Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKATA ĠENERALI
MEDINA
ippreżentati fl‑10 ta’ Lulju 2025 (1)
Kawża C‑258/24
Katholische Schwangerschaftsberatung
vs
JB
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Politika soċjali – Direttiva 2000/78/KE – Ugwaljanza fit-trattament – Differenza fit-trattament ibbażata fuq reliġjon – Artikolu 4(2) – Attivitajiet professjonali fi knejjes u organizzazzjonijiet oħrajn li l-etos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon jew twemmin – Reliġjon li tikkostitwixxi rekwiżit professjonali ġenwin, leġittimu u ġġustifikat fid-dawl tal-etos tal-organizzazzjoni – Tkeċċija ta’ impjegata minħabba li telqet mill-Knisja Kattolika – Artikolu 17 TFUE – Artikoli 10 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea”
I.      Introduzzjoni
1.        Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4 tad-Direttiva 2000/78/KE li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (2). It-talba tressqet mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja), fil-kuntest tal-proċeduri bejn Katholische Schwangerschaftsberatung, assoċjazzjoni fi ħdan il-Knisja Kattolika Ġermaniża, u JB, ex-impjegata Kattolika ta’ din l-assoċjazzjoni. JB tkeċċiet minħabba d-deċiżjoni tagħha li titlaq mill-Knisja Kattolika, li, hija tiddikjara, kienet minħabba n-nuqqas ta’ rieda tagħha li tħallas il-miżata speċjali imposta minn din il-knisja fuq persuni li jgħixu ma’ konjuġi bi qligħ għoli, ta’ reliġjon differenti.
2.        Din il-kawża ssegwi direttament is-sentenzi Egenberger (3) u IR (4), li fihom il-Qorti tal-Ġustizzja pprovdiet gwida rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk reliġjon ta’ persuna tistax tikkostitwixxi rekwiżit professjonali fejn attivitajiet professjonali jitwettqu fi knejjes u organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati li l-etos tagħhom ikun ibbażat fuq ir-reliġjon (5). Din il-kawża għalhekk toffri lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tagħti kjarifika ulterjuri dwar il-kundizzjonijiet li dawn il-knejjes u organizzazzjonijiet reliġjużi għandhom jissodisfaw sabiex jistrieħu b’suċċess fuq id-derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament elenkati fl-Artikolu 4 tad-Direttiva 2000/78, b’mod partikolari dawk stabbiliti fit-tieni paragrafu ta’ din id-dispożizzjoni. B’rabta ma’ dan, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni wkoll iż-żewġ dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt primarju tal-Unjoni, jiġifieri (i) l-Artikolu 17 TFUE, li b’mod jiddikjara li l-Unjoni trid tirrispetta u ma tippreġudikax l-istatus taħt id-dritt nazzjonali li jgawdu minnu l-knejjes u l-assoċjazzjonijiet jew komunitajiet reliġjużi fl-Istati Membri, u (ii) l-Artikolu 10 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (6), li jistabbilixxi espressament il-libertà tal-individwu li jbiddel ir-reliġjon.
II.    Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari
3.        Katholische Schwangerschaftsberatung, l-appellanti fil-kawża prinċipali (7), hija assoċjazzjoni professjonali tan-nisa fil-Knisja Kattolika fil-Ġermanja. L-għan tagħha huwa li tgħin lit-tfal, lin-nies ta’ età żgħira, lin-nisa u lill-familji tagħhom f’ċirkustanzi partikolari. Fost il-kompiti differenti li twettaq, hija tipprovdi servizzi ta’ konsulenza lil nisa tqal, b’mod partikolari fir-rigward tal-abort.
4.        Il-kuntratti ta’ impjieg li l-appellanti tistabbilixxi mal-impjegati tagħha jagħmlu riferiment speċifiku għall-Grundordnung des kirchlichen Dienstes im Rahmen kirchlicher Arbeitsverhältnisse (ir-Regolament Bażiku dwar Relazzjonijiet ta’ Impjieg fis-Servizz tal-Knisja) tat‑22 ta’ Settembru 1993 (8). Dan ir-regolament jistabbilixxi r-regoli li l-Knisja Kattolika tapplika għar-relazzjonijiet ta’ impjieg tagħha fil-Ġermanja u jistabbilixxi, b’mod partikolari, l-obbligi tal-impjegati fir-rigward ta’ lealtà u mġieba.
5.        Skont ir-Regolament Bażiku, ksur serju tad-dmir ta’ lealtà jista’ jirriżulta fit-tkeċċija ta’ impjegat (9). Għal kull impjegat, Kattoliku jew mhux Kattoliku, ksur tad-dmir ta’ lealtà jitqies serju fejn persuna topponi pubblikament il-prinċipji fundamentali tal-Knisja Kattolika, pereżempju billi tippromwovi l-abort jew il-ksenofobija (10). Għall-impjegati Kattoliċi, id-defezzjoni mill-Knisja Kattolika jikkostitwixxi, barra minn hekk, ksur serju ta’ dak id-dmir (11).
6.        JB hija omm ta’ ħamest itfal u ġiet impjegata mill-appellanti mill‑2006 bħala, inter alia, konsulenta fi proġetti li jikkonċernaw it-tqala. F’Ottubru 2013, waqt li kienet fuq leave parentali, JB informat lill-awtorità muniċipali kompetenti dwar l-intenzjoni tagħha li titlaq mill-Knisja Kattolika. Fid-dawl tal-piż finanzjarju fuq il-familja tagħha, l-iskop primarju tagħha kien li tiġi eżentata mill-ħlas tal-miżata addizzjonali tal-knisja li għaliha kienet suġġetta bħala persuna Kattolika miżżewġa ma’ konjuġi bi qligħ għoli, fi żwieġ bi twemmin imħallat.
7.        Meta ġiet informata b’din id-deċiżjoni, l-appellanti l-ewwel ipprovat tipperswadi lil JB, meta rritornat mil-leave parentali tagħha, sabiex tingħaqad mill-ġdid mal-Knisja Kattolika, billi ssegwi l-passi stabbiliti fir-Regolament Bażiku (12). Mar-rifjut ta’ JB, l-appellanti keċċietha f’Ġunju 2019 minħabba li kienet tal-fehma li d-deċiżjoni tagħha kien ksur serju tad-dmir ta’ lealtà tagħha skont dan ir-regolament. Fid-data tat-tkeċċija, it-tim ta’ konsulenza tal-appellanti dwar l-abort kien magħmul minn sitt persuni, li minnhom tnejn kienu membri tal-Knisja Evanġelika.
8.        JB ikkontestat id-deċiżjoni tal-appellanti quddiem il-qrati industrijali inferjuri fil-Ġermanja. L-azzjoni tagħha għal tkeċċija inġusta ntlaqgħet u ġie ordnat il-ħlas ta’ kumpens favuriha. L-appellanti għalhekk ressqet kawża quddiem il-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali), il-qorti tar-rinviju f’din il-kawża, bil-għan li jiġu annullati d-deċiżjonijiet taż-żewġ l-qrati industrijali inferjuri.
9.        Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, it-tkeċċija ta’ JB tikkostitwixxi differenza fit-trattament li, bħala prinċipju, tammonta għal diskriminazzjoni diretta minħabba r-reliġjon fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/78, moqri flimkien mal-Artikolu 1 tagħha. Din il-qorti għandha dubji, madankollu, dwar jekk id-derogi mill-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament stabbiliti fl-Artikolu 4(2) ta’ din id-direttiva jew, sussidjarjament, l-Artikolu 4(1) tagħha, humiex applikabbli f’każ bħal dak fil-kawża prinċipali.
10.      L-ewwel nett, fir-rigward tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, li essenzjalment jirreferi għal rekwiżiti professjonali ġenwini, leġittimi u ġġustifikati bbażati fuq ir-reliġjon ta’ persuna, il-qorti tar-rinviju ma tistaqsix dwar jekk l-appellanti hijiex organizzazzjoni reliġjuża skont it-tifsira ta’ dan is-subparagrafu. Madankollu, dik il-qorti tistaqsi dwar jekk jistax jikkostitwixxi rekwiżit professjonali skont din id-dispożizzjoni l-fatt li wieħed jibqa’ f’komunità partikolari, jew li jingħaqad mill-ġdid ma’ din il-komunità wara li jkun telaq minnha. Fir-rigward tal-każ inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tinnota li l-appellanti ma kinitx issuġġettat it-twettiq tal-attività professjonali inkwistjoni għal sħubija fil-Knisja Kattolika. Lanqas ma kienet teħtieġ li l-impjegati tagħha jkunu membri ta’ komunità reliġjuża. Madankollu, it-tluq mill-Knisja Kattolika huwa, skont id-dritt kanoniku, wieħed mill-iktar reati serji kontra l-fidi u l-unità ta’ din il-knisja. Għalhekk, meħuda inkunsiderazzjoni l-awtonomija tal-knejjes irrikonoxxuta mill-Artikolu 17 TFUE, il-qorti tar-rinviju ma tistax telimina għalkollox, li meta impjegat jitlaq mill-Knisja Kattolika, dan ma jibqax idoneu għal xogħol fi ħdan tali knisja.
11.      It-tieni nett, fir-rigward tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, li jirreferi għad-dritt tal-knejjes li jeħtieġu lill-impjegati tagħhom jaġixxu in bona fide u b’lealtà lejn l-etos tal-organizzazzjoni, il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-kliem ta’ dan is-subparagrafu jeħtieġ b’mod espliċitu li jiġu ssodisfatti l-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78. Dan ifisser li kwalunkwe deroga mill-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni diretta taħt it-tieni subparagrafu ta’ dan l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 tiddependi fuq l-eżami tal-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu tiegħu, b’mod partikolari fid-dawl tas-sentenzi Egenberger u IR. Madankollu, il-qorti tar-rinviju għandha d-dubji dwar jekk il-kliem ta’ dak it-tieni subparagrafu jfissirx li d-dmir li wieħed jaġixxi in bona fide u b’lealtà jikkonċernax l-etos tal-knisja li tagħha tkun membru organizzazzjoni reliġjuża, jew l-organizzazzjoni nnifisha bħala persuna li timpjega. Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, pereżempju, impjegat jista’ jkun li aġixxa in mala
fide lejn il-Knisja Kattolika billi telaq minn din il-knisja; madankollu, dan mhux bilfors ikun aġixxa in mala
fide lejn il-persuna li timpjegah, li l-etos tagħha għandu jiġi osservat minn dan l-impjegat fit-twettiq tal-kompiti tiegħu.
12.      It-tielet nett, fir-rigward tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78, li japplika għal rekwiżiti professjonali ġenwini u determinanti, sakemm l-għan tagħhom huwa leġittimu u li jkunu proporzjonati, il-qorti tar-rinviju tinnota li din id-dispożizzjoni ma tirrikjedix li jiġu eżaminati dawn il-kriterji fir-rigward tal-etos tal-persuna li timpjega, iżda fid-dawl tan-natura oġġettiva tal-attivitajiet professjonali kkonċernati u tal-kuntest li fih jitwettqu. Minn din il-perspettiva, ma jidhirx li jkun oġġettivament neċessarju li wieħed jibqa’ membru tal-Knisja Kattolika sabiex jaħdem fil-konsulenza tat-tqala. Madankollu, għall-qorti tar-rinviju, ma jistax jiġi eliminat il-fatt li l-etos ta’ organizzazzjoni bbażata fuq prinċipji reliġjużi jista’ jitqies bħala rekwiżit oġġettiv fis-sens ta’ dak l-artikolu. F’dan il-kuntest, għal darba oħra, l-awtonomija tal-knejjes, kif protetta mill-Artikolu 17 TFUE, għandha wisq probabbilment tittieħed inkunsiderazzjoni.
13.      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali) ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)      Huwa kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari mad-[Direttiva 2000/78] fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-[Karta],
li dispożizzjoni nazzjonali tipprevedi li organizzazzjoni privata li l-etos tagħha jkun ibbażat fuq prinċipji reliġjużi tista’ tobbliga lill-persuni li jaħdmu magħha sabiex, matul ir-relazzjoni ta’ xogħol, ma jitilqux minn knisja partikolari, jew tista’ tissuġġetta l-kontinwazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol għall-kundizzjoni li persuna li kienet taħdem magħha u li, matul ir-relazzjoni ta’ xogħol telqet minn knisja partikolari, terġa’ tingħaqad ma’ din il-knisja,
f’sitwazzjoni fejn din l-organizzazzjoni privata, mill-bqija, ma tirrikjedix li l-persuni li jaħdmu magħha jappartjenu lil din il-knisja
u l-persuna li taħdem magħha ma taġixxix b’mod li jidher pubblikament li jmur kontra l-knisja?
(2)      Fil-każ li tingħata risposta fl-affermattiv għall-ewwel domanda: liema rekwiżiti addizzjonali, jekk hemm, japplikaw taħt [id-Direttiva 2000/78]
fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-[Karta] sabiex tkun iġġustifikata tali diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon?”
14.      It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet ippreżentata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fit‑12 ta’ April 2024. Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mir-Repubblika Ellenika, mill-Kummissjoni Ewropea u mill-partijiet fil-kawża prinċipali. Inżammet seduta fis‑17 ta’ Marzu 2025 quddiem l-Awla Manja tal-Qorti tal-Ġustizzja, li fiha ħadu sehem il-partijiet kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.
III. Evalwazzjoni
15.      Permezz taż-żewġ domandi preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju titlob kjarifika dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2000/78, fid-dawl tal-Artikolu 10(1) u tal-Artikolu 21(1) tal-Karta.
16.      Anki jekk l-ebda waħda minn dawn id-domandi preliminari ma tagħmel riferiment għal dispożizzjoni konkreta ta’ din id-direttiva, mill-kunsiderazzjonijiet esposti fid-deċiżjoni tar-rinviju jidher li, permezz tal-ewwel domanda preliminari, il-qorti tar-rinviju tixtieq li jiġi kkonstatat jekk l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jew, sussidjarjament, l-Artikolu 4(1) tagħha għandux jiġi interpretat fis-sens li t-tkeċċija ta’ impjegat minn organizzazzjoni reliġjuża minħabba d-deċiżjoni ta’ dan l-impjegat li jitlaq mill-knisja li minnha tifforma parti din l-organizzazzjoni, tammonta għal diskriminazzjoni. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi din id-domanda preliminari fir-rigward, b’mod partikolari, ta’ attività professjonali li l-eżekuzzjoni tagħha ma kinitx suġġetta għall-isħubija fil-knisja kkonċernata u ma kinitx tipprojbixxi lill-impjegat milli jaġixxi pubblikament kontra l-etos ta’ din il-knisja. Fil-każ li jiġi kkonstatat li ma hemm ebda diskriminazzjoni f’tali każ, il-qorti tar-rinviju titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja, permezz tat-tieni domanda preliminari tagħha, tispeċifika r-rekwiżiti, jekk hemm, li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni sabiex tiġi ġġustifikata tali differenza fit-trattament ibbażata fuq reliġjon.
17.      F’dawn il-konklużjonijiet, skont is-sekwenza tad-dubji espressi mill-qorti tar-rinviju, ser neżamina, fir-rigward tal-ewwel domanda preliminari, jekk sitwazzjoni bħal dik deskritta fid-deċiżjoni tar-rinviju tistax tkun koperta mid-derogi li jinsabu fiż-żewġ subparagrafi tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78. Fil-każ li ebda waħda mid-derogi ma tapplika, sussegwentement ser neżamina jekk id-deroga li tidher fl-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva tistax tapplika għal sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali. Ser neżamina t-tieni domanda preliminari biss jekk jiġi kkonstatat li waħda minn dawn id-dispożizzjonijiet hija applikabbli, li hija l-premessa essenzjali li fuqha tistrieħ din id-domanda preliminari.
A.      L-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78
18.      L-għan tad-Direttiva 2000/78, kif iddikjarat fl-Artikolu 1 tagħha,
huwa li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni bbażata, inter alia,
fuq ir-reliġjon jew it-twemmin f’dak li għandu x’jaqsam mal-impjieg u max-xogħol, bl-iskop li timplimenta fl-Istati Membri l-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament (13).
Kif iddikjarat fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-Direttiva 2000/78 għalhekk hija espressjoni speċifika, fil-qasam kopert minnha, tal-projbizzjoni ġenerali tad-diskriminazzjoni stabbilita fl-Artikolu 21
tal-Karta (14).
19.      Barra minn dan, il-qafas ġenerali għall-ġlieda kontra d-diskriminazzjoni stabbilit mid-Direttiva 2000/78, fih, fl-Artikolu 4(2) tagħha, dispożizzjoni speċifika li tindika d-differenzi fit-trattament ibbażati fuq reliġjon fil-każ ta’ attivitajiet professjonali fi knejjes u f’organizzazzjonijiet reliġjużi.
20.      B’mod partikolari, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jipprevedi li Stati Membri jistgħu jżommu jew jadottaw leġiżlazzjoni nazzjonali li skontha, fil-każ ta’ attivitajiet professjonali fi knejjes u f’organizzazzjonijiet reliġjużi, differenza fit-trattament ibbażata fuq reliġjon ta’ persuna ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni. Sabiex dan ikun il-każ, dan is-subparagrafu jeħtieġ li r-reliġjon tal-persuna tikkostitwixxi rekwiżit professjonali ġenwin, leġittimu u ġġustifikat, meta jitqies l-etos ta’ dik l-organizzazzjoni. Barra minn dan, din id-differenza fit-trattament għandha tiġi implimentata billi jittieħdu inkunsiderazzjoni d-dispożizzjonijiet u l-prinċipji kostituzzjonali tal-Istati Membri, kif ukoll il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, u ma għandhiex tiġi ġġustifikata diskriminazzjoni fuq bażi oħra.
21.      Min-naħa tiegħu, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jiddikjara, essenzjalment, li, sakemm id-dispożizzjonijiet tagħha jiġu f’kull każ irrispettati, din id-direttiva ma għandhiex tippreġudika d-dritt tal-knejjes u tal-organizzazzjonijiet reliġjużi oħrajn li, konformement mal-kostituzzjonijiet u l-liġijiet nazzjonali, jeżiġu li l-impjegati tagħhom sabiex jaġixxu in bona
fide u b’lealtà lejn l-etos tal-organizzazzjoni.
22.      Fir-rigward tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, il-Qorti tal-Ġustizzja stabbilixxiet li l-legalità, mill-perspettiva ta’ din id-dispożizzjoni, ta’ differenza fit-trattament ibbażata fuq reliġjon hija suġġetta għall-eżistenza oġġettivament verifikabbli ta’ rabta diretta bejn ir-rekwiżit professjonali impost mill-persuna li timpjega u l-attività kkonċernata (15). Konsegwentement, knisja jew kwalunkwe organizzazzjoni reliġjuża oħra tista’ tittratta lill-impjegati tagħha b’mod differenti fuq il-bażi ta’ reliġjon biss jekk, fid-dawl tan-natura tal-attività professjonali jew tal-kuntest li fih din l-attività titwettaq, ir-reliġjon inkwistjoni tikkostitwixxi rekwiżit professjonali ġenwin, leġittimu u ġġustifikat fid-dawl tal-etos ta’ dik il-knisja jew organizzazzjoni (16).
23.      Iktar speċifikament, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat, fl-ewwel lok, li l-użu tal-aġġettiv
“ġenwin” fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 ifisser li l-appartenenza għar-reliġjon li fuqha huwa bbażat l-etos tal-knisja jew organizzazzjoni għandha tkun neċessarja minħabba l-importanza tal-attività professjonali inkwistjoni għall-affermazzjoni ta’ dan l-etos jew għall-eżerċizzju mill-knisja jew mill-organizzazzjoni tad-dritt tagħha għall-awtonomija, kif irrikonoxxut mill-Artikolu 17 TFUE (17).
24.      Il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat ukoll li l-użu tal-kelma “leġittimu” juri li l-leġiżlatur tal-Unjoni kellu l-għan li jiżgura li r-rekwiżit dwar ta’ appartenenza fir-reliġjon jew fit-twemmin li fuqha huwa bbażat l-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni ma jintużax għal finijiet oħra li ma għandhom ebda rabta ma’ dan l-etos jew mal-eżerċizzju mill-knisja jew mill-organizzazzjoni tad-dritt tagħha għal awtonomija (18).
25.      Fl-aħħar nett, it-terminu “ġġustifikat” jimplika mhux biss li qorti nazzjonali tista’ tistħarreġ jekk il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 humiex qegħdin jiġu osservati, iżda wkoll li l-knisja jew l-organizzazzjoni li imponiet ir-rekwiżit professjonali għandha l-obbligu li turi, fid-dawl taċ-ċirkustanzi fattwali tal-każ individwali, li l-allegat riskju ta’ ksur tal-etos tagħha jew tad-dritt tagħha għall- awtonomija
huwa probabbli u serju,
b’tali mod li l-impożizzjoni ta’ tali rekwiżit hija meħtieġa (19).
26.      F’din il-kawża, għandu jiġi osservat, bħala punt preliminari, li t-tkeċċija inkwistjoni fil-kawża prinċipali tikkostitwixxi, mill-perspettiva tal-qorti tar-rinviju, differenza fit-trattament ibbażata fuq reliġjon. Il-qorti tar-rinviju hija tal-fehma ulterjuri li din id-differenza fit-trattament tammonta għal diskriminazzjoni diretta fis-sens tal-Artikolu 2(2)(a) tad-Direttiva 2000/78, minħabba li, essenzjalment, it-tkeċċija ta’ JB ma ġietx deċiża fuq il-bażi ta’ dispożizzjoni, kriterju jew prassi apparentement newtrali, iżda fuq il-bażi ta’ regola li tapplika esklużivament għall-impjegati li huma membri tal-Knisja Kattolika u mhux għall-impjegati li huma membri ta’ reliġjon oħra jew li saħansitra ma huma membri ta’ ebda reliġjon.
27.      F’dan ir-rigward, huwa importanti li jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja (20), il-qorti tar-rinviju għandha tivverifika
fid-dawl taċ-ċirkustanzi rilevanti kollha tal-każ, jekk differenza fit-trattament tammontax għal diskriminazzjoni fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2000/78. Hija wkoll dik il-qorti li għandha tiddetermina jekk id-diskriminazzjoni inkwistjoni għandhiex tiġi kkategorizzata bħala diretta, skont is-subparagrafu (a) ta’ dik id-dispożizzjoni, jew indiretta, skont is-subparagrafu (b) tagħha.
28.      Minn dan isegwi li, anki jekk l-appellanti tikkontesta, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-konstatazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju rigward id-differenza fit-trattament inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex meħtieġa tikkunsidra din il-kwistjoni, minħabba li l-ebda waħda mid-domandi preliminari magħmula ma tikkonċerna l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva 2000/78. L-istess huwa minnu fir-rigward tal-konstatazzjoni tal-qorti tar-rinviju – li ma ġiet imqiegħda inkwistjoni minn ebda waħda mill-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja – li l-appellanti taqa’ taħt il-kategorija ta’ organizzazzjoni reliġjuża fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
29.      Fir-rigward tat-tliet kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu
tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78,
li japplikaw għar-rekwiżiti professjonali indikati f’din id-dispożizzjoni,
huwa importanti li jiġi osservat li dawn huma kumulattivi. Konsegwentement, in-nuqqas ta’ sodisfazzjon ta’ wieħed minn dawn il-kriterji jkun biżżejjed sabiex jiġi konkluż li d-deroga li tinbet minn din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi invokata sabiex tiġi ġġustifikata differenza fit-trattament ibbażata fuq reliġjon.
30.      Dan huwa l-każ f’din is-sitwazzjoni, fejn, fil-fehma tiegħi, rekwiżit professjonali li jobbliga lill-impjegati li jappartjenu għal knisja ma jitilqux minnha, sabiex jevitaw tkeċċija, ma jissodisfax il-kriterju ta’ ġenwinità stabbilit fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, fid-dawl ta’ attività professjonali bħal dik deskritta fid-deċiżjoni tar-rinviju.
31.      Fil-fatt, kif jirriżulta b’mod ċar mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata fil-punt 23 ta’ dawn il-konklużjonijiet, sabiex il-kriterju ta’ ġenwinità jiġi ssodisfatt, rekwiżit professjonali għandu jkun, l-ewwel u qabel kollox, neċessarju minħabba l-importanza tal-attività professjonali inkwistjoni għall-promozzjoni tal-etos tal-knisja jew tal-organizzazzjoni reliġjuża jew għall-eżerċizzju mill-knisja jew mill-organizzazzjoni tad-dritt tagħha għal awtonomija. Skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, għandha ssir evalwazzjoni dwar jekk dan il-kriterju ġiex issodisfatt b’tali mod li tittieħed inkunsiderazzjoni n-natura tal-attività professjonali u l-kuntest li fih din l-attività titwettaq. Essenzjalment, dan ifisser li rekwiżit professjonali jitqies li huwa ġenwin, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, fejn, minħabba n-natura u l-kuntest li fihom titwettaq l-attività professjonali, il-fatt li impjegat ma jkunx jappartjeni għal reliġjon irendi lill-impjegat ikkonċernat mhux idoneu sabiex iwettaq din l-attività, fid-dawl tal-etos tal-organizzazzjoni.
32.      Madankollu, rekwiżit professjonali li jikkonsisti fl-appartenenza kontinwa fi knisja ma jistax jitqies li huwa essenzjali fejn organizzazzjoni reliġjuża, li taġixxi bħala persuna li timpjega, ma tissuġġettax l-eżerċizzju ta’ attività professjonali għall-kundizzjoni ta’ din l-appartenenza u fejn, barra minn hekk, din l-organizzazzjoni timpjega lil persuni ta’ reliġjon differenti sabiex iwettqu din l-attività.
33.      F’dan ir-rigward, għandu jiġi ddikjarat li, f’tali każ, ma hemm ebda bżonn li jiġi vverifikat, preliminarjament, jekk l-attività professjonali inkwistjoni hijiex importanti għall-affermazzjoni tal-etos tal-organizzazzjoni reliġjuża jew għall-eżerċizzju min-naħa tagħha, tad-dritt tagħha għall-awtonomija. Hija wara kollox l-organizzazzjoni reliġjuża nnifisha li kkonċepiet u fissret in-natura tal-attività professjonali fis-sens li ma tirrikjedix l-appartenenza għal knisja, għall-eżekuzzjoni ta’ din l-attività. Barra minn dan, huwa evidenti li, fejn il-persunal impjegat fl-attività professjonali huwa magħmul minn membri ta’ komunitajiet reliġjużi differenti, bħal fil-każ inkwistjoni fil-kawża prinċipali, il-kuntest
li fih titwettaq din l-attività wkoll ma jippermettix li jitqies li l-permanenza fi knisja tikkostitwixxi obbligu ġenwin li n-nuqqas ta’ osservanza tiegħu jrendi lill-impjegat mhux idoneu għat-twettiq tad-dmirijiet tiegħu.
34.      Madankollu, l-appellanti fil-kawża prinċipali ssostni li l-fatt li l-impjegati involuti f’attività professjonali ma humiex meħtieġa li jappartjenu
għal knisja speċifika ma huwiex ekwivalenti għal rekwiżit li wieħed ma jitlaqx minn din il-knisja fil-bidu u matul ir-relazzjoni ta’ impjieg. Konformement mal-ispjegazzjonijiet ipprovduti mill-qorti tar-rinviju fid-deċiżjoni tar-rinviju, l-appellanti fil-kawża prinċipali tinnota, essenzjalment, li l-abbandun tal-Knisja Kattolika huwa, skont id-dritt kanoniku, wieħed mill-iktar reati serji kontra din il-knisja. Dan ġie rrikonoxxut mid-dritt kostituzzjonali Ġermaniż, b’mod partikolari, fil-ġurisprudenza tal-Bundesverfassungsgericht (il-Qorti Kostituzzjonali Federali, il-Ġermanja), li rrikonoxxiet ulterjorment li d-defezzjoni mill-Knisja Kattolika tikkostitwixxi raġuni valida għal tkeċċija fid-dawl tad-dritt ta’ dik il-knisja għall-awtodeterminazzjoni. Għal din ir-raġuni, skont l-appellanti, minħabba l-awtonomija li, skont l-Artikolu 17 TFUE, għandha tiġi rrikonoxxuta lil knisja meta din tistabbilixxi r-relazzjonijiet ta’ impjieg tagħha fi Stat Membru, rekwiżit professjonali bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma għandux jitqies bħala diskriminazzjoni skont l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
35.      F’dan ir-rigward, nixtieq infakkar fil-qosor, preliminarjament, li l-Artikolu 17 TFUE jesprimi n-newtralità tal-Unjoni fir-rigward tal-organizzazzjoni mill-Istati Membri tar-relazzjonijiet tagħhom mal-knejjes u mal-assoċjazzjonijiet u komunitajiet reliġjużi (21).
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (22), din in-newtralità hija diġà mdaħħla fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 (23), li huwa intiż li jiżgura bilanċ ġust bejn id-dritt għall-awtonomija ta’ knejjes u organizzazzjonijiet reliġjużi oħrajn, kif irrikonoxxut, inter alia, fl-Artikolu 17 TFUE, minn naħa, u, min-naħa l-oħra, id-dritt tal-ħaddiema li ma jkunux is-suġġett ta’ diskriminazzjoni minħabba r-reliġjon, kif irrikonoxxut fl-Artikolu 21 tal-Karta, f’sitwazzjonijiet li fihom dawn id-drittijiet jistgħu jkunu kunfliġġenti (24).
36.      Huwa preċiżament minħabba dan il-fatt, kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet preċedentement (25), li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jistabbilixxi l-kriterji li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-eżerċizzju ta’ bbilanċjar li għandu jitwettaq sabiex jiġi żgurat bilanċ ġust bejn dawn id-drittijiet fundamentali kunfliġġenti. Fl-aħħar mill-aħħar, dan jimplika li, fil-qasam tal-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol, id-dritt għall-awtonomija tal-knejjes skont l-Artikolu 17 TFUE huwa suġġett għal kundizzjonijiet u li dan id-dritt ma jistax irendi bla tifsira l-projbizzjoni ġenerali ta’ diskriminazzjoni stabbilita fl-Artikolu 21 tal-Karta u, b’mod partikolari, il-kriterji stabbiliti fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
37.      F’din il-kawża, il-fatt jibqa’ li, fir-rigward tat-twettiq ta’ attività professjonali, u fejn ma jkunx hemm fatturi rilevanti oħra li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, impjegat li telaq minn knisja speċifika jitqiegħed fl-istess pożizzjoni bħal impjegati oħrajn li ma jappartjenux għal dik il-knisja. Għaldaqstant, fejn organizzazzjoni reliġjuża stabbilixxiet b’mod awtonomu li l-attività professjonali kkonċernata tista’ titwettaq minn persuni li ma humiex membri ta’ knisja speċifika, iċ-ċirkustanza li impjegat abbanduna dik il-knisja ma tistax tkun suffiċjenti sabiex jiġi konkluż li dan l-impjegat ma huwiex ser jibqa’ idoneu sabiex iwettaq din l-attività.
38.      F’dan ir-rigward, l-ewwel nett, huwa importanti li jiġi osservat li interpretazzjoni tad-dritt għal awtonomija skont l-Artikolu 17 TFUE fis-sens li tippermetti lil organizzazzjoni reliġjuża tkeċċi lil impjegat minħabba li telaq minn knisja speċifika, fil-kuntest speċifiku fejn l-isħubija f’din il-knisja ma hijiex neċessarja għat-twettiq ta’ attività professjonali, twassal sabiex, kif tindika l-qorti tar-rinviju, tiġi rtirata l-osservanza tal-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 mill-portata ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv. Dan jikkontradixxi totalment il-konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Egenberger (26) u IR (27).
39.      It-tieni nett, huwa ċar li tali interpretazzjoni tmur ukoll kontra l-libertà tal-individwu li jbiddel ir-reliġjon, li hija sanċita b’mod espliċitu fl-Artikolu 10(1) tal-Karta u li tikkorrispondi mal-Artikolu 9
tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (28). Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem interpretat din il-libertà fis-sens li tirrappreżenta waħda mill-fondazzjonijiet prinċipali ta’ soċjetà demokratika
fis-sens tal-Konvenzjoni u tal-evidenza tal-pluraliżmu indissoċjabbli minn tali soċjetà, li jkopru, essenzjalment, mhux biss id-dritt li persuna tadotta jew tbiddel ir-reliġjon, iżda wkoll id-dritt li persuna tabbanduna din ir-reliġjon bir-rieda libera tagħha nnifisha (29).
40.      Fil-fehma tiegħi, għalhekk, l-osservanza tad-dritt ta’ knisja għall-awtonomija taħt l-Artikolu 17 TFUE ma tistax twassal li tbiddel il-bilanċ imfassal mill-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78. Dan iseħħ kieku d-defezzjoni minn knisja jiġi kkunsidrat bħala raġuni valida għat-tkeċċija ta’ impjegat, f’sitwazzjoni fejn l-organizzazzjoni reliġjuża li taġixxi bħala persuna li timpjega ma ssuġġettatx it-twettiq tal-attività professjonali inkwistjoni għall-kundizzjoni ta’ appartenenza għal dik il-knisja.
41.      Barra minn dan, kif tosserva l-qorti tar-rinviju, jista’ tabilħaqq ikun il-każ li l-fatt li impjegat telaq minn knisja speċifika jkun akkumpanjat min-nuqqas ta’ osservanza tal-prinċipji u tal-valuri fundamentali ta’ din il-knisja, li, sussegwentement, jista’ jrendi lill-impjegat mhux idoneu sabiex iwettaq l-attività professjonali inkwistjoni. Bħala kwistjoni ta’ fatt, l-osservanza ta’ dawn il-prinċipji u valuri fundamentali hija waħda mill-obbligi li, fil-każ tal-kawża prinċipali, l-impjegati kollha, Kattoliċi u mhux Kattoliċi mingħajr distinzjoni, għandhom josservaw meta jwettqu d-dmirijiet tagħhom, skont ir-Regolament Bażiku (30).
42.      Madankollu, it-tluq minn din il-knisja waħdu ma huwiex bażi suffiċjenti sabiex jiġi preżunt li l-impjegat ikkonċernat ma għandux l-intenzjoni li jkompli josserva dawn il-prinċipji u valuri fundamentali u li huwa ser jieqaf awtomatikament milli jissodisfa l-obbligi li japplikaw għalih permezz tar-relazzjoni ta’ impjieg (31). L-istess huwa minnu fir-rigward tal-argument li t-tluq minn knisja partikolari jirriżulta fit-telfa ta’ kunfidenza fl-impjegat fit-twettiq tal-kompiti tiegħu, speċifikament fir-rigward tal-ħtieġa li tali impjegat jissodisfa r-rekwiżiti etiċi tal-knisja. Sabiex dan l-argument jiġi aċċettat, il-persuna li timpjega xorta waħda jkollha turi, fuq il-bażi ta’ fatti verifikabbli, li hemm dubji dwar jekk, bħala riżultat tad-deċiżjoni tal-impjegat li jħalli l-knisja, dan ikun għadu jixtieq jew ikun kapaċi jissodisfa r-rekwiżiti professjonali stabbiliti mill-persuna li timpjegah.
43.      Minn dan isegwi li rekwiżit impost fuq impjegat sabiex ma jitlaqx minn knisja speċifika, jew sabiex jerġa’ jingħaqad magħha wara li jkun telaqha, ma jistax jitqies li huwa ġenwin, fis-sens tal-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, fejn l-organizzazzjoni reliġjuża li taġixxi bħala persuna li timpjega ma tirrikjedix sħubija f’din il-knisja għat-twettiq ta’ attività professjonali u l-impjegat ma jaġixxix b’mod pubblikament kuntrarju għall-etos ta’ din il-knisja. Għalhekk, l-eżistenza oġġettivament verifikabbli ta’ rabta diretta ma tistax tiġi stabbilita bejn rekwiżit professjonali u attività professjonali bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, kif teħtieġ il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċitata fil-punt 22 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
44.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-ewwel subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 ma jistax jintuża bħala bażi xierqa għall-konklużjoni li differenza fit-trattament, bħal dik li tirriżulta, skont il-qorti tar-rinviju, mit-tkeċċija inkwistjoni fil-kawża prinċipali, ma tammontax għal diskriminazzjoni. Minħabba n-natura kumulattiva tal-kriterji stabbiliti f’din id-dispożizzjoni, ma hemm ebda bżonn ulterjuri li jiġi eżaminat jekk dan ir-rekwiżit professjonali jissodisfax il-kriterji addizzjonali l-oħrajn stabbiliti fiha, jiġifieri n-natura leġittima u ġġustifikata tiegħu.
45.      Fi kwalunkwe każ, fir-rigward tan-natura ġġustifikata ta’ rekwiżit professjonali bħal dik inkwistjoni f’din il-kawża, ser niddikjara b’mod konċiż li, f’sitwazzjoni fejn, minn naħa, organizzazzjoni reliġjuża ma tissuġġettax it-twettiq ta’ attività professjonali għall-kundizzjoni ta’ sħubija fi knisja u, min-naħa l-oħra, l-impjegat ikkonċernat ma jaġixxix b’mod pubblikament kuntrarju għall-etos ta’ din il-knisja, wieħed diffiċilment jista’ jikkonċepixxi li t-tluq minn din il-knisja jistabbilixxi l-eżistenza ta’ riskju probabbli u sostanzjali li jiġi ppreġudikat l-etos u l-awtonomija tagħha, hekk kif jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 25 ta’ dawn il-konklużjonijiet. Konsegwentement, jiena tal-fehma li, anki jekk ir-rekwiżit professjonali kkonċernat fil-kawża prinċipali jista’ jitqies li huwa leġittimu, dan ma jistax, fi kwalunkwe każ, jitqies bħala ġġustifikat fis-sens tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78.
46.      Fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jistax jikkostitwixxi bażi xierqa biex tiġi ġġustifikata differenza fit-trattament bħal dik deskritta mill-qorti tar-rinviju, huwa importanti li jitfakkar li, kif jirriżulta mill-punt 20 ta’ dawn il-konklużjonijiet, din id-dispożizzjoni tiddikjara li d-Direttiva 2000/78 ma għandhiex tippreġudika d-dritt ta’ knejjes u ta’ organizzazzjonijiet reliġjużi oħrajn milli jeħtieġu li l-impjegati tagħhom jaġixxu in bona
fide u b’lealtà lejn l-etos tal-organizzazzjoni. Madankollu, il-formulazzjoni ta’ dan is-subparagrafu tibda bil-kliem “[s]akemm id-dispożizzjonijiet tagħha huma f’kull każ irrispettati”, li jfisser li l-applikazzjoni ta’ dan it-tieni subparagrafu għandu josserva, inter alia, il-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu ta’ dan l-artikolu (32).
47.      F’din il-kawża, mingħajr ma jkun hemm bżonn ulterjuri li jiġi eżaminat jekk it-tluq minn knisja speċifika jistax iwassal għal att ta’ mala
fide jew aġir żleali fir-rigward tal-etos ta’ dik il-knisja, għall-finijiet tat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, il-fatt jibqa’ li rekwiżit professjonali bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jissodisfax il-kriterji stabbiliti fl-ewwel subparagrafu ta’ din id-dispożizzjoni. Għalhekk, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 għandu wkoll jiġi eskluż bħala bażi xierqa biex jitqies li differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tikkostitwixxix diskriminazzjoni.
B.      L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78
48.      L-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78, jipprovdi li l-Istati Membri jistgħu jipprevedu li differenza fit-trattament li hija bbażata fuq karatteristika relatata ma xi waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva ma għandhiex tikkostitwixxi diskriminazzjoni fejn, minħabba n-natura tal-attivitajiet professjonali speċifiċi kkonċernati jew tal-kuntest li fihom twettqu, tali karatteristika tikkostitwixxi rekwiżit professjonali ġenwin u determinanti, sakemm l-għan huwa leġittimu u r-rekwiżit huwa proporzjonat.
49.      Konformement mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, sabiex differenza fit-trattament titqies bħala “rekwiżit professjonali ġenwin u determinanti” għall-finijiet tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78, tali rekwiżit għandu jkun oġġettivament iddettat min-natura tal-attivitajiet professjonali kkonċernat jew tal-kuntest li fih jiġu eżerċitati (33). Hija n-natura tal-attività professjonali li tirrikjedi differenza fit-trattament, mhux il-kundizzjonijiet suġġettivi tal-persuna li timpjega. Il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet konsistentement li, sa fejn jippermetti deroga mill-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78 għandu jingħata interpretazzjoni stretta (34).
50.      F’dan il-każ, kif osservaw korrettament il-Kummissjoni u l-qorti tar-rinviju, il-fatt li impjegati Kattoliċi ma jistgħux iwettqu defezzjoni mill-Knisja Kattolika matul ir-relazzjoni ta’ impjieg tagħhom, sabiex ma jitkeċċewx, ma jidhirx li huwa oġġettivament neċessarju għall-attività speċifika mwettqa minn konsulent fi proġetti relatati mat-tqala. L-ewwel nett, din il-projbizzjoni ma tirrigwardax il-kompiti speċifiċi li l-konsulent jintalab iwettaq fost id-dmirijiet ordinarji tiegħu, iżda tirrigwarda r-relazzjoni mal-persuna li timpjega, f’dan il-każ il-Knisja Kattolika. It-tieni nett, l-assenza ta’ neċessità oġġettiva f’każ bħal dak deskritt fid-digriet tar-rinviju tista’ tintwera sempliċement mill-fatt li, meta l-impjegata kkonċernata fil-kawża prinċipali tkeċċiet, l-appellanti kienet qed timpjega sitt persuni, li minnhom tnejn kienu membri tal-Knisja Evanġelika.
51.      Għaldaqstant, l-argument li s-sħubija kontinwa fil-Knisja Kattolika kkostitwixxiet rekwiżit professjonali ġenwin u determinanti, fis-sens oġġettiv deskritt iktar ’il fuq, ma jreġix l-iskrutinju u, għalhekk, l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2000/78 ma jistax jinftiehem bħala deroga valida minn diskriminazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.
52.      Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, u b’mod partikolari tal-konklużjonijiet milħuqa fil-punti 44, 47 u 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet, inqis li l-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva 2000/78 għandu jiġi interpretat fis-sens li d-derogi li jinsabu f’dan l-artikolu ma jistgħux jiġu applikati għal differenza fit-trattament li tirriżulta mit-tkeċċija ta’ impjegat minn organizzazzjoni reliġjuża b’riżultat tad-deċiżjoni ta’ dan l-impjegat li jitlaq mill-knisja li minnha tifforma parti din l-organizzazzjoni, fejn it-twettiq tal-attivitajiet professjonali ma tirrikjedix li wieħed ikun membru ta’ din il-knisja u l-impjegat ikkonċernat ma jaġixxix b’mod pubblikament kuntrarju għall-etos ta’ dik il-knisja.
53.      Peress li t-tieni domanda preliminari tal-qorti tar-rinviju saret fil-każ li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 jew, sussidjarjament, l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva jiġi interpretat fis-sens li rekwiżit professjonali bħal dak inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jikkostitwixxix diskriminazzjoni, li, wara l-analiżi tiegħi, ma hijiex l-interpretazzjoni li nipproponi f’dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja ma hijiex fl-obbligu li tagħti risposta għal din it-tieni domanda preliminari.
IV.    Konklużjoni
54.      Abbażi tal-analiżi magħmula preċedentement, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari magħmula mill-Bundesarbeitsgericht (il-Qorti Industrijali Federali, il-Ġermanja):
L-Artikolu 4(1) u (2) tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE
tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol
għandu jiġi interpretat fis-sens li d-derogi li jinsabu f’dan l-artikolu ma jistgħux jiġu applikati għal differenza fit-trattament li tirriżulta mit-tkeċċija ta’ impjegat minn organizzazzjoni reliġjuża b’riżultat tad-deċiżjoni ta’ dan l-impjegat li jitlaq mill-knisja li minnha tifforma parti din l-organizzazzjoni, fejn it-twettiq tal-attivitajiet professjonali ma tirrikjedix li wieħed ikun membru ta’ din il-knisja u l-impjegat ikkonċernat ma jaġixxix b’mod pubblikament kuntrarju għall-etos ta’ dik il-knisja.
1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
2      Direttiva tal-Kunsill tas‑27 ta’ Novembru 2000 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kap 5, Vol. 4, p. 79).
3      Sentenza tas‑17 ta’ April 2018, Egenberger (C‑414/16, EU:C:2018:257) (iktar ’il quddiem is-“sentenza Egenberger”).
4      Sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2018, IR (C‑68/17, EU:C:2018:696) (iktar ’il quddiem is-“sentenza  IR”).
5      Sabiex inkun konċiża, f’dawn il-konklużjonijiet ser nirreferi għall-espressjoni “organizzazzjonijiet pubbliċi jew privati oħrajn li l-ethos tagħhom huwa bbażat fuq reliġjon […]”, kif tidher fl-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78, bil-kliem “organizzazzjonijiet reliġjużi”.
6      Iktar ’il quddiem il-“Karta”.
7      Iktar ’il quddiem l-“appellanti”.
8      Amtsblatt des Erzbistums Köln, p. 222, fil-verżjoni tar-riżoluzzjoni tal-Assemblea Ġenerali tal-Assoċjazzjoni tad-Djoċesijiet fil-Ġermanja tas‑27 ta’ April 2015, li, skont id-deċiżjoni tar-rinviju, hija l-verżjoni applikabbli f’din il-kawża (iktar ’il quddiem ir-“Regolament Bażiku”).
9      Ara l-Artikolu 5(1) tar-Regolament Bażiku.
10      Ara l-Artikolu 5(2)(1)(a) tar-Regolament Bażiku.
11      Ara l-Artikolu 5(2)(2)(a) tar-Regolament Bażiku.
12      Ara l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Bażiku.
13      Ara, inter alia, is-sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2017, Bougnaoui u ADDH (C‑188/15, EU:C:2017:204, punt 26).
14      Sentenza Egenberger, punt 47.
15      Sentenza Egenberger, punt 63, u s-sentenza IR, punt 50.
16      Sentenza Egenberger, punt 64, u s-sentenza IR, punt 55.
17      Sentenza Egenberger, punt 65, u s-sentenza IR, punt 51.
18      Sentenza Egenberger, punt 66, u s-sentenza IR, punt 52.
19      Is-sentenza Egenberger, punt 67, u s-sentenza IR, punt 53.
20      Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi tas‑26 ta’ Jannar 2021, Szpital Kliniczny im. dra J. Babińskiego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Krakowie
(C‑16/19, EU:C:2021:64, punt 51 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tal‑15 ta’ Lulju 2021, WABE u MH Müller Handel (C‑804/18 u C‑341/19, EU:C:2021:594, punt 59).
21      Sentenza Egenberger, punt 58.
22      Sentenza Egenberger, punt 57.
23      Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Tanchev f’Egenberger  (C‑414/16, EU:C:2017:851, punt 56), li kkunsidraw li l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 2000/78 huwa l-“manifestazzjoni leġiżlattiva” tal-Artikolu 17 TFUE.
24      Sentenza Egenberger, punt 51.
25      Sentenza Egenberger, punt 52.
26      Sentenza Egenberger, punt 58.
27      Sentenza IR, punt 48.
28      Ara wkoll l-Artikolu 18 tad-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem, adottata mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fl‑10 ta’ Diċembru 1948, u l-Artikolu 18 tal-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi, adottat mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fis‑16 ta’ Diċembru 1966.
29      Ara, fost oħrajn, il-QEDB, l‑1 ta’ Lulju 2014, S.A.S. vs Franza (CE:ECHR:2014:0701JUD004383511, § 124 u l-ġurisprudenza ċċitata). Ara wkoll, f’dan ir-rigward, il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea “Freedom if religion or belief – Council conclusions”, fi Stqarrija għall-Istampa – l-2973 Laqgħa tal-Kunsill – Affarijiet Ġenerali u Relazzjonijiet Esterni – Affarijiet Ġenerali, 16 ta’ Novembru 2009, p. 10.
30      Ara l-punt 5 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
31      F’dan ir-rigward, infakkar li, konformement mad-deskrizzjoni mogħtija mill-qorti tar-rinviju fid-digriet tar-rinviju, l-impjegat ikkonċernat fil-proċeduri prinċipali sostniet li kienet telqet mill-Knisja Kattolika minħabba t-taxxa speċjali tal-knisja imposta fuq persuni li, bħalha, tgħix ma konjuġi bi qligħ għoli, ta’ reliġjon differenti, u mhux minħabba n-nuqqas ta’ qbil tagħha mal-prinċipji fundamentali ta’ dik il-knisja.
32      Sentenza IR,
punt 49.
33      Sentenza tal‑14 ta’ Marzu 2017, Bougnaoui u ADDH (C‑188/15, EU:C:2017:204, punt 40).
34      Ara, fost oħrajn, is-sentenza tat‑13 ta’ Settembru 2011, Prigge et (C‑447/09, EU:C:2011:573, punt 72).