62024CJ0219
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla)
12 ta’ Ġunju 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema – Direttiva 89/391/KEE – Miżuri intiżi li jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u fis-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol – Artikoli 5, 6 u 9 – Obbligi tal-persuni li jimpjegaw – Direttiva 2000/54/KE – Protezzjoni tal-ħaddiema kontra riskji marbuta mal-espożizzjoni għal aġenti bijoloġiċi fuq il-post tax-xogħol – Artikolu 14(3) – Sorveljanza tas-saħħa – Disponibbiltà ta’ vaċċini effettivi – Punti 1 u 2 tal-Anness VII – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tippermetti lill-persuna li timpjega tobbliga lill-ħaddiem espost għal riskju bijoloġiku jitlaqqam – Virus SARS‑CoV‑2”
Fil-Kawża C‑219/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mir-Riigikohus (il-Qorti Suprema, l-Estonja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑12 ta’ Marzu 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Marzu 2024, fil-proċedura
A et
vs
Tallinna linn,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Għaxar Awla),
komposta minn D. Gratsias, President tal-Awla, E. Regan (Relatur) u B. Smulders, Imħallfin,
Avukata Ġenerali: L. Medina,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal A e.a., minn J. Reilik‑Bakhoff u K. Sööt, vandeadvokaadid,
–
għall-Gvern Estonjan__ minn M. Kriisa, bħala aġent,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn E. Randvere, D. Recchia u F. van Schaik, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(3), tal-Artikolu 6(1) u (2)(a) u (g), kif ukoll tal-Artikolu 9(1)(a) u (b) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 349, rettifika fil-ĠU 2023, L 77, p. 20), tal-Artikolu 1(1), tal-Artikolu 3(1) u (2), tal-Artikolu 14(3), kif ukoll tal-punti 1 u 2 tal-Anness VII tad-Direttiva 2000/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Settembru 2000 dwar il-protezzjoni tal-ħaddiema mir-riskji marbuta mal-espożizzjoni għal aġenti bijoloġiċi fuq il-post tax-xogħol ((is-seba’ direttiva individwali fi ħdan it-tifsira ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 48, rettifika fil-ĠU 2020, L 266, p. 36), kif emendata bid-Direttiva tal-Kummissjoni (UE) 2020/739 tat‑3 ta’ Ġunju 2020 (ĠU 2020, L 175, p. 11) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2000/54”), u tal-Artikolu 3(1), tal-Artikolu 31(1), kif ukoll tal-Artikolu 52(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn A et, li huma diversi membri tal-persunal operattiv responsabbli għall-interventi b’urġenza fi ħdan it-Tallinna Kiirabi (is-Servizz tal-Ambulanzi ta’ Tallinn, l-Estonja), u t-Tallinna linn (il-Belt ta’ Tallinn) dwar ix-xoljiment tal-kuntratti tax-xogħol tagħhom minħabba li ma nġiebet ebda prova ta’ tilqima kontra l-virus SARS‑CoV‑2 jew ta’ kontraindikazzjoni għal din it-tilqima.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 89/391
3
L-ewwel premessa tad-Direttiva 89/391 tiddikjara:
“Billi l-Artikolu 118a tat-Trattat jipprovdi li l-Kunsill għandu jadotta, permezz ta’ Direttivi, ħtiġiet minimi sabiex jinkoraġġixxu titjib, speċjalment fl-ambjent tax-xogħol, biex jiggarantixxu livell aħjar ta’ protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema”.
4
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Għan”, jipprevedi:
“1.   L-għan ta’ din id-Direttiva huwa li jiġu introdotti miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u fis-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol.
2.   Għal dak il-għan fiha prinċipji ġenerali li jikkonċernaw il-prevenzjoni ta’ riskji ikkaġunati mix-xogħol, il-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa, l-eliminazzjoni ta’ fatturi ta’ riskju u ta’ aċċident, l-informar, ikkonsultar, parteċipazzjoni bilanċjata skond il-liġijiet u/jew prattiċi nazzjonali u t-taħriġ ta’ ħaddiema u tar-rapreżentanti tagħhom, kif ukoll bħala linji ta’ gwida ġenerali għall-implimentazzjoni ta’ dawn il-prinċipji.
3.   Din id-Direttiva għandha tkun mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet nazzjonali u tal-Komunità eżistenti jew tal-futur li jkunu aktar favorevoli għall-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol.”
5
Skont l-Artikolu 3 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, it-termini segwenti għandhom ikollhom it-tifsira segwenti:
[…]
(d)
prevenzjoni: il-passi jew miżuri kollha meħuda jew mfassla fil-fażijiet kollha ta’ xogħol fl-intrapriża sabiex jipprevjenu jew inaqqsu riskji kkaġunati mix-xogħol.”
6
L-Artikolu 5 tad-Direttiva 89/391, intitolat “Dispożizzjonijiet ġenerali”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Min iħaddem għandu jkollu l-obbligu li jiżgura s-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema f’kull aspett relatat max-xogħol.”
7
L-Artikolu 6 ta’ din id-direttiva, intitolat “Obbligi Ġenerali għal min iħaddem”, jipprovdi:
“1.   Fi ħdan il-kuntest tar-responsabbilitajiet tiegħu, min iħaddem għandu jieħu l-miżuri meħtieġa għas-sigurtà u l-protezzjoni tas-saħħa tal-ħaddiema, inkluż il-prevenzjoni tar-riskji ikkaġunati mix-xogħol u l-għoti ta’ informazzjoni u taħriġ, kif ukoll ta’ l-għoti ta’ l-organizzazzjoni u mezzi meħtieġa.
Min iħaddem għandu joqgħod attent għall-ħtieġa li jaġġusta dawn il-miżuri sabiex jagħtu kas taċ-ċirkostanzi li jinbidlu u jimmira għat-titjib tas-sitwazzjonijiet eżistenti.
2.   Min iħaddem għandu jimplimenta l-miżuri li hemm riferenza għalihom fl-ewwel subparagrafu ta’ paragrafu 1 fuq il-bażi tal-prinċipji ġenerali ta’ prevenzjoni segwenti:
(a)
l-evitar ta’ riskji;
(b)
l-evalwar tar-riskji li ma jkunux jistgħu jiġu evitati:
[…]
(g)
żviluppar ta’ polza ta’ prevenzjoni fuq kollox koerenti li tkopri t-teknoloġija, l-organizzazzjoni tax-xogħol, kundizzjonijiet tax-xogħol, relazzjonijiet soċjali u l-influwenza ta’ fatturi relatati ma’ l-ambjent tax-xogħol;
[…]”
8
L-Artikolu 9 tal-istess direttiva, intitolat “Obbligi varji fuq minn iħaddem”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Min iħaddem għandu:
(a)
ikun fil-pussess ta’ stima tar-riskji għas-sigurtà u s-saħħa fuq ix-xogħol, inklużi dawk li jiltaqgħu magħhom gruppi ta’ ħaddiema esposti għal riskji partikolari;
(b)
jiddeċiedi fuq il-miżuri ta’ protezzjoni li għandhom jittieħdu u, fejn ikun hemm bżonn, it-tagħmir protettiv li għandu jintuża;
[…]”
9
L-Artikolu 16 tad-Direttiva 89/391, intitolati “Direttivi individwali – Emendi – Għan Ġenerali ta’ din id-Direttiva”, jipprovdi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ din id-Direttiva għandhom jgħoddu fit-totalità tagħhom għaż-żoni kollha koperti mid-Direttivi individwali, mingħajr preġudizzju għal disposizzjonijiet aktar stretti u/jew speċifiċi li hemm f’dawn id-Direttivi individwali.”
Id-Direttiva 2000/54
10
Il-premessa 8 tad-Direttiva 2000/54 hija fformulata kif ġej:
“Għandhom jittieħdu miżuri ta’ prevenzjoni għall-protezzjoni tas-saħħa u tas-sigurtà tal-ħaddiema esposti għall-aġent bijoloġiku.”
11
L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Għan”, jipprevedi:
“1.   Din id-Direttiva għandha bħala l-għan tagħha il-protezzjoni tal-ħaddiema kontra riskji għal saħħithom jew għas-sigurtà tagħhom, li tinkludi l-prevenzjoni ta’ riskji bħal dawn, li joħorġu jew li huma probabbli li joħorġu mill-espożizzjoni għal aġenti bioloġiċi fuq ix-xogħol.
Hija tistabbilixxi d-dispożizzjonijiet minimi partikulari f’dan il-qasam.
2.   Id-Direttiva 89/391/KEE għandha tgħodd bis-sħiħ għall-qasam kollu li hemm riferenza għalih f’paragrafu 1, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet aktar stretti u/jew speċifiċi misjuba f’din id-Direttiva.
[…]”
12
Skont l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2000/54, intitolat “Definizzjonijiet”:
“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva:
(a)
‘aġenti bijoloġiċi’ għandha tfisser mikro‑organiżmi, li jinkludu dawk li ġew immodifikati ġenetikament, kulturi taċ-ċelloli u endoparassiti tal-bniedem, li jistgħu jkunu kapaċi jipprovokaw kwalunkwe infezzjoni, allerġija jew tossiċità;
[…]
‘Aġenti bijoloġiċi’ għandhom jiġu kklassifikati f’erba’ gruppi ta’ riskju, skond il-livell ta’ riskju ta’ l-infezzjoni:
[…]
3.
aġent bijoloġiku ta’ grupp 3 ifisser wieħed li jista’ jikkawża mard serju fil-bniedem u li huwa ta’ perikolu serju għall-ħaddiema; jista’ joħloq riskju ta’ tixrid fil-komunità; iżda ġeneralment ikun hemm profilassi effettiva jew trattament disponibbli;
[…]”
13
L-Artikolu 3 ta’ din id-direttiva, intitolat “Skop – Stabbiliment u stima tar-riskji”, jipprevedi:
“1.   Din id-Direttiva għandha tgħodd għall-attivitajiet li fihom il-ħaddiema huma jew huma potenzjalment esposti għall-aġenti bijoloġiċi bħala riżultat tax-xogħol tagħhom.
2.   Fil-każ ta’ kull attività li x’aktarx tikkawża riskju ta’ espożizzjoni għall-aġenti bijoloġiċi, għandhom jiġu stabbiliti in-natura, il-grad u d-dewmien ta’ l-espożizzjoni tal-ħaddiema sabiex tkun tista’ ssir stima tar-riskju għas-saħħa jew għas-sigurtà tal-ħaddiema u biex jiġu stabbiliti il-miżuri li jkollhom jittieħdu.
[…]”
14
L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Tnaqqis fir-riskji”, jipprovdi:
“1.   Fejn ir-riżultati ta’ l-istima li hemm riferenza għaliha fl-Artikolu 3 juru riskju għas-saħħa jew għas-sigurtà tal-ħaddiema, l-espożizzjoni tal-ħaddiema ma għandhiex titħalla.
2.   Fejn dan ma jkunx jista’ jsir minħabba raġuni teknika, wara li jiġu kkunsidrati l-attività u l-istima tar-riskji li hemm riferenza għalihom fl-Artikolu 3, ir-riskju ta’ l-espożizzjoni jitnaqqas għal-livell l-aktar baxx kif ikun neċessarju sabiex jiġu protetti b’mod xieraq is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema kkonċernati […]
[…]”
15
L-Artikolu 14 tal-istess direttiva, intitolat “Ħarsien tas-saħħa”, jipprovdi:
“1.   L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu, skond il-liġijiet u l-prattika nazzjonali, arranġamenti sabiex isir ħarsien relevanti tas-saħħa tal-ħaddiema li għalih ir-riżultati ta’ l-istima li hemm riferenza għaliha fl-Artikolu 3 juru riskju għas-saħħa jew għas-sigurtà.
[…]
3.   L-istima li hemm riferenza għaliha fl-Artikolu 3 għandha tidentifika dawk il-ħaddiema li għalihom jistgħu jkunu meħtieġa miżuri speċjali ta’ protezzjoni.
Fejn ikun hemm bżonn, għandu jkun disponibbli tilqim effettiv għal dawk il-ħaddiema li ma jkunux diġà immuni għall-aġent bijoloġiku li għalih ikunu esposti jew li x’aktarx ikunu esposti għalih.
Meta min iħaddem jagħmel it-tilqim disponibbli, għandu jagħti kas tal-kodiċi tal-prattika rakkommandat stabbilit fl-Anness VII.
[…]”
16
L-Anness III tad-Direttiva 2000/54, intitolat “Il-Klassifikazzjoni tal-Komunità (L-Artikolu 2, it-tieni paragrafu, u l-Artikolu 18)”, jelenka, taħt l-intestatura “Virus”, l-aġent bijoloġiku “Sindromu respiratorju akut gravi coronavirus 2 (SARS‑CoV‑2)” fil-grupp ta’ riskju 3.
17
L-Anness VII ta’ din id-direttiva, intitolat “Kodiċi ta’ Kondotta rakkomandat mat-Tilqima (L-Artikolu 14(3))”, huwa fformulat kif ġej:
“1.
Jekk l-istima li hemm riferenza għaliha fl-Artikolu 3(2) turi li hemm riskju għas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema minħabba l-espożizzjoni tagħhom għall-aġenti bijoloġiċi li għalihom jeżisti tilqim effettiv, min iħaddimhom għandu joffrilhom it-tilqima.
2.
It-tilqima għandha ssir skond il-liġi u/jew prattika nazzjonali.
Il-ħaddiema għandhom jiġu infurmati bil-benefiċċji u l-iżvantaġġi kemm tat-tilqim u kemm tan-nuqqas tat-teħid tat-tilqim.
[…]”
Id-dritt Estonjan
18
L-Artikolu 13 tat-töötervishoiu ja tööohutuse seadus (il-Liġi dwar is-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol) tas‑16 ta’ Ġunju 1999 (RT I 1999, 60, 616), fil-verżjoni tagħha li tapplika għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem it-“TTOS”), intitolat “Obbligi u drittijiet tal-persuna li timpjega”, jipprevedi, fil-paragrafu 2 tiegħu:
“Il-persuna li timpjega tista’ timponi rekwiżiti fil-qasam tas-saħħa u tas-sigurtà iktar stretti minn dawk previsti fil-liġi.”
19
Adottat abbażi tat-TTOS, l-Artikolu 6 tal-Vabariigi Valitsuse määrus nr 144 “Bioloogilistest ohuteguritest mõjutatud töökeskonna töötervishoiu ja tööohutuse nõuded” (ir-Regolament Nru 144 tal-Gvern tar-Repubblika dwar ir-“Rekwiżiti fil-Qasam tas-Saħħa u tas-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol fir-rigward tal-Ambjent tax-Xogħol affettwat minn Fatturi ta’ Riskji Bijoloġiċi”) tal‑5 ta’ Mejju 2000 (RT I 2000, 38, 234), fil-verżjoni tiegħu li tapplika għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem id-“Digriet dwar ir-Riskji Bijoloġiċi”), intitolat “Tnaqqis fir-riskji għas-saħħa”, jipprovdi, fil-punt 7 tal-paragrafu 2 tiegħu:
“[…] ir-riskji għal saħħet il-ħaddiema għandhom jitnaqqsu kemm jista’ jkun billi jiġu applikati l-miżuri li ġejjin:
[…]
(7) ikun żgurat li l-ħaddiema esposti għal fatturi ta’ riskju bijoloġiċi, li fir-rigward tagħhom ikun hemm vaċċini effettivi, ikollhom l-opportunità li jitlaqqmu”.
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
20
Fit‑30 ta’ Jannar 2020, l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) ħabbret stat ta’ emerġenza tas-saħħa ta’ portata internazzjonali, u b’hekk immarkat il-bidu uffiċjali tal-pandemija tal-COVID‑19 ikkawżata mit-tixrid tal-virus SARS‑CoV‑2.
21
Fl‑4 ta’ Marzu 2021, il-Belt ta’ Tallinn għamlet evalwazzjoni tar-riskji fuq il-post tax-xogħol, li l-pjan ta’ azzjoni tagħha kien jipprevedi, fost oħrajn, it-tilqim tal-impjegati tagħha sabiex jitnaqqas ir-riskju ta’ kontaminazzjoni b’marda perikoluża li tittieħed, bħalma huwa l-virus SARS‑CoV‑2, u sabiex jittaffew ir-riskji assoċjati miegħu.
22
Fis‑16 ta’ April 2021, il-Belt ta’ Tallinn emendat ir-regoli professjonali li japplikaw għall-ħaddiema tal-ambulanzi u pprevediet li, sabiex tiġi eżerċitata l-professjoni, kien meħtieġ it-tilqim kontra mard perikoluż li jittieħed. Hija tat lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali perijodu ta’ żmien sabiex jipproduċu l-prova, skont il-każ, ta’ tilqima kontra l-virus SARS‑CoV‑2 jew ta’ kontraindikazzjoni għal dan it-tilqima, u wissiethom li, fin-nuqqas ta’ tali prova, il-kuntratti ta’ xogħol tagħhom setgħu jiġu xolti.
23
Billi r-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma pproduċewx din il-prova, il-Belt ta’ Tallinn, f’Lulju 2021, xoljiet il-kuntratti ta’ xogħol tagħhom, minħabba li n-natura partikolari tal-mestier ta’ ħaddiem tal-ambulanza teżiġi u tiġġustifika t-tilqim tal-persuni li jagħmlu l-imsemmi xogħol u minħabba li, billi ebda miżura oħra ma hija biżżejjed sabiex tipproteġi saħħet il-pazjenti, saħħet il-ħaddiema l-oħra u saħħet il-ħaddiem innifsu, ix-xogħol ta’ ħaddiem tal-ambulanza jista’ jsir biss minn persuni mlaqqma.
24
Permezz ta’ deċiżjoni tad‑29 ta’ Settembru 2022, il-Harju Maakohus (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Harju, l-Estonja), adita mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali b’rikors intiż li jikkontesta x-xoljiment tal-kuntratt ta’ xogħol tagħhom u li jitlob kumpens mingħand il-Belt ta’ Tallinn għal xoljiment abbużiv, laqgħet parzjalment dan ir-rikors. Dik il-qorti ddeċidiet li dan ix-xoljiment kien null, minħabba li l-Belt ta’ Tallinn ma setgħetx timponi unilateralment obbligu ta’ tilqim fin-nuqqas ta’ liġi jew ta’ digriet eżekuttiv li jippermettilha tagħmel dan. Konsegwentement, hija kkundannat lill-Belt ta’ Tallinn għall-ħlas ta’ kumpens, għalkemm f’ammont inqas minn dak mitlub mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali.
25
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Belt ta’ Tallinn appellaw minn din id-deċiżjoni quddiem it-Tallinna Ringkonnakohus (il-Qorti tal-Appell ta’ Tallinn, l-Estonja), li, permezz ta’ deċiżjoni tas‑26 ta’ Mejju 2023, iddeċidiet, u dan filwaqt li annullat parzjalment id-deċiżjoni tal-Harju Maakohus (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Harju) f’dak li għandu x’jaqsam mal-ammont tal-kumpens, li l-Belt ta’ Tallinn ma setgħetx timponi unilateralment obbligu ta’ tilqim u enfasizzat, f’dan ir-rigward, li la l-Artikolu 13(2) tat-TTOS u lanqas il-punt 7 tal-Artikolu 6(2) tad-Digriet dwar ir-Riskji Bijoloġiċi ma jagħtuha l-possibbiltà li timponi tali obbligu.
26
Il-Belt ta’ Tallinn adixxiet lir-Riigikohus (il-Qorti Suprema, l-Estonja), li hija l-qorti tar-rinviju, b’appell ta’ kassazzjoni minn din id-deċiżjoni.
27
Dik il-qorti tqis li, sabiex tinqata’ u tiġi deċiża t-tilwima fil-kawża prinċipali, għandha, b’mod partikolari, tingħata risposta għad-domanda dwar jekk il-Belt ta’ Tallinn setgħetx titlob lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, bħala kundizzjoni sabiex ikomplu l-attività professjonali tagħhom fi ħdan is-servizz tal-ambulanza, jieħdu t-tilqima kontra l-virus SARS‑CoV‑2 jew jekk tali tilqima kinitx teħtieġ il-ftehim tal-partijiet fil-kuntratt ta’ xogħol. Ir-risposta għal din id-domanda tiddependi, b’mod partikolari, mill-punt dwar jekk it-tilqim għandux jitqies bħala rekwiżit fil-qasam tas-saħħa u tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol jew inkella bħala miżura unilaterali tal-persuna li timpjega f’kuntest ikkaratterizzat min-nuqqas ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tiddefinixxi l-oqsma ta’ attività jew il-professjonijiet li għalihom it-tilqim kontra l-virus SARS‑CoV‑2 huwa obbligatorju.
28
Il-qorti tar-rinviju tfakkar li, skont id-dritt Estonjan, il-persuna li timpjega għandha tiggarantixxi lill-impjegat kundizzjonijiet tax-xogħol li jkunu konformi mar-rekwiżiti fil-qasam tas-saħħa u tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, u li, għal dan il-għan, l-Artikolu 13(2) tat-TTOS jipprevedi li l-persuna li timpjega tista’ timponi rekwiżiti iktar stretti minn dawk previsti fil-leġiżlazzjoni nazzjonali. B’hekk, f’dan il-każ, il-Belt ta’ Tallinn, wara li għamlet evalwazzjoni tar-riskji, obbligat lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali jitlaqqmu kontra l-virus SARS‑CoV‑2, abbażi tal-Artikolu 13(2) tat-TTOS, liema artikolu ttraspona fid-dritt Estonjan id-dispożizzjonijiet tad-Direttivi 89/391 u 2000/54.
29
F’dan il-kuntest, il-qorti tar-rinviju għandha dubji jekk leġiżlazzjoni nazzjonali li tkun tippermetti lil persuna li timpjega timponi fuq il-ħaddiema tagħha obbligu ta’ tilqim mingħajr il-kunsens tagħhom, bħala kundizzjoni sabiex tkompli r-relazzjoni ta’ xogħol, hijiex kompatibbli ma’ dawn id-direttivi, fid-dawl ukoll tad-dritt għall-integrità tal-persuna, iggarantit mill-Artikolu 3 tal-Karta.
30
Minn naħa, it-tilqim tal-ħaddiema sabiex jiġu ggarantiti s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol huwa rregolat mid-Direttiva 2000/54. Issa, mill-Artikolu 14(3) u mill-Anness VII ta’ din id-direttiva jista’ jiġi dedott li t-tilqim huwa fakultattiv, peress li l-persuna li timpjega għandha biss l-obbligu li tiżgura li t-tilqim ikun possibbli kif ukoll li tinforma lill-ħaddiema bil-vantaġġi u bl-iżvantaġġi kemm tat-tilqim kif ukoll tan-nuqqas ta’ tilqim. Bl-istess mod, mill-Artikolu 3(2)(a) tal-Karta jirriżulta li, fil-kuntest tal-mediċina, huwa meħtieġ il-kunsens liberu u informat tal-persuna kkonċernata.
31
Min-naħa l-oħra, mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 89/391 u mill-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2000/54 jirriżulta li dawn id-direttivi jistabbilixxu biss rekwiżiti minimi fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol. L-imsemmija direttivi ma jostakolawx, għalhekk, l-applikazzjoni ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali iktar favorevoli f’dan il-qasam. Huwa possibbli, għalhekk, li tiġi adottata l-interpretazzjoni li l-persuna li timpjega tista’ tobbliga lill-ħaddiema jitlaqqmu mingħajr il-kunsens tagħhom, u dan bħala miżura ta’ saħħa u ta’ sigurtà fuq il-post tax-xogħol li tkun iktar favorevoli għall-protezzjoni tas-saħħa u tas-sigurtà tal-ħaddiema mir-rekwiżiti minimi stabbiliti fl-istess direttivi.
32
Fil-każ li l-impożizzjoni mill-persuna li timpjega ta’ obbligu ta’ tilqim tkun tmur kontra d-Direttivi 89/391 u 2000/54, il-qorti tar-rinviju tqis li t-TTOS u d-Digriet dwar ir-Riskji Bijoloġiċi għandhom jiġu interpretati b’mod konformi ma’ dawn id-direttivi, fis-sens li ma jagħtux lill-persuna li timpjega l-possibbiltà li timponi unilateralment obbligu ta’ tilqim fuq il-ħaddiema tagħha, u b’hekk ix-xoljiment tal-kuntratti ta’ xogħol tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali jkun nieqes minn kull bażi legali.
33
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Riigikohus (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
L-Artikolu 14(3) u l-punti 1 u 2 tal-Anness VII tad-[Direttiva 2000/54], moqrija flimkien mal-premessa 8, mal-Artikolu 1(1) u mal-Artikolu 3(1) u (2) ta’ din id-direttiva, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni li tipprovdi li persuna li timpjega hija awtorizzata timponi obbligu ta’ tilqim fir-rigward ta’ ħaddiema marbuta magħha permezz ta’ kuntratt ta’ xogħol u li jkunu esposti għal aġenti bijoloġiċi?
Mistoqsijiet ta’ spjegazzjoni:
[(2)]
It-tilqim jikkostitwixxi miżura ta’ protezzjoni tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol fis-sens tal-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 2000/54 li tista’ tiġi imposta minn persuna li timpjega fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ xogħol eżistenti mingħajr il-kunsens tal-ħaddiem espost għal aġenti bijoloġiċi?
[(3)]
Huwa konformi mal-Artikolu 1(3), mal-Artikolu 6(1) u (2)(a) u (g), u mal-Artikolu 9(1)(a) u (b) tad-[Direttiva 89/391], u mal-Artikolu 3(1), mal-Artikolu 31(1) u mal-Artikolu 52(1) tal-[Karta] li persuna li timpjega timponi obbligu ta’ tilqim f’kuntest ta’ kuntratt ta’ xogħol eżistenti?”
Fuq id-domandi preliminari
34
Permezz tad-domandi tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 6(1) u (2), kif ukoll l-Artikolu 9(1), tad-Direttiva 89/391, l-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 2000/54, moqri flimkien mal-punti 1 u 2 tal-Anness VII tagħha, u l-Artikolu 3(1), kif ukoll l-Artikolu 31(1) tal-Karta għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha persuna li timpjega tkun tista’ tobbliga lill-ħaddiema li magħhom hija tkun kkonkludiet kuntratt ta’ xogħol jitlaqqmu jekk ikunu esposti għal riskju bijoloġiku.
35
F’dak li għandu x’jaqsam, fl-ewwel lok, mad-Direttiva 89/391, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 1(1) u (2) tagħha, din id-direttiva tinkludi fiha, fid-dawl tal-implimentazzjoni ta’ miżuri intiżi li jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u fis-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol, prinċipji ġenerali li jikkonċernaw, b’mod partikolari, il-prevenzjoni ta’ riskji fuq il-post tax-xogħol, kif ukoll il-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa.
36
Kif diġà kkonstatat il-Qorti tal-Ġustizzja, mill-Artikolu 5(1) u mill-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva jirriżulta, f’dan ir-rigward, li l-persuni li jimpjegaw huma obbligati jevalwaw u jipprevjenu r-riskji għas-sigurtà u għas-saħħa tal-ħaddiema relatati mal-ambjent tax-xogħol tagħhom (sentenza tad‑9 ta’ Marzu 2021, Radiotelevizija Slovenija (Perijodu ta’ stand-by f’post imbiegħed), C‑344/19, EU:C:2021:182, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
37
B’mod partikolari, l-Artikolu 6(1) u (2) tad-Direttiva 89/391 jipprevedi li l-persuna li timpjega hija obbligata, fil-limiti ta’ dmirijietha, tieħu l-miżuri neċessarji għall-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema, inkluż il-prevenzjoni tar-riskji fuq il-post tax-xogħol, kif iddefinita fl-Artikolu 3(d) ta’ din id-direttiva, abbażi ta’ prinċipji ġenerali ta’ prevenzjoni. Skont l-Artikolu 6(2)(a), (b) u (g) tal-imsemmija direttiva, dawn il-prinċipji ġenerali huma, b’mod partikolari, li jiġu evitati r-riskji, li jiġu vvalutati r-riskji li ma jkunux jistgħux jiġu evitati, kif ukoll li jitfassal pjan koerenti ta’ prevenzjoni ġenerali, li jkun ikopri t-teknoloġija, l-organizzazzjoni tax-xogħol, il-kundizzjonijiet tax-xogħol, ir-relazzjonijiet soċjali u l-impatt ta’ fatturi relatati mal-ambjent tax-xogħol.
38
B’hekk, skont l-Artikolu 9(1)(a) u (b) tad-Direttiva 89/391, il-persuna li timpjega għandha tagħmel valutazzjoni tar-riskji għas-saħħa u għas-sigurtà tal-ħaddiema u għandha tiddetermina wkoll il-miżuri ta’ protezzjoni li għandhom jittieħdu sabiex jiġu evitati jew jitnaqqsu dawn ir-riskji.
39
Mill-banda l-oħra, għandu jiġi kkonstatat li d-Direttiva 89/391 ma fiha ebda dispożizzjoni dwar it-tilqim tal-ħaddiema, b’tali mod li ma tista’ tinsilet ebda kjarifika minn din id-direttiva fir-rigward tal-possibbiltà għall-Istati Membri li jipprevedu obbligu ta’ tilqim.
40
F’dak li għandu x’jaqsam, fit-tieni lok, mad-Direttiva 2000/54, għandu jiġi osservat li din id-direttiva għandha l-għan, skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tagħha, li tipproteġi lill-ħaddiema kontra r-riskji għas-sigurtà u għas-saħħa tagħhom, inkluż billi tipprevjeni dawn tal-aħħar, li jkunu jirriżultaw jew li jkunu jistgħu jirriżultaw minn espożizzjoni għal aġenti bijoloġiċi fuq il-post tax-xogħol, liema aġenti bijoloġiċi huma, minn naħa, iddefiniti fil-punt (a) tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva u, min-naħa l-oħra, ikklassifikati skont it-tieni paragrafu ta’ dan l-Artikolu 2. Skont l-Anness III tad-Direttiva 2000/54, is-SARS-CoV-2 huwa elenkat bħala aġent bijoloġiku fil-grupp ta’ riskju 3, fis-sens tal-punt 3 tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 2 ta’ din id-direttiva.
41
Skont l-Artikolu 16(3) tad-Direttiva 89/391 u l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2000/54, id-dispożizzjonijiet iktar stretti u/jew speċifiċi ta’ din id-direttiva tal-aħħar japplikaw għall-oqsma kollha koperti mid-Direttiva 89/391.
42
F’dan il-kuntest, għandu, b’mod partikolari, jiġi rrilevat li l-Artikolu 3(2), kif ukoll l-Artikolu 6(1) u (2) tad-Direttiva 2000/54 jipprevedu, bħalma jipprevedu, essenzjalment, l-Artikolu 6(1) u (2), kif ukoll l-Artikolu 9(1)(a) u (b) tad-Direttiva 89/391, li l-persuna li timpjega hija obbligata, fir-rigward ta’ kull attività li tkun tista’ toħloq riskju ta’ espożizzjoni għal aġenti bijoloġiċi, tiddetermina n-natura, il-grad u t-tul tal-espożizzjoni tal-ħaddiema sabiex tagħmel valutazzjoni tar-riskji għas-saħħa jew għas-sigurtà tagħhom, kif ukoll tadotta l-miżuri neċessarji ta’ protezzjoni sabiex jiġu evitati jew, meta dan ma jkunx teknikament fattibbli, sabiex jitnaqqsu dawn ir-riskji.
43
Barra minn hekk, skont l-Artikolu 14(1) u (3) tad-Direttiva 2000/54, sabiex tiġi żgurata s-sorveljanza xierqa ta’ saħħet il-ħaddiema li, fir-rigward tagħhom ir-riżultati ta’ din il-valutazzjoni jkunu juru l-eżistenza ta’ riskju li jikkonċerna s-sigurtà jew is-saħħa tal-ħaddiema, l-imsemmija valutazzjoni għandha tidentifika l-ħaddiema li fir-rigward tagħhom jistgħu jkunu neċessarji miżuri speċjali ta’ protezzjoni. F’dan ir-rigward, il-paragrafu 3 ta’ dan l-Artikolu 14 jippreċiża, skont it-tieni u t-tielet subparagrafu tiegħu, rispettivament, li, minn naħa, “[f]ejn ikun hemm bżonn, għandu jkun disponibbli tilqim effettiv għal dawk il-ħaddiema li ma jkunux diġà immuni għall-aġent bijoloġiku li għalih ikunu esposti jew li x’aktarx ikunu esposti għalih” u, min-naħa l-oħra, “[m]eta min iħaddem jagħmel it-tilqim disponibbli, għandu jagħti kas tal-kodiċi tal-prattika rakkommandat stabbilit fl-Anness VII [ta’ din id-direttiva]”.
44
Il-punti 1 u 2 ta’ dan l-Anness VII jispeċifikaw li, jekk ikun hemm riskju għas-sigurtà u għas-saħħa tal-ħaddiema minħabba l-espożizzjoni tagħhom għal aġenti bijoloġiċi li kontrihom ikunu jeżistu vaċċini effettivi, il-persuna li timpjegahom għandha “[t]offrilhom” it-tilqima, u li din it-tilqima għandha ssir “skont il-liġijiet u/jew il-prattiki nazzjonali”, u dan filwaqt li l-ħaddiema għandhom, apparti dan, jiġu informati bil-vantaġġi u bl-iżvantaġġi “kemm tat-tilqim u kemm tan-nuqqas tat-teħid tat-tilqim”.
45
Dan ifisser li, għalkemm l-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 2000/54, moqri flimkien mal-punti 1 u 2 tal-Anness VII tagħha, jimponi fuq il-persuni li jimpjegaw l-obbligu, meta jkun hemm vaċċin effettiv, li jagħtu aċċess lill-ħaddiema kkonċernati għal tali vaċċin u, konsegwentement, jagħti lil dawn tal-aħħar id-dritt li jkollhom aċċess għal dan il-vaċċin, din id-direttiva ma tipprevedix jekk il-persuni li jimpjegaw jistgħux jimponu tali tilqim u, jekk iva, iċ-ċirkustanzi li taħthom jistgħu jagħmlu dan, sabiex jipproteġu l-ħaddiema kkonċernati jew kategoriji oħra ta’ persuni u, konsegwentement, jekk tali ħaddiema jistgħux jiġu suġġetti għall-obbligu li jieħdu din it-tilqima u, jekk iva, iċ-ċirkustanzi li taħthom jistgħu jkunu hekk suġġetti, jew jekk jistgħux, għall-kuntrarju, jirrifjutawha.
46
Minn dan jirriżulta li, permezz tad-Direttivi 89/391 u 2000/54, il-leġiżlatur tal-Unjoni Ewropea ma kellux l-intenzjoni li jiddefinixxi l-kundizzjonijiet li taħthom l-Istati Membri jistgħu jipprevedu obbligu ta’ tilqim, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
47
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, konformement mal-Artikolu 153(2)(b) TFUE, kemm id-Direttiva 89/391, kif jirriżulta mill-ewwel premessa tagħha, kif ukoll id-Direttiva 2000/54, kif jipprevedi t-tieni subparagrafu tal-Artikolu 1(1) tagħha, jistabbilixxu biss “ħtiġijiet minimi” f’dak li għandu x’jaqsam mal-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema.
48
Issa, obbligu ta’ tilqim, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, sa fejn dan jiżdied mal-obbligu tal-persuna li timpjega li tagħti aċċess għat-tilqim, ma jistax, bħala tali, jaffettwa jew jillimita l-protezzjoni minima ggarantita mill-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 2000/54, moqri flimkien mal-punti 1 u 2 tal-Anness VII tagħha, u lanqas li jippreġudika dispożizzjonijiet oħra ta’ din id-direttiva jew il-konsistenza u l-għanijiet ta’ din tal-aħħar (ara, b’analoġija, is-sentenza tad‑19 ta’ Novembru 2019, TSN u AKT, C‑609/17 u C‑610/17, EU:C:2019:981, punt 51).
49
F’dak li għandu x’jaqsam, fit-tielet lok, mal-Artikolu 3(1) u mal-Artikolu 31(1) tal-Karta, relatati, rispettivament, mad-dritt għall-integrità fiżika u mentali tal-persuna u mad-dritt ta’ kull ħaddiem għal kundizzjonijiet tax-xogħol li jirrispettaw is-saħħa, is-sigurtà u d-dinjità tiegħu, għandu jitfakkar li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta huwa ddefinit fl-Artikolu 51(1) tagħha, liema artikolu jipprovdi li d-dispożizzjonijiet tagħha jindirizzaw lill-Istati Membri biss meta dawn ikunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni.
50
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-kunċett ta’ “implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jippreżupponi l-eżistenza ta’ rabta bejn att tad-dritt tal-Unjoni u l-miżura nazzjonali inkwistjoni, li tkun tmur lil hinn mill-fatt li s-suġġetti kkonċernati jkunu qrib xulxin jew li wieħed minn dawn is-suġġetti jkollu effett indirett fuq l-ieħor (sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2014, Julián Hernández et, C‑198/13, EU:C:2014:2055, punt 34, kif ukoll tat‑3 ta’ April 2025, Swiftair, C‑701/23, EU:C:2025:237, punt 29).
51
Minn dan isegwi, skont ġurisprudenza stabbilita, li d-drittijiet fundamentali ggarantiti fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni għandhom japplikaw fis-sitwazzjonijiet kollha rregolati mid-dritt tal-Unjoni, iżda mhux ukoll lil hinn minn tali sitwazzjonijiet (sentenzi tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 19, u tat‑13 ta’ Ġunju 2024, Monmorieux, C‑380/23, mhux ippubblikat, EU:C:2024:500, punt 29).
52
B’hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonkludiet, b’mod partikolari, li d-drittijiet fundamentali tal-Unjoni ma japplikawx fir-rigward ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali partikolari minħabba l-fatt li d-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam ikkonċernat ma kienu jimponu ebda obbligu speċifiku fuq l-Istati Membri fir-rigward tas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali (sentenzi tal‑10 ta’ Lulju 2014, Julián Hernández et, C‑198/13, EU:C:2014:2055, punt 35, kif ukoll tat‑28 ta’ Novembru 2024, PT (Ftehim bejn il-Prosekutur u l-awtur ta’ reat), C‑432/22, EU:C:2024:987, punt 36).
53
F’każ bħal dan, il-leġiżlazzjoni nazzjonali li jippromulga Stat Membru fir-rigward ta’ tali sitwazzjoni taqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta u, għaldaqstant, din is-sitwazzjoni ma tistax tiġi evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑20 ta’ Ottubru 2022, Curtea de Apel Alba Iulia et, C‑301/21, EU:C:2022:811, punt 75, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
54
Issa, mill-punti 35 sa 48 ta’ din is-sentenza jirriżulta li obbligu ta’ tilqim, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, liema obbligu, fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, jirriżulta mill-Artikolu 13(2) tat-TTOS, ma jaqax taħt id-Direttivi 89/391 u 2004/54. Dan l-obbligu ta’ tilqim ma jikkostitwixxix, għalhekk, “implimentazzjoni” tad-dritt tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 51(1) tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2023, Azienda Ospedale‑Università di Padova, C‑765/21, EU:C:2023:566, punt 44).
55
Dan ifisser li dispożizzjoni nazzjonali, bħalma hija l-Artikolu 13(2) tat-TTOS, taqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Karta u ma tistax, għaldaqstant, tiġi evalwata fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ din tal-aħħar, b’mod partikolari, tal-Artikolu 3(1) jew tal-Artikolu 31(1) tagħha.
56
Konsegwentement, ir-risposta għad-domandi magħmula għandha tkun li l-Artikolu 6(1) u (2), kif ukoll l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 89/391, u l-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 2000/54, moqri flimkien mal-punti 1 u 2 tal-Anness VII tagħha, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha persuna li timpjega tkun tista’ tobbliga lill-ħaddiema li magħhom hija tkun ikkonkludiet kuntratt ta’ xogħol jitlaqqmu jekk ikunu esposti għal riskju bijoloġiku.
Fuq l-ispejjeż
57
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Għaxar Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 6(1) u (2), kif ukoll l-Artikolu 9(1), tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol, u l-Artikolu 14(3) tad-Direttiva 2000/54/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑18 ta’ Settembru 2000 dwar il-protezzjoni tal-ħaddiema mir-riskji marbuta mal-espożizzjoni għal aġenti bijoloġiċi fuq il-post tax-xogħol (is-seba’ direttiva individwali fi ħdan it-tifsira ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE), kif emendata bid-Direttiva tal-Kummissjoni (UE) 2020/739 tat‑3 ta’ Ġunju 2020, moqri flimkien mal-punti 1 u 2 tal-Anness VII tad-Direttiva 2000/54, kif emendata,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha persuna li timpjega tkun tista’ tobbliga lill-ħaddiema li magħhom hija tkun ikkonkludiet kuntratt ta’ xogħol jitlaqqmu jekk ikunu esposti għal riskju bijoloġiku.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Estonjan.