zgodnie z niemiecką ustawą zasadniczą, stało się obecnie prawem podstawowym Unii. Zdaniem tej instytucji zasadność pobytu rodzica dziecka niemieckiego, które powinno podlegać ochronie, powinna obecnie mieć zastosowanie do wszystkich dzieci legalnie przebywających w Niemczech, o ile są one obywatelami Unii. Osiągnięto zatem konsensus co do stwierdzenia, że rozpatrywane uregulowanie krajowe ma tożsamą podstawę z tym, co ustanowiono w art. 20 i 21 TFUE.
64.
Do zakresu stosowania art. 18 TFUE należą zatem warunki przyznawania zezwolenia na pobyt, które wprowadzają dyskryminację między „przemieszczającymi się” obywatelami Unii, w braku przepisów szczególnych przewidujących dostosowanie zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową w takim przypadku. Okoliczność, że kwestia ta dotyczy „przemieszczającego się” obywatela Unii, którego sytuacja jest uregulowana w dyrektywie 2004/38, nie ma znaczenia.
65.
W niniejszej sprawie uregulowanie krajowe narusza tak sformułowaną podstawową zasadę, ponieważ przyznaje korzystniejsze traktowanie w zakresie zezwoleń na pobyt rodzicom niemieckich dzieci.
66.
Ponadto, o ile określenie warunków korzystniejszych niż warunki przewidziane w prawie Unii w tej dziedzinie wchodzi w zakres wykonywania kompetencji państw członkowskich, o tyle państwa te są zobowiązane do przestrzegania zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii.
C.
W przedmiocie przywołania ograniczeń w wykonywaniu przez państwa członkowskie ich kompetencji
67.
Należy przypomnieć rozstrzygnięcie Trybunału w wyroku CG w odniesieniu do stosowania Karty – a mianowicie, że w przypadku gdy państwo członkowskie przewiduje krajowe przepisy dotyczące pobytu na warunkach mniej restrykcyjnych niż te określone w dyrektywie 2004/38, wdraża ono postanowienia traktatu FUE dotyczące statusu obywatela Unii, który skorzystał z przysługującej mu na mocy art. 21 ust. 1 TFUE swobody przemieszczania się na terytorium państw członkowskich. W związku z tym, zgodnie z art. 51 ust. 1 Karty, to państwo członkowskie jest zobowiązane do przestrzegania jej postanowień (
57
).
68.
W sytuacji będącej przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, jak już wskazałem (
58
), podstawowe znaczenie mają prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego zagwarantowane w art. 7 Karty oraz prawa dziecka zagwarantowane w jej art. 24, w szczególności prawo do tego, by we wszystkich działaniach dotyczących dzieci uwzględniany był przede wszystkim najlepszy interes dziecka, a także jego prawo do utrzymywania stałej, osobistej relacji i bezpośredniego kontaktu z każdym z rodziców (
59
).
69.
Odpowiadając na pytanie postawione przez sąd odsyłający: stwierdzenie dyskryminacji ze względu na przynależność państwową jest moim zdaniem wystarczające i nie ma potrzeby precyzowania, z jakimi innymi prawami podstawowymi wynikającymi z Karty dane państwo członkowskie powinno zapewnić zgodność przy wykonywaniu swojej kompetencji w sytuacjach objętych prawem Unii. W tym względzie nie ma znaczenia, czy dyskryminacja bezpośrednia ma miejsce ze względu na więź (
60
), czy też nie, ponieważ w każdym wypadku uzasadnienie przepisów krajowych nie odnosi skutku w świetle powołanych zasad, które są również wyrażone i chronione w prawie Unii (
61
).
70.
Proponuję zatem, aby Trybunał ograniczył swoją odpowiedź do wykładni art. 18 TFUE w związku z art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) i art. 21 ust. 1 TFUE.
V. Wniosek
71.
W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Sozialgericht Detmold (sąd ds. sporów z zakresu prawa socjalnego w Detmold, Niemcy) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:
Artykuł 18 TFUE w związku z art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) i art. 21 ust. 1 TFUE
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przyjmującego państwa członkowskiego, zgodnie z którym zezwolenie na pobyt w ramach sprawowania opieki rodzicielskiej jest przyznawane wyłącznie „przemieszczającym się” obywatelom Unii, którzy są rodzicami małoletniego dziecka niepozostającego w związku małżeńskim, będącego obywatelem przyjmującego państwa członkowskiego, w którym ma ono miejsce zwykłego pobytu, a które odmawia przyznania takiego zezwolenia w przypadku dziecka będącego obywatelem innego państwa członkowskiego.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Zwany dalej „Jobcenter Bielefeld”.
(
3
)	Mowa o obywatelach Unii, którzy nie są obywatelami państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkują.
(
4
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniająca rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylająca dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77; sprostowania: Dz.U. 2004, L 229, s. 35; Dz.U. 2005, L 197, s. 34).
(
5
)	Zobacz wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., The Department for Communities in Northern Ireland (C‑709/20, zwany dalej „wyrokiem CG”, EU:C:2021:602).
(
6
)	BGBl. 2004 I, s. 1950.
(
7
)	W brzmieniu nadanym ustawą z dnia 27 lipca 2015 r. (BGBl. 2015 I, s. 1386).
(
8
)	BGBl. 2004 I, s. 1986.
(
9
)	W brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 listopada 2020 r. (BGBl. 2020 I, s. 2416).
(
10
)	Od dnia 1 stycznia 2023 r. do tytułu księgi II dodano termin „Bürgergeld” („dochód obywatelski”).
(
11
)	W brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2020 r., nadanym ustawą z dnia 30 listopada 2019 r. (BGBl. 2019 I, s. 1948).
(
12
)	W brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2020 r., nadanym ustawą z dnia 22 grudnia 2016 r. (BGBl. 2016 I, s. 3155).
(
13
)	Zwaną dalej „partnerką”. Termin ten został użyty we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym bez odniesienia do pojęć zaczerpniętych z dyrektywy 2004/38. W tym znaczeniu odpowiada on podobnym pojęciom, takim jak „towarzyszka życia”.
(
14
)	Na podstawie § 28 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 3 AufenthG, rozpatrywanego odrębnie lub w związku z § 11 ust. 14 zdanie pierwsze FreizügG/EU.
(
15
)	C‑181/19, EU:C:2020:794.
(
16
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii (Dz.U. 2011, L 141, s. 1).
(
17
)	Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2004, L 200, s. 1). Artykuł ten, zatytułowany „Równe traktowanie”, stanowi, że „[o] ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, korzystają z tych samych świadczeń i podlegają tym samym obowiązkom na mocy ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego, co jego obywatele”.
(
18
)	Zwanej dalej „ustawą zasadniczą”. Artykuł ten ma w szczególności na celu zagwarantowanie małżeństwu i rodzinie szczególnej ochrony oraz określa obowiązki rodziców w zakresie opieki nad dziećmi i ich wychowania. Ponadto ustanawia on zasadę równego traktowania pod względem prawnym dzieci urodzonych poza małżeństwem i dzieci urodzonych w związku małżeńskim.
(
19
)	Podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.
(
20
)	Ze względu na podstawy, na które powołał się FL, sąd odsyłający wskazał, że jego wniosek o przyznanie podstawowych świadczeń z zakresu pomocy społecznej nie może odnosić się do okresu od 30 maja 2020 r., czyli daty jego wjazdu do Niemiec w celu poszukiwania pracy. Ponieważ opiera się on na sprawowaniu opieki rodzicielskiej wobec jego syna, okres ten powinien rozpocząć się w dniu narodzin tego dziecka, czyli w dniu 27 listopada 2020 r. Wynika z tego, że okres uprawnienia do wnioskowanych podstawowych świadczeń pomocy społecznej wynosi trzy miesiące.
(
21
)	Sąd odsyłający wskazał, że orzeczenie to jest dostępne pod następującym adresem: https://www.bundesverfassungsgericht.de/SharedDocs/Downloads/DE/2019/10/rk20191004_1bvr171018.html, pkt 12.
(
22
)	Przepis ten od dnia 24 listopada 2020 r. zawarty jest w § 11 ust. 14 zdanie pierwsze.
(
23
)	Zwanej dalej „Kartą”.
(
24
)	Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2009, L 284, s. 1).
(
25
)	Zobacz – w odniesieniu do rodzica będącego obywatelem państwa trzeciego – zawisłą obecnie sprawę Stadt Wuppertal (C‑130/24). Zobacz również – w odniesieniu do innych przypadków – wyroki: z dnia 21 grudnia 2011 r., Ziolkowski i Szeja (C‑424/10 i C‑425/10, EU:C:2011:866, pkt 50); CG (pkt 82).
(
26
)	Na rozprawie rząd niemiecki wyjaśnił, że dziecko będące Niemcem może dochodzić połączenia swojej rodziny w oparciu o § 28 AufenthG na podstawie art. 11 ustawy zasadniczej dotyczącego prawa pobytu Niemców w Niemczech. Zobacz także pkt 63 niniejszej opinii.
(
27
)	Zobacz wyroki z dnia 19 listopada 2024 r.: Komisja/Republika Czeska (Prawo do kandydowania w wyborach i członkostwo w partii politycznej) (C‑808/21, EU:C:2024:962, pkt 97); Komisja/Polska (Prawo do kandydowania w wyborach i członkostwo w partii politycznej) (C‑814/21, EU:C:2024:963, pkt 96).
(
28
)	Zobacz także, w odniesieniu do tego pkt 65, wyroki z dnia 19 listopada 2024 r.: Komisja/Republika Czeska (Prawo do kandydowania w wyborach i członkostwo w partii politycznej) (C‑808/21, EU:C:2024:962, pkt 98); Komisja/Polska (Prawo do kandydowania w wyborach i członkostwo w partii politycznej) (C‑814/21, EU:C:2024:963, pkt 97).
(
29
)	Zobacz także wyrok CG (pkt 58).
(
30
)	We fragmencie tym wyjaśniono, że „zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2004/38 dyrektywa ta obejmuje swym zakresem stosowania obywateli Unii, którzy przemieszczają się do państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie, którego są obywatelami, lub przebywają w takim państwie, jak również członków ich rodziny, w rozumieniu art. 2 pkt 2 wspomnianej dyrektywy, którzy im towarzyszą lub do nich dołączają – które to osoby są beneficjentami przyznanych przez nią uprawnień (wyrok z dnia 10 września 2019 r., Chenchooliah, C‑94/18, EU:C:2019:693, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo)”.
(
31
)	Zobacz wyrok CG (pkt 83).
(
32
)	Zobacz pkt 15 niniejszej opinii.
(
33
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 42).
(
34
)	W niniejszej sprawie kryterium tym jest kryterium przynależności państwowej, a nie kryterium neutralne, którego skutkiem jest dyskryminacja ze względu na przynależność państwową.
(
35
)	Zobacz analogicznie użycie tego terminu w opinii rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w sprawie Coleman (C‑303/06, EU:C:2008:61, pkt 4, 5, 20 i przypis 5).
(
36
)	Zobacz opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie CHEZ Razpredelenie Bulgaria (C‑83/14, EU:C:2015:170, pkt 55).
(
37
)	Zobacz pkt 19 niniejszej opinii.
(
38
)	W odniesieniu do jego skutków w zakresie podstawowych świadczeń pomocy społecznej z § 7 ust. 1 SGB II i § 23 SGB XII wynika, że nie ma znaczenia, czy wnioskodawca jest obywatelem Niemiec i czy jego prawo pobytu wynika z dyrektywy 2004/38, czy z rozpatrywanego uregulowania krajowego. W tym ostatnim przypadku niemieckie przepisy dotyczące świadczeń pomocy społecznej są korzystne dla obywateli Unii, zważywszy, że Trybunał orzekł w wyroku CG, iż osoby, które nie korzystają z prawa pobytu na podstawie dyrektywy 2004/38, nie mogą powoływać się na zasadę niedyskryminacji skonkretyzowaną w art. 24 ust. 1 tej dyrektywy (zob. podobnie pkt 80, 83 tego wyroku).
(
39
)	Zobacz w szczególności wyrok CG (pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
40
)	Zobacz w tym względzie wyrok CG (pkt 83 i przytoczone orzecznictwo dotyczące swobody państw członkowskich w określaniu konsekwencji prawa pobytu przyznanego wyłącznie na podstawie prawa krajowego).
(
41
)	Z wyroku CG wynika, że na zasadę niedyskryminacji skonkretyzowaną w art. 24 ust. 1 dyrektywy 2004/38, w celu uzyskania świadczeń pomocy społecznej wypłacanych obywatelom danego państwa w takiej samej sytuacji, nie może powoływać się obywatel Unii, który może stanowić nieracjonalne obciążenie dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego (pkt 80) lub którego prawo pobytu zostało przyznane na podstawie przepisów krajowych mniej restrykcyjnych od przepisów dyrektywy 2004/38 (pkt 83) i bez konieczności spełnienia warunku posiadania zasobów (pkt 81).
(
42
)	Zobacz art. 24 ust. 2 dyrektywy 2004/38.
(
43
)	Zobacz w tym względzie wyroki: z dnia 14 listopada 2017 r., Lounes (C‑165/16, EU:C:2017:862, pkt 37); z dnia 22 czerwca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Będąca obywatelką Tajlandii matka małoletniego dziecka będącego obywatelem Niderlandów) (C‑459/20, EU:C:2023:499, pkt 41). Zobacz także zawiadomienie Komisji zatytułowane „Wytyczne dotyczące prawa obywateli Unii i ich rodzin do swobodnego przemieszczania się” (Dz.U. C, C/2023/1392), w szczególności s. 6.
(
44
)	Zobacz dla porównania, w odniesieniu do świadczeń pomocy społecznej, K. Lenaerts, J. Gutiérrez-Fons, Les méthodes d’interprétation de la Cour de justice de l’Union européenne, Bruylant, Bruksela 2020, w szczególności pkt 71 (s. 69–71); a także K. Lenaerts, The Broadening of EU Competences Through the Case Law of the Court of Justice: Myth or Reality?, ERA Forum, Journal of the Academy of European Law, vol. 24, nr 4, ERA, Trewir 2023, s. 589–598, w szczególności s. 595 i 596.
(
45
)	Pragnę przypomnieć, że w niniejszej sprawie dziecko FL korzysta z pochodnego prawa pobytu wynikającego z prawa pobytu jego matki. Trybunał orzekł, że „art. 20 TFUE stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, w tym decyzjom odmawiającym prawa pobytu członkom rodziny obywatela Unii, których skutkiem byłoby pozbawienie obywateli Unii możliwości skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych im w związku ze statusem obywatela Unii” [zob. wyrok z dnia 10 maja 2017 r., Chavez-Vilchez i in. (C‑133/15, EU:C:2017:354, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo)].
(
46
)	Zobacz również argumenty FL przytoczone co do istoty w pkt 19 niniejszej opinii.
(
47
)	Zobacz w szczególności wyroki: CG (pkt 90); z dnia 14 grudnia 2021 r., Stolichna obshtina, rayonPancharevo (C‑490/20, EU:C:2021:1008, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo, a także pkt 59, 65). W niniejszej sprawie FL mógłby podnieść, że odwodzi się go od pozostania w Niemczech w celu sprawowania tam opieki rodzicielskiej jedynie ze względów ekonomicznych, biorąc pod uwagę, że ma on prawo pobytu w Niemczech w celu poszukiwania tam pracy bez korzystania z podstawowych świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Podobnie można podnosić, że w zależności od ich przynależności państwowej i niezależnie od tego, że jedno z rodziców jest obywatelem Unii, dzieci, których to dotyczy, a które są obywatelami Unii, mogą lub nie mogą mieszkać na terytorium Niemiec z tym rodzicem przebywającym tam legalnie, korzystając z podstawowych świadczeń pomocy socjalnej wypłacanych temu rodzicowi.
(
48
)	Zobacz podobnie wyrok CG (pkt 89, 91).
(
49
)	Zobacz pkt 16–19 niniejszej opinii.
(
50
)	Z lektury uzasadnienia oddalenia wniosku FL należy wywnioskować, że w okresie, o którym mowa we wniosku, FL mieszkał w Niemczech, nie będąc w stałym związku z matką swojego dziecka i nie sprawując faktycznej pieczy nad dzieckiem. W tym względzie, jeżeli pozostaje jakakolwiek niepewność co do faktu, że FL nie przysługuje żadne prawo pobytu na podstawie dyrektywy 2004/38, to do sądu odsyłającego należy jej rozstrzygnięcie [zob. wyroki z dnia 15 września 2015 r., Alimanovic (C‑67/14, EU:C:2015:597, pkt 52); z dnia 6 października 2020 r., Jobcenter Krefeld (C‑181/19, EU:C:2020:794, pkt 69)]. Nie należy zatem rozszerzać analizy sytuacji FL, jak sugeruje Komisja w swoich uwagach na piśmie, na art. 3 dyrektywy 2004/38, którego ust. 2 był przedmiotem wykładni Trybunału w wyroku z dnia 5 września 2012 r., Rahman i in. (C‑83/11, EU:C:2012:519).
(
51
)	Zobacz w szczególności – w odniesieniu do przypomnienia warunków określonych w dyrektywie 2004/38 w sytuacji porównywalnej z sytuacją dziecka FL – wyrok z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 44–47). Zobacz także – w odniesieniu do tych kryteriów wykładni – analogicznie wyrok CG (pkt 81).
(
52
)	Zobacz pkt 31 niniejszej opinii.
(
53
)	Zobacz wyrok z dnia 2 września 2021 r., État belge (Prawo pobytu w przypadku przemocy domowej) (C‑930/19, EU:C:2021:657, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
54
)	Zobacz pkt 57 niniejszej opinii.
(
55
)	W jego przypadku zastosowanie ma wyłącznie art. 20 ust. 2 akapit pierwszy lit. a) TFUE. Zobacz pkt 34 niniejszej opinii.
(
56
)	Zobacz wyrok CG (pkt 82, 83, 87).
(
57
)	Zobacz wyrok CG (pkt 84, 85, 86, 88). Zobacz także K. Lenaerts, The Broadening of EU Competences Through the Case Law of the Court of Justice: Myth or Reality?, op.cit., w szczególności przypis 40 (s. 596), według którego – względem wyroków z dnia 11 listopada 2014 r., Dano (C‑333/13, EU:C:2014:2358), i z dnia 15 września 2015 r., Alimanovic (C‑67/14, EU:C:2015:597) – w 2021 r. wraz z wyrokiem CG doszło do subtelnej, ale istotnej zmiany. Podkreślono, że zasadniczo Trybunał orzekł w tym wyroku, iż państwo członkowskie „wdraża” prawa obywatela Unii związane ze swobodą przemieszczania się na podstawie art. 21 ust. 1 TFUE, gdy przyznaje temu obywatelowi prawo pobytu, nawet jeżeli prawo to nie spełnia warunków określonych w dyrektywie 2004/38. Pociąga to za sobą stosowanie niektórych praw wynikających z Karty, a zatem wymaga od przyjmującego państwa członkowskiego przyznania „przemieszczającemu się” obywatelowi Unii środków utrzymania niezbędnych do życia z poszanowaniem godności ludzkiej.
(
58
)	Zobacz pkt 48–52 niniejszej opinii.
(
59
)	Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 14 grudnia 2021 r., Stolichna obshtina, rayonPancharevo (C‑490/20, EU:C:2021:1008, pkt 59). W odniesieniu do dziecka, którego dotyczy postępowanie główne, można w szczególności powołać się na art. 24 ust. 3 Karty.
(
60
)	Zobacz pkt 38 niniejszej opinii.
(
61
)	Zobacz pkt 63 niniejszej opinii.