62023CJ0555
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla)
26 ta’ Ġunju 2025 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Direttiva 2010/13/UE – Fornituri ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva – Leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi l-obbligu ta’ osservanza tad-dinjità tal-bniedem u li tipprojbixxi x-xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti – Prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali – Limiti – Prinċipju ta’ legalità tar-reati u tal-pieni – Prinċipju ta’ ċertezza legali”
Fil-Kawżi magħquda C‑555/23 u C‑556/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja), permezz ta’ deċiżjonijiet tat‑2 ta’ Awwissu 2023, li waslu fil-Qorti tal-Ġustizzja fl‑4 ta’ Settembru 2023, fil-proċeduri
Makeleio EPE. (C‑555/23)
Zougla G.R. AE (C‑556/23)
vs
Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (ESR),
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Il-Ħames Awla),
komposta minn M. L. Arastey Sahún (Relatriċi), Presidenta tal-Awla, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer u B. Smulders, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: T. Ćapeta,
Reġistratur: L. Carrasco Marco, Amministratriċi,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tas‑16 ta’ Ottubru 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal Makeleio EPE, minn S. Charalampous, dikigoros,
–
għall-Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (ESR), minn Z. Chatzipavlou u A. Dimitrakopoulou, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Elleniku, minn Z. Chatzipavlou, K. Konsta, M. Tassopoulou u D. Tsagkaraki, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Svediż, minn F.-L. Göransson, J. Olsson, A. Runeskjöld u H. Shev, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn O. Gariazzo, L. Malferrari, G. Meessen u D. Triantafyllou, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tat‑30 ta’ Jannar 2025,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw l-interpretazzjoni, minn naħa, tad-Direttiva 2010/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media awdjoviżiva) (ĠU 2010, L 95, p. 1, rettifika fil-ĠU 2010, L 263, p. 15), kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/1808 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Novembru 2018 (ĠU 2018, L 303, p. 69) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2010/13”) kif ukoll, min-naħa l-oħra, tal-Artikoli 20, 21 u 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
2
Dawn it-talbiet ġew ippreżentati fil-kuntest ta’ żewġ kawżi bejn, rispettivament, minn naħa, Makeleio E.P.E., fil-kawża C‑555/23, u Zougla G.R. A.E. (iktar ’il quddiem “Zougla”), fil-Kawża C‑556/23, u l-Ethniko Symvoulio Radiotileorasis (ESR) (il-Kunsill nazzjonali għar-radjuteleviżjoni), min-naħa l-oħra, dwar il-legalità ta’ żewġ deċiżjonijiet li jimponu fuq dawn il-kumpanniji multa amministrattiva għax-xandir ta’ kontenut awdjoviżiv ta’ kwalità degradanti u għall-ksur tal-obbligu ta’ osservanza tal-valur tad-dinjità tal-bniedem (iktar ’il quddiem id-“deċiżjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali”).
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Id-Direttiva 2010/13
3
Il-premessi 11, 18, 21, 38, 41, 59, 83 u 104 tad-Direttiva 2010/13 jistipulaw:
“(11)
Sabiex tiġi evitatata d-distorsjoni tal-kompetizzjoni, jeħtieġ li titjieb iċ-ċertezza legali, tiġi megħjuna t-tkomplija tas-suq intern u ffaċilitata l-emerġenza ta’ żona unika ta’ informazzjoni, li tal-inqas livell bażiku ta’ regoli kkoordinati jiġu applikati, għas-servizzi tal-media awdjoviżiva kollha, kemm xandir televiżiv (i.e. servizzi tal-media awdjoviżiva lineari) kif ukoll servizzi tal-media awdjoviżiva on-demand (i.e. servizzi tal-media awdjoviżiva non-lineari).
[…]
(18)
Id-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta’ Marzu 2002 dwar qafas regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Qafas) [(ĠU 2002, L 108, p. 33)] skont l-Artikolu 1(3) tagħha hija mingħajr preġudizzju għall-miżuri meħuda fil-livell tal-Unjoni jew nazzjonali, biex jitwettqu objettivi ta’ interess ġenerali, partikolarment relatati mar-regolamentazzjoni tal-kontenut u mal-politika awdjoviżiva.
[…]
(21)
Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva, id-definizzjoni ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva għandha tkopri biss is-servizzi tal-media awdjoviżiva, kemm jekk xandir televiżiv kif ukoll jekk on-demand, li huma media tal-massa, jiġifieri, li huma maħsuba għal riċezzjoni minn, u li jista’ jkollhom impatt ċar fuq, proporzjon sinifikattiv tal-pubbliku ġenerali. Il-kamp ta’ applikazzjoni għandu jkun limitat għal servizzi kif definiti mit-Trattat [FUE] u għalhekk għandu jkopri kwalunkwe forma ta’ attività ekonomika, inkluża dik ta’ impriżi tas-servizz pubbliku, iżda m’għandux ikopri attivitajiet li huma primarjament nonekonomiċi u li mhumiex f’kompetizzjoni max-xandir televiżiv, bħal websites privati u servizzi li jikkonsistu fil-forniment jew id-distribuzzjoni ta’ kontenut awdjoviżiv iġġenerat minn utenti privati għall-finijiet tal-kondiviżjoni u l-iskambju f’komunitajiet ta’ interess.
[…]
(38)
L-iżviluppi teknoloġiċi, speċjalment fir-rigward tal-programmi satellitari diġitali, jfissru li għandhom jiġu adattati kriterji sussidjarji sabiex jiġu żgurati regolamentazzjoni adatta u implimentazzjoni effettiva u l-partijiet interessati jingħataw poter ġenwin fuq il-kontenut ta’ servizz tal-media awdjoviżiva.
[…]
(41)
L-Istati Membri għandhom ikunu jistgħu japplikaw regoli aktar dettaljati jew aktar stretti fl-oqsma kkoordinati minn din id-Direttiva għall-fornituri ta’ servizzi tal-media taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom, filwaqt li jiżguraw li dawk ir-regoli huma konsistenti mal-prinċipji ġenerali tal-liġi tal-Unjoni. […] Il-kunċett ta’ regoli ta’ interess pubbliku ġenerali ġie żviluppat mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-każistika tagħha fir-rigward tal-Artikoli 43 u 49 tat-Trattat KE (issa Artikoli 49 u 56 [TFUE]) u jinkludi, inter alia, regoli dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi, il-protezzjoni tal-minuri u l-politika kulturali. L-Istat Membru li jagħmel it-talba għall-kooperazzjoni għandu jiżgura li r-regoli nazzjonali speċifiċi in kwistjoni li huma oġġettivament meħtieġa, jiġu applikati b’mod non-diskriminatorju u proporzjonat.
[…]
(59)
Id-disponibbiltà ta’ kontenut dannuż fis-servizzi tal-media awdjoviżiva tqajjem tħassib għal-leġislaturi, l-industrija tal-media u l-ġenituri. Probabilment ser ikun hemm ukoll sfidi ġodda, speċjalment f’rabta ma’ pjattaformi ġodda u prodotti ġodda. Regoli li jipproteġu l-iżvilupp fiżiku, mentali u morali tal-minuri kif ukoll tad-dinjità tal-bniedem fis-servizzi kollha tal-media awdjoviżiva, inkluża l-komunikazzjoni kummerċjali awdjoviżiva huma għaldaqstant neċessarji.
[…]
(83)
Sabiex jiġi żgurat li l-interessi tal-konsumaturi bħala telespettaturi jiġu protetti bis-sħiħ u kif għandu jkun, huwa essenzjali li r-reklamar fuq it-televizjoni jkun soġġett għal ċertu numru ta’ regoli u standards minimi u li l-Istati Membri jżommu d-dritt li jistabbilixxu regoli aktar dettaljati jew aktar stretti u f’ċerti ċirkostanzi li jistabbilixxu kondizzjonijiet differenti għal xandara tat-televiżjoni taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom.
[…]
(104)
Peress li l-objettivi ta’ din id-Direttiva, jiġifieri l-ħolqien ta’ żona mingħajr fruntieri interni għas-servizzi tal-media awdjoviżiva filwaqt li jiġi assigurat fl-istess ħin livell għoli ta’ protezzjoni tal-għanijiet ta’ interess ġenerali, b’mod partikolari l-protezzjoni tal-minuri u d-dinjita’ tal-bniedem kif ukoll il-promozzjoni tad-drittijiet ta’ persuni b’disabilita’ ma jistgħux jinkisbu b’mod suffiċjenti mill-Istati Membri u jistgħu għalhekk, minħabba l-iskala u l-effetti ta’ din id-Direttiva jinkisbu aħjar fil-livell tal-Unjoni, l-Unjoni tista’ tadotta miżuri, skont il-prinċipju tas-sussidjarjetà kif stabbilit fl-Artikolu 5 [TUE]. Skont il-prinċipju tal-proporzjonalita’, kif stabbilit f’dak l-Artikolu, din id-Direttiva ma tmurx lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jinkisbu dawn l-għanijiet”.
4
Skont l-Artikolu 1(1) tad-Direttiva 2010/13:
“Għall-fini ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(a)
‘servizz tal-media awdjoviżiva’ tfisser:
(i)
servizz kif definit mill-Artikoli 56 u 57 [TFUE], fejn l-għan ewlieni tas-servizz jew taqsima separabbli tiegħu huwa ddedikat għall-forniment ta’ programmi, taħt ir-responsabbiltà editorjali ta’ fornitur ta’ servizz tal-media, lill-pubbliku ġenerali, sabiex jipprovdi informazzjoni, divertiment jew edukazzjoni, permezz ta’ netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi fit-tifsira tal-punt (a) tal-Artikolu 2 tad-[Direttiva 2002/21]; tali servizz tal-media awdjoviżiva huwa jew xandira bit-televiżjoni kif definit fil-punt (e) ta’ dan il-paragrafu jew servizz tal-media awdjoviżiva on-demand kif definit fil-punt (g) ta’ dan il-paragrafu;
(ii)
komunikazzjoni kummerċjali awdjoviżiva;
[…]
(b)
‘programm’ tfisser sett ta’ immaġnijiet li jiċċaqalqu bil-ħoss jew mingħajru li jikkostitwixxu element individwali, irrispettivament mit-tul tiegħu, fi skeda jew katalgu stabbilit minn fornitur tas-servizzi tal-media, inkluż films prinċipali, videos qosra, avvenimenti sportivi, kummiedji sitwazzjonali (sitcoms), dokumentarji, programmi għat-tfal u drammi oriġinali;
[…]
(c)
‘responsabbiltà editorjali’: tfisser l-eżerċizzju ta’ kontroll effettiv kemm fuq is-selezzjoni tal-programmi u fuq l-organizzazzjoni tagħhom jew fi skeda kronoloġika, fil-każ ta’ xandiriet bit-televiżjoni, jew f’katalogu, fil-każ ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva on-demand. Ir-responsabbiltà editorjali ma timplikax neċessarjament kwalunkwe responsabbiltà legali taħt il-liġi nazzjonali għall-kontenut jew is-servizzi pprovduti;
(d)
‘fornitur ta’ servizzi tal-media’ tfisser il-persuna fiżika jew ġuridika li għandha r-responsabbiltà editorjali għall-għażla tal-kontenut awdjoviżiv tas-servizz tal-media awdjoviżiv u li tiddetermina l-mod kif dan huwa organizzat;
[…]
(e)
‘xandir televiżiv’ jew ‘xandira televiżiva’ (i.e. servizz tal-media awdjoviżiva lineari) tfisser servizz tal-media awdjoviżiv ipprovdut minn fornitur ta’ servizzi tal-media għall-wiri simultanju ta’ programmi abbażi ta’ skeda ta’ programmi;
[…]
(g)
‘servizz on-demand tal-media awdjoviżiva)’ (i.e. servizz tal-media awdjoviżiv non-lineari) tfisser servizz tal-media awdjoviżiva pprovdut minn fornitur ta’ servizzi tal-media għall-wiri ta’ programmi fil-mument magħżul mill-utent u fuq it-talba individwali tiegħu abbażi ta’ katalogu ta’ programmi magħżul mill-fornitur ta’ servizzi tal-media;
[…]”
5
L-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2010/13 jipprevedi:
“Kull Stat Membru għandu jiżgura li s-servizzi tal-media awdjoviżiva kollha trasmessi minn fornituri ta’ servizzi tal-media taħt il-ġurisdizzjoni tiegħu jkunu konformi mar-regoli fis-sistema tal-liġi applikabbli għal servizzi tal-media awdjoviżiva maħsuba għall-pubbliku f’dak l-Istat Membru”.
6
Skont l-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva:
“L-Istati Membri għandhom jibqgħu liberi li jirrikjedu lill-fornituri tas-servizzi tal-media taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom biex jikkonformaw ma’ regoli aktar dettaljati jew aktar stretti fl-oqsma koordinati minn din id-Direttiva, dment li tali regoli jikkonformaw mal-liġi tal-Unjoni”.
7
L-Artikolu 6(1) tal-imsemmija direttiva huwa fformulat kif ġej:
“Mingħajr preġudizzju għall-obbligu tal-Istati Membri li jirrispettaw u jħarsu d-dinjità umana, l-Istati Membri għandhom jiżguraw b’mezzi xierqa li s-servizzi tal-media awdjoviżiva pprovduti minn fornituri tas-servizzi tal-media taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom ma jinkludu l-ebda:
(a)
inċitament għall-vjolenza jew għall-mibegħda kontra grupp ta’ persuni jew membru ta’ grupp abbażi ta’ kwalunkwe waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 21 tal-Karta;
(b)
provokazzjoni pubblika sabiex jitwettaq reat terroristiku kif stabbilit fl-Artikolu 5 tad-Direttiva (UE) 2017/541 [tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Marzu 2017 dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/475/ĠAI u li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/671/ĠAI (ĠU 2017, L 88, p. 6)]”.
8
L-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2010/13 jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-komunikazzjonijiet kummerċjali awdjoviżivi pprovduti minn fornituri tas-servizzi tal-media taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom jikkonformaw mar-rekwiżiti li ġejjin:
[…]
(c)
il-komunikazzjonijiet kummerċjali awdjoviżivi ma għandhomx:
i)
jippreġudikaw ir-rispett għad-dinjità tal-bniedem;
[…]”
Id-Direttiva (UE) 2018/1972
9
Il-premessa 7 tad-Direttiva (UE) 2018/1972 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta’ Diċembru 2018 li tistabbilixxi l-Kodiċi Ewropew għall-Komunikazzjonijiet Elettroniċi (ĠU 2018, L 321, p. 36, u rettifiki fil-ĠU 2019, L 334, p. 164, u fil-ĠU 2020, L 419, p. 36), tistipula:
“[…] Il-kontenut tal-programmi tat-televiżjoni huwa kopert bid-[Direttiva 2010/13]. Ir-regolamentazzjoni tal-politika awdjoviżiva u tal-kontenut għandhom l-għan li jiksbu l-miri ta’ interess ġenerali, bħal-libertà tal-espressjoni, il-pluraliżmu tal-media, l-imparzjalità, id-diversità kulturali u lingwistika, l-inklużjoni soċjali, l-protezzjoni tal-konsumatur u l-protezzjoni tal-minuri […]”
10
Skont il-punt 1 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2018/1972, li ssostitwixxa l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2002/21:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
(1)
‘netwerk tal-komunikazzjonijiet elettroniċi’ tfisser sistemi tat-trażmissjoni, ibbażati jew le fuq infrastruttura permanenti jew kapaċità tal-amministrazzjoni ċentralizzata, u, meta applikabbli, tagħmir għall-bdil jew għar-routing u riżorsi oħra, li jinkludi elementi tan-netwerk li mhumiex attivi, li jippermettu t-twassil tas-sinjali bil-wajer, bir-radju, b’mezzi ottiċi jew b’mezzi elettromanjetiċi oħrajn, inklużi netwerks tas-satellita, netwerks fissi (circuit-switched u packet-switched, inkluż l-internet) u netwerks mobbli, sistemi tal-kejbil tal-elettriku, sal-punt li dawn jintużaw għall-għan tat-trażmissjoni tas-sinjali, netwerks użati għax-xandir bir-radju u bit-televiżjoni, u netwerks tat-televiżjoni bil-kejbil, irrispettivament mit-tip ta’ informazzjoni mwassla”.
Id-dritt Elleniku
Il-Liġi 4779/2021
11
L-Artikolu 8 tan-nomos 4779/2021 Ensomatosi stin ethniki nomothesia tis Odigias (EE) 2010/13 tou Europaïkou Koinovouliou kai tou Symvouliou tis 10is Martíou 2010 gia ton syntonismo orismenon nomothetikon, kanonistikon kai dioikitikon diataxeon ton kraton melon skhetika me tin parochi ypiresion optikoakoustikon meson, opos echei tropopoiitheí me tin Odigía (EE) 2018/1808 tou Europaïkou Koinovouliou kai tou Symvouliou tis 14is Noemvríou 2018 kai alles diataxeis armodiotitas tis Genikis Grammateias Epikoinonías kai Enimerosis (il-Liġi 4779/2021 li tittrasponi fil-leġiżlazzjoni nazzjonali d-Direttiva (UE) 2010/13 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva, kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/1808 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Novembru 2018 u dispożizzjonijiet oħrajn taħt il-kompetenza tas-Segretarju Ġenerali għall-Kommunikazzjoni u għall-Informazzjoni) tal‑20 ta’ Frar 2021 (FEK A’ 27), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwimiet fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi 4779/2021”), jipprovdi:
“Is-servizzi tal-media awdjoviżiva ma għandux ikun fihom xi istigazzjoni għall-vjolenza jew għall-mibegħda indirizzata kontra grupp ta’ persuni jew membru ta’ grupp abbażi ta’ razza, ta’ kulur tal-ġilda, ta’ oriġini nazzjonali jew etnika, tal-antenati tagħhom, ta’ reliġjon, ta’ diżabbiltà, ta’ orjentazzjoni sesswali, ta’ identità jew ta’ karatteristiċi tal-ġeneru”.
12
L-Artikolu 36(1) tal-Liġi 4779/2021 jipprevedi:
“Fil-każ ta’ ksur tal-Artikolu 8 […] minn fornitur ta’ servizzi tal-media, b’reġistrazzjoni jew mingħajr, [l-ESR] għandu jimponi s-sanzjonijiet previsti, rispettivament, min-nomos 2644/1998 [– Gia tin parochi syndromitikon radiofonikon kai tileoptikon ypiresion kai synafeis diataxeis (il-Liġi 2644/1998 dwar il-provvista ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni bi ħlas u dispożizzjonijiet relatati) tat‑13 ta’ Ottubru 1998 (FEK A’ 233)) u min-nomos 2328/1995 [– Nomiko kathestos tis idiotikis tileorasis kai tis topikis radiophonías, rythmisi thematon tis radiotileoptikis agoras kai alles diataxeis (il-Liġi 2328/1995 li tikkonċerna l-istatus legali tat-televiżjoni privat u r-radju lokali, regolament tas-suq tax-xandir u dispożizzjonijiet oħrajn) tat‑3 ta’ Awwissu 1995 (FEK A’ 159)”.
Il-Liġi 2328/1995
13
Skont l-Artikolu 1 tal-Liġi 2328/1995, fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwimiet fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi 2328/1995”):
“1.   Il-ħolqien, l-istabbiliment u l-użu ta’ stazzjonijiet tat-televiżjoni privati, li jxandru, fuq il-kanali disponibbli għal dan l-għan jew fuq il-frekwenzi tar-radju disponibbli, sinjal komunement riċevut mir-riċevituri domestiċi, huma suġġetti għall-ħruġ ta’ awtorizzazzjoni, konformement mad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi. L-awtorizzazzjonijiet għandhom jingħataw sabiex iservu l-interess pubbliku u l-użu tagħhom jikkostitwixxi servizz pubbliku. L-istazzjonijiet li għalihom jingħataw dawn l-awtorizzazzjonijiet għandhom jiżguraw il-kwalità tal-programm, l-oġġettività tal-informazzjoni, il-garanzija tal-pluraliżmu kif ukoll il-promozzjoni tal-kultura permezz tax-xandir ta’ programmi letterarji u artistiċi.
2.   L-awtorizzazzjoni ta’ ħolqien, ta’ stabbiliment u ta’ użu tirrigwarda t-trażmissjoni ta’ sinjal mingħajr wajer, il-kanali ta’ frekwenzi tar-radju, l-użu ta’ stazzjonijiet terrestri jew ta’ satelliti […]”
14
L-Artikolu 4(1)(a) tal-Liġi 2328/1995 huwa fformulat kif ġej:
“Fil-każijiet kollha ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni nazzjonali, [tal-leġiżlazzjoni] tal-Unjoni u tad-dritt internazzjonali li jirregolaw, direttament jew indirettament, il-kanali ta’ televiżjoni privat u, b’mod iktar ġenerali, il-funzjonament tat-televiżjoni privat, […], l-ESR għandu jiddeċiedi […] li jimponi sanzjoni jew diversi sanzjonijiet minn dawn li ġejjin […] L-għażla tan-natura tas-sanzjonijiet amministrattivi u l-kalkolu tagħhom isiru skont il-gravità tal-ksur, l-udjenza tat-trażmissjoni li matulha twettaq il-ksur, is-sehem mis-suq ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni li d-detentur tal-awtorizzazzjoni, jekk ikun il-każ, akkwista, l-ammont tal-investimenti mwettqa jew ippjanati, kif ukoll l-eżistenza eventwali ta’ reċidività […]”
Il-Liġi 2863/2000
15
L-Artikolu 4(1) tan-nomos 2863/2000 – Ethniko Symvoulio Radiotileorasis kai alles arches kai organa tou tomea parochis radiotileoptikon ypiresion (il-Liġi 2863/2000 dwar il-Kunsill Nazzjonali tax-xandir kif ukoll dwar awtoritajiet u organizzazzjonijiet oħra fil-qasam tar-radjuteleviżjoni) tad‑29 ta’ Novembru 2000 (FEK A’ 262), fil-verżjoni tagħha applikabbli għat-tilwimiet fil-kawżi prinċipali, jipprovdi:
“L-ESR jeżerċita l-kontroll dirett tal-Istat previst mis-Syntagma tis Elladas (il-Kostituzzjoni tar-Repubblika Ellenika) fil-qasam tal-provvista ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni ta’ kull tip, permezz tal-adozzjoni ta’ atti amministrattivi individwali eżekuttivi. B’mod partikolari:
[…]
(e)
huwa jimponi s-sanzjonijiet u l-miżuri amministrattivi msemmija fl-Artikolu 4(1) tal-[Liġi 2328/1995], kif ukoll fl-Artikolu 12 u fl-Artikolu 15(3) tal-Liġi [2644/1998] […]”
Il-Liġi 2644/1998
16
L-Artikolu 1(1) tal-Liġi 2644/1998 jipprovdi:
“Il-provvista ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni bi ħlas hija suġġetta, konformement mal-Artikolu 15 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika Ellenika, għall-kontroll dirett tal-Istat u tikkostitwixxi servizz pubbliku li l-għan tiegħu huwa l-informazzjoni oġġettiva u imparzjali kif ukoll il-livell għoli ta’ taħriġ kontinwu u ta’ divertiment tal-pubbliku. Għall-finijiet ta’ din il-liġi, il-provvista ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni bi ħlas tfisser it-trażmissjoni diretta lill-pubbliku, bi kwalunkwe mezz jew metodu tekniku (emittenti esklużivament terrestri, netwerk bil-kejbil jew bis-satellita), ta’ programmi tar-radju u tat-televiżjoni li l-aċċess għalihom huwa suġġett għal kundizzjonijiet imposti mid-detentur tal-awtorizzazzjoni prevista mid-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi. Hija kkunsidrata wkoll bħala provvista ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni bi ħlas, il-provvista ta’ servizzi tat-televiżjoni permezz tan-netwerks l-oħra tal-broadband, indipendentement minn jekk il-fornitur tas-servizz ikunx kiseb awtorizzazzjoni [mill-ESR] għall-programmi li huwa jittrażmetti jew jekk huwa jittrażmettix, skont kuntratt għal dan l-għan, programmi awtorizzati fi Stat Membru ieħor”.
17
L-Artikolu 10 tal-Liġi 2644/1998 jipprevedi:
“1.   Id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 3(1) sa (12), (14), (17) u (22) tal-[Liġi 2328/1995] dwar ir-rispett għad-dinjità, għall-ħajja privata u għall-parteċipazzjoni b’mod ġenerali tal-individwu fil-ħajja ekonomika, soċjali u politika, il-modalitajiet u l-kundizzjonijiet tax-xandir ta’ reklamar bir-radju u bit-televiżjoni u messaġġi oħra relatati, il-protezzjoni tat-tfal, il-garanzija tal-pluraliżmu politiku u tal-aċċess tal-partijiet għall-programmi tar-radju u tat-televiżjoni, kif ukoll il-protezzjoni tal-interessi tal-konsumaturi u b’mod iktar ġenerali tal-interessi taċ-ċittadini, japplikaw ukoll għall-kontenut tas-servizzi tar-radju u tat-televiżjoni bi ħlas.
2.   Il-kodiċi ta’ etika adottati konformement mal-Artikolu 3(2) tan-nomos 1866/1989 – Idrysi Ethinkou Symvouliou Radiotileoraseos kai parochi adeion gia tin idrysi kai leitourgia tileoptikon stathmon (il-Liġi 1866/1989 dwar l-istabbiliment tal-Kunsill nazzjonali għar-radjuteleviżjoni u l-ħruġ ta’ awtorizzazzjonijiet għall-ħolqien u l-użu tal-istazzjonijiet tat-televiżjoni) tas‑6 ta’ Ottubru 1989 (FEK A’ 222), kif ukoll dawk imfassla mill-ESR u adottati konformement mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 3(15) tal-[Liġi 2328/1995], japplikaw ukoll għall-kontenut awdjoviżiv imxandar mid-detenturi ta’ awtorizzazzjoni skont din il-liġi […]”
18
Skont l-Artikolu 12 tal-Liġi 2644/1998, l-ESR għandu jimponi sanzjonijiet amministrattivi fil-każ ta’ ksur tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi, tad-dritt tal-Unjoni u tad-dritt internazzjonali li jirregolaw il-provvista ta’ servizzi tar-radju u tat-televiżjoni msemmija mill-imsemmija liġi.
Id-Digriet Presidenzjali 77/2003
19
L-Artikolu 1 tal-proedriko diatagma 77/2003 – Kodikas deontologias eidiseografikon kai allon dimosiografikon kai politikon ekpompon (id-Digriet Presidenzjali 77/2003 dwar il-kodiċi ta’ etika għax-xandiriet ta’ informazzjoni kif ukoll għax-xandiriet ġurnalistiċi u politiċi l-oħra) tat‑28 ta’ Marzu 2003 (FEK A’ 75), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwimiet fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem id-“Digriet Presidenzjali 77/2003”), jipprevedi:
“Id-dispożizzjonijiet ta’ dan il-kodiċi japplikaw għax-xandiriet ta’ informazzjoni, ġurnalistiċi u politiċi fuq ir-radju u t-televiżjoni pubbliċi u privati […]”
20
L-Artikolu 2(1) tad-Digriet Presidenzjali 77/2003 jipprovdi:
“Il-programmi ta’ informazzjoni u programmi ġurnalistiċi u politiċi oħra għandhom jiżguraw il-livell ta’ kwalità meħtieġ mill-missjoni soċjali tar-radju u tat-televiżjoni kif ukoll mill-iżvilupp kulturali tal-pajjiż […]”
21
L-Artikolu 4 tad-Digriet Presidenzjali 77/2003 jipprevedi:
“1.   Ma huwiex permess li persuni jiġu ppreżentati b’mod li jista’, f’kundizzjonijiet speċifiċi, jinkoraġġixxi l-umiljazzjoni tagħhom, l-iżolament soċjali tagħhom jew diskriminazzjoni fil-konfront tagħhom min-naħa ta’ parti mill-pubbliku abbażi, b’mod partikolari, tas-sess, tar-razza, tan-nazzjonalità, tal-lingwa, tar-reliġjon, tal-ideoloġija, tal-età, tal-mard, tad-diżabbiltà, tal-orjentazzjoni sesswali jew tal-professjoni.
2.   Ma huwiex permess it-tixrid ta’ messaġġi jew kwalifikaturi degradanti, razzisti, ksenofobiċi jew sessisti, kif ukoll konstatazzjonijiet intolleranti u, b’mod iktar ġenerali, ma għandhomx jiġu ppreġudikati minoranzi etniċi jew reliġjużi jew kategoriji vulnerabbli oħra jew f’sitwazzjonijiet ta’ dgħufija”.
22
L-Artikolu 9(2) tad-Digriet Presidenzjali 77/2003 huwa fformulat kif ġej:
“Il-persuni li jipparteċipaw jew li jissemmew fil-programmi għandhom jibbenefikaw minn trattament ġust, korrett u dinjituż. B’mod partikolari, ma huwiex permess li jiġu ppreġudikati l-personalità, l-unur u d-dinjità tagħhom. Il-ħajja privata u tal-familja tagħhom, l-attività professjonali tagħhom u d-dritt tagħhom għal-libertà tal-espressjoni għandhom jiġu rrispettati wkoll. L-eżerċizzju ta’ kritika ma huwiex inkompatibbli mar-rispett tad-drittijiet tal-individwi murija jew imsemmija”.
It-tilwimiet fil-kawżi prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
23
Makeleio u Zougla huma kumpanniji rregolati mid-dritt Elleniku li joperaw siti tal-internet ta’ gazzetti li fuqhom huwa propost ukoll kontenut awdjoviżiv.
24
Fid‑29 ta’ Ġunju 2021, Makeleio xandret fuq is-sit tal-internet tagħha www.makeleio.gr xandira awdjoviżiva li fiha l-preżentatur irrefera għaż-żjara tar-rappreżentanti tal-komunità LGBT + lill-Prim Ministru Grieg billi uża espressjonijiet offensivi, b’mod partikolari billi offenda u ddispreġja lill-persuni omosesswali. Dan il-preżentatur għamel kummenti ironiċi dwar l-orjentazzjoni sesswali ta’ dawn il-persuni u inkoraġġixxa indirettament lill-pubbliku sabiex iwettaq attakki verbali jew fiżiċi fil-konfront tagħhom, attakki li, skont kliemu, kien iwettaq huwa stess meta kien iżgħar.
25
Fit‑22 ta’ Frar 2021, Zougla xandret fuq is-sit internet tagħha www.zougla.gr xandira bir-radju trażmessa minn stazzjon tar-radju li jxandar ukoll fuq l-internet. Din ix-xandira ġiet imxandra fuq is-sit internet ta’ Zougla f’forma awdjoviżiva. Fil-kuntest ta’ din ix-xandira, il-preżentatur, fir-rigward ta’ kawża kriminali li għandha bħala suġġett ċerti atti ta’ pedofilija allegati fil-konfront ta’ terzi, attakka verbalment ċerti personalitajiet politiċi billi għamel kummenti malafamanti u offensivi fil-konfront tagħhom. F’dan il-kuntest, dan il-preżentatur ippreżenta, b’mod partikolari, lil waħda minn dawn il-personalitajiet bħala li “tipproteġi xjentement lill-persuni li jistupraw il-minuri u lill-pedofili kif ukoll li tagħti lil dawn tal-aħħar pożizzjonijiet ta’ responsabbiltà li jippermettulhom jippruvaw jissodisfaw il-pulzjonijiet sesswali ħżiena tagħhom” u affermat li l-personalità kkonċernata “[kienet] tal-inqas instigatur u ko-awtur” tal-atti ta’ pedofilija u ta’ stupru fuq minuri imputati lil terzi.
26
Dawn iż-żewġ xandiriet (iktar ’il quddiem l-“emissjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali”) kienu s-suġġett ta’ proċedura quddiem l-ESR.
27
L-ESR ikkunsidra li x-xandira mxandra minn Makeleio kienet għamlet riferiment diversi drabi, b’mod manifestament derogatorju u offensiv, għal grupp ta’ popolazzjoni speċifiku abbażi tal-orjentazzjoni sesswali tal-membri tagħha, billi ħeġġet l-umiljazzjoni u l-istigmatizzazzjoni soċjali lejn dawn tal-aħħar. Fid-dawl ta’ dawn il-fatti, fid-Deċiżjoni Nru 140/2021 tiegħu, l-ESR ikkonstata li Makeleio kienet kisret, minn naħa, il-projbizzjoni ta’ inċitament għall-vjolenza jew għall-mibegħda kontra grupp ta’ persuni minħabba l-orjentazzjoni sesswali tal-membri ta’ dan il-grupp, li tinsab fl-Artikolu 8 tal-Liġi 4779/2021 u, min-naħa l-oħra, l-obbligu li tosserva l-valur u d-dinjità tal-bniedem kif ukoll il-projbizzjoni li xxandar kontenut ta’ kwalità degradanti, skont l-Artikolu 1(1) tal-Liġi 2328/1995 kif ukoll l-Artikolu 2(1), l-Artikolu 4 u l-Artikolu 9(2) tad-Digriet Presidenzjali 77/2003. Konsegwentement, l-ESR impona fuq Makeleio multa fl-ammont ta’ EUR 30000 għal kull wieħed miż-żewġ istanzi ta’ ksur imwettqa.
28
F’dak li jirrigwarda x-xandira mxandra minn Zougla, l-ESR ikkunsidra li, taħt l-apparenza ta’ informazzjoni u ta’ fatti reali, din ix-xandira kienet wasslet lill-pubbliku suppożizzjonijiet u pożizzjonijiet tal-preżentatur tagħha li kienu totalment infondati u li kienu jikkostitwixxu insulti lill-persuni msemmija fiha, u l-imsemmija xandira kienet tinkludi għalhekk “degradazzjoni kwalitattiva estrema” tax-xandira radjofonika trażmessa mill-ġdid u li tippreġudika d-dinjità ta’ dawn il-persuni. Fid-dawl ta’ dawn il-fatti, fid-Deċiżjoni Nru 99/2021 tiegħu, l-ESR ikkonstata li Zougla kienet kisret kemm l-obbligu li tosserva l-valur u d-dinjità tal-bniedem kif ukoll il-projbizzjoni li xxandar kontenut ta’ kwalità degradanti, skont l-Artikolu 1(1) tal-Liġi 2328/1995 kif ukoll l-Artikolu 2(1), l-Artikolu 4 u l-Artikolu 9(2) tad-Digriet Presidenzjali 77/2003. Konsegwentement, minħabba t-twettiq ta’ dawn iż-żewġ istanzi ta’ ksur, l-ESR impona żewġ multi fuq Zougla, fl-ammont ta’ EUR 40000 u ta’ EUR 80000, rispettivament.
29
Waqt l-adozzjoni tad-deċiżjonijiet inkwistjoni fil-kawża prinċipali, l-ESR ikkonstata li, skont il-formulazzjoni tagħhom, id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li fuqhom huwa bbaża dawn id-deċiżjonijiet kienu intiżi li japplikaw biss għall-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni tradizzjonali, jiġifieri s-servizzi tat-televiżjoni mxandra minn operaturi tat-televiżjoni jew permezz ta’ frekwenzi tax-xandir, analoġiku u diġitali, jew bis-satellita, jew permezz ta’ netwerks broadband.
30
Madankollu, billi bbaża ruħu fuq il-kriterji ta’ interpretazzjoni dwar il-kunċett ta’ “servizzi tal-media awdjoviżiva”, fis-sens tad-Direttiva 2010/13, skont il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2015, New Media Online (C‑347/14, EU:C:2015:709), li minnha jirriżulta li l-kontenut awdjoviżiv imxandar fuq l-internet minn operatur li ma huwiex l-operatur ta’ stazzjon televiżiv jaqa’ taħt dan il-kunċett, l-ESR interpreta dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, fis-sens li, minkejja l-kliem tagħhom, dawn kienu applikabbli wkoll għall-fornituri ta’ kontenut awdjoviżiv imxandar permezz tal-internet (iktar ’il quddiem il-“fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni online”), li Makeleio u Zougla jifformaw parti minnhom.
31
Dawn tal-aħħar ippreżentaw rikorsi għal annullament quddiem is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat, il-Greċja), li huwa l-qorti tar-rinviju, kontra d-deċiżjonijiet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali.
32
Skont il-pożizzjoni li pprevaliet fi ħdan is-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat), id-dispożizzjonijiet nazzjonali li fuqhom l-ESR ibbaża d-deċiżjonijiet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali kellhom jiġu interpretati fis-sens li ma humiex applikabbli għall-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni online.
33
Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li s-Symvoulio tis Epikrateias (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u li jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin, ifformulati f’termini identiċi fil-Kawżi C‑555/23 u C‑556/23:
“1)
L-għanijiet tad-[Direttiva 2010/13], u, għaldaqstant, il-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva jinkludu[, minn naħa,] il-garanzija tar-rispett u tal-protezzjoni tad-dinjità u tal-valur tal-persuna umana; u[, min-naħa l-oħra,] il-prevenzjoni tax-xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti min-naħa ta’ fornituri ta’ servizzi għat-televiżjoni u, b’mod partikolari, ta’ kontenut bil-karatteristiċi bħal dawk imxandra fil-każ inkwistjoni [mir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali]?
2)
Fl-ipoteżi fejn[, minn naħa,] l-obbligu ta’ rispett u ta’ protezzjoni tad-dinjità u tal-valur tal-persuna umana; u/jew[, min-naħa l-oħra,] il-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti u, b’mod partikolari, kontenut li għandu l-karatteristiċi tal-programm[i] inkwistjoni [fil-kawżi prinċipali], jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-[Direttiva 2010/13], leġizlazzjoni nazzjonali li timponi l-obbligi imsemmija iktar ’il fuq fuq il-fornituri kollha tas-servizzi tat-televiżjoni, bl-eċċezzjoni għal dawk li jxandru biss kontenut fuq l-internet, hija kuntrarja għall-Artikolu 4(1) tad-[Direttiva 2010/13] moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament sanċit fl-Artikoli 20 u 21 tal-[Karta]?
3)
F’każ ta’ risposta fl-affermattiv għall-ewwel [u għat-tieni domanda], l-awtorità regolatorja nazzjonali, hija obbligata, sabiex tiggarantixxi l-effett utli tad-[Direttiva 2010/13], tapplika mingħajr distinzjoni għall-fornituri kollha ta’ servizzi tat-televiżjoni r-regoli tad-dritt nazzjonali li jimponu l-obbligi inkwistjoni, anki jekk id-dritt nazzjonali jipprevedi l-obbligi rilevanti u s-sanzjonijiet relatati għall-fornituri l-oħra ta’ servizzi tat-televiżjoni, iżda mhux għal dawk li jxandru l-kontenut tagħhom esklużivament fuq l-internet? Jew l-impożizzjoni ta’ sanzjonijiet amministrattivi minħabba ksur ta’ dawn l-obbligi mwettqa fi programm tat-televiżjoni mxandar fuq l-internet, abbażi ta’ interpretazzjoni wiesgħa jew ta’ applikazzjoni b’analoġija tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li jkopru s-servizzi ta’ televiżjoni l-oħra, hija inkompatibbli mal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege certa, stabbilit fl-ewwel [sentenza] tal-Artikolu 49(1) tal-[Karta] moqri flimkien mal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali?
4)
F’każ ta’ risposta fin-negattiv għall-ewwel domanda preliminari u jekk jiġi deċiż [mill-Qorti tal-Ġustizzja] li[, minn naħa,] l-obbligu ta’ rispett u ta’ protezzjoni tad-dinjità u tal-valur tal-persuna umana; u/jew[, min-naħa l-oħra,] il-projbizzjoni li jixxandar kontenut ta’ kwalità degradanti (u, b’mod partikolari, kontenut bħal dak tal-programm[i] inkwistjoni [fil-kawżi prinċipali]) ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-[Direttiva 2010/13,] fis-sens tal-Artikolu 4(1) tagħha, il-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru timponi tali obbligi fuq il-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni ta’ xandir terrestri, bis-satellita jew fuq network ta’ veloċità kbira, taħt piena ta’ sanzjonijiet amministrattiva, iżda li ma jinkludix regoli li jikkorrispondu f’dak li jikkonċerna l-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni permezz tal-internet, l-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2010/13, fil-verżjoni tagħha fis-seħħ, għandu jiġi applikat fis-sens li l-awtorità regolatorja nazzjonali għandha l-obbligu li tikkunsidra l-possibbiltà li timponi sanzjonijiet amministrattivi għall-ksur ta’ dawn ir-regoli, inkluż fil-każ ta’ xandir ta’ programm tat-televiżjoni permezz tal-internet abbażi tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament?
5)
F’każ ta’ risposta fl-affermattiv għar-raba’ domanda, l-obbligu tal-awtorità regolatorja nazzjonali, b’konformità ma’ dak li ntqal iktar ’il fuq u abbażi ta’ interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali konformi mad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mad-dispożizzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq tad-[Direttiva 2010/13], li tapplika b’mod uniformi u mingħajr distinzjoni għas-servizzi tat-televiżjoni kollha, ikun xi jkun il-mod ta’ xandir tagħhom, ir-regoli tad-dritt nazzjonali li jimponu l-obbligi inkwistjoni, huwa konformi mal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege certa u mal-prinċipju ta’ ċertezza legali, fid-dawl tal-fatt li dawn l-obbligi, previsti mid-dritt nazzjonali għall-fornituri kollha ta’ servizzi tat-televiżjoni, ma japplikawx għat-televiżjoni fuq l-internet?”
34
Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑2 ta’ Ottubru 2023, il-Kawżi C‑555/23 u C‑556/23 ġew magħquda għall-finijiet tal-proċedura bil-miktub u dik orali kif ukoll għall-finijiet tas-sentenza.
Fuq id-domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
Fuq il-klassifikazzjoni tar-rikorrenti fil-kawżi prinċipali bħala “fornituri ta’ servizzi tal-media”, fis-sens tad-Direttiva 2010/13
35
Bħalma jsegwi mit-talbiet għal deċiżjonijiet preliminari, id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju huma bbażati fuq il-premessa li x-xandir tax-xandiriet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali jikkostitwixxi servizz tal-media awdjoviżiva li jaqa’ taħt id-Direttiva 2010/13, b’tali mod li r-rikorrenti fil-kawżi prinċipali huma “fornituri ta’ servizzi tal-media”, fis-sens ta’ din id-direttiva.
36
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha u waqt is-seduta, Makeleio madankollu allegat li hija ma kinitx “fornitur ta’ servizzi tal-media”, fis-sens tal-imsemmija direttiva, u li, għaldaqstant, din tal-aħħar ma kinitx applikabbli għaliha.
37
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, fil-kuntest tat-tqassim tal-kompetenzi bejn il-qrati tal-Unjoni u l-qrati nazzjonali, hija bħala prinċipju l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika li l-kundizzjonijiet fattwali li jinvolvu l-applikazzjoni ta’ regola tal-Unjoni huma ssodisfatti fil-kawża pendenti quddiemha, u l-Qorti tal-Ġustizzja, meta tiddeċiedi fuq ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, tista’, jekk ikun il-każ, tagħti indikazzjonijiet intiżi sabiex jiggwidaw lill-qorti nazzjonali fl-interpretazzjoni tagħha (sentenza tal‑15 ta’ Marzu 2012, SCF, C‑135/10, EU:C:2012:140, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).
38
Għaldaqstant, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tipprovdi lill-qorti tar-rinviju l-elementi ta’ interpretazzjoni neċessarji dwar il-kunċett ta’ “servizz tal-media awdjoviżiva”, fis-sens ta’ din id-direttiva, sabiex hija tivverifika jekk ix-xandir tax-xandiriet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali jaqax effettivament taħt dan il-kunċett u jekk, fir-rigward ta’ dawn ix-xandiriet, Makeleio u Zougla għandhomx għalhekk jitqiesu li huma “fornituri ta’ servizzi tal-media”, fis-sens tal-imsemmija direttiva.
39
F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li, skont id-definizzjoni li tinsab fl-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva 2010/13, il-kunċett ta’ “servizz tal-media awdjoviżiva” jirreferi għal servizz kif iddefinit fl-Artikoli 56 u 57 TFUE, li għalih l-għan prinċipali tas-servizz innifsu jew ta’ parti separabbli minn dan is-servizz huwa l-provvista ta’ programmi lill-pubbliku ġenerali, taħt ir-responsabbiltà editorjali ta’ fornitur ta’ servizzi tal-media, bl-għan li jinforma, li jipprovdi divertiment jew li jeduka, permezz ta’ netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, fis-sens tal-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2002/21.
40
Barra minn hekk, konformement mal-Artikolu 1(1)(d) tad-Direttiva 2010/13, għall-finijiet ta’ din id-direttiva, ‘fornitur ta’ servizzi tal-media’ tfisser il-persuna fiżika jew ġuridika li għandha r-responsabbiltà editorjali għall-għażla tal-kontenut awdjoviżiv tas-servizz tal-media awdjoviżiv u li tiddetermina l-mod kif dan huwa organizzat.
41
Fl-ewwel lok, għandu jiġi ppreċiżat li, bħalma jsegwi mill-formulazzjoni stess tal-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva 2010/13, moqri fid-dawl tal-punt 1 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2018/1972, li ssostitwixxa l-Artikolu 2(a) tad-Direttiva 2002/21, kemm ix-xandir ta’ programmi permezz ta’ frekwenzi tax-xandir, analoġiku u diġitali, kif ukoll ix-xandir ta’ programmi permezz tal-internet jistgħu jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “servizzi tal-media awdjoviżiva”, fis-sens tad-Direttiva 2010/13.
42
Minn dan isegwi li l-kunċett ta’ “fornituri ta’ servizzi tal-media”, fis-sens ta’ din id-direttiva, ikopri kemm il-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni tradizzjonali msemmija fil-punt 29 ta’ din is-sentenza kif ukoll il-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni online.
43
Fit-tieni lok, ma huwiex ikkontestat li, minn naħa, ix-xandiriet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali ġew imxandra għal finijiet informattivi jew ta’ divertiment u, min-naħa l-oħra, ġew imxandra fuq siti internet u, għaldaqstant, permezz ta’ netwerks ta’ komunikazzjonijiet elettroniċi, fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2018/1972.
44
Fit-tielet lok, bħalma jsegwi mill-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva 2010/13, il-kunċett ta’ “programm”, fis-sens ta’ din id-direttiva, jirrigwarda “sett ta’ immaġnijiet li jiċċaqalqu […] li jikkostitwixxu element individwali, irrispettivament mit-tul tiegħu, fi skeda jew katalgu stabbilit minn fornitur tas-servizzi tal-media, inkluż films prinċipali, videos qosra, avvenimenti sportivi, kummiedji sitwazzjonali (sitcoms), dokumentarji, programmi għat-tfal u drammi oriġinali”.
45
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, fir-rigward tat-tqegħid għad-dispożizzjoni fuq sit internet ta’ gazzetta ta’ vidjos qosra li jikkorrispondu għal sekwenzi qosra estratti minn bullettini ta’ informazzjoni lokali, ta’ sport jew ta’ divertiment, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali vidjos jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “programm”, fis-sens tal-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva 2010/13 (sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, punt 24).
46
Sabiex waslet għal din l-evalwazzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha b’mod partikolari fuq il-fatt li, bħal fil-każ ta’ programm ta’ xandir televiżiv, dawn il-vidjos huma indirizzati lil udjenza tal-massa u jista’ jkollhom impatt manifest fuqha, fis-sens tal-premessa 21 ta’ din id-direttiva. Barra minn hekk, il-mod kif jintgħażlu l-imsemmija vidjos, sa fejn dawn jinkludu l-possibbiltà, għall-utent tal-internet, li jaċċedi għall-vidjo li jinteressah fil-mument magħżul u fuq talba individwali abbażi ta’ katalogu jew ta’ lista stabbiliti mill-operatur tal-gazzetta online, ma huwiex differenti minn dak propost fil-kuntest tas-servizzi tal-media awdjoviżiva on-demand, li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva. Fl-aħħar, il-vidjos li jirrigwardaw aħbarijiet huma f’kompetizzjoni mas-servizzi ta’ informazzjoni offruti mill-fornituri ta’ xandir televiżiv filwaqt li dawk relatati ma’ avvenimenti kulturali jew sportivi jew ma’ rapporti ta’ rikreazzjoni huma f’kompetizzjoni mal-kanali mużikali, mal-kanali sportivi u mal-programmi ta’ divertiment (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, punti 21 u 23).
47
F’dan il-każ, matul is-seduta, l-ESR irrileva li x-xandira inkwistjoni fil-kawża prinċipali li tikkonċerna lil Makeleio kienet xandira mxandra kuljum fuq is-sit internet ta’ din l-entità, b’mod awdjoviżiv, li din ix-xandira kienet iddum diversi sigħat, li kellha isimha stess u li kienet ippreżentata mill-istess ġurnalist, li kienet imxandra bil-logo ta’ Makeleio, li din tal-aħħar kienet tinforma lill-pubbliku, fuq is-sit internet tagħha, tax-xandir ta’ kuljum tal-imsemmija xandira u tal-ħinijiet ta’ xandir tagħha, li x-xandir tal-istess xandira kien inizjalment lineari, imbagħad segwit minn tqegħid online sabiex il-persuni kkonċernati jkunu jistgħu jaċċedu għaliha fuq talba u li kienet teżisti, fuq dan is-sit internet, lista li tippermetti t-tfittxija ta’ xandiriet preċedenti. L-ESR irrileva wkoll li dawn l-istess karatteristiċi kienu jipprevalu fir-rigward tax-xandira inkwistjoni fil-kawża prinċipali fir-rigward ta’ Zougla.
48
Għaldaqstant, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, għandu jiġi kkonstatat li x-xandiriet inkwistjoni fil-kawża prinċipali, bħala vidjos li jaqgħu fl-iskeda jew fil-katalgu tal-offerta awdjoviżiva proposta fil-kuntest tal-verżjoni elettronika ta’ gazzetta jikkostitwixxu “programmi”, fis-sens tal-Artikolu 1(1)(b) tad-Direttiva 2010/13.
49
Fir-raba’ lok, f’dak li jirrigwarda l-kriterji li l-qorti tar-rinviju għandha tieħu inkunsiderazzjoni għall-finijiet tal-evalwazzjoni tal-“għan ewlieni”, fis-sens tal-Artikolu 1(1)(a)(i) tad-Direttiva 2010/13, ta’ servizz ta’ għoti tal-aċċess għall-vidjos offrut fil-kuntest tal-verżjoni elettronika ta’ gazzetta, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali evalwazzjoni għandha tkun tiffoka fuq l-eżami dwar jekk dan is-servizz bħala tali għandux kontenut u funzjoni awtonomi meta mqabbla ma’ dawk tal-attività ġurnalistika tal-amministratur tas-sit tal-internet inkwistjoni u ma huwiex biss element indiviżibbli ta’ din l-attività, b’mod partikolari minħabba rabtiet li jkollha l-offerta awdjoviżiva mal-offerta testwali (sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, punt 37).
50
Hija għalhekk l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk ix-xandiriet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali għandhomx kontenut u funzjoni awtonomi meta mqabbla ma’ dawk tal-artikoli tal-istampa bil-miktub tal-editur tal-gazzetta online. Jekk dan ikun il-każ, dawn l-emissjonijiet jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2010/13. Jekk, għall-kuntrarju, l-imsemmi xandir jidher bħala sempliċement aċċessorju indiviżibbli mill-attività ġurnalistika ta’ dan l-editur, b’mod partikolari minħabba rabtiet li għandu mal-offerta testwali, dan ma jkunx jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
51
F’dan ir-rigward, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jsegwi li l-fatt li l-vidjos proposti fis-sit internet ta’ gazzetta jkunu aċċessibbli u jistgħu jiġu kkonsultati indipendentement mill-konsultazzjoni tal-artikoli tal-verżjoni elettronika ta’ din il-gazzetta donnu jindika li s-servizz ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ vidjos offrut f’tali sit jista’ jitqies li għandu kontenut u funzjoni awtonomi meta mqabbla ma’ dawk tal-attività ġurnalistika tal-operatur ta’ dan is-sit internet u, għaldaqstant, bħala li jikkostitwixxi servizz distint mis-servizzi l-oħra offruti minnu (sentenza tal‑21 ta’ Ottubru 2015, New Media Online, C‑347/14, EU:C:2015:709, punt 36).
52
Fil-ħames lok, skont l-Artikolu 1(1)(c) tad-Direttiva 2010/13, għall-finijiet ta’ din tal-aħħar, il-kunċett ta’ “responsabbiltà editorjali” jfisser l-eżerċizzju ta’ kontroll effettiv kemm fuq l-għażla tal-programmi kif ukoll fuq l-organizzazzjoni tagħhom jew fi skeda kronoloġika, fil-każ ta’ xandiriet televiżivi, jew f’katalogu, fil-każ ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva on-demand.
53
Fir-rigward ta’ servizz ta’ tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ vidjos offrut fuq is-sit internet ta’ gazzetta, għandu jitqies li tali kontroll jista’ jirrigwarda, b’mod partikolari, it-tqegħid online u t-tneħħija tal-vidjos, il-kalendarju u l-ħinijiet li jikkonċernaw ix-xandir tal-vidjos fuq dan is-sit internet, il-perijodu li matulu dawn ikunu aċċessibbli għall-utenti tal-internet, l-istruttura tal-imsemmi sit internet, il-mod kif jiġu ppreżentati l-vidjos u kif jintgħażlu, is-sistema ta’ riċerka tal-vidjos u l-aġġornament tal-kontenut tal-istess sit internet.
54
Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa jekk ir-responsabbiltà editorjali, fis-sens tal-Artikolu 1(1)(c) tad-Direttiva 2010/13, f’dak li jirrigwarda x-xandir inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, hijiex ta’ Makeleio u ta’ Zougla, l-elementi msemmija fil-punt 47 ta’ din is-sentenza donnhom jindikaw li dan huwa l-każ. Il-fatt, ikkonfermat minn Makeleio waqt is-seduta, li, minn naħa, il-preżentatur tal-programm inkwistjoni fil-kawżi prinċipali li jikkonċernaha kien ġurnalist impjegat minn din l-entità sabiex iwettaq trażmissjonijiet mill-ġdid diretti u sabiex jippreżenta dan il-programm kuljum u li, min-naħa l-oħra, Makeleio kienet iddeċidiet li xxandar il-programm inkwistjoni fil-kawżi prinċipali li jikkonċernaha, jikkorrobora li din l-entità kienet tassumi r-responsabbiltà editorjali tagħha.
55
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija fil-punti 37 sa 54 ta’ din is-sentenza, u bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, hemm lok, għaldaqstant, li tingħata risposta għad-domandi magħmula billi wieħed jitlaq mill-premessi li, minn naħa, Makeleio u Zougla huma “fornituri ta’ servizzi tal-media”, fis-sens tad-Direttiva 2010/13 u, b’mod partikolari, fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni online, u, min-naħa l-oħra, ix-xandir tal-programmi inkwistjoni fil-kawżi prinċipali jikkostitwixxi “servizz tal-media awdjoviżiva”, fis-sens ta’ din id-direttiva.
Fuq l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali
56
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni Ewropea tesprimi dubji dwar l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, adottata mill-qorti tar-rinviju, li tgħid li d-dispożizzjonijiet nazzjonali li jipprevedu l-obbligu, taħt piena ta’ sanzjoni, li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem kif ukoll il-projbizzjoni, taħt piena wkoll ta’ sanzjoni, ta’ xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti ma japplikawx għall-fornituri ta’ servizzi tat-televiżjoni online.
57
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, bħalma jsegwi minn ġurisprudenza stabbilita, f’dak li jikkonċerna l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-ordinament ġuridiku nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja hija bħala prinċipju marbuta li tibbaża ruħha fuq il-kriterji li jirriżultaw mid-deċiżjoni tar-rinviju. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta d-dritt intern ta’ Stat Membru (sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2023, Deutsche Wohnen, C‑807/21, EU:C:2023:950, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
58
Konsegwentement, huwa abbażi tal-premessa li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali ma tapplikax għall-fornituri ta’ servizzi ta’ televiżjoni online li hemm lok li tingħata risposta għad-domandi magħmula.
Fuq l-ewwel domandi
59
Preliminarjament, mit-talbiet għal deċiżjoni preliminari jsegwi li l-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi, fid-dawl tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jekk jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2010/13, minn naħa, l-obbligu li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem u, min-naħa l-oħra, il-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti.
60
Bħalma jsegwi mit-titolu tagħha u mill-premessa 11 tagħha, id-Direttiva 2010/13 hija intiża għall-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet leġiżlattivi, regolatorji u amministrattivi tal-Istati Membri dwar il-provvista ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva sabiex jintlaħaq suq intern reali ta’ dawn is-servizzi. Għal dan l-għan, din id-direttiva tistabbilixxi sett minimu ta’ regoli kkoordinati applikabbli għas-servizzi kollha tal-media awdjoviżiva, li wħud minnhom, bħalma jsegwi mill-premessa 18 ta’ din id-direttiva u mill-premessa 7 tad-Direttiva 2018/1972, jikkonċernaw il-kontenut ta’ dawn is-servizzi.
61
Madankollu, bħalma rrilevat, essenzjalment, l-Avukata Ġenerali fil-punt 72 tal-konklużjonijiet tagħha, lil hinn mir-rekwiżiti minimi previsti mid-Direttiva 2010/13, din ma tinterferixxix mal-kontenut tas-servizzi tal-media awdjoviżiva, u l-assenza ta’ tali interferenza tirrifletti, barra minn hekk, ir-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jħalli lill-fornituri ta’ dawn is-servizzi setgħa deċiżjonali reali fir-rigward ta’ tali kontenut, kif stabbilit fil-premessa 38 tagħha.
62
Għaldaqstant, id-Direttiva 2010/13 ma tinkludi ebda dispożizzjoni dwar il-kwalità, bħala tali, tal-kontenut tal-programmi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha u lanqas ma tipprevedi xi motiv ta’ projbizzjoni bbażat fuq kwalità ħażina, jew fuq kwalità degradanti, tal-kontenut imxandar.
63
Konsegwentement, il-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti kwalitattivament ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2010/13 inkwantu tali projbizzjoni teċċedi r-rekwiżiti minimi imposti minn din id-direttiva.
64
Madankollu, f’dan il-każ, mill-elementi li jinsabu fit-talbiet għal deċiżjoni preliminari jsegwi li, kif barra minn hekk ikkonferma l-ESR waqt is-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-kontenut tax-xandiriet inkwistjoni fil-kawża prinċipali ġie kklassifikat bħala “ta’ kwalità degradanti” u meqjus bħala li jaqa’ għalhekk taħt il-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut ta’ kwalità degradanti previst mil-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, minħabba s-sempliċi fatt li tali kontenut tqies li jippreġudika d-dinjità tal-bniedem.
65
Għaldaqstant, fid-dawl tat-tilwimiet inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2010/13 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
66
F’dan ir-rigward, fl-ewwel lok, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13, li jagħmel parti mid-dispożizzjonijiet applikabbli għas-servizzi tal-media awdjoviżiva li jinsabu fil-Kapitolu III ta’ din id-direttiva, jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw, permezz ta’ miżuri xierqa, li s-servizzi tal-media awdjoviżiva pprovduti mill-fornituri li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħhom ma jinkludu ebda inċitament għall-vjolenza jew għall-mibegħda kontra grupp ta’ persuni jew membru ta’ grupp abbażi ta’ waħda mir-raġunijiet imsemmija fl-Artikolu 21 tal-Karta, u lanqas ebda provokazzjoni pubblika sabiex jitwettaq reat terroristiku, u dan “mingħajr preġudizzju għall-obbligu tal-Istati Membri li jirrispettaw u jħarsu d-dinjità umana”.
67
Permezz ta’ din tal-aħħar, il-leġiżlatur tal-Unjoni għalhekk ippreveda l-obbligu għall-Istati Membri mhux biss li josservaw, iżda wkoll li jipproteġu d-dinjità tal-bniedem fl-implimentazzjoni tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13, peress li dan l-obbligu jimplika, b’mod partikolari, bħalma jsegwi mill-qari ta’ din id-dispożizzjoni fl-intier tagħha, li huma dawn l-Istati li għandhom jadottaw il-miżuri neċessarji sabiex jiggarantixxu li l-kontenut tas-servizzi tal-media awdjoviżiva pprovduti mill-fornituri li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħhom ma jippreġudikax il-valur tad-dinjità tal-bniedem.
68
Għaldaqstant, mill-formulazzjoni tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13 isegwi li l-obbligu li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem u l-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut li jippreġudika dan il-valur jaqgħu taħt din id-dispożizzjoni.
69
Fit-tieni lok, il-kuntest li jidħol fih dan l-Artikolu 6(1) jikkorrobora tali interpretazzjoni.
70
Fil-fatt, konformement mal-Artikolu 1(1)(a)(ii) tad-Direttiva 2010/13, il-komunikazzjonijiet kummerċjali awdjoviżivi jaqgħu taħt il-kunċett ta’ “servizz tal-media awdjoviżiva”, fis-sens ta’ din id-direttiva. Issa, il-fatt li l-Artikolu 9 tal-imsemmija direttiva, li jagħmel parti wkoll mid-dispożizzjonijiet li jinsabu fil-Kapitolu III tagħha, jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li dawn il-komunikazzjonijiet jissodisfaw ċerti rekwiżiti, fosthom b’mod partikolari, skont il-paragrafu 1(c)(i) tiegħu, dak li ma tiġix ippreġudikata d-dinjità tal-bniedem, jikkonferma li, fil-kuntest tal-oqsma kkoordinati mill-istess direttiva, il-leġiżlatur tal-Unjoni pprova jipprevedi motiv ta’ projbizzjoni bbażat speċifikament fuq ksur tal-valur tad-dinjità tal-bniedem, motiv li jikkostitwixxi l-korollarju tal-obbligu li jiġi osservat dan il-valur.
71
Fit-tielet lok, għandu jiġi rrilevat li, minn naħa, bħalma jsegwi mill-premessa 104 tad-Direttiva 2010/13, din hija intiża għall-ħolqien ta’ żona mingħajr fruntieri interni għas-servizzi tal-media awdjoviżiva, filwaqt li tiggarantixxi livell għoli ta’ protezzjoni tal-għanijiet ta’ interess ġenerali u, b’mod partikolari, il-protezzjoni tad-dinjità tal-bniedem. Mill-banda l-oħra, mill-premessa 59 ta’ din id-direttiva jirriżulta li l-promulgazzjoni ta’ regoli bħal dawk previsti fl-Artikolu 6 tal-imsemmija direttiva tissodisfa raġunijiet marbuta b’mod partikolari mal-protezzjoni tad-dinjità tal-bniedem fis-servizzi kollha tal-media awdjoviżiva.
72
Għalhekk, interpretazzjoni tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13 li tgħid li din id-dispożizzjoni tkopri l-obbligu li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem u l-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut li jippreġudika dan il-valur hija koerenti kemm mal-għanijiet imfittxija minn din id-direttiva kif ukoll ma’ dawk imfittxija mill-imsemmija dispożizzjoni stess.
73
Għaldaqstant, mill-interpretazzjoni litterali, kuntestwali u teleoloġika tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13 isegwi li l-obbligu li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem u l-projbizzjoni ta’ xandir ta’ kontenut li jippreġudika dan il-valur jaqgħu taħt din id-dispożizzjoni u, għaldaqstant, taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva.
74
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għall-ewwel domandi għandha tkun li d-Direttiva 2010/13 għandha tiġi interpretata fis-sens li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva u, b’mod partikolari, tal-Artikolu 6(1) tagħha.
Fuq it-tieni domandi
75
Fid-dawl tar-risposta mogħtija għall-ewwel domandi, u fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li jinsabu fil-punt 64 ta’ din is-sentenza, għandu jitqies li, permezz tat-tieni domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2010/13, moqri fid-dawl tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur.
76
Għandu jitfakkar li, abbażi tad-Direttiva tal-Kunsill 89/552/KEE tat‑3 ta’ Ottubru 1989 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar it-twettiq ta’ attivitajiet ta’ xandir bit-televiżjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 6, Vol. 1, p. 224), li l-verżjoni emendata tagħha ġiet ikkodifikata bid-Direttiva 2010/13, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali direttiva ma twettaqx armonizzazzjoni sħiħa tar-regoli dwar l-oqsma li tapplika għalihom, iżda tistabbilixxi rekwiżiti minimi għall-programmi li joriġinaw mill-Unjoni u li huma intiżi sabiex jiġu mxandra fi ħdanha (sentenza tat‑18 ta’ Lulju 2013, Sky Italia, C‑234/12, EU:C:2013:496, punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata).
77
F’dan il-kuntest, bħalma jsegwi mill-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2010/13 u mill-premessi 41 u 83 tagħha, sabiex tiġi żgurata b’mod sħiħ u adegwat il-protezzjoni tal-interessi tal-konsumaturi, li huma t-telespettaturi, l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà, f’dak li jirrigwarda l-fornituri ta’ servizzi tal-media li jaqgħu taħt il-kompetenza tagħhom, li jipprevedu regoli iktar iddettaljati jew iktar stretti u, f’ċerti każijiet, kundizzjonijiet differenti, fl-oqsma koperti minn din id-direttiva, sakemm dawn ir-regoli jkunu konformi mad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mal-prinċipji ġenerali tiegħu (sentenza tat‑3 ta’ Frar 2021, Fussl Modestraße Mayr, C‑555/19, EU:C:2021:89, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
78
Issa, leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li ma jixxandarx kontenut li jippreġudika dan il-valur sempliċement tipprevedi l-obbligu li tiġi osservata d-dinjità tal-bniedem u l-motiv ta’ projbizzjoni bbażat fuq ksur tal-valur tad-dinjità tal-bniedem previsti fl-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13, b’tali mod li tali leġiżlazzjoni ma tinkludix regoli “aktar dettaljati” jew “aktar stretti”, fis-sens tal-Artikolu 4(1) ta’ din id-direttiva, u, konsegwentement, ma taqax taħt din id-dispożizzjoni tal-aħħar.
79
Għaldaqstant, huwa fid-dawl, mhux tal-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 2010/13, iżda tal-Artikolu 6(1) ta’ din id-direttiva li hemm lok li tingħata risposta għat-tieni domandi.
80
F’dan ir-rigward, leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita ruħha li tistabbilixxi rekwiżit li jirriżulta mir-rekwiżiti minimi stabbiliti mill-imsemmija direttiva, bħall-obbligu li jiġi osservat il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li wieħed jastjeni milli jxandar kontenut li jippreġudika dan il-valur li jirriżulta mill-Artikolu 6(1) tal-istess direttiva, għandha b’mod imperattiv tkun applikabbli għall-fornituri kollha ta’ servizzi tal-midja li jaqgħu taħt il-kompetenza tal-Istat Membru kkonċernat.
81
Fil-fatt, li kieku dan ma kienx il-każ, tali leġiżlazzjoni nazzjonali mhux biss tkun tikser il-kamp ta’ applikazzjoni ratione personae tad-Direttiva 2010/13 u, b’mod partikolari, tal-Artikolu 6(1) tagħha, iżda tkun tikkomprometti wkoll it-twettiq tal-għan intiż għall-ħolqien ta’ suq intern tas-servizzi tal-media awdjoviżiva mfittex minn din id-direttiva kif ukoll dak tal-għan intiż għall-protezzjoni tad-dinjità tal-bniedem fis-servizzi kollha tal-media awdjoviżiva msemmija f’dan l-Artikolu 6(1).
82
Minn dan isegwi li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi biss fuq ċerti fornituri ta’ servizzi tal-media l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur tmur kontra l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13.
83
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposta għat-tieni domandi għandha tkun li l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13 għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur.
Fuq it-tielet domandi
84
Fid-dawl tar-risposti mogħtija għall-ewwel u għat-tieni domanda, u fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet li jinsabu fil-punt 64 ta’ din is-sentenza, għandu jitqies li, permezz tat-tielet domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 49(1) tal-Karta, għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, tkun is-suġġett, b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali, ta’ interpretazzjoni estensiva b’mod li tiġi inkluża fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha din il-kategorija tal-aħħar ta’ fornituri ta’ servizzi tal-media.
85
Hija ġurisprudenza stabbilita li, meta japplikaw id-dritt intern tagħhom, il-qrati nazzjonali huma marbuta li jinterpretawh, sa fejn huwa possibbli, fid-dawl tat-test u tal-għan tad-direttiva inkwistjoni sabiex jintlaħaq ir-riżultat previst minnha u, b’hekk, li tikkonforma ruħha mat-tielet paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE. Dan l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali huwa fil-fatt inerenti għas-sistema tat-Trattat FUE għaliex jippermetti lill-qrati nazzjonali jiżguraw, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħhom, l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni meta jiddeċiedu l-kawżi li jkollhom quddiemhom (sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2012, Dominguez, C‑282/10, EU:C:2012:33, punt 24 u l-ġurisprudenza ċċitata).
86
Il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi jeżiġi li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li jaqa’ taħt il-kompetenza tagħhom billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern tagħhom kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minnu, sabiex tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u sabiex tinstab soluzzjoni konformi mal-għan imfittex minnha (sentenza tal‑24 ta’ Jannar 2012, Dominguez, C‑282/10, EU:C:2012:33, punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata).
87
Madankollu, bħalma ddeċidiet il-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi huwa limitat mill-prinċipji ġenerali tad-dritt, li jagħmlu parti integrali mid-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, mill-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 49(1) tal-Karta (ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Ġunju 2012, Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata, tal‑24 ta’ Marzu 2021, Prefettura Ufficio territoriale del governo di Firenze, C‑870/19 u C‑871/19, EU:C:2021:233, punt 49 u l-ġurisprudenza ċċitata, kif ukoll tal‑14 ta’ Ottubru 2021, Ministerul Lucrărilor Publice, Dezvoltării d’Administratiiei, C‑360/20, EU:C:2021:856, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
88
Dan il-prinċipju, li jikkostitwixxi espressjoni partikolari tal-prinċipju ġenerali ta’ ċertezza legali, jimplika, b’mod partikolari, li l-liġi tiddefinixxi b’mod ċar ir-reati u l-pieni li jissanzjonawhom sabiex tiġi żgurata l-prevedibbiltà kemm fir-rigward tad-definizzjoni tar-reat kif ukoll tad-determinazzjoni tal-piena (sentenza tal‑10 ta’ Settembru 2024, Neves 77 Solutions, C‑351/22, EU:C:2024:723, punt 103 u l-ġurisprudenza ċċitata). Din il-kundizzjoni hija ssodisfatta meta l-parti fil-kawża tkun tista’ tkun taf, mill-kliem tad-dispożizzjoni rilevanti u, jekk meħtieġ, bl-għajnuna tal-interpretazzjoni tagħha mogħtija mill-qrati nazzjonali kkonċernati, liema atti jew ommissjonijiet jinvolvu r-responsabbiltà kriminali tagħha (sentenza tal‑14 ta’ Settembru 2023, Il‑Kummissjoni u IGG vs Dansk Erhverv, C‑508/21 P u C‑509/21 P, EU:C:2023:669, punt 86 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
89
F’dan ir-rigward, fir-rigward, b’mod partikolari, ta’ każ li jirrigwarda l-portata tar-responsabbiltà kriminali li tirriżulta minn liġi adottata sabiex tiġi eżegwita direttiva, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-prinċipju li jeżiġi li l-liġi kriminali ma tiġix applikata b’mod estensiv għad-detriment tal-persuna akkużata, li huwa l-korollarju tal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, u b’mod iktar ġenerali tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, jipprekludi li jinbdew proċeduri kriminali minħabba aġir li n-natura kundannabbli tiegħu ma tirriżultax b’mod ċar mil-liġi (sentenza tat‑12 ta’ Diċembru 1996, X, C‑74/95 u C‑129/95, EU:C:1996:491, punt 25 u l-ġurisprudenza ċċitata).
90
Fl-aħħar mill-aħħar, l-obbligu ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali fir-rigward ta’ direttiva, li għandha l-qorti nazzjonali, huwa limitat mill-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege meta, bħalma rrilevat diversi drabi l-Qorti tal-Ġustizzja, direttiva ma jistax ikollha bħala effett, minnha nnifisha u indipendentement minn liġi ta’ Stat Membru adottata għall-applikazzjoni tagħha, li tiddetermina jew taggrava r-responsabbiltà kriminali ta’ dawk li jaġixxu bi ksur tad-dispożizzjonijiet tagħha (ara s-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2012, Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, punt 52 u l-ġurisprudenza ċċitata).
91
Fl-aħħar nett, għandu jiġi ppreċiżat li l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege huwa applikabbli wkoll fir-rigward tal-ksur u tas-sanzjonijiet ta’ natura mhux kriminali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑28 ta’ Ottubru 2010, SGS Belgium et, C‑367/09, EU:C:2010:648, punt 61 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).
92
Bħalma jsegwi mill-punt 82 ta’ din is-sentenza, leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, hija kuntrarja għall-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13.
93
Tali leġiżlazzjoni nazzjonali titlob għalhekk interpretazzjoni konformi ma’ dik tal-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13 fis-sens li l-fornituri li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet huma wkoll suġġetti għall-obbligu previst minn din il-leġiżlazzjoni u jistgħu, għalhekk, jiġu ssanzjonati fil-każ ta’ ksur ta’ dan l-obbligu.
94
Issa, meta leġiżlazzjoni nazzjonali ma tipprevedix l-obbligu għall-fornituri ta’ servizzi tal-media li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, u lanqas ma tipprevedi, fir-rigward ta’ dawn il-fornituri, l-impożizzjoni ta’ sanzjoni fil-każ ta’ ksur ta’ dan l-obbligu, il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege jipprojbixxi li l-imsemmija fornituri jiġu ssanzjonati minħabba tali aġir, minkejja li tali leġiżlazzjoni nazzjonali tmur kontra l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13 (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2012, Caronna, C‑7/11, EU:C:2012:396, punt 55 u l-ġurisprudenza ċċitata).
95
Konsegwentement, interpretazzjoni bħal dik prevista fil-punt 93 ta’ din is-sentenza twassal għal ksur tal-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege u għalhekk tmur kontra l-limiti li jirriżultaw min-natura stess ta’ kull direttiva, li tipprojbixxi, bħalma jirriżulta mill-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 90 ta’ din is-sentenza, li direttiva jista’ jkollha l-effett, minnha nnifisha u indipendentement minn liġi ta’ Stat Membru adottata għall-applikazzjoni tagħha, li tiddetermina jew taggrava r-responsabbiltà kriminali ta’ dawk li jaġixxu bi ksur tad-dispożizzjonijiet tagħha.
96
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, ir-risposti għat-tielet domandi għandha tkun li l-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 49(1) tal-Karta, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, tkun is-suġġett, b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali, ta’ interpretazzjoni estensiva b’mod li tiġi inkluża fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha din il-kategorija tal-aħħar ta’ fornituri ta’ servizzi tal-media.
Fuq ir-raba’ u l-ħames domandi
97
Fid-dawl tar-risposti mogħtija għall-ewwel domandi, u fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet magħmula fil-punt 64 ta’ din is-sentenza, ma hemmx lok li tingħata risposta għar-raba’ u għall-ħames domandi.
Fuq l-ispejjeż
98
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawżi prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Il-Ħames Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
Id-Direttiva 2010/13/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑10 ta’ Marzu 2010 dwar il-koordinazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet stabbiliti bil-liġi, b’regolament jew b’azzjoni amministrattiva fi Stati Membri dwar il-forniment ta’ servizzi tal-media awdjoviżiva (Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media awdjoviżiva), kif emendata bid-Direttiva (UE) 2018/1808 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑14 ta’ Novembru 2018,
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva 2010/13, kif emendata, u, b’mod partikolari, tal-Artikolu 6(1) tagħha.
2)
L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 2010/13, kif emendata bid-Direttiva 2018/1808,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur.
3)
Il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege, stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
jipprekludi li leġiżlazzjoni nazzjonali li timponi, taħt piena ta’ sanzjoni, fuq il-fornituri kollha ta’ servizzi tal-media, bl-eċċezzjoni ta’ dawk li jxandru l-kontenut tagħhom permezz tal-internet, l-obbligu li josservaw il-valur tad-dinjità tal-bniedem u li jastjenu milli jxandru kontenut li jippreġudika dan il-valur, tkun is-suġġett, b’applikazzjoni tal-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi tad-dritt nazzjonali, ta’ interpretazzjoni estensiva b’mod li tiġi inkluża fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha din il-kategorija tal-aħħar ta’ fornituri ta’ servizzi tal-media.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Grieg.