62019CJ0263
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
14 ta’ Mejju 2020 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kuntratti pubbliċi –Għoti ta’ kuntratti pubbliċi – Direttiva 2014/24/UE – Artikolu 1(2) u Artikolu 72 – Direttiva 2014/25/UE – Artikolu 1(2) u Artikolu 89 – Proċeduri ta’ reviżjoni fir-rigward tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi għal provvisti u għal xogħlijiet – Direttiva 89/665/KEE – Artikolu 2e(2) – Proċeduri ta’ għoti ta’ kuntratti lil entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, tal-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjonijiet – Direttiva 92/13/KEE – Artikolu 2e(2) – Emendi ta’ kuntratt konkluż mal-ħruġ ta’ proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku – Assenza ta’ proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt – Il-multi imposti fuq l-awtorità kontraenti u fuq l-offerent rebbieħ – Prinċipju ta’ proporzjonalità”
Fil-Kawża C-263/19,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, L-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tas-7 ta’ Marzu 2019, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit-28 ta’ Marzu 2019, fil-proċedura
T-Systems Magyarország Zrt.,
BKK Budapesti Közlekedési Központ Zrt.
vs
Közbeszerzési Hatóság Közbeszerzési Döntőbizottság,
fil-preżenza ta’:
Közbeszerzési Hatóság Elnöke,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn M. Vilaras (Relatur), President tal-Awla, S. Rodin, D. Šváby, K. Jürimäe u N. Piçarra, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Campos Sánchez-Bordona,
Reġistratur: M. Krausenböck, amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal-5 ta’ Frar 2020,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal T-Systems Magyarország Zrt., minn P. Szilas, Zs. Okányi u V. Kovács, ügyvédek,
–
għal Közbeszerzési Hatóság Közbeszerzési Döntőbizottság, minn I. Hunya, bħala aġent,
–
għal Közbeszerzési Hatóság Elnöke, minn T. A. Cseh, bħala aġent,
–
għall-Gvern Ungeriż, minn M. Z. Fehér u G. Koós kif ukoll minn M. M. Tátrai, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn L. Haasbeek kif ukoll minn P. Ondrůšek u A. Tokár, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni, meħuda wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li l-kawża tinqata’ mingħajr konklużjonijiet
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(2) u Artikolu 72 tad-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE (ĠU 2014, L 94, p. 65; Rettifika ĠU 2015, L 275, p. 68), tal-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal-21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi ta’ provvista u ta’ xogħlijiet] (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 246; Rettifika ĠU 2016, L 63, p. 44), kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2007 (ĠU 2007, L 335, p. 31) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 89/665”), l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/13/KEE tal-25 ta’ Frar 1992 li tikkoordina d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi li jirrelataw mal-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji dwar il-proċeduri ta’ akkwist ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjonijiet, (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 315) kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE (“id-Direttiva 92/13”), kif ukoll tal-Artikoli 41 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Din it-talba ġiet ippreżentata fil-kuntest ta’ kawża bejn il-kumpannija T-Systems Magyarország Zrt. (iktar ’il quddiem “T-Systems”) u l-kumpannija BKK Budapesti Közlekedési Központ Zrt. (iktar ’il quddiem “BKK”) u l-Közbeszerzési Hatóság Közbeszerzési Döntőbizottság (Il-Kumitat tal-Arbitraġġ tal-kuntratti pubbliċi tal-Awtorità tal-Kuntratt Pubbliku, l-Ungerija, iktar ’il quddiem il-“Kumitat tal-Arbitraġġ”), dwar multi imposti fuq tal-ewwel minħabba l-emenda pendenti tal-kuntratt li jorbothom mingħajr ma jsir appell għall-proċeduri ġodda ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 89/665
3
L-Artikolu 2(e) tad-Direttiva 89/665, intitolat “Ksur ta’ din id-Direttiva u penali alternattivi” jipprovdi:
“1.   Fil-każ ta’ ksur ta’ l-Artikolu 1(5), l-Artikolu 2(3) jew l-Artikolu 2a(2), li ma jaqax taħt l-Artikolu 2d(1)(b), l-Istati Membri għandhom jipprovdu għall-ineffettività skond l-Artikoli 2d(1) sa (3) jew għal penali alternattivi. L-Istati Membri jistgħu jipprovdu li l-korp ta’ reviżjoni indipendenti mill-awtorità kontraenti għandu jiddeċiedi, wara li jkun evalwa l-aspetti rilevanti kollha, jekk il-kuntratt għandux jitqies bħala ineffettiv jew jekk għandhomx ikunu imposti penali alternattivi.
2.   Il-penali alternattivi għandhom ikunu effettivi, proporzjonali u dissważivi. Penali alternattivi għandhom ikunu:
–
l-impożizzjoni ta’ multi mill-awtorità kontraenti; jew
–
it-tqassir tat-tul tal-kuntratt.
L-Istati Membri jistgħu jagħtu lill-korp ta’ reviżjoni diskrezzjoni wiesgħa biex jieħu kont tal-fatturi rilevanti kollha, inkluża s-serjetà tal-ksur, l-imġieba ta’ l-awtorità kontraenti u, fil-każi msemmija fl-Artikolu 2d(2), sa meta l-kuntratt jibqa’ fis-seħħ.
L-għoti tad-danni ma jikkostitwixxix piena adegwata għall-finijiet ta’ dan il-paragrafu.”
Id-Direttiva 92/13
4
Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2e tad-Direttiva 92/13, intitolat “Ksur ta’ din id-Direttiva u penali alternattivi”, huma fformulati fi kliem identiku għal dak tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2e tad-Direttiva 89/665.
Id-Direttiva 2007/66
5
Il-premessi 19 sa 21 tad-Direttiva 2007/66 jistipulaw:
“(19)
Fil-każ ta’ ksur ta’ rekwiżiti formali oħra, l-Istati Membri jistgħu jqisu l-prinċipju ta’ l-ineffettività bħala mhux xieraq. F’dawk il-każi l-Istati Membri għandu jkollhom il-flessibbiltà li jipprovdu għal penali penali alternattivi. Penali alternattivi għandhom jiġu limitati għall-impożizzjoni ta’ multi li għandhom jitħallsu lil korp indipendenti mill-awtorità jew entità kontraenti jew għal tnaqqis tat-tul ta’ żmien tal-kuntratt. Huma l-Istati Membri li jiddeterminaw id-dettalji ta’ penali penali alternattivi u r-regoli ta’ l-applikazzjoni tagħhom.
(20)
Din id-Direttiva m’għandhiex teskludi l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet aktar stretti skond il-liġi nazzjonali.
(21)
L-objettiv li għandu jinkiseb fejn l-Istati Membri jistabbilixxu r-regoli li jiżguraw li kuntratt għandu jkun meqjus bħala ineffettiv hu li d-drittijiet u l-obbligi tal-partijiet taħt il-kuntratt għandhom jieqfu milli jiġu nfurzati u mwettqa. Il-konsegwenzi li jirriżultaw minn kuntratt ikkunsidrat ineffettiv għandhom jiġu determinati mil-liġi nazzjonali. Il-liġi nazzjonali tista’ għalhekk, per eżempju, tipprevedi l-kanċellazzjoni retroattiva ta’ l-obbligi kuntrattwali kollha (ex tunc) jew bil-kontra tillimita l-kamp ta’ applikazzjoni tal-kanċellazzjoni għal dawk l-obbligi li xorta jkunu jridu jiġu mwettqa (ex nunc). Dan m’għandux iwassal għan-nuqqas ta’ penali qawwija jekk l-obbligi derivati minn kuntratt ikunu diġà ġew imwettqa jew bis-sħiħ inkella kważi bis-sħiħ. F’tali każi l-Istati Membri għandhom jipprovdu wkoll għal penali alternattivi b’kont meħud tal-limitu sa fejn kuntratt jibqa’ fis-seħħ skond il-liġi nazzjonali. Bl-istess mod, il-konsegwenzi li jikkonċernaw l-irkupru possibbli ta’ kwalunkwe somma li setgħet ġiet imħallsa kif ukoll il-forom kollha l-oħrajn ta’ restituzzjoni possibbli, inkluża r-restituzzjoni fi flus fil-każ fejn ir-restituzzjoni mhux finanzjarja ma tkunx possibbli, għandhom jiġu determinati mil-liġi nazzjonali.”
Id-Direttiva 2014/24
6
Il-premessi 10, 29, 107, 109 u 111 tad-Direttiva 2014/24 huma fformulati kif ġej:
“(10)
Il-kunċett ta’ ‘awtoritajiet kontraenti’ u b’mod partikolari dak ta’ ‘korpi rregolati mil-liġi pubblika’ ġew eżaminati ripetutament fil-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Biex ikun iċċarat li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva ratione personae għandu jibqa’ l-istess, huwa opportun li jinżammu d-definizzjonijiet li l-Qorti bbażat fuqha u li jiġu inkorporati għadd ta’ kjarifiki mogħtija minn dik il-każistika bħala mezz biex jinftiehmu dawk id-definizzjonijiet, mingħajr l-intenzjoni li jinbidel il-fehim tal-kunċett kif elaborat mill-każistika. […]
[…]
(29)
Huwa xieraq li jiġi mfakkar li din id-Direttiva tapplika biss għall-awtoritajiet kontraenti tal-Istati Membri. […]
[…]
(107)
Huwa meħtieġ li jiġu ċċarati l-kondizzjonijiet skont liema, il-modifiki għal kuntratt matul it-twettiq tiegħu jeħtieġu proċedura ta’ akkwist [għoti] ġdida, filwaqt li tiġi kkunsidrata l-każistika rilevanti tal-[Qorti tal-Ġustizzja]. Hija meħtieġa proċedura ta’ akkwist [għoti] ġdida fil-każ ta’ bidliet materjali fil-kuntratt inizjali, b’mod partikolari għall-kamp ta’ applikazzjoni u l-kontenut tad-drittijiet u l-obbligi reċiproċi tal-partijiet, inkluża d-distribuzzjoni tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali. Dawn il-bidliet juru l-intenzjoni tal-partijiet li jerġgħu jinnegozjaw it-termini jew il-kondizzjonijiet essenzjali ta’ dak il-kuntratt. Dan ikun il-każ b’mod partikolari jekk il-kondizzjonijiet emendati kien ser ikollhom influwenza fuq l-eżitu tal-proċedura, kieku dawn kienu parti mill-proċedura inizjali.
Modifiki għall-kuntratt li jirriżultaw f’bidla żgħira tal-valur tal-kuntratt sa ċertu valur għandhom dejjem ikunu possibbli mingħajr il-ħtieġa li titwettaq proċedura ta’ akkwist [għoti] ġdida. Għal dan il-għan u sabiex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali, din id-Direttiva għandha tipprovdi limiti de minimis, taħt liema proċedura ta’ akkwist [għoti] ma tkunx meħtieġa. Modifiki għall-kuntratt ‘il minn dawn il-limiti għandhom ikunu possibbli mingħajr il-ħtieġa li titwettaq proċedura ta’ akkwist [għoti] ġdida sakemm ikunu konformi mal-kondizzjonijiet rilevanti imniżżla f’din id-Direttiva.
[…]
(109)
L-awtoritajiet kontraenti jistgħu jiffaċċjaw ċirkostanzi esterni li ma setgħux jipprevedu meta dawn taw il-kuntratt, b’mod partikolari meta l-eżekuzzjoni tal-kuntratt tkopri perijodu ta’ żmien twil. F’dan il-każ, huwa meħtieġ ċertu livell ta’ flessibilità biex il-kuntratt jiġi adattat għal dawk iċ-ċirkostanzi mingħajr proċedura ta’ akkwist ġdida. […]
[…]
(111)
L-awtoritajiet kontraenti għandhom, fil-kuntratti individwali stess, ikollhom il-possibbiltà li jipprovdu modifiki għall-kuntratt permezz ta’ klawsoli ta’ reviżjoni jew ta’ għażla, iżda dawn il-klawsoli ma għandhomx jagħtuhom diskrezzjoni illimitata. Għaldaqstant, din id-Direttiva għandha tistabbilixxi sa liema punt jistgħu jiġu ppreveduti modifiki fil-kuntratt inizjali. […]”
7
L-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2014/24 jipprevedi:
“Fis-sens ta’ din id-Direttiva l-akkwist [l-għoti] huwa akkwist [għoti] permezz ta’ kuntratt pubbliku ta’ xogħlijiet, provvisti jew servizzi minn awtorità kontraenti waħda jew aktar mingħand operaturi ekonomiċi magħżula minn dawk l-awtoritajiet kontraenti, sew jekk ix-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi huma maħsuba għal skop pubbliku u sew jekk le.”
8
It-Titolu II tad-Direttiva 2014/24 intitolat “Regoli dwar il-kuntratti pubbliċi” jinkludi, b’mod partikolari, Kapitolu IV dwar it-“Twettiq tal-kuntratt”, li fih jidhru l-Artikoli 70 sa 73 ta’ din id-direttiva. L-Artikolu 72 huwa stess intitolat “Modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom”, jipprovdi:
“1.   Kuntratti u ftehimiet qafas jistgħu jiġu mmodifikati mingħajr proċedura ġdida tal-akkwist [tal-għoti] f’konformità ma’ din id-Direttiva fi kwalunkwe wieħed minn dawn il-każijiet li ġejjin:
a)
fejn il-modifiki, irrispettivament mill-valur monetarju tagħhom, ikunu ġew previsti fid-dokumenti inizjali tal-akkwist fi klawżoli ta’ reviżjoni ċari, preċiżi u inekwivokabbli, li jistgħu jinkludi klawżoli ta’ reviżjoni ta’ prezzijiet, jew għażliet. Dawn il-klawżoli għandhom jiddikjaraw il-kamp ta’ applikazzjoni u n-natura ta’ modifiki jew għażliet possibbli kif ukoll il-kondizzjonijiet li taħthom dawn jistgħu jintużaw. Ma għandhomx jipprovdu għal modifiki jew għażliet li jibdlu n-natura ġenerali tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas;
b)
għal xogħlijiet, servizzi jew provvisti addizzjonali mill-kuntrattur oriġinali li saru meħtieġa u li ma kinux inklużi fl-akkwist inizjali fejn bidla fil-kuntrattur:
i)
ma tistax issir għal raġunijiet ekonomiċi jew tekniċi bħalma huma r-rekwiżiti ta’ interkambjalità jew interoperabbiltà mat-tagħmir, is-servizzi jew l-installazzjonijiet eżistenti akkwistati taħt l-akkwist [l-għoti] inizjali; u
ii)
tikkawża inkonvenjenza sinifikanti jew duplikazzjoni sostanzjali tal-ispejjeż għall-awtorità kontraenti.
Madankollu, kwalunkwe żieda fil-prezz ma tistax taqbeż 50 % tal-valur tal-kuntratt oriġinali; fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, din il-limitazzjoni għandha tapplika għall-valur ta’ kull modifika. Tali modifiki suċċessivi ma għandux ikollhom l-għan li tiġi evitata din id-Direttiva;
c)
fejn jiġu sodisfatti l-kondizzjonijiet kollha li ġejjin:
i)
il-ħtieġa ta’ modifika nġiebet minħabba ċirkostanzi li awtorità kontraenti diliġenti ma setgħetx tipprevedi;
ii)
il-modifika ma tibdilx in-natura ġenerali tal-kuntratt;
iii)
kwalunkwe żieda fil-prezz mhijiex ogħla minn 50 % tal-valur tal-kuntratt oriġinali jew tal-ftehim qafas. Fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, dik il-limitazzjoni għandha tapplika għall-valur ta’ kull modifika. Tali modifiki suċċessivi ma għandux ikollhom l-għan li tiġi evitata din id-Direttiva; […]
e)
fejn il-modifiki, irrispettivament mill-valur tagħhom, mhumiex sostanzjali skont it-tifsira tal-paragrafu 4.
Awtoritajiet kontraenti li jkunu mmodifikaw kuntratt fil-każijiet stipulati taħt il-punti (b) u (c) ta’ dan il-paragrafu għandhom jippubblikaw avviż dwar dan f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Dan l-avviż għandu jkun fih l-informazzjoni stipulata fl-Anness V, parti G u għandu jkun ppubblikat skont l-Artikolu 51.
2.   Barra minn hekk, u mingħajr l-ebda ħtieġa li jiġi vverifikat jekk il-kondizzjonijiet stipulati taħt il-punti (a) sa (d) tal-paragrafi 4 humiex sodisfatti, il-kuntratti jistgħu ugwalment jiġu mmodifikati mingħajr ma tkun meħtieġa proċedura ġdida ta’ akkwist f’konformità ma’ din id-Direttiva fejn il-valur tal-modifika ikun anqas miż-żewġ valuri li ġejjin:
i)
il-limiti stipulati fl-Artikolu 4; u
ii)
10 % tal-valur tal-kuntratt inizjali għall-kuntratti ta’ servizz u ta’ provvista u taħt il-15 % tal-valur tal-kuntratt inizjali għall-kuntratti ta’ xogħlijiet.
Madanakollu, il-modifika ma tistax tibdel in-natura ġenerali tal-kuntratt jew ftehim qafas. Fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, il-valur għandu jiġi valutat abbażi tal-valur kumulattiv nett tal-modifiki suċċessivi. […]
5.   Proċedura ġdida ta’ akkwist f’konformità ma’ din id-Direttiva għandha tkun meħtieġa għal modifiki oħra tad-dispożizzjonijiet ta’ kuntratt pubbliku jew ftehim qafas matul it-terminu tiegħu minbarra dawk previsti taħt il-paragrafi 1 u 2.”
Id-Direttiva 2014/25
9
Skont il-premessi 12, 113, 115 u 117 tad-Direttiva 2014/25/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE
“(12)
Il-kunċetti ta’ ‘awtoritajiet kontraenti’ u b’mod partikolari dak ta’ ‘korpi rregolati mil-liġi pubblika’ ġew eżaminati ripetutament fil-każistika tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Biex jiġi ċċarat li l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva ratione personae għandu jibqa’ l-istess, huwa xieraq li tinżamm id-definizzjoni li l-Qorti bbażat fuqha u li jiġu inkorporati ċertu għadd ta’ kjarifiki mogħtija minn dik il-każistika bħala mezz biex jinftiehmu d-definizzjonijiet infushom, mingħajr l-intenzjoni li jinbidel il-fehim tal-kunċett kif elaborat mill-każistika.
[…]
(113)
Huwa neċessarju li jiġu ċċarati l-kondizzjonijiet skont liema, il-modifiki għal kuntratt matul it-twettiq tiegħu jeħtieġu proċedura ta’ akkwist ġdida, filwaqt li tiġi kkunsidrata l-każistika rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea. Hija meħtieġa proċedura ta’ akkwist ġdida fil-każ fejn isiru bidliet materjali fil-kuntratt inizjali, b’mod partikolari għall-ambitu u l-kontenut tad-drittijiet u l-obbligi reċiproċi tal-partijiet, inkluż id-distribuzzjoni tad-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali. Dawn il-bidliet juru l-intenzjoni tal-partijiet li jerġgħu jinnegozjaw it-termini jew il-kondizzjonijiet essenzjali tal-kuntratt. Dan huwa l-każ b’mod partikolari jekk il-kondizzjonijiet emendati kellhom influwenza fuq l-eżitu tal-proċedura, kieku dawn kienu parti mill-proċedura inizjali.
Modifiki għall-kuntratt li jirriżultaw f’bidla żgħira tal-valur tal-kuntratt sa ċertu valur għandhom dejjem ikunu possibbli mingħajr il-ħtieġa li ssir proċedura tal-akkwist [għoti] ġdida. Għal dan il-għan u sabiex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali, din id-Direttiva għandha tipprovdi limiti de minimis, li taħthom proċedura tal-akkwist [għoti] mhijiex meħtieġa. Modifiki għall-kuntratt ‘il fuq minn dawn il-limiti għandhom ikunu possibbli mingħajr il-ħtieġa li ssir proċedura tal-akkwist [ta’ għoti] ġdida sakemm ikunu konformi mal-kondizzjonijiet relevanti stipulati f’din id-Direttiva.
[…]
(115)
L-enitatijiet kontraenti jistgħu jkunu ffaċċjati b’ċirkostanzi esterni li ma setgħux jipprevedu meta mogtħija l-kuntratt, b’mod partikolari meta t-twettiq tal-kuntratt ikopri perijodu twil. F’dan il-każ, huwa meħtieġ ċertu livell ta’ flessibilità biex il-kuntratt jiġi adattat għal dawk iċ-ċirkostanzi mingħajr il-bżonn ta’ proċedura talakkwist ġdida. […]
[…]
(117)
L-entitajiet kontraenti għandhom, fil-kuntratti individwali stess, ikollhom il-possibbiltà li jipprevedu modifiki permezz ta’ klawżoli ta’ reviżjoni jew għażla, iżda dawn il-klawsoli ma għandhomx jagħtuhom diskrezzjoni illimitata. Għaldaqstant, din id-Direttiva għandha tistabbilixxi sa liema punt jistgħu jiġu pprovduti modifiki fil-kuntratt inizjali.[…]”
10
L-Artikolu 1(2) ta’ din id-direttiva huwa fformulat kif ġej:
“Fis-sens ta’ din id-Direttiva l-akkwist [l-għoti] huwa l-akkwist [l-għoti], permezz ta’ kuntratt ta’ provvisti, xogħlijiet jew servizzi ta’ xogħlijiet, ta’ provvisti jew servizzi minn entità kontraenti waħda jew aktar mingħand operaturi ekonomiċi magħżula minn dawk l-entitajiet kontraenti, dejjem jekk ix-xogħlijiet, il-provvisti jew is-servizzi jkunu maħsuba għall-kisba ta’ waħda mill-attivitajiet imsemmija fl-Artikoli 8 sa 14”.
11
It-Titolu II tad-Direttiva 2014/25, intitolat “Regoli applikabbli għal kuntratti”, jinkludi, b’mod partikolari, Kapitolu IV dwar it- “[t]wettiq tal-kuntratt” li fih jidhru l-Artikoli 87 sa 90 ta’ din id-direttiva. L-Artikolu 89, huwa stess intitolat “Modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom”, jipprovdi:
“1.   Kuntratti u ftehimiet qafas jistgħu jiġu mmodifikati mingħajr proċedura ġdida tal-akkwist [tal-għoti] f’konformità ma’ din id-Direttiva fi kwalunkwe wieħed minn dawn il-każijiet li ġejjin:
a)
fejn il-modifiki, irrispettivament mill-valur monetarju tagħhom, ikunu ġew previsti fid-dokumenti inizjali tal-akkwist fi klawsoli ta’ reviżjoni ċari, preċiżi u inekwivokabbli, li jistgħu jinkludi klawsoli ta’ reviżjoni ta’ prezzijiet, jew għażliet. Dawn il-klawsoli għandhom jiddikjaraw il-kamp ta’ applikazzjoni u n-natura tal-modifiki jew l-għażliet possibbli kif ukoll il-kondizzjonijiet li skonthom dawn jistgħu jintużaw. Huma ma għandhomx jipprevedu modifiki jew għażliet li jibdlu n-natura ġenerali tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas;
b)
għal xogħlijiet, servizzi jew provvisti addizzjonali mill-kuntrattur oriġinali, irrispettivament mill-valur tagħhom, li saru neċessarji u li ma kinux inklużi fl-akkwist inizjali fejn bidla fil-kuntrattur:
i)
ma tistax issir għal raġunijiet ekonomiċi jew tekniċi bħalma huma r-rekwiżiti li tagħmir eżistenti jista’ jinbidel ma’ xulxin jew l-interoperabbiltà tiegħu, software, servizzi jew installazzjonijiet eżistenti akkwistati taħt l-akkwist [l-għoti] inizjali; u
ii)
tikkawża inkonvenjenza sinifikanti jew duplikazzjoni sostanzjali tal-ispejjeż għall-entità kontraenti;
c)
fejn jiġu sodisfatti l-kondizzjonijiet kollha li ġejjin:
i)
il-ħtieġa għal modifika nġiebet minħabba ċirkostanzi li entità kontraenti diliġenti ma setgħetx tbassar;
ii)
il-modifika ma tibdilx in-natura ġenerali tal-kuntratt;
[…]
e)
fejn il-modifiki, irrispettivament mill-valur tagħhom, ma jkunux sostanzjali fis-sens tal-paragrafu 4.
L-entitajiet kontraenti li jkunu mmodifikaw kuntratt fil-każijiet stabbiliti taħt punti (b) u (c) ta’ dan il-paragrafu għandhom jippubblikaw avviż għal dak il-għan f’Il-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea. Tali avviż għandu jkun fih l-informazzjoni stipulata fl-Anness XVI u jkun ippubblikat f’konformità mal-Artikolu 71.
2.   Barra minn hekk, u mingħajr l-ebda ħtieġa li jiġi vverifikat jekk il-kondizzjonijiet stipulati taħt il-punti (a) sa (d) tal-paragrafi 4 humiex sodisfatti, il-kuntratti jistgħu ugwalment jiġu mmodifikati mingħajr ma tkun meħtieġa proċedura ġdida tal-akkwist f’konformità ma’ din id-Direttiva fejn il-valur tal-modifika jkun anqas miż-żewġ valuri li ġejjin:
i)
il-limiti stabbilit fl-Artikolu 15; u
ii)
10 % tal-valur tal-kuntratt inizjali għall-kuntratti ta’ servizz u ta’ provvista u taħt il-15 % tal-valur tal-kuntratt inizjali għall-kuntratti ta’ xogħlijiet.
Madanakollu, il-modifika ma tistax tibdel in-natura ġenerali tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas. Fejn isiru diversi modifiki suċċessivi, il-valur għandu jiġi vvalutat fuq il-bażi tal-valur kumulattiv nett tal-modifiki suċċessivi.
3.   Għall-finijiet tal-kalkolu tal-prezzijiet imsemmija fil-paragrafu 2, il-prezz aġġornat għandu jkun il-valur ta’ referenza meta l-kuntratt jinkludi klawsoli tal-indiċjar.
4.   Modifika ta’ kuntratt jew ta’ ftehim qafas matul it-terminu tiegħu għandha titqies bħala sostanzjali skont it-tifsira tal-punt (e) tal-paragrafu 1, fejn din trendi l-kuntratt jew il-ftehim qafas materjalment differenti fin-natura minn dak inizjalment konkluż. Fi kwalunkwe eventwalità, mingħajr preġudizzju għall-paragrafi 1 u 2, modifika għandha titqies bħala bħala sostanzjali fejn tkun sodisfatta waħda jew iktar mill-kondizzjonijiet li ġejjin:
a)
il-modifika tintroduċi kondizzjonijiet li, kieku kienu parti mill-proċedura tal-akkwist [tal-għoti] inizjali, kienu jippermettu l-ammissjoni ta’ kandidati oħra minbarra dawk magħżula inizjalment jew l-aċċettazzjoni ta’ offerta oħra minbarra dik aċċettata oriġinarjament jew kienu jattiraw parteċipanti addizzjonali fil-proċedura tal-akkwist;
b)
il-modifika tibdel il-bilanċ ekonomiku tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas favur il-kuntrattur b’tali mod li ma kienx previst fil-kuntratt jew fil-ftehim qafas inizjali;
c)
il-modifika testendi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-kuntratt jew tal-ftehim qafas b’mod konsiderevoli;
d)
fejn kuntrattur ġdid jissostitwixxi dak li inizjalment kien ingħata l-kuntratt mill-entità kontraenti f’każijiet oħra minbarra dawk previsti taħt il-punt (d) tal-paragrafu 1.
5.   Proċedura ġdida tal-akkwist [tal-għoti] f’konformità ma’ din id-Direttiva għandha tkun meħtieġa għal modifiki oħra tad-dispożizzjonijiet ta’ kuntratt ta’ xogħlijiet, provvista jew servizz jew ftehim qafas matul it-terminu tiegħu minbarra dawk previsti taħt il-paragrafi 1 u 2”.
Id-dritt Ungeriż
12
L-Artikolu 2(1) tal-közbeszerzésekről szóló 2015. évi CXLIII. törvény (il-Liġi CXLIII tal-2015 dwar il-Kuntratti Pubbliċi, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi”) jipprevedi:
“L-Awtorità kontraenti għandha tiżgura l-lealtà u t-trasparenza tal-kompetizzjoni fil-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt u għan-natura pubblika ta’ din il-proċedura, li l-operatur ekonomiku għandu josserva.”
13
L-Artikolu 141 ta’ din il-liġi, li jistabbilixxi l-każijiet differenti li fihom il-partijiet għall-kuntratt pubbliku jistgħu jemendaw dan, jipprovdi fil-paragrafu 8 tiegħu:
“Il-kuntratt, barra mill-każijiet li huma s-suġġett tad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, jista’ jiġi emendat biss wara l-organizzazzjoni ta’ proċedura ġdida ta’ għoti tal-kuntratt. Għalkemm l-emenda tal-kuntratt tintervjeni billi tiċħad illegalment il-proċedura ta’ kuntratt pubbliku, l-emenda hija nulla bis-saħħa tal-Artikolu 137(1)(a).”
14
L-Artikolu 153(1) tal-imsemmija liġi jistipula:
“Il-Közbeszerzési Hatóság Elnöke [(il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi, l-Ungerija)] jieħu l-inizjattiva li jibda l-proċedura ex officio quddiem il-[Kumitat ta’ Arbitraġġ]
[…]
c) jekk ikun possibbli, fid-dawl tar-riżultat tas-sorveljanza mwettqa mill-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi skont l-Artikolu 187(2)(j), jew anki mingħajr ma tkun twettqet is-sorveljanza amministrattiva, li l-emenda jew eżekuzzjoni tal-kuntratt tkun twettqet bi ksur ta’ din il-liġi, b’mod partikolari jekk ikun twettaq ksur tat-tip li jsir riferiment għalih fl-Artikolu 142(2); […]
[…]”
15
Skont l-Artikolu 165 tal-istess liġi:
“[…]
(2)   Fid-deċiżjoni tiegħu, il-[Kumitat tal-Arbitraġġ]
[…]
d) jikkonstata li twettaq ksur u japplika l-konsegwenzi legali previsti fil-paragrafu 3;
e) fil-każijiet imsemmija fil-paragrafu 6, jikkonstata l-ksur u jimponi multa;
[…]
(3)   Jekk, fid-deċiżjoni tiegħu, jikkonstata ksur, il-[Kumitat tal-Arbitraġġ]
[…]
d) jista’ jimponi multa fuq l-entità jew fuq il-persuna li twettaq il-ksur kif ukoll fuq il-persuna jew l-entità li għandha relazzjoni legali mal-entità jew il-persuna responsabbli tal-ksur u li hija responsabbli wkoll għall-ksur.
[…]
(6)   Il-[Kumitat tal-Arbitraġġ] jikkonstata l-ksur u jimponi multa jekk
a) il-proċedura tal-għoti tal-kuntratt hija miċħuda illegalment minħabba l-ksur;
[…]
e) il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi beda l-proċedura ex officio [tal-Artikolu 153] u l-Kumitat tal-Arbitraġġ ikkonstata li twettaq ksur.
[…]”
16
L-Artikolu 176 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi jipprovdi:
“(1)   Jekk, fid-deċiżjoni tiegħu fuq il-mertu tal-kawża, il-[Kumitat tal-Arbitraġġ] jikkonstata ksur intiż għall-Artikolu 137(1), huwa jibda proċedura kontenzjuża intiża li tiġi ddikjarata l-invalidità tal-kuntratt u l-applikazzjoni tal-konsegwenzi legali tal-illegalità.
[…]
(4)   Jekk, fir-riżultat tal-proċedura kontenzjuża imsemmija fil-paragrafu 1, il-qorti tikkonstata l-invalidità tal-kuntratt għall-motivi ddefiniti fl-Artikolu 137(1), huwa jislet il-konsegwenzi legali ta’ din l-invalidità skont id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Ċivili u ta’ din il-liġi.
(5)   Jekk il-qorti tiddikjara validu, bis-saħħa tal-Artikolu 137(3), il-kuntratt konkluż mar-riżultat tal-proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt, huwa obbligat jimponi multa li l-ammont tagħha, fid-dawl tal-ċirkustanzi kollha tal-każ inkwistjoni, togħla għal massimu ta’ 15 % tal-valur tal-kuntratt. Jekk, meta tislet il-konsegwenzi legali tal-illegalità, il-qorti tordna l-ħlas lura tal-ekwivalenti tas-servizz li jkun baqa’ mingħajr kunsiderazzjoni, hija obbligata timponi multa, li l-ammont tagħha, fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ inkwistjoni, togħla għall-massimu ta’ 10 % tal-valur tal-kuntratt.
(6)   Il-proċedura kontenzjuża msemmija fil-paragrafu 1 taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tal-Qorti Amministrattiva u Industrijali li, fil-każ tal-istess ksur għar-regoli tal-għoti tal-kuntratti, tapplika l-proċedura kontenzjuża amministrattiva tal-Artikolu 170. […]”
17
L-Artikolu 240(1) tal- Polgári Törvénykönyvről szóló 1959. évi IV. törvény (il-Liġi Nru IV tal-1959 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ċivili) huwa fformulat kif ġej:
“Bla ħsara għall-eċċezzjonijiet previsti mil-leġiżlazzjonijiet, il-partijiet jistgħu bi ftehim komuni jemendaw il-kontenut tal-kuntratt jew in-natura legali tal-impenji tagħhom.”
Il-kawża prinċipali u d-domandi preliminari
18
BKK, kumpannija maħluqa mis-setgħa muniċipali tal-Kapitali Budapest (L-Ungerija), teżerċita l-attività ta’ operatur tas-servizzi tat-trasport komuni f’din il-belt.
19
Wara l-proċedura ta’ appell ta’ sejħa tal-offerti ristretta dwar il-manifattura, it-trasport, l-istallazzjoni u t-tħaddim ta’ distributuri ta’ biljetti tat-trasport, BKK, bħala awtorità kontraenti, ikkonkludiet, fl-4 ta’ Settembru 2013, ma’ T-Systems, kuntratt ta’ ammont ta’ 5561690409 forint Ungeriżi (HUF) (madwar EUR 18500000).
20
Il-partijiet emendaw dan il-kuntratt diversi drabi. B’mod partikolari, b’emenda tat-13 ta’ Lulju 2017, BKK ordnat lil T-Systems biex iżżid sistema ta’ kontroll ċentrali tad-distributuri tal-biljetti tat-trasport modulu tas-software li jippermetti l-akkwist ta’ dawn il-biljetti permezz tal-Internet.
21
Sussegwentement, ġie stipulat li l-ammont tal-kunsiderazzjoni addizzjonali li jikkorrispondi għad-diversi emendi kuntrattwali ma setax jaqbeż is-somma ta’ 2530195870 HUF (madwar EUR 8200000).
22
Fid-29 ta’ Settembru 2017, il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi beda, abbażi tal-Artikolu 153(1)(c) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi, proċedura ex officio kontra l-partijiet għall-kuntratt għall-ksur, b’mod partikolari, tal-Artikolu 141(2) u tal-Artikolu 141(4)(b) u (c) ta’ din il-liġi u adixxa lill-Kumitat tal-Arbitraġġ għal dan il-għan.
23
Il-Kumitat tal-Arbitraġġ ikkunsidra li, għal kull waħda mill-emendi għall-kuntratt, kellha tiġi segwita proċedura ġdida għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi. Huwa fakkar li l-osservanza tal-kundizzjonijiet previsti mid-dritt tal-kuntratti pubbliċi fil-qasam tal-emenda tal-kuntratti hija imposta fuq iż-żewġ partijiet fil-kuntratt, li jimplika li, jekk dawn għamlu applikazzjoni illegali ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, huma għandhom jiġu meqjusa bħala li kull waħda minnhom wettqet ksur.
24
Konsegwentement, il-Kumitat tal-Arbitraġġ qies li, permezz tal-emendi kuntrattwali, il-partijiet għall-kuntratt kienu kisru b’mod partikolari d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 141(8) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi. Billi jittieħed inkunsiderazzjoni b’mod partikolari tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 165(3)(d) ta’ din il-liġi, huwa impona multa ta’ 80000000 HUF (madwar EUR 258941) fuq BKK u multa ta’ 70000000 HUF (madwar EUR 226573) fuq T-Systems.
25
Din ippreżentat rikors quddiem il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) sabiex tiġi kkonstata l-assenza ta’ ksur fil-kap tagħha u, konsegwentement, li tiġi mbiddla d-deċiżjoni li timponilha multa.
26
T-Systems tqies li l-obbligu li tiġi organizzata proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku huwa impost fuq l-awtorità kontraenti u li offerent ta’ suċċess ma jistax jitqies responsabbli ta’ deċiżjoni meħuda minn din fir-rigward tal-bżonnijiet tagħha fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi. B’hekk, f’dan il-każ, billi tiġi mġiegħla issostni l-konsegwenzi tad-deċiżjonijiet adottati minn BKK, il-Kumitat tal-Arbitraġġ ippreġudika l-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ Stat tad-dritt.
27
T-Systems tqies li l-awtorità kontraenti hija l-unika destinatarja tar-regola tad-dritt li jidher fl-Artikolu 141(8) tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi u li, f’dan ir-rigward, hija biss f’pożizzjoni li twettaq il-ksur sanzjonat minn din id-dispożizzjoni.
28
T-Systems hija tal-opinjoni li r-rekwiżiti ta’ prevedibbiltà u ta’ diliġenza huma imposti fuq l-awtorità kontraenti u li l-ksur ta’ dawn ir-rekwiżiti ma jistax jiġi imputat lil din tal-aħħar meta din tieħu l-inizjattiva li temenda kuntratt.
29
BKK ikkontestat ukoll, quddiem il-qorti tar-rinviju, id-deċiżjoni li timponi fuqha multa, billi talbet, prinċipalment, l-eżami mill-ġdid ta’ din id-deċiżjoni, il-konstatazzjoni tal-assenza tal-ksur li tirriżulta mill-emendi tal-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali u l-annullament ta’ din il-multa.
30
Il-Kumitat tal-Arbitraġġ jitlob lill-qorti tar-rinviju li tikkonstata l-invalidità tal-emendi miġjuba għall-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tordna, jekk hija tqies neċessarju, l-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni preċedenti għal dan il-kuntratt u li tiċħad il-konklużjonijiet ta’ BKK u ta’ T-Systems. Huwa jispeċifika li, fir-rigward ta’ din il-kumpannija tal-aħħar, hija ma kkonstatatx l-eżistenza ta’ ksur ħlief għal ksur tar-regoli tad-dritt li tagħhhom din kienet id-destinatarja, jiġifieri d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 141 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi. Huwa josserva li d-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Ċivili li jipprevedu li huwa neċessarju li ż-żewġ partijiet jaġixxu flimkien sabiex ikun hemm emenda ta’ kuntratt, li tiġġustifika l-eżami tal-ksur tar-regoli dwar l-emenda tal-kuntratt fir-rigward taż-żewġ partijiet.
31
Il-President tal-Awtorità tal-Kuntratti Pubbliċi jqis, min-naħa tiegħu, li t-twettiq regolari tal-proċedura ta’ għoti tal-kuntratt pubbliku huwa impost, qabelxejn, iżda mhux esklużivament, fuq l-awtorità kontraenti. Huwa jenfasizza li ma huwiex rari li l-offerent ta’ suċċess ta’ kuntratt pubbliku jieħu l-inizjattiva li jemenda kuntratt. Huwa jsemmi wkoll il-prinċipju fundamentali tad-dritt ċivili li jgħid li l-emenda tal-kuntratt jippreżumi l-ftehim komuni tal-partijiet ikkonċernati.
32
Il-qorti tar-rinviju tfakkar li hija l-awtorità kontraenti li torganizza proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt pubbliku.
33
Hija tikkunsidra li, bil-għan li żżomm kompetizzjoni l-iktar wiegħa possibbli, anki wara l-firma tal-kuntratt, sanzjonijiet stretti huma marbutin mal-aġir ta’ ksur li jirriżulta mir-relazzjonijiet legali bejn il-partijiet. Hija tippreċiża li dawn ir-relazzjonijiet jidħlu fil-qasam tad-dritt ċivili minħabba l-konklużjoni tal-kuntratt.
34
Il-qorti tar-rinviju hija tal-opinjoni li jirriżulta mid-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 141 tal-Liġi dwar il-Kuntratti Pubbliċi li, għalkemm l-emenda ta’ kuntratt tista’ titwettaq biss bi ftehim komuni bejn il-partijiet, l-awtorità kontraenti hija l-unika li tista’ tkun irriferuta minn ksur għar-regoli fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, sa fejn jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tal-leġiżlazzjoni.
35
Hija tindika li d-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali fil-qasam tal-appell ma jippreċizzawx liema huma l-atturi tal-proċedura tal-għoti tal-kuntratt li jistgħu jiġu sanzjonati. Issa, sabiex jiġi ddeterminat liema suġġett tad-dritt għandu jiġi kkunsidrat bħala li kiser regola, għandu jiġi determinat liema persuna hija d-destinatarja tad-dispożizzjoni li nkisret. Hija tqies li s-sanzjoni prevista li hija ta’ natura repressiva u għandha tolqot biss fuq l-awtur tar-reat, tikkonċerna l-persuna meħtieġa biex twettaq proċedura ta’ għoti, jiġifieri l-awtorità kontraenti.
36
Il-qorti tar-rinviju tagħmel riferiment għal diversi sentenzi tal-qrati Ungeriżi fejn jirriżulta li l-awtorità kontraenti jew l-operatur ekonomiku nħellsu mill-ħlas tal-multa imposta, b’mod partikolari minħabba l-fatt li dan tal-aħħar ma kienx responsabbli tal-organizzazzjoni tal-proċedura tal-għoti tal-kuntratt.
37
Il-qorti tar-rinviju tindika l-fatt li l-offerent ta’ suċċess ta’ kuntratt huwa d-destinatarju tad-dispożizzjonijiet tal-liġi dwar il-kuntratti pubbliċi dwar l-emenda tal-kuntratti ma jistax jippermetti li jżomm fir-rigward tiegħu responsabbiltà identika għal dik li tiżen fuq l-awtorità kontraenti mill-perspettiva tad-dritt tal-kuntratti pubbliċi.
38
Hija tqies li, għalkemm ir-responsabbiltà tal-partijiet għall-kuntratt tista’ titqiegħed fid-dubju minħabba l-perspettiva ta’ dan id-dritt, għandu jiġi żgurat lilhom il-possibbiltà li jipproduċu provi ta’ natura li tiċċara l-implikazzjoni tagħhom fl-emenda tal-kuntratt inkwistjoni u fit-twettiq tal-ksur possibbli.
39
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Fővárosi Törvényszék (il-Qorti tal-Belt ta’ Budapest, l-Ungerija) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikoli 41(1) u 47 tal-[Karta], u d-dispożizzjonijiet tal-premessi 10, 29, 107, 109 u 111 u tal-Artikoli 1(2) u 72 tad-[Direttiva 2014/24] jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali jew prassi ta’ interpretazzjoni u ta’ applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni li, b’kunsiderazzjoni tar-relazzjoni legali kuntrattwali bejn il-partijiet kontraenti, tistabbilixxi li mhux biss l-awtorità kontraenti wettqet ksur permezz ta’ omissjoni illegali ta’ sejħa pubblika għal offerti, bi ksur allegat tal-leġiżlazzjonijiet marbuta mat-tibdil tal-kuntratti, u b’nuqqas ta’ osservanza tad-dispożizzjonijiet li jirregolaw it-tibdil tal-kuntratti, iżda wkoll li dan twettaq mill-offerent rebbieħ li kkonkluda magħha l-kuntratt, abbażi tal-fatt li t-tibdil illegali tal-kuntratti jirrikjedi l-azzjoni konġunta tal-partijiet[?]
2)
F’każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel domanda, fid-dawl tad-dispożizzjoni tal-Artikoli 41(1) u 47 tal-[Karta], u d-dispożizzjonijiet tal-premessi 10, 29, 107, 109 u 111 u tal-Artikoli 1(2) u 72 tad-[Direttiva 2014/24], il-premessi 19, 20 u 21 tad-[Direttiva 2007/66] u l-Artikolu 2(2) tad-[Direttiva 89/665] u d-[Direttiva 92/13] jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali jew prassi ta’ interpretazzjoni u ta’ applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni, li tippermetti li tapplika wkoll għall-offerent rebbieħ li jikkonkludi il-kuntratt mal-awtorità kontraenti sanzjoni (multa) — separata mit-tnaqqis tal-portata temporali tal-kuntratt — minħabba omissjoni illegali ta’ sejħa pubblika għal offerti u b’inosservanza tad-dispożizzjonijiet li jirregolaw it-tibdil tal-kuntratti [?]
3)
F’każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel żewġ domandi, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea tagħtiha direzzjoni dwar jekk hijiex suffiċjenti, sabiex tiddetermina l-portata tas-sanzjoni (multa), iċ-ċirkustanza li teżisti relazzjoni legali kuntrattwali bejn il-partijiet, mingħajr ma tiġi eżaminata l-azzjoni u l-kontribuzzjoni tal-partijiet li jkunu wasslu għat-tibdil tal-kuntratt.”
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
40
Skont il-qorti tar-rinviju, is-soluzzjoni tal-kawża prinċipali tiddependi fuq il-kwistjoni jekk il-Karta u d-Direttivi 89/665, 92/13, 2007/66 u 2014/24 jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, tippermetti li timputa ksur u li timponi multa mhux biss fuq l-awtorità kontraenti iżda fuq l-offerent ta’ suċċess ta’ kuntratt pubbliku, fil-każ fejn, fl-okkażjoni tal-emenda ta’ dan il-kuntratt pendenti, ir-regoli ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi ġew irregolarment miċħuda.
41
Fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li d-dispożizzjonijiet tal-Karta ma humiex rilevanti biex jiddawlu lill-qorti tar-rinviju fil-kuntest tal-kawża prinċipali.
42
Fil-fatt, minn naħa, mill-kliem tal-Artikolu 41 tal-Karta jirriżulta b’mod ċar li dan ma huwiex indirizzat lill-Istati Membri, iżda biss lill-istituzzjonijiet, lill-korpi u lill-organi tal-Unjoni (sentenza tas-26 ta’ Marzu 2020, HUNGEOD et, C‑496/18 u C‑497/18, EU:C:2020:240, punt 63 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
43
Minn naħa l-oħra, fir-rigward tal-Artikolu 47 tal-Karta, invokat ukoll mill-qorti tar-rinviju, għandu jitfakkar li, meta jiddefinixxu l-modalitajiet proċedurali tal-appelli legali intiżi li jiżguraw is-salvagwardja tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni lill-kandidati u lill-offerenti imweġġgħin mid-deċiżjonijiet tal-awtoritajiet kontraenti, l-Istati Membri għandhom jissorveljaw li ma jiġux ppreġudikati d-drittijiet mogħtija lill-individwi mid-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari lid-dritt għal appell effettiv u għall-aċċess għal qorti imparzjali, stabbilit f’dan l-Artikolu 47 tal-Karta (sentenza tas-26 ta’ Marzu 2020, HUNGEOD et, C‑496/18 u C‑497/18, EU:C:2020:240, punt 64 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
44
Issa, ma jirriżulta minn ebda punt tal-fajl li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja li l-proċedura li bħala riżultat tagħha ġiet imposta multa, f’każ ta’ emenda illegali ta’ kuntratt pubbliku pendenti, mhux biss għall-awtorità kontraenti iżda wkoll għall-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt, għandha bħala effett li tippreġudika d-dritt għal appell effettiv jew għal dak li wieħed jaċċedi għall-qorti imparzjali.
45
Fit-tieni lok, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja, stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija din tal-aħħar li għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. F’dan id-dawl, huwa obbligu, jekk ikun il-każ, tal-Qorti tal-Ġustizzja li tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu ġew sottomessi lilha. Barra minn hekk, jista’ jkun meħtieġ li l-Qorti tal-Ġustizzja tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (sentenzi tat-12 ta’ Diċembru 1990, SARPP, C‑241/89, EU:C:1990:459, punt 8, u tat-8 ta’ Ġunju 2017, Medisanus, C‑296/15, EU:C:2017:431, punt 55).
46
F’dan il-każ, sa fejn il-kuntratt inkwistjoni fil-kawża prinċipali jirrigwardja l-manifattura, it-trasport, l-istallazzjoni u l-użu tad-distributuri tal-biljetti tat-trasport, hija d-Direttiva 2014/25 li tista’ ssib applikazzjoni u mhux id-Direttiva 2014/24, liema fatt huwa, madankollu, l-obbligu tal-qorti tar-rinviju li għandha tivverifikah.
47
Għaldaqstant, sabiex tingħata risposta utli lil din il-qorti, għandhom jitqiesu l-premessi 12, 113, 115 u 117, kif ukoll l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25, li jikkorrispondu, f’din l-aħħar direttiva, għall-premessi u għad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/24 invokati fid-domanda għal deċiżjoni preliminari.
48
F’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jitqies li l-qorti tar-rinviju titlob, permezz tal-ewwel u t-tieni domandi tagħha, jekk l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva 89/665, l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva 92/13, il-premessi 19, 20 u 21 tad-Direttiva 2007/66, il-premessi 12, 113, 115 u 117, l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25 jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, jippermetti li jiġi imputat ksur u li tiġi imposta multa, mhux biss fuq l-awtorità kontraenti iżda wkoll fuq l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt, fil-każ fejn, fl-okkażjoni tal-emenda ta’ dan il-kuntratt pendenti, ir-regoli tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi ġew irregolarment miċħuda, u permezz tat-tielet domanda tagħha, jekk, f’każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel u t-tieni domandi, l-ammont tal-multa li tissanzjona l-emenda illegali tal-kuntratt pubbliku konkluż bejn l-awtorità kontraenti u l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt għandu jiġi stabbilit billi titqies l-unika eżistenza tar-relazzjoni kuntrattwali bejn dawn il-partijiet jew jekk huwa neċessarju li jittieħed inkunsiderazzjoni l-aġir proprju ta’ kull waħda mill-partijiet.
Fuq l-ewwel u t-tieni domandi
49
Permezz tal-ewwel u t-tieni domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva 89/665, l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva 92/13, il-premessi 19, 20 u 21 tad-Direttiva 2007/66, il-premessi 12, 113, 115 u 117, l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25 jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, jippermetti li jiġi imputat ksur u li tiġi imposta multa, mhux biss fuq l-awtorità kontraenti iżda wkoll fuq l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt, fil-każ fejn, fl-okkażjoni tal-emenda ta’ dan il-kuntratt pendenti, ir-regoli tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi ġew irregolarment miċħuda
50
Fl-ewwel lok, għand jiġi enfasizzat li, ċertament, id-Direttivi 89/665 u 92/13 huma limitati li jipprevedu li l-Istati Membri jiżguraw ruħhom li l-proċeduri ta’ appell ikunu aċċessibbli mill-inqas minn kull persuna li għandha jew kellha interess li tikseb kuntratt determinat u li kienu ġew jew li jirriskjaw li jkunu mweġġgħin minn allegat ksur (sentenza tas-26 ta’ Marzu 2020, HUNGEOD et, C‑496/18 u C‑497/18, EU:C:2020:240, punt 71).
51
Fil-fatt, id-dispożizzjonijiet ta’ dawn id-direttivi huma intiżi sabiex jipproteġu l-operaturi ekonomiċi mill-arbitrarjetà tal-awtorità kontraenti, għandhom l-għan għalhekk li jiżguraw l-eżistenza, fl-Istati Membri kollha, ta’ rimedji legali effikaċi, sabiex tiġi ggarantita l-applikazzjoni effettiva tar-regoli tal-Unjoni fil-qasam tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi, partikolarment fi stadju fejn il-ksur ikun għadu jista’ jiġi kkoreġut (sentenza tas-26 ta’ Marzu 2020, HUNGEOD et, C‑496/18 u C‑497/18, EU:C:2020:240, punt 72).
52
Huwa f’din il-perspettiva li l-Artikolu 2e tad-Direttiva 89/665 u l-Artikolu 2e tad-Direttiva 92/13 li huma fformulati bl-istess kliem, jimponu fuq l-Istati Membri li jipprevedu, f’każ ta’ ksur ta’ ċerti dispożizzjonijiet ta’ dawn id-direttivi, jew l-assenza tal-effetti tal-kuntratt, jew inkella sanzjonijiet ta’ sostituzzjoni li jistgħu jikkonsistu fl-impożizzjoni ta’ penalitajiet finanzjarji fuq l-awtorità kontraenti.
53
Madankollu, għalkemm id-Direttivi 89/665 u 92/13 jimponu l-eżistenza ta’ rimedji għad-dispożizzjoni tal-impriżi li għandhom jew kellhom interess li jiksbu kuntratt determinat u li kienu ġew jew jirriskjaw li jkunu mweġġgħin minn allegat ksur, huma ma jistgħux jiġu kkunsidrati li jipproċedu għall-armonizzazzjoni kumpleta u, għaldaqstant, bħala li jipprevedu r-rimedji kollha possibbli fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi(sentenza tas-26 ta’ Marzu 2020, HUNGEOD et, C‑496/18 u C‑497/18, EU:C:2020:[…], punt 73).
54
Minn dan isegwi li l-Artikolu 2e tad-Direttiva 89/665 u l-Artikolu 2e tad-Direttiva 92/13 jorbot biss mal-appelli ppreżentati minn impriżi li għandhom jew li kellhom interess li jiksbu kuntratt determinat u li kienu ġew jew li jirriskjaw li jiġu mweġġgħin minn allegat ksur.
55
F’dawn il-kundizzjonijiet, dawn l-artikoli ma jistgħux jostakolaw la li proċedura ta’ appell tista’ tiġi ppreżentata ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, lanqas li ksur intiż għall-emenda tal-kuntratt pubbliku pendenti bi ksur tar-regoli ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi jista’ jiġi imputat mhux biss lill-awtorità kontraenti iżda wkoll lill-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt u, konsegwentement, li sanzjoni taħt forma ta’ multa tkun imposta kemm fuq awtorità kontraenti kif ukoll fuq dan tal-aħħar.
56
Barra minn hekk, il-premessi 19 sa 21 tad-Direttiva 2007/66, li daħlet dawn l-Artikoli 2e fid-Direttivi 89/665 u 92/13, b’ebda mod ma jwaqqfu tali interpretazzjoni.
57
Fit-tieni lok, ma jistax jiġi dedott la mill-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2014/25, li jiddelimita l-kamp ta’ applikazzjoni kemm materjali kif ukoll personali minnha, u lanqas il-premessa 12 ta’ din id-direttiva, li, insostenn ta’ din id-dispożizzjoni, tippreċiża b’mod partikolari l-kunċett ta’ “awtorità kontraenti” li l-offerenti ta’ suċċess ta’ kuntratti pubbliċi ma humiex immirati mir-regoli ta’ dritt li tistipula l-imsemmija direttiva.
58
Fil-fatt, minn naħa, skont l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2014/25, l-għoti ta’ kuntratt huwa l-akkwist, permezz ta’ kuntratt ta’ provvisti, ta’ xogħlijiet jew ta’ servizzi ta’ xogħlijiet, ta’ provvisti jew ta’ servizzi minn wieħed jew diversi entitajiet kontraenti mingħand operaturi ekonomiċi li, wara li kienu kandidati jew issottomettu, ġew magħżulin mill-imsemmija entitajiet. Minn dan isegwi li l-espressjoni “operaturi ekonomiċi” użata f’din id-dispożizzjoni tinkludi neċessarjament l-offerenti ta’ suċċess ta’ kuntratti pubbliċi.
59
Minn naħa l-oħra, l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25, intitolat “Modifika ta’ kuntratti matul it-terminu tagħhom” u li jagħmel parti mill-Kapitolu IV, dwar it-twettiq tal-kuntratt, tat-Titolu II ta’ din id-direttiva, jikkonferma l-applikabbiltà tal-imsemmija direttiva lill-offerenti ta’ suċċess tal-kuntratti.
60
L-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25 jelenka fil-fatt, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu, l-ipoteżi varji li fihom kuntratt matul it-terminu tiegħu jista’ jiġi emendat mill-partijiet kontraenti, jiġifieri l-awtorità kontraenti u l-offerent ta’ suċċess, mingħajr ma wieħed jirrikorri għal proċedura ġdida ta’ għoti, kemm jekk din l-emenda tagħti lok għall-pubblikazzjoni ta’ avviż fil-Ġurnal Uffiċjali tal-Unjoni Ewropea u kemm jekk le.
61
Fir-rigward tiegħu, l-Artikolu 89(5) ta’ din id-direttiva jrendi obbligatorja l-organizzazzjoni ta’ proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt għall-emendi tad-dispożizzjonijiet ta’ kuntratt pubbliku minbarra dawk previsti fil-paragrafi 1 u 2 ta’ dan l-artikolu. Minn dan isegwi li l-organizzazzjoni ta’ proċedura ġdida ta’ għoti ta’ kuntratt hija meħtieġa għall-emendi li jippreżentaw karatteristiċi sostanzjalment differenti minn dawk tal-kuntratt inizjali, u li huma, konsegwentement, ta’ natura li juru r-rieda tal-partijiet li jinnegozjaw mill-ġdid it-termini essenzjali ta’ dan il-kuntratt (ara, b’analoġija, is-sentenzi tad-19 ta’ Ġunju 2008, pressetext Nachrichtenagentur, C‑454/06, EU:C:2008:351, punt 34, u tad-29 ta’ April 2010, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, C‑160/08, EU:C:2010:230, punt 99).
62
Għaldaqstant, l-Artikolu 89(5) tal-imsemmija direttiva ma jipprevedix il-konsegwenzi li l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jisiltu miċ-ċirkustanzi li kuntratt pubbliku matul it-terminu tiegħu ġie emendat b’mod sostanzjali mingħajr ma wieħed jirrikorri għal proċedura ġdida ta’ għoti tal-kuntratt.
63
Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li l-premessi 113, 115 u 117 tad-Direttiva 2014/25, imsemmijin mill-qorti tar-rinviju, ma jipprovdu ebda dawl f’dan ir-rigward, il-premessa 113 li tesponi, barra minn hekk, li l-emendi sostanzjali ta’ kuntratt pubbliku matul it-terminu tiegħu juru l-intenzjoni tal-partijiet għal dan il-kuntratt li jinnegozjaw mill-ġdid klawżoli jew kundizzjonijiet essenzjali.
64
Minn dak li ntqal qabel jirriżulta, sa fejn la l-Artikolu 1(2) u lanqas l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25 ma jagħmlu armonizzazzjoni kompleta, ebda minn dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet ma tista’ tostakola li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, ksur ikkostitwit mill-emenda ta’ kuntratt pubbliku matul it-terminu tiegħu bi ksur tar-regoli tal-għoti ta’ kuntratti pubbliċi jkun imputat mhux biss lill-awtorità kontraenti iżda wkoll lill-offerent ta’ suċċess ta’ dan il-kuntratt u, konsegwentement, li sanzjoni taħt forma ta’ multa tkun imposta fuq dan tal-aħħar.
65
Xorta jibqa’ l-fatt li, meta hija prevista minn leġiżlazzjoni nazzjonali, proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ twasssal li timputa lill-offerent ta’ suċċess ta’ kuntratt pubbliku ksur minħabba l-emenda illegali tal-imsemmi kuntratt matul it-terminu tiegħu u, għaldaqstant, li timponielu multa, għandha tkun konformi mad-dritt tal-Unjoni sa fejn tali kuntratt jaqa’ huwa stess taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi kemm jekk ikun ab initio jew sussegwentement tal-emenda illegali tiegħu.
66
Għaldaqstant, tali proċedura ta’ appell ex officio għandha tosserva d-dritt tal-Unjoni, inklużi l-prinċipji ġenerali tiegħu.
67
Fir-rigward ta’ dak li ntqal qabel, għandha tingħata risposta għall-ewwel u t-tieni domandi tagħha, li l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva 89/665, l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva 92/13, il-premessi 19, 20 u 21 tad-Direttiva 2007/66, il-premessi 12, 113, 115 u 117, l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25 għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, tippermetti li jiġi imputat ksur u li tiġi imposta multa, mhux biss fuq l-awtorità kontraenti iżda wkoll fuq l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt, fil-każ fejn, fl-okkażjoni tal-emenda ta’ kuntratt matul it-terminu tiegħu, ir-regoli tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi ġew irregolarment miċħuda. Madankollu, meta tali possibbiltà hija prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, il-proċedura ta’ appell għandha tosserva d-dritt tal-Unjoni, inklużi l-prinċipji ġenerali tiegħu, sa fejn il-kuntratt pubbliku huwa stess jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi, kemm jekk ikun ab initio u kemm jekk ikun wara l-emenda illegali tiegħu.
Fuq it-tielet domanda
68
Permezz tat-tielet domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob jekk, f’każ ta’ risposta negattiva għall-ewwel u t-tieni domandi, l-ammont tal-multa li tissanzjona l-emenda illegali ta’ kuntratt pubbliku konkluż bejn l-awtorità kontraenti u l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt għandu jiġi stabbilit billi titqies l-unika eżistenza tar-relazzjoni kuntrattwali bejn dawn il-partijiet, li bis-saħħa tiegħu dawn għandhom jaġixxu flimkien biex jemendaw il-kuntratt pubbliku li jorbothom, jew jekk huwa neċessarju li jittieħed inkunsiderazjoni l-aġir proprju ta’ kull waħda mill-partijiet.
69
Kif jirriżulta mill-punt 65 ta’ din is-sentenza, meta hija prevista minn leġiżlazzjoni nazzjonali, proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ li twassal li timputa lill-offerent ta’ suċċess ta’ kuntratt pubbliku ksur minħabba l-emenda illegali tal-imsemmi kuntratt matul it-terminu tiegħu u, għaldaqstant, li timponielu multa, għandha tkun konformi mad-dritt tal-Unjoni sa fejn tali kuntratt jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi, kemm jekk ikun ab initio jew sussegwentement tal-emenda illegali tiegħu.
70
Fid-dawl tal-portata tat-tielet domanda, huwa neċessarju għaldaqstant li jiġu ddeterminati r-rekwiżiti li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ proporzjonalità li għandhom jiġu osservati meta, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio, hemm lok li jiġi stabbilit l-ammont tal-multa imposta fuq l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt pubbliku.
71
Għandu jitfakkar li, skont il-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, ir-regoli stabbiliti mill-Istati Membri jew l-awtoritajiet kontraenti fil-kuntest tal-applikazzjoni tad-direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju biex jintlaħqu l-għanijiet intiżi minn dawn id-direttivi (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat-8 ta’ Frar 2018, Lloyd’s of London, C‑144/17, EU:C:2018:78, punt 32, u tat-30 ta’ Jannar 2020, Tim, C‑395/18, EU:C:2020:58, punt 45).
72
F’dan il-każ, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk l-ammont tal-multa imposta fuq T-Systems hija proporzjonata mal-għanijiet tal-liġi dwar il-kuntratti pubbliċi, l-awtorità ta’ stħarriġ jew il-qorti tar-rinviju ma tistax tistabbilixxi dan l-ammont billi tillimita ruħha li tieħu inkunsiderazzjoni l-unika ċirkustanza li, bis-saħħa tar-relazzjoni kuntrattwali li torbothom, il-partijiet għandhom jaġixxu flimkien sabiex ikollhom emenda tal-kuntratt pubbliku tagħhom. Fil-fatt, dan l-ammont għandu jkun stabbilit in relazzjoni mal-aġir jew l-azzjonijiet tal-partijiet għall-kuntratt pubbliku kkonċernat matul il-perijodu li fih huma pprevedew li jimmodifikawh.
73
Fir-rigward b’mod partikolari tal-offerent ta’ suċċess, jista’ jittieħed inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-fatt li ħa l-inizjattiva li jipproponi l-emenda tal-kuntratt jew li ssuġġerixxa, saħansitra kien jeħtieġ mill-awtorità kontraenti, li ma torganizzax proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt biex tissodisfa l-bżonnijiet li għandhom bżonn jemendaw dan il-kuntratt.
74
Min-naħa l-oħra, l-ammont tal-multa imposta fuq l-imsemmi offerent ta’ suċċess ma jistax jiddependi mill-fatt li wieħed ma rrikorrix għal proċedura ta’ għoti ta’ kuntratt biex jiġi emendat il-kuntratt, peress li d-deċiżjoni li wieħed jirrikorri għal tali proċedura taqa’ taħt il-prerogattiva tal-unika awtorità kontraenti.
75
Konsegwentement, għandha tingħata risposta għat-tielet domanda li l-ammont tal-multa li tissanzjona l-emenda illegali ta’ kuntratt pubbliku konkluż bejn awtorità kontraenti u offerent ta’ suċċess tal-kuntratt għandu jiġi stabbilit billi jitqies l-aġir proprju ta’ kull waħda mill-partijiet.
Fuq l-ispejjeż
76
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 2e(2) tad- Direttiva tal-Kunsill 89/665/KEE tal-21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-koordinazzjoni tal-liġijiet, ir-regolamenti u d-dispożizzjonijiet amministrattivi rigward l-applikazzjoni tal-proċeduri ta’ reviżjoni għall-għoti ta’ kuntratti ta’ provvista pubblika u xogħlijiet pubbliċi [kuntratti pubbliċi ta’ provvista u ta’ xogħlijiet], kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2007, l-Artikolu 2e(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 92/13/KEE tal-25 ta’ Frar 1992 li tikkoordina d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolamentari u amministrattivi li jirrelataw mal-applikazzjoni tar-regoli Komunitarji dwar il-proċeduri ta’ akkwist ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjonijiet, kif emendata bid-Direttiva 2007/66/KE, il-premessi 19, 20 u 21 tad-Direttiva 2007/66, il-premessi 12, 113, 115 u 117, l-Artikolu 1(2) u l-Artikolu 89 tad-Direttiva 2014/25/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist minn entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi tal-ilma, l-enerġija, it-trasport u postali u li tħassar id-Direttiva 2004/17/KE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, fil-kuntest ta’ proċedura ta’ appell ex officio minn awtorità ta’ stħarriġ, tippermetti li jiġi imputat ksur u li tiġi imposta multa, mhux biss fuq l-awtorità kontraenti iżda wkoll fuq l-offerent ta’ suċċess tal-kuntratt, fil-każ fejn, fl-okkażjoni tal-emenda ta’ kuntratt matul it-terminu tiegħu, ir-regoli tal-għoti tal-kuntratti pubbliċi ġew irregolarment miċħuda. Madankollu, meta tali possibbiltà hija prevista mil-leġiżlazzjoni nazzjonali, il-proċedura ta’ appell għandha tosserva d-dritt tal-Unjoni, inklużi l-prinċipji ġenerali tiegħu, sa fejn il-kuntratt pubbliku huwa stess jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi, kemm jekk ikun ab initio u kemm jekk ikun wara l-emenda illegali tiegħu.
2)
L-ammont tal-multa li tissanzjona l-emenda illegali ta’ kuntratt pubbliku konkluż bejn awtorità kontraenti u offerent ta’ suċċess tal-kuntratt għandu jiġi stabbilit billi jitqies l-aġir proprju ta’ kull waħda mill-partijiet.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.