Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 20ής Νοεμβρίου 2025 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων – Άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ – Αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων – Δικαίωμα άσκησης του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού παράλληλης στήριξης σε κράτος μέλος – Υπήκοοι του εν λόγω κράτους μέλους οι οποίοι έχουν αποκτήσει τίτλο εκπαίδευσης χορηγηθέντα από ιδιωτικό φορέα παροχής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε άλλο κράτος μέλος – Τίτλος ο οποίος δεν αναγνωρίζεται νομίμως και δεν παρέχει πρόσβαση στο αντίστοιχο επάγγελμα στο τελευταίο αυτό κράτος μέλος – Υποχρέωση του πρώτου κράτους μέλους να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων που διαθέτει ο ενδιαφερόμενος – Εξαίρεση »
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑340/24 και C‑442/24 [Artollisi και Lescolanno] (i),
με αντικείμενο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου, Ιταλία) με αποφάσεις της 3ης Μαΐου και της 17ης Ιουνίου 2024, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο αντιστοίχως στις 9 Μαΐου και στις 21 Ιουνίου 2024, στο πλαίσιο των δικών
EW (C‑340/24),
LO (C‑442/24)
κατά
Ministero dell’Istruzione e del Merito (C‑340/24 και
C‑442/24),
Ministero dell’Università e della Ricerca (C‑340/24),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους O. Spineanu-Matei, πρόεδρο τμήματος, S. Rodin (εισηγητή) και N. Fenger, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: Ν. Αιμιλίου
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η LO, εκπροσωπούμενη από τις S. Berengan και B. Celletti και τον F. Vannicelli, avvocati,
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino, επικουρούμενο από τις D. D’Alberti και M. T. Lubrano Lobianco, avvocati dello Stato,
–        η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις B. Dourthe και M. Guiresse,
–         το Βασίλειο της Νορβηγίας, εκπροσωπούμενο από τον A. Narvestad και την I. Collett,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την L. Armati και τους P. A. Messina και J. Szczodrowski,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 13 της οδηγίας 2005/36/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Σεπτεμβρίου 2005, σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων (ΕΕ 2005, L 255, σ. 22), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2013/55/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Νοεμβρίου 2013 (ΕΕ 2013, L 354, σ. 132) (στο εξής: οδηγία 2005/36).
2        Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο δύο ένδικων διαφορών μεταξύ, αντιστοίχως, της EW και του Ministero dell’Istruzione e del Merito (Υπουργείου Παιδείας, Ιταλία) καθώς και του Ministero dell’Università e della Ricerca (Υπουργείου Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης και Έρευνας, Ιταλία) και της LO και του Υπουργείου Παιδείας σχετικά με την απόρριψη των αιτήσεων της EW και της LO με τις οποίες ζητούσαν την αναγνώριση τίτλου με την ονομασία «Curso superior de Especialización en atención a las necesidades específicas de apoyo educativo» (ανώτερος κύκλος μαθημάτων ειδίκευσης στην παράλληλη στήριξη), ο οποίος είχε χορηγηθεί από το Universidad Cardenal Herrera – CEU της Βαλένθια (Ισπανία), προκειμένου να ασκήσουν το επάγγελμα του ειδικευμένου εκπαιδευτικού παράλληλης στήριξης.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Η αιτιολογική σκέψη 41 της οδηγίας 2005/36 έχει ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία δεν θίγει την εφαρμογή του άρθρου [45], παράγραφος 4, και του άρθρου [49] της Συνθήκης [ΛΕΕ] […].»
4        Το άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους το κράτος μέλος που εξαρτά την ανάληψη ή την άσκηση νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος, στην επικράτειά του, από την κατοχή καθορισμένων επαγγελματικών προσόντων (στο εξής αναφερόμενο ως το “κράτος μέλος υποδοχής”) αναγνωρίζει, για την ανάληψη και την άσκηση του συγκεκριμένου επαγγέλματος, τα επαγγελματικά προσόντα που έχουν αποκτηθεί σε ένα ή περισσότερα άλλα κράτη μέλη (στο εξής αναφερόμενα ως “κράτη μέλη καταγωγής”) δίνοντας στον κάτοχό τους το δικαίωμα να ασκεί εκεί αυτό το επάγγελμα.»
5        Το άρθρο 2, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε κάθε υπήκοο κράτους μέλους ο οποίος επιθυμεί να ασκήσει νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο όπου απέκτησε τα επαγγελματικά προσόντα του είτε ως αυτοαπασχολούμενος είτε ως μισθωτός, συμπεριλαμβανομένων των ασκούντων ελευθέρια επαγγέλματα.»
6        Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχεία γʹ και δʹ, της ίδιας οδηγίας περιέχει τους ακόλουθους ορισμούς:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται:
[…]
γ)      ως “τίτλος εκπαίδευσης”, τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλοι τίτλοι που χορηγούνται από αρχή κράτους μέλους, η οποία έχει οριστεί σύμφωνα με τις νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του εν λόγω κράτους, και βεβαιώνουν επιτυχώς περατωθείσα επαγγελματική εκπαίδευση που έχει αποκτηθεί, κατά κύριο λόγο, στην [Ένωση]. […]
δ)      “αρμόδια αρχή”, οιαδήποτε αρχή ή οργανισμός που έχει εξουσιοδοτηθεί ειδικά από τα κράτη μέλη να χορηγεί ή να παραλαμβάνει τους τίτλους εκπαίδευσης και άλλα έγγραφα ή πληροφορίες, καθώς και να παραλαμβάνει τις αιτήσεις και να λαμβάνει τις αποφάσεις που αναφέρονται στην παρούσα οδηγία».
7        Το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/36, το οποίο φέρει τον τίτλο «Προϋποθέσεις αναγνώρισης», προβλέπει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Εάν σε ένα κράτος μέλος υποδοχής απαιτείται για την ανάληψη ή την άσκηση νομοθετικά ρυθμιζόμενου επαγγέλματος η κατοχή συγκεκριμένων επαγγελματικών προσόντων, η αρμόδια αρχή του εν λόγω κράτους μέλους παρέχει τη δυνατότητα ανάληψης του οικείου επαγγέλματος και της άσκησής του, υπό τους ίδιους όρους με εκείνους που ισχύουν για τους υπηκόους του, στους αιτούντες που είναι κάτοχοι της βεβαίωσης επάρκειας ή του τίτλου εκπαίδευσης που αναφέρεται στο άρθρο 11 και απαιτείται από άλλο κράτος μέλος για την ανάληψη ή την άσκηση του ίδιου επαγγέλματος στην επικράτειά του.
Οι βεβαιώσεις επάρκειας ή οι τίτλοι εκπαίδευσης εκδίδονται από μια αρμόδια αρχή ενός κράτους μέλους, η οποία έχει διοριστεί σύμφωνα με τη νομοθεσία, τις κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις του εν λόγω κράτους μέλους.»
Το ιταλικό δίκαιο
8        Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού παράλληλης στήριξης είναι νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα στην Ιταλία. Κατά
το
άρθρο 4 του legge n. 124 – Disposizioni urgenti in materia di personale scolastico (νόμου
αριθ. 124 περί θέσπισης επειγουσών διατάξεων για το προσωπικό των σχολείων), της 3ης Μαΐου 1999 (GURI αριθ. 107 της 10ης Μαΐου 1999), μόνο τα πρόσωπα εκείνα που έχουν αποκτήσει τίτλο ειδίκευσης στην παράλληλη στήριξη μπορούν να εγγράφονται στους εφεδρικούς πίνακες ανά επαρχία βάσει των οποίων ανατίθενται τα καθήκοντα ετήσιας αναπλήρωσης.
9        Το
άρθρο 7, παράγραφος 4, στοιχείο e, της ordinanza ministeriale n. 60 – Procedure di istituzione delle graduatorie provinciali e di istituto di cui all’articolo 4, commi 6 bis e 6-ter, della legge 3 maggio 1999, n. 124 e di conferimento delle relative supplenze per il personale docente ed educativo (υπουργική
απόφαση
αριθ. 60, σχετικά με τις διαδικασίες για την κατάρτιση των εφεδρικών πινάκων ανά επαρχία και ανά σχολείο που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφοι 6 bis και 6 ter, του νόμου 124 της 3ης Μαΐου 1999 και για την ανάθεση καθηκόντων αναπλήρωσης του διδακτικού και εκπαιδευτικού προσωπικού), της 10ης Ιουλίου 2020, προβλέπει ότι οι υποψήφιοι που ζητούν την εγγραφή τους στους εν λόγω πίνακες ανά επαρχία πρέπει να επισυνάπτουν στην αίτησή τους «τους απαιτούμενους τίτλους σπουδών, τους οποίους έχουν αποκτήσει το αργότερο μέχρι τη λήξη της προθεσμίας υποβολής της αίτησης, αναγράφοντας με ακρίβεια τα ιδρύματα που τους έχουν χορηγήσει» και ότι «αν ο τίτλος σπουδών έχει αποκτηθεί στην αλλοδαπή και έχει αναγνωριστεί από το υπουργείο, πρέπει να αναγράφονται επίσης τα αναγνωριστικά στοιχεία της απόφασης περί αναγνώρισης του τίτλου».
10      Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι ο τίτλος ειδίκευσης στην παράλληλη στήριξη μαθητών με αναπηρία, ο οποίος αποκτάται στην Ιταλία κατόπιν παρακολούθησης του ειδικού σχετικού προγράμματος σπουδών, ή ανάλογος τίτλος ειδίκευσης στην παράλληλη στήριξη ο οποίος έχει αποκτηθεί στην αλλοδαπή και έχει αναγνωριστεί στην Ιταλία παρέχει δυνατότητα πρόσβασης στις θέσεις εκπαιδευτικού προσωπικού παράλληλης στήριξης οι οποίες καλύπτονται μέσω διαγωνισμού.
11      Ο legge n. 148 – Ratifica ed esecuzione della Convenzione sul riconoscimento dei titoli di studio relativi all’insegnamento superiore nella Regione europea, fatta a Lisbona l’11 aprile 1997, e norme di adeguamento dell’ordinamento interno (νόμος
αριθ. 148, περί κύρωσης και εφαρμογής της Σύμβασης για την αναγνώριση των τίτλων σπουδών σχετικά με την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην ευρωπαϊκή περιφέρεια, που υπεγράφη στη Λισσαβώνα στις 11 Απριλίου 1997, και περί διατάξεων για την προσαρμογή του εσωτερικού δικαίου), της 11ης Ιουλίου 2002 (GURI αριθ. 173 της 25ης Ιουλίου 2002, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 151), προβλέπει στο άρθρο του 2 τα εξής:
«1. Αρμόδια για την αναγνώριση των κύκλων και των περιόδων σπουδών που πραγματοποιήθηκαν στην αλλοδαπή, καθώς και των αλλοδαπών τίτλων σπουδών, για τους σκοπούς της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, της συνέχισης πανεπιστημιακών σπουδών και της απόκτησης ιταλικών πανεπιστημιακών τίτλων, είναι τα πανεπιστήμια και τα ιδρύματα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, τα οποία ασκούν την αρμοδιότητα αυτή στο πλαίσιο της αυτονομίας τους και σύμφωνα με τα αντίστοιχα κανονιστικά τους πλαίσια, με την επιφύλαξη των σχετικών διμερών συμφωνιών.»
12      Το άρθρο 5 του νόμου αυτού ορίζει τα εξής:
«1. Η αναγνώριση των ακαδημαϊκών τίτλων για σκοπούς άλλους από αυτούς που αναφέρονται στο άρθρο 2 γίνεται από τις κρατικές αρχές, τηρουμένων των διατάξεων που ισχύουν για την αναγνώριση για επαγγελματικούς σκοπούς και για την πρόσβαση σε θέσεις εργασίας του δημόσιου τομέα, σύμφωνα με διαδικασίες οι οποίες θα καθοριστούν με εκτελεστικό κανονισμό.»
13      Το decreto legislativo n. 206 – Attuazione della direttiva 2005/36/CE relativa al riconoscimento delle qualifiche professionali, nonché della direttiva 2006/100/CE che adegua determinate direttive sulla libera circolazione delle persone a seguito dell’adesione di Bulgaria e Romania (νομοθετικό
διάταγμα
αριθ. 206, περί μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο της οδηγίας 2005/36/ΕΚ σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων καθώς και της οδηγίας 2006/100/ΕΚ για την προσαρμογή ορισμένων οδηγιών στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, λόγω της προσχώρησης της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας), της 9ης Νοεμβρίου 2007 (GURI αριθ. 261 της 9ης
Νοεμβρίου 2007, τακτικό
συμπλήρωμα
αριθ. 228), όπως
τροποποιήθηκε
με
το decreto legislativo n. 15 – Attuazione della direttiva 2013/55/UE del Parlamento europeo e del Consiglio, recante modifica della direttiva 2005/36/CE, relativa al riconoscimento delle qualifiche professionali e del regolamento (UE) n. 1024/2012, relativo alla cooperazione amministrativa attraverso il sistema di informazione del mercato interno («Regolamento IMI») [νομοθετικό
διάταγμα
αριθ. 15, περί μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο της οδηγίας 2013/55/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 2005/36/ΕΚ σχετικά με την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1024/2012 σχετικά με τη διοικητική συνεργασία μέσω του συστήματος πληροφόρησης της εσωτερικής αγοράς («κανονισμός IMI»)], της 28ης Ιανουαρίου 2016 (GURI αριθ. 32 της 9ης Φεβρουαρίου 2016) (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα αριθ. 206/2007), ρυθμίζει, δυνάμει του άρθρου του 1, μεταξύ άλλων, «την αναγνώριση, για τους σκοπούς της πρόσβασης στα νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα και της άσκησής τους, […] των επαγγελματικών προσόντων που έχουν αποκτηθεί σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία παρέχουν στον κάτοχό τους το δικαίωμα να ασκεί στο κράτος μέλος καταγωγής το αντίστοιχο επάγγελμα».
14      Κατά το άρθρο 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 206/2007, το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα «εφαρμόζεται στους πολίτες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι οποίοι προτίθενται να ασκήσουν στην ημεδαπή, ως μισθωτοί ή μη μισθωτοί εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των ελευθέρων επαγγελματιών, ένα νομοθετικώς κατοχυρωμένο επάγγελμα, βάσει επαγγελματικών προσόντων τα οποία έχουν αποκτήσει σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα οποία, στο κράτος καταγωγής, τους παρέχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν το εν λόγω επάγγελμα».
15      Το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 206/2007 ορίζει τα εξής:
«1.      Η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων που διενεργείται δυνάμει του παρόντος νομοθετικού διατάγματος παρέχει στα κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, πρόσωπα, εφόσον πληρούν τις ειδικώς προβλεπόμενες προϋποθέσεις, δυνατότητα πρόσβασης στο αντίστοιχο επάγγελμα για το οποίο διαθέτουν τα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής και άσκησης του επαγγέλματος αυτού υπό τους όρους που προβλέπονται από το ιταλικό δίκαιο.
2.      Για τους σκοπούς του άρθρου 1, παράγραφος 1, το επάγγελμα που θα ασκήσει ο ενδιαφερόμενος στο ιταλικό έδαφος είναι εκείνο για το οποίο διαθέτει τα προσόντα στο κράτος μέλος καταγωγής, εφόσον οι δραστηριότητες είναι συγκρίσιμες (υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 5 septies περί μερικής πρόσβασης).»
16      Το άρθρο 4 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 206/2007 διευκρινίζει ότι ως «επαγγελματικά προσόντα» νοούνται τα «προσόντα που πιστοποιούνται από τίτλο εκπαίδευσης, βεβαίωση επάρκειας […] ή επαγγελματική πείρα» και ότι τα πρόσωπα που έχουν αποκτήσει στην αλλοδαπή τίτλο σπουδών, δηλαδή τίτλο ο οποίος περιλαμβάνεται μεταξύ των «διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων που χορηγούνται από πανεπιστήμιο ή άλλο εξουσιοδοτημένο ίδρυμα βάσει των διαφόρων καθεστώτων για την πιστοποίηση επαγγελματικής εκπαίδευσης αποκτηθείσας κυρίως στο έδαφος της [Ένωσης]» και ο οποίος, βάσει του εν λόγω νομοθετικού διατάγματος, τους απονέμει ορισμένο επαγγελματικό προσόν και τους παρέχει τη δυνατότητα να ασκήσουν το επάγγελμα αυτό στο κράτος καταγωγής, μπορούν να κινήσουν τη διαδικασία αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων που προβλέπεται από το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα.
Οι διαφορές των κυρίων δικών, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
17      Καθεμιά από τις προσφεύγουσες των κυρίων δικών υπέβαλε ενώπιον της ιταλικής αρμόδιας αρχής, κατά τη διάρκεια του 2021, αίτηση αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων αποκτηθέντων σε άλλο κράτος μέλος, για τους σκοπούς της άσκησης του επαγγέλματος του ειδικευμένου εκπαιδευτικού παράλληλης στήριξης. Συγκεκριμένα ζητούσαν να αναγνωριστεί ο τίτλος με την ονομασία «ανώτερος κύκλος μαθημάτων ειδίκευσης στην παράλληλη στήριξη», τον οποίον είχε εκδώσει το Universidad Cardenal Herrera – CEU της Βαλένθια.
18      Η ιταλική αρμόδια αρχή απέρριψε τις αιτήσεις των προσφευγουσών με την αιτιολογία ότι, βάσει των πληροφοριών που είχε λάβει από τις ισπανικές αρμόδιες αρχές κατόπιν αίτησης υποβληθείσας μέσω του Συστήματος Πληροφόρησης για την Εσωτερική Αγορά, το οποίο προβλέπεται από τον κανονισμό (ΕΕ) 1024/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με τη διοικητική συνεργασία μέσω του Συστήματος Πληροφόρησης για την Εσωτερική Αγορά και την κατάργηση της απόφασης 2008/49/ΕΚ («κανονισμός ΙΜΙ») (ΕΕ 2012, L 316, σ. 1), ο επίμαχος τίτλος, ο οποίος αποτελούσε ιδιάζοντα τίτλο που χορηγούνταν μόνο από το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, δεν είχε επίσημη ισχύ στην Ισπανία και δεν παρείχε δικαίωμα άσκησης στο εν λόγω κράτος μέλος του νομοθετικώς κατοχυρωμένου επαγγέλματος του «εκπαιδευτικού πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης» με εξειδίκευση στη θεραπευτική παιδαγωγική ή στις διαταραχές της ακοής και της ομιλίας, που είναι τα προσόντα τα οποία απαιτούνται για την ειδική αγωγή στο εν λόγω κράτος μέλος.
19      Επομένως, η ιταλική αρμόδια αρχή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο τίτλος αυτός, ο οποίος δεν αναγνωριζόταν από το ισπανικό κράτος, δεν ήταν έγκυρος και δεν παρήγε αποτελέσματα στην Ισπανία, οπότε δεν μπορούσε να αναγνωριστεί βάσει καμίας ιταλικής ρύθμισης.
20      Ως εκ τούτου, οι προσφεύγουσες των κυρίων δικών προσέφυγαν ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Λατίου, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, με αίτημα την ακύρωση των αποφάσεων με τις οποίες είχαν απορριφθεί οι αιτήσεις τους.
21      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι υφίσταται αμφιβολία ως προς συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης της ερμηνείας που έχει δοθεί στη σχετική εθνική νομοθεσία από την εθνική νομολογία, η οποία έχει ως συνέπεια να επιβάλλεται στις αρμόδιες εθνικές αρχές η υποχρέωση να αξιολογούν πάντοτε το περιεχόμενο του προγράμματος εκπαίδευσης που παρακολουθήθηκε στο κράτος μέλος καταγωγής συγκρίνοντάς το με το πρόγραμμα που προβλέπεται από το δίκαιο του κράτους μέλους υποδοχής, ιδίως σε περίπτωση κατά την οποία ο τίτλος του οποίου η αναγνώριση ζητείται στο κράτος μέλος υποδοχής δεν αναγνωρίζεται νομίμως στο κράτος μέλος καταγωγής ως επίσημος τίτλος που παρέχει πρόσβαση στο εν λόγω επάγγελμα.
22      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία είναι πανομοιότυπα και στις δύο υποθέσεις των κυρίων δικών:
«1)      Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/36 […], ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του [ενωσιακού] στόχου ο οποίος συνίσταται στην εξάλειψη των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων και των υπηρεσιών μεταξύ των κρατών μελών και στη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εκπαιδευτικών, έχει την έννοια ότι, όσον αφορά την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων μεταξύ των κρατών μελών και ειδικότερα του τίτλου ειδίκευσης στην παράλληλη στήριξη, αντιτίθεται σε ερμηνεία και εφαρμογή εθνικής νομοθεσίας βάσει της οποίας μπορεί να θεωρηθεί ότι οι προϋποθέσεις αναγνώρισης πληρούνται ακόμη και όταν ο τίτλος ειδίκευσης ο οποίος αποκτήθηκε στο κράτος μέλος καταγωγής δεν παρέχει το δικαίωμα άσκησης του αντίστοιχου επαγγέλματος στο τελευταίο αυτό κράτος και δεν αναγνωρίζεται νομίμως από το κράτος αυτό ως τίτλος ο οποίος παρέχει πρόσβαση στο εν λόγω επάγγελμα;
2)      Σε περίπτωση που το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/36 […] δεν αντιτίθεται σε μια τέτοια ερμηνεία και εφαρμογή, έχουν οι διατάξεις του τίτλου III, κεφάλαιο I, της εν λόγω οδηγίας την έννοια ότι οι αρμόδιες για την αναγνώριση των προσόντων αρχές, αφού λάβουν τη σχετική αίτηση, υποχρεούνται σε κάθε περίπτωση να αξιολογούν το περιεχόμενο όλων των εγγράφων που υπέβαλε ο ενδιαφερόμενος προς πιστοποίηση του επαγγελματικού τίτλου του, ακόμη και αν ο τίτλος αυτός δεν του παρέχει πρόσβαση στο οικείο επάγγελμα στο κράτος μέλος καταγωγής, καθώς και το κατά πόσον η εκπαίδευση την οποία πιστοποιούν τα έγγραφα αυτά πληροί τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την απόκτηση του εν λόγω επαγγελματικού τίτλου στο κράτος μέλος υποδοχής και, εφόσον απαιτείται, να εφαρμόσουν αντισταθμιστικά μέτρα;»
23      Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 11ης Σεπτεμβρίου 2024, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑340/24 και C‑442/24 προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής απόφασης.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
24      Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, με τα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 13 της οδηγίας 2005/36. Πλην όμως η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων την οποία προβλέπει η διάταξη αυτή προϋποθέτει ότι ο αιτών την αναγνώριση διαθέτει τίτλο εκπαίδευσης που να του παρέχει το δικαίωμα άσκησης, στο κράτος μέλος καταγωγής, ενός νομοθετικά κατοχυρωμένου επαγγέλματος. Ειδικότερα, η εν λόγω οδηγία δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση κατά την οποία ο αιτών την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων του δεν έχει αποκτήσει τέτοιο τίτλο εκπαίδευσης (πρβλ. απόφαση της 8ης Ιουλίου 2021, Lietuvos Respublikos sveikatos apsaugos ministerija, C‑166/20, EU:C:2021:554, σκέψη 29), όπως συμβαίνει στην περίπτωση των προσφευγουσών των κυρίων δικών.
25      Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα να επιλύσει τη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα προδικαστικά ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 2000, Roquette Frères, C‑88/99, EU:C:2000:652, σκέψη 18, και της 24ης Ιουνίου 2025, GR REAL, C‑351/23, EU:C:2025:474, σκέψη 61).
26      Εν προκειμένω, από το σύνολο των στοιχείων που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο στο σκεπτικό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C‑340/24, δεδομένου ότι η απόφαση περί παραπομπής στην υπόθεση C‑442/24 περιορίζεται, κατ’ ουσίαν, σε παραπομπή στην ως άνω αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, προκύπτει ότι το αιτούν δικαστήριο ζητεί στην πραγματικότητα να διευκρινιστεί αν το δίκαιο της Ένωσης επιβάλλει, στο πλαίσιο της εξέτασης αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων που αποκτήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος, υποχρέωση στο κράτος μέλος υποδοχής να λάβει υπόψη τίτλο εκπαίδευσης που αποκτήθηκε στο κράτος μέλος καταγωγής ο οποίος δεν αναγνωρίζεται νομίμως από το κράτος αυτό και στερείται οποιουδήποτε επίσημου χαρακτήρα στο εν λόγω κράτος.
27      Οι προσφεύγουσες των κυρίων δικών είναι Ιταλίδες υπήκοοι που παρακολούθησαν μαθήματα σε ισπανικό πανεπιστήμιο και έκαναν κατ’ αυτόν τον τρόπο χρήση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας. Μετά το πέρας των σπουδών τους, ζήτησαν από την ιταλική αρμόδια αρχή την αναγνώριση των σχετικών ισπανικών τίτλων εκπαίδευσης προκειμένου να ασκήσουν το επάγγελμα του ειδικευμένου εκπαιδευτικού παράλληλης στήριξης στην Ιταλία. Ο δε υπήκοος κράτους μέλους, ο οποίος έχει διαμείνει σε άλλο κράτος μέλος και έχει αποκτήσει στο κράτος αυτό πανεπιστημιακό τίτλο του οποίου προτίθεται να κάνει χρήση στο κράτος μέλος του οποίου έχει την ιθαγένεια, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των άρθρων 45 ή 49 ΣΛΕΕ [πρβλ. απόφαση της 3ης Μαρτίου 2022, Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavirasto (Βασική ιατρική εκπαίδευση), C‑634/20, EU:C:2022:149, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
28      Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να συνεξεταστούν, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι επιβάλλουν στο κράτος μέλος υποδοχής την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της εξέτασης αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, τίτλο εκπαίδευσης αποκτηθέντα σε άλλο κράτος μέλος ο οποίος δεν αναγνωρίζεται νομίμως από το κράτος αυτό και στερείται οποιουδήποτε επίσημου χαρακτήρα στο εν λόγω κράτος.
29      Κατά πάγια νομολογία, σε κατάσταση η οποία δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36, αλλά εμπίπτει στο άρθρο 45 ΣΛΕΕ ή στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ, οι αρχές κράτους μέλους, όταν επιλαμβάνονται αίτησης που υποβάλλει πολίτης της Ένωσης για τη χορήγηση άδειας άσκησης επαγγέλματος η πρόσβαση στο οποίο εξαρτάται, κατά την εθνική νομοθεσία, από την κατοχή διπλώματος ή επαγγελματικού τίτλου, ή ακόμη από περιόδους πρακτικής άσκησης, οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη το σύνολο των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων, καθώς και τη συναφή πείρα του ενδιαφερομένου, προβαίνοντας σε συγκριτική εξέταση μεταξύ, αφενός, των ικανοτήτων που πιστοποιούνται με αυτά τα διπλώματα και αυτή την πείρα και, αφετέρου, των γνώσεων και προσόντων που απαιτούνται από την εθνική νομοθεσία [απόφαση της 3ης Μαρτίου 2022, Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavirasto (Βασική ιατρική εκπαίδευση), C‑634/20, EU:C:2022:149, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
30      Η εν λόγω διαδικασία συγκριτικής εξέτασης προϋποθέτει αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά τους τίτλους πιστοποίησης επαγγελματικών προσόντων οι οποίοι χορηγούνται από το κάθε κράτος μέλος. Ως εκ τούτου, η αρχή του κράτους μέλους υποδοχής οφείλει κατ’ αρχήν να θεωρήσει ως ακριβές ένα έγγραφο όπως ιδίως έναν τίτλο εκπαίδευσης που έχει χορηγηθεί από την αρχή άλλου κράτους μέλους [πρβλ. απόφαση της 16ης Ιουνίου 2022, Sosiaali- ja terveysalan lupa- ja valvontavirasto (Ψυχοθεραπευτές), C‑577/20, EU:C:2022:467, σκέψη 48].
31      Εν προκειμένω όμως το κράτος μέλος καταγωγής ενημέρωσε τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους υποδοχής ότι o επίμαχος στις κύριες δίκες τίτλος, δεδομένου ότι αποτελούσε ιδιάζοντα τίτλο που χορηγούνταν μόνο από το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο, δεν είχε επίσημη ισχύ στο πρώτο αυτό κράτος και δεν παρείχε δικαίωμα άσκησης στο κράτος αυτό του νομοθετικώς κατοχυρωμένου επαγγέλματος στο οποίο επιθυμούν να αποκτήσουν πρόσβαση οι προσφεύγουσες των κυρίων δικών. Επιπλέον, από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει, υπό την επιφύλαξη εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, ότι ο εν λόγω τίτλος δεν παρέχει πρόσβαση σε ανώτερο ακαδημαϊκό επίπεδο και δεν εντάσσεται στο σύστημα που καθιερώνεται από τη Διαδικασία της Μπολόνια και τον Ευρωπαϊκό Χώρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
32      Ως εκ τούτου, στην περίπτωση που ο αποκτηθείς στο κράτος μέλος καταγωγής τίτλος εκπαίδευσης έχει χορηγηθεί από ιδιωτικό φορέα ο οποίος δεν έχει εξουσιοδοτηθεί από τις αρμόδιες αρχές του κράτους αυτού να χορηγεί τίτλους εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελματικά προσόντα, δεν χωρεί επίκληση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης επί της οποίας στηρίζεται το σύστημα αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων στην Ένωση, κατά συνέπεια δε ο χορηγηθείς από έναν τέτοιο φορέα τίτλος δεν έχει «χορηγηθεί από κράτος μέλος» και επομένως όχι μόνο δεν αναγνωρίζεται στο κράτος αυτό αλλά δεν παρέχει και καμία εγγύηση όσον αφορά το επίπεδο και την ποιότητα των ικανοτήτων που πιστοποιεί.
33      Μολονότι σε περίπτωση όπως η επίμαχη στις κύριες δίκες, η οποία δεν εμπίπτει μεν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/36, αλλά διέπεται από το άρθρο 45 ΣΛΕΕ ή το άρθρο 49 ΣΛΕΕ, το οικείο κράτος μέλος υποδοχής οφείλει, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 29 και 30 της παρούσας απόφασης, να λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, έναν τίτλο που έχει χορηγηθεί από το κράτος μέλος καταγωγής, τα εν λόγω άρθρα δεν υποχρεώνουν το πρώτο κράτος μέλος να λάβει υπόψη τίτλο που δεν έχει χορηγηθεί από το δεύτερο κράτος μέλος και δεν αναγνωρίζεται στο κράτος αυτό. Ειδικότερα, οι ελευθερίες κυκλοφορίας δεν μπορούν να υποχρεώνουν το κράτος μέλος υποδοχής να προσδώσει σε τίτλο εκπαίδευσης που έχει χορηγηθεί στο κράτος μέλος καταγωγής αξία μεγαλύτερη από εκείνη που έχει στο τελευταίο αυτό κράτος.
34      Το κράτος μέλος υποδοχής είναι πάντως ελεύθερο να λάβει ενδεχομένως υπόψη έναν τέτοιο τίτλο στο πλαίσιο της διαδικασίας συγκριτικής εξέτασης που μνημονεύεται στη σκέψη 29 της παρούσας απόφασης.
35      Κατά συνέπεια, στα υποβληθέντα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι δεν επιβάλλουν στο κράτος μέλος υποδοχής την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της εξέτασης αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, τίτλο εκπαίδευσης αποκτηθέντα σε άλλο κράτος μέλος ο οποίος δεν αναγνωρίζεται νομίμως από το κράτος αυτό και στερείται οποιουδήποτε επίσημου χαρακτήρα στο εν λόγω κράτος.
Επί των δικαστικών εξόδων
36      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κυρίων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
Τα άρθρα 45 και 49 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι δεν επιβάλλουν στο κράτος μέλος υποδοχής την υποχρέωση να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της εξέτασης αίτησης για την αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων, τίτλο εκπαίδευσης αποκτηθέντα σε άλλο κράτος μέλος ο οποίος δεν αναγνωρίζεται νομίμως από το κράτος αυτό και στερείται οποιουδήποτε επίσημου χαρακτήρα στο εν λόγω κράτος.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.
i      Οι ονομασίες που έχουν δοθεί στις παρούσες υποθέσεις είναι πλασματικές. Δεν αντιστοιχούν στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.