Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MACIEJA SZPUNARA
przedstawiona w dniu 19 marca 2026 r.(1)
Sprawa C‑842/24
DNO Yemen AS
przeciwko
Petrolin Trading Limited,
Moe Oil & Gas Yemen Limited,
The Ministry of Oil and Minerals (of The Republic of Yemen),
Yemen Oil & Gas Corporation/The Yemen Company,
Dove Energy Limited, zlikwidowana
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja)]
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające w związku z sytuacją w Jemenie – Zakaz pośredniego udostępniania środków finansowych osobom, podmiotom lub organom objętym środkami – Udostępnianie środków finansowych podmiotom publicznym nieobjętym środkami, lecz znajdującym się pod wpływem osób objętych środkami
I.      Wprowadzenie
1.        Środki ograniczające wprowadzone przez Unię Europejską wobec osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów zajmują w obecnym kontekście geopolitycznym centralne miejsce w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB). Ponieważ środki te są zwykle wprowadzane w życie na mocy rozporządzenia przyjmowanego przez Radę na podstawie art. 215 TFUE, są one bezpośrednio stosowane w porządku prawnym państw członkowskich i wiążą wszystkie ich organy, w tym sądy krajowe. Dotyczy to
między innymi rozporządzenia (UE) nr 1352/2014(2), o którym mowa w niniejszej sprawie.
2.        Do zwykle przyjmowanych środków ograniczających należy przewidziany w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 zakaz bezpośredniego lub pośredniego udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych niektórym osobom, podmiotom lub organom. Zakaz ten może mieć wpływ na zobowiązania umowne, w tym zobowiązania, które były przedmiotem wyroku sądu polubownego. Takie jest tło niniejszej sprawy.
3.        W ramach skargi wniesionej na wyrok sądu polubownego
opartej na tym, że jego wykonanie stanowiłoby udostępnienie środków finansowych zakazane na mocy art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja), który jest sądem odsyłającym, zwraca się do Trybunału z trzema pytaniami prejudycjalnymi zmierzającymi zasadniczo do sprecyzowania, po pierwsze, zakresu tego zakazu, a po drugie, standardu dowodowego wymaganego, aby wspomniany zakaz znalazł zastosowanie, a także rozłożenia ciężaru tego dowodu.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo międzynarodowe
4.        W dniu 26 lutego 2014 r. Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęła na swoim 7119. posiedzeniu rezolucję 2140(2014). Zgodnie z tą rezolucją:
„Rada Bezpieczeństwa,
[…]
Ponownie wyrażając swoje silne przywiązanie do jedności, suwerenności, niezależności i nienaruszalności terytorialnej Jemenu,
[…]
Odnotowując z zaniepokojeniem problemy polityczne, gospodarcze, humanitarne i związane z bezpieczeństwem, w tym utrzymującą się przemoc w Jemenie,
[…]
Uznając, że sytuacja w Jemenie stanowi zagrożenie dla pokoju międzynarodowego i bezpieczeństwa międzynarodowego w regionie,
Działając na mocy rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych [(3)],
[…]
11.      Postanawia, że wszystkie państwa członkowskie powinny, przez początkowy okres jednego roku od przyjęcia niniejszej rezolucji, natychmiast zamrozić środki finansowe, inne aktywa finansowe i zasoby gospodarcze znajdujące się na ich terytorium, będące w posiadaniu lub pod bezpośrednią lub pośrednią kontrolą wskazanych osób lub podmiotów […] lub jakiejkolwiek osoby lub podmiotu działających na ich rachunek lub polecenie, lub jakiegokolwiek posiadanego przez nie lub będącego pod ich kontrolą podmiotu, a ponadto postanawia, że wszystkie państwa członkowskie powinny dopilnować, aby ich obywatele albo jakiekolwiek osoby lub podmioty znajdujące się na ich terytorium nie udostępniały tym osobom lub podmiotom żadnych środków finansowych, aktywów finansowych ani zasobów gospodarczych, ani nie zezwalały na ich wykorzystywanie na ich rzecz;
[…]”.
B.      Prawo Unii
1.      Rozporządzenie nr 1352/2014
5.        Artykuł 2 rozporządzenia nr 1352/2014(4) stanowi:
„1.      Zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do, będące w posiadaniu, w dyspozycji lub pod kontrolą osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I do niniejszego rozporządzenia.
2.      Nie udostępnia się osobom fizycznym ani prawnym, podmiotom ani organom wymienionym w załączniku I, ani też na ich rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”(5).
6.        Artykuł 3 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje:
„W załączniku I wymieniono osoby fizyczne lub prawne, podmioty i organy wskazane przez Komitet Sankcji [Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych(6)] jako osoby, podmioty lub organy prowadzące lub wspierające działania, które zagrażają pokojowi, bezpieczeństwu lub stabilności w Jemenie […]”.
7.        Artykuł 11 wspomnianego rozporządzenia przewiduje:
„1.      Osoby fizyczne lub prawne lub podmioty lub organy lub ich dyrektorzy lub pracownicy, którzy dokonują zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych lub odmawiają ich udostępnienia w dobrej wierze i w oparciu o przekonanie, że działanie takie jest zgodne z niniejszym rozporządzeniem, nie ponoszą z tego tytułu żadnej odpowiedzialności, chyba że zostanie dowiedzione, że środki finansowe i zasoby gospodarcze zostały zamrożone lub zatrzymane na skutek zaniedbania.
2.      Działania osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów nie stanowią podstawy do żadnej odpowiedzialności z ich strony, jeżeli nie wiedziały one i nie miały uzasadnionego powodu do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć zakazy określone w niniejszym rozporządzeniu”.
8.        Wykaz zawarty w załączniku I do tego samego rozporządzenia odpowiada wykazowi zawartemu w załączniku do decyzji 2014/932. W wersji mającej zastosowanie ratione temporis do sporu w postępowaniu głównym w wykazach tych znajdowały się nazwiska sześciu osób fizycznych należących do ugrupowania Huti lub z nim powiązanych. Następnie do wykazu dodano nie tylko nazwiska innych osób(7), ale również ugrupowanie Huti jako całość(8).
2.      Wytyczne w sprawie środków ograniczających
9.        Punkt 55b wytycznych w sprawie stosowania i oceniania środków ograniczających (sankcji) w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii(9) (zwanych dalej „wytycznymi w sprawie środków ograniczających”)(10) stanowi:
„Kryteria, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy osoba prawna lub podmiot jest kontrolowany przez inną osobę lub podmiot, samodzielnie lub zgodnie z umową zawartą z innym udziałowcem lub inną stroną trzecią, mogłyby obejmować m.in.[…]:
[…]
d)      posiadanie prawa do wywierania dominującego wpływu na osobę prawną lub podmiot zgodnie z umową zawartą z tą osobą prawną lub podmiotem lub zgodnie z przepisem jej aktu założycielskiego lub umowy spółki, w przypadku gdy prawo regulujące działalność tej osoby prawnej lub podmiotu zezwala, aby podlegała ona takiej umowie lub takiemu przepisowi;
e)      posiadanie uprawnienia do wykonywania prawa do wywierania dominującego wpływu określonego w lit. d), nie będąc posiadaczem takiego prawa;
f)      posiadanie prawa do korzystania z całości albo części aktywów osoby prawnej lub podmiotu;
[…]
Jeżeli którekolwiek z tych kryteriów jest spełnione, uznaje się, że dana osoba prawna lub podmiot są kontrolowane przez inną osobę lub podmiot, chyba że w indywidualnie rozpatrywanych przypadkach można ustalić, że sytuacja taka nie ma miejsca”.
10.      Punkt 55d wspomnianych wytycznych uściśla:
„Jeżeli ustalono własność lub kontrolę zgodnie z wymienionymi powyżej kryteriami, udostępnianie środków finansowych lub zasobów gospodarczych nieumieszczonym w wykazach osobom lub podmiotom, będącym własnością umieszczonych w wykazach osób lub podmiotów albo przez nie kontrolowanym, będzie zasadniczo uważane za udostępnianie tych środków lub zasobów w sposób pośredni osobom lub podmiotom umieszczonym w wykazach, chyba że będzie można racjonalnie ustalić w indywidualnych przypadkach, stosując podejście oparte na analizie ryzyka i uwzględniając wszelkie stosowne okoliczności łącznie z kryteriami podanymi poniżej, że odnośne środki finansowe lub zasoby gospodarcze nie będą wykorzystywane przez te osoby lub te podmioty ani na ich rzecz.
Kryteria, które należy wziąć pod uwagę, obejmują m.in.:
a)      datę i charakter powiązań umownych między danymi podmiotami (np. umów sprzedaży, kupna lub dystrybucji);
b)      znaczenie sektora działalności podmiotu nieumieszczonego w wykazach dla podmiotu umieszczonego w wykazach;
c)      cechy charakterystyczne udostępnianych środków finansowych lub zasobów gospodarczych, w tym ich potencjalne praktyczne wykorzystanie przez podmiot umieszczony w wykazie lub łatwość przekazania ich temu podmiotowi;
[…]”.
11.      Punkt 55e tych wytycznych przewiduje:
„Należy zauważyć, że pośrednie udostępnianie środków finansowych lub zasobów gospodarczych umieszczonym w wykazach osobom lub podmiotom może obejmować także udostępnianie tych aktywów osobom lub podmiotom niebędącym własnością podmiotów umieszczonych w wykazach ani przez te podmioty kontrolowanym”.
C.      Prawo francuskie
12.      Zgodnie z art. 1518 code de procédure civile (kodeksu postępowania cywilnego) „wydany we Francji wyrok dotyczący sprawy rozstrzygniętej przez zagraniczny sąd polubowny może być zaskarżony wyłącznie w drodze skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego”.
13.      Zgodnie z art. 1520 pkt 5 tego kodeksu „skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego przysługuje wyłącznie wtedy, gdy: […] [u]znanie lub wykonanie wyroku byłoby sprzeczne z międzynarodowym porządkiem publicznym”.
14.      Zgodnie z orzecznictwem sądu odsyłającego do sądu rozpatrującego skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego należy zbadanie, czy w danym przypadku włączenie wyroku sądu polubownego do francuskiego porządku prawnego narusza w sposób istotny międzynarodowy porządek publiczny(11).
15.      Zgodnie z art. 1527 akapit drugi wspomnianego kodeksu „oddalenie skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego nadaje exequatur wyrokowi sądu polubownego lub tym jego postanowieniom, które nie zostały uchylone wskutek wyroku sądu”.
III. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
16.       Ministerstwo ropy naftowej i minerałów Republiki Jemenu (zwane dalej „ministerstwem”) i Yemen Oil and Gas Corporation (zwana dalej „YOGC”), spółka należąca w całości do państwa jemeńskiego, zawarły z DNO Yemen AS (zwaną dalej „DNO”), Petrolin Trading (zwaną dalej „Petrolinem”), MOE Oil and Gas Yemen (zwaną dalej „MOE”) i Dove Energy porozumienia o wydobyciu i podziale produkcji ropy naftowej i gazu ziemnego, zawierające klauzulę arbitrażową.
17.      W 2014 r. DNO, Petrolin, MOE i Dove Energy wyraziły wolę wycofania się z tych porozumień. W 2015 r. ministerstwo i YOGC wszczęły postępowanie arbitrażowe pod auspicjami Międzynarodowej Izby Handlowej i wyrokiem sądu polubownego wydanym w Paryżu (Francja) w dniu 15 lipca 2019 r. (zwanym dalej „wyrokiem sądu polubownego”) DNO, Petrolin i MOE zostały zobowiązane do zapłaty na ich rzecz odszkodowania.
18.      DNO, Petrolin i MOE wniosły
odwołanie do cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu, Francja), podnosząc w szczególności, że wyrok ten jest sprzeczny z międzynarodowym porządkiem publicznym, ponieważ jego wykonanie groziłoby udostępnieniem środków finansowych pośrednio osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom wymienionym w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 1352/2014 (zwanym dalej „wskazanymi osobami”) w rozumieniu art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia.
19.      W
2014 r. w Jemenie nasilił się bowiem konflikt między rządem uznanym przez wspólnotę międzynarodową (zwanym dalej „legalnym rządem”) a ugrupowaniem Huti w następstwie przejęcia przez to ugrupowanie kontroli nad stolicą tego państwa, Saną. W 2015 r. doszło do interwencji międzynarodowej koalicji w celu wsparcia legalnego rządu, który tymczasowo ma siedzibę w Adenie (Jemen). Konflikt i wynikające z niego „rozdwojenie” jemeńskiej gospodarki i jemeńskiego społeczeństwa doprowadziły do powstania równoległych struktur zarządzania: ugrupowanie Huti wykorzystuje istniejącą infrastrukturę instytucjonalną w Sanie(12), podczas gdy legalny rząd opiera się na rozwoju nowych zdolności instytucjonalnych(13).
20.      Wyrokiem z dnia 5 października 2021 r.
cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) oddalił odwołanie wniesione przez DNO, Petrolin i MOE, uzasadniwszy to tym, że weryfikacja, do której był zobowiązany na podstawie art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, powinna zostać przeprowadzona z uwzględnieniem sytuacji ocenianej na dzień wydania wyroku przez sąd i opierać się na poważnych, precyzyjnych i spójnych przesłankach pozwalających na stwierdzenie naruszenia tego systemu sankcji.
21.      W niniejszej sprawie sąd ten uznał, że aby doszło do pośredniego udostępnienia środków finansowych, należy wykazać, że ministerstwo i YOGC rzeczywiście działały „w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek” wskazanych osób i że miały zamiar wykorzystać środki finansowe na rzecz tych osób. Wspomniany sąd oparł się w tym względzie na kryteriach wskazanych w pkt 55b wytycznych w sprawie środków ograniczających.
22.      W tym względzie cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) uznał, po pierwsze, że żaden z przedstawionych dowodów nie pozwala na potwierdzenie, że ministerstwo, reprezentujące legalny rząd, uznany przez społeczność międzynarodową i korzystający ze wsparcia Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), działa pod kontrolą lub według wskazówek wskazanych osób, w sytuacji gdy konflikt zbrojny w Jemenie toczy się głównie między tym rządem a ugrupowaniem Huti.
23.      Po drugie, sąd ten uznał, że o ile z dowodów przedłożonych w toku postępowania wynika, iż do kontroli nad YOGC pretenduje zarówno legalny rząd, jak i ugrupowanie Huti – przy czym sytuacja ta została uznana w sprawie w postępowaniu głównym za „konkurujący wpływ” – o tyle w żaden sposób nie zostało ustalone, że te dwie strony działają ze sobą w porozumieniu i że YOGC pozostaje pod kontrolą tego ugrupowania. W tym względzie wspomniany sąd oparł się na piśmie premiera legalnego rządu z dnia 23 sierpnia 2015 r. skierowanym do zagranicznych przedsiębiorstw naftowych wzywającym te przedsiębiorstwa do współpracy wyłącznie z osobami podlegającymi temu rządowi i informującym je, że wszelkie decyzje, nominacje i wytyczne bojówek Huti wydane w lutym 2015 r. i skierowane do ministerstwa oraz do organów i podmiotów powiązanych z tym ministerstwem należy uznać za nieważne i niebyłe, że nie powinny
być one stosowane, i wreszcie, że podmioty zagraniczne nie powinny przekazywać żadnych kwot należnych państwu, dopóki nie zostaną poinformowane o miejscu i godzinie przekazania.
24.      Ponadto wspomniany sąd uznał, że okoliczności, po pierwsze, że oficjalna strona internetowa YOGC (która mogła być celem cyberataku) wymienia nazwisko ministra z ugrupowania Huti, i po drugie, że sprawozdanie jemeńskiej agencji prasowej Saba relacjonuje
spotkanie z udziałem premiera z ugrupowania Huti, podczas którego dyrektor wykonawczy YOGC przedstawił krótką prezentację dotyczącą między innymi programu racjonowania benzyny, oleju napędowego i gazu do użytku domowego na szczeblu sekretariatu stolicy i gubernatorstw pod kontrolą Huti – nie są wystarczające, aby uznać, że doszło do przejęcia kontroli nad YOGC.
25.      Wreszcie sąd ten zauważył, że brak linku do strony internetowej YOGC na oficjalnej stronie legalnego rządu (dostępnej pod adresem www.mom-ye.com), a także fakt, że ta strona internetowa korzysta z dawnej nazwy domeny rządowej (www.mom-gov.ye), używanej przez Huti, którzy przejęli dawną stronę internetową rządu, nie podważają faktu, że do kontroli nad YOGC pretenduje również legalny rząd.
26.      W marcu 2022 r. Republika Jemenu, reprezentowana przez ministerstwo, złożyła wniosek o wykonanie wyroku sądu polubownego do sądu rejonowego w Oslo (Norwegia), który, uznawszy wyrok ten za wykonalny, nakazał DNO zapłatę należnego odszkodowania. Decyzja ta stała się prawomocna w dniu 4 listopada 2023 r.
27.      W dniu 4 grudnia 2023 r. DNO wypłaciło ministerstwu kwotę netto należną na podstawie wyroku sądu polubownego. Pismem z dnia 13 grudnia 2022 r. YOGC potwierdziło, na wniosek DNO, że scedowało na ministerstwo wszystkie swoje prawa wynikające z tego wyroku i oświadczyło, że nie zamierza żądać kwot już wypłaconych ministerstwu.
28.      Od wyroku cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu) DNO i Petrolin wniosły, odpowiednio, skargę kasacyjną i skargę wzajemną do sądu odsyłającego. Na poparcie swoich skarg opartych na istotnym naruszeniu międzynarodowego porządku publicznego spółki te podniosły zasadniczo, że cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) popełnił błąd, po pierwsze,
ograniczając się do zbadania, czy YOGC nie należy do wskazanych osób ani nie znajduje się pod ich kontrolą, a po drugie, nie dokonując sprawdzenia, czy wykonanie rozpatrywanego wyroku sądu polubownego spowodowałoby – lub mogło spowodować – udostępnienie tym osobom środków finansowych.
29.      W tym względzie w pierwszej kolejności sąd odsyłający przypomina orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym wyrażenie „udostępnienie” przybiera szerokie znaczenie(14), a także prewencyjny cel środków ograniczających(15).
30.      W drugiej kolejności sąd ten podkreśla, że centralna kwestia podniesiona w niniejszej sprawie dotyczy kryteriów pozwalających na ustalenie istnienia pośredniego udostępnienia środków finansowych wskazanym osobom
poprzez zapłatę, w wykonaniu wyroku sądu polubownego(16), kwot należnych ministerstwu i YOGC, przy czym podmioty te nie są podmiotami wskazanymi. Ponadto zauważa on, że sytuacja faktyczna rodzi pytania dotyczące ciężaru dowodu ze względu na niepewną sytuację polityczną Jemenu.
31.      W tych okolicznościach Cour de cassation (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 2 ust. 2 [rozporządzenia nr 1352/2014] w świetle wytycznych [w sprawie środków ograniczających], należy interpretować w ten sposób, że pośrednie udostępnienie może oznaczać udostępnienie środków finansowych podmiotom publicznym nieobjętym środkami ograniczającymi, jeśli zostanie ustalone, że osoby objęte tymi środkami wywierają w ramach tych podmiotów wpływ konkurujący z wpływem legalnego rządu nieobjętego wspomnianymi środkami?
2)      Czy w razie ustalenia istnienia tego konkurującego wpływu art. 2 ust. 2 [rozporządzenia nr 1352/2014] należy interpretować w ten sposób, że wobec podmiotów, którym środki finansowe zostały udostępnione, zachodzi domniemanie podlegania kontroli osób objętych środkami ograniczającymi? Czy w przypadku odpowiedzi twierdzącej jest dopuszczalne wzruszenie tego domniemania? Czy w tym względzie ma znaczenie okoliczność, że legalny rząd nieobjęty środkami ograniczającymi nie współpracuje z osobami objętymi tymi środkami?
3)      Czy w razie gdy dowody przedstawione przed sądem krajowym nie pozwalają na ocenę, czy decydujący wpływ w ramach podmiotu, któremu udostępniono środki finansowe, należy do legalnego rządu, czy też do osób objętych sankcjami, samo uzasadnione ryzyko, że te ostatnie ostatecznie skorzystają z całości lub części tych środków finansowych, jest wystarczające, aby zastosować sankcje?”.
32.      Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez DNO, ministerstwo, rządy francuski, włoski i niderlandzki oraz Komisję Europejską. Te same strony, z wyjątkiem rządów włoskiego i niderlandzkiego, wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 19 listopada 2025 r.
IV.    Analiza
A.      W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego
1.      Uwagi wstępne
33.      Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy interpretować w ten sposób, że odnosi się on do wypłaty, w wykonaniu wyroku sądu polubownego, środków finansowych na rzecz niewskazanego podmiotu publicznego, jeżeli zostanie ustalone, że w ramach tego podmiotu konkurujący wpływ wywierają zarówno wskazane osoby, jak i podmiot niewskazany.
34.      Na wstępie pragnę zauważyć, że pytanie to nie dotyczy wyraźnie pojęcia „kontroli” w rozumieniu tego terminu w kontekście środków ograniczających. Niemniej jednak
uzasadnienie postanowienia odsyłającego wskazuje, że wątpliwości sądu odsyłającego wynikają z orzeczenia cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu). Sąd ten uznał bowiem, opierając się na pkt 55b i 55d wytycznych w sprawie środków ograniczających, dotyczących pojęcia „kontroli”, że konkurujący wpływ(17) nie jest objęty zakresem art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, ponieważ właściwym kryterium w rozumieniu tego przepisu jest zasadniczo istnienie kontroli nad odbiorcą środków finansowych przez wskazane osoby. Ponadto w pytaniu pierwszym sąd odsyłający odniósł się wyraźnie do tych wytycznych.
35.      W ramach analizy tego pytania przystąpię zatem najpierw do krótkiego przypomnienia orzecznictwa dotyczącego szerokiej wykładni pojęcia „bezpośredniego i pośredniego udostępnienia”. Następnie wyjaśnię, w odniesieniu do tego pojęcia, znaczenie istnienia – jak również braku – kontroli. Wreszcie wykażę, że nawet w przypadku braku kontroli istnienie konkurującego wpływu może wystarczyć do stwierdzenia, że środki finansowe zostały udostępnione pośrednio w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014.
2.      Bezpośrednie lub pośrednie udostępnienie środków finansowych: szerokie rozumienie
36.      Z wyroku
Möllendorf wynika, że użycie sformułowania „bezpośrednio lub pośrednio” świadczy o tym, że zakaz udostępnienia środków finansowych jest sformułowany wyjątkowo szeroko. Podobnie, jak przypomniał sąd odsyłający, wyrażenie „udostępnienie” przybiera szerokie znaczenie i nie wskazuje konkretnej kwalifikacji prawnej, lecz obejmuje każdą czynność, której dokonanie jest zgodnie z obowiązującym prawem krajowym konieczne w celu umożliwienia danej osobie rzeczywistego uzyskania prawa do pełnego rozporządzania daną rzeczą(18).
37.      W sprawie, w której zapadł wyrok Afrasiabi i in., Trybunał zajmował się w szczególności pojęciem „udostępnienia pośredniego” w kontekście dostawy i montażu zasobów gospodarczych u podmiotu niewskazanego, kierowanego przez osobę niewskazaną, która jednak działała na korzyść podmiotu wskazanego(19).
38.      W tym kontekście Trybunał stwierdził przede wszystkim(20), że działanie
w imieniu, pod kontrolą lub według wskazówek osoby wskazanej
również stanowi czynnik uzasadniający umieszczenie w wykazie
osób objętych środkami ograniczającymi(21). Trybunał wyjaśnił następnie, że ten sam czynnik okazuje się równie istotny dla oceny zakazu pośredniego udostępnienia środków finansowych(22).
Wreszcie Trybunał uznał za równie istotny zamiar wykorzystywania danych aktywów na korzyść wskazanej osoby(23).
39.      Z postanowienia odsyłającego wynika, że cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) oparł się na tych samych czynnikach(24). Uznał on zatem – stwierdziwszy ich brak – że zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
40.      Jednakże czynniki wymienione w wyroku
Afrasiabi i in. nie mogą moim zdaniem stanowić wyczerpującego wykazu okoliczności pozwalających na stwierdzenie pośredniego udostępnienia środków finansowych. Jak bowiem wyraźnie wskazał Trybunał, są to istotne czynniki.  Każda inna wykładnia byłaby sprzeczna z szerokim rozumieniem pojęcia „udostępnienia środków finansowych”.
41.      Tymczasem to szerokie rozumienie należy rozpatrywać w kontekście konieczności osiągnięcia celów określonych w rozporządzeniu nr 1352/2014, a także zapewnienia skuteczności przewidzianych w nim środków ograniczających i uniknięcia wszelkiego ryzyka ich obchodzenia(25).
42.      W tym względzie z preambuły rezolucji 2140(2014), a także z motywu 5 rozporządzenia nr 1352/2014 wynika, że środki ograniczające rozpatrywane w niniejszej sprawie mają na celu przeciwdziałanie konkretnemu zagrożeniu dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa w regionie, jakie stwarza sytuacja w Jemenie. Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia w załączniku I do tego rozporządzenia wymieniono osoby fizyczne lub prawne, podmioty i organy wskazane przez Komitet Sankcji jako osoby, podmioty lub organy prowadzące lub wspierające działania, które zagrażają pokojowi, bezpieczeństwu lub stabilności w Jemenie. Podobnie jak większość środków ograniczających przyjmowanych przez Unię, rozpatrywane środki mają cel prewencyjny w tym znaczeniu, że mają one na celu zapobieganie tego rodzaju działaniom(26).
43.      W związku z tym zakaz udostępniania środków finansowych ma na celu zapobieganie wykorzystywaniu środków finansowych do prowadzenia lub wspierania działań zagrażających pokojowi, bezpieczeństwu lub stabilności Jemenu(27). Wykładnia, zgodnie z którą zakaz ten ograniczałby się wyłącznie do sytuacji posiadania lub kontroli, byłaby sprzeczna z tym celem. Zakazem tym mogą być zatem objęte również inne sytuacje.
44.      Nowsze orzecznictwo wydaje się potwierdzać to podejście. W pierwszej kolejności Trybunał wyjaśnił w wyroku w sprawie SH, że aby można było uznać, iż środki finansowe zostały udostępnione pośrednio wskazanej osobie, konieczne jest, albo aby mogły one być zwrócone tej osobie, albo aby osoba ta posiadała prawo korzystania z tych środków finansowych, w szczególności
w związku z istnieniem powiązań prawnych i finansowych między beneficjentem środków finansowych a taką osobą(28).
45.      W drugiej kolejności Trybunał stwierdził w wyroku
E i F, że szerokie rozumienie pojęcia „udostępnienia” jest niezależne od istnienia związków pomiędzy osobą udostępniającą i odbiorcą danego aktu udostępnienia(29). Prawdą jest, że w sprawie, w której zapadł ten wyrok, sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy zakaz udostępniania miał na celu przekazanie środków finansowych wskazanemu podmiotowi przez niewskazanego członka tego podmiotu(30). Niemniej jednak uważam, że takie ogólne stwierdzenie Trybunału w zakresie, w jakim jest zgodne z szerokim rozumieniem tego zakazu, powinno obejmować brak formalnych związków między osobą udostępniającą i odbiorcą aktu udostępnienia.
3.      Znaczenie istnienia kontroli
46.      Wydaje się, że spośród kryteriów określonych przez Trybunał w wyroku
Afrasiabi i in. w celu ustalenia istnienia pośredniego udostępnienia środków finansowych cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) oparł się w szczególności na kontroli sprawowanej nad odbiorcą środków finansowych przez wskazane osoby w świetle pkt 55b i 55d wytycznych w sprawie środków ograniczających. Należy zatem wyjaśnić znaczenie tego kryterium.
47.      Zgodnie z pkt 55d tych wytycznych, jeżeli w świetle kryteriów wymienionych w pkt 55b wspomnianych wytycznych ustalono kontrolę, udostępnianie środków finansowych niewskazanym osobom, które to środki są własnością
wskazanej osoby lub są przez nią kontrolowane, będzie zasadniczo uważane za udostępnianie tych środków w sposób pośredni wskazanej osobie.
48.      Niemniej jednak, nawet jeśli wspomniane wytyczne nie mają wiążącej mocy prawnej(31), uważam, że należy również wziąć pod uwagę pkt 55e tych wytycznych, który – jak wskazało DNO – nie został wymieniony przez cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu).
49.      Zgodnie z tym punktem zakaz pośredniego udostępniania środków finansowych wskazanym osobom znajduje zastosowanie nawet w braku powiązania własnościowego lub kontroli między tymi wskazanymi osobami a odbiorcą środków finansowych(32).
50.      Tak więc zasadniczo istnienie kontroli pozwala domniemywać istnienie pośredniego udostępniania środków finansowych. W przypadku braku kontroli kwestię tę należy oceniać indywidualnie dla każdego przypadku.
51.      Moim zdaniem taka interpretacja jest zgodna z wyrokiem
Afrasiabi i in., w świetle
jego wykładni przedstawionej w pkt 40 niniejszej opinii, a także z późniejszym orzecznictwem przytoczonym w pkt 44 i 45 opinii.
52.      W konsekwencji sąd krajowy nie może stwierdzić, że zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 nie znajduje zastosowania z tego tylko powodu, że bezpośredni odbiorca środków finansowych nie jest kontrolowany przez wskazane osoby w rozumieniu pkt 55b wytycznych w sprawie środków ograniczających. Powinien on natomiast zbadać, czy środki te mogą zostać przekazane takim osobom lub czy osoby te są uprawnione do dysponowania nimi(33). Badanie to zależy od dowodów, jakimi dysponuje sąd krajowy, takich jak dowody, o których mowa w pkt 19 i 23–25 niniejszej opinii.
4.      Konkurujący wpływ
53.      W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że zakaz przewidziany w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 może obejmować wypłatę środków finansowych na rzecz podmiotu niewskazanego, jeżeli zostanie ustalone, że wskazane osoby wywierają na ten podmiot wpływ konkurujący z wpływem podmiotu niewskazanego. Jak bowiem podniosły zasadniczo rządy włoski i niderlandzki oraz Komisja, zakaz ten powinien mieć zastosowanie do wszystkich sytuacji faktycznych umożliwiających wskazanym osobom dostęp do rozpatrywanych środków finansowych.
54.      Wyrok
Petropars Iran i in./Rada(34), na który powołuje się rząd francuski, nie może podważyć tego stwierdzenia. Sprawa, w której zapadł ten wyrok, dotyczyła bowiem wspólnego posiadania udziałów w kapitale zakładowym pewnego przedsiębiorstwa zarówno przez wskazany podmiot, jak i przez podmiot niewskazany. W tym kontekście Sąd doszedł do wniosku, że w interesie niewskazanych akcjonariuszy nie leży wspieranie wskazanego akcjonariusza w wywieraniu nacisku na ich wspólną spółkę zależną w celu obejścia skutku środków ograniczających dotyczących wyłącznie tego akcjonariusza. Sąd podkreślił również, że w takim wypadku istnienie wspólnej kontroli mogło przeszkodzić wskazanemu podmiotowi w wywieraniu nacisku na jego spółkę zależną w celu obejścia skutków zastosowanych wobec niego środków ograniczających(35).
55.      Tymczasem w niniejszej sprawie nie chodzi o współwłasność kapitałów zakładowych YOGC, lecz o faktyczny wpływ, do którego pretenduje zarówno ugrupowanie Huti, jak i legalny rząd w kontekście wojny domowej. Ze względu na ten konkurujący wpływ na YOGC nie można zatem moim zdaniem wykluczyć, że środki finansowe mogą zostać wypłacone ugrupowaniu Huti lub że ugrupowanie to posiada prawo do korzystania z nich w rozumieniu wyroku
SH(36), czego ustalenie należy do sądu odsyłającego.
56.      Proponuję zatem następującą odpowiedź na pierwsze pytanie prejudycjalne:
art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy interpretować w ten sposób, że wypłata środków finansowych w wykonaniu wyroku sądu polubownego na rzecz podmiotu, na który zarówno wskazane osoby, jak i podmiot niewskazany wywierają konkurujący wpływ, może być objęta tym przepisem, jeżeli środki te mogą zostać przekazane tym osobom lub gdy osoby te posiadają prawo do korzystania z nich.
B.      W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego
57.      Poprzez trzecie pytanie prejudycjalne, które należy zbadać przed pytaniem drugim, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy interpretować w ten sposób, że uzasadnione ryzyko, iż wskazane osoby skorzystają z całości lub części środków finansowych wypłaconych niewskazanemu podmiotowi w wykonaniu wyroku sądu polubownego, prowadzi do zastosowania zakazu przewidzianego w tym przepisie.
58.      Pragnę przypomnieć, że pytanie to zostało zadane w kontekście uchylenia wyroku sądu polubownego, na mocy którego DNO, Petrolin i MOE zostali zobowiązani do wypłaty środków finansowych ministerstwu i YOGC. Ponadto w wyroku tym nie zbadano, czy wypłata ta była sprzeczna z rozporządzeniem nr 1352/2014 lub rezolucją 2140(2014). Do sądu odsyłającego należy zatem nie tyle kontrola, czy DNO, Petrolin i MOE powinny były zatrzymać środki finansowe, co ustalenie, czy w świetle dowodów, którymi dysponuje, wspomniany wyrok sądu polubownego należy uchylić w zakresie, w jakim jego wykonanie jest sprzeczne z międzynarodowym porządkiem publicznym. Zatem to właśnie z perspektywy sądu krajowego w ramach skargi o uchylenie należy określić standard dowodowy wymagany do uznania, że zakaz udostępniania środków finansowych w rozumieniu art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia znajduje zastosowanie.
59.      Standard dowodowy może bowiem różnić się w zależności od kontekstu takiej oceny. Uważam zatem za użyteczne dokonanie rozróżnienia między standardem dowodowym wymaganym w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, jak w niniejszej sprawie, standardem dowodowym wymaganym od podmiotu gospodarczego w celu dokonania oceny, czy istnieje ryzyko, że transakcja narusza art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, a standardem dowodowym wymaganym od Rady w celu nałożenia środków ograniczających.
1.      W przedmiocie stopnia pewności wymaganego od podmiotu gospodarczego w celu zatrzymania środków finansowych na podstawie art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014
60.      Jak wynika z art. 18 rozporządzenia nr 1352/2014, jego terytorialny i podmiotowy zakres stosowania jest dość szeroki. Rozporządzenie to ma zastosowanie na terytorium Unii wobec każdej osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu w odniesieniu do wszelkiego rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej całkowicie lub częściowo na terytorium Unii(37).
61.      Podmioty gospodarcze objęte tym zakresem stosowania są zatem zobowiązane do upewnienia się, że wykonanie zobowiązania umownego nie jest zakazane na mocy art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014(38).
62.      W tym kontekście należy uwzględnić art. 11 rozporządzenia nr 1352/2014. Ustęp 1 tego przepisu przewiduje, że decyzję o odmowie udostępnienia środków finansowych podejmuje się „w dobrej wierze” w oparciu o przekonanie, że działanie takie jest zgodne z tym rozporządzeniem. Ponadto zgodnie z ust. 1 w związku z ust. 2 tego przepisu w ramach badania, które na nich spoczywa na mocy tego rozporządzenia, podmioty gospodarcze powinny wykazać się pewną starannością(39). Z jednej strony są one zwolnione z odpowiedzialności za zatrzymanie środków, „chyba że zostanie dowiedzione, że [środki finansowe zostały] zatrzymane na skutek zaniedbania”. Z drugiej strony udostępnienie środków finansowych, nawet jeśli jest ono zakazane przez to rozporządzenie, nie stanowi podstawy do odpowiedzialności, jeżeli podmioty gospodarcze nie wiedziały i nie miały uzasadnionego powodu do przypuszczenia, że tak jest(40).
63.      Jestem zdania, że z art. 11 rozporządzenia nr 1352/2014 wynika, iż stopień pewności wymagany od podmiotu gospodarczego w celu zatrzymania środków finansowych na podstawie art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia jest dość niski, a przekonanie – oparte na dobrej wierze i niewynikające z niedbalstwa – że takie zatrzymanie jest zgodne z tym przepisem, jest w tym względzie wystarczające. Ponadto wydaje mi się, że przepis ten jest zgodny z „podejściem opartym na analizie ryzyka”(41), polegającym na tym, że w przypadku niepewności preferuje się zatrzymanie środków.
2.      W przedmiocie standardu dowodowego wymaganego od Rady w celu przyjęcia decyzji o umieszczeniu w wykazie
64.      Przyjęcie środków ograniczających wobec osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w zakresie, w jakim wchodzi ono w zakres WPZiB, wymaga w pierwszej kolejności decyzji Rady określającej stanowisko Unii w odniesieniu do tych środków (art. 29 TUE), a następnie aktu tej instytucji przyjętego na podstawie art. 215 TFUE(42). W tym kontekście Rada zazwyczaj przyjmuje rozporządzenia przewidujące, w razie potrzeby, zamrożenie aktywów osób spełniających określone kryteria związane z celami, które rozpatrywane środki mają realizować, a także zakaz bezpośredniego lub pośredniego udostępniania im środków finansowych lub zasobów gospodarczych(43).
65.      Zgodnie z art. 275 akapit drugi TFUE osoby objęte środkami ograniczającymi mogą wnieść skargę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na warunkach przewidzianych w art. 263 akapit czwarty TFUE.
66.      W tym kontekście Trybunał wielokrotnie orzekał, że w ramach kontroli zgodności z prawem przesłanek uzasadniających decyzję Rady o umieszczeniu nazwiska danej osoby w wykazie osób objętych środkami ograniczającymi (zwaną dalej „decyzją o umieszczeniu w wykazie”), sąd Unii powinien upewnić się, że decyzja ta, która ma dla zainteresowanej osoby skutek indywidualny, opiera się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej. Kontrola sądowa nie może ograniczać się do oceny abstrakcyjnego prawdopodobieństwa przywołanych przesłanek, ale dotyczy tego, czy przesłanki te – lub co najmniej jedna z nich, uważana za samą w sobie wystarczającą do uzasadnienia tejże decyzji – są wykazane(44).
67.      Takiej oceny należy dokonywać, rozpatrując dowody nie w oderwaniu od siebie, lecz w kontekście, w jaki się one wpisują, ponieważ Rada wywiązuje się ze spoczywającego na niej ciężaru dowodu, jeżeli przedstawia przed sądem Unii łańcuch wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalający na stwierdzenie, że dana osoba spełnia co najmniej jedno z przyjętych przez Radę kryteriów umieszczenia w wykazie. To bowiem do Rady należy wykazanie zasadności przesłanek sformułowanych przeciwko konkretnej osobie, a nie do tej osoby przedstawienie zaprzeczającego dowodu braku zasadności wspomnianych przesłanek(45).
68.      Komisja podnosi w swoich uwagach na piśmie, że te same wymogi mają zastosowanie „w porównywalny sposób” przed sądem krajowym, w sytuacji gdy dana osoba odmawia wykonania wyroku sądu polubownego, twierdząc, że wykonanie to stanowi pośrednie udostępnienie funduszy zakazane przez rozporządzenie nr 1352/2014. Z powodów, które przedstawię poniżej, nie podzielam w pełni tego poglądu.
3.      W przedmiocie standardu dowodowego wymaganego w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego przed sądem krajowym
a)      Próg niższy niż próg wymagany od Rady
69.      W pierwszej kolejności w odróżnieniu od decyzji Rady o umieszczeniu w wykazie, uchylenie wyroku sądu polubownego nakazującego wypłatę środków finansowych, które mogą zostać pośrednio udostępnione wskazanym osobom, nie ma skutku indywidualnego w odniesieniu do zainteresowanych osób(46). Nie prowadzi ono również do publicznego potępienia i nieufności, jakie wywołuje wobec tych osób decyzja o umieszczeniu w wykazie(47). Nie jest to bowiem umieszczenie ministerstwa lub YOGC w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 1352/2014. Kompetencja ta należy wyłącznie do Rady.
70.      W drugiej kolejności zgodnie z art. 296 TFUE Rada ma obowiązek uzasadniać takie decyzje oraz przestrzegać zasady dobrej administracji zgodnie z art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej(48). Przepisy te nie wiążą strony prywatnej, która w ramach skargi o uchylenie podnosi, że udostępnianie środków finansowych jest zakazane przez rozporządzenie nr 1352/2014.
71.      W trzeciej kolejności narzędzia, jakimi dysponuje podmiot gospodarczy, nie są porównywalne z narzędziami, jakimi dysponuje Rada, której przyznano szczególną kompetencję w tej dziedzinie.
b)      Próg wyższy niż próg wymagany poza postępowaniem sądowym
72.      Niemniej jednak uważam również, że w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, jak w niniejszej sprawie, stosunkowo niski stopień pewności wymagany przez art. 11 rozporządzenia nr 1352/2014 nie znajduje zastosowania.
73.      W pierwszej kolejności należy pamiętać, że zastosowanie art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 do takiej sytuacji może w danym przypadku oznaczać uchylenie wydanego zgodnie z prawem wyroku sądu polubownego w świetle autonomii woli stron(49). Względy pewności prawa oraz skuteczności postępowania arbitrażowego wymagają, aby takie uchylenie było ograniczone do tego, co ściśle konieczne(50).
74.      W drugiej kolejności, jak podniosła Komisja w odpowiedzi na pytanie Trybunału zadane na rozprawie, sąd krajowy dysponuje dowodami dostarczonymi przez obie strony, w tym stronę, której potencjalne powiązania ze wskazanymi osobami są przedmiotem sporu. Oznacza to
siłą rzeczy lepszą znajomość okoliczności w porównaniu z sytuacją, w której dany podmiot gospodarczy, stosując wewnętrzne procedury należytej staranności (due diligence)(51), musi zdecydować, czy należy zatrzymać środki finansowe.
c)      Czy uzasadnione ryzyko jest wystarczające?
75.      Z powyższego wynika, że standard dowodowy wymagany do tego, aby sąd krajowy uchylił wyrok sądu polubownego ze względu na zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, powinien być niższy niż standard dowodowy wymagany przed sądem Unii w ramach stwierdzenia nieważności decyzji Rady o umieszczeniu w wykazie. Poziom ten powinien być natomiast wyższy od poziomu wymaganego poza postępowaniem sądowym. Powstaje zatem pytanie, czy istnienie uzasadnionego ryzyka, że wskazane osoby skorzystają z całości lub części środków finansowych, wystarcza do zastosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie.
76.      W tym względzie pragnę najpierw stwierdzić, że ani art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, ani żaden inny przepis tego rozporządzenia nie przewiduje bezpośrednio standardu dowodowego wymaganego do zastosowania zakazu udostępniania środków finansowych. Nie oznacza to jednak, że taka kwestia musi podlegać autonomii proceduralnej państw członkowskich(52). Uważam bowiem, że standard dowodowy wymagany do zastosowania tego zakazu wynika w sposób dorozumiany z systemów środków ograniczających ustanowionych przez Unię, a zatem należy go określić na podstawie prawa Unii.
77.      W tym względzie uważam, że szerokie rozumienie pojęcia „udostępnienia”, do którego odniosłem się w ramach analizy pierwszego pytania prejudycjalnego, jak również sam charakter środków ograniczających i cele uzasadniające ich przyjęcie wymagają standardu dowodowego opartego co do zasady na istnieniu uzasadnionego ryzyka. Wynika z tego, że takie ryzyko jest nierozerwalnie związane z pojęciem „pośredniego udostępnienia” w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, a zatem powinno stanowić integralną część tego pojęcia(53).
78.      Co się tyczy w pierwszej kolejności celów uzasadniających przyjęcie środków ograniczających w związku z sytuacją w Jemenie(54), pragnę w szczególności przypomnieć, że zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 ma cel prewencyjny, ponieważ ma na celu zapobieganie wykorzystywaniu danych środków finansowych do wspierania lub prowadzenia działań zagrażających pokojowi, bezpieczeństwu lub stabilności Jemenu.
79.      Cel ten, jak również konieczność zapewnienia skuteczności (effet utile) rozporządzenia nr 1352/2014 i zapobieżenia jego obchodzeniu, nakazują stosowanie zakazu ustanowionego w art. 2 ust. 2 tego rozporządzenia, gdy istnieje uzasadnione ryzyko, że wskazane osoby skorzystają z całości lub części środków finansowych.
80.      W drugiej kolejności zgodnie z utrwalonym orzecznictwem środki ograniczające mają charakter zabezpieczający, tymczasowy i odwracalny, ponieważ ich celem nie jest pozbawienie osób nimi dotkniętych ich własności(55). Ponadto znaczenie celów realizowanych przez te środki może usprawiedliwić negatywne konsekwencje – nawet daleko idące – dla niektórych przedsiębiorców, w tym również tych, którzy nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za sytuację, jaka doprowadziła do przyjęcia tych środków(56).
81.      W świetle tego orzecznictwa jestem zdania, że argument ministerstwa i rządu francuskiego, zgodnie z którym uchylenie wyroku sądu polubownego skutkowałoby tym, że legalny rząd, popierany przez wspólnotę międzynarodową, nie otrzymałby odnośnych środków finansowych, nie ma znaczenia dla sprawy.
82.      Zastosowanie zakazu ustanowionego w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 jest bowiem neutralne, jeśli chodzi o istotę sporu umownego pomiędzy DNO a ministerstwem i YOGC. Jak słusznie podniosło DNO na rozprawie, nic nie stoi na przeszkodzie, aby ministerstwo samo wszczęło nowe postępowanie arbitrażowe. Nic nie stoi również na przeszkodzie wypłacie środków finansowych YOGC, gdy nie będzie już ryzyka pośredniego udostępnienia środków finansowych wskazanym osobom lub gdy osoby te nie będą już figurować w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia(57).
83.      W trzeciej kolejności wykładnia, zgodnie z którą zakaz ustanowiony w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 ma zastosowanie w sytuacji, gdy istnieje uzasadnione ryzyko, że wskazana osoba skorzysta ze środków finansowych, znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału, które nadaje skuteczność szerokiemu rozumieniu pojęcia „udostępnienia środków finansowych”.
84.      W wyroku
SH Trybunał uznał bowiem, że możliwość zwrócenia środków finansowych wskazanej osobie jest objęta zakazem ustanowionym w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014(58).
85.      Ponadto okoliczność, że środki finansowe są bezpośrednio lub pośrednio udostępniane wskazanej osobie, stwarza sama w sobie ryzyko sprzeniewierzenia
w celu wspierania działalności sprzecznej z celami środków ograniczających, niezależnie od dowodu, czy wspomniane środki finansowe zostały skutecznie wykorzystane przez dany podmiot na działalność tego rodzaju(59).
86.      Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli środki finansowe podmiotu spełniającego kryterium wskazania zostają zamrożone, istnieje niebagatelne ryzyko wywierania przezeń nacisku na podmioty, które pozostają w jego posiadaniu lub pod jego kontrolą, w celu obejścia zastosowanych wobec niego środków. Zamrożenie środków finansowych tych podmiotów pozostających w posiadaniu lub pod kontrolą jest zatem konieczne i właściwe dla zapewnienia skuteczności przyjętych środków i zagwarantowania, że środki te nie będą obchodzone(60).
87.      Z takiej kontroli lub takiego posiadania wynika zatem niebagatelne ryzyko, że wskazany podmiot będzie mógł korzystać ze środków finansowych należących do podmiotów pozostających w jego posiadaniu lub pod jego kontrolą. To właśnie to ryzyko uzasadnia zamrożenie środków finansowych tych podmiotów przewidziane w art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1352/2014.
88.      Tymczasem trzecie pytanie prejudycjalne opiera się na założeniu, że uzasadnione ryzyko takiego korzystania zostało już wykazane. W świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 86 niniejszej opinii uważam, że uzasadnione ryzyko, iż wskazane osoby ostatecznie skorzystają z całości lub części środków finansowych udostępnionych niewskazanemu podmiotowi, powinno również wystarczyć, aby art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 znalazł zastosowanie.
89.      Ponadto konieczność zapewnienia pełnej skuteczności prawa Unii w postępowaniu cywilnym może w pewnych okolicznościach wymagać pewnego złagodzenia zasad postępowania dowodowego.
90.      Jak wyjaśnię w ramach analizy drugiego pytania prejudycjalnego, wydaje się, że to złagodzenie znajdzie zastosowanie w sytuacjach, w których strona wnosząca skargę kasacyjną ma oczywiste trudności w zebraniu istotnych dowodów, oraz w zakresie, w jakim strona przeciwna w postępowaniu kasacyjnym ma możliwość przedstawienia dowodów istotnych dla sprzeciwienia się żądaniu strony wnoszącej skargę kasacyjną(61).
91.      W tych okolicznościach fakt, że ogół dowodów, którymi dysponuje sąd krajowy, wskazuje prima facie, że zakaz przewidziany w prawie Unii znajduje zastosowanie, wydaje się wystarczający, aby do drugiej strony należało wykazanie w sposób wymagany prawem, że tak nie jest(62). Moim zdaniem taki standard dowodowy odpowiada zasadniczo uzasadnionemu ryzyku będącemu przedmiotem trzeciego pytania prejudycjalnego.
92.      Pragnę ponadto wskazać, że kilku interwenientów podnosiło, iż samo hipotetyczne i przyszłe ryzyko, że wskazana osoba skorzysta ze środków finansowych, nie może wystarczyć do uzasadnienia zastosowania art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014. Chociaż co do zasady zgadzam się z takim podejściem, uważam jednak, że wyraz „uzasadnione” użyty w pytaniu trzecim pozwala sam w sobie wykluczyć zwykłe hipotezy, które nie opierają się na konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlakach pozwalających na potwierdzenie takiego ryzyka. W każdym wypadku jest ważne, aby sąd krajowy nie stosował zasad charakteryzujących krajowy system reguł dowodowych w taki sposób, że w praktyce oznaczałoby to dopuszczenie dowodów nieistotnych lub niewystarczających(63).
93.      Proponuję zatem następującą odpowiedź na trzecie pytanie prejudycjalne: o art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy interpretować w ten sposób, że istnienie uzasadnionego ryzyka, iż wskazane osoby skorzystają z całości lub części środków finansowych wypłaconych niewskazanemu podmiotowi w wykonaniu wyroku sądu polubownego, prowadzi do zastosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie.
C.      W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
94.      Poprzez drugie pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy interpretować w ten sposób, że w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, w którym zasądzono zapłatę odszkodowania, okoliczność, że wskazane osoby wywierają w ramach niewskazanego podmiotu publicznego wpływ konkurujący z wpływem podmiotu niewskazanego, pozwala domniemywać, że osoby te kontrolują ten podmiot publiczny. W razie potrzeby sąd odsyłający zmierza również do ustalenia, czy takie domniemanie jest niewzruszalne, w szczególności ze względu na brak współpracy między tym podmiotem a tymi osobami.
1.      Brak domniemania kontroli
95.      W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie pragnę przede wszystkim przypomnieć, że pojęcie „spółki pozostającej pod kontrolą” nie ma w dziedzinie środków ograniczających tego samego zakresu co na gruncie prawa spółek, jeżeli chodzi o ustalenie handlowej odpowiedzialności spółki, która jest prawnie zależna od decyzji innego podmiotu prawa handlowego(64).
96.      W dziedzinie środków ograniczających pojęcie „spółki pozostającej pod kontrolą” odnosi się bowiem do sytuacji, w której wskazana osoba lub wskazany podmiot są w stanie wywierać wpływ na decyzje handlowe innej osoby lub podmiotu, z którą łączą je stosunki handlowe, i to nawet w braku jakiegokolwiek związku prawnego, własnościowego lub kapitałowego między tymi dwiema osobami lub tymi dwoma podmiotami(65).
97.      Niemniej jednak praktyka decyzyjna Rady pozwoliła zidentyfikować pewne „sytuacje” wskazujące na to, że dany podmiot jest kontrolowany, których (niewyczerpujący) wykaz znajduje się w pkt 55b wytycznych w sprawie środków ograniczających(66).
98.      Sytuacje te zostały również zasadniczo „skodyfikowane” przez niektóre rozporządzenia w tej dziedzinie(67). Jedną z nich jest sytuacja, w której dana osoba lub dany podmiot posiada prawo lub jest de facto uprawniona (uprawniony) do wywierania dominującego wpływu. Jeżeli którykolwiek z tych warunków jest spełniony, kontrola jest ustalona, chyba że w indywidualnie rozpatrywanych przypadkach można dowieść, że sytuacja taka nie ma miejsca(68).
99.      Natomiast, o ile – jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 96 niniejszej opinii –
inne sytuacje mogą być istotne, o tyle nie mogą one prowadzić do domniemania kontroli nad danym podmiotem. A fortiori, jak wynika z pkt 50 niniejszej opinii, sytuacje te nie mogą również prowadzić do domniemania, że środki finansowe są udostępniane pośrednio wskazanej osobie w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014(69). Do tych innych sytuacji zalicza się moim zdaniem konkurujący wpływ.
100. Wynika z tego, że sąd rozpatrujący skargę na wyrok sądu polubownego wydany na korzyść podmiotu, na który wskazane osoby wywierają konkurujący wpływ, powinien dokonać oceny opartej nie na ogólnych domniemaniach, lecz na analizie ogółu dowodów, które zostały mu przedstawione, i z uwzględnieniem kontekstu, w jaki się one wpisują, w celu ustalenia, czy pozwalają one na stwierdzenie istnienia uzasadnionego ryzyka, że środki finansowe zostaną pośrednio udostępnione tym osobom.
101. Jednakże w celu udzielenia sądowi odsyłającemu w pełni użytecznej odpowiedzi należy jeszcze wyjaśnić rozłożenie ciężaru dowodu w ramach sporu takiego jak spór w postępowaniu głównym.
2.      Rozłożenie ciężaru dowodu
102. Dla przypomnienia, z postanowienia odsyłającego, jak również z wyjaśnień udzielonych przez rząd francuski na rozprawie wynika, że w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego do sądu należy zbadanie konkretnie, czy włączenie do francuskiego porządku prawnego wyroku sądu polubownego narusza w istotny sposób międzynarodowy porządek publiczny(70). Zdaniem tego rządu zasadniczo to do strony powołującej się na takie naruszenie należy udowodnienie tego naruszenia (lub stwierdzenie naruszenia). Tak więc w niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający, ciężar dowodu spoczywa w całości na osobie, która powołuje się na naruszenie art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014(71).
103. Należy jednak stwierdzić, że taki ciężar dowodu może uniemożliwić lub nadmiernie utrudnić zarówno sądowi odsyłającemu, jak i stronie skarżącej stwierdzenie naruszenia zakazu ustanowionego w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, a tym samym zagrozić skuteczności tego zakazu(72).
104. Dowody istotne dla wykazania lub wykluczenia tego naruszenia są bowiem trudno dostępne dla osób trzecich, w szczególności w sytuacji wojny domowej, jak w niniejszej sprawie.
105. Trybunał uznał już tę trudność w kontekście decyzji Rady o umieszczeniu w wykazie, przypominając, że można wziąć pod uwagę kontekst, w który wpisują się te środki, a w szczególności trudności w uzyskaniu bardziej precyzyjnych dowodów w państwie objętym wojną domową(73).
106. Ponadto zgodnie z orzecznictwem Sądu w braku uprawnień do prowadzenia dochodzeń w państwach trzecich ocena organów Unii powinna faktycznie opierać się na publicznie dostępnych źródłach informacji, sprawozdaniach, artykułach prasowych, raportach tajnych służb lub innych podobnych źródłach informacji. Artykuły prasowe mogą zatem być wykorzystane do celów potwierdzenia wystąpienia pewnych okoliczności faktycznych, jeżeli są wystarczająco konkretne, precyzyjne i spójne
w odniesieniu do opisanych w nich okoliczności faktycznych. Sąd uznał również, że wymaganie, by Rada sama przeprowadzała w terenie dochodzenie w przedmiocie prawdziwości okoliczności, o których informują liczne środki masowego przekazu, byłoby nadmierne i nieproporcjonalne(74).
107. Moim zdaniem względy te mają tym większe znaczenie w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego przed sądami krajowymi.
108. Do sądów krajowych odpowiedzialnych za stosowanie, w ramach ich właściwości, przepisów prawa Unii należy bowiem zapewnienie ich pełnej skuteczności(75).
109. W niniejszej sprawie wymaga to również uwzględnienia zasadniczego charakteru rozpatrywanych przepisów dla porządku prawnego Unii lub ich fundamentalnego znaczenia dla wykonywania zadań powierzonych Unii(76). Przestrzeganie tego rodzaju przepisów powinno bowiem podlegać pełnej i skutecznej kontroli ze strony sądów krajowych w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego(77).
110. W tych okolicznościach, w celu zapewnienia pełnej skuteczności art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, uważam, że w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego dotyczącej podnoszonego zastosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie, w sytuacji gdy wszystkie dowody, którymi dysponuje sąd krajowy(78), wskazują, że istnieje uzasadnione ryzyko, iż wskazane osoby otrzymają środki finansowe wypłacone niewskazanemu podmiotowi, do strony przeciwnej w postępowaniu kasacyjnym, w niniejszym przypadku do ministerstwa i YOGC, należy wykazanie w sposób wymagany prawem braku tego ryzyka(79).
111. Zgodnie z aktami sprawy przedłożonymi Trybunałowi dowody, którymi dysponują sądy krajowe, dotyczą zasadniczo faktu, że ugrupowanie Huti rości sobie prawo do kontroli nad YOGC, wskazania na oficjalnej stronie internetowej tej spółki nazwiska ministra z ugrupowania Huti, faktu, że strona ta używa nazwy domeny używanej przez to ugrupowanie („.ye”), a także domniemanego udziału premiera z ugrupowania Huti w posiedzeniu YOGC, o którym poinformowała jemeńska agencja prasowa.
112. W świetle orzecznictwa, które właśnie przypomniałem(80), dowody te wydają mi się wystarczające do wskazania istnienia uzasadnionego ryzyka, że wskazane osoby skorzystają ze środków finansowych wypłaconych niewskazanemu podmiotowi, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego.
113. W tych okolicznościach oraz w celu zapewnienia skuteczności zakazu udostępniania środków finansowych do strony przeciwnej w postępowaniu kasacyjnym będzie należało przedstawienie sądowi odsyłającemu dowodów wykazujących, że ryzyko to w praktyce nie istnieje. W tym względzie może ona w szczególności wykazać, że ustanowiła procedury wewnętrzne w celu uniknięcia tego ryzyka, takie jak zapory sieciowe (firewalls), że strona internetowa YOGC wykorzystuje domenę „.com” lub że strona ta była przedmiotem cyberataku. Jak wynika z pkt 104 niniejszej opinii, tylko ta strona postępowania kasacyjnego może dysponować tego rodzaju informacjami.
114. Ponadto okoliczność, że legalny rząd nie współpracuje z ugrupowaniem Huti, może również zostać uwzględniona przez sąd odsyłający w ramach oceny mocy dowodowej każdego z dowodów, którymi sąd ten dysponuje(81). Niemniej jednak uważam, że okoliczność ta nie może mieć decydującego znaczenia. To nie wpływ ugrupowania Huti na ministerstwo, lecz jego wpływ na YOGC może bowiem uzasadniać zastosowanie art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014. Decydujące znaczenie będzie zatem miało w szczególności wykazanie, w jakim stopniu ministerstwo wywiera wpływ na YOGC, aby zapewnić przyjęcie wewnętrznych procedur gwarantujących, że ugrupowanie Huti nie będzie miało dostępu do środków finansowych.
115. Ponadto ministerstwo podniosło na rozprawie, że skoro, po pierwsze, DNO wypłaciło mu w grudniu 2023 r. kwotę należną na podstawie wyroku sądu polubownego, a po drugie, YOGC oświadczyło w 2022 r., że przeniosło wszystkie swoje prawa wynikające z tego wyroku na ministerstwo i nie zamierza dochodzić kwot już zapłaconych temu ministerstwu, to ryzyko naruszenia zakazu ustanowionego w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 nie istnieje w niniejszej sprawie.
116. O ile elementy te mogą zostać uwzględnione przez sąd odsyłający w świetle zasady swobodnej oceny dowodów, o tyle moim zdaniem nie mogą one mieć decydującego znaczenia dla uzasadnienia braku tego ryzyka. Nawet jeśli bowiem temu ministerstwu została wypłacona należna kwota, to jednak wyrok sądu polubownego został wydany również na korzyść YOGC. Co więcej, cesja rozpatrywanych praw mogłaby zostać cofnięta, ponieważ stanowi ona czynność prawną wywołującą jedynie skutki inter partes.
117. Ponadto, zdaniem ministerstwa, odwrócenie ciężaru dowodu poprzez przeniesienie go na stronę przeciwną w postępowaniu kasacyjnym po ustaleniu istnienia uzasadnionego ryzyka, że wskazane osoby skorzystają z środków finansowych wypłaconych niewskazanemu podmiotowi, byłoby sprzeczne z orzecznictwem, zgodnie z którym to nie do zainteresowanej osoby należy przedstawienie zaprzeczającego dowodu na brak zasadności powodów wysuniętych przeciwko tej osobie(82). Z powodów przedstawionych poniżej nie podzielam tego poglądu.
118. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że orzecznictwo to dotyczy decyzji Rady o umieszczeniu w wykazie. Jak już wskazałem, przypadek ten podlega szczególnym wymogom dowodowym.
119. W drugiej kolejności, jak wynika z mojej analizy(83), owo odwrócenie ciężaru dowodu jest konieczne do zapewnienia skuteczności zakazu ustanowionego w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014. Wynika to z faktu, że zazwyczaj to strona przeciwna w postępowaniu kasacyjnym ma do dyspozycji dowody istotne dla wykazania nieistnienia uzasadnionego ryzyka, że wskazane osoby skorzystają ze środków finansowych wypłaconych niewskazanemu podmiotowi. Chodzi zatem o znalezienie równowagi między różnymi wchodzącymi w grę interesami, nie przewidując ani zbyt rygorystycznych zasad, w szczególności w odniesieniu do wspomnianego zaprzeczającego dowodu, ani zbyt mało rygorystycznych, których zastosowanie prowadziłoby w praktyce do całkowitego odwrócenia ciężaru dowodu(84).
120. Proponuję zatem następującą odpowiedź na drugie pytanie prejudycjalne:
art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy interpretować w ten sposób, że w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego dotyczącej podnoszonego zastosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie okoliczność, że wskazane osoby wywierają w ramach niewskazanego podmiotu publicznego wpływ konkurujący z wpływem wywieranym przez podmiot niewskazany, nie pozwala domniemywać, że osoby te kontrolują ten podmiot publiczny, przy czym, w ramach tej skargi o uchylenie, jeżeli wszystkie dowody, którymi dysponuje sąd krajowy, wskazują, że istnieje uzasadnione ryzyko, iż wskazane osoby będą mogły skorzystać ze środków finansowych wypłaconych podmiotowi niewskazanemu, ten ostatni podmiot powinien wykazać w sposób wymagany prawem brak takiego ryzyka.
V.      Wnioski
121. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) w następujący sposób:
Artykuł 2 ust. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 1352/2014 z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Jemenie
należy interpretować w ten sposób, że:
–        wypłata środków finansowych w wykonaniu wyroku sądu polubownego na rzecz podmiotu, na który zarówno wskazane osoby, jak i podmiot niewskazany wywierają konkurujący wpływ, może być objęta tym przepisem, jeżeli środki te mogą zostać przekazane tym osobom lub gdy osoby te posiadają prawo do korzystania z nich;
–        istnienie uzasadnionego ryzyka, iż wskazane osoby skorzystają z całości lub części środków finansowych wypłaconych niewskazanemu podmiotowi w wykonaniu wyroku sądu polubownego, prowadzi do zastosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie;
–        w ramach skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego dotyczącej podnoszonego zastosowania zakazu ustanowionego w tym przepisie okoliczność, że wskazane osoby wywierają w ramach niewskazanego podmiotu publicznego wpływ konkurujący z wpływem wywieranym przez podmiot niewskazany, nie pozwala domniemywać, że osoby te kontrolują ten podmiot publiczny, przy czym, w ramach tej skargi o uchylenie, jeżeli wszystkie dowody, którymi dysponuje sąd krajowy, wskazują, że istnieje uzasadnione ryzyko, iż wskazane osoby będą mogły skorzystać ze środków finansowych wypłaconych podmiotowi niewskazanemu, ten ostatni podmiot powinien wykazać w sposób wymagany prawem brak takiego ryzyka.
1      Język oryginału: francuski.
2      Rozporządzenie Rady z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Jemenie (Dz.U. 2014, L 365, s. 60).
3      Podpisanej w San Francisco (Stany Zjednoczone) w dniu 26 czerwca 1945 r.
4      Jak wynika z jego preambuły, rozporządzenie to zostało przyjęte na podstawie art. 215 TFUE i decyzji Rady 2014/932/WPZiB z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Jemenie (Dz.U. 2014, L 365, s. 147).
5      Zakaz sformułowany w identyczny sposób znajduje się w większości rozporządzeń Unii ustanawiających środki ograniczające. Wykładnia tego zakazu dokonana przez Trybunał w jego orzecznictwie jest zatem co do zasady istotna do celów wykładni art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014.
6      Zobacz pkt 19 rezolucji 2140(2014).
7      Zobacz załącznik I do decyzji 2014/932, ostatnio zmienionej decyzją wykonawczą Rady (WPZiB) 2022/2035 z dnia 24 października 2022 r. (Dz.U. 274 I, L 2022, s. 4) i załącznik I do rozporządzenia nr 1352/2014, ostatnio zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) 2022/2034 z dnia 24 października 2022 r. (Dz.U. 274 I, L 2022, s. 1).
8      Zobacz art. 1 decyzji wykonawczej Rady (WPZiB) 2022/420 z dnia 14 marca 2022 r. dotyczącej wykonania decyzji 2014/932/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Jemenie (Dz.U. 2022, L 86, s. 4) i art. 1 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2022/419 z dnia 14 marca 2022 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (UE) nr 1352/2014 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Jemenie (Dz.U. 2022, L 86, s. 1).
9      Wytyczne przyjęte przez Radę w dniu 8 grudnia 2003 r. (15579/03). Zostały one zaktualizowane w dniu 4 maja 2018 r. (5664/18). W niniejszej opinii będę odwoływał się do tej ostatniej wersji.
10      Brzmienie pkt 55b–55e tych wytycznych odpowiada zasadniczo brzmieniu pkt 64, 68 i 70 dokumentu Rady zatytułowanego „Najlepsze praktyki UE w zakresie skutecznego wprowadzania w życie środków ograniczających” (zwanego dalej „dokumentem dotyczącym najlepszych praktyk”) w wersji z dnia 3 lipca 2024 r. (11623/24).
11      Sąd odsyłający powołuje się w tym względzie na wyrok z dnia 17 maja 2023 r. (skarga kasacyjna nr 21‑24.106, FR:CCASS:2023:C100324).
12      Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, oraz z dyskusji na rozprawie wynika, że siedziba YOGC znajduje się obecnie w Adenie. W uwagach na piśmie DNO wskazało jednak, że siedziba YOGC znajduje się w Sanie. Ponadto na rozprawie ministerstwo wyjaśniło, że ruch Huti utworzył „lustrzaną” spółkę YOGC, która miałaby mieć siedzibę w Sanie.
13      Zobacz dokument zatytułowany „Action Document for Supporting Pathways for Economic Recovery in Yemen”, Annex II to the Commission Implementing Decision on the financing of the special measure in favour of Yemen for 2023 [dokument dotyczący działania na rzecz wsparcia ścieżki ożywienia gospodarczego w Jemenie, załącznik II do decyzji wykonawczej Komisji w sprawie finansowania specjalnego środka na rzecz Jemenu na rok 2023], s. 6.
14      Wyrok
z dnia 11 października 2007 r., Möllendorf i Möllendorf-Niehuus (C‑117/06, zwany dalej „wyrokiem
Möllendorf”, EU:C:2007:596, pkt 51).
15      Wyrok z dnia 11 listopada 2021 r.,
Bank Sepah (C‑340/20, zwany dalej „wyrokiem
Bank Sepah”, EU:C:2021:903, pkt 53, 54).
16      Pragnę wyjaśnić, że sąd odsyłający nie zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy wykonanie wyroku sądu polubownego jako takie stanowi „udostępnienie środków finansowych” w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014, ani ewentualnie, jakie konsekwencje należałoby z tego stwierdzenia wyciągnąć. Aspekt ten jest natomiast przedmiotem sprawy C‑701/25, Graudu sabiedrība, zawisłej przed Trybunałem. Moje propozycje odpowiedzi przedstawione w niniejszej opinii nie wykluczają zatem analizy, jaką Trybunał będzie musiał przeprowadzić w tej sprawie. W każdym razie środki finansowe, o których mowa w niniejszej sprawie, zostały już przekazane ministerstwu (zob. pkt 27 niniejszej opinii).
17      Zobacz pkt 23 niniejszej opinii.
18      Wyrok
Möllendorf, pkt 50, 51.
19      Wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Afrasiabi i in. (C‑72/11, zwany dalej „wyrokiem
Afrasiabi i in.”, EU:C:2011:874, pkt 50).
20      Odnosząc się w szczególności do rezolucji Organizacji Narodów Zjednoczonych, która posłużyła za podstawę przyjęcia środków ograniczających rozpatrywanych w tej sprawie.
21      Wyrok
Afrasiabi i in., pkt 51.
22      Wyrok
Afrasiabi i in., pkt 52.
23      Wyrok
Afrasiabi i in., pkt 53. Pragnę uściślić, że art. 7 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu (Dz.U. 2007, L 103, s. 1), o którym mowa w wyroku
Afrasiabi i in., zakazuje „udostępniania [środków finansowych] na korzyść” wskazanych osób. Artykuł 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 odnosi się do środków finansowych „na rzecz” wskazanych osób.
24      Zobacz pkt 21, 22 niniejszej opinii.
25      Zobacz analogicznie wyrok
Bank Sepah, pkt 56. Zobacz także wyrok z dnia 12 marca 2026 r., EM System (C‑84/24, EU:C:2026:181, pkt 79), w którym Trybunał podkreślił, że aby osiągnąć cel realizowany przez środki ograniczające konieczne jest, aby były one stosowane wobec możliwie najszerszego grona osób, grup lub podmiotów, aby zapobiec ich obchodzeniu.
26      Zobacz podobnie wyrok
Bank Sepah, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo.
27      Zobacz analogicznie wyrok
Bank Sepah, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo.
28      Wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r.,
SH (C‑168/17, zwany dalej „wyrokiem
SH”, EU:C:2019:36, pkt 62).
29      Wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r., E i F (C‑550/09, EU:C:2010:382, pkt 68).
30      Zobacz wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r., E i F (C‑550/09, EU:C:2010:382, pkt 63).
31      Zobacz wyrok z dnia 18 września 2024 r., Kozitsyn/Rada (T‑607/22 i T‑731/22, EU:T:2024:635, pkt 65). Co się tyczy niewiążącej mocy prawnej dokumentu Komisji zaktualizowanego w dniu 23 stycznia 2026 r., dotyczącego jej wytycznych, zatytułowanego „Frequently asked questions on the implementation of Council Regulation No 833/2014 and Council Regulation No 269/2014” [często zadawane pytania dotyczące wykonania rozporządzenia nr 833/2014 i rozporządzenia nr 269/2014], zob. opinia rzeczniczki generalnej L. Mediny w sprawie Jemerak (C‑109/23, EU:C:2024:307, pkt 69).
32      Zobacz także często zadawane pytania dotyczące wykonania rozporządzenia nr 833/2014 i rozporządzenia nr 269/2014, s. 29.
33      Zobacz wyrok
SH, pkt 62.
34      Wyrok z dnia 5 maja 2015 r. (T‑433/13, EU:T:2015:255).
35      Wyrok z dnia 5 maja 2015 r., Petropars Iran i in./Rada (T‑433/13, EU:T:2015:255, pkt 80).
36      Punkt 62 tego wyroku.
37      Zobacz analogicznie opinia rzecznika generalnego A. Biondiego w sprawie Reibel (C‑802/24, EU:C:2026:110, pkt 37).
38      Zobacz podobnie wyrok
Möllendorf, pkt 62. Zobacz również dokument dotyczący najlepszych praktyk, pkt 33.
39      Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Afrasiabi i in. (C‑72/11, EU:C:2011:737, pkt 92).
40      Zobacz podobnie wyrok
Afrasiabi i in., pkt 55, 56.
41      Zobacz dokument dotyczący najlepszych praktyk, pkt 68.
42      Zobacz motyw 3 rozporządzenia nr 1352/2014.
43      Zobacz wyroki: z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 55, 88, 89); z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 45).
44      Zobacz podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Timchenko/Rada (C‑702/23 P, EU:C:2025:605, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
45      Zobacz podobnie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Timchenko/Rada (C‑702/23 P, EU:C:2025:605, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
46      Zobacz pkt 66 niniejszej opinii.
47      Zobacz wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi (C‑584/10 P,
C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 132 i przytoczone tam orzecznictwo).
48      Zobacz wyrok z dnia 12 marca 2026 r., EM System (C‑84/24, EU:C:2026:181, pkt 102).
49      Zobacz wyroki: z dnia 6 marca 2018 r., Achmea (C‑284/16, EU:C:2018:158, pkt 55); z dnia 1 sierpnia 2025 r., Royal Football Club Seraing (C‑600/23, zwany dalej „wyrokiem
Royal Football Club Seraing”, EU:C:2025:617, pkt 78, 79).
50      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 1 czerwca 1999 r., Eco Swiss (C‑126/97, EU:C:1999:269, pkt 35); z dnia 26 października 2006 r., Mostaza Claro (C‑168/05, EU:C:2006:675, pkt 34); a także wyrok
Royal Football Club Seraing (pkt 84).
51      Zobacz opinia Komisji w sprawie art. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014”
C(2021) 4223
final, s. 4.
52      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r., T-Mobile Netherlands i in. (C‑8/08, EU:C:2009:343, pkt 46, 52, 53).
53      Zobacz analogicznie wyroki: z dnia 4 czerwca 2009 r., T-Mobile Netherlands i in. (C‑8/08, EU:C:2009:343, pkt 51–53); a także z dnia 21 stycznia 2016 r., Eturas i in. (C‑74/14, EU:C:2016:42, pkt 33).
54      Zobacz pkt 41–43 niniejszej opinii.
55      Zobacz wyrok z dnia 15 grudnia 2022 r., Instrubel i in. (C‑753/21 i C‑754/21, EU:C:2022:987, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
56      Zobacz wyroki: z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja (C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 361 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 1 sierpnia 2025 r., Timchenko/Rada (C‑703/23 P, EU:C:2025:608, pkt 62).
57      Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie SH (C‑168/17, EU:C:2018:798, pkt 53).
58      Wyrok
SH, pkt 62.
59      Wyrok z dnia 29 czerwca 2010 r., E i F (C‑550/09, EU:C:2010:382, pkt 77).
60      Zobacz wyroki: z dnia 13 marca 2012 r., Melli Bank/Rada (C‑380/09 P, EU:C:2012:137, pkt 58); z dnia 22 września 2016 r.,
NIOC i in./Rada (C‑595/15 P, EU:C:2016:721, pkt 89); z dnia 31 stycznia 2019 r., Islamic Republic of Iran Shipping Lines i in./Rada (C‑225/17 P, EU:C:2019:82, pkt 110).
61      Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 grudnia 2021 r., Bank Melli Iran (C‑124/20, zwany dalej „wyrokiem Bank Melli Iran”, EU:C:2021:10351035, pkt 65–67), a także opinia rzecznika generalnego G. Hogana w tej sprawie (EU:C:2021:386, pkt 95). Zobacz także podobnie wyrok z dnia 21 czerwca 2017 r., W i in. (C‑621/15, EU:C:2017:484, pkt 28–32).
62      Zobacz wyrok Bank Melli Iran, pkt 67.
63      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 21 czerwca 2017 r., W i
in. (C‑621/15, EU:C:2017:484, pkt 34, 35).
64      Zobacz wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 70).
65      Zobacz wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 71).
66      Zobacz pkt 47 niniejszej opinii.
67      Zobacz w szczególności art. 1
pkt 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 2580/2001 z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom mających na celu zwalczanie terroryzmu (Dz.U. 2001, L 344, s. 70) i art. 1 lit. j) rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6). Co się tyczy tego ostatniego rozporządzenia, zob. również motyw 6 rozporządzenia Rady (UE) 2025/2037 z dnia 23 października 2025 r. zmieniającego rozporządzenie nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. L, 2025/2037).
68      Zobacz wytyczne w sprawie środków ograniczających, pkt 55b in fine. Zobacz także wyrok z dnia 12 marca 2026 r., EM System (C‑84/24, EU:C:2026:181, pkt 88).
69      Zobacz a contrario pkt 55d wytycznych w sprawie środków ograniczających.
70      Zobacz pkt 14 niniejszej opinii.
71      Zobacz analogicznie wyrok Bank Melli Iran, pkt 64.
72      Zobacz analogicznie wyrok Bank Melli Iran, pkt 65.
73      Wyrok z dnia 21 kwietnia 2015 r., Anbouba/Rada (C‑605/13 P, EU:C:2015:248, pkt 46). Zobacz także wyrok z dnia 1 października 2020 r., Drex Technologies/Rada (C‑348/19 P, EU:C:2020:782, pkt 89).
74      Wyrok z dnia 6 listopada 2024 r., Karić/Rada (T‑520/22, EU:T:2024:774, pkt 82 i przytoczone tam orzecznictwo).
75      Wyrok z dnia 17 września 2002 r., Muñoz i Superior Fruiticola (C‑253/00, EU:C:2002:497, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również, w odniesieniu do konkretnego przypadku rozporządzeń ustanawiających środki ograniczające, opinia rzecznika generalnego R. Norkusa w sprawie Čiekuri-Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672, pkt 41).
76      Pragnę zauważyć, że w niniejszej sprawie żadne z pytań prejudycjalnych nie dotyczy charakteru środków ograniczających przyjętych przez Unię jako przepisów porządku publicznego. Kwestia ta jest natomiast przedmiotem spraw Reibel, C‑802/24, i Graudu sabiedrība, C‑701/25, zawisłych przed Trybunałem. Ograniczę się zatem do stwierdzenia, że znaczenie celów realizowanych przez środki ograniczające przyjęte przez Unię wydaje się niezaprzeczalne (zob. analogicznie wyrok
Royal Football Club Seraing, pkt 87–89,
a także opinia rzecznika generalnego A. Biondiego w sprawie Reibel, C‑802/24, EU:C:2026:110, pkt 63). W każdym razie wszyscy interwenienci w niniejszej sprawie uznają za bezsporne, że art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1352/2014 należy do przepisów porządku publicznego Unii. Ponadto przepis ten należy do francuskiego międzynarodowego porządku publicznego. Zobacz, w odniesieniu do związku między porządkiem publicznym Unii a porządkiem publicznym państw członkowskich, wyrok z dnia 4 października 2024 r., Real Madrid Club de Fútbol (C‑633/22, EU:C:2024:843, pkt 39).
77      Zobacz podobnie wyrok
Royal Football Club Seraing (pkt 82, 85–87).
Zobacz także opinia rzecznika generalnego A. Biondiego w sprawie Reibel (C‑802/24, EU:C:2026:110, pkt 58).
78      Kwestia, czy sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy jedna ze stron postępowania jest osobą objętą środkami ograniczającymi, jest przedmiotem toczącej się sprawy Čiekuri-Shishki (C‑480/24). W swojej opinii w tej sprawie rzecznik generalny R. Norkus proponuje, aby odpowiedzieć na to pytanie w ten sposób, że „w sytuacji gdy sąd rozpoznający sprawę dysponuje w tym względzie poszlakami, jest on obowiązany badać z urzędu, czy którakolwiek ze stron postępowania jest osobą, o której mowa w art. 2 lub art. 11 ust. 1 lit. a) lub b) rozporządzenia nr 269/2014, przy czym powinien w tym celu wykorzystać wszelkie przysługujące mu uprawnienia w zakresie dochodzenia. Aby być w stanie przeprowadzić to badanie, sąd ma w szczególności obowiązek wystąpienia o niezbędne informacje do właściwych, wyspecjalizowanych organów” [opinia rzecznika generalnego R. Norkusa w sprawie Čiekuri-Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672, pkt 60)].
79      Zobacz analogicznie wyrok Bank Melli Iran, pkt 67. Zobacz także analogicznie wyroki: z dnia 27 października 1993 r., Enderby (C‑127/92, EU:C:1993:859, pkt 14, 18); z dnia 31 maja 1995 r., Royal Copenhagen (C‑400/93, EU:C:1995:155, pkt 24, 26).
80      Zobacz pkt 105, 106 niniejszej opinii.
81      Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Afrasiabi i in. (C‑72/11, EU:C:2011:737, pkt 58).
82      Wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi (C‑584/10 P,
C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 121).
83      Zobacz pkt 104 niniejszej opinii.
84      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 15 października 2015 r., Nike European Operations Netherlands (C‑310/14, EU:C:2015:690, pkt 29).