62021CC0046
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
της 15ης Σεπτεμβρίου 2022 (
1
)
Υπόθεση C‑46/21 P
Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασίατων Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER)
κατά
Aquind Ltd
«Αίτηση αναιρέσεως – Ενέργεια – Κανονισμός (ΕΚ) 713/2009 – Απόφαση του ACER με την οποία απορρίπτεται αίτημα απαλλαγής σχετικά με νέες ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης – Προσφυγή ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών του ACER – Λειτουργία, σύνθεση και εξουσίες του συμβουλίου προσφυγών του ACER και διάρκεια της ενώπιόν του διαδικασίας – Ένταση του ελέγχου – Άρθρο 17 του κανονισμού (ΕΚ) 714/2009 – Καθεστώς απαλλαγής για νέες ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης – Άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΕ) 347/2013 – Γενικό καθεστώς χρηματοδότησης των διακρατικών ενεργειακών υποδομών – Χρηματοδότηση έργων κοινού ενδιαφέροντος – Διασυνοριακός επιμερισμός του κόστους»
1.
Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί σχετικά με την ένταση του ελέγχου που πρέπει να ασκούν τα συμβούλια προσφυγών των οργανισμών της Ένωσης όταν αποφαίνονται επί των ασκούμενων ενώπιόν τους προσφυγών.
2.
Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο καλείται να επικυρώσει ή να απορρίψει το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου το οποίο, με την αναιρεσιβαλλόμενη εν προκειμένω απόφαση (
2
), έκρινε ότι το συμβούλιο προσφυγών του Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (στο εξής: ACER) (
3
) οφείλει να ασκεί έλεγχο επί των αποφάσεων του οργανισμού αυτού βαίνοντα και πέραν της εξέτασης των προδήλων σφαλμάτων τους.
3.
Καίτοι υφίσταται πάγια πλέον νομολογία σχετικά με τις εξουσίες των συμβουλίων προσφυγών άλλων οργανισμών, όπως είναι το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) και το Κοινοτικό Γραφείο Φυτικών Ποικιλιών (CPVO), κάτι τέτοιο, εντούτοις, δεν ισχύει για τις διαφορές ενώπιον των λοιπών συμβουλίων προσφυγών, οι αποφάσεις των οποίων προσβάλλονται σε όλο και μεγαλύτερη έκταση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (
4
). Εξ ου και η σημασία της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως (
5
).
4.
Η διαφορά ανέκυψε από απόφαση του ACER (05/2018) με την οποία ο τελευταίος αρνήθηκε να απαλλάξει την κατασκευή υποδομής σύνδεσης των βρετανικών και των γαλλικών δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από ορισμένες υποχρεώσεις που επιβάλλουν οι κανόνες για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
5.
Με την απόφαση αυτή (η οποία εν συνεχεία επικυρώθηκε από το συμβούλιο προσφυγών του ACER με την απόφασή του A‑001‑2018), εφαρμόσθηκε το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 714/2009 (
6
), σε συνδυασμό με το γενικό καθεστώς χρηματοδότησης των ενεργειακών υποδομών που προβλέπεται στο άρθρο 12 του κανονισμού (ΕΕ) 347/2013 (
7
).
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Ο κανονισμός 713/2009
6.
Το άρθρο 19 (
8
) ορίζει τα εξής:
«1.   Κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, δύναται να προσβάλει απόφαση που αναφέρεται στα άρθρα 7, 8 ή 9, η οποία απευθύνεται σε αυτό ή απόφαση η οποία, παρότι έχει τον τύπο απόφασης που απευθύνεται σε άλλο πρόσωπο, αφορά άμεσα και προσωπικά το συγκεκριμένο πρόσωπο.
[…]
4.   Εάν η προσφυγή είναι παραδεκτή, το συμβούλιο προσφυγών εξετάζει κατά πόσον είναι βάσιμη. Καλεί, όσο συχνά απαιτείται, τους διαδίκους να καταθέσουν παρατηρήσεις σχετικά με κοινοποιήσεις που εκδίδει το ίδιο ή σχετικά με ανακοινώσεις εκ μέρους των άλλων διαδίκων, εντός καθορισμένων προθεσμιών. Οι διάδικοι έχουν το δικαίωμα να προβούν σε προφορική παρουσίαση.
5.   Υπό τους όρους του παρόντος άρθρου, το συμβούλιο προσφυγών δύναται να ασκεί κάθε εξουσία που εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Οργανισμού ή να παραπέμπει την υπόθεση στο αρμόδιο όργανο του Οργανισμού. Το τελευταίο δεσμεύεται από την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών.
[…]»
7.
Κατά το άρθρο 20, παράγραφος 1:
«Είναι δυνατόν να ασκηθεί προσφυγή ενώπιον του [Γενικού Δικαστηρίου] ή του Δικαστηρίου, σύμφωνα με το άρθρο 230 της συνθήκης, κατά αποφάσεων του συμβουλίου προσφυγών ή, στις περιπτώσεις που αυτό είναι αναρμόδιο, κατά αποφάσεων του Οργανισμού.»
Β.
Ο κανονισμός 714/2009
8.
Το άρθρο 17 διαλαμβάνει τα εξής:
«1.   Οι νέες γραμμές διασύνδεσης συνεχούς ρεύματος είναι δυνατόν, κατόπιν σχετικού αιτήματος, να απαλλάσσονται, για περιορισμένο χρονικό διάστημα, από τις διατάξεις του άρθρου 16 παράγραφος 6 του παρόντος κανονισμού καθώς και των άρθρων 9, 32 και 37 παράγραφοι 6 και 10 της οδηγίας 2009/72/ΕΚ [ (
9
)], με τους ακόλουθους όρους:
α)
η επένδυση πρέπει να αυξάνει τον ανταγωνισμό στην προμήθεια ηλεκτρικής ενεργείας·
β)
ο βαθμός κινδύνου μιας επένδυσης είναι τέτοιος που η επένδυση μπορεί γίνει μόνο εφόσον χορηγηθεί απαλλαγή·
γ)
η γραμμή διασύνδεσης πρέπει να αποτελεί ιδιοκτησία φυσικού ή νομικού προσώπου διαφορετικού, τουλάχιστον ως προς τη νομική του μορφή, από τους διαχειριστές συστημάτων στα συστήματα των οποίων θα δημιουργηθεί η γραμμή διασύνδεσης·
δ)
εισπράττονται τέλη από τους χρήστες της εν λόγω γραμμής διασύνδεσης·
ε)
μετά το μερικό άνοιγμα της αγοράς που αναφέρεται στο άρθρο 19 της οδηγίας 96/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας [(ΕΕ 1997, L 27, σ. 20)], δεν έχει ανακτηθεί κανένα ποσοστό του κεφαλαίου ή του λειτουργικού κόστους της γραμμής διασύνδεσης από οποιαδήποτε συνιστώσα των τελών που καταβάλλονται για τη χρήση των συστημάτων μεταφοράς ή διανομής τα οποία συνδέονται από τη γραμμή διασύνδεσης, και
στ)
η απαλλαγή δεν πρέπει να αποβαίνει εις βάρος του ανταγωνισμού ή της ουσιαστικής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικής ενεργείας ή της αποτελεσματικής λειτουργίας του ελεγχόμενου συστήματος με το οποίο συνδέεται η γραμμή διασύνδεσης.
[…]
4.   Η απόφαση απαλλαγής που αναφέρεται στις παραγράφους 1, 2 και 3 λαμβάνεται, κατά περίπτωση, από τις ρυθμιστικές αρχές των ενδιαφερόμενων κρατών μελών. Μια απαλλαγή μπορεί να καλύπτει το σύνολο ή μέρος του δυναμικού της νέας γραμμής διασύνδεσης ή της υφιστάμενης γραμμής διασύνδεσης με σημαντικά αυξημένο δυναμικό.
Εντός δύο μηνών από την ημερομηνία που παρελήφθη η αίτηση απαλλαγής από την τελευταία από τις ενδιαφερόμενες ρυθμιστικές αρχές, ο Οργανισμός μπορεί να υποβάλει συμβουλευτική γνωμοδότηση προς τις ρυθμιστικές αυτές αρχές που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την απόφασή τους.
Όταν λαμβάνεται απόφαση απαλλαγής, λαμβάνεται κατά περίπτωση υπόψη η ανάγκη να επιβληθούν όροι όσον αφορά τη διάρκεια της απαλλαγής και την άνευ διακρίσεων πρόσβαση στη γραμμή διασύνδεσης. Όταν λαμβάνεται απόφαση για τους όρους αυτούς, λαμβάνονται ιδίως υπόψη το προς δημιουργία πρόσθετο δυναμικό ή η μεταβολή του υφιστάμενου δυναμικού, ο χρονικός ορίζοντας του έργου και οι εθνικές συνθήκες.
Πριν από τη χορήγηση απαλλαγής οι ρυθμιστικές αρχές του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους αποφασίζουν τους κανόνες και τους μηχανισμούς για τη διαχείριση και τον επιμερισμό του δυναμικού. Οι κανόνες διαχείρισης της συμφόρησης περιλαμβάνουν την υποχρέωση προσφοράς του αχρησιμοποίητου δυναμικού στην αγορά, οι δε χρήστες της εγκατάστασης δικαιούνται να διαθέτουν το οικείο συμβατικό δυναμικό στη δευτερογενή αγορά. Κατά την αξιολόγηση των κριτηρίων που αναφέρονται στα στοιχεία α), β) και στ) της παραγράφου 1, λαμβάνονται υπόψη τα αποτελέσματα της διαδικασίας επιμερισμού του δυναμικού.
Όταν όλες οι ενδιαφερόμενες ρυθμιστικές αρχές έχουν καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με την απόφαση απαλλαγής εντός έξι μηνών, ενημερώνουν τον Οργανισμό για την απόφαση αυτή.
Η απόφαση απαλλαγής, συμπεριλαμβανομένων τυχόν όρων που αναφέρονται στο δεύτερο εδάφιο της παρούσας παραγράφου, αιτιολογείται δεόντως και δημοσιεύεται.
5.   Η απόφαση που αναφέρεται στην παράγραφο 4 λαμβάνεται από τον Οργανισμό:
α)
εάν όλες οι ενδιαφερόμενες ρυθμιστικές αρχές δεν μπόρεσαν να καταλήξουν σε συμφωνία εντός έξι μηνών από την ημερομηνία υποβολής αίτησης απαλλαγής στην τελευταία από τις εν λόγω ρυθμιστικές αρχές ή
β)
κατόπιν κοινού αιτήματος των ενδιαφερόμενων ρυθμιστικών αρχών.
Πριν λάβει τέτοια απόφαση, ο Οργανισμός διαβουλεύεται με τις ενδιαφερόμενες ρυθμιστικές αρχές και τους αιτούντες.
[…]»
Γ.
Ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε
9.
Το άρθρο 12 έχει ως εξής:
«1.   Οι πράγματι προκύψασες επενδυτικές δαπάνες, από τις οποίες εξαιρούνται οι δαπάνες συντήρησης, που σχετίζονται με έργο κοινού ενδιαφέροντος που εμπίπτει στις κατηγορίες που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ σημείο 1 στοιχεία α), β) και δ) και στο παράρτημα ΙΙ σημείο 2 βαρύνουν τους αντίστοιχους ΔΣΜ ή τους φορείς υλοποίησης των υποδομών μεταφοράς των κρατών μελών όπου εντοπίζονται τα καθαρά θετικά αποτελέσματα του έργου και, στον βαθμό που δεν καλύπτονται από μισθώματα συμφόρησης ή άλλα τέλη, καταβάλλονται από τους χρήστες του δικτύου μέσω των τιμολογίων πρόσβασης στα δίκτυα σε αυτά τα κράτη μέλη.
2.   Για ένα έργο κοινού ενδιαφέροντος που εμπίπτει στις κατηγορίες που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ σημείο 1 στοιχεία α), β) και δ) και στο παράρτημα ΙΙ σημείο 2, οι διατάξεις της παραγράφου 1 εφαρμόζονται μόνον εφόσον τουλάχιστον ένας φορέας υλοποίησης έργου ζητήσει από τις αρμόδιες εθνικές αρχές την εφαρμογή του παρόντος άρθρου για ολόκληρο το κόστος του έργου ή μέρος αυτού. Για ένα έργο κοινού ενδιαφέροντος που εμπίπτει στις κατηγορίες του παραρτήματος ΙΙ σημείο 2, οι διατάξεις της παραγράφου 1 εφαρμόζονται μόνον εφόσον έχει ήδη διενεργηθεί αξιολόγηση της ζήτησης στην αγορά και διαπιστώθηκε ότι οι πράγματι προκύψασες επενδυτικές δαπάνες δεν αναμένεται να καλυφθούν από τα τιμολόγια.
[…]
3.   Για ένα έργο κοινού ενδιαφέροντος στο οποίο εφαρμόζονται οι διατάξεις της παραγράφου 1, οι φορείς υλοποίησης του έργου ενημερώνουν τακτικά, τουλάχιστον μία φορά ανά έτος και έως ότου το έργο τεθεί σε λειτουργία, όλες τις εμπλεκόμενες εθνικές ρυθμιστικές αρχές σχετικά με την πρόοδο του έργου και τον προσδιορισμό του κόστους και των συνεπειών που επιφέρει.
Μόλις ένα τέτοιο έργο φτάσει σε επαρκή βαθμό ωριμότητας, οι φορείς υλοποίησης του έργου, μετά από διαβούλευση με τους ΔΣΜ από όλα τα κράτη μέλη όπου εντοπίζονται τα καθαρά θετικά αποτελέσματα του έργου, υποβάλλουν αίτημα επένδυσης. Αυτό το αίτημα επένδυσης περιλαμβάνει αίτημα για διασυνοριακό επιμερισμό κόστους και υποβάλλεται σε όλες τις εμπλεκόμενες εθνικές ρυθμιστικές αρχές μαζί με τα εξής:
α)
ειδική ανάλυση κόστους-οφέλους του έργου που συνάδει με τη μεθοδολογία που καταρτίζεται δυνάμει του άρθρου 11 και λαμβάνει υπόψη τα πέραν των συνόρων του εμπλεκόμενου κράτους μέλους οφέλη·
β)
επιχειρηματικό σχέδιο που αξιολογεί την οικονομική βιωσιμότητα του έργου, συμπεριλαμβανομένου του επιλεχθέντος τρόπου χρηματοδότησης, και, για ένα έργο κοινού ενδιαφέροντος που εμπίπτει στην κατηγορία του παραρτήματος ΙΙ σημείο 2, τα αποτελέσματα της δοκιμής αγοράς· και
γ)
αν είναι δυνατή η συμφωνία των φορέων υλοποίησης του έργου, τεκμηριωμένη πρόταση για διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους.
[…]
4.   Εντός έξι μηνών από την ημερομηνία παραλαβής του τελευταίου αιτήματος επένδυσης από τις εμπλεκόμενες εθνικές ρυθμιστικές αρχές, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές, κατόπιν διαβούλευσης με τους εμπλεκόμενους φορείς υλοποίησης του έργου, λαμβάνουν συντονισμένες αποφάσεις σχετικά με τον επιμερισμό του επενδυτικού κόστους που θα βαρύνει κάθε φορέα εκμετάλλευσης συστήματος για το έργο, καθώς επίσης και σχετικά με την συμπερίληψή του στα τιμολόγια. Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές μπορούν να αποφασίσουν τον επιμερισμό ενός μέρους μόνο των δαπανών ή μπορούν να αποφασίσουν να επιμερίσουν τις δαπάνες σε μια δέσμη διαφόρων έργων κοινού ενδιαφέροντος.
[…]
5.   Οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές, με βάση τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους όπως ορίζεται στην παράγραφο 4 του παρόντος άρθρου, λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές δαπάνες που προκύπτουν για έναν ΔΣΜ ή άλλο φορέα υλοποίησης του έργου ως αποτέλεσμα των επενδύσεων κατά τον καθορισμό ή την έγκριση των τιμολογίων σύμφωνα με το άρθρο 37 παράγραφος 1 στοιχείο α) της οδηγίας [2009/72] και το άρθρο 41 παράγραφος 1 στοιχείο α) της οδηγίας 2009/73/ΕΚ [ (
10
)], στο μέτρο που οι δαπάνες αυτές αντιστοιχούν στις δαπάνες ενός αποτελεσματικού και διαρθρωτικά συγκρίσιμου φορέα εκμετάλλευσης.
Η απόφαση για τον επιμερισμό του κόστους κοινοποιείται, αμελλητί, από τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές στον Οργανισμό μαζί με όλες τις σχετικές πληροφορίες. […]
[…]
Η απόφαση επιμερισμού του κόστους δημοσιεύεται.
6.   Αν οι εμπλεκόμενες εθνικές ρυθμιστικές αρχές δεν καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με το αίτημα επένδυσης εντός έξι μηνών από την ημερομηνία παραλαβής του αιτήματος από την τελευταία εθνική ρυθμιστική αρχή, ενημερώνουν αμελλητί τον Οργανισμό.
Στην περίπτωση αυτή ή κατόπιν κοινού αιτήματος των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, η απόφαση σχετικά με το επενδυτικό αίτημα, συμπεριλαμβανομένου του διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους κατά την παράγραφο 3 καθώς και του τρόπου με τον οποίο το κόστος των επενδύσεων θα αντικατοπτρίζεται στα τιμολόγια, λαμβάνεται από τον Οργανισμό εντός τριών μηνών από την ημερομηνία της προσφυγής.
[…]»
II. Το ιστορικό της διαφοράς και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
10.
Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται στις σκέψεις 1 έως 13 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Εξ αυτών επισημαίνω τα εξής:
–
η Aquind Ltd, ανώνυμη εταιρία συσταθείσα στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι φορέας υλοποίησης ενός έργου ηλεκτρικής γραμμής διασύνδεσης (στο εξής: γραμμή διασύνδεσης Aquind) που συνδέει τα βρετανικά και γαλλικά δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας·
–
στις 17 Μαΐου 2017, η Aquind υπέβαλε αίτημα απαλλαγής για τη γραμμή διασύνδεσης Aquind στις εθνικές ρυθμιστικές αρχές (στο εξής: ΕΡΑ) της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου·
–
δεδομένου ότι οι δύο αυτές αρχές δεν κατέληξαν σε συμφωνία επί του αιτήματος απαλλαγής, το διαβίβασαν, αντιστοίχως, στις 29 Νοεμβρίου και στις 19 Δεκεμβρίου 2017, στον ACER, προκειμένου αυτός να λάβει την απόφαση·
–
στις 26 Απριλίου 2018, η γραμμή διασύνδεσης Aquind χαρακτηρίστηκε ως έργο κοινού ενδιαφέροντος·
–
με την απόφαση 05/2018 της 19ης Ιουνίου 2018, ο ACER απέρριψε το αίτημα απαλλαγής·
–
κατά τον ACER, καίτοι η Aquind πληρούσε τις αναγκαίες για τη χορήγηση απαλλαγής προϋποθέσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ και γʹ έως στʹ, του κανονισμού 714/2009, δεν πληρούσε, εντούτοις, την προϋπόθεση του στοιχείου βʹ της ίδιας διάταξης·
–
ειδικότερα, ο ACER επισήμανε ότι, τον Απρίλιο του 2018, η γραμμή διασύνδεσης είχε χαρακτηρισθεί ως έργο κοινού ενδιαφέροντος, και, ως εκ τούτου, η Aquind θα μπορούσε να έχει να ζητήσει την εφαρμογή του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους, πλην όμως δεν το έπραξε·
–
ο ACER έκρινε ότι δεν μπορούσε να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο να είναι διαθέσιμη για τη γραμμή διασύνδεσης Aquind χρηματοοικονομική στήριξη προβλεπόμενη από το ρυθμιζόμενο καθεστώς. Εξ αυτού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει με την απαιτούμενη βεβαιότητα την ύπαρξη κινδύνου οφειλόμενου στην έλλειψη χρηματοοικονομικής στήριξης μέσω του ρυθμιζόμενου καθεστώτος·
–
έκρινε, επιπλέον, ότι ο κίνδυνος που συνδέεται με τα έσοδα, ο εξαιρετικός κίνδυνος που συνδέεται με την αγορά, ο κίνδυνος που συνδέεται με τον άμεσο ανταγωνισμό με τις λοιπές γραμμές διασύνδεσης και με την αβεβαιότητα ως προς τα έσοδα από τη συμφόρηση, ο κίνδυνος αποκοπής του βρετανικού δικτύου, ο κίνδυνος που συνδέεται με την κατασκευή της γραμμής διασύνδεσης Aquind καθώς και οι πολιτικοί και μακροοικονομικοί κίνδυνοι που σχετίζονται, μεταξύ άλλων, με το Brexit δεν αρκούσαν ή δεν είχαν αποδειχθεί·
–
στις 17 Αυγούστου 2018, η Aquind άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης του ACER ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών, το οποίο, με την απόφασή του A‑001‑2018 της 17ης Οκτωβρίου 2018, επικύρωσε την απόφαση του ACER.
11.
Η Aquind άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγή ακυρώσεως (T‑735/18) κατά της απόφασης του συμβουλίου προσφυγών.
12.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτούς τον τέταρτο και τον ένατο λόγο ακυρώσεως της Aquind και, κατά συνέπεια, ακύρωσε την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών του ACER. Απέρριψε κατά τα λοιπά την προσφυγή και καταδίκασε τον ACER στα δικαστικά έξοδα.
13.
Στις 27 Ιανουαρίου 2021, ο ACER άσκησε την υπό κρίση αναίρεση (
11
). Από την πλευρά της, η Aquind επίσης άσκησε, στις 17 Απριλίου 2021, ανταναίρεση κατά της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης.
14.
Μετά την έκδοση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, το συμβούλιο προσφυγών αποφάσισε, στις 5 Φεβρουαρίου 2021, να επαναλάβει τη διαδικασία και έκρινε απαράδεκτη την προσφυγή ακυρώσεως της Aquind (
12
).
15.
Κατά τα λοιπά, η Aquind είχε υποβάλει, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 2019, αίτημα διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους ενώπιον των ΕΡΑ της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ισπανίας και της Γερμανίας. Η διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν του αιτήματος αυτού διεκόπη μόλις η γραμμή διασύνδεσης Aquind έπαυσε να χαρακτηρίζεται ως έργο κοινού ενδιαφέροντος σύμφωνα με τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2020/389 (
13
).
16.
Στις 29 Μαΐου και στις 2 Ιουνίου 2020 η Aquind υπέβαλε ενώπιον των ΕΡΑ Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου δεύτερο αίτημα μερικής απαλλαγής (
14
), για 25 έτη, σε σχέση με τη γραμμή διασύνδεσης Aquind. Οι δύο αυτές αρχές ανακοίνωσαν, στις 27 Ιανουαρίου 2021, ότι, μετά την έναρξη ισχύος της συμφωνίας εμπορίου και συνεργασίας μεταξύ της Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου συνεπεία του Brexit, δεν μπορούσαν να κάνουν δεκτό το αίτημα.
III. Τα αιτήματα των διαδίκων
17.
Ο ACER ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει εν όλω ή εν μέρει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·
–
εφόσον το Δικαστήριο κρίνει ότι η υπόθεση είναι ώριμη προς εκδίκαση, να απορρίψει ως αβάσιμη την πρωτοδίκως ασκηθείσα προσφυγή·
–
επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, προκειμένου αυτό να κρίνει εκ νέου την υπόθεση σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου·
–
να καταδικάσει την Aquind στα δικαστικά έξοδα της αναιρετικής διαδικασίας και της διαδικασίας ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
18.
Η Aquind ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως του ACER·
–
εάν δεχθεί κάποιο από τα επιχειρήματα του ACER, να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως για τους λοιπούς λόγους που επικαλείται η Aquind, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, εκείνων που είχαν προβληθεί με τους λόγους τους οποίους απέρριψε το Γενικό Δικαστήριο·
–
εάν δεν επικυρώσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να ακυρώσει την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών για τους λοιπούς λόγους που είχε προβάλει η Aquind ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου·
–
να καταδικάσει τον ACER στα δικαστικά έξοδα.
19.
Επιπλέον, η Aquind ασκεί ανταναίρεση με την οποία ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που απορρίπτει ως απαράδεκτους τον τρίτο και τον τέταρτο λόγο που είχε προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου·
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που απορρίπτει τον πρώτο, πέμπτο, έκτο, έβδομο και όγδοο λόγο που είχε προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου·
–
να λάβει υπόψη τα επιχειρήματά της στο πλαίσιο των λόγων που προβάλλει επί της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως προς στήριξη του αιτήματός της για επικύρωση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης·
–
ως εκ τούτου, να ακυρώσει την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών του ACER για τους λόγους τους οποίους είχε προβάλει με την προσφυγή της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
20.
Ο ACER αντέκρουσε την ανταναίρεση, ζητώντας από το Δικαστήριο:
–
να την απορρίψει στο σύνολό της·
–
να καταδικάσει την Aquind στα δικαστικά έξοδά της καθώς και σε αυτά του ACER.
IV. Η αίτηση αναιρέσεως του ACER. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
21.
Ο ACER υποστηρίζει, εν συνόψει, ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενέχει διττώς πλάνη περί το δίκαιο η οποία συνίσταται:
–
στην ένταση του ελέγχου που ασκεί το συμβούλιο προσφυγών, τόσο γενικά όσο και σε σχέση με την υπό κρίση υπόθεση, ως προς τις εκτιμήσεις περίπλοκης οικονομικής ή τεχνικής φύσεως·
–
στην ερμηνεία του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009.
22.
Αναφέρω ήδη από το σημείο αυτό ότι θα προτείνω την απόρριψη του πρώτου από τους δύο λόγους αναιρέσεως του ACER, όπερ επάγεται την επικύρωση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης κατά το μέρος που ακυρώνει την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών.
23.
Ως εκ τούτου, θα ήταν πιθανώς περιττή η εξέταση του δεύτερου λόγου αναιρέσεως του ACER, διότι η απόφαση του συμβουλίου προσφυγών αποβάλλει καθ’ ολοκληρίαν την ισχύ της.
24.
Παρά ταύτα, θα εξετάσω τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως του ACER και θα προτείνω την αποδοχή του, όπερ επάγεται την αναίρεση της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης κατά το μέρος που αφορά αποκλειστικά τη σχέση του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009 με το γενικό καθεστώς χρηματοδότησης του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
25.
Κατά τη γνώμη μου, είναι επιβεβλημένο το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του δεύτερου αυτού λόγου αναιρέσεως διότι, ειδάλλως, η κρίση του Γενικού Δικαστηρίου (την οποία θεωρώ εσφαλμένη) όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των δύο αυτών κανονισμών θα παρέμενε ισχυρή. Εάν η θέση αυτή δεν διορθωθεί, μπορεί να εκληφθεί ως δεσμευτική για τον ACER και το συμβούλιό του προσφυγών.
26.
Στην πραγματικότητα, το Γενικό Δικαστήριο δεν χρειαζόταν (
15
), μετά την αποδοχή του πρώτου λόγου ακυρώσεως, να εξετάσει τον τέταρτο λόγο, καθόσον το γεγονός αυτό καθιστούσε per se ανίσχυρη την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών. Στον βαθμό που δεν αρκέστηκε στην τελευταία αυτή κρίση, καθιέρωσε μια νομολογία που, κατά την κρίση μου, βαίνει πέραν ενός απλού obiter dictum και δεν είναι ορθή κατά νόμον.
V. Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως του ACER: η ένταση του ελέγχου του συμβουλίου προσφυγών επί των περίπλοκων εκτιμήσεων τεχνικής και οικονομικής φύσεως
Α.
Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
27.
Το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε την «προσέγγιση την οποία υποστήριξε ο ACER ζητώντας να γίνει δεκτό ότι ο έλεγχος που ασκεί το συμβούλιο προσφυγών επί των περίπλοκων εκτιμήσεων τεχνικής και οικονομικής φύσεως μπορεί να είναι ανάλογος με τον περιορισμένο δικαστικό έλεγχο που ασκεί ο δικαστής της Ένωσης» (σκέψη 49 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) και την απέρριψε.
28.
Η απόρριψη αυτή στηρίζεται, εν συνόψει, σε τέσσερα είδη εκτιμήσεων:
–
η σύσταση του συμβουλίου προσφυγών εντάσσεται σε ένα ρεύμα το οποίο αποσκοπεί στη θέσπιση ενός μηχανισμού προσβολής των αποφάσεων των οργανισμών επί περίπλοκων τεχνικών, επιστημονικών ή οικονομικών ζητημάτων οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τη νομική κατάσταση των ενδιαφερομένων. Οι τελευταίοι έχουν στη διάθεσή τους ένα τέτοιο μέσο προσβολής στο πλαίσιο του οποίου ο έλεγχος του δικαστή της Ένωσης περιορίζεται στην εξέταση του εάν η άσκηση της εξουσίας εκτίμησης ενέχει πρόδηλη πλάνη ή κατάχρηση εξουσίας (
16
) ·
–
από τις διατάξεις που αφορούν την οργάνωση και τις εξουσίες του συμβουλίου προσφυγών διαπιστώνεται ότι το τελευταίο δεν έχει συσταθεί «με σκοπό να προβαίνει απλώς σε περιορισμένο έλεγχο περίπλοκων εκτιμήσεων τεχνικής και οικονομικής φύσεως». Τούτο προκύπτει: α) από την κατάρτιση των μελών του· β) από τις εξουσίες που αναθέτει στο συμβούλιο προσφυγών το άρθρο 19, παράγραφος 5, του κανονισμού 713/2009· γ) από την ερμηνεία του άρθρου 20 του κανονισμού αυτού (
17
)·
–
οι κανόνες οργάνωσης και διαδικασίας που έχει θεσπίσει ο ACER σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 6, του κανονισμού 713/2009 επιβεβαιώνουν τη βούληση να ανατεθεί στο συμβούλιο προσφυγών «η αποστολή [ελέγχου] των αποφάσεων του Οργανισμού με ένταση η οποία δεν μπορεί να είναι απλώς εκείνη του περιορισμένου ελέγχου» (
18
)·
–
το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει (όσον αφορά το συμβούλιο προσφυγών του ECHA) ότι «[…] θα ήταν αντίθετο προς την ίδια τη φύση των δευτεροβάθμιων οργάνων που ιδρύονται στο πλαίσιο των οργανισμών της Ένωσης να ασκούν τον περιορισμένο έλεγχο που ασκούν τα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης». Τα επιχειρήματα σχετικά με την αδυναμία εφαρμογής της νομολογίας αυτής στο συμβούλιο προσφυγών του ACER (λόγω της διαφορετικής σύνθεσης και αρμοδιοτήτων των αντίστοιχων συμβουλίων προσφυγών) δεν μπορούν να γίνουν δεκτά (
19
).
Β.
Τα επιχειρήματα των διαδίκων στο πλαίσιο της αιτήσεως αναιρέσεως του ACER
29.
Κατά τον ACER, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε πολλαπλώς σε πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά το αντικείμενο του συμβουλίου προσφυγών, την οργάνωση και τις εξουσίες του, υπό το πρίσμα του πλαισίου εντός του οποίου το τελευταίο επιτελεί το έργο του.
30.
Η Aquind αντικρούει τα επιχειρήματα που προβάλλει συναφώς ο ACER και θεωρεί ορθή τη θέση του Γενικού Δικαστηρίου ότι το συμβούλιο προσφυγών οφείλει να προβαίνει πλήρη έλεγχο και όχι σε έλεγχο που περιορίζεται στη διαπίστωση προδήλου σφάλματος εκτίμησης.
31.
Θα εκθέσω, συνεπώς, τα επιχειρήματα που προβάλλει ο ACER προς στήριξη του πρώτου λόγου αναιρέσεως.
1. Επί του αντικειμένου
32.
Το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο και παραβιάζει τις αρχές της διάκρισης των εξουσιών και της καλόπιστης συνεργασίας που κατοχυρώνονται στο άρθρο 13, παράγραφος 2, ΣΕΕ, στον βαθμό κατά τον οποίον δεν έλαβε υπόψη τον σκοπό της θέσπισης μιας ταχείας και απλουστευμένης διαδικασίας προσφυγής ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών, όπως διαλαμβάνει η αιτιολογική σκέψη 19 του κανονισμού 713/2009.
33.
Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο έδωσε προτεραιότητα σε έναν σκοπό τον οποίον το ίδιο εξαγγέλλει και ο οποίος εδράζεται στην αντίληψη ενός υποτιθέμενου «ρεύματος» το οποίο ενισχύεται από πλευράς νομοθέτη της Ένωσης.
2. Επί του πλαισίου εντός του οποίου δρα το συμβούλιο προσφυγών
34.
Το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά το μέρος που κρίνει ότι από διατάξεις που αφορούν την οργάνωση και τις εξουσίες του συμβουλίου προσφυγών διαπιστώνεται ότι η ένταση του ελέγχου που ασκεί επί περίπλοκων εκτιμήσεων τεχνικής και οικονομικής φύσεως δεν μπορεί να περιορίζεται σε πρόδηλα σφάλματα εκτιμήσεως (σκέψεις 52 έως 82 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης). Η πλάνη αυτή παρουσιάζει τις ακόλουθες εκφάνσεις:
–
όσον αφορά τη σύνθεση του συμβουλίου προσφυγών, το Γενικό Δικαστήριο κακώς την εξομοιώνει με αυτήν του ECHA (σκέψεις 53 και 61, μεταξύ άλλων, της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης)·
–
το Γενικό Δικαστήριο σφάλλει επίσης κατά το μέρος που κρίνει ότι η επιλογή των μελών του συμβουλίου προσφυγών «με κατάλληλη πείρα στον τομέα της ενεργείας» έχει την έννοια ότι βούληση του νομοθέτη της Ένωσης ήταν να παράσχει στο συμβούλιο προσφυγών την αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη ώστε να μπορεί να προβαίνει το ίδιο σε εκτιμήσεις που άπτονται περίπλοκων πραγματικών στοιχείων τεχνικής και οικονομικής φύσεως σχετικών με την ενέργεια (σκέψεις 53, 65 και 69 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης)·
–
το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως έκρινε ότι η διάρκεια της διαδικασίας και οι περιορισμένοι πόροι του συμβουλίου του προσφυγών δεν αποτελούσαν λόγο που δικαιολογεί τη διενέργεια περιορισμένου ελέγχου επί των περίπλοκων εκτιμήσεων τεχνικής και οικονομικής φύσεως (σκέψεις 66 και 73 έως 82 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) (
20
). Η κρίση αυτή παραβιάζει τις αρχές της θεσμικής ισορροπίας και της κατανομής των εξουσιών, αφ’ ης στιγμής ο ACER δεν είναι σε θέση να αυξήσει αυτοτελώς τους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους του·
–
το Γενικό Δικαστήριο ερμήνευσε εσφαλμένα το άρθρο 19, παράγραφος 5, του κανονισμού 713/2009 (σκέψεις 54, 55, 59 και 60 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης). Το άρθρο αυτό όχι μόνο δεν επιβάλλει την άσκηση πλήρους ελέγχου από το συμβούλιο προσφυγών, αλλά αντιθέτως αναφέρεται απλώς στη δυνατότητα ακυρώσεως των αποφάσεων του ACER και αντικατάστασής τους από εκείνες του συμβουλίου προσφυγών ή παραπομπής της υπόθεσης ενώπιον του ACER, χωρίς να διαλαμβάνει κάτι ως προς την ένταση του ελέγχου από πλευράς του συμβουλίου προσφυγών·
–
περαιτέρω πλάνη του Γενικού Δικαστηρίου εντοπίζεται στις σκέψεις 57, 58 και 60 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, καθόσον τα άρθρα 19, παράγραφος 1, και 20 του κανονισμού 713/2009 δεν εμποδίζουν το συμβούλιο προσφυγών να προβεί σε περιορισμένο έλεγχο. Κατά τον ACER, το Γενικό Δικαστήριο δύναται σε κάθε περίπτωση να ασκήσει πλήρη δικαστικό έλεγχο επί των αποφάσεων του συμβουλίου προσφυγών, ακόμη και αν το τελευταίο προβαίνει, με τις αποφάσεις του αυτές, σε περιορισμένο έλεγχο.
3. Επικουρικώς
35.
Επικουρικώς, ο ACER ισχυρίζεται ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό (quod non) ότι το συμβούλιο προσφυγών οφείλει να ασκεί πλήρη έλεγχο επί των αποφάσεων του οργανισμού όταν αυτές περιλαμβάνουν περίπλοκες εκτιμήσεις τεχνικής και οικονομικής φύσεως, το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε (σκέψεις 83 έως 90 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) κατά το μέρος που έκρινε ότι το συμβούλιο προσφυγών δεν είχε ασκήσει εν προκειμένω τον πλήρη αυτόν έλεγχο.
Γ.
Εκτίμηση
36.
Το Δικαστήριο καλείται να αποσαφηνίσει εάν το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά το μέρος που έκρινε ότι το συμβούλιο προσφυγών όφειλε να προβεί σε πλήρη έλεγχο της απόφασης του ACER, κάνοντας χρήση των εξουσιών που του παρέχει ο κανονισμός 713/2009.
37.
Ο ACER υποστήριξε και συνεχίζει να το πράττει ότι το συμβούλιο προσφυγών είχε αρμοδιότητα να προβεί σε περιορισμένο απλώς έλεγχο, στο πλαίσιο του οποίου εξετάζει μόνον τα πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης όσον αφορά τις περίπλοκες αποφάσεις τεχνικής και οικονομικής φύσεως.
38.
Κατά τη γνώμη μου, η ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου είναι ορθή. Φρονώ ότι ο τρόπος με τον οποίον ερμηνεύει τα άρθρα 19 και 20 του κανονισμού 713/2009 είναι ο πλέον ενδεδειγμένος.
39.
Η θέση αυτή βρίσκει έρεισμα στην ίδια τη λειτουργία του συμβουλίου προσφυγών και επιρρωννύεται (ή τουλάχιστον δεν αναιρείται) από άλλα στοιχεία εκτίμησης σχετικά με τη σύνθεσή του, τις εξουσίες του, τη διάρκεια της ενώπιόν του διαδικασίας και τη σύγκρισή του με τα συμβούλια προσφυγών άλλων οργανισμών της Ένωσης.
1. Η λειτουργία και οι σκοποί του συμβουλίου προσφυγών
40.
Τα τελευταία έτη παρατηρείται ένα φαινόμενο «οργανισμοποίησης» της διοίκησης της Ένωσης (
21
). Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, οι οργανισμοί με εξουσία έκδοσης νομικών πράξεων οι οποίες επηρεάζουν τη νομική κατάσταση των ιδιωτών ενισχύθηκαν με συμβούλια προσφυγών. Ο ACER απέκτησε σταδιακά περιορισμένες εξουσίες λήψης απόφασης και αρμοδιότητα σύναψης συμφωνιών που επηρεάζουν τη νομική κατάσταση των ιδιωτών, έστω και αν η κύρια λειτουργία του είναι ο συντονισμός της δράσης των ΕΡΑ στον τομέα της ενέργειας (
22
). Το γεγονός αυτό εξηγεί την αρχική διαμόρφωση του συμβουλίου του προσφυγών.
41.
Συγκεκριμένα, εάν οι υπολογισμοί μου είναι ορθοί, έχουν συσταθεί οκτώ τέτοια συμβούλια (
23
), τα οποία δεν ακολουθούν ενιαίο πρότυπο (
24
) και παρουσιάζουν διαφορές ως προς τη δομή, τη λειτουργία και τις εξουσίες τους. Παρά ταύτα, διαθέτουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά (
25
):
–
είναι όργανα διοικητικής επανεξέτασης, εσωτερικά των οργανισμών, τα οποία διαθέτουν ορισμένο βαθμό ανεξαρτησίας. Δεν έχουν δικαιοδοτικό χαρακτήρα, αν και επιτελούν οιονεί δικαστικό έργο μέσω κατ’ αντιπαράθεση διαδικασιών·
–
απαρτίζονται από νομικούς και τεχνικούς εμπειρογνώμονες, όπερ ενισχύει την ικανότητά τους να κρίνουν προσφυγές κατά αποφάσεων με έντονο συνήθως τεχνικό χαρακτήρα·
–
προσφυγή ενώπιόν τους μπορούν να ασκήσουν οι αποδέκτες των αποφάσεων των οργανισμών, καθώς και τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που επηρεάζονται άμεσα και ατομικά από τις αποφάσεις αυτές·
–
ελέγχουν αποφάσεις που παράγουν αποτελέσματα έναντι τρίτων και για τις οποίες η πράξη του παράγωγου δικαίου βάσει της οποίας συστήνονται τους αναθέτει αρμοδιότητα. Ως εκ τούτου, το πεδίο αρμοδιοτήτων τους είναι περιορισμένο·
–
αποτελούν έναν ευκίνητο, ταχύ, προσιτό, εξειδικευμένο και ολιγοδάπανο μηχανισμό για την προστασία των δικαιωμάτων των αποδεκτών και όσων επηρεάζονται από τις αποφάσεις των οργανισμών.
42.
Εμμέσως, η σημασία ορισμένων από αυτά τα συμβούλια προσφυγών ενισχύθηκε μετά την εισαγωγή του άρθρου 58α στον Οργανισμό του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
26
).
43.
Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, το παραδεκτό των αιτήσεων αναιρέσεως κατά αποφάσεων του Γενικού Δικαστηρίου που αφορούν αποφάσεις ορισμένων συμβουλίων προσφυγών (
27
) εξαρτάται από την απόδειξη της σημασίας τους για την ενότητα, τη συνοχή ή την εξέλιξη του δικαίου της Ένωσης (
28
).
44.
Συμφωνώ με την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου (σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) ότι η σύσταση του συμβουλίου προσφυγών του ACER εντάσσεται σε ένα ρεύμα το οποίο προωθεί ο νομοθέτης της Ένωσης και το οποίο αποσκοπεί στη θέσπιση «δευτεροβάθμιων οργάνων» εντός των οργανισμών της Ένωσης οσάκις στους οργανισμούς αυτούς ανατίθενται εξουσίες λήψης αποφάσεων επί περίπλοκων τεχνικών ή επιστημονικών ζητημάτων οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τη νομική κατάσταση των ενδιαφερομένων.
45.
Όπως ορθώς αναφέρει το Γενικό Δικαστήριο, «[τ]ο σύστημα του δευτεροβάθμιου οργάνου αποτελεί […] πρόσφορο μέσο για την προστασία των δικαιωμάτων των ενδιαφερομένων, στο πλαίσιο του οποίου […] ο έλεγχος του δικαστή της Ένωσης […] πρέπει να περιορίζεται στην εξέταση του αν η άσκηση της ευρείας εξουσίας εκτιμήσεως περίπλοκων πραγματικών στοιχείων επιστημονικής, τεχνικής και οικονομικής φύσεως ενέχει πρόδηλη πλάνη […]» (
29
).
46.
Πράγματι, φρονώ ότι δεν θα είχε νόημα, σε ένα πλαίσιο δράσης που χαρακτηρίζεται από την τεχνική και οικονομική περιπλοκότητα των υποθέσεων που ανατίθενται σε κάθε οργανισμό, να δημιουργούνται εντός τους δευτεροβάθμια όργανα τα οποία, στην πραγματικότητα, δεν θα μπορούσαν να αξιολογήσουν τις τεχνικές και οικονομικές πτυχές των αποφάσεων του οικείου οργανισμού.
47.
Ασφαλώς, ο έλεγχος του δικαστή της Ένωσης πρέπει να περιορίζεται στην εξέταση του εάν η άσκηση της ευρείας διακριτικής ευχέρειας εκτίμησης περίπλοκων από επιστημονικής, τεχνικής και οικονομικής απόψεως πραγματικών στοιχείων ενέχει πρόδηλο σφάλμα ή κατάχρηση εξουσίας. Εντούτοις, ο έλεγχος αυτός, τον οποίον ήδη διενεργεί το Γενικό Δικαστήριο, δεν είναι εκείνος που αναλογεί στο συμβούλιο προσφυγών, η εξειδίκευση του οποίου του επιτρέπει, όπως εν συνεχεία εκθέτω, να εξετάσει σε βάθος τις πτυχές αυτές και να αξιολογήσει στο σύνολό τους τις λεπτομέρειες της προσβαλλόμενης απόφασης (
30
).
48.
Εκτιμώ, συνεπώς, ότι, κατ’ αρχήν, ο ρόλος των δευτεροβάθμιων οργάνων που έχουν συσταθεί στους οργανισμούς, όσον αφορά τον έλεγχο των περίπλοκων αποφάσεων των τελευταίων, δεν μπορεί να εξομοιώνεται με εκείνον των δικαστηρίων της Ένωσης. Ειδάλλως, η σύσταση συμβουλίων προσφυγών θα ήταν περιττή, ήτοι θα διπλασίαζε αχρείαστα το κριτήριο ελέγχου που είναι ίδιον των δικαστηρίων της Ένωσης.
49.
Για τον λόγο αυτόν συμφωνώ με το Γενικό Δικαστήριο κατά το μέρος που κρίνει ότι «αν γινόταν δεκτό ότι ο έλεγχος που ασκεί το συμβούλιο προσφυγών είναι περιορισμένος προκειμένου περί σύνθετων εκτιμήσεων τεχνικής και οικονομικής φύσεως, τούτο θα σήμαινε ότι το Γενικό Δικαστήριο θα ασκούσε περιορισμένο έλεγχο επί αποφάσεως η οποία θα ήταν και η ίδια προϊόν περιορισμένου ελέγχου. Είναι πρόδηλο ότι ένα σύστημα “περιορισμένου ελέγχου επί περιορισμένου ελέγχου” δεν παρέχει τις εγγυήσεις αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που πρέπει να ισχύουν για επιχειρήσεις […]» (
31
).
2. Η σύνθεση του συμβουλίου προσφυγών
50.
Σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 713/2009 (
32
), τα μέλη του συμβουλίου προσφυγών επιλέγονται μεταξύ των ανωτάτων υπαλλήλων των ΕΡΑ, ή άλλων οργανισμών με κατάλληλη πείρα στον τομέα της ενέργειας.
51.
Κατά το άρθρο 18, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 713/2009 (
33
), η διάρκεια της θητείας των μελών αυτών, τα οποία λαμβάνουν τις αποφάσεις τους ανεξάρτητα και δεν δεσμεύονται από υποδείξεις, είναι πενταετής με δυνατότητα ανανέωσης.
52.
Η σύνθεση του συμβουλίου προσφυγών πληροί, συνεπώς, τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την άσκηση πλήρους και όχι περιορισμένου ελέγχου επί των αποφάσεων του ACER. Η απαίτηση να έχουν τα μέλη του προηγούμενη πείρα στον τομέα της ενέργειας εξηγείται από το ότι διαθέτουν (ή οφείλουν να διαθέτουν) τις απαραίτητες τεχνικές γνώσεις για την εις βάθος εξέταση των προσφυγών. Αυτό υπογράμμισε το Γενικό Δικαστήριο, την κρίση του οποίου συμμερίζομαι (
34
).
53.
Ο ACER υποστηρίζει ότι τα ανώτατα στελέχη των ΕΡΑ δεν διαθέτουν κατ’ ανάγκην τέτοιου είδους τεχνικές γνώσεις και εμπειρογνωμοσύνη, καθόσον οι εκτιμήσεις επί περίπλοκων ζητημάτων τεχνικής και οικονομικής φύσεως εναπόκεινται στα μεσαία στελέχη τους.
54.
Το επιχείρημα αυτό δεν μου φαίνεται πειστικό. Εάν τα μέλη του συμβουλίου προσφυγών επιλέγονταν χωρίς την απαιτούμενη πείρα στον τομέα της ενέργειας και χωρίς τις αναγκαίες τεχνικές γνώσεις, τότε απλούστατα η επιλογή τους δεν θα ήταν σύμφωνη με το άρθρο 18 του κανονισμού 713/2009. Το γεγονός ότι και τα «μεσαία στελέχη» οφείλουν να διαθέτουν αυτού του είδους τις γνώσεις δεν σημαίνει ότι τα ανώτερα στελέχη απαλλάσσονται από την υποχρέωση αυτή.
55.
Κατά τα λοιπά, η σύνθεση του συμβουλίου προσφυγών και τα προσόντα των μελών του δεν έχουν επηρεασθεί από τη μεταρρύθμιση που επέφερε ο κανονισμός 2019/942, τα άρθρα 25, 26 και 27 του οποίου αναπαράγουν κατ’ ουσίαν το άρθρο 18 του κανονισμού 713/2009. Σκοπός της μεταρρύθμισης αυτής ήταν, ακριβώς, η ενίσχυση του συμβουλίου προσφυγών ώστε να μπορεί να ασκεί αποτελεσματικότερα τα καθήκοντά του.
56.
Δεν με πείθει ούτε το επιχείρημα του ACER σχετικά με την επιρροή που ασκεί εν προκειμένω το καθεστώς των μελών του συμβουλίου προσφυγών τα οποία, έως το 2019, υπηρετούσαν αμισθί και τιμής ένεκεν. Κατά τον ACER, τα μέλη του συμβουλίου προσφυγών μπορούσαν, υπό το καθεστώς αυτό, να ασκούν άλλες δραστηριότητες, με αποτέλεσμα να περιορίζεται ο χρόνος που θα μπορούσαν να διαθέσουν στο συμβούλιο προσφυγών, και, επομένως, ήταν λογικό να αρκούνται στην άσκηση περιορισμένου και ταχύτερου ελέγχου επί των αποφάσεων του Οργανισμού.
57.
Η απουσία αμοιβής και αποκλειστικής ενασχόλησης των μελών του συμβουλίου προσφυγών, έως το 2019, δεν αποτελεί λόγο που θα μπορούσε να δικαιολογήσει περιορισμό των εποπτικών καθηκόντων τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά μπορούν να εξηγηθούν, μεταξύ άλλων, από τις περιορισμένες εξουσίες λήψης απόφασης του ACER προ του 2019, και, κατά κύριο λόγο, από τον μειωμένο αριθμό προσφυγών που, σύμφωνα με τους αρχικούς υπολογισμούς, αναμένετο να ασκηθούν (
35
).
58.
Η αύξηση του αριθμού υποθέσεων είχε ως συνέπεια να προβλέπεται πλέον αμοιβή για τα μέλη του συμβουλίου προσφυγών (
36
) και επιλογή υποψηφίων με αυξημένες απαιτήσεις γενικών νομικών γνώσεων, από κοινού με τεχνικά προσόντα (
37
).
59.
Η ενίσχυση των ανθρωπίνων πόρων του συμβουλίου προσφυγών καταδεικνύει, αν μη τι άλλο, ότι ο αρχικός σχεδιασμός του δεν ήταν ο πλέον ενδεδειγμένος για την επιτέλεση των καθηκόντων που του ανέθετε ο κανονισμός 713/2009 (
38
). Η ανεπάρκεια, ωστόσο, αυτή δεν σημαίνει ότι το συμβούλιο προσφυγών μπορούσε να αποποιηθεί την πρωταρχική λειτουργία του και να αρκείται σε περιορισμένο απλώς έλεγχο των αποφάσεων του Οργανισμού.
60.
Η αύξηση των εξουσιών του ACER στο πλαίσιο της τροποποίησης των ενεργειακών κανόνων της Ένωσης μετά το 2019 (
39
) (δεν έχουν εφαρμογή στα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση διαφοράς) καθώς και η μεταρρύθμιση του ίδιου του ACER με τον κανονισμό 2019/942 συνεπάγονται ότι η ενίσχυση του συμβουλίου του προσφυγών περιάγει το τελευταίο σε ιδανική θέση για να ασκεί πλήρη έλεγχο επί των αποφάσεων του πρώτου.
3. Η διάρκεια της διαδικασίας
61.
Ο ACER υποστηρίζει ότι η προθεσμία εντός της οποίας το συμβούλιο προσφυγών όφειλε να αποφανθεί (δύο μήνες, σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 713/2009) δεν του επέτρεπε να πραγματοποιήσει επισταμένη εξέταση. Κατ’ αυτόν, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά το μέρος που έκρινε το αντίθετο.
62.
Από πλευράς μου, συμφωνώ με το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου και εκτιμώ ότι το τελευταίο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του εν λόγω άρθρου.
63.
Αναντίρρητα, η προθεσμία για την εκδίκαση της προσφυγής ήταν βραχεία (
40
), καθόσον εντός δύο μηνών έπρεπε να διεξαχθεί κατ’ αντιπαράθεση διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας ορισμένοι διάδικοι θα μπορούσαν να κληθούν να υποβάλουν παρατηρήσεις επί των υπομνημάτων των άλλων διαδίκων και να αναπτύξουν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών.
64.
Παρά ταύτα, η διάρκεια της προθεσμίας, όπως ορθώς αναφέρει το Γενικό Δικαστήριο (σκέψη 74 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης), δεν αρκεί για να θεωρηθεί ενδεικτική της πρόθεσης του νομοθέτη να περιορίσει τον έλεγχο του συμβουλίου προσφυγών. Διάφορα επιχειρήματα συνηγορούν υπέρ του αντιθέτου:
–
οι τεχνικές γνώσεις και η εμπειρογνωμοσύνη των μελών του συμβουλίου προσφυγών επιτρέπουν την άμεση κατανόηση των προσφυγών και την ταχεία εκδίκασή τους·
–
το άρθρο 19 του κανονισμού 713/2009 προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι το συμβούλιο προσφυγών εξετάζει κατά πόσον τα επιχειρήματα του προσφεύγοντος είναι ικανά να αποδείξουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ενέχει σφάλμα. Το συμβούλιο προσφυγών περιορίζεται να ελέγξει κατά πόσον οι λόγοι τους οποίους προβάλλει ο προσφεύγων είναι ικανοί να αποδείξουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ενέχει σφάλματα. Οφείλει απλώς να επαληθεύσει τα περίπλοκα από τεχνικής και οικονομικής απόψεως στοιχεία που προβάλλονται με τους λόγους αυτούς·
–
το συμβούλιο προσφυγών δεν υποχρεούται να εξετάσει εκ νέου τα πραγματικά και νομικά στοιχεία της απόφασης του ACER. Ως προς το σημείο αυτό διαφέρει απ’ ό, τι ισχύει, παραδείγματος χάριν, σε σχέση τα συμβούλια προσφυγών του EUIPO και του CPVO·
–
σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 5, του κανονισμού 713/2009, το συμβούλιο προσφυγών μπορούσε να ασκεί «κάθε εξουσία που εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Οργανισμού ή να παραπέμπει την υπόθεση στο αρμόδιο όργανο του Οργανισμού». Μπορούσε, συνεπώς, να κάνει δεκτή την προσφυγή και να παραπέμψει την υπόθεση στον ACER προκειμένου ο τελευταίος να λάβει νέα απόφαση.
65.
Η ερμηνεία αυτή δεν ανατρέπεται από το γεγονός ότι ο κανονισμός 2019/942 παρέτεινε στους τέσσερις μήνες την προθεσμία που έχει στη διάθεσή του το συμβούλιο προσφυγών (
41
). Η παράταση αυτή καταδεικνύει απλώς ότι ο νομοθέτης ίσως να μην είχε αντιληφθεί ορθά την πραγματικότητα ορίζοντας στον κανονισμό 713/2009 την προθεσμία στους δύο μήνες, πλην όμως εξ αυτού δεν μπορεί να συναχθεί ότι το συμβούλιο προσφυγών όφειλε να ασκήσει περιορισμένο απλώς έλεγχο επί των αποφάσεων του ACER.
4. Οι εξουσίες του συμβουλίου προσφυγών
66.
Το άρθρο 19, παράγραφος 5, του κανονισμού 713/2009 προέβλεπε, όπως έχω ήδη αναφέρει, ότι το συμβούλιο προσφυγών μπορούσε να ασκεί κάθε εξουσία που εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Οργανισμού ή να παραπέμπει την υπόθεση στο αρμόδιο όργανο του τελευταίου, το οποίο δεσμεύεται από την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών.
67.
Όπως ορθώς επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο (σκέψη 54 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης), το συμβούλιο προσφυγών μπορούσε, σε περίπτωση αποδοχής της προσφυγής, να ασκήσει την εξουσία εκτίμησης του ACER προκειμένου να εξετάσει εάν τα στοιχεία τα οποία διέθετε του παρείχαν τη δυνατότητα να εκδώσει δική του απόφαση, αντί να παραπέμψει την υπόθεση στον ACER προς έκδοση νέας απόφασης.
68.
Σύμφωνα με το άρθρο 20, παράγραφος 1, του κανονισμού 713/2009, ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσβάλλεται η απόφαση του συμβουλίου προσφυγών και όχι η απόφαση του ACER. Τούτο συνέβη εν προκειμένω: η προσφεύγουσα δεν νομιμοποιείτο να προσβάλει ευθέως την απόφαση του ACER ενώπιον του δικαστή της Ένωσης (
42
), όπως έκρινε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 58 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης.
69.
Η διπλή αυτή διαπίστωση επιβεβαιώνει ότι το συμβούλιο προσφυγών δεν μπορούσε, κατά περιστολή της δράσης του, να προβεί σε περιορισμένο έλεγχο της απόφασης του ACER, κατά τρόπο παρόμοιο με τον δικαστικό έλεγχο που ασκεί ο δικαστής Ένωσης.
70.
Το συμβούλιο προσφυγών διαθέτει, όπως έχω ήδη αναφέρει, τις τεχνικές γνώσεις που του επιτρέπουν να ασκεί πλήρη έλεγχο και όχι έλεγχο που περιορίζεται στο κατά πόσον οι αποφάσεις του ACER ενέχουν πρόδηλο σφάλμα. Ο πλήρης αυτός έλεγχος παρέχει τη δυνατότητα ασκήσεως εν συνεχεία δικαστικού ελέγχου από το Γενικό Δικαστήριο.
71.
Οι προηγούμενες εκτιμήσεις δεν αναιρούνται από το σφάλμα, ήσσονος σημασίας, στο οποίο υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο (σκέψη 60 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) κάνοντας λόγο για «τυχόν αντίθεση» της απόφασης του ACER της 5ης Οκτωβρίου 2019 (
43
) με τον κανονισμό 713/2009.
72.
Το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε κατά την εκτίμηση αυτή, διότι η τροποποίηση της απόφασης ACER 1/2011 οφειλόταν στην προηγούμενη έκδοση του κανονισμού 2019/942. Το άρθρο 21 της απόφασης 1/2011, όπως τροποποιήθηκε, αναπαράγει απλώς το περιεχόμενο του άρθρου 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 2019/942 (
44
). Δεν υφίστατο, συνεπώς, η προβληθείσα αντίθεση.
73.
Παρά ταύτα, το σφάλμα αυτό του Γενικού Δικαστηρίου εντοπίζεται σε μια obiter dictum συλλογιστική η οποία αφορά τροποποίηση κανόνων που δεν έχουν κατά χρόνον εφαρμογή στη διαφορά. Ως εκ τούτου, δεν επηρεάζει το τελικό αποτέλεσμα όσον αφορά την ένταση του ελέγχου που άσκησε το συμβούλιο προσφυγών.
5. Η σύγκριση του συμβουλίου προσφυγών του ACER με αντίστοιχα συμβούλια άλλων οργανισμών της Ένωσης
74.
Είναι ορθή, κατά τη γνώμη μου, η σύγκριση στην οποία προβαίνει το Γενικό Δικαστήριο όσον αφορά την ένταση του ελέγχου που ασκείται από τα συμβούλια προσφυγών του ECHA και του ACER προκειμένου να επεκτείνει στο δεύτερο τη νομολογία του σχετικά με το επίπεδο ελέγχου των αποφάσεων του πρώτου.
75.
Μετά την παράθεση της κρίσης του σε σχέση με το συμβούλιο προσφυγών του ECHA (σκέψη 61 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) (
45
), το Γενικό Δικαστήριο αναφέρει ότι αυτή ισχύει εξίσου για το συμβούλιο προσφυγών του ACER.
76.
Η κριτική την οποία ασκεί ο ACER στο μέρος αυτό της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης στηρίζεται στις διαφορές ως προς τους σκοπούς, τις διαδικασίες προσφυγής (ιδίως τις προθεσμίες για την εκδίκασή τους) και τη στελέχωση των συμβουλίων προσφυγών του ACER και του ECHA. Κατά την άποψή του, οι διαφορές αυτές καθιστούν ανίσχυρη τη σύγκριση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο.
77.
Οι διαφορές, ωστόσο, αυτές δεν θίγουν τον πυρήνα της κρίσης του Γενικού Δικαστηρίου, η οποία ισχύει τόσο για το συμβούλιο προσφυγών του ECHA όσο και για αυτό του ACER: θα ήταν αντίθετο προς τη φύση των δευτεροβάθμιων οργάνων που συστήνονται εντός των οργανισμών να ασκούν έλεγχο περιοριζόμενο στη διαπίστωση προδήλου σφάλματος και να μην αξιολογούν στην ολότητά τους τις περίπλοκες εκτιμήσεις τεχνικής, επιστημονικής και οικονομικής φύσεως που περιέχονται στις προσβαλλόμενες αποφάσεις.
78.
Καθόσον, βάσει όσων έχουν εκτεθεί προηγουμένως, εκτιμώ ότι η κρίση αυτή του Γενικού Δικαστηρίου δεν ενέχει πλάνη περί το δίκαιο, και το μέρος αυτό του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.
6. Επικουρικώς προβαλλόμενο επιχείρημα: ο έλεγχος που άσκησε το συμβούλιο προσφυγών ήταν πλήρης
79.
Επικουρικώς, ο ACER υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό (quod non) ότι το συμβούλιο προσφυγών όφειλε να ασκεί πλήρη έλεγχο και όχι έλεγχο περιοριζόμενο στη διαπίστωση προδήλου σφάλματος των αποφάσεων που περιλαμβάνουν περίπλοκες εκτιμήσεις τεχνικής και οικονομικής φύσεως, το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε κατά το μέρος που έκρινε ότι το συμβούλιο προσφυγών δεν είχε εν προκειμένω προβεί στον πλήρη αυτόν έλεγχο.
80.
Το ως άνω επιχείρημα δεν λαμβάνει, ωστόσο, υπόψη ότι το ίδιο το συμβούλιο προσφυγών έκρινε (σημεία 47 και 52 της απόφασής του) ότι ο έλεγχός του θα περιοριζόταν στη διαπίστωση προδήλου σφάλματος εκτίμησης όσον αφορά την απαλλαγή την οποία είχε αιτηθεί η Aquind.
81.
Το συμβούλιο προσφυγών προβαίνει στη ρητή αυτή διατύπωση ως δήλωση αρχής που θα διέπει τη δράση του. Δεν ήταν, συνεπώς, αναγκαία η επισταμένη εξέταση των σημείων 70 έως 74 και 94 έως 98 της απόφασης του ACER αφ’ ης στιγμής το ίδιο το συμβούλιο προσφυγών εκκινεί δηλώνοντας ότι θα προβεί σε έλεγχο περιοριζόμενο στη διαπίστωση προδήλου σφάλματος εκτίμησης. Εν ολίγοις, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε καμία πλάνη περί το δίκαιο ως προς το σημείο αυτό.
82.
Βάσει των προεκτεθέντων, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως του ACER πρέπει να απορριφθεί.
VI. Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως του ACER: παράβαση του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009
Α.
Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
83.
Κατά το Γενικό Δικαστήριο, η προσέγγιση του συμβουλίου προσφυγών ως προς την απαλλαγή δεν δικαιολογείτο ούτε υπό το πρίσμα του κανονισμού 714/2009 ούτε υπό το πρίσμα του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε. Στήριξε, κατ’ ουσίαν, την κρίση αυτή στο ακόλουθο σκεπτικό:
–
το –συμβούλιο προσφυγών εισήγαγε έναν πρόσθετο όρο, ο οποίος δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των απαριθμούμενων στο άρθρο 17 του κανονισμού 714/2009·
–
καμία κανονιστική διάταξη δεν επιτρέπει να συναχθεί ότι ο νομοθέτης προέβλεψε προτεραιότητα του ενός καθεστώτος έναντι του άλλου – τα δύο καθεστώτα μπορούν να εφαρμόζονται εναλλακτικώς·
–
το βασικό κριτήριο που πρέπει να διέπει τον έλεγχο του αιτήματος απαλλαγής είναι εκείνο που αφορά τον «βαθμό κινδύνου μιας επένδυσης» του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009, κριτήριο το οποίο δεν εφάρμοσε το συμβούλιο προσφυγών·
–
η προσφυγή στη διαδικασία διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους δεν αποτελεί εγγύηση για την εξάλειψη του συνόλου των κινδύνων στους οποίους εκτίθενται οι γραμμές διασύνδεσης.
Β.
Τα επιχειρήματα των διαδίκων
84.
Ο ACER προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο «ουσιώδη» πλάνη περί το δίκαιο κατά το μέρος που έκρινε (ιδίως στις σκέψεις 105 και 106 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) ότι καμία κανονιστική διάταξη δεν επιτρέπει να συναχθεί ότι ο νομοθέτης προέβλεψε προτεραιότητα του καθεστώτος του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε έναντι του καθεστώτος απαλλαγής του κανονισμού 714/2009.
85.
Η πλάνη αυτή περί το δίκαιο απορρέει από εσφαλμένη ερμηνεία του Γενικού Δικαστηρίου όσον αφορά τη σχέση μεταξύ του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε και του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009. Το γράμμα, ο σκοπός και το πλαίσιο του τελευταίου αυτού κανονισμού, καθώς και του προϊσχύσαντος κανονισμού (ΕΚ) 1228/2003 (
46
), οδηγούν τον ACER στο συμπέρασμα ότι ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε θεσπίζει το γενικό καθεστώς και ο κανονισμός 714/2009 ένα καθεστώς απαλλαγής, η ερμηνεία του οποίου πρέπει να είναι αυστηρή. Δεν πρόκειται για ισοδύναμα καθεστώτα μεταξύ των οποίων οι φορείς υλοποίησης των έργων είναι ελεύθεροι να επιλέξουν, όπως επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο.
86.
Η δεύτερη περίπτωση πλάνης περί το δίκαιο την οποία προσάπτει ο ACER στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (σκέψεις 101 έως 104) έγκειται στην κρίση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την οποία, καίτοι η ενδεχόμενη χρηματοδότηση βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε μπορεί να συνιστά κατάλληλο κριτήριο για τον προσδιορισμό του κινδύνου της επένδυσης, εντούτοις, το κριτήριο αυτό δεν μπορεί να ανάγεται σε απαραίτητη προϋπόθεση για τη χορήγηση της απαλλαγής (
47
).
87.
Ο ACER φρονεί ότι η έλλειψη επαρκούς χρηματοοικονομικής στήριξης στο πλαίσιο του ρυθμιζόμενου καθεστώτος αποτελεί κρίσιμο στοιχείο βάσει του οποίου θα κριθεί η κάλυψη ή μη του επενδυτικού κινδύνου, με αποτέλεσμα η ανάλυση αυτή να συνάγεται εμμέσως από το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009 και να μην αποτελεί πρόσθετη προϋπόθεση για τη χορήγηση απαλλαγής σε νέα γραμμή διασύνδεσης.
88.
Τέλος, κατά τον ACER, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο (σκέψεις 108 και 109 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης) κατά το μέρος που έκρινε ότι δεν είναι δυνατή η απόρριψη του αιτήματος της Aquind για χορήγηση της απαλλαγής του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009 με βάση την εκτίμηση ότι το αίτημα στήριξης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε θα δημιουργούσε οικονομικό πλεονέκτημα ικανό να εξαλείψει τον κίνδυνο.
89.
Κατά την κρίση του ACER, η δυνατότητα χρηματοδότησης της γραμμής διασύνδεσης μέσω του διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους δεν ήταν υποθετική, αλλά βασιζόταν στον χαρακτηρισμό της γραμμής διασύνδεσης Aquind ως έργου κοινού ενδιαφέροντος, καθώς και στην ανάλυση του ACER σχετικά με το κόστος, το δυναμικό και τα οφέλη. Πρόκειται, ακριβώς, για την ανάλυση κινδύνου την οποία επιτάσσει το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009 προκειμένου να προσδιορισθεί εάν οι χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι της γραμμής διασύνδεσης θα μπορούσαν να περιορισθούν με άλλα μέσα εκτός από τη χορήγηση απαλλαγής από το γενικό καθεστώς.
90.
Η Aquind αντικρούει τα επιχειρήματα του ACER και εκτιμά ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε στην προσαπτόμενη πολλαπλή πλάνη περί το δίκαιο.
Γ.
Εκτίμηση
91.
Για την καλύτερη κατανόηση του προβλήματος, είναι σκόπιμο να εκτεθεί αρχικώς η σχέση μεταξύ των δύο χρηματοδοτικών καθεστώτων, ώστε, εν συνεχεία, να εξετασθούν τα επιχειρήματα που προβάλλονται με τον δεύτερο αυτόν λόγο αναιρέσεως.
1. Η χρηματοδότηση των ηλεκτρικών γραμμών διασύνδεσης
92.
Οι διευρωπαϊκές ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης συνεχούς ρεύματος αποτελούν ζωτικής σημασίας υποδομές για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (
48
). Διασυνδέουν τα εθνικά συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας, εξασφαλίζοντας τον εφοδιασμό τους με ηλεκτρική ενέργεια και αποτρέποντας την απομόνωσή τους, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με αυξημένο ανταγωνισμό και καλύτερες τιμές για τους καταναλωτές (
49
).
93.
Οι ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης είναι έργα μεγάλης κλίμακας και τεχνολογικής περιπλοκότητας η ολοκλήρωση των οποίων απαιτεί σημαντικές επενδύσεις και αρκετά έτη. Τα χαρακτηριστικά αυτά εξηγούν τον λόγο για τον οποίο θεσπίστηκε ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε και δημιουργήθηκε ο θεσμός των έργων κοινού ενδιαφέροντος ως μέσου για τη χρηματοδότηση των γραμμών αυτών (
50
).
94.
Το άρθρο 1 κανονισμού ΔΕΔ‑Ε (
51
) αναφέρεται στον προσδιορισμό των έργων κοινού ενδιαφέροντος που είναι απαραίτητα για την υλοποίηση των διαδρόμων και ζωνών προτεραιότητας στον τομέα των διευρωπαϊκών ενεργειακών υποδομών. Πέραν του προσδιορισμού και της υλοποίησης των έργων αυτών, ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε προβλέπει κανόνες για τη διευκόλυνση και τον εξορθολογισμό της αδειοδότησής τους, καθώς και για τη διασφάλιση της συμμετοχής του κοινού σε αυτά.
95.
Εν προκειμένω, ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε, το οποίο καθορίζει τους κανόνες και τις κατευθυντήριες γραμμές για τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους, λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους για τα έργα κοινού ενδιαφέροντος.
96.
Σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφοι 3, 4, 5 και 6, του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε:
–
μόλις ένα έργο που εμπίπτει στις κατηγορίες του παραρτήματος ΙΙ σημείο 1, στοιχεία αʹ, βʹ και δʹ, και σημείο 2, φτάσει σε επαρκή βαθμό ωριμότητας, οι φορείς υλοποίησής έργου υποβάλλουν στις οικείες ΕΡΑ «αίτημα επένδυσης [το οποίο] περιλαμβάνει αίτημα για διασυνοριακό επιμερισμό κόστους»·
–
κατόπιν διαβούλευσης με τους φορείς υλοποίησης του έργου, οι ΕΡΑ «λαμβάνουν συντονισμένες αποφάσεις σχετικά με τον επιμερισμό του επενδυτικού κόστους που θα βαρύνει κάθε φορέα εκμετάλλευσης συστήματος για το έργο, καθώς επίσης και σχετικά με την συμπερίληψή του στα τιμολόγια»·
–
«[η] απόφαση για τον επιμερισμό του κόστους κοινοποιείται, αμελλητί, από τις [ΕΡΑ] στον [ACER] μαζί με όλες τις σχετικές πληροφορίες»·
–
εάν οι ΕΡΑ δεν καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με το αίτημα επένδυσης εντός έξι μηνών, ενημερώνουν αμελλητί τον ACER, ο οποίος μπορεί να λάβει «απόφαση σχετικά με το επενδυτικό αίτημα, συμπεριλαμβανομένου του διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους […] καθώς και του τρόπου με τον οποίο το κόστος των επενδύσεων θα αντικατοπτρίζεται στα τιμολόγια».
97.
Ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε θεσπίστηκε το 2013, προ δε αυτού δεν υπήρχε αντίστοιχο νομοθέτημα στο δίκαιο της Ένωσης που να προβλέπει παρόμοιο σύστημα χρηματοδότησης για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές (
52
).
98.
Για τον λόγο αυτόν, το άρθρο του 12, παράγραφος 9, ορίζει ότι «[τ]ο παρόν άρθρο δεν ισχύει για τα έργα κοινού ενδιαφέροντος που έχουν λάβει
[ (
53
)]: […] β) απαλλαγή από το άρθρο 16 παράγραφος 6 του κανονισμού [714/2009] […] δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού [714/2009]· […] ή δ) απαλλαγή βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού [1228/2003]».
99.
Η ίδια ερμηνεία ισχύει και για το άρθρο 13, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε, το οποίο αφορά τα κίνητρα για αυτού του είδους τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές.
100.
Σκοπός της δέσμης αυτής κανόνων δεν είναι η καθιέρωση δυνατότητας εναλλακτικής εφαρμογής μεταξύ του ρυθμιζόμενου καθεστώτος χρηματοδότησης ηλεκτρικών γραμμών διασύνδεσης και του καθεστώτος απαλλαγής.
101.
Με τα άρθρα 12, παράγραφος 9, και 13, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε επιχειρείται να αποτραπεί το ενδεχόμενο ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης που είχαν υπαχθεί στο ευνοϊκό καθεστώς απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009 (και του άρθρου 7 του κανονισμού 1228/2003) να καταστούν επιλέξιμες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του γενικού καθεστώτος του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
102.
Παρά ταύτα, όσον αφορά τις νέες ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης που πρόκειται να δημιουργηθούν μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε, τα άρθρα του 12, παράγραφος 9, και 13, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, δεν ασκούν επιρροή, καθόσον αποτελούν κανόνες που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «μεταβατικοί» (
54
).
103.
Η σχέση μεταξύ του ρυθμιζόμενου καθεστώτος και του καθεστώτος απαλλαγής επιβεβαιώνεται από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού 1228/2003, τις οποίες το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη. Το Δικαστήριο έχει προσφύγει στις προπαρασκευαστικές αυτές εργασίες κατά την ερμηνεία των άρθρων 16 και 17 του κανονισμού 714/2009 (
55
).
104.
Πράγματι, στην κοινή θέση του Συμβουλίου σχετικά με την έκδοση του κανονισμού 1228/2003 εισήχθη η ακόλουθη δήλωση της Επιτροπής σχετικά με το καθεστώς απαλλαγής: «Η Επιτροπή επισημαίνει την πρόθεσή της να ερμηνεύσει την εξαίρεση αυτή περιοριστικά, ούτως ώστε να εξασφαλίσει ότι η εξαίρεση αυτή περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατό, ιδιαιτέρως όσον αφορά τη διάρκεια της εξαίρεσης και το σχετικό δυναμικό του έργου το οποίο αφορά η εξαίρεση, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της χρηματοδότησης επενδύσεων εξαιρετικά υψηλής επικινδυνότητας» (
56
). Η περιοριστική ερμηνεία της εξαίρεσης και η χρήση της σε πολύ περιορισμένες περιπτώσεις επαναλαμβάνεται στο σημείο Γ 4 της κοινής θέσης (
57
).
105.
Η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας και Μεταφορών της Επιτροπής, προς διευκόλυνση της εφαρμογής του κανονισμού 1228/2003 από τις ΕΡΑ, δημοσίευσε ερμηνευτικό σημείωμα με το οποίο υποστηρίζει τον εξαιρετικό χαρακτήρα του καθεστώτος απαλλαγής (
58
). Το αυτό συνέβη με το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής του 2009 (
59
).
106.
Οι προπαρασκευαστικές εργασίες και τα επεξηγηματικά έγγραφα της Επιτροπής καταδεικνύουν, συνεπώς, τον εξαιρετικό χαρακτήρα του καθεστώτος απαλλαγής του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009 και την επικουρική εφαρμογή του έναντι του γενικού καθεστώτος χρηματοδότησης των ηλεκτρικών γραμμών διασύνδεσης που περιλαμβάνεται στον κανονισμό ΔΕΔ‑Ε.
2. Εξέταση του λόγου
107.
Κατά τη γνώμη μου, το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου ενέχει πλάνη περί το δίκαιο, ιδίως στις σκέψεις 105 και 106 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, διότι τοποθετεί στο ίδιο επίπεδο δύο διαφορετικά νομικά καθεστώτα. Όπως έχω ήδη αναφέρει:
–
ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε θεσπίζει το γενικό καθεστώς για τη χρηματοδότηση γραμμών διασύνδεσης που αποτελούν έργα κοινού ενδιαφέροντος·
–
αντιθέτως, οι κανόνες απαλλαγής του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009 συνιστούν το καθεστώς εξαίρεσης, όπερ επάγεται ότι οι φορείς υλοποίησης δεν έχουν δικαίωμα να επιλέξουν εάν θα υλοποιήσουν το έργο τους βάσει του ενός ή του άλλου καθεστώτος.
108.
Κατ’ αρχήν, οι φορείς υλοποίησης ηλεκτρικής γραμμής διασύνδεσης που έχει χαρακτηρισθεί ως έργο κοινού ενδιαφέροντος οφείλουν, προκειμένου να επιτύχουν την οικονομική βιωσιμότητα του έργου, να υπαχθούν στο γενικό (ή ρυθμιζόμενο, όπως το αποκαλεί ο ACER) καθεστώς του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε, το οποίο περιλαμβάνεται κατά κύριο λόγο στο άρθρο 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
109.
Εάν δεν λάβουν στήριξη μέσω του διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους, οι φορείς υλοποίησης δύνανται να αποδείξουν, εφόσον παρίσταται ανάγκη, ότι το έργο τους παρουσιάζει ένα επίπεδο χρηματοοικονομικού κινδύνου που δικαιολογεί τη χορήγηση απαλλαγής δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009.
110.
Εντούτοις, επαναλαμβάνω, οι φορείς υλοποίησης δεν μπορούν να επιλέξουν ευθέως το εξαιρετικό καθεστώς απαλλαγής, καθόσον κάτι τέτοιο θα ανέτρεπε τη σχέση μεταξύ του τελευταίου και του γενικού καθεστώτος χρηματοοικονομικής στήριξης σε νέες γραμμές διασύνδεσης. Δυνάμει της σχέσης αυτής:
–
το καθεστώς απαλλαγής συνεπάγεται προσωρινή παρέκκλιση από τις γενικές αρχές που διέπουν τη χρήση των εσόδων, τον διαχωρισμό των δικτύων μεταφοράς και των διαχειριστών δικτύων μεταφοράς, καθώς και την πρόσβαση τρίτων στα δίκτυα μεταφοράς ή διανομής, στοιχεία που αποτελούν βασικούς παράγοντες για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης·
–
το γενικό καθεστώς στήριξης των διακρατικών ενεργειακών υποδομών κατά τον κανονισμό ΔΕΔ‑Ε έχει σχεδιαστεί, ακριβώς, για να αποτραπεί το ενδεχόμενο χορήγησης απαλλαγών στους φορείς υλοποίησης των έργων αυτών που θα συνεπάγονταν περιορισμούς του ελεύθερου ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης·
–
μόνον όταν η οικονομική βιωσιμότητα δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω του γενικού καθεστώτος χρηματοοικονομικής στήριξης νοείται η κατ’ εξαίρεση χορήγηση της απαλλαγής του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009.
111.
Από την παρερμηνεία αυτή της σχέσης μεταξύ των δύο καθεστώτων προκύπτει περαιτέρω πλάνη περί το δίκαιο, η οποία γίνεται αντιληπτή, ιδίως, στις σκέψεις 101 και 102 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Στις σκέψεις αυτές, το Γενικό Δικαστήριο υποστηρίζει ότι το συμβούλιο προσφυγών δεν μπορούσε να θέσει ως προϋπόθεση για την απόδειξη του κινδύνου που συνδέεται με την επένδυση την υποβολή προηγούμενου αιτήματος χρηματοοικονομικής στήριξης δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
112.
Ασφαλώς, η έλλειψη χρηματοοικονομικής στήριξης δημιουργεί οικονομικό κίνδυνο ο οποίος μπορεί να θέσει εν αμφιβόλω την κατασκευή της γραμμής διασύνδεσης. Ο παράγοντας αυτός, όπως δέχεται το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τον ACER κατά την εφαρμογή της προϋπόθεσης περί ύπαρξης κινδύνου συνδεόμενου με την επένδυση που δικαιολογεί απαλλαγή από το ρυθμιζόμενο καθεστώς σύμφωνα με το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009.
113.
Ως εκ τούτου, προκειμένου να επαληθευθεί ο κίνδυνος και να χορηγηθεί η απαλλαγή, ο ACER οφείλει να εξετάζει εάν υφίσταται χρηματοοικονομική στήριξη μέσω του γενικού καθεστώτος (
60
). Ούτως έπραξε ο ACER και το συμβούλιο του προσφυγών επιβεβαίωσε τη συμφωνία της εν λόγω εξέτασης προς τις απαιτήσεις του άρθρου 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 714/2009.
114.
Ωστόσο, δεν μπορεί να γίνει δεκτό, όπως εσφαλμένα έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, ότι ο ACER, με το σκεπτικό του αυτό, προσθέτει μια νέα προϋπόθεση σε εκείνες που ήδη θέτει το άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 714/2009 για τη χορήγηση απαλλαγής.
115.
Έτι περαιτέρω, ο ACER και το συμβούλιο του προσφυγών δεν απαίτησαν από την Aquind να υποβάλει αίτημα χρηματοδότησης μέσω του ρυθμιζόμενου καθεστώτος. Αξιολόγησαν απλώς σε ποιον βαθμό ο οικονομικός κίνδυνος της κατασκευής της γραμμής διασύνδεσης Aquind θα είχε περιορισθεί εάν είχε εξασφαλισθεί χρηματοδότηση μέσω του ρυθμιζόμενου καθεστώτος. Πέραν της εκτίμησης του κόστους-οφέλους και λοιπών στοιχείων, ο ACER εξέτασε (
61
) εάν πληρούτο η απαίτηση «ο βαθμός κινδύνου μιας επένδυσης [να] είναι τέτοιος που η επένδυση μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εφόσον χορηγηθεί απαλλαγή».
116.
Ως εκ τούτου, εκτιμώ ότι η ανάλυση του ACER, η οποία επιβεβαιώθηκε από το συμβούλιό του προσφυγών, ήταν ορθή και ότι δεν εισάγει, εν αντιθέσει προς ό,τι έκρινε το Γενικό Δικαστήριο, προϋπόθεση μη περιλαμβανόμενη μεταξύ εκείνων που απαριθμούνται στο άρθρο 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 714/2009 για τη χορήγηση της απαλλαγής.
117.
Συναφώς, είναι εσφαλμένο το σκεπτικό του Γενικού Δικαστηρίου που εκτίθεται στις σκέψεις 107 έως 110 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης. Τα δύο βασικά σημεία του σκεπτικού του είναι τα εξής:
–
το συμβούλιο προσφυγών και ο ACER στηρίχθηκαν, σε μεγάλο βαθμό, σε μια υποθετική συλλογιστική, ήτοι στην «πιθανότητα» αίτημα βάσει του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε να έχει ως αποτέλεσμα τη χρηματοοικονομική στήριξη της Aquind και στο γεγονός ότι δεν «θα μπορούσε να αποκλειστεί» το ενδεχόμενο μια ευνοϊκή απόφαση βάσει αυτής της διάταξης να παρέχει επαρκή εγγύηση στους πιθανούς επενδυτές. Το πλεονέκτημα της οικονομικής στήριξης μέσω του ρυθμιζόμενου καθεστώτος δεν θα μπορούσε να βασίζεται απλώς σε τεκμήριο ή να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένο γεγονός·
–
η δυνατότητα εξασφάλισης χρηματοοικονομικής στήριξης δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε σε καμία περίπτωση δεν αποκλείει αυτομάτως τον οικονομικό κίνδυνο που συνδέεται με την επένδυση. Η προσφυγή στη διαδικασία διασυνοριακού επιμερισμού του κόστους δεν αποτελεί εγγύηση για την εξάλειψη του συνόλου των κινδύνων στους οποίους εκτίθενται οι γραμμές διασύνδεσης.
118.
Το πρώτο σημείο του σκεπτικού δεν μου φαίνεται πειστικό. Ο χαρακτηρισμός της γραμμής διασύνδεσης Aquind ως έργου κοινού ενδιαφέροντος θα μπορούσε να αποτελέσει εφαλτήριο για τη χρηματοδότησή της μέσω του ρυθμιζόμενου καθεστώτος διασυνοριακού επιμερισμού κόστους και παροχής κινήτρων του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε. Ως εκ τούτου, ο ACER και το συμβούλιό του προσφυγών μπορούσαν να κρίνουν ότι η χρηματοδότηση αυτή θα ήταν στη διάθεση της Aquind, εφόσον η τελευταία την είχε αιτηθεί (
62
).
119.
Σε κάθε περίπτωση, η ανάλυση του «βαθμού κινδύνου μιας επένδυσης» κατά το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009, υποχρέωνε τον ACER να αξιολογήσει κατά πόσον ο οικονομικός κίνδυνος του έργου θα μπορούσε να περιορισθεί με άλλα μέσα χρηματοδότησης που χρησιμοποιούνται εν γένει και κατά προτεραιότητα έναντι της χορήγησης της απαλλαγής. Η τελευταία, επαναλαμβάνω, λόγω της φύσεώς της ως εξαιρετικού καθεστώτος, αποτελεί «έσχατη» λύση, δεδομένου του αρνητικού αντικτύπου της στην απελευθέρωση της κοινής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
120.
Ούτε το δεύτερο σημείο του σκεπτικού του Γενικού Δικαστηρίου μου φαίνεται πειστικό. Το (αληθές) γεγονός ότι το γενικό καθεστώς χρηματοδότησης του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε δεν αποτελεί εγγύηση για την εξάλειψη του συνόλου των κινδύνων στους οποίους εκτίθενται οι γραμμές διασύνδεσης δεν μπορεί να οδηγήσει στη χορήγηση της απαλλαγής του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009.
121.
Θα αρκούσε οι φορείς υλοποίησης ενός έργου κοινού ενδιαφέροντος, όπως η γραμμή διασύνδεσης Aquind, να μην υποβάλουν αίτηση ενίσχυσης στο πλαίσιο του ρυθμιζόμενου καθεστώτος, προκειμένου να αυξήσουν τον οικονομικό κίνδυνο του έργου τους και να «εκβιάσουν» κατ’ αυτόν τον τρόπο τη χορήγηση της απαλλαγής. Εν ολίγοις, θα ήταν σαν να τους επιτρεπόταν να επιλέξουν μεταξύ δύο καθεστώτων στήριξης αυτού του είδους των υποδομών τα οποία δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Το ως άνω ουσιώδες σφάλμα του Γενικού Δικαστηρίου παρατηρείται εκ νέου στο σημείο αυτό του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης.
122.
Επιπλέον, εάν γινόταν δεκτό ότι οι πιθανές καθυστερήσεις και η αβεβαιότητα σχετικά με τη χορήγηση χρηματοοικονομικής στήριξης μέσω του γενικού καθεστώτος του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε επιτρέπουν τη χορήγηση της απαλλαγής, η ανάλυση του «βαθμού κινδύνου μιας επένδυσης» θα επληρούτο αυτομάτως, ενώ η ίδια η προϋπόθεση που επιβάλλει το άρθρο 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009 θα έπαυε να έχει νόημα.
123.
Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω να γίνει δεκτός ο λόγος αυτός αναιρέσεως, στον βαθμό που το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009, σε συνδυασμό με το άρθρο 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
VII. Επί της ανταναιρέσεως της Aquind
124.
Πέραν της αντίκρουσης της αναιρέσεως του ACER, η Aquind άσκησε ανταναίρεση με την οποία διατυπώνει τα αιτήματα που αναφέρονται στο σημείο 19 των παρουσών προτάσεων.
125.
Αφ’ ης στιγμής προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τον πρώτο λόγο αναιρέσεως του ACER και να επικυρώσει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου κατά το μέρος που ακυρώνει την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών, η ανταναίρεση της Aquind δεν χρήζει ιδιαίτερης εξέτασης.
126.
Πράγματι, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να επικυρωθεί κατ’ αναίρεση μετά την απόρριψη του πρώτου λόγου αναιρέσεως, ακόμη και αν γίνει δεκτός ο δεύτερος. Επικυρώνεται κατ’ αυτόν τον τρόπο η εν όλω ακύρωση της απόφασης του συμβουλίου προσφυγών για τον λόγο ότι προέβη σε έλεγχο περιοριζόμενο στη διαπίστωση προδήλου σφάλματος. Δεν είναι αναγκαίο ούτε σκόπιμο το Δικαστήριο να εξετάσει κάποιον περαιτέρω λόγο ακυρώσεως της εν λόγω απόφασης, όπως ζητεί η Aquind. Ως εκ τούτου, η ανταναίρεσή της πρέπει να απορριφθεί.
VIII. Επί της μη αναπομπής της υπόθεσης στο Γενικό Δικαστήριο
127.
Κατά το άρθρο 61 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εάν η αναίρεση κριθεί βάσιμη, το Δικαστήριο αναιρεί την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου. Στην περίπτωση αυτή το Δικαστήριο μπορεί είτε να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να την αναπέμψει στο Γενικό Δικαστήριο για να την κρίνει.
128.
Αφ’ ης στιγμής επικυρώσει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου κατά το μέρος που ακυρώνει εν όλω την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών του ACER, το Δικαστήριο δεν χρειάζεται να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο.
129.
Εναπόκειται στο συμβούλιο προσφυγών του ACER να συμμορφωθεί με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου σύμφωνα με τις διευκρινίσεις που παρέσχε το Δικαστήριο κατ’ αναίρεση, όπερ επάγεται ότι η εν λόγω απόφαση δεν πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά το μέρος που αφορά τη σχέση του άρθρου 17 του κανονισμού 714/2009 με το άρθρο 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
130.
Η ευδοκίμηση του δεύτερου λόγου αναιρέσεως δεν καθιστά αναγκαία την αναπομπή της υπόθεσης στο Γενικό Δικαστήριο διότι, όπως έχω ήδη επισημάνει, το Γενικό Δικαστήριο δεν ήταν αναγκαίο να αποφανθεί επί της σχέσεως μεταξύ του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009 και του άρθρου 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε.
IX. Επί των δικαστικών εξόδων
131.
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184 του Κανονισμού Διαδικασίας, σε περίπτωση μερικής ήττας των διαδίκων κάθε διάδικος φέρει τα δικαστικά του έξοδα.
132.
Δεδομένου ότι προτείνω να απορριφθεί ο πρώτος λόγος αναιρέσεως του ACER, σύμφωνα με τα αιτήματα της Aquind, αλλά να γίνει δεκτός ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, κάθε διάδικος πρέπει να φέρει τα δικαστικά του έξοδα. Η ίδια κατανομή δικαστικών εξόδων πρέπει να εφαρμοσθεί σε σχέση με την ανταναίρεση, η οποία συνδέεται στενά με την αίτηση αναιρέσεως.
X. Πρόταση
133.
Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο:
1)
Να απορρίψει τον πρώτο λόγο αναιρέσεως του ACER.
2)
Να κάνει δεκτό τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως του ACER.
3)
Να απορρίψει στο σύνολό της την ανταναίρεση της Aquind.
4)
Να κρίνει ότι ο ACER και η Aquind φέρουν έκαστος τα δικαστικά έξοδά του.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.
(
2
)	Απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2020, Aquind κατά ACER (T‑735/18, EU:T:2020:542) (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση).
(
3
)	Το νομικό καθεστώς του καθορίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 713/2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, για την ίδρυση Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενεργείας (ΕΕ 2009, L 211, σ. 1). Ο κανονισμός αυτός καταργήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2019/942 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, για την ίδρυση Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ΕΕ 2019, L 158, σ. 22).
(
4
)	Όσον αφορά το συμβούλιο προσφυγών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA), βλ. αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου της 20ής Σεπτεμβρίου 2019, BASF Grenzach κατά ECHA (T‑125/17, EU:T:2019:638), και Γερμανία κατά ECHA (T‑755/17, EU:T:2019:647).
(
5
)	Βλ. εκτενή θεωρητική ανάλυση στο έργο των Chamon, M., Volpato, A. και Eliantonio, M. (επιμ.), Boards of Appeal of EU Agencies: Towards Judicialization of Administrative Review?, Oxford University Press, 2022.
(
6
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενεργείας και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1228/2003 (ΕΕ 2009, L 211, σ. 15).
(
7
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2013, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές, την κατάργηση της απόφασης αριθ. 1364/2006/ΕΚ και την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 713/2009, (ΕΚ) αριθ. 714/2009 και (ΕΚ) αριθ. 715/2009 (ΕΕ 2013, L 115, σ. 39). Ο κανονισμός αυτός είναι γνωστός ως κανονισμός για τα διευρωπαϊκά δίκτυα ενέργειας (στο εξής: κανονισμός ΔΕΔ‑Ε).
(
8
)	Παραθέτω το άρθρο ως ίσχυε κατά τον χρόνο της διαφοράς. Το αντίστοιχό του στον κανονισμό 2019/942 είναι το άρθρο 28, η παράγραφος 5 του οποίου ορίζει ότι «[τ]ο συμβούλιο προσφυγών δύναται να επικυρώνει την απόφαση ή να παραπέμπει την υπόθεση στο αρμόδιο όργανο του ACER. Το τελευταίο δεσμεύεται από την απόφαση του συμβουλίου προσφυγών».
(
9
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 211, σ. 55).
(
10
)	Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Ιουλίου 2009, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ (ΕΕ 2009, L 211, σ. 94).
(
11
)	Επιπλέον, η ACER υπέβαλε την ίδια μέρα αίτηση ασφαλιστικών μέτρων για την αναστολή εκτέλεσης της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, επικαλούμενη τον κίνδυνο που ενείχε η τελευταία για το δίκαιο της Ένωσης και την εσωτερική αγορά ενέργειας. Με διάταξη της 16ης Ιουλίου 2021, ACER κατά Aquind (C‑46/21 P‑R, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2021:633), η Αντιπρόεδρος του Δικαστηρίου απέρριψε την αίτηση αυτή διότι η προβαλλόμενη ως σοβαρή και ανεπανόρθωτη βλάβη έπαψε να υφίσταται και κατέστη υποθετική κατά τον χρόνο που το συμβούλιο προσφυγών έκρινε, με την απόφασή του A‑001‑2018_R, της 4ης Ιουνίου 2021, απαράδεκτο το αίτημα της Aquind.
(
12
)	Απόφαση A‑001‑2018_R της 4ης Ιουνίου 2021. Με την απόφαση αυτή, το συμβούλιο προσφυγών έκρινε ότι η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση δεν επιτρέπει την εφαρμογή του κανονισμού 714/2009 και του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε σε νέες ηλεκτρικές γραμμές διασύνδεσης μεταξύ της χώρας αυτής και κράτους μέλους της Ένωσης. Κατά της απόφασης αυτής, η Aquind άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου την προσφυγή ακυρώσεως T‑492/21, η οποία είναι επί του παρόντος εκκρεμής.
(
13
)	Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός της Επιτροπής, της 31ης Οκτωβρίου 2019, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 347/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τον ενωσιακό κατάλογο έργων κοινού ενδιαφέροντος (ΕΕ 2020, L 74, σ. 1). Στις 21 Μαΐου 2020, η Aquind άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση του εν λόγω κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού, η οποία εκκρεμεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου (υπόθεση T‑295/20, Aquind κ.λπ. κατά Επιτροπής). Προηγουμένως, η Aquind είχε προσφύγει κατά του εν λόγω κανονισμού προτού ο τελευταίος δημοσιευθεί, πλην όμως η προσφυγή της κρίθηκε απαράδεκτη με τη διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου της 5ης Μαρτίου 2021, Aquind κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑885/19, EU:T:2021:118), η οποία επιβεβαιώθηκε κατόπιν αιτήσεως αναιρέσεως με την απόφαση του Δικαστηρίου της 1ης Αυγούστου 2022, Aquind κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑310/21 P, EU:C:2022:615).
(
14
)	Μόνον όσον αφορά τις υποχρεώσεις του άρθρου 19, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2019, σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ 2019, L 158, σ. 54).
(
15
)	Στη σκέψη 91 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης αναφέρονται τα εξής: «Τούτου λεχθέντος, για λόγους που άπτονται της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει σκόπιμο να εξετάσει τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως, με τον οποίο προβάλλεται […] εσφαλμένη ερμηνεία της σχέσεως που υφίσταται μεταξύ του άρθρου 17, παράγραφος 1, του κανονισμού 714/2009 και του άρθρου 12 του κανονισμού [ΔΕΔ‑Ε]». Η υπογράμμιση δική μου.
(
16
)	Αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (σκέψη 51).
(
17
)	Αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (σκέψεις 52 έως 58).
(
18
)	Αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (σκέψεις 59 και 60).
(
19
)	Αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (σκέψεις 61 έως 70.)
(
20
)	Στη σκέψη 66 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης αναφέρεται ότι «[…] στον ACER απόκειται να λαμβάνει όλα τα εσωτερικά οργανωτικά μέτρα που είναι αναγκαία για την ενεργοποίηση των μέσων που τίθενται στη διάθεσή του προς επίτευξη των σκοπών του, όπως αυτοί ορίζονται στον κανονισμό 713/2009».
(
21
)	Everson, M., Monda, C. και Vos, E. (επιμ.), European Agencies in Between Institutions and Member States, Wolters Kluwer, Alphen aan den Rijn, 2014· Chamon, M., EU Agencies: Legal and Political Limits to the Transformation of the EU Administration, Oxford University Press, 2016· Alberti, J., Le agenzie dell’Unione europea, Giuffrè, Μιλάνο, 2018· Vos, E., EU Agencies, Common Approach and Parliamentary Scrutiny, European Parliament, 2018.
(
22
)	Βλ. ανάλυση του Tovo, C., «The Boards of Appeal of Networked Services Agencies: Specialized Arbitrators of Transnational Regulatory Conflicts?», στο Chamon, M., Volpato, A. και Eliantonio, M., όπ.π., σ. 36 έως 40· και της Jankovich, K., «La réforme de l’Agence de l’Union européenne pour la coopération des régulateurs de l’énergie: une évolution sans révolution», Revue du droit de l’Union européenne, 2019, αριθ. 3, σ. 69 έως 85.
(
23
)	Αυτά του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), του Κοινοτικού Γραφείου Φυτικών Ποικιλιών (CPVO), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA), του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων (ECHA), του Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης (SRB), του Οργανισμού Σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ERA) και των τριών ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών [της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (ΕΑΤ), της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών (ΕΑΚΑΑ) και της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA)] οι οποίες έχουν κοινό συμβούλιο προσφυγών.
(
24
)	Η κοινή δήλωση και η κοινή προσέγγιση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τους αποκεντρωμένους οργανισμούς, της 19ης Ιουλίου 2012 (διαθέσιμη στη διεύθυνση https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST‑11450-2012-INIT/en/pdf), αναφέρονται απλώς, στο σημείο 21 της κοινής προσεγγίσεως, στην ανεξαρτησία και αμεροληψία των μελών των συμβουλίων προσφυγών.
(
25
)	Μεταξύ της πλούσιας βιβλιογραφίας σχετικά με τα συμβούλια προσφυγών των οργανισμών, βλ. διάφορες συμμετοχές στο συλλογικό πόνημα των Chamon, M., Volpato, A. και Eliantonio, M., όπ.π.· Chirulli, P., Non-Judicial Remedies and EU Administration Protection of Rights versus Preservation of Autonomy, Routledge, 2021· De Lucia, L., «Specialised Adjudication in EU Administrative Law: the Boards of Appeal of EU Agencies», European Law Review, 2015, σ. 832 έως 857.
(
26
)	Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 2019/629 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019, για την τροποποίηση του πρωτοκόλλου αριθ. 3 περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2019, L 111, σ. 1).
(
27
)	Συγκεκριμένα, τα συμβούλια προσφυγών του EUIPO, του CPVO, του ECHA, του ESA καθώς και όσα συστήνονται μετά την 1η Μαΐου 2019 σε οποιαδήποτε άλλη υπηρεσία ή οργανισμό της Ένωσης.
(
28
)	Δεν αποκλείεται, στο μέλλον, ο μηχανισμός παραδεκτού των αιτήσεων αναιρέσεως να επεκταθεί σε αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου με τις οποίες το τελευταίο αποφαίνεται επί αποφάσεων των συμβουλίων προσφυγών άλλων οργανισμών των οποίων η θέση είναι ανάλογη εκείνων που μνημονεύονται στο άρθρο 58α του Οργανισμού του Δικαστηρίου. Η διάρθρωση του συμβουλίου προσφυγών του ACER είναι παρόμοια με εκείνη των συμβουλίων προσφυγών των οργανισμών που μνημονεύονται στο άρθρο αυτό. Βλ. De Lucia, L.: «The Shifting State of Rights Protection vis-à-vis EU Agencies: a Look at Article 58a of the Statute of the Court of Justice of the European Union», European Law Review, 2019, σ. 812 έως 816.
(
29
)	Σκέψη 51 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης.
(
30
)	Πρβλ. Tovo, C.: «The added value of BoAs with respect to the proper functioning of the EU system of legal remedies, however, resides precisely in guaranteeing an in-depth control of the merits of the decisions of the agencies, which, as atypical implementing acts of a technical nature, are necessarily subject to a limited judicial review before the CJEU» (Tovo, C., «The Boards of Appeal of Networked Services Agencies: Specialized Arbitrators of Transnational Regulatory Conflicts?», στο Chamon, M., Volpato, A. και Eliantonio, M., όπ.π., σ. 55).
(
31
)	Σκέψη 58 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης.
(
32
)
(
33
)	Βλ., συναφώς, άρθρα 1 έως 4 της απόφασης 1-2011 του συμβουλίου προσφυγών του ACER, της 1ης Δεκεμβρίου 2011, για τη θέσπιση των κανόνων οργάνωσης και διαδικασίας του συμβουλίου προσφυγών (διαθέσιμη στον διαδικτυακό τόπο https://extranet.acer.europa.eu/en/The_agency/Organisation/Board_of_Appeal/BoA_Public_Docs/BoA%20minutes%20FINAL%20.pdf). Το κείμενο, όπως τροποποιήθηκε στις 5 Οκτωβρίου 2019, είναι διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο https://acer.europa.eu/en/The_agency/Organisation/Board_of_Appeal/BoA_Public_Docs/Rules%20of%20Procedure_for%20publication.pdf.
(
34
)	Σκέψη 53 της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης: «πρόθεση του νομοθέτη της Ένωσης ήταν να παράσχει στο συμβούλιο προσφυγών του ACER την αναγκαία εμπειρογνωμοσύνη, ώστε να μπορεί να προβαίνει το ίδιο σε εκτιμήσεις που αφορούν περίπλοκα πραγματικά στοιχεία τεχνικής και οικονομικής φύσεως στον τομέα της ενέργειας».
(
35
)	Πράγματι, πριν από την έναρξη ισχύος της δέσμης μέτρων για την καθαρή ενέργεια του 2019, μία μόνον προσφυγή είχε ασκηθεί ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών το 2017 και δύο το 2018. Το 2019 ο αριθμός αυτός ανήλθε σε έξι, το 2020 σε εννέα και το 2021 σε ένδεκα. Βλ. https://acer.europa.eu/the-agency/organisation-and-bodies/board-of-appeal/boa-decisions
(
36
)	Βλ. απόφαση 17/2019 του διοικητικού συμβουλίου του ACER της 26ης Σεπτεμβρίου 2019.
(
37
)	Αυτό αναφέρεται στο Programming Document 2021-2023, Δεκέμβριος 2020, διαθέσιμο στη διεύθυνση http://documents.acer.europa.eu/en/The_agency/Mission_and_Objectives/Documents/Programming%20Document%20-%202021-2023 %20-%20European%20Union%20Agency%20for%20the%20Cooperation%20of%20Energy%20Regulators.pdf, σ. 33.
(
38
)	Ο ACER αναγνωρίζει το γεγονός αυτό στο έγγραφο που μνημονεύεται στην προηγούμενη υποσημείωση (σ. 160).
(
39
)	Η δέσμη μέτρων για την καθαρή ενέργεια περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον κανονισμό 2019/942.
(
40
)	Η βραχεία αυτή προθεσμία συνάδει με τον σκοπό, όπως αυτός διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 19 του κανονισμού 713/2009, να παρέχεται στους ενδιαφερόμενους, «για λόγους διαδικαστικής οικονομίας […] δικαίωμα προσφυγής σε συμβούλιο προσφυγών […]».
(
41
)	Άρθρο 28, παράγραφος 2, του κανονισμού 2019/942. Ο ιδιαιτέρως μικρός αριθμός υποθέσεων ενώπιον του συμβουλίου προσφυγών κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας του μπορούσε να δικαιολογήσει μια τόσο βραχεία προθεσμία εκδόσεως αποφάσεως, αλλά η αύξηση των υποθέσεων από το 2018 και μετά κατέστησε επιβεβλημένη την παράτασή της από δύο σε τέσσερις μήνες.
(
42
)	Το νέο άρθρο 29 του κανονισμού 2019/942 ορίζει πλέον με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι «[η] άσκηση προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου για την ακύρωση απόφασης που εξέδωσε ο ACER σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό και για παράλειψη δράσης εντός των χρονικών ορίων που ισχύουν, είναι δυνατή μόνον αφού εξαντληθούν οι διαδικασίες προσφυγής που αναφέρονται στο άρθρο 28».
(
43
)	Με την απόφαση αυτή τροποποιήθηκε το άρθρο 20 της απόφασης 1‑2011, για τη θέσπιση των κανόνων οργάνωσης και διαδικασίας του συμβουλίου προσφυγών. Το (νέο) άρθρο 21 της τροποποιημένης απόφασης, το οποίο αντικαθιστά το άρθρο της 20, ορίζει ότι το συμβούλιο προσφυγών είτε επικυρώνει την απόφαση του Οργανισμού είτε παραπέμπει την υπόθεση στο αρμόδιο όργανο του ACER.
(
44
)	Το άρθρο 28, παράγραφος 5, του κανονισμού 2019/942 διευκολύνει, κατά κάποιον τρόπο, το έργο του συμβουλίου προσφυγών, το οποίο «δύναται να επικυρώνει την απόφαση ή να παραπέμπει την υπόθεση στο αρμόδιο όργανο» του ACER.
(
45
)	«Έχει συναφώς κριθεί, όσον αφορά το συμβούλιο προσφυγών του ECHA, ότι ο έλεγχος, από το συμβούλιο προσφυγών, των εκτιμήσεων επιστημονικής φύσεως που περιέχονται σε απόφαση του ECHA δεν περιορίζεται στην επαλήθευση της ύπαρξης περιπτώσεων πρόδηλης πλάνης, αλλά ότι, αντιθέτως, το εν λόγω συμβούλιο προσφυγών, στηριζόμενο στις νομικές και επιστημονικές ικανότητες των μελών του, πρέπει να εξετάζει αν τα επιχειρήματα που προέβαλε ο προσφεύγων είναι ικανά να αποδείξουν ότι οι εκτιμήσεις επί των οποίων στηρίζεται η απόφαση του ECHA ενέχουν πλάνη (απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2019, BASF Grenzach κατά ECHA, T‑125/17, EU:T:2019:638, σκέψεις 87 έως 89). Η ένταση του ελέγχου που διενεργεί το συμβούλιο προσφυγών είναι επομένως υψηλότερη της έντασης του ελέγχου που διενεργεί ο δικαστής της Ένωσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2019, BASF Grenzach κατά ECHA, T‑125/17, EU:T:2019:638, σκέψη 124)».
(
46
)	Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας (ΕΕ 2003, L 176, σ. 1).
(
47
)	Κατά το Γενικό Δικαστήριο, το συμβούλιο προσφυγών ανήγαγε την υποβολή αιτήματος χρηματοοικονομικής στήριξης σύμφωνα με το άρθρο 12 του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε σε «αυτοτελή προϋπόθεση για την απόδειξη του κινδύνου που συνδέεται με την επένδυση», προσέγγιση που δεν βρίσκει έρεισμα ούτε στον κανονισμό 714/2009 ούτε στον κανονισμό ΔΕΔ‑Ε.
(
48
)	Απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Baltic Cable (C‑454/18, EU:C:2020:189, σκέψη 57): «Όπως προκύπτει από το άρθρο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 714/2009, ο εν λόγω επιμερισμός δυναμικού των διασυνδέσεων διέπεται από εναρμονισμένες αρχές, οι οποίες πρέπει να καθιστούν δυνατή τη θέσπιση δίκαιων κανόνων για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας».
(
49
)	Βλ. Commission Expert Group on electricity interconnection, «Towards a sustainable and integrated Europe», Report, Νοέμβριος 2017, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/report_of_the_commission_expert_group_on_electricity_interconnection_targets.pdf, σ. 10 έως 14.
(
50
)	Μεταξύ του 2014 και 2020, το χρηματοδοτικό μέσο με την ονομασία «Συνδέοντας την Ευρώπη» συνέβαλε στη χρηματοδότηση 107 έργων κοινού ενδιαφέροντος, συνολικού προϋπολογισμού 4700 εκατομμυρίων ευρώ. Σχεδόν τα δύο τρίτα του ποσού αυτού δαπανήθηκαν για έργα μεταφοράς και αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και για έξυπνα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Βλ. στοιχεία στο Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Connecting Europe Facility. Energy. Supported actions 2014-2020, Μάιος 2021, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://cinea.ec.europa.eu/system/files/2021-05/CEF_Energy_supporting-actions_2021.pdf
(
51
)	Ο κανονισμός ΔΕΔ‑Ε τροποποιήθηκε διότι δεν ήταν πλέον σε θέση να διασφαλίσει την κλιματική ουδετερότητα της Ένωσης, μετά την έγκριση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και των νέων κατευθυντήριων γραμμών της ενεργειακής πολιτικής μέσω του κανονισμού (ΕΕ) 2022/869 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2022, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις διευρωπαϊκές ενεργειακές υποδομές, την τροποποίηση των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 715/2009, (ΕΕ) 2019/942 και (ΕΕ) 2019/943 και των οδηγιών 2009/73/ΕΚ και (ΕΕ) 2019/944 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 347/2013 (ΕΕ 2022, L 152, σ. 45).
(
52
)	Η απόφαση 1364/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Σεπτεμβρίου 2006, για καθορισμό προσανατολισμών σχετικά με τα διευρωπαϊκά δίκτυα στον τομέα της ενέργειας και την κατάργηση της απόφασης 96/391/ΕΚ και της απόφασης αριθ. 1229/2003/ΕΚ (ΕΕ 2006, L 262, σ. 1), αποτελεί πρόδρομο του κανονισμού ΔΕΔ‑Ε. Καθιέρωνε ένα πολύ επισφαλές πλαίσιο στήριξης των διευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων, εντός του οποίου δεν υφίστατο κανένα γενικό καθεστώς χρηματοδότησης των υποδομών αυτών, πέραν της δυνατότητας προσφυγής στη χρηματοδότηση της Ένωσης.
(
53
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
54
)	Στο ίδιο πνεύμα, η αιτιολογική σκέψη 23, τελευταία περίοδος, του κανονισμού 714/2009 αναφέρει ότι «[ο]ι παρεκκλίσεις που χορηγούνται σύμφωνα με τον κανονισμό [1228/2003] συνεχίζουν να ισχύουν έως την προβλεπόμενη ημερομηνία εκπνοής όπως έχει αποφασιστεί στην απόφαση για τη χορηγούμενη παρέκκλιση».
(
55
)	Απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, Baltic Cable (C‑454/18, EU:C:2020:189, σκέψη 48).
(
56
)	SEC/2003/0160 τελικό, ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 251, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο της Συνθήκης ΕΚ σχετικά με την Κοινή θέση που καθόρισε το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την έκδοση κανονισμού σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας, παράρτημα E.
(
57
)
(
58
)	Note of DG Energy & Transport on Directives 2003/54-55 and Regulation 1228\03 in the electricity and gas internal market about exemptions from certain provisions of the third party access regime, 30.1.2004, σ. 1: «The possibility for such exemptions is clearly an exception to the general rule of third party access which is the basis of the new competitive market for electricity and gas. Exemptions will therefore only be granted exceptionally and on a case‑by‑case basis. There will be no block exemptions for specific types of infrastructure and all cases will be assessed on their merits. This consideration is particularly relevant since there is no possibility of exemptions for existing infrastructure and therefore any decision to give new pieces of infrastructure a different status must be clearly justified».
(
59
)	Document SEC(2009)642 final, 6.5.2009, Commission staff working document on Article 22 of Directive 2003/55/EC concerning common rules for the internal market in natural gas and Article 7 of Regulation (EC) No 1228/2003 on conditions for access to the network for cross-border exchanges in electricity – New Infrastructure Exemptions. Στο σημείο 17 αναφέρεται: «Exemptions are an exception to the general rule of regulated TPA. Such exceptions have to be limited to what is strictly necessary to realise the investment and the scope of the exemptions has to be proportionate».
(
60
)	Παρόμοια συλλογιστική ακολούθησε η Επιτροπή με την απόφαση C(2011) 4509 της Επιτροπής, της 27ης Ιουνίου 2011, περί χορηγήσεως παρεκκλίσεως από την υποχρέωση παροχής προσβάσεως σε τρίτους στις υπό κατασκευή εγκαταστάσεις υπόγειας αποθηκεύσεως φυσικού αερίου στο Dambořice, διαθέσιμη στη διεύθυνση https://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/2011_damborice_decision_en.pdf., όταν απέρριψε αίτημα Τσέχου διαχειριστή υποδομών αποθήκευσης φυσικού αερίου για χορήγηση απαλλαγής. Η απαλλαγή αυτή βασιζόταν στο άρθρο 36, παράγραφος 1, της οδηγίας 2009/73, εφαρμοστέα στον τομέα του φυσικού αερίου, η οποία είναι παρόμοια με αυτή του άρθρου 17, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 714/2009.
(
61
)	Ως προς το σημείο αυτό, ο ACER διαθέτει ορισμένη εξουσία εκτίμησης, όπως αναγνωρίστηκε για παρόμοιες απαλλαγές σε σχέση με την αγορά φυσικού αερίου με την απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 2019, Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo κατά Επιτροπής (C‑342/18 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2019:1043, σκέψη 48).
(
62
)	Να προσθέσω ότι η Aquind αιτήθηκε μεταγενέστερα τη χρηματοδότηση αυτή μέσω του γενικού καθεστώτος.