61968C0006
Conclusie van de Advocaat-Generaal K. Roemer
van 13 juni 1968 (
1
)
Mijnheer de President, mijne heren Rechters,
Verzoekster exploiteert in het tot de Bondsrepubliek Duitsland behorende land Neder-Saksen een suikerfabriek, waarin zij uit suikerbieten ruwe suiker vervaardigt, welke in andere bedrijven (raffinaderijen) tot witte suiker verwerkt wordt. — Zij gevoelt zich bezwaard door een voorschrift van Verordening no. 1009/67/EEG van 18 december 1967 (Publi-katieblad van de Europese Gemeenschappen, no. 308) houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector suiker.
Met deze gecompliceerde marktorganisatie, in welker details leken maar moeilijk inzicht kunnen verkrijgen, wordt beoogd „aan de suikerbieten- en suikerrietproducenten van de Gemeenschap de noodzakelijke waarborgen op het gebied van de werkgelegenheid en de levensstandaard te blijven verzekeren”. Daartoe zijn in de verordening maatregelen tot stabilisatie van de suikermarkt voorzien, welke — evenals die van andere landbouwmarkten der Gemeenschap — vooral door middel van prijsregulatie zal moeten worden verwezenlijkt. De jaarlijkse vaststelling van een richtprijs voor witte suiker en een daarop afgestemde interventieprijs voor het gebied van de Gemeenschap met het grootste overschot staan hierbij centraal. Met inachtneming van de interventieprijs moeten voor de verschillende produktiegebieden jaarlijks ook minimumprijzen worden vastgesteld, welke de suikerfabrikanten aan de verbouwers hebben te betalen. Voorts zijn voor andere gebieden der Gemeenschap afgeleide interventieprijzen, interventieprijzen voor ruwe rietsuiker en interventieprijzen voor ruwe bietsuiker voorzien. Zij zijn van belang voor de door de Lid-Staten aan te wijzen interventiebureaus, die verplicht zijn „hun aankopen” te verrichten „tegen de interventieprijs die geldt voor het gebied waar de suiker zich op het ogenblik van de aankoop bevindt”.
Terwijl nu deze interventieplicht voor zoveel witte suiker en ruwe rietsuiker betreft niet van enige tijdsbepaling afhankelijk is gesteld en alzo een vast bestanddeel van de marktorganisatie uitmaakt, werd de interventieregeling voor ruwe bietsuiker in artikel 9, lid 3, van genoemde verordening, aan een termijn gebonden: zij treedt per 31 december 1969 buiten werking. Voor het tijdvak nadien is in artikel 9, lid 4, alleen voorzien dat „in geval van een abnormale situatie bijzondere maatregelen voor ruwe bietsuiker (kunnen) worden genomen.
Tegen deze uitzonderingsregeling, maakt verzoekster bezwaar. Zij ziet daarin een ongerechtvaardigde discriminatie jegens de fabrikanten van ruwe bietsuiker en vordert derhalve in haar op 29 februari 1968 bij het Hof van Justitie ingekomen beroepschrift nietigverklaring van artikel 9, lid 3, van Verordening no. 1009/67/EEG.
Zoals U weet, heeft de Raad hierop alleen gereageerd door indiening van een verzoek overeenkomstig artikel 91 van het Reglement voor de procesvoering: hij meent dat verzoekster, gezien het verordenend karakter der bestreden bepaling, in haar verzoek niet kan worden ontvangen en wenst te dien aanzien een prejudiciële beslissing. Verzoekster kreeg zo de gelegenheid in een nadere schriftuur haar standpunt ten aanzien van 's Raads exceptie te bepalen, terwijl partijen tijdens de mondelinge behandeling op 29 mei 1968 alleen over de ontvankelijkheid van het beroep behoefden te spreken.
Ik wil dan thans in zoverre concluderen.
Beslissend ten deze is de door het Hof van Justitie reeds herhaaldelijk besproken bepaling van artikel 173, lid 2, van het E.E.G.-Verdrag, volgens welke in drie onderscheiden gevallen aan particuliere belanghebbenden een recht van beroep kan worden ingeruimd. Er moet sprake zijn van een tot verzoeker gerichte beschikking, van een tot een ander gerichte beschikking of een beschikking in de vorm van een verordening. Van deze mogelijkheden komt in casu slechts de derde in aanmerking — partijen zijn het in zoverre over eens: terecht achten zij in beginsel de door de Raad genomen rechtshandeling als geheel van verordenende aard. — Dit betekent, dat wij ons voorshands alleen met het rechtskarakter der bestreden handeling zullen hebben bezig te houden tenzij men — volgens een eenmaal (in de zaak 40-64) toegepaste, doch laatstelijk (in de zaak 30-67) niet meer gevolgde gedragslijn — op de vraag naar de aard der handeling voorlopig niet zou willen ingaan om dadelijk te onderzoeken, of verzoekster wel, zoals artikel 173, lid 2, voorschrijft, door de bestreden handeling individueel en rechtstreeks wordt getroffen; wil men het rechtskarakter van de aangevallen maatregel bepalen, dan is — volgens 's Hofs huidige jurisprudentie (men zie laatstelijk de zaak 30-67) — de beslissende vraag, of de te onderzoeken bepaling slechts schijnbaar een verordening is, zich als een verordening (dat wil zeggen een voor particulieren niet aanvechtbare handeling) aandient, doch in werkelijkheid als beschikking is te beschouwen.
Dit kwalificatieprobleem — beschikking of verordening; tertium non datur — zou in casu echter wel eens aanmerkelijk moeilijker kunnen blijken te zijn dan in andere rechtsgedingen het geval was. Wij zullen er derhalve uitvoerig op moeten ingaan.
Allereerst moge ik nogmaals in herinnering brengen waarom het hier gaat: de werking van de in Verordening no. 1009/67/EEG vervatte interventieregeling is ten dele van een termijn afhankelijk gesteld doordat de nationale interventiebureaus met ingang van 1 januari 1970 niet meer verplicht zijn ruwe bietsuiker tegen de interventieprijs te kopen, hetgeen wil zeggen, dat de afzetgarantie komt te vervallen; zulks ten detrimente van producenten en verkopers.
Wanneer wij ons nu afvragen, of deze maatregel als beschikking dan wel als verordening in de zin van het Verdrag dient te worden gekwalificeerd, dan moeten wij allereerst vaststellen, dat de criteria, welke men ter fine van definitie aan het Verdrag zelf zou willen ontlenen, weinig houvast bieden en niet zeer nauwkeurig zijn: in artikel 189 wordt alleen bepaald, dat „een beschikking”„in al haar onderdelen (verbindend is) voor degenen tot wie zij uitdrukkelijk is gericht”, terwijl van een verordening eigenlijk niet meer wordt gezegd dan dat zij „een algemene strekking” heeft. — Ook bestudering der tot heden door het Hof gewezen arresten lijkt mij ter beoordeling van de onderhavige casuspositie weinig op te leveren. In 's Hofs jurisprudentie kwam een dergelijk grensgeval namelijk niet eerder aan de orde; steeds ging het om handelingen met een ondubbelzinnig rechtskarakter, dat wil zeggen óf beschikkingen óf maatregelen van normatieve strekking, welker regelgevend karakter boven twijfel stond. Wat laatstgenoemde groep betreft kan ik herinneren aan de zaken 16 en 17-62, waarin het ging om de afschaffing van kwantitatieve invoerbeperkingen en er voorts sprake van was, dat in het kader van Verordening no. 23 van toepassing van artikel 44 van het Verdrag geheel zou worden afgezien; ik wijs voorts op de zaken 19 tot en met 22-62, betreffende de toepasselijkheid van het mededingingsrecht van de Europese Economische Gemeenschap op tussen landbouwproducenten getroffen afspraken; ik herinner aan de zaak 40-64, waarin de vaststelling van referentieprijzen voor citrusvruchten in het geding was en ik vermeld ten slotte de onlangs berechte zaak 30-67, de vaststelling van afgeleide interventieprijzen in het kader van de ordening der markten in de sector granen betreffende. Ook zouden hier uitspraken van dezelfde strekking betreffende het in het E.G.K.S.-Verdrag bekende begrip algemene beschikking kunnen worden geciteerd. — Het is, gezien deze onderwerpen van geschil, geen wonder dat in de formuleringen, gebezigd ter omschrijving van algemene beschikkingen (in de zin van het E.G.K.S.-Verdrag) onderscheidenlijk van verordeningen (in de zin van het E.G.K.S.-Verdrag), de algemene abstracte, elementen overheersen. Zo wordt in het door Uw Hof in de zaken 36 tot en met 38, 40, 41-58 gewezen arrest gezegd, dat een algemene beschikking „verschillende algemeen geldende principes verkondigt, de wijze van toepassing van deze principes in abstracto vaststelt en de juridische gevolgen die eruit voortvloeien aangeeft” en „… regelen van algemene organisatie vaststelt, welke … in een onbepaald aantal gevallen gelijkelijk van belang kunnen worden; dat deze regelen zowel thans als in de toekomst van toepassing zijn op ieder belanghebbende die door de bepalingen welke daarin zijn vervat worden getroffen”; in het voor het E.E.G.-Verdrag karakteristieke arrest 16 en 17-62 wordt gezegd dat „… de verordening, die in de eerste plaats een normatief karakter draagt, … van toepassing is op … groepen, die in hun geheel en in abstracto worden aangeduid”.
Nu zijn er echter — afgezien van deze tot heden in onze jurisprudentie gedefinieerde gevallen, waarin het handelen der overheid een duidelijk en ondubbelzinnig karakter draagt — ongetwijfeld ook tussen-of mengvormen. Dit blijkt wanneer men een blik werpt op het nationale recht, met name op het Duitse recht, waarin de afbakening van rechtshandelingen van individuele strekking en normatieve maatregelen in verband met het beroepsrecht een dergelijke rol speelt als in het E.E.G.-Verdrag (terwijl deze problematiek in het Franse, Italiaanse en Belgische recht, waaraan eveneens de nodige aandacht werd besteed, onbekend is dan wel een ondergeschikte rol speelt). Uit het nationale recht blijkt voorts dat men, uitgaande van zuivere rechtstheoretische voorstellingen aan het bestaan van zulke tussenvormen op het gebied van de bestuurshandelingen niet voldoende recht kan doen wedervaren, bij voorbeeld doordien men alleen op de kring der adressaten let en maatregelen alleen als individuele handelingen beschouwt, wanneer bij uitvaardiging het aantal adressaten objectief vaststaat, terwijl daarentegen steeds wanneer de kring der betrokkenen op het tijdstip van uitvaardiging niet kan worden bepaald omdat de maatregel tijdens zijn geldingsduur aan veranderingen onderhevig is, omdat zich — zoals Fuss het eenmaal heeft uitgedrukt (
2
) — een „potentielle Fluktation des Kreises der Betroffenen” voordoet, van normen of rechtsregels zou moeten worden gesproken.
Vooral in de jurisprudentie van het Bundesverwaltungsgericht — doch ook in die van andere Duitse rechtscolleges — heeft men in een aantal gevallen aan de zojuist geschetste, alleszins duidelijke en ondubbelzinnige — criteria geen doorslaggevende betekenis toegekend en wanneer sprake was van bestuurshandelingen van gemengde aard als voormeld, ook beslissend geacht of het ging om de regeling van een afzonderlijk, van een „concreet”geval. Deed zich zulk een geval voor — en volgens de tekst van de destijds in de Britse bezettingszone geldende Verwaltungsprozessordnung (Verordening no. 165) was dit het enige criterium —, dan werd van een „Allgemein-verfügung”, dat wil zeggen van een voor betwisting vatbare bestuurshandeling gesproken, óók wanneer daarbij een onbepaald aantal personen betrokwas. Zo bij voorbeeld toen het ging om een besluit tot samenvoeging van gemeenten (
3
), het aanbrengen van verkeersborden (
4
), de afsluiting van een openbare weg (
5
), het ter voorkoming van besmettelijke ziekten gegeven, verbod om in bepaalde gebieden handel te drijven in bepaalde waren (
6
), de niet-goedkeuring van het tarief van een Kamer van Handwerkslieden (
7
) of van het kiesreglement van een Kamer van Koophandel en Fabrieken (
8
). Soms wordt dit uitdrukkelijk gemotiveerd met de overweging, dat de term „Ver-waltungsakt” (bestuurshandeling) óók van procesrechtelijke aard is zodat men bij bepaling van zijn inhoud in het grondwettelijk erkend belang van een zo ruim mogelijke rechtsbescherming onbekrompen dient te werk te gaan (
3
).
Bij het lezen dezer motivering moet men wel denken aan de bij het arrest 25-62 gegeven principiële uitspraak, dat „de verdragsbepalingen nopens het beroepsrecht … niet restrictief mogen worden uitgelegd” — uitspraak, welke in dit verband evenwel eerst van praktische betekenis wordt wanneer men zich tevens afvraagt, of het gemeenschapsrecht niet een even ruime uitlegging van de term „beschikking” toelaat, zodat bij het zoeken van een oplossing van het voor artikel 173, lid 2, beslissende kwalificatieprobleem niet meer van de hiervoor gesignaleerde zuiver rechtstheoretische beschouwing behoeft te worden uitgegaan.
Ik meen dat voor de beantwoording dezer vraag aan de tot heden door Uw Hof gewezen arresten enige steun kan worden ontleend. Soms wordt daarin een formulering gebezigd, welke erop schijnt te wijzen, dat het criterium soepel moet worden gehanteerd. Zo wordt in het arrest 16 en 17-62 overwogen, dat geen sprake is van een verordening, wanneer een maatregel „op een beperkt aantal met name genoemde of bepaalbare natuurlijke of rechtspersonen” van toepassing is en dat particulieren in beroep kunnen komen tegen maatregelen, „welke hen op dezelfde wijze treffen” als tot hen gerichte individuele beschikkingen; woordelijk wordt voorts gezegd : „… ten einde in twijfelgevallen te kunnen beslissen of er sprake is van een beschikking dan wel van een verordening, moet worden nagegaan of de betrokken handeling bepaalde personen individueel raakt”. — Zo ook wordt in het arrest 25-62 overwogen : „dat voor de beantwoording van de vraag of … al dan niet sprake is van een beschikking, dient te worden onderzocht of de onderwerpelijke handeling nader omschreven rechtssubjecten betreft”, aangezien een beschikking daardoor wordt gekarakteriseerd, dat zij zich tot een beperkt aantal personen richt. — In het laatste ten deze gewezen arrest (30-67) wordt er ten slotte op gewezen, dat „in een besluit dat als geheel een verordendend karakter draagt — soms maatregelen voorzien (kunnen) zijn die tot bepaalde — en daarmede in de zin van artikel 173, lid 2, (van het Verdrag) geïndividualiseerde — personen zijn gericht”, terwijl voorts de vraag wordt opgeworpen of door de bestreden maatregel „de belangen van bepaalde nader aangeduide of te identificeren personen” worden getroffen. Hiermede wordt ons een uitgangspunt geboden nu wij streven naar een redelijke oplossing van het ons ten deze bezighoudende kwalificatieprobleem, waarmede ik in dit verband bedoel een oplossing welke aan het belang van voldoende rechtsbescherming recht doet wedervaren zónder tevens het gevaar van een actio popularis op te roepen.
Wij willen thans in het licht van al deze overwegingen nagaan in welke richting zodanige oplossing zal moeten wórden gezocht. Men dient dan het navolgende te bedenken:
Ik herhaal, dat er volgens het bestreden voorschrift met ingang van 1 januari 1970 geen interventieplicht meer voor ruwe bietsuiker zal bestaan, hetgeen betekent dat aan de fabrikanten van ruwe bietsuiker alsdan de tot nu toe bestaande afzetgarantie zal komen te ontvallen. Als door deze maatregelen getroffen in die zin, dat zij daarvan, al dan niet rechtstreeks, de gevolgen ondervinden, zijn — naar door de Raad terecht is betoogd — stellig een groot aantal bij de gemeenschappelijke suikermarkten betrokkenen, onder meer de verwerkende ondernemingen, doch ook verbruikers, te beschouwen. Dit geeft hier echter niet de doorslag; veeleer zal men zich hebben af te vragen wie rechtens in een andere positie komt te verkeren, voor wie de bestreden maatregel tot rechtsgevolgen leidt. Slechts wie op deze wijze wordt getroffen kan zeggen, dat de maatregel „voor hem geldt”, dat hij in verband met de kwalificatievraag tot de adressaten der maatregel moet worden gerekend; niet wie alleen „indirect” de gunstige gevolgen der maatregelen ondervindt. Na deze noodzakelijke beperking kunnen in casu slechts de nationale interventiebureaus, derhalve een vaststaand aantal bestuurlijke instanties, en de producenten van ruwe bietsuiker als getroffen worden beschouwd. Hoe groot hun aantal is, weten wij niet precies; verzoekster heeft ter elfder ure de door de Raad verstrekte gegevens betwist. Gaat men nochtans van die gegevens uit, dan betreft het hoogstens een dertigtal communautaire ondernemingen. Zuiver theoretisch moet weliswaar een toekomstige wijziging van dit aantal vóór het buiten werking treden der interventieregeling niet volledig uitgesloten worden geacht. Evenwel moet aan deze hypothese (welke niet iedere twijfel omtrent de persoon der adressaten zou uitsluiten) geen beslissende betekenis worden toegekend; veeleer mag, gezien de ontwikkeling welke zich tot heden in deze bedrijfstak heeft voorgedaan en mede gelet op de werkelijke economische toestand (overproduktie op de suikermarkt van de Gemeenschap) en de reeds thans bekende situatie, welke zich in het jaar 1970 rechtens zal voordoen, een uitbreiding — of zelfs een aanzienlijke uitbreiding — van het aantal betrokkenen volkomen onwaarschijnlijk moet worden genoemd. Wel zal men — naar door verzoekster terecht is betoogd — wellicht met een vermindering hebben te rekenen, om het even of de economische toestand dan wel omstandigheden van juridische aard (fusie) daartoe leiden.
Dan mag mijns inziens evenwel worden gezegd, dat aan de bestreden maatregel „soortgelijke gevolgen als aan een beschikking” verbonden zijn, zodat men haar eerder als een voorziening voor een bijzonder geval dan als een normatieve regeling zal moeten beschouwen. Verzoekster wees er reeds op, dat wij aldus met een „in de vorm van een beschikking genomen verordening” te doen hebben, zodat aan het recbtskarakter van de bestreden handeling geen gronden kunnen worden ontleend om het beroep niet-ontvanke-lijk te achten.
Hoogstens zou men hier een „twijfelgeval” als bedoeld in het arrest 16 en 17-62 aanwezig moeten achten; dan moet allereerst worden onderzocht, of de „bestreden maatregel bepaalde personen individueel treft”. Alvorens tot ontvankelijkheid van het beroep te concluderen zal ik mij hierover immers in ieder geval nog hebben uit te laten.
Ook op de vraag onder welke voorwaarden van „individueel getroffen zijn” in de zin van artikel 173, lid 2, kan worden gesproken, moest door U reeds meermalen worden ingegaan. Het Hof kwam tot de navolgende formulering : „Wie niet de adressaat van een beschikking is, kan slechts stellen door die beschikking individueel te worden getroffen, wanneer zij hem treft uit hoofde van zekere persoonlijke eigenschappen of van bijzondere omstandigheden welke hem ten opzichte van ieder ander karakteriseren en hem derhalve individualiseren op soortgelijke wijze als degene tot wie de maatregel is gericht”. Deze definitie is, of zij nu de best denkbare is of niet, tot nu toe alleszins bruikbaar gebleken.
Wanneer men haar op de onderhavige casuspositie toepast, dan zal men wellicht aarzelen van „persoonlijke eigenschappen” van verzoekster te spreken, op grond waarvan zij voor zoveel de bestreden maatregel betreft als „geïndividualiseerd” is te beschouwen, immers de aangehaalde zinsnede doet eerder denken aan kwaliteiten, welke aan bepaalde personen eigen zijn. — Na al hetgeen reeds in verband met het onderzoek naar het rechtskarakter der bestreden handeling werd opgemerkt kan er evenwel geen twijfel over bestaan, dat artikel 9, lid 3, van de bestreden verordening verzoekster treft op grond van „bijzondere omstandigheden” welke „hem ten opzichte van ieder ander karakteriseren” en wel op grond van haar produktie-activiteiten, te weten de fabricage van ruwe bietsuiker, die zij te zamen met een overzienbaar en beperkt aantal andere communautaire ondernemingen bedrijft en welke door het vervallen van de afzetgarantie zou kunnen worden benadeeld. Anders dan van de commerciële activiteiten als bedoeld in de zaak 25-62 kan van deze tak van bedrijf stellig niet worden gezegd, dat zij „te allen tijde door iedere justitiabele kan worden uitgeoefend”, immers voor deze produktie zijn aanzienlijke investeringen nodig, waartoe — gezien de litigieuze opheffing van de interventieregeling voor ruwe bietsuiker — in de toekomst wel niemand meer zal willen overgaan.
Ook wanneer men de kring van belanghebbenden ruimer zou trekken — hetgeen, nu de gebezigde terminologie op schending van belangen lijkt te wijzen, stellig geoorloofd is —, en daartoe niet de bietenverbouwers (aan wie, zoals bekend, een minimumprijs gegarandeerd is) zou rekenen, doch wel de nationale interventiebureaus, de betreffende handelaren en de verwerkers, zou zulks nochtans niet tot een andere beoordeling van verzoeksters positie behoeven te leiden. In een juiste rechtsopvatting moet namelijk bij de beantwoording der vraag, in hoeverre men als betrokkene kan worden aangemerkt, worden gedifferentieerd, althans voor zoveel de bestreden handeling verschillende groepen belanghebbenden in sterk verschillende mate benadeelt. Met andere woorden: ook bij een grote kring van betrokkenen kan er aanleiding bestaan een kleine groep van personen als speciaal getroffen aan te merken en te hunnen aanzien van bijzondere, individualiserende, omstandigheden in de zin van onze jurisprudentie te spreken.
En er doen zich in casu geen moeilijkheden voor, wanneer het er om gaat verzoekster te onderscheiden van de instanties en personen die door het intrekken van de interventieregeling worden begunstigd, te weten de nationale interventiebureaus en kopers van ruwe bietsuiker. — Differentiatie kan bovendien dienstig zijn ten opzichte van ondernemingen, welke alleen ruwe bietsuiker verhandelen — of zij bestaan weten wij niet — alsook ten opzichte van ondernemingen, die zowel ruwe bietsuiker als witte suiker vervaardigen — en derhalve ook het eindprodukt, dat bij verwerking van ruwe bietsuiker ontstaat —. Immers, vergeleken met genoemde ondernemingen neemt verzoekster (evenals andere producenten van ruwe bietsuiker) in zoverre een bijzondere positie in, dat zij door het vervallen van de afzet-garantie voor ruwe bietsuiker in haar bestaan kan worden bedreigd. Voor zoveel wij ons thans namelijk aan voorspellingen mogen wagen moet het, gezien het feit dat de suikerproduktie in de Gemeenschap een overschot vertoont en in aanmerking genomen de beneden het communautaire niveau liggende wereldmarktprijzen (welke de export remmen), niet uitgesloten worden geacht, dat het vervallen van de interventieregeling voor ruwe bietsuiker in het jaar 1970 verzoekster in grote economische moeilijkheden zal brengen, omdat zij enerzijds verplicht blijft aan de bietenverbouwers minimumprijzen te betalen en anderzijds niet de zekerheid heeft haar produkten tegen behoorlijke prijzen — waarin ook de vrachtkosten zijn verdisconteerd — aan de verwerkende industrieën te kunnen afzetten. Zo kan de afschaffing der afzetgarantie zeer wel tot reorganisaties leiden, waardoor ondernemers welke uitsluitend ruwe bietsuiker vervaardigden ongetwijfeld veel zwaarder worden getroffen dan bedrijven met een gemengde produktie of handelaren.
En daarom ben ik, hoe ruim men de kring der betrokkenen ook zou willen trekken, van mening dat ten aanzien van verzoekster en de andere fabrikanten van ruwe bietsuiker stellig van een individueel getroffen zijn in de zin van onze jurisprudentie mag worden gesproken.
Dat verzoekster bovendien, zoals artikel 173, lid 2, verlangt, rechtstreeks is getroffen, behoeft geen betoog. Zij heeft daartoe in haar conclusie en ook mondeling het nodige gesteld. Beslissend is in feite, dat de bestreden regeling te zijner tijd voor verzoekster tot gevolgen zou leiden zonder dat daartoe verdere uitvoeringsmaatregelen nodig zijn.
Op grond van dit een en ander acht ik geen termen aanwezig om de ontvankelijkheid van het beroep in twijfel te trekken.
Dit leidt mij tot de navolgende conclusies :
Het beroep zal ontvankelijk moeten worden verklaard, indien het Hof van Justitie er al niet de voorkeur aan geeft de beslissing in zoverre overeenkomstig artikel 91, lid 4, van het Reglement voor de procesvoering aan te houden tot de einduitspraak. Tevens moet derhalve aan de Raad een nieuwe termijn worden gelaten om ten principale van antwoord te dienen. Over de kosten van het geding behoeft eerst in het eindarrest te worden beslist.
(
1
)	Vertaald uit het Duits.
(
2
)	Allgemeiner Rechtssatz und Einzelakt, Die Offentliche Verwaltung 1964, blz. 522 co volgende.
(
3
)	Verwaltungsarchiv 1964, blz. 384.
(
4
)	Verwaltungsgerichtshof Kassei, Neue Juristische Wochenschrift 1964, blz. 564.
(
5
)	Deutsche Verwaltungsblatt 1961, blz. 247.
(
6
)	Neue Juristische Wochenschrift 1961, blz. 2077.
(
7
)	Verwaltungsarchiv 1964, blz. 76.
(
8
)	Entscheidungen des Bundesverwaltungsgerichts 16, blz. 312.