62024CJ0321_RES
Υπόθεση C‑321/24
BC
κατά
S. C. P. Attal et Associés
[αίτηση του Tribunal Judiciaire de Paris (Γαλλία) για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 30ής Οκτωβρίου 2025
«Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων – Άρθρο 63, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Κληρονομική διαδοχή – Υποχρεωτική προσφυγή σε συμβολαιογράφο για την κατάρτιση της δηλώσεως φόρου κληρονομίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο εντός του οποίου κινήθηκε η διαδικασία κληρονομικής διαδοχής – Ρύθμιση κράτους μέλους προβλέπουσα ότι τα δικαιώματα του εν λόγω συμβολαιογράφου υπολογίζονται βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας – Εκ παραλλήλου άσκηση της φορολογικής αρμοδιότητας των κρατών μελών – Δεν υφίσταται περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας κεφαλαίων»
Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων και ελευθερία των πληρωμών – Διατάξεις της Συνθήκης – Πεδίο εφαρμογής – Δικαιώματα συμβολαιογράφου για την κατάρτιση δηλώσεως φόρου κληρονομίας – Κληρονομική διαδοχή η οποία περιλαμβάνει περιουσιακά στοιχεία ευρισκόμενα σε δύο κράτη μέλη και υποκείμενα σε φόρο κληρονομίας σε καθένα από τα εν λόγω κράτη – Υποχρεωτική προσφυγή σε συμβολαιογράφο για την κατάρτιση της δηλώσεως φόρου κληρονομίας σε ένα εκ των εν λόγω κρατών – Κατάσταση που παρουσιάζει στοιχεία αλλοδαπότητας – Πληρωμή των δικαιωμάτων του συμβολαιογράφου η οποία δεν συνεπάγεται διασυνοριακή κίνηση κεφαλαίων, πλην όμως συνδέεται με τον διασυνοριακό χαρακτήρα της κληρονομικής διαδοχής – Εμπίπτει
(Άρθρο 63 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 29-33)
Ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων και ελευθερία των πληρωμών – Περιορισμοί – Δικαιώματα συμβολαιογράφου για την κατάρτιση δηλώσεως φόρου κληρονομίας – Κληρονομική διαδοχή η οποία περιλαμβάνει περιουσιακά στοιχεία ευρισκόμενα σε δύο κράτη μέλη και υποκείμενα σε φόρο κληρονομίας σε καθένα από τα εν λόγω κράτη – Υποχρεωτική προσφυγή σε συμβολαιογράφο για την κατάρτιση της δηλώσεως φόρου κληρονομίας σε ένα εκ των εν λόγω κρατών – Συμβολαιογραφικά δικαιώματα υπολογιζόμενα βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκονται τα οικεία περιουσιακά στοιχεία – Ρύθμιση η οποία εφαρμόζεται αδιακρίτως τόσο σε εσωτερικές όσο και σε διασυνοριακές καταστάσεις – Δεν υφίσταται δυσμενής διάκριση – Δήλωση φόρου κληρονομίας η οποία, σύμφωνα με Σύμβαση περί αποφυγής της διπλής φορολογίας και με το εθνικό δίκαιο, αφορά το σύνολο της κληρονομιαίας περιουσίας – Δεν λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα που καταβλήθηκαν σε συμβολαιογράφο εδρεύοντα σε άλλο κράτος μέλος και υπολογίσθηκαν επίσης βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας – Μειονέκτημα οφειλόμενο στην εκ παραλλήλου άσκηση των φορολογικών αρμοδιοτήτων των κρατών μελών – Δεν υφίσταται περιορισμός
(Άρθρο 63 § 1 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 39-47 και διατακτ.)
Σύνοψη
Στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς σχετικής με αμφισβήτηση των δικαιωμάτων Γάλλου συμβολαιογράφου, στις υπηρεσίες του οποίου είναι υποχρεωτική η προσφυγή σε περίπτωση διασυνοριακής κληρονομικής διαδοχής περιλαμβάνουσας περιουσιακά στοιχεία ευρισκόμενα στη Γαλλία και στο Βέλγιο, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί του ζητήματος αν είναι σύμφωνη με το άρθρο 63 ΣΛΕΕ εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει ότι η αμοιβή του συμβολαιογράφου που καταρτίζει τη δήλωση φόρου κληρονομίας υπολογίζεται βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα τα οποία καταβλήθηκαν σε συμβολαιογράφο εδρεύοντα στο Βέλγιο και τα οποία υπολογίζονται επίσης βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας.
Η BC, κάτοικος Γαλλίας, κατέστη κατόπιν του θανάτου της αδελφής της, η οποία ήταν κάτοικος Βελγίου, μόνη κληρονόμος κινητών και ακίνητων περιουσιακών στοιχείων ευρισκομένων τόσο στη Γαλλία όσο και στο Βέλγιο.
Η διαδικασία κληρονομικής διαδοχής κινήθηκε στο Βέλγιο από συμβολαιογράφου του οποίου η έδρα βρίσκεται στο εν λόγω κράτος μέλος. Ως αμοιβή για τη δήλωση φόρου κληρονομίας που κατήρτισε ο συγκεκριμένος συμβολαιογράφος, η BC τού κατέβαλε δικαιώματα υπολογιζόμενα βάσει της αξίας του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας, η οποία περιελάμβανε περιουσιακά στοιχεία ευρισκόμενα στη Γαλλία και στο Βέλγιο, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τη βελγική ρύθμιση.
Βάσει του γαλλικού δικαίου, η BC υποχρεούνταν επίσης να προσφύγει στις υπηρεσίες συμβολαιογράφου εδρεύοντος στη Γαλλία για την υποβολή της δηλώσεως φόρου κληρονομίας στο εν λόγω κράτος μέλος, προκειμένου να υπολογισθεί ο οφειλόμενος στη Γαλλία φόρος κληρονομίας.
Η BC προσέφυγε ενώπιον του tribunal judiciaire de Paris (πρωτοδικείου Παρισίων, Γαλλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, αμφισβητώντας τον τρόπο υπολογισμού της αμοιβής του Γάλλου συμβολαιογράφου. Ζητεί τον υπολογισμό της εν λόγω αμοιβής αποκλειστικώς βάσει του μέρους του ευρισκόμενου στη Γαλλία ακαθάριστου ενεργητικού και όχι βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο διαπιστώνει, κατ’ αρχάς, ότι η επίμαχη περίπτωση αποτελεί κίνηση κεφαλαίων κατά την έννοια του άρθρου 63, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, η φορολογική μεταχείριση της κληρονομικής διαδοχής εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης ΛΕΕ σχετικά με τις κινήσεις κεφαλαίων, εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου τα συστατικά στοιχεία της περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνον κράτους μέλους (
1
).
Εν προκειμένω, η επίμαχη κληρονομική διαδοχή, η οποία κινήθηκε στο Βέλγιο και με την οποία καταλείπεται σε πρόσωπο που κατοικεί στη Γαλλία κληρονομία περιλαμβάνουσα περιουσιακά στοιχεία ευρισκόμενα στη Γαλλία και στο Βέλγιο και υποκείμενα, σε καθένα από τα εν λόγω κράτη μέλη, σε φόρο κληρονομίας, έχει διασυνοριακό χαρακτήρα.
Κατά το Δικαστήριο, ο ως άνω διασυνοριακός χαρακτήρας δεν αναιρείται από το γεγονός ότι τα δικαιώματα του εδρεύοντος στη Γαλλία συμβολαιογράφου δεν αποτελούν μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας και δεν συνεπάγονται διασυνοριακή κίνηση κεφαλαίων, καθόσον ο συγκεκριμένος συμβολαιογράφος αμείβεται ανεξαρτήτως και χωριστά από τον συμβολαιογράφο του οποίου η έδρα βρίσκεται στο Βέλγιο.
Πράγματι, η δήλωση φόρου κληρονομίας η οποία καταρτίζεται από εδρεύοντα στη Γαλλία συμβολαιογράφο περιλαμβάνει τα κινητά και ακίνητα περιουσιακά στοιχεία τα οποία βρίσκονται τόσο στη Γαλλία όσο και στην αλλοδαπή προκειμένου να παρασχεθεί στη γαλλική φορολογική διοίκηση η δυνατότητα να υπολογίσει τον φόρο κληρονομίας, κατ’ εφαρμογήν, μεταξύ άλλων, των σχετικών διατάξεων της γαλλοβελγικής Συμβάσεως για την αποφυγή της διπλής φορολογίας όσον αφορά τον φόρο κληρονομίας (
2
).
Ως εκ τούτου, η παρέμβαση συμβολαιογράφου στη Γαλλία συνιστά αναγκαίο στάδιο για τον υπολογισμό του φόρου κληρονομίας, οπότε ο τρόπος υπολογισμού των συμβολαιογραφικών δικαιωμάτων, τα οποία καθορίζονται βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας που καταγράφει ως ανωτέρω ο συμβολαιογράφος, συνδέεται αναπόσπαστα με τη συγκεκριμένη κληρονομική διαδοχή και με τον διασυνοριακό χαρακτήρα της.
Καθόσον η επίμαχη περίπτωση εμπίπτει στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων, το Δικαστήριο εξετάζει, εν συνεχεία, αν η γαλλική ρύθμιση σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των συμβολαιογραφικών δικαιωμάτων για την κατάρτιση δηλώσεως φόρου κληρονομίας σε τέτοια περίπτωση συνιστά απαγορευόμενο βάσει του άρθρου 63 ΣΛΕΕ περιορισμό των κινήσεων κεφαλαίων.
Το Δικαστήριο επισημαίνει κατά πρώτον ότι η επίμαχη ρύθμιση δεν συνεπάγεται δυσμενή διάκριση, δεδομένου ότι ουδόλως προβλέπει διαφορετική μεταχείριση των αμιγώς εσωτερικών καταστάσεων σε σύγκριση με τις διασυνοριακές. Πράγματι, τα συμβολαιογραφικά δικαιώματα, τα οποία αποτελούν τη θεωρούμενη, κατ’ αρχήν, δίκαιη και εύλογη αμοιβή της υπηρεσίας που παρέχει ο συμβολαιογράφος, υπολογίζονται σε κάθε περίπτωση βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκονται τα οικεία περιουσιακά στοιχεία.
Βεβαίως, μια τέτοια ρύθμιση είναι δυνατόν να συνεπάγεται δυσμενέστερη αντιμετώπιση των διασυνοριακών καταστάσεων, καθόσον ενδέχεται να υποχρεούται ο κληρονόμος να καταβάλει συμβολαιογραφικά δικαιώματα εντός καθενός από τα κράτη μέλη στα οποία βρίσκονται τα στοιχεία της κληρονομιαίας περιουσίας και ως εκ τούτου, να υπόκειται σε επαχθέστερη φορολογική μεταχείριση από εκείνην της οποίας θα ετύγχανε στην περίπτωση αμιγώς εσωτερικής κληρονομικής διαδοχής.
Τούτου λεχθέντος, ο λόγος για τον οποίον τα συμβολαιογραφικά δικαιώματα στη Γαλλία υπολογίζονται βάσει του συνόλου του ακαθάριστου ενεργητικού της κληρονομίας έγκειται στο ότι η καταρτιζόμενη από τον συμβολαιογράφο δήλωση φόρου κληρονομίας πρέπει να συνιστά απογραφή του εν λόγω ενεργητικού προκειμένου να παρέχεται στη φορολογική διοίκηση η δυνατότητα υπολογισμού των σχετικών με την κληρονομική διαδοχή φόρων, κατ’ εφαρμογήν, μεταξύ άλλων, της γαλλοβελγικής Συμβάσεως. Κατά συνέπεια, τα εν λόγω δικαιώματα πρέπει να θεωρούνται, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (
3
), μειονεκτήματα έχοντα τη μορφή επιπλέον οικονομικής επιβαρύνσεως τα οποία οφείλονται στην παράλληλη άσκηση των φορολογικών αρμοδιοτήτων της Γαλλικής Δημοκρατίας και του Βασιλείου του Βελγίου. Ελλείψει, όμως, εναρμονίσεως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα εν λόγω μειονεκτήματα δεν συνιστούν περιορισμούς των ελευθεριών κυκλοφορίας, εφόσον η συγκεκριμένη παράλληλη άσκηση των φορολογικών αρμοδιοτήτων δεν συνεπάγεται δυσμενείς διακρίσεις.
Δεδομένου ότι η επίμαχη ρύθμιση δεν συνεπάγεται δυσμενή διάκριση, η δε επιπλέον οικονομική επιβάρυνση πλήττει εξίσου τις διασυνοριακές κινήσεις κεφαλαίων μεταξύ της Γαλλίας και του Βελγίου, αφενός, και τις κινήσεις κεφαλαίων στο εσωτερικό της Γαλλίας, αφετέρου, η εν λόγω ρύθμιση δεν εισάγει περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων απαγορευόμενο βάσει του άρθρου 63, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
(
1
)	Πρβλ. αποφάσεις της 23ης Φεβρουαρίου 2006, van Hilten-van der Heijden (C‑513/03, EU:C:2006:131, σκέψη 41), της 21ης Δεκεμβρίου 2021, Finanzamt V (Κληρονομική διαδοχή – Μειωμένο αφορολόγητο ποσό και έκπτωση της νόμιμης μοίρας) (C‑394/20, EU:C:2021:1044, σκέψη 29), και της 12ης Οκτωβρίου 2023, BA (Κληρονομική διαδοχή – Κοινωνική πολιτική στέγασης στην Ένωση) (C‑670/21, EU:C:2023:763, σκέψη 38).
(
2
)	Συναφθείσα μεταξύ της Γαλλίας και του Βελγίου Σύμβαση περί αποφυγής της διπλής φορολογίας και περί ρυθμίσεως ορισμένων άλλων ζητημάτων σχετικά με τον φόρο κληρονομίας και τα τέλη καταχωρίσεως, η οποία υπεγράφη στις Βρυξέλλες την 20ή Ιανουαρίου 1959.
(
3
)	Βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2005, Mobistar και Belgacom Mobile, (C‑544/03 και C‑545/03, EU:C:2005:518, σκέψη 31), και της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Admiral Gaming Network κ.λπ. (C‑475/20 έως C‑482/20, EU:C:2022:714, σκέψη 43 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).