62023CJ0462
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)
της 3ης Απριλίου 2025 (
*1
)
«Παράβαση κράτους μέλους – Προστασία των καταναλωτών – Οδηγία 2009/54/ΕΚ – Άρθρο 8, παράγραφος 2 – Απαγόρευση διάθεσης στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού και νερού πηγής προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή – Άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ – Άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ – Απαιτήσεις επισήμανσης – Υποχρεωτικές ενδείξεις – Όνομα της πηγής – Εσφαλμένη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο»
Στην υπόθεση C‑462/23,
με αντικείμενο προσφυγή δυνάμει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ λόγω παραβάσεως, η οποία ασκήθηκε στις 24 Ιουλίου 2023,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις N. Nikolova και B. Rous Demiri,
προσφεύγουσα,
κατά
Δημοκρατίας της Βουλγαρίας, εκπροσωπούμενης από τις T. Mitova και S. Ruseva, καθώς και από τον R. Stoyanov,
καθής,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
συγκείμενο από τους T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, προεδρεύοντα του έκτου τμήματος, A. Kumin και I. Ziemele (εισηγήτρια), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Δημοκρατία της Βουλγαρίας:
–
μη απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού και νερού πηγής προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή,
–
μη επιβάλλοντας την υποχρέωση να αναγράφεται το όνομα της πηγής στην επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής, και
–
επιτρέποντας τη χρήση του όρου «νερό πηγής» για νερό το οποίο δεν πληροί τις σχετικές απαιτήσεις,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8, παράγραφος 2, το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο των φυσικών μεταλλικών νερών (ΕΕ 2009, L 164, σ. 45).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
2
Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 5, 7 και 9 της οδηγίας 2009/54:
«(5)
Ο κύριος στόχος οιασδήποτε ρυθμίσεως για τα φυσικά μεταλλικά νερά θα πρέπει να είναι η προστασία της υγείας των καταναλωτών, η πρόληψη της παραπληροφόρησης των καταναλωτών και η διασφάλιση θεμιτού εμπορίου.
[…]
(7)
Θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα ώστε τα φυσικά μεταλλικά νερά να διατηρούν στο στάδιο της διάθεσής τους στο εμπόριο τα χαρακτηριστικά εκείνα που έχουν δικαιώσει την αναγνώρισή τους ως φυσικά μεταλλικά νερά. […]
[…]
(9)
Η λεπτομερής αναγραφή των αποτελεσμάτων της ανάλυσης ενός φυσικού μεταλλικού νερού θα πρέπει να είναι υποχρεωτική, προκειμένου να διασφαλίζεται η πληροφόρηση του καταναλωτή.»
3
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής προβλέπει τα ακόλουθα:
«Η παρούσα οδηγία αφορά τα νερά που προέρχονται από το έδαφος ενός κράτους μέλους και αναγνωρίζονται από την αρμόδια αρχή αυτού του κράτους μέλους ως φυσικά μεταλλικά νερά ανταποκρινόμενα στις διατάξεις του τμήματος Ι του παραρτήματος Ι.»
4
Το άρθρο 7, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Η επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών περιλαμβάνει επίσης τις ακόλουθες υποχρεωτικές ενδείξεις:
[…]
β) τον τόπο όπου γίνεται η εκμετάλλευση της πηγής και την ονομασία αυτής·
[…]».
5
Το άρθρο 8 της ίδιας οδηγίας έχει ως εξής:
«1.   Το όνομα της τοποθεσίας, του οικισμού ή της θέσης μπορεί να περιληφθεί στο κείμενο της εμπορικής επωνυμίας, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για φυσικό μεταλλικό νερό που προέρχεται από πηγή που αποτελεί αντικείμενο εκμετάλλευσης στον τόπο που υποδεικνύεται από την εμπορική επωνυμία και ότι το όνομα αυτό δεν οδηγεί σε σύγχυση όσον αφορά τον τόπο στον οποίο γίνεται η εκμετάλλευση της πηγής.
2.   Απαγορεύεται η διάθεση στο εμπόριο ενός φυσικού μεταλλικού νερού προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές επωνυμίες.
3.   Όταν οι ετικέτες ή οι επιγραφές που φέρονται επάνω στα δοχεία μέσα στα οποία τα φυσικά μεταλλικά νερά προσφέρονται προς πώληση αναγράφουν μια εμπορική επωνυμία που διαφέρει από το όνομα της πηγής ή του τόπου εκμετάλλευσής της, τότε η ένδειξη αυτού του τόπου εκμετάλλευσης ή του ονόματος της πηγής αναγράφεται με γράμματα το ύψος και το πλάτος των οποίων είναι τουλάχιστον μιάμιση φορά μεγαλύτερο από εκείνο του μεγαλύτερου γράμματος που έχει χρησιμοποιηθεί για την αναγραφή αυτής της εμπορικής επωνυμίας.
Το πρώτο εδάφιο εφαρμόζεται, τηρουμένων των αναλογιών, και με το ίδιο πνεύμα σε ό,τι αφορά την προβολή που δίδεται στο όνομα της πηγής ή στον τόπο εκμετάλλευσής της σε σχέση με την ένδειξη της εμπορικής επωνυμίας κατά την οιασδήποτε μορφής διαφήμιση σχετικά με τα φυσικά μεταλλικά νερά.»
6
Το άρθρο 9 της οδηγίας 2009/54 ορίζει στην παράγραφο 4 τα εξής:
«Ο όρος “νερό πηγής” χρησιμοποιείται αποκλειστικά για το νερό προς ανθρώπινη κατανάλωση στη φυσική του μορφή, το οποίο έχει εμφιαλωθεί στην πηγή και:
[…]
γ)
πληροί τις προϋποθέσεις επισήμανσης του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχεία β) και γ) και του άρθρου 8·
[…]».
7
Το παράρτημα I της οδηγίας αυτής προβλέπει, στο σημείο 1 του τιτλοφορούμενου «Ορισμός» μέρους Ι, τα ακόλουθα:
«Ως “φυσικό μεταλλικό νερό” νοείται το μικροβιολογικά υγιεινό νερό, κατά την έννοια του άρθρου 5, που προέρχεται από έναν υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα ή ένα υπόγειο στρώμα και αναβλύζει από πηγή που υπόκειται σε εκμετάλλευση μια ή περισσότερες φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους μιας πηγής.
[…]»
Το βουλγαρικό δίκαιο
Το διάταγμα του 2004
8
Το άρθρο 22, παράγραφος 3, του Naredba za iziskvaniyata kam butiliranite naturalni mineralni, izvorni i trapezni vodi, prednaznacheni za piteyni tseli (διατάγματος σχετικά με τις απαιτήσεις που ισχύουν για τα εμφιαλωμένα φυσικά μεταλλικά νερά, νερά πηγής και επιτραπέζια νερά που προορίζονται για πόση, DV αριθ. 68, της 3ης Αυγούστου 2004, στο εξής: διάταγμα του 2004) έχει ως εξής:
«Με την επιφύλαξη των επιταγών του [Naredba za iziskvaniyata za etiketiraneto i predstavyaneto na hranite (διατάγματος σχετικά με τις απαιτήσεις επισήμανσης και παρουσίασης των τροφίμων, DV αριθ. 62, της 28ης Ιουλίου 2000)] […], η επισήμανση των συσκευασιών πώλησης των φυσικών μεταλλικών νερών περιλαμβάνει επίσης τις ακόλουθες υποχρεωτικές ενδείξεις:
1.
το όνομα του σημείου εξόδου νερού και την ένδειξη του υπόγειου στρώματος μεταλλικού νερού σύμφωνα με το πιστοποιητικό που μνημονεύεται στο άρθρο 5·
2.
το όνομα του τόπου εμφιάλωσης του φυσικού μεταλλικού νερού· […]».
9
Το άρθρο 23 του διατάγματος αυτού ορίζει τα εξής:
«1)   Η εμπορική ονομασία (εμπορικό σήμα) φυσικού μεταλλικού νερού μπορεί να περιέχει όνομα τοποθεσίας ή οικισμού συνδεόμενο με τη θέση του σημείου εξόδου νερού και με το υπόγειο στρώμα, υπό την προϋπόθεση ότι τούτο δεν οδηγεί σε πλάνη ως προς τον τόπο εκμετάλλευσης του σημείου εξόδου νερού.
2)   Απαγορεύεται η διάθεση στο εμπόριο φυσικού μεταλλικού νερού προερχόμενου από ένα και το αυτό σημείο εξόδου νερού υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες.»
10
Το άρθρο 26, παράγραφος 3, του εν λόγω διατάγματος προβλέπει ότι, σύμφωνα με το διάταγμα σχετικά με τις απαιτήσεις επισήμανσης και παρουσίασης των τροφίμων, η επισήμανση των συσκευασιών πώλησης των νερών πηγής περιλαμβάνει επίσης τις υποχρεωτικές ενδείξεις που αφορούν το όνομα του σημείου εξόδου νερού σύμφωνα με τη χορηγηθείσα άδεια άντλησης νερού και το όνομα του τόπου εμφιάλωσης του νερού πηγής.
11
Κατά το άρθρο 26, παράγραφος 4, του ίδιου διατάγματος:
«Η επισήμανση των νερών πηγής υπόκειται επίσης στις απαιτήσεις των άρθρων 23 και 24.»
12
Η παράγραφος 1, σημείο 4, των συμπληρωματικών διατάξεων του διατάγματος του 2004 ορίζει την έννοια του «σημείου εξόδου νερού» ως εξής:
«“σημείο εξόδου νερού”: έργο για τη συλλογή υπόγειων υδάτων το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού και περιλαμβάνει τις επιφανειακές εγκαταστάσεις. Τα διάφορα είδη σημείων εξόδου υπόγειων υδάτων είναι αυτά που απαριθμούνται στο άρθρο 89, παράγραφος 1, του [Naredba no 1 ot 2007 g. za prouchvane, polzvane i opazvane na podzemnite vodi (διατάγματος αριθ. 1 του 2007 σχετικά με την εξερεύνηση, τη χρήση και τη διατήρηση των υπόγειων υδάτων, DV αριθ. 87, της 30ής Οκτωβρίου 2007, στο εξής: διάταγμα 1 του 2007)].»
13
Η παράγραφος 1, σημείο 5, των συμπληρωματικών αυτών διατάξεων ορίζει την έννοια του «υπόγειου στρώματος μεταλλικού νερού» ως εξής:
«Ως “υπόγειο στρώμα μεταλλικού νερού” νοείται ένα σύστημα υπόγειων υδάτων που αποτελείται από μεταλλικό νερό.»
Το διάταγμα 1 του 2007
14
Το άρθρο 89, παράγραφος 1, του διατάγματος 1 του 2007 προβλέπει τα εξής:
«Τα έργα για τη συλλογή υπόγειων υδάτων, ανάλογα με τη διάταξή τους στο σύστημα υπόγειων υδάτων, είναι τα ακόλουθα:
1.
κατακόρυφα:
α)
φρέατα διανοιγμένα με γεώτρηση·
β)
φρέατα διανοιγμένα με εκσκαφή·
γ)
συνδυασμένα φρέατα (διανοιγμένα με εκσκαφή και γεώτρηση)·
2.
οριζόντια:
α)
αγωγοί αποστράγγισης·
β)
σήραγγες·
3.
γεώτρηση με ακτινωτά οριζόντια φίλτρα·
4.
λεκάνες συλλογής υδάτων πηγών·
5.
έργα ειδικού σχεδιασμού:
α)
κεκλιμένες γεωτρήσεις·
β)
συνδυασμένα φρέατα (διανοιγμένα με εκσκαφή και γεώτρηση) με κατασκευή πολλών κεκλιμένων γεωτρήσεων από το πυθμένα του διανοιγμένου με εκσκαφή φρέατος·
γ)
γεώτρηση με πολλαπλούς θαλάμους άντλησης.»
Ο νόμος περί υδάτων
15
Η παράγραφος 1 των συμπληρωματικών διατάξεων του Zakon za vodite (νόμου περί υδάτων, DV αριθ. 67, της 27ης Ιουλίου 1999) ορίζει στα σημεία 61 και 98 τα εξής:
«61. Ως “σύστημα υπόγειων υδάτων” νοείται συγκεκριμένος όγκος υπόγειων υδάτων εντός ενός ή περισσότερων υδροφόρων οριζόντων, ο οποίος χαρακτηρίζεται από ορισμένη κατάσταση των υπόγειων υδάτων.
[…]
98. Ως “υπόγειο στρώμα μεταλλικού νερού” νοείται ένα σύστημα υπόγειων υδάτων ή τμήμα αυτού που περιέχει μεταλλικά νερά των οποίων η σύνθεση και οι χημικές ιδιότητες είναι ομοιόμορφες.»
Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία
16
Στις 2 Ιουλίου 2020 η Επιτροπή απέστειλε προειδοποιητική επιστολή στη Δημοκρατία της Βουλγαρίας για τον διττό λόγο ότι, αφενός, επιτρέποντας τη διάθεση στο εμπόριο φυσικού μεταλλικού νερού και νερού πηγής προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, η νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54 και, αφετέρου, μη προβλέποντας ως υποχρεωτική την αναγραφή του ονόματος της πηγής στην επισήμανση των νερών αυτών, η εν λόγω νομοθεσία δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και του άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας.
17
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας απάντησε με έγγραφο της 29ης Σεπτεμβρίου 2020, με το οποίο δεσμεύθηκε να κοινοποιήσει στην Επιτροπή, πριν από τις 30 Οκτωβρίου 2020, μέτρα για την ορθή μεταφορά της οδηγίας 2009/54 στην εσωτερική έννομη τάξη. Στις 24 Νοεμβρίου 2020 οι βουλγαρικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή σχέδιο διατάγματος σχετικό με τις απαιτήσεις για τα εμφιαλωμένα φυσικά μεταλλικά νερά, νερά πηγής και επιτραπέζια νερά που προορίζονται για πόση.
18
Μετά την εξέταση των κοινοποιηθέντων μέτρων, η Επιτροπή απέστειλε στη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, στις 23 Σεπτεμβρίου 2021, αιτιολογημένη γνώμη, με την οποία έταξε προθεσμία δύο μηνών από την παραλαβή της γνώμης αυτής για την προσαρμογή της βουλγαρικής νομοθεσίας. Με την εν λόγω γνώμη προσήψε στο κράτος μέλος ότι παρέβη τις υποχρεώσεις που υπείχε από το άρθρο 8, παράγραφος 2, το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54, καθόσον εξακολουθούσε να μην έχει μεταφέρει ορθώς στο βουλγαρικό δίκαιο την οδηγία και, ιδίως, την έννοια της «πηγής», όπως αυτή ερμηνεύθηκε με την απόφαση της 24ης Ιουνίου 2015, Hotel Sava Rogaška (C‑207/14, στο εξής: απόφαση Hotel Sava Rogaška, EU:C:2015:414).
19
Κατόπιν παράτασης της προθεσμίας απάντησης έως τις 21 Ιανουαρίου 2022, η Δημοκρατία της Βουλγαρίας, στις 17 Ιανουαρίου 2022, κοινοποίησε στην Επιτροπή τη θέση της επί της αιτιολογημένης γνώμης και υπέβαλε αναθεωρημένο σχέδιο διατάγματος σχετικό με τις απαιτήσεις για την εμφιάλωση των μεταλλικών νερών, νερών πηγής και επιτραπέζιων νερών που προορίζονται για πόση. Στο πλαίσιο μεταγενέστερων επαφών, αφού η Επιτροπή επισήμανε στο εν λόγω κράτος μέλος ότι τα σχεδιαζόμενα μέτρα ήταν ανεπαρκή, η Δημοκρατία της Βουλγαρίας δεσμεύθηκε, μεταξύ άλλων, να τροποποιήσει τη νομοθεσία της περί τροφίμων.
20
Δεδομένου ότι το ανωτέρω κράτος μέλος δεν έλαβε πρόσθετα μέτρα για την ορθή μεταφορά της οδηγίας 2009/54 στο εσωτερικό δίκαιο, η Επιτροπή άσκησε στις 24 Ιουλίου 2023 την υπό κρίση προσφυγή.
Επί της προσφυγής
21
Προς στήριξη της προσφυγής της, η Επιτροπή προβάλλει δύο αιτιάσεις, οι οποίες αφορούν παράβαση, πρώτον, του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54 και, δεύτερον, του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και του άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας αυτής.
Επί του παραδεκτού
22
Μολονότι η Δημοκρατία της Βουλγαρίας δεν προέβαλε ένσταση απαραδέκτου της υπό κρίση προσφυγής, εντούτοις υποστηρίζει ότι, κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, κοινοποίησε στην Επιτροπή, σύμφωνα με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, διάφορα σχέδια για την τροποποίηση της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας, τα οποία αναπαρήγαν την ακριβή διατύπωση της οδηγίας 2009/54, όπως αυτή ερμηνεύθηκε με την απόφαση Hotel Sava Rogaška, όλα δε τα μέτρα αυτά κρίθηκαν ανεπαρκή. Κατά το εν λόγω κράτος μέλος, το γεγονός αυτό καταδεικνύει, στην πραγματικότητα, τις δυσχέρειες που δημιουργεί η έλλειψη ορισμού των θεμελιωδών εννοιών που χρησιμοποιούνται στην οδηγία 2009/54, ορισμένες εκ των οποίων είναι, επιπλέον, ασυνεπείς προς εκείνες που έχουν παρόμοια σημασία και χρησιμοποιούνται σε άλλες πράξεις του δικαίου της Ένωσης.
23
Στο πλαίσιο αυτό, το ανωτέρω κράτος μέλος, το οποίο υποστηρίζει ότι ήταν το μόνο από το οποίο ζητήθηκε να ορίσει, στο εθνικό του δίκαιο, τις εν λόγω έννοιες, τούτο δε χωρίς να έχει λάβει ακριβείς ενδείξεις ως προς το περιεχόμενό τους, τονίζει τον ρόλο της Επιτροπής, ως θεσμικού οργάνου με εξουσία νομοθετικής πρωτοβουλίας, ο οποίος συνίσταται στο να λαμβάνει μέτρα για την αποσαφήνιση του δικαίου της Ένωσης όταν πρέπει να γίνει επικαιροποίηση του υφιστάμενου νομικού πλαισίου. Το ίδιο κράτος μέλος επισημαίνει ότι, εν προκειμένω, η θέσπιση νέων εθνικών διατάξεων αναβλήθηκε ακριβώς εν αναμονή της συμφωνίας του θεσμικού αυτού οργάνου ως προς τη σχεδιαζόμενη προσέγγιση. Τρεις μήνες, όμως, μετά την εκ μέρους του κράτους μέλους κοινοποίηση των τελευταίων στοιχείων στην Επιτροπή, αυτή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή, χωρίς να προβεί σε περαιτέρω διαβουλεύσεις.
24
Συναφώς, στο μέτρο που πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με τα επιχειρήματά της, η Δημοκρατία της Βουλγαρίας προβάλλει ότι η Επιτροπή παρέβη το καθήκον καλόπιστης συνεργασίας με την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής, διαπιστώνεται ότι, πέραν του γεγονότος ότι η Επιτροπή δεν έχει την εξουσία, με τις θέσεις που υιοθετεί στο πλαίσιο της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας, να προσδιορίζει κατά τρόπο οριστικό τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις ενός κράτους μέλους ή να του παρέχει εγγυήσεις ως προς τη συμβατότητα συγκεκριμένης συμπεριφοράς με το δίκαιο της Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαρτίου 2003, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C‑135/01, EU:C:2003:171, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι εν προκειμένω η Δημοκρατία της Βουλγαρίας, εν πάση περιπτώσει, δεν επικαλέστηκε, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής, δυσχέρειες οι οποίες αφορούν την ερμηνεία εννοιών χρησιμοποιούμενων στην οδηγία 2009/54 και τις οποίες επικαλείται στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής.
25
Συνεπώς, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η Επιτροπή προκάλεσε στο εν λόγω κράτος μέλος αβεβαιότητα ως προς την έκταση των υποχρεώσεών του ή ότι το εμπόδισε να θέσει τέλος στην παράβαση που του προσάπτεται (πρβλ. απόφαση της 20ής Μαρτίου 2003, Επιτροπή κατά Γερμανίας, C‑135/01, EU:C:2003:171, σκέψη 23).
26
Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, στην Επιτροπή εναπόκειται να εκτιμήσει κατά πόσον είναι σκόπιμο να στραφεί κατά κράτους μέλους, να προσδιορίσει τις διατάξεις που αυτό παραβιάζει και να επιλέξει το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα κινήσει έναντί του τη διαδικασία λόγω παραβάσεως, οι λόγοι δε που προσδιορίζουν την επιλογή αυτή δεν ασκούν επιρροή επί του παραδεκτού της προσφυγής. Υπό την έννοια αυτή, στην Επιτροπή και μόνον εναπόκειται να εκτιμήσει τη σκοπιμότητα της άσκησης και της διατήρησης μιας προσφυγής λόγω παραβάσεως, ενώ το Δικαστήριο υποχρεούται να εξετάσει αν υφίσταται ή όχι η προσαπτόμενη παράβαση, χωρίς να αποφανθεί επί της άσκησης από την Επιτροπή της εξουσίας εκτιμήσεώς της [πρβλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Επιτροπή κατά Ουγγαρίας (Ειδικός φόρος κατανάλωσης στα τσιγάρα), C‑856/19, EU:C:2021:253, σκέψη 57 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
27
Επομένως, οι ισχυρισμοί της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας δεν είναι ικανοί να θέσουν εν αμφιβόλω το παραδεκτό της υπό κρίση προσφυγής.
Επί της ουσίας
Επί της πρώτης αιτίασης, η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54
– Επιχειρήματα των διαδίκων
28
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54, σε συνδυασμό με το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, απαγορεύει τη διάθεση στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής που προέρχονται από μία και την αυτή πηγή, κατά την έννοια της ερμηνείας που έδωσε το Δικαστήριο με την απόφαση Hotel Sava Rogaška, δηλαδή των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής τα οποία προέρχονται από τον ίδιο υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα ή το ίδιο υπόγειο στρώμα και τα οποία διαθέτουν τα ίδια χαρακτηριστικά σε όλες τις φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους των νερών αυτών.
29
Η απαγόρευση, όμως, που τίθεται με το άρθρο 23, παράγραφος 2, και το άρθρο 26, παράγραφος 4, του διατάγματος του 2004, διατάξεις οι οποίες μεταφέρουν τον κανόνα αυτόν στη βουλγαρική έννομη τάξη, έχει διαφορετικό περιεχόμενο, καθώς δεν αναφέρεται στην «πηγή», αλλά στο «σημείο εξόδου νερού», όπως αυτό ορίζεται στην παράγραφο 1, σημείο 4, των συμπληρωματικών διατάξεων του διατάγματος του 2004 και στο άρθρο 89, παράγραφος 1, του διατάγματος 1 του 2007. Ειδικότερα, κατά την Επιτροπή, η εν λόγω απαγόρευση καλύπτει, σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 2, και το άρθρο 26, παράγραφος 4, του διατάγματος του 2004, τη διάθεση στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού ή νερού πηγής που εξάγεται από ένα και το αυτό «έργο για τη συλλογή υπόγειων υδάτων το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού». Υπό τις συνθήκες αυτές, ως εκ της φύσεώς της, η επίμαχη εθνική ρύθμιση θεωρεί κάθε σημείο εξόδου νερού ως χωριστή πηγή και, κατά συνέπεια, είναι δυνατόν να δοθούν διαφορετικές εμπορικές ονομασίες σε νερά που προέρχονται από την ίδια πηγή.
30
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας επισημαίνει ότι η οδηγία 2009/54 δεν ορίζει την έννοια της «πηγής», η δε έννοια αυτή δεν ορίζεται, κατά το εν λόγω κράτος μέλος, ούτε στη νομολογία του Δικαστηρίου, πράγμα που δεν καθιστά δυνατό να προσδιοριστεί σε τι ακριβώς αντιστοιχεί το σύστημα υπόγειων υδάτων που πρέπει να χαρακτηριστεί ως «πηγή» για τους σκοπούς της οδηγίας αυτής. Επομένως, τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα όχι μόνο να ορίσουν την εν λόγω έννοια στο εθνικό τους δίκαιο, αλλά και να χρησιμοποιήσουν τις υφιστάμενες εθνικές διατάξεις προκειμένου να επιτύχουν τους σκοπούς της οδηγίας.
31
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας υπογραμμίζει, στο πλαίσιο αυτό, ότι, στη βουλγαρική γλώσσα, η «πηγή νερού» ισοδυναμεί ακριβώς με πηγή που διαθέτει εγκατάσταση η οποία καθιστά δυνατή την εκμετάλλευση της πηγής και μέσω της οποίας γίνεται εκμετάλλευση φυσικού μεταλλικού νερού ή νερού πηγής που αναβλύζει από μία ή περισσότερες φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, πηγές. Έτσι, η παροχή πληροφοριών σχετικών με την, κατά την ανωτέρω έννοια, «πηγή νερού» επιτρέπει στους καταναλωτές να προσδιορίσουν, με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια, την προέλευση του νερού και να διακρίνουν ένα φυσικό μεταλλικό νερό από άλλο φυσικό μεταλλικό νερό ανάλογα με τον τόπο εκμετάλλευσης της πηγής.
32
Ως εκ τούτου, κατά τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, τα άρθρα 23 και 26 του διατάγματος του 2004 καθιστούν δυνατή την επίτευξη τόσο του σκοπού της οδηγίας 2009/54 στο σύνολό της όσο και του ειδικού σκοπού που επιδιώκει το άρθρο 8 της οδηγίας. Εξάλλου, η απαγόρευση που προβλέπεται στα άρθρα αυτά αντικατοπτρίζει την προϋπόθεση κατά την οποία το φυσικό μεταλλικό νερό πρέπει να έχει τα ίδια χαρακτηριστικά σε όλες τις εξόδους του προκειμένου να μπορεί να θεωρηθεί ότι προέρχεται από μία και την αυτή πηγή. Συναφώς, ελήφθη υπόψη το γεγονός ότι, στη Βουλγαρία, τα νερά τα οποία προέρχονται από τον ίδιο υδροφόρο ορίζοντα ή το ίδιο υπόγειο στρώμα και τα οποία αναβλύζουν από την επιφάνεια σε πολλές διαφορετικές φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά λόγω της απόστασης που χωρίζει τις εξόδους αυτές, η δε Επιτροπή δεν απέδειξε, άλλωστε, ότι η εφαρμογή των ανωτέρω εθνικών διατάξεων έθιξε τους σκοπούς της οδηγίας 2009/54.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
33
Το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54 προβλέπει ότι απαγορεύεται η διάθεση στο εμπόριο φυσικού μεταλλικού νερού προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες.
34
Όσον αφορά, πρώτον, την προβαλλόμενη παράβλεψη του περιεχομένου της έννοιας της «πηγής» η οποία μνημονεύεται στην ανωτέρω διάταξη, υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, στη σκέψη 45 της απόφασης Hotel Sava Rogaška, το Δικαστήριο έκρινε ότι ως «φυσικό μεταλλικό νερό προερχόμενο από μία και την αυτή πηγή», κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου 8, παράγραφος 2, νοείται το φυσικό μεταλλικό νερό το οποίο υπόκειται σε εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους μιας πηγής και το οποίο προέρχεται από τον ίδιο υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα ή το ίδιο υπόγειο στρώμα, εφόσον το νερό αυτό διαθέτει τα ίδια χαρακτηριστικά, βάσει των κριτηρίων που προβλέπονται στο παράρτημα I της εν λόγω οδηγίας, τα οποία παραμένουν σταθερά σε όλες αυτές τις φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους, στο πλαίσιο των φυσικών διακυμάνσεων.
35
Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, το Δικαστήριο ανέφερε ρητώς ότι η έννοια της «πηγής» δεν μπορεί να εξομοιωθεί με την έννοια του «σημείου εξόδου», δεδομένου ότι ο ορισμός του φυσικού μεταλλικού νερού στο μέρος I, σημείο 1, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος I της οδηγίας 2009/54 διευκρινίζει σαφέστατα ότι μια πηγή μπορεί να υπόκειται σε εκμετάλλευση από «μία ή περισσότερες φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους». Το Δικαστήριο έκρινε επομένως ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί αν πρόκειται για φυσικό μεταλλικό νερό «προερχόμενο από μία και την αυτή πηγή», κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54, δεν έχει σημασία το αν η πηγή υπόκειται σε εκμετάλλευση από ένα ή από περισσότερα σημεία εξόδου (απόφαση Hotel Sava Rogaška, σκέψη 30).
36
Το Δικαστήριο επισήμανε ότι η ανωτέρω ερμηνεία όχι μόνον επιρρωννύεται από την όλη οικονομία της οδηγίας 2009/54, από τη συνολική ανάγνωση της οποίας προκύπτει η καθοριστική σημασία που δίδεται, για την εφαρμογή της, στα χαρακτηριστικά των φυσικών μεταλλικών νερών, αλλά και ότι η ερμηνεία αυτή είναι η μόνη η οποία εγγυάται την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η οδηγία, λαμβανομένου υπόψη του γράμματος των αιτιολογικών σκέψεων 5, 7 και 9 της εν λόγω οδηγίας. Πράγματι, δεδομένου ότι η εμπορική ονομασία του φυσικού μεταλλικού νερού συνδέεται κατ’ ανάγκην με τα χαρακτηριστικά του νερού αυτού, οι καταναλωτές θα οδηγούνταν σε πλάνη και δεν θα μπορούσαν να προβούν σε τεκμηριωμένη επιλογή σε συνάρτηση με τις ενδεχόμενες ιδιότητες του φυσικού μεταλλικού νερού σχετικά με την προστασία της υγείας εάν φυσικά μεταλλικά νερά με την ίδια προέλευση και τα ίδια χαρακτηριστικά μπορούσαν να πωληθούν υπό διαφορετικές εμπορικές ονομασίες (πρβλ. απόφαση Hotel Sava Rogaška, σκέψεις 36 και 39 έως 41).
37
Εν προκειμένω, από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54 μεταφέρθηκε στο βουλγαρικό δίκαιο με το άρθρο 23, παράγραφος 2, του διατάγματος του 2004, το οποίο απαγορεύει τη διάθεση στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού που εξάγεται από το ίδιο «σημείο εξόδου νερού», έννοια η οποία ορίζεται στην παράγραφο 1, σημείο 4, των συμπληρωματικών διατάξεων του εν λόγω διατάγματος ως «έργο για τη συλλογή υπόγειων υδάτων το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού και περιλαμβάνει τις επιφανειακές εγκαταστάσεις», εμπίπτον στο άρθρο 89, παράγραφος 1, του διατάγματος 1 του 2007.
38
Λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου τους, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι εν λόγω εθνικές διατάξεις, καθόσον περιορίζονται στην απαγόρευση της διάθεσης στο εμπόριο υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες μόνον των φυσικών μεταλλικών νερών που εξάγονται από το ίδιο σημείο εξόδου, έρχονται σε αντίθεση με το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54, όπως αυτό ερμηνεύθηκε από το Δικαστήριο με την απόφαση Hotel Sava Rogaška, στη σκέψη 30 της οποίας αποκλείστηκε ρητώς οποιαδήποτε εξομοίωση μεταξύ των εννοιών της «πηγής» και της «εξόδου».
39
Οι ανωτέρω εθνικές διατάξεις δεν λαμβάνουν επίσης υπόψη τους σκοπούς της οδηγίας αυτής, οι οποίοι εκτίθενται στην αιτιολογική της σκέψη 5. Πράγματι, όπως παρατηρεί η Επιτροπή, στο μέτρο που οι εν λόγω διατάξεις αναφέρονται σε κάθε «έργο […] το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού» ως χωριστή πηγή, τα νερά που υπόκεινται σε εκμετάλλευση μέσω των έργων αυτών μπορούν να λάβουν διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, ενώ δεν αποκλείεται το νερό που προέρχεται από τις διάφορες αυτές εξόδους να είναι στην πραγματικότητα νερό που έχει την ίδια προέλευση και τα ίδια χαρακτηριστικά. Όπως όμως ρητώς έκρινε το Δικαστήριο στη σκέψη 41 της απόφασης Hotel Sava Rogaška, μια τέτοια δυνατότητα θα μπορούσε να παραπλανήσει τους καταναλωτές, οι οποίοι δεν θα ήταν πλέον σε θέση να προβούν σε τεκμηριωμένη επιλογή σε συνάρτηση με τις ενδεχόμενες ιδιότητες του φυσικού μεταλλικού νερού σχετικά με την προστασία της υγείας.
40
Ως προς την επιχειρηματολογία της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας σχετικά με τις προβαλλόμενες γεωλογικές και υδρολογικές ιδιαιτερότητες της χώρας αυτής και την ανεπάρκεια των αποδεικτικών στοιχείων που προσκόμισε η Επιτροπή, υπογραμμίζεται ότι η υπό κρίση αιτίαση αφορά τον τρόπο με τον οποίο η οδηγία 2009/54 μεταφέρθηκε στο βουλγαρικό δίκαιο και όχι το συγκεκριμένο αποτέλεσμα της εφαρμογής της ρύθμισης περί μεταφοράς της οδηγίας. Επομένως, προκειμένου να αποδειχθεί ότι η μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο είναι ανεπαρκής ή πλημμελής, δεν είναι αναγκαίο να διαπιστωθούν τα πραγματικά αποτελέσματα της εθνικής ρύθμισης που θεσπίστηκε για τη μεταφορά αυτή, δεδομένου ότι οι ίδιες οι διατάξεις της εν λόγω ρύθμισης καταδεικνύουν τον ανεπαρκή ή εσφαλμένο χαρακτήρα της μεταφοράς [βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, Επιτροπή κατά Σλοβακίας (Επαγγελματικά προσόντα), C‑773/22, EU:C:2024:645, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
41
Όσον αφορά την επιχειρηματολογία που συνοψίζεται στις σκέψεις 22 και 23 της παρούσας απόφασης, λαμβανομένου υπόψη του ίδιου του γράμματος των διατάξεων του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 2009/54, σε συνδυασμό με τον ορισμό του «φυσικού μεταλλικού νερού» που περιέχεται στο μέρος I, σημείο 1, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος Ι της οδηγίας, η Δημοκρατία της Βουλγαρίας δεν μπορεί να επικαλεστεί δήθεν έλλειψη ορισμού των εννοιών που χρησιμοποιούνται στην οδηγία αυτή για να δικαιολογήσει την παράβαση των υποχρεώσεών της. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις 34 έως 36 της παρούσας απόφασης, το Δικαστήριο έχει ήδη αποσαφηνίσει την ερμηνεία των ίδιων αυτών διατάξεων με την απόφαση Hotel Sava Rogaška, η οποία εξάλλου εκδόθηκε πάνω από έξι χρόνια πριν από τη λήξη της προθεσμίας που τάχθηκε με την αιτιολογημένη γνώμη.
42
Συνεπώς, η πρώτη αιτίαση της Επιτροπής, κατά το μέρος που αφορά τη μη απαγόρευση της διάθεσης στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή, πρέπει να γίνει δεκτή.
43
Δεύτερον, στο μέτρο που η εν λόγω αιτίαση αφορά επίσης τη μη απαγόρευση της διάθεσης στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, νερού πηγής προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή, επισημαίνεται ότι, δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54, η απαγόρευση που τίθεται με το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας ισχύει και για τη διάθεση στο εμπόριο αυτής της κατηγορίας εμφιαλωμένων νερών.
44
Δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο, ο ανωτέρω κανόνας μεταφέρθηκε στο βουλγαρικό δίκαιο με το άρθρο 26, παράγραφος 4, του διατάγματος του 2004, κατά το οποίο «[η] επισήμανση των νερών πηγής υπόκειται επίσης στις απαιτήσεις των άρθρων 23 και 24», λαμβανομένου υπόψη του –υπομνησθέντος στη σκέψη 37 της παρούσας απόφασης– περιεχομένου του άρθρου 23, παράγραφος 2, του διατάγματος αυτού και για λόγους παρόμοιους με εκείνους που εκτέθηκαν στις προηγούμενες σκέψεις, η πρώτη αυτή αιτίαση, κατά το μέρος που αφορά τη διάθεση στο εμπόριο αυτού του είδους νερών, πρέπει επίσης να γίνει δεκτή.
Επί της δεύτερης αιτίασης, η οποία αφορά παράβαση του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και του άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54
– Επιχειρήματα των διαδίκων
45
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι υποχρεωτικοί κανόνες περί επισήμανσης των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής οι οποίοι καθορίζονται στα άρθρα 22 και 26 του διατάγματος του 2004 δεν προβλέπουν την υποχρέωση αναγραφής του ονόματος της πηγής στην επισήμανση των προϊόντων αυτών.
46
Συναφώς, η Επιτροπή αναφέρει, πρώτον, ότι το άρθρο 22, παράγραφος 3, σημείο 1, του διατάγματος αυτού, το οποίο μεταφέρει το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54 στη βουλγαρική έννομη τάξη, απαιτεί η επισήμανση της συσκευασίας φυσικού μεταλλικού νερού να περιλαμβάνει «το όνομα του σημείου εξόδου νερού και την ένδειξη του υπόγειου στρώματος μεταλλικού νερού σύμφωνα με το πιστοποιητικό που μνημονεύεται στο άρθρο 5». Πλην όμως, ούτε η υποχρέωση αναγραφής του «σημείου εξόδου νερού», το οποίο, κατά την παράγραφο 1, σημείο 4, των συμπληρωματικών διατάξεων του διατάγματος του 2004, ορίζεται ως «έργο για τη συλλογή υπόγειων υδάτων το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού», ούτε η υποχρέωση αναγραφής του «υπόγειου στρώματος μεταλλικού νερού», το οποίο, κατά την παράγραφο 1, σημείο 5, των συμπληρωματικών αυτών διατάξεων, ορίζεται ως «σύστημα υπόγειων υδάτων που αποτελείται από μεταλλικό νερό», πληροί την απαίτηση του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54.
47
Δεύτερον, κατά την Επιτροπή, δεδομένου ότι οι βουλγαρικές εθνικές διατάξεις δεν προβλέπουν απαιτήσεις επισήμανσης σύμφωνες με το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 8 της ανωτέρω οδηγίας, οι εν λόγω διατάξεις επιτρέπουν, κατά παράβαση του άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας, το οποίο μεταφέρθηκε στη βουλγαρική έννομη τάξη με το άρθρο 26, παράγραφος 3, σημείο 1, του διατάγματος του 2004, τη διάθεση στο εμπόριο, ως «νερού πηγής», νερού που δεν πληροί τις απαιτήσεις των άρθρων αυτών.
48
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας υποστηρίζει ότι, θεσπίζοντας στο εθνικό της δίκαιο το άρθρο 22, παράγραφος 3, σημείο 1, και το άρθρο 26, παράγραφος 3, σημείο 1, του διατάγματος του 2004, εκτίμησε ότι, για την ενημέρωση των καταναλωτών, αρκούσε να αναγράφεται στις ετικέτες των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής η πηγή του νερού, η οποία νοείται ως η πηγή μαζί με την εγκατάσταση που καθιστά δυνατή την εκμετάλλευσή της. Συγκεκριμένα, όπως συνάγεται από τη σκέψη 33 της απόφασης Hotel Sava Rogaška, το όνομα της πηγής και το όνομα του τόπου εκμετάλλευσής της μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτοτελώς για τον σκοπό αυτόν. Εν πάση περιπτώσει, από τον κατάλογο των φυσικών μεταλλικών νερών που αναγνωρίζονται από τα κράτη μέλη (ΕΕ 2013, C 315, σ. 1), και συγκεκριμένα από το μέρος το οποίο περιέχει τον κατάλογο των φυσικών μεταλλικών νερών που αναγνωρίζονται από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας, προκύπτει ότι οι στήλες «Ονομασία της πηγής» και «Τόπος εκμετάλλευσης» περιέχουν τα ίδια ονόματα, οπότε η αναγραφή ενός εξ αυτών εξασφαλίζει την ενημέρωση των καταναλωτών.
– Εκτίμηση του Δικαστηρίου
49
Όσον αφορά, κατά πρώτον, τις απαιτήσεις επισήμανσης που απορρέουν από το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54, από το ίδιο το γράμμα της εν λόγω διάταξης προκύπτει ότι η επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών πρέπει να περιλαμβάνει, ως υποχρεωτικές ενδείξεις, τον τόπο όπου γίνεται η εκμετάλλευση της πηγής και το όνομα αυτής.
50
Στο πλαίσιο αυτό, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η έννοια της «πηγής» φυσικού μεταλλικού νερού, κατά την εν λόγω οδηγία, δεν μπορεί να εξομοιωθεί ούτε με την έννοια του «υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα ή υπόγειου στρώματος», στον βαθμό που το γράμμα του ορισμού του φυσικού μεταλλικού νερού που περιλαμβάνεται στο μέρος I, σημείο 1, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος I της οδηγίας διαχωρίζει σαφώς τις δύο αυτές έννοιες, ούτε, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 35 της παρούσας απόφασης, με την έννοια του «σημείου εξόδου», δεδομένου ότι στον ίδιο αυτόν ορισμό διευκρινίζεται ρητώς ότι μια πηγή μπορεί να υπόκειται σε εκμετάλλευση από «μία ή περισσότερες φυσικές ή τεχνικές, μετά από γεώτρηση, εξόδους» (πρβλ. απόφαση Hotel Sava Rogaška, σκέψεις 29 και 30).
51
Όπως προκύπτει από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο, το άρθρο 22, παράγραφος 3, σημείο 1, του διατάγματος του 2004 σε συνδυασμό με την παράγραφο 1, σημεία 4 και 5, των συμπληρωματικών διατάξεων του διατάγματος αυτού, το οποίο μεταφέρει στο βουλγαρικό δίκαιο το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54, ενώ επιβάλλει την υποχρέωση να αναγράφονται στην επισήμανση των συσκευασιών των φυσικών μεταλλικών νερών το όνομα του «σημείου εξόδου νερού», το οποίο νοείται ως «έργο […] το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού», και, αντιστοίχως, η ένδειξη του «υπόγειου στρώματος μεταλλικού νερού», το οποίο νοείται κατ’ ουσίαν ως «σύστημα υπόγειων υδάτων που αποτελείται από μεταλλικό νερό», δεν προβλέπει, αντιθέτως, ότι η επισήμανση των εν λόγω προϊόντων πρέπει να περιλαμβάνει το «όνομα της πηγής».
52
Δεδομένου όμως ότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 50 της παρούσας απόφασης, η τελευταία αυτή έννοια έχει κατ’ ανάγκην διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνες του «σημείου εξόδου νερού» και του «υπόγειου στρώματος νερού», συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Δημοκρατία της Βουλγαρίας μετέφερε εσφαλμένως στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54.
53
Τα επιχειρήματα που προέβαλε το εν λόγω κράτος μέλος δεν είναι ικανά να κλονίσουν την εκτίμηση αυτή.
54
Πράγματι, πρώτον, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η Δημοκρατία της Βουλγαρίας, από τη χρήση της λέξης «ή» στη σκέψη 33 της απόφασης Hotel Sava Rogaška δεν μπορεί να συναχθεί ότι, για τη συμμόρφωση προς τις απαιτήσεις του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54, αρκεί να αναγράφεται στις ετικέτες των φυσικών μεταλλικών νερών είτε ο τόπος όπου γίνεται η εκμετάλλευση της πηγής είτε το όνομα της πηγής.
55
Βεβαίως, στη σκέψη 33 της απόφασης Hotel Sava Rogaška, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 2009/54 αποσκοπεί, στο σύνολό του, στο να διασφαλίσει ότι, σε κάθε περίπτωση, το όνομα της πηγής ενός φυσικού μεταλλικού νερού ή η ένδειξη του τόπου εκμετάλλευσής της παρέχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα, κατά την αγορά του νερού, να προσδιορίσει πέραν πάσης αμφιβολίας την προέλευση του συγκεκριμένου νερού και να διακρίνει, χάρις στο όνομα ή την ένδειξη, το φυσικό αυτό μεταλλικό νερό από οποιοδήποτε άλλο φυσικό μεταλλικό νερό. Ωστόσο, ένας τέτοιος προσδιορισμός μπορεί να διασφαλιστεί σε όλες τις περιπτώσεις μόνον εάν οι εν λόγω ενδείξεις, οι οποίες παρέχουν τη δυνατότητα, εναλλακτικά η μία προς την άλλη ή από κοινού, να προσδιοριστεί πέραν πάσης αμφιβολίας η προέλευση του νερού, αναγράφονται αμφότερες στην ετικέτα.
56
Εν πάση περιπτώσει, από την ίδια τη διατύπωση της σκέψης 33 της ανωτέρω απόφασης προκύπτει ότι η διευκρίνιση που περιλαμβάνεται στην εν λόγω σκέψη δεν αφορά το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας, αλλά το άρθρο 8 αυτής. Επομένως, ουδόλως θέτει εν αμφιβόλω το σαφές γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, δεδομένου άλλωστε ότι το Δικαστήριο επισημαίνει ρητώς, στη σκέψη 34 της ίδιας απόφασης, ότι η σημασία που δίδεται στο όνομα της πηγής και στον τόπο εκμετάλλευσής της για τον προσδιορισμό ενός φυσικού μεταλλικού νερού προκύπτει επίσης από την τελευταία αυτή διάταξη, η οποία προβλέπει ότι στην επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών περιλαμβάνονται υποχρεωτικά η ένδειξη του τόπου όπου γίνεται η εκμετάλλευση της πηγής και το όνομα της πηγής.
57
Δεύτερον, όσον αφορά την επιχειρηματολογία της Δημοκρατίας της Βουλγαρίας με την οποία προβάλλεται ότι το όνομα της πηγής και το όνομα του τόπου εκμετάλλευσής της ταυτίζονται, στην πράξη, στο εν λόγω κράτος μέλος, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να είναι επαρκώς ενημερωμένοι εάν μόνον ένα εξ αυτών αναγράφεται στις σχετικές ετικέτες, τονίζεται ότι η ταύτιση αυτή, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να απαλλάξει ένα κράτος μέλος από την ειδική υποχρέωσή του, βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54, να προβλέψει στο εθνικό του δίκαιο την υποχρέωση αναγραφής του ονόματος της πηγής στην επισήμανση των σχετικών προϊόντων. Επομένως, ακόμη και αν υποτεθεί ότι, στο εν λόγω κράτος μέλος, δεν υφίσταται επί του παρόντος πραγματική διάκριση μεταξύ του ονόματος της πηγής νερού και του ονόματος του τόπου εκμετάλλευσής της, το κράτος μέλος οφείλει παρά ταύτα να μεταφέρει ορθώς το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54 στο εσωτερικό του δίκαιο.
58
Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, οι διατάξεις μιας οδηγίας πρέπει να τίθενται σε εφαρμογή με αναμφισβήτητη δεσμευτική ισχύ, με την εξειδίκευση, την ακρίβεια και τη σαφήνεια που απαιτούνται προκειμένου να πληρούται η απαίτηση περί ασφάλειας δικαίου [απόφαση της 20ής Ιουνίου 2024, Επιτροπή κατά Βουλγαρίας (Προστασία των ειδικών ζωνών διατήρησης), C‑85/22, EU:C:2024:535, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία], ώστε να διασφαλίζεται ότι όλα τα υποκείμενα δικαίου στην Ένωση γνωρίζουν ποια είναι, σε κάθε περίπτωση, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους (πρβλ. απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2011, Επιτροπή κατά Πολωνίας, C‑362/10, EU:C:2011:703, σκέψη 64 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
59
Κατά δεύτερον, η Επιτροπή υποστηρίζει, εν συνόψει, ότι η επίμαχη εθνική ρύθμιση επιτρέπει τη χρήση του όρου «νερό πηγής» για νερό που δεν πληροί τις σχετικές απαιτήσεις. Επ’ αυτού, πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54 προβλέπει ότι ο όρος «νερό πηγής» χρησιμοποιείται αποκλειστικά για το νερό προς ανθρώπινη κατανάλωση στη φυσική του κατάσταση, το οποίο έχει εμφιαλωθεί στην πηγή και πληροί τις απαιτήσεις επισήμανσης που ορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχεία βʹ και γʹ, και στο άρθρο 8 της οδηγίας. Επομένως, από το γράμμα του εν λόγω άρθρου 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, προκύπτει ότι οι απαιτήσεις που αφορούν την επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών, όπως αυτές προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2009/54, ισχύουν και για τα νερά πηγής, τα οποία, εάν δεν πληρούν τις απαιτήσεις αυτές, δεν μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο ως τέτοια.
60
Από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι το άρθρο 26, παράγραφος 3, σημείο 1, του διατάγματος του 2004, το οποίο μεταφέρει τον ανωτέρω κανόνα στο βουλγαρικό δίκαιο, επιτάσσει απλώς να περιλαμβάνει η επισήμανση των νερών πηγής το όνομα του «σημείου εξόδου νερού», δηλαδή, σύμφωνα με την παράγραφο 1, σημείο 4, των συμπληρωματικών διατάξεων του διατάγματος αυτού, του «έργου […] το οποίο προορίζεται για την άντληση νερού», χωρίς να περιέχει καμία αναφορά στην υποχρέωση να αναγράφεται στην εν λόγω επισήμανση το «όνομα της πηγής», μολονότι, όπως τονίστηκε στη σκέψη 52 της παρούσας απόφασης, οι έννοιες αυτές δεν ταυτίζονται.
61
Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, η Δημοκρατία της Βουλγαρίας επιτρέπει τη διάθεση στο εμπόριο, ως νερών πηγής, νερών που δεν πληρούν τις απαιτήσεις επισήμανσης στις οποίες παραπέμπει το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54, μολονότι το άρθρο αυτό δεν προβλέπει δυνατότητα παρέκκλισης από τις εν λόγω απαιτήσεις.
62
Συνεπώς, η δεύτερη αιτίαση πρέπει να γίνει δεκτή.
63
Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι η Δημοκρατία της Βουλγαρίας:
–
μη απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού και νερού πηγής προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή,
–
μη επιβάλλοντας την υποχρέωση να αναγράφεται το όνομα της πηγής στην επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής, και
–
επιτρέποντας τη χρήση του όρου «νερό πηγής» για νερό το οποίο δεν πληροί τις σχετικές απαιτήσεις,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8, παράγραφος 2, το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54.
Επί των δικαστικών εξόδων
64
Βάσει του άρθρου 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Δημοκρατία της Βουλγαρίας ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφασίζει:
1)
Η Δημοκρατία της Βουλγαρίας,
–
μη απαγορεύοντας τη διάθεση στο εμπόριο, υπό πολλές διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, φυσικού μεταλλικού νερού και νερού πηγής προερχόμενου από μία και την αυτή πηγή,
–
μη επιβάλλοντας την υποχρέωση να αναγράφεται το όνομα της πηγής στην επισήμανση των φυσικών μεταλλικών νερών και των νερών πηγής, και
–
επιτρέποντας τη χρήση του όρου «νερό πηγής» για νερό το οποίο δεν πληροί τις σχετικές απαιτήσεις,
παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8, παράγραφος 2, το άρθρο 7, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, και το άρθρο 9, παράγραφος 4, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2009/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 2009, σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο των φυσικών μεταλλικών νερών.
2)
Καταδικάζει τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας στα δικαστικά έξοδα.
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η βουλγαρική.