ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 11ης Νοεμβρίου 2024 (*)
« Αίτηση αναιρέσεως – Άρθρο 181 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Άρθρο 19 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αίτηση αναιρέσεως
ασκηθείσα χωρίς τη συνδρομή δικηγόρου – Προδήλως απαράδεκτη αίτηση αναιρέσεως»
Στην υπόθεση C‑344/24 P,
με αντικείμενο αίτηση αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 6 Μαΐου 2024,
Χρήστος Παπασωτηρίου, κάτοικος Αθηνών (Ελλάδα), εκπροσωπούμενος από τον Χ. Παπασωτηρίου, δικηγόρο,
αναιρεσείων,
όπου οι λοιποί διάδικοι είναι οι:
Μαρίκα Θωμαδάκη, κάτοικος Αθηνών, εκπροσωπούμενη από τον Χ. Παπασωτηρίου, δικηγόρο,
ενάγουσα πρωτοδίκως,
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
εναγόμενα πρωτοδίκως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους S. Rodin (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, N. Piçarra και O. Spineanu-Matei, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Pikamäe
γραμματέας: A. Calot Escobar
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 181 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,
εκδίδει την ακόλουθη
Διάταξη
1        Με την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως, ο Χρήστος Παπασωτηρίου ζητεί την αναίρεση της διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 5ης Μαρτίου 2024, Παπασωτηρίου και Θωμαδάκη κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (T‑552/23, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, EU:T:2024:159), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως προδήλως νόμω αβάσιμη την αγωγή βάσει του άρθρου 268 ΣΛΕΕ την οποία ο νυν αναιρεσείων είχε ασκήσει από κοινού με τη Μαρίκα Θωμαδάκη, με αίτημα, πρώτον, να υποχρεωθούν το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφενός, να άρουν τις παράνομες προσβολές των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους κατόπιν της υιοθέτησης, αποδοχής και εφαρμογής της τελικής συμφωνίας για την επίλυση των διαφορών όπως περιγράφονται στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών 817 (1993) και 845 (1993), τη λήξη της ενδιάμεσης συμφωνίας του 1995 και την εδραίωση στρατηγικής εταιρικής σχέσης μεταξύ των μερών, της 17ης Ιουνίου 2018 (στο εξής: Συμφωνία των Πρεσπών), στο μέτρο που η συμφωνία αυτή ενσωματώθηκε στη διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τη Βόρεια Μακεδονία, καθώς και, αφετέρου, να παραλείπουν τις εν λόγω προσβολές στο μέλλον· δεύτερον, να υποχρεωθούν το Συμβούλιο και η Επιτροπή να καταβάλουν σε καθέναν από αυτούς χρηματική ικανοποίηση ύψους 50 000 ευρώ για την ηθική βλάβη που υπέστησαν λόγω παράνομων προσβολών των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους.
Το νομικό πλαίσιο
2        Δυνάμει του άρθρου 19, πρώτο έως τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης:
«Τα κράτη μέλη καθώς και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης αντιπροσωπεύονται ενώπιον του Δικαστηρίου από εκπρόσωπο που διορίζεται για κάθε υπόθεση· ο εκπρόσωπος δύναται να επικουρείται από σύμβουλο ή δικηγόρο.
Κατά τον ίδιο τρόπο εκπροσωπούνται και τα συμβαλλόμενα στη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο[, της 2ας Μαΐου 1992 (ΕΕ 1994,
L 1, σ. 3) (στο εξής: Συμφωνία ΕΟΧ)] κράτη, εκτός των κρατών μελών, καθώς και η Εποπτεύουσα Αρχή της [Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ)] που προβλέπεται από την εν λόγω συμφωνία.
Οι λοιποί διάδικοι εκπροσωπούνται από δικηγόρο.
Μόνον ο δικηγόρος που έχει δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους ή άλλου κράτους συμβαλλόμενου στη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, δικαιούται να εκπροσωπεί ή να επικουρεί διάδικο ενώπιον του Δικαστηρίου.»
3        Το άρθρο 21 του Οργανισμού έχει ως εξής:
«Το Δικαστήριο επιλαμβάνεται κατόπιν προσφυγής που κατατίθεται στο γραμματέα. Το έγγραφο της προσφυγής πρέπει να περιέχει το όνομα και την κατοικία του προσφεύγοντος και την ιδιότητα του υπογράφοντος, το διάδικο ή τους διαδίκους κατά των οποίων η προσφυγή στρέφεται, το αντικείμενο της διαφοράς, τα αιτήματα και συνοπτική έκθεση των επικαλουμένων λόγων.
Το έγγραφο της προσφυγής πρέπει να συνοδεύεται, όπου απαιτείται, από την πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση ή, στην περίπτωση που αναφέρεται στο άρθρο 265 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από έγγραφο που βεβαιώνει τη χρονολογία της κλήσεως που προβλέπεται σε αυτό το άρθρο. Αν τα έγγραφα αυτά δεν είναι συνημμένα στο έγγραφο της προσφυγής, ο γραμματεύς καλεί τον ενδιαφερόμενο να τα προσκομίσει εντός ευλόγου προθεσμίας, χωρίς να δύναται να του αντιταχθεί το εκπρόθεσμο, σε περίπτωση που η κατάθεση γίνει μετά την πάροδο της προθεσμίας ασκήσεως της προσφυγής.»
4        Το άρθρο 57, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου ορίζει τα εξής:
«Το πρωτότυπο κάθε διαδικαστικού εγγράφου πρέπει να φέρει την ιδιόχειρη υπογραφή του εκπροσώπου ή του δικηγόρου του διαδίκου ή, προκειμένου περί παρατηρήσεων που υποβάλλονται στο πλαίσιο διαδικασίας εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, την υπογραφή του διαδίκου της κύριας δίκης ή του εκπροσώπου του εφόσον τούτο επιτρέπεται από τους εθνικούς δικονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται επί της διαφοράς.»
5        Το άρθρο 119 του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο έχει εφαρμογή επί των αναιρέσεων δυνάμει του άρθρου 168,
παράγραφος 2, του εν λόγω Κανονισμού, προβλέπει τα εξής:
«1.      Οι διάδικοι εκπροσωπούνται μόνον από τον εκπρόσωπο ή τον δικηγόρο τους.
2.      Οι εκπρόσωποι και οι δικηγόροι υποχρεούνται να καταθέσουν στη γραμματεία επίσημο έγγραφο ή εντολή του διαδίκου τον οποίον εκπροσωπούν.
3.      Ο δικηγόρος ο οποίος επικουρεί ή εκπροσωπεί τον διάδικο οφείλει επιπλέον να καταθέσει στη γραμματεία αποδεικτικό νομιμοποιήσεώς του που να βεβαιώνει ότι έχει δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους ή άλλου συμβαλλομένου στη Συμφωνία ΕΟΧ κράτους.
4.      Σε περίπτωση μη καταθέσεως των εν λόγω εγγράφων, ο γραμματέας τάσσει στον διάδικο εύλογη προθεσμία για την προσκόμισή τους. Εφόσον εντός της προθεσμίας που έχει ταχθεί δεν προσκομιστούν τα στοιχεία, ο πρόεδρος κρίνει, αφού ακούσει τον εισηγητή δικαστή και τον γενικό εισαγγελέα, κατά πόσον η μη τήρηση αυτής της προϋποθέσεως συνεπάγεται το απαράδεκτο της προσφυγής ή του υπομνήματος. Εφόσον το κρίνει απαραίτητο, ο πρόεδρος μπορεί να παραπέμψει το ζήτημα στο Δικαστήριο.»
Το ιστορικό της διαφοράς και η αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη
6        Το ιστορικό της διαφοράς περιλαμβάνεται στις σκέψεις 2 έως 5 της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως και μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως.
7        Στις 12 Ιουνίου 2018 η Ελληνική Δημοκρατία και η πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας συνήψαν τη Συμφωνία των Πρεσπών, η οποία είναι διεθνής σύμβαση με σκοπό, μεταξύ άλλων, την επίλυση της μεταξύ τους διαφοράς σχετικά με το όνομα «Μακεδονία».
8        Βάσει της Συμφωνίας των Πρεσπών, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 12 Φεβρουαρίου 2019, το όνομα της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας αντικαταστάθηκε από το όνομα «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας».
9        Στις 25 Μαρτίου 2020 το Συμβούλιο υιοθέτησε τα συμπεράσματα σχετικά με «τη διεύρυνση και τη διαδικασία σταθεροποίησης και σύνδεσης», στα οποία επανέλαβε «την αμέριστη στήριξη της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] στην ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων».
10      Στο πλαίσιο αυτό, το Συμβούλιο υπενθύμισε «τη σημασία της επίτευξης απτών αποτελεσμάτων και της εφαρμογής καλή τη πίστει των διμερών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της Συμφωνίας των Πρεσπών με την [Ελληνική Δημοκρατία] και της Συνθήκης για τις σχέσεις καλής γειτονίας με τη [Δημοκρατία της] Βουλγαρία[ς], ως μέρος της διαδικασίας διεύρυνσης», και στη συνέχεια αποφάσισε, «με την επιφύλαξη της έγκρισης των μελών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, […] την έναρξη διαπραγματεύσεων προσχώρησης με τη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας».
11      Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 6 Σεπτεμβρίου 2023, ο Χ. Παπασωτηρίου και η Μ. Θωμαδάκη άσκησαν αγωγή δυνάμει του άρθρου 268 ΣΛΕΕ, με αίτημα, πρώτον, να υποχρεωθούν το Συμβούλιο και η Επιτροπή να άρουν τις παράνομες προσβολές των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους και να απέχουν από τη διάπραξη τέτοιων προσβολών στο μέλλον, καθώς και από τη διάπραξη κάθε άλλης συναφούς προσβολής, και, δεύτερον, να υποχρεωθούν τα θεσμικά αυτά όργανα να καταβάλουν εις ολόκληρον σε καθέναν από αυτούς το ποσό των 50 000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, εντόκως από της ασκήσεως της αγωγής.
12      Με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή ως προδήλως αβάσιμη.
Τα αιτήματα του αναιρεσείοντος.
13      Ο αναιρεσείων ζητεί από το Δικαστήριο:
–        να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη,
–        να υποχρεώσει το Συμβούλιο και την Επιτροπή να άρουν τις παράνομες προσβολές των θεμελιωδών δικαιωμάτων του και να παραλείπουν τέτοιες προσβολές στο μέλλον, καθώς και κάθε άλλη συναφή προσβολή,
–        να του επιδικάσει
το ποσό των 50 000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη λόγω παράνομων προσβολών των θεμελιωδών δικαιωμάτων του και
–        να καταδικάσει το Συμβούλιο και την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.
Επί της αιτήσεως αναιρέσεως
14      Κατά το άρθρο 181 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως είναι, εν όλω ή εν μέρει, προδήλως απαράδεκτη ή προδήλως αβάσιμη, το Δικαστήριο μπορεί, οποτεδήποτε, κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, να αποφασίσει την ολική ή μερική απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως με αιτιολογημένη διάταξη.
15      Το άρθρο αυτό πρέπει να εφαρμοσθεί στην υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως.
16      Κατά το άρθρο 19, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι διάδικοι, πλην εκείνων που μνημονεύονται στο πρώτο και στο δεύτερο εδάφιο του άρθρου αυτού, πρέπει να εκπροσωπούνται ή να επικουρούνται από δικηγόρο που έχει δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους ή κράτους συμβαλλομένου στη Συμφωνία ΕΟΧ. Η προϋπόθεση αυτή τάσσεται εκ νέου στο άρθρο 119, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας.
17      Εν προκειμένω, ο Χ. Παπασωτηρίου, ο οποίος είναι ο μόνος αναιρεσείων, ισχυρίζεται με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως ότι εκπροσωπείται από δικηγόρο, του οποίου την ταυτότητα αναφέρει, και προσκομίζει βεβαίωση του δικηγορικού συλλόγου που επιβεβαιώνει ότι το πρόσωπο αυτό έχει πράγματι την ιδιότητα του δικηγόρου.
18      Εντούτοις και ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι ο δικηγόρος του αναιρεσείοντος δεν κατέθεσε κανένα επίσημο έγγραφο ή εντολή στη Γραμματεία του Δικαστηρίου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως ούτε υπογράφηκε ιδιοχείρως από τον δικηγόρο αυτόν, κατά παράβαση του άρθρου 57, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ούτε κατατέθηκε από τον εν λόγω δικηγόρο μέσω του λογαριασμού του στο e‑Curia. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, από το άρθρο 19, τρίτο εδάφιο, και το άρθρο 21, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και από το άρθρο 57, παράγραφος 1, και το άρθρο 119, παράγραφοι 1 έως 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, προκύπτει σαφώς ότι ο προσφεύγων πρέπει να εκπροσωπείται από πρόσωπο που έχει εξουσιοδοτηθεί προς τούτο και ότι το Δικαστήριο μπορεί να επιληφθεί νομίμως της υποθέσεως μόνον κατόπιν της καταθέσεως εισαγωγικού δικογράφου υπογεγραμμένου από το πρόσωπο αυτό. Επομένως, δεδομένου ότι καμία παρέκκλιση ή εξαίρεση από την υποχρέωση αυτή δεν προβλέπεται από τον Οργανισμό ή τον Κανονισμό Διαδικασίας, η κατάθεση εισαγωγικού δικογράφου υπογεγραμμένου από τον ίδιο τον προσφεύγοντα δεν αρκεί για την άσκηση προσφυγής (διάταξη της 7ης Μαρτίου 2019, Bettani κατά Επιτροπής, C‑392/18 P, EU:C:2019:186, σκέψη 15 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19      Επιπλέον, από γράμμα του άρθρου 19, τρίτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου και, ειδικότερα, από τη χρήση του όρου «εκπροσωπούνται» προκύπτει ότι ο «διάδικος», κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, ανεξαρτήτως της ιδιότητάς του, δεν επιτρέπεται να παρίσταται αυτοπροσώπως ενώπιον του Δικαστηρίου, αλλά πρέπει να κάνει χρήση των υπηρεσιών τρίτου, ο οποίος πρέπει υποχρεωτικώς να είναι δικηγόρος που έχει δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους ή άλλου συμβαλλομένου στη Συμφωνία ΕΟΧ
κράτους. Άλλες διατάξεις του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Κανονισμού Διαδικασίας, όπως το άρθρο 21, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού, καθώς και το άρθρο 44, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, το άρθρο 57, παράγραφος 1, και το άρθρο 119, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, επιβεβαιώνουν ότι ο διάδικος και ο συνήγορός του δεν μπορούν να είναι ένα και το αυτό πρόσωπο (διάταξη της 7ης Μαρτίου 2019, Bettani κατά Επιτροπής, C‑392/18 P, EU:C:2019:186, σκέψη 17 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
20      Δεδομένου ότι από τον Οργανισμό ή τον Κανονισμό Διαδικασίας δεν προβλέπεται καμία παρέκκλιση ή εξαίρεση από την υποχρέωση εκπροσωπήσεως περί της οποίας γίνεται λόγος στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας διατάξεως, η αίτηση αναιρέσεως μπορεί να κριθεί παραδεκτή μόνον αν έχει υπογραφεί από τον δεόντως εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο του αναιρεσείοντος, μόνη δε η υπογραφή του αναιρεσείοντος δεν πληροί την ως άνω υποχρέωση. Η λύση αυτή ισχύει ακόμη και αν ο αναιρεσείων είναι δικηγόρος που έχει δικαίωμα να παρίσταται ενώπιον εθνικού δικαστηρίου (διάταξη της 7ης Μαρτίου 2019, C‑392/18 P, Bettani κατά Επιτροπής, EU:C:2019:186, σκέψη 18 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
21      Εξάλλου, μολονότι είναι αληθές ότι το άρθρο 21, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 119, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας προβλέπουν τη δυνατότητα τακτοποιήσεως εισαγωγικού δικογράφου που δεν πληροί ορισμένες τυπικές προϋποθέσεις, εντούτοις η απαίτηση περί υπογραφής από δικηγόρο που έχει δικαίωμα παραστάσεως ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους ή άλλου συμβαλλομένου στη Συμφωνία ΕΟΧ κράτους συνιστά ουσιώδη τύπο, ο οποίος δεν περιλαμβάνεται μεταξύ των απαιτήσεων που μπορούν να τύχουν τέτοιας τακτοποιήσεως (διάταξη της 7ης Μαρτίου 2019, Bettani κατά Επιτροπής, C‑392/18 P, EU:C:2019:186, σκέψη 20 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).
22      Από το σύνολο των ανωτέρω σκέψεων προκύπτει ότι η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως απαράδεκτη.
Επί των δικαστικών εξόδων
23      Κατά το άρθρο 137 του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην κατ’ αναίρεση διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το Δικαστήριο αποφασίζει για τα δικαστικά έξοδα με τη διάταξη που περατώνει τη δίκη.
24      Δεδομένου ότι η παρούσα διάταξη εκδόθηκε πριν από την κοινοποίηση της αιτήσεως αναιρέσεως στα αναιρεσίβλητα και, συνεπώς, πριν αυτά υποβληθούν σε δικαστικά έξοδα, αρκεί να αποφασιστεί ότι ο αναιρεσείων θα φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) διατάσσει:
1)      Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως ως προδήλως απαράδεκτη.
2)      Ο Χρήστος Παπασωτηρίου φέρει τα δικαστικά έξοδά του.
Λουξεμβούργο, 11 Νοεμβρίου 2024.
Ο Γραμματέας
Ο πρόεδρος του τμήματος
A. Calot Escobar
S. Rodin
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ελληνική.