62007CC0164
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
KOKOTT
ippreżentati fit-28 ta’ Frar 2008 (
1
)
Kawża C-164/07
James Wood
vs
Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions
“Artikolu 12 KE — Diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza — Kumpens imħallas mill-Fonds de garantie de victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions — Esklużjoni”
I — Introduzzjoni
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza fl-għoti ta’ kumpens mill-Istat għall-vittmi ta’ reati. Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet diġà ttrattat suġġett simili fil-kawża Cowan (
2
).
2.
Iżda, kuntrarjament għall-każ Cowan, din il-kawża ma tikkonċernax ħlas ta’ kumpens għall-vittmi ta’ reati mwettqa fit-territorju nazzjonali. Minflok, din id-darba l-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab tiddeċiedi dwar x’jistabbilixxi d-dritt Komunitarju fir-rigward ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tipprovdi għall-ħlas ta’ kumpens għall-vittmi ta’ reati mwettqa barra mill-pajjiż, iżda li jingħata biss liċ-ċittadini tal-Istat ikkonċernat.
II — Il-kuntest ġuridiku
A — Id-dritt Komunitarju
3.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE jistabbilixxi li:
“Fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan it-Trattat, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet speċjali inklużi hemm kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza għandha tiġi projbita”.
4.
L-Artikolu 17 tad-Direttiva tal-Kunsill 2004/80/KE, tad-29 ta’ April 2004, li għandha x’taqsam ma’ ku[m]pens għal vittmi ta’ delitti (
3
) (iktar ’il quddiem id-Direttiva 2004/80) jipprovdi li:
“Dispożizzjonijiet aktar favorevoli
Din id-Direttiva m’għandhiex tipprevjeni lill-Istati Membri, sakemm u safejn dawn id-dispożizzjonijiet huma kompatibbli ma’ din id-Direttiva, milli:
(a)
jintroduċu jew i[ż]ommu dispożizzjonijiet aktar favorevoli għall-benefiċċju ta’ vittmi tad-delitt jew kull persuna oħra affettwata mid-delitt;
(b)
jintroduċu jew i[ż]ommu dispożizzjonijiet għall-għan ta’ kumpens ta’ vittmi tad-delitti kommessi barra mit-territorju tagħhom, jew kull persuna oħra affettwata minn dan id-delitt, bla ħsara għal kull kondizzjoni li l-Istati Membri jistgħu jispeċifikaw għal dak il-għan”.
B — Id-dritt nazzjonali
5.
L-Artikolu 706-3 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Franċiż jistabblixxi li:
“Kull persuna li ssofri dannu minħabba atti mwettqa intenzjonalment jew le, u li jkollhom l-elementi materjali ta’ reat, tista’ tikseb ħlas ta’ kumpens sħiħ għad-dannu li jirriżulta minn offiżi fuq il-persuna, jekk ikunu sodisfatti dawn il-kundizzjonijiet:
[…]
3.
Il-persuna leża jkollha ċittadinanza Franċiża jew, f’każ kuntrarju, l-atti jkunu twettqu fit-territorju nazzjonali u l-persuna leża:
—
ikollha ċittadinanza ta’ Stat Membru tal-Komunità Ekonomika Ewropea, jew
—
tkun residenti fi Franza b’mod regolari fil-mument tal-fatti jew tat-talba, bla ħsara għal dak li jkun stabbilit fit-trattati u fil-ftehim internazzjonali.
—
[…]”
III — Il-fatti u l-kawża prinċipali
6.
James Wood huwa ċittadin Britanniku li ilu jgħix fi Franza għal iktar minn għoxrin sena. Flimkien mas-sieħba tiegħu, ċittadina Franċiża, huwa kellu tlitt itfal, li huma wkoll ta’ ċittadinanza Franċiża.
7.
Waħda mit-tfal tagħhom, Helena Wood, mietet fl-2004 wara inċident stradali fl-Awstralja, fejn kienet marret għal taħriġ.
8.
Għalhekk il-familja Wood ressqet talba quddiem il-Kummissjoni ta’ Nantes inkarigata mill-ħlas ta’ kumpens għad-danni lill-vittmi ta’ reati (Commission nantaise d’indemnisation des victimes d’infractions, iktar ’il quddiem il-“Kummissjoni għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni”) għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni materjali u morali li sofriet minħabba l-mewt ta’ Helena Wood.
9.
Id-dritt għall-ħlas ta’ kumpens ġie rrikonoxxut fir-rigward tal-omm u tal-aħwa, u huma laħqu ftehim dwar l-ammont dovut mal-Fonds de garantie (Fond ta’ Garanzija) kompetenti.
10.
Iżda l-Fond de garantie rrifjuta li jagħti kumpens lill-missier il-vittma peress li ma kienx jissodisfa r-rekwiżiti tal-Artikolu 706-3 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Franċiż. Skont din id-dispożizzjoni, meta l-fatt li jagħti lok għad-dannu jkun seħħ barra mill-pajjiż, huma biss iċ-ċittadini Franċiżi li għandhom id-dritt għall-ħlas ta’ kumpens. Billi J. Wood, kuntrarjament għall-bqija tal-familja, ma kellux ċittadinanza Franċiża, huwa ma kienx intitolat għal dan id-dritt. Kien ikollu dritt għal ħlas ta’ kumpens għad-danni fil-każ biss li l-inċident tat-tifla kien seħħ fi Franza.
11.
Għalhekk, J. Wood b’rikors ippreżentat fil-11 ta’ Jannar 2005 ressaq kawża kontra l-Fond de garantie quddiem il-Commission d’indemnisation des victimes d’infractions du tribunal de grande instance de Nantes. Huwa jibbaża r-rikors tiegħu fuq l-Artikolu 7 tat-Trattat KE (li sar l-Artikolu 12 KE), li jipprojbixxi kull diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza.
12.
Huwa jikkunsidra li saret diskriminazzjoni għas-sempliċi fatt li, peress li ma kellux ċittadinanza Franċiża huwa ma ngħatax ħlas ta’ kumpens għad-danni li jingħata lill-vittmi ta’ reati, bl-istess mod bħas-sieħba tiegħu u wliedu, li huma ċittadini Franċiżi, u dan minkejja l-fatt li ilu joqgħod, jaħdem u jħallas it-taxxi fi Franza għal iktar minn għoxrin sena.
IV — Talba għal deċiżjoni preliminari u l-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
13.
B’deċiżjoni tas-16 ta’ Marzu 2006, il-Kummissjoni għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni tat-Tribunal de grande instance de Nantes issospendiet il-proċeduri pendenti quddiemha u għamlet din id-domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“Fid-dawl tal-prinċipju ġenerali ta’ non-diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza, stabbilit fl-Artikolu 7 tat-Trattat ta’ Ruma, id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 706-3 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Franċiż huma jew mhumiex kompatibbli mad-dritt Komunitarju, safejn ċittadin tal-Komunità Ewropea residenti fi Franza, li huwa missier tifla ta’ ċittadinanza Franċiża li mietet barra mit-territorju nazzjonali, huwa eskluż mill-benefiċċju tal-kumpens mogħti mill-Fonds de garantie, abbażi biss taċ-ċittadinanza tiegħu?”
14.
Apparti r-rikorrent u l-konvenut fil-kawża prinċipali, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni wkoll ippreżentaw noti ta’ osservazzjonijiet u argumenti orali fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, il-Gvern Taljan u l-Gvern Portugiż ippreżentaw noti ta’ osservazzjonijiet.
V — Kunsiderazzjonijiet
A — L-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari
15.
Qabel ma ngħaddi għall-analiżi tad-domanda preliminari, jeħtieġ li l-ewwel nett nikkunsidra fil-qosor żewġ aspetti li jirrigwardaw l-ammissibbiltà tat-talba għad-deċiżjoni preliminari.
1. Interpretazzjoni tad-domanda preliminari
16.
Id-domanda preliminari tirreferi għall-Artikolu 7 tat-Trattat ta’ Ruma. Madankollu, il-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza tinsab fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea, dispożizzjoni li għandha l-istess kontenut. L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE huwa applikabbli rationae temporis għal din il-kawża. Għalhekk, iktar ’il quddiem, ser nirreferi għall-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE.
17.
Fid-dawl tal-formulazzjoni tad-domanda preliminari, jeħtieġ l-ewwel nett jiġi ppreċiżat li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest ta’ proċeduri taħt l-Artikolu 234 KE, mhijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tiddeċiedi dwar il-kompatibbiltà tar-regoli tad-dritt nazzjonali mad-dritt Komunitarju. Madankollu, hija kompetenti li tipprovdi lill-qorti tar-rinviju bl-elementi kollha ta’ interpretazzjoni li għandhom x’jaqsmu mad-dritt Komunitarju u li jippermettu lil din il-qorti tevalwa din il-kompatibbiltà sabiex tiddeċiedi l-kawża li tkun adita biha (
4
).
18.
Għaldaqstant, id-domanda preliminari għandha tiġi interpretata fis-sens li hija tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE.
2. Is-setgħa tal-Kummissjoni għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni li tagħmel rinviju
19.
Wieħed jista’ jqajjem ukoll il-kwistjoni dwar jekk il-Kummissjoni għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni, li għamlet id-domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, hijiex qorti li għandha s-setgħa tagħmel rinviju skont l-Artikolu 234 KE. Madankollu, f’dan ir-rigward wieħed jista’ jirreferi għall-konklużjonijiet ippreżentati fil-kawża Cowan, fejn l-Avukat Ġenerali Lenz ġustament osserva, b’motivazzjoni dettaljata, li Kummissjoni bħal din għandha titqies bħala qorti skont l-Artikolu 234 KE (
5
). Huwa sostna li Kummissjoni bħal din hija istituzzjoni indipendenti, li tintalab issolvi kwistjonijiet dwar id-dritt għall-ħlas ta’ kumpens; hija kkostitwita bil-liġi, hija kkonċepita bħala qorti b’ġurisdizzjoni obbligatorja u d-deċiżjonijiet tagħha huma bbażati fuq l-applikazzjoni ta’ normi ġuridiċi, b’mod partikolari dawk tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali Franċiż.
3. Konklużjoni parzjali
20.
Għaldaqstant, it-talba għal deċiżjoni preliminari tal-Kummissjoni għall-ħlas ta’ kumpens għad-danni tat-Tribunal de grande instance de Nantes hija ammissibbli.
B — Kunsiderazzjonijiet dwar il-mertu tad-domanda preliminari
21.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprovdi għall-ħlas ta’ kumpens lill-vittmi ta’ reati mwettqa barra mill-pajjiż għall-benefiċċju biss taċ-ċittadini tal-Istat Membru kkonċernat, u li tiċħad dan il-kumpens lil ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li għandu r-residenza tiegħu fit-territorju nazzjonali.
22.
Madankollu, qabel ma jiġu analizzati l-konsegwenzi tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE fuq id-dritt nazzjonali jeħtieġ li qabel xejn tiġi eżaminata d-Direttiva 2004/80.
1. Id-Direttiva 2004/80 li għandha x’taqsam ma’ kumpens għal vittmi ta’ delitti
23.
Il-Gvern Portugiż u dak Taljan ġustament jenfasizzaw il-fatt li l-qasam tal-ħlas ta’ kumpens għad-danni lill-vittmi ta’ reati mwettqa barra mit-territorju ta’ Stat Membru mhuwiex armonizzat. Huwa veru li, fir-rigward tal-ħlas ta’ kumpens lill-vittmi ta’ reati, jeżisti att tad-dritt Komunitarju, preċiżament id-Direttiva 2004/80. Madankollu, l-Artikolu 17 ta’ din id-Direttiva jindika b’mod ċar li din ma tipprekludix lill-Istati Membri mill-possibbiltà li jintroduċu jew iżommu dispożizzjonijiet intiżi li jikkumpensaw lill-vittmi ta’ reati mwettqa barra mit-territorju tagħhom jew kwalunkwe persuna oħra leża b’dawn ir-reati.
24.
Iż-żewġ Gvernijiet isostnu li, fid-dawl tal-kompetenza tal-Istati Membri, id-dritt Komunitarju ma jiddeterminax il-leġiżlazzjoni tal-Istati Membri f’dan il-qasam. Madankollu, wieħed ma jistax jasal għal din il-konklużjoni abbażi tal-kompetenza tal-Istati Membri.
25.
Fil-fatt, anki fil-kuntest tal-kompetenzi li jibqgħalhom, l-Istati Membri għandhom jeżerċitaw il-poteri tagħhom fil-ħarsien tad-dritt Komunitarju (
6
). Għalhekk, huwa meħtieġ li issa jiġi vverifikat jekk hemmx regoli, u jekk iva liema huma, li joħorġu mill-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni minħabba ċittadinanza taħt l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE.
2. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni
26.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE jipprojbixxi, fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat, kull diskriminazjoni minħabba ċittadinanza. Għalhekk huwa meħtieġ li iktar ’il quddiem, qabel kollox, jiġi vverifikat jekk dan il-każ partikolari jaqax taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat.
27.
Skont ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li issa hija kkonsolidata, fost is-sitwazzjonijiet li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt Komunitarju hemm dawk li jirrigwardaw l-eżerċizzju tal-libertajiet fundamentali ggarantiti mit-Trattat, b’mod partikolari, il-libertà ta’ moviment u ta’ residenza fit-territorju tal-Istati Membri, kif stabbilita mill-Artikolu 18 KE (
7
).
28.
Dan il-każ jista’ jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat bis-saħħa tal-fatt li J. Wood mar jgħix fi Franza u kien jiżvolġi attività ekonomika hemmhekk, jew bis-saħħa tal-fatt li huwa eżerċita d-dritt tiegħu għall-moviment liberu bħala ċittadin tal-Unjoni.
29.
It-talba għal deċiżjoni preliminari ma tinkludi l-ebda informazzjoni dettaljata rigward is-sitwazzjoni tax-xogħol ta’ J. Wood. F’punt wieħed biss jingħad li dan invoka l-fatt li kien ilu joqgħod u jaħdem fi Franza għal iktar minn għoxrin sena. Iżda, hawnhekk lanqas ġie ppreċiżat jekk huwiex impjegat jew jekk jaħdimx għal rasu. Lanqas mhuwa ċar jekk hemmx qbil dwar dan l-argument jew jekk huwiex qed jiġi sempliċement riprodott l-argument tar-rikorrent.
30.
Skont din l-informazzjoni, J. Wood, fil-mument li fih inqalgħet l-kwistjoni ta’ dritt għall-ħlas ta’ kumpens, kien jagħmel użu, skont it-tip ta’ attività professjonali li kien jeżerċita fi Franza, jew mil-libertà tiegħu ta’ moviment bħala ħaddiem skont l-Artikolu 39 KE, jew mil-libertà tiegħu ta’ stabbiliment skont l-Artikolu 43 KE.
31.
Iżda, jekk fil-proċeduri quddiem il-qorti tar-rinviju jirriżulta li J. Wood ma kien jeżerċita l-ebda attività professjonali, il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat skont l-Artikolu 12 KE jopera permezz tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat dwar iċ-ċittadinanza tal-Unjoni (Artikolu 18 KE). Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, ċittadin tal-Unjoni li jkun għamel użu mil-libertà tiegħu ta’ moviment bis-saħħa tal-Artikolu 18(1) KE, jaqa’ taħt il-kamp tal-applikazzjoni tat-Trattat u, bħala konsegwenza, jista’ jinvoka l-projbizzjoni ġenerali ta’ diskriminazzjoni stabbilita fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE.
32.
L-istatus ta’ ċittadin tal-Unjoni huwa fil-fatt intiż li jkun l-istatus fundamentali taċ-ċittadini tal-Istati Membri li jippermetti lil dawk fosthom li jkunu fl-istess sitwazzjoni li jiksbu, fil-kuntest tal-applikazzjoni rationae materiae tat-Trattat, indipendentement miċ-ċittadinanza tagħhom u bla ħsara għall-eċċezzjonijiet espressament previsti f’dan ir-rigward, l-istess trattament ġuridiku (
8
).
33.
Hija tal-qorti tar-rinviju li għandha tiddetermina jekk dan il-każ jaqax konkretament taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat permezz tal-Artikolu 39 KE, l-Artikolu 43 KE jew l-Artikolu 18 KE.
34.
Madankollu, ġie stabbilit li fl-aħħar mill-aħħar is-sitwazzjoni ta’ J. Wood taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat u għalhekk huwa jista’ jinvoka d-dritt tiegħu li ma jiġix iddiskriminat minħabba ċ-ċittadinanza.
3. Differenza fit-trattament
35.
Għaldaqstant, issa għandu jiġi vverifikat jekk J. Wood ġiex iddiskriminat minħabba ċ-ċittadinanza tiegħu. Skont il-Fond ta’ Garanzija, m’hemm l-ebda differenza fit-trattament. Huwa jibbaża din id-dikjarazzjoni, fost l-oħrajn, fuq il-fatt li J. Wood kien jirċievi ħlas ta’ kumpens kieku rrinunzja għaċ-ċittadinanza Britannika tiegħu u kiseb iċ-ċittadinanza Franċiża.
36.
Il-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni teħtieġ, skont ġurisprudenza stabbilita, li sitwazzjonijiet simili ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ttrattati bl-istess mod, sakemm dan ma jkunx oġġettivament iġġustifikat (
9
).
37.
Il-fatt li, f’dan il-każ, sitwazzjonijiet li huma simili qed jiġu ttrattati b’mod differenti jidher ċar, meta wieħed iqabbel is-sitwazzjoni ta’ J. Wood ma’ dik tas-sieħba tiegħu Franċiża. It-tnejn ilhom jgħixu flimkien għal iktar minn għoxrin sena fi Franza u sofrew it-telfa ta’ binthom minħabba reat li twettaq barra mill-pajjiż. Huma jinsabu fl-istess relazzjoni ta’ qrubija mad-de cujus u għalhekk sofrew l-istess dannu.
38.
Ħlief għaċ-ċittadinanza, is-sitwazzjoni ta’ J. Wood mhijiex differenti minn dik tas-sieħba tiegħu għal dak li jirrigwarda l-kundizzjonijiet għad-dritt għall-ħlas ta’ kumpens. Mandankollu, is-sieħba tiegħu biss kisbet kumpens u mhux J. Wood.
39.
Bħala konsegwenza, sitwazzjonijiet simili qed jiġu ttrattati b’mod differenti. Billi d-differenza fit-trattament hija espliċitament marbuta mal-kriterju taċ-ċittadinanza, teżisti diskriminazzjoni diretta. Għalhekk, sabiex ikun hemm diskriminazzjoni huwa irrilevanti, kuntrarjament għal dak li jsostni l-konvenut, il-fatt li J. Wood jista’ jikseb id-dritt għall-ħlas ta’ kumpens billi jibdel iċ-ċittadinanza tiegħu.
4. Ġustifikazzjoni
40.
Għaldaqstant, fadal li jiġi vverifikat biss jekk din id-diskriminazzjoni tistax tiġi ġġustifikata.
41.
Differenza fit-trattament ma tistax tiġi ġġustifikata ħlief jekk tkun ibbażata fuq kunsiderazzjonijiet oġġettivi indipendentement miċ-ċittadinanza tal-persuni kkonċernati u proporzjonatament għall-għan leġittimu tad-dritt nazzjonali (
10
).
42.
Jeżisti dubju dwar jekk leġiżlazzjoni nazzjonali, li toħloq diskriminazzjoni bbażata direttament fuq iċ-ċittadinanza, tistax tkun ġustifikata (
11
). Madankollu, din il-kwistjoni m’għandhiex tiġi ttrattata hawnhekk, billi fl-aħħar mill-aħħar — anki jekk wieħed jaċċetta l-possibbiltà ta’ ġustifikazzjoni bħal din — f’din il-kawża tali ġustifikazzjoni għandha tiġi miċħuda definittivament.
43.
Il-Gvern Portugiż jikkunsidra li l-ġustifikazzjoni tinsab fl-idea ta’ solidarjetà nazzjonali, b’mod li Stat Membru jista’ jillimita l-ħlas ta’ kumpens għad-danni minħabba reati mwettqa barra mit-territorju tiegħu, għaċ-ċittadini tiegħu biss.
44.
Il-Gvern Franċiż jirrikonoxxi li J. Wood għandu jirċievi ħlas ta’ kumpens bħas-sieħba tiegħu u uliedu. Għalhekk, huwa ma jressaq l-ebda ġustifikazzjoni għal dak li jirrigwarda l-kriterju taċ-ċittadinanza bħala kundizzjoni għall-għoti ta’ kumpens.
45.
Madankollu, huwa jirreferi għall-piżijiet li jirriżultaw minn għoti llimitat ta’ kumpens fuq il-finanzjament u l-livell ġenerali tas-sistema ta’ ħlas ta’ kumpens. Fil-fatt, is-sistema ta’ ħlas ta’ kumpens lill-vittmi ta’ reati hija partikolarment ġeneruża fi Franza u tistabbilixxi dritt bħal dan f’numru kbir ta’ każijiet. B’hekk, jingħata kumpens mhux biss lill-vittmi diretti tar-reati, imma ukoll lill-vittmi indiretti, filwaqt li l-kunċett ta’ vittma indiretta huwa interpretat b’mod wiesa’ ħafna.
46.
Mingħajr xi forma ta’ limitazzjoni, kull ċittadin ta’ Stat Membru ieħor li jżur Franza għal żmien qasir bħala turist jista’ wkoll jippretendi ħlas ta’ kumpens fil-każ li, matul iż-żjara tiegħu, persuna qariba tiegħu tispiċċa vittma ta’ reat fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha jew f’pajjiż terz.
47.
F’ċerti każijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li Stat Membru jista’ jissuġġetta l-għoti ta’ benefiċċji soċjali partikolari, li jista’ jwassal għal piż eċċessiv, għall-eżistenza ta’ rabta effettiva bejn il-persuna u l-Istat (
12
), ta’ ċertu grad ta’ integrazzjoni (
13
) jew ta’ rabta partikolari (
14
) mas-soċjetà ta’ dak l-Istat Membru. B’hekk, per eżempju, fis-sentenza Bidar hija ddikjarat, fir-rigward ta’ sussidji għall-manteniment tal-istudenti, li kull Stat Membru jista’ jivverifika li l-għoti tal-għajnuna lil studenti ġejjin minn Stati Membri oħrajn ma jsirx piż eċċessiv li jista’ jkollu konsegwenzi fuq il-livell ġenerali tal-għajnuna li tkun tista’ tingħata minn dan l-Istat.
48.
Jekk dawn il-kunsiderazzjonijiet jiġu applikati b’analoġija għall-każ preżenti, jidher leġittimu li l-għoti ta’ kumpens lill-vittmi ta’ reati mwettqa barra mill-pajjiż, għall-finijiet li jiġi evitat piż eċċessiv, ikun suġġett għall-eżistenza ta’ rabta effettiva bejn il-persuna li titlob il-benefiċċju u l-Istat Membru li jagħtih.
49.
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tillimita l-benefiċċji favur il-vittmi ta’ reati mwettqa barra pajjiż għal grupp ta’ persuni li jkollu rabta effettiva mas-soċjetà Franċiża, għandha għaldaqstant u mingħajr dubju għan li huwa ammissibbli.
50.
Biex tkun ġustifikata, leġiżlazzjoni nazzjonali bħal din għandha tissodisfa wkoll il-kundizzjonijiet ta’ propozjonalità (
15
). Miżura hija proporzjonata meta tkun adatta sabiex tilħaq l-għan tagħha u ma tmurx lil hinn minn dak li jkun neċessarju sabiex jintlaħaq dan il-għan.
51.
F’dan ir-rigward, għal dak li jikkonċerna l-benefiċċji li mhumiex irregolati mid-dritt Komunitarju, l-Istati Membri għandhom diskrezzjoni wiesgħa għal dak li jirrigwarda l-għażla ta’ kriterji għall-evalwazzjoni ta’ tali rabta, filwaqt li jirrispettaw il-limiti imposti mid-dritt Komunitarju (
16
).
52.
Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta l-għoti ta’ kumpens lill-vittmi ta’ reat għall-kriterju taċ-ċittadinanza — anki jekk wieħed jikkunsidra li, bħala prinċipju, miżura li hija direttament diskriminatorja tista’ tkun iġġustifikata — ma tistax, madankollu, tkun ġustifikata.
53.
Peress li l-uniku kriterju applikat huwa dak taċ-ċittadinanza tal-benefiċjarju tal-għoti tal-kumpens, fil-fatt qed jiġu esklużi mill-għoti tiegħu anki dawk il-persuni li jistgħu perfettament juru rabta suffiċjentement effettiva mas-soċjetà Franċiża. Persuna bħal J. Wood, li għex u ħadem fi Franza għal għoxrin sena, juri mingħajr dubju — kif inhu rrikonoxxut ukoll mill-Gvern Franċiż — integrazzjoni suffiċjenti fis-soċjetà Franċiża li ma tippermettix li jiġi rrifjutat l-għoti ta’ kumpens. Miżura bħal din mhijiex xierqa sabiex tilħaq l-għan tagħha.
54.
Wieħed mill-kriterji possibbli sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ rabta effettiva mas-soċjetà Franċiża jista’, madankollu, ikun il-post fejn jirrisjedi l-applikant (
17
). L-integrazzjoni tal-benefiċjarju tal-għoti ta’ kumpens fis-soċjetà ta’ Stat Membru tista’ tiġi pprovata mill-osservazzjoni li dan ikun għex f’dak l-Istat Membru għal ċertu perijodu (
18
). Anki l-element konkret ta’ rekwiżit bħal dan tar-residenza, u b’mod partikolari, it-tul ta’ żmien meħtieġ, għandhom iħarsu l-prinċipju ta’ proporzjonalità (
19
).
55.
Lanqas is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Cowan ma tipprekludi dan il-kriterju ta’ residenza.
56.
Fil-bażi tas-sentenza Cowan insibu regola tal-liġi Franċiża, li kienet tissuġġetta l-għoti ta’ kumpens lill-vittmi ta’ aggressjonijiet għall-fatt li l-persuna kkonċernata jkollha permess ta’ residenza jew li tkun ċittadina ta’ Stat li jkun ikkonkluda ftehim ta’ reċiproċità ma’ Franza.
57.
I. W. Cowan kien mar Franza bħala turist u hemm kien safa vittma ta’ reat. Billi l-mawra ta’ I. W. Cowan bħala turist kellha tiġi kkunsidrata bħala libertà ta’ moviment passiva, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni kienet taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tat-Trattat skont l-Artikolu 12 KE. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li kien hemm differenza fit-trattament mhux ġustifikata minħabba l-fatt li l-leġiżlazzjoni nazzjonali kienet tissuġġetta l-għoti ta’ kumpens lill-persuni li ma kellhomx iċ-ċittadinanza tal-Istat ikkonċernat, għall-pussess ta’ permess ta’ residenza — fi kliem ieħor, għar-residenza fit-territorju nazzjonali —, filwaqt li ċ-ċittadini tal-Istat ikkonċernat ma kellhomx jissodisfaw dan ir-rekwiżit (
20
).
58.
Minn din s-sentenza ma jirriżultax li anki f’dan il-każ kriterju ta’ residenza ma kienx kompatibbli mad-dritt Komunitarju.
59.
Fil-fatt, ir-“rabta effettiva” bejn iċ-ċittadin u l-Istat kienet teżisti fil-kawża Cowan minħabba raġuni oħra. F’dik il-kawża, ir-rabta suffiċjenti ma’ Franza kienet tirriżulta mill-fatt li r-reat kien seħħ fit-territorju Franċiż u li I. W. Cowan kien il-vittma diretta tal-istess reat. Billi kien diġà hemm rabta effettiva, l-għoti ta’ kumpens ma setax ikun suġġett għall-eżistenza ta’ “rabta effettiva” oħra taħt il-forma tal-kriterju ta’ residenza.
60.
Iżda billi, f’sitwazzjoni bħal dik li tinsab fil-bażi tal-kawża Wood, ir-rabta effettiva mhijiex ikkostitwita permezz tal-post tar-reat, kuntrarjament għas-sitwazzjoni fil-kawża Cowan, hawnhekk tista’, mingħajr dubju, tiġi kkunsidrata l-ammissibbiltà tal-kriterju ta’ residenza.
5. Konklużjoni parzjali
61.
Iċ-ċaħda tal-ħlas ta’ kumpens għad-danni lill-vittmi minħabba ċ-ċittadinanza ma tistax tkun ġustifikata.
VI — Konklużjoni
62.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domanda preliminari bil-mod li ġej:
“L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 12 KE għandu jiġi interpretat fis-sens li l-għoti ta’ kumpens minn Stat Membru lil persuni li jirrisjedu fit-territorju tiegħu għal reati mwettqa barra minn dan it-territorju, ma jistax ikun suġġett għall-fatt li dawn il-persuni jkollhom iċ-ċittadinanza ta’ dak l-Istat Membru.”
(
1
)	Lingwa oriġinali: il-Ġermaniż.
(
2
)	Sentenza tat-2 ta’ Frar 1989, 186/87, Ġabra p. 195.
(
3
)	ĠU L 261, p. 15.
(
4
)	Ara s-sentenzi tat-23 ta’ Mejju 2006, Enirisorse (C-237/04, Ġabra p. I-2843, punt 24); tat-3 ta’ Mejju 2001, Verdonck et (C-28/99, Ġabra p. I-3399, punt 28), kif ukoll tal-15 ta’ Diċembru 1993, Hünermund et (C-292/92, Ġabra p. I-6787, punt 8).
(
5
)	Konklużjonijiet ippreżentati fis-6 ta’ Diċembru 1988 fil-kawża Cowan (186/87, Ġabra p. 195, punt 7). Fis-sentenza tagħha Cowan (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2), il-Qorti tal-Ġustizzja, mingħajr ma tat deċiżjoni f’dan ir-rigward, telqet mill-idea tal-ammissibbiltà tar-rinviju magħmul minn Kummissjoni bħal din.
(
6
)	Ara s-sentenzi tat-18 ta’ Diċembru 2007, Skatteverket (C-101/05, Ġabra p. I-11531, punt 19), u Cowan (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2, punt 19).
(
7
)	Ara s-sentenzi tal-11 ta’ Settembru 2007, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-318/05, Ġabra p. I-6957, punt 126); tal-11 ta’ Settembru 2007, Schwarz u Gootjes-Schwarz (C-76/05, Ġabra p. I-6849, punt 87); tat-23 ta’ Ottubru 2007, Morgan (C-11/06 u C-12/06, Ġabra p. I-9161); tat-12 ta’ Lulju 2005, Schempp (C-403/03, Ġabra p. I-6421, punt 18); tat-2 ta’ Ottubru 2003, Garcia Avello (C-148/02, Ġabra p. I-11613, punt 24) kif ukoll is-sentenza tal-24 ta’ Novembru 1998, Bickel u Franz (C-274/96, Ġabra p. I-7637, punt 15).
(
8
)	Ara, fost l-oħrajn, is-sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punt 125); tat-23 ta’ Marzu 2004, Collins (C-138/02, Ġabra p. I-2703, punt 61); Garcia Avello, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punti 22 u 23); tal-11 ta’ Lulju 2002, D’Hoop (C-224/98, Ġabra p. I-6191, punt 28), kif ukoll tat-30 ta’ Settembru 2001, Grzelcyck (C-184/99, Ġabra p. I-6193, punt 31).
(
9
)	Ara s-sentenzi tat-12 ta’ Settembru 2006, Eman u Sevinger (C-300/04, Ġabra p. I-8055, punt 57); tal-10 ta’ Jannar 2006, IATA u ELFAA (C-344/04, Ġabra p. I-403, punt 95) kif ukoll Garcia Avello, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punt 31).
(
10
)	Sentenzi tal-15 ta’ Marzu 2005, Bidar (C-209/03, Ġabra p. I-2119, punt 54); tal-15 ta’ Settembru 2005, Ioannidis (C-258/04, Ġabra p. I-8275, punt 29); tal-11 ta’ Lulju 2002, D’Hoop (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8, punt 36), kif ukoll Bickel u Franz, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punt 27) u Garcia Avello, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punt 31).
(
11
)	Ara, b’mod partikolari, għal dak li jirrigwarda l-possibbiltà teoretika ta’ ġustifikazzjoni anki fil-każ ta’ diskriminazzjoni diretta, is-sentenzi tas-6 ta’ Ġunju 2002, Ricordi (C-360/00, Ġabra p. I-5089, punt 33); tat-12 ta’ Mejju 1998, Martínez Sala (C-85/96, Ġabra p. I-2691, punt 64); tat-2 ta’ Ottubru 1997, Saldanha u MTS (C-122/96, Ġabra p. I-5325, punt 26 et seq), u tal-20 ta’ Marzu 1997, Hayes (C-323/95, Ġabra p. I-1711, punt 24). Ara wkoll, b’mod partikolari, is-sentenzi tal-20 ta’ Ottubru 1993, Phil Collins et (C-92/92 u C-326/92, Ġabra p. I-5145, punt 32) u tat-13 ta’ Frar 1985, Gravier (293/83, Ġabra p. 593), deċiżi f’sens kuntrarju.
(
12
)	Sentenzi D’Hoop, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8 (punt 38) u Collins, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 11 (punt 67).
(
13
)	Sentenzi Morgan, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punt 43) u Bidar, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 10 (punti 56 u 57).
(
14
)	Sentenza tas-26 ta’ Ottubru 2006, Tas-Hagen u Tas (C-192/05, Ġabra p. I-10451, punt 34).
(
15
)	Ara s-sentenzi Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 7 (punt 136) u Tas-Hagen u Tas, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 (punt 35).
(
16
)	Sentenza Tas-Hagen, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 (punt 36) u l-konklużjonijiet li jiena ppreżentajt f’dik il-kawża fit-30 ta’ Marzu 2006.
(
17
)	Ara wkoll, fir-rigward ta’ dan il-kriterju, il-konklużjonijiet li jiena ppreżentajt fil-kawża Tas-Hagen u Tas, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 (punti 62 et seq).
(
18
)	Sentenza Bidar, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 10 (punt 59).
(
19
)	Sentenzi Collins, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8 (punti 66 u 72) u Tas-Hagen u Tas, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 (punti 36 u 37). Ara wkoll, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet li jiena ppreżentajt fil-kawża Tas-Hagen u Tas, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 (punti 63 u 64).
(
20
)	Sentenza Cowan, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2 (punt 10).