61991CC0127_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
++++
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1. To προδικαστικό ερώτημα που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας δίκης αφορά την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων της κοινοτικής ρυθμίσεως σχετικά με τη χορήγηση ενισχύσεων για τους ελαιούχους σπόρους που συγκομίζονται και μεταποιούνται εντός της Κοινότητας, ρυθμίσεως της οποίας περιορίζομαι να υπογραμμίσω μόνο τις πτυχές αμέσου ενδιαφέροντος εν προκειμένω.
Η χορήγηση ενισχύσεως για τους ελαιούχους σπόρους που συγκομίζονται και μεταποιούνται εντός της Κοινότητας προβλέπεται με τον κανονισμό 136/66/ΕΟΚ, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966, περί δημιουργίας κοινής οργανώσεως της αγοράς στον τομέα των λιπαρών ουσιών (1) (άρθρο 27, παράγραφος 1). Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2114/71 του Συμβουλίου, της 28ης Σεπτεμβρίου 1971, περί της ενισχύσεως για τους ελαιούχους σπόρους (2), καθόρισε στη συνέχεια τις αρχές που ισχύουν για τη χορήγηση της ενισχύσεως, προβλέποντας, ειδικότερα, τον έλεγχο των σπόρων που προορίζονται για τα ελαιουργεία (άρθρο 2, παράγραφος 1) και την έκδοση πιστοποιητικού κοινοτικής ενισχύσεως ως αποδεικτικού στοιχείου περί της διενεργείας του ελέγχου (άρθρο 4), πιστοποιητικού το οποίο χορηγείται "την ημέρα κατά την οποία το οικείο κράτος μέλος αναλαμβάνει τη διενέργεια του ελέγχου των σπόρων στο ελαιουργείο όπου μεταποιούνται" (άρθρο 6, δεύτερο εδάφιο).
Οι λεπτομέρειες εφαρμογής του συστήματος ενισχύσεως καθορίστηκαν με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1204/72 της Επιτροπής, της 7ης Ιουνίου 1972 (3). Δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, ο έλεγχος ασκείται "από της εισόδου των σπόρων στο ελαιουργείο μέχρι της μεταποιήσεώς τους". Το άρθρο 5 του ιδίου κανονισμού ορίζει περαιτέρω ότι το πιστοποιητικό κοινοτικής ενισχύσεως περιλαμβάνει, ιδίως, ένα "μέρος που ονομάζεται ID, το οποίο πιστοποιεί ότι η βεβαιωθείσα ποσότητα των σπόρων που συγκομίσθηκαν στην Κοινότητα υποβλήθηκε στον έλεγχο". Η αίτηση του μέρους ID "γίνεται δεκτή μόνο αν οι σπόροι εισήλθαν στο ελαιουργείο το αργότερο την ημέρα της καταθέσεώς της" (άρθρο 6, παράγραφος 2) το πιστοποιητικό θεωρείται ότι έχει χορηγηθεί για το μέρος ID "την ημέρα καταθέσεως της αιτήσεως" (άρθρο 12). Τέλος, το άρθρο 10 προβλέπει ότι "το μέρος ID του πιστοποιητικού υποχρεώνει τη μεταποίηση της βεβαιωθείσας ποσότητας εντός προθεσμίας 270 ημερών από της ημερομηνίας παραδόσεώς του".
Επιπλέον, η αίτηση του μέρους ID του πιστοποιητικού επιτελεί σημαντικό ρόλο στον καθορισμό του ύψους της ενισχύσεως. Πράγματι, το ποσό αυτό είναι το ισχύον την ημέρα καταθέσεως της αιτήσεως πιστοποιητικού (άρθρο 35, παράγραφος 1) (4).
2. Ας έλθουμε όμως στο ιστορικό της παρούσας δίκης. Το 1980, η Comptoir National Technique Agricole (στο εξής: CNTA) μεταποίησε δύο παρτίδες ηλιοσπόρων. Πάντως, η αίτηση του μέρους ID του πιστοποιητικού υποβλήθηκε μόνο μετά τη μεταποίηση των ηλιοσπόρων (προφανώς λόγω αποδιοργανώσεως των υπηρεσιών οφειλομένης σε πυρκαϊά που ξέσπασε στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου μερικούς μήνες νωρίτερα).
Μολονότι το μέρος ID του πιστοποιητικού ζητήθηκε εκπρόθεσμα, ο επιφορτισμένος με την εφαρμογή του συστήματος ενισχύσεως εθνικός οργανισμός, ήτοι η Societe interprofessionnelle des oleagineux (στο εξής: SIDO), δέχθηκε να καταβάλει την ενίσχυση: πάντως, εξήρτησε την πληρωμή από τη σύσταση ασφαλείας που παρέσχε η εταιρία Etoile commerciale. Και τούτο για το ενδεχόμενο το ΕΓΤΠΕ (Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων, τμήμα "εγγυήσεων") να μην κάνει δεκτή την εκ μέρους του ανάληψη της ήδη καταβληθείσας ενισχύσεως, γεγονός που πράγματι συνέβη στη συνέχεια, οδηγώντας στην κατάπτωση της ασφαλείας υπέρ της SIDO.
Ενώπιον της αρνήσεως της Επιτροπής να επιβαρύνει το ΕΓΤΠΕ με τις εν λόγω ενισχύσεις, η Etoile commerciale και η CNTA άσκησαν ενώπιον του Δικαστηρίου δύο προσφυγές-αγωγές, με αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής και την αποκατάσταση των ζημιών που υπέστησαν. Με απόφαση της 7ης Ιουλίου 1987 (5) οι εν λόγω προσφυγές-αγωγές κηρύχθηκαν απαράδεκτες.
3. Κατόπιν αυτού, η CNTA, εκτιμώντας ότι η Επιτροπή κακώς δεν έκανε δεκτό το ότι οι ενισχύσεις που του κατέβαλε η SIDO επιβαρύνουν το ΕΓΤΠΕ και ότι η Γαλλική Κυβέρνηση όφειλε να προσβάλει την εν λόγω απόφαση, δεδομένου ότι οι επιχειρηματίες δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα, άσκησε ενώπιον του tribunal administratif de Paris προσφυγή, ζητώντας να ακυρωθεί η εκ μέρους του Υπουργείου Γεωργίας άρνηση να χορηγήσει αποζημίωση για τις ζημίες που υπέστη η CNTA λόγω της επιστροφής στη SIDO του ποσού των ενισχύσεων.
Το αιτούν δικαστήριο απηύθυνε προς το Δικαστήριο το προδικαστικό ερώτημα προκειμένου να αναγνωριστεί αν η προαναφερθείσα κοινοτική κανονιστική ρύθμιση απαγορεύει "τη χορήγηση της ενισχύσεως όταν το μέρος ID του πιστοποιητικού απευθύνεται στον αρμόδιο οργανισμό μετά τη σύνθλιψη των σπόρων που κρίθηκαν επιλέξιμοι για τη χορήγηση της εν λόγω ενισχύσεως".
4. Διευκρινίζω ευθύς εξαρχής ότι η άποψη της CNTA, σύμφωνα με την οποία η υποβολή του μέρους ID του πιστοποιητικού μετά τη σύνθλιψη των σπόρων δεν παραβιάζει καμιά διάταξη της οικείας κοινοτικής ρυθμίσεως αλλ' απλώς τη διοικητική πρακτική της SIDO, δεν νομίζω ότι μπορεί να υποστηριχθεί.
Συναφώς, υπενθυμίζω καταρχάς ότι, δυνάμει του άρθρου 6, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2114/71, το πιστοποιητικό ενισχύσεως, το μέρος ID του οποίου βεβαιώνει την υποβολή σε έλεγχο, χορηγείται την ίδια ημέρα κατά την οποία οι σπόροι υποβάλλονται σε έλεγχο από το δημόσιο και ότι, δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού 1204/72, λογίζεται ότι χορηγείται την ημέρα της υποβολής της αιτήσεως. Επειδή είναι αδιανόητο κατά γενική ακολουθία το πιστοποιητικό να χορηγείται πριν από την υποβολή της σχετικής αιτήσεως και δεδομένου ότι η υποβολή σε έλεγχο πρέπει να γίνεται από την είσοδο των σπόρων στο ελαιουργείο (άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1204/72), έπεται ότι, προφανώς, η υποβολή σε έλεγχο και η κατάθεση της αιτήσεως πρέπει να λαμβάνουν χώρα την ίδια ημέρα (6): ήτοι την αυτή ημέρα κατά την οποία οι σπόροι εισάγονται στο ελαιουργείο. Επομένως, δεν χωρεί αμφιβολία ότι υπήρξε εκ μέρους της CNTA παραβίαση των οικείων κοινοτικών κανόνων.
Ας προστεθεί ότι, σύμφωνα προς το άρθρο 25, παράγραφος 2, του κανονισμού 1204/72, η ενίσχυση καταβάλλεται με την προσκόμιση του μέρους ID του πιστοποιητικού και αφού προηγουμένως ο επιφορτισμένος με τον έλεγχο οργανισμός βεβαιώσει ότι η μεταποίηση των σπόρων για τους οποίους γίνεται λόγος στο συγκεκριμένο πιστοποιητικό έλαβε χώρα κατά την περίοδο που προβλέπει το άρθρο 10, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού: ήτοι εντός των 270 ημερών κατά τη διάρκεια των οποίων εξακολουθεί να ισχύει το πιστοποιητικό. Κατ' εμέ, απαιτώντας η μεταποίηση των σπόρων να μη μπορεί να γίνει σε καμιά περίπτωση πριν από τη χορήγηση του πιστοποιητικού και η χορήγηση της ενισχύσεως να εξαρτάται από την τήρηση της προϋποθέσεως αυτής, η διάταξη αυτή δεν διακρίνεται για την εξαιρετική σαφήνειά της.
5. Πάντως, η CNTA υποστηρίζει ότι η αίτηση του μέρους ID του πιστοποιητικού δεν αποτελεί προϋπόθεση για τη χορήγηση της ενισχύσεως αλλ' απλώς το σημείο αναφοράς για τον καθορισμό του ύψους της ενισχύσεως. Και τούτο επειδή η υποβολή σε έλεγχο, η οποία αποσκοπεί ακριβώς στην εξατομίκευση των επιλεξίμων για την κοινοτική ενίσχυση σπόρων, αποδεικνύεται από τα "έγγραφα εισόδου" των σπόρων τις εγκαταστάσεις του ελαιουργείου και όχι από το μέρος ID του πιστοποιητικού, του οποίου, αντίθετα, η αίτηση αποτελεί απλή διοικητική διατύπωση με σκοπό την ex post πιστοποίηση του ήδη διενεργηθέντος ελέγχου.
Συναφώς, υπογραμμίζω καταρχάς ότι, όπως φαίνεται να συνάγεται από το γενικό κανονιστικό πλαίσιο που προανέφερα, η αίτηση του μέρους ID του πιστοποιητικού ισοδυναμεί, έναντι του αρμοδίου οργανισμού, με αίτηση υποβολής σε έλεγχο (7).
Εξάλλου, όπως προκύπτει από την τέταρτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2114/71, το πιστοποιητικό ενισχύσεως καθιερώθηκε με σκοπό τη διασφάλιση της "ομοιομορφίας και αποτελεσματικότητας του ελέγχου των συγκομιζομένων εντός της Κοινότητας σπόρων". Υπό το πρίσμα αυτό, το αν τα "έγγραφα εισόδου" των σπόρων στο ελαιουργείο αποδεικνύουν ενδεχομένως ότι διενεργήθηκε ο έλεγχος στερείται παντελώς σημασίας για τη χορήγηση της ενισχύσεως: τα εν λόγω έγγραφα αποτελούν στην πραγματικότητα αμιγώς εσωτερική πρακτική.
Αντίθετα, όπως προκύπτει σαφώς από τα άρθρα 4 του κανονισμού 2114/71 και 5 του κανονισμού 1204/72, το μέρος ID του πιστοποιητικού συνιστά το μοναδικό έγγραφο από το οποίο μπορεί να αποδειχθεί ότι οι σπόροι υποβλήθηκαν σε έλεγχο και ότι, συνακόλουθα, μπορούν να τύχουν της κοινοτικής ενισχύσεως. 'Επεται ότι η αίτηση του μέρους ID του πιστοποιητικού πρέπει κατ' ανάγκη να υποβάλλεται την ίδια ημέρα που υποβάλλονται στον έλεγχο οι σπόροι και πριν από τη μεταποίησή τους. Σε τελευταία ανάλυση, πρόκειται για προϋπόθεση που είναι αναγκαία για την ίδια τη χορήγηση της ενισχύσεως.
6. Ούτως εχόντων των πραγμάτων, πρέπει να υπομνηστεί επίσης ότι το ποσό της ενισχύσεως είναι εκείνο που ισχύει την ημέρα υποβολής της αιτήσεως του μέρους ID του πιστοποιητικού (άρθρο 35, παράγραφος 1, του κανονισμού 1204/72), ήτοι εκείνο της ημέρας κατά την οποία οι σπόροι υποβλήθηκαν σε έλεγχο (άρθρο 3 του κανονισμού 2114/71): επομένως, της ιδίας ημέρας με εκείνη της εισόδου των σπόρων στο ελαιουργείο. 'Οπως είναι προφανές ότι κύριος στόχος της σχεδόν ταυτόχρονης διεξαγωγής των δύο πράξεων είναι η αποφυγή κερδοσκοπικών τάσεων (8), έπεται ότι η μη τήρηση της εν λόγω υποχρεώσεως υφίσταται κίνδυνος να διαταράξει τη λειτουργία του όλου συστήματος. Πράγματι, η απόλυτη ευχέρεια των επιχειρηματιών να επιλέξουν την ημέρα υποβολής της αιτήσεως θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια να τους εξωθήσει να αναμείνουν την πλέον κατάλληλη στιγμή για την υποβολή της, προσποριζόμενοι με τον τρόπο αυτό αδικαιολόγητο κέρδος.
'Οσα προηγήθηκαν επιβεβαιώνουν ότι η αυστηρή τήρηση της προθεσμίας που προβλέπεται για την υποβολή σε έλεγχο, ήτοι αφότου οι σπόροι εισήλθαν στο ελαιουργείο, και επομένως για την υποβολή της αιτήσεως του μέρους ID του πιστοποιητικού, είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας του επιδίκου συστήματος. 'Οπως διευκρίνισε το Δικαστήριο επ' ευκαιρία παρομοίων υποθέσεων (9), η μη τήρηση των προβλεπομένων προθεσμιών συνεπάγεται, έστω και εν απουσία ειδικών συναφώς διατάξεων, την απώλεια του δικαιώματος λήψεως της ενισχύσεως.
7. Σε αντίθεση προς ό,τι υποστήριξε η CNTA, δεν νομίζω ότι η ερμηνεία αυτή της επίδικης ρυθμίσεως έρχεται σε σύγκρουση με την αρχή της αναλογικότητας, όπως την έχει εξαγγείλει επανειλημμένα το Δικαστήριο (10), σύμφωνα με την οποία σημασία έχει να ελέγχεται αν τα εφαρμοζόμενα μέσα είναι κατάλληλα για την πραγμάτωση του επιδιωκομένου σκοπού και αν δεν βαίνουν πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για την επίτευξή του.
Συγκεκριμένα, όπως ήδη υπογράμμισα, η τήρηση της επίδικης υποχρέωσης συνιστά απαραίτητο στοιχείο για τη διασφάλιση της ορθής λειτουργίας του προβλεπομένου συστήματος ενισχύσεων εκ μέρους των κοινοτικών οργάνων, δεδομένου ότι το σύστημα αυτό διασφαλίζει τη δυνατότητα χορηγήσεως της ενισχύσεως για τους σπόρους αυτούς και συγχρόνως αποτρέπει οποιαδήποτε κερδοσκοπική πρόθεση. 'Επεται ότι η επιβολή κυρώσεως που συνίσταται στην απώλεια του δικαιώματος επί της ενισχύσεως για τη μη τήρηση της υποχρεώσεως αυτής δεν σημαίνει για τους διοικουμένους δυσανάλογη θυσία.
8. Ενόψει των σκέψεων που προηγήθηκαν, προτείνω να δοθεί η ακόλουθη απάντηση στο υποβληθέν από το tribunal administratif de Paris ερώτημα:
"Η χορήγηση της ενισχύσεως για τους ελαιούχους σπόρους, όπως προβλέπει ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2114/71 του Συμβουλίου, εξαρτάται, σύμφωνα προς τις λεπτομέρειες εφαρμογής που έθεσε ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1204/72 της Επιτροπής, από την προϋπόθεση ότι η αίτηση του μέρους ID του πιστοποιητικού έχει υποβληθεί την ίδια ημέρα με εκείνη της υποβολής σε έλεγχο των σπόρων και πριν από τη μεταποίησή τους."
(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
(1) * ΕΕ ειδ. έκδ. 03/002, σ. 33.
(2) * ΕΕ ειδ. έκδ. 03/007, σ. 56.
(3) * ΕΕ ειδ. έκδ. 03/008, σ. 37.
(4) * 'Οπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2980/78 της Επιτροπής, της 18ης Δεκεμβρίου 1978 (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/023, σ. 97).
(5) * Στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 89/86 και 91/86, Etoile commerciale κατά Επιτροπής (Συλλογή 1987, σ. 3005).
(6) * 'Αλλωστε, το ότι πρέπει να συμπίπτει η ημέρα καταθέσεως της αιτήσεως με εκείνη της υποβολής των σπόρων σε έλεγχο επιβεβαιώνουν οι διατάξεις σχετικά με τον προσδιορισμό του ύψους της ενισχύσεως (βλ. άρθρα 3 του κανονισμού 2114/71 και 35 του κανονισμού 1204/72).
(7) * Το γεγονός ότι αυτή πρέπει να είναι η αποδοτέα στην κατάθεση της αιτήσεως πιστοποιητικού σημασία, τουλάχιστον κατά την άποψη της Επιτροπής, προκύπτει σαφώς από την τρίτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2980/78, ο οποίος τροποποίησε τον κανονισμό 1204/72, όπου βεβαιώνεται ότι (...) ο ενδιαφερόμενος ζητεί την υποβολή σε έλεγχο των σπόρων στο ελαιουργείο, καταθέτοντας την αίτησή του για το μέρος ID του πιστοποιητικού .
(8) * Υπό το αυτό πρίσμα, το άρθρο 6, παράγραφος 2, του κανονισμού 1204/72 ορίζει ότι η αίτηση πρέπει να υποβάλλεται το νωρίτερο την ίδια ημέρα με εκείνη της εισόδου των σπόρων στο ελαιουργείο.
(9) * Βλ. αποφάσεις της 2ας Μαΐου 1990 στις υποθέσεις C-357/88, Hopermann I (Συλλογή 1990, σ. Ι-1669, σκέψη 12), και C-358/88, Hopermann II (Συλλογή 1990, σ. Ι-1687, σκέψεις 10 και 11).
(10) * Βλ. την πλέον πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Ιανουαρίου 1992 στην υπόθεση C-319/90, Pressler (Συλλογή 1992, σ. Ι-0000).