Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
ĆAPETA
arna tabhairt an 4 Meán Fómhair 2025 (1)
Cás C‑147/24 [Safi] (i)
V
v
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
(Iarraidh ar réamhrialú ó rechtbank Den Haag (an Chúirt Dúiche, an Háig, an Ísiltír))
Iarraidh ar réamhrialú – Saoránacht an Aontais – Airteagal 20 CFAE – Saoránach mionaoiseach neamh-shoghluaiste an Aontais atá i gcleithiúnas ar thuismitheoir ar náisiúnach tríú tír í – Ceart cónaithe díorthaithe an tuismitheora – Tuismitheoir le ceart cónaithe i mBallstát seachas an Ballstát ina bhfuil náisiúntacht an leanaí agus cónaí air – Náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh – Treoir 2008/115/CE – Airteagal 7 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Ceart chun saol príobháideach agus saol an teaghlaigh – Airteagal 24(2) agus (3) den Chairt – Leas an linbh)
I.      Réamhrá
1.        Cathain gur féidir le saoránach den Aontas an frása ‘Civis Europæus Sum’ a agairt i gcoinne a Bhallstáit féin? (2)
2.        Baineann an cás seo le mionaoiseach de náisiúntacht Ísiltíreach, nár fheidhmigh a cheart chun saorghluaiseachta atá bunaithe san Aontas riamh chun a Bhallstát a fhágáil, agus a bhféadfadh údaráis na hÍsiltíre iallach a chur air an Ballstát sin a fhágáil agus bogadh go dtí an Spáinn.
3.        Dhiúltaigh údaráis inniúla na hÍsiltíre ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do mháthair an mhionaoisigh sin ar náisiúnach tríú tír (NTT) í faoi Airteagal 20 CFAE, ar bhonn cheart cónaithe sa Spáinn an tuismitheora NTT sin. Dá bhrí sin, mheas na húdaráis nach raibh feidhm ag Airteagal 20 CFAE toisc nach mbeadh sé mar thoradh ar dhiúltú ceart cónaithe a dheonú go gcuirfí iallach ar an saoránach den Aontas atá i gceist (mac an NTT) críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil, ach críoch na hÍsiltíre amháin.
4.        An dtugtar ceart cónaithe díorthaithe le hAirteagal 20 CFAE in imthosca den sórt sin?
5.        Chun freagra a thabhairt, beidh ar an gCúirt féachaint arís ar chásdlí Ruiz Zambrano. (3)
II.    An cúlra, na ceisteanna a tharchuirtear agus an nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
6.        Is NTT í V, atá ina cónaí san Ísiltír lena leanbh mionaoiseach, ar náisiúnach den Ísiltír é, agus a céile, ag a bhfuil dénáisiúntacht aige (– náisiúntacht na hÍsiltíre agus náisiúntacht tríú tír).
7.        Rugadh an leanbh san Ísiltír agus níor fhág sé críoch an Bhallstáit sin riamh. Dá bhrí sin, is saoránach neamh-shoghluaiste den Aontas é. De réir an ordaithe tarchuir, tá deacrachtaí cainte agus teanga ag an leanbh sin, agus faigheann sé oideachas speisialta ina leith agus baineann sé leas as iompar eagraithe chuig institiúid oideachais speisialta agus ón institiúid sin.
8.        Tá fadhb sláinte ar a chéile agus faigheann sé sochair shóisialta.
9.        Tá cónaí ar V san Ísiltír ó 2014 i leith, gan cead cónaithe bailí, agus ní raibh teagmháil ar bith aici riamh leis an gcóras dlí.
10.      An 13 Samhain 2020, chuir V iarratas isteach ar dhoiciméad AE/LEE lena ndeimhnítear a ceart cónaithe díorthaithe faoi Airteagal 20 CFAE.
11.      Dhiúltaigh Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Státrúnaí Dlí agus Cirt agus Slándála, an Ísiltír_‘an Státrúnaí’) d’iarratas V an 11 Samhain 2021. Mheas an Státrúnaí nach bhfuil V i dteideal ceart cónaithe díorthaithe faoi Airteagal 20 CFAE, ós rud é nach gcuirfí iallach ar a leanbh mionaoiseach cleithiúnach críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil, ach ina ionad sin go bhféadfadh sé dul chun na Spáinne léi, áit a bhfuil ceart cónaithe aici.
12.      Is léir ón ordú tarchuir go bhfuil cead cónaithe bailí fós ag sa Spáinn sin ag V, a raibh cónaí uirthi sa Bhallstát sin idir 1999 agus 2014_.
13.      Tar éis don Státrúnaí diúltú dá hiarraidh atá bunaithe ar Airteagal 20 CFAE, scrúdaigh an Státrúnaí ex officio a ceart faoi Airteagal 8 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (ECHR), lena gcosnaítear an saol príobháideach agus saol an teaghlaigh. Chinn an Státrúnaí nach bhfuil ceart cónaithe aici faoin bhforáil sin ach oiread. D’ainneoin gur chinn sé go raibh saol príobháideach agus saol teaghlaigh ann san Ísiltír, chinn sé gur mhó leasanna na hÍsiltíre i réimse na hinimirce ná leasanna pearsanta an iarratasóra agus a teaghlaigh.
14.      D’fhág an diúltú sin aitheantas a thabhairt do cheart cónaithe V san Ísiltír go raibh sí ag fanacht go neamhdhleathach ar chríoch an Bhallstáit sin. Dá bhrí sin, ar bhonn Threoir 2008/115/CE, (4) d’ordaigh an Státrúnaí do V filleadh ar an Spáinn láithreach. (5) Mura gcomhlíonfaí an t‑ordú sin, d’eiseofaí cinneadh um fhilleadh i gcoinne V.
15.      Rinne V gearán i gcoinne an chinnidh sin a dhiúltaigh an Státrúnaí toisc é a bheith go follasach gan bhunús an 20 Meitheamh 2022.
16.      An lá céanna, thaisc V achomharc i gcoinne na díbhe sin os comhair rechtbank Den Haag (an Chúirt Dúiche, an Háig, an Ísiltír), arb í an chúirt a rinne an tarchur.
17.      Fiafraíonn an chúirt sin an leor an cás ina bhfuil ceart cónaithe ag V i mBallstát eile (an Spáinn), chun ceart cónaithe díorthaithe a dhiúltú di, in ainneoin go bhfuil caidreamh cleithiúnachta idir í féin agus a leanbh mionaoiseach. (6) Cé go bhfágfadh athlonnú go dtí an Spáinn nach gcuirfí iallach ar a leanbh mionaoiseach críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil, bheadh sé d’oibleagáid ar an leanbh, mar sin féin, an Ísiltír a fhágáil, rud a chuirfeadh iallach air a chearta saorghluaiseachta a fheidhmiú. Fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur freisin cén pointe ar cheart aird a thabhairt ar leas an linbh agus ar an gceart chun saol an teaghlaigh le linn measúnú a dhéanamh ar iarratais ar cheart cónaithe díorthaithe.
18.      Ina theannta sin, féachann an chúirt a rinne an tarchur lena fháil amach an bhfuil feidhm chomhionann ag an oibleagáid faoi Airteagal 5(a) agus (b) de Threoir 2008/115 chun leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh a mheas i gcás ina n‑ordaítear do NTT bogadh láithreach chuig Ballstát eile faoi Airteagal 6(2) de, i gcomparáid le cinneadh um fhilleadh faoi Airteagal 6(1) den Treoir sin. (7)
19.      I bhfianaise na mbreithnithe sin, chuir an chúirt a rinne an tarchur, in imeachtaí achoimre, éifeachtaí dlíthiúla an chinnidh atá faoi chonspóid ar fionraí go dtí go raibh sí réidh chun rialú a thabhairt ar thuillteanais an achomhairc.
20.      Sna himthosca sin, chuir rechtbank Den Haag (an Chúirt Dúiche, an Háig) bac ar na príomhimeachtaí agus tharchuir sé na ceisteanna seo a leanas chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘(1)      An bhfuil Airteagal 20 CFAE le léiriú sa chaoi nach gcuirtear as an áireamh go gcaithfear ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do thuismitheoir tríú tír i mBallstát ina bhfuil a leanbh mionaoiseach ina náisiúnach nó ina bhfuil cónaí ar a leanbh sa chás nár fheidhmigh an leanbh a chearta saoránachta, agus go bhfuil ceart cónaithe ag an tuismitheoir tríú tír i mBallstát eile?
Mura gcuirtear as an áireamh go gcaithfear ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do thuismitheoir is náisiúnach de thríú tír sa Bhallstát ina bhfuil a leanbh mionaoiseach ina náisiúnach agus ina bhfuil cónaí ar a leanbh sa chás nár fheidhmigh an leanbh a chearta saoránachta, agus go bhfuil cónaí ag an tuismitheoir tríú tír i mBallstát eile:
(2)      I bhfianaise Airteagal 5(a) agus (b) de Threoir 2008/115 agus Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115, an bhfágann Airteagal 20 CFAE, i gcás ina bhfuil caidreamh cleithiúnachta ann, amhail caidreamh lena dtugtar forais chun ceart cónaithe díorthaithe faoi Airteagal 20 CFAE a dheonú, go bhfuil oibleagáid ar an údarás cinnteoireachta a fháil amach an bhfuil feidhmiú an chirt saorghluaiseachta agus cónaí chun leas an linbh, agus an féidir leis an saol teaghlaigh dul ar aghaidh, sula n‑ordaíonn sé don tuismitheoir tríú tír bogadh láithreach chuig an mBallstát ina bhfuil ceart cónaithe nó údarú eile lena dtugtar ceart cónaithe dó, agus ar chóir na nithe sin a chur san áireamh agus measúnú á dhéanamh ar iarratas ar cheart cónaithe díorthaithe?’
21.      Tionóladh éisteacht an 25 Márta 2025 inar chuir V, an Ísiltír, Rialtas na Danmhairge agus an Coimisiún Eorpach a n‑argóintí i láthair.
III. Anailís
22.      Le hAirteagal 20 CFAE deonaítear ceart cónaithe díorthaithe do NTT nuair is gá sin chun cearta saoránachta náisiúnaigh na mBallstát a chosaint. (8)
23.      Sa chás seo, mheas údaráis inniúla na hÍsiltíre nár ghá ceart cónaithe díorthaithe a dheonú ar V chun cearta saoránachta an Aontais a linbh mhionaoisigh a chosaint. Ba é an phríomhchúis leis an gcinneadh sin go raibh cead cónaithe ag V sa Spáinn. D’fhág sé sin, cé go mbeadh ar a leanbh mionaoiseach an Ísiltír a fhágáil mar gheall ar a chleithiúnas ar V, (9) nach gcuirfí iallach air críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil. Mheas an t‑údarás cinnteoireachta go bhféadfadh an teaghlach socrú sa Spáinn agus ar an gcaoi sin ní raibh feidhm ag Airteagal 20 CFAE.
24.      Tar éis dó a chinneadh nach raibh aon cheart cónaithe ag V san Ísiltír, bíodh sin faoi dhlí an Aontais nó ar aon fhoras eile, d’ordaigh an t‑údarás inniúil di bogadh láithreach go dtí an Spáinn. Bhí an cinneadh sin bunaithe ar Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115.
25.      Sna himthosca sin, lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an féidir le tuismitheoir NTT brath ar Airteagal 20 CFAE chun ceart cónaithe díorthaithe a fháil ach amháin i gcás ina mbeadh ar shaoránach mionaoiseach neamh-shoghluaiste cleithiúnach den Aontas críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil, nó an bhfuil cásanna eile ann ina bhfuil feidhm ag Airteagal 20 CFAE.
26.      Lena dara ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an bhforchuirtear le hAirteagal 20
CFAE oibleagáid ar údaráis náisiúnta inniúla a mheas an bhfuil ordú a thabhairt do thuismitheoir NTT bogadh go Ballstát eile i gcomhréir le leas an linbh agus an féidir leis an saol príobháideach agus saol an teaghlaigh na ndaoine lena mbaineann leanúint ar aghaidh sa Bhallstát eile sin, sula ndéanfaidh sí ordú den sórt sin. Fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur freisin ar cheart na cearta bunúsacha sin a chur san áireamh agus cinneadh á dhéanamh maidir le ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do thuismitheoir NTT.
27.      Cé go bhfuil dlúthnasc idir na freagraí ar an dá cheist sin, mar sin féin, déanfaidh mé anailís orthu ar leithligh, ós rud é nach gcuirtear an dara ceist ach amháin i gcás ina dtugtar freagra dearfach ar an gcéad cheist.
28.      Molfaidh mé don Chúirt Bhreithiúnais, mar fhreagra ar an gcéad cheist, go ndéanfaidh sí léiriú ar Airteagal 20 CFAE mar Airteagal atá infheidhme, gan beann ar cé acu a d’fhéadfadh nó nach bhféadfadh saoránach mionaoiseach den Aontas agus a thuismitheoir NTT bogadh go Ballstát eile, i gcás ina bhfuil ceart cónaithe ag an tuismitheoir NTT sin.
29.      I ndáil leis sin, áiteoidh mé go gcuimsíonn substaint chearta saoránachta an Aontais a chosnaítear le hAirteagal 20 CFAE an ceart gan bogadh (A.2). Ós rud é go bhfuil an léirmhíniú sin bunaithe ar réasúnaíocht na Cúirte in Ruiz Zambrano agus ar an gcásdlí a tháinig ina dhiaidh sin, tosóidh m’anailís le breathnú arís ar an mbreithiúnas sin agus ar a shliocht (A.1). Mura nglacfaidh an Chúirt Bhreithiúnais leis an bhfreagra atá molta agam faoi A.2, cuirfidh mé anailís mhalartach ar fáil, ina dtabharfar le fios gur cheart don údarás cinnteoireachta a fhíorú an féidir teaghlach iomlán a athlonnú go Ballstát eile faoi dhlí an Aontais (A.3).
30.      Mar fhreagra ar an dara ceist ón gcúirt a rinne an tarchur,
pléifidh mé líne chásdlí Ruiz Zambrano, ag léiriú go gceanglaítear leis an gcásdlí sin ar na húdaráis inniúla leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh a chur san áireamh agus measúnú á dhéanamh an bhfuil leibhéal an chleithiúnais idir saoránach den Aontas agus NTT de chineál a fhágann go mbeadh ar an saoránach den Aontas dul in éineacht lena thuismitheoir NTT i gcás ina gcuirtear iallach ar an tuismitheoir sin an Ballstát ina bhfuil an saoránach mionaoiseach cleithiúnach den Aontas ina náisiúnach a fhágáil. Má chinneann an t‑údarás breithiúnach go bhfuil an cleithiúnas chomh mór sin go bhfuil feidhm ag Airteagal 20 CFAE, ní mór dó ceart cónaithe díorthaithe a dheonú chun ceart an tsaoránaigh chleithiúnaigh den Aontas gan bogadh a chosaint, fiú más chuig Ballstát eile (B) atá sé.
31.      Cuirfidh mé an réasúnaíocht atá beartaithe i bhfeidhm ansin maidir le himthosca an cháis atá idir lámha (C).
A.      An chéad cheist
32.      Lena céad cheist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur go bunúsach an féidir le ceart cónaithe díorthaithe teacht chun cinn faoi Airteagal 20 CFAE mura gcuirfí iallach ar an saoránach den Aontas críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil.
33.      Tá bunús na ceiste sin mar thoradh ar an bhfoirmle chaighdeánach a forbraíodh sa chásdlí a lean Ruiz Zambrano.  Is mar seo a leanas foclaíocht na foirmle sin: ‘D’ainneoin nach bhfuil feidhm ag an dlí tánaisteach maidir le ceart cónaithe [NTTanna] agus d’ainneoin nár bhain an saoránach den Aontas lena mbaineann úsáid as saoirse gluaiseachta, tá cásanna an‑sonrach ann nach mór ceart cónaithe a dheonú mar sin féin do [NTT] ar ball teaghlaigh an tsaoránaigh sin den Aontas é, ós rud é go mbainfí an bonn d’éifeachtacht shaoránacht an Aontais murach sin dá mba rud é, mar thoradh ar dhiúltú ceada den sórt sin, go mbeadh sé d’oibleagáid ar an saoránach sin, sa chleachtas, críoch an Aontais Eorpaigh ina iomláine a fhágáil, rud a bhainfeadh fíor-thairbhiú shubstaint na gceart a thugtar leis an stádas sin.’ (10)
34.      Ar an gcéad léamh, is cosúil go dtacaíonn an fhoclaíocht sin le seasamh údaráis na hÍsiltíre nach dtugann Airteagal 20 CFAE ceart cónaithe díorthaithe do NTT ach amháin i gcás ina gcuirfí iallach ar shaoránach mionaoiseach den Aontas Eorpach críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil.
35.      Mar sin féin, léirítear le léamh níos cúramaí ar an gcásdlí sin nach raibh sé beartaithe ag an gCúirt a thabhairt le fios gurb é an t‑aon chás inar féidir Airteagal 20 CFAE a chur i bhfeidhm chun ceart cónaithe díorthaithe a thabhairt do thuismitheoir NTT de shaoránach den Aontas é ná iallach a bheith uirthi críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil. Áiteoidh mé, chomh maith le ceart cónaithe shaoránaigh an Aontais le bheith ina chónaí san Aontas Eorpach a chosaint, a bhí i gceist sa chásdlí thuasluaite, go gcosnaítear le hAirteagal 20 CFAE freisin an ceart atá ag saoránaigh an Aontais rogha a dhéanamh gan bogadh. Cuimsítear an ceart deireanach sin sa cheart ‘an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát’, mar a thugtar do shaoránaigh an Aontais le hAirteagal 20(2)(a) agus Airteagal 21(1) CFAE, agus dá dtagróidh mé mar ‘an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse’.
1.      Ruiz Zambrano agus a iarmhairt
36.      Tá eolas maith ar na fíricí in Ruiz Zambrano. Bhí athair de chuid na Colóime de bheirt leanaí Beilgeacha nár fhág an Ballstát sin riamh ag brath ar shaoránacht an Aontais a leanaí, agus Airteagal 20 CFAE á agairt aige, chun tacú lena iarraidh ar chead cónaithe díorthaithe agus ar chead oibre sa Bheilg. (11) Ba staid inmheánach é an staid sa chás sin chun foclóir dhlí an mhargaidh inmheánaigh a úsáid.
37.      Roimh Ruiz Zambrano, níor cuireadh an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse,
an ceart saoránachta is suntasaí, i bhfeidhm ach amháin i gcásanna gluaiseachta trasteorann. (12) Is dócha gurbh amhlaidh an cás mar gheall ar an gceart sin a bheith bunaithe ar an margadh inmheánach. (13) Dá bhrí sin, ní fhéadfadh náisiúnach de Bhallstát brath ar Airteagal 20 CFAE chun cosaint a thabhairt ar bhearta arna ndéanamh ag a Bhallstát, i gcás nár fhág sé an Stát sin riamh chun obair a dhéanamh, chun seirbhísí a sholáthar, chun staidéar a dhéanamh nó chun cónaí i mBallstát eile.
38.      D’athraigh sé sin le Ruiz Zambrano (14) a bhfuil feidhmiú chearta saoránachta an Aontais saor ón gceanglas maidir le gluaiseacht trasteorann mar gheall ar a n‑oidhreacht. (15)
39.      D’ainneoin easpa gluaiseacht trasteorann ag leanaí Ruiz Zambrano sa chás sin, chinn an Chúirt go raibh feidhm ag Airteagal 20 CFAE. Rialaigh sí go bhféadfaí brath ar an bhforáil sin chun cosc a chur ar bhearta náisiúnta ‘a bhfuil sé d’éifeacht acu fíor-thairbhiú ar shubstaint na gceart a thugtar de bhua a stádais mar shaoránaigh den Aontas a bhaint de shaoránaigh an Aontais.’ (16)
40.      Níor chuir an Chúirt Bhreithiúnais sainmhíniú ná míniú ginearálta ar fáil maidir lena bhféadfadh a bheith ina imthosca lena ndéantar fíor-thairbhiú cearta saoránachta a bhaint, nó cad é substaint na gceart a thugtar le stádas saoránachta an Aontais. Níor mhínigh sé ach go mbainfí de shiblíní Ruiz Zambrano a fhíor-thairbhiú a gcearta saoránachta mura ndeonófaí ceart cónaithe agus oibre dá n‑athair sa Bheilg, toisc, mura ndeonófaí na ceadanna sin, go gcuirfí iallach ar leanaí Ruiz Zambrano críoch an Aontais Eorpaigh a fhágáil lena n‑athair. (17)
41.      In Ruiz Zambrano, d’eascair an iarmhairt a d’fhéadfadh a bheith ann dá mbeadh ar na leanaí sin críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil mar gheall ar imthosca sonracha an cháis sin. I mo thuairimse, ní féidir an breithiúnas sin a léamh, dá bhrí sin, amhail is dá mba rud é gur mheas an Chúirt Bhreithiúnais nach bhféadfaí fíor-thairbhiú a chearta saoránachta nó a cearta saoránachta a bhaint de shaoránach den Aontas ach amháin sna himthosca sin.
42.      Mar sin féin, thosaigh breithiúnais a tháinig ina dhiaidh sin, ag tosú le McCarthy (18) agus Dereci, (19) ar an ‘bhfíor-thairbhiú’ a chomhcheangal leis an bhfíoras go gcuirfí iallach ar shaoránach den Eorpaigh an Aontais ina hiomláine a fhágáil, agus na critéir sin á n‑úsáid mar bhonn agus críoch an do chur i bhfeidhm Airteagal 21 CFAE sa chéad chás, nó Airteagal 20 CFAE sa chás deireanach sin. Dá bhrí sin, measadh gur coinníoll chun Airteagal 20 CFAE a chur i bhfeidhm é críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil. Dealraíonn sé freisin gurb é sin an tuiscint atá ag údaráis inniúla na hÍsiltíre sa chás seo.
43.      Tháinig roinnt cásanna ina dhiaidh sin, a bhain le ceart cónaithe díorthaithe freisin, mar gheall ar na himthosca inar cuireadh iallach ar shaoránaigh mhionaoiseacha den Aontas, cosúil leis an staid in Ruiz Zambrano, bogadh chuig tríú tír dá ndiúltófaí cead cónaithe do NTT, a raibh siad cleithiúnach air. (20) Mar sin féin, fiú i gcásanna atá éagsúil ó thaobh fíricí de, nuair nach raibh aon bhaol ann go gceanglófaí ar shaoránach den Aontas críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil, lean an Chúirt Bhreithiúnais den fhoirmle chéanna a úsáid ón gcásdlí roimhe sin lena mbaineann ‘fíor-thairbhiú’ leis an bhféidearthacht go gcuirfí iallach ar shaoránach den Aontas críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil. (21)
44.      Ar deireadh, i dtrí chás a bhfuil Rialtas na hÍsiltíre ag brath orthu sa chás seo
— Alokpa, (22) M. D. (23) agus Rendón Marín, (24) ba chosúil gur mhol an Chúirt Bhreithiúnais nach dtugtar ceart cónaithe díorthaithe le hAirteagal 20 CFAE do NTTanna nuair a fhanann saoránaigh den Aontas i gcríoch an Aontais Eorpaigh, ach mar sin féin go bhfuil iallach orthu athlonnú go Ballstát eile.
45.      Féadfar na trí chás sin a idirdhealú ón gcás seo ar dhá bhealach: ar an gcéad dul síos, maidir lena bhfíoras ar leith, (25) agus, ar an dara dul síos agus níos suntasaí, maidir leis na difríochtaí i leagan amach na gceisteanna arna dtarchur ag na cúirteanna náisiúnta. Mar thoradh ar spleáchas conaire in idirphlé breithiúnach idir na cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnais, leagadh amach na ceisteanna sin ar bhealach a chuir de cheangal ar an gCúirt Bhreithiúnais na cásanna a chinneadh i gcomhthéacs an chirt chun cónaí ar chríoch an Aontais Eorpach, dá bhrí sin, tá na comhthéacsanna sin éagsúil leis an gcás seo. (26)
46.      Murab ionann agus sna cásanna sin, sa chás seo, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an é díth an chirt chun cónaí laistigh de chríoch an Aontais Eorpaigh ina iomláine an t‑aon chomhthéacs nach féidir le duine fíor-thairbhiú a bhaint as a chearta nó a cearta saoránachta AE i ndáiríre.
47.      Dá bhrí sin, murab ionann agus na cásanna sin roimhe seo, iarrtar go díreach ar an gCúirt Bhreithiúnais sa chás seo freagra a thabhairt ar an gceist ar cé acu a chosnaítear nó nach gcosnaítear saoránaigh an Aontais faoi Airteagal 20 CFAE i gcás ina gcuirfí iallach orthu críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil, agus sa chás sin amháin. Cruthaíonn an cás seo leith don bhrí Chúirt deis soiléiriú breise a dhéanamh ar ‘shubstaint’ na gceart saoránachta, a gcosnaítear a bhfíor-thairbhiú faoi Airteagal 20 CFAE.
48.      Go hachomair, i ngach cás a tháinig i ndiaidh Ruiz Zambrano, rinneadh Airteagal 20 CFAE a léiriú mar Airteagal atá infheidhme i gcás ina gcuirfí iallach ar shaoránach den Aontas Eorpach críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine (27) a fhágáil, rud a thuigfí go mbainfeadh sé ar an saoránach sin fíor-thairbhiú shubstaint a cheart saoránachta.
49.      Mar sin féin, measaim go bhfuil sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nár mhionléirigh an Chúirt Bhreithiúnais riamh an chaoi a cheileann cónaí i dtríú tír ar shaoránaigh an Aontais tairbhiú dá gcearta saoránachta de chuid an Aontais agus cé na cearta atá i gceist. Faoi chuimsiú na gceart a chuimsítear in Airteagal 21 CFAE - ‘an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse’ - ní dhéantar difear, dar liom, don cheart chun gluaiseacht go Ballstát eile agus cónaí ann má tá saoránach den Aontas ina chónaí i dtríú tír. Is é is cúis leis sin, fiú má tá cónaí air nó uirthi i dtríú tír, gur féidir le saoránach den Aontas cinneadh a dhéanamh fós dul isteach agus cónaí i mBallstát seachas Ballstát a náisiúntachta, faoi na coinníollacha céanna leis na coinníollacha ina bhféadfadh sé nó sí cinneadh a dhéanamh aistriú den sórt sin a dhéanamh ó Bhallstát a náisiúntachta. (28) Rialaítear na coinníollacha sin leis an Treoir Shaoránachta. (29)
50.      Más mionaoiseach é an saoránach den Aontas a bhogann go Ballstát nach ionann é agus Ballstát a náisiúntachta, d’fhéadfadh sé gur ghá ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do bhall teaghlaigh NTT ar a bhfuil sé nó sí i gcleithiúnas. Faoin Treoir Shaoránachta, féadfar ceart díorthaithe den sórt sin a dheonú má bhogann leanbh a bhfuil saoránacht an Aontais aige go Ballstát eile agus má tá acmhainní leordhóthanacha aige chun tacú leis sa Bhallstát sin, ach nach féidir leis fanacht ann gan an NTT a bhfuil sé nó sí spleách air nó uirthi. (30) Bheadh an rud céanna i bhfeidhm dá mbogfadh an saoránach mionaoiseach den Aontas go Ballstát nach ionann é agus Ballstát a náisiúntachta ón tríú tír. Bheadh an rud céanna i bhfeidhm dá mbogfadh an saoránach mionaoiseach den Aontas go Ballstát nach ionann é agus Ballstát a náisiúntachta ón tríú tír. Ina ionad sin, is é Airteagal 20 CFAE a dhéanann iarratas ar cheart cónaithe díorthaithe a dheonú dá thuismitheoir NTT, a bhfuil an saoránach mionaoiseach sin den Aontas spleách air nó uirthi. (31)
51.      Dá bhrí sin, trí chosc a chur ar shaoránach den Aontas a bheith faoi iallach bogadh go tríú tír, ní chosnaítear a cheart nó a ceart bunaithe ar shaoránacht chun gluaiseacht go Ballstát eile den Aontas nó cónaí ann, ós rud é gur féidir an ceart sin a fheidhmiú ón tríú tír sin freisin. Mar sin féin, trí chosc a chur le díbirt de facto saoránaigh den Aontas ó chríoch an Aontais Eorpaigh, ráthaítear go mbeidh saoránaigh in ann cónaí ar chríoch an Aontais Eorpaigh,  ar léiriú amháin é ar ‘an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse’. (32)
52.      Mar sin féin, ós rud é gur chosain an Chúirt Bhreithiúnais an ceart cónaithe san Aontas Eorpach in Ruiz Zambrano, agus i gcásanna eile go dtí seo, ní thugtar le fios ann féin gurb é sin an t‑aon cheart saoránachta atá ag saoránach neamh-shoghluaiste den Aontas a thagann faoi chosaint Airteagal 20 CFAE.
53.      Ina ionad sin, i mír 42 de Ruiz Zambrano, mheas an Chúirt Bhreithiúnais ‘go gcuirtear cosc le hAirteagal 20 CFAE ar bhearta náisiúnta a bhfuil sé d’éifeacht acu fíor-thairbhiú shubstaint na gceart a thugtar de bhua a stádais mar shaoránaigh an Aontais a bhaint de shaoránaigh an Aontais’. Dá bhrí sin, ba é a bhí ann nach raibh cearta saoránachta á thairbhiú, rud a spreag cur i bhfeidhm Airteagal 20 CFAE. I mír 44 den bhreithiúnas sin, mhínigh an Chúirt Bhreithiúnais freisin gurbh é an toradh a bheadh ar cheadanna cónaithe agus oibre a dhiúltú do thuismitheoir náisiúnach tríú tír de chuid saoránach mionaoiseach den Aontas go bhfágfadh na leanaí sin críoch an Aontais Eorpaigh chun a bheith lena dtuismitheoir. Measadh go mbainfeadh sé sin fíor-thairbhiú a gcearta saoránachta uathu, ach ní mar an t‑aon chás ina bhféadfaí baint fíor-thairbhiú den sórt sin a dhéanamh.
54.      Sa chéad roinn eile, molfaidh mé go ndéanfaidh an Chúirt Bhreithiúnais Airteagal 20 CFAE a léiriú mar Airteagal lena gcuimsítear an ceart chun rogha a dhéanamh gan gluaiseacht i substaint chearta saoránachta an Aontais, a bhfuil a bhfíor-thairbhiú cosanta faoin Airteagal sin.
2.      An ceart gan bogadh mar ghné den cheart atá ag saoránaigh an Aontais chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse
55.      Léiríonn foclaíocht Airteagail 20 agus 21 CFAE, forbairt choincheap shaoránacht an Aontais go dtí seo, chomh maith le cásdlí na Cúirte Breithiúnais nach é atá i substaint an chirt saoránachta chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ach an ceart chun cónaí ar chríoch an Aontais Eorpaigh ina iomláine.
56.      Áiteoidh mé go gcuimsíonn substaint chearta saoránachta an Aontais freisin an ceart atá ag saoránaigh an Aontais rogha a dhéanamh gan bogadh.
57.      Ar an gcéad dul síos, ráthaítear le hAirteagail 20 agus 21 CFAE ina bhfoclaíocht ní hamháin an ceart cónaithe, ach an ceart chun gluaiseacht faoi shaoirse laistigh de chríoch Bhallstáit an Aontais freisin.
58.      Is ceart seachas oibleagáid an ceart chun gluaiseacht sin. Dá bhrí sin, ní mór ceart gan gluaiseacht a bheith i gceist leis an gceart sin.
59.      Ina theannta sin, trí leas a bhaint as an dobhriathar faoi shaoirse, tugtar le fios i dtéacs an Chonartha go bhfuil saoirse gluaiseachta ann, rud a thugann le tuiscint go bhfuil rogha ann maidir leis an gceart sin a fheidhmiú nó gan é a fheidhmiú. (33)
60.      Ar an dara dul síos, cosnaítear le dlí an Aontais rogha shaoránaigh an Aontais chun cónaí i mBallstát nach é Ballstát a náisiúntachta é, rud a chuireann toirmeasc, i bprionsabal, ar a ndíbirt. Ní cheadaítear saoránach den Aontas a dhíbirt ach amháin más gá sin chun an beartas poiblí agus an tslándáil phoiblí a chosaint, (34) agus ní cheadaítear na húdair sin a léamh go cúng. (35)
61.      Níl aon chúis ann caitheamh le saoránaigh neamh-shoghluaiste den Aontas ar féidir leo brath ar Airteagal 20 CFAE ar bhealach nach bhfuil chomh fabhrach céanna le saoránaigh neamh-shoghluaiste den Aontas. Ar an gcúis sin, i gcás ina gcuirfí iallach de facto ar shaoránach neamh-shoghluaiste de chuid an Aontais críoch a Bhallstáit féin a fhágáil, cosnaíonn a stádas saoránachta rogha an tsaoránaigh sin fanacht ar bhealach atá cosúil leis an rogha atá ag saoránach soghluaiste de chuid an Aontais.
62.      Is léir go gcosnaítear saoránaigh neamh-shoghluaiste an Aontais i gcoinne díbirte óna mBallstáit féin leis an dlí idirnáisiúnta, lena n‑áirítear Airteagal 3 de Phrótacal Uimh. 4 a ghabhann le ECHR. (36)
63.      Cosnaítear an saoránach neamh-shoghluaiste ar dhíbirt de facto le hAirteagal 20 CFAE tríd an gceart gan gluaiseacht a ráthú, rud a ráthaíonn a cheart nó a ceart chun fanacht ina Ballstát náisiúntachta.
64.      Ar an tríú dul síos, ní fheidhmíonn tromlach mór náisiúnaigh Bhallstáit an Aontais a gceart chun gluaiseacht. (37) D’ainneoin go dtugann Airteagal 20 CFAE stádas saoránachta an Aontais do náisiúnaigh uile na mBallstát, tá sé roghnaithe ag an tromlach mór acu gan gluaiseacht. (38) Ní chiallaíonn sé sin, áfach, nach saoránaigh den Aontas iad. (39)
65.      Tá cosaint dhlíthiúil de dhíth ar a stádas saoránachta freisin.
66.      Ar an gceathrú dul síos, más stádas bunúsach de chuid náisiúnaigh uile na mBallstát é stádas saoránachta an Aontais, (40) mar atá bunaithe ag an gCúirt Bhreithiúnais, ní féidir tromlach neamh-shoghluaiste shaoránaigh an Aontais a eisiamh ó fheidhmiú na gceart a bhaineann leis an stádas sin. Tar éis an tsaoil, is ar éigean a d’fhéadfaí stádas saoránachta an Aontais a thabhairt mar stádas bunúsach más rud é nach bhfuil sé ábhartha ach do mhionlach náisiúnach de chuid na mBallstát a roghnaigh bogadh. (41)
67.      Ar an gcúigiú dul síos, más é an phríomhchúis leis an gCúirt an ceart chun cónaí ar chríoch an Aontais a chosaint ná a áirithiú go bhfuil saoránaigh den Aontas in ann leas a bhaint as na cearta a thugtar le dlí an Aontais do dhaoine aonair a bhfuil cónaí orthu ar chríoch an Aontais, (42) áirithítear an sochar céanna trí aitheantas a thabhairt do cheart an tsaoránaigh gan bogadh óna Bhallstát cónaithe agus óna Bhallstát náisiúntachta.
68.      Níl formhór na gceart a chruthaítear le dlí tánaisteach an Aontais do dhaoine aonair faoi choinníoll a ngluaiseachta chuig Ballstát eile.
69.      Ar deireadh, an raibh ar an gCúirt Bhreithiúnais léiriú a dhéanamh ar shubstaint chearta shaoránaigh an Aontais ar bhealach ina gcuimsítear leis na cearta sin an ceart gan gluaiseacht, an mbeadh léiriú den sórt sin ina léiriú aontaobhach ar choincheap na saoránachta? Nílim den tuairim sin.
70.      Bhí cearta gluaiseachta ag náisiúnaigh Bhallstáit an Aontais cheana féin, cearta a d’eascair as an margadh inmheánach, sular tugadh isteach stádas saoránachta an Aontais. Bhain na cearta sin le saoránaigh shoghluaiste atá gníomhach ó thaobh an gheilleagair de (oibrithe, daoine féinfhostaithe, cuardaitheoirí poist agus mic léinn) agus chuimsigh siad cearta díorthaithe do chuid dá mbaill teaghlaigh. Ní mór tábhacht agus brí bhreise a bheith ag baint leis an gceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse mar ghné de chearta saoránachta an Aontais, ceart a tugadh isteach sna Conarthaí i gcéim nua de phróiseas lánpháirtithe an Aontais. Is léir ón bhfoclaíocht – ‘saoránacht an Aontais’ - go bhfuil sé d’aidhm ag an gcoincheap sin ceangal breise a chruthú do náisiúnaigh na mBallstát; ceangaltán atá bunaithe ní hamháin ar loighic eacnamaíoch an mhargaidh, ach a nascann náisiúnaigh na mBallstát le sochaí Eorpach níos mó atá bunaithe ar luachanna coiteanna; (43) gan a bhféiniúlacht náisiúnta a bhaint díobh. (44) Is ann don cheangal sin beag beann ar cé acu a bhogann nó a fhanann saoránach den Aontas ina Bhallstát nó ina Ballstát.
71.      Dá bhrí sin, fiú más cuid thábhachtach de shaoránacht an Aontais í an fhéidearthacht bogadh go Ballstát eile, ní mór a léirmhíniú go dtugtar leis an stádas sin ní hamháin cearta do dhaoine a roghnaíonn leas a bhaint as an bhféidearthacht sin, ach ní mór dó freisin iad siúd a chinneann gan é sin a dhéanamh a chosaint.
72.      Ar na cúiseanna sin go léir, i mo thuairimse, ba cheart Airteagal 20 CFAE a léiriú mar chosaint ar an gceart gan gluaiseacht. D’fhonn an ceart sin a chosaint, is cuma cé acu a chuirtear iallach ar shaoránach bogadh go tríú tír nó go Ballstát eile. Sa dá chás, tá an baol ann go mbainfear an tsaoirse de shaoránaigh an Aontais gan bogadh, rud a chuirfeadh isteach ar a stádas saoránachta. Sa dá chás, d’fhéadfadh riosca den sórt sin, dá bhrí sin, a bheith ina chúis le ceart cónaithe díorthaithe NTT ar a bhfuil an saoránach den Aontas i gcleithiúnas.
73.      Ar bhonn an mhéid sin roimhe seo, molaim, mar fhreagra ar an gcéad cheist ón gcúirt a rinne an tarchur, go bhfreagraíonn an Chúirt Bhreithiúnais nach mór Airteagal 20 CFAE a léiriú sa chaoi nach n‑eisiatar leis nach mór ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do thuismitheoir NTT sa Bhallstát ar náisiúnach de a leanbh mionaoiseach neamh-shoghluaiste, cé go bhfuil ceart cónaithe ag an tuismitheoir sin i mBallstát eile. Cuimsíonn an ceart maidir le saoránacht an Aontais ‘chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát’ an ceart chun rogha a dhéanamh gan bogadh, rud a fhágann nach mbaineann sé le hábhar cé acu a chuirtear iallach ar shaoránach den Aontas gluaiseacht go tríú tír nó go Ballstát eile.
3.      Mar mhalairt air sin
74.      Má mheasann an Chúirt Bhreithiúnais nach bhfuil feidhm ag Airteagal 20 CFAE ach amháin má chuirtear iallach ar shaoránach den Aontas críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil, is gá d’údarás breithiúnach a fhíorú, mar sin féin, an bhféadfadh an saoránach den Aontas na coinníollacha le haghaidh cead cónaithe bailí i mBallstát eile a chomhlíonadh.
75.      Fiú má tá cead cónaithe sa Spáinn ag V, (45) ní réitíonn sé sin an cheist an bhféadfadh an teaghlach ar fad,
is é sin a leanbh mionaoiseach agus a fear céile, dul isteach sa Bhallstát sin freisin.
76.      Is cosúil gur bhunaigh údaráis na hÍsiltíre a measúnú ar an toimhde gur saoránaigh den Aontas iad céile V agus a mac araon, gan aon fhíorú sonrach a dhéanamh go bhféadfaidís cónaí go dleathach sa Spáinn.
77.      Ní féidir a thoimhdiú go bhféadfaí an teaghlach ar fad a athlonnú. Dá bhrí sin, sular dhiúltaigh siad cead cónaithe a dheonú do V agus sular ordaíodh di bogadh go dtí an Spáinn, bhí sé d’oibleagáid ar údaráis na hÍsiltíre
a fhíorú dóibh féin an raibh athlonnú teaghlaigh indéanta ó thaobh an dlí de.
78.      Murab amhlaidh an cás, bheadh ar V, i bhfianaise an ordaithe an Ísiltír a fhágáil, filleadh ar an tríú tír tionscnaimh in éineacht lena leanbh. Mar gheall ar a chleithiúnas ar a mháthair, rud nár chuir aon cheann de na páirtithe sna príomhimeachtaí ina choinne, chuirfí iallach ar leanbh V, saoránach den Aontas, críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil. Spreagfadh sé sin cur i bhfeidhm Airteagal 20 CFAE de bhun réasúnaíocht na Cúirte in Ruiz Zambrano agus a iarmhairtí, rud a d’fhágfadh go mbeadh oibleagáid ar údaráis na hÍsiltíre aitheantas a thabhairt do cheart cónaithe díorthaithe V. (46)
79.      An bhféadfadh leanbh agus fear céile V athlonnú go dtí an Spáinn?
80.      Mar shaoránaigh den Aontas, tá an ceart ag céile V agus ag a leanbh araon bogadh go dtí an Spáinn agus cónaí inti ar feadh suas le trí mhí (Airteagail 5 agus 6 den Treoir Shaoránachta).
81.      Thar na trí mhí sin, forchuirtear coinníollacha áirithe le hAirteagal 7 den Treoir Shaoránachta.
82.      Féadfaidh céile V agus a leanbh cónaí sa Spáinn ar choinníoll gur oibrithe nó féinfhostaithe iad (Airteagal 7(1)(a)); nach bhfuil siad ag brath ar dhaoine eile (Airteagal 7(1)(b)); nó go bhfuil cúrsa staidéir a leanúint, ag a bhfuil acmhainní leordhóthanacha acu agus árachas breoiteachta cuimsitheach ag an am céanna (Airteagal 7(1)(c)). Is leanbh é mac V agus is dócha nach gcomhlíonann sé aon cheann de na coinníollacha sin. (47) Faigheann a fear céile sochair shóisialta agus tá sé díolmhaithe go páirteach ón obair mar gheall ar a riocht sláinte, mar sin ní dócha ach oiread go dtiteann sé faoi cheann de na cásanna sin.
83.      Faoi Airteagal 7(1)(d) den Treoir Shaoránachta, d’fhéadfadh saoránach den Aontas a bheith díomhaoin agus cónaí i mBallstát eile má tá sé nó sí ag dul chun cónaí le saoránach eile den Aontas. Mar sin féin, ní hamhlaidh atá sa chás seo toisc gur NTT í V.
84.      Mar thoradh air sin, faoi réir fhíorú ón gcúirt a rinne an tarchur, is cosúil nach rogha inmharthana ó thaobh an dlí de do V ná dá teaghlach í an fhéidearthacht atá acu de réir dhlí an Aontais cónaí sa Spáinn.
85.      I gcás ar bith, níor cheart go ndiúltódh údaráis na hÍsiltíre an ceart cónaithe do V sula bhfuair siad amach an bhféadfadh a leanbh agus a fear céile í fágáil in éineacht léi chun na Spáinne de réir dhlí an Aontais.
B.      An dara ceist
86.      Lena dara ceist, is mian leis an gcúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, a fháil amach cathain, agus cinneadh á dhéanamh ar cheart cónaithe díorthaithe a dheonú do thuismitheoir NTT, nach mór d’údarás cinnteoireachta leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh a chur san áireamh. Go háirithe, fiafraíonn an chúirt sin
an féidir cinneadh a ghlacadh lena gceanglaítear ar thuismitheoir NTT, ar bhonn Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115, imeacht láithreach agus bogadh go Ballstát eile ina bhfuil ceart cónaithe aige nó aici, gan measúnú a dhéanamh ar leas an linbh agus ar a cheart nó a ceart chun saol an teaghlaigh.
1.      Ardleibhéal cleithiúnachta mar thairseach chun brath ar Airteagal 20 CFAE mar fhoinse do cheart cónaithe díorthaithe
87.      Sa chásdlí, tá dlúthbhaint ag an measúnú ar an gcur isteach ar an gceart chun saol an teaghlaigh agus ar leas an linbh le leibhéal cleithiúnachta a bhunú a d’fhéadfadh, más leordhóthanach, ceart cónaithe díorthach a bhronnadh ar thuismitheoir NTT faoi Airteagal 20 CFAE.
88.      Bhunaigh an Chúirt Bhreithiúnais ardleibhéal cleithiúnachta mar thairseach chun ceart cónaithe díorthaithe a dheonú i gcásanna ina gceanglófaí leis an gcleithiúnas ar an saoránach den Aontas críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil. Ar an gcaoi chéanna agus ar an gcúis chéanna nach féidir leis an gceart chun cónaí laistigh de chríoch an Aontais bearta náisiúnta a bhaineann le hinimirce a threascairt ach amháin i ‘gcásanna an‑sonrach’, (48) ní chosnaítear an ceart gan bogadh, ag an tréimhse reatha forbartha ar lánpháirtiú an Aontais, ach amháin sna cásanna sin ina bhfuil leibhéal leordhóthanach cleithiúnachta idir an saoránach den Aontas agus an NTT.
89.      Leanann sé ón gcásdlí nach féidir brath ar Airteagal 20 CFAE i gcoinne bearta náisiúnta más rud é go gcuireann siad isteach amháin ar an rogha gan gluaiseacht. Is éard atá sa tairseach chun ceart cónaithe díorthaithe a dheonú ná díth na rogha sin, nach bhfuil ann ach amháin i gcás ina gcuireann beart náisiúnta iallach de facto ar shaoránach den Aontas bogadh.
90.      Mar a thuigim é, is é an réasúnaíocht atá le teorannú den sórt sin cur isteach ar chearta atá bunaithe ar shaoránacht an Aontais ar shainchumais na mBallstát i réimse an bheartais inimirce. A luaithe a bheidh feidhm ag Airteagal 20 CFAE, is féidir leis bearta náisiúnta a threascairt, lena n‑áirítear cead cónaithe a dhiúltú do NTT. Is gá, dá bhrí sin, cothromaíocht chúramach a bhaint amach idir an dá leas sin.
91.      I bhfianaise an mhéid sin, d’fhéadfaí a mheas go gcuireann ceanglas ard spleáchais teorainn le raon feidhme na gcásanna ina bhféadfar ceart cónaithe díorthaithe a dheonú do NTT faoi Airteagal 20 CFAE.
2.      Cleithiúnas agus leas an linbh
92.      De réir an chásdlí, ní ann do chearta saoránachta a bhaint ach amháin dá mbeadh ar an saoránach den Aontas imeacht le NTT i ndáiríre nó sa chleachtas. (49)
93.      Ní mheasann an Chúirt Bhreithiúnais gurb amhlaidh atá i gcás inar lú an cleithiúnas.
94.      Mar shampla, in Dereci, chinn an Chúirt Bhreithiúnais ‘nach leor ann féin an fíoras go bhféadfadh sé a bheith inmhianaithe do náisiúnach de Bhallstát, ar chúiseanna eacnamaíocha nó chun a theaghlach nó a teaghlach a choinneáil le chéile ar chríoch an Aontais, do bhaill dá theaghlach nó dá teaghlach nach bhfuil náisiúntacht Ballstáit acu cónaí leis nó léi ar chríoch an Aontais, chun tacú leis an tuairim go gcuirfear iallach ar an saoránach den Aontas an tAontas Eorpach a fhágáil mura ndeonaítear an ceart sin.’ (50)
95.      Dá bhrí sin, ní leor inmhianaitheacht shaol an teaghlaigh amháin. (51) Mar shampla, i bhformhór na gcásanna os comhair na Cúirte Breithiúnais ina gceanglófaí ar shaoránach fásta den Aontas a Bhallstát nó a Ballstát a fhágáil dá mba mhian leis nó léi leanúint de NTT, níor mheas an Chúirt Breithiúnais gur tugadh ceart cónaithe díorthach le hAirteagal 20 CFAE. Dá bhrí sin, dealraíonn sé go bhfuil an Chúirt Bhreithiúnais toilteanach glacadh leis ‘gur féidir, i bprionsabal, duine fásta saol neamhspleách óna theaghlach a chruthú’. (52)
96.      Mar sin féin, ní hionann an cás i gcás ina bhfuil saoránaigh mionaoiseach de chuid an Aontais atá i gceist. (53)
97.      Agus measúnú á dhéanamh ar spleáchas linbh ar saoránach den Aontas é ar bhall teaghlaigh NTT, tuismitheoir de ghnáth, ní mór do na húdaráis inniúla a chur san áireamh ní hamháin ceart an linbh sin go n‑urramófaí saol an teaghlaigh, mar a chumhdaítear in Airteagal 7 de Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), ach leas an linbh sin freisin, mar a chosnaítear le hAirteagal 24(2) di. (54)
98.      Agus measúnú á dhéanamh ar mhéid na cleithiúnachta, ní mór d’údarás cinnteoireachta náisiúnta atá i gceannas meastóireacht chuimsitheach a dhéanamh ar na himthosca sonracha uile i ngach cás ar leith. (55)
99.      Ní mór dóibh aois an linbh, forbairt fhisiceach agus mhothúchánach an linbh, méid bhaint mhothúchánach an linbh le tuismitheoir NTT a chur san áireamh, agus na rioscaí a d’fhéadfadh a bheith i gceist le scaradh an linbh ón tuismitheoir sin do chothromaíocht an linbh. (56)
100. Más rud é, ar bhonn measúnú mionsonraithe ar an gcaidreamh idir an leanbh cleithiúnach ar saoránach den Aontas é agus a thuismitheoir NTT, go gcinneann na húdaráis inniúla a scrúdaíonn an iarraidh ar chead cónaithe an tuismitheora go gcuirfí iallach ar an leanbh an Ballstát leis an tuismitheoir sin a fhágáil dá ndiúltófaí an t‑iarratas, ní mór don údarás sin leibhéal leordhóthanach cleithiúnachta a aithint, agus ceart cónaithe díorthaithe a dheonú ar bhonn Airteagal 20 CFAE.
101. Cáineadh an cur chuige iarmhartach sin, lena gceanglaítear scrúdú a dhéanamh ar an gCairt chun a shuí an bhfuil Airteagal 20 CFAE infheidhme. (57) Mar sin féin, féadfar saincheisteanna maidir leis an gcur chuige sin a shárú trí idirdhealú a dhéanamh idir infheidhmeacht Airteagal 20 CFAE agus a chur i bhfeidhm i gcásanna áirithe chun críche cearta cónaithe díorthaithe a bhunú.
102. Braitheann infheidhmeacht Airteagal 20 CFAE i gcásanna inmheánacha ar an bhfíoras gur náisiúnach de Bhallstát é duine.
103. Leanann sé sin go soiléir ón gcásdlí. Mar shampla, in X (Máthair Théalannach), (58) agus cinneadh á dhéanamh aici maidir le hinfheidhmeacht Airteagal 20 CFAE, shonraigh an Chúirt Bhreithiúnais an méid seo a leanas: ‘ní raibh tairbhe an chearta cónaithe díorthaithe a eascraíonn as Airteagal 20 CFAE ag brath ar fheidhmiú a chirt chun saorghluaiseachta agus cónaithe laistigh den Aontas Eorpach ag an leanbh sin, ach ar shaoránacht an Aontais, stádas a bhí aige beag beann ar fheidhmiú an chirt sin, de bhua náisiúntacht Bhallstáit a bheith aige nó aici amháin.’ (59)
104. Dá bhrí sin, tagann cás faoi raon feidhme Airteagal 20 CFAE toisc gur náisiúnach de Bhallstát é duine, fiú murar fhág an duine sin a Stát baile riamh. Ceadaítear leis sin an Chairt a chur i bhfeidhm i gcomhréir le hAirteagal 51(1) di, ar dá réir nach mbeidh feidhm ag na cearta a chuimsítear san ionstraim sin maidir leis na Ballstáit ach amháin nuair atá dlí an Aontais á chur chun feidhme acu. (60)
105. Mar a tugadh faoi deara, braitheann cur i bhfeidhm Airteagal 20 CFAE d’fhonn ceart cónaithe díorthaithe a dheonú i gcás ar leith ar mhéid an chleithiúnais idir an saoránach den Aontas agus NTT, chun measúnú a dhéanamh nach mór don údarás cinnteoireachta cearta na Cairte a chur san áireamh, go príomha leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh.
106. Tá sé sin mar fhreagra go páirteach ar an dara ceist ón gcúirt a rinne an tarchur. Tá na cearta atá in Airteagail 7 agus 24 den Chairt ábhartha chun measúnú a dhéanamh ar cé acu a chuirfí nó nach gcuirfí iallach ar shaoránach den Aontas dul in éineacht lena thuismitheoir NTT, a gceanglaítear air nó uirthi imeacht.
107. Dá bhrí sin, má fhágann méid an chleithiúnais go gcuirfí iallach ar an saoránach mionaoiseach den Aontas imeacht, ní mór do na húdaráis inniúla cead cónaithe díorthaithe a dheonú dá thuismitheoir NTT chun substaint chearta saoránachta an tsaoránaigh mhionaoisigh den Aontas a chosaint, lena gcuimsítear an ceart gan gluaiseacht.
108. Má ghlacann an Chúirt Bhreithiúnais leis an moladh a rinne mé go gcuimsíonn cearta saoránachta an Aontais Eorpaigh ní hamháin an ceart chun cónaí ar chríoch an Aontais, ach an ceart chun rogha a dhéanamh gan bogadh freisin, is leor an fíoras go bhféadfaí iallach a chur ar an teaghlach bogadh go Ballstát eile, agus ní lasmuigh de chríoch an Aontais ina hiomláine, chun a aithint gurb ann do cheart cónaithe díorthaithe ar bhonn Airteagal 20 CFAE.
109. Os a choinne sin, más rud é nach nglacann an Chúirt Bhreithiúnais leis an léiriú atá beartaithe ar shubstaint na gceart saoránachta, ach go dteorannaíonn sí cur i bhfeidhm Airteagal 20 CFAE do chásanna ina gcuirtear iallach ar shaoránach den Aontas críoch an Aontais ina hiomláine a fhágáil, bheadh sé d’oibleagáid ar an údarás cinnteoireachta, mar sin féin, a fhíorú an féidir leis an teaghlach bogadh agus leanúint de shaol an teaghlaigh sa Spáinn, gan sárú a dhéanamh ar leas an linbh agus ar a shaol teaghlaigh.
110. Fiú dá gcuirfí iallach ar shaoránach mionaoiseach den Aontas, mar gheall ar a chleithiúnas ar NTT, Ballstát a fhágáil leis an NTT sin, i gcás
ina ndiúltaítear ceart cónaithe don NTT sin, féadfaidh Ballstát údar a thabhairt le diúltú d’iarratas ar cheart cónaithe díorthaithe faoi Airteagal 20 CFAE ar fhorais eile. Féadfaidh sé, mar shampla, brath ar fhorais amhail beartas poiblí nó slándáil phoiblí chun cead cónaithe díorthaithe a dhiúltú. (61) Agus measúnú á dhéanamh ar an gcomhréireacht a bhaineann le bheith ag brath ar na forais sin a úsáid mar údar le hiarratas a dhiúltú faoi Airteagal 20 CFAE, bheadh ar an údarás cinnteoireachta fós leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh a mheas.
111. Mar sin féin, ní ardaíonn an cás seo mar a chuirtear faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais é an cheist maidir leis an údar a d’fhéadfadh a bheith le cead cónaithe ag na húdaráis náisiúnta a dhiúltú. Dealraíonn sé gur dhiúltaigh na húdaráis inniúla an ceart cónaithe do V ar an mbonn nach raibh feidhm ag Airteagal 20 CFAE, gan iarracht a dhéanamh, dá bhrí sin, údar a thabhairt lena dhiúltú ar aon fhoras eile.
112. Mar sin féin, ceanglaítear ar an gCúirt, leis an bhfreagra iomlán ar an dara ceist ón gcúirt a rinne an tarchur freisin, a shoiléiriú nach féidir leis na húdaráis inniúla cinneadh a ghlacadh bunaithe ar Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115 gan a shuíomh an mbeadh gá le ceart cónaithe díorthaithe a dheonú chun leas an linbh agus a cheart chun saol an teaghlaigh a bhaint amach, agus an bhféadfaí na cearta sin a theorannú ar chúiseanna dlisteanacha eile.
113. Molaim, dá bhrí sin, go bhfreagródh an Chúirt Bhreithiúnais an dara ceist ón gcúirt a rinne an tarchur mar seo a leanas: Ní mór Airteagal 20 CFAE a léirmhíniú sa chaoi go gceanglaítear ar na húdaráis inniúla, agus measúnú á dhéanamh acu ar cheart cónaithe díorthaithe a dheonú do thuismitheoir NTT de shaoránach mionaoiseach cleithiúnach den Aontas, a fhíorú, trí leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh a chur san áireamh, an amhlaidh go ndiúltófaí ceart cónaithe don tuismitheoir sin de bharr mhéid an chleithiúnais idir an mionaoiseach sin agus an tuismitheoir sin. Ní mór measúnú a dhéanamh ar leas an linbh agus ar an gceart chun saol an teaghlaigh sula nglacfar cinneadh bunaithe ar Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115, lena gceanglaítear ar NTT imeacht agus bogadh go Ballstát eile ina bhfuil an ceart cónaithe aige nó aici.
C.      Cur i bhfeidhm maidir le himthosca an cháis seo
114. Tá feidhm ag Airteagal 20 CFAE sa chás seo toisc gur saoránach den Aontas é leanbh V.
115. Chun cinneadh a dhéanamh maidir le ceart cónaithe díorthaithe V, ní mór do na húdaráis inniúla a mheas an bhfuil caidreamh cleithiúnachta ag an leanbh, ar saoránach den Aontas é agus a mháthair NTT, a rinne iarratas ar chead cónaithe, ionas go gcuirfí iallach ar an leanbh críoch na hÍsiltíre a fhágáil dá n‑ordófaí dá mháthair imeacht.
116. Ar bhonn an ordaithe tarchuir, is cosúil gurb í V príomhchúramóir an linbh, toisc nach bhfuil a athair in ann obair rialta a dhéanamh agus go bhfaigheann sé sochair shóisialta ar an gcúis sin. (62) Dealraíonn sé freisin go bhfuil ardleibhéal cleithiúnachta idir an leanbh agus a mháthair. Dá réir sin, is chun leasa an linbh é go bhfanfaidh sé in éineacht lena mháthair.
117. Dá bhrí chuirfí iallach ar an leanbh an Ísiltír a fhágáil lena mháthair dá ndiúltófaí ceart cónaithe di sa Bhallstát sin. Is cosúil nach bhfuil an fíoras sin faoi dhíospóid agus is cosúil go bhfuil sé comhsheasmhach le conclúid údaráis inniúla na hÍsiltíre.
118. Má cheanglaítear ar mháthair an linbh an Ísiltír a fhágáil, agus dá bhrí sin go gcuirtear iallach ar an leanbh fágáil in éineacht léi mar gheall ar a gcaidreamh cleithiúnach eatarthu, ós rud é go dtugtar ceart do shaoránaigh an Aontais le hAirteagal 20 CFAE gan gluaiseacht, níl sé ábhartha cé acu a bheadh orthu bogadh go dtí an Spáinn nó go tríú tír.
119. Más chun leasa an linbh é a cheart a fheidhmiú gan bogadh, ní mór d’údaráis na hÍsiltíre ceart cónaithe díorthaithe a dheonú dá mháthair NTT.
120. Ina theannta sin, in imthosca sonracha an cháis seo, is cosúil gur chun leasa an linbh sin é fanacht san Ísiltír. Dá bhrí sin, ní chosnófaí a cheart saoránachta gan gluaiseacht ach amháin dá ndeonófaí ceart cónaithe díorthaithe ar a mháthair.
IV.    Conclúid
121. I bhfianaise an mhéid thuas, molaim go bhfreagródh an Chúirt Bhreithiúnais na ceisteanna a tharchuir rechtbank Den Haag (an Chúirt Dúiche, an Háig, an Ísiltír) mar a leanas:
(1)      Ní mór léiriú a dhéanamh ar Airteagal 20 CFAE sa chaoi nach n‑eisiatar leis nach mór ceart cónaithe díorthaithe a dheonú ar thuismitheoir tríú tír sa Bhallstát ar náisiúnach de é nó í a leanbh mionaoiseach neamh-shoghluaiste, cé go bhfuil ceart cónaithe ag an tuismitheoir sin i mBallstát eile. Cuimsíonn an ceart um shaoránacht den Aontas ‘an ceart chun gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát’ an ceart chun rogha a dhéanamh gan gluaiseacht, rud a fhágann nach mbaineann an cheist maidir le iallach a chur ar shaoránach den Aontas bogadh go tríú tír nó go Ballstát eile.
(2)       Ní mór léiriú a dhéanamh ar Airteagal 20 CFAE sa chaoi go gceanglaítear ar na húdaráis inniúla, agus measúnú á dhéanamh acu ar cheart cónaithe díorthaithe a dheonú do náisiúnach tríú tír de shaoránach mionaoiseach cleithiúnach de chuid an Aontais, a fhíorú, trí leas an linbh agus an ceart chun saol an teaghlaigh a chur san áireamh, an amhlaidh go ndiúltófaí ceart cónaithe don tuismitheoir sin de bharr mhéid an chleithiúnais idir an mionaoiseach sin agus an tuismitheoir sin. Ní mór measúnú a dhéanamh ar leas an linbh agus ar an gceart chun saol an teaghlaigh sula nglacfar cinneadh bunaithe ar Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh, lena gceanglaítear ar náisiúnach tríú tír imeacht agus bogadh go Ballstát eile ina bhfuil ceart cónaithe aige nó aici.
1      Bunteanga: an Béarla.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.
2      Tá focail an Abhcóide Ghinearálta Jacobs faighte agam, óna Thuairim in Konstantinidis (C‑168/91, EU:C:1992:504, mír 46), focail a bhain sé úsáid astu i gcomhthéacs éagsúil sular tugadh saoránacht an Aontais isteach le Conradh Maastricht. D’úsáid an Abhcóide Ghinearálta Jacobs na focail sin chun a mhaíomh nach mór do dhuine aonair a bhogann go Ballstát eile mar oibrí nó mar dhuine féinfhostaithe a bheith in ann brath ar chearta an duine a ráthaítear le córas dlí an Aontais.
3      Breithiúnas an 8 Márta 2011,
Ruiz Zambrano (C‑34/09, ‘Ruiz Zambrano’, EU:C:2011:124).
4      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le caighdeáin choiteanna agus nósanna imeachta coiteanna sna Ballstáit i ndáil le náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach a fhilleadh (IO 2008 L 348, lch. 98).
5      Cé nár míníodh é san ordú tarchuir, is é is dóichí gur eisíodh an cinneadh sin de bhun Airteagal 6(2) de Threoir 2008/115.
6      D’ainneoin gur cosúil gurb ann do chaidreamh cleithiúnachta idir V agus a céile, dealraíonn sé go ndearnadh an iarraidh ar chead cónaithe ar bhonn an chaidrimh idir V agus a leanbh mionaoiseach amháin.
7      Faoi Airteagal 6(1) de Threoir 2008/115, ‘[eiseoidh] na Ballstáit cinneadh um fhilleadh d’aon náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar a gcríoch, gan dochar do na heisceachtaí dá dtagraítear i mír 2 go mír 5.’ Foráiltear le hAirteagal 6(2) den Treoir sin: ‘Náisiúnaigh tríú tír atá ag fanacht go neamhdhleathach ar chríoch Ballstáit agus a bhfuil cead cónaithe bailí nó údarú bailí eile acu lena dtugtar ceart fanachta dóibh, arna eisiúint ag Ballstát eile, ceanglófar orthu dul go críoch an Bhallstáit eile sin láithreach. I gcás nach gcomhlíonann an náisiúnach tríú tír lena mbaineann an ceanglas seo, nó i gcás inar gá don náisiúnach tríú tír imeacht láithreach ar chúiseanna a bhaineann leis an mbeartas poiblí nó leis an tslándáil náisiúnta, beidh feidhm ag mír 1.’
8      Féach, mar shampla, mír 23 de bhreithiúnas an 22 Meitheamh 2023,
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Mionaoiseach de chuid na hÍsiltíre ar Téalannach í an mháthair) (C‑459/20, ‘X (Máthair Théalannach)’, EU:C:2023:499): ‘Mar sin féin, ní thugann forálacha CFAE maidir le saoránacht an Aontais Eorpaigh aon cheart uathrialach do náisiúnaigh tríú tír. Ní cearta uathrialacha de chuid na náisiúnach sin iad aon cheart a thugtar do náisiúnaigh tríú tír ach cearta a dhíorthaítear ó na cearta atá ag saoránach den Aontas.’
9      Tugtar le tuiscint i réasúnaíocht an údaráis náisiúnta go bhfuil spleáchas an linbh ar V amhlaidh dá mbeadh ar V an Ísiltír a fhágáil, go gcuirfí iallach ar an leanbh imeacht freisin.
10      Ba é an chéad uair a d’úsáid an Chúirt Bhreithiúnais an fhoclaíocht sin i mbreithiúnas an 8 Samhain 2012,
Iida
(C‑40/11, ‘Iida’, EU:C:2012:691, mír 71). Ó shin i leith, tá an fhoclaíocht chéanna in úsáid ag an gCúirt Bhreithiúnais in go leor cásanna a lean é agus a bhain, ar bhealach amháin nó ar bhealach eile, le ceart cónaithe díorthaithe NTT. Tá an fhoclaíocht chéanna le fáil i mbreithiúnais an 8 Bealtaine 2013,
Ymeraga agus páirtithe eile (C‑87/12, ‘Ymeraga’, EU:C:2013:291, mír 36,); an 10 Deireadh Fómhair 2013,
Alokpa agus Moudoulou (C‑86/12, ‘Alokpa’, EU:C:2013:645, mír 32); an 13 Meán Fómhair 2016,
CS (C‑304/14, ‘CS’, EU:C:2016:674, mír 29); an 13 Meán Fómhair 2016,
Rendón Marín (C‑165/14, ‘Rendón Marín’, EU:C:2016:675, mír 74); an 10 Bealtaine 2017,
Chavez-Vilchez agus páirtithe eile (C‑133/15, EU:C:2017:354, ‘Chavez-Vilchez’, mír 63); an 5 Bealtaine 2022,
Subdelegación del Gobierno en Toledo (Cónaí de bhall teaghlaigh – Easpa acmhainní leordhóthanacha) (C‑451/19 agus C‑532/19, ‘Subdelegación del Gobierno en Toledo’, EU:C:2022:354, mír 45); an 27 Aibreán 2023,
M.D. (Toirmeasc ar theacht isteach san Ungáir)
(C‑528/21, ‘M.D.’, EU:C:2023:341, mír 58); X (Máthair Théalannach), mír 24 agus an 25 Aibreán 2024,
NW agus PQ (faisnéis rúnaicmithe) (C‑420/22 agus C‑528/22, ‘NW agus PQ’, EU:C:2024:344, mír 60). In ainneoin tagairtí do Ruiz Zambrano agus uaireanta do bhreithiúnas an 15 Samhain 2011,
Dereci agus páirtithe eile
(C‑256/11, ‘Dereci’, EU:C:2011:734), ní úsáidtear an fhoclaíocht bheacht sin sna cásanna sin.
11      Is dócha go raibh iarraidh Ruiz Zambrano spreagtha ag breithiúnas níos luaithe an 19 Deireadh Fómhair 2004,
Zhu agus Chen (C‑200/02, ‘Zhu agus Chen’, EU:C:2004:639), inar chinn an Chúirt Bhreithiúnais go bhféadfadh cead díorthaithe de chuid tuismitheora NTT a bheith ar bhonn na stádas saoránachta an Aontais atá ag leanbh mionaoiseach an duine sin.
12      Féach breithiúnais an 5 Meitheamh 1997,
Uecker agus Jacquet (C‑64/96 agus C‑65/96, EU:C:1997:285, mír 23); agus an 2 Deireadh Fómhair 2003,
Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, mír 26). Laistigh den mhargadh inmheánach, ba mhinic a bhí údar le cásanna inmheánacha a eisiamh ó raon feidhme rialacha an Aontais mar gheall ar an ionchas go dtabharfadh Ballstát aire dá náisiúnaigh féin, agus sin an fáth nach gá do dhlí an Aontais cur isteach ar chásanna idirdhealaithe aisiompaithe.
13      Mar shampla, Nic Shuibhne, N., ‘The Resilience of EU Market Citizenship?’,
CMLR, 2010, lch. 1597.
14      D’fhéadfaí a rá gur chuir an Chúirt Bhreithiúnais forálacha saoránachta i bhfeidhm cheana féin i staid inmheánach amháin cheana féin i mbreithiúnas an 2 Márta 2010,
Rottmann (C‑135/08, ‘Rottmann’, EU:C:2010:104,). Mar sin féin, cé go raibh Janko Rottmann ag cur i gcoinne cinneadh ó údaráis na Gearmáine cinneadh eadóirseachta a tharraingt siar trína bhfuair sé náisiúntacht Ghearmánach sa Ghearmáin, bhí gluaiseacht trasteorann níos luaithe i gceist le comhthéacs bunúsach an cháis sin, ós rud é gur rugadh agus gur chónaigh sé san Ostair sular bhog sé go dtí an Ghearmáin agus gur chaill sé a náisiúntacht Ostarach mar gheall ar náisiúntacht Ghearmánach a fháil. Mar sin féin, agus an cás á chinneadh, ní raibh an Chúirt Bhreithiúnais ag brath ar an ngluaiseacht sin roimhe seo. Ina ionad sin, mheas sé go dtagann cailliúint fhéideartha shaoránacht an Aontais mar gheall ar chailleadh saoránachta Ballstáit faoi raon feidhme dhlí an Aontais ‘mar gheall ar chineál agus iarmhairtí an dlí sin.’ (Rottmann, mír 42).
15      Féach i ndáil leis sin, Lenaerts, K. agus Gutiérrez-Fons, J. A Epilogue on EU citizenship: hopes and fears’ in Kochenov, D (eag.),
EU Citizenship and Federalism: The Role of Rights, CUP, Cambridge,
2017, lgh.
751 go 781, ag lch. 761.
16      Ruiz Zambrano, mír 42 (béim curtha leis).
17      Ruiz Zambrano, míreanna 43 agus 44.
18      Breithiúna an
5 Bealtaine 2011,
McCarthy (C‑434/09,
‘McCarthy’,
EU:C:2011:277, mír 50).
19      Dereci, mír 66.
20      Féach, mar shampla, breithiúnas an
6 Nollaig 2012,
O agus páirtithe eile (C‑356/11 agus
C‑357/11,
‘O agus páirtithe eile’,
EU:C:2012:776); chomh maith leis na breithiúnais
in CS
agus in Chavez-Vilchez.
21      Mar shampla,
Iida, mír 71. Bhain an cás sin, áfach, le hathair NTT a bhí ina chónaí sa Ghearmáin agus a bhí ag brath ar Airteagal 20 CFAE chun a cheart cónaithe díorthaithe a bhunú, i gcás inar bhog saoránach Gearmánach go dtí an Ostair idir an dá linn chun cónaí lena máthair, tar éis don lánúin colscaradh. Níor léirigh fíorais an cháis sin aon fhéidearthacht go gcuirfí iallach ar an leanbh, ar saoránach den Aontas Eorpach é, an tAontas Eorpach ina iomláine a fhágáil mura ndeonófaí cead cónaithe sa Ghearmáin ar an athair. Féach, ar an gcaoi chéanna,
Ymeraga, mír 36.
22      Alokpa, mír 35.
23      M.D., mír 62.
24      Rendón Marín, mír 79.
25      In Alokpa, bhí sé de cheangal ar shaoránaigh mhionaoiseacha an Aontais bogadh go dtí a mBallstát náisiúntachta ach ní óna mBallstát náisiúntachta. In M.D. agus Rendón Marín, níor deonaíodh ná níor aisghaireadh an cead cónaithe díorthaithe ar fhorais beartais phoiblí.
26      Mar shampla, in Rendón Marín (mír
78), mhínigh an Chúirt Bhreithiúnais go sainráite go raibh cinneadh á dhéanamh aici maidir le ceart cónaithe díorthaithe a bheith ann bunaithe ar chomhthéacs sonrach an cháis sin, ag féachaint don cheart cónaithe, nuair a luaigh sí: D’fhéadfadh cead cónaithe a dhiúltú,
go háirithe an ceart cónaithe, a bheith mar thoradh ar chead cónaithe a dhiúltú, ós rud é go bhféadfaí iallach a chur ar na leanaí dul le [Rendón Marín], agus, dá bhrí sin, críoch an Aontais Eorpaigh ina hiomláine a fhágáil’ (béim curtha leis).
27      Fiú mura raibh sé sin curtha in iúl i gcónaí san fhoclaíocht cheannann chéanna, agus fiú má tá éagsúlachtaí san fhoclaíocht bheacht i dteangacha éagsúla, chuir an Chúirt Bhreithiúnais, go bunúsach, an imní sin in iúl sna breithiúnais seo a leanas: Dereci, mír 66. O agus páirtithe eile, mír 47; Ymeraga, mír 36; Alokpa, mír 32; Rendón Marín, mír 74; Chavez-Vilchez, mír 63. Subdelegación del Gobierno en Toledo, mír 45; agus M.D., mír 58.
28      Féach ina leith sin freisin Davies, G., ‘The Right to Stay at Home: A Basis for Expanding European Family Rights’ in Kochenov, D. (eag), fonóta
15, op. cit., lgh.
468 go 488, ag lch. 471. Féach freisin,
Nic Shuibhne, ‘Ruiz Zambrano and the Essential Core of Union Citizenship’, in Craig, P., agus Schütze, R., (eag),
Landmark Cases in EU Law, Imleabhar 2, Bloomsbury, 2025, lgh.
169 go 185, ag lch. 178.
29      Airteagail 5 go 7 agus 14 de Threoir 2004/38/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 29 Aibreán 2004 maidir leis an gceart atá ag saoránaigh an Aontais agus ag baill dá dteaghlaigh chun gluaiseacht agus cónaí a dhéanamh faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 1612/68 agus lena n‑aisghairtear Treoracha 64/221/CEE, 68/360/CEE, 72/194/CEE, 73/148/CEE, 75/34/CEE, 75/35/CEE, 90/364/CEE, 90/365/CEE agus 93/96/CEE (IO 2004 L 158, lch. 77, agus ceartúcháin IO 2004 L 229, lch. 35,
IO 2005 L 197, lch. 34 agus IO 2007 L 204, lch. 28, ‘an Treoir Shaoránachta’).
30      I ndáil leis sin, féach Zhu agus Chen. Féadfaidh an NTT céanna acmhainní leordhóthanacha a sholáthar.
31      I ndáil leis sin, féach X (Máthair Théalannach).
32      Seachas an fhoclaíocht in Airteagail 20 agus 21 CFAE, lena dtagraítear don cheart chun cónaí, is féidir an cead sin a nascadh leis na tairbhí a bhaineann le saol ar chríoch an Aontais Eorpaigh. Leis sin, is féidir leas a bhaint as an iliomad ceart a thugtar
daoine aonair de chuid an Aontais le dlí an Aontais, bídís ina dtomhaltóirí, ina bhfostaithe nó ina gcónaitheoirí amháin atá i dteideal aer glan a análú. Mar sin féin, is le haon duine a bhfuil cónaí orthu ar chríoch an Aontais Eorpaigh na cearta iomadúla sin, ní hamháin le saoránaigh an Aontais – ní cearta maidir le saoránacht an Aontais iad, a bhfuil baint ag cásdlí Ruiz Zambrano leo. Mar sin féin, d’fhéadfadh sé sin míniú a thabhairt ar a thábhachtaí atá sé a aithint go bhfuil an ceart chun cónaí ar chríoch an Aontais ag saoránaigh an Aontais Eorpaigh.
33      I gcomhthéacs atá beagán difriúil ón gcomhthéacs sa chás seo, mhol an tAbhcóide Ginearálta Sharpston cheana féin ‘is é an rud is tábhachtaí ná an tsaoirse chun rogha a dhéanamh le gluaiseacht nó gan gluaiseacht. Cuireann beart lena gcuirtear gluaiseacht i bhfeidhm srian leis an rogha sin. Dá bhrí sin, tá sé contrártha d’Airteagal 21(1) CFAE.’ Féach Tuairim an Abhcóide Ghinearálta Sharpston in O agus páirtithe eile (C‑456/12 agus C‑457/12, EU:C:2013:837, mír 134). Féach freisin, Sager, T., ‘Freedom as Mobility
Implications of the Distinction between Actual and Potential Travelling’,
Mobilities, 2006,
lgh.
465 go 488.
Chun plé a fháil ar an gceart a d’fhéadfadh a bheith ann gan bogadh i ndlí an Aontais, féach Iglesias Sánchez, S., ‘A Citizenship Right to Stay? The Right Not to Move in a Union Based on Free Movement’ in Kochenov, D. (eag), fonóta 15, op. cit., lgh.
371 go 393.
34      Féach Airteagal 28 den Treoir Shaoránachta.
35      Féach, mar shampla, breithiúnas an 23 Samhain 2010,
Tsakouridis (C‑145/09, EU:C:2010:708, mír 48), agus an breithiúnas in CS, mír 37.
36      Dá bhrí sin, d’aithin an Chúirt Bhreithiúnais, ar bhonn an dlí idirnáisiúnta, nach féidir le Ballstát cead isteach a dhiúltú dá náisiúnach féin, ná a cheart nó a ceart fanacht ar an gcríoch a dhiúltú. Féach, mar shampla,
McCarthy mír 29, agus breithiúnas an 6 Deireadh Fómhair 2021,
A (Teorainneacha a thrasnú i mbád pléisiúir) (C‑35/20, EU:C:2021:813, mír 69). Mar sin féin, is fiú a thabhairt faoi deara, sa chás seo, gur léir nár mheas údaráis na hÍsiltíre iad féin a bheith toirmiscthe faoin dlí idirnáisiúnta ó iallach de facto a chur ar a náisiúnach a thír náisiúntachta a fhágáil.
37      Amhail ón 1 Eanáir 2022, tá 13.7 milliún saoránach ‘soghluaiste’ an Aontais (saoránaigh a bhog chun cónaí, obair nó staidéar a dhéanamh i mBallstát eile). In 2021, chuaigh 1.4 milliún duine a bhí ina gcónaí i mBallstát amháin den Aontas ar imirce chuig Ballstát eile. Féach, an Coimisiún Eorpach,
Tuarascáil ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún faoi Airteagal 25 CFAE maidir leis an dul chun cinn i dtreo saoránacht éifeachtach an Aontais 2020-2023, COM(2023) 931 críochnaitheach, lch. 19. Ciallaíonn sé sin gur fheidhmigh níos lú ná 3 % de shaoránaigh an Aontais a gceart chun gluaiseacht. In 2021, níor fheidhmigh ach thart ar 0.2 % de shaoránaigh an Aontais a gceart chun saorghluaiseachta.
38      Chuige sin, scríobh van Roermund, (G.C.G.J., ‘Migrants, humans and human rights
The right to move as the right to stay’, in Lindahl, H. (eag),
A Right to Inclusion and Exclusion? Normative Fault Lines of the EU’s Area of Freedom, Security and Justice, Hart, Oxford, 2009, lch. 171,): ‘is smaoineamh rómánsúil amach is amach é a mholadh go bhfuil fonn ar gach duine a bheith ina thaiscéalaí. I gcás fhormhór na ndaoine, is ceart í an tsaoirse gluaiseachta arbh fhearr leo gan feidhmiú, ós rud é go dtagraíonn sí d’eiseamláir an‑difriúil: eiseamláir an fhuaidire leochailigh seachas an seirbhíseach ceannasach.’
39      Ina halt, chuir Sara Iglesias Sánchez (fonóta
33, op. cit., ar lgh.
388 agus 389) na figiúirí i láthair ó shuirbhé a rinneadh in 2013, ina measann os cionn 60 % de shaoránaigh an Aontais gur saoránaigh den Aontas Eorpach iad, fiú mura bhfeidhmíonn ach céatadán beag díobh a gceart chun saorghluaiseachta. Léiríonn na sonraí Eorabharaiméadair is déanaí (2025) uimhreacha comhchosúla: Braitheann 63 % de shaoránaigh an Aontais go bhfuil siad ceangailte leis an Aontas Eorpach (Eorabharaiméadar Caighdeánach 103 Earrach 2025).
40      Breithiúnas an 29 Aibreán 2025, an Coimisiún v Málta (Saoránacht trí infheistíocht) (C‑181/23 ‘an Coimisiún v Málta,
EU:C:2025:283,
Mír
92). Cé gur luaigh an Chúirt Bhreithiúnaissa bhreithiúnas sin gurb ionann ‘saoránacht an Aontais agus stádas bunúsach náisiúnaigh na mBallstát’, bhí sí ag brath ar a cásdlí roimhe sin, ar dá réir a cinneadhgo mbeadh stádas den sórt sin ‘le bheith ina stádas bunúsach ag náisiúnaigh na mBallstát’. Dá bhrí sin, d’fhéadfaí teacht ar an gconclúid go bhfuil éabhlóid áirithe ann ina leith sin ó bhreithiúnas an 20 Meán Fómhair 2001, Grzelczyk (C‑184/99, EU:C:2001:458, mír 31), inar luaigh an Chúirt Bhreithiúnaisé sin den chéad uair. D’athdhearbhaigh an Chúirt Bhreithiúnaisa foirmliú ó Grzelczyk in go leor cásanna eile, lena n‑áirítear Ruiz Zambrano (féach mír 41). Sa bhreithiúnas uaithi an 5 Meán Fómhair 2023, ba é Udlændinge og Integrationsministeriet (Cailliúint náisiúntacht na Danmhairge) (C‑689/21, EU:C:2023:626, mir 38), an t‑aon chás inar fágadh ar lár an t‑aon chás inar fhág an Chúirt Bhreithiúnais‘go raibh sé beartaithe’ nó ‘go raibh sé beartaithe aici’, roimh an Choimisiúin v Málta, mír 38), agus d’fhéadfaí a rá gur d’aon ghnó a bhí an t‑athrú ar an bhfrása in an Coimisiún v Málta agus léiríonn sé dearbhú níos láidre maidir leis an tábhacht a bhaineann le stádas shaoránacht an Aontais. Léiríonn éabhlóid den sórt sin, i mo thuairimse, go bhfuil saoránacht an Aontais tar éis aibíocht a bhaint amach, rud a fhágann gur féidir í a fhorbairt a thuilleadh.
41      Baineann cuid de na cearta eile a thugtar do shaoránaigh an Aontais le hAirteagal 20 CFAE, agus a mhionléirítear ar bhealach níos mionsonraithe in Airteagail 22 go 24 CFAE, le saoránaigh shoghluaiste freisin. Dá bhrí sin, tá an ceart chun vótáil i dtoghcháin áitiúla nó Eorpacha sa Bhallstát cónaithe ábhartha do shaoránaigh a bhfuil cónaí orthu i mBallstát seachas Ballstát a náisiúntachta. An ceart chun cosanta taidhleoireachta agus consalaí i dtríú tíortha trí ionadaíochtaí ó Bhallstáit seachas Stát náisiúntachta shaoránach an tá sé ábhartha do shaoránaigh a thaistealaíonn chuig tríú tíortha, ach ní bhaineann sé le saoránaigh neamh-shoghluaiste nó shoghluaiste sa chiall is cearta chun saorghluaiseachta. Tá na cearta chun achainí a dhéanamh chuig Parlaimint na hEorpa, iarratas a dhéanamh chuig an Ombudsman Eorpach nó scríobh chuig institiúidí an Aontais ina dteanga féin, áfach, chomh hábhartha céanna do shaoránaigh neamh-shoghluaiste agus shoghluaiste.
42      Féach fonóta
32 a ghabhann leis an Tuairim seo.
43      Féach, chuige sin,
an Coimisiún v Málta, mír 95. I bhfianaise an bhreithiúnais sin, agus é ag áitiú i bhfabhar gné Eorpach a thabhairt isteach san oideachas, mheas K.
Grimonprez ‘go ndeimhnítear le haitheantas na Cúirte Breithiúnais go bhfuil saoránacht bunaithe ar dhlúthpháirtíocht agus de mheon macánta go dtéann a hábharthacht thar shaoránaigh shoghluaiste. Tá feidhm ag a éifeachtaí freisin maidir leo siúd nach dtrasnaíonn teorainneacha.’Grimonprez,
K., ‘EU citizenship based on common values: implications of Commission v Malta (C‑181/23) for the European dimension in citizenship education (Case Comment)’ E.L. Rev. 2025, lgh.
502-514, ag lch. 512.
44      Féach, chuige sin, breithiúnais an 19 Samhain 2024,
an Coimisiún v Poblacht na Seice (Cumas seasamh i dtoghacháin agus ballraíocht páirtí pholaitiúil) (C‑808/21, EU:C:2024:962, mír 163) agus breithiúnas an 19 Samhain 2024,
an Coimisiún v an Pholainn (Cumas seasamh i dtoghacháin agus ballraíocht páirtí pholaitiúil) (C‑814/21, EU:C:2024:963, mír 160).
45      Beidh ar an gcúirt a rinne an tarchur a fhíorú an bhfuil ceart cónaithe ag V sa Spáinn. Mhínigh V go ndearna sí iarracht an ceart sin a thabhairt suas, ach nach bhfuil sí cinnte an raibh sé sin indéanta. Leanfaidh mé ar aghaidh leis an anailís ar an mbonn, mar a luaitear san ordú tarchuir, gur féidir le V a bheith ina cónaí go dleathach sa Spáinn.
46      Ba mhaith liom a chur in iúl freisin nár cheart neamhaird a dhéanamh de, cé go ndealraíonn sé go bhfuil náisiúntacht tríú tír ag an mbeirt tuismitheoirí, nach amhlaidh i gcás a mac, ionas go bhféadfadh a athlonnú chuig an tríú tír sin agus a chónaí sa tríú tír sin a bheith fós faoi réir ceanglais bhreise.
47      Mar sin féin, ar bhonn Zhu agus Chen, is féidir a mhaíomh go bhféadfadh mac V bogadh go dtí an Spáinn má tá acmhainní leordhóthanacha ag a mháthair chun tacú leis sa Bhallstát sin.
48      An fhoclaíocht a úsáideann an Chúirt Bhreithiúnais i bhformhór na gcásanna a bhaineann le ceart cónaithe díorthaithe bunaithe ar Airteagal 20 CFAE. Féach, mar shampla,
NW agus PQ, mír 60 agus an cásdlí dá dtagraítear.
49      Mar shampla,
Chavez-Vilchez, mír 63.
50      Dereci, mír 68.
51      Féach freisin McCarthy míreanna 49 agus 50,
nó Ymeraga, míreanna 38, 39 agus 43.
52      Féach, mar shampla, breithiúnas an 7 Meán Fómhair 2022,
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Cineál an chirt chun cónaí faoi Airteagal 20 CFAE)
(C‑624/20, EU:C:2022:639,
Mír
40).
53      Féach, chuige sin,
Subdelegación del Gobierno en Toledo, mír 56 agus an cásdlí dá dtagraítear.
54      Chavez-Vilchez, mír 70.
55      Féach, chuige sin,
Rendón Marín (mír
85); Subdelegación del Gobierno en Toledo (mír
53 agus an cásdlí dá dtagraítear); agus breithiúnas an 25 Aibreán 2024,
NW agus PQ (Faisnéis rúnaicmithe) (C‑420/22 agus C‑528/22, EU:C:2024:344, mír 77).
56      Féach, chuige sin,
Chavez-Vilchez, mír 71. Féach freisin, chuige sin,
inter alia, breithiúnais an 8 Bealtaine 2018,
K.A. agus páirtithe eile (Athaontú teaghlaigh sa Bheilg) (C‑82/16, EU:C:2018:308, mír 72); an 7 Meán Fómhair 2022,
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Cineál an chirt chun cónaí faoi Airteagal 20 CFAE) (C‑624/20, EU:C:2022:639, míreanna 38 agus 39) agus X (Máthair Théalannach) (mír
48).
57      Féach, mar shampla, Šadl, U., ‘Case – Case-Law – Law: Ruiz Zambrano as an Illustration of How the Court of Justice of the European Union Constructs Its Legal Arguments’,
EuConst, 2013, lgh.
205 go 229, ag lch. 225.
58      Bhí imthosca an cháis sin de chineál gur chónaigh an saoránach mionaoiseach den Aontas atá i gceist, ar bhonn a chearta saoránachta, a raibh a mháthair NTT ag iarraidh ceart cónaithe díorthaithe a bheith aici san Ísiltír, lena shaol iomlán i dtríú tír.
59      X (Máthair Théalannach), mír 29 (béim curtha leis).
60      Féach, chuige sin, breithiúnas an 26 Feabhra 2013,
Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105).
61      Féach, mar shampla,
CS.
62      Mhínigh an Chúirt Bhreithiúnais, nuair is leanbh é an saoránach den Aontas atá i gceist, nach mór do na húdaráis inniúla a chruthú cé hé príomhchúramóir an linbh sin agus an bhfuil nó nach bhfuil caidreamh cleithiúnachta ann idir an leanbh agus an tuismitheoir NTT (Chavez-Vilchez, mír
70). Ina theannta sin, fiú más ann don chleithiúnas leis an mbeirt tuismitheoirí, ar NTT é duine amháin díobh agus ar saoránach den Aontas é nó í an duine eile, ní leor ann féin an tuismitheoir saoránach sin den Aontas a bheith ann agus a bheith rannpháirteach i saol an linbh chun ceart cónaithe díorthaithe a dhiúltú do thuismitheoir NTT má tá an leanbh i gcleithiúnas i ndáiríre ar an tuismitheoir deireanach sin.