Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 30 kwietnia 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Protokół (nr 7) w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej – Artykuł 10 – Członkowie Europejskiego Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego (EKES) – Uchylenie immunitetu – Członek, którego immunitet został uchylony w ramach postępowania sądowego w związku z popełnieniem czynów karalnych – Mianowanie w ramach nowej kadencji – Brak konieczności ponownego uchylenia immunitetu w odniesieniu do tych samych czynów
W sprawie C‑30/25
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez tribunal de première instance francophone de Bruksela (francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli, Belgia) postanowieniem z dnia 7 stycznia 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 13 stycznia 2025 r., w postępowaniu karnym przeciwko:
FR
przy udziale:
Auditeur du travail,
ZT,
GQ,
KH,
AN,
FU,
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra i N. Fenger (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu FR – M. Aboudi i M. Casado García-Hirschfeld, avocats,
–        w imieniu auditeur du travail (inspektoratu pracy) – M. Laurent, zastępca inspektora pracy,
–        w imieniu ZT – N. de Montigny, avocate,
–        w imieniu GQ, KH, AN, FU – V. Bodson i L. Levi, avocats,
–        w imieniu Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego – L. Camarena Januzec, K. Gambino i M. Pascua Mateo, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu belgijskiego – P. Cottin, L. Jans i C. Pochet, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – M. Heller i S. Pardo Quintillán, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 12 lutego 2026 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 10 Protokołu (nr 7) w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej (Dz.U. 2016, C 202, s. 266, zwanego dalej „protokołem w sprawie przywilejów i immunitetów Unii”).
2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko FR, członkowi Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES), w związku z zarzutem dopuszczenia się aktów przemocy i mobbingu w miejscu pracy wobec ZT, GQ, KH, AN i FU.
Ramy prawne
Traktat FUE
3        Zgodnie z art. 300 ust. 4 TFUE „[c]złonków Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego […] nie wiążą żadne instrukcje. Są w pełni niezależni w wykonywaniu swoich funkcji, w ogólnym interesie Unii [Europejskiej]”.
4        Artykuł 343 TFUE stanowi:
„Unia korzysta na terytorium państw członkowskich z przywilejów i immunitetów koniecznych do wykonywania jej zadań, na warunkach określonych w Protokole […] w sprawie przywilejów i immunitetów […]. Jest tak również w przypadku Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego”.
Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów
5        Artykuł 9 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów stanowi:
„Podczas sesji Parlamentu Europejskiego jego członkowie korzystają:
a)      na terytorium swojego państwa – z immunitetów przyznawanych członkom parlamentu ich państwa;
b)      na terytorium innego państwa członkowskiego – z immunitetu chroniącego przed zatrzymaniem oraz immunitetu jurysdykcyjnego.
Immunitet chroni także członków podczas ich podróży do i z miejsca, gdzie odbywa się posiedzenie Parlamentu Europejskiego.
[…]”.
6        Artykuł 10 tego protokołu ma następujące brzmienie:
„Przedstawiciele państw członkowskich biorący udział w pracach instytucji Unii, ich doradcy i eksperci techniczni korzystają w czasie wykonywania swoich funkcji i w czasie podróży do i z miejsca obrad ze zwyczajowych przywilejów, immunitetów i udogodnień.
Niniejszy artykuł stosuje się również do członków organów doradczych Unii”.
Statut członków Europejskiego Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego
7        Statut członków Europejskiego Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego ze stycznia 2012 r., przyjęty w szczególności na podstawie regulaminu wewnętrznego tego organu doradczego, stanowił w art. 9, zatytułowanym „Prawo do ochrony i immunitetu przy wykonywaniu obowiązków”:
„[…]
3.      Immunitet
3.1.      Jakiekolwiek ograniczenie wolności osobistej członków, którego przyczyna jest związana bezpośrednio lub pośrednio z ich funkcją, wymaga uprzedniej zgody Komitetu, chyba że członek został ujęty w momencie popełniania przestępstwa.
[…]
4.      Procedury dotyczące uchylenia immunitetu
4.1.      Prezydium jest zawiadamiane o każdym wniosku o uchylenie immunitetu członka kierowanym do Przewodniczącego przez odpowiednie władze państwa członkowskiego.
[…]
6.      Obowiązki Komitetu i jego Przewodniczącego
6.1.      Wykonując uprawnienia związane z przywilejami i immunitetami, Komitet zmierza przede wszystkim do zachowania własnej integralności jako demokratycznego organu doradczego i do zadbania o niezależność członków podczas wypełnienia ich zadań.
[…]”.
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
8        W dniu 6 grudnia 2018 r. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) wszczął dochodzenie w sprawie domniemanych czynów karalnych popełnionych przez FR, członka EKES‑u od dnia 1 maja 2004 r., wobec członków personelu tego organu doradczego.
9        W dniu 10 stycznia 2020 r. OLAF przekazał swoje sprawozdanie z dochodzenia prokuraturze (Belgia). Sprawozdanie to dotyczy nagannych zachowań i mobbingu ze strony FR, w szczególności wobec GQ, KH, AN i FU.
10      Jako członek EKES‑u FR w okresie, którego dotyczą zarzuty popełnienia czynów karalnych,
korzystał z immunitetu na podstawie art. 343 TFUE i art. 10 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów.
11      W dniu 4 czerwca 2020 r., w następstwie zawiadomienia o dochodzeniu przeprowadzonym przez OLAF, inspektorat pracy zwrócił się do EKES‑u o uchylenie immunitetu FR.
12      Decyzją z dnia 15 lipca 2020 r. zgromadzenie plenarne EKES‑u, za zgodą FR, uchyliło immunitet tego ostatniego. Owa decyzja ma zastosowanie do całości postępowania prowadzonego na podstawie dochodzenia OLAF‑u i wynikającego z niego postępowania sądowego w związku z czynami zabronionymi, jakie miały zostać popełnione
przez FR w okresie sprawowania mandatu od października 2015 r. do września 2020 r.
13      W dniu 21 września 2020 r. rozpoczęła się nowa kadencja parlamentarna, a FR został ponownie mianowany na członka EKES‑u na kolejną pięcioletnią kadencję.
14      Pismem doręczonym FR w dniu 20 marca 2024 r. inspektorat pracy wezwał go do stawiennictwa przed tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzycznym sądem pierwszej instancji w Brukseli, Belgia), który jest sądem odsyłającym, w związku z dopuszczeniem się aktów przemocy i mobbingu wobec ZT, GQ, KH, AN i FU. FR miał dopuścić się zarzucanych mu czynów w okresie od dnia 1 stycznia 2011 r. do dnia 17 lipca 2020 r.
15      FR podnosi, że otrzymał nowy mandat, z którym również związany jest immunitet przewidziany w art. 10 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów, wobec czego jego zdaniem inspektorat pracy powinien ponownie, po tym nowym mianowaniu, wystąpić o uchylenie jego immunitetu i uzyskać odpowiednią decyzję.
16      Sąd odsyłający wyjaśnia, że argumentacja FR mogłaby znaleźć pewne poparcie w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., Junqueras Vies (C‑502/19, EU:C:2019:1115), w którym Trybunał w odniesieniu do art. 9 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów
orzekł, że konieczne jest wystąpienie z wnioskiem o uchylenie immunitetu osoby wybranej do Parlamentu Europejskiego dla możliwości dalszego stosowania środka w postaci tymczasowego aresztowania tej osoby, gdy rozpoczęcie tymczasowego aresztowania i okoliczności uzasadniające zastosowanie tego środka wystąpiły przed tym wyborem, a wobec tego przed uzyskaniem mandatu, który przyznaje wspomnianej osobie
immunitet, co mogłoby wskazywać na konieczność ponownego wystąpienia o uchylenie immunitetu w kontekście nowego mandatu, aby można było kontynuować postępowanie karne.
17      Sąd ten zauważa jednak, że wyrok ów nie dotyczył, jak w niniejszej sprawie, przedstawiciela państwa członkowskiego, do którego ma zastosowanie art. 10 tego protokołu, lecz posła do Parlamentu Europejskiego, do którego ma zastosowanie art. 9 wspomnianego protokołu.
18      W tych okolicznościach tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„W celu umożliwienia instytucjom europejskim i ich członkom wykonywania przez nich zadań i sprawowania mandatów w sposób w pełni niezależny, wolny od przymusu i nieuzasadnionych nacisków art. 10 [protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów] wymaga uchylenia immunitetu przedstawicielowi państw członkowskich uczestniczącemu w pracach instytucji Unii przed wniesieniem oskarżenia przed sądem karnym przeciwko niemu. Czy należy złożyć ponowny wniosek o uchylenie immunitetu do danej instytucji europejskiej, jeżeli po pierwszej decyzji o uchyleniu immunitetu i w toku postępowania przygotowawczego, ale przed wszczęciem postępowania przed sądem, osoba, której postępowanie dotyczy, została mianowana na kolejną kadencję do tej samej instytucji europejskiej w celu sprawowania nowego mandatu?”.
W przedmiocie pytania prejudycjalnego
19      Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 10 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy EKES uchylił immunitet jednego ze swoich członków w związku z popełnieniem określonych czynów karalnych ze względu na to, że takie uchylenie nie było sprzeczne z interesem Unii, konieczne jest skierowanie do tego organu doradczego nowego wniosku o uchylenie immunitetu, jeśli zainteresowany został mianowany celem pełnienia nowego mandatu w rzeczonym organie doradczym w ramach nowej kadencji.
20      W pierwszej kolejności – zgodnie z art. 343 TFUE Unia korzysta na terytorium państw członkowskich z przywilejów i immunitetów koniecznych do wykonywania jej zadań, na warunkach określonych w protokole w sprawie przywilejów i immunitetów.
21      Ponadto z zawartego w art. 10 akapit drugi tego protokołu odesłania do art. 10 akapit pierwszy tego protokołu wynika, że członkowie organu doradczego Unii takiego jak EKES korzystają w czasie wykonywania swoich funkcji i w czasie podróży do i z miejsca obrad ze zwyczajowych przywilejów, immunitetów i udogodnień.
22      Niemniej jednak „zwyczajowe […] immunitety”, o których mowa w art. 10 akapit pierwszy owego protokołu, które odsyłają do immunitetów przewidzianych w Konwencji o stosunkach dyplomatycznych, sporządzonej w Wiedniu dnia 18 kwietnia 1961 r., przyznawanych dyplomatom w celu zapewnienia skutecznego wykonywania funkcji placówek dyplomatycznych i konsularnych w państwie miejsca zamieszkania, zapewniają ochronę przedstawicielom państw członkowskich biorącym udział w pracach Unii (wyrok z dnia 30 listopada 2021 r., LR Ģenerālprokuratūra, C‑3/20, EU:C:2021:969, pkt 43).
23      Tymczasem, jak wynika z art. 300 ust. 4 TFUE, członków EKES‑u nie wiążą żadne instrukcje i są oni w pełni niezależni w wykonywaniu swoich funkcji, w ogólnym interesie Unii.
24      Jak podkreśliła rzeczniczka generalna w pkt 46 opinii, członkowie EKES‑u nie reprezentują zatem państw członkowskich, wobec których działają w sposób całkowicie niezależny.
25      Wynika z tego, że zawarte w art. 10 akapit drugi protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów odesłanie do immunitetów zwyczajowych, o których mowa w akapicie pierwszym tego artykułu, nie może oznaczać, że immunitet przyznany na podstawie tego art. 10 akapit drugi członkom EKES‑u ma taki sam charakter jak immunitet przyznany na mocy wspomnianego art. 10 akapit pierwszy przedstawicielom państw członkowskich uczestniczącym w pracach Unii.
26      W drugiej kolejności
– z celu realizowanego przez protokół w sprawie przywilejów i immunitetów wynika, że przywileje, immunitety i udogodnienia przyznane Unii w tym protokole mają charakter funkcjonalny, ponieważ zmierzają do uniknięcia zakłócenia funkcjonowania i niezależności Unii, co oznacza w szczególności, że przywileje, immunitety i udogodnienia przyznane członkom EKES‑u są przyznawane wyłącznie w interesie Unii [zob. analogicznie wyroki: z dnia 30 listopada 2021 r., LR Ģenerālprokuratūra, C‑3/20, EU:C:2021:969, pkt 57; z dnia 5 lutego 2026 r., Puigdemont i Casamajó i in./Parlament (Uchylenie immunitetu parlamentarnego), C‑572/23 P, EU:C:2026:70, pkt 75–77].
27      Wynika z tego, że członek EKES‑u w ramach wykonywania swoich obowiązków powinien korzystać z przywilejów, immunitetów i udogodnień, które są niezbędne do wykonywania zadań tego organu doradczego (zob. analogicznie wyrok z dnia 30 listopada 2021 r., LR Ģenerālprokuratūra, C‑3/20, EU:C:2021:969, pkt 46).
28      Ponadto immanentną cechą immunitetu przyznanego członkom EKES‑u jest możliwość jego uchylenia, w sytuacji gdy interes Unii nie wymaga utrzymania immunitetu, z którego korzysta zainteresowany. Ze względu bowiem na obowiązek lojalnej współpracy spoczywający na instytucjach, organach i jednostkach organizacyjnych Unii wobec państw członkowskich wniosek o uchylenie immunitetu członka organu doradczego Unii powinien zostać uwzględniony, chyba że zostanie wykazane, że stoją temu na przeszkodzie interesy Unii (wyrok z dnia 30 listopada 2021 r., LR Ģenerālprokuratūra, C‑3/20, EU:C:2021:969, pkt 74).
29      W tym względzie należy zauważyć, że immunitet funkcjonalny członków EKES‑u nie ma charakteru absolutnego i należy go pogodzić z innymi prawami i interesami publicznymi, zwłaszcza z zasadą państwa prawa, a w szczególności z koniecznością zagwarantowania niezależnego i bezstronnego śledztwa oraz osądzenia w sprawach karnych, a także uniknięcia bezkarności osób, wobec których toczy się postępowanie karne [zob. analogicznie wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r., Komisja/Słowenia (Archiwa EBC), C‑316/19, EU:C:2020:1030, pkt 103].
30      W niniejszym przypadku, zgodnie z art. 9 statutu członków Europejskiego Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego, odpowiedni organ państwa członkowskiego zwrócił się do EKES‑u z wnioskiem o uchylenie immunitetu członka tego organu doradczego w związku z zarzucanymi mu czynami karalnymi, a EKES uwzględnił ten wniosek decyzją z dnia 15 lipca 2020 r.
31      Decyzja ta, której FR nie zakwestionował, oznacza, że EKES uznał, iż postawienie tego członka przed sądem karnym w związku z takimi czynami nie jest sprzeczne z interesem Unii.
32      Tymczasem ani z traktatów Unii, ani z protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów, ani z innych aktów prawa Unii nie wynika, by taka decyzja o uchyleniu immunitetu miała ważność ograniczoną w czasie lub by stała się nieważna w przypadku mianowania członka EKES‑u, którego immunitet został uchylony, celem pełnienia nowego mandatu w tym organie doradczym w ramach nowej kadencji. Wydaje się ponadto, że rozpatrywana w postępowaniu głównym decyzja o uchyleniu immunitetu również nie jest ograniczona w czasie.
33      Jak podnoszą w istocie EKES i Komisja w swoich uwagach na piśmie, gdy EKES wyraził zgodę na uchylenie immunitetu jednego ze swoich członków i stwierdził, że przekazanie tego członka do sądu karnego nie jest sprzeczne z interesem Unii, stwierdzenia tego nie zmienia sama okoliczność, że zainteresowany został mianowany celem pełnienia nowego mandatu w EKES‑ie w ramach nowej kadencji, ponieważ interes, który należy uwzględnić, nie jest jako taki związany z tą okolicznością.
34      W tym względzie należy podkreślić, po pierwsze, że decyzja o uchyleniu immunitetu należy do EKES‑u jako organu Unii, a nie do osób, które wchodzą w jego skład w danym momencie, a po drugie, że decyzja ta, jak wynika z powyższych rozważań, jest podejmowana z uwzględnieniem wyłącznie interesu Unii, a nie osobistego interesu członków EKES‑u.
35      Ponadto decyzja o uchyleniu immunitetu, której ważność nie jest związana z długością mandatu danego członka, może przyczynić się do skuteczności ścigania karnego w państwach członkowskich, która sama w sobie może bezpośrednio leżeć w interesie Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 30 listopada 2021 r., LR
Ģenerālprokuratūra,
C‑3/20, EU:C:2021:969, pkt 74).
36      W tych okolicznościach nowy skład EKES‑u nie oznacza, że podjęta już przez ten organ decyzja o uchyleniu immunitetu powinna zostać ponownie rozpatrzona z tego tylko powodu, że mandat jednego z jego członków został przedłużony lub że skład EKES‑u uległ zmianie.
37      Powyższych rozważań nie może w tym kontekście podważyć wyrok z dnia 19 grudnia 2019 r., Junqueras Vies (C‑502/19, EU:C:2019:1115).
38      Wyrok ów dotyczył bowiem wyłącznie kwestii, czy osoba tymczasowo aresztowana w chwili ogłoszenia wyników wyborów do Parlamentu Europejskiego korzystała od tego ogłoszenia z immunitetu na podstawie art. 9 akapit drugi protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów, co wiązałoby się z uchyleniem aresztu, a nie uchyleniem immunitetu parlamentarnego.
39      Tymczasem w niniejszej sprawie sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 10 tego protokołu, dotyczącego uchylenia immunitetu członka organu doradczego, w ramach prowadzenia postępowania karnego w sprawie czynów, w odniesieniu do których już uchylono immunitet, biorąc pod uwagę, że prowadzenie postępowania przygotowawczego mogło doprowadzić do nałożenia sankcji karnych, jednak bez możliwości zastosowania nowego lub odrębnego środka przymusu od
środka rozpatrywanego w trakcie poprzedniej kadencji.
40      Ponadto, jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 71–73 opinii, ze względu na strukturalne i funkcjonalne różnice między EKES‑em a Parlamentem system immunitetu mający zastosowanie do członków EKES‑u nie może być przenoszony w drodze analogii do systemu przewidzianego w art. 9 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów posłów do Parlamentu Europejskiego, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., Junqueras Vies (C‑502/19, EU:C:2019:1115).
41      Wreszcie należy przypomnieć, że decyzja o uchyleniu immunitetu FR została przyjęta w świetle faktów przekazanych EKES‑owi przez inspektorat pracy we wniosku o uchylenie immunitetu. W związku z tym to właśnie w świetle postępowań karnych przewidzianych wyłącznie ze względu na te czyny EKES uznał, że przekazanie sprawy FR do sądu karnego nie jest sprzeczne z interesem Unii i że w związku z tym należy uchylić jego immunitet. Natomiast taka decyzja o uchyleniu immunitetu nie może uzasadniać postawienia tego członka EKES‑u przed sądem karnym za czyny popełnione w ramach wykonywania przez niego obowiązków innych niż te, które zostały wskazane we wniosku o uchylenie jego immunitetu, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
42      W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na postawione pytanie jest następująca: art. 10 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów w związku z art. 343 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy EKES uchylił immunitet jednego ze swoich członków w związku z popełnieniem określonych czynów karalnych ze względu na to, że takie uchylenie nie było sprzeczne z interesem Unii, nie ma potrzeby kierowania do tego organu doradczego nowego wniosku o uchylenie immunitetu, jeśli zainteresowany został mianowany celem pełnienia nowego mandatu w rzeczonym organie doradczym w ramach nowej kadencji, pod warunkiem że przedmiot postępowania karnego nie uległ w omawianym okresie
rozszerzeniu. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy przedmiot postępowania karnego, które się przed nim toczy, jest rzeczywiście objęty decyzją EKES‑u o uchyleniu immunitetu.
W przedmiocie kosztów
43      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 10 Protokołu (nr 7) w sprawie przywilejów i immunitetów Unii Europejskiej w związku z art. 343 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy Europejski Komitet Ekonomiczno‑Społeczny uchylił immunitet jednego ze swoich członków w związku z popełnieniem określonych czynów karalnych ze względu na to, że takie uchylenie nie było sprzeczne z interesem Unii, nie ma potrzeby kierowania do tego organu doradczego nowego wniosku o uchylenie immunitetu, jeśli zainteresowany został mianowany celem pełnienia nowego mandatu w rzeczonym organie doradczym w ramach nowej kadencji, pod warunkiem że przedmiot postępowania karnego nie uległ w omawianym okresie rozszerzeniu. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy przedmiot postępowania karnego, które się przed nim toczy, jest rzeczywiście objęty decyzją Europejskiego Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego o uchyleniu immunitetu.
Podpisy
*      Język postępowania: francuski.