62022TJ0323_RES
Zaak T‑323/22
(gedeeltelijke publicatie)
PH e.a.
tegen
Europese Centrale Bank
Arrest van het Gerecht (Vierde kamer) van 10 juli 2024
„Economisch en monetair beleid – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Verzet van de ECB tegen de verwerving van gekwalificeerde deelnemingen in een kredietinstelling – Beroep tot nietigverklaring – Procesbelang – Rechtstreekse geraaktheid – Gedeeltelijke niet-ontvankelijkheid – Reputatie en vakbekwaamheid van de kandidaat-verwerver – Financiële soliditeit – Naleving van de prudentiële vereisten – Bestrijding van witwassen en terrorismefinanciering – Evenredigheid”
Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke personen of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Rechtstreekse geraaktheid – Besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) waarbij die instelling de verwerving door een kandidaat-verwerver van gekwalificeerde deelnemingen in een kredietinstelling weigert – Beroep tot nietigverklaring door de vennootschap die de aandelen van de betrokken instelling verkoopt – Geen – Niet-ontvankelijkheid
(Art. 263, vierde alinea, VWEU)
(zie punten 60‑63, 67, 68, 70‑72, 75, 76)
Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Toezicht op de financiële sector van de Unie – Gemeenschappelijk Toezichtsmechanisme – Prudentieel toezicht op kredietinstellingen – Aan de Europese Centrale Bank (ECB) opgedragen specifieke taken – Procedure voor de beoordeling van verwervingen van gekwalificeerde deelnemingen – Criterium van de reputatie van de kandidaat-verwerver van die deelnemingen – Begrip – Beoordeling van de vakbekwaamheid van die kandidaat-verwerver – Daaronder begrepen
(Richtlijn 2013/36 van het Europees Parlement en de Raad, art. 23, lid 1, a) en b), en 91, lid 1)
(zie punten 362‑368)
Samenvatting
Het Gerecht verwerpt een beroep tot nietigverklaring dat is ingesteld tegen een besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) waarbij die instelling zich verzet tegen de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling, en spreekt zich in dat verband voor het eerst uit over de kwestie van de procesbevoegdheid van een vennootschap die een dergelijke deelneming verkoopt, om een beroep tot nietigverklaring in te stellen tegen een besluit waarbij de kandidaat-verwerver de verwerving van die deelneming wordt geweigerd. Daarnaast spreekt het Gerecht zich uit over de vraag of de ECB in het kader van de beoordeling van de betrouwbaarheid van de kandidaat-verwerver diens vakbekwaamheid kan beoordelen.
HKB Bank GmbH (hierna: „doelbank”) is een als „minder belangrijk” (
1
) aangemerkte kredietinstelling die onder rechtstreeks prudentieel toezicht staat van de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin, federale toezichthoudende autoriteit voor financiële diensten, Duitsland; hierna „BaFin”). Op 9 april 2020 en 9 juli 2020 hebben PH, PI en PJ (hierna: „kandidaat-verwervers”) de BaFin in kennis gesteld van hun voornemen om door middel van de verwerving van alle aandelen van Socrates Capital in de doelbank een gekwalificeerde deelneming en meer dan 50 % van het kapitaal en de stemrechten in de doelbank te verwerven (hierna: „voorgenomen verwerving”). Met het bestreden besluit waarvan de kandidaat-verwervers op 22 maart 2022 in kennis zijn gesteld, heeft de ECB zich verzet tegen de voorgenomen verwerving omdat de kandidaat-verwervers niet voldeden aan de criteria van reputatie, financiële soliditeit, naleving van de prudentiële vereisten en bestrijding van het risico van witwassen van geld en financiering van terrorisme.
Beoordeling door het Gerecht
Wat de ontvankelijkheid van het door Socrates Capital en de kandidaat-verwervers bij het Gerecht ingestelde beroep betreft, herinnert het Gerecht eraan dat, aangezien het gaat om één enkel beroep en PH, PI en PJ procesbevoegdheid hebben, de procesbevoegdheid van Socrates Capital niet hoeft te worden onderzocht. Het Gerecht is echter van oordeel dat het, met het oog op een goede rechtsbedeling en gelet op het bijzondere belang van de ontvankelijkheidsvraag die aan de orde wordt gesteld in de door de ECB opgeworpen exceptie van niet-ontvankelijkheid, aangewezen is om een uitspraak te doen over de door die instelling opgeworpen exceptie.
Na te hebben herinnerd aan de regels voor de erkenning van de procesbevoegdheid van een natuurlijke of rechtspersoon die beroep instelt tegen een handeling die niet tot hem is gericht, stelt het Gerecht vast dat Socrates Capital in casu niet in kennis is gesteld van het bestreden besluit. Overigens vereiste geen enkele bepaling een dergelijke kennisgeving aan deze verzoekster in haar hoedanigheid van overdrager van de betrokken gekwalificeerde deelneming. Aangezien het bestreden besluit geen regelgevingshandeling is, onderzoekt het Gerecht of het beroep van Socrates Capital voldoet aan de voorwaarde van rechtstreekse geraaktheid.
In dat verband merkt het Gerecht om te beginnen op dat de regeling voor het toezicht op gekwalificeerde deelnemingen tot doel heeft om voorafgaand aan de verwerving van dergelijke deelnemingen, de hoedanigheid te beoordelen van de kandidaat-verwervers die als eigenaren toegang tot de banksector wensen te krijgen. Het verzet tegen de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling moet dus worden geacht de rechtspositie van de vennootschap die een dergelijke deelneming verkoopt niet te wijzigen. Een dergelijk verzet doet namelijk weliswaar afbreuk aan de mogelijkheid voor kandidaat-verwervers om een overeenkomst te sluiten met de verkoper van een gekwalificeerde deelneming, maar doet geen afbreuk aan het recht van de verkoper om over te gaan tot een overdrachtstransactie, die hij met name met een andere potentiële verwerver kan sluiten. Dat verzet komt enkel neer op een weigering voor kandidaat-verwervers om als eigenaar toegang te krijgen tot de banksector.
Vervolgens stelt het Gerecht vast dat die conclusie steun vindt in de juridische context van het bestreden besluit. Richtlijn 2013/36 (
2
) vermeldt noch de bekendmaking van de kennisgeving van de verwerving van een gekwalificeerde deelneming in een kredietinstelling, noch de mogelijkheid dat derden bij de administratieve procedure worden betrokken, noch de systematische bekendmaking van het besluit van de bevoegde autoriteit. Indien geen rekening wordt gehouden met het verzet tegen de verwerving van een gekwalificeerde deelneming, voorziet die richtlijn enkel in sancties met betrekking tot de uitoefening van de stemrechten die overeenstemmen met de door de kandidaat-verwervers verworven deelneming. In casu wordt in het bestreden besluit dus de geschiktheid van de kandidaat-verwervers en niet de rechtmatigheid van de koop‑ en verkoopovereenkomst beoordeeld.
Voorts merkt het Gerecht op dat het beding in de koop‑ en verkoopovereenkomst volgens welke deze overeenkomst zonder de toestemming van de ECB niet in werking zal treden, vrijwillig door de partijen in de overeenkomst is opgenomen. Het is juist dat een in een overeenkomst opgenomen beding de afspiegeling van regelgeving kan zijn. In casu weerspiegelt dit beding echter regelgeving die de kandidaat-verwerver individueel onderwerpt aan een administratieve vergunning waarbij zijn geschiktheid wordt beoordeeld om als eigenaar toegang te krijgen tot de banksector. De ECB spreekt zich bij de beoordeling van de kennisgeving van de verwerving niet uit over de conformiteit van de eventueel tussen de kandidaat-verwerver en de verkoper van een deelneming in een kredietinstelling gesloten overeenkomst.
Ten slotte vormt het bestreden besluit weliswaar een inmenging in het eigendomsrecht en de vrijheid van ondernemerschap van de kandidaat-verwervers, maar kan het wat Socrates Capital betreft niet worden beschouwd als een inmenging in die rechten. Het bestreden besluit tast namelijk het recht van Socrates Capital om haar aandelen in de doelbank te verkopen niet rechtstreeks aan.
Het Gerecht komt derhalve tot de slotsom dat het bestreden besluit niet neerkomt op een algemeen verbod voor Socrates Capital om haar aandelen in de doelbank te verkopen, zodat Socrates Capital door het bestreden besluit niet rechtstreeks wordt geraakt. Bijgevolg verklaart het Gerecht het beroep van Socrates Capital niet-ontvankelijk.
Wat de mogelijkheid voor de ECB betreft om in het kader van de beoordeling van de reputatie van kandidaat-verwervers, hun vakbekwaamheid te beoordelen, stelt het Gerecht vast dat artikel 23, lid 1, onder a), van richtlijn 2013/36 inderdaad enkel melding maakt van de reputatie van de kandidaat-verwerver (
3
), terwijl dit artikel in lid 1, onder b) melding maakt van de reputatie, kennis (
4
), vaardigheden en ervaring (
5
) van de leden van het leidinggevend orgaan die als gevolg van de voorgenomen verwerving het bedrijf van de kredietinstelling zullen leiden.
Het Gerecht merkt evenwel op dat „een goede reputatie genieten” volgens de gebruikelijke betekenis ervan betekent „achtenswaardig zijn” of „een persoon zijn van wie de respectabiliteit gekend is”. Een dergelijke definitie, die in het bijzonder verwijst naar de publieke opinie, sluit niet uit dat de reputatie van een persoon afhangt van zijn vakbekwaamheid. Bovendien volgt uit overweging 8 van richtlijn 2007/44 (
6
) waarvan de bepalingen zijn overgenomen in richtlijn 2013/36, dat de toepassing van het criterium „reputatie van de kandidaat-verwerver” inhoudt dat wordt nagegaan of er twijfel bestaat over de integriteit „en vakbekwaamheid” van de kandidaat-verwerver en of deze twijfel gerechtvaardigd is.
Het Gerecht is tevens van oordeel dat de inaanmerkingneming van de vakbekwaamheid bij het onderzoek naar de reputatie van de kandidaat-verwerver strookt met de beoordeling van de „geschiktheid” van deze kandidaat-verwerver, en met het doel van het toezicht op de verwerving van gekwalificeerde deelnemingen dat erin bestaat een gezonde en prudente bedrijfsvoering van de kredietinstelling te waarborgen. Aangezien de houder van een gekwalificeerde deelneming invloed kan uitoefenen op de betrokken kredietinstelling, draagt zijn vakbekwaamheid bij tot een dergelijke gezonde en prudente bedrijfsvoering van die instelling. De gemeenschappelijke richtsnoeren (
7
) bevestigen deze uitlegging, aangezien zij aangeven dat de reputatie van de kandidaat-verwerver zijn integriteit en vakbekwaamheid moet omvatten. Voorts sluiten de in het toepasselijke Duitse recht gebruikte termen een dergelijke uitlegging niet uit, aangezien de memorie van toelichting bij de Duitse wet waarbij richtlijn 2007/44 is omgezet, vermeldt dat het betrouwbaarheidscriterium erin bestaat na te gaan of er twijfel bestaat over de integriteit „en vakbekwaamheid” van de kandidaat-verwerver en of deze twijfel gegrond is.
Het Gerecht komt op die gronden tot de slotsom dat het in richtlijn 2013/36 genoemde criterium van reputatie aldus moet worden uitgelegd dat het ook de beoordeling omvat van de vakbekwaamheid van de kandidaat-verwerver.
(
1
)	In de zin van artikel 6, lid 4, van verordening nr. 1024/2013 van de Raad van 15 oktober 2013 waarbij aan de Europese Centrale Bank specifieke taken worden opgedragen betreffende het beleid inzake het prudentieel toezicht op kredietinstellingen (PB 2013, L 287, blz. 63).
(
2
)	Richtlijn 2013/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende toegang tot het bedrijf van kredietinstellingen en het prudentieel toezicht op kredietinstellingen en beleggingsondernemingen, tot wijziging van richtlijn 2002/87/EG en tot intrekking van de richtlijnen 2006/48/EG en 2006/49/EG (PB 2013, L 176, blz. 338).
(
3
)	Artikel 23, lid 1, onder a), van richtlijn 2013/36.
(
4
)	Artikel 23, lid 1, onder b), van richtlijn 2013/36.
(
5
)	Artikel 91, lid 1, van richtlijn 2013/36.
(
6
)	Richtlijn 2007/44/EG van het Europees Parlement en de Raad van 5 september 2007 tot wijziging van richtlijn 92/49/EEG van de Raad en de richtlijnen 2002/83/EG, 2004/39/EG, 2005/68/EG en 2006/48/EG wat betreft procedureregels en evaluatiecriteria voor de prudentiële beoordeling van verwervingen en vergrotingen van deelnemingen in de financiële sector (PB 2007, L 247, blz. 1).
(
7
)	Gemeenschappelijke richtsnoeren van de Europese Bankautoriteit (EBA), de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (Eiopa) en de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) inzake de prudentiële beoordeling van verwervingen en vergrotingen van gekwalificeerde deelnemingen in de financiële sector, gepubliceerd op 20 december 2016.