62015CJ0588
WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
z dnia 14 września 2017 r. (
*1
)
Odwołanie – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Światowy rynek kineskopów do telewizorów i monitorów komputerowych – Porozumienia i uzgodnione praktyki w dziedzinie cen, podziału rynków i klientów oraz ograniczeń produkcji – Prawo do obrony – Wysłanie pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jedynie do spółek dominujących wspólnego przedsiębiorstwa, nie zaś do tego przedsiębiorstwa – Grzywna – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien z 2006 r. – Punkt 13 – Ustalenie wartości sprzedaży mającej związek z naruszeniem – Sprzedaż wewnętrzna danego produktu poza Europejskim Obszarem Gospodarczym (EOG) – Uwzględnienie sprzedaży w EOG wyrobów gotowych, w których został zainstalowany dany produkt – Równość traktowania
W sprawach połączonych C‑588/15 P i C‑622/15 P
mających za przedmiot odwołania w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione, odpowiednio, w dniach 12 i 19 listopada 2015 r.,
LG Electronics Inc., z siedzibą w Seulu (Korea Południowa), reprezentowana przez G. van Gervena oraz T. Franchoo, advocaten,
Koninklijke Philips Electronics NV, z siedzibą w Eindhoven (Niderlandy), reprezentowana przez E. Pijnackera Hordijka, J.K. de Pree oraz S. Molina, advocaten,
wnoszące odwołanie,
w której drugą stroną postępowania jest:
Komisja Europejska, reprezentowana przez A. Biolana, V. Bottkę oraz I. Zaloguina, działających w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (ósma izba),
w składzie: M. Vilaras (sprawozdawca), prezes izby, J. Malenovský i M. Safjan, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 maja 2017 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swym odwołaniu w sprawie C‑588/15 P LG Electronics Inc. (zwana dalej „LGE”) wnosi do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 9 września 2015 r. LG Electronics/Komisja (T‑91/13, niepublikowanego, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem I”, EU:T:2015:609), w którym Sąd ten oddalił jej skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2012) 8839 final z dnia 5 grudnia 2012 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/39.437 – Kineskopy do telewizorów i monitorów komputerowych) (zwanej dalej „sporną decyzją”) w dotyczącym jej zakresie oraz, tytułem żądania ewentualnego, obniżenia kwoty grzywny, która została na nią nałożona w tej decyzji.
2
W swym odwołaniu w sprawie C‑622/15 P Koninklijke Philips Electronics NV (zwana dalej „Philipsem”) wnosi do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu z dnia 9 września 2015 r., Philips/Komisja (T‑92/13, niepublikowanego, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem II”, EU:T:2015:605), w którym Sąd ten oddalił jej skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w dotyczącym jej zakresie oraz, tytułem żądania ewentualnego, obniżenia kwoty grzywny, która została na nią nałożona w tej decyzji.
Okoliczności powstania sporu
3
Z pkt 9 zaskarżonego wyroku I i pkt 10 zaskarżonego wyroku II (zwanych dalej łącznie „zaskarżonymi wyrokami”) wynika, że Komisja Europejska w spornej decyzji stwierdziła, iż główni światowi producenci kineskopów (cathode ray tubes, zwanych dalej „CRT”) naruszyli art. 101 TFUE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3, zwanego dalej „porozumieniem EOG”) poprzez uczestnictwo w dwóch odrębnych naruszeniach, z których każde było jednolitym i ciągłym naruszeniem. Naruszenia te dotyczyły, po pierwsze, kolorowych kineskopów do monitorów komputerowych (colour display tubes”, zwanych dalej „CDT”), a z drugiej strony rynku kolorowych kineskopów do telewizorów (colour picture tubes, zwanych dalej „CPT”).
4
Jak wskazał Sąd w pkt 2 zaskarżonego wyroku I i zaskarżonego wyroku II, CRT jest szklaną próżniową tubą zawierającą działo elektronowe i ekran luminescencyjny, wyposażoną zwykle w wewnętrzne lub zewnętrzne urządzenie służące do przyspieszania i zmiany kierunku ruchu elektronów. Gdy elektrony wystrzelone przez działo elektronowe docierają do ekranu luminescencyjnego, wytwarzane jest światło i powstaje obraz na ekranie. CDT i CPT były jedynymi CRT istniejącymi w czasie, gdy zaszły okoliczności faktyczne dotyczące spornej decyzji.
5
Z pkt 1 zaskarżonego wyroku I wynika, że LGE jest dostawcą sprzętu elektronicznego przeznaczonego dla szerokiego kręgu odbiorców; sprzęt ten to urządzenia telefonii ruchomej oraz elektryczny sprzęt gospodarstwa domowego. LGE i należąca do niej w całości spółka zależna, LG Electronics Wales Ltd (Zjednoczone Królestwo) wytwarzały i sprzedawały CRT do dnia 1 lipca 2001 r.
6
Ponadto z pkt 1 zaskarżonego wyroku II wynika, że Philips jest spółką stojącą na czele grupy Philips, specjalizującą się w produktach elektronicznych, a w szczególności w urządzeniach medycznych, systemach oświetleniowych i sprzętu elektronicznego przeznaczonego dla szerokiego kręgu odbiorców. Do dnia 1 lipca 2001 r. grupa ta wytwarzała w szczególności CRT.
7
W pkt 3 zaskarżonych wyroków Sąd wskazał, że począwszy od dnia 1 lipca 2001 r. LGE i Philips połączyły swą działalność na szczeblu światowym w dziedzinie CRT w ramach wspólnego przedsiębiorstwa – grupy LPD, na czele której znajdowała się spółka LG Philips Displays Holding BV. LGE i Philips przeniosły całą swą działalność w dziedzinie CRT do tego wspólnego przedsiębiorstwa.
8
Z pkt 15 zaskarżonego wyroku I i z pkt 16 zaskarżonego wyroku II wynika, że Komisja uznała w spornej decyzji, iż, z jednej strony, LGE i jej spółki zależne oraz, z drugiej strony, spółki zależne Philipsa uczestniczyły w kartelach dotyczących CDT i CPT aż do momentu przeniesienia działalności związanej z CRT do grupy LPD w dniu 1 lipca 2001 r. W konsekwencji LGE i Philips zostały uznane za odpowiedzialne za naruszenie popełnione w związku z CDT od dnia 24 października 1996 r. w przypadku LGE i od dnia 29 czerwca 1997 r. w przypadku Philipsa, do dnia 30 czerwca 2001 r. w obu przypadkach, a także za naruszenie popełnione w związku z CPT od dnia 3 grudnia 1997 r. w przypadku LGE i od dnia 29 stycznia 1997 r. w przypadku Philipsa, do dnia 30 czerwca 2001 r. w obu przypadkach. Ponadto Komisja uznała, że spółki wnoszące odwołanie powinny także zostać uznane – jako spółki dominujące – za solidarnie odpowiedzialne za uczestnictwo grupy LPD w kartelach dotyczących CDT i CPT w okresie od 1 lipca 2001 r. do 30 stycznia 2006 r.
9
Instytucja ta stwierdziła więc w art. 1 ust. 1, odpowiednio w lit. c) i d) spornej decyzji, że Philips uczestniczył w kartelu dotyczącym CDT od dnia 28 stycznia 1997 r. do dnia 30 stycznia 2006 r., zaś LGE uczestniczyło w tym samym kartelu od dnia 24 października 1996 r. do dnia 30 stycznia 2006 r. W art. 1 ust. 2, odpowiednio w lit. f) i g) tej decyzji Komisja stwierdziła również, że Philips uczestniczył w kartelu dotyczącym CPT od dnia 21 września 1999 r. do dnia 30 stycznia 2006 r., zaś LGE uczestniczyło w tym samym kartelu od dnia 3 grudnia 1997 r. do dnia 30 stycznia 2006 r.
10
Jeśli chodzi o naruszenie dotyczące CDT, Komisja nałożyła w art. 2 ust. 1, odpowiednio w lit. c)–e) spornej decyzji grzywnę w wysokości 73185000 EUR na Philipsa, w wysokości 116536000 EUR na LGE oraz w wysokości 69048000 EUR na obie te spółki, na zasadzie odpowiedzialności solidarnej. Jeśli chodzi o naruszenie dotyczące CPT, Komisja nałożyła w art. 2 ust. 2, odpowiednio w lit. c)–e), tej decyzji grzywnę w wysokości 240171000 EUR na Philipsa, w wysokości 179061000 EUR na LGE i w wysokości 322892000 EUR na obie te spółki, na zasadzie odpowiedzialności solidarnej.
Postępowanie przed Sądem i zaskarżone wyroki
11
Pismem wniesionym do sekretariatu Sądu, odpowiednio, w dniach 14 i 15 lutego 2013 r., zarówno LGE, jak i Philips wniosły skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim dotyczyła ona każdej z nich czy też, tytułem żądania ewentualnego, obniżenie kwoty grzywien nałożonych na nie w tej decyzji.
12
Na poparcie żądania dotyczącego stwierdzenia nieważności spornej decyzji LGE podniosła przed Sądem siedem zarzutów, do których należały w szczególności:
–
zarzut pierwszy, dotyczący naruszenia prawa do obrony ze względu na to, że grupa LPD została wyłączona z postępowania;
–
zarzut piąty, dzielący się na dwie części, oparty na naruszeniu art. 101 TFUE, art. 23 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101 i 102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 8, t. 2, s. 205), zasady odpowiedzialności osobistej oraz prawa do obrony, a także – dopuszczenia się oczywistego błędu w ocenie ze względu na to, że poprzez włączenie do sprzedaży uwzględnianej przy obliczaniu kwoty grzywny sprzedaży CRT montowanych w ramach tej samej grupy w produkcie końcowym – telewizorze czy też ekranie komputera i sprzedawanych następnie klientom w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) (zwanej dalej „sprzedażą bezpośrednią w EOG w ramach produktów przetworzonych”), Komisja przy obliczaniu kwoty grzywny nałożonej na LGE wzięła pod uwagę sprzedaż bezpośrednią dokonywaną przez Philipsa w EOG w ramach produktów przetworzonych oraz
–
zarzut szósty, dzielący się na trzy części, oparty na naruszeniu art. 296 TFUE, dopuszczeniu się oczywistego błędu w ocenie oraz naruszeniu zasad równości traktowania i dobrej administracji ze względu na to, że Komisja nie ustaliła istnienia jednostki gospodarczej, w skład której wchodziłaby Samsung SDI Co. (zwana dalej „Samsungiem”), spółka będąca innym uczestnikiem karteli, w przedmiocie której wydano sporną decyzję, czy też Samsung Electronics Co. Ltd (zwana dalej „SEC”) i, co za tym idzie, przy obliczaniu grzywny nałożonej na Samsung nie wzięła ona pod uwagę, jako sprzedaży bezpośredniej w EOG w ramach produktów przetworzonych dokonywanej w EOG przez SEC, sprzedaży telewizorów i komputerów, w skład których wchodziły CRT wytwarzane przez Samsung.
13
Sąd zbadał pierwszy z zarzutów w pkt 67–91 zaskarżonego wyroku I i oddalił ów zarzut jako bezskuteczny, a w każdym wypadku – bezzasadny. Dwie części piątego z zarzutów zostały przeanalizowane odpowiednio w pkt 166–171 i 172–181 tego samego wyroku i również one zostały oddalone. Wreszcie trzy części szóstego z zarzutów zostały przeanalizowane, odpowiednio, w pkt 183–188, 189 i 190 oraz 191–193 zaskarżonego wyroku I, i wszystkie zostały odrzucone.
14
Sąd, oddalając również wszystkie inne zarzuty powołane przez LGE na poparcie zarówno podnoszonego żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji, jak i obniżenia kwoty nałożonej na nią grzywny, oddalił skargę LGE w całości.
15
Philips podniósł przed Sądem osiem zarzutów na poparcie żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji, do których należały w szczególności:
–
zarzut drugi, dzielący się na dwie części i dotyczący naruszenia art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG, art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, prawa do obrony, w tym prawa do bycia wysłuchanym, oraz zasady dobrej administracji ze względu na to, że Komisja nie przypisała grupie LPD odpowiedzialności za naruszenia, które były jej zarzucane;
–
zarzut piąty, dzielący się na trzy części i dotyczący naruszenia art. 101 TFUE, art. 53 porozumienia EOG, art. 23 rozporządzenia nr 1/2003, wytycznych z 2006 r. w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2, zwanych dalej „wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien”) oraz zasady równości traktowania ze względu na to, że Komisja włączyła sprzedaż dokonywaną poza EOG do obrotów użytych przy obliczaniu kwoty podstawowej grzywien oraz
–
zarzut ósmy, dzielący się na cztery części i dotyczący w szczególności naruszenia obowiązku uzasadnienia, zasady równości traktowania i zasady dobrej administracji, jak również dopuszczenia się oczywistego błędu w ocenie ze względu na to, że Komisja nie ustaliła istnienia jednostki gospodarczej, w skład której wchodziłyby Samsung i SEC, oraz, co za tym idzie, nie wzięła pod uwagę przy ustalaniu kwoty grzywny nakładanej na Samsung dokonywanej w EOG przez SEC sprzedaży telewizorów i komputerów mających zamontowane CRT wytwarzane przez Samsung.
16
Sąd zbadał część pierwszą zarzutu drugiego w pkt 74–89 zaskarżonego wyroku II i oddalił ją. Część druga tego samego zarzutu została przeanalizowana w pkt 90–99 tego samego wyroku i również została oddalona.
17
Trzy części piątego z zarzutów zostały przeanalizowane odpowiednio w pkt 144 i 145, 146–180 oraz 181–188 zaskarżonego wyroku II i również zostały oddalone.
18
Wreszcie Sąd przeanalizował cztery części ósmego z zarzutów odpowiednio w pkt 224–226, 227–234, 235–238 i 239–252 zaskarżonego wyroku II i wszystkie je oddalił.
19
Po oddaleniu również wszystkich innych zarzutów powołanych przez Philipsa na poparcie zarówno podnoszonego żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji, jak i obniżenia kwoty nałożonej na nią grzywny, Sąd oddalił skargę Philipsa w całości.
Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron
20
Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 7 lutego 2017 r. sprawy C‑588/15 P i C‑622/15 P zostały połączone do celów ustnego etapu postępowania i wydania wyroku.
21
LGE wnosi do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku I,
–
stwierdzenie całkowitej lub częściowej nieważności art. 1 ust. 1 lit. d) i art. 1 ust. 2 lit. g) oraz art. 2 ust. 1 lit. d) i e) i art. 2 ust. 2 lit. d) i e) spornej decyzji;
–
obniżenie kwot grzywien nałożonych na nią w art. 2 ust. 1 lit. d) i e) oraz w art. 2 ust. 2 lit. d) i e) tej decyzji oraz
–
obciążenie Komisji kosztami zarówno postępowania odwoławczego, jak i kosztami postępowania w pierwszej instancji.
22
Philips zwraca się do Trybunału o:
–
uchylenie zaskarżonego wyroku II;
–
stwierdzenie całkowitej lub częściowej nieważności art. 1 ust. 1 lit. c) i art. 1 ust. 2 lit. f) oraz art. 2 ust. 1 lit. c) i e) i art. 2 ust. 2 lit. c) i e) spornej decyzji,
–
obniżenie kwot grzywien nałożonych na nią w art. 2 ust. 1 lit. c) i e) oraz w art. 2 ust. 2 lit. c) i e) tej decyzji oraz
–
obciążenie Komisji kosztami zarówno postępowania odwoławczego, jak i kosztami postępowania w pierwszej instancji.
23
Komisja wnosi do Trybunału o:
–
oddalenie odwołań oraz
–
obciążenie wnoszących je kosztami postępowania.
W przedmiocie odwołań
24
Odwołanie swe LGE opiera na czterech zarzutach, z których pierwszy dotyczy naruszenia prawa do obrony, drugi – naruszenia prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd ze względu na to, że błędnie uwzględnił sprzedaż pośrednią w EOG w ramach produktów przetworzonych, prowadzoną niezależnie przez nią samą i przez Philipsa, chociaż chodziło tu o przedsiębiorstwa niezależne od LPD; trzeci – naruszenia prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd ze względu na to, że uwzględnił bezpośrednią sprzedaż dokonywaną przez Philipsa w EOG w ramach produktów przetworzonych, choć przedsiębiorstwo to jest niezależne od LGE, zaś czwarty – naruszenia zasady równości traktowania.
25
Philips opiera swe odwołanie na trzech zarzutach. Pierwszy z nich został oparty na naruszeniu prawa w zakresie dotyczącym uwzględnienia przy obliczaniu wysokości nałożonej na nią grzywny sprzedaży bezpośredniej dokonywanej w EOG w ramach produktów przetworzonych. Odpowiada on drugiemu i trzeciemu z zarzutów podnoszonych przez LGE. Drugi z zarzutów Philipsa został w istocie oparty na naruszeniu przysługującego jej prawa do obrony i stanowi odpowiednik pierwszego z zarzutów LGE. Wreszcie trzeci z zarzutów Philipsa został oparty na naruszeniu prawa i obowiązku uzasadnienia, jakiego miał dopuścić się Sąd, zatwierdzając decyzję Komisji o nieuwzględnianiu przy obliczaniu kwoty podstawowej grzywny nałożonej na Samsung sprzedaży bezpośredniej w EOG w ramach produktów przetworzonych, dokonywanej przez SEC za pośrednictwem spółki Samsung, jak również – na zaniechaniu wydania rozstrzygnięcia. Zarzut ten odpowiada w istocie czwartemu z zarzutów LGE.
W przedmiocie pierwszego z zarzutów podnoszonych przez LGE oraz drugiego z zarzutów podnoszonych przez Philipsa, opartych na naruszeniu prawa do obrony
Argumentacja stron
26
LGE i Philips twierdzą, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, stwierdzając, iż Komisja nie naruszyła przysługującego im prawa do obrony i nie dopuściła się żadnego uchybienia proceduralnego, decydując się nie przekazać pisma w sprawie przedstawienia zarzutów grupie LPD.
27
W pierwszej kolejności LGE kwestionuje oddalenie przez Sąd w pkt 83 zaskarżonego wyroku I jako bezskutecznego pierwszego z zarzutów podniesionych w pierwszej instancji. Spółka ta utrzymuje, że względy przedstawione w pkt 73–82 owego wyroku odnoszą się do innej kwestii, która nie została podniesiona przed Sądem, a mianowicie kwestii, czy Komisja popełniła błąd, uznając, iż LGE jest odpowiedzialna za naruszenie. Jej zdaniem dojście do wniosku, że Komisja mogła przypisać odpowiedzialność LGE, nie czyni bezskutecznym jej zarzutu dotyczącego naruszenia prawa do obrony.
28
LGE zarzuca Sądowi przyznanie Komisji absolutnych uprawnień dyskrecjonalnych w kwestii zdecydowania, czy pismo w sprawie przedstawienia zarzutów powinno zostać skierowane do spółki dominującej, czy do spółki zależnej, podczas gdy w pewnych okolicznościach, takich jak okoliczności niniejszego przypadku, wykonywanie tych uprawnień podlega ograniczeniu przez prawo do obrony. Z wyroku z dnia 22 stycznia 2013 r., Komisja/Tomkins (C‑286/11 P, EU:C:2013:29, pkt 39) wynika, że jeżeli spółka zależna przedstawia dowody odciążające pochodzące z jej rejestrów lub z rozmów z personelem, spółka dominująca skorzysta automatycznie z tych dowodów. Wobec tego możność skorzystania przez spółkę dominującą z przysługującego jej prawa do obrony zależy od zaangażowania jej spółki zależnej w postępowanie.
29
LGE utrzymuje zatem, powołując się na wyrok z dnia 25 października 2011 r., Solvay/Komisja (C‑109/10 P, EU:C:2011:686, pkt 62), że nie można wykluczyć, iż gdyby Komisja skierowała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów do grupy LPD, mogłaby przedłożyć dowody przydatne do swojej obrony.
30
Praktyka polegająca na zwracaniu się zarówno do spółki zależnej, jak i spółki dominującej wynika zresztą z podręcznika procedur Komisji w zakresie stosowania art. 101 i 102 TFUE. Okoliczność, że Komisja wysłała kwestionariusze do grupy LPD, jest pozbawiona znaczenia, ponieważ jako źródło dowodów odciążających kwestionariusze nie są równoważne z pismem w sprawie przedstawienia zarzutów. Pozwany musi znać zarzuty, zanim będzie mógł w pełni skorzystać z przysługującego mu prawa do obrony.
31
W drugiej kolejności LGE kwestionuje przedstawione w zaskarżonym wyroku I względy, które doprowadziły do oddalenia jej zarzutu jako bezzasadnego.
32
Zdaniem LGE okoliczności, że mogła ona przedstawić uwagi na temat dowodów uwzględnionych przez Komisję oraz że Komisja uzyskała informacje od grupy LPD, nie wystarczyły do zapewnienia poszanowania przysługującego jej prawa do obrony. Ponadto LGE kwestionuje poczynione w pkt 86 zaskarżonego wyroku I stwierdzenie Sądu, zgodnie z którym była ona zobowiązana zadbać o odpowiednie przechowywanie w swoich księgach i archiwach informacji umożliwiających prześledzenie działalności wspólnego przedsiębiorstwa. Jest ona bowiem zdania, że obowiązek ten dotyczy przypadków, w których spółka dominująca sprzedaje spółkę zależną osobie trzeciej i rzeczywiście może zapewnić w drodze umowy ciągłość dostępu do dokumentów. W niniejszym przypadku LGE zaś wyjaśnia, że straciło kontrolę nad swoją spółką zależną z powodu upadłości tej spółki i że syndyk tej spółki nie był zobowiązany do udzielenia jej ciągłego dostępu do dokumentów.
33
Philips ze swej strony zaś nie kwestionuje możności przypisania przez Komisję odpowiedzialności za naruszenie spółce dominującej, która wywierała decydujący wpływ na zachowanie spółki zależnej. Spółka ta twierdzi jednak, że w niniejszym przypadku jej odpowiedzialność jest „całkowicie pochodną” odpowiedzialności jej spółki zależnej oraz że w braku bezpośredniego przypisania odpowiedzialności grupie LPD jej odpowiedzialność jako spółki dominującej „wykracza” poza odpowiedzialność spółki zależnej. W wyroku z dnia 17 września 2015 r., Total/Komisja (C‑597/13 P, EU:C:2015:613, pkt 35, 38) Trybunał rozstrzygnął zaś, że w sytuacji gdy odpowiedzialność spółki dominującej jest całkowicie pochodną odpowiedzialności jej spółki zależnej i gdy żaden inny czynnik nie charakteryzuje w sposób indywidualny zachowania zarzucanego spółce dominującej, wówczas odpowiedzialność tej spółki dominującej nie może wykraczać poza odpowiedzialność spółki zależnej.
34
Podobnie jak LGE, Philips wskazuje, że w trakcie postępowania administracyjnego jego spółka zależna nie wchodziła już w skład tego samego przedsiębiorstwa, gdyż podlegała ona kontroli syndyka od dnia 30 stycznia 2006 r. Philips twierdzi, że z tego powodu, iż jego spółka zależna nie została włączona do postępowania administracyjnego i nie otrzymała w szczególności pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, nie miała ona ani okazji, ani obowiązku bronić się przed zarzutami Komisji. Philips twierdzi też, że z uwagi na upadłość jego spółki zależnej nie miał możliwości uzyskania dostępu do tej dokumentacji w celu zdobycia dowodów koniecznych do obrony. Jedynie syndyk grupy LPD był w posiadaniu dokumentacji dotyczącej działalności grupy oraz miał dostęp do istotnych pracowników.
35
Zdaniem Philipsa Komisja powinna była uwzględnić okoliczność, że Philips stracił kontrolę nad swoją spółką zależną i nie miał już dostępu do dokumentacji grupy LPD. Philips twierdzi, że gdyby Komisja włączyła grupę LPD do postępowania administracyjnego, ta byłaby w stanie się bronić i tym samym Philips byłby w stanie lepiej zapewnić swoją obronę. Decyzja Komisji o wyłączeniu grupy LPD z postępowania administracyjnego pozbawiła więc pełnej skuteczności przysługujące spółce Philips prawo do obrony.
36
Komisja uważa przede wszystkim, że zarówno pierwszy z zarzutów LGE, jak i drugi z zarzutów Philipsa są niedopuszczalne ze względu na to, iż za ich pomocą wnoszące odwołanie podważają w rzeczywistości dokonaną przez Sąd ocenę okoliczności faktycznych przedstawioną w pkt 83–91 zaskarżonego wyroku I oraz w pkt 86, 97 i 98 zaskarżonego wyroku II. W każdym razie Komisja stoi na stanowisku, że ww. zarzuty podniesione przez wnoszące odwołanie są bezzasadne.
37
Zdaniem Komisji skarżące w pierwszej instancji, ze względu na to, że same podniosły przed Sądem, iż ich odpowiedzialność za sporne naruszenie jest „pochodna”, nie mogą mu zarzucać tego, że ustosunkował się do tego argumentu. Przywołane przez nie orzecznictwo jest zdaniem tej instytucji pozbawione znaczenia dla sprawy. W szczególności okoliczności niniejszej sprawy różnią się bardzo od okoliczności sprawy, w której wydano wyrok z dnia 25 października 2011 r., Solvay/Komisja (C‑109/10 P, EU:C:2011:686).
38
Jeśli chodzi o wyrok z dnia 22 stycznia 2013 r., Komisja/Tomkins (C‑286/11 P, EU:C:2013:29), instytucja ta jest zdania, że Sąd dokonał jego prawidłowej wykładni. Komisja podnosi w tym względzie, że, zgodnie z orzecznictwem Trybunału (wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Team Relocations i in./Komisja, C‑444/11 P, niepublikowany, EU:C:2013:464, pkt 159 i przytoczone tam orzecznictwo), aby przypisać jednostce wchodzącej w skład przedsiębiorstwa odpowiedzialność za naruszenie popełnione przez to przedsiębiorstwo, nie musi ona ani uznawać za również odpowiedzialne za to naruszenie pozostałych jednostek wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa, ani też zwracać się do tych jednostek.
39
W zakresie dotyczącym jej podręcznika procedur odnoszących się do karteli Komisja wyjaśnia, że nie stanowi on decyzji, nie zawiera wiążących dla jej pracowników instrukcji, a zawarte w nim procedury mogą zostać dostosowane do okoliczności poszczególnych przypadków. W konsekwencji ewentualne odejście, w stosunku do podręcznika, od stosowanej w danym przypadku procedury nie wystarcza do wykazania, że doszło do naruszenia prawa.
Ocena Trybunału
40
Z zaskarżonych wyroków wynika, że LPD, należąca wspólnie do wnoszących odwołanie spółka zależna, na czele której znajdowało się LG Philips Displays Holding, uczestniczyło w kartelach dotyczących CDT i CPT od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 30 stycznia 2006 r. Tego ostatniego dnia została ogłoszona upadłość LG Philips Displays Holding. Zgodnie z treścią zaskarżonych wyroków Komisja nie skierowała do grupy LPD ani pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, ani spornych decyzji, ani, co za tym idzie, nie przypisała jej odpowiedzialności za jej zachowanie, uzasadniając to tym, że grupa ta już uczestniczyła w postępowaniu upadłościowym.
41
W pierwszym i drugim z ich zarzutów LGE i Philips twierdzą odpowiednio, że w ramach poszanowania przysługującego im prawa do obrony Komisja powinna była w okolicznościach niniejszej sprawy skierować pismo w sprawie przedstawienia zarzutów również do LPD, ich wspólnej spółki zależnej, a to ze względu na to, iż była ona również zaangażowana w kartele dotyczące CDT i CPT.
42
W tym względzie na wstępie należy podnieść, że za pomocą tych dwóch zarzutów wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi, iż ten dopuścił się naruszenia prawa, a nie kwestionują dokonanej przezeń oceny okoliczności faktycznych. Tak więc, wbrew temu, co twierdzi Komisja, tych dwóch zarzutów odwołania nie można bynajmniej odrzucić jako niedopuszczalnych.
43
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przestrzeganie prawa do obrony w postępowaniu przed Komisją zmierzającą do nałożenia na przedsiębiorstwo grzywny za naruszenie reguł konkurencji wymaga stworzenia danemu przedsiębiorstwu możliwości skutecznego przedstawienia jego punktu widzenia w kwestii prawdziwości i znaczenia faktów i zarzucanych okoliczności, a także w kwestii dokumentów uwzględnionych przez Komisję w celu udowodnienia jej twierdzenia o istnieniu naruszenia. O prawie tym mowa jest w art. 41 ust. 2 lit. a) i b) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (wyrok z dnia 25 października 2011 r., Solvay/Komisja, C‑110/10 P, EU:C:2011:687, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
44
Również zgodnie z art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 Komisja przed wydaniem decyzji stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji i nakładającej grzywnę może wysłuchać podmiotów, które są stronami prowadzonego przez nią postępowania w zakresie objętym przyjętymi przez nią zarzutami i opiera swe decyzje jedynie na tych zarzutach, w przedmiocie których strony te mogły przedstawić ich punkt widzenia.
45
Wynika z tego, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 57 opinii, że pismo w sprawie przedstawienia zarzutów ma na celu umożliwienie wykonania prawa do obrony przez każdą z osób prawnych, których dotyczy postępowanie administracyjne w zakresie prawa konkurencji.
46
Natomiast, w sytuacji gdy Komisja nie ma zamiaru stwierdzenia naruszenia w przypadku danej spółki, przysługujące jej prawo do obrony może pozostać poszanowane także w braku wysłania do tej spółki pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Wysłanie do danej spółki pisma w sprawie przedstawienia zarzutów ma bowiem na celu zapewnienie poszanowania prawa do obrony tej właśnie spółki, nie zaś osoby trzeciej, nawet jeśli ta osoba jest przedmiotem tego samego postępowania administracyjnego.
47
W niniejszym przypadku zaś Komisja postanowiła zaś prowadzić dochodzenie wobec wnoszących odwołanie, będących spółkami dominującymi grupy LPD, nie zaś wobec ich wspólnej spółki zależnej.
48
Przywołane przez wnoszące odwołanie orzecznictwo nie może uzasadniać wyciągnięcia odmiennego wniosku.
49
Po pierwsze, nie można porównywać okoliczności niniejszej sprawy z okolicznościami sprawy, w której wydano wyrok z dnia 25 października 2011 r., Solvay/Komisja (C‑109/10 P, EU:C:2011:686).
50
Jak podniósł rzecznik generalny w pkt 66 opinii, orzecznictwo to dotyczy dostępu do dowodów odciążających znajdujących się w aktach sprawy Komisji. W niniejszych sprawach zaś wnoszące odwołanie nie zakwestionowały tego, że miały dostęp do całości akt sprawy Komisji, również do tych jej elementów, które instytucja ta uzyskała od grupy LPD na skutek skierowania żądania udzielenia informacji i przeprowadzenia inspekcji w jej lokalach.
51
Z drugiej strony, na podstawie stwierdzeń poczynionych przez Trybunał w pkt 39 wyroku z dnia 22 stycznia 2013 r., Komisja/Tomkins (C‑286/11 P, EU:C:2013:29) nie można wyciągnąć odmiennego wniosku. Wyrok ten dotyczy przypadku, w którym Komisja prowadziła postępowanie w sprawie naruszenia przepisów prawa konkurencji jednocześnie wobec spółki dominującej i jej spółki zależnej i obie te spółki zakwestionowały decyzję wydaną przez tę instytucję.
52
Powyższe względy wystarczają do ustosunkowania się również do przedstawionego przez Philipsa argumentu, przedstawionego pokrótce w pkt 33 niniejszego wyroku i odnoszącego się do wyroku z dnia 17 września 2015 r., Total/Komisja (C‑597/13 P, EU:C:2015:613), a to ze względu na to, że wyrok ten dotyczy również przypadku, w którym zarówno wobec spółki dominującej, jak i spółki zależnej było prowadzone postępowanie w przedmiocie ich uczestnictwa w naruszeniu reguł konkurencji.
53
W tych okolicznościach podnoszone przez wnoszące odwołanie argumenty dodatkowe – mające na celu zakwestionowanie zasadności przedstawionego przez Sąd w zaskarżonych wyrokach uzasadnienia tego odrzucenia i wykazanie rzekomo niewystarczającego charakteru tego uzasadnienia – należy uznać za nieistotne dla sprawy, skoro, jak podniósł w istocie rzecznik generalny w pkt 70 swej opinii, za pomocą tych argumentów, przy założeniu, iż są one zasadne, nie można stwierdzić nieważności zaskarżonych wyroków.
54
Należy zatem oddalić pierwszy z zarzutów podniesionych przez LGE i drugi z zarzutów podniesionych przez Philipsa.
W przedmiocie drugiego i trzeciego z zarzutów podniesionych przez LGE oraz pierwszego z zarzutów podniesionych przez Philipsa, opartych na naruszeniu prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd w zakresie dotyczącym uwzględnienia przez Komisję przy obliczaniu kwoty grzywny sprzedaży bezpośredniej w EOG w ramach produktów przetworzonych
Argumentacja stron
55
W ich odpowiednio drugim i pierwszym z podnoszonych zarzutów LGE i Philips podnoszą, że to w efekcie naruszenia prawa Sąd uznał, iż sprzedaż bezpośrednia w EOG w ramach produktów przetworzonych, dokonana niezależnie przez LGE i przez Philipsa, mogła zostać przypisana grupie LPD tylko ze względu na to, że wchodziła ona w skład tej samej jednostki gospodarczej co jej spółki dominujące.
56
Wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi, że nie wziął pod uwagę wniosków wypływających z wyroku z dnia 26 września 2013 r., EI du Pont de Nemours/Komisja (C‑172/12 P, niepublikowanego, EU:C:2013:601, pkt 47). Na podstawie tego orzecznictwa wyciągają one wniosek, że jedynym celem stwierdzenia, iż wspólne przedsiębiorstwo i udziałowcy sprawujący nad nim kontrolę stanowią jedno przedsiębiorstwo, jest jedynie przypisanie tym udziałowcom solidarnej odpowiedzialności za mające znamiona naruszenia zachowanie wspólnego przedsiębiorstwa. W konsekwencji, ich zdaniem, spółki LGE, Philips i grupa LPD powinny być potraktowane – każda z osobna, dla celów innych niż ustalenie odpowiedzialności ich spółek dominujących – jako odrębne przedsiębiorstwo. Takie podejście byłoby zresztą zgodne z wyrokiem z dnia 9 lipca 2015 r., InnoLux/Komisja (C‑231/14 P, EU:C:2015:451, pkt 56, 57). Przeprowadzenie analizy bazującej na tym orzecznictwie powinno było doprowadzić Sąd do wniosku, że LGE, Philips i grupa LPD nie stanowią przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo, mimo że sprzedaży pomiędzy nimi nie można uznać za dokonywaną w obrębie tej samej grupy.
57
W tym względzie Philips podkreśla, że grupę LPD, ze względu na to, iż stanowi ona wspólne przedsiębiorstwo pełniące trwale wszystkie funkcje niezależnego podmiotu gospodarczego, należy uznać za niezależny na rynku podmiot gospodarczy i, co za tym idzie, za przedsiębiorstwo odrębne od swych spółek dominujących. Jeśli takie wspólne przedsiębiorstwo zostałoby uznane za wchodzące w skład tego samego przedsiębiorstwa, co jego dwie spółki dominujące, art. 101 TFUE nie miałby zastosowania do porozumień zawieranych pomiędzy nimi i ich spółkami dominującymi, co byłoby sprzeczne z rozporządzeniem Rady (WE) nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli koncentracji przedsiębiorstw (zwanego dalej „rozporządzeniem WE w sprawie koncentracji”) (Dz.U. 2004, L 24, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 8, t. 3, s. 40), a także z komunikatem Komisji w sprawie ograniczeń bezpośrednio związanych i niezbędnych dla dokonania koncentracji (Dz.U. 2005, C 56, s. 24).
58
Na podstawie powyższego Philips wyciąga wniosek, że Sąd dopuszcza się naruszenia prawa, zatwierdzając kwalifikację objętej kartelem sprzedaży CRT dokonywanej na jej rzecz czy też na rzecz LGE przez grupę LPD jako „sprzedaży wewnętrznej [w obrębie grupy]”. Odnośnie zaś do obliczenia kwoty grzywny Komisja w zakresie sprzedaży CRT dokonywanej w EOG w ramach produktów przetworzonych uwzględniła jedynie początkową sprzedaż w EOG przetworzonych produktów odpowiadających CRT, zamontowanych, w ramach tej samej grupy, w produkcie końcowym.
59
LGE zarzuca zaś Sądowi, że ten nie wziął pod uwagę okoliczności polegającej na tym, iż sprzedaż bezpośrednia w EOG w ramach produktów przetworzonych nie była sprzedażą CRT objętych kartelem, tylko sprzedażą produktów przetworzonych, a mianowicie telewizorów i monitorów komputerowych. Tak więc jej zdaniem Sąd błędnie powołał się w pkt 167 zaskarżonego wyroku I na „CRT sprzedawane przez grupę LPD poszczególnym spółkom dominującym”. LGE podnosi, że sprzedaż w EOG w ramach produktów przetworzonych stanowi dokonywaną przez LGE i przez Philipsa sprzedaż na rynku niższego szczebla produktów przetworzonych i nie można jej przypisywać grupie LPD. Spółka ta stoi na stanowisku, że choć można by było uznać ją za odpowiedzialną za naruszenie popełnione przez grupę LPD, ten ostatni podmiot winien być traktowany jako odrębne przedsiębiorstwo.
60
W trzecim z podnoszonych zarzutów LGE zarzuca Sądowi dopuszczenie się naruszenia prawa i naruszenie zasady indywidualizacji kar i sankcji ze względu na potwierdzenie w pkt 171 zaskarżonego wyroku I podjętej przez Komisję decyzji o przypisaniu LGE na zasadzie łącznej i solidarnej odpowiedzialności bezpośredniej sprzedaży dokonywanej w EOG w ramach produktów przetworzonych przez grupę LPD, nawet jeśli sprzedaż ta była dokonywana za pośrednictwem Philipsa. W tym kontekście LGE twierdzi, że, nawet zakładając, iż sprzedaż pomiędzy grupą LPD a Philipsem stanowiła sprzedaż wewnętrzną [w obrębie grupy], może ona uzyskać taką kwalifikację jedynie w stosunkach pomiędzy grupą LPD a Philipsem. Nawet przy założeniu, że grupa LPD i Philips były ze sobą pionowo zintegrowane, LGE nie było zintegrowane pionowo z tym przedsiębiorstwem. Zdaniem LGE Sąd powinien był stwierdzić nieważność spornej decyzji co najmniej w zakresie, w jakim została ona uznana za odpowiedzialną za zapłatę grzywny, a to z tego względu, że została ona obliczona na podstawie sprzedaży bezpośredniej dokonywanej w EOG przez grupę LPD w ramach produktów przetworzonych i za pośrednictwem Philipsa.
61
LGE powtarza w tym względzie argumentację przedstawioną na poparcie drugiego z jej zarzutów i dodaje, że jej zdaniem Sąd naruszył zasadę indywidualizacji kar i sankcji, przypomnianą przez Trybunał w wyroku z dnia 10 kwietnia 2014 r., Komisja i in./Siemens Österreich i in. (C‑231/11 P i C‑233/11 P, EU:C:2014:256, pkt 91). Sprzedaż bezpośrednia w EOG w ramach produktów przetworzonych została bowiem uwzględniona celem odzwierciedlenia globalnej wagi naruszenia. LGE nie ponosi zaś odpowiedzialności za wagę odzwierciedloną w tego rodzaju sprzedaży dokonywanej przez Philipsa. Na LGE została więc nałożona grzywna nieodzwierciedlająca odpowiednio wagi przypisanego jej naruszenia. LGE przedstawia w tym kontekście dane liczbowe dotyczące wielkości sprzedaży bezpośredniej w EOG w ramach produktów przetworzonych dokonanej przez grupę LPD za pośrednictwem, odpowiednio, jej samej i spółki Philips, celem wykazania, że sprzedaż dokonywana przez Philipsa była 26 razy większa.
62
Komisja odpiera, że drugi i trzeci z zarzutów LGE oraz pierwszy z zarzutów Philipsa zostały oparte na błędnej przesłance, zgodnie z którą istnienie jednostki gospodarczej składającej się z grupy LPD i jej spółek dominujących ma znaczenie jedynie przy przypisywaniu tym spółkom dominującym odpowiedzialności za naruszenie popełnione przez grupę LPD. Podnosząc tę argumentację, wnoszące odwołanie usiłują zaś zakwestionować dokonane przez Sąd ustalenia faktyczne bez powoływania się na jakiekolwiek przeinaczenie materiału dowodowego. Zdaniem Komisji te zarzuty są więc niedopuszczalne.
63
W każdym razie instytucja ta stoi na stanowisku, że zarzuty te należy oddalić jako bezzasadne ze względu na to, iż zostały one oparte na błędnym rozumieniu pkt 47 wyroku z dnia 26 września 2013 r., EI du Pont de Nemours/Komisja (C‑172/12 P, niepublikowanego, EU:C:2013:601). Poza tym wykorzystana w spornej decyzji metoda obliczania grzywny jest zgodna z wnioskami płynącymi z orzecznictwa Trybunału w tej dziedzinie.
64
W odniesieniu w szczególności do trzeciego z podnoszonych przez LGE zarzutów Komisja twierdzi, że przypisanie odpowiedzialności za naruszenie popełnione przez spółkę zależną jej spółce dominującej nie narusza zasady indywidualizacji kar i sankcji, w sytuacji gdy ta spółka zależna i spółka dominująca stanowią jedną jednostkę gospodarczą i tworzą jedno przedsiębiorstwo. Ocena wagi naruszenia na podstawie sprzedaży dokonanej w bezpośrednim czy też pośrednim związku z naruszeniem uwzględnia sprzedaż danego przedsiębiorstwa jako całości, składającej się w niniejszym przypadku zarówno ze spółek dominujących, czyli LGE i Philips, jak i ich spółki zależnej, czyli grupy LPD.
Ocena Trybunału
65
Drugi i trzeci z zarzutów LGE oraz pierwszy z zarzutów Philipsa należy zbadać łącznie ze względu na to, że dotyczą one w istocie tej samej kwestii, dotyczącej uwzględnienia przy obliczaniu grzywny sprzedaży bezpośredniej dokonywanej w EOG w ramach produktów przetworzonych przez grupę LPD.
66
W tym względzie należy przede wszystkim podnieść, że, jak wyjaśniły to wnoszące odwołanie w swych replikach, za pomocą tych zarzutów zarzucają one w istocie Sądowi, iż ten dopuścił się naruszenia prawa przy analizie zgodności z prawem uwzględnienia ww. sprzedaży przy obliczaniu kwoty grzywny. Zarzuty te nie są więc podnoszone celem zakwestionowania zasadności dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych i, co za tym idzie, są dopuszczalne.
67
Następnie, z orzecznictwa Trybunału wynika, że chociaż art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 pozostawia Komisji zakres uznania co do ustalenia kwoty grzywny, to jednak ogranicza on możliwość korzystania z niego, określając obiektywne kryteria, które Komisja jest zobowiązana stosować. Tak więc, po pierwsze, kwota grzywny, jaka może zostać wymierzona, ma górną granicę określoną liczbowo i w sposób bezwzględny, tak że maksymalna kwota grzywny, którą można nałożyć na dane przedsiębiorstwo, może być z góry przewidziana. Po drugie, korzystanie z tych uprawnień dyskrecjonalnych jest też ograniczone normami postępowania, jakie Komisja sama sobie narzuciła w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien (wyrok z dnia 9 lipca 2015 r., InnoLux/Komisja, C‑231/14 P, EU:C:2015:451, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
68
W spornej decyzji Komisja zastosowała wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien. Zgodnie z brzmieniem pkt 13 wspomnianych wytycznych „[w] celu ustalenia kwoty podstawowej grzywny Komisja uwzględni wartość sprzedaży dóbr [towarów] lub usług zrealizowanych [osiągniętą] przez przedsiębiorstwo, mając[ą] bezpośredni lub pośredni związek z naruszeniem, w danym sektorze geograficznym na terytorium EOG”. W pkt 6 tych samych wytycznych wyjaśniono, że „[p]ołączenie wartości sprzedaży mających związek z naruszeniem przepisów z okresem jego trwania stanowi formułę [odpowiednią wartość zastępczą] odzwierciedlającą zarówno gospodarcze znaczenie naruszenia, jak i stopień zaangażowania każdego z uczestniczących w nim przedsiębiorstw”.
69
Chociaż pojęcie „wartości sprzedaży”, o którym mowa w tym pkt 13 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien, nie powinno zapewne rozciągać się do tego stopnia, by obejmowało osiągniętą przez dane przedsiębiorstwo sprzedaż nieobjętą w żaden sposób zakresem działania zarzucanego kartelu, to jednak sprzeczne z celem przyświecającym art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 byłoby, gdyby uczestnicy kartelu, którzy są zintegrowani pionowo, mogliby, z tego tylko względu, że wmontowali produkty będące przedmiotem naruszenia w wyrobach gotowych poza EOG, doprowadzić do wykluczenia z obliczenia grzywny ułamka wartości ich sprzedaży tych wyrobów gotowych dokonanej w obrębie EOG mogącego odpowiadać wartości produktów będących przedmiotem naruszenia (wyrok z dnia 9 lipca 2015 r., InnoLux/Komisja, C‑231/14 P, EU:C:2015:451, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
70
W istocie zintegrowane pionowo przedsiębiorstwa mogą czerpać korzyści z porozumienia w sprawie horyzontalnego ustalania cen zawartego z naruszeniem art. 101 TFUE nie tylko w ramach sprzedaży na rzecz niezależnych podmiotów trzecich na rynku produktów będących przedmiotem tego naruszenia, lecz także na rynku niższego szczebla produktów przetworzonych, w których skład wchodzą te produkty, i to z dwóch różnych tytułów. Albo przedsiębiorstwa te przenoszą wynikające z przedmiotu naruszenia podwyżki ceny składników na cenę produktów przetworzonych, albo ich nie przenoszą, co oznacza z kolei przyznanie im korzyści w zakresie kosztów w porównaniu z ich konkurentami, którzy zaopatrują się w te same składniki na rynku produktów będących przedmiotem naruszenia (wyrok z dnia 9 lipca 2015 r., InnoLux/Komisja, C‑231/14 P, EU:C:2015:451, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo).
71
W zaskarżonych wyrokach Sąd zatwierdził wyciągnięty przez Komisję wniosek, zgodnie z którym skarżące w pierwszej instancji wspólnie wywierały decydujący wpływ na zachowanie grupy LPD. Z tego niezakwestionowanego przez wnoszące odwołania wniosku wynika, że w ww. okresie wnoszące odwołania i ich spółki zależne stanowiły części składowe tego samego wspólnego przedsiębiorstwa i, co za tym idzie, stanowiły jedną jednostkę gospodarczą.
72
Biorąc pod uwagę, że grupa LPD prowadziła działalność na rynku produktu, którego dotyczyło naruszenie, podczas gdy spółki LGE i Philips prowadziły działalność na rynku produktów przetworzonych, w skład których wchodziły te produkty, należy stwierdzić, że, wbrew temu, co twierdzi Philips, grupa LPD i jej spółki zależne tworzyły właśnie przedsiębiorstwo zintegrowane pionowo w rozumieniu wyroku z dnia 9 lipca 2015 r., InnoLux/Komisja (C‑231/14 P, EU:C:2015:451, pkt 56, 57).
73
W tych okolicznościach Sąd, nie dopuszczając się naruszenia prawa, może rozstrzygnąć w pkt 170 zaskarżonego wyroku I i w pkt 164 zaskarżonego wyroku II, że Komisja przy obliczaniu kwoty grzywny nałożonej na wnoszące odwołanie miała prawo ująć sprzedaż bezpośrednią dokonywaną w EOG w ramach produktów przetworzonych przez jednostkę gospodarczą składającą się z LPD i jej spółek dominujących.
74
Wniosku tego nie można zakwestionować za pomocą podnoszonej przez wnoszące odwołania argumentacji opartej na wyroku z dnia 26 września 2013 r., EI du Pont de Nemours/Komisja (C‑172/12 P, niepublikowanym, EU:C:2013:601, pkt 47), zgodnie z którym, w przypadku gdy każda z dwóch spółek dominujących posiada 50% wspólnego przedsiębiorstwa, które dopuściło się naruszenia reguł prawa konkurencji, te trzy podmioty mogą zostać uznane za stanowiące część jednej i tej samej jednostki gospodarczej – i, co za tym idzie, jedno przedsiębiorstwo – jedynie dla celów stwierdzenia odpowiedzialności za uczestnictwo w naruszeniu tego prawa i jedynie w zakresie, w jakim Komisja na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych danej sprawy wykazała, że te dwie spółki dominujące wywierały decydujący wpływ na ich wspólne przedsiębiorstwo.
75
Stwierdzić należy, że wnoszące odwołania błędnie zrozumiały i wyrwały z kontekstu pkt 47 wyroku z dnia 26 września 2013 r., EI du Pont de Nemours/Komisja (C‑172/12 P, niepublikowanego, EU:C:2013:601), w którym Trybunał stwierdził, iż Komisja może wyciągnąć na podstawie faktu wywierania przez dwie spółki dominujące rzeczywistego wpływu na wspólne przedsiębiorstwo wniosek o istnieniu jednej i tej samej jednostki gospodarczej jedynie dla celów stwierdzenia odpowiedzialności za uczestnictwo w naruszeniu prawa konkurencji.
76
Trybunał poczynił bowiem to stwierdzenie celem ustosunkowania się do argumentu odmiennego od tego rozpatrywanego w niniejszym przypadku i przedstawionego pokrótce w pkt 36 tego samego wyroku, zgodnie z którym okoliczność polegająca na tym, że dwie niezależne od siebie spółki wywierają decydujący wpływ na wspólne przedsiębiorstwo, nie wiąże się z tym, iż te dwie spółki stanowią jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu prawa konkurencji. Należy uznać, że twierdzenie to, jeśli się je umieści w jego kontekście, podkreśla fakt, iż wniosek o istnieniu wspólnego przedsiębiorstwa, jakie może zostać wyciągnięty przez Komisję w tych ramach, jest prawdziwy jedynie w odniesieniu do prawa konkurencji i rynku, którego dotyczy naruszenie.
77
Nie można też przyjąć podniesionego przez LGE argumentu, zgodnie z którym nie należało było uwzględniać sprzedaży bezpośredniej dokonywanej w EOG w ramach produktów przetworzonych w zakresie, w jakim chodziło tu nie o sprzedaż CRT objętych kartelem, tylko o sprzedaż telewizorów i monitorów komputerowych. W przypadku bowiem, gdy LPD i jej spółki dominujące, czyli LGE i Philips, stanowiły jednostkę gospodarczą i, co za tym idzie, należało uznać je za składające się na jedno i to samo przedsiębiorstwo na rynkach, których dotyczyło naruszenie, kwotę grzywny należało obliczyć, zgodnie z pkt 13 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien, na podstawie wartości sprzedaży produktów objętych kartelem dokonanej przez to przedsiębiorstwo na tych rynkach. Jak zaś stwierdził Sąd w pkt 135 zaskarżonego wyroku I i w pkt 148 zaskarżonego wyroku II, w rozpatrywanych telewizorach i monitorach komputerowych są zamontowane CRT dostarczane przez grupę LPD jej dwóm spółkom dominującym. Ponadto z pkt 137 zaskarżonego wyroku I i z pkt 157 zaskarżonego wyroku II wynika, że sprzedaż ta została uwzględniona do wysokości tego ułamka jej wartości, który mógł odpowiadać wartości objętych kartelem CRT zamontowanych w telewizorach i monitorach komputerowych.
78
Należy również oddalić podniesiony przez spółkę Philips argument przedstawiony pokrótce w pkt 57 niniejszego wyroku, zgodnie z którym, w istocie, uznanie, że wspólne przedsiębiorstwo stanowi część składową tego samego przedsiębiorstwa, co jej spółki dominujące, prowadzi do rezygnacji z możliwości zastosowania wobec porozumień zawieranych między tym przedsiębiorstwem a jego spółkami dominującymi art. 101 TFUE, co byłoby sprzeczne z rozporządzeniem nr 139/2004. W tym względzie należy przypomnieć, że z art. 2 ust. 4 tego rozporządzenia wynika, iż w stopniu, w jakim utworzenie wspólnego przedsiębiorstwa stanowiące koncentrację zgodnie z art. 3 ma na celu lub skutkuje koordynacją zachowań konkurencyjnych przedsiębiorstw, które pozostają samodzielne, koordynacja taka oceniana jest zgodnie z kryteriami art. 101 ust. 1 i 3 TFUE, w celu stwierdzenia, czy działanie to jest zgodne czy nie ze rynkiem wewnętrznym.
79
Okoliczność zaś, że dane wspólne przedsiębiorstwo i jego spółki dominujące zostały uznane za jedno i to samo przedsiębiorstwo dla celów stwierdzenia naruszenia na danym rynku nie stoi na przeszkodzie temu, aby na wszystkich innych rynkach te dwie spółki pozostawały samodzielne w rozumieniu art. 2 ust. 4 rozporządzenia nr 139/2004.
80
Z powyższych rozważań wynika, że nie można uwzględnić trzeciego z podnoszonych przez LGE zarzutów, opartego na naruszeniu prawa, jakiego miał dopuścić się Sąd ze względu na to, iż zatwierdził uwzględnienie przez Komisję przy obliczaniu kwoty grzywny nałożonej na LGE również wartości sprzedaży bezpośredniej dokonywanej przez Philipsa w EOG w ramach produktów przetworzonych.
81
Co za tym idzie, należy oddalić drugi i trzeci z zarzutów podnoszonych przez LGE, jak również pierwszy z zarzutów podnoszonych przez Philipsa.
W przedmiocie czwartego z zarzutów LGE i trzeciego z zarzutów Philipsa, opartych na naruszeniu prawa, naruszeniu zasady równości traktowania oraz pominięciu rozstrzygnięcia
Argumentacja stron
82
Podnosząc ich, odpowiednio, zarzuty czwarty i trzeci, LGE i Philips zarzucają Sądowi w istocie oddalenie, po przeprowadzeniu niekompletnej i niewystarczająco uzasadnionej analizy, szóstego z zarzutów skargi LGE i trzech pierwszych części ósmego zarzutu skargi Philipsa oraz, wbrew temu, co twierdziły przed nim te dwie skarżące w pierwszej instancji, rozstrzygnięcie, że Komisja nie miała obowiązku uwzględnienia sprzedaży pomiędzy SEC i Samsungiem jako sprzedaży w obrębie grupy i włączenia wartości tej sprzedaży do obliczeń kwoty grzywny nałożonej na Samsung z tytułu sprzedaży bezpośredniej dokonywanej za pośrednictwem SEC w EOG w ramach produktów przetworzonych.
83
W szczególności LGE i Philips zarzucają Sądowi, że ten, w celu odrzucenia możliwości stanowienia przez SEC i Samsung jednego przedsiębiorstwa, ograniczył się do przeanalizowania tego, czy SEC był w stanie wywierać decydujący wpływ na Samsung, nie badając tego, czy wniosku o istnieniu takiego jednolitego przedsiębiorstwa nie można by było wyciągnąć na podstawie tego, iż te dwie spółki znajdowały się ostatecznie pod kontrolą tych samych osób fizycznych, co wynikało z dowodów powołanych przez nie przed Sądem. W tym względzie spółki te podkreślają, że nie wnoszą o dokonanie przez Trybunał ponownej oceny tych dowodów, lecz zarzucają Sądowi przeprowadzenie niekompletnej i niewystarczająco uzasadnionej analizy tych dowodów.
84
Ten popełniony przez Komisję błąd doprowadził do zastosowania przez nią w odniesieniu do grzywien nałożonych, z jednej strony, na wnoszące odwołania i, z drugiej strony, na Samsung, dwóch różnych metodologii, z powodu uwzględnienia sprzedaży bezpośredniej w EOG w ramach produktów przetworzonych tylko w pierwszym z tych przypadków. Sąd zaś nie ukarał tego dyskryminującego potraktowania drugiego z ww. przypadków, dopuszczając się w ten sposób naruszenia prawa i naruszając zasadę równego traktowania.
85
Philips dodaje, że, wbrew temu, co zostało podniesione w pkt 233 zaskarżonego wyroku II, orzecznictwo, zgodnie z którym, w sytuacji gdy dane przedsiębiorstwo poprzez swe zachowanie dopuszcza się naruszenia art. 101 TFUE, nie może ono uniknąć nałożenia na nie jakiejkolwiek kary ze względu na to, iż nie nałożono grzywny na inny podmiot gospodarczy, nawet jeżeli sąd Unii nie miał sposobności rozpatrzyć sytuacji tego drugiego podmiotu, nie ma zastosowania w niniejszym przypadku ze względu na to, że Samsung uniknął jakiejkolwiek kary, a jedynie został potraktowany w bardziej korzystny sposób.
86
Komisja twierdzi przede wszystkim, że czwarty z zarzutów podniesionych przez LGE i trzeci z zarzutów podniesionych przez Philipsa są niedopuszczalne i pozbawione znaczenia dla sprawy w zakresie, w jakim, po pierwsze, mają one na celu doprowadzenie do dokonania przez Trybunał ponownej oceny dowodów i, z drugiej strony, zostały one oparte na rzekomej niezgodności z prawem działania na rzecz innej osoby, które w każdym razie nie może przysparzać korzyści wnoszącym odwołania.
87
Tytułem ewentualnym Komisja wyjaśnia, że w spornej decyzji uznała ona za sprzedaż wewnątrz grupy jedynie sprzedaż dokonywaną pomiędzy podmiotami, z których jeden wywierał decydujący wpływ na drugi. Ze względu na to zaś, że skarżące w pierwszej instancji nie powoływały się na wywieranie przez Samsung decydującego wpływu na SEC czy też vice versa, nie mogą one zarzucać Sądowi naruszenia zasady równego traktowania. Komisja dodaje, że może ona decydować o przypisaniu odpowiedzialności za spółkę zależną czy też spółki zależne ich spółce dominującej i ani rozporządzenie nr 1/2003, ani orzecznictwo nie określają osoby prawnej bądź fizycznej, którą w ramach danego przedsiębiorstwa należałoby uznać za odpowiedzialną za naruszenie i ukarać poprzez nałożenie grzywny.
Ocena Trybunału
88
Na wstępie należy podnieść, że, ze względu na to, iż, odpowiednio, w czwartym i trzecim z podnoszonych przez nie zarzutów LGE i Philips zarzucają Sądowi dopuszczenie się naruszenia prawa, naruszenie zasady równego traktowania oraz pominięcie rozstrzygnięcia, zarzutów tych nie można wbrew temu, co utrzymuje Komisja, z góry odrzucić jako niedopuszczalnych.
89
Następnie należy stwierdzić, że zarzuty te zostały oparte na przesłance, zgodnie z którą, skoro skarżące w pierwszej instancji zdołały wykazać przed Sądem, że Samsung i SEC składały się na jedną jednostkę gospodarczą i, następnie, że Komisja dopuściła się bezprawności, to Sąd powinien był zmniejszyć kwotę grzywien nałożonych na nie za uczestnictwo w spornych naruszeniach celem zaradzenia nierówności traktowania wynikającej z niewzięcia przez Komisję przy ustalaniu grzywny nałożonej na Samsung za uczestnictwo w tych samych naruszeniach, jak te zarzucane spółkom LGE i Philips, sprzedaży bezpośredniej dokonywanej przez nią w EOG, za pośrednictwem SEC, w ramach produktów przetworzonych.
90
Należy zatem stwierdzić, że przesłanka ta jest błędna.
91
Powoływaną przez wnoszące odwołania zasadę równego traktowania należy bowiem pogodzić z przestrzeganiem prawa, zgodnie z którym nikt nie może powoływać na swą korzyść niezgodnego z prawem działania dokonanego na rzecz innej osoby (wyrok z dnia 16 czerwca 2016 r., Evonik Degussa i AlzChem/Komisja, C‑155/14 P, EU:C:2016:446, pkt 58).
92
Tak więc w zakresie, w jakim wnoszące odwołania powołują się na niezgodne z prawem działanie, jakiego miała dopuścić się Komisja przy ustalaniu wysokości grzywny nałożonej na Samsung, nie mogą one w każdym razie powoływać się na zasadę równego traktowania celem zakwestionowania przed Sądem kwoty nałożonych na nie przez Komisję grzywien.
93
Prawdą jest, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy ustalaniu kwoty grzywien nie można stosować różnych metod obliczeniowych, prowadzących do dyskryminacji pomiędzy przedsiębiorstwami, które wzięły udział w porozumieniu lub w uzgodnionej praktyce sprzecznych z art. 101 TFUE (wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., Guardian Industries i Guardian Europe/Komisja, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
94
Niemniej jednak w niniejszym przypadku, jak wynika to z pkt 135 i 159 zaskarżonego wyroku I oraz z pkt 148 i 187 zaskarżonego wyroku II, Komisja zastosowała w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw tę samą metodologię, uwzględniwszy w przypadku każdego z nich „pierwszą faktyczną sprzedaż” i wprowadzając na podstawie tego kryterium trzy kategorie, a mianowicie: „sprzedaż bezpośrednią w EOG”, odpowiadającą CRT sprzedawanym bezpośrednio klientom w EOG przez jednego z adresatów spornej decyzji, sprzedaż bezpośrednią w EOG w ramach produktów przetworzonych oraz „sprzedaż pośrednią” odpowiadającą CRT sprzedawanym przez jednego z adresatów spornej decyzji klientom poza EOG, którzy montowali te CRT w produktach końcowych, telewizorach i monitorach komputerowych, a następnie sprzedawali je w EOG. Przy obliczaniu kwoty grzywny zostały wzięte pod uwagę jedynie sprzedaż bezpośrednia w EOG oraz sprzedaż bezpośrednia w EOG w ramach produktów przetworzonych. W tych okolicznościach fakt, że sprzedaż bezpośrednia w EOG w ramach produktów przetworzonych została przyjęta jedynie w stosunku do niektórych z uczestników kartelu, a mianowicie tych, w przypadku których Komisja ustaliła, że uczestniczyli oni w przedsiębiorstwie zintegrowanym pionowo, nie stanowi dyskryminacji, skoro instytucja ta dokonała oceny możliwości włączenia do tej kategorii wszystkich uczestników kartelu, opierając się na tych samych obiektywnych kryteriach.
95
Niniejsze sprawy różnią się zatem od tej, w której wydano wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., Guardian Industries i Guardian Europe/Komisja (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363). W wyroku tym Trybunał obniżył bowiem wysokość grzywny nałożonej na jednego z uczestników kartelu celem uwzględnienia okoliczności polegającej na tym, że, stosując błędnie metodę wybraną do ustalenia kwoty grzywny, Komisja nałożyła na inny z uczestniczących w tym samym kartelu podmiotów grzywnę zmniejszającą stopień zaangażowania tego przedsiębiorstwa w to naruszenie (wyrok z dnia 12 listopada 2014 r., Guardian Industries i Guardian Europe/Komisja, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, pkt 70–80).
96
Natomiast skarżące w pierwszej instancji w swych podnoszonych przed Sądem zarzutach nie zarzucają Komisji zastosowania przy ustalaniu kwoty grzywny odmiennego kryterium prawnego, lecz błędne uznanie, że Samsung wraz ze swymi spółkami zależnymi stanowił na rynkach, których dotyczyło sporne naruszenie, niezależne przedsiębiorstwo, którego nie można było utożsamiać z większą jednostką gospodarczą, składającą się nie tylko z Samsunga i jego spółek zależnych, lecz również z SEC, i będącą uczestnikiem spornego naruszenia.
97
Z powyższego wynika, że nie można zarzucić Sądowi ani dopuszczenia się naruszenia prawa, ani naruszenia zasady równego traktowania ze względu na to, iż nie obniżył on kwoty grzywien nałożonych na wnoszące odwołania celem zrekompensowania im rzekomo bardziej korzystnego potraktowania spółki Samsung.
98
Jeśli chodzi o podnoszony przez Philipsa argument, zgodnie z którym Sąd w istocie zrezygnował z przeanalizowania części podniesionych przed nim twierdzeń, a mianowicie tych z nich, w których podnosiła ona, że nie biorąc przy obliczaniu grzywny pod uwagę sprzedaży dokonanej przez Samsung w obrębie grupy Komisja naruszyła zasadę równego traktowania, a zatem, aby przywrócić tę równość, Sąd powinien był również w odniesieniu do niej wyłączyć sprzedaż bezpośrednią w EOG w ramach produktów przetworzonych, to jest on pozbawiony znaczenia dla sprawy w zakresie, w jakim z powyższych rozważań wynika, iż twierdzenia te zostały oparte na błędnej przesłance i, co za tym idzie, w każdym razie nadawały się jedynie do odrzucenia.
99
Należy zatem oddalić czwarty z zarzutów podnoszonych przez LGE i trzeci z zarzutów podnoszonych przez Philipsa oraz, co za tym idzie, wniesione przez nie odwołania w całości.
W przedmiocie kosztów
100
Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
101
Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania, a te ostatnie przegrały sprawę, należy obciążyć je kosztami postępowania.
Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
1)
Odwołania zostają oddalone.
2)
LG Electronics Inc. i Koninklijke Philips Electronics NV zostają obciążone kosztami postępowania.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: angielski.