Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL‑QORTI TAL‑ĠUSTIZZJA (Awla Manja)
17 ta’ Marzu 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 2000/78/KE – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Attivitajiet tax-xogħol fi knejjes u organizzazzjonijiet oħrajn li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin – Assoċjazzjoni li tagħti pariri lin-nisa tqal fil-qasam tat-tqala – Rekwiżiti tax-xogħol – Aġir
in bona fide u b’lealtà lejn l-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni – Diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin – Tkeċċija ta’ impjegata minħabba li telqet mill-Knisja Kattolika”
Fil-Kawża C‑258/24,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja), permezz ta’ deċiżjoni tal‑1 ta’ Frar 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ April 2024, fil-proċedura
Katholische Schwangerschaftsberatung
vs
JB,
IL‑QORTI TAL‑ĠUSTIZZJA (Awla Manja),
komposta minn K. Lenaerts, President, T. von Danwitz, Viċi President, F. Biltgen (Relatur), K. Jürimäe, C. Lycourgos u F. Schalin, Presidenti ta’ Awla, S. Rodin, E. Regan, D. Gratsias, M. Gavalec, S. Gervasoni, N. Fenger u R. Frendo, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: L. Medina,
Reġistratur: D. Dittert, Kap ta’ Unità,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas‑17 ta’ Marzu 2025,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal Katholische Schwangerschaftsberatung, minn K. Schmitt, Avukat, u G. Thüsing, Professur tal-liġi,
–        għal JB, minn K. Windisch, Avukata,
–        għall-Gvern Elleniku, minn V. Baroutas u M. Tassopoulou, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn B.-R. Killmann u E. Schmidt, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑10 ta’ Lulju 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79), moqrija fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ kawża bejn Katholische Schwangerschaftsberatung (Assoċjazzjoni ta’ Konsultazzjoni Kattolika fil-Qasam tat-Tqala, il-Ġermanja, iktar ’il quddiem l-“Assoċjazzjoni”) u JB dwar il-legalità tat-tkeċċija ta’ din tal-aħħar iġġustifikata minn allegat ksur tal-obbligu ta’ bona fide u ta’ lealtà lejn l-etos tal-Assoċjazzjoni.
Il-kuntest ġuridiku
Id-Direttiva 2000/78
3        Il-premessi 4, 11, 12, 23, 24 u 29 tad-Direttiva 2000/78 jistabbilixxu:
“(4)      Id-dritt tal-persuni kollha għall-ugwaljanza quddiem il-liġi u l-protezzjoni minn diskriminazzjoni jikkostitwixxi dritt universali rikonoxxut mid-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet Umani, il-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar l-Elimazzjoni tal-Forom Kollha tad-Diskriminazzjoni Kontra n-Nisa, mill-Patti tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi u dwar id-Drittijiet Ekonomiċi, Soċjali u Kulturali u mill-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet, iffirmata mill-Istati Membri kollha. Il-Konvenzjoni Nru 111 ta’ l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO) tipprojbixxi d-diskriminazzjoni fil-qasam ta’ l-impjieg u tax-xogħol.
[...]
(11)      Id-diskriminazzjoni bbażata fuq reliġjon jew twemmin [...] tista’ tikkomprometti t-twettiq tal-miri tat-Trattat tal-KE, speċjalment li jintlaħaq livell għoli ta’ mpjieg u protezzjoni soċjali, li jiġi mgħolli l-istandard tal-ħajja u l-kwalità tal-ħajja, kif ukoll il-koeżjoni ekonomika u soċjali u s-solidarjetà, u l-moviment liberu tal-persuni.
(12)      B’dan l-iskop, kull diskriminazzjoni diretta jew indiretta bbażata fuq reliġjon jew twemmin [...] għar-rigward ta’ arji koperti minn din id-Direttiva għandhom ikunu pprojbiti fil-Komunità kollha. [...]
[...]
(23)      F’ċirkostanzi limitati ħafna, differenza ta’ trattament tista’ tkun ġustifikata fejn karatteristika marbuta ma’ reliġjon jew twemmin, diżabilità, età jew orjentazzjoni sesswali tikkostitwixxi rekwiżit professjonali essenzjali u determinanti, meta l-objettiv huwa leġittimu u l-ħtieġa proporzjonata. Dawn iċ-ċirkostanzi għandhom jiġu inklużi fl-informazzjoni mogħtija mill-Istati Membri lill-Kummissjoni [Ewropea].
(24)      L-Unjoni Ewropea fid-Dikjarazzjoni Nru 11 tagħha dwar l-istatus tal-knejjes u l-organizzazzjonijiet mhux konfessjonali, annessa ma’ l-Att Finali tat-Trattat ta’ Amsterdam, irrikonoxxiet espliċitament li tirrispetta u ma tippreġudikax l-istat taħt il-liġi nazzjonali tal-knejjes u assoċjazzjonijiet jew komunitajiet reliġjużi fl-Istati Membri u li ugwalment tirrispetta l-istat ta’ l-organizzazzjonijiet filosofiċi u dawk mhux konfessjonali. B’dan l-iskop, l-Istati Membri jistgħu jżommu jew jistabilixxu dispożizzjonijiet speċifiċi dwar rekwiżiti tax-xogħol essenzjali, leġittimi u ġustifikati, li jistgħu jkunu meħtieġa biex tiġi eżerċitata attività professjonali.
[...]
(29)      Persuni li kienu soġġetti għal diskriminazzjoni bbażata fuq reliġjon jew twemmin, diżabilità, età, jew orjentazzjoni sesswali għandhom ikollhom mezzi adegwati ta’ protezzjoni legali. [...]”
4        L-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva jipprovdi:
“L-iskop ta’ din id-Direttiva huwa li tniżżel parametru ġenerali biex tikkumbatti diskriminazzjoni fuq bażi ta’ reliġjon jew twemmin, diżabilità, età jew orjentazzjoni sesswali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-impjieg u x-xogħol, bi skop li timplimenta fl-Istati Membri il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.”
5        L-Artikolu 2(1) u (2) tal-imsemmija direttiva jipprovdi:
“1.      Għall-iskop ta’ din id-Direttiva, ‘il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament’ għandu jfisser li m’għandux ikun hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta għall-ebda raġuni msemmija fl-Artikolu 1.
2.      Għall-iskopijiet tal-paragrafu 1:
a)      għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi trattata b’mod inqas favorevoli milli kienet tiġi trattata oħra f’sitwazzjoni simili, għar-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1;
[...]”
6        L-Artikolu 3(1)(ċ) tal-istess direttiva jipprovdi:
“Fil-limiti tal-kompetenzi konferiti lill-Komunità, din id-Direttiva għandha tapplika għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, f’dak li jirrigwarda:
[...]
(ċ)      il-kundizzjonijiet għall-impjieg u tax-xogħol, inklużi sensji u paga”.
7        L-Artikolu 4 tad-Direttiva 2000/78 huwa fformulat kif ġej:
“1.      Minkejja l-Artikolu 2(1) u (2), l-Istati Membri jistgħu jipprovdu li differenza ta’ trattament li hija bbażata fuq karatteristika relatata ma’ kwalunkwe bażi msemmija fl-Artikolu 1 m’għandhiex tikkostitwixxi diskriminazzjoni meta, minħabba n-natura ta’ attivitajiet partikulari tax-xogħol ikkonċernati jew il-kuntest li fihom jitwettqu, din il-karatteristika tikkostitwixxi ħtieġa ġenwina u determinanti tax-xogħol, sakemm l-għan ikun leġittimu u proporzjonat.
2.      L-Istati Membri jistgħu jżommu leġislazzjoni nazzjonali fis-seħħ fid-data ta’ l-adozzjoni ta’ din id-Direttiva jew jipprovdu għal-leġislazzjoni futura li tinkorpora prattiċi nazzjonali eżistenti fid-data ta’ l-adozzjoni ta’ din id-Direttiva li skond liema, fil-kaz ta’ attivitajiet tax-xogħol fi knejjes u organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati oħrajn li l-ethos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin, differenza ta’ trattament ibbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin ta’ persuna m’għandhiex tikkostitwixxi diskriminazzjoni meta, minħabba n-natura ta’ dawn l-attivitajiet jew l-kuntest li fihom jitwettqu, ir-reliġjon jew it-twemmin ta’ persuna jikkostitwixxu rekwiżit ġenwin, leġittimu u ġġustifikat tax-xogħol meta jitqies l-ethos ta’ l-organizzazzjoni. Din id-differenza ta’ trattament għandha tiġi implimentata fir-rispett tad-dispożizzjonijiet u l-prinċipji kostituzzjonali ta’ l-Istati Membri, kif ukoll tal-prinċipji ġenerali tal-liġi Komunitarja, u m’għandhiex tiġġustifka diskriminazzjoni fuq xi bażi oħra.
Sakemm id-dispożizzjonijiet tagħha huma f’kull każ irrispettati, din id-Direttiva m’għandhiex tippreġudika d-dritt tal-knejjes u organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati, li l-ethos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin, li konformement mal-kostituzzjoni u l-liġijiet nazzjonali, jesiġu mingħand persuni li jaħdmu għalihom illi jaġixxu in buonafede u b’lealtà lejn l-etika ta’ l-organizzazzjoni.”
Id-dritt Ġermaniż
Il-GG
8        L-Artikolu 4(1) u (2) tal-Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (il-Liġi Fundamentali tar-Repubblika Federali tal-Ġermanja) tat‑23 ta’ Mejju 1949 (BGB1. 1949 I, p. 1, iktar ’il quddiem il-“GG”) jipprovdi:
“(1)      Il-libertà ta’ twemmin u ta’ kuxjenza u l-libertà tat-tħaddin ta’ twemmin reliġjuż u filosofiku huma invjolabbli.
(2)      L-eżerċizzju liberu tal-qima huwa ggarantit.”
9        Konformement mal-Artikolu 140 tal-GG, id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 136 sa 139 u 141 tal-Weimarer Reichsverfasssung (il-Kostituzzjoni ta’ Weimar), tal‑11 ta’ Awwissu 1919 jagħmlu parti integrali mill-GG.
10      L-Artikolu 137(3) u (7) tal-Kostituzzjoni ta’Weimar jipprovdi:
“3.      Kull soċjetà reliġjuża għandha tirregola u tamministra l-affarijiet tagħha b’mod indipendenti fi ħdan il-konfini tal-liġi li tapplika għal kulħadd. Hija tikkonferixxi l-karigi tagħha mingħajr l-involviment tal-Istat jew tal-komunità ċivili.
[...]
7.      Assoċjazzjonijiet li għandhom l-iskop li jrawmu twemmin filosofiku fil-komunità għandu jkollhom l-istess status bħal soċjetajiet reliġjużi.”
L-AGG
11      L-Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz (il-Liġi Ġenerali dwar l-Ugwaljanza fit-Trattament) tal‑14 ta’ Awwissu 2006 (BGB1. 2006 I, p. 1897), fil-verżjoni tagħha applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem l-“AGG”) hija intiża li tittrasponi d-Direttiva 2000/78 fid-dritt Ġermaniż.
12      L-Artikolu 1 tal-AGG jistabbilixxi:
“Din il-liġi għandha bħala għan li tipprekludi jew telimina kull żvantaġġ ibbażat fuq ir-razza jew l-oriġini etnika, is-sess, ir-reliġjon jew it-twemmin, id-diżabbiltà, l-età jew l-identità sesswali.”
13      L-Artikolu 2 tal-AGG jipprovdi:
“(1)      Bis-saħħa ta’ din il-liġi, id-diskriminazzjoni bbażata fuq waħda mir-raġunijiet indikati fl-Artikolu 1 hija pprojbita meta din tirrigwarda:
[...]
(2)      il-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol, inkluż ir-remunerazzjoni u l-kundizzjonijiet ta’ tkeċċija, b’mod partikolari, dawk li jinsabu fil-ftehim kollettiv u fil-kuntratti ta’ xogħol individwali, u l-miżuri meħuda waqt l-eżekuzzjoni u t-terminazzjoni ta’ relazzjoni ta’ xogħol kif ukoll fil-każ ta’ żvilupp professjonali.
[...]”
14      L-Artikolu 3(1) tal-AGG jipprovdi li:
“Għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi ttrattata b’mod inqas favorevoli milli tkun, kienet, jew ser tkun ittrattata oħra f’sitwazzjoni simili, għar-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1. [...]”
15      L-Artikolu 7 tal-AGG jipprovdi:
“(1)      Il-ħaddiema impjegati ma għandhom ikunu suġġetti għal ebda diskriminazzjoni għal waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1; din il-projbizzjoni tapplika wkoll meta l-awtur tad-diskriminazzjoni jippreżumi biss l-eżistenza ta’ waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 fil-kuntest tal-fatt diskriminatorju.
(2)      Id-dispożizzjonijiet kuntrattwali li jmorru kontra l-projbizzjoni ta’ diskriminazzjonijiet prevista fil-paragrafu 1 huma mċaħħda mill-effett legali.
(3)      Diskriminazzjoni bħal dik imsemmija fil-paragrafu 1, imwettqa mill-persuna li timpjega jew minn ħaddiem ieħor, tikkostitwixxi ksur tal-obbligi kuntrattwali.”
16      Skont l-Artikolu 8(1) tal-AGG:
“Differenza fit-trattament ibbażata fuq wieħed mill-motivi msemmija fl-Artikolu 1 għandha tkun permessa meta dan il-motiv, fir-rigward
tan-natura tal-attività li għandha tiġi eżerċitata jew tal-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tal-attività, dan il-motiv jikkostitwixxi rekwiżit ġenwin u determinanti tax-xogħol, sakemm l-għan ikun leġittimu u r-rekwiżit ikun proporzjonat.”
17      L-Artikolu 9 tal-AGG jistabbilixxi:
“(1)      Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 8 [ta’ din il-liġi], differenza fit-trattament ibbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin hija ammissibbli wkoll fil-każ ta’ impjieg minn komunitajiet reliġjużi, minn istituzzjonijiet affiljati magħhom, irrispettivament mill-forma ġuridika tagħhom, jew minn assoċjazzjonijiet li għandhom l-iskop li jrawmu reliġjon jew twemmin fil-komunità, meta, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kuxjenza stess tal-komunità reliġjuża jew tal-assoċjazzjoni, reliġjon jew twemmin partikolari jikkostitwixxu rekwiżit professjonali ġġustifikat, fid-dawl tad-dritt tagħhom għal awtonomija [tal-komunità reliġjuża jew tal-assoċjazzjoni] jew minħabba n-natura tal-attivitajiet tagħhom.
(2)      Il-projbizzjoni ta’ differenzi fit-trattament abbażi ta’ reliġjon jew ta’ twemmin ma tippreġudikax id-dritt tal-komunitajiet reliġjużi msemmija fil-paragrafu 1, ta’ istituzzjonijiet affiljati ma’ dawn tal-aħħar, irrispettivament mill-forma ġuridika tagħhom, jew ta’ assoċjazzjonijiet li għandhom l-għan li jrawmu reliġjon jew twemmin fil-komunità, li jirrikjedu mill-impjegati tagħhom li jaġixxu b’bona fide u b’lealtà skont il-kuxjenza tagħhom stess.”
Il-Liġi Kanonika
18      L-Artikolu 1 tal-Grundordnung des kirchlichen Dienstes im Rahmen kirchlicher Arbeitsverhältnisse (ir-Regolament Fundamentali Applikabbli għas-Servizz Ekkleżjali fil-Kuntest tar-Relazzjonijiet ta’ Xogħol fi Ħdan il-Knisja), tat‑22 ta’ Settembru 1993 (Amtsblatt des Erzbistums Köln, 1993, p. 222), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“GrO”), intitolat “Prinċipji bażiċi tas-servizz ekkleżjastiku”, jipprovdi:
“Il-persuni kollha attivi f’istituzzjoni tal-Knisja Kattolika għandhom jipparteċipaw flimkien permezz tax-xogħol tagħhom, irrispettivament mill-pożizzjoni tagħhom fir-rigward tad-dritt tax-xogħol, sabiex l-istituzzjoni tkun tista’ twettaq il-parti tagħha fil-missjoni tal-Knisja (servizz fil-komunità). [...]”
19      L-Artikolu 3(4) tal-GrO jipprovdi:
“Ma hijiex adatta sabiex tiġi impjegata mal-Knisja kull persuna li turi attività ostili fir-rigward tal-Knisja jew li telqet mill-Knisja Kattolika.”
20      L-Artikolu 4 tal-GrO, intitolat “Obbligi ta’ lealtà”, jaqra kif ġej:
“(1)      L-impjegati Kattoliċi kollha huma marbuta jirrikonoxxu u josservaw il-prinċipji tad-duttrina Kattolika dwar il-fidi u l-moralità. [...]
(2)      L-impjegati Insara mhux Kattoliċi huma marbuta josservaw il-veritajiet u l-valuri tal-Vanġelu u jikkontribwixxu sabiex jimplimentawhom fl-istituzzjoni.
(3)      L-impjegati mhux Insara għandhom ikunu lesti jwettqu, b’osservanza tal-preċetti tal-Knisja, il-missjonijiet fdati lilhom fi ħdan istituzzjoni reliġjuża.
(4)      L-impjegati kollha huma marbuta jastjenu milli juru attitudni ostili fir-rigward tal-Knisja. [...]”
21      L-Artikolu 5 tal-GrO 1993, intitolat “Ksur tal-obbligi ta’ lealtà”, jipprovdi:
“(1)      Meta membru tal-persunal ma jibqax jissodisfa l-kundizzjonijiet ta’ impjieg, il-persuna li timpjega għandha tipprova, billi tagħtih parir, tikkonvinċih sabiex itemm din l-insuffiċjenza b’mod sostenibbli. F’każ konkret, għandu jiġi eżaminat jekk tali intervista ta’ kjarifika jew twissija, tfakkira formali jew miżura oħra (pereżempju, trasferiment jew terminazzjoni suġġetta għal modifika) humiex biżżejjed biex jiġi rrimedjat in-nuqqas ta’ dmir. It-tkeċċija għandha tkun l-aħħar miżura li għandha tiġi kkunsidrata.
(2)      Għall-finijiet ta’ tkeċċija għal motivi speċifikament ekkleżjastiċi, il-Knisja tqis, b’mod partikolari, il-ksur li ġej tal-obbligi ta’ lealtà fis-sens tal-Artikolu 4 bħala serju:
1.      Għal kull impjegat(a):
a)      it-teħid ta’ pożizzjoni pubblika kontra prinċipji fundamentali [li fuqhom hija bbażata] l-Knisja Kattolika (pereżempju l-propaganda tal-abort jew tal-ksenofobija),
[...]
2.      Għal kull impjegat(a) Kattoliku/a:
a)      it-tluq mill-Knisja Kattolika,
[...]
(3)      Fil-każ ta’ ksur serju tal-lealtà msemmi fil-paragrafu 2, il-possibbiltà taż-żamma fl-impjieg tiddependi mill-ibbilanċjar taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni. F’dan ir-rigward, għandu jingħata piż partikolari lill-kuxjenza ekkleżjali mingħajr ma l-interessi tal-Knisja jipprevalu bħala prinċipju fuq dawk tal-membru tal-persunal. Għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni b’mod xieraq, fost l-oħrajn, il-kuxjenza li għandu l-impjegat dwar in-nuqqas ta’ twettiq tad-dmir tiegħu ta’ lealtà, tal-interess tiegħu li jżomm l-impjieg tiegħu, tal-età tiegħu, tat-tul tal-impjieg tiegħu u tal-prospetti ta’ impjieg ġdid. Fil-każ ta’ persunal impjegat għal skopijiet pastorali jew kateketiċi skont missio canonica jew mandat episkopali ieħor bil-miktub, l-eżistenza ta’ ksur serju tal-lealtà msemmi fil-paragrafu 2 bħala regola ġenerali teskludi l-possibbiltà li jitkompla l-impjieg. F’dan il-każ, it-tkeċċija tista’ tiġi evitata b’mod eċċezzjonali jekk motivi gravi marbuta mal-każ partikolari jindikaw li t-tkeċċija tkun eċċessiva. L-istess japplika għat-tluq mill-Knisja Kattolika minn membru tal-persunal.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
22      L-Assoċjazzjoni, li hija assoċjazzjoni speċjalizzata fi ħdan il-Knisja Kattolika Ġermaniża, tiddedika ruħha għall-għajnuna għat-tfal, għaż-żgħażagħ, għan-nisa u għall-familji tagħhom li jinsabu f’sitwazzjonijiet partikolari. Hija għandha, b’mod partikolari, bħala missjoni l-għoti ta’ pariri lin-nisa tqal. Fil-kuntest tal-konsultazzjonijiet dwar it-tqala li huma eżentati skont id-dispożizzjonijiet tal-Istat, l-Assoċjazzjoni tapplika d-direttivi tal-Knisja Kattolika li l-membri kollha tal-persunal li jaħdem fiċ-ċentri ta’ konsultazzjoni Kattoliċi jintrabtu bil-miktub li josservaw u li n-nuqqas ta’ osservanza tagħhom iwassal għal konsegwenzi fil-qasam tad-dritt tax-xogħol. Dawn id-direttivi jipprovdu, essenzjalment, li kull parir dwar it-tqala għandu l-għan li jipproteġi l-ħajja tal-wild li jkun ser jitwieled u għalhekk għandu jkun ispirat mix-xewqa li jinkoraġġixxi lill-mara tqila tkompli bit-tqala u taċċetta t-tarbija tagħha.
23      F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fil-Ġermanja, l-interruzzjoni tat-tqala hija dekriminalizzata, fil-kundizzjonijiet previsti fl-Artikoli 218 u 219 tal-iStrafgesetzbuch (il-Kodiċi Kriminali), meta l-mara tqila li tinsab f’sitwazzjoni ta’ diffikultà u ta’ kunflitt segwiet konsultazzjoni mogħtija minn ċentru ta’ konsultazzjoni. Madankollu, wara ittra ta’ tweġiba mibgħuta fl‑2002 lill-Isqof ta’ Limburg (il-Ġermanja), l-Assoċjazzjoni ma toħroġx ċertifikati ta’ konsultazzjoni li jikkostitwixxu kundizzjoni preliminari għal interruzzjoni tat-tqala li ma hijiex suġġetta għal sanzjoni kriminali.
24      JB, li hija omm ta’ ħamest itfal, daħlet fis-servizz tal-Assoċjazzjoni matul is-sena 2006. Sal-leave parentali tagħha li beda fil‑11 ta’ Ġunju 2013 u li ntemm fil‑31 ta’ Mejju 2019, hija kienet inkarigata mill-konsultazzjonijiet dwar it-tqala. Fix-xahar ta’ Ottubru 2013, JB, skont il-proċedura prevista mid-dispożizzjonijiet nazzjonali, iddikjarat quddiem l-awtorità komunali kompetenti li hija kienet ser titlaq mill-Knisja Kattolika. Hija mmotivat dan it-tluq bil-fatt li d-djoċesi ta’ Limburg kienet tiġbor, minbarra t-taxxa ekkleżjastika tal-Istat, kontribuzzjoni ekkleżjastika addizzjonali mingħand persuni Kattoliċi li, bħal JB, huma miżżewġin, fil-kuntest ta’ żwieġ interkonfessjonali, ma’ konjuġi bi dħul għoli.
25      Wara li ppruvat, għalxejn, tikkonvinċi lil JB tintegra mill-ġdid fil-Knisja Kattolika, l-Assoċjazzjoni, fl‑1 ta’ Ġunju 2019, keċċiet lil JB minħabba t-tluq tagħha minn din il-knisja, skont il-punt 2(a) tal-Artikolu 5(2) u l-Artikolu 3(4) tal-GrO. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, fid-data ta’ din it-tkeċċija, l-Assoċjazzjoni kienet timpjega, fis-servizz ta’ konsultazzjoni dwar it-tqala li fih kienet taħdem JB, erba’ impjegati li jappartjenu lill-Knisja Kattolika u żewġ impjegati li ma jappartjenux lil din il-knisja.
26      Ir-rikors ta’ JB intiż li tiġi kkonstatata n-natura inġustifikata tat-tkeċċija tagħha ntlaqa’ mill-Arbeitsgericht (il-Qorti Industrijali, il-Ġermanja). L-Assoċjazzjoni appellat mis-sentenza ta’ din il-qorti quddiem il-Landesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Superjuri, il-Ġermanja), li kkonfermat din is-sentenza. B’hekk l-Assoċjazzjoni ippreżentat rikors għal reviżjoni kontra din is-sentenza quddiem il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja), li hija l-qorti tar-rinviju.
27      Il-qorti tar-rinviju tqis li t-tkeċċija ta’ JB tikkostitwixxi diskriminazzjoni diretta bbażata fuq ir-reliġjon, fis-sens tal-Artikolu 1 u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 3(1) tal-AGG kif ukoll tal-Artikolu 1 u tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/78. Fil-fatt, id-diskriminazzjoni hija direttament marbuta mal-eżerċizzju, minn JB, tal-libertà tar-reliġjon negattiva tagħha, li rriżultat fit-tluq tagħha mill-Knisja Kattolika. F’dan ir-rigward, din il-qorti tindika li, b’differenza minn JB, impjegat li qatt ma kien membru tal-Knisja Kattolika ma jistax jitkeċċa għar-raġunijiet li jinsabu fil-punt 2(a) tal-Artikolu 5(2) u fl-Artikolu 3(4) tal-GrO. JB hija għalhekk is-suġġett ta’ differenza fit-trattament direttament ibbażata fuq ir-reliġjon meta mqabbla mal-persuni li telqu minn komunitajiet reliġjużi oħra jew li qatt ma kienu jagħmlu parti minn tali komunitajiet.
28      Il-qorti tar-rinviju tqis li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, is-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali teħtieġ li jiġi ddeterminat jekk din id-differenza fit-trattament tistax tiġi ġġustifikata skont l-Artikoli 8 u 9 tal-AGG. F’dan ir-rigward, hija tesponi li, skont il-ġurisprudenza tal-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja), it-tluq mill-Knisja Kattolika, mill-perspettiva ta’ din tal-aħħar, jippreġudika l-kredibbiltà tagħha u ma huwiex kompatibbli mal-attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà meħtieġa mill-partijiet fil-kuntratt ta’ xogħol. Madankollu, sa fejn l-Artikolu 9 tal-AGG jittrasponi l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 u sa fejn l-Artikolu 8 tal-AGG jittrasponi, fost l-oħrajn, l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva, dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet nazzjonali għandhom, sa fejn huwa possibbli, jiġu interpretati b’mod konformi ma’ dawn id-dispożizzjonijiet tal-imsemmija direttiva.
29      Fir-rigward, qabelxejn, tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, il-qorti tar-rinviju tqis li din id-dispożizzjoni, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 10 u 21 tal-Karta, tipprekludi interpretazzjoni tal-Artikolu 9 tal-AGG li tipprovdi li impjegat ta’ assoċjazzjoni Kattolika huwa obbligat, matul ir-relazzjoni ta’ xogħol, jadotta attitudni ta’ lealtà, fis-sens ta’ din id-direttiva, billi ma jitlaqx mill-Knisja Kattolika jew billi jerġa’ jingħaqad magħha wara li jkun telaq minnha, b’differenza mill-impjegati ta’ din l-assoċjazzjoni li ma humiex membri tal-Knisja Kattolika.
30      F’dan ir-rigward, hija tirrileva, minn naħa, li l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 ma jippermettix li tiġi ġġustifikata d-differenza fit-trattament ibbażata fuq ir-reliġjon li tirriżulta mit-tkeċċija ta’ impjegat għas-sempliċi raġuni li dan telaq mill-Knisja Kattolika. Fil-fatt, tali tluq ma jikkostitwixxix bażi ta’ evalwazzjoni suffiċjenti sabiex wieħed jasal għall-konklużjoni li dan l-impjegat ma jibqax jissodisfa r-rekwiżiti ta’ xogħol applikabbli għalih. Sabiex jiġi żgurat stħarriġ ġudizzjarju effettiv, il-persuna li timpjega għandha tesponi, abbażi ta’ elementi konkreti u verifikabbli, li hemm dubji dwar il-fatt li l-imsemmi impjegat, minħabba bidla fil-fidi jew fil-kunċetti etiċi, ma jridx jew ma għadux jista’ jissodisfa dawn ir-rekwiżiti. Dan huwa iktar u iktar il-każ f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li fiha l-membri kollha tal-persunal li jaħdmu fiċ-ċentru ta’ konsultazzjoni tal-Assoċjazzjoni għandhom jintrabtu, fil-kuntratt ta’ xogħol tagħhom, li josservaw id-direttivi tal-Knisja Kattolika.
31      Min-naħa l-oħra, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 lanqas ma jippermetti li tali differenza fit-trattament tiġi ġġustifikata fl-assenza ta’ ċirkustanzi partikolari, li jiżdiedu mas-sempliċi fatt li impjegat ikun telaq mill-Knisja Kattolika. Fil-fatt, tali tluq ma jikkostitwixxix, fih innifsu, aġir żleali tal-impjegat fil-konfront tal-persuna li timpjegah. Is-sitwazzjoni tista’ tkun differenti biss f’sitwazzjonijiet fejn l-obbligu li wieħed jibqa’ membru ta’ din il-knisja jkun iġġustifikat mir-rekwiżiti ta’ xogħol konkreti. Issa, dan ma huwiex preċiżament il-każ meta l-persuna li timpjega timpjega wkoll persuni li ma jappartjenux lil din il-knisja. Barra minn hekk, id-dikjarazzjoni dwar it-tluq mill-Knisja Kattolika ssir quddiem awtorità pubblika, li tinforma biss lil din il-knisja kif ukoll lill-persuna li timpjega sabiex tkun tista’ teħodha inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tar-remunerazzjoni tal-impjegat. F’dawn iċ-ċirkustanzi, huwa biss fil-każ fejn l-impjegat ixandar b’mod pubbliku u mhux xieraq l-informazzjoni dwar it-tluq tiegħu mill-Knisja Kattolika li dan it-tluq jista’ jitqies bħala aġir li jmur kontra din il-knisja u għalhekk żleali.
32      Barra minn hekk, il-formulazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, sa fejn jirreferi għal attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà “lejn l-etika ta’ l-organizzazzjoni”, tista’ tippermetti li ssir distinzjoni bejn l-attitudni tal-impjegat lejn il-Knisja, minn naħa, u l-attitudni tiegħu lejn din l-organizzazzjoni bħala persuna li timpjega, min-naħa l-oħra. Għalhekk, anki jekk jitqies li t-tluq minn impjegat mill-Knisja Kattolika jista’ jiġi kklassifikat bħala żleali fil-konfront ta’ din il-knisja, dan ma jistax jiġi awtomatikament dedott li dan l-impjegat għandu aġir żleali fil-konfront tal-persuna li timpjegah, sakemm huwa jkompli josserva l-etos ta’ din tal-aħħar fix-xogħol tiegħu.
33      F’dak li jirrigwarda, sussegwentement, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78, il-qorti tar-rinviju tiddubita li din id-dispożizzjoni, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 10 u 21 tal-Karta, tippermetti interpretazzjoni tal-Artikolu 8 tal-AGG li tawtorizza differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali. F’dan il-kuntest, hija tosserva b’mod partikolari li r-rekwiżit li wieħed ma jkunx telaq mill-Knisja Kattolika ma huwiex oġġettivament neċessarju sabiex tiġi eżerċitata attività ta’ konsulenza fil-qasam tat-tqala.
34      Fl-aħħar nett, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja tqis madankollu li l-Artikolu 4(1) jew (2) tad-Direttiva 2000/78 jippermetti li tiġi ġġustifikata tali differenza fit-trattament, il-qorti tar-rinviju tistaqsi liema rekwiżiti japplikaw għalhekk għal tali ġustifikazzjoni.
35      F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Huwa kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mad-[Direttiva 2000/78] fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-[Karta], li dispożizzjoni nazzjonali tipprevedi li organizzazzjoni privata li l-etos tagħha jkun ibbażat fuq prinċipji reliġjużi tista’ tobbliga lill-persuni li jaħdmu magħha sabiex, matul ir-relazzjoni ta’ xogħol ma jitilqux minn knisja partikolari, jew [li din l-organizzazzjoni] tista’ tissuġġetta l-kontinwazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol għall-kundizzjoni li persuna li kienet taħdem magħha u li, matul ir-relazzjoni ta’ xogħol telqet minn knisja partikolari, terġa’ tingħaqad ma’ din il-knisja, [b’hekk] f’sitwazzjoni fejn din l-organizzazzjoni privata, mill-bqija, ma tirrikjedix li l-persuni li jaħdmu magħha jappartjenu lil din il-knisja u l-persuna li taħdem magħha ma taġixxix b’mod li jidher pubblikament li jmur kontra l-knisja?
2)      Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda: liema rekwiżiti addizzjonali, jekk hemm, japplikaw taħt id-Direttiva 2000/78, fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-Karta sabiex tkun iġġustifikata tali diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon?”
Fuq id-domandi preliminari
Fuq l-ewwel domanda
36      Fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni prevista fl-Artikolu 267 TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tintalab tipprovdi lill-qorti tar-rinviju l-elementi kollha ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jistgħu jkunu utli għad-deċiżjoni tal-kawża li għandha quddiemha, kemm jekk din il-qorti tkun irreferiet għalihom fid-domandi tagħha kif ukoll jekk ma tkunx għamlet dan. Hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tislet mill-elementi kollha pprovduti mill-qorti nazzjonali, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, l-elementi ta’ dan id-dritt li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali (sentenzi tal‑20 ta’ Marzu 1986, Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, punt 9, u tal‑1 ta’ Awwissu 2022, TL (Assenza ta’ interpretu u ta’ traduzzjoni), C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, punt 37).
37      F’dan il-każ, għalkemm, fil-formulazzjoni tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tirreferi b’mod ġenerali għad-Direttiva 2000/78, madankollu mit-talba għal deċiżjoni preliminari tagħha jirriżulta li din tirrigwarda b’mod iktar preċiż l-Artikolu 4(1) u (2) tagħha.
38      F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li, permezz ta’ din id-domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 2000/78, moqri fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha organizzazzjoni privata, li l-etos tagħha huwa bbażat fuq prinċipji reliġjużi, tista’ teżiġi li impjegat li huwa membru ta’ knisja partikolari li jipprattika dan ir-reliġjon ma jitlaqx minn din il-knisja matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew, sabiex ikompli r-relazzjoni ta’ xogħol, jerġa’ jingħaqad ma’ din il-knisja wara li jkun telaq minnha, filwaqt li
–        din l-organizzazzjoni timpjega persuni oħra sabiex teżerċita l-istess funzjonijiet bħal dawk tal-impjegat inkwistjoni, mingħajr ma teħtieġ li dawn ikunu membri ta’ din l-istess knisja, u
–        dan l-impjegat ma jaġixxix b’mod li jidher pubblikament li jmur kontra l-knisja.
39      Preliminarjament, għandu jiġi rrilevat li din id-domanda hija bbażata fuq il-premessa, magħmula mill-qorti tar-rinviju u mfakkra fil-punt 27 ta’ din is-sentenza, li d-differenza fit-trattament subita minn JB hija direttament ibbażata fuq ir-reliġjon tagħha.
40      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/78 jipprevedi li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 2(1) tagħha, għandu jitqies li jkun hemm diskriminazzjoni diretta meta persuna tiġi ttrattata b’mod inqas favorevoli minn persuna oħra f’sitwazzjoni paragunabbli, abbażi ta’ waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 tal-istess direttiva, li fosthom hemm ir-reliġjon jew it-twemmin.
41      F’dan il-każ, ma huwiex ikkontestat li t-tkeċċija ta’ JB ġiet deċiża abbażi ta’ regola li tapplika biss għall-impjegati Kattoliċi, b’tali mod li għandu jitqies, bħalma għamlet il-qorti tar-rinviju, li din ir-regola tikkostitwixxi differenza fit-trattament direttament ibbażata fuq ir-reliġjon. Barra minn hekk, ma huwiex ikkontestat li l-Assoċjazzjoni taqa’ taħt il-kategorija ta’ organizzazzjonijiet reliġjużi, fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
42      Fir-rigward tal-punt dwar jekk tali differenza fit-trattament tistax tiġi ġġustifikata fil-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 2000/78, għandu jitfakkar li din id-direttiva, konformement mal-Artikolu 1 tagħha, għandha l-għan li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni bbażata, b’mod partikolari, fuq ir-reliġjon jew it-twemmin f’dak li jirrigwarda l-impjieg u x-xogħol, bl-għan li jiġi implimentat, fl-Istati Membri, il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. L-imsemmija direttiva tikkonkretizza għalhekk, fil-qasam li hija tkopri, il-prinċipju ġenerali ta’ nondiskriminazzjoni stabbilit fl-Artikolu 21 tal-Karta (sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 47).
43      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm id-Direttiva 2000/78 għandha l-għan li tipproteġi d-dritt fundamentali tal-ħaddiema sabiex ma jkunux is-suġġett ta’ diskriminazzjoni minħabba r-reliġjon tagħhom jew it-twemmin tagħhom, xorta jibqa’ l-fatt li, permezz tal-Artikolu 4(2) tagħha, din id-direttiva għandha wkoll tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt għall-awtonomija tal-knejjes u tal-organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati l-oħra li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin, hekk kif irrikonoxxut fl-Artikolu 17 TFUE u fl-Artikolu 10 tal-Karta, li jikkorrispondi għall-Artikolu 9 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 50).
44      F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, li l-libertà tal-ħsieb, tal-kuxjenza u tar-reliġjon stabbilita fl-Artikolu 9 tal-KEDB tipproteġi wkoll drittijiet negattivi, b’mod partikolari l-libertà li wieħed ma jaderixxix ma’ reliġjon u l-libertà li wieħed ma jipprattikax din ir-reliġjon (il-Qorti EDB, tal‑25 ta’ Ġunju 2020, Stavropoulos et vs Il‑Greċja, CE:ECHR:2020:0625JUD005248418, punti 43 u 44).
45      Fil-każ ta’ nuqqas ta’ qbil dottrinali jew organizzattiv bejn komunità reliġjuża u wieħed mill-membri tagħha, il-libertà tar-reliġjon tal-individwu tiġi eżerċitata permezz tas-setgħa tiegħu li jitlaq liberament mill-komunità. Ir-rispett tal-awtonomija ta’ komunitajiet reliġjużi rrikonoxxuti mill-Istat jimplika, partikolarment, li l-Istat għandu jaċċetta d-dritt ta’ dawn il-komunitajiet biex jirreaġixxu, skont ir-regoli u l-interessi rispettivi tagħhom, għal kwalunkwe movimenti dissidenti fi ħdanhom li jistgħu jheddu l-koeżjoni, ir-reputazzjoni jew l-unità tagħhom. Għalhekk ma humiex l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jistabbilixxu ruħhom bħala arbitru bejn l-organizzazzjonijiet reliġjużi u d-diversi entitajiet dissidenti li jeżistu jew li jistgħu jinħolqu fl-isfera tagħhom (il-Qorti EDB, 12 ta’ Ġunju 2014, Fernández Martínez vs Spanja, (CE:ECHR:2014:0612JUD005603007, punt 128).
46      Madankollu, id-dritt għal-libertà tal-ħsieb, tal-kuxjenza u tar-reliġjon iggarantit fl-Artikolu 10 tal-Karta għandu bħala korollarju tiegħu l-projbizzjoni ta’ kull diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon stabbilita fl-Artikolu 21(1) tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Novembru 2023, Commune d’Ans, C‑148/22, EU:C:2023:924, punt 40). Għalhekk, ma huwiex biżżejjed għal komunità reliġjuża li tallega l-eżistenza ta’ preġudizzju reali jew potenzjali għall-awtonomija tagħha sabiex tiġġustifika kull differenza fit-trattament ibbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin. Huwa meħtieġ ukoll li din il-komunità turi, fid-dawl taċ-ċirkustanzi tal-każ, li l-allegat riskju ta’ preġudizzju għall-awtonomija tagħha huwa probabbli u serju, li d-differenza fit-trattament inkwistjoni ma tippreġudikax il-kontenut essenzjali tad-dritt għall-ugwaljanza, ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jiġi eskluż dan ir-riskju u li lanqas ma sservi għan barrani għall-eżerċizzju tal-awtonomija tal-imsemmija komunità. Il-qrati nazzjonali jridu jiżguraw li dawn il-kundizzjonijiet huma ssodisfatti billi jwettqu eżami fil-fond taċ-ċirkustanzi tal-każ u eżerċizzju ta’ bbilanċjar bir-reqqa bejn l-interessi kunfliġġenti inkwistjoni (ara, b’analoġija, il-Qorti EDB, 12 ta’ Ġunju 2014, Fernández Martínez vs Spanja, CE:ECHR:2014:0612JUD005603007, punt 132).
47      Fir-rigward b’mod iktar preċiż tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, għandu jitfakkar li din id-dispożizzjoni għandha l-għan li tiżgura bilanċ ġust bejn, minn naħa, id-dritt għall-awtonomija tal-knejjes u ta’ organizzazzjonijiet oħra li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq ir-reliġjon jew it-twemmin u, min-naħa l-oħra, id-dritt tal-ħaddiema li ma jkunux suġġetti, b’mod partikolari f’dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol, inklużi l-kundizzjonijiet ta’ tkeċċija u ta’ remunerazzjoni, għal diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin, f’sitwazzjonijiet li fihom dawn id-drittijiet jistgħu jkunu f’kompetizzjoni ma’ xulxin (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 51).
48      F’din il-perspettiva, l-imsemmija dispożizzjoni tistabbilixxi l-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fil-kuntest tal-ibbilanċjar li għandu jsir sabiex jiġi żgurat bilanċ ġust bejn dawn id-drittijiet possibbilment kompetituri (sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 52), mingħajr madankollu ma twettaq ponderazzjoni preċiża u definittiva tal-interessi inkwistjoni.
49      Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, l-Istati Membri jistgħu jżommu leġislazzjoni nazzjonali fis-seħħ fid-data tal-adozzjoni ta’ din id-direttiva jew jipprovdu għal-leġislazzjoni futura li tinkorpora prattiċi nazzjonali eżistenti fid-data tal-adozzjoni tal-imsemmija direttiva dispożizzjonijiet li bis-saħħa tagħhom, fil-każ ta’ attivitajiet tax-xogħol fi knejjes u organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati oħrajn li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin, differenza fit-trattament ibbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin ta’ persuna ma għandhiex tikkostitwixxi diskriminazzjoni meta, minħabba n-natura ta’ dawn l-attivitajiet jew l-kuntest li fihom jitwettqu, ir-reliġjon jew it-twemmin ta’ persuna jikkostitwixxu rekwiżit ġenwin, leġittimu u ġġustifikat tax-xogħol meta jitqies l-etos tal-organizzazzjoni. Din id-differenza fit-trattament għandha tiġi implimentata fl-osservanza tad-dispożizzjonijiet u tal-prinċipji kostituzzjonali tal-Istati Membri, kif ukoll tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u ma għandhiex tiġġustifika differenza fit-trattament ibbażata fuq xi raġuni oħra.
50      It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, jippreċiża li sakemm id-dispożizzjonijiet tagħha huma barra minn hekk osservati, din ma għandhiex tippreġudika d-dritt tal-knejjes u tal-organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati oħra, li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin, konformement mad-dispożizzjonijiet kostituzzjonali u mal-liġijiet nazzjonali, jeżiġu mingħand persuni li jaħdmu magħhom illi jaġixxu in bona fide u b’lealtà lejn l-etos tal-organizzazzjoni.
51      Fir-rigward, minn naħa, tal-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li minn din id-dispożizzjoni jirriżulta espressament li huwa minħabba n-“natura” tal-attivitajiet ikkonċernati jew il-“kuntest” li fih dawn jitwettqu li r-reliġjon jew it-twemmin jistgħu, skont il-każ, jikkostitwixxu rekwiżit ġenwin, leġittimu u ġġustifikat tax-xogħol fid-dawl tal-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni inkwistjoni fis-sens tal-imsemmija dispożizzjoni. Għalhekk, il-legalità, mill-perspettiva ta’ din l-aħħar dispożizzjoni, ta’ differenza fit-trattament ibbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin hija suġġetta għall-eżistenza oġġettivament verifikabbli ta’ rabta diretta bejn ir-rekwiżit tax-xogħol impost mill-persuna li timpjega minħabba l-etos tagħha u l-attività kkonċernata. Tali rabta tista’ tirriżulta jew min-natura ta’ din l-attività, pereżempju meta din tinvolvi l-parteċipazzjoni fid-determinazzjoni tal-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni inkwistjoni jew f’kollaborazzjoni mal-missjoni tagħha ta’ proklamazzjoni, jew mill-kundizzjonijiet li fihom l-imsemmija attività għandha titwettaq, bħan-neċessità li tiġi żgurata rappreżentazzjoni kredibbli tal-knisja jew tal-organizzazzjoni esterna tagħha (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punti 62 u 63, kif ukoll tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punt 50).
52      Dan ir-rekwiżit tax-xogħol għandu, kif jeżiġi dan l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2), ikun “ġenwin, leġittimu u ġġustifikat” fid-dawl tal-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni, filwaqt li huwa mifhum li, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punt 29 tal-konklużjonijiet tagħha, dawn it-tliet kriterji huma ta’ natura kumulattiva. Għalkemm, bħala prinċipju, ma humiex il-qrati nazzjonali li għandhom jiddeċiedu dwar l-etos bħala tali abbażi tar-rekwiżit tax-xogħol invokat, madankollu huma għandhom jiddeterminaw, każ b’każ, jekk, fid-dawl ta’ dan l-etos, dawn it-tliet kriterji jkunux issodisfatti (sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 64).
53      Fir-rigward, fl-ewwel lok, tan-natura “ġenwin[a]” tal-imsemmi rekwiżit tax-xogħol, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-użu ta’ dan l-aġġettiv ifisser li s-sħubija fir-reliġjon jew l-adeżjoni għat-twemmin li fuqhom huwa bbażat l-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni kkonċernata għandha tidher neċessarja minħabba l-importanza tal-attività tax-xogħol inkwistjoni għall-affermazzjoni ta’ dan l-etos jew għall-eżerċizzju minn din il-knisja jew minn din l-organizzazzjoni tad-dritt tagħha għall-awtonomija, kif irrikonoxxut fl-Artikolu 17 TFUE u fl-Artikolu 10 tal-Karta (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 65, u tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punt 51).
54      F’dak li jirrigwarda, fit-tieni lok, in-natura “leġittim[a]” ta’ dan l-istess rekwiżit tax-xogħol, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li l-użu, mil-leġiżlatur tal-Unjoni, ta’ dan it-terminu juri li huwa kellu l-intenzjoni li jiżgura li r-rekwiżit dwar l-appartenenza għar-reliġjon jew għas-sħubija fit-twemmin li fuqhom huwa bbażat l-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni inkwistjoni ma jintużax sabiex jintlaħaq għan li ma huwiex relatat ma’ dan l-etos jew mal-eżerċizzju minn din il-knisja jew minn din l-organizzazzjoni tad-dritt tagħha għall-awtonomija (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 66, u tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punt 52).
55      Fir-rigward, fit-tielet lok, tat-terminu “ġġustifikat”, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-użu tiegħu jimplika mhux biss li l-istħarriġ tal-osservanza tal-kriterji li jinsabu fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jista’ jitwettaq minn qorti nazzjonali, iżda wkoll li l-knisja jew l-organizzazzjoni li tkun ħarġet rekwiżit tax-xogħol għandha l-obbligu li turi, fid-dawl taċ-ċirkustanzi fattwali tal-każ inkwistjoni, li l-allegat riskju ta’ preġudizzju għall-etos tagħha jew għad-dritt tagħha għall-awtonomija huwa probabbli u serju, b’tali mod li l-istabbiliment ta’ tali rekwiżit jirriżulta neċessarju (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 67, u tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punt 53).
56      F’dan ir-rigward, ir-rekwiżit tax-xogħol imsemmi fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 għandu jkun kompatibbli mal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jimplika li l-qrati nazzjonali għandhom jivverifikaw jekk dan ir-rekwiżit huwiex xieraq u ma jmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan imfittex (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 68, u tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punt 54).
57      Fir-rigward, min-naħa l-oħra, tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, għandu jitfakkar li din id-dispożizzjoni tipprevedi li, fost ir-rekwiżiti tax-xogħol li knisja jew organizzazzjoni pubblika jew privata oħra li l-etos tagħha huwa bbażat fuq ir-reliġjon jew it-twemmin jistgħu jeħtieġu persuni li jaħdmu magħhom, hemm ir-rekwiżit li dawn il-persuni juru “attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà” lejn l-etos ta’ din il-knisja jew ta’ din l-organizzazzjoni. Madankollu, kif jirriżulta b’mod partikolari mill-frażi “[s]akemm id-dispożizzjonijiet [tad-Direttiva 2000/78] huma f’kull każ irrispettati”, li tidher f’din id-dispożizzjoni, il-possibbiltà li jiġi impost tali rekwiżit ta’ attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà fuq l-impjegati għandha tiġi eżerċitata b’osservanza tad-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din id-direttiva, b’mod partikolari tal-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tagħha, li għandhom ikunu jistgħu, jekk ikun il-każ, ikunu s-suġġett ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv (sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punt 46).
58      Minn dan isegwi li, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, organizzazzjoni privata li l-etos tagħha huwa bbażat fuq il-preċetti tal-Knisja Kattolika tista’ tittratta b’mod differenti, abbażi tar-rekwiżit ta’ bona fide u ta’ lealtà lejn dan l-etos, l-impjegati tagħha li jagħtu pariri fil-qasam tat-tqala, skont jekk jappartjenux jew le lil din il-knisja, ħlief jekk, minn naħa, fid-dawl tan-natura tal-attivitajiet tax-xogħol
ikkonċernati jew tal-kuntest li fih dawn jitwettqu, teżisti rabta diretta u oġġettivament verifikabbli bejn dawn l-attivitajiet u r-rekwiżit li ma titlaqx mill-imsemmija knisja matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew ta’ integrazzjoni mill-ġdid mal-istess knisja wara li tkun telqet minnha u jekk, min-naħa l-oħra, dan ir-rekwiżit tax-xogħol jkun ġenwin, leġittimu u ġġustifikat fid-dawl tal-imsemmi etos.
59      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, għalkemm fl-aħħar lok hija l-qorti nazzjonali, li hija l-unika li għandha ġurisdizzjoni sabiex tevalwa l-fatti, li għandha tiddetermina jekk dan huwiex il-każ, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ madankollu tagħtiha indikazzjonijiet, ibbażati fuq il-proċess tal-kawża prinċipali kif ukoll fuq l-osservazzjonijiet bil-miktub u orali li jkunu tressqu quddiemha, sabiex tkun tista’ tiddeċiedi l-kawża li jkollha quddiemha.
60      F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li, ħlief f’każijiet eċċezzjonali ħafna, il-qrati nazzjonali għandhom jastjenu milli jevalwaw il-leġittimità tal-etos stess tal-knisja jew tal-organizzazzjoni kkonċernata (sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punt 61). Għalhekk, bħala prinċipju, huma l-knejjes u l-organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati l-oħra li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq ir-reliġjon jew it-twemmin li għandhom jiddeterminaw dak li huma jqisu bħala rekwiżit tax-xogħol fid-dawl tal-etos ta’ din il-knisja jew ta’ din l-organizzazzjoni.
61      Kif ġie rrilevat fil-punt 48 ta’ din is-sentenza, id-Direttiva 2000/78 tħalli marġni ta’ evalwazzjoni lill-Istati Membri li tippermettilhom jieħdu inkunsiderazzjoni l-kuntest tagħhom stess, u tirrikonoxxi lil kull Stat Membru marġni ta’ evalwazzjoni fil-kuntest tal-konċiljazzjoni neċessarja tad-diversi drittijiet u interessi inkwistjoni, sabiex jiġi żgurat bilanċ ġust bejn dawn tal-aħħar (ara, b’analoġija, is-sentenzi tal‑15 ta’ Lulju 2021, WABE u MH Müller Handel, C‑804/18 u C‑341/19, EU:C:2021:594, punti 87 u 88, kif ukoll tat‑28 ta’ Novembru 2023, Commune d’Ans, C‑148/22, EU:C:2023:924, punti 34 u 35).
62      Madankollu, huma l-qrati nazzjonali li għandhom jiżguraw li d-dritt tal-ħaddiema li ma jkunux suġġetti għal diskriminazzjoni bbażata, b’mod partikolari, fuq ir-reliġjon jew it-twemmin, ma jiġix ippreġudikat. Għalhekk, skont l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, hija, jekk ikun il-każ, awtorità indipendenti u, fl-aħħar lok, qorti nazzjonali, u mhux il-knisja jew l-organizzazzjoni kkonċernata, li għandha tevalwa jekk ir-rekwiżit tax-xogħol impost mill-knisja jew mill-organizzazzjoni inkwistjoni huwiex, minħabba n-natura tal-attivitajiet ikkonċernati jew tal-kuntest li fih huma eżerċitati, ġenwin, leġittimu u ġġustifikat fid-dawl ta’ dan l-etos (sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punti 46, 53 u 61).
63      F’dan l-istess sens, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta li, għalkemm persuna li timpjega li l-etos tagħha huwa bbażat fuq ir-reliġjon jew fuq twemmin filosofiku tista’ timponi fuq l-impjegati tagħha obbligi ta’ lealtà speċifiċi, deċiżjoni ta’ tkeċċija mmotivata minn nuqqas ta’ twettiq ta’ tali obbligu, b’mod partikolari jekk din tirriżulta minn fatti marbuta mal-eżerċizzju ta’ drittijiet protetti mill-KEDB, għandha madankollu tkun suġġetta għal stħarriġ ġudizzjarju li jimplika li jitwettaq ibbilanċjar effettiv tad-dritt tal-komunità reliġjuża għar-rispett tal-awtonomija tagħha u tad-drittijiet fundamentali tal-persuna kkonċernata fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 23 ta’ Settembru 2010, Schüth vs Il‑Ġermanja, CE:ECHR:2010:0923JUD000162003, punti 57 u 69; il-Qorti EDB, 23 ta’ Settembru 2010, Obst vs Il‑Ġermanja, CE:ECHR:2010:0923JUD000042503, punt 43, u l-Qorti EDB, 3 ta’ Frar 2011, Siebenhaar vs Il‑Ġermanja, CE:ECHR:2011:0203JUD001813602, punt 40).
64      Fir-rigward, b’mod iktar partikolari, ta’ organizzazzjoni privata bħall-Assoċjazzjoni li l-etos tagħha huwa bbażat fuq il-preċetti tal-Knisja Kattolika u li d-direttivi u l-etos tagħha jippromwovu, kif jirriżulta mill-punt 22 ta’ din is-sentenza, il-protezzjoni tal-ħajja tal-wild li ser jitwieled u għalhekk il-kontinwazzjoni min-nisa tqal tat-tqala tagħhom kif ukoll l-aċċettazzjoni tal-wild tagħhom, teżisti, a priori, rabta diretta oġġettivament verifikabbli bejn l-attività tax-xogħol li tikkonsisti fl-għoti ta’ pariri dwar it-tqala u r-rekwiżit li tintwera attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà lejn dawn id-direttivi u dan l-etos. Barra minn hekk, tali rekwiżit tax-xogħol jidher, fil-prinċipju, bħala ġenwin, leġittimu u ġġustifikat fid-dawl tal-imsemmi etos.
65      F’dan il-każ, huwa paċifiku li JB impenjat ruħha fil-kuntratt ta’ xogħol tagħha li tosserva l-imsemmija direttivi u dan l-istess etos u mill-proċess ma jirriżultax li hija ma tkunx iktar disposta jew f’pożizzjoni li tonora dan l-impenn. Għalhekk jidher li hija tkeċċiet għas-sempliċi raġuni li hija telqet mill-Knisja Kattolika u li hija rrifjutat li tintegra mill-ġdid ma’ din il-knisja.
66      F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, bla ħsara għal verifika li għandha ssir mill-qorti tar-rinviju, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jirriżultax li l-Assoċjazzjoni kienet oġġettivament stabbilixxiet li, fid-dawl tan-natura tal-attività tax-xogħol
eżerċitata minn JB u tal-kundizzjonijiet li fihom din l-attività hija eżerċitata, teżisti rabta diretta bejn tali attività u r-rekwiżit impost fuq JB, bħala membru tal-Knisja Kattolika, li ma titlaqx minn din il-knisja matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew, sabiex tkompli din ir-relazzjoni ta’ xogħol, li terġa’ tingħaqad magħha wara t-tluq tagħha.
67      Ċertament, ma jistax jiġi eskluż, bħala prinċipju, li knisja jew organizzazzjoni li l-etos tagħha huwa bbażat fuq ir-reliġjon jew it-twemmin tista’ tiġġustifika l-eżistenza ta’ rabta diretta bejn ir-rekwiżit tax-xogħol ta’ bona fide u ta’ lealtà li jikkonsisti, għal impjegat ta’ din il-knisja jew ta’ din l-organizzazzjoni, li ma jitlaqx minn din il-knisja taħt piena ta’ tkeċċija jew li jerġa’ jingħaqad magħha wara li jkun telaq minnha, għall-finijiet tal-kontinwazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol, u l-attività tax-xogħol
ikkonċernata. Fil-fatt, il-missjoni speċifika fdata lil impjegat fil-kuntest ta’ knisja jew ta’ organizzazzjoni reliġjuża oħra hija aspett li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jiġi ddeterminat jekk din il-persuna tistax tkun suġġetta għal obbligu ta’ lealtà ikbar (ara, f’dan is-sens, il-Qorti EDB, 12 ta’ Ġunju 2014, Fernández Martínez vs Spanja, CE:ECHR:2014:0612JUD005603007, punt 131).
68      Madankollu, huwa fid-dawl tal-attività tax-xogħol konkreta li tali rabta diretta għandha tiġi stabbilita oġġettivament. Għalhekk, ir-riferiment ġenerali għall-kunċett ta’ “servizz fil-komunità” msemmi fl-Artikolu 1 tal-GrO, li jimplika l-adeżjoni u n-nuqqas ta’ tluq mill-Knisja għall-attivitajiet kollha fi ħdan il-Knisja Kattolika u tal-istituzzjonijiet jew tal-organizzazzjonijiet marbuta magħha, ma huwiex biżżejjed sabiex tiġi stabbilita oġġettivament l-eżistenza ta’ tali rabta diretta.
69      It-tieni nett, ir-rekwiżit tax-xogħol li l-impjegati tal-Assoċjazzjoni li huma membri tal-Knisja Kattolika ma jistgħux jitilqu minnha matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew għandhom, jekk ikunu telqu minn din il-knisja, jerġgħu jingħaqdu magħha għall-finijiet tal-kontinwazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol ma jidhirx, fid-dawl tal-elementi tal-proċess sottomessi lill-Qorti tal-Ġustizzja, li huwa “ġenwin” għall-eżerċizzju tal-attività tax-xogħol inkwistjoni fil-kawża prinċipali, fis-sens tal-ġurisprudenza msemmija fil-punt 53 ta’ din is-sentenza.
70      Fil-fatt, kif ġie rrilevat mill-qorti tar-rinviju u mfakkar mill-Avukata Ġenerali fil-punt 37 tal-konklużjonijiet tagħha, pożizzjonijiet ta’ konsulent fil-qasam tat-tqala, analogi għal dak okkupat minn JB, ġew fdati lil impjegati tal-Assoċjazzjoni li ma humiex membri tal-Knisja Kattolika, fatt li juri li l-Assoċjazzjoni stess tqis li s-sħubija f’din il-knisja ma hijiex neċessarja minħabba l-importanza ta’ din l-attività tax-xogħol għall-affermazzjoni tal-etos tal-organizzazzjoni tagħha u għall-missjoni ta’ proklamazzjoni tal-imsemmija knisja, iżda li huwa biżżejjed f’dan ir-rigward li l-konsulenti tagħha fil-qasam tat-tqala jintrabtu li josservaw id-direttivi ta’ din tal-aħħar, imsemmija fil-punti 23 u 64 ta’ din is-sentenza. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-rekwiżit tax-xogħol imsemmi fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza ma jidhirx li huwa ġenwin, fis-sens tal-imsemmija ġurisprudenza.
71      It-tielet nett, għalkemm huwa minnu li, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punt 41 tal-konklużjonijiet tagħha, ma jistax jiġi eskluż li t-tluq mill-Knisja Kattolika ta’ impjegat ta’ organizzazzjoni li l-etos tagħha huwa bbażat fuq il-preċetti tal-Knisja Kattolika huwa akkumpanjat minn tbegħid jew minn rifjut tal-preċetti u tal-valuri fundamentali ta’ din il-knisja, li jista’ jirrendi lil dan l-impjegat inkapaċi li jeżerċita ċerti attivitajiet tax-xogħol fi ħdan din l-organizzazzjoni, madankollu hemm lok li jiġi indikat li s-sempliċi tluq mill-imsemmija knisja ma jistax ikun biżżejjed sabiex jiġi preżunt li dan huwa effettivament il-każ, peress li dan it-tluq jista’ jkun immotivat minn kunsiderazzjonijiet li bl-ebda mod ma jikkontestaw l-adeżjoni tal-imsemmi impjegat għal dawn il-preċetti u għal dawn il-valuri fundamentali.
72      F’dan ir-rigward, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li, kif ġie rrilevat fil-punt 24 ta’ din is-sentenza, JB immotivat it-tluq tagħha mill-Knisja Kattolika bil-fatt li d-djocesi ta’ Limburg kienet tiġbor, minbarra t-taxxa ekkleżjastika, kontribuzzjoni ekkleżjastika addizzjonali mingħand persuni Kattoliċi li, bħal JB, huma miżżewġin, fil-kuntest ta’ żwieġ interkonfessjonali, lil konjuġi li għandu dħul għoli. B’mod partikolari, JB, permezz ta’ dan it-tluq, la tbiegħdet ruħha u lanqas ma ddevjat mill-preċetti u mill-valuri fundamentali ta’ din il-knisja.
73      Barra minn hekk, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li t-tkeċċija ta’ JB seħħet direttament u esklużivament minħabba l-fatt li hija telqet mill-Knisja Kattolika skont ir-regoli nazzjonali u li sussegwentement irrifjutat li terġa’ tingħaqad magħha. Ma jidhirx li ġie eżaminat jekk JB, wara dan it-tluq, kinitx lesta, skont l-Artikolu 4(2) tal-GrO, li tkompli “[t]osserva[] il-veritajiet u l-valuri tal-Vanġelu u [t]ikkontribwixx[i] sabiex [t]impliment[hom]” fi ħdan l-Assoċjazzjoni, jew jekk, skont l-Artikolu 4(3) tal-GrO, hija kinitx lesta twettaq, bl-istess mod bħall-impjegati li ma jappartjenux lill-Knisja Kattolika, b’osservanza tal-preċetti ta’ din il-knisja, il-kompiti fdati lilha.
74      F’dawn iċ-ċirkustanzi, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tivverifika jekk, fid-dawl tal-applikazzjoni effettiva tiegħu mill-Assoċjazzjoni, ir-rekwiżit inkwistjoni fil-kawża prinċipali huwiex intiż li jiggarantixxi attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà tal-impjegati lejn l-etos tal-Knisja Kattolika u ma jintużax sabiex jintlaħaq għan li ma huwiex relatat ma’ dan l-etos jew mal-eżerċizzju mill-Assoċjazzjoni tad-dritt tagħha għall-awtonomija, li jikkontesta n-natura leġittima ta’ dan ir-rekwiżit, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
75      Ir-raba’ u fl-aħħar nett, f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, hija l-Assoċjazzjoni li għandha tistabbilixxi li l-allegat riskju ta’ preġudizzju għall-etos tagħha jew għad-dritt tagħha għall-awtonomija huwa probabbli u serju, b’tali mod li l-istabbiliment ta’ tali rekwiżit jirriżulta effettivament neċessarju u proporzjonat (sentenzi tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, punti 67 u 68, kif ukoll tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR, C‑68/17, EU:C:2018:696, punti 53 u 54).
76      Issa, kif irrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punt 45 tal-konklużjonijiet tagħha, f’sitwazzjoni bħal dik imsemmija fl-ewwel domanda preliminari, ma jidhirx li s-sempliċi tluq ta’ JB mill-Knisja Kattolika jew ir-rifjut tagħha li terġa’ tingħaqad magħha huwa biżżejjed sabiex jiġi stabbilit li r-riskju allegat mill-Assoċjazzjoni ta’ preġudizzju għall-etos tagħha jew għad-dritt tagħha għall-awtonomija huwa probabbli u serju sal-punt li jiġġustifika t-tkeċċija ta’ JB. Fil-fatt, dan it-tluq, imwettaq skont il-proċedura prevista mid-dispożizzjonijiet nazzjonali, sabiex tiġi evitata l-kontribuzzjoni ekkleżjastika addizzjonali, u r-rifjut li din terġa’ tingħaqad ma’ din il-knisja għal din l-istess raġuni ma huwiex biżżejjed sabiex juri l-eżistenza ta’ att li juri tbegħid pubbliku minn JB fil-konfront tal-imsemmija knisja li għandu jiġi eżaminat bħala att li juri attitudni li tmur kontra tagħha.
77      F’dan ir-rigward, għandu b’mod partikolari jiġi kkonstatat li, kif jirriżulta mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex tkun valida fid-dritt Ġermaniż, id-dikjarazzjoni ta’ tluq mill-Knisja Kattolika għandha ssir quddiem l-awtorità statali kompetenti, jiġifieri uffiċjal komunali pubbliku, li jinforma biss lil din il-knisja kif ukoll lill-persuna li timpjega b’dan it-tluq sabiex din tkun tista’ teħodha inkunsiderazzjoni fil-kalkolu tar-remunerazzjoni tal-impjegat. Issa, kif irrilevat il-qorti tar-rinviju, tali dikjarazzjoni, li n-natura allegatament pubblika tagħha tirriżulta minn obbligu legali nazzjonali, ma tistax titqies bħala aġir li jmur kontra l-imsemmija knisja, fl-assenza ta’ kwalunkwe azzjoni oħra min-naħa ta’ JB, intiża li xxandar b’mod pubbliku u mhux xieraq l-informazzjoni dwar it-tluq tagħha minn din l-istess knisja.
78      Kif osservat il-qorti tar-rinviju, mill-formulazzjoni tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jirriżulta li din id-dispożizzjoni tippermetti, meta d-dispożizzjonijiet ta’ din id-direttiva jkunu barra minn hekk osservati lil organizzazzjoni pubblika jew privata li l-etos tagħha huwa bbażat fuq ir-reliġjon jew it-twemmin, li l-impjegati tagħha jintalbu biss attitudni ta’ bona fide u ta’ lealtà “lejn l-etos tal-organizzazzjoni”. Għaldaqstant, jekk wieħed jippreżumi li t-tluq ta’ JB mill-Knisja Kattolika jista’ jitqies bħala aġir żleali fil-konfront ta’ din il-knisja, ma jirriżultax neċessarjament li dan it-tluq jikkostitwixxi wkoll aġir żleali lejn l-organizzazzjoni li timpjegaha, sakemm JB tkompli tosserva fix-xogħol tagħha l-etos ta’ din l-organizzazzjoni.
79      Issa, minn naħa, kif ġie rrilevat fil-punti 22, 64 u 65 ta’ din is-sentenza, JB impenjat ruħha fil-kuntratt ta’ xogħol tagħha li tosserva d-direttivi u l-etos tal-Knisja Kattolika rilevanti għall-eżerċizzju tal-attività tax-xogħol tagħha, li ma jirrikjedux, kif ġie enfasizzat fil-punt 70 ta’ din is-sentenza, li l-persuni li jokkupaw pożizzjonijiet analogi għal dik ta’ JB jappartjenu neċessarjament lil din il-knisja sakemm huma jippromwovu l-protezzjoni tal-ħajja tal-wild li ser jitwieled u għalhekk il-kontinwazzjoni min-nisa tqal tat-tqala tagħhom kif ukoll l-aċċettazzjoni tal-wild tagħhom. Min-naħa l-oħra, mill-proċess ippreżentat lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jirriżultax li JB ma hijiex iktar disposta jew f’pożizzjoni li tonora dan l-impenn.
80      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi kkunsidrat li, f’ċirkustanzi bħal dawk imsemmija fl-ewwel domanda preliminari u bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, ir-rekwiżit li ħaddiem, bħal JB, ma jitlaqx mill-Knisja Kattolika matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew li jerġa’ jingħaqad magħha wara li jkun telaq minnha għall-finijiet tal-kontinwazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol ma jidhirx li huwa rekwiżit tax-xogħol li jissodisfa l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
81      Madankollu, sa fejn, kif jirriżulta mill-punt 33 ta’ din is-sentenza, it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda wkoll l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78, għandu jitfakkar li, skont it-termini ta’ din id-dispożizzjoni, l-Istati Membri jistgħu jipprovdu li differenza fit-trattament ibbażata fuq karatteristika marbuta ma’ waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni meta, minħabba n-natura ta’ attività tax-xogħol jew il-kundizzjonijiet tal-eżerċizzju tagħha, il-karatteristika inkwistjoni tikkostitwixxi rekwiżit tax-xogħol ġenwin u determinanti, sakemm l-għan imfittex ikun leġittimu u li dan ir-rekwiżit ikun proporzjonat.
82      Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-kunċett ta’ “ħtieġa ġenwina u determinanti tax-xogħol”, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, jirreferi għal rekwiżit oġġettivament iddettat min-natura jew mill-kundizzjonijiet għall-eżerċizzju tal-attività tax-xogħol inkwistjoni u ma jistax ikopri kunsiderazzjonijiet suġġettivi (sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2017, Bougnaoui u ADDH, C‑188/15, EU:C:2017:204, punt 40).
83      Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet repetutament li, sa fejn jippermetti deroga mill-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78 għandu jiġi interpretat b’mod strett (sentenzi tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et, C‑447/09, EU:C:2011:573, punt 72, kif ukoll tas‑7 ta’ Novembru 2019, Cafaro, C‑396/18, EU:C:2019:929, punt 67).
84      F’dan il-każ, kif osservat il-qorti tar-rinviju u kif irrilevat l-Avukata Ġenerali fil-punt 50 tal-konklużjonijiet tagħha, ir-rekwiżit li jikkonsisti fil-projbizzjoni lill-impjegati ta’ organizzazzjoni li l-etos tagħha huwa bbażat fuq il-preċetti tal-Knisja Kattolika, li huma membri ta’ din il-knisja, milli jitilqu minnha matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija, jew li jobbligawhom jerġgħu jingħaqdu mal-imsemmija knisja wara li jkunu telqu minnha, ma jidhirx li huwa oġġettivament iddettat min-natura jew mill-kundizzjonijiet ta’ eżerċizzju tal-attività ta’ konsulent fil-qasam tat-tqala f’kundizzjonijiet bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
85      Minn dan isegwi li l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78 għandu jiġi interpretat fis-sens li differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tistax tiġi ġġustifikata abbażi ta’ din id-dispożizzjoni.
86      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 2000/78, moqri fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha organizzazzjoni privata, li l-etos tagħha huwa bbażat fuq prinċipji reliġjużi, tista’ tobbliga li impjegat li huwa membru ta’ knisja partikolari li jipprattika din ir-reliġjon ma jitlaqx minn din il-knisja matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew, sabiex ikompli r-relazzjoni ta’ xogħol, jerġa’ jingħaqad ma’ din il-knisja wara li jkun telaq minnha, filwaqt li
–        din l-organizzazzjoni timpjega persuni oħra sabiex jeżerċitaw l-istess funzjonijiet bħal dawk tal-impjegat inkwistjoni, mingħajr ma teħtieġ li dawn ikunu membri ta’ din l-istess knisja, u
–        dan l-impjegat ma jaġixxix b’mod li jidher pubblikament li jmur kontra l-knisja,
meta, fid-dawl tan-natura tal-attivitajiet tax-xogħol tal-imsemmi impjegat jew tal-kuntest li fih jiġu eżerċitati, dawn ir-rekwiżiti tax-xogħol ma jkunux ġenwini, leġittimi u ġġustifikati fid-dawl tal-etos tal-imsemmija organizzazzjoni.
Fuq it-tieni domanda
87      Fid-dawl tar-risposta għall-ewwel domanda, ma hemmx lok li tingħata risposta għat-tieni domanda.
Fuq l-ispejjeż
88      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjonijiet tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) taqta’ u tiddeċiedi:
L‑Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol, moqri fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jipprekludi dispożizzjoni nazzjonali li bis-saħħa tagħha organizzazzjoni privata, li l-etos tagħha huwa bbażat fuq prinċipji reliġjużi, tista’ tobbliga li impjegat li huwa membru ta’ knisja partikolari li jipprattika dan ir-reliġjon ma jitlaqx minn din il-knisja matul ir-relazzjoni ta’ xogħol taħt piena ta’ tkeċċija jew, sabiex ikompli r-relazzjoni ta’ xogħol, jerġa’ jingħaqad ma’ din il-knisja wara li jkun telaq minnha, filwaqt li
–        din l-organizzazzjoni timpjega persuni oħra sabiex jeżerċitaw l-istess funzjonijiet bħal dawk tal-impjegat inkwistjoni, mingħajr ma tobbliga li dawn ikunu membri ta’ din l-istess knisja, u
–        dan l-impjegat ma jaġixxix b’mod li jidher pubblikament li jmur kontra l-knisja,
meta, fid-dawl tan-natura tal-attivitajiet tax-xogħol tal-imsemmi impjegat jew tal-kuntest li fih jiġu eżerċitati, dawn ir-rekwiżiti tax-xogħol ma jkunux ġenwini, leġittimi u ġġustifikati fid-dawl tal-etos tal-imsemmija organizzazzjoni.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Ġermaniż.