62019CJ0845_RES
Sprawy połączone C‑845/19 i C‑863/19
Postępowanie karne
przeciwko
DRiTS
(wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Apelativen sad – Varna)
Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 21 października 2021 r.
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa 2014/42/UE – Zabezpieczenie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej – Zakres stosowania – Konfiskata nielegalnie nabytego mienia – Korzyść majątkowa pochodząca z przestępstwa, które nie było przedmiotem skazania – Artykuł 4 – Konfiskata – Artykuł 5 – Konfiskata rozszerzona – Artykuł 6 – Konfiskata w stosunku do osób trzecich – Przesłanki – Konfiskata kwoty pieniężnej, której zwrotu domaga się osoba trzecia jako właściciel – Osoba trzecia niemająca prawa do wzięcia udziału w postępowaniu w sprawie konfiskaty jako strona – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Zabezpieczenie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej – Dyrektywa 2014/42 – Zakres stosowania – Przestępstwo polegające na posiadaniu środków odurzających dla celów ich rozprowadzania – Objęcie zakresem stosowania – Wszystkie okoliczności związane z popełnieniem tego przestępstwa ograniczające się do terytorium jednego państwa członkowskiego – Brak wpływu
[Artykuł 83 ust. 1 akapit pierwszy TFUE; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42, art. 3 lit. g); decyzja ramowa Rady 2004/757, art. 2 ust. 1 lit. a) i c)]
(zob. pkt 27–34; pkt 1 sentencji)
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Zabezpieczenie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej – Dyrektywa 2014/42 – Korzyść majątkowa pochodząca, bezpośrednio lub pośrednio, z przestępstwa – Pojęcie – Mienie stanowiące korzyść majątkową wynikającą z przestępstwa, za które skazano sprawcę – Mienie należące do tego sprawcy, co do którego sąd krajowy rozpatrujący sprawę jest przekonany, że pochodzi ono z innej działalności przestępczej – Objęcie zakresem stosowania – Przesłanki – Poszanowanie gwarancji określonych w art. 8 ust. 8 tej dyrektywy – Wskazanie danego przestępstwa wśród przestępstw wymienionych w art. 5 ust. 2 tej dyrektywy – Przestępstwo mogące skutkować, bezpośrednio lub pośrednio, uzyskaniem korzyści majątkowej
[Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42, motywy 11, 19, 20 i 21, art. 2 pkt 1 i 2, art. 4 ust. 1, art. 5, 6, art. 8 ust. 8; decyzja ramowa Rady 2004/757, art. 2 ust. 1 lit. c), art. 4 ust. 2 lit. b)]
(zob. pkt 38, 40, 44–46, 50–55, 58–60, 62, 64–67, 69–71, pkt 2 sentencji)
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Zabezpieczenie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej – Dyrektywa 2014/42 – Prawa podstawowe – Prawo do skutecznego środka prawnego – Uregulowanie krajowe umożliwiające konfiskatę, na rzecz państwa, mienia należącego do osoby niebędącej sprawcą przestępstwa – Zainteresowana osoba niemogąca uczestniczyć w charakterze strony w postępowaniu w sprawie konfiskaty – Niedopuszczalność
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42, motyw 33, art. 8 ust. 1, 7 i 9]
(zob. pkt 75, 76, 78–85, pkt 3 sentencji)
Streszczenie
Trybunał wyjaśnił znaczenie niektórych przepisów dyrektywy w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej
Dyrektywa ta stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu umożliwiającemu konfiskatę, na rzecz państwa, mienia, co do którego podniesiono, że stanowi ono własność osoby innej niż sprawca przestępstwa, jeżeli nie umożliwiono tej osobie wzięcia udziału w charakterze strony w postępowaniu w sprawie konfiskaty tego mienia
Dwaj obywatele bułgarscy (zwani dalej „zainteresowanymi”) zostali skazani za posiadanie bez zezwolenia, w lutym 2019 r. w Warnie (Bułgaria), w celu ich rozprowadzania, środków odurzających wysokiego ryzyka. W następstwie tego skazania Okrazhna prokuratura – Varna (prokuratura okręgowa w Warnie, Bułgaria) wniosła do Okrazhen sad Varna (sądu okręgowego w Warnie, Bułgaria) o orzeczenie konfiskaty kwot pieniężnych znalezionych w ich lokalach mieszkalnych w toku przeszukań.
Na rozprawie przed tym sądem zainteresowani stwierdzili, że zajęte kwoty pieniężne stanowiły własność członków tych rodzin. Członkowie ci nie uczestniczyli w postępowaniu przed wspomnianym sądem, ponieważ nie umożliwia im tego prawo krajowe. Sąd ten odmówił orzeczenia przepadku wspomnianych kwot pieniężnych, ponieważ przyjął, że przestępstwo, za które skazano zainteresowanych, nie jest przestępstwem generującym korzyści majątkowe. Ponadto, o ile istnieją dowody na to, że zainteresowani sprzedawali środki odurzające, o tyle nie byli oni ścigani, ani nie zostali skazani za takie przestępstwo. Prokuratura okręgowa w Warnie zaskarżyła ten wyrok, podnosząc, że w ramach stosowania istotnych przepisów krajowych wspomniany sąd nie uwzględnił dyrektywy 2014/42 (
1
).
W tych okolicznościach sąd odsyłający zadał Trybunałowi pytania dotyczące konieczności istnienia sytuacji transgranicznej dla celów możności stosowania dyrektywy 2014/42, zakresu konfiskaty przewidzianej w tej dyrektywie, a także zakresu prawa do skutecznego środka prawnego przyznanego osobie trzeciej podnoszącej, lub co do której podniesiono, że jest ona właścicielem mienia stanowiącego przedmiot konfiskaty. W wydanym wyroku Trybunał orzekł zatem w przedmiocie kwestii istotnych dla określenia zakresu stosowania dyrektywy 2014/42 oraz wykładni niektórych z jej kluczowych pojęć.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał stwierdził, że posiadanie środków odurzających dla celów ich rozprowadzania jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 2014/42, nawet wówczas gdy wszystkie okoliczności związane z popełnieniem tego przestępstwa ograniczają się do terytorium jednego państwa członkowskiego. Zgodnie z traktatem FUE (
2
) takie przestępstwo jest bowiem objęte jedną ze wskazanych w tym traktacie dziedzin szczególnie poważnej przestępczości o wymiarze transgranicznym. W konsekwencji prawodawca Unii jest właściwy do przyjęcia norm minimalnych odnoszących się do określania przestępstw oraz kar w tej dziedzinie, przy czym właściwość ta obejmuje również sytuacje, w których okoliczności związane z popełnieniem konkretnego przestępstwa ograniczają się do terytorium jednego państwa członkowskiego.
W drugiej kolejności Trybunał stwierdził, że w dyrektywie 2014/42 nie przewidziano tylko konfiskaty mienia stanowiącego korzyść majątkową wynikającą z przestępstwa, za które skazano sprawcę, lecz dotyczy ona również konfiskaty mienia należącego do tego sprawcy, co do którego sąd krajowy rozpatrujący sprawę jest przekonany, że pochodzi ono z innej działalności przestępczej. Takie konfiskaty powinny jednak być przeprowadzane z poszanowaniem gwarancji przewidzianych w tej dyrektywie (
3
) oraz pod warunkiem, że przestępstwo, za które skazano tego sprawcę, wskazano wśród przestępstw wymienionych w tej dyrektywie (
4
), i że popełnienie tego przestępstwa może skutkować uzyskaniem, w sposób bezpośredni lub pośredni, korzyści majątkowej.
Co się tyczy pierwszego rodzaju konfiskaty, niezbędne jest, by korzyść, o której konfiskatę wniesiono, wynikała z przestępstwa, ze które prawomocnie skazano sprawcę.
Co się tyczy drugiego wypadku, odpowiadającego konfiskacie rozszerzonej (
5
), Trybunał wyjaśnił, po pierwsze, że aby określić, czy z danym przestępstwem może być związana korzyść majątkowa, państwa członkowskie mogą brać pod uwagę sposób działania, na przykład to, czy przestępstwo zostało popełnione w ramach przestępczości zorganizowanej lub z zamiarem uzyskiwania stałych dochodów z przestępstw (
6
). Po drugie, przekonanie sądu krajowego o tym, że mienie pochodzi z działalności przestępczej powinno opierać się na okolicznościach sprawy, w tym konkretnych okolicznościach faktycznych i dostępnych dowodach (
7
). W tym względzie sąd ten może w szczególności uwzględnić istniejącą dysproporcję między wartością rozpatrywanego mienia a legalnymi dochodami skazanej osoby (
8
).
Wreszcie, co się tyczy konfiskaty mienia osób trzecich (
9
), zakłada ona, że ustalono istnienie przekazania mienia przez podejrzanego lub oskarżonego osobom trzecim lub nabycia tego mienia przez osoby trzecie od podejrzanego lub oskarżonego, a także wiedzy tej osoby trzeciej o tym, że wspomniane przekazanie lub nabycie miało na celu uniknięcie konfiskaty.
W trzeciej kolejności Trybunał orzekł, że dyrektywa 2014/42, rozpatrywana w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu zezwalającemu na konfiskatę na rzecz państwa mienia, co do którego podniesiono, że należy ono do osoby innej niż sprawca przestępstwa, jeżeli nie umożliwiono tej osobie wzięcia udziału w charakterze strony w postępowaniu w sprawie konfiskaty tego mienia. Dyrektywa ta nakłada bowiem na państwa członkowskie obowiązek przyjęcia niezbędnych środków w celu zapewnienia osobom, w odniesieniu do których stosuje się środki przewidziane w tej dyrektywie – w tym osobom trzecim podnoszącym, lub co do których podniesiono, że są one właścicielami mienia, o którego konfiskatę wniesiono – prawa do złożenia skutecznego środka zaskarżenia oraz do rzetelnego procesu sądowego w celu umożliwienia im korzystania z przysługujących im praw (
10
). Ponadto, we wspomnianej dyrektywie przewidziano szereg szczególnych gwarancji w celu zapewnienia praw podstawowych takich osób trzecich. Wśród tych gwarancji wskazano prawo dostępu do adwokata w toku całego postępowania w sprawie konfiskaty (
11
), obejmujące w sposób oczywisty prawo do wysłuchania tych osób trzecich w ramach tego postępowania, w tym prawo do podniesienia, że są one właścicielami mienia, którego dotyczy konfiskata (
12
).
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej (Dz.U. 2014, L 127, s. 39).
(
2
)	Artykuł 83 ust. 1 TFUE.
(
3
)	Artykuł 8 ust. 8 dyrektywy 2014/42.
(
4
)	Artykuł 5 ust. 2 dyrektywy 2014/42.
(
5
)	Artykuł 5 dyrektywy 2014/42.
(
6
)	Motyw 20 dyrektywy 2014/42.
(
7
)	Motyw 21 dyrektywy 2014/42.
(
8
)	Artykuł 5 ust. 1 dyrektywy 2014/42.
(
9
)	Artykuł 6 dyrektywy 2014/42.
(
10
)	Artykuł 8 ust. 1 dyrektywy 2014/42.
(
11
)	Artykuł 8 ust. 7 dyrektywy 2014/42.
(
12
)	Artykuł 8 ust. 9 dyrektywy 2014/42.