62015CC0656
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MELCHIORA WATHELETA
przedstawiona w dniu 30 maja 2017 r. (
1
)
Sprawa C‑656/15 P
Komisja Europejska
przeciwko
TV2/Danmark A/S
Odwołanie – Pomoc państwa – Artykuł 107 ust. 1 TFUE – Publiczna usługa nadawcza – Środki przyjęte przez władze duńskie na rzecz duńskiego nadawcy TV2/Danmark – Pojęcie „pomocy przyznawanej przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych”
1.
W swoim odwołaniu Komisja Europejska wnosi o częściowe uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej w sprawie TV2/Danmark/Komisja (
2
), w którym sąd ten z jednej strony stwierdził nieważność decyzji Komisji 2011/839/UE (
3
) w zakresie, w jakim Komisja uznała, że przekazane TV2/Danmark za pośrednictwem Funduszu TV2 wpływy z reklam za lata 1995 i 1996 stanowią pomoc państwa, a z drugiej strony oddalił wniesioną przez spółkę TV2/Danmark A/S (zwaną dalej „TV2 A/S”) skargę o częściowe stwierdzenie nieważności tej decyzji w pozostałym zakresie. Niniejsza sprawa związana jest ze sprawami C‑649/15 P i C‑657/15 P, które również dotyczą odwołania od zaskarżonego wyroku i opinie w przedmiocie których zostaną ogłoszone wraz z opinią w niniejszej sprawie. Jest również blisko związana ze sprawą, w której został ostatnio wydany wyrok z dnia 8 marca 2017 r., Viasat Broadcasting UK/Komisja (C‑660/15 P, EU:C:2017:178).
I. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
2.
TV2 A/S jest duńską akcyjną spółką nadawczą, która została stworzona, aby zastąpić, ze skutkiem księgowym i podatkowym od dnia 1 stycznia 2003 r., samodzielne przedsiębiorstwo państwowe TV2/Danmark (zwane dalej „TV2”), utworzone w 1986 r. Spółka TV2 A/S, tak jak jej poprzednik, TV2, jest drugą co do wielkości stacją telewizji publicznej w Danii, podczas gdy największą jest Danmarks Radio (zwane dalej „DR”).
3.
Zadanie spółki TV2 A/S, tak jak zadanie powierzone wcześniej TV2, polega na produkcji i nadawaniu ogólnokrajowych i regionalnych programów telewizyjnych. Nadawanie to może odbywać się zwłaszcza za pośrednictwem urządzeń radiodyfuzyjnych, satelitarnych oraz łączy kablowych. Zasady regulujące zobowiązania TV2 A/S, a wcześniej TV2, z zakresu usług publicznych określa duński minister kultury.
4.
Na ogólnokrajowym duńskim rynku telewizyjnym oprócz nadawców publicznych działają także nadawcy komercyjni. Chodzi zwłaszcza o spółkę Viasat Broadcasting UK Ltd (zwaną dalej „spółką Viasat”) oraz o grupę tworzoną przez spółki SBS TV A/S i SBS Danish Television Ltd.
5.
TV2 zostało utworzone dzięki oprocentowanej pożyczce państwowej, a jego działalność, podobnie jak działalność DR, miała być finansowana z wpływów z opłat abonamentowych uiszczanych przez wszystkich duńskich telewidzów. Ustawodawca duński zdecydował jednak, że TV2, w odróżnieniu od DR, będzie miało ponadto możliwość skorzystania zwłaszcza z wpływów z reklam.
6.
W następstwie skargi wniesionej w dniu 5 kwietnia 2000 r. do Komisji Wspólnot Europejskich przez spółkę SBS Broadcasting SA/TV Danmark system finansowania TV2 został zbadany przez tę instytucję w decyzji Komisji 2006/217/WE z dnia 19 maja 2004 r. w sprawie środków podjętych przez Danię na rzecz [TV2] (Dz.U. 2006, L 85, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2006, L 368, s. 112, zwanej dalej „decyzją TV2 I”). Decyzja dotyczyła okresu obejmującego lata 1995–2002 i odnosiła się do wpływów z opłat abonamentowych i przepływów środków z funduszów przeznaczonych na finansowanie TV2 (Fundusz TV2 oraz Radiofonden).
7.
Po przeprowadzeniu badania rozpatrywanych środków Komisja stwierdziła, że stanowią one pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Komisja rozstrzygnęła poza tym, że wspomniana wyżej pomoc przyznana TV2 przez Królestwo Danii w latach 1995–2002 była zgodna z rynkiem wewnętrznym w myśl art. 106 ust. 2 TFUE, z wyjątkiem kwoty 628,2 mln koron duńskich (DKK) (około 84,45 mln EUR), które Komisja uznała za „nadmierną rekompensatę”. Komisja tym samym nakazała Królestwu Danii odzyskanie tej kwoty wraz z odsetkami od spółki TV2 A/S, która w międzyczasie zastąpiła TV2.
8.
Decyzja TV2 I stała się przedmiotem czterech skarg o stwierdzenie nieważności wniesionych z jednej strony przez spółkę TV2 A/S (sprawa T‑309/04) i przez Królestwo Danii (sprawa T‑317/04), a z drugiej strony przez konkurentów spółki TV2 A/S, czyli spółkę Viasat (sprawa T‑329/04) i SBS TV i SBS Danish Television (sprawa T‑336/04).
9.
W wyroku z dnia 22 października 2008 r., TV2/Danmark i in./Komisja (T‑309/04, T‑317/04, T‑329/04, T‑336/04, zwanym dalej „wyrokiem TV2 I”, EU:T:2008:457), Sąd stwierdził nieważność tej decyzji. Uznał w nim, że Komisja zgodnie z prawem stwierdziła, iż realizacja misji publicznej powierzonej TV2 odpowiada definicji usług nadawczych świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Sąd stwierdził jednak również, że decyzja TV2 I była pod wieloma względami wadliwa, co ostatecznie doprowadziło do stwierdzenia jej nieważności.
10.
Dokonując oceny tego, czy środki, o których mowa w decyzji TV2 I, wiązały się z wykorzystaniem zasobów państwowych, Sąd stwierdził w szczególności, że Komisja nie uzasadniła swojej decyzji w zakresie faktycznego uznania wpływów z reklam za lata 1995 i 1996 za zasoby państwowe.
11.
W następstwie stwierdzenia nieważności decyzji TV2 I Komisja dokonała ponownego zbadania rozpatrywanych środków. Przy tej okazji przeprowadziła konsultacje z Królestwem Danii i spółką TV2 A/S, a ponadto otrzymała uwagi stron trzecich.
12.
Komisja przedstawiła wynik ponownego badania rozpatrywanych środków w spornej decyzji.
13.
Decyzja ta dotyczy środków przyjętych na rzecz TV2 w latach 1995–2002. Jednak w swojej analizie Komisja uwzględniła także środki skutkujące dokapitalizowaniem przyjęte w 2004 r. w następstwie wydania decyzji TV2 I.
14.
W spornej decyzji Komisja podtrzymała swoje stanowisko co do uznania przyznanych na rzecz TV2 rozpatrywanych środków za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. W pierwszej kolejności instytucja ta stwierdziła, że wpływy z reklam za lata 1995 i 1996 stanowią zasoby państwowe, a następnie, sprawdzając istnienie selektywnej korzyści, stwierdziła, że rozpatrywane środki nie spełniają drugiej i czwartej z przesłanek ustanowionych przez Trybunał w wyroku z dnia 24 lipca 2003 r., Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg (C‑280/00, EU:C:2003:415). Choć zaś w decyzji TV2 I Komisja stwierdziła, że suma 628,2 mln DKK (około 84,45 mln EUR) stanowi nadmierną rekompensatę niezgodną z art. 106 ust. 2 TFUE, w spornej decyzji Komisja oceniła, że jest to odpowiednia w przypadku spółki TV2 A/S rezerwa kapitału własnego.
15.
Artykuł 1 sentencji tej decyzji ma następujące brzmienie: „Środki wdrożone przez Danię na korzyść [TV2] w latach 1995–2002 w formie dochodów z opłat abonamentowych i innych środków omówionych w niniejszej decyzji są zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 106 ust. 2 [TFUE]”.
II. Przebieg postępowania przed Sądem i zaskarżony wyrok
16.
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 30 grudnia 2011 r. spółka TV2 A/S wniosła skargę o stwierdzenie częściowej nieważności spornej decyzji.
17.
Tytułem żądania głównego TV2 A/S wniosła do Sądu o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim Komisja stwierdza w niej, że rozpatrywane środki stanowiły pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
18.
Tytułem żądania ewentualnego TV2 A/S wniosła do Sądu o stwierdzenie nieważności spornej decyzji, w szczególności w zakresie, w jakim Komisja stwierdza w niej, że przekazane TV2 za pośrednictwem Funduszu TV2 wpływy z reklam za lata 1995 i 1996 stanowią pomoc państwa.
19.
W zaskarżonym wyroku, a w szczególności w jego pkt 175, 176 i 210–220, Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji ze wspomnianego wyżej względu i oddalił skargę w pozostałym zakresie.
III. W przedmiocie odwołania
20.
Na poparcie odwołania Komisja podnosi tylko jeden zarzut, w którym w istocie twierdzi, że Sąd, w ramach analizy pytania, czy wpływy z reklam za lata 1995 i 1996, przekazane TV2 przez TV2 Reklame za pośrednictwem Funduszu TV2, stanowią pomoc państwa, naruszył prawo, dokonując błędnej wykładni pojęcia „zasobów państwowych”, określonego w art. 107 ust. 1 TFUE.
21.
Twierdzenia Komisji popierają spółka Viasat i Urząd Nadzoru EFTA.
22.
TV2 A/S i Królestwo Danii kwestionują argumentację Komisji i twierdzą w istocie, że Sąd właśnie nie naruszył prawa, stwierdzając nieważność spornej decyzji w zakresie, w jakim uznała ona rozpatrywane wpływy z reklam za „pomoc państwa”. TV2 A/S i Królestwo Danii podnoszą, że sprawowana w tym czasie przez państwo duńskie kontrola tych wpływów była teoretyczna, a rozumowanie Komisji opiera się na błędnej wykładni prawa duńskiego. W ich ocenie Sąd nie dopuścił się w żaden sposób naruszenia prawa, porównując niniejszą sprawę z tą, w której zapadł wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160). Wreszcie, Królestwo Danii stwierdza, że wprowadzone przez Sąd rozróżnienie między rozpatrywanymi wpływami z reklam i wpływami z abonamentu radiowo-telewizyjnego przekazywanymi z Funduszu TV2 do TV2 jest uzasadnione.
23.
Zgodnie z art. 76 ust. 2 swego regulaminu postępowania Trybunał uznał, że po przeprowadzeniu pisemnego etapu postępowania dysponuje on ilością informacji wystarczającą do tego, aby móc pominąć rozprawę.
A. Wprowadzenie
24.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zakwalifikowanie danego środka jako „pomocy” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE wymaga spełnienia wszystkich przewidzianych w tym postanowieniu przesłanek (
4
).
25.
Wspomniany przepis wymienia cztery przesłanki. Po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych; po drugie, interwencja ta musi być w stanie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi; po trzecie, musi ona przyznawać beneficjentowi korzyść; po czwarte, musi zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem (
5
).
26.
Niniejsze odwołanie dotyczy wyłącznie pierwszej z wymienionych przesłanek, a mianowicie tego, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału określone korzyści można zakwalifikować jako „pomoc” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE tylko wówczas, gdy po pierwsze, zostały one przyznane bezpośrednio lub pośrednio z zasobów państwowych, i po drugie, można je przypisać państwu (
6
).
27.
W pierwszej kolejności, w odniesieniu do możliwości przypisania danego środka, należy zbadać, czy władze publiczne powinny być uznane za zaangażowane w jego przyjęcie (
7
).
28.
Co się tyczy w drugiej kolejności wymogu, by korzyść była przyznana bezpośrednio lub pośrednio z zasobów państwowych, z orzecznictwa Trybunału wynika, że do tego, aby można było uznać korzyść przyznaną jednemu przedsiębiorstwu lub kilku przedsiębiorstwom za „pomoc państwa” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, nie jest konieczne wykazywanie we wszystkich przypadkach, iż miało miejsce przeniesienie zasobów państwowych (
8
).
29.
Poza korzyściami przyznanymi bezpośrednio przez państwo orzecznictwo Trybunału włącza bowiem do pojęcia „pomocy państwa” korzyści przyznane za pośrednictwem organizacji publicznej lub prywatnej, wskazanej lub utworzonej przez to państwo do zarządzania pomocą (
9
). Prawo Unii nie zezwala bowiem na obejście zasad dotyczących pomocy państwa poprzez sam fakt tworzenia niezależnych instytucji zobowiązanych do rozdzielania pomocy (
10
).
30.
I właśnie mając na uwadze te rozważania, zbadam, czy Sąd dokonał właściwej wykładni pojęcia „zasobów państwowych” w świetle art. 107 ust. 1 TFUE, stwierdzając, że Komisja naruszyła prawo, uznając w spornej decyzji za „zasoby państwowe” wpływy z reklam za lata 1995 i 1996 przekazane TV2 przez TV2 Reklame za pośrednictwem Funduszu TV2.
31.
W związku z tym należy tutaj wskazać, że ani TV2 A/S, ani rząd duński nie kwestionują w jakiejkolwiek formie argumentacji potwierdzającej pierwsze (
11
) i drugie (
12
) z uzasadnień przedstawionych przez Komisję. W swojej odpowiedzi koncentrują się one raczej na trzecim przedstawionym przez tę instytucję uzasadnieniu (
13
), utrzymując, że TV2 Reklame i Fundusz TV2 służyły wyłącznie jako kanały transmisyjne służące do przekazywania do TV2 zasobów od reklamodawców, bez jakiegokolwiek udziału władz duńskich w decydowaniu o takim właśnie przeznaczaniu tych zasobów.
32.
Tymczasem, po pierwsze, z orzecznictwa Trybunału wynika, że brak uznania administracji w zakresie wykorzystania zasobów pozyskiwanych za pośrednictwem podmiotów publicznych nie ma znaczenia, jeżeli ustawodawstwo, na podstawie którego następuje przekazanie zasobów, określa szczegółowo sposób, w jaki zasoby mają być ukierunkowane (wyrok Włochy/Komisja, 173/73, EU:C:1974:71, pkt 35; postanowienie Elcogás, niepublikowane, C‑275/13, EU:C:2014:2314, pkt 33).
33.
Po drugie, bardziej ogólnie rzecz ujmując, moim zdaniem należy w każdym razie odrzucić argumentację TV2 A/S i Królestwa Danii jako niedopuszczalną w ramach odwołania, ponieważ dotyczy ona przede wszystkim okoliczności faktycznych sprawy oraz wykładni prawa duńskiego (
14
), a także ze względu na to, że zawiera ona nowe zarzuty – takie jak ten, zgodnie z którym „decydujące znaczenie ma rzeczywistość ekonomiczna systemu” – ponieważ nie zostały one w ogóle przedstawione przed Sądem.
B. Czy okoliczność, że TV2 Reklame jest spółką publiczną należącą do państwa, powinna była doprowadzić do uznania przez Sąd, że sporne zasoby stanowią „zasoby państwowe”?
34.
Komisja utrzymuje, że poprzez brak przyjęcia w pkt 210 i 211 zaskarżonego wyroku, iż środki posiadane przez TV2 Reklame stanowią zasoby państwowe, podczas gdy TV2 Reklame jest spółką publiczną, w której jedynym udziałowcem jest państwo duńskie, a więc która pozostawała pod całkowitą kontrolą tego państwa i do jego dyspozycji, Sąd naruszył prawo i tym samym dokonał zbyt zawężającej wykładni orzecznictwa dotyczącego pojęcia „zasobów państwowych” przedsiębiorstw publicznych.
35.
Jak wynika z orzecznictwa przytoczonego powyżej, poziom zaangażowania i nadzoru ze strony władz publicznych stanowi kwestię kluczową dla ustalenia tego, czy sporne zasoby są zasobami państwowymi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
36.
Przypomnę, że w wyroku z dnia 16 maja 2002 r., Komisja/Francja, zwanym wyrokiem Stardust Marine (C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 37), Trybunał orzekł, iż „wynika już z orzecznictwa Trybunału, że [art. 107 ust. 1 TFUE] obejmuje wszystkie środki pieniężne, które władze publiczne mogą rzeczywiście wykorzystywać do wspierania przedsiębiorstw, bez względu na to, czy te środki w sposób stały należą lub nie należą do majątku państwa. Dlatego nawet jeśli kwoty odpowiadające spornemu środkowi nie są stale w posiadaniu skarbu państwa, okoliczność, że stale pozostają pod kontrolą publiczną, a zatem w dyspozycji właściwych organów władz krajowych, jest wystarczająca, aby zakwalifikować je jako zasoby państwowe” (
15
).
37.
Trybunał orzekł zaś w pkt 38 tego samego wyroku, że „przyjmując w spornej decyzji, że środki przedsiębiorstw publicznych, takich jak Crédit Lyonnais i jego oddziały, są objęte kontrolą państwa i w związku z tym pozostają do jego dyspozycji, Komisja nie dokonała błędnej wykładni pojęcia »zasobów państwowych« określonego w art. 107 ust. 1 TFUE]. Korzystając ze swego dominującego wpływu na takie przedsiębiorstwa, państwo może bowiem bardzo skutecznie kierować swe zasoby do finansowania, w stosownym przypadku, konkretnych korzyści na rzecz innych przedsiębiorstw” (zob. także wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 66).
38.
Chciałbym również odnieść się do pkt 25 wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in. (C‑262/12, EU:C:2013:851), zgodnie z którym „fundusze zasilane z obowiązkowych opłat nakładanych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, zarządzane i dzielone zgodnie z tym ustawodawstwem, mogą być uznane za zasoby państwowe w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, nawet jeśli są zarządzane przez podmioty odrębne od władz publicznych” (
16
).
39.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że państwo (Królestwo Danii) było jedynym udziałowcem spółki akcyjnej TV2 Reklame, gdyż zadeklarowało ono swój wkład w tę spółkę, a minister kultury miał obowiązek zatwierdzenia statutu spółki i wprowadzanych doń zmian. Spółka TV2 Reklame znajdowała się więc pod całkowitą kontrolą państwa (
17
).
40.
Okoliczność, że – jak świadczy o tym przywołane powyżej orzecznictwo Trybunału – zasoby spółki publicznej w całości należącej do państwa i przez nie kontrolowanej są zasobami państwowymi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, wydaje mi się wystarczającym powodem, aby zaproponować uchylenie zaskarżonego wyroku. W celu uzupełnienia obrazu zbadam inne powody, które doprowadzą mnie do tego samego wniosku.
C. Pochodzenie środków nie jest istotne
41.
W zaskarżonym wyroku (pkt 202 i 203) Sąd powołał się na swój wyrok z dnia 12 grudnia 1996 r., Air France/Komisja (T‑358/94, EU:T:1996:194). W tej sprawie oddział francuskiego podmiotu publicznego o charakterze specjalnym, utworzony na podstawie ustawy (Caisse des dépôts et consignations‑participations, zwany dalej „CDC‑P”), nabył niemal całość kapitału Air France i zrodziło się pytanie, czy zasoby wykorzystane w celu tego nabycia można uznać za zasoby państwowe, ponieważ chodziło o środki, które były jedynie zarządzane przez instytucję publiczną, a deponenci tych funduszy mogli w każdej chwili zażądać ich zwrotu.
42.
Podczas gdy według władz francuskich CDC-P było instytucją niezależną od rządu, w zaskarżonym wyroku Sąd przypomniał, że w wyroku z dnia 12 grudnia 1996 r., Air France/Komisja (T‑358/94, EU:T:1996:194), orzekł on, iż art. 107 ust. 1 TFUE obejmuje wszystkie środki pieniężne, które sektor publiczny może – ze względu na to, że znajdują się one pod jego kontrolą – faktycznie przeznaczyć na wsparcie przedsiębiorstw, niezależnie od tego, czy środki te wchodzą na stałe w skład majątku tego sektora.
43.
W pkt 205–207 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że zasada ta została następnie potwierdzona przez Trybunał w wyroku z dnia 16 maja 2000 r., Ladbroke Racing/Komisja (C‑83/98 P, EU:C:2000:248).
44.
W pkt 208 zaskarżonego wyroku Sąd niespodziewanie wywiódł wniosek z orzecznictwa przywołanego w pkt 201 tego wyroku (
18
), w związku z wyrokami z dnia 12 grudnia 1996 r., Air France/Komisja (T‑358/94, EU:T:1996:194), i z dnia 16 maja 2000 r., Ladbroke Racing/Komisja (C‑83/98 P, EU:C:2000:248), że zasoby pochodzące od osób trzecich mogą stanowić zasoby państwowe pod warunkiem dobrowolnego przekazania do dyspozycji państwa przez ich właścicieli (jak to uczynili deponenci CDC‑P w sprawie, w której wydano wspomniany wyrok Air France/Komisja) bądź porzucenia przez ich właścicieli (jak było to w przypadku wygranych, po które nie zgłosiły się osoby dokonujące zakładów w sprawie, w której wydano rzeczony wyrok Ladbroke Racing/Komisja), aby następnie w pkt 211 i 212 zaskarżonego wyroku stwierdzić, że rozpatrywane w tym przypadku wpływy z reklam pochodzą od reklamodawców, którzy wykupili czas na emisję reklam w TV2, i że zasoby te nie mogły więc zostać uznane za podlegające kontroli ze strony państwa duńskiego, skoro nie zostały oddane dobrowolnie przez ich właścicieli do dyspozycji państwa ani też nie zostały porzucone przez ich właścicieli, pozostając w faktycznym zarządzie państwa.
45.
Nie podzielam tego rozumowania, i to z dwóch powodów.
1.
Pochodzenie zasobów ogólnie
46.
Wbrew temu, co zostało stwierdzone w zaskarżonym wyroku, pochodzenie konkretnego zasobu i jego pierwotnie prywatny charakter (w niniejszej sprawie środki pieniężne wpłacane przez przedsiębiorstwa pragnące reklamować się w TV2) są bez znaczenia dla analizy kwestii prawnej sprowadzającej się do tego, czy środki, które przeszły z rąk do rąk oraz pozostają w posiadaniu i pod kontrolą podmiotu całkowicie należącego do państwa, stanowią zasoby „państwowe”.
47.
Sąd dopuścił się więc naruszenia prawa (w szczególności w pkt 208, 211 i 212 zaskarżonego wyroku), kładąc nacisk na elementy inne niż te zasoby jako takie (a w szczególności ich pochodzenie).
48.
Artykuł 107 ust. 1 TFUE bowiem „obejmuje wszystkie środki pieniężne, które organy publiczne mogą faktycznie przeznaczyć na wsparcie przedsiębiorstw, niezależnie od tego, czy środki te wchodzą na stałe w skład majątku państwa, czy też nie. W związku z tym nawet jeśli kwoty odpowiadające rozważanemu środkowi nie są stale w posiadaniu skarbu państwa, to fakt, że stale znajdują się pod kontrolą publiczną, a zatem w dyspozycji właściwych organów krajowych, wystarczy, aby zostały uznane za zasoby państwowe” (
19
).
49.
Idealnym przykładem na to, że bez znaczenia jest, czy chodzi o zasoby powstałe w wyniku działalności przedsiębiorstwa czy o zasoby przekazane przez państwo, pod warunkiem że podlegają kontroli państwa i pozostają w jego dyspozycji (wyrok z dnia 16 maja 2002 r., Komisja/Francja, zwany wyrokiem Stardust Marine, C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 38), jest pkt 33 wyroku z dnia 8 maja 2003 r., Włochy i SIM 2 Multimedia/Komisja (C‑328/99 i C‑399/00, EU:C:2003:252), który brzmi następująco: „zasoby finansowe spółki prawa prywatnego, takiej jak Friulia, należącej w 87% do jednostki samorządu terytorialnego takiej jak region Friuli-Wenecja Julijska i pozostającej pod jego kontrolą, można uznać za zasoby państwowe w rozumieniu [art. 107 ust. 1 TFUE]. Bez znaczenia w tym względzie jest okoliczność polegająca na tym, że Friulia podejmowała działania za pomocą własnych środków. Aby środki te zostały uznane za zasoby państwowe, wystarczy bowiem – jak stwierdzono w niniejszej sprawie – że stale znajdują się one pod kontrolą publiczną, a zatem w dyspozycji właściwych organów krajowych” (zob. także wyrok z dnia 21 marca 1991 r., Włochy/Komisja, C‑303/88, EU:C:1991:136, pkt 11–14).
50.
Przytoczę jeszcze wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in. (C‑206/06, EU:C:2008:413). W pkt 70 tego wyroku Trybunał zauważa, że „[b]ez znaczenia pozostaje okoliczność, że wspomniana wyznaczona spółka była w przeszłości jednocześnie podmiotem centralizującym pobieranie opłaty, zarządzającym zebranymi środkami i beneficjentem części tych środków. Bowiem mechanizmy przewidziane przez ustawę oraz, konkretnie, rachunki poświadczone przez biegłego rewidenta księgowego pozwalają na odróżnienie tych poszczególnych ról i kontrolę wykorzystania tych środków. Wynika z tego, że o ile wspomniana wyznaczona spółka nie przyznała sobie kwoty 400 mln [florenów niderlandzkich (NLG) (181512086,40 EUR)], w momencie, w którym mogła ona swobodnie tą kwotą dysponować, kwota ta podlegała kontroli publicznej, a więc pozostawała do dyspozycji władz krajowych, co pozwala uznać ją za zasoby państwowe” (wyróżnienie własne).
51.
Już w 1993 r. rzecznik generalny M. Darmon (
20
) wyobrażał sobie „przepis ustawowy zobowiązujący jednostki – konsumentów, pracowników, spółki handlowe lub każdą inną kategorię osób prywatnych – do dokonywania płatności dla takiego przedsiębiorstwa lub takiego określonego sektora przemysłowego”. Jego zdaniem „ratio legis art. [107], a mianowicie zapewnienie równych warunków konkurencji między konkurującymi ze sobą podmiotami gospodarczymi, nakazywałoby uznanie takiego środka za pomoc. Charakter »państwowy« tego art. [107] ust. 1 dotyczy raczej organu ustanawiającego środki – państwa i jego emanacji – który w ten sposób zakłóca normalne warunki rynkowe, niż instytucji lub osoby, która finansuje pomoc. Dochody uzyskiwane budżetu państwa są finansowane przez osoby prywatne za pośrednictwem podatków bezpośrednich lub pośrednich i ostatecznie, bez względu na charakter i liczbę podmiotów pośredniczących, mniej lub bardziej powszechne finansowanie pomocy obciąża w każdym razie jednostki i podmioty gospodarcze. Moim zdaniem, jak stwierdzono w wyroku [z dnia 22 marca 1977 r., Steinike i Weinlig, 78/76, EU:C:1977:52], »należy uwzględnić w istocie właśnie skutki pomocy w odniesieniu do przedsiębiorstw lub producentów otrzymujących pomoc« […]. Pochodzenie funduszy nie musi być zatem specjalnie uwzględniane […]. Ponieważ danemu przedsiębiorstwu przysparza się korzyści w efekcie zastosowania środka stanowiącego odstępstwo, wynikającego z konkretnego zachowania przyjętego przez państwo, bez względu na pochodzenie środków finansowych, warunki konkurencji zostają naruszone, a wówczas powinny mieć zastosowanie art. [107 i 108 TFUE]”.
52.
Zgadzam się również ze stwierdzeniem Komisji zawartym w jej zawiadomieniu w sprawie pojęcia „pomocy państwa” (
21
), a mianowicie że „[p]ochodzenie zasobów nie ma znaczenia, pod warunkiem że zanim zostaną bezpośrednio lub pośrednio przekazane beneficjentom, znajdą się pod kontrolą publiczną i będą w związku z tym dostępne dla organów krajowych[ (
22
)], nawet jeżeli zasoby te nie staną się własnością danego organu publicznego[ (
23
)] […]. [P]rzekazanie zasobów państwowych ma jednak miejsce wówczas, gdy opłaty uiszczane przez osoby prywatne przechodzą przez podmiot publiczny lub prywatny wyznaczony do skierowania ich do beneficjentów. [M]a to miejsce nawet wówczas, gdy podmiot prywatny jest wyznaczony na mocy prawa do pobierania tego rodzaju opłat w imieniu państwa i kierowania ich do beneficjentów, ale nie może wykorzystywać zysków z opłat do celów innych niż cele określone prawem. W takim przypadku przedmiotowe kwoty pozostają pod kontrolą publiczną, a zatem są dostępne dla organów krajowych, co stanowi wystarczający powód, aby uznać je za zasoby państwowe [wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 69–75]. Ponieważ zasada ta ma zastosowanie zarówno do organów publicznych, jak i prywatnych podmiotów wyznaczonych do pobierania opłat i przetwarzania płatności, zmiana statusu podmiotu pośredniczącego z podmiotu publicznego na podmiot prywatny nie ma żadnego znaczenia w odniesieniu do kryterium dotyczącego zasobów państwowych, jeżeli państwo w dalszym ciągu ściśle monitoruje taki podmiot[ (
24
)]”.
53.
Całkowicie inaczej przedstawiała się sytuacja w sprawie, w której wydano wyrok z dnia 15 lipca 2004 r., Pearle i in. (C‑345/02, EU:C:2004:448, pkt 37), w którym to Trybunał orzekł, że „z akt sprawy wynika, że inicjatywa zorganizowania i przeprowadzenia przedmiotowej kampanii reklamowej pochodziła od [Nederlandse Unie van Opticiens], prywatnego stowarzyszenia optyków, nie zaś od HBA [(Hoofdbedrijfschap Ambachten), korporacji zawodowej prawa publicznego]. […] HBA służyła jedynie jako instrument poboru i przeznaczenia zgromadzonych środków
na cel z góry określony przez podmioty danego sektora, wyłącznie handlowy, który w żadnej mierze nie stanowił części polityki określonej przez władze niderlandzkie” (wyróżnienie własne).
54.
W celu podania innego przykładu tego samego rodzaju przywołam decyzję Komisji w sprawie Universal Banking Services (
25
). W pkt 23 tej decyzji Komisja zauważa, co następuje: „uiszczane przez banki (czyli prywatne przedsiębiorstwa) na rzecz banku POCA składki świadczące o ich odpowiedzialności społecznej są dobrowolne. W praktyce nie wszystkie banki je płacą. Zebrane w ten sposób fundusze przechodzą jedynie przez ręce państwa, któremu nie przysługuje swoboda uznania co do tego, jak zostaną one przydzielone (czyli składki te nie są kontrolowane przez państwo). Są one w całości przekazywane do banku POCA. Z tego względu nie stanowią one zasobów państwowych (nawet jeśli po drodze do ostatecznego beneficjenta przechodzą one przez ręce państwa) i nie stanowią pomocy w rozumieniu [art. 107 ust. 1 TFUE]” („The
contributions which will be paid by the banks [i.e. by private undertakings] to the POCA bank as evidence of their social responsibility are voluntary. In practice, not all banks are contributing. The funds collected pass simply through the hands of the State who has no discretion for their allocation [i.e. those contributions are not controlled by the State]. They are transferred integrally to the POCA bank. They therefore do not constitute State resources [even if they pass through the hands of the State en route to the ultimate beneficiary] and are not an aid under [Article 107(1) TFEU]”) (wyróżnienie własne).
2.
Wymóg szczególnego pochodzenia zasobów
55.
W pkt 208 zaskarżonego wyroku Sąd niesłusznie usiłuje wywnioskować z dwóch wyroków Trybunału, że do tego, aby zasoby pochodzące od osób trzecich mogły zostać uznane za zasoby państwowe, konieczne jest, aby zostały spełnione jedna lub druga z dwóch „nowych” i dodatkowych przesłanek (zob. pkt 44 niniejszej opinii).
56.
Uważam (tak jak Komisja), że przytoczone powyżej orzecznictwo nie zawiera niczego, na czym można by było oprzeć wniosek, iż zasoby przedsiębiorstw publicznych mogą zostać uznane za zasoby państwowe w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE tylko wówczas, gdy zostały one bądź dobrowolnie przekazane do dyspozycji państwa przez ich właścicieli, bądź zostały przez nich porzucone, pozostając w faktycznym zarządzie państwa.
57.
Twierdzenie to w każdym razie nie wynika z orzecznictwa mającego znaczenie dla niniejszej sprawy, a mianowicie wyroku z dnia 16 maja 2002 r.Francja/Komisja, zwanego wyrokiem Stardust Marine (C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 37, 38), zresztą wydanego później niż dwa wyroki, na których na próżno usiłuje się oprzeć Sąd w zaskarżonym wyroku.
58.
Dodatkowo, jak zauważył Urząd Nadzoru EFTA, podczas gdy drugi z sugerowanych przez Sąd warunków (dotyczący porzuconych zasobów) w oczywisty sposób jest pozbawiony jakiegokolwiek związku z okolicznościami niniejszego przypadku, pierwszy z nich (dobrowolne oddanie do dyspozycji) jest wręcz sprzeczny z późniejszym orzecznictwem Sądu.
59.
W swoim wyroku z dnia 27 września 2012 r., Francja/Komisja (T‑139/09, EU:T:2012:496), który nie został zakwestionowany w drodze odwołania, Sąd (szósta izba) orzekł bowiem (w pkt 63 i 64), że sam fakt, iż system subwencji jest finansowany w części z dobrowolnych wkładów prywatnych, nie powoduje zanegowania istnienia zasobów państwowych, ponieważ właściwym kryterium nie jest pochodzenie zasobów, lecz kryterium stopnia interwencji organu władzy publicznej w określenie danych środków i zasad ich finansowania, nawet jeżeli nie mają one charakteru obowiązkowego.
D. Decydujące znaczenia ma kontrola sprawowana przez organy władzy publicznej
60.
Z powyższych rozważań wynika, że do uznania za „zasoby państwowe” wystarczy, że dane zasoby „stale znajdują się pod kontrolą publiczną, a zatem w dyspozycji właściwych organów krajowych” (zob. pkt 48 niniejszej opinii).
61.
W tym względzie uważam, że w pkt 212, 214 i 215 zaskarżonego wyroku Sąd, dokonując oceny tego, czy za pośrednictwem Funduszu TV2 państwo duńskie sprawowało kontrolę nad zasobami przekazanymi TV2 przez TV2 Reklame, naruszył prawo ze względu na przyjęcie zbyt wąskiej wykładni pojęcia „kontroli”.
62.
Sąd położył bowiem nacisk na samą możliwość interwencji państwa w zakresie wpływów z reklam w ramach przekazania zasobów z Funduszu TV2 do TV2, a nie wziął pod uwagę wpływu wywieranego przez państwo w ramach przekazania zysku TV2 Reklame do Funduszu TV2 (zob. także motywy 80 i 81 spornej decyzji).
63.
Argumentacja przedstawiona przez Sąd w pkt 214–217 zaskarżonego wyroku wydaje się bowiem świadczyć o tym, że aby zasoby TV2 Reklame mogły zostać uznane za zasoby państwowe, minister kultury musiałby mieć w niniejszym przypadku możliwość przydzielenia tej ich części, co do której nakazał potrącenie w innym celu niż przekazanie do Funduszu TV2, aby mogły one zostać uznane za zasoby państwa, przy czym wpłacenie ich do Funduszu TV2 bez konieczności przekazywania ich przez ten fundusz do TV2 nie skutkuje możliwością uznania tych zasobów za „zasoby państwowe”.
64.
Jak słusznie zaś zauważa Komisja, sam Sąd wspomniał bowiem w zaskarżonym wyroku (pkt 182), że z § 29 ust. 2 ustawy z 1994 r. wynika, iż Fundusz TV2 był zasilany z zysków osiąganych z reklam emitowanych na TV2. Z tego samego przepisu wynika również, że to minister kultury decydował o tym, jaka część zysków z TV2 Reklame winna zostać przekazana do Funduszu TV2 (
26
). Zgodnie z wyjaśnieniem Sądu zawartym w pkt 181 zaskarżonego wyroku, oraz jak zostało to wskazane w motywie 81 spornej decyzji, część skumulowanego zysku TV2 Reklame, która nie została przekazana Funduszowi TV2, mogła zostać wykorzystana przez ministra kultury – za zgodą komisji finansów Folketing (duńskiego parlamentu) – celem spłacenia wykorzystanej uprzednio gwarancji państwa czy też w dowolnym innym celu związanym z kulturą (zob. § 33 ustawy z 1994 r. (
27
)).
65.
Tak więc państwo dysponowało wszelkimi uprawnieniami oraz sprawowało całkowitą kontrolę nad zyskiem TV2 Reklame, a bezpośrednio z przepisów prawa wynikało, że zasoby te mogą zostać przeznaczone na cele inne niż przekazanie ich Funduszowi TV2.
66.
Ponieważ minister kultury miał możliwość zadecydowania o tym, że aby przeznaczyć te zasoby na cele inne niż przekazanie ich Funduszowi TV2, należy stwierdzić, że państwo kontrolowało te zasoby niezależnie od tego, w jaki sposób minister kultury postanowił w rzeczywistości wykorzystać te zasoby w trakcie danego roku.
67.
Ponadto tylko minister kultury mógł podjąć decyzję o kwocie, jaką należy przekazać z Funduszu TV2 do TV2 w danym roku, ponieważ przekazywanie zasobów z Funduszu TV2 do TV2 mogło się odbyć wyłącznie zgodnie z budżetami ramowymi TV2 określonymi przez ministra kultury (
28
).
68.
Zgadzam się zatem z Komisją, że Sąd naruszył prawo, po pierwsze, nie uwzględniając w swojej ocenie obecności zasobów państwa lub ich braku (
29
), ze względu na to, że państwo dysponowało wszelkimi uprawnieniami i sprawowało całkowitą kontrolę nad zasobami TV2 Reklame oraz mogło decydować, czy zasoby te należy przekazać do Funduszu TV2 czy wykorzystać w innych celach, na przykład kulturalnych, i po drugie, nie biorąc pod uwagę, że państwo sprawowało całkowitą kontrolę nad zasobami Funduszu TV2 i tym samym mogło jednostronnie decydować o tym, w jakim momencie i w jakiej kwocie należy przenieść te zasoby do TV2.
E. Sąd błędnie zinterpretował wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160)
69.
Aby uzasadnić swój wniosek w sprawie możliwości uznania rozpatrywanych środków za „zasoby państwowe” w oparciu o argumentację w przedmiocie niewystarczającego charakteru kontroli publicznej sprawowanej przez władze duńskie, Sąd powołał się na podobieństwo pomiędzy niniejszą sprawą a tą, w której wydano wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160).
70.
Przypomnę, że można mówić o „zasobach państwowych” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, w przypadku gdy środki pochodzące od podmiotów prywatnych są przekazywane przez fundusz pozostający pod kontrolą publiczną.
71.
I tak, Trybunał orzekł, że finansowanie obowiązku zakupu energii elektrycznej poprzez opłatę nałożoną na odbiorców energii elektrycznej i przekazywaną przez fundusz pozostający pod kontrolą państwa stanowi interwencję przy użyciu zasobów państwowych (
30
).
72.
Podobnie Trybunał uznał za „pomoc państwa” obowiązek zakupu energii elektrycznej pochodzenia wiatrowego finansowany za pomocą opłaty od obciążeń związanych ze świadczeniem usług publicznych w zakresie dostaw energii elektrycznej. Kryterium zasobów państwowych zostało spełnione ze względu na publiczną kontrolę nad funduszem zasilanym z opłaty na usługi publiczne w zakresie dostaw energii elektrycznej (Contribution au service public de l’électricité, CSPE) i zarządzanym przez kasę depozytową (Caisse des dépôts et consignations) (
31
).
73.
Jednakże, jak podnoszą M. Fromont i A. Cartier-Bresson, „Trybunał nie ogranicza się do samego statusu podmiotu, przez który przepływają zasoby. Trybunał bada w każdym przypadku z osobna istnienie nadzoru publicznego nad wykorzystaniem zasobów. W wyroku [z dnia 15 lipca 2004 r., Pearle i in., C‑345/02, EU:C:2004:448, pkt 41], dotyczącym finansowania kampanii reklamowej na rzecz przedsiębiorstw sektora optycznego, zasoby finansujące tę reklamę zostały zebrane od przedsiębiorstw prywatnych przez korporację zawodową prawa publicznego. Trybunał wyłączył kryterium zasobów państwa, gdyż wspomniana korporacja »nie mogła w żadnej chwili swobodnie dysponować« obowiązkowymi składkami »z przeznaczeniem na finansowanie tej kampanii [reklamowej]«. Podobnie Conseil d’Etat [Rada Stanu, Francja] odmówiła uznania za pomoc państwa zarządzenia rozszerzającego, na podstawie […] Code rural et de la pêche maritime (kodeksu rolnictwa i rybołówstwa morskiego), zakres stosowania porozumienia ustanawiającego składki w ramach międzybranżowej organizacji rolniczej. Conseil d’Etat skupiła się na tym, że działania finansowane z owych składek były prowadzone w sposób niezależny przez otrzymującą je organizację międzybranżową, a wpływy pochodzące ze składek nigdy nie były przekazywane organom publicznym (Conseil d’Etat, 7 maja 2008 r., Coopérative Cooperl Hunaudaye: Rec. CE 2008, tabele, s. 605–640. – E. Glaser, Les cotisations volontaires obligatoires perçues par les organisations interprofessionnelles: Dr. adm. 2008, comm. 160). Z tych samych względów Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że zarządzenie rozszerzające, przyjęte w związku z porozumieniem
zawartym przez organizację międzybranżową hodowców i przetwórców indyków, nie spełniało kryterium zasobów państwowych [wyrok z dnia 30 maja 2013 r., SNC Doux Elevage i Coopérative agricole UKL-ARREE, C‑677/11, EU:C:2013:348]” (wyróżnienie własne) (
32
).
74.
Natomiast w wyroku z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), Trybunał wykluczył również kwalifikację środków jako „pomocy państwa” ze względu na to, że korzyści przysporzone producentom ekologicznej energii elektrycznej były finansowane wyłącznie przez prywatne przedsiębiorstwa zajmujące się dostawą energii elektrycznej za pośrednictwem funduszu, nad którym państwo nie sprawowało nigdy żadnej kontroli, efektem czego środki te „w rzeczywistości nigdy nie opuściły sektora prywatnego” (zob. opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w sprawie PreussenElektra, C‑379/98, EU:C:2000:585, pkt 166). Wydany w tym samym duchu wyrok z dnia 5 marca 2009 r., UTECA (C‑222/07, EU:C:2009:124), również przywołany przez Sąd w zaskarżonym wyroku, tak jak wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), dotyczył sytuacji, w której rozpatrywane zasoby nigdy nie opuściły sektora prywatnego.
75.
Jak słusznie pisze K. Bacon (
33
), zasada PreussenElektra ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy koszt subwencji jest w całości ponoszony przez podmioty prywatne mające obowiązek zakupu, bez finansowania za pomocą przewidzianych w przepisach składek („[t]he PreussenElektra principle will […] only apply where the cost of the subsidy is borne entirely by the private operators subject to the purchase obligation, without any contribution via a regulated levy”).
76.
Jak wynika również z wyroków z dnia 15 lipca 2004 r., Pearle i in. (C‑345/02, EU:C:2004:448), oraz z dnia 30 maja 2013 r., Doux Élevage i Coopérative agricole UKL-ARREE (C‑677/11, EU:C:2013:348, pkt 32, 36), należy uznać, iż ratio decidendi stanowiła okoliczność polegająca na tym, że kwoty zebrane za pomocą składek nie zostały oddane do dyspozycji państwa, lecz były przeznaczone do wykorzystania przez podmioty, które je uiściły („the proceeds from the levy were not available to the State, but were ringfenced for the direct benefit of those who paid it”) (
34
).
77.
Według zaskarżonego wyroku niniejsza sprawa jest bliska tej, w której wydano wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160).
78.
Sąd, po stwierdzeniu w pkt 209 swojego wyroku, że nie można uznać, iż zasoby znajdują się pod kontrolą publiczną, a więc stanowią zasoby państwowe, jedynie na tej podstawie, iż w drodze unormowania prawnego państwo zabrania osobie trzeciej wykorzystania jej własnych zasobów na określone cele, w pkt 213 porównał okoliczności faktyczne niniejszej sprawy z okolicznościami sprawy, w której wydano wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), i wyjaśnił, że podobieństwo między tymi dwiema sprawami polega na tym, iż „w tej ostatniej sprawie państwo ustaliło ceny minimalne zakupu energii elektrycznej wytworzonej z jej odnawialnych źródeł, natomiast w niniejszej sprawie władzom duńskim przysługiwało uprawnienie do ustalenia w istocie maksymalnej kwoty, jaką TV2 Reklame powinna była przekazać TV2 w zamian za oddanie przez to przedsiębiorstwo do dyspozycji klientów TV2 Reklame czasu nadawania reklam”.
79.
Uważam natomiast (
35
), że te dwie sprawy wyraźnie różnią się między sobą zarówno pod względem faktycznym, jak i pod względem prawnym.
80.
Po pierwsze, niniejsza sprawa dotyczy przekazania zasobów z przedsiębiorstwa publicznego na mocy decyzji
podejmowanej corocznie przez ministra kultury, podczas gdy w sprawie, w której wydano wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), chodziło o przepis prawa powszechnego dotyczący przekazywania środków na rzecz pewnej kategorii (głównie prywatnych) podmiotów, do którego były zobowiązane pewne przedsiębiorstwa.
81.
Po drugie, jak stwierdza Komisja, w sprawie, w której wydano wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), spółka, której dotyczy postępowanie (PreussenElektra), nie otrzymała zadania polegającego na zarządzaniu środkami pomocowymi, ponieważ problem nie dotyczył systemu rekompensat, poprzez który spółki ponoszące dodatkowe koszty otrzymywały rekompensatę z tego tytułu.
82.
Rozwiązanie przyjęte we wspomnianym wyroku nie ma zatem zastosowania w sytuacji, w której państwo utworzyło odrębny podmiot prawny, taki jak TV2 Reklame, i upoważniło go do zarządzania środkiem pomocowym (
36
).
83.
Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy są natomiast bardzo podobne do okoliczności sprawy, w której wydano wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in. (C‑206/06, EU:C:2008:413).
84.
Przedsiębiorstwo publiczne (SEP) zostało upoważnione do pobierania kwot wynikających z dopłaty do ceny, którą na mocy ustawy państwo niderlandzkie narzuciło nabywcom energii elektrycznej celem zwalczania kosztów niezgodnych z rynkowymi. W praktyce owa dopłata była uiszczana na rzecz podmiotu zarządzającego siecią, który corocznie winien był przekazać SEP dochód uzyskany z tych kwot. Spółka ta zachowywała następnie 400 mln NLG (181512086,40 EUR), aby pokryć niezgodne z rynkowymi koszty wygenerowane w 2000 r., a nadwyżkę przekazywała ministrowi.
85.
W tej sprawie Trybunał orzekł przede wszystkim, że bez znaczenia było to, że wspomniana wyznaczona spółka (SEP) była jednocześnie podmiotem centralizującym pobieranie opłaty, zarządzającym zebranymi środkami i beneficjentem części tych środków, gdyż istniała możliwość odróżnienia tych poszczególnych ról SEP i przeprowadzenia kontroli wykorzystania tych środków, efektem czego zdaniem Trybunału (pkt 70 wyroku z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413), „o ile wspomniana wyznaczona spółka nie przyznała sobie kwoty 400 mln NLG [181512086,40 EUR], w momencie, w którym mogła ona swobodnie tą kwotą dysponować, kwota ta podlegała kontroli publicznej, a więc pozostawała do dyspozycji władz krajowych, co pozwala uznać ją za zasoby państwowe (zob. podobnie wyrok z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja [zwany wyrokiem Stardust Marine], C‑482/99, [EU:C:2002:294], pkt 37)”.
86.
Trybunał wyjaśnił następnie, iż omawiany w niniejszej sprawie środek różni się od środka będącego przedmiotem wyroku z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), „w którym Trybunał w pkt 59 orzekł, że spoczywający na prywatnych przedsiębiorstwach zajmujących się zaopatrzeniem w energię elektryczną obowiązek zakupu energii elektrycznej wytworzonej z odnawialnych źródeł energii po ustalonych cenach minimalnych nie prowadzi do żadnego pośredniego bądź bezpośredniego transferu zasobów państwowych do przedsiębiorstw, które tę energię wytwarzają. W tym ostatnim przypadku przedsiębiorstwa nie były uprawnione przez państwo do zarządzania zasobami państwowymi, lecz spoczywał na nich obowiązek zakupu przy użyciu własnych zasobów finansowych” (wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 74).
87.
Tak samo jak w sprawie, w której wydano wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in. (C‑206/06, EU:C:2008:413), TV2 Reklame jest samodzielną instytucją publiczną stworzoną w celu gromadzenia zasobów przez sprzedaż czasu na emisję reklam w TV2 i zarządzania tymi środkami.
88.
Podobnie, zgodnie z pkt 32 postanowienia z dnia 22 października 2014 r., Elcogás (C‑275/13, niepublikowanego, EU:C:2014:2314), „w przeciwieństwie do postępowania głównego, w sprawie, w której wydano wyrok [z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160)], po pierwsze, przedsiębiorstwa prywatne były jedynie zobowiązane do zakupu przy użyciu własnych zasobów finansowych [(zob. podobnie wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 74)]. Po drugie, rozpatrywane fundusze nie mogły być uznane za zasoby państwowe, ponieważ nie znajdowały się one w żadnej chwili pod kontrolą państwową i nie istniał żaden ustanowiony i regulowany przez państwo członkowskie mechanizm rekompensaty dodatkowych kosztów obciążających przedsiębiorstwa prywatne, za pomocą którego państwo gwarantowało tym przedsiębiorstwom pokrycie tych dodatkowych kosztów [(zob. podobnie wyrok z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 36)]”.
89.
Takie samo rozumowanie ma zresztą zastosowanie do Funduszu TV2, który jest instytucją publiczną, a ponadto minister mógł dysponować jego zasobami.
90.
Podobnie jak w wyrokach wymienionych w przypisie 36 powyżej, ustawodawca ustanowił system, w ramach którego przedsiębiorstwo publiczne (w niniejszej sprawie TV2 Reklame) otrzymuje rekompensatę z tytułu zarządzanej przez nie pomocy, w niniejszej sprawie w postaci prawa do sprzedaży czasu na emisję reklam w TV2.
91.
Poza tym TV2 Reklame nie miała obowiązku zakupu od TV2 przy użyciu własnych zasobów finansowych, w przeciwieństwie do przypadku, o którym mowa w wyroku z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160). Z ustawodawstwa duńskiego wynika natomiast, że TV2 była zobowiązana do udostępnienia TV2 Reklame czasu na emisję reklam i że w związku z tym TV2 Reklame nie była zobowiązana do zakupu tego czasu od TV2 za ustaloną z góry cenę, jak to miało miejsce we wspomnianym wyżej wyroku.
92.
Z powyższego wynika, że Sąd naruszył prawo, uznając niniejszą sprawę za porównywalną z tą, w której wydano wyrok z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), zaś dokonana przezeń błędna wykładnia odgrywa kluczową rolę w przedstawionym przez Sąd uzasadnieniu stwierdzenia nieważności spornej decyzji.
F. Brak różnicy, jeśli chodzi o pochodzenie zasobów stanowiących wpływy z opłat abonamentowych i wpływy z reklam
93.
Zgadzam się z Komisją, że dokonane przez Sąd rozróżnienie pomiędzy pochodzeniem wpływów z reklam przekazanych TV2 przez TV2 Reklame za pośrednictwem Funduszu TV2 i pochodzeniem wpływów z opłat abonamentowych przekazanych z Funduszu TV2 do TV2 nie jest w niniejszej sprawie ani logiczne, ani uzasadnione.
94.
Trudno bowiem określić, czym różnią się zasoby pochodzące z opłat, których obowiązek uiszczenia został nałożony na użytkowników prywatnych w ustawie i których uiszczenie jest konieczne do tego, aby móc oglądać kanały telewizji publicznej, od opłat uiszczanych przez prywatnych reklamodawców chcących nabyć czas na emisję reklam w tych mediach. W obu przypadkach chodzi o pochodzące od osób trzecich zasoby przekazane na rzecz przedsiębiorstwa publicznego, DR lub TV2 Reklame, w zamian za świadczenie wzajemne.
95.
Wskazane przeze mnie naruszenia prawa dotyczą powodów, dla których Sąd doszedł do wniosku, że te dwa rodzaje zasobów należy traktować odmiennie, mimo że znajdowały się one w takiej samej sytuacji w odniesieniu do ich pochodzenia.
G. Pomieszanie pojęć „zasobów państwowych” i „korzyści”
96.
Zgadzam się wreszcie z Komisją, że z pkt 211 zaskarżonego wyroku wynika w szczególności, iż Sąd najwyraźniej myli pojęcia „zasobów państwowych” i „korzyści” (zob. w tym względzie pkt 175–220 zaskarżonego wyroku).
97.
Tymczasem kwestia tego, czy przeniesienie danych zasobów stanowi korzyść, jest pozbawiona znaczenia przy ustalaniu, czy owe zasoby należy uważać za „zasoby państwowe” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Pytanie to może dotyczyć wyłącznie jednej z czterech przesłanek, których spełnienie jest wymagane do tego, aby można było stwierdzić, że mamy do czynienia z pomocą państwa w rozumieniu tego przepisu, a mianowicie tej dotyczącej selektywnego charakteru rozpatrywanego środka, to znaczy tego, czy faworyzuje on „niektóre przedsiębiorstwa lub produkcje”.
IV. W przedmiocie kosztów
98.
Zgodnie z art. 138 ust. 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja i spółka Viasat wniosły o obciążenie TV2 A/S kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy nakazać TV2 pokrycie jej własnych kosztów. W myśl art. 140 § 1 regulaminu postępowania, mającego także zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie jego art. 184 § 1, państwa członkowskie i instytucje interweniujące w sprawie pokrywają własne koszty. Królestwo Danii jako interwenient w postępowaniu przed Sądem pokrywa własne koszty. W myśl art. 140 § 2 regulaminu postępowania, mającego również zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie jego art. 184 § 1, Urząd Nadzoru EFTA, występując jako interwenient w sprawie, pokrywa własne koszty. Urząd ten pokrywa zatem swe koszty.
V. Wnioski
99.
Z powyższych powodów proponuję, aby Trybunał:
–
uchylił wyrok Sądu z dnia 24 września 2015 r., TV2/Danmark/Komisja, T‑674/11, w zakresie, w jakim Sąd stwierdził w nim nieważność decyzji Komisji 2011/839/UE z dnia 20 kwietnia 2011 r. w sprawie środków podjętych przez Danię (C 2/03) na rzecz TV2/Danmark wyłącznie z powodu uznania przez Komisję, że wpływy z reklam za lata 1995 i 1996 przekazane TV2/Danmark za pośrednictwem Funduszu TV2 stanowią pomoc państwa;
–
oddalił co do istoty trzecią część żądań podniesionych przez skarżącą w pierwszej instancji tytułem ewentualnym;
–
obciążył stronę skarżącą w pierwszej instancji kosztami postępowania poniesionymi przez Komisję Europejską i przez Viasat Broadcasting UK Ltd. oraz
–
rozstrzygnął, że Królestwo Danii i Urząd Nadzoru EFTA pokrywają swe koszty.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Wyrok z dnia 24 września 2015 r., T‑674/11, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2015:684.
(
3
)	Decyzja z dnia 20 kwietnia 2011 r. w sprawie środków podjętych przez Danię (C 2/03) na rzecz TV2/Danmark (Dz.U. 2011, L 340, s. 1, zwana dalej „sporną decyzją”).
(
4
)	Zobacz wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
5
)	Zobacz wyrok z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 15 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
6
)	Zobacz wyroki: z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja, zwany wyrokiem Stardust Marine, C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 24; z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 16; a także postanowienie z dnia 22 października 2014 r., Elcogás, niepublikowane, C‑275/13, EU:C:2014:2314, pkt 21.
(
7
)	Zobacz wyroki: z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja, zwany wyrokiem Stardust Marine, C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 52; z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 17; a także postanowienie z dnia 22 października 2014 r., Elcogás, niepublikowane, C‑275/13, EU:C:2014:2314, pkt 22.
(
8
)	Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja, zwany wyrokiem Stardust Marine, C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 36; z dnia 30 maja 2013 r., Doux Élevage i Coopérative agricole UKL-ARREE, C‑677/11, EU:C:2013:348, pkt 34; z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 19.
(
9
)	Zobacz wyroki: z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra, C‑379/98, EU:C:2001:160, pkt 58; z dnia 30 maja 2013 r., Doux Élevage i Coopérative agricole UKL-ARREE, C‑677/11, EU:C:2013:348, pkt 26; z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 20.
(
10
)	Wyrok z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja, zwany wyrokiem Stardust Marine, C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 23. Zobacz także szczególnie istotne orzecznictwo w niniejszej sprawie, które omówię szczegółowo w pkt 36 i 37 niniejszej opinii.
(
11
)	Okoliczność, że TV2 Reklame była spółką publiczną należącą do państwa, powinna była doprowadzić do uznania przez Sąd, iż rozpatrywane zasoby stanowią „zasoby państwowe”.
(
12
)	To znaczy, że TV2 Reklame i Fundusz TV2 zostały upoważnione przez władze duńskie do zarządzania przepływem wpływów z reklam od nabywcy czasu na emisję reklam do TV2 i w konsekwencji do zarządzania systemem pomocy.
(
13
)	To znaczy, że władze duńskie dysponowały uprawnieniami dyskrecjonalnymi przy określaniu tego, czy i w jakim zakresie wpływy z reklam są przekazywane do TV2.
(
14
)	Wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Francja/Komisja, C‑559/12 P, EU:C:2014:217, pkt 78, 79 i przytoczone tam orzecznictwo. W pkt 181–186 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał bowiem duńskie ustawodawstwo w postaci przedstawionej w spornej decyzji, nie kwestionując tego stanu faktycznego i ograniczając się do wyciągnięcia konsekwencji prawnych (według mnie błędnych) wynikających z okoliczności ustalonych przez Komisję we wspomnianej decyzji.
(
15
)	Trybunał odnosi się do wyroku z dnia 16 maja 2000 r., Francja/Ladbroke Racing i Komisja, C‑83/98 P, EU:C:2000:248, pkt 50. W istocie, „lottery proceeds (even if the operation is run by a private company), part of which are allocated by law to a fund, amount to »State resources«”. Zobacz N. Pesaresi, K. Van de Casteele, L. Flynn, Ch. Siaterli (wyd.), EU Competition Law, Volume IV, State Aid, Book One, Claeys & Casteels 2016, s. 213. Zobacz decyzje Komisji: z dnia 9 kwietnia 2002 r., Zatwierdzenie pomocy państwa zgodnie z art. 87 i 88 [WE] – Przypadki, wobec których Komisja nie wnosi sprzeciwu (sprawy N 560/01 i NN 17/02, Brighton West Pier) (Dz.U. 2002, C 239, s. 2); z dnia 27 maja 2003 r., Zatwierdzenie pomocy państwa zgodnie z art. 87 i 88 [WE] – Przypadki, wobec których Komisja nie wnosi sprzeciwu (sprawa NN 11/2002, UK National Heritage Memorial Fund) (Dz.U. 2003, C 187, s. 9).
(
16
)	Zobacz także wyrok z dnia 2 lipca 1974 r., Włochy/Komisja, 173/73, EU:C:1974:71, pkt 35. Zobacz: F. Latullaie, L’obligation d’achat d’électricité éolienne, une aide d’État?, Dr. env., lipiec-sierpień 2012, nr 23, s. 242; E. Durand, L’affaire Vent de Colère: une légère brise avant la tempête, JCP A, 2013, nr 48, s. 2345; A. Ronzano, Notion d’intervention ou de ressources d’État, RDLC, 3‑2013, nr 53647.
(
17
)	Zobacz motywy 80, 89 i 90 spornej decyzji. Paragraf 31 ust. 1 Bekendtgørelse af lov om radio- og fjernsynsvirksomhed (ujednoliconego tekstu duńskiej ustawy nr 578 o usłudze nadawczej) z dnia 24 czerwca 1994 r. (zwanej dalej „ustawą z 1994 r.”) (załącznik A.4 do odwołania, s. 99) ma następujące brzmienie: „Minister kultury tworzy spółkę akcyjną, której zadaniem jest sprzedaż czasu przeznaczonego na emisję reklam w TV2 (TV2 Reklame A/S). Kapitał spółki zostaje wniesiony przez państwo. Minister zatwierdza statut spółki i jego zmiany”.
(
18
)	Wyroki: z dnia 30 maja 2013 r., Doux Élevage i Coopérative agricole UKL‑ARREE, C‑677/11, EU:C:2013:348, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 15 stycznia 2013 r., Aiscat/Komisja, T‑182/10, EU:T:2013:9, pkt 104.
(
19
)	Wyrok z dnia 10 listopada 2011 r., Elliniki Nafpigokataskevastiki i in./Komisja, T‑384/08, niepublikowany, EU:T:2011:650, pkt 87 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
20
)	Zobacz opinia tego rzecznika generalnego w sprawach połączonych Sloman Neptun, C‑72/91 i 73/91, EU:C:1992:130, pkt 40, 41; zob. także pkt 12–46. Zobacz także opinia tego rzecznika generalnego w sprawie Kirsammer-Hack, C‑189/91, EU:C:1992:458, pkt 18–27, nawet jeżeli w tamtym czasie Trybunał odrzucił taką interpretację i przyjął węższą wykładnię.
(
21
)	Zawiadomienie Komisji w sprawie pojęcia „pomocy państwa” w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2016, C 262, s. 13 i nast.).
(
22
)	Wyroki: z dnia 16 maja 2000 r., Francja/Ladbroke Racing i Komisja, C‑83/98 P, EU:C:2000:248, pkt 50; z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 70.
(
23
)	Komisja przywołuje wyrok z dnia 12 grudnia 1996 r., Air France/Komisja, T‑358/94, EU:T:1996:194, pkt 65–67, „dotyczący pomocy udzielonej przez kasę depozytową (Caisse des dépôts et consignations), która to była finansowana poprzez dobrowolne depozyty obywateli, którzy mogli je wycofać w dowolnym momencie. Pozostaje to jednak bez wpływu na wniosek, zgodnie z którym środki te były zasobami państwa, gdyż kasa depozytowa mogła je wykorzystywać na podstawie różnicy między wpłatami i wypłatami, tak jakby były stale do jej dyspozycji”. Zobacz także wyrok z dnia 16 maja 2000 r., Francja/Ladbroke Racing i Komisja, C‑83/98 P, EU:C:2000:248, pkt 50.
(
24
)	Zobacz decyzja Komisji 2011/528/UE w sprawie pomocy państwa C 24/09 (ex NN 446/08) – Pomoc państwa dla zakładów energochłonnych na mocy austriackiej ustawy o ekologicznej energii elektrycznej (Dz.U. 2011, L 235, s. 42), motyw 76, utrzymany w mocy wyrokiem z dnia 11 grudnia 2014 r., Austria/Komisja, T‑251/11, EU:T:2014:1060 (wyrok ten nie został zaskarżony).
(
25
)	Decyzja N 514/01 z dnia 13 lutego 2002 r., Zatwierdzenie pomocy państwa zgodnie z art. 87 i 88 [WE] – Przypadki, wobec których Komisja nie wnosi sprzeciwu (Modernizacja systemu płatności świadczeń i dostarczania dostępu do powszechnych usług bankowych za pośrednictwem urzędów pocztowych) (Dz.U. 2003, C 186, s. 17, pkt 23).
(
26
)	W ust. 1 tego paragrafu przewidziano, że przypadająca TV2 część opłat abonamentowych od właścicieli odbiorników radiowych i telewizyjnych zasila zarządzany centralnie fundusz specjalny, zwany „Funduszem TV2”.
(
27
)	Zobacz także motywy 81 i 84 spornej decyzji. Zgodnie z § 33 ustawy z 1994 r. (załącznik A.4 do odwołania, s. 99) „[c]zęść zgromadzonego zysku TV2 Reklame, która nie została wpłacona do Funduszu TV2, może zostać wykorzystana przez ministra kultury za zgodą komisji finansów Folketing w celu spłacenia wykorzystanej uprzednio gwarancji państwowej lub na inne cele kulturalne”.
(
28
)	W § 30 ust. 1–3 ustawy z 1994 r. (załącznik A.4 do odwołania, s. 98 i 99) ustanowione zostało, że „[c]ała działalność TV2 jest finansowana ze środków przekazywanych z Funduszu TV2 zgodnie z budżetami ramowymi ustanawianymi przez ‚ministra kultury z przychodów ze sprzedaży programów i z innych wkładów, dotacji itd.”, że „[w] celu zapewnienia zasobów niezbędnych do wykonywania działalności TV2, za zgodą komisji finansów Folketing, ustanawia się gwarancję państwową, której wysokość jest określona przez ministra” i że „[j]eżeli cała działalność programowa nie może być wykonywana dzięki wpływom, o których mowa w ust. 1, kierownictwo centralne może, po zasięgnięciu opinii ministra, skorzystać z gwarancji państwowej. Gwarancja ta zabezpiecza pożyczki zaciągane przez Fundusz TV2 oraz jest opłacana i zwracana przez Fundusz”.
(
29
)	Komisja przypomina swój pierwszy argument, zgodnie z którym zasoby omawiane w niniejszej sprawie są zasobami państwowymi choćby tylko dlatego, że pochodzą ze spółki publicznej kontrolowanej przez państwo, i zwraca uwagę, że jej argumenty i wnioski nie mogą zostać wykorzystane w celu uznania, iż według Komisji przeprowadzenie takiej analizy jest konieczne. Podzielam to stanowisko (zob. pkt 40 niniejszej opinii).
(
30
)	Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413. Zobacz M. Fromont, A. Cartier-Bresson, Fasc. 256: Aides économiques – Notion. Typologie, JurisClasseur Administratif, 20 stycznia 2015 r., s. 19.
(
31
)	Wyrok z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent De Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851. Zobacz M. Fromont, A. Cartier-Bresson, op.cit., s. 19.
(
32
)	Zobacz M. Fromont, A. Cartier-Bresson, op.cit., s. 18, 19.
(
33
)	K. Bacon, European Union Law of State Aid, Oxford University Press 2017, s. 66, ust. 2.106 i przypis 454 (wyróżnienie własne).
(
34
)	K. Bacon, op.cit., s. 63, ust. 2.100. Do porównania z wyrokami z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 72; z dnia 20 września 2007 r., Salvat père & fils i in./Komisja, T‑136/05, EU:T:2007:295, pkt 162, w których wyciągnięto inny wniosek.
(
35
)	Tak jak K. Bacon, op.cit., która po skomentowaniu wyroku z dnia 13 marca 2001 r., PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), mówi dalej, że „[a] rather different example of the analysis of payments from private parties was the advertising revenues paid to the Danish broadcaster TV2, which the [General] Court held were not State resources despite the fact that the Danish authorities could restrict the percentage of those revenues that was transferred to TV2” (wyróżnienie własne).
(
36
)	Wyroki: z dnia 17 lipca 2008 r., Essent Netwerk Noord i in., C‑206/06, EU:C:2008:413, pkt 74; i z dnia 19 grudnia 2013 r., Association Vent de Colère! i in., C‑262/12, EU:C:2013:851, pkt 35; a także postanowienie Elcogás, niepublikowane, C‑275/13, EU:C:2014:2314, pkt 32.