62023CJ0233_RES
Kawża C-233/23
Alphabet Inc. et
vs
Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Consiglio di Stato)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Awla Manja) tal‑25 ta’ Frar 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Pożizzjoni dominanti – Artikolu 102 TFUE – Swieqi diġitali – Pjattaforma diġitali – Rifjut minn impriża f’pożizzjoni dominanti li tkun żviluppat pjattaforma diġitali li tirrifjuta li tagħti aċċess għal din il-pjattaforma lil impriża terza li tkun żviluppat applikazzjoni billi tiżgura l-interoperabbiltà tal-imsemmija pjattaforma u ta’ din l-applikazzjoni – Evalwazzjoni tan-natura indispensabbli tal-aċċess għal pjattaforma diġitali – Effetti tal-aġir ikkritikat – Ġustifikazzjoni oġġettiva – Ħtieġa għall-impriża f’pożizzjoni dominanti li tiżviluppa mudell għal kategorija ta’ applikazzjonijiet sabiex ikun jista’ jingħata aċċess – Definizzjoni tas-suq downstream rilevanti”
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Rifjut minn impriża f’pożizzjoni dominanti li tagħti lil impriża oħra aċċess għal prodott jew servizz neċessarju għall-attività tagħha – Infrastruttura żviluppata mill-impriża f’pożizzjoni dominanti sabiex tippermetti l-użu tagħha minn impriżi terzi u mhux għall-bżonnijiet tal-attività tagħha stess biss – Evalwazzjoni tan-natura abbużiva – Applikazzjoni tal-kundizzjoni dwar in-natura indispensabbli tal-aċċess għal din l-infrastruttura mill-impriża li tkun talbet l-aċċess – Assenza
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 37 sa 52)
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Kunċett – Kunċett oġġettiv li jikkonċerna l-aġir li jista’ jinfluwenza l-istruttura tas-suq u li jkollu l-effett li jostakola ż-żamma jew l-iżvilupp tal-kompetizzjoni – Obbligi tal-impriża dominanti – Kompetizzjoni bbażata fuq il-mertu – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Prova ta’ prattiki li jista’ jkollhom effetti antikompetittivi fis-suq – Ċirkustanzi li jistgħu jittieħdu inkunsiderazzjoni
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 54 sa 61)
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Rifjut minn impriża f’pożizzjoni dominanti, detentriċi ta’ pjattaforma diġitali, li tiżgura l-interoperabbiltà ta’ applikazzjoni żviluppata minn impriża terza ma’ din il-pjattaforma – Ġustifikazzjoni oġġettiva – Kundizzjonijiet – Oneru tal-prova – Obbligi tal-impriża f’pożizzjoni dominanti fil-każ ta’ rifjut mhux iġġustifikat
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 70 sa 81)
Pożizzjoni dominanti – Suq inkwistjoni – Delimitazzjoni – Swieq separati – Identifikazzjoni tas-suq downstream – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Identifikazzjoni tas-suq potenzjali – Assenza ta’ obbligu li jiġu ddefiniti b’mod preċiż is-suq tal-prodotti u s-suq ġeografiku inkwistjoni
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 83 sa 86)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja), il-Qorti tal-Ġustizzja, bl-Awla Manja bħala l-kulleġġ ġudikanti, ippreċiżat il-kundizzjonijiet li taħthom ir-rifjut ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti li tiżgura l-interoperabbiltà bejn il-pjattaforma diġitali tagħha u applikazzjoni terza jista’ jkun abbużiv u jipproduċi effetti antikompetittivi. Hija kkjarifikat wkoll iċ-ċirkustanzi li jistgħu jiġu invokati bħala ġustifikazzjoni oġġettiva ta’ tali rifjut kif ukoll l-obbligi tal-impriża f’pożizzjoni dominanti meta tali rifjut ma jkunx iġġustifikat.
Fi żmien il-fatti tal-kawża, Google LLC kienet sussidjarja ta’ Alphabet Inc., li kienet tikkontrolla lil Google Italy Srl, stabbilita fl-Italja. Fl‑2015, Google nediet Android Auto, li kienet tagħti lill-utenti ta’ apparati mobbli (mobile devices) li jaħdmu bis-sistema operattiva Android OS aċċess għall-applikazzjonijiet f’dawn l-apparati, direttament fuq l-iskrin tas-sistema infotainment ta’ vettura bil-mutur.
Fl‑2018, Enel X Italia Srl, kumpannija tal-grupp Enel, li fi żmien il-fatti tal-kawża kien jamministra iktar minn 60 % tal-istazzjonijiet tal-iċċarġjar disponibbli għall-vetturi bil-mutur elettriċi fl-Italja, talbet lil Google tieħu l-passi meħtieġa sabiex tiżgura l-interoperabbiltà ta’ JuicePass, l-applikazzjoni tagħha għall-iċċarġjar ta’ vetturi bil-mutur elettriċi, ma’ Android Auto.
Fid-dawl tar-rifjut ta’ Google, Enel X Italia adixxiet lill-awtorità tal-kompetizzjoni nazzjonali. F’deċiżjoni tal‑2021, din tal-aħħar qieset li l-aġir ta’ Google li tostakola u ddewwem id-disponibbiltà tal-applikazzjoni JuicePass fuq Android Auto kien jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE u imponiet multa ta’ iktar minn EUR 100 miljun fuq Alphabet, Google u Google Italy.
Dawn il-kumpanniji ppreżentaw rikors kontra din id-deċiżjoni quddiem il-qorti amministrattiva Taljana. Billi dan ir-rikors ġie miċħud, huma appellaw quddiem il-Kunsill tal-Istat, li ddeċieda li jistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “abbuż minn pożizzjoni dominanti”, fis-sens tal-Artikolu 102 TFUE, fid-dawl ta’ rifjut ta’ aċċess bħal dak inkwistjoni f’dan il-każ.
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Wara li ddikjarat it-talba għal deċiżjoni preliminari ammissibbli, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat, fl-ewwel lok, il-kwistjoni dwar jekk ir-rifjut, minn impriża f’pożizzjoni dominanti li tkun żviluppat pjattaforma diġitali, li tiżgura l-interoperabbiltà tagħha ma’ applikazzjoni żviluppata minn impriża terza, fuq talba ta’ din tal-aħħar, jistax jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti minkejja li l-imsemmija pjattaforma ma tkunx indispensabbli għall-użu kummerċjali tal-imsemmija applikazzjoni f’suq downstream fis-sens tal-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza Bronner (
1
).
Il-Qorti tal-Ġustizzja bdiet billi fakkret li l-Artikolu 102 TFUE jrażżan l-aġir ta’ impriżi f’pożizzjoni dominanti bħalma huwa dak li jostakola, b’mezzi li ma jkunux il-kompetizzjoni bbażata fuq il-mertu, iż-żamma jew l-iżvilupp tal-kompetizzjoni f’suq fejn il-livell ta’ kompetizzjoni jkun diġà ddgħajjef, preċiżament minħabba l-preżenza ta’ impriża waħda jew iktar f’pożizzjoni dominanti.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fis-sentenza Bronner, li rifjut li jingħata aċċess għal infrastruttura żviluppata u miżmuma minn impriża dominanti għall-bżonnijiet tal-attivitajiet tagħha stess jista’ jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti kemm‑il darba, minn naħa, dan ir-rifjut ikun ta’ natura li jelimina kull kompetizzjoni fis-suq inkwistjoni min-naħa ta’ min ikun qiegħed jitlob l-aċċess u ma jkunx jista’ jiġi oġġettivament iġġustifikat, kif ukoll, min-naħa l-oħra, l-infrastruttura nnifisha tkun indispensabbli għall-eżerċizzju tal-attività ta’ dan tal-aħħar, fis-sens li ma jkun jeżisti ebda sostitut reali jew potenzjali għal din l-infrastruttura.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-impożizzjoni ta’ dawn il-kundizzjonijiet kienet iġġustifikata miċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża Bronner, li kienu jikkonsistu f’rifjut minn impriża dominanti li tagħti aċċess lil kompetitur għal infrastruttura li hija kienet żviluppat għall-bżonnijiet tal-attività tagħha stess, bl-esklużjoni ta’ kull aġir ieħor.
Effettivament, il-fatt li impriża f’pożizzjoni dominanti tkun obbligata, minħabba n-natura abbużiva tar-rifjut tagħha, tikkuntratta ma’ kompetitur sabiex tagħtih aċċess għal din l-infrastruttura jippreġudika partikolarment il-libertà tagħha li tikkuntratta u d-dritt tagħha għall-proprjetà. Barra minn hekk, li kellu tali aċċess jingħata b’mod faċli wisq, impriża dominanti tkun inqas lesta li tinvesti f’infrastrutturi effikaċi u fl-iżvilupp ta’ prodotti u ta’ servizzi ta’ kwalità, fl-interess tal-konsumaturi, u l-impriżi l-oħra ma jkollhom ebda inċentiv sabiex joħolqu installazzjonijiet kompetituri.
Mill-banda l-oħra, meta impriża f’pożizzjoni dominanti tkun żviluppat infrastruttura bil-ħsieb li tippermetti l-użu ta’ din l-infrastruttura minn impriżi terzi, il-kundizzjoni stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Bronner, li tikkonċerna n-natura indispensabbli tal-imsemmija infrastruttura għall-eżerċizzju tal-attività ta’ min ikun qiegħed jitlob l-aċċess, ma tapplikax, peress li din il-kundizzjoni la tkun iġġustifikata mill-preżervazzjoni tal-libertà li wieħed jikkuntratta u tad-dritt tal-impriża f’pożizzjoni dominanti għall-proprjetà, u lanqas min-neċessità li din l-impriża tiġi inċentivata sabiex tinvesti. Il-fatt li impriża f’pożizzjoni dominanti tkun obbligata tagħti aċċess għal infrastruttura żviluppata bil-għan li din tintuża minn impriżi terzi ma jbiddilx fundamentalment il-mudell ekonomiku li jkun influwenza dan l-iżvilupp.
F’dan il-każ, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, kien jidher li l-pjattaforma diġitali ma kinitx ġiet żviluppata mill-impriża, detentriċi ta’ din il-pjattaforma diġitali, għall-bżonnijiet tal-attività tagħha stess biss, peress li aċċess għal din il-pjattaforma diġitali kien miftuħ għal impriżi terzi. Għalhekk, ir-rifjut li jingħata aċċess għall-imsemmija pjattaforma diġitali seta’ jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti, minkejja li din il-pjattaforma ma kinitx indispensabbli għall-użu kummerċjali tal-applikazzjoni kkonċernata fis-suq downstream, iżda setgħet tagħmel din l-applikazzjoni iktar attraenti għall-konsumaturi.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, anki jekk sew l-impriża li tkun talbet lil impriża dominanti tiżgura l-interoperabbiltà tal-pjattaforma diġitali tagħha u sew il-kompetituri tal-ewwel impriża jkunu baqgħu attivi fis-suq ikkonċernat u jkunu żviluppaw il-pożizzjoni tagħhom fih, minkejja li ma jkunux ibbenefikaw minn tali interoperabbiltà, dan il-fatt ma jkunx ta’ natura li jindika fih innifsu li r-rifjut mill-impriża dominanti li tilqa’ din it-talba ma jistax jipproduċi effetti antikompetittivi.
Il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-aġir ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti jista’ jiġi kklassifikat bħala abbużiv kemm‑il darba jintwera li, b’mezzi li ma jkunux il-kompetizzjoni bbażata fuq il-mertu, dan l-aġir ikollu l-effett attwali jew potenzjali li jirrestrinġi l-kompetizzjoni billi jeskludi impriżi kompetituri daqstant ieħor effikaċi mis-suq ikkonċernat jew mis-swieq ikkonċernati, jew billi jipprekludi l-iżvilupp tagħhom f’dawn is-swieq.
Madankollu, din il-klassifikazzjoni ma teħtieġx li jintwera li r-riżultat mistenni ta’ tali aġir, intiż li jeskludi lill-kompetituri tagħha mis-suq ikkonċernat, ikun intlaħaq. Għalhekk, awtorità tal-kompetizzjoni tista’ tikkonstata ksur tal-Artikolu 102 TFUE billi turi, abbażi ta’ provi tanġibbli, li l-aġir inkwistjoni kellu l-kapaċità effettiva li jipproduċi effetti antikompetittivi.
Fil-fatt, iż-żamma tal-istess livell ta’ kompetizzjoni fis-suq ikkonċernat, jew saħansitra l-iżvilupp tal-kompetizzjoni f’dan is-suq, ma jfissrux neċessarjament li l-aġir ikkritikat ma jkunx jista’ jipproduċi effetti antikompetittivi. B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li n-natura abbużiva ta’ tali aġir ma tiddependix mill-kapaċità tal-kompetituri li jtaffu tali effetti.
Il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat, fit-tielet lok, il-ġustifikazzjonijiet oġġettivi li jistgħu jiġu invokati bħala bażi għal rifjut ta’ aċċess bħal dak inkwistjoni u kwalunkwe obbligu li jista’ jkollha l-impriża f’pożizzjoni dominanti meta tali rifjut ma jkunx iġġustifikat. Hija osservat f’dan ir-rigward li r-rifjut li tiġi żgurata l-interoperabbiltà ta’ applikazzjoni terza mal-pjattaforma diġitali ta’ impriża f’pożizzjoni dominanti jista’ jkun oġġettivament iġġustifikat meta l-għoti ta’ tali interoperabbiltà jkun jikkomprometti l-integrità tal-pjattaforma kkonċernata jew is-sigurtà tal-użu tagħha, jew meta raġunijiet tekniċi oħra jagħmlu impossibbli din l-interoperabbiltà.
Jekk dan ma jkunx il-każ, l-impriża f’pożizzjoni dominanti tkun obbligata tiżgura l-interoperabbiltà fi żmien raġonevoli, billi tieħu inkunsiderazzjoni sew id-diffikultajiet li tkun ltaqgħet magħhom din l-impriża f’dan l-iżvilupp u sew il-bżonnijiet tal-impriża terza, u permezz, jekk ikun il-każ, ta’ korrispettiv finanzjarju xieraq, li għandu jkun ġust u proporzjonat, u dan fid-dawl tal-ispiża reali tal-iżvilupp u tad-dritt tal-impriża f’pożizzjoni dominanti li tikseb benefiċċju xieraq minnu.
Fir-raba’ u fl-aħħar lok, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li, sabiex tiġi evalwata l-eżistenza ta’ abbuż li jikkonsisti fir-rifjut, minn impriża f’pożizzjoni dominanti, li tiżgura l-interoperabbiltà ta’ applikazzjoni terza mal-pjattaforma diġitali tagħha, awtorità tal-kompetizzjoni tista’ sempliċement tidentifika s-suq li fih dan ir-rifjut ikun jista’ jipproduċi effetti antikompetittivi, jiġifieri s-suq downstream, anki jekk dan ikun wieħed biss potenzjali. Din l-identifikazzjoni ma teħtieġx neċessarjament definizzjoni preċiża tas-suq tal-prodotti u tas-suq ġeografiku inkwistjoni, b’mod partikolari meta s-suq downstream ikun għadu qiegħed jiżviluppa jew ikun qiegħed jevolvi b’mod mgħaġġel, b’tali mod li l-portata tiegħu ma tkunx iddefinita kompletament fil-mument li fih l-allegat aġir abbużiv ikun twettaq.
(
1
)	Sentenza tas‑26 ta’ Novembru 1998, Bronner (C‑7/97, EU:C:1998:569).