62024TC0643
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JOSÉ MARTÍN Y PÉREZ DE NANCLARES
της 3ης Δεκεμβρίου 2025 (
1
)
Υπόθεση T‑643/24
Centrul Român pentru Administrarea Drepturilor Artiștilor Interpreți (Credidam)
κατά
Cristian General Serv SRL
[αίτηση του Curtea de Apel Bucureşti(εφετείου Βουκουρεστίου, Ρουμανία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Φορολογία – Φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) – Άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, άρθρο 24, παράγραφος 1, και άρθρο 25 της οδηγίας 2006/112/ΕΚ – Έννοια της “παροχής υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας” – Συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας – Δικαιώματα για την παρουσίαση προστατευόμενων μουσικών έργων στο κοινό – Επιβαλλόμενη επιβάρυνση λόγω μη λήψης άδειας – Άρθρο 73 της οδηγίας 2006/112 – Βάση επιβολής του φόρου – Έννοια της “αντιπαροχής”»
I. Εισαγωγή
1.
Η δίκαιη τιμή πώλησης προκύπτει από την κοινή εκτίμηση των ενδιαφερομένων δίδασκε στη Σαλαμάνκα (Ισπανία) ο Francisco de Vitoria (
2
). Πιθανώς το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) να είχε κατά νου την ανωτέρω θεωρία της οικονομικής φιλοσοφίας όταν αποφάσισε να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ζητώντας, κατ’ ουσίαν, να αποσαφηνιστεί η βάση επιβολής του φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) σε περίπτωση εφαρμογής διάταξης που συνεπάγεται τον τριπλασιασμό του τιμήματος για την παροχή μιας υπηρεσίας.
2.
Ειδικότερα, με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβάλλονται δύο προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας 2006/112/ΕΚ (
3
), τα οποία εντάσσονται σε ένα παγιωμένο νομολογιακό πλαίσιο.
3.
Αφενός, πρέπει να εξακριβωθεί αν υφίσταται «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας», ήτοι κατ’ ουσίαν αμοιβαία ανταλλαγή παροχών, όταν χρήστης ο οποίος παρουσίασε στο κοινό προστατευόμενα έργα χωρίς να εξασφαλίσει προηγουμένως άδεια υποχρεούται εκ του νόμου να καταβάλει δικαιώματα για την εν λόγω παρουσίαση. Από την απάντηση στο ερώτημα αυτό θα εξαρτηθεί αν οι παρατηρήσεις που εκτίθενται στην απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2021, UCMR – ADA (C‑501/19, στο εξής: απόφαση UCMR, EU:C:2021:50), από τις οποίες συνάγεται ότι η χορήγηση αδειών για τέτοιες παρουσιάσεις έναντι της καταβολής δικαιωμάτων συνιστά όντως πράξη υποκείμενη στον ΦΠΑ, εφαρμόζονται τηρουμένων των αναλογιών όταν δεν έχει ληφθεί άδεια.
4.
Αφετέρου, η υπό κρίση υπόθεση παρέχει την ευκαιρία οριοθέτησης της έννοιας της «αντιπαροχής», όταν τμήμα της αμοιβής έχει χαρακτήρα ποινής ή αποζημίωσης. Συγκεκριμένα, ο χρήστης που δεν εξασφάλισε άδεια υποχρεούται να καταβάλει το τριπλάσιο του βασικού ποσού των δικαιωμάτων. Εάν συντρέχει, όντως, «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας», θα πρέπει να εξακριβωθεί αν ο ΦΠΑ οφείλεται για το επαυξημένο ποσό ή μόνον για το βασικό ποσό των εν λόγω δικαιωμάτων. Συναφώς, θα προτείνω να εξεταστούν τα κριτήρια βάσει των οποίων μπορεί να εξακριβωθεί αν ο σύνδεσμος μεταξύ της επιβάρυνσης και της παρασχεθείσας υπηρεσίας είναι αρκούντως άμεσος ώστε να διαπιστώνεται η ύπαρξη αμφοτεροβαρούς σχέσης.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
5.
Δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2006/112, στον ΦΠΑ υπόκεινται «οι παροχές υπηρεσιών, που πραγματοποιούνται εξ επαχθούς αιτίας στο έδαφος ενός κράτους μέλους από υποκείμενο στον φόρο που ενεργεί με την ιδιότητά του αυτή».
6.
Κατά το άρθρο 24, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, «[ω]ς “παροχή υπηρεσιών” νοείται κάθε πράξη η οποία δεν αποτελεί παράδοση αγαθών».
7.
Το άρθρο 25 της ίδιας οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Η παροχή υπηρεσιών μπορεί να συνίσταται, μεταξύ άλλων, σε μία από τις ακόλουθες πράξεις:
α)
στην εκχώρηση άυλου αγαθού […],
β)
στην υποχρέωση για […] ανοχή μιας πράξης ή κατάστασης,
γ)
στην εκτέλεση υπηρεσίας […] σε εκτέλεση νόμου.»
8.
Το άρθρο 73 της ίδιας οδηγίας προβλέπει ότι, «[γ]ια […] τις παροχές υπηρεσιών, εκτός αυτών που αναφέρονται στα άρθρα 74 έως 77, η βάση επιβολής του φόρου περιλαμβάνει οτιδήποτε αποτελεί την αντιπαροχή την οποία έλαβε ή πρόκειται να λάβει για τις πράξεις αυτές […] ο παρέχων τις υπηρεσίες από […] τον λήπτη […]».
Β.
Το ρουμανικό δίκαιο
9.
Ο Legea nr. 227/2015 privind Codul fiscal (νόμος 227/2015 περί φορολογικού κώδικα), της 8ης Σεπτεμβρίου 2015 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 688, της 10ης Σεπτεμβρίου 2015), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης, περιλαμβάνει στα άρθρα 268 και 271 διατάξεις για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, καθώς και των άρθρων 24 και 25 της οδηγίας 2006/112.
10.
Δυνάμει του άρθρου 286, παράγραφος 4, στοιχείο b, του προμνησθέντος νόμου, «[δ]εν περιλαμβάνονται στη βάση επιβολής του φόρου […] οι ποινικές ρήτρες και κάθε άλλο ποσό το οποίο αξιώνεται λόγω […] μη εκπλήρωσης των συμβατικών υποχρεώσεων, εάν εισπράττονται επιπλέον των τιμών ή/και άλλων επιβαρύνσεων που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης».
11.
Ο Legea nr. 8/1996 privind dreptul de autor și drepturile conexe (νόμος 8/1996 περί των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων, στο εξής: νόμος 8/1996), της 14ης Μαρτίου 1996 (Monitorul Oficial al României, μέρος I, αριθ. 60, της 26ης Μαρτίου 1996), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης της κύριας δίκης, καθορίζει, στα άρθρα 98 και 121 αυτού, ορισμένα δικαιώματα και ορισμένες υποχρεώσεις των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ή συγγενικών δικαιωμάτων. Από τις εν λόγω διατάξεις προκύπτει, ειδικότερα, ότι οι κάτοχοι των δικαιωμάτων αυτών έχουν αποκλειστικό δικαίωμα απαγόρευσης της ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής ή παρουσίασης του έργου τους στο κοινό, εκτός εάν το έργο τους έχει ενσωματωθεί σε φωνογράφημα ή αποτελέσει αντικείμενο ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής.
12.
Επίσης, οι ανωτέρω διατάξεις προβλέπουν την καταβολή δικαιωμάτων για τη χρήση των προστατευόμενων έργων, τα οποία εισπράττει οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και τον τρόπο καθορισμού της μεθοδολογίας που εφαρμόζεται για τον προσδιορισμό του ύψους των εν λόγω δικαιωμάτων.
13.
Συγκεκριμένα, πρόκειται για την απόφαση 120/2016 της Oficiul Român pentru Drepturile de Autor (ρουμανικής αρχής δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας), που δημοσιεύθηκε στη Monitorul Oficial al României, με την οποία καθορίζεται η εφαρμοστέα μεθοδολογία. Από την εν λόγω απόφαση συνάγεται ότι για τον προσδιορισμό του ποσού των δικαιωμάτων λαμβάνονται υπόψη κριτήρια όπως το εμβαδόν του χώρου στον οποίο πραγματοποιείται η παρουσίαση στο κοινό, ο αριθμός δωματίων του καταλύματος, η τοποθεσία και το είδος του χώρου.
14.
Το ποσό καταβάλλεται στον οικείο οργανισμό συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, βάσει μη αποκλειστικής άδειας χρήσης των προστατευόμενων έργων. Κατά το σημείο 3.12 της μεθοδολογίας, εάν για την εν λόγω χρήση δεν χορηγήθηκε άδεια, το οφειλόμενο ποσό τριπλασιάζεται.
III. Τα πραγματικά περιστατικά και η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως
15.
Διάδικοι της κύριας δίκης είναι, αφενός, το Centrul Român pentru Administrarea Drepturilor Artiștilor Interpreți (ρουμανικό κέντρο διαχειρίσεως των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών ερμηνευτών, στο εξής: Credidam), το οποίο είναι οργανισμός συλλογικής διαχειρίσεως δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και, αφετέρου, η Cristian General Serv SRL, εταιρία εγκατεστημένη στη Ρουμανία, και αντικείμενο της διαφοράς είναι τα δικαιώματα τα οποία οφείλονται από τη δεύτερη για τη μετάδοση προστατευόμενων μουσικών έργων.
16.
Η ανωτέρω εταιρία μετέδιδε προστατευόμενα μουσικά έργα σε κατάλυμα, χωρίς να έχει λάβει προηγουμένως την απαιτούμενη άδεια από το Credidam. Δυνάμει της ρουμανικής κανονιστικής ρύθμισης, εν τοιαύτη περιπτώσει, το ύψος των δικαιωμάτων τριπλασιάζεται.
17.
Το αιτούν δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί εφέσεως που άσκησε το Credidam κατά της πρωτόδικης απόφασης, διευκρινίζει ότι το Credidam ζήτησε τα ποσά που αξιώνει να περιλαμβάνουν τον ΦΠΑ, ενώ η εφεσίβλητη της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι τέτοιος φόρος δεν οφείλεται (
4
).
18.
Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου (
5
), το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι πρέπει να εξακριβωθεί αν οι κάτοχοι των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας πραγματοποιούν πράξη που πρέπει να χαρακτηριστεί ως «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας» υποκείμενη στον ΦΠΑ, όταν ένα πρόσωπο παρουσιάζει στο κοινό προστατευόμενα έργα χωρίς να έχει εξασφαλίσει την αναγκαία άδεια εκ μέρους του Credidam. Προκειμένου να υπολογιστεί, αν τούτο παρίσταται αναγκαίο, ο οφειλόμενος ΦΠΑ, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν η αντιπαροχή για την ανωτέρω παροχή υπηρεσίας συνίσταται μόνον στο βασικό ποσό των δικαιωμάτων ή αν ο ΦΠΑ πρέπει να υπολογιστεί επί του τριπλασιασμένου ποσού που οφείλεται λόγω μη λήψης άδειας.
19.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχουν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 24, παράγραφος 1, και το άρθρο 25, στοιχείο αʹ, της οδηγίας [2006/112] την έννοια ότι οι δικαιούχοι συγγενικών δικαιωμάτων παρέχουν υπηρεσίες εξ επαχθούς αιτίας όταν ο χρήστης προβαίνει σε παρουσίαση προστατευόμενων έργων στο κοινό χωρίς σχετική άδεια;
2)
Εξαρτάται η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα από το γεγονός ότι, δυνάμει του εθνικού δικαίου, ο δικαιούχος συγγενικού δικαιώματος δεν έχει τη δυνατότητα να εναντιωθεί στις χρήσεις, αλλά δικαιούται μόνον ενιαία εύλογη αμοιβή, ή από τη μέθοδο υπολογισμού που χρησιμοποιείται για τον καθορισμό των οφειλόμενων ποσών;»
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και του Γενικού Δικαστηρίου
20.
Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 22 Νοεμβρίου 2024. Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 50β του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εν λόγω αίτηση διαβιβάστηκε στο Γενικό Δικαστήριο, το οποίο αποφάσισε να αποφανθεί χωρίς να διεξαχθεί επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
21.
Το Credidam, η Ρουμανική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις.
V. Νομική εκτίμηση
Α.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
22.
Η ιδιαιτερότητα της υπό κρίση υπόθεσης έγκειται στο γεγονός ότι τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλει το αιτούν δικαστήριο αφορούν ζητήματα που αποτελούν άμεση συνέχεια των ζητημάτων που εξετάστηκαν με την απόφαση UCMR (
6
).
23.
Η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση UCMR –κατόπιν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως του Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, Ρουμανία)– αφορούσε, κατ’ αρχήν, την ίδια εθνική νομοθεσία με την επίμαχη στην κύρια δίκη, ήτοι τον νόμο 8/1996. Επιπλέον, τα προδικαστικά ερωτήματα στην υπόθεση εκείνη αφορούσαν την ερμηνεία των ίδιων διατάξεων της οδηγίας 2006/112, ήτοι, μεταξύ άλλων, του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, από το οποίο συνάγεται κατ’ ουσίαν ότι οι «παροχές υπηρεσιών» που πραγματοποιούνται «εξ επαχθούς αιτίας» πρέπει να υπόκεινται στον ΦΠΑ.
24.
Επομένως, τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλονται στην υπό κρίση υπόθεση πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα της απόφασης UCMR.
25.
Συναφώς, το κείμενο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως καθιστά δυνατό τον επακριβέστερο προσδιορισμό του περιεχόμενο των προδικαστικών ερωτημάτων. Αφενός, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν, στην υπό κρίση υπόθεση, οι κάτοχοι δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, οι οποίοι εκπροσωπούνται από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, πραγματοποίησαν «παροχή υπηρεσιών» και, ενδεχομένως, αν πρέπει να θεωρηθεί ότι η εν λόγω παροχή υπηρεσιών πραγματοποιήθηκε «εξ επαχθούς αιτίας», μεταξύ άλλων, λαμβανομένων υπόψη των όρων που προβλέπονται από τη ρουμανική κανονιστική ρύθμιση για τον καθορισμό των οφειλόμενων από τους χρήστες δικαιωμάτων. Αφετέρου, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο ανωτέρω ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να εξεταστεί ειδικώς ο «επαχθής» χαρακτήρας της παροχής, προκειμένου να εξακριβωθεί αν ο ΦΠΑ πρέπει να υπολογιστεί επί του βασικού ποσού των δικαιωμάτων ή επί του τριπλασιασμένου ποσού.
26.
Επομένως, θα προτείνω στο Γενικό Δικαστήριο να αναδιατυπώσει τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα ως εξής: το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αφορά το αν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 24, παράγραφος 1, και το άρθρο 25, στοιχεία βʹ και γʹ, της οδηγίας 2006/112 έχουν την έννοια ότι η κανονιστική υποχρέωση περί ανοχής, έναντι αντιπαροχής συνιστάμενης στην καταβολή δικαιωμάτων, της παρουσίασης προστατευόμενων έργων στο κοινό από χρήστη ο οποίος δεν εξασφάλισε, προηγουμένως, την απαιτούμενη προς τούτο άδεια πρέπει να χαρακτηριστεί ως «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας», ενώ το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα αφορά το αν το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2006/112, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 73 αυτής, έχει την έννοια ότι η αμοιβή, η οποία οφείλεται για την παρουσίαση των προστατευόμενων έργων στο κοινό και η οποία αποτελείται από βασικά δικαιώματα και επιβάρυνση επιβαλλόμενη λόγω μη εξασφάλισης άδειας πριν από την εν λόγω παρουσίαση στο κοινό, μπορεί να χαρακτηριστεί ως «αντιπαροχή».
27.
Για τους σκοπούς των παρουσών προτάσεων, θα εξετάσω, κατ’ αρχάς, την ύπαρξη παροχής υπηρεσιών και τον επαχθή χαρακτήρα της (B) και, εν συνεχεία, το ειδικό ζήτημα του ύψους των δικαιωμάτων (Γ).
Β.
Επί της υπάρξεως «παροχής υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας»
28.
Από την απόφαση UCMR συνάγεται ότι η χορήγηση άδειας έναντι αμοιβής για την παρουσίαση των προστατευόμενων έργων στο κοινό συνιστά «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας» κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2006/112 (
7
).
29.
Αντιθέτως, στο σκεπτικό της απόφασης UCMR δεν εξετάζεται αυτοτελώς αν, υπό το πρίσμα του ορισμού και των μη εξαντλητικών παραδειγμάτων που παρατίθενται στα άρθρα 24 και 25 της οδηγίας 2006/122, η επίμαχη δραστηριότητα πρέπει να χαρακτηριστεί ως «παροχή υπηρεσιών». Συγκεκριμένα, με την απόφαση εκείνη, το Δικαστήριο επικεντρώθηκε στην ερμηνεία της φράσης «εξ επαχθούς αιτίας», εξετάζοντας τις χρηματικές υποχρεώσεις των χρηστών που παρουσιάζουν προστατευόμενα έργα στο κοινό.
30.
Ειδικότερα, με την απόφαση UCMR υπενθυμίζεται ότι παροχή υπηρεσιών πραγματοποιείται εξ επαχθούς αιτίας όταν, στο πλαίσιο έννομης σχέσης, ο πάροχος της υπηρεσίας λαμβάνει αμοιβή η οποία συνιστά την πραγματική αντιπαροχή για την παρεχόμενη υπηρεσία, όπερ συμβαίνει εάν υφίσταται άμεση σχέση μεταξύ της αμοιβής και της εξατομικευμένης υπηρεσίας. Η επίμαχη ρουμανική νομοθεσία στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση UCMR πληρούσε τα ανωτέρω κριτήρια, δεδομένου ότι καθόριζε αμφοτεροβαρή έννομη σχέση μεταξύ των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, που εκπροσωπούνταν από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, και των χρηστών των προστατευόμενων έργων. Συγκεκριμένα, οι άδειες που χορηγούνταν από τον εν λόγω οργανισμό δυνάμει νομικής υποχρέωσης επέτρεπαν την παρουσίαση των προστατευόμενων έργων στο κοινό έναντι καταβολής δικαιωμάτων (
8
).
31.
Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν οι εκτιμήσεις που εκτίθενται στην απόφαση UCMR μπορούν να εφαρμοστούν στην υπό κρίση υπόθεση, λαμβανομένου υπόψη ότι η εφεσίβλητη της κύριας δίκης δεν ζήτησε τη χορήγηση άδειας πριν από την παρουσίαση των προστατευόμενων έργων στο κοινό.
32.
Θα εξετάσω το ανωτέρω ζήτημα σε δύο στάδια. Κατ’ αρχάς, θα εξετάσω την ερμηνεία της έννοιας της «παροχής υπηρεσιών» (1) και, εν συνεχεία, την ερμηνεία του κριτηρίου για τον καθορισμό του επαχθούς χαρακτήρα τοιαύτης παροχής υπηρεσιών (2).
1. Η έννοια της «παροχής υπηρεσιών»
33.
Όσον αφορά το ζήτημα του αν, στην υπό κρίση υπόθεση, πραγματοποιήθηκε «παροχή υπηρεσιών», επισημαίνω ότι, με την επιφύλαξη των εξακριβώσεων που απόκεινται στο αιτούν δικαστήριο, ο νόμος 8/1996 προβλέπει, αφενός, ότι σε περίπτωση μη λήψης άδειας οι κάτοχοι δικαιωμάτων πρέπει να ανέχονται την παρουσίαση των προστατευόμενων έργων στο κοινό και, αφετέρου, ότι ως αντιπαροχή ο χρήστης οφείλει να καταβάλει δικαιώματα ορισμένου ύψους (
9
). Επομένως, κατά την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, η ρουμανική νομοθεσία καθιερώνει μια σχέση μεταξύ του δικαιώματος παρουσίασης των έργων στο κοινό εκ μέρους των χρηστών και της υποχρέωσης των χρηστών να καταβάλουν πληρωμή για την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος.
34.
Κατά τη γνώμη μου, η ανωτέρω νομική υποχρέωση ανοχής μιας πράξης, η οποία προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο, μπορεί ευχερώς να εξομοιωθεί με την υποχρεωτική χορήγηση άδειας που μνημονεύεται στην απόφαση UCMR. Αντιστοιχεί σε τουλάχιστον δύο από τις τρεις πράξεις, οι οποίες προσδιορίζονται, ενδεικτικώς, στο άρθρο 25 της οδηγίας 2006/112, ως παροχές υπηρεσιών (
10
). Πρόκειται για τις πράξεις που προσδιορίζονται στα στοιχεία βʹ και γʹ του εν λόγω άρθρου, ήτοι την υποχρέωση ανοχής μιας πράξης και την εκτέλεση υπηρεσίας σε εκτέλεση νόμου.
35.
Γενικότερα, ο χαρακτηρισμός πράξης η οποία καθιστά δυνατή την άσκηση του δικαιώματος παρουσίασης προστατευόμενων έργων στο κοινό ως «παροχής υπηρεσιών» επιρρωννύεται από τη φύση του ΦΠΑ «ως γενικού φόρου κατανάλωσης», σκοπός του οποίου είναι «η φορολόγηση του οικονομικού κόστους απόκτησης καταναλωτικού αγαθού […] δηλαδή αναλώσιμου οφέλους, είτε πρόκειται για ενσώματο αγαθό, όπως στην περίπτωση παράδοσης αγαθού, είτε για άυλο όφελος, όπως στην περίπτωση παροχής υπηρεσιών» (
11
).
2. Ο επαχθής χαρακτήρας της παροχής υπηρεσιών
36.
Εκτιμώ, εξάλλου, ότι η ανωτέρω προσδιορισθείσα παροχή υπηρεσιών πραγματοποιείται εξ επαχθούς αιτίας. Συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι η ρουμανική νομοθεσία καθιερώνει άμεση σχέση μεταξύ της παροχής της οικείας υπηρεσίας και της καταβολής των δικαιωμάτων. Επομένως, η εν λόγω νομοθεσία καθιερώνει έννομη σχέση στο πλαίσιο της οποίας ανταλλάσσονται αμοιβαίως παροχές (
12
). Η απουσία συμβατικής σχέσης μεταξύ των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των χρηστών δεν ασκεί συναφώς επιρροή. Συγκεκριμένα, κατά τη νομολογία, η έννομη σχέση μεταξύ του παρόχου υπηρεσίας και του λήπτη μπορεί να είναι δημόσιας φύσης και να έχει θεσπιστεί με νόμο, όπως, εξάλλου, προβλέπεται στο άρθρο 25, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2006/112. Επομένως, η νομική φύση της σχέσης αυτής δεν θίγει την ύπαρξη άμεσης σχέσης μεταξύ της πραγματοποιούμενης παροχής υπηρεσιών και της καταβαλλόμενης αντιπαροχής (
13
).
37.
Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας, για τους ίδιους κατ’ ουσίαν λόγους, φρονώ ότι δεν είναι καθοριστικής σημασίας τα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με τους κανονιστικούς όρους περί καθορισμού του ύψους των οφειλόμενων δικαιωμάτων, βάσει εκ των προτέρων προσδιορισμένων κριτηρίων (
14
).
38.
Επισημαίνω επιπλέον ότι από τη νομολογία συνάγεται ότι ο ενδεχομένως παράνομος χαρακτήρας της παρουσίασης στο κοινό, στην υπό κρίση υπόθεση, δεν είναι επίσης καθοριστικής σημασίας στοιχείο για την εκτίμηση της ύπαρξης παροχής υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας. Συγκεκριμένα, η αρχή της φορολογικής ουδετερότητας απαγορεύει τυχόν γενικευμένη διαφοροποίηση των παράνομων και των νόμιμων συναλλαγών, τούτο δε συνεπάγεται ότι το κριτήριο που αφορά την ύπαρξη έννομης σχέσης πρέπει να ερμηνεύεται υπό ευρεία έννοια η οποία περιλαμβάνει συμβατικές σχέσεις (
15
).
39.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω παρατηρήσεων, εκτιμώ ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 24, παράγραφος 1, και το άρθρο 25, στοιχεία βʹ και γʹ, της οδηγίας 2006/112 έχουν την έννοια ότι η κανονιστική υποχρέωση ανοχής, έναντι καταβολής δικαιωμάτων, της παρουσίασης προστατευόμενων έργων στο κοινό εκ μέρους χρήστη ο οποίος δεν εξασφάλισε, προηγουμένως, την απαιτούμενη προς τούτο άδεια, πρέπει να χαρακτηριστεί ως «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας».
Γ.
Επί της υπάρξεως «άμεσης σχέσης» μεταξύ της υπηρεσίας και της επιβάρυνσης που επιβάλλεται στο βασικό ποσό των δικαιωμάτων
40.
Θα εξετάσω, εν συνεχεία, το ζήτημα του αν η «αντιπαροχή» για την επίμαχη υπηρεσία στην υπόθεση της κύριας δίκης συνίσταται μόνον στο βασικό ποσό των δικαιωμάτων που οφείλονται από τους χρήστες προστατευόμενων έργων ή αν πρέπει να θεωρηθεί ότι ο ΦΠΑ πρέπει να υπολογιστεί επί του επαυξημένου ποσού των εν λόγω δικαιωμάτων.
41.
Προτού εξετάσω το ανωτέρω ζήτημα, υπενθυμίζω ότι, λαμβανομένων υπόψη των σημείων 36 έως 38 των παρουσών προτάσεων, δεν αμφισβητείται ότι το βασικό ποσό των δικαιωμάτων πρέπει να χαρακτηριστεί ως «αντιπαροχή». Απομένει, επομένως, να εξακριβωθεί αν η έννοια αυτή μπορεί να καταλαμβάνει και το ποσό το οποίο υπερβαίνει το βασικό ποσό και το οποίο οφείλεται, επιπροσθέτως, όταν ο χρήστης δεν εξασφάλισε άδεια πριν από την παρουσίαση των προστατευόμενων έργων στο κοινό. Ως εκ τούτου, θα επικεντρωθώ στον χαρακτηρισμό της εν λόγω επιβάρυνσης σε σχέση με τον ΦΠΑ.
42.
Κατά τη γνώμη μου, καθοριστικής σημασίας στοιχείο για τον επίμαχο χαρακτηρισμό είναι η απαίτηση, που μνημονεύθηκε στο σημείο 30 των παρουσών προτάσεων, περί υπάρξεως «άμεσης σχέσης» μεταξύ της παροχής υπηρεσίας και της καταβαλλόμενης αντιπαροχής. Η οριοθέτηση της εν λόγω απαίτησης έχει αποτελέσει αντικείμενο πλούσιας μεν, πλην όμως περιπτωσιολογικής νομολογίας (
16
). Φρονώ, εντούτοις, ότι από την εν λόγω νομολογία μπορούν να αντληθούν ορισμένα γενικότερα κριτήρια βάσει των οποίων το Γενικό Δικαστήριο, ή μάλλον το αιτούν δικαστήριο (
17
), θα μπορέσει να εξακριβώσει αν, εν προκειμένω, η επιβάρυνση συνδέεται με αρκούντως άμεσο τρόπο με την επίμαχη παροχή υπηρεσίας.
43.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω παρατηρήσεων, θα εξετάσω τη λυσιτέλεια των κριτηρίων που αφορούν, αντιστοίχως, την πραγματική παροχή υπηρεσίας (1), το ύψος των καταβληθέντων δικαιωμάτων (2), καθώς και την αιτία και τους σκοπούς των πληρωμών (3).
1. Η πραγματική παροχή υπηρεσίας
44.
Κατά τη γνώμη μου, βάσει της σχετικής νομολογίας στον συγκεκριμένο τομέα μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ δύο περιπτώσεων.
45.
Αφενός, υπάρχει το ενδεχόμενο οι πληρωμές να πραγματοποιούνται ανεξαρτήτως της παροχής υπηρεσίας, με αποτέλεσμα να μην υφίσταται φορολογητέα πράξη. Για παράδειγμα, τούτο συμβαίνει σε περίπτωση αποζημίωσης που καταβάλλεται για την αντιστάθμιση καθυστέρησης καταβολής (
18
). Το ίδιο συμβαίνει με τις γεωργικές ενισχύσεις που καταβάλλονται για τη μείωση της παραγωγής, οι οποίες εξετάστηκαν με τις αποφάσεις της 29ης Φεβρουαρίου 1996, Mohr (C‑215/94, EU:C:1996:72, σκέψεις 21 και 22), και της 18ης Δεκεμβρίου 1997, Landboden-Agrardienste (C‑384/95, EU:C:1997:627, σκέψεις 23 και 24), ελλείψει αναλώσιμου οφέλους. Θεωρώ ότι η είσπραξη τέλους διαμονής από δήμο μπορεί επίσης να εμπίπτει στη συγκεκριμένη κατηγορία, υπό την προϋπόθεση ότι το τέλος δεν χρηματοδοτεί εξατομικευμένη υπηρεσία, αλλά συμβάλλει γενικώς στη λειτουργία του δήμου (
19
).
46.
Αφετέρου, όταν, όπως στην υπό κρίση υπόθεση, παρασχέθηκε όντως αναλώσιμο όφελος (
20
) σε ένα πρόσωπο (
21
), είναι, κατά κανόνα, σαφές ότι οι πραγματοποιηθείσες πληρωμές για το εν λόγω όφελος πρέπει, εκ πρώτης όψεως, να χαρακτηριστούν ως «αντιπαροχή». Εντούτοις, σε πλείονες περιπτώσεις τούτο δεν είναι αυτονόητο. Οι αμφιβολίες όσον αφορά την ύπαρξη «άμεσης σχέσης» μεταξύ της παροχής υπηρεσίας και των πληρωμών που εισπράττει ο πάροχος της υπηρεσίας απορρέουν συχνά από το εθνικό νομικό πλαίσιο το οποίο διαμορφώνει τη σχέση των συμβαλλομένων και δεν καθιστά πάντοτε δυνατή τη βέβαιη εξακρίβωση της αιτίας και του σκοπού των πληρωμών (
22
).
47.
Τούτες είναι οι γκρίζες ζώνες οι οποίες εξετάζονται στη νομολογία σχετικά με την έννοια της «αντιπαροχής», η οποία έχει διαμορφωθεί έως σήμερα από το Δικαστήριο (
23
), περιλαμβανομένων μεταξύ άλλων των αποφάσεων της 18ης Ιουλίου 2007, Société thermale d’Eugénie-les-Bains (C‑277/05, EU:C:2007:440), και της 20ής Ιανουαρίου 2022, Apcoa Parking Danmark (C‑90/20, EU:C:2022:37), οι οποίες είναι προφανώς ιδιαιτέρως χρήσιμες για την εξέταση της υπό κρίση υπόθεσης. Με την πρώτη απόφαση, ο αρραβώνας που κατέβαλε ο πελάτης ξενοδοχείου ο οποίος υπαναχώρησε από την κράτησή του χαρακτηρίστηκε ως «μη υποκείμενη στον φόρο κατ’ αποκοπήν αποζημίωση». Με τη δεύτερη απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε ότι τα «τέλη ελέγχου» που οφείλονται σε περίπτωση παράτυπης στάθμευσης σε χώρο στάθμευσης συνιστούν την αντιπαροχή για την παροχή υπηρεσιών.
48.
Κατά τη γνώμη μου, από την ανωτέρω νομολογία συνάγεται ότι το γεγονός ότι πληρωμή –η οποία, όπως στην υπό κρίση υπόθεση, έχει, εν μέρει, χαρακτήρα αποζημίωσης– εντάσσεται στο πλαίσιο της παροχής υπηρεσιών αποτελεί ισχυρή ένδειξη για τον χαρακτηρισμό της ως «αντιπαροχής». Τούτο συμβαίνει κατά μείζονα λόγο διότι, όπως υπομνήσθηκε στο σημείο 38 των παρουσών προτάσεων, το κριτήριο που αφορά την ύπαρξη έννομης σχέσης, υπό την έννοια της αμοιβαίας ανταλλαγής παροχών, πρέπει να ερμηνεύεται υπό ευρεία έννοια.
49.
Επομένως, εν προκειμένω, πρέπει να εξακριβωθεί αν, παρά την παροχή υπηρεσίας, τμήμα της καταβληθείσας αμοιβής, ήτοι η επιβάρυνση, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «αντιπαροχή». Τούτο θα συμβαίνει εάν η επιβάρυνση πρέπει να χαρακτηριστεί ως «αποζημίωση χωρίς άμεση σχέση με την εν λόγω υπηρεσία».
2. Το ύψος των καταβληθέντων δικαιωμάτων
50.
Όσον αφορά το ύψος της επίμαχης στην κύρια δίκη πληρωμής, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως συνάγεται ότι το αιτούν δικαστήριο αποδίδει σημασία στο γεγονός ότι η επιβάρυνση υπερβαίνει μακράν το ύψος των βασικών δικαιωμάτων. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται σχετικά με τo πόσο κρίσιμο είναι, για την εξακρίβωση της ύπαρξης αντιπαροχής, το ύψος του τιμήματος που πρέπει να καταβληθεί.
51.
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα, είναι χρήσιμο να υπομνησθεί ότι η έννοια της «αντιπαροχής», η οποία χρησιμοποιείται στο άρθρο 73 της οδηγίας 2006/112 για τον καθορισμό της βάσης επιβολής του φόρου, είναι επίσης καθοριστική για να εξακριβωθεί αν η παροχή υπηρεσιών πραγματοποιήθηκε «εξ επαχθούς αιτίας», κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της εν λόγω οδηγίας. Συγκεκριμένα, εν απουσία αντιπαροχής, δεν υφίσταται βάση επιβολής και το σύστημα του ΦΠΑ δεν εφαρμόζεται (
24
).
52.
Η «αντιπαροχή» αυτή συνιστά, συνεπώς, την υποκειμενική αξία, δηλαδή εκείνη που πράγματι εισπράχθηκε, και όχι κάποια αξία που εκτιμάται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων. Υπό τις συνθήκες αυτές, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας D. Ruiz-Jarabo Colomer (
25
), το ύψος της αντιπαροχής δεν έχει σημασία. Συγκεκριμένα, το αν το ποσό της αντιπαροχής είναι ίσο, μεγαλύτερο ή μικρότερο από το κόστος παροχής της υπηρεσίας δεν είναι ικανό να επηρεάσει την άμεση σχέση μεταξύ της παρεχόμενης υπηρεσίας και της καταβαλλόμενης αντιπαροχής (
26
).
53.
Είναι αληθές ότι μπορεί να είναι, σε κάποιον βαθμό, αναγκαίο να ληφθεί υπόψη το ύψος της αντιπαροχής που εισέπραξε ο πάροχος υπηρεσίας. Τούτο συμβαίνει, μεταξύ άλλων, όταν η αμοιβή είναι τόσο μικρή ώστε να καλύπτει ελάχιστο μόνον τμήμα του κόστους παροχής της υπηρεσίας. Εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, από τη νομολογία που διαμορφώθηκε με την πάροδο του χρόνου, περιλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των αποφάσεων της 30ής Μαρτίου 2023, Gmina O. (C‑612/21, EU:C:2023:279), και, της αυτής ημερομηνίας, Gmina L. (C‑616/21, EU:C:2023:280), προκύπτει ότι η εκτίμηση της επάρκειας της αμοιβής δεν περιλαμβάνεται στην εξέταση της ύπαρξης αντιπαροχής, όπως θα μπορούσε ενδεχομένως να συναχθεί από την ερμηνεία της πρώτης πρότασης της δεύτερης περιόδου της σκέψης 49 της απόφασης της 2ας Ιουνίου 2016, Lajvér (C‑263/15, EU:C:2016:392) (
27
). Συγκεκριμένα, φρονώ ότι το ύψος των πληρωμών που καταβάλλονται στον πάροχο της υπηρεσίας είναι, στην πραγματικότητα, κρίσιμο στοιχείο μόνον για την εκτίμηση της ύπαρξης οικονομικής δραστηριότητας (
28
).
54.
Κατά τη γνώμη μου, οι ανωτέρω παρατηρήσεις αποτελούν ένδειξη για το ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, δεν συντρέχει λόγος διαχωρισμού της επιβάρυνσης από το βασικό ποσό των επίμαχων δικαιωμάτων, καθότι το άθροισμα των δύο ποσών οφείλεται πραγματικά στον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Εν πάση περιπτώσει, το υψηλό ποσό της επιβάρυνσης δεν είναι κρίσιμο στοιχείο προκειμένου να δοθεί απάντηση στο αν αποτελεί τμήμα της καταβληθείσας αντιπαροχής.
3. Η αιτία και ο σκοπός των πληρωμών
55.
Η δεύτερη περίοδος της σκέψης 49 της απόφασης της 2ας Ιουνίου 2016, Lajvér (C‑263/15, EU:C:2016:392) παρουσιάζει ενδιαφέρον για έναν ακόμη λόγο και, συγκεκριμένα, διότι η δεύτερη ημιπερίοδός της (
29
) αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί να υπάρχουν «παράγοντες» οι οποίοι, όταν λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό του ύψους της αμοιβής για την παρεχόμενη υπηρεσία, μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση την άμεση σχέση παροχής και αντιπαροχής. Θεωρώ ότι η διατύπωση της συγκεκριμένης πρότασης μπορεί να παραπέμπει στους σκοπούς των πληρωμών που οφείλει ο λήπτης της υπηρεσίας, όπως μπορούν να συναχθούν από το εθνικό νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται.
56.
Συναφώς, υπενθυμίζω, εκ προοιμίου, ότι είναι αλυσιτελές αν το εθνικό δίκαιο χαρακτηρίζει τα ποσά που καταβάλλονται στον πάροχο υπηρεσίας ως αμοιβή, αποζημίωση ή ποινική ρήτρα. Η εκτίμηση του αν η πληρωμή καταβάλλεται για την παροχή υπηρεσιών αποτελεί ζήτημα του δικαίου της Ένωσης (
30
).
57.
Αντιθέτως, η νομική αιτία ή, μάλλον, η νομική βάση των πληρωμών συνιστά στοιχείο το οποίο πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εξακρίβωση της ύπαρξης αντιπαροχής (
31
). Το ίδιο συμβαίνει με τον επιδιωκόμενο σκοπό, μολονότι, κατά τη γνώμη μου, πρόκειται απλώς και μόνον περί συμπληρωματικού στοιχείου, το οποίο δεν είναι, αυτό καθεαυτό, καθοριστικής σημασίας. Εξάλλου, για την εκτίμηση των δύο αυτών στοιχείων, πρέπει να ληφθεί υπόψη η οικονομική πραγματικότητα των πράξεων (
32
).
58.
Ο σκοπός των πληρωμών κατείχε σημαντική θέση στη συλλογιστική του Δικαστηρίου στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Tolsma (
33
), από την οποία προκύπτει ότι οι οβολοί που οι περαστικοί δίνουν, εκουσίως, σε μουσικό που παίζει μουσική στον δρόμο δεν συνιστούν αντιπαροχή για την παροχή υπηρεσίας. Εντούτοις, ο σκοπός αυτός δεν ήταν καθοριστικής σημασίας αφ’ εαυτού, όπως προκύπτει από τη σκέψη 17 της εν λόγω απόφασης, στην οποία υπογραμμίζεται η απουσία έννομης σχέσης μεταξύ του μουσικού και του κοινού του (
34
).
59.
Κατά τη γνώμη μου, η ίδια διαπίστωση επιβάλλεται επίσης όσον αφορά την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Société thermale d’Eugénie-les-Bains (
35
). Συγκεκριμένα, από την εν λόγω απόφαση προκύπτει ότι, σύμφωνα με το εθνικό εφαρμοστέο στην κύρια δίκη δίκαιο, ο αρραβώνας δεν αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της συμφωνίας παροχής καταλύματος που συνήφθη μεταξύ του πελάτη και του ξενοδοχείου. Το ξενοδοχείο υποχρεούτο να διασφαλίσει τη διαμονή, ανεξαρτήτως της καταβολής του αρραβώνα, στοιχείο το οποίο επιβεβαίωνε ότι ο αρραβώνας δεν συνιστούσε αντιπαροχή για την παροχή υπηρεσίας, αλλά κατ’ αποκοπήν αποζημίωση (
36
).
60.
Παράδειγμα του ίδιου είδους αποτελεί η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia (
37
), με αντικείμενο ρήτρα σύμβασης ορισμένης διάρκειας, η οποία προέβλεπε ότι σε περίπτωση πρόωρης καταγγελίας της σύμβασης, τα μηνιαία τέλη που απομένουν έως τη λήξη της σύμβασης καθίστανται αμέσως απαιτητά. Ο σκοπός της ρήτρας, ο οποίος ήταν να αποτρέψει τον πελάτη από τη μη τήρηση της ελάχιστης περιόδου δέσμευσης, δεν ήταν ικανός να επηρεάσει τη νομική αιτία των σχετικών πληρωμών. Συγκεκριμένα, οι εν λόγω πληρωμές συνιστούσαν ελάχιστη συμβατική αμοιβή, η οποία έπρεπε να χαρακτηριστεί ως «αντιπαροχή» (
38
).
61.
Τέλος, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Apcoa Parking Danmark (
39
), η επιβολή των «τελών ελέγχου» στον χρήστη χώρου στάθμευσης ήταν αδιανόητη χωρίς τη διάθεση θέσης στάθμευσης. Επιπλέον, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι η καλή λειτουργία του χώρου στάθμευσης απαιτούσε όντως τον έλεγχο της παράτυπης στάθμευσης και ότι χρήστης ο οποίος στάθμευε το όχημά του κατά παράβαση των γενικών όρων χρήσης αναλάμβανε την υποχρέωση να καταβάλει τα επίμαχα τέλη. Τα εν λόγω τέλη ελάμβαναν υπόψη το αυξημένο κόστος εκμετάλλευσης που συνεπάγεται τέτοια παράτυπη συμπεριφορά (
40
).
62.
Θεωρώ ότι η υπό κρίση περίπτωση είναι συγκρίσιμη όχι με την επίμαχη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Société thermale d’Eugénie-les-Bains (
41
), αλλά με εκείνη στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Apcoa Parking Danmark (
42
). Συγκεκριμένα, όπως αντιλαμβάνομαι από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, η επιβολή της επιβάρυνσης είναι απλώς και μόνον αποτέλεσμα της διαφοροποίησης του τρόπου υπολογισμού της αμοιβής που οφείλεται για την παρουσίαση προστατευόμενων έργων στο κοινό, βάσει των νόμιμων όρων που γνωστοποιούνται στους χρήστες. Θα πρέπει να θεωρηθεί, ενδεχομένως, ότι, σε περίπτωση μη λήψης άδειας πριν από την παρουσίαση, η επιβάρυνση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της εν λόγω αμοιβής.
63.
Ένα ακόμη στοιχείο το οποίο συνηγορεί υπέρ της άποψης αυτής μπορεί να είναι το γεγονός ότι, από την άποψη της οικονομικής πραγματικότητας, η επιβάρυνση λαμβάνει υπόψη τις αυξημένες δαπάνες που πρέπει να πραγματοποιήσει ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, αφενός, λόγω της παράβασης της νόμιμης υποχρέωσης των χρηστών να εξασφαλίσουν τις απαιτούμενες άδειες και, αφετέρου, προκειμένου να διασφαλίζει την εκπλήρωση της εν λόγω υποχρέωσης (
43
).
64.
Εν κατακλείδι, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξετάσει τα στοιχεία τα οποία μπορεί να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη «άμεσης σχέσης» μεταξύ της παρασχεθείσας υπηρεσίας και της καταβληθείσας «αντιπαροχής», συμπεριλαμβανομένης της επίμαχης επιβάρυνσης. Στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να εκτιμήσει το εθνικό δίκαιο και το νομικό και οικονομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συναλλαγή μεταξύ του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και του χρήστη που παρουσίασε προστατευόμενα έργα στο κοινό χωρίς να λάβει, προηγουμένως, την απαιτούμενη άδεια (
44
).
65.
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, εκτιμώ ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2006/112, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 73 αυτής, έχει την έννοια ότι η αμοιβή που οφείλεται για την παρουσίαση προστατευόμενων έργων στο κοινό, η οποία αποτελείται από βασικά δικαιώματα και επιβάρυνση επιβαλλόμενη σε περίπτωση μη λήψεως αδείας πριν από την εν λόγω παρουσίαση, μπορεί να χαρακτηριστεί ως «αντιπαροχή», όπερ απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, μεταξύ άλλων, με βάση τη νόμιμη αιτία και τους σκοπούς της εν λόγω αμοιβής.
VI. Πρόταση
66.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Γενικό Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) ως εξής:
1)
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, το άρθρο 24, παράγραφος 1, και το άρθρο 25, στοιχεία βʹ και γʹ, της οδηγίας 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας,
έχουν την έννοια ότι:
η κανονιστική υποχρέωση ανοχής, έναντι καταβολής δικαιωμάτων, της παρουσίασης προστατευόμενων έργων στο κοινό εκ μέρους χρήστη ο οποίος δεν εξασφάλισε, προηγουμένως, την απαιτούμενη προς τούτο άδεια, πρέπει να χαρακτηριστεί ως «παροχή υπηρεσιών εξ επαχθούς αιτίας».
2)
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2006/112, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 73 αυτής,
έχει την έννοια ότι:
η αμοιβή που οφείλεται για την παρουσίαση προστατευόμενων έργων στο κοινό, η οποία αποτελείται από βασικά δικαιώματα και επιβάρυνση επιβαλλόμενη σε περίπτωση μη λήψεως αδείας πριν από την εν λόγω παρουσίαση, μπορεί να χαρακτηριστεί ως «αντιπαροχή», όπερ απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει, μεταξύ άλλων, με βάση τη νόμιμη αιτία και τους σκοπούς της εν λόγω αμοιβής.
José Martín y Pérez de Nanclares
Αναγνώστηκαν σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 3 Δεκεμβρίου 2025.
(υπογραφές)
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	Βλ. παρατηρήσεις στο De Iustitia, σχετικά με την «πώληση» (ερώτηση 77), οι οποίες επαναλαμβάνονται στο Beltrán de Heredia, V., Francisco de Vitoria. Comentarios a la Secunda secundae de Santo Tomás, τόμοι I έως VI, Biblioteca de Teólogos Españoles, Σαλαμάνκα, 1932 έως 1952. Η οικονομική φιλοσοφία του Francisco de Vitoria διαμορφώθηκε στο πλαίσιο των μαθημάτων που δίδαξε κατά τις περιόδους 1527-1528 και 1535-1536 στο πανεπιστήμιο της Σαλαμάνκας. Μολονότι δεν δημοσίευσε ο ίδιος κανένα από τα μαθήματά του, η ευρεία θεωρία του ανασυστάθηκε βάσει των σημειώσεων των σπουδαστών του τις οποίες συγκέντρωσε και κατέγραψε ο Beltrán de Heredia. Βλ., συναφώς, του ίδιου συγγραφέα, «Hacia un inventario analítico de manuscritos teológicos de la Escuela Salmantina, siglos XV-XVII, conservados en España y en el extranjero», Revista Española de Teología, 1943, σ. 59 έως 88.
(
3
)	Οδηγία του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας (ΕΕ 2006, L 347, σ. 1).
(
4
)	Επισημαίνεται ότι, με τις γραπτές παρατηρήσεις που υπέβαλε στο Γενικό Δικαστήριο, το Credidam υποστηρίζει ότι δεν οφείλεται ΦΠΑ.
(
5
)	Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση UCMR (σκέψεις 34 και 35).
(
6
)	Βλ., για μια πρώτη επισκόπηση της ως άνω απόφασης, Simon, D., «Fiscalité – Gestion collective des droits d’auteur», Revue Europe, 2021, αριθ. 3, σχόλιο αριθ. 101, και, για λεπτομερή ανάλυση, Finken, B., «Nutzung von Urheberrechten unter Einschaltung einer Verwertungsgesellschaft als Dienstleistungskommission. Anmerkungen zu EuGH v. 21.1.2021 – C‑501/19, UCMR-ADA», Mehrwertsteuerrecht, 2024, αριθ. 10, σ. 414 έως 417, καθώς και, γενικότερα, Aliaga Agullo, E., «Impuesto sobre el Valor Añadido y derecho de participación de los creadores visuales (“Droit de Suite”)», Revista española de derecho financiero, 2023, αριθ. 199, σ. 37 έως 77.
(
7
)	Απόφαση UCMR (σκέψεις 30 έως 37 και 39).
(
8
)	Απόφαση UCMR (σκέψεις 30 έως 37 και 39).
(
9
)	Ο τρόπος υπολογισμού των δικαιωμάτων και ο τριπλασιασμός τους λόγω μη λήψης άδειας θα εξεταστούν στις ενότητες B.2 και Γ, αντιστοίχως, των παρουσών προτάσεων.
(
10
)	Όσον αφορά το άρθρο 25 της οδηγίας 2006/112, βλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Credidam (C‑179/23, EU:C:2024:571, σκέψη 34).
(
11
)	Προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Financial Bulgaria (C‑744/23, EU:C:2025:332, σημείο 39).
(
12
)	Πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουλίου 2024, Credidam (C‑179/23, EU:C:2024:571, σκέψεις 39 και 40) όσον αφορά την έννομη σχέση μεταξύ των κατόχων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης των εν λόγω δικαιωμάτων, η οποία προβλέπεται από τον νόμο 8/1996. Επ’ αυτού, βλ. επίσης Pollaud-Dulian, F., «TVA, droit d’auteur et gestion collective, un point sur la jurisprudence de la CJUE», Revue trimestrielle de droit commercial, 2024, αριθ. 3, σ. 642 έως 647.
(
13
)	Αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψη 39), της 2ας Ιουνίου 2016, Lajvér (C‑263/15, EU:C:2016:392, σκέψη 42), και της 15ης Απριλίου 2021, Administration de l’Enregistrement, des Domaines et de la TVA (C‑846/19, EU:C:2021:277, σκέψη 39). Βλ. επίσης προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Financial Bulgaria (C‑744/23, EU:C:2025:332, σημείο 40): «Ο ΦΠΑ δεν αποτελεί φόρο επί των δικαιοπραξιών, ή ακόμη και φόρο επί των συμβάσεων […]».
(
14
)	Πρβλ. αποφάσεις της 2ης Ιουνίου 2016, Lajvér (C‑263/15, EU:C:2016:392, σκέψεις 46 και 49), και της 15ης Απριλίου 2021, Administration de l’Enregistrement, des Domaines et de la TVA (C‑846/19, EU:C:2021:277, σκέψη 43).
(
15
)	Απόφαση της 27ης Απριλίου 2023, Fluvius Antwerpen (C‑677/21, EU:C:2023:348, σκέψεις 28 έως 33). Βλ., εντούτοις, απόφαση της 14ης Ιουλίου 2005, British American Tobacco και Newman Shipping (C‑435/03, EU:C:2005:464, σκέψη 42): «[η] κλοπή εμπορευμάτων δεν συνιστά “παράδοση αγαθών εξ επαχθούς αιτίας”». Για διεξοδικότερη ανάλυση του προβλήματος της παράνομης κατανάλωσης, βλ. Beretta, G., «Taxable and Non-Taxable Transactions», σε Kofler, G., κ.ά. (επιμ.), Recent Developments in Value Added Tax 2023, Linde, Βιέννη, 2024, σ. 113 έως 162 (σ. 131 έως 136).
(
16
)	Για επισκόπηση και ανάλυση της σχετικής νομολογίας, βλ. Tumpel, J., «Mehrwertsteuer und Schadenersatz. Neue Entwicklungen in Rechtsprechung und Praxis», σε Kirchmayr, S., Mayr, G., Hirschler, K. (επιμ.), Schriftenreihe zum Konzern- und Unternehmenssteuerrecht, Linde, Βιέννη, 2023, σ. 45 έως 55 και 72 έως 81.
(
17
)	Απόφαση της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψη 34).
(
18
)	Απόφαση της 1ης Ιουλίου 1982, BAZ Bausystem (222/81, EU:C:1982:256, σκέψη 8). Βλ., εντούτοις, για τη φορολόγηση των τόκων που καταβάλλονται σε προμηθευτή, προκειμένου να δεχθεί να αναβάλει τον χρόνο της πληρωμής, απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1993, Muys’ en De Winter’s Bouw- en Aannemingsbedrijf (C‑281/91, EU:C:1993:855, σκέψη 18).
(
19
)	Βλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2023, Gemeinde A (C‑344/22, EU:C:2023:580, σκέψεις 33 έως 39), στην οποία διαπιστώθηκε, εντούτοις, η ύπαρξη εξατομικευμένης υπηρεσίας, καθώς και το σχόλιο επί της εν λόγω αποφάσεως του Pezet, F., «Quand le contribuable n’en a pas pour son argent, une taxe, même affectée, n’emporte pas qualification d’une contrepartie», Droit fiscal, 2023, αριθ. 37, σχόλιο αριθ. 285.
(
20
)	Βλ. σημείο 35 των παρουσών προτάσεων, όπου υπενθύμισα ότι ο ΦΠΑ είναι φόρος κατανάλωσης.
(
21
)	Βλ. αποφάσεις της 20ής Ιανουαρίου 2022, Apcoa Parking Danmark (C‑90/20, EU:C:2022:37, σκέψη 43), και της 28ης Νοεμβρίου 2024, rhtb (C‑622/23, EU:C:2024:994, σκέψη 25).
(
22
)	Πρβλ. Lamouroux, G., «Les indemnités dues en raison de la résiliation unilatérale d’un contrat d’entreprise sont-elles soumises à la TVA?». Revue de droit fiscal, 2025, αριθ. 9, σ. 44-49 έως 44-53 (σ. 44-51 έως 44-52).
(
23
)	Βλ., για τον χαρακτηρισμό ως «αντιπαροχής» 1) του τιμήματος υπηρεσίας, μολονότι ο λήπτης της υπηρεσίας παραιτήθηκε από την πραγματική παροχή της υπηρεσίας, με πρόωρη καταγγελία της σύμβασης, αποφάσεις της 22ας Νοεμβρίου 2018, MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia (C‑295/17, EU:C:2018:942, σκέψεις 50, 51, 61 και 62), της 3ης Ιουλίου 2019, UniCredit Leasing (C‑242/18, EU:C:2019:558, σκέψεις 70 έως 76), και της 11ης Ιουνίου 2020, Vodafone Portugal (C‑43/19, EU:C:2020:465, σκέψεις 33 έως 40)· 2) του τιμήματος μη χρησιμοποιηθέντος αεροπορικού εισιτηρίου, απόφαση της 23ης Δεκεμβρίου 2015, Air France-KLM και Hop!Brit-Air (C‑250/14 και C‑289/14, EU:C:2015:841, σκέψεις 28, 30 και 34)· 3) των πληρωμών σε περίπτωση κλοπής ηλεκτρικής ενέργειας, απόφαση της 27ης Απριλίου 2023, Fluvius Antwerpen (C‑677/21, EU:C:2023:348, σκέψεις 28 έως 33)· 4) των επιδοτήσεων για υπηρεσίες περίθαλψης προς τους φιλοξενούμενους σε ξενώνα ηλικιωμένων, απόφαση της 27ης Μαρτίου 2014, Le Rayon d’Or (C‑151/13, EU:C:2014:185, σκέψη 32), και 5) της αμοιβής που καταβλήθηκε σε δικηγόρο από τον ηττηθέντα διάδικο, μολονότι ο δικηγόρος εκπροσώπησε τον πελάτη του δωρεάν, απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2025, Financial Bulgaria (C‑744/23, EU:C:2025:816, σκέψεις 33 και 35). Αντιθέτως, βλ., για την απουσία «αντιπαροχής» 1) όταν χρηματικό ποσό είναι το έπαθλο του νικητή ιππικού αγώνα, απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2016, Baštová (C‑432/15, EU:C:2016:855, σκέψεις 36 έως 39), και 2) σε περίπτωση κατ’ αποκοπήν επιδοτήσεων για υπηρεσία δημόσιας μεταφοράς, απόφαση της 8ης Μαΐου 2025, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (Υπηρεσίες δημόσιων μεταφορών) (C‑615/23, EU:C:2025:320, σκέψεις 23 έως 30).
(
24
)	Πρβλ. αποφάσεις της 5ης Φεβρουαρίου 1981, Coöperatieve Aardappelenbewaarplaats (154/80, EU:C:1981:38, σκέψη 11), και της 1ης Απριλίου 1982, Hong-Kong Trade Development Council (89/81, EU:C:1982:121, σκέψεις 10 και 11).
(
25
)	Προτάσεις στην υπόθεση Hotel Scandic Gåsabäck (C‑412/03, EU:C:2004:746, σημείο 35).
(
26
)	Πρόκειται για παγιωμένη νομολογία. Βλ. αποφάσεις της 5ης Φεβρουαρίου 1981, Coöperatieve Aardappelenbewaarplaats (154/80, EU:C:1981:38, σκέψη 13), της 20ής Ιανουαρίου 2022, Apcoa Parking Danmark (C‑90/20, EU:C:2022:37, σκέψη 45), και της 1ης Αυγούστου 2025, Határ Diszkont (C‑427/23, EU:C:2025:596, σκέψη 92).
(
27
)	Η πρόταση έχει ως εξής: «[τ]ο αιτούν δικαστήριο πρέπει, ειδικότερα, να διασφαλίσει ότι το προβλεπόμενο από τις προσφεύγουσες της κύριας δίκης τέλος λειτουργεί μόνον ως εν μέρει αμοιβή των παρεχόμενων ή παρασχεθησόμενων υπηρεσιών […]».
(
28
)	Αποφάσεις της 30ής Μαρτίου 2023, Gmina O. (C‑612/21, EU:C:2023:279, σκέψεις 31, 32, 38 και 40), και, της αυτής ημερομηνίας, Gmina L. (C‑616/21, EU:C:2023:280, σκέψεις 37, 40, 46 και 49).
(
29
)	Η πρόταση έχει ως εξής: «[τ]ο αιτούν δικαστήριο πρέπει, ειδικότερα, να διασφαλίσει ότι […] το επίπεδ[ο] [του τέλους] δεν καθορίστηκε λόγω ύπαρξης άλλων τυχόν παραγόντων οι οποίοι δύνανται, ενδεχομένως να θέσουν υπό αμφισβήτηση την άμεση σχέση μεταξύ παροχών και αντιπαροχής».
(
30
)	Απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2022, Apcoa Parking Danmark (C‑90/20, EU:C:2022:37, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
31
)	Πρβλ. Deboissy, F., «Indemnités contractuelles et TVA: suite», Revue trimestrielle de droit commercial, 2001, αριθ. 16, σ. 807 έως 808. Βλ. επίσης Beiser, R., «Entgelt oder Schadenersatz in der Umsatzsteuer?», Österreichisches Recht der Wirtschaft, 2025, αριθ. 168, σ. 214 έως 217 (σ. 217), ο οποίος εκτιμά, κατ’ ουσίαν, ότι το Δικαστήριο συνδέει την έννοια της «αντιπαροχής», κατά το άρθρο 73 της οδηγίας 2006/112, με το εθνικό αστικό δίκαιο.
(
32
)	Απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2018, MEO – Serviços de Comunicações e Multimédia (C‑295/17, EU:C:2018:942, σκέψεις 41 έως 45).
(
33
)	Απόφαση της 3ης Μαρτίου 1994 (C‑16/93, EU:C:1994:80, σκέψεις 16 έως 19).
(
34
)	Για αυθεντική ερμηνεία, βλ. απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 2025, Financial Bulgaria (C‑744/23, EU:C:2025:816, σκέψη 30). Βλ. επίσης von Streit, G., Streit, T., «Entgelt oder Schadensersatz? Oder: Die Mehrwertsteuer auf dem Weg zur Verkehrssteuer? Eine Darstellung am Beispiel von Zahlungen bei Auflösung und Nichterfüllung von Verträgen», UmsatzsteuerRundschau, 2020, αριθ. 4, σ. 525 έως 535 (σ. 526), οι οποίοι θεωρούν ότι, στην υπόθεση Tolsma, δεν υπήρχε παροχή υπηρεσιών.
(
35
)	Απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007 (C‑277/05, EU:C:2007:440, σκέψεις 19 έως 32).
(
36
)	Βλ. αυθεντική ερμηνεία της εν λόγω απόφασης στη σκέψη 24 της απόφασης της 28ης Νοεμβρίου 2024, rhtb (C‑622/23, EU:C:2024:994). Σχετικά με το αν ο αρραβώνας πρέπει να διαφοροποιείται από την «εγγύηση κράτησης» και σχετικά με το αν η «εγγύηση κράτησης» πρέπει να χαρακτηρίζεται ως «αντιπαροχή για την παροχή υπηρεσίας», βλ. Bédier, J.-L., «La somme prélevée par l’hôtelier lorsque le client n’honore pas une réservation est soumise à la TVA», Revue de droit fiscal, 2024, αριθ. 45, σ. 370-23 έως 370-27 (σ. 370-27).
(
37
)	Απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2018 (C‑295/17, EU:C:2018:942, σκέψεις 61 και 62).
(
38
)	Για παρόμοιο παράδειγμα, βλ. απόφαση της 3ης Ιουλίου 2019, UniCredit Leasing (C‑242/18, EU:C:2019:558, σκέψεις 75 και 76).
(
39
)	Βλ. απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2022 (C‑90/20, EU:C:2022:37, σκέψεις 33 και 34), και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Richard de la Tour στην ίδια υπόθεση (EU:C:2021:449, σημείο 61).
(
40
)	Βλ. κριτική του Dodos, P., «EuGH: Kontrollgebühren bei Verstoß gegen Parkplatz-Nutzungsbedingungen als steuerbares Entgelt», Mehrwertsteuerrecht, 2022, αριθ. 6, σ. 240 έως 244 (σ. 243 και 244).
(
41
)	Απόφαση της 18ης Ιουλίου 2007 (C‑277/05, EU:C:2007:440).
(
42
)	Απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2022 (C‑90/20, EU:C:2022:37).
(
43
)	Επισημαίνω ότι η δικογραφία την οποία το Γενικό Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του δεν περιέχει πληροφορίες επ’ αυτού.
(
44
)	Επί της αρμοδιότητας του εθνικού δικαστή να ερμηνεύει το εθνικό δίκαιό του, βλ. αποφάσεις της 3ης Ιουλίου 2019, UniCredit Leasing (C‑242/18, EU:C:2019:558, σκέψη 47), και της 29ης Οκτωβρίου 2015, Saudaçor (C‑174/14, EU:C:2015:733, σκέψη 34), που μνημονεύθηκε ήδη στο σημείο 42 των παρουσών προτάσεων.