62023TJ1104_RES
Υπόθεση T‑1104/23
Ferrari S.p.A.
κατά
Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (όγδοο πενταμελές τμήμα) της 2ας Ιουλίου 2025
«Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διαδικασία για την κήρυξη έκπτωσης – Επέκταση της προστασίας διεθνούς καταχώρισης στην Ευρωπαϊκή Ένωση – Λεκτικό σήμα TESTAROSSA – Ουσιαστική χρήση του σήματος – Άρθρο 51, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009 [νυν άρθρο 58, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2017/1001] – Χρήση από τρίτους – Φύση της χρήσης – Σιωπηρή συγκατάθεση του δικαιούχου του σήματος – Απόδειξη της ουσιαστικής χρήσης – Μοντέλα χερσαίων μηχανοκίνητων οχημάτων σε σμίκρυνση (παιχνίδια)»
Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αποτελέσματα του σήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαιώματα που παρέχει το σήμα – Δικαίωμα απαγόρευσης της χρήσης του σήματος – Προϋπόθεση – Χρήση του σήματος εκ μέρους τρίτου η οποία μπορεί να προσβάλει τις λειτουργίες του σήματος – Έννοια – Θέση από τρίτον, επί μοντέλων αυτοκινήτων σε σμίκρυνση, σημείου πανομοιότυπου με σήμα καταχωρισμένο για παιχνίδια – Χρήση η οποία απλώς υποδηλώνει την πιστότητα της αναπαραγωγής μοντέλου αυτοκινήτου – Δεν εμπίπτει
(Κανονισμός 207/2009 του Συμβουλίου, άρθρο 9 § 1)
(βλ. σκέψεις 27-29, 32, 33)
Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραίτηση, έκπτωση και ακυρότητα – Λόγοι έκπτωσης – Έλλειψη ουσιαστικής χρήσης του σήματος – Λεκτικό σήμα TESTAROSSA
(Κανονισμός 207/2009 του Συμβουλίου, άρθρα 15 § 1 και 51 § 1, στοιχείο αʹ)
(βλ. σκέψεις 47-52, 59, 65, 71)
Σήμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Παραίτηση, έκπτωση και ακυρότητα – Λόγοι έκπτωσης – Έλλειψη ουσιαστικής χρήσης του σήματος – Χρήση από τρίτον με τη συγκατάθεση του δικαιούχου του σήματος – Σιωπηρή συγκατάθεση – Κριτήρια εκτιμήσεως – Χρήση του σήματος για μοντέλα αυτοκινήτων σε σμίκρυνση
(Κανονισμός 207/2009 του Συμβουλίου, άρθρα 15 § 1 και 51 § 1, στοιχείο αʹ)
(βλ. σκέψεις 60, 62-64, 68-70)
Σύνοψη
Το Γενικό Δικαστήριο, αποφαινόμενο σε πενταμελή σύνθεση, ακυρώνει την απόφαση του τμήματος προσφυγών του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) (
1
) και αποφαίνεται επί της έννοιας της ουσιαστικής χρήσης στο πλαίσιο της χρήσης σήματος από τρίτους με τη σιωπηρή συγκατάθεση του δικαιούχου του σήματος. Αποσαφηνίζει, μεταξύ άλλων, τα κριθέντα με την απόφαση Opel (
2
) και διευκρινίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αποδειχθεί η ουσιαστική χρήση σήματος όταν οι συνήθειες του οικείου τομέα και της σχετικής αγοράς επιτρέπουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, τη χρήση του καταχωρισμένου σήματος από ορισμένους επιχειρηματίες για την περιγραφή των επίμαχων προϊόντων.
Η προσφεύγουσα, Ferrari SpA, είναι δικαιούχος του λεκτικού σήματος TESTAROSSA, που αποτελεί αντικείμενο διεθνούς καταχώρισης, της οποίας η προστασία επεκτάθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μεταξύ άλλων για αυτοκίνητα και παιχνίδια (
3
). Στις 14 Νοεμβρίου 2014, ο παρεμβαίνων, Kurt Hesse, υπέβαλε αίτηση ακύρωσης των αποτελεσμάτων της εν λόγω διεθνούς καταχώρισης (
4
). Το τμήμα ακυρώσεων δέχθηκε εν μέρει την αίτηση έκπτωσης και την απέρριψε για τα «μοντέλα χερσαίων μηχανοκίνητων οχημάτων σε σμίκρυνση (παιχνίδια)»
Τόσο ο παρεμβαίνων όσο και η προσφεύγουσα άσκησαν προσφυγή με αίτημα τη μερική ακύρωση της αποφάσεως αυτής. Το τμήμα προσφυγών του EUIPO δέχθηκε την προσφυγή του παρεμβαίνοντος και απέρριψε την προσφυγή της προσφεύγουσας, η οποία, ως εκ τούτου, εξέπεσε των δικαιωμάτων της επί του επίμαχου σήματος για το σύνολο των προϊόντων. Η προσφεύγουσα άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή ακυρώσεως κατά της αποφάσεως αυτής.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Προκαταρκτικώς, το Γενικό Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η θέση από τρίτον, επί μοντέλων αυτοκινήτων σε σμίκρυνση, σημείου πανομοιότυπου με σήμα καταχωρισμένο για παιχνίδια μπορεί να απαγορευθεί μόνον αν προσβάλλει ή μπορεί να προσβάλει τις λειτουργίες του σήματος αυτού, όπερ πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τα χαρακτηριστικά της αγοράς των μοντέλων αυτοκινήτων σε σμίκρυνση. Η αγορά αυτή χαρακτηρίζεται από τη συνύπαρξη, αφενός, ανεξάρτητων κατασκευαστών παιχνιδιών οι οποίοι χρησιμοποιούν σήματα που έχουν καταχωριστεί για αυτοκίνητα ως απλές ενδείξεις περί του ότι ένα μοντέλο σε σμίκρυνση αποτελεί πιστή αναπαραγωγή ενός μοντέλου πραγματικού αυτοκινήτου και, αφετέρου, μοντέλων αυτοκινήτων σε σμίκρυνση που παράγονται και διατίθενται στο εμπόριο απευθείας από τους δικαιούχους σημάτων καταχωρισμένων για αυτοκίνητα ή από επιχειρήσεις που συνδέονται οικονομικώς με αυτούς, ιδίως μέσω αδείας χρήσης. Επομένως, το ενδιαφερόμενο κοινό είναι συνηθισμένο να βλέπει μοντέλα αυτοκινήτων σε σμίκρυνση, με ή χωρίς άδεια του κατασκευαστή αυτοκινήτων, και να τα διακρίνει ανάλογα με τις πληροφορίες που αναγράφονται στις συσκευασίες τους. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι τρίτος μπορεί να χρησιμοποιεί το σήμα αυτό χωρίς τη συγκατάθεση του δικαιούχου του, υπό την προϋπόθεση ότι η εκ μέρους του χρήση του σήματος σε μοντέλο αυτοκινήτου σε σμίκρυνση απλώς υποδηλώνει στο ενδιαφερόμενο κοινό ότι το εν λόγω μοντέλο αποτελεί πιστή αναπαραγωγή ενός αληθινού μοντέλου αυτοκινήτου. Αντιθέτως, όταν η χρήση του σήματος από τρίτον παραπέμπει, για παράδειγμα, σε συμφωνία για την παραχώρηση αδείας χρήσης συναφθείσα με τον δικαιούχο του σήματος αυτού, η χρήση αυτή γίνεται αντιληπτή ως ένδειξη του ότι τα εν λόγω προϊόντα προέρχονται από τον κατασκευαστή αυτοκινήτων ή από επιχείρηση οικονομικώς συνδεδεμένη με αυτόν. Στην περίπτωση αυτή, ο δικαιούχος του σήματος δικαιούται να αντιταχθεί σε μια τέτοια χρήση αν έχει γίνει χωρίς τη συγκατάθεσή του.
Όσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση, κατά πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει το ζήτημα αν η χρήση του σήματος από τους τρίτους συνάδει με τη βασική λειτουργία του. Επισημαίνει ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η προσφεύγουσα συνίστανται, μεταξύ άλλων, σε διάφορους καταλόγους και φωτογραφίες μοντέλων σε σμίκρυνση όπου εικονίζονται το επίμαχο σήμα, σήματα τρίτων, καθώς και η ένδειξη «επίσημο προϊόν με άδεια της Ferrari». Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι οι ενδείξεις αυτές παρέχουν στο ενδιαφερόμενο κοινό τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι τα εν λόγω μοντέλα αυτοκινήτων σε σμίκρυνση κατασκευάζονται από τρίτον με άδεια της προσφεύγουσας, μολονότι το επίμαχο σήμα τίθεται επ’ αυτών μαζί με σήματα τρίτων. Επομένως, μια τέτοια χρήση του επίμαχου σήματος συνάδει με τη βασική λειτουργία του, η οποία συνίσταται στο να εγγυάται στους καταναλωτές την εμπορική προέλευση των προϊόντων. Το γεγονός ότι τα μοντέλα αυτοκινήτων σε σμίκρυνση που φέρουν το επίμαχο σήμα διατίθενται στο εμπόριο από διαφορετικές επιχειρήσεις και ότι η ποιότητα και η τιμή τους διαφέρουν δεν αναιρεί το συμπέρασμα αυτό. Ομοίως, ελάχιστη σημασία έχει το ότι στις ενδείξεις «επίσημο προϊόν με άδεια της Ferrari» δεν γίνεται μνεία του επίμαχου σήματος, διότι η σύνδεση μεταξύ της χρήσης του σήματος Ferrari και του επίμαχου σήματος επί των συσκευασιών και των καταλόγων είναι σύμφωνη με τις συνήθειες της σχετικής αγοράς. Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, στην αγορά των αυτοκινήτων, τα αυτοκίνητα διατίθενται στο εμπόριο τόσο υπό ένα πρώτο σήμα που προσδιορίζει τον κατασκευαστή τους όσο και υπό ένα δεύτερο σήμα που προσδιορίζει το μοντέλο τους και ότι οι εκτιμήσεις αυτές ισχύουν επίσης και για την αγορά των μοντέλων αυτοκινήτων σε σμίκρυνση. Εξάλλου, το γεγονός ότι τα σύμβολα «®» ή «TM» δεν εμφανίζονται δίπλα στο επίμαχο σήμα δεν μεταβάλλει την ικανότητα του σήματος αυτού να επιτελέσει τη βασική του λειτουργία. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το επίμαχο σήμα χρησιμοποιήθηκε, κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, για μοντέλα αυτοκινήτων σε σμίκρυνση, σύμφωνα με τη βασική λειτουργία του.
Κατά δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο εξετάζει αν η χρήση του επίμαχου σήματος από τρίτους έγινε με τη συγκατάθεση του δικαιούχου. Παρατηρεί ότι τα αποσπάσματα συμβάσεων για την παραχώρηση αδείας χρήσης τα οποία προσκόμισε η προσφεύγουσα δεν περιλαμβάνουν τον κατάλογο των σημάτων που αποτελούν αντικείμενο των εν λόγω συμβάσεων και, ως εκ τούτου, δεν αποδεικνύουν ότι η προσφεύγουσα συγκατατέθηκε ρητώς στη χρήση του σήματός της από τους εν λόγω τρίτους. Εντούτοις, υπογραμμίζει ότι η συγκατάθεση του δικαιούχου για τη χρήση του σήματος από τρίτους μπορεί επίσης να προκύπτει σιωπηρώς από περιστάσεις και στοιχεία προγενέστερα, ταυτόχρονα ή μεταγενέστερα της χρήσης αυτής, τα οποία πρέπει να εξετάζονται υπό το πρίσμα των χρήσεων που θεωρούνται δικαιολογημένες στον οικείο οικονομικό τομέα.
Συγκεκριμένα, πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι, στο συγκεκριμένο πλαίσιο της σχετικής αγοράς, η σιωπηρή συγκατάθεση του δικαιούχου του επίμαχου σήματος απορρέει από το γεγονός ότι αυτός γνώριζε τη χρήση του σήματός του από τρίτους και δεν αντιτάχθηκε σ’ αυτήν και εκτιμά ότι τούτο συμβαίνει εν προκειμένω. Δεύτερον, διευκρινίζει ότι η χρήση του σήματος εταιρίας παραγωγής από άλλη εταιρία η οποία εμπορεύεται τα επίμαχα προϊόντα ως «επίσημα» προϊόντα κατόπιν αδείας της πρώτης εταιρίας μπορεί να αναγνωριστεί ως χρήση με τη συγκατάθεση του δικαιούχου του σήματος, στο μέτρο που η χρήση αυτή δημιουργεί σύνδεσμο μεταξύ των δύο ως άνω εταιριών, ο οποίος προϋποθέτει ότι ο δικαιούχος έχει επιτρέψει τη χρήση των σημάτων του από την εν λόγω εταιρία. Τρίτον, κρίνει ότι η προσφεύγουσα, προσκομίζοντας τιμολόγια και δελτία παραγγελίας εκδοθέντα από τρίτους για την πώληση μοντέλων αυτοκινήτων σε σμίκρυνση που έφεραν το επίμαχο σήμα προκειμένου να αποδείξει την ουσιαστική χρήση, ισχυρίζεται εμμέσως ότι η χρήση αυτή έγινε με τη συγκατάθεσή της. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι η προσφεύγουσα συγκατατέθηκε σιωπηρώς στη χρήση του επίμαχου σήματος από τρίτους για τα επίμαχα προϊόντα.
Ως εκ τούτου, λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το Γενικό Δικαστήριο ακυρώνει την απόφαση του τμήματος προσφυγών κατά το μέρος που η έκπτωση από τα δικαιώματα επί του σήματος κηρύχθηκε για τα μοντέλα αυτοκινήτων σε σμίκρυνση.
(
1
)	Απόφαση του πέμπτου τμήματος προσφυγών του EUIPO της 29ης Αυγούστου 2023 (υπόθεση R 887/2016-5).
(
2
)	Απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 2007, Adam Opel (C‑48/05, EU:C:2007:55).
(
3
)	Προϊόντα που εμπίπτουν στην κλάση 28 κατά την έννοια του Διακανονισμού της Νίκαιας που αφορά τη διεθνή ταξινόμηση προϊόντων και υπηρεσιών με σκοπό την καταχώριση σημάτων, της 15ης Ιουνίου 1957, όπως έχει αναθεωρηθεί και τροποποιηθεί.
(
4
)	Βάσει του άρθρου 158, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 207/2009 του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2009, για το σήμα της ΕΕ (ΕΕ 2009, L 78, σ. 1), σε συνδυασμό με το άρθρο 51 παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού αυτού.