62019CJ0845_RES
Gevoegde zaken C‑845/19 en C‑863/19
Strafprocedures
tegen
DRenTS
(verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Apelativen sad – Varna)
Arrest van het Hof (Derde kamer) van 21 oktober 2021
„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in strafzaken – Richtlijn 2014/42/EU – Bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie – Toepassingsgebied – Confiscatie van wederrechtelijk verkregen vermogensbestanddelen – Economisch voordeel dat voortvloeit uit een strafbaar feit waarvoor geen veroordeling heeft plaatsgevonden – Artikel 4 – Confiscatie – Artikel 5 – Ruimere confiscatie – Artikel 6 – Confiscatie bij een derde – Voorwaarden – Confiscatie van een geldbedrag dat beweerdelijk aan een derde toebehoort – Derde die niet het recht heeft om als partij aan de confiscatieprocedure deel te nemen – Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie”
Justitiële samenwerking in strafzaken – Bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie – Richtlijn 2014/42 – Toepassingsgebied – Strafbaar feit dat bestaat in het in bezit hebben van verdovende middelen met het oog op het distribueren ervan – Daaronder begrepen – Geheel van aan het plegen van dat strafbare feit inherente elementen die binnen één lidstaat zijn gesitueerd – Geen invloed
[Art. 83, lid 1, eerste alinea, VWEU; richtlijn 2014/42 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, g); kaderbesluit 2004/757 van de Raad, art. 2, lid 1, a) en c)]
(zie punten 27‑34, dictum 1)
Justitiële samenwerking in strafzaken – Bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie – Richtlijn 2014/42 – Economisch voordeel dat, al dan niet rechtstreeks, uit een strafbaar feit is verkregen – Begrip – Voorwerpen die een economisch voordeel vormen dat voortvloeit uit het strafbare feit dat heeft geleid tot de veroordeling van de pleger van dat strafbare feit – Aan die pleger toebehorende voorwerpen die naar de overtuiging van de nationale rechter bij wie de zaak aanhangig is, voortkomen uit andere criminele activiteiten – Daaronder begrepen – Voorwaarden – Eerbiediging van de waarborgen waarin artikel 8, lid 8, van die richtlijn voorziet – Strafbaar feit dat een van de in artikel 5, lid 2, van die richtlijn opgesomde strafbare feiten betreft – Strafbaar feit dat, al dan niet rechtstreeks, een economisch voordeel kan opleveren
[Richtlijn 2014/42 van het Europees Parlement en de Raad, overwegingen 11, 19, 20 en 21 en art. 2, punten 1 en 2, art. 4, lid 1, art. 5, 6, en 8, lid 8; kaderbesluit 2004/757 van de Raad, art. 2, lid 1, c), art. 4, lid 2, b)]
(zie punten 38, 40, 44‑46, 50‑55, 58‑60, 62, 64‑67, 69‑71, dictum 2)
Justitiële samenwerking in strafzaken – Bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie – Richtlijn 2014/42 – Grondrechten – Recht op een doeltreffende voorziening in rechte – Nationale regeling op grond waarvan een voorwerp dat toebehoort aan een persoon die niet de pleger van het strafbare feit is, kan worden geconfisqueerd ten gunste van de staat – Betrokken persoon die niet de mogelijkheid heeft om als partij aan de confiscatieprocedure deel te nemen – Ontoelaatbaarheid
[Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47; richtlijn 2014/42 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 33 en art. 8, leden 1, 7 en 9]
(zie punten 75, 76, 78‑85 en dictum 3)
Samenvatting
Het Hof verduidelijkt een aantal bepalingen van de richtlijn betreffende de bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie
Deze richtlijn staat in de weg aan een nationale regeling op grond waarvan een voorwerp waarvan wordt gesteld dat het toebehoort aan een andere persoon dan de pleger van het strafbare feit, kan worden geconfisqueerd ten gunste van de staat zonder dat die persoon de mogelijkheid heeft om als partij aan de confiscatieprocedure deel te nemen
Twee Bulgaarse staatsburgers (hierna: „betrokkenen”) zijn strafrechtelijk veroordeeld omdat zij in februari 2019 in Varna (Bulgarije) zonder vergunning in het bezit waren van zeer gevaarlijke verdovende middelen met het oog op het distribueren ervan. Na die veroordeling heeft de Okrazhna prokuratura – Varna (regionaal openbaar ministerie van Varna, Bulgarije) de Okrazhen sad Varna (rechter in eerste aanleg Varna, Bulgarije) verzocht om geldbedragen die waren ontdekt tijdens huiszoekingen in hun respectieve woningen te confisqueren.
Ter terechtzitting hebben de betrokkenen voor die rechterlijke instantie verklaard dat de in beslag genomen geldbedragen toebehoorden aan leden van hun respectieve families. Deze familieleden hebben niet kunnen deelnemen aan de procedure bij die rechterlijke instantie, aangezien het nationale recht hun dit niet toestaat. De rechter in eerste aanleg heeft geen toestemming gegeven voor de confiscatie van die geldbedragen op grond van de overweging dat het strafbare feit waarvoor de betrokkenen waren veroordeeld geen economische voordelen kon opleveren. Hoewel er bewijzen waren dat zij ook verdovende middelen verkochten, zijn zij niet vervolgd en evenmin veroordeeld voor dat strafbaar feit. Het regionaal openbaar ministerie van Varna is tegen het vonnis in beroep gegaan met het argument dat de rechter in eerste aanleg bij de toepassing van de relevante nationale bepalingen richtlijn 2014/42 (
1
) niet in aanmerking had genomen.
In deze context wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of er voor de toepassing van richtlijn 2014/42 noodzakelijkerwijs sprake moet zijn van een grensoverschrijdende situatie, in hoeverre de confiscaties waarin deze richtlijn voorziet kunnen worden verricht, en wat de draagwijdte is van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte waarover een derde beschikt die beweert of van wie wordt beweerd dat hij de eigenaar is van een voorwerp dat wordt geconfisqueerd. In zijn arrest spreekt het Hof zich dus uit over vragen die van cruciaal belang zijn voor de afbakening van de werkingssfeer van richtlijn 2014/42 en legt het bepaalde kernbegrippen van deze richtlijn uit.
Beoordeling door het Hof
Het Hof stelt in de eerste plaats vast dat het bezit van verdovende middelen met het oog op het distribueren ervan binnen de werkingssfeer van richtlijn 2014/42 valt, zelfs indien alle elementen die inherent zijn aan het plegen van dat strafbare feit binnen één lidstaat zijn gesitueerd. Volgens het VWEU (
2
) behoort een dergelijk strafbaar feit namelijk tot van een van de in dit Verdrag genoemde vormen van bijzonder zware criminaliteit met een grensoverschrijdende dimensie. Bijgevolg is de Uniewetgever bevoegd om minimale harmoniseringsvoorschriften ter bepaling van strafbare feiten en sancties op dit gebied vast te stellen. Onder deze bevoegdheid vallen tevens situaties waarin de elementen die inherent zijn aan het plegen van een concreet strafbaar feit binnen één lidstaat zijn gesitueerd.
In de tweede plaats is het Hof van oordeel dat richtlijn 2014/42 niet enkel voorziet in de confiscatie van voorwerpen die een economisch voordeel vormen dat voortvloeit uit het strafbare feit waarvoor de pleger van dat strafbare feit is veroordeeld, maar ook de confiscatie toestaat van de aan die dader toebehorende voorwerpen die naar de overtuiging van de nationale rechter bij wie de zaak aanhangig is, voortkomen uit andere criminele activiteiten. Bij dergelijke confiscaties moeten evenwel de waarborgen worden geëerbiedigd waarin deze richtlijn (
3
) voorziet, en geldt als voorwaarde dat het strafbare feit waaraan de dader schuldig is bevonden, een van de in die richtlijn opgesomde strafbare feiten (
4
) is en, al dan niet rechtstreeks, een economisch voordeel kan opleveren.
Wat de eerste soort confiscatie betreft, is vereist dat de opbrengst waarvan de confiscatie wordt overwogen, voortvloeit uit het strafbare feit waarvoor de betrokkene definitief is veroordeeld.
Wat de tweede soort confiscatie – namelijk de ruimere confiscatie (
5
) – betreft, preciseert het Hof om te beginnen dat de lidstaten, om te bepalen of een strafbaar feit tot een economisch voordeel kan leiden, rekening kunnen houden met de gehanteerde modus operandi en bijvoorbeeld kunnen nagaan of het strafbare feit werd gepleegd in het kader van een georganiseerd misdrijf of met de bedoeling regelmatige winsten te halen uit strafbare feiten (
6
). Vervolgens wijst het Hof erop dat de nationale rechter zijn overtuiging dat de voorwerpen uit criminele activiteiten voortkomen, dient te baseren op de specifieke omstandigheden van de zaak, met name op de concrete feiten en het beschikbare bewijsmateriaal (
7
). Daarbij kan hij onder meer rekening houden met de wanverhouding tussen de waarde van de betreffende voorwerpen en het legale inkomen van de veroordeelde (
8
).
Wat ten slotte de confiscatie bij een derde (
9
) betreft, daarvoor moet vaststaan dat een verdachte of beklaagde opbrengsten aan een derde heeft overgemaakt of dat een derde dergelijke opbrengsten heeft verworven en dat die derde wist dat die overdracht of verwerving ertoe strekte confiscatie te voorkomen.
In de derde plaats oordeelt het Hof dat richtlijn 2014/42, gelezen in samenhang met artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, in de weg staat aan een nationale regeling volgens welke een voorwerp waarvan wordt beweerd dat het toebehoort aan een andere persoon dan de pleger van het strafbare feit, kan worden geconfisqueerd ten gunste van de staat zonder dat die persoon de mogelijkheid heeft om als partij deel te nemen aan de confiscatieprocedure. Deze richtlijn verplicht de lidstaten immers de nodige maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat de personen tegen wie de in die richtlijn bedoelde maatregelen zijn gericht, daaronder begrepen derden die beweren of van wie wordt beweerd dat zij eigenaar zijn van de voorwerpen waarvan de confiscatie wordt overwogen, recht hebben op een doeltreffende voorziening en een eerlijk proces waarmee zij hun rechten kunnen doen gelden (
10
). Bovendien voorziet die richtlijn in verschillende specifieke waarborgen die garanderen dat de grondrechten van deze derden worden geëerbiedigd. Tot deze waarborgen behoort het recht om tijdens de gehele confiscatieprocedure toegang te hebben tot een advocaat (
11
). Dit recht omvat voor die derden uiteraard ook het recht om in het kader van die procedure te worden gehoord en het recht om de eigendom op te eisen van de voorwerpen waarop de confiscatie betrekking heeft (
12
).
(
1
)	Richtlijn 2014/42/EU van het Europees Parlement en de Raad van 3 april 2014 betreffende de bevriezing en confiscatie van hulpmiddelen en opbrengsten van misdrijven in de Europese Unie (PB 2014, L 127, blz. 39).
(
2
)	Artikel 83, lid 1, VWEU.
(
3
)	Artikel 8, lid 8, van richtlijn 2014/42.
(
4
)	Artikel 5, lid 2, van richtlijn 2014/42.
(
5
)	Artikel 5 van richtlijn 2014/42.
(
6
)	Overweging 20 van richtlijn 2014/42.
(
7
)	Overweging 21 van richtlijn 2014/42.
(
8
)	Artikel 5, lid 1, van richtlijn 2014/42.
(
9
)	Artikel 6 van richtlijn 2014/42.
(
10
)	Artikel 8, lid 1, van richtlijn 2014/42.
(
11
)	Artikel 8, lid 7, van richtlijn 2014/42.
(
12
)	Artikel 8, lid 9, van richtlijn 2014/42.