62016CJ0228
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z dnia 31 maja 2017 r. (
*1
)
„Odwołanie — Pomoc państwa — Decyzja o umorzeniu — Odmowa dalszego badania przez Komisję Europejską skargi złożonej do niej przez wnoszącą odwołanie — Brak pomocy po zakończeniu wstępnego etapu badania — Decyzja wyłącznie potwierdzająca — Przesłanki zgodności z prawem cofnięcia decyzji o umorzeniu”
W sprawie C‑228/16 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 22 kwietnia 2016 r.,
Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (DEI), z siedzibą w Atenach (Grecja), reprezentowana przez adwokata E. Bourtzalasa, A. Oikonomou, E. Salakę, Ch. Synodinosa i C. Tagarasa, dikigoroi, oraz przez adwokata D. Waelbroecka,
wnosząca odwołanie,
w której drugą stroną postępowania jest:
Komisja Europejska, reprezentowana przez A. Bouchagiara oraz É. Gippiniego Fourniera, działających w charakterze pełnomocników,
strona pozwana w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, E. Regan, J.C. Bonichot (sprawozdawca), A. Arabadjiev i C.G. Fernlund, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Wathelet,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 lutego 2017 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
W swoim odwołaniu Dimosia Epicheirisi Ilektrismou AE (zwana dalej „spółką DEI”) żąda stwierdzenia nieważności postanowienia Sądu Unii Europejskiej z dnia 9 lutego 2016 r., DEI/Komisja (T‑639/14, niepublikowanego, zwanego dalej „zaskarżonym postanowieniem”, EU:T:2016:77), w którym Sąd orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie jej skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji zawartej w piśmie COMP/E3/ON/AB/ark *2014/61460 z dnia 12 czerwca 2014 r. (zwanej dalej „decyzją z dnia 12 czerwca 2014 r.”), w której to decyzji instytucja ta oddaliła złożone do niej przez spółkę DEI skargi w sprawie pomocy państwa.
Ramy prawne
2
Rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. [108 TFUE] (Dz.U. 1999, L 83, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 8, t. 1, s. 339), które obowiązywało w momencie wydania decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r., w art. 4, zatytułowanym „Wstępne badanie zgłoszenia i decyzje Komisji”, stanowiło:
„1.   Komisja bada zgłoszenie bezzwłocznie po jego otrzymaniu. Z zastrzeżeniem art. 8 Komisja podejmuje decyzję zgodnie z ust. 2, 3 lub 4.
2.   W przypadku gdy Komisja po przeprowadzeniu badania wstępnego stwierdza, że środek będący przedmiotem zgłoszenia nie stanowi pomocy, ustalenie to zostaje stwierdzone w formie decyzji.
3.   W przypadku gdy Komisja po przeprowadzeniu badania wstępnego stwierdza, że nie ma żadnych wątpliwości co do zgodności środka będącego przedmiotem zgłoszenia [z rynkiem wewnętrznym], w stopniu, w jakim mieści się on w zakresie art. [107 ust. 1 TFUE], Komisja podejmuje decyzję, że środek jest zgodny [z rynkiem wewnętrznym] (zwaną dalej »decyzją o niewnoszeniu zastrzeżeń«). W decyzji określone zostaje, który z przewidzianych traktatem wyjątków zastosowano.
4.   W przypadku gdy po przeprowadzeniu wstępnego badania Komisja stwierdza, że zaistniały wątpliwości co do zgodności środka będącego przedmiotem zgłoszenia [z rynkiem wewnętrznym], Komisja podejmuje decyzję o wszczęciu postępowania zgodnie z art. [108 ust. 2 TFUE] (zwaną dalej »decyzją o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego]«).
[…]”.
3
Artykuł 13 rzeczonego rozporządzenia, zatytułowany „Decyzje Komisji”, przewiduje w ust. 1:
„Badanie pomocy, która mogła zostać przyznana bezprawnie, skutkuje decyzją na podstawie art. 4 ust. 2, 3 lub 4 […]”.
Okoliczności powstania sporu i decyzja z dnia 12 czerwca 2014 r.
4
Spółka DEI jest producentem energii elektrycznej w Grecji. Jednym z jej klientów jest między innymi spółka Alouminion SA. Wskutek sporu pomiędzy tymi dwoma przedsiębiorstwami w przedmiocie taryfy energii elektrycznej dostarczanej przez spółkę DEI grecki organ regulacyjny ds. energii ustalił taryfę tymczasową. W skardze skierowanej do Komisji w dniu 15 czerwca 2012 r. spółka DEI utrzymywała, że taryfa ta zobowiązuje ją do dostarczania energii elektrycznej spółce Alouminion po cenie niższej od ceny rynkowej, co stanowi bezprawną pomoc państwa.
5
W dniu 31 października 2013 r. sąd arbitrażowy ustanowiony przez spółki DEI i Alouminion ustalił, ze skutkiem wstecznym, taryfę energii elektrycznej dostarczanej przez spółkę DEI na poziomie jeszcze niższym niż poziom ustalony tymczasowo przez grecki organ regulacyjny ds. energii.
6
W dniu 23 grudnia 2013 r. spółka DEI złożyła do Komisji drugą skargę, podnosząc, że także orzeczenie sądu arbitrażowego stanowi pomoc państwa.
7
W dniu 6 maja 2014 r. Komisja doręczyła spółce DEI swoją wstępną ocenę, zgodnie z którą nie należało kontynuować badania skargi z dnia 23 grudnia 2013 r., gdyż orzeczenie sądu arbitrażowego nie stanowi środka, który może zostać przypisany państwu, oraz z tego względu, że nie przysparza ono żadnej korzyści spółce Alouminion. W odpowiedzi w piśmie z dnia 6 czerwca 2014 r. spółka DEI przesłała Komisji dodatkowe uwagi.
8
Decyzją z dnia 12 czerwca 2014 r., która została przekazana spółce DEI w postaci pisma, Komisja między innymi poinformowała tę spółkę, że w uwagach zawartych w piśmie z dnia 6 czerwca 2014 r. nie podważono wstępnej oceny zawartej w piśmie z dnia 6 maja 2014 r. oraz że „[w] związku z tym służby DG ds. Konkurencji doszły do wniosku, iż informacja ta jest niewystarczająca, by uzasadniać nowe rozpoznanie skargi”.
Skarga do Sądu i zaskarżone postanowienie
9
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 22 sierpnia 2014 r. spółka DEI wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r.
10
Pismem z dnia 7 października 2014 r., adresowanym do sekretariatu Sądu, skarżąca i Komisja wniosły wspólnie o zawieszenie postępowania na okres sześciu miesięcy, to jest do dnia 7 kwietnia 2015 r., aby Komisja mogła ponownie przeanalizować kwestie podniesione w skardze. Wniosek ten został uwzględniony postanowieniem prezesa czwartej izby Sądu z dnia 24 października 2014 r.
11
W dniu 25 marca 2015 r. Komisja wydała decyzję C(2015) 1942 final odnoszącą się do zarzucanej pomocy państwa SA.38101 (2015/NN) (ex 2013/CP) przyznanej spółce Alouminion SA w postaci taryf energii elektrycznej niższych od kosztów, w związku z orzeczeniem sądu arbitrażowego (zwaną dalej „decyzją z dnia 25 marca 2017 r.”).
12
Dwoma pismami z dnia 27 kwietnia i 19 czerwca 2015 r., adresowanymi do sekretariatu Sądu, Komisja zwróciła się do Sądu o stwierdzenie, że wskutek decyzji z dnia 25 marca 2015 r. skarga na decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r. stała się bezprzedmiotowa i że należy umorzyć postępowanie. Pismem z dnia 3 lipca 2015 r. skarżąca przedstawiła Sądowi swoje uwagi w przedmiocie tego wniosku.
13
Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 29 czerwca 2015 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 25 marca 2015 r., zaś skarga ta jest przedmiotem zawisłej przed Sądem sprawy DEI/Komisja (T‑352/15).
14
W zaskarżonym postanowieniu Sąd stwierdził, że postępowanie w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r. zostaje umorzone, ponieważ decyzja ta została uchylona i formalnie zastąpiona decyzją z dnia 25 marca 2015 r.
15
Zdaniem Sądu argumenty skarżącej nie pozwalają podważyć powyższego wniosku.
16
Po pierwsze, Sąd orzekł, że jego obowiązkiem nie było orzekanie o zgodności z prawem decyzji z dnia 25 marca 2015 r., która jest objęta domniemaniem zgodności z prawem aktów instytucji, dopóki decyzja ta nie zostanie cofnięta. Wobec tego oddalił on argument, jakoby decyzja ta była niezgodna z prawem, tak że skarga w sprawie T‑639/14 nie stała się bezprzedmiotowa.
17
W drugiej kolejności Sąd oddalił twierdzenie skarżącej, jakoby zachowała ona interes prawny, aby uniknąć powtórzenia się podnoszonej niezgodności z prawem. Zdaniem Sądu rzekomo niezgodny z prawem powód, czyli brak możliwości przypisania spornego środka państwu, nie figuruje w decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r. W każdym wypadku kwestia, czy skarżąca przedstawiła dowód istnienia naruszenia reguł w dziedzinie pomocy państwa, jest przedmiotem skargi na decyzję z dnia 25 marca 2015 r.
18
Wreszcie, po trzecie, Sąd stwierdził, że należy umorzyć postępowanie w sprawie skargi w zakresie, w jakim dotyczy ono skargi do Komisji z dnia 15 czerwca 2012 r., ponieważ instytucja ta odrzuciła ową skargę w sposób dorozumiany decyzją z dnia 25 marca 2015 r.
Żądania stron
19
W odwołaniu spółka DEI wnosi do Trybunału o:
—
uchylenie zaskarżonego postanowienia;
—
odesłanie sprawy do Sądu, aby ten orzekł w przedmiocie jej żądań, w których domagała się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r., oraz
—
obciążenie Komisji całością kosztów postępowania poniesionych zarówno w pierwszej instancji, jak i w ramach postępowania odwoławczego.
20
Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami.
W przedmiocie odwołania
Argumentacja stron
21
W zarzucie pierwszym wnosząca odwołanie utrzymuje zasadniczo, że Sąd naruszył prawo, stwierdzając w pkt 36 zaskarżonego postanowienia, iż decyzja z dnia 25 marca 2015 r. zastąpiła formalnie decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r. Po pierwsze, nie zweryfikował on zgodności z prawem i ważności tego domniemanego zastąpienia, a po drugie, nie zbadał podstawy prawnej i procedury prawnej mających zastosowanie do celów takiego zastąpienia.
22
A zatem zdaniem wnoszącej odwołanie Sąd błędnie doszedł do wniosku, że decyzja z dnia 12 czerwca 2014 r.„nie należał[a] […] już do porządku prawnego Unii” oraz że w związku z tym sprawa T‑639/14 stała się bezprzedmiotowa.
23
Ponadto wnosząca odwołanie twierdzi, że oddalenie zarzutu pierwszego oznaczałoby, iż naruszenie prawa, jakiego dopuścił się Sąd, nabyłoby powagę rzeczy osądzonej, co miałoby bezpośredni wpływ na jej skargę w sprawie T‑352/15. W owej sprawie wnosząca odwołanie zakwestionowała bowiem w ramach swojego zarzutu pierwszego okoliczność, że decyzja z dnia 25 marca 2015 r. mogła zgodnie z prawem zastąpić decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r. Utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia oznaczałoby zatem automatyczne oddalenie pierwszego zarzutu nieważności podniesionego w sprawie T‑352/15.
24
Ponadto w opinii wnoszącej odwołanie z uwagi na brak jakiegokolwiek uzasadnienia dotyczącego wspomnianego domniemanego zastąpienia zaskarżone postanowienie jest także obarczone brakiem uzasadnienia.
25
Komisja uważa natomiast, że pkt 36 i 37 zaskarżonego postanowienia są należycie uzasadnione, gdyż z jednej strony z odwołania wynika, iż wnosząca odwołanie była niezaprzeczalnie w stanie zrozumieć rozumowanie Sądu, zaś z drugiej strony rozważania Sądu umożliwiają Trybunałowi dokonanie spoczywającej na nim kontroli. W rzeczywistości wnosząca odwołanie nie zgadza się z uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia.
26
W takiej sytuacji Sąd słusznie powstrzymał się od zbadania zgodności z prawem zastąpienia decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r. decyzją z dnia 25 marca 2015 r., jako że ta druga decyzja nie jest przedmiotem sporu w sprawie T‑639/14. Jej zgodność z prawem stanowi przedmiot skargi w sprawie T‑352/15. Dopóki nie zostanie stwierdzona nieważność decyzji z dnia 25 marca 2015 r., powinna ona być objęta domniemaniem ważności, które wiąże się z aktami instytucji, i powinna ona wywoływać skutki prawne.
27
Ponadto stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r. nie mogłoby przynieść żadnej korzyści wnoszącej odwołanie w stosunku do jej aktualnej sytuacji, ponieważ poprzez wydanie decyzji z dnia 25 marca 2015 r. Komisja faktycznie uprzedziła możliwość stwierdzenia jej nieważności przez Sąd z tego powodu, że była ona obarczona wadą formalną. Decyzja ta jest bowiem zwykłym pismem podpisanym przez urzędnika, a nie „oficjalną decyzją” Komisji opublikowaną z tego względu. A zatem stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 12 czerwca 2014 r. zobowiązywałoby w każdym razie Komisję do wydania oficjalnej decyzji takiej jak decyzja z dnia 25 marca 2015 r.
28
W świetle powyższych rozważań Komisja uważa, że powaga rzeczy osądzonej zaskarżonego postanowienia nie może wpłynąć na zarzuty nieważności podniesione w sprawie T‑352/15.
Ocena Trybunału
29
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 nakłada na Komisję, w przypadku złożenia przez zainteresowanych dodatkowych uwag lub upływu rozsądnego terminu, obowiązek zamknięcia wstępnego etapu badania poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 4 ust. 2, 3 lub 4 tego rozporządzenia, mianowicie decyzji stwierdzającej, że pomoc nie występuje, bądź decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń, bądź decyzji w sprawie wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego (wyrok z dnia 16 grudnia 2010 r., Athinaïki Techniki/Komisja, C‑362/09 P, EU:C:2010:783, pkt 63).
30
A zatem, jak wynika w szczególności z pkt 15–18 zaskarżonego postanowienia, decyzją z dnia 12 czerwca 2014 r. Komisja umorzyła sprawę, postanawiając tym samym zakończyć wstępne postępowanie wyjaśniające uruchomione skargą złożoną do niej przez wnoszącą odwołanie, oraz stwierdziła w tej decyzji, że wszczęte dochodzenie nie pozwoliło stwierdzić istnienia pomocy w rozumieniu art. 107 TFUE, i w związku z tym odmówiła wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE.
31
Postępując w opisany wyżej sposób, Komisja zajęła ostateczne stanowisko w sprawie wniosku wnoszącej odwołanie zmierzającego do stwierdzenia naruszenia art. 107 i 108 TFUE. Poza tym, ponieważ decyzja z dnia 12 czerwca 2014 r. uniemożliwiła wnoszącej odwołanie przedstawienie uwag w ramach formalnego postępowania wyjaśniającego, wywołała ona wiążące skutki prawne mogące naruszać interesy wnoszącej odwołanie. Wobec tego decyzja ta stanowi akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE (zob. wyrok z dnia 16 grudnia 2010 r., Athinaïki Techniki/Komisja, C‑362/09 P, EU:C:2010:783, pkt 66).
32
Choć Trybunał orzekł, że Komisja może cofnąć decyzję o umorzeniu postępowania w przedmiocie złożonej do niej skargi dotyczącej domniemanej bezprawnej pomocy państwa w celu usunięcia niezgodności z prawem, jaką decyzja ta jest obarczona (wyrok z dnia 16 grudnia 2010 r., Athinaïki Techniki/Komisja, C‑362/09 P, EU:C:2010:783, pkt 70), jednak wydanie decyzji wyłącznie potwierdzającej nie może zostać uznane za takie cofnięcie.
33
W tym względzie należy przypomnieć, że akt jest aktem wyłącznie potwierdzającym akt poprzedni, gdy nie zawiera on w stosunku do tego poprzedniego aktu żadnego nowego elementu (wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Komisja/Niderlandy i ING Groep, C‑224/12 P, EU:C:2014:213, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo).
34
Natomiast decyzja, w której zostają uwzględnione w całości lub w części roszczenia zainteresowanego, nie jest decyzją potwierdzającą poprzednią decyzję odrzucającą (zob. podobnie wyrok z dnia 28 maja 1980 r., Kuhner/Komisja, 33/79 i 75/79, EU:C:1980:139, pkt 9).
35
Ponadto skarga na decyzję potwierdzającą jest niedopuszczalna jedynie wówczas, gdy decyzja potwierdzona stała się prawomocna względem zainteresowanego w braku skargi wniesionej do sądu w wymaganym terminie. W przeciwnym wypadku osoba zainteresowana ma prawo zaskarżyć albo decyzję potwierdzoną, albo decyzję potwierdzającą, bądź jedną i drugą (wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r., Weißenfels/Parlament, C‑135/06 P, EU:C:2007:812, pkt 54).
36
W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że decyzja z dnia 25 marca 2015 r. potwierdza jedynie decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r., gdyż w wyniku ponownego zbadania dowodów, które zostały jej przedłożone, Komisja po prostu powtórzyła swoją odmowę wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego, nie dodając zresztą żadnego nowego elementu. W związku z tym decyzja z dnia 12 czerwca 2014 r. nie została cofnięta decyzją z dnia 25 marca 2015 r.
37
Ponadto uznanie, że w takim wypadku wydanie przez Komisję nowej decyzji spowodowałoby umorzenie postępowania w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej na pierwotną decyzję, mogłoby stać na przeszkodzie skutecznemu środkowi zaskarżenia w postępowaniu sądowym.
38
Wystarczyłoby bowiem, aby Komisja umorzyła postępowanie w sprawie skargi złożonej do niej przez zainteresowaną stronę, a następnie, po wniesieniu skargi przez tę stronę, cofnęła decyzję o umorzeniu postępowania, potem otworzyła na nowo wstępny etap badania i powtarzała te operacje tyle razy, ile jest to konieczne w celu uniknięcia jakiejkolwiek kontroli sądowej podejmowanych przez nią działań (zob. wyrok z dnia 16 grudnia 2010 r., Athinaïki Techniki/Komisja, C‑362/09 P, EU:C:2010:783, pkt 68).
39
To samo odnosi się a fortiori do sytuacji, w której – tak jak w niniejszym przypadku – Komisja, w toku postępowania toczącego się przed Sądem w związku ze skargą o stwierdzenie nieważności decyzji o umorzeniu postępowania w przedmiocie złożonej do niej skargi, wnosi o zawieszenie postępowania sądowego, aby móc ponownie zbadać sprawę, a następnie potwierdza po prostu swoją pierwotną decyzję.
40
Inna sytuacja mogłaby mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdyby Komisja zastąpiła decyzję o umorzeniu postępowania w przedmiocie złożonej do niej skargi w celu usunięcia niezgodności z prawem, jaką decyzja ta jest obarczona, wskazując przy tym charakter niezgodności z prawem powodującej wadliwość tej decyzji (zob. podobnie wyrok z dnia 16 grudnia 2010 r., Athinaïki Techniki/Komisja, C‑362/09 P, EU:C:2010:783, pkt 70).
41
W każdym razie z decyzji z dnia 25 marca 2015 r. nie wynika jednak, że poprzez wydanie tej decyzji Komisja zamierzała cofnąć decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r. w celu usunięcia niezgodności z prawem, jaką decyzja ta była obarczona.
42
W celu zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania Sąd mógł zatem w niniejszej sprawie w szczególności zwrócić się do skarżącej z pytaniem, czy w związku z wydaniem decyzji z dnia 25 marca 2015 r. zamierza ona dostosować swoje żądania i skierować je także wobec tej ostatniej decyzji, o co skarżący może przecież wnieść na podstawie art. 86 regulaminu postępowania przed Sądem, w przypadku gdy akt, na który została wniesiona skarga o stwierdzenie nieważności, został zastąpiony lub zmieniony przez inny akt mający ten sam przedmiot.
43
W świetle powyższych rozważań Sąd błędnie stwierdził w pkt 36 i 37 zaskarżonego postanowienia, że decyzja z dnia 25 marca 2015 r. zastąpiła formalnie decyzję z dnia 12 czerwca 2014 r. oraz że spór stał się zatem bezprzedmiotowy, w związku z czym należało umorzyć postępowanie w przedmiocie tego sporu.
44
Wobec powyższego należy uwzględnić odwołanie i uchylić zaskarżone postanowienie bez konieczności badania pozostałych zarzutów i argumentów.
W przedmiocie skargi przed Sądem
45
Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Trybunał może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala.
46
Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ Sąd stwierdził, że należy umorzyć postępowanie, nie badając dopuszczalności skargi ani istoty sporu. Trybunał stoi zatem na stanowisku, że stan postępowania nie pozwala na rozstrzygnięcie sporu i że należy odesłać sprawę do Sądu oraz orzec, iż rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
1)
Postanowienie Sądu Unii Europejskiej z dnia 9 lutego 2016 r., DEI/Komisja (T‑639/14, niepublikowane, EU:T:2016:77) zostaje uchylone.
2)
Sprawa zostaje przekazana Sądowi Unii Europejskiej do ponownego rozpoznania.
3)
Rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: grecki.