Υπόθεση C-111/16
Ποινική δίκη
κατά
Giorgio Fidenato κ.λπ.
(αίτηση του Tribunale di Udine
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
«Προδικαστική παραπομπή – Γεωργία – Γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές – Μέτρα έκτακτης ανάγκης – Εθνικό μέτρο απαγόρευσης καλλιέργειας γενετικώς τροποποιημένου αραβοσίτου MON 810 – Διατήρηση ή ανανέωση του μέτρου – Κανονισμός (ΕΚ) 1829/2003 – Άρθρο 34 – Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002 – Άρθρα 53 και 54 – Όροι εφαρμογής – Αρχή της προφυλάξεως»
Περίληψη – Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα)
της 13ης Σεπτεμβρίου 2017
1.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές – Κανονισμός 1829/2003 – Δυνατότητα θεσπίσεως μέτρων έκτακτης ανάγκης προς αντιμετώπιση σοβαρού κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον – Κράτος μέλος το οποίο έχει πληροφορήσει επίσημα την Επιτροπή για την ανάγκη λήψης τέτοιων μέτρων – Προϊόν που έχει εγκριθεί από τον εν λόγω κανονισμό ή δυνάμει αυτού και το οποίο δεν είναι, προφανώς, πιθανό να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον – Υποχρέωση της Επιτροπής να θεσπίσει τέτοια μέτρα – Δεν υφίσταται
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 178/2002, άρθρα 53 και 54 § 1, και 1829/2003, άρθρο 34)
2.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές – Κανονισμός 1829/2003 – Λήψη υπόψη σοβαρού κινδύνου για την υγεία του ανθρώπου, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον – Αξιολόγηση και διαχείριση από την Επιτροπή και το Συμβούλιο υπό τον έλεγχο του δικαστή της Ένωσης – Λήψη και εφαρμογή από τα κράτη μέλη μέτρων έκτακτης ανάγκης ελλείψει αποφάσεως σε επίπεδο Ένωσης – Αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων να αξιολογήσουν τη νομιμότητα των εν λόγω μέτρων υπό το πρίσμα των ουσιαστικών προϋποθέσεων του άρθρου 34 του κανονισμού 1829/2003 και των διαδικαστικών προϋποθέσεων του άρθρου 54 του κανονισμού 178/2002 – Έκδοση αποφάσεως σε επίπεδο Ένωσης – Δεσμευτικός χαρακτήρας των πραγματικών και νομικών εκτιμήσεων που περιλαμβάνονται στην εν λόγω απόφαση για όλα τα όργανα του κράτους μέλους αποδέκτη της αποφάσεως, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων του
(Άρθρα 267, εδ. 2 και 3, ΣΛΕΕ και 288 ΣΛΕΕ· κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 178/2002, άρθρα 54 και 58, και 1829/2003, άρθρο 34)
3.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές – Κανονισμός 1829/2003 – Δυνατότητα θεσπίσεως μέτρων έκτακτης ανάγκης προς αντιμετώπιση σοβαρού κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον – Κράτος μέλος το οποίο έχει πληροφορήσει επίσημα την Επιτροπή για την ανάγκη λήψης τέτοιων μέτρων – Μη θέσπιση από την Επιτροπή τέτοιων μέτρων – Δυνατότητα του κράτους μέλους να λάβει τέτοια μέτρα σε εθνικό επίπεδο – Δυνατότητα αυτού να διατηρήσει ή να ανανεώσει τα εν λόγω μέτρα, μέχρι την έκδοση από την Επιτροπή αποφάσεως που να επιβάλλει την παράταση, την τροποποίηση ή την κατάργησή τους
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 178/2002, άρθρα 53 και 54, και 1829/2003, άρθρο 34)
4.        Προσέγγιση των νομοθεσιών – Γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές – Κανονισμός 1829/2003 – Δυνατότητα θεσπίσεως μέτρων έκτακτης ανάγκης προς αντιμετώπιση σοβαρού κινδύνου για την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον – Δυνατότητα των κρατών μελών να λαμβάνουν τέτοια μέτρα βάσει και μόνον της αρχής της προφυλάξεως, χωρίς να πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις του άρθρου 34 του κανονισμού – Δεν υφίσταται
(Κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 178/2002, άρθρα 7, 53 και 54, και 1829/2003, άρθρο 34)
1.      Το άρθρο 34 του κανονισμού (ΕΚ) 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές, σε συνδυασμό με το άρθρο 53 του κανονισμού (ΕΚ) 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφάλειας των τροφίμων, έχει την έννοια ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν υποχρεούται να θεσπίσει μέτρα έκτακτης ανάγκης κατά την έννοια του τελευταίου άρθρου, όταν κράτος μέλος την πληροφορεί επίσημα, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 54, παράγραφος 1, του δεύτερου αυτού κανονισμού, για την ανάγκη λήψης τέτοιων μέτρων, εφόσον δεν είναι προφανές ότι ένα προϊόν που έχει εγκριθεί από τον κανονισμό 1829/2003 ή δυνάμει αυτού είναι πιθανό να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον.
(βλ. σκέψη 30, διατακτ. 1)
2.      Βλ. το κείμενο της αποφάσεως.
(βλ. σκέψεις 37-41)
3.      Το άρθρο 34 του κανονισμού 1829/2003, σε συνδυασμό με το άρθρο 54 του κανονισμού 178/2002, έχει την έννοια ότι ένα κράτος μέλος μπορεί, αφού πληροφορήσει επίσημα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ανάγκη λήψης μέτρων έκτακτης ανάγκης και εφόσον αυτή δεν έχει ενεργήσει σύμφωνα με το άρθρο 53 του κανονισμού 178/2002, αφενός, να λάβει τέτοια μέτρα σε εθνικό επίπεδο και, αφετέρου, να τα διατηρήσει ή να τα ανανεώσει, μέχρι την έκδοση από την Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 54, παράγραφος 2, του τελευταίου κανονισμού, αποφάσεως που να επιβάλλει την παράταση, την τροποποίηση ή την κατάργησή τους.
(βλ. σκέψη 42, διατακτ. 2)
4.      Το άρθρο 34 του κανονισμού 1829/2003, σε συνδυασμό με την αρχή της προφυλάξεως, όπως η αρχή αυτή αποτυπώνεται στο άρθρο 7 του κανονισμού 178/2002, έχει την έννοια ότι δεν παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να λαμβάνουν, σύμφωνα με το άρθρο 54 του κανονισμού 178/2002, προσωρινά μέτρα έκτακτης ανάγκης βάσει και μόνον της εν λόγω αρχής, χωρίς να πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις του άρθρου 34 του κανονισμού 1829/2003.
Συγκεκριμένα, καίτοι, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 78 των προτάσεών του, η αρχή της προφυλάξεως, όπως αποτυπώνεται στο άρθρο 7 του κανονισμού 178/2002, παραμένει γενική αρχή της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, εντούτοις ο νομοθέτης της Ένωσης, στο άρθρο 34 του κανονισμού 1829/2003, έθεσε ένα συγκεκριμένο κανόνα για τη λήψη μέτρων έκτακτης ανάγκης σύμφωνα με τις διαδικασίες των άρθρων 53 και 54 του κανονισμού 178/2002. Ασφαλώς, όπως επισήμανε το Δικαστήριο με τη σκέψη 71 της αποφάσεως της 8ης Σεπτεμβρίου 2011, Monsanto κ.λπ. (C‑58/10 έως C-68/10, EU:C:2011:553), οι προϋποθέσεις του άρθρου 54, παράγραφος 1, του κανονισμού 178/2002, από τις οποίες εξαρτάται η λήψη μέτρων έκτακτης ανάγκης, πρέπει να ερμηνεύονται λαμβανομένης υπόψη, μεταξύ άλλων, της αρχής της προφυλάξεως, προς τον σκοπό διασφαλίσεως υψηλού επιπέδου προστασίας της ανθρώπινης ζωής και υγείας, καταβαλλομένης ταυτοχρόνως φροντίδας να κατοχυρώνεται η ελεύθερη κυκλοφορία ασφαλών και καθαρών τροφίμων και ζωοτροφών, η οποία αποτελεί ουσιώδη πτυχή της εσωτερικής αγοράς. Εντούτοις, η αρχή αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει τη μη εφαρμογή ή την τροποποίηση, διά της αμβλύνσεώς τους, των προϋποθέσεων του άρθρου 34 του κανονισμού 1829/2003.
Εξάλλου, διαπιστώνεται ότι, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας με το σημείο 68 των προτάσεών του, τα προσωρινά μέτρα διαχείρισης του κινδύνου που μπορούν να θεσπιστούν βάσει της αρχής της προφυλάξεως και τα μέτρα έκτακτης ανάγκης που λαμβάνονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 34 του κανονισμού 1829/2003 δεν υπακούουν στους ίδιους κανόνες. Συγκεκριμένα, από το άρθρο 7 του κανονισμού 178/2002 προκύπτει ότι η λήψη των προσωρινών αυτών μέτρων εξαρτάται από την προϋπόθεση ότι, ύστερα από αξιολόγηση των διαθέσιμων πληροφοριών, εντοπίζεται πιθανότητα βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία αλλά ότι εξακολουθεί να υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα. Αντιθέτως, το άρθρο 34 του κανονισμού 1829/2003 καθιστά δυνατή τη λήψη μέτρων έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση που «είναι προφανές» ότι προϊόντα που έχουν εγκριθεί από τον εν λόγω κανονισμό ή δυνάμει αυτού είναι πιθανό να θέσουν σε «σοβαρό» κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου, την υγεία των ζώων ή το περιβάλλον.
(βλ. σκέψεις 46-48, 50, 54, διατακτ. 3)