62020TJ0223_RES
Υπόθεση T‑223/20
Orion Oyj
κατά
Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (δέκατο πενταμελές τμήμα)της 13ης Νοεμβρίου 2024
«Φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση – Γενόσημα φάρμακα – Απόφαση για τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας στο Dexmedetomidine Accord – δεξμεδετομιδίνη, ένα φάρμακο για ανθρώπινη χρήση – Επιλεξιμότητα φαρμάκου ως φαρμάκου αναφοράς – Άρθρο 10, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83/ΕΚ»
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση – Άδεια κυκλοφορίας στην αγορά – Συντομευμένη διαδικασία – Γενόσημο φάρμακο ενός φαρμάκου αναφοράς – Απαλλαγή από την υποχρέωση προσκόμισης των αποτελεσμάτων φαρμακευτικών, προκλινικών και κλινικών δοκιμών – Αίτηση χορήγησης άδειας για γενόσημο φάρμακο – Δυνατότητα της αρχής στην οποία υποβάλλεται η αίτηση να ζητήσει από την αρχή που ενέκρινε το φάρμακο αναφοράς το σύνολο της σχετικής τεκμηρίωσης – Εξέταση της επιλεξιμότητας ενός φαρμάκου ως φαρμάκου αναφοράς – Αρμοδιότητα της Επιτροπής – Υποχρέωση εξέτασης της επιλεξιμότητας – Προϋπόθεση – Πληροφορίες σχετικά με το φάρμακο που μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση μια τέτοια επιλεξιμότητα
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 1· κανονισμός 726/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 6 § 1· οδηγία 2001/83 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρο 10 §§ 1 και 2)
(βλ. σκέψεις 70-82)
Προσέγγιση των νομοθεσιών – Φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση – Άδεια κυκλοφορίας στην αγορά – Συντομευμένη διαδικασία – Γενόσημο φάρμακο ενός φαρμάκου αναφοράς – Προηγούμενη εξέταση από την αρχή στην οποία υποβάλλεται η αίτηση χορήγησης άδειας για γενόσημο φάρμακο των κλινικών δοκιμών που αφορούσαν την αίτηση χορήγησης άδειας για το φάρμακο αναφοράς – Κλινικά δεδομένα που καθιστούν δυνατή τη διατύπωση τεκμηριωμένης και επιστημονικά έγκυρης γνώμης όσον αφορά τη σχέση οφέλους-κινδύνου του φαρμάκου αναφοράς – Απουσία συμπληρωματικών κλινικών δοκιμών στον φάκελο του φαρμάκου αναφοράς – Ενδείξεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση την απόφαση να χορηγηθεί άδεια στο φάρμακο αναφοράς με βάση τα εν λόγω δεδομένα
(Κανονισμός 726/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου· οδηγία 2001/83 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου)
(βλ. σκέψεις 101, 106-109)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται για πρώτη φορά επί του ζητήματος σχετικά με την αρμοδιότητα και την υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εκτιμήσει, στο πλαίσιο της εξέτασης αίτησης για τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας στην αγορά (ΑΚΑ) σε γενόσημο φάρμακο, την επιλεξιμότητα ως φαρμάκου αναφοράς ενός φαρμάκου του οποίου η ΑΚΑ είχε χορηγηθεί από εθνική αρχή, όταν από τις πληροφορίες που παρέχει ο δικαιούχος του τελευταίου αυτού φαρμάκου στην Επιτροπή μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση η επιλεξιμότητά του ως φαρμάκου αναφοράς.
Η Orion Oyj είναι φαρμακευτική επιχείρηση η οποία έχει αναπτύξει τη δραστική ουσία με την ονομασία «υδροχλωρική δεξμεδετομιδίνη». Το 1994 παραχώρησε στην Abbott Laboratories Inc. (στο εξής: Abbott) αποκλειστική άδεια παραγωγής και εμπορίας υδροχλωρικής δεξμεδετομιδίνης «σε κάθε χώρα και περιοχή ανά τον κόσμο, με εξαίρεση τη Φινλανδία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Δανία και την Ισλανδία». Το 1998 η Abbott υπέβαλε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) (
1
) αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για την εν λόγω ουσία, υπό την εμπορική ονομασία Precedex. Εντούτοις, η επιτροπή φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση του ΕΜΑ (στο εξής: CHMP) (
2
) εξέφρασε σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την καταλληλότητα ορισμένων κλινικών δοκιμών που είχε προσκομίσει η Abbott. Κατόπιν τούτου, η τελευταία απέσυρε την αίτηση λόγω του κόστους των συμπληρωματικών κλινικών δοκιμών που απαιτούσε η CHMP και ζήτησε τη χορήγηση επιμέρους ΑΚΑ σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, στις οποίες συγκαταλεγόταν η Τσεχική Δημοκρατία. Κατά την Orion, τα κλινικά δεδομένα που προσκομίστηκαν προς στήριξη της υποβληθείσας ενώπιον του Státní ústav pro Kontrolu léčiv (SUKL, Εθνικού Ινστιτούτου Ελέγχου Φαρμάκων, Τσεχική Δημοκρατία) αίτησης χορήγησης ΑΚΑ ήταν πανομοιότυπα με εκείνα που επισυνάπτονταν στην αίτηση που είχε υποβληθεί στον EMA, δεδομένου ότι η Abbott δεν είχε εκπονήσει καμία πρόσθετη μελέτη. Στη συνέχεια, στις 23 Οκτωβρίου 2002 το SUKL χορήγησε στην Abbott ΑΚΑ για το Precedex.
Το 2002 η Abbott επέστρεψε στην προσφεύγουσα μέρος της αποκλειστικής άδειας της τελευταίας, και συγκεκριμένα την άδεια παρασκευής και εμπορίας του Precedex στα κράτη που, κατά την ημερομηνία εκείνη, ήταν μέλη της Ένωσης.
Το 2004, κατόπιν της προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας στην Ένωση, η Abbott εκχώρησε το υπόλοιπο μέρος της αποκλειστικής άδειας στην εταιρία Hospira Inc., η οποία το 2008 το επέστρεψε στην Orion. Στη συνέχεια, η τελευταία ζήτησε την ανάκληση της τσεχικής ΑΚΑ του Precedex, η οποία έλαβε χώρα στις 30 Ιουλίου 2010.
Το 2005 η Orion ζήτησε επίσης τη χορήγηση ΑΚΑ για φάρμακο με τη δραστική ουσία υδροχλωρική δεξμεδετομιδίνη, υπό την ονομασία Dexdor. Η Επιτροπή χορήγησε τη σχετική ΑΚΑ το 2011.
Το 2018 η Accord Healthcare υπέβαλε στον EMA αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για το Dexmedetomidine Accord – δεξμεδετομιδίνη, ένα γενόσημο φάρμακο των φαρμάκων αναφοράς Precedex, ως προς το οποίο είχε χορηγηθεί ΑΚΑ από το SUKL το 2002, και Dexdor, ως προς το οποίο είχε χορηγηθεί ΑΚΑ από την Επιτροπή το 2011 (
3
). Μετά τη χορήγηση από την Επιτροπή ΑΚΑ για το εν λόγω γενόσημο φάρμακο το 2020, η Orion ζήτησε την ακύρωσή της (
4
).
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Το Γενικό Δικαστήριο αποφαίνεται, πρώτον, επί της αρμοδιότητας της Επιτροπής να εξετάσει την επιλεξιμότητα του Precedex ως φαρμάκου αναφοράς και επί της συναφούς υποχρέωσής της. Ως προς το σημείο αυτό, υπενθυμίζει ότι κανένα φάρμακο δεν μπορεί να κυκλοφορήσει στην αγορά χωρίς να έχει χορηγηθεί ΑΚΑ από την αρμόδια αρχή (
5
) καθώς και ότι προβλέπεται μια συντομευμένη διαδικασία για τη χορήγηση άδειας σε γενόσημο φάρμακο ενός φαρμάκου αναφοράς (
6
). Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, ο αιτών τη χορήγηση ΑΚΑ για γενόσημο φάρμακο απαλλάσσεται από την υποχρέωση να προσκομίσει τα αποτελέσματα φαρμακευτικών, προκλινικών και κλινικών δοκιμών, προκειμένου να εξοικονομηθεί ο χρόνος και το κόστος που απαιτούνται για τη συλλογή των δεδομένων αυτών και να αποφευχθεί η επανάληψη των δοκιμών στον άνθρωπο ή στα ζώα χωρίς να υπάρχει επιτακτική ανάγκη. Εντούτοις, η συντομευμένη διαδικασία δεν μετριάζει καθόλου τις προδιαγραφές ασφάλειας και αποτελεσματικότητας που πρέπει να πληρούν τα φάρμακα που εγκρίνονται στην Ένωση. Επομένως, η διαδικασία αυτή μπορεί να εφαρμοστεί μόνον όταν το σύνολο των πληροφοριακών στοιχείων και εγγράφων που αποδεικνύουν την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου αναφοράς βρίσκονται και παραμένουν στη διάθεση της αρμόδιας αρχής στην οποία έχει υποβληθεί η αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για το γενόσημο φάρμακο.
Επιπλέον, η Επιτροπή και οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών, οι οποίες υπόκεινται στους ίδιους εναρμονισμένους κανόνες, μπορούν να θεωρήσουν ότι, πριν από τη χορήγηση ΑΚΑ από μία από τις αρχές αυτές, διενεργήθηκε προσεκτική εξέταση των αποτελεσμάτων των φαρμακευτικών, προκλινικών και κλινικών δοκιμών, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται μια αξιόπιστη εκτίμηση της σχέσης οφέλους-κινδύνου του φαρμάκου, σύμφωνα με τις απαιτήσεις ουσίας που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης. Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε κατ’ αρχήν να στηριχθεί στην επιβεβαίωση που είχε ζητήσει από το SUKL ότι η τσεχική ΑΚΑ του Precedex είχε πράγματι χορηγηθεί.
Εντούτοις, η αρχή στην οποία υποβάλλεται αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για γενόσημο φάρμακο, εν προκειμένω η Επιτροπή, δύναται να ζητήσει από την αρχή που χορήγησε την άδεια του φαρμάκου αναφοράς να της διαβιβάσει όχι μόνον την επιβεβαίωση ότι για το φάρμακο αναφοράς έχει ή είχε εκδοθεί ΑΚΑ, αλλά και τυχόν λοιπή τεκμηρίωση. Επομένως, η Επιτροπή δύναται να ζητήσει περισσότερες πληροφορίες από την αρμόδια αρχή που χορήγησε την ΑΚΑ του φαρμάκου αναφοράς, ακόμη και να αιτηθεί πρόσβαση στον φάκελο της εν λόγω ΑΚΑ, όταν έχει στη διάθεσή της ενδείξεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι η εν λόγω ΑΚΑ στηρίζεται σε φάκελο που αποδεικνύει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα του εν λόγω φαρμάκου.
Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει στο συμπέρασμα, τόσο βάσει του άρθρου 10, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2001/83 (
7
) όσο και βάσει της αρχής της χρηστής διοίκησης κατά το άρθρο 41, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ότι η Επιτροπή ήταν αρμόδια να εξετάσει την επιλεξιμότητα του Precedex ως φαρμάκου αναφοράς και υπείχε σχετική υποχρέωση για την περίπτωση που οι πληροφορίες που είχε παράσχει ο δικαιούχος του φαρμάκου αναφοράς πριν από την έκδοση της απόφασης χορήγησης ΑΚΑ για το γενόσημο φάρμακο ήταν ικανές να θέσουν υπό αμφισβήτηση την επιλεξιμότητά του ως φαρμάκου αναφοράς.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εστιάζει στις ενδείξεις που θέτουν υπό αμφισβήτηση την επιλεξιμότητα του Precedex ως φαρμάκου αναφοράς. Επισημαίνει συναφώς ότι, κατά κανόνα, η αρχή στην οποία υποβάλλεται η αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για το φάρμακο αναφοράς είναι η πρώτη που αξιολογεί τις κλινικές δοκιμές και η αρμόδια αρχή στην οποία υποβάλλεται η αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για γενόσημο φάρμακο υιοθετεί στη συνέχεια την αξιολόγηση αυτή, εν προκειμένω, όμως, η ακολουθία γεγονότων αντιστράφηκε. Συγκεκριμένα, η CHMP, η οποία επιλήφθηκε το 2018 της αίτησης χορήγησης ΑΚΑ για το γενόσημο φάρμακο, ήτοι το Dexmedetomidine Accord, είχε ήδη εξετάσει, το 2001, τις κλινικές δοκιμές που αφορούσαν την αίτηση χορήγησης ΑΚΑ για το φάρμακο αναφοράς, ήτοι το Precedex, και είχε εκφράσει συναφώς σοβαρές ανησυχίες προτού οι δοκιμές αυτές υποβληθούν στο SUKL.
Επομένως, η ενδεχόμενη απουσία συμπληρωματικών κλινικών δοκιμών στον φάκελο της τσεχικής ΑΚΑ του Precedex συνιστούσε ένδειξη που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή και η οποία έθετε υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι η εν λόγω ΑΚΑ στηριζόταν σε κλινικά δεδομένα βάσει των οποίων μπορούσε να διατυπωθεί τεκμηριωμένη και επιστημονικά έγκυρη γνώμη όσον αφορά τη σχέση οφέλους-κινδύνου του εν λόγω φαρμάκου (
8
).
(
1
)	Ο οργανισμός αυτός ονομαζόταν, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Αξιολόγηση των Φαρμακευτικών Προϊόντων (EMEA).
(
2
)	Η επιτροπή αυτή ονομαζόταν, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, επιτροπή φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων (CPMP).
(
3
)	Η αίτηση είχε υποβληθεί δυνάμει του άρθρου 10, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/83/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Νοεμβρίου 2001, περί κοινοτικού κώδικος για τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση (ΕΕ 2001, L 311, σ. 67).
(
4
)	Ακύρωση δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) 726/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, για τη θέσπιση κοινοτικών διαδικασιών χορήγησης άδειας και εποπτείας όσον αφορά τα φάρμακα που προορίζονται για ανθρώπινη και για κτηνιατρική χρήση και για τη σύσταση Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΕ 2004, L 136, σ. 1).
(
5
)	Άρθρο 3, παράγραφος 1, και άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 726/2004 και άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 2001/83.
(
6
)	Άρθρο 10 της οδηγίας 2001/83.
(
7
)	Η οδηγία 2001/83 εφαρμόζεται στην κεντρική διαδικασία βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 726/2004.
(
8
)	Άρθρο 8, παράγραφος 3, της οδηγίας 2001/83, σε συνδυασμό με το παράρτημά της I.