Inhoudsindicatie: Internationaal privaatrecht. Door Duitse rechter
gegeven "Kos¬tenfestset¬zungs¬beschluss" dat is gebaseerd op een ex
parte uitgevaardigde "einstweilige Verfügung" komt voor erkenning en
tenuitvoerleg¬ging in aanmerking op grond van de EEX-Verordening;
weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 2, EEX-Verordening heeft
betrekking op situatie dat een verweerder bij verstek is veroordeeld en
ziet niet op dit geval waarin de verweerder niet is opgeroepen en ook niet
behoefde te worden opgeroepen.
Uitspraak
7 november 2008
Eerste Kamer
07/12596
RM/MD
Hoge Raad der Nederlanden
Beschikking
in de zaak van: REALCHEMIE NEDERLAND B.V., gevestigd te Eindhoven,
VERZOEKSTER tot cassatie, advocaat: mr. E. Grabandt, t e g e n de
vennootschap naar Duits recht INDUSTRIEVERBAND AGRAR E.V.,
gevestigd te Frankfurt am Main, Duitsland, VERWEERSTER in cassatie,
niet verschenen.
Partijen zullen hierna ook worden aangeduid als Realchemie en Agrar.
1. Het geding in feitelijke instanties
Bij beschikking van 22 februari 2007 heeft de voorzieningenrechter
van de rechtbank 's-Hertogenbosch het verzoek van Agrar om de in die
beschikking genoemde "Kostenfestsetzungsbeschluss" in Nederland ten
uitvoer te kunnen leggen toegewezen.
Realchemie heeft tegen voornoemde beschikking bij de rechtbank
's-Hertogenbosch het rechtsmiddel als bedoeld in art. 43 EEX-
Verordening ingesteld en de rechtbank verzocht de beschikking van de
voorzieningenrechter te vernietigen en het verzochte verlof alsnog te
weigeren.
Agrar heeft het verzoek bestreden.
De rechtbank heeft bij beschikking van 20 juli 2007, zaaknummer/
rekestnummer 159593/EX RK 07-120, het verzoek afgewezen.
De beschikking van de rechtbank is aan deze beschikking gehecht.
2. Het geding in cassatie
Tegen de beschikking van de rechtbank heeft Realchemie beroep in
cassatie ingesteld. Het cassatierekest is aan deze beschikking gehecht en
maakt daarvan deel uit.
Agrar heeft geen verweerschrift ingediend.
De conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda strekt tot
verwerping van beroep.
3. Beoordeling van het middel
3.1 In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.
(i) Het Landgericht Frankfurt am Main heeft op verzoek van Agrar op 18
april 2006 een "einstweilige Verfügung" jegens Realchemie uitgevaardigd.
Hierin heeft het Landgericht bepaald dat de proceskosten ten laste zouden
dienen te komen van Realchemie ("Kostenentscheidung").
(ii) Op 5 september 2006 heeft het Landgericht op basis van de
Kostenentscheidung aan Agrar een "Kostenfestsetzungsbeschluss"
verstrekt waarbij is beslist dat Realchemie proceskosten tot een bedrag
van € 1.594,64 met rente aan Agrar dient te voldoen. Deze beslissing is
op 4 december 2006 aan Realchemie betekend en op 11 januari 2007
heeft het Landgericht voor deze beslissing een certificaat verstrekt als
bedoeld in art. 54 EEX-Verordening.
3.2.1 De voorzieningenrechter van de rechtbank 's-Hertogenbosch heeft
bij beschikking van 22 februari 2007 op verzoek van Agrar verlof tot
tenuitvoerlegging in Nederland van de Kostenfestsetzungsbeschluss
verleend.
3.2.2 Realchemie heeft op de voet van art. 43 EEX-Verordening
de rechtbank 's-Hertogenbosch verzocht de beschikking van de
voorzieningenrechter te vernietigen en het door Agrar verzochte verlof
alsnog te weigeren. Daartoe heeft Realchemie primair gesteld dat in
het licht van HvJEG 21 mei 1980, 125/79, NJ 1981, 184 (Denilauler/
Couchet Frères) een einstweilige Verfügung geen beslissing is in
de zin van art. 38 EEX-Verordening en dat de daarop gebaseerde
Kostenfestsetzungsbeschluss daarom evenmin onder de werking
van hoofdstuk III van de EEX-Verordening valt, en subsidiair dat de
weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 2, EEX-Verordening van
toepassing is, aangezien de einstweilige Verfügung door de Duitse rechter
is gegeven zonder mondelinge behandeling en zonder het toepassen van
hoor en wederhoor.
3.2.3 De rechtbank heeft in de bestreden beschikking zowel de primaire
als de subsidiaire grondslag van het door Realchemie ingestelde
rechtsmiddel verworpen en het verzoek van Realchemie afgewezen. Zij
heeft daartoe het volgende, zakelijk weergegeven, overwogen.
Een einstweilige Verfügung is aan te merken als een beslissing
in de zin van art. 38 in verbinding met art. 32 EEX-Verordening,
nu de desbetreffende procedure na betekening van de beslissing
door middel van verzet de mogelijkheid biedt tot verweer en dus
toepassing van hoor en wederhoor. Hetzelfde geldt ten aanzien van
een Kostenfestsetzungsbeschluss, waartegen bezwaar openstaat (rov.
5.2.2-5.2.3).
Voorzover art. 34, lid 2, EEX-Verordening al van toepassing is, nu
geen sprake is van verstekverlening, komt Realchemie geen beroep
op die bepaling toe, omdat zowel de einstweilige Verfügung als de
Kostenfestsetzungsbeschluss aan haar is betekend en zij noch verzet
heeft gedaan tegen de einstweilige Verfügung, noch tegen de daaruit
voortvloeiende Kostenfestsetzungsbeschluss be-zwaar heeft gemaakt
(5.3.2-5.3.3).
3.3.1 Onderdeel 1 klaagt erover dat de rechtbank heeft miskend dat
de Kostenfestsetzungsbeschluss, evenals de daaraan ten grondslag
liggende einstweilige Verfügung, is totstandgekomen zonder mondelinge
behandeling, en zonder dat op andere wijze hoor en wederhoor heeft
plaatsgevonden, zodat de Kostenfestsetzungsbeschluss geen beslissing
is in de zin van art. 38 in verbinding met art. 32 EEX-Verordening die
voor erkenning en tenuit-voerlegging op grond van de EEX-Verordening in
aanmerking komt.
3.3.2 Vooropgesteld moet worden dat rechterlijke beslissingen die
(a) betrekking hebben op het toestaan van voorlopige of bewarende
maatregelen, (b) worden gegeven zonder dat de partij tegen wie zij zijn
gericht, is opgeroepen te verschijnen, en (c) ten uitvoer moeten worden
gelegd zonder voorafgaande betekening, niet onder de in hoofdstuk
III van de EEX-Verordening voorziene regeling voor de erkenning en
tenuitvoerlegging vallen. Hierbij verdient opmerking dat de onder (a)-(c)
genoemde voorwaarden cumulatief gelden (vgl. HvJEG 21 mei 1980, zk
125/79, NJ 1981, 184, Denilauler/Couchet Frères en HvJEG 14 oktober
2004, zk C-39/02, NJ 2007, 389, Maersk/De Haan).
3.3.3 Het onderdeel faalt. De rechtbank heeft - in cassatie
onbestreden - vastgesteld dat zowel de einstweilige Verfügung als de
Kostenfestsetzungsbeschluss aan Realchemie is betekend, en dat na
de betekening tegen een einstweilige Verfügung die zonder mondelinge
behandeling is gegeven, verzet kan worden gedaan, terwijl tegen een
Kostenfestsetzungsbeschluss bezwaar kan worden gemaakt. Hieruit
volgt dat geen sprake is van een beslissing die ten uitvoer moet worden
gelegd zonder voorafgaande betekening, zodat niet is voldaan aan de
hiervoor in 3.3.2 onder (c) genoemde voorwaarde. Daarom komt de
Kostenfestsetzungsbeschluss, evenals de daaraan ten grondslag liggende
einstweilige Verfügung - hoewel ex parte gegeven - op grond van titel
III van de EEX-Verordening voor erkenning en tenuitvoerlegging in
aanmerking.
3.4.1 Onderdeel 2 strekt ten betoge, dat de rechtbank heeft miskend, dat
voorzover in art. 34, aanhef en onder 2, EEX-Verordening, wordt bepaald
dat niet met succes een beroep op de hier opgenomen weigeringsgrond
kan worden gedaan wanneer de verweerder tegen de beslissing waarvan
tenuitvoerlegging wordt verzocht geen rechtsmiddel heeft aangewend,
terwijl hij daartoe in staat was, dit niet van toepassing is op procedures
als de onderhavige, waarin van een inleidend processtuk dat tot de
wederpartij moet worden gericht geen sprake is.
3.4.2 Ook dit onderdeel faalt reeds omdat de hier bedoelde
weigeringsgrond betrekking heeft op de situatie dat een verweerder bij
verstek is veroordeeld en niet ziet op een geval als het onderhavige,
waarin de verweerder niet is opgeroepen en ook niet behoefde te worden
opgeroepen (HR 20 juni 2008, nr. R07/124, NJ 2008, 354).
3.5 Onderdeel 3 kan niet tot cassatie leiden omdat het berust op
de hier als onjuist verworpen opvatting dat de beslissing waarvan
tenuitvoerlegging is verzocht geen beslissing is in de zin van art. 38 in
verbinding met art. 32 EEX-Verordening die voor erkenning en tenuitvoer-
legging op grond van de EEX-Verordening in aanmerking komt.
4. Beslissing
De Hoge Raad verwerpt het beroep.
Deze beschikking is gegeven door de raadsheren A. Hammerstein, als
voorzitter, F.B. Bakels en W.D.H. Asser, en in het openbaar uitgesproken
door de raadsheer E.J. Numann op 7 november 2008.
Conclusie
07/12596
Mr L. Strikwerda
Parket, 11 juli 2008
conclusie inzake Realchemie Nederland B.V. tegen Industrieverband Agrar
E.V.
Edelhoogachtbaar College,
1. Het gaat in deze zaak om de vraag of onder de EEX-Verordening
(Verordening (EG) nr. 44/2001, PbEG 2001 L 012) verlof tot
tenuitvoerlegging in Nederland kan worden verleend op een door een
Duitse rechter gegeven "Kostenfestsetzungsbeschluss" dat is gebaseerd
op een ex parte uitgevaardigde "einstweilige Verfügung".
2. De feiten liggen als volgt (zie r.o. 2 van de bestreden beschikking).
(i) Het Landgericht Frankfurt am Main heeft op verzoek van thans
verweerster in cassatie, hierna: Agrar, op 18 april 2006 een "einstweilige
Verfügung" jegens thans verzoekster tot cassatie, hierna: Realchemie,
uitgevaardigd. In deze "einstweilige Verfügung" heeft het Landgericht
bepaald dat de proceskosten ten laste zouden dienen te komen van
Realchemie.
(ii) Op 5 september 2006 heeft het Landgericht op basis van deze
"Kostenentscheidung" aan Agrar een "Kostenfestsetzungsbeschluss"
verstrekt. Blijkens dit "Kostenfestsetzungsbeschluss" dient Realchemie
proceskosten tot een bedrag van Euro 1.594,64 te vermeerderen met
rente aan Agrar te voldoen. Het "Kostenfestsetzungsbeschluss" is op 4
december 2006 aan Realchemie betekend.
(iii) Op 11 januari 2007 heeft het Landgericht voor de beslissing van
5 september 2006 een certificaat verstrekt als bedoeld in art. 54 EEX-
Verordening.
3. Agrar heeft op 6 februari 2007 ter griffie van de rechtbank 's-
Hertogenbosch een verzoekschrift ingediend waarbij zij op de voet van
de EEX-Verordening heeft verzocht om verlof tot tenuitvoerlegging in
Nederland van voormeld "Kostenfestsetzungsbeschluss".
4. De voorzieningenrechter van de rechtbank 's-Hertogenbosch heeft
bij beschikking van 22 februari 2007 overwogen dat het verzoek voor
toewijzing vatbaar is en Agrar verlof tot tenuitvoerlegging in Nederland
van het "Kostenfestsetzungsbeschluss" verleend.
5. Realchemie heeft tegen de beschikking van de voorzieningenrechter
bij de rechtbank 's-Hertogenbosch het rechtsmiddel als bedoeld in art. 43
EEX-Verordening ingesteld en de rechtbank verzocht om de beschikking
van de voorzieningenrechter te vernietigen en het door Agrar verzochte
verlof alsnog te weigeren. Zij heeft daaraan - zakelijk weergegeven en
voor zover thans in cassatie van belang - ten grondslag gelegd primair
dat in het licht van HvJEG 21 mei 1980, zk 125/79 (Denilauler/Couchet
Frères), Jur. 1980, p. 1553, NJ 1981, 184 nt. JCS, een "einstweilige
Verfügung" geen beslissing is in de zin van art. 38 EEX-Verordening
en dat het daarop gebaseerde "Kostenfestsetzungsbeschluss" daarom
evenmin onder de werking van hoofdstuk III van de EEX-Verordening valt,
en subsidiair dat de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 2, EEX-
Verordening van toepassing is, aangezien de "einstweilige Verfügung"
door de Duitse rechter is gegeven zonder mondelinge behandeling en
zonder het toepassen van het hoor en wederhoor.
6. Nadat Agrar verweer had gevoerd, heeft de rechtbank bij beschikking
van 20 juli 2007 zowel de primaire als de subsidiaire grondslag van het
door Realchemie ingestelde rechtsmiddel verworpen en het verzoek van
Realchemie afgewezen.
7. Wat de primaire grondslag betreft, heeft de rechtbank geoordeeld
dat van een situatie waarop het Hof van Justitie in het Denilauler-arrest
doelde, in casu geen sprake is. De rechtbank overwoog:
"5.2.2. (...). De einstweilige Verfügung, waarop het thans in het
geding zijnde Kostenfestsetzungsbeschluss berust, is een op de
Zivelprocessordnung (ZPO) berustende voorlopige voorziening die op
verzoek van een partij kan worden bevolen door de rechter met of zonder
mondelinge behandeling, zulks ter beoordeling van de rechter. In casu
staat vast dat mondelinge behandeling niet is bevolen. Na betekening van
een dergelijke einstweilige Verfügung, die zonder mondelinge behandeling
is genomen, staat evenwel het rechtsmiddel van verzet daartegen open.
Hierdoor (kan) er alsnog hoor- en wederhoor plaatsvinden. Tegen een
Kostenfestsetzungsbeschluss staat de mogelijkheid van bezwaar open.
5.2.3. Gelet op de omstandigheid dat de procedure tot verkrijging van
een einstweilige Verfügung hetzij voorafgaand aan de beslissing hetzij na
betekening van de beslissing de mogelijkheid biedt tot verweer, ziet de
rechtbank geen grond om te concluderen dat een einstweilige Verfügung
niet te scharen is onder een beslissing in de zin van artikel 38 jo artikel 32
EEX-Vo en mitsdien niet zou vallen onder de werking van titel III EEX-Vo."
8. De subsidiaire grondslag van het door Realchemie ingestelde
rechtsmiddel verwierp de rechtbank op grond van de volgende
overwegingen:
"5.3.2. Voor zover artikel 34, lid 2 EEX-Vo al van toepassing is nu er geen
sprake is van een verstekverlening, moet op basis van de behandeling
ter zitting worden vastgesteld dat zowel de einstweilige Verfügung als het
Kostenfestsetzungsbeschluss aan Realchemie is betekend. Realchemie
heeft ter zitting aangegeven dat zij van het instellen van verzet tegen
de einstweilige Verfügung heeft afgezien om zo tenuitvoerlegging in
Nederland te voorkomen. Door het instellen van verzet zou zij naar eigen
zeggen alsnog een procedure op tegenspraak in het leven roepen. Ook
tegen het daarop gegronde Kostenfestsetzungsbeschluss is geen bezwaar
aangetekend.
5.3.2. Nu Realchemie de gelegenheid heeft laten lopen om zich in verzet
te verdedigen tegen de einstweilige Verfügung en in bezwaar tegen het
daaruit voortvloeiende Kostenfestsetzungsbeschluss, komt haar naar het
oordeel van de rechtbank een beroep op artikel 34, lid 2 EEX-Vo - zo dit
artikel al van toepassing zou zijn - niet toe."
9. Realchemie is tegen de beschikking van de rechtbank op de voet van
art. 44 EEX-Verordening in verbinding met bijlage IV bij de verordening
(tijdig; zie Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering, losbl., Verdragen &
Verordeningen, EEX-Verordening, art. 44, aant. 2 (P. Vlas)) in cassatie
gekomen met een uit drie onderdelen opgebouwd middel. Agrar heeft
geen verweerschrift in cassatie ingediend.
10. Onderdeel 1 van het middel is gericht tegen de verwerping door
de rechtbank van de primaire grondslag van het door Realchemie
ingestelde rechtsmiddel. Het onderdeel betoogt dat de rechtbank
heeft miskend dat - kort gezegd - het "Kostenfestsetzungsbeschluss",
evenals de daaraan ten grondslag liggende "einstweilige Verfügung",
is totstandgekomen zonder mondelinge behandeling, en zonder dat
op andere wijze hoor en wederhoor heeft plaatsgevonden, zodat het
"Kostenfestsetzungsbeschluss" geen beslissing is in de zin van art. 38
EEX-Verordening die voor erkenning en tenuitvoerlegging op grond van de
EEX-Verordening in aanmerking komt.
11. Het Hof van Justitie heeft in de eerder genoemde Denilauler-uitspraak
voor recht verklaard dat rechterlijke beslissingen waarbij voorlopige of
bewarende maatregelen worden toegestaan, die worden gegeven zonder
dat de partij tegen wie zij zijn gericht, is opgeroepen te verschijnen, en
die ten uitvoer moeten worden gelegd zonder voorafgaande betekening,
niet vallen onder de in Titel III van het EEX-Verdrag (thans hoofdstuk
III van de EEX-Verordening) voorziene regeling voor de erkenning en
tenuitvoerlegging. Wil een rechterlijke beslissing buiten het formele
toepassingsgebied van de regeling van Titel III EEX-Verdrag (hoofdstuk
III EEX-Verordening) vallen, dan moet derhalve aan drie voorwaarden zijn
voldaan:
(a) de rechterlijke beslissing heeft betrekking op het toestaan van een
voorlopige of bewarende maatregel;
(b) de rechterlijke beslissing is gegeven zonder dat de partij tegen wie zij
is gericht, is opgeroepen te verschijnen, en
(c) de rechterlijke beslissing moet ten uitvoer worden gelegd zonder
voorafgaande betekening.
Uit de Denilauler-uitspraak en ook uit latere rechtspraak van het Hof
van Justitie blijkt dat deze drie voorwaarden cumulatief gelden en dat
voorwaarde (c) zelfstandige betekenis heeft naast de voorwaarden (a)
en (b). Zie HvJEG 14 oktober 2004, zk C-39/02 (Maersk/De Haan), Jur.
2004, p. I-9657, NJ 2007, 389 nt. P. Vlas. Zie ook HR 29 september
2006, NJ 2007, 393 nt. K.F. Haak en HR 20 juni 2008, R07/124HR, LJN:
BD0138.
12. In het onderhavige geval heeft de rechtbank - onbestreden in
cassatie - vastgesteld dat zowel de "einstweilige Verfügung" als het
"Kostenfestsetzungsbeschluss" aan Realchemie is betekend, en dat na
de betekening tegen een "einstweilige Verfügung" die zonder mondelinge
behandeling is genomen, het rechtsmiddel van verzet openstaat, terwijl
tegen een "Kostenfestsetzungsbeschluss" de mogelijkheid van bezwaar
openstaat. Hieruit volgt dat aan voorwaarde (c) van de Denilauler-
uitspraak niet is voldaan en dat het "Kostenfestsetzungsbeschluss",
evenals de daaraan ten grondslag liggende "einstweilige Verfügung",
hoewel ex parte gegeven, binnen het toepassingsgebied van titel III
van de EEX-Verordening valt. Het oordeel van de rechtbank dat het
"Kostenfestsetzungsbeschluss" een beslissing is in de zin van art. 38 EEX-
Verordening die voor erkenning en tenuitvoerlegging op grond van de
EEX-Verordening in aanmerking komt, is derhalve juist, zodat onderdeel 1
van het middel faalt.
13. Onderdeel 2 van het middel keert zich tegen de verwerping door
de rechtbank van de subsidiaire grondslag van het door Realchemie
ingestelde rechtsmiddel: het beroep op de weigeringsgrond van art. 34,
aanhef en onder 2, EEX-Verordening. Het onderdeel verwijt de rechtbank
een onjuiste toepassing te hebben gegeven aan de uitzondering van het
slot van deze bepaling (de tenzij-formule).
14. De weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 2, EEX-Verordening
heeft betrekking op de situatie dat een verweerder bij verstek is
veroordeeld en ziet niet op een geval als het onderhavige, waarin
de verweerder niet is opgeroepen en ook niet behoefde te worden
opgeroepen. Zie HR 20 juni 2008, R07/124HR, LJN: BD0138. Zie ook
Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering, losbl., Verdragen & Verordeningen,
EEX-Verordening, art. 34, aant. 3 (P. Vlas). Art. 34, aanhef en onder 2, is
in het onderhavige geval derhalve niet van toepassing, zodat onderdeel 2
reeds wegens gebrek aan belang moet falen.
15. Onderdeel 3 van het middel berust op de veronderstelling dat de
rechtbank ervan is uitgegaan dat Realchemie slechts een beroep heeft
gedaan op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 2, EEX-
Verordening en geen andere gronden voor het door haar ingestelde
rechtsmiddel heeft aangevoerd. Deze veronderstelling mist feitelijke
grondslag. Uit r.o. 3.2 en 5.2 t/m 5.2.3 van de bestreden beschikking
blijkt dat de rechtbank heeft onderkend dat Realchemie niet alleen een
beroep heeft gedaan op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder
2, EEX-Verordening, maar ook heeft aangevoerd dat van erkenning geen
sprake kan zijn omdat hoofdstuk III van de EEX-Verordening in het geheel
niet van toepassing is. Onderdeel 3 faalt derhalve.
De conclusie strekt tot verwerping van het beroep.