Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SPIELMANN
ippreżentati fit‑13 ta’ Novembru 2025 (1)
Kawża C‑666/24
Proċeduri kriminali
vs
EGB,
EGC,
GTA,
SPG,
QCR,
ACB,
JRS,
RJDL,
FJG,
XBLL,
DBA,
CBE
fil-preżenza ta’
Ministerio Fiscal,
Associació Catalana de Víctimes de Organitzacions Terroristes,
Asociación de Víctimas del Terrorismo,
Asociación Dignidad y Justicia,
AEGC,
AUGC,
Partido político VOX
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Audiencia Nacional (il-Qorti Nazzjonali, Spanja))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Ġlieda kontra t-terroriżmu – Moviment favur l-indipendenza tal-Cataluña – Kompatibbiltà tal-Liġi Organika 1/2024 dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña mad-Dritt tal-Unjoni – Direttiva (UE) 2017/541 – Eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali ta’ persuni akkużati għal reati terroristiċi li ma kinux jinvolvu ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem – Kunċett ta’ ‘ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem’ – Dritt umanitarju internazzjonali – Ċertezza legali – Prinċipju ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi – Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Supremazija tad-dritt tal-Unjoni”
Werrej
Introduzzjoni
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il‑Karta
Id-Direttiva 2017/541
Id-dritt Spanjol
Il-Kodiċi Kriminali
Il-LOA
Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
Analiżi
Fuq l-ewwel, it-tieni, it-tielet, il-ħames u s-sitt domanda
Il-kuntest ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u l-post irriżervat għall-amnestija
Il-kontenut tad-Direttiva 2017/541 u s-silenzju tagħha fuq l-amnestija
Il-bażi legali tad-Direttiva 2017/541: l-Artikolu 83 TFUE u l-implikazzjonijiet tiegħu
L-istandards internazzjonali u l-ġurisprudenza tal-Qorti EDB fil-qasam tal-amnestija
Evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-LOA mad-Direttiva 2017/541 fid-dawl tal-elementi analizzati
Fuq ir-raba’ domanda
L-ewwel parti: il-klawżola ta’ esklużjoni bbażata fuq ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem
It-tieni parti: il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1 tal-LOA u l-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi
Fuq it-tmien domanda
Fuq is-seba’ domanda
Fuq id-disa’ domanda
Konklużjoni
Introduzzjoni
1.        “F’dak li jirrigwarda l-passat, il-mibgħeda reċiproka kollha għandha tintesa’, ħlief fir-rigward tat-Tletin, tal-Ħdax u tal-maġistrati ta’ Pireus: din l-eċċezzjoni ma tibqax tapplika fil-konfront ta’ dawn tal-aħħar, jekk huma jagħtu rendikont” (2). Fil-Constitution d’Athènes, Aristotli  jirrapporta għalhekk ir-rieda espliċita ta’ rikonċiljazzjoni politika li akkumpanjat l-istabbiliment mill-ġdid tad-demokrazija f’Ateni fis-sena 403 ta’ qabel Kristu, wara t-tiranija tat-Tletin. Il-kontenut ta’ din l-amnestija (3) kellu portata istituzzjonali kbira. Sabiex tiġi stabbilita mill-ġdid il-paċi ċivili, id-Demokratiċi li reġgħu lura fil-poter, ipproklamaw amnestija ġenerali li tkopri l-atti kollha mwettqa taħt ir-reġim oligarkiku, bl-eċċezzjoni ta’ ċerti politiċi (it-Tletin, l-Għaxra, il-Ħdax u l-gvernaturi ta’ Pireus). Madankollu, dawn tal-aħħar setgħu jibbenefikaw mill-amnestija jekk ikunu jaċċettaw li jissottomettu ruħhom għall-proċedura ta’ għoti ta’ rendikont (euthynai).
2.        Is-sitwazzjoni li tirriżulta minn din l-amnestija turi diġà l-problemi legali tal-amnestiji moderni (4). Din tenfasizza l-mekkaniżmu tal-għażla li wieħed jinsa li, kemm fuq il-livell individwali kif ukoll fuq dak kollettiv, jippermetti l-fejqan tal-feriti u li l-ħajja tibqa’ għaddejja. Din hija għażla volontarja li wieħed jinsa, ta’ rifjut istituzzjonali tal-mibegħda, maħsuba bħala mezz ta’ rikonċiljazzjoni soċjali (5). Madankollu, tibqa’ l-kwistjoni essenzjali: kif għandu jintlaħaq bilanċ bejn ir-rekwiżiti ta’ paċi u ġustizzja (6)? Fi kliem ieħor, jeżistu limiti fit-tfittxija tal-armonija soċjali fid-dawl tar-rekwiżit li ssir ġustizzja (7)? L-eżempju ta’ Ateni juri li alternattiva waħda possibbli tikkonsisti fl-issuġġettar tal-amnestija għal kontroll preliminari. Għalkemm ġenerali, hija kienet tapplika għad-diriġenti l-qodma biss sakemm huma jissuġġettaw ruħhom għall-preżentazzjoni ta’ kontijiet (euthynai), b’tali mod li nħoloq bilanċ bejn ir-rikonċiljazzjoni ċivili u r-responsabbiltà individwali. Kważi żewġ millennji u nofs wara l-amnestija mogħtija f’Ateni fis-sena 403 qabel Kristu, wara t-tiranija tat-Tletin, id-dilemmi, kemm etiċi kif ukoll purament legali, li tqajjem it-tfittxija ta’ bilanċ bejn ir-rekwiżit tal-ġustizzja u l-ħtieġa ta’ rikonċiljazzjoni, jibqgħu problemi kostanti, inkluż fl-amnestiji mogħtija fl-era moderna, irrispettivament mill-epoka jew mill-kuntest politiku.
3.        Barra minn hekk, il-perijodu ta’ tbatija ta’ wara l-gwerra u d-diversi liġijiet ta’ amnestija fih jipprovdu illustrazzjoni tal-każijiet differenti. Ħa nieħu l-ewwel bħala eżempju, partikolarment indikattiv, il-massakru ta’ Oradour-sur-Glane, delitt tal-gwerra mwettaq b’mod partikolari mill-persuni tal-Alsace li ġew irreklutati bil-forza (8). Imbagħad nieħu l-eżempju tad-delitti u r-reati mwettqa matul il-kunflitt minn kollaboraturi, l-azzjonijiet imwettqa mir-reżistenza, iżda wkoll id-delitti mwettqa l-għada tal-kunflitt matul il-“purifikazzjoni msejħa ‘selvaġġa’” (9).
4.        Fl-aħħar nett, inġib l-eżempju tal-liġijiet tal-amnestija li jirrigwardaw delitti mwettqa fl-Alġerija (10). Ovvjament, l-approċċ tradizzjonali, (forsi wisq ?) iffokat fuq il-konċessjonijiet, ma għadux, illum il-ġurnata, tal-inqas f’dak li jirrigwarda d-delitti partikolarment gravi, kompatibbli mad-drittijiet tal-bniedem (11).
5.        Din il-problema tinsab fil-qalba ta’ din il-kawża. Fl‑10 ta’ Ġunju 2024, il-Cortes Generales (il-Parlament Spanjol) adotta l-Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (il-Liġi Organika 1/2024 dwar l-Amnestija għall-Finijiet tan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña, iktar ’il quddiem il-“LOA”) (12). Il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis tal-LOA jinkludi l-atti li jagħtu lok għar-responsabbiltà kriminali, amministrattiva jew għal telf ta’ fondi pubbliċi, imwettqa fil-kuntest tar-referendum ta’ indipendenza tal-Cataluña kif ukoll dawk li twettqu fil-kuntest tal-proċess tal-indipendenza tal-Cataluña.
6.        Il-LOA – ma jistax jiġi miċħud – ħolqot dibattitu kbir u virulenti fi ħdan il-klassi politika, l-istituzzjonijiet, is-sistema ġudizzjarja, id-dinja akkademika u, b’mod iktar ġenerali, is-soċjetà Spanjola.
7.        Minn perspettiva legali, il-kwistjoni tal-legalità tal-LOA tressqet reċentement, permezz ta’ rikors kostituzzjonali, lit-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali, Spanja). Bl-eċċezzjoni ta’ żewġ dispożizzjonijiet, din tal-aħħar iddikjaratha konformi mal-Constitución española (il-Kostituzzjoni Spanjola, iktar ’il quddiem il-“Kostituzzjoni”) (13) f’sentenza tas‑26 ta’ Ġunju 2025 (14).
8.        Din il-kawża twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħti deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà tal-LOA li tkopri reati kriminali marbuta mat-terroriżmu mad-dritt primarju, mad-dritt sekondarju u mal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. B’mod partikolari, it-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Audiencia Nacional (il-Qorti Nazzjonali, Spanja) tressqet fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali mibdija kontra tnax-il persuna li huma s-suġġett ta’ prosekuzzjoni għal atti li jikkostitwixxu reati terroristiċi (15), fil-kuntest tal-moviment għall-indipendenza tal-Cataluña. Din tirrigwarda l-interpretazzjoni, l-ewwel nett, tad-Direttiva (UE) 2017/541 dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu (16), it-tieni nett, tal-Artikolu 20(2) u tal-Artikolu 21(1) TFUE, kif ukoll tal-paragrafi 2 u 3 tal-Artikolu 4 TUE, it-tielet nett, tal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u, ir-raba’ nett, tal-prinċipji ta’ aspettattivi leġittimi, ta’ ċertezza legali u ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni.
9.        Il-kawża għalhekk tqajjem kwistjoni ġdida u ta’ importanza kbira: x’għandhom ikunu l-portata u l-intensità tal-istħarriġ eżerċitat mill-Qorti tal-Ġustizzja meta liġi nazzjonali dwar l-amnestija tista’, minn naħa, iddgħajjef l-effettività ta’ direttiva li tistabbilixxi livell minimu ta’ armonizzazzjoni fil-ġlieda kontra t-terroriżmu u, min-naħa l-oħra, tippreġudika l-prinċipji gwida li jirriżultaw mid-dritt primarju tal-Unjoni?
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
Il‑Karta
10.      L-Artikolu 20 tal-Karta jipprovdi: “[k]ull persuna hija ugwali f’għajnejn il-liġi.”
11.      L-Artikolu 21 tal-Karta jipprevedi dan li ġej:
“1.      Kull diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, ir-razza, il-kulur, l-oriġini etnika jew soċjali, il-karatteristiċi ġenetiċi, il-lingwa, ir-reliġjon jew it-twemmin, l-opinjoni politika jew xi opinjoni oħra, l-appartenenza għal minoranza nazzjonali, il-proprjetà, it-twelid, id-diżabbiltà, l-età, jew l-orjentazzjoni sesswali għandha tkun projbita.
2.      Fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattati u mingħajr preġudizzju għal kull dispożizzjoni speċifika tagħhom, kull diskriminazzjoni minħabba n-nazzjonalità hi pprojbita.”
Id-Direttiva 2017/541
12.      Il-premessi 2, 8, 34, 35 u 39 tad-Direttiva 2017/541 jipprovdu dan li ġej:
“(2)      Atti tat-terroriżmu jikkostitwixxu wieħed mill-iktar ksur serju tal-valuri universali tad-dinjità tal-bniedem, il-libertà, l-ugwaljanza u s-solidarjetà, u t-tgawdija tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali li fuqhom hija mwaqqfa l-Unjoni. Dawn jirrappreżentaw ukoll wieħed mill-iktar attakki serji fuq id-demokrazija u l-istat tad-dritt, prinċipji li huma komuni għall-Istati Membri u li fuqhom hija bbażata l-Unjoni.
[...]
(8)      Din id-Direttiva telenka b’mod eżawrjenti numru ta’ reati serji, bħal attakki fuq il-ħajja ta’ persuna, bħal atti intenzjonati li jistgħu jikkwalifikaw bħala reati terroristiċi meta u dment li jitwettqu b’għan terroristiku speċifiku, jiġifieri li jintimida serjament lill-popolazzjoni, li jġiegħel b’mod mhux xieraq lil gvern jew organizzazzjoni internazzjonali twettaq jew tibqa’ lura milli twettaq kwalunkwe att, jew li jiddestabbilizza serjament jew jeqred l-istrutturi politiċi, kostituzzjonali, ekonomiċi jew soċjali fundamentali ta’ pajjiż jew ta’ organizzazzjoni internazzjonali. Jenħtieġ ukoll li t-theddida li jitwettqu dawn l-atti intenzjonati titqies bħala reat terroristiku, meta jiġi stabbilit, abbażi ta’ ċirkostanzi oġġettivi, li tali theddida tkun saret b’tali għan terroristiku. Min-naħa l-oħra, l-atti li l-għan tagħhom ikun li, pereżempju, jġiegħlu lil xi gvern li jwettaq jew jibqa’ lura milli jwettaq kwalunkwe att, li madankollu ma jkunux inklużi fil-lista eżawrjenti ta’ reati serji, ma jitqisux bħala reati terroristiċi f’konformità ma’ din id-Direttiva.
[...]
(34)      Minħabba li l-għanijiet ta’ din id-Direttiva ma jistgħux jinkisbu b’mod suffiċjenti mill-Istati Membri iżda jistgħu, minħabba l-ħtieġa ta’ regoli armonizzati għall-Unjoni kollha, jinkisbu aħjar fil-livell tal-Unjoni, l-Unjoni tista’ tadotta miżuri, f’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà, kif stabbilit fl-Artikolu 5 tat-[TUE]. F’konformità mal-prinċipju tal-proporzjonalità, kif stabbilit f’dak l-Artikolu, din id-Direttiva ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju biex jinkisbu dawk l-għanijiet.
(35)      Din id-Direttiva tirrispetta l-prinċipji rikonoxxuti mill-Artikolu 2 tat-TUE, tirrispetta d-drittijiet u l-libertajiet fundamentali u tosserva l-prinċipji rikonoxxuti, b’mod partikolari, mill-Karta, inklużi dawk stabbiliti fit-Titoli II, III, V u VI tagħha [...]. Din id-Direttiva trid tiġi implimentata f’konformità ma’ dawk id-drittijiet u l-prinċipji filwaqt li jittieħed kont ukoll tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (17), il-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi (18), u obbligi oħra dwar id-drittijiet tal-bniedem skont id-dritt internazzjonali.
[...]
(39)      L-implimentazzjoni tal-miżuri fil-liġi kriminali adottati skont din id-Direttiva jenħtieġ li tkun proporzjonali għan-natura u ċ-ċirkostanzi tar-reat, fir-rigward tal-miri leġittimi segwiti u tal-ħtieġa tagħhom f’soċjetà demokratika, u jenħtieġ li teskludi kwalunkwe forma ta’ arbitrarjetà, razziżmu jew diskriminazzjoni.”
13.      Skont il-kliem l-Artikolu 1 ta’ din id-direttiva, intitolat “Suġġett”:
“Din id-Direttiva tistabbilixxi regoli minimi rigward id-definizzjoni ta’ reati kriminali u sanzjonijiet fil-qasam ta’ reati terroristiċi, reati relatati ma’ grupp terroristiku u reati relatati ma’ attivitajiet terroristiċi, kif ukoll miżuri ta’ protezzjoni, appoġġ u assistenza għall-vittmi tat-terroriżmu.”
14.      L-Artikolu 2 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Definizzjonijiet”, jipprevedi:
“Għall-finijiet ta’ din id-Direttiva, japplikaw id-definizzjonijiet li ġejjin:
[...]
(3)      ‘grupp terroristiku’ tfisser grupp strutturat ta’ aktar minn żewġ persuni, stabbilit għal perijodu ta’ żmien u li jaġixxi b’mod unit sabiex iwettaq reati terroristiċi; “grupp strutturat” tfisser grupp li ma ġiex iffurmat b’mod każwali għat-twettiq immedjat ta’ reat u li mhux meħtieġ li jkollu rwoli definiti formalment għall-membri tiegħu, kontinwità fis-sħubija tiegħu jew struttura żviluppata.”
15.      L-Artikolu 3 tad-Direttiva 2017/541, intitolat “Reati terroristiċi”, huwa fformulat kif ġej:
“1.      L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li l-atti intenzjonati li ġejjin, kif definiti bħala reati skont il-liġi nazzjonali, li, minħabba n-natura jew il-kuntest tagħhom, jistgħu joħolqu dannu serju għal pajjiż jew organizzazzjoni internazzjonali, huma definiti bħala reati terroristiċi meta jitwettqu b’wieħed mill-għanijiet elenkati fil-paragrafu 2:
[...]
(d)      l-ikkawżar ta’ qerda estensiva fuq faċilità tal-gvern jew pubblika, sistema ta’ trasport, faċilità infrastrutturali, li tinkludi sistema ta’ informazzjoni, pjattaforma fissa li tkun tinsab fuq il-blata kontinentali, post pubbliku jew proprjetà privata li x’aktarx li tipperikola l-ħajja tal-bniedem jew tirriżulta f’telf ekonomiku kbir;
[...]
(f)      il-manifattura, il-pussess, l-akkwist, it-trasport, il-provvista jew l-użu ta’ splussivi jew armi, inklużi armi kimiċi, bijoloġiċi, radjoloġiċi jew nukleari, kif ukoll ir-riċerka rigward l-armi kimiċi, bijoloġiċi, radjoloġiċi jew nukleari u l-iżvilupp tagħhom;
[...]
2.      L-għanijiet imsemmija fil-paragrafu 1 huma:
(a)      intimidazzjoni serja tal-popolazzjoni;
(b)      ġegħil mhux xieraq lil gvern jew organizzazzjoni internazzjonali biex iwettqu jew jibqgħu lura milli jwettqu kwalunkwe att;
(c)      destabbilizzazzjoni serja jew qerda tal-istrutturi politiċi, kostituzzjonali, ekonomiċi jew soċjali fundamentali ta’ pajjiż jew ta’ organizzazzjoni internazzjonali.”
16.      L-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Reati relatati ma’ grupp terroristiku”, jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li, meta jitwettqu intenzjonalment, l-atti li ġejjin ikunu punibbli bħala reat kriminali:
(a)      it-tmexxija ta’ grupp terroristiku;
b)      il-parteċipazzjoni fl-attivitajiet ta’ grupp terroristiku, inkluż bl-għoti ta’ informazzjoni jew riżorsi materjali, jew bil-finanzjament tal-attivitajiet tiegħu bi kwalunkwe mod, bl-għarfien li tali parteċipazzjoni ser tikkontribwixxi għall-attivitajiet kriminali tal-grupp terroristiku.”
17.      541Skont l-Artikolu 13 tad-Direttiva 2017/541, intitolat “Relazzjonijiet ma’ reati terroristiċi”:
“Sabiex ikun punibbli reat imsemmi fl-Artikolu 4 jew it-Titolu III, ma għandux ikun meħtieġ li fil-fatt jitwettaq reat terroristiku, u lanqas ma għandu jkun meħtieġ, sa fejn huma kkonċernati r-reati msemmija fl-Artikoli 5 sa 10 u 12, li tiġi stabbilita rabta ma’ reat speċifiku ieħor stipulat f’din id-Direttiva.”
18.      L-Artikolu 14 ta’ din id-direttiva, intitolat “Għajnuna u kompliċità, inċitazzjoni u tentattiv”, jipprevedi, fil-paragrafu 3 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li jkun punibbli t-tentattiv li jitwettaq reat imsemmi fl-Artikoli 3, 6, 7, l-Artikolu 9(1), il-punt (a) tal-Artikolu 9(2), u l-Artikoli 11 u 12, bl-eċċezzjoni tal-pussess kif previst fil-punt (f) tal-Artikolu 3(1) u r-reat imsemmi fil-punt (j) tal-Artikolu 3(1).”
19.      L-Artikolu 15 tal-imsemmija direttiva, intitolat “Pieni għal persuni fiżiċi”, jipprovdi fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa biex jiżguraw li r-reati msemmija fl-Artikoli 3 sa 12 u 14 ikunu punibbli b’pieni kriminali effettivi, proporzjonati u dissważivi, li jistgħu jinvolvu ċ-ċediment jew l-estradizzjoni.”
Id-dritt Spanjol
20.      Fi Spanja, id-Direttiva 2017/541 ġiet trasposta permezz tal-Ley Orgánica 1/2019 por la que se modifica la Ley Orgánica 10/1995, de 23 de noviembre, del Código Penal, para trasponer Directivas de la Unión Europea en los ámbitos financiero y de terrorismo, y abordar cuestiones de índole internacional (il-Liġi Organika 1/2019 li Temenda l-Liġi Organika 10/1995, tat‑23 ta’ Novembru, dwar il-Kodiċi Kriminali, Sabiex Jiġu Trasposti d-Direttivi tal-Unjoni Ewropea fl-Oqsma Finanzjarji u tat-Terroriżmu u Sabiex Jiġu Ttrattati Ċerti Kwistjonijiet ta’ Natura Internazzjonali), tal‑20 ta’ Frar 2019 (iktar ’il quddiem il-“Liġi Organika 1/2019”) (19), li daħlet fis-seħħ fit‑13 ta’ Marzu 2019.
21.      Fost id-dispożizzjonijiet imsemmija fir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, l-uniċi li ġew emendati bil-Liġi Organika 1/2019 huma l-Artikolu 572 l-Artikolu 573(1) tal-Ley Orgánica 10/1995, del Código Penal (il-Liġi Organika 10/1995, dwar il-Kodiċi Kriminali), tat‑23 ta’ Novembru 1995 (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Kriminali”) (20).
Il-Kodiċi Kriminali
22.      L-Artikolu 16 tal-Kodiċi Kriminali jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“It-tentattiv huwa kkostitwit meta s-suġġett juri direttament permezz ta’ atti esterni l-bidu tal-eżekuzzjoni ta’ reat, billi jwettaq l-atti kollha jew parti minnhom li għandhom oġġettivament jipproduċu r-riżultat, u meta dan ma jkollux effett minħabba ċirkustanzi indipendenti mir-rieda tal-awtur tiegħu.”
23.      Skont l-Artikolu 62 tal-Kodiċi Kriminali:
“It-tentattiv huwa punibbli b’piena inferjuri ta’ grad jew tnejn minn dik prevista mil-liġi għar-reat ikkonsmat, sa fejn jitqies xieraq fid-dawl tal-perikolu inerenti għat-tentattiv u tal-grad ta’ eżekuzzjoni milħuq.”
24.      L-Artikolu 346 tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi:
“1.      L-iskattar ta’ splużjonijiet jew l-użu ta’ kwalunkwe mezz ieħor b’qawwa distruttiva simili li jikkawża l-qerda ta’ ajruporti, ta’ portijiet, ta’ stazzjonijiet ta’ bini, tas-sedi ta’ awtoritajiet pubbliċi, ta’ mħażen li fihom materjal li jieħu n-nar jew splussiv, ta’ mezzi ta’ komunikazzjoni, ta’ mezzi ta’ trasport pubbliku jew il-mili bl-ilma jew l-inkaljar ta’ vapur, l-inondazzjoni, splużjoni ta’ mina jew ta’ installazzjoni industrijali, it-tneħħija ta’ binarji ta’ ferrovija, jew il-bdil, b’intenzjoni malizzjuża, tas-sinjalar użat għall-operat ta’ linja ferrovjarja għas-sigurtà tal-mezzi tat-trasport, l-isplużjoni ta’ pont, il-qerda ta’ triq pubblika, l-ikkawżar ta’ dannu għall-pipelines, il-ħolqien ta’ disturb gravi għal kull tip ta’ mezz ta’ komunikazzjoni, il-ħolqien ta’ disturb jew l-interruzzjoni tal-provvista tal-ilma, tal-elettriku, tal-idrokarburi jew tar-riżorsi naturali essenzjali, hija punibbli b’piena ta’ priġunerija minn għaxar snin sa għoxrin sena, meta din il-qerda neċessarjament tipperikola l-ħajja jew is-sigurtà tal-persuni.
2.      Fl-assenza ta’ tali perikolu, il-piena hija ta’ bejn erba’ sa tmien snin ħabs.
3.      Jekk it-tqegħid fil-perikolu jkun akkumpanjat minn preġudizzju għall-ħajja, għall-integrità fiżika jew għas-saħħa tal-persuni, il-fatti jiġu ssanzjonati separatament bil-piena li tikkorrispondi għar-reat imwettaq.”
25.      L-Artikolu 571 tal-Kodiċi Kriminali jipprevedi:
“Għall-finijiet ta’ dan il-kodiċi, huma kkunsidrati bħala organizzazzjonijiet jew gruppi terroristiċi l-gruppi li jissodisfaw il-karatteristiċi rispettivament stabbiliti fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 570bis(1) u fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 570ter(1) u li għandhom bħala skop jew bħala għan it-twettiq ta’ wieħed mir-reati indikati fit-taqsima li ġejja.”
26.      Skont l-Artikolu 572 tal-Kodiċi Kriminali:
“1.      Il-promozzjoni, il-kostituzzjoni, l-organizzazzjoni jew it-tmexxija ta’ organizzazzjoni jew ta’ grupp terroristiku hija punibbli b’piena ta’ priġunerija ta’ bejn tmienja u ħmistax-il sena u bit-telf definittiv ta’ kull distinzjoni, kariga u funzjoni pubblika, inklużi dawk elettivi, b’inkapaċità temporanja li jiksbu jew jeżerċitaw oħrajn ġodda matul il-perijodu tal-piena.
2.      Il-parteċipazzjoni attiva jew l-appartenenza għall-organizzazzjoni jew għall-grupp hija punibbli b’piena ta’ priġunerija ta’ bejn sitt snin u tnax-il sena u bit-telf definittiv ta’ kull distinzjoni, kariga u funzjoni pubblika, inklużi dawk elettivi, b’inkapaċità temporanja li jiksbu jew jeżerċitaw oħrajn ġodda matul il-perijodu tal-piena.”
27.      L-Artikolu 573 tal-Kodiċi Kriminali huwa fformulat kif ġej:
“1.      Jikkostitwixxi reat terroristiku, kwalunkwe ksur gravi li jippreġudika l-ħajja jew l-integrità fiżika, il-libertà, l-integrità morali, il-libertà u l-integrità sesswali, l-oġġetti, ir-riżorsi naturali jew l-ambjent, is-saħħa pubblika, kif ukoll kwalunkwe ksur gravi li joħloq riskju ta’ diżastru, ħruq doluż, falsifikazzjoni jew użu ta’ dokumenti foloz, reati kontra l-Kuruna, reati kontra rappreżentant tal-awtorità jew uffiċjal pubbliku fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu, il-pussess, it-traffikar u l-pussess ta’ armi, munizzjon jew ta’ splussivi previsti f’dan il-Kodiċi, u l-ħtif ta’ inġenji tal-ajru, vapuri jew mezzi oħra ta’ trasport pubbliku jew ta’ trasport ta’ merkanzija, imwettqa għall-finijiet li ġejjin:
1)      Sabiex tingħeleb l-ordni kostituzzjonali, jew għat-tneħħija jew għad-destabilizzazzjoni serja tal-funzjonament tal-istituzzjonijiet politiċi jew tal-istrutturi ekonomiċi jew soċjali tal-Istat, jew sabiex l-awtoritajiet pubbliċi jiġu mġiegħla jwettqu jew jastjenu milli jwettqu att.
2)      Disturb serju għall-paċi pubblika.
3)      Destabilizzazzjoni serja tal-funzjonament ta’ organizzazzjoni internazzjonali.
4)      Provokazzjoni ta’ stat ta’ terrur fil-popolazzjoni jew f’parti minnha.
2.      Jikkostitwixxu wkoll reati terroristiċi, ir-reati informatiċi indikati fl-Artikoli 197bis, 197ter u 264 sa 264quater, meta jitwettqu għal wieħed mill-għanijiet imsemmija fil-paragrafu preċedenti.
3.      Ir-reati l-oħra inklużi f’dan il-Kapitolu jikkostitwixxu wkoll reati terroristiċi.”
28.      L-Artikolu 573bis tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi:
“1.      Ir-reati terroristiċi msemmija fil-paragrafu 1 tal-artikolu preċedenti huma punibbli bil-pieni li ġejjin:
[...]
3)      Piena ta’ priġunerija ta’ bejn ħmistax u għoxrin sena, meta dawn iwasslu għall-abort imsemmi fl-Artikolu 144, jikkawżaw feriti msemmija fl-Artikoli 149, 150, 157 jew 158, jagħtu lok għall-ħtif ta’ persuna, jew jikkawżaw qerda jew ħruq imsemmija fl-Artikoli 346 u 351 rispettivament.”
29.      L-Artikolu 574 tal-Kodiċi Kriminali jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Il-pussess ta’ armi jew ta’ munizzjon, il-pussess jew iż-żamma ta’ sustanzi jew ta’ apparat splussivi, li jaqbdu, li jieħdu n-nar jew asfissjanti jew tal-komponenti tagħhom, kif ukoll il-manifattura, it-traffikar, it-trasport jew il-provvista tagħhom fi kwalunkwe forma, u s-sempliċi tqegħid jew użu ta’ dawn is-sustanzi jew apparat jew artefatti xierqa, huma punibbli b’piena ta’ priġunerija ta’ bejn tmienja u ħmistax-il sena meta l-atti jitwettqu għal wieħed mill-għanijiet stabbiliti fil-paragrafu (1) tal-Artikolu 573.”
Il-LOA
30.      Il-preambolu tal-LOA jippreċiża, b’mod partikolari, dan li ġej:
“I (l-ewwel paragrafu)
Kwalunkwe amnestija tinħoloq bħala kunċett legali li għandha l-għan li tidderoga mill-applikazzjoni tar-regoli kompletament fis-seħħ, meta l-atti ddikjarati jew ikklassifikati bħala reat jew li jagħtu lok għal kwalunkwe tip ieħor ta’ responsabbiltà jkunu seħħew f’kuntest speċifiku.
[...]
V (it-tmien, id-disa’ u t-tlettax-il paragrafu)
Il-proporzjonalità tal-liġi tirriżulta mill-preċiżjoni tal-lista tal-atti ddikjarati jew ikklassifikati bħala reat u tal-aġir li fir-rigward tiegħu ngħatat amnestija, kif ukoll mir-rabta neċessarja tagħhom mal-atti mwettqa matul perijodu ddefinit mil-liġi. Dan il-metodu jevita riferiment ġeneriku u impreċiż u jippermetti li jiġi evitat li l-amnestija tkun tista’ tkopri tipi oħra ta’ atti li ma humiex marbuta direttament mal-proċess tal-indipendenza u mal-konsegwenzi tiegħu, peress li l-motivazzjoni li fuqha hija bbażata din il-miżura ma tħalli l-ebda lok għall-maħfra tagħhom.
Dan kollu huwa marbut mal-prinċipju ta’ adegwatezza u mal-għan tar-regola, marbuta mal-obbligu li jinħolqu l-kundizzjonijiet li jippermettu li l-libertà u l-ugwaljanza tal-individwu u tal-gruppi li jagħmel parti minnhom isiru reali u effettivi, li jitneħħew l-ostakoli li jimpedixxu jew li jostakolaw l-iżvilupp tiegħu u li tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini kollha fil-ħajja politika, ekonomika, kulturali u soċjali, li tirriżulta mill-Artikolu 9 tal-Kostituzzjoni u li hija indirizzata lill-awtoritajiet pubbliċi kollha, iżda b’mod partikolari lil-leġiżlatur [...]
[...]
Bħala konklużjoni, din il-liġi hija intiża sabiex tipprovdi ċ-ċertezza legali, l-osservanza tal-prinċipju ta’ legalità u qafas ġuridiku għall-protezzjoni imparzjali tad-drittijiet fundamentali, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni r-rakkomandazzjonijiet tal-[Kummissjoni Ewropea għad-demokrazija permezz tad-dritt (21)] li, fl-opinjoni tagħha tal‑2013 [(22)], enfasizzat l-importanza li tinżamm distinzjoni ċara bejn il-poteri leġiżlattivi u ġudizzjarji fl-implimentazzjoni tal-amnestija, b’tali mod li jiġu ggarantiti ir-rispett tal-awtonomija ġudizzjarja u tal-prinċipji demokratiċi.
VI [ir-raba’, it-tmien u d-disa’ paragrafu]
Konformement ma’ dak li indikat il-Kummissjoni ta’ Venezia tal-Kunsill tal-Ewropa fl-opinjoni tagħha tal‑11 ta’ Marzu 2013, adottata waqt l‑94 sessjoni plenarja tagħha, dan l-approċċ, li barra minn hekk huwa astratt peress li fl-ebda każ ma jimplika evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ fatti li jistgħu jaqgħu taħt kull waħda minn dawn l-esklużjonijiet, huwa indispensabbli. Għaldaqstant, huwa l-poter leġiżlattiv li għandu jistabbilixxi l-kriterji sabiex jittieħed benefiċċju mill-amnestija u huwa l-poter ġudizzjarju li għandu jidentifika l-persuni speċifiċi li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ddefinit mil-leġiżlatur.
[...]
Ir-riferiment għall-atti previsti fl-Artikolu 3 tad-Direttiva [2017/541], jew fl-Artikolu 3 tal-[KEDB], li jipprojbixxi t-tortura u l-pieni jew trattamenti inumani jew degradanti, peress li dawn huma limitu li ma jistax jinqabeż, jikkostitwixxu eżempju [tal-bilanċ imsemmi iktar ’il fuq bejn l-amnestija u r-rispett tad-drittijiet tal-bniedem kif ukoll tal-impenji internazzjonali meħuda minn Spanja]. Madankollu, wieħed għandu jżomm f’moħħu li mhux l-atti degradanti kollha jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, li teħtieġ li l-att, minbarra li jkun illegali, għandu jilħaq livell minimu ta’ gravità. Għalhekk, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem [(23)], sabiex l-att jitqies bħala degradanti fis-sens tal-Artikolu 3 tal-[KEDB], ġeneralment ikun meħtieġ li l-feriti kkawżati lill-persuna jew it-tbatija mġarrba mill-vittma jkunu ta’ ċerta intensità jew, fi kwalunkwe każ, kapaċi li jkissru r-reżistenza morali jew fiżika ta’ persuna. L-għażla kienet tirrigwarda sistema restrittiva ta’ esklużjonijiet mill-applikazzjoni ta’ din il-liġi, peress li ċertu aġir jista’ jwassal għal konfużjoni ma’ reati oħra, li jista’ jkun il-każ għal ċerti atti li jaqgħu taħt il-Kapitolu VII tat-Titolu XXII tal-Ktieb II tal-Kodiċi Kriminali.
F’konformità mal-linji gwida tal-Kummissjoni ta’ Venezia, l-atti li fir-rigward tagħhom tista’ tingħata amnestija ġew iddefiniti b’mod preċiż u ddettaljat, sabiex jiġu żgurati ċ-ċertezza legali u l-ugwaljanza f’għajnejn il-liġi. [...]”
31.      L-Artikolu 1 tal-LOA, intitolat “Kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae”, jipprovdi:
“1.      Qiegħda tingħata amnestija għall-atti li ġejjin li jagħtu lok għal responsabbiltà kriminali, amministrattiva, jew għal responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, imwettqa fil-kuntest tal-konsultazzjonijiet li saru fil-Cataluña fid‑9 ta’ Novembru 2014 u fl‑1 ta’ Ottubru 2017, għall-preparazzjoni tagħhom jew għall-konsegwenzi tagħhom, sakemm twettqu bejn l‑1 ta’ Novembru 2011 u t‑13 ta’ Novembru 2023, kif ukoll għall-atti li ġejjin, imwettqa bejn dawn id-dati fil-kuntest ta’ dak li huwa magħruf bħala l-proċess tal-indipendenza ta’ Cataluña, anki jekk ma humiex marbuta mal-konsultazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq jew jekk ikunu twettqu sussegwentement għalihom:
a)      L-atti mwettqa bl-intenzjoni li tiġi ddikjarata, promossa jew miksuba s-seċessjoni jew l-indipendenza tal-Cataluña, kif ukoll dawk li kkontribwixxew għall-kisba ta’ dawn l-għanijiet.
[...]
b)      L-atti mwettqa bl-intenzjoni li jissejħu, jippromwovu jew jiksbu ż-żamma, minn persuni li ma kinux awtorizzati għal dan l-għan, tal-konsultazzjonijiet li seħħew fil-Cataluña fid‑9 ta’ Novembru 2014 u fl‑1 ta’ Ottubru 2017 jew ta’ konsultazzjonijiet li s-sejħa jew iż-żamma tagħhom ġiet iddikjarata illegali, kif ukoll l-atti li kkontribwixxew għat-twettiq ta’ dawn il-konsultazzjonijiet.
[...]
c)      Ir-rifjut ta’ osservanza, irrispettivament min-natura tiegħu, id-disturbi għall-ordni pubbliku, l-attakki kontra l-awtorità, l-uffiċjali tagħha u l-uffiċjali pubbliċi, jew l-atti ta’ ribelljoni mwettqa bl-għan li jsiru l-konsultazzjonijiet popolari msemmija fil-punt (b) ta’ dan il-paragrafu, jew il-konsegwenzi tagħhom, kif ukoll kull att ieħor ikklassifikat bħala reat imwettaq b’intenzjoni identika.
[...]
d)      Ir-rifjut ta’ osservanza, irrispettivament min-natura tiegħu, id-disturbi għall-ordni pubbliku, l-attakki kontra l-awtorità, l-uffiċjali tagħha u l-uffiċjali pubbliċi, l-atti ta’ ribelljoni jew kwalunkwe ksur ieħor tal-ordni pubbliku u tal-paċi, imwettqa bl-għan li jiġu sostnuti l-għanijiet deskritti fl-ittri preċedenti jew il-persuni li huma s-suġġett ta’ prosekuzzjoni jew ikkundannati minħabba t-twettiq ta’ wieħed mir-reati msemmija f’dan l-artikolu.
e)      L-atti mwettqa fil-kuntest ta’ interventi tal-pulizija intiżi sabiex jostakolaw jew jipprevjenu t-twettiq ta’ atti li jagħtu lok għal responsabbiltà kriminali jew amministrattiva msemmija f’dan l-artikolu.
(f)      L-atti mwettqa bl-għan li jiffavorixxu, jiksbu jew jiffaċilitaw wieħed mill-atti li jagħtu lok għal responsabbiltà kriminali, amministrattiva jew għal telf tal-fondi pubbliċi msemmija fil-punti preċedenti ta’ dan l-artikolu, kif ukoll kull att ieħor li huwa materjalment marbut magħhom.
2.      L-atti li jagħtu lok għar-responsabbiltà kriminali, amministrattiva jew għal telf tal-fondi pubbliċi u li ngħatalhom amnestija skont il-paragrafu 1 jibqgħu jibbenefikaw mill-amnestija, irrispettivament mill-istadju ta’ implimentazzjoni tagħhom, inklużi l-atti preparatorji, u irrispettivament mill-kwalità ta’ awtur jew parteċipant tal-persuna kkonċernata.
3.      L-atti li l-eżekuzzjoni tagħhom bdiet qabel l‑1 ta’ Novembru 2011 għandhom jitqiesu li huma inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi biss meta l-eżekuzzjoni tagħhom tkun intemmet wara din id-data.
L-atti li l-eżekuzzjoni tagħhom bdiet qabel it‑13 ta’ Novembru 2023 għandhom jitqiesu li huma wkoll inklużi fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din il-liġi, minkejja li l-eżekuzzjoni tagħhom tkun intemmet wara din id-data.
4.      L-użu ta’ fondi pubbliċi għall-finijiet previsti fl-ittri (a) u (b) ma huwiex meqjus bħala arrikkiment meta, indipendentement mill-konformità tiegħu mal-ordinament ġuridiku, ma kienx intiż sabiex jinkiseb vantaġġ patrimonjali personali.”
32.      L-Artikolu 2 tal-LOA intitolat “Esklużjonijiet”, jipprevedi:
“Fi kwalunkwe każ, huma esklużi mill-applikazzjoni tal-amnestija prevista fl-Artikolu 1:
a)      Atti malizzjużi kontra persuni li wasslu għall-mewt, l-abort jew il-korriment tal-fetu, it-telf ta’ organu jew membru jew l-użu tagħhom, it-telf ta’ sens jew tal-użu tiegħu, l-impotenza, l-isterilità jew sfigurazzjoni serja.
b)      L-atti kklassifikati bħala tortura jew trattamenti inumani jew degradanti fis-sens tal-Artikolu 3 tal-[KEDB], bl-eċċezzjoni ta’ trattamenti li ma jaqbżux livell minimu ta’ gravità sa fejn ma humiex ta’ natura li jkunu umiljanti jew degradanti għal persuna, li jippreġudikaw id-dinjità tagħha jew li joħolqu fiha sentimenti ta’ biża’, ta’ ansjetà jew ta’ inferjorità li jistgħu jiksru r-reżistenza morali jew fiżika tagħha.
c)      Atti li, minħabba l-għan tagħhom, jistgħu jiġu kklassifikati bħala terroriżmu skont id-Direttiva [2017/541] u li kkawżaw ukoll intenzjonalment ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk koperti mill-Artikoli 2 u 3 tal-[KEDB] u mid-dritt umanitarju internazzjonali.
d)      L-atti kklassifikati bħala ksur li l-eżekuzzjoni tagħhom tiżvela motivazzjonijiet razzisti, antisemitiċi, anti-Rom jew kwalunkwe tip ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq ir-reliġjon jew it-twemmin tal-vittma, l-etniċità jew ir-razza tagħha, is-sess tagħha, l-età tagħha, l-orjentazzjoni jew l-identità sesswali tagħha, raġunijiet relatati mal-ġeneru, aporofobija jew esklużjoni soċjali, mal-mard jew diżabbiltà li ssofri minnhom il-vittma, indipendentement minn jekk il-vittma jkollhiex effettivament dawn il-kundizzjonijiet jew ċirkustanzi.
e)      L-atti kklassifikati bħala reati li jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni Ewropea.
f)      L-atti kklassifikati bħala tradiment jew attakk fuq il-paċi jew l-indipendenza tal-Istat u relatati mad-difiża nazzjonali, inklużi taħt it-Titolu XXIII tal-Ktieb II tal-Kodiċi Kriminali, sakemm kien hemm kemm theddida effettiva u reali kif ukoll użu effettiv tal-forza kontra l-integrità territorjali jew l-indipendenza politika ta’ Spanja skont it-termini stabbiliti fil-Karta tan-Nazzjonijiet jew fir-Riżoluzzjoni 2625 (XXV) tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti tal‑24 ta’ Ottubru 1970, li fiha d-Dikjarazzjoni dwar il-Prinċipji tad-Dritt Internazzjonali relatati mar-Relazzjonijiet ta’ Ħbiberija u ta’ Kooperazzjoni bejn l-Istati skont il-Karta tan-Nazzjonijiet.
g)      Ir-reati kklassifikati bħala li huma ta’ ħsara għall-komunità internazzjonali inklużi taħt it-Titolu XXIV tal-Ktieb II tal-Kodiċi Kriminali.”
33.      L-Artikolu 4 tal-LOA, intitolat “Effetti fuq ir-responsabbiltà kriminali”, huwa fformulat kif ġej:
“Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 163 tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 267 [TFUE], wara d-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi:
a)      Il-korp ġudizzjarju li quddiemu titressaq kawża għandu jordna l-ħelsien immedjat tal-benefiċjarji tal-amnestija li jinsabu fil-ħabs, kemm jekk abbażi ta’ detenzjoni provviżorja jew b’eżekuzzjoni ta’ piena.
Il-korp ġudizzjarju adit għandu jordna wkoll it-tneħħija immedjata ta’ kull miżura kawtelatorja ta’ natura personali jew reali li tkun ġiet ordnata fir-rigward tal-azzjonijiet jew tal-ommissjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ din il-liġi, bl-unika riżerva tal-miżuri ċivili msemmija fl-Artikolu 8(2).
b)      Il-korp ġudizzjarju adit għandu jissospendi l-mandati ta’ detenzjoni maħruġa għall-persuni kkonċernati minn din il-liġi, kif ukoll il-mandati ta’ arrest nazzjonali, Ewropej u internazzjonali.
c)      Is-sospensjoni tal-proċeduri kriminali għal kwalunkwe raġuni ma tipprekludix it-tneħħija tal-miżuri kawtelatorji li kienu ġew ordnati qabel id-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi u li jinvolvu ċ-ċaħda tal-eżerċizzju tad-drittijiet fundamentali u tal-libertajiet pubbliċi.
d)      Il-korp ġudizzjarju adit għandu jtemm l-eżekuzzjoni tal-pieni kollha li jċaħħdu l-libertà, skwalifiki u multi imposti bħala piena prinċipali jew aċċessorja u li joriġinaw minn azzjonijiet jew ommissjonijiet li fir-rigward tagħhom ingħatat amnestija.
e)      Il-pieni ta’ priġunerija skontati kompletament jew parzjalment ma jistgħux jitnaqqsu fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali oħra meta tkun ingħatat amnestija abbażi ta’ din il-liġi fir-rigward tal-atti li jkunu mmotivaw il-piena skontata. L-istess regola tapplika għall-perijodi ta’ detenzjoni provviżorja li ma humiex segwiti minn kundanna minħabba d-dħul fis-seħħ ta’ din il-liġi.
f)      L-entrata inkluża fir-rekord kriminali li tirriżulta mill-kundanna għar-reat li fir-rigward tiegħu ngħatat amnestija, għandha titħassar.”
34.      Skont l-Artikolu 9 tal-LOA, intitolat “Kompetenza għall-applikazzjoni tal-amnestija”:
“1.      L-amnestija għall-atti li jikkostitwixxu reat għandha tiġi applikata mill-qrati msemmija fl-Artikolu 11 ta’ din il-liġi, ex officio jew fuq talba ta’ parti jew tal-Ministerio Fiscal [l-Uffiċċju tal-Prosekutur, Spanja] u, fi kwalunkwe każ, wara li jkunu nstemgħu l-Uffiċċju tal-Prosekutur u l-partijiet.
2.      L-amnestija għall-atti li jikkostitwixxu nuqqasijiet amministrattivi jew li jagħtu lok għar-responsabbiltà f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi għandha tiġi applikata mill-korpi kompetenti sabiex jiftħu, jipproċessaw jew jagħlqu l-proċeduri li jikkorrispondu għal dawn l-atti, skont l-istat ta’ progress ta’ dawn tal-aħħar, wara li jkunu semgħu lill-persuna kkonċernata.
3.      Att konkret, li jagħti lok għal responsabbiltà kriminali, amministrattiva jew f’dak li jirrigwarda l-fondi pubbliċi, jista’ jitqies li ngħatat amnestija fil-konfront tiegħu biss meta tali amnestija tkun ġiet iddikjarata permezz ta’ deċiżjoni definittiva mogħtija mill-korp kompetenti, skont id-dispożizzjonijiet ta’ din il-liġi.”
35.      L-Artikolu 10 tal-LOA, intitolat “Ipproċessar prijoritarju u urġenti”, jipprevedi:
“L-applikazzjoni tal-amnestija f’kull kawża taqa’ fuq il-korpi ġudizzjarji, amministrattivi jew kontabbli indikati f’din il-liġi, li għandhom jadottaw, bħala kwistjoni ta’ prijorità u urġenza, id-deċiżjonijiet rilevanti konformement ma’ din il-liġi, irrispettivament mill-istadju ta’ progress tal-proċedura amministrattiva jew tal-proċedura ġudizzjarja jew għal telf tal-fondi pubbliċi kkonċernati.
Id-deċiżjonijiet għandhom jittieħdu fi żmien massimu ta’ xahrejn, mingħajr preġudizzju għal appelli sussegwenti, li ma għandhomx effett sospensiv.”
36.      L-Artikolu 11 tal-LOA, intitolat “Proċedura fil-qasam kriminali”, jipprovdi fl-ewwel paragrafu tiegħu:
“Il-korpi ġudizzjarji għandhom japplikaw l-amnestija f’kwalunkwe stadju tal-proċeduri kriminali.”
Il-kawża prinċipali, id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
37.      L-Uffiċċju tal-Prosekutur ifformula, konformement mal-Artikolu 650 tal-Ley de Enjuiciamiento Criminal (Liġi dwar il-Proċeduri Kriminali), approvata mir-Real Decreto (id-Digriet Irjali) tal‑14 ta’ Settembru 1882 (24), quddiem il-Juzgado Central de Instrucción Nru 6 de l’Audiencia Nacional (il-Qorti Istruttorja Nru 6 tal-Qorti Nazzjonali, Spanja), att ta’ akkuża provviżorju li permezz tiegħu huwa ressaq azzjoni kriminali kontra tnax-il persuna suġġetti għal investigazzjoni (25). B’mod partikolari, l-Uffiċċju tal-Prosekutur jakkuża lil dawn it-tnax-il persuna li huma s-suġġett ta’ prosekuzzjoni li wettqu reati ta’ sħubija f’organizzazzjoni terroristika (26). Barra minn hekk, huwa jakkuża lil tmienja minnhom b’responsabbiltà għal reat ta’ natura terroristika ta’ pussess, żamma u manifattura ta’ sustanzi jew apparati li jieħdu n-nar jew splussivi, jew tal-komponenti tagħhom, kif ukoll għal tentattiv punibbli ta’ qerda ta’ natura terroristika (27).
38.      Barra minn hekk, ċerti assoċjazzjonijiet Spanjoli (28) u l-partit politiku VOX eżerċitaw, skont l-Artikolu 125 tal-Kostituzzjoni, azzjoni popolari fil-kuntest tal-proċedura kriminali mibdija mill-Uffiċju tal-Prosekutur kontra l-istess persuni suġġetti għall-investigazzjoni, li ġew akkużati bl-istess reati bħal dawk tal-Uffiċċju tal-Prosekutur, għalkemm huma jitolbu għal pieni iktar severi minn dawk mitluba minn dan tal-aħħar.
39.      B’mod partikolari, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li, kemm fl-att ta’ akkuża tal-Uffiċċju tal-Prosekutur, kif ukoll fl-att ta’ akkuża tal-prosekuzzjoni popolari, l-imputati huma akkużati li kienu jappartjenu għall-Comité de Defensa de la República (il-Kumitati tad-Difiża tar-Repubblika, iktar ’il quddiem iċ-“CDR”) kif ukoll għall-Equipo de Respuesta Táctica (it-Tim ta’ Intervent Tattiku, iktar ’il quddiem l-“ERT”).
40.      Skont l-Uffiċċju tal-Prosekutur, iċ-CDR organizzaw f’Cataluña diversi atti u azzjonijiet, li wħud minnhom jikkostitwixxu reati, fil-kuntest ta’ strateġija ppjanata u organizzata intiża sabiex tingħeleb l-ordni kostituzzjonali. Din l-istrateġija hija riflessa mir-rifjut ta’ użu tal-mezzi legali offruti mill-Istat tad-dritt sabiex jiġu espressi pretensjonijiet politiċi u soċjali, u mis-sejħa diretta għad-diżubbidjenza kif ukoll għat-twettiq ta’ azzjonijiet intiżi sabiex jikkawżaw diżordni tal-massa. L-għan imfittex kien li tiġi imposta sitwazzjoni ta’ fait accompli, bit-teħid ta’ kontroll tat-territorju u dannu għal setturi strateġiċi, ekonomiċi u ta’ provvista.
41.      Fir-rigward tal-ERT, l-att ta’ akkuża tal-Uffiċċju tal-Prosekutur jippreżentah bħala ċellula ifformata minn akkużati li jappartjenu lil diversi CDR u kkaratterizzata minn radikalità kbira. Il-membri jikkondividu attiviżmu estrem biex tinkiseb l-indipendenza tal-Cataluña bl-użu tal-vjolenza “fl-iktar espressjoni qawwija tagħha”, sabiex l-istituzzjonijiet jiġu mġiegħla jirrikonoxxu, de facto, is-separazzjoni tal-Cataluña mill-bqija ta’ Spanja. Huma pparteċipaw f’uħud mill-azzjonijiet l-iktar vjolenti attribwiti liċ-CDR, billi kienu mmirati b’mod partikolari lejn infrastrutturi sensittivi u, f’ċerti każijiet, lejn membri tal-forzi u tal-korpi ta’ sigurtà tal-Istat. Il-prosekuzzjoni popolari tippreċiża li l-ERT wettaq ukoll attakki kontra istituzzjonijiet pubbliċi ta’ importanza kbira, bħalma huma l-okkupazzjoni tal-kunsilli lokali u dik, ippjanata, tal-Parlament ta’ Cataluña.
42.      Mill-att ta’ akkuża tal-Uffiċċju tal-Prosekutur jirriżulta wkoll li l-akkużati, bħala membri tal-ERT, ikkontribwixxew għall-ħolqien u għall-iżvilupp ta’ ċentri ta’ koordinazzjoni għall-azzjonijiet taċ-CDR, konformement mal-missjoni fdata lilhom minn entità tal-Cataluña msejħa Centro Nacional de Inteligencia (iċ-Ċentru Nazzjonali tal-Intelligence). Din il-missjoni kienet tikkonsisti fil-provvista tal-infrastruttura loġistika neċessarja sabiex titwettaq azzjoni intiża għall-okkupazzjoni u għaż-żamma tal-Parlament ta’ Cataluña, fid-dawl tal-kapaċitajiet tekniċi u umani tal-grupp. Huma akkużati li kkostitwixxew organizzazzjoni terroristika parallela, ta’ natura klandestina u stabbli, intiża sabiex twettaq azzjonijiet vjolenti jew attentati kontra miri speċifiċi, bl-użu ta’ splussivi jew sustanzi li jieħdu n-nar immanifatturati f’żewġ laboratorji klandestini installati f’żewġ residenzi privati.
43.      Wara li ġiet iffinalizzata l-fażi istruttorja, il-kawża tressqet quddiem il-qorti tar-rinviju, li hija responsabbli għall-fażi intermedja u għall-fażi orali.
44.      Fil‑11 ta’ Ġunju 2024, il-LOA daħlet fis-seħħ. Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar l-applikazzjoni ta’ din il-liġi f’dan il-każ, b’mod partikolari fir-rigward tal-inklużjoni fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-amnestija tal-atti li jistgħu jiġu kklassifikati bħala atti terroristiċi mid-Direttiva 2017/541.
45.      Fis‑27 ta’ Ġunju 2024, il-qorti tar-rinviju żammet seduta ddedikata għall-eżami tal-amnestija invokata bħala eċċezzjoni, li kellha tingħata deċiżjoni dwarha qabel kwalunkwe diskussjoni fuq il-mertu. L-akkużati tennew it-talba tagħhom għall-applikazzjoni tal-amnestija. L-Uffiċċju tal-Prosekutur sostna din it-talba, billi qies li kien hemm lok li tiġi kkonstatata l-amnestija tal-atti li huma s-suġġett tal-proċedura, peress li din kienet ġiet approvata mill-Cortes Generales (il-Parlament Spanjol), li l-kamp ta’ applikazzjoni ratione temporis u ratione materiae tagħha kien ikopri l-fatti inkriminati u li l-esklużjoni prevista fl-Artikolu 2(c) tal-LOA ma kinitx applikabbli. Il-prosekuzzjoni popolari esprimiet l-oppożizzjoni tagħha għall-applikazzjoni tal-LOA, filwaqt li sostniet b’mod partikolari li din kienet tikser il-prinċipji ta’ ugwaljanza, ta’ effettività u ta’ ċertezza legali.
46.      Il-qorti tar-rinviju tindika li issa hija għandha tagħti deċiżjoni dwar jekk għandiex tilqa’ jew le l-eċċezzjoni mqajma in limine litis jew, fi kliem ieħor, jekk għandiex tapplika l-amnestija jew le (29).
47.      F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Audiencia Nacional (il-Qorti Nazzjonali) iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      Id-Direttiva [2017/541], għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA] li tipprekludi t-teħid ta’ azzjonijiet legali, u jekk ikun il-każ l-impożizzjoni ta’ piena, kontra persuni li jipparteċipaw b’mod attiv fl-attivitajiet ta’ grupp terroristiku, billi ttemm ir-responsabbiltà kriminali tagħhom?
2)      Id-Direttiva 2017/541, b’mod partikolari l-Artikolu 13 tagħha, għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA], li tipprekludi t-teħid ta’ azzjonijiet legali, u jekk ikun il-każ l-impożizzjoni ta’ piena, kontra persuni li jipparteċipaw b’mod attiv fl-attivitajiet ta’ grupp terroristiku, billi ttemm ir-responsabbiltà kriminali tagħhom, sa fejn din timponi, sabiex l-att ikun punibbli, minbarra r-rekwiżit li jkun hemm parteċipazzjoni fi grupp terroristiku, rekwiżit addizzjonali li jikkonsisti f’li jkun ġie kkawżat, effettivament u intenzjonalment, ksur serju tad-drittijiet umani?
3)      Id-Direttiva 2017/541 għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA] li tagħmel distinzjoni, bejn ir-reati ta’ terroriżmu u r-reati relatati ma’ grupp terroristiku previsti fl-imsemmija direttiva, skont jekk dawn ikunux ikkawżaw, effettivament u intenzjonalment, ksur serju tad-drittijiet umani, b’tali mod li din id-distinzjoni tippermetti li wħud minn dawn ir-reati ta’ terroriżmu jew relatati ma’ gruppi terroristiċi jkunu eżentati mir-responsabbiltà kriminali?
4)      Il-prinċipju ta’ ċertezza legali tad-dritt tal-Unjoni, sanċit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA], li tissuġġetta l-eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali, permezz ta’ amnestija lill-persuni akkużati b’kondotta li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2017/541, għall-kundizzjoni li dawn ma jkunux ikkawżaw, effettivament u intenzjonalment, ksur serju tad-drittijiet umani, b’mod partikolari dawk previsti fl-Artikoli 2 u 3 tal-[KEDB] u tal-Libertajiet Fundamentali, u fid-dritt umanitarju internazzjonali, mingħajr ma tispeċifika la liema huma l-atti li jikkostitwixxu tali ksur u lanqas il-livell ta’ gravità li għandu jinqabeż sabiex l-amnestija ssir ineffettiva? Alternattivament, il-prinċipji ta’ aspettattivi leġittimi u ta’ ċertezza legali tad-dritt tal-Unjoni huma kompatibbli ma’ leġiżlazzjoni, bħal dik prevista fl-Artikolu 1 tal-[LOA], li tistabbilixxi parametri, kemm oġġettivi kif ukoll suġġettivi, mhux preċiżi sabiex jiġi ddeterminat jekk ir-responsabbiltà kriminali hijiex meħtieġa jew le?
5)      Id-Direttiva 2017/541 għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħall-[LOA] li tipprekludi t-teħid ta’ azzjonijiet legali, u jekk ikun il-każ l-impożizzjoni ta’ piena, kontra persuni li jimmanifatturaw, ikunu fil-pussess, jakkwistaw, jittrasportaw, jipprovdu jew jużaw splussivi għal finijiet terroristiċi, billi ttemm ir-responsabbiltà kriminali tagħhom?
6)      Id-Direttiva 2017/541 għandha tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA] li tipprekludi t-teħid ta’ azzjonijiet legali, u jekk ikun il-każ l-impożizzjoni ta’ piena – billi ttemm ir-responsabbiltà kriminali tagħhom – kontra persuni li, għal finijiet terroristiċi, iniedu l-eżekuzzjoni ta’ azzjonijiet vjolenti kemm permezz tal-identifikazzjoni ta’ objettivi li għandhom ikunu suġġetti għal qerda massiva għaliex jirrappreżentaw ideoloġija opposta għal dik tal-grupp terroristiku, kif ukoll permezz tas-sorveljanza u tal-ġbir ta’ dokumentazzjoni fotografika tal-postijiet pubbliċi li għandhom jinqerdu; b’mod partikolari tas-sedi tal-Uffiċċju tal-Prosekutur, tal-forzi u tal-korpi tas-sigurtà tal-Istat, tal-istituzzjonijiet tal-komunitajiet awtonomi, jew tal-vetturi tal-pulizija; dan kollu sabiex jiggarantixxu l-eżekuzzjoni xierqa tal-pjan vjolenti mfassal mill-grupp terroristiku bil-għan li din il-qerda sseħħ b’suċċess?
7)      Il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni sanċit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja u l-prinċipju ta’ kooperazzjoni legali previst fl-Artikolu 4(3) TUE jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA], li teżenta mir-responsabbiltà kriminali, permezz ta’ amnestija, lil dawk il-persuni akkużati b’aġir li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2017/541?
8)      L-Artikoli 20 u 21 tal- [Karta] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA], li teżenta mir-responsabbiltà kriminali, permezz ta’ amnestija, lil dawk il-persuni akkużati b’kondotta li tikkostitwixxi reat fi Spanja, u li taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2017/541, minħabba l-għan ideoloġiku wara dawn l-atti li jikkostitwixxu reat?
9)      L-Artikolu 4(2) TUE u l-Artikoli 20(2) u 21(1) TFUE għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal-[LOA] li, permezz ta’ amnestija, teżenta mir-responsabbiltà kriminali lil dawk il-persuni akkużati b’terroriżmu minħabba li l-għan tal-atti mwettqa kien is-seċessjoni ta’ parti mit-territorju nazzjonali tal-imsemmi Stat Membru?”
48.      Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub mill-partijiet akkużati, mill-prosekuzzjoni popolari, mill-Uffiċċju tal-Prosekutur, mill-Kummissjoni Ewropea, kif ukoll mill-Gvern Spanjol. Dawn il-partijiet ippreżentaw ukoll is-sottomissjonijiet orali fis-seduta li seħħet fil‑15 ta’ Lulju 2025.
Analiżi
49.      Qabelxejn, għandu jiġi rrilevat li d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju jistgħu jitqassmu f’żewġ gruppi distinti. L-ewwel wieħed, li jiġbor il-maġġoranza tagħhom, jirrigwarda l-kompatibbiltà tal-LOA mad-Direttiva 2017/541. It-tieni grupp jikkonċerna l-konformità tal-LOA ma’ ċerti prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, bħalma huma ċ-ċertezza legali, l-ugwaljanza quddiem il-liġi u s-supremazija tad-dritt tal-Unjoni. Għalhekk jidher xieraq li dawn id-domandi jiġu eżaminati suċċessivament skont dan it-tqassim u f’din l-ordni.
Fuq l-ewwel, it-tieni, it-tielet, il-ħames u s-sitt domanda
50.      Permezz tal-ewwel, tat-tieni, tat-tielet, tal-ħames u tas-sitt domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2017/541 għandhiex tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali bħalma hija l-LOA. Din il-liġi tipprevedi t-tmiem tar-responsabbiltà kriminali għal kull persuna li pparteċipat b’mod attiv fl-attivitajiet ta’ grupp terroristiku jew li wettqet atti oħra koperti mill-imsemmija direttiva, b’mod partikolari l-manifattura, il-pussess, l-akkwist, it-trasport, il-provvista jew l-użu ta’ splussivi għal finijiet terroristiċi, jew fl-implimentazzjoni ta’ azzjonijiet vjolenti mħejjija permezz tal-ippjanar tal-għanijiet, tas-sorveljanza tagħhom jew tar-rikonjizzjoni fotografika tagħhom. Madankollu, din tissuġġetta l-eżenzjoni mill-prosekuzzjoni għall-kundizzjoni li dawn l-atti ma jkunux ikkawżaw intenzjonalment u effettivament ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, mingħajr ma tispeċifika n-natura eżatta tal-atti jew il-livell ta’ gravità rilevanti. Tali leġiżlazzjoni għalhekk tagħmel distinzjoni bejn reati terroristiċi abbażi tal-konsegwenzi tagħhom u tirriskja li tikkomprometti l-effettività tad-Direttiva 2017/541 kif ukoll l-obbligu ta’ prosekuzzjoni u ta’ sanzjoni kriminali effettiva.
51.      Fi kliem ieħor, u fil-qosor, l-essenzjal tal-interpretazzjoni konġunta tal-ħames domandi ċċitati iktar ’il fuq huwa li dawn id-domandi huma intiżi sabiex jiddeterminaw jekk il-LOA, li tagħti amnestija għal ċerti atti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2017/541, tippreġudikax l-effett utli ta’ din tal-aħħar (30). Għaldaqstant, dan ma huwiex nuqqas inizjali ta’ traspożizzjoni tad-direttiva, iżda miżura adottata sussegwentement li, skont il-qorti tar-rinviju, tinnewtralizza l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali li diġà ttrasponew id-direttiva u, fl-aħħar mill-aħħar, id-direttiva nnifisha. Għalhekk, il-kwistjoni ċentrali hija jekk, billi ttemm ir-responsabbiltà kriminali għal tali atti, din il-liġi ta’ amnestija ċċaħħadx lid-direttiva mill-effettività sħiħa tagħha.
52.      Ir-risposta għal din id-domanda kumplessa tippreżupponi t-teħid inkunsiderazzjoni ta’ diversi parametri. Fl-ewwel lok, għandu jiġi ppreċiżat il-mod kif id-dritt tal-Unjoni jħares lejn il-miżura ta’ amnestija, jiġifieri jekk din hijiex kwistjoni armonizzata jew waħda li taqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri. F’din il-perspettiva, ikun rilevanti li jiġi eżaminat kif id-dritt tal-Unjoni, u b’mod partikolari, l-istrumenti relatati mal-kooperazzjoni ġudizzjarja bejn l-Istati Membri, iħarsu lejn din l-istituzzjoni. F’dan ir-rigward, għandu jiġi ddeterminat dak li jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-amnestija u l-effett tagħha fuq l-obbligu, għall-Istati Membri, li jiggarantixxu l-applikazzjoni effettiva tad-dritt tal-Unjoni.
53.      Fit-tieni lok, wara li jiġi ddefinit il-kuntest ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u l-post li huwa rriżervat għall-amnestija, għandu jiġi eżaminat it-test stess tad-Direttiva 2017/541 u għandu jiġi eżaminat dak li d-direttiva tipprevedi dwar il-possibbiltà jew le ta’ amnestija u, fil-każ ta’ eżitu negattiv, liema huma l-konklużjonijiet rilevanti li għandhom jinsiltu, kif jirriżultaw mit-test tagħha, u b’mod partikolari mill-premessi ta’ din id-direttiva.
54.      Fit-tielet lok, hemm lok li l-imsemmija direttiva titqiegħed fil-kuntest ġuridiku ta’ adozzjoni tagħha, jiġifieri l-Artikolu 83 TFUE, u li jiġi eżaminat sa fejn din il-bażi leġiżlattiva tiċċara u tiddelimita l-obbligu li għandhom l-Istati Membri li jipprevjenu kwalunkwe sitwazzjoni ta’ impunità.
55.      Fir-raba’ lok, sa fejn l-amnestija hija mekkaniżmu li jolqot direttament is-sovranità nazzjonali u taqa’, f’dan ir-rigward, fil-marġni ta’ evalwazzjoni rrikonoxxut lill-Istati Membri, hemm lok li wieħed jistaqsi dwar il-mod kif l-istandards stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB jiddelimitaw il-portata ta’ amnestija ammissibbli fid-dawl tal-obbligi internazzjonali.
56.      Fil-ħames u fl-aħħar lok, għandu jiġi evalwat jekk it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ dawn l-elementi kollha jippermettix li jiġi konkluż li l-effett utli tad-Direttiva 2017/541 huwa, f’dan il-każ, kompromess bl-adozzjoni tal-LOA.
Il-kuntest ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u l-post irriżervat għall-amnestija
57.      Fl-ewwel lok, għandu jiġi kkonstatat li l-Qorti tal-Ġustizzja qieset, fis-sentenza tagħha AB et (Revoka ta’ amnestija) li “[i]d-dritt [tal-Unjoni] ma jirregolax l-adozzjoni u r-revoka ta’ amnestija” (31). Minn dan jirriżulta li l-amnestija tikkostitwixxi qasam mhux armonizzat, li jaqa’ fil-kompetenza esklużiva tal-Istati Membri.
58.      F’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat il-mod kif id-dritt tal-Unjoni jista’ jinteraġixxi ma’ atti leġiżlattivi nazzjonali li jirrigwardaw ir-revoka ta’ amnestija. Għalhekk, hija kienet intalbet, fost affarijiet oħra, tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-istħarriġ eżerċitat mill-qorti kostituzzjonali biss għall-konformità ta’ liġi li tirrevoka amnestija mal-Kostituzzjoni nazzjonali, mingħajr eżami tal-konformità tagħha mad-dritt tal-Unjoni. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li tali proċedura, peress li ma hijiex intiża li timplimenta d-dritt tal-Unjoni, tibqa’ barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha u, għaldaqstant, ma taqax fil-ġurisdizzjoni tagħha (32).
59.      Għalkemm il-kawża prinċipali u l-kawża li tat lok għas-sentenza AB jirrigwardaw it-tnejn li huma miżura ta’ amnestija, dawn huma madankollu differenti peress li l-ewwel waħda tikkonċerna l-applikazzjoni ta’ liġi ta’ amnestija, filwaqt li t-tieni waħda kienet tirrigwarda r-revoka tagħha.
60.      Xorta jibqa’ l-fatt li t-tagħlim mogħti fis-sentenza AB jibqa’ kompletament rilevanti. Fil-fatt, ir-revoka ta’ amnestija, kif ukoll il-proċedura interna ta’ stħarriġ tal-konformità tagħha mal-Kostituzzjoni nazzjonali, jaqgħu biss taħt id-dritt intern u, bħala prinċipju, ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Għaldaqstant, għalkemm il-modalitajiet ta’ adozzjoni jew ta’ tneħħija ta’ amnestija jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku nazzjonali, hija madankollu l-qorti tal-Unjoni, meta tintalab tevalwa l-effett ta’ tali miżura fuq l-implimentazzjoni tad-dritt sekondarju, li għandha tirrikonoxxi lill-Istati Membri marġni ta’ evalwazzjoni suffiċjentement wiesa’, bla ħsara għall-osservanza tal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni.
61.      Barra minn hekk, kif enfasizza l-Gvern Spanjol fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tiegħu, l-amnestija hija rrikonoxxuta b’mod wiesa’ mid-dritt tal-Unjoni bħala miżura li tista’ tiġi prevista u applikata mill-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, b’mod partikolari fil-kuntest tal-kooperazzjoni ġudizzjarja. F’dan ir-rigward, l-Artikolu 10(1)(d) tad-Direttiva 2011/99/UE dwar l-ordni Ewropea ta’ protezzjoni (33), jippermetti lill-awtorità kompetenti tal-Istat ta’ eżekuzzjoni tirrifjuta r-rikonoxximent ta’ tali deċiżjoni meta l-protezzjoni tirriżulta mill-eżekuzzjoni ta’ sanzjoni jew ta’ miżura koperta minn amnestija skont id-dritt tal-Istat ta’ eżekuzzjoni u tkun marbuta ma’ att li, skont dan id-dritt, jaqa’ taħt il-kompetenza ta’ dan l-Istat.
62.      Barra minn hekk, id-Deċiżjoni Qafas 2002/584, tipprevedi wkoll, fl-Artikolu 3(1) tagħha, li l-awtorità ġudizzjarja tal-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni għandha tirrifjuta li teżegwixxi l-mandat ta’ arrest Ewropew jekk ir-reat li wassal għal dan il-mandat ikun kopert minn amnestija fl-Istat Membru ta’ eżekuzzjoni, meta dan kellu l-ġurisdizzjoni li jibda proċeduri skont il-leġiżlazzjoni kriminali tiegħu stess. Fl-aħħar nett, strumenti oħra li japplikaw il-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku fil-kuntest tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali jipprevedu li l-amnestija tista’ tingħata kemm mill-Istat emittenti kif ukoll mill-Istat ta’ eżekuzzjoni (34).
63.      Minn dan isegwi li, fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni, l-amnestija tibqa’ prerogattiva li taqa’ taħt l-Istati Membri. Id-dritt tal-Unjoni jillimita ruħu li jirrikonoxxi l-eżistenza tagħha fl-istrumenti ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja tiegħu, mingħajr madankollu ma jwettaq armonizzazzjoni tal-kontenut jew tal-kundizzjonijiet għall-għoti tagħha.
Il-kontenut tad-Direttiva 2017/541 u s-silenzju tagħha fuq l-amnestija
64.      Fit-tieni lok, mit-test stess tad-Direttiva 2017/541 jirriżulta li l-adozzjoni tagħha tissodisfa n-neċessità ta’ approssimazzjoni iktar sostanzjali minn dik imwettqa mid-Deċiżjoni Qafas 2002/475/ĠAI dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu (35). Dan it-tisħiħ huwa ġġustifikat, minn naħa, mill-evoluzzjoni tat-theddid terroristiku u, min-naħa l-oħra, mill-obbligi legali li għandhom l-Unjoni u l-Istati Membri tagħha skont id-dritt internazzjonali. Minħabba n-natura transkonfinali tal-fenomenu, id-Direttiva 2017/541 tenfasizza b’mod espliċitu l-ħtieġa ta’ rispons koordinat u ta’ kooperazzjoni msaħħa, kemm f’kull Stat Membru kif ukoll bejniethom (36).
65.      Għandu jiġi rrilevat li, għalkemm id-Direttiva 2017/541 issemmi fost l-għanijiet tagħha t-tisħiħ ta’ kooperazzjoni iktar mill-qrib u iktar effettiva bejn l-Istati Membri sabiex jiġi miġġieled it-terroriżmu, hija ma tinkludi ebda dispożizzjoni speċifika dwar il-mekkaniżmi nazzjonali ta’ estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali, bħalma hija l-amnestija. Hija għalhekk tibqa’ siekta dwar il-fakultà, għall-Istati Membri, li jirregolaw dan it-tip ta’ istituzzjoni.
66.      Madankollu, dan is-silenzju ma jistax jiġi interpretat bħala assenza ta’ restrizzjonijiet. Din id-direttiva tippreċiża li d-dispożizzjonijiet tagħha għandhom jiġu applikati b’osservanza tal-valuri stabbiliti fl-Artikolu 2 TUE, kif ukoll tad-drittijiet u tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mill-Karta, b’mod partikolari dawk stabbiliti fit-Titoli II, III, V u VI tagħha (37). Hija tfakkar, barra minn hekk, li l-implimentazzjoni tagħhom għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-KEDB, il-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi, kif ukoll obbligi internazzjonali tal-Istati Membri fil-qasam tal-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem (38). Fl-aħħar nett, il-premessa 37 tagħha tenfasizza li din ma tistax ikollha bħala effett li tbiddel id-drittijiet, l-obbligi u r-responsabbiltajiet tal-Istati Membri skont id-dritt internazzjonali, inkluż skont id-dritt umanitarju internazzjonali. Fi kliem ieħor, din il-premessa tistabbilixxi limitu espliċitu għall-armonizzazzjoni mfittxija mil-leġiżlatur tal-Unjoni.
67.      Minn dan jirriżulta, minn naħa, li d-Direttiva 2017/541 tħalli lill-Istati Membri l-possibbiltà li jadottaw jew li jżommu miżura ta’ amnestija fl-ordinament ġuridiku intern tagħhom. Peress li l-amnestija ma hijiex strument armonizzat mid-dritt tal-Unjoni, hija taqa’ fil-kompetenza nazzjonali.
68.      Min-naħa l-oħra, fil-fehma tiegħi, din il-libertà ma tistax tinftiehem bħala illimitata. Ċertament, wieħed ma jistax isostni li r-rekwiżiti li jirregolaw l-applikazzjoni tad-Direttiva 2017/541, li fosthom hemm id-drittijiet iggarantiti mill-Karta, mill-KEDB u mill-prinċipji tad-dritt umanitarju internazzjonali, jiġu trasposti awtomatikament għall-każ ta’ inapplikazzjoni parzjali u temporanja li tirriżulta minn miżura ta’ amnestija. Xorta jibqa’ l-fatt li dawn ir-rekwiżiti jikkostitwixxu, f’kuntest bħal dan, indikazzjonijiet esterni, peress li l-amnestija taffettwa, anki jekk indirettament, il-kamp materjali ta’ din id-direttiva. Fi kliem ieħor, minkejja li l-amnestija ma tkunx armonizzata, l-adozzjoni tagħha ma ssirx f’lakuna leġiżlattiva. Ir-riferimenti magħmula mill-imsemmija direttiva għall-Karta, għall-KEDB u għad-dritt umanitarju internazzjonali jifformaw qafas ta’ riferiment rilevanti sabiex tiġi evalwata tali miżura meta din taffettwa aġir li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
Il-bażi legali tad-Direttiva 2017/541: l-Artikolu 83 TFUE u l-implikazzjonijiet tiegħu
69.      Fit-tielet lok, fir-rigward tan-neċessità li d-Direttiva 2017/541 terġa’ titqiegħed fil-kuntest ġuridiku tal-Artikolu 83 TFUE, li jikkostitwixxi l-bażi tagħha, għandu jitfakkar li dan l-artikolu, flimkien mal-Artikolu 82 TFUE dwar il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali, jirregola l-kooperazzjoni kriminali fi ħdan l-Unjoni. L-Artikolu 83(1) TFUE jipprevedi li direttivi adottati skont il-proċedura leġiżlattiva ordinarja jistgħu jistabbilixxu regoli minimi dwar id-definizzjoni ta’ reati kriminali u sanzjonijiet f’oqsma ta’ kriminalità partikolarment gravi b’dimensjoni transkonfinali, bħalma huwa t-terroriżmu. Din id-dimensjoni transkonfinali tista’ tirriżulta min-natura jew mill-effetti tar-reati, jew inkella mill-ħtieġa li dawn jiġu miġġielda fuq bażijiet komuni.
70.      Fil-fehma tiegħi, il-kunċett ta’ “regoli minimi” użat fl-Artikolu 83(1) TFUE jimplika li d-direttivi adottati fuq din il-bażi ma humiex intiżi sabiex jarmonizzaw b’mod sħiħ id-dritt kriminali tal-Istati Membri, iżda sabiex jipproċedu għal armonizzazzjoni parzjali, limitata għall-aspetti meqjusa essenzjali. Għalhekk, l-Istati Membri jżommu marġni ta’ evalwazzjoni li hija eżerċitata f’żewġ direzzjonijiet. Minn naħa, huma jistgħu jikkriminalizzaw aġir mhux kopert mid-direttiva; min-naħa l-oħra, huma jistgħu jipprevedu, għar-reati armonizzati, pieni iktar severi minn dawk previsti fid-direttiva (39).
71.      Jistgħu jinsiltu żewġ konklużjonijiet mill-konstatazzjonijiet preċedenti dwar l-Artikolu 83 TFUE. L-ewwel nett, id-Direttiva 2017/541 tistabbilixxi regoli minimi dwar in-natura tar-reati li għandhom jiġu introdotti fl-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri fit-traspożizzjoni tagħha. Fi kliem ieħor, għalkemm l-Istati Membri jżommu l-fakultà li jmorru lil hinn minn din il-bażi minima billi jistabbilixxu wkoll bħala reati aġir li ma jkunx kopert minn din id-direttiva, ir-reati espressament elenkati minnha jikkostitwixxu limitu li ma jistax jitbaxxa li għandu jiġi osservat.
72.      It-tieni nett, ġie sostnut (40), b’mod partikolari b’riferiment għas-sentenza I (41), li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha t-tendenza tqis li l-ksur imsemmi fl-Artikolu 83(1) TFUE potenzjalment jippreġudika l-interessi fundamentali tas-soċjetà. Billi tillimita s-setgħa ta’ armonizzazzjoni tal-Unjoni għall-aġir li jippreġudika interessi partikolarment essenzjali, din id-dispożizzjoni tistabbilixxi bażi assjoloġika għall-kriminalizzazzjoni li tiġġustifika l-armonizzazzjoni kriminali (42).
73.      Għaldaqstant, ma jistax jiġi eskluż li l-estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali għal reati koperti mid-Direttiva 2017/541, inkluż permezz ta’ mekkaniżmi bħall-amnestija, għandha, hija wkoll, tosserva kunsiderazzjonijiet assjoloġiċi. Fl-assenza ta’ dispożizzjonijiet speċifiċi dwar dan il-punt f’din id-direttiva, huma l-Istati Membri li għandhom jiddeterminaw il-kundizzjonijiet u l-modalitajiet ta’ applikazzjoni tagħhom, fil-limiti tal-marġni ta’ evalwazzjoni rrikonoxxut lilhom u bla ħsara għall-osservanza tal-istandards rilevanti, b’mod partikolari dawk li jirriżultaw mid-dritt internazzjonali, inkluż mid-dritt umanitarju internazzjonali.
74.      Minn dan jirriżulta li kull miżura nazzjonali ta’ amnestija tista’ tiġi evalwata mill-Qorti tal-Ġustizzja biss fid-dawl tal-“limiti esterni” għall-ġustifikazzjoni tagħha, jiġifieri tal-konformità tagħha mal-obbligi li jirriżultaw mid-dritt internazzjonali, b’mod partikolari mid-dritt umanitarju u mill-istrumenti ta’ protezzjoni tad-drittijiet fundamentali msemmija fil-premessa 37 tad-Direttiva 2017/541. Huwa b’din ir-riżerva li għandha titkompla l-analiżi tal-istandards applikabbli f’dan il-qasam.
L-istandards internazzjonali u l-ġurisprudenza tal-Qorti EDB fil-qasam tal-amnestija
75.      Fir-raba’ lok, b’estensjoni tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jiġi eżaminat il-mod kif il-liġijiet ta’ amnestija huma llum previsti mid-dritt internazzjonali, u b’mod partikolari mill-Qorti EDB, sabiex jiġi identifikat dan il-“limitu estern” għall-ġustifikazzjoni tagħhom. B’mod iktar preċiż, għandu jiġi ddeterminat il-marġni ta’ evalwazzjoni mogħti lill-Istati Membri f’dan il-qasam, kif ukoll il-limiti li jirriżultaw mill-obbligi vinkolanti li jirriżultaw mir-regoli internazzjonali. F’dan l-istadju, huwa għalhekk importanti li wieħed jistaqsi dwar il-mod kif l-amnestija hija meqjusa fil-kuntest tad-dritt internazzjonali komparattiv.
76.      B’mod ġenerali, il-kwistjoni tal-amnestija turi b’mod eżemplari t-tensjoni bejn is-sovranità kriminali tal-Istati u l-affermazzjoni progressiva, fid-dritt internazzjonali kif ukoll fil-ġurisprudenza tal-Qorti EDB, ta’ rekwiżit ġenwin ta’ prosekuzzjoni fir-rigward tad-delitti l-iktar serji. Tradizzjonalment, l-għoti ta’ amnestija huwa fid-diskrezzjoni tal-Istat, li jista’, f’isem ir-rikonċiljazzjoni nazzjonali jew ta’ kompromess politiku, jiddeċiedi li ma jiħux azzjoni legali kontra ċerti atti, inklużi reati ta’ gravità partikolari. Barra minn hekk, ġie nnotat li, storikament, l-amnestiji kienu meqjusa bħala għodda prezzjużi biex jintemmu l-kunflitti jew biex tiġi ffaċilitata tranżizzjoni demokratika, kif kien il-każ, pereżempju, fl-Arġentina, fiċ-Ċilì jew fl-Afrika t’Isfel (43).
77.      Madankollu, din il-loġika ta’ għażla sovrana li wieħed jinsa b’mod mhux limitat tmur kontra l-iżvilupp tad-dritt Ewropew u internazzjonali, li jistabbilixxi dejjem iktar il-prinċipju li l-ebda kunsiderazzjoni ta’ opportunità politika ma tista’ tiġġustifika l-impunità għal delitti bħat-tortura, id-delitti tal-gwerra, id-delitti kontra l-umanità jew il-ġenoċidju (44). Fil-fatt, illum il-ġurnata huwa ġeneralment aċċettat, fil-livell tad-dritt internazzjonali, li anki jekk l-ebda trattat ma jipprojbixxi espressament lil Stat milli jagħti amnestija għal delitti internazzjonali, kemm jekk ġenerali kif ukoll jekk speċifiċi, ma huwiex eċċessiv li jiġi sostnut li d-dritt konswetudinarju internazzjonali ma għadux jittollera l-għoti ta’ amnestiji fil-qasam tad-delitti tal-gwerra u tad-delitti kontra l-umanità, li jinkludu l-ġenoċidju (45).
78.      L-eżami tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB turi din l-evoluzzjoni tad-dritt internazzjonali (46). Għalhekk, id-deċiżjoni Dujardin et vs Franza kienet għadha tirrifletti, fl‑1991, ċerta tolleranza. Il-Kummissjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma kinitx qieset li l-amnestija mogħtija għal massakru ta’ ġendarmi, qabel kull sentenza, tmur kontra l-Artikolu 2 tal-KEDB (47).
79.      B’kuntrast ma’ dan, l-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB wasslet sabiex jiġi kkunsidrat, bħal fis-sentenza Abdülsamet Yaman vs It‑Turkija, li hija “tal-ikbar importanza”, sabiex rikors ikun effettiv, li l-prosekuzzjonijiet għal tortura ma jkunux jistgħu jiġu preskritti u li amnestija jew maħfra ma tkunx tista’ tingħata (48). Fil-kawża Yeşil u Sevim vs It‑Turkija, il-Qorti EDB ikkonfermat li fil-prinċipju ma huwiex ammissibbli li l-eżitu tal-proċeduri kriminali għal tali atti jiġi kompromess minn miżuri ta’ eċċezzjoni jew dewmien ġudizzjarju li jmorru kontra d-dmir ta’ diliġenza (49). Fis-sentenza Yeter vs It‑Turkija, li kienet tinvolvi t-tortura sal-mewt, il-Qorti EDB irrepetiet li l-amnestija jew il-maħfra qatt ma għandhom ikunu permessi meta uffiċjal tal-Istat jiġi akkużat b’atti li jiksru l-Artikolu 3 tal-KEDB (50). Dan ir-rekwiżit jirriżulta mill-projbizzjoni assoluta tat-tortura, li twassal għal obbligu proċedurali strett, jiġifieri li l-Istat ikkonċernat għandu jipproċedi kontra, jiddeċiedi u jissanzjona, mingħajr il-possibbiltà ta’ newtralizzazzjoni ta’ dawn l-obbligi permezz ta’ att ta’ klemenza.
80.      Dan tfakkar mingħajr ambigwità fil-kawża Ould Dah vs Franza. Il-Qorti EDB qieset f’din id-deċiżjoni li l-amnestija hija “ġeneralment inkompatibbli mad-dmir tal-Istati li jinvestigaw atti ta’ tortura” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (51). Il-Qorti EDB torbot għalhekk mill-qrib l-effettività tal-protezzjoni tal-ħajja u l-integrità tal-bniedem mal-ħtieġa tal-prevenzjoni tal-impunità.
81.      Għandu jiġi enfasizzat li dan l-approċċ tal-Qorti EDB jagħmel parti minn djalogu ġurisprudenzjali mill-qrib ma’ qrati u istanzi internazzjonali oħra. Fis-sentenza Marguš vs Il‑Kroazja, l-Awla Manja tal-Qorti EDB iddeċidiet li ex kumbattent, li inizjalment ingħata amnestija għal delitti tal-gwerra, ma setax jinvoka din il-miżura, peress li l-atti kienu jikkostitwixxu ksur gravi tal-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB (52). Sabiex tagħmel dan, il-Qorti EDB ibbażat ruħha espressament fuq il-Kumitat tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-Nazzjonijiet Uniti, il-ġurisprudenza tat-Tribunal Kriminali Internazzjonali għal dik li kienet il-Jugoslavja u tal-Qorti Inter-Amerikana tad-Drittijiet tal-Bniedem (53) sabiex tistabbilixxi li kunsens internazzjonali emerġenti jidher li għandu t-tendenza li jipprojbixxi l-għoti ta’ amnestiji għal delitti ta’ dan it-tip (54).
82.      Madankollu, għandu jiġi rrilevat li l-Qorti EDB ma teskludix, bħala prinċipju, li miżura ta’ amnestija tista’ tkun kompatibbli mal-KEDB, bil-kundizzjoni li din tkun taqa’ f’kuntest kredibbli ta’ ġustizzja transizzjonali. Fis-sentenza Marguš vs Il‑Kroazja, l-Awla Manja ppreċiżat li amnestija tista’, b’mod eċċezzjonali, tiġi aċċettata jekk tkun akkumpanjata minn ċirkustanzi partikolari, bħalma huwa proċess ġenwin ta’ rikonċiljazzjoni nazzjonali u/jew mekkaniżmi effettivi ta’ riparazzjoni għall-vittmi. F’dan il-każ, madankollu, l-amnestija mogħtija ma kienet akkumpanjata minn ebda korrispettiv, jiġifieri li ebda miżura ta’ riparazzjoni ma kienet prevista. Il-Qorti EDB iddeċidiet li, f’dawn iċ-ċirkustanzi, “billi fasslu att ta’ akkuża ġdid kontra r-rikorrent u billi kkundannawh għal delitti tal-gwerra kontra l-popolazzjoni ċivili, l-awtoritajiet Kroati aġixxew b’osservanza kemm tal-obbligi li jirriżultaw mill-Artikoli 2 u 3 tal-[KEDB] kif ukoll tar-rekwiżiti u tar-rakkomandazzjonijiet li jinsabu fil-mekkaniżmi u fl-istrumenti internazzjonali msemmija iktar ’il fuq” (55).
83.      Kif ġie rrilevat (56), din l-isfumatura tirrifletti, fil-fehma tiegħi, ir-rieda tal-Qorti EDB li tieħu inkunsiderazzjoni l-kuntest politiku li fih jingħataw ċerti amnestiji, b’mod partikolari fis-soċjetajiet fi tranżizzjoni li joħorġu minn kunflitt armat jew minn reġim awtoritarju. Madankollu, mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB jirriżulta b’mod kostanti li l-klemenza kriminali ma tistax tinbidel fi strument ta’ impunità. Għalkemm hija tirrikonoxxi li t-tfittxija ta’ bilanċ bejn in-neċessità ta’ paċi u l-obbligu li tingħata deċiżjoni tista’ tirriżulta delikata, hija tfakkar li amnestija inkundizzjonata għal ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem tibqa’, bħala prinċipju, inkompatibbli mal-KEDB (57).
84.      Fl-aħħar nett, l-analiżi preċedenti turi li l-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB hija artikolata madwar tliet elementi fundamentali. Fl-ewwel lok, l-amnestija mogħtija għal delitti serji, bħalma huma l-atti ta’ tortura, id-delitti tal-gwerra jew il-ksur tad-dritt għall-ħajja, tippreġudika l-essenza stess tal-obbligi proċedurali li jirriżultaw mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB. Fit-tieni lok, dan l-approċċ huwa parti minn dinamika iktar wiesgħa tad-dritt internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem, ibbażata fuq iċ-ċaħda tal-impunità għall-iktar ksur serju. Fl-aħħar nett, fit-tielet lok, hija biss amnestija strettament irregolata, inkluża fi proċess ġenwin ta’ attribuzzjoni tal-ġustizzja, li tassoċja riparazzjoni għall-vittmi, u, jekk ikun il-każ, rikonċiljazzjoni, li għadha tista’ titqies bħala kompatibbli mal-obbligi pożittivi imposti fuq l-Istati Membri għall-KEDB.
Evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tal-LOA mad-Direttiva 2017/541 fid-dawl tal-elementi analizzati
85.      Fid-dawl tal-analiżi preċedenti, issa għandu jiġi evalwat jekk l-elementi kollha eżaminati jwasslux sabiex jitqies li l-effett utli tad-Direttiva 2017/541 huwa, f’dan il-każ, kompromess.
86.      Kif diġà rrilevajt, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-LOA, li tissuġġetta l-estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali għall-kundizzjoni li l-atti kkonċernati ma jkunux wasslu intenzjonalment u effettivament għal ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’tali mod li tintroduċi distinzjoni bejn reati terroristiċi skont il-konsegwenzi tagħhom, tistax titqies li hija kompatibbli mad-Direttiva 2017/541. Tali leġiżlazzjoni għandha l-effett li tillimita l-possibbiltà ta’ azzjonijiet legali u ta’ sanzjonijiet kriminali għal ċerti kategoriji ta’ atti li jaqgħu taħt din id-direttiva, u dan iqajjem il-kwistjoni tal-konformità tagħha mal-għanijiet tagħha.
87.      Issa, mill-analiżi żviluppata preċedentement (58) jirriżulta li d-Direttiva 2017/541 ma tinkludi ebda dispożizzjoni li tipprojbixxi b’mod espliċitu l-użu ta’ mekkaniżmi ta’ estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali, bħalma hija l-amnestija. Barra minn hekk, hija ma tistax, loġikament, teskludi bħala prinċipju tali miżuri, peress li tali esklużjoni ġenerali diffiċilment tista’ tiġi rrikonċiljata mal-istruttura tad-dritt primarju, u b’mod partikolari mal-limiti inerenti għall-bażi legali li jikkostitwixxi l-Artikolu 83 TFUE.
88.      Għandu jiġi enfasizzat ukoll li l-LOA ma għandhiex l-effett li tħassar, lanqas parzjalment, id-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2017/541 jew dawk tat-traspożizzjoni nazzjonali tagħha. Din id-direttiva tibqa’ fis-seħħ fl-ordinament ġuridiku Spanjol, mingħajr ma jinbidel il-kontenut normattiv tagħha. Dan huwa dovut għall-fatt li l-LOA twassal għal “diżattivazzjoni” parzjali u temporanja tal-effetti tagħha, peress li ttemm ir-responsabbiltà kriminali għal ċerti atti speċifiċi, limitati fiż-żmien u min-natura tagħhom, mingħajr ma titqiegħed f’dubju l-applikabbiltà ġenerali tal-imsemmija direttiva għas-sitwazzjonijiet oħra.
89.      Għaldaqstant, il-kriterju determinanti sabiex tiġi evalwata l-kompatibbiltà tal-LOA mad-Direttiva 2017/541 ma huwiex is-sempliċi fatt tal-għoti ta’ amnestija, iżda l-konformità tagħha mar-rekwiżiti minimi li jirriżultaw mid-dritt internazzjonali, b’mod partikolari mid-dritt umanitarju, kif ukoll mill-istandards ġurisprudenzjali stabbiliti, b’mod partikolari, mill-Qorti EDB.
90.      L-eżami mwettaq juri li dawn l-istandards jeħtieġu, b’mod ġenerali, li kull miżura ta’ amnestija tiġi adottata f’kuntest reali ta’ rikonċiljazzjoni politika u soċjali. Issa, dan jidher li huwa l-każ hawnhekk, kif jissuġġerixxi l-għan stess tal-LOA, espress fit-titolu uffiċjali tagħha: “Liġi Organika 1/2024 dwar l-Amnestija għall-Finijiet tan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña”.
91.      F’dan ir-rigward, jidhirli li huwa xieraq, f’dan l-istadju tal-analiżi, li tiġi invokata l-kwistjoni tal-awtoamnestija, li tqajmet waqt is-seduta, minkejja li ma hijiex, bħala tali, is-suġġett ta’ problema speċifika fit-talba għal deċiżjoni preliminari. Madankollu, fil-fehma tiegħi, din il-kwistjoni jistħoqqilha li tiġi indirizzata fil-qosor, sa fejn tolqot il-limiti leġittimi li jista’ jiltaqa’ magħhom mekkaniżmu ta’ estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali fi Stat tad-dritt. Kif fakkret il-Kummissjoni ta’ Venezia fl-opinjoni tagħha dwar l-abbozz tal-Liġi Spanjola dwar l-amnestija għall-Cataluña, l-awtoamnestija tirreferi għas-sitwazzjoni li fiha l-awturi jew l-istituzzjonijiet responsabbli jagħtu lilhom infushom jew lill-membri tagħhom l-immunità mill-prosekuzzjonijiet, spiss lejliet tranżizzjoni politika (59). Fil-fatt, dawn il-forom ta’ amnestija huma ta’ spiss ivvizzjati b’arbitrarjetà, sa fejn jippermettu lil dawk li jikkontrollaw lill-poter leġiżlattiv jew eżekuttiv li jevitaw kull forma ta’ responsabbiltà, mingħajr stħarriġ ġudizzjarju effettiv jew parteċipazzjoni demokratika awtentika (60).
92.      Issa, fil-fehma tiegħi, xejn ma jippermetti li l-LOA tiġi kklassifikata bħala awtoamnestija f’dan il-każ, u dan għal diversi raġunijiet konverġenti. Fl-ewwel lok, il-liġi inkwistjoni hija r-riżultat ta’ proċedura parlamentari regolari, imwettqa fi ħdan sistema demokratika pluralista. Din ma tirriżultax minn att unilaterali impost minn awtorità awtoritarja, iżda minn dibattitu u vot demokratiku fil-Cortes Generales (il-Parlament Spanjol).
93.      Fit-tieni lok, l-applikazzjoni tagħha ma taħrabx mill-istħarriġ ġudizzjarju (61). Kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, hija fil-fatt il-qorti tar-rinviju li għandha teżamina fil-kawża prinċipali jekk il-kundizzjonijiet imposti mil-liġi sabiex wieħed jibbenefika mill-amnestija ikunux issodisfatti, u b’mod partikolari jekk il-fatti inkwistjoni jkunux jaqgħu jew le taħt l-esklużjonijiet previsti fl-Artikolu 2(c) tal-LOA.
94.      Fit-tielet lok, l-għan stess tal-liġi jiċħad kwalunkwe assimilazzjoni ma’ awtoamnestija. Il-LOA ma tkoprix mingħajr distinzjoni l-uffiċjali kollha tal-Istat jew dawk fil-poter, iżda tapplika għal grupp partikolari ta’ atti, limitati fiż-żmien u marbuta ma’ perijodu ta’ tensjoni politika, irrispettivament mill-istatus pubbliku jew privat tal-persuni kkonċernati. F’kelma waħda, hija topera in rem. Għaldaqstant, ma hijiex intiża li tipproteġi reġim politiku jew ir-rappreżentanti tiegħu minn eventwali prosekuzzjonijiet, iżda tindirizza sitwazzjoni eċċezzjonali b’għan iddikjarat ta’ normalizzazzjoni istituzzjonali u ta’ rikonċiljazzjoni.
95.      Fl-aħħar nett, mill-atti tal-proċess tal-kawża ma jirriżultax li l-persuni li jibbenefikaw mill-amnestija huma, huma stess, membri jew rappreżentanti tal-gvern jew tal-poter leġiżlattiv fl-oriġini tal-adozzjoni tal-LOA, b’tali mod li ma teżistix rabta diretta bejn l-eżerċizzju tal-poter politiku u l-benefiċċju tal-miżura. Għalhekk, ma jistax jiġi sostnut, fil-fehma tiegħi, li l-LOA għandha titqies bħala awtoamnestija.
96.      Barra minn hekk, il-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti EDB tistabbilixxi li l-amnestija ma tista’, fl-ebda każ, tkopri ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, l-ewwel fosthom il-ksur tad-drittijiet għall-ħajja u għall-integrità fiżika protetti mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB. Minn din il-perspettiva, il-LOA tipprevedi, fl-Artikolu 2(c) tagħha, esklużjoni espliċita tal-atti li kkawżaw intenzjonalment tali ksur, inklużi dawk li jaqgħu taħt id-dritt umanitarju internazzjonali. Dan ir-rekwiżit jidher għalhekk li huwa ssodisfatt f’dan il-każ (62).
97.      Minn dan jirriżulta li, għalkemm il-LOA kienet tipprevedi li l-amnestija hija eskluża għal dawn ir-reati intenzjonali u gravi, mingħajr ma jiġu formalment inklużi r-reati kollha koperti mid-Direttiva 2017/451, approċċ bħal dan ma jistax, fil-prinċipju, jitqies bħala li jmur kontra l-għanijiet ta’ din id-direttiva.
98.      Għaldaqstant, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għall-ewwel, għat-tieni, għat-tielet, għall-ħames u għas-sitt domanda li d-Direttiva 2017/541 ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-LOA, li, meta l-elementi suġġettivi, oġġettivi u ratione temporis imsemmija f’din il-liġi jkunu ssodisfatti, tagħti amnestija lill-atti li, minħabba l-għan tagħhom, jistgħu jiġu kklassifikati bħala reati terroristiċi, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(d) u (f), ta’ din id-direttiva, jew bħala reati marbuta ma’ grupp terroristiku, fis-sens tal-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, sakemm ma jkunux ikkawżaw intenzjonalment ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk koperti mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB u mid-dritt umanitarju internazzjonali, peress li l-effett utli tad-Direttiva 2017/541 ma huwiex kompromess.
Fuq ir-raba’ domanda
99.      Ir-raba’ domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju hija maqsuma f’żewġ partijiet. Minn naħa, għandu jiġi ddeterminat jekk il-prinċipju ta’ ċertezza legali jipprekludix leġiżlazzjoni bħalma hija l-LOA, li tissuġġetta l-eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali, għal atti li jaqgħu fil-kamp tad-Direttiva 2017/541, għall-assenza ta’ intenzjoni tat-twettiq ta’ ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk iggarantiti mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB, kif ukoll mid-dritt umanitarju internazzjonali. Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li l-LOA la tippreċiża l-aġir li jista’ jikkostitwixxi tali ksur, u lanqas il-livell ta’ gravità meħtieġ sabiex tiġi eskluża l-applikazzjoni tal-amnestija. Min-naħa l-oħra, sussidjarjament, hija tistaqsi dwar il-kompatibbiltà tal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi ma’ dispożizzjoni bħall-Artikolu 1 tal-LOA, li l-kriterji ta’ applikazzjoni tagħha jidhru oġġettivament vagi u suġġettivament inċerti.
100. Jeħtieġ li dawn iż-żewġ partijiet jiġu eżaminati waħda wara l-oħra.
L-ewwel parti: il-klawżola ta’ esklużjoni bbażata fuq ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem
101. Għandu jiġi rrilevat, qabel kollox, li la mill-att ta’ akkuża tal-Uffiċċju tal-Prosekutur u lanqas mill-att ta’ akkuża tal-prosekuzzjoni popolari ma jirriżulta li l-atti kkritikati, minkejja li ġew ikklassifikati bħala reati terroristiċi, intenzjonalment ikkawżaw ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem. Għaldaqstant, il-kundizzjoni stabbilita fl-Artikolu 2(c) tal-LOA, li tissuġġetta l-esklużjoni mill-benefiċċju tal-amnestija għat-twettiq intenzjonali ta’ tali ksur, ma hijiex issodisfatta f’dan il-każ, b’tali mod li l-imsemmija klawżola ta’ esklużjoni ma tapplikax. Kif sostna l-Gvern Spanjol, din iċ-ċirkustanza tqajjem il-kwistjoni tan-natura ipotetika tad-domanda preliminari u, għaldaqstant, tal-ammissibbiltà tagħha.
102. Fil-fehma tiegħi, oġġezzjoni bħal din ma tistax tintlaqa’. Id-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju tista’ fil-fatt tinftiehem bħala intiża sabiex jiġi vverifikat jekk ir-riferiment magħmul mil-LOA għall-kunċett ta’ “ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem”, b’mod partikolari dawk iggarantiti mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB, jissodisfax ir-rekwiżiti ta’ ċarezza u ta’ preċiżjoni imposti mid-dritt tal-Unjoni. Dak li din il-qorti tfittex, essenzjalment, li tistabbilixxi huwa jekk il-formulazzjoni ta’ din il-klawżola ta’ esklużjoni tippermettix li tiġi stabbilita linja diviżorja suffiċjentement ċara bejn, minn naħa, l-aġir li jista’ jibbenefika minn amnestija u, min-naħa l-oħra, dak li, minħabba l-gravità tiegħu, għandu jibqa’ suġġett għas-sistema ta’ prosekuzzjoni stabbilita mid-Direttiva 2017/541. L-inċertezzi dwar il-portata eżatta ta’ din il-klawżola huma biżżejjed sabiex jiġġustifikaw eżami tal-mertu.
103. B’mod ġenerali, il-prinċipju ta’ ċertezza legali jimponi li d-dispożizzjonijiet legali jkunu fformulati b’mod ċar, preċiż u inekwivoku, sabiex kulħadd ikun jista’ jkun jaf, b’mod prevedibbli, il-portata tad-drittijiet u tal-obbligi tiegħu. Dan il-prinċipju huwa intiż li jiggarantixxi l-istabbiltà normattiva u l-koerenza fl-applikazzjoni tad-dritt. Huwa jikkostitwixxi, f’dan is-sens, il-bażi tal-prinċipju ta’ aspettattivi leġittimi, li huwa intiż li jipproteġi l-istabbiltà tas-sitwazzjonijiet ġuridiċi stabbiliti abbażi tar-regoli fis-seħħ (63).
104. Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi jeżiġu, minn naħa, li r-regoli tad-dritt ikunu ċari u preċiżi u, min-naħa l-oħra, li l-applikazzjoni tagħhom tkun prevedibbli għall-partijiet fil-kawża (64). Il-prinċipju ta’ ċertezza legali jimponi, b’mod partikolari fil-każ ta’ regoli li jistgħu jwasslu għal konsegwenzi sfavorevoli għall-partijiet fil-kawża, li d-dispożizzjonijiet applikabbli jkunu suffiċjentement aċċessibbli u komprensibbli sabiex jippermettu lil kull persuna kkonċernata tipprevedi, sa fejn ikun raġonevoli, l-effetti legali tagħhom. Bħala prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni (65), iċ-ċertezza legali tikseb importanza partikolari fil-qasam kriminali, fejn tikkontribwixxi għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali u għall-effettività tal-Istat tad-dritt, stabbilit mill-Artikolu 2 TUE bħala valur fundamentali tal-Unjoni u bħala rekwiżit komuni għall-Istati Membri kollha (66).
105. Sabiex tingħata risposta għall-ewwel parti ta’ din id-domanda, għandu jiġi ddeterminat favur min tista’ tiġi invokata l-garanzija ta’ ċertezza legali. Jekk din tal-aħħar kellha tiġi invokata għall-benefiċċju tal-persuni akkużati, l-argument jidher, f’dan l-istadju, ineffettiv. Fil-fatt, it-talba għal deċiżjoni preliminari tindika espressament li l-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma jaqgħux taħt l-esklużjonijiet previsti mil-LOA, jiġifieri l-każijiet li fihom din tiddisponi li ma tistax tingħata amnestija għall-atti. Għandu jiġi rrilevat ukoll li l-qorti tar-rinviju semgħet lill-partijiet, skont id-dritt proċedurali Spanjol, fil-kuntest ta’ proċedura speċifika ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari dwar it-talba għall-applikazzjoni tal-LOA għall-atti li huma s-suġġett ta’ din il-proċedura. Fost il-pożizzjonijiet espressi, wieħed mill-akkużati (QCR) sostna b’mod partikolari li l-LOA ma hija vvizzjata minn l-ebda nuqqas ta’ ċarezza jew preċiżjoni (67).
106. Għalkemm, għall-kuntrarju, il-qorti tar-rinviju tqajjem hija stess diffikultà ta’ interpretazzjoni minħabba n-natura impreċiża tal-klawżola li tinsab fl-Artikolu 2(c) tal-LOA (68), għandu jiġi rrilevat li din id-dispożizzjoni ma tillimitax ruħha għal riferiment ġenerali għall-“ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem”. Hija tirreferi b’mod espliċitu għall-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB, jiġifieri d-dritt għall-ħajja, minn naħa, u l-projbizzjoni tat-tortura kif ukoll tat-trattamenti inumani jew degradanti, min-naħa l-oħra. Issa, il-kontenut normattiv ta’ dawn id-dispożizzjonijiet ġie ppreċiżat b’mod sostanzjali u kostanti mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB. Dan ir-riferiment normattiv jippermetti għalhekk, jidhirli, li l-portata tal-klawżola ta’ esklużjoni hija rregolata b’mod suffiċjentement iddeterminat. Fi kliem ieħor, l-Artikolu 2(c) tal-LOA jiddefinixxi impliċitament, iżda b’mod ċar, it-tifsira tal-espressjoni “ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem” b’riferiment dirett għall-ġurisprudenza dwar l-artikoli ċċitati iktar ’il fuq tal-KEDB.
107. B’mod partikolari, sabiex jiġi ddeterminat jekk trattament partikolari ikunx jikkostitwixxi tortura fis-sens tal-Artikolu 3 tal-KEDB, għandu jitfakkar li l-Qorti EDB tagħmel distinzjoni ċara bejn tortura, trattamenti inumani u trattamenti degradanti. Din id-distinzjoni hija intiża sabiex tenfasizza l-gravità partikolari tal-atti li deliberatament jimponu tbatija intensa u krudili. Hija stabbilita wkoll fl-Artikolu 1 tal-Konvenzjoni Kontra t-Tortura u Trattament jew Pieni Krudili, Inumani jew Degradanti oħra (69), li jiddefinixxi t-tortura bħala l-impożizzjoni intenzjonali ta’ uġigħ jew tbatija akuta, b’mod partikolari bl-għan tal-ksib ta’ informazzjoni, tal-punizzjoni jew tal-intimidazzjoni (70).
108. Dak li jiddistingwi prinċipalment it-tortura mit-trattamenti inumani jew degradanti huwa l-grad ta’ intensità tat-tbatija imposta. Trattament huwa kklassifikat bħala inuman jekk jikkawża uġigħ fiżiku jew morali aħrax, ħafna drabi minħabba t-tul tiegħu jew in-natura premeditata tiegħu (71). Huwa jitqies degradanti meta dan ikun intiż għall-umiljazzjoni tal-persuna jew għall-produzzjoni ta’ dan l-effett, billi jippreġudika d-dinjità tagħha jew billi jqajjem fiha sentiment ta’ biża’, ta’ ansjetà jew ta’ inferjorità li jista’ jkisser ir-reżistenza morali tagħha (72).
109. Ma huwiex neċessarju, sabiex trattament jiġi kklassifikat bħala degradanti, li dan jiġi pperċepit bħala tali minn terzi. Huwa biżżejjed li l-vittma tħoss umiljazzjoni f’għajnejha stess. L-intenzjoni ta’ umiljazzjoni lanqas ma hija kundizzjoni neċessarja għall-konstatazzjoni ta’ ksur. Għaldaqstant, anki meta ma jkunx hemm ir-rieda li l-vittma tixxejjen, l-Artikolu 3 tal-KEDB jista’ jinkiser jekk l-effetti tat-trattament effettivament ixejnu lill-vittma (73).
110. Fir-rigward tal-Artikolu 2 tal-KEDB, dan jimponi obbligu doppju: minn naħa, il-projbizzjoni li persuna tiġi mċaħħda intenzjonalment mill-ħajja, ħlief f’każijiet elenkati b’mod eżawrjenti; min-naħa l-oħra, l-obbligu pożittiv li dan id-dritt jiġi protett bil-liġi (74).
111. Minn dan jirriżulta li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-klawżola ta’ esklużjoni prevista fl-Artikolu 2(c) tal-LOA huwa ddelimitat biżżejjed, peress li jirreferi għall-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB, li l-kontenut tagħhom ġie ppreċiżat b’mod kostanti u ddettaljat mill-ġurisprudenza tal-Qorti EDB. Fl-assenza ta’ ambigwità leġiżlattiva, jidhirli li ma jista’ jiġi rrikonoxxut l-ebda ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali.
It-tieni parti: il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1 tal-LOA u l-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi
112. Fir-rigward tat-tieni parti tar-raba’ domanda, ifformulata sussidjarjament mill-qorti tar-rinviju, għandu jitfakkar, kif diġà ġie osservat fir-rigward tal-ewwel parti, li l-qorti tar-rinviju tindika b’mod ċar, fit-talba tagħha għal deċiżjoni preliminari, li, fid-dawl tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis tal-LOA, l-atti inkwistjoni jaqgħu taħt l-Artikolu 1 tagħha. Għaldaqstant, u l-istess bħall-ewwel parti, id-domanda tista’ tidher li hija ipotetika fid-dawl tal-eżitu possibbli tal-kawża prinċipali, u tista’ għalhekk tqajjem dubju dwar l-ammissibbiltà tagħha.
113. Xorta jibqa’ l-fatt li, kif enfasizzat b’mod partikolari l-Kummissjoni waqt is-seduta, jekk il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1 tal-LOA kellu jitqies vag jew indefinit wisq, b’mod partikolari fir-rigward tal-klassifikazzjoni oġġettiva u suġġettiva tal-aġir ikkonċernat, dan jista’ jaffettwa l-effettività tad-Direttiva 2017/541. Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju tista’ tkun iġġustifikata li tistaqsi dwar il-kompatibbiltà ta’ din id-dispożizzjoni mad-dritt tal-Unjoni. Jekk wieħed kellu jinterpreta d-domanda f’dan is-sens, ikun hemm lok li din tiġi eżaminata fuq il-mertu.
114. Fl-ewwel lok, bħall-ewwel parti tar-raba’ domanda, hemm lok li jiġi ddeterminat favur min huma invokati hawnhekk il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi. Jekk dawn ikunu l-partijiet akkużati, ebda element tat-talba għal deċiżjoni preliminari ma jippermetti li jiġi konkluż li l-impreċiżjoni possibbli tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-LOA pproduċiet, f’dan il-każ, effetti sfavorevoli konkreti fuq is-sitwazzjoni legali tagħhom. Għall-kuntrarju, kif diġà ġie enfasizzat, xejn ma jindika li seta’ jeżisti dubju, fl-istadju proċedurali attwali tal-kawża prinċipali, dwar l-applikabbiltà tal-LOA għall-atti li bihom huma akkużati l-imputati. Għaldaqstant, ma jirriżultax b’mod manifest kif iċ-ċertezza legali tista’ tiġi invokata b’mod utli favur tagħhom.
115. L-istess japplika għall-prinċipju tal-aspettattivi leġittimi, li jippreżupponi l-eżistenza ta’ aspettattivi preċiżi u leġittimi, ibbażati fuq assigurazzjonijiet ċari u maħruġa mill-awtoritajiet kompetenti. Issa, it-talba għal deċiżjoni preliminari ma tinkludi ebda element li jippermetti li jiġi identifikat liema aspettattivi konkreti setgħu nħolqu, u lanqas favur min, fir-rigward tal-possibbiltà, jew, għall-kuntrarju, tal-impossibbiltà, li tiġi adottata leġiżlazzjoni ta’ amnestija li teżenta mir-responsabbiltà kriminali ċerti atti li jaqgħu fil-kamp tad-Direttiva 2017/541, iżda li, fil-kuntest ratione materiae, personae u temporis partikolari, ma jikkostitwixxux ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem.
116. Fit-tieni lok, għalkemm l-invokazzjoni tal-prinċipju ta’ ċertezza legali toriġina mill-qorti tar-rinviju stess, minħabba li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1 tal-LOA jidhrilha li huwa inċert, għandu jitfakkar, kif diġà ġie indikat waqt l-eżami tal-kompatibbiltà ta’ din il-liġi mad-Direttiva 2017/541, li l-kriterju rilevanti la jinsab fil-portata ratione materiae u temporis tal-amnestija, u lanqas fil-livell ta’ preċiżjoni tal-limiti tagħha. Dak li huwa importanti, fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, hija l-osservanza tal-limiti sostantivi stabbiliti mid-dritt umanitarju internazzjonali u l-obbligi li jirriżultaw mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB, kif interpretati mill-Qorti EDB. Fi kliem ieħor, ma hijiex, fil-fehma tiegħi, il-portata astratta jew il-formulazzjoni ġenerali tal-Artikolu 1 tal-LOA li hija determinanti, iżda l-kwistjoni dwar jekk din id-dispożizzjoni tistax tkopri, anki indirettament, atti li jikkostitwixxu ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem (75).
117. Dan l-approċċ huwa ġġustifikat iktar u iktar peress li evalwazzjoni mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-portata ratione temporis u ratione materiae ta’ miżura ta’ amnestija twassal, fir-realtà, għal deċiżjoni fuq il-mertu stess ta’ din il-miżura. Issa, kif intwera, tali evalwazzjoni taqa’ fil-qasam irriżervat għall-Istati Membri, sa fejn l-istituzzjoni, il-portata u l-modalitajiet ta’ applikazzjoni ta’ amnestija ma jaqgħux taħt l-armonizzazzjoni mid-dritt tal-Unjoni u jibqgħu, bħala prinċipju, fil-kompetenza nazzjonali esklużiva.
118. Ċertament, kif sostniet b’mod partikolari l-Kummissjoni waqt is-seduta, jista’ jingħad li, f’dan il-każ, il-kamp ta’ applikazzjoni partikolarment wiesa’ tal-amnestija jista’ jippreġudika l-effett utli tad-Direttiva 2017/541, sa fejn jipprekludi kwalunkwe prosekuzzjoni tal-atti allegati fil-konfront tal-imputati fil-kawża prinċipali. Madankollu, għandu jitfakkar li l-amnestija hija istituzzjoni li l-modalitajiet ta’ applikazzjoni tagħha jvarjaw skont il-kuntesti legali u politiċi. Din tista’ sseħħ fi stadji differenti tal-proċeduri kriminali, qabel, matul (76) jew wara dawn il-proċeduri, u tikkonċerna jew att iżolat jew sensiela ta’ atti mwettqa fuq perijodu determinat (77). Fil-qosor, din hija miżura adattabbli għal diversità ta’ sitwazzjonijiet politiċi u ġudizzjarji.
119. Għalhekk, fil-fehma tiegħi, ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tevalwa l-opportunità politika jew ir-rilevanza tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae jew ratione temporis tal-amnestija fil-kawża prinċipali. L-istħarriġ tagħha għandu jkun limitat għall-verifika tal-konformità mal-limiti esterni imposti mid-dritt tal-Unjoni u mill-istrumenti internazzjonali li bihom huma marbuta l-Istati Membri. B’mod partikolari, għandu jiġi żgurat li l-imsemmija miżura ma tkunx tkopri aġir li jikkostitwixxi ksur gravi tad-drittijiet fundamentali, l-ewwel fosthom il-ksur tad-drittijiet għall-ħajja u l-projbizzjoni tat-tortura u ta’ trattamenti inumani jew degradanti, kif iggarantiti mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB.
120. Issa, kif ġie stabbilit preċedentement (78), dan ma huwiex il-każ f’din il-kawża. Din ma hijiex leġiżlazzjoni li tinnewtralizza totalment l-applikazzjoni ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2017/541, iżda miżura ta’ amnestija limitata, ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet politiċi speċifiċi. Peress li din id-direttiva ma tipprojbixxix fiha nnifisha l-użu tal-amnestija, tali miżura għandha, bħala prinċipju, titqies ammissibbli, tkun xi tkun il-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae jew ratione temporis tagħha, sakemm din tkun tosserva l-kundizzjonijiet sostantivi esposti iktar ’il fuq.
121. Din il-konklużjoni hija sostnuta mill-fatt li għalkemm l-amnestija fil-kawża prinċipali għandha, evidentement, kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis estiż, hija tagħmel parti minn loġika interna li tagħtiha koerenza proprja. Kif sostna l-Gvern Spanjol waqt is-seduta, il-LOA tkopri perijodu determinat kif ukoll atti identifikati b’mod preċiż, kollha b’rabta mal-proċess tal-indipendenza fil-Cataluña. Il-miżura għandha għalhekk relazzjoni diretta mal-għan politiku li huwa l-bażi tal-adozzjoni tagħha, jiġifieri n-normalizzazzjoni istituzzjonali u r-rikonċiljazzjoni soċjali fil-kuntest tal-kriżi fil-Cataluña. Dan l-għan jirriżulta b’mod espliċitu kemm mit-titolu kif ukoll mill-preambolu tal-LOA.
122. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, fir-rigward tal-ewwel parti tar-raba’ domanda, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun li l-prinċipju ta’ ċertezza legali, moqri flimkien mad-Direttiva 2017/541, ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-LOA, li tissuġġetta l-eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali tal-persuna akkużata b’aġir li jaqa’ taħt din id-direttiva għall-kundizzjoni li ma tkunx ikkawżat intenzjonalment ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk koperti mill-Artikoli 2 u 3 tal-KEDB u mid-dritt umanitarju internazzjonali.
123. Fir-rigward tat-tieni parti ta’ din id-domanda, nipproponi li r-risposta għandha tkun li l-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi ma jipprekludux leġiżlazzjoni bħal dik prevista fl-Artikoli 1 u 2 tal-LOA sabiex jiġi ddeterminat il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha.
Fuq it-tmien domanda
124. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-Direttiva 2017/541, moqrija fid-dawl tal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta, tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-LOA, li teżenta mir-responsabbiltà kriminali persuni akkużati għal reati li jaqgħu taħt l-imsemmija direttiva, għar-raġuni li, skont il-qorti tar-rinviju, dawn ir-reati twettqu bl-għan li jiġi segwit għan ideoloġiku.
125. Fil-fehma tiegħi, dan l-argument huwa bbażat fuq premessa żbaljata, peress li ma jiħux inkunsiderazzjoni n-natura partikolari tal-amnestija inkwistjoni. Fil-fatt, il-qorti tar-rinviju tidher li tassimila din is-sitwazzjoni ma’ dik li fiha l-leġiżlatur jadotta regola ġenerali intiża sabiex ittemm ir-responsabbiltà kriminali għal ċerti delitti minħabba l-konnotazzjoni ideoloġika tagħhom biss. F’tali xenarju, jista’ jiġi sostnut li teżisti differenza fit-trattament bejn, minn naħa, persuni akkużati b’reati mmotivati minn ideoloġija partikolari, li jibbenefikaw mill-amnestija, u, min-naħa l-oħra, persuni li wettqu reati simili f’kuntest ideoloġiku ieħor, mhux koperti mil-liġi. Tali approċċ jista’, fil-fatt, iqajjem dubju dwar il-kompatibbiltà tiegħu mal-Artikoli 20 u 21 tal-Karta.
126. Issa, dan ma huwiex il-każ fil-kawża preżenti. L-estinzjoni tar-responsabbiltà kriminali sseħħ hawnhekk bis-saħħa ta’ liġi ta’ amnestija, jiġifieri att ta’ portata eċċezzjonali, li l-għan espliċitu tiegħu huwa li jiffavorixxi r-rikonċiljazzjoni politika u soċjali. Dan l-għan jiġġustifika, fih innifsu, trattament differenti ta’ ċerti atti, peress li dan it-trattament huwa bbażat fuq kriterji oġġettivi u razzjonali. F’dan il-każ, il-LOA tirregola b’mod ċar il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha b’riferiment għall-kuntest identifikat sew tal-proċess tal-indipendenza fil-Cataluña. Il-miżura għalhekk ma hijiex ibbażata fuq evalwazzjoni astratta jew suġġettiva tal-motivazzjoni ideoloġika tar-reati, iżda fuq rabta politika u temporali preċiża, marbuta direttament mal-għan imfittex.
127. Li kieku kellu jiġi sostnut l-argument oppost, difiż b’mod partikolari mill-Kummissjoni waqt is-seduta, dan kien ikun iwassal sabiex kull miżura ta’ amnestija tiġi mċaħħda mil-leġittimità tagħha, billi tiġi miċħuda l-funzjoni proprja tagħha, jiġifieri li jingħelbu d-diviżjonijiet tal-passat favur interess superjuri ta’ paċi.
128. Madankollu, dan ma jfissirx li kull amnestija hija leġittima. Kif fakkart iktar ’il fuq (79), tali miżuri għandhom josservaw ċerti rekwiżiti. Dawn ma jistgħux ikopru ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem u għandhom ikunu bbażati fuq għan leġittimu u jkunu bbażati fuq kriterji oġġettivi, b’rabta mal-għan imfittex. Issa, fil-fehma tiegħi, il-LOA tissodisfa dawn ir-rekwiżiti, billi tibbaża ruħha fuq kuntest politiku speċifiku u għan ta’ rikonċiljazzjoni espliċita.
129. Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun li l-Artikoli 20 u 21 tal-Karta ma jipprekludux regola nazzjonali ta’ amnestija, bħalma huwa l-Artikolu 1 tal-LOA, li ma tapplikax għal atti oħra ħlief dawk limitati għal dan l-artikolu, anki jekk ikunu seħħew fl-istess żona territorjali u matul l-istess perijodu.
Fuq is-seba’ domanda
130. Il-qorti tar-rinviju sussegwentement tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kompatibbiltà tal-LOA mal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni kif ukoll mal-obbligu ta’ kooperazzjoni leali, stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE. Essenzjalment, hija tixtieq tkun taf jekk dawn il-prinċipji jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tagħti amnestija lil persuni akkużati għal atti li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tad-Direttiva 2017/541.
131. Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà affermat, fis-sentenza fundamentali tagħha tal‑15 ta’ Lulju 1964, Costa (80), li d-dritt tal-Unjoni, li joriġina minn sors awtonomu, ma jistax jitwarrab minn regola nazzjonali, tkun xi tkun in-natura jew id-data tagħha, mingħajr ma jitqiegħdu f’dubju l-unità u l-effettività tas-sistema legali tal-Unjoni. Hija ppreċiżat li s-saħħa vinkolanti tad-dritt tal-Unjoni ma tistax tvarja minn Stat Membru għal ieħor mingħajr ma tikkomprometti t-twettiq tal-għanijiet tat-Trattat u mingħajr ma toħloq diskriminazzjoni bejn il-partijiet fil-kawża.
132. Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li peress li hija għandha ġurisdizzjoni esklużiva sabiex tipprovdi l-interpretazzjoni definittiva tad-dritt tal-Unjoni, huwa l-kompitu tagħha, fl-eżerċizzju ta’ din il-ġurisdizzjoni, li tippreċiża l-portata tal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni fid-dawl tad-dispożizzjonijiet rilevanti ta’ dan id-dritt, b’tali mod li din il-portata ma tistax tiddependi mill-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali, u lanqas mill-interpretazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni adottata minn qorti nazzjonali, li ma tikkorrispondix għal dik tal-Qorti tal-Ġustizzja (81).
133. Dan il-prinċipju, għalhekk, jobbliga lill-istanzi kollha tal-Istati Membri jagħtu effett sħiħ lid-diversi dispożizzjonijiet tal-Unjoni, u d-dritt tal-Istati Membri ma jistax jaffettwa l-effett irrikonoxxut lil dawn id-diversi dispożizzjonijiet fit-territorju tal-imsemmija Stati (82).
134. Fir-rigward tal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali, infakkar li dan, stabbilit fl-Artikolu 4(3) TUE, jobbliga lill-Istati Membri u lill-istituzzjonijiet tal-Unjoni jirrispettaw lil xulxin u jassistu lil xulxin fit-twettiq tal-kompiti li jirriżultaw mit-Trattati. Skont ġurisprudenza stabbilita, dan il-prinċipju jobbliga lill-Istati Membri jieħdu l-miżuri kollha li jkunu neċessarji sabiex jiġu ggarantiti l-applikazzjoni u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni (83).
135. F’dan il-każ, mill-analiżi ma jirriżultax li l-adozzjoni tal-LOA tippreġudika l-prinċipju ta’ supremazija. Kif indikat iktar ’il fuq (84), id-Direttiva 2017/541 ma tinkludix dispożizzjoni li teskludi espressament l-użu tal-amnestija. Fuq kollox, l-effett utli tad-direttiva hija ppreżervata sakemm il-liġi dwar l-amnestija tirrispetta l-limiti stabbiliti mid-dritt umanitarju internazzjonali, b’mod partikolari r-rekwiżiti relatati mal-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali, u ma twassalx għal impunità għall-iktar ksur gravi.
136. Fir-rigward tal-obbligu ta’ kooperazzjoni leali, dan ma jistax jintuża b’mod awtonomu sabiex tiġi pprojbita miżura ta’ amnestija, peress li ma jirriżulta ebda obbligu pożittiv, ċar u preċiż mid-Direttiva 2017/541 li jipprojbixxi lill-Istati Membri milli jagħmlu użu minn tali miżura. Fl-assenza ta’ regola imperattiva tad-dritt tal-Unjoni li tipprojbixxi l-amnestija, l-Istati Membri jibqgħu kompetenti sabiex jadottaw tali liġijiet, bil-kundizzjoni li dawn ma jkunux jikkompromettu l-għan ta’ din id-direttiva u lanqas ma jwasslu għall-impunità għall-ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem.
137. Minn dan isegwi li l-prinċipji ta’ supremazija u ta’ kooperazzjoni leali ma jistgħux jitqiesu li jostakolaw, f’dan il-każ, l-adozzjoni tal-LOA.
138. Għaldaqstant, nipproponi li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkun li d-Direttiva 2017/541, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni u mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali msemmi fl-Artikolu 4(3) TUE, ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-LOA, li, fil-kuntest tal-eżerċizzju ta’ kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, teżenta r-responsabbiltà kriminali, permezz ta’ amnestija, meta ċerti ċirkustanzi oġġettivi, suġġettivi u ratione temporis iddefiniti f’din il-liġi jkunu ssodisfatti, tal-persuni akkużati b’aġir li jaqa’ taħt din id-direttiva, sa fejn dan ma jikkompromettix l-għan jew l-effett utli mfittex mill-imsemmija direttiva.
Fuq id-disa’ domanda
139. Permezz tad-disa’ u l-aħħar domanda preliminari tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 4(2) TUE, kif ukoll tal-Artikolu 20(2)(a) u tal-Artikolu 21(1) TFUE. Hija tixtieq tkun taf jekk dawn id-dispożizzjonijiet jipprekludux leġiżlazzjoni bħalma hija l-LOA, sa fejn din teżenta minn kull responsabbiltà kriminali lil dawk il-persuni akkużati b’terroriżmu minħabba li l-għan tal-atti mwettqa kien is-seċessjoni ta’ parti mit-territorju nazzjonali tal-Istat Membru kkonċernat. Skont il-qorti tar-rinviju, il-LOA toħloq riskju ta’ repetizzjoni jew ta’ ġeneralizzazzjoni ta’ tali atti, li jippreġudika l-integrità territorjali tal-Istati Membri u l-libertajiet ta’ moviment u ta’ residenza taċ-ċittadini tal-Unjoni.
140. Għandu jitfakkar, preliminarjament, l-għan tal-proċedura għal deċiżjoni preliminari kif jirriżulta mill-Artikolu 267 TFUE. Skont il-ġurisprudenza stabbilita, “[i]l-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE tikkostitwixxi strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali li bis-saħħa tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti lill-qrati nazzjonali l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li dawn jeħtieġu sabiex isolvu t-tilwim li jkunu meħtieġa jiddeċiedu. Il-Qorti tal-Ġustizzja żżid li “l-ġustifikazzjoni tar-rinviju għal deċiżjoni preliminari ma hijiex il-formulazzjoni ta’ opinjonijiet konsultattivi dwar domandi ġenerali jew ipotetiċi, iżda l-ħtieġa inerenti għas-soluzzjoni effettiva ta’ tilwima” (85).
141. Barra minn hekk, “[k]if jirriżulta mill-kliem stess tal-Artikolu 267 TFUE, id-deċiżjoni preliminari mitluba għandha tkun ‘meħtieġa’ sabiex tippermetti li l-qrati tar-rinviju ‘ikunu jistgħu jagħtu s-sentenza’ fil-kawża li jkunu adita biha” (86). Minn dan jirriżulta li “l-proċedura għal deċiżjoni preliminari tippreżumi, b’mod partikolari, li kawża hija effettivament pendenti quddiem il-qrati nazzjonali, li fil-kuntest tagħha huma għandhom jagħtu deċiżjoni li tista’ tieħu inkunsiderazzjoni s-sentenza dwar id-deċiżjoni preliminari” (87).
142. F’dan il-każ, jidher b’mod manifest li d-disa’ domanda ma għandhiex rabta mas-soluzzjoni tal-kawża prinċipali, li tirrigwarda proċeduri kriminali kontra persuni akkużati għal atti li jistgħu jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 2017/541 u tal-LOA. Il-kwistjoni dwar jekk miżura ta’ amnestija tistax, b’mod ġenerali, tippreġudika l-integrità territorjali ta’ Stat Membru jew id-dritt ta’ moviment liberu taċ-ċittadini tal-Unjoni ma għandha, f’dan il-kuntest, ebda rabta diretta mas-suġġett tal-kawża. Din hija mistoqsija ta’ natura ġenerali, saħansitra politika, mingħajr portata operattiva fil-kuntest konkret tal-kawża prinċipali.
143. Għaldaqstant, il-formulazzjoni ta’ din id-disa’ domanda tidher li hija intrinsikament marbuta ma’ tilwima ipotetika jew astratta, distinta mill-kontenzjuż effettivament pendenti quddiem il-qorti nazzjonali. Dan tal-aħħar huwa relegat għal rwol sekondarju fil-loġika li fuqha hija bbażata din id-domanda, li għandha t-tendenza li tagħmel il-proċedura għal deċiżjoni preliminari l-mezz ta’ dibattitu separat miċ-ċirkustanzi fattwali tal-kawża prinċipali.
144. Konsegwentement, u sa fejn id-disa’ domanda ma hijiex rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jiena tal-fehma li din għandha tiġi ddikjarata inammissibbli.
Konklużjoni
145. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari, kif ifformulati mill-ġdid, magħmula mill-Audiencia Nacional (il-Qorti Nazzjonali, Spanja):
1)      Id-Direttiva (UE) 2017/541 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Marzu 2017 dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/475/ĠAI u li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/671/ĠAI,
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħalma hija l-Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (il-Liġi Organika 1/2024 dwar l-Amnestija għall-Finijiet tan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña), tal‑10 ta’ Ġunju 2024, li, meta l-elementi suġġettivi, oġġettivi u ratione temporis imsemmija f’din il-liġi jkunu ssodisfatti, tagħti amnestija lill-atti li, minħabba l-għan tagħhom, jistgħu jiġu kklassifikati bħala reati terroristiċi, fis-sens tal-Artikolu 3(1)(d) u (f), ta’ din id-direttiva, jew bħala reati marbuta ma’ grupp terroristiku, fis-sens tal-Artikolu 4 tal-imsemmija direttiva, sakemm ma jkunux ikkawżaw intenzjonalment ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk koperti mill-Artikoli 2 u 3 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u mid-dritt umanitarju internazzjonali, peress li l-effett utli tad-Direttiva 2017/541 ma huwiex kompromess.
2)      Il-prinċipju ta’ ċertezza legali, moqri flimkien mad-Direttiva 2017/541,
għandu jiġi interpretat fis-sens li:
ma jipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal-Liġi Organika 1/2024, li tissuġġetta l-eżenzjoni mir-responsabbiltà kriminali tal-persuna akkużata b’aġir li jaqa’ taħt din id-direttiva għall-kundizzjoni li ma tkunx ikkawżat intenzjonalment ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem, b’mod partikolari dawk koperti mill-Artikoli 2 u 3 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u mid-dritt umanitarju internazzjonali.
3)      Il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ aspettattivi leġittimi, moqrija flimkien mad-Direttiva 2017/541,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux leġiżlazzjoni bħal dik prevista fl-Artikoli 1 u 2 tal-Liġi Organika 1/2024 sabiex jiġi ddeterminat il-kamp ta’ applikazzjoni tagħha.
4)      Id-Direttiva 2017/541, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni u mal-prinċipju ta’ kooperazzjoni leali msemmi fl-Artikolu 4(3) TUE,
għandha tiġi interpretata fis-sens li:
ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal-Liġi Organika 1/2024, li, fil-kuntest tal-eżerċizzju ta’ kompetenza esklużiva tal-Istati Membri, teżenta r-responsabbiltà kriminali, permezz ta’ amnestija, meta ċerti ċirkustanzi oġġettivi, suġġettivi u ratione temporis iddefiniti f’din il-liġi jkunu ssodisfatti, tal-persuni akkużati b’aġir li jaqa’ taħt din id-direttiva, sa fejn dan ma jikkompromettix l-għan jew l-effett utli mfittex minn din id-direttiva.
5)      L-Artikoli 20 u 21 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux regola nazzjonali ta’ amnestija, bħall-Artikolu 1 tal-Liġi Organika 1/2024, li ma tapplikax għal atti oħra ħlief dawk limitati għal dan l-artikolu, anki jekk ikunu seħħew fl-istess żona territorjali u matul l-istess perijodu.
1      Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
2      Wuernet, J.-L., Aristote: Œuvres complètes, Arvensa Éditions, 2017; ara, b’mod partikolari, Kapitolu XXXIX. “Accord entre les partisans des Trente et les démocrates dans Constitution d’Athènes”, test tradott minn Haussoullier, B.
3      Il-kelma “amnestija” ġejja mill-Grieg antik ἀμνηστία (amnēstía), li timplika l-idea li wieħed jinsa (ara Donnedieu de Vabres, H., Traité de droit criminel et de législation pénale comparée, Librairie du Recité Sirey, Pariġi, 1947, it-tielet edizzjoni, p. 550 sa 560, Nri 977 sa 992, b’mod partikolari, p. 550, Nru 977). Din il-kelma hija ffurmata mill-prefiss ἀ (privatif) u minn μνήμη (mnêmê), li tfisser bil-Grieg “memorja” jew “tifkira”. B’mod letterali, il-kelma ἀμνηστία (amnēstía) tfisser għalhekk “nuqqas ta’ memorja”, jew b’mod iktar konkret “għażla volontarja li wieħed jinsa” (ara, f’dan ir-rigward, Merle, R. u Vitu, A., Traité de droit criminel, Tome II, Procédure pénale, Edizzjonijiet Cujas, Pariġi, 2001, il-ħames edizzjoni, p. 1107, Nru 942). L-awturi josservaw li l-amnestija hija l-forma l-iktar antika tal-maħfra kriminali: “Permezz ta’ dispożizzjoni ġenerali u impersonali, l-awtorità fil-poter tiddeċiedi li jintesew ċerti fatti kriminali li attwalment ikunu jew li eventwalment ser ikunu s-suġġett ta’ prosekuzzjoni, jew ċerti kundanni diġà mogħtija. Il-fatti ma jitħassrux bħala tali, iżda l-konsegwenzi kriminali tagħhom jisparixxu”. Huma jiddefinixxu l-amnestija “bħala istituzzjoni kriminali bbażata fuq finzjoni u li għandha l-għan li telimina, għall-futur, in-natura kriminali ta’ ċerti atti kriminalment kundannabbli, billi tipprojbixxi kwalunkwe prosekuzzjoni tagħhom jew billi tħassar il-kundanni mogħtija għalihom”. Min-naħa tiegħu, Jean Pradel jindika li din tidher bħala “għażla li wieħed jinsa mixtieqa mil-leġiżlatur li, peress li għandu s-setgħa li joħloq reati, għandu wkoll is-setgħa li jħassarhom” (Pradel, J., Droit pénale particale, Dalloz, Pariġi, 2008, it-tielet edizzjoni, p. 586, Nru 559). Fl-istess sens u fil-kuntest tal-liġijiet ta’ amnestija fir-Repubblika Federali tal-Ġermanja wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ara Perels, J., “Amnestien für NS-Täter in der Bundesrepublik”, Kritische Justiz, Vol. 28, Nru 3, 1995, p. 382 sa 389, u Müller, I., Furchtbare Juristen.
Die unbewältigte Vergangenheit der deutschen Justiz, TIAMAT, Berlin, 2014, p. 306 sa 315. Fuq l-amnestija, ara wkoll Marxen, K., Rechtliche Grenzen der Amnestie, Forum Rechtswissenschaft. Beiträge zu neueren Entwicklungen in der Rechtswissenschaft 13, C. F. Müller, Karlsruhe, 1984.
4      Fl‑2001, Roger Merle u André Vitu jenfasizzaw il-multiplikazzjoni tal-amnestiji fl-era moderna, minkejja n-natura eċċezzjonali tal-istituzzjoni fl-iskop tagħha stess: “[...] l-istituzzjoni saret tant komuni li, mill-Ewwel Gwerra Dinjija, test ta’ amnestija huwa ppromulgat bħala medja kull sentejn: kien hemm tnax bejn l‑1919 u l‑1939 u, mil-Liberazzjoni, kien hemm iktar minn tletin” (Merle, R. u Vitu, A., op. cit., p. 1108, Nru 943). Barra minn hekk, Jean Pradel josserva li fi Franza, l-amnestija spiss tiġi implimentata, bħala medja, permezz tal-adozzjoni ta’ liġi kull ħames snin, fl-okkażjoni tal-bidu fil-kariga tal-President tar-Repubblika, “u xi kultant ikun hemm ukoll xi liġi ‘qasira’ waħda jew iktar matul il-ħames snin [...]” (Pradel, J., op. cit., p. 586, nota ta’ qiegħ il-paġna 4).
5      Henri Donnedieu de Vabres josserva li “[l]-għan tal-amnestija, huwa, wara taqlib politiku, li ssir paċi fost in-nies, billi r-reati li s-soċjetà tixtieq tinsa jitqegħdu fil-passat, għaliex huma jfakkru żminijiet koroh” (Donnedieu de Vabres, H., op. cit., p. 550, Nru 978).
6      Huwa għal din ir-raġuni li l-istituzzjoni tal-amnestija hija ta’ spiss imdawra b’velu ta’ xettiċiżmu u b’suspett ta’ arbitrarjetà. F’dan ir-rigward, Roger Merle u André Vitu josservaw b’mod ċar: “Ħafna drabi ġie enfasizzat ir-rwol politiku u soċjali ta’ konċessjonijiet u ta’ klemenza li kellha l-amnestija wara żminijiet koroh, meta huwa importanti li tiġi stabbilita mill-ġdid il-kalma fost in-nies; f’ċerti mumenti, l-awtorità fil-poter tagħmel iktar għall-paċi u għall-ġustizzja bil-maħfra, milli meta teżiġi l-kontinwazzjoni ta’ repressjoni rigoruża u metikoluża. Iżda ma għandux jiġi injorat li din hija forma għamja ta’ indulġenza, li tibbenefika b’mod indiskriminatorju lil dawk kollha li jissodisfaw il-kundizzjonijiet previsti mil-liġi tal-amnestija, irrispettivament mill-merti tagħhom jew l-inadegwatezza tagħhom” (Merle, R. u Vitu, A., op. cit., p. 1108, Nru 942). Min-naħa tiegħu, Klaus Marxen josserva fil-ktieb tiegħu ddedikat għall-amnestija li f’perijodi ta’ taqlib politiku, il-forzi politiċi jirrikorru għall-amnestija bħala mezz sabiex iwessgħu u jikkonsolidaw il-poter (Marxen, K., op. cit., p. 3).
7      Għandu jiġi rrilevat li l-problema tal-amnestija tista’ wkoll tiftaħ id-dibattitu dwar tensjoni possibbli bejn il-prinċipju ta’ ugwaljanza quddiem il-liġi u r-rekwiżit ta’ ġustizzja (ara l-konklużjonijiet li ppreżentajt illum fil-kawża relatata C‑523/24, Sociedad Civil Catalana, b’mod partikolari l-punt 2).
8      Fl‑10 ta’ Ġunju 1944, unità tad-diviżjoni SS Das Reich immassakrat 643 abitant ta’ dan ir-raħal ta’ Haute-Vienne, u ħarqet nisa, irġiel u tfal. Matul il-proċess li sar fl‑1953 quddiem it-Tribunal militaire de Bordeaux (il-Qorti Militari ta’ Bordeaux (Franza)), erbatax mill-akkużati kienu persuni mill-Alcace li ġew inkorporati bil-forza fil-Waffen-SS (“Malgré-nous”), flimkien ma’ seba’ ċittadini Ġermaniżi. Il-kundanna ta’ dawn il-persuni mill-Alsace qanqlet emozzjonijiet kbar f’Alsace, fejn ħafna kienu jqisuhom fuq kollox bħala vittmi tal-okkupazzjoni, li kienu mġiegħla jservu bl-uniformi Ġermaniża. Wara l-verdett (13 ta’ Frar 1953), il-leġiżlatur adotta l-Liġi Nru 53-112 tal‑20 ta’ Frar 1953 dwar l-amnestija għall-Franċiżi inkorporati bil-forza fil-formazzjonijiet militari tal-għedewwa (JORF tal‑21 ta’ Frar 1953, p. 1747), li teżenta lill-Franċiżi minn kull responsabbiltà minħabba n-neċessità li tinżamm il-paċi pubblika u l-unità nazzjonali. Il-President tal-Assemblea Nazzjonali ddikjara f’dan ir-rigward: “Il-patrija hija omm. Hija ma tistax taċċetta li wliedha jċarrtu lil xulxin fuq sidirha” (ara, dwar dan is-suġġett, Boufigi, M., Hébras, P. u Hébras, A., Le dernier témoin d’Oradour-sur-Glane, Harper Collins, Pariġi, 2024, b’mod partikolari, p. 118 sa 121). Din il-miżura, meqjusa xi mkien ieħor bħala ċaħda tal-ġustizzja għal delitti tal-gwerra ta’ gravità estrema, turi d-diffikultà inerenti għal kull amnestija, jiġifieri r-rikonċiljazzjoni tas-sanzjoni tal-iktar ksur gravi ma’ kunsiderazzjonijiet politiċi ta’ paċi u ta’ koeżjoni soċjali. It-test tal-Liġi Nru 53-112, tal‑20 ta’ Frar 1953 dwar l-amnestija għall-Franċiżi inkorporati bil-forza fil-formazzjonijiet militari tal-għedewwa huwa inkluż fix-xogħol ta’ Verhaegen, J., La Protection pénale contre les excès de pouvoir et la résistance légitime à l’autorité, Bruylant, Brussell, 1969, p. 429. Din hija applikazzjoni – rara – ta’ liġi ta’ amnestija, li topera in personam.
9      Għalhekk, fil-Gran Dukat tal-Lussemburgu, awtur kien diġà staqsa fl‑1949 dwar l-adegwatezza tal-amnestija, tal-maħfra ta’ amnestija jew ta’ amalgamazzjoni ta’ dawn iż-żewġ miżuri, favur il-kollaboraturi, tal-inqas għal ċerti reati (ara Metzler, L., Mélanges de Droit Luxembourgeois, Bruylant/Bêt, Brussell/Il-Lussemburgu, 1949, p. 377 sa 380).
Fis-snin ħamsin ġew adottati tliet liġijiet ta’ amnestija.
L-amnestija kienet l-ewwel ingħatat lil dawk li, sal‑1 ta’ Jannar 1947, kienu wettqu delitti “taħt l-impuls ta’ sentimenti patrijottiċi” kontra kollaboraturi (Liġi tal‑24 ta’ Marzu 1950 dwar ir-repressjoni ta’ ċerti fatti punibbli mwettqa taħt l-influwenza ta’ sentimenti patrijottiċi matul l-okkupazzjoni jew fiż-żmien tal-liberazzjoni (Mémorial A 1950, p. 533)).
L-espożizzjoni tal-motivi ta’ din il-liġi hija rriprodotta, flimkien ma’ kummentarju, fix-xogħol ta’ Spielmann, A., Des traîtres ? Edizzjoni RTL, il-Lussemburgu, 1984, p. 80 sa 82. It-tieni liġi tal‑11 ta’ April 1950 dwar l-amnestija fil-qasam tad-dritt komuni u li tirrigwarda l-interpretazzjoni jew l-emenda ta’ ċerti dispożizzjonijiet tad-digriet Gran Dukali tal‑21 ta’ April 1948 li jiddetermina l-effett tal-miżuri meħuda mill-għadu, tal-Liġi tal‑5 ta’ Diċembru 1911 dwar ir-riabilitazzjoni tal-liġi tal-persuni kkundannati għal pieni korrettivi jew għal pieni tal-pulizija u tal-liġi elettorali tal‑31 ta’ Lulju 1924 (Mémorial A 1950, p. 633) kienet tkopri għexieren ta’ tipi ta’ reati mwettqa wara l-gwerra, inklużi t-theddid u l-feriti li kienu jrendu lill-vittma inkapaċi għax-xogħol. Fl-aħħar nett, liġi adottata għaxar snin wara t-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija, dik tat‑12 ta’ Jannar 1955 li tagħti amnestija għal ċerti atti punibbli u bdil ta’ ċerti pieni relatati ma’ attentati kontra s-sigurtà esterna tal-Istat jew ma’ kollaborazzjoni f’miżuri ta’ teħid ta’ pussess meħuda mill-għadu u li tistabbilixxi miżuri ta’ klemenza fil-qasam tat-trattament amministrattiv (Mémorial A 1955, p. 161), għall-kollaboraturi sa fejn din taħfer lil dawk li kienu wettqu reat kontra s-sigurtà esterna tal-Istat qabel l‑1 ta’ Ġunju 1945 (ara Wingerter, E., “La justice luxembourgeoise pendant l’occupation nazie et dans l’immédiat après-guerre (1940-1950)”, f’Histoire de la Justice au Luxembourg (1795 à nos jours). Institutions – Organisation – Acteurs, De Gruyter, Berlin/Boston, 2022, p. 179 sa 242, b’mod partikolari p. 213 sa 214).
10      Jacques Verhaegen jikkwota dawn it-testi ta’ amnestija problematiċi, bħad-Digriet Nru 62-328 tat‑22 ta’ Marzu 1962 dwar l-amnestija għall-atti mwettqa fil-kuntest tal-operazzjonijiet ta’ żamma tal-ordni kontra l-insurrezzjoni Alġerina (JORF tat‑23 ta’ Marzu 1962, p. 3144), u d-Digriet Nru 62-428 tal‑14 ta’ April 1962 li jrendi applikabbli fit-territorju kollu tar-Repubblika d-Digriet Nru 62-328 tat‑22 ta’ Marzu 1962 dwar l-amnestija għall-atti mwettqa fil-kuntest tal-operazzjonijiet ta’ żamma tal-ordni kontra l-insurrezzjoni Alġerina (JORF tal‑15 ta’ April 1962, p. 3892), estiża bil-Liġi Nru 66-396 tas‑17 ta’ Ġunju 1966 dwar l-amnestija għal reati kontra s-sigurtà tal-Istat jew imwettqa b’rabta mal-avvenimenti tal-Alġerija (JORF tat‑18 ta’ Ġunju 1966, p. 4915) għar-reati mwettqa “fil-kuntest ta’ operazzjonijiet tal-pulizija amministrattiva jew ġudizzjarja” (Verhaegen, J., op. cit., p. 444, nota ta’ qiegħ il-paġna 159).
11      Ara, ukoll, il-punti 77 et seq. ta’ dawn il-konklużjonijiet.
12      BOE Nru 141, tal‑11 ta’ Ġunju 2024, p. 67764.
13      BOE Nru 311, tad‑29 ta’ Diċembru 1978, p. 29313.
14      Sentenza 137/2025 tat-Tribunal Constitucional (il-Qorti Kostituzzjonali), Pleno (BOE Nru 183, tal‑31 ta’ Lulju 2025, p. 103781 (ES:TC:2025:137)).
15      Kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, skont il-persuni akkużati, dawn huma atti preparatorji. Madankollu, skont l-Uffiċċju tal-Prosekutur u l-prosekuzzjoni popolari, dawn huma tentattivi ta’ reati.
16      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑15 ta’ Marzu 2017 dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu u li tissostitwixxi d-Deċiżjoni Kwadru tal-Kunsill 2002/475/ĠAI u li temenda d-Deċiżjoni tal-Kunsill 2005/671/ĠAI (ĠU 2017, L 88, p. 6).
17      Iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950 (iktar ’il quddiem il-“KEDB”).
18      Adottat mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fis‑16 ta’ Diċembru 1966 u daħal fis-seħħ fit‑23 ta’ Marzu 1976.
19      BOE Nru 45, tal‑21 ta’ Frar 2019, p. 16698.
20      BOE Nru 281, tal‑24 ta’ Novembru 1995, p. 33987.
21      Iktar ’il quddiem il-“Kummissjoni ta’ Venezia.”
22      Il-Kummissjoni ta’ Venezia, Opinjoni Nru 710/2012 tal‑11 ta’ Marzu 2013 dwar id-dispożizzjonijiet relatati mal-priġunieri politiċi fil-Liġi Ġeorġjana dwar l-amnestija (CDL-AD(2013)009).
23      Iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”.
24      BOE Nru 260, tas‑17 ta’ Settembru 1882, p. 803.
25      Dawn it-tnax-il persuna huma EGB, EGC, SPG, QCR, GTA, ACB, JRS, RJDL, FJG, XBLL, DBA u CBE.
26      Atti punibbli skont l-Artikolu 571 u l-Artikolu 572(2) tal-Kodiċi Kriminali.
27      Atti punibbli skont l-Artikolu 574(1), il-punt 3 tal-Artikolu 573bis(1) u l-Artikolu 346(1) tal-Kodiċi Kriminali kif ukoll skont id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikoli 16, 62 u tal-punti 1, 2 u 4 tal-Artikolu 573(1) ta’ dan l-Kodiċi.
28      B’mod partikolari, dawn huma l-Associació Catalana de Víctimes d’Organitzacions Terroristes (ACVOT) (l-Assoċjazzjoni ta’ Cataluña tal-Vittmi ta’ Organizzazzjonijiet Terroristi); l-Asociación de Víctimas del Terrorismo (AVT) (l-Assoċjazzjoni tal-Vittmi tat-Terroriżmu); l-Asociación Dignidad y Justicia (l-Assoċjazzjoni tad-Dinjità u tal-Ġustizzja); l-Asociación Española de la Guardia Civil (AEGC) (l-Assoċjazzjoni Spanjola tal-Gwardja Ċivili) u l-Asociación Unificada de la Guardia Civil (AUGC) (l-Assoċjazzjoni Unifikata tal-Gwardja Ċivili).
29      F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, il-qorti tar-rinviju semgħet lill-partijiet fil-kuntest ta’ proċedura ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari, prevista mid-dritt Spanjol, dwar it-talba għall-applikazzjoni tal-amnestija għall-fatti msemmija f’din il-proċedura. Fost il-pożizzjonijiet espressi, wieħed mill-akkużati (QCR) sostna li l-LOA ma hija vvizzjata minn l-ebda nuqqas ta’ preċiżjoni. Akkużati oħrajn (DBA, CBE u XBLL) sostnew li l-fatti msemmija fl-att ta’ akkuża finali tal-Uffiċċju tal-Prosekutur u fl-att ta’ akkuża tal-prosekuzzjoni popolari ma jippermettux li l-atti inkriminanti jiġu kklassifikati bħala atti terroristiċi, peress li dawn pjuttost jaqgħu taħt atti preparatorji punibbli. Il-prosekuzzjoni popolari, min-naħa tagħha, qieset li l-LOA tikser il-prinċipji ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, ta’ separazzjoni tal-poteri kif ukoll ta’ supremazija u ta’ effettività tad-dritt tal-Unjoni.
30      F’dan ir-rigward, għandha titfakkar is-sentenza tas‑17 ta’ Lulju 2008, Il‑Kummissjoni vs L‑Italja (C‑132/06, EU:C:2008:412), mogħtija f’kawża mhux dwar amnestija kriminali, bħal f’dan il-każ, iżda dwar amnestija fiskali stabbilita mir-Repubblika Taljana. Fiha l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, sa fejn id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali kienu jipprevedu rinunzja ġenerali u mingħajr distinzjoni għall-verifika tat-tranżazzjonijiet taxxabbli mwettqa matul il-perijodi taxxabbli kkonċernati, dawn kienu jċaħħdu l-Artikoli 2 u 22 tas-Sitt Direttiva tal-Kunsill tas‑17 ta’ Mejju 1977 fuq l-armonizzazzjoni tal-liġijiet ta’ l-Istati Membri dwar taxxi fuq id-dħul mill-bejgħ – Sistema komuni ta’ taxxa fuq il-valur miżjud: bażi uniformi ta’ stima (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 9, Vol. 1, p. 23) mill-kontenut tagħhom, b’tali mod li jippreġudikaw l-effett utli ta’ din tal-aħħar.
31      Sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 2021 (C‑203/20, iktar ’il quddiem is-“sentenza AB”, EU:C:2021:1016, punt 40).
32      Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet ukoll, b’risposta għat-tielet domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, f’dik il-kawża, li “leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi proċedura ta’ natura leġiżlattiva marbuta mar-revoka ta’ amnestija kif ukoll proċedura ġudizzjarja intiża għall-istħarriġ tal-konformità ta’ din ir-revoka mal-Kostituzzjoni ma timplimentax id-dritt tal-Unjoni, peress li tali proċeduri ma jaqgħux fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan id-dritt” (sentenza AB (punt 74)). Xorta jibqa’ l-fatt li, fl-imsemmija sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ġiet mistoqsija, permezz tal-ewwel domanda preliminari mressqa mill-qorti tar-rinviju, tagħti deċiżjoni dwar il-kwistjoni tal-kompatibbiltà mal-prinċipju ta’ ne bis in idem tal-ħruġ  ta’ mandat ta’ arrest Ewropew kontra persuna li kienet is-suġġett ta’ proċeduri kriminali inizjalment interrotti minħabba deċiżjoni ġudizzjarja definittiva adottata abbażi ta’ amnestija, u li sussegwentement tkomplew wara l-adozzjoni ta’ liġi li tirrevoka din l-amnestija u li tannulla l-imsemmija deċiżjoni ġudizzjarja. Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, ċertament, il-proċedura fil-kawża prinċipali kienet tikkonċerna reati li ma ġewx armonizzati mid-dritt tal-Unjoni u li dan id-dritt ma jirregolax l-adozzjoni u r-revoka ta’ amnestija. Madankollu, u dan huwa importanti, hija ddikjarat li kellha ġurisdizzjoni minħabba li din id-domanda ma kinitx tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar dawn ir-reati jew din l-amnestija, iżda dik tal-prinċipju ta’ ne bis in idem fil-kuntest ta’ proċedura għall-ħruġ ta’ mandat ta’ arrest Ewropew li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u ratione temporis tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2002/584/ĠAI tat‑13 ta’ Ġunju 2002 dwar il-mandat ta’ arrest Ewropew u l-proċeduri ta’ bejn l-Istati Membri (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45) (sentenza AB (punti 41 sa 42)).
33      Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑13 ta’ Diċembru 2011 (ĠU 2011, L 338, p. 2).
34      Ara l-Artikolu 11(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2005/214/ĠAI tal‑24 ta’ Frar 2005 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ penali finanzjarji (ĠU 2006, L 159M, p. 256); Artikolu 13(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2006/783/ĠAI tas‑6 ta’ Ottubru 2006 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku għal ordnijiet ta’ konfiska (ĠU 2010, L 239M, p. 340); l-Artikolu 19(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/909/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi f’materji kriminali li jimponu pieni ta’ kustodja jew miżuri li jinvolvu ċ-ċaħda tal-libertà bil-għan li jiġu infurzati fl-Unjoni Ewropea (ĠU 2008, L 327, p. 27), u l-Artikolu 19(1) tad-Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill 2008/947/ĠAI tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar l-applikazzjoni tal-prinċipju ta’ rikonoxximent reċiproku ta’ sentenzi u deċiżjonijiet li jinvolvu probation bil-ħsieb ta’ sorveljanza ta’ miżuri ta’ probation u ta’ sanzjonijiet alternattivi (ĠU 2008, L 337, p. 102).
35      Deċiżjoni Qafas tal-Kunsill tat‑13 ta’ Ġunju 2002 (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 34, rettifika fil-ĠU 2009, L 17, p. 45). Kif issemma fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16 ta’ dawn il-konklużjonijiet, id-Direttiva 2017/541 issostitwixxiet din id-deċiżjoni qafas.
36      Skont il-premessi 6 sa 7 tad-Direttiva 2017/541:
“(6)      Meta jittieħed kont tal-evoluzzjoni tat-theddid terroristiku lill-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri u l-obbligi ġuridiċi li l-Unjoni u l-Istati Membri għandhom skont id-dritt internazzjonali, id-definizzjoni ta’ reati terroristiċi, ta’ reati relatati ma’ grupp terroristiku u reati relatati ma’ attivitajiet terroristiċi, jenħtieġ li tkompli tiġi approssimata fl-Istati Membri kollha, sabiex tkopri l-imġiba relatata, b’mod partikolari, ma’ ġellieda terroristiċi barranin u l-finanzjament tat-terroriżmu b’mod aktar komprensiv. Dawn il-forom ta’ mġiba jenħtieġ li jkunu punibbli wkoll jekk jitwettqu permezz tal-Internet, inklużi l-mezzi ta’ komunikazzjoni soċjali.
(7)      Barra minn hekk, in-natura transfruntiera tat-terroriżmu teħtieġ rispons koordinat b’saħħtu u kooperazzjoni fi ħdan l-Istati Membri u bejniethom, kif ukoll mal-aġenziji u l-korpi kompetenti tal-Unjoni u fosthom fil-ġlieda kontra t-terroriżmu, inkluż l- Eurojust u l-Europol. [...]”
37      Ara l-premessa 35 tad-Direttiva 2017/541. It-Titolu II huwa dwar il-libertajiet, it-Titolu III dwar l-Ugwaljanza, it-Titolu V dwar iċ-Ċittadinanza u t-Titolu VI dwar il-Ġustizzja.
38      Ara nota ta’ qiegħ il-paġna 37 iktar ’il fuq.
39      Ara, f’dan ir-rigward, Zoumpoulakis, K., “Approximation of criminal sanctions in the European Union: A wild goose chase?”, New Journal of European Criminal Law, Vol. 13, Nru 3, 2022, p. 333 sa 345, b’mod partikolari p. 335 u 336. L-awtur jenfasizza b’mod partikolari li l-kunċett ta’ “regoli minimi” ma jirreferix għall-kontenut stess tar-regola, iżda pjuttost għall-prinċipju li l-Istati Membri għandhom ikollhom ċertu marġni ta’ manuvra sabiex imorru lil hinn mill-minimu meħtieġ.
40      Ara Wieczorek, I, The Legitimacy of EU Criminal Law, Hart Publishing, Oxford, 2020, p. 115 sa 116.
41      Sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 2012 (C‑349/09, EU:C:2012:300).
42      Ara Wieczorek, I., op. cit., p. 116: “a values-based criminalisation rationale for harmonisation”.
43      Ara Siatista, I. M. u Wierda, M., “Principle 24. Restrictions and Other Measures Relating to Amnesty”, fi The United Nations Principles to Combat Impunity: A Commentary, Oxford University Press, 2018, p. 258.
44      Għal ħarsa storika tal-evoluzzjoni tad-dritt umanitarju internazzjonali dwar it-trattament tal-amnestija u tal-impunità, ara Puéchavy, M., “Une amnistie générale ne peut couvrir les crimes de tortures et de traitements inhumains et dégradants (Cour eur. dr. h., Margus c. Croatie, 13 novembre 2012)”, Revue trimestrielle des droits de l’homme, Nru 94, 2013, b’mod partikolari, p. 484 et seq.
45      Ara O’Keefe, R.,“11. Statutory Limitation and Amnesty”, International Criminal Law, Oxford International Law Library, Oxford, 2015, p. 461 sa 479, b’mod partikolari p. 468; ara wkoll, Mettraux, G., International Crimes: Law and Practice: Volum II: Crimes Against Humanity, Oxford University Press,  Oxford, 2020, p. 177.
46      Fuq l-evoluzzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti EDB fil-qasam tal-amnestija ara, fost oħrajn, Tulkens, F. u Van Drooghenbroeck, S., “La clémence pénale et les droits de l’homme. Réflexions en marge de la jurisprudence récente de la Cour européenne des droits de l’homme”, Liber amicorum Michel van de Kerchove, Larcier, Brussell, 2011, p. 133 sa 137; Gallen, J., “The European Court of Human Rights, Transitional Justice and Historical Abuse in Consolidated Democracies”, Human Rights Law Review, Vol. 19, Nru 4, 2019, p. 675 sa 704; Moulier, I., “La Cour européenne des droits de l’homme face à la répression pénale nationale des crimes de droit international”, L’homme dans la société internationale. Mélanges en hommage au Professeur Paul Tavernier, Bruylant, Brussell, 2013, l-ewwel edizzjoni, p. 1365 sa 1396.
47      Qorti EDH, 2 ta’ Settembru 1991, Dujardin et
vs Franza (CE:ECHR:1991:0902DEC001673490).
48      Qorti EDB, 2 ta’ Novembru 2004, Abdülsamet Yaman vs It‑Turkija (CE:ECHR:2004:1102JUD003244696, punt 55).  Ara, ukoll, Qorti EDB, 10 ta’ Marzu 2009, Turan Cakir vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2009:0310JUD004425606), fejn il-Qorti kkonkludiet li kien hemm ksur tal-Artikolu 3 tal-KEDB billi ddikjarat li “meta uffiċjal tal-Istat jiġi akkużat b’atti li jmorru kontra l-Artikolu 3, il-proċedura jew il-kundanna ma jistgħux jiskadu permezz ta’ preskrizzjoni, u l-applikazzjoni ta’ miżuri bħall-amnestija jew il-maħfra ma jistgħux jiġu awtorizzati [...]. B’mod partikolari, il-Qorti tqis li l-awtoritajiet nazzjonali fl-ebda każ ma għandhom jagħtu l-impressjoni li huma lesti jħallu tali trattamenti mingħajr punizzjoni” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (punt 69).
49      Qorti EDB, 5 ta’ Ġunju 2007, Yesil u Sevim vs It‑Turkija (CE:ECHR:2007:0605JUD003473804, punt 38).
50      Qorti EDB, 13 ta’ Jannar 2009, Yeter vs It‑Turkija (CE:ECHR:2009:0113JUD003375003, punt 70).
51      Qorti EDB, 17 ta’ Marzu 2009, Ould Dah vs Franza (CE:ECHR:2009:0317DEC001311303).  Il-Qorti EDB irriproduċiet din il-formulazzjoni fis-sentenza tal‑24 ta’ Mejju 2011, Assoċjazzjoni “21 ta’ Diċembru 1989” et vs Ir‑Rumanija (CE:ECHR:2011:0524JUD003381007, punt 144): “l-amnestija hija ġeneralment inkompatibbli mad-dmir tal-Istati li jinvestigaw atti ta’ tortura (Ould Dah vs Franza (Deċiżjoni), Nru 13113/03, tas‑17 ta’ Marzu 2009) u li jiġġieldu kontra l-impunità għal delitti internazzjonali. L-istess japplika għal dak li jikkonċerna l-maħfra (Abdülsamet Yaman vs It‑Turkija, Nru 32446/96, punt 55, 2 ta’ Novembru 2004)”.
52      Qorti EDB, 27 ta’ Mejju 2014, Marguš vs Il‑Kroazja (CE:ECHR:2014:0527JUD000445510, iktar ’il quddiem is-“sentenza Marguš vs Il‑Kroazja”) (ara, fuq din is-sentenza, fost oħrajn, Krenc. F. u Van Drooghenbroeck, S., “Chronique de jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme – 1er janvier – 30 juin 2014”, Journal des tribunaux, Vol. 35, Nru 6579, 2014, p. 677).  Il-kawża kienet tikkonċerna ex kumbattent tal-armata Kroata li ġie kkundannat wara żewġ proċeduri separati għal delitti tal-gwerra kontra l-popolazzjoni ċivili. Peress li bbenefika minn liġi ta’ amnestija ġenerali li temmiet l-ewwel proċedura, ir-rikorrent ikkontesta t-tkomplija tal-prosekuzzjonijiet kif ukoll il-kundanna sussegwenti tiegħu, li wasslet lill-Qorti EDB sabiex teżamina l-validità tal-amnestija li kienet ingħatatlu inizjalment. Il-Qorti EDB ammettiet b’mod partikolari li “l-proċeduri kriminali kontra r-rikorrent kienu jikkonċernaw b’mod partikolari akkużi ta’ qtil u ta’ offiżi gravi fuq persuni ċivili u għalhekk kienu jinvolvu d-dritt tagħhom għall-ħajja, ggarantit mill-Artikolu 2 tal-[KEDB], jew anki d-drittijiet tagħhom taħt l-Artikolu 3” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (punt 124). Hija qieset ukoll li “[l]-obbligu tal-Istati li jieħdu azzjoni legali kontra l-awturi ta’ atti ta’ tortura jew ta’ qtil huwa [...] stabbilit sew fil-ġurisprudenza tal-Qorti. Minn dan jirriżulta li l-għoti tal-benefiċċju tal-amnestija lill-awturi ta’ qtil jew ta’ trattament ħażin ta’ persuni ċivili jmur kontra l-obbligi tal-Istati li jirriżultaw mill-Artikoli 2 u 3 tal-[KEDB], peress li din il-miżura tipprekludi l-investigazzjonijiet fuq tali atti u twassal neċessarjament sabiex tagħti l-impunità lill-awturi tagħhom” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (punt 127).
53      Iktar ’il quddiem il-“Qorti IDB”.
54      Il-Qorti EDB ħadet inkunsiderazzjoni b’mod partikolari l-ġurisprudenza tal-Qorti IDB dwar l-amnestija sabiex tistabbilixxi li din ma tistax tiġi aċċettata fid-dawl ta’ ksur gravi tad-drittijiet tal-bniedem: “Il-Qorti tieħu nota wkoll tal-ġurisprudenza tal-Qorti [IDH], b’mod partikolari l-kawżi Barrios Altos, Gomes Lund et, Gelman u Massacres d’El Mozote u postijiet fil-qrib, kollha msemmija iktar ’il fuq, fejn il-qorti għolja, filwaqt li bbażat ruħha fuq il-ġurisprudenza preċedenti tagħha kif ukoll fuq il-konklużjonijiet tal-Kummissjoni Inter-Amerikana tad-Drittijiet tal-Bniedem, tal-korpi tan-Nazzjonijiet Uniti u ta’ korpi universali u reġjonali oħra għall-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, ħadet pożizzjoni soda dwar din il-kwistjoni, u ddikjarat li l-ebda amnestija ma tista’ tiġi aċċettata fid-dawl ta’ ksur gravi tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Hija spjegat li f’każ bħal dan, l-amnestija tippreġudika serjament l-obbligu tal-Istati li jinvestigaw tali abbużi u li jikkastigaw lill-awturi (Gelman, iċċitat iktar ’il fuq, punt 195, u Gomes Lund et, iċċitata iktar ’il fuq, punt 171). Il-Qorti [IDH] enfasizzat li tali miżuri ta’ amnestija jiksru d-drittijiet inderogabbli rrikonoxxuti mid-dritt internazzjonali tad-drittijiet tal-bniedem (Gomes Lund et, punt 171)” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (sentenza Marguš vs Il‑Kroazja (punt 138)).
55      Ara s-sentenza Marguš vs Il‑Kroazja (punt 140).
56      Ara Pérez-León-Acevedo, J.-P., “The European Court of Human Rights (ECtHR) vis-à-vis amnesties and pardons; factors concerning or affting the degree of ECtHR’s deference to states”, The International Journal of Human Rights, Vol. 26, Nru 6, 2022, p. 1107 sa 1137.
57      Ara s-sentenza Marguš vs Il‑Kroazja (punt 139): “[…] id-dritt internazzjonali għandu tendenza dejjem iktar li jikkunsidra dawn l-amnestiji bħala inaċċettabbli peress li huma inkompatibbli mal-obbligu universalment irrikonoxxut għall-Istati li jieħdu azzjoni legali u jikkastigaw lill-awturi ta’ ksur gravi tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Anki li kieku kellu jitqies li l-amnestiji huma possibbli meta jkunu akkumpanjati minn ċirkustanzi partikolari bħal proċess ta’ rikonċiljazzjoni u/jew forma ta’ riparazzjoni għall-vittmi, l-amnestija mogħtija lir-rikorrent f’dan il-każ xorta tibqa’ inaċċettabbli peress li xejn ma jindika l-preżenza ta’ tali ċirkustanzi f’dan il-każ” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Enfasi miżjuda minni.
58      Ara, b’mod partikolari, il-punti 64 sa 68 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
59      Il-Kummissjoni ta’ Venezia, Opinjoni Nru 1167/2023 u Nru 1168/2023 tat‑18 ta’ Marzu 2024 dwar ir-rekwiżiti tal-Istat tad-dritt relatati mal-amnestiji, b’mod partikolari fid-dawl tal-proposta għal liġi parlamentari Spanjola “dwar il-Liġi Organika dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña” (CDL-AD(2024)003, punt 74). Ara wkoll, fuq l-awtoamnestija, Marxen, K., op. cit., p. 38 sa 45.
60      Ara, f’dan ir-rigward, il-Qorti IDH, 14 ta’ Marzu 2001, Barrios Altos vs Il‑Perù (Serje C, Nru 75). Fir-rigward ta’ din is-sentenza, ara Cançado Trindade, A. A., Évolution du droit international au droits des gens. L’accès des individus à la Justice Internationale. Le regard d’un juge, Pedone, Pariġi, 2008, b’mod partikolari p. 123 sa 125; Stahn, C., A Critical Introduction to International Criminal Law, Cambridge University Press, Cambridge, 2019, b’mod partikolari, p. 259 sa 260. Ara wkoll il-Qorti IDH, 29 ta’ Novembru 2006, La Cantuta vs Il‑Perù (Serje C Nru 162); Il-Qorti IDH, 26 ta’ Settembru 2006, Almonacid Arellano et al. vs Iċ‑Ċilì (Serje C, Nru 154); Il-Qorti IDH, 24 ta’ Frar 2011, Gelman vs L‑Urugwaj (Serje C, Nru 221). B’mod ġenerali, fir-rigward tal-ġurisprudenza tal-Qorti IDH dwar l-amnestija, ara Perez-Leon-Acevedo, J.-P., “The control of the Inter-American Court of Human Rights over amnesty laws and other exemption measures: Legitimacy assessment”, Leiden Journal of International Law, Vol. 33, Nru 3, 2020, p. 667 sa 687; ara wkoll, b’mod partikolari, fuq l-influwenza tal-Imħallef Cançado Trindade fuq l-interpretazzjoni tal-liġijiet ta’ amnestija ta’ din il-qorti, ara, b’mod partikolari, Chiari Gonçalves, V. u Albuquerque, L., “A contribuição de Cançado Trindade na interpretação das leis de anistia no Sistema Interamericano de Direitos Humanos: uma análise a partir do caso Herzog”, Revista da Faculdade de Direito. Número Especial: Em Memória do Professor Antônio Augusto Cançado Trindade, Nru 81, 2022, p. 299 sa 317).
61      Ara, fuq il-kwistjoni tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-liġijiet dwar l-amnestija, il-Kummissjoni ta’ Venezia, Opinjoni Nru 710/2012 tal‑11 ta’ Marzu 2013 dwar id-dispożizzjonijiet tal-Liġi dwar l-Amnestija relatati mal-priġunieri politiċi fil-Ġeorġja (CDL-AD(2013)009, punti 43 sa 46). Il-Kummissjoni ta’ Venezia tindika li proċedura li permezz tagħha l-poter ġudizzjarju huwa inkarigat, permezz ta’ deċiżjoni tal-Parlament, li jiddeċiedi jekk persuni speċifiċi jkunux jissodisfaw il-kriterji ġenerali stabbiliti mill-Parlament għall-applikazzjoni tal-amnestija hija konformi mal-prinċipju tas-separazzjoni tal-poteri.
62      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li din il-klawżola ddaħħlet fil-LOA wara rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni ta’ Venezia, kif indikat fil-preambolu ta’ din il-liġi.
63      Kif enfasizza l-Conseil d’État Franċiż, iċ-ċertezza legali tippreżupponi li “[i]ċ-ċittadini jkunu, mingħajr ma dan jitlob min-naħa tagħhom sforzi insormontabbli, f’pożizzjoni li jiddeterminaw dak li huwa permess u dak li huwa pprojbit mid-dritt applikabbli. Sabiex jintlaħaq dan ir-riżultat, ir-regoli stabbiliti għandhom ikunu ċari u komprensibbli, u ma għandhomx ikunu suġġetti, tul iż-żmien, għal varjazzjonijiet frekwenti wisq, u fuq kollox lanqas imprevedibbli” (ara Conseil d’État, Rapport public 2006 – Sécurité juridique et complexité du droit, La Documentation française, Pariġi, 15 ta’ Marzu 2006, p. 281, disponibbli fl-indirizz li ġej: https://www.vie-publique.fr/files/rapport/pdf/064000245.pdf).
64      Ara s-sentenza tat‑30 ta’ April 2020, Hecta Viticol (C‑184/19, EU:C:2020:337, punt 52).
65      Għandu jiġi rrilevat li l-Qorti EDB tenfasizza l-funzjoni fundamentali tal-prinċipju ta’ ċertezza legali fl-interpretazzjoni tal-KEDB. Iċ-ċertezza legali tal-parti fil-kawża hija preċiżament wieħed mill-għanijiet tal-KEDB, peress li hija marbuta direttament ma’ wieħed mill-prinċipji ġenerali ta’ interpretazzjoni li għalihom tirreferi b’mod frekwenti l-ġurisprudenza tal-Qorti EDB u li barra minn hekk hija pproklamata fil-preambolu tal-KEDB, jiġifieri l-“[I]stat ta’ dritt”. Issa, protezzjoni adegwata kontra l-arbitrarjetà tikkostitwixxi obbligu għal kull Stat li jixtieq jistabbilixxi l-“Istat tad-dritt” (ara de Salvia, M., “La place de la notion de sécurité juridique dans la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme”, Cahiers du Conseil Constitutionnel, Nru 11, 2011, disponibbli fl-indirizz li ġej: https://www.conseil-constitutionnel.fr/nouveaux-cahiers-du-conseil-constitutionnel/la-place-de-la-notion-de-securite-juridique-dans-la-jurisprudence-de-la-cour-europeenne-des-droits). L-osservanza tar-regoli ta’ smigħ xieraq spiss ġiet assoċjata mal-kunċett ta’ ċertezza legali. F’dan ir-rigward, il-Qorti EDB tippreċiża li “[i]d-dritt għal smigħ xieraq quddiem qorti, iggarantit mill-Artikolu 6(1) tal-[KEDB], għandu jiġi interpretat fid-dawl tal-preambolu tal-[KEDB], li jistabbilixxi l-Istat tad-dritt bħala element tal-patrimonju komuni tal-Istati kontraenti. Wieħed mill-elementi fundamentali tal-Istat tad-dritt huwa l-prinċipju ta’ ċertezza fir-relazzjonijiet ġuridiċi, li jirrikjedi, fost l-oħrajn, li s-soluzzjoni mogħtija b’mod definittiv għal kull tilwima mill-qrati ma tkunx tista’ tiġi kkontestata iktar” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (Qorti EDB, 28 ta’ Ottubru 1999, Brumarescu vs Ir‑Rumanija (CE:ECHR:1999:1028JUD002834295, punt 61)).
66      Ara s-sentenza tal‑24 ta’ Lulju 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, punt 114). Ara, wkoll, f’dan is-sens, is-sentenzi tat‑28 ta’ Marzu 2017, Rosneft, (C‑72/15, EU:C:2017:236, punti 161 u 162), kif ukoll tas‑16 ta’ Frar 2022, L‑Ungerija vs Il‑Parlament u Il‑Kunsill (C‑156/21, EU:C:2022:97, punti 136 u 223).
67      Ara punt 46 ta’ dawn il-konklużjonijiet, in-nota f’qiegħ il-paġna 29.
68      Din tidher li hija wkoll il-pożizzjoni tal-prosekuzzjoni popolari fil-kawża prinċipali (ara l-punt 45 ta’ dawn il-konklużjonijiet).
69      Adottata fi New York mill-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti fl‑10 ta’ Diċembru 1984, Recueil des traités des Nations unies, Vol. 1465, p. 85, Nru 24841 (1987).
70      Aħra, inter alia, Qorti EDB, 18 ta’ Jannar 1978, L‑Irlanda vs Ir‑Renju Unit (CE:ECHR:1978:0118JUD000531071, punt 167) ; Qorti EDB, 28 ta’ Lulju 1999, Selmouni vs Franza (CE:ECHR:1999:0728JUD002580394, punti 96 à 97), u Qorti EDB, 24 ta’ Lulju 2014, Al Nashiri vs Il‑Polonja (CE:ECHR:2014:0724JUD002876111, punt 508).
71      Qorti EDB, 6 ta’ April 2000, Labita vs L‑Italja (CE:ECHR:2000:0406JUD002677295, punt 120): “Il-Qorti qieset trattament partikolari kemm bħala ‘inuman’, b’mod partikolari minħabba li ġie applikat bi premeditazzjoni matul sigħat twal u għaliex kkawża jew feriti reali, jew tal-inqas tbatija fiżika u morali severa, kif ukoll bħala ‘degradanti’ għaliex huwa ta’ natura li joħloq fil-vittmi tiegħu sentimenti ta’ biża’, ta’ ansjetà u ta’ inferjorità speċifiċi li taw lok għal umiljazzjoni tagħhom u għal degradazzjoni tagħhom. Sabiex piena jew trattament akkumpanjanti jkunu ‘inumani’ jew ‘degradanti’, it-tbatija jew l-umiljazzjoni għandhom fi kwalunkwe każ imorru lil hinn minn dawk li inevitabbilment tinvolvi forma partikolari ta’ trattament jew ta’ piena leġittima” [Traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara, ukoll, Qorti EDB, 26 ta’ Ottubru 2000, Kudła vs Il‑Polonja (CE:ECHR:2000:1026JUD003021096, punt 92).
72      Ara, il-Qorti EDB, 1 ta’ Ġunju 2010, Gäfgen vs Il‑Ġermanja, (CE:ECHR:2010:0601JUD002297805, punt 89).
73      Ara, Qorti EDB, 21 ta’ Jannar 2011, M.S.S. vs Il‑Belġju u Il‑Greċja (CE:ECHR:2011:0121JUD003069609, punt 220): “Jista’ jkun biżżejjed li l-vittma tkun umiljata f’għajnejha, anki jekk dan ma jkunx il-każ f’għajnejn ħaddieħor [...]. Fl-aħħar nett, minkejja li huwa neċessarju li tittieħed inkunsiderazzjoni l-kwistjoni dwar jekk l-għan kienx li l-vittma tiġi umiljata jew imxejna, l-assenza ta’ tali għan ma tistax teskludi b’mod definittiv il-konstatazzjoni ta’ ksur tal-Artikolu 3 [...]” [traduzzjoni mhux uffiċjali]. Ara, ukoll, Qorti EDB, 28 ta’ Settembru 2015, Bouyid vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2015:0928JUD002338009, punt 87): “Trattament ħażin li jilħaq tali livell minimu ta’ gravità jimplika b’mod ġenerali feriti fuq il-persuna jew tbatija fiżika jew mentali ħarxa. Madankollu, anki fl-assenza ta’ abbuż ta’ dan it-tip, peress li t-trattament jikkawża l-umiljazzjoni jew id-degradazzjoni ta’ individwu, li juri nuqqas ta’ rispett għad-dinjità tal-bniedem tiegħu jew li jxejjinha, jew peress li jqajjem fil-persuna kkonċernata sentimenti ta’ biża’, ta’ ansjetà jew ta’ inferjorità li jistgħu jiksru r-reżistenza morali u fiżika tiegħu, jista’ jiġi kklassifikat bħala degradanti u għalhekk jaqa’ wkoll taħt il-projbizzjoni stabbilita fl-Artikolu 3 [...]” [traduzzjoni mhux uffiċjali].
74      Ara Qorti EDB, 20 ta’ Diċembru 2004, Makaratzis vs Il‑Greċja (CE:ECHR:2004:1220JUD005038599, punt 50); u Qorti EDB, 14 ta’ Ġunju 2011, Trévalec vs Il‑Belġju (CE:ECHR:2011:0614JUD003081207, punti 55 sa 61).
75      Jiena konxju li, fl-Opinjoni Nru 1167/2023 u Nru 1168/2023 tat‑18 ta’ Marzu 2024 dwar ir-rekwiżiti tal-Istat tad-dritt relatati mal-amnestiji, b’mod partikolari fid-dawl tal-proposta għal liġi parlamentari Spanjola “dwar il-Liġi Organika dwar l-Amnestija għan-Normalizzazzjoni Istituzzjonali, Politika u Soċjali tal-Cataluña” (CDL-AD(2024)003), il-Kummissjoni ta’ Venezia indikat li “f’dak li jirrigwarda ċ-ċertezza legali, il-[K]ummissjoni [ta’ Venezia] tinnota li l-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u temporis tal-amnestija kif iddefinit fl-Artikolu 1.1 tal-abbozz ta’ liġi ta’ amnestija huwa wiesa’ ħafna u indeterminat” u, konsegwentement, “irrakkomandat li jiġi ristrett u ddefinit b’mod iktar strett il-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae u temporis tal-amnestija, sabiex l-effetti tal-liġi jkunu iktar prevedibbli” [traduzzjoni mhux uffiċjali] (punti 94 u 96). Madankollu, għandu jitfakkar li l-Kummissjoni ta’ Venezia teżamina l-prinċipju ta’ ċertezza legali minn perspettiva ġenerali, astratta u normattiva, għall-istabbiliment tal-istandards ideali applikabbli f’kull każ. Issa, fid-dritt tal-Unjoni, dan il-prinċipju ma għandux jiġi evalwat b’mod astratt iżda b’mod funzjonali, fid-dawl tal-għanijiet tal-ordinament ġuridiku tal-Unjoni u, b’mod partikolari, sabiex jiġi ddeterminat jekk l-effett utli tad-Direttiva 2017/541 huwiex kompromess. Dan huwa preċiżament dak li esprima l-Avukat Ġenerali Hogan fil-konklużjonijiet tiegħu billi enfasizza li “[l]-analiżi tal-Kummissjoni ta’ Venezia hija essenzjalment politika, minkejja li hija xprunata minn analiżi legali u politika fil-fond”, u li “[l]-Opinjoni tal-Kummissjoni ta’ Venezia hija intiża li tintlaħaq sistema ideali” (Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Hogan fil-kawża Repubblika (C‑896/19, EU:C:2020:1055, punt 88)). Għalhekk, għalkemm, f’perspettiva ta’ titjib normattiv, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 1 tal-LOA jista’ jiġi ddefinit b’iktar preċiżjoni, din iċ-ċirkustanza ma tistax, f’dan il-każ, tiġi assimilata ma’ ksur tal-prinċipju ta’ ċertezza legali kif iggarantit mid-dritt tal-Unjoni.
76      Fir-rigward tal-każ fejn l-amnestija sseħħ meta l-qorti kriminali tkun diġà adita bil-kawża, Donnedieu de Vabres jenfasizza li l-amnestija tirrispetta d-drittijiet ta’ terzi u ma ttemmx l-azzjoni għad-danni; jekk l-azzjoni ċivili tkun għadha ma tressqitx, hija biss il-qorti ċivili li tkun tista’ tieħu konjizzjoni tagħha (Donnedieu de Vabres, H., op.cit., p. 558 u 559, Nru 991).
77      Merle u Vitu jikkummentaw b’mod karatteristiku u bi ħsieb kritiku fuq in-natura ġenerali tal-amnestija billi jirrilevaw li “[l]-awturi tal-liġi ta’ amnestija ma huma marbuta minn ebda limitu, fir-rigward tad-determinazzjoni tal-ksur li għalih tkun ser testendi l-miżura ta’ maħfra” (Merle, R. u Vitu, A., op. cit., p. 1111, n 945). Fir-rigward tal-benefiċjarji tal-amnestija, l-awturi jiddistingwu bejn l-“amnestija reali”, jiġifieri “dik li tingħata lill-awturi tar-reati elenkati fil-liġi, mingħajr ma jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kwalitajiet speċifiċi tal-benefiċjarji”, u l-“amnestija personali”, jiġifieri dik li ma tiħux inkunsiderazzjoni n-natura jew il-gravità tal-ksur imwettaq iżda “ċerti klassijiet ta’ individwi li minħabba l-passat tagħhom jew kwalità partikolari tagħhom kien jixraq li tingħatalhom din il-miżura” (ibid. p. 1112 sa 1113, Nru 946). Ara wkoll, fuq klassifikazzjoni tal-amnestiji skont il-kamp ta’ applikazzjoni tagħhom, Siatista, I. M. u Wierda, M., op.cit., p. 259, kif ukoll Stahn, C., op. cit., p. 260.
78      Ara l-punt 88 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
79      Ara l-punt 84 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
80      6/64, EU:C:1964:66.
81      Ara s-sentenzi tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ Qorti Kostituzzjonali) (C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 52), u tal‑5 ta’ Ġunju 2023, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza u ħajja privata tal-imħallfin) (C‑204/21, EU:C:2023:442, punt 79).
82      Ara s-sentenza tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Popławski (C‑573/17, EU:C:2019:530, punt 54 u l-ġurisprudenza ċċitata).
83      Ara s-sentenza tas‑17 ta’ Diċembru 2020, Il‑Kummissjoni vs Is‑Slovenja (Arkivji tal-BĊE) (C‑316/19, EU:C:2020:1030, punt 119).
84      Ara l-punt 84 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
85      Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, iktar ’il quddiem is-“sentenza Miasto Łowicz”, EU:C:2020:234, punt 44).
86      Ara s-sentenza Miasto Łowicz (punt 45).
87      Ara s-sentenza Miasto Łowicz (punt 46).