61996CC0346_EL
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα
1 Με το υπό εξέταση προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ζητεί να προσδιοριστεί η ακριβής έκταση των οικονομικών συνεπειών που έχει για τον υπερθεματιστή, στον οποίο ανατέθηκε η προμήθεια αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας, η μη εκτέλεση των υποχρεώσεών του.
I - Η σχετική κοινοτική ρύθμιση
2 Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983 (1) (στο εξής: κανονισμός), καθορίζει τις γενικές λεπτομέρειες μετακινήσεως και προμηθείας αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας.
3 Ο κανονισμός ορίζει στο άρθρο 9, παράγραφος 1, ότι διεξάγεται διαγωνισμός για να καθοριστούν τα έξοδα προμηθείας και ενδεχομένως η τιμή αγοράς ή παρασκευής και συσκευασίας του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη.
4 Κατά το άρθρο 11, παράγραφος 6, στοιχείο ββ, η προσφορά του διαγωνιζομένου ισχύει μόνον αν συνοδεύεται από την απόδειξη ότι η εγγύηση του διαγωνισμού που αναφέρεται στο άρθρο 12 συστήθηκε πριν από τη λήξη της προθεσμίας που έχει καθοριστεί για την υποβολή των προσφορών.
5 Κατά το άρθρο 12, παράγραφος 1, δεύτερη περίπτωση, αν πρόκειται για γάλα που αγοράζεται στην αγορά της Κοινότητας η εγγύηση του διαγωνισμού ανέρχεται στο 3 % της τιμής παρεμβάσεως του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, η οποία εφαρμόζεται στην ποσότητα που αφορά η προσφορά.
6 Το άρθρο 11, παράγραφος 7, ορίζει ότι η υποβληθείσα προσφορά δεν είναι δυνατόν να αποσυρθεί.
7 Το άρθρο 14, παράγραφος 1, ορίζει ότι ο διαγωνισμός κατακυρώνεται στον προσφέροντα που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά.
8 Κατά το άρθρο 16, παράγραφος 2, ο υπερθεματιστής δεν μπορεί να υπαναχωρήσει μονομερώς από την εκτέλεση της εργασίας για την οποία κηρύχθηκε υπερθεματιστής. Η παράγραφος 4 του άρθρου αυτού προβλέπει ότι ο υπερθεματιστής παρέχει το συντομότερο δυνατό όλες τις χρήσιμες πληροφορίες στους αρμόδιους οργανισμούς, οι οποίοι τις διαβιβάζουν αμέσως στην Επιτροπή.
9 Το άρθρο 25 του κανονισμού ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Ο υπερθεματιστής αναλαμβάνει όλες τις οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται η μη χορήγηση, εν όλω ή εν μέρει, του εμπορεύματος υπό τους όρους που έχουν καθορισθεί, αν ο δικαιούχος έχει καταστήσει δυνατή τη χορήγηση υπό τους εν λόγω όρους.
Αν, εξαιτίας του υπερθεματιστή, η φόρτωση δεν πραγματοποιηθεί μέσα σε περίοδο [προθεσμία] τριών μηνών από την ημερομηνία λήξης της περιόδου φόρτωσης που καθορίζεται στην προκήρυξη του διαγωνισμού ή τροποποιείται σύμφωνα με το άρθρο 17, σημείο 5, ο οργανισμός που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή απαλλάσσει τον υπερθεματιστή από τις υποχρεώσεις του. Σε τέτοια περίπτωση, η Επιτροπή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα.
2. Τα έξοδα που προκύπτουν από τη μη χορήγηση του εμπορεύματος λόγω ανωτέρας βίας αναλαμβάνονται από τον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή.» (2)
10 Το άρθρο 26, παράγραφοι 5 και 6, του κανονισμού προβλέπει:
«5. Αν, εξαιτίας του υπερθεματιστή, δεν τηρείται η περίοδος φόρτωσης που ορίζεται στην προκήρυξη του διαγωνισμού (...), ο ενδιαφερόμενος οργανισμός παρακρατεί, για κάθε ημέρα καθυστέρησης και κατ' αναλογία προς τις ποσότητες που δεν έχουν φορτωθεί:
- 1 % του ποσού της εγγύησης του διαγωνισμού, στην περίπτωση εμπορευμάτων που αγοράζονται στην αγορά της Κοινότητας, ή παρασκευάζονται από τέτοια προϋόντα,
(...)
6. Όλες οι εγγυήσεις καταπίπτουν στην περίπτωση που ο υπερθεματιστής απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο.» (3)
11 Με την απόφαση 87/203/ΕΟΚ, της 10ης Μαρτίου 1987, η Επιτροπή καθόρισε σε 94 100 τόνους, κατ' ανώτατο όριο, την ποσότητα γάλακτος σε σκόνη που επρόκειτο να χορηγηθεί ως επισιτιστική βοήθεια το 1987 (4).
II - Τα πραγματικά περιστατικά και η εθνική διαδικασία
12 Δύο κανονισμοί της Επιτροπής πρόβλεψαν την προμήθεια, από τους οργανισμούς παρεμβάσεως (στο Βέλγιο πρόκειται για τον Belgisch Interventie- en Restitutiebureau, στο εξής: οργανισμός), διαφόρων παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη ως επισιτιστική βοήθεια (5).
Ο πρώτος διαγωνισμός
13 Η Prolacto NV, εταιρία βελγικού δικαίου (στο εξής: Prolacto ή υπερθεματιστής), υπέβαλε προσφορές για δύο παρτίδες βάσει του κανονισμού 345/87, στις 23 Φεβρουαρίου 1987, δηλαδή την τελευταία ημέρα της προθεσμίας. Η Prolacto θα αγόραζε το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη στην αγορά της Κοινότητας.
14 Στις 5 Μαρτίου 1987, ο οργανισμός πληροφόρησε την Prolacto ότι οι προσφορές της έγιναν δεκτές και υπενθύμισε ότι η παράδοση του γάλακτος θα έπρεπε να γίνει σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού. Το γάλα έπρεπε να φορτωθεί μέχρι τις 30 Απριλίου 1987, το αργότερο, σε πλοία που θα διέθετε ο δικαιούχος της επισιτιστικής βοήθειας.
15 Στις 7 Αυγούστου 1987, η Prolacto πληροφόρησε τον οργανισμό ότι δεν ήταν σε θέση να εκτελέσει τις προμήθειες.
16 Με συστημένη επιστολή της 20ης Αυγούστου 1987, ο οργανισμός γνωστοποίησε στην Prolacto ότι, λόγω μη πραγματοποιήσεως της παραδόσεως, θα παρακρατούσε τις εγγυήσεις του διαγωνισμού, ύψους 573 330 βελγικών φράγκων (BFR) και 667 238 BFR, εκτός αν η Prolacto κατέβαλε τα ποσά αυτά, πράγμα που η εταιρία έπραξε.
Ο δεύτερος διαγωνισμός
17 Στις 20 Μαου 1987, δηλαδή την τελευταία ημέρα της προθεσμίας, η Prolacto υπέβαλε προσφορές για τέσσερις παρτίδες, βάσει του κανονισμού 1358/87. Η Prolacto θα αγόραζε το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη στην αγορά της Κοινότητας.
18 Στις 22 Μαου 1987, ο οργανισμός πληροφόρησε την Prolacto ότι οι προσφορές της έγιναν δεκτές και υπενθύμισε ότι η παράδοση έπρεπε να πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού. Το γάλα έπρεπε να φορτωθεί μέχρι τις 30 Ιουνίου 1987, το αργότερο, σε πλοία που θα διέθετε ο δικαιούχος της επισιτιστικής βοήθειας.
19 Η Prolacto δεν προέβη στην παράδοση την οποία είχε αναλάβει να πραγματοποιήσει. Στις 13 Οκτωβρίου 1987 πληροφόρησε τον οργανισμό ότι δεν ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει την παράδοση.
20 Με επιστολή της 16ης Οκτωβρίου 1987, ο οργανισμός γνωστοποίησε στην Prolacto ότι είναι αναγκασμένος να παρακρατήσει τις συσταθείσες εγγυήσεις για τις εν λόγω τέσσερις παρτίδες.
21 Σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, τελευταία περίοδος, του κανονισμού, η Επιτροπή διοργάνωσε νέους διαγωνισμούς για τις παρτίδες που δεν είχε παραδώσει η Prolacto.
22 Καίτοι η προμήθεια των παρτίδων ανατέθηκε στον διαγωνιζόμενο που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά, τα πρόσθετα έξοδα ανήλθαν συνολικά στο ποσό των 50 781 099 BFR, που αντιπροσωπεύει τη διαφορά μεταξύ του συνολικού κόστους των νέων διαγωνισμών για τις έξι μη παραδοθείσες παρτίδες και της τιμής που είχε προσφέρει αρχικά η Prolacto για τις παρτίδες αυτές.
23 Όπως αναφέρεται σε επιστολή της Επιτροπής, της 17ης Ιουλίου 1991, το ποσό αυτό χρεώθηκε στο Βελγικό Δημόσιο το οποίο κλήθηκε να ζητήσει από την Prolacto να του το καταβάλει.
24 Με συστημένη επιστολή της 3ης Οκτωβρίου 1991, ο οργανισμός ζήτησε από την Prolacto να του καταβάλει το ποσό των 50 781 099 BFR, βάσει του άρθρου 25 του κανονισμού, καθώς επίσης και τόκους υπερημερίας από 1ης Νοεμβρίου 1991, και στη συνέχεια, στις 15 Απριλίου 1992, την ενήγαγε ενώπιον του Rechtbank van eerste aanleg te Brussel.
III - Το προδικαστικό ερώτημα
25 Το εθνικό δικαστήριο διερωτήθηκε ως προς την έκταση των υποχρεώσεων που υπείχε ο υπερθεματιστής βάσει του κανονισμού, λόγω μη εκτελέσεως της προμηθείας, και ανέστειλε τη διαδικασία υποβάλλοντας στο Δικαστήριο το ακόλουθο ερώτημα:
«Στην περίπτωση προσφοράς για την παράδοση αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας βάσει των κανονισμών της Επιτροπής (ΕΟΚ) 345/87 και (ΕΟΚ) 1358/87, της 3ης Φεβρουαρίου 1987 και της 15ης Μαου 1987, αντιστοίχως, με σύσταση εγγυήσεως διαγωνισμού σύμφωνα με το άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983, μπορεί ο βελγικός οργανισμός παρεμβάσεως να αξιώσει από το νομικό πρόσωπο, που δεν συμμορφώθηκε προς τις υποχρεώσεις του και δεν πραγματοποίησε την παράδοση, την καταβολή αποζημιώσεως βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1354/83, αφού έχει ήδη κατακρατήσει ως καταπεσούσες όλες τις εγγυήσεις διαγωνισμού;»
26 Το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατά τα ουσιώδη, αν ο κανονισμός έχει την έννοια ότι ο υπερθεματιστής που δεν εκπληρώνει την υποχρέωση προμηθείας του εμπορεύματος που του ανατέθηκε στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας, οφείλει αποζημίωση, βάσει του άρθρου 25, παράγραφος 1, του κανονισμού, για τις ζημιογόνες συνέπειες, στην περίπτωση που έχουν καταπέσει οι εγγυήσεις του διαγωνισμού, βάσει του άρθρου 26, παράγραφος 6, του εν λόγω κανονισμού.
27 Για την απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να εξεταστούν δύο ζητήματα.
28 Πρώτον, ερωτάται αν η καταβολή των εγγυήσεων αποκλείει ή όχι την επιβάρυνση του υπερθεματιστή με όλες τις «οικονομικές συνέπειες» της παραλείψεως προμηθείας του εμπορεύματος. Δεύτερον, αν υποτεθεί ότι ο υπερθεματιστής υπέχει και τις δύο υποχρεώσεις, πρέπει να εξεταστεί αν τα αντίστοιχα ποσά σωρεύονται ή αν η εγγύηση πρέπει να αφαιρεθεί από τις «οικονομικές συνέπειες» που αναλαμβάνει ο υπερθεματιστής.
Όσον αφορά τη συνύπαρξη των δύο υποχρεώσεων.
29 Η υποχρέωση του ασυνεπούς υπερθεματιστή να καταβάλει το ποσό των «οικονομικών συνεπειών», κατά το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού επιπλέον των εγγυήσεων που έχουν ήδη καταπέσει προκύπτει από το ίδιο το γράμμα της διατάξεως.
30 Ο κοινοτικός νομοθέτης, ορίζοντας ότι «Ο υπερθεματιστής αναλαμβάνει όλες τις οικονομικές συνέπειες που συνεπάγεται η μη χορήγηση (...) του εμπορεύματος υπό τους όρους που έχουν καθοριστεί», θέτει σαφώς την αρχή ότι ο υπερθεματιστής βαρύνεται με τα πρόσθετα έξοδα που συνεπάγεται η μη εκτέλεση της εργασίας.
31 Η αρχή αυτή συνοδεύεται από μια εξαίρεση καθότι, στην περίπτωση όπου η μη εκτέλεση της εργασίας οφείλεται σε ανωτέρα βία (6), τα έξοδα βαρύνουν τον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή (7).
32 Εν προκειμένω, πάντως, το αιτούν δικαστήριο απέκλεισε την περίπτωση αυτή κρίνοντας ότι «η εναγομένη δεν αντιμετώπισε περίπτωση ανωτέρας βίας» (8).
33 Η Prolacto υποστηρίζει ότι από το συνδυασμό των άρθρων 25 και 26, παράγραφος 6, του κανονισμού, προκύπτει ότι η κύρωση της μη εκτελέσεως περιορίζεται στην κατάπτωση της εγγυήσεως, οσάκις ο υπερθεματιστής απαλλάχθηκε των υποχρεώσεών του. Η εγγύηση υποκαθιστά τα πρόσθετα έξοδα του άρθρου 25, παράγραφος 1. Κατά κάποιο τρόπο επέχει θέση ποινικής ρήτρας, το δε συμφέρον στην υποκατάσταση είναι ότι προστατεύεται ο οργανισμός παρεμβάσεως ο οποίος λαμβάνει αποζημίωση χωρίς να υποχρεούται να αποδείξει την έκταση της προκληθείσας ζημίας (9).
34 Οι διατάξεις αυτές, ακόμη και αν εξεταστούν σε συνδυασμό η μία με την άλλη, δεν επιτρέπουν τέτοια ερμηνεία.
35 Το άρθρο 26, παράγραφος 6, του κανονισμού προβλέπει την απώλεια της εγγυήσεως οσάκις ο υπερθεματιστής «απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο». Όμως, η πρώτη υποχρέωση του υπερθεματιστή είναι να προμηθεύσει το εμπόρευμα στον δικαιούχο, οπότε η υποχρέωση από την οποία απαλλάσσεται ο υπερθεματιστής και η οποία καθορίζει την τύχη της εγγυήσεως δεν είναι, όπως αφήνει να εννοηθεί η Prolacto, η υποχρέωση του υπερθεματιστή να αναλάβει τις «οικονομικές συνέπειες» που συνεπάγεται η μη χορήγηση του εμπορεύματος, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1. Όταν ο οργανισμός που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή διαπιστώνει ότι η καθυστέρηση του υπερθεματιστή υπερβαίνει μια εύλογη περίοδο, η οποία εν προκειμένω καθορίζεται σε τρεις μήνες, αποφασίζει να μη συνεχίσει μαζί του τη σχεδιαζομένη εργασία. Μπορούν λοιπόν να προκηρυχθούν νέοι διαγωνισμοί ώστε να καλυφθεί η αδυναμία του αρχικού υπερθεματιστή. Στο σημείο αυτό καταπίπτει η εγγύηση χωρίς ωστόσο ο υπερθεματιστής να απαλλάσσεται από την καταβολή των προσθέτων εξόδων του άρθρου 25, παράγραφος 1, δεδομένου ότι αμφότερες οι υποχρεώσεις ενεργοποιούνται από την παράλειψη εκτελέσεως της εργασίας.
36 Όπως παρατήρησε η Επιτροπή (10), κατά τον κανονισμό η υποβληθείσα προσφορά δεν μπορεί να αποσυρθεί (11), ο δε υπερθεματιστής δεν μπορεί μονομερώς να υπαναχωρήσει από την εκτέλεση της εργασίας για την οποία κηρύχθηκε υπερθεματιστής (12). Στο πλαίσιο αυτό είναι λογικό να μη μπορεί να απαλλαγεί από τις υποχρεώσεις του παρά μόνο με ρητή απόφαση του οργανισμού που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή, όπως αυτή που προβλέπει το άρθρο 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο. Θα ήταν όμως παράλογο το να απαλλάσσεται επίσης με την ίδια απόφαση και από την υποχρέωση να αναλάβει τις συνέπειες της αδυναμίας του.
37 Κατά τα λοιπά πρέπει να σημειωθεί ότι η διαδικασία του άρθρου 25, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, δεν αφήνει περιθώριο εκτιμήσεως στον οργανισμό που είναι επιφορτισμένος με την πληρωμή, ο οποίος οφείλει να απαλλάξει τον υπερθεματιστή από τις υποχρεώσεις του με την εκπνοή μιας τρίμηνης προθεσμίας, πράγμα που επιφέρει την απώλεια της εγγυήσεως, οσάκις η καθυστέρηση φθάνει αυτή τη διάρκεια. Συνεπώς, αν υποτεθεί ότι η κατάπτωση της εγγυήσεως αποκλείει την αποζημίωση για τις «οικονομικές συνέπειες» της μη εκτελέσεως της προσφοράς, δεν θα εδικαιολογείτο η ύπαρξη του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, το πεδίο εφαρμογής του οποίου θα περιοριζόταν στην αποζημίωση για τις «οικονομικές συνέπειες» καθυστερήσεων κάτω των τριών μηνών.
38 Θα παρατηρήσω επίσης ότι η αποζημίωση την οποία προβλέπει η προαναφερθείσα διάταξη εξαρτάται από την παράλειψη προμηθείας του εμπορεύματος υπό τους καθορισθέντες όρους, πράγμα που χαρακτηρίζει, περισσότερο από τις βραχείες καθυστερήσεις, την οριστική παράλειψη εκτελέσεως όπως αυτή που καταλογίζεται στην Prolacto.
39 Εξάλλου, δύσκολα μπορεί να γίνει δεκτό ότι, προκειμένου να αποφύγει μακρές και περίπλοκες αξιολογήσεις, και έναντι μιας εγγυήσεως, ο οργανισμός παρεμβάσεως παραιτείται από την είσπραξη αποζημιώσεως για όλα τα πρόσθετα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε ενώ τα αντίστοιχα ποσά μπορεί να είναι τελείως διαφορετικά το ένα από το άλλο.
40 Πράγματι, τα εν λόγω έξοδα μπορούν να αποδειχθούν υψηλά όπως στην υπό κρίση υπόθεση, όπου λόγω των διαφορών συναλλάγματος και των νέων διαγωνισμών προκλήθηκαν πρόσθετα έξοδα 50 781 099 BFR, ενώ η εγγύηση του διαγωνισμού καθορίζεται στο 3 % της τιμής παρεμβάσεως του αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη που εφαρμόζεται στην ποσότητα την οποία αφορά η προσφορά, ανέρχεται δηλαδή σε 5 400 000 BFR.
41 Επομένως οι δύο διατάξεις δεν αλληλοαναιρούνται και νομίζω ότι η κατάπτωση της εγγυήσεως συμβαδίζει με την ανάληψη των προσθέτων εξόδων που συνεπάγεται η μη εκτέλεση της προσφοράς.
Όσον αφορά τη σώρευση των ποσών
42 Δύο είναι οι εκδοχές: είτε η σώρευση είναι πλήρης και ο ασυνεπής υπερθεματιστής υφίσταται συγχρόνως και την απώλεια της εγγυήσεως και τις «οικονομικές συνέπειες» της παραλείψεως προμηθείας του εμπορεύματος είτε η σώρευση περιορίζεται στο ύψος της προκληθείσας ζημίας, πράγμα που σημαίνει ότι από το ποσό αυτό αφαιρείται η καταπεσούσα εγγύηση.
43 Ο βαθμός της σωρεύσεως εξαρτάται, κατά την άποψή μου, από το σκοπό που επιδιώκει εκάστη των δύο διατάξεων. Όπως ορθά επισήμανε η Επιτροπή, οι σκοποί αυτοί είναι διαφορετικοί (13).
44 Το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού προβλέπει την ευθύνη του υπερθεματιστή λόγω της μη εκτελέσεως της προμηθείας του εμπορεύματος. Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, η ευθύνη αυτή στον τομέα της επισιτιστικής βοήθειας είναι συμβατική (14).
45 Ο υπερθεματιστής καθίσταται οφειλέτης των προσθέτων εξόδων που οφείλονται στην αδυναμία του από τη στιγμή που παραλείπει να εκπληρώσει την υποχρέωσή του προμηθείας του εμπορεύματος υπό τους αρχικώς καθορισθέντες όρους.
46 Οι εγγυήσεις που καταπίπτουν υπέρ του οργανισμού δεν θα μπορούσαν να αφαιρεθούν από το ποσό της κατά το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού αξιώσεώς του παρά μόνον αν είχαν και αυτές τον χαρακτήρα αποζημιώσεως. Στην περίπτωση αυτή, ο σκοπός της εγγυήσεως θα ήταν η αποκατάσταση της ζημίας και θα δικαιολογούσε ανάλογη μείωση της ζητουμένης αποζημιώσεως, την οποία ο οργανισμός επιτυγχάνει εν μέρει μέσω των εγγυήσεων τις οποίες αποκτά.
47 Δεν είναι όμως αυτός ο ρόλος της εγγυήσεως.
48 Η εγγύηση είναι πρωτίστως εγγύηση στην κυριολεξία (15). Σε μια παρόμοια υπόθεση το Δικαστήριο έκρινε ότι η εγγύηση «έχει μοναδικό σκοπό να εξασφαλίσει την τήρηση εκ μέρους του επωφελουμένου επιχειρηματία των υποχρεώσεών του» (16). Πρωτίστως εγγυάται τη σοβαρότητα της προσφοράς που υποβάλλει ο διαγωνιζόμενος, καθόσον, για να είναι έγκυρη η προσφορά, απαιτείται η απόδειξη ότι η εγγύηση «έχει συσταθεί πριν από τη λήξη της προθεσμίας που καθορίζεται για την υποβολή των προσφορών» (17). Δεύτερον, εγγυάται ότι ο υπερθεματιστής θα τηρήσει τους όρους της προσφοράς.
49 Κυρίως η εγγύηση καθίσταται κύρωση οσάκις δεν τηρείται η υποχρέωση την οποία εξασφαλίζει (18). Πολλοί κανονισμοί του τομέα της γεωργίας, ιδίως οι αφορώντες την επισιτιστική βοήθεια της Κοινότητας προς τρίτες χώρες, προβλέπουν σύστημα εγγυοδοσίας (19). Για τον λόγο αυτό καλείστε τακτικά να αποφανθείτε ως προς το ζήτημα αν συμβιβάζεται με την αρχή της αναλογικότητας η απώλεια μιας εγγυήσεως λόγω παραβάσεως των υποχρεώσεων που θεσπίζουν οι οικείες διατάξεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις κρίνετε πάντα, τουλάχιστον σιωπηρά, ότι η απώλεια της εγγυήσεως αποτελεί την κύρωση της παραβάσεως των υποχρεώσεων αυτών (20).
50 Ο χαρακτηρισμός αυτός προκύπτει ακόμα σαφέστερα από την προαναφερθείσα απόφαση Maizena. Το Δικαστήριο χρειάστηκε να εκτιμήσει το κύρος μιας κοινοτικής ρυθμίσεως που πρόβλεπε την ανασύσταση της εγγυήσεως για την υποχρέωση του κατόχου πιστοποιητικού εξαγωγής να προβεί στην εξαγωγή κατά τη διάρκεια ισχύος της άδειας. Το ισχύον σύστημα πρόβλεπε ότι «η εγγύηση ελευθερώνεται κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου, καίτοι δεν έχει εκτελεστεί ακόμη η υποχρέωση εξαγωγής η οποία εξακολουθει συνεπώς να υφίσταται [και ότι] (...) η ελευθερωθείσα εγγύηση πρέπει να ανασυσταθεί και καταπίπτει όταν κατόπιν αποδεικνύεται ότι δεν εκπληρώθηκε η υποχρέωση εξαγωγής κατά τη διάρκεια ισχύος του πιστοποιητικού εξαγωγής» (21).
51 Το Δικαστήριο έκρινε ότι «(...) η ανασύσταση της ελευθερωθείσας εγγυήσεως, σκοπός της οποίας ήταν η εξασφάλιση εκτελέσεως μιας ορισμένης υποχρεώσεως, παύει να αποτελεί ασφάλεια και καθίσταται κύρωση στην περίπτωση που η υποχρέωση δεν εκπληρώθηκε ή δεν μπορεί πλέον να εκπληρωθεί» (22). Νομίζω ότι η συλλογιστική αυτή μπορεί κάλλιστα να εφαρμοστεί εν προκειμένω δεδομένου ότι η απώλεια της εγγυήσεως εξαρτάται από το γεγονός ότι ο υπερθεματιστής έχει ήδη απαλλαγεί οριστικά των υποχρεώσεών του μετά την καθυστέρηση της φορτώσεως που του καταλογίζεται (23).
52 Συνεπώς, ο χαρακτηρισμός της ποινικής ρήτρας που δίνει στην εγγύηση η Prolacto, ιδίως διότι πρόκειται για ποσό που καθορίζεται για λόγους αποζημιώσεως, δεν μπορεί να γίνει δεκτός. Το γεγονός ότι, όπως και η ποινική ρήτρα, η εγγύηση καθορίζεται κατ' αποκοπήν (24) αντικατοπτρίζει πρωτίστως τη φύση της ως κυρώσεως, χαρακτηριστικό της οποίας είναι ο καθορισμός ενός ποσού που δεν εμφανίζει σχέση με την έκταση της ζημίας.
53 Αντιθέτως, το περιεχόμενο του άρθρου 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού μαρτυρεί τη βούληση του κοινοτικού νομοθέτη να εξασφαλίσει την αποκατάσταση για ολόκληρη τη ζημία που προκλήθηκε από την παράλειψη προμηθείας της επισιτιστικής βοήθειας.
54 Σημειωτέον επίσης ότι η αποτρεπτική λειτουργία της εγγυήσεως θα εξασθενούσε αν η καταβολή της δεν εξηρτάτο από την ύπαρξη ζημίας. Μάλιστα μια τέτοια ερμηνεία θα υποχρέωνε τον οργανισμό παρεμβάσεως να επιστρέψει άνευ ετέρου την εγγύηση στον υπερθεματιστή, τη στιγμή μάλιστα που η εργασία παραμένει ανεκτέλεστη, σε περιπτώσεις όπου διεξάγεται νέος διαγωνισμός με τιμές τέτοιες ώστε να συμψηφίζονται τα επιπλέον έξοδα που προκάλεσε η ασυνέπεια του πρώτου υπερθεματιστή. Πράγματι στην περίπτωση αυτή δεν θα διαπιστωνόταν καμία ζημία. Όμως, κατά το άρθρο 26, παράγραφος 6, του κανονισμού για να καταπέσουν οι εγγυήσεις, αρκεί ότι ο υπερθεματιστής απαλλάχθηκε από τις υποχρεώσεις του λόγω του ότι δεν προμήθευσε το εμπόρευμα εντός προθεσμίας τριών μηνών και επομένως ότι η εργασία δεν πραγματοποιήθηκε.
55 Κατά συνέπεια, η διαφορά ως προς τη φύση και τη λειτουργία μεταξύ του μηχανισμού της εγγυήσεως και του μηχανισμού της αποζημιώσεως για τις «οικονομικές συνέπειες» της παραλείψεως προμηθείας του εμπορεύματος δεν επιτρέπει να ληφθεί υπόψη το ποσό της εγγυήσεως για τον υπολογισμό του ποσού που εξακολουθεί να οφείλει για τον λόγο αυτό η Prolacto στον οργανισμό. Αντιθέτως, νομίζω ότι το ποσό αυτό πρέπει να προστεθεί στο ύψος των ζημιών που προκλήθηκαν από την εκ μέρους του υπερθεματιστή μη εκπλήρωση της υποχρεώσεώς του.
Πρόταση
56 Βάσει των προεκτεθέντων προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα του Rechtbank van eerste aanleg te Brussel:
«Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1354/83 της Επιτροπής, της 17ης Μαου 1983, για τις γενικές λεπτομέρειες μετακινήσεως και προμηθείας αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, βουτύρου και βουτυρελαίου στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας, έχει την έννοια ότι η επιχείρηση η οποία επελέγη διά διαγωνισμού προκειμένου να προμηθεύσει ορισμένο εμπόρευμα και δεν εκπληρώνει την υποχρέωσή της φέρει όλες τις οικονομικές συνέπειες της παραλείψεως αυτής, σύμφωνα με το άρθρο 25, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού ακόμη και αν η εγγύηση του διαγωνισμού έχει καταπέσει βάσει του άρθρου 26, παράγραφος 6, του κανονισμού, η οποία εγγύηση δεν μπορεί να αφαιρεθεί από τα ποσά που οφείλονται για την κάλυψη των οικονομικών συνεπειών κατά τις προαναφερθείσες διατάξεις του άρθρου 25.»
(1) - Κανονισμός για τις γενικές λεπτομέρειες της διακίνησης και της χορήγησης αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη, βουτύρου και βουτυρελαίου στο πλαίσιο της επισιτιστικής βοήθειας (ΕΕ L 142, σ. 1).
(2) - Η υπογράμμιση δική μου.
(3) - Όπ.π.
(4) - Απόφαση για τον καθορισμό των συνολικών ποσοτήτων επισιτιστικής βοήθειας και την κατάρτιση του πίνακα των προϋόντων που θα χορηγηθούν το 1987 (ΕΕ L 80, σ. 32).
(5) - Κανονισμοί της Επιτροπής (ΕΟΚ) 345/87, της 3ης Φεβρουαρίου 1987, και (ΕΟΚ) 1358/87, της 15ης Μαου 1987, περί χορηγήσεως διαφόρων παρτίδων αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη ως επισιτιστική βοήθεια (ΕΕ L 34, σ. 8, και ΕΕ L 131, σ. 1).
(6) - Άρθρο 25, παράγραφος 2, του κανονισμού.
(7) - Ο επιφορτισμένος με την πληρωμή οργανισμός είναι, κατά το άρθρο 23 του κανονισμού, οργανισμός παρεμβάσεως στον οποίο υποβλήθηκε η προσφορά.
(8) - Σελίδα 5 της ελληνικής μεταφράσεως της αποφάσεως περί παραπομπής. Βλ. επίσης σ. 4.
(9) - Σελίδες 9 και 10 της γαλλικής μεταφράσεως των γραπτών παρατηρήσεων της Prolacto.
(10) - Παράγραφος 39 των γραπτών παρατηρήσεών της.
(11) - Άρθρο 11, παράγραφος 7.
(12) - Άρθρο 16, παράγραφος 2.
(13) - Παράγραφοι 60 έως 67 των παρατηρήσεών της.
(14) - Βλ. ιδίως τις αποφάσεις της 18ης Οκτωβρίου 1984, 109/83, Eurico (Συλλογή 1984, σ. 3581, σκέψη 19), και της 11ης Φεβρουαρίου 1993, C-142/91, Cebag κατά Επιτροπής (Συλλογή 1993, σ. I-553, σκέψεις 11 και 12). Στην τελευταία αυτή απόφαση στηριχθήκατε σε κανονισμούς μεταγενέστερους του κανονισμού 1354/83, πλην όμως τα στοιχεία βάσει των οποίων καταλήξατε στην κρίση ότι οι σχέσεις μεταξύ της Επιτροπής και των υπερθεματιστών είναι συμβατικής φύσεως ενυπάρχουν και εν προκειμένω στη σχετική νομοθεσία. Όπως στην προαναφερθείσα απόφαση, ο προσδιορισμός της τιμής της παραδόσεως αναλόγως της προσφοράς των διαγωνιζομένων και της αποδοχής εκ μέρους της Επιτροπής, όπως προκύπτει από τα άρθρα 11, παράγραφος 4, στοιχείο εε, 13, παράγραφος 1, και 14, παράγραφος 1, του κανονισμού, χαρακτηρίζει συμβατική σχέση.
(15) - Βλ. Alexander, W.: «Perte de la caution (ou acquisition de la garantie) en droit agricole communautaire», Cahiers de droit europιen, 1988, αριθ. 4, σ. 384, I, B.
(16) - Απόφαση της 5ης Φεβρουαρίου 1987, 288/85, Plange Kraftfutterwerke (Συλλογή 1987, σ. 611, σκέψη 10). Βλ. επίσης, π.χ., τις αποφάσεις της 17ης Δεκεμβρίου 1970, 11/70, Internationale Handelsgesellschaft (Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 581, σκέψη 6), και της 18ης Νοεμβρίου 1987, 137/85, Maizena (Συλλογή 1987, σ. 4587, σκέψη 22).
(17) - Άρθρο 11, παράγραφος 6, στοιχείο ββ, του κανονισμού.
(18) - Βλ. Alexander, W., όπ.π., III, H.
(19) - Βλ. απόφαση της 2ας Ιουνίου 1994, C-2/93, Exportslachterijen van Oordegem (Συλλογή 1994, σ. I-2283, σκέψη 22).
(20) - Βλ., ιδίως, την απόφαση της 23ης Μαου 1996, C-326/94, Maas (Συλλογή 1996, σ. I-2643, σκέψη 36).
(21) - Σκέψη 11.
(22) - Σκέψη 12.
(23) - Η εφαρμογή του χαρακτηρισμού που δέχθηκε η απόφαση εκείνη δεν επηρεάζεται από το γεγονός ότι η εγγύηση κατέπεσε πριν ανασυσταθεί δεδομένου ότι, μετά την ανασύσταση, δεν διαφέρει από την εγγύηση η οποία ουδέποτε ελευθερώθηκε.
(24) - Υπενθυμίζω ότι η εγγύηση συστήνεται και υπολογίζεται εκ των προτέρων αναλόγως της τιμής παρεμβάσεως του εμπορεύματος.