Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
ippreżentati fit‑12 ta’ Marzu 2026 (1)
Kawża C-11/25
Jelgavas valstspilsētas pašvaldība
vs
Konkurences padome
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja))
“Proċedura għal deċiżjoni preliminari – Kompetenza – Artikolu 102 TFUE – Abbuż minn pożizzjoni dominanti – Kunċett ta’ attività ekonomika u ta’ intrapriża – Organizzazzjoni tas-servizz tal-ġestjoni tal-iskart fil-muniċipalità u l-awtorità li tagħżel is-sistema tal-għażla tal-kuntrattur – Deċiżjonijiet li jagħmlu parti mill-eżerċizzju tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika – Proċeduri għall-għażla tal-kuntrattur biex jipprovdi s-servizz tal-ġestjoni tal-iskart muniċipali – Għoti dirett – Fornitur ta’ servizzi parzjalment proprjetà tal-muniċipalità”
1.        Fl-2004, il-Jelgavas valstspilsētas pašvaldība (il-Muniċipalità ta’ Jelgava, il-Latvja) ikkonkludiet kuntratt ta’ servizzi dwar il-ġbir u t-trattament tal-iskart fil-muniċipalità ma’ kumpannija li tagħha hija azzjonista maġġoritarja.
2.        L-għażla tal-kuntrattur saret mingħajr il-ftuħ ta’ proċedura ta’ sejħa għal
offerti. It-terminu tal-kuntratt kien jestendi sal-2029.
3.        Fl-2021, il-Konkurences padome (il-Kunsill tal-Kompetizzjoni, il-Latvja) iddikjara li, billi l-kuntrattur intgħażel direttament, il-muniċipalità kienet kisret il-projbizzjoni tal-użu abbużiv ta’ pożizzjoni dominanti u, għalhekk, imponielha multa.
4.        Il-qorti tar-rinviju titlob l-interpretazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE sabiex tiddetermina, essenzjalment, jekk muniċipalità taġixxix bħala “impriża” meta tieħu deċiżjoni dwar kif għandha tiġi organizzata
l-provvista ta’ servizz ta’ ġestjoni tal-iskart fit-territorju tagħha.
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id‑dritt tal‑Unjoni
1.      Direttiva 75/442/KEE (2)
5.        L-Artikolu 5 jindika li:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu jew jinnominaw lil dik l-aworità jew lil dawk l-awtoritajiet kompetenti sabiex ikunu responsabbli, f’żona msemmija, mill-ippjanar, l-organizzazzjoni, l-awtorizzazzjoni u s-sorveljanza tal-ħidmiet tar-rimi ta’ l-iskart.”
2.      Direttiva 2008/98/KE (3)
6.        Skont l-Artikolu 13 (“Protezzjoni tas-saħħa tal-bniedem u l-ambjent”):
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-immaniġġar ta’ l-iskart jitwettaq mingħajr ma tiġi pperikolata s-saħħa tal-bniedem, u mingħajr ma ssir ħsara lill-ambjent, u b’mod partikolari:
a)      mingħajr riskju għall-ilma, l-arja, il-ħamrija, pjanti jew l-annimali;
b)      mingħajr ma jinħoloq fastidju permezz ta’ ħsejjes jew irwejjaħ; u
ċ)      mingħajr effetti negattivi fuq il-kampanja jew postijiet ta’ interess speċjali.”
B.      Id-dritt Latvjan
1.      Il-Liġi dwar il-Kompetizzjoni (4)
7.        L-Artikolu 1(1) jikkunsidra bħala “pożizzjoni dominanti” l-pożizzjoni ekonomika ta’ operatur ekonomiku wieħed jew iktar f’suq partikolari meta dawn ikunu jistgħu jipprevjenu, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni sinjifikattiva tal-kompetizzjoni f’dan is-suq għal perijodu ta’ żmien twil biżżejjed, billi jaġixxu b’mod totalment jew parzjalment indipendenti mill-kompetituri, mill-klijenti, mill-fornituri jew mill-konsumaturi.
8.        L-Artikolu 1(9) jikklassifika bħala “operatur ekonomiku” kull persuna, inkluż barranija, li teżerċita jew li għandha l-intenzjoni teżerċita attività ekonomika fit-territorju Latvjan jew li l-attività tagħha taffettwa jew tista’ taffettwa l-kompetizzjoni fit-territorju Latvjan.
9.        L-Artikolu 13 għandu l-istess kontenut bħall-Artikolu 102 TFUE (5).
2.      Il-Liġi dwar l-Organizzazzjoni tal-Amministrazzjoni Pubblika (6)
10.      Skont il-punt 2 tal-Artikolu 1, “persuna ġuridika pubblika dderivata” tfisser
muniċipalità jew persuna ġuridika pubblika oħra maħluqa mil-liġi jew skont il-liġi.
11.      L-Artikolu 87 jipprovdi li persuna ġuridika pubblika taġixxi fil-qasam tad-dritt privat meta (i) twettaq l-operazzjonijiet neċessarji għall-funzjonament tagħha; (ii) tipprovdi servizzi; jew (iii) tistabbilixxi kumpannija b’kapital azzjonarju jew takkwista sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju eżistenti. Persuna ġuridika pubblika li taġixxi fil-qasam tad-dritt privat hija suġġetta għal-liġijiet li jirregolaw l-operazzjonijiet tad-dritt privat b’mod ġenerali, sa fejn din l-azzjoni ma hijiex limitata minn regoli oħra.
3.      Il-Liġi Muniċipali (7)
12.      Skont l-Artikolu 15, il-muniċipalitajiet għandhom bħala wieħed mill-kompiti awtonomi tagħhom dak li jorganizzaw servizzi ta’ utilità pubblika għall-popolazzjoni, fosthom il-ġestjoni tal-iskart muniċipali.
4.      Il-Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Iskart (8)
13.      Skont l-Artikolu 9, il-muniċipalitajiet jorganizzaw, fit-territorju amministrattiv tagħhom, il-ġestjoni tal-iskart muniċipali, inkluż l-iskart perikoluż, skont il-pjanijiet tal-immaniġġjar tal-iskart.
14.      L-Artikolu 15 jirregola l-kompetenza tal-awtorità lokali sabiex tagħżel l-operatur inkarigat mill-ġbir, mit-trasport, mill-ġestjoni u mill-ħażna tal-iskart muniċipali fiż-żona ta’ ġestjoni kkonċernata, skont il-proċedura prevista mil-liġi fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi, billi torganizza proċedura ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi għall-ġestjoni tal-iskart muniċipali f’żona partikolari (9).
5.      Il-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi tal-Istat jew tal-Muniċipalitajiet (10)
15.      Skont l-Artikolu 1(3)(a), “awtorità kontraenti” tfisser amministrazzjoni pubblika, awtorità pubblika oħra, persuna ġuridika dderivata mid-dritt pubbliku, kif ukoll entità rregolata mid-dritt privat li fl-istess ħin tissodisfa l-kriterji li ġejjin:
–        inħolqot sabiex, jew għandha bħala funzjoni li, tissodisfa bżonn pubbliku u ma tkunx ta’ natura kummerċjali,
–        hija taħt l-awtorità jew l-influwenza deċiżiva ta’ amministrazzjoni pubblika, ta’ awtorità pubblika oħra, ta’ persuna ġuridika dderivata mid-dritt pubbliku jew ta’ entità rregolata mid-dritt privat li tissodisfa dawn il-kriterji (li fiha jkollha l-maġġoranza tad-drittijiet tal-vot fl-elezzjoni tal-membri tal-korpi ta’ sorveljanza jew ta’ tmexxija jew fil-ħatra tad-diretturi), jew li l-attivitajiet tagħha huma ffinanzjati f’iktar minn 50 % mill-Istat, minn persuna ġuridika rregolata mid-dritt pubbliku jew minn persuna rregolata mid-dritt privat li tissodisfa dawn il-kriterji.
16.      L-Artikolu 4 jinkludi eċċezzjonijiet għall-applikazzjoni tal-Liġi u jippermetti lill-awtorità kontraenti ma tapplikahiex fil-każ tal-għoti ta’ kuntratt li għandu bħala għan, fost l-oħrajn, servizz ipprovdut minn organu maħluq sabiex jeżerċita l-funzjonijiet tal-awtorità kontraenti, li huwa taħt il-kontroll totali jew is-subordinazzjoni tal-awtorità kontraenti u li jipprovdi prinċipalment is-servizzi tiegħu
(iktar minn 80 % tal-ammont tagħhom) lill-awtorità kontraenti u josserva b’mod sħiħ ir-rekwiżiti tal-liġi fir-relazzjonijiet tagħha ma’ terzi.
II.    Il-fatti, il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
17.      Is-sekwenza tal-fatti li tinsab fid-deċiżjoni tar-rinviju hija din li ġejja:
–        Fis‑27 ta’ Settembru 2004, SIA Jelgavas komunālie pakalpojumi (iktar ’il quddiem “SIA JKP”), li l-kapital azzjonarju tagħha huwa miżmum f’51 % mill-Muniċipalità ta’ Jelgava u 49 % minn persuna ġuridika rregolata mid-dritt privat, ġiet irreġistrata fir-reġistru tal-kummerċ tar-Repubblika tal-Latvja.
–        Fl‑1 ta’ Novembru 2004, il-Muniċipalità ta’ Jelgava kkonkludiet ma’ SIA JKP kuntratt ta’ provvista ta’ servizzi li għandu bħala għan il-ġestjoni tal-iskart kif ukoll l-iżvilupp u l-promozzjoni tas-sistema ta’ ġestjoni tal-iskart fil-Muniċipalità ta’ Jelgava sal‑31 ta’ Diċembru 2029 (iktar ’il quddiem il-“kuntratt ta’ servizzi”).
–        Il-Muniċipalità ta’ Jelgava kkonkludiet dan il-kuntratt ta’ servizzi mingħajr ma organizzat proċedura ta’ sejħa għal offerti, peress li hija applikat eċċezzjoni prevista mil-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi li kienet fis-seħħ dak iż-żmien, jiġifieri l-proċedura in house.
–        Fil‑25 ta’ Mejju 2020, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni rċieva lment minn individwu li allega li l-għażla tal-fornitur ta’ servizzi tal-ġestjoni tal-iskart fit-territorju muniċipali ta’ Jelgava kienet illegali u li, b’hekk, il-kuntratt ta’ servizzi kellu jiġi xolt u kellha tiġi organizzata proċedura ġdida ta’ għażla tal-kuntrattur.
–        Fit‑22 ta’ Lulju 2021, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni ddeċieda li l-Muniċipalità ta’ Jelgava kienet kisret l-Artikolu 13(1) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni (projbizzjoni ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti) u ġiet ordnata tħallas multa.
18.      Il-Muniċipalità ta’ Jelgava ppreżentat rikors kontra din id-deċiżjoni quddiem l-Administratīvā apgabaltiesa (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali, il-Latvja). Hija sostniet, essenzjalment, li l-għoti tal-provvista ta’ servizzi ta’ ġbir ta’ skart permezz ta’ proċedura in house ma jikkostitwixxix deċiżjoni ta’ operatur tas-suq. Bl-adozzjoni tad-deċiżjoni dwar il-proċedura għall-għażla tal-operatur tal-ġestjoni tal-iskart muniċipali, il-muniċipalità eżerċitat awtoritajiet pubbliċi (suġġetti għad-dritt pubbliku) li ma humiex suġġetti għal stħarriġ mill-awtorità tal-kompetizzjoni.
19.      Ir-rikors ġie miċħud mill-Qorti tal-Ewwel Istanza, li laqgħet il-kunsiderazzjonijiet tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni, u kkonfermat li l-Muniċipalità ta’ Jelgava kienet operatur tas-suq u kienet abbużat mill-pożizzjoni dominanti tagħha.
20.      Il-Muniċipalità ta’ Jelgava appellat mis-sentenza tal-ewwel istanza quddiem l-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja).
21.      F’dan il-kuntest, l-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema) tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 102 tat-[TFUE] għandu jiġi interpretat fis-sens li, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu jkopri wkoll deċiżjoni meħuda minn persuna ġuridika rregolata mid-dritt pubbliku dwar il-mod kif l-organizzazzjoni tal-ġestjoni tal-iskart ser tiġi żgurata fit-territorju muniċipali, li, f’dan il-każ, kienet tikkonsisti fid-deċiżjoni li l-provvista ta’ dan is-servizz tiġi organizzata b’tali mod li d-dritt għall-provvista ta’ dan is-servizz ingħata, abbażi ta’ proċedura in-house, lil impriża parzjalment proprjetà tal-muniċipalità?
B’mod partikolari, muniċipalità li tiddeċiedi li torganizza l-provvista ta’ servizzi ta’ ġestjoni ta’ skart muniċipali b’tali mod li, abbażi ta’ proċedura in-house, hija tagħti d-dritt ta’ provvista ta’ dan is-servizz lil impriża li hija parzjalment proprjetà tagħha, tista’ titqies li qegħda taġixxi bħala operatur tas-suq jew impriża fis-sens tal-Artikolu 102 tat-[TFUE]?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
22.      It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fid‑9 ta’ Jannar 2025.
23.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-Muniċipalità ta’ Jelgava, mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni, mill-Gvern Latvjan u mill-Kummissjoni Ewropea. Dawn kollha kienu preżenti fis-seduta miżmuma fl‑10 ta’ Diċembru 2025.
IV.    Evalwazzjoni
A.      L‑ammissibbiltà tat‑talba għal deċiżjoni preliminari
24.      Il-qorti tar-rinviju tesponi b’mod iddettaljat (11) ir-raġunijiet li, fil-fehma tagħha, jimmilitaw favur l-ammissibbiltà tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari:
–        Hija tirrikonoxxi li, fil-kawża ineżami, l-abbuż mill-pożizzjoni dominanti ma jistax jaffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri, peress li l-fatti jikkonċernaw sitwazzjoni purament interna. Bħala prinċipju, huma applikabbli biss ir-regoli nazzjonali, jiġifieri l-Liġi dwar il-Kompetizzjoni.
–        Hija tispjega li l-leġiżlazzjoni Latvjana
dwar il-kompetizzjoni hija fformulata b’tali mod li tkun armonizzata mad-dritt tal-Unjoni. Il-Liġi dwar il-Kompetizzjoni adottata fl-2001 tikkorrispondi, essenzjalment, għall-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat KE (li saru l-Artikoli 101 u 102 TFUE).
–        Hija tenfasizza, fir-rigward tal-projbizzjoni tal-abbuż minn pożizzjoni dominanti, li l-punt 1 tal-Artikolu 13(2) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni huwa analogu għall-Artikolu 102 TFUE, ħlief f’dak li jirrigwarda l-effett fuq il-kummerċ bejn l-Istati. Konsegwentement, l-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali dwar din id-dispożizzjoni ma għandhiex tiddevja mill-mod li bih jiġi applikat id-dritt tal-Unjoni.
–        Hija tispeċifika li l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li għandha ġurisdizzjoni sabiex tirrispondi għal talbiet għal deċiżjoni preliminari li jirrigwardaw dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni “f’sitwazzjonijiet li fihom il-fatti fil-kawża prinċipali kienu jinsabu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni diretta [tad-dritt tal-Unjoni], sakemm l-imsemmija dispożizzjonijiet kienu saru magħmula applikabbli mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, li kienet tikkonforma ruħha, għas-soluzzjonijiet għal sitwazzjonijiet purament interni, ma’ dawk adottati mid-dritt tal-Unjoni” (12).
25.      Naqbel mal-approċċ tal-qorti tar-rinviju. Mingħajr kunsiderazzjoni oħra, huwa biżżejjed li jsir riferiment għas-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2024, mogħtija fil-kuntest ta’ talba għal deċiżjoni preliminari analoga mressqa mill-Administratīvā apgabaltiesa (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali) (13), sabiex tiġi kkorroborata l-ammissibbiltà tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
26.      Fil-Kawża C‑606/23:
–        L-interpretazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE ntalbet fir-rigward ta’ fatti li, għalkemm jaqgħu barra mill-kamp ta’ applikazzjoni diretta tad-dritt tal-Unjoni, kienu rregolati minn dispożizzjonijiet nazzjonali li, sabiex isolvu sitwazzjoni purament interna, kienu huma stess konformi mad-dritt tal-Unjoni.
–        Il-qorti tar-rinviju Latvjana qieset li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni kienet neċessarja sabiex tingħata deċiżjoni dwar l-applikazzjoni tal-Artikolu 11(1) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni. L-interpretazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ma għandhiex tkun differenti minn dik tal-Artikolu 101(1) TFUE, peress li ż-żewġ dispożizzjonijiet jistabbilixxu kuntest ġuridiku essenzjalment analogu.
27.      Il-Qorti tal-Ġustizzja, b’risposta għal dik it-talba:
–        Aċċettat il-ġurisdizzjoni tagħha sabiex tiddeċiedi għaliex mid-deċiżjoni tar-rinviju ppreżentata dak iż-żmien “[…] jirriżulta li l-Artikolu 11(1) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni jipprevedi kuntest legali identiku għal dak stabbilit fl-Artikolu 101(1) TFUE u li l-imsemmi Artikolu 11(1) jirċievi, fl-ordinament ġuridiku Latvjan, l-istess interpretazzjoni bħal dik mogħtija lill-Artikolu 101(1) TFUE” (14).
–        Hija fakkret li kienet diġà ddikjarat li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar talbiet għal deċiżjoni preliminari li jirrigwardaw l-interpretazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE, imqajma minn qrati Latvjani f’sitwazzjonijiet simili (15).
28.      Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw, mutatis mutandis, fil-kawża ineżami, li fiha qiegħda tiġi deċiża l-interpretazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE.
B.      Analiżi tad-domanda preliminari
29.      Id-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni hija bbażata fuq il-premessa doppja li l-Muniċipalità ta’ Jelgava, meta tat il-kuntratt kontenzjuż, aġixxiet bħala impriża u użat b’mod abbużiv il-pożizzjoni dominanti tagħha fis-suq tal-provvista tas-servizz ta’ ġbir tal-iskart muniċipali fit-territorju tiegħu (16).
30.      Madankollu, ma huwiex ċar jekk id-deċiżjoni tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni kinitx tkopri biss il-mument (l-1 ta’ Novembru 2004) (17) li fih ingħata l-kuntratt għal servizzi jew, għall-kuntrarju, jekk kinitx estiża għall-mument (il-25 ta’ Mejju 2020) li fih tressaq l-ilment li ta bidu għall-azzjoni ta’ dan il-korp.
31.      Id-determinazzjoni ta’ liema mument ittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi evalwat l-abbuż tal-pożizzjoni dominanti jista’ jkollu konsegwenzi fir-rigward tad-dritt tal-Unjoni applikabbli (18).
32.      B’mod partikolari, l-Artikolu 102 TFUE ma kienx fis-seħħ fl-2004. Iżda l-Artikolu 82 tat-Trattat KE kien fis-seħħ. Peress li l-kontenut tagħhom it-tnejn essenzjalment jikkoinċidi, ma nara ebda problema li niffoka l-attenzjoni fuq id-dispożizzjoni tad-dritt primarju tal-Unjoni li qiegħda tistaqsi dwaru l-qorti tar-rinviju (l-Artikolu 102 TFUE).
1.      Natura tal-kuntratt
33.      Waqt is-seduta qam id-dibattitu dwar jekk it-tranżazzjoni inkwistjoni setgħetx tiġi kklassifikata bħala kuntratt ta’ servizzi jew ta’ konċessjoni.
34.      Is-soluzzjoni ta’ din il-kwistjoni tista’ tkun xierqa sabiex jiġi ddeterminat jekk, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni li jirregola l-kuntratti pubbliċi, tapplikax id-Direttiva 2014/24/UE (19) jew id-Direttiva 2014/23/UE (20).
35.      Hija l-qorti tar-rinviju, fid-dawl tal-kontenut eżatt tal-kuntratt, li dik il-qorti għandha għad-dispożizzjoni tagħha l-elementi kollha ta’ evalwazzjoni dwaru, li għandha tiddetermina n-natura tiegħu (21).
36.      L-għażla ta’ soluzzjoni jew oħra ma tikkundizzjonax ir-risposta għad-domanda dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE. Għalkemm il-Muniċipalità ta’ Jelgava aġixxiet bħala impriża u wettqet abbuż minn pożizzjoni dominanti, ma naħsibx li l-fatt li dan l-abbuż (ipotetiku) jirriżulta minn kuntratt ta’ servizzi jew ta’ konċessjoni huwa determinanti.
37.      Lanqas ma nemmen li d-distinzjoni hija rilevanti sabiex tiġi indirizzata, fil-kawża ineżami, is-sistema legali tal-għoti in house, li ser nirreferi għaliha iktar ’il quddiem. Kemm fir-rigward tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/24 (dwar kuntratti ta’ servizzi) jew fir-rigward tal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/23 (dwar konċessjonijiet) (22), din is-sistema legali hija simili.
38.      Fi kwalunkwe każ, sabiex insegwi t-terminoloġija użata mill-qorti tar-rinviju, ser nirreferi għall-“kuntratt ta’ servizz” f’dawn il-konklużjonijiet.
2.      Termini tat-tilwima u l-pożizzjoni tal-qorti tar-rinviju
39.      Il-qorti tar-rinviju tesponi, bħala raġunijiet li jwassluha sabiex tressaq kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, dawn li ġejjin:
–        Sabiex il-muniċipalità tkun suġġetta għall-obbligu previst fl-Artikolu 13(1) tal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni, din għandha titqies bħala impriża u, barra minn hekk, tokkupa pożizzjoni dominanti fis-suq inkwistjoni.
–        Persuna ġuridika rregolata mid-dritt pubbliku tista’ taġixxi fil-qasam tad-dritt privat. Jekk taġixxi bħala impriża, hija għandha tosserva r-regoli tal-kompetizzjoni.
–        Fil-kuntest tal-Artikolu 102 TFUE, il-kunsiderazzjoni ta’ entità bħala impriża tiddependi minn jekk l-attivitajiet tagħha jistgħux jiġu kklassifikati bħala attività ekonomika jew, għall-kuntrarju, bħala attività li taqa’ fl-ambitu tal-eżerċizzju tal-awtorità pubblika.
–        Il-provvista ta’ servizzi ta’ ġestjoni tal-iskart hija attività ekonomika fiha nnifisha. Muniċipalità, meta toħloq persuna ġuridika rregolata mid-dritt privat jew meta takkwista sehem f’kumpannija b’kapital azzjonarju eżistenti, tkun qiegħda taġixxi fil-qasam tad-dritt privat.
–        Madankollu, hemm dubji dwar jekk muniċipalità taġixxix fil-qasam tad-dritt privat meta tiddeċiedi dwar il-mod li bih ser tiżgura l-organizzazzjoni tal-ġestjoni tal-iskart fit-territorju tagħha.
–        Skont il-liġi Latvjana, l-organizzazzjoni tal-ġestjoni tal-iskart hija kompitu awtonomu u obbligu tad-dritt pubbliku impost fuq il-muniċipalità. Dan jaqa’ taħt l-eżerċizzju tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika, kif iddefiniti mil-leġiżlazzjoni nazzjonali (23).
–        Il-muniċipalità, bħala persuna ġuridika rregolata mid-dritt pubbliku legalment obbligata li torganizza l-ġestjoni tal-iskart, għandha tagħżel l-amministratur ta’ dan l-iskart skont il-proċedura prevista mil-liġi, li tirreferi għal dawk previsti mir-regoli tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi (24).
–        Meta ngħata l-kuntratt għal servizzi (2004), il-liġi nazzjonali ma kienet tinkludi ebda dispożizzjoni dwar il-proċedura li tippermetti lil muniċipalità tagħżel l-operatur li jamministra dan is-servizz. Madankollu, is-Satversmes tiesa (il-Qorti Kostituzzjonali, il-Latvja) iddeċidiet li l-leġiżlazzjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi kienet applikabbli għall-għażla tal-fornituri tas-servizz ta’ ġbir tal-iskart sa mill-2002.
–        Skont l-Liġi dwar l-Għoti ta’ Kuntratti Pubbliċi, il-muniċipalitajiet jistgħu ma japplikawx id-dritt dwar il-kuntratti pubbliċi jekk jidħlu f’kuntratt ma’ entità kompletament ikkontrollata minnhom. Jekk il-kundizzjonijiet meħtieġa għall-proċedura in house ma jkunux issodisfatti, għandha tintuża proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku.
40.      Abbażi ta’ dawn il-premessi, il-qorti tar-rinviju tagħżel li tikkunsidra li “l-muniċipalità ma taġixxix f’kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni, iżda teżerċita prerogattivi ta’ awtorità pubblika (25)” meta din tiddeċiedi (26) l-mod kif ser jiġu pprovduti s-servizzi tal-ġestjoni tal-iskart.
41.      Bl-istess mod, il-qorti tar-rinviju żżid tgħid li jekk il-muniċipalità eżerċitatx b’mod korrett il-kompetenza tad-dritt pubbliku jista’ jiġi eżaminat fil-kuntest tal-ksur tal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi. Hija għalhekk tidher li teskludi impliċitament li din il-verifika għandha ssir fid-dawl tar-regoli nazzjonali tal-kompetizzjoni li jirriproduċu l-kontenut tal-Artikolu 102 TFUE.
3.      L-effett tal-Artikolu 102 TFUE
a)      Kunċett ta’ impriża u ta’ korpi pubbliċi li jeżerċitaw attivitajiet marbuta mal-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika
42.      Il-Qorti tal-Ġustizzja adottat, inizjalment, approċċ organiku li jiddefinixxi “impriża” bħala organizzazzjoni unitarja ta’ elementi personali, materjali u immaterjali, marbuta ma’ suġġett ġuridikament awtonomu li jsegwi b’mod stabbli għan ekonomiku partikolari (27).
43.      Sussegwentement, l-enfasi mexa lejn il-perspettiva funzjonali. Iċ-ċentru tal-gravità ċċaqlaq mill-entità għall-attività ekonomika li teżerċita: “[…] il-kunċett ta’ impriża jinkludi kull entità li teżerċita attività ekonomika, irrispettivament mill-istatus ġuridiku ta’ din l-entità u mill-mod li bih tiġi ffinanzjata […]” (28).
44.      Għall-Qorti tal-Ġustizzja, “[…] huwa l-fatt li wieħed joffri prodotti jew servizzi f’suq speċifiku li jikkaratterizza l-kunċett ta’ attività ekonomika […]” (29). Normalment, dawn huma servizzi pprovduti fuq ħlas, li “jikkostitwixxi l-korrispettiv ekonomiku tas-servizz inkwistjoni” (30).
45.      Fuq din il-bażi, huwa possibbli li entità pubblika taġixxi bħala impriża fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE (31). Madankollu, “l-attivitajiet marbuta mal-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika ma humiex ta’ natura ekonomika, liema natura tiġġustifika l-applikazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni tat-Trattat […]” (32).
46.      Il-prestazzjoni ta’ attivitajiet marbuta mal-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika ma jeskludix li persuna pubblika tista’ fl-istess ħin teżerċita attivitajiet ekonomiċi privati li fir-rigward tagħhom hija titqies bħala impriża (33).
47.      Analiżi ad casum hija għalhekk neċessarja sabiex jiġi ddeterminat jekk, f’sitwazzjoni konkreta, entità pubblika taġixxix bħala impriża jew le.
b)      Organizzazzjoni tal-ġestjoni tal-iskart muniċipali
48.      Fir-rigward tal-organizzazzjoni tal-ġestjoni tal-iskart, ir-regola tad-dritt tal-Unjoni li serviet ta’ riferiment meta, fl-2004, il-Muniċipalità ta’ Jelgava tat il-ġestjoni tas-servizz tal-iskart muniċipali, kienet id-Direttiva 75/442.
49.      L-Artikolu 4 tad-Direttiva 75/442 kien jimponi fuq l-Istati Membri li jieħdu l-miżuri neċessarji sabiex jiżguraw li l-iskart jintrema mingħajr ma jipperikola s-saħħa tal-bniedem u mingħajr ma jagħmel ħsara lill-ambjent. L-Artikolu 5 kien jimponi fuqhom l-obbligu li jistabbilixxu jew jaħtru l-awtorità jew l-awtoritajiet kompetenti responsabbli, fost l-oħrajn, għall-organizzazzjoni ta’ operazzjonijiet ta’ rimi ta’ skart f’żona partikolari (34).
50.      Id-Direttiva 75/442 ma imponietx sistema speċifika, pubblika jew privata, għall-ġestjoni tal-iskart muniċipali. Lanqas id-Direttiva 2008/98 sussegwenti ma imponiet dan. Fi ħdan l-Unjoni, taħt dawn id-direttivi jeżistu flimkien mudelli differenti, skont il-preferenzi ta’ kull Stat Membru sabiex tiġi rregolata din il-ġestjoni.
51.      Fl-Istati Membri li jagħżlu mudell mhux esternalizzat, jiġifieri sistema ġestita mill-awtoritajiet pubbliċi tagħhom (normalment l-awtoritajiet lokali), dawn jistgħu jew jassumu r-responsabbiltà li jipprovdu s-servizz huma stess, bil-mezzi personali u materjali tagħhom stess, jew jafdaw il-ġestjoni lil entità strumentali taħt il-kontroll tagħhom, taħt il-kundizzjonijiet eliġibbli għall-allokazzjonijiet in house (35).
52.      Fir-rigward tal-prinċipji ta’ awtosuffiċjenza u ta’ prossimità fit-trattament tal-iskart u, b’mod koerenti mal-“prinċipju li l-ħsara lill-ambjent għandha bħala prijorità tissewwa f’ras l-għajn”, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ir-rwol tal-awtoritajiet lokali kompetenti f’dan il-qasam (36).
53.      Għaldaqstant, xejn ma jipprekludi li, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħti lil awtorità lokali, bħala persuna li teżerċita prerogattivi ta’ awtorità pubblika, l-organizzazzjoni tal-ġbir, tat-trasport, tat-trattament u tar-rimi tal-iskart muniċipali.
54.      Bl-istess mod, l-awtorità lokali kkonċernata ma tistax titqies bħala “impriża” suġġetta għall-applikazzjoni tar-regoli dwar il-kompetizzjoni tat-Trattat FUE (b’mod partikolari l-Artikolu 102 TFUE).
55.      Għalkemm din l-awtorità lokali tista’ tiġi kklassifikata bħala impriża meta mqabbla ma’ attivitajiet ekonomiċi oħra, dan ma huwiex il-każ, nirrepeti, meta torganizza l-ġestjoni tal-iskart muniċipali fil-kuntest ta’ sistema legali li torbot din il-ġestjoni mal-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika.
56.      L-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari tindika li, fir-Repubblika tal-Latvja, il-muniċipalitajiet għandhom awtonomija funzjonali sabiex jorganizzaw is-servizzi tal-ġestjoni tal-iskart (37).
57.      Bla ħsara għall-evalwazzjoni tal-liġi nazzjonali mill-qorti tar-rinviju, hija l-Muniċipalità li għandha tiddeċiedi kif l-iskart muniċipali huwa ġestit fit-territorju tagħha, inkluż l-għażla tal-operatur li għandu jwettaq il-ġbir, it-trasport, il-manutenzjoni u l-ħażna tiegħu (38).
58.      Loġikament, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina, meta tevalwa l-aġir tal-Muniċipalità ta’ Jelgava, jekk l-organizzazzjoni tal-ġestjoni tal-iskart muniċipali taqax taħt l-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika u, jekk iva, jekk din il-muniċipalità ikkonformatx ruħha mal-liġi li tirregola dan il-qasam.
59.      Jekk il-qorti tar-rinviju tikkonferma (skont il-fehma tagħha stess fit-talba għal deċiżjoni preliminari) li l-muniċipalità ma taġixxix f’kundizzjonijiet ta’ kompetizzjoni, iżda teżerċita prerogattivi ta’ awtorità pubblika meta tiddeċiedi dwar kif għandha tiġi organizzata l-ġestjoni
tal-iskart muniċipali, l-applikazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE tkun sempliċement eskluża: il-muniċipalità ma tkunx aġixxiet bħala impriża.
60.      A fortiori, kif ġustament tindika l-qorti tar-rinviju, ma hemmx lok, f’tali sitwazzjoni, li tiġi evalwata “pożizzjoni dominanti fis-suq, peress li, min-natura tagħha stess, is-setgħa li tittieħed tali deċiżjoni (jew il-kapaċità li jiġi influwenzat is-suq) ma tirriżultax mill-pożizzjoni ekonomika tal-Muniċipalità fis-suq inkwistjoni, iżda mill-fatt li hija suġġetta mil-liġi għall-obbligu tad-dritt pubbliku li torganizza l-ġestjoni tal-iskart fit-territorju kkonċernat” (39).
61.      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li, sabiex tingħata risposta għad-domanda preliminari bil-mod kif saret, huwa biżżejjed li jiġi rrilevat li muniċipalità li, fl-eżerċizzju ta’ prerogattivi ta’ awtorità pubblika, tieħu d-deċiżjoni li torganizza l-provvista tas-servizz ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart fit-territorju tagħha, ma tistax tiġi kklassifikata bħala impriża fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE. Din hija, fir-realtà, il-kwistjoni essenzjali tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari.
62.      Madankollu, sabiex tkun kompleta, din ir-risposta għandha tindirizza wkoll il-problemi mqajma fir-rigward tal-kontenut tal-kuntratt konkluż bejn il-Muniċipalità ta’ Jelgava u SIA JKP, fil-kuntest ta’ proċedura in house. Dawn huma msemmija fit-tieni parti tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
4.      Implimentazzjoni tad-dritt fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi
63.      Skont l-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja, id-dritt nazzjonali jagħti lill-awtoritajiet lokali ċertu marġni ta’ evalwazzjoni fl-għażla tal-mod kif jorganizzaw il-provvista ta’ servizzi ta’ ġestjoni tal-iskart.
64.      Dan il-marġni ta’ evalwazzjoni kien jippermetti lill-Muniċipalità ta’ Jelgava tagħti kuntratt għal servizzi wara proċedura kompetittiva (esternalizzazzjoni tas-servizz) jew li tipprovdi hija stess is-servizz ta’ ġbir ta’ skart (internalizzazzjoni tas-servizz) (40).
65.      Kieku l-Muniċipalità ta’ Jelgava għażlet l-internalizzazzjoni tas-servizz, din setgħet tipprovdih bil-mezzi strumentali tagħha stess, kemm direttament, kif ukoll fil-kuntest ta’ proċedura interna magħrufa b’mod komuni bħala “proċedura in house”.
66.      Il-Muniċipalità ta’ Jelgava tiddikjara li hija ddeċidiet, fl-2004, li tipprovdi s-servizzi tal-ġestjoni tal-iskart muniċipali billi tirrikorri għal impriża li hija kellha l-maġġoranza tal-azzjonijiet tagħha, permezz ta’ proċedura  in house.
67.      Il-ġurisprudenza dwar il-vijabbiltà ta’ dan it-tip ta’ għoti in house hija abbundanti (41). Kif irrepetiet il-Qorti tal-Ġustizzja, l-eċċezzjoni in house “[…] hija ġġustifikata mill-kunsiderazzjoni li awtorità pubblika, li hija awtorità kontraenti, għandha l-possibbiltà li twettaq il-kompiti ta’ interess pubbliku li jaqgħu fuqha billi tuża l-mezzi amministrattivi, tekniċi u oħra tagħha, mingħajr ma tkun obbligata li tirrikorri għall-entitajiet esterni li ma jappartjenux għad-dipartimenti tagħha […]” (42).
68.      Il-Qorti tal-Ġustizzja żżid li din l-eċċezzjoni, “tista’ tiġi estiża għas-sitwazzjonijiet fejn il-parti kontraenti l-oħra hija entità ġuridikament distinta mill-awtorità kontraenti, meta din tal-aħħar teżerċita fuq il-kuntrattur kontroll simili għal dak li teżerċita fuq id-dipartimenti tagħha stess u fejn dik l-entità twettaq il-parti essenzjali tal-attività tagħha mal‑awtorità jew mal-awtoritajiet kontraenti li jikkontrollawha […], [f]’każijiet bħal dawn, jista’ jiġi kkunsidrat li l-awtorità kontraenti tista’ tagħmel użu mill-mezzi tagħha stess” (43).
69.      Fis-sentenza Undis Servizi, li l-effett tagħha fuq it-tilwima kien is-suġġett ta’ dibattitu waqt is-seduta, il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet dawn l-istess kunsiderazzjonijiet u żiedet tgħid li r-rikonoxximent tal-eċċezzjoni in house huwa ġġustifikat “[…] permezz tar-rabta interna partikolari li teżisti, f’tali każ, bejn l-awtorità kontraenti u l-entità tal-għoti, anki jekk din tal-aħħar hija entità legalment distinta mill-ewwel waħda […]. F’dan il-każ, jista’ jiġi kkunsidrat li l-awtorità kontraenti, fir-realtà, irrikorriet għall-motivi tagħha stess […] u li l-entità tal-għoti kważi tagħmel parti mid-dipartimenti interni tagħha” (44).
70.      Il-qorti tar-rinviju ma titlobx l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni dwar l-għoti in house, li huma esklużi mil-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi (45). Hija ma ressqitx kawża quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tgħinha tiddetermina jekk l-operatur intern li lilu l-Muniċipalità ta’ Jelgava attribwixxiet direttament il-ġestjoni tas-servizz ta’ ġbir tal-iskart jissodisfax il-kundizzjonijiet speċifiċi sabiex jinvoka għotja in house.
71.      Madankollu, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni u l-Gvern Latvjan isostnu li l-applikazzjoni tar-regoli fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi ma teskludix li l-awtoritajiet tal-kompetizzjoni jevalwaw il-konformità ta’ aġir partikolari, kopert minn din il-leġiżlazzjoni, mal-Liġi dwar il-Kompetizzjoni (li jagħmel parti minnha l-Artikolu 102 TFUE).
72.      Tali evalwazzjoni tippermetti li jiġi kkonstatat ksur tal-projbizzjoni ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti prevista fl-Artikolu 102 TFUE, indipendentement mill-kwistjoni dwar jekk l-attività inkwistjoni taqax jew le fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni settorjali (f’dan il-każ, tal-leġiżlazzjoni dwar il-kuntratti pubbliċi) (46).
73.      Waqt is-seduta, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni u l-Gvern Latvjan irrikonoxxew li tal-ewwel ma għandux is-setgħa li jevalwa huwa stess l-illegalità tad-deċiżjoni ta’ muniċipalità li tafda l-ġestjoni tas-servizz lill-operatur intern tagħha, fil-kuntest ta’ kuntratt. Din id-deċiżjoni hija suġġetta għall-istħarriġ tal-Iepirkumu uzraudzības birojs (il-Korp tas-Sorveljanza tal-Kuntratti Pubbliċi, il-Latvja) u għall-istħarriġ ġudizzjarju sussegwenti (47).
74.      F’dan l-istadju, u ladarba tiġi stabbilita l-premessa li l-Kunsill tal-Kompetizzjoni ma għandux is-setgħat sabiex jiddeċiedi jekk kienx hemm għoti in house irregolari (jiġifieri mhux konformi mal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/24 jew mal-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/23), id-dibattitu jirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk din l-attribuzzjoni (allegatament) irregolari hijiex suffiċjenti sabiex jiġi konkluż li jeżisti abbuż minn pożizzjoni dominanti.
75.      Fil-fehma tiegħi, il-“kontroll doppju” sostnut mill-Kunsill tal-Kompetizzjoni u mill-Gvern Latvjan ma jistax ikollu l-konsegwenza li jikkonstata li l-proċedura ta’ għoti  in house tal-kuntratti pubbliċi twassal, fiha nnifisha, għal abbuż minn pożizzjoni dominanti.
76.      Jekk l-argument tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni u tal-Gvern Latvjan jingħata portata ġenerali, il-proċedura in house twassal sabiex jiġi evalwat fih innifsu l-abbuż minn pożizzjoni dominanti, peress li l-awtorità lokali tirriżerva attività ekonomika għaliha nnifisha f’suq partikolari u teskludi lill-kompetituri minn dan l-istess suq għal perijodu ftit jew wisq twil.
77.      Il-Gvern Latvjan isostni, bl-istess mod, li s-sejħa għall-proċedura in house wasslet għall-esklużjoni tal-kompetituri u kellha effett negattiv fuq il-kompetizzjoni fis-suq ikkonċernat (48).
78.      Madankollu, l-għan tal-proċeduri ta’ għoti in house li d-dritt tal-Unjoni jagħti u jirregola (l-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/24 u Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/23) huwa li jippermetti, taħt kundizzjonijiet stretti, l-għażla ta’ entità strumentali li tappartjenti lill-awtoritajiet pubbliċi, bħala mezz ta’ provvista ta’ servizz. Bl-istess mod, l-għażla ta’ offerent (intern) sabiex jeżegwixxi l-missjoni ta’ provvista ta’ servizz timplika, eo ipso, l-esklużjoni tal-kompetituri ipotetiċi l-oħra kollha.
79.      Ma ninjorax il-fatt li xi awtoritajiet tal-kompetizzjoni tal-Istati Membri joqogħdu lura milli jużaw il-proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti in house. Huwa loġiku li jistaqsu dwar l-effetti negattivi li l-proliferazzjoni ta’ dawn il-proċeduri jista’ jkollha fuq is-swieq (b’mod partikolari fis-swieq tas-servizzi) (49).
80.      Madankollu, l-ammissjoni tal-għoti in house kienet deċiżjoni konxja tal-leġiżlatur Ewropew, li evalwa konformement mal-għażliet politiċi tiegħu stess l-opportunità li jeżenta lill-awtoritajiet pubbliċi tal-Istati Membri, f’ċerti każijiet, mill-obbligu li jirrikorru għall-proċeduri kompetittivi ta’ għoti għall-aġġudikazzjoni ta’ kuntratti.
81.      Nirrepeti li din id-deċiżjoni tiġġustifika li l-awtoritajiet pubbliċi tal-Istati Membri jafdaw lill-entitajiet strumentali tagħhom (meta, b’mod partikolari, jeżerċitaw fuqhom l-istess kontroll kif jeżerċitawh fuq id-dipartimenti tagħhom stess) ċerti kompiti, mingħajr ma jirrikorru għall-kuntratt għall-provvista ta’ xogħlijiet, ta’ servizzi jew ta’ provvisti (50).
82.      B’differenza mas-sitwazzjoni msemmija iktar ’il fuq id-deċiżjonijiet individwali ta’ awtorità pubblika li tafda l-provvista tas-servizz lil entità strumentali tagħha ma humiex konformi mad-Direttivi 2014/24 jew 2014/23.
83.      Dan kien jista’ jkun il-każ li kieku l-proċedura in house ma kinitx ġiet applikata fil-kundizzjonijiet previsti mil-liġi, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda “il-kontroll sħiħ eżerċitat mill-awtorità lokali fuq il-kumpannija, li ma huwiex possibbli jekk kumpannija privata jkollha sehem fil-kumpannija” (51). Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni għalhekk jikkritika “l-applikazzjoni illegali tal-prinċipju ta’ internalizzazzjoni” (52).
84.      Dwar dan il-punt, insib li l-pożizzjoni tal-qorti tar-rinviju hija korretta: jekk il-muniċipalità eżerċitatx b’mod korrett is-setgħat tagħha tad-dritt
pubbliku billi tat il-kuntratt lil operatur in house jista’ jiġi eżaminat fi proċeduri relatati ma’ ksur tal-leġiżlazzjoni dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi (53).
85.      Fil-fatt, id-deċiżjoni tal-Muniċipalità ta’ Jelgava, li tqieset illegali tista’ tiġi kkontestata quddiem il-korpi responsabbli sabiex jiddeċiedu dwar l-atti tal-amministrazzjonijiet pubbliċi fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti (54). Tali kontestazzjoni tista’, min-naħa tagħha, issostni li l-miżura ma hijiex konformi mal-liġi, li hija inutli jew sproporzjonata, ħaġa li għandha tiġi deċiża, fl-aħħar istanza, mill-qrati kompetenti.
86.      Fi kwalunkwe każ, dan kollu ma jagħmilx parti mill-Artikolu 102 TFUE. Minn naħa, peress li, kif diġà sostnejt, din id-dispożizzjoni ma tapplikax għal muniċipalità li tieħu deċiżjoni dwar il-ġestjoni tal-iskart fl-eżerċizzju tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika. Min-naħa l-oħra, peress li l-ksur (eventwali) tar-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ma jirriżultax neċessarjament f’abbuż minn pożizzjoni dominanti fis-suq intern jew f’parti sostanzjali minnu.
V.      Konklużjoni
87.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi lill-Augstākā tiesa (Senāts) (il-Qorti Suprema, il-Latvja) kif ġej:
“Muniċipalità li, fl-eżerċizzju tal-prerogattivi ta’ awtorità pubblika, tieħu d-deċiżjoni li torganizza l-provvista tas-servizz ta’ ġbir u ta’ trattament tal-iskart fit-territorju tagħha, billi tassenjaha permezz ta’ proċedura interna (proċedura in house) lil entità suġġetta għal stħarriġ analogu għal dak li l-muniċipalità teżerċita fuq id-dipartimenti tagħha stess, ma tistax tiġi kklassifikata bħala ‘impriża’ fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE.”
1      Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      Direttiva tal-Kunsill tal‑15
ta’
Lulju 1975 dwar l-iskart (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 23).
3      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑19
ta’
Novembru 2008 dwar l-iskart u li tħassar ċerti Direttivi (ĠU 2008, L 312, p. 3). Fost id-direttivi mħassra hemm id-Direttiva 2006/12/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5
ta’
April 2006 dwar l-iskart (ĠU 2006, L 114, p. 9).
4      Konkurences likums, tal‑4 ta’ Ottubru 2001 (Latvijas Vēstnesis, 2001, Nruº151). Aċċessibbli fuq https://likumi.lv/ta/id/54890-konkurences-likums.
5      Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2017, Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība (C‑177/16, EU:C:2017:689), punt 6.
6      Valsts pārvaldes iekārtas likums, tas‑6
ta’
Awwissu 2002 (Latvijas Vēstnesis, 2002, Nru 94). Aċċessibbli fuq https://likumi.lv/ta/id/63545-valsts-parvaldes-iekartas-likums.
7      Likums “Par pašvaldībām”, tad‑19 ta’ Mejju 1994 (Latvijas Vēstnesis, 1994, Nru 61). Aċċessibbli fuq https://likumi.lv/ta/id/57255-par-pasvaldibam. Fl‑1
ta’
Jannar 2023, din ma baqgħetx fis-seħħ.
8      Atkritumu apsaimniekošanas likums, tal‑14 ta’ Diċembru 2000 (Latvijas Vēstnesis, 2000, Nru 473/476). Aċċessibbli fuq https://likumi.lv/ta/id/14012-atkritumu-apsaimniekosanas-likums. Fit‑18 ta’ Novembru 2010, din ma baqgħetx fis-seħħ.
9      Verżjoni adottata fit‑22 ta’ Ġunju 2005, li daħlet fis-seħħ fis‑26 ta’ Lulju 2005.
10      Likums “Par iepirkumu valsts vai pašvaldību vajadzībām”, tal‑5 ta’ Lulju 2001 (Latvijas Vēstnesis, 2001, Nru 110). Disponibbli fuq https://likumi.lv/ta/id/26309-par-iepirkumu-valsts-vai-pasvaldibu-vajadzibam. Sussegwentement, hija ġiet issostitwita bil-Liġi tal‑2006 dwar għoti ta’ kuntratti pubbliċi (Publisko iepirkumu likums, Latvijas Vēstnesis, 2006, Nru 65) u tal‑2016 (Publisko iepirkumu likums, Latvijas Vēstnesis, 2016, Nru 254).
11      Punt 8 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
12      Il-qorti tar-rinviju tinvoka, għal dan l-għan, is-sentenza tas‑26 ta’ Novembru 2015, Maxima Latvija (C‑345/14, EU:C:2015:784, punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata).
13      Il-kawża Tallinna Kaubamaja Grupp y KIA Auto (C‑606/23, EU:C:2024:1004).
14      Sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2024, Tallinna Kaubamaja Grupp y KIA Auto (C‑606/23, EU:C:2024:1004), punt 20.
15      Sentenza tat‑18 ta’ Novembru 2021, Visma Enterprise (C‑306/20, EU:C:2021:935), punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata.
16      Skont il-Kunsill tal-Kompetizzjoni (nota ta’ qiegħ il-paġna 27 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu), is-suq rilevanti fil-kawża ineżami huwa dak tal-ġbir u tat-trasport tal-iskart muniċipali fit-territorju amministrattiv tal-Belt ta’
Jelgava.
17      F’dik id-data, il-Latvja kienet diġà ssieħbet fl-Unjoni Ewropea. L-Atti dwar l-adeżjoni tar-Repubblika tal-Latvja ġew ippubblikati f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea tat‑23 ta’ Settembru 2003 (ĠU 2003, L 236, p. 33).
18      Eventwalment, jista’ wkoll ikollu konsegwenzi fir-rigward tal-applikazzjoni tad-dritt nazzjonali. Fil-punt 16 tad-deċiżjoni tar-rinviju, il-qorti tar-rinviju tirreferi għall-effett li, mill-perspettiva tad-dritt intern, jista’ jkollha data jew oħra: skont il-Muniċipalità ta’
Jelgava, peress li fl‑2004 ma kien hemm ebda regola dwar il-proċedura li kellha tiġi adottata għall-għażla tal-kuntrattur, id-dritt dwar il-kuntratti pubbliċi ma kienx applikabbli għaliha.
19      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65, u r-rettifiki fil-ĠU 2015, L 275, p. 68, fil-ĠU L, 2023/90063, u fil-ĠU L, 2025/90115.
20      Direttiva 2014/23/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑26
ta’
Frar 2014 dwar l-għoti ta’ kuntratti ta’ konċessjoni (ĠU 2014, L 94, p. 1, rettifiki fil-ĠU 2015, L 114, p. 24 u fil-ĠU 2018, L 82, p. 17).
21      Sentenza tad‑29
ta’
April 2025, Fastned Deutschland (C‑452/23, EU:C:2025:284), punt 41: “[…] l-kwistjoni dwar jekk tranżazzjoni għandhiex tiġi kklassifikata bħala ‘kuntratt pubbliku’, fis-sens tad-Direttiva 2014/24, jew bħala ‘konċessjoni’, fis-sens tad-Direttiva 2014/23, għandha tiġi evalwata esklużivament fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni […]”.
22      Sentenza tad‑29 ta’ April 2025, Fastned Deutschland (C‑452/23, EU:C:2025:284), punt 48: “[…] l-applikazzjoni tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-konċessjonijiet kienet eskluża jekk, fl-istess ħin, il-kontroll eżerċitat fuq il-konċessjonarju mill-awtorità kontraenti kien analogu għal dak li dan tal-aħħar kien jeżerċita fuq id-dipartimenti tiegħu stess u jekk il-konċessjonarju wettaq il-parti l-kbira tal-attività tiegħu mal-awtorità kontraenti li tikkontrollah […]. Fil-fatt, fil-każ ta’ tali għoti in house, l-awtorità kontraenti kienet meqjusa li rrikorriet għall-mezzi tagħha stess, peress li, anki jekk il-konċessjonarju kien ġuridikament distint minnha, huwa seta’, fil-prattika, jiġi assimilat mad-dipartimenti interni tal-awtorità kontraenti, b’tali mod li sejħa għal kompetizzjoni ma kinitx obbligatorja […]. Dawn il-prinċipji issa huma stabbiliti u ppreċiżati fl-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/23, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li fihom konċessjoni bejn entitajiet li jappartjenu għas-settur pubbliku ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.”
23      Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li dan l-obbligu huwa wkoll konformi mal-obbligi tad-dritt pubbliku previsti fl-Artikolu 8 tad-Direttiva 75/442 (u, rispettivament, fl-Artikoli 8 u 15(1) tad-Direttivi 2006/12 u 2008/98).
24      L-Artikolu 15(1) tal-Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Iskart tal‑14 ta’ Diċembru 2000 jipprevedi li l-muniċipalitajiet għandhom jagħżlu l-impriża inkarigata mill-ġestjoni tal-iskart skont il-proċeduri previsti mil-leġiżlazzjoni li tirregola l-kuntratti pubbliċi. Dispożizzjoni simili tinsab fil-Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Iskart tat‑28 ta’ Ottubru 2010.
25      Punt 18 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
26      Skont il-Gvern Latvjan u l-Kunsill tal-Kompetizzjoni, li affermaw dan f’diversi siltiet tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom u rrepetewh waqt is-seduta, l-att tal-Muniċipalità ta’
Jelgava li jagħmel użu mill-proċedura in house qabel il-konklużjonijiet tal-kuntratt ma huwiex inkluż fil-proċedura. Madankollu, din id-deċiżjoni tar-rinviju tippreżupponi l-eżistenza ta’ tali att, li jsir riferiment għalih fil-punti 13 u 18 tagħha. Fi kwalunkwe każ, l-iffirmar tal-kuntratt bejn il-Muniċipalità ta’
Jelgava u SIA JKP juri, waħdu, mingħajr ħtieġa ta’ prova dokumentarja oħra, li
l-muniċipalità tagħżel din is-sistema ta’ għoti tas-servizz; il-kuntratt huwa biss manifestazzjoni tar-rieda muniċipali f’dan is-sens.
27      Sentenza tat‑13 ta’ Lulju 1962, Mannesmann vs Awtorità Għolja (19/61, EU:C:1962:31) p. 705 u 706.
28      Sentenza tat‑23 ta’ April 1991, Höfner u Elser (C‑41/90, EU:C:1991:161), punt 21.
29      Sentenza tal‑11 ta’ Lulju 2006, FENIN vs Il‑Kummissjoni (C‑205/03 P, EU:C:2006:453), punt 25.
30      Sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569), punt 48.
31      Sentenza tat‑12 ta’ Lulju 2012, Compass-Datenbank (C‑138/11, EU:C:2012:449), punt 35.
32      Sentenzi tat‑12 ta’ Lulju 2012, Compass-Datenbank (C‑138/11, EU:C:2012:449), punt 36; tad‑19 ta’ Jannar 1994, SAT Fluggesellschaft (C‑364/92, EU:C:1994:7), punti 30 u 31; u tal‑10 ta’ Lulju 2025, INTERZERO et (C‑254/23, EU:C:2025:569), punt 49.
33      Sentenza tal‑1 ta’
Lulju 2008, MOTOE (C‑49/07, EU:C:2008:376), punt 25: “[…] l-fatt li entità jkollha, għall-eżerċizzju ta’ parti mill-attivitajiet tagħha, prerogattivi tal-awtorità pubblika ma jostakolawx, minħabba dan il-fatt biss, il-klassifikazzjoni tagħha bħala impriża fis-sens tad-dritt Komunitarju tal-kompetizzjoni għall-bqija tal-attivitajiet ekonomiċi tagħha […]. Fil-fatt, il-klassifikazzjoni bħala attività li taqa’ taħt l-eżerċizzju tal-prerogattivi tal-awtorità pubblika jew bħala attività ekonomika għandha ssir separatament għal kull attività mwettqa minn entità partikolari.”
34      Ara l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2008/98, traskritt fil-punt 6 ta’ dawn il-konklużjonijiet. L-Artikolu 16 tal-istess direttiva jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jistabbilixxu network integrat u adegwat ta’ impjanti għat-trattament tal-iskart iddestinat għar-rimi u ta’ “skart muniċipali mħallat miġbur minn djar privati, inkluż fejn tali ġbir ikopri wkoll skart muniċipali mħallat minn produtturi oħra”.
35      Ara l-Legal Assistance on the Application of Public Procurement Rules in the Waste Sector Final Report, ippubblikat mill-Kummissjoni f’Awwissu 2016. Filwaqt li jiġbor fil-qosor is-sitwazzjoni eżistenti fl-Istati Membri, huwa jsostni li: “Local authorities have the possibility to perform the provision of services themselves (direct public management) or to delegate it to other public or private entities (delegated public or private management). Delegated public management is mainly organised through direct contract awards to a separate public entity under the control of the authority (under the exclusions provided by the EU Public Procurement Directive for in-house provision or public-public cooperation). Delegated private management is organised by outsourcing the public task to a private operator through public contracts and concession contracts, whereby the contract is awarded as a result of public procurement procedures” (p. 1).
36      Sentenza tal‑11 ta’ Novembru 2021, Regione Veneto (Trasferiment ta’ skart muniċipali mħallat) (C‑315/20, EU:C:2021:912), punt 25: “[…] l-Istati Membri għandhom marġni ta’ diskrezzjoni fir-rigward tal-għażla tal-bażi territorjali li huma jqisu xierqa sabiex jilħqu l-awtosuffiċjenza nazzjonali f’dak li jikkonċerna t-trattament tal-iskart inkwistjoni. Madankollu, […] waħda mill-iktar miżuri importanti li għandhom jiġu adottati mill-Istati Membri, b’mod partikolari permezz tal-komunitajiet lokali li għandhom kompetenzi f’dan ir-rigward, tikkonsisti fit-tfittxija ta’ trattament tal-imsemmi skart fl-impjant li jinsab l-iktar viċin tal-post fejn dan l-iskart jiġi prodott […]”. Korsiv miżjud.
37      L-Artikolu 15 tal-Liġi Muniċipali tad‑19 ta’ Mejju 1994.
38      L-Artikoli 9 u 15 tal-Liġi dwar il-Ġestjoni tal-Iskart tal‑14
ta’
Diċembru 2000.
39      Punt 18 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
40      Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu (punt 17), il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jirrikonoxxi li, skont id-dritt nazzjonali, il-muniċipalitajiet jistgħu jorganizzaw huma stess il-ġestjoni tal-iskart billi jafdawh lill-operatur tagħhom stess jew billi jafdawh lil operaturi privati. Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, l-“internalizzazzjoni” tas-servizz tirreferi għall-ġestjoni mwettqa mill-awtorità lokali.
41      B’mod partikolari, mis-sentenzi tat‑18 ta’ Novembru 1999, Teckal (C‑107/98, EU:C:1999:562); u tal‑11 ta’ Jannar 2005, Stadt Halle u RPL Lochau (C‑26/03, EU:C:2005:5).
42      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2014, Datenlotsen Informationssysteme (C‑15/13, EU:C:2014:303), punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata. Iktar reċenti, is-sentenza tat‑8 ta’ Diċembru 2016, Undis Servizi (C‑553/15, EU:C:2016:935; iktar ‘il-quddiem, is-“sentenza Undis Serizi”), punt 30.
43      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2014, Datenlotsen Informationssysteme (C‑15/13, EU:C:2014:303), punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata.
44      Sentenza Undis Servizi, punt 30.
45      L-Artikolu 12 tad-Direttiva 2014/24 jippreċiża taħt liema kundizzjonijiet kuntratt mogħti minn awtorità kontraenti lil persuna ġuridika oħra rregolata mid-dritt privat jew pubbliku huwa eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva. L-Artikolu 17 tad-Direttiva 2014/23
għandu kontenut simili għal dan.
46      Il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jiċċita, insostenn tal-argument tiegħu, is-sentenza tas‑27 ta’
Frar 2025, Aeroportul Internaţional “Avram Iancu”
Cluj (C‑220/24, EU:C:2025:124), punti 30 u 31. F’dik il-kawża, il-leġiżlazzjoni settorjali applikata kienet id-Direttiva tal-Kunsill 96/67/KE tal‑15 ta’ Ottubru 1996 dwar l-aċċess għas-suq tal-groundhandling fl-ajruporti tal-Komunità (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 2, p. 496). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Artikoli 1 u 6 tad-Direttiva 96/67 “ma jipprekludux l-applikazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE f’ċirkustanzi fejn fornitur ta’ servizzi ta’
groundhandling ikun ġie rrifjutat l-aċċess għall-infrastruttura tal-ajruport, neċessarju għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ din l-attività, ta’ ajruport tal-Unjoni Ewropea li, fid-data ta’ dan ir-rifjut, it-traffiku annwali tiegħu kien inqas minn żewġ miljun moviment ta’ passiġġier” (id-dispożittiv).
47      Punt 28 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kunsill tal-Kompetizzjoni.
48      Punt 12 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Latvjan: “L-abbuż minn pożizzjoni dominanti eżerċitat mill-Muniċipalità [ta’
Jelgava] mmanifesta ruħu fil-forma ta’ esklużjoni u kellu effett negattiv fuq il-kompetizzjoni fis-suq ikkonċernat. Fil-fatt, l-aġir tal-muniċipalità li jikkonsisti fir-riżerva, mingħajr ħtieġa (ġustifikazzjoni) oġġettiva, l-attivitajiet ekonomiċi fis-suq inkwistjoni u l-protezzjoni tas-sussidjarja tagħha mill-kompetizzjoni, wasslu għall-esklużjoni tal-kompetituri minn dan is-suq għal perijodu twil.”
49      Ara, pereżempju, ir-rapport tad‑19 ta’ Ġunju 2013 tal-Kummissjoni Nazzjonali għas-Swieq u għall-Kompetizzjoni (Spanja) msejjaħ “Medios propios y las encomiendas de gestión: implicaciones de su uso desde la óptica de la promoción de la competencia” (Mezzi proprji u assenjazzjonijiet ta’ ġestjoni: implikazzjonijiet tal-użu tagħhom mill-perspettiva tal-promozzjoni tal-kompetizzjoni). Dan jgħid li: “Ir-restrizzjoni tal-kompetizzjoni tagħlaq l-aċċess għas-servizz inkwistjoni lill-fornituri kollha għajr il-fornitur proprju, u b’hekk tillimita l-kapaċità tagħhom li joffru l-prodotti tagħhom lill-Amministrazzjoni, li f’ħafna każijiet tista’ tkun il-konsumatur ewlieni ta’ tali oġġetti u servizzi” (punt VI, it-tieni konklużjoni, p. 94). “L-użu ta’ dan l-istrument, li huwa intrinsikament restrittiv għall-kompetizzjoni, irid jiġġustifika kemm l-għoti korrett tal-istatus ta’ fornitur proprju lil entità pubblika kif ukoll l-użu tal-ftehim ta’ ġestjoni f’kull akkwist speċifiku” (punt VII, p.97). Korsiv miżjud. Ir-rapport huwa disponibbli fuq https://pmt-eu.hosted.exlibrisgroup.com/primo-explore/fulldisplay?docid=34CNMC_BKM000007612_3&context=L&vid=34CNMC_V1&lang=es_ES&search_scope=LOCAL_full&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=default_tab&query=any_contains_informe%20%22medios%20propios%22&offset=0.
50      F’dan il-punt, ser nerġa’
mmur lura għall-kunsiderazzjonijiet li esponejt fil-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża LitSpecMet (C‑567/15, EU:C:2017:319), punt 69.
51      Punt 7 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
52      Punt 7 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
53      Punt 18 tad-deċiżjoni tar-rinviju. Fl-aħħar parti ta’ dan il-punt, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li “d-domandi preliminari dwar il-validità tal-applikazzjoni ta’ proċedura in house jqumu ġeneralment fil-kuntest ta’ proċeduri li fihom tkun inkwistjoni d-deċiżjoni meħuda minn istituzzjoni li tipproċedi għal għoti dirett fil-kuntest ta’ proċedura ta’ kuntratt pubbliku”. Fir-rigward tal-għoti in house li wassal għal talbiet għal deċiżjoni preliminari fis-settur tal-iskart, ara, b’mod partikolari, is-sentenzi tal‑10 ta’ Settembru 2009, Sea (C‑573/07, EU:C:2009:532); tad‑29 ta’ Novembru 2012, Econord (C‑182/11 u C‑183/11, EU:C:2012:758); u tat‑12 ta’ Mejju 2022, Comune di Lerici (C‑719/20, EU:C:2022:372).
54      Fil-punt 28 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Kunsill tal-Kompetizzjoni jirrikonoxxi li “l-ġustifikazzjoni u l-implimentazzjoni tal-għażla ta’ kull forma ta’ provvista ta’ servizzi huma suġġetti għal kriterji legali u għalhekk għall-istħarriġ tal-awtoritajiet ta’ sorveljanza (u, wara dawn, tal-qrati). Pereżempju, fil-kuntest tal-kuntratt għall-ġbir u għat-trasport tal-iskart muniċipali, ir-rilevanza tal-applikazzjoni tal-punt 7 tal-Artikolu 3(1) tal-[Liġi dwar l-Għoti ta’
Kuntratti Pubbliċi] mill-muniċipalità li tipprovdi s-servizz b’mod indipendenti, hija suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju”.