Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
N. EMILIOU
van 23 april 2026 (1)
Zaak C‑237/24 P
Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland
tegen
Europese Commissie
„ Hogere voorziening – Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) – Verordening (EU) nr. 1307/2013 – Artikel 9, lid 2 – Uitgaven die zijn uitgesloten van financiering door de Europese Unie – Uitgaven van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland – Begrip ‚actieve landbouwer’ ”
I.      Inleiding
1.        In zijn hogere voorziening verzoekt het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland (hierna: „Verenigd Koninkrijk”) het Hof van Justitie om vernietiging van het arrest van het Gerecht(2) waarbij het Gerecht een beroep tot nietigverklaring heeft verworpen dat het Verenigd Koninkrijk had ingesteld(3) tegen een besluit van de Europese Commissie tot onttrekking aan financiering door de Europese Unie van bepaalde uitgaven die het Verenigd Koninkrijk heeft verricht in het kader van het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) (4).
2.        Het ELGF en het Elfpo zijn de financieringsinstrumenten voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid (hierna: „GLB”), zoals vastgesteld in het VWEU(5). In het kader van het GLB ontvangen landbouwers – die worden geconfronteerd met een lager gemiddeld inkomen dan de rest van de economie van de Unie,
dat onderhevig is aan onzekerheden zoals het weer en het klimaat –bij wijze van vangnet inkomenssteun in de vorm van rechtstreekse betalingen.(6) Voorts hebben deze rechtstreekse betalingen tot doel om de voedselzekerheid in de Unie te waarborgen en landbouwers te belonen voor de instandhouding, via hun landbouwactiviteiten, van het platteland en het milieu.(7)
3.        De rechtsgrondslag voor de rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van het GLB voor de periode 2014‑2022 was verordening (EU) nr. 1307/2013(8). De rechtstreekse betalingen worden door de Commissie en de nationale autoriteiten van de verschillende lidstaten in gedeeld beheer toegekend.(9) In het kader van dit systeem is het aan de nationale autoriteiten om aanvragen voor rechtstreekse betalingen te behandelen, de betalingen uit te voeren en om onder toezicht van de Commissie bepaalde controles uit te voeren.(10)
4.        Landbouwers die dergelijke rechtstreekse betalingen willen ontvangen, moeten jaarlijks aanvragen indienen en aan een aantal voorschriften voldoen.(11) Krachtens verordening nr. 1307/2013 moesten zij met name worden aangemerkt als „actieve landbouwers” in de zin van artikel 9 van die verordening.
5.        De onderhavige hogere voorziening betreft de uitlegging door het Gerecht van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013. Deze bepaling vestigt het vermoeden dat een aanvrager van rechtstreekse betalingen (hierna: „steunaanvrager”) die luchthavens, spoorwegdiensten, waterwerken, vastgoeddiensten, of permanente sport‑ en recreatiegebieden exploiteert (hierna: „lijst van uitsluitingen”), niet in aanmerking komt voor GLB‑steun. Volgens dit vermoeden worden dergelijke steunaanvragers dus niet beschouwd als actieve landbouwers in de zin van die verordening. Zij kunnen dit vermoeden echter weerleggen door bewijzen over te leggen waaruit blijkt dat zij in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen, ondanks dat zij een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen.(12) In het bestreden arrest heeft het Gerecht geoordeeld dat bij de beoordeling of een steunaanvrager (of het nu gaat om een natuurlijke persoon, een rechtspersoon dan wel een groep natuurlijke personen of rechtspersonen) een in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit uitoefent die het betrokken vermoeden doet ontstaan, rekening moet worden gehouden met de activiteiten van elke aan de steunaanvrager „gelieerde onderneming”, ook al vragen die „gelieerde ondernemingen” zelf geen rechtstreekse betaling aan. Het Gerecht heeft zijn uitlegging gebaseerd op de verwijzing in artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 naar „groepen natuurlijke personen of rechtspersonen”, waaronder volgens het Gerecht naast de daadwerkelijke aanvrager van de rechtstreekse betaling ook „gelieerde ondernemingen” vallen.
6.        Het Verenigd Koninkrijk betwist de uitlegging van het Gerecht met het argument dat enkel de activiteiten van de steunaanvrager zelf en niet die van een andere „gelieerde onderneming” aan artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 moeten worden getoetst.
II.    Toepasselijke bepalingen
7.        Overweging 10 van verordening nr. 1307/2013 luidt als volgt:
„Uit de opgedane ervaring in de toepassing van de diverse steunregelingen voor landbouwers is gebleken dat in sommige gevallen steun is verleend aan natuurlijke of rechtspersonen wier zakelijk doel niet of nauwelijks gericht was op de uitoefening van een landbouwactiviteit. Om te zorgen voor een gerichter inzet van de steun dienen de lidstaten voortaan af te zien van rechtstreekse betalingen aan bepaalde natuurlijke of rechtspersonen, tenzij deze kunnen aantonen dat zij in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen. De lidstaten dienen tevens de mogelijkheid te hebben om geen rechtstreekse betalingen toe te kennen aan andere natuurlijke of rechtspersonen die nauwelijks een landbouwactiviteit uitoefenen. [...]”
8.        In artikel 4 van deze verordening, „Definities en aanverwante bepalingen”, wordt in lid 1, onder a), het begrip „landbouwer” gedefinieerd als „een natuurlijke persoon of rechtspersoon dan wel een groep natuurlijke personen of rechtspersonen, ongeacht de rechtspositie van de groep en haar leden volgens het nationale recht, van wie het bedrijf zich bevindt binnen het territoriale toepassingsgebied van de verdragen als omschreven in artikel 52 VEU in samenhang met de artikelen 349 en 355 VWEU, en die een landbouwactiviteit uitoefent”.
9.        Artikel 9 van verordening nr. 1307/2013, „Actieve landbouwer”, bepaalt in de leden 1 en 2:
„1.      Er worden geen rechtstreekse betalingen toegekend aan natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel groepen natuurlijke personen of rechtspersonen van wie de landbouwarealen hoofdzakelijk bestaan uit grond die in een voor beweiding of teelt geschikte natuurlijke staat wordt behouden en die op deze grond geen minimumactiviteit verrichten zoals die door de betrokken lidstaat overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder b), is omschreven.
2.      Er worden geen rechtstreekse betalingen toegekend aan natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel groepen natuurlijke personen of rechtspersonen die luchthavens, spoorwegdiensten, waterwerken, vastgoeddiensten, en permanente sport‑ en recreatiegebieden exploiteren.
Indien van toepassing kunnen de lidstaten, op basis van objectieve en niet-discriminerende criteria, besluiten andere soortgelijke niet-landbouwbedrijven of ‑activiteiten toe te voegen aan die welke in de eerste alinea worden vermeld, en kunnen zij achteraf besluiten deze toevoegingen weer te schrappen.
De personen of groepen die binnen het toepassingsgebied van de eerste of de tweede alinea vallen, worden echter als actieve landbouwers beschouwd als zij verifieerbare bewijzen in de door de lidstaten verlangde vorm verstrekken waaruit een van de volgende feiten blijkt:
a)      het jaarlijkse bedrag aan rechtstreekse betalingen maakt ten minste 5 %
uit van hun totale inkomsten uit niet-landbouwactiviteiten in het meest recente belastingjaar waarvoor dit bewijs beschikbaar is;
b)      hun landbouwactiviteiten zijn niet onaanzienlijk;
c)      hun voornaamste bedrijfs‑ of ondernemingsdoel is de uitoefening van een landbouwactiviteit.”
III. Feiten
10.      De feiten van de onderhavige zaak zijn uiteengezet in de punten 2 tot en met 11 van het bestreden arrest en kunnen ten behoeve van deze conclusie als volgt worden samengevat.
11.      In 2018 heeft de Commissie een onderzoek geopend om na te gaan of het Verenigd Koninkrijk bij de toekenning van rechtstreekse betalingen aan landbouwers voor aanvraagjaar 2017 het Unierecht heeft nageleefd.
12.      Bij brief van 14 juni 2018 heeft de Commissie het Verenigd Koninkrijk in kennis gesteld van de resultaten van haar relevante controles ter plaatse. In die brief heeft de Commissie opgemerkt dat het controlesysteem dat het Verenigd Koninkrijk had ingevoerd om de toekenning van uit het ELGF en het Elfpo gefinancierde GLB‑steun te verifiëren, niet in overeenstemming was met de Uniewetgeving. Daarnaast heeft zij de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk verzocht om een gedetailleerde beschrijving van de genomen correctiemaatregelen.
13.      Bij brief van 18 mei 2021 heeft de Commissie, na mededeling van de definitieve bevindingen van haar onderzoek, het Verenigd Koninkrijk een samenvattend verslag toegezonden. Zij stelde met name vast dat het Verenigd Koninkrijk artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 had geschonden omdat bij de controle van de status van actieve landbouwer van de steunaanvrager geen rekening was gehouden met entiteiten die, als onderdeel van een concern,
verbonden waren met de betrokken steunaanvragers (hierna: „gelieerde ondernemingen”(13)), en heeft derhalve voorgesteld om een financiële correctie van 2 686 358,72 EUR toe te passen.
14.      Op 17 november 2021 heeft de Commissie het litigieuze besluit vastgesteld. De Commissie heeft met name vastgesteld dat het Verenigd Koninkrijk de bepalingen inzake de status van actieve landbouwer voor 2017 had geschonden en heeft besloten een financiële correctie van 2 686 358,72 EUR op te leggen. Dientengevolge heeft zij besloten dat de Unie om die reden het Verenigd Koninkrijk niet zou vergoeden voor de uitgaven die het had gedaan in de vorm van rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van het GLB, tot het bovengenoemde bedrag.
IV.    Procedure bij het Gerecht en bestreden arrest
15.      Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 26 januari 2022, heeft het Verenigd Koninkrijk beroep ingesteld tot nietigverklaring van het litigieuze besluit, voor zover daarbij bepaalde door het Verenigd Koninkrijk in 2017 verrichte uitgaven werden uitgesloten van financiering door de Unie
voor een bedrag van 2 686 358,72 EUR.
16.      Voor het Gerecht heeft het Verenigd Koninkrijk, ondersteund door de Tsjechische Republiek, in het kader van zijn enige middel in wezen aangevoerd dat de Commissie artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 onjuist heeft uitgelegd. Het Verenigd Koninkrijk betoogde dat deze bepaling enkel verbiedt dat er rechtstreekse betalingen worden gedaan aan steunaanvragers die zelf een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen. Volgens het Verenigd Koninkrijk heeft de Commissie de rechtstreekse betalingen aan landbouwers dus ten onrechte uitgesloten van financiering door de Unie op grond dat het Verenigd Koninkrijk onvoldoende rekening had gehouden met entiteiten die banden hebben met een steunaanvrager en die hypothetisch een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten kunnen uitoefenen. Ter ondersteuning van zijn beroep heeft het Verenigd Koninkrijk verschillende argumenten aangevoerd met betrekking tot de bewoordingen, de context en het doel van artikel 9, lid 2, van die verordening.
17.      Bij het bestreden arrest heeft het Gerecht het beroep verworpen. Het oordeelde, eenvoudig gezegd, dat de algemene betekenis van de term „groepen natuurlijke personen of rechtspersonen” in artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 „gelieerde ondernemingen” omvat. Dit bracht het Gerecht tot de conclusie dat de steunaanvrager ook via een gelieerde onderneming een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten kan uitoefenen, en dat hier dus rekening mee moet worden gehouden bij de beoordeling van de status van actieve landbouwer van de steunaanvrager. Volgens het Gerecht verzet de context van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 zich niet tegen een dergelijke redenering. Bovendien zou zij steun vinden in de door deze bepaling nagestreefde doelstellingen.
V.      Procedure bij het Hof en conclusies van partijen
18.      Het Verenigd Koninkrijk heeft op 28 maart 2024 hogere voorziening ingesteld tegen het arrest van het Gerecht. Het verzoekt het Hof (i) het dictum van het bestreden arrest te vernietigen; (ii) het litigieuze besluit nietig te verklaren voor zover daarbij bepaalde uitgaven die de erkende betaalorganen van het Verenigd Koninkrijk in het kader van het ELGF en het Elfpo hebben verricht, voor een bedrag van 2 686 358,72 EUR worden uitgesloten van financiering door de Unie, en (iii) de Commissie te verwijzen in de kosten.
19.      De Commissie heeft op 13 juni 2024 een memorie van antwoord ingediend, waarin zij het Hof verzoekt de hogere voorziening af te wijzen en het Verenigd Koninkrijk te verwijzen in de kosten.
20.      De Tsjechische Republiek, interveniënte in eerste aanleg, heeft op 18 juni 2024 haar memorie van antwoord ingediend, waarin zij het Hof verzoekt de hogere voorziening toe te wijzen.
21.      Bij besluit van de president van het Hof van 13 juni 2024 is Hongarije toegelaten tot interventie aan de zijde van het Verenigd Koninkrijk. Deze interveniënt heeft zijn memorie op 30 augustus 2024 ingediend.
VI.    Beoordeling
22.      Ter ondersteuning van zijn hogere voorziening voert het Verenigd Koninkrijk één middel aan, namelijk dat het Gerecht artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 onjuist heeft uitgelegd. Zoals hierboven is aangegeven, wordt in de eerste alinea van deze bepaling het vermoeden gevestigd dat een steunaanvrager die een in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit uitoefent, niet als actieve landbouwer wordt aangemerkt en dus niet in aanmerking komt voor rechtstreekse betalingen.
A.      Argumenten van partijen
23.      Het Verenigd Koninkrijk betoogt dat het Gerecht ten onrechte heeft geoordeeld dat artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 verbiedt dat er rechtstreekse betalingen worden toegekend aan landbouwers die, hoewel zij zelf geen in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen, deel uitmaken van een ruimere groep entiteiten waarvan er één wel dergelijke activiteiten uitoefent.
24.      Het Verenigd Koninkrijk betoogt dat artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 enkel rechtstreekse betalingen uitsluit aan landbouwers die rechtstreeks, dat wil zeggen zelf, een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen. Het Gerecht heeft dus blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen in aanmerking moeten worden genomen bij het bepalen of deze aanvrager een actieve landbouwer is. Ter ondersteuning van zijn middel voert het Verenigd Koninkrijk vijf argumenten aan. Deze kunnen worden ingedeeld in drie categorieën, die betrekking hebben op respectievelijk de bewoordingen, de context en het doel van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013.
25.      Wat ten eerste de bewoordingen van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 betreft, betoogt het Verenigd Koninkrijk dat uit een normaal begrip van deze bepaling volgt dat het rechtstreekse betalingen alleen verbiedt voor drie verschillende categorieën steunaanvragers: hetzij „natuurlijke personen” of „rechtspersonen” die zelf rechtstreeks een in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit uitoefenen, hetzij een „groep natuurlijke personen of rechtspersonen” die, als geheel gezien, rechtstreeks een dergelijke activiteit uitoefenen. Bijgevolg is het, wanneer een individuele onderneming – los van de groep waartoe zij behoort – een betaling aanvraagt en zelf niet een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefent, niet relevant dat een andere onderneming die tot dezelfde groep behoort, wel een dergelijke activiteit
uitoefent.
26.      Ten tweede verwijst het Verenigd Koninkrijk ter ondersteuning van bovengenoemd argument naar artikel 4, lid 1, onder a), van die verordening, waarin het begrip „landbouwer” wordt gedefinieerd. Het betoogt dat de bewoordingen van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 worden weerspiegeld in de tekst van artikel 4, lid 1, onder a), van deze verordening, waarin het begrip „landbouwer” wordt gedefinieerd onder verwijzing naar dezelfde drie categorieën („natuurlijke persoon”, „rechtspersoon” en „groep natuurlijke personen of rechtspersonen”). Rechtstreekse betalingen op grond van verordening nr. 1307/2013 worden altijd uitgekeerd aan een „landbouwer”. Hieruit volgt dat het altijd de aanvragende landbouwer is die, als „natuurlijke persoon of rechtspersoon” dan wel als „groep natuurlijke personen of rechtspersonen”, geen van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten mag uitoefenen. Met andere woorden, de beoordeling moet worden verricht ten aanzien van alleen de entiteit die als steunaanvrager is aangewezen (of het nu gaat om een „natuurlijke persoon”, een „rechtspersoon” of een „groep natuurlijke personen of rechtspersonen”).
27.      Met zijn derde argument, dat eveneens betrekking heeft op de bewoordingen van de bepaling, wijst het Verenigd Koninkrijk erop dat de uitlegging van de Commissie de verwijzing in artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 naar een „groep natuurlijke [...] personen” overbodig zou maken, omdat een natuurlijke persoon nooit eigendom kan zijn van een andere natuurlijke persoon of een rechtspersoon, noch daarmee verbonden kan zijn op de wijze waarop ondernemingen met elkaar verbonden kunnen zijn. Indien de Uniewetgever met de verwijzing naar „groepen” in die bepaling, voor de beoordeling van de status van „actieve landbouwer”, wilde doelen op aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen, zou het voldoende zijn geweest om enkel te verwijzen naar „groepen rechtspersonen”.
28.      In zijn vierde en vijfde argument verwijst het Verenigd Koninkrijk naar de doelstellingen van verordening nr. 1307/2013. Volgens deze partij heeft het Gerecht blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door in het bestreden arrest te oordelen dat het wezenlijke doel van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 erin bestaat om „het risico van frauduleus gebruik van de EU‑begroting te vermijden”. Deze bepaling heeft volgens het Verenigd Koninkrijk veeleer tot doel te voorkomen dat betalingen worden verricht aan personen die niet in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen, zoals blijkt uit overweging 10 en artikel 9, lid 2, laatste alinea, van verordening nr. 1307/2013 (vierde argument). Bovendien vereist de doelstelling om het risico van frauduleus gebruik van de EU‑begroting te vermijden, anders dan het Gerecht heeft geoordeeld, niet dat betalingen worden geweigerd aan een onderneming die daadwerkelijk in toereikende mate een landbouwactiviteit uitoefent, op grond dat zij deel uitmaakt van een ruimere groep ondernemingen, waarvan sommige ondernemingen activiteiten uitoefenen die zijn opgenomen in de lijst van uitsluitingen (vijfde argument).
29.      De Commissie merkt om te beginnen op dat het voorwerp van de hogere voorziening moeilijk te bepalen is, aangezien de argumenten die het Verenigd Koninkrijk tot staving van zijn enige middel heeft aangevoerd, niet gericht zijn tegen het bestreden arrest, maar veeleer tegen het litigieuze besluit. Bovendien hebben bepaalde argumenten volgens haar niet specifiek betrekking op onjuiste rechtsopvattingen van het Gerecht en zijn zij derhalve niet-ontvankelijk.
30.      Ten gronde betoogt de Commissie dat het Gerecht artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 niet onjuist heeft uitgelegd. Zijn uitlegging wordt ondersteund door de bewoordingen van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013. Ten eerste omvat de gewone betekenis van de term „groep” in deze bepaling immers meerdere entiteiten en ten tweede wijst niets erop dat de daarin opgenomen verwijzing naar „groepen natuurlijke personen of rechtspersonen” beperkt is tot de aanvrager van rechtstreekse betalingen en niet de eventuele andere ondernemingen omvat waaraan deze aanvrager gelieerd is.
31.      Wat betreft de context van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013, en het beroep van het Verenigd Koninkrijk in dit verband op artikel 4, lid 1, onder a), van deze verordening, erkent de Commissie dat in beide bepalingen dezelfde formulering wordt gebruikt, namelijk „natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel [groepen] natuurlijke personen of rechtspersonen”. Volgens de Commissie betekent dit echter niet dat artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 uitsluitend verwijst naar een „landbouwer” in de zin van artikel 4, lid 1, onder a), van deze verordening. Zelfs indien de verwijzing naar een „natuurlijke persoon of rechtspersoon dan wel een groep natuurlijke personen of rechtspersonen” in deze twee bepalingen op dezelfde wijze moet worden opgevat (als verwijzend naar een „landbouwer”), impliceert het recente arrest van het Hof in de zaak Agrarmarkt Austria(14) (waarop ik hierna zal terugkomen) dat bij het onderzoek rond de uitoefening van in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten ook rekening moet worden gehouden met activiteiten die worden uitgeoefend door aan de aanvrager gelieerde ondernemingen.
32.      Op basis van de historische context van verordening nr. 1307/2013 en in het bijzonder de redenen voor de vaststelling van artikel 9, lid 2, ervan, voert de Commissie aan dat de in overweging 10 van deze verordening genoemde doelstelling om te zorgen voor een gerichtere inzet van de steun aan landbouwers noodzakelijkerwijs vereist dat artikel 9, lid 2, ruimer wordt uitgelegd. Indien geen rekening wordt gehouden met de aan een aanvrager gelieerde ondernemingen, bestaat het risico dat de verleende steun niet ten goede komt aan die aanvrager, maar aan gelieerde ondernemingen die in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen.
33.      Indien geen rekening wordt gehouden met entiteiten die via een groep zijn verbonden met de aanvrager en die niet-landbouwactiviteiten verrichten, bestaat bovendien een risico van omzeiling en een risico van ongelijke behandeling van de respectieve steunaanvragers. Landbouwactiviteiten en niet-landbouwactiviteiten kunnen immers over verschillende entiteiten binnen eenzelfde groep worden verdeeld om te voorkomen dat het in artikel 9, lid 2, eerste alinea, bedoelde vermoeden wordt toegepast zodat de steunaanvragers worden uitgesloten van rechtstreekse betalingen.
34.      De Tsjechische Republiek ondersteunt de argumenten van het Verenigd Koninkrijk ten volle. Zij benadrukt ook dat de uitlegging die het Gerecht aan artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 heeft gegeven, tot „absurde praktische gevolgen” zou leiden, aangezien het irrelevant zou worden of de aanvrager een actieve landbouwer is. Doorslaggevend zou veeleer zijn of de aanvrager deel uitmaakt van een groep die overwegend landbouwactiviteiten uitoefent. Voorts heeft de Tsjechische Republiek aangevoerd dat uit het bestreden arrest niet duidelijk blijkt in welke mate er een band moet bestaan tussen de steunaanvrager en de aan hem gelieerde ondernemingen. De uitlegging van het Gerecht leidt er dus toe dat er een verplichting ontstaat – namelijk dat bij de beoordeling van de status van „actieve landbouwer” niet alleen de steunaanvrager, maar ook de aan hem gelieerde ondernemingen in aanmerking worden genomen – die niet duidelijk, nauwkeurig en voorzienbaar is, hetgeen in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel.
35.      Hongarije ondersteunt de argumenten van het Verenigd Koninkrijk en de Tsjechische Republiek. Hongarije wijst er voorts op dat de steunaanvrager in de zin van verordening nr. 1307/2013 iemand moet zijn die rechten uitoefent over het bedrijf(15) in kwestie, dus over de eenheden die worden gebruikt voor landbouwactiviteiten en door de landbouwer worden beheerd. Dit is niet het geval voor aan de landbouwer gelieerde ondernemingen, die dus niet in aanmerking moeten worden genomen bij de uitlegging van artikel 9, lid 2, van die richtlijn.
36.      Wat ten slotte de door het Gerecht in het bestreden arrest geuite bezorgdheid betreft dat de niet-inaanmerkingneming van gelieerde ondernemingen kan leiden tot misbruik waarmee de toepasselijke regels worden omzeild, merkt Hongarije op dat indien de uitoefening door een gelieerde onderneming van een in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit niet het gevolg is van opzettelijk misbruik, het bestaan van een band tussen ondernemingen het doel van de verordening niet zal ondermijnen.
B.      Analyse
37.      Ik ben van mening dat de hogere voorziening van het Verenigd Koninkrijk ontvankelijk en gegrond is. In mijn analyse zal ik eerst kort ingaan op het voorwerp van de hogere voorziening en de (niet-)ontvankelijkheid van bepaalde argumenten (1), alvorens in te gaan op de betekenis van de verwijzing naar de term „groep” in artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 (2). Door deze term te onderzoeken zal ik aantonen dat deze ziet op een categorie steunaanvragers, zoals het Verenigd Koninkrijk stelt, en niet ook
de aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen omvat die zelf geen rechtstreekse betaling aanvragen. Tot slot zal ik ingaan op de vraag of het voor de beoordeling van de status van „actieve landbouwer” van één natuurlijke persoon of rechtspersoon die om rechtstreekse betaling verzoekt, niettemin gerechtvaardigd is om de aan die aanvrager gelieerde ondernemingen in aanmerking te nemen (3).
1.      Voorwerp van de hogere voorziening en (niet-)ontvankelijkheid van bepaalde argumenten
38.      Overeenkomstig artikel 256, lid 1, VWEU, gelezen in samenhang met artikel 58 van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie, is de hogere voorziening beperkt tot rechtsvragen. De artikelen 168 en 169 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof van Justitie preciseren in dit verband dat een hogere voorziening onder meer de aangevoerde middelen en juridische argumenten moet bevatten en nauwkeurig moet aangeven tegen welke rechtsoverwegingen van de beslissing van het Gerecht zij is gericht. Bovendien moeten volgens de rechtspraak van het Hof moeilijk te begrijpen en verwarrende argumenten als kennelijk niet-ontvankelijk worden afgewezen, aangezien zij het Hof niet in staat stellen zijn taken uit te oefenen en de rechtmatigheid van de beslissing in eerste aanleg te toetsen.(16)
39.      In de onderhavige procedure voert het Verenigd Koninkrijk één middel aan, namelijk dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij de uitlegging van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013. Het voorwerp van de hogere voorziening zelf – de gestelde onjuiste uitlegging van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 door het Gerecht – is dus gemakkelijk aan te duiden.
40.      Wat de ontvankelijkheid van bepaalde argumenten betreft, ben ik het eens met de Commissie dat het derde en het vijfde argument van het Verenigd Koninkrijk niet duidelijk aangeven hoe zij verband houden met het bestreden arrest, aangezien zij geen enkele verwijzing naar de punten van het bestreden arrest bevatten. Mijns inziens doet het ontbreken van verwijzingen naar specifieke punten van het bestreden arrest echter geen afbreuk aan het begrip van het vijfde argument en aan het verband ervan met het bestreden arrest. Dit argument ondersteunt de redenering van het laatste deel van het vierde argument, dat niet uitdrukkelijk verwijst naar punt 105 van het bestreden arrest, maar wel een letterlijke weergave daarvan bevat.(17) Voor zover ik begrijp, beroept het Verenigd Koninkrijk zich ook op het vijfde argument om te benadrukken dat artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 enkel tot doel heeft te waarborgen dat de steunaanvrager in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefent, zoals ook in het vierde argument wordt uiteengezet. Dit geldt echter niet voor het derde argument, dat niet alleen niet verwijst naar specifieke punten van het bestreden arrest, maar evenmin kan worden gekoppeld aan andere argumenten van de hogere voorziening die aan dat vereiste voldoen en dus niet begrijpelijk is. Ik ben het dan ook eens met de Commissie dat dit argument kennelijk niet-ontvankelijk is.
41.      Concluderend ben ik van mening dat de hogere voorziening ontvankelijk is, maar zal ik het derde argument om de hierboven uiteengezette redenen uitsluiten van mijn analyse.
2.      Verwijzing naar een „groep natuurlijke personen of rechtspersonen” als afzonderlijke categorie steunaanvrager
42.      Het Gerecht heeft in punt 69 van het bestreden arrest terecht opgemerkt dat artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 geen enkele verwijzing naar de term „gelieerde ondernemingen” bevat. Dit artikel heeft enkel betrekking op „natuurlijke personen of rechtspersonen” en op „groepen natuurlijke personen of rechtspersonen”.
43.      Om de draagwijdte van deze term uit te leggen, heeft het Gerecht vervolgens gepreciseerd dat „een ‚groep’ [...] naar haar aard een groep van entiteiten [aanduidt] die binnen eenzelfde organisatie aan elkaar gelieerd zijn. Bijgevolg moet de term ‚groep’ aldus worden uitgelegd dat het de term ‚concern’ benadert en doelt op elk geheel van natuurlijke personen of rechtspersonen die binnen eenzelfde min of meer gestructureerde vennootschapsorganisatie met elkaar verbonden zijn. Hieruit volgt dat een groep natuurlijke personen of rechtspersonen ook gelieerde ondernemingen omvat.”
44.      In dit verband wil ik erop wijzen dat de hoofdvraag in de onderhavige zaak, anders dan zou kunnen worden afgeleid uit het bestreden arrest en uit hetgeen de Commissie lijkt te betogen, geen vraag is over de uitlegging van het begrip „groep natuurlijke personen of rechtspersonen”. De vraag is veeleer wat de verwijzing naar deze term inhoudt en dus wie kan worden aangemerkt als een „actieve landbouwer” in de zin van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013. In het volgende deel zal ik kort aantonen dat het begrip „groep natuurlijke personen of rechtspersonen” in artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 duidt op een categorie aanvragers die verschilt van de categorieën „natuurlijke personen” en „rechtspersonen”, zoals blijkt uit de context ervan.
45.      De Commissie betoogt dat niets in artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 erop wijst dat met de verwijzing naar „groepen natuurlijke personen of rechtspersonen” enkel wordt gedoeld op de aanvrager van rechtstreekse betalingen en niet ook op andere, met die aanvrager verbonden entiteiten. Volgens de Commissie is de term „groep” dus niet beperkt tot de aanvrager zelf, in de vorm van een „groep”, maar strekt deze term zich ook uit tot meerdere gelieerde ondernemingen. Dit argument lijkt echter voorbij te gaan aan het duidelijke verband tussen deze bepaling en de definitie van „landbouwer” in artikel 4, lid 1, onder a), van verordening nr. 1307/2013.
46.      In artikel 4, lid 1, onder a), van verordening nr. 1307/2013 zijn drie verschillende categorieën landbouwers vastgesteld, namelijk natuurlijke personen, rechtspersonen en groepen natuurlijke personen of rechtspersonen. Naar diezelfde categorieën wordt, zoals alle partijen in de procedure hebben opgemerkt, verwezen in artikel 9, lid 2, eerste alinea, van diezelfde verordening. Krachtens verordening nr. 1307/2013 kunnen rechtstreekse betalingen alleen aan landbouwers worden toegekend.(18) Hieruit volgt uiteraard dat deze bepaling betrekking heeft op dezelfde drie categorieën landbouwers en dus op aanvragers van steun uit hoofde van verordening nr. 1307/2013. In het licht van het voorgaande zou een afzonderlijke betekenis van het begrip „groep natuurlijke personen of rechtspersonen”, waaronder ook niet-verzoekers vallen, onverenigbaar zijn met de bovengenoemde context waarin artikel 9, lid 2, van toepassing is.
47.      Ik ben het dan ook eens met het argument van het Verenigd Koninkrijk dat het begrip „groep natuurlijke personen of rechtspersonen” moet worden uitgelegd in overeenstemming met artikel 4, lid 1, onder a), van verordening nr. 1307/2013 en dat het niet alleen een natuurlijke persoon of rechtspersoon omvat, maar ook een derde mogelijke categorie landbouwers en dus steunaanvragers.
48.      De Commissie betoogt dat het irrelevant is dat artikel 4, lid 1, onder a), en artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 dezelfde bewoordingen bevatten. Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld met betrekking tot artikel 9, lid 1, van verordening nr. 1307/2013(19), is de kwalificatie als „landbouwer” echter een voorafgaande voorwaarde voor de kwalificatie als „actieve landbouwer”.(20) Dezelfde redenering geldt voor de uitlegging van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van deze verordening, die in casu aan de orde is. Het gaat in beide bepalingen om de kwalificatie als „actieve landbouwer” en er wordt in beide bepalingen verwezen naar „natuurlijke personen dan wel rechtspersonen of groepen natuurlijke personen of rechtspersonen”. Het argument van de Commissie op dit punt overtuigt mij dus niet.
49.      Ik ben het evenmin eens met het argument van de Commissie dat, aangezien artikel 4, lid 1, onder a), en artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 betrekking hebben op verschillende kwesties (de definitie van „landbouwer” enerzijds en de kwalificatie als „actieve landbouwer” anderzijds), de in deze twee artikelen gebruikte gelijke bewoordingen een andere betekenis moeten krijgen. Het is duidelijk dat artikel 9, lid 2, meer in het bijzonder betrekking heeft op het aanduiden van de personen die als actieve landbouwers kunnen worden beschouwd. Dit extra aspect van de hoedanigheid van „actieve” landbouwer wordt aangekaart met de lijst van uitsluitingen, doordat deze verduidelijkt welke categorieën landbouwers niet in aanmerking komen voor rechtstreekse betalingen.
50.      Hieruit volgt dat het begrip „groep natuurlijke personen of rechtspersonen” in artikel 9, lid 2, eerste alinea, betrekking heeft op een derde categorie steunaanvragers. Dit begrip had dus niet tot doel om andere ondernemingen te omvatten die weliswaar gelieerd zijn aan de steunaanvrager maar zelf geen rechtstreekse betaling aanvragen. Bovendien, en zoals ik hierna zal uiteenzetten, wijst niets in artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 erop dat de aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen in aanmerking kunnen of zelfs moeten worden genomen bij de beoordeling van de status van de steunaanvrager als „actieve landbouwer”.
3.      Inaanmerkingneming van „gelieerde ondernemingen” bij de beoordeling van de status van „actieve landbouwer”  in de zin van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013
51.      Na het begrip „groep” te hebben uitgelegd, heeft het Gerecht in het kader van de tweede stap van zijn redenering geconcludeerd dat, met betrekking tot de uitsluiting van rechtstreekse betalingen, „uit de bewoordingen van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 volgt dat de steunaanvrager, die een groep natuurlijke personen of rechtspersonen kan zijn, de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten rechtstreeks kan uitoefenen dan wel via een gelieerde onderneming die deel uitmaakt van dezelfde groep die steun aanvraagt”(21). Het Gerecht heeft geoordeeld dat wanneer de steunaanvrager een natuurlijke persoon of rechtspersoon is die deel uitmaakt van een groep, hij „de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten, hetzij rechtstreeks, hetzij via een gelieerde onderneming die deel uitmaakt van dezelfde groep, kan uitoefenen”(22) en dientengevolge kan worden uitgesloten van rechtstreekse betaling.
52.      Het eerste onderdeel van deze redenering, dat betrekking heeft op een situatie waarin de aanvrager zelf bestaat uit een groep natuurlijke personen of rechtspersonen die gelieerde ondernemingen omvat, wordt door het Verenigd Koninkrijk niet betwist. Uit de hierboven gegeven toelichting volgt immers dat indien de steunaanvrager bestaat uit een „groep natuurlijke personen of rechtspersonen”, de gehele groep geen van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten mag uitoefenen.
53.      Het Verenigd Koninkrijk betoogt echter dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot het tweede deel van zijn conclusie, waarin het dezelfde redenering heeft uitgebreid tot situaties waarin de steunaanvrager één natuurlijke persoon of rechtspersoon is en deel uitmaakt van een groep, door te eisen dat rekening wordt gehouden met de activiteiten van andere entiteiten binnen de groep (die zelf geen aanvragers van rechtstreekse betalingen zijn).
54.      Mijns inziens laten noch de bewoordingen en de context (a), noch de doelstellingen (b) van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 een dergelijke conclusie toe.
a)      Tekstuele en contextuele analyse
55.      Uit de bewoordingen van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 („Er worden geen rechtstreekse betalingen toegekend aan natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel groepen natuurlijke personen of rechtspersonen die luchthavens, spoorwegdiensten, waterwerken, vastgoeddiensten en permanente sport‑ en recreatiegebieden exploiteren”(23)) blijkt dat bij de beoordeling of er sprake is van uitoefening van in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten moet worden gekeken naar de steunaanvrager in kwestie.(24)
56.      De bewoordingen van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 vereisen een rechtstreeks verband tussen de steunaanvrager (natuurlijke persoon of rechtspersoon dan wel groep natuurlijke personen of rechtspersonen) en de uitoefening van een van de activiteiten die in de lijst van uitsluitingen zijn opgenomen. Uit deze bewoordingen kan echter niet worden afgeleid dat dergelijke activiteiten indirect via gelieerde ondernemingen kunnen worden uitgeoefend en aldus relevant worden voor het onderzoek van de status van „actieve landbouwer”. Zoals ook het Verenigd Koninkrijk heeft opgemerkt, zou een dergelijke uitlegging er de facto op neerkomen dat artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 wordt herschreven. Indien de Uniewetgever wilde dat aan de aanvrager gelieerde ondernemingen die geen rechtstreekse betalingen aanvragen ook in aanmerking worden genomen bij de beoordeling op grond van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013, zou dit waarschijnlijk uitdrukkelijk in die bepaling zijn vermeld.
57.      Wat de context van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 betreft, heeft het Gerecht in punt 96 van het bestreden arrest bevestigd dat er een verband bestaat tussen het begrip „actieve landbouwer”, zoals gedefinieerd in die bepaling, en het begrip „landbouwer”, zoals gedefinieerd in artikel 4, lid 1, onder a), van die verordening. Het heeft zich daarbij gebaseerd op de rechtspraak van het Hof volgens welke, zoals hierboven uiteengezet, een persoon eerst als „landbouwer” moet worden aangemerkt alvorens als „actieve landbouwer” te kunnen worden beschouwd.(25) Het Gerecht heeft evenwel opgemerkt dat uit dit verband tussen deze twee bepalingen niet volgt dat een aanvrager alleen wordt uitgesloten van rechtstreekse betalingen wanneer hij zelf een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefent. Een dergelijke uitsluiting zou ook het gevolg kunnen zijn van de activiteiten van aan de aanvrager gelieerde ondernemingen.(26)
58.      Mijns inziens is deze redenering van het Gerecht problematisch omdat daarbij niet tot de slotsom wordt gekomen dat de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten rechtstreeks moeten worden verricht door de aanvrager (of het nu gaat om een rechtspersoon, een natuurlijke persoon dan wel een groep natuurlijke personen of rechtspersonen) en, zoals de Tsjechische Republiek betoogt, omdat deze oplossing zou kunnen leiden tot resultaten die de werking van de betrokken regels belemmeren. Dit zou betekenen dat een steunaanvrager die een landbouwactiviteit uitoefent, wordt uitgesloten van betalingen op grond dat hij behoort tot een groep waarvan de leden hoofdzakelijk in de lijst van uitsluitingen opgenomen
activiteiten uitoefenen.(27) De doorslaggevende factor zou dan puur gelegen zijn in het zwaartepunt van de bedrijfsactiviteiten van de groep als geheel en niet in de bedrijfsactiviteiten van de steunaanvrager zelf. Dit is duidelijk in strijd met overweging 10 van verordening nr. 1307/2013, waarin uitdrukkelijk wordt verklaard dat een van de doelstellingen van deze verordening erin bestaat te zorgen voor een gerichtere inzet van de steun ten behoeve van landbouwers die in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen. Ik ben het dan ook eens met het door het Verenigd Koninkrijk in hogere voorziening aangevoerde argument dat een dergelijke uitlegging van het Gerecht moet worden verworpen.
59.      De Commissie baseert zich voorts op het arrest van het Hof in de zaak Agrarmarkt Austria(28) ter rechtvaardiging van het argument dat gelieerde ondernemingen die geen rechtstreekse betalingen aanvragen, in aanmerking moeten worden genomen bij de beoordeling of er een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten wordt uitgeoefend en, in dit verband, bij de beantwoording van de vraag of een bepaalde aanvrager kan worden uitgesloten van de status van „actieve landbouwer”.
60.      In dat arrest diende het Hof de begrippen door een landbouwer „beheerd bedrijf” in de zin van artikel 4, lid 1, onder b) en c), van verordening nr. 1307/2013 en een areaal dat „ter beschikking staat” van de landbouwer
in de zin van artikel 33, lid 1, van deze verordening te beoordelen met het oog op het toekennen van rechtstreekse betalingen op grond van die verordening. Deze begrippen moesten in dat arrest worden behandeld met betrekking tot een situatie waarin de percelen waaruit het aan de landbouwer toebehorende areaal bestaat, worden overgedragen aan door deze landbouwer gekozen gebruikers die, tegen betaling van een forfaitaire vergoeding, verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van die percelen en de oogst, en waarbij die landbouwer zorg draagt voor de eerste grondbewerking, de aanplant en de voortdurende bewatering ervan, en zelfs voor het onderhoud wanneer de gebruikers nalaten dit te doen.
61.      Het Hof heeft geoordeeld dat deze omstandigheden er niet aan in de weg staan dat het betrokken landbouwareaal wordt beschouwd als een door de landbouwer „beheerd bedrijf” en een hem
„ter beschikking” staand areaal in de zin van artikel 4, lid 1, onder b), en artikel 33, lid 1, van verordening nr. 1307/2013, en heeft zich daarbij dus gebaseerd op de globale verantwoordelijkheid die de landbouwer nog droeg voor de betrokken percelen.(29)
62.      De Commissie maakt uit het arrest Agrarmarkt Austria op dat een steunaanvrager via anderen een landbouwactiviteit kan uitoefenen (in die zaak via de gebruikers van de percelen) en daarom als „landbouwer” kan worden aangemerkt. Hetzelfde moet dus gelden voor de uitoefening van een van de activiteiten die zijn opgenomen in de lijst van uitsluitingen van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013, die ook via andere personen kunnen worden uitgeoefend (aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen die geen rechtstreekse betalingen aanvragen maar behoren tot dezelfde groep als de steunaanvrager).
63.      Die gevolgtrekking is mijns inziens verkeerd en geeft een onjuiste uitlegging aan het arrest Agrarmarkt Austria. Zoals de Tsjechische Republiek terecht opmerkt, verschillen de rechtsvragen van dat arrest van de onderhavige procedure. In die zaak stonden de begrippen door een landbouwer „beheerd bedrijf” dat „ter beschikking staat” van deze landbouwer, die zelf een rechtstreekse betaling aanvroeg, centraal in het geding, en niet de kwestie van de uitoefening van een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten.(30)
64.      Bovendien verschilde de feitelijke context van die zaak wezenlijk van die van de onderhavige zaak. In de zaak Agrarmarkt Austria bleek uit de omstandigheden dat de betrokken landbouwer de algemene verantwoordelijkheid voor de grondbewerking en aanplant behield en nog over aanzienlijke rechten ten aanzien van zijn bedrijf beschikte.(31) Deze situatie is niet vergelijkbaar met het scenario dat er
sprake is van aan de aanvrager gelieerde ondernemingen en een van die ondernemingen een in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit uitoefent.
65.      Ten slotte ben ik het eens met het argument van de Tsjechische Republiek dat het arrest Agrarmarkt Austria veeleer de door het Verenigd Koninkrijk voorgestane uitlegging van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 lijkt te bevestigen. In dat arrest heeft het Hof, bij de beoordeling of de steunaanvrager als actieve landbouwer kon worden aangemerkt en als zodanig rechtstreekse betalingen kon ontvangen, gekeken naar die steunaanvrager, de landbouwer, zelf. Op grond van de bijzondere omstandigheden van de zaak heeft het Hof geconcludeerd dat deze landbouwer grond beheerde en nog steeds in handen had, ook al werd deze gedurende een bepaalde periode overgedragen aan de gebruikers ervan. Aldus blijkt uit dat arrest dat bij het onderzoek van de vraag of een landbouwer als „actieve landbouwer” kan worden aangemerkt, alleen de steunaanvrager en geen andere verbonden entiteiten het voorwerp van de analyse uitmaken.
b)      Teleologische analyse
66.      Het Verenigd Koninkrijk voert voorts aan dat ruimere teleologische overwegingen voor zijn standpunt pleiten.
67.      Het Verenigd Koninkrijk betoogt dat het Gerecht in punt 104 van het bestreden arrest ten onrechte heeft verklaard dat het wezenlijke doel van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 erin bestaat om „het risico van frauduleus gebruik van de EU‑begroting te vermijden”.
Volgens hem is het doel veeleer, zoals in overweging 10 van deze verordening staat te lezen, ervoor te zorgen dat er geen betalingen worden verricht aan personen die niet in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen. Het Verenigd Koninkrijk betoogt voorts dat het Gerecht niet heeft toegelicht waarom het een probleem vormt indien, volgens de door het Verenigd Koninkrijk gehanteerde uitleg, de „aanvrager zijn activiteiten over verschillende gelieerde juridische entiteiten zou kunnen verdelen om de grenzen te omzeilen die in die bepaling zijn gesteld aan de erkenning van zijn status van actieve landbouwer”(32), aangezien de aanvrager zelf nog steeds in voldoende mate landbouwactiviteiten zou uitoefenen.
68.      Om te beginnen wil ik benadrukken dat het Verenigd Koninkrijk het bestreden arrest deels onjuist lijkt te lezen. In punt 104 van het bestreden arrest, waarnaar het Verenigd Koninkrijk verwijst, heeft het Gerecht juist zijn uitlegging voortgezet volgens welke artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013 ook tot doel heeft om „de betalingen in het kader van het [GLB] te beperken tot landbouwers die daadwerkelijk in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen”(33).
69.      Hoe dan ook ben ik het met het Verenigd Koninkrijk eens dat zelfs deze twee doelstellingen – het voorkomen van fraude en het zorgen voor een betere gerichtheid van toegekende rechtstreekse betalingen – niet rechtvaardigen dat de activiteiten van aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen in aanmerking worden genomen. Deze twee doelstellingen volstaan niet om voorbij te kunnen gaan aan de bewoordingen en de context van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013, aangezien de bescherming van de doelstellingen op een andere wijze wordt gewaarborgd, zoals ik hierna zal toelichten.
70.      Dit vloeit ten eerste voort uit het feit dat de Uniewetgever in artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 een specifiek voorschrift heeft vastgesteld om te voorkomen dat de voorwaarden voor het ontvangen van rechtstreekse betalingen worden omzeild en er aldus frauduleuze aanvragen worden gedaan. Ten tweede verbiedt verordening nr. 1307/2013 op zich niet dat de steunaanvrager in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten verricht en sluit zij hem in dergelijke omstandigheden niet uit van rechtstreekse betaling, zolang de aanvrager nog steeds in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefent. In dit verband is het niet nodig dat bij de doelstelling om de steun gerichter te maken, ook rekening wordt gehouden met de activiteiten die door gelieerde ondernemingen worden uitgeoefend.
71.      Wat het eerste aspect betreft, namelijk het voorkomen van fraude, bepaalt artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 dat „geen van de voordelen waarin de sectorale landbouwwetgeving voorziet, [wordt] toegekend aan natuurlijke personen of rechtspersonen van wie is komen vast te staan dat zij kunstmatig de voorwaarden hebben gecreëerd om voor dergelijke voordelen in aanmerking te komen en dus een voordeel zouden genieten dat niet in overeenstemming is met de doelstellingen van die wetgeving”.
72.      Deze bepaling illustreert twee punten: ten eerste was de Uniewetgever zich ervan bewust dat de voorwaarden voor het verkrijgen van betalingen op grond van de sectorale landbouwwetgeving kunstmatig konden worden gecreëerd, en heeft hij hier een specifieke regeling voor vastgesteld in artikel 60 van verordening nr. 1306/2013; ten tweede heeft hij dit gedaan voor gevallen waarin het kunstmatig creëren van voorwaarden, en dus het omzeilen van de in de toepasselijke bepalingen gestelde grenzen, is aangetoond. Het loutere risico dat er sprake is van omzeiling volstaat volgens de bedoeling van de Uniewetgever dus niet.
73.      Het argument van de Commissie met betrekking tot het risico van frauduleus gebruik van de EU‑begroting is echter gebaseerd op twee zuiver hypothetische scenario’s. De Commissie vreest ten eerste dat de aanvrager voordeel kan trekken uit de inkomsten van aan hem gelieerde ondernemingen die in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen.
De (indirecte) oorsprong van haar eigen inkomsten uit deze niet-landbouwactiviteiten maakt dan dat de aanvrager in onvoldoende mate landbouwactiviteiten uitoefent.(34) Ten tweede zouden de betrokken activiteiten over verschillende gelieerde juridische entiteiten kunnen worden verdeeld om artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 te omzeilen. Deze potentiële risico’s hoeven zich in werkelijkheid echter niet in alle gevallen te verwezenlijken. Mijns inziens rechtvaardigt het bestaan van die risico’s derhalve niet dat alle aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen in aanmerking worden genomen bij de beoordeling van zijn status van „actieve landbouwer” in de zin van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013.
74.      Ik ben het met de Tsjechische Republiek en Hongarije eens dat het argument van het Gerecht dat artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 ontoereikend is om het risico van fraude ten nadele van de begroting van de Unie te voorkomen(35) en dat gelieerde ondernemingen dus in aanmerking moeten worden genomen bij de beoordeling op grond van artikel 9, lid 2, van verordening nr. 1307/2013, niet overtuigend is. In het licht van de vaste rechtspraak van het Hof(36) hoeft de loutere verdeling van activiteiten over verschillende ondernemingen niet noodzakelijkerwijs een situatie in het leven te roepen die onder artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 valt. Die bepaling vereist dat er sprake is van ten eerste een geheel van objectieve omstandigheden waaruit blijkt dat de voorwaarden van de relevante regeling weliswaar formeel zijn nageleefd, maar dat het door deze regeling nagestreefde doel niet is bereikt(37), en ten tweede een subjectief element dat bestaat in de bedoeling
om een door de Unieregeling toegekend voordeel te verkrijgen door kunstmatig de voorwaarden te creëren waaronder dat voordeel ontstaat.(38) Naar mijn mening geeft de werkingssfeer van artikel 60 van verordening nr. 1306/2013, en meer bepaald het vereiste van een subjectief element, echter veeleer uitdrukking aan de bedoeling van de Uniewetgever dat niet elke verdeling van activiteiten over verschillende ondernemingen moet worden bestraft en de aanvrager moet uitsluiten van rechtstreekse betalingen. De omzeilingsclausule van artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 laat dus geen ruimte voor een ruime uitlegging van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013.
75.      Wat het tweede aspect betreft, namelijk de doelstelling om de steun gerichter te maken, blijkt uit overweging 10 van verordening nr. 1307/2013(39) duidelijk dat de Uniewetgever niet elke rechtstreekse betaling heeft willen verbieden aan landbouwers die ook in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen. Hij wilde enkel waarborgen dat deze andere activiteiten niet het voornaamste deel van de door de steunaanvrager uitgeoefende activiteiten vormen.
76.      Hetzelfde geldt voor artikel 9, lid 2, laatste alinea, van verordening nr. 1307/2013, zoals het Verenigd Koninkrijk terecht heeft opgemerkt. Deze alinea voorziet in de punten a) tot en met c) in de mogelijkheid voor een steunaanvrager die een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefent, om het vermoeden te weerleggen en aan te tonen dat hij in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefent. De punten b) en c) zijn in casu van bijzonder belang, aangezien zij steunaanvragers de mogelijkheid bieden om aan te tonen „dat hun landbouwactiviteiten niet onaanzienlijk zijn” of „dat hun voornaamste bedrijfs‑ of ondernemingsdoel de uitoefening van een landbouwactiviteit is”. Deze bepaling toont dus opnieuw aan dat de loutere uitoefening van een in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit niet noodzakelijkerwijs belet dat de steunaanvrager rechtstreekse betalingen ontvangt. In dat verband is enkel van belang dat hij in voldoende mate zijn eigen landbouwactiviteit uitoefent.
77.      In deze context lijkt het tegenstrijdig dat het enkele feit dat een gelieerde onderneming een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefent de steunaanvrager zelf uitsluit van betaling. Het feit dat gelieerde ondernemingen potentieel een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefenen, is niet van invloed op de beoordeling van de – wezenlijke dan wel te verwaarlozen – landbouwactiviteit van de steunaanvrager.
78.      Bovendien zijn de door het Gerecht aangevoerde doelstellingen niet de enige die relevant zijn voor de juiste uitlegging van de bepalingen van verordening nr. 1307/2013. Volgens overweging 2 van deze verordening is „[h]et verminderen van de administratieve lasten [...] een van de kerndoelstellingen, en een van de hoofdvereisten, van de hervorming van het GLB [waarvan de litigieuze verordening deel uitmaakt]”, waarmee „[b]ij de formulering van de desbetreffende bepalingen van de regeling voor rechtstreekse steun [...] terdege rekening [dient] te worden gehouden”. Het in aanmerking nemen van alle aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen zou mijns inziens in strijd zijn met deze doelstelling.
79.      Tot slot ben ik het eens met de Tsjechische Republiek en Hongarije dat een tegengestelde conclusie bepaalde problemen doet rijzen met betrekking tot het rechtszekerheidsbeginsel.
80.      Volgens vaste rechtspraak van het Hof vereist het rechtszekerheidsbeginsel dat rechtsregels duidelijk en nauwkeurig zijn en dat de gevolgen ervan voor de justitiabelen voorzienbaar zijn, zodat zij ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen en dienovereenkomstig hun voorzieningen kunnen treffen.(40) Dit is met name van belang wanneer er een risico op negatieve financiële gevolgen bestaat.(41)
81.      Zoals de Tsjechische Republiek heeft benadrukt, heeft het Gerecht in het bestreden arrest niet gepreciseerd in welke mate er tussen de respectieve ondernemingen een band moet bestaan, hoe een voor de oprichting van een groep noodzakelijke bedrijfsorganisatie moet worden gestructureerd, noch of en hoe de betrekkingen tussen de verschillende leden moeten worden geregeld.
82.      In het licht daarvan zou de uitsluiting van EU‑financiering van betalingen door de nationale autoriteiten van de lidstaten op basis van een vrij vage en onduidelijke uitlegging van een Unierechtelijke bepaling mijns inziens moeilijk verenigbaar met dit Unierechtelijke beginsel.
83.      Concluderend ben ik van mening dat de bewoordingen van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013, de context van deze bepaling en de ermee nagestreefde doelstellingen eraan in de weg staan dat bij de beoordeling van de status van actieve landbouwer rekening wordt gehouden met aan de steunaanvrager gelieerde ondernemingen. De hogere voorziening moet derhalve worden toegewezen, aangezien het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 aldus uit te leggen dat het verboden is om rechtstreekse betalingen te doen aan landbouwers die zelf geen in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteit uitoefenen maar gelieerd zijn aan ondernemingen die dit wel doen, en door aldus de uitlegging die de Commissie in het litigieuze besluit aan die bepaling heeft gegeven, te bevestigen. Het bestreden arrest dient derhalve te worden vernietigd.
VII. Geen terugverwijzing van de zaak naar het Gerecht
84.      Volgens artikel 61, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie vernietigt het Hof de beslissing van het Gerecht indien de hogere voorziening gegrond is. Het kan de zaak dan zelf afdoen wanneer deze in staat van wijzen is, dan wel deze voor afdoening terugverwijzen naar het Gerecht.
85.      Zoals hierboven uiteengezet, berust het slagen van de hogere voorziening op de onjuiste rechtsopvatting waarvan het Gerecht blijk heeft gegeven bij zijn uitlegging van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013. Het Verenigd Koninkrijk heeft in eerste aanleg om nietigverklaring van het litigieuze besluit verzocht juist vanwege die uitlegging van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 door de Commissie, en heeft aangevoerd dat de Commissie bijgevolg ten onrechte bepaalde uitgaven die door de door haar erkende betaalorganen in het kader van het ELGF en het Elfpo waren gedaan, heeft uitgesloten van financiering door de Europese Unie. Het litigieuze besluit is bijgevolg eveneens ongeldig, aangezien het op dezelfde onjuiste uitlegging van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013 berust, en moet nietig worden verklaard. De zaak hoeft dus niet naar het Gerecht te worden terugverwezen.
VIII. Kosten
86.      Volgens artikel 184, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering beslist het Hof over de kosten wanneer het, bij gegrondheid van de hogere voorziening, de zaak zelf afdoet.
87.      Volgens artikel 138, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering, dat krachtens artikel 184 van dat Reglement van toepassing is op de procedure in hogere voorziening, wordt de in het ongelijk gestelde partij in de kosten verwezen, voor zover dat is gevorderd.
88.      In casu heeft het Verenigd Koninkrijk geconcludeerd tot verwijzing in de kosten. Aangezien de hogere voorziening gegrond dient te worden verklaard en het beroep dient te worden verworpen, moet de Commissie worden verwezen in de kosten van deze procedure, zowel in eerste aanleg als in hogere voorziening.
IX.    Conclusie
89.      Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om:
–        het arrest van 31 januari 2024, Verenigd Koninkrijk/Commissie (T‑56/22, EU:T:2024:51), te vernietigen;
–        uitvoeringsbesluit (EU) 2021/2019 van de Commissie tot onttrekking aan financiering door de Europese Unie van bepaalde uitgaven die het Verenigd Koninkrijk heeft verricht in het kader van het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo), nietig te verklaren wegens tekortkomingen in de definitie van „actieve landbouwer”;
–        de Europese Commissie te verwijzen in de kosten van de procedure in eerste aanleg en van de hogere voorziening.
1      Oorspronkelijke taal: Engels.
2      Arrest van 31 januari 2024, Verenigd Koninkrijk/Commissie (T‑56/22, EU:T:2024:51; hierna: „bestreden arrest”).
3      Het Gerecht heeft in het bestreden arrest geoordeeld dat het Verenigd Koninkrijk procesbevoegdheid had op grond van artikel 90, tweede alinea, onder c), van het Akkoord inzake de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland uit de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (PB 2020, L 29, blz. 7; hierna: „terugtrekkingsakkoord”).
4      Uitvoeringsbesluit (EU) 2021/2019 van de Commissie van 17 november 2021 (PB 2021, L 413, blz. 3; hierna: „litigieuze besluit”). In dit verband merk ik op dat het Gerecht in het bestreden arrest abusievelijk het onjuiste besluitnummer (2021/2020) heeft gebruikt.
5      Zie in dit verband de artikelen 38 tot en met 44 VWEU.
6      Zie dienaangaande Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s
„Het GLB tot 2020: inspelen op de uitdagingen van de toekomst inzake voedsel, natuurlijke hulpbronnen en territoriale evenwichten” (COM(2010) 672 definitief), blz. 7; Fact Sheets over de Europese Unie – 2026, Rechtstreekse betalingen, blz. 1, beschikbaar op https://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/nl/FTU_3.2.7.pdf, en Europese Commissie, Inkomenssteun voor boeren
– Overzicht van de rechtstreekse betalingen voor boeren, beschikbaar op https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/income-support/income-support-explained_nl.
7      Ibidem.
8      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 tot vaststelling van voorschriften voor rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van de steunregelingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot intrekking van verordening (EG) nr. 637/2008 van de Raad en verordening (EG) nr. 73/2009 van de Raad (PB 2013, L 347, blz. 608). Die verordening is ingetrokken bij verordening (EU) 2021/2115 van het Europees Parlement en de Raad van 2 december 2021 tot vaststelling van voorschriften inzake steun voor de strategische plannen die de lidstaten in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid opstellen (strategische GLB‑plannen) en die uit het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) en het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) worden gefinancierd, en tot intrekking van verordeningen (EU) nr. 1305/2013 en (EU) nr. 1307/2013 (PB 2021, L 435, blz. 1). Verordening nr. 1307/2013 blijft echter ratione temporis van toepassing op de onderhavige zaak.
9      Zie in dit verband artikel 4, lid 1, onder b), van verordening (EU) nr. 1306/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake de financiering, het beheer en de monitoring van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot intrekking van verordeningen (EEG) nr. 352/78, (EG) nr. 165/94, (EG) nr. 2799/98, (EG) nr. 814/2000, (EG) nr. 1290/2005 en (EG) nr. 485/2008 van de Raad (PB 2013, L 347, blz. 549).
10      Zie in dit verband artikel 58, lid 2, artikel 59, lid 1, en artikel 67, leden 1 en 2, van verordening nr. 1306/2013.
11      Zie in dit verband artikel 72, lid 1, van verordening nr. 1306/2013.
12      Zie dienaangaande artikel 9, lid 2, derde alinea, van verordening nr. 1307/2013.
13      De Commissie gebruikt de term „verbonden entiteiten”. Om verwarring te voorkomen, zal ik echter de term „gelieerde ondernemingen” gebruiken die het Gerecht in het bestreden arrest heeft gebruikt, waarbij ik dus zal verwijzen naar dezelfde configuratie.
14      Zie arrest van 13 juni 2024, Agrarmarkt Austria (C‑731/22, EU:C:2024:503).
15      Zie artikel 4, lid 1, onder b), van verordening nr. 1307/2013 voor de definitie van „bedrijf”.
16      Zie in dit verband arrest van 10 september 2020, Hamas/Raad (C‑122/19 P, EU:C:2020:690, punt 27).
17      In het laatste deel van het vierde argument haalt het Verenigd Koninkrijk de stelling van het
Gerecht aan dat „een aanvrager zijn activiteiten over verschillende gelieerde juridische entiteiten zou kunnen verdelen om de in die bepaling gestelde grenzen voor de erkenning van zijn status van actieve landbouwer te omzeilen”.
18      Zie dienaangaande artikel 1, onder a), van verordening nr. 1307/2013.
19      Er zij aan herinnerd dat er volgens die bepaling „geen rechtstreekse betalingen [worden] toegekend aan natuurlijke personen of rechtspersonen dan wel groepen natuurlijke personen of rechtspersonen van wie de landbouwarealen hoofdzakelijk bestaan uit grond die in een voor beweiding of teelt geschikte natuurlijke staat wordt behouden en die op deze grond geen minimumactiviteit verrichten zoals die door de betrokken lidstaat overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder b), is omschreven.”
20      Zie in dit verband arrest van 7 april 2022, Avio Lucos (C‑176/20, EU:C:2022:274, punt 54).
21      Zie bestreden arrest, punt 71.
22      Ibidem.
23      Cursivering van mij.
24      Ook in de andere taalversies worden termen gebruikt die gelijkwaardig zijn aan het woord „die”, wat betekent dat er
een direct causaal verband moet zijn tussen de steunaanvrager en de uitoefening van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten (zie met name „přímé platby se neposkytnou fyzickým či právnickým osobám ani skupinám fyzických či právnických osob, které provozují [...]” in de Tsjechische taalversie, „[n]atürlichen oder juristischen Personen oder Vereinigungen natürlicher oder juristischer Personen, die [...] betreiben sowie [...] erbringen, werden keine Direktzahlungen gewährt” in de Duitse taalversie, „aucun paiement direct n’est octroyé à des personnes physiques ou morales ni à des groupements de personnes physiques ou morales qui exploitent [...]” in de Franse taalversie en „Δεν χορηγούνται άμεσες ενισχύσεις σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, ή σε ομάδες φυσικών ή νομικών προσώπων, που διευθύνουν [...]” in de Griekse taalversie. Cursivering van mij.)
25      Het verwees daarbij naar het arrest van 7 april 2022, Avio Lucos (C‑176/20, EU:C:2022:274, punt 54).
26      Zie bestreden arrest, punten 97 en 98.
27      Ik wil benadrukken dat ik, anders dan de Tsjechische Republiek betoogt, er echter geen probleem in zie om
een steunaanvrager – ook al oefent hij zelf geen landbouwactiviteit uit – als „actieve landbouwer” aan te merken op de enkele grond dat een van de aan hem gelieerde ondernemingen een dergelijke activiteit uitoefent. Mijns inziens is
deze situatie gemakkelijk onder te brengen bij het vermoeden van artikel 9, lid 2, eerste alinea, van verordening nr. 1307/2013, aangezien de steunaanvrager dan rechtstreeks een van de in de lijst van uitsluitingen opgenomen activiteiten uitoefent.
28      Arrest van 13 juni 2024 (C‑731/22, EU:C:2024:503; hierna: „arrest Agrarmarkt Austria”).
29      Arrest Agrarmarkt Austria, punten 34 en 36.
30      Arrest Agrarmarkt Austria, punt 23.
31      Arrest Agrarmarkt Austria, punten 34-36.
32      Zie bestreden arrest, punt 105.
33      Zie bestreden arrest, punt 104.
34      Deze redenering lijkt naar analogie te zijn gebaseerd op de toelichtingen in artikel 13 van gedelegeerde verordening (EU) nr. 639/2014 van de Commissie van 11 maart 2014 tot aanvulling van verordening (EU) nr. 1307/2013 van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van voorschriften voor rechtstreekse betalingen aan landbouwers in het kader van de steunregelingen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot wijziging van bijlage X bij die verordening (PB 2014, L 181, blz. 1), dat criteria bevat op basis waarvan kan worden aangetoond dat landbouwactiviteiten niet onaanzienlijk zijn en in dit verband verwijst naar de „totale inkomsten uit landbouwactiviteiten”.
35      Zie in dit verband de punten 107-111 van het bestreden arrest. Het Gerecht heeft in punt 108 van het bestreden arrest voorts opgemerkt dat uit de bewoordingen van artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 („natuurlijke personen of rechtspersonen”) blijkt dat dit artikel niet van toepassing is op het geval van een groep die rechtstreekse betaling aanvraagt. Artikel 2 van deze verordening verwijst echter naar de definitie van een „landbouwer” in de zin van artikel 4 van verordening nr. 1307/2013. Ik concludeer derhalve dat artikel 60 van verordening nr. 1306/2013 het
algemene idee
tot uitdrukking brengt dat in de in die bepaling beschreven omstandigheden geen voordeel mag worden toegekend en dat deze bepaling dus ook ziet op „groepen”.
36      Zie in dit verband arrest van 7 april 2022, Avio Lucos (C‑176/20, EU:C:2022:274, punt 70 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
37      Zie dienaangaande het bestreden arrest, punt 109 en aldaar aangehaalde rechtspraak.
38      Ibidem.
39      Ik herinner eraan dat volgens overweging 10 van verordening nr. 1307/2013 „[u]it de opgedane ervaring in de toepassing van de diverse steunregelingen voor landbouwers is gebleken dat in
sommige gevallen steun is verleend aan natuurlijke of rechtspersonen wier zakelijk doel
niet of nauwelijks gericht was op de uitoefening van een landbouwactiviteit. Om te zorgen voor een gerichter inzet van de steun dienen de lidstaten voortaan af te zien van rechtstreekse betalingen aan bepaalde natuurlijke of rechtspersonen, tenzij deze kunnen aantonen dat zij in voldoende mate een landbouwactiviteit uitoefenen. [...]”.
40      Zie dienaangaande arresten van 5 mei 2015, Spanje/Raad (C‑147/13, EU:C:2015:299, punt 79 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 17 november 2022, Avicarvil Farms (C‑443/21, EU:C:2022:899, punt 46).
41      Zie in dat verband arrest van 6 september 2018, Tsjechië/Commissie (C‑4/17 P, EU:C:2018:678, punt 58).