Υπόθεση C‑562/24 [Munik] (i)
S. H. d.o.o. και M. A. d.o.o
(αίτηση του Okrožno sodišče v Kopru για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 29ης Ιανουαρίου 2026
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων δήμευσης – Απόφαση-πλαίσιο 2006/783/ΔΕΥ – Άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ – Λόγος μη αναγνώρισης ή μη εκτέλεσης – Δικαιώματα των ενδιαφερομένων – Καλόπιστος τρίτος – Ενυπόθηκος δανειστής – Ακίνητο που αποτελεί το προϊόν του εγκλήματος – Διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης απόφασης δήμευσης – Υποθήκη εγγραφείσα, πριν από την έκδοση της απόφασης δήμευσης, με τίτλο από δικαστική απόφαση »
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις – Εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στις αποφάσεις δήμευσης – Απόφαση-πλαίσιο 2006/783 – Λόγοι μη αναγνώρισης ή μη εκτέλεσης – Περιεχόμενο – Θεμελιώδη δικαιώματα – Δικαίωμα ιδιοκτησίας – Άρνηση της δικαστικής αρχής του κράτους μέλους εκτέλεσης να αναγνωρίσει ή να εκτελέσει απόφαση δήμευσης που εκδόθηκε σε άλλο κράτος μέλος σχετικά με ακίνητο που αποτελεί το προϊόν εγκλήματος – Επιτρεπτό – Προϋπόθεση – Δικαιώματα ενυπόθηκου δανειστή που έχει την ιδιότητα του καλόπιστου τρίτου τα οποία καθιστούν αδύνατη την εκτέλεση της απόφασης δήμευσης – Υποθήκη που ενέγραψε με τίτλο από δικαστική απόφαση ο δανειστής επί του εν λόγω ακινήτου πριν κινηθεί η διαδικασία αναγνώρισης και εκτέλεσης της απόφασης δήμευσης – Εξακρίβωση της ιδιότητας του καλόπιστου τρίτου εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 17· οδηγία 2014/42 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, αιτιολογικές σκέψεις 24 και 33 και άρθρα 2, σημεία 1 και 2, και 6· αποφάσεις-πλαίσια 2005/212 του Συμβουλίου, αιτιολογική σκέψη 3, και 2006/783, αιτιολογικές σκέψεις 1 και 8, και άρθρα 1, 7, 8 § 2, στοιχείο δʹ, και 9 § 1)
(βλ. σκέψεις 31-51, 55 και διατακτ.)
Σύνοψη
Επιληφθέν αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Okrožno sodišče v Kopru (περιφερειακό δικαστήριο Koper, Σλοβενία), το Δικαστήριο παρέχει διευκρινίσεις σχετικά με τον προβλεπόμενο στο άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της απόφασης-πλαισίου 2006/783 (1) λόγο βάσει του οποίου η αρμόδια δικαστική αρχή του κράτους μέλους εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί να αναγνωρίσει και να εκτελέσει απόφαση δήμευσης εάν «τα δικαιώματα οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου μέρους, περιλαμβανομένων των καλόπιστων τρίτων», καθιστούν αδύνατη, δυνάμει της νομοθεσίας του εν λόγω κράτους μέλους, την εκτέλεση της απόφασης αυτής.
Η S. H., εταιρία κροατικού δικαίου, και δύο Ιταλοί υπήκοοι καταδικάστηκαν αμετάκλητα στην Ιταλία για τα αδικήματα της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση, της διακεκριμένης απάτης και της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, διότι εξαπάτησαν τα θύματά τους υποσχόμενοι ότι θα επενδύσουν τα χρήματά τους στην πλατφόρμα Forex, ενώ στην πραγματικότητα τα χρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για προσωπικούς σκοπούς, μεταξύ άλλων για την απόκτηση διαφόρων ακινήτων στην Ιταλία, τη Σλοβενία και την Κροατία.
Τον Οκτώβριο του 2018 και τον Φεβρουάριο του 2019, η εταιρία M. A. ενέγραψε, στο πλαίσιο διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης που διεξήχθη στη Δημοκρατία της Σλοβενίας εις βάρος της S. H., δύο υποθήκες με τίτλο από δικαστική απόφαση επί ακινήτου που κατείχε η εταιρία αυτή στο Plavje (Σλοβενία), προς εξασφάλιση δύο απαιτήσεων. Με απόφαση που εξέδωσε τον Μάρτιο του 2019 (στο εξής: απόφαση δήμευσης), ιταλικό δικαστήριο διέταξε τη δήμευση των ακινήτων που αποτελούσαν το προϊόν των ποινικών αδικημάτων για τα οποία καταδικάστηκε η S. H, μεταξύ των οποίων ενός ακινήτου ευρισκόμενου στο Koper (Σλοβενία) και του ευρισκόμενου στο Plavje ακινήτου. Η απόφαση δήμευσης διαβιβάστηκε στις αρμόδιες σλοβενικές αρχές προς τον σκοπό της αναγνωρίσεως και εκτελέσεώς της. Βάσει της απόφασης αυτής, καταχωρήθηκε, κατά τη διάρκεια της εκκρεμούς στην Ιταλία ποινικής διαδικασίας, στο κτηματολόγιο της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους, απόφαση δέσμευσης συνοδευόμενη από απαγόρευση διαθέσεως των περιουσιακών στοιχείων και επιβαρύνσεώς τους με νέα βάρη.
Πέραν των διαδικασιών αυτών, τον Δεκέμβριο του 2020, η S. H. κηρύχθηκε σε πτώχευση από κροατικό δικαστήριο. Επιπλέον, τον Απρίλιο του 2019, κινήθηκε στη Δημοκρατία της Σλοβενίας δεύτερη διαδικασία πτωχεύσεως εις βάρος της S. H., κατόπιν αιτήσεως της M. A., ενώπιον του περιφερειακού δικαστηρίου Koper, ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου. Η M. A. εκτιμούσε ότι τα ακίνητα που είχαν καταχωριστεί στο κτηματολόγιο ως ιδιοκτησία της S. H. έπρεπε να ενταχθούν στην πτωχευτική περιουσία. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η Μ. A. ανήγγειλε το δικαίωμα προνομιακής ικανοποίησής της, ενώ η Δημοκρατία της Σλοβενίας δεν ανήγγειλε την απαίτησή της που απέρρεε από την καταχώριση της αποφάσεως δέσμευσης στο κτηματολόγιο.
Τον Νοέμβριο του 2022, ο ανακριτής του Koper διέταξε την αναγνώριση και την εκτέλεση της απόφασης δήμευσης, γεγονός που είχε ως συνέπεια την καταχώριση στο κτηματολόγιο της κυριότητας των ακινήτων που βρίσκονται στο Koper και στο Plavje υπέρ της Δημοκρατίας της Σλοβενίας. Τόσο ο εκκαθαριστής της S. H. όσο και η M. A. άσκησαν έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.
Το δικαστήριο αυτό απέρριψε τα εν λόγω ένδικα μέσα, κρίνοντας ότι το γεγονός ότι η M. A. ενέγραψε υποθήκες με τίτλο από δικαστική απόφαση επί του ακινήτου που βρίσκεται στο Plavje, κυρία του οποίου είναι η S. H., πριν καταχωρηθεί στο κτηματολόγιο υπέρ της Δημοκρατίας της Σλοβενίας η απαγόρευση διαθέσεως και επιβαρύνσεως του περιουσιακού αυτού στοιχείου με νέα βάρη, δεν επηρέασε τη νομιμότητα της απόφασης περί αναγνώρισης και εκτέλεσης της απόφασης δήμευσης. Κατόπιν της αποφάσεως αυτής, το Ustavno sodišče (Συνταγματικό Δικαστήριο, Σλοβενία), επιληφθέν συνταγματικής προσφυγής της M. A., εξαφάνισε την απόφαση και ανέπεμψε την υπόθεση ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, εκτιμώντας ότι το Δικαστήριο δεν είχε ακόμη κληθεί να διευκρινίσει τις περιστάσεις υπό τις οποίες ενυπόθηκοι δανειστές μπορούν να θεωρηθούν «καλόπιστοι τρίτοι».
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2006/783, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 17, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), έχει την έννοια ότι η αρμόδια δικαστική αρχή του κράτους μέλους εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί να αναγνωρίσει ή να εκτελέσει απόφαση δήμευσης εκδοθείσα σε άλλο κράτος μέλος όσον αφορά ακίνητο το οποίο αποτελεί το «προϊόν» εγκλήματος, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο εʹ, της απόφασης-πλαισίου, για τον λόγο ότι τα δικαιώματα ενυπόθηκου δανειστή καθιστούν αδύνατη, λόγω της ιδιότητάς του ως «καλόπιστου τρίτου», κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, την εκτέλεση της απόφασης δήμευσης, όταν ο ενυπόθηκος δανειστής έχει εγγράψει υποθήκη με τίτλο από δικαστική απόφαση επί του ακινήτου αυτού στο κράτος μέλος εκτέλεσης πριν από την κίνηση της διαδικασίας αναγνώρισης και εκτέλεσης της απόφασης δήμευσης στο κράτος μέλος εκτέλεσης.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι πρέπει να προσδιοριστεί το περιεχόμενο της έννοιας των «καλόπιστων τρίτων», κατά το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της αποφάσεως-πλαισίου 2006/783. Κατά πρώτον, διευκρινίζει συναφώς ότι από το γράμμα του άρθρου αυτού, σε συνδυασμό με το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, της απόφασης-πλαισίου 2006/783, προκύπτει ότι τα πρόσωπα των οποίων τα δικαιώματα δύνανται να εμποδίσουν την αναγνώριση και την εκτέλεση απόφασης δήμευσης, κατά την έννοια της πρώτης από τις εν λόγω διατάξεις, αντιστοιχούν στα πρόσωπα τα οποία πρέπει να διαθέτουν αποτελεσματικό μέσο ένδικης προστασίας για να προσβάλουν μια τέτοια απόφαση, σύμφωνα με τη δεύτερη από τις ως άνω διατάξεις. Κατά πάγια νομολογία, στα πρόσωπα αυτά περιλαμβάνονται, πέραν εκείνων που έχουν καταδικαστεί για ποινικό αδίκημα, και οι τρίτοι των οποίων τα περιουσιακά στοιχεία θίγει ή αφορά η απόφαση δήμευσης.
Κατά δεύτερον, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι η απόφαση-πλαίσιο 2006/783 συνδέεται στενά με τους ελάχιστους κοινούς κανόνες για τις αποφάσεις δήμευσης που περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, στην οδηγία 2014/42 (2). Συγκεκριμένα, από τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι η δήμευση του προϊόντος εγκλήματος το οποίο μεταβιβάστηκε σε τρίτο ή το οποίο απέκτησε τρίτος μπορεί να εμποδιστεί μόνον εάν αποδειχθεί ότι ο τρίτος δεν γνώριζε ότι η εν λόγω μεταβίβαση ή απόκτηση είχε ως σκοπό, για τον ύποπτο ή τον κατηγορούμενο, την αποφυγή της δήμευσης. Κατά συνέπεια, ενυπόθηκος δανειστής μπορεί να θεωρηθεί «ενδιαφερόμενος» με την ιδιότητα του «καλόπιστου τρίτου», κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της απόφασης-πλαισίου 2006/783, του οποίου τα δικαιώματα μπορεί να θίγονται από απόφαση δήμευσης ακινήτου που αποτελεί το προϊόν εγκλήματος, όταν ο ενυπόθηκος δανειστής έχει εγγράψει υποθήκη με τίτλο από δικαστική απόφαση επί του εν λόγω περιουσιακού στοιχείου πριν από την έκδοση της απόφασης δήμευσης και, ως εκ τούτου, πριν από την κίνηση της διαδικασίας αναγνώρισης της απόφασης αυτής. Το Δικαστήριο προσθέτει ότι πρέπει να έχει αποδειχθεί ότι ο τρίτος δεν γνώριζε ή δεν μπορούσε να γνωρίζει ότι η υποθήκη είχε ως σκοπό, για τον ύποπτο ή κατηγορούμενο, την αποφυγή της δήμευσης διά της μεταβίβασης εμπραγμάτου δικαιώματος επί του περιουσιακού στοιχείου στον εν λόγω τρίτο.
Τέλος, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η ερμηνεία αυτή συνάδει πλήρως με τους σκοπούς που επιδιώκει η απόφαση-πλαίσιο 2006/783, ιδίως δε με την αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης. Συναφώς, υπενθυμίζει ότι η αρχή αυτή πρέπει να συμβιβάζεται με τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο αυτό, προκειμένου να επιτευχθεί δίκαιη ισορροπία μεταξύ της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης και του σεβασμού του δικαιώματος ιδιοκτησίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 17 του Χάρτη, το άρθρο 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της απόφασης-πλαισίου 2006/783 αποσκοπεί στη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων των καλόπιστων ενδιαφερόμενων τρίτων.
Το Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, της απόφασης-πλαισίου 2006/783, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα του άρθρου 17, παράγραφος 1, του Χάρτη, η αρμόδια δικαστική αρχή του κράτους μέλους εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί να αναγνωρίσει ή να εκτελέσει απόφαση δήμευσης εκδοθείσα σε άλλο κράτος μέλος όσον αφορά ακίνητο το οποίο αποτελεί το «προϊόν» εγκλήματος, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο εʹ, της απόφασης-πλαισίου, για τον λόγο ότι τα δικαιώματα ενυπόθηκου δανειστή καθιστούν αδύνατη, λόγω της ιδιότητάς του ως «καλόπιστου τρίτου», κατά την έννοια του άρθρου 8, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, την εκτέλεση της απόφασης δήμευσης, όταν ο ενυπόθηκος δανειστής έχει εγγράψει υποθήκη με τίτλο από δικαστική απόφαση επί του ακινήτου αυτού στο κράτος μέλος εκτέλεσης πριν από την κίνηση της διαδικασίας αναγνώρισης και εκτέλεσης της απόφασης δήμευσης στο κράτος μέλος εκτέλεσης, εξυπακουομένου ότι εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν ο ενυπόθηκος δανειστής μπορεί να θεωρηθεί «καλόπιστος», κατά την έννοια της διάταξης αυτής, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των περιστάσεων υπό τις οποίες εκδόθηκε, στο κράτος μέλος εκτέλεσης, ο εκτελεστός τίτλος επί του οποίου θεμελιώνεται η ενυπόθηκη απαίτηση.
i      Η ονομασία που έχει δοθεί στην παρούσα υπόθεση είναι πλασματική. Δεν αντιστοιχεί στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.
1      Απόφαση-πλαίσιο 2006/783/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2006, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης στις αποφάσεις δήμευσης (ΕΕ 2006, L 328, σ. 59).
2      Οδηγία 2014/42/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, σχετικά με τη δέσμευση και τη δήμευση οργάνων και προϊόντων εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2014, L 127, σ. 39).