62016CC0122
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
PAOLO MENGOZZI
της 30ής Μαΐου 2017 (
1
)
Υπόθεση C‑122/16 P
British Airways plc
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
«Αίτηση αναιρέσεως – Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Παραδεκτό αιτήσεως αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου – Άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, και άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Έννοια της “ήττας” – Άρθρο 169, παράγραφος 1, και άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Αρχή ne ultra petita – Λόγος δημοσίας τάξεως που εξετάζεται αυτεπαγγέλτως – Πλημμέλεια αιτιολογίας – Όρια της ακυρωτικής εξουσίας του δικαστή της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας»
1.
Όταν ο δικαστής της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζει αυτεπαγγέλτως λόγο δημόσιας τάξεως, περιορίζεται η ακυρωτική εξουσία του από την αρχή ne ultra petita; Μήπως, μπορεί, ή και πρέπει ο δικαστής αυτός, σε μια τέτοια περίπτωση, κατ’ εξαίρεση από την εν λόγω αρχή, να αντλήσει όλες τις έννομες συνέπειες που απορρέουν από την αποδοχή του λόγου δημόσιας τάξεως και συνεπώς, ενδεχομένως, να υπερβεί τα αιτήματα των διαδίκων;
2.
Αυτό είναι ουσιαστικά το θεμελιώδες ερώτημα που τίθεται με την κρινόμενη υπόθεση, η οποία αφορά αίτηση αναιρέσεως με την οποία η British Airways plc (στο εξής: ΒΑ) ζητεί την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 16ης Δεκεμβρίου 2015, British Airways κατά Επιτροπής (
2
) (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση).
3.
Το ιστορικό αυτής της υποθέσεως είναι αρκετά ιδιόμορφο. Ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η BA άσκησε προσφυγή με αίτημα τη μερική ακύρωση της αποφάσεως C(2010) 7694 τελικό της Επιτροπής, της 9ης Νοεμβρίου 2010, με την οποία της επιβλήθηκαν κυρώσεις για τη συμμετοχή της σε αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σύμπραξη στον τομέα των αερομεταφορών εμπορευμάτων (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση) (
3
). Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε κανέναν από τους λόγους που προέβαλε η BA με την προσφυγή της, αλλά εξέτασε αυτεπαγγέλτως πλημμέλεια αιτιολογίας την οποία έπασχε η προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της. Παρά ταύτα, κρίνοντας ότι περιορίζεται από την αρχή ne ultra petita, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την εν λόγω απόφαση έναντι της ΒΑ μόνον εντός των ορίων της αιτήσεως μερικής ακυρώσεως. Με την αίτηση αναιρέσεώς της, η ΒΑ αμφισβητεί αυτή την προσέγγιση και υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο έπρεπε να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της.
4.
Η κρινόμενη υπόθεση προσφέρει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να δώσει διευκρινίσεις σχετικά με την έκταση της εξουσίας του δικαστή της Ένωσης, ιδίως όταν, στο πλαίσιο ένδικων διαδικασιών που έχουν ως αντικείμενο τον έλεγχο νομιμότητας, λαμβάνει αυτεπαγγέλτως υπόψη λόγο δημοσίας τάξεως.
5.
Αποκαλύπτει την ένταση που υφίσταται μεταξύ των θεμελιωδών, αλλά συχνά ανταγωνιστικών, απαιτήσεων τις οποίες πρέπει να πληροί κάθε έννομη τάξη, δηλαδή, αφενός, της απαιτήσεως νομιμότητας στην οποία θεμελιώνεται η εξουσία/το καθήκον του δικαστή της Ένωσης να λαμβάνει αυτεπαγγέλτως υπόψη τους λόγους δημοσίας τάξεως και, αφετέρου, της απαιτήσεως σταθερότητας των έννομων σχέσεων, όπως παρουσιάζονται στο ιδιόμορφο πλαίσιο της κρινομένης υποθέσεως, σε σχέση με την οριοθέτηση των εξουσιών του δικαστή η οποία απορρέει από την αρχή της διαθέσεως, παρεπόμενη της οποίας είναι η αρχή ne ultra petita.
6.
Προκειμένου να δώσει απάντηση στο θεμελιώδες ερώτημα που τίθεται στην κρινόμενη υπόθεση, του οποίου, εξάλλου, προηγούνται ελάχιστα προφανή ζητήματα σχετικά με το παραδεκτό της προσφυγής της ΒΑ, το Δικαστήριο θα κληθεί να βρει μια δίκαιη ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων αυτών, εξισορροπώντας τις διάφορες αρχές που διακυβεύονται.
I. Το ιστορικό της διαφοράς και η προσβαλλόμενη απόφαση
7.
Μετά από αίτηση απαλλαγής (
4
) που υπέβαλαν το 2005 εταιρίες ανήκουσες στον όμιλο Deutsche Lufthansa, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε έρευνα σχετικά με την ύπαρξη αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών στην αγορά αερομεταφορών εμπορευμάτων.
8.
Η έρευνα ολοκληρώθηκε με την έκδοση, στις 9 Νοεμβρίου 2010, της προσβαλλομένης αποφάσεως, την οποία η Επιτροπή απηύθυνε σε 21 μεταφορείς, μεταξύ των οποίων και στην BA.
9.
Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, συμμετέχοντας στον συντονισμό ορισμένων στοιχείων της τιμής τα οποία λαμβάνονταν υπόψη για υπηρεσίες αερομεταφορών εμπορευμάτων (
5
), η BA και άλλες αεροπορικές εταιρίες παρέβησαν το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ 1994, L 1, σ. 3), και το άρθρο 8 της Συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας σχετικά με τις αεροπορικές μεταφορές, που υπογράφηκε στις 21 Ιουνίου 1999 στο Λουξεμβούργο και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Κοινότητας με την απόφαση 2002/309/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής σχετικά με τη συμφωνία επιστημονικής και τεχνολογικής συνεργασίας, της 4ης Απριλίου 2002, για τη σύναψη επτά συμφωνιών με την Ελβετική Συνομοσπονδία (ΕΕ 2002, L 114, σ. 1). Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή επέβαλε στην ΒΑ πρόστιμο 104040000 ευρώ.
II. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
10.
Στις 24 Ιανουαρίου 2011, η BA άσκησε προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με αίτημα τη μερική ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως (
6
). Για τη θεμελίωση της προσφυγής της, η ΒΑ επικαλέστηκε επτά λόγους. Προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως άσκησαν επίσης όλοι οι αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως, εκτός της αεροπορικής εταιρίας Qantas Airways Ltd.
11.
Στο πλαίσιο μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας, το Γενικό Δικαστήριο κάλεσε τους διαδίκους να υποβάλουν γραπτές παρατηρήσεις σχετικά με την ύπαρξη ενδεχόμενης αντιφάσεως μεταξύ των αιτιολογιών της προσβαλλομένης αποφάσεως και των τεσσάρων πρώτων άρθρων του διατακτικού της.
12.
Στις 16 Δεκεμβρίου 2015, το Γενικό Δικαστήριο εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (
7
).
13.
Με την απόφαση αυτή, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε κατ’ αρχάς ότι, κατά πάγια νομολογία, η έλλειψη ή η ανεπάρκεια αιτιολογίας εμπίπτει στην παράβαση ουσιώδους τύπου κατά την έννοια του άρθρου 263 ΣΛΕΕ και συνιστά λόγο ακυρώσεως δημοσίας τάξεως που ο δικαστής της Ένωσης μπορεί, ή και πρέπει, να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως (
8
).
14.
Στη συνέχεια, χωρίς να εξετάσει κανέναν από τους επτά λόγους που επικαλέστηκε η BA, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε, αφενός, την ύπαρξη αντιφάσεως μεταξύ του σκεπτικού και του διατακτικού της προσβαλλομένης αποφάσεως (
9
) και, αφετέρου, την ύπαρξη σημαντικών εσωτερικών αντιφάσεων στο εσωτερικό του σκεπτικού της προσβαλλομένης αποφάσεως (
10
).
15.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι οι εσωτερικές αντιφάσεις της προσβαλλομένης αποφάσεως είχαν προσβάλει τα δικαιώματα άμυνας της ΒΑ, διότι δεν της είχαν επιτρέψει να κατανοήσει τη φύση και την έκταση της διαπιστωθείσας παραβάσεως ή παραβάσεων και είχαν εμποδίσει το Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχό του (
11
).
16.
Μετά από αυτή την ανάλυση, το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έπασχε πλημμελή αιτιολογία.
17.
Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, εφόσον ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να κρίνει ultra petita, ενώ η ακυρότητα την οποία κηρύσσει δεν μπορεί να υπερβεί την ακυρότητα που ζητεί ο προσφεύγων, το συμπέρασμα σχετικά με την ανεπάρκεια της αιτιολογίας δεν μπορούσε εν προκειμένω να οδηγήσει στην ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της καθόσον αφορά την BA (
12
).
18.
Με τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ΒΑ είχε ασφαλώς υποστηρίξει ότι το Γενικό Δικαστήριο μπορούσε να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφασή στο σύνολό της, λόγω του ότι το διατακτικό δεν αντικατόπτριζε τις αιτιολογίες της αποφάσεως. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, και αν ακόμα θεωρηθεί ότι είναι δυνατόν η ΒΑ να εξέφρασε σιωπηρώς τη βούληση να τροποποιήσει τα αιτήματά της και να ζητήσει, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, την πλήρη ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως καθόσον την αφορούσε, αφενός, η τροποποίηση των αιτημάτων υπόκειται σε εξαιρετικά αυστηρές απαιτήσεις όσον αφορά τη σαφήνεια και το περιεχόμενο και πρέπει να υποβάλλεται με τήρηση συγκεκριμένου τύπου, ενώ, αφετέρου, η έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλομένης αποφάσεως προέκυπτε από την απλή ανάγνωση της εν λόγω αποφάσεως και δεν μπορούσε να θεωρηθεί νομικό και πραγματικό στοιχείο που αποκαλύφθηκε κατά την έγγραφη διαδικασία.
19.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την προσβαλλόμενη απόφαση εντός των ορίων που έθεταν τα αιτήματα τα οποία είχαν περιληφθεί στο δικόγραφο της προσφυγής της BA (
13
).
20.
Στις 17 Μαρτίου 2017, η Επιτροπή εξέδωσε νέα απόφαση σχετικά με την αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού σύμπραξη, για την οποία είχε επιβάλει κυρώσεις με την προσβαλλόμενη απόφαση. Όσον αφορά την ΒΑ, η απόφαση αυτή αποκαθιστά τις πτυχές της προσβαλλομένης αποφάσεως που είχαν ακυρωθεί με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.
III. Τα αιτήματα των διαδίκων
21.
Με την αίτηση αναιρέσεως, η BA ζητεί από το Δικαστήριο, πρώτον, να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καθόσον περιορίζει την έκταση της ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως στα αιτήματα που είχε διατυπώσει στο πλαίσιο της προσφυγής ακυρώσεως, δεύτερον, να ακυρώσει το σημείο 1 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τρίτον, να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της και, τέταρτον, να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως.
22.
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει την BA στα δικαστικά έξοδα.
IV. Ανάλυση
23.
Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η BA προβάλλει δύο λόγους. Με τον πρώτο λόγο υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομική πλάνη κρίνοντας ότι δεσμεύεται από την αρχή ne ultra petita. Κατά τη BA, το Γενικό Δικαστήριο, καθόσον έλαβε υπόψη αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως και διαπίστωσε ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έπασχε στο σύνολό της πλημμέλεια, θα έπρεπε να την ακυρώσει εν όλω. Ο δεύτερος λόγος, ο οποίος προβάλλεται επικουρικώς, αντλείται από προσβολή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο προβλέπει το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
24.
Η Επιτροπή προβάλλει, κατά πρώτο λόγο, ενστάσεις απαραδέκτου της αιτήσεως αναιρέσεως, οι οποίες θα πρέπει να εξεταστούν αρχικά.
A.
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως
1. Επί της παραβάσεως της απαιτήσεως να συνοδεύεται η αίτηση αναιρέσεως από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
25.
Πρώτον, κατά την Επιτροπή, η αίτηση αναιρέσεως είναι απαράδεκτη, διότι η BA δεν επισύναψε την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση στο δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως, πράγμα που στοιχειοθετεί παράβαση του άρθρου 168, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου (
14
).
26.
Συναφώς, επισημαίνεται ότι ο παλαιός Κανονισμός Διαδικασίας προέβλεπε ρητώς ότι «[η] αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του [Γενικού Δικαστηρίου] πρέπει να επισυνάπτεται στην αίτηση αναιρέσεως» (
15
). Εντούτοις, η απαίτηση αυτή δεν τάσσεται πλέον ρητώς με τον Κανονισμό Διαδικασίας που άρχισε να ισχύει την 1η Νοεμβρίου 2012. Ο τελευταίος αυτός Κανονισμός απαιτεί απλώς, με το άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, η αίτηση αναιρέσεως να περιέχει «προσδιορισμό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου», προκειμένου το Δικαστήριο να μπορεί να προσδιορίσει την απόφαση αυτή κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφιβολίες.
27.
Το άρθρο 168, παράγραφος 2, του εν λόγω Κανονισμού Διαδικασίας παραπέμπει στο άρθρο 122, παράγραφος 1, του ίδιου Κανονισμού, το οποίο παραπέμπει, με τη σειρά του, στο άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από τις δύο τελευταίες αυτές διατάξεις προκύπτει ότι η προσφυγή πρέπει να συνοδεύεται από την πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση «όπου απαιτείται». Κατά την άποψή μου, η έκφραση «όπου απαιτείται» έχει την έννοια ότι δεν είναι αναγκαίο να επισυνάπτεται στο δικόγραφο η προσβαλλόμενη πράξη όταν το Δικαστήριο μπορεί ευχερώς να έχει στη διάθεσή του την πράξη αυτή, πράγμα το οποίο, λαμβανομένης υπόψη της τεχνολογικής εξελίξεως, ισχύει πλέον πάντα για τις αποφάσεις και τις διατάξεις του Γενικού Δικαστηρίου.
28.
Κατά συνέπεια, το άρθρο 168, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου δεν επιτάσσει να επισυνάπτεται στην αίτηση αναιρέσεως η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και, κατά συνέπεια, η πρώτη ένσταση απαραδέκτου της Επιτροπής είναι απορριπτέα.
2. Επί της παραβάσεως του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των άρθρων 169 και 170 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου
29.
Δεύτερον, κατά την Επιτροπή, η αίτηση αναιρέσεως είναι απαράδεκτη διότι δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των άρθρων 169 και 170 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Πριν αναλύσω τις εν λόγω ενστάσεις, θα πρέπει, εντούτοις, να εξετάσω την ένσταση τις Επιτροπής σύμφωνα με την οποία το υπόμνημα απαντήσεως που επετράπη στην BA να καταθέσει προκειμένου να αντικρούσει τις εν λόγω ενστάσεις είναι απαράδεκτο στο σύνολό του.
α) Επί του παραδεκτού του υπομνήματος απαντήσεως
30.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα επιχειρήματα που προέβαλε η ΒΑ με το υπόμνημα απαντήσεώς της για την αντίκρουση των ενστάσεων απαραδέκτου της Επιτροπής αποτελούν νέο ισχυρισμό που προβλήθηκε κατά τη διάρκεια της δίκης και ότι, για τον λόγο αυτόν, το υπόμνημα απαντήσεως είναι απαράδεκτο στο σύνολό του (
16
). Πράγματι, κατά την Επιτροπή, ενώ με την αίτηση αναιρέσεως η ΒΑ υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομική πλάνη μην αντλώντας τις νομικές συνέπειες που επιβάλλονταν κατόπιν της αποδοχής του λόγου δημοσίας τάξεως που έλαβε υπόψη αυτεπαγγέλτως, στράφηκε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως κατά της απορρίψεως του αιτήματος που υπέβαλε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της.
31.
Συναφώς, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, κατά τη διάρκεια της δίκης, το Γενικό Δικαστήριο, στο πλαίσιο της εξασφαλίσεως της αναγκαίας εκατέρωθεν ακροάσεως σχετικά με τον λόγο που είχε την πρόθεση να εξετάσει αυτεπαγγέλτως, κάλεσε τους διαδίκους να εκθέσουν τις απόψεις τους σχετικά.
32.
Όπως προκύπτει από τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ΒΑ, στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας για αυτόν τον λόγο, ισχυρίστηκε ρητώς ότι το Γενικό Δικαστήριο μπορούσε να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της.
33.
Με την ίδια σκέψη της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ρητώς το αίτημα αυτό της ΒΑ, θεωρώντας το ουσιαστικά «σιωπηρό» αίτημα (σύμφωνα με τη διατύπωση που χρησιμοποίησε τα Γενικό Δικαστήριο) τροποποιήσεως των αιτημάτων της. Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση εντός των ορίων των αιτημάτων που είχε διατυπώσει η ΒΑ με το δικόγραφο της προσφυγής της.
34.
Με την αίτηση αναιρέσεώς της, η ΒΑ υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομική πλάνη κρίνοντας ότι δεσμεύεται εν προκειμένω από την αρχή ne ultra petita. Κατά την άποψη της BA, όταν ο δικαστής εξετάζει αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως, πρέπει να έχει την εξουσία να αντλήσει τις έννομες συνέπειες τις οποίες επιβάλλει η αποδοχή του λόγου, δηλαδή, εν προκειμένω, την ακύρωση εν όλω της προσβαλλομένης αποφάσεως. Κατά την ΒΑ, ο δικαστής είναι ελεύθερος να ασκήσει αυτή την εξουσία ανεξάρτητα από τα αιτήματα των διαδίκων, οπότε, εν προκειμένω, δεν είναι καν απαραίτητη η υποβολή αιτήσεως τροποποιήσεως των αιτημάτων προκειμένου να μπορέσει το Γενικό Δικαστήριο να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της (
17
).
35.
Από την άποψη αυτή προκύπτει λογικώς ότι, κατά την ΒΑ, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο, αφού δέχθηκε τον λόγο που έλαβε υπόψη αυτεπαγγέλτως, όφειλε εν πάση περιπτώσει να ακυρώσει το σύνολο της προσβαλλομένης αποφάσεως, η συλλογιστική η οποία εκτίθεται στη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε το αίτημά της να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της είναι εσφαλμένη.
36.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποστηρίξει συννόμως ότι η ΒΑ, δηλώνοντας με το υπόμνημα απαντήσεώς της ότι σκοπός της αιτήσεως αναιρέσεώς της είναι η απόρριψη αυτού του αιτήματος, προέβαλε ισχυρισμό νέο σε σχέση με τον ισχυρισμό που είχε προβάλει με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεώς της, ο οποίος αντλείτο από νομική πλάνη κατά την εφαρμογή της αρχής ne ultra petita. Επομένως, φρονώ ότι η ένσταση απαραδέκτου του υπομνήματος απαντήσεως είναι απορριπτέα.
β) Επί της συμβατότητας της αιτήσεως αναιρέσεως με το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
37.
Η Επιτροπή υποστηρίζει, κατ’ αρχάς, ότι η αίτηση αναιρέσεως δεν είναι σύμφωνη με το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διότι η ΒΑ δεν ηττήθηκε κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως. Πράγματι, εφόσον το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε τα αιτήματα της ΒΑ, όπως οριοθετήθηκαν με το δικόγραφο της προσφυγής της, η ΒΑ νίκησε εν όλω πρωτοδίκως.
38.
Η BA αντικρούει ότι ηττήθηκε. Συγκεκριμένα, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση είχε υποστηρίξει, στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας της σχετικά με τον λόγο που έλαβε υπόψη αυτεπαγγέλτως το Γενικό Δικαστήριο, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να ακυρωθεί εν όλω, το δε Γενικό Δικαστήριο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, απέρριψε το αίτημα αυτό. Η ερμηνεία των δικονομικών κανόνων την οποία υποστηρίζει η Επιτροπή θα στερούσε διάδικο που θίγεται από απόφαση εκδοθείσα από το Γενικό Δικαστήριο βάσει λόγου που λήφθηκε υπόψη αυτεπαγγέλτως από τη δυνατότητα πραγματικής δικαστικής προστασίας εκ μέρους του Δικαστηρίου.
39.
Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζω ότι, σύμφωνα με το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «[αναίρεση ενώπιον του Δικαστηρίου] μπορεί να ασκηθεί από τον εν όλω ή εν μέρει ηττηθέντα διάδικο […]».
40.
Επισημαίνεται ότι υφίσταται γλωσσική απόκλιση μεταξύ της γαλλικής αποδόσεως του άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω Οργανισμού και της αποδόσεως της ίδιας διατάξεως στην αγγλική, γλώσσα διαδικασίας της παρούσας υποθέσεως. Πράγματι, σύμφωνα με τη γαλλική απόδοση, για να μπορεί ο προσφεύγων να ασκήσει αναίρεση, είναι απαραίτητο να έχει ηττηθεί («succombé en ses conclusions»), ενώ, σύμφωνα με την αγγλική απόδοση, απαιτείται να μην έχουν ευδοκιμήσει οι ισχυρισμοί του προσφεύγοντος («unsuccessful […] in its submissions»). Στη γαλλική απόδοση χρησιμοποιείται ο όρος «conclusions» που αντιστοιχεί τον όρο ο οποίος χρησιμοποιείται στο άρθρο 168, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, στο άρθρο 169, παράγραφος 1, και στο άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ενώ στην αγγλική απόδοση χρησιμοποιείται, αντιθέτως, ο όρος «submissions», ο οποίος δεν αντιστοιχεί στην έκφραση «form of order» που χρησιμοποιείται στις εν λόγω διατάξεις και μπορεί να καλύπτει όχι μόνο τα αιτήματα («petitum»), αλλά και τα νομικά επιχειρήματα που προβάλλονται ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Διαφορές απαντώνται και σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ορισμένες από τις οποίες δεν χρησιμοποιούν την έννοια που αντιστοιχεί στον γαλλικό όρο «conclusions» ο οποίος χρησιμοποιείται στον Κανονισμό Διαδικασίας του Δικαστηρίου (
18
).
41.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, εφόσον καμία από τις γλωσσικές αποδόσεις δεν μπορεί να χαρακτηριστεί υπερέχουσα, το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να ερμηνευθεί με γνώμονα την όλη οικονομία και τον σκοπό των διατάξεων περί αναιρέσεως (
19
).
42.
Ειδικότερα, θα πρέπει να εξακριβωθεί αν, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, η έννοια των όρων «succomber en ses conclusions» σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη μπορεί να γίνει νοητή μόνον ως αναφορά στα αιτήματα που διατυπώθηκαν με την αρχική προσφυγή ή, τουλάχιστον, με επίσημη αίτηση τροποποιήσεως των αιτημάτων.
43.
Συναφώς επισημαίνεται, πρώτον, ότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, τα αιτήματα των διαδίκων χαρακτηρίζονται από αυξημένη απαίτηση σαφήνειας (
20
) και, κατ’ αρχήν, από απαγόρευση μεταβολής (
21
). Αυτή η κατ’ αρχήν απαγόρευση μεταβολής συνδέεται στενά με την απαίτηση τηρήσεως των προθεσμιών ασκήσεως προσφυγής (
22
).
44.
Εντούτοις, η απαγόρευση μεταβολής των αιτημάτων δεν είναι απόλυτη. Επιδέχεται ορισμένες εξαιρέσεις, οι οποίες, εντούτοις, είναι στενά οριοθετημένες.
45.
Το Δικαστήριο έχει δεχθεί σε ορισμένες περιπτώσεις τροποποίηση κατά την εκκρεμοδικία των αιτημάτων που προβλήθηκαν με το εισαγωγικό δικόγραφο, όταν η τροποποίηση βασίζεται σε πραγματικά και νομικά στοιχεία που αποκαλύφθηκαν κατά την έγγραφη διαδικασία (
23
). Επίσης, μεταβολή των αιτημάτων είναι πλέον δυνατή βάσει του άρθρου 86 του νέου Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο κωδικοποίησε προϋφιστάμενη νομολογία (
24
), οσάκις η πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση αντικαθίσταται ή τροποποιείται από άλλη πράξη έχουσα το ίδιο αντικείμενο. Ακόμα, το Δικαστήριο έχει δεχθεί, σε ορισμένες συγκεκριμένες περιπτώσεις, τη δυνατότητα διευκρινίσεως των αιτημάτων κατά την εκκρεμοδικία (
25
). Εντούτοις, η τροποποίηση των αιτημάτων υπόκειται σε πολύ αυστηρές απαιτήσεις όσον αφορά τη σαφήνεια και τη διατύπωσή της, πρέπει δε να γίνεται σύμφωνα με ορισμένο τύπο (
26
), μολονότι τα πάντα είναι δυνατά κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση (
27
).
46.
Όταν προσφεύγων υποβάλλει αίτηησ τροποποιήσεως των αιτημάτων του και το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει ρητώς την αίτηση αυτή με την απόφασή του, ο προσφεύγων δεν μπορεί να στερηθεί τη δυνατότητα να αμφισβητήσει τη νομιμότητα της απορρίψεως για τον απλό λόγο ότι τα αρχικά του αιτήματα, όπως περιέχονταν στο δικόγραφο της προσφυγής του, έγιναν δεκτά.
47.
Πράγματι, είναι προφανές ότι αυτός ο προσφεύγων ηττήθηκε όσον αφορά το αίτημα τροποποιήσεως των αιτημάτων του. Αν το Δικαστήριο διαπιστώσει ότι το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε απορρίπτοντας το αίτημα, ο εν λόγω προσφεύγων θα μπορούσε δυνητικά να επιτύχει περισσότερα από ό,τι επέτυχε με την αποδοχή των αρχικών αιτημάτων του. Θα πρέπει επομένως να είναι σε θέση να αμφισβητήσει τη νομιμότητα της απορρίψεως του αιτήματος τροποποιήσεως των αιτημάτων του.
48.
Εξάλλου, το κατά πόσον το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ορθώς ή όχι την αίτηση τροποποιήσεως των αιτημάτων διαδίκου αφορά την ουσία της υποθέσεως, ανεξαρτήτως του αν το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την εν λόγω αίτηση λόγω παραβάσεως των τυπικών προϋποθέσεων.
49.
Επομένως, κατά τη γνώμη μου και αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η Επιτροπή, η έννοια της «ήττας» («succombance») σύμφωνα με το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να περιοριστεί αυστηρά στα αιτήματα που διατυπώθηκαν με το αρχικό δικόγραφο ή τροποποιήθηκαν με τήρηση των τυπικών προϋποθέσεων. Αντιθέτως, πρέπει να περιλαμβάνει την ήττα όσον αφορά οποιοδήποτε αίτημα υποβάλλεται ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στο πλαίσιο της δίκης που ολοκληρώθηκε με την έκδοση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως από το Γενικό Δικαστήριο.
50.
Μια τέτοια ερμηνεία του εν λόγω άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, είναι εξάλλου συνεπής προς τις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της διατάξεως, οι οποίες αναφέρουν όλες την έννοια της «ήττας», αλλά δεν τη συνδέουν κατ’ ανάγκη με τα αιτήματα που διατυπώθηκαν με το αρχικό δικόγραφο (
28
).
51.
Κατά συνέπεια, εν προκειμένω, εφόσον το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε, με τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, επί του «σιωπηρού» αιτήματος της ΒΑ να ακυρωθεί εν όλω η προσβαλλόμενη απόφαση και το απέρριψε, η ΒΑ πρέπει να θεωρηθεί ότι ηττήθηκε όσον αφορά αυτό το σημείο, σύμφωνα με το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επομένως, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να θεωρηθεί παραδεκτή από αυτή την άποψη.
γ) Επί της συμβατότητας της αιτήσεως αναιρέσεως προς το άρθρο 169, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου
52.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αίτηση αναιρέσεως δεν συνάδει προς το άρθρο 169, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, διότι δεν έχει ως αντικείμενο την αναίρεση του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αλλά τη συμπλήρωση του διατακτικού αυτού, επεκτείνοντας τη μερική ακύρωση, την οποία είχε ζητήσει πρωτοδίκως η ΒΑ και την οποία δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο, σε ολική ακύρωση.
53.
Σύμφωνα με το άρθρο 169, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, «[τα] αιτήματα της αναιρέσεως έχουν ως αντικείμενο την ολική ή μερική αναίρεση της αποφάσεως ή διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου, όπως αυτή περιλαμβάνεται στο διατακτικό της».
54.
Η διάταξη αυτή αφορά τα αιτήματα της αιτήσεως αναιρέσεως που αφορούν την αναίρεση (ενώ το άρθρο 170 του Κανονισμού Διαδικασίας αφορά τα αιτήματα σε περίπτωση που γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως). Αφορά ειδικότερα τη θεμελιώδη αρχή που διέπει την αναίρεση, σύμφωνα με την οποία η αναίρεση πρέπει να στρέφεται κατά του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου και δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά την τροποποίηση ορισμένων σημείων του σκεπτικού της (
29
).
55.
Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τη σκέψη 21 των παρουσών προτάσεων, όσον αφορά τα αιτήματα της αιτήσεως αναιρέσεως, η ΒΑ υπέβαλε δύο αιτήματα: με το πρώτο ζητεί την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως «στο μέτρο που περιορίζει την έκταση της ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο αίτημα που η British Airways διατύπωσε στο πλαίσιο της προσφυγής της ακυρώσεως», ενώ με το δεύτερο ζητεί την αναίρεση του πρώτου σημείου του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
56.
Με το πρώτο αίτημά της, συνεπώς, η BA ζητεί την αναίρεση των σημείων του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως στα οποία θεμελιώνεται το σημείο 1 του διατακτικού, καθόσον ακύρωσε εν μέρει μόνο την προσβαλλόμενη απόφαση. Πρόκειται ειδικότερα, αφενός, για την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου να θεωρήσει ότι περιορίζεται, εν προκειμένω, από την αρχή ne ultra petita και, αφετέρου, για την απόφαση να απορριφθεί το «σιωπηρό» αίτημα τροποποιήσεως των αιτημάτων το οποίο η BA ισχυρίζεται ότι υπέβαλε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση (
30
). Συναφώς υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως που αποτελεί την απαραίτητη βάση του διατακτικού είναι αδιαχώριστο με το τελευταίο (
31
) και το διατακτικό δικαστικής αποφάσεως πρέπει να ερμηνεύεται με γνώμονα το σκεπτικό της (
32
).
57.
Βάσει αυτής της παραδοχής, με το δεύτερο αίτημά της, η ΒΑ ζητεί την αναίρεση του σημείου 1 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
58.
Συναφώς θα πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, αν είναι αρμόδιο να ελέγχει τη νομική λύση που δόθηκε ενόψει των ισχυρισμών που προβλήθηκαν και εξετάσθηκαν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, πρέπει επίσης να είναι αρμόδιο, διότι άλλως η αναιρετική διαδικασία θα στερείτο ενός σημαντικού μέρους του περιεχομένου της, να ελέγχει τις έννομες συνέπειες που συνήγαγε το Γενικό Δικαστήριο από τη λύση αυτή, οι οποίες αποτελούν, επίσης, νομικό ζήτημα (
33
).
59.
Με την αίτηση αναιρέσεώς της η ΒΑ αμφισβητεί την έκταση της ακυρότητας που κήρυξε το Γενικό Δικαστήριο ως συνέπεια της αποδοχής του λόγου τον οποίο εξέτασε αυτεπαγγέλτως. Η BA αμφισβητεί συνεπώς τις έννομες συνέπειες που εξήγαγε το Γενικό Δικαστήριο από την αποδοχή αυτού του λόγου.
60.
Από όλα τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν μπορούσε συννόμως να υποστηρίξει ότι η αίτηση αναιρέσεως της ΒΑ δεν έχει ως αντικείμενο την αναίρεση του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, όπως απαιτείται δυνάμει του άρθρου 169, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
δ) Επί της συμβατότητας της αιτήσεως αναιρέσεως με το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου
61.
Τέλος, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αίτηση αναιρέσεως δεν είναι σύμφωνη ούτε με το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Το εν λόγω άρθρο απαγορεύει σε αναιρεσείοντα να υποβάλει κατ’ αναίρεση αιτήματα που υπερβαίνουν τα αιτήματα που υποβλήθηκαν πρωτοδίκως και να ζητήσει μέτρο ευρύτερο από εκείνο που ζητήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Το αίτημα που υποβλήθηκε από την ΒΑ κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την έκταση της ακυρώσεως (σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούσε μέρος του αντικειμένου της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης.
62.
Κατά το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, «[τα] αιτήματα της αναιρέσεως έχουν ως αντικείμενο, αν αυτή κριθεί βάσιμη, την ολική ή μερική αποδοχή των αιτημάτων που υποβλήθηκαν πρωτοδίκως, αποκλειομένης της υποβολής νέου αιτήματος», ενώ «[η] αίτηση αναιρέσεως δεν μπορεί να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης».
63.
Η θέσπιση ειδικού άρθρου για τα αιτήματα σε περίπτωση αποδοχής της προσφυγής αποτελεί καινοτομία του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου που άρχισε να ισχύει την 1η Νοεμβρίου 2012. Η διάταξη αυτή αφορά τις συνέπειες που πρέπει να αντλεί το Δικαστήριο από την ενδεχόμενη αναγνώριση του βασίμου της αιτήσεως αναιρέσεως. Λογικά έπεται του άρθρου 169, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας και σκοπός της είναι να μην επιτρέπεται σε αναιρεσείοντα να υποβάλει στο Δικαστήριο αιτήματα που δεν είχε υποβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (
34
).
64.
Εν προκειμένω, τα αιτήματα σε περίπτωση αποδοχής της αιτήσεως αναιρέσεως της ΒΑ περιέχονται στο τρίτο αίτημά της, με το οποίο ζητεί από το Δικαστήριο να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο σύνολό της.
65.
Θα πρέπει να εξεταστεί αν αυτό το αίτημα πρέπει να χαρακτηριστεί «νέο» και αν είναι ικανό να τροποποιήσει το αντικείμενο της δίκης κατά την έννοια του άρθρου 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
66.
Συναφώς, θα πρέπει, πρώτον, να επισημανθεί ότι το τρίτο αίτημα αντιστοιχεί ακριβώς στο «σιωπηρό» αίτημα τροποποιήσεως των αιτημάτων, το οποίο απέρριψε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Αφορά, εξάλλου, ζήτημα –εκείνο της ενδεχόμενης εν όλω ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, λόγω του ότι έγινε δεκτός ο λόγος που λήφθηκε υπόψη αυτεπαγγέλτως – το οποίο, όπως προκύπτει από τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, εξετάστηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου στο πλαίσιο της συζητήσεως που αφορούσε τον σχετικό λόγο.
67.
Δεύτερον, αν, όπως προκύπτει από τις σκέψεις που αναπτύχθηκαν στα σημεία 58 και 59 των παρουσών προτάσεων, ο προσφεύγων μπορεί να στραφεί κατ’ αναίρεση κατά των εννόμων συνεπειών τις οποίες άντλησε το Γενικό Δικαστήριο από την αποδοχή λόγου προσφυγής (εν προκειμένω, του λόγου που λήφθηκε υπόψη αυτεπαγγέλτως), λογικά πρέπει να του επιτρέπεται να ζητεί από το Δικαστήριο, εφόσον γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεώς του, να αντλήσει το ίδιο τις συνέπειες που απορρέουν αυτομάτως από το ότι ο σχετικός λόγος έγινε δεκτός.
68.
Συναφώς δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν το Δικαστήριο δεχθεί την αίτηση αναιρέσεως της ΒΑ κρίνοντας ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε στη νομική πλάνη που του προσάπτει η αναιρεσείουσα, η συνέπεια θα είναι αναγκαστικά ότι η προσβαλλόμενη απόφαση θα πρέπει να ακυρωθεί στο σύνολό της (
35
).
69.
Επομένως, εν προκειμένω, η εν όλω ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από την αναγκαία έννομη συνέπεια ενδεχόμενης αποδοχής των αιτημάτων που υπέβαλε η ΒΑ με την αίτηση αναιρέσεως (και αναφέρονται στα σημεία 21 και 55 των παρουσών προτάσεων) και ενδεχόμενης αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
70.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες και στο πλαίσιο των εξαιρετικά ιδιόμορφων περιστάσεων της κρινομένης υποθέσεως, δεν νομίζω ότι το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου απαγορεύει να κριθεί η αίτηση αναιρέσεως παραδεκτή.
71.
Επομένως, η αίτηση αναιρέσεως της ΒΑ είναι, κατά τη γνώμη μου, παραδεκτή.
B.
Επί του πρώτου λόγου που αντλείται από νομική πλάνη απορρέουσα από την εσφαλμένη εφαρμογή της αρχής ne ultra petita
1. Συνοπτική παρουσίαση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων
72.
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η ΒΑ υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομική πλάνη κρίνοντας ότι περιορίζεται από την αρχή ne ultra petita, όταν διαπίστωσε αυτεπαγγέλτως την ύπαρξη ουσιωδών πλημμελειών σχετικών με τη δημόσια τάξη στο σύνολο της προσβαλλομένης αποφάσεως.
73.
Κατά την ΒΑ, όταν ο δικαστής της Ένωσης λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως ζήτημα δημοσίας τάξεως, παύουν να ισχύουν οι περιορισμοί μεταξύ των διαδίκων που συνδέονται με την αρχή ne ultra petita. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο εν λόγω δικαστής πρέπει να έχει την αρμοδιότητα να διατυπώσει το διατακτικό της αποφάσεως κατά τον τρόπο που κρίνει κατάλληλο και δεν πρέπει να περιορίζεται κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής από τα αιτήματα διαδίκου.
74.
Κατά την ΒΑ, αν σε υπόθεση που αφορά ζήτημα δημοσίας τάξεως ο δικαστής της Ένωσης είναι ελεύθερος να παρεκκλίνει από τους λόγους που επικαλούνται οι διάδικοι, πρέπει, κατ’ επέκταση, να είναι ελεύθερος, κατά τον ίδιο τρόπο, να παρεκκλίνει από τα αιτήματά τους. Μόνο κατ’ αυτόν τον τρόπο θα είναι σε θέση να διατυπώσει πρόσφορο διατακτικό με την απόφασή του και να θεραπεύσει αποτελεσματικά τις διαπιστωθείσες παραβάσεις της δημόσιας τάξεως.
75.
Οι συνέπειες της αυτεπάγγελτης λήψεως υπόψη λόγων δημοσίας τάξεως από το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούν να εξαρτώνται από τα ατομικά συμφέροντα των διαδίκων. Δεν μπορούν να εξαρτώνται ούτε από ενδεχόμενη τροποποίηση από τους διαδίκους των αιτημάτων τους κατά τη διάρκεια της δίκης. Μια τέτοια λύση θα ισοδυναμούσε με το να επαφίενται στους διαδίκους ζητήματα δημόσιας τάξεως.
76.
Εξάλλου, στο πλαίσιο της λήψεως υπόψη, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, των μεταγενέστερων εθνικών διαδικασιών αποζημιώσεως, το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε αυθαίρετη διάκριση μεταξύ της καταστάσεως της BA (η οποία επωφελήθηκε μερικής μόνον ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως) και της καταστάσεως των λοιπών αεροπορικών εταιριών που προσέβαλαν επίσης την εν λόγω απόφαση (οι οποίες επωφελήθηκαν συνολικής ακυρώσεώς της), ενώ όλοι οι προσφεύγοντες βρίσκονταν στην ίδια κατάσταση σε σχέση με την ουσιώδη πλημμέλεια αιτιολογίας την οποία επισήμανε αυτεπαγγέλτως το Γενικό Δικαστήριο.
77.
Τέλος, η προσέγγιση του Γενικού Δικαστηρίου προκαλεί δυσχέρειες όσον αφορά την απονομή της δικαιοσύνης, διότι παρέχει κίνητρο στους προσφεύγοντες να διατυπώνουν συστηματικά τα αιτήματά τους κατά ευρύ τρόπο χωρίς αιτιολογία, προκειμένου να μπορούν να επιτυγχάνουν ακύρωση μεγαλύτερου εύρους σε περίπτωση που ο δικαστής της Ένωσης εξετάσει αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως.
78.
Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα της ΒΑ. Ειδικότερα, θεωρεί ότι η άποψη της ΒΑ ισοδυναμεί με αθέτηση των αρχών που έχουν τεθεί με τη νομολογία που ακολούθησε την απόφαση Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ. (στο εξής: υπόθεση AssiDomän) (
36
). Η διαφορά μεταξύ της υποθέσεως AssiDomän και της παρούσας υποθέσεως είναι απλώς ζήτημα εκτάσεως. Ενώ στην υπόθεση AssiDomän ορισμένοι αποδέκτες αποφάσεως της Επιτροπής δεν την είχαν προσβάλει, εν προκειμένω η ΒΑ προσέφυγε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά ορισμένων πτυχών της προσβαλλομένης αποφάσεως.
2. Ανάλυση
79.
Υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο σε νομική πλάνη κρίνοντας ότι περιορίζεται εν προκειμένω από την αρχή ne ultra petita; Μπορούσε, ή και έπρεπε, αντλώντας όλες τις έννομες συνέπειες του δημοσίας τάξεως, και αυτεπαγγέλτως εξετασθέντος, λόγου πλημμελούς αιτιολογίας της προσβαλλομένης αποφάσεως να την ακυρώσει εν όλω, παρά τα αιτήματα της ΒΑ, με τα οποία ζητείτο η μερική μόνον ακύρωση;
80.
Όπως επισήμανα με τα σημεία 5 και 6 των παρουσών προτάσεων, τα ερωτήματα αυτά αποκαλύπτουν την ένταση μεταξύ διαφορετικών, συχνά ανταγωνιστικών, νομικών απαιτήσεων. Επομένως, η απάντηση που θα δοθεί σε αυτά εξαρτάται από τη διάρθρωση μεταξύ αυτών των απαιτήσεων και της εξισορροπήσεως των αρχών στις οποίες θεμελιώνονται.
81.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, θα αναλύσω κατ’ αρχάς την έκταση και τον λόγο υπάρξεως αυτών των αρχών και απαιτήσεων, στη συνέχεια δε, θα προτείνω μια απάντηση στα σχετικά ερωτήματα.
α) Επί της αρχής ne ultra petita, που συνδέεται με την αρχή της διαθέσεως
82.
Κατ’ αρχάς, η αρχή ne ultra petita την οποία επικαλείται το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να χαρακτηριστεί ως το όριο, εν προκειμένω, της ακυρωτικής εξουσίας του.
83.
Η αρχή ne ultra petita, η οποία απορρέει από το ρητό «ne eat iudex ultra petita partium», απαγορεύει στον δικαστή που καλείται να κρίνει προσφυγή περί ακυρώσεως να προχωρήσει πέρα από τα αιτήματα των διαδίκων (
37
). Σύμφωνα με πάγια νομολογιακή διατύπωση, καθόσον ο δικαστής της Ένωσης δεν μπορεί να αποφανθεί ultra petita, η ακυρότητα την οποία κηρύσσει δεν μπορεί να υπερβεί αυτή που ζήτησε ο προσφεύγων (
38
).
84.
Η αρχή ne ultra petita συνδέεται με την αρχή της διαθέσεως, η οποία αποτελεί κατευθυντήρια αρχή των ένδικων διαδικασιών περί νομιμότητας ενώπιον του δικαστή της Ένωσης. Σύμφωνα με την αρχή της διαθέσεως, οι διάδικοι έχουν την πρωτοβουλία της δίκης και καθορίζουν το αντικείμενο της διαφοράς, επομένως ο δικαστής πρέπει να αποφαίνεται αποκλειστικά και μόνον επί όσων του ζητούν οι διάδικοι (και συνεπώς ne ultra petita) (
39
).
85.
Γενικά, η αρχή της διαθέσεως και η συνδεόμενη με αυτήν αρχή ne ultra petita θεωρούνται έκφανση της ιδιωτικής αυτονομίας των προσώπων. Πράγματι, το κατά πόσον και σε ποιο βαθμό ένα πρόσωπο προβάλλει τα δικαιώματά του ενώπιον του δικαστή εξαρτάται σε τελική ανάλυση από τη βούλησή του. Αυτή η άποψη ισχύει, εντούτοις, κυρίως στο πλαίσιο του αστικού δικαίου (
40
).
86.
Στις διαδικασίες δημοσίου δικαίου, η αρχή της διαθέσεως και η αρχή ne ultra petita –καθώς και τα όρια των εξουσιών του δικαστή που απορρέουν από αυτές– αποκτούν, εντούτοις, διαφορετική εμβέλεια (
41
). Ειδικότερα, οι αρχές αυτές πρέπει να γίνονται νοητές σε σχέση με την επιλογή διαρθρώσεως της ένδικης διαδικασίας περί νομιμότητας στο δίκαιο της Ένωσης ως ένδικης διαδικασίας εξαρτώμενης από την άσκηση προσφυγής.
87.
Όπως προκύπτει από το άρθρο 263, δεύτερο έως τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, ο δικαστής της Ένωσης είναι αρμόδιος να ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων που εκδίδουν τα θεσμικά όργανα, τα λοιπά όργανα ή οργανισμοί της Ένωσης μόνο –και στον βαθμό που– ασκείται ενώπιόν του προσφυγή από κάποιο από τα πρόσωπα που νομιμοποιούνται να την ασκήσουν δυνάμει των εν λόγω διατάξεων.
88.
Ελλείψει τέτοιας προσφυγής, ο δικαστής της Ένωσης δεν είναι αρμόδιος να εξετάσει ex officio τη νομιμότητα των πράξεων που εκδίδουν τα θεσμικά όργανα, τα λοιπά όργανα ή οι οργανισμοί της Ένωσης (
42
).
89.
Με άλλα λόγια, η εξουσία του δικαστή της Ένωσης να ελέγχει τη νομιμότητα της δραστηριότητας των θεσμικών οργάνων της Ένωσης εξαρτάται από την ύπαρξη και την εμβέλεια προσφυγής περί ακυρότητας ασκηθείσας από ένα από τα πρόσωπα που αναφέρονται στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ. Αν δεν έχει ασκηθεί ενώπιόν του ανάλογη προσφυγή, ο δικαστής δεν μπορεί, παρεμβαλλόμενος στον τομέα δραστηριότητας των λοιπών θεσμικών οργάνων, οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης, να αμφισβητήσει τη νομιμότητα των πράξεων που αυτά εκδίδουν (
43
).
90.
Υπό αυτή την οπτική, τα όρια των εξουσιών του δικαστή που απορρέουν από την αρχή ne ultra petita, ως έκφανση της αρχής της διαθέσεως, δεν συνδέονται μόνο με την αυτονομία των ιδιωτών, αλλά και με την αρχή της διακρίσεως των εξουσιών που χαρακτηρίζει τη λειτουργία κάθε κράτους δικαίου και που, στο πλαίσιο της Ένωσης, εκφράζεται με την αρχή της θεσμικής ισορροπίας, η οποία σημαίνει ότι κάθε θεσμικό όργανο ασκεί τις αρμοδιότητές του σεβόμενο τις αρμοδιότητες των υπολοίπων (
44
).
91.
Όσον αφορά την αρχή ne ultra petita, θα πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι, όπως προκύπτει από την ονομασία της (ne ultra petita), η αρχή αυτή αφορά το petitum, δηλαδή τα αιτήματα των διαδίκων. Εντούτοις, το Δικαστήριο αναφέρεται μερικές φορές σε αυτή την αρχή και σε σχέση με τους λόγους που προβάλλουν οι διάδικοι για τη θεμελίωση των ισχυρισμών τους. Το πράττει συγκεκριμένα σε σχέση με την απαγόρευση να εξετάζει ο δικαστής λόγους που δεν προέβαλαν οι διάδικοι, με την εξαίρεση –ακριβώς– των λόγων που δικαστές μπορούν, ή ακόμα και επιβάλλεται, να εξετάζουν αυτεπαγγέλτως (
45
).
92.
Υπό αυτό το πρίσμα, η αυτεπάγγελτη εξέταση λόγου δημοσίας τάξεως μπορεί να θεωρηθεί εξαίρεση από την αρχή ne ultra petita υπό ευρεία έννοια (δηλαδή, υπό την έννοια ότι δεν αναφέρεται μόνο στο petitum, αλλά και στους λόγους που προβάλλονται για να υποστηριχθεί). Η ύπαρξη της εξουσίας αυτεπάγγελτης εξετάσεως αυτών των λόγων δεν σημαίνει εντούτοις αναγκαστικά ότι, όταν ο δικαστής της Ένωσης ασκεί αυτή την εξουσία, μπορεί να εκδώσει απόφαση που βαίνει πέραν των αιτημάτων των διαδίκων. Πράγματι, τα δύο ζητήματα διακρίνονται μεταξύ τους (
46
).
β) Επί της τηρήσεως της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής ως απαιτήσεως δημοσίας τάξεως
93.
Η δυνατότητα ενός από τα πρόσωπα που απαριθμούνται στο άρθρο 263 ΣΛΕΕ να ζητήσει από τον δικαστή της Ένωσης να ελέγξει τη νομιμότητα πράξεως της Ένωσης υπόκειται σε ένα χρονικό περιορισμό: η προσφυγή πρέπει να ασκηθεί εντός της προβλεπόμενης στο έκτο εδάφιο του ίδιου άρθρου προθεσμίας.
94.
Συναφώς, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι απόφαση η οποία δεν προσβλήθηκε από τον αποδέκτη της εντός της προβλεπομένης προθεσμίας καθίσταται απρόσβλητη έναντι αυτού (
47
).
95.
Το Δικαστήριο έχει επίσης αναφέρει ότι η προθεσμία αυτή και η συνέπεια της μη τηρήσεώς της, δηλαδή η απόκτηση απρόσβλητου χαρακτήρα, σκοπό έχουν την προστασία του δημοσίου συμφέροντος και, κατά συνέπεια, η προθεσμία αυτή άπτεται της δημοσίας τάξεως, οι δε διάδικοι και ο δικαστής δεν μπορούν, ως εκ τούτου, να τη μεταβάλλουν κατά την κρίση τους, ενώ η τήρησή της πρέπει να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το δικαιοδοτικό όργανο της Ένωσης (
48
).
96.
Η νομολογία αυτή στηρίζεται κυρίως στην άποψη ότι οι προθεσμίες για την άσκηση προσφυγής σκοπό έχουν να κατοχυρώσουν την ασφάλεια δικαίου, προλαμβάνοντας την επ’ αόριστον αμφισβήτηση των κοινοτικών πράξεων που συνεπάγονται έννομα αποτελέσματα καθώς επίσης και στις επιτακτικές ανάγκες εύρυθμης απονομής της δικαιοσύνης και οικονομίας της διαδικασίας (
49
).
97.
Οι αρχές που εκφράζονται με αυτή τη νομολογία δεν εφαρμόζονται μόνο στις περιπτώσεις προσφυγών με τις οποίες ζητείται η εν όλω ακύρωση πράξεως, αλλά ισχύουν και σε περίπτωση αιτήματος μερικής ακυρώσεως. Σε περίπτωση ασκήσεως προσφυγής με την οποία ζητείται η μερική ακύρωση πράξεως, τα τμήματα της πράξεως τα οποία μπορούν να αποσπαστούν από αυτή (
50
) και τα οποία δεν προσβλήθηκαν εμπροθέσμως καθίστανται απρόσβλητα, ιδίως έναντι του αποδέκτη της.
98.
Εξάλλου, όπως επισήμανα στο σημείο 43 των παρουσών προτάσεων, οι απαιτήσεις δημοσίας τάξεως που άπτονται της τηρήσεως της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής αποτελούν το θεμέλιο της κατ’ αρχήν απαγορεύσεως τροποποιήσεως των αιτημάτων των διαδίκων στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας περί ακυρώσεως. Η πάροδος της προθεσμίας αυτής έχει ως αποτέλεσμα την παγίωση, κατ’ αρχήν, των αιτημάτων και συνεπώς τον οριστικό καθορισμό του αντικειμένου της διαφοράς. Πράγματι, το να επιτραπεί σε προσφεύγοντα να διευρύνει τα αιτήματά του μετά την πάροδο της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με το να του επιτραπεί να καταστρατηγήσει την εν λόγω προθεσμία και να ζητήσει την ακύρωση άλλης πράξεως (ή τμήματος πράξεως), ενώ η προθεσμία προσβολής της νομιμότητάς της έχει λήξει και η πράξη αυτή (ή αυτό το τμήμα της πράξεως) έχει καταστεί απρόσβλητη έναντι του προσφεύγοντος (
51
).
99.
Τέλος, θα πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι, λόγω των απαιτήσεων ασφάλειας δικαίου στις οποίες θεμελιώνονται οι κανόνες περί των δικονομικών προθεσμιών, το Δικαστήριο τους εφαρμόζει εξαιρετικά περιοριστικά, δεχόμενο παρεκκλίσεις μόνο σε εντελώς εξαιρετικές περιπτώσεις (
52
).
γ) Επί της απαιτήσεως προστασίας της νομιμότητας στην οποία θεμελιώνεται η αυτεπάγγελτη λήψη υπόψη των λόγων δημοσίας τάξεως
100.
Βάσει της απαιτήσεως προστασίας της νομιμότητας, ο δικαστής της Ένωσης, στο πλαίσιο της εκπληρώσεως του θεμελιώδους καθήκοντος που του έχει ανατεθεί με το άρθρο 19 ΣΕΕ να εξασφαλίζει την τήρηση του δικαίου της Ένωσης, δεν πρέπει να περιορίζεται σε έναν παθητικό αποκλειστικά ρόλο, διαφορετικά υπάρχει περίπτωση να καταλήξει να θεμελιώσει την απόφασή του σε εσφαλμένες νομικές σκέψεις. Ορισμένοι δικονομικοί κανόνες και η νομολογία τού αναγνωρίζουν την αρμοδιότητα να εξετάζει αυτεπαγγέλτως νομικούς λόγους, που χαρακτηρίζονται λόγοι δημοσίου συμφέροντος και του επιτρέπουν να προχωρήσει πέραν των λόγων και των επιχειρημάτων που επικαλούνται οι διάδικοι. Πρόκειται για περιπτώσεις που αφορούν τόσο ζητήματα σχετικά με την ενώπιόν του διαδικασία (
53
) όσο και ζητήματα σχετικά με τη νομιμότητα της προσβαλλομένης πράξεως (
54
).
101.
Γενικά, εναπόκειται στον δικαστή της Ένωσης να εξετάσει αυτεπαγγέλτως την παράβαση κανόνα της έννομης τάξεως της Ένωσης που φαίνεται επαρκώς σημαντικός ώστε να χαρακτηριστεί κανόνας δημοσίας τάξεως και να δικαιολογήσει την επιβολή κυρώσεως ex officio. Πράγματι, όταν διαπιστώνεται η παράβαση ανάλογου κανόνα, είναι μάλλον επουσιώδες αν η πράξη χαρακτηρίζεται, επιπλέον, και από τις πλημμέλειες που επικαλέστηκε ο προσφεύγων προς στήριξη της προσφυγής του ακυρώσεως, διότι η προστασία της έννομης τάξεως της Ένωσης επιτρέπει και, ενδεχομένως, επιτάσσει στον δικαστή της Ένωσης να διαπιστώσει ότι η επίμαχη πράξη πάσχει πλημμέλεια η οποία, εν πάση περιπτώσει, δικαιολογεί την ακύρωσή της (
55
).
102.
Το Δικαστήριο ουδέποτε έδωσε ακριβή ορισμό της έννοιας του λόγου δημοσίας τάξεως ούτε προσδιόρισε αφηρημένα τα κριτήρια που επιτρέπουν να καθοριστεί αν κάποιος λόγος είναι δημοσίας τάξεως ή όχι. Εντούτοις, στοιχεία που αντλούνται από τη νομολογία επιτρέπουν να οριοθετηθούν με κάποια ακρίβεια τα κριτήρια αυτά, όσον αφορά την έννομη τάξη της Ένωσης.
103.
Συναφώς, όπως είχα την ευκαιρία να υπογραμμίσω επανειλημμένα (
56
), συμφωνώ με την προσέγγιση που πρότεινε ο γενικός εισαγγελέας F. G. Jacobs με τις προτάσεις του για την υπόθεση Salzgitter κατά Επιτροπής (C‑210/98 P, EU:C:2000:172) (
57
). Κατά την άποψή μου, ένας λόγος μπορεί να χαρακτηριστεί δημοσίας τάξεως όταν, αφενός, ο παραβιαζόμενος κανόνας έχει θεσπιστεί για να εξυπηρετεί θεμελιώδη σκοπό ή θεμελιώδη αξία της έννομης τάξεως της Ένωσης και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο για την υλοποίηση αυτού του σκοπού ή αυτής της αξίας και όταν, αφετέρου, ο κανόνας αυτός θεσπίστηκε προς το συμφέρον τρίτων ή προς το γενικό συμφέρον και όχι απλώς προς το συμφέρον των ατόμων που αφορούσε άμεσα.
104.
Αυτό συνεπώς που δικαιολογεί την εξουσία/ το καθήκον του δικαστή της Ένωσης να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως τους λόγους δημοσίας τάξεως, ακόμα και πέραν των λόγων που επικαλούνται ενώπιόν του οι διάδικοι για τη θεμελίωση των αιτημάτων τους, είναι μια απαίτηση νομιμότητας που μπορεί να χαρακτηριστεί «ενισχυμένη», διότι αφορά την προστασία της «δημοσίας τάξεως», δηλαδή την προστασία θεμελιωδών αξιών της έννομης τάξεως της Ένωσης προς το συμφέρον τρίτων ή προς το γενικό συμφέρον.
δ) Επί της εκτάσεως της ακυρωτικής εξουσίας του δικαστή της Ένωσης όταν λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως
105.
Δικαιολογεί μια τέτοια απαίτηση «ενισχυμένης» νομιμότητας, συνδεόμενη με την προστασία της δημοσίας τάξεως, στην οποία θεμελιώνεται η εξουσία του δικαστή της Ένωσης να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως νομικό λόγο, και την επέκταση της ακυρωτικής εξουσίας του πέραν των αιτημάτων του προσφεύγοντος; Επιτρέπει η απαίτηση αυτή στον δικαστή να επαναφέρει στην αντιπαράθεση μεταξύ των διαδίκων απόφαση η οποία, εφόσον δεν αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής, έχει καταστεί απρόσβλητη έναντι του προσφεύγοντος;
106.
Η απάντηση στα ερωτήματα αυτά εξαρτάται, σε τελική ανάλυση, από την επιλογή, μεταξύ των διακυβευμάτων που προαναφέρθηκαν, εκείνου στο οποίο θα πρέπει να δοθεί το προβάδισμα.
107.
Όσον αφορά την επιλογή αυτή, φρονώ ότι το Δικαστήριο μπορεί να επιλέξει μεταξύ τριών λύσεων από τις οποίες πειστική θεωρώ μόνο την τρίτη, για τους λόγους που θα αναπτύξω στη συνέχεια.
108.
Η πρώτη λύση είναι να ακολουθηθεί η άποψη την οποία υποστηρίζει η ΒΑ και να δοθεί το προβάδισμα στην απαίτηση «ενισχυμένης» νομιμότητας, αναγνωρίζοντας στον δικαστή την εξουσία να βαίνει πέραν των αιτημάτων των διαδίκων, όταν εξετάζει λόγο δημοσίας τάξεως. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η προσέγγιση αυτή έχει μια λογική. Πράγματι, εφόσον ο παραβιαζόμενος κανόνας είναι τόσο σημαντικός ώστε να χαρακτηρίζεται κανόνας δημοσίας τάξεως και να μπορεί να προβληθεί ex officio, ο δικαστής πρέπει να είναι σε θέση, ανεξαρτήτως των αιτημάτων των διαδίκων, να θεραπεύσει την έλλειψη νομιμότητας που απορρέει από την παράβασή του. Η προσέγγιση αυτή είναι συνεπής με την εξουσία του δικαστή να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως τους λόγους δημοσίας τάξεως η οποία, όπως επισήμανα στα σημεία 91 και 92 των παρουσών προτάσεων, συνιστά εξαίρεση από την αρχή ne ultra petita υπό ευρεία έννοια. Μολονότι η προσέγγιση αυτή βρίσκει ερείσματα στη νομολογία, γεγονός παραμένει ότι προκύπτει εμμέσως από τη νομολογία αυτή, είναι μεμονωμένη, παλαιά και μάλλον περιορισμένη στις ένδικες διαδικασίες των υπαλληλικών υποθέσεων (
58
).
109.
Μια δεύτερη δυνατότητα θα ήταν να επιτρέπεται στους διαδίκους, στο πλαίσιο των απόψεων που εκφέρουν (πράγμα που είναι αναγκαίο για την τήρηση της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως (
59
)), να τροποποιούν την έκταση των αιτημάτων τους, όσον αφορά τον λόγο που ο δικαστής της Ένωσης πρόκειται να λάβει υπόψη αυτεπαγγέλτως, με γνώμονα αυτόν τον λόγο.
110.
Μια τρίτη λύση, την οποία επέλεξε το Γενικό Δικαστήριο, υποστήριξε η Επιτροπή και τείνω επίσης να ακολουθήσω, έγκειται στο να δοθεί το προβάδισμα στις απαιτήσεις που συνδέονται με την αρχή ne ultra petita και την ασφάλεια δικαίου (σε σχέση με την τήρηση της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής), περιορίζοντας την ακυρωτική εξουσία του δικαστή στα αιτήματα των διαδίκων.
111.
Συναφώς, θεωρώ χρήσιμες τις ακόλουθες σκέψεις.
112.
Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να υπενθυμιστεί η υπόθεση AssiDomän, της οποίας η κρισιμότητα απετέλεσε αντικείμενο αντιπαραθέσεως μεταξύ των διαδίκων. Στην απόφαση επί της υποθέσεως αυτής, η οποία αφορούσε επίσης τη νομιμότητα αποφάσεως περί αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπράξεων, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ακύρωση αποφάσεως έναντι αποδέκτη της με δικαστική απόφαση δεν επηρεάζει το κύρος άλλης, ταυτόσημης ή παρόμοιας, αποφάσεως που πάσχει την ίδια πλημμέλεια και απευθύνεται σε άλλον αποδέκτη ο οποίος δεν την προσέβαλε εμπροθέσμως (
60
). Για να θεμελιώσει αυτή τη λύση, το Δικαστήριο αναφέρθηκε στην αρχή ne ultra petita και στις απαιτήσεις της ασφάλειας δικαίου στις οποίες θεμελιώνεται η τήρηση των προθεσμιών ασκήσεως προσφυγής.
113.
Ασφαλώς, η κρινόμενη υπόθεση παρουσιάζει ορισμένες διαφορές σε σχέση με την υπόθεση AssiDomän. Πρώτον, στην υπόθεση AssiDomän η έλλειψη νομιμότητας την οποία έπασχε η απόφαση της Επιτροπής δεν οφειλόταν, όπως εν προκειμένω, σε παράβαση κανόνα δημοσίας τάξεως (
61
). Δεύτερον, η υπόθεση AssiDomän αφορούσε κατάσταση στην οποία ορισμένες εταιρίες δεν είχαν ασκήσει προσφυγή κατά της αποφάσεως της οποίας ήταν αποδέκτες και της οποίας ζητούσαν την αναθεώρηση μετά τη λήξη της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής, ζητώντας να επεκταθεί προς όφελός τους η διαπίστωση ελλείψεως νομιμότητας στην οποία είχε προβεί το Δικαστήριο στο πλαίσιο προσφυγής ασκηθείσας από άλλον αποδέκτη της αποφάσεως αυτής. Αντιθέτως, στην παρούσα υπόθεση, η ΒΑ αμφισβήτησε ενώπιον του δικαστή –εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας– τη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως, ή μάλλον, πιο συγκεκριμένα, μόνο μέρους της.
114.
Εντούτοις, παρά τις διαφορές αυτές, η υπόθεση AssiDomän είναι, κατά την άποψή μου, κρίσιμη για την εκτίμηση της κρινόμενης υποθέσεως, διότι σε αυτή το Δικαστήριο έκανε μια σαφή επιλογή: στην εξισορρόπηση μεταξύ της απαιτήσεως προστασίας της νομιμότητας και της απαιτήσεως ασφάλειας δικαίου έδωσε το προβάδισμα στην πρώτη (
62
).
115.
Τα διακυβεύματα της παρούσας υποθέσεως παρουσιάζουν σημεία συγκλίσεως με εκείνα της υποθέσεως AssiDomän. Όπως και σε εκείνη, στην κρινόμενη υπόθεση υφίσταται ανταγωνισμός μεταξύ, αφενός, της απαιτήσεως προστασίας της νομιμότητας (η οποία, στο πλαίσιο της παρούσας υποθέσεως συνδέεται με τη δημόσια τάξη) και, αφετέρου, της απαιτήσεως (επίσης δημοσίας τάξεως) ασφάλειας δικαίου, η οποία σχετίζεται με την απόκτηση απρόσβλητου χαρακτήρα έναντι της ΒΑ των τμημάτων της προσβαλλομένης αποφάσεως που δεν προσέβαλε εμπροθέσμως. Στην παρούσα υπόθεση, εντούτοις, σε αντίθεση προς την υπόθεση AssiDomän, στην τελευταία αυτή απαίτηση προστίθεται η απαίτηση περιορισμού της ακυρωτικής εξουσίας του δικαστή, η οποία απορρέει από την αρχή ne ultra petita, όπως τη διευκρίνισα με τα σημεία 82 έως 90 των παρουσών προτάσεων.
116.
Δεύτερον, με τη νομολογία του, το Δικαστήριο έχει επισημάνει μια κατάσταση στην οποία οι δημοσίας τάξεως απαιτήσεις νομιμότητας πρέπει να υπερισχύουν των απαιτήσεων ασφάλειας δικαίου (καθώς και των απαιτήσεων που σχετίζονται με την αρχή ne ultra petita).
117.
Πρόκειται για την περίπτωση στην οποία μια πράξη πάσχει ελάττωμα του οποίου η βαρύτητα είναι τόσο πρόδηλη ώστε να μη μπορεί να είναι ανεκτή από την κοινοτική έννομη τάξη, με αποτέλεσμα η πράξη να χαρακτηρίζεται νομικώς ανύπαρκτη. Σε μια τέτοια περίπτωση, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι ο δικαστής της Ένωσης έχει την εξουσία να διαπιστώνει ότι η πράξη αυτή δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα, ακόμα και όταν έχει προσβληθεί μετά τη λήξη της προθεσμίας ασκήσεως προσφυγής (
63
). Μολονότι το Δικαστήριο δεν είχε ακόμα την ευκαιρία να το διευκρινίσει ρητώς, θα πρέπει να θεωρηθεί ότι, σε μια τόσο εξαιρετική περίπτωση, ο δικαστής έχει την εξουσία να διαπιστώνει το ανυπόστατο της προσβαλλομένης πράξεως, ακόμα και υπερβαίνοντας τα αιτήματα των διαδίκων, κατ’ εξαίρεση από την αρχή ne ultra petita.
118.
Το Δικαστήριο, εντούτοις, επισήμανε ρητώς ότι η βαρύτητα των συνεπειών που συνδέονται με την αναγνώριση του ανυπόστατου μιας πράξεως των θεσμικών οργάνων της Ένωσης επιτάσσει, για λόγους ασφάλειας δικαίου, να επιφυλάσσεται η αναγνώριση αυτή σε εντελώς ακραίες περιπτώσεις (
64
), στις οποίες η οικεία πράξη πάσχει ιδιαιτέρως σοβαρές και προφανείς πλημμέλειες (
65
).
119.
Επομένως, μόνο σε τέτοιες ακραίες περιπτώσεις, αντιθέτως προς την προσέγγιση που υιοθετήθηκε στην υπόθεση AssiDomän, η απαίτηση προστασίας της νομιμότητας μπορεί να δικαιολογήσει την υπέρβαση από τον δικαστή της Ένωσης των ορίων που θέτουν οι κανόνες οι οποίοι περιορίζουν το καθήκον ελέγχου της νομιμότητας το οποίο επιβάλλεται, ιδίως, από την απαίτηση σεβασμού της σταθερότητας των έννομων καταστάσεων που αναφέρονται στα σημεία 94 έως 98 των παρουσών προτάσεων, καθώς και από την απαίτηση θεσμικής ισορροπίας που αναφέρεται στο σημείο 90 των παρουσών προτάσεων.
120.
Εντούτοις, δεν θεωρώ ότι η διαπίστωση πλημμέλειας της αιτιολογίας που επηρεάζει απόφαση απευθυνόμενη σε αποδέκτη, ακόμα και αν η πλημμέλεια αυτή συνιστά σοβαρή έλλειψη νομιμότητας ικανή να επηρεάσει το σύνολο της προσβαλλομένης πράξεως, μπορεί να υπαχθεί, εφόσον δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις ώστε να διαπιστωθεί το ανυπόστατο της πράξεως (
66
), σε μία από τις ακραίες υποθέσεις που μπορούν να δικαιολογήσουν, κατά το Δικαστήριο, την υπέρβαση των εν λόγω ορίων.
121.
Ασφαλώς, η απαίτηση νομιμότητας, την οποία χαρακτήρισα «ενισχυμένη», διότι άπτεται του χαρακτήρα δημοσίας τάξεως του παραβιαζόμενου κανόνα, δικαιολογεί την αυτεπάγγελτη διαπίστωση από τον δικαστή μιας τέτοιας ελλείψεως νομιμότητας. Εντούτοις, η απαίτηση αυτή δεν δικαιολογεί, κατά τη γνώμη μου, την υπέρβαση από τον δικαστή των ορίων της εξουσίας του, όπως προσδιορίζονται in concreto από την αίτηση παροχής δικαστικής προστασίας που υποβάλλει προσφεύγων και που διευκρινίζεται με τα αιτήματά του, η οποία θα έθετε υπό αμφισβήτηση τον απρόσβλητο χαρακτήρα που έχουν αποκτήσει έναντι του προσφεύγοντος τα τμήματα της πράξεως που δεν έχουν προσβληθεί.
122.
Συναφώς θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο αποδέκτης της πράξεως που αποτελεί το αντικείμενο της προσφυγής είναι εκείνος που, διευκρινίζοντας με τα αιτήματά του την έκταση της ανάγκης του για δικαστική προστασία, καθόρισε in concreto τα όρια της παρεμβάσεως του δικαστή.
123.
Σε αυτή την προοπτική, το γεγονός ότι ο δικαστής έλαβε υπόψη αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως δεν μπορεί να δικαιολογήσει, κατά την άποψή μου, τροποποίηση των ορίων αυτών κατά την εκκρεμοδικία. Αφενός, όπως προκύπτει από τη νομολογία που υπενθυμίστηκε στο σημείο 95 των παρουσών προτάσεων, ο δικαστής δεσμεύεται από τις προθεσμίες ασκήσεως προσφυγής. Αφετέρου, λόγος που θα μπορούσε να προβληθεί από τον ίδιο τον προσφεύγοντα δεν συνιστά νέο στοιχείο που θα μπορούσε να δικαιολογήσει τροποποίηση των αιτημάτων (
67
). Για τους λόγους αυτούς, δεν κρίνω πειστική τη δεύτερη λύση που ανέφερα στο σημείο 109 των παρουσών προτάσεων.
124.
Συναφώς επισημαίνεται ότι, εν πάση περιπτώσει, όπως προκύπτει από το σημείο 45 των παρουσών προτάσεων και από τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ενδεχόμενη τροποποίηση των αιτημάτων υπόκειται σε πολύ αυστηρές τυπικές προϋποθέσεις, τις οποίες, όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο, δεν πληροί εν προκειμένω η ΒΑ.
125.
Επομένως, κατά τη γνώμη μου, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα, κρίνοντας ότι οι εξουσίες του περιορίζονται από τα αιτήματα που προέβαλε η ΒΑ με το δικόγραφο της προσφυγής της, όταν άντλησε τις συνέπειες της πλημμέλειας αιτιολογίας της προσβαλλομένης αποφάσεως την οποία διαπίστωσε.
126.
Ασφαλώς, στην περίπτωση που, όπως με την κρινόμενη υπόθεση, έρχονται σε αντιπαράθεση θεμελιώδεις αρχές της έννομης τάξεως και είναι απαραίτητο να υπερισχύσει η μία της άλλης, καμία λύση δεν θα είναι απολύτως ικανοποιητική. Στην υπόθεση AssiDomän, η προσέγγιση την οποία ακολούθησε το Δικαστήριο είχε ως αποτέλεσμα ότι απόφαση που έπασχε έλλειψη νομιμότητας, αλλά κατέστη απρόσβλητη, συνέχισε να παράγει έννομες συνέπειες. Ανάλογο αποτέλεσμα θα επέλθει στην κρινόμενη υπόθεση: το τμήμα της προσβαλλομένης αποφάσεως που δεν ήταν αντικείμενο προσφυγής θα συνεχίσει να παράγει έννομες συνέπειες παρά την έλλειψη νομιμότητας. Εντούτοις, όπως και στην υπόθεση AssiDomän, το αποτέλεσμα αυτό θα είναι απλώς η συνέπεια της επιλογής της ΒΑ να μη στραφεί κατά του τμήματος αυτού της προσβαλλομένης αποφάσεως.
127.
Θα πρέπει επίσης, τέλος, να αναλυθούν συνοπτικά τα λοιπά επιχειρήματα που επικαλείται η ΒΑ, τα οποία δεν μπορούν να θέσουν εν αμφιβόλω τη λύση που προτείνω.
128.
Κατ’ αρχάς, δεν νομίζω ότι η προσέγγιση που ακολούθησε το Γενικό Δικαστήριο οδήγησε σε παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως. Πράγματι, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ΒΑ δεν βρισκόταν στην ίδια κατάσταση με τους υπόλοιπους μεταφορείς που στράφηκαν κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως και έναντι των οποίων το Γενικό Δικαστήριο κήρυξε εν όλω άκυρη την απόφαση αυτή. Αντιθέτως προς την ΒΑ, οι μεταφορείς αυτοί είχαν πράγματι όλοι ζητήσει την εν όλω ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως.
129.
Όσον αφορά, στη συνέχεια, τις δίκες περί επιδικάσεως αποζημιώσεως ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο ανέφερε στις σκέψεις 39 έως 42 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν νομίζω ότι μπορεί να δικαιολογήσει καθ’ οιονδήποτε τρόπο το να αποφανθεί ο δικαστής της Ένωσης ultra petita. Πράγματι, η ενδεχόμενη αναγνώριση αστικής ευθύνης για τις ζημίες που προκάλεσε η αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά προσφεύγοντος δεν μπορεί κατ’ αρχήν να παίξει κάποιο ρόλο στην άσκηση των αρμοδιοτήτων τις οποίες αντλεί ο δικαστής της Ένωσης από το άρθρο 263 ΣΛΕΕ.
130.
Τέλος, ούτε το επιχείρημα της ΒΑ, που αναφέρεται στο σημείο 77 των παρουσών προτάσεων, σχετικά με ενδεχόμενα προβλήματα όσον αφορά την εύρυθμη απονομή της δικαιοσύνης, μπορούν να δικαιολογήσουν εξαίρεση από τον περιορισμό που τίθεται στην εξουσία του δικαστή να μην αποφαίνεται ultra petita. Συναφώς, αφενός, αν ένας διάδικος υποβάλει αιτήματα που δεν στηρίζονται στους λόγους τους οποίους προβάλλει με το δικόγραφο της προσφυγής του, τα αιτήματα αυτά απλώς θα απορριφθούν. Αφετέρου, η έκταση του αιτήματος (και συνεπώς η έκταση της αιτούμενης ακυρώσεως) είναι εκείνη που προσδιορίζει το petitum, ανεξαρτήτως του κατά πόσον οι λόγοι που προβάλλονται προς στήριξη των αιτημάτων είναι βάσιμοι ή όχι. Ακόμα και αν οι λόγοι που προβάλλονται για τη στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως είναι αβάσιμοι, ο δικαστής μπορεί κάλλιστα να ακυρώσει την προσβαλλόμενη πράξη, εντός των ορίων του petitum, αν λάβει υπόψη αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως που επιφέρει ακύρωση της εν λόγω πράξεως.
131.
Επομένως, φρονώ ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως της ΒΑ είναι απορριπτέος.
3.
Επί του δεύτερου λόγου που αντλείται από παραβίαση της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας την οποία προβλέπει το άρθρο 47 του Χάρτη
1. Σύνοψη της επιχειρηματολογίας των διαδίκων
132.
Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η ΒΑ υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο, ακόμα και αν διαπιστωθεί ότι δεν υπέπεσε σε νομική πλάνη θεμελιώνοντας την απόφασή του στην αρχή ne ultra petita, περιορίζοντας την έκταση της ακυρότητας στα αιτήματα που υποβλήθηκαν με το δικόγραφο της προσφυγής, παραβίασε εν πάση περιπτώσει την ιεραρχικά υπέρτερη αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας την οποία προβλέπει το άρθρο 47 του Χάρτη.
133.
Κατά την ΒΑ, από τη νομολογία τόσο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (
68
) όσο και του Δικαστηρίου (
69
) προκύπτει ότι η εν λόγω αρχή απαιτεί πλήρη και ολοσχερή έλεγχο, τόσο ως προς τα πραγματικά όσο και ως προς τα νομικά ζητήματα, αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία επιβάλλονται κυρώσεις για συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες ανταγωνισμού. Ο έλεγχος αυτός πρέπει να περιλαμβάνει και την εξουσία ακυρώσεως αυτής της αποφάσεως.
134.
Η ΒΑ επισημαίνει ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο διαπίστωσε αντιφάσεις που επηρέαζαν την προσβαλλόμενη απόφαση και αναγνώρισε ότι οι αντιφάσεις αυτές είχαν προσβάλει τα δικαιώματα άμυνας της ΒΑ και είχαν εμποδίσει τον δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του. Εντούτοις, το Γενικό Δικαστήριο δεν άντλησε τις απαραίτητες συνέπειες από αυτές τις διαπιστώσεις με το διατακτικό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παραβίασε την αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Οι αντιφάσεις αυτές θέτουν εξαιρετικά σοβαρά προβλήματα στις εθνικές δίκες αποζημιώσεως που αφορούν τις διαπιστώσεις οι οποίες περιέχονται στην προσβαλλόμενη απόφαση.
135.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της ΒΑ είναι αβάσιμος.
2. Ανάλυση
136.
Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, ο δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων της Επιτροπής που επιβάλλουν κυρώσεις για συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, τον οποίο προβλέπουν οι Συνθήκες και ο οποίος έγκειται στον έλεγχο νομιμότητας που προβλέπει το άρθρο 263 ΣΛΕΕ και συμπληρώνεται από την πλήρη δικαιοδοσία ως προς το ποσό του προστίμου, την οποία προβλέπει το άρθρο 31 του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 (
70
), δεν αντιβαίνει προς τις απαιτήσεις που επιβάλλει η αρχή της προστασίας της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας του άρθρου 47 του Χάρτη (
71
).
137.
Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η αρχή αυτή προϋποθέτει ότι ο δικαστής της Ένωσης ασκεί πλήρη και ολοσχερή έλεγχο της αποφάσεως της Επιτροπής τόσο ως προς τα νομικά όσο και ως προς τα πραγματικά ζητήματα και ότι έχει εξουσία, μεταξύ άλλων, να την ακυρώνει (
72
).
138.
Στο ίδιο πλαίσιο, το Δικαστήριο έχει επίσης επισημάνει ότι η διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης διεξάγεται κατ’ αντιμωλίαν και ότι, με την εξαίρεση των λόγων δημοσίας τάξεως που ο δικαστής οφείλει να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως, όπως είναι η απουσία αιτιολογίας της επίδικης αποφάσεως, απόκειται στον προσφεύγοντα να επικαλεστεί λόγους ακυρώσεως κατά της αποφάσεως αυτής και να προσκομίσει τα κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία προς στήριξη των λόγων αυτών (
73
).
139.
Το Δικαστήριο έχει κρίνει επίσης ότι η έλλειψη αυτεπάγγελτου ελέγχου του συνόλου της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν συνεπάγεται παραβίαση της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Η τήρηση της αρχής αυτής δεν προϋποθέτει ότι ο δικαστής της Ένωσης, ο οποίος σαφώς οφείλει να απαντά στους προβαλλόμενους λόγους και να ασκεί έλεγχο των πραγματικών και των νομικών ζητημάτων, υποχρεούται αυτεπαγγέλτως να προβαίνει εξαρχής σε πλήρη εξέταση της δικογραφίας (
74
).
140.
Τέλος, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει επίσης ότι το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας δεν επηρεάζεται από την αυστηρή εφαρμογή των ρυθμίσεων της Ένωσης περί των δικονομικών προθεσμιών, οι οποίες ανταποκρίνονται στην ανάγκη ασφάλειας δικαίου και στην ανάγκη να αποτρέπεται κάθε διάκριση ή κάθε αυθαίρετη μεταχείριση κατά την απονομή της δικαιοσύνης (
75
). Πράγματι, αυτοί οι λόγοι ασφάλειας δικαίου δικαιολογούν το ότι η προθεσμία ασκήσεως προσφυγής συνιστά εγγενή περιορισμό του δικαιώματος προσβάσεως στη δικαιοσύνη (
76
).
141.
Από τη νομολογία που υπενθύμισα ανωτέρω προκύπτει ότι, αν και η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας την οποία εγγυάται το άρθρο 47 του Χάρτη απαιτεί ο δικαστής της Ένωσης να ασκεί πλήρη και ολοσχερή έλεγχο, τόσο ως προς τα πραγματικά όσο και ως προς τα νομικά ζητήματα, αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία επιβάλλονται κυρώσεις για συμπεριφορά αντίθετη προς τους κανόνες ανταγωνισμού της οποίας η νομιμότητα αμφισβητείται ενώπιόν του, η αποτελεσματικότητα αυτού του δικαστικού ελέγχου δεν αντίκειται στην οριοθέτηση της ασκήσεώς του από ορισμένους δικονομικούς κανόνες που ανταποκρίνονται σε διάφορες απαιτήσεις αρχής.
142.
Αφενός, από τον κατ’ αντιμωλίαν χαρακτήρα της διαδικασίας ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης και από το ότι δεν απαιτείται η ύπαρξη αυτεπάγγελτου ελέγχου του συνόλου της προσβαλλομένης αποφάσεως για τον σεβασμό του δικαιώματος το οποίο εγγυάται το άρθρο 47 του Χάρτη, προκύπτει ότι είναι συμβατό με το δικαίωμα αυτό σύστημα δικαστικού ελέγχου βασιζόμενο στην αρχή της διαθέσεως, σύμφωνα με την οποία στους διαδίκους εναπόκειται να προσδιορίσουν το αντικείμενο της διαφοράς, χωρίς ο δικαστής να μπορεί να υπερβεί τα όρια που αυτοί θέτουν. Συνεπώς, δεν αντίκειται στην αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας το να περιορίζεται από τα αιτήματα των διαδίκων ο πλήρης και ολοσχερής έλεγχος που εναπόκειται στον δικαστή και συνεπάγεται την εξουσία ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως.
143.
Αφετέρου, εφόσον το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας δεν επηρεάζεται από την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων περί των προθεσμιών ασκήσεως προσφυγής, ο σεβασμός του δικαιώματος αυτού ουδόλως σημαίνει ότι, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας των διαδίκων, ο δικαστής της Ένωσης υποχρεούται, κατ’ εξαίρεση από τους εν λόγω κανόνες (
77
), να επεκτείνει την έκταση των αιτημάτων τους διευρύνοντας έτσι την έκταση του ελέγχου που ασκεί πέραν της υποθέσεως που του υποβάλλεται, ακόμα και στην περίπτωση που ο εν λόγω δικαστής εξετάζει αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως και/ή διαπιστώνει προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας.
144.
Επομένως, εν προκειμένω, ο σεβασμός της αρχής της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας δεν επέβαλλε στο Γενικό Δικαστήριο να υπερβεί τα αιτήματα που διατύπωσε η ΒΑ και συνεπώς ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως της ΒΑ είναι απορριπτέος.
145.
Υπ’ αυτές τις συνθήκες, φρονώ ότι η αίτηση αναιρέσεως της ΒΑ είναι απορριπτέα στο σύνολό της.
V. Επί των δικαστικών εξόδων
146.
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμη, το Δικαστήριο αποφαίνεται επί των δικαστικών εξόδων. Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του ίδιου αυτού Κανονισμού, που εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του ως άνω Κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
147.
Εφόσον το Δικαστήριο δεχθεί τις εκτιμήσεις μου σχετικά με την αίτηση αναιρέσεως της ΒΑ, η ΒΑ θα ηττηθεί. Εφόσον η Επιτροπή υπέβαλε σχετικό αίτημα, προτείνω στο Δικαστήριο να καταδικάσει την ΒΑ στα δικαστικά έξοδα της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως.
VI. Πρόταση
148.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής:
–
Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως.
–
Καταδικάζει τη British Airways plc στα δικαστικά έξοδα.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	T‑48/11 (μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:988).
(
3
)	Απόφαση σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 8 της Συμφωνίας αεροπορικών μεταφορών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας (υπόθεση COMP/39258 – Αερομεταφορές εμπορευμάτων).
(
4
)	Η αίτηση απαλλαγής υποβλήθηκε βάσει της ανακοινώσεως της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ 2002, C 45, σ. 3).
(
5
)	Οι συμπεριφορές για τις οποίες επιβλήθηκαν οι κυρώσεις αφορούσαν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού επαφές σχετικές με «επίναυλο καυσίμων», «επίναυλο ασφαλείας» και την καταβολή προμήθειας επί των επίναυλων (βλ. αιτιολογική σκέψη 5 της προσβαλλομένης αποφάσεως).
(
6
)	Ειδικότερα, με την προσφυγή της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η ΒΑ ζήτησε την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως καθόσον διαπίστωνε τη συμμετοχή της στην άρνηση καταβολής των προμηθειών, τη συμμετοχή της στην παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού μεταξύ της 22ας Ιανουαρίου 2001 και της 1ης Οκτωβρίου 2001, τη διαπίστωση της παραβάσεως αυτής όσον αφορά το Χονγκ Κονγκ, την Ιαπωνία, την Ινδία, την Ταϊλάνδη, τη Σιγκαπούρη, τη Νότιο Κορέα και τη Βραζιλία και καθόσον της επέβαλλε πρόστιμο.
(
7
)	Την ημέρα εκδόσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο εξέδωσε αποφάσεις επί των προσφυγών που είχαν ασκήσει οι λοιποί καθών μεταφορείς κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως. Με κάθε μία από αυτές τις αποφάσεις, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε εν όλω την προσβαλλόμενη απόφαση καθόσον αφορούσε την αεροπορική εταιρία που είχε ασκήσει την προσφυγή (βλ., ιδίως, απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2015, Air Canada κατά Επιτροπής, T‑9/11, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:994).
(
8
)	Σκέψη 29 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
9
)	Βλ. σκέψεις 41 έως 70 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Ειδικότερα, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, ενώ στις αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης αποφάσεως περιγραφόταν μια μόνη ενιαία και συνεχής παράβαση, σχετική με όλα τα δρομολόγια που κάλυπτε η σύμπραξη, στην οποία συμμετείχαν όλοι οι καθών μεταφορείς, το διατακτικό της αποφάσεως επιδεχόταν δύο διαφορετικές ερμηνείες (βλ. ειδικότερα σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως).
(
10
)	Σκέψεις 71 έως 74 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
11
)	Σκέψεις 76 έως 85 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
12
)	Σκέψεις 87 και 88 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
13
)	Σκέψη 92 και σημείο 1 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
14
)	Το άρθρο 168, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι το άρθρο 122, παράγραφος 1, του Κανονισμού έχει εφαρμογή επί αναιρέσεως. Σύμφωνα με την τελευταία αυτή διάταξη, «[το] δικόγραφο της προσφυγής συνοδεύεται, όπου απαιτείται, από τα στοιχεία που αναφέρονται στο άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού [του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης]». Το άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω Οργανισμού προβλέπει ότι το έγγραφο της προσφυγής «πρέπει να συνοδεύεται, όπου απαιτείται, από την πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση».
(
15
)	Βλ. άρθρο 112, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου της 19ης Ιουνίου 1991, που ίσχυε έως τις 31 Οκτωβρίου 2012.
(
16
)	Άρθρο 190, παράγραφος 1, και άρθρο 127, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
(
17
)	Βλ. σημεία 72 έως 75 των παρουσών προτάσεων.
(
18
)	Για παράδειγμα, και χωρίς να γίνεται εξαντλητική παράθεση, σε ορισμένες γλώσσες, όπως στη γαλλική, υφίσταται αντιστοιχία όρων μεταξύ του άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των οικείων διατάξεων του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Σε όλες τις διατάξεις αυτές χρησιμοποιείται ο ίδιος όρος, και συγκεκριμένα «Anträgen» στη γερμανική, «conclusioni» στην ιταλική, «pretensiones» στην ισπανική, «nõue» στην εσθονική και «prasījumi» στη λεττονική. Σε άλλες γλωσσικές αποδόσεις, εντούτοις, δεν υφίσταται ανάλογη γλωσσική αντιστοιχία και το γράμμα του άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω Οργανισμού δεν περιέχει ρητή αναφορά στον όρο που αντιστοιχεί στον γαλλικό όρο «conclusions» που χρησιμοποιείται στον Κανονισμό Διαδικασίας. Για παράδειγμα, για τη μετάφραση του όρου «succombance», στην ολλανδική απόδοση του εν λόγω άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού δεν χρησιμοποιείται ο όρος «conclusies», στη δανική απόδοση δεν χρησιμοποιείται ο όρος «påstande», στην ελληνική απόδοση δεν χρησιμοποιείται ο όρος «αιτήματα», στη σουηδική απόδοση δεν χρησιμοποιείται ο όρος «yrkanden» και στην πορτογαλική απόδοση δεν χρησιμοποιείται ο όρος «pedidos».
(
19
)	Βλ. με ανάλογη επιχειρηματολογία, μεταξύ άλλων, απόφαση της 25ης Μαρτίου 2010, Helmut Müller (C‑451/08, EU:C:2010:168, σκέψη 38 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
20
)	Κατά πάγια νομολογία, τα αιτήματα τα οποία προβάλλονται με το εισαγωγικό δικόγραφο της δίκης πρέπει να είναι διατυπωμένα κατά τρόπο που να μην αφήνει περιθώριο αμφιβολίας, ώστε να αποτρέπεται το ενδεχόμενο να αποφανθεί ο δικαστής της Ένωσης ultra petita ή ακόμη να παραλείψει να αποφανθεί επί κάποιας αιτίασης. Βλ. ιδίως απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2017, Mamoli Robinetteria κατά Επιτροπής (C‑619/13 P, EU:C:2017:50, σκέψη 31 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
21
)	Όπως προκύπτει από πάγια νομολογία, κατ’ αρχήν, οι διάδικοι δεν μπορούν να μεταβάλουν κατά την εκκρεμοδικία το αντικείμενο της διαφοράς, το δε βάσιμο μιας προσφυγής πρέπει να εξετάζεται μόνον σε σχέση προς τα αιτήματα που περιλαμβάνονται στο εισαγωγικό δικόγραφο. Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2010, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑543/08, EU:C:2010:669, σκέψη 20 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Βλ. επίσης, με ανάλογη επιχειρηματολογία, απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1979, GEMA κατά Επιτροπής (125/78, EU:C:1979:237, σκέψη 26).
(
22
)	Συναφώς, βλ. σημείο 98 των παρουσών προτάσεων.
(
23
)	Βλ. αποφάσεις της 3ης Μαρτίου 1982, Alpha Steel κατά Επιτροπής (14/81, EU:C:1982:76, σκέψη 8), της 8ης Ιουλίου 1965, Krawczynski κατά Επιτροπής (83/63, EU:C:1965:70, σκέψη 2), και της 14ης Ιουλίου 1988, Stahlwerke Peine-Salzgitter κατά Επιτροπής (103/85, EU:C:1988:398, σκέψη 11). Η έκδοση αποφάσεως του Δικαστηρίου μπορεί να αποτελεί ένα τέτοιο νέο στοιχείο (βλ. απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής, C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψεις 15 έως 20).
(
24
)	Κατά τη νομολογία, πράξη εκδιδόμενη μετά την άσκηση προσφυγής, έχουσα το ίδιο περιεχόμενο με την προσβαλλόμενη πράξη, θεωρείται νέο στοιχείο που επιτρέπει στην προσφεύγουσα να προσαρμόσει τα αιτήματα και τους ισχυρισμούς της (βλ. αποφάσεις της 3ης Μαρτίου 1982, Alpha Steel κατά Επιτροπής (14/81, EU:C:1982:76, σκέψη 8, και της 14ης Ιουλίου 1988, Stahlwerke Peine-Salzgitter κατά Επιτροπής_103/85, EU:C:1988:398, σκέψη 11).
(
25
)	Με την απόφαση της 2ας Ιουνίου 1976, Kampffmeyer κ.λπ. κατά ΕΟΚ (56/74 έως 60/74, EU:C:1976:78, σκέψεις 6 έως 9), το Δικαστήριο δέχθηκε την υποβολή μεταγενέστερων αιτημάτων για τον προσδιορισμό του ύψους της ζημίας.
(
26
)	Βλ. αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1962, Compagnie des hauts fourneaux de Chasse κατά Haute Autorité (33/59, EU:C:1962:43, σ. 795), και της 14ης Δεκεμβρίου 1962, Meroni κατά Haute Autorité (46/59 και 47/59, EU:C:1962:44, σ. 803). Βλ. επίσης σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
27
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2014, Guardian Industries και Guardian Europe κατά Επιτροπής (C‑580/12 P, EU:C:2014:2363, σκέψεις 15 έως 20).
(
28
)	Βλ. σημείο 40 και υποσημείωση 18 των παρουσών προτάσεων.
(
29
)	Βλ. με ανάλογη επιχειρηματολογία, απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2012, Al-Aqsa κατά Συμβουλίου και Κάτω Χώρες κατά Al-Aqsa (C‑539/10 P και C‑550/10 P, EU:C:2012:711, σκέψεις 43 έως 45).
(
30
)	Αποφάσεις που περιέχονται, αντιστοίχως, στις σκέψεις 87, 88, 90 και 91 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Συναφώς, είναι αναμφισβήτητο ότι, καθόσον η διαπιστωθείσα ανεπάρκεια αιτιολογιών έπληττε το σύνολο της προσβαλλομένης αποφάσεως (πράγμα που αποδεικνύεται από το ότι, όσον αφορά τις υπόλοιπες αεροπορικές εταιρίες που στράφηκαν κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο κήρυξε ακυρότητα εν όλω, βασισμένη στην ίδια πλημμέλεια αιτιολογίας που διαπιστώθηκε για τη ΒΑ), αν το Γενικό Δικαστήριο δεν είχε θεωρήσει ότι περιορίζεται από την αρχή ne ultra petita και δεν είχε απορρίψει την αίτηση τροποποιήσεως των αιτημάτων της BA, θα είχε ακυρώσει την απόφαση στο σύνολό της, πράγμα που θα είχε επηρεάσει το σημείο 1 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.
(
31
)	Βλ. αποφάσεις της 1ης Ιουνίου 2006, P & O European Ferries (Vizcaya) και Diputación Foral de Vizcaya κατά Επιτροπής (C‑442/03 P και C‑471/03 P, EU:C:2006:356, σκέψη 44), και της 15ης Νοεμβρίου 2012, Al-Aqsa κατά Συμβουλίου και Κάτω Χώρες κατά Al-Aqsa (C‑539/10 P και C‑550/10 P, EU:C:2012:711, σκέψη 49 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
32
)	Βλ., με ανάλογη επιχειρηματολογία, αποφάσεις της 16ης Μαρτίου 1978, Bosch (135/77, EU:C:1978:75, σκέψη 4), και της 26ης Απριλίου 1988, Αστερίς κ.λπ. κατά Επιτροπής (97/86, 99/86, 193/86 και 215/86, EU:C:1988:199, σκέψη 27).
(
33
)	Απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2008, Επιτροπή κατά Département du Loiret (C‑295/07 P, EU:C:2008:707, σκέψεις 97 και 98).
(
34
)	Όπως νέο αίτημα αποζημιώσεως (βλ. για παράδειγμα απόφαση της 18ης Μαρτίου 1993, Κοινοβούλιο κατά Frederiksen, C‑35/92 P, EU:C:1993:104, σκέψεις 34 έως 36), ή αίτημα ακυρώσεως πράξεων διαφορετικών από την προσβαλλόμενη πράξη (βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 6ης Μαρτίου 2001, Connolly κατά Επιτροπής, C‑273/99 P, EU:C:2001:126, σκέψεις 18 έως 20).
(
35
)	Βλ. υποσημείωση 30 των παρουσών προτάσεων.
(
36
)	Απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ. (C‑310/97 P, EU:C:1999:407).
(
37
)	Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Jääskinen στην υπόθεση Galp Energía España κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑603/13 P, EU:C:2015:482, σημείο 35).
(
38
)	Βλ., αντί πολλών, απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 2006, Comunità montana della Valnerina κατά Επιτροπής (C‑240/03 P, EU:C:2006:44, σκέψη 43 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
39
)	Βλ., συναφώς, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Επιτροπή κατά Alrosa (C‑441/07 P, EU:C:2009:555, σημείο 146) και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Wahl στην υπόθεση Total κατά Επιτροπής (C‑597/13 P, EU:C:2015:207, σημεία 58 και 59). Η αρχή της διαθέσεως βρίσκει την έκφρασή της σε διάφορους κανόνες που διέπουν τη διαδικασία ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης, και ιδίως στο άρθρο 21 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στο άρθρο 120, στοιχείο γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου και το άρθρο 76, στοιχείο δʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, σύμφωνα με τα οποία τα δικαστήρια της Ένωσης επιλαμβάνονται κατόπιν δικογράφων που περιέχουν, μεταξύ άλλων, το αντικείμενο της διαφοράς, τα αιτήματα και συνοπτική έκθεση των επικαλούμενων λόγων.
(
40
)	Βλ., συναφώς, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz-Jarabo Colomer στην υπόθεση Vedial κατά ΓΕΕΑ (C‑106/03 P, EU:C:2004:457, σημείο 28). Βλ., επίσης, απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1995, van Schijndel και van Veen (C‑430/93 και C‑431/93, EU:C:1995:441, σκέψεις 20 και 21). Όπως έχει επίσης επισημανθεί, σκοπός της αρχής της διαθέσεως είναι η προστασία των δικαιωμάτων άμυνας και η διαφύλαξη της εύρυθμης λειτουργίας της διαδικασίας, ιδίως με την προφύλαξή της από καθυστερήσεις τις οποίες συνεπάγεται η εξέταση νέων ισχυρισμών (βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Duarte Hueros, C‑32/12, EU:C:2013:128, σημείο 32 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
41
)	Όπως επισημάνθηκε, η αρχή της διαθέσεως και ο κανόνας ne ultra petita είναι δυνατόν να έχουν διαφορετική εμβέλεια στις διαδικασίες αστικού δικαίου από ό,τι στις διαδικασίες δημοσίου δικαίου. Βλ., συναφώς, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ν. Jääskinen στην υπόθεση Galp Energía España κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑603/13 P, EU:C:2015:482, σημείο 36).
(
42
)	Ο δικαστής της Ένωσης μπορεί να ελέγχει τη νομιμότητα πράξεως της Ένωσης και στο πλαίσιο υποβολής προδικαστικού ερωτήματος περί εγκυρότητας ή ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας. Οι διαδικασίες αυτές δεν αποτελούν κατ’ ουδένα τρόπο διαδικασίες που ο δικαστής μπορεί να κινήσει αυτεπαγγέλτως.
(
43
)	Κατά τρόπο συνεκτικό προς αυτή την προσέγγιση, η νομολογία αναγνωρίζει ότι υπέρ των πράξεων των οργάνων της Ένωσης υφίσταται, κατ’ αρχήν, τεκμήριο νομιμότητας, οι πράξεις δε αυτές παράγουν έννομα αποτελέσματα, εφόσον δεν έχουν ανακληθεί, ακυρωθεί κατόπιν προσφυγής ακυρώσεως ή κριθεί ανίσχυρες κατόπιν προδικαστικής παραπομπής ή κατόπιν ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας. Βλ., ιδίως, απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015, Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:650, σκέψη 52 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
44
)	Βλ. άρθρο 13, παράγραφος 2, ΣΕΕ. Βλ., επίσης, απόφαση της 28ης Ιουλίου 2016, Συμβούλιο κατά Επιτροπής (C‑660/13, EU:C:2016:616, σκέψη 32 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
45
)	Βλ. απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 2013, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑272/12 P, EU:C:2013:812, σκέψεις 27 και 28 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
46
)	Βλ., συναφώς, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα F. G. Jacobs στην υπόθεση Salzgitter κατά Επιτροπής (C‑210/98 P, EU:C:2000:172, σημείο 150).
(
47
)	Απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ. (C‑310/97 P, EU:C:1999:407, σκέψη 57 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
48
)	Βλ., αντί πολλών, απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2012, Ευρωπαϊκή Δυναμική κατά Επιτροπής (C‑469/11 P, EU:C:2012:705, σκέψη 50 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
49
)	Απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ. (C‑310/97 P, EU:C:1999:407, σκέψη 61).
(
50
)	Η μερική ακύρωση τμημάτων πράξεως που δεν μπορούν να αποσπαστούν από την υπόλοιπη πράξη είναι αδύνατη και συνεπώς ένα τέτοιο αίτημα είναι απαράδεκτο. Βλ. απόφαση της 24ης Μαΐου 2005, Γαλλία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑244/03, EU:C:2005:299, σκέψεις 20 και 21).
(
51
)	Οι αρχές αυτές δεν μπορούν, εντούτοις, να θέσουν υπό αμφισβήτηση το παραδεκτό εν προκειμένω των αιτημάτων της ΒΑ, εφόσον γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως, που αντιστοιχούν στο αίτημα τροποποιήσεως των αιτημάτων το οποίο απέρριψε ρητώς το Γενικό Δικαστήριο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και αποτελούν την απαραίτητη έννομη συνέπεια ενδεχόμενης αποδοχής της αιτήσεως αναιρέσεως (βλ. σημεία 66 έως 70 των παρουσών προτάσεων).
(
52
)	Όπως σε περίπτωση τυχαίου συμβάντος ή ανωτέρας βίας, σύμφωνα με το άρθρο 45, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βλ. συναφώς, αντί πολλών, διάταξη της 12ης Ιουλίου 2016, Vichy Catalán κατά EUIPO (C‑399/15 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2016:546, σκέψη 23 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
53
)	Δυνάμει του άρθρου 53, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο δικαστής της Ένωσης μπορεί να αποφαίνεται αυτεπαγγέλτως επί της πρόδηλης αναρμοδιότητάς του ή επί του προδήλως απαράδεκτου χαρακτήρα προσφυγής (βλ., επίσης, άρθρο 181 του εν λόγω Κανονισμού). Σύμφωνα με το άρθρο 150 του ίδιου Κανονισμού, ο δικαστής της Ένωσης μπορεί να αποφαίνεται αυτεπαγγέλτως επί των λόγων απαραδέκτου δημοσίας τάξεως.
(
54
)	Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, ο δικαστής της Ένωσης μπορεί να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως την αναρμοδιότητα του συντάκτη της πράξεως (βλ. απόφαση της 13ης Ιουλίου 2000, Salzgitter κατά Επιτροπής, C‑210/98 P, EU:C:2000:397, σκέψη 56), την παραβίαση ουσιώδους τύπου, δηλαδή τις πλημμέλειες που επηρεάζουν τον τύπο της πράξεως ή τη διαδικασία που ακολουθήθηκε και προσβάλλουν δικαιώματα τρίτων ή των αποδεκτών της πράξεως ή που είναι δυνατόν να επηρεάσουν το περιεχόμενο της πράξεως, όπως την έλλειψη νόμιμης επικυρώσεως (απόφαση της 6ης Απριλίου 2000, Επιτροπή κατά Solvay, C‑287/95 P και C‑288/95 P, EU:C:2000:189, σκέψη 55), την έλλειψη κοινοποιήσεως (απόφαση της 8ης Ιουλίου 1999, Hoechst κατά Επιτροπής, C‑227/92 P, EU:C:1999:360, σκέψη 72) και την έλλειψη αιτιολογίας της πράξεως (βλ., αντί πολλών, απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ., C‑89/08 P, EU:C:2009:742, σκέψεις 34 και 35).
(
55
)	Βλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Υ. Bot στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑89/08 P, EU:C:2009:298, σημείο 64). Συναφώς, θα πρέπει εντούτοις να επισημανθεί ότι με τις προτάσεις του ο γενικός εισαγγελέας Υ. Bot είχε διευκρινίσει, σε προηγούμενο σημείο, ότι, εφόσον η διαφορά καθορίζεται και οριοθετείται από τους διαδίκους, η απόφαση του δικαστή της Ένωσης «πρέπει να περιορίζεται στα αιτήματα των διαδίκων» (σημείο 59).
(
56
)	Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Bensada Benallal (C‑161/15, EU:C:2016:3, σημεία 67 επ. και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
57
)	Βλ. σημεία 141 και 142.
(
58
)	Με απόφασή του σε υπαλληλική υπόθεση, το Δικαστήριο, κρίνοντας το παραδεκτό προσφυγής περί μερικής ακυρώσεως, έκρινε ότι «θα έκρινε ultra petita ενώ ο λόγος που στρέφεται κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν αφορά τη δημόσια τάξη» (απόφαση της 28ης Ιουνίου 1972, Jamet κατά Επιτροπής_37/71, EU:C:1972:57, σκέψη 12)· βασιζόμενος στην απόφαση αυτή, ο γενικός εισαγγελέας G. Tesauro, με τις προτάσεις του στην υπόθεση TWD κατά Επιτροπής (C‑355/95 P, EU:C:1996:483, σημείο 24), έκρινε ότι, αν το Δικαστήριο, στην υπόθεση εκείνη, είχε δεχθεί αυτεπαγγέλτως λόγο δημοσίας τάξεως βασιζόμενο στην έλλειψη αιτιολογίας των προσβαλλομένων αποφάσεων, θα μπορούσε να τις ακυρώσει ακόμα και υπερβαίνοντας το αίτημα μερικής ακυρώσεως που είχε υποβάλει η προσφεύγουσα.
(
59
)	Απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2009, Επιτροπή κατά Ιρλανδίας κ.λπ. (C‑89/08 P, EU:C:2009:742, σκέψεις 50 έως 62).
(
60
)	Βλ., ιδίως, σκέψεις 52 έως 62 της αποφάσεως της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ. (C‑310/97 P, EU:C:1999:407).
(
61
)	Πράγματι, η ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής την οποία αφορούσε η υπόθεση AssiDomän θεμελιωνόταν σε πολυάριθμες προσβολές των δικαιωμάτων άμυνας, καθώς και στη μη απόδειξη ορισμένων αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορών (βλ. απόφαση της 31ης Μαρτίου 1993, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 και C‑125/85 έως C‑129/85, EU:C:1993:120, σκέψεις 52, 127, 138, 147, 154 και 167). Για το ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας δεν έχει χαρακτήρα δημόσιας τάξεως, βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Bensada Benallal (C‑161/15, EU:C:2016:3, σημεία 60 επ. και ιδίως σημείο 93).
(
62
)	Ή, για να επαναλάβω την προσφυή έκφραση που χρησιμοποίησε ο γενικός εισαγγελέας D Ruiz-Jarabo Colomer στις προτάσεις του της 28ης Ιανουαρίου 1999, στην υπόθεση Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ. (C‑310/97 P, EU:C:1999:36), το Δικαστήριο προτίμησε την «αδικία» από την «αταξία» (βλ. σημείο 1).
(
63
)	Βλ., συναφώς, αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1987, Consorzio Cooperative d’Abruzzo κατά Επιτροπής (15/85, EU:C:1987:111, σκέψη 10), και της 15ης Ιουνίου 1994, Επιτροπή κατά BASF κ.λπ. (C‑137/92 P, EU:C:1994:247, σκέψη 49). Για την in concreto εφαρμογή των αρχών αυτών, βλ. απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 1969, Επιτροπή κατά Γαλλίας (6/69 και 11/69, μη δημοσιευθείσα, EU:C:1969:68, σκέψεις 11 έως 13), με την οποία το Δικαστήριο ανέλυσε τo ενδεχόμενο ανυπόστατο της προσβαλλομένης πράξεως, ακόμα και ασχέτως προς την προθεσμία ασκήσεως προσφυγής.
(
64
)	Απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, Επιτροπή κατά BASF κ.λπ. (C‑137/92 P, EU:C:1994:247, σκέψη 50).
(
65
)	Βλ., αντί πολλών, απόφαση της 11ης Οκτωβρίου 2016, Επιτροπή κατά Ιταλίας (C‑601/14, EU:C:2016:759, σκέψη 33 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
66
)	Ειδικότερα, εν προκειμένω, απουσιάζει η προϋπόθεση του προφανούς, όπως αποδεικνύεται από το ότι η ΒΑ δεν επισήμανε την πλημμέλεια αυτή και δεν την προέβαλε με την προσφυγή της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Η κατάσταση θα ήταν διαφορετική αν η πράξη στερείτο ολοσχερώς αιτιολογίας. Συναφώς, βλ. απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 1957, Société des usines à tubes de la Sarre κατά Haute autorité (1/57 και 14/57, EU:C:1957:13, σ. 167).
(
67
)	Βλ. σημείο 45 των παρουσών προτάσεων και εκεί παρατιθέμενη νομολογία.
(
68
)	Απόφαση του ΕΔΔΑ της 27ης Σεπτεμβρίου 2011, 43509/08, Menarini Diagnostics Srl κατά Ιταλίας.
(
69
)	Αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815), και της 8ης Δεκεμβρίου 2011, KME Germany κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑389/10 P, EU:C:2011:816).
(
70
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [101 και 102 ΣΛΕΕ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1).
(
71
)	Αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 67), και της 6ης Νοεμβρίου 2012, Otis κ.λπ. (C‑199/11, EU:C:2012:684, σκέψη 63).
(
72
)	Αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 67), και της 8ης Δεκεμβρίου 2011, KME Germany κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑389/10 P, EU:C:2011:816, σκέψεις 133 και 136).
(
73
)	Αποφάσεις της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 64), και της 8ης Δεκεμβρίου 2011, KME Germany κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑389/10 P, EU:C:2011:816, σκέψη 131). Βλ., επίσης, απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 2012, Otis κ.λπ. (C‑199/11, EU:C:2012:684, σκέψη 61).
(
74
)	Απόφαση της 8ης Δεκεμβρίου 2011, Χαλκόρ κατά Επιτροπής (C‑386/10 P, EU:C:2011:815, σκέψη 66).
(
75
)	Διάταξη της 22ας Οκτωβρίου 2010, Seacid κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑266/10 P, EU:C:2010:629, σκέψη 30 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
(
76
)	Βλ., με ανάλογη επιχειρηματολογία, διάταξη της 12ης Σεπτεμβρίου 2013, Ελληνικά Ναυπηγεία και 2. Hoern κατά Επιτροπής (C‑616/12, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2013:884, σκέψη 31).
(
77
)	Βλ. σημεία 43 και 98 των παρουσών προτάσεων.