62019TJ0017_RES
Υπόθεση T‑17/19
Giulia Moi
κατά
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου(τέταρτο πενταμελές τμήμα)της 3ης Φεβρουαρίου 2021
«Θεσμικό δίκαιο – Κοινοβούλιο – Ηθική παρενόχληση – Αποφάσεις του Προέδρου του Κοινοβουλίου με τις οποίες διαπιστώνεται η ύπαρξη περίπτωσης παρενόχλησης δύο διαπιστευμένων κοινοβουλευτικών βοηθών και επιβάλλεται σε βάρος βουλευτή η κύρωση της απώλειας του δικαιώματος αποζημίωσης διαμονής επί δώδεκα ημέρες – Άρθρα 11 και 166 του εσωτερικού κανονισμού του Κοινοβουλίου – Εσωτερική προσφυγή – Απόφαση του προεδρείου του Κοινοβουλίου με την οποία επιβεβαιώνεται η κύρωση – Άρθρο 167 του εσωτερικού κανονισμού του Κοινοβουλίου – Προσφυγή ακυρώσεως – Προθεσμία άσκησης προσφυγής – Παραδεκτό – Δικαιώματα άμυνας – Εξωσυμβατική ευθύνη»
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Μέλη του Κοινοβουλίου – Πειθαρχικό καθεστώς – Κυρώσεις – Απόφαση του Προέδρου του Κοινοβουλίου – Διοικητική ένσταση – Προαιρετικός χαρακτήρας – Άσκηση προσφυγής ενώπιον του δικαιοδοτικού οργάνου της Ένωσης – Παραδεκτό – Σημείο έναρξης της προθεσμίας για την άσκηση της προσφυγής ακυρώσεως – Άρρηκτη σύνδεση μεταξύ της απόφασης σχετικά με την περίπτωση παρενόχλησης και της απόφασης σχετικά με την κύρωση
(Άρθρο 263 ΣΛΕΕ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· εσωτερικός κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, άρθρο 167)
(βλ. σκέψεις 43-47, 49-52, 77)
Υπαλληλικές προσφυγές – Προηγούμενη διοικητική ένσταση – Αντιστοιχία μεταξύ διοικητικής ενστάσεως και προσφυγής – Μη εφαρμογή επί διαφοράς μεταξύ βουλευτή και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως
(Άρθρα 263 και 270 ΣΛΕΕ· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρα 90 και 91)
(βλ. σκέψεις 84-90)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Εφαρμογή σε κάθε διαδικασία η οποία κινείται κατά προσώπου και είναι ικανή να καταλήξει σε βλαπτική για το πρόσωπο αυτό πράξη – Αρχή η οποία πρέπει να διασφαλίζεται ακόμη και ελλείψει οποιασδήποτε ρύθμισης σχετικής με την επίμαχη διαδικασία – Περιεχόμενο – Διαδικασία η οποία έχει ως αντικείμενο τη διαπίστωση της ύπαρξης παρενόχλησης από μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – Υποχρεωτική γνωστοποίηση στο καταγγελλόμενο για παρενόχληση πρόσωπο όλων των εγγράφων του φακέλου τα οποία το αφορούν – Παραβίαση της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας – Συνέπειες
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 2)
(βλ. σκέψεις 91-105, 107-110, 112, 114-120, 122-125, 127, 132-134)
Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Πραγματική και βεβαία ζημία που προκλήθηκε από παράνομη πράξη – Ακύρωση της προσβαλλόμενης παράνομης πράξης – Επαρκής ικανοποίηση της ηθικής βλάβης
(Άρθρο 340, εδ. 2, ΣΛΕΕ)
(βλ. σκέψεις 143, 144)
Σύνοψη
Η προσφεύγουσα-ενάγουσα [στο εξής: προσφεύγουσα] υπήρξε βουλευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου μεταξύ των ετών 2014 και 2019. Τον Νοέμβριο του 2017, δύο από τους διαπιστευμένους κοινοβουλευτικούς βοηθούς της, αφού υπέβαλαν αίτηση αρωγής (
1
) προβάλλοντας δύσκολες συνθήκες εργασίας, υπέβαλαν καταγγελία για παρενόχληση στην αρμόδια για το ζήτημα αυτό συμβουλευτική επιτροπή του Κοινοβουλίου (
2
).
Με δύο διαφορετικές επιστολές της 2ας Οκτωβρίου 2018, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου, αφού εξέτασε τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής και τις παρατηρήσεις της προσφεύγουσας, εξέδωσε, αφενός, την απόφαση με την οποία διαπιστώθηκε η ύπαρξη περίπτωσης ηθικής παρενόχλησης των δύο καταγγελλόντων και, αφετέρου, την απόφαση με την οποία επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα, λόγω της συμπεριφοράς της προς τους δύο καταγγέλλοντες, κύρωση συνιστάμενη στην απώλεια του δικαιώματος αποζημίωσης διαμονής για χρονικό διάστημα δώδεκα ημερών.
Στις 16 Οκτωβρίου 2018, η προσφεύγουσα άσκησε ενώπιον του προεδρείου του Κοινοβουλίου εσωτερική προσφυγή (
3
) κατά της απόφασης του Προέδρου σχετικά με την κύρωση. Με απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2018, η οποία απαγγέλθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2018 σε συνεδρίαση της ολομέλειας και κοινοποιήθηκε αυθημερόν, το προεδρείο του Κοινοβουλίου επιβεβαίωσε την απόφαση του Προέδρου σχετικά με την κύρωση. Κατόπιν τούτου, η προσφεύγουσα άσκησε στις 11 Ιανουαρίου 2019 προσφυγή ακυρώσεως κατά των αποφάσεων του Προέδρου, τόσο ως προς την περίπτωση παρενόχλησης όσο και ως προς την κύρωση, και κατά της απόφασης του προεδρείου του Κοινοβουλίου, καθώς και αγωγή αποζημίωσης.
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο, σε πενταμελή σύνθεση, ακυρώνει τις τρεις ως άνω αποφάσεις και απορρίπτει κατά τα λοιπά την προσφυγή-αγωγή της προσφεύγουσας, μεταξύ άλλων και το αίτημα αποζημίωσης. Διευκρινίζει τη νομολογία όσον αφορά, αφενός, τη σχέση μεταξύ του δικαιώματος ακρόασης και των δικαιωμάτων άμυνας και, αφετέρου, τα στοιχεία που θα πρέπει να αποδειχθούν προκειμένου να επιτευχθεί κήρυξη ακυρότητας μετά τη διαπίστωση της προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας. Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τα όρια της εφαρμογής του κανόνα «της αντιστοιχίας» (
4
) μεταξύ διοικητικής ένστασης και προσφυγής.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Εξετάζοντας, κατά πρώτον, το παραδεκτό του ακυρωτικού αιτήματος, κατά το μέρος που έχει ως αντικείμενο την απόφαση του Προέδρου σχετικά με την κύρωση, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η έκδοση της απόφασης του προεδρείου του Κοινοβουλίου δεν εμποδίζει την προσφεύγουσα να ασκήσει την ένδικη προσφυγή της κατά της απόφασης του Προέδρου σχετικά με την κύρωση, έστω και αν κατά της τελευταίας αυτής απόφασης είχε ασκηθεί εσωτερική προσφυγή βάσει του άρθρου 167 του εσωτερικού κανονισμού (
5
). Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η προσφεύγουσα μπορούσε να ζητήσει την ακύρωση της απόφασης του Προέδρου σχετικά με την κύρωση το αργότερο κατά την ημέρα κατά την οποία εξέπνευσε η προθεσμία άσκησης ένδικης προσφυγής, η οποία υπολογίζεται με αφετηρία την κοινοποίηση της απόφασης του προεδρείου του Κοινοβουλίου. Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το αίτημα δεν μπορεί να θεωρηθεί εκπρόθεσμο και είναι, ως εκ τούτου, παραδεκτό.
Εξετάζοντας, κατά δεύτερον, το παραδεκτό του ακυρωτικού αιτήματος, κατά το μέρος που έχει ως αντικείμενο την απόφαση του Προέδρου σχετικά με την περίπτωση παρενόχλησης, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι από τον συνδυασμό του δικαιώματος αποτελεσματικής προσφυγής και της αρχής περί ορθής απονομής της δικαιοσύνης προκύπτει η επιταγή να εξετάσει ο δικαστής της Ένωσης συγχρόνως τη νομιμότητα των αποφάσεων που συγκροτούν μία και την αυτή διαφορά, ήτοι, εν προκειμένω, τη νομιμότητα της απόφασης με την οποία διαπιστώθηκε η ύπαρξη περιστατικών παρενόχλησης και τη νομιμότητα της συναρτώμενης προς αυτήν απόφασης η οποία αφορά την κύρωση που επιβαλλόταν για αυτά τα περιστατικά. Επομένως, δεδομένου ότι η απόφαση του Προέδρου σχετικά με την περίπτωση παρενόχλησης συνδέεται αναπόσπαστα με την απόφασή του σχετικά με την κύρωση, η προθεσμία άσκησης προσφυγής ακυρώσεως κατά της πρώτης άρχισε να τρέχει, όπως στην περίπτωση της δεύτερης, από την ημερομηνία κοινοποίησης της απόφασης του προεδρείου του Κοινοβουλίου, η οποία εκδόθηκε κατόπιν της άσκησης της εσωτερικής προσφυγής. Ομοίως, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το εν λόγω αίτημα δεν μπορεί να θεωρηθεί εκπρόθεσμο και, ως εκ τούτου, είναι επίσης παραδεκτό.
Όσον αφορά το παραδεκτό του πρώτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίον προβάλλεται παραβίαση της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει, προκαταρκτικώς, ότι η προσφυγή της προσφεύγουσας στηρίζεται στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ και όχι στο άρθρο 270 ΣΛΕΕ, αντικείμενο του οποίου είναι οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ της Ένωσης και των υπαλλήλων της. Ο κανόνας, όμως, της αντιστοιχίας έχει διαπλαστεί στο πλαίσιο των διαφορών που εκδικάζονται βάσει της δεύτερης διάταξης και σε σχέση με την προηγούμενη υποχρεωτική ένσταση που προβλέπει ο ΚΥΚ, χωρίς προς το παρόν να έχει επεκταθεί από το Δικαστήριο ή από το Γενικό Δικαστήριο σε στηριζόμενες στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ προσφυγές, της άσκησης των οποίων προηγείται ένα διοικητικό στάδιο. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι ο κανόνας της αντιστοιχίας δεν έχει εφαρμογή σε διαφορά όπως αυτή που έχει υποβάλει η προσφεύγουσα ενώπιόν του και, κατά συνέπεια, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως δεν μπορεί να κριθεί απαράδεκτος για τον λόγο ότι η παραβίαση της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας δεν προβλήθηκε ενώπιον το προεδρείου του Κοινοβουλίου στο πλαίσιο της εσωτερικής προσφυγής.
Όσον αφορά το βάσιμο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι τα δικαιώματα άμυνας περιλαμβάνουν το δικαίωμα ακρόασης και το δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελο, συγκαταλέγονται δε στα θεμελιώδη δικαιώματα που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξης της Ένωσης και κατοχυρώνονται με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η γενική αρχή του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας έχει εφαρμογή εν προκειμένω, δεδομένου ότι η διαδικασία που κινήθηκε κατά της προσφεύγουσας ήταν ικανή να καταλήξει, και όντως κατέληξε, σε επιβολή κύρωσης σε βάρος μέλους του Κοινοβουλίου για παρενόχληση. Στο πλαίσιο διαδικασίας που έχει ως αντικείμενο τη διαπίστωση της ύπαρξης παρενόχλησης, η αρχή αυτή συνεπάγεται ότι, τηρουμένων των ενδεχόμενων απαιτήσεων εμπιστευτικότητας, θα πρέπει να γνωστοποιούνται στον καταγγελλόμενο, πριν από την έκδοση της βλαπτικής γι’ αυτόν απόφασης, όλα τα έγγραφα του σχετικού με την εν λόγω παρενόχληση φακέλου, τόσο ενοχοποιητικά όσο και απαλλακτικά, και να τυγχάνει ο καταγγελλόμενος ακρόασης σχετικά με τα έγγραφα αυτά. Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας που κατέληξε στη διαπίστωση της περίπτωσης παρενόχλησης και στην επιβολή της κύρωσης, μολονότι η προσφεύγουσα ενημερώθηκε για το περιεχόμενο των καταγγελιών των δύο διαπιστευμένων κοινοβουλευτικών βοηθών, δεν είχε πρόσβαση ούτε στις δηλώσεις που αυτοί έκαναν ενώπιον της συμβουλευτικής επιτροπής ούτε στα έγγραφα του φακέλου, ειδικότερα δε στο πλήρες περιεχόμενο των μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και των μηνυμάτων SMS, παρά το γεγονός ότι τα διάφορα αυτά πληροφοριακά στοιχεία ελήφθησαν υπόψη προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη παρενόχλησης και να επιβληθεί κύρωση στην προσφεύγουσα. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι, εν προκειμένω, παραβιάστηκε η γενική αρχή του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας της προσφεύγουσας.
Εξετάζοντας τις συνέπειες της παραβίασης της ως άνω αρχής, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας συνεπάγεται την ακύρωση της απόφασης που εκδόθηκε κατά το πέρας της σχετικής διαδικασίας μόνο στην περίπτωση που, αν δεν είχε υπάρξει η πλημμέλεια αυτή, η εν λόγω διαδικασία θα μπορούσε να καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα (
6
). Η ως άνω απαίτηση ικανοποιείται στην περίπτωση που η προσφεύγουσα δεν μπόρεσε να διατυπώσει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις της, διότι δεν της παρασχέθηκε πρόσβαση στα έγγραφα τα οποία έπρεπε να της γνωστοποιηθούν συμφώνως προς τις επιταγές που απορρέουν από τον σεβασμό των δικαιωμάτων άμυνας και, ως εκ τούτου, στερήθηκε μια, έστω και περιορισμένη, ευκαιρία να οργανώσει καλύτερα την άμυνά της. Πράγματι, σε μια τέτοια περίπτωση, η παράλειψη γνωστοποίησης εγγράφων του φακέλου επί των οποίων στηρίχθηκε η Διοίκηση έχει αναπόφευκτα επίπτωση, λαμβανομένης υπόψη της υποχρέωσης προστασίας των δικαιωμάτων άμυνας, στη νομιμότητα των πράξεων που εκδόθηκαν κατά το πέρας διαδικασίας ικανής να επηρεάσει δυσμενώς την προσφεύγουσα. Εν προκειμένω, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η προσφεύγουσα, καθόσον δεν είχε πρόσβαση στο πλήρες περιεχόμενο του φακέλου, στερήθηκε την ευκαιρία να οργανώσει καλύτερα την άμυνά της και ότι η πλημμέλεια αυτή είχε αναπόφευκτα επίπτωση στο περιεχόμενο των αποφάσεων που ελήφθησαν σχετικά με τη διαπίστωση της ύπαρξης της παρενόχλησης και την επιβολή της κύρωσης.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι οι τρεις επίμαχες αποφάσεις πρέπει να ακυρωθούν λόγω παραβίασης της γενικής αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας.
(
1
)	Βάσει του άρθρου 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΚΥΚ).
(
2
)	Η επιτροπή για την εξέταση καταγγελιών λόγω παρενόχλησης μεταξύ διαπιστευμένων κοινοβουλευτικών βοηθών και βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την πρόληψή της στον χώρο εργασίας συστάθηκε με το άρθρο 1, παράγραφος 1, των σχετικών εσωτερικών διατάξεων του Κοινοβουλίου, της 14ης Απριλίου 2014, όπως τροποποιήθηκαν στις 6 Ιουλίου 2015.
(
3
)	Βάσει του άρθρου 167 του εσωτερικού κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
(
4
)	Δυνάμει του εν λόγω κανόνα, οι προβαλλόμενοι ενώπιον του δικαστή της Ένωσης λόγοι ή ισχυρισμοί απαιτείται, επί ποινή απαραδέκτου, να έχουν ήδη προβληθεί κατά την προ της άσκησης της ένδικης προσφυγής διαδικασία ή να συνδέονται στενά με αντιρρήσεις που έχουν διατυπωθεί στο ίδιο πλαίσιο.
(
5
)	Αποφάσεις της 21ης Φεβρουαρίου 2018, LL κατά Κοινοβουλίου (C‑326/16 P, EU:C:2018:83, σκέψεις 34 έως 37), και της 19ης Σεπτεμβρίου 2018, Selimovic κατά Κοινοβουλίου (T‑61/17, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:565, σκέψη 45).
(
6
)	Αποφάσεις της 4ης Απριλίου 2019, OZ κατά ΕΤΕπ (C‑558/17 P, EU:C:2019:289, σκέψεις 76 έως 78), και της 25ης Ιουνίου 2020, HF κατά Κοινοβουλίου (C‑570/18 P, EU:C:2020:490, σκέψη 73).