62013CO0688
ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 28ης Ιανουαρίου 2015 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή — Άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου — Μεταβίβαση επιχειρήσεως — Διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων — Ερμηνεία της οδηγίας 2001/23/ΕΚ — Μεταβιβάζων ο οποίος υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας — Εγγύηση ότι ο διάδοχος δεν θα υπεισέλθει σε ορισμένες οφειλές της μεταβιβασθείσας επιχειρήσεως»
Στην υπόθεση C‑688/13,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Juzgado de lo Mercantil no 3 de Barcelona (Ισπανία) με απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2013, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Δεκεμβρίου 2013, στη διαδικασία που κινήθηκε από το
Gimnasio Deportivo San Andrés SL, που τελεί υπό εκκαθάριση,
παρισταμένων των:
Tesorería General de la Seguridad Social (TGSS),
Fondo de Garantía Salarial,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους S. Rodin, πρόεδρο τμήματος, A. Borg Barthet και F. Biltgen (εισηγητή), δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
—
το Gimnasio Deportivo San Andrés SL, που τελεί υπό εκκαθάριση, εκπροσωπούμενο από την G. Atarés París, σύνδικο πτωχεύσεως,
—
το Tesorería General de la Seguridad Social (TGSS), εκπροσωπούμενο από την M.‑F. Mijares García-Pelayo,
—
η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον L. Banciella Rodríguez-Miñón,
—
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους J. Enegren και R. Vidal Puig,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη, σύμφωνα με το άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία της οδηγίας 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, σχετικά με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων ή επιχειρήσεων (EE L 82, σ. 16).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας από την υπό εκκαθάριση εταιρία Gimnasio Deportivo San Andrés SL (στο εξής: Gimnasio), όσον αφορά το ζήτημα ποιες οφειλές της εταιρίας αυτής θα ήταν επιτρεπτό να μην περιέλθουν στον διάδοχο φορέα κατόπιν της μεταφοράς των δραστηριοτήτων της υπό εκκαθάριση εταιρίας στον εν λόγω φορέα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2001/23 ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε οποιαδήποτε μεταβίβαση επιχειρήσεως, εγκατάστασης ή τμήματος επιχείρησης ή εγκατάστασης σε άλλον εργοδότη, ως αποτέλεσμα [συμφωνίας περί μεταβίβασης] ή συγχώνευσης.»
4
Το άρθρο 2 της εν λόγω οδηγίας ορίζει, στην παράγραφο 1 αυτού, τα εξής:
«Κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
α)
“[μεταβιβάζων]”: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που λόγω μιας μεταβιβάσεως κατά την έννοια του άρθρου 1 παράγραφος 1 χάνει την ιδιότητα του εργοδότη στην επιχείρηση, την εγκατάσταση ή το τμήμα επιχείρησης ή εγκατάστασης·
β)
“[διάδοχος]”: κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που, λόγω μεταβιβάσεως κατά την έννοια του άρθρου 1 παράγραφος 1 αποκτά την ιδιότητα του εργοδότη στην επιχείρηση, την εγκατάσταση ή το τμήμα επιχείρησης ή εγκατάστασης·
[…]
δ)
“εργαζόμενος”: πρόσωπο το οποίο, στο οικείο κράτος μέλος, προστατεύεται ως εργαζόμενος δυνάμει της εθνικής εργατικής νομοθεσίας.»
5
Το άρθρο 3 της οδηγίας 2001/23, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο II αυτής, που φέρει τον τίτλο «Διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων», έχει ως εξής:
«1.   Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του [μεταβιβάζοντος], που απορρέουν από σύμβαση εργασίας ή από εργασιακή σχέση υφισταμένη κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, μεταβιβάζονται, διά της μεταβιβάσεως αυτής, στον [διάδοχο].
Τα κράτη μέλη δύνανται να προβλέπουν ότι, μετά την ημερομηνία της μεταβίβασης, ο [μεταβιβάζων] και ο [διάδοχος] εξακολουθούν να ευθύνονται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον, ως προς υποχρεώσεις που γεννήθηκαν πριν από τη μεταβίβαση και απορρέουν από σύμβαση εργασίας ή εργασιακή σχέση, οι οποίες υφίσταντο κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης.
[…]
3.   Μετά τη μεταβίβαση, ο [διάδοχος] εξακολουθεί να τηρεί τους συμφωνηθέντες με συλλογική σύμβαση όρους εργασίας, ως αυτοί εφαρμόζονται και έναντι του [μεταβιβάζοντος], σύμφωνα με τη σύμβαση, μέχρι την ημερομηνία της καταγγελίας ή λήξεως της συλλογικής συμβάσεως ή της ενάρξεως της ισχύος ή εφαρμογής άλλης συλλογικής συμβάσεως.
Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν την περίοδο τηρήσεως των εν λόγω όρων εργασίας, υπό την αίρεση ότι η περίοδος αυτή δεν θα είναι κατώτερη του έτους.
α)
Εκτός εάν τα κράτη μέλη προβλέπουν άλλως, οι παράγραφοι 1 και 3 δεν εφαρμόζονται επί των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε παροχές λόγω γήρατος ή αναπηρίας ή προς επιζώντες βάσει συμπληρωματικών συστημάτων επαγγελματικής ή διεπαγγελματικής συνταξιοδότησης, που ισχύουν, εκτός των προβλεπομένων εκ του νόμου συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως των κρατών μελών.
β)
Ακόμη και όταν δεν προβλέπουν, σύμφωνα με το στοιχείο α), ότι οι παράγραφοι 1 και 3 εφαρμόζονται επί αυτών των δικαιωμάτων, τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των συμφερόντων των εργαζομένων, καθώς και των προσώπων που έχουν ήδη εγκαταλείψει την επιχείρηση του [μεταβιβάζοντος] κατά τη στιγμή της μεταβίβασης, όσον αφορά τα κεκτημένα δικαιώματά τους ή εκείνα που πρόκειται να αποκτηθούν για παροχές λόγω γήρατος, περιλαμβανομένων των παροχών προς επιζώντες βάσει των συμπληρωματικών συστημάτων που αναφέρονται στο στοιχείο α).»
6
Το άρθρο 4 της ως άνω οδηγίας ορίζει, στην παράγραφό του 1, πρώτη περίοδος, ότι «[η] μεταβίβαση μιας επιχείρησης, μιας εγκατάστασης, ή ενός τμήματος επιχείρησης ή εγκατάστασης, δεν συνιστά αυτή καθ’ εαυτή λόγο απολύσεως για τον [μεταβιβάζοντα] ή τον [διάδοχο]».
7
Το άρθρο 5 της οδηγίας 2001/23, το οποίο επίσης περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο II αυτής, προβλέπει τα εξής:
«1.   Εκτός εάν τα κράτη μέλη προβλέπουν άλλως, τα άρθρα 3 και 4 δεν εφαρμόζονται στη μεταβίβαση επιχειρήσεως, εγκατάστασης ή τμήματος επιχείρησης ή εγκατάστασης, όταν ο [μεταβιβάζων] υπόκειται σε διαδικασία πτώχευσης ή σε οποιαδήποτε άλλη ανάλογη διαδικασία αφερεγγυότητας, κινηθείσα με σκοπό την εκκαθάριση των περιουσιακών στοιχείων του [μεταβιβάζοντος] και οι διαδικασίες αυτές διεξάγονται υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής (που μπορεί να είναι σύνδικος πτωχεύσεως, εξουσιοδοτημένος από αρμόδια δημόσια αρχή).
2.   Όταν τα άρθρα 3 και 4 εφαρμόζονται σε μεταβίβαση, κατά τη διάρκεια διαδικασίας αφερεγγυότητας κατά του [μεταβιβάζοντος] (ανεξάρτητα από το εάν η διαδικασία αυτή έχει κινηθεί για την εκκαθάριση των περιουσιακών στοιχείων του [μεταβιβάζοντος]), και εφόσον η διαδικασία αυτή τελεί υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής (που μπορεί να είναι σύνδικος πτωχεύσεως, ορισθείς από την εθνική νομοθεσία), ένα κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει ότι:
α)
υπό την επιφύλαξη του άρθρου 3 παράγραφος 1, οι οφειλές του [μεταβιβάζοντος], που απορρέουν από συμβάσεις εργασίας ή από εργασιακές σχέσεις και ήταν πληρωτέες πριν από τη μεταβίβαση ή πριν από την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας δεν μεταβιβάζονται στον [διάδοχο], υπό την προϋπόθεση ότι με αυτήν τη διαδικασία παρέχεται, σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτού του κράτους μέλους, προστασία τουλάχιστον ισοδύναμη προς την προβλεπόμενη για τις περιπτώσεις που διέπονται από την οδηγία 80/987/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 1980, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητος του εργοδότη [EE ειδ. έκδ. 05/004, σ. 35]
ή/και
β)
ο [διάδοχος], ο [μεταβιβάζων] ή το ή τα πρόσωπα που ασκούν καθήκοντα [μεταβιβάζοντος], αφενός, και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων, αφετέρου, είναι δυνατό να συμφωνήσουν μεταβολές, στο βαθμό που το επιτρέπει η ισχύουσα νομοθεσία ή πρακτική, των όρων και προϋποθέσεων απασχόλησης των εργαζομένων, προκειμένου να διατηρηθούν οι ευκαιρίες απασχόλησης, μέσω της επιβίωσης της επιχείρησης, ή του τμήματος αυτών.
3.   Ένα κράτος μέλος μπορεί να εφαρμόσει την παράγραφο 2 στοιχείο β) στις μεταβιβάσεις όπου ο [μεταβιβάζων] ευρίσκεται σε κατάσταση σοβαρής οικονομικής κρίσης, όπως ορίζεται από το εθνικό δίκαιο, εφόσον η κατάσταση κηρύσσεται από αρμόδια δημόσια αρχή και είναι ανοιχτή στη δικαστική εποπτεία, και με την προϋπόθεση ότι οι διατάξεις αυτές υπήρχαν ήδη στην εθνική νομοθεσία μέχρι τις 17 Ιουλίου 1998.
[…]
4.   Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα, για να αποφευχθεί η καταχρηστική προσφυγή στις διαδικασίες αφερεγγυότητας, με σκοπό να στερηθούν οι εργαζόμενοι των δικαιωμάτων που απορρέουν από την παρούσα οδηγία.»
8
Το άρθρο 8 της ίδιας οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν ή να εισάγουν ευνοϊκότερες για τους εργαζομένους νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις ή να προωθούν ή επιτρέπουν την εφαρμογή ευνοϊκότερων για τους εργαζομένους συλλογικών συμβάσεων ή συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ των [κοινωνικών] εταίρων.»
Το ισπανικό δίκαιο
9
H μεταβίβαση επιχειρήσεως ρυθμίζεται από το νομοθετικό βασιλικό διάταγμα 1/1995, της 24ης Μαρτίου 1995, περί εγκρίσεως του τροποποιηθέντος κειμένου του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων (Estatuto de los Trabajadores, BOE αριθ. 75, της 29ης Μαρτίου 1995, σ. 9654), όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 12/2001, της 9ης Ιουλίου 2001 (BOE αριθ. 164, της 10ης Ιουλίου 2001, σ. 24890, στο εξής: νόμος περί της καταστάσεως των εργαζομένων).
10
Το άρθρο 44, παράγραφος 1, του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων προβλέπει τα εξής:
«Η μεταβίβαση επιχειρήσεως, εγκαταστάσεως ή αυτόνομης παραγωγικής μονάδας της επιχειρήσεως αυτής δεν αποτελεί αυτή καθεαυτή λόγο λύσεως της εργασιακής σχέσεως· ο νέος εργοδότης υπεισέρχεται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του απερχόμενου εργοδότη ως προς τη σύμβαση εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων που αφορούν τις συντάξεις, κατά τους όρους που προβλέπει η ισχύουσα ειδική νομοθεσία και, εν γένει, όλων των υποχρεώσεων επικουρικής κοινωνικής ασφαλίσεως τις οποίες είχε αναλάβει ο μεταβιβάζων.»
11
Ωστόσο, κατά το άρθρο 57bis του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων, σε περίπτωση πτωχεύσεως, έχουν εφαρμογή, στις περιπτώσεις συλλογικής τροποποιήσεως, αναστολής και λύσεως των συμβάσεων εργασίας και μεταβιβάσεως επιχειρήσεως, οι ειδικοί όροι που προβλέπονται από τον νόμο 22/2003, της 9ης Ιουλίου 2003, περί πτωχεύσεως (Ley 22/2003 Concursal, BOE αριθ. 164, της 10ης Ιουλίου 2003, σ. 26905), όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 38/2011, της 10ης Οκτωβρίου 2011 (BOE αριθ. 245, της 11ης Οκτωβρίου 2011, στο εξής: πτωχευτικός νόμος).
12
Ο πτωχευτικός νόμος προβλέπει ότι η πτώχευση μπορεί να έχει δύο δυνατές καταλήξεις, δηλαδή τον συμβιβασμό ή την εκκαθάριση. Κατά το στάδιο της εκκαθαρίσεως, έχουν εφαρμογή τα άρθρα 148 και 149 του νόμου αυτού, τα οποία προβλέπουν διαφορετικό νομικό καθεστώς αναλόγως του αν έχει καταρτισθεί και εγκριθεί ή όχι ένα σχέδιο εκκαθαρίσεως.
13
Το άρθρο 148, παράγραφος 1, του πτωχευτικού νόμου ορίζει ότι, με την έναρξη του σταδίου της εκκαθαρίσεως, ο σύνδικος πτωχεύσεως οφείλει να υποβάλει στον δικαστή σχέδιο εκκαθαρίσεως, διευκρινίζει δε, ως προς το σχέδιο αυτό, ότι, κατά το μέτρο του δυνατού, πρέπει «να προβλεφθεί η ενιαία εκποίηση του συνόλου ή μέρους των εγκαταστάσεων, των εκμεταλλεύσεων και των λοιπών μονάδων παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών της εταιρίας η οποία υπόκειται στη διαδικασία αφερεγγυότητας».
14
Η παράγραφος 2 του ως άνω άρθρου 148 ορίζει ότι το σχέδιο εκκαθαρίσεως πρέπει να εγκριθεί από τον δικαστή, ο οποίος δύναται «να εισαγάγει τροποποιήσεις στο σχέδιο αυτό ή να δεχθεί την εκκαθάριση σύμφωνα με τους ενδοτικού δικαίου κανόνες» του άρθρου 149 του πτωχευτικού νόμου.
15
Το εν λόγω άρθρο 149 έχει ως εξής:
«1.   Εάν δεν έχει εγκριθεί σχέδιο εκκαθαρίσεως και, ενδεχομένως, για τις μη προβλεφθείσες πτυχές ενός τέτοιου σχεδίου, οι πράξεις εκκαθαρίσεως διέπονται από τους εξής κανόνες:
a)
όλες οι εγκαταστάσεις, εκμεταλλεύσεις και άλλες μονάδες παραγωγής αγαθών ή υπηρεσιών που ανήκουν στον οφειλέτη πρέπει να μεταβιβάζονται ως σύνολο, εκτός αν ο δικαστής εκτιμήσει, κατόπιν εκθέσεως του συνδίκου, ότι τα συμφέροντα της ομάδας των πιστωτών εξυπηρετούνται καλύτερα αν διαχωριστούν προηγουμένως ή εκποιηθούν μεμονωμένα όλα ή ορισμένα μόνον στοιχεία. Η εκποίηση του συνόλου ή, ενδεχομένως, της κάθε παραγωγικής μονάδας γίνεται με πλειστηριασμό και, αν αυτός αποβεί άκαρπος, ο δικαστής μπορεί να διατάξει την απευθείας πώληση.
[…]
2.   Από εργασιακής απόψεως, υφίσταται μεταβίβαση επιχειρήσεως όταν, μετά την κατά την παράγραφο 1, στοιχείο αʹ, εκποίηση, η επιχείρηση διατηρεί την ταυτότητά της ως οικονομική μονάδα, με την έννοια του συνόλου οργανωμένων μέσων για την άσκηση κύριας ή επικουρικής οικονομικής δραστηριότητας. Στην περίπτωση αυτή, ο δικαστής μπορεί να επιτρέψει να μην περιέλθει στον αγοραστή η υποχρέωση καταβολής των προγενέστερων της μεταβιβάσεως καθυστερούμενων μισθών ή αποζημιώσεων που καλύφθηκαν από το Fondo de Garantía Salarial [ταμείο εγγυήσεως των μισθών], σύμφωνα με το άρθρο 33 του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων. Ομοίως, προς εξασφάλιση της μελλοντικής βιωσιμότητας της δραστηριότητας και της διατηρήσεως των θέσεων, ο διάδοχος και οι εκπρόσωποι του προσωπικού δύνανται να συνάψουν συμφωνίες με σκοπό την τροποποίηση των συλλογικών όρων εργασίας.
3.   Η διάταξη η οποία εγκρίνει τον πλειστηριασμό ή τη μεταβίβαση των αγαθών ή των δικαιωμάτων είτε χωριστά, είτε σε ομάδες ή ως μέρος επιχειρήσεως ή παραγωγικής μονάδας διατάσσει την εξάλειψη όλων των προγενέστερων της πτωχεύσεως βαρών που είχαν συσταθεί υπέρ πτωχευτικών απαιτήσεων οι οποίες δεν εξασφαλίζονται με ειδικό προνόμιο κατά το άρθρο 90.»
16
Κατά το αιτούν δικαστήριο, η ενδέκατη τελική διάταξη του πτωχευτικού νόμου, με την οποία τροποποιείται ο γενικός φορολογικός νόμος 58/2003 (Ley 58/2003 General Tributaria), της 17ης Δεκεμβρίου 2003 (BOE αριθ. 302, της 18ης Δεκεμβρίου 2003, σ. 44987), προβλέπει ρητώς ότι η διαδοχή από φορολογικής απόψεως ή η επέκταση της ευθύνης δεν ισχύουν για τους αποκτώντες εκμεταλλεύσεις ή οικονομικές δραστηριότητες ενός οφειλέτη ο οποίος υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας, όταν η απόκτηση εχώρησε κατά τη διάρκεια της ως άνω διαδικασίας. Εντούτοις, η κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία δεν περιλαμβάνει αντίστοιχη διάταξη.
17
Το ενοποιημένο κείμενο του γενικού νόμου περί κοινωνικής ασφαλίσεως (Ley General de la Seguridad Social), το οποίο εγκρίθηκε με το νομοθετικό βασιλικό διάταγμα 1/1994, της 20ής Ιουνίου 1994 (BOE αριθ. 154, της 29ης Ιουνίου 1994, σ. 20658, στο εξής: LGSS), περιλαμβάνει το άρθρο 127, που φέρει τον τίτλο «Ειδικές περιπτώσεις ευθύνης για παροχές» και του οποίου η παράγραφος 2 έχει ως εξής:
«Στις περιπτώσεις μεταβιβάσεως της κυριότητας της εκμεταλλεύσεως, της επιχειρήσεως ή του εμπορικού καταστήματος, ο διάδοχος ευθύνεται εις ολόκληρον με τον προηγούμενο κύριο ή τους κληρονόμους του για την καταβολή των εισφορών οι οποίες ήταν οφειλόμενες πριν τη μεταβίβαση αυτή. Κατά τον ίδιο τρόπο ευθύνονται ο μεταβιβάζων εργοδότης και ο διάδοχος σε περίπτωση προσωρινής διαθέσεως εργατικού δυναμικού, έστω και αν πραγματοποιήθηκε χαριστικώς και όχι εξ επαχθούς αιτίας.»
18
Το άρθρο 15 του LGSS, όπως τροποποιήθηκε εν συνεχεία, με τίτλο «Υποχρεωτικός χαρακτήρας [των εισφορών]», ορίζει στην παράγραφό του 3 τα εξής:
«Για την εκτέλεση της υποχρεώσεως καταβολής εισφορών και για την καταβολή των λοιπών κοινωνικοασφαλιστικών πόρων ευθύνονται τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή οι στερούμενοι νομικής προσωπικότητας φορείς στους οποίους οι διέπουσες το κάθε καθεστώς ή πόρο διατάξεις επιβάλλουν ευθέως υποχρέωση καταβολής τους, καθώς και οι ευθυνόμενοι εις ολόκληρον, επικουρικώς ή ως αιτία θανάτου διάδοχοι των πρώτων για τις πράξεις, παραλείψεις, συναλλαγές και δικαιοπραξίες οι οποίες επάγονται την ευθύνη αυτή, κατ’ εφαρμογήν οποιασδήποτε διατάξεως με ισχύ νόμου η οποία αναφέρεται στις κοινωνικοασφαλιστικές υποχρεώσεις ή δεν αποκλείει τις υποχρεώσεις αυτές ρητώς, ή συμφωνιών ή συμβάσεων οι οποίες δεν αντιβαίνουν στους νόμους. Για την ως άνω εις ολόκληρον, επικουρική ή αιτία θανάτου ευθύνη ισχύει η προβλεπόμενη από τον παρόντα νόμο και τα διατάγματα εφαρμογής του διαδικασία εισπράξεως.»
19
Το άρθρο 104 του LGSS όπως έχει τροποποιηθεί, με τίτλο «Ευθυνόμενος [για την πληρωμή]», ορίζει στην παράγραφό του 1:
«Ο εργοδότης είναι υπεύθυνος για την τήρηση της υποχρεώσεως πληρωμής και καταβάλει το σύνολο της εισφοράς του καθώς και της εισφοράς των εργαζομένων του.
Ευθύνονται επίσης εις ολόκληρον, επικουρικώς ή αιτία θανάτου τα πρόσωπα ή οι στερούμενοι νομικής προσωπικότητας φορείς στους οποίους αναφέρονται τα άρθρα 15 και 127, παράγραφοι 1 και 2, του παρόντος νόμου.
Η κατά το άρθρο 127 εις ολόκληρον ευθύνη λόγω διαδοχής ως προς την κυριότητα της εκμεταλλεύσεως, της επιχειρήσεως ή του εμπορικού καταστήματος εκτείνεται στο σύνολο των οφειλών που είχαν γεννηθεί πριν τη διαδοχή. Λογίζεται ότι υπάρχει τέτοια διαδοχή ακόμη και στην περίπτωση που η λειτουργία της εκμεταλλεύσεως, της επιχειρήσεως ή του εμπορικού καταστήματος συνεχίζεται από εταιρία με συμμετοχή των εργαζομένων ή με εταίρους τους εργαζόμενους (sociedad laboral), ανεξαρτήτως του αν την εταιρία αυτή αποτελούν εργαζόμενοι οι οποίοι είχαν εργασθεί για τον προηγούμενο εργοδότη.
Σε περίπτωση που ο εργοδότης είναι εταιρία ή φορέας ο οποίος λύθηκε και εκκαθαρίστηκε, οι υποχρεώσεις του από ανεξόφλητες κοινωνικοασφαλιστικές εισφορές περιέρχονται στους εταίρους ή στους κατόχους μεριδίων του κεφαλαίου, οι οποίοι ευθύνονται εις ολόκληρον για την καταβολή τους, μέχρι του ποσού του προϊόντος της εκκαθαρίσεως που δικαιούνται.
[…]»
Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
20
Το Gimnasio είναι εμπορική εταιρία έχουσα ως κύρια δραστηριότητα τη διαχείριση της Escuela Laia, ενός κολλεγίου με 150 και πλέον μαθητές.
21
Με διάταξη της 2ας Σεπτεμβρίου 2013, το Gimnasio τέθηκε, κατόπιν αιτήσεώς του, υπό καθεστώς αφερεγγυότητας.
22
Το αρμόδιο δικαστήριο ενέκρινε, με διάταξη της 15ης Οκτωβρίου 2013, την κατακύρωση της Escuela Laia υπέρ της Institució Pedagógica Sant Andreu SL, εταιρίας αποτελούμενης από ομάδα καθηγητών του κολλεγίου, η οποία ήταν και η μόνη που είχε υποβάλει προσφορά για την εξαγορά του. Η ως άνω εταιρία δεσμεύθηκε να συνεχίσει τη δραστηριότητα του Gimnasio και να υποκατασταθεί στις συμβάσεις εργασίας των εργαζομένων του.
23
Κατά την ως άνω διάταξη, η εν λόγω κατακύρωση εχώρησε «τηρουμένων των ακόλουθων προϋποθέσεων»:
1)
Εντός 45 το πολύ ημερών από της κοινοποιήσεως της παρούσας διατάξεως, καταρτίζεται πίνακας των ποσών που οφείλονται, για οποιονδήποτε λόγο, στους εργαζομένους, ώστε να κοινοποιηθούν στο Fondo de Garantía Salarial (Ταμείο εγγυήσεως μισθών) προκειμένου αυτό να αναλάβει την καταβολή τους σύμφωνα με το άρθρο 33 του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων.
[…]
5)
Επιτρέπεται ρητώς η υπεισέλευση στις συμβάσεις που συνδέονται με την εκμετάλλευση της παραγωγικής μονάδας και τις οποίες μπορεί να έχει συνάψει η υπό εκκαθάριση εταιρία με τρίτους, όπως είναι ιδίως οι εντολές, οι παραγγελίες, οι συμβάσεις δικαιόχρησης, οι μισθώσεις αστικών ακινήτων, ή οι συμβάσεις προμήθειας ή παροχής υπηρεσιών. Ο διάδοχος υποχρεούται να ενημερώσει το δικαστήριο ως προς τις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν οι μεταβιβάσεις.
Ρητώς συνομολογείται ότι η μεταβίβαση αποσβεννύει όλες τις οφειλές και τα βάρη που θα μπορούσαν να υφίστανται επί των μεταβιβαζομένων στοιχείων του ενεργητικού, πλην αυτών που συνδέονται με ειδικά προνόμια τα οποία αναγράφονται στην τελική έκθεση. Για τον λόγο αυτό, ο διάδοχος δεν αναλαμβάνει καμία άλλη οφειλή πλην αυτών που αναφέρονται στη δεσμευτική προσφορά, με τους όρους που διαλαμβάνονται σε αυτήν, ο δε διάδοχος ή ο φορέας που αυτός υποδεικνύει δεν υποκαθίσταται στις προγενέστερες φορολογικές οφειλές της υπό εκκαθάριση εταιρίας ούτε στις προγενέστερες υποχρεώσεις, ήτοι στις οφειλές που θα μπορούσε να έχει η υπό εκκαθάριση εταιρία έναντι του Tesorería General de la Seguridad Social [Γενικού Ταμείου Κοινωνικής Ασφαλίσεως, στο εξής: TGSS], διατάσσεται δε ως εκ τούτου η κοινοποίηση της παρούσας διατάξεως στην Agencia Estatal de Administración Tributaria [δημόσια οικονομική υπηρεσία] και στο ΤGSS.
[…]»
24
Στις 25 Οκτωβρίου 2013, το TGSS άσκησε ανακοπή κατά της διατάξεως περί κατακυρώσεως της 15ης Οκτωβρίου 2013, για τον λόγο ότι η διάταξη αυτή αντιβαίνει στο άρθρο 44 του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων καθόσον προβλέπει ότι ο διάδοχος δεν υποκαθίσταται στις οφειλές του Gimnasio προς τον κοινωνικοασφαλιστικό φορέα.
25
Στις 21 Νοεμβρίου 2013 υποβλήθηκε αίτηση ανακλήσεως κατά της εν λόγω διατάξεως και από ομάδα πρώην εργαζομένων του Gimnasio.
26
Λόγω της αβεβαιότητας που κατ’ αυτόν τον τρόπο προέκυψε ως προς την έκταση των οφειλών τις οποίες πρέπει να αναλάβει ο διάδοχος φορέας, εν προκειμένω η Institució Pedagógica Sant Andreu SL, το Juzgado de lo Mercantil no 3 de Barcelona αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Παρέχεται η εγγύηση ότι ο αποκτών επιχείρηση η οποία τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή παραγωγική μονάδα της επιχειρήσεως αυτής δεν αναλαμβάνει τις οφειλές που απορρέουν από προγενέστερες της κατακυρώσεως της παραγωγικής μονάδας απαιτήσεις του κοινωνικοασφαλιστικού φορέα ή από προγενέστερες εργασιακές απαιτήσεις, όταν με τη διαδικασία αφερεγγυότητας διασφαλίζεται προστασία τουλάχιστον ισοδύναμη με την προβλεπόμενη από τις κοινοτικές οδηγίες, αποκλειστικά και μόνον ως προς τις υποχρεώσεις που συνδέονται άμεσα με τις συμβάσεις εργασίας ή τις εργασιακές σχέσεις ή πρέπει, στο πλαίσιο μιας συνολικής προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων και της διατηρήσεως των θέσεων εργασίας, η εγγύηση αυτή να επεκταθεί και σε εργατικές απαιτήσεις ή σε απαιτήσεις του κοινωνικοασφαλιστικού φορέα προγενέστερες της κατακυρώσεως σε τρίτο;
2)
Στο ίδιο πλαίσιο της προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων, μπορεί ο αποκτών μια παραγωγική μονάδα να λάβει την εγγύηση του επιληφθέντος της διαδικασίας αφερεγγυότητας δικαστηρίου που εγκρίνει την κατακύρωση, όχι μόνον ως προς τα δικαιώματα που απορρέουν από τις συμβάσεις εργασίας, αλλά και ως προς τυχόν προγενέστερες της κατακυρώσεως απαιτήσεις τις οποίες έχουν έναντι του αφερέγγυου επιχειρηματία εργαζόμενοι των οποίων η εργασιακή σχέση έχει ήδη λυθεί ή ως προς προγενέστερες απαιτήσεις του κοινωνικοασφαλιστικού φορέα;
3)
Όποιος αποκτά μια επιχείρηση η οποία τελεί σε κατάσταση αφερεγγυότητας ή μια παραγωγική μονάδα αυτής, δεσμευόμενος να διατηρήσει όλες τις συμβάσεις εργασίας ή ορισμένες από αυτές, υποκαθιστάμενος ο ίδιος στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις από τις συμβάσεις αυτές, λαμβάνει την εγγύηση ότι δεν θα του ζητηθεί να εκπληρώσει ή ότι δεν θα μετακυλισθούν σε αυτόν άλλες υποχρεώσεις του μεταβιβάζοντος που συνδέονται με τις συμβάσεις ή τις σχέσεις στις οποίες τον υποκαθιστά και, ιδίως, υποχρεώσεις από προγενέστερες συμβάσεις εργασίας ή οφειλές προς τα ταμεία κοινωνικής ασφαλίσεως;
4)
Εν ολίγοις, μπορεί η οδηγία 23/2001 να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, όσον αφορά τη μεταβίβαση παραγωγικών μονάδων ή επιχειρήσεων που έχουν κηρυχθεί αφερέγγυες και υπό εκκαθάριση με δικαστικές ή διοικητικές αποφάσεις, εγγυάται όχι μόνον την προστασία των συμβάσεων εργασίας, αλλά και τη βεβαιότητα ότι ο διάδοχος δεν θα ευθύνεται για οφειλές προγενέστερες της κτήσεως της εν λόγω παραγωγικής μονάδας;
5)
Συνιστά το άρθρο 149, παράγραφος 2, του ισπανικού πτωχευτικού νόμου, καθόσον αναφέρεται στη μεταβίβαση επιχειρήσεων, ρύθμιση του εσωτερικού δικαίου που αποτελεί προαπαιτούμενο κατά το άρθρο 5, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 23/2001, προκειμένου να ισχύσει η προβλεπόμενη στη διάταξη αυτή εξαίρεση;
6)
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο προηγούμενο ερώτημα, πρέπει η διάταξη περί κατακυρώσεως που εκδίδεται από τον επιληφθέντα της διαδικασίας αφερεγγυότητας δικαστή με αυτές τις εγγυήσεις και τις διασφαλίσεις, εν πάση περιπτώσει, να είναι δεσμευτική για τα λοιπά δικαστήρια ή τις διοικητικές διαδικασίες που ενδέχεται να κινηθούν κατά του νέου ιδιοκτήτη όσον αφορά προγενέστερες της κατακυρώσεως οφειλές, πράγμα που σημαίνει, ως εκ τούτου, ότι το άρθρο 44 του νόμου περί της καταστάσεως των εργαζομένων δεν μπορεί να καταστήσει κενό περιεχομένου το άρθρο 149, παράγραφοι 2 και 3, του πτωχευτικού νόμου;
7)
Αν αντιθέτως πρέπει να θεωρηθεί ότι το άρθρο 149, παράγραφοι 2 και 3, του πτωχευτικού νόμου δεν εισάγει την εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 5 της οδηγίας 23/2001, αφορά το καθεστώς του άρθρου 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας μόνον τα αυστηρώς εργασιακής φύσεως δικαιώματα και τις υποχρεώσεις από συμβάσεις που είναι σε ισχύ, οπότε δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι περιέρχονται στον διάδοχο, εν ουδεμία περιπτώσει, δικαιώματα ή υποχρεώσεις όπως αυτά που απορρέουν από την καταβολή κοινωνικοασφαλιστικών εισφορών ή άλλες υποχρεώσεις από συμβάσεις εργασίας που έχουν ήδη λυθεί προ της ενάρξεως της διαδικασίας αφερεγγυότητας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
27
Δυνάμει του άρθρου 99 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η απάντηση σε ερώτημα που υποβάλλεται με αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μπορεί να συναχθεί σαφώς από τη νομολογία ή δεν αφήνει καμία εύλογη αμφιβολία, το Δικαστήριο, κατόπιν προτάσεως του εισηγητή δικαστή και αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, μπορεί οποτεδήποτε να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη.
28
Η ως άνω διάταξη έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
29
Καταρχάς, διαπιστώνεται ότι, με τα ερωτήματά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν συγκεκριμένες διατάξεις της νομοθεσίας του οικείου κράτους μέλους αποτελούν τα μέτρα προς μεταφορά της οδηγίας 2001/23 στο εσωτερικό δίκαιο και, γενικότερα, ερωτά αν οι διατάξεις αυτές είναι σύμφωνες προς το δίκαιο της Ένωσης.
30
Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο διαδικασίας που έχει κινηθεί κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να ερμηνεύσει διατάξεις του εθνικού δικαίου ούτε να κρίνει αν η ερμηνεία τους από τις αρχές του οικείου κράτους μέλους είναι ορθή (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση Vueling Airlines, C‑487/12, EU:C:2014:2232, σκέψη 26 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
31
Ομοίως, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο, στο πλαίσιο των εξουσιών του βάσει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, να αποφανθεί ως προς το αν διατάξεις του εσωτερικού δικαίου είναι σύμφωνες με το δίκαιο της Ένωσης (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση Lombardini και Mantovani, C‑285/99 και C‑286/99, EU:C:2001:640, σκέψη 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
32
Εντούτοις, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία που ανάγονται στο δίκαιο της Ένωσης και τα οποία μπορούν να του δώσουν τη δυνατότητα να εκτιμήσει κατά πόσον υπάρχει συμφωνία προς το δίκαιο της Ένωσης προκειμένου να εκδώσει απόφαση επί της υποθέσεως της οποίας έχει επιληφθεί (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση Lombardini και Mantovani, EU:C:2001:640, σκέψη 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
33
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, τα επτά ερωτήματα που υποβλήθηκαν από το αιτούν δικαστήριο, τα οποία είναι σκόπιμο να συνεξετασθούν, πρέπει να νοηθούν ως επιδιώκοντα να διευκρινισθεί, κατ’ ουσίαν, αν η οδηγία 2001/23 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση όπως η επίδικη στην κύρια δίκη η οποία προβλέπει ή επιτρέπει, σε περίπτωση μεταβιβάσεως επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή μερών επιχειρήσεων ή εγκαταστάσεων και ενώ ο μεταβιβάζων υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας, ότι ο διάδοχος δύναται να απαλλαγεί από τα βάρη που υπέχει ο μεταβιβάζων δυνάμει των συμβάσεων ή των σχέσεων εργασίας, περιλαμβανομένων των βαρών εκείνων που συνδέονται με το εκ του νόμου σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, εφόσον οι οφειλές αυτές είναι προγενέστερες της ημερομηνίας μεταβιβάσεως της παραγωγικής μονάδας. Το ως άνω δικαστήριο ζητεί επίσης να διευκρινισθεί αν το γεγονός ότι οι σχέσεις εργασίας λύθηκαν πριν την ημερομηνία αυτή ασκεί συναφώς επιρροή.
34
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στα ως άνω ερωτήματα, υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη της 3 και από το άρθρο της 3, η οδηγία 2001/23 έχει σκοπό να προστατεύσει τους εργαζομένους, διασφαλίζοντας τα δικαιώματά τους σε περίπτωση μεταβιβάσεως επιχειρήσεως (βλ. απόφαση Kirtruna και Vigano, C‑313/07, EU:C:2008:574, σκέψη 36).
35
Εντούτοις, δεδομένων των διαφορών που υφίστανται στα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά την έκταση της προστασίας των εργαζομένων στον ως άνω τομέα, η εν λόγω οδηγία έχει σκοπό να μειώσει τις διαφορές αυτές διά της προσεγγίσεως των εθνικών νομοθεσιών, χωρίς πάντως να προβλέπει πλήρη εναρμόνιση στον τομέα αυτό (βλ. τέταρτη και έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 2001/23 καθώς και απόφαση Amatori κ.λπ., C‑458/12, EU:C:2014:124, σκέψη 41 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
36
Όπως προκύπτει από τον τίτλο του κεφαλαίου II της οδηγίας 2001/23, οι κανόνες για τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων περιέχονται στο ως άνω κεφάλαιο και ιδίως στα άρθρα του 3 έως 5.
37
Το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας θέτει την αρχή κατά την οποία τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του μεταβιβάζοντος που απορρέουν από σύμβαση εργασίας ή από εργασιακή σχέση υφισταμένη κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως περιέρχονται στον διάδοχο.
38
Υπό το ίδιο πρίσμα της διατηρήσεως των δικαιωμάτων των εργαζομένων, η οδηγία 2001/23 προβλέπει, αφενός, στο άρθρο της 3, παράγραφος 3, ότι ο διάδοχος υποχρεούται να τηρήσει, μετά τη μεταβίβαση, τους συμφωνηθέντες με συλλογική σύμβαση όρους εργασίας ως αυτοί εφαρμόζονται και έναντι του μεταβιβάζοντος, μέχρι την καταγγελία ή τη λήξη της συλλογικής συμβάσεως ή την εφαρμογή άλλης συλλογικής συμβάσεως (απόφαση Juuri, C‑396/07, EU:C:2008:656, σκέψη 32). Αφετέρου, η ως άνω οδηγία ορίζει, στο άρθρο της 4, παράγραφος 1, ότι η μεταβίβαση επιχειρήσεως δεν συνιστά αυτή καθεαυτή λόγο απολύσεως για τον μεταβιβάζοντα ή τον διάδοχο.
39
Αυτοί οι προστατευτικοί κανόνες πρέπει να θεωρηθούν ως έχοντες επιτακτικό χαρακτήρα υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να προβλέψουν δυσμενή για τους εργαζομένους παρέκκλιση από τους εν λόγω κανόνες (βλ., επ’ αυτού, απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, C‑561/07, EU:C:2009:363, σκέψη 46), με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων οι οποίες προβλέπονται από την ίδια την οδηγία.
40
Συναφώς, πρώτον, το άρθρο 3, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2001/23 επιτρέπει στα κράτη μέλη να περιορίζουν την περίοδο τηρήσεως των όρων εργασίας, εφόσον η περίοδος αυτή δεν είναι κατώτερη του έτους.
41
Δεύτερον, το άρθρο 3, παράγραφος 4, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ότι, εφόσον τα κράτη μέλη δεν προβλέπουν άλλως, οι παράγραφοι 1 και 3 του ως άνω άρθρου δεν εφαρμόζονται επί των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε παροχές λόγω γήρατος ή αναπηρίας ή προς επιζώντες βάσει συμπληρωματικών συστημάτων επαγγελματικής ή διεπαγγελματικής συνταξιοδότησης που ισχύουν εκτός των προβλεπομένων εκ του νόμου συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως των κρατών μελών.
42
Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η ως άνω εξαίρεση από την εφαρμογή των παραγράφων 1 και 3 του άρθρου 3 της οδηγίας 2001/23, τα οποία υποχρεώνουν τον διάδοχο να διατηρήσει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν για τον μεταβιβάζοντα από τη σύμβαση εργασίας ή την εργασιακή σχέση, καθώς και τους όρους εργασίας που έχουν συνομολογηθεί με συλλογική σύμβαση, πρέπει να ερμηνεύεται στενά, δεδομένου του γενικού σκοπού της προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεως επιχειρήσεως τον οποίο επιδιώκει η ως άνω οδηγία (απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, EU:C:2009:363, σκέψη 30 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
43
Επομένως, μόνον οι παροχές που χορηγούνται εκτός των εκ του νόμου προβλεπομένων συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως και οι οποίες απαριθμούνται περιοριστικώς στο άρθρο 3, παράγραφος 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2001/23 μπορούν να μην καταλαμβάνονται από την υποχρέωση μεταφοράς των δικαιωμάτων των εργαζομένων (απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, EU:C:2009:363, σκέψη 32).
44
Επισημαίνεται ακόμη ότι, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας, ακόμη και όταν τα κράτη μέλη προβαίνουν σε εφαρμογή της εξαιρέσεως αυτής, η εξαίρεση από την προβλεπόμενη στη διάταξη αυτή υποχρέωση μεταφοράς πρέπει να συνοδεύεται από θέσπιση, εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους, των απαραίτητων μέτρων για την προστασία των συμφερόντων των εργαζομένων —περιλαμβανομένων εκείνων που είχαν ήδη εγκαταλείψει την εγκατάσταση του μεταβιβάζοντος κατά το χρονικό σημείο της μεταβιβάσεως— σε ό,τι αφορά τα κεκτημένα δικαιώματά τους ή εκείνα που πρόκειται να αποκτήσουν για παροχές γήρατος και επιζώντων βάσει των συμπληρωματικών συστημάτων που διαλαμβάνονται στην ως άνω παράγραφο 4, στοιχείο αʹ (απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, EU:C:2009:363, σκέψη 31).
45
Τρίτον, τα κράτη μέλη δύνανται, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 2001/23, να παρεκκλίνουν από το πρώτο εδάφιο της διατάξεως αυτής, προβλέποντας ότι οι κανόνες σχετικά με τις απολύσεις οι οποίοι προβλέπονται στο ως άνω πρώτο εδάφιο δεν έχουν εφαρμογή σε ορισμένες ειδικές κατηγορίες εργαζομένων που δεν καλύπτονται από τη νομοθεσία ή την πρακτική των κρατών μελών ως προς την προστασία από τις απολύσεις.
46
Τέταρτον, το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/23 ορίζει ότι τα άρθρα 3 και 4 αυτής καταρχήν δεν έχουν εφαρμογή στη μεταβίβαση επιχειρήσεως όταν ο μεταβιβάζων υπόκειται σε διαδικασία πτώχευσης ή σε οποιαδήποτε άλλη ανάλογη διαδικασία αφερεγγυότητας κινηθείσα με σκοπό την εκκαθάριση των περιουσιακών στοιχείων του μεταβιβάζοντος και διεξαγόμενη υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής.
47
Εντούτοις, όπως προκύπτει από αυτό καθεαυτό το γράμμα του εν λόγω άρθρου 5, παράγραφοι 1 και 2, πρώτη ημιπερίοδος, τα κράτη μέλη δύνανται πάντως να επιλέξουν να εφαρμόσουν τα άρθρα 3 και 4 σε μεταβίβαση επιχειρήσεως στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας που έχει κινηθεί εις βάρος του μεταβιβάζοντα και διεξάγεται υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής.
48
Όταν το κράτος μέλος κάνει χρήση αυτής της προαιρετικής δυνατότητας εφαρμογής, το εν λόγω άρθρο 5, παράγραφος 2, του επιτρέπει πάντως, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να μην εφαρμόσει ορισμένες εγγυήσεις των άρθρων 3 και 4 της οδηγίας 2001/23 εφόσον έχει κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας και η διαδικασία αυτή τελεί υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής (απόφαση Επιτροπή κατά Ιταλίας, EU:C:2009:363, σκέψη 38).
49
Έτσι, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/23, το ως άνω κράτος μέλος δύναται να προβλέψει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 5, παράγραφος 2, στοιχεία αʹ και βʹ, αυτής, ότι οι οφειλές του μεταβιβάζοντος από σύμβαση εργασίας ή εργασιακή σχέση που ήταν πληρωτέες πριν από τη μεταβίβαση ή πριν από την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας δεν περιέρχονται στον διάδοχο, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία αυτή εξασφαλίζει, δυνάμει της νομοθεσίας του εν λόγω κράτους μέλους, προστασία τουλάχιστον ισοδύναμη προς εκείνη της οδηγίας 80/987, και/ή ότι, στον βαθμό που το επιτρέπει η ισχύουσα νομοθεσία ή πρακτική, οι όροι εργασίας μπορούν να τροποποιηθούν συμβατικώς προκειμένου να διατηρηθούν οι ευκαιρίες απασχόλησης, μέσω της επιβίωσης της επιχειρήσεως.
50
Το εν λόγω άρθρο 5 ορίζει επίσης, στην παράγραφό του 4, ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για να αποφευχθεί η καταχρηστική προσφυγή στις διαδικασίες αφερεγγυότητας με σκοπό να στερηθούν οι εργαζόμενοι των δικαιωμάτων που απορρέουν από την οδηγία 2001/23.
51
Τέλος, μολονότι, όπως αναφέρθηκε στη σκέψη 39 της παρούσας διατάξεως, οι προβλεπόμενοι από την εν λόγω οδηγία προστατευτικοί κανόνες έχουν επιτακτικό χαρακτήρα, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων οι οποίες ρητώς προβλέπονται από την οδηγία, επισημαίνεται ότι το άρθρο 8 αυτής ορίζει ότι δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να εφαρμόσουν ή να εισαγάγουν ευνοϊκότερο για τους εργαζομένους καθεστώς.
52
Από τις ανωτέρω αναπτύξεις προκύπτει ότι, πρώτον, η οδηγία 2001/23 θεσπίζει τον βασικό κανόνα ότι o διάδοχος δεσμεύεται από τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις από τη σύμβαση εργασίας ή την εργασιακή σχέση τα οποία υφίσταντο μεταξύ του εργαζομένου και του μεταβιβάζοντος κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως της επιχειρήσεως. Όπως προκύπτει από το γράμμα και τη διάρθρωση του άρθρου 3 της ως άνω οδηγίας, η μεταφορά στον διάδοχο των οφειλών οι οποίες βάρυναν, κατά το χρονικό σημείο της μεταβιβάσεως της επιχειρήσεως, τον μεταβιβάζοντα λόγω του γεγονότος ότι απασχολεί εργαζομένους περιλαμβάνει το σύνολο των δικαιωμάτων των εργαζομένων εφόσον δεν εμπίπτουν σε εξαίρεση την οποία ρητώς προβλέπει η εν λόγω οδηγία (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση Beckmann, C‑164/00, EU:C:2002:330, σκέψεις 36 και 37).
53
Κατά συνέπεια, αναπόσπαστο μέρος των οφειλών αυτών αποτελούν όχι μόνον οι μισθοί και λοιπές απολαβές που οφείλονται στους εργαζομένους της εν λόγω επιχειρήσεως, αλλά και οι εισφορές στο εκ του νόμου σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως με τις οποίες βαρύνεται ο μεταβιβάζων, διότι μια τέτοια οφειλή είναι απόρροια των συμβάσεων εργασίας ή των εργασιακών σχέσεων οι οποίες δεσμεύουν τον μεταβιβάζοντα. Ειδικότερα, όπως προκύπτει και από το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/23, η σύμβαση εργασίας ή η εργασιακή σχέση συνεπάγονται, κατά την εν λόγω οδηγία, μία νομική σχέση μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων, καθόσον έχουν ως αντικείμενο τη ρύθμιση των όρων εργασίας (απόφαση Kirtruna και Vigano, EU:C:2008:574, σκέψη 41).
54
Δεύτερον, κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, ο βασικός αυτός κανόνας δεν ισχύει στην περίπτωση που, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, ο μεταβιβάζων υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας και τελεί υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής του οικείου κράτους μέλους. Ειδικότερα, στην περίπτωση αυτή, η εγγύηση προς τους εργαζομένους ότι θα τους καταβληθούν οι οφειλές που απορρέουν από τη σχέση τους με τον τελούντα σε κατάσταση αφερεγγυότητας εργοδότη παρέχεται από την οδηγία 80/987.
55
Τρίτον, παρά την παρέκκλιση αυτή την οποία προβλέπει η οδηγία 2001/23, το άρθρο 5, παράγραφος 1, αυτής εξουσιοδοτεί το κάθε κράτος μέλος να εφαρμόσει ιδίως το άρθρο 3 της ως άνω οδηγίας σε μεταβίβαση επιχειρήσεως στο πλαίσιο διαδικασίας αφερεγγυότητας κινηθείσας κατά του μεταβιβάζοντος. Όταν το κράτος μέλος κάνει χρήση της ευχέρειας αυτής, η παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του ως άνω άρθρου 5 προβλέπει ότι επιτρέπεται στο κράτος μέλος να παρεκκλίνει από το άρθρο 3, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας προκειμένου να μην υπεισέλθει ο διάδοχος στα βάρη τα οποία φέρει ο μεταβιβάζων κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως ή της κινήσεως της διαδικασίας αφερεγγυότητας, δυνάμει των συμβάσεων ή των σχέσεων εργασίας, υπό την προϋπόθεση πάντως ότι στο κράτος μέλος αυτό υφίσταται προστασία τουλάχιστον ισοδύναμη προς εκείνη που θεσπίζεται από την οδηγία 80/987, η οποία επιβάλλει την καθιέρωση ενός μηχανισμού που να εγγυάται την καταβολή των οφειλομένων στους εργαζομένους από τις συμβάσεις εργασίας ή τις εργασιακές σχέσεις που είχαν συναφθεί με τον αφερέγγυο εργοδότη. Η δυνατότητα αυτή παρεκκλίσεως είναι ικανή όχι μόνον να εξασφαλίσει την καταβολή των μισθών των οικείων εργαζομένων, αλλά και να διατηρήσει τις ευκαιρίες απασχόλησης, μέσω της επιβίωσης της προβληματικής επιχειρήσεως.
56
Τέταρτον, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8 της οδηγίας 2001/23, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να προβλέψουν και να εφαρμόσουν οποιοδήποτε άλλο καθεστώς ως προς τη μεταβίβαση επιχειρήσεων, υπό την προϋπόθεση ότι είναι ευνοϊκότερο για τους εργαζομένους σε σχέση με εκείνο που θεσπίζεται από την ως άνω οδηγία. Ειδικότερα, ένας τέτοιος τρόπος ενέργειας είναι σύμφωνος προς τον σκοπό τον οποίο επιδιώκει η εν λόγω οδηγία και ο οποίος υπενθυμίζεται στη σκέψη 34 της παρούσας διατάξεως. Έτσι, το κράτος μέλος δεν στερείται της δυνατότητας να εφαρμόσει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας ακόμη και στην περίπτωση που ένας επιχειρηματίας αναλαμβάνει επιχείρηση τελούσα σε κατάσταση αφερεγγυότητας.
57
Πέμπτον, τόσο από το γράμμα της οδηγίας 2001/23 όσο και από το καθεστώς το οποίο η οδηγία αυτή εισάγει προκύπτει ότι, με την εξαίρεση της υποχρεώσεως που επιβάλλεται στα κράτη μέλη να προστατεύσουν τα κεκτημένα ή μέλλοντα να αποκτηθούν δικαιώματα των εργαζομένων που έχουν εγκαταλείψει την επιχείρηση του μεταβιβάζοντος κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως όσον αφορά τις προβλεπόμενες στο άρθρο 3, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας παροχές, ο νομοθέτης της Ένωσης δεν προέβλεψε κανόνες όσον αφορά τα βάρη που φέρει ο μεταβιβάζων και τα οποία απέρρευσαν από συμβάσεις εργασίας ή εργασιακές σχέσεις που έχουν ήδη λυθεί κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως. Εντούτοις, για τους ίδιους λόγους με εκείνους που εκτίθενται στην προηγούμενη σκέψη, το κράτος μέλος δεν εμποδίζεται να προβλέψει την περιέλευση των βαρών αυτών στον διάδοχο.
58
Υπό το πρίσμα των ως άνω στοιχείων ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης οφείλει το αιτούν δικαστήριο να επιλύσει την ενώπιόν του διαφορά εκτιμώντας κατά πόσον συμβιβάζεται με τις απαιτήσεις του δικαίου αυτού η ισχύουσα στο οικείο κράτος μέλος νομοθεσία και λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των στοιχείων της νομικής και πραγματικής καταστάσεως από την οποία προέκυψε η διαφορά αυτή.
59
Βάσει όλων των άνω σκέψεων, πρέπει να δοθεί στα υποβληθέντα ερωτήματα η απάντηση ότι η οδηγία 2001/23 πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι:
—
σε περίπτωση που, στο πλαίσιο μεταβιβάσεως επιχειρήσεως, ο μεταβιβάζων υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας η οποία διεξάγεται υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής και το οικείο κράτος μέλος έχει επιλέξει να κάνει χρήση της διατάξεως του άρθρου 5, παράγραφος 2, της ως άνω οδηγίας, η οδηγία αυτή δεν εμποδίζει το ως άνω κράτος μέλος να προβλέψει ή να επιτρέψει τη μη περιέλευση στον διάδοχο των βαρών που προκύπτουν για τον μεταβιβάζοντα, κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως ή της ενάρξεως της διαδικασίας αφερεγγυότητας, από τις συμβάσεις εργασίας ή τις εργασιακές σχέσεις, περιλαμβανομένων των βαρών εκείνων που συνδέονται με το εκ του νόμου σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία αυτή εξασφαλίζει προστασία των εργαζομένων τουλάχιστον ισοδύναμη προς εκείνη που θεσπίζεται από την οδηγία 80/987, χωρίς πάντως το ως άνω κράτος μέλος να εμποδίζεται να προβλέψει ότι ο διάδοχος πρέπει να φέρει τα βάρη αυτά ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του μεταβιβάζοντος·
—
υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου της 3, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, η εν λόγω οδηγία δεν θεσπίζει υποχρεώσεις όσον αφορά τα βάρη που φέρει ο μεταβιβάζων και τα οποία απέρρευσαν από συμβάσεις εργασίας ή εργασιακές σχέσεις που λύθηκαν πριν την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, αλλά δεν αντιτίθεται στο να επιτρέπεται από τη νομοθεσία των κρατών μελών η μεταφορά τέτοιων βαρών στον διάδοχο.
Επί των δικαστικών εξόδων
60
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφαίνεται:
Η οδηγία 2001/23/ΕΚ του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, σχετικά με τη διατήρηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων σε περίπτωση μεταβιβάσεων επιχειρήσεων, εγκαταστάσεων ή τμημάτων εγκαταστάσεων ή επιχειρήσεων, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι:
—
σε περίπτωση που, στο πλαίσιο μεταβιβάσεως επιχειρήσεως, ο μεταβιβάζων υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας η οποία διεξάγεται υπό την εποπτεία αρμόδιας δημόσιας αρχής και το οικείο κράτος μέλος έχει επιλέξει να κάνει χρήση της διατάξεως του άρθρου 5, παράγραφος 2, της ως άνω οδηγίας, η οδηγία αυτή δεν εμποδίζει το ως άνω κράτος μέλος να προβλέψει ή να επιτρέψει τη μη περιέλευση στον διάδοχο των βαρών που προκύπτουν για τον μεταβιβάζοντα, κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως ή της ενάρξεως της διαδικασίας αφερεγγυότητας, από τις συμβάσεις εργασίας ή τις εργασιακές σχέσεις, περιλαμβανομένων των βαρών εκείνων που συνδέονται με το εκ του νόμου σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, υπό την προϋπόθεση ότι η διαδικασία αυτή εξασφαλίζει προστασία των εργαζομένων τουλάχιστον ισοδύναμη προς εκείνη που θεσπίζεται από την οδηγία 80/987/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 1980, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την προστασία των μισθωτών σε περίπτωση αφερεγγυότητος του εργοδότη, χωρίς πάντως το ως άνω κράτος μέλος να εμποδίζεται να προβλέψει ότι ο διάδοχος πρέπει να φέρει τα βάρη αυτά ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του μεταβιβάζοντος·
—
υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου της 3, παράγραφος 4, στοιχείο βʹ, η εν λόγω οδηγία δεν θεσπίζει υποχρεώσεις όσον αφορά τα βάρη που φέρει ο μεταβιβάζων και τα οποία απέρρευσαν από συμβάσεις εργασίας ή εργασιακές σχέσεις που λύθηκαν πριν την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, αλλά δεν αντιτίθεται στο να επιτρέπεται από τη νομοθεσία των κρατών μελών η μεταφορά τέτοιων βαρών στον διάδοχο.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ισπανική.