62024TJ0643
WYROK SĄDU (izba prejudycjalna)
z dnia 11 lutego 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Podatki – Wspólny system VAT – Transakcje podlegające opodatkowaniu – Pojęcie „odpłatnego świadczenia usług” – Artykuł 2 ust. 1 lit. c), art. 24 ust. 1 i art. 25 lit. a) i c) dyrektywy 2006/112/WE – Podstawa opodatkowania – Pojęcie „wynagrodzenia” – Artykuł 73 i art. 78 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 2006/112 – Podmioty praw pokrewnych – Udostępnianie fonogramów i programów audiowizualnych bez licencji – Wynagrodzenie wypłacane organizacji zbiorowego zarządzania – Podwyższenie
W sprawie T‑643/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Curtea de Apel Bucureşti (sąd apelacyjny w Bukareszcie, Rumunia) postanowieniem z dnia 13 września 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 listopada 2024 r., w postępowaniu:
Centrul Român pentru Administrarea Drepturilor Artiștilor Interpreți (Credidam)
przeciwko
Cristian General Serv SRL,
SĄD (izba prejudycjalna),
w składzie podczas narady: S. Papasavvas, prezes, M. Sampol Pucurull, G. Steinfatt, D. Petrlík i W. Valasidis (sprawozdawca), sędziowie,
rzecznik generalny: J. Martín y Pérez de Nanclares,
sekretarz: V. Di Bucci,
uwzględniając przekazanie Sądowi przez Trybunał w dniu 12 grudnia 2024 r. wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 50b akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
zważywszy na dziedzinę, o której mowa w art. 50b akapit pierwszy lit. a) statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, oraz niewystępowanie niezależnej kwestii dotyczącej wykładni w rozumieniu art. 50b akapit drugi tego statutu,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Credidam – Ş. Gheorghiu, dyrektor zarządzający, którego wpierała A. Lascu, avocată,
–
w imieniu rządu rumuńskiego – E. Gane, M. Chicu i L. Ghiță, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – M. Herold i E. A Stamate, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 grudnia 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1 lit. c), art. 24 ust. 1 oraz art. 25 lit. a) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. 2006, L 347, s. 1).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Centrul Român pentru Administrarea Drepturilor Artiștilor Interpreți (Credidam), którego działalność polega na zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w Rumunii, a Cristian General Serv SRL, spółką prawa rumuńskiego prowadzącą pensjonat, w przedmiocie opodatkowania podatkiem od wartości dodanej (VAT) całości lub części kwoty należnej od tej spółki Credidam za udostępnianie swoim klientom fonogramów i programów audiowizualnych bez licencji.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Artykuł 2 ust. 1 dyrektywy 2006/112 stanowi:
„Opodatkowaniu VAT podlegają następujące transakcje:
[…]
c)
odpłatne świadczenie usług na terytorium państwa członkowskiego przez podatnika działającego w takim charakterze;
[…]”.
4
Artykuł 24 dyrektywy 2006/112 stanowi:
„1.   »Świadczenie usług« oznacza każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów.
[…]”.
5
Artykuł 25 dyrektywy 2006/112 stanowi:
„Świadczenie usług może obejmować między innymi jedną z następujących czynności:
a)
przeniesienie praw do wartości niematerialnych, bez względu na to, czy są one przedmiotem dokumentu ustanawiającego tytuł prawny, czy nie;
b)
zobowiązanie […] do tolerowania czynności lub sytuacji;
c)
świadczenie usług […] z mocy prawa”.
6
Artykuł 73 dyrektywy 2006/112 stanowi:
„W odniesieniu do dostaw towarów i świadczenia usług innych niż te, o których mowa w art. 74–77, podstawa opodatkowania obejmuje wszystko, co stanowi zapłatę otrzymaną lub którą dostawca lub usługodawca otrzyma w zamian za dostawę towarów lub świadczenie usług, od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z subwencjami związanymi bezpośrednio z ceną takiej dostawy lub świadczenia”.
7
Zgodnie z art. 78 dyrektywy 2006/112:
„Do podstawy opodatkowania wlicza się następujące elementy:
a)
podatki, cła, opłaty i inne należności, z wyjątkiem samego VAT;
[…]”.
Prawo krajowe
Kodeks podatkowy
8
Artykuły 268 i 271 Legea nr. 227/2015 privind Codul fiscal (ustawy nr 227/2015 ustanawiającej kodeks podatkowy) z dnia 8 września 2015 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 688 z dnia 10 września 2015 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do stanu faktycznego w postępowaniu głównym (zwanej dalej „kodeksem podatkowym”), mają na celu transpozycję do prawa rumuńskiego art. 2, 24 i 25 dyrektywy 2006/112.
9
Artykuł 286 kodeksu podatkowego stanowi:
„[…]
4. Podstawa opodatkowania nie obejmuje następujących elementów:
[…]
b)
kwot stanowiących odszkodowanie ustalone w prawomocnym lub niepodlegającym uchyleniu orzeczeniu, w zależności od przypadku, kar umownych i wszelkich innych kwot dochodzonych z tytułu całkowitego lub częściowego niewykonania zobowiązań umownych, jeżeli zostały pobrane w wysokości przekraczającej wynegocjowane ceny lub opłaty; […]”.
Ustawa o prawach autorskich i prawach pokrewnych
10
Artykuł 112 Legea nr. 8/1996 privind dreptul de autor și drepturile conexe (ustawy nr 8/1996 o prawach autorskich i prawach pokrewnych) z dnia 14 marca 1996 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 60 z dnia 26 marca 1996 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do stanu faktycznego w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o prawach autorskich i prawach pokrewnych”), ma następujące brzmienie:
„1.   Wykonawcy i producenci fonogramów mają prawo do jednorazowego godziwego wynagrodzenia za bezpośrednie lub pośrednie korzystanie z fonogramów opublikowanych w celach handlowych lub za ich zwielokrotnianie poprzez nadawanie lub jakiekolwiek publiczne udostępnianie.
2.   Kwotę tego wynagrodzenia ustala się z zastosowaniem metodologii, zgodnie z procedurami przewidzianymi w art. 163–165.
3.   Jednorazowe wynagrodzenie pobiera się na warunkach przewidzianych w art. 168.
[…]
5.   Do celów niniejszej ustawy fonogram uważa się za opublikowany w celach handlowych, jeżeli został udostępniony publicznie w drodze sprzedaży lub przy pomocy połączenia przewodowego lub bezprzewodowego umożliwiającego każdemu dostęp do niego w wybranym przez siebie miejscu i czasie”.
11
Artykuł 145 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych stanowi:
„1.   Zbiorowe zarządzanie jest obowiązkowe przy wykonywaniu następujących praw:
[…]
d)
prawa do jednorazowego godziwego wynagrodzenia przyznanego artystom wykonawcom i producentom fonogramów z tytułu publicznego odtwarzania i nadawania fonogramów opublikowanych w celach handlowych lub zwielokrotniania takich fonogramów;
[…]
2.   W odniesieniu do kategorii praw, o których mowa w ust. 1, organizacje zbiorowego zarządzania reprezentują również podmioty praw, które nie udzieliły im pełnomocnictwa”.
12
Artykuł 146 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych stanowi:
„1.   Następujące prawa mogą być przedmiotem zbiorowego zarządzania:
[…]
b)
prawo do publicznego udostępniania utworów, z wyjątkiem utworów muzycznych, oraz wykonań artystycznych w obszarze audiowizualnym;
[…].
2.   W odniesieniu do kategorii praw, o których mowa w ust. 1, organizacje zbiorowego zarządzania reprezentują wyłącznie podmioty praw, które udzieliły im pełnomocnictwa i opracowują metodologię […] lub bezpośrednio negocjują umowy licencyjne z użytkownikami.
[…]”.
Metodologia
13
Decizia nr. 120/2016 privind publicarea în Monitorul Oficial al României, Partea I, a Deciziei civile nr. 784A din 26 octombrie 2016 a Curţii de Apel Bucureşti – Secţia a IV-a civilă, pronunţată în Dosarul nr. 2.013/2/2016 (decyzją nr 120/2016 w sprawie publikacji w rumuńskim dzienniku urzędowym, część I, orzeczenia cywilnego nr 784A z dnia 26 października 2016 r. sądu apelacyjnego w Bukareszcie – czwarta izba cywilna, wydanego w sprawie nr 2.013/2/2016) (Monitorul Oficial al României, część I, nr 952, z dnia 25 listopada 2016 r.) wprowadzono w życie metodologię przyjętą przez Oficiul Român pentru Drepturile de Autor (rumuński urząd do spraw praw autorskich), o której mowa w szczególności w art. 112 ust. 2 ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych (zwaną dalej „metodologią”).
14
Punkt 3.12 metodologii przewiduje, że w przypadku korzystania z chronionych utworów, na które nie została uprzednio udzielona licencja, kwota wynagrodzenia należnego od użytkownika artystom wykonawcom i producentom fonogramów wynosi trzykrotność wynagrodzenia, które użytkownik byłby zobowiązany zapłacić, gdyby posiadał licencję.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
15
Skarżąca w postępowaniu głównym, Credidam, jako organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w Rumunii, pobiera i rozdziela należne wynagrodzenia z tytułu tych praw. Credidam gwarantuje prawo artystów wykonawców, wykonawców i producentów fonogramów do „godziwego wynagrodzenia” w rozumieniu art. 145 ust. 1 lit. d) ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych za publiczne odtwarzanie i nadawanie fonogramów opublikowanych w celach handlowych lub zwielokrotnianie tych fonogramów. Zarządza również sprawami wynagrodzenia podmiotów praw, które udzieliły mu pełnomocnictwa do udostępniania wykonań artystycznych w obszarze audiowizualnym na podstawie art. 146 ust. 1 lit. b) tej ustawy.
16
Credidam uznał, że Cristian General Serv jest zobowiązana do zapłaty na rzecz Credidamu za okres od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2022 r. (zwany dalej „spornym okresem”) kwoty 4166,19 RON (lei rumuńskich, około 845 EUR), w tym VAT, za publiczne udostępnianie w prowadzonym przez tę spółkę pensjonacie fonogramów lub ich zwielokrotnień oraz wykonań artystycznych w obszarze audiowizualnym (zwanych dalej „rozpatrywanymi chronionymi utworami”), mimo że nie została jej na to uprzednio udzielona licencja.
17
W celu ustalenia kwoty, o której mowa w pkt 16 powyżej, Credidam, stosując metodologię, potroił wynagrodzenie, które Cristian General Serv byłaby zobowiązana zapłacić, gdyby posiadała licencję. Uznał on, że całość tego wynagrodzenia powinna podlegać opodatkowaniu VAT.
18
W dniu 25 listopada 2022 r. Credidam wniósł do Tribunalul București (sądu okręgowego w Bukareszcie, Rumunia) powództwo o zasądzenie od Cristian General Serv, po pierwsze, zapłaty kwoty, o której mowa w pkt 16 powyżej, a po drugie, zawarcie z nim umowy mającej na celu udzielenie licencji na publiczne udostępnianie utworów tego rodzaju, jak te, o których mowa w pkt 15 powyżej.
19
Skarga Credidamu została oddalona wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r., ponieważ Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie) zauważył w odniesieniu do żądania zapłaty, że Cristian General Serv nie prowadziła działalności gospodarczej w rozpatrywanym okresie, w związku z czym, mimo że dysponowała przestrzenią do tego celu, nie udostępniała rozpatrywanych chronionych utworów. Co się tyczy żądania mającego na celu nakazanie zawarcia umowy licencji niewyłącznej, sąd ten uznał, że ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie stanowi odstępstwa od zasady swobody zawierania umów i że w każdym razie wykreślenie przestrzeni użytkowanej przez tę spółkę w lutym 2023 r. stoi na przeszkodzie zawarciu umowy licencji niewyłącznej, takiej jak ta, której zawarcia domagał się Credidam.
20
Credidam wniósł od wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r. odwołanie do sądu odsyłającego, Curtea de Apel Bucureşti (sądu apelacyjnego w Bukareszcie, Rumunia). Podtrzymuje on wszystkie swoje żądania i uważa w tym względzie zasadniczo, że przedstawił dowód na to, iż Cristian General Serv udostępniała publicznie rozpatrywane chronione utwory.
21
W ramach badania wniosków Credidam sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy żądana przez niego kwota powinna w całości lub w części podlegać opodatkowaniu VAT. Wyjaśnia on, że okoliczności sprawy w postępowaniu głównym różnią się od okoliczności spraw, w których zapadły wyroki: z dnia 18 stycznia 2017 r., SAWP (C‑37/16, EU:C:2017:22); z dnia 21 stycznia 2021 r., UCMR – ADA (C‑501/19, EU:C:2021:50) i z dnia 4 lipca 2024 r., Credidam (C‑179/23, EU:C:2024:571).
22
W tych okolicznościach Curtea de Apel București (sąd apelacyjny w Bukareszcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy wykładni art. 2 ust. 1 lit. c), art. 24 ust. 1 i art. 25 lit. a) dyrektywy [2006/112] należy dokonywać w ten sposób, że podmioty praw pokrewnych dokonują odpłatnego świadczenia usług, w przypadku gdy użytkownik dokonuje publicznego udostępnienia utworów chronionych, nie posiadając odpowiedniej licencji?
2)
Czy odpowiedź na pytanie pierwsze zależy od tego, czy zgodnie z prawem krajowym podmiot takiego prawa pokrewnego nie ma możliwości sprzeciwienia się korzystaniu, lecz ma jedynie prawo do jednorazowego godziwego wynagrodzenia, lub też od metody obliczenia stosowanej w celu ustalenia należnych kwot?”.
W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
23
Jak wskazała Komisja Europejska w swoich uwagach, sąd odsyłający nie wyjaśnia we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, czy uznaje, iż wykazano istnienie publicznego udostępniania rozpatrywanych chronionych utworów.
24
Należy w tym względzie przypomnieć, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii Europejskiej, z którymi zwrócił się sąd krajowy na gruncie stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, a prawidłowość tego ustalenia nie podlega ocenie Sądu, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla sprawy. Odrzucenie przez Sąd wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Sąd nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, jakie zostały mu przedstawione (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).
25
W niniejszej sprawie rzeczywiście z pkt 2 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, którego treść została powtórzona w pkt 19 powyżej, wynika, iż sąd pierwszej instancji, Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie) orzekł, iż Cristian General Serv nie prowadziła działalności gospodarczej w spornym okresie, co budzi pytania co do samego istnienia świadczenia usług, w odniesieniu do których sąd odsyłający zwraca się do Sądu.
26
Należy jednak zauważyć, że sąd odsyłający nie wyraża mimo to we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wątpliwości co do istnienia tego świadczenia usług.
27
W związku z tym, zwracając uwagę sądu odsyłającego na okoliczność, że wyłącznie on jest właściwy do orzekania w przedmiocie prawdziwości i kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych sprawy w postępowaniu głównym, należy stwierdzić, że skoro sąd ten wskazuje, iż nie dysponuje wystarczającymi informacjami w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 21 powyżej, aby rozstrzygnąć zawisły przed nim spór, i biorąc pod uwagę domniemanie znaczenia dla sprawy, z którego korzystają pytania prejudycjalne, nie jest oczywiste, że wykładnia dyrektywy 2006/112, o którą zwrócił się wspomniany sąd, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym lub że problem podniesiony przez ten sąd ma charakter hipotetyczny (zob. analogicznie wyrok z dnia 12 września 2024 r., NARE-BG, C‑429/23, EU:C:2024:742, pkt 42).
28
Wynika stąd, że przedłożone pytania są dopuszczalne.
Co do istoty
29
Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika w pierwszej kolejności, że wynagrodzenie podmiotów praw pokrewnych w prawie rumuńskim wynika z ustawy i metodologii, która doprecyzowuje przepisy ustawowe, a w drugiej kolejności, że sąd odsyłający zastanawia się, czy – w przypadku gdyby chodziło o odpłatne świadczenie usług – w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym należy obciążyć VAT jedynie wynagrodzenie, do którego zapłaty jest zobowiązany użytkownik posiadający licencję, czy też trzykrotność tego wynagrodzenia, która jest należna ze względu na udostępnianie chronionych utworów bez licencji.
30
W konsekwencji w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi należy również dokonać wykładni art. 25 lit. c) dyrektywy 2006/112, dotyczącego świadczenia usług z mocy prawa, a także art. 73 i art. 78 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy, dotyczących podstawy opodatkowania VAT.
31
Należy zatem uznać, że poprzez swoje dwa pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 lit. c), art. 24 ust. 1, art. 25 lit. a) i c), art. 73 i art. 78 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że:
–
podmioty praw pokrewnych świadczą usługi odpłatnie, jeżeli ich utwory chronione są przedmiotem publicznego udostępniania przez użytkownika nieposiadającego na nie licencji, niezależnie od okoliczności, że, po pierwsze, nie mogą sprzeciwić się temu udostępnianiu, a po drugie, ich wynagrodzenie wynika z ustawy krajowej i przepisów wykonawczych, do których ustawa ta odsyła;
–
VAT ma zastosowanie do całego wynagrodzenia należnego podmiotom praw pokrewnych za to świadczenie usług, w tym do części tego wynagrodzenia przekraczającej wynagrodzenie, które użytkownik ten byłby zobowiązany zapłacić, gdyby posiadał licencję.
32
W pierwszej kolejności, w odniesieniu do kwestii, czy świadczenie takie jak to, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, odpowiada definicji odpłatnego świadczenia usług, należy przypomnieć, że w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2006/112 świadczenie usług jest dokonywane odpłatnie tylko wtedy, gdy pomiędzy usługodawcą a usługobiorcą istnieje stosunek prawny, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych, a wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi rzeczywistą równowartość możliwej do wyodrębnienia usługi świadczonej na rzecz usługobiorcy. Jest tak wtedy, gdy między świadczoną usługą a otrzymaną jego równowartością istnieje bezpośredni związek (zob. wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Suzlon Wind Energy Portugal, C‑605/20, EU:C:2022:116, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).
33
W tym względzie należy przede wszystkim przypomnieć, podobnie jak uczynił to rzecznik generalny w pkt 38 i 48 opinii, że pojęcie „stosunku prawnego, w ramach którego następuje wymiana świadczeń wzajemnych”, powinno być rozumiane szeroko. Otóż z orzecznictwa wynika, że samo korzystanie z usługi regulowanej, takiej jak parkowanie pojazdu na płatnym parkingu (wyrok z dnia 20 stycznia 2022 r., Apcoa Parking Danmark, C‑90/20, EU:C:2022:37) lub zużycie energii elektrycznej w miejscu zamieszkania (wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., Fluvius Antwerpen, C‑677/21, EU:C:2023:348), może prowadzić do powstania stosunku prawnego między osobą posiadającą prawa umożliwiające udostępnienie tej usługi a osobą, która z niej skorzystała (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 stycznia 2022 r., Apcoa Parking Danmark, C‑90/20, EU:C:2022:37, pkt 28, 29; z dnia 27 kwietnia 2023 r., Fluvius Antwerpen, C‑677/21, EU:C:2023:348, pkt 30–32).
34
Następnie należy zauważyć, w odniesieniu do pojęcia „wynagrodzenia”, że zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w punkcie 33 powyżej całkowity brak zapłaty należnych kwot nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia wzajemności praw i obowiązków wynikających z danej transakcji gospodarczej (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 stycznia 2022 r., Apcoa Parking Danmark, C‑90/20, EU:C:2022:37, pkt 39–43; z dnia 27 kwietnia 2023 r., Fluvius Antwerpen, C‑677/21, EU:C:2023:348, pkt 30, 32).
35
Wreszcie, co się tyczy pojęcia „bezpośredniego związku”, jak wskazał sam sąd odsyłający, Trybunał miał już okazję orzec, że okoliczność, iż wynagrodzenie jest pobierane przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, nie stoi na przeszkodzie istnieniu bezpośredniego związku w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 32 powyżej, jeżeli organizacja ta działa w imieniu podmiotów takich praw, a także że okoliczność, iż zbiorowe zarządzanie wynagrodzeniem wynika z obowiązku prawnego, również nie stoi na przeszkodzie istnieniu takiego związku (zob. podobnie wyrok z dnia 21 stycznia 2021 r., UCMR – ADA, C‑501/19, EU:C:2021:50, pkt 37). Trybunał wyjaśnił również, że to właśnie ramy prawne ustanawiają bezpośredni związek między świadczeniem usług a obowiązkiem zapłaty jej równowartości, przy czym należy przypomnieć, że z art. 25 lit. c) dyrektywy 2006/112 wyraźnie wynika, iż świadczenie usług może polegać w szczególności na świadczeniu usługi z mocy prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 4 lipca 2024 r., Credidam, C‑179/23, EU:C:2024:571, pkt 40).
36
Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 31 opinii, okoliczność, że w niniejszej sprawie udostępnienie chronionych utworów nastąpiło bez uprzedniego udzielenia przez Credidam licencji na to udostępnianie, skłoniła sąd odsyłający do rozważenia możliwości zastosowania do okoliczności faktycznych sprawy w postępowaniu głównym orzecznictwa wynikającego z wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r., UCMR– ADA (C‑501/19, EU:C:2021:50).
37
W tym względzie należy podkreślić, że zasada neutralności podatkowej sprzeciwia się, w dziedzinie poboru VAT, powszechnemu rozróżnieniu między transakcjami nielegalnymi a transakcjami legalnymi, ponieważ system VAT ma obciążać konsumenta końcowego towarów lub usług, jeżeli zostały one dostarczone lub wykonane w ramach transakcji podlegających opodatkowaniu na podstawie dyrektywy 2006/112 (zob. wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., Fluvius Antwerpen, C‑677/21, EU:C:2023:348, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
38
W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że Cristian General Serv zarzuca się, iż udostępniła publicznie utwory chronione bez uprzedniego uzyskania zezwolenia lub licencji.
39
Udostępnianie rozpatrywanych chronionych utworów daje artystom wykonawcom, wykonawcom i producentom fonogramów, którzy uczestniczyli w tworzeniu tych utworów prawo do jednorazowego i godziwego wynagrodzenia za bezpośrednie lub pośrednie korzystanie z tych utworów, przy czym ci artyści wykonawcy, wykonawcy i producenci fonogramów nie mogą sprzeciwić się takiemu korzystaniu.
40
Warunki jednorazowego i godziwego wynagrodzenia, wynikające w szczególności z pkt 3.12 metodologii, przewidują różną wysokość tego wynagrodzenia, to jest jego jednokrotność lub trzykrotność, w zależności od tego, czy na udostępnianie chronionych utworów wyraził zgodę Credidam, który zapewnia reprezentację ex lege podmiotów praw pokrewnych na podstawie art. 145 i 146 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (zob. pkt 11 i 12 powyżej). Zatem, nawet jeśli udostępnianie rozpatrywanych chronionych utworów miało miejsce bez licencji, nie zmienia to faktu, że brak udzielenia licencji przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi nie stoi na przeszkodzie stosowaniu określonych w przepisach ustawowych i wykonawczych ram regulujących publiczne udostępnianie takich utworów bez licencji, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego.
41
Okoliczność, że użytkownik chronionych utworów nie uiścił kwot, które powinien był zapłacić, nie stoi na przeszkodzie temu, by w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 34 powyżej zostały one zakwalifikowane jako równowartość usługi świadczonej przez organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w imieniu podmiotów praw pokrewnych, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego.
42
Okoliczność, że tym, kto dochodzi kwot należnych od użytkownika chronionych utworów, jest organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, a nie same podmioty praw pokrewnych, również nie stoi na przeszkodzie, jak wynika z pkt 35 powyżej, istnieniu bezpośredniego związku między świadczoną usługą a otrzymaną równowartością.
43
W świetle powyższego widoczne jest – przy czym sprawdzenie tego należy do sądu odsyłającego – że świadczenie usług takie jak wskazane przez ten sąd spełnia kryteria wynikające z orzecznictwa przypomniane w pkt 32 powyżej.
44
W drugiej kolejności, co się tyczy kwestii, czy VAT należy nałożyć jedynie na wynagrodzenie, które byłoby należne organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w imieniu podmiotów praw pokrewnych, gdyby użytkownik chronionych utworów dysponował licencją, czy też powinien on dotyczyć trzykrotności tego wynagrodzenia, należy rozważyć następujące względy:
45
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, podstawą opodatkowania odpłatnego świadczenia usług jest wynagrodzenie rzeczywiście otrzymane z tego tytułu. Owo wynagrodzenie jest zatem wartością subiektywną, czyli rzeczywiście otrzymaną, a nie wartością oszacowaną według kryteriów obiektywnych. Ponadto wspomniane wynagrodzenie musi być wyrażalne w pieniądzu (zob. wyrok z dnia 7 marca 2013 r., Efir, C‑19/12, niepublikowany, EU:C:2013:148, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
46
Ponadto z art. 78 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 2006/112 wynika, że sam VAT nie jest wliczany do podstawy opodatkowania, co z kolei oznacza, że VAT jest zawsze ipso iure uwzględniony w uzgodnionej cenie [wyrok z dnia 21 marca 2024 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Możliwość korekty w przypadku błędnej stawki), C‑606/22, EU:C:2024:255, pkt 27].
47
Tymczasem to pojęcie „uzgodnionej ceny”, czyli „wynagrodzenia” za świadczenie usług, jest interpretowane przez sąd Unii w ten sposób, że obejmuje ono podwyższone lub dodatkowe opłaty, jeżeli wynikają one z zastosowania ram prawnych do stosunków między usługodawcą a usługobiorcą, który z tych usług skorzystał, choćby nawet w sposób niezgodny z prawem, a więc, innymi słowy, gdy te podwyższone lub dodatkowe opłaty wyrażają bezpośredni związek między świadczeniem usług a wynagrodzeniem za nie. I tak Trybunał orzekł, że opłaty kontrolne za nieprawidłowe parkowanie, do których zapłaty byli zobowiązani kierowcy, którzy skorzystali z miejsca parkingowego, podlegają VAT, niezależnie od okoliczności, że takie opłaty zostały zakwalifikowane w prawie krajowym jako kary (wyrok z dnia 20 stycznia 2022 r., Apcoa Parking Danmark, C‑90/20, EU:C:2022:37, pkt 30–34, 46). Orzekł on również, że odszkodowanie stanowiące korzyść uzyskaną nienależnie przez działającego bezprawnie konsumenta energii elektrycznej podlega VAT (wyrok z dnia 27 kwietnia 2023 r., Fluvius Antwerpen, C‑677/21, EU:C:2023:348, pkt 32).
48
W niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający, z pkt 3.12 metodologii, do której wyraźnie odsyła ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynika wyraźnie, że podwyższenie wynagrodzenia należnego od użytkownika chronionych utworów nieposiadającego licencji jest bezpośrednią konsekwencją udostępniania tych utworów bez licencji, to znaczy świadczenia usług takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym.
49
W związku z tym ceną, jaką należy wziąć pod uwagę i do której należy zastosować VAT w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym, jest cena określona zgodnie z przepisami prawa w przypadku udostępniania bez licencji utworów takich jak rozpatrywane utwory chronione, to znaczy trzykrotność ceny, którą użytkownik byłby zobowiązany zapłacić w przypadku publicznego udostępniania na podstawie licencji.
50
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na zadane pytania powinna brzmieć następująco: art. 2 ust. 1 lit. c), art. 24 ust. 1, art. 25 lit. a) i c), art. 73 i art. 78 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że:
–
podmioty praw pokrewnych świadczą usługi odpłatnie, jeżeli ich utwory chronione są przedmiotem publicznego udostępniania przez użytkownika nieposiadającego na nie licencji, niezależnie od okoliczności, że, po pierwsze, nie mogą sprzeciwić się temu udostępnianiu, a po drugie, ich wynagrodzenie wynika z ustawy krajowej i przepisów wykonawczych, do których ustawa ta odsyła;
–
VAT ma zastosowanie do całego wynagrodzenia należnego podmiotom praw pokrewnych za to świadczenie usług, w tym do części tego wynagrodzenia przekraczającej wynagrodzenie, które użytkownik ten byłby zobowiązany zapłacić, gdyby posiadał licencję.
W przedmiocie kosztów
51
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Sądowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów
SĄD (izba prejudycjalna)
orzeka, co następuje:
Artykuł 2 ust. 1 lit. c), art. 24 ust. 1, art. 25 lit. a) i c), art. 73 i art. 78 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
należy interpretować w ten sposób, że:
–
podmioty praw pokrewnych świadczą usługi odpłatnie, jeżeli ich utwory chronione są przedmiotem publicznego udostępniania przez użytkownika nieposiadającego na nie licencji, niezależnie od okoliczności, że, po pierwsze, nie mogą sprzeciwić się temu udostępnianiu, a po drugie, ich wynagrodzenie wynika z ustawy krajowej i przepisów wykonawczych, do których ustawa ta odsyła;
–
podatek od wartości dodanej ma zastosowanie do całego wynagrodzenia należnego podmiotom praw pokrewnych za to świadczenie usług, w tym do części tego wynagrodzenia przekraczającej wynagrodzenie, które użytkownik ten byłby zobowiązany zapłacić, gdyby posiadał licencję.
Papasavvas
Sampol Pucurull
Steinfatt
Petrlík
Valasidis
Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 11 lutego 2026 r.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: rumuński.