62006CC0348
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
PAOLA MENGOZZIEGO
przedstawiona w dniu 22 listopada 2007 r. (
1
)
Sprawa C-348/06 P
Komisja Wspólnot Europejskich
przeciwko
Marie-Claude Girardot
„Odwołanie — Członek personelu tymczasowego — Skarga o odszkodowanie — Utrata szansy zatrudnienia — Rzeczywista i pewna szkoda — Określenie zakresu odszkodowania”
1.
W niniejszej sprawie Trybunał będzie rozpoznawał odwołanie Komisji Wspólnot Europejskich od wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 6 czerwca 2006 r. w sprawie T-10/02 Girardot przeciwko Komisji, Zb.Orz. SP s. I-A-2-129, II-A-2-609 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd ustalił wysokość odszkodowania należnego Marie-Claude Girardot od Komisji w następstwie wyroku wstępnego z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie T-10/02 Girardot przeciwko Komisji, RecFP s. I-A-109 i II-483 (zwanego dalej „wyrokiem wstępnym”).
I — Ramy prawne
2.
Zgodnie z art. 236 WE Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w każdym sporze między Wspólnotą a jej pracownikami w granicach i na warunkach określonych w regulaminie pracowniczym lub warunkach zatrudnienia.
3.
Artykuł 29 ust. 1 regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich (zwanego dalej „regulaminem”) w wersji obowiązującej dla stanu faktycznego będącego podstawą sporu w pierwszej instancji stanowi:
„Przy obsadzaniu wolnego stanowiska w instytucji organ powołujący w pierwszej kolejności bierze pod uwagę:
a)
czy stanowisko to może zostać obsadzone w drodze awansu lub przeniesienia w ramach instytucji;
b)
możliwość przeprowadzenia konkursów wewnętrznych w ramach instytucji;
c)
wnioski o przeniesienie złożone przez urzędników innych instytucji trzech Wspólnot Europejskich,
a następnie przeprowadza procedurę konkursową, w oparciu o świadectwa posiadanych kwalifikacji albo testy lub zarówno w oparciu o świadectwa kwalifikacji, jak i testy, zgodnie z przepisami załącznika III.
Konkurs może być przeprowadzony także w celu stworzenia rezerwy dla późniejszego naboru”.
4.
Warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich (zwane dalej „WZIP”) w brzmieniu mającym zastosowanie do stanu faktycznego będącego podstawą sporu w pierwszej instancji przewidują w art. 2 lit d), że w rozumieniu WZIP za personel tymczasowy uważa się „personel zatrudniony tymczasowo na stałym stanowisku opłacanym ze środków na badania i inwestycje, znajdującym się na liście stanowisk załączonej do budżetu właściwej dla danej instytucji”.
5.
Artykuł 8 akapit czwarty i piąty WZIP przewiduje w szczególności, że członkowie personelu tymczasowego kategorii A lub B, wobec których stosuje się art. 2 lit. d), wykonujący obowiązki wymagające kwalifikacji naukowych lub technicznych, zatrudniani są na okres nieprzekraczający pięciu lat; ich umowy o pracę mogą być przedłużane na czas określony nie więcej niż jeden raz. Każde następne przedłużenie umowy następuje na czas nieokreślony.
6.
Artykuł 47 WZIP przewiduje, że:
„Z wyjątkiem zgonu, stosunek pracy nawiązany z pracownikiem personelu tymczasowego ulega rozwiązaniu:
[…]
2)
Jeśli umowa została zawarta na czas nieokreślony:
a)
z chwilą upłynięcia okresu wypowiedzenia wyszczególnionego w umowie […] W przypadku pracownika w rozumieniu art. 2 [lit. d) WZIP] okres wypowiedzenia nie powinien trwać krócej niż miesiąc za każdy przepracowany rok służby i powinien mieścić się w granicach od trzech do dziesięciu miesięcy […];
b)
z końcem miesiąca, w którym pracownik kończy 65 lat”.
7.
Warunki rozwiązania umowy bez wypowiedzenia są określone w art. 48–50 WZIP.
II — Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
8.
Zgodnie z poczynionymi przez Sąd ustaleniami M.C. Girardot rozpoczęła pracę w służbach Komisji od dnia 1 lutego 1996 r. w charakterze oddelegowanego eksperta krajowego. Status ten zachowała do dnia 31 stycznia 1999 r.
9.
Na podstawie umowy z dnia 15 stycznia 1999 r. zawartej na czas określony dwóch lat, a następnie przedłużonej o rok, M.C. Girardot została zatrudniona jako członek personelu tymczasowego w rozumieniu art. 2 lit. d) WZIP. Z tego tytułu podlegała Dyrekcji Generalnej „Przemysł”, a później Dyrekcji Generalnej „Społeczeństwo informacyjne” w Komisji.
10.
W dniu 26 lipca 2000 r. Dyrekcja Generalna ds. Personelu i Administracji opublikowała ogłoszenie o wolnym stanowisku, informując, że w związku z nową polityką zatrudniania pracowników naukowych Komisja organizuje wewnętrzne konkursy rezerwowe, wśród których znalazł się wewnętrzny konkurs rezerwowy COM/T/R/ST/A/2000 na stanowiska z grup zaszeregowania A8/A5, A4 i A3 w kategorii A opłacane ze środków na badania i inwestycje przeznaczonych dla personelu o kwalifikacjach naukowych i technicznych.
11.
Zgodnie z tymi ustaleniami M.C. Girardot zgłosiła swoją kandydaturę na „wewnętrzny konkurs rezerwowy” COM/T/R/ST/A/2000, lecz jej kandydatura została odrzucona z uwagi na to, że nie spełniała wszystkich wymaganych warunków (
2
).
12.
W dniach 9 i 12 lutego 2001 r. Dyrekcja Generalna ds. Personelu i Administracji opublikowała dwa ogłoszenia o wolnych stanowiskach na stałe zatrudnienie opłacanych ze środków na badania. Pismem z dnia 20 lutego 2001 r. M.C. Girardot odpowiedziała na ogłoszenie oznaczone COM/2001/CCR/16/R dotyczące zatrudnienia w kategorii A, a jednocześnie zgłosiła swoją kandydaturę na siedem innych stanowisk z kategorii A z ogłoszenia z dnia 12 lutego 2001 r.
13.
Pismem z dnia 15 marca 2001 r. Komisja poinformowała M.C. Girardot, że „nie mogła uwzględnić jej kandydatury” na wakaty ogłoszone w dniu 9 lutego 2001 r.
14.
Odnośnie do pozostałych siedmiu stanowisk Komisja pismem z dnia 13 marca 2001 r. poinformowała M.C. Girardot, że jej kandydatury „nie można było brać pod uwagę”, albowiem stanowiska te „były dostępne tylko dla personelu regulaminowego w służbie Komisji, laureatów konkursu”. Na każde stanowisko Komisja uwzględniła kandydaturę spośród siedmiu innych kandydatów, przy czym wszyscy byli członkami personelu tymczasowego i znajdowali się na liście ustalonej po rozstrzygnięciu „wewnętrznego konkursu rezerwowego” COM/T/R/ST/A/2000. Komisja powołała każdego z nich na stanowisko, którym był zainteresowany.
15.
W dniu 8 czerwca 2001 r. M.C. Girardot wniosła zażalenie na zawarte w tych dwóch pismach decyzje odrzucające jej kandydaturę. Zażalenie to zostało oddalone dorozumianą decyzją odmowną.
III — Wyrok wstępny Sądu
16.
Wyrokiem wstępnym Sąd stwierdził nieważność decyzji odrzucających kandydaturę M.C. Girardot ze względu na to, że nie wykazano, by Komisja należycie zbadała kwalifikacje zainteresowanej przed odrzuceniem jej kandydatury i co za tym idzie przed przyjęciem pozostałych kandydatur (
3
).
17.
Sąd jednak nie uwzględnił wniosków M.C. Girardot o stwierdzenie nieważności decyzji o powołaniu wybranych kandydatów na przedmiotowe stanowiska (
4
). Po rozważeniu interesu M.C. Girardot, interesu służby i osób trzecich powołanych na stanowiska Sąd uznał, „jak to nakazywały mu zasady proporcjonalności i ochrony uzasadnionych oczekiwań”, że stwierdzenie nieważności decyzji o powołaniach na sporne stanowiska stanowiłoby nadmierną sankcję za niezgodne z prawem działanie Komisji polegające na niewykazaniu, że należycie zbadała kwalifikacje jednej z kandydatek na wymienione stanowiska (
5
).
18.
Sąd przypomniał jednak, że dla zapewnienia effet utile wyroku uchylającego w odniesieniu do skarżącej sędzia wspólnotowy może skorzystać z posiadanej kompetencji nieograniczonego orzekania przyznanej mu w sprawach o roszczenia majątkowe i nawet z urzędu zasądzić od pozwanej instytucji odszkodowanie (
6
) lub wezwać tę instytucję do zapewnienia adekwatnej ochrony praw strony skarżącej.
19.
W tym przypadku Sąd wezwał strony do starań o zawarcie porozumienia w przedmiocie słusznego pieniężnego odszkodowania za niezgodne z prawem odrzucenie kandydatury M.C. Girardot, które to odszkodowanie powinno uwzględniać, że zainteresowana nie może brać już udziału w następnym postępowaniu, ponieważ nie ma już możliwości ani prawa do zgłoszenia swojej kandydatury na obsadzane stanowiska w odpowiedzi na ogłoszenie o wakującym stanowisku „specjalnym badawczym”. W przypadku niezawarcia takiego porozumienia Sąd wskazał, że strony powinny przedstawić swoje żądania w postaci liczbowej w terminie trzech miesięcy od ogłoszenia wyroku wstępnego.
IV — Zaskarżony wyrok
20.
Nie mogąc dojść do porozumienia co do wysokości słusznego odszkodowania pieniężnego, strony w dniu 6 września 2004 r. przekazały do Sądu swoje żądania w postaci liczbowej.
21.
M.C. Girardot zasadniczo zaproponowała ustalenie odszkodowania w kwocie 2687994 EUR, ewentualnie w kwocie 432887 EUR i ewentualnie, w ostatniej kolejności, w kwocie 250248 EUR powiększonej o zasądzone odsetki.
22.
Komisja zaproponowała ustalenie odszkodowania w wysokości 23 917,43 EUR, uznając za uzasadnione przyznanie M.C. Girardot „z jednej strony trzymiesięcznego wynagrodzenia netto z tytułu minimalnego okresu wypowiedzenia [o którym mowa w art. 47 ust. 2 lit. a) WZIP], czyli 18917,43 EUR jako rekompensatę za utratę szansy na zatrudnienie na jednym z ośmiu spornych stanowisk, i z drugiej strony 5000 EUR jako rekompensatę za utratę szansy uczestnictwa w kolejnym postępowaniu w sprawie obsadzania wakujących stanowisk” (
7
). Kwotę tę należy jej zdaniem powiększyć o odsetki wyrównawcze liczone od dnia ogłoszenia wyroku wstępnego do dnia zapłaty należności, jak również o jedno symboliczne euro jako zadośćuczynienie za krzywdę (
8
).
23.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd przede wszystkim ustalił wysokość należnego od Komisji dla M.C. Girardot odszkodowania pieniężnego na kwotę 92785 EUR powiększoną o odsetki odpowiadające stopie procentowej stosowanej przez Europejski Bank Centralny do podstawowych operacji refinansujących powiększonej o dwa punkty, a ponadto zasądził od Komisji koszty postępowania.
24.
Przed wskazaniem sposobu wyliczenia tej kwoty Sąd przypomniał najpierw, że biorąc pod uwagę niemożność powrotu do sytuacji poprzedzającej wydanie przez Komisję decyzji, których nieważność została stwierdzona wyrokiem wstępnym, decyzje te pozbawiły zainteresowaną w sposób pewny i nieodwracalny możliwości rozpatrzenia różnych zgłoszeń z jej kandydaturą i prawdopodobieństwa przyjęcia jednego z nich (
9
). Następnie wskazał on, że utrata szansy zajęcia stanowiska obsadzanego w instytucji wspólnotowej i czerpania finansowych korzyści z tym związanych stanowi szkodę o charakterze materialnym, z czym strony się zgodziły (
10
). Ostatecznie Sąd wskazał w pkt 57 i 58 zaskarżonego wyroku, że aby ocenić sporny pomiędzy stronami w tej sprawie rozmiar szkody wynikającej z utraty szansy, należało „określić różnicę pomiędzy wynagrodzeniem, jakie otrzymałaby M.C. Girardot przy założeniu, że jej szansa na przyjęcie kandydatury spełniła się, a wynagrodzeniem, jakie rzeczywiście M.C. Girardot uzyskała w następstwie niezgodnego z prawem odrzucenia jej kandydatury, a następnie w tym przypadku ocenić w procentach szanse M.C. Girardot na spełnienie tegoż założenia”.
25.
Przechodząc do konkretnego wyliczenia odszkodowania pieniężnego w tej sprawie, Sąd, po pierwsze, obliczył różnicę w wynagrodzeniu wynikającą z finansowych warunków zatrudnienia, jakie miałaby M.C. Girardot, gdyby została zatrudniona przez Komisję i tych warunków, które miała faktycznie, wyliczając różnicę na podstawie wartości netto po opodatkowaniu (
11
). Jeżeli zaś chodzi w szczególności o okres, który należało uwzględnić przy porównaniu, Sąd uznał, że aby uwzględnić ewentualne zakończenie zatrudnienia przewidziane w art. 47 ust. 2 i art. 48–50 WZIP, można ten okres ustalić na zasadzie ex aequo et bono na 5 lat, w tym okres wypowiedzenia, poczynając od dnia, w którym powołanie kandydatów przyjętych przez Komisję stało się skuteczne zgodnie z procedurą obsadzania wakujących stanowisk, z której to M.C. Girardot została niezgodnie z prawem wykluczona, czyli okres od dnia 1 kwietnia 2001 r. do dnia 31 marca 2006 r. (
12
). Na podstawie danych liczbowych dostarczonych przez M.C. Girardot Sąd określił wysokość wynagrodzenia utraconego w tym okresie na kwotę ustaloną na zasadzie ex aequo et bono w wysokości 185570 EUR.
26.
Po drugie, oceniając procentowo szansę M.C. Girardot na przyjęcie jej kandydatury, aby upewnić się, że szansa, której ją pozbawiono, była realna (
13
), Sąd badał najpierw, czy zgłoszenia, które przedstawiła M.C. Girardot, spełniały stawiane w ogłoszeniach o wakatach, na które odpowiedziała, warunki niezbędne, aby je brać pod uwagę. W tej kwestii Sąd przypomniał, że zgodnie z wyrokiem wstępnym tak właśnie było w tym przypadku (
14
).
27.
Po trzecie, Sąd zbadał, czy szansę, której M.C. Girardot została pozbawiona, można uznać za pewną w tym sensie, że zainteresowana miała, jeśli nie pewność, to co najmniej poważną szansę, że otrzyma jedno ze spornych stanowisk (
15
).
28.
Biorąc to pod uwagę, a także dane w aktach sprawy, Sąd uznał, że nie można powiedzieć, iż po pierwszej fazie procedury obsadzania wakujących stanowisk przewidzianej w art. 29 ust. 1 regulaminu Komisja, która rzecz jasna mogła poszerzyć swój wybór, wybrałaby z pewnością któreś zgłoszenie z kandydaturą M.C. Girardot; tym samym nie można powiedzieć, że M.C. Girardot miała pewność, iż zostanie z nią zawarta umowa jako z członkiem personelu tymczasowego w rozumieniu art. 2 lit. d) WZIP i uzyska korzyści pieniężne płynące z jej wykonania. Sąd uznał jednak, że M.C. Girardot miała na to poważne szanse, których została pozbawiona poprzez odrzucenie jej zgłoszeń przez Komisję, która nie wykazała, że je rozpatrywała (
16
).
29.
Rozważając następnie dalsze okoliczności, które mogły spowodować zmniejszenie szansy M.C. Girardot na przyjęcie jej kandydatury, i te, które mogły tę szansę zwiększyć (
17
), Sąd stwierdził, że M.C. Girardot „miała ostatecznie poważną szansę na przyjęcie jej kandydatury i na objęcie któregoś ze stanowisk, co do których swoje zainteresowanie zgłosiła, lub każdego innego stanowiska, o które by się efektywnie następnie ubiegała” (
18
), i obniżył na zasadzie ex aequo et bono wynik różnicy w wynagrodzeniu, to jest kwotę 185570 EUR, mnożąc przez współczynnik 0,5, który miał odzwierciedlać poważną szansę (50%) na otrzymanie jednego z tych stanowisk. Wysokość słusznego odszkodowania pieniężnego została więc ustalona na 92785 EUR (
19
).
30.
Jeżeli chodzi o dalszą szkodę materialną, krzywdę i uszczerbek na zdrowiu, na co powoływała się M.C. Girardot, Sąd uznał w pkt 123 zaskarżonego wyroku, że celem odszkodowania pieniężnego było wykonanie wyroku wstępnego i adekwatna ochrona praw M.C. Girardot rekompensująca ex aequo et bono niemożność powrotu do sytuacji poprzedzającej bezprawne działanie Komisji. Sąd ocenił więc, że wobec braku uprzedniego sformułowania wniosku o odszkodowanie, celem rekompensaty nie mogło być naprawienie wszelkiego uszczerbku, jaki mogło to niezgodne z prawem działanie spowodować u zainteresowanej i dlatego argumenty dotyczące innych szkód zgłaszanych przez M.C. Girardot nie zasługiwały na uwzględnienie (
20
). Sąd uznał, że w każdym razie żadna z innych zgłaszanych szkód nie mogła być brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości słusznego odszkodowania pieniężnego (
21
). Jeżeli chodzi w szczególności o krzywdę związaną z pogorszeniem zdrowia psychicznego i stan depresyjny M.C. Girardot, jak również uszczerbek na zdrowiu, na który się powoływała, wywołane stwierdzoną niezgodnością z prawem, Sąd wskazał, że M.C. Girardot nie dostarczyła jakiegokolwiek dowodu na istnienie takich szkód (
22
).
V — Żądania stron
31.
W swoim odwołaniu Komisja wnosi do Trybunału o:
—
uchylenie zaskarżonego wyroku;
—
zasądzenie od Komisji na rzecz M.C. Girardot kwoty 23917,40 EUR;
—
orzeczenie, że każda ze stron poniesie własne koszty.
32.
M.C. Girardot wnosi o:
—
uznanie odwołania wniesionego przez Komisję za niedopuszczalne, a przynajmniej za nieuzasadnione;
—
stwierdzenie dopuszczalności jej wzajemnego odwołania i uwzględnienie zawartych w nim wniosków o stwierdzenie nieważności i odszkodowanie.
—
obciążenie Komisji kosztami postępowania.
VI — W przedmiocie odwołania głównego
A — Argumenty stron
33.
Komisja formułuje jeden zarzut dotyczący uchylenia wyroku, podnosząc, że przyjęta w nim przez Sąd metoda wyliczenia utraty szansy stanowi naruszenie art. 236 WE, jak również przesłanek powstania tej odpowiedzialności Komisji. Wskazuje jednocześnie, że jej odwołanie zmierza do wyboru przez Trybunał sposobu oszacowania utraty szansy zatrudnienia przez Komisję, w przypadku gdy wyda ona niezgodną z prawem decyzję pozbawiającą zainteresowanego możliwości przyjęcia jego kandydatury. Dodała również, że zarówno w pismach, jak i podczas rozprawy, w odwołaniu zależało jej na tym, by Trybunał wskazał jednolitą metodę oszacowania utraty szansy zatrudnienia i jej prawne uzasadnienie.
34.
Komisja stwierdza, że nie zmierza do wykazania, że niezgodność z prawem decyzji odrzucających zgłoszenia z kandydaturą M.C. Girardot nie spowodowała szkody zasługującej na rekompensatę. Przyznaje ona więc, że zgadza się ze stwierdzeniem, iż utrata szansy zatrudnienia stanowi szkodę majątkową.
35.
Komisja podkreśla jednak, że jedyna rzeczywista i pewna szkoda, której doznała zainteresowana, wynikała z nieprzeprowadzenia badania jej zgłoszeń, a nie z hipotetycznej utraty wynagrodzenia należnego w okresie ustalonym również w sposób hipotetyczny.
36.
Według Komisji stanowisko przedstawione w pkt 58 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym przy ocenie rozmiaru szkody spowodowanej utratą szansy należy określić różnicę pomiędzy wynagrodzeniem, jakie M.C. Girardot otrzymałaby przy założeniu, że jej szansa na przyjęcie jej kandydatury spełniła się, a wynagrodzeniem, jakie rzeczywiście M.C. Girardot uzyskiwała na skutek bezprawnego odrzucenia jej kandydatury, prowadzi do wyliczenia szkody majątkowej niezwiązanej z utratą szansy zatrudnienia, przekształcając pojęcie utraty szansy zatrudnienia w pojęcie utraty gwarancji zatrudnienia. Podczas gdy — zdaniem Komisji — nie można przecież kwestionować przysługującego jej znacznymi uprawnieniami dyskrecjonalnymi w dziedzinie rekrutacji.
37.
Zdaniem Komisji takie naruszenie przepisów prawa wynika, po pierwsze, z tego, że Sąd, obliczając utracone wynagrodzenie, brał pod uwagę wynagrodzenie otrzymywane przez zainteresowaną w określonym okresie czasu. Otóż gdyby zainteresowana we wskazanym okresie była zatrudniona na lepiej płatnym stanowisku niż to, które mogła w tym samym czasie uzyskać w Komisji, nie doszłoby do jakiejkolwiek utraty wynagrodzenia mimo niewątpliwej utraty szansy przez zainteresowaną. Tak więc przyjęta przez Sąd metoda obliczania okazuje się nielogiczna i może powodować dyskryminację. Po drugie, Komisja utrzymuje, że zarzucane przez nią naruszenie prawa spowodowane jest również rozumowaniem zawartym też w pkt 58 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym wysokość szkody majątkowej obliczanej przez odejmowanie otrzymywanego wynagrodzenia można oszacować „w danym przypadku”, procentowo przedstawiając szansę, jaką miał zainteresowany na realizację założenia o swoim zatrudnieniu. Ta teza rozumowania prowadzonego w zaskarżonym wyroku pokazuje, zdaniem Komisji, że Sąd próbował wyliczyć szkodę wynikającą z hipotetycznej utraty wynagrodzenia, albowiem okoliczność, że zainteresowany traci więcej niż tylko szansę, nie jest regułą („w danym przypadku”). Po trzecie, wyliczając prawdopodobieństwo zatrudnienia zainteresowanej, Sąd pozwolił sobie na wątpliwe przypuszczenia. Otóż, jak to zostało wskazane w pkt 57 zaskarżonego wyroku, zainteresowanej nie przysługiwało prawo do zatrudnienia. Zatem wyliczając szkodę majątkową przede wszystkim tak, jak gdyby zainteresowana miała takie prawo, zaskarżony wyrok jest sprzeczny z wyrokiem wstępnym.
38.
Według Komisji należałoby, reasumując całość tych uwag, wysunąć wniosek, że wyliczenie szkody powstałej w następstwie utraty szansy zatrudnienia powinno opierać się ewidentnie na innych podstawach niż te przyjęte przez Sąd, a w żadnym wypadku nie może być dokonywane na podstawie utraty wynagrodzenia. Ta bowiem zakłada gwarancję zatrudnienia (hipotetyczną i niepewną). Podczas rozprawy Komisja dodała, że szkoda wynikającą z bezprawnego działania polegającego na zaniechaniu badania kandydatury nie polega na utracie wynagrodzenia.
39.
Dlatego też Komisja stosownie do art. 61 akapit pierwszy zdanie drugie statutu Trybunału Sprawiedliwości wnosi o orzeczenie, że szkoda wyrządzona M.C. Girardot w następstwie popełnionego przez Komisję naruszenia prawa, polegającego na zaniechaniu badania zgłoszenia z jej kandydaturą na jedno ze spornych stanowisk i powodującego utratę szansy zatrudnienia, może być naprawiona w sposób słuszny poprzez przyznanie zryczałtowanego odszkodowania równego trzymiesięcznemu wynagrodzeniu netto, odpowiadającego kwocie, jaką musiałaby zapłacić Komisja podczas okresu wypowiedzenia umowy na czas określony, czyli w tym wypadku odszkodowania w wysokości 18917,43 EUR, powiększonego o kwotę również zryczałtowaną w wysokości 5000 EUR, rekompensującą okoliczność, że zainteresowana nie będzie już mogła uczestniczyć w następnym postępowaniu rekrutacyjnym.
40.
M.C. Girardot wnosi o odrzucenie odwołania głównego jako niedopuszczalnego lub co najmniej jako nieuzasadnionego.
41.
W kwestii dopuszczalności podnosi ona, że zgodnie z orzecznictwem jedynie Sąd ma kompetencję do wyliczania szkody wynikającej z utraty szansy. Uważa ona, że Komisja nie jest uprawniona do krytykowania wyliczenia Sądu, chyba że jej zarzuty dotyczyłyby niewskazania kryteriów przyjętych przy wyliczeniu szkody jej wyrządzonej, co nie miało miejsca. Tym bardziej Komisja nie powinna oczekiwać od Trybunału, że wyda orzeczenie co do zasady o obowiązującej metodzie postępowania przy obliczaniu wysokości odszkodowania za szkodę majątkową wynikającą z utraty szansy. Istnieje zresztą olbrzymia liczba różnorodnych pod tym względem sytuacji, które należy traktować w zależności od danego przypadku. Po drugie, M.C. Girardot podnosi, iż zarzut, zgodnie z którym Sąd zajął się odszkodowaniem za utratę gwarancji, a nie za utratę szansy, jest niedopuszczalny, albowiem nie był podnoszony podczas postępowania w pierwszej instancji przed Sądem.
42.
Odnosząc się do meritum, M.C. Girardot podkreśla, że sposób przeprowadzenia oceny rozmiaru szkody w zaskarżonym wyroku był odmienny od postępowania przyjętego w innych sprawach, gdyż różniły się one okolicznościami.
43.
Jeżeli więc chodzi w pierwszym rzędzie o rzeczywisty i pewny charakter szkody, M.C. Girardot przypomina, że Sąd miał już okazję wskazać, że warunek, by szkoda wynikająca z utraty szansy była rzeczywista, jest spełniony, jeśli skarżący wykaże, że to niezgodne z prawem działanie instytucji pozbawiło go tej szansy (wyrok Sądu z 21 marca 1996 r. w sprawie T-230/94 Farrugia przeciwko Komisji, Rec. s. II-195, pkt 43). Zatem w tym przypadku nie podlegałoby już dyskusji, że niezgodna z prawem odmowa zbadania zgłoszeń z kandydaturą M.C. Girardot pozbawiła ją, po pierwsze, szansy na przyjęcie jej kandydatury w odniesieniu do jednego lub kilku stanowisk, a po drugie, szansy na to, że mogłaby ona skutecznie zgłosić swoje zainteresowanie każdym innym stanowiskiem później, gdyby miała jeszcze prawo to zrobić.
44.
Jeżeli zaś chodzi o podnoszone przekształcenie pojęcia utraty szansy w pojęcie utraty gwarancji, M.C. Girardot zauważa, że sposób postępowania przyjęty w zaskarżonym wyroku polegający na wyszczególnieniu korzyści, jakie mogła uzyskać, gdyby została zatrudniona, i na określeniu następnie procentowo szansy na zatrudnienie jest klasycznym sposobem postępowania przyjętym przez Sąd już w wyroku z dnia 5 października 2004 r. w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (
23
) i zaaprobowanym przez doktrynę belgijską. Metoda ta nie zmienia pojęcia utraty szansy, ale jest dostosowana do naprawienia szkody wynikającej z utraty szansy, której realizacja, jak wynika z definicji, nie jest pewna.
45.
Po trzecie, odnośnie do dyskryminacji spowodowanej metodą przyjętą przez Sąd, M.C. Girardot uważa, że krytyczne uwagi Komisji pomijają całkowicie drugą część rozważań Sądu, która służy właśnie do określenia czynnika, który powinien być stosowany przy utracie dochodu stwierdzanej w przypadku realizacji szansy i który odpowiada prawdopodobieństwu urzeczywistnienia się szansy. Poza tym wydaje się słuszne, by przy dużym prawdopodobieństwie zatrudnienia kandydat, którego dotknęła utrata większych dochodów, uzyskał wyższe odszkodowanie niż kandydat, który utracił niższe dochody. Ponieważ sytuacja tych kandydatów nie jest porównywalna, nie można się dopatrzyć w tym jakiegokolwiek naruszenia zasady równego traktowania.
B — Analiza
1. Uwagi wstępne
46.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, jeśli spór o naprawienie szkody pomiędzy urzędnikiem albo członkiem personelu tymczasowego a instytucją, której jest on lub był podporządkowany, powstał w miejscu pracy, które łączy zainteresowanego z instytucją, to rozstrzyga się go w ramach art. 236 WE jak również regulaminu, natomiast nie stosuje się do niego art. 235 WE i 288 WE (
24
).
47.
Z wyroków w sprawach o odszkodowanie dotyczących urzędników wspólnotowych wynika również, że odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty przewiduje łączne spełnienie trzech przesłanek, a mianowicie: zachowanie zarzucane instytucji powinno być niezgodne z prawem, szkoda powinna mieć charakter rzeczywisty oraz powinien istnieć związek przyczynowy pomiędzy owym zachowaniem a podnoszoną szkodą (
25
). W tym kontekście Trybunał wyjaśnił, że Sąd nie oddalił się od tego orzecznictwa, podnosząc, iż aby domagać się przyznania odsetek odszkodowawczych, urzędnicy powinni wykazać naruszenie prawa przez instytucję, rzeczywistość szkody pewnej i możliwej do oszacowania, jak również związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa a przypisywaną szkodą (
26
).
48.
Przesłanki te, których spełnienie zostało stwierdzone w wyroku wstępnym jak również w zaskarżonym wyroku, a jest częściowo kwestionowane przez Komisję w niniejszej sprawie, są więc w istocie analogiczne do tych, od których zależy odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty przewidziana w art. 288 WE.
49.
Odnośnie do tej kwestii należy zauważyć, że ani art. 236 WE, ani regulamin nie odwołują się w przeciwieństwie do art. 288 ust. 2 WE do reguły, zgodnie z którą Wspólnota powinna naprawić szkody wyrządzone przez jej instytucje „zgodnie z zasadami ogólnymi, wspólnymi dla praw państw członkowskich”.
50.
Ponieważ odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty jest zarówno w sytuacji opisanej w art. 288 WE, jak i w tych przewidzianych w art. 236 WE i regulaminie regulowana podobnymi niepisanymi zasadami, moim zdaniem nic nie stoi na przeszkodzie, by badanie uregulowań prawnych państw członkowskich zmierzało, jeśli nie do sprawdzenia, czy istnieją zasady ogólne wspólne dla praw państw członkowskich, to do uznania przez niektóre z nich za obowiązujące takich konstrukcji prawnych, które mogłyby być inspiracją dla sędziego wspólnotowego. Ponadto w niniejszej sprawie krótka analiza przepisów krajowych może okazać się interesująca w zakresie używanych w nich definicji utraty szansy i określenia, jakie cechy powodują, że zgodnie z tymi uregulowaniami podlega ona odszkodowaniu, jak również odnośnie do przyjętej przez niektóre z tych przepisów metody oszacowania rozmiarów szkody wynikającej z takiej utraty. Analiza ta pozwoli lepiej zrozumieć sposób postępowania przyjęty przez Sąd w niniejszej sprawie, który niewątpliwie uwzględnił niektóre krajowe porządki prawne, i w świetle których ten sposób postępowania nie wydaje się już tak „nielogiczny”, jak to utrzymuje Komisja w odwołaniu głównym.
51.
Zbadanie prawa państw członkowskich w momencie wniesienia skargi wszczynającej postępowanie w instancji przed Sądem, to znaczy prawa państw członkowskich w 2003 r., nie pozwala na sprecyzowanie ogólnej wspólnej dla tych uregulowań zasady, na podstawie której utrata szansy zatrudnienia stanowiłaby szkodę rodzącą odpowiedzialność odszkodowawczą i która mogłaby być naprawiona za pomocą wspólnych dla tych uregulowań sposobów lub podobnych.
52.
Uregulowania krajowe w dużej bowiem części (a są to: prawo duńskie, niemieckie, austriackie, portugalskie, fińskie i szwedzkie) nie przewidują co do zasady, by utrata szansy zatrudnienia stanowiła szkodę podlegającą odszkodowaniu, mimo że niektóre z nich (w szczególności prawo duńskie, portugalskie i fińskie) przewidują różne formy odszkodowania, które w tym przypadku mogą okazać się korzystniejsze dla niezgodnie z prawem wykluczonego kandydata (
27
).
53.
Pojęcie utraty szansy i jej właściwości sprawiające, że podlega ona odszkodowaniu, są uwzględniane natomiast w szczególności w sprawach sądowych z zakresu prawa pracy lub prawa dotyczącego krajowej służby publicznej w prawie belgijskim, hiszpańskim, francuskim, greckim, irlandzkim, włoskim, luksemburskim, niderlandzkim i prawie Zjednoczonego Królestwa.
54.
Zgodnie z tymi uregulowaniami pojęcie utraty szansy jest definiowane jako niespełniona nadzieja na uzyskanie korzyści lub na uniknięcie niebezpieczeństwa. Jeżeli chodzi przynajmniej o utratę szansy uzyskania spodziewanej korzyści, która stanowi przypadek z niniejszej sprawy (utraty szansy zatrudnienia), elementem wspólnym w uregulowaniach krajowych, które ją uznają, jest to, że mamy z nią do czynienia, w sytuacji gdy niespodziewanie zdarza się coś, co sprawia, że oczekiwany wynik pozostanie na zawsze nieznany. Co więcej, w zasadzie uregulowania te wymagają, by utracona szansa była poważna w takim znaczeniu, że prawdopodobieństwo jej realizacji powinno być wysokie. Wielkość utraconej szansy jest cechą, która stanowi tym samym instrument miary pewności wyrządzenia szkody.
55.
Jeżeli chodzi o oszacowanie szkody spowodowanej utratą szansy niezależnie od tego, czy przyjęto majątkowy czy też moralny charakter szkody (
28
), sądy krajowe dokonują oceny na zasadach słuszności. W Belgii wartość majątkowa utraconej szansy jest obliczana na zasadzie ex aequo et bono, w tym sensie, że sędzia po stwierdzeniu, że nie ma danych pozwalających na precyzyjną ocenę szkody, bierze pod uwagę wszystkie okoliczności, które mogłyby, w jego mniemaniu, w jakikolwiek sposób wpłynąć na to wyliczenie (
29
). W niektórych orzeczeniach szkoda jest wyceniana przy zastosowaniu procentu odpowiadającego utraconej szansie w odniesieniu do wartości utraconych korzyści. Na przykład w przypadku funkcjonariuszy publicznych szkoda wyrządzona osobie, która utraciła poważną szansę na awans, została oszacowana na 50% różnicy pomiędzy wynagrodzeniem, które funkcjonariusz otrzymałby, gdyby awansował, a jego wynagrodzeniem otrzymywanym bez awansu (
30
). We Francji, jeśli spełnione są warunki naprawienia szkody, w szczególności utrata poważnej szansy, gdyż jedynie taka może stanowić szkodę pewną, sędzia administracyjny określa wysokość szkody, stosując kryterium, zgodnie z którym odszkodowanie jest określane według wartości utraconej szansy, ale nie może być równe korzyściom, jakich dostarczyłaby ta szansa, gdyby się spełniła (
31
). Jeżeli chodzi o określenie wysokości odszkodowania przyznawanego poszkodowanemu, sędzia administracyjny, rozpoznając wniosek o zasądzenie odszkodowania, może dokonać oszacowania pełnej wysokości szkody, dbając o przestrzeganie zasady całościowego jej naprawienia (
32
) lub w szczególnych przypadkach, gdy poszkodowanemu przywrócono jego prawa (na przykład przywrócenie do pracy lub przeszeregowanie), oszacować szkodę na podstawie różnicy pomiędzy wynagrodzeniem, jakie urzędnik uzyskałby, pozostając na stanowisku, a wynagrodzeniem, jakie faktycznie otrzymywał (
33
). We Włoszech Corte suprema di cassazione (sąd najwyższy kasacyjny) zaaprobował metodę, która uwzględniała różnicę w wynagrodzeniu, które pracownik by uzyskał w przypadku spełnienia się szansy na awans, i wynagrodzeniem rzeczywiście otrzymanym i zdecydował, że zasadnym jest przyznanie pracownikowi procentu od tej różnicy odpowiadającego możliwościom uzyskania awansu (
34
). W Zjednoczonym Królestwie w ramach prawa pracy wycena utraty szansy na uzyskanie stanowiska dokonywała się przez procentowe oszacowanie prawdopodobieństwa jego uzyskania i przez odniesienie tego procentu do wysokości hipotetycznie utraconego wynagrodzenia (
35
).
56.
Wydaje się, że metody te zainspirowały Sąd w niniejszej sprawie. Komisja sugeruje w odwołaniu głównym, że orzecznictwo Sądu cechuje się pewną niekonsekwencją, po pierwsze, jeżeli chodzi o uznanie utraty szansy za szkodę podlegającą naprawieniu w całości, a po drugie, jeżeli chodzi o sposób wyliczenia szkody wynikającej z utraty szansy w różnych sprawach.
57.
Jest oczywiście prawdą, że w sprawach innych niż dotyczących urzędników wspólnotowych Sąd stał na stanowisku, że szkoda wynikająca z utraty szansy, nie będąc ani rzeczywistą, ani pewną, nie mogła być podstawą odszkodowania. I tak w dziedzinie zamówień publicznych Sąd skłania się ku stwierdzeniu, że szkoda, która wynika z braku wygranej spowodowanej naruszeniem prawa wspólnotowego przez Komisję w toku postępowania przetargowego, zakłada prawo skarżącego do udzielenia mu zamówienia (
36
). W takiej sytuacji Sąd uznał, że szkoda wynikająca z braku wygranej, na którą powoływał się wykluczony wykonawca, nie była ani rzeczywista, ani pewna, skoro nie można było wyprowadzić wniosku, że by mu na pewno udzielono zamówienia (
37
). Podobny pogląd, aczkolwiek mniej kategoryczny, został wyrażony w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Farrugia przeciwko Komisji (
38
), który dla analogicznych przyczyn oddalił żądanie skarżącego, według którego tenże doznał poważnej szkody, albowiem utracił jedyną szansę kontynuowania swoich studiów i badań naukowych na skutek niezgodnego z prawem odrzucenia jego kandydatury na stypendium badawczo-naukowe, które zgodnie z odpowiednimi przepisami wspólnotowymi powinno być przyznane przez Komisję.
58.
Jednak w sprawach z zakresu regulaminu pracowniczego urzędników Sąd nie wykazywał takiego rygoryzmu, uznając przynajmniej w nurcie większościowym orzecznictwa, że utrata szansy na awans lub zatrudnienie podlega odszkodowaniu (
39
). W tych sprawach Sąd, w sposób czasem dwuznaczny, stwierdzał, że doznana szkoda miała charakter niemajątkowy — moralny (
40
), a czasem także dodatkowo majątkowy (
41
), przyjmując jako sposób wyliczenia szkody bądź to metodę bazującą na różnicy w wynagrodzeniu (
42
), bądź naprawienie szkody ex aequo et bono (
43
).
59.
Majątkowy charakter szkody wyrządzonej z powodu utraty szansy na zmianę w karierze zawodowej wydaje się potwierdzony na skutek odwołania w wyżej wymienionym wyroku Trybunału w sprawie Rada przeciwko de Nil i Impens.
60.
W pierwszej instancji Sąd uznał w pkt 47 wyroku z dnia 26 czerwca 1996 r. w sprawie de Nil i Impens przeciwko Radzie (
44
), że skarżące wykazały prawo do naprawienia szkody polegającej na tym, że nie zostały zaszeregowane do kategorii B w tym samym czasie, co inni laureaci wewnętrznego konkursu zorganizowanego przez Radę Unii Europejskiej, gdyż — mimo że nie miały one prawa do awansu po zaszeregowaniu ich do innej kategorii — straciły one na przyszłość szansę na zmianę w karierze zawodowej porównywalną do tej, którą mieli laureaci tegoż konkursu. Oprócz tej szkody majątkowej Sąd uwzględnił żądanie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną przedłużającym się stanem niepewności co do dalszego przebiegu ich kariery zawodowej, w którym się znalazły. Oszacował je ex aequo et bono, łącząc szkodę majątkowa i moralną na kwotę 500000 BEF.
61.
W następstwie odwołania wniesionego przez Radę Trybunał uchylił wyrok Sądu w części dotyczącej podnoszonej krzywdy. Uznając, że sprawa nadaje się do rozstrzygnięcia na tym etapie postępowania, oddalił żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Trybunał nie zgodził się natomiast z formułowaną przez Radę krytyką przyjęcia przez Sąd istnienia szkody majątkowej. Wskazał również w pkt 28 wyżej wymienionego wyroku w sprawie Rada przeciwko de Nil i Impens i odnosząc się wyraźnie do wspomnianego pkt 47 wyroku Sądu, że „nie można a priori wykluczyć, że urzędnicy, którzy przegrali w […przedmiotowym] konkursie i którzy na wzór skarżących wygrali drugi konkurs […], doznali szkody majątkowej polegającej na tym, że ich praca zawodowa nie przebiegała w sposób porównywalny do kariery zawodowej laureatów [przedmiotowego] konkursu, co było spowodowane niemożnością zmiany ich zaszeregowania z dniem 1 stycznia 1991”.
62.
Nie widzę powodów, dla których nie można by było przeprowadzić analogicznej oceny w stosunku do utraty szansy zatrudnienia w przypadku takim jak w niniejszej sprawie (
45
). W tym miejscu należy zauważyć, że w odwołaniu głównym Komisja nie zaprzecza, by utrata szansy zatrudnienia podlegała odszkodowaniu i „zgadza się z koncepcją”, mimo kilku krytycznych uwag pod adresem orzecznictwa Sądu, że szkoda powstała w następstwie takiej utraty szansy ma charakter majątkowy, jak to zostało stwierdzone w pkt 56 zaskarżonego wyroku.
63.
W swoim odwołaniu Komisja natomiast nie może zgodzić się z metodą zastosowaną przez Sąd dla wyliczenia tej szkody. Podkreśla ona, że wyliczając utratę szansy poprzez obliczenie różnicy pomiędzy wynagrodzeniem, które powinna otrzymywać zainteresowana, gdyby została zatrudniona, a wynagrodzeniem, które rzeczywiście otrzymała, Sąd zniekształcił pojęcie utraty szansy. Metoda przyjęta przez Sąd, opierająca się na różnicy w wynagrodzeniu, sprowadza się, zdaniem Komisji, do określenia hipotetycznej szkody i przyznania odszkodowania za utratę gwarancji, a nie utratę szansy uzyskania stanowiska. Na rozprawie Komisja wskazała również, że konieczny związek przyczynowy pomiędzy niezgodnością z prawem a doznaną szkodą nie odpowiada jednemu z warunków ustalonych przez orzecznictwo, a mianowicie bezpośredniemu związkowi przyczynowemu pomiędzy popełnioną bezprawnością a szkodą.
64.
Argumenty przywołane przez Komisję powodują postawienie pytania o wstępną kwestię dopuszczalności takiej tezy, przed rozważeniem jej zasadności, co zostało podniesione przez M.C. Girardot (zob. pkt 41 niniejszej opinii) i którą to kwestię należy obecnie zbadać.
2. W przedmiocie dopuszczalności
65.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem, jeżeli Sąd stwierdził istnienie jakiejś szkody, jako jedyny ma on kompetencję do określenia, w granicach opisanych we wniosku, sposobu zakresu naprawienia tej szkody (
46
). Trybunał zaś zaznaczył, że aby umożliwić kontrolę jurysdykcyjną nad wyrokami Sądu, muszą być one wystarczająco uzasadnione, a w szczególności wskazywać kryteria, jakimi Sąd się kierował, ustalając wysokość przyjęte kwoty (
47
).
66.
W tym wypadku krytyka formułowana w odwołaniu głównym pod adresem zaskarżonego wyroku jest z pewnością nieco dwuznaczna.
67.
Z jednej bowiem strony Komisja wyjaśnia w nim, że chce wyboru przez Trybunał sposobu oszacowania utraty szansy zatrudnienia odmiennego niż przyjęty w zaskarżonym wyroku dla odszkodowania spowodowanego utratą szansy. Tymczasem biorąc pod uwagę cytowane orzecznictwo, należałoby te zarzuty odwołania głównego bądź uznać za niedopuszczalne, bądź — aby te zarzuty mogły być skuteczne — uznać, jak to już Trybunał miał okazję zrobić (
48
), że podnoszą brak uzasadnienia lub niewystarczające uzasadnienie zaskarżonego wyroku odnośnie do kryteriów wziętych pod uwagę przy określeniu odszkodowania.
68.
Jednak z drugiej strony Komisja nie ogranicza się do kwestionowania wysokości odszkodowania, ale moim zdaniem opisuje w jedynym zarzucie przytoczonym na poparcie jej żądań prawdziwe naruszenie przepisów prawa, którym jej zdaniem ma być obarczony zaskarżony wyrok.
69.
Rzeczywiście, nie kwestionując i nie mogąc kwestionować dokonanego w wyroku wstępnym orzeczenia o istnieniu szkody wyrządzonej w następstwie popełnionej bezprawności, Komisja wyjaśnia w istocie, że odszkodowanie przyznane przez Sąd w zaskarżonym wyroku dotyczy nie szkody stwierdzonej w wyroku wstępnym, ale wręcz przeciwnie, innej szkody, czyli utraty gwarancji uzyskania stanowiska i utraty wynagrodzenia z nim związanego. W tym sensie Komisja podtrzymuje więc, że przyjmując krytykowaną metodę, Sąd zniekształcił przesłanki pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty bądź to poprzez przyznanie odszkodowania za szkodę pozbawioną charakteru szkody rzeczywistej i pewnej, bądź to pomijając odpowiedni stopień związku przyczynowego pomiędzy zaistniałą niezgodnością z prawem a doznaną szkodą. Innymi słowy, podczas gdy Sąd rzeczywiście stwierdził istnienie jakiejś szkody, to przyznał odszkodowanie nie za tę szkodę, ale za inną szkodę, która nie podlegała odszkodowaniu, gdyż nie spełniała przewidzianych w orzecznictwie przesłanek. Tak postawiony problem natury niewątpliwie prawnej powinien, moim zdaniem, być poddany kontroli Trybunału w ramach odwołania.
70.
Nie można również twierdzić, w przeciwieństwie do tego, co utrzymywała M.C. Girardot w swoim zarzucie niedopuszczalności, że argumentacja Komisji krytykującej charakter rzeczywisty i pewny szkody jest niedopuszczalna, gdyż nie została przedstawiona w pierwszej instancji. Jest oczywiste, że krytykowane przez Komisję stwierdzenia pojawiły się po raz pierwszy w zaskarżonym wyroku, co musi prowadzić do nieuwzględnienia twierdzeń M.C. Girardot, że zarzut ma charakter nowy (
49
).
71.
Proponuję więc, aby orzec, że odwołanie główne jest dopuszczalne, pod warunkiem że zarzuty tego odwołania krytykujące wysokość odszkodowania będą interpretowane jako kierowane przeciwko brakowi uzasadnienia lub niewystarczającemu uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
3. Co do istoty sprawy
72.
W istocie Komisja krytykuje, odnosząc się do pkt 58 zaskarżonego wyroku, okoliczność, że szkodę majątkową wyliczono na podstawie kryterium różnicy w wynagrodzeniu, przekształcając utratę szansy w utratę gwarancji uzyskania stanowiska. Według niej na naruszenie przepisów prawa przez Sąd miały wpływ także inne okoliczności, jak to zostało wskazane w pkt 37 niniejszej opinii.
73.
Krytyka ta moim zdaniem wynika częściowo z błędnego zrozumienia zaskarżonego wyroku.
74.
Trzeba oczywiście przyznać, że ocena zawarta w pkt 58 zaskarżonego wyroku jest obarczona błędem co do prawa.
75.
Należy przypomnieć tutaj, że w tym punkcie uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił sposób postępowania, jakie zamierzał przeprowadzić, aby ocenić wysokość szkody wyrządzonej M.C. Girardot. W tym celu wskazał więc, że należało „określić różnicę pomiędzy wynagrodzeniem, jakie otrzymałaby M.C. Girardot przy założeniu, że jej szansa na przyjęcie kandydatury spełniła się, a wynagrodzeniem, jakie rzeczywiście M.C. Girardot uzyskiwała na skutek niezgodnego z prawem odrzucenia jej kandydatury, a następnie w tym przypadku ocenić w procentach szanse M.C. Girardot na spełnienie tegoż założenia” (
50
).
76.
Otóż Sąd, wprowadzając drugi etap rozumowania, jakie zamierzał przeprowadzić, poprzez wyrażenie „w tym przypadku”, wydaje się uważać, że ten etap jest fakultatywny. Tymczasem z prawnego punktu widzenia w przypadku utraty szansy ten etap okazuje się obowiązkowy.
77.
Rzeczywiście należy mieć na uwadze, że utrata szansy stanowi szkodę samą w sobie, jak to przyznaje zresztą Komisja. Jeżeli chodzi o utratę szansy zatrudnienia, to szkodę stanowią nie spodziewane kwoty, lecz nadzieja na ich uzyskanie. Przyznając odszkodowanie, sędzia powinien uwzględnić wagę tej nadziei, która — jak tego wymaga orzecznictwo — powinna być poważna. Szansa powinna być prawdziwa. W tym znaczeniu chodzi o zastosowanie zasady odszkodowania za szkodę pewną, ponieważ pewnym nie jest spodziewane w przyszłości zdarzenie lub zmiana, lecz właśnie utrata szansy na ich realizację. Zatem ocena szansy M.C. Girardot na przyjęcie jej kandydatury nie może być fakultatywna, albowiem z samej definicji mieści się ona w pojęciu utraty szansy.
78.
Jednak błąd co do prawa popełniony przez Sąd nie pociąga za sobą, moim zdaniem, konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku. Nie ulega wątpliwości, że w pkt 96–122 wyroku Sąd ocenił konkretnie właśnie szansę M.C. Girardot na uzyskanie stanowisk, na które zgłosiła swoją kandydaturę, i określił ją jako poważną, tak więc nie można uznać, jak to niesłusznie sądzi Komisja, że szkoda majątkowa określona w zaskarżonym wyroku jest równa wyłącznie różnicy pomiędzy wynagrodzeniem, jakie otrzymywałaby M.C. Girardot, gdyby jedno z jej zgłoszeń zostało przyjęte przez Komisję, a wynagrodzeniem rzeczywiście otrzymanym.
79.
Tak więc krytyczne uwagi sformułowane przez Komisję z powodu uwzględnienia w zaskarżonym wyroku utraty wynagrodzenia jako kryterium oceny utraty szansy zatrudnienia nie mają racji bytu.
80.
Rzeczywiście, jak to wykazuje Komisja, M.C. Girardot nie przysługiwało prawo do zatrudnienia. To stwierdzenie nie zostało zakwestionowane w zaskarżonym wyroku. Sąd nawet wyraźnie to potwierdził w pkt 72 zaskarżonego wyroku, co wyklucza sprzeczność pomiędzy zaskarżonym wyrokiem i pkt 57 wyroku wstępnego w przeciwieństwie do tego, co twierdziła Komisja.
81.
Brak prawa do zatrudnienia nie oznacza tymczasem, że wynagrodzenie nie może być brane pod uwagę jako kryterium przy szacowaniu szkody majątkowej wynikającej z utraty szansy zatrudnienia, w sytuacji gdy takie oszacowanie uwzględnia również stopień prawdopodobieństwa szansy na uzyskanie takiego zatrudnienia i gdy jest przeprowadzone po zapoznaniu się z wnioskami stron, jak to zrobił Sąd w zaskarżonym wyroku.
82.
Faktycznie stwierdzona niezgodność z prawem, czyli niewykazanie, że została przeprowadzona analiza porównawcza zasług, pozbawiła M.C. Girardot w sposób pewny szansy na uzyskanie upragnionych stanowisk, a tym samym szansy na uzyskanie wynagrodzenia z nimi związanego. Zatem stosując metodę przyjmującą za podstawę spodziewane wynagrodzenie wyważone w odniesieniu do poważnej szansy, jaką miała M.C. Girardot na otrzymanie takiego wynagrodzenia, Sąd zastosował jedynie kryteria pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty w konkretnym kontekście utraty szansy zatrudnienia.
83.
Co więcej, z zaciekawieniem zauważam, że alternatywna metoda zaproponowana przez Komisję opiera się również na kryterium wynagrodzenia, albowiem proponuje naprawienie szkody M.C. Girardot poprzez przyznanie odszkodowania pieniężnego w wysokości równej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu netto wypłacanemu tytułem minimalnego okresu wypowiedzenia przewidzianego w art. 47 ust. 2 lit. a) WZIP.
84.
Taka rekompensata jest pochodną stanowiska, zgodnie z którym Komisja miała prawo do jednostronnego rozwiązania umowy natychmiast po jej wejściu w życie i to bez przyczyny (
51
). Jednak nawet przy założeniu, że taki sposób rekompensaty byłby możliwy, to jednak opiera się on na tym samym kryterium, jak przyjęte przez Sąd. Ostatecznie Komisja nie odchodzi od poglądu, że określenie wysokości szkody należy, jak to zostało w niniejszej opinii już wskazane, do wyłącznej kompetencji sędziego orzekającego co do istoty sprawy. Inaczej mówiąc, skoro Komisja przyjmuje kryterium wynagrodzenia jako odpowiednie dla odszkodowania za utratę szansy zatrudnienia i jako punkt wyjścia swojej własnej metody wyliczenia, nie może już krytykować w ramach odwołania sposobu i zakresu naprawienia doznanej szkody.
85.
Poza tym, jak podkreślała Komisja, zaproponowana przez nią metoda ma służyć ujednoliceniu sposobu ustalenia odszkodowania za utratę szansy zatrudnienia. Tymczasem takie podejście, po pierwsze, stara się pomijać niezaprzeczalnie indywidualny charakter szkody wywołanej niezgodnym z prawem zachowaniem instytucji wspólnotowej, a po drugie, grozi tym, że osłabieniu ulegnie charakter odstraszający odszkodowania pieniężnego, co zachęci administrację do stawiania na szali z jednej strony obowiązujących ją przepisów, a z drugiej strony podejmowania działań niezgodnych z prawem, których koszt już zna ona wcześniej.
86.
Narzucenie sędziemu orzekającemu co do istoty sprawy jednolitej metody, tak jak chciałaby tego Komisja, pozbawiłoby go niewątpliwie w dużej części nieograniczonego prawa orzekania, które pozwala mu orzekać zgodnie z zasadą ex aequo et bono i starać się o najbardziej odpowiednie naprawienie doznanej szkody. Gdyby zaproponowane przez Komisję stanowisko zostało przyjęte, mogłoby ono w ostateczności doprowadzić sędziego orzekającego co do istoty sprawy do nieprzestrzegania zasady pełnego naprawienia szkody (
52
).
87.
Uwagi te skłaniają mnie również do nieuwzględnienia stanowiska Komisji odnośnie do dyskryminacji, która miałaby być skutkiem metody stosowanej przez Sąd. Nie dość bowiem, że takie krytyczne uwagi dotyczą zakresu szkody, to pomijają niezbędną swobodę oceny, jaką musi dysponować sędzia orzekający co do istoty sprawy przy szacowaniu najbardziej odpowiedniego naprawienia doznanej szkody.
88.
Na koniec należy również oddalić zarzuty Komisji dotyczące zakresu odszkodowania przyjętego w zaskarżonym wyroku, które to zarzuty, jak to wskazałem w pkt 67 i 71 niniejszej opinii, należy interpretować jako wskazujące na brak uzasadnienia lub niewystarczające uzasadnienie, zarzuty, które dotyczą w istocie pięcioletniego okresu przyjętego w zaskarżonym wyroku dla obliczenia różnicy pomiędzy wynagrodzeniem, którego M.C. Girardot się spodziewała, gdyby jej zgłoszenia zostały przyjęte, a tym, które rzeczywiście uzyskała. Wystarczy przecież stwierdzić, że wskazując z jednej strony w pkt 62 zaskarżonego wyroku jako początek okresu porównawczego moment skutecznego powołania przyjętych kandydatów na stanowiska, a z drugiej strony w pkt 63–78 tegoż wyroku koniec tego okresu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które miałyby wpływ na stosunki pomiędzy zainteresowaną a Komisją, gdyby Komisja ją zatrudniła, Sąd w sposób wystarczający wyjaśnił powody, które doprowadziły do przyjęcia tegoż okresu.
89.
Ze względu na wszystkie te rozważania proponuję oddalić odwołanie główne.
VII — W przedmiocie odwołania wzajemnego.
A — Argumenty stron
90.
W odwołaniu wzajemnym M.C. Girardot podnosi, że Sąd naruszył prawo wspólnotowe, popełniając liczne i oczywiste błędy w ocenie. Pierwszy z tych błędów dotyczy jej zdaniem określenia okresu uwzględnianego przy obliczaniu różnicy w wynagrodzeniu i polega na tym, że w pkt 80 zaskarżonego wyroku Sąd odmówił uwzględnienia utraty szansy na karierę zawodową w Komisji. Otóż zdaniem M.C. Girardot po zatrudnieniu perspektywa powołania na urzędnika nie byłaby niepewna. Uwzględniany okres powinien być więc oczywiście dłuższy niż 5 lat przyjętych przez Sąd. Drugi wskazywany przez nią oczywisty błąd w ocenie dotyczy ustalenia różnicy w wynagrodzeniu. Przyjmując wynagrodzenie miesięczne netto, odpowiadające przeciętnie ostatniemu wynagrodzeniu wypłaconemu przez Komisję, Sąd pominął w pkt 85 zaskarżonego wyroku, że M.C. Girardot miała większą szansę na zatrudnienie na stanowisku w grupie zaszeregowania A4 niż w grupie zaszeregowania A5, ponieważ pięć z ośmiu stanowisk, na które zgłosiła swoją kandydaturę, zaliczało się do grupy zaszeregowania A4. Trzeci z wymienionych błędów dotyczy prawdopodobieństwa realizacji szansy zatrudnienia, albowiem Sąd, oceniając na 50% szansę M.C. Girardot na otrzymanie stanowiska w Komisji, pominął, że z jednej strony zgłoszenie na osiem stanowisk było okolicznością zwiększającą szansę zatrudnienia, a z drugiej strony, że poważna szansa to więcej niż jedna szansa na dwie. Na koniec czwarty oczywisty błąd w ocenie polega w jej opinii na nieuwzględnieniu w pkt 133–138 zaskarżonego wyroku wszystkich okoliczności stanowiących o krzywdzie i uszczerbku na zdrowiu, podczas gdy wszystkie załączone do odwołania wzajemnego zaświadczenia lekarskie dają obraz depresji, na którą cierpi M.C. Girardot od czasu bezprawnego odrzucenia jej zgłoszeń przez Komisję.
91.
Na rozprawie Komisja podniosła, że odwołanie wzajemne należy uznać za niedopuszczalne.
B — Analiza
92.
Z art. 225 WE i z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości wynika, że jedynie Sąd Pierwszej Instancji jest właściwy do dokonywania, po pierwsze, ustaleń faktycznych, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieprawidłowość jego ustaleń wynika z przedłożonych mu dowodów w aktach sprawy, a po drugie, do oceny ustalonych okoliczności faktycznych. Jeżeli jednak Sąd dokonał ustalenia lub oceny okoliczności faktycznych, Trybunał jest uprawniony na podstawie art. 225 WE do kontroli kwalifikacji prawnej tychże okoliczności i skutków prawnych, które wywiódł z nich Sąd (
53
).
93.
W tym przypadku, jak to powtórzyła M.C. Girardot podczas rozprawy, odwołanie wzajemne w swoich trzech pierwszych zarzutach będących jego podstawą ogranicza się do zakwestionowania oceny niektórych okoliczności faktycznych dokonanej przez Sąd podczas zastosowania metody obliczeń przyjętej w celu określenia szkody, której doznała M.C. Girardot z racji utraty szansy na zatrudnienie na stanowisku członka personelu tymczasowego w Komisji. Jednocześnie przeinaczenie takich okoliczności faktycznych nie zostało wskazane i nie dało się zauważyć. Poza tym, jak to już zostało podniesione, jedynie Sąd jest właściwy do oceny sposobu i wysokości, w jakiej szkoda będzie naprawiona (
54
). Dla tych dwóch powodów takie zarzuty należy odrzucić jako niedopuszczalne.
94.
Jeżeli chodzi o czwarty zarzut, w którym M.C. Girardot zarzuca Sądowi, iż nie uwzględnił przedstawionych zaświadczeń lekarskich, uważam go za dopuszczalny, biorąc pod uwagę, że wydaje się on skierowany nie przeciwko błędnej ocenie dowodów, ale przeciwko przypisywanemu niedopełnieniu obowiązku zbadania przedstawionych, jak twierdzi wnosząca odwołanie, dowodów, które potwierdzały wyrządzenie innych rodzajów szkody niż szkoda majątkowa spowodowana niezgodnym z prawem zachowaniem Komisji. Otóż skoro Trybunał uznał, rozpoznając jedno odwołanie, zasadność zarzutu wynikającego z niepełnej analizy okoliczności faktycznych (
55
), moim zdaniem, zarzut wynikający z niedokonania przez Sąd analizy dowodu również powinien podlegać kontroli Trybunału.
95.
Jednak uważam, że z przyczyn opisanych poniżej ten zarzut należy oddalić jako pozbawiony znaczenia dla sprawy, a w każdym razie nieuzasadniony.
96.
O tym, że zarzut ten nie ma znaczenia dla sprawy, świadczy treść pkt 123–125 zaskarżonego wyroku odczytywanych łącznie jak również pkt 133 i 138. Wynika z nich, że nieuwzględnienie uszczerbku na zdrowiu i żądania odnoszącego się do pogorszenia stanu zdrowia psychicznego i depresji M.C. Girardot było spowodowane nieprzedstawieniem przez M.C. Girardot dowodów potwierdzających istnienie tych szkód i że przesłanka ta stanowiła dodatkowe uzasadnienie, jak to potwierdza pkt 125 zdanie drugie zaskarżonego wyroku zaczynające się od wyrażenia „[w] każdym razie” (
56
). Przedstawiony w pkt 123–125 zaskarżonego wyroku główny powód, odnośnie do którego M.C. Girardot nie zarzuciła jakiegokolwiek naruszenia prawa, opiera się na tezie, że wobec braku uprzedniego wniosku o odszkodowanie, celem odszkodowania pieniężnego jest naprawienie szkody majątkowej wynikającej z utraty szansy zatrudnienia spowodowanej w następstwie niezgodnego z prawem zachowania Komisji, a nie naprawienie jakiejkolwiek innej szkody, którą owa niezgodność z prawem mogła zresztą u M.C. Girardot spowodować. Tak więc Sąd słusznie uznał w pkt 125 zdanie pierwsze zaskarżonego wyroku, że argumentacja dotycząca innych opisywanych szkód nie miała znaczenia.
97.
Niezależnie od powyższego, na poparcie niezasadności tego zarzutu należy wskazać, że zaświadczenia lekarskie dołączone do odwołania wzajemnego i z których M.C. Girardot wywodzi swoje żądanie, noszą daty późniejsze niż ogłoszenie zaskarżonego wyroku. Zatem M.C. Girardot nie wykazuje, by Sąd, stwierdzając w pkt 133 i 138 zaskarżonego wyroku nieudowodnienie szkody, na którą powoływała się między innymi za pomocą zaświadczeń lekarskich, naruszył prawo przy stosowaniu reguł dotyczących ciężaru dowodu i przedstawiania dowodów lub żeby naruszył prawo wspólnotowe, pomijając dowody, skoro te nie zostały mu przedstawione (
57
).
98.
Ze względu na powyższe uważam, że odwołanie wzajemne należy odrzucić w części jako niedopuszczalne, a w części oddalić jako bez znaczenia dla sprawy lub nieuzasadnione.
99.
W tej sytuacji proponuję, aby Trybunał oddalił zarówno odwołanie główne, jak i wzajemne.
VIII — W przedmiocie kosztów
100.
Zgodnie z art. 122 akapit pierwszy regulaminu Trybunału Sprawiedliwości, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie z art. 69 § 2 tegoż regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ M.C. Girardot wniosła o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a jedyny zarzut, jaki postawiła Komisja, moim zdaniem powinien być oddalony, należy obciążyć Komisję kosztami odwołania głównego. Ponieważ Komisja wniosła, aby każda ze stron ponosiła własne koszty postępowania w niniejszej instancji, a zarzuty zgłoszone w odwołaniu wzajemnym przez M.C. Girardot powinny być oddalone, należy orzec, że każda ze stron poniesie własne koszty związane z odwołaniem wzajemnym stosownie do wniosku Komisji i do art. 69 ust. 3 regulaminu Trybunału stosowanego w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 118 tegoż regulaminu.
IX — Wnioski
101.
Biorąc powyższe pod uwagę, proponuję, by Trybunał orzekł, co następuje:
1)
Odwołanie główne i odwołanie wzajemne zostają oddalone.
2)
Komisja Wspólnot Europejskich zostaje obciążona kosztami związanymi z odwołaniem głównym.
3)
M.C. Girardot i Komisja poniosą własne koszty związane z odwołaniem wzajemnym.
(
1
)	Język oryginału: francuski.
(
2
)	Należy zauważyć, że w swojej odpowiedzi na odwołanie M.C. Girardot zaprzecza, aby zgłosiła się na ten konkurs. Kwestia ta nie ma jednak jakiegokolwiek znaczenia w niniejszej sprawie, albowiem jest ustalone, że zaniechanie porównania kwalifikacji (lub przynajmniej niewykazanie, iż takie porównanie zostało przeprowadzone), co zostało stwierdzone wyrokiem wstępnym Sądu, miało po części swoje podstawy w okoliczności, że M.C. Girardot nie była laureatem tego konkursu — okoliczności, co do której nie ma wątpliwości.
(
3
)	Punkty 65–71 i 78–80 tegoż wyroku.
(
4
)	Wyrok wstępny, pkt 88.
(
5
)	Ibidem, pkt 85–87.
(
6
)	Ibidem, pkt 89. Sąd odniósł się w tej kwestii do wyroku Trybunału z 5 czerwca 1980 r. w sprawie 24/79 Oberthür przeciwko Komisji, Rec. s. 1743, pkt 14. Zobacz podobnie wyroki Trybunału: z dnia 16 grudnia 1980 r. w sprawie 44/59 Fiddelaar przeciwko Komisji, Rec. s. 1077, 1093, jak również z dnia 27 października 1987 r. w sprawach połączonych 176/86 i 177/86 Houyoux i Guery przeciwko Komisji, Rec. s. 4333, pkt 16. Należy zauważyć, że w tym przypadku M.C. Girardot nie wnosiła ostatecznie o naprawienie szkody wyrządzonej nierównym traktowaniem zarzucanym Komisji. Trzeba też wskazać, że wyrok wstępny, wybierając rozwiązanie odszkodowawcze na rzecz skarżącego w miejsce stwierdzenia nieważności decyzji o odrzuceniu jego kandydatury, jak i decyzji o powołaniu lub zatrudnieniu osób trzecich, znajduje się w nurcie mniejszościowym wśród orzecznictwa dotyczącego postępowania w sprawie powołania lub zatrudnienia. Zobacz jako przykłady utrzymujące nierozłączność tych dwóch decyzji wyroki Trybunału: z dnia 30 czerwca 1983 r. w sprawie 85/82 Schloh przeciwko Radzie, Rec. s. 2105, pkt 40, i z dnia 23 września 2004 r. w sprawie C-150/03 P Hectors przeciwko Parlamentowi, Zb.Orz. s. I-8691, pkt 54), podobnie jak sentencje wyroków Sądu: z dnia 9 marca 1999 r. w sprawie T-273/97 Richard przeciwko Parlamentowi, RecFP s. I-A-45 i II-235, i z dnia 18 września 2003 r. w sprawie T-73/01 Pappas przeciwko Komitetowi Regionów Unii Europejskiej, RecFP s. I-A-207 i II-1011).
(
7
)	Zaskarżony wyrok, pkt 45.
(
8
)	Ibidem, pkt 46, 47.
(
9
)	Ibidem, pkt 54.
(
10
)	Ibidem, pkt 56.
(
11
)	Ibidem, pkt 60, 83–95.
(
12
)	Ibidem, pkt 78 i 82.
(
13
)	Ibidem, pkt 96.
(
14
)	Ibidem, pkt 97.
(
15
)	Ibidem, pkt 98.
(
16
)	Ibidem, pkt 115.
(
17
)	Zobacz odpowiednio pkt 116 i 117 zaskarżonego wyroku. Odnośnie do tych pierwszych Sąd zauważył, że duża szansa opisana w pkt 115 zaskarżonego wyroku uległa zmniejszeniu, gdyż inny kandydat zgłosił swoje zainteresowanie każdym z ośmiu stanowisk stosownie do art. 29 ust. 1 lit. b) regulaminu i że w związku z tym Komisja mogła przyjąć jednego lub drugiego z kandydatów lub nawet nie przyjąć żadnej z kandydatur i umorzyć postępowanie. Odnośnie do tych drugich Sąd uznał, że gdyby M.C. Girardot miała prawo wzięcia udziału w nowej procedurze obsadzania wakujących stanowisk, zorganizowanej w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji odrzucających jej kandydaturę, mogłaby ona zgłosić w sposób skuteczny zainteresowanie stanowiskami o takim samym charakterze i hipotetycznie mogłaby być przyjęta.
(
18
)	Ibidem, pkt 118.
(
19
)	Ibidem, pkt 119 i 121.
(
20
)	Ibidem, pkt 124 i 125 zdanie pierwsze.
(
21
)	Ibidem, pkt 125 zdanie drugie.
(
22
)	Odpowiednio pkt 133 i 137 zaskarżonego wyroku.
(
23
)	T-144/02, Rec. s. II-3381 oraz RecFP s. I-A 275 i II-1231, pkt 149 i 163.
(
24
)	Zobacz wyroki: z dnia 22 października 1975 r. w sprawie 9/75 Meyer Burckhardt przeciwko Komisji, Rec. s. 1171, pkt 7, z dnia 17 lutego 1977 r. w sprawie 48/76 Reinarz przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. 291, pkt 10, z dnia 4 lipca 1985 r. w sprawie 176/83 Allo i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 2155, pkt 18, i z dnia 7 października 1987 r. w sprawie 401/85 Schina przeciwko Komisji, Rec. s. 3911, pkt 9.
(
25
)	Wyroki: z dnia 16 grudnia 1987 r. w sprawie 111/86 Delauche przeciwko Komisji, Rec. s. 5345, pkt 30, z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawie C-136/92 P Komisja przeciwko Brazzelli Lualdi i in., Rec. s. I-1981, pkt 42, i z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie C-259/96 P Rada przeciwko de Nil i Impens, Rec. s. I-2915, pkt 23.
(
26
)	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Komisja przeciwko Brazelli Lualdi i in., pkt 42. Zobacz też wyrok Sądu z dnia 12 grudnia 1996 r. w sprawie T-99/95 Stott przeciwko Komisji, Rec. s. II-2227, pkt 72.
(
27
)	Tak właśnie w prawie portugalskim zgodnie z orzecznictwem administracyjnym i nowym kodeksem postępowania przed sądami administracyjnymi naprawienie szkody wyrządzonej w karierze zawodowej urzędnika polega na odtworzeniu przebiegu jego pracy zawodowej wstecz w sposób, w jaki przebiegałaby ona bez wydania unieważnionego aktu. W prawie duńskim, które nie definiuje pojęcia utraty szansy, decyzje władz publicznych, które są dotknięte uchybieniem proceduralnym lub błędem merytorycznym, uzasadniają wniosek o odszkodowanie i odsetki, o ile jest wykazany związek przyczynowy pomiędzy niezgodnością z prawem a szkodą, w sytuacji gdy istnieje pewne prawdopodobieństwo, że dana osoba zostałaby zatrudniona, gdyby decyzja nie była obarczona wspomnianą wadą.
(
28
)	W Hiszpanii utrata szansy jest traktowana przez prawo cywilne jako krzywda, która może podlegać zadośćuczynieniu, podczas gdy w prawie krajowym innych państw może być ona również traktowana jako szkoda majątkowa.
(
29
)	Zobacz I. Durand, „À propos de ce lien qui doit unir la faute au dommage” w Droit de la responsabilité — Morceaux choisis, Formation permanente CUP., vol. 68, Larcier, Liège 2004, s. 43.
(
30
)	Cour d’appel de Bruxelles [sąd apelacyjny w Brukseli], 28 listopada 1994 r., publikowane w przeglądzie Jurisprudence de Liège, Mons et Bruxelles, 1995, s. 1108.
(
31
)	Zobacz Conseil d’État [Rada Państwa (francuski sąd administracyjny)] z dnia 6 listopada 2000 r., w sprawie nr 189398 Gregory, publikacja na stronie internetowej www.legifrance.gouv.fr. W sprawie tej Conseil d’État stwierdził, że skarżący nie mógł się domagać zysków z wynagrodzeń, które by otrzymał jako uczeń szkoły École normale supérieure, uzasadniając żądanie utratą szansy na zdanie egzaminu kwalifikacyjnego do tej szkoły.
(
32
)	Zobacz podobnie Conseil d’État z dnia 8 lutego 1984 r. w sprawie nr 44690/044777 Gueninchault i z dnia 8 listopada 2002 r. w sprawie nr 227147 Guisset, publikacje na stronie internetowej www.legifrance.gouv.fr. W sprawie Liuzzi, z dnia 2 lutego 1996 r. w sprawie nr 146769, publikacja na stronie internetowej www.legifrance.gouv.fr, Conseil d’État wskazał, że „jakikolwiek przepis ani ogólna zasada prawa nie sprzeciwiają się temu, by sędzia administracyjny, po stwierdzeniu zasadności wniosku o odszkodowanie za poszczególne szkody, dokonał całościowego oszacowania wysokości tychże szkód”.
(
33
)	Zobacz Conseil d’État z dnia 27 maja 1987 r. w sprawie nr 59158 Legoff, publikacja na stronie internetowej www.legisfrance.gouv.fr, jak również Conseil d’État z dnia 24 stycznia 1996 r. w sprawie Collins, Zbiór Lebon nr 103987.
(
34
)	Corte suprema di cassazione, sez. lav. [wydział pracy], z dnia 14 grudnia 2001 r., nr 15810.
(
35
)	Court of Appeal z dnia 22 lipca 1998 r., Doyle v. Wallace [1998] Personal Injuries and Quantum Reports (PIQR), Q146.
(
36
)	Wyroki: z dnia 29 października 1998 r. w sprawie T-13/96 TEAM przeciwko Komisji, Rec. s. II-4073, pkt 76, i z 9 lipca 1999 r. w sprawie T-231/97 New Europe Consulting i Brown przeciwko Komisji, Rec. s. II-2403, pkt 51.
(
37
)	Wyroki: z dnia 11 czerwca 2002 r. w sprawie T-365/00 AICS przeciwko Parlamentowi Rec. s. II-2719, pkt 79, i z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie T-160/03 AFCon Management Consultants i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-981, pkt 112–114. Pogląd ten został uzasadniony przez rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura w jego opinii przedstawionej w dniu 7 września 2006 r. w sprawie C-243/05 P Agraz i in. (wyrok Trybunału z 9 listopada 2006 r., Zb.Orz. s. I-10833), w której podkreślił w pkt 20 i odnosząc się do wymienionych wyroków, że uwzględnienie uprawnienia Komisji do swobodnego uznania może stanowić podstawę uzasadniającą hipotetyczny charakter szkody wynikającej z utraty szansy w ściśle określonych okolicznościach, tym samym według niego, jeśli kandydat na stanowisko lub wykonawca umowy jest pozbawiony prawa uczestniczenia w konkursie z powodu błędu popełnionego przez Wspólnotę, sędzia odmawia zrekompensowania wynikającej z tego utraty szansy, z tego powodu, że nie mogli oni liczyć na roszczenie lub prawo do uzyskania stanowiska bądź zawarcia umowy, o którą się ubiegali. Szkoda majątkowa wynikająca z utraty korzyści, które by wynikały z uzyskania stanowiska bądź umowy nie wydaje się dość pewna, aby uznać, że podlega odszkodowaniu. Mimo że Trybunał uchylił wyrok Sądu w tej sprawie, nie wypowiadał się na temat problematyki utraty szansy.
(
38
)	Punkty 44 i 46.
(
39
)	Wyroki: z dnia 17 marca 1993 r. w sprawie T-13/92 Moat przeciwko Komisji, Rec. s. II-287, pkt 44; z dnia 27 października 1994 r.T-47/93 C przeciwko Komisji, RecFP s. I-A-233 i II-743, pkt 54; z dnia 12 listopada 1998 r.T-91/96 Rada przeciwko Hankart REV, RecFP s. I-A-597 i II-1809, pkt 27; z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawach połączonych T-331/00 i T-115/01 Bories i in. przeciwko Komisji, RecFP s. I-A-309 i II-1479, pkt 194–204; ww. wyrok w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji, pkt 150; z dnia 5 października 2004 r.T-45/01 Sanders i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3315, jak również Zb.Orz. SP s. I-A-267 i II-1183, pkt 151 i 152, oraz z dnia 31 stycznia 2007 r. w sprawie T-166/04 C przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 70.
(
40
)	Wyżej wymienione wyroki: w sprawie Moat, pkt 44–48, i z dnia 31 stycznia 2007 r. w sprawie C przeciwko Komisji, pkt 70. Wyżej wymieniony wyrok z dnia 27 października 1994 r. w sprawie C przeciwko Komisji, który wydaje się należeć tej grupy, albowiem Sąd uwzględnił żądanie zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez skarżącego, lecz jest jednak w pewien sposób dwuznaczny, gdyż z jednej strony Sąd nie wskazał wyraźnie charakteru szkody, której dotyczyło odszkodowanie, a z drugiej strony przyznał z tytułu krzywdy kwotę wyższą niż ta, której domagał się skarżący. Jednocześnie oddalił żądanie zasądzenia odszkodowania tytułem szkody majątkowej spowodowanej utratą szansy zatrudnienia opartej na różnicy pomiędzy wynagrodzeniem spodziewanym a rzeczywiście otrzymanym, tak że można było wnioskować, iż Sąd dokonał całościowej oceny obu szkód.
(
41
)	Wymienione wyroki: w sprawie Bories i in. przeciwko Komisji, pkt 195, 197, 200 i 202; Eagle i in. przeciwko Komisji, pkt 150, jak również Sanders i in. przeciwko Komisji, pkt 150. Zobacz też wyrok w sprawie T-386/94 Allo przeciwko Komisji, pkt 73, który przez zaskarżony wyrok, pkt 56, został zaliczony do spraw przyznających majątkowy charakter szkodzie wyrządzonej w następstwie utraty szansy, gdzie Sąd stwierdził, w odróżnieniu od wyroków w innych wymienionych sprawach, że nie wykazano, iż zarzucana szkoda powstała.
(
42
)	Zobacz ww. wyroki: w sprawach Eagle i in. przeciwko Komisji, pkt 163, i Sanders i in. przeciwko Komisji, pkt 166.
(
43
)	Zobacz ww. wyroki: w sprawach Moat przeciwko Komisji, pkt 49, z dnia 27 października 1994 r. C przeciwko Komisji, pkt 55, Bories i in. przeciwko Komisji, pkt 194–204, i z dnia 31 stycznia 2007 r. C przeciwko Komisji, pkt 79.
(
44
)	T-91/95, RecFP s. I-A-327 i II-959.
(
45
)	Można zauważyć, że w wyroku z 5 kwietnia 1973 r. w sprawie 11/72 Giordano przeciwko Komisji, Rec. s. 417, pkt 8 i 9, Trybunał oddalił wniosek skarżącego o odszkodowanie uzasadniany podnoszoną szkodą majątkową, powstałą w następstwie utraty dużej szansy na zatrudnienie, nie z powodu braku odpowiedniej szkody mającej znaczenie w sprawach dotyczących odpowiedzialności pozaumownej, ale po prostu dlatego, że skarżący nie dostarczył dowodów potwierdzających realność jego szansy na zatrudnienie.
(
46
)	Wyroki: ww. sprawie Komisja przeciwko Brazzelli Lualdi i in., pkt 81, ww. sprawie Rada przeciwko de Nil i Impens, pkt 32, z dnia 9 września 1999 r. w sprawie C-257/98 P Lucaccioni przeciwko Komisji, Rec. s. I-5251, pkt 34, z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie C-62/01 P Campogrande przeciwko Komisji, Rec. s. I-3793, pkt 44, i postanowienie z 14 grudnia 2006 r. w sprawie C-12/05 P Meister przeciwko OHIM, niepublikowane w Zbiorze, pkt 82 (kursywa dodana przeze mnie).
(
47
)	Zobacz w szczególności ww. wyrok w sprawie Rada przeciwko de Nil i Impens, pkt 32 i 33, oraz ww. postanowienie w sprawie Meister przeciwko OHIM, pkt 82.
(
48
)	Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Lucaccioni przeciwko Komisji, pkt 36.
(
49
)	Zobacz podobnie wyrok z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie C-229/05 P PKK i KNK przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I-439, pkt 33.
(
50
)	Zaznaczenie kursywą moje.
(
51
)	W wyrokach z dnia 18 października 1977 r. w sprawie 25/68 Schertzer przeciwko Parlamentowi, Rec. s. 1729, pkt 38–40, i z dnia 19 czerwca 1992 r. w sprawie C-18/91 P V przeciwko Parlamentowi, Rec. s. I-3997, pkt 39. Jeżeli chodzi o jednostronne rozwiązanie umowy z członkiem personelu tymczasowego, Trybunał uznał, że takie rozwiązanie wyraźnie przewidziane przez art. 47 ust. 2 WZIP wynikające z szerokiego zakresu swobody uznania właściwego organu znajduje swoje uzasadnienie w umowie o pracę i dlatego też nie ma potrzeby wskazywania jego przyczyn. Biorąc pod uwagę w szczególności regularnie przypominaną przez orzecznictwo wagę wymogu uzasadnienia w prawie wspólnotowym (zgodnie z którym może być on uchylony jedynie ze względów o charakterze nadrzędnym) i zasadę ochrony pracownika przed zwolnieniem i nadużywaniem umów na czas określony, pogląd ten zasługiwałby na ponowne rozważenie. Zobacz podobnie wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej z dnia 26 października 2006 r. w sprawie F-1/05 Landgren przeciwko Europejskiej Fundacji Kształcenia, Zb.Orz. SP s. I-A-1-123 i II-A-1-459, pkt 63–76 w następstwie odwołania przed Sądem Pierwszej Instancji (sprawa T-404/06 P).
(
52
)	Zobacz odnośnie do tej zasady wyroki: z dnia 8 października 1986 r. w sprawach połączonych 169/83 i 136/84 Leussink przeciwko Komisji, Rec. s. 2801, pkt 13, i ww. wyrok w sprawie Lucaccioni przeciwko Komisji, pkt 22, jak również pkt 4 opinii rzecznika generalnego M. Darmona w sprawie 131/81 Berti przeciwko Komisji (wyrok z dnia 14 lutego 1985 r.), Rec. s. 645.
(
53
)	Zobacz wyrok z dnia 21 września 2006 r. w sprawie C-167/04 P JCB Service przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-8935, pkt 106 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
54
)	Zobacz orzecznictwo wymienione w przypisie 47 niniejszej opinii.
(
55
)	Wyrok z dnia 15 października 2002 r. w sprawach połączonych C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, od C-250/99 P do C-252/99 P i C-254/99 P Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-8375, pkt 392–406.
(
56
)	Zgodnie z ustalonym orzecznictwem zarzuty kierowane przeciwko przesłankom stanowiącym dodatkowe uzasadnienie orzeczenia Sądu nie pociągają za sobą uchylenia orzeczenia Sądu, nie mają więc znaczenia. Zobacz postanowienie Sądu z dnia 9 marca 2007 r. w sprawie C-188/06 P Schneider Electric przeciwko Komisji, niepublikowane w Zbiorze, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo.
(
57
)	Zobacz podobnie postanowienie z dnia 4 października 2007 r. w sprawie C-100/07 P É.R i in. przeciwko Radzie i Komisji, niepublikowane w Zbiorze, pkt 29.