62014TO0810
ΔΙΆΤΑΞΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΔΙΚΑΣΤΗΡΊΟΥ (έκτο τμήμα)
της 27ης Ιουνίου 2016 (
*1
)
«Μη εκτέλεση αποφάσεως του Δικαστηρίου διαπιστώνουσας παράβαση κράτους μέλους — Χρηματική ποινή — Απόφαση εκκαθαρίσεως της χρηματικής ποινής — Κατάργηση της ασύμβατης προς το δίκαιο της Ένωσης εθνικής νομοθεσίας — Ημερομηνία παύσεως της παραβάσεως — Ακύρωση προηγούμενης αποφάσεως περί εκκαθαρίσεως χρηματικής ποινής σε εκτέλεση της ίδιας αποφάσεως του Δικαστηρίου — Δεδικασμένο — Προσφυγή προδήλως στερούμενη νομικού ερείσματος»
Στην υπόθεση T‑810/14,
Πορτογαλική Δημοκρατία, εκπροσωπούμενη από τους L. Inez Fernandes, J. de Oliveira και S. Nunes de Almeida,
προσφεύγουσα,
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τον G. Braga da Cruz και την M. Heller,
καθής,
με αντικείμενο αίτηση βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ με σκοπό την ακύρωση της αποφάσεως MARKT/A2/3523710 της Επιτροπής, της 3ης Οκτωβρίου 2014, περί εκκαθαρίσεως της οφειλόμενης από την Πορτογαλική Δημοκρατία χρηματικής ποινής για τη χρονική περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008, σε εκτέλεση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3),
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους S. Frimodt Nielsen (εισηγητή), πρόεδρο, F. Dehousse και A. M. Collins, δικαστές,
γραμματέας: E. Coulon
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
Ιστορικό της διαφοράς
Διαδικασίες λόγω παραβάσεως κατά της Πορτογαλικής Δημοκρατίας
1
Το 2003, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κίνησε διαδικασία λόγω παραβάσεως κατά της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, φρονώντας, μεταξύ άλλων, ότι οι προϋποθέσεις στοιχειοθετήσεως της ευθύνης των αναθετουσών αρχών, όπως προβλέπονταν τότε από το δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους, δεν συμβιβάζονταν με την οδηγία 89/665/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων περί της εφαρμογής των διαδικασιών προσφυγής στον τομέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (ΕΕ 1989, L 395, σ. 33).
2
Με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), το Δικαστήριο έκανε δεκτή την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, κρίνοντας, στο σημείο 1 του διατακτικού της εν λόγω αποφάσεως, ότι «[η] Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48051, της 21ης Νοεμβρίου 1967, που εξαρτά την επιδίκαση αποζημιώσεως στα πρόσωπα που υπέστησαν ζημία λόγω παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου περί συμβάσεων του Δημοσίου ή των εθνικών διατάξεων που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη το δίκαιο αυτό, από την απόδειξη αμέλειας ή δόλου, [είχε παραβεί] τις υποχρεώσεις που υπ[είχε] από τ[ο] άρθρ[ο] 1, παράγραφος 1, και [το άρθρο] 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 89/665[...]».
3
Ωστόσο, η Επιτροπή, θεωρώντας ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν έθεσε τέρμα στη διαπιστωθείσα παράβαση, κίνησε δεύτερη διαδικασία λόγω παραβάσεως, ζητώντας από το Δικαστήριο την επιβολή χρηματικής ποινής. Η ενώπιον του Δικαστηρίου επ’ ακροατηρίου συζήτηση έλαβε χώρα στις 5 Ιουλίου 2007.
4
Στις 31 Δεκεμβρίου 2007 δημοσιεύθηκε ο Lei no 67/2007 Aprova o Regime da Responsabilidade Civil Extracontratual do Estado a Demais Entitades Públicas (νόμος 67/2007, περί του καθεστώτος εξωσυμβατικής αστικής ευθύνης του κράτους και των λοιπών φορέων του δημόσιου τομέα) (Diário da República, 1η σειρά, αριθ. 251, της 31ης Δεκεμβρίου 2007, στο εξής: νόμος 67/2007). Το άρθρο 5 του εν λόγω νόμου καταργούσε, μεταξύ άλλων, το νομοθετικό διάταγμα 48051, της 21ης Νοεμβρίου 1967, όπως αναφέρεται στο διατακτικό της αποφάσεως της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632) (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 48051). Δυνάμει του άρθρου του 6, ο νόμος αυτός επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ 30 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του, ήτοι στις 30 Ιανουαρίου 2008.
5
Με την απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48051, δεν είχε θέσει τέρμα στη διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση. Κατά συνέπεια, επέβαλε χρηματική ποινή. Τα σημεία 1 και 2 του διατακτικού της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), έχουν ως εξής:
«1)
Η Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να καταργήσει το νομοθετικό διάταγμα 48051 […] που εξαρτά την επιδίκαση αποζημιώσεως στα πρόσωπα που υφίστανται ζημία από παράβαση του κοινοτικού δικαίου περί συμβάσεων του Δημοσίου ή των εθνικών διατάξεων που μεταφέρουν το δίκαιο αυτό στην εσωτερική έννομη τάξη, από την απόδειξη αμελείας ή δόλου, δεν έλαβε τα αναγκαία μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 14ης Οκτωβρίου 2004, C‑275/03, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, και κατά τούτο παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 228, παράγραφος 1, ΕΚ.
2)
Υποχρεώνει την Πορτογαλική Δημοκρατία να καταβάλει στην Επιτροπή […], στον λογαριασμό “Ίδιοι πόροι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας”, χρηματική ποινή 19392 ευρώ ανά ημέρα καθυστερήσεως στη λήψη των αναγκαίων μέτρων για τη συμμόρφωση με την απόφαση του Δικαστηρίου [της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, προπαρατεθείσα,] από της δημοσιεύσεως της παρούσας απόφασης μέχρις εκτελέσεως της εν λόγω αποφάσεως της 14ης Οκτωβρίου 2004.»
Πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως και διαδικασίες ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου
6
Η Επιτροπή, θεωρώντας ότι ο νόμος 67/2007, και συγκεκριμένα το άρθρο 7 του καθεστώτος εξωσυμβατικής αστικής ευθύνης του κράτους και των λοιπών φορέων του δημόσιου τομέα που περιλαμβάνεται στο παράρτημα του εν λόγω νόμου, δεν συνιστούσε ορθή μεταφορά της οδηγίας 89/665 στην εσωτερική έννομη τάξη, άρχισε συνομιλίες με την Πορτογαλική Δημοκρατία, οι οποίες εξακολούθησαν κατά τη διάρκεια πολλών συναντήσεων. Η Πορτογαλική Δημοκρατία ήταν της γνώμης ότι, θεσπίζοντας τον νόμο 67/2007, εφόσον ο νόμος αυτός καταργούσε το νομοθετικό διάταγμα 48051, είχε εκτελέσει πλήρως την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632).
7
Στις 15 Ιουλίου 2008, ο γενικός διευθυντής της γενικής διευθύνσεως (ΓΔ) «Εσωτερική αγορά και υπηρεσίες» της Επιτροπής ζήτησε από την Πορτογαλική Δημοκρατία την καταβολή ποσού αντιστοιχούντος στη χρηματική ποινή που επιβλήθηκε για την περίοδο από 10 Ιανουαρίου έως 31 Μαΐου 2008.
8
Καίτοι αμφισβητούσε την άποψη της Επιτροπής, αλλά προκειμένου να θέσει τέρμα στην ως άνω απόκλιση εκτιμήσεων, η Πορτογαλική Δημοκρατία εξέδωσε τον Lei no 31/2008 Procede à primeira alteração à Lei no 67/2007, de 31 de Dezembro, que aprova o Regime da Responsabilidade Civil Extracontratual do Estado a Demais Entitades Públicas (νόμο 31/2008, περί τροποποιήσεως του νόμου 67/2007), της 17ης Ιουλίου 2008 (Diário da República, 1η σειρά, αριθ. 137, της 17ης Ιουλίου 2008), ο οποίος τροποποιεί, με αναδρομική ισχύ από τις 30 Ιανουαρίου 2008, το άρθρο 7 του καθεστώτος εξωσυμβατικής αστικής ευθύνης του κράτους και των λοιπών φορέων του δημόσιου τομέα όπως περιλαμβάνεται στο παράρτημα του νόμου 67/2007. Η Επιτροπή θεώρησε πλέον ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία είχε θέσει τέρμα στη διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση.
9
Στις 25 Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2008) 7419 τελικό (στο εξής: πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως), περί καθορισμού της χρηματικής ποινής η οποία επιβλήθηκε στην Πορτογαλική Δημοκρατία σε εκτέλεση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), για τη χρονική περίοδο από 10 Ιανουαρίου έως 17 Ιουλίου 2008, σε συνολικό ποσό 3665088 ευρώ.
10
Η Πορτογαλική Δημοκρατία άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως, την οποία έκανε δεκτή το Γενικό Δικαστήριο με την απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127). Με την απόφαση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή έχει καταρχήν αρμοδιότητα για την εκκαθάριση των χρηματικών ποινών τις οποίες επιβάλλει το Δικαστήριο, αλλά η αρμοδιότητα αυτή περιορίζεται στην αυστηρή συνεκτίμηση των συνεπειών των διαπιστώσεων του Δικαστηρίου. Ωστόσο, εφόσον η διαπιστωθείσα από το Δικαστήριο παράβαση συνίστατο στη μη κατάργηση του νομοθετικού διατάγματος 48051, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή υπερέβη την αρμοδιότητά της ελέγχοντας η ίδια αν η νέα πορτογαλική νομοθεσία μετέφερε ορθώς την οδηγία 89/665 στην εσωτερική έννομη τάξη. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι μόνον το Δικαστήριο είναι αρμόδιο για την εκτίμηση αυτή.
11
Με την προσφυγή της, η Πορτογαλική Δημοκρατία ζητούσε την ακύρωση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως και, επικουρικώς, την εν μέρει ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως, καθόσον τα αποτελέσματά της έβαιναν πέραν της 29ης Ιανουαρίου 2008. Το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως στο σύνολό της. Δεν αποφάνθηκε ως προς την επικουρικώς προβληθείσα επιχειρηματολογία της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, σύμφωνα με την οποία έπρεπε να ληφθεί υπόψη η ημερομηνία κατά την οποία έπαυσε η διαπιστωθείσα παράβαση, ήτοι η 30ή Ιανουαρίου 2008, ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν σε ισχύ ο νόμος 67/2007 καθώς και η αναδρομική τροποποίηση που επήλθε με τον νόμο 31/2008.
12
Η αίτηση αναιρέσεως της Επιτροπής κατά της αποφάσεως της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), απορρίφθηκε. Συγκεκριμένα, με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), το Δικαστήριο έκρινε, μεταξύ άλλων, τα εξής:
«37
Κατά το άρθρο 260, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αν το Δικαστήριο διαπιστώσει ότι κράτος μέλος έχει παραβεί εκ της Συνθήκης υποχρέωσή του, το κράτος αυτό οφείλει να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως του Δικαστηρίου.
38
Κατά την παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου, αν η Επιτροπή κρίνει ότι το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν έλαβε τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της αποφάσεως του Δικαστηρίου, μπορεί να προσφύγει στο Δικαστήριο, προκειμένου να υποχρεωθεί το κράτος αυτό να καταβάλει κατ’ αποκοπήν ποσό και/ή χρηματική ποινή.
39
Αντιθέτως προς τη διαδικασία που θεσπίζεται με το άρθρο 258 ΣΛΕΕ, η οποία αποσκοπεί στη διαπίστωση της συμπεριφοράς κράτους μέλους που συνιστά παραβίαση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την παύση της παραβάσεως αυτής (βλ. αποφάσεις της 7ης Φεβρουαρίου 1979, 15/76 και 16/76, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 141, σκέψη 27, καθώς και της 6ης Δεκεμβρίου 2007, C‑456/05, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2007, σ. I‑10517, σκέψη 25), το αντικείμενο της διαδικασίας του άρθρου 260 ΣΛΕΕ είναι πολύ πιο περιορισμένο και αποσκοπεί απλώς στο να ωθήσει το κράτος μέλος που δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του να εκτελέσει απόφαση με την οποία διαπιστώνεται παράβαση (αποφάσεις της 12ης Ιουλίου 2005, C‑304/02, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2005, σ. I‑6263, σκέψη 80, και της 21ης Σεπτεμβρίου 2010, C‑514/07 P, C‑528/07 P και C‑532/07 P, Σουηδία κ.λπ. κατά API και Επιτροπής, Συλλογή 2010, σ. I‑8533, σκέψη 119).
40
Κατά συνέπεια, η δεύτερη αυτή διαδικασία πρέπει να θεωρηθεί ως ειδική ένδικη διαδικασία εκτελέσεως των αποφάσεων του Δικαστηρίου, δηλαδή ως μέσο αναγκαστικής εκτελέσεως (προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 92). Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής μπορούν να εξετασθούν μόνον οι παραβάσεις των υποχρεώσεων που υπέχει το κράτος μέλος από τη Συνθήκη ΛΕΕ τις οποίες το Δικαστήριο έκρινε, βάσει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, ως αποδειχθείσες (απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑457/07, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας, Συλλογή 2009, σ. I‑8091, σκέψη 47).
41
Κατά μείζονα λόγο, όταν το Δικαστήριο υποχρεώνει το οικείο κράτος μέλος να καταβάλει χρηματική ποινή, ο εκ μέρους της Επιτροπής έλεγχος των μέτρων που έλαβε το κράτος μέλος αυτό προκειμένου να συμμορφωθεί με μια τέτοια απόφαση και η είσπραξη των ποσών που οφείλονται κατ’ εφαρμογήν των επιβληθεισών κυρώσεων πρέπει να διενεργούνται λαμβανομένης υπόψη της οριοθετήσεως της παραβάσεως στην οποία προέβη το Δικαστήριο με τις αποφάσεις που εξέδωσε βάσει των άρθρων 258 ΣΛΕΕ και 260 ΣΛΕΕ.
42
Εν προκειμένω, τόσο από το διατακτικό της αποφάσεως [της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632),] όσο και από το διατακτικό της αποφάσεως [της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3),] προκύπτει ότι η διαπιστωθείσα από το Δικαστήριο παράβαση αφορά την παράλειψη καταργήσεως του νομοθετικού διατάγματος 48051, το οποίο εξαρτούσε την επιδίκαση αποζημιώσεως σε πρόσωπα που έχουν ζημιωθεί λόγω παραβιάσεως του περί δημοσίων συμβάσεων δικαίου της Ένωσης από την απόδειξη αμέλειας ή δόλου.
43
Προς εκτέλεση της αποφάσεως [της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632)], η Πορτογαλική Δημοκρατία εξέδωσε τον νόμο 67/2007. Ο νόμος αυτός, ο οποίος άρχισε να ισχύει μερικές ημέρες μετά την έκδοση της αποφάσεως [της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3)], κατάργησε το νομοθετικό διάταγμα 48051.
44
Αφού εξέτασε τον εν λόγω νόμο, η Επιτροπή έκρινε εντούτοις ότι δεν ήταν σύμφωνος με το δίκαιο της Ένωσης και, ως εκ τούτου, δεν διασφάλιζε την προσήκουσα εκτέλεση της αποφάσεως [της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632)].
45
Εντεύθεν ανέκυψε διαφορά μεταξύ του εν λόγω θεσμικού οργάνου και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, αφορώσα το νομικό περιεχόμενο και την ερμηνεία του νόμου 67/2007, η οποία κατέληξε στην έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, στην οποία η Επιτροπή, στηριζόμενη ακριβώς στη δική της ερμηνεία των αποτελεσμάτων του νόμου αυτού, υπολόγισε το ποσό της χρηματικής ποινής που επέβαλε το Δικαστήριο.
46
Κατά τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή αποφάνθηκε επί του ζητήματος του συμβατού του νόμου 67/2007 με την οδηγία 89/665, ενώ, όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 83 έως 85 της […]αποφάσεως [της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127)], ο νόμος αυτός θέσπισε ένα καθεστώς ευθύνης διαφορετικό εκείνου που θεσπίσθηκε με το νομοθετικό διάταγμα 48051 και το οποίο ήταν αδύνατον να έχει εξετασθεί προηγουμένως από το Δικαστήριο.
47
Αληθεύει βεβαίως ότι, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 81 της […] αποφάσεως [της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127)], στο πλαίσιο της εκτελέσεως αποφάσεως του Δικαστηρίου με την οποία επιβάλλεται χρηματική ποινή σε κράτος μέλος, η Επιτροπή πρέπει να είναι σε θέση να εκτιμήσει τα μέτρα που το κράτος μέλος έλαβε προς συμμόρφωση με την καταδικαστική απόφαση.
48
Εντούτοις, όπως ορθώς έκρινε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 82 της […] αποφάσεως [της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127)], η άσκηση αυτής της εξουσίας εκτιμήσεως δεν πρέπει να θίγει την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να αποφαίνεται επί του συμβατού εθνικής νομοθεσίας με το δίκαιο της Ένωσης.
[…]
52
Συνεπώς, όταν, στο πλαίσιο του ελέγχου της εκτελέσεως μιας αποφάσεως εκδοθείσας από το Δικαστήριο δυνάμει του άρθρου 260 ΣΛΕΕ, ανακύπτει διαφορά μεταξύ της Επιτροπής και του οικείου κράτους μέλους ως προς το πρόσφορο μιας πρακτικής ή μιας εθνικής κανονιστικής ρυθμίσεως η οποία δεν έχει εξετασθεί προηγουμένως από το Δικαστήριο, για την εκτέλεση μιας τέτοιας αποφάσεως, η Επιτροπή δεν μπορεί, εκδίδοντας απόφαση, να επιλύσει η ίδια μια τέτοια διαφορά και να συναγάγει εντεύθεν τις συνέπειες που επιβάλλονται για τον υπολογισμό της χρηματικής ποινής.»
Προσβαλλόμενη απόφαση
13
Με την απόφαση MARKT/A2/3523710, της 3ης Οκτωβρίου 2014 (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), κοινοποιηθείσα στις 6 Οκτωβρίου 2014, ο γενικός διευθυντής της ΓΔ «Εσωτερική αγορά και υπηρεσίες» της Επιτροπής ζήτησε από την Πορτογαλική Δημοκρατία την καταβολή του ποσού των 387840 ευρώ, αντιστοιχούντος στην εκκαθαρισθείσα χρηματική ποινή, για τη χρονική περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008, σε εκτέλεση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3).
14
Η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται στο εξής σκεπτικό:
«[Ε]φόσον οι λόγοι επί των οποίων το Δικαστήριο στήριξε την απόφαση του 2014 αφορούσαν αποκλειστικώς το μέρος της αποφάσεως της Επιτροπής με το οποίο η Επιτροπή ζητούσε από την Πορτογαλία την καταβολή της χρηματικής ποινής που αντιστοιχεί στην χρονική περίοδο μεταξύ 30ής Ιανουαρίου και 17ης Ιουλίου 2008, η Πορτογαλική Δημοκρατία οφείλει να εκτελέσει την απόφαση του 2008 όσον αφορά τη χρονική περίοδο από 10 Ιανουαρίου 2008 (ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως) μέχρι και 29 Ιανουαρίου 2008 (ο νόμος περί καταργήσεως τέθηκε σε ισχύ στις 30 Ιανουαρίου 2008).»
Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
15
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 12 Δεκεμβρίου 2014, η Πορτογαλική Δημοκρατία άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
16
Η Πορτογαλική Δημοκρατία ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Γενικό Δικαστήριο:
—
να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση·
—
να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
17
Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:
—
να απορρίψει την προσφυγή·
—
να καταδικάσει την Πορτογαλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
Σκεπτικό
18
Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι ενδείκνυται να εφαρμοσθούν εν προκειμένω οι διατάξεις του άρθρου 126 του Κανονισμού Διαδικασίας, κατά το οποίο όταν το Γενικό Δικαστήριο είναι προδήλως αναρμόδιο να επιληφθεί της προσφυγής ή η προσφυγή είναι προδήλως απαράδεκτη ή προδήλως αβάσιμη, μπορεί οποτεδήποτε, κατόπιν προτάσεως του εισηγητή δικαστή, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη, χωρίς να συνεχίσει τη διαδικασία.
Επί της αρμοδιότητας του Γενικού Δικαστηρίου να επιληφθεί της υπό κρίση διαφοράς
19
Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Πορτογαλική Δημοκρατία διατείνεται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί ζητήματος απτόμενου της εκτελέσεως των υποχρεώσεων που υπέχουν τα κράτη μέλη από τις Συνθήκες, διότι η αρμοδιότητα αυτή ανήκει στο Δικαστήριο. Επομένως, δεδομένου ότι το ζήτημα κατά πόσον η Πορτογαλική Δημοκρατία έθεσε τέρμα στη διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση, δημοσιεύοντας τον νόμο 67/2007, ή αν μόνον η έναρξη της ισχύος του εν λόγω νόμου μπορούσε να θέσει τέρμα στην ως άνω παράβαση δεν κρίθηκε από το Δικαστήριο, το ζήτημα αυτό πρέπει να υποβληθεί στην εκτίμηση του Δικαστηρίου και όχι του Γενικού Δικαστηρίου.
20
Απαντώντας σε ληφθέν από το Γενικό Δικαστήριο μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας, η Πορτογαλική Δημοκρατία διευκρίνισε την άποψή της επισημαίνοντας ότι δεν σκοπούσε, με το επιχείρημα αυτό, να αντιτάξει στην ίδια την προσφυγή της ένσταση αναρμοδιότητας του Γενικού Δικαστηρίου να επιληφθεί της προσφυγής αυτής, αλλά υποστήριζε ότι, καθόσον τα επίμαχα ζητήματα εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, η προσβαλλόμενη απόφαση ήταν ακυρωτέα λόγω αναρμοδιότητας του οργάνου που την εξέδωσε.
21
Οι ως άνω διευκρινίσεις της Πορτογαλικής Δημοκρατίας πρέπει να γίνουν δεκτές, το δε ζήτημα κατά πόσον η Επιτροπή ήταν αρμόδια για την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να εκτιμηθεί στο πλαίσιο της εξετάσεως του βασίμου της προσφυγής.
22
Εν πάση περιπτώσει, αρκεί η υπόμνηση ότι, στη σκέψη 53 της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), το Δικαστήριο έκρινε ότι το Γενικό Δικαστήριο μπορεί να επιληφθεί προσφυγής ακυρώσεως κατά των αποφάσεων με τις οποίες η Επιτροπή εκκαθαρίζει τις επιβληθείσες από το Δικαστήριο χρηματικές ποινές και η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου μπορεί να αποτελέσει το αντικείμενο αιτήσεως αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου.
Επί του βασίμου της προσφυγής
23
Τα επιχειρήματα που προέβαλε η Πορτογαλική Δημοκρατία προς στήριξη της προσφυγής μπορούν να καταταγούν σε έξι λόγους ακυρώσεως. Ο πρώτος αφορά αναρμοδιότητα της Επιτροπής για την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, εφόσον μόνον τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης είναι αρμόδια για την εκκαθάριση των χρηματικών ποινών που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. Ο δεύτερος λόγος αφορά το ότι η προσβαλλόμενη απόφαση συνιστά μη ορθή εκτέλεση της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Ο τρίτος λόγος αφορά παραβίαση του δεδικασμένου και ο τέταρτος παραβίαση των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της «σταθερότητας των εννόμων σχέσεων» και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Με τον πέμπτο λόγο ακυρώσεως, η Πορτογαλική Δημοκρατία προβάλλει ότι παραβιάσθηκε η αρχή non bis in idem. Τέλος, ο έκτος λόγος αφορά την παραβίαση της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, καθόσον η προσβαλλόμενη απόφαση περιορίζει την εξουσία των κρατών μελών να αναβάλλουν την έναρξη ισχύος των κανόνων που θεσπίζουν.
24
Προκαταρκτικώς, πρέπει να εκτιμηθούν τα επιχειρήματα της Επιτροπής όσον αφορά τη βασιμότητα της εκκαθαρισθείσας με την προσβαλλόμενη απόφαση χρηματικής ποινής. Συγκεκριμένα, από τη βασιμότητα των επιχειρημάτων αυτών, στα οποία απάντησε με το υπόμνημα απαντήσεως η Πορτογαλική Δημοκρατία, εξαρτάται εν πολλοίς το βάσιμο της υπό κρίση προσφυγής.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με τη βασιμότητα της εκκαθαρισθείσας με την προσβαλλόμενη απόφαση χρηματικής ποινής
25
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, όταν ένα κράτος μέλος καταδικάζεται επειδή δεν κατάργησε ασύμβατη προς το δίκαιο της Ένωσης νομοθεσία, η ημερομηνία κατά την οποία πρέπει να θεωρείται ότι το εν λόγω κράτος μέλος έθεσε τέρμα στην παράβαση που του προσάπτεται είναι η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του κανόνα με τον οποίο καταργείται η ασύμβατη νομοθεσία, ήτοι η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της ως άνω καταργήσεως, και όχι η ημερομηνία δημοσιεύσεως του εν λόγω κανόνα, όταν η δεύτερη αυτή ημερομηνία είναι προγενέστερη της πρώτης. Σε διαφορετική περίπτωση, θα ήταν εύκολο για ένα κράτος μέλος, το οποίο έχει καταδικαστεί για παράβαση, να απαλλάσσεται από την υποχρέωση να θέσει τέρμα στην εν λόγω παράβαση δημοσιεύοντας τους επιβαλλόμενους με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου κανόνες αλλά αναβάλλοντας την έναρξη της ισχύος τους.
26
Συγκεκριμένα, τόσο στις διαδικασίες του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ όσο και σε αυτές του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη του την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της εθνικής νομοθεσίας και όχι την ημερομηνία εκδόσεώς της για να εκτιμήσει αν ένα κράτος μέλος έθεσε τέρμα στην παράβαση η οποία του προσάπτεται.
27
Κατά την Επιτροπή, από τη διαδικασία που κατέληξε στην έκδοση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως προκύπτει ότι, όπως εξάλλου επισημάνθηκε στις αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), η Πορτογαλική Δημοκρατία θεωρούσε τότε ότι είχε εκτελέσει πλήρως την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), εκδίδοντας τον νόμο 67/2007 και, επομένως, ισχυριζόταν ότι η ημερομηνία που έπρεπε να ληφθεί υπόψη συναφώς ήταν η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του εν λόγω νόμου, ήτοι η 30ή Ιανουαρίου 2008.
28
Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι έθεσε τέρμα στη διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση με την έκδοση του νόμου 67/2007. Μόνον επειδή η θέσπιση του νόμου αυτού κοινοποιήθηκε στο Δικαστήριο λίγες μόνον ημέρες πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), το Δικαστήριο, το οποίο δεν μπόρεσε συνεπώς να τη λάβει υπόψη του, αποφάσισε την επιβολή χρηματικής ποινής. Ωστόσο, η Πορτογαλική Δημοκρατία θεωρεί ότι, εφόσον έθεσε τέρμα στη διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), δεν μπορεί να της επιβληθεί καμία χρηματική ποινή. Συγκεκριμένα, η ημερομηνία η οποία πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση της παύσεως της διαπιστωθείσας με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παραβάσεως είναι η ημερομηνία της δημοσιεύσεως του νόμου 67/2007, ήτοι η 31ή Δεκεμβρίου 2007.
29
Εξάλλου, η Πορτογαλική Δημοκρατία διατείνεται ότι ανέκαθεν αμφισβήτησε τη δυνατότητα να της επιβληθεί χρηματική ποινή και μόνον, επικουρικώς, δέχθηκε, κατά τη διαδικασία που αποσκοπούσε στην αμφισβήτηση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως, ότι, αν η ημερομηνία παύσεως της παραβάσεως η οποία έπρεπε να γίνει δεκτή ήταν η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του νόμου 67/2007, τότε, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορούσε να της επιβληθεί χρηματική ποινή πέραν της 29ης Ιανουαρίου 2008.
30
Εισαγωγικώς, παρατηρείται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση βασίζεται στην προκείμενη ότι, όταν η παύση παραβάσεως καταλογιζόμενης σε κράτος μέλος εξαρτάται από την κατάργηση εθνικής νομοθεσίας μη συνάδουσας με το δίκαιο της Ένωσης, για να εκτιμηθεί η ημερομηνία παύσεως της εν λόγω παραβάσεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της καταργήσεως της ασύμβατης νομοθεσίας σε περίπτωση κατά την οποία, όπως εν προκειμένω, αυτή η έναρξη της ισχύος είναι μεταγενέστερη της δημοσιεύσεως της πράξεως καταργήσεως (βλ. σκέψη 14 ανωτέρω). Συγκεκριμένα, εν προκειμένω, οι διάδικοι διαφωνούν ως προς το κατά πόσον, όπως έκρινε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση, πρέπει να θεωρηθεί ότι η διαπιστωθείσα στην απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση έλαβε τέλος όταν τέθηκε σε ισχύ ο νόμος 67/2007, ήτοι στις 30 Ιανουαρίου 2008, ή αν, όπως υποστηρίζει η Πορτογαλική Δημοκρατία, η εν λόγω παράβαση έλαβε τέλος με τη δημοσίευση του νόμου 67/2007, ήτοι στις 31 Δεκεμβρίου 2007. Στη δεύτερη περίπτωση, η Πορτογαλική Δημοκρατία, καθόσον έθεσε τέρμα στην παράβαση πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), βασίμως υποστηρίζει ότι δεν μπορούσε να της επιβληθεί καμία χρηματική ποινή.
31
Πάντως, το ζήτημα αυτό μπορεί να επιλυθεί υπό το πρίσμα της νομολογίας. Καταρχάς, επιληφθέν προσφυγής λόγω παραβάσεως βάσει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο έκρινε ότι η τυχόν μη συμβατότητα εθνικής νομοθεσίας προς το δίκαιο της Ένωσης δεν μπορούσε να διαπιστωθεί, εφόσον ο επίμαχος εθνικός κανόνας δεν είχε ακόμα τεθεί σε ισχύ κατά την ταχθείσα από την Επιτροπή στην αιτιολογημένη γνώμη ημερομηνία (απόφαση της 18ης Ιουλίου 2013, Επιτροπή κατά Πολωνίας, C‑313/11, EU:C:2013:481, σκέψεις 43 έως 48). Επομένως, με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο απέδωσε αποφασιστική σημασία στην κατάσταση του δικαίου όπως αυτό ίσχυε κατά την ημερομηνία την οποία όφειλε να λάβει υπόψη του για να εκτιμήσει αν έπρεπε να διαπιστωθεί παράβαση κράτους μέλους.
32
Περαιτέρω, στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής, το Δικαστήριο έκρινε ότι, σε περίπτωση κατά την οποία η έναρξη της ισχύος του νόμου μεταφοράς οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη εξαρτάται από την έκδοση εθνικής εκτελεστικής πράξεως, το ασύμβατο της εθνικής νομοθεσίας με το δίκαιο της Ένωσης μπορεί να διαπιστωθεί αν, κατά την εκπνοή της προβλεπόμενης στην οδηγία προθεσμίας, η επίμαχη εκτελεστική πράξη δεν έχει εκδοθεί. Συνεπώς, το Δικαστήριο απέδωσε εξέχουσα σημασία στην αποτελεσματικότητα του νόμου μεταφοράς, ήτοι στην έναρξη της ισχύος του, κρίνοντας ότι, για το άμεσο αποτέλεσμα της οδηγίας, δεν αρκούσε μόνον η έκδοση του νόμου αυτού από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους (απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2014, SETAR, C‑551/13, EU:C:2014:2467, σκέψη 40).
33
Τέλος, σε διαδικασία λόγω παραβάσεως με σκοπό την επιβολή χρηματικής ποινής και κατ’ αποκοπήν ποσού βάσει του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο έκρινε ότι η έναρξη της ισχύος νόμου μετά την ταχθείσα από την Επιτροπή με την αιτιολογημένη γνώμη ημερομηνία, αλλά πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως του Δικαστηρίου, εμποδίζει την επιβολή χρηματικής ποινής, εφόσον η επίμαχη παράβαση έπαυσε πριν από την απόφαση του Δικαστηρίου (απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου 2008, Επιτροπή κατά Γαλλίας, C‑121/07, EU:C:2008:695, σκέψεις 20 και 26). Εντούτοις, εφόσον έπρεπε να ληφθεί υπόψη η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του επίμαχου νόμου και η ημερομηνία αυτή ήταν μεταγενέστερη της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη ημερομηνίας, το Δικαστήριο επέβαλε στο κράτος μέλος την καταβολή κατ’ αποκοπήν ποσού.
34
Συγκεκριμένα, κατά τη νομολογία, όταν η παύση παραβάσεως εξαρτάται από τη λήψη εθνικού μέτρου, όπως μέτρο καταργήσεως, για τον καθορισμό της ημερομηνίας παύσεως της παραβάσεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του. Επομένως, εν προκειμένω, η διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση, η οποία συνίστατο στην ύπαρξη νομοθεσίας ασύμβατης προς το δίκαιο της Ένωσης (το νομοθετικό διάταγμα 48051), έλαβε τέλος όταν άρχισε να ισχύει ο νόμος 67/2007 ο οποίος κατάργησε την εν λόγω ασύμβατη νομοθεσία, ήτοι στις 30 Ιανουαρίου 2008. Συνεπώς, η Επιτροπή βασίμως θεώρησε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι από την απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), προκύπτει ότι πρέπει να επιβληθεί στην Πορτογαλική Δημοκρατία χρηματική ποινή από τη δημοσίευση της ως άνω αποφάσεως, ήτοι από τις 10 Ιανουαρίου 2008, για την περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας εξακολουθούσε να ισχύει το νομοθετικό διάταγμα 48051, δηλαδή μέχρι και τις 29 Ιανουαρίου 2008.
35
Επί του παρόντος, πρέπει να εξεταστεί αν, παρά ταύτα, τα προβληθέντα από την Πορτογαλική Δημοκρατία επιχειρήματα μπορούν να αποδείξουν το μη σύννομο της προσβαλλομένης αποφάσεως.
Επί του πρώτου λόγου, ο οποίος αφορά αναρμοδιότητα της Επιτροπής προς έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως
36
Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η Επιτροπή ήταν αναρμόδια να εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, εφόσον αρμόδια για την έκδοση τέτοιων αποφάσεων είναι μόνον τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης. Συγκεκριμένα, εφόσον εκδόθηκε από αναρμόδια αρχή, η προσβαλλόμενη απόφαση θίγει την ισορροπία των μέσων ένδικης προστασίας που προβλέπουν οι Συνθήκες καθώς και τα δικαιώματα άμυνας των κρατών μελών στις διαδικασίες λόγω παραβάσεως, όπως, κατά την άποψή της, έκρινε το Δικαστήριο στη σκέψη 55 της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3).
37
Η Επιτροπή εκτιμά ότι είχε αρμοδιότητα να εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση.
38
Υπενθυμίζεται ότι το ζήτημα της αρμοδιότητας της Επιτροπής για την έκδοση αποφάσεων εκκαθαρίσεως των επιβληθεισών από το Δικαστήριο χρηματικών ποινών κρίθηκε ρητώς από το Γενικό Δικαστήριο στην απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127). Με τη σκέψη 41 της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την προσέγγιση αυτή.
39
Συγκεκριμένα, στην απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), το Γενικό Δικαστήριο βασίστηκε στις ακόλουθες προκαταρκτικές παρατηρήσεις:
«57
Υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 226 ΕΚ, αν η Επιτροπή κρίνει ότι κράτος μέλος έχει παραβεί υποχρέωσή του την οποία υπέχει από τη Συνθήκη ΕΚ, διατυπώνει αιτιολογημένη γνώμη, αφού προηγουμένως παράσχει στο κράτος αυτό τη δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του. Αν το κράτος δεν συμμορφωθεί με τη γνώμη αυτή εντός της προθεσμίας που του τάσσει η Επιτροπή, η τελευταία δύναται να προσφύγει στο Δικαστήριο.
58
Κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή δεν δικαιούται, με αιτιολογημένη γνώμη που υποβάλλει δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ ή με απόψεις που διατυπώνει στο πλαίσιο της σχετικής διαδικασίας, να προσδιορίζει κατά τρόπο οριστικό τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις κράτους μέλους, ή να του παρέχει εγγυήσεις ως προς το αν ορισμένη συμπεριφορά συμβιβάζεται με τη Συνθήκη και ότι, κατά τα άρθρα 226 ΕΚ, 227 ΕΚ και 228 ΕΚ, ο προσδιορισμός των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των κρατών μελών και η κρίση επί της συμπεριφοράς τους επέρχεται μόνο με απόφαση του Δικαστηρίου (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 27ης Μαΐου 1981, 142/80 και 143/80, Essevi και Salengo, Συλλογή 1981, σ. 1413, σκέψη 16, και της 22ας Φεβρουαρίου 2001, C‑393/98, Gomes Valente, Συλλογή 2001, σ. I‑1327, σκέψη 18).
59
Εξάλλου, κατά το άρθρο 228, παράγραφος 2, ΕΚ, το Δικαστήριο, ενώπιον του οποίου έχει προσφύγει η Επιτροπή αφού προηγουμένως απηύθυνε αιτιολογημένη γνώμη στο οικείο κράτος μέλος με την οποία όμως αυτό δεν συμμορφώθηκε, μπορεί να επιβάλει στο κράτος μέλος την καταβολή κατ’ αποκοπήν ποσού ή χρηματικής ποινής, αν διαπιστώσει ότι αυτό δεν έχει συμμορφωθεί με την απόφασή του.
60
Η διαδικασία του άρθρου 228, παράγραφος 2, ΕΚ πρέπει να θεωρείται ως ειδική ένδικη διαδικασία εκτελέσεως των αποφάσεων, δηλαδή ως μέσο αναγκαστικής εκτελέσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2005, C‑304/02, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2005, σ. I‑6263, σκέψη 92).
61
Διαπιστώνεται πάντως ότι η Συνθήκη ΕΚ δεν καθορίζει τους τρόπους εκτελέσεως της αποφάσεως που το Δικαστήριο εκδίδει μετά το πέρας της νέας αυτής διαδικασίας, ιδίως όταν επιβάλλει χρηματική ποινή.
62
Εντούτοις, στο μέτρο που η εκδιδόμενη από το Δικαστήριο απόφαση δυνάμει του άρθρου 228, παράγραφος 2, ΕΚ, επιβάλλει σε κράτος μέλος την υποχρέωση να καταβάλει χρηματική ποινή στην Επιτροπή, στον λογαριασμό “Ίδιοι πόροι της Ευρωπαϊκής Κοινότητας”, και δεδομένου ότι η Επιτροπή, βάσει του άρθρου 274 ΕΚ, εκτελεί τον προϋπολογισμό, σε αυτή εναπόκειται να εισπράττει τα οφειλόμενα υπέρ του προϋπολογισμού της Ένωσης ποσά κατ’ εφαρμογήν της αποφάσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις των κανονισμών που εκδίδονται προς εκτέλεση του άρθρου 279 ΕΚ.
63
Η Συνθήκη ΕΚ δεν προβλέπει ωστόσο ειδική διάταξη όσον αφορά τη διευθέτηση των σχετικών διαφορών που ανακύπτουν μεταξύ κράτους μέλους και της Επιτροπής.
64
Ως εκ τούτου, χωρούν τα προβλεπόμενα από τη Συνθήκη ΕΚ ένδικα μέσα, η δε απόφαση με την οποία η Επιτροπή καθορίζει το ποσό της χρηματικής ποινής που το κράτος μέλος οφείλει κατόπιν της καταδίκης του μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως βάσει του άρθρου 230 ΕΚ.
65
Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να επιληφθεί τέτοιας προσφυγής, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 225, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, ΕΚ.
66
Κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς του αυτής πάντως, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αποκλειστική αρμοδιότητα που τα άρθρα 226 ΕΚ και 228 ΕΚ αναγνωρίζουν στο Δικαστήριο.
67
Το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορεί δηλαδή να αποφανθεί, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως ασκηθείσας δυνάμει του άρθρου 230 ΕΚ κατά αποφάσεως της Επιτροπής που αφορά την εκτέλεση αποφάσεως του Δικαστηρίου εκδοθείσας βάσει του άρθρου 228, παράγραφος 2, ΕΚ, επί ζητήματος το οποίο άπτεται της εκ μέρους του κράτους μέλους παραβάσεως των υποχρεώσεων που υπέχει από τη Συνθήκη ΕΚ και του οποίου δεν έχει επιληφθεί στο παρελθόν το Δικαστήριο.»
40
Από τη συλλογιστική αυτή προκύπτει ότι η Επιτροπή έχει καταρχήν αρμοδιότητα, ως διατάκτης και υπόλογος του προϋπολογισμού της Ένωσης, για την ανάκτηση των ποσών που οφείλουν τα κράτη μέλη όταν τους επιβάλλεται χρηματική ποινή από το Δικαστήριο βάσει του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. Η αρμοδιότητα αυτή συνεπάγεται ότι η Επιτροπή μπορεί να εκτιμά αν πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει το Δικαστήριο με την απόφαση περί επιβολής χρηματικής ποινής, για να καθορίζει την ημερομηνία παύσεως της επίμαχης παραβάσεως. Αντιθέτως, η αρμοδιότητα αυτή δεν εκτείνεται στη δυνατότητα της Επιτροπής να εξετάζει τη συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης κανόνα ή συμπεριφοράς κράτους μέλους επί των οποίων δεν έχει προηγουμένως αποφανθεί το Δικαστήριο.
41
Επομένως, στην περίπτωση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως, κατά το Γενικό Δικαστήριο, του οποίου την προσέγγιση επιβεβαίωσε το Δικαστήριο, καθόσον η διαπιστωθείσα με τις αποφάσεις της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), και της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), παράβαση συνίστατο στη μη κατάργηση του νομοθετικού διατάγματος 48051, η Επιτροπή δεν μπορούσε να προχωρήσει πέραν της εξακριβώσεως του υποστατού της εν λόγω καταργήσεως. Συνεπώς, δεν μπορούσε να θεωρήσει, όπως έπραξε, ότι η προκύπτουσα από τον νόμο 67/2007 κατάργηση ήταν ανεπαρκής και να κρίνει ότι μόνον νέα νομοθεσία, εκδοθείσα τον Ιούλιο του 2008, έθεσε τέλος στην ασυμβατότητα της πορτογαλικής νομοθεσίας προς την οδηγία 89/665. Συγκεκριμένα, με τον τρόπο αυτό, η Επιτροπή εκτίμησε τη συμβατότητα του νέου καθεστώτος ευθύνης που περιλαμβάνεται στο παράρτημα του νόμου 67/2007 και τη συμβατότητα του θεσπισθέντος με τον νόμο της 17ης Ιουλίου 2008 καθεστώτος με την οδηγία 89/665. Ωστόσο, δεν είχε παρασχεθεί στο Δικαστήριο η δυνατότητα να αποφανθεί επί του ζητήματος αυτού.
42
Αντιθέτως, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή εκκαθάρισε τη χρηματική ποινή χωρίς να εξετάσει αυτοτελώς τη συμβατότητα της πορτογαλικής νομοθεσίας με την οδηγία 89/665. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή απλώς διαπίστωσε την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του εθνικού κανόνα περί καταργήσεως του νομοθετικού διατάγματος 48051, κατάργηση για την οποία το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι αρκούσε για να τεθεί τέλος στη διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση. Επομένως, παρέμεινε εντός των ορίων της κατ’ αρχήν αρμοδιότητας την οποία έχει σε θέματα εκτελέσεως του προϋπολογισμού της Ένωσης.
43
Επομένως, ο πρώτος λόγος πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως στερούμενος νομικού ερείσματος.
Επί του δευτέρου λόγου, ο οποίος αφορά μη ορθή εκτέλεση της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3)
44
Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση βασίζεται σε «τεχνητό καταμερισμό» των αποτελεσμάτων της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Συγκεκριμένα, κατά την άποψή της, η εν λόγω απόφαση δεν περιλαμβάνει κανένα στοιχείο βάσει του οποίου μπορεί η Επιτροπή να διακρίνει μεταξύ διαφόρων περιόδων. Το Γενικό Δικαστήριο, στην απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και το Δικαστήριο, στην απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), δέχθηκαν έναν μόνον λόγο ελλείψεως νομιμότητας. Ούτε βάσει του διατακτικού ούτε βάσει του σκεπτικού της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), είναι δυνατόν να γίνουν τέτοιου είδους διακρίσεις. Επομένως, τα διαχρονικά αποτελέσματα της αποφάσεως δεν μπορούν να εφαρμοστούν διαφορετικά κατά την περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008, αφενός, και κατά την περίοδο από 30 Ιανουαρίου έως 17 Ιουλίου 2008, αφετέρου.
45
Περαιτέρω, η πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως ακυρώθηκε στο σύνολό της με την απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), η οποία επικυρώθηκε πλήρως κατ’ αναίρεση με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Με την τελευταία αυτή απόφαση, το Δικαστήριο καθόρισε οριστικώς τα δικαιώματα των διαδίκων. Ωστόσο, η προσβαλλόμενη απόφαση θέτει υπό αμφισβήτηση την ασφάλεια δικαίου και την αρμοδιότητα των δικαιοδοτικών αρχών της Ένωσης, δημιουργώντας τεχνητή διάκριση μεταξύ δύο χρονικών περιόδων και επανεξετάζοντας μια δικονομική και ουσιαστική κατάσταση που έχει οριστικώς καθοριστεί με τις δύο προπαρατεθείσες αποφάσεις.
46
Εξάλλου, η εκκαθάριση χρηματικής ποινής για την περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008 παραγνωρίζει τον επιδιωκόμενο από το άρθρο 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ σκοπό, ο οποίος είναι η ενθάρρυνση των κρατών μελών να θέτουν τέρμα σε προηγουμένως διαπιστωθείσες παραβάσεις και όχι η επιβολή κυρώσεων. Πάντως, εν προκειμένω, η Πορτογαλική Δημοκρατία έθεσε τέρμα στην παράβαση στις 31 Δεκεμβρίου 2007, δημοσιεύοντας τον νόμο 67/2007, και επομένως δεν πρέπει να της επιβληθεί καμία χρηματική ποινή.
47
Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.
48
Η επιχειρηματολογία της Πορτογαλικής Δημοκρατίας βασίζεται στη θεωρία ότι, εφόσον το Δικαστήριο, επιβεβαιώνοντας στην απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), την ακύρωση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως την οποία αποφάσισε το Γενικό Δικαστήριο με την απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), στηρίχθηκε σε έναν μόνο λόγο, ήτοι την αναρμοδιότητα της Επιτροπής να καθορίσει στις 18 Ιουλίου 2008 την παύση της διαπιστωθείσας με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παραβάσεως, συνεπώς, το σύνολο της χρηματικής ποινής που αφορά την περίοδο από 10 Ιανουαρίου έως 18 Ιουλίου 2008 στερείται νομικού ερείσματος. Επομένως, θα ήταν καταχρηστική η διάκριση, εντός της περιόδου για την οποία ακυρώθηκε η χρηματική ποινή, μιας περιόδου —από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008— για την οποία θα μπορούσε να επιβληθεί εκ νέου χρηματική ποινή.
49
Μια τέτοια ερμηνεία της αποφάσεως της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), θα μπορούσε να γίνει δεκτή μόνον αν, με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο είχε κρίνει ότι δεν μπορεί να επιβληθεί καμία χρηματική ποινή στην Πορτογαλική Δημοκρατία. Ωστόσο, ουδόλως συντρέχει τέτοια περίπτωση. Συγκεκριμένα, στην απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου στην απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή δεν μπορούσε να θεμελιώσει την απόφασή της για τον υπολογισμό της χρηματικής ποινής σε ερμηνεία, μη υποβληθείσα προηγουμένως στο Δικαστήριο στο πλαίσιο διαδικασίας λόγω παραβάσεως, της συμβατότητας της πορτογαλικής νομοθεσίας με την οδηγία 89/665. Το Δικαστήριο, επιβεβαιώνοντας την ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου, έκρινε επίσης ότι η διαπιστωθείσα με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παράβαση συνίστατο στη μη κατάργηση του νομοθετικού διατάγματος 48051. Αντιθέτως, ούτε η απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), ούτε η απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), εμπόδιζαν να θεωρήσει η Επιτροπή ότι η πραγματική ημερομηνία της παύσεως της διαπιστωθείσας με την απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632), παραβάσεως είναι η ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος της εν λόγω καταργήσεως, ήτοι η 30ή Ιανουαρίου 2008. Επομένως, για τους παρατεθέντες ανωτέρω στις σκέψεις 30 έως 34 λόγους, η Επιτροπή βασίμως υπολόγισε την οφειλόμενη χρηματική ποινή για την περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008.
50
Συνεπώς, αντιθέτως προς όσα φαίνεται να υποστηρίζει η Πορτογαλική Δημοκρατία στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου ακυρώσεως, η Επιτροπή δεν «αναβίωσε» τη στερούμενη νομικής βάσεως χρηματική ποινή με τις αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Συγκεκριμένα, η υπολογισθείσα στην προσβαλλόμενη απόφαση χρηματική ποινή βασίζεται σε διαφορετική αιτία —τη μη έναρξη της ισχύος του νόμου 67/2007— από αυτήν επί της οποίας βασιζόταν η επιβληθείσα για την ίδια περίοδο χρηματική ποινή με την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως —την παράλειψη θεσπίσεως νομοθεσίας συνάδουσας με την οδηγία 89/665.
51
Επομένως, ο δεύτερος λόγος πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως στερούμενος νομικού ερείσματος.
Επί του τρίτου λόγου, ο οποίος αφορά παραβίαση του δεδικασμένου
52
Η Πορτογαλική Δημοκρατία φρονεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει το δεδικασμένο. Συγκεκριμένα, από την αρχή αυτή απορρέει η απαγόρευση εκδόσεως νέας πράξεως έχουσας το ίδιο περιεχόμενο με ακυρωθείσα πράξη. Ωστόσο η προσβαλλόμενη απόφαση έχει εν μέρει το ίδιο περιεχόμενο με την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως, αν και αφορά μικρότερη χρονική περίοδο.
53
Κατά την Πορτογαλική Δημοκρατία, οι αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), εκδόθηκαν σε εκτέλεση της αποφάσεως της 14ης Οκτωβρίου 2004, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑275/03, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2004:632). Συνεπώς, ταυτίζεται το αντικείμενο των κριθέντων με τις αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), αφενός, και του ζητήματος που πρέπει να επιλυθεί εν προκειμένω, αφετέρου. Συγκεκριμένα, κατά την Πορτογαλική Δημοκρατία, το αντικείμενο των υποθέσεων επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), ήταν να καθοριστεί κατά πόσον η Πορτογαλική Δημοκρατία έπρεπε να καταβάλει την επιβληθείσα με την απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), χρηματική ποινή.
54
Επιπλέον, το Γενικό Δικαστήριο και το Δικαστήριο, όταν εξέδωσαν τις αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), αντιστοίχως, γνώριζαν ότι ο νόμος 67/2007 είχε τεθεί σε ισχύ στις 30 Ιανουαρίου 2008, μετά τη δημοσίευση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3). Επομένως, αν ήταν βάσιμη η άποψη της Επιτροπής, έπρεπε να κρίνουν ότι η πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως έπρεπε να ακυρωθεί εν μέρει, καθόσον αφορούσε την περίοδο μετά τις 30 Ιανουαρίου 2008, και να επιβεβαιώσουν την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως καθόσον αφορούσε τη μεταξύ 10 και 29 Ιανουαρίου 2008 περίοδο. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο, με την απόφασή του, επιβεβαιωθείσα από το Δικαστήριο, ακύρωσε την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως στο σύνολό της. Συνεπώς, οι αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), έκριναν κατ’ ανάγκη τη βασιμότητα της χρηματικής ποινής όσον αφορά την περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008 και η προσβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει το δεδικασμένο των αποφάσεων αυτών.
55
Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.
56
Από την εξέταση του δεύτερου λόγου ακυρώσεως (βλ. σκέψεις 49 και 50 ανωτέρω) προκύπτει ότι οι αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3), δεν επέκριναν για λόγους αρχής την Επιτροπή για την επιβολή χρηματικής ποινής με την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως. Συγκεκριμένα, η απόφαση αυτή ακυρώθηκε μόνον διότι βασιζόταν σε εσφαλμένη αιτιολογία. Συνεπώς, δεν υπήρχε κανένα κώλυμα ώστε η Επιτροπή να εκδώσει νέα απόφαση βάσει άλλων λόγων από αυτούς που επέφεραν την ακύρωση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί ότι το αντικείμενο και η αιτία της υπό κρίση διαφοράς διαφέρουν από αυτά των διαφορών που επιλύθηκαν με τις αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3).
57
Συναφώς, πρέπει να προστεθεί ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν μπορεί να αντλήσει επιχείρημα από το ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν ακύρωσε εν μέρει την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως. Πράγματι, εφόσον υφίστατο λόγος ικανός να επιφέρει την πλήρη ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως, σύμφωνα με τα αιτήματα που προέβαλε η Πορτογαλική Δημοκρατία στην υπόθεση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να ακυρώσει μόνον εν μέρει την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως χωρίς, με τον τρόπο αυτό, να υποκαταστήσει την εσφαλμένη αιτιολογία επί της οποίας στήριξε η Επιτροπή την πρώτη της απόφαση με νόμιμη αιτιολογία. Ελλείψει συναφούς νομοθετικής διατάξεως, το Γενικό Δικαστήριο δεν έχει εξουσία μεταρρυθμίσεως των διοικητικών αποφάσεων των οποίων επιλαμβάνεται με προσφυγή ακυρώσεως ασκηθείσα βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ.
58
Επομένως, ο τρίτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως στερούμενος νομικού ερείσματος.
Επί του τετάρτου λόγου, ο οποίος αφορά παραβίαση των αρχών της ασφάλειας δικαίου, της «σταθερότητας των εννόμων σχέσεων» και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης
59
Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει τις αρχές της ασφάλειας δικαίου, της «σταθερότητας των εννόμων σχέσεων» και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης αντιτίθενται στην εκ μέρους της Επιτροπής περαιτέρω παράταση της διαδικασίας. Συγκεκριμένα, καίτοι η Πορτογαλική Δημοκρατία δέχεται ότι δεν υφίσταται δικονομική επιταγή του δικαίου της Ένωσης, θεωρεί ότι εν προκειμένω βασίμως υπέθεσε, λαμβανομένου υπόψη του μεγάλου χρονικού διαστήματος που διανύθηκε μεταξύ των πρώτων διαβημάτων της Επιτροπής πριν από την έναρξη της διαδικασίας λόγω παραβάσεως και της ακυρώσεως, η οποία κατέστη οριστική, της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως, ότι οι αξιώσεις της Επιτροπής για την καταβολή χρηματικής ποινής έπαυσαν οριστικώς με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο, κατόπιν δε και το Δικαστήριο, απαγόρευσαν στην Επιτροπή να της επιβάλει χρηματική ποινή.
60
Εξάλλου, αφού επέστρεψε πλήρως και νομιμοτόκως τη χρηματική ποινή που επιβλήθηκε στην Πορτογαλική Δημοκρατία με την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως, η Επιτροπή δημιούργησε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι δεν οφειλόταν καμία χρηματική ποινή για την περίοδο από 10 έως 29 Ιανουαρίου 2008. Η Πορτογαλική Δημοκρατία παρατηρεί συναφώς ότι, αν η Επιτροπή θεωρούσε ότι οφειλόταν χρηματική ποινή για την περίοδο αυτή, έπρεπε να αντισταθμίσει την οφειλή αυτή με τη συνακόλουθη της ακυρώσεως της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως επιστροφή αντί να προβεί σε πλήρη επιστροφή του ποσού. Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει επίσης ότι, επιστρέφοντας πλήρως το ποσό της χρηματικής ποινής, η Επιτροπή υιοθέτησε νόμιμη συμπεριφορά συνάδουσα με τις αποφάσεις της 29ης Μαρτίου 2011, Πορτογαλία κατά Επιτροπής (T‑33/09, EU:T:2011:127), και της 15ης Ιανουαρίου 2014, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑292/11 P, EU:C:2014:3). Συγκεκριμένα, αν η άποψη επί της οποίας στηρίχθηκε η Επιτροπή στην προσβαλλόμενη απόφαση ήταν ακριβής, το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να ακυρώσει εν μέρει την πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως, μόνον στο μέτρο που αυτή αφορά τη μεταγενέστερη της 29ης Ιανουαρίου 2008 περίοδο.
61
Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.
62
Πρώτον, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η δυνατότητα επικλήσεως της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης παρέχεται σε όλους τους οικονομικούς φορείς στους οποίους ένα κοινοτικό όργανο, παρέχοντάς τους σαφείς διαβεβαιώσεις, δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες, ακόμα και αν δεν υπάρχει γραπτή δέσμευση του εν λόγω οργάνου [βλ. αποφάσεις της 11ης Μαρτίου 1987, Van den Bergh en Jurgens και Van Dijk Food Products (Lopik) κατά ΕΕΚ, 265/85, EU:C:1987:121, σκέψη 44 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, και της 30ής Νοεμβρίου 2009, Γαλλία και France Télécom κατά Επιτροπής, T‑427/04 και T‑17/05, EU:T:2009:474, σκέψη 259 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία].
63
Τέτοιου είδους διαβεβαιώσεις, ανεξαρτήτως της μορφής υπό την οποία διαβιβάζονται, συνιστούν οι πληροφορίες που είναι σαφείς, συγκλίνουσες και δεν εξαρτώνται από όρους, προέρχονται δε από έγκυρες και αξιόπιστες πηγές. Αντιθέτως, ουδείς δύναται να επικαλεστεί παραβίαση της αρχής αυτής αν η κοινοτική διοίκηση δεν του έχει παράσχει ακριβείς διαβεβαιώσεις (βλ. απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2006, TEA-CEGOS κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑376/05 και T‑383/05, EU:T:2006:47, σκέψη 88 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία· απόφαση της 30ής Νοεμβρίου 2009, Γαλλία και France Télécom κατά Επιτροπής, T‑427/04 και T‑17/05, EU:T:2009:474, σκέψη 260).
64
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν υποστηρίζει ότι έλαβε σαφείς και άνευ όρων διαβεβαιώσεις εκ μέρους της Επιτροπής σύμφωνα με τις οποίες δεν μπορούσε να της επιβληθεί καμία χρηματική ποινή σε εκτέλεση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3). Εξάλλου, τέτοιες διαβεβαιώσεις, ακόμα και αν υποτεθεί ότι δόθηκαν, όπερ ουδόλως προκύπτει από την ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσκομισθείσα δικογραφία, θα ήταν προδήλως μη σύννομες, εφόσον η εκκαθάριση επιβληθείσας από το Δικαστήριο χρηματικής ποινής δεν αφήνει στην Επιτροπή κανένα περιθώριο εκτιμήσεως της σκοπιμότητας. Συγκεκριμένα, όταν το Δικαστήριο επιβάλλει σε κράτος μέλος την καταβολή χρηματικής ποινής, η Επιτροπή υποχρεούται να εξετάσει αν το καταδικασθέν κράτος μέλος τηρεί τους καθορισθέντες με την απόφαση του Δικαστηρίου όρους και να εκκαθαρίσει τη χρηματική ποινή για την περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας το εν λόγω κράτος μέλος δεν έχει πλήρως συμμορφωθεί.
65
Δεύτερον, η αρχή της ασφάλειας δικαίου απαιτεί να είναι σαφής και ακριβής κάθε πράξη της διοικήσεως παράγουσα έννομα αποτελέσματα, ώστε ο ενδιαφερόμενος να μπορεί να γνωρίζει σαφώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του και να λαμβάνει τα ανάλογα μέτρα (αποφάσεις της 1ης Οκτωβρίου 1998, Langnese-Iglo κατά Επιτροπής, C‑279/95 P, EU:C:1998:447, σκέψη 78, και της 30ής Νοεμβρίου 2009, Γαλλία και France Télécom κατά Επιτροπής, T‑427/04 και T‑17/05, EU:T:2009:474, σκέψη 300).
66
Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, καίτοι η Πορτογαλική Δημοκρατία προβάλλει την παραβίαση της αρχής αυτής, ουδόλως αναφέρει τίνι τρόπω παραβιάστηκε εν προκειμένω, δεδομένου ότι με την προσφυγή δεν αμφισβητείται η σαφήνεια του περιεχομένου της προσβαλλομένης αποφάσεως. Ακόμα και αν γίνει δεκτό, στο πλαίσιο της επικλήσεως της ως άνω αρχής, ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία προσπαθεί στην πραγματικότητα να υποστηρίξει ότι, κατόπιν της ακυρώσεως της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως και επιστροφής του ποσού της χρηματικής ποινής από την Επιτροπή, είχε δικαίωμα διατηρήσεως της νομικής της καταστάσεως, ούτε η αρχή της ασφάλειας δικαίου ούτε καμία άλλη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης μπορούν εν πάση περιπτώσει να θεμελιώσουν τέτοιο δικαίωμα.
67
Κατά συνέπεια, ο τέταρτος λόγος πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως στερούμενος νομικού ερείσματος.
Επί του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αφορά την παραβίαση της αρχής non bis in idem
68
Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η Επιτροπή επιδίωξε, με την έκδοση νέας πράξεως ατομικής ισχύος, όσα δεν μπόρεσε να επιτύχει λόγω της ακυρώσεως της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως από τον δικαστή της Ένωσης. Συνεπώς, η έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν προσκρούει μόνον στην αρχή της ασφάλειας δικαίου, αλλά και στην αρχή non bis in idem. Εφόσον η προσβαλλόμενη απόφαση επιβάλλει την καταβολή χρηματικής ποινής, μολονότι ο νόμος 67/2007 εκδόθηκε πριν από τη δημοσίευση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), έχει κατασταλτικό χαρακτήρα αλλοιώνοντα το περιεχόμενο του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ.
69
Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.
70
Κατά πάγια νομολογία, η αρχή non bis in idem, την οποία κατοχυρώνει και το άρθρο 4 του πρωτοκόλλου 7 της Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, αποτελεί θεμελιώδη αρχή του δικαίου της Ένωσης της οποίας την τήρηση εξασφαλίζει ο δικαστής (βλ. απόφαση της 29ης Ιουνίου 2006, Showa Denko κατά Επιτροπής, C‑289/04 P, EU:C:2006:431, σκέψη 50 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Εξάλλου, κατά το άρθρο 50 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κανείς δεν διώκεται ούτε τιμωρείται ποινικά για αδίκημα για το οποίο έχει ήδη αθωωθεί ή καταδικαστεί εντός της Ένωσης με οριστική απόφαση ποινικού δικαστηρίου σύμφωνα με τον νόμο.
71
Η Πορτογαλική Δημοκρατία υποστηρίζει, στο πλαίσιο του πέμπτου λόγου ακυρώσεως, ότι η έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως μετά την ακύρωση της πρώτης αποφάσεως εκκαθαρίσεως συνιστά παραβίαση της αρχής non bis in idem.
72
Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι εγγενές στοιχείο του μηχανισμού του άρθρου 260, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ είναι ότι η πραγματοποιούμενη από την Επιτροπή εκκαθάριση είναι απλώς πράξη εκτελέσεως της επιβολής στο εν λόγω κράτος μέλος χρηματικής ποινής, η οποία προκύπτει από την απόφαση την οποία εξέδωσε το Δικαστήριο. Συγκεκριμένα, εν προκειμένω, υφίσταται μία μόνον καταδικαστική απόφαση, ήτοι η επιβολή χρηματικής ποινής με την απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3), της οποίας η πρώτη απόφαση εκκαθαρίσεως και η προσβαλλόμενη απόφαση συνιστούν απλώς δύο τρόπους εκτελέσεως. Επομένως, σε περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή εκκαθάρισε για πρώτη φορά τη χρηματική ποινή με απόφαση της οποίας η παρανομία διαπιστώθηκε από τον δικαστή της Ένωσης, η Επιτροπή μπορεί βασίμως, και μάλιστα οφείλει (βλ. σκέψη 64 ανωτέρω), να προβεί σε νέα εκκαθάριση μέσω εκδόσεως νέας αποφάσεως, χωρίς ωστόσο να παραβιάζει, για τον λόγο αυτό, την αρχή non bis in idem.
73
Επομένως, ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να ακυρωθεί ως προδήλως στερούμενος νομικού ερείσματος.
Επί του έκτου λόγου ακυρώσεως, ο οποίος αφορά παραβίαση της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών
74
Η Πορτογαλική Δημοκρατία εκτιμά ότι η προσβαλλόμενη απόφαση περιορίζει τη δυνατότητα των κρατών μελών να προβλέπουν περιόδους vacatio legis. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή παραβίασε την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών.
75
Η Πορτογαλική Δημοκρατία διατείνεται ότι, εν προκειμένω, vacatio legis τριάντα ημερών ήταν απαραίτητη —και, συνεπώς, συνάδουσα με την αρχή της αναλογικότητας— για να δοθεί στους ιδιώτες και στις διοικητικές αρχές η δυνατότητα να προετοιμαστούν, αφενός, για την εξαφάνιση ενός καθεστώτος διοικητικής ευθύνης το οποίο ίσχυε επί σαράντα έτη και, αφετέρου, για την αντικατάστασή του από το νέο καθεστώς ευθύνης το οποίο θέσπιζε ο νόμος 67/2007. Ο καθορισμός της κατάλληλης ημερομηνίας ενάρξεως της ισχύος του νέου νόμου εμπίπτει στο περιθώριο διακριτικής ευχέρειας των κρατών μελών. Αντιθέτως, η προσβαλλόμενη απόφαση εκφράζει τη βούληση της Επιτροπής να περιορίσει τις εξουσίες των κρατών μελών, κατά παράβαση των κανόνων που διέπουν την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών.
76
Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.
77
Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει, η Πορτογαλική Δημοκρατία παρέμεινε εν προκειμένω ελεύθερη να αναβάλει την έναρξη ισχύος του νόμου 67/2007 κατά τη διάρκεια χρονικής περιόδου την οποία η ίδια καθόρισε. Επομένως, εξέδωσε τον νόμο αυτό, ο οποίος ήταν απαραίτητος για να τεθεί τέρμα στη διαπιστωθείσα από το Δικαστήριο παράβαση, σε ημερομηνία κατά την οποία, λαμβανομένης υπόψη της διάρκειας της περιόδου την οποία ελευθέρως επέλεξε, η έναρξη ισχύος του επήλθε μετά τη δημοσίευση της αποφάσεως της 10ης Ιανουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑70/06, EU:C:2008:3). Για τον λόγο αυτό, όπως προκύπτει από τη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, η Επιτροπή ορθώς θεώρησε ότι επιβάλλεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία η εκκαθαρισθείσα με την προσβαλλόμενη απόφαση χρηματική ποινή.
78
Συνεπώς, ο έκτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως στερούμενος νομικού ερείσματος. Επομένως, κατόπιν των προεκτεθέντων, προκύπτει ότι η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως στερούμενη νομικού ερείσματος.
Επί των δικαστικών εξόδων
79
Κατά το άρθρο 134, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα σύμφωνα με το αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)
διατάσσει:
1)
Απορρίπτει την προσφυγή ως προδήλως στερούμενη νομικού ερείσματος.
2)
Καταδικάζει την Πορτογαλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
Λουξεμβούργο, 27 Ιουνίου 2016.
Ο Γραμματέας
E. Coulon
Ο Πρόεδρος
S. Frimodt Nielsen
(
*1
)	* Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.