62015CC0041
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
NILSA WAHLA
przedstawiona w dniu 22 czerwca 2016 r. (
1
)
Sprawa C‑41/15
Gerard Dowling
Padraig McManus
Piotr Skoczylas
Scotchstone Capital Fund Limited
przeciwko
Minister for Finance
Przy udziale: Permanent TSB Group Holdings plc i Permanent TSB plc[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
złożony przez High Court (wysoki sąd, Irlandia)]
„Prawo spółek — Dyrektywa 77/91/EWG — Ochrona interesów akcjonariuszy w odniesieniu do udziału w kapitale spółki akcyjnej — Decyzja 2011/77/UE — Pomoc finansowa przyznana Irlandii — Dokapitalizowanie spółki Irish Life and Permanent plc — Dyrektywa 2001/24/WE — Środki restrukturyzacyjne”
1.
Czy rząd irlandzki naruszył podstawowe zasady prawa Unii dotyczącego spółek, przejmując latem 2011 r. kontrolę nad Irish Life and Permanent Group Holdings plc (obecnie Permanent TSB Group Holdings plc, zwaną dalej „ILPGH” lub „spółką”) oraz jednocześnie nad jej spółką zależną Irish Life and Permanent plc (obecnie Permanent TSB plc, zwaną dalej „ILP” lub „bankiem”)? Kwestia ta jest sednem sporu toczącego się przed High Court (wysokim sądem, Irlandia).
2.
Zgodnie ze stanowiskiem, jakie zająłem w opinii z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie Kotnik i in. (
2
), uważam, ze względów, które omówię poniżej, że prawa, jakie zostały przyznane akcjonariuszom na gruncie dyrektywy 77/91/EWG (zwanej dalej „drugą dyrektywą”) (
3
), nie sprzeciwiają się możliwości pilnego dokapitalizowania przez państwo członkowskie instytucji kredytowej, która boryka się z problemami, w sytuacji gdy instytucja ta ma szczególne znaczenie dla gospodarki tego państwa, a brak takiego dokapitalizowania mógłby znacząco osłabić jego gospodarkę, co z kolei mogłoby negatywnie wpłynąć na gospodarki innych państw członkowskich.
3.
Uważam zatem, że środki podjęte w rozważanym przypadku były zgodne z prawem Unii. Ostateczna ocena leży jednak w gestii High Court (wysokiego sądu).
I – Ramy prawne
A – Prawo Unii
1. Druga dyrektywa
4.
Zgodnie z art. 8 drugiej dyrektywy akcje nie mogą być emitowane po cenie niższej niż ich nominalna wartość lub, w przypadku braku wartości nominalnej, poniżej ich wartości księgowej.
5.
Na podstawie art. 25 drugiej dyrektywy decyzję o każdym podwyższeniu kapitału podejmuje walne zgromadzenie, z wyjątkiem sytuacji, w której możliwość takiego podwyższenia została przewidziana w statucie lub akcie założycielskim, bądź też zgoda na nie została uprzednio wyrażona przez walne zgromadzenie zgodnie z warunkami określonymi w tym przepisie.
6.
Artykuł 29 ust. 1 drugiej dyrektywy stanowi, że w każdym przypadku, gdy podwyższanie kapitału subskrybowanego następuje przez wniesienie wkładów pieniężnych, akcje powinny być oferowane z zachowaniem pierwszeństwa akcjonariuszy proporcjonalnie do wysokości kapitału reprezentowanego przez ich akcje. Ponadto w myśl art. 29 ust. 4 prawo pierwokupu nie może być ograniczone ani zniesione przez statut ani akt założycielski, a jedynie na podstawie decyzji walnego zgromadzenia zgodnie z warunkami określonymi w tym ustępie.
2. Dyrektywa 2001/24/WE (
4
)
7.
Artykuł 2 („Definicje”) dyrektywy 2001/24 definiuje „środki służące reorganizacji” jako „środki, które mają zachować lub przywrócić sytuację finansową instytucji kredytowej i które mogą mieć wpływ na wcześniejsze prawa osób trzecich, włączając środki obejmujące możliwość zawieszenia płatności, zawieszenia stosowania środków egzekucyjnych lub redukcji roszczeń”.
8.
Artykuł 3 („Przyjęcie środków służących reorganizacji – obowiązujące prawo”) dyrektywy 2001/24 przewiduje, że jedynie władze administracyjne lub sądowe państwa członkowskiego pochodzenia są upoważnione do podejmowania decyzji w sprawie wdrożenia jednego lub więcej środków służących reorganizacji w instytucji kredytowej łącznie z oddziałami w innych państwach członkowskich. Środki te stosuje się zgodnie z przepisami ustawowymi, wykonawczymi i proceduralnymi stosowanymi w państwie członkowskim pochodzenia, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej. Z chwilą wejścia w życie w państwie członkowskim, w którym je wprowadzono, środki w pełni obowiązują – zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego – w całej Unii bez żadnych dodatkowych formalności, w tym wobec osób trzecich w innych państwach członkowskich, nawet jeżeli stosowane do nich normy obowiązujące w przyjmującym państwie członkowskim nie przewidują podejmowania takich środków lub uzależniają ich wdrożenie od warunków, które nie są spełnione.
9.
Artykuł 9 („Wszczęcie postępowania likwidacyjnego – informacja do przekazania innym właściwym władzom”) dyrektywy 2001/24 określa zasady dotyczące decyzji w sprawie wszczęcia postępowania likwidacyjnego, które w przeważającej mierze są zbieżne z zasadami określonymi w art. 3.
3. Decyzja 2011/77/UE (zwana dalej „decyzją wykonawczą”) (
5
)
10.
Decyzja wykonawcza została przyjęta na podstawie rozporządzenia (UE) nr 407/2010 (
6
), w szczególności jego art. 3 ust. 3. Motywy 1–3 tej decyzji brzmią następująco:
„(1)
Irlandia znalazła się ostatnio pod wzrastającą presją ze strony rynków finansowych w związku z coraz większymi obawami dotyczącymi stabilności finansów publicznych tego kraju w świetle kompleksowych środków publicznych podjętych w celu wsparcia osłabionego sektora finansowego. Ze względu na nadmierne narażenie krajowego systemu bankowego na projekty związane z nieruchomościami i projekty budowlane, system ten poniósł znaczne straty w wyniku załamania się tych sektorów. Aktualny kryzys w sektorze gospodarki i bankowości wywarł również ogromny wpływ na finanse publiczne Irlandii, pogłębiając tym samym wpływ recesji. Niższe dochody podatkowe oraz wzrost wydatków związanych z cyklem koniunkturalnym, wynikające w szczególności ze wzrostu bezrobocia, przyczyniły się do wysokiego poziomu deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz gwałtownego pogłębienia się zadłużenia, w porównaniu z ich korzystną sytuacją sprzed kryzysu i pomimo wdrożenia od połowy 2008 r. pięciu znacznych pakietów konsolidacji budżetowej. Do pogorszenia sytuacji finansów publicznych w znacznym stopniu przyczyniły się środki wsparcia sektora bankowego, w tym znaczące zastrzyki kapitałowe. Obecne obawy dotyczące rynku odzwierciedlają w głównej mierze fakt, że wypłacalność systemu bankowego Irlandii i samego państwa nierozerwalnie wiąże się z kryzysem; obawy te doprowadziły do gwałtownego wzrostu rentowności obligacji państwowych Irlandii, a krajowy system bankowy został praktycznie pozbawiony finansowania ze strony rynków międzynarodowych.
(2)
W świetle tych poważnych zaburzeń gospodarczych i finansowych wynikających z nadzwyczajnych okoliczności pozostających poza kontrolą rządu, w dniu 21 listopada 2010 r. władze Irlandii oficjalnie zwróciły się o pomoc finansową Unii Europejskiej, państw członkowskich, których walutą jest euro, oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego (»MFW«), w celu przywrócenia trwałego wzrostu gospodarki, zapewnienia prawidłowego funkcjonowania systemu bankowego i finansowej stabilności w Unii i w strefie euro. W dniu 28 listopada 2010 r. osiągnięto porozumienie na poziomie technicznym w odniesieniu do kompleksowego pakietu działań na lata 2010–2013.
(3)
Celem przedłożonego Radzie i Komisji projektu gospodarczego i finansowego programu dostosowawczego [zwanego dalej »programem«] jest przywrócenie zaufania rynków finansowych do irlandzkiego systemu bankowego i samego państwa, co pozwoli przywrócić trwały wzrost gospodarki. Program zawiera trzy podstawowe elementy służące osiągnięciu tych celów. Pierwszym elementem jest strategia dotycząca sektora finansowego przewidująca znaczną redukcję zatrudnienia, delewarowanie i reorganizację sektora bankowego, wraz z odpowiednim, dostosowanym do potrzeb, dokapitalizowaniem. […] W celu wsparcia tego ambitnego programu działań władze Irlandii zwracają się o pomoc finansową Unii i państw członkowskich, których walutą jest euro, oraz o pożyczki udzielane w drodze porozumień dwustronnych ze Zjednoczonym Królestwem, Szwecją, Danią i MFW”.
11.
Artykuł 1 decyzji wykonawczej stanowi:
„1.   Unia udziela Irlandii pożyczki do maksymalnej wysokości 22,5 mld EUR, przy czym średni maksymalny okres wymagalności wynosi 7,5 roku.
[…]
4.   Warunkiem uruchomienia pierwszej raty jest wejście w życie umowy pożyczki i protokołu ustaleń. Uruchomienie każdej kolejnej raty pożyczki jest uwarunkowane dokonywaną co kwartał przez Komisję, w porozumieniu z [Europejskim Bankiem Centralnym, EBC], pozytywną oceną spełniania przez Irlandię ogólnych warunków dotyczących polityki gospodarczej, określonych w niniejszej decyzji i w protokole ustaleń.
[…]
8.   Komisja decyduje o wysokości i uruchamianiu kolejnych rat. Komisja decyduje o wysokości transz”.
12.
Artykuł 2 decyzji wykonawczej przewiduje, że udzieloną Irlandii pomocą zarządza Komisja w sposób zgodny ze zobowiązaniami Irlandii i z zaleceniami Rady oraz określa środki regulujące wykonywanie tego nadzoru. Artykuł 3 decyzji wykonawczej zatwierdza program przygotowany przez władze Irlandii i wskazuje, że wypłaty kolejnych rat uzależnione będą od zadowalającej realizacji programu, który obejmować ma m.in. następujące środki:
„5.   W celu przywrócenia zaufania do sektora finansowego Irlandia dokonuje odpowiedniego dokapitalizowania, szybkiego delewarowania i głębokiej restrukturyzacji systemu bankowego, jak określono w protokole ustaleń. W szczególności Irlandia:
a)
podejmuje w razie potrzeby działania mające zapewnić odpowiednią kapitalizację krajowych banków w formie kapitału własnego, tak aby zapewnić spełnianie przez nie minimalnego wymogu regulacyjnego, tj. współczynnika kapitału podstawowego warstwy 1 w wysokości 10,5%, przez cały okres trwania programu pomocy finansowej Unii, przy jednoczesnym delewarowaniu w kierunku docelowego wskaźnika kredytów do depozytów w wysokości 122,5% na koniec 2013 r.
[…]
7.   W 2011 r., zgodnie z wymogami zawartymi w protokole ustaleń, Irlandia przyjmuje następujące środki:
[…]
g)
dokapitalizowanie banków krajowych do końca lipca 2011 r. (w przypadku Irish Life & Permanent odpowiednio skorygowane w świetle planowanej sprzedaży aktywów) zgodnie z wynikami wyznaczonych na 2011 r. [ostrożnościowego przeglądu adekwatności kapitałowej (zwanego dalej »PCAR«) oraz ostrożnościowej oceny płynności (zwanej dalej »PLAR«)], ogłoszonych przez centralny bank Irlandii w dniu 31 marca 2011 r.;
[…]”.
B – Prawo irlandzkie
13.
Credit Institutions (Stabilisation) Act 2010 [ustawa o instytucjach kredytowych (ustawa stabilizacyjna) z 2010 r., zwana dalej „ustawą”] ze zmianami odnosi się do instytucji kredytowych, którym udzielono wsparcia. Została ona uchwalona w dniu 21 grudnia 2010 r.
14.
Cele ustawy określone zostały w jej art. 4. Obejmują one: zażegnanie zaburzeń w gospodarce i systemie finansowym oraz zagrożenia dla stabilności niektórych instytucji kredytowych w Irlandii i dla systemu finansowego w ogóle; przeprowadzenie reorganizacji instytucji kredytowych w Irlandii m.in. w kontekście programu; zachowanie bądź przywrócenie pozycji finansowej „odnośnej instytucji”.
15.
Artykuł 2 ustawy definiuje niektóre użyte w niej pojęcia, między innymi pojęcie „instytucji kredytowej” (czyli osoby prowadzącej na podstawie państwowego zezwolenia działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów lub innych środków podlegających zwrotowi oraz na udzielaniu kredytów na własny rachunek) oraz pojęcie „odnośnej instytucji”. To drugie pojęcie oznacza, zgodnie z ust. a), podmiot z siedzibą w Irlandii, który jest lub na dzień wejścia w życia ustawy był bankiem działającym na podstawie zezwolenia, któremu minister finansów (zwany dalej „ministrem”) udzielił lub ma udzielić wsparcia finansowego, jak również, na podstawie ust. f), spółkę holdingową posiadającą akcje takiego podmiotu.
16.
Artykuł 7 ustawy upoważnia ministra do zgłaszania do High Court [(wysokiego sądu)] tzw. projektów zarządzeń [direction orders] zobowiązujących dane instytucje do podjęcia (w określonym terminie) lub powstrzymania się od podejmowania (w trakcie wskazanego okresu) działań. Procedurę wydawania zarządzeń określa z kolei art. 9 ustawy. Stanowi ona:
„1.
W możliwie najbliższym terminie po zakończeniu procedur wymaganych na podstawie art. 7 w związku z projektem zarządzenia, minister składa w postępowaniu ex parte do [High Court (wysokiego sądu)] wniosek o wydanie [zarządzenia] o treści zawartej w odnośnym projekcie zarządzenia.
2.
[High Court (wysoki sąd)], rozpoznając wniosek w postępowaniu ex parte na podstawie ust. 1, po upewnieniu się, że wymogi zawarte w art. 7 zostały spełnione, oraz że opinia ministra wyrażona na podstawie tegoż artykułu jest uzasadniona i zgodna z prawem, wydaje zarządzenie o treści zawartej w projekcie zarządzenia (lub o treści zmienionej […]).
3.
Jeżeli w treści projektu zarządzenia minister stwierdził, że zmierza ono do zachowania lub przywrócenia sytuacji finansowej instytucji kredytowej, a [High Court (wysoki sąd)] jest przekonany, że minister przedłożył projekt zarządzenia lub jego części z takim zamiarem, [High Court (wysoki sąd)] stwierdza w odpowiednim zarządzeniu, iż zarządzenie lub odnośna jego część stanowi środek służący reorganizacji w rozumieniu [dyrektywy 2001/24].
[…]”.
17.
Artykuł 11 ustawy stanowi, iż konkretna odnośna instytucja lub jej członek może wystąpić do High Court (wysokiego sądu) z wnioskiem o uchylenie zarządzenia. Zgodnie z ust. 3 High Court (wysoki sąd) „uchyla zarządzenie jedynie jeżeli jego zdaniem nie dochowano któregokolwiek z wymogów określonych w art. 7, lub opinia ministra, o której mowa w art. 7 ust. 2, była nieuzasadniona lub niezgodna z prawem”. Alternatywnie High Court (wysoki sąd) może na podstawie ust. 4 zmienić zarządzenie zamiast je uchylać, w przypadku stwierdzenia jego niezgodności z prawem.
18.
Artykuł 47 ustawy przewiduje, że treść zarządzenia musi zawierać postanowienie, że z uprawnień przysługujących członkom danej odnośnej instytucji na walnym zgromadzeniu, może, zamiast nich, skorzystać minister.
19.
Zgodnie z art. 52 ustawy „wszelkie zarządzenia, wydane na podstawie niniejszej ustawy, w których stwierdzono, iż zostają wydane w celu zachowania lub przywrócenia sytuacji finansowej instytucji kredytowej muszą być zgodne z [dyrektywą 2001/24] oraz przepisami prawa wprowadzającymi ją w życie”.
20.
Wreszcie art. 53 ustawy przewiduje, że jej przepisy, jak również postanowienia zarządzeń wydanych na jej podstawie, mają pierwszeństwo przed szeregiem innych regulacji wskazanych w tym przepisie, w tym Irish Companies Acts [irlandzkich ustaw dotyczących prawa spółek], chyba że sama ustawa stanowi inaczej. Ponadto art. 61 stanowi zasadniczo, że wydania zarządzenia nie można interpretować jako zdarzenia skutkującego niewykonaniem zobowiązania.
II – Stan faktyczny, przebieg postępowania i pytania prejudycjalne
21.
We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wskazano, że ILP jest instytucją kredytową utworzoną zgodnie z prawem irlandzkim. W okresie mającym znaczenie dla sprawy ILP była właścicielem spółki Irish Life Group (zwanej dalej „Irish Life”), w której skład wchodziły spółki Irish Life Assurance plc oraz Irish Life Investment Managers Ltd.
22.
ILPGH jest spółką akcyjną utworzoną w Irlandii, która powstała na podstawie porozumienia zatwierdzonego przez High Court (wysoki sąd) w styczniu 2010 r. (
7
). Przez cały okres istotny dla sprawy była ona spółką holdingową i jedynym właścicielem ILP. ILPGH nie posiadała żadnych innych aktywów i nie jest ani nie była w okresie istotnym dla sprawy instytucją kredytową.
23.
Powodami w postępowaniu głównym (zwanymi dalej łącznie „powodami”) są członkowie i akcjonariusze ILPGH. Gerard Dowling, Padraig McManus i Piotr Skoczylas są akcjonariuszami będącymi osobami fizycznymi. Przez pewien okres P. Skoczylas był również dyrektorem ILPGH wybranym podczas nadzwyczajnego walnego zgromadzenia ILPGH, które odbyło się w dniu 20 lipca 2011 r. (zwanego dalej „walnym zgromadzeniem”). Scotchstone Capital Fund Limited należy do P. Skoczylasa, spółka ta jest również akcjonariuszem ILPGH.
24.
Począwszy od 2008 r. ILP, wraz z innymi bankami irlandzkimi, zaczęła w coraz większym stopniu polegać na wsparciu finansowym ze strony państwa irlandzkiego i Unii Europejskiej. Wraz z upływem czasu i nadal trwającymi napięciami finansowymi wysiłki rządu irlandzkiego zmierzające do wspierania banków nie przekonały rynków co do rentowności banków ani do zdolności państwa irlandzkiego do dalszego ich wspierania. Pod koniec 2010 r. stało się oczywiste, że istnieje poważne zagrożenie dla stabilności finansowej państwa irlandzkiego, wynikające w znacznym stopniu z jego zobowiązań wobec banków. Co się tyczy Irish Life, państwo irlandzkie udzieliło gwarancji na depozyty do wysokości około 26 mld EUR.
25.
W listopadzie 2010 r. państwo irlandzkie podjęło prawnie wiążące zobowiązania wobec Komisji, EBC oraz MFW, w tym zobowiązanie dokapitalizowania rentownych banków irlandzkich, w kontekście programu. W ramach programu centralny bank Irlandii zobowiązał się do przeprowadzenia PCAR [ostrożnościowego przeglądu adekwatności kapitałowej] oraz PLAR [ostrożnościowej oceny płynności], jak również do określenia zapotrzebowania na kapitał ze strony wskazanych banków na podstawie wyników obu przeglądów. Wyniki te zostały opublikowane w dniu 31 marca 2011 r. Na państwie irlandzkim ciążyło prawne zobowiązanie zapewnienia dokapitalizowania zgodnie z analizami w terminie do dnia 31 lipca 2011 r.
26.
Następnie centralny bank Irlandii, działając jako niezależny organ regulacyjny, polecił ILP pozyskać kapitał regulacyjny w wysokości 4 mld EUR. Zarządzenie to było dla ILP wiążące i nie było kwestionowane na drodze prawnej.
27.
Sąd odsyłający wyjaśnia, że w oparciu o ocenę prawdopodobieństwa uznał, iż: a) wymaganego kapitału nie da się pozyskać od inwestorów prywatnych; b) wymaganego kapitału nie da się pozyskać od ówczesnych akcjonariuszy; c) brak dokapitalizowania w wyznaczonym terminie doprowadziłby do upadłości ILP wskutek masowego wycofywania środków przez deponentów, cofnięcia zezwolenia, wezwania do spłaty różnych instrumentów dłużnych, zaprzestania finansowania w ramach systemu awaryjnego wsparcia płynnościowego, albo wskutek ziszczenia się niektórych lub wszystkich wyżej wymienionych ewentualności. Ponadto upadłość ILP d) prawdopodobnie oznaczałaby całkowitą utratę wartości dla akcjonariuszy.
28.
Dodatkowo, w ocenie High Court (wysokiego sądu), e) upadłość ILP prawdopodobnie spowodowałaby skrajnie negatywne konsekwencje dla państwa irlandzkiego, wskutek masowego wycofywania środków z banku, a następnie wezwań do wypłacenia gwarancji państwowej do wysokości około 26 mld EUR, tzw. efektów zarażenia wobec pozostałych banków, całkowitego lub częściowego cofnięcia finansowania na rzecz państwa irlandzkiego w ramach programu z powodu nieprzestrzegania jego warunków, sankcji nałożonych na podstawie traktatu FUE, albo też wskutek ziszczenia się niektórych lub wszystkich wyżej wymienionych ewentualności. Negatywne konsekwencje dla państwa irlandzkiego prawdopodobnie: f) zwiększyłyby zagrożenie dla stabilności finansowej pozostałych państw członkowskich i Unii Europejskiej. Decyzje państwa irlandzkiego o inwestowaniu w dokapitalizowanie zostały podjęte w wykonaniu spoczywających na Irlandii zobowiązań prawnych oraz w interesie jej systemu finansowego, jej obywateli, jak również obywateli Unii Europejskiej.
29.
Państwo irlandzkie postanowiło dokapitalizować ILP poprzez objęcie przez ministra akcji zwykłych na kwotę 2,3 mld EUR, kapitału warunkowego w wysokości 0,4 mld EUR oraz przeprowadzenie inwestycji „zapasowej” w wysokości 1,1 mld EUR. Cena jednej akcji miała wynieść 0,06345 EUR, o 10% mniej niż średnia cena rynkowa z dnia 23 czerwca 2011 r. Wyliczenie liczby akcji, jakie należało wyemitować w zamian za 2,3 mld EUR, skutkowało przejęciem przez ministra 99,2% akcji spółki. W ocenie High Court (wysokiego sądu): g) cena akcji we wskazanym wyżej dniu nie wynikała z zaburzenia rynku wskutek nieprawdziwych informacji, jak podnosili powodowie. Cena akcji spadała przez szereg ostatnich lat, a po opublikowaniu wyników analiz PCAR i PLAR obniżyła się drastycznie. Prawdopodobnie wynikało to z tego, że rynek nie wierzył w możliwość uzyskania przez ILP wymaganego poziomu dokapitalizowania w sposób, który byłby atrakcyjny dla inwestorów.
30.
Komisja wyraziła zgodę, zgodnie z przepisami dotyczącymi pomocy państwa, na pomoc i dokapitalizowanie ILP poprzez inwestycję państwa (
8
). Działanie to zostało także zatwierdzone przez właściwy organ krajowy w rozumieniu dyrektywy 2004/25/WE (
9
).
31.
Projekt ministra uzyskał poparcie zarządu ILP, który uznał, że ILP nie ma innych możliwości uzyskania wymaganego dokapitalizowania. W celu podjęcia koniecznych uchwał zwołano nadzwyczajne walne zgromadzenie. Akcjonariusze głosujący na NZW odrzucili jednak projekt, chcąc przeanalizować inne możliwości pozyskania wymaganego kapitału, i polecili zarządowi złożenie wniosku o przedłużenie terminu na dokapitalizowanie.
32.
Ani minister, ani centralny bank Irlandii nie byli skłonni ubiegać się o wydłużenie terminu, które, uwzględniając jego źródło, wymagałoby ich zdaniem zgody Rady, Komisji, EBC i MFW. W konsekwencji w dniu 25 lipca 2011 r. minister sporządził projekt zarządzenia, działając na podstawie przepisów ustawy. Prezes centralnego banku Irlandii przedstawił swoją opinię, w której przychylił się do projektu zarządzenia, uznając, że prawdopodobnie przyczyni się ono do osiągnięcia celów ustawy. Prezes zarządu spółki przedłożył ministrowi pismo, które przygotował po zakończeniu nadzwyczajnego walnego zgromadzenia, opisujące stanowisko akcjonariuszy, niezgadzających się na projekt ministra.
33.
W trybie postępowania ex parte do High Court (wysokiego sądu) został złożony wniosek o wydanie zarządzenia. W dniu 26 lipca 2011 r. High Court (wysoki sąd) wydał zarządzenie (zwane dalej „zarządzeniem”), na skutek którego minister objął 99,2% akcji wyemitowanych przez ILPGH. W konsekwencji należało wycofać akcje spółki z obrotu giełdowego w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie. Wnioskiem z dnia 3 sierpnia 2011 r. powodowie zwrócili się do High Court (wysokiego sądu) o uchylenie zarządzenia na podstawie art. 11 ustawy. Wobec wątpliwości co do tego, czy środki podjęte przez ministra były niezbędne, nieuzasadnione bądź niezgodne z prawem, w dniu 2 grudnia 2014 r. High Court (wysoki sąd) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy [druga dyrektywa] stoi na przeszkodzie, w każdych okolicznościach, w tym w okolicznościach niniejszej sprawy, wydaniu [zarządzenia] na mocy art. 9 [ustawy], na podstawie opinii [ministra], że zachodzi konieczność jego wydania, jeżeli takie zarządzenie skutkuje: podwyższeniem kapitału spółki bez zgody walnego zgromadzenia; przydzieleniem nowych akcji bez oferowania ich z zachowaniem pierwszeństwa dotychczasowych akcjonariuszy bez zgody walnego zgromadzenia; obniżeniem nominalnej wartości akcji bez zgody walnego zgromadzenia i zmianą, w tym celu, aktu założycielskiego i statutu spółki bez zgody walnego zgromadzenia?
2)
Czy zarządzenie wydane przez High Court (wysoki sąd) na podstawie art. 9 [ustawy] wobec [spółki] i [banku] narusza prawo Unii?”.
34.
Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez powodów, ILP, ILPGH, Irlandię, rządy włoski, cypryjski oraz Komisję. Na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 r. uwagi ustne zostały przedstawione przez powodów, ILP, ILPGH, Irlandię oraz Komisję.
III – Analiza
A – Uwagi wstępne
35.
W wyniku kryzysu finansowego Trybunał wydał szereg przełomowych wyroków (
10
). Na tle owego kryzysu zostało wszczętych też wiele postępowań sądowych odnoszących się do środków przyjmowanych w celu udzielenia pomocy instytucjom kredytowym znajdującym się w trudnej sytuacji (
11
). W większości przypadków środki te zakładały „podział obciążeń”, aby, po pierwsze, ograniczyć wysokość publicznego wsparcia finansowego i, po drugie, zapobiec spekulacji w ramach ryzykownych przedsięwzięć biznesowych (tak zwane zachowanie niebezpieczne moralnie). Padł argument, że przedmiotowa sprawa dotyczy tego właśnie rodzaju środków.
36.
W niniejszej sprawie nie jest sporne, po pierwsze, że druga dyrektywa co do zasady znajduje zastosowanie do spółek takich jak ILP oraz ILPGH oraz, po drugie, że ILP miała trudności finansowe i była zobowiązana zastosować się do zarządzenia wydanego przez centralny bank Irlandii. Powodowie kwestionują natomiast zgodność z prawem środków podjętych przez ministra. Twierdzą oni zasadniczo, że było możliwe zastosowanie innych, mniej uciążliwych środków, które nie wymagałyby rezygnacji z uzyskania zgody walnego zgromadzenia ILPGH, co w ich ocenie stanowiło naruszenie art. 8, 25 i 29 drugiej dyrektywy.
37.
Głównym argumentem powodów jest to, że to ILP, a nie ILPGH, jest instytucją kredytową. Podnoszą oni, że dla celów zapewnienia stabilności finansowej gospodarki Irlandii minister mógł i powinien był ograniczyć zakres swojej interwencji do ILP, a nie wnosić do High Court (wysokiego sądu) o to, by adresatem zasadniczej części kwestionowanych środków uczynić ILPGH. W ich ocenie ILPGH jest jedynie spółką holdingową, której kapitał zakładowy jest niezależny od kapitału ILP i która nie była związana zarządzeniem wydanym przez centralny bank Irlandii i nie ponosiła odpowiedzialności za działania i zaniechania ILP.
38.
Aby udzielić odpowiedzi na pierwsze z pytań, z jakimi zwrócił się High Court (wysoki sąd), nie trzeba odnosić się do tego argumentu. Ponieważ jednak wydaje się, że może być to pomocne dla High Court (wysokiego sądu) przy rozstrzyganiu sporu w postępowaniu głównym, odniosę się do niego w ramach odpowiedzi na pytanie drugie, która w mojej ocenie uzupełnia odpowiedź na pierwsze pytanie. Opinię tę zakończę zatem, udzielając łącznej odpowiedzi na obydwa pytania.
B – W przedmiocie pytania pierwszego
1. Uwagi wstępne
39.
Pytanie pierwsze ma charakter ogólny i nie odnosi się jedynie do okoliczności sporu w postępowaniu głównym. Wnioskuję z tego, że High Court (wysoki sąd) chciałby uzyskać od Trybunału przede wszystkim odpowiedź mającą charakter reguły. Zgodnie z moim rozumieniem w pierwszym pytaniu sąd odsyłający pyta w istocie, czy przy prawidłowej wykładni art. 8, 25 i 29 drugiej dyrektywy przepisy te stoją na przeszkodzie uregulowaniom państwa członkowskiego przewidującym, że aby zaradzić zaburzeniom gospodarki i systemu finansowego oraz zagrożeniu dla stabilności niektórych instytucji kredytowych w tym państwie członkowskim, jak i systemu finansowego w ogóle, jak również w celu ograniczenia ryzyka rozprzestrzenienia się zagrożenia na inne państwa członkowskie sąd może nakazać, by spółka akcyjna, objęta zakresem stosowania wspomnianej dyrektywy, która zajmuje kluczową pozycję w systemie gospodarczym tego państwa członkowskiego i która sama nie może spełnić nałożonych przez to państwo wymogów regulacyjnych w zakresie ostrożnościowego nadzoru nad instytucjami finansowymi, została przejęta przez rząd bez zgody walnego zgromadzenia.
40.
W konsekwencji głównym wątkiem rozważanej kwestii ponownie staje się pytanie o granice uprawnień rządu do przejęcia w czasach kryzysu znajdującej się w trudnej sytuacji instytucji kredytowej, będącej jednym z filarów gospodarki. W tym przypadku rozważaną granicę wyznaczają uprawnienia do zablokowania takiego przejęcia, jakie zebrani na walnym zgromadzeniu akcjonariusze wywodzą z prawa Unii, a konkretnie z art. 8, 25 i 29 drugiej dyrektywy.
2. Ogólne podejście, jakim powinien kierować się Trybunał
41.
Jak już stwierdziłem w uwagach wstępnych do niniejszej opinii, uważam, że Trybunał powinien przyjąć takie samo podejście jak to, które zaproponowałem w sprawie Kotnik i in. (
12
). Sprawa ta również dotyczyła między innymi granic dopuszczalnej interwencji państwa w znajdujący się w trudnej sytuacji sektor finansowy, wyznaczonych przez regulacje prawa Unii dotyczące spółek, choć w formie pomocy państwa. W pkt 44–51 poniżej przedstawię okoliczności tamtej sprawy oraz wyjaśnię, dlaczego moim zdaniem jest ona zbliżona do niniejszej sprawy.
42.
Zanim jednak przejdę do tych rozważań, chciałbym przypomnieć podstawową zasadę, jaką jest niezależna osobowość prawna spółek akcyjnych, stanowiąca podstawę rynku wewnętrznego, a zwłaszcza swobody przedsiębiorczości określonej w art. 49 i 54 TFUE (
13
). Okoliczność, że spółka akcyjna może przeżywać trudności finansowe, sama w sobie nie uzasadnia odbierania akcjonariuszom praw wynikających z drugiej dyrektywy (
14
). Przeciwne rozumienie pozbawiałoby sensu art. 17 drugiej dyrektywy (
15
).
43.
Z tego względu już na wstępie należy odrzucić argument przedstawiony przez ILP, ILPGH oraz Irlandię, że art. 65 ust. 1 lit. b) TFUE uzasadnia odstępstwo od drugiej dyrektywy motywowane potrzebą ostrożnościowego nadzoru nad instytucjami finansowymi, jak również że sam Trybunał miał przyznać, iż reputacja krajowego rynku sektora finansowego mogła, co do zasady, uzasadniać ograniczenia swobody przepływu (
16
). W wypadku gdy dana dziedzina jest przedmiotem wyczerpującej harmonizacji na poziomie Unii, związane z nią przepisy krajowe powinny być oceniane w świetle tych przepisów harmonizujących, a nie prawa pierwotnego (
17
). Ponadto wydaje się, że w przeszłości Trybunał rozważał już podobny argument i także go odrzucił (
18
).
44.
Po tych uwagach wstępnych, jak już zasadniczo wskazałem w pkt 93–121 mojej opinii w sprawie Kotnik i in. (
19
), do której będę odwoływać się w szerokim zakresie, nie podzielam zdania powodów, że druga dyrektywa stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez państwo członkowskie pilnych środków mających na celu zachowanie stabilności finansowej na jego terytorium oraz ograniczających ryzyko rozprzestrzenienia się zagrożenia. Podzielam w szczególności wyrażone przez High Court (wysoki sąd) wątpliwości (
20
), czy linia orzecznicza, którą będę nazywać orzecznictwem Pafitis (
21
), pozwala na interpretowanie drugiej dyrektywy w sposób proponowany przez powodów, ze względów, które omówiłem we wspomnianej opinii.
45.
Po pierwsze, podobnie jak w sprawie Kotnik i in., niedopowiedzeniem byłoby stwierdzenie, że okoliczności faktyczne, jakie były przyczynkiem dla orzecznictwa Pafitis, znacznie różniły się od okoliczności spraw obecnie toczących się przed Trybunałem. Jak bowiem wskazywano podczas rozprawy, uznając w pkt 57 wyroku Pafitis i in. (
22
), że druga dyrektywa znajduje zastosowanie w przypadku „zwykłych środków służących reorganizacji”, jakich dotyczyła tamta sprawa, Trybunał nie odniósł się do środków służących reorganizacji, które należy zaklasyfikować jako nadzwyczajne.
46.
Po drugie, zasadniczym celem drugiej dyrektywy, w szczególności jej art. 25, jest zachowanie równowagi sił pomiędzy organami spółki akcyjnej (jak również pomiędzy poszczególnymi akcjonariuszami), zwłaszcza na wypadek konfliktu między nimi (
23
), a nie uniemożliwienie państwu członkowskiemu interwencji w odniesieniu do takiej spółki, w celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w jego gospodarce, które potencjalnie mogłyby się rozprzestrzenić. Dyrektywa sama bowiem przyznaje, że państwo członkowskie może być zmuszone do wprowadzenia regulacji stojących w sprzeczności z uprawnieniami walnego zgromadzenia w sytuacji, kiedy jest to konieczne, by zapobiec poważnej i bezpośredniej szkodzie (
24
).
47.
Wreszcie, w odniesieniu do tego ostatniego aspektu, jak słusznie wskazała Irlandia, stan europejskiej współpracy i integracji w sprawach finansowych i pieniężnych znacząco się rozwinął od czasu wydania tych wyroków – zarówno na poziomie prawa pierwotnego (
25
), jak i wtórnego (
26
). Są to podstawowe przyczyny, dla których Trybunał nie powinien sztywno trzymać się orzecznictwa Pafitis.
48.
Ponadto w mojej ocenie rozważana sprawa nie rodzi kwestii zasadniczo odmiennych od tych, które były rozpatrywane w sprawie Kotnik i in.
49.
Oczywiście okoliczności sprawy Kotnik i in. nie są identyczne z okolicznościami sprawy będącej przedmiotem postępowania głównego. Sprawa Kotnik i in. dotyczyła nałożenia środka typu bail-in w odniesieniu do kapitału zakładowego, hybrydowych instrumentów finansowych oraz długu podporządkowanego, natomiast w rozważanym przypadku zarządzenie obejmowało między innymi zwiększenie kapitału zakładowego. Niemniej jednak łącznym efektem bardzo istotnego zwiększenia kapitału zakładowego ILGPH oraz uniemożliwienia akcjonariuszom skorzystania z prawa pierwokupu było w przedmiotowej sprawie pozbawienie pierwotnych akcjonariuszy, którzy obecnie posiadają mniej niż 1% akcji, wpływu, jaki posiadane przez nich akcje dawałyby im w innej sytuacji, czyli – innymi słowy – rozmycie ich praw. Z tego względu zarządzenie de facto obejmuje też podział obciążeń (
27
).
50.
Co więcej, sprawa Kotnik i in. dotyczy przede wszystkim prawa regulującego pomoc państwa, a nie prawa Unii dotyczącego spółek. Jednakże w piątym pytaniu przedstawionym w tamtej sprawie Ustavno sodišče (sąd konstytucyjny, Słowenia) dąży do ustalenia, czy określone punkty komunikatu Komisji w odniesieniu do pomocy państwa dla sektora bankowego (
28
) stoją w sprzeczności z przekształconą wersją drugiej dyrektywy, czyli dyrektywy 2012/30/UE (
29
) (na które to pytanie należy moim zdaniem odpowiedzieć negatywnie). Aby udzielić przydatnej odpowiedzi, uznałem, że szersze rozumienie tego pytania wymaga przeanalizowania dodatkowo, czy przepisy krajowe, które powierzają przyjęcie środków związanych z podziałem obciążeń krajowemu bankowi centralnemu, jak zakłada komunikat, są spójne z tą dyrektywą. We wspomnianej opinii doszedłem do wniosku, że na to sformułowane szerzej pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, iż w okolicznościach rozpatrywanych w tamtej sprawie przepisy takie nie stoją w sprzeczności z dyrektywą 2012/30.
51.
W konsekwencji problemy rozpatrywne w ramach piątego pytania w sprawie Kotnik i in. oraz w przedmiotowym sporze są moim zdaniem w dużej mierze zbieżne. W obydwu sprawach należy zatem kierować się tym samym podejściem.
3. Specyficzne okoliczności sporu w postępowaniu głównym
52.
W pkt 44 powyżej wskazałem na podejście, jakim powinien kierować się Trybunał przy rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy. W tym miejscu chciałbym uwypuklić pewne kwestie specyficzne dla przedmiotowej sprawy.
a) Finansowy i gospodarczy kontekst dokapitalizowania
53.
Nie ma wątpliwości co do tego, że finansowy i gospodarczy kontekst, w jakim doszło do dokapitalizowania, były wyjątkowe, i to nie tylko z krajowego punktu widzenia. Były one na tyle wyjątkowe, że Rada zdecydowała w decyzji wykonawczej (zob. zwłaszcza jej motyw 2), iż uzasadniały one przyjęcie programu. Komisja zajęła podobne stanowisko, zatwierdzając na gruncie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE środki pomocy państwa mające zastosowanie do ratowania i restrukturyzacji ILP w celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce Irlandii (zob. pkt 30 powyżej). Żadna z tych decyzji nie była kwestionowana, w związku z czym dokonane w nich oceny podjętych działań stały się ostateczne.
54.
W tym kontekście Trybunał rzeczywiście przyjął w orzecznictwie Pafitis, skądinąd słusznie, że okoliczność, iż regulacje krajowe są wewnętrznie klasyfikowane jako „szczególne” lub „wyjątkowe”, samo w sobie nie uzasadnia możliwości odstąpienia od przepisów drugiej dyrektywy (
30
). Stwierdzenia tego nie należy jednak nadinterpretować, twierdząc, że rozciąga się ono na sytuację o tak istotnym znaczeniu międzynarodowym, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie.
55.
Muszę jednak przyznać, że mam pewne wątpliwości co do argumentu, jakoby prawo Unii nałożyło na Irlandię zobowiązanie do dokonania dokapitalizowania w sposób, jaki miał miejsce w przedmiotowej sprawie. Taki właśnie argument podnieśli ILP, ILPGH oraz Irlandia, aby wyraźniej odróżnić okoliczności przedmiotowej sprawy od orzecznictwa Pafitis. Z pewnością w świetle art. 3 ust. 5 lit. a) decyzji wykonawczej panowała ogólna zgoda co do tego, że Irlandia była zobowiązana podjąć kroki w celu zapewnienia, że banki krajowe będą odpowiednio dokapitalizowane w formie akcji, w razie potrzeby, aby spełniały one minimalne wymogi regulacyjne przez cały okres trwania programu wsparcia finansowego Unii, przy jednoczesnym delewarowaniu w kierunku założonego wskaźnika zadłużenia do depozytów. Ponadto, na podstawie art. 3 ust. 7 lit. g) Irlandia była zobowiązana dokapitalizować banki krajowe do końca lipca 2011 r., z uwzględnieniem planowanego zbycia aktywów ILP, zgodnie z wynikami analiz PCAR i PLAR. Decyzja wykonawcza nie nakładała jednak na Irlandię obowiązku, by dokapitalizowanie przeprowadzone zostało w sposób określony w zarządzeniu. Decyzja w tej kwestii pozostawała w gestii Irlandii. Innymi słowy, decyzja wykonawcza nie wymagała, by High Court (wysoki sąd) wydał zarządzenie.
56.
Co więcej, „zobowiązanie” do dokapitalizowania było elementem świadczenia przyznanego na pomoc finansową w ramach programu wsparcia, które Irlandia otrzymała na własną prośbę. Zgodnie z art. 1 ust. 4 i art. 3 ust. 2 decyzji wykonawczej dokapitalizowanie banków krajowych, w tym ILP, było po prostu warunkiem otrzymania pomocy. W związku z tym, jak Komisja słusznie podniosła podczas rozprawy, pierwotnym źródłem decyzji wykonawczej jest art. 122 ust. 2 TFUE, który odnosi się do „pomocy finansowej” udzielanej pod pewnymi „warunkami”, ale nie daje Unii Europejskiej uprawnień do ustalania wiążących celów polityki gospodarczej (
31
).
57.
W konsekwencji nie jest oczywiste, że Unia Europejska jednostronnie nałożyła zobowiązanie. Z tego samego powodu nie trzeba rozważać, czy, jak argumentuje rząd włoski, rozporządzenie nr 407/2010 i na tej samej zasadzie decyzja wykonawcza stanowią lex specialis w stosunku do drugiej dyrektywy.
b) Charakter kwestionowanego środka
58.
Inną kwestią, na którą chciałbym zwrócić uwagę, jest charakter zarządzenia. Zarządzenie to zostało wydane – zgodnie z procedurą określoną w ustawie – przez High Court (wysoki sąd), będący organem bezstronnym i niezależnym. Ma ono charakter orzeczenia sądowego. To również odróżnia przedmiotową sprawę od orzecznictwa Pafitis. W sprawach tworzących tę linię orzeczniczą to właściwy minister decydował – na podstawie obowiązujących regulacji – czy objąć instytucje mające poważne trudności finansowe programem wprowadzonym przez te regulacje. Minister miał również kompetencje do przenoszenia danych przedsiębiorstw, których kapitał był w całości gwarantowany przez państwo, do spółki odpowiedzialnej za ich restrukturyzację, jak również do zatwierdzania decyzji takiej spółki o podwyższeniu kapitału danych przedsiębiorstw. Sprawy te wskazywały zatem na nieograniczoną ingerencję rządu w autonomię spółki akcyjnej.
59.
Okoliczność, że zarządzenie było wydane przez organ sądowy, zasługuje na dalsze uwagi. Druga dyrektywa faktycznie uznaje znaczenie i wagę orzeczeń sądów, odwołując się do nich w kilku przypadkach (
32
). W szczególności zgodnie z art. 30 drugiej dyrektywy obniżenie kapitału subskrybowanego nie musi być zatwierdzone przez walne zgromadzenie w sytuacji, gdy wynika z postanowienia sądu. W tym kontekście można argumentować, że niezależność władzy sądowniczej tym bardziej odróżnia ją od niezależności określonych innych organów regulacyjnych, które nawet jeśli nie odpowiadają przed rządami krajowymi, to jednak nie są w pełni odporne na względy polityczne (
33
).
60.
Powołując się na szereg wyroków sądów irlandzkich (
34
), powodowie twierdzą natomiast, że zarządzenie nie ma charakteru orzeczenia sądu, lecz jest w istocie decyzją administracyjną o charakterze tymczasowym.
61.
Nie zgadzam się z tym.
62.
Po pierwsze, powoływane przez powodów orzecznictwo wydane było m.in. w kontekście ustanowienia na gruncie prawa irlandzkiego właściwego standardu kontroli sądowej w odniesieniu do wniosku o uchylenie zarządzenia na podstawie art. 11 ustawy. Ponieważ zarządzenie zostało wydane przez organ sądowy, a nie administracyjny, wydawało się, że niemożliwe jest zastosowanie standardów obowiązujących w odniesieniu do sądowej kontroli aktów administracyjnych. Ten aspekt prawa krajowego nie zmienia jednak faktu, że dla celów drugiej dyrektywy mamy do czynienia z orzeczeniem sądu.
63.
Po drugie, okoliczności, że zarządzenie zostało wydane w postępowaniu ex parte oraz że może ono zostać uchylone w drodze procedury określonej w art. 11 ustawy, są zagadnieniami z zakresu irlandzkiego prawa procesowego, niemającymi konsekwencji dla wykładni drugiej dyrektywy. Nadmienię, że sąd odsyłający wskazał, iż minister przekazał High Court (wysokiemu sądowi) jasne informacje na temat stanowiska większości akcjonariuszy wyrażonego podczas nadzwyczajnego walnego zgromadzenia.
64.
Wreszcie stanowisko powodów sugeruje, że irlandzkie sądy bezkrytycznie zatwierdziły proponowane przez ministra zarządzenie, w ogóle nie rozważając jego zasadności. Nie można zgodzić się z takim sposobem myślenia.
65.
Dla celów drugiej dyrektywy zarządzenie stanowi tym samym orzeczenie sądu, a nie decyzję administracyjną.
c) Znaczenie dyrektywy 2001/24
66.
Irlandia, popierana w tym względzie przez ILP i ILPGH, twierdzi ponadto, że zarządzenie stanowi „środek służący reorganizacji” w rozumieniu art. 2 dyrektywy 2001/24. Przyjmując stanowisko, że dyrektywa 2001/24 stanowi lex posterior i lex specialis w stosunku do drugiej dyrektywy, rząd irlandzki twierdzi, że tego rodzaju środki mają pierwszeństwo przed prawami przysługującymi akcjonariuszom na podstawie drugiej dyrektywy.
67.
W mojej opinii w sprawie Kotnik i in. (
35
) wskazałem, że możliwość uznania, iż dany środek jest „środkiem służącym reorganizacji”, zakłada spełnienie trzech łącznych przesłanek: środek ten musi (i) być przyjęty przez właściwe władze administracyjne i sądowe państwa członkowskiego, (ii) mieć na celu zachowanie lub przywrócenie sytuacji finansowej instytucji kredytowej, oraz (iii) potencjalnie wpływać na prawa stron trzecich. Wydaje się, że zarządzenie spełnia te przesłanki (
36
).
68.
Nie widzę jednak potrzeby zajmowania jednoznacznego stanowiska co do tego, czy dyrektywa 2001/24 ogranicza zastosowanie przepisów drugiej dyrektywy. Biorąc pod uwagę, że została ona przyjęta wiele lat później niż druga dyrektywa, zasadne byłoby pytanie, dlaczego w takim przypadku dyrektywa 2001/24 nie zawiera przepisu zapewniającego jej pierwszeństwo przed drugą dyrektywą (
37
).
69.
Co więcej, dyrektywy te zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów (
38
) i mają zastosowanie do różnych podmiotów (drugą dyrektywę stosuje się do spółek akcyjnych, a dyrektywę 2001/24 do instytucji kredytowych). Również przyświecające im cele były odmienne: podczas gdy celem drugiej dyrektywy jest „zapewnieni[e] równoważnej ochrony minimalnej, zarówno dla akcjonariuszy, jak i dla wierzycieli tych spółek” (
39
), dyrektywa 2001/24 ustanawia jedynie, jak podnosi Komisja, system wzajemnego uznawania krajowych środków reorganizacyjnych i likwidacyjnych, nie stawia sobie natomiast za cel harmonizacji regulacji krajowych w tym zakresie, jak wynika z jej motywu 6 (
40
). W związku z tym nie dostrzegam konfliktu między dwoma wskazanymi aktami prawnymi.
70.
Przeciwnie, moim zdaniem te dwie dyrektywy raczej uzupełniają się wzajemnie. Z jednej strony w wyroku Pafitis i in. (
41
) wyjaśniono, że druga dyrektywa znajduje co do zasady zastosowanie do spółki akcyjnej, niezależnie od tego, czy ma ona status instytucji kredytowej czy nie. Z drugiej zaś strony, dyrektywa 2001/24 nie odnosi się do praw akcjonariuszy. Zgodnie z jej motywem 8, „[p]ewne środki, w szczególności te wpływające na […] prawa […] akcjonariuszy, nie muszą być ujęte w niniejszej dyrektywie, aby obowiązywać w państwach członkowskich w zakresie, w jakim, zgodnie z zasadami prawa prywatnego międzynarodowego, prawem obowiązującym jest prawo państwa członkowskiego pochodzenia”. Motyw 10 wskazuje odpowiednio, że „akcjonariusze […] do celów niniejszej dyrektywy nie są uważani za osoby trzecie”.
71.
Co za tym idzie, zgadzam się z rządem cypryjskim, który twierdzi, że dyrektywy te należy interpretować w sposób harmonijny, tak aby zachować jednolitość i spójność prawa Unii.
72.
W tym kontekście, w mojej ocenie najbardziej spójna interpretacja wskazywałaby, po pierwsze, że środki służące reorganizacji mające wpływ na prawa akcjonariuszy nie są uregulowane w dyrektywie 2001/24, lecz w przepisach krajowych – w przypadku Irlandii w ustawie, a po drugie, jak wskazałem w pkt 58 i 59, że druga dyrektywa uznaje moc decyzji sądowych.
4. Uwagi końcowe
73.
W oparciu o omówione wyżej przesłanki uważam, że rozważana kwestia zasadniczo prowadzi do tej samej problematyki, jaka wystąpiła w sprawie Kotnik i in. i w związku z tym powinna być rozpatrywana w sposób podobny. Takie stanowisko potwierdzają okoliczności sporu w postępowaniu głównym.
74.
Powodowie twierdzą, że przyjęcie takiego podejścia oznaczałoby zmianę przez Trybunał orzecznictwa, i to w sposób retroaktywny, co byłoby niezgodne z zasadą pewności prawa.
75.
Tego rodzaju krytyka jest jednak całkowicie bezzasadna.
76.
Po pierwsze, takie podejście nie bierze pod uwagę różnicy pomiędzy doprecyzowywaniem orzecznictwa czy uwzględnianiem w nim niuansów, a całkowitą jego zmianą (Trybunał jasno wskazuje, kiedy zamierza odstąpić od wcześniejszego orzecznictwa) (
42
). Rozważana sprawa nie daje podstaw do odstąpienia od stosowania orzecznictwa Pafitis; przeciwnie – raczej co do zasady je potwierdza. Jest to jedynie kwestia rozróżnienia odmiennych okoliczności i stosownego orzecznictwa.
77.
Jeśli chodzi, po drugie, o zastosowanie wsteczne, to powodowie mają w tym względzie rację. Jest to jednak nieodłączna cecha mechanizmu pytań prejudycjalnych ustanowionego na gruncie traktatów, która nie skutkuje naruszeniem zasady pewności prawa (
43
). Tak czy inaczej, żadna ze stron nie wniosła do Trybunału o ograniczenie skutków orzeczenia w czasie, przy czym mało prawdopodobne jest również, aby Trybunał zastosował takie ograniczenie (
44
).
78.
Co do zasady proponuję zatem, by Trybunał odpowiedział na pierwsze pytanie prejudycjalne w ten sposób, że przy prawidłowej wykładni art. 8, 25 i 29 drugiej dyrektywy przepisy te nie stoją na przeszkodzie przepisom prawa krajowego, zgodnie z którym w celu zażegnania zaburzeń w gospodarce i w systemie finansowym oraz ryzyka dla stabilności określonych instytucji kredytowych w tym państwie oraz systemu finansowego w ogóle, jak również w celu ograniczenia ryzyka rozprzestrzenienia się zagrożenia na inne państwa członkowskie, sąd może zarządzić przejęcie przez rząd spółki akcyjnej, do której dyrektywa ta ma zastosowanie, która zajmuje kluczową pozycję w systemie gospodarczym tego państwa członkowskiego i która sama nie może spełnić wymogów regulacyjnych tego państwa członkowskiego w odniesieniu do ostrożnościowego nadzoru nad instytucjami finansowymi, bez zgody walnego zgromadzenia.
79.
Jednakże rozważenia wymagają również specyficzne okoliczności niniejszej sprawy. Jest to przedmiotem mojej odpowiedzi na drugie z przedłożonych pytań.
C – W przedmiocie pytania drugiego
80.
Drugie pytanie High Court (wysokiego sądu) odnosi się do tego, czy zarządzenie „narusza prawo Unii”.
81.
To zwięzłe pytanie jest zadane wprost i jest ono rzeczowe. Rodzi jednak wiele problemów o charakterze formalnym.
1. Kompetencje Trybunału i dopuszczalność pytania
82.
Rząd cypryjski uważa, że pytanie drugie jest niedopuszczalne, ponieważ jego treść nie wskazuje przepisów prawa Unii, jakie wymagałyby rozważenia.
83.
Brzmienie drugiego pytania rzeczywiście odwołuje się po prostu do „prawa Unii Europejskiej”.
84.
Zaznaczam, że rolą Trybunału nie jest ustalenie, z urzędu, jakie przepisy prawa Unii mogą być istotne dla sporu w postępowaniu głównym. Przeciwnie, jest to obowiązek sądu krajowego wynikający z art. 94 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem (
45
).
85.
Uważam również, że pytanie drugie jest tym bardziej problematyczne z punktu widzenia kompetencji Trybunału.
86.
Po pierwsze, sąd odsyłający zasadniczo wnosi do Trybunału o zastosowanie prawa Unii do okoliczności sprawy będącej przedmiotem sporu w postępowaniu głównym. Takiego uprawnienia nie udziela Trybunałowi art. 267 TFUE (
46
).
87.
Po drugie, rolą Trybunału w postępowaniu o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie jest orzekanie w sprawie zgodności środków przewidzianych w prawie krajowym z prawem Unii (
47
).
88.
Jednakże, choć wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie wskazuje wprost, w czym drugie pytanie różni sie od pierwszego, jego sens jest dla mnie wystarczająco jasny. Podczas gdy pytanie pierwsze jest sformułowane w sposób ogólny, tj. czy druga dyrektywa per se uniemożliwia wykonanie jakiegokolwiek środka przyjętego bez zgody walnego zgromadzenia, który naruszałby prawa przysługujące akcjonariuszom na gruncie tej dyrektywy – na które to pytanie proponuję odpowiedzieć przecząco – pytanie drugie odnosi się wprost do okoliczności sporu w postępowaniu głównym. Innymi słowy, sąd odsyłający wydaje się pytać, czy prawo Unii sprzeciwia się dokapitalizowaniu dokonanemu w sposób, jaki miał miejsce w sporze w postępowaniu głównym. Brak ostrości sformułowania „prawo europejskie” nie stanowi przeszkody, aby przyjąć, że do zakresu tego pojęcia zaliczyć należy przynajmniej drugą dyrektywę.
89.
W tym kontekście Trybunał niezmiennie orzekał, że kompetencje wynikające z art. 267 TFUE rozciągają się na udzielenie sądowi krajowemu wskazówek co do wykładni prawa Unii, które mogą być przydatne dla jego rozstrzygnięcia (
48
).
90.
W związku z tym, zgodnie z sugestią Komisji i jak sygnalizowałem w pkt 38, udzielę łącznej odpowiedzi na obydwa pytania.
2. Co do istoty
91.
W tym miejscu chciałbym przypomnieć, że poprzez zarządzenie Irlandia wprowadzała w życie warunek udzielenia pomocy finansowej, tj. dokapitalizowanie banków krajowych, określony w art. 3 ust. 5 lit. a) oraz art. 7 lit. g) decyzji wykonawczej. W tym względzie, jak wskazano w motywie 11 decyzji wykonawczej, „[o]peracje, których finansowanie jest wspierane z pomocy finansowej Unii, muszą być zgodne z jej polityką i z prawem unijnym”. Warunek ten obejmuje nie tylko uprawnienia, jakie poszczególne podmioty wywodzą bezpośrednio z prawa Unii, ale także ogólne zasady prawa Unii, w tym podstawowe prawa, jakich państwa członkowkie muszą przestrzegać przy implementowaniu prawa Unii (
49
). Te ogólne zasady obejmują nie tylko prawo własności zapisane w art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) (
50
), ale także zasadę proporcjonalności (
51
). Ta druga zasada wymaga w szczególności, by państwa członkowskie stosowały środki, które, pozwalając im na skuteczne osiągnięcie celów ustawodawstwa krajowego, były jak najmniej uciążliwe z punktu widzenia celów i zasad określonych w odpowiednich przepisach Unii (
52
).
92.
W gestii High Court (wysokiego sądu) pozostaje rozpatrzenie, gdy będzie on orzekał o zgodności zarządzenia z prawem na gruncie art. 11 ustawy, czy zasady wskazane w poprzednim punkcie były respektowane, a w szczególności czy zarządzenie stanowi środek najmniej uciążliwy z punktu widzenia celów i zasad określonych w drugiej dyrektywie.
93.
W tym kontekście uwagi wymaga główny zarzut powodów wobec zarządzenia (zobacz pkt 37 powyżej). Zgodnie z moim rozumieniem ich krytyka nie dotyczy tego, że dokapitalizowanie ILP nie było konieczne, czy też że rząd irlandzki przejął nad ILP kontrolę. Zarzut powodów dotyczy tego, że minister przejął kontrolę nad ILPGH i w ten sposób skonfiskował kapitał, jakim spółka ta miała dysponować na dzień wejścia zarządzenia w życie.
94.
Ani wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ani uwagi na piśmie ILP, ILPGH czy Irlandii nie odnoszą się wprost do kwestii, dlaczego zarządzenie dotyczyło nie tylko banku, ale też spółki. Powodowie twierdzą, że jako spółka holdingowa, ILPGH posiadała własny kapitał, należący do jej akcjonariuszy, który przed wydaniem zarządzenia miał wynosić 453 mln EUR. Jedynym fragmentem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, w którym kwestia ta jest wspomniana, jest stwierdzenie, że „[w]płacony kapitał zakładowy spółki nie został uznany za element dokapitalizowania i nie został przez ministra podjęty ze spółki”.
95.
Pewne wątpliwości związane z tą kwestią zostały jednak wyjaśnione podczas rozprawy. Irlandia, poparta w tym względzie przez ILP i ILPGH, stwierdziła, że interwencja na poziomie ILPGH „nie wpłynęła na sytuację akcjonariuszy. Gdyby minister dokonał interwencji na poziomie ILP, akcjonariusze staliby się w 100% właścicielami ILPGH, które posiadałoby 0,8% akcji w ILP, zamiast posiadać 0,8% akcji w ILPGH” (
53
). Strony te stwierdziły następnie, że zarządzenie zostało wydane wobec ILPGH a nie wobec banku po to, by zapewnić Irlandii zwrot z inwestycji, ponieważ uznano, że ILPGH, której akcje według rządu Irlandii zostały w międzyczasie ponownie wprowadzone do obrotu giełdowego, będzie bardziej atrakcyjne dla potencjalnych inwestorów.
96.
Stwierdzenia te są niezwykle istotne. Znajdują one poparcie w stanie faktycznym porozumienia, o którym była mowa w pkt 22 wyżej, będącego elementem akt sprawy, z którego wynika, że kapitał początkowy ILPGH został zwiększony na skutek aportu, którego przedmiotem był cały kapitał ILP (lub coś równoważnego). Ponadto, jak podniósł High Court (wysoki sąd), ILPGH nie posiadała aktywów innych niż ILP. Oświadczenia te wyjaśniałyby ustalenia High Court (wysokiego sądu), że „[u]padłość ILP najprawdopodobniej oznaczałaby całkowitą utratę wartości dla akcjonariuszy [ILPGH]”.
97.
Zakładając, że oświadczenia te są zgodne z prawdą, należy odrzucić stanowisko powodów, że wydanie zarządzenia było nieuzasadnione. W takim wypadku bank był jedynym aktywem spółki, co oznacza, że jego upadłość skutkowałaby całkowitą utratą wartości akcji spółki, tak jak wskazano we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W związku z tym nie jestem w stanie dostrzec, w jaki sposób mogłoby w takiej sytuacji dojść do naruszenia praw własności akcjonariuszy. Wydaje się raczej, że w drodze sporu sądowego powodowie chcieliby uzyskać – jak określiły to ILP i ILPGH w uwagach na piśmie – „bardzo znaczący podarunek”, jakiego minister nie zaoferował im podczas nadzwyczajnego walnego zgromadzenia lub w jego następstwie.
98.
Co więcej, prowadzi mnie to do uznania, że nie ma potrzeby badać skutków prawnych potencjalnego naruszenia art. 8, 25 i 29 drugiej dyrektywy. Tak czy inaczej, jak zauważyła Irlandia, nie zwrócono się do Trybunału w tym momencie o rozstrzygnięcie w kwestii możliwych kroków naprawczych w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na którekolwiek z przedstawionych mu pytań, nie będę zatem kontynuował tego wątku.
99.
Niemniej jednak w gestii High Court (wysokiego sądu) pozostaje zweryfikowanie, czy oświadczenia wspomniane w pkt 95 są zgodne z prawdą.
100.
W świetle powyższych rozważań łączna odpowiedź na obydwa pytania powinna być taka, jak wskazałem w pkt 78 powyżej, pod warunkiem że odnośne państwo członkowskie skorzysta ze środków, które umożliwiając mu osiągnięcie celów ustawodawstwa krajowego regulującego wystąpienie wyjątkowych sytuacji, w jak najmniejszym stopniu kolidują z celami i zasadami drugiej dyrektywy. Do sądów krajowych należy weryfikacja, czy rzeczywiście tak jest.
IV – Wnioski
101.
W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania przestawione mu przez High Court (wysoki sąd, Irlandia) w ten sposób, że przy prawidłowej wykładni art. 9, 25 i 29 drugiej dyrektywy Rady 77/91/EWG z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi traktatu [EWG], w celu uzyskania ich równoważności, dla ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trzecich w zakresie tworzenia spółki akcyjnej, jak również utrzymania i zmian jej kapitału, ze zmianami, przepisy te nie stoją na przeszkodzie przepisom prawa krajowego państwa członkowskiego, zgodnie z którymi, w celu zażegnania zaburzeń w gospodarce i systemie finansowym oraz ryzyka dla stabilności określonych instytucji kredytowych w tym państwie członkowskim i dla systemu finansowego w ogóle, jak również ograniczenia ryzyka rozprzestrzenienia się zagrożenia na inne państwa członkowskie, sąd może zarządzić przejęcie przez rząd spółki akcyjnej, do której dyrektywa ma zastosowanie, a która zajmuje kluczową pozycję w systemie gospodarczym tego państwa członkowskiego i która sama nie może spełnić wymogów regulacyjnych tego państwa członkowskiego w odniesieniu do ostrożnościowego nadzoru nad instytucjami finansowymi, bez zgody walnego zgromadzenia. Państwo członkowskie musi jednak zastosować takie środki, które umożliwiając mu osiągnięcie celów wspomnianych wyżej regulacji krajowych, w jak najmniejszym stopniu kolidują z celami i zasadami dyrektywy 77/91. Jest to kwestia, którą powinny ustalić sądy krajowe.
(
1
)	Język oryginału: angielski.
(
2
)	Opinia Kotnik i in. (C‑526/14, EU:C:2016:102).
(
3
)	Druga dyrektywa Rady z dnia 13 grudnia 1976 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi traktatu [EWG], w celu uzyskania ich równoważności, dla ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trzecich w zakresie tworzenia spółki akcyjnej, jak również utrzymania i zmian jej kapitału (Dz.U. 1977, L 26, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 1, s. 8), z późniejszymi zmianami.
(
4
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 kwietnia 2001 r. w sprawie reorganizacji i likwidacji instytucji kredytowych (Dz.U. 2001, L 125, s. 15 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 4, s. 15).
(
5
)	Decyzja wykonawcza Rady z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii (Dz.U. 2011, L 30, s. 34), zmieniona decyzją wykonawczą Rady 2011/326/UE z dnia 30 maja 2011 r. zmieniającą decyzję wykonawczą 2011/77/UE w sprawie przyznania Irlandii pomocy finansowej Unii (Dz.U. 2011, L 147, s. 17).
(
6
)	Rozporządzenie Rady z dnia 11 maja 2010 r. ustanawiające europejski mechanizm stabilizacji finansowej (Dz.U. 2010, L 118, s. 1), wydane na podstawie art. 122 ust. 2 TFUE.
(
7
)	Z okólnika dotyczącego tego porozumienia, będącego elementem dokumentacji złożonej w High Court (wysokim sądzie), wynika, że do tej chwili ILP występowała zarówno w roli grupowej spółki holdingowej, jak i instytucji kredytowej działającej na podstawie zezwolenia i prowadzącej działalność bankową grupy. Chcąc uzyskać bardziej optymalną stukturę grupy, w dniu 20 listopada 2009 r. zarząd ILP zaproponował akcjonariuszom, aby rolę jedynej spółki holdingowej dla całej grupy powierzyć nowo założonej spółce, która byłaby notowana na odpowiednich giełdach. Zaproponowano, aby spółka, która następnie stała się ILPGH, objęła cały kapitał zakładowy ILP, i aby ówcześni akcjonariusze ILP stali się w zamian akcjonariuszami przyszłej ILPGH w proporcji 1:1.
(
8
)	Decyzja Komisji C(2011) 5258 z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie pomocy państwa SA.33311 (2011/N) – Irlandia – Pomoc na dokapitalizowanie na rzecz ILPGH (publikacja zbiorcza w Dz.U. 2011, C 268, s. 4, 5) oraz decyzja Komisji C(2015) 2353 z dnia 9 kwietnia 2015 r. w sprawie pomocy państwa SA.33442 (2011/N) – Irlandia – restrukturyzacja ILPGH (publikacja zbiorcza w Dz.U. 2015, C 219, s. 1, 2) (tłumaczenie nieoficjalne).
(
9
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie ofert przejęcia (Dz.U. 2004, L 142, s. 12 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 20). Zgoda była uzależniona m.in. od braku wniosku o uchylenie zarządzenia wydanego przez High Court (wysoki sąd).
(
10
)	Zobacz wyroki: z dnia 27 listopada 2012 r., Pringle (C‑370/12, EU:C:2012:756); z dnia 16 czerwca 2015 r., Gauweiler i in. (C‑62/14, EU:C:2015:400).
(
11
)	Zobacz w szczególności postanowienie z dnia 24 marca 2011 r., Abt i in. (C‑194/10, niepublikowane, EU:C:2011:182); wyroki: z dnia 3 kwietnia 2014 r., Komisja/ Niderlandy i ING Groep (C‑224/12 P, EU:C:2014:213); z dnia 5 marca 2015 r., Banco Privado Português i Massa Insolvente do Banco Privado Português (C‑667/13, EU:C:2015:151); postanowienie z dnia 15 października 2015 r., Banco Privado Português i Massa Insolvente do Banco Privado Português/Komisja (C‑93/15 P, niepublikowane, EU:C:2015:703); wyroki: z dnia 12 listopada 2015 r., HSH Investment Holdings Coinvest-C i HSH Investment Holdings FSO/Komisja (T‑499/12, EU:T:2015:840); z dnia 28 stycznia 2016 r., Austria/Komisja (T‑427/12, niepublikowany, EU:T:2016:41), a także wyrok w sprawie E-16/11 Urząd Nadzoru EFTA przeciwko Republice Islandii, Report of the EFTA Court, 4, 2013;. Zobacz również sprawy: Fih Holding i Fih Erhvervsbank/Komisja (T‑386/14, w toku); Ledra Advertising i in./Komisja i EBC (C‑8/15 P, C‑9/15 P i C‑10/15 P, w toku); a także Mallis i Malli/Komisja i EBC (od C‑105/15 P do C‑109/15 P, w toku).
(
12
)	Moja opinia w sprawie C‑526/14, EU:C:2016:102.
(
13
)	Zobacz także pierwszy motyw drugiej dyrektywy, zgodnie z którym „działalność [spółek akcyjnych] dominuje w gospodarce państw członkowskich oraz wykracza często poza ich terytorium”.
(
14
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 maja 1998 r., Kefalas i in. (C‑367/96, EU:C:1998:222, pkt 25).
(
15
)	Artykuł 17 ust. 1 drugiej dyrektywy przewiduje, że „[w] przypadku poważnej straty w kapitale subskrybowanym powinno być zwołane walne zgromadzenie w terminie przewidzianym przez ustawodawstwa państw członkowskich w celu zbadania, czy zachodzą przesłanki rozwiązania spółki lub istnieje konieczność przyjęcia innego właściwego rozwiązania”; zob. także wyrok z dnia 12 maja 1998 r., Kefalas i in. (C‑367/96, EU:C:1998:222, pkt 25).
(
16
)	Zobacz wyrok z dnia 10 maja 1995 r., Alpine Investments (C‑384/93, EU:C:1995:126, pkt 42–44).
(
17
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 9 marca 2006 r., Matratzen Concord (C‑421/04, EU:C:2006:164, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również w szczególności, analogicznie, wyrok z dnia 16 czerwca 2015 r., Rina Services i in. (C‑593/13, EU:C:2015:399, pkt 37–40).
(
18
)	Wyrok z dnia 12 marca 1996 r., Pafitis i in. (C‑441/93, EU:C:1996:92, pkt 49–50).
(
19
)	C‑526/14, EU:C:2016:102.
(
20
)	Zobacz wyrok High Court (wysokiego sądu) z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie Dowling & Ors przeciwko Minister for Finance [2014] IEHC 595, pkt 74 (w odniesieniu do wniosku o zabezpieczenie roszczeń).
(
21
)	Zobacz wyroki: z dnia 24 marca 1992 r., Syndesmos Melon Tis Eleftheras Evangelikis Ekklisias i in. (C‑381/89, EU:C:1992:142); z dnia 30 maja 1991 r., Karella i Karellas (C‑19/90 i C‑20/90, EU:C:1991:229); z dnia 12 listopada 1992 r., Kerafina-Keramische und Finanz-Holding i Vioktimatiki (C‑134/91 i C‑135/91, EU:C:1992:434); z dnia 12 marca 1996 r., Pafitis i in. (C‑441/93, EU:C:1996:92); z dnia 12 maja 1998 r., Kefalas i in. (C‑367/96, EU:C:1998:222); a także z dnia 23 marca 2000 r., Diamantis (C‑373/97, EU:C:2000:150).
(
22
)	Wyrok z dnia 12 marca 1996 r., C‑441/93, EU:C:1996:92, pkt 57.
(
23
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 maja 1998 r., Kefalas i in. (C‑367/96, EU:C:1998:222, pkt 28).
(
24
)	Zobacz przykładowo art. 19 ust. 2 drugiej dyrektywy, który przewiduje, że „[u]stawodawstwo państwa członkowskiego może przewidywać odstępstwa od [wymogu zgody walnego zgromadzenia na nabycie własnych akcji przez spółkę], w przypadku [gdy] nabyci[e] własnych akcji niezbędne jest dla uniknięcia przez spółkę poważnej i bezpośredniej szkody”.
(
25
)	Zobacz tytuł VIII części trzeciej TFUE dotyczący polityki gospodarczej i pieniężnej oraz art. 3.3 Protokołu (nr 4) w sprawie statutu Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego.
(
26
)	W świetle wyroku z 12 marca 1996 r., Pafitis i in. (C‑441/93, EU:C:1996:92, pkt 43, 51) mam na myśli przede wszystkim dyrektywę 2001/24 i dyrektywę 94/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 1994 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów (Dz.U. 1994, L 135, s. 5 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 6, t. 2, s. 252), zmienioną dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/14/WE z dnia 11 marca 2009 r. zmieniającą dyrektywę 94/19/WE w sprawie systemów gwarancji depozytów w odniesieniu do poziomu gwarancji oraz terminu wypłaty (Dz.U. 2009, L 68, s. 3). Choć nie miały one zastosowania w okresie istotnym dla sprawy, także inne dyrektywy potwierdzają ten rozwój: np. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/49/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie systemów gwarancji depozytów (wersja przekształcona) (Dz.U. 2014, L 173, s. 149); oraz dyrektywa 2014/59/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych oraz zmieniająca dyrektywę Rady 82/891/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/24/WE, 2002/47/WE, 2004/25/WE, 2005/56/WE, 2007/36/WE, 2011/35/UE, 2012/30/UE i 2013/36/EU oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1093/2010 i (UE) nr 648/2012 (Dz.U. 2014, L 173, s. 190; zob. w szczególności jej art. 123).
(
27
)	Inaczej niż w bardziej typowych przykładach dokapitalizowania, w których dochodzi do wywłaszczenia (pozbawienia własności) akcjonariuszy lub przeniesienia aktywów z poprzedniego „złego” banku do „nowego” banku (po czym często następuje otwarcie postępowania upadłościowego wobec „złego” banku), w przedmiotowym przypadku dokapitalizowanie przyjęło formę „kohabitacji” ministra i pozostałych akcjonariuszy ILPGH. Dokumenty sprawy sugerują, że takie rozwiązanie było preferowane z uwagi na prawo konstytucyjne Irlandii.
(
28
)	Komunikat Komisji w sprawie stosowania od dnia 1 sierpnia 2013 r. reguł pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego (komunikat bankowy) (Dz.U. 2013, C 216, s. 1).
(
29
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 października 2012 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w państwach członkowskich od spółek w rozumieniu art. 54 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w celu uzyskania ich równoważności, dla ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trzecich w zakresie tworzenia spółki akcyjnej, jak również utrzymania i zmian jej kapitału (Dz.U. 2012, L 315, s. 74).
(
30
)	Zobacz w tym duchu wyrok z dnia 23 marca 2000 r., Diamantis (C‑373/97, EU:C:2000:150, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
31
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 27 listopada 2012 r., Pringle (C‑370/12, EU:C:2012:756, pkt 65).
(
32
)	Zobacz art. 5 ust. 2, art. 20 ust. 1 lit. d) i g) oraz art. 32 ust. 2 drugiej dyrektywy.
(
33
)	Zobacz w odniesieniu do Europejskiego Banku Centralnego i krajowych banków centralnych art. 7 Protokołu (nr 4) w sprawie statutu Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego.
(
34
)	Wyroki: High Court (wysokiego sądu) z dnia 2 marca 2012 r. w sprawie Irish Life and Permanent Group Holdings plc przeciwko Credit Institutions Stabilisation Act 2010 [2012] IEHC 89, pkt 31; Supreme Court (sądu najwyższego, Irlandia) z dnia 19 grudnia 2013 r. w sprawie Dowling & ors przeciwko Minister for Finance [2013] IESC 58, pkt 41; a także High Court (wysokiego sądu) z dnia 15 sierpnia 2014 r. w sprawie Dowling & Ors przeciwko The Minister for Finance [2014] IEHC 418, pkt 38.34, 38.36.
(
35
)	C‑526/14, EU:C:2016:102, pkt 131–144.
(
36
)	Jeśli chodzi o przesłankę pierwszą, to zarządzenie jest środkiem przyjętym przez właściwe władze sądowe Irlandii; zob. art. 2 ust. 1 ustawy, gdzie sprecyzowano pojęcie „sądu”. Przesłanka druga również jest spełniona. W punkcie E zarządzenia High Court (wysoki sąd) zawarł stosowne oświadczenie na gruncie art. 9 ust. 3 ustawy, zob. także art. 52 ustawy. Wreszcie, z punktu E zarządzenia wynika, że wywołuje ono skutki we wszystkich stosownych jurysdykcjach zgodnie z dyrektywą 2001/24 oraz ustawą. Może zatem wpływać na prawa stron trzecich zgodnie z art. 53 i 61 ustawy.
(
37
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r., Komisja/Bavarian Lager (C‑28/08 P, EU:C:2010:378, pkt 56).
(
38
)	Dyrektywa 2001/24 została przyjęta na gruncie art. 47 ust. 2 traktatu WE (obecnie art. 53 ust. 1 TFUE), podczas gdy druga dyrektywa została przyjęta na podstawie art. 53 ust. 3 lit. g) traktatu EWG [obecnie art. 50 ust. 2 lit. g) TFUE].
(
39
)	Zobacz motyw drugi drugiej dyrektywy. Zobacz także wyrok z dnia 12 marca 1996 r., Pafitis i in. (C‑441/93, EU:C:1996:92, pkt 38).
(
40
)	Wyrok z dnia 24 października 2013 r., LBI (C‑85/12, EU:C:2013:697, pkt 39).
(
41
)	Wyrok z dnia 12 marca 1996 r., Pafitis i in. (C‑441/93, EU:C:1996:92).
(
42
)	Zobacz typowe przykłady w wyrokach: z dnia 17 października 1990 r., HAG GF (C‑10/89, EU:C:1990:359, pkt 10); z dnia 24 listopada 1993 r., Keck i Mithouard (C‑267/91, C‑268/91, EU:C:1993:905, pkt 16); z dnia 25 lipca 2008 r., Metock i in. (C‑127/08, EU:C:2008:449, pkt 58).
(
43
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 19 kwietnia 2016 r., DI (C‑441/14, EU:C:2016:278, pkt 39–40 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
44
)	Zobacz, jako przykład istotnego progu, jaki musiałby wystąpić, wyrok z dnia 23 listopada 2014 r., Schulz i Egbringhoff (C‑359/11 i C‑400/11, EU:C:2014:2317, pkt 54–64), w świetle opinii, jaką przedstawiłem w tamtej sprawie (EU:C:2014:319, pkt 69–77).
(
45
)	Jak wskazano w pkt 23 zaleceń dla sądów krajowych, dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. 2012, C 338, s. 1), „[i]stotne dla sprawy przepisy prawa Unii Europejskiej powinny zostać wskazane we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sposób możliwie najbardziej precyzyjny”.
(
46
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 6 września 2011 r., Patriciello (C‑163/10, EU:C:2011:543, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
47
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 1 marca 2012 r., Ascafor i Asidac (C‑484/10, EU:C:2012:113, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
48
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 6 września 2011 r., Patriciello (C‑163/10, EU:C:2011:543, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).
(
49
)	Wyrok z dnia 13 lipca 1989 r., Wachauf (5/88, EU:C:1989:321, pkt 19) i art. 51 ust. 1 karty.
(
50
)	Nie umknęło mojej uwadze, że poproszony o stanowisko EBC uznał, iż „wyjątkowe uprawnienia w sytuacjach przewidzianych w ustawie w istotny sposób kolidują z prawami własności akcjonariuszy instytucji”, zob. opinia z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie stabilizacji instytucji kredytowych w sytuacjach wyjątkowych (CON/2010/92), pkt 2.4 [tłumaczenie nieoficjalne]. W odniesieniu do prawa akcjonariuszy do swobodnego korzystania z własności wynikającego z art. 1 Protokołu nr 1 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w kontekście przejęcia instytucji kredytowej przez państwo odwołałbym się m.in. do wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 21 lipca 2015 r. w sprawie Cıngıllı Holding A.Ş. i Cıngıllıoğlu przeciwko Turcji, CE:ECHR:2015:0721JUD003183306, §§ 49–51 i przytoczonego tam orzecznictwa. Zobacz także moja opinia w sprawie Kotnik i in. (C‑526/14, EU:C:2016:102, przypisy 55, 57).
(
51
)	Zobacz w szczególności wyrok z dnia 11 stycznia 2000 r., Kreil (C‑285/98, EU:C:2000:2, pkt 23).
(
52
)	Zobacz wyrok z dnia 18 grudnia 1997 r., Molenheide i in. (C‑286/94, C‑340/95, C‑401/95 i C‑47/96, EU:C:1997:623, pkt 46).
(
53
)	Chciałbym jednocześnie zauważyć, że na rozprawie pełnomocnik ILP i ILPGH stwierdził, iż kwota 453 mln EUR wykazana była na koncie agio i stanowiła nadwyżkę ponad wartość nominalną akcji z poprzedniej emisji. Kapitał ten został jednak utracony lub wykorzystany.