Edizzjoni Provviżorja
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla)
16 ta’ April 2026 (*)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-konsumaturi – Direttiva 93/13/KEE – Klawżoli inġusti fil-kuntratti konklużi mal-konsumaturi – Effetti tal-konstatazzjoni tan-natura inġusta ta’ klawżola – Nullità tal-kuntratt ta’ kreditu – Azzjonijiet għal restituzzjoni – Terminu ta’ preskrizzjoni tal-azzjoni tal-professjonist – Interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni – Prinċipju ta’ effettività – Prinċipju ta’ ċertezza legali – Prinċipju ta’ proporzjonalità – Dritt ta’ aċċess għal qorti – Arrikkiment indebitu”
Fil-Kawża C‑752/24 [Jangielak] (i),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mis-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑30 ta’ Ottubru 2024, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fl-istess jum, fil-proċedura
mBank S.A.
vs
KŁ,
JŁ,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Id-Disa’ Awla),
komposta minn M. Condinanzi, President tal-Awla, R. Frendo (Relatriċi) u A. Kornezov, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: R. Norkus,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–        għal mBank S.A., minn A. Cudna-Wagner, radca prawny, u B. Miąskiewicz, adwokat,
–        għal KŁ u JŁ, minn I. Gabrysiak u J. Kmieć, adwokaci,
–        għall-Gvern Pollakk, minn B. Majczyna, bħala aġent,
–        għall-Gvern Portugiż, minn A. Pimenta u A. Rodrigues, bħala aġenti,
–        għall-Kummissjoni Ewropea, minn P. Kienapfel u B. Sasinowska, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstema’ l-Avukat Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1        It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288, rettifika fil-ĠU 2023, L 17, p. 100), kif ukoll tal-prinċipji ta’ effettività, ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali u ta’ dritt ta’ aċċess għal qorti.
2        Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, mBank S.A., istituzzjoni bankarja, u, min-naħa l-oħra, KŁ u JŁ, żewġ konsumaturi, dwar l-irkupru ta’ kreditu li jirriżulta mill-invalidità ta’ kuntratt ta’ self ipotekarju minħabba l-klawżoli inġusti li jinsabu fih.
Il-kuntest ġuridiku
Id-dritt tal-Unjoni
3        L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi:
“L-Istati Membri għandhom jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratt konkluż ma konsumatur minn bejjiegħ jew fornitur għandhom, kif previst fil-liġi nazzjonali tagħhom, ma jkunux jorbtu lill-konsumatur u li l-kuntratt għandu jkompli jorbot lill-partijiet fuq dawn il-klawżoli jekk dan ikun kapaċi jkompli jeżisti mingħajr il-klawżoli inġusti.”
4        L-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva jipprevedi:
“L-Istati Membri għandhom jiżguraw li, fl-interessi tal-konsumaturi u l-kompetituri, jeżistu mezzi adegwati u effettivi biex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi mill-bejjiegħa jew fornituri.”
Id‑dritt Pollakk
5        L-Artikolu 58(1) tal-ustawa – Kodeks cywilny (il-Liġi dwar il-Kodiċi Ċivili) tat‑23 ta’ April 1964 (Dz. U. tal‑2024, pożizzjoni 1061), fil-verżjoni applikabbli għall-kawżi prinċipali (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”), jipprovdi:
“Att ġuridiku li jmur kontra l-liġi jew li huwa intiż sabiex tiġi evitata l-liġi huwa null u bla effett, sakemm dispożizzjoni rilevanti ma tipprovdix mod ieħor, b’mod partikolari jekk tipprovdi li d-dispożizzjonijiet invalidi tal-att ġuridiku jiġu ssostitwiti mid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-liġi.”
6        L-Artikolu 118 ta’ dan il-kodiċi jipprovdi:
“Ħlief fil-każ ta’ klawżola speċifika kuntrarja, it-terminu ta’ preskrizzjoni huwa ta’ sitt snin, u għall-krediti fuq pagamenti perjodiċi u għall-krediti marbuta mal-eżerċizzju ta’ attività kummerċjali, it-terminu huwa ta’ tliet snin. Madankollu, il-perijodu ta’ preskrizzjoni jiskadi fl-aħħar jum tas-sena kalendarja, sakemm ma jkunx inqas minn sentejn.”
7        Il-punt 1 tal-Artikolu 123(1) tal-imsemmi kodiċi jipprovdi:
“It-terminu ta’ preskrizzjoni huwa interrott:
1)      b’kull att quddiem qorti, awtorità maħtura sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi jew sabiex teżegwixxi talbiet ta’ ċerta natura, jew qorti tal-arbitraġġ, meħuda direttament sabiex titlob, tikkonstata, tirkupra jew tiżgura t-talba”.
8        Skont l-Artikolu 124(1) u (2) tal-istess kodiċi:
“1.      Il-preskrizzjoni terġa’ tibda tiddekorri mill-ġdid wara kull interruzzjoni.
2.      Jekk il-preskrizzjoni tiġi interrotta permezz ta’ att quddiem qorti, awtorità oħra maħtura sabiex tieħu konjizzjoni tal-kawżi jew sabiex teżegwixxi talbiet ta’ ċerta natura, jew qorti tal-arbitraġġ, il-preskrizzjoni ma għandhiex terġa’ tiddekorri sakemm din il-proċedura ma tkunx intemmet.”
9        L-Artikolu 3851(1) u (2) tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi:
“1.      Il-klawżoli ta’ kuntratt konkluż ma’ konsumatur li ma jkunux ġew innegozjati individwalment ma jorbtux lil dan il-konsumatur meta dawn ikunu jiddefinixxu d-drittijiet u l-obbligi ta’ dan tal-aħħar b’mod li jmur kontra l-għemil xieraq, billi jippreġudikaw b’mod manifest l-interessi tiegħu (klawżoli illegali). Din id-dispożizzjoni ma taffettwax il-klawżoli li jistabbilixxu l-obbligi prinċipali tal-partijiet, fosthom il-prezz jew ir-remunerazzjoni, jekk dawn ikunu ġew ifformulati b’mod inekwivoku.
2.      Meta klawżola tal-kuntratt ma tkunx vinkolanti għall-konsumatur b’applikazzjoni tal-paragrafu 1, il-partijiet jibqgħu marbuta mill-klawżoli l-oħra tal-kuntratt.”
10      L-Artikolu 405 ta’ dan il-kodiċi jipprevedi:
“Kull persuna li, mingħajr bażi legali, tikseb vantaġġ ekonomiku għad-detriment ta’ persuna oħra hija meħtieġa li tagħti lura dan il-vantaġġ in natura u, fejn dan ma jkunx possibbli, li tħallas lura l-valur tiegħu.”
11      Skont l-Artikolu 410(1) u (2) tal-imsemmi kodiċi:
“1.      Id-dispożizzjonijiet tal-artikoli preċedenti għandhom japplikaw, b’mod partikolari, fil-każ ta’ benefiċċju indebitu.
2.      Benefiċċju jkun indebitu jekk il-persuna li tkun ipprovdietu ma kellha l-ebda obbligu li tipprovdih jew ma kellha l-ebda obbligu lejn il-persuna li għaliha hija pprovdiet il-benefiċċju, jew jekk il-bażi għall-benefiċċju waqfet milli teżisti jew jekk l-għan intiż għall-benefiċċju ma jkunx inkiseb jew jekk l-att legali li jeżiġi l-benefiċċju ma kienx validu u ma sarx validu wara li l-benefiċċju jkun ġie pprovdut.”
Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari
12      F’Settembru 2008, KŁ u JŁ ikkonkludew ma’ mBank kuntratt ta’ self indiċjat fuq il-frank Svizzeru (CHF), li b’eżekuzzjoni tiegħu din tal-aħħar ħallsithom 226 000 zloty Pollakk (PLN) (madwar EUR 53 000).
13      Peress li qiesu li dan il-kuntratt kien jinkludi klawżoli inġusti, iż-żewġ konsumaturi talbu l-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self fil-kuntest ta’ azzjoni kollettiva mressqa quddiem is-Sąd Okręgowy w Łodz (il-Qorti Reġjonali ta’ Łodz, il-Polonja) permezz ta’ att proċedurali nnotifikat lil mBank fit‑28 ta’ Settembru 2017. Il-kompożizzjoni tal-grupp li KŁ u JŁ ingħaqdu miegħu ġiet stabbilita permezz ta’ digriet tas-Sąd Okręgowy w Łodz (il-Qorti Reġjonali ta’ Łodz) fit‑13 ta’ Marzu 2018.
14      Fit‑13 ta’ Diċembru 2021, mBank ressqet azzjoni kontra KŁ u JŁ quddiem is-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja, il-Polonja), li hija l-qorti tar-rinviju. Hija titlob li, fil-każ li l-kuntratt ta’ self ikollu jiġi ddikjarat invalidu fi tmiem l-azzjoni kollettiva, il-konsumaturi jiġu kkundannati jħallsuha lura, abbażi tal-Artikolu 405 tal-Kodiċi Ċivili, moqri flimkien mal-Artikolu 410(1) ta’ dan tal-aħħar, il-kapital tal-kreditu misluf, flimkien mal-interessi moratorji bir-rata legali.
15      KŁ u JŁ jitolbu li dik it-talba tiġi miċħuda billi jeċċepixxu, b’mod partikolari, il-preskrizzjoni tal-kreditu ta’ mBank. Huma jenfasizzaw li din titlob il-kundanna tagħhom għall-ħlas ta’ dan il-kreditu, fl-ipoteżi fejn il-kuntratt ta’ kreditu jiġi ddikjarat invalidu fil-kuntest tal-azzjoni kollettiva, u li, għaldaqstant, hija ma tinvokax direttament il-kreditu tagħha quddiem il-qorti adita. Għaldaqstant, il-preżentata tat-talba ta’ mBank ma għandhiex l-effett li tinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tagħha fis-sens tal-Artikolu 123(1) tal-Kodiċi Ċivili.
16      Il-qorti tar-rinviju tosserva li l-eżistenza tal-kreditu ta’ mBank, fiha nnifisha, ma tqajjem l-ebda dubju, iżda li, sabiex tiġi riżolta t-tilwima fil-kawża prinċipali, għandu jiġi ddeterminat jekk it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ dan il-kreditu ġiex effettivament interrott bil-preżentata tat-talba għal ħlas lura ta’ mBank.
17      F’dan ir-rigward, dik il-qorti tispjega li, skont il-ġurisprudenza tas-Sąd Najwyższy (il-Qorti Suprema, il-Polonja), it-terminu ta’ tliet snin ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-professjonist jibda jiddekorri mid-data li fiha l-konsumatur ikkontesta għall-ewwel darba, quddiemu, in-natura vinkolanti tal-klawżoli kuntrattwali. F’dan il-każ, din hija d-data li fiha s-Sąd Okręgowy w Łodzi (il-Qorti Reġjonali ta’ Łódź) tat id-digriet dwar id-determinazzjoni tal-kompożizzjoni tal-grupp fl-azzjoni kollettiva kontra mBank, jiġifieri t‑13 ta’ Marzu 2018.
18      Għalhekk, għalkemm il-preżentata tat-talba għal ħlas lura ta’ mBank, fit‑13 ta’ Diċembru 2021, tista’ titqies bħala kawża
tal-interruzzjoni tal-preskrizzjoni fis-sens tal-punt 1 tal-Artikolu 123(1) tal-Kodiċi Ċivili, il-kreditu ta’ mBank ma jkunx preskritt fis-sens tal-Artikolu 118 tal-Kodiċi Ċivili. B’kuntrast ma’ dan, jekk, kif isostnu KŁ u JŁ, il-preżentata ta’ dik it-talba ma interrompietx b’mod validu t-terminu ta’ preskrizzjoni, il-kreditu ta’ mBank imbagħad ikun preskritt.
19      Il-qorti tar-rinviju tenfasizza li, fil-kuntest tal-proċedura kollettiva, mBank issostni li l-kuntratt ta’ self inkwistjoni ma jinkludix klawżoli inġusti, b’tali mod li l-azzjoni intiża sabiex dan jiġi ddikjarat invalidu għandha tiġi miċħuda. Madankollu, fil-kawża prinċipali, din titlob il-kundanna tal-konsumaturi għall-ħlas lura tal-kapital tal-kreditu misluf, flimkien mal-interessi moratorji, fil-każ li dan il-kuntratt jiġi ddikjarat invalidu, filwaqt li taf li din il-kwistjoni ser tiġi deċiża fil-kuntest tal-azzjoni kollettiva li għaliha dawn il-konsumaturi huma partijiet.
20      F’dawn iċ-ċirkustanzi, dik il-qorti tistaqsi dwar jekk l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jipprekludix li l-preżentata tat-talba għal ħlas lura tal-bank tinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tiegħu.
21      Hija tosserva li, minn naħa, dik it-talba tagħti lok għal sitwazzjoni inċerta għall-konsumatur, li huwa mġiegħel jiddefendi ruħu kontriha, filwaqt li jkollu interess li jaċċettaha u li jirrimborsa mingħajr dewmien il-kapital tal-kreditu mħallas, sabiex jevita l-kundanna għall-interessi u għall-ispejjeż fil-każ ta’ ċaħda tat-talba għall-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ kreditu fil-kuntest tal-azzjoni kollettiva.
22      Min-naħa l-oħra, l-imsemmija qorti tqis li l-aġir ta’ mBank huwa ġġustifikat min-neċessità li jiġi interrott it-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tagħha qabel it-tmiem tal-azzjoni kollettiva, peress li dan it-terminu beda jiddekorri fit‑13 ta’ Marzu 2018. Dan il-professjonist ma jistax jiġi mċaħħad mill-possibbiltà li jinvoka effettivament il-kreditu tiegħu u, bl-istess mod, mid-dritt tiegħu ta’ aċċess għal qorti. Skont l-istess qorti, restrizzjoni daqstant sinjifikattiva tad-drittijiet proċedurali tal-imsemmi professjonist tista’ tmur lil hinn mill-għan tal-protezzjoni tal-konsumatur, u għalhekk tikser il-prinċipju ta’ proporzjonalità.
23      Barra minn hekk, il-prinċipju ta’ ċertezza legali jeżiġi l-interpretazzjoni uniformi tal-punt 1 tal-Artikolu 123(1) tal-Kodiċi Ċivili fi kwalunkwe ċirkustanza, fis-sens li l-preżentata ta’ talba intiża għall-eżekuzzjoni ta’ benefiċċju
tinterrompi, fi kwalunkwe każ, it-terminu ta’ preskrizzjoni.
24      Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li s-Sąd Okręgowy w Warszawie (il-Qorti Reġjonali ta’ Varsavja) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva [93/13] kif ukoll il-prinċipji ta’ effettività, ta’ proporzjonalità, ta’ ċertezza legali u ta’ dritt għal qorti għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni ġudizzjarja ta’ dispożizzjonijiet nazzjonali li skontha t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ talba ta’ bejjiegħ jew fornitur fil-konfront ta’ konsumatur għar-rimbors ta’ ħlasijiet indebiti magħmula fuq il-bażi ta’ kuntratt li ġie ddikjarat null għar-raġuni li jinkludi klawżoli inġusti jiġi interrott mal-preżentata, mill-bank, ta’ rikors għal ħlas qabel it-tmiem definittiv tal-proċedura, imressqa preċedentement mill-konsumatur, dwar il-konstatazzjoni tan-nullità tal-kuntratt ta’ kreditu?”
Fuq id-domanda preliminari
Fuq l-ammissibbiltà
25      KŁ u JŁ kif ukoll il-Gvern Pollakk isostnu li, kuntrarjament għal dak li huwa indikat fid-deċiżjoni tar-rinviju, skont il-ġurisprudenza nazzjonali, it-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ mBank beda jiddekorri mid-data tan-notifika lilha tat-talba għall-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self fil-kuntest tal-azzjoni kollettiva, jiġifieri mit‑28 ta’ Settembru 2017. Għaldaqstant, skonthom, id-dejn li huwa s-suġġett tal-kawża prinċipali kien diġà preskritt meta tressqet it-talba għal ħlas lura ta’ dan il-bank, b’tali mod li d-domanda magħmula hija ipotetika u għalhekk inammissibbli.
26      F’dan ir-rigward, huwa biżżejjed li jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tieħu inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tat-tqassim tal-ġurisdizzjoni bejn din tal-aħħar u l-qrati nazzjonali, il-kuntest fattwali u leġiżlattiv tad-domandi preliminari, kif iddefinit mid-deċiżjoni tar-rinviju, b’tali mod li l-eżami ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari ma jistax isir fid-dawl tal-interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali invokata mill-Gvern ta’ Stat Membru jew minn parti fil-kawża prinċipali (sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2021, Trapeza Peiraios, C‑243/20, EU:C:2021:1045, punt 53 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27      F’dan il-każ, mid-deċiżjoni ta’ talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li l-qorti tar-rinviju tqis li, skont ir-regoli nazzjonali, it-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ mBank beda jiddekorri mid-data li fiha ngħata, fil-kuntest tal-azzjoni kollettiva, id-digriet li jistabbilixxi l-kompożizzjoni tal-grupp li miegħu ngħaqdu KŁ u JŁ, jiġifieri mit‑13 ta’ Marzu 2018, u li għalhekk il-kreditu ta’ mBank ma kienx għadu preskritt fid-data li fiha din ressqet it-talba tagħha għal ħlas lura, jiġifieri fit‑13 ta’ Diċembru 2021.
28      F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-domanda magħmula ma hijiex ipotetika u hija, għaldaqstant, ammissibbli.
Fuq il-mertu
29      Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, fid-dawl tad-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu interpretazzjoni ġurisprudenzjali ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li t-tressiq minn professjonist ta’ talba għall-ħlas lura tal-benefiċċji pprovduti fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ kreditu li huwa s-suġġett ta’ proċedura distinta mressqa mill-konsumatur intiża għall-invalidazzjoni ta’ dan il-kuntratt minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih, jinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist, qabel l-għeluq definittiv ta’ din il-proċedura tal-aħħar.
30      Dik il-qorti tindika li, minn naħa, it-terminu ta’ tliet snin ta’ preskrizzjoni tad-dritt ta’ mBank li tinvoka l-effetti restituttivi tal-invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self kien, minħabba l-inerzja ta’ mBank, skada qabel ma ngħatat id-deċiżjoni dwar it-talba għall-invalidazzjoni ta’ dan il-kuntratt, imressqa mill-konsumaturi. Min-naħa l-oħra, it-tressiq tal-azzjoni għal restituzzjoni ta’ mBank iġiegħel lill-konsumaturi jiżguraw id-difiża tagħhom, minkejja li mBank, fil-kuntest ta’ din il-proċedura ta’ annullament, li għadha pendenti, tikkonkludi li l-imsemmi kuntratt huwa validu.
31      F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar, qabelxejn, li l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jimponi fuq l-Istati Membri l-obbligu li jiżguraw li, fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali tagħhom, ikunu jeżistu mezzi adegwati u effettivi sabiex jitwaqqaf l-użu ta’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi minn professjonist.
32      Sussegwentement, skont ġurisprudenza stabbilita, klawżola kuntrattwali deċiża bħala inġusta għandha titqies, bħala prinċipju, li qatt ma eżistiet, b’mod illi hija ma jista’ jkollha l-ebda effett fuq il-konsumatur. Għaldaqstant, il-konstatazzjoni ġudizzjarju tan-natura inġusta ta’ tali klawżola għandha, bħala prinċipju, ikollha bħala konsegwenza li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kien ikun fiha l-konsumatur fl-assenza ta’ din il-klawżola, b’mod partikolari billi jinħoloq dritt għall-ħlas lura ta’ benefiċċji miksuba indebitament, għad-detriment tal-konsumatur, mill-professjonist abbażi tal-imsemmija klawżola inġusta (sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 65 u l-ġurisprudenza ċċitata). L-istess japplika meta n-natura inġusta ta’ klawżola waħda jew iktar ta’ kuntratt konkluż bejn konsumatur u professjonist twassal mhux biss għan-nullità ta’ dawn il-klawżoli, iżda wkoll għall-invalidità ta’ dan il-kuntratt fl-intier tiegħu (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2023, Bank M. (Konsegwenzi tal-annullament tal-kuntratt), C‑520/21, EU:C:2023:478, punt 66 u l-ġurisprudenza ċċitata).
33      Dan l-għan li tiġi stabbilita mill-ġdid is-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li kienet tkun dik tal-konsumatur fl-assenza ta’ klawżola inġusta waħda jew iktar għandu jintlaħaq b’osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, li jikkostitwixxi prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, li jeżiġi li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li timplimenta dan id-dritt ma tmurx lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħaq l-għan imfittex (sentenza tat‑23 ta’ Novembru 2023, Provident Polska, C‑321/22, EU:C:2023:911, punt 85 u l-ġurisprudenza ċċitata).
34      Madankollu, dan il-prinċipju ta’ proporzjonalità jinkiser jekk ir-restitutio in integrum kellu jiġi eskluż fir-rigward tal-professjonist. Għalhekk, l-obbligu ta’ ħlas lura, wara l-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, għandu jkun reċiproku, peress li l-bank ma jistax, madankollu, jitlob lill-konsumatur kumpens li jmur lil hinn mir-rimbors tal-kapital imħallas abbażi tal-eżekuzzjoni tal-istess kuntratt kif ukoll mill-ħlas tal-interessi moratorji bir-rata legali mill-intimazzjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Diċembru 2023, mBank (Dikjarazzjoni tal-konsumatur), C‑140/22, EU:C:2023:965, punt 62 u l-ġurisprudenza ċċitata).
35      Barra minn hekk, l-effett restitutorju marbut mal-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, li jiġġustifika wkoll it-talba għal ħlas lura tal-istituzzjoni bankarja, jippermetti li jiġi żgurat li l-protezzjoni tad-drittijiet iggarantiti mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma twassalx għal arrikkiment indebitu tal-konsumatur (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑13 ta’ Lulju 2006, Manfredi et, C‑295/04 sa C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 94).
36      Fl-aħħar nett, għandu jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza, il-prinċipju ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet, li huwa korollarju tal-kunċett stess ta’ smigħ xieraq u li għandu l-għan li jiżgura l-bilanċ bejn il-partijiet fil-proċedura, jimplika l-obbligu li kull parti tiġi offruta possibbiltà raġonevoli li tippreżenta l-kawża tagħha f’kundizzjonijiet li ma jqegħduhiex f’sitwazzjoni ta’ żvantaġġ ċar meta mqabbla mal-avversarju tagħha (sentenza tat‑28 ta’ Lulju 2016, Ordre des barreaux francophones et germanophone et, C‑543/14, EU:C:2016:605, punt 40 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata), inkluż, f’dan il-każ, permezz tat-tressiq ta’ talba għal ħlas lura tal-professjonist, distinta minn proċedura parallela dwar l-invalidazzjoni ta’ kuntratt ta’ self li jinkludi klawżoli inġusti, intiża sabiex tinterrompi l-preskrizzjoni tal-kreditu tiegħu.
37      Fil-fatt, il-preżentata ta’ tali talba mhux biss ma tippreġudikax, bħala prinċipju, l-eżerċizzju, mill-konsumaturi, tad-dritt tagħhom għal ħlas lura tal-vantaġġi miksuba indebitament minn dan il-professjonist abbażi ta’ klawżoli inġusti, iżda tikkontribwixxi wkoll għall-istabbiliment mill-ġdid tas-sitwazzjoni fid-dritt u fil-fatt li fiha dawn il-konsumaturi kienu jsibu ruħhom fl-assenza ta’ dawn il-klawżoli.
38      Barra minn hekk, fir-rigward tal-prinċipju ta’ ċertezza legali, li għalih tirreferi wkoll il-qorti tar-rinviju, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li dan il-prinċipju huwa intiż li jiggarantixxi l-prevedibbiltà tas-sitwazzjonijiet u tar-relazzjonijiet ġuridiċi (sentenza tas‑16 ta’ Ottubru 2019, Agrárminiszter, C‑490/18, EU:C:2019:863, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata). Għaldaqstant, dan il-prinċipju ma jipprekludix regola tad-dritt nazzjonali, bħall-punt 1 tal-Artikolu 123(1) tal-Kodiċi Ċivili, li tipprovdi li l-preżentata ta’ talba għall-eżekuzzjoni ta’ benefiċċju
tinterrompi, fi kwalunkwe ċirkustanza, it-terminu ta’ preskrizzjoni tad-dritt għal dan il-benefiċċju.
39      Madankollu, il-qorti tar-rinviju tirrileva li, fil-każ fejn l-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu tal-professjonist isseħħ permezz tat-tressiq minnu ta’ azzjoni distinta għal restituzzjoni qabel l-għeluq definittiv tal-proċedura li għandha bħala suġġett it-talba għal invalidazzjoni mressqa qabel mill-konsumaturi quddiem qorti oħra, dawn tal-aħħar ikunu obbligati jippreżentaw risposta u, fil-każ li jitilfu, iħallsu l-interessi moratorji u l-ispejjeż fil-kuntest tal-proċedura mibdija minn dan il-professjonist.
40      Fir-rigward tat-terminu ta’ preskrizzjoni applikabbli għall-kreditu għal ħlas lura tal-professjonist, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni speċifika tal-Unjoni f’dan il-qasam, il-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal-protezzjoni tal-konsumaturi prevista mid-Direttiva 93/13 jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri bis-saħħa tal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali ta’ dawn tal-aħħar. Madankollu, dawn il-modalitajiet la għandhom ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u lanqas ma għandhom jiġu applikati b’mod li, fil-prattika, l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni jsir impossibbli jew eċċessivament diffiċli (prinċipju ta’ effettività) (sentenza tal‑14 ta’ Diċembru 2023, Getin Noble Bank (Terminu ta’ preskrizzjoni għal azzjonijiet għal restituzzjoni), C‑28/22, EU:C:2023:992, punt 60 u l-ġurisprudenza ċċitata).
41      F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li modalitajiet proċedurali li jinvolvu spejjeż għoljin wisq għall-konsumatur jista’ jkollhom bħala konsegwenza li dan jiġi skoraġġut milli jintervjeni, b’mod utli, fid-difiża tad-drittijiet tiegħu quddiem il-qorti adita mill-professjonist (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ April 2022, Caixabank, C‑385/20, EU:C:2022:278, punt 54).
42      Għalhekk, hija l-qorti tar-rinviju li għandha, sa fejn huwa possibbli, tapplika d-dritt nazzjonali, inklużi r-regoli proċedurali li jippermettu, jekk ikun il-każ, is-sospensjoni tal-proċedura dwar l-azzjoni għal restituzzjoni tal-professjonist fl-istennija tar-riżoluzzjoni definittiva tal-proċedura li tirrigwarda t-talba għal invalidazzjoni tal-kuntratt ta’ self imressqa qabel mill-konsumaturi, b’mod li l-konsegwenzi li, skont dan id-dritt, jirriżultaw mill-interruzzjoni minn mBank tal-preskrizzjoni tal-kreditu tagħha qabel il-konstatazzjoni tal-invalidità tal-kuntratt ta’ self minħabba l-klawżoli inġusti li jinsabu fih, ma jippreġudikawx l-għan tad-Direttiva 93/13 li jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur. Dik il-qorti għandha tiżgura, barra minn hekk, li l-ispejjeż sostnuti mill-azzjoni għal restituzzjoni mressqa mill-bank qabel l-invalidazzjoni tal-kuntratt, li l-konsumaturi jkollhom isostnu fil-każ li jitilfu fil-kuntest ta’ din l-azzjoni, ma jkunux sproporzjonalment għoljin, b’tali mod li l-konsumaturi jkunu skoraġġuti milli jinvokaw id-drittijiet li huma jisiltu minn din id-direttiva.
43      Fir-rigward tal-fatt, enfasizzat mill-qorti tar-rinviju, li l-konsumatur jiġi mġiegħel jippreżenta risposta fil-proċedura dwar l-azzjoni għal restituzzjoni mressqa mill-professjonist, għandu jiġi rrilevat li dan is-sempliċi fatt, li barra minn hekk huwa intiż li jiżgura l-prinċipju ta’ kontradittorju, ma huwiex ta’ natura li jirrendi prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-konsumatur mill-ordinament ġuridiku tal-Unjoni.
44      Fid-dawl tar-raġunijiet preċedenti, ir-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-prinċipju ta’ effettività, fid-dawl tad-dritt ta’ aċċess għal qorti kif ukoll tal-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali, għandhom jiġu interpretati fis-sens li ma jipprekludux interpretazzjoni ġurisprudenzjali ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li t-tressiq minn professjonist ta’ talba għall-ħlas lura tal-benefiċċji pprovduti fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ kreditu li huwa s-suġġett ta’ proċedura distinta mressqa mill-konsumatur intiża għall-invalidazzjoni ta’ dan il-kuntratt minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih, jinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist, qabel l-għeluq definittiv ta’ din il-proċedura tal-aħħar, sakemm il-qorti nazzjonali tieħu, billi tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu, il-miżuri kollha neċessarji sabiex tiggarantixxi li l-eżerċizzju tad-drittijiet li l-konsumatur jislet mid-Direttiva 93/13 ma jsirx eċċessivament diffiċli jew impossibbli.
Fuq l-ispejjeż
45      Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn ir-raġunijiet, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Id-Disa’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, u l-prinċipju ta’ effettività, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt ta’ aċċess għal qorti u l-prinċipji ta’ proporzjonalità u ta’ ċertezza legali,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
ma jipprekludux interpretazzjoni ġurisprudenzjali ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tipprovdi li t-tressiq minn professjonist ta’ talba għall-ħlas lura tal-benefiċċji pprovduti fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ kreditu li huwa s-suġġett ta’ proċedura distinta mressqa mill-konsumatur intiża għall-invalidazzjoni ta’ dan il-kuntratt minħabba klawżoli inġusti li jinsabu fih, jinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni tal-kreditu ta’ dan il-professjonist, qabel l-għeluq definittiv ta’ din il-proċedura tal-aħħar, sakemm il-qorti nazzjonali tieħu, billi tieħu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu, il-miżuri kollha neċessarji sabiex tiggarantixxi li l-eżerċizzju tad-drittijiet li l-konsumatur jislet mid-Direttiva 93/13 ma jsirx eċċessivament diffiċli jew impossibbli.
Firem
*      Lingwa tal-kawża: il-Pollakk.
i      L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.