61984CJ0187_EL
Διάδικοι
Αντικείμενο της υπόθεσης
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση 187/84,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Pretore του Τουρίνου προς το Δικαστήριο, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της ποινικής δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά
Giacomo Caldana,
Αντικείμενο της υπόθεσης
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 67/548/EOK του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1967, περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών ( GU L 196, σ . 1 ), μετά την τελευταία της τροποποίηση από την οδηγία 79/831/EOK του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009, σ . 13 ),
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με Διάταξη της 9ης Ιουλίου 1984, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Ιουλίου 1984, ο Pretore του Τουρίνου υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 67/548/EOK του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1967, περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών ( GU L 196, σ . 1 ), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009, σ . 13 ).
2 Το ερώτημα ανέκυψε στο πλαίσιο ποινικής διώξεως που ασκήθηκε κατά του Caldana, νόμιμου εκπροσώπου της Fina italiana SpA, ύστερα από τη διαπίστωση εκ μέρους των οργάνων της ιταλικής υπηρεσίας προστασίας του περιβάλλοντος ότι τα ορυκτέλαια οχημάτων που διέθετε προς πώληση η εν λόγω εταιρία περιείχαν πολυχλωριωμένα διφαινύλια ( εφεξής PCB ) σε διάφορα ποσοστά ( που δεν υπερέβαιναν πάντως το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο για τη διάθεσή τους στην αγορά ), χωρίς στην εξωτερική επιφάνεια των δοχείων να αναγράφεται ότι τα ορυκτέλαια περιείχαν PCB .
3 Κατά του Caldana ασκήθηκε ποινική δίωξη βάσει του ιταλικού νόμου 256/74, της 29ης Μα ΐου 1974, περί ταξινομήσεως, συσκευασίας και επισημάνσεως των επικίνδυνων ουσιών ( GURI[Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ιταλικής Δημοκρατίας] της 9.7.1974, σ . 4543 ).
4 Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, ο ιταλικός αυτός νόμος, τον οποίο ακολούθησαν διάφορα εκτελεστικά διατάγματα, απέβλεπε στη μεταφορά στην ιταλική έννομη τάξη της προαναφερθείσας οδηγίας 67/548/EOK, με την τελευταία της τροποποίηση από την οδηγία 79/831/EOK της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009, σ . 13 ). Στη Διάταξη παραπομπής αναφέρεται ότι ο εν λόγω νόμος και τα σχετικά εκτελεστικά διατάγματα ερμηνεύονται κατά δύο αντίθετους τρόπους, από τους οποίους ο ένας οδηγεί στην απαλλαγή του κατηγορουμένου και ο άλλος στην καταδίκη του . Σύμφωνα με την υποστηριζόμενη από το Υπουργείο Υγείας ερμηνεία, οι διατάξεις της ρύθμισης που αφορά την επισήμανση της συσκευασίας εφαρμόζονται μόνο επί επικίνδυνων ουσιών, και όχι επί παρασκευασμάτων που περιέχουν μία ή περισσότερες επικίνδυνες ουσίες για τις οποίες υπάρχει υποχρέωση επισημάνσεως . Σύμφωνα με την ερμηνεία των ποινικών δικαστηρίων, υποχρέωση επισημάνσεως υπάρχει και για τα παρασκευάσματα .
5 Υπό τις περιστάσεις αυτές, ο Pretore του Τουρίνου, κρίνοντας ότι η ερμηνεία της οδηγίας είναι αναγκαία για την ερμηνεία του εθνικού νόμου, ανέβαλε την έκδοση της οριστικής απόφασής του και με Διάταξη της 9ης Ιουλίου 1984 υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα :
« H οδηγία 67/548/EOK, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 79/831/EOK, επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως, σύμφωνα με τα άρθρα 15 μέχρι 18 και τα κριτήρια του παραρτήματος VI και αναλόγως των αποτελεσμάτων των δοκιμών που προβλέπονται στο άρθρο 6 και υπό την επιφύλαξη αντιθέτων διατάξεων σχετικά με τα επικίνδυνα παρασκευάσματα, οι οποίες ενδεχομένως προβλέπονται από ειδικές οδηγίες, όχι μόνον των ουσιών όπως έχουν, αλλά και των ουσιών υπό μορφή παρασκευασμάτων ; »
6 Όλες οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα, ότι δηλαδή επιβάλλεται αρνητική απάντηση .
7 O κατηγορούμενος στην κύρια δίκη υποστηρίζει κυρίως ότι τα ορυκτέλαια οχημάτων που περιέχουν PCB δεν καλύπτονται από τον όρο « παρασκευάσματα » του άρθρου 2, παράγραφος 1, περίπτωση β ), της οδηγίας 67/548/EOK, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 79/831/EOK του Συμβουλίου, της 18ης Σεπτεμβρίου 1979, με την οποία τροποποιήθηκε για έκτη φορά η οδηγία 67/548/EOK, επικουρικά δε ότι εν πάση περιπτώσει το γεγονός και μόνο της ύπαρξης μιας ουσίας σε ένα παρασκεύασμα — άσχετα από το ποσοστό της — δεν αρκεί για να προσδώσει στο τελευταίο αυτό την ιδιότητα του « επικίνδυνου » .
8 H ιταλική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 67/548/EOK, ένα παρασκεύασμα δεν είναι δυνατό να χαρακτηρίζεται ως επικίνδυνο απλώς και μόνο επειδή περιέχει μια επικίνδυνη ουσία και ότι, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας, επρόκειτο να καθιερωθεί δείκτης για την αξιολόγηση του κινδύνου των παρασκευασμάτων για την υγεία, με βάση κριτήρια που θα ορίζονταν σε μεταγενέστερη οδηγία, η οποία όμως δεν έχει ακόμα θεσπιστεί· κατά συνέπεια, η παρούσα οδηγία έχει στο σημείο αυτό καθαρά « προγραμματικό » χαρακτήρα . Άρα, κατά την ιταλική κυβέρνηση, το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας πρέπει να ερμηνευτεί σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 4 υπό την έννοια ότι « οι ουσίες όπως έχουν ή υπό μορφή παρασκευασμάτων » για τις οποίες πρόκειται στην παρούσα περίπτωση είναι όσες απαριθμούνται επί του παρόντος στον ειδικό πίνακα και διατίθενται με τη μορφή αυτή στο εμπόριο . Για τα « επικίνδυνα παρασκευάσματα » η οδηγία περιορίζεται στην εξαγγελία ορισμένων αρχών που δεν μπορούν να υλοποιηθούν στην πράξη παρά μόνον αφού προσδιοριστούν τα εν λόγω « παρασκευάσματα » .
9 H Επιτροπή υποστηρίζει ότι η οδηγία 67/548/EOK ισχύει καταρχήν αποκλειστικά για ουσίες που διατίθενται στην αγορά όπως έχουν, ενώ οι διατάξεις που αφορούν και τα παρασκευάσματα πρέπει να θεωρηθούν ως εξαιρέσεις· παρόλο ότι κάποιες από τις εν λόγω διατάξεις ισχύουν και για ορισμένα παρασκευάσματα όπως είναι οι διαλύτες, τα χρώματα, τα βερνίκια, οι τυπογραφικές μελάνες, οι κόλλες και τα συναφή προϊόντα, καθώς και τα γεωργικά φάρμακα, αυτό συμβαίνει λόγω του ότι οι διατάξεις των τριών συγκεκριμένων οδηγιών που διέπουν τα παρασκευάσματα παραπέμπουν ρητά στην οδηγία 67/548/ΕΟΚ· δεν υπάρχει επομένως κοινοτική ρύθμιση για τη συσκευασία και επισήμανση των ορυκτελαίων για οχήματα, ούτε των άλλων παρασκευασμάτων, εκτός από εκείνα που διέπονται από τις τρεις συγκεκριμένες οδηγίες .
10 Για να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει να γίνει διάκριση, αφενός μεν, μεταξύ της διάθεσης στο εμπόριο και της χρήσης επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων, αφετέρου δε, της συσκευασίας και επισημάνσεώς τους .
11 Τη διάθεση στο εμπόριο και τη χρήση επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων διέπει η οδηγία 76/769/EOK του Συμβουλίου, της 27ης Ιουλίου 1976, περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως μερικών επικινδύνων ουσιών και παρασκευασμάτων ( EE ειδ . έκδ . 13/004, σ.·178 ), όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα με την οδηγία 82/828/EOK, της 10ης Δεκεμβρίου 1982 ( EE L 350, σ . 34 ). Οι ονομασίες των ουσιών και παρασκευασμάτων, καθώς και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να διατεθούν προς πώληση και να χρησιμοποιηθούν, περιλαμβάνονται στο παράρτημα στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας . Σύμφωνα με το σημείο 1, τρίτη περίπτωση, του παραρτήματος, τα παρασκευάσματα που περιέχουν PCB σε αναλογία μεγαλύτερη του 0,1 % κατά βάρος δεν μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο, εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις . Οι διατάξεις της οδηγίας αυτής δεν αποτελούν αντικείμενο του ερωτήματος που υπέβαλε το παραπέμπον δικαστήριο .
12 Όσον αφορά τη συσκευασία και την επισήμανση, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ επικίνδυνων ουσιών και επικίνδυνων παρασκευασμάτων . Όσον αφορά τις επικίνδυνες ουσίες, δεν αμφισβητείται ότι η τροποποιημένη οδηγία 67/548/EOK περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν τη συσκευασία τους καθώς και τις ενδείξεις που πρέπει να αναφέρονται ή να τίθενται στην εξωτερική επιφάνεια . Πρόκειται ιδίως για τις διατάξεις των άρθρων 15 μέχρι 18 . Το ερώτημα που υπέβαλε το παραπέμπον δικαστήριο συνίσταται στο αν οι εν λόγω διατάξεις ισχύουν και για τα επικίνδυνα παρασκευά σματα . Το ερώτημα ανέκυψε λόγω του ότι διάφορες διατάξεις της οδηγίας αναφέρουν και τα παρασκευάσματα, κυρίως όμως λόγω της παραγράφου 1 του άρθρου 5, που έχει ως εξής : « Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε οι ουσίες όπως έχουν ή υπό μορφή παρασκευασμάτων ... να μην μπορούν να διατίθενται στην αγορά παρά μόνον εάν οι ουσίες αυτές : ... έχουν συσκευαστεί και επισημανθεί σύμφωνα με τα άρθρα 15 έως 18 και τα κριτήρια του παραρτήματος VI και αναλόγως των αποτελεσμάτων των δοκιμών που προβλέπονται στο άρθρο 6 . »
13 Όπως προκύπτει από το ίδιο τους το γράμμα, όλες οι διατάξεις των άρθρων 15 μέχρι 18 και 6 του παραρτήματος VI της οδηγίας αναφέρονται μόνο στις ουσίες και όχι στα παρασκευάσματα . Άρα, το ερώτημα περιορίζεται μόνο στο αν παρ’ όλα αυτά ισχύουν και επί των παρασκευασμάτων λόγω του ότι η προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 5, που περιέχει τη φράση « ή υπό μορφή παρασκευασμάτων », αναφέρεται ρητά στα παρασκευάσματα .
14 H απάντηση πρέπει να είναι αρνητική για πολλούς λόγους .
15 Πρέπει να τονιστεί ότι, όπως προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο της οδηγίας, τα προβλεπόμενα με αυτή μέτρα ισχύουν κατά κανόνα αποκλειστικά για τις επικίνδυνες ουσίες . Βάσει του άρθρου 1, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 1 της οδηγίας 79/831, η οδηγία « αποσκοπεί στην προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν : α ) την κοινοποίηση σχετικά με τις ουσίες, β ) την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων για τον άνθρωπο και το περιβάλλον ουσιών όταν αυτές διατίθενται στην αγορά στα κράτη μέλη » .
16 Άλλωστε, ο κοινοτικός νομοθέτης εξέφρασε την πρόθεσή του με την τέταρτη αιτιολογική σκέψη της εν λόγω οδηγίας : « λόγω των προπαρασκευαστικών εργασιών που πρέπει ακόμη να γίνουν, είναι αναγκαίο η προσέγγιση των σχετικών με τα επικίνδυνα παρασκευάσματα διατάξεων να πραγματοποιηθεί με μεταγενέστερες οδηγίες και επομένως η παρούσα οδηγία να περιοριστεί στην προσέγγιση των σχετικών με τις επικίνδυνες ουσίες διατάξεων » .
17 Όπως διευκρίνισε η Επιτροπή με τις παρατηρήσεις της, η θέσπιση ειδικών διατάξεων ήταν αναγκαία επειδή ένα παρασκεύασμα δεν είναι επικίνδυνο απλώς και μόνο από το γεγονός ότι περιέχει μια επικίνδυνη ουσία· πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αναλογία και τα χημικά αποτελέσματα της ύπαρξης μιας τέτοιας ουσίας . Πράγματι, το Συμβούλιο έχει θεσπίσει μέχρι σήμερα τρεις μόνο ειδικές οδηγίες που αφορούν συγκεκριμένα παρασκευάσματα : διαλύτες ( οδηγία 73/173/EOK, EE ειδ . έκδ . 15/001, σ . 3 ), χρώματα, βερνίκια, τυπογραφικές μελάνες, κόλλες και συναφή προϊόντα ( οδηγία 77/729/EOK, EE ειδ . έκδ . 13/007, σ . 25 ) και γεωργικά φάρμακα ( οδηγία 78/631/EOK, EE ειδ . έκδ . 13/007, σ . 142 ), οι διατάξεις των οποίων ανατρέχουν σε συγκεκριμένες διατάξεις της οδηγίας 67/548/EOK για θέματα που αφορούν την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των εν λόγω παρασκευασμάτων .
18 H παραπομπή, τέλος, στα επικίνδυνα παρασκευάσματα που γίνεται από ορισμένες διατάξεις της οδηγίας 67/548 είναι ειδική και δεν επιτρέπει διαφορετική ερμηνεία .
19 Υπό τις περιστάσεις αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι στην παρούσα φάση της εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου δεν υφίστανται κοινοί ή εναρμονισμένοι γενικοί κανόνες σχετικά με την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων παρασκευασμάτων γενικά, εναπόκειται δε κατά συνέπεια στα κράτη μέλη να θεσπίσουν τις διατάξεις που κρίνουν αναγκαίες . Άρα, η οδηγία 67/548/EOK, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK, επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως μόνο των επικίνδυνων ουσιών όπως έχουν, όχι όμως και των παρασκευασμάτων που περιέχουν μία ή περισσότερες από τις εν λόγω ουσίες .
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
20 Τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 9ης Ιουλίου 1984 ο Pretore του Τουρίνου, αποφαίνεται :
H οδηγία 67/548/EOK του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1967, περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών ( GU L 196, σ . 1 ), όπως τροποποι ήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK, της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009, σ . 13 ), επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως μόνο των επικίνδυνων ουσιών όπως έχουν, όχι όμως και των παρασκευασμάτων που περιέχουν μία ή περισσότερες από τις ουσίες αυτές .