62018CJ0752_RES
Kawża C‑752/18
Deutsche Umwelthilfe eV
vs
Freistaat Bayern
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Bayerischer Verwaltungsgerichtshof)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tad‑19 ta’ Diċembru 2019
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ambjent – Artikolu 6, l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 47 u l-Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Direttiva 2008/50/KE – Tniġġis atmosferiku – Kwalità tal-arja ċirkostanti – Pjan dwar il-kwalità tal-arja – Valuri ta’ limitu għad-diossidu tan-nitroġenu – Obbligu li jiġu adottati miżuri xierqa għal perijodu ta’ qbiż minimu – Obbligu għall-qrati nazzjonali li jieħdu kull miżura neċessarja – Rifjut minn gvern reġjonali li jikkonforma ruħu ma’ ordni ġudizzjarja – Detenzjoni intiża kontra rappreżentanti politiċi għoljin jew uffiċjali għoljin tar-reġjun ikkonċernat – Protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Dritt għal-libertà personali – Bażi legali – Proporzjonalità”
Ambjent – Tniġġis atmosferiku – Kwalità tal-arja ċirkostanti – Direttiva 2008/50 – Obbligi ċari, preċiżi u inkundizzjonati li jirriżultaw minn din id-direttiva – Ksur minn Stat Membru – Qrati nazzjonali li għandhom jieħdu kull miżura neċessarja sabiex jiżguraw l-osservanza tal-imsemmija obbligi – Adozzjoni ta’ detenzjoni kontra detenturi ta’ funzjoni li jaqgħu taħt l-eżerċizzju tal-awtorità pubblika – Kundizzjonijiet – Bażi legali suffiċjentement aċċessibbli, preċiża u prevedibbli – Ibblianċjar tad-dritt għal rimedju effettiv u tad-dritt għal-libertà
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 6, 47(1) u 52(1); Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/50)
(ara l-punti 29-33, 41-45, 51-52, 56 u d-dispożittiv)
Ambjent – Tniġġis atmosferiku – Kwalità tal-arja ċirkostanti – Direttiva 2008/50 – Obbligi ċari, preċiżi u inkundizzjonati li jirriżultaw minn din id-direttiva – Ksur minn Stat Membru – Rikors li jirrigwarda l-osservanza tal-imsemmija obbligi – Dritt għal rimedju effettiv – Portata
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali, Artikolu 47(1); Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2008/50)
(ara l-punti 34-40)
Drittijiet fundamentali – Dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva – Limiti – Osservanza tad-dritt għal-libertà ta’ ħaddieħor – Applikazzjoni tad-detenzjoni kontra persuna bil-għan li tiġi żgurata l-osservanza tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ta’ persuna oħra – Kundizzjonijiet – Bażi legali suffiċjentement aċċessibbli, preċiża u prevedibbli għall-adozzjoni ta’ tali restrizzjoni – Osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 6 u 47(1)).
(ara l-punti 46-50)
Sommarju
Ma tistax tiġi imposta d-detenzjoni kontra persuni responsabbli mil-Land ta’ Bayern sabiex jiġu ordnati jadottaw miżuri ta’ riabilitazzjoni tal-arja ċirkostanti f’München (bħall-projbizzjoni ta’ ċirkolazzjoni ta’ ċerti vetturi diesel) ħlief jekk għal dan il-għan tkun teżisti bażi legali nazzjonali suffiċjentement aċċessibbli, preċiża u prevedibbli fl-applikazzjoni tagħha u jekk din ir-restrizzjoni tkun proporzjonata. Hija l-Qorti Amministrattiva Superjuri ta’ Bayern li għandha tivverifika jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex issodisfatti.
Fis-sentenza Deutsche Umwelthilfe (C‑752/18), mogħtija fid‑19 ta’ Diċembru 2019, il-Qorti tal-Ġustizzja li qed tiltaqa’ bħala Awla Manja, tat deċiżjoni dwar jekk qrati nazzjonali humiex awtorizzati, jew saħansitra obbligati, li jimponu d-detenzjoni kontra persuni responsabbli tal-awtoritajiet nazzjonali li jirrifjutaw b’mod persistenti li jikkonformaw ruħhom ma’ deċiżjoni ta’ qorti li tordnalhom jeżegwixxu l-obbligi tagħhom taħt id-dritt tal-Unjoni.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet adita fil-kuntest ta’ kawża bejn Deutsche Umwelthilfe, organizzazzjoni Ġermaniża għad-difiża tal-ambjent, u l-Land ta’ Bayern dwar ir-rifjut persistenti ta’ dan tal-aħħar li jadotta, b’eżekuzzjoni tad-Direttiva 2008/50 dwar il-kwalità tal-arja ċirkostanti (
1
), il-miżuri neċessarji għall-osservanza tal-valur ta’ limitu stabbilit għad-diossidu tan-nitroġenu karbonju fil-belt ta’ München. Wara li ġie kkundannat l-ewwel darba fl-2012 sabiex jemenda l-pjan ta’ azzjoni tiegħu għall-kwalità tal-arja applikabbli f’din il-belt, imbagħad għat-tieni darba fl-2016, taħt piena ta’ pagamenti ta’ penalità, sabiex jikkonforma ruħu mal-obbligi tiegħu, inkluż bl-impożizzjoni ta’ projbizzjonijiet ta’ ċirkolazzjoni għal ċerti vetturi b’mutur diesel f’diversi żoni urbani, il-Land ta’ Bayern madankollu rrifjuta li jeżegwixxi dawn l-ordnijiet u, konsegwentement, ġie kkundannat għat-tielet darba fl-2017 għall-ħlas ta’ penalità ta’ EUR 4000, li huwa ħallas. Peress li l-Land ta’ Bayern dejjem irrifjuta li jikkonforma ruħu ma’ dawn l-ordnijiet u ddikjara pubblikament li ma huwiex ser josserva l-obbligi tiegħu, Deutsche Umwelthilfe ippreżentat rikors ġdid intiż, minn naħa, għal-likwidazzjoni ta’ pagamenti ta’ penalità ġodda ta’ EUR 4000, li ntlaqa’ b’digriet tat‑28 ta’ Jannar 2018, u, min-naħa l-oħra, għal deċiżjoni ta’ detenzjoni kontra l-persuni responsabbli tal-Land ta’ Bayern (jiġifieri l-Ministru għall-Ambjent u għall-Protezzjoni tal-Konsumatur jew, fin-nuqqas ta’ dan, il-Ministru-President), li ġie miċħud b’digriet tal-istess jum. Adita mil-land ta’ Bayern, il-qorti tar-rinviju, il-Qorti Amministrattiva Superjuri tal-Land ta’ Bayern, minn naħa, ikkonfermat il-likwidazzjoni tal-pagamenti ta’ penalità u, min-naħa l-oħra, iddeċidiet li tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja b’talba għal deċiżjoni preliminari dwar l-ordni eventwali ta’ detenzjoni. Fil-fatt, filwaqt li kkonstatat li l-kundanna għall-ħlas ta’ penalità ma kinitx tali li twassal għal bidla fl-aġir tal-Land ta’ Bayern, sa fejn, peress li kien ikkontabbilizzat bħala dħul tal-Land, huwa ma jwassal għall-ebda telf patrimonjali, u li l-applikazzjoni ta’ miżura ta’ detenzjoni kienet eskluża minħabba raġunijiet kostituzzjonali interni, l-imsemmija qorti għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja domanda preliminari intiża sabiex jiġi ddeterminat, essenzjalment, jekk id-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari d-dritt għal rimedju effettiv iggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), għandux jiġi interpretat bħala li jawtorizza, jew saħansitra jobbliga, lill-qrati nazzjonali jadottaw tali miżura.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, f’ċirkustanzi kkaratterizzati minn rifjut persistenti ta’ awtorità nazzjonali li tikkonforma ruħha ma’ deċiżjoni ġudizzjarja li tobbligaha teżegwixxi obbligu ċar, preċiż u inkundizzjonat li jirriżulta mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mid-Direttiva 2008/50, hija l-qorti nazzjonali kompetenti li għandha tordna detenzjoni kontra l-persuni responsabbli tal-Land sakemm jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet. Minn naħa, għandha teżisti, fid-dritt intern, bażi legali għall-adozzjoni ta’ tali miżura li tkun suffiċjentement aċċessibbli, preċiża u prevedibbli fl-applikazzjoni tagħha. Min-naħa l-oħra, il-prinċipju ta’ proporzjonalità għandu jiġi osservat.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel nett fakkret li huma l-Istati Membri li għandhom jiżguraw, meta jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, ir-rispett tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit kemm mill-Artikolu 47 tal-Karta kif ukoll, fil-qasam tal-ambjent, mill-Artikolu 9(4) tal-Konvenzjoni ta’ Aarhus (
2
). L-imsemmi dritt huwa iktar u iktar importanti meta n-nuqqas ta’ adozzjoni tal-miżuri rikjesti mid-Direttiva 2008/50 jipperikola s-saħħa tal-persuni. Issa, leġiżlazzjoni nazzjonali li twassal għal sitwazzjoni li fiha s-sentenza ta’ qorti tibqa’ ineffettiva tmur kontra l-kontenut essenzjali ta’ dan id-dritt u ċċaħħadha minn kull effett utli. F’sitwazzjoni bħal din, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li hija l-qorti nazzjonali li għandha tagħti interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali tagħha li, sa fejn ikun possibbli, tkun konformi mal-għanijiet imfittxija minn dawn id-dispożizzjonijiet jew, fin-nuqqas ta’ dan, li tħalli mhux applikata kull dispożizzjoni nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni ta’ effett dirett.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat ukoll li l-osservanza ta’ dan l-aħħar obbligu ma jistax iwassal għall-ksur tad-dritt fundamentali l-ieħor li huwa d-dritt għal-libertà, iggarantit mill-Artikolu 6 tal-Karta u li għalih id-detenzjoni tagħti limitazzjoni. Peress li d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ma huwiex assolut u jista’ jinkludi restrizzjonijiet, konformement mal-Artikolu 52(1) tal-Karta, huwa meħtieġ li jiġu bbilanċjati d-drittijiet fundamentali inkwistjoni. Issa, sabiex tingħata risposta għar-rekwiżiti ta’ din id-dispożizzjoni, liġi li tawtorizza lil qorti ċċaħħad lil persuna mil-libertà għandha qabel kollox tkun suffiċjentement aċċessibbli, preċiża u prevedibbli fl-applikazzjoni tagħha sabiex jiġi evitat kull periklu ta’ arbitrarjetà, fatt li għandu jiġi ddeterminat mill-qorti tar-rinviju. Barra minn hekk, peress li l-ordni ta’ detenzjoni twassal għal ċaħda tal-libertà, hija ma tistax tintuża, fl-osservanza tar-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ proporzjonalità, ħlief meta ma teżisti ebda miżura inqas restrittiva (bħal, b’mod partikolari, pagamenti ta’ penalità f’ammont għoli, repetuti bi skadenza qasira, u li l-ħlas tagħhom ma jkunx, fl-aħħar mill-aħħar, għall-benefiċċju tal-baġit minn fejn joriġinaw), u dan għandu jiġi eżaminat ukoll mill-qorti tar-rinviju. Huwa biss fil-każ li jiġi konkluż li l-limitazzjoni mogħtija lid-dritt għal-libertà minħabba l-fatt tal-ordni ta’ detenzjoni tosserva dawn il-kundizzjonijiet li d-dritt tal-Unjoni mhux biss jawtorizza, iżda jirrikjedi l-użu ta’ tali miżura, madankollu huwa ppreċiżat li ksur tad-Direttiva 2008/50 jista’, barra minn hekk, jiġi kkonstatat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jew jagħti lok għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Istat għad-danni li jirriżultaw minnu.
(
1
)	Direttiva 2008/50/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑21 ta’ Mejju 2008 dwar il-kwalità tal-arja fl-ambjent u arja iktar nadifa għall-Ewropa (ĠU 2008, L 152, p. 1).
(
2
)	Konvenzjoni dwar l-aċċess għall-informazzjoni, il-parteċipazzjoni pubblika fit-teħid ta’ deċiżjonijiet u l-aċċess għall-ġustizzja fi kwistjonijiet ambjentali, iffirmata f’Aarhus fil‑25 ta’ Ġunju 1998 u approvata f’isem il-Komunità Ewropea bid-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/370/KE tas‑17 ta’ Frar 2005 (ĠU 2005, L 124, p. 1).