62014CC0489
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
CRUZ VILLALÓN
ippreżentati fit-8 ta’ Settembru 2015 (
1
)
Kawża C‑489/14
A
vs
B
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Qorti Għolja tal-Ġustizzja
[Ingilterra u Wales], diviżjoni tal-familja [High Court of Justice (England and Wales), Family Division (ir-Renju Unit)]
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari — Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili — Ġurisdizzjoni, rikonoxximent u eżekuzzjoni tas-sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri — Regolament (KE) Nru 2201/2003 — Lis alibi pendens — Artikoli 16 u 19 — Proċedura għal separazzjoni legali fi Franza u proċedura għal divorzju fir-Renju Unit — Ġurisdizzjoni tal-qorti adita l-ewwel — Kunċett ta’ ġurisdizzjoni ‘stabbilita’ — Skadenza tal-proċedura għal separazzjoni legali fl-assenza ta’ ċitazzjoni fit-termini statutorji — Tressiq fi Franza ta’ talba għal divorzju immedjatament malli tiskadi l-proċedura għal separazzjoni — Impatt tal-impossibbiltà li tiġi ppreżentata proċedura għal divorzju fir-Renju Unit minħabba d-differenza fil-ħin bejn iż-żewġ Stati Membri”
1.
Il-kawża preżenti tagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja l-ewwel opportunità tagħha li tikkunsidra, f’ċirkustanzi speċjali ħafna marbuta mad-duwalità tal-proċedura ta’ “tħassir ta’ żwieġ” fi Franza, ir-regoli ta’ lis alibi pendens stabbiliti bir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003, tas-27 ta’ Novembru 2003, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 (
2
).
2.
Id-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, li tikkunsidra li qiegħda fil-preżenza ta’ kunflitt ta’ ġurisdizzjonijiet li huwa esklużivament attribwibbli għall-manuvri abbużivi tal-konvenut fil-kawża prinċipali u li tikkunsidra bħala kundannabbli, jirrigwardaw essenzjalment il-kunċett ta’ “ġurisdizzjoni stabbilita”, fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003. Madankollu, jekk it-tilwima fil-kawża prinċipali tqajjem effettivament problema ta’ lis alibi pendens, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni tal-aħħar, hija l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “ġurisdizzjoni tal-ewwel qorti li ħadet il-pussess [il-qorti adita l-ewwel]”, fis-sens tal-Artikoli 16 u 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, li, kif ser nuri fil-kors tar-raġunament tiegħi, li għandha tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju.
I – Il-kuntest ġuridiku
A – Id-dritt tal-Unjoni
3.
L-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprevedi:
“1.   Qorti għandha tiġi kkunsidrata li hija fil-pussess [tressqet kawża quddiemha];
a)
fiż-żmien li d-dokument li istitwixxa l-proċedimenti jew dokument ekwivalenti jiġu ppreżentati l-qorti, dment li l-applikant ma naqasx/sitx sussegwentement milli jieħu/tieħu l-passi neċessarji li kienu dovuti sabiex issir in-notifika fuq il-konvenut;
jew
b)
jekk id-dokument għandu jiġi nnotifikat qabel ma jiġi ppreżentat il-qorti, waqt iż-żmien li jiġi riċevut mill-awtorità responsabbli għas-servizz, dment li l-applikant ma jonqosx milli jieħu l-passi li kellu jieħu biex id-dokument jiġi ppreżentat il-qorti.”
4.
L-Artikolu 19(1) u (3) tar-Regolament (KE) Nru 2201/2003 jipprevedi:
“1.   Fejn il-proċedimenti dwar id-divorzju, is-separazzjoni legali jew l-annullament taż-żwieg bejn l-istess partijiet jinġiebu quddiem qrati ta’ Stati Membri differenti, it-tieni qorti li tkun ħadet il-pussess [il-qorti adita t-tieni] għandha b’mozzjoni proprja żżomm il-proċedimenti sakemm il-ġurisdizzjoni ta’ l-qorti li tkun ħadet il-pussess l-ewwel [il-qorti adita l-ewwel] tigi stabbilita.
[...]
3.   Fejn il-ġurisdizzjoni ta’ l-ewwel qorti li ħadet il-pussess tiġi stabbilita, it-tieni qorti bil-pussess għandha iċċedi l-ġurisdizzjoni favur dik il-qorti.
F’dak il-każ, il-parti li tkun ġabet il-kawza relevanti quddiem il-qorti li ħadet il-ta’ l-pussess wara, tista’ ġġib dik il-kawza quddiem il-qorti li ħadet ita’ l-pussess l-ewwel.”
B – Id-dritt Franċiż
5.
Għalkemm din it-talba għal deċiżjoni preliminari hija magħmula minn qorti tar-Renju Unit, hija ma tinkludi l-ebda indikazzjoni dwar id-dritt tar-Renju Unit applikabbli fil-kawża prinċipali. Hija, madankollu ssemmi diversi dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, li għandhom jiġu riprodotti.
6.
L-Artikolu 1076 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jipprevedi:
“Il-konjuġi li jippreżenta talba għal divorzju jista’, fi kwalunkwe każ anki fl-appell, jissostitwiha b’talba għal separazzjoni legali.
Is-sostituzzjoni inversa hija pprojbita.”
7.
L-Artikolu 1111 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jipprevedi:
“Meta tikkonstata, wara li tkun semgħet kull wieħed mill-konjuġi dwar il-prinċipju tat-tkissir taż-żwieġ, li l-applikant iżomm it-talba tiegħu, il-qorti tista’ tagħti digriet permezz ta’ liema hija tista’ jew tirreferi lill-partijiet, skont l-Artikolu 252‑2 tal-Kodiċi Ċivili, għal tentattiv ġdid ta’ konċiljazzjoni, jew tawtorizza immedjatament lill-konjuġi jippreżentaw proċeduri għal divorzju.
Fiż-żewġ każijiet, hija tista’ tordna l-miżuri provviżorji kollha jew parti minnhom previsti fl-Artikoli 254 sa 257 tal-Kodiċi Ċivili.
Meta tawtorizza li jiġu ppreżentati proċeduri, il-qorti tfakkar fid-digriet tagħha t-termini previsti fl-Artikolu 1113 ta’ dan il-kodiċi.”
8.
L-Artikolu 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili huwa fformulat kif ġej:
“Matul it-tliet xhur mill-għoti tad-digriet, huwa biss il-konjuġi li jkun ressaq it-talba inizjali li jista’ jippreżenta ċitazzjoni għal divorzju.
Fil-każ ta’ rikonċiljazzjoni tal-konjugi jew jekk il-proċeduri ma jiġux ippreżentati matul it-tletin xahar mill-għoti tad-digriet, id-dispożizzjonijiet kollha jiskadu, inkluża l-awtorizzazzjoni sabiex jiġu ppreżentati proċeduri.”
9.
L-Artikolu 1129 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jipprevedi:
“Il-proċedura tas-separazzjoni legali hija suġġetta għar-regoli previsti għall-proċedura tad-divorzju.”
II – Il-fatti li wasslu għall-kawża prinċipali
10.
Is-Sinjura A (
3
) u s-Sur B (
4
), it-tnejn ċittadini Franċiżi, iżżewwġu fi Franza fis-27 ta’ Frar 1997 wara li kkonkludew kuntratt ta’ żwieġ taħt id-dritt Franċiż taħt ir-reġim ta’ separazzjoni tal-beni. Il-koppja u ż-żewġt itfal tagħhom, tewmin imwielda fis-27 ta’ Lulju 1999, stabbilixxew ruħhom fir-Renju Unit fis-sena 2000, fejn twieled it-tielet wild tagħhom, fis-16 ta’ Lulju 2001.
11.
F’Ġunju 2010, il-konvenut fil-kawża prinċipali ħalla d-dar matrimonjali, u l-koppja għexet separatament minn dakinhar.
A – Il-proċeduri mibdija fi Franza
12.
Fit-30 ta’ Marzu 2011, il-konvenut fil-kawża prinċipali ppreżenta rikors għal separazzjoni legali quddiem it-tribunal de grande instance ta’ Nanterre (Franza).
13.
Is-seduta ta’ konċiljazzjoni, li nżammet fil-5 ta’ Settembru 2011 u fit-8 ta’ Novembru 2011, ġiet konkluża mingħajr suċċess.
14.
Konsegwentement, fil-15 ta’ Diċembru 2011, it-tribunal de grande instance ta’ Nanterre ħarġet digriet ta’ non-konċiljazzjoni (Nru RG 11/04305) fejn ikkonstatat it-tkissir tal-ħajja komuni tal-konjuġi u ddeċidiet fuq il-miżuri neċessarji sabiex tirregola s-sitwazzjoni tal-familja sakemm tittieħed sentenza finali. It-tribunal de grande instance ta’ Nanterre, qabel kollox, iddikjarat li għandha ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 5(2) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (
5
) sabiex tiddeċiedi fuq il-miżuri provviżorji tal-proċeduri għal separazzjoni legali u fuq l-obbligu ta’ manteniment taħt id-dmir ta’ għajnuna, u ddikjarat l-liġi Franċiża bħala applikabbli. Hija, madankollu, iddikjarat li ma għandhiex ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi fuq il-miżuri relatati mat-tfal, li għalihom għandhom ġurisdizzjoni l-qrati tar-Renju Unit. Barra minn hekk, hija awtorizzat lill-konjuġi sabiex jippreżentaw proċeduri għal separazzjoni legali. Hija wkoll attribwiet lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali l-godiment tad-dar matrimonjali, mingħajr ħlas, taħt id-dmir ta’ għajnuna, kif ukoll ħlas ta’ manteniment ta’ EUR 5000 fix-xahar, u ordnat lill-konvenut fil-kawża prinċipali sabiex provviżorjament jiżgura l-ipoteki u self ieħor. Fl-aħħar nett, hija ħatret nutar sabiex jagħmel inventarju approssimattiv tal-beni tal-koppja.
15.
Fit-22 ta’ Novembru 2012, il-Qorti tal-Appell ta’ Versailles (Franza), adita mill-konvenut fil-kawża prinċipali, tat sentenza (Nru RG 12/01345) li kkonfermat fit-totalità tiegħu d-digriet ta’ non-konċiljazzjoni tat-tribunal de grande instance ta’ Nanterre.
16.
Fis-17 ta’ Diċembru 2012, il-konvenut fil-kawża prinċipali ppreżenta rikors għal divorzju, liema rikors, madankollu, ġie miċħud peress li l-proċedura għal separazzjoni legali, li huwa kien beda fit-30 ta’ Marzu 2011 u li ma kienx irtira, kienet għadha pendenti.
17.
Fis-17 ta’ Ġunju 2014, fit-8.20 ta’ filgħodu, jiġifieri fl-ewwel siegħa tal-ewwel jum wara d-data ta’ skadenza tat-terminu ta’ 30 xahar matul liema l-proċeduri għal separazzjoni legali għandhom jiġu ppreżentati taħt piena ta’ nullità tal-proċeduri, il-konvenut fil-kawża prinċipali ppreżenta rikors għal divorzju.
B – Il-proċeduri mibdija fir-Renju Unit
18.
B’mod parallel mal-proċedura għal separazzjoni legali ppreżentata mill-konvenut fil-kawża prinċipali fi Franza, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fid-19 ta’ Mejju 2011 ressqet quddiem l-Aġenzija għall-għajnuna għall-wild (Child Support Agency) talba għal manteniment għat-tfal taħt il-kustodja tagħha.
19.
Fl-24 ta’ Mejju 2011, hija ressqet ukoll talba għal divorzju kif ukoll talba separata għall-ħlas ta’ manteniment.
20.
Fis-7 ta’ Novembru 2012, il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja, diviżjoni tal-familja, ċaħdet it-talba għal divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, bil-kunsens ta’ din tal-aħħar, skont l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003.
21.
Fis-6 ta’ Ġunju 2014, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali adixxiet ex parte lill-qorti tar-rinviju sabiex tikseb deċiżjoni jew dikjarazzjoni antiċipata li t-talba tagħha għal divorzju, meta tiġi ppreżentata, ikollha effett mis-17 ta’ Ġunju 2014 f’nofs il-lejl u minuta, jiġifieri fil-mument li fih id-digriet ta’ non-konċiljazzjoni adottat mill-imħallef tal-qorti tal-familja fil-kuntest tal-proċedura għal separazzjoni legali mibdija mill-konvenut fil-kawża prinċipali fi Franza kellu jiskadi. Din it-talba, kkunsidrata bħala innovattiva wisq, madankollu, ġiet miċħuda.
22.
Fit-13 ta’ Ġunju 2014, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqet it-tieni talba għal divorzju quddiem il-qorti tar-rinviju.
23.
Fid-9 ta’ Ottubru 2014, il-konvenut fil-kawża prinċipali ressaq talba sabiex il-qorti tiċħad bħala inammissibbli t-talba għal divorzju mressqa mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fit-13 ta’ Ġunju 2014 u sabiex titħassar il-kawża, billi invoka l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003.
III – Id-domandi preliminari u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
24.
Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Qorti Għolja tal-Ġustizzja, diviżjoni tal-familja, iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
Għall-finijiet tal-Artikolu 19(1) u (3), [tar-Regolament Nru 2201/2003], xi tfisser ‘stabbilita’, f’ċirkustanzi fejn:
a)
ir-rikorrent, fil-proċeduri quddiem il-qorti tal-ewwel istanza (iktar ’il quddiem il-‘proċeduri fl-ewwel istanza’), ma jieħu virtwalment ebda passi fil-proċeduri fl-ewwel istanza lil hinn mill-ewwel seduta tal-qorti, u b’mod partikolari ma jippreżentax ċitazzjoni (Assignation) fit-terminu għall-iskadenza tar-rikors (Requete), bir-riżultat li l-proċeduri fl-ewwel istanza jiskadu mingħajr deċiżjoni permezz tal-mogħdija taż-żmien u skont il-liġi (Franċiża) lokali tal-proċeduri fl-ewwel istanza, jiġifieri 30 xahar wara l-ewwel seduta ta’ informazzjoni;
b)
il-proċeduri fl-ewwel istanza jiskadu kif intqal iktar ’il fuq ftit wara (3 iġranet) li jitressqu fl-Ingilterra [fir-Renju Unit] l-proċeduri quddiem il-qorti tat-tieni istanza (iktar ’il quddiem il-‘proċeduri fit-tieni istanza’), bir-riżultat li ma jkun hemm ebda sentenza fi Franza u lanqas il-perikolu ta’ sentenzi irrikonċiljabbli bejn il-proċeduri fl-ewwel istanza u l-proċeduri fit-tieni istanza; u
c)
minħabba ż-żona orarja tar-Renju Unit, ir-rikorrent fil-proċeduri fl-ewwel istanza jkun, wara l-iskadenza tal-proċeduri fl-ewwel istanza, għadu f’pożizzjoni li jibda proċeduri ta’ divorzju fi Franza qabel ma r-rikorrent [fil-proċeduri fit-tieni istanza] ikun jista’ jibda proċeduri ta’ divorzju fl-Ingilterra [fir-Renju Unit]?
2)
B’mod partikolari, ‘stabbilita’ timplika li r-rikorrent fil-proċeduri fl-ewwel istanza għandu jieħu passi biex ikompli l-proċeduri fl-ewwel istanza bid-diliġenza u bl-ispeditezza dovuta għar-riżoluzzjoni tat-tilwima (kemm jekk permezz tal-qorti jew bi ftehim bonarju), jew ir-rikorrent fil-proċeduri fl-ewwel istanza, ladarba ikun assigura l-ġurisdizzjoni skont l-Artikoli 3 u 19(1), huwa liberu li ma jieħu l-ebda passi sostantivi lejn ir-riżoluzzjoni tal-proċeduri fl-ewwel istanza kif intqal iktar ’il fuq, u huwa għalhekk liberu li sempliċiment jiżgura l-waqfien tal-proċeduri fit-tieni istanza u nuqqas ta’ progress fit-tilwima b’mod ġenerali?”
25.
Fid-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, il-qorti tar-rinviju tindika li l-awturi tar-Regolament Nru 2201/2003 ma setgħux xtaqu sitwazzjonijiet bħal dik fil-kawża prinċipali, fejn jeżistu fl-istess waqt diversi proċeduri paralleli f’żewġ Stati Membri, peress li l-għan tagħhom kien li l-ġurisdizzjoni tiġi stabbilita malajr, li l-kawżi jiġu deċiżi malajr u li s-sentenzi irrikonċiljabbli jiġu evitati.
26.
Hija tenfasizza li l-konvenut fil-kawża prinċipali huwa responsabbli, minħabba l-manuvri tiegħu, għall-konfużjoni li ilha tirrenja fil-kawża prinċipali għal erba’ snin. Diversi fatturi jistgħu juru x-xewqa tiegħu li jipprevjeni lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali milli tressaq talba għal divorzju quddiem il-qrati tar-Renju Unit. Hija tirreferi, f’dan ir-rigward, għall-fatt li huwa ressaq talba għal divorzju fi Franza meta l-proċedura għal separazzjoni legali kienet għadha pendenti u għall-fatt li huwa ressaq it-talba tiegħu għal divorzju fi Franza fl-ewwel siegħa possibbli, fi żmien meta, minħabba d-differenza fiż-żona orarja, ma kienx possibbli għar-rikorrenti fil-kawża prinċipali li tressaq tali talba fir-Renju Unit.
27.
Il-qorti tar-rinviju tosserva wkoll li l-konvenut fil-kawża prinċipali, mis-sentenza tal-Qorti tal-Appell tat-22 ta’ Novembru 2012 li kkonfermat id-digriet ta’ non-konċiljazzjoni, ma ħa l-ebda inizjattiva sabiex imexxi l-proċedura għal separazzjoni legali fi Franza, u sempliċement stenna l-iskadenza tagħha sabiex iressaq it-talba tiegħu għal divorzju. Hija tiddubita, f’dawn iċ-ċirkustanzi, li l-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża tista’ titqies “stabbilita” fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003. Hija tirreferi, f’dan ir-rigward, għall-argumenti tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, skont liema s-sempliċi preżentata ta’ rikors quddiem qorti ma huwiex biżżejjed. Ir-rikorrenti għandha tkun suġġetta għal obbligu li tmexxi l-proċeduri b’diliġenza u b’ħeffa, mingħajr liema l-persuni involuti fi proċeduri għal divorzju jiddisponu mill-possibbiltà li jintroduċu “torpedo Taljan”, għad-detriment ta’ soluzzjoni fil-pront tat-tilwimiet.
28.
Il-qorti tar-rinviju tindika, madankollu, li tali interpretazzjoni timplika mhux biss tluq mit-termini tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, iżda wkoll mill-ġurisprudenza dwar ir-Regolament Nru 1215/2012/UE tal-Parlament Ewropew u l-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2012, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (
6
), b’mod partikolari s-sentenza Gantner Electronic (
7
) fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “sitwazzjoni ta’ lis alibi pendens teżisti mill-mument meta żewġ qrati ta’ Stati kontraenti differenti jkunu definittivament aditi b’azzjoni ġudizzjarja, jiġifieri qabel ma l-konvenuti setgħu jesprimu l-pożizzjoni tagħhom”.
29.
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tgħid li skont l-informazzjoni dwar id-dritt Franċiż fid-dokumenti tagħha, iċ-ċitazzjoni għal separazzjoni legali tista’, qabel ma jgħaddi perijodu ta’ tliet xhur, tiġi ppreżentata biss mill-applikant.
30.
Madankollu, jekk il-konvenut fil-kawża prinċipali indika li ma ppreżentax ċitazzjoni għal separazzjoni legali mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għaliex xtaq jikseb id-divorzju mingħajr ma jtawwal il-proċeduri, huwa, min-naħa l-oħra, ma pprovda l-ebda spjegazzjoni tar-raġunijiet għalfejn ma rtirax ir-rikors tiegħu għal separazzjoni, u dan jistabbilixxi l-intenzjoni tiegħu li jipprevjeni għall-itwal żmien possibbli lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali milli titlob id-divorzju fir-Renju Unit, b’tali mod li l-kwistjonijiet kollha kontenzjużi jkunu jistgħu jiġu stabbiliti minn qorti waħda mill-iktar fis possibbli.
31.
Il-qorti tar-rinviju talbet ukoll lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tissottometti l-kawża preżenti għal proċedura mħaffa, skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.
32.
Permezz ta’ digriet tat-13 ta’ Jannar 2015, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ċaħad din it-talba. Huwa, madankollu, iddeċieda li jagħti prijorità lil din il-kawża, skont l-Artikolu 53(3) tar-Regoli tal-Proċedura. Skont l-Artikolu 95(1) tar-Regoli ta’ Proċedura tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja, barra minn hekk, żammet l-anonimità tal-partijiet kif deċiż mill-qorti tar-rinviju.
33.
Fit-18 ta’ Mejju 2015, il-konvenut fil-kawża prinċipali informa lill-Qorti tal-Ġustizzja li kien jirrikonoxxi u jaċċetta l-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju, mingħajr madankollu ma informa b’dan, milli jidher, la lill-qorti tar-rinviju u lanqas lill-qorti Franċiża. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkomunikat din l-informazzjoni lill-qorti tar-rinviju u lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali permezz ta’ ittra tal-21 ta’ Mejju 2015.
34.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Gvern tar-Renju Unit kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni nstemgħu wkoll matul is-seduta pubblika miżmuma fl-1 ta’ Ġunju 2015.
IV – L-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
A – L-osservazzjonijiet ippreżentati mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali
35.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali tagħmel tagħha l-konklużjonijiet ippreżentati mill-qorti tar-rinviju. Bħal din tal-aħħar, hija tiddeplora l-ewwel nett il-pożizzjoni anormali tal-qorti li għandha ġurisdizzjoni fil-qasam tad-divorzju u tad-drittijiet finanzjarji matrimonjali li ma tiddisponix mill-possibbiltà li tibgħat kawża lil qorti li qiegħda f’pożizzjoni aħjar, skont l-eċċezzjoni ta’ forum non conveniens, b’mod differenti minn dak li jipprevali għall-kawżi li jinvolvu r-responsabbiltà tal-ġenituri (
8
) jew dak li jipprevedi, għal kawżi ċivili u kummerċjali, ir-Regolament Nru 1215/2012 (
9
).
36.
Hija tikkritika wkoll il-possibbiltajiet ta’ abbuż, abbuż li huwa ċar fil-kawża prinċipali, li jirriżulta mill-applikazzjoni tar-regola ta’ lis alibi pendens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, fil-każ fejn parti li tkun bdiet il-proċedura ma għandha l-ebda obbligu li tieħu passi sabiex tmexxi l-proċedura. Fl-aħħar nett, hija jiddispjaċiha għall-effett aggravanti taż-żoni orarji fi ħdan l-Unjoni Ewropea, għaliex il-partijiet li jinsabu fin-naħa tal-Lvant jgawdu dejjem minn vantaġġ ta’ skeda f’termini assoluti, meta mqabbla mal-partijiet li jinsabu fil-Punent sabiex jibdew il-proċeduri l-ewwel.
37.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni wkoll, essenzjalment, li l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, ma jistax, ħlief bi ksur tar-rekwiżiti tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950, għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ġurisdizzjoni ta’ qorti hija stabbilita meta tkun adita bi proċeduri legali li skadew minħabba n-nuqqas ta’ azzjoni tal-parti li tkun bdiethom. Jekk dan ir-regolament jippermetti l-għażla tal-forum kompetenti fil-qasam tad-divorzju, huwa ma jistax jippermetti lil parti tagħżel forum li huwa sfavorevoli għall-parti l-oħra u mbagħad tittardja jew tevita kompletament ir-riżoluzzjoni tal-proċedura li hija stess tkun bdiet.
38.
Hija tenfasizza, f’dan ir-rigward, li hija jew imġiegħla għal litigazzjoni barra mill-pajjiż, f’forum fejn l-ebda waħda mill-partijiet ma hija residenti u li huwa ta żvantaġġ għaliha f’termini ta’ riżultat probabbli, jew inkella hija mċaħħda minn kull mezz li tressaq kawża, sakemm il-konvenut itawwal il-proċedura mibdija fi Franza u jostakola l-ftuħ ta’ kwalunkwe proċedura oħra.
39.
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni, imbagħad, li l-għan u l-istruttura ġenerali tar-Regolament Nru 2201/2003 jeżiġu li l-ġurisdizzjoni prijoritarja mogħtija lill-qorti adita l-ewwel tkun suġġetta għall-obbligu tal-parti li tiftaħ il-proċedura sabiex tmexxi din tal-aħħar b’diliġenza u b’ħeffa lejn riżoluzzjoni tat-tilwima. Hija tirreferi, f’dan ir-rigward, b’analoġija, għall-Artikolu 16(1) tar-Regolament Nru 2201/2003, għall-Artikolu 9 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 4/2009, tat-18 ta’ Diċembru 2008, dwar il-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet u l-kooperazzjoni f’materji relatati ma’ obbligi ta’ manteniment (
10
) u għall-Artikolu 14 tar-Regolament (UE) Nru 650/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-4 ta’ Lulju 2012, dwar il-ġurisdizzjoni, il-liġi applikabbli, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ deċiżjonijiet u l-aċċettazzjoni u l-infurzar ta’ strumenti awtentiċi fil-qasam tas-suċċessjonijiet u dwar il-ħolqien ta’ Ċertifikat Ewropew tas-Suċċessjoni (
11
).
40.
Fl-aħħar nett, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ssostni li huwa konformi mas-sens komun u mal-ġustizzja naturali, kif ukoll mal-ġurisprudenza Franċiża u mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li jitqies li ġurisdizzjoni hija stabbilita, fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, biss jekk ir-rikorrent jaġixxi bona fide biex imexxi l-proċeduri lejn riżoluzzjoni. Għalhekk, il-Qorti ta’ kassazzjoni (Franza) iddeċidiet, f’sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2013 (
12
), li rikors (requête) ma jikkostitwixxix att promotur sakemm ma jkunx segwit b’ċitazzjoni. Fil-kawża prinċipali, il-fatt li l-konvenut fil-kawża prinċipali ma ppreżentax ċitazzjoni kontra r-rikorrenti fil-kawża prinċipali jimplika li l-bidu ta’ proċeduri fi Franza waqaf li jkollu effett fir-rigward tad-determinazzjoni tal-ġurisdizzjoni taħt l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li, f’ċerti ċirkustanzi, meta qorti adita t-tieni b’talba dwar responsabbiltà tal-ġenituri ma jkollha l-ebda element sabiex tevalwa lis alibi pendens minkejja l-isforzi magħmula sabiex tinforma ruħha mingħand il-parti li invokatha, hija tista’, wara żmien raġonevoli ta’ stennija għal tweġibiet, tkompli bl-eżami tat-talba (
13
).
41.
Matul is-seduta, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreċiżat, b’risposta għall-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern tar-Renju Unit, li d-domandi preliminari kellhom jiġu ddikjarati bħala ammissibbli. Hija tenfasizza li huwa minnu li, fir-Renju Unit, il-lis alibi pendens għandha tiġi evalwata fid-data li fiha l-qorti ġiet adita pjuttost milli fid-data meta l-qorti tiddeċiedi. Minn dan hija tikkonkludi li huwa partikolarment importanti li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi fuq id-domandi u tiddeċiedi li d-data li għandha tittieħed inkunsiderazzjoni hija d-data meta l-qorti tar-rinviju ġiet adita, f’dan il-każ it-13 ta’ Ġunju 2014, u li l-qorti Franċiża, adita bit-talba għal divorzju mill-konvenut fil-kawża prinċipali fis-17 ta’ Ġunju 2014, għalhekk kienet it-tieni.
42.
Hija sostniet ukoll li l-obbligu għall-qorti adita t-tieni li “ċċedi” fis-sens tal-Artikolu 19(3) tar-Regolament Nru 2201/2003, ma kienx jimplika li hija tiddikjara ruħha mingħajr ġurisdizzjoni, għaliex il-fatt li hija ċċedi għandu biss effett sospensiv u jawtorizza t-tkomplija tat-tieni proċedura meta l-proċedura mibdija l-ewwel tiskadi bħal fil-kawża prinċipali.
B – L-osservazzjonijiet tal-Gvern tar-Renju Unit
43.
Il-Gvern tar-Renju Unit iqis b’mod prinċipali li ma hemmx lok għall-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi fuq id-domandi preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju.
44.
Huwa jsostni, f’dan ir-rigward, li, skont l-Artikolu 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, il-proċedura għal separazzjoni legali mibdija mill-konvenut fil-kawża prinċipali quddiem il-qorti Franċiża skadiet fis-17 ta’ Ġunju 2014 fl-ewwel siegħa, b’tali mod li l-qorti tar-rinviju, fuq talba għal-divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali tat-13 ta’ Ġunju 2014, kellha tiġi kkunsidrata bħala l-“qorti adita l-ewwel” u mhux bħala l-“qorti adita t-tieni”, u t-tressiq, mill-konvenut fil-kawża prinċipali, ta’ talba għal divorzju fi Franza fis-17 ta’ Ġunju 2015 fit-8.20 ta’ filgħodu ma jibdel xejn f’dan ir-rigward.
45.
Din il-pożizzjoni hija konsistenti mal-għan imfittex permezz tar-regoli ta’ lis alibi pendens stabbiliti (
14
) mill-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, li huwa li jiġi evitat ir-riskju ta’ sentenzi irrikonċiljabbli f’proċeduri paralleli quddiem qrati differenti kif ukoll mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.
46.
Il-Gvern tar-Renju Unit madankollu jeżamina ż-żewġ domandi preliminari.
47.
Il-Gvern tar-Renju Unit qabel kollox isostni li l-ewwel domanda, li tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk il-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża hijiex stabbilita fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, tqum biss sa fejn għandu jiġi kkunsidrat li l-qorti tar-rinviju hija l-“qorti adita t-tieni”. Huwa jfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li din id-dispożizzjoni (
15
), l-istess bħad-dispożizzjonijiet ekwivalenti tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, tas-27 ta’ Settembru 1968, dwar il-ġurisdizzjoni u l-eżekuzzjoni tas-sentenzi fil-qasam ċivili u kummerċjali (
16
) u r-Regolament Nru 44/2001 (
17
), għandha tkun is-suġġett ta’ interpretazzjoni teleoloġika, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-għanijiet tar-Regolament Nru 2201/2003, li huma li jiġu evitati proċeduri paralleli quddiem il-qrati ta’ Stati Membri differenti u d-deċiżjonijiet kunfliġġenti li jistgħu jirriżultaw minn dan.
48.
Jekk il-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża ġiet stabbilita f’mument speċifiku, dan ma għadux il-każ, peress li l-proċedura għal separazzjoni legali mibdija fi Franza skadiet. Il-qorti tar-rinviju għandha għalhekk tikkunsidra li ma għadx hemm, fir-realtà lis alibi pendens. Din is-soluzzjoni tippermetti li tiġi żgurata l-kisba tal-għan tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, intiż sabiex jiġu evitati sentenzi irrikonċiljabbli u b’hekk biex tiġi żgurata ċ-ċertezza legali, filwaqt li ġġiegħel lir-rikorrent jaġixxi biex imexxi l-proċedura meta din għandha titmexxa fit-termini mogħtija u tiskadi bil-mogħdija taż-żmien.
49.
Il-Gvern tar-Renju Unit jipproponi li r-risposta għat-tieni domanda tingħata billi jiġi deċiż, essenzjalment, li l-Artikolu 19 tar-Regolament 2201/2003 għandu jiġi interpretat fis-sens li t-terminu “stabbilit” jeżiġi li l-parti li tkun bdiet l-ewwel proċedura, bħall-proċedura għal separazzjoni legali mibdija mill-konvenut fil-kawża prinċipali f’dan il-każ, tieħu passi sabiex tmexxi l-proċedura b’diliġenza lejn riżoluzzjoni.
50.
Huwa jsostni, f’dan ir-rigward li l-għan tar-regoli ta’ lis alibi pendens tar-Regolament Nru 2201/2003, li huwa li jiġu evitati proċeduri paralleli quddiem qrati differenti u r-riskju ta’ sentenzi irrikonċiljabbli, għandu jiġi kkunsidrat li jiffaċilita l-progress lejn riżoluzzjoni tat-tilwima u mhux li jostakolah, li jimplika, konsegwentement, li l-partijiet għandhom jieħdu passi biex imexxu l-proċedura.
51.
Għaldaqstant, il-kwistjoni dwar jekk rikorrent ikunx aġixxa b’diliġenza sabiex imexxi l-proċedura mibdija minnu jew sempliċement ħalla din il-proċedura tiskadi permezz tal-mogħdija taż-żmien huwa fattur rilevanti sabiex jiġi evalwat jekk il-ġurisdizzjoni tal-qorti li ġiet adita hijiex stabbilita fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003. Kull soluzzjoni kuntrarja tista’ twassal għal impass billi tostakola r-riżoluzzjoni tat-tilwima u ċċaħħad lill-konvenut mid-dritt tiegħu għal smigħ xieraq, pubbliku u fi żmien raġonevoli fis-sens tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea.
C – L-osservazzjonijiet tal-Kummissjoni
52.
Il-Kummissjoni tibda billi tosserva li d-domandi tal-qorti tar-rinviju huma bbażati fuq żewġ suppożizzjonijiet, li waħda minnhom hija vera u l-oħra hija falza.
53.
Hija tenfasizza, primarjament, li l-qorti tar-rinviju tibda mill-prinċipju li l-proċedura legali għal separazzjoni legali ppreżentata fi Franza tostakola, skont l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, il-preżentata ta’ proċedura għal divorzju ppreżentata fi Stat Membru ieħor, li huwa korrett fil-fehma tal-Kummissjoni.
54.
Hija tirrileva, madankollu, li l-kliem ta’ din id-dispożizzjoni ma jimplikax neċessarjament din il-konklużjoni. Din tal-aħħar, fil-fatt, tista’ qabel kollox tiġi interpretata fis-sens li l-preżentata ta’ proċedura għal separazzjoni legali tostakola biss proċedura oħra għal separazzjoni legali, iżda mhux proċedura għal divorzju. Hija, madankollu, tista’ tiġi interpretata wkoll li tostakola l-proċeduri kollha paralleli fi kwistjonijiet matrimonjali.
55.
Hija tikkunsidra, madankollu, li hija t-tieni proposta li hija korretta, għaliex l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 ma jeżiġix li l-proċeduri simultanji jkollhom l-istess suġġett u l-istess kawża, iżda biss li jinvolvu lill-istess partijiet. Barra minn hekk, ir-regola ta’ lis alibi pendens għandha l-għan li tevita li jingħataw sentenzi irrikonċiljabbli minn qrati fi Stat Membri differenti, li jipprekludi r-rikonoxximent sussegwenti tagħhom, skont l-Artikolu 22(d) tar-Regolament Nru 2201/2003. Fl-aħħar nett, din is-soluzzjoni tkun meħtieġa speċjalment jekk ikun hemm rabta mill-qrib bejn talbiet għal separazzjoni legali u talbiet għal divorzju.
56.
It-tieni nett, hija tenfasizza li l-qorti tar-rinviju tibda mill-prinċipju li l-kwistjoni dwar jekk hemmx lis alibi pendens għandha tiġi evalwata fid-data li fiha hija ġiet adita bit-talba għal divorzju, f’dan il-każ, it-13 ta’ Ġunju 2014, u mhux fid-data li fiha hija eżaminat il-kwistjoni dwar jekk hija kellhiex tissospendi l-proċeduri, f’dan il-każ, fid-9 ta’ Ottubru 2014, li hija tqis bħala inkorrett.
57.
Fil-fatt, l-għan tar-regola ta’ lis alibi pendens huwa li tipprevjeni l-preżentata ta’ proċeduri matrimonjali simultanji u li teskludi r-riskju ta’ sentenzi irrikonċiljabbli mogħtija fi Stati Membri differenti, bl-applikazzjoni tal-prinċipju strett ta’ prior temporis. Madankollu, din ir-regola ma tipprekludix lill-partijiet milli jadixxu qrati ta’ Stati Membri differenti, imma teħtieġ sempliċement li l-qorti adita t-tieni tissospendi l-proċeduri u, fejn xieraq, iċċedihom.
58.
Il-Kummissjoni tqis li, f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, fejn proċedura hija pendenti quddiem qorti ta’ Stat Membru meta qorti ta’ Stat Membru ieħor hija adita, iżda fejn il-proċedura mibdija fl-ewwel Stat Membru skadiet fil-mument li fih tressqet talba għat-tħassir tal-proċedura ppreżentata fi-tieni Stat Membru, id-data rilevanti sabiex tiġi evalwata il-lis alibi pendens hija dik li fiha l-qorti adita fit-tieni Stat Membru tiddeċiedi fuq il-kwistjoni dwar jekk għandhiex tissospendi l-proċeduri u, fejn xieraq, li ċċedi l-ġurisdizzjoni, skont l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003. Din l-interpretazzjoni hija kkonfermata kemm mill-kliem tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 kif ukoll mill-istruttura ġenerali u l-għan ta’ dan ir-regolament.
59.
F’dan il-każ, fil-mument li fih il-qorti tar-rinviju ddeċidiet fuq il-kwistjoni dwar jekk kellhiex tissospendi l-proċeduri fuq it-talba għal divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, jiġifieri d-9 ta’ Ottubru 2014, ma kinitx għadha teżisti proċedura parallela fi Franza, peress li l-proċedura għal separazzjoni legali kienet skadiet fis-16 ta’ Ġunju 2014, u lanqas għalhekk ma kien hemm riskju ta’ sentenzi irrikonċiljabbli. Il-fatt li l-konvenut fil-kawża prinċipali ressaq talba għal divorzju fl-ewwel siegħa tas-17 ta’ Ġunju 2104 huwa irrilevanti peress li, f’dik id-data, ma kienx hemm proċedura pendenti fir-Renju Unit u għalhekk sitwazzjoni ta’ lis alibi pendens.
60.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni tikkonkludi li ma huwiex meħtieġ li tingħata risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju u tipproponi risposta biss sussidjarjament, filwaqt li teżamina flimkien l-ewwel domanda (a) u t-tieni domanda.
61.
Hija tindika, qabel kollox, li t-tifsira tat-terminu “ġurisdizzjoni stabbilita” għandha loġikament tirrigwarda l-verifika mill-qorti adita tal-ġurisdizzjoni tagħha skont ir-Regolament Nru 2201/2003 u l-validità tar-riferiment tagħha taħt il-liġi proċedurali nazzjonali tagħha stess.
62.
Peress li tqis li l-ġurisprudenza dwar l-Artikolu 27(2) tar-Regolament Nru 44/2001 hija utli għall-finijiet tal-interpretazzjoni tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, hija tfakkar li fis-sentenza tagħha Cartier parfums-lunettes u Axa Solutions assurances (
18
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-ġurisdizzjoni tal-qorti adita l-ewwel għandha tiġi kkunsidrata bħala stabbilita [...] peress li din il-qorti ma ċedietx il-ġurisdizzjoni tagħha ex officio u peress li l-ebda waħda mill-partijiet ma kkontestatha qabel jew fil-mument tat-teħid ta’ pożizzjoni li huwa kkunsidrat, mid-dritt proċedurali nazzjonali tagħha, bħala l-ewwel difiża sostantiva ppreżentata quddiem l-imsemmija qorti”.
63.
Issa, fil-kawża prinċipali, ma hemmx dubju li l-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża li adottat id-digriet ta’ non-konċiljazzjoni tal-15 ta’ Diċembru 2011, kienet, mill-bidu tal-proċedura, stabbilita fis-sens ta’ din il-ġurisprudenza. Minn naħa, din il-qorti awtorizzat iċ-ċitazzjoni u, min-naħa l-oħra, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali kienet involuta fil-proċedura, peress li kienet f’pożizzjoni li tissottometti talba għal miżuri provviżorji, u ma opponietx ruħha għall-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qorti Franċiża, la fl-ewwel istanza u lanqas fl-appell.
64.
Hija tikkunsidra, imbagħad, li l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 ma jinvolvi l-ebda obbligu għar-rikorrent fil-proċedura mibdija quddiem il-qorti adita l-ewwel li jmexxi din il-proċedura b’diliġenza u b’ħeffa. Ir-rikorrent jista’ jipproċedi bil-mod li jidhirlu l-iktar xieraq, u b’konformità mar-regoli tal-leġiżlazzjoni nazzjonali applikabbli, u hija l-qorti adita li għandha tapplikahom u tissanzjona, jekk ikun il-każ, kwalunkwe manuvra vessatorja jew abbużiva.
65.
Huwa, fi kwalunkwe każ, impossibbli għal qorti ta’ Stat Membru li tevalwa jekk l-assenza ta’ progress fi proċedura mibdija quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor hijiex indikazzjoni ta’ abbuż. Il-Kummissjoni f’dan ir-rigward tinnota li r-rikorrenti fil-kawża prinċipali setgħet hija stess tippreżenta ċitazzjoni kontra l-konvenut fil-kawża prinċipali mhux biss għal separazzjoni legali iżda wkoll għal divorzju, kif jirriżulta minn opinjoni tal-Qorti ta’ kassazzjoni Franċiża tal-10 ta’ Frar 2014.
66.
Hija tqis li l-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 għandu jiġi interpretat fis-sens li l-ġurisdizzjoni ta’ qorti adita l-ewwel ma tieqafx tkun stabbilita minħabba l-fatt li r-rikorrenti fil-proċedura ppreżentata quddiem din tal-aħħar ma tieħu l-ebda inizjattiva sabiex tmexxi t-tilwima lejn riżoluzzjoni bid-diliġenza u l-ħeffa kollha meħtieġa.
V – Analiżi
A – Osservazzjonijiet preliminari
67.
Huwa xieraq li nibda billi nippreżenta, bir-riżervi kollha li eżerċizzju bħal dan jeħtieġ, il-karatteristiċi speċifiċi tad-dritt Franċiż dwar il-proċeduri għal separazzjoni legali u għal divorzju, sabiex nieħdu l-miżura eżatta tal-partikolaritajiet tas-sitwazzjoni inkwistjoni fil-kawża prinċipali u tas-singularità tad-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju.
1. Il-karatteristiċi speċifiċi tal-proċeduri għal separazzjoni legali u għal divorzju fi Franza
68.
Kif jispjega Bernard de la Gatinais, l-ewwel Avukat Ġenerali fil-Qorti ta’ kassazzjoni, fil-konklużjonijiet tiegħu fl-opinjoni tal-Qorti ta’ kassazzjoni tal-10 ta Frar 2014 (
19
) iċċitata mill-qorti tar-rinviju, is-separazzjoni legali ilha għal żmien twil meqjusa bħala d-“divorzju tal-Kattoliċi”, peress li “l-effett prinċipali tagħha huwa li tistabbilixxi fil-liġi s-separazzjoni tal-konjuġi u li ssolvi l-konsegwenzi umani u materjali, filwaqt li tħalli bla mittiefsa r-rabta konjugali”. Għalhekk, jekk id-divorzju, bl-effetti eventwali tiegħu, jinkludi minnu nnifsu s-separazzjoni legali, din tal-aħħar, min-naħa tagħha, ma għandhiex l-element essenzjali tad-divorzju li huwa t-tkissir tar-rabta konjugali. Din hija r-raġuni sempliċi li tispjega l-prinċipju skont liema talba għal divorzju tista’ tiġi kkonvertita f’separazzjoni legali filwaqt li l-kuntrarju ma huwiex possibbli, prinċipju ddikjarat fl-Artikolu 1076 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili.
69.
Din l-aħħar dispożizzjoni tipprevedi, kif innotat il-qorti tar-rinviju, li r-rikorrent f’separazzjoni legali ma jistax jikkonverti din tal-aħħar f’talba għal divorzju (
20
) u li huwa f’ċertu sens priġunier tal-proċedura li jkun beda. Għalhekk, meta l-qorti adita b’talba għal separazzjoni legali tkun adottat digriet ta’ non-konċiljazzjoni li jawtorizza lill-konjuġi sabiex jippreżentaw proċedura għal separazzjoni legali, bħal fil-kawża prinċipali, ir-rikorrent ikollu biss żewġ għażliet. Huwa jista’ qabel kollox jiddeċiedi li jikseb is-separazzjoni legali u għaldaqstant iwassal il-proċedura fi tmiemha, billi jippreżenta ċitazzjoni kontra l-konvenut għal separazzjoni legali, u huwa l-uniku li jista’ jagħmel dan fl-ewwel tliet xhur mid-digriet ta’ non-konċiljazzjoni, skont l-Artikolu 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili. Madankollu, huwa jista’ wkoll jirrinunzja għas-separazzjoni legali, għal raġuni jew oħra u b’mod partikolari favur id-divorzju, billi jirtira r-rikors tiegħu għal separazzjoni legali, u l-ammissibbiltà ta’ talba għal divorzju tkun f’dak il-każ suġġetta għall-kundizzjoni li tali rtirar ikun aċċettat u definittiv (
21
).
70.
Min-naħa l-oħra, il-konvenut fi proċedura għal separazzjoni legali jista’, ladarba ikun għadda t-terminu ta’ tliet xhur imsemmi fl-Artikolu 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, mhux biss jissupplimenta n-nuqqas tar-rikorrent billi jippreżenta huwa nnifsu ċitazzjoni kontrih għal separazzjoni legali, iżda wkoll jippreżenta ċitazzjoni kontrih għal divorzju, u l-kontro-talba tiegħu hija ammissibbli fid-dawl tal-Artikoli 1076, 1111 u 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili (
22
).
71.
Huwa f’dan il-kuntest ġuridiku (
23
) li għandhom jiġu ssostitwiti l-avvenimenti ewlenin tal-kawża prinċipali kif ukoll id-domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju.
2. Il-partikolaritajiet tal-kawża prinċipali
72.
Huwa stabbilit u mhux ikkontestat li, sa fejn ir-rikorrenti u l-konvenut fil-kawża prinċipali għandhom iċ-ċittadinanza Franċiża, il-qorti Franċiża adita minn dan tal-aħħar b’rikors għal separazzjoni legali kellha ġurisdizzjoni internazzjonali li teżamina, skont l-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 2201/2003, kif għandha wkoll il-ġurisdizzjoni fuq ir-rikors għal divorzju ppreżentat minn dan tal-aħħar fis-17 ta’ Ġunju 2014. Huwa wkoll stabbilit li, sa fejn iż-żewġ konjuġi kienu abitwalment residenti fir-Renju Unit, il-qrati ta’ dak l-Istat Membru għandhom ukoll ġurisdizzjoni internazzjonali biex jippronunzjaw id-divorzju tagħhom skont l-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003.
73.
Huwa stabbilit ukoll li, peress li l-konvenut fil-kawża prinċipali, l-ewwel nett, adixxa qorti Franċiża b’talba għal separazzjoni legali, f’dan il-każ fit-30 ta’ Marzu 2011, il-qorti tar-Renju Unit ġiet adita mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, fl-24 ta’ Mejju 2011, b’talba għal divorzju kienet it-tieni qorti adita u kellha, għalhekk, tissospendi l-proċeduri, skont l-Artikolu 19(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 sakemm il-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża tiġi stabbilita.
74.
Huwa finalment daqstant stabbilit li l-qorti Franċiża adita l-ewwel, fid-digriet ta’ non-konċiljazzjoni adottat fil-15 ta’ Diċembru 2011, iddikjarat li għandha ġurisdizzjoni sabiex tiddeċiedi dwar it-talba għal separazzjoni legali mressqa mill-konvenut fil-kawża prinċipali u simultanjament stiednet lill-partijiet sabiex jippreżentaw proċedura għal separazzjoni legali. Konsegwentement, u skont l-Artikolu 19(3) tar-Regolament Nru 2201/2003, il-Qorti Għolja tal-Ġustizzja, kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, ċaħdet it-talba għal divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fis-7 ta’ Novembru 2012, bil-kunsens ta’ din tal-aħħar.
75.
Minn dan isegwi li, għall-inqas matul l-ewwel fażi tagħha, il-kawża prinċipali evolviet b’osservanza tar-regoli ta’ lis alibi pendens stabbiliti fl-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003.
76.
Għandu jiġi enfasizzat b’mod partikolari, kif osservat il-Kummissjoni, u dan il-punt ma huwiex ikkontestat, li teżisti lis alibi pendens fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni (
24
) meta talba għal divorzju ssir fi Stat Membru u talba għal separazzjoni legali ssir b’mod parallel fi Stat Membru ieħor, għaliex din id-dispożizzjoni teżiġi biss l-identiċità tal-partijiet u mhux identiċità stretta tal-kawża u tas-suġġett tat-talbiet (
25
).
77.
It-tilwima fil-kawża prinċipali u d-domandi tal-qorti tar-rinviju ma jirrigwardawx, madankollu, din l-ewwel fażi tal-iżvilupp tal-kawża prinċipali, iżda jkopru t-tieni fażi, li tibda ftit qabel l-iskadenza tat-30 xahar previsti mill-Artikolu 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili, wara liema d-digriet ta’ non-konċiljazzjoni adottat mill-qorti Franċiża adita l-ewwel jiskadi.
78.
Fil-fatt, u kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali talbet lill-Qorti Għolja tal-Ġustizzja, ftit qabel l-iskadenza ta’ dan it-terminu fis-6 ta’ Ġunju 2014, li hija taċċetta t-talba tagħha għal divorzju bil-quddiem (
26
). Din it-talba, ippreżentata mill-qorti tar-rinviju bħala “inġenjuża”, madankollu, ġiet miċħuda minħabba li dehret innovattiva wisq. Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali għaldaqstant adixxiet lill-qorti tar-rinviju, fit-13 ta’ Ġunju 2014, b’talba għal divorzju.
79.
F’dan ir-rigward, għandu jiġi osservat li t-talba għal divorzju tat-13 ta’ Ġunju 2014 ma ġietx, b’mod differenti mit-talba tas-6 ta’ Ġunju 2014, li l-għan tagħha kien differenti, formalment miċħuda mill-qorti tar-rinviju, mingħajr spjegazzjoni mingħand din tal-aħħar. Il-qorti tar-rinviju, b’mod partikolari, ma tindikax jekk kinitx tqis lilha nnifisha adita b’mod validu, fid-dawl tad-dritt tar-Renju Unit, u fid-dawl tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003.
80.
Madankollu, hija t-talba għal divorzju mressqa mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fit-13 ta’ Ġunju 2014 li hija l-oriġini tal-proċedura li wasslet lill-Qorti Għolja tal-Ġustizzja tadixxi lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari fil-kawża prinċipali, u l-konvenut fil-kawża prinċipali jitlobha tiċħadha b’applikazzjoni, preċiżament, tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, bl-argument li l-proċedura għal separazzjoni legali kienet għadha pendenti fit-13 ta’ Ġunju 2014 u billi jallega abbuż ta’ proċedura.
81.
Huwa, barra minn hekk, il-kuntest speċifiku li fih saret din it-talba li jispjega l-mod, mill-inqas, singulari li bih ġew ifformulati d-domandi preliminari li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, u li fuqhom għandna issa nieqfu.
3. Is-singularità tad-domandi preliminari
82.
Iż-żewġ domandi preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju huma marbutin b’mod strett sa fejn, mill-kliem tagħhom stess, huma jirrigwardaw b’mod espliċitu l-kunċett ta’ “ġurisdizzjoni stabbilita”, fis-sens tal-Artikolu 19(1) u (3) tar-Regolament Nru 2201/2003.
83.
Fil-fatt, bl-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u (3) tar-Regolament Nru 2201/2003 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li l-ġurisdizzjoni tal-qorti ta’ Stat Membru, adita l-ewwel b’talba għal separazzjoni legali, għandhiex tkun ikkunsidrata li għadha “stabbilita” fiċ-ċirkustanzi deskritti, jiġifieri:
—
meta r-rikorrenti f’din il-proċedura għal separazzjoni legali, awtorizzata biex tippreżenta ċitazzjoni kontra l-konvenut għal separazzjoni legali f’terminu statutorju ta’ 30 xahar, tonqos milli tippreżenta ċ-ċitazzjoni f’dan it-terminu u għalhekk tistenna l-iskadenza tal-imsemmija proċedura sabiex tibda proċedura ġdida għal divorzju quddiem l-istess qorti;
—
meta l-proċedura għal separazzjoni legali tiskadi ftit taż-żmien wara l-bidu ta’ proċedura għal divorzju mibdija fi Stat Membru ieħor; u
—
Meta r-rikorrenti fil-proċedura għal separazzjoni legali tista’ dejjem, minħabba ż-żoni orarji, tibda proċedura għal divorzju qabel il-konvenut.
84.
Permezz tat-tieni domanda tagħha, hija tistaqsi jekk l- Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, u b’mod partikolari t-terminu “stabbilit” għandux jiġi interpretat fis-sens li huwa jobbliga lill-parti li tkun bdiet proċedura għal separazzjoni legali quddiem il-qorti ta’ Stat Membru li taġixxi b’diliġenza u b’ħeffa sabiex tmexxi din il-proċedura għar-riżoluzzjoni tagħha.
85.
Minn bosta aspetti, it-tieni domanda hija biss riformulazzjoni tal-ewwel waħda, fejn il-qorti tar-rinviju tfittex finalment u essenzjalment li tiddetermina jekk il-ġurisdizzjoni ta’ qorti ta’ Stat Membru, adita l-ewwel b’talba għal separazzjoni legali, tistax titqies li għadha stabbilita, fis-sens tal-Artikolu 19(1) u (3) tar-Regolament Nru 2201/2003, fl-assenza ta’ kwalunkwe diliġenza tar-rikorrent li jġibha għal konklużjoni.
86.
Madankollu, il-mistoqsija tal-qorti tar-rinviju tirrigwarda biss il-kwistjoni dwar jekk ir-Regolament Nru 2201/2003 għandux jiġi interpretat fis-sens li l-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża, li ġiet debitament stabbilita fis-sens tal-Artikolu 19 tal-imsemmi regolament fir-rigward tat-talba għal separazzjoni legali mressqa mill-konvenut fil-kawża prinċipali fit-30 ta’ Marzu 2011, għandha tiġi kkunsidrata li “għadha” stabbilita fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali u jekk għandhiex, għalhekk, tissospendi l-proċeduri u, fejn xieraq, iċċedi l-ġurisdizzjoni favur il-qorti Franċiża, fil-kuntest tal-proċedura għal divorzju mibdija quddiemha mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali fit-13 ta’ Ġunju 2014.
87.
Madankollu, sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, qabel kollox għandu jiġi ddeterminat liema, il-qorti tar-rinviju adita mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali b’talba għal divorzju fit-13 ta’ Ġunju 2014 jew il-qorti Franċiża adita mill-konvenut fil-kawża prinċipali b’rikors għal divorzju fis-17 ta’ Ġunju 2014, għandha, fiċ-ċirkustanzi partikolari tal-kawża prinċipali, ikkaratterizzata mill-fatt li l-proċedura għal separazzjoni legali ppreżentata fi Franza skadiet bejn dawn iż-żewġ dati, tiġi kkunsidrata bħala l-“qorti adita l-ewwel” fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003. Issa, din il-kwistjoni tiddependi mill-interpretazzjoni kemm tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003, mhux imsemmi mill-qorti tar-rinviju, kif ukoll tal-Artikolu 19 ta’ dan ir-regolament.
88.
Għaldaqstant, iż-żewġ domandi preliminari tal-qorti tar-rinviju għandhom, minn naħa, jiġu eżaminati flimkien u, min-naħa l-oħra, jiġu estiżi u fformulati mill-ġdid sabiex jirrigwardaw ukoll l-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003.
89.
Għalhekk, u sabiex il-qorti tar-rinviju tingħata l-elementi li jippermettulha tiddeċiedi t-tilwima fil-kawża prinċipali, inqis li d-domanda prinċipali li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tagħti risposta għaliha tista’ tiġi fformulata fit-termini li ġejjin:
“L-Artikoli 16 u 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali:
—
fejn proċedura għal separazzjoni legali mibdija quddiem qorti tal-ewwel Stat Membru tkun skadiet u
—
fejn żewġ talbiet għal divorzju tressqu b’mod parallel, l-ewwel waħda quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor ftit qabel id-data tal-iskadenza tal-proċedura għal separazzjoni legali u t-tieni waħda quddiem il-qorti tal-ewwel Stat Membru ftit wara l-istess data ta’ skadenza,
il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-ewwel Stat Membru li tisma’ t-talba għal divorzju għandha titqies li hija stabbilita?”
B – Fuq l-interpretazzjoni tal-Artikoli 16 u 19 tar-Regolament Nru 2201/2003
90.
Minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja diġà kellha l-okkażjoni tinterpreta l-Artikolu 19(2) tar-Regolament Nru 2201/2003 dwar il-lis alibi pendens fi kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri (
27
), hija għad ma kellhiex l-opportunità li tinterpreta d-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u (3), u lanqas dawk tal-Artikolu 11(1) u (3) tar-Regolament Nru 1347/2000 jew inkella tal-Artikolu 11(1) u (3) tal-Konvenzjoni ta’ Brussell tat-28 ta’ Mejju 1998.
91.
Min-naħa l-oħra, il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-opportunità li tinterpreta dispożizzjonijiet ekwivalenti għal dawn id-dispożizzjonijiet tal-aħħar li jinsabu fi strumenti oħra, u b’mod partikolari dawk tal-Artikolu 21 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell dwar il-ġurisdizzjoni u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (
28
), u tal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001 (
29
), u tista’ għalhekk tistrieħ b’mod utli fuq din il-ġurisprudenza sabiex tagħti risposta għad-domandi tal-qorti tar-rinviju (
30
).
92.
F’dan il-każ, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u (3) tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprevedu li, f’sitwazzjoni ta’ lis alibi pendens, il-qorti adita t-tieni għandha tissospendi d-deċiżjoni ex officio sakemm il-ġurisdizzjoni tal-qorti adita l-ewwel tiġi stabbilita u, jekk ikun il-każ, iċċedi l-ġurisdizzjoni tagħha favur din tal-aħħar.
93.
Il-qorti ta’ Stat Membru adita, per eżempju, b’talba għal divorzju, għandha għalhekk tissospendi ex officio l-proċeduri jekk qorti ta’ Stat Membru ieħor kienet preċedentement ġiet adita b’talba għal separazzjoni legali, pereżempju, sakemm tiġi stabbilita l-ġurisdizzjoni ta’ din tal-aħħar. Ladarba din il-ġurisdizzjoni tiġi stabbilita, il-qorti adita t-tieni b’talba għal divorzju għandha ċċedi l-ġurisdizzjoni favur il-qorti adita l-ewwel bit-talba għal separazzjoni legali.
94.
Dawn id-dispożizzjonijiet b’hekk jistabbilixxu, bħall-Artikolu 21 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, regola ta’ proċedura ta’ lis alibi pendens li hija bbażata biss u b’mod ċar fuq l-ordni kronoloġiku li fih il-qrati inkwistjoni ġew aditi (
31
).
95.
Fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, kif diġà nnutat, il-qorti tar-Renju Unit adita b’talba għal divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fl-24 ta’ Mejju 2014 kellha tissospendi l-proċeduri skont l-Artikolu 19(3) tar-Regolament Nru 2201/2003 u imbagħad iċċedi l-ġurisdizzjoni skont tal-Artikolu 19(3) tar-Regolament Nru 2201/2003, li hija għamlet.
96.
Madankollu, d-domandi li għamlet il-qorti tar-rinviju ma jikkonċernawx it-talba għal divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali tal-24 ta’ Mejju 2011 iżda dik tat-13 ta’ Ġunju 2014, il-problema ta’ lis alibi pendens li qed tiffaċċja toħroġ mill-proċedura għal separazzjoni legali mibdija fi Franza fit-30 ta’ Marzu 2011 u l-proċedura ta’ divorzju mibdija fi Franza fis-17 ta’ Ġunju 2014 u l-preżentazzjoni, bejn dawn iż-żewġ dati ta’ talba għal divorzju fir-Renju Unit.
97.
F’termini strettament kronoloġiċi, għandu jiġi kkonstatat li, jekk il-proċedura għal divorzju mibdija fir-Renju Unit fit-13 ta’ Ġunju 2014, inbdiet qabel il-proċedura għal divorzju fi Franza fis-17 ta’ Ġunju 2014, il-proċedura għal separazzjoni legali mibdija fi Franza fit-30 ta’ Marzu 2011 kienet għadha pendenti fid-data li fiha l-proċedura għal divorzju nbdiet fir-Renju Unit.
98.
Fi kliem ieħor, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 19(1) u (3) tar-Regolament Nru 2201/2003 ma jippermettux, minnhom innifishom, li tiġi solvuta l-problema ta’ lis alibi pendens li tinqala’ f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, ikkaratterizzata mid-duwalità tal-proċedura ta’ “tħassir ta’ żwieġ” fi Franza u l-preżentazzjoni f’żewġ Stati Membri differenti ta’ proċeduri paralleli għal divorzju ftit qabel u immedjatament wara l-iskadenza ta’ proċedura għal separazzjoni legali.
99.
Tabilħaqq jista jitqies, minn naħa, li, fil-mument meta hija ġiet adita bit-talba għal divorzju, fit-13 ta’ Ġunju 2014, il-qorti tar-rinviju kienet, u kompliet tkun, il-qorti adita t-tieni u kellha għalhekk tissospendi l-proċeduri u ċċedi l-ġurisdizzjoni, għaliex il-proċedura għal separazzjoni legali kienet għadha pendenti.
100.
Jista’ wkoll, madankollu, jiġi kkunsidrat, min-naħa l-oħra, li, fil-mument li fih il-qorti Franċiża kienet ġiet adita bir-rikors għal divorzju, fis-17 ta’ Ġunju 2014, il-qorti tar-rinviju kienet il-qorti adita l-ewwel, ladarba l-proċedura għal separazzjoni legali kienet skadiet.
101.
Konsegwentement, u skont ġurisprudenza stabbilita, huwa fid-dawl tal-istruttura ġenerali tar-Regolament Nru 2201/2003, kif ukoll tal-għan tar-regoli li huwa jistabbilixxi, (
32
) li għandha titfittex is-soluzzjoni tal-problema mqajma mill-kawża prinċipali.
102.
Inqis, b’mod partikolari, li l-proposta tal-Kummissjoni li l-Qorti tal-Ġustizzja tiffissa b’mod pretorjan id-data li fiha l-lis alibi pendens għandu jiġi evalwat, ma għandhiex tiġi adottata, peress li hija ekwivalenti, fir-realtà, għal ċaħda tal-eżistenza nnifisha ta’ kull lis alibi pendens fil-kawża prinċipali. L-approċċ issuġġerit mill-Gvern tar-Renju Unit, li jikkonsisti fid-determinazzjoni, bejn iż-żewġ qrati aditi parallellament b’talba għal divorzju u t-tnejn b’ġurisdizzjoni biex jisimgħu l-kawża, ta’ liema għandha, fiċ-ċirkustanzi tal-kawża prinċipali, tiġi kkunsidrata bħala l-qorti adita l-ewwel, jidhirli li huwa iktar xieraq.
103.
Għandu jitfakkar f’dan ir-rigward li r-regoli ta’ lis alibi pendens huma intiżi, fl-interess tal-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja fi ħdan l-Unjoni, sabiex jevitaw proċeduri paralleli quddiem il-qrati ta’ Stati Membri differenti u d-deċiżjonijiet kunfliġġenti li jistgħu jirriżultaw minn dan (
33
).
104.
Għal dan il-għan, ir-Regolament Nru 2201/2003 stabbilixxa, fl-Artikolu 19 tiegħu, il-mekkaniżmu ċar u effikaċi sabiex jiġu riżolti każijiet ta’ lis alibi pendens ibbażat fuq ir-regola proċedurali kronoloġika eżaminata hawn fuq, iżda wkoll iddefinixxa, fl-Artikolu 16 tiegħu (
34
), il-kunċett ta’ “il-pussess ta’ qorti [kawża mressqa quddiem qorti]”.
105.
Fil-fatt għandu jitfakkar li, għall-finijiet tal-applikazzjoni tar-regoli ta’ lis alibi pendens, qorti għandha tkun ikkunsidrata adita, konformement ma’ din id-dispożizzjoni, fid-data li fiha l-att promotur ġie ppreżentat lilha, jew fid-data meta l-att promotur ġie riċevut mill-awtorità responsabbli għan-notifika, skont l-għażla magħmula mill-Istat Membru li hija tagħmel parti minnu, filwaqt li jiġi ppreċiżat li, fiż-żewġ każijiet, ir-rikorrent ma għandux jonqos milli jieħu l-miżuri li għandu jieħu sabiex l-imsemmi att, skont il-każ, jiġi nnotifikat lill-konvenut jew jiġi rreġistrat mal-qorti.
106.
L-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003 jiddefinixxi għalhekk il-karatteristiċi kemm proċedurali kif ukoll temporali tal-kunċett ta’ kawża mressqa quddiem qorti, billi jipprevedi f’liema mument u taħt liema kundizzjonijiet dan iseħħ, indipendentement mir-regoli applikabbli fl-Istati Membri (
35
). B’mod iktar ġenerali, il-kunċett tal-“qorti adita l-ewwel” għandu jiġi kkunsidrat bħala kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni (
36
).
107.
Huwa abbażi tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003 li wieħed għandu għaldaqstant jiddetermina kif ir-regola ta’ lis alibi pendens stabbilita mill-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 għandha tiġi applikata b’mod konkret f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, u din l-applikazzjoni għandha tippermetti li jitnaqqas kemm jista’ jkun ir-riskju ta’ proċeduri paralleli u li jiġi evitat li l-perijodu ta’ sospensjoni tal-proċeduri mill-qorti adita t-tieni ma jiġix imtawwal (
37
).
108.
Għalhekk, l-ewwel problema li għandha tiġi riżolta hija dik dwar jekk jistax jitqies li effettivament “tressqet kawża” quddiem il-qorti tar-rinviju fit-13 ta’ Ġunju 2014 fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003.
109.
Dan jidher li tabilħaqq huwa l-każ. Fil-fatt, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ressqet it-talba tagħha għal divorzju fit-13 ta’ Ġunju 2014 quddiem il-qorti tar-rinviju u ma hemm xejn, fid-deċiżjoni tar-rinviju, li jippermetti li jitqies li hija ma ħaditx il-miżuri li kellha tieħu, konformement mal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003. Hija, madankollu, il-qorti tar-rinviju li għandha tagħmel, fl-aħħar mill-aħħar, il-verifiki neċessarji f’dan ir-rigward.
110.
Għandu jiġi osservat, barra minn hekk, li jidher ukoll li “tressqet” quddiem il-qorti Franċiża fis-17 ta’ Ġunju 2014, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003, it-talba għal divorzju tal-konvenut fil-kawża prinċipali.
111.
L-applikazzjoni stretta tar-regola proċedurali kronoloġika stabbilita fl-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 titlob għalhekk li jiġi kkunsidrat li, fiċ-ċirkustanzi fil-kawża prinċipali, il-qorti tar-rinviju hija l-qorti adita l-ewwel b’talba għal divorzju, u li għalhekk hija l-qorti Franċiża, adita t-tieni, li kellha tissospendi l-proċeduri, sakemm tiġi stabbilita l-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju, u, fejn xieraq, li ċċedi l-ġurisdizzjoni.
112.
Peress li, minn naħa, il-ġurisdizzjoni tal-qorti Franċiża li tisma’ l-proċedura għal separazzjoni legali mibdija mill-konvenut fil-kawża prinċipali għandha tiġi kkunsidrata li ġiet fi tmiem minħabba l-iskadenza tagħha u li, min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju għandha tiġi kkunsidrata bħala l-qorti adita l-ewwel b’talba għal divorzju, l-elementi fattwali differenti identifikati mill-qorti tar-rinviju bħala deċiżivi fid-domandi preliminari (
38
) jidhru irrilevanti. L-unika kwistjoni li jifdal hija dik dwar jekk il-ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju hijiex stabbilita fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003.
113.
Għalkemm hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiddeċiedi f’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li, skont l-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, il-qorti tar-rinviju għandha ġurisdizzjoni fuq id-divorzju mixtieq mill-partijiet fil-kawża prinċipali. Jista’ wkoll jiġi nnotat li, minn naħa, il-qorti tar-rinviju ma rrinunzjatx għall-ġurisdizzjoni tagħha li tisma’ t-talba għal divorzju mressqa mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, pjuttost il-kuntrarju, u, min-naħa l-oħra, il-konvenut fil-kawża prinċipali ma qajjimx in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-qorti tar-rinviju, iżda ressaq biss talba sabiex tiġi miċħuda jew imħassra t-talba għal divorzju tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali, b’applikazzjoni tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 (
39
).
114.
Jista’ wkoll jiġi oġġezzjonat li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali, l-interpretazzjoni proposta tal-Artikoli 16 u 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 tqiegħed fi żvantaġġ il-persuni li, bħall-konvenut fil-kawża prinċipali, jinsabu fl-impossibbiltà li jibdew proċedura għal divorzju fi Franza wara li jkunu bdew proċedura għal separazzjoni legali, jekk proċedura għal divorzju tinbeda fi Stat Membru ieħor ftit taż-żmien qabel ma jiskadi t-terminu ta’ skadenza tal-proċedura għal separazzjoni legali previst fl-Artikolu 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili.
115.
Dan l-iżvantaġġ, madankollu, huwa iktar apparenti milli reali, peress li huwa stabbilit li l-konvenut fil-kawża prinċipali seta’ jirtira t-talba tiegħu għal separazzjoni legali u mbagħad jippreżenta, quddiem qorti Franċiża, rikors għal divorzju jekk kien jixtieq. Jekk hemm żvantaġġ, dan huwa biss il-konsegwenza tas-sitwazzjoni maħluqa mid-duwalità tal-proċedura ta’ “tħassir taż-żwieġ” fi Franza u tal-iżbilanċ proċedurali li l-Artikoli 1076, 1111 u 1113 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jintroduċu bejn ir-rikorrent u l-konvenut fil-kuntest tat-tmexxija ta’ proċedura għal separazzjoni legali.
116.
Fi kwalunkwe każ, u kif irrilevat mill-Avukat Ġenerali Jaaskinen fil-konklużjonijiet tiegħu fil-Kawża Weber (
40
) fir-rigward tal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001, il-prijorità ta’ ġurisdizzjoni li din id-dispożizzjoni tistabbilixxi abbażi biss tal-kriterju kronoloġiku twassal neċessarjament sabiex tiffavorixxi dik il-parti li tkun uriet l-iktar ħeffa sabiex tadixxi il-qorti ta’ Stat Membru.
117.
Minn dak li ntqal hawn fuq jirriżulta li r-risposta għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju hija li l-Artikoli 16 u 19 tar-Regolament Nru 2201/2003 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali:
—
fejn proċedura għal separazzjoni legali mibdija quddiem qorti tal-ewwel Stat Membru tkun skadiet u
—
fejn żewġ talbiet għal divorzju tressqu b’mod parallel, l-ewwel waħda quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor ftit qabel id-data tal-iskadenza tal-proċedura għal separazzjoni legali u t-tieni waħda quddiem il-qorti tal-ewwel Stat Membru ftit wara l-istess data ta’ skadenza,
il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-ewwel Stat Membru li tisma’ t-talba għal divorzju għandha titqies li ma hijiex stabbilita.
VI – Konklużjoni
118.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari tal-Qorti Għolja tal-Ġustizzja, diviżjoni tal-familja, kif ġej:
L-Artikoli 16 u 19 tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas-27ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u l-kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, li rrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, f’ċirkustanzi bħal dawk fil-kawża prinċipali:
—
fejn proċedura għal separazzjoni legali mibdija quddiem qorti tal-ewwel Stat Membru tkun skadiet u
—
fejn żewġ talbiet għal divorzju tressqu b’mod parallel, l-ewwel waħda quddiem qorti ta’ Stat Membru ieħor ftit qabel id-data tal-iskadenza tal-proċedura għal separazzjoni legali u t-tieni waħda quddiem il-qorti tal-ewwel Stat Membru ftit wara l-istess data ta’ skadenza,
il-ġurisdizzjoni tal-qorti tal-ewwel Stat Membru li tisma’ t-talba għal divorzju għandha titqies li ma hijiex stabbilita.
(
1
)   Lingwa oriġinali: il-Franċiż.
(
2
)   ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 6, p. 243, iktar ’il quddiem, ir-“Regolament Nru 2201/2003”.
(
3
)   Iktar ’il-quddiem, ir-“rikorrenti fil-kawża prinċipali”.
(
4
)   Iktar ’il quddiem, il-“konvenut fil-kawża prinċipali”.
(
5
)   ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42.
(
6
)   ĠU L 351, p. 1
(
7
)   C‑111/01, EU:C:2003:257, punt 27.
(
8
)   Ara l-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 2201/2003.
(
9
)   Ara l-premessi 33 u 34 u l-Artikoli 32 sa 34.
(
10
)   ĠU L 7, p. 1.
(
11
)   ĠU L 201, p. 107.
(
12
)   Qorti ta’ kassazzjoni, L-Ewwel Awla Ċivili, Appell Nru 12-24001 (ECLI:FR:CCASS:2013:C100695).
(
13
)   Ara s-sentenza Purrucker (C-296/10, EU:C:2010:665, punt 86).
(
14
)   Ara s-sentenza C (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2268) u l-pożizzjoni meħuda mill-Avukat Ġenerali Szpunar fil-Kawża C (C‑376/14 PPU, EU:C:2014:2275, punti 58 sa 60).
(
15
)   Ara s-sentenza Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punti 64 u 66).
(
16
)   (ĠU 1972, L 299, p. 32, iktar ’il quddiem, il-“Konvenzjoni ta’ Brussell”). Ara s-sentenzi Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657, punt 41) u Maersk Olie & Gas (C‑39/02, EU:C:2004:615).
(
17
)   Ara s-sentenza Cartier parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances (C‑1/13, EU:C:2014:109, punt 40).
(
18
)   C‑1/13, EU:C:2014:109, punt 45.
(
19
)   Appell Nru 13/70007 (ECLI:FR:CCASS:2014:AV15001), iktar ’il quddiem, l-“opinjoni tal-10 ta’ Frar 2014”.
(
20
)   Ara l-konklużjonijiet ta’ Bernard de la Gâtinais fuq l-opinjoni tal-10 ta’ Frar 2014 u l-ġurisprudenza tal-Qorti ta’ kassazzjoni ċċitata.
(
21
)   Ara Watine-Drouin, C., Séparation de corps, causes, procédure, effets, JurisClasseur Notarial, Faxxikolu Nru 5, Nru 34 u l-ġurisprudenza ċċitata.
(
22
)   Ara l-opinjoni tal-10 ta’ Frar 2014 u l-konklużjonijiet ta’ Bernard de la Gâtinais.
(
23
)   Għandu jiġi nnotat f’dan ir-rigward li, kif innotat mir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, il-Qorti ta’ kassazzjoni kkonfermat sentenza tal-qorti tal-appell li kienet iddeċidiet li, skont l-Artikoli 3(1)(b) u 16 tar-Regolament Nru 2201/2003, “qorti hija adita kif xieraq, fil-qasam ta’ divorzji, fid-data tal-preżentata tar-rikors bil-kundizzjoni li dan ikun segwit b’ċitazzjoni għal divorzju” ara Qorti ta’ kassazzjoni, L-Ewwel Awla Ċivili, sentenza tas-26 ta’ Ġunju 2013, appell Nru 12/24001 (ECL:FR:CCASS:2013:C100695). Filwaqt li huwa minnu li din l-interpretazzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003, jekk wieħed jassumi li hija kkonfermata mill-Qorti tal-Ġustizzja, hija tali li ssolvi l-problema mqajma mit-tilwima fil-kawża prinċipali, jibqa’ l-fatt li d-domandi magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja ma jirrigwardawx il-“karattru regolari” ta’ riferiment mill-qorti Franċiża, iżda, kif ser naraw fl-iżviluppi li ġejjin, jirrigwardaw il-kunċetti ta’ “ġurisdizzjoni stabbilita” fis-sens tal-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003, u l-“qorti adita l-ewwel” fis-sens tal-Artikolu 16 ta’ dan ir-regolament.
(
24
)   Għandu madankollu jiġi osservat li l-Qorti tal-Ġustizzja għad ma kellhiex l-opportunità li tinterpreta din id-dispożizzjoni.
(
25
)   Għandu jitfakkar li l-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 2201/2003 jirriproduċi s-sustanza tal-Artikolu 11(2) tal-Konvenzjoni mfassla fuq il-bażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali, iffirmata fi Brussell fit-28 ta’ Mejju 1998 (ĠU C 221, p. 2, iktar ’il-quddiem “Il-Konvenzjoni ta’ Brussell tat-28 ta’ Mejju 1998”), ippreżentat bħala dispożizzjoni innovattiva sabiex jiġu ttrattati każijiet ta’ “lis alibi pendens foloz”, sabiex “tieħu inkunsiderazzjoni speċifikament id-differenzi bejn is-sistemi legali ta’ Stati relatati mal-fatt li mhux kollha għandhom is-separazzjoni, id-divorzju u l-annullament taż-żwieġ”. Ara r-rapport ta’ spjegazzjoni dwar il-Konvenzjoni mfassla fuq il-bażi tal-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali, redatt minn Alegria Borras u approvat mill-Kunsill fit-28 ta’ Mejju 1998, punt 54 (ĠU 221, p. 27). Ara wkoll il-proposta tal-Kummissjoni [COM(2002) 222 finali], li twassal għall-adozzjoni tar-Regolament tal-Kunsill Nru 1347/2000/KE, tad-29 ta’ Mejju 2000, dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi f’materji matrimonjali u f’materji ta’ responsabbiltà tal-ġenituri għall-ulied taż-żewġ konjuġi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti Kapitolu 19, Vol. 1, p. 209) li rreferiet għaliha l-proposta tal-Kummissjoni [COM (2002) 222 finali] li wasslet għall-adozzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003.
(
26
)   Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 21 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
27
)   Ara s-sentenza Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punti 64 sa 86)
(
28
)   Ara s-sentenzi Zelger (129/83, EU:C:1984:215); Gubisch Maschinenfabrik (144/86, EU:C:1987:528); Overseas union Insurance et (C‑351/89, EU:C:1991:279); Tatry (C‑406/92, EU:C:1994:400); von Horn (C‑163/95, EU:C:1997:472); Drouot assurances (C‑351/96, EU:C:1998:242); Gantner Electronic (C‑111/01, EU:C:2003:257); Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657); Maersk Olie & Gas (C‑39/02, EU:C:2004:615).
(
29
)   Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Cartier parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances (C‑1/13, EU:C:2014:109) u Weber (C‑438/12, EU:C:2014:212).
(
30
)   Ara, f’dan is-sens, iżda bir-riżervi imposti mill-ispeċifiċità tar-responsabbiltà tal-ġenituri, it-teħid ta’ pożizzjoni tal-Avukat Ġenerali Jaakinen fil-Kawża Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:578, punti 95
et seq); ara wkoll, b’mod partikolari, is-sentenza Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punti 64
et seq).
(
31
)   Ara s-sentenza Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657, punt 47).
(
32
)   Ara b’mod partikolari s-sentenzi Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657, punt 70) kif ukoll Cartiere parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances (C‑1/13, EU:C:2014:1099, punt 33).
(
33
)   Ara b’mod partikolari, f’dak li jirrigwarda il-Konvenzjoni ta’ Brussell, is-sentenza Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657, punt 41) u, f’dak li jirrigwarda r-Regolament Nru 2201/2003, is-sentenza Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:665, punt 64).
(
34
)   L-Artikolu 16 tar-Regolament Nru 2201/2003 jirriproduċi, f’dan il-każ, id-dispożizzjonijet tal-Artikolu 11(4) tar-Regolament Nru 1347/2000.
(
35
)   Kif ġustament josserva l-Avukat Ġenerali Jaaskinen fil-pożizzjoni tiegħu fil-Kawża Purrucker (C‑296/10, EU:C2010:578, punt 98). Huwa jinsisti f’dan ir-rigward, fuq l-inverżjoni mwettqa mill-leġiżlatur fir-rigward tal-pożizzjoni li kienet ħadet il-Qorti tal-Ġustizzja rigward l-Artikolu 21 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell fis-sentenza Zelger (129/83, EU:C:1984:215, punt 16), li fiha hija ddeċidiet li “l-Artikolu 21 tal-Konvenzjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li għandha tiġi kkunsidrata bħala l-‘qorti adita l-ewwel’ il-qorti li quddiemha ġew issodisfatti l-ewwel il-kundizzjonijiet li jippermettu li jiġi konkluż li jeżisti lis alibi pendens finali, u dawn il-kundizzjonijiet għandhom jiġu evalwati, skont il-liġi nazzjonali ta’ kull waħda mill-qrati kkonċernati”.
(
36
)   Ara l-pożizzjoni meħuda mill-Avukat Ġenerali Jaaskinen fil-Kawża Purrucker (C‑296/10, EU:C:2010:578, punt 98).
(
37
)   Ara, b’analoġija mal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001, is-sentenza Cartier parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances (C‑1/13, EU:C:2014:109, punti 38 u 41).
(
38
)   Jigifieri, l-ewwel nett, il-fatt li l-konvenut fil-kawża prinċipali ma ħa l-ebda inizjattiva sabiex imexxi għal konklużjoni l-proċedura għal separazzjoni legali li kien beda fi Franza, jew li manifestament ipprova jimmanuvra sabiex jostakola l-bidu tal-proċeduri kollha ta’ divorzju fir-Renju Unit u, it-tieni nett, il-fatt li, minħabba ż-żoni orarji rispettivi tar-Renju Unit u ta’ Franza, ir-rikorrenti li tadixxi qorti Franċiża neċessarjament hija f’pożizzjoni favorevoli mill-perspettiva tar-regoli kronoloġiċi ta’ lis alibi pendens stabbiliti mill-Artikolu 19 tar-Regolament Nru 2201/2003.
(
39
)   Ara, b’analoġija mal-Artikolu 27 tar-Regolament Nru 44/2001, is-sentenza Cartier parfums-lunettes u Axa Corporate Solutions assurances (C‑1/13, EU:C:2014:1099, punt 44).
(
40
)   C‑438/12, EU:C:2014:43, punt 79.