62023TJ0096_RES
(Zaak T‑96/23)
Uniper Global Commodities SE
tegen
Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators
Arrest van het Gerecht (Derde kamer – uitgebreid) van 25 juni 2025
„Energie – Interne markt voor elektriciteit – Verordening (EU) 2017/2195 – Besluit van ACER betreffende de wijziging van de prijsstellingsmethode voor balanceringsenergie – Oplegging van een tijdelijke prijslimiet – Beroep ingesteld bij de raad van beroep van ACER – Bijzondere voorwaarden en bepalingen voor het instellen van beroep – Artikel 28, lid 1, en artikel 29 van verordening (EU) 2019/942 – Niet-ontvankelijkheid wegens ontbreken van procesbevoegdheid voor de raad van beroep – Exceptie van onwettigheid – Gelijkheid voor de wet en effectieve rechterlijke bescherming – Niet individueel geraakt – Niet-aangevoerde hoedanigheden of feitelijke situaties – Beroepstermijn – Geen verschoonbare dwaling”
Gerechtelijke procedure – Inleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Vaststelling van het voorwerp van het geschil – Identificatie van de middelen op basis van de inhoud ervan en niet op basis van formele kwalificatie
[Statuut van het Hof van Justitie, art. 21; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 76, d)]
(zie punten 23 en 25)
Exceptie van onwettigheid – Incident – Impliciete maar duidelijke formulering in het verzoekschrift – Ontvankelijkheid
(Art. 277 VWEU)
(zie punten 24, 26, 27)
Recht van de Europese Unie – Uitlegging – Methoden – Bepaling met duidelijk een precieze bewoordingen – Verplichting om het nuttige effect van de bepaling te verzekeren
(zie punten 31‑34)
Recht van de Europese Unie – Uitlegging – Methoden – Verplichting om afgeleid Unierecht uit te leggen in overeenstemming met een norm met een hogere bindende kracht – Grenzen – Uitlegging contra legem – Ontoelaatbaarheid
(zie punten 35‑37, 79, 80)
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Regelgevingshandelingen – Handelingen die geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengen en de verzoekende partij rechtstreeks raken – Besluit van het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) tot wijziging van de prijsstellingsmethode voor balanceringsenergie – Daaronder begrepen
(Art. 263, vierde alinea, VWEU; verordening 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad)
(zie punt 42)
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Ontvankelijkheidsvoorwaarden – Besluit van het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) tot wijziging van de prijsstellingsmethode voor balanceringsenergie – Handeling tot oprichting van ACER op grond waarvan tegen besluiten van ACER een intern rechtsmiddel openstaat – Beroep tot nietigverklaring dat is ingesteld tegen het besluit van ACER zonder uitputting van het interne rechtsmiddel – Ontvankelijkheid – Voorwaarde – Verzoekende partij die niet voldoet aan de ontvankelijkheidsvoorwaarden voor het instellen van het interne rechtsmiddel – Voorwaarde vervuld – Schending van de beginselen van gelijkheid voor de wet en effectieve rechterlijke bescherming – Geen
(Art. 263, vijfde alinea, VEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 20 en 41; verordening 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 34 en art. 28, lid 1, en art. 29)
(zie punten 43, 45, 48, 54‑75)
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Individueel geraakt – Criteria – Besluit van het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) tot wijziging van de prijsstellingsmethode voor balanceringsenergie – Beroep dat is ingesteld door een onderneming die actief is op de door dat besluit getroffen markt – Onderneming die niet heeft aangetoond dat haar marktpositie merkbaar wordt aangetast – Niet-ontvankelijkheid
(Art. 263, vierde alinea, VWEU)
(zie punten 92‑111)
Agentschappen van de Europese Unie – Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) – Besluit van ACER – Interne beroepsprocedure bij de raad van beroep – Beroep bij de Unierechter – Bevoegdheid – Toetsing van de wettigheid van de beslissingen van de raad van beroep – Inaanmerkingneming van uitsluitend de voor de raad van beroep aangevoerde gegevens feitelijk en rechtens
(Art. 263 VWEU; verordening 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad, art. 29)
(zie punten 115 en 122)
Gerechtelijke procedure – Beroepstermijnen – Verval van recht – Verschoonbare dwaling – Begrip – Strekking
(Art. 263, zesde alinea, VWEU)
(zie punten 128‑136)
Samenvatting
Het Gerecht bevestigt de geldigheid van de beslissingen van de raad van beroep van het Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (ACER) waarbij de beroepen die twee vennootschappen hadden ingesteld tegen het besluit van ACER betreffende de wijziging van de prijsstellingsmethode voor balanceringsenergie, niet-ontvankelijk zijn verklaard. Daarbij doet het Gerecht ten eerste uitspraak over de bevoegdheid van natuurlijke of rechtspersonen om zich op grond van artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 (
1
) tot de raad van beroep van ACER te wenden. Ten tweede verduidelijkt het de manier waarop moet worden beoordeeld of natuurlijke of rechtspersonen door besluiten van ACER individueel worden geraakt.
Bij besluit van 24 januari 2020 heeft ACER op voorstel van de transmissiesysteembeheerders een prijsstellingsmethode voor balanceringsenergie vastgesteld die met name inhield dat de prijzen voor de levering van balanceringsenergie niet hoger of lager mochten zijn dan een technische prijslimiet van ongeveer 99999 EUR per megawattuur (MWh).
Bij besluit van 25 februari 2022 (hierna: „oorspronkelijk besluit”) heeft ACER die methode tijdelijk gewijzigd door de technische prijslimiet in kwestie te vervangen door een prijslimiet van ongeveer 15000 EUR/MWh, die uitsluitend van toepassing was op de uitwisseling van balanceringsenergie op de Europese platformen PICASSO en MARI voor een periode van 48 maanden vanaf 1 juli 2022.
Verzoeksters, RWE Supply & Trading GmbH en Uniper Global Commodities SE, zijn twee leveranciers van balanceringsenergie die actief zijn op de Duitse markt, waar de Europese platformen PICASSO en MARI operationeel zijn.
Aangezien zij zich door het oorspronkelijke besluit benadeeld achtten, hebben zij allebei beroep ingesteld bij de raad van beroep van ACER (hierna: „raad van beroep”). Bij twee beslissingen van 9 december 2022 (hierna: „bestreden beslissingen”) heeft die raad van beroep de beroepen niet-ontvankelijk verklaard wegens het ontbreken van procesbevoegdheid op grond van artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942.
Krachtens die bepaling kan elke natuurlijke of rechtspersoon beroep instellen tegen een tot hem gericht besluit van ACER of tegen een besluit dat hem rechtstreeks en individueel raakt. Aangezien verzoeksters niet de adressaten van het oorspronkelijke besluit waren, was de raad van beroep van oordeel dat dit besluit hen weliswaar rechtstreeks, maar niet individueel raakte.
In die context hebben verzoeksters bij het Gerecht beroep ingesteld tot nietigverklaring van de bestreden beslissingen en, subsidiair, van het oorspronkelijke besluit.
Beoordeling door het Gerecht
Ter ondersteuning van hun beroepen verwijten verzoeksters de raad van beroep met name artikel 263, vierde alinea, VWEU (
2
) te hebben geschonden door te oordelen dat zij niet de vereiste procesbevoegdheid hadden om tegen het oorspronkelijke besluit beroep in te stellen bij hem. Dat besluit vormt evenwel een regelgevingshandeling die hen rechtstreeks raakt en geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengt. Bijgevolg kan tegen dat besluit beroep worden ingesteld bij de Unierechter krachtens artikel 263, vierde alinea, VWEU.
Volgens verzoeksters moest artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 zijn uitgelegd in de zin dat zij bevoegd waren om tegen het oorspronkelijke besluit op te komen bij de raad van beroep, zodat die bepaling zou stroken met het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”), zoals uitgevoerd bij artikel 263, vierde alinea, VWEU, en met het in artikel 20 van het Handvest neergelegde beginsel van gelijkheid voor de wet.
Vooraf stelt het Gerecht vast dat dit eerste middel in wezen een dubbele grief behelst waarmee verzoeksters ten eerste aanvoeren dat de uitlegging van artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 niet strookt met de in de artikelen 20 en 47 van het Handvest neergelegde beginselen van effectieve rechterlijke bescherming en gelijkheid voor de wet en waarmee zij ten tweede een impliciete exceptie van onwettigheid van artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 opwerpen wegens de onverenigbaarheid ervan met diezelfde beginselen en artikelen van het Handvest.
Wat de eerste grief betreft, blijkt uit vaste rechtspraak dat de uitlegging van een bepaling van het Unierecht er niet toe kan leiden dat aan de duidelijke en precieze bewoordingen van die bepaling elk nuttig effect wordt ontnomen. Wanneer de betekenis van een dergelijke bepaling ondubbelzinnig blijkt uit de bewoordingen ervan, mag de Unierechter dus niet van die uitlegging afwijken.
In casu blijkt uit de duidelijke en precieze bewoordingen van artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 dat verzoeksters, als rechtspersonen die geen adressaat zijn van het oorspronkelijke besluit, slechts beroep kunnen instellen tegen dat besluit indien dit hen niet alleen rechtstreeks, maar ook individueel raakt. Ofschoon het juist is dat de aldus in die bepaling geformuleerde voorwaarde van individuele geraaktheid moet worden uitgelegd in het licht van de algemene beginselen van het Unierecht, zoals gewaarborgd door het Handvest, is een beroep op een ruime uitlegging alleen mogelijk voor zover die verenigbaar is met de tekst van de betreffende bepaling en niet leidt tot een uitlegging contra legem.
Hieruit volgt dat de raad van beroep artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 in de bestreden beslissingen aldus mocht uitleggen dat het verzoeksters als rechtspersonen slechts was toegestaan om tegen het oorspronkelijke besluit beroep bij hem in te stellen indien zij niet alleen rechtstreeks, maar ook individueel door dat besluit werden geraakt.
Wat de tweede grief betreft, merkt het Gerecht op dat overeenkomstig artikel 263, vijfde alinea, VWEU de handelingen tot oprichting van organen en instanties van de Unie kunnen voorzien in bijzondere voorwaarden en bepalingen voor de beroepen welke door natuurlijke of rechtspersonen worden ingesteld tegen handelingen van deze organen of instanties waarmee rechtsgevolgen ten aanzien van hen worden beoogd.
Aldus heeft de Uniewetgever in de artikelen 28 en 29 van verordening 2019/942 bepaald dat natuurlijke of rechtspersonen tot wie de handelingen van ACER zijn gericht of die door deze handelingen rechtstreeks en individueel worden geraakt, om redenen van proceseconomie het recht moeten krijgen om in beroep te gaan bij een raad van beroep. In die context heeft hij besloten om onder de natuurlijke of rechtspersonen die zich rechtstreeks tot de raad van beroep kunnen wenden, niet de personen op te nemen die vallen onder de categorie waarop het derde geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU betrekking heeft. Wanneer ACER, zoals in casu, een regelgevingshandeling vaststelt, kunnen die personen rechtstreeks beroep tot nietigverklaring instellen bij het Gerecht.
Dienaangaande sluit het Gerecht uit dat artikel 29 van verordening 2019/942, dat vereist dat alle interne rechtsmiddelen zijn uitgeput alvorens de Unierechter kan worden aangezocht, eraan in de weg staat dat verzoekster rechtstreeks bij het Gerecht beroep tot nietigverklaring instellen. Die bepaling moet namelijk aldus worden uitgelegd dat zij enkel van toepassing is op de categorieën natuurlijke of rechtspersonen die bevoegd zijn om beroep in te stellen bij de raad van beroep in de zin van artikel 28 van die verordening.
Hieruit volgt dat natuurlijke of rechtspersonen die behoren tot de categorie waarop het derde geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU betrekking heeft, niet binnen de werkingssfeer van de verplichte voorafgaande beroepsprocedure van de artikelen 28 en 29 van verordening 2019/942 vallen en hun beroepen dus rechtstreeks bij het Gerecht aanhangig moeten maken.
In het licht van die overwegingen onderzoekt het Gerecht in de eerste plaats of het bij artikel 28 van verordening 2019/942 ingestelde verschil in behandeling tussen natuurlijke of rechtspersonen die onder het derde geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU vallen en natuurlijke of rechtspersonen die zich rechtstreeks tot de raad van beroep kunnen wenden en die onder het eerste en het tweede geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU vallen, verenigbaar is met het in artikel 20 van het Handvest neergelegde beginsel van gelijkheid voor de wet.
Vooraf brengt het Gerecht in herinnering dat de instelling van een raad van beroep deel uitmaakt van een algemene benadering om de agentschappen van de Unie te voorzien van beroepsinstanties wanneer hun de bevoegdheid wordt toegekend om over ingewikkelde vragen op technisch of wetenschappelijk vlak beslissingen te nemen. Deze beroepsinstanties vormen een geschikt middel om de rechten van de betrokken partijen te beschermen in een context waarin – wanneer de autoriteiten van de Unie over een ruime beoordelingsbevoegdheid beschikken ter zake van met name zeer ingewikkelde wetenschappelijke en technische feiten – het toezicht daarop door de Unierechter beperkt moet blijven tot de vraag of er bij de uitoefening van deze bevoegdheid geen sprake is geweest van een kennelijke dwaling of misbruik van bevoegdheid, en of de autoriteiten de grenzen van hun beoordelingsbevoegdheid niet klaarblijkelijk hebben overschreden.
Bij artikel 28 van verordening 2019/942 wordt dus, doordat natuurlijke of rechtspersonen die onder het derde geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU vallen niet de mogelijkheid wordt geboden om zich tot de raad van beroep te wenden, een verschil in behandeling ingevoerd tussen enerzijds natuurlijke of rechtspersonen die, zoals verzoeksters, met betrekking tot ingewikkelde wetenschappelijke, technische of economische beoordelingen op het gebied van energie slechts recht hebben op een beperkte toetsing van de besluiten van ACER door het Gerecht, en anderzijds natuurlijke of rechtspersonen die zich rechtstreeks tot de raad van beroep kunnen wenden en met betrekking tot die beoordelingen derhalve recht hebben op een volledige toetsing van de besluiten van ACER.
Een dergelijk verschil in behandeling wordt evenwel gerechtvaardigd door de al dan niet nauwe band tussen de verschillende categorieën van natuurlijke of rechtspersonen en de besluiten van ACER. Zij die zich rechtstreeks tot de raad van beroep kunnen wenden, worden namelijk door die besluiten geïndividualiseerd doordat deze tot hen zijn gericht of hen op soortgelijke wijze betreffen als de adressaat. Dat is daarentegen niet het geval voor natuurlijke of rechtspersonen die behoren tot de categorie waarop het derde geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU betrekking heeft.
Uit vaste rechtspraak blijkt bovendien dat de Uniewetgever het beginsel van gelijke behandeling schendt wanneer hij vergelijkbare situaties verschillend behandelt en wanneer bepaalde personen daardoor ten opzichte van anderen worden benadeeld. De rechtstreekse toetsing van een handeling van ACER door het Gerecht kan niet worden geacht natuurlijke of rechtspersonen die zich niet rechtstreeks tot de raad van beroep van ACER kunnen wenden, te benadelen. Dit toetsingsmiddel moet immers geschikt worden geacht ter bescherming van de rechten van natuurlijke of rechtspersonen die minder nauw met die handeling verbonden zijn.
Hieruit volgt dat de Uniewetgever in artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 een gerechtvaardigd verschil in behandeling in het leven heeft geroepen tussen natuurlijke of rechtspersonen die zich ten aanzien van de besluiten van ACER niet in een identieke of vergelijkbare situatie bevinden. Voor die personen moet dan ook niet worden voorzien in dezelfde bijzondere voorwaarden en bepalingen voor de beroepen die zij tegen die besluiten instellen, zodat dit verschil in behandeling niet in strijd is met het in artikel 20 van het Handvest neergelegde beginsel van gelijkheid voor de wet.
Wat in de tweede plaats de stelling betreft dat het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming en artikel 47 van het Handvest (
3
) zijn geschonden doordat het beroep bij de raad van beroep niet openstaat voor natuurlijke of rechtspersonen die behoren tot de categorie waarop het derde geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU betrekking heeft, wijst het Gerecht erop dat aangezien beroep tot nietigverklaring bij het Gerecht mogelijk blijft, niet kan worden geoordeeld dat de Uniewetgever bij de vaststelling van de artikelen 28 en 29 van verordening 2019/942 dat beginsel heeft geschonden.
Het Gerecht voegt daaraan toe dat de eventuele procedurele complicaties die uit die beroepsprocedure voortvloeien, met name de eventuele instelling van parallelle beroepen tegen dezelfde besluiten van ACER bij de raad van beroep en het Gerecht, en het complexe karakter van het begrip „individuele geraaktheid”, waarvan de respectieve bevoegdheid van de raad van beroep en van het Gerecht afhangt, niet volstaan om vast te stellen dat die procedure op zich in strijd is met het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming.
Voorts wijst het Gerecht in het kader van zijn onderzoek van het beroep ook het middel af waarmee wordt aangevoerd dat artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 is geschonden doordat de raad van beroep in de bestreden beslissingen niet heeft vastgesteld dat verzoeksters door het oorspronkelijke besluit individueel werden geraakt uit hoofde van bijzondere hoedanigheden welke hen ten opzichte van ieder ander karakteriseerden.
Ten eerste merkt het Gerecht op dat voor de beoordeling van de individuele geraaktheid van verzoeksters als bedoeld in artikel 28, lid 1, van verordening 2019/942 moet worden verwezen naar de rechtspraak van de Unierechter met betrekking tot het tweede geval van artikel 263, vierde alinea, VWEU.
De krachtens artikel 263, vijfde alinea, VWEU bij verordening 2019/942 vastgestelde bijzondere voorwaarden en bepalingen inzake beroepen moeten namelijk volkomen coherent blijven met de in artikel 263 VWEU vastgestelde algemene regeling aangaande de bevoegdheid van de Unierechter om kennis te nemen van de beroepen die hem zijn toegewezen. Wanneer voor de algemene regeling van artikel 263 VWEU en voor de krachtens artikel 263, vijfde alinea, VWEU vastgestelde bijzondere voorwaarden en bepalingen dezelfde onafhankelijkheidsvereisten gelden, dienen zij derhalve in beginsel uniform te worden uitgelegd.
Wat ten tweede de hoedanigheden en feitelijke situaties betreft die verzoeksters bij het Gerecht hebben aangevoerd ten bewijze van hun individuele geraaktheid, beperkt het Gerecht zijn onderzoek tot die welke ook voor de raad van beroep zijn aangevoerd en door deze laatste in de bestreden beslissingen zijn geanalyseerd. Het is juist dat het Gerecht de wettigheid van die beslissingen moet toetsen door na te gaan of de raad van beroep het Unierecht heeft nageleefd, gelet met name op de feitelijke gegevens die voor deze raad zijn aangevoerd. Bij die toetsing kan het Gerecht evenwel geen rekening houden met feitelijke gegevens die voor het eerst voor het Gerecht zijn aangevoerd of overgelegd.
In het licht van deze preciseringen stelt het Gerecht vast dat verzoeksters, wat de hoedanigheden en feitelijke situaties betreft die zij voor de raad van beroep hebben aangevoerd – te weten hun actieve aanwezigheid op de Duitse markt voor balanceringsenergie en hun positie als een van de grootste leveranciers op die markt – en waarop zij vervolgens in het kader van het onderhavige beroep zijn ingegaan met het betoog dat hun positie op die markt door het oorspronkelijke besluit merkbaar werd aangetast, verwijzen naar de rechtspraak van de Unierechter inzake staatssteun en concentraties.
In de eerste plaats moet er evenwel op worden gewezen dat verzoeksters zich niet met succes op die rechtspraak kunnen beroepen om te stellen dat hun positie op die markt door dat besluit merkbaar is aangetast. Die rechtspraak berust er namelijk – minstens gedeeltelijk – op dat er op de markt waarop het litigieuze besluit betrekking heeft, een daadwerkelijke of potentiële concurrentieverhouding bestaat tussen de begunstigden van het litigieuze besluit en de verzoeker, wiens positie op de betrokken markt of aangrenzende markten lager of hoger in de bedrijfskolom op een specifiek vastgestelde wijze door dat besluit negatief wordt beïnvloed en in voorkomend geval merkbaar wordt aangetast.
In casu wordt door verzoeksters niet aangevoerd, en a fortiori niet aangetoond, dat zij in een daadwerkelijke of potentiële concurrentieverhouding staan tot de adressaten en volgens hen de werkelijke begunstigden van het oorspronkelijke besluit op de Duitse markt voor balanceringsenergie waarop zij actief zijn en die door dat besluit wordt beïnvloed.
In de tweede plaats waren de door verzoeksters aangevoerde hoedanigheden en feitelijke situaties hoe dan ook niet van dien aard dat zij hen ten opzichte van ieder ander konden individualiseren.
Aangezien de door verzoeksters aangevoerde middelen zijn afgewezen, wordt het beroep tot nietigverklaring van de bestreden beslissingen door het Gerecht verworpen.
De subsidiaire vorderingen tot nietigverklaring van het oorspronkelijke besluit worden niet-ontvankelijk verklaard omdat zij na het verstrijken van de in artikel 263, zesde alinea, VWEU gestelde beroepstermijn zijn ingesteld. Dienaangaande merkt het Gerecht op dat verzoeksters zich in de omstandigheden van het onderhavige geval niet met succes kunnen beroepen op een verschoonbare dwaling om te kunnen afwijken van de verplichting om de gestelde beroepstermijn in acht te nemen.
Het beroep wordt derhalve door het Gerecht in zijn geheel verworpen.
(
1
)	Verordening (EU) 2019/942 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 tot oprichting van een Agentschap van de Europese Unie voor de samenwerking tussen energieregulators (PB 2019, L 158, blz. 22).
(
2
)	Overeenkomstig artikel 263, vierde alinea, VWEU, kan iedere natuurlijke of rechtspersoon beroep instellen tegen handelingen die tot hem gericht zijn (eerste geval) of die hem rechtstreeks en individueel raken (tweede geval), alsmede tegen regelgevingshandelingen die hem rechtstreeks raken en die geen uitvoeringsmaatregelen met zich meebrengen (derde geval).
(
3
)	Zoals uitgevoerd bij artikel 263, vierde alinea, VWEU.