62021CJ0608
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
25 ta’ Mejju 2023 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva 2012/13/UE – Dritt għal informazzjoni fi proċeduri kriminali – Artikolu 6 – Dritt li persuna tiġi informata bl-akkuża miġjuba kontriha – Artikolu 7 – Dritt ta’ aċċess għall-atti tal-proċess – Eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża – Artikolu 6 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Dritt għal-libertà u għas-sigurtà – Komunikazzjoni tar-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuna ssuspettata jew akkużata f’dokument separat – Mument li fih din il-komunikazzjoni għandha ssir”
Fil-Kawża C‑608/21,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sofiyski rayonen sad (il-Qorti Distrettwali ta’ Sofija, il-Bulgarija), permezz ta’ deċiżjoni tas‑17 ta’ Settembru 2021, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fid‑29 ta’ Settembru 2021, fil-proċedura kriminali ta’ natura amministrattiva kontra
XN,
fil-preżenza ta’:
Politseyski organ pri 02 RU SDVR,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn C. Lycourgos (Relatur), President tal-Awla, L. S. Rossi, J.-C. Bonichot, S. Rodin u O. Spineanu-Matei, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: P. Pikamäe,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal XN, minn R. Rashkov, advokat,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn M. Wasmeier u I. Zaloguin, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑12 ta’ Jannar 2023,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(2) u tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali (ĠU 2012, L 142, p. 1).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ proċedura dwar il-legalità tal-ordni għat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ XN.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
3
Il-premessi 14, 22, 27 u 28 tad-Direttiva 2012/13 jiddikjaraw:
“(14)
Din id-Direttiva […] tistabbilixxi standards minimi komuni li għandhom jiġu applikati fil-qasam tal-informazzjoni dwar id-drittijiet u dwar l-akkuża li tingħata lil persuni suspettati jew akkużati li kkommettew reat, bil-għan li tissaħħaħ il-fiduċja reċiproka bejn l-Istati Membri. Id-Direttiva tibni fuq id-drittijiet stabbiliti fil-[Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”)], u b’mod partikolari l-Artikoli 6, 47 u 48 tagħha, billi tibni fuq l-Artikoli 5 u 6 tal-[Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-‘KEDB’)] kif interpretati mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
[…]
(22)
Meta suspettati jew persuni akkużati jiġu arrestati jew miżmuma, għandha tingħata informazzjoni dwar id-drittijiet proċedurali applikabbli permezz ta’ Ittra tad-Drittijiet miktuba b’manjiera li tinftiehem malajr sabiex tgħin lill-persuni sabiex jifhmu d-drittijiet tagħhom. Tali Ittra tad-Drittijiet għandha tingħata fil-pront lil kull persuna arrestata meta din tkun privata [mċaħħda] mil-libertà permezz tal-intervent tal-awtoritajiet inkarigati mill-infurzar tal-liġi fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali. Għandha tinkludi informazzjoni bażika dwar kwalunkwe possibilità sabiex tiġi kkontestata l-legalità tal-arrest, jinkiseb ir-rieżami tad-detenzjoni, jew tintalab il-libertà provviżorja fejn, u sa liema punt, tali dritt jeżisti fil-liġi nazzjonali. […]
(27)
Persuni akkużati li wettqu reat kriminali għandhom jingħataw kull informazzjoni meħtieġa dwar l-akkuża biex tgħinhom iħejju d-difiża tagħhom u sabiex tiġi ssalvagwardjata l-ġustizzja tal-proċeduri.
(28)
L-informazzjoni provduta lis-suspettati jew lill-persuni akkużati dwar ir-reat kriminali li huma jkunu ssuspettati jew akkużati li kkommettew għandha tingħata fil-pront, u mhux aktar tard minn qabel l-ewwel intervista uffiċjali tagħhom mill-pulizija jew awtorità kompetenti oħra, u mingħajr ma jippreġudika l-kors tal-investigazzjonijiet li jkunu għaddejjin. Deskrizzjoni tal-fatti, inkluż, fejn magħrufa, il-ħin u l-post, relatati mal-att kriminali li l-persuni jkunu ssuspettati jew akkużati li wettqu, u l-klassifikazzjoni legali possibbli tal-allegat reat għandhom jingħataw f’dettall suffiċjenti, filwaqt li jittieħed f’konsiderazzjoni l-istadju tal-proċeduri kriminali meta tingħata tali deskrizzjoni, sabiex tiġi ssalvagwardjata l-korrettezza tal-proċeduri u sabiex jiġi permess l-eżerċizzju effikaċi tad-drittijiet tad-difiża.”
4
Skont l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2012/13, intitolat “Suġġett”:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli rigward id-dritt għall-informazzjoni tas-suspettati jew tal-persuni akkużati, dwar id-drittijiet tagħhom fi proċeduri kriminali u dwar l-akkuża kontrihom. Hija tistabbilixxi wkoll regoli rigward id-dritt għall-informazzjoni ta’ persuni soġġetti għal Mandat ta’ Arrest Ewropew relatat mad-drittijiet tagħhom.”
5
Skont l-Artikolu 2(1) ta’ din id-direttiva:
“Din id-Direttiva tapplika minn meta l-persuni jiġu informati mill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru, li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu reat sa ma jiġu fi tmiemhom il-proċeduri, jiġifieri meta tintlaħaq deċiżjoni finali dwar jekk is-suspettat jew il-persuna akkużata tkunx wettqet ir-reat kriminali jew le, inkluż, fejn applikabbli, l-għoti tas-sentenza u r-riżoluzzjoni ta’ kwalunkwe appell.”
6
L-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Id-dritt għal informazzjoni dwar l-akkuża”, jipprovdi, fil-paragrafi (1) sa (3) tiegħu:
“1.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li s-suspettati jew il-persuni akkużati tingħatalhom informazzjoni dwar l-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu. Dik l-informazzjoni għandha tingħata fil-pront u bid-dettal meħtieġ sabiex tiġi salvagwardjata l-korrettezza tal-proċeduri u l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża.
2.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li s-suspettati jew il-persuni akkużati li jiġu arrestati jew detenuti jiġu informati bir-raġunijiet għall-arrest jew id-detenzjoni tagħhom, inkluż bl-att kriminali li huma jkunu ssuspettati jew akkużati li wettqu.
3.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, mhux aktar tard mit-tressiq tal-merti tal-akkuża quddiem il-qorti, tingħata informazzjoni dettaljata dwar l-akkuża, inklużi n-natura u l-klassifikazzjoni legali tar-reat kriminali, kif ukoll in-natura tal-parteċipazzjoni tal-persuna akkużata.”
7
L-Artikolu 7 tal-istess direttiva, intitolat “[i]d-dritt tal-aċċess għall-materjal tal-każ [atti tal-proċess]”, jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Meta persuna tiġi arrestata u detenuta fi kwalunkwe stadju tal-proċeduri kriminali, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li dokumenti relatati mal-każ speċifiku fil-pussess tal-awtoritajiet kompetenti u li jkunu essenzjali sabiex tiġi kkontestata b’mod effettiv skont il-liġi nazzjonali l-legalità tal-arrest jew tad-detenzjoni, isiru disponibbli għall-persuni arrestati jew lill-avukati tagħhom.
2.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li jingħata aċċess tal-anqas għall-materjal kollu fil-pussess tal-awtoritajiet kompetenti, kemm jekk favur jew kontra s-suspettati jew il-persuni akkużati, lil dawk il-persuni jew lill-avukat tagħhom sabiex tiġi salvagwardjata l-korrettezza tal-proċeduri u bi tħejjija għad-difiża tagħhom.”
8
L-Artikolu 8 tad-Direttiva 2012/13, intitolat “Verifika u rimedji”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li meta tingħata informazzjoni lis-suspettati jew lill-persuni akkużati f’konformità mal-Artikoli 3 sa 6 dan jiġi rreġistrat, bl-użu tal-proċedura ta’ reġistrazzjoni speċifikata fil-liġi tal-Istat Membru kkonċernat.”
Id‑dritt Bulgaru
9
Skont l-Artikolu 22 taż-Zakon za administrativnite narushenia i nakazania (il-Liġi dwar ir-Reati u s-Sanzjonijiet Amministrattivi, DV Nru 92, tat‑28 ta’ Novembru 1969):
“Sabiex jiġu evitati u jitwaqqfu reati amministrattivi, kif ukoll sabiex jiġu evitati u eliminati l-konsegwenzi dannużi ta’ dawn ir-reati, miżuri amministrattivi koerċittivi, jistgħu jiġu applikati.”
10
L-Artikolu 23 ta’ din il-liġi huwa fformulat kif ġej:
“Il-każijiet li fihom jistgħu jiġu applikati miżuri amministrattivi koerċittivi, in-natura tagħhom, l-awtoritajiet mitluba japplikawhom u l-portata tal-applikazzjoni tagħhom, kif ukoll ir-rimedji ġudizzjarji kontra dawn il-miżuri għandhom ikunu previsti minn liġi jew minn digriet korrispondenti.”
11
L-Artikolu 72 taż-Zakon za ministerstvoto na vatreshnite raboti (il-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern, DV Nru 53, tas‑27 ta’ Ġunju 2014), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern”) jipprevedi:
“(1)   L-awtoritajiet tal-pulizija jistgħu jqiegħdu taħt detenzjoni persuna:
1. li fir-rigward tagħha jeżistu elementi li jindikaw li wettqet reat.
[…]
(4)   Il-persuna mqiegħda taħt detenzjoni għandha d-dritt li tikkontesta l-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni quddiem ir-rayonen sad [(il-Qorti Distrettwali, il-Bulgarija)] tal-post tas-sede tal-awtorità. Il-qorti għandha tiddeċiedi fuq ir-rikors immedjatament, u d-deċiżjoni tagħha tista’ tkun is-suġġett ta’ appell ta’ kassazzjoni skont il-modalitajiet previsti mill-Administrativnoprotsesualen kodeks [(il-Kodiċi tal-Proċedura Amministrattiva)] quddiem l-administrativen sad [(il-Qorti Amministrattiva)] korrispondenti.
5.   Mill-mument tat-tqegħid taħt detenzjoni, il-persuna għandha d-dritt għal avukat, kif ukoll għandu jiġi spjegat lilha d-dritt tagħha li tirrifjuta avukat u l-konsegwenzi ta’ tali rifjut, kif ukoll id-dritt tagħha li tirrifjuta li tipprovdi spjegazzjonijiet meta t-tqegħid taħt detenzjoni jkun ibbażat fuq il-punt 1 tal-paragrafu 1.
[…]”
12
Skont l-Artikolu 73 ta’ din il-liġi, persuna mqiegħda taħt detenzjoni taħt il-kundizzjonijiet imsemmija fil-punti 1 sa 4 tal-Artikolu 72(1) tal-imsemmija liġi, ma tistax tiġi limitata fid-drittijiet l-oħra tagħha barra minn dak li tiċċaqlaq liberament. Id-dewmien tad-detenzjoni, f’dan il-każ, ma jistax jeċċedi 24 siegħa.
13
L-Artikolu 74 tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern jipprovdi li:
“(1)   Għall-persuni msemmija fl-Artikolu 72(1), għandu jinħareġ ordni bil-miktub li tordna t-tqegħid taħt detenzjoni.
(2)   Fl-ordni imsemmija fil-paragrafu 1 għandhom jiġu indikati:
1.
l-isem, il-funzjoni u l-post tax-xogħol tal-awtorità tal-pulizija li tkun ħarġet l-ordni;
2.
ir-raġunijiet fattwali u legali għat-tqegħid taħt detenzjoni;
3.
id-data għall-identifikazzjoni tal-persuna mqiegħda taħt detenzjoni;
4.
id-data u l-ħin għat-tqegħid taħt detenzjoni;
5.
il-limitazzjoni tad-drittijiet tal-persuna msemmija fl-Artikolu 73;
6.
id-dritt ta’ din tal-aħħar:
a)
li tikkontesta quddiem qorti l-legalità għat-tqegħid taħt detenzjoni;
b)
għall-assistenza minn avukat mill-mument għat-tqegħid taħt detenzjoni;
[…]
(3)   Il-persuna mqiegħda taħt detenzjoni għandha timla dikjarazzjoni li tindika li hija ġiet informata bid-drittijiet tagħha, kif ukoll l-intenzjoni tagħha li teżerċita jew ma teżerċitax id-drittijiet li huma mogħtija lilha mill-punt 6(b) sa (f) tal-paragrafu 2. L-ordni għandha tiġi ffirmata mill-awtorità tal-pulizija u mill-persuna mqiegħda taħt detenzjoni.
4.   Ir-rifjut jew l-impossibbiltà, għall-persuna mqiegħda taħt detenzjoni, li tiffirma l-ordni għandha tkun attestata bil-firma ta’ xhud.
[…]
6.   Kopja tal-ordni għandha tintbagħat lill-persuna mqiegħda taħt detenzjoni li għandha tkun iffirmata minnha.”
14
L-Artikolu 21(1) tal-Administrativnoprotsesualen kodeks (il-Kodiċi tal-Proċedura Amministrattiva, DV n 30, tal‑11 ta’ April 2006), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi:
“Att amministrattiv individwali huwa manifestazzjoni tar-rieda espressa espressament jew permezz ta’ azzjoni jew nuqqas ta’ azzjoni ta’ awtorità amministrattiva jew ta’ organu jew korp ieħor awtorizzat mil-liġi, ta’ persuni li jeżerċitaw funzjonijiet pubbliċi u ta’ organi tas-servizz pubbliku, li joħolqu drittijiet jew obbligi li jippreġudikaw direttament id-drittijiet, il-libertajiet jew l-interessi legali ta’ ċerti ċittadini jew ta’ ċerti organizzazzjonijiet, kif ukoll ir-rifjut li jadottaw tali att.”
15
L-Artikolu 145 ta’ dan il-kodiċi jipprovdi li:
“(1)   L-atti amministrattivi jistgħu jkunu s-suġġett ta’ azzjoni ġudizzjarja li tirrigwarda l-konformità tiegħu mal-liġi.
(2)   Jistgħu jkunu suġġett ta’ azzjoni:
1. l-att amministrattiv individwali inizjali, inkluż ir-rifjut li jiġi adottat tali att;
[…]”
16
L-Artikolu 1 tal-Ukaz Nru 904 za borba s drebnoto huliganstvo (id-Digriet Nru 904 dwar il-Ġlieda Kontra l-Ħuliganiżmu Minuri) tat‑28 ta’ Diċembru 1963, (DV Nru 102, tal‑31 ta’ Diċembru 1963), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali, jipprovdi li:
“(1)   L-atti ta’ ħuliganiżmu minuri mwettaq minn persuna li tkun laħqet l-età ta’ sittax-il sena huma punibbli bis-sanzjonijiet amministrattivi li ġejjin:
1. tqegħid taħt detenzjoni sa 15-il jum, f’istituzzjoni li tappartjeni lill-Ministeru għall-Intern;
2. multa ta’ BGN 100 sa BGN 500 (madwar EUR 50 sa EUR 255).
(2)   Il-kliem ħuliġaniżmu minuri, fis-sens ta’ dan id-digriet, ifisser aġir li jmur kontra d-dinjità, li jseħħ permezz ta’ dagħa, insulti jew oxxenitajiet oħra imwettqa f’post pubbliku, quddiem diversi persuni, b’attitudni jew aġir offensiv fil-konfront taċ-ċittadini, tal-awtoritajiet jew tal-komunità jew bi ġlied, attakki jew atti simili, li jikkawżaw ksur tal-ordni pubbliku jew il-paċi pubblika, iżda li, minħabba l-livell baxx ta’ perikolu pubbliku li dan joħloq, ma jikkostitwixxix reat fis-sens tal-Artikolu 325 tal-kodiċi kriminali.”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
17
Fit‑2 ta’ Settembru 2020, RK, uffiċjal tal-pulizija fl-għassa tat-Tieni Distrett tal-pulizija fi ħdan id-Dipartiment għall-Affarijiet Interni tal-Kapitali (il-Bulgarija), ħareġ ordni li tordna l-applikazzjoni ta’ miżura amministrattiva koerċittiva kontra XN, jiġifieri t-tqegħid tiegħu taħt detenzjoni għal perijodu ta’ mhux iktar minn 24 siegħa, abbażi ta’ suspett ta’ reat.
18
Din l-ordni, li fiha l-firma ta’ RK, kienet tiddikjara r-raġunijiet legali u fattwali għat-tqegħid taħt detenzjoni ta’ XN skont it-termini li ġejjin: “il-punt 1 tal-Artikolu 72(1) tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern” u “ksur tal-ordni pubbliku”. XN irrifjuta li jiffirma l-imsemmija ordni. Fuq in-naħa ta’ wara ta’ din tal-aħħar, hemm indikat li XN inħeles fit‑3 ta’ Settembru 2020, fil‑11.10, u dan il-fatt huwa kkonfermat bil-firma tiegħu. Immedjatament wara t-tqegħid taħt detenzjoni ta’ XN, seħħet tfittxija fuq il-persuna li kienet is-suġġett ta’ proċess verbal, u ġiet ippreżentata lilu dikjarazzjoni, biex timtela, li tesponi d-drittijiet skont l-Artikoli 72, 73 u 74 tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern.
19
Fit‑3 ta’ Settembru 2020, XN ikkontesta l-legalità tal-ordni ta’ tqegħid taħt detenzjoni quddiem is-Sofiyski rayonen sad (il-Qorti Distrettwali ta’ Sofija, il-Bulgarija), li hija l-qorti tar-rinviju.
20
Fil-kuntest tal-istruttorja tal-fajl li jirrigwarda dan ir-rikors, ġew ippreżentati rapporti bil-miktub tal-awtoritajiet tal-pulizija tat‑2, tat‑3 u tal‑4 ta’ Settembru 2020, li fihom ġie indikat li, fit‑2 ta’ Settembru 2020, għal ħabta tal‑11.20 ta’ filgħodu, bħala parteċipant f’azzjoni ta’ protesta fit-territorju tal-Belt ta’ Sofija (il-Bulgarija), quddiem il-binja tan-Narodno Sabranie (l-Assemblea Nazzjonali, il-Bulgarija) XN ipprova jidħol mill-kurdun ifformat mill-pulizija, billi ta bis-sieq u bl-idejn kontra t-tarki tal-uffiċjali tal-pulizija u billi għaddielhom kummenti ċiniċi, li wassal għall-ħtieġa li jitqiegħed taħt detenzjoni.
21
Ma ġiex stabbilit li r-rapporti bil-miktub tal-uffiċjali tal-pulizija tat‑2 u tat‑3 ta’ Settembru 2020 kienu ġew ippreżentati lil XN, għall-informazzjoni tiegħu, fil-mument tat-tqegħid tiegħu taħt detenzjoni.
22
Fl-osservazzjonijiet tiegħu bil-miktub tat‑2 ta’ Settembru 2020, XN iddikjara li huwa kien preżenti fl-azzjonijiet ta’ protesti, u li, meta kibret it-tensjoni, huwa ġie mbuttat mill-folla lejn il-kurdun tal-pulizija, qabel ma ġie arrestat mill-awtoritajiet tal-Ministeru għall-Intern, li eżerċitaw vjolenza fiżika illegali kontrih. Huwa ċaħad li kiser l-ordni pubbliku.
23
Fit‑8 ta’ Settembru 2020, wara ordni mill-Prosekutur Pubbliku tad-Distrett ta’ Sofija, uffiċjal tal-pulizija tal-għassa tat-Tieni Distrett tal-pulizija ta’ din il-belt għamel rapport, kontra XN, li jikkonsisti f’“atti ta’ ħuliganiżmu minuri”, li huwa ppreżenta quddiem is-Sofiyski rayonen sad (il-Qorti Distrettwali ta’ Sofija) biex teżaminah u li fih ġie allegat li, billi wettaq il-fatti msemmija fil-punt 20 tas-sentenza preżenti, XN kien wettaq ir-reat amministrattiv imsemmi fl-Artikolu 1(2) tad-Digriet Nru 904, tat‑28 ta’ Diċembru 1963, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali.
24
Permezz ta’ deċiżjoni tat‑8 ta’ Settembru 2020, is-Sofiyski rayonen sad (il-Qorti Distrettwali ta’ Sofija), iddikjarat lil XN mhux ħati u lliberatu minħabba nuqqas ta’ provi tar-reat allegat. Dan l-att ġudizzjarju huwa finali.
25
Il-qorti tar-rinviju tindika li, fil-kuntest tal-kawża prinċipali, hija għandha teżamina l-legalità tal-ordni ta’ tqegħid taħt detenzjoni ta’ XN.
26
Hija tippreċiża li tali tqegħid taħt detenzjoni ta’ persuni li fil-konfront tagħhom jeżistu provi li jindikaw li wettqu reat, jikkostitwixxi miżura amministrattiva koerċittiva fis-sens tal-Artikolu 22 tal-Liġi dwar ir-Reati u s-Sanzjonijiet Amministrattivi, li għandha n-natura ta’ att amministrattiv individwali, li l-għan tiegħu huwa li jevita li l-persuna inkwistjoni taħrab jew twettaq reat.
27
Skont il-ġurisprudenza nazzjonali, sabiex tiġi adottata tali miżura, ma huwiex neċessarju li jkunu nġabru provi mhux ikkontestati, li jistabbilixxu b’mod kategoriku u mingħajr dubju li l-persuna inkwistjoni kienet ħatja ta’ ksur fis-sens tal-Kodiċi Kriminali, peress li dawn il-provi għandhom jiġu prodotti fil-kuntest ta’ proċedura kriminali u mhux fil-kuntest ta’ proċedura amministrattiva. Huwa biżżejjed li jkun hemm “informazzjoni”, bil-miktub jew orali, li tindika li twettaq reat u li tiġġustifika s-suspett li l-persuna inkwistjoni, probabbilment, ipparteċipat fih.
28
Il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, skont il-punt 2 tal-Artikolu 74(2) tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern, l-indikazzjoni tar-raġunijiet fattwali u legali tat-tqegħid taħt detenzjoni tikkostitwixxi r-rekwiżit prinċipali għall-validità tal-ordni maħruġa minn awtorità tal-pulizija. F’dan ir-rigward, il-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema, il-Bulgarija) tidher li madankollu tinterpreta din id-dispożizzjoni fis-sens li huwa permess li din l-informazzjoni ma titniżżilx fl-ordni bil-miktub li tordna t-tqegħid taħt detenzjoni, iżda titniżżel f’dokumenti oħra li jakkumpanjawha, redatti preċedentement jew sussegwentement, anki jekk dawn tal-aħħar ma jiġux ikkomunikati lill-persuna kkonċernata fil-mument li tiġi limitata l-libertà ta’ moviment tagħha.
29
Issa, il-qorti tar-rinviju tqis li din il-ġurisprudenza tal-Varhoven administrativen sad (il-Qorti Amministrattiva Suprema) ma hijiex konformi mal-Artikolu 6(2) u mal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2012/13 u lanqas mal-Artikolu 5(1)(c) tal-KEDB, kif interpretat mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.
30
Fil-fatt, skont il-qorti tar-rinviju, jeħtieġ li jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li d-dritt ta’ aċċess għall-fajl tal-persuni li huma kklassifikati bħala “ssuspettati”, li jinsab fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 2012/13, ma ġiex traspost fid-dritt Bulgaru u għaldaqstant ma huwiex iggarantit lil dawn il-persuni. Tali aċċess huwa allegatament iggarantit biss lill-persuni “akkużati”, skont in-Nakazatelno protsesualen kodeks (il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali).
31
Għaldaqstant, fl-assenza ta’ informazzjoni konkreta dwar ir-raġunijiet ta’ fatt u ta’ dritt għat-tqegħid taħt detenzjoni, u fid-dawl tal-fatt li d-dritt ta’ aċċess għall-fajl, fejn ikunu jinsabu dawn il-motivi, ma huwiex iggarantit fil-konfront tagħha, il-persuna ssuspettata li wettqet reat tiġi mċaħħda mill-possibbiltà li torganizza b’mod xieraq u effettiv id-dritt ta’ difiża tagħha u li tikkontesta quddiem il-qorti l-legalità tal-att li jkun ordna t-tqegħid taħt detenzjoni tagħha.
32
Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, barra minn hekk, dwar il-portata u l-livell ta’ dettall tal-informazzjoni dwar l-aġir, li jikkostitwixxi reat li għalih titqiegħed taħt detenzjoni persuna arrestata, li għandha tiġi kkomunikata lil din il-persuna skont l-Artikolu 6 tad-Direttiva 2012/13.
33
F’dawn iċ-ċirkustanzi, is-Sofiyski rayonen sad (il-Qorti Distrettwali ta’ Sofija, il-Bulgarija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 8(1) flimkien mal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva [2012/13], għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu dispożizzjoni legali nazzjonali, applikata b’mod korrettiv abbażi ta’ ġurisprudenza stabbilita fl-Istat Membru tal-Unjoni Ewropea kkonċernat, li tipprovdi li r-raġunijiet għall-arrest jew għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuna ssuspettata, inkluż għar-reat li hija ssuspettata li wettqet, jistgħu ma jiġux inklużi fl-att bil-miktub li jordna t-tqegħid taħt detenzjoni, iżda jistgħu jkunu inklużi f’dokumenti (preċedenti jew sussegwenti) li jakkumpanjaw lil dan l-att, liema dokument[i] ma jkunux ipprovduti immedjatament u li tagħhom il-persuna kkonċernata tista’ tieħu konoxxenza sussegwentement, fil-kuntest ta’ eventwali rikors ġudizzjarju intiżi li tiġi kkontestata l-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni?
2.
Id-dispożizzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 għandha tiġi interpretata fis-sens li l-informazzjoni dwar l-aġir li jikkostitwixxi reat, li fir-rigward tiegħu l-persuna arrestata titqiegħed taħt detenzjoni, għandha tinkludi elementi dwar il-mument, il-post, il-modalitajiet tar-reat, il-parteċipazzjoni konkreta tal-imsemmija persuna f’dan ir-reat, u l-klassifikazzjoni kriminali li tirriżulta minn dan, sabiex jiġi ggarantit l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża?”
Fuq id‑domandi preliminari
Fuq l‑applikabbiltà tad‑Direttiva 2012/13
34
Il-qorti tar-rinviju tindika li, fid-dritt Bulgaru, tqegħid taħt detenzjoni abbażi tal-punt 1 tal-Artikolu 72(1) tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern, bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jikkostitwixxi miżura amministrattiva koerċittiva, li għandha n-natura ta’ att amministrattiv individwali. Barra minn hekk, dejjem skont din il-qorti, ir-responsabbiltà ta’ persuna għar-reat li għalih hija kienet is-suġġett ta’ tali tqegħid taħt detenzjoni hija eżaminata b’mod separat fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali. Fid-dawl ta’ dawn il-punti, għandu jiġi vverifikat jekk id-Direttiva 2012/13 hijiex applikabbli għall-kawża prinċipali.
35
Hekk kif jindika l-Artikolu 1 tagħha, id-Direttiva 2012/13 tiddefinixxi r-regoli dwar id-dritt tal-persuni ssuspettati jew tal-persuni akkużati li jiġu informati bid-drittijiet tagħhom fil-kuntest tal-proċeduri kriminali u bl-akkuża miġjuba kontrihom.
36
Barra minn hekk, skont l-Artikolu 2(1) tagħha, din id-direttiva tapplika minn meta l-persuni jiġu informati mill-awtoritajiet kompetenti ta’ Stat Membru, li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali sa ma jiġu fi tmiemhom il-proċeduri, jiġifieri meta tintlaħaq deċiżjoni finali dwar jekk is-suspettat jew il-persuna akkużata tkunx wettqet ir-reat kriminali jew le, inkluż, fejn applikabbli, l-għoti tas-sentenza u r-riżoluzzjoni ta’ kwalunkwe appell.
37
Fil-każ ineżami, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-ordni ta’ tqegħid taħt detenzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali ssemmi, bħala raġuni fattwali u legali għal din id-detenzjoni, il-“punt 1 tal-Artikolu 72(1) tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern” u “ksur tal-ordni pubbliku”. Din id-dispożizzjoni tipprevedi t-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuni li għalihom jeżistu fatturi li jindikaw li huma wettqu reat. Barra minn hekk, mill-indikazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju jirriżulta li r-reat li XN kien issuspettat li wettaq jaqa’ taħt il-Kodiċi Kriminali.
38
Barra minn hekk, indipendentement mill-informazzjoni li ġiet effettivament trażmessa lil XN mill-awtoritajiet tal-pulizija nazzjonali, għandu jitqies li, minħabba l-arrest tiegħu u t-tqegħid tiegħu taħt detenzjoni, XN ġie informat li huwa kien issuspettat li wettaq reat kriminali, b’tali mod li din il-kundizzjoni għall-applikazzjoni tad-Direttiva 2012/13, stabbilita fl-Artikolu 2(1) tagħha, hija ssodisfatta.
39
Minn dawn il-kunsiderazzjonijiet jirriżulta li din id-direttiva hija applikabbli għall-kawża prinċipali.
Fuq l‑ewwel domanda
40
Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 6(2) u l-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2012/13 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li r-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali, inkluża l-informazzjoni dwar l-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu, jistgħu jiġu esposti f’dokumenti li ma humiex l-att li jordna t-tqegħid taħt detenzjoni u li huma kkomunikati lil dawn il-persuni biss fil-kuntest ta’ eventwali rimedju ġudizzjarju intiż li jikkontestata l-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni.
41
Qabelxejn għandu jiġi rrilevata li, fid-dawl tas-suġġett ta’ din id-domanda, ma hemmx lok li tingħata interpretazzjoni tal-Artikolu 8(1) tad-Direttiva 2012/13. Din id-dispożizzjoni teżiġi, fil-fatt, li l-informazzjoni kkomunikata lis-suspettati jew lill-persuni akkużati f’konformità mal-Artikoli 3 sa 6 ta’ din id-direttiva, ssir konformement mal-proċedura ta’ reġistrazzjoni speċifikata fil-liġi tal-Istat Membru kkonċernat. Madankollu, mit-talba għal deċiżjoni preliminari ma jirriżultax li dan l-obbligu ta’ reġistrazzjoni ta’ informazzjoni għandu xi rilevanza għar-risposta għall-imsemmija domanda.
42
Għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni mhux biss il-kliem ta’ din id-dispożizzjoni, iżda wkoll il-kuntest tagħha u l-għan imfittex mil-leġiżlazzjoni li minnha tagħmel parti (sentenza tat‑2 ta’ Marzu 2023, Staatsanwaltschaft Graz (l-Uffiċċju tat-Taxxa Inkarigat bi Kwistjonijiet Fiskali Kriminali ta’ Düsseldorf)) (C‑16/22, EU:C:2023:148, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
43
Fir-rigward, fl-ewwel lok, tal-kliem tal-Artikolu 6(2) dan jipprovdi li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li s-suspettati jew il-persuni akkużati li jiġu arrestati jew detenuti jiġu informati bir-raġunijiet għall-arrest jew għad-detenzjoni tagħhom, inkluż bl-att kriminali li huma jkunu ssuspettati jew akkużati li wettqu. Għalhekk, din id-dispożizzjoni ma tagħti ebda indikazzjoni dwar il-mument li fih ir-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni għandhom jiġu kkomunikati.
44
Għal dak li jikkonċerna, fit-tieni lok, il-kuntest tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13, għandu jiġi rrilevat li l-paragrafu 1 tal-istess artikolu jipprevedi, fl-ewwel sentenza tiegħu, l-obbligu għall-Istati Membri li jinformaw lill-persuni ssuspettati jew akkużati bl-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu. Huwa jippreċiża, fit-tieni sentenza, li din l-informazzjoni għandha tingħata “fil-pront” u bid-dettall meħtieġ sabiex tiġi ssalvagwardjata l-korrettezza tal-proċeduri u l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża.
45
F’dan ir-rigward, mill-premessa 28 ta’ din id-direttiva jirriżulta li dawn il-persuni għandhom jirċievu “fil-pront” informazzjoni dwar l-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu, u mhux iktar tard minn qabel l-ewwel interrogatorju uffiċjali tagħhom mill-pulizija jew minn awtorità kompetenti oħra.
46
Kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 41 tal-konklużjonijiet tiegħu, l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2012/13 jistabbilixxi obbligu ġenerali ta’ informazzjoni tal-att kriminali li miegħu jiżdied l-obbligu ta’ informazzjoni supplimentari, previst fl-Artikolu 6(2) ta’ din id-direttiva, meta l-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata tiġi arrestata jew detenuta, u li tirrigwarda r-raġunijiet li ġġustifikaw l-arrest jew id-detenzjoni tagħha. Ir-relazzjoni bejn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet tippermetti li jiġi konkluż li r-rekwiżit ratione temporis previst fl-Artikolu 6(1), li jipprovdi li l-persuna ssuspettata jew il-persuna akkużata għandha tiġi informata “fil-pront” bl-att kriminali li hija ssuspettata jew akkużata li wettaq, japplika wkoll, fil-każ ta’ arrest jew ta’ detenzjoni fis-sens tal-paragrafu 2 ta’ dan l-istess Artikolu 6.
47
Fir-rigward, fit-tielet lok, tal-għan imfittex mid-Direttiva 2012/13, minn qari flimkien tal-Artikolu 1 u tal-premessi 14 u 27 ta’ din id-direttiva jirriżulta li din għandha l-għan, billi tistabbilixxi standards minimi li għandhom jiġu applikati fil-qasam tal-informazzjoni ta’ persuni ssuspettati jew akkużati b’reat kriminali, li tippermettilhom jippreparaw id-difiża tagħhom u li tiggarantixxi l-korrettezza tal-proċedura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Jannar 2021, Spetsializirana prokuratura (Dikjarazzjoni tad-drittijiet), C‑649/19, EU:C:2021:75, punt 58).
48
Il-komunikazzjoni rapida tal-att kriminali li l-persuni ssuspettati jew akkużati huma ssuspettati jew akkużati li wettqu, prevista fl-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2012/13, tikkontribwixxi sabiex jiġi ggarantit dan l-għan, peress li tippermetti lil dawn il-persuni jippreparaw b’mod effettiv id-difiża tagħhom.
49
Meta l-persuni ssuspettati jew il-persuni akkużati jiġu arrestati jew detenuti, l-għan li tiġi ggarantita l-korrettezza tal-proċedura u li jiġi permess l-eżerċizzju effettiv tad-drittijiet tad-difiża jeżiġi, barra minn hekk, kif jirriżulta mill-premessa 22 tad-Direttiva 2012/13, li dawn il-persuni jkunu f’pożizzjoni li jikkontestaw b’mod effettiv il-legalità tal-arrest jew tad-detenzjoni tagħhom, li jiksbu eżami mill-ġdid tad-detenzjoni jew li jitolbu l-libertà provviżorja meta, u sa fejn, id-dritt għal tali ħelsien jeżisti fl-Istat Membru kkonċernat. Għal dan l-għan, huma għandu jkollhom ir-raġunijiet għall-arrest jew għad-detenzjoni tagħhom fil-pront. Din hija r-raġuni għalfejn l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 jipprevedi l-komunikazzjoni ta’ dawn ir-raġunijiet, u li l-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva jimponi li d-dokumenti li huma essenzjali għall-finijiet ta’ tali kontestazzjoni effettiva tal-legalità tal-imsemmi arrest jew ta’ detenzjoni, għandhom jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-persuna arrestata jew detenuta jew tal-avukat tagħha.
50
Barra minn hekk, id-Direttiva 2012/13 ma tirregolax il-modi kif l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 6 tagħha, għandha tiġi kkomunikata lill-persuna ssuspettata jew akkużata. Madankollu, dawn il-modalitajiet ma jistgħux jippreġudikaw l-għan imfittex minn dan l-artikolu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2021, IS (Illegalità tad-digriet tar-rinviju), C‑564/19, EU:C:2021:949, punt 128 u l-ġurisprudenza ċċitata), b’mod partikolari għal dik imsemmi fil-paragrafu 2 tal-imsemmi artikolu, imfakkar fil-punt preċedenti tas-sentenza preżenti.
51
Minn dan isegwi li, sa fejn l-għan imfittex mill-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 jiġi żgurat, l-informazzjoni dwar il-motivi tal-arrest jew tad-detenzjoni tal-persuni ssuspettati jew tal-persuni akkużati, inkluż l-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu jistgħu jiġu kkomunikati lilhom f’dokumenti li ma humiex l-att li jordna t-tqegħid taħt detenzjoni.
52
Fil-fatt, il-fatt, fih innifsu, li dan l-att ma jinkludix informazzjoni suffiċjenti dwar ir-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni ma jipprekludix li l-persuni arrestati jew detenuti jkunu jistgħu jikkontestaw b’mod effettiv il-legalità tal-arrest jew tad-detenzjoni tagħhom, bil-kundizzjoni li l-elementi li jinsabu f’dokumenti oħra mfassla mill-awtoritajiet kompetenti u kkomunikati lil dawn il-persuni jippermettulhom jifhmu r-raġunijiet.
53
Barra minn hekk, mill-kunsiderazzjonijiet li jinsabu b’mod partikolari fil-punti 46 u 49 ta’ din is-sentenza, diġà jirriżulta li l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 għandha tiġi kkomunikata fil-pront lill-persuni arrestati jew detenuti, sabiex jintlaħaq l-għan imfittex minn din id-dispożizzjoni. Kif essenzjalment irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 44 tal-konklużjonijiet tiegħu, minn dan jirriżulta li dawn il-persuni għandhom jiġu informati malajr kemm jista’ jkun bir-raġunijiet għall-arrest jew għad-detenzjoni tagħhom, jiġifieri fil-mument li tiċċaħħad il-libertà jew fi żmien qasir wara l-bidu ta’ din iċ-ċaħda.
54
Konsegwentement, huwa importanti li l-att li jordna t-tqegħid taħt detenzjoni jew dokumenti oħra minbarra dan l-att li jinkludi l-informazzjoni neċessarja dwar ir-raġunijiet għall-arrest jew għad-detenzjoni jiġu kkomunikati mill-iktar fis possibbli lill-persuni arrestati jew detenuti. Il-mument preċiż ta’ din il-komunikazzjoni jista’, madankollu, jiġi ddeterminat skont iċ-ċirkustanzi speċifiċi relatati maċ-ċaħda tal-libertà.
55
Tali interpretazzjoni tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 hija kkorraborata mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 5 tal-KEDB li hija espressament imsemmija fil-premessa 14 tad-Direttiva 2012/13. Fil-fatt, din il-qorti diġà ddeċidiet li kull minn għandu d-dritt li jippreżenta rikors għall-finijiet ta’ deċiżjoni mħaffa dwar il-legalità tad-detenzjoni tiegħu ma jistax jipprevalixxi ruħu minnu b’mod effikaċi jekk ma jiġux żvelati lilu u fl-iqsar żmien u b’dettall suffiċjenti, ir-raġunijiet li għalihom ikun ġie mċaħħad mil-libertà tiegħu (Qorti EDB, 12 ta’ April 2005, Chamaïev et vs Il‑Ġeorġja u Ir‑Russja, CE:ECHR:2005:0412JUD003637802, punt 413).
56
Barra minn hekk, din l-istess qorti ddeċidiet li l-Artikolu 5 tal-KEDB jistabbilixxi, fil-paragrafu 2 tiegħu, garanzija elementari li kull persuna arrestata għandha tkun taf ir-raġunijiet għall-arrest tagħha. Integrat fis-sistema ta’ protezzjoni li joffri dan l-artikolu, il-paragrafu 2 tiegħu jobbliga li tali persuna tiġi indikata, f’lingwaġġ sempliċi u aċċessibbli għaliha, ir-raġunijiet legali u fattwali għaċ-ċaħda tal-libertà tagħha, sabiex hija tkun tista’ tikkontesta l-legalità tagħha quddiem qorti skont il-paragrafu 4 tal-imsemmi artikolu. Din il-persuna għandha tibbenefika minn din l-informazzjoni “minnufih”, iżda l-uffiċjali li jċaħħduha mil-libertà tagħha jistgħu ma jipprovduhiex fl-intier tagħha immedjatament. Sabiex jiġi ddeterminat jekk hija rċevietx biżżejjed informazzjoni u jekk dan kienx kmieni biżżejjed, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni l-partikolaritajiet tal-każ (Qorti EDB tal‑15 ta’ Diċembru 2016, Khlaifia et vs L‑Italja, CE:ECHR:2016:1215JUD001648312, punt 115).
57
Fir-rigward taċ-ċirkustanzi speċifiċi tal-kawża prinċipali, għandu jiġi rrilevat li l-għan imfittex mill-obbligu, previst fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13, li l-persuni ssuspettati u l-persuni akkużati jiġu informati bir-raġunijiet għad-detenzjoni tagħhom, għan li jikkonsisti f’li l-persuna kkonċernata tkun tista’ tikkontesta b’mod effettiv il-legalità taċ-ċaħda tal-libertà tagħha, ma jistax jintlaħaq fil-każ fejn l-informazzjoni dwar ir-raġunijiet għal din id-detenzjoni tiġi pprovduta biss ladarba din il-persuna tkun ippreżentat rikors sabiex tikkontesta l-legalità tad-detenzjoni tagħha. Fil-fatt, huwa importanti li jiġi evitat li l-imsemmija persuna tkun obbligata tikkontesta l-legalità tal-ordni ta’ tqegħid taħt detenzjoni sabiex tkun tista’ ssir taf il-motivi tagħha, peress li, f’tali każ, hija ma tkunx tista’ tipprepara b’mod effettiv ir-rikors tagħha u lanqas tevalwa l-possibbiltajiet ta’ suċċess tiegħu.
58
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li r-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jipprekludix l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li r-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati li wettqu reat, inklużi l-informazzjoni dwar l-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu, jistgħu jiġu esposti f’dokumenti li ma humiex l-att li jordna t-tqegħid taħt detenzjoni. Min-naħa l-oħra, din id-dispożizzjoni tipprekludi li din l-informazzjoni tiġi kkomunikata lil dawn il-persuni biss fil-kuntest ta’ eventwali rimedju ġudizzjarju intiż sabiex jikkontesta l-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni u mhux fil-mument li tiċċaħħad il-libertà jew fi żmien qasir wara l-bidu ta’ din iċ-ċaħda.
Fuq it‑tieni domanda
59
Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 għandux jiġi interpretat fis-sens li jeżiġi li r-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni kkomunikati lill-persuni ssuspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali għandhom jinkludu elementi dwar il-mument, il-post u l-modalitajiet tar-reat, il-parteċipazzjoni konkreta ta’ dawn il-persuni fih kif ukoll il-klassifikazzjoni ġuridika li tirriżulta min dan.
60
Bħall-evalwazzjoni li tinsab fil-punt 46 ta’ din is-sentenza, għandu jiġi rrilevat li l-kriterju kwalitattiv previst fl-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2012/13, li jipprovdi li l-informazzjoni għandha tiġi kkomunikata “bid-dettall meħtieġ”, għandu japplika wkoll fil-każ ta’ arrest jew ta’ detenzjoni, fis-sens tal-paragrafu 2 tal-Artikolu 6.
61
Il-premessa 28 ta’ din id-direttiva tippreċiża, f’dan ir-rigward, li deskrizzjoni tal-fatti, inkluż, fejn magħrufa, il-ħin u l-post, relatati mal-att kriminali li l-persuni jkunu ssuspettati jew akkużati li wettqu, u l-klassifikazzjoni legali possibbli tal-allegat reat għandhom jingħataw b’dettall suffiċjenti, filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni l-istadju tal-proċeduri kriminali meta tingħata tali deskrizzjoni, sabiex tiġi ssalvagwardjata l-korrettezza tal-proċeduri u sabiex jiġi permess l-eżerċizzju effikaċi tad-drittijiet tad-difiża.
62
Għaldaqstant, sabiex jiġi ggarantit l-għan imfittex mill-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13, l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex il-persuna taħt detenzjoni tkun tista’ tikkontesta b’mod effettiv il-legalità tad-detenzjoni tagħha għandha tiġi kkomunikata lilha.
63
B’mod partikolari, minn naħa, għandha tiġi kkomunikata lilha d-deskrizzjoni tal-fatti rilevanti, magħrufa mill-awtoritajiet kompetenti u relatati mar-reat kriminali li għat-twettiq tiegħu l-imsemmija persuna tkun issuspettata jew akkużata. Hekk kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 58 tal-konklużjonijiet tiegħu, din id-deskrizzjoni għandha tinkludi, minbarra l-ħin u l-post magħrufa tal-fatti, in-natura tal-parteċipazzjoni tal-persuna kkonċernata f’dan ir-reat.
64
Min-naħa l-oħra, huwa wkoll neċessarju li f’din il-komunikazzjoni tiġi inkluża l-klassifikazzjoni legali, provviżorjament adottata mill-awtoritajiet kompetenti, tar-reat kriminali li għat-twettiq tiegħu l-persuna kkonċernata tkun issuspettata jew akkużata, peress li din il-klassifikazzjoni hija ta’ natura li tippermetti lil din il-persuna jew lill-avukat tagħha jifhmu aħjar ir-raġunijiet għad-detenzjoni u, jekk ikun il-każ, tikkontesta b’mod effettiv il-legalità quddiem il-qorti kompetenti.
65
Madankollu, għandu jiġi rrilevat li, hekk kif jirriżulta mill-premessa 28 tad-Direttiva 2012/13, il-livell ta’ dettall tal-informazzjoni msemmija fiż-żewġ punti preċedenti għandu jiġi adattat skont l-istadju tal-proċeduri kriminali sabiex ma jiġix ippreġudikat il-progress ta’ investigazzjoni pendenti, filwaqt li tiġi ggarantita lill-persuna arrestata jew miżmuma l-komunikazzjoni ta’ informazzjoni suffiċjenti sabiex hija tifhem ir-raġunijiet għall-arrest jew għad-detenzjoni tagħha u tkun tista’, jekk ikun il-każ, tikkontesta b’mod effettiv il-legalità ta’ dan.
66
Il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 5 tal-KEDB, iċċitata fil-punti 55 u 56 tas-sentenza preżenti, tikkorrobora l-interpretazzjoni hekk esposta tal-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13, peress li teżiġi li r-raġunijiet għall-arrest jew għad-detenzjoni jiġu kkomunikati fi grad suffiċjenti (Qorti EDB, 12 ta’ April 2005, Chamajev et vs Il‑Ġeorġja u Ir‑Russja, CE:ECHR:2005:0412JUD003637802, punt 413) u għandhom jinkludu r-raġunijiet legali u fattwali taċ-ċaħda tal-libertà, sabiex il-persuna kkonċernata tkun tista’ tikkontesta l-legalità tagħha quddiem qorti skont il-paragrafu 4 ta’ dan l-Artikolu 5 (Qorti EDB, 15 ta’ Diċembru 2016, Khlaifia et vs L‑Italja, CE:ECHR:2016:1215JUD001648312, punt 115).
67
Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tikkunsidra barra minn hekk li, fil-kuntest tal-Artikolu 5(1)(c) tal-KEDB, il-motivazzjoni tad-deċiżjoni li tordna t-tqegħid taħt detenzjoni tikkostitwixxi element rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk id-detenzjoni subita minn persuna għandhiex titqies li hija arbitrarja jew le. Għaldaqstant, fil-kuntest tal-ewwel parti ta’ din id-dispożizzjoni, li tippermetti li persuna tiġi detenuta b’mod regolari meta jkun hemm suspett raġonevoli li hija wettqet reat, din il-qorti ddeċidiet li l-assenza totali ta’ motivazzjoni ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji li jawtorizzaw detenzjoni matul perijodu estiż hija inkompatibbli mal-prinċipju ta’ protezzjoni kontra l-arbitrarjetà stabbilit f’dan l-Artikolu 5(1). Għall-kuntrarju, hija ddeċidiet li d-detenzjoni provviżorja subita minn rikorrent ma tistax tkun ta’ natura arbitrarja jekk il-qorti kompetenti tkun indikat ċerti motivi li jiġġustifikaw iż-żamma taħt detenzjoni tal-persuna kkonċernata, sakemm il-motivi indikati ma jkunux estremament lakoniċi u jkunu nieqsa minn kull riferiment għal dispożizzjonijiet legali li fuqhom għandha suppost tkun ibbażata d-detenzjoni kontenzjuża (Qorti EDB, 22 ta’ Ottubru 2018, S., V. u A. vs Id‑Danimarka, CE:ECHR:2018:1022JUD003555312, punt 92, kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
68
Madankollu, l-Artikolu 5(2) tal-KEDB ma jobbligax lill-awtoritajiet kompetenti jikkomunikaw lill-persuna kkonċernata, waqt l-arrest tagħha, elenku sħiħ tal-akkużi kollha miġjuba kontriha (Qorti EDB, 19 ta’ April 2011, Gasiņš vs Il‑Latvja, CE:ECHR:2011:0419JUD006945801, punt 53).
69
Fil-każ ineżami, il-qorti tar-rinviju tispjega li, skont il-punti 2 sa 4 tal-Artikolu 74(2) tal-Liġi dwar il-Ministeru għall-Intern, l-ordni li tordna tqegħid taħt detenzjoni għandha tinkludi, fost elementi oħra, ir-raġunijiet fattwali u legali tat-tqegħid taħt detenzjoni, id-data ta’ identifikazzjoni tal-persuna mqiegħda taħt detenzjoni kif ukoll id-data u l-ħin tat-tqegħid taħt detenzjoni.
70
Għandu jiġi kkonstatat li dawn l-elementi jistgħu, a priori, jiżguraw informazzjoni adegwata lill-persuna f’detenzjoni, peress li jippermettulha tifhem il-motivi tad-detenzjoni tagħha u, jekk ikun il-każ, tikkontesta b’mod effettiv il-legalità tagħha.
71
Madankollu, hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika li l-informazzjoni pprovduta f’kull każ konkret hija suffiċjentement kompleta, skont dak li huwa indikat fil-punti 63 sa 65 tas-sentenza preżenti.
72
F’dan ir-rigward, mill-indikazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju jirriżulta li l-ordni għat-tqegħid taħt detenzjoni maħruġa kontra XN tiddikjara r-raġunijiet legali u fattwali għal dan it-tqegħid taħt detenzjoni fit-termini li ġejjin: “il-punt 1 tal-Artikolu 72(1) [tal-liġi dwar il-Ministeru għall-Intern]” u “ksur għall-ordni pubbliku”. Issa, din l-informazzjoni waħedha ma tidhirx suffiċjenti sabiex jiġu osservati r-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 peress li din ma kinitx tippermetti lil XN jikkontesta b’mod effettiv il-legalità ta’ din l-ordni.
73
Il-qorti tar-rinviju tippreċiża, barra minn hekk, li, fid-dritt Bulgaru, l-aċċess għall-atti tal-proċess, imsemmi fl-Artikolu 7 tad-Direttiva 2012/13, huwa ggarantit biss lill-persuni li jkollhom l-istatus ta’ persuni “akkużati”. Għaldaqstant, il-persuna arrestata jew detenuta li ma tkunx formalment imqiegħda taħt dan l-istatus ma jistax ikollha aċċess għad-dokumenti relatati mal-każ inkwistjoni miżmuma mill-awtoritajiet kompetenti.
74
F’dan ir-rigward għandu jitfakkar li l-paragrafu 1 tal-Artikolu 7 jeħtieġ li d-dokumenti li huma essenzjali għall-finijiet ta’ kontestazzjoni effettiva tal-legalità tal-arrest jew tad-detenzjoni ta’ persuna, għandhom jitqiegħdu għad-dispożizzjoni ta’ tali persuna arrestata jew detenuta jew tal-avukat tagħha, biex b’hekk jiġi kkompletat l-obbligu li tiġi pprovduta l-informazzjoni previst fl-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13. Madankollu, dan l-Artikolu 7(1) japplika għall-persuni kollha arrestati jew detenuti fi kwalunkwe stadju tal-proċeduri kriminali u, għaldaqstant, indipendentement mill-istatus legali mogħti lil din il-persuna mid-dritt nazzjonali.
75
Fl-assenza ta’ informazzjoni suffiċjenti fl-ordni ta’ tqegħid taħt detenzjoni, dwar ir-raġunijiet għal dan, meħtieġa mill-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13, u fl-assenza ta’ aċċess għad-dokumenti li huma essenzjali għall-finijiet ta’ kontestazzjoni effettiva tal-legalità tal-arrest jew tad-detenzjoni tagħha, previst fl-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva, persuna li, bħal XN, tkun detenuta minħabba li tkun issuspettata li wettqet reat kriminali, tkun imċaħħda minn informazzjoni suffiċjenti sabiex tkun tista’ tikkontesta b’mod effettiv il-legalità tat-tqegħid tagħha taħt detenzjoni.
76
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li l-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li jeżiġi li r-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali għandhom jinkludu l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex ikunu jistgħu jikkontestaw b’mod effettiv il-legalità tad-detenzjoni tagħhom. Filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni l-istadju tal-proċedura kriminali sabiex ma jiġix ippreġudikat il-progress ta’ investigazzjoni pendenti, din l-informazzjoni għandha tinkludi deskrizzjoni tal-fatti rilevanti magħrufa mill-awtoritajiet kompetenti, li fosthom hemm il-ħin u l-post magħrufa tal-fatti, in-natura tal-parteċipazzjoni konkreta ta’ dawn il-persuni fir-reat allegat kif ukoll il-klassifikazzjoni legali provviżorjament adottata.
Fuq l‑ispejjeż
77
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑22 ta’ Mejju 2012 dwar id-dritt għall-informazzjoni fi proċeduri kriminali,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix l-applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi li r-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati li wettqu reat, inklużi l-informazzjoni dwar l-att kriminali li huma ssuspettati jew akkużati li wettqu, jistgħu jiġu esposti f’dokumenti li ma humiex l-att li jordna t-tqegħid taħt detenzjoni. Min-naħa l-oħra, din id-dispożizzjoni tipprekludi li din l-informazzjoni tiġi kkomunikata lil dawn il-persuni biss fil-kuntest ta’ eventwali rimedju ġudizzjarju intiż sabiex jikkontesta l-legalità tat-tqegħid taħt detenzjoni u mhux fil-mument li tiċċaħħad il-libertà jew fi żmien qasir wara l-bidu ta’ din iċ-ċaħda.
2)
L-Artikolu 6(2) tad-Direttiva 2012/13.
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jeżiġi li r-raġunijiet għat-tqegħid taħt detenzjoni tal-persuni ssuspettati jew akkużati li wettqu reat kriminali għandhom jinkludu l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex ikunu jistgħu jikkontestaw b’mod effettiv il-legalità tad-detenzjoni tagħhom. Filwaqt li jittieħed inkunsiderazzjoni l-istadju tal-proċeduri kriminali sabiex ma jiġix ippreġudikat il-progress ta’ investigazzjoni pendenti, din l-informazzjoni għandha tinkludi deskrizzjoni tal-fatti rilevanti magħrufa mill-awtoritajiet kompetenti, li fosthom hemm il-ħin u l-post magħrufa tal-fatti, in-natura tal-parteċipazzjoni konkreta ta’ dawn il-persuni fir-reat allegat kif ukoll il-klassifikazzjoni legali provviżorjament adottata.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.