Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 21 maja 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2008/909/WSiSW – Wzajemne uznawanie orzeczeń w sprawach karnych orzekających kary lub środki polegające na pozbawieniu wolności – Podstawy odmowy uznania i wykonania – Artykuł 9 ust. 1 lit. i) – Osoba, która nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której została skazana – Wyjątki – Pełnomocnictwo udzielone przez daną osobę obrońcy do tego, aby jej bronić na rozprawie, i do odbioru skierowanych do niej doręczeń – Informacja o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonych na potrzeby rozprawy – Dobrowolne i jednoznaczne zrzeczenie się przez daną osobę osobistego stawiennictwa na tej rozprawie – Zakres uznania, jakim dysponuje właściwy organ państwa członkowskiego – Obowiązek wykładni zgodnej
W sprawie C‑447/24 [Höldermann](i)
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Kammergericht (wyższy sąd krajowy w Berlinie, Niemcy) postanowieniem z dnia 21 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 czerwca 2024 r., w postępowaniu
Staatsanwaltschaft Berlin,
przy udziale:
SO,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, E. Regan (sprawozdawca), D. Gratsias, B. Smulders i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: J. Richard de la Tour,
sekretarz: M. Siekierzyńska, administratorka,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 maja 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu SO – K. Bobisch, Rechtsanwalt,
–        w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna oraz J. Sawicka, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – H. Leupold, F. Tomat oraz J. Vondung, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 września 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27), zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwanej dalej „decyzją ramową 2008/909”).
2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania dotyczącego uznania i wykonania w Niemczech wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności orzeczoną przez sąd polski przeciwko obywatelowi niemieckiemu w wyniku rozprawy, na której nie stawił się on osobiście.
Ramy prawne
Prawo Unii
Decyzja ramowa 2002/584
3        Artykuł 4a decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1), zmienionej decyzją ramową 2009/299 (zwanej dalej „decyzją ramową 2002/584”), zatytułowany „[Orzeczenia] wydane w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście”, przewiduje w ust. 1:
„[Wykonujący nakaz organ sądowy] może także odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego z myślą o wykonaniu kary pozbawienia wolności lub zastosowaniu środka zabezpieczającego [polegającego na pozbawieniu wolności], jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, chyba że w europejskim nakazie aresztowania stwierdza się, że dana osoba, zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym wydającego [nakaz] państwa członkowskiego:
a)      w odpowiednim terminie:
i)      została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie, oraz
ii)      została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie;
albo
b)      wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę albo przez państwo do tego, aby jej
bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie; albo
albo
c)      po doręczeniu jej orzeczenia i wyraźnym pouczeniu o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia:
i)      wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia,
lub
ii)      nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania;
albo
d)      orzeczenie nie zostało jej doręczone osobiście, ale:
i)      zostanie jej bezzwłocznie doręczone osobiście po jej przekazaniu oraz zostanie wyraźnie pouczona o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia;
oraz
ii)      zostanie poinformowana o terminie, w którym musi wystąpić o takie ponowne rozpoznanie sprawy lub złożyć odwołanie, jak wspomniano w odnośnym europejskim nakazie aresztowania”.
Decyzja ramowa 2008/909
4        Zgodnie z art. 1 decyzji ramowej 2008/909, zatytułowanym „Definicje”:
„Na użytek niniejszej decyzji ramowej:
a)      »wyrok« oznacza prawomocne orzeczenie lub nakaz sądu państwa wydającego nakładające karę na osobę fizyczną;
b)      »kara« oznacza karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności orzeczone za przestępstwo na czas określony lub nieokreślony na podstawie przeprowadzonego postępowania karnego;
c)      »państwo wydające« oznacza państwo członkowskie, w którym został wydany wyrok;
d)      »państwo wykonujące« oznacza państwo członkowskie, do którego został przekazany wyrok w celu jego uznania i wykonania”.
5        Artykuł 3 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Cel i zakres stosowania”, stanowi w ust. 1:
„Celem niniejszej decyzji ramowej jest określenie zasad, zgodnie z którymi państwo członkowskie, aby ułatwić resocjalizację osoby skazanej, uznaje wyrok i wykonuje karę”.
6        Artykuł 4 wspomnianej decyzji ramowej, zatytułowany „Kryteria mające zastosowanie do przekazywania wyroku i zaświadczenia do innego państwa członkowskiego”, stanowi w ust. 1:
„W sytuacji gdy osoba skazana przebywa w państwie wydającym lub państwie wykonującym i pod warunkiem że osoba ta wyraziła zgodę, jeśli jest to wymagane zgodnie z art. 6, wyrok wraz z zaświadczeniem, którego standardowy formularz określono w załączniku I, może być przekazany do jednego z następujących państw członkowskich:
a)      państwa członkowskiego, którego osoba skazana jest obywatelem i w którym mieszka;
[…]”.
7        Artykuł 8 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Uznanie wyroku i wykonanie kary”, przewiduje w ust. 1:
„Właściwy organ państwa wykonującego uznaje wyrok, który został przekazany zgodnie z art. 4, jak również z procedurą przewidzianą w art. 5, oraz niezwłocznie podejmuje wszelkie niezbędne środki w celu wykonania kary, chyba że właściwy organ postanowi powołać się na jedną z podstaw odmowy uznania i wykonania przewidzianych w art. 9”.
8        Artykuł 9 decyzji ramowej 2008/909, zatytułowany „Podstawy odmowy uznania i wykonania”, stanowi w ust. 1:
„Właściwy organ państwa wykonującego może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli:
[…]
i)      według zaświadczenia określonego w art. 4 dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, chyba że w zaświadczeniu stwierdza się, że dana osoba zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym państwa wydającego […]:
i)      w odpowiednim terminie:
–        została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie,
oraz
–        została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie;
albo
ii)      wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę albo przez państwo do tego, aby jej bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił jej na rozprawie;
albo
iii)      po doręczeniu jej orzeczenia i wyraźnym pouczeniu o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia:
–        wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia,
lub
–        nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania;
[…]”.
Decyzja ramowa 2009/299
9        Zgodnie z motywami 1, 4, 6, 8 i 15 decyzji ramowej 2009/299:
„(1)      Zgodnie z wykładnią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka prawo oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie wynika z prawa do rzetelnego procesu sądowego określonego w art. 6 [europejskiej Konwencji] o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.]. Trybunał orzekł również, że to prawo oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie nie ma charakteru bezwzględnego oraz że w pewnych okolicznościach oskarżony może z własnej woli zrezygnować – wyraźnie lub w sposób dorozumiany, lecz jednoznaczny – z korzystania z tego prawa.
[…]
(4)      Należy zatem określić jasne i wspólne podstawy nieuznawania orzeczeń wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście. Niniejsza decyzja ramowa służy doprecyzowaniu określenia takich wspólnych podstaw dających organowi wykonującemu możliwość wykonania orzeczenia mimo nieobecności danej osoby na rozprawie przy pełnym poszanowaniu prawa tej osoby do obrony. Niniejsza decyzja ramowa nie ma na celu regulowania form ani metod, w tym wymogów proceduralnych, stosowanych do osiągnięcia celów w niej określonych; są one regulowane prawem krajowym państw członkowskich.
[…]
(6)      Przepisy niniejszej decyzji ramowej zmieniającej inne decyzje ramowe określają warunki, w jakich nie należy odmawiać uznania i wykonania orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście. Są to warunki alternatywne; jeżeli spełniony jest jeden z nich, organ wydający – wypełniając odpowiednią część europejskiego nakazu aresztowania lub odpowiednie zaświadczenie na podstawie pozostałych decyzji ramowych – udziela zapewnienia, że wymogi zostały lub zostaną spełnione, co powinno być wystarczające do celów wykonania orzeczenia na podstawie zasady wzajemnego uznawania.
[…]
(8)      Prawo do rzetelnego procesu sądowego jest gwarantowane przez [europejską Konwencję] o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zgodnie z wykładnią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Prawo to obejmuje prawo danej osoby do stawienia się osobiście na rozprawie. W celu korzystania z tego prawa dana osoba musi wiedzieć o wyznaczonej rozprawie. Na mocy niniejszej decyzji ramowej każde państwo członkowskie zapewnia zgodnie z prawem krajowym, by dana osoba dowiedziała się o rozprawie, oczywiście w sposób spełniający wymogi wspomnianej konwencji. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, decydując o tym, czy sposób przekazania informacji wystarcza, by dana osoba dowiedziała się o rozprawie, szczególną uwagę można byłoby w stosownych przypadkach zwrócić także na starania danej osoby o uzyskanie skierowanych do niej informacji.
[…]
(15)      Podstawy nieuznawania są fakultatywne. Jednak swoboda państw członkowskich w transponowaniu tych podstaw do prawa krajowego jest ograniczona w szczególności koniecznością zagwarantowania prawa do rzetelnego procesu sądowego, z uwzględnieniem ogólnego celu niniejszej decyzji ramowej, którym jest wzmocnienie procesowych praw osób i ułatwienie współpracy sądowej w sprawach karnych”.
10      Artykuł 1 decyzji ramowej 2009/299, zatytułowany „Cele i zakres zastosowania”, stanowi:
„1.      Niniejsza decyzja ramowa ma na celu wzmocnienie praw procesowych osób, wobec których toczy się postępowanie karne, ułatwienie współpracy sądowej w sprawach karnych, a w szczególności usprawnienie wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych przez państwa członkowskie.
2.      Niniejsza decyzja ramowa nie powoduje zmiany obowiązku przestrzegania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 traktatu [UE], w tym prawa do obrony przysługującego osobom, wobec których toczy się postępowanie karne, ani nie powoduje zmiany żadnych obowiązków spoczywających w tym względzie na organach sądowych.
3.      Niniejsza decyzja ramowa ustanawia wspólne zasady uznawania lub wykonywania w jednym państwie członkowskim (wykonującym państwie członkowskim) orzeczeń sądowych wydanych w innym państwie członkowskim (wydającym państwie członkowskim) w wyniku postępowania, podczas którego dana osoba nie była obecna, zgodnie z przepisami art. 5 pkt 1 [decyzji ramowej 2002/584], […] art. 9 ust. 1 lit. i) [decyzji ramowej 2008/909] […]”.
11      W drodze art. 2 decyzji ramowej 2009/299, zatytułowanego „Zmiany w [decyzji ramowej 2002/584]”, zgodnie z jego pkt 1, do decyzji ramowej 2002/584 został wprowadzony art. 4a. W drodze art. 5 decyzji ramowej 2009/299, zatytułowanego „Zmiany w [decyzji ramowej 2008/909]”, zgodnie z jego pkt 1, do decyzji ramowej 2008/909 został wprowadzony art. 9 ust. 1 lit. i).
Dyrektywa (UE) 2016/343
12      Motyw 36 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym (Dz.U. 2016, L 65, s. 1) ma następujące brzmienie:
„W pewnych okolicznościach powinna istnieć możliwość wydania orzeczenia w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, nawet jeżeli jest on nieobecny na rozprawie. Może tak być w przypadku, gdy podejrzany lub oskarżony nie stawia się na rozprawie, pomimo że został on we właściwym czasie poinformowany o tej rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa. Poinformowanie podejrzanego lub oskarżonego o rozprawie należy rozumieć jako doręczenie mu wezwania do rąk własnych lub przekazanie mu inną drogą urzędowej informacji o terminie i miejscu rozprawy w sposób, który umożliwia dowiedzenie się o tej rozprawie. Powiadomienie podejrzanego lub oskarżonego o konsekwencjach niestawiennictwa powinno w szczególności oznaczać powiadomienie tej osoby, iż orzeczenie może zostać wydane pod jej nieobecność na rozprawie”.
13      Artykuł 8 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do obecności na rozprawie”, stanowi w ust. 2:
„Państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność, pod warunkiem że:
a)      podejrzanego lub oskarżonego powiadomiono we właściwym czasie o rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa; lub
b)      podejrzany lub oskarżony, którego powiadomiono o rozprawie, jest reprezentowany przez umocowanego obrońcę, wybranego przez tego podejrzanego lub oskarżonego lub wyznaczonego z urzędu”.
Prawo niemieckie
14      Paragraf 84b Gesetz über internationale Rechtshilfe in Strafsachen (ustawy o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych), w brzmieniu opublikowanym w dniu 27 czerwca 1994 r. (BGBl. 1994 I, s. 1537), zmienionej ustawą z dnia 19 grudnia 2022 r. (BGBl. 2022 I, s. 2632) (zwanej dalej „IRG”), zatytułowany „Dodatkowe warunki dopuszczalności”, stanowi:
„(1)      Wykonanie jest niedopuszczalne, jeżeli
[…]
2.      osoba skazana nie stawiła się osobiście na rozprawie, na której wydano orzeczenie,
[…].
(3)      Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 pkt 2 wykonanie jest także dopuszczalne, jeżeli
1.      osoba skazana w odpowiednim terminie
a)      została wezwana osobiście na rozprawę, w wyniku której wydano orzeczenie, lub
b)      inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie, w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie, oraz
c)      została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie;
[…]
3.      osoba skazana, wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy do tego, aby jej bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił jej na rozprawie.
(4)      Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 pkt 2 wykonanie jest ponadto dopuszczalne, jeżeli osoba skazana po doręczeniu jej orzeczenia
1.      wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje wydanego orzeczenia, lub
2.      nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła środka odwoławczego.
Osoba skazana musi zostać uprzednio wyraźnie pouczona o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia środka odwoławczego, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
15      Wyrokiem wydanym w dniu 5 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze (Polska) skazał SO na karę jednego roku pozbawienia wolności za udział w zorganizowanej grupie przestępczej.
16      Wyrokiem z dnia 24 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu (Polska) oddalił apelację, którą wniósł SO od tego wyroku za pośrednictwem swojego obrońcy.
17      Orzeczeniem z dnia 30 stycznia 2023 r.
Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uwzględnił wniosek SO o wykonanie kary pozbawienia wolności w Niemczech ze względu na to, że jest on obywatelem niemieckim, że centrum jego interesów życiowych znajduje się w Berlinie (Niemcy) i że jego rodzina również mieszka w tym państwie członkowskim.
18      Pismem z dnia 2 lutego 2023 r., do którego załączono jednocześnie to orzeczenie, zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909, wyrok z dnia 5 sierpnia 2019 r. wydany w pierwszej instancji i wyrok z dnia 24 marca 2022 r. wydany w postępowaniu apelacyjnym, a także powiadomienie o wniosku SO w językach polskim i niemieckim, wspomniany sąd zwrócił się do Staatsanwaltschaft Berlin (prokuratury w Berlinie, Niemcy), jako właściwego organu niemieckiego, o przejęcie wykonania kary orzeczonej wobec SO.
19      Prokuratura w Berlinie wystąpiła do izby karnej wykonawczej Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie, Niemcy) o stwierdzenie dopuszczalności wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej na podstawie wyroku z dnia 5 sierpnia 2019 r.
20      SO sprzeciwił się przed tą izbą karną wykonawczą wnioskowi prokuratury w Berlinie, podnosząc w szczególności, że stawił się osobiście jedynie na dwóch z 28 rozpraw w ramach toczącego się przeciwko niemu postępowania w Polsce, które – jak twierdził – toczyło się w pierwszej instancji przez ponad cztery i pół roku, a także że nie stawił się osobiście na rozprawie apelacyjnej. SO nie wie, czy był reprezentowany przez obrońcę w pierwszej instancji w ciągu pozostałych 26 dni rozprawy oraz w postępowaniu apelacyjnym.
21      Ponieważ wspomniana izba karna wykonawcza zwróciła się do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze o udzielenie dodatkowych informacji, ten ostatni wskazał w piśmie z dnia 31 lipca 2023 r., że SO stawił się w pierwszej instancji na trzech rozprawach w latach 2012 i 2014, przedstawił uwagi co do istoty sprawy i wniósł, aby pozostałe rozprawy odbywały się zaocznie w przypadku jego nieobecności. SO został pouczony o prawie do udziału w rozprawie oraz o obowiązku zawiadomienia o zmianie adresu do wezwań do stawiennictwa oraz wskazania adresu do wezwań do stawiennictwa w Polsce. SO nie stawił się natomiast w postępowaniu apelacyjnym, ale skorzystał z pomocy obrońcy, który uczestniczył w rozprawach w obu instancjach. Obecność oskarżonego w postępowaniu apelacyjnym – podobnie jak obrońcy – nie jest obowiązkowa w świetle polskiego prawa. Wezwanie na rozprawę apelacyjną doręczono pod polski adres wskazany przez SO na potrzeby skierowanych do niego doręczeń, czyli kancelarię jego obrońcy.
22      Pismem z dnia 19 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, w odpowiedzi na kolejny wniosek izby karnej wykonawczej Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie), przedstawił dodatkowe informacje dotyczące postępowania w pierwszej instancji.
23      Postanowieniem z dnia 24 listopada 2023 r. izba karna wykonawcza Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie) oddaliła wniosek prokuratury w Berlinie o uznanie za dopuszczalne wykonania wyroku skazującego SO w Niemczech, ponieważ zgodnie z informacjami przekazanymi przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze SO nie został on wezwany na niektóre posiedzenia rozprawy, przy czym nie wydaje się, aby czynności procesowe dokonane na tych rozprawach w pierwszej instancji dotyczyły jedynie współoskarżonych ani aby SO dowiedział się o tych informacjach w inny sposób. Podobnie nie brał w nich udziału na jego rzecz obrońca.
24      Prokuratura w Berlinie wniosła zażalenie na to postanowienie do Kammergericht (wyższego sądu krajowego w Berlinie, Niemcy), który jest sądem odsyłającym. W uzasadnieniu tego zażalenia prokuratura wskazała, że osobiste stawiennictwo SO na niektórych posiedzeniach rozprawy, na których wypowiadał się on w sprawie i wnioskował o rozprawę nawet pod swoją nieobecność, jest wystarczające, gdyż nieuczestniczenie w kolejnych terminach rozprawy było oparte na jego autonomicznej decyzji. Ponadto sam SO wystąpił za pośrednictwem swojego obrońcy do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze o wykonanie kary w Niemczech i tym samym zrzekł się ochrony wynikającej z § 84b ust. 1 pkt 2 IRG.
25      Zgodnie z oświadczeniem obrońcy SO nie wiedział o rozprawie apelacyjnej. Nie otrzymał on wezwania pod swoim adresem w Niemczech. W konsekwencji nie mógł on udzielić pełnomocnictwa obrońcy do reprezentowania go na rozprawie posiadłszy wiedzę
o wyznaczonym dla tej rozprawy posiedzeniu.
26      W odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego obrońca, który bronił SO przed polskimi sądami, w oświadczeniu z dnia 28 lutego 2024 r. wskazał, że jego umocowanie odnosiło się zarówno do postępowania w pierwszej, jak i w drugiej instancji, że SO podał adres jego kancelarii jako polski adres do doręczeń, na który pisma mogły być mu skutecznie doręczane zgodnie z polskim prawem, oraz że przed Sądem Apelacyjnym SO reprezentowała adwokatka działająca na podstawie substytucji. Prawdopodobne jest, że nie poinformował on SO o terminie rozprawy, gdyż obecność tego ostatniego na rozprawie nie była obligatoryjna i był on reprezentowany przez działającą na podstawie substytucji adwokatkę.
27      W pierwszej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy wezwanie do stawiennictwa doręczone pełnomocnikowi, którego osoba skazana – nie stawiając się osobiście – wyznaczyła do odbioru skierowanych do niej doręczeń, spełnia przesłanki wymagane w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tiret pierwsze decyzji ramowej 2008/909, w związku z czym powinien on uznać i wykonać wyrok skazujący tę osobę.
28      W tym względzie sąd ten uważa, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie”, zawarte w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, należy rozumieć w ten sam sposób co identyczne pojęcie zawarte w art. 4a decyzji ramowej 2002/584, które zostało już zinterpretowane przez Trybunał w wyrokach z dnia 10 sierpnia 2017 r., Tupikas (C‑270/17 PPU, EU:C:2017:628) oraz z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑397/22, EU:C:2023:1030), ponieważ te dwa przepisy mają identyczne brzmienie, zostały zmienione tą samą decyzją ramową i nie ma żadnego powodu, aby traktować odmiennie przypadki przekazania w celu wykonania europejskiego nakazu aresztowania i przypadki przejęcia wykonania wyroku skazującego. Pojęcie to powinno zatem odnosić się wyłącznie –
w przypadku gdy postępowanie karne obejmuje kilka instancji – do instancji, w której po ponownym zbadaniu stanu faktycznego i prawnego wydano prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie winy danej osoby oraz wymierzonej jej kary. W niniejszej sprawie chodzi o rozprawę apelacyjną w dniu 24 marca 2022 r. przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, a nie o postępowanie w pierwszej instancji brane pod uwagę przez izbę karną wykonawczą Landgericht Berlin (sądu krajowego w Berlinie).
29      Sąd odsyłający skłania się do uznania, że odpowiedź przecząca na zadane pytanie wynika z wyroków z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki (C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346) i z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑397/22, EU:C:2023:1030), dotyczących przepisu sformułowanego w identyczny sposób i zawartego w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584, w których Trybunał orzekł, że wezwanie do stawiennictwa przekazane osobie dorosłej należącej do gospodarstwa domowego zainteresowanego, która zobowiązała się do przekazania go zainteresowanemu, spełnia przesłanki określone w tym przepisie tylko wtedy, gdy europejski nakaz aresztowania pozwala ustalić, czy i w stosownym wypadku, w którym momencie
osoba ta rzeczywiście przekazała go zainteresowanemu. Wydający nakaz organ sądowy powinien zatem wskazać w europejskim nakazie aresztowania informacje, które umożliwiły mu ustalenie, że zainteresowany rzeczywiście otrzymał urzędowe informacje o terminie i miejscu rozprawy. Orzecznictwo to można byłoby odnieść do zaświadczenia, o którym mowa art. 4 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909, które w niniejszym przypadku nie zawiera takich informacji.
30      Niemniej jednak okoliczności faktyczne sprawy w postępowaniu głównym różnią się od okoliczności rozpatrywanych w sprawach, w których zapadły te wskazane powyżej wyroki, ponieważ w niniejszej sprawie osoba, której doręczono przedmiotowe wezwanie, została wyraźnie wskazana przez SO właściwym organom sądowym jako pełnomocnik uprawniony do przyjmowania doręczeń poprzez podanie jej adresu jako adresu, na który można było dokonywać takich doręczeń. Można z tego wnioskować, że zamiarem SO było, aby doręczenia dokonane do rąk pełnomocnika do doręczeń były kwalifikowane tak, jakby zostały dokonane wobec niego samego.
31      W drugiej kolejności,
bazując na założeniu udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, sąd odsyłający uważa, że należy zbadać, czy osoba skazana, która nie stawiła się sama, była reprezentowana w postępowaniu apelacyjnym w sposób wykluczający podstawę odmowy uznania i wykonania wyroku, na mocy którego została skazana. W związku z tym sąd odsyłający chciałby się dowiedzieć, czy przesłanki stosowania art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 są spełnione, jeżeli osoba skazana
miała w momencie udzielania pełnomocnictwa swojemu obrońcy w celu jej reprezentowania wiedzę nie o terminie rozprawy, lecz jedynie o tym, że rozprawa się odbędzie.
32      Sąd ten wskazuje, że zgodnie z tym przepisem wyznaczenie rozprawy powinno poprzedzać udzielenie pełnomocnictwa obrońcy.
Nie ma to jednak koniecznie zastosowania do postępowania odwoławczego.
Wspomniany sąd wskazuje bowiem, że co do zasady osoba skazana w pierwszej instancji
udziela swojemu obrońcy, wraz z upoważnieniem do wniesienia apelacji, także pełnomocnictwa do obrony na rozprawie apelacyjnej również pod jej nieobecność –
o ile jest to dopuszczalne w świetle prawa krajowego, a obecność tej osoby na rozprawie apelacyjnej nie jest wymagana. Sąd ten zauważa, że wspomniana osoba ma w tym momencie pewność, iż rozprawa apelacyjna się odbędzie, ponieważ składa apelację, ale nie zna jeszcze dokładnego terminu, w którym sąd apelacyjny wyznaczy rozprawę.
33      Zdaniem sądu odsyłającego sama okoliczność, że zostanie przeprowadzona rozprawa apelacyjna, jest wystarczająca, ponieważ w dalszym toku postępowania to od osoby skazanej, która nie stawiła się osobiście w pierwszej instancji, zależy, czy skontaktuje się z sądem i swoim obrońcą w celu uzyskania informacji o wyznaczonym terminie rozprawy w postępowaniu apelacyjnym.
34      Sąd odsyłający dodaje, że nawet w przypadkach, w których obrońca wnosi apelację bez wiedzy swojego klienta, jeżeli w braku kontaktu z tym klientem zamierza on dochować zapobiegawczo terminu do wniesienia apelacji, postępowanie apelacyjne nie będzie kontynuowane bez skonsultowania się z zainteresowanym i bez uzyskania od niego potwierdzenia. W związku z tym sąd ten wywodzi z wystąpień wybranego obrońcy
oraz adwokatki, która na zasadzie substytucji zastąpiła go przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, o istnieniu uzgodnienia z SO i posiadanej przez niego niewątpliwie wiedzy o zbliżającym się postępowaniu apelacyjnym, nawet jeśli
termin rozprawy nie był jeszcze wyznaczony w momencie tego uzgodnienia.
35      W trzeciej kolejności,
bazując na założeniu udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze oraz udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie w ten sposób, że
termin rozprawy musi być już wyznaczony, a zainteresowany musi o nim wiedzieć w chwili udzielenia pełnomocnictwa obrońcy, sąd odsyłający wskazuje, iż przejęcie wykonania wyroku skazującego nie jest dopuszczalne zgodnie z § 84b ust. 1 pkt 2 IRG, ponieważ odstępstwo przewidziane w §84b ust. 3 pkt 3 IRG,
który transponuje do prawa niemieckiego art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, nie ma zastosowania.
36      Jednakże sąd ten zauważa, że mimo iż art. 9 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 przyznaje właściwemu organowi wykonującego państwa członkowskiego zakres uznania, § 84b ust. 1 pkt 2 IRG ustanawia bezwzględną podstawę odmowy uznania i wykonania orzeczenia.
Sąd ten uważa, że nie może dokonać wykładni tego przepisu contra legem, a mianowicie w ten sposób, iż badając podstawę odmowy, dysponowałby on zakresem swobody, który wykraczałby poza wyjątki określone w § 84b ust. 3 i 4 IRG.
37      Sąd odsyłający wskazuje, że gdyby przysługiwał mu taki zakres swobody, przejęcie wykonania kary zostałoby uznane za dopuszczalne. SO bowiem, pomimo wniesienia przez niego apelacji, nie utrzymywał wystarczającego kontaktu z polskimi organami sądowymi oraz ze swoim obrońcą, którego adres kancelarii podał jako adres, pod który można było dokonywać wszelkich doręczeń. Nie miałby zatem najwyraźniej żadnego szczególnego powodu, aby osobiście uczestniczyć w postępowaniu apelacyjnym. Poza tym to sam SO wnioskował o przejęcie wykonania kary w Niemczech. Mając na względzie te okoliczności, sąd odsyłający nie dostrzega wymagającego ochrony interesu SO w odmowie wykonania kary w tym państwie członkowskim.
38      Skłoniło to wspomniany sąd do zwrócenia się do Trybunału z pytaniem o zgodność ustawodawstwa niemieckiego z zasadą pierwszeństwa prawa Unii, chociaż odpowiedź, że są one z nią niezgodne, można wywieść z wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego) (C‑396/22, EU:C:2023:1029), w którym Trybunał orzekł, że prawo niemieckie jest niezgodne z art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, którego brzmienie jest identyczne z brzmieniem art. 9 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909.
39      W czwartej kolejności sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy osoba skazana, która nie stawiła się sama, może zrzec się ochrony wynikającej z art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, a jeśli tak, to czy skierowany przez tę osobę do właściwego organu wydającego państwa członkowskiego wniosek o wykonanie jej kary w państwie członkowskim jej pochodzenia stanowi takie zrzeczenie się.
40      Zachowanie SO jest w niniejszym przypadku wewnętrznie sprzeczne, ponieważ z jednej strony, nie zgłaszając żadnych zastrzeżeń i sprzeciwów wobec skazania, wnioskował on w Polsce o wykonanie kary w Niemczech, podczas gdy z drugiej strony podnosi obecnie w tym państwie członkowskim na etapie tego wykonania sprzeciwy w tym względzie.
Sąd odsyłający uważa, że okoliczność tę należałoby uwzględnić w ramach korzystania z zakresu swobody, jaki powinien przysługiwać temu sądowi w celu uznania i wykonania wyroku skazującego osobę, która nie stawiła się osobiście przed sądem. Prawo krajowe nie przyznaje mu jednak takiego zakresu swobody.
41      Mimo że decyzja ramowa 2008/909 nie zawiera żadnej podstawy prawnej, z której mógłby on wywnioskować, że osoba skazana może bez osobistego stawiennictwa sama zrzec się ochrony wynikającej z art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej, sąd ten stwierdza, że przepis ten przewiduje również sytuację, w której osoba ta może zdecydować poprzez własne zachowanie procesowe, czy chce skorzystać z ochrony przed uznaniem i wykonaniem orzeczenia wydanego pod jej nieobecność. Podpunkt (iii) wspomnianego przepisu przewiduje bowiem możliwość zrezygnowania przez tę osobą z kwestionowania takiego orzeczenia.
Jeżeli wykonalność tego orzeczenia mogłaby w tym zakresie zależeć od woli osoby skazanej, która nie stawiła się osobiście, to można by również przyjąć, że dalszy przebieg wykonania wspomnianego orzeczenia zależy od tej woli, którą w niniejszym przypadku wyraził SO, składając wniosek do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze o wykonanie kary w Niemczech.
42      W tych okolicznościach Kammergericht (wyższy sąd krajowy w Berlinie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy wezwanie do stawiennictwa doręczone krajowemu pełnomocnikowi do doręczeń wyznaczonemu przez skazanego spełnia wymogi art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tiret pierwsze decyzji ramowej [2008/909]?
2)      Czy art. 9 ust. 1 lit. i) pkt (ii)
decyzji ramowej [2008/909] należy interpretować w ten sposób, że rozprawa musi być już wyznaczona w chwili udzielenia pełnomocnictwa, a zainteresowana osoba musi wiedzieć o wyznaczonym terminie, czy też wystarczy, że zainteresowana osoba udzieli pełnomocnictwa lub je potwierdzi, mając pewną wiedzę, że rozprawa się odbędzie?
3)      Czy zgodne z pierwszeństwem prawa Unii jest uznanie przez ustawodawcę niemieckiego w § 84 ust. 1 pkt 2 IRG przypadku skazania wyrokiem wydanym pod nieobecność za bezwzględną podstawę niedopuszczalności [wniosku o wykonanie kary], mimo że art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej [2008/909] przewiduje w tym względzie jedynie fakultatywną podstawę odmowy?
4)      Czy zainteresowana osoba może zrzec się ochrony przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej [2008/909] i umożliwić w ten sposób wykonanie wyroku wydanego pod nieobecność również w przypadku, gdy nie są spełnione wymogi, o których mowa w 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i)–(iii) [tej] decyzji ramowej? Czy wniosek o wykonanie kary w państwie ojczystym złożony do właściwego organu państwa wydającego stanowi takie zrzeczenie się?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
43      Należy przypomnieć, że podobnie jak decyzja ramowa 2002/584, decyzja ramowa 2008/909 konkretyzuje, w dziedzinie prawa karnego, zasady wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania. Owa decyzja ramowa zacieśnia współpracę sądową w zakresie uznawania i wykonywania wyroków w sprawach karnych, gdy wyrok w sprawie karnej dotyczy osób, które zostały skazane na karę pozbawienia wolności lub środek polegający na pozbawieniu wolności w innym państwie członkowskim, w celu ułatwienia ich reintegracji społecznej [wyrok z dnia 4 września 2025 r., C.J. (Wykonanie kary w następstwie ENA), C‑305/22, EU:C:2025:665, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo].
44      Zgodnie z jej art. 3 ust. 1 celem decyzji ramowej 2008/909 jest określenie zasad, zgodnie z którymi państwo członkowskie, aby ułatwić resocjalizację osoby skazanej, uznaje wyrok i wykonuje karę orzeczoną przez sąd innego państwa członkowskiego.
45      W tym celu art. 4 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2008/909 przewiduje możliwość przekazania wyroku wraz z zaświadczeniem, którego wzór znajduje się w załączniku I do tej decyzji ramowej, państwu członkowskiemu, którego osoba skazana jest obywatelem i w którym mieszka.
46      W tym kontekście art. 8 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909 przewiduje, że właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego jest zasadniczo zobowiązany do uwzględnienia wniosku o uznanie wyroku i wykonanie orzeczonej w nim kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności orzeczonych w innym państwie członkowskim, który został mu przekazany zgodnie z art. 4 i 5 tej decyzji ramowej. Organ ten może zasadniczo odmówić uwzględnienia takiego wniosku tylko ze względu na jedną z podstaw odmowy uznania i wykonania, których zamkniętą listę zawiera art. 9 wspomnianej decyzji ramowej (wyrok z dnia 9 listopada 2023 r., Staatsanwaltschaft Aachen, C‑819/21, EU:C:2023:841, pkt 20).
47      W szczególności, zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, którego dotyczy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego może odmówić uznania wyroku i wykonania kary, jeżeli zgodnie z zaświadczeniem przewidzianym w art. 4 tej decyzji ramowej dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano dane orzeczenie.
48      W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł w odniesieniu do art. 4a decyzji ramowej 2002/584, że pojęcie „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie” w rozumieniu tego przepisu należy rozumieć w ten sposób, że oznacza ono postępowanie, które doprowadziło do wydania orzeczenia sądowego prawomocnie skazującego osobę, o której przekazanie zwrócono się w ramach wykonania europejskiego nakazu aresztowania [zob. zwłaszcza wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego), C‑398/22, EU:C:2023:1031, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo].
49      Jeśli chodzi konkretnie o przypadek taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, które toczyło się w dwóch kolejnych instancjach, a mianowicie w pierwszej instancji, a następnie w postępowaniu odwoławczym, Trybunał orzekł, że to postępowanie, które doprowadziło do orzeczenia wydanego w instancji odwoławczej, jest zatem jedynym postępowaniem istotnym dla celów stosowania art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, pod warunkiem że postępowanie to doprowadziło do orzeczenia, od którego nie przysługuje zwykły środek odwoławczy i które w związku z tym rozstrzyga ostatecznie sprawę co do istoty [zob. zwłaszcza wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego), C‑398/22, EU:C:2023:1031, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo].
50      Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 45 opinii, tę wykładnię pojęcia „rozprawy, w wyniku której wydano orzeczenie”, zawartego w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, można odnieść do art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, ponieważ te dwa przepisy, które zostały włączone do obu rozpatrywanych decyzji ramowych na mocy tego samego aktu Unii, a mianowicie decyzji ramowej 2009/299, a dokładniej, odpowiednio, na mocy art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 tej ostatniej, mają podobne, a nawet identyczne brzmienie i realizują analogiczne cele dotyczące w szczególności prawa danej osoby do osobistego stawiennictwa na rozprawie i poszanowania prawa do obrony tej osoby, jeżeli nie stawiła się ona osobiście na rozprawie, w wyniku której została skazana, co wynika w szczególności z motywów 1, 4, 6 i 8 decyzji ramowej 2009/299.
51      To samo dotyczy, z tych samych powodów, wykładni innych pojęć zawartych w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, dokonanej przez Trybunał w jego orzecznictwie odnoszącym się do tego przepisu, w szczególności wykładni dotyczącej pojęć i wyrażeń będących przedmiotem lit. a)–c) tego przepisu, których brzmienie dokładnie odpowiada brzmieniu pojęć i wyrażeń zawartych w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i)–(iii) decyzji ramowej 2008/909, które są przedmiotem zadanych pytań.
52      Na pytania te należy odpowiedzieć w świetle powyższych uwag wstępnych.
W przedmiocie pytania pierwszego
53      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. W tym względzie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa Unii, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Nuratau, C‑349/24, EU:C:2025:397, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).
54      W niniejszej sprawie z brzmienia pytania pierwszego wynika, że dotyczy ono formalnie przypadku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) decyzji ramowej 2008/909. Przypadek ten odnosi się do sytuacji, w której według zaświadczenia określonego w art. 4 tej decyzji ramowej dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano wyrok skazujący, lecz w odpowiednim terminie, zgodnie z tiret pierwszym tego przepisu, została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano ten wyrok, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie i zgodnie z tiret drugim wspomnianego przepisu została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie.
55      Z postanowienia odsyłającego wynika jednak, że w sprawie w postępowaniu głównym sąd odsyłający ma orzec nie w sytuacji, w której dana osoba została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie, lecz w sytuacji, w której ta dana osoba udzieliła pełnomocnictwa obrońcy i obrońca ten faktycznie bronił jej na rozprawie, o której to sytuacji mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) wspomnianej decyzji ramowej.
56      W związku z tym pytanie pierwsze należy rozumieć w ten sposób, że zwrócono się z nim do Trybunału celem ustalenia, czy ten ostatni przepis należy interpretować w ten sposób, że ustanowiona w nim przesłanka dotycząca wiedzy o wyznaczonej rozprawie jest spełniona, gdy wezwanie do stawiennictwa zostało doręczone nie bezpośrednio danej osobie, lecz obrońcy, któremu udzieliła ona pełnomocnictwa do jej obrony na rozprawie i którego wyznaczyła ona w wydającym państwie członkowskim do odbioru skierowanych do niej doręczeń.
57      Na podstawie z art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego może odmówić uznania i wykonania wyroku skazującego, jeżeli zgodnie z zaświadczeniem przewidzianym w art. 4 tej decyzji ramowej dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano to orzeczenie, chyba że w zaświadczeniu tym wskazano, że dana osoba, zgodnie z innymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym państwa wydającego, spełnia przesłanki zastosowania jednej z sytuacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i), (ii)
lub (iii).
58      Wynika stąd, że właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego jest co do zasady zobowiązany do uznania i wykonania wyroku skazującego, niezależnie od nieobecności danej osoby na rozprawie, w wyniku której wydano ten wyrok, jeżeli spełnione są przesłanki zastosowania jednego z przypadków, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i), ppkt (i), (ii)
lub (iii)
decyzji ramowej 2008/909 (zob. analogicznie wyrok z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki, C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, pkt 35).
59      W każdym bowiem z przypadków, o których mowa w tych podpunktach, uznanie i wykonanie wyroku skazującego nie narusza prawa danej osoby do obrony ani prawa do skutecznego środka prawnego i do rzetelnego procesu, zapisanych w art. 47 i art. 48 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) [zob. analogicznie wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary, C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo], przy czym w takich przypadkach przyjmuje się, że dana osoba dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnowała z obecności na rozprawie (zob. analogicznie wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 52).
60      Co się tyczy w szczególności art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, na właściwym organie wykonującego państwa członkowskiego ciąży obowiązek uznania i wykonania wyroku skazującego, niezależnie od okoliczności, że dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano ten wyrok, jeżeli osoba ta, w odpowiednim terminie, wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony albo przez wspomnianą osobę, albo przez państwo członkowskie, aby jej bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił jej na tej rozprawie.
61      Prawdą jest, że z orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) decyzji ramowej 2008/909, który dotyczy zasadniczo, jak wskazano w pkt 54 niniejszego wyroku, sytuacji, w której dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której została skazana, lecz została wezwana osobiście albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu tej rozprawy, że, mając w szczególności na uwadze brzmienie tiret pierwszego tego przepisu, zgodnie z którym należy wykazać w sposób jednoznaczny, że dana osoba „wiedziała o wyznaczonej rozprawie”, okoliczność, iż wezwanie zostało doręczone osobie trzeciej, która zobowiązuje się do przekazania tego wezwania danej osobie, nie pozwala na jednoznaczne ustalenie ani faktu, że dana osoba „rzeczywiście” otrzymała informację dotyczącą terminu i miejsca rozprawy, ani, w stosownym przypadku, dokładnego momentu otrzymania tej informacji [zob. analogicznie wyroki: z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki, C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, pkt 47; z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego), C‑397/22, EU:C:2023:1030, pkt 31].
62      Inaczej jest jednak, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 53 opinii, w odniesieniu do sytuacji, w której wezwanie do stawiennictwa zostało doręczone obrońcy, któremu dana osoba udzieliła pełnomocnictwa do jej obrony na rozprawie i którego wyznaczyła ona w wydającym państwie członkowskim do odbioru skierowanych do niej doręczeń.
63      Doręczenie przez właściwy organ wydającego państwa członkowskiego tego wezwania do stawiennictwa na adres kancelarii obrońcy danej osoby traktuje się bowiem jako powiadomienie samej tej osoby, ponieważ w takim przypadku uważa się, że otrzymała ona wspomniane wezwanie do stawiennictwa [zob. analogicznie wyrok z dnia 20 maja 2025 r., Kachev, C‑135/25 PPU, EU:C:2025:366, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
64      W konsekwencji na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć następująco: art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że ustanowiona w tym przepisie przesłanka dotycząca wiedzy o wyznaczonej rozprawie jest spełniona, gdy wezwanie do stawiennictwa zostało doręczone nie bezpośrednio danej osobie, lecz obrońcy, któremu udzieliła ona pełnomocnictwa do jej obrony na rozprawie i którego wyznaczyła ona w wydającym państwie członkowskim do odbioru skierowanych do niej doręczeń.
W przedmiocie pytania drugiego
65      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten uzależnia swoje zastosowanie od tego, by dana osoba wiedziała o terminie rozprawy wyznaczonej w jej sprawie w chwili udzielenia pełnomocnictwa obrońcy, aby jej bronić na tej rozprawie.
66      Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie ze wspomnianym przepisem właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego, zgodnie z orzecznictwem przypomnianym w pkt 57–59 niniejszego wyroku, jest zobowiązany do uznania i wykonania wyroku skazującego, jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano to orzeczenie, jeżeli osoba ta, zgodnie z wymogiem rozpoczynającym ten przepis, wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony albo przez wspomnianą osobę, albo przez państwo, aby jej
bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił jej na tej rozprawie.
67      W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie drugie należy zatem ustalić zakres wymogu rozpoczynającego art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, dotyczący wiedzy danej osoby o wyznaczonej rozprawie, który stanowi, wobec braku odesłania do prawa krajowego państw członkowskich, autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity na terytorium Unii Europejskiej (zob. analogicznie wyrok z dnia 24 maja 2016 r., Dworzecki, C‑108/16 PPU, EU:C:2016:346, pkt 28–31).
68      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele uregulowania, którego część przepis ten stanowi (wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck, 292/82, EU:C:1983:335, pkt 12; a także z dnia 4 września 2025 r., Casa Judeţeană de Asigurări de Sănătate Mureș i in., C‑489/23, EU:C:2025:651, pkt 31).
69      Co się tyczy brzmienia art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, należy zauważyć, że sformułowanie tego przepisu w różnych wersjach językowych nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy wspomniany przepis wymaga dla jego stosowania, aby dana osoba wiedziała o dokładnym terminie posiedzenia wyznaczonym na potrzeby rozprawy, w wyniku której została skazana.
70      W szczególności o ile włoska wersja językowa art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) tej decyzji ramowej wyraźnie zawiera taki wymóg, o tyle niektóre wersje, takie jak angielska i francuska, ograniczają się do wymogu, by dana osoba „wiedziała o przewidzianej rozprawie”, podczas gdy inne wymagają, jak wersje niemiecka i węgierska, by „wiedziała o wyznaczonym posiedzeniu” lub, jak wersje czeska, polska i szwedzka, „wiedziała o wyznaczonej rozprawie”.
71      O ile prawdą jest, że te różne wyrażenia mogłyby sugerować, iż dana osoba powinna, podobnie jak wyraźnie przewiduje to włoska wersja językowa tego przepisu, wiedzieć o wyznaczonej dokładnej dacie posiedzenia na potrzeby rozprawy, w wyniku której została skazana, o tyle jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych. Przepisy prawa Unii należy bowiem interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii Europejskiej. W przypadku rozbieżności między różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy zatem interpretować z uwzględnieniem kontekstu i celu uregulowań, których stanowi on część [zob. podobnie wyrok z dnia 23 października 2025 r., Naturvårdsverke (Przetwarzanie odpadów po odbiorze), C‑221/24 i C‑222/24, EU:C:2025:818, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo].
72      W tym względzie, co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, należy stwierdzić, że ppkt (i) tego przepisu wymaga, aby dana osoba została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o „wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy”, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o „wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy” w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że „wiedziała o wyznaczonej rozprawie”.
73      Należy zatem stwierdzić, że z samego brzmienia art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i) tej decyzji ramowej wynika, że zawarte w nim wyrażenie „wiedziała o wyznaczonej rozprawie” wymaga, by dana osoba została poinformowana o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonym na potrzeby rozprawy, w wyniku której została skazana.
74      W ramach wykładni kontekstualnej wydaje się, że można z tego wywnioskować, iż odpowiedni wymóg, rozpoczynający art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii), może, ze względów spójności, uzyskać ten sam zakres, w związku z czym przepis ten należy interpretować w ten sposób, że wymaga on, aby dana osoba została poinformowana o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonym na potrzeby rozprawy, w wyniku której została skazana.
75      Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w przepisach dyrektywy 2016/343, która ustanawia normy minimalne dotyczące niektórych elementów postępowań karnych, w tym „prawa do obecności na rozprawie”, a w szczególności w jej art. 8 ust. 2, który stanowi element kontekstu istotny dla wykładni art. 9 ust. 1 lit. i) tej decyzji ramowej ze względu na funkcjonalny związek między tymi dwoma przepisami [zob. podobnie wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., VB II (Informacja o prawie do wznowienia postępowania), C‑400/23, EU:C:2025:14, pkt 48].
76      W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 państwa członkowskie mogą postanowić, że rozprawa, której wynikiem może być orzeczenie w przedmiocie winy lub niewinności podejrzanego lub oskarżonego, może odbyć się pod jego nieobecność, pod warunkiem że albo, zgodnie z art. 8 ust. 2 lit. a), podejrzanego lub oskarżonego powiadomiono we właściwym czasie o rozprawie i o konsekwencjach niestawiennictwa, albo, zgodnie art. 8 ust. 2 lit. b), ów podejrzany lub ów oskarżony, którego powiadomiono o rozprawie, jest reprezentowany przez umocowanego obrońcę, wybranego przez samego podejrzanego lub oskarżonego lub wyznaczonego z urzędu.
77      Tymczasem Trybunał orzekł, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 2016/343 przywiązuje szczególną wagę do powiadomienia danej osoby, w zakresie, w jakim wyraźnie uzależnia on jakąkolwiek możliwość prowadzenia rozprawy pod nieobecność oskarżonego od warunku, że dana osoba została powiadomiona o tej rozprawie. Opierając się w szczególności na motywie 36 tej dyrektywy, Trybunał wyjaśnił, że przesłanka określona zarówno w lit. a), jak i w lit. b) tego art. 8 ust. 2, zgodnie z którą dana osoba powinna zostać poinformowana o rozprawie, wymaga, aby została ona poinformowana o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonym na potrzeby rozprawy, w sposób, który umożliwia dowiedzenie się o tej rozprawie [zob. podobnie wyrok z dnia 15 września 2022 r., HN (Proces oskarżonego wydalonego z terytorium), C‑420/20, EU:C:2022:679, pkt 51, 52].
78      Wykładnia celowościowa art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 potwierdza również wykładnię, zgodnie z którą wymóg rozpoczynający ten ppkt (ii) wymaga, aby dana osoba została poinformowana o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonym na potrzeby rozprawy, w wyniku której została skazana.
79      Jak bowiem wyraźnie wynika z art. 1 decyzji ramowej 2009/299 w związku z jej motywami 1 i 15, ów art. 9 ust. 1 lit. i), doprecyzowując określenie wspólnych podstaw wykonania wyroku skazującego mimo nieobecności danej osoby na rozprawie, ma na celu ochronę jej prawa do osobistego stawiennictwa w postępowaniu karnym przeciwko niej, które to prawo stanowi istotny element prawa do obrony, a w bardziej ogólnym ujęciu – ma ogromne znaczenie dla poszanowania prawa do rzetelnego procesu karnego, zapisanego w art. 47 akapity drugi i trzeci oraz w art. 48 Karty, przy jednoczesnym usprawnieniu wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych przez państwa członkowskie [zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary), C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 50, 60 i przytoczone tam orzecznictwo].
80      Tymczasem wykładnia art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, zgodnie z którą należy poinformować daną osobę o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonym na potrzeby rozprawy, ułatwia realizację tych celów, ponieważ umożliwia ona danej osobie osobiste stawiennictwo, jeżeli ma ona taką wolę, i to aż do momentu faktycznego rozpoczęcia rozprawy,
lub, alternatywnie, upewnienie się, że osoba ta dobrowolnie i jednoznacznie zrezygnowała ze stawiennictwa na tej rozprawie.
81      W tym kontekście należy jeszcze uściślić, że wbrew temu, co mogłoby sugerować brzmienie art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, przepisu tego nie można rozumieć w ten sposób, że wymaga on, aby powiadomienie o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonych na potrzeby rozprawy danej osoby poprzedzało udzielenie przez nią pełnomocnictwa obrońcy do jej obrony na rozprawie, pod rygorem, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 106 opinii, nałożenia nadmiernych wymogów formalnych, takich jak konieczność potwierdzenia lub odnowienia tego pełnomocnictwa na potrzeby postępowania apelacyjnego, podczas gdy pełnomocnictwo to zostało pierwotnie udzielone w celu objęcia całości postępowania.
82      W zakresie bowiem, w jakim takie powiadomienie na celu umożliwienie danej osobie osobistego stawiennictwa na rozprawie, bez znaczenia jest to, czy dotarło ono do niego przed udzieleniem pełnomocnictwa obrońcy,
czy po tym. Ponadto należy zauważyć, że gdy dana osoba udziela obrońcy pełnomocnictwa w celu wniesienia apelacji i reprezentowania jej w ramach danego postępowania, pełnomocnictwo to z konieczności poprzedza powiadomienie o terminie i miejscu wyznaczonych na rozprawę apelacyjną, które z definicji nie są jeszcze na tym etapie znane.
83      Z powyższego wynika zatem, że wymóg rozpoczynający art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 zobowiązuje do tego, aby dana osoba została poinformowana w odpowiednim terminie o terminie posiedzenia i miejscu wyznaczonym na potrzeby rozprawy, przy czym nie ma znaczenia, czy informacja ta dotarła do niej przed udzieleniu pełnomocnictwa obrońcy do jej obrony na rozprawie,
czy po tym.
84       W konsekwencji na pytanie drugie należy odpowiedzieć następująco: art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten uzależnia swoje zastosowanie od tego, by dana osoba została poinformowana w odpowiednim terminie o terminie posiedzenia wyznaczonego na potrzeby rozprawy, ale nie od tego, by ta osoba dysponowała tą informacją przed udzieleniem pełnomocnictwa obrońcy do jej obrony na tej rozprawie.
W przedmiocie pytania trzeciego
85      Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które zobowiązują właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego do odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego wydanego w wydającym państwie członkowskim, jeżeli nie są spełnione przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) tego przepisu.
86      Pytanie to będzie użyteczne dla postępowania głównego tylko wtedy, gdyby sąd odsyłający miał stwierdzić, w świetle odpowiedzi na pytanie drugie, że przesłanki zastosowania przypadku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) tej decyzji ramowej, w okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym nie są spełnione.
87      Z samego brzmienia tego art. 9 ust. 1 lit. i), a w szczególności ze wskazania, że wykonujący organ sądowy „może” odmówić uznania i wykonania danego wyroku skazującego, wynika, że właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego dysponuje uprawnieniem do odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego, jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano ten wyrok, chyba że zaświadczenie przewidziane w art. 4 tej decyzji ramowej wskazuje, że przesłanki stosowania przypadków określonych odpowiednio w ppkt (i), (ii) i (iii)
tego przepisu są spełnione [zob. analogicznie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego), C‑396/22, EU:C:2023:1029, pkt 38, 39 i przytoczone tam orzecznictwo].
88      Ów art. 9 ust. 1 lit. i) ogranicza zatem możliwość odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego, wymieniając w sposób precyzyjny i jednolity warunki, w jakich nie można odmówić uznania i wykonania takiego wyroku w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście [zob. analogicznie wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary), C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo].
89      Można stąd wywieść, że – jak wynika z pkt 58 niniejszego wyroku – właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego jest zobowiązany do uznania i wykonania wyroku skazującego, mimo nieobecności danej osoby na rozprawie, w wyniku której wydano ten wyrok, jeżeli spełnione są przesłanki zastosowania jednego z przypadków, o których mowa, odpowiednio, w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i), (ii)
lub (iii).
90      Uściśliwszy powyższe,
należy stwierdzić, iż
z uwagi na fakt, że art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 przewiduje fakultatywną podstawę odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego, właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego może w każdym wypadku, po stwierdzeniu, że przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i), (ii)
lub (iii)
tego przepisu, nie są spełnione w odniesieniu do sytuacji osoby, której dotyczy taki wyrok, uwzględnić wszystkie okoliczności właściwe dla każdego przypadku, zwłaszcza zachowanie tej osoby, umożliwiające mu upewnienie się, że uznanie i wykonanie tego wyroku nie pociąga za sobą naruszenia prawa do obrony tej osoby
[zob. analogicznie wyrok z dnia 23 marca 2023 r., Minister for Justice and Equality (Uchylenie warunkowego zawieszenia wykonania kary), C‑514/21 i C‑515/21, EU:C:2023:235, pkt 76, 78 i przytoczone tam orzecznictwo].
91      W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym zobowiązują właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego do odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego wydanego w wydającym państwie członkowskim, jeżeli nie są spełnione przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i), (ii) lub (iii)
decyzji ramowej 2008/909. Uregulowanie to pozbawia zatem ten organ zakresu uznania do celów sprawdzenia na podstawie okoliczności danej sprawy, czy można jednak uznać, że prawo danej osoby do obrony było przestrzegane, a tym samym podjąć decyzję o uznaniu i wykonaniu danego wyroku skazującego.
92      W tych okolicznościach wydaje się, że takie uregulowania krajowe są sprzeczne z art. 9
ust. 1
lit. a) decyzji ramowej 2008/909.
93      W tym względzie należy przypomnieć, że zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że nie nakłada ona na sąd krajowy obowiązku odstąpienia od stosowania przepisu prawa krajowego niezgodnego z przepisami tej decyzji ramowej, ponieważ jej przepisy nie są bezpośrednio skuteczne. Organy państw członkowskich, w tym sądy, są jednak zobowiązane do dokonywania wykładni prawa krajowego w możliwie największym zakresie zgodnej z prawem Unii, umożliwiającej osiągnięcie rezultatu zgodnego z celem wyznaczonym w tej decyzji ramowej [zob. analogicznie wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego), C‑398/22, EU:C:2023:1031, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo].
94      O ile bowiem decyzje ramowe nie mogą wywoływać bezpośredniego skutku, o tyle jednak ich wiążący charakter powoduje powstanie po stronie organów krajowych państw członkowskich obowiązku dokonywania wykładni zgodnej
prawa krajowego od dnia upływu terminu transpozycji tych decyzji ramowych. Stosując swoje prawo krajowe, organy te są zatem zobowiązane dokonywać jego wykładni, tak dalece jak to możliwe, w świetle brzmienia i celu danej decyzji ramowej, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, przy czym wykładnia prawa krajowego contra legem jest jednak wykluczona. Tak więc zasada wykładni zgodnej wymaga uwzględnienia całości swego prawa krajowego i stosowania uznanych w porządku krajowym metod wykładni, by zapewnić pełną skuteczność tej decyzji ramowej i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami [wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Generalstaatsanwaltschaft Berlin (Skazanie pod nieobecność oskarżonego), C‑398/22, EU:C:2023:1031, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo].
95      Wynika z tego, że gdyby sąd odsyłający miał uznać, że przesłanki stosowania przypadków, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, w szczególności w ppkt (ii)
tego przepisu, nie zostały spełnione, musiałby on, z uwzględnieniem całości jego prawa krajowego i przy zastosowaniu uznanych w tym prawie metod wykładni, dokonać wykładni uregulowań krajowych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, tak dalece jak to możliwe, w świetle brzmienia i celu decyzji ramowej 2008/909, w kierunku dającym mu możliwość przeprowadzenia oceny, na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, czy prawo dalej osoby do obrony można jednak uznać za przestrzegane, w związku z czym należy uznać i wykonać dany wyrok skazujący.
96      W konsekwencji na pytanie trzecie należy odpowiedzieć następująco: art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które zobowiązują właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego do odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego wydanego w wydającym państwie członkowskim, jeżeli żadna z przesłanek zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) tego przepisu, nie jest spełniona.
W przedmiocie pytania czwartego
97      Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego, jeżeli stwierdzi, że przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) wspomnianego przepisu, nie są spełnione, może uwzględnić okoliczność, że dana osoba zwróciła się do właściwego organu wydającego państwa członkowskiego o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest ona obywatelem i w którym znajduje się centrum jej interesów życiowych, by stwierdzić, że wykonanie to nie pociąga za sobą naruszenia jej prawa do obrony.
98      Na wstępie należy wyjaśnić, że odpowiedź na to pytanie, podobnie jak odpowiedź na pytanie trzecie, będzie użyteczna dla postępowania głównego tylko wtedy, gdyby sąd odsyłający miał stwierdzić, w świetle odpowiedzi na pytanie drugie, że przesłanki zastosowania przypadku, o którym mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) tej decyzji ramowej, nie są spełnione w okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym.
99      Jak wskazano w pkt 57–59 niniejszego wyroku, art. 9 ust. 1 lit. i) wspomnianej decyzji ramowej określa w ppkt (i)–(iii) warunki, w których należy przyjąć, że dana osoba dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnowała z obecności na rozprawie, w związku z czym właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego jest zobowiązany do uznania i wykonania wyroku skazującego wydanego po przeprowadzeniu takiej rozprawy.
100    Jak wskazuje sąd odsyłający w swoim postanowieniu, takie zrzeczenie się może wynikać z zachowania danej osoby, jeżeli zgodnie z przypadkiem, o którym mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (iii), wyraźnie oświadczyła ona, że nie kwestionuje orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której nie stawiła się osobiście, lub nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania.
101    Jednakże, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 129 i 130 opinii, okoliczność, że dana osoba zwróciła się, jak ma to miejsce w sprawie w postępowaniu głównym, do właściwego organu wydającego państwa członkowskiego, aby kara orzeczona wobec niej w wyniku rozprawy, na której nie stawiła się osobiście, została wykonana w państwie członkowskim, którego jest ona obywatelem i w którym znajduje się centrum jej interesów życiowych, nie odpowiada, jako taka, jak słusznie sugeruje sąd odsyłający w pytaniu czwartym, przesłankom określonym w tym przepisie, ponieważ nic nie stoi na przeszkodzie, aby dana osoba złożyła taki wniosek, zastrzegając sobie jednocześnie prawo do zaskarżenia wyroku skazującego, w którym orzeczono tę karę, i do wystąpienia o wznowienie postępowania.
102    Uściśliwszy powyższe, należy przypomnieć, że z orzecznictwa przypomnianego w pkt 90 niniejszego wyroku wynika, iż właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego może, po stwierdzeniu, że przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w art. 9 ust. 1 lit. i) ppkt (i)–(iii)
decyzji ramowej 2008/909, nie są spełnione, uwzględnić inne okoliczności umożliwiające mu upewnienie się, że uznanie i wykonanie danego wyroku skazującego nie pociąga za sobą naruszenia prawa danej osoby do obrony, w szczególności jej zachowanie.
103    W tych okolicznościach właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego może zatem uwzględnić wniosek, taki jak złożony w sprawie w postępowaniu głównym, o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego obywatelem jest dana osoba i w którym znajduje się centrum jej interesów życiowych,
do celów stwierdzenia, że wykonanie to nie oznacza naruszenia prawa tej osoby do obrony, w związku z czym nie ma potrzeby stosowania podstawy odmowy uznania i wykonania przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, niezależnie od tego, że przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) tego przepisu, nie są spełnione.
104    W konsekwencji na pytanie czwarte należy odpowiedzieć następująco: art. 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909 należy interpretować w ten sposób, że właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego, jeżeli stwierdzi, że przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) wspomnianego przepisu, nie są spełnione, może uwzględnić okoliczność, że dana osoba zwróciła się do właściwego organu wydającego państwa członkowskiego o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest ona obywatelem i w którym znajduje się centrum jej interesów życiowych, by stwierdzić, że wykonanie to nie pociąga za sobą naruszenia prawa tej osoby do obrony.
W przedmiocie kosztów
105    Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
ustanowiona w tym przepisie przesłanka dotycząca wiedzy o wyznaczonej rozprawie jest spełniona, gdy wezwanie do stawiennictwa zostało doręczone nie bezpośrednio danej osobie, lecz obrońcy, któremu udzieliła ona pełnomocnictwa do jej obrony na rozprawie i którego wyznaczyła ona w wydającym państwie członkowskim do odbioru skierowanych do niej doręczeń.
2)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) ppkt (ii) decyzji ramowej 2008/909, zmienionej decyzją ramową 2009/299,
należy interpretować w ten sposób, że:
przepis ten uzależnia swoje zastosowanie od tego, by dana osoba została poinformowana w odpowiednim terminie o terminie posiedzenia wyznaczonego na potrzeby rozprawy, ale nie od tego, by ta osoba dysponowała tą informacją przed udzieleniem pełnomocnictwa obrońcy do jej obrony na tej rozprawie.
3)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, zmienionej decyzją ramową 2009/299,
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które zobowiązują właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego do odmowy uznania i wykonania wyroku skazującego wydanego w wydającym państwie członkowskim, jeżeli żadna z przesłanek zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) tego przepisu, nie jest spełniona.
4)      Artykuł 9 ust. 1 lit. i) decyzji ramowej 2008/909, zmienionej decyzją ramową 2009/299,
należy interpretować w ten sposób, że:
właściwy organ wykonującego państwa członkowskiego, jeżeli stwierdzi, że przesłanki zastosowania przypadków, o których mowa w ppkt (i)–(iii) wspomnianego przepisu, nie są spełnione, może uwzględnić okoliczność, że dana osoba zwróciła się do właściwego organu wydającego państwa członkowskiego o wykonanie kary w państwie członkowskim, którego jest ona obywatelem i w którym znajduje się centrum jej interesów życiowych, by stwierdzić, że wykonanie to nie pociąga za sobą naruszenia prawa tej osoby do obrony.
Podpisy
*      Język postępowania: niemiecki.
ii      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.