KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fis-26 ta’ Settembru 2013 (1)
Kawżi magħquda C‑162/12 u C‑163/12
Airport Shuttle Express scarl u Giovanni Panarisi (C‑162/12),
Società Cooperativa Autonoleggio Piccola arl u
Gianpaolo Vivani (C‑163/12)
vs
Comune di Grottaferrata
kif ukoll
Kawżi magħquda C‑419/12 u C‑420/12
Crono Service scarl et
vs
Roma Capitale (C‑419/12)
u
Anitrav
vs
Roma Capitale u Regione Lazio (C‑420/12)
[talbiet għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (l-Italja)]
“Talba għal deċiżjoni preliminari — Ammissibbiltà — Diskriminazzjoni inversa — Servizz ta’ kiri ta’ vettura b’xufier — Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-provvista ta’ dan is-servizz għal awtorizzazzjoni u għall-osservanza ta’ ċerti kundizzjonijiet rigward il-garaxx tal-vettura”
I –    Introduzzjoni
1.        Dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari jirrigwardaw dispożizzjonijiet legali Taljani dwar it-trasport ta’ persuni permezz ta’ tip partikolari ta’ impriżi ta’ kiri ta’ vetturi (2). Dawn huma impriżi li jipprovdu, għat-trasport ta’ persuni, vetturi li, barra x-xufier, jistgħu jittrasportaw massimu ta’ tmien persuni (3). Għall-kuntrarju ta’ dak li jiġri f’kiri ta’ vetturi misjuqa mill-kerrej stess, fil-kuntest ta’ dan it-tip partikolari ta’ trasport ta’ persuni, il-passiġġier jikri l-vettura kkonċernata b’xufier, li l-impriża ta’ kiri ta’ vetturi tqabbad sabiex iwettaq vjaġġ partikolari. Il-“kiri ta’ vettura b’xufier” jissupplimenta għalhekk l-offerta ta’ trasport pubbliku ta’ persuni u, b’mod partikolari, is-servizzi regolari.
2.        Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-dispożizzjonijiet legali Taljani li jirregolaw il-modalitajiet tal-eżerċizzju ta’ din l-attività ekonomika fir-reġjun tal-Lazio u fil-belt ta’ Ruma humiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari mal-libertà ta’ stabbiliment. Sa fejn il-fatti deskritti mill-qorti tar-rinviju ma jippreżentawx aspetti transkonfinali, jeżisti dubju dwar l-ammissibbiltà tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari. Barra minn hekk, tqum il-kwistjoni dwar jekk il-Qorti tal-Ġustizzja għandhiex teżamina wkoll dawn il-kawżi fir-rigward tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali, peress li l-qorti tar-rinviju ma semmietx dan is-suġġett.
II – Il-qafas ġuridiku
A –    Id-dritt tal-Unjoni
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 12/98, tal-11 ta’ Diċembru 1997, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li taħthom trasportaturi mhux residenti jistgħu joperaw servizzi nazzjonali tat-trasport tal-passiġġieri bit-triq fi Stat Membru (4).
3.        Ir-Regolament (KE) Nru 12/98 ġie mħassar u ssostitwit, sa mill-4 ta’ Diċembru 2011, bir-Regolament (KE) Nru 1073/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-21 ta’ Ottubru 2009, dwar regoli komuni għall-aċċess għas-suq internazzjonali tas-servizzi tal-kowċ u x-xarabank u li jħassar ir-Regolament (KE) Nru 561/2006 (5).
4.        Skont l-Artikolu 2(4) tiegħu, ir-Regolament (KE) Nru 12/98 japplika għal vetturi “li, minħabba t-tip ta’ kostruzzjoni u t-tagħmir tagħhom, ikunu tajbin biex iġorru aktar minn disa’ persuni — inkluż is-sewwieq — u jkunu intiżi għal dak l-iskop”.
B –    Id-dritt nazzjonali
5.        Il-“kiri ta’ vettura b’xufier” huwa suġġett, fid-dritt Taljan, għall-għoti ta’ awtorizzazzjoni. L-awtorizzazzjoni neċessarja hija mogħtija mill-komun fil-kuntest ta’ proċedura amministrattiva (6). Din tingħata għal vettura speċifika. Impriża tista’ madankollu tikseb iktar awtorizzazzjonijiet għal iktar vetturi (7). Is-sede (8) tal-impriża ta’ trasport u l-garaxx tal-vetturi għandhom bilfors ikunu fit-territorju tal-komun li jagħti l-awtorizzazzjoni (9). Post mikri għall-ipparkjar jista’ jkun biżżejjed sabiex jikkostitwixxi l-garaxx. L-awtorizzazzjoni għat-trasport ta’ persuni ma hijiex limitata għat-territorju tal-komun. Il-prenotazzjoni tal-vjaġġ għandha madankollu ssir fil-garaxx tal-vettura (10), il-post fejn din għandha tirritorna fl-aħħar tal-vjaġġ, ikun xi jkun il-post minn fejn hija tiġbor jew tħalli l-passiġġier (11).
6.        Id-dispożizzjonijiet reġjonali tar-reġjun tal-Lazio (12) jeżiġu wkoll li l-passiġġier jinġabar mit-territorju tal-komun li jkun ta l-awtorizzazzjoni.
7.        Dispożizzjonijiet partikolari jeżistu, madankollu, għall-belt ta’ Ruma. Dawn jipprovdu, b’mod partikolari, li l-impriżi ta’ kiri ta’ vetturi ta’ komuni oħra għandhom iħallsu taxxa meta jużaw żoni ta’ traffiku limitat fil-belt ta’ Ruma.
III – Il-fatti tal-kawżi prinċipali u d-domandi preliminari
A –    Il-Kawżi magħquda C‑162/12 u C‑163/12
8.        Ir-rikorrenti fil-kawżi prinċipali huma persuni fiżiċi residenti fl-Italja (iktar ’il quddiem il-“kerrejja tal-vetturi”) u kumpanniji koperattivi tad-dritt Taljan li għandhom is-sede tagħhom fl-Italja. Il-kerrejja tal-vetturi inkwistjoni ma użawx, għall-vetturi tagħhom, il-garaxx tagħhom li jinsab fit-territorju tal-komun li ta l-awtorizzazzjoni, jiġifieri Grottaferrata (l-Italja, reġjun tal-Lazio). Huma pparkjawhom qrib it-territorju ta’ Grottaferrata, f’garaxx li jappartjeni lil koperattiva. Jidher li dawn poġġew ukoll dawn il-vetturi għad-dispożizzjoni ta’ din tal-aħħar, wara li ttrasferew l-awtorizzazzjoni għat-trasport ta’ persuni li kienet ġiet mogħtija lilhom (13). Dan kien suġġett għal rapport tal-Pulizija u, fi Frar 2011, l-awtorizzazzjonijiet mogħtija lill-kerrejja ta’ vetturi ġew sospiżi għal żmien determinat. Il-kerrejja kkonċernati jikkontestaw, fil-proċeduri prinċipali, l-atti amministrattivi li ssospendew l-awtorizzazzjoni tagħhom u jitolbu danni u interessi, billi jinvokaw fost oħrajn ksur tad-dritt tal-Unjoni.
9.        Huwa f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju ssospendiet il-proċeduri quddiemha, u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikoli 49 TFUE, 3 TUE, 3, 4, 5 u 6 TFUE, 101 u 102 TFUE kif ukoll ir-Regolament KEE Nru 2454/1992 u r-Regolament KE Nru 12/1998 jipprekludu l-applikazzjoni tal-Artikoli 3(3) u 11 tal-Liġi Nru 21 tal-1992 fil-partijiet li fihom dawn jistabbilixxu rispettivament li ‘3. Is-sede tat-trasportatur u l-garaxx għandhom jinsabu esklużivament fit-territorju tal-komun li jkun ħareġ l-awtorizzazzjoni’ u li ‘[...][I]l-prenotazzjonijiet ta’ trasport għas-servizz ta’ kiri b’xufier għandhom jitwetqqu mal-garaxx. Il-bidu u t-tmiem ta’ kull servizz ta’ kiri b’xufier għandhom iseħħu fil-garaxx li jinsab fil-komun li jkun ħareġ l-awtorizzazzjoni, b’ritorn fl-istess garaxx, filwaqt li l-ġbir u l-wasla fid-destinazzjoni tal-utent jistgħu jseħħu anki fit-territorju ta’ komuni oħra. [...]?’
2)      L-Artikoli 49 TFUE, 3 TUE, 3, 4, 5 u 6 TFUE, 101 u 102 TFUE kif ukoll ir-Regolament KEE Nru 2454/1992 u r-Regolament KE Nru 12/1998 jipprekludu l-applikazzjoni tal-Artikoli 5 u 10 tal-Liġi Reġjonali tal-Lazio tas-26 ta’ Ottubru 1993 Nru 58 fil-partijiet li fihom dawn jistabbilixxu rispettivament li ‘[...][I]l-ġbir tal-utent jew il-bidu tas-servizz għandhom iseħħu fi ħdan it-territorju tal-komun li jkun ħareġ l-awtorizzazzjoni’ u li ‘[...][i]l-ġbir tal-utent u l-bidu tas-servizz għandhom iseħħu esklużivament fit-territorju tal-komun li jkun ħareġ il-liċenzja jew l-awtorizzazzjoni u għandhom jitwettqu lejn kwalunkwe destinazzjoni, bil-kunsens minn qabel tax-xufier għad-destinazzjonijiet barra mit-territorju komunali. [...]?’”
B –    Il-Kawżi magħquda C‑419/12 u C‑420/12
10.      Il-proċeduri fil-kawżi prinċipali għandhom bħala suġġett talbiet għal annullament imressqa kontra diversi atti amministrattivi li jirrigwardaw il-belt ta’ Ruma. Huma jirrigwardaw b’mod iktar preċiż id-Deċiżjoni Nru 68/2011 tal-Kunsill tal-komun ta’ Ruma li approvat ir-regolament li jistabbilixxi dispożizzjonijiet dwar it-trasport pubbliku mhux regolari, id-Deċiżjoni Nru 403/2011 tal-Kunsill tal-komun ta’ Ruma li tirregola l-modalitajiet u proċeduri għall-għoti ta’ awtorizzazzjonijiet għad-dħul fit-territorju tal-belt ta’ Ruma u għal żoni ta’ traffiku limitat, għal vetturi ta’ kiri b’xufier awtorizzati minn komuni oħra, kif ukoll żewġ atti oħra tal-amministrazzjoni komunali ta’ Ruma li jipprovdu, b’mod partikolari, li l-kerrejja ta’ vetturi li ma humiex minn Ruma għandhom iħallsu ammont determinat sabiex jingħataw awtorizzazzjoni għad-dħul.
11.      Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali huma kerrejja ta’ vetturi Taljani li għandhom awtorizzazzjonijiet li ma ngħatawx mill-belt ta’ Ruma.
12.      Huma jinvokaw l-illegalità tal-atti msemmija iktar ’il fuq fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod partikolari, tal-libertà fundamentali mogħtija lill-impriżi li jistabbilixxu ruħhom b’mod liberu fil-pajjiżi kollha tal-Unjoni Ewropea, inkluż permezz ta’ sede sekondarja, peress li l-impriżi kkostitwiti fi Stat Membru jiġu mġiegħla, bi ksur ta’ din il-libertà, li jaċċettaw biss kuntratti ta’ trasport fil-garaxx tagħhom, li għandu neċessarjament ikun fil-komun li jkun ta l-awtorizzazzjoni, u li jibdew u jtemmu s-servizz tagħhom hemmhekk.
13.      Dan iwassal għal inugwaljanza fit-trattament fl-eżerċizzju tal-attività bbażata esklużivament fuq informazzjoni ġeografika. Tali inugwaljanza fit-trattament teżisti, min-naħa, bejn il-kerrejja li jingħataw awtorizzazzjoni mill-belt ta’ Ruma u dawk li għandhom awtorizzazzjoni mogħtija minn komuni oħra (fil-Lazio) u, min-naħa l-oħra, bejn dawn tal-aħħar u l-kerrejja mhux stabbiliti fil-Lazio li għalihom ma tapplikax il-liġi reġjonali u li għalhekk ma humiex suġġetti għal-limitazzjoni fir-rigward tal-post tal-ġbir tal-passiġġier.
14.      Huwa f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju ssospendiet il-proċeduri quddiemha, u għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikoli 49 TFUE, 3 TUE, 3, 4, 5 u 6 TFUE, 101 u 102 TFUE jipprekludu l-applikazzjoni tal-Artikoli 3(3), 8(3) u 11 tal-Liġi Nru 21 tal-1992 fil-partijiet li fihom dawn jistabbilixxu rispettivament li “is-sede tat-trasportatur u l-garaxx għandhom jinsabu esklużivament fit-territorju tal-komun li jkun ħareġ l-awtorizzazzjoni”, li “għall-kisba u għaż-żamma tal-awtorizzazzjoni li jiġi pprovdut servizz ta’ kiri b’xufier hemm bżonn, abbażi ta’ titolu legali validu, ta’ sede, ta’ garaxx jew ta’ pjattaforma ta’ aċċess li jinsabu fit-territorju tal-komun li jkun ħareġ l-awtorizzazzjoni” u li “il-prenotazzjonijiet ta’ trasport għas-servizz ta’ kiri b’xufier għandhom jitwetqqu mal-garaxx. Il-bidu u t-tmiem ta’ kull servizz ta’ kiri b’xufier għandhom iseħħu fil-garaxx li jinsab fil-komun li jkun ħareġ l-awtorizzazzjoni, b’ritorn fl-istess garaxx, filwaqt li l-ġbir u l-wasla fid-destinazzjoni tal-utent jistgħu jseħħu anki fit-territorju ta’ komuni oħra.”
IV – Analiżi tad-domandi preliminari
15.      Għandha tiġi eżaminata l-ammissibbiltà tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari.
A –    L-ammissibbiltà tat-talbiet għal deċiżjoni preliminari
16.      Id-domandi preliminari jirrigwardaw, minn naħa, żewġ atti tad-dritt sekondarju, ir-Regolament (KE) Nru 12/98 u r-Regolament (KEE) Nru 2454/92 (14), u min-naħa l-oħra, dispożizzjonijiet tad-dritt primarju li essenzjalment huma l-Artikoli 101 u 102 TFUE, dwar il-prattiki antikompetittivi, kif ukoll l-Artikolu 49 TFUE li jiggarantixxi l-libertà ta’ stabbiliment.
17.      L-ammissibbiltà tad-domandi kemm tad-dritt sekondarju kif ukoll tad-dritt primarju tqajjem dubji għaliex ir-rilevanza tagħhom għal-kawżi prinċipali ma hijiex evidenti.
18.      Huwa minnu li, bħala prinċipju, hija biss il-qorti nazzjonali li għandha tevalwa, fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, kemm il-bżonn għal deċiżjoni preliminari sabiex tkun f’pożizzjoni li tagħti sentenza kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tippreżenta lill-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta t-talba tal-qorti nazzjonali meta jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt Komunitarju ma għandha l-ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta d-domanda tkun waħda ipotetika jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jsirulha (15).
1.      Nuqqas ta’ relazzjoni mas-suġġett tal-kawża għal dak li jirrigwarda r-Regolament (KEE) Nru 2454/92 u r-Regolament (KE) Nru 12/98
a)      Ir-Regolament (KEE) Nru 2454/92
19.      Ir-Regolament (KEE) Nru 2454/92 diġà ġie annullat mill-Qorti tal-Ġustizzja fl-1994 (16). Huwa għalhekk li ma jistax ikun rilevanti għal kawżi prinċipali li l-fatti tagħhom ġraw fl-2011. Ir-relazzjoni mas-suġġett tal-kawżi hija għalhekk ineżistenti b’mod manifest u, f’dan ir-rigward, it-talbiet għal deċiżjoni preliminari huma inammissibbli.
b)      Ir-Regolament (KE) Nru 12/98
20.      Ir-Regolament (KE) Nru 12/98 ġie mħassar fl-4 ta’ Diċembru 2011 (17) u jista’ għalhekk ikun għadu applikabbli, fid-dawl tal-perijodu ta’ validità tiegħu, għall-fatti tal-kawżi prinċipali. Madankollu, dawn il-fatti ma jippreżentawx elementi ta’ rabta mar-regolament inkwistjoni għaliex ir-Regolament (KE) Nru 12/98 japplika, kif jindika l-Artikolu 2(4) tiegħu, għal “inġenji tas-sewqan bil-mutur li, minħabba t-tip ta’ kostruzzjoni u t-tagħmir tagħhom, ikunu tajbin biex iġorru aktar minn disa’ persuni — inkluż is-sewwieq — u jkunu intiżi għal dak l-iskop”. Il-fatti tal-kawżi prinċipali jirrigwardaw vetturi iżgħar li jistgħu jġorru massimu ta’ disa’ persuni, xufier inkluż. Għalhekk huwa ċar li r-Regolament (KE) Nru 12/98 ma għandux relazzjoni mas-suġġett tal-kawżi prinċipali u li t-talbiet għal deċiżjoni preliminari huma inammissibbli f’dan ir-rigward.
2.      Insuffiċjenza ta’ punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex jitwieġbu b’mod utli d-domandi relatati mal-Artikoli 101 TFUE, 102 TFUE moqrija flimkien mal-Artikoli 3, 4, 5 u 6 TUE u 3, 4, 5 u 6 TFUE
21.      Il-qorti tar-rinviju titlaq mill-prinċipju li r-regoli Taljani jistgħu jwasslu għall-qsim tas-suq u għal distorsjoni tal-kompetizzjoni. F’dan il-kuntest, hija tixtieq tkun taf jekk l-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE, moqrija flimkien mal-Artikoli 3, 4 u 5 TUE, kif ukoll l-Artikoli 3, 4, 5 u 6 TFUE jipprekludux ir-regoli Taljani inkwistjoni. F’dan il-kuntest hija tiċċita wkoll l-Artikolu 6 TUE li jittratta l-obbligu tal-Unjoni li tosserva d-drittijiet fundamentali.
22.      Madankollu l-qorti tar-rinviju ma tippreċiżax b’mod iddettaljat x’rilevanza għandhom ir-regoli ta’ kompetizzjoni msemmija iktar ’il fuq, kwistjonijiet ta’ dritt primarju, għad-domandi li hija ressqet u għall-kawżi prinċipali. Dan jgħodd ukoll għall-fatt li l-Unjoni hija suġġetta għad-drittijiet fundamentali.
23.      Barra minn hekk, għal dak li jirrigwarda l-Artikoli 101 u 102 TFUE, fid-dawl tal-kumplessità tal-elementi li jikkaratterizzaw is-sitwazzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-kompetizzjoni, il-qorti tar-rinviju għandha tiddefinixxi l-kuntest fattwali u leġiżlattiv li fih jaqgħu d-domandi jew, għall-inqas, tispjega l-preżunzjonijiet fattwali li fuqhom huma bbażati dawn id-domandi (18).
24.      F’dan il-każ, l-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju ma hijiex suffiċjenti sabiex tissodisfa dawn ir-rekwiżiti. L-Artikoli 101 u 102 TFUE jipprojbixxu l-ftehim u l-prattiki ta’ natura antikompetittiva kif ukoll l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti. Jidher li l-kwistjoni fil-kawżi prinċipali ma taqa’ taħt l-ebda wieħed minn dawn il-każijiet. Il-kwistjoni tirrigwarda d-dispożizzjonijiet nazzjonali u reġjonali li jirregolaw il-kiri ta’ vetturi b’xufier, u mhux l-aġir ta’ operaturi ekonomiċi li jista’ jiġi kkritikat mill-perspettiva tad-dritt tal-kompetizzjoni. Billi ma jeżistix aġir antikompetittiv tal-operaturi kkonċernati fil-kawżi prinċipali, ma jidhirx b’mod ċar kif dan l-aġir jista’ jiġi ffaċilitat permezz tad-dispożizzjonijiet legali nazzjonali kkontestati, u għalhekk lanqas kif l-effiċjenza tad-dritt tal-kompetizzjoni tal-Unjoni tista’ tiġi affettwata. Irrispettivament minn dan, il-fatti deskritti mill-qorti nazzjonali ma jippreżentaw ebda element ta’ rabta rilevanti fir-rigward tas-suq intern.
25.      Fin-nuqqas ta’ informazzjoni suffiċjenti rigward is-sitwazzjoni fattwali u ġuridika, li tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja u lill-partijiet li jieħdu pożizzjoni utli dwar id-dispożizzjonijiet iċċitati fir-rigward tal-kawżi prinċipali, din il-kwistjoni invokata fit-talbiet għal deċiżjoni preliminari hija għalhekk inammissibbli wkoll.
3.      In-natura ipotetika tad-domandi relatati mal-Artikolu 49 TFUE
26.      Wieħed jista’ jistaqsi wkoll dwar ir-rilevanza tal-Artikolu 49 TFUE għal dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari.
27.      Dawn id-dubji huma mmotivati, min-naħa, mill-fatt li l-kawżi prinċipali ma jippreżentawx aspett transkonfinali. Min-naħa l-oħra, it-talbiet għal deċiżjoni preliminari ma jindikawx jekk, u jekk fl-affermattiv kif, l-Artikolu 49 TFUE jista’ jkun rilevanti, permezz tal-liġi nazzjonali, fil-preżenza ta’ sitwazzjonijiet purament interni.
a)      In-nuqqas ta’ aspetti transkonfinali
28.      Bħala prinċipju, il-libertà ta’ stabbiliment ma jistax ikun ikkonċernat ħlief jekk jeżisti element ta’ rabta li jiġġustifika l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (19). Tali element ta’ rabta jeżisti meta s-sitwazzjoni fattwali tippreżenta aspetti transkonfinali. Id-dispożizzjonijiet tat-Trattat fil-qasam tal-libertà ta’ stabbiliment ma jistgħux jiġu applikati għal sitwazzjonijiet purament interni ta’ Stat Membru (20).
29.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher dubjuż jekk wieħed jistax jeżamina l-kawżi prinċipali inkwistjoni hawnhekk fid-dawl tal-Artikolu 49 TFUE. Fil-fatt, anki jekk jirrigwardaw dispożizzjonijiet Taljani li, skont il-formulazzjoni tagħhom, huma intiżi sabiex japplikaw mingħajr distinzjoni għall-operaturi Taljani u għall-operaturi ta’ Stati Membri oħra, il-kawżi prinċipali għandhom natura purament Taljana, u saħansitra reġjonali, għaliex jidher li huma limitati għar-Reġjun tal-Lazio, mingħajr ma jippreżentaw rabta mal-kummerċ bejn l-Istati Membri. Skont il-formulazzjoni tad-dispożizzjonijiet Taljani, ċertament ma huwiex eskluż li l-kerrejja tal-vetturi kkonċernati jistgħu jużaw il-vetturi tagħhom ukoll għal vjaġġi fl-Istati Membri konfinali. Il-qorti tar-rinviju ma qalet xejn f’dan ir-rigward. Hija ddeskriviet lill-Qorti tal-Ġustizzja sitwazzjonijiet fattwali li jirrigwardaw kwistjonijiet ta’ trasport ta’ persuni ġewwa t-territorju Taljan biss. Dan huwa kkonfermat fis-sottomissjonijiet magħmula mill-partijiet fis-seduta, li jipprovdu li fl-Italja, il-kerrejja ta’ vetturi huma użati, b’mod ġenerali, għal vjaġġi qosra. Il-problemi eventwali ta’ trasport ta’ persuni fit-traffiku internazzjonali ma humiex għalhekk is-suġġett ta’ dawn il-kawżi prinċipali. Jidher pjuttost li s-suġġett huwa, b’mod partikolari, l-aċċess għas-suq ta’ Ruma għall-operaturi Taljani inkwistjoni stabbiliti fil-periferiji tal-kapitali.
30.      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset ukoll l-Artikolu 49 TFUE bħala parametru għall-eżami ta’ kawżi prinċipali li fihom ebda ċittadin tal-Istati Membri l-oħra ma kien implikat fil-fatti deskritti mill-qorti tar-rinviju, u li lanqas kienu jippreżentaw natura transkonfinali evidenti. Dan kien il-każ meta, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “imkien ma huwa eskluż” li, apparti mis-sitwazzjoni konkreta li hija s-suġġett tal-proċedura, f’sitwazzjonijiet simili, ċittadini ta’ Stati Membri oħra jistgħu wkoll ikunu kkonfrontati bid-dispożizzjonijiet ikkontestati tal-Istat Membru kkonċernat, fl-eżerċizzju tal-libertà ta’ stabbiliment tagħhom (21).
31.      Mal-ewwel daqqa t’għajn, dan l-approċċ li jammetti l-eventwalità li “imkien ma huwa eskluż” li ċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra jistgħu jkunu kkonċernati, jidher kontradittorju għar-regola bażika sostnuta fil-ġurisprudenza li tipprovdi li d-domandi ipotetiċi ma għandhomx ikunu solvuti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, preċiżament għaliex dawn ma humiex rilevanti għall-kawża prinċipali. L-iskop ta’ dak li, għalkemm ma huwiex reali, bl-ebda mod “ma huwa eskluż” (u għalhekk suġġett għal verifika min-naħa tal-Qorti tal-Ġustizzja) u li għalhekk ma jibqax ta’ natura purament ipotetika, jitlob kjarifika ta’ natura prattika.
32.      Fil-ġurisprudenza riċenti tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja donnha, sa ċertu punt, solviet din il-kontradizzjoni bejn “ipotetiku” u “imkien ma huwa ekluż”. Fis-sentenza Duomo Gpa et (22), hija ma għamlitx biss dikjarazzjoni ta’ ordni ġenerali, li la hija sostnuta u lanqas iġġustifikata, li tipprovdi li ċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra jista’ jkollhom “interess” (23) fl-attività inkwistjoni fil-kawżi prinċipali, iżda fissret dan l-“interess” abbażi tal-aspett transkonfinali u fetħet għalhekk il-bieb għall-applikazzjoni tal-Artikolu 49 TFUE billi identifikat ċerti elementi ta’ evalwazzjoni. Hija ma waslitx għal dawn tal-aħħar esklużivament mid-digriet tar-rinviju preliminari, iżda billi ħadet inkunsiderazzjoni wkoll l-osservazzjonijiet tal-partijiet fil-proċedura (24).
33.      Approċċ simili li jindika xewqa għal “preċiżjoni” jippermetti, fil-prattika ġuridika tal-Qorti tal-Ġustizzja, li ssir distinzjoni bejn dak li huwa purament ipotetiku u dak li ma huwiex eskluż. Dan huwa marbut, fl-aħħar mill-aħħar, mat-tqassim ta’ kompetenzi bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qorti tar-rinviju. Apparti mill-każijiet ovvji, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tfittex, mingħajr l-għajnuna ta’ ebda indizju, fil-każijiet li ma humiex immedjatament transkonfinali jekk, u jekk ikun il-każ sa fejn, “imkien ma huwa eskluż” li ċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra jista’ jkollhom interess li jikkorrispondi għal kawża prinċipali. Il-qorti nazzjonali (25) u eventwalment il-partijiet, u fil-każ ta’ talba għal deċiżjoni preliminari anki l-Istati Membri, jinsabu f’pożizzjoni aħjar sabiex jagħtu analiżi f’dan ir-rigward.
34.      F’dan il-każ, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu għalhekk, minn naħa, jinstab is-sinjifikat li għandu jkollu l-fatt li d-dispożizzjonijiet Taljani kkontestati kienu (parzjalment) is-suġġett ta’ ilment magħmul lill-Kummissjoni (i) u, min-naħa l-oħra, jiġi mistoqsi jekk l-għoti mill-komuni Taljani, fil-kuntest ta’ proċeduri pubbliċi, ta’ awtorizzazzjonijiet għall-kiri ta’ vetturi b’xufier jistax ikollu importanza (ii).
i)      Rilevanza tal-proċedura tal-Kummissjoni Ewropea UE Pilot 623/09/TREN?
35.      Kemm il-qorti tar-rinviju kif ukoll ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali C‑162/12 invokaw il-proċedura tal-Kummissjoni Ewropea UE Pilot 623/TREN. Din il-proċedura tirrigwarda essenzjalment il-kompatibbiltà tal-Liġi Nru 21/1992, fil-verżjoni tagħha ta’ dak iż-żmien, mal-libertà ta’ stabbiliment. Il-proċedura inkwistjoni għandha bħala oriġini tagħha, skont il-fatti msemmija fil-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja, ilment li jidher li kien ġie ppreżentat quddiem il-Kummissjoni fl-2009 minn Ferdernoleggio, intervenjenti insostenn tar-rikorrenti fil-Kawża C‑162/12. Fis-seduta, il-Kummissjoni ddikjarat fir-rigward ta’ din il-proċedura li din ingħalqet meta l-awtoritajiet Taljani kienu indikaw li l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet ikkontestati kienet ġiet sospiża u li d-dispożizzjonijiet inkwistjoni kienu ser jiġu riveduti. Skont il-Kummissjoni, ma kienx hemm għalhekk raġuni li tinfetaħ proċedura għal ksur (26).
36.      Huwa dubjuż jekk dan l-ilment quddiem il-Kummissjoni huwiex biżżejjed sabiex eventwalment jirrendi applikabbli l-Artikolu 49 TFUE fil-kawża prinċipali li għandha, wara kollox, natura purament interna.
37.      Li kieku dan kien il-każ, ikun possibbli għal partijiet, li billi jippreżentaw ilment b’mod arbitrarju, jirrendu eventwalment applikabbli l-Artikolu 49 TFUE u b’hekk jagħtu bidu għal talba għal deċiżjoni preliminari. Il-proċedura tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari, minn naħa, u l-proċedura quddiem l-istanzi tal-Kummissjoni, min-naħa l-oħra, għandhom jitqiesu bħala distinti. L-eżistenza ta’ proċedura quddiem il-Kummissjoni ma tagħtix karattru transkonfinali lill-fatti tal-kawża, anki jekk għandhom jiġu applikati dispożizzjonijiet fil-konfront tagħhom li huma suġġetti għal analiżi min-naħa tal-Kummissjoni.
38.      Hija sitwazzjoni differenti meta ċittadini ta’ Stati Membri oħra jindirizzaw lill-Kummissjoni lment li għandu bħala suġġett il-libertà ta’ stabbiliment u jikkontestaw dispożizzjonijiet nazzjonali fid-dawl ta’ dan l-ilment. F’dan il-każ, wieħed jammetti li l-awturi tal-ilment għandhom interess reali li jeżerċitaw id-dritt ta’ libertà ta’ stabbiliment tagħhom f’settur partikolari u li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, jidher li “imkien ma huwa eskluż”, mill-perspettiva tal-qorti tar-rinviju, li f’sitwazzjonijiet komparabbli, ċittadini ta’ Stati Membri oħra, barra mill-partijiet inkwistjoni, jistgħu jkunu affettwati. Fil-fatt, is-sitwazzjoni li għandha tiġi eżaminata toħroġ mill-qasam ta’ dak li huwa “purament ipotetiku” mhux biss meta ċittadini ta’ Stati Membri oħra jkunu diġà ħadu miżuri b’mod konkret sabiex jistabbilixxu ruħhom fi Stat Membru ieħor jew anki meta jikkontestaw il-kundizzjonijiet lokali għall-eżerċizzju tal-attività tagħhom quddiem il-qrati. Huwa possibbli wkoll li “interess” li tiġi eżerċitata l-libertà ta’ stabbiliment bl-ebda mod ma jkun “eskluż” fil-każ meta ċittadini ta’ Stati Membri oħra, b’mod li jista’ jiġi vverifikat għal terzi, jeżaminaw minn qabel is-sitwazzjoni fattwali u ġuridika u jikkontestaw b’mod serju, mill-perspettiva tal-libertà ta’ stabbiliment, id-dispożizzjonijiet li huma sfavorevoli għalihom.
39.      Il-proċedura UE Pilot 623/09/TREN tippreżenta madankollu xi partikolaritajiet. Kollox jindika li hija nbdiet fl-ewwel lok minn Federnoleggio, li għandha s-sede tagħha fl-Italja. Skont il-fatti li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja, diversi impriżi mhux Taljani tal-istess fergħa wrew madankollu, permezz ta’ ittri kważi identiċi, quddiem ir-rappreżentant tagħhom, li rrappreżenta wkoll lir-rikorrenti fil-Kawża C‑162/12, l-interess tagħhom li jingħaqdu fl-ilment ta’ Federnoleggio. Ir-raġuni għaliex huma aġixxew b’dan il-mod ma tirriżultax madankollu mill-imsemmija ittri. B’mod partikolari, xejn ma jindika li l-impriżi inkwistjoni jixtiequ jistabbilixxu ruħhom fl-Italja u li jqisu li l-pjanijiet tagħhom f’dan ir-rigward jistgħu jiġu ppreġudikati mid-dispożizzjonijiet ikkontestati. Għandu jiġi nnotat, min-naħa l-oħra, li d-dokumenti inkwistjoni jenfasizzaw li l-ispejjeż ġudizzjarji eventwali ser ikunu sostnuti interament minn Federnoleggio. Dan iktar u iktar jagħti l-impressjoni li l-impriżi li ma humiex Taljani qegħdin isostnu l-impriża Taljana li għamlet l-ilment għal raġunijiet ta’ solidarjetà iktar milli għaliex huma affettwati b’xi mod. Huwa għalhekk li l-parteċipazzjoni ta’ impriżi barranin fl-imsemmija proċedura quddiem il-Kummissjoni ma tikkostitwixxix indizju rilevanti ta’ x’inhu l-interess ta’ ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jeżerċitaw il-libertà ta’ stabbiliment tagħhom fl-Italja li “imkien ma huwa eskluż”.
ii)    Rilevanza tal-għoti fil-kuntest ta’ proċeduri pubbliċi ta’ awtorizzazzjonijiet marbuta mal-kiri ta’ vetturi b’xufier?
40.      L-interess ta’ ċittadini ta’ Stati Membri oħra li jkunu jistgħu jistabbilixxu ruħhom fl-Italja bħala kerrejja ta’ vetturi b’xufier “imkien ma huwa eskluż”, abbażi tal-fatti li jistgħu jiġu vverifikati, jekk l-awtorizzazzjonijiet tal-komuni jingħataw fil-kuntest ta’ proċeduri għall-għoti fuq livell Ewropew, jew jekk il-valur ekonomiku tal-awtorizzazzjoni kkonċernata kien daqshekk kunsiderevoli li, irrispettivament mill-pubbliċità mogħtija lill-proċedura, wieħed jista’ jistenna li jkun hemm parteċipazzjoni transkonfinali. It-talbiet għal deċiżjoni preliminari ma jgħidu xejn dwar dan. Fis-seduta, waħda mill-partijiet ma eskludietx interess fuq livell Ewropew fil-proċedura għall-għoti tal-awtorizzazzjonijiet, mingħajr madankollu ma spjegat iktar fid-dettall f’dan ir-rigward.
41.      Jidher madankollu li d-dimensjoni Ewropea tal-proċedura għall-awtorizzazzjoni ta’ kiri ta’ vetturi hija estremament diskutibbli għaliex l-awtorizzazzjonijiet jingħataw b’mod speċifiku għal kull vettura u l-valur ekonomiku marbut mal-awtorizzazzjoni huwa, għalhekk, limitat. Is-sitwazzjoni tista’ tkun differenti fir-reġjuni Taljani qrib il-fruntieri, fejn madankollu l-attività inkwistjoni ma hijiex suġġetta, kif spjegaw il-qorti tar-rinviju u l-partijiet, għall-istess kuntest ġuridiku bħal dik fil-Lazio, u li ma humiex is-suġġett, fi kwalunkwe każ, ta’ din il-proċedura.
42.      Fin-nuqqas ta’ elementi transkonfinali li jistgħu jiġu individwalizzati hawnhekk, l-Artikolu 49 TFUE ma huwiex, għalhekk, applikabbli f’dan il-każ.
43.      Qabel ma nikkonkludi, għandu madankollu jiġi vverifikat jekk dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari jippermettux li jiġu eżaminati l-fatti fid-dawl tal-prinċipji li jipprojbixxu d-diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali u, f’dan ir-rigward, li jittieħed inkunsiderazzjoni l-Artikolu 49 TFUE.
b)      Diskriminazzjoni inversa?
44.      Anki jekk jiġi stabbilit li l-aspetti kollha tal-kawża deskritti mill-qorti tar-rinviju jirrigwardaw Stat Membru wieħed biss, risposta għad-domandi dwar il-libertajiet fundamentali tista’ madankollu tkun utli jekk id-dritt nazzjonali jipprevedi, fil-kawżi prinċipali, li ċittadin għandu jibbenefika mill-istess drittijiet li jgawdi minnhom, abbażi tad-dritt Komunitarju, ċittadin ta’ Stat Membru ieħor fl-istess sitwazzjoni (27).
45.      Minkejja l-fatt li projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni msejħa “inversa” jew diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini, tista’ tirriżulta f’dan il-każ mid-dritt Taljan, xejn ma ġie ddikjarat mill-qorti tar-rinviju (28). Għalhekk, l-ewwel għandhom jiġu stabbiliti l-konsegwenzi li jistgħu jirriżultaw minn dan il-fatt għall-eżami tal-libertà ta’ stabbiliment fil-kuntest tad-dispożizzjonijiet Taljani.
46.      Il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat ukoll, fil-ġurisprudenza tagħha, il-kwistjoni tal-libertajiet fundamentali f’każijiet li ma għandhomx natura transkonfinali, xi drabi anki abbażi biss tal-possibbiltà, invokata mingħajr iktar spjegazzjonijiet, li d-dritt nazzjonali kkonċernat jinkludi projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini, u fid-dawl tas-setgħa diskrezzjonali li għandha l-qorti tar-rinviju sabiex tiddetermina r-rilevanza ta’ dawn il-kwistjonijiet għall-eżitu tal-kawża (29).
47.      Iktar reċentement, tendenza iktar restrittiva tidher madankollu li qed tinħoloq f’dan ir-rigward, peress li l-Qorti tal-Ġustizzja xi drabi tissuġġetta l-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini, f’sitwazzjonijiet manifestament mhux transkonfinali, għal analiżi iktar fil-fond u li tmur lil hinn minn sempliċi referenza għal dan il-fenomenu fir-rigward tal-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari.
48.      Huwa għalhekk li, fis-sentenza tal-21 ta’ Frar 2013, il-Qorti tal-Ġustizzja ammettiet l-eżistenza ta’ “interess ċert tal-Unjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tipproċedi għal interpretazzjoni” ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni f’sitwazzjoni fattwali li minn kull aspett ieħor hija purament interna (Taljana), biss wara li osservat li, skont il-qorti tar-rinviju, “jkun kontra l-prinċipji tad-dritt nazzjonali hekk kif ikkonfermati mill-ġurisprudenza kostituzzjonali jekk tkun permessa diskriminazzjoni bil-kontra” (30). F’sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat, bl-istess mod, fuq il-kontenut tat-talba għal deċiżjoni preliminari, li minnu “[...] ma [...]rriżultax li, f’ċirkustanzi bħal dawk tal-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju tinsab fl-obbligu li tagħti l-benefiċċju lill-impriżi stabbiliti fil-Belġju li jgawdu l-istess drittijiet bħal dawk li l-impriżi stabbiliti fi Stat Membru ieħor igawdu taħt id-dritt tal-Unjoni fl-istess sitwazzjoni” (31). F’sentenza tal-21 ta’ Ġunju 2012, il-Qorti tal-Ġustizzja min-naħa l-oħra ddeċidiet li huwa suffiċjenti, fil-każ ta’ talba għal deċiżjoni preliminari Finlandiża, li fl-istadju tas-seduta “ir-rappreżentant tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali [kien] argumenta li hemm, fil-liġi amministrattiva Finlandiża, regoli li jiżguraw li ċ-ċittadini Finlandiżi ma jkunux suġġetti għal diskriminazzjoni inversa. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma [kienx] jidh[er] b’mod manifest li l-interpretazzjoni [...] tad-dritt tal-Unjoni tista’ […] ma tkunx utli għall-qorti tar-rinviju” (32).
49.      Mill-ġurisprudenza li ssemmiet iktar ’il fuq jista’ jiġi dedott li, sabiex wieħed ikun jista’ jasal għall-eżistenza ta’ projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali fid-dritt intern, għandha tiġi eżaminata fl-ewwel lok l-informazzjoni li l-qorti tar-rinviju tipprovdi dwar is-sitwazzjoni legali fl-Istat Membru tagħha fir-rigward ta’ din il-kwistjoni. Din l-informazzjoni trid tkun dettaljata kemm jista’ jkun sabiex tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tipproċedi b’eżami utli, u tinkludi idealment indikazzjonijiet preċiżi dwar is-sitwazzjonijiet interni konkreti li, minħabba d-dritt nazzjonali, għandhom ikunu evalwati bl-istess mod bħal sitwazzjonijiet irregolati mid-dritt tal-Unjoni.
50.      Fin-nuqqas ta’ din l-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset ukoll l-informazzjoni (mhux ikkontestata) ipprovduta mill-partijiet dwar id-diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali.
51.      Fil-kawżi prinċipali, fl-ewwel lok, l-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tad-diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini hija nieqsa. Fit-tieni lok, l-informazzjoni mogħtija mill-partijiet ma taqbilx. Ir-rappreżentant ta’ Air Shuttle u ta’ Crono Service jinvoka l-Artikolu 14a tal-Liġi Nru 88 tas-7 ta’ Lulju 2008, li permezz tagħha d-dispożizzjonijiet tad-dritt Taljan li għandhom effett diskriminatorju kontra ċ-ċittadini ta’ Stati Membri oħra ma għandhomx jiġu applikati kontra ċ-ċittadini Taljani. Ir-rappreżentant tar-Repubblika Taljana ċċita, min-naħa tiegħu, dispożizzjonijiet oħra, mingħajr ma spjega preċiżament il-kontenut tagħhom.
52.      Wieħed jista’ jasal għaż-żewġ konklużjonijiet li ġejjin: minn naħa, li hija l-qorti tar-rinviju, sabiex jiġi evitat ir-riskju ta’ interpretazzjoni żbaljata u konfużjoni, li għandha tesprimi ruħha b’mod dettaljat fid-digriet tar-rinviju, fejn ikun hemm lok, dwar il-kwistjoni tad-diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali, jekk hija tqis li l-eżami ta’ din il-kwistjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja hija importanti għall-eżitu tal-kawża (33). Min-naħa l-oħra, jekk hija ma tagħmilx dan, il-kwistjonijiet dwar il-libertajiet fundamentali mill-perspettiva tad-diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali jistgħu jibqgħu mhux riżolti mill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari fejn id-dikjarazzjonijiet tal-partijiet f’dan ir-rigward huma ambigwi jew kontradittorji.
53.      Fil-fatt, fid-dawl tat-tqassim tal-kompetenzi bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qorti nazzjonali, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tfittex u tagħti evalwazzjonijiet dwar id-dritt nazzjonali inkwistjoni, u lanqas li tistudja l-pożizzjoni tiegħu fuq il-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini. Lanqas ma jidher li huwa xieraq li l-Qorti tal-Ġustizzja, fin-nuqqas ta’ informazzjoni suffiċjenti dwar is-sitwazzjoni fattwali u ġuridika nazzjonali, tagħmel madankollu, għal kompletezza, dikjarazzjonijiet dwar l-eżistenza ta’ projbizzjoni eventwali ta’ diskriminazzjoni kontra l-operaturi nazzjonali, b’mod partikolari meta ma hijiex familjari mas-sitwazzjoni nazzjonali fil-qasam u tibbaża ruħha, f’dan ir-rigward, fuq spekulazzjonijiet.
54.      Jekk ebda informazzjoni ċara, konvinċenti u speċifika għall-kawżi prinċipali ma tkun ġiet ipprovduta fid-digriet tar-rinviju inkwistjoni dwar id-diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini, hemm ukoll raġunijiet tajba li jinkoraġġixxu li ma jsirx l-eżami ta’ din il-kwistjoni fil-każ fejn, f’talbiet għal deċiżjoni preliminari preċedenti li jirrigwardaw l-istess Stat Membru, il-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini fid-dritt ikkonċernat ikun diġà ġie ddikjarat. Lanqas ma jista’ jiġi mistenni li l-Qorti tal-Ġustizzja ssegwi b’mod kontinwu, għal kull Stat Membru, l-istat tad-dritt dwar din il-kwistjoni, li jista’ jevolvi u jkollu karatteristiċi differenti speċifiċi għal kull każ. Hija l-qorti tar-rinviju li għandha, f’kull każ partikolari, tipprovdi lill-Qorti tal-Ġustizzja informazzjoni aġġornata, affidabbli u utli dwar dan il-punt. Dan il-każ juri sewwa l-problemi li jinqalgħu fin-nuqqas ta’ dan, għaliex l-unika dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali relatata mad-diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini li ġiet iċċitata testwalment (minn parti), li l-applikabbiltà tagħha fil-kawżi prinċipali tibqa’ ambigwa fin-nuqqas ta’ dikjarazzjoni ċara tal-qorti tar-rinviju, titlob ugwaljanza fit-trattament taċ-ċittadini fil-każ ta’ “diskriminazzjoni”, mingħajr ma huwa magħruf liema qasam tad-dritt u liema eżempji huma kkonċernati b’mod konkret hawnhekk.
55.      Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja tieħu pożizzjoni billi tibbaża ruħha fuq il- konoxxenza eventwali tagħha tad-dritt nazzjonali inkwistjoni, u fin-nuqqas ta’ indikazzjonijiet konkreti tal-qorti tar-rinviju dwar il-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini, ikun hemm, barra minn hekk, ir-riskju li l-Istati Membri kollha ma jiġux ittrattati bl-istess mod, jekk pereżempju l-istat tad-dritt fi Stat Membru partikolari dwar il-kwistjoni ta’ diskriminazzjoni kontra ċ-ċittadini jkun magħruf mill-Qorti tal-Ġustizzja, u dak ta’ Stat Membru ieħor ma jkunx.
56.      Irrispettivament minn dan, u għal raġunijiet oħra, wieħed lanqas jifhem b’mod ċar kif il-qorti tar-rinviju tqis li l-Artikolu 49 TFUE huwa rilevanti għal dawn it-talbiet għal deċiżjoni preliminari.
57.      Għal dak li jirrigwarda l-Kawżi C‑419/12 u C‑402/12, jidher li dawn jirrigwardaw l-obbligi imposti fuq il-kerrejja ta’ vetturi stabbiliti qrib Ruma meta okkażjonalment huma jridu jidħlu fiċ-ċentru urban ta’ Ruma iktar milli l-problema ta’ stabbiliment fit-tul fl-Italja. Ladarba dawn l-obbligi japplikaw ukoll għall-impriżi simili stabbiliti fi Stati Membri oħra, jidher li huwa iktar loġiku li tiġi invokata bħala kriterju ta’ paragun il-libertà li jiġu pprovduti servizzi milli l-libertà ta’ stabbiliment.
58.      Għal dak li jirrigwarda l-Kawżi C‑162/12 u C‑163/12, jeżisti paralleliżmu mas-sentenza Sbrigia (34) li fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat inammissibbli talba għal deċiżjoni preliminari li staqsietha, b’mod partikolari, f’kuntest purament ta’ dritt intern, dwar il-kompatibbiltà ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt Taljan (dwar il-vaganzi tas-sajf tal-ispiżeriji) mal-libertajiet fundamentali. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat f’dan ir-rigward li l-libertà ta’ stabbiliment ma kinitx “rilevanti għas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali” għaliex is-sid tal-ispiżerija kkonċernata mil-leġiżlazzjoni tal-vaganzi, għalkemm kienet “bħala ipoteżi ċittadin ta’ Stat Membru ieħor, kienet diġà teżerċità attività professjonali kontinwa”, u li għalhekk “il-kawża prinċipali bla dubju ta’ xejn ma [kinitx] tikkonċerna[...] l-eżerċizzju tad-dritt ta’ stabbiliment [...]”. Dan l-argument jista’ jiġi traspost b’analoġija għall-każ tal-kerrejja ta’ vetturi fejn l-awtorizzazzjonijiet kienu ġew provviżorjament sospiżi minħabba nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu ta’ ipparkjar f’post preċiż, peress li dawn kienu diġà jeżerċitaw l-attività professjonali tagħhom b’mod kontinwu.
59.      Din is-sentenza titfa’ dawl fuq approċċ tal-Qorti tal-Ġustizzja li sar manifestament iktar restrittiv fil-każ fejn il-kwistjonijiet relatati mal-libertà ta’ stabbiliment jitressqu f’sitwazzjoni purament nazzjonali. Għar-raġunijiet li ġew żviluppati fil-punt preċedenti, tali tendenza hija adatta għall-problema inkwistjoni.
60.      Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li d-domandi dwar il-libertà ta’ stabbiliment ma humiex, jew ma għadhomx, ammissibbli u li t-talbiet għal deċiżjoni preliminari huma konsegwentement inammissibbli fl-intier tagħhom.
V –    Konklużjoni
61.      Għalhekk, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
It-talbiet għal deċiżjoni preliminari fil-Kawżi magħquda C‑162/12 u C‑163/12 kif ukoll fil-Kawżi magħquda C‑419/12 u C‑420/12 huma inammissibbli.
1 –      Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
2 –      It-termini użati fil-leġiżlazzjoni Taljana huma “kiri ta’ vetturi b’xufier”.
3 –      Ara p. 9 tad-digriet tar-rinviju fil-Kawża C‑162/12, li fiha jsir riferiment għall-Artikolu 47 tad-Decreto-Legislativo tat-30 ta’ April 1992.
4 –      ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 3, p. 50.
5 –      ĠU L 200, p. 88.
6 –      L-Artikolu 8(1) tal-Liġi Nru 21, tal-15 ta’ Jannar 1992 (Legge quadro per il trasporto di persone mediante autoservizi pubblici non di linea, GURI Nru 18, tat-23 ta’ Jannar 1992), fil-verżjoni emendata permezz tad-Decreto Legge Nru 207, tat-30 ta’ Diċembru 2008 (GURI Nru 304, tal-31 ta’ Diċembru 2008) u permezz tal-Liġi Nru 14/2009 (GURI Nru 49, tat-28 ta’ Frar 2009, Suppliment Ordinarju Nru 28), applikabbli għall-proċeduri fil-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 21/1992”).
7 –      Artikolu 8(2) tal-Liġi Nru 21/1992.
8 –      It-terminu użat fid-dispożizzjonijiet Taljani hija “sede”. Uffiċċju sekondarju jidher għalhekk li huwa biżżejjed, fid-dawl tad-dikjarazzjonijiet ta’ diversi partijiet fil-proċedura, li kif indika b’mod partikolari r-rappreżentant tal-Gvern Taljan, jippermetti eżerċizzju simultanju tal-attività f’diversi komuni.
9 –      Artikolu 3(3) tal-Liġi Nru 21/1992.
10 –      Artikolu 11(4) tal-Liġi Nru 21/1992.
11 –      Skont l-Artikolu 11(4) tal-Liġi Nru 21/1992, dawn tal-aħħar jistgħu jseħħu wkoll fit-territorju ta’ komuni oħra.
12 –      Artikolu 5 tal-Liġi Reġjonali Nru 58/1993, fil-verżjoni applikabbli għall-proċeduri fil-kawżi prinċipali.
13 –      Ara l-Artikolu 7(2) tal-Liġi Nru 21/1992 u p. 12 tad-digriet tar-rinviju fil-Kawża C‑162/12.
14 –      Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2454/1992, tat-23 ta’ Lulju 1992, li jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li taħthom trasportaturi mhux residenti jistgħu joperaw servizzi nazzjonali tat-trasport tal-passiġġieri bit-triq fi Stat Membru (ĠU L 251, p. 1).
15 –      Sentenza tat-13 ta’ Marzu 2001, PreussenElektra (C‑379/98, Ġabra p. I‑2099, punt 39); tat-23 ta’ April 2009, Rüffler (C‑544/07, Ġabra p. I‑3389, punt 37); tad-19 ta’ Novembru 2009, Filipiak (C‑314/08, Ġabra p. I‑11049, punt 41); tas-7 ta’ Lulju 2011, Agafiţei et (C‑310/10, Ġabra p. I‑5989, punt 26); u tal-15 ta’ Jannar 2013, Križan et (C‑416/10, punt 54).
16 –      Sentenza tal-1 ta’ Ġunju 1994, Il‑Parlament vs Il‑Kunsill (C‑388/92, Ġabra p. I‑2067).
17 –      Ara l-Artikoli 30 u 31 tar-Regolament (KE) Nru 1073/2009.
18 –      Sentenza tal-11 ta’ Marzu 2010, Attanasio Group (C‑384/08, Ġabra p. I‑2055, punt 32).
19 –      Sentenzi tat-3 ta’ Ottubru 1990, Nino et (C‑54/88, C‑91/88 u C‑14/89, Ġabra p. I‑3537, punti 9 sa 11).
20 –      Ara s-sentenzi tas-7 ta’ Diċembru 1995, Gervais et (C‑17/94, Ġabra p. I‑4353, punti 24 sa 26); tal-21 ta’ Ġunju 2012, Susisalo et (C‑84/11, punt 18); u tal-10 ta’ Mejju 2012, Duomo Gpa et (C‑357/10, sa C‑359/10, punt 26 u l-ġurisprudenza ċċitata).
21 –      Ara, b’mod partikolari, dwar l-użu ta’ spiżeriji u tad-distribuzzjoni ta’ karburanti, is-sentenza tal-1 ta’ Ġunju 2010, Blanco Pérez u Chao Gómez (C‑570/07 u C‑571/07, Ġabra p. I‑4629, punt 40), u Attanasio Group (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 18, punt 24).
22 –      Iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20.
23 –      Sentenza Duomo Gpa et (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 40).
24 –      Għal dak li jirrigwarda l-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni, ara s-sentenza Duomo Gpa et (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ ta’ paġna 20, punt 28).
25 –      Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 38 tal-Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl, tal-5 ta’ Settembru 2013 fil-kawżi magħquda Venturini et (C‑159/12 sa C‑161/12).
26 –      Id-digriet tar-rinviju ma jinkludix dettalji, la dwar l-eżitu tal-proċedura tal-Kummissjoni u lanqas dwar l-adattament tal-miżuri meħuda mir-Repubblika Taljana.
27 –      Ara s-sentenza tat-30 ta’ Marzu 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti (C‑451/03, Ġabra p. I‑2941, punt 29).
28 –      Naqset milli, b’mod partikolari, tagħti indikazzjoni konkreta dwar jekk, u sa fejn, fiċ-ċirkustanzi tal-kawżi prinċipali, il-prinċipju ta’ ugwaljanza stabbilit mid-dritt kostituzzjonali Taljan jistax jimponi l-prinċipju ta’ projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni inversa, u jekk, u sa fejn, pereżempju, il-ġurisprudenza kostituzzjonali mogħtija fis-sena 1990 dwar l-Artikolu 28 KE tistax tkun trasposta għal dan il-każ. Ara, dwar din il-ġurisprudenza, in-nota 57 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Maduro, tas-6 ta’ Mejju 2004, fil-kawża Carbonati Apuani (C‑72/03, Ġabra 2004, p. I‑8027).
29 –      Rigward il-moviment liberu tal-merkanzija, ara s-sentenza tal-5 ta’ Diċembru 2000, Guimont (C‑448/98, Ġabra p. I‑10663, punti 21 sa 23), rigward il-libertà li jiġu pprovduti servizzi, ara s-sentenza tal-5 ta’ Diċembru 2006, Cipolla et (C‑94/04 u C‑202/04, Ġabra p. I‑11421, punti 30 u 31), rigward il-libertà ta’ stabbiliment u l-libertà li jiġu pprovduti servizzi, is-sentenza tat-30 ta’ Marzu 2006, Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27, punti 29 u 30), u rigward il-libertà ta’ stabbiliment, is-sentenza Blanco Pérez u Chao Gómez (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 21, punt 36).
30 –      Sentenza tal-21 ta’ Frar 2013, Ordine degli Ingegneri di Verona e Provincia et (C‑111/12, punti 34 u 35).
31 –      Sentenza tat-22 ta’ Diċembru 2010, Omalet (C‑245/09, Ġabra p. I‑13771, punt 17).
32 –      Sentenza, Susisalo et (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 20, punt 21).
33 –      Ara, dwar dan, il-punti 42 u 45, 58 u 60 tal-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Wahl fil-kawżi magħquda Venturini et (iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 25).
34 –      Sentenza tal-1 ta’ Lulju 2010, Sbarigia (C‑393/08, Ġabra p. I‑6337, punti 27 u 28).