61988J0067
ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ
στην υπόθεση C-67/88 (
*1
)
Ī — Πραγματικά περιστατικά και προηγηθείσα της προσφυγής διαδικασία
1.
Ύστερα από καταγγελίες ενδιαφερομένων επιχειρηματιών, η Επιτροπή κίνησε, με έγγραφο της 31ης Ιανουαρίου 1984, έναντι της Ιταλικής Δημοκρατίας την προβλεπόμενη στο άρθρο 169 της Συνθήκης ΕΟΚ διαδικασία, επειδή έκρινε ότι είναι ασυμβίβαστη προς το κοινοτικό δίκαιο και ιδίως προς το άρθρο 30 της Συνθήκης η ιταλική ρύθμιση που εξαρτά την εμπορία του εισαγομένου από άλλα κράτη συμπυκνωμένου και διασπασμένου βουτύρου από την προσθήκη χρωστικού σησαμελαίου.
2.
Επειδή η μόνη απάντηση που έδωσαν οι ιταλικές αρχές στην πρόσκληση της Επιτροπής για την υποβολή παρατηρήσεων συναφώς ήταν αίτημα περί παρατάσεως της προθεσμίας, προθεσμία στην οποία δεν δόθηκε καμία συνέχεια, η Επιτροπή διατύπωσε στις 5 Σεπτεμβρίου 1984 αιτιολογημένη γνώμη. Οι ιταλικές αρχές δεν έδωσαν καμία συνέχεια ούτε στην εν λόγω γνώμη.
3.
Στο μεσοδιάστημα, οι καταγγελίες άλλων επιχειρηματιών αποκάλυψαν ότι η υποχρέωση προσθήκης χρωστικού σησαμελαίου δεν αφορούσε μόνο το συμπυκνωμένο και διασπασμένο βούτυρο, αλλά και όλα τα λίπη (ζωικής και φυτικής προελεύσεως), με εξαίρεση το βούτυρο και το ελαιόλαδο, συμπεριλαμβανομένης και της μαργαρίνης.
4.
Κατόπιν αυτού, με έγγραφο της 17ης Ιουλίου 1986 η Επιτροπή κίνησε και δεύτερη διαδικασία κατά της Ιταλικής Δημοκρατίας. Καμιά απάντηση των ιταλικών αρχών δεν ελήφθη από την Επιτροπή. 'Ετσι, στις 4 Μαΐου 1987 διατυπώθηκε και νέα αιτιολογημένη γνώμη, η οποία έμεινε επίσης αναπάντητη.
5.
Σε συνάντηση που έγινε στη Ρώμη από τις 19 έως τις 21 Φεβρουαρίου 1986, στο πλαίσιο των περιοδικών διαβουλεύσεων επί των παραβάσεων του κοινοτικού δικαίου μεταξύ των υπαλλήλων της Κοινότητας και των ιταλικών αρχών, οι τελευταίες ισχυρίστηκαν ιδίως ότι η υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου στα φυτικά έλαια, πλην του ελαιολάδου, αποσκοπούσε στην παρεμπόδιση αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των φυτικών αυτών ελαίων και του ελαιολάδου.
Οι ιταλικές αρχές υποστήριξαν επίσης ότι η επίδικη ρύθμιση σκοπούσε στην προστασία των συμφερόντων της Κοινότητας στα πλαίσια της καταστολής της απάτης, δεδομένου ότι η προσθήκη σησαμελαίου διευκολύνει την εργαστηριακή ανάλυση του βρωσίμου ελαίου υπό την έννοια αυτή, η προσθήκη καθιστά εφικτή τη διάκριση των ελαιολάδων, συμπεριλαμβανομένων των μειγμάτων τους, από τα λοιπά φυτικά έλαια.
Οι συζητήσεις αυτές αποκάλυψαν επίσης ότι οι ιταλικές αρχές επεξεργάστηκαν, μετά την κοινοποίηση σ' αυτές της αιτιολογημένης γνώμης της Επιτροπής της 5ης Σεπτεμβρίου 1984, σχέδιο νομοθετικού διατάγματος για την κατάργηση της ρυθμίσεως σχετικά με την ενσωμάτωση ειδικού δείκτη στη μαργαρίνη, στα εδώδιμα λίπη υδρογονώσεως καθώς και στα στερεά εδώδιμα λίπη, πλην του βουτύρου και του χοιρείου λίπους. Πάντως, η Επιτροπή δεν έλαβε συναφώς καμιά νεότερη κοινοποίηση.
6.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η παρούσα προσφυγή αναφέρεται στις δύο προαναφερθείσες διαδικασίες.
Π — Έγγραφη διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων
Η προσφυγή της Επιτροπής πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 3 Μαρτίου 1988.
Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και μετ' ακρόαση του γενικού εισαγγελέα, το Δικαστήριο αποφάσισε την έναρξη της προφορικής διαδικασίας χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων.
Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:
1)
να αναγνωρίσει ότι η Ιταλική Δημοκρατία, εξαρτώντας την εμπορία των εισαγομένων από άλλα κράτη μέλη εδωδίμων φυτικών ελαίων, πλην του ελαιολάδου, καθώς επίσης της μαργαρίνης, των εδωδίμων λιπών υδρογονώσεως και των διαφόρων στερεών ζωικών και φυτικών εδωδίμων λιπών, πλην του βουτύρου και του χοιρείου λίπους, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ,
2)
να καταδικάσει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.
Η ΙταΑική Δημοκρατία ζητεί από το Δικαστήριο:
1)
να απορρίψει την προσφυγή,
2)
να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.
ΙΠ — Ισχυρισμοί και επιχειρήματα των διαδίκων
1.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου στα επίδικα προϊόντα, που επιβάλλεται στα προερχόμενα από άλλα κράτη μέλη προϊόντα προκειμένου να διατεθούν στο εμπόριο στην Ιταλία, συνιστά μέτρο ισοδυνάμου με ποσοτικό περιορισμό αποτελέσματος, απαγορευόμενο από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Συγκεκριμένα, ακόμα και αν η εν λόγω υποχρέωση ισχύει αδιακρίτως τόσο για τα εγχώρια όσο και για τα εισαγόμενα προϊόντα, επιφέρει αποτελέσματα ικανά να παρεμποδίσουν, αμέσως ή εμμέσως, πραγματικά ή δυνητικά, τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές, καθιστώντας δυσχερέστερη και επαχθέστερη την εισαγωγή των προϊόντων αυτών που παράγονται και διατίθενται νομίμως στο εμπόριο στα άλλα κράτη μέλη, κανένα από τα οποία, εξ όσων γνωρίζει η Επιτροπή, δεν επιβάλλει παρόμοια υποχρέωση.
Εξάλλου, κατά την Επιτροπή, το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των κοινών οργανώσεων αγοράς στον τομέα των γαλακτοκομικών προϊόντων [ κανονισμός (ΕΟΚ) 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968 ] και των λιπαρών ουσιών ( κανονισμός 136/66/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 1966). Πρέπει να αναγνωριστεί ότι ούτε ο ένας ούτε ο άλλος προβλέπουν οποιαδήποτε υποχρέωση ή ευχέρεια προσθήκης σησαμελαίου στα επίδικα προϊόντα.
Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι, κατά τη Συνθήκη και τη νομολογία του Δικαστηρίου, η υποχρέωση αυτή ενδέχεται να μην εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 30, είτε δυνάμει μιας από τις απαριθμούμενες στο άρθρο 36 εξαιρέσεις είτε σε περίπτωση που γίνεται δεκτό ότι είναι αναγκαία για την ικανοποίηση επιτακτικών απαιτήσεων που συντείνουν, ιδίως, στην αποτελεσματικότητα των φορολογικών ελέγχων, την προστασία της δημόσιας υγείας, την ευθύτητα των εμπορικών συναλλαγών και στην προστασία του καταναλωτή. Ουδέποτε οι ιταλικές αρχές προέβαλαν δικαιολογία στηριζομένη στις εξαιρέσεις του άρθρου 36, και η Επιτροπή, εξάλλου, δεν μπορεί να διανοηθεί ότι συντρέχει κάποια από αυτές. Όσον αφορά τις προαναφερθείσες επιτακτικές απαιτήσεις, οι ιταλικές αρχές επικαλέστηκαν λόγους απτομένους της προστασίας του καταναλωτή.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η δικαιολογία αυτή είναι απαράδεκτη, επειδή η προσθήκη σησαμελαίου δεν μπορεί να θεωρηθεί ως « αναγκαία » κατά την έννοια που προσδίδει στον όρο η νομολογία του Δικαστηρίου. Πράγματι, ακόμα και αν γίνει δεκτό ότι υφίσταται θέμα προστασίας του καταναλωτή και ευθύτητας των εμπορικών συναλλαγών, δεν αμφισβητείται ότι οι επιταγές αυτές μπορούν να ικανοποιηθούν με άλλα μέσα, όπως για παράδειγμα με κατάλληλη επισήμανση.
Όσον αφορά ειδικότερα την προσθήκη σησαμελαίου στα φυτικά έλαια, πλην του ελαιολάδου, οι ιταλικές αρχές ισχυρίζονται αφενός ότι η υποχρέωση αυτή αποσκοπεί στο να παρεμποδίσει τον αθέμιτο ανταγωνισμό μεταξύ των εν λόγω ελαίων και του ελαιολάδου αφετέρου δε ότι είναι αναγκαία για την προστασία των συμφερόντων της Κοινότητας στο πλαίσιο της καταστολής της απάτης κατά την παραγωγή και διάθεση στο εμπόριο του ελαιολάδου, στον βαθμό που η προσθήκη σησαμελαίου διευκολύνει την εργαστηριακή ανάλυση του βρωσίμου ελαίου, καθιστώντας εφικτή τη διάκριση μεταξύ ελαιολάδου και λοιπών φυτικών ελαίων.
Η Επιτροπή δεν μπορεί να συμφωνήσει με τους ισχυρισμούς αυτούς. Συγκεκριμένα, η κατάλληλη επισήμανση αφενός μεν κρίνεται επαρκής για τη διάκριση των διαφόρων κατηγοριών ελαίων αφετέρου δε υφίστανται ήδη επιστημονικές μέθοδοι που επιτρέπουν τη διάκριση μεταξύ ελαιολάδου και λοιπών βρωσίμων ελαίων, χωρίς να είναι αναγκαία η χρήση δείκτη. Αρκεί συναφώς να υπομνηστεί ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1058/77 της Επιτροπής, της 18ης Μαΐου 1977, περί των χαρακτηριστικών των ελαιολάδων και ορισμένων προϊόντων που περιέχουν ελαιόλαδο, ο οποίος διευκρινίζει ότι η παρουσία άλλων ελαίων πρέπει να αναγνωρίζεται μέσω των μεθόδων που υποδεικνύονται στα παραρτήματα του κανονισμού.
Η ύπαρξη μεθόδων ελέγχου που επιτρέπουν την εξακρίβωση του ενδεχομένου παρουσίας ελαίων, πλην του ελαιολάδου, χωρίς την προσθήκη σησαμελαίου αποδεικνύει, κατά την Επιτροπή, ότι περιττεύει η υποχρέωση προσθήκης του σησαμελαίου.
2.
Η Ιταλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι η προσφυγή στερείται νομικής βάσεως, επειδή η επιβαλλόμενη με την εθνική ρύθμιση υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου, ιδίως στα εισαγόμενα προϊόντα, αποσκοπεί προφανώς στην προστασία της ευθύτητας των εμπορικών συναλλαγών και, συνακόλουθα, στην προστασία του καταναλωτή.
Συγκεκριμένα, από το 1925, η Ιταλία αντιμετώπισε το οξύ πρόβλημα του ελέγχου της πρακτικής που συνίσταται στην ανάμειξη εδωδίμων φυτικών ελαίων, πλην του ελαιολάδου, στα ελαιόλαδα. Η ανάμειξη αυτή, η οποία ανιχνεύεται δυσχερώς, επιτρέπει την επισήμανση και διάθεση στο εμπόριο ως «ελαιολάδου» προϊόντος που στην πραγματικότητα συνιστά μείγμα διαφόρων φυτικών ελαίων και ελαιολάδου.
Η Ιταλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι η υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου κρίνεται απαραίτητη για την καταστολή της απάτης στον τομέα των ελαιολάδων προς το ίδιο συμφέρον της Κοινότητας, επειδή η ενίσχυση στην κατανάλωση του ελαίου αυτού επιβαρύνει τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Συνεπώς, βρισκόμαστε ενώπιον επιτακτικών απαιτήσεων, όπως έκανε δεκτό το Δικαστήριο, που συντείνουν στην ευθύτητα των εμπορικών συναλλαγών και στην προστασία του καταναλωτή, δικαιολογώντας την επίδικη υποχρέωση.
Η Ιταλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι η « κατάλληλη επισήμανση » δεν εξυπηρετεί εν προκειμένω σε τίποτα: πράγματι, το ζήτημα δεν είναι αν ο καταναλωτής μπορεί να διακρίνει ένα προϊόν από άλλο* συνίσταται στην αποφυγή ένα προϊόν, το οποίο δεν είναι ελαιόλαδο, να διατίθεται παρανόμως στο εμπόριο ως τέτοιο και υπό την έννοια αυτή να φέρει την « κατάλληλη επισήμανση ». Η επισήμανση δηλαδή δεν μπορεί να συμβάλει στο να καταστεί η επίδικη υποχρέωση « λιγότερο αναγκαία ». Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, ότι την υποχρέωση προσθήκης του σησαμελαίου μπορεί σήμερα να υποκαταστήσει λυσιτελώς η χρησιμοποίηση μεθόδων εργαστηριακής αναλύσεως, αλλ' ούτε η χρησιμοποίηση εκείνων των μεθόδων που αναφέρονται στα παραρτήματα του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1058/77 που επικαλείται η προσφεύγουσα.
Η υποχρεωτική προσθήκη σησαμελαίου στα φυτικά έλαια, πλην του ελαιολάδου, καθώς και στις λιπαρές ουσίες, πλην του βουτύρου, καθιστά εφικτή, λόγω της χρωματικής αντιδράσεως που αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα, τη διάκριση ευχερώς και αμέσως των μη εγκεκριμένων μειγμάτων. Συνεπώς, δεν είναι αναγκαίο, σύμφωνα με την Ιταλική Κυβέρνηση, να γίνεται «εργαστηριακή ανάλυση », επειδή το παράνομο μείγμα μπορεί να ανιχνευθεί « de visu » χάρη στην χρωματική αντίδραση·η υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου καθιερώθηκε για να διασφαλίζει ότι το περιεχόμενο αντιστοιχεί στην ένδειξη που φέρει η επισήμανση- η υποχρέωση αυτή αποσκοπεί στην άσκηση αμέσου και ευχερέστερου ελέγχου του ενδεχομένου παρουσίας άλλων φυτικών ελαίων στο ελαιόλαδο ή άλλων λιπαρών ουσιών στο βούτυρο. Η υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου αποτελεί αναντικατάστατη λειτουργία στην αποκάλυψη εμπορικής εξαπάτησης εξάλλου, η πρόβλεψη της εν λόγω υποχρεώσεως επιτρέπει οι εργαστηριακές αναλύσεις να μην είναι πλέον αναγκαίες για την ανίχνευση παρόμοιας απάτης, εφόσον η υποχρέωση προσθήκης σησαμελαίου καθιστά εφικτό τον άμεσο και αποτελεσματικό έλεγχο των ενδεχομένων απαγορευομένων μειγμάτων προφανώς, ο έλεγχος αυτός δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κατάλληλη επισήμανση, ενώ καταργεί την ανάγκη της εκάστοτε εργαστηριακής αναλύσεως του προϊόντος.
Diez de Velasco
εισηγητής δικαστής
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.