62021CJ0804_RES
Zaak C‑804/21 PPU
CenCD
tegen
Syyttäjä
[verzoek van de Korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland) om een prejudiciële beslissing]
Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 28 april 2022
„Prejudiciële verwijzing – Prejudiciële spoedprocedure – Justitiële samenwerking in strafzaken – Europees aanhoudingsbevel – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Artikel 23, lid 3 – Vereiste van tussenkomst door de uitvoerende rechterlijke autoriteit – Artikel 6, lid 2 – Politiediensten – Daarvan uitgesloten – Overmacht – Begrip – Juridische belemmeringen voor de overlevering – Door de gezochte persoon gezette procedurele stappen – Verzoek om internationale bescherming – Daarvan uitgesloten – Artikel 23, lid 5 – Verstrijken van de voor overlevering vastgestelde termijnen – Gevolgen – Invrijheidstelling – Verplichting om iedere andere maatregel te treffen die noodzakelijk is om een vlucht te voorkomen”
Justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten – Termijn voor overlevering van de gezochte persoon – Vaststelling van een nieuwe datum voor overlevering indien het wegens overmacht onmogelijk is om de persoon binnen de gestelde termijn over te leveren – Begrip „overmacht” – Juridische belemmeringen voor de overlevering die voortvloeien uit procedurele stappen die op basis van het recht van de uitvoerende lidstaat door de gezochte persoon worden gezet – Geen overmacht – Gevolgen – Geen opschorting van de termijn voor overlevering
(Kaderbesluit 2002/584 van de Raad, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, art. 23, lid 3)
(zie punten 44‑49, 51, 58, dictum 1)
Justitiële samenwerking in strafzaken – Kaderbesluit betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten – Vereiste van tussenkomst van de uitvoerende rechterlijke autoriteit in de zin van artikel 23, lid 3, van het kaderbesluit – Tussenkomst van een politiedienst van de uitvoerende lidstaat – Ontoelaatbaarheid – Gevolgen – Verstrijken van de termijnen voor overlevering van de persoon tegen wie het Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd – Invrijheidstelling van die persoon – Verplichting van de uitvoerende lidstaat om de procedure voor de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel voort te zetten – Verplichting van de bevoegde autoriteit van die lidstaat om iedere maatregel te treffen die noodzakelijk is om de vlucht van die persoon te voorkomen, met uitzondering van vrijheidsbenemende maatregelen
(Kaderbesluit 2002/584 van de Raad, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, overwegingen 8 en 9, art. 6, 7, 15, lid 1, en 23)
(zie punten 61‑63, 66‑69, 71‑76, dictum 2)
Samenvatting
In mei 2015 heeft een Roemeense rechterlijke autoriteit met het oog op de tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen Europese aanhoudingsbevelen (EAB’s) uitgevaardigd tegen C en CD, twee Roemeense staatsburgers (hierna: „betrokkenen”). In 2020 zijn de betrokkenen op grond van deze EAB’s in Finland aangehouden en in hechtenis genomen. In april 2021 heeft de Korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland) hun overlevering aan de Roemeense autoriteiten gelast en heeft de Keskusrikospoliisi (nationale recherche, Finland) een eerste datum voor overlevering vastgesteld op 7 mei 2021. Deze overlevering is evenwel niet doorgegaan, omdat de betrokkenen bij de Korkein oikeus cassatieberoep hadden ingesteld en deze rechter een tijdelijk verbod van tenuitvoerlegging van de overleveringsbeslissingen had opgelegd alvorens deze cassatieberoepen op 31 mei 2021 te verwerpen. Als tweede datum voor de overlevering is 11 juni 2021 vastgesteld, maar de overlevering werd opnieuw uitgesteld omdat het onmogelijk was om binnen het vastgestelde tijdschema een vlucht te organiseren. De derde datum voor hun overlevering, eind juni 2021, heeft niet tot overlevering kunnen leiden doordat de betrokkenen in Finland om internationale bescherming hadden verzocht.
De betrokkenen hebben vervolgens bij de Helsingin käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg Helsinki, Finland) een vordering tot invrijheidstelling en tot uitstel van hun overlevering op grond van hun verzoeken om internationale bescherming ingediend. Die rechter heeft de vorderingen niet-ontvankelijk verklaard. In deze context wenst de Korkein oikeus, waarbij tegen deze beslissingen van de Helsingin käräjäoikeus cassatieberoepen zijn ingesteld, te vernemen welke uitlegging moet worden gegeven aan het begrip overmacht, die het volgens artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 (
1
) mogelijk maakt de termijn voor overlevering van een persoon tegen wie een EAB is uitgevaardigd te verlengen. Deze rechter wordt geconfronteerd met de door het Finse recht opgeworpen beletsels en wenst daarom met name te vernemen of juridische belemmeringen, zoals een verbod van tenuitvoerlegging van de overleveringsbeslissingen tijdens een gerechtelijke procedure of de indiening van een verzoek om internationale bescherming, gevallen van overmacht in de zin van die bepaling kunnen vormen. Voorts wenst hij te vernemen welke procedureregels van toepassing zijn bij de beoordeling of er sprake is van overmacht, gelet op de centrale rol van de nationale recherche in de tenuitvoerlegging van de overlevering.
In het kader van de prejudiciële spoedprocedure beantwoordt het Hof deze eerste vraag ontkennend, in die zin dat het begrip „overmacht” niet ziet op de juridische belemmeringen voor de overlevering die voortvloeien uit procedurele stappen die op basis van het recht van de uitvoerende lidstaat worden gezet door de persoon tegen wie het EAB is uitgevaardigd, wanneer de uitvoerende rechterlijke autoriteit de definitieve beslissing over de overlevering heeft genomen. (
2
) Voorts verduidelijkt het Hof dat niet aan het vereiste van tussenkomst van de uitvoerende rechterlijke autoriteit, zoals bedoeld in artikel 23, lid 3, is voldaan wanneer de uitvoerende lidstaat een politiedienst belast met de taak om na te gaan of er sprake is van overmacht en of de voorwaarden voor de voortgezette hechtenis van de persoon tegen wie het EAB is uitgevaardigd zijn nageleefd, en om over een eventuele nieuwe datum voor de overlevering te beslissen, zelfs al heeft die persoon het recht om de uitvoerende rechterlijke autoriteit te allen tijde te verzoeken zich over de verschillende elementen uit te spreken.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats brengt het Hof in herinnering dat het begrip „overmacht” veronderstelt dat er sprake is van abnormale en onvoorzienbare omstandigheden die zich hebben voorgedaan buiten toedoen van degene die zich erop beroept en waarvan de gevolgen ondanks alle voorzorgsmaatregelen niet konden worden vermeden. In dit verband kunnen procedurele stappen die, in het kader van procedures waarin het recht van de uitvoerende lidstaat voorziet, door de persoon tegen wie een EAB is uitgevaardigd worden gezet om zijn overlevering aan te vechten of die leiden tot vertraging van die overlevering, niet worden beschouwd als een onvoorzienbare omstandigheid. Bijgevolg vormen juridische belemmeringen voor de overlevering die voortvloeien uit dergelijke procedurele stappen geen geval van overmacht in de zin van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584. Wanneer de definitieve beslissing tot overlevering van die persoon door de uitvoerende rechterlijke autoriteit is genomen en de in artikel 23 van dit kaderbesluit vastgestelde termijnen voor overlevering niet kunnen worden geacht te zijn opgeschort omdat in de uitvoerende lidstaat dergelijke procedures aanhangig zijn, blijven de autoriteiten van de uitvoerende lidstaat verplicht om die persoon binnen deze termijnen over te leveren aan de autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat.
In de tweede plaats herinnert het Hof eraan dat de politiediensten van een lidstaat niet vallen onder het begrip „rechterlijke autoriteit” in artikel 6 van kaderbesluit 2002/584. De tussenkomst van een uitvoerende rechterlijke autoriteit die op grond van artikel 23, lid 3, van dit kaderbesluit vereist is om te bepalen of er sprake is van overmacht en om een eventuele nieuwe datum voor de overlevering vast te stellen, kan dus niet worden toevertrouwd aan een politiedienst. Ongeacht of er daadwerkelijk sprake is van overmacht, voldoet de tussenkomst van een dergelijke dienst voor deze twee soorten beslissingen namelijk niet aan de formele vereisten die in die bepaling zijn neergelegd. Derhalve kunnen de in artikel 23, leden 2 tot en met 4, van het kaderbesluit bepaalde termijnen niet zonder tussenkomst van de uitvoerende rechterlijke autoriteit worden verlengd wegens overmacht. In een dergelijke situatie moeten die termijnen als verstreken worden beschouwd, met als gevolg dat de betrokken persoon in vrijheid moet worden gesteld. In een dergelijk geval bestaat er geen enkele uitzondering op laatstgenoemde verplichting voor de uitvoerende lidstaat. Het enkele verstrijken van de in artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 gestelde overleveringstermijnen kan de uitvoerende lidstaat evenwel niet van zijn verplichting ontslaan om de procedure voor de tenuitvoerlegging van een EAB voort te zetten en de gezochte persoon over te leveren, waarbij de betrokken autoriteiten een nieuwe datum voor overlevering dienen vast te stellen. In geval van de invrijheidstelling van de betrokken persoon moet de bevoegde autoriteit van de uitvoerende lidstaat dan ook alle maatregelen treffen die zij noodzakelijk acht om de vlucht van die persoon te voorkomen, met uitzondering van vrijheidsbenemende maatregelen.
Meer in het bijzonder bevat artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 de termijnen voor de overlevering van personen die op grond van een EAB worden gezocht, zodra door de uitvoerende rechterlijke autoriteit de definitieve beslissing tot overlevering van deze personen is genomen. Wanneer de overlevering wordt verhinderd wegens een geval van overmacht, mag deze termijn op grond van artikel 23, lid 3, worden verlengd. Indien de gezochte persoon niet binnen de in het kaderbesluit bepaalde termijnen wordt overgeleverd, moet hij op grond van artikel 23, lid 5, in vrijheid worden gesteld.
(
1
)	Kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten - (PB 2002, L 190, blz. 1), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009 (PB 2009, L 81, blz. 24).
(
2
)	Deze definitieve beslissing over de overlevering wordt door de uitvoerende rechterlijke autoriteit genomen overeenkomstig artikel 15, lid 1, van kaderbesluit 2020/584, waarin is bepaald dat de termijnen en de in dit kaderbesluit gestelde voorwaarden in acht moeten worden genomen.