62018CJ0457_RES
Υπόθεση C-457/18
Δημοκρατία της Σλοβενίας
κατά
Δημοκρατίας της Κροατίας
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως)της 31ης Ιανουαρίου 2020
«Παράβαση κράτους μέλους – Άρθρο 259 ΣΛΕΕ – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Καθορισμός των κοινών συνόρων μεταξύ δύο κρατών μελών – Συνοριακή διαφορά μεταξύ της Δημοκρατίας της Κροατίας και της Δημοκρατίας της Σλοβενίας – Σύμβαση διαιτησίας – Διαδικασία διαιτησίας – Γνωστοποίηση από τη Δημοκρατία της Κροατίας της αποφάσεώς της να τερματίσει τη σύμβαση λόγω παρατυπίας την οποία προσάπτει σε μέλος του διαιτητικού δικαστηρίου – Διαιτητική απόφαση που εκδόθηκε από το διαιτητικό δικαστήριο – Προβαλλόμενη παράβαση από τη Δημοκρατία της Κροατίας της συμβάσεως διαιτησίας και των καθορισθέντων από τη διαιτητική απόφαση συνόρων – Αρχή της καλόπιστης συνεργασίας – Αίτημα περί αφαιρέσεως ενός εγγράφου από τη δικογραφία – Προστασία των νομικών γνωμοδοτήσεων»
Ευρωπαϊκή Ένωση – Θεσμικά όργανα – Δικαίωμα προσβάσεως του κοινού στα έγγραφα – Κανονισμός 1049/2001 – Εξαιρέσεις από το δικαίωμα προσβάσεως στα έγγραφα – Προστασία των νομικών γνωμοδοτήσεων – Υπέρτερο δημόσιο συμφέρον που δικαιολογεί τη γνωστοποίηση εγγράφων – Έννοια – Γνωστοποίηση νομικής γνωμοδότησης της Επιτροπής χάριν ιδίων συμφερόντων ενός διαδίκου – Δεν εμπίπτει
(Άρθρο 259, εδ. 3, ΣΛΕΕ· κανονισμός 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 4 § 2, δεύτερη περίπτωση)
(βλ. σκέψεις 70, 71, διατακτ. 1)
Προσφυγή λόγω παραβάσεως – Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Όρια – Σύμβαση διαιτησίας μεταξύ δύο κρατών μελών για τη διευθέτηση συνοριακής διαφοράς – Διεθνής σύμβαση συναφθείσα από τα κράτη μέλη και μη αποτελούσα αναπόσπαστο τμήμα του δικαίου της Ένωσης – Προσφυγή που στηρίζεται σε παραβίαση του δικαίου της Ένωσης η οποία είναι παρεπόμενη σε σχέση με την προβαλλόμενη παράβαση της εν λόγω συμβάσεως – Αναρμοδιότητα του Δικαστηρίου – Συνοριακή διαφορά
(Άρθρα 258 και 259 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 91, 92, 101-108, διατακτ. 2)
Κράτη μέλη – Υποχρεώσεις – Υποχρέωση καλόπιστης συνεργασίας – Περιεχόμενο – Συνοριακή διαφορά μεταξύ δύο κρατών μελών – Υποχρέωση καλόπιστης προσπάθειας για την τελειωτική διευθέτηση της διαφοράς αυτής σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο – Τρόποι διευθέτησης των διαφορών – Έννοια – Υποβολή διαφοράς στο Δικαστήριο βάσει ρήτρας διαιτησίας – Εμπίπτει
(Άρθρο 4 § 3 ΣΕΕ· άρθρο 273 ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψη 109)
Σύνοψη
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί συνοριακής διαφοράς μεταξύ της Σλοβενίας και της Κροατίας, ενώ τα δύο αυτά κράτη μέλη υποχρεούνται πάντως, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, να καταβάλουν καλόπιστη προσπάθεια για την εξεύρεση σύμφωνης προς το διεθνές δίκαιο οριστικής νομικής λύσης στη διαφορά αυτή
Στην απόφαση Σλοβενία κατά Κροατίας (C-457/18), που εκδόθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2020, το τμήμα μείζονος συνθέσεως του Δικαστηρίου έκρινε εαυτό αναρμόδιο να αποφανθεί επί της ασκηθείσας από τη Σλοβενία προσφυγής βάσει του άρθρου 259 ΣΛΕΕ, που είχε ως αίτημα να αναγνωριστεί ότι η Κροατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθόσον δεν τήρησε υποχρεώσεις που απορρέουν για το κράτος μέλος αυτό από συναφθείσα με τη Σλοβενία σύμβαση διαιτησίας της οποίας σκοπός είναι η επίλυση της συνοριακής διαφοράς μεταξύ των δύο αυτών κρατών, καθώς και από διαιτητική απόφαση που οριοθετεί τα θαλάσσια και τα χερσαία σύνορα μεταξύ των εν λόγω κρατών. Πάντως, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η ως άνω αναρμοδιότητα δεν θίγει οποιαδήποτε υποχρέωση η οποία απορρέει, για καθένα από τα δύο αυτά κράτη μέλη, τόσο στις μεταξύ τους σχέσεις όσο και έναντι της Ένωσης και των λοιπών κρατών μελών, από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, και η οποία συνίσταται στην καλόπιστη προσπάθεια για την εξεύρεση μιας σύμφωνης προς το διεθνές δίκαιο οριστικής νομικής λύσης, προκειμένου να διασφαλίσουν την πραγματική και απρόσκοπτη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στις οικείες ζώνες. Προκειμένου να επιτύχουν τούτο, μπορούν να επιλέξουν οποιονδήποτε τρόπο διευθέτησης της μεταξύ τους διαφοράς, περιλαμβανομένης, ενδεχομένως, της υποβολής της διαφοράς αυτής στην κρίση του Δικαστηρίου δυνάμει συνυποσχετικού κατά το άρθρο 273 ΣΛΕΕ.
Προκειμένου να επιλύσουν το ζήτημα της οριοθετήσεως των κοινών συνόρων τους κατόπιν της κηρύξεως της ανεξαρτησίας τους από τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, η Κροατία και η Σλοβενία συνήψαν σύμβαση διαιτησίας τον Νοέμβριο του 2009. Δυνάμει της συμβάσεως αυτής, η οποία τέθηκε σε ισχύ ένα έτος αργότερα, τα δύο κράτη δεσμεύονταν να υποβάλουν τη διαφορά αυτή στην κρίση του διαιτητικού δικαστηρίου που θα συστηνόταν με την ως άνω σύμβαση και του οποίου η απόφαση θα τα δέσμευε. Κατόπιν παρεμπίπτοντος δικονομικού ζητήματος που ανέκυψε ενώπιον του διαιτητικού δικαστηρίου εξαιτίας ανεπίσημης επικοινωνίας μεταξύ του διαιτητή που είχε οριστεί από τη Σλοβενία και του εκπροσώπου του κράτους αυτού ενώπιον του διαιτητικού δικαστηρίου κατά τη διάρκεια των διασκέψεών του, η Κροατία θεώρησε ότι υπονομεύθηκε η ικανότητα του δικαστηρίου αυτού να εκδώσει απόφαση κατά τρόπο ανεξάρτητο και αμερόληπτο. Ως εκ τούτου, τον Ιούλιο του 2015 ενημέρωσε τη Σλοβενία ότι ευθυνόταν, κατά την άποψή της, για ουσιώδεις παραβιάσεις της συμβάσεως διαιτησίας. Κατά συνέπεια αποφάσισε, κατ’ επίκληση της Σύμβασης της Βιέννης περί του Δικαίου των Συνθηκών (
1
), να τερματίσει άμεσα τη σύμβαση διαιτησίας. Το διαιτητικό δικαστήριο έκρινε παρά ταύτα ότι η διαδικασία διαιτησίας έπρεπε να εξακολουθήσει και τον Ιούνιο του 2017 εξέδωσε διαιτητική απόφαση με την οποία οριοθέτησε τα θαλάσσια και τα χερσαία σύνορα μεταξύ των δύο ενδιαφερόμενων κρατών. Η Κροατία δεν εκτέλεσε την ως άνω διαιτητική απόφαση. Τον Ιούλιο του 2018, η Σλοβενία άσκησε προσφυγή λόγω παραβάσεως ενώπιον του Δικαστηρίου. Υποστήριξε καταρχάς ότι η Κροατία, παραβαίνοντας τις υποχρεώσεις της που απέρρεαν από τη σύμβαση διαιτησίας και τη διαιτητική απόφαση και ιδίως μη σεβόμενη τα σύνορα που καθορίζονταν με τη διαιτητική απόφαση, είχε παραβεί διάφορες υποχρεώσεις που υπείχε από το πρωτογενές δίκαιο (
2
). Επιπλέον, υποστήριξε ότι η Κροατία, για τον ίδιο λόγο, είχε παραβεί διάφορους κανόνες του παραγώγου δικαίου (
3
).
Αποφαινόμενο επί της ενστάσεως απαραδέκτου που προέβαλε η Κροατία, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι ήταν αναρμόδιο να αποφανθεί επί της ερμηνείας διεθνούς συμβάσεως συναφθείσας από κράτη μέλη το αντικείμενο της οποίας εκφεύγει των τομέων αρμοδιότητας της Ένωσης, καθώς και επί των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εν λόγω σύμβαση για τα κράτη μέλη. Εν συνεχεία, το Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί προσφυγής λόγω παραβάσεως, είτε ασκείται βάσει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ είτε βάσει του άρθρου 259 ΣΛΕΕ, σε περίπτωση που η παράβαση των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που προβάλλεται προς στήριξη της εν λόγω προσφυγής είναι παρεπόμενη σε σχέση με την προβαλλόμενη παράβαση υποχρεώσεων απορρεουσών από διεθνή σύμβαση.
Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι οι προβαλλόμενες από τη Σλοβενία παραβάσεις του δικαίου της Ένωσης είτε απέρρεαν από προβαλλόμενη μη τήρηση εκ μέρους της Κροατίας των υποχρεώσεων που προκύπτουν από τη σύμβαση διαιτησίας και από την εκδοθείσα βάσει της συμβάσεως αυτής διαιτητική απόφαση είτε στηρίζονταν στην παραδοχή ότι τα χερσαία και τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ των δύο αυτών κρατών μελών καθορίστηκαν με τη διαιτητική απόφαση.
Υπογραμμίζοντας ότι, εν προκειμένω, η διαιτητική απόφαση είχε εκδοθεί από διεθνές δικαστήριο συσταθέν δυνάμει διμερούς συμβάσεως διαιτησίας διεπόμενης από το διεθνές δίκαιο, το αντικείμενο της οποίας δεν ενέπιπτε στους τομείς αρμοδιοτήτων της Ένωσης και της οποίας η Ένωση δεν ήταν συμβαλλόμενο μέρος, το Δικαστήριο επισήμανε ότι ούτε η σύμβαση διαιτησίας ούτε η διαιτητική απόφαση αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα του δικαίου της Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η ουδέτερα διατυπωμένη μνεία της εν λόγω διαιτητικής αποφάσεως την οποία περιλαμβάνει μια διάταξη της πράξεως προσχωρήσεως της Κροατίας στην Ένωση δεν μπορούσε να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ενσωματώνει στο δίκαιο της Ένωσης τις διεθνείς δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν από τα δύο κράτη μέλη στο πλαίσιο της προπαρατεθείσας συμβάσεως διαιτησίας.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι προβαλλόμενες παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης ήταν εν προκειμένω παρεπόμενες σε σχέση με την προβαλλόμενη παράβαση από την Κροατία των υποχρεώσεων από την επίμαχη διμερή διεθνή σύμβαση. Επισημαίνοντας ότι η κατά το άρθρο 259 ΣΛΕΕ προσφυγή λόγω παραβάσεως μπορούσε να έχει ως αντικείμενο μόνο τη μη τήρηση υποχρεώσεων απορρεουσών από το δίκαιο της Ένωσης, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν ήταν επομένως αρμόδιο να αποφανθεί, στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής, επί προβαλλόμενης παραβάσεως των υποχρεώσεων από τη σύμβαση διαιτησίας και τη διαιτητική απόφαση από την οποία πηγάζουν οι αιτιάσεις της Σλοβενίας περί προβαλλόμενων παραβάσεων του δικαίου της Ένωσης.
Τέλος, υπενθυμίζοντας την αρμοδιότητα που επιφυλάσσεται υπέρ των κρατών μελών, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, για τον γεωγραφικό καθορισμό των συνόρων τους καθώς και το γεγονός ότι, κατά τη σύμβαση διαιτησίας, στα συμβαλλόμενα μέρη εναπόκειται να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την εφαρμογή της διαιτητικής αποφάσεως, το Δικαστήριο εκτίμησε ότι δεν εδύνατο να εξετάσει, στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής, το ζήτημα της εκτάσεως και των ορίων της επικράτειας της Κροατίας και της επικράτειας της Σλοβενίας, εφαρμόζοντας ευθέως τα καθορισθέντα από τη διαιτητική απόφαση σύνορα προκειμένου να ελέγξει αν υφίστανται οι επίμαχες παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης.
(
1
)	Σύμβαση της Βιέννης περί του Δικαίου των Συνθηκών, της 23ης Μαΐου 1969, Recueil des traités des Nations unies, τόμος 1155, σ. 331.
(
2
)	Πρόκειται για το άρθρο 2 ΣΕΕ και το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ.
(
3
)	Έγινε ειδικότερα επίκληση του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΕ) 1380/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2013, σχετικά με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, την τροποποίηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 1954/2003 και (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 και την κατάργηση των κανονισμών του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 2371/2002 και (ΕΚ) αριθ. 639/2004 και της απόφασης 2004/585/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 354, σ. 22)· του συστήματος ελέγχου, επιθεώρησης και εφαρμογής των κανόνων που προβλέπονται από τον κανονισμό (ΕΚ) 1224/2009 του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2009, περί θεσπίσεως κοινοτικού συστήματος ελέγχου της τήρησης των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΕΕ 2009, L 343, σ. 1), και από τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 404/2011 της Επιτροπής, της 8ης Απριλίου 2011, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1224/2009 περί της θέσπισης κοινοτικού συστήματος ελέγχου για την εξασφάλιση της τήρησης των κανόνων της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΕΕ 2011, L 112, σ. 1)· των άρθρων 4 και 17, σε συνδυασμό με το άρθρο 13, του κανονισμού (ΕΕ) 2016/399 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Μαρτίου 2016, περί κώδικα της Ένωσης σχετικά με το καθεστώς διέλευσης προσώπων από τα σύνορα (κώδικας συνόρων του Σένγκεν) (ΕΕ 2016, L 77, σ. 1)· καθώς και του άρθρου 2, παράγραφος 4, και του άρθρου 11, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/89/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (ΕΕ 2014, L 257, σ. 135).