Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Ceathrú Dlísheomra)
23 Aibreán 2026
(*)
(Tarchur chun réamhrialú – Nós imeachta práinne um réamhrialú – Limistéar saoirse, slándála agus ceartais – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir 2012/29/AE – Íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta – Airteagail 6, 10 agus 18 – An ceart chun faisnéis a fháil maidir leis an gcás agus an ceart chun éisteacht a fháil – Reachtaíocht náisiúnta lena bhforáiltear d’achomharc urghnách, ar mhaithe leis an duine a ciontaíodh in absentia, lena n‑iarrtar go gcuirfí an ciontú atá tagtha chun bheith críochnaitheach ar neamhní – Mainneachtain aitheantas a thabhairt do cheart an íospartaigh a bheith ar an eolas faoi thaisceadh an achomhairc urghnách sin agus páirt a ghlacadh sna himeachtaí lena mbaineann – Treoir (AE) 2016/343 – Toimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla – Airteagail 8 agus 9 – Ceart chun trialach nuaí, nó leigheas dlíthiúil eile a fháil lena gceadaítear athbhreithniú nua ar fhiúntais an cháis – Airteagal 47  den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh –
– An ceart chun triail chóir a fháil – Airteagal 54 den Chairt um Chearta Bunúsacha – Toirmeasc ar chearta a mhí-úsáid)
I gCás C‑24/26 PPU [Casotta]
(i)
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ón Corte d’appello di Roma (an Chúirt Achomhairc, an Róimh, an Iodáil), trí bhreith an 7 Eanáir 2026, a fuarthas ag an gCúirt an 22 Eanáir 2026, sna himeachtaí coiriúla i gcoinne
CV,
páirtí leasmhar:
Procuratore generale presso la Corte d’appello di Roma,
tugann AN CHÚIRT (an Ceathrú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: I.
Jarukaitis, Uachtarán Dlísheomra, M.
Condinanzi, N.
Jääskinen (Rapóirtéir), R.
Frendo agus A.
Kornezov, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J.
Kokott,
Cláraitheoir: E.
Sartori, Riarthóir,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 18 Márta 2026,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtiolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
Rialtas na hIodáile, ag S. Fiorentino, i gcáil Gníomhaire, le cúnamh ó M. Greco, vice avvocato generale, E. Feola agus A. Trimboli, avvocati dello Stato,
an Coimisiún Eorpach, ag F. Tomat, J. Vondung agus I. Zaloguin, i gcáil Gníomhairí,
tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 16 Aibreán 2026,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú ar Airteagail 6, 10 agus 18 de Threoir 2012/29/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta, agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2001/220/CGB ón gComhairle (IO 2012 L 315, lch. 57),
ar Airteagail 8 agus 9 de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le neartú ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 65, lch. 1), agus ar
Airteagail 47 agus 54 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), arna léamh i gcomhar le hAirteagail 6 agus 17 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, a síníodh sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’).
2        Rinneadh an iarraidh seo i gcomhthéacs achomharc urghnách, arna thionscnamh ag CV tar éis a chiontaithe in absentia le pianbhreith choimeádta 5 bliana agus 3 mhí agus fíneáil EUR 1 500 as tromionsaí agus tromghadaíocht le foréigean, lena n‑iarrtar an cinneadh maidir le ciontú atá tagtha chun bheith críochnaitheach a chur ar neamhní agus imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais.
An dlí lena mbaineann
An dlí idirnáisiúnta
3        Foráiltear le hAirteagal 6 de ECHR, dar teideal ‘An ceart chun triail chóir a fháil’:
‘1.      I gcinneadh a cheart agus a oibleagáidí sibhialta nó aon chúis choiriúil ina choinne, tá gach duine i dteideal éisteacht chóir phoiblí a fháil laistigh de thréimhse réasúnach ó bhinse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú le dlí. [...]
2.      Toimhdeofar go bhfuil aon duine a chúiseofar i gcion coiriúil neamhchiontach go dtí go gcruthófar é nó í a bheith ciontach de réir dlí.
3.      Beidh ag gach duine a chúiseofar i gcion coiriúil na cearta íosta seo a leanas:
(a)       go n‑inseofar gan mhoill dó, i dteanga a thuigfidh sé agus go mionchruinn, cineál agus cúis an chúisimh ina choinne;
(b)       chun a leordhóthain ama agus saoráidí a bheith aige chun a chosaint a ullmhú;
(c)       chun é féin a chosaint i bpearsa nó trí chúnamh dlí dá rogha féin nó, mura bhfuil sé acmhainneach ar íoc as cúnamh dlí, sin a fháil in aisce nuair is gá sin ar mhaithe leis an gceartas;
(d)       chun finnéithe ina choinne a cheistiú nó a chur á gceistiú agus finnéithe thar a cheann a thabhairt i láthair agus a cheistiú faoi na coinníollacha céanna a bhaineann le finnéithe ina choinne;
(e)       chun cabhair ateangaire a fháil in aisce mura féidir leis an teanga a úsáidtear sa chúirt a thuiscint nó a labhairt. ’
4        Foráiltear le hAirteagal 17 de ECHR, dar teideal ‘Toirmeasc ar chearta a mhí-úsáid’:
‘Ní léireofar aon ní sa Choinbhinsiún seo ar dhóigh a thabharfadh le tuiscint go bhfuil aon cheart ag aon Stát, grúpa nó duine chun gabháil d’aon ghníomhaíocht nó aon ghníomh a dhéanamh arb é is aidhm dó aon cheann de na cearta nó na saoirsí atá leagtha amach sa Choinbhinsiún seo a mhilleadh nó iad a theorannú níos mó ná mar a fhoráiltear sa Choinbhinsiún.’
Dlí an Aontais Eorpaigh
An Chairt
5        Foráiltear le hAirteagal 47 den Chairt, dar teideal ‘An ceart chun achomharc éifeachtach agus triail chóir a fháil’:
‘Tá ag gach duine a ndéantar a chearta nó a cearta agus a shaoirsí nó a saoirsí, arna ráthú le dlí an Aontais, a shárú, an ceart chun achomharc éifeachtach a fháil os comhair binse i gcomhréir leis na coinníollacha atá leagtha síos san Airteagal seo.
Tá gach duine i dteideal éisteacht chóir phoiblí a fháil laistigh de thréimhse réasúnta ó bhinse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí. Beidh an chaoi ag gach duine go ndéanfar é nó í a chomhairliú, a chosaint agus a ionadú.
Déanfar cúnamh dlíthiúil a chur ar fáil dóibh siúd nach bhfuil acmhainní leordhóthanacha acu a mhéad is gá an cúnamh sin chun rochtain éifeachtach ar an gceartas a áirithiú.’
6        Foráiltear le hAirteagal 54 den Chairt, dar teideal ‘Toirmeasc ar chearta a mhí-úsáid’:
‘Ní léireofar aon ní sa Chairt seo ar dhóigh a thabharfadh le tuiscint go bhfuil aon cheart ann chun gabháil le haon ghníomhaíocht nó aon ghníomh a dhéanamh arb é is aidhm dó na cearta nó na saoirsí atá aitheanta sa Chairt seo a mhilleadh nó iad a theorannú níos mó ná mar a fhoráiltear sa Chairt.’
Treoir 2012/29
7        Foráiltear an méid seo a leanas in aithrisí 11, 20, 26 agus 58 de Threoir 2012/29:
‘(11)      Leis an Treoir seo, leagtar síos rialacha íosta [...] Féadfaidh na Ballstáit na cearta a leagtar amach sa Treoir seo a leathnú chun leibhéal níos airde cosanta a sholáthar.
[...]
(20)      Ní hionann ról na n‑íospartach sa chóras ceartais choiriúil agus an fhéidearthacht atá acu páirt ghníomhach a ghlacadh in imeachtaí coiriúla ó Bhallstát go Ballstát ag brath ar an gcóras náisiúnta agus cinntear é le ceann amháin nó níos mó de na critéir seo a leanas: cé acu atá nó nach bhfuil foráil sa chóras náisiúnta maidir le stádas dlíthiúil mar pháirtí in imeachtaí coiriúla; an bhfuil oibleagáid dhlíthiúil ar an íospartach nó an gceanglaítear air páirt ghníomhach a ghlacadh sna himeachtaí coiriúla, mar shampla mar fhinné; agus/nó an bhfuil sé de cheart ag an íospartach faoin dlí náisiúnta páirt ghníomhach a ghlacadh in imeachtaí coiriúla agus an mian leis é sin a dhéanamh, i gcás nach ndéantar foráil sa chóras náisiúnta maidir le stádas dlíthiúil páirtí in imeachtaí coiriúla d’íospartaigh. Ba cheart do na Ballstáit cinneadh a dhéanamh cé na critéir díobh siúd a bhfuil feidhm leo maidir le scóip na gceart a leagtar amach sa Treoir seo i gcás ina bhfuil tagairtí do ról an íospartaigh sa chóras dlí choiriúil ábhartha.
[...]
(26)      I gcás ina gcuirtear faisnéis ar fáil d’íospartaigh, ba cheart mionsonraí leordhóthanacha a thabhairt dóibh chun a áirithiú go gcaitear leo le hurraim agus gur féidir leo cinneadh eolasach a dhéanamh maidir lena rannpháirtíocht sna himeachtaí. I ndáil leis sin, tá sé thar a bheith tábhachtach faisnéis a chur ar fáil dóibh a chuireann ar a gcumas eolas a bheith acu ar stádas na n‑imeachtaí. Tá sé chomh tábhachtach céanna a chur ar chumas íospartach cinneadh a dhéanamh cé acu a iarrfaidh nó nach n‑iarrfaidh siad athbhreithniú ar chinneadh gan ionchúiseamh a dhéanamh.
[...]
(58)      Ba cheart bearta cosanta iomchuí a chur ar fáil d’íospartaigh a shainaithnítear a bheith leochaileach d’íospairt thánaisteach agus d’athíospairt, d’imeaglú agus do fhrithbheart le linn imeachtaí coiriúla. Ba cheart cineál beacht na mbeart sin a chinneadh leis an measúnú aonair, agus mian an íospartaigh á chur san áireamh. Ba cheart méid aon bhirt den sórt sin a chinneadh gan dochar do chearta na cosanta agus i gcomhréir le cearta rogha breithiúnaí. Ba cheart ábhair imní agus eagla na n‑íospartach i dtaca le himeachtaí a chur san áireamh go príomha agus cinneadh á dhéanamh an bhfuil aon bheart speisialta ag teastáil uathu.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
8        De réir Airteagal 1(1) den Treoir sin, dar teideal ‘Cuspóirí’:
‘Is é is cuspóir don Treoir seo a áirithiú go bhfaighidh íospartaigh na coireachta faisnéis, tacaíocht agus cosaint iomchuí agus go mbeidh siad in ann páirt a ghlacadh in imeachtaí coiriúla.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
9        Foráiltear le hAirteagal 6 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun faisnéis a fháil a bhaineann leis an gcás’:
‘1.      Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar fógra gan moill neamhriachtanach d’íospartaigh faoin gceart atá acu an fhaisnéis seo a leanas a fháil faoi na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh mar thoradh ar an ngearán i ndáil le cion coiriúil a d’fhulaing an t‑íospartach agus, arna iarraidh sin, go bhfaighidh siad an fhaisnéis sin:
(a)      aon chinneadh gan leanúint den imscrúdú nó an t‑imscrúdú a fhoirceannadh nó gan an ciontóir a ionchúiseamh;
(b)      dáta agus áit na trialach agus cineál na gcúiseamh i gcoinne an chiontóra.
2.      Áiritheoidh na Ballstáit, i gcomhréir le ról na n‑íospartach sa chóras ábhartha ceartais choiriúil, go gcuirfear íospartaigh ar an eolas, gan moill neamhriachtanach, faoina gceart an fhaisnéis seo a leanas a fháil maidir leis na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh mar thoradh ar an ngearán a bhaineann le cion coiriúil a d’fhulaing siad, agus go bhfaighidh siad an fhaisnéis sin, má iarrann siad amhlaidh:
(a)      aon bhreithiúnas críochnaitheach i dtriail;
(b)      aon fhaisnéis a chuireann ar chumas an íospartaigh staid na n‑imeachtaí coiriúla a bheith ar eolas aige, mura rud é, i gcásanna eisceachtúla, go ndéanfadh fógra den sórt sin dochar do sheoladh cuí an cháis.
3.      Áireofar san fhaisnéis dá dtagraítear i mír 1, pointe (a), agus i mír 2, pointe (a), na cúiseanna atá leis an gcinneadh lena mbaineann nó achoimre ghearr ar na cúiseanna sin, ach amháin i gcás cinneadh arna dhéanamh ag bord roghnúcháin nó cinneadh a bhfuil na cúiseanna leis faoi rún agus nach bhforáiltear sa dlí náisiúnta nach mór cúiseanna a thabhairt ina leith.
4.      Tá sé d’oibleagáid ar an údarás inniúil urraim a thabhairt do mhian an íospartaigh faisnéis a fháil nó gan faisnéis a fháil, mura rud é go bhfuil an fhaisnéis sin le soláthar mar gheall ar cheart na n‑íospartach páirt ghníomhach a ghlacadh in imeachtaí coiriúla. Ceadóidh na Ballstáit d’íospartaigh a mianta a athrú tráth ar bith agus cuirfidh siad an t‑athrú sin san áireamh.
5.      Áiritheoidh na Ballstáit go dtabharfar an deis d’íospartaigh fógra a fháil, gan moill mhíchuí, nuair a scaoileadh ó choinneáil nó gur éalaigh an duine a athchuireadh faoi choimeád, a ionchúisíodh nó ar ar gearradh pianbhreith mar gheall ar chionta cóiriúla a bhaineann leis an íospartach. Thairis sin, áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear íospartaigh ar an eolas faoi aon bhearta ábhartha arna n‑eisiúint chun iad a chosaint i gcás ina scaoiltear an ciontóir nó ina n‑éalaítear é.
6.      Gheobhaidh íospartaigh, má iarrann siad amhlaidh, an fhaisnéis dá dtagraítear i mír 5, ar a laghad i gcásanna ina bhfuil baol nó riosca dochair sainaitheanta ann dóibh, ach amháin má bhíonn riosca dochair sainaitheanta don chiontóir mar thoradh ar an bhfógra sin.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
10      Foráiltear le hAirteagal 10 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun éisteacht a fháil’:
‘1.      Áiritheoidh na Ballstáit gur féidir íospartaigh a éisteacht le linn imeachtaí coiriúla agus gur féidir leo fianaise a sholáthar. I gcás ina dtabharfar éisteacht d’íospartach ar leanbh é, tabharfar aird chuí ar aois agus ar aibíocht an linbh.
2.      Leagfar síos sa dlí náisiúnta na rialacha nós imeachta faoina bhféadfar éisteacht a thabhairt d’íospartaigh le linn imeachtaí coiriúla agus faoina bhféadfaidh siad fianaise a thíolacadh.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
11      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 18 de Threoir 2012/29, dar teideal ‘An ceart chun cosanta’:
‘Gan dochar do chearta na cosanta, áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh bearta i bhfeidhm chun íospartaigh agus a mbaill teaghlaigh a chosaint ar íospairt thánaisteach agus athíospairt, ar imeaglú agus ar fhrithbheartaíocht, lena n‑áirítear i gcoinne an riosca go ndéanfaí díobháil mhothúchánach nó shíceolaíoch, agus chun dínit na n‑íospartach a chosaint le linn ceistithe agus fianaise. I gcás inar gá, áireofar ar na bearta sin freisin nósanna imeachta arna mbunú faoin dlí náisiúnta chun sláine fhisiciúil na n‑íospartach agus a mball teaghlaigh a chosaint.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2016/343
12      Luaitear an méid seo a leanas in aithrisí 9, 33, 38 agus 48 de Threoir 2016/343:
‘(9)      Is é is cuspóir don Treoir seo an ceart chun triail chóir a fháil a fheabhsú in imeachtaí coiriúla, trí íosrialacha comhchoiteanna a leagan síos maidir le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus an ceart chun bheith i láthair ag an triail.
[...]
(33)      Is ceann de phrionsabail bhunúsacha de shochaí dhaonlathach é an ceart chun triail chóir a fháil. Tá ceart daoine atá faoi dhrochamhras agus daoine atá cúisithe a bheith i láthair ag an triail bunaithe ar an gceart sin agus ba cheart é a áirithiú ar fud an Aontais.
[...]
(38)      Agus cinneadh á dhéanamh an leor an modh ina soláthraítear an fhaisnéis chun a áirithiú go bhfuil an duine lena mbaineann ar an eolas faoi na himeachtaí, ba cheart aird ar leith a thabhairt, i gcás inarb iomchuí, ar thaobh amháin, ar an dúthracht a dhéanann na húdaráis phoiblí agus an duine lena mbaineann á chur ar an eolas agus, ar an taobh eile, ar an dúthracht a dhéanann an duine lena mbaineann agus an fhaisnéis a díríodh chucu á fáil aige.
(48)      Ós rud é go mbunaítear rialacha íosta leis an Treoir seo, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann na cearta a leagtar síos sa Treoir seo a leathnú chun leibhéal níos airde cosanta a chur ar fáil. Níor cheart riamh go mbeadh an leibhéal cosanta a thairgeann na Ballstáit faoi bhun na gcaighdeán a leagtar síos sa [Chairt] agus san ECHR, mar a léiríonn an Chúirt Bhreithiúnais agus an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine iad.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
13      Foráiltear le hAirteagal 1 den Treoir sin, dar teideal ‘Ábhar’:
‘Bunaítear leis an Treoir seo rialacha íosta comhchoiteanna maidir leis an méid seo a leanas:
(a)      gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta in imeachtaí coiriúla;
(b)      an ceart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
14      Foráiltear mar a leanas le hAirteagal 8 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun bheith i láthair ag an triail’:
‘1.      Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine atá cúisithe a bheith i láthair ag a dtriail.
2.      Féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh ionas go bhféadfar triail a reáchtáil, ar triail a bhféadfadh cinneadh maidir le ciontacht nó neamhchiontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a bheith mar thoradh léi, in éagmais an duine sin, ar choinníoll:
(a)      go gcuirfí an triail agus na hiarmhairtí a bhaineann le neamhláithriú in iúl don duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in am trátha; nó
(b)      go ndéanfadh dlíodóir sainordaithe ionadaíocht thar ceann an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, tar éis dó a bheith curtha ar an eolas faoin triail, ar dlíodóir é a cheap an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe nó a cheap an Stát.
3.      Féadfar cinneadh arna dhéanamh i gcomhréir le mír 2 a fhorfheidhmiú in aghaidh an duine lena mbaineann.
4.      I gcás ina ndéanfaidh na Ballstáit foráil maidir leis an bhféidearthacht trialacha a reáchtáil in éagmais an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ach gan na coinníollacha a leagtar síos i mír 2 den Airteagal seo a bheith á gcomhlíonadh toisc nach féidir an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a aimsiú d’ainneoin iarrachtaí réasúnacha a bheith déanta, féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go bhféadfar cinneadh a dhéanamh agus a fhorfheidhmiú ina dhiaidh sin féin. Sa chás sin, áiritheoidh na Ballstáit, nuair a chuirfear duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar an eolas faoin gcinneadh, go háirithe nuair a ghabhfar é, go gcuirfear ar an eolas é freisin faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoin gceart chun trialach nua nó chun achomhairc dlí eile, i gcomhréir le hAirteagal 9.
5.      Beidh an tAirteagal seo gan dochar do rialacha náisiúnta lena bhforáiltear gur féidir leis an mbreitheamh nó leis an gcúirt inniúil duine atá faoi dhrochamhras nó duine atá cúisithe a eisiamh go sealadach ón triail i gcás inar gá sin ar mhaithe le seoladh cuí na n‑imeachtaí coiriúla a áirithiú, ar choinníoll go gcomhlíontar cearta na cosanta.
6.      Beidh an tAirteagal seo gan dochar do rialacha náisiúnta lena bhforáiltear go ndéanfar imeachtaí nó céimeanna áirithe díobh a sheoladh i scríbhinn, ar choinníoll go gcomhlíonfaidh sé sin an ceart chun triail chóir a fháil.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
15      Foráiltear le hAirteagal 9 den Treoir sin, dar teideal ‘An ceart chun trialach nuaí’:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh an ceart ag daoine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, sa chás nach raibh siad i láthair ag a dtriail agus nach gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2), chun trialach nua nó chun achomhairc dlí eile faoinar féidir substaint an cháis a bhreithniú as an nua agus fianaise nua a scrúdú mar chuid de agus ar féidir go ndéanfaí an cinneadh bunaidh a fhreaschur dá bharr. I ndáil leis sin, áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh sé de cheart ag na daoine sin atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe chun bheith i láthair, chun bheith rannpháirteach go héifeachtach, i gcomhréir leis na nósanna imeachta faoin dlí náisiúnta, agus cearta na cosanta a fheidhmiú.’
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na hIodáile
16      Airteagal 420-a den
decreto del Presidente della Repubblica n. 447 – Approvazione del codice di procedura penale (Foraithne ó Uachtarán na Poblachta Uimh. 447 lena bhformheastar an Cód um Nós Imeachta Coiriúil) an 22 Meán Fómhair 1988 (GURI Uimh. 250 an 24 Deireadh Fómhair 1988,
Gnáthfhorlíonadh Uimh. 92) (‘an Cód um Nós Imeachta Coiriúil’), arna leasú le decreto legislativo n. 150,
Attuazione della legge 27
settembre 2021, n. 134,
recante delega al Governo per l’efficienza del processo penale,
nonchè in materia di giustizia riparativa e disposizioni per la celere definizione dei procedimenti giudiziari (Foraithne Reachtach Uimh. 150 maidir le cur chun feidhme Dhlí an 27 Meán Fómhair 2021,
Uimh. 134, lena dtarmligtear chuig an Rialtas éifeachtacht imeachtaí coiriúla agus in ábhair a bhaineann le ceartas aisiríoch agus forálacha lena gceadaítear imeachtaí breithiúnacha a réiteach go tapa) an 10 Deireadh Fómhair 2022 (GURI Uimh. 243 an 17 Deireadh Fómhair 2022, Gnáthfhorlíonadh Uimh. 38), dar teideal ‘Easpa an duine chúisithe’:
‘1.      Mura bhfuil an duine cúisithe, bíodh sé saor nó faoi choinneáil, i láthair ag an éisteacht, rialóidh an breitheamh ina éagmais nó ina héagmais:
(a)      i gcás ina gcuirtear toghairm ar an duine cúisithe láithriú tríd an doiciméad a sheirbheáil go pearsanta nó i lámha duine atá údaraithe go sainráite aige nó aici chun an doiciméad a tharraingt siar;
(b)      i gcás inar tharscaoil an duine atá cúisithe go sainráite an ceart chun teacht i láthair nó, mar gheall ar bhac de réir bhrí Airteagal 420-b, inar tharscaoil sé go sainráite an ceart chun an ceart sin a phléadáil.
2.      Rialóidh an chúirt freisin gan an duine cúisithe a bheith i láthair i gcás ina measfaidh sí go raibh an duine sin ar an eolas iarbhír faoin triail agus gur de thoradh rogha dheonach fheasach a tharla a neamhláithreacht ón éisteacht. Chuige sin, cuirfidh an chúirt san áireamh an modh seirbheála, na céimeanna a ghlac an duine cúisithe roimh an éisteacht, ceapadh dlíodóra agus aon imthosca ábhartha eile.
3.      Tabharfaidh an chúirt a cinneadh in éagmais an duine chúisithe, fiú lasmuigh de na cásanna dá dtagraítear i míreanna 1 agus 2, i gcás inar dearbhaíodh gur éalaigh an duine cúisithe nó inar choinnigh sé nó sí siar go deonach ar shlí eile eolas faoin triail.
4.      Sna cásanna dá bhforáiltear i míreanna 1, 2 agus 3, dearbhóidh an breitheamh go bhfuil an duine cúisithe as láthair. Mura bhforáiltear a mhalairt le dlí, déanfaidh a dhlíodóir nó a dlíodóir ionadaíocht thar ceann an duine chúisithe a dearbhaíodh a bheith as láthair.
5.      Ach amháin sna cásanna dá bhforáiltear i míreanna 1, 2 agus 3, sula leanfaidh an breitheamh ar aghaidh leis na himeachtaí i gcomhréir le hAirteagal 420-c, cuirfidh an breitheamh an éisteacht ar athló agus ordóidh sé go gcuirfidh na póilíní coiriúla an tuairim dá dtagraítear in Airteagal 419, an iarraidh ar tharchur chuig breitheamh agus taifead na héisteachta in iúl go pearsanta don duine atá cúisithe.
6.      Cuirfear ordú lena ndearbhaítear go bhfuil an duine cúisithe as láthair ar ceal, fiú as stuaim na cúirte féin, más rud é, roimh an gcinneadh, go dtagann an duine cúisithe i láthair. Deonófar tréimhse nua don duine cúisithe chun na dámha a fheidhmiú ar baineadh na nithe seo a leanas de nó di lena linn:
(a)      go gcuireann sé cruthúnas ar fáil, de bharr cúinsí nárbh fhéidir a thuar,
force majeure nó aon bhac dlisteanach eile, go raibh sé go hiomlán dodhéanta dó teacht i láthair in am trátha chun na cumhachtaí a baineadh de a fheidhmiú agus nach raibh sé in ann cruthúnas ar an mbac a chur isteach in am trátha gan aon locht a bheith air féin;
(b)      más rud é, sna cásanna dá bhforáiltear i míreanna 2 agus 3, go gcuireann sé fianaise ar fáil nach raibh eolas iarbhír aige ar an triail agus nach raibh sé in ann, gan aon locht dá chuid féin, idirghabháil a dhéanamh in am trátha chun na cearta a baineadh de a fheidhmiú;
(c)      go ndealraíonn sé, in aon chás, nár comhlíonadh na coinníollacha chun leanúint leis na himeachtaí.
7.      Ach amháin sa chás dá bhforáiltear i mír 6, má thagann sé chun solais nár comhlíonadh na coinníollacha chun leanúint leis na himeachtaí in absentia, cúlghairfidh an chúirt, fiú uaithi féin, an t‑ordú lena ndearbhaítear go bhfuil an duine cúisithe as láthair agus tabharfaidh sí rialú i gcomhréir le mír 5.’
17      Foráiltear le hAirteagal 629-a den Chód sin:
‘1.      Ach amháin i gcásanna a rialaítear le hAirteagal 628-a, féadfar duine a ciontaíodh nó atá faoi réir ordú coinneála de bhua breithiúnas a bhfuil feidhm res judicata faighte aige ar tugadh breithiúnas ina leith in absentia an breithiúnas sin a chur ar ceal má chruthaíonn sé gur dearbhaíodh é nó í a bheith as láthair cé nár comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 420-a, agus nach raibh sé nó sí in ann achomharc a dhéanamh i gcoinne an chinnidh laistigh den teorainn ama [forordaithe] gan aon locht a bheith air nó uirthi, mura rud é go dtarlaíonn sé go raibh sé nó sí ar an eolas iarbhír faoin triail sular tugadh an breithiúnas.
2.      Mura mbeidh an t‑iarratas inghlactha, déanfaidh an duine lena mbaineann nó dlíodóir a bhfuil údarás speisialta aige gníomhú, laistigh de 30 lá tar éis dó teacht ar an eolas faoin mbreithiúnas, é a chur faoi bhráid na cúirte achomhairc a bhfuil an chúirt a thug an breithiúnas suite ina dlínse.
3.      Tabharfaidh an Chúirt Achomhairc a cinneadh i gcomhréir le hAirteagal 127 agus, má dheonaíonn sí an t‑iarratas, cuirfidh sí an breithiúnas ar ceal agus ordóidh sí go gcuirfear an cás ar aghaidh chuig an gcúirt a bhfuil dlínse aici ag an gcéim nó ag an gcéim inar tharla an neamhniú.
[...]’
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
18      An 2 Aibreán 2022, ghabh na póilíní coiriúla CV sa Róimh (an Iodáil) in flagrante delicto as tromionsaí agus tromghadaíocht a dhéanamh. Tráth na gabhála sin, cheap CV dlíodóir agus thug sé sainordú dó é a chosaint.
19      An 4 Aibreán 2022, ag an éisteacht os comhair Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh, an Iodáil) d’fhonn a ghabháil a dheimhniú, luaigh CV, cé gur iontráladh é i gclár na ndaoine nádúrtha mar dhuine a bhí ina chónaí i dteach a mháthar sa tSicil, go raibh cónaí air sa Róimh ar bhonn cobhsaí ar feadh 5 bliana. Dúirt sé go raibh a áit chónaithe in áitreabh ceaintín sóisialta arna bhainistiú ag comhlachas carthanúil agus gur cheart na doiciméid nós imeachta a sheirbheáil air ag an seoladh sin.
20      Ag deireadh na héisteachta sin, ós rud é nár deimhníodh gabháil CV, rinne an Giudice per le indagini preliminari presso il Tribunale ordinario di Roma (breitheamh atá freagrach as réamh-imscrúduithe i gCúirt Dúiche na Róimhe, an Iodáil), arna iarraidh sin ag Pubblico ministero (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, an Iodáil), CV a tharchur chuig an Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh), ina suí di mar chúirt iomláin, le haghaidh breithiúnas láithreach a socraíodh don éisteacht an 4 Deireadh Fómhair 2022.
21      An 9 Bealtaine 2022, thug oifigigh phóilíní bardasacha na Róimhe cuairt ar an seoladh arna ainmniú ag CV mar a áit chónaithe sa Róimh, chun an t‑ordú le haghaidh breithiúnas láithreach a sheirbheáil. Ós rud é nár aimsigh siad CV ag an seoladh sin, thug siad an fógra sin do dhuine de na daoine atá freagrach as oibriú an charthanais lena mbaineann. Dúirt an duine sin go raibh CV i láthair ag an seoladh sin 2 lá roimhe sin agus dhearbhaigh sé go dtaiscfeadh sé an t‑ordú le haghaidh breithiúnas láithreach ina bhosca poist pearsanta.
22      An 4 Deireadh Fómhair 2022, seirbheáladh an t‑ordú le haghaidh breithiúnas láithreach trí ríomhphost deimhnithe ar an dlíodóir a bhí ceaptha ag CV, ar an bhforas nach raibh an áit chónaithe a bhí curtha in iúl ag CV iomchuí chun na críche sin.
23      Ag éisteacht an 4 Deireadh Fómhair 2022, ós rud é gur tharscaoil dlíodóir CV a chumhacht aturnae toisc nárbh fhéidir leis é a aimsiú, cheap Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh) dlíodóir eile mar abhcóide arna cheapadh ag an gcúirt.
24      Ag deireadh na héisteachta sin, chinn Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh) nár tugadh fógra do CV faoin ordú le haghaidh breithiúnas láithreach agus, dá bhrí sin, tharchuir sé an cás ar ais chuig an gClárlann chun fógra breise a thabhairt faoin ordú sin.
25      Is léir ón bhfaisnéis atá ar fáil don Chúirt gur tháinig Foraithne Reachtach Uimh. 150 an 10 Deireadh Fómhair 2022 i bhfeidhm an 30 Nollaig 2022, lenar cuireadh foráil nua in ionad iar-Airteagal 420-a de Chód an Nós Imeachta Choiriúil ina iomláine lena bhforáiltear nach bhféadfar leanúint leis na himeachtaí as seo amach in éagmais an duine lena mbaineann, ach amháin i gcás ina gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar amach san fhoráil sin, go háirithe i gcás inar tugadh fógra don duine sin faoin doiciméad ina bhfuil an toghairm teacht i láthair go pearsanta nó i lámha duine ar chuir sé de chúram go sainráite air an doiciméad a tharraingt siar, nó i gcás inar tharscaoil sé go sainráite an ceart teacht i láthair. Ina theannta sin, faoi mhír 3 d’Airteagal 420-a, féadfar leanúint d’imeachtaí coiriúla freisin agus an duine lena mbaineann as láthair má fhaightear amach gur éalaigh an duine sin nó gur sheachain sé na himeachtaí atá ar feitheamh dá dheoin féin.
26      Ag éisteacht an 17 Eanáir 2023, chinn Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh) gur ghá imscrúdú a dhéanamh ar an duine lena mbaineann ós rud é nár suíodh go raibh CV ar an eolas i ndáiríre faoi na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne.
27      Tar éis na héisteachta sin, rinne oifigigh de chuid phóilíní bardasacha na Róimhe iarracht teagmháil a dhéanamh le CV ag an seoladh a d’ainmnigh sé mar a áit chónaithe sa Róimh agus ar an nguthán chomh maith.
28      Ag éisteacht an 13 Meitheamh 2023, dúirt Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh) gur léir ón nóta seirbhíse a dhréachtaigh póilíní bardasacha na Róimhe nach rabhthas in ann CV a aimsiú. Dá bhrí sin, d’ordaigh sé go ndéanfaí é a chuardach ag a sheoladh baile, eadhon áit chónaithe a mháthar sa tSicil, chun cóip den ordú le haghaidh breithiúnas láithreach agus cóip de mhiontuairiscí éisteacht an 13 Meitheamh 2023 a sheirbheáil air, ag rá gur cuireadh an éisteacht siar go dtí an 23 Deireadh Fómhair 2023.
29      An 19 Meitheamh 2023, seirbheáladh an dá dhoiciméad seo ar mháthair CV, agus rinneadh an nóta ‘máthair chomhchónaitheach’ fúithi, cé go raibh dearbhú déanta aici cheana féin ar an 3 Feabhra 2023 ag baint a mic as teach an tuismitheora agus ag iarraidh go mbainfí den teaghlach é mar a taifeadadh sa chlár sibhialta.
30      Ag éisteacht an 23 Deireadh Fómhair 2023, chinn Tribunale ordinario di Roma (an Chúirt Dúiche, an Róimh) gur seirbheáladh an t‑ordú le haghaidh breithiúnas láithreach ar mháthair chomhchónaitheach CV agus d’ordaigh sé leanúint ar aghaidh leis na himeachtaí in éagmais CV, agus é den tuairim gur suíodh go soiléir go raibh CV ar an eolas faoi na himeachtaí a tionscnaíodh ina choinne agus gur ghá a neamhláithreacht ón éisteacht a mheas mar rogha dheonach d’aon ghnó, i gcomhréir le hAirteagal 420-a(3) de Chód an Nós Imeachta Choiriúil.
31      Le breithiúnas an 23 Deireadh Fómhair 2023, gearradh téarma príosúnachta 5 bliana agus 3 mhí ar CV agus fíneáil EUR 1 500 air as a ról mar chomhchiontóir sna coireanna tromionsaithe agus tromghadaíochta le foréigean a rinneadh sa Róimh.
32      Ós rud é nach ndearna CV achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin, tháinig sé chun bheith críochnaitheach an 14 Aibreán 2024.
33      Tar éis an ordaithe chun an phianbhreith atá i gceist a fhorghníomhú, a d’eisigh Pubblico ministero (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí) an 11 Deireadh Fómhair 2024, ghabh oifigigh de chuid na bpóilíní coiriúla CV an 19 Samhain 2024.
34      An 19 Nollaig 2024, thionscain CV, ar bhonn Airteagal 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, achomharc urghnách os comhair an Corte d’appello di Roma (an Chúirt Achomhairc, an Róimh, an Iodáil), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, ag iarraidh go gcuirfí ar ceal ciontú an 23 Deireadh Fómhair 2023, atá tagtha chun bheith críochnaitheach, dá dtagraítear i mír 32 den bhreithiúnas seo, agus, más gá, imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais. Mar thaca lena chaingean, mhaígh sé gur dearbhaíodh é a bheith as láthair de shárú ar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 420-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil agus nach raibh sé in ann achomharc a thaisceadh gan aon locht a bheith curtha air, ós rud é nach raibh sé riamh ar an eolas faoi na himeachtaí a tionscnaíodh ina choinne.
35      Tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur maidir le comhoiriúnacht Airteagail 420-a agus 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil le dlí an Aontais lena rialaítear, faoi seach, na coinníollacha nach mór a chomhlíonadh chun duine cúisithe a thriail agus é as láthair agus an t-achomharc urghnách atá ar fáil don duine ciontaithe a bhí ina ábhar do chinneadh a tugadh in absentia.
36      Go háirithe, tugann an chúirt sin dá haire, ar an gcéad dul síos, gur dócha go mbeidh na forálacha náisiúnta sin ag teacht salach ar chearta íospartaigh na coireachta a ráthaítear le Treoir 2012/29.
37      I ndáil leis sin, cuireann sí in iúl go n‑aithnítear le hAirteagal 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, ar mhaithe leis an duine a ciontaíodh in absentia, achomharc urghnách, dá dtagraítear i mír 34 den bhreithiúnas seo, gan, áfach, an ceart a dheonú d’íospartach an chiona atá i gceist, nár tháinig i láthair mar pháirtí sibhialta sna himeachtaí coiriúla as ar eascair an cinneadh ciontaithe, go gcuirfí ar an eolas é faoi chaingean den sórt sin a bheith á tabhairt ag an duine a ciontaíodh in absentia nó go mbeadh sé de cheart aige páirt a ghlacadh sna himeachtaí sin nó barúlacha a chur isteach, cé go bhféadfadh na himeachtaí sin a bheith ina gcúis le neamhniú an chinnidh chiontaithe sin a tugadh in absentia.
38      De réir na cúirte a rinne an tarchur, bheadh tionchar díreach suntasach ag achomharc urghnách den sórt sin ar chearta agus leasanna an íospartaigh, a mhéid a d’fhéadfadh tionscnamh imeachtaí nua ar na tuillteanais a bheith mar thoradh air agus, mar thoradh air sin, é a chur i mbaol íospartha tánaistí agus athíospartha trína thabhairt air páirt a ghlacadh arís sna himeachtaí ar fad, gan an deis a bheith aige, áfach, agóid a dhéanamh i gcoinne an achomhairc a rinne an duine ciontaithe ar an gcaoi sin.
39      Ina theannta sin, cuireann an chúirt sin in iúl, a mhéid a thagraíonn Airteagail 6, 10 agus 18 de Threoir 2012/29, lena gcumhdaítear ceart an íospartaigh chun bheith curtha ar an eolas agus chun éisteacht a fháil, d’imeachtaí coiriúla ina n‑iomláine, nach gceadaítear leis an Treoir sin do na Ballstáit an t‑íospartach a eisiamh ó imeachtaí a d’fhéadfadh, amhail na himeachtaí dá bhforáiltear in Airteagal 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, a bheith ina gcúis le ciontú a tugadh in absentia a chur ar neamhní ina iomláine agus a cheangal go dtionscnófar imeachtaí nua ar na tuillteanais. Dá bhrí sin, measann an chúirt sin go mbeadh sárú ar na cearta a leagtar amach in Airteagail 6, 10 agus 18 den Treoir sin mar thoradh ar easpa faisnéise nó cumarsáide d’aon chineál i bhfabhar íospartach an chiona agus, dá bhrí sin, ar aon fhéidearthacht an t‑íospartach sin a éisteacht i gcomhthéacs achomharc urghnách den sórt sin, mar thoradh ar an bhforáil náisiúnta sin.
40      Ar an dara dul síos, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur freisin maidir le comhoiriúnacht Airteagail 420-a agus 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, arna léiriú ag an Corte suprema di cassazione (an Chúirt Uachtarach um Achomharc Deiridh, an Iodáil), le Treoir 2016/343.
41      I ndáil leis sin, tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire go leanann sé, go háirithe, ó léamh comhcheangailte ar mhír 3 d’Airteagal 420a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil agus ar Airteagal 629-a den Chód sin nach féidir ciontú a tugadh in absentia agus atá tagtha chun bheith críochnaitheach a chur ar neamhní, sa chás dá dtagraítear i mír 3 agus dá dtagraítear i mír 25 den bhreithiúnas seo, i gcás ina suitear gur sheachain an duine cúisithe go deonach, ar bhealach ar bith eile, a bheith ar an eolas faoi na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne.
42      Sonraíonn an chúirt sin go léirítear na forálacha sin sa chásdlí náisiúnta sa chaoi nach féidir cineál deonach na caingne arna tabhairt ag an gcúisí chun eolas ar na himeachtaí coiriúla arna dtionscnamh ina choinne a sheachaint a thoimhdiú ar bhonn fianaise indíreach nó iompar oibiachtúil arna glacadh ag an duine sin agus lena léirítear go nglacann sé go comhfhiosach leis an mbaol nach mbeadh sé ar an eolas faoi na himeachtaí sin. Ní féidir iompar den sórt sin a léiriú ach amháin trí fhianaise dhíreach a thabhairt ar aird, arb ionann é de facto agus dearbhú sainráite ón duine cúisithe a éileamh gur fhéach sé nó sí go deonach le heolas ar an nós imeachta sin a sheachaint.
43      Ós rud é go bhfuil sé thar a bheith deacair fianaise dhíreach den sórt sin a fháil, ceanglaítear ar an gcúirt a éisteann achomharc urghnách faoi Airteagal 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, sa chleachtas, an ciontú a tugadh in absentia a chur ar neamhní, beagnach go córasach, fiú i gcás ina suitear go raibh an duine cúisithe ag gabháil d’iompar lena léirítear, go hindíreach ach go cinnte, go raibh sé beartaithe aige gan a bheith ar an eolas faoi na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne nó i gcás inar léiríodh faillí thromchúiseach maidir le faisnéis nó fiú glacadh leis an mbaol nach mbeadh sé ar an eolas faoi na himeachtaí sin.
44      Is amhlaidh atá go beacht sna príomhimeachtaí, a mhéid a ghabh oifigigh de chuid na bpóilíní coiriúla CV tráth a rinne sé roinnt cionta agus a tugadh os comhair breithimh é, ach a ghlac sé sraith cleachtas ina dhiaidh sin a d’fhág go raibh sé fíor-intuartha nach mbeadh sé in ann eolas a chur ar ghníomhartha ina dhiaidh sin a bhaineann leis na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne, rud a léiríonn go raibh sé ar intinn aige gan bheith ar an eolas faoi na himeachtaí sin.
45      Mar sin féin, in éagmais aon fhianaise dhíreach ar rún den sórt sin maidir le CV, ceanglaítear le hAirteagail 420-a agus 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, arna léiriú leis an gcásdlí náisiúnta, an breithiúnas lena gciontaítear é in absentia a chur ar ceal.
46      I ndáil leis sin, áitíonn an chúirt a rinne an tarchur, ar an gcéad dul síos, go bhféadfadh an léiriú sin ar na forálacha náisiúnta,
inter alia, na prionsabail a eascraíonn as breithiúnas an 13 Feabhra 2020,
Spetsializirana prokuratura (Éisteacht in éagmais an chúisí) (C‑688/18, EU:C:2020:94), inar chinn an Chúirt, faoi Airteagail 8 agus 9 de Threoir 2016/343, nach bhfaightear an ceart chun trialach nuaí go huathoibríoch i gcás ina bhfuil neamhláithreacht an chúisí mar thoradh ar rogha chomhfhiosach a d’fhéadfaí a thuiscint freisin ó imthosca oibiachtúla an cháis atá i gceist.
47      Ar an dara dul síos, tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire go leanann sé ó bhreithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an 1 Márta 2006,
Sejdovic v
Italie (CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), maidir le hAirteagal 6 de ECHR, gur gá a áirithiú go gcosnófar an duine lena mbaineann nach raibh ar an eolas faoi imeachtaí coiriúla a bheith ann a tionscnaíodh ina choinne ar chúiseanna nach bhfuil inchurtha ina leith, agus ar baineadh an deis de, ar an gcúis sin, páirt a ghlacadh sna himeachtaí agus a chearta cosanta a fheidhmiú.
48      Mar sin féin, ní féidir an breithiúnas sin a léiriú ná a úsáid mar bhreithiúnas lena mbunaítear ceart ginearálta agus neamhchoinníollach chun imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais i ngach cás inar tugadh ciontú in éagmais an duine chúisithe. I gcás den sórt sin, ní mar cheart iomlán a cheaptar an ceart chun imeachtaí nua a thionscnamh, ach mar ionstraim atá beartaithe chun cothroime na n‑imeachtaí a áirithiú. Dá réir sin, ní féidir leis an mbreithiúnas sin iompar a dhlisteanú lena gcuirtear ar chumas an duine chúisithe eolas ar na himeachtaí coiriúla a thionscnaítear ina choinne a sheachaint nó an ceart chun imeachtaí nua a thionscnamh a chlaochlú ina shásra lena bhféadfaí luach saothair a thabhairt do straitéisí imchéimniúcháin an duine sin, dá tháimhe éagórach nó dá ghlacadh comhfhiosach leis an mbaol nach bhfaigheadh sé na gníomhartha a bhaineann leis, ós rud é, murach sin, go mbeadh baol struchtúrach ann go mbainfí mí-úsáid as an gceart chun cosanta, a thoirmisctear faoi Airteagal 17 de ECHR. I ndáil leis sin, meabhraíonn an chúirt a rinne an tarchur nach féidir na cearta a aithnítear leis an gCoinbhinsiún sin, sa chás seo an ceart chun triail chóir a fháil, mar a chumhdaítear in Airteagal 6 de, a úsáid ar bhealach a shaobhann a bhfeidhm agus a chuireann cearta daoine eile agus an leas ginearálta i ndea-riarachán an cheartais i mbaol.
49      Mar sin féin, sa chás seo, bheadh de thoradh ar na forálacha náisiúnta atá i gceist, mar a léirítear iad le cásdlí náisiúnta, go spreagfaí an cosantóir chun gabháil d’iompar deise a d’fhéadfadh a bheith ina fhaillí thromchúiseach nó ina straitéis seachanta agus, dá bharr sin, go mbeadh mí-úsáid ann ar an achomharc urghnách atá ag iarraidh neamhniú a fháil ar chiontú a tugadh in absentia atá ina chríoch cinntitheach.
50      Ina theannta sin, tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire go mbeadh éifeachtaí sistéamacha ag córas den sórt sin tríd an mbonn a bhaint de leas an phobail maidir le sáruithe a chinneadh, go háirithe ós rud é nach gcuirfeadh an t-achomharc urghnách sin isteach ar an uastréimhse theorann, agus mar thoradh air sin go mbainfeadh an duine ciontaithe tairbhe as sásra a bhféadfadh díothú an chiona atá i gceist a bheith mar thoradh air ar deireadh. Dhéanfaí difear díreach do chearta an íospartaigh freisin agus dhéanfaí íospairt thánaisteach agus athíospairt ar an íospartach gan ghá.
51      Sna himthosca sin, chinn an Corte d’appello di Roma (an Chúirt Achomhairc, an Róimh) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1)      An gá Airteagail 6, 10 agus 18 de Threoir [2012/29], arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 54 den [Chairt] agus Airteagail 6 agus 17 de ECHR, a léiriú le chéile sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar fhoráil náisiúnta amhail Airteagal 629-a de Chód Nós Imeachta Coiriúil na hIodáile nach bhforáiltear léi, i gcomhthéacs achomharc urghnách a d’fhéadfadh amhras a chaitheamh ar fheidhm res judicata [ciontú a tugadh in absentia] a d’fhéadfadh a bheith ina chúis leis an gciontú sin a chur ar ceal agus leis an ngá atá le himeachtaí nua ar na tuillteanais, d’aon chineál faisnéise, cumarsáide nó rannpháirtíochta d’íospartach an chiona nár ghlac páirt sna himeachtaí mar pháirtí sibhialta?
2)      An gcaithfear Airteagail 8 agus 9 de Threoir [2016/343], arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 54 den [Chairt] agus Airteagail 6 agus 17 de [ECHR], a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar fhorálacha náisiúnta amhail Airteagail 420-a agus 629-a de Chód Nós Imeachta Coiriúil na hIodáile, lena gceadaítear ciontú a chur ar ceal i gcás ina maíonn an cúisí nach raibh eolas iarbhír aige ar na himeachtaí, a mhéid a chuirtear cosc leis na forálacha sin ar an bhféidearthacht teacht ar an gconclúid, ar bhonn locht tromchúiseach ar thaobh an chúisí nó ar an mbaol gur ghlac sé go feasach gan na gníomhartha atá i gceist a fháil, a bhaintear de thátal as iompar oibiachtúil agus as fianaise indíreach, gur sheachain an duine sin go deonach go raibh sé ar an eolas faoi na himeachtaí?’
An iarraidh ar an nós imeachta práinne um réamhrialú a chur i bhfeidhm
52      D’iarr an chúirt a rinne an tarchur go ndéileálfaí leis an tarchur chun réamhrialú seo faoin nós imeachta práinne um réamhrialú dá bhforáiltear le hAirteagal 23a de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus le hAirteagal 107 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais.
53      Leanann sé ó na forálacha sin go bhfuil cur i bhfeidhm an nós imeachta sin faoi réir dhá choinníoll charnacha. Ar thaobh amháin, ní mór don tarchur chun réamhrialú ceisteanna maidir le léiriú a tharraingt anuas maidir leis an limistéar saoirse, slándála agus ceartais, arb é is ábhar do Theideal V de Chuid a Trí de Chonradh FAE. Ar an taobh eile, ní mór staid éigeandála a bheith i gceist le himthosca na díospóide sna príomhimeachtaí, mar a chuir an chúirt a rinne an tarchur in iúl iad.
54      Maidir leis an gcéad choinníoll, ba cheart a thabhairt faoi deara go mbaineann an iarraidh ar réamhrialú seo le léiriú ar Threoracha 2012/29 agus 2016/343, a thagann faoi na réimsí dá dtagraítear i dTeideal V de Chuid a Trí de Chonradh FAE, a bhaineann leis an limistéar saoirse, slándála agus ceartais. I gcomhréir leis an gcéad mhír d’Airteagal 23a de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus le hAirteagal 107(1) de na Rialacha Nós Imeachta, féadfar déileáil leis an iarraidh sin faoin nós imeachta práinne um réamhrialú.
55      Maidir leis an dara coinníoll, comhlíontar an coinníoll sin, go háirithe, i gcás ina mbaintear a shaoirse den duine lena mbaineann sna príomhimeachtaí faoi láthair agus ina mbraitheann a choinneáil leanúnach ar chinneadh na Cúirte, a mhéid a d’fhéadfadh scaoileadh saor láithreach an duine sin a bheith mar thoradh ar fhreagra na Cúirte ar na ceisteanna a tarchuireadh, agus é á shonrú nach mór measúnú a dhéanamh ar staid an duine sin mar atá sé ar dháta an scrúdaithe ar an iarraidh ar dhéileáil leis an tarchur chun réamhrialú faoin nós imeachta práinne (féach, chuige sin, breithiúnais an 28 Iúil 2016,
JZ,
C‑294/16 PPU, EU:C:2016:610, mír 29; an 19 Meán Fómhair 2018,
Milev,
C‑310/18 PPU, EU:C:2018:732, míreanna 35 agus 36, agus an 4 Meán Fómhair 2025,
Adrar,
C‑313/25 PPU, EU:C:2025:647, mír 34 agus an cásdlí dá dtagraítear).
56      Sa chás seo, ar an gcéad dul síos, is léir ón ordú tarchuir go bhfuil CV faoi choinneáil agus go bhfuil pianbhreith choimeádta á cur isteach aige faoi láthair a forchuireadh air in absentia le breithiúnas an 23 Deireadh Fómhair 2023, a tháinig chun bheith críochnaitheach an 14 Aibreán 2024.
57      Ar an dara dul síos, mar fhreagra ar iarraidh ar shoiléiriú ón gCúirt, a seoladh chuig an gcúirt a rinne an tarchur de bhun Airteagal 101 de na Rialacha Nós Imeachta, chuir an chúirt sin in iúl, go bunúsach, dá gcuirfeadh sí an nós imeachta a leagtar síos in Airteagal 629-a de Chód an Nós Imeachta Coiriúil i bhfeidhm, i bhfianaise fhreagra na Cúirte ar a ceisteanna, maidir le neamhniú cinntí ciontaithe atá tagtha chun bheith críochnaitheach agus lena ndeonaítear an t‑achomharc urghnách a dhéanann CV ar an gcaoi sin, go scaoilfí CV go dtí triail nua.
58      Sna himthosca sin, an 9 Feabhra 2026, chinn an Ceathrú Dlísheomra den Chúirt, tar éis an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, géilleadh d’iarraidh na cúirte a rinne an tarchur go ndéileálfaí leis an tarchur chun réamhrialú seo faoin nós imeachta práinne um réamhrialú.
Na ceisteanna le haghaidh réamhrialú
An chéad cheist
59      Ba cheart a thabhairt faoi deara mar réamhphointe, de réir cásdlí socair, i gcomhthéacs an chomhair idir na cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnais a leagtar síos in Airteagal 267 CFAE, gur faoin gCúirt Bhreithiúnais atá sé freagra a thabhairt don chúirt náisiúnta a bheidh úsáideach di agus lena gcuirfear ar a cumas cinneadh a dhéanamh sa díospóid atá roimpi. Chuige sin, is féidir leis an gCúirt Bhreithiúnais, i gcás inarb iomchuí, na ceisteanna a chuirtear faoina bráid a chur i bhfocail eile. Is faoin gCúirt atá sé, i ndáil leis sin, pointí dhlí an Aontais lena n‑éilítear léiriú a bhaint as an bhfaisnéis go léir a chuir an chúirt náisiúnta ar fáil, go háirithe as forais an ordaithe tarchuir, i bhfianaise ábhar na díospóide (breithiúnais an 29 Samhain 1978,
Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, mír 26; an 28 Samhain 2000,
Roquette Frères,
C‑88/99, EU:C:2000:652, mír 18, agus an 29 Eanáir 2026,
Keladis I agus Keladis II,
C‑72/24 agus C‑73/24, EU:C:2026:51, mír 154).
60      Ina theannta sin, ní mór a mheabhrú go n‑áirithítear le hAirteagal 47 den Chairt, i ndlí an Aontais, an chosaint a thugtar le hAirteagal 6(1) agus Airteagal 13 de ECHR, agus mar thoradh air sin nár cheart tagairt a dhéanamh ach don chéad fhoráil sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 16 Bealtaine 2017,
Berlioz Investment Fund,
C‑682/15, EU:C:2017:373, mír 54 agus an cásdlí dá dtagraítear). Ar an gcaoi chéanna, ós rud é go bhforáiltear le hAirteagal 54 den Chairt, amhail Airteagal 17 de ECHR, do thoirmeasc ar mhí-úsáid ceart, níor cheart tagairt a dhéanamh ach don chéad fhoráil sin.
61      Sa chás seo, maidir leis na himthosca ina bhféadfaí iompar cúisí a ciontaíodh ina dhiaidh sin in absentia a mheas mar iompar mí-úsáideach, de réir bhrí Airteagal 54 den Chairt, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 di, ba cheart a thabhairt faoi deara nach bhfuil baint ag an gceist sin le cearta an íospartaigh in imeachtaí coiriúla agus nach mór, dá bhrí sin, déileáil léi i gcomhthéacs an dara ceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú.
62      Sna himthosca sin, ní mór a thuiscint, lena céad cheist, go bhfiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagail 6, 10 agus 18 de Threoir 2012/29, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi, i gcás nach ndeachaigh íospartach ciona isteach mar pháirtí sibhialta, faoin dlí náisiúnta, sna himeachtaí coiriúla as ar eascair glacadh ciona a tugadh in absentia agus atá críochnaitheach, i gcomhthéacs achomharc urghnách arna thionscnamh ag an duine ciontaithe ag iarraidh an cinneadh sin a chur ar neamhní ar an bhforas nach bhféadfaí an cinneadh sin a dhéanamh gan é a bheith as láthair agus, de réir mar a bheidh, imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais, don oibleagáid an t‑íospartach sin a chur ar an eolas faoi thaisceadh an achomhairc urghnách sin nó don fhéidearthacht don íospartach sin páirt a ghlacadh sna himeachtaí a bhaineann leis an achomharc sin.
63      Leanann sé ó chásdlí socair, agus foráil de dhlí an Aontais á léiriú, gur gá foclaíocht agus cuspóir na forála sin agus an comhthéacs ina bhfuil sí agus na cuspóirí a shaothraítear leis na rialacha ar cuid díobh í a chur san áireamh (féach, chuige sin, breithiúnais an 1 Lúnasa 2025,
Galerie Karsten Greve,
C‑433/24, EU:C:2025:600, mír 31 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 18 Nollaig 2025,
E. (Fritháireamh éileamh),
C‑481/24, EU:C:2025:996, mír 29 agus an cásdlí dá dtagraítear).
64      I ndáil leis sin, tá sé tábhachtach, mar réamhphointe, a thabhairt faoi deara, faoin gcéad fhomhír d’Airteagal 1(1) de Threoir 2012/29, gurb é cuspóir na Treorach sin a áirithiú go bhfaighidh íospartaigh na coireachta faisnéis, tacaíocht agus cosaint leordhóthanach agus go mbeidh siad in ann páirt a ghlacadh in imeachtaí coiriúla.
65      Ar an gcéad dul síos, maidir le ceart an íospartaigh faisnéis a fháil, liostaítear in Airteagal 6(1) den Treoir sin an fhaisnéis a bhaineann le himeachtaí coiriúla arna dtionscnamh mar thoradh ar an ngearán a bhaineann le cion coiriúil a d’fhulaing an t‑íospartach agus atá sé i dteideal a fháil, ar choinníoll go n‑iarrann sé í. Ceanglaítear leis an bhforáil seo ar na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear íospartaigh ar an eolas, gan moill neamhriachtanach, faoina gceart go gcuirfí ar an eolas iad faoi aon chinneadh gan leanúint den imscrúdú, an t‑imscrúdú a dhúnadh nó gan an ciontóir a ionchúiseamh, chomh maith le dáta agus áit na trialach agus cineál na gcúiseamh i gcoinne an chiontóra.
66      Sa chás seo, ní mór a thabhairt faoi deara nach bhfuil aon bhaint ag an bhfaisnéis dá dtagraítear in Airteagal 6(1) de Threoir 2012/29 le hábhar achomhairc urghnách amhail an t‑ábhar atá i gceist sna príomhimeachtaí. Dá bhrí sin, níl sé i gceist le mír 1 an ceart a thabhairt don íospartach go gcuirfí ar an eolas é faoi achomharc urghnách den sórt sin a thaisceadh.
67      Foráiltear le hAirteagal 6(2), ‘i gcomhréir le ról na n‑íospartach sa chóras ábhartha ceartais choiriúil’, go n‑áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear íospartaigh ar an eolas, gan moill neamhriachtanach, faoina gceart an fhaisnéis dá dtagraítear i mír 2 sin a fháil maidir leis na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh mar thoradh ar a ngearán a bhaineann le cion coiriúil a d’fhulaing siad, agus go bhfaighidh siad an fhaisnéis sin, má iarrann siad amhlaidh. I ndáil leis sin, tagraítear in Airteagal 6(2), i bpointe (a), d’aon bhreithiúnas críochnaitheach ag deireadh trialach agus, i bpointe (b), d’aon fhaisnéis lena gcuirtear ar a chumas nó ar a cumas ‘staid na n‑imeachtaí coiriúla’ a fhionnadh, mura rud é, i gcásanna eisceachtúla, go bhféadfadh fógra den sórt sin dochar a dhéanamh do sheoladh cuí an cháis.
68      Dá bhrí sin, leanann sé ó fhoclaíocht Airteagal 6 de Threoir 2012/29 go mbraitheann ceart an íospartaigh an fhaisnéis dá dtagraítear i mír 2 di a fháil ar an stádas dlíthiúil a dheonaítear dó, faoin dlí náisiúnta, i gcomhthéacs an nós imeachta sin, agus mar thoradh air sin nach gceanglaítear ar na Ballstáit é a chur ar an eolas faoina cheart an fhaisnéis sin a fháil nó an fhaisnéis sin a sholáthar dó, mura bhfuil sé sin comhsheasmhach leis an stádas sin.
69      Tacaítear leis an léiriú sin leis an measúnú ar chomhthéacs Airteagal 6.
70      Go háirithe, luaitear in aithris 20 den Treoir sin go bhfuil an ról a shanntar d’íospartaigh sa chóras ceartais choiriúil agus an fhéidearthacht go mbeidís rannpháirteach go gníomhach in imeachtaí coiriúla éagsúil ó Bhallstát go Ballstát ag brath ar an gcóras náisiúnta agus go gcinntear iad trí chritéir éagsúla a chur san áireamh, dá dtagraítear san aithris sin, agus gur faoi na Ballstáit atá sé, i gcás ina bhfuil tagairtí don ról a shanntar d’íospartaigh sa chóras ceartais choiriúil lena mbaineann, a chinneadh cé acu de na critéir sin is infheidhme chun raon feidhme na gceart a leagtar amach sa Treoir sin a shainiú. Áirítear ar na critéir sin, go háirithe, an bhforáiltear leis an gcóras náisiúnta do stádas dlíthiúil an íospartaigh mar pháirtí in imeachtaí coiriúla.
71      Ina theannta sin, is cosúil go bhfuil an léiriú sin comhsheasmhach leis an gcuspóir a shaothraítear le hAirteagal 6 de Threoir 2012/29, aithris 26 di, ina luaitear gurb é is aidhm don cheart chun faisnéis a fháil maidir le staid na n‑imeachtaí a chur ar chumas íospartach cinneadh a dhéanamh, agus láneolas acu ar na fíorais, maidir lena ‘rannpháirtíocht’ sna himeachtaí sin.
72      I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara go luaitear sa togra ón gCoimisiún Eorpach le haghaidh treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta (COM (2011) 275 final), ar an gcaoi chéanna, go bhfuil sé d’aidhm ag na hairteagail i gCaibidil II de Threoir 2012/29, a bhfuil Airteagal 6 ina chuid di, ‘a áirithiú go bhfaighidh íospartaigh faisnéis leordhóthanach i bhfoirm is féidir leo a thuiscint, chun a chur ar a gcumas a gcearta a dhearbhú go hiomlán agus chun a áirithiú go mbraitheann siad go gcaitear leo le hurraim’ agus ‘gur cheart sonraí leordhóthanacha a sholáthar d’íospartaigh chun cinntí eolasacha a dhéanamh maidir lena rannpháirtíocht sna himeachtaí agus maidir le conas a gcearta a fhorfheidhmiú, go háirithe agus athbhreithniú á iarraidh ar chinneadh gan ionchúiseamh a dhéanamh.’
73      Sa chás seo, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur ar cuireadh in iúl don íospartach, nár thionscain imeachtaí sibhialta sna himeachtaí coiriúla as ar eascair ciontú duine in absentia, gur thionscain an duine ciontaithe sin achomharc urghnách, amhail an t‑achomharc atá i gceist sna príomhimeachtaí. Mar is léir ón ordú tarchuir, iarrtar le caingean den sórt sin go ndéanfaí cinneadh ciontaithe den sórt sin, atá tagtha chun bheith críochnaitheach, a chur ar neamhní ar an bhforas nach bhféadfaí é a ghlacadh in absentia, agus, i gcás inarb iomchuí, an cás a thriail arís ar na tuillteanais.
74      I ndáil leis sin, ní mór a mheas go bhféadfadh faisnéis a bhaineann le hachomharc urghnách a thaisceadh, amhail an fhaisnéis atá i gceist sna príomhimeachtaí, teacht faoi raon feidhme Airteagal 6(2)(b) de Threoir 2012/29, ina dtagraítear do ‘staid na n‑imeachtaí coiriúla’, ar choinníoll, ar an gcéad dul síos, gur tionscnaíodh na himeachtaí coiriúla atá i gceist tar éis an ghearáin maidir le cion coiriúil a d’fhulaing an t‑íospartach, de réir bhrí na forála sin agus, ar an dara dul síos, go bhfuil ceart an íospartaigh faisnéis den sórt sin a fháil, má iarrann sé amhlaidh, i gcomhréir leis an ról a shanntar dó sa chóras ceartais choiriúil náisiúnta.
75      Dá bhrí sin, ní cheanglaítear le hAirteagal 6(2)(b) den Treoir sin, i gcóras náisiúnta lena bhforáiltear don fhéidearthacht don íospartach páirt a ghlacadh sna himeachtaí mar pháirtí sibhialta, nach mór an t‑íospartach sin a chur ar an eolas faoi chaingean amhail an chaingean atá i gceist sna príomhimeachtaí i gcás nach bhfuil sé ina pháirtí sna himeachtaí faoin dlí náisiúnta ar an bhforas nach bhfuil páirt glactha aige sna himeachtaí mar pháirtí sibhialta.
76      Mar sin féin, tá sé tábhachtach a chur in iúl freisin go bhfuil an anailís sin gan dochar do chearta an íospartaigh faisnéis a fháil maidir le scaoileadh saor féideartha an duine a ciontaíodh ar dtús in absentia, i gcomhréir le hAirteagal 6(5) agus (6) de Threoir 2012/29.
77      Ina theannta sin, ba cheart a mheabhrú freisin, mar a luaitear in aithris 11 de Threoir 2012/29, go leagtar síos rialacha íosta leis an Treoir sin agus go bhféadfaidh na Ballstáit, chun leibhéal níos airde cosanta a thairiscint, na cearta a shainítear inti a leathnú.
78      Ar an dara dul síos, maidir le ceart an íospartaigh éisteacht a fháil i gcomhthéacs achomharc urghnách, amhail an t-achomharc atá i gceist sna príomhimeachtaí, foráiltear le hAirteagal 10(1) de Threoir 2012/29 nach mór do na Ballstáit a áirithiú gur féidir leis an íospartach éisteacht a fháil le linn imeachtaí coiriúla agus gur féidir leis fianaise a thabhairt ar aird. Dá bhrí sin, bunaítear leis an bhforáil sin, ar bhealach ginearálta, ceart na n‑íospartach éisteacht a fháil ‘le linn imeachtaí coiriúla’, gan ceangal a chur orthu, áfach, éisteacht a fháil ag gach céim de na himeachtaí sin.
79      Luaitear in Airteagal 10(2) go bhfuil na rialacha nós imeachta faoina bhféadfar éisteacht a thabhairt d’íospartaigh le linn imeachtaí coiriúla agus faoina bhféadfaidh siad fianaise a thíolacadh le cinneadh leis an dlí náisiúnta.
80      Dá bhrí sin, leanann sé ó léamh comhcheangailte ar Airteagal 10(1) agus (2) de Threoir 2012/29 gur faoi na Ballstáit atá sé a shonrú, ina ndlí náisiúnta, cén chéim de na himeachtaí atá le héisteacht a thabhairt don íospartach.
81      Maidir leis an gcuspóir atá á shaothrú le hAirteagal 10, is léir ón togra ón gCoimisiún le haghaidh treorach, dá dtagraítear i mír 72 den bhreithiúnas seo, gurb é is aidhm don cheart chun éisteacht a fháil a áirithiú go mbeidh an deis ag íospartaigh faisnéis, tuairimí agus fianaise tosaigh agus bhreise a sholáthar le linn imeachtaí coiriúla. Luaitear sa togra sin freisin ‘go bhfágtar méid beacht an chirt sin faoi rogha an reachtais náisiúnta agus go bhféadfadh sé a bheith idir an ceart bunúsach chun cumarsáid a dhéanamh le húdarás inniúil agus fianaise a sholáthar dó agus cearta níos leithne amhail an ceart go gcuirfí an fhianaise san áireamh, an ceart chun a iarraidh go nglacfaí fianaise nó fianaise nó an ceart chun idirghabháil a dhéanamh le linn na trialach.’
82      Leanann sé ón méid sin roimhe seo go bhfuil sé i gceist leis an gceart chun éisteacht a fháil, a chumhdaítear in Airteagal 10 de Threoir 2012/29, deis a thabhairt d’íospartaigh páirt a ghlacadh in imeachtaí a bhaineann leis an gcion coiriúil a rinneadh ina gcoinne agus, go háirithe, a chur ar a gcumas rannchuidiú leis na fíorais ábhartha a shuí agus le fianaise a bhailiú i ndáil leis an gcion líomhnaithe agus leis an díobháil a bhain dóibh.
83      Is léir ón iarraidh ar réamhrialú, i gcomhthéacs achomharc urghnách, amhail an t‑achomharc atá i gceist sna príomhimeachtaí, nach féidir ach ceisteanna nós imeachta de chineál fíorasach a bhaineann leis na himthosca inar dearbhaíodh go raibh an duine cúisithe as láthair a ardú. Dá bhrí sin, is cosúil nach bhfuil aon bhaint ag na ceisteanna sin le substaint na díospóide, a bhaineann leis an gcion líomhnaithe agus le haon díobháil a d’fhulaing an t‑íospartach. Dá bhrí sin, ní mór a mheas, i gcomhthéacs na caingne sin, nach bhfuil i gceist ach cearta nós imeachta an duine chiontaithe, go háirithe a cheart chun triail chóir a fháil agus a chearta cosanta, agus mar thoradh air sin nach bhfuil baint dhíreach ag na himeachtaí a bhaineann le caingean den sórt sin le cearta an íospartaigh nár thionscain caingean shibhialta.
84      Dá bhrí sin, ní cheanglaítear le hAirteagal 10 de Threoir 2012/29 go n‑éistfí an t‑íospartach i gcomhthéacs achomharc urghnách, amhail an t‑achomharc atá i gceist sna príomhimeachtaí.
85      Mar a luaitear i mír 77 den bhreithiúnas seo, tá léiriú den sórt sin, áfach, gan dochar do cheart na mBallstát na cearta a shainítear sa Treoir sin a leathnú chun leibhéal níos airde cosanta a thairiscint.
86      Ar an tríú dul síos, maidir leis an gceist an bhféadfadh an t‑íospartach, ar bhonn Airteagal 18 de Threoir 2012/29, tairbhe a bhaint as an gceart chun bheith curtha ar an eolas faoi achomharc urghnách, amhail an t-achomharc atá i gceist sna príomhimeachtaí, agus freisin chun éisteacht a fháil i gcomhthéacs an achomhairc sin, ba cheart a thabhairt faoi deara gur léir ó fhoclaíocht an Airteagail sin go bhfuil sé beartaithe leis na bearta cosanta dá bhforáiltear ann ‘íospartaigh agus a mbaill teaghlaigh a chosaint ar íospairt thánaisteach agus athíospairt, ar imeaglú agus ar fhrithbheartaíocht, lena n‑áirítear i gcoinne an riosca díobhála mothúchánaí nó síceolaíche, agus dínit an íospartaigh a chosaint le linn ceistithe agus fianaise’.
87      Ní féidir a thuiscint le bearta arb é is aidhm dóibh íospairt thánaisteach a chosc, iontu féin, go dtugtar ceart don íospartach páirt a ghlacadh in imeachtaí amhail iad siúd atá i gceist sna príomhimeachtaí arb é an t‑aon aidhm atá leo triail nua a sheachaint nó éisteacht a fháil in imeachtaí den sórt sin.
88      Ina theannta sin, chinn an Chúirt cheana féin nach léir ó fhoclaíocht Airteagal 18 de Threoir 2012/29 go ndearna reachtas an Aontais foráil, mar cheann de na bearta atá beartaithe chun íospartach ciona choiriúil a chosaint, nach n‑éistfí an t‑íospartach ach aon uair amháin le linn imeachtaí cúirte (breithiúnas an 29 Iúil 2019,
Gambino agus Hyka,
C‑38/18, EU:C:2019:628, mír 51).
89      Ina theannta sin, le hAirteagal 18 de Threoir 2012/29, tugtar an ceart chun cosanta don íospartach, ‘gan dochar do chearta na cosanta’. Ar an gcaoi chéanna, luaitear in aithris 58 den Treoir sin gur cheart méid na mbeart cosanta iomchuí le linn imeachtaí coiriúla d’íospartaigh a shainaithnítear a bheith leochaileach d’íospairt thánaisteach agus d’athíospairt, d’imeaglú agus do fhrithbheart a chinneadh ‘gan dochar do chearta na cosanta agus i gcomhréir le lánrogha breithiúnach’ (breithiúnas an 29 Iúil 2019,
Gambino agus Hyka,
C‑38/18, EU:C:2019:628, mír 52).
90      Dá bhrí sin, ní chuirtear cosc le hAirteagal 18 de Threoir 2012/29, i bprionsabal, ar éisteacht a thabhairt d’íospartach ciona choiriúil in imeachtaí nua, mar a d’fhéadfadh a bheith amhlaidh dá mba ghá an ciontú a chur ar neamhní ag deireadh na n‑imeachtaí dá bhforáiltear in Airteagal 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil.
91      Dá bhrí sin, ní féidir le hAirteagal 18 bunús a thabhairt do léiriú ar Airteagail 6 agus 10 de Threoir 2012/29 atá éagsúil ón léiriú a leagtar amach, faoi seach, i míreanna 75 agus 84 den bhreithiúnas seo.
92      Ina dhiaidh sin, maidir le hAirteagal 47 den Chairt, ráthaítear leis an gcéad mhír go bhfuil an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse ag gach duine a ndéantar a chearta agus a shaoirsí a ráthaítear le dlí an Aontais a shárú i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar síos san Airteagal sin. Mar sin féin, ní léir ón gcomhad atá os comhair na Cúirte go mbainfí cosaint bhreithiúnach éifeachtach den íospartach in éagmais faisnéise nó an deis éisteacht a fháil le linn an nós imeachta a bhaineann leis an achomharc urghnách atá i gceist sna príomhimeachtaí faoi na coinníollacha a leagtar síos le Treoir 2012/29. Ní léir ach oiread ón gcomhad atá os comhair na Cúirte go mbainfí cosaint bhreithiúnach den sórt sin de na cearta a eascraíonn as an Treoir sin. Ina theannta sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, i gcás ina ndéantar an cinneadh ciontaithe atá faoi chonspóid a neamhniú mar thoradh ar chaingean amhail an chaingean atá i gceist sna príomhimeachtaí, gur léir ón gcomhad a cuireadh faoi bhráid na Cúirte go dtionscnófaí triail nua ar na tuillteanais.
93      Leanann sé ón méid sin roimhe seo gurb é an freagra ar an gcéad cheist nach mór Airteagail 6, 10 agus 18 de Threoir 2012/29, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 den Chairt, a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi, i gcás nach bhfuil íospartach ciona tar éis dul isteach sna himeachtaí coiriúla mar pháirtí sibhialta, faoin dlí náisiúnta, sna himeachtaí coiriúla as ar eascair glacadh ciona a tugadh in absentia agus atá tagtha chun bheith críochnaitheach, i gcomhthéacs achomharc urghnách arna thionscnamh ag an duine ciontaithe ag iarraidh an cinneadh sin a neamhniú ar an bhforas nach bhféadfaí an cinneadh sin a dhéanamh gan é a bheith i láthair agus, de réir mar a bheidh, imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais, don oibleagáid an t‑íospartach sin a chur ar an eolas faoi thaisceadh an achomhairc urghnách sin nó don fhéidearthacht don íospartach sin páirt a ghlacadh sna himeachtaí a bhaineann leis an achomharc sin.
An dara ceist
94      Lena dara ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagail 8 agus 9 de Threoir 2016/343, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 54 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gceanglaítear, mar a léirítear í leis an gcásdlí náisiúnta, ar chúirt náisiúnta, in éagmais fianaise dhíreach lena suitear gur sheachain duine a ciontaíodh in absentia go deonach a bheith ar an eolas faoi na himeachtaí coiriúla as ar eascair glacadh cinnidh lena gciontaítear é, seasamh le caingean arna tionscnamh ag an duine sin lena n‑iarrtar an cinneadh sin a chur ar neamhní, ar cinneadh críochnaitheach é, ar an bhforas nach bhféadfaí é a thionscnamh gan é a bheith i láthair, agus, i gcás inarb iomchuí, a ordú go dtionscnófar imeachtaí nua maidir leis an tsubstaint.
95      Mar réamhphointe, ba cheart a mheabhrú, i gcomhréir le hAirteagal 1 de, gurb é is cuspóir do Threoir 2016/343 rialacha íosta comhchoiteanna a bhunú maidir le gnéithe áirithe d’imeachtaí coiriúla, lena n‑áirítear an ‘ceart chun bheith i láthair ag an triail’. Mar a dheimhnítear go sainráite le haithris 33 den Treoir sin, is dlúthchuid den cheart bunúsach chun triail chóir a fháil é an ceart sin (breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, mír 31 agus an cásdlí dá dtagraítear).
96      I ndáil leis sin, ceanglaítear le hAirteagal 8(1) den Treoir sin ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh sé de cheart ag daoine atá faoi dhrochamhras agus ag daoine cúisithe a bheith i láthair ag a dtriail.
97      Mar sin féin, faoi Airteagal 8(2), féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go bhféadfar triail a reáchtáil, ar triail í a d’fhéadfadh a bheith ina cúis le cinneadh maidir le ciontacht nó neamhchiontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, gan an duine sin a bheith i láthair, i gcás ina gcomhlíontar coinníollacha áirithe. Le mír 2, cuirtear an rogha sin faoi réir an choinníll, i gcomhréir le pointe (a) den mhír sin, gur cuireadh an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar an eolas, in am trátha, faoin triail agus faoi na hiarmhairtí a bhaineann le neamhláithriú nó, i gcomhréir le pointe (b) den mhír sin, go ndéanann dlíodóir sainordaithe ionadaíocht thar ceann an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, tar éis dó a bheith curtha ar an eolas faoin triail, arna cheapadh ag an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe nó ag an Stát.
98      Thairis sin, foráiltear le hAirteagal 8(3) go bhféadfar cinneadh arna dhéanamh i gcomhréir le mír 2 sin a fhorfheidhmiú i leith an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe lena mbaineann.
99      Foráiltear le hAirteagal 8(4) de Threoir 2016/343, i gcás ina ndéanann na Ballstáit foráil maidir leis an bhféidearthacht trialacha a reáchtáil in éagmais an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe, ach nach féidir na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) a chomhlíonadh toisc nach féidir an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe a aimsiú d’ainneoin iarrachtaí réasúnacha a bheith déanta chuige sin, go bhféadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh go bhféadfar cinneadh a dhéanamh agus a fhorfheidhmiú mar sin féin. I gcásanna den sórt sin, áiritheoidh na Ballstáit, nuair a chuirfear duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar an eolas faoin gcinneadh, go háirithe nuair a ghabhfar é, go gcuirfear ar an eolas é freisin faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoina cheart chun trialach nuaí nó chun achomhairc dlí eile, i gcomhréir le hAirteagal 9 den Treoir sin.
100    Ina theannta sin, faoi Airteagal 9, i gcás ina seoltar imeachtaí coiriúla in absentia cé nach gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin, tá an duine lena mbaineann i dteideal ‘triail nua nó achomharc dlí eile a fháil, lena gceadaítear measúnú nua ar thuillteanais an cháis [...] agus a bhféadfaí an cinneadh bunaidh a fhreaschur dá bharr’.
101    I ndáil leis sin, mar a luaitear i mír 95 den bhreithiúnas seo, ós rud é go bhfuil an ‘ceart chun bheith i láthair ag an triail’, a chumhdaítear i dTreoir 2016/343, ina dhlúthchuid den cheart bunúsach chun triail chóir a fháil, ní mór an ceart chun trialach nuaí, dá bhforáiltear in Airteagal 9 den Treoir sin, a mheas freisin mar chuid den chéad cheart sin, a mhéid a rannchuidíonn sé, mar a luaitear in aithris 9 den Treoir sin, lena chosaint a neartú.
102    Mar sin féin, is léir ó Airteagail 8 agus 9 den Treoir sin go bhféadfar an ceart chun trialach nuaí a bhaint de dhuine a chiontaítear in absentia má chomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear).
103    I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú go bhfuil pointí (a) agus (b) d’Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343 infheidhme mar mhalairt air sin agus go leagtar amach iontu araon dhá choinníoll charnacha, lena gceanglaítear leis an gcéad cheann, atá coiteann don dá phointe, go gcuirfí an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar an eolas, in am trátha, faoin triail (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, mír 34).
104    De réir chásdlí na Cúirte, chun a mheas an gcomhlíontar an chéad choinníoll sin, is léir ó aithris 38 den Treoir sin nach mór aird ar leith a thabhairt, ar an gcéad dul síos, ar an dícheall a léirigh na húdaráis phoiblí maidir leis an duine a ciontaíodh in absentia a chur ar an eolas faoin triail agus, ar an dara dul síos, ar an dícheall a léirigh an duine sin agus an fhaisnéis lena mbaineann á fáil aige. Dá bhrí sin, chun críocha an mheasúnaithe sin, d’áirithigh comharthaí beachta oibiachtúla a bheith ann lena léirítear, cé gur cuireadh an duine sin ar an eolas go hoifigiúil go ndearnadh cion coiriúil ina choinne agus, dá bhrí sin, go raibh a fhios aige go n‑eagrófaí triail ina choinne, d’aon ghnó nach bhfuair sé an fhaisnéis a bhaineann le dáta agus áit na trialach sin go hoifigiúil, mar shampla trí sheoladh mícheart a thabhairt d’aon ghnó nó nuair nach bhfuil sé ag an seoladh a chuir sé in iúl dó a thuilleadh (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, mír 35).
105    Shonraigh an Chúirt, i ndáil leis sin, go bhféadfar a mheas,
inter alia, go raibh faisnéis leordhóthanach ag duine a ciontaíodh in absentia chun a mheas go n‑eagrófaí triail ina choinne dá bhfaigheadh sé réamhdhíotáil a gcomhfhreagraíonn a hábhar, maidir leis na gníomhartha líomhnaithe agus a n‑aicmiú dlíthiúil, d’ábhar na díotála críochnaithí a tarraingíodh suas go críochnaitheach ina choinne. Dá bhrí sin, i gcás inar éalaigh an duine lena mbaineann tar éis réamhdhíotáil den sórt sin a fháil, ceadaítear do na Ballstáit a mheas gurb ionann seoladh, in am trátha, doiciméid oifigiúil ag na húdaráis inniúla ina luaitear dáta agus áit na trialach chuig an seoladh a chuir an duine lena mbaineann in iúl le linn imscrúdú an cháis agus an fhianaise a tugadh ar aird gur eisíodh an doiciméad sin go hiarbhír chuig an seoladh sin agus faisnéis de chuid an duine sin maidir le dáta agus áit na trialach, de réir bhrí Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343, ar choinníoll, thairis sin, go ndearna na húdaráis inniúla iarrachtaí réasúnacha an duine sin a aimsiú (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, míreanna 36 agus 37).
106    Féadfar an dara coinníoll is gá chun an ceart chun trialach nuaí a bhaint den duine a ciontaíodh in absentia a chomhlíonadh, i gcomhréir le hAirteagal 8(2)(a) agus (4) de Threoir 2016/343, más rud é gur cuireadh in iúl dó freisin, in am trátha, na hiarmhairtí a bhaineann le mainneachtain teacht i láthair ag a thriail, nó, de bhun Airteagal 8(2)(b) agus (4) den Treoir sin, más rud é go bhféadfaí a mheas go ndearna dlíodóir sainordaithe, arna cheapadh aige nó ag an Stát, ionadaíocht ar an duine sin ag a thriail (breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, mír 38). I ndáil leis sin, ní mór a mheabhrú, i gcomhréir le cásdlí na Cúirte, nach leor an fíoras gur chosain dlíodóir arna cheapadh ag an Stát duine a ciontaíodh in absentia le linn na n‑imeachtaí a seoladh ina neamhláithreacht chun an coinníoll sin a chomhlíonadh, ós rud é gur gá don duine sin dlíodóir a cheapadh go sonrach chun ionadaíocht a dhéanamh air nuair a bhí sé as láthair ag a thriail (féach, chuige sin, breithiúnas an 20 Bealtaine 2025,
Kachev,
C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, míreanna 41, 59, 61 agus 62).
107    Má chomhlíontar na coinníollacha sin i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, ní chuirtear cosc le Treoir 2016/343 ar an mBallstát lena mbaineann diúltú an ceart chun trialach nuaí a dheonú don duine faoi phianbhreith.
108    Sa chás seo, is léir ón iarraidh ar réamhrialú, tar éis,
inter alia, bhreithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an 1 Márta 2006,
Sejdovic v an Iodáil (ECLI:CE:ECHR:2006:0301JUD005658100), an chreata rialála náisiúnta lena rialaítear an triail in absentia agus an t‑achomharc urghnách atá i gceist sna príomhimeachtaí, go háirithe Airteagail 420-a agus 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, arna léiriú ag an Corte suprema di cassazione (an Chúirt Uachtarach um Achomharc Deiridh), go bunúsach, sa chás dá bhforáiltear i mír 3 d’Airteagal 420-a, go gceanglaítear i gcónaí go dtabharfar an ceart chun trialach nuaí don duine ciontaithe a triaileadh in absentia mura suitear go bhfuil ‘baint dheonach’ aige nó aici ó eolas na n‑imeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne.
109    De réir na cúirte a rinne an tarchur, bheadh sé mar thoradh ar cheanglais den sórt sin go bhféadfadh duine a ciontaíodh in absentia agus a sheachain go deonach na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne, ina dhiaidh sin, an cinneadh ciontaithe a neamhniú agus imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais beagnach go huathoibríoch, ós rud é go mbeadh sé beagnach dodhéanta cruthúnas díreach ar an ‘aistriú deonach’ sin a thabhairt ar aird.
110    Mar is léir ón gcásdlí dá dtagraítear i mír 104 den bhreithiúnas seo, ní cheanglaítear le Treoir 2016/343 fianaise dhíreach den sórt sin chun measúnú a dhéanamh ar an gcéad choinníoll a leagtar amach in Airteagal 8(2) den Treoir sin, a bhaineann le heolas an chúisí ar an triail, ós rud é go bhféadfar aon chomhartha beacht oibiachtúil lena léirítear go n‑áirithíonn an duine sin d’aon turas, cé gur cuireadh in iúl go hoifigiúil dó go bhfuil sé cúisithe as cion coiriúil a dhéanamh agus, dá bhrí sin, go bhfuil a fhios aige go n‑eagrófar triail ina choinne, nach bhfaigheann sé faisnéis go hoifigiúil a bhaineann le dáta agus áit na trialach sin, a chur san áireamh freisin.
111    Ar an gcaoi chéanna, de réir mhír 99 de bhreithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine an 1 Márta 2006,
Sejdovic v an Iodáil (ECLI:CE:ECHR:2006:0301JUD005658100),
ní féidir a chur as an áireamh go bhféadfadh fíricí áirithe atá bunaithe a léiriú go soiléir go bhfuil an cúisí ar an eolas go bhfuil imeachtaí coiriúla tionscnaithe ina choinne, go dtuigeann sé cineál agus cúis na gcúiseamh, agus nach bhfuil aon rún aige páirt a ghlacadh sa triail ná go bhfuil sé ar intinn aige éalú ó ionchúiseamh.
112    É sin ráite, ba cheart a mheabhrú go leanann sé ó Airteagal 1 de Threoir 2016/343, arna léamh i bhfianaise aithris 9 di, gurb é cuspóir na Treorach sin rialacha íosta comhchoiteanna a bhunú maidir le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta in imeachtaí coiriúla agus maidir leis an gceart bheith i láthair ag an triail sna himeachtaí sin, agus gan comhchuibhiú uileghabhálach a dhéanamh ar imeachtaí coiriúla (féach, de réir analaí, breithiúnas an 15 Meán Fómhair 2022,
HN (Cúisí a aistríodh ón gcríoch a thriail),
C‑420/20, EU:C:2022:679, mír 41 agus an cásdlí dá dtagraítear).
113    I ndáil leis sin, mar a luaitear in aithris 48 di, fágann an Treoir sin gur faoi na Ballstáit atá sé na cearta a shainítear inti a leathnú chun leibhéal níos airde cosanta a chur ar fáil.
114    Dá bhrí sin, ní chuirtear cosc le Treoir 2016/343 ar na Ballstáit an ceart chun trialach nuaí a leathnú chuig cásanna ina gcomhlíontar na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin freisin, ná ón measúnú ar an dúthracht a léirigh an cúisí maidir le faisnéis a fháil a bhaineann leis na himeachtaí coiriúla a tionscnaíodh ina choinne a bheith bunaithe ar chaighdeáin fianaise ar dá réir nach féidir ach le fianaise dhíreach a léiriú gur sheachain an duine sin na himeachtaí sin dá dheoin féin.
115    Maidir le hAirteagail 47 agus 54 den Chairt, a bhaineann, faoi seach, leis an gceart chun achomharc éifeachtach agus triail chóir a fháil agus leis an toirmeasc ar mhí-úsáid ceart, a chomhfhreagraíonn d’Airteagail 6 agus 17 de ECHR, dá dtagraíonn an chúirt a rinne an tarchur ina dara ceist, is léir ón iarraidh ar réamhrialú go measann an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, go gceadófaí leis an reachtaíocht náisiúnta atá i gceist sna príomhimeachtaí, arna léiriú sa chásdlí náisiúnta, do dhuine a chiontaítear in absentia mí-úsáid a bhaint, chun dochair d’íospartach an chiona choiriúil, as a cheart chun triail chóir a fháil, a ráthaítear in Airteagal 47 den Chairt, de shárú ar Airteagal 54 den Chairt. Dá bhrí sin, fiafraíonn sí an gá Airteagail 8 agus 9 de Threoir 2016/343, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 54 den Chairt, a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta den sórt sin.
116    I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, ar an gcéad dul síos, de réir cásdlí socair, i gcás ina n‑iarrtar ar chúirt Bhallstáit, mar atá sa chás seo, athbhreithniú a dhéanamh ar chomhoiriúnacht forála nó birt náisiúnta le cearta bunúsacha, ar foráil nó beart í lena gcuirtear dlí an Aontais chun feidhme, i gcás nach gcinntear gníomhaíocht na mBallstát go hiomlán le dlí an Aontais, de réir bhrí Airteagal 51(1) den Chairt, beidh sé de shaoirse i gcónaí ag na húdaráis náisiúnta agus ag na cúirteanna náisiúnta caighdeáin náisiúnta cosanta do chearta bunúsacha a chur i bhfeidhm, ar choinníoll nach mbaineann an cur i bhfeidhm sin an bonn den leibhéal cosanta dá bhforáiltear sa Chairt, arna léiriú ag an gCúirt, ná de thosaíocht, d’aontacht agus d’éifeachtacht dhlí an Aontais (breithiúnais an 26 Feabhra 2013,
Åkerberg Fransson,
C‑617/10, EU:C:2013:105, mír 29, agus an 24 Iúil 2023,
Lin,
C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, mír 110 agus an cásdlí dá dtagraítear).
117    Sa chás seo, mar is léir ó mhíreanna 112 go 116 den bhreithiúnas seo, tá sé fós de rogha ag na Ballstáit leibhéal níos airde cosanta a chur i bhfeidhm do cheart an chúisí a bheith i láthair ag a thriail ná an leibhéal a cheanglaítear le dlí an Aontais, rud nach gcuirfeadh isteach ar an leibhéal cosanta dá bhforáiltear leis an gCairt, mar a léiríonn an Chúirt é. Thairis sin, níl aon rud sa chomhad os comhair na Cúirte a thabharfadh le fios go bhféadfadh an leibhéal níos airde cosanta dá bhforáiltear leis an dlí náisiúnta tosaíocht, aontacht nó éifeachtacht dhlí an Aontais a chur i mbaol.
118    Ar an dara dul síos, faoi Airteagal 54 den Chairt, níl aon cheann dá fhorálacha le léiriú mar ní a thugann le tuiscint go bhfuil aon cheart ann chun páirt a ghlacadh in aon ghníomhaíocht nó aon ghníomh a dhéanamh arb é is aidhm dó na cearta nó na saoirsí a aithnítear ann a dhíothú nó iad a theorannú níos mó ná mar a fhoráiltear ann.
119    I ndáil leis sin, ní mór a mheabhrú gurb é is cuspóir d’Airteagal 17 de ECHR, a mhéid a bhaineann sé le daoine aonair, cosc a chur orthu brath ar fhorálacha an Choinbhinsiúin chun gníomhartha a dhéanamh arb é is aidhm dóibh na cearta agus na saoirsí a aithnítear sa Choinbhinsiún a scriosadh. Tá sé ráite ag an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine nach féidir an fhoráil sin, a bhfuil raon feidhme diúltach aici dá bhrí sin, a léiriú,
a contrario, mar fhoráil lena mbaintear de dhuine nádúrtha na cearta bunúsacha aonair a ráthaítear,
inter alia, in Airteagail 5 agus 6 ECHR, a chomhfhreagraíonn d’Airteagail 47 agus 48 den Chairt (ECtHR, an 17 Márta 2009,
Ould Dah v an Fhrainc, ECLI:CE:ECHR:2009:0317DEC001311303).
120    I gcás ina dtionscnaíonn duine a ciontaíodh in absentia, ag brath ar an nós imeachta dá bhforáiltear in Airteagal 629-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, achomharc urghnách lena n‑iarrtar an cinneadh maidir le ciontú, a tugadh in absentia agus atá críochnaitheach anois, a chur ar neamhní, agus ina nglacann an chúirt náisiúnta leis an achomharc sin, agus í ag cinneadh nár comhlíonadh na coinníollacha a leagtar amach in Airteagal 420-a den Chód um Nós Imeachta Coiriúil, braitheann an duine sin ar a cheart nó ar a ceart chun triail chóir a fháil, lena n‑áirítear an ceart chun bheith i láthair ag a thriail, agus mar thoradh air sin nach ndealraíonn sé go bhfuil sé beartaithe le húsáid an achomhairc urghnách sin ag an duine sin na cearta nó na saoirsí a aithnítear leis an gCairt a scriosadh nó teorainneacha níos fairsinge a fhorchur ná na teorainneacha dá bhforáiltear leis an gCairt, de réir bhrí Airteagal 54 di.
121    Ina theannta sin, a mhéid atá sé beartaithe leis na coinníollacha chun achomharc urghnách a fheidhmiú, amhail an ceann atá i gceist sna príomhimeachtaí, a leagtar síos sa dlí náisiúnta, arna léiriú leis an gcásdlí náisiúnta, leibhéal níos airde cosanta a áirithiú do cheart an chúisí a bheith i láthair ag a thriail ná mar a cheanglaítear le dlí an Aontais, ní fheidhmíonn an duine sin, tríd an leibhéal níos airde cosanta náisiúnta sin a bheith aige, ceart a fhaigheann sé ó dhlí an Aontais.
122    I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, is é an freagra ar an dara ceist nach mór Airteagail 8 agus 9 de Threoir 2016/343, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 54 den Chairt, a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gceanglaítear ar an gcúirt náisiúnta, mar a léirítear í leis an gcásdlí náisiúnta, in éagmais fianaise dhíreach lena suitear gur sheachain duine a ciontaíodh in absentia, go deonach, a bheith ar an eolas faoi na himeachtaí coiriúla as ar eascair cinneadh lena gciontaítear é a ghlacadh, seasamh le caingean arna tionscnamh ag an duine sin lena n‑iarrtar an cinneadh sin a chur ar neamhní, ar cinneadh críochnaitheach é, ar an bhforas nach bhféadfaí é a thionscnamh gan é a bheith i láthair, agus, i gcás inarb iomchuí, a ordú go dtionscnófar imeachtaí nua maidir leis an tsubstaint.
Costais
123    Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a cuireadh faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Ceathrú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1.      Maidir le hAirteagail 6, 10 agus 18 de Threoir 2012/29/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Deireadh Fómhair 2012 lena mbunaítear íoschaighdeáin maidir le cearta, tacaíocht agus cosaint íospartaigh na coireachta, agus a chuirtear in ionad Chinneadh Réime 2001/220/CGB ón gComhairle, arna léamh i bhfianaise Airteagal 47 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh,
ní mór léiriú a dhéanamh mar a leanas:
ní chuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta nach bhforáiltear léi, i gcás nár tháinig íospartach ciona isteach in imeachtaí mar pháirtí sibhialta, faoin dlí náisiúnta, sna himeachtaí coiriúla as ar eascair glacadh ciona a tugadh in absentia agus atá tagtha chun bheith críochnaitheach, i gcomhthéacs achomharc urghnách arna thionscnamh ag an duine ciontaithe ag iarraidh an cinneadh sin a chur ar neamhní ar an bhforas nach bhféadfaí an cinneadh sin a dhéanamh gan é a bheith as láthair agus, de réir mar a bheidh, imeachtaí nua a thionscnamh ar na tuillteanais, maidir leis an oibleagáid an t‑íospartach sin a chur ar an eolas gur tionscnaíodh an t-achomharc urghnách sin nó maidir leis an bhféidearthacht don íospartach sin páirt a ghlacadh sna himeachtaí a bhaineann leis an achomharc sin.
2.      Maidir le hAirteagail 8 agus 9 de Threoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le neartú ar ghnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta agus den cheart chun bheith i láthair le linn na trialach in imeachtaí coiriúla, arna léamh i bhfianaise Airteagail 47 agus 54 den Chairt um Chearta Bunúsacha,
ní mór léiriú a dhéanamh mar a leanas:
ní chuirtear cosc leo ar reachtaíocht náisiúnta lena gceanglaítear ar an gcúirt náisiúnta, mar a léirmhínítear í leis an gcásdlí náisiúnta, in éagmais fianaise dhíreach lena suitear go ndearna duine a ciontaíodh in absentia
ar an eolas ar na himeachtaí coiriúla as ar eascair glacadh cinnidh lena gciontaítear é a choinneáil siar go deonach, seasamh le caingean arna tionscnamh ag an duine sin lena n‑iarrtar an cinneadh sin a chur ar neamhní, atá tagtha chun bheith críochnaitheach, ar an bhforas nach bhféadfaí é a thionscnamh gan é a bheith i láthair, agus, i gcás inarb iomchuí, a ordú go dtionscnófaí imeachtaí nua maidir leis an tsubstaint.
[Sínithe]
*      Teanga an cháis: an Iodáilis.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.