62024CJ0182_RES
Kawża C-182/24
RB, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol_uAD, irrappreżentat mill-kuratriċi tiegħu, NM, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol_uDR, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol_uZB, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol_uVQ, bħala suċċessur ta’ Claude Chabrol_uRZ, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff_uDQ, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff_uFI, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff_uLF, bħala suċċessur ta’ Paul Gégauff,
vs
Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques (SACD)uRadio Days SARLuBrinter Company LtduBSuMWuArtedis SAuPanoceanic Films SA
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mit-Tribunal Judiciaire de Paris)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tat-18 ta’ Diċembru 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proprjetà intellettwali – Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati – Direttiva 2001/29/KE – Artikoli 2 sa 4 u 8 – Direttiva 2004/48/KE – Artikoli 1 sa 3 – Direttiva 2006/115/KE – Direttiva 2006/116/KE – Artikoli 1, 2 u 9 – Artikoli 17 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Rimedji ġudizzjarji – Dritt għal rimedju effettiv – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ammissibbiltà ta’ azzjoni għal ksur eżerċitata minn wieħed mill-komproprjetarji tad-drittijiet tal-awtur ta’ xogħol ċinematografiku għall-kundizzjoni li l-komproprjetarji l-oħra jissejħu fil-kawża”
Approssimazzjoni tal-leġiżlazzjonijiet – Drittijiet tal-awtur u drittijiet relatati – Direttivi 2001/29, 2004/48 u 2006/116 – Dritt għal rimedju effettiv – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ammissibbiltà ta’ azzjoni għal ksur tad-dritt tal-awtur ta’ xogħol kollettiv għall-kundizzjoni li l-komproprjetarji l-oħra kollha ta’ dan id-dritt jissejħu fil-kawża – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet – Assenza ta’ proċedura inutilment ikkumplikata jew għalja – Osservanza tal-prinċipju ta’ effettività u tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali
(Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, Artikoli 17 u 47; Direttivi tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2001/29, Artikolu 8, 2004/48, Artikolu, 3 u 2006/116, Artikolu 1)
(ara l-punti 52, 54 sa 60, u 63 sa 78, u d-dispożittiv)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mit-tribunal judiciaire de Paris (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Pariġi, Franza), il-Qorti tal-Ġustizzja tat deċiżjoni dwar il-kompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ammissibbiltà ta’ azzjoni għal ksur tad-dritt tal-awtur ta’ xogħol kollettiv għall-kundizzjoni li l-komproprjetarji l-oħra kollha ta’ dan id-dritt jissejħu fil-kawża.
C. Chabrol kien id-direttur ta’ erbatax-il film u P. Gégauff ikkollabora f’ħamsa minn dawn il-films. Fl-1990, huma kienu ttrasferew lil distributur id-drittijiet ta’ sfruttament ta’ dawn il-films għal perijodu ta’ tletin sena. Fl-2019, l-eredi rispettivi ta’ C. Chabrol u ta’ P. Gégauff, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, kienu fetħu kawża kontra d-distributur inkwistjoni u kontra kumpanniji oħra, fejn talbu, fost l-oħrajn, il-ħlas ta’ kumpens għad-dannu mġarrab minħabba l-ksur ta’ obbligi kuntrattwali u l-ksur tad-drittijiet tal-awtur relatati mal-films inkwistjoni.
Abbażi tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, il-konvenuti fil-kawża prinċipali qajmu eċċezzjoni ta’ inammissibbiltà, ibbażata fuq l-assenza ta’ sejħa fil-kawża ta’ 19-il koawtur tal-films. Issa, ir-rikorrenti la setgħu jillokalizzaw u lanqas ma setgħu jidentifikaw lill-koawturi kollha jew lis-suċċessuri tagħhom, minħabba n-numru ta’ films inkwistjoni, il-qedem tagħhom, id-diversità tal-partijiet interessati u l-mewt ta’ wħud minn dawn il-koawturi.
Kien f’dan il-kuntest li l-qorti tar-rinviju staqsiet, essenzjalment, dwar il-kompatibbiltà tal-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni mal-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/29 (
1
), mal-Artikolu 3 tad-Direttiva 2004/48 (
2
), u mal-Artikolu 1 tad-Direttiva 2006/116 (
3
), moqrija flimkien mal-Artikoli 17 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).
Il-kunsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja
Fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/29, l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2004/48 u l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2006/116 jimponu fuq l-Istati Membri l-obbligu li jipprevedu l-proċeduri neċessarji sabiex jiżguraw il-protezzjoni effettiva tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali koperti minn dawn id-direttivi, billi jipprojbixxu b’mod partikolari l-proċeduri li jkunu inutilment ikkumplikati jew għaljin. Mill-banda l-oħra, ebda wieħed minn dawn l-artikoli ma jiddetermina, bil-formulazzjoni tiegħu biss, il-modalitajiet ta’ din il-protezzjoni fil-każ ta’ komproprjetà ta’ dritt tal-awtur. Fir-rigward tal-kuntest li minnu jifformaw parti dawn id-dispożizzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li lanqas l-artikoli l-oħra tat-tliet direttivi ma jiddeterminaw il-modalitajiet ta’ eżerċizzju tar-rimedji inkwistjoni fil-każ ta’ komproprjetà ta’ dritt tal-awtur. Fir-rigward tal-għanijiet imfittxija, mill-premessi ta’ dawn id-direttivi jirriżulta li dawn tal-aħħar huma intiżi, b’mod partikolari, li jiżguraw livell għoli ta’ protezzjoni tal-proprjetà intellettwali, inklużi d-drittijiet tal-awtur. B’mod partikolari, f’dak li jirrigwarda d-Direttiva 2004/48, id-dispożizzjonijiet tagħha ma humiex intiżi li jirregolaw l-aspetti kollha marbuta mad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, iżda biss dawk li huma inerenti minn naħa, għar-rispett ta’ dawn id-drittijiet u, min-naħa l-oħra, għall-ksur tal-imsemmija drittijiet, billi jimponu l-eżistenza ta’ rimedji effettivi intiżi li jipprevjenu, itemmu jew jirrimedjaw kull ksur ta’ drittijiet tal-proprjetà intellettwali eżistenti. Konsegwentement, bla ħsara għall-obbligu li jiġu previsti rimedji ġudizzjarji li ma jkunux inutilment ikkumplikati jew għaljin, huma l-Istati Membri li għandhom, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali, jiddeterminaw il-modalitajiet proċedurali tar-rimedji inkwistjoni, u dan inkluż fil-każijiet ta’ komproprjetà ta’ drittijiet tal-proprjetà intellettwali.
Fit-tieni lok, il-Qorti tal-Ġustizzja eżaminat jekk il-proċedura inkwistjoni kinitx inutilment ikkumplikata jew għalja u jekk setgħetx tmur kontra l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività kif ukoll kontra r-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikoli 17 u 47 tal-Karta. F’dan ir-rigward, hija osservat li konsegwenza tal-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali mogħtija mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza) kienet l-inammissibbiltà ta’ azzjoni mressqa minn koawtur fl-assenza ta’ sejħa fil-kawża tal-koawturi l-oħra kollha jew, jekk ikun il-każ, tas-suċċessuri tagħhom, anki meta tali sejħa fil-kawża tirriżulta diffiċli ħafna, jekk mhux saħansitra impossibbli, minħabba ċirkustanzi indipendenti mir-rieda tar-rikorrent.
L-ewwel nett, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-effett tar-rekwiżit dwar is-sejħa fil-kawża tal-koawturi kollha u/jew tas-suċċessuri tagħhom kien li jagħmel l-eżami ġudizzjarju tat-talbiet tagħhom impossibbli, meqjusa d-diffikultà relatata mal-identifikazzjoni u, konsegwentement, mas-sejħa fil-kawża tas-suċċessuri kollha tal-komproprjetarji tad-drittijiet tal-awtur inkwistjoni. Kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tivverifika jekk, fil-każ quddiemha, dan ir-rekwiżit kienx iwassal sabiex jagħmel il-proċedura inkwistjoni inutilment ikkumplikata u għalja.
It-tieni nett, il-proċess ma kienx jissuġġerixxi li kien hemm xi ksur tal-prinċipju ta’ ekwivalenza. Madankollu, fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li meta jkun hemm diffikultajiet serji u persistenti sabiex il-koawturi ta’ xogħol kollettiv jiġu identifikati u lokalizzati, il-fatt li l-ammissibbiltà ta’ azzjoni ġudizzjarja tal-koawturi ta’ dan ix-xogħol li jkollhom l-intenzjoni li jiddefendu d-drittijiet tagħhom tkun suġġetta għas-sejħa fil-kawża tal-koawturi l-oħra kollha tal-imsemmi xogħol jista’ jirrendi l-eżerċizzju tad-drittijiet li d-dritt tal-Unjoni jagħti lill-koawturi eċċessivament diffiċli.
It-tielet nett, f’dak li jirrigwarda d-dritt għall-proprjetà sanċit fl-Artikolu 17 tal-Karta, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li meta diversi persuni jkunu detenturi konġunti ta’ proprjetà intellettwali, bħalma huma d-drittijiet tal-awtur, fuq l-istess xogħol, dawn ikunu kollha meqjusa bħala li kisbu, abbażi tad-dritt tal-Unjoni, id-dritt li jgawdu minn din il-proprjetà intellettwali u jkunu protetti bl-istess mod. Ir-rikonoxximent tal-kwalità ta’ awtur ta’ xogħol ċinematografiku, bħal dak inkwistjoni fil-każ ineżami, jikkostitwixxi kundizzjoni suffiċjenti għall-eżerċizzju tad-dritt għall-proprjetà.
F’dak li jirrigwarda d-dritt għal rimedju effettiv, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li l-kontenut essenzjali ta’ dan id-dritt, sanċit fl-Artikolu 47 tal-Karta, jinkludi l-element li jikkonsisti fil-possibbiltà ta’ aċċess għal qorti li jkollha l-kompetenza sabiex tiżgura r-rispett tad-drittijiet li jiggarantixxi d-dritt tal-Unjoni u, għal dan il-għan, sabiex teżamina l-kwistjonijiet kollha ta’ liġi u ta’ fatt rilevanti sabiex issolvi t-tilwima li jkollha quddiemha. Ċertament, restrizzjoni bħal dik li kienet tirriżulta mil-leġiżlazzjoni nazzjonali kienet tipproteġi d-drittijiet tal-komproprjetarji assenti, billi tippermetti li jkollhom informazzjoni suffiċjenti sabiex jipparteċipaw jew ma jipparteċipawx fil-proċedura, fatt li jikkontribwixxi, b’mod partikolari, sabiex jiġi ggarantit ir-rispett tad-dritt għall-proprjetà ta’ dawn il-komproprjetarji u sabiex jintlaħaq, fir-rigward tagħhom, l-għan imfittex mit-tliet direttivi. Madankollu, deher li l-effett ta’ din il-leġiżlazzjoni kien li, minkejja l-isforzi u d-diliġenza murija mir-rikorrenti sabiex jissejħu fil-kawża l-komproprjetarji kollha tad-drittijiet tal-awtur, għamlet l-eżami ġudizzjarju tat-talbiet tagħhom impossibbli. F’tali każ, l-obbligu li l-komproprjetarji kollha jissejħu fil-kawża, taħt piena ta’ inammissibbiltà tal-azzjoni kkonċernata, deher li kien jipprekludi lil dawn ir-rikorrenti milli jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom stess. Issa, id-dritt tal-komproprjetarji li jiddefendu d-drittijiet tal-awtur tagħhom ma jistax ikun suġġett għal rekwiżiti proċedurali li l-osservanza tagħhom tkun impossibbli jew diffiċli ħafna, li jkun jammonta, fil-prattika, għan-newtralizzazzjoni ta’ dan id-dritt u għalhekk ikun jippreġudika d-dritt fundamentali ggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta.
Bla ħsara għall-verifika li kellha titwettaq mill-qorti tar-rinviju, kien għalhekk jidher li l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni tar-rekwiżiti proċedurali imposti fuq ir-rikorrenti setgħu kienu ta’ natura li jagħmlu l-proċedura inkwistjoni inutilment ikkumplikata u għalja, kif ukoll li jippreġudikaw kemm il-prinċipju ta’ effettività kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta. Jekk il-qorti tar-rinviju kellha tikkonstata li ma kienx possibbli li d-dritt nazzjonali tagħha jiġi interpretat b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni, hija kellha l-obbligu li tiżgura, fil-kuntest tal-kompetenzi tagħha, il-protezzjoni ġuridika li l-partijiet fil-kawża kienu jisiltu minn dan l-Artikolu 47, u li tiggarantixxi l-effett sħiħ tiegħu billi ma tapplikax, jekk ikun hemm bżonn, id-dispożizzjonijiet nazzjonali kkonċernati.
Għaldaqstant, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-Artikolu 8 tad-Direttiva 2001/29, l-Artikolu 3 tad-Direttiva 2004/48 u l-Artikolu 1 tad-Direttiva 2006/116 ma jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-ammissibbiltà ta’ azzjoni għal ksur tad-dritt tal-awtur ta’ xogħol kollettiv għas-sejħa fil-kawża tal-komproprjetarji kollha ta’ dan id-dritt, bil-kundizzjoni li l-interpretazzjoni u l-applikazzjoni ta’ din il-leġiżlazzjoni ma jagħmlux il-proċedura prevista inutilment ikkumplikata jew għalja, peress li din ma għandhiex tagħmel l-eżerċizzju ta’ din l-azzjoni, unikament minn koawtur jew minn diversi fosthom, impossibbli jew eċċessivament diffiċli. Il-qorti nazzjonali għandha, fi kwalunkwe każ, tiggarantixxi r-rispett tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta.
(
1
)	Direttiva 2001/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta’ Mejju 2001 dwar l-armonizzazzjoni ta’ ċerti aspetti ta’ drittijiet ta’ l-awtur u drittijiet relatati fis-soċjetà tal-informazzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 1, p. 230).
(
2
)	Direttiva 2004/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 fuq l-infurzar tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 17, Vol. 2, p. 32).
(
3
)	Direttiva 2006/116/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2006 dwar il-perjodu ta' protezzjoni ta' drittijiet ta' l-awtur u ta' ċerti drittijiet relatati (ĠU 2006, L 372, p. 12).