62024CJ0142_RES
Zaak C‑142/24
Familienstiftung
tegen
Finanzamt Köln-West
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Finanzgericht Köln)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 13 november 2025
„Prejudiciële verwijzing – Vrij verkeer van kapitaal – Erf- en schenkbelasting – Heffing van belasting over de overdracht van vermogen ten gevolge van de oprichting van een stichting onder levenden – Familiestichting met zetel in Liechtenstein – Samenhang van het belastingstelsel”
Internationale overeenkomsten – Overeenkomst tot oprichting van de Europese Economische Ruimte – Vrij verkeer van kapitaal – Juridische draagwijdte identiek aan die van de Unierechtelijke bepalingen
(Art. 63 VWEU; EER-Overeenkomst, art. 40 en bijlage XII)
(zie punten 31, 35‑44, 55)
Internationale overeenkomsten – Overeenkomst tot oprichting van de Europese Economische Ruimte – Vrij verkeer van kapitaal – Beperkingen – Belastingwetgeving – Schenk- en erfbelasting – Belasting over de overdracht van een vermogen aan een familiestichting – Buitenlandse stichtingen die in een minder gunstige belastinggroep vallen dan ingezeten stichtingen, die daarnaast onderworpen zijn aan een vervangende erfbelasting – Objectief vergelijkbare situaties – Rechtvaardiging – Samenhang van het belastingstelsel – Voorwaarde – Eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel
(EER-Overeenkomst, art. 40)
(zie punten 51, 56, 58‑80 en dictum)
Samenvatting
Naar aanleiding van een verzoek om een prejudiciële beslissing van het Finanzgericht Köln (belastingrechter in eerste aanleg Keulen, Duitsland) spreekt het Hof zich uit over de verenigbaarheid met het vrije verkeer van kapitaal van een nationale regeling op grond waarvan voor de belasting over de overdracht van vermogen een gunstigere belastinggroep kan worden toegepast op ingezeten familiestichtingen dan op in het buitenland gevestigde familiestichtingen, waarbij die ingezeten stichtingen daarnaast aan een vervangende erfbelasting zijn onderworpen.
In 2014 heeft Y, die in Duitsland woont, in Liechtenstein een familiestichting opgericht, waarvan zij, haar kinderen en kleinkinderen de discretionaire begunstigden zijn. Bij deze oprichting heeft Y vermogen aan de stichting overgedragen, een handeling die gelijk te stellen is met een schenking onder levenden.
In 2015 heeft de stichting een aangifte voor de schenkbelasting ingediend, waarbij zij verzocht om toepassing van het belastinggroepprivilege voor familiestichtingen op grond van de Duitse regeling. Volgens deze regeling wordt de belastinggroep die van toepassing is op familiestichtingen die hoofdzakelijk in het belang van een familie op het nationale grondgebied zijn opgericht, bepaald aan de hand van de familierelatie tussen de verste begunstigde en de schenker, waardoor deze stichtingen in aanmerking komen voor belastinggroep I, een lager belastingtarief (in dit geval 19 %) en een gunstigere belastingvrije som. Volgens de stichting mocht de voorwaarde betreffende de oprichting van de familiestichting „op het nationale grondgebied” niet in aanmerking worden genomen, aangezien zij inbreuk maakt op het vrije verkeer van kapitaal in de zin van artikel 40 van de EER-Overeenkomst (
1
).
In 2018 heeft de belastingdienst besloten dat dit privilege niet van toepassing was op de stichting. De belasting is vastgesteld zonder rekening te houden met de familierelatie tussen de begunstigden en de oprichter, met toepassing van het belastingtarief van 30 % van belastinggroep III.
De verwijzende rechter, waarbij de stichting beroep heeft ingesteld, is van oordeel dat er twijfel bestaat over de verenigbaarheid van de voorwaarde betreffende de oprichting van de stichting op het nationale grondgebied met artikel 40 van de EER-Overeenkomst.
In deze context wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of artikel 40 van de EER-Overeenkomst zich verzet tegen een dergelijke nationale regeling.
Beoordeling door het Hof
In een eerste fase stelt het Hof vast dat een dergelijke nationale regeling een beperking van het kapitaalverkeer in de zin van artikel 40 van de EER-Overeenkomst oplevert. De toepassing van het belastinggroepprivilege op ingezeten familiestichtingen leidt er namelijk toe dat de overdracht van vermogen aan een niet-ingezeten familiestichting zwaarder wordt belast dan de overdracht aan een ingezeten familiestichting. Ten eerste wordt daardoor de waarde verminderd van de goederen die aan een niet-ingezeten familiestichting worden overgedragen, en ten tweede kan een ingezeten familiestichting daardoor over meer financiële middelen beschikken dan een niet-ingezeten familiestichting. In dit verband merkt het Hof op dat het door de nationale regeling ingevoerde verschil in behandeling slechts kan worden toegestaan indien het betrekking heeft op situaties die niet objectief vergelijkbaar zijn, of, als dat wel het geval is, wanneer het wordt gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang en evenredig is aan dat doel. (
2
)
In een tweede fase onderzoekt het Hof of de betrokken situaties vergelijkbaar zijn. Om te beginnen merkt het op dat de Bondsrepubliek Duitsland haar bevoegdheid uitoefent om de overdracht van vermogen van een op haar grondgebied wonende persoon aan een familiestichting te belasten, ongeacht waar deze stichting is gevestigd. De nationale regeling stelt dus situaties waarin een familiestichting op het nationale grondgebied is gevestigd en situaties waarin een dergelijke stichting in een andere staat is gevestigd voor de belastingplicht met betrekking tot de overdracht van vermogen aan een dergelijke stichting op hetzelfde plan.
Vervolgens merkt het op dat de belastinggroep en de belastingvrije sommen afhangen van de familierelatie tussen de schenker en de verste begunstigde, wat een factor is die geen verband houdt met de plaats van oprichting van de familiestichting en die zowel voor ingezeten als voor niet-ingezeten stichtingen relevant kan zijn. Hun situatie is dus objectief vergelijkbaar.
Ten slotte merkt het Hof op dat de doelstelling om alleen aan ingezeten familiestichtingen een voordeel toe te kennen op grond dat alleen hun vermogen, anders dan dat van niet-ingezeten stichtingen, onderworpen is aan een periodieke vervangende erfbelasting, noodzakelijkerwijs en nauw verband houdt met de oprichting van nationale familiestichtingen. Artikel 63, lid 1, VWEU, dat beperkingen van grensoverschrijdend kapitaalverkeer juist verbiedt, zou volledig worden uitgehold indien zou worden erkend dat deze situaties niet met elkaar kunnen worden vergeleken op grond van het enkele feit dat een stichting in een andere staat is gevestigd.
In een derde fase onderzoekt het Hof of deze beperking van het vrije verkeer van kapitaal wordt gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang, zoals de samenhang van het belastingstelsel. Het overweegt dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen het voordeel in de vorm van het aan ingezeten familiestichtingen toegekende belastinggroepprivilege en de vervangende erfbelasting, die later periodiek op het vermogen van enkel deze stichtingen wordt toegepast. De opzet van dit voordeel weerspiegelt namelijk een symmetrische logica, aangezien dit voordeel voor dezelfde belastingplichtige en dezelfde belasting als tegenhanger een bepaalde fiscale last meebrengt. Deze logica zou worden doorbroken indien dit belastingvoordeel ook zou worden toegekend aan niet-ingezeten familiestichtingen die in Duitsland niet aan de vervangende erfbelasting zijn onderworpen. Aangezien de vervangende erfbelasting om de dertig jaar wordt geheven te rekenen vanaf de datum van de eerste overdracht van het vermogen aan de ingezeten familiestichting, is deze belasting niet willekeurig. Dit mechanisme weerspiegelt ten eerste het met de nationale regeling nagestreefde doel om de overdracht van vermogen via familiestichtingen op gelijke voet te stellen met natuurlijke vererving, en ten tweede het feit dat dergelijke stichtingen gedurende meerdere generaties kunnen blijven bestaan.
Wat het evenredigheidsbeginsel betreft, merkt het Hof op dat de vervangende erfbelasting, die om de dertig jaar wordt geheven, een weerspiegeling is van het beginsel dat het vermogen bij elke overgang van generatie eenmaal wordt belast. Aan de geschiktheid van de nationale regeling om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen, wordt niet afgedaan door de omstandigheid dat het vermogen van een familiestichting in een individueel geval kan toe- of afnemen, noch door de omstandigheid dat er enige onzekerheid bestaat over het bedrag dat uit hoofde van de vervangende successiebelasting zal worden geheven. Aangezien het belastingtarief dat van toepassing is op ingezeten familiestichtingen bij hun oprichting overeenkomt met het normale belastingtarief voor schenkingen tussen personen met een familierelatie, overeenkomstig de doelstelling om deze stichtingen op gelijke voet te stellen met natuurlijke vererving, en de vervangende erfbelasting dezelfde logica volgt, bestaat er immers een verband tussen het bij de oprichting van de ingezeten familiestichting vastgestelde voordeel en het toekomstige nadeel dat de vervangende erfbelasting moet worden betaald. Het Hof is van oordeel dat de nationale regeling niet verder gaat dan noodzakelijk is om het nagestreefde doel te bereiken, aangezien zij het belastinggroepprivilege beperkt tot situaties waarin de Bondsrepubliek Duitsland bevoegd is voor de daaropvolgende belastingheffing over het vermogen van de familiestichting.
Het staat echter uiteindelijk aan de verwijzende rechter om na te gaan of de nationale regeling het evenredigheidsbeginsel in strikte zin eerbiedigt. Aangezien de Bondsrepubliek Duitsland niet bevoegd is om niet-ingezeten familiestichtingen te belasten, lijkt het, gelet op het nagestreefde doel, evenredig om de toekenning van een gunstigere belastinggroep te beperken tot situaties waarin de overdracht van het vermogen aan een familiestichting aanleiding kan geven tot een latere belastingheffing uit hoofde van de vervangende erfbelasting. Voorts lijkt de toepassing van die regeling in de loop van de tijd niet systematisch te leiden tot een kennelijk hogere belastingdruk voor de overdracht van vermogen aan een niet-ingezeten familiestichting. Indien dat het geval was, zou dat afbreuk doen aan de evenredigheid van deze regeling.
Het Hof concludeert dan ook dat het vrije verkeer van kapitaal in de zin van artikel 40 van de EER-Overeenkomst zich niet verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan voor de belasting over de overdracht van vermogen aan een familiestichting de familierelatie tussen de verste begunstigde volgens de oprichtingsakte en de oprichter uitsluitend in aanmerking wordt genomen voor ingezeten stichtingen die aan een vervangende erfbelasting zijn onderworpen, waardoor deze stichtingen in een gunstigere belastinggroep vallen dan buitenlandse familiestichtingen, die niet aan die belasting zijn onderworpen, mits het evenredigheidsbeginsel in acht wordt genomen.
(
1
)	Artikel 40 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte van 2 mei 1992 (PB 1994, L 1, blz. 3), zoals gewijzigd bij de Overeenkomst betreffende de deelname van de Republiek Bulgarije en Roemenië aan de Europese Economische Ruimte (PB 2007, L 221, blz. 15) (hierna: „EER-Overeenkomst”).
(
2
)	Gelet op artikel 65, lid 1, onder a), en lid 3, VWEU en artikel 63 VWEU.