62022CO0030
POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba)
z dnia 24 marca 2023 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Pracownicy migrujący – Bezrobocie – Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej – Zabezpieczenie społeczne – Artykuł 30 – Ustalenie prawa do zasiłku dla bezrobotnych – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 65 ust. 2 – Obywatelka państwa członkowskiego, która wykonywała pracę najemną w Zjednoczonym Królestwie – Ustanie jej umowy o pracę po wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa i po zakończeniu okresu przejściowego ustalonego w tej umowie – Prawo tej obywatelki do zasiłku dla bezrobotnych na podstawia ustawodawstwa tego państwa członkowskiego po powrocie do niego
W sprawie C‑30/22
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Administrativen sad Veliko Tarnovo (sąd administracyjny w Wielkim Tyrnowie, Bułgaria) postanowieniem z dnia 20 grudnia 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 12 stycznia 2022 r., w postępowaniu:
DV
przeciwko
Direktor na Teritorialno podelenie na Natsionalnia osiguritelen institut – Veliko Tarnovo,
TRYBUNAŁ (siódma izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezes izby, F. Biltgen (sprawozdawca) i N. Wahl, sędziowie,
rzecznik generalny: N. Emiliou,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu bułgarskiego – M. Georgieva, T. Mitova oraz E. Petranova, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu czeskiego – O. Serdula, M. Smolek oraz J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – D. Martin oraz N. Nikolova, w charakterze pełnomocników,
postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem,
wydaje następujące
Postanowienie
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 30 i 31 Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz.U. 2020, L 29, s. 7, zwanej dalej „umową o wystąpieniu”), która została podpisana w Brukseli (Belgia) i w Londynie (Zjednoczone Królestwo) w dniu 24 stycznia 2020 r. i weszła w życie w dniu 1 lutego 2020 r., a także art. 65 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2013, L 188, s. 10, Dz.U. 2020, L 338, s. 18), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r. (Dz.U. 2012, L 149, s. 4) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004”).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu między DV a Direktor na Teritorialno podelenie na Natsionalnia osiguritelen institut – Veliko Tarnovo (dyrektorem regionalnego oddziału krajowego zakładu ubezpieczeń społecznych w Wielkim Tyrnowie, Bułgaria), który odmówił przyznania DV, po ustaniu z dniem 29 marca 2021 r. jej stosunku pracy w Zjednoczonym Królestwie, świadczeń z tytułu bezrobocia.
Ramy prawne
Prawo Unii
Umowa o wystąpieniu
3
Umowa o wystąpieniu została zatwierdzona w imieniu Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej decyzją Rady (UE) 2020/135 z dnia 30 stycznia 2020 r. (Dz.U. 2020, L 29, s. 1).
4
Zgodnie z akapitem szóstym preambuły tej umowy:
„Uznając, że konieczne jest zapewnienie, na zasadzie wzajemności, ochrony obywatelom Unii [Europejskiej] i obywatelom Zjednoczonego Królestwa [Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej], a także członkom ich rodzin, w przypadku gdy przed datą określoną w niniejszej Umowie korzystali oni z prawa do swobodnego przemieszczania się, jak również zapewnienie, by ich prawa wynikające z niniejszej Umowy były egzekwowalne i oparte na zasadzie niedyskryminacji; uznając również, że należy chronić prawa wynikające z okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu”.
5
Artykuł 7 ust. 1 tej umowy przewiduje:
„Na użytek niniejszej Umowy wszystkie odniesienia do państw członkowskich i właściwych organów państw członkowskich w przepisach prawa Unii mających zastosowanie na mocy niniejszej Umowy traktuje się jako obejmujące Zjednoczone Królestwo i jego właściwe organy, z wyjątkiem przypadków, gdy dotyczą one:
[…]”.
6
Artykuł 10 ust. 1 lit. a) tej umowy ma następujące brzmienie:
„Bez uszczerbku dla tytułu III niniejsza część ma zastosowanie do następujących osób:
a)
obywateli Unii, którzy korzystali z prawa pobytu w Zjednoczonym Królestwie zgodnie z prawem Unii przed zakończeniem okresu przejściowego i potem w dalszym ciągu w nim zamieszkują”.
7
Tytuł III części drugiej umowy o wystąpieniu, zatytułowany „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, obejmuje art. 30–36 owej umowy.
8
Artykuł 30 ust. 1–4 tej umowy przewiduje:
„1.   Niniejszy tytuł ma zastosowanie do następujących osób:
a)
obywateli Unii podlegających ustawodawstwu Zjednoczonego Królestwa w dniu zakończenia okresu przejściowego, a także członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu po ich śmierci;
[…]
c)
obywateli Unii zamieszkujących w Zjednoczonym Królestwie i podlegających ustawodawstwu państwa członkowskiego w dniu zakończenia okresu przejściowego, a także członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu po ich śmierci;
[…]
e)
osób, które nie są objęte lit. a) –d), ale są:
(i)
obywatelami Unii, którzy w dniu zakończenia okresu przejściowego są pracownikami lub prowadzą działalność jako osoby pracujące na własny rachunek w Zjednoczonym Królestwie i którzy na podstawie tytułu II rozporządzenia [nr 883/2004] podlegają ustawodawstwu państwa członkowskiego, lub są członkami ich rodzin bądź osobami pozostałymi przy życiu po ich śmierci […]
[…]
2.   Osoby, o których mowa w ust. 1, są objęte zakresem niniejszego tytułu, pod warunkiem że nieprzerwanie znajdują się w jednej z sytuacji opisanych w tym ustępie, dotyczących jednocześnie państwa członkowskiego i Zjednoczonego Królestwa.
3.   Niniejszy tytuł stosuje się również do osób, które nie są lub przestały być objęte ust. 1 lit. a)–e) niniejszego artykułu, lecz są objęte art. 10 niniejszej Umowy, a także do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu po ich śmierci.
4.   Osoby, o których mowa w ust. 3, są objęte zakresem niniejszego tytułu, pod warunkiem że w dalszym ciągu mają prawo pobytu w państwie przyjmującym zgodnie z art. 13 niniejszej Umowy lub prawo do pracy w państwie miejsca zatrudnienia zgodnie z art. 24 lub 25 niniejszej Umowy”.
9
Artykuł 31 ust. 1 akapit pierwszy tej umowy stanowi:
„Do osób objętych niniejszym tytułem zastosowanie mają zasady i cele określone w art. 48 TFUE, rozporządzeniu [nr 883/2004] oraz w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 [z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2009, L 284, s. 1)]”.
10
Zgodnie z art. 32 ust. 1 lit. a) owej umowy:
„W następujących sytuacjach, w zakresie określonym w niniejszym artykule, zastosowanie mają następujące postanowienia, o ile dotyczą osób, które nie są lub przestały być objęte art. 30:
a)
następujące osoby są objęte zakresem niniejszego tytułu na potrzeby uwzględniania i sumowania okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania, w tym praw i obowiązków wynikających z tych okresów zgodnie z rozporządzeniem [nr 883/2004]:
(i)
obywatele Unii, […] którzy podlegali ustawodawstwu Zjednoczonego Królestwa przed zakończeniem okresu przejściowego, a także członkowie ich rodzin i osoby pozostałe przy życiu po ich śmierci;
[…]
na potrzeby sumowania okresów uwzględnia się zgodnie z rozporządzeniem [nr 883/2004] okresy przypadające zarówno przed zakończeniem okresu przejściowego, jak i po jego zakończeniu”.
11
Artykuł 126 umowy o wystąpieniu ma następujące brzmienie:
„Obowiązuje okres przejściowy lub okres wdrażania, który rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej Umowy i kończy się w dniu 31 grudnia 2020 r.”.
Rozporządzenie nr 883/2004
12
Do celów stosowania rozporządzenia nr 883/2004 jego art. 1 lit. j) definiuje określenie „zamieszkanie” jako miejsce, w którym osoba zwykle przebywa.
13
Rozdział 6 tytułu III tego rozporządzenia, zatytułowany „Zasiłki dla bezrobotnych”, zawiera jego art. 61–65a.
14
Artykuł 61 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady szczególne w odniesieniu do kumulacji okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek”, stanowi:
„1.   Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo uzależnia nabycie, zachowanie, odzyskanie lub kontynuację prawa do świadczeń od spełnienia okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, bierze pod uwagę, w niezbędnym zakresie, okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek ukończone na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, tak jak gdyby były one ukończone na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa.
Jednak w przypadkach, gdy stosujące się ustawodawstwo uzależnia prawo do świadczeń od spełnienia okresów ubezpieczenia, to okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek ukończone na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego nie są brane pod uwagę, o ile nie byłyby one uznawane za okresy ubezpieczenia, gdyby zostały ukończone zgodnie z mającym zastosowanie ustawodawstwem.
2.   Z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 65 ust. 5 lit. a), zastosowanie przepisów ust. 1 niniejszego artykułu uzależnione jest od spełnienia ostatnio przez zainteresowanego, zgodnie z ustawodawstwem, na podstawie którego ubiega się on o świadczenia:
–
okresów ubezpieczenia, jeżeli ustawodawstwo to wymaga okresów ubezpieczenia,
–
okresów zatrudnienia, jeżeli ustawodawstwo to wymaga okresów zatrudnienia, lub
–
okresów pracy na własny rachunek, jeżeli ustawodawstwo to wymaga okresów pracy na własny rachunek”.
15
Artykuł 65 ust. 2 i 5 owego rozporządzenia przewiduje:
„2.   Całkowicie bezrobotny, który, w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek miał miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim niż właściwe państwo członkowskie, i który nadal mieszka w tym państwie lub powróci do tego państwa, pozostaje w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania. Bez uszczerbku dla przepisów art. 64, całkowicie bezrobotny może, dodatkowo, pozostawać w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa, w którym wykonywał swą ostatnią pracę najemną lub pracę na własny rachunek.
[…]
5.
a)
Bezrobotny, o którym mowa w ust. 2 zdanie pierwsze i drugie, otrzymuje świadczenia zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym ma on miejsce zamieszkania, tak jak gdyby podlegał temu ustawodawstwu w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Świadczenia te udzielane są przez instytucję miejsca zamieszkania.
[…]”.
Prawo bułgarskie
16
Artykuł 54a ust. 1 Kodeks za sotsialno osiguriavane (kodeksu zabezpieczenia społecznego) (DV nr 77 z dnia 16 września 2021 r.), (zwanego dalej „KSO”), stanowi:
„Prawo do zasiłku dla bezrobotnych mają osoby, w odniesieniu do których zapłacono lub są należne składki ubezpieczeniowe na rzecz funduszu »Bezrobocie« co najmniej przez 12 miesięcy w okresie ostatnich 18 miesięcy przed zakończeniem ubezpieczenia i które:
1.   zostały zarejestrowane jako bezrobotne w urzędzie pracy;
2.   nie nabyły prawa do emerytury z tytułu okresu ubezpieczenia i wieku w Republice Bułgarii lub emerytury z tytułu osiągniętego wieku w innym państwie lub nie otrzymują emerytury w obniżonej wysokości określonej w art. 68a lub emerytury zawodowej określonej w art. 168;
3.   nie wykonują działalności zawodowej, w odniesieniu do której podlegałyby obowiązkowemu ubezpieczeniu na mocy tego kodeksu lub ustawodawstwa innego państwa, z wyjątkiem osób określonych w art. 114a ust. 1 Kodeks na truda [(kodeksu pracy)]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
17
DV jest obywatelką Bułgarii. Od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 29 marca 2021 r. wykonywała ona pracę najemną w Zjednoczonym Królestwie dla różnych pracodawców w dziedzinie usług socjalnych i zdrowotnych.
18
W dniu 2 kwietnia 2021 r. DV, jako osoba bezrobotna, złożyła w Bułgarii wniosek o przyznanie jej zasiłku dla bezrobotnych na podstawie KSO. Na poparcie swego wniosku DV przedstawiła pewne dokumenty, w tym oświadczenie o miejscu zamieszkania do celów stosowania art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004. Ponadto Zjednoczone Królestwo i Republika Bułgarii wymieniły w drodze elektronicznej informacje dotyczące sytuacji DV.
19
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2021 r. bułgarski organ zabezpieczenia społecznego z zakresu bezrobocia oddalił ten wniosek z tego powodu, że po okresach ubezpieczenia ukończonych przez DV do 29 marca 2021 r. w Zjednoczonym Królestwie nie nastąpiły okresy ubezpieczenia w Bułgarii. Zdaniem tego organu nie można było zastosować art. 30 umowy o wystąpieniu, ponieważ ze względu na powrót do Bułgarii DV zakończyła istnienie transgranicznej sytuacji, w jakiej znajdowała się w dniu zakończenia okresu przejściowego określonym w art. 126 umowy o wystąpieniu (zwanego dalej „okresem przejściowym”), to jest w dniu 31 grudnia 2020 r., i w konsekwencji jej sytuacja nie wiąże się równocześnie z jednym z państw członkowskich i ze Zjednoczonym Królestwem. Ponadto, jeżeli chodzi o art. 32 tej umowy, dotyczący sumowania okresów ubezpieczenia ukończonych przed zakończeniem i po zakończeniu okresu przejściowego, to DV nie wykonywała w Bułgarii działalności zawodowej, której zakończenie umożliwiłoby ustalenie, czy spełnia warunki przewidziane w bułgarskim prawie regulującym prawo do świadczeń z tytułu bezrobocia.
20
W dniu 27 września 2021 r. strona pozwana w postępowaniu głównym oddaliła odwołanie DV od tej decyzji. Następnie DV wniosła skargę na tę decyzję odmowną do Administrativen sad Veliko Tarnovo (sądu administracyjnego w Wielkim Tyrnowie, Bułgaria).
21
Zdaniem tego sądu ocena zgodności z prawem decyzji odmownej jest związana z możliwością zastosowania – a nawet podporządkowana możliwości zastosowania – zasad zawartych w art. 61–65 rozporządzenia nr 883/2004 i przepisów rozporządzenia nr 987/2009 precyzujących te zasady w sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym, z uwzględnieniem at. 31 ust. 1 umowy o wystąpieniu, bądź jest związana z możliwością zastosowania – a nawet podporządkowana możliwości zastosowania – art. 32 umowy o wystąpieniu jedynie do celów sumowania odnośnych okresów.
22
Sąd ten jest zdania, że sytuacja DV objęta jest nie hipotezą wskazaną w art. 30 ust. 1 lit. c) wspomnianej umowy, uważaną za istotną przez stronę pozwaną w postępowaniu głównym, lecz hipotezą przewidzianą w art. 30 ust. 1 lit. a) tej umowy, który ma zastosowanie do obywateli Unii podlegających ustawodawstwu Zjednoczonego Królestwa w dniu zakończenia okresu przejściowego.
23
Jeżeli chodzi o możliwość zastosowania art. 31 ust. 1 umowy o wystąpieniu, a tym samym przepisów rozporządzenia nr 883/2004, sąd odsyłający uściśla, że zdaniem strony pozwanej w postępowaniu głównym sytuacja DV nie mieści się w hipotezach wskazanych w art. 30 ust. 1 tej umowy, ponieważ ich zastosowanie zależy od art. 30 ust. 2 wspomnianej umowy, na podstawie którego osoby, o których mowa w art. 30 ust. 1, są objęte zakresem rzeczonego tytułu „pod warunkiem”, że nieprzerwanie znajdują się w jednej z sytuacji opisanych w tym ustępie, która dotyczy jednocześnie państwa członkowskiego i Zjednoczonego Królestwa. Tymczasem ustanie zatrudnienia DV w Zjednoczonym Królestwie z dniem 29 marca 2021 r. zakończyło sytuację, w której się znajdowała.
24
W tym względzie sąd odsyłający zastanawia się, czy wyrażenie „pod warunkiem” należy interpretować w ten sposób, że osoby, o których mowa we wspomnianym art. 30 ust. 1, są objęte jedną z sytuacji wymienionych w tym przepisie dopóty tylko, dopóki znajdują się w tej sytuacji, czy też w ten sposób, że – zgodnie z logiką przedmiotowych postanowień umowy o wystąpieniu i z celem tej umowy – osoby te nadal są objęte rzeczonym przepisem, jeżeli znajdowały się w tej sytuacji przez cały okres przejściowy, w związku z czym zmiana sytuacji następująca po tym okresie nie ma wpływu na możliwość zastosowania tego przepisu.
25
Tytułem ewentualnym sąd odsyłający zastanawia się nad ewentualną możliwością zastosowania w sporze w postępowaniu głównym art. 30 ust. 3 umowy o wystąpieniu, ponieważ – zdaniem tego sądu – sytuacja DV jest wskazana w art. 10 ust. 1 lit. a) tej umowy, do którego odsyła art. 30 ust. 3. W tej kwestii sąd ten zastanawia się, czy ograniczenie przewidziane w art. 30 ust. 4 wspomnianej umowy wyłącza stosowanie wobec DV art. 30 ust. 3, skoro od zakończenia jej stosunku pracy nie przysługuje jej już prawo pobytu w Zjednoczonym Królestwie, czy też ograniczenie to dotyczy istnienia prawa pobytu lub do pracy wykonywanych po upływie okresu przejściowego, a chwila, w której prawo to – po tym okresie – ustało, nie ma znaczenia.
26
W tych okolicznościach Administrativen sad Veliko Tarnovo (sąd administracyjny w Wielkim Tyrnowie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 30 ust. 2 w związku z art. 30 ust. 1 lit. a) [umowy o wystąpieniu] należy interpretować w ten sposób, że osoby wskazane w drugim z tych postanowień są objęte podmiotowym zakresem stosowania art. 31 ust. 1 tej umowy, jeśli bez przerwy zarówno były one obywatelami tego samego państwa członkowskiego, jak i podlegały ustawodawstwu Zjednoczonego Królestwa przez cały okres przejściowy, czy też należy interpretować w ten sposób, że osoby określone w art. 30 ust. 1 lit. a) tej umowy są objęte podmiotowym zakresem stosowania art. 31 ust. 1 [pod warunkiem, że] wykonują pracę najemną na terytorium Zjednoczonego Królestwa w chwili zakończenia okresu przejściowego lub po tym okresie?
2)
Czy art. 30 ust. 2 w związku z art. 30 ust. 1 lit. c) [umowy o wystąpieniu] należy interpretować w ten sposób, że osoby wskazane w tym drugim postanowieniu są objęte podmiotowym zakresem stosowania art. 31 ust. 1 tej umowy, jeśli osoby te w charakterze obywateli Unii bez przerwy przez cały okres przejściowy przebywały wyłącznie na terytorium Zjednoczonego Królestwa, podczas gdy równocześnie z powyższym przez cały ten okres przejściowy do chwili jego upływu podlegały ustawodawstwu tego samego państwa członkowskiego, czy też należy interpretować w ten sposób, że osoby określone w art. 30 ust. 1 lit. c) tej umowy nie są objęte podmiotowym zakresem stosowania art. 31 ust. 1, gdy przestały przebywać na terytorium Zjednoczonego Królestwa po upływie okresu przejściowego?
3)
Na wypadek gdyby wykładnia art. 30 ust. 2 w związku z art. 30 ust. 1 lit. a) i c) [umowy o wystąpieniu] prowadziła do wniosku o niemożności stosowania tych postanowień do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym ze względu na przerwę w pobycie na terytorium Zjednoczonego Królestwa obywatela Unii po upływie okresu przejściowego, czy z wykładni art. 30 ust. 4 w związku z art. 30 ust. 3 tej umowy wynika, że osoby przebywające lub pracujące w państwie przyjmującym lub w państwie miejsca zatrudnienia nie są już objęte zakresem stosowania art. 31 ust. 1, jeśli ich stosunki prawne jako osób zatrudnionych (pracowników) zostały zakończone i w wyniku tego utraciły one prawo pobytu i opuściły terytorium państwa miejsca zatrudnienia, odpowiednio państwa przyjmującego, po upływie okresu przejściowego, czy też postanowienia te należy interpretować w ten sposób, że ograniczenie określone w art. 30 ust. 4 [tej samej umowy] dotyczy prawa pobytu lub prawa do pracy wykonywanych po upływie okresu przejściowego – przy czym bez znaczenia jest, kiedy następnie prawa te wygasły, jeśli istniały po upływie tego okresu przejściowego?”.
Postępowanie przed Trybunałem
27
W pierwszej kolejności sąd odsyłający wniósł o rozpoznanie jego odesłania prejudycjalnego w przyspieszonym trybie prejudycjalnym na podstawie art. 105 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Na poparcie swojego wniosku sąd ten wskazuje, że od chwili zakończenia pracy najemnej w Zjednoczonym Królestwie DV nie uzyskuje już dochodów i że być może będzie musiała wystąpić o świadczenia z tytułu bezrobocia w tym państwie w terminach i na warunkach określonych w jego ustawodawstwie.
28
Decyzją z dnia 25 lutego 2022 r. prezes Trybunału, po zapoznaniu się ze stanowiskiem sędziego sprawcy i rzecznika generalnego, oddalił ten wniosek z tego powodu, po pierwsze, że zgodnie z orzecznictwem ani zwykły interes podmiotów prawa, jakkolwiek istotny i uzasadniony, w tym, by zakres uprawnień wywodzonych przez nie z prawa Unii został określony w możliwie najkrótszym czasie, ani okoliczność, że sprawa w postępowaniu głównym jest delikatna ze względów gospodarczych lub społecznych, nie wiążą się z koniecznością jej niezwłocznego rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 105 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem (postanowienie prezesa Trybunału z dnia 27 lutego 2019 r., M.V. i in., C‑760/18, niepublikowane, EU:C:2019:170, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo), oraz po drugie, jeżeli chodzi o ewentualną konieczność dochodzenia przez DV jej praw do świadczeń z tytułu bezrobocia w Zjednoczonym Królestwie, że sąd odsyłający nie sprecyzował, jaki termin przewiduje w tym celu ustawodawstwo tego państwa, ani nie wyjaśnił, z jakich powodów DV nie może dochodzić tego prawa, zanim Trybunał wyda orzeczenie w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie.
29
W drugiej kolejności w dniu 30 września 2022 r. Trybunał zwrócił się do tego sądu z wnioskiem o udzielenie informacji w celu ustalenia, które państwo było państwem miejsca zamieszkania DV w rozumieniu art. 1 lit. j) i art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 w okresie wykonywania pracy najemnej w Zjednoczonym Królestwie od dnia 1 grudnia 2014 r. do dnia 29 marca 2021 r.
30
W dniu 11 października 2022 r. wspomniany sąd odpowiedział na ten wniosek, że w całym tym okresie państwem zamieszkania DV było Zjednoczone Królestwo, co wynika z wymiany informacji drogą elektroniczną między tym państwem a Republiką Bułgarii i z oświadczenia o miejscu zamieszkania przedstawionego przez DV do celów stosowania art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
31
Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania, jeżeli odpowiedź na pytanie skierowane w trybie prejudycjalnym można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa lub jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne nie pozostawia żadnych uzasadnionych wątpliwości, Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem.
32
Przepis ów należy zastosować w niniejszej sprawie.
33
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby nie tylko przeformułować przedłożone mu pytania, ale także wziąć pod uwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w treści swego pytania (wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., RegioJet, C‑57/21, EU:C:2023:6, pkt 92 i przytoczone tam orzecznictwo).
34
W niniejszej sprawie postawione pytania dotyczą wykładni wyłącznie art. 30 i 31 umowy o wystąpieniu i mają na celu ustalenie możliwości ich zastosowania do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której osoba, która przez wiele lat pracowała na terytorium Zjednoczonego Królestwa, powraca do Bułgarii po zakończeniu okresu przejściowego i ubiega się w tym państwie członkowskim o przyznanie świadczeń z tytułu bezrobocia.
35
W tym względzie z akapitu szóstego preambuły tej umowy wynika, że konieczne jest zapewnienie, na zasadzie wzajemności, ochrony obywatelom Unii i obywatelom Zjednoczonego Królestwa, którzy korzystali z prawa do swobodnego przemieszczania się przed datą określoną w owej umowie, między innymi z prawa wynikającego z okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu.
36
Ponadto art. 7 ust. 1 umowy o wystąpieniu stanowi, że na użytek tej umowy wszystkie odniesienia do państw członkowskich i właściwych organów państw członkowskich w przepisach prawa Unii mających zastosowanie na mocy owej umowy traktuje się, poza pewnymi wyjątkami, jako obejmujące Zjednoczone Królestwo i jego właściwe organy.
37
Wynika stąd, że celem umowy o wystąpieniu nie jest stworzenie praw niezależnych od prawa Unii, lecz ochrona praw wykonywanych na mocy tego prawa przed zakończeniem okresu przejściowego, poprzez umożliwienie stosowania tych postanowień tego prawa, o których mowa w tej umowie, do sytuacji w niej określonych, które dotyczą obywateli, ustawodawstwa lub terytorium Zjednoczonego Królestwa.
38
Dokładniej art. 31 umowy o wystąpieniu, który znajduje się w tytule III części drugiej tej umowy, zatytułowanym „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, przewiduje w ust. 1, że zasady i cele określone między innymi w rozporządzeniu nr 883/2004 mają zastosowanie do osób objętych tym tytułem.
39
Z powyższego wynika, że przed zbadaniem, czy postanowienia umowy o wystąpieniu mogą mieć zastosowanie do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, należy ustalić, czy przepisy rozporządzenia nr 883/2004, na które powołuje się DV, miałyby do niej zastosowanie niezależnie od wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii lub od okoliczności, że wykonywała ona pracę najemną w tym państwie, a nie w państwie członkowskim Unii. Gdyby bowiem tak nie było, nie istniałoby prawo nabyte na podstawie tego rozporządzenia z tytułu okresu pracy najemnej wykonywanej przez DV w Zjednoczonym Królestwie, które to prawo umowa o odstąpieniu miałaby chronić.
40
W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, że bułgarski organ zabezpieczenia społecznego z zakresu bezrobocia odmówił przyznania DV świadczeń z tytułu bezrobocia ze względu na to, że po ukończeniu w Zjednoczonym Królestwie okresów ubezpieczenia z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium tego państwa DV wróciła do Bułgarii, gdzie ubiegała się o przyznanie takich świadczeń bez wykonywania działalności zawodowej lub ukończenia okresów ubezpieczenia na terytorium tego państwa członkowskiego. Po drugie, sąd odsyłający uważa, że na podstawie art. 31 ust. 1 umowy o wystąpieniu zgodność z prawem tej decyzji odmownej zależy od możliwości zastosowania do takich okoliczności przepisów art. 61–65a rozporządzenia nr 883/2004.
41
W tym względzie należy przypomnieć, że art. 61 tego rozporządzenia przewiduje w szczególności w ust. 1, że instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo uzależnia nabycie prawa do świadczeń z tytułu bezrobocia od ukończenia okresów ubezpieczenia, bierze pod uwagę, w niezbędnym zakresie, okresy ubezpieczenia ukończone na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, tak jak gdyby były one ukończone na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa. Jednak z art. 61 ust. 2 tego rozporządzenia wynika, że z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia, zastosowanie przepisów art. 61 ust. 1 jest uzależnione od spełnienia ostatnio przez zainteresowanego, zgodnie z ustawodawstwem, na podstawie którego ubiega się on o świadczenia, okresów ubezpieczenia, jeżeli ustawodawstwo to wymaga okresów ubezpieczenia.
42
W konsekwencji w zakresie, w jakim z art. 54a ust. 1 KSO wynika, że ustawodawstwo bułgarskie uzależnia nabycie prawa do świadczeń z tytułu bezrobocia od ukończenia okresów ubezpieczenia, a DV nie ukończyła żadnych okresów ubezpieczenia po powrocie do Bułgarii, mogłaby ona ubiegać się o zasiłek dla bezrobotnych na podstawie rozporządzenia nr 883/2004 poprzez sumowanie okresów ubezpieczenia ukończonych w innym państwie, w niniejszym przypadku w Zjednoczonym Królestwie, tylko wtedy, gdyby jej sytuacja odpowiadała sytuacji, o której mowa w art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia w związku z art. 65 ust. 2 tego rozporządzenia.
43
W tym względzie art. 65 ust. 2 zdanie pierwsze wspomnianego rozporządzenia stanowi, że osoba całkowicie bezrobotna, która w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek miała miejsce zamieszkania w państwie członkowskim innym niż właściwe państwo członkowskie i która nadal mieszka w tym państwie lub powróci do tego państwa, pozostaje w dyspozycji urzędów zatrudnienia państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania. Zgodnie z art. 65 ust. 5 lit. a) tego rozporządzenia osoba taka otrzymuje świadczenia z tytułu bezrobocia zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, tak jak gdyby podlegała temu ustawodawstwu w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Świadczenia te udzielane są przez instytucję miejsca zamieszkania.
44
Tymczasem z odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji, o której mowa w pkt 29 i 30 niniejszego postanowienia, udzielonej przez sąd odsyłający, który jako jedyny jest właściwy, w ramach postępowania ustanowionego w art. 267 TFUE, do dokonania oceny okoliczności faktycznych zawisłego przed nim sporu, jasno wynika [zob. podobnie wyrok z dnia 15 września 2022 r., Fossil (Gibraltar), C‑705/20, EU:C:2022:680, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo], że przez cały okres wykonywania pracy najemnej przez DV na terytorium Zjednoczonego Królestwa miała ona miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 1 lit. j) i art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 w tym państwie, które w tym okresie było państwem właściwym w rozumieniu tego ostatniego przepisu. Dopiero po zakończeniu pracy najemnej DV wróciła do Bułgarii, by wystąpić do właściwego organu tego państwa członkowskiego o przyznanie świadczeń z tytułu bezrobocia.
45
Z powyższego wynika, że na pytanie wstępne sformułowane w pkt 39 niniejszego postanowienia należy odpowiedzieć, iż art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba występuje o przyznanie świadczeń z tytułu bezrobocia do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym nie ukończyła okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek i na którego terytorium powraca ona po zakończeniu okresu ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek ukończonego w innym państwie, w którym miała miejsce zamieszkania w rozumieniu tego przepisu przez cały ten okres.
46
Z uwagi na odpowiedź udzieloną na to pytanie wstępne nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania przedstawione przez sąd odsyłający.
W przedmiocie kosztów
47
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 65 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
nie ma on zastosowania do sytuacji, w której osoba występuje o przyznanie świadczeń z tytułu bezrobocia do właściwego organu państwa członkowskiego, w którym nie ukończyła okresów ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek i na którego terytorium powraca ona po zakończeniu okresu ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek ukończonego w innym państwie, w którym miała miejsce zamieszkania w rozumieniu tego przepisu przez cały ten okres.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: bułgarski.