62023TJ0201_RES
Sprawa T‑201/23
Communications Regulatory Authority (CRA)
przeciwko
Radzie Unii Europejskiej
Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 16 października 2024 r.
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z sytuacją w Iranie – Zamrożenie środków finansowych – Wykaz osób, podmiotów i organów, do których ma zastosowanie zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Umieszczenie nazwy skarżącego w wykazie – Obowiązek uzasadnienia – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Proporcjonalność – Nadużycie władzy
Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Środki ograniczające wobec Iranu – Zamrożenie środków finansowych niektórych osób i podmiotów w związku z sytuacją w Iranie – Obowiązek określenia w uzasadnieniu specyficznych i konkretnych okoliczności uzasadniających ten środek – Decyzja wpisująca się w kontekst znany zainteresowanemu umożliwiająca mu zrozumienie zakresu podjętego wobec niego środka – Dopuszczalność zwięzłego uzasadnienia
(art. 296 TFUE; rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 25–28, 30–34)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Środki ograniczające wobec Iranu – Zamrożenie środków finansowych osób odpowiedzialnych za poważne przypadki naruszania praw człowieka oraz osób, podmiotów lub organów z nimi powiązanych – Prawo dostępu do dokumentów – Prawo uzależnione od złożenia w tym celu wniosku do Rady
(rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 38)
Unia Europejska – Sądowa kontrola zgodności z prawem aktów instytucji – Środki ograniczające wobec Iranu – Zakres kontroli – Dowód zasadności środka – Ciążący na właściwym organie Unii obowiązek wykazania – w razie zakwestionowania – zasadności powodów wysuniętych przeciwko zainteresowanym osobom lub podmiotom – Dowody wskazujące na dokumenty, które nie zostały włączone do akt sprawy – Naruszenie prawa do obrony – Brak
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 55, 61–64)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności – Decyzja o zamrożeniu środków finansowych skierowana przeciwko niektórym osobom i podmiotom w związku z sytuacją w Iranie – Zgodność z powyższą zasadą – Przesłanki
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 48 ust. 1; rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 66–69)
Unia Europejska – Sądowa kontrola zgodności z prawem aktów instytucji – Środki ograniczające wobec Iranu – Zakres kontroli – Umieszczenie skarżącego w załączonym do zaskarżonego rozporządzenia wykazie z uwagi na fakt, że przyczynił się on do popełnienia czynów stanowiących poważne przypadki naruszenia praw człowieka – Dokumenty publicznie dostępne – Wartość dowodowa
(rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 75–79, 86, 88–90)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające wobec Iranu – Zamrożenie środków finansowych osób odpowiedzialnych za poważne przypadki naruszania praw człowieka i osób, podmiotów lub organów z nimi powiązanych – Kontrola sądowa zgodności z prawem – Zakres – Ocena okoliczności faktycznych i dowodów – Popełniony przez Radę błąd w ocenie co do przyjęcia środków odgraniczających – Brak
(rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 92, 93, 98, 107, 109–112, 117)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające wobec Iranu – Zamrożenie środków finansowych osób odpowiedzialnych za poważne przypadki naruszania praw człowieka i osób, podmiotów lub organów z nimi powiązanych – Kontrola sądowa zgodności z prawem – Stosowność środków ograniczających – Środki ograniczające służące realizacji uzasadnionego celu wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa
(rozporządzenia Rady: nr 359/2011, 2023/152)
(zob. pkt 127–130)
Streszczenie
W swoim wyroku Sąd oddalił wniesioną przez Communications Regulatory Authority (CRA) skargę o stwierdzenie nieważności rozporządzenia 2023/152, na mocy którego w 2023 r. Rada Unii Europejskiej umieściła tę instytucję w wykazie osób i podmiotów objętych środkami ograniczającymi w związku z sytuacją w Iranie. Sąd stwierdził, że w świetle przedstawionych dowodów Rada nie popełniła błędu w ocenie w odniesieniu do korzystania przez skarżącego z oprogramowania szpiegowskiego przeciwko ludności Iranu.
Skarżący jest instytucją rządową powiązaną z irańskim ministerstwem komunikacji i technologii informacyjnych. Jego środki finansowe zostały zamrożone, ponieważ uznano go za odpowiedzialnego za poważne naruszenia praw człowieka w Iranie ze względu na wdrożenie przez rząd Iranu wymogów dotyczących filtrowania treści internetowych za pomocą oprogramowania szpiegowskiego zwanego SIAM i wykorzystywanego podczas protestów w 2022 r. po śmierci Mahsy Amini do kontroli dostępu do Internetu i telefonów komórkowych w celu śledzenia demonstrantów i działań dysydentów. Zdaniem Rady skarżący wspierał w ten sposób represje stosowane przez te władze wobec demonstrantów, którzy wypowiadali się w obronie ich uzasadnionych praw.
Ocena Sądu
W pierwszej kolejności Sąd oddalił zarzuty skarżącego oparte na naruszeniu art. 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Sąd przypomniał w tym względzie, że w razie zakwestionowania tej okoliczności to do właściwego organu Unii Europejskiej należy wykazanie zasadności powodów wysuniętych przeciwko danej osobie lub danemu podmiotowi. Jednakże nie wynika z tego, iż podnoszona niemożność przedstawienia przez Radę dowodu uzasadniającego powody powołane w celu uzasadnienia umieszczenia nazwy skarżącego w załączniku I do rozporządzenia nr 359/2011 (
1
) – przy założeniu, że zostałaby udowodniona – naruszałaby przysługujące skarżącemu prawo do obrony. Przeciwnie, to zachowanie skuteczności art. 47 Karty praw podstawowych wymaga, aby sąd Unii był zobowiązany do weryfikacji, w ramach kontroli zgodności z prawem środków ograniczających, zasadności powodów leżących u podstaw tych środków i, w konsekwencji, mocy dowodowej dokumentów przedstawionych przez Radę.
W drugiej kolejności Sąd przypomniał, że artykuły prasowe mogą zostać wykorzystane w celu potwierdzenia istnienia pewnych okoliczności faktycznych, jeżeli pochodzą one z kilku różnych źródeł i są wystarczająco konkretne, precyzyjne i spójne w odniesieniu do opisanych w nich okoliczności faktycznych.
W niniejszej sprawie Rada oparła przyjęcie wobec skarżącego rozpatrywanych środków ograniczających na różnych dokumentach tego rodzaju. Co się tyczy artykułu opublikowanego w witrynie internetowej The Intercept (
2
), Sąd uznał, że wspiera on twierdzenia Rady poprzez udostępnienie podręcznika użytkownika oprogramowania SIAM sporządzonego w języku angielskim oraz drugiego podręcznika zredagowanego w języku farsi, na którym widniało logo skarżącego. Twierdzenia te są poparte innymi dowodami. I tak, w artykule medialnym Commrisk (
3
) opisano spotkanie z przedstawicielem spółki technologicznej, który próbował sprzedać Iranowi oprogramowanie posiadające funkcje „niepokojąco podobne” do funkcji oprogramowania SIAM i który dobrowolnie dostarczył autorowi tego artykułu informacji na temat tej sprzedaży.
Wreszcie z artykułu stowarzyszenia ARTICLE 19 (
4
) wynika, że to ostatnie od wielu lat prowadziło nadzór nad zakresem kontroli przeprowadzanych w Internecie w Iranie. Stowarzyszenie to miało w szczególności odkryć, że skarżący, pod nadzorem irańskiego ministerstwa komunikacji i technologii informacyjnych, które w rzeczywistości było kontrolowane przez irańskie służby wywiadowcze, stosował sprzęt do nadzoru i cenzury na poziomie dostawców usług dostępu do Internetu oraz zarządzał – w imieniu najwyższej rady bezpieczeństwa narodowego Iranu – przerwy w dostępie do Internetu i inne jego zakłócenia.
W związku z tym z uwagi na zgodność różnych dowodów oraz na okoliczności, w których zostały one zgromadzone, Sąd uznał, że te twierdzenia mogły zostać skutecznie uwzględnione przez Radę.
W ostatniej kolejności Sąd stwierdził, że Rada przedstawiła przed Sądem zbiór wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalający na ustalenie istnienia wystarczającego związku między skarżącym a zwalczaną w rozpatrywanej sprawie sytuacją, to jest represjami stosowanymi przez władze irańskie wobec pokojowych demonstrantów, dziennikarzy, obrońców praw człowieka, studentów lub innych osób, które wypowiadają się w obronie przysługujących im praw.
Po pierwsze, Sąd oddalił argument skarżącego, zgodnie z którym nie ma on zdolności prawnej do dokonania zarzucanych mu czynów. Sąd stwierdził bowiem, że o ile przechwytywanie komunikatów jest co do zasady zakazane w prawie irańskim, o tyle jest ono prawnie możliwe w niektórych przypadkach określonych w sposób bardzo szeroki.
Po drugie, Sąd oddalił argument skarżącego dotyczący jego technicznej niezdolności do prowadzenia operacji nadzoru i kontroli nad użytkownikami irańskich sieci ruchomych. Stwierdził on bowiem, że polecenia programu SIAM są kierowane do wszystkich irańskich operatorów telefonii komórkowej i że są oni zobowiązani do odpowiadania na nie w każdym czasie.
Ponadto przede wszystkim wbrew temu, co twierdzi skarżący, wykorzystanie tych poleceń wywołuje skutek opisany przez Radę i nie odpowiada zgodnemu z prawem celowi. I tak, polecenie „LocationCustomerList” umożliwia identyfikację wszystkich użytkowników sieci telefonii komórkowej znajdujących się na określonym obszarze geograficznym, nawet jeśli został on wskazany w przybliżeniu. Następnie polecenie „Force2GNumber”, mające na celu wymuszenie, by telefon komórkowy korzystał z sieci 2G zamiast z nowszych sieci 3G i 4G, czyni niemożliwym oglądanie i udostępnianie zapisów wideo za pomocą tego telefonu. Sąd wskazał również, że skarżący nie przedstawił żadnego dowodu mogącego wykazać, że polecenia „GetCDR” i „GetIPDR”, z których pierwsze służy do zapoznania się z historią użytkowania telefonu, a to drugie – do uzyskania adresu IP urządzeń, w których uruchomiono określoną kartę SIM, mogą być wykorzystywane wyłącznie w odpowiedzi na uzasadnione żądania irańskich sądów i organów policji.
Wreszcie Sąd podkreślił, że kontekst w Iranie charakteryzuje się regularnym kwestionowaniem reżimu przez ludność cywilną, systematycznie karanym przez władze tego państwa za pomocą w szczególności środków nadzoru nad Internetem. W tych okolicznościach nie można wykluczyć, że polecenia pierwotnie zaprojektowane do celów „legalnych”, takie jak „ApplySusp” i „ApplySuspIP”, które pozwalają na wycofanie z eksploatacji kart SIM zgłoszonych jako utracone lub skradzione przez użytkowników, lub należących do osób, które zostały uznane za zmarłe, zostaną przywłaszczone i wykorzystane przez organy irańskie do celów represji.
(
1
)	Rozporządzenie Rady (UE) nr 359/2011 z dnia 12 kwietnia 2011 r. dotyczące środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom, podmiotom i organom w związku z sytuacją w Iranie (Dz.U. 2011, L 100, s. 1).
(
2
)	Artykuł zatytułowany „Hacked documents: How Iran track and control protesters phone”, opublikowany w dniu 28 października 2022 r.
(
3
)	Artykuł zatytułowany „Hacker Leaks Manuals showing How Iran Uses Mobile Networks to Track Protesters”, opublikowany w dniu 31 października 2022 r.
(
4
)	Artykuł zatytułowany „Iran: New tactics for digital repression as protests continue”, opublikowany w dniu 17 listopada 2022 r.