62023CJ0454
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 27 lutego 2025 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Polityka azylowa – Ochrona międzynarodowa – Dyrektywa 2011/95/UE – Status uchodźcy – Artykuł 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 – Cofnięcie lub odmowa nadania statusu uchodźcy w przypadku zagrożenia dla bezpieczeństwa przyjmującego państwa członkowskiego – Zachowanie i okoliczności faktyczne poprzedzające wjazd wnioskodawcy na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego – Dopuszczalność – Ważność – Artykuł 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 78 ust. 1 TFUE – Konwencja dotycząca statutu uchodźców („konwencja genewska”)
W sprawie C‑454/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Dioikitiko Dikastirio Diethnous Prostasias (sąd administracyjny ds. ochrony międzynarodowej, Cypr) postanowieniem z dnia 19 czerwca 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 lipca 2023 r., w postępowaniu:
Κ.Α.Μ.
przeciwko
Republice Cypryjskiej,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezes izby, D. Gratsias (sprawozdawca), E. Regan, J. Passer i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Κ.Α.Μ. – N. Charalambidou, dikigoros,
–
w imieniu Republiki Cypryjskiej – F. Sotiriou i E. Symeonidou, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Republiki Federalnej Niemiec – J. Möller i R. Kanitz, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Parlamentu Europejskiego – I. Anagnostopoulou i R. van de Westelaken, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Rady Unii Europejskiej – M. Balta, M. Moore i K. Pleśniak, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – T. Adamopoulos, A. Azéma, F. Blanc, J. Hottiaux i A. Katsimerou, w charakterze pełnomocników,
podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznik generalnej, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy, po pierwsze, wykładni art. 12 i art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9) oraz art. 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), a po drugie, ważności tego art. 14 ust. 4 lit. a) w świetle art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty.
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy K.A.M. a Republiką Cypryjską, reprezentowaną przez Ypiresia Asylou (urząd ds. azylu, Cypr), w przedmiocie oddalenia przez ten urząd wniosku K.A.M. o nadanie mu statusu uchodźcy na tej podstawie, że stanowi on zagrożenie dla bezpieczeństwa tego państwa członkowskiego.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3
Artykuł 1, zatytułowany „Określenie terminu »uchodźca«”, Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. [Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 (1954)], która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. i została uzupełniona Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, sporządzonym w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r., który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r. (zwanej dalej „konwencją genewską”), brzmi następująco w sekcji F:
„Postanowienia [konwencji genewskiej] nie mają zastosowania do osoby, w stosunku do której istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że:
a)
dana osoba dokonała zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennej lub zbrodni przeciwko ludzkości w rozumieniu aktów międzynarodowych opracowanych dla ustanowienia przepisów odnoszących się do tych zbrodni;
b)
dokonała poważnej zbrodni o charakterze niepolitycznym poza państwem, które ją przyjęło, przed uznaniem jej za uchodźcę;
c)
jest winna czynów sprzecznych z celami i zasadami Narodów Zjednoczonych”.
4
Artykuł 33 tej konwencji, zatytułowany „Zakaz wydalania lub zawracania”, stanowi:
„1.   Żadne umawiające się państwo nie wydali lub nie zawróci w żaden sposób uchodźcy do granicy terytoriów, gdzie jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo ze względu na jego rasę, religię, obywatelstwo, przynależność do określonej grupy społecznej lub przekonania polityczne.
2.   Nie może powoływać się jednakże na dobrodziejstwo niniejszego postanowienia uchodźca, co do którego istnieją podstawy, aby uznać go za groźnego dla bezpieczeństwa państwa, w którym się on znajduje, lub który będąc skazanym prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne zbrodnie, stanowi niebezpieczeństwo dla społeczeństwa tego państwa”.
Prawo Unii
5
Motywy 21, 31 i 37 dyrektywy 2011/95 głoszą:
„(21)
Uznanie statusu uchodźcy jest aktem deklaratoryjnym.
[…]
(31)
Działania sprzeczne z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych zostały wymienione w preambule oraz w art. 1 i 2 Karty Narodów Zjednoczonych i są między innymi odzwierciedlone w rezolucjach Organizacji Narodów Zjednoczonych dotyczących środków zwalczania terroryzmu, w których stwierdza się, że »działania, metody i praktyki terrorystyczne są sprzeczne z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych« i że »świadome finansowanie, planowanie oraz stymulowanie działań terrorystycznych jest także sprzeczne z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych«.
[…]
(37)
Pojęcie bezpieczeństwa narodowego i porządku publicznego dotyczy także przypadków, w których obywatel państwa trzeciego należy do ugrupowania wspierającego międzynarodowy terroryzm lub sam takie ugrupowanie wspiera”.
6
Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
d)
»uchodźca« oznacza obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa, lub bezpaństwowca, który przebywając z takich samych powodów jak wyżej poza państwem swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, nie może lub nie chce z powodu tej obawy powrócić do tego państwa i do którego nie ma zastosowania art. 12;
[…]”.
7
Rozdział II wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Ocena wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej” i zawierający art. 4–8, przewiduje odpowiednie przesłanki dla ustalenia potrzeby zapewnienia wnioskodawcy ochrony międzynarodowej. Rozdział III tej dyrektywy, zatytułowany „Kwalifikowanie się do otrzymania statusu uchodźcy” i zawierający art. 9–12, wymienia kryteria odnoszące się do przymiotu uchodźcy.
8
Artykuł 12 dyrektywy 2011/95, zatytułowany „Wykluczenie”, przewiduje w ust. 2:
„Obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec zostaje wykluczony z możliwości otrzymania statusu uchodźcy, jeżeli istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że:
a)
dokonał zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennej, zbrodni przeciwko ludzkości w rozumieniu aktów międzynarodowych opracowanych w celu ustanowienia przepisów odnoszących się do tych zbrodni;
b)
popełnił poza państwem, które go przyjęło, poważne przestępstwo o charakterze niepolitycznym, zanim został przyjęty jako uchodźca, czyli zanim wydano mu zezwolenie na pobyt na podstawie nadanego statusu uchodźcy; szczególnie okrutne czyny, nawet jeśli zostały popełnione z rzekomo politycznych pobudek, można zakwalifikować jako poważne zbrodnie o charakterze niepolitycznym;
c)
jest on winny działań sprzecznych z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych określonymi w preambule i artykułach 1 i 2 Karty Narodów Zjednoczonych”.
9
Zgodnie z art. 13 tej dyrektywy, zatytułowanym „Nadanie statusu uchodźcy”:
„Państwa członkowskie nadają status uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który kwalifikuje się do otrzymania takiego statusu zgodnie z rozdziałem II i III”.
10
Artykuł 14 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Cofnięcie, pozbawienie lub odmowa przedłużenia ważności statusu uchodźcy”, w ust. 4–6 ma następujące brzmienie:
„4.   Państwa członkowskie mogą cofnąć status, pozbawić lub odmówić przedłużenia ważności statusu nadanego uchodźcy przez organ rządowy, administracyjny, sądowy lub quasi-sądowy, jeżeli:
a)
istnieją racjonalne podstawy, by uznać danego uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa;
b)
dany uchodźca został skazany prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne przestępstwo i stanowi zagrożenie dla społeczności tego państwa członkowskiego.
5.   W sytuacjach określonych w ust. 4 państwa członkowskie mogą postanowić, że nie nadadzą statusu danemu uchodźcy, w przypadku gdy odnośna decyzja jeszcze nie zapadła.
6.   Osoby, do których mają zastosowanie ust. 4 lub 5, kwalifikują się do uzyskania praw określonych w art. 3, 4, 16, 22, 31, 32 i 33 konwencji genewskiej lub praw podobnych, o ile osoby te przebywają w państwie członkowskim”.
11
Artykuł 21 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Ochrona przed odesłaniem”, stanowi:
„1.   Państwa członkowskie, zgodnie ze swoimi zobowiązaniami międzynarodowymi, przestrzegają zasady non-refoulement.
2.   Jeżeli zobowiązania międzynarodowe wspomniane w ust. 1 tego nie zabraniają, państwa członkowskie mogą odesłać uchodźcę, bez względu na to, czy jego status został formalnie uznany, jeżeli:
a)
istnieją racjonalne podstawy, by uznać danego uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa; lub
b)
dany uchodźca został skazany prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne przestępstwo i stanowi zagrożenie dla społeczności tego państwa członkowskiego.
3.   Państwa członkowskie mogą cofnąć zezwolenie na pobyt, pozbawić tego zezwolenia, odmówić przedłużenia jego ważności lub odmówić jego przyznania uchodźcy, do którego ma zastosowanie ust. 2”.
12
Artykuł 24 dyrektywy 2011/95, zatytułowany „Zezwolenia na pobyt”, w ust. 1 ma następujące brzmienie:
„Tak szybko, jak to możliwe, po udzieleniu ochrony międzynarodowej państwa członkowskie wydają beneficjentom statusu uchodźcy zezwolenie na pobyt, które bez uszczerbku dla art. 21 ust. 3 musi być ważne przez co najmniej trzy lata i być odnawialne, o ile nie sprzeciwiają się temu ważne względy bezpieczeństwa narodowego lub porządku publicznego”.
Prawo cypryjskie
13
Artykuł 5 Peri Prosfygon Nómos z 2000 r. (ustawy o uchodźcach z 2000 r.) [EE, załącznik 6 (I), nr 3383 z dnia 28 stycznia 2000 r., s. 1], ze zmianami (zwanej dalej „ustawą o uchodźcach”), zatytułowany „Wyłączenie wnioskodawcy”, stanowi:
„1.   Wnioskodawca jest wykluczony z możliwości otrzymania statusu uchodźcy:
[…]
c)
jeżeli istnieją poważne podstawy, aby sądzić, że:
(i)
dokonał zbrodni przeciwko pokojowi, zbrodni wojennej, zbrodni przeciwko ludzkości w rozumieniu konwencji międzynarodowych opracowanych w celu ustanowienia przepisów odnoszących się do tych zbrodni;
(ii)
popełnił w innym państwie poważne przestępstwo o charakterze niepolitycznym przed wydaniem mu zezwolenia na pobyt na podstawie nadania statusu uchodźcy; do celów niniejszego podpunktu pojęcie poważnego przestępstwa o charakterze niepolitycznym obejmuje szczególnie okrutne czyny, nawet jeśli zostały popełnione w rzekomo politycznym celu; lub
(iii)
jest on winny działań sprzecznych z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych określonymi w preambule i artykułach 1 i 2 Karty Narodów Zjednoczonych; lub
(iv)
jest podżegaczem nakłaniającym do któregokolwiek z czynów, o których mowa w ppkt (i)–(iii), lub w inny sposób uczestniczy w ich popełnianiu.
[…]”.
14
Artykuł 6A ustawy o uchodźcach przewiduje:
„1.   Status uchodźcy zostaje cofnięty, gdy szef [urzędu ds. azylu]:
[…]
c)
uważa, że z uzasadnionych powodów zainteresowany stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa republiki; lub
d)
uważa, że zainteresowany stanowi zagrożenie dla społeczeństwa cypryjskiego, ponieważ został prawomocnie skazany za szczególnie poważne przestępstwo.
1A.   Jeżeli wniosek składa osoba należąca do jednej z kategorii, o których mowa w ust. 1 lit. c) i d), szef [urzędu ds. azylu] oddala wniosek o nadanie statusu uchodźcy w drodze decyzji.
2.   Jeżeli po rozpatrzeniu sprawy, stosując w drodze analogii zwykłą procedurę rozpatrywania wniosków przewidzianą w art. 13, szef [urzędu ds. azylu] stwierdzi, że jeden z warunków określonych w ust. 1 został spełniony, cofa zainteresowanemu status uchodźcy w drodze pisemnej i uzasadnionej decyzji, w której wskazuje faktyczne i prawne podstawy tej decyzji; informuje on również zainteresowanego o przysługującym mu prawie do odwołania się od tej decyzji […]
[…]
5.   Osoby, do których mają zastosowanie postanowienia ust. 1 lit. b) lub ust. 1A, korzystają, dopóki znajdują się na terytoriach kontrolowanych przez rząd republiki, z praw przewidzianych w art. 3, 4, 16, 22, 31, 32 i 33 [konwencji genewskiej]”.
15
Zgodnie z art. 29 ustawy o uchodźcach, zatytułowanym „Wydalenie osób korzystających z ochrony międzynarodowej”:
„1.   Dyrektor [Tmima Archeiou Plithysmou kai Metanastefsis (służby ds. rejestru ludności i imigracji)] jest uprawniony do podjęcia decyzji o wydaleniu osoby korzystającej z ochrony międzynarodowej:
a)
jeżeli istnieją poważne podstawy, aby uznać, że dana osoba stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa republiki; […]
[…]
4.   Zakazane jest wydanie nakazu wydalenia wobec uchodźcy […] do państwa, w którym jego życie lub wolność byłyby zagrożone lub osoba ta mogłaby zostać poddana torturom, poniżającemu lub nieludzkiemu karaniu lub traktowaniu albo prześladowaniu ze względu na płeć, religię, narodowość, przynależność do określonej społeczności, przekonania polityczne, konflikt zbrojny lub katastrofę ekologiczną.
[…]
6.   Osoby, do których mają zastosowanie przepisy ust. 1, korzystają, dopóki znajdują się na terytoriach kontrolowanych przez rząd republiki, z praw przewidzianych w art. 3, 4, 16, 22, 31, 32 i 33 [konwencji genewskiej]”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
16
Skarżący w postępowaniu głównym, K.A.M., obywatel Maroka, który wjechał nielegalnie na terytorium Republiki Cypryjskiej w dniu 29 grudnia 2018 r., złożył w dniu 10 stycznia 2019 r. do urzędu ds. azylu wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.
17
W dniu 28 stycznia 2019 r. Grafeio Katapolemisis tis Tromokratias (urząd ds. zwalczania terroryzmu, Cypr) skierował do urzędu ds. azylu poufne pismo, w którym wskazał na zagrożenie stwarzane przez skarżącego w postępowaniu głównym.
18
Zgodnie z informacjami, które zostały podane do wiadomości skarżącego w postępowaniu głównym i o których wspomina on w uwagach na piśmie przedstawionych Trybunałowi, pismo to wskazuje, po pierwsze, że dane uzyskane przez władze Republiki Cypryjskiej identyfikowały zainteresowanego jako osobę prowadzącą działalność operacyjną na rzecz grupy terrorystycznej, po drugie, że przeczył on sam sobie w szczególności co do swoich podróży poprzedzających wjazd na terytorium krajowe, a po trzecie, że skarżący w postępowaniu głównym miał do czynienia z organami policyjnymi belgijskimi, hiszpańskimi i francuskimi w związku z różnymi przestępstwami oraz groził przeprowadzaniem ataku bombowego na ambasadę Belgii w Maroku.
19
W dniu 16 kwietnia 2019 r. urząd ds. azylu powiadomił skarżącego w postępowaniu głównym o oddaleniu jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W tym względzie urząd ten „stwierdzi[ł], że istnieją poważne powody, by sądzić, że jeśli [K.A.M.] powróci do Maroka, będzie narażony na poważne prześladowanie ze strony zarówno władz kraju, jak i społeczeństwa” ze względu na swoje przekonania, i doszedł na tej podstawie do wniosku, że „z wyżej wymienionych twierdzeń [K.A.M.] wydaje się wynikać, iż w stosunku do niego są spełnione subiektywne i obiektywne elementy potencjalnie wskazujące, że uciekł on z kraju pochodzenia i nie chce tam powrócić ze względu na uzasadnioną obawę przed prześladowaniem z jednego z powodów, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustaw o uchodźcach z 2000 r. i z 2018 r.”. Niemniej jednak, podnosząc, że właściwe organy odnosiły się do zainteresowanego jako osoby groźnej dla społeczeństwa cypryjskiego i dla bezpieczeństwa Republiki Cypryjskiej, wspomniany urząd uznał, że przesłanki przewidziane w art. 6A ust. 1 lit. c) i art. 6A ust. 1A ustawy o uchodźcach zostały spełnione, i w konsekwencji odmówił nadania mu statusu uchodźcy.
20
W tym samym dniu skarżący w postępowaniu głównym wniósł odwołanie od tej decyzji do Anatheoritiki Archi Prosfygon (organu odwoławczego ds. uchodźców, Cypr) (zwanego dalej „organem odwoławczym”), w następstwie czego w dniu 30 lipca 2019 r. organ ten utrzymał w mocy wspomnianą decyzję. Z powodów analogicznych do tych podanych w tej decyzji uznał on bowiem, że „należy cofnąć mu status uchodźcy zgodnie z art. 6A ust. 1 lit. c) i art. 6A ust. 1A ustaw o uchodźcach z 2000 i 2018 r.”.
21
W dniu 14 października 2019 r. skarżący wniósł do Dioikitiko Dikastirio Diethnous Prostasias (sądu administracyjnego ds. ochrony międzynarodowej, Cypr), będącego sądem odsyłającym, skargę o stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego z dnia 30 lipca 2019 r.
22
W ramach tej skargi skarżący w postępowaniu głównym twierdzi w istocie, że sąd odsyłający powinien zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w celu ustalenia, czy art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95 można interpretować w ten sposób, iż przepis ten zezwala na cofnięcie statusu uchodźcy ze względu na zachowania mające miejsce w przeszłości lub domniemane czyny popełnione przez uchodźcę przed jego wjazdem do państwa udzielającego ochrony oraz poza tym państwem, które nie należą do czynów stanowiących podstawę wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy i które nie mogą być również objęte zakresem art. 33 konwencji genewskiej jako zachowania mające miejsce w przeszłości przed wjazdem zainteresowanego do państwa udzielającego ochrony, oraz czy w razie odpowiedzi twierdzącej na to pytanie taka wykładnia wspomnianego przepisu rozszerza wyczerpujący wykaz przypadków, w których wykluczenie z możliwości uzyskania statusu uchodźcy jest dozwolone na mocy konwencji genewskiej.
23
Ze swej strony Republika Cypryjska kwestionuje przed sądem odsyłającym znaczenie pytań zaproponowanych przez skarżącego w postępowaniu głównym dla rozstrzygnięcia sporu w tym postępowaniu, twierdząc ponadto, że pojęcie „zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa” było już przedmiotem wykładni Trybunału i że kwestie bezpieczeństwa narodowego należą do wyłącznej kompetencji państw członkowskich.
24
Sąd odsyłający zauważa przede wszystkim, że strony w postępowaniu głównym są zgodne co do tego, iż okoliczności faktyczne, na których opiera się odmowa nadania skarżącemu w postępowaniu głównym statusu uchodźcy, odnoszą się do jego zachowań lub czynów mających miejsce w przeszłości przed jego wjazdem na terytorium krajowe.
25
Następnie sąd odsyłający zauważa, że o ile do Trybunału zwrócono się już z pytaniami analogicznymi do tych podniesionych w ramach niniejszej sprawy, o tyle nie odpowiedział on jeszcze konkretnie na te pytania.
26
W tym względzie, po pierwsze, sąd odsyłający zauważa, że w ramach sprawy, w której zapadł wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403), do Trybunału zwrócono się z pytaniem, czy przepisy dyrektywy 2011/95, a w szczególności art. 14 ust. 4–6 tej dyrektywy, które zezwalają państwom członkowskim na cofnięcie lub odmowę nadania statusu uchodźcy, stanowią klauzulę ustania lub wykluczenia, która nie jest zawarta w konwencji genewskiej, i czy przepisy te są ważne w świetle postanowień Karty i traktatu FUE, zgodnie z którymi polityka azylowa Unii Europejskiej powinna być zgodna z konwencją genewską.
27
Ponadto sąd odsyłający zauważa, że w wyroku tym Trybunał orzekł, iż przepisy te są ważne, i że Trybunał podkreślił w szczególności, iż cofnięcie i odmowa nadania statusu uchodźcy nie skutkują pozbawieniem osoby, która ma uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w kraju pochodzenia, statusu uchodźcy ani praw, jakie konwencja genewska wiąże z tym statusem, dokonując w ten sposób rozróżnienia między pojęciem „statusu uchodźcy” w rozumieniu konwencji genewskiej a pojęciem „statusu uchodźcy” zdefiniowanym w dyrektywie 2011/95.
28
Po drugie, sąd odsyłający zauważa, że w pkt 100–105 wyroku z dnia 9 listopada 2010 r., B i D (C‑57/09 i C‑101/09, EU:C:2010:661), Trybunał uznał, iż podstawy wykluczenia określone w art. 12 ust. 2 lit. b) i c) dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz.U. 2004, L 304, s. 12), której przekształcenia dokonała dyrektywa 2011/95, mają na celu ukaranie czynów popełnionych w przeszłości, lecz wyjaśnił, że wszelkie aktualne zagrożenie, jakie ewentualnie stanowi uchodźca dla zainteresowanego państwa członkowskiego, może zostać wzięte pod uwagę nie w ramach tego przepisu, lecz w ramach art. 14 ust. 4 lit. a) lub art. 21 ust. 2 tej dyrektywy.
29
W tych okolicznościach Dioikitiko Dikastirio Diethnous Prostasias (sąd administracyjny ds. ochrony międzynarodowej) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy przepisy art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy [2011/95], które przewidują, że status uchodźcy może zostać cofnięty, jeżeli istnieją racjonalne podstawy, by uznać danego uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa udzielającego ochrony, w świetle postanowień art. 78 ust. 1 TFUE i [konwencji genewskiej] oraz art. 18 [Karty] dotyczącego prawa do azylu, mogą być interpretowane w ten sposób, że zezwalają one na cofnięcie statusu uchodźcy ze względu na zachowania, które miały miejsce w przeszłości, lub domniemane czyny popełnione przez uchodźcę przed jego wjazdem do państwa udzielającego ochrony, które miały miejsce poza państwem udzielającym ochrony i które nie są objęte zakresem czynu stanowiącego podstawę wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy, w świetle postanowień art. 1 sekcja F [konwencji genewskiej] i art. 12 dyrektywy 2011/95 dotyczących wykluczenia, które określają wyczerpująco podstawy, w oparciu o które dana osoba może zostać wykluczona z możliwości uzyskania statusu uchodźcy?
2)
W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na [pytanie pierwsze]: czy interpretowany w ten sposób art. 14 ust. 4 lit. a) [dyrektywy 2011/95] jest zgodny z art. 18 Karty i z art. 78 ust. 1 TFUE, które ustanawiają między innymi wymóg zgodności prawa wtórnego [Unii] z konwencją genewską, w której klauzula wykluczenia przewidziana w art. 1 sekcja F [tej konwencji] jest sformułowana w sposób wyczerpujący i podlega ścisłej wykładni?
3)
Jak należy interpretować pojęcie »zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa« w kontekście stosowania art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy [2011/95] w świetle niezwykle wysokiego standardu owego pojęcia przewidzianego w art. 33 ust. 2 konwencji genewskiej oraz poważnych konsekwencji dla uchodźcy, którego status został cofnięty, w szczególności, czy artykuł ten może obejmować ocenę zagrożenia w odniesieniu do domniemanych czynów lub zachowań, które miały miejsce przed wjazdem do państwa udzielającego ochrony? Czy pojęcie »zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa« w kontekście stosowania art. 14 ust. 4 lit. [a)] dyrektywy [2011/95] może obejmować czyny lub zachowania uchodźcy, które nie miały miejsca w tym państwie?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
30
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy z sądami krajowymi do Trybunału należy udzielenie sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu, a mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (wyrok z dnia 5 grudnia 2023 r., Nordic Info, C‑128/22, EU:C:2023:951, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).
31
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z wymogami zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości, przepisom tego prawa, które – tak jak art. 14 ust. 4 i 5 dyrektywy 2011/95 – nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia ich znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię [zob. analogicznie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Szczególnie poważne przestępstwo), C‑402/22, EU:C:2023:543, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo].
32
W tym względzie z brzmienia art. 14 ust. 4 tej dyrektywy wyraźnie wynika, że cofnięcie statusu uchodźcy oznacza, iż status ten został uprzednio „nadan[y] uchodźcy przez organ rządowy, administracyjny, sądowy lub quasi-sądowy”. Natomiast przewidziana w ust. 5 tego artykułu możliwość nienadania statusu uchodźcy zakłada, że decyzja o nadaniu tego statusu „jeszcze nie zapadła”.
33
W niniejszym przypadku sąd odsyłający zwraca się w swoich pytaniach prejudycjalnych jedynie o dokonanie wykładni art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95 dotyczącego cofnięcia statusu uchodźcy.
34
Z postanowienia odsyłającego wynika zaś, że decyzją doręczoną w dniu 16 kwietnia 2019 r. urząd ds. azylu oddalił wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez skarżącego w postępowaniu głównym w dniu 10 stycznia 2019 r. Jak potwierdził sąd odsyłający w odpowiedzi na wniosek Trybunału o udzielenie informacji, decyzja ta nie została poprzedzona żadną wcześniejszą decyzją, na mocy której skarżącemu w postępowaniu głównym został nadany status uchodźcy przez organ rządowy, administracyjny, sądowy lub quasi-sądowy Republiki Cypryjskiej w rozumieniu art. 14 ust. 4 dyrektywy 2011/95.
35
Jest prawdą, że w odpowiedzi na wniosek Trybunału o udzielenie informacji sąd odsyłający podnosi, że urząd ds. azylu ostatecznie oddalił wniosek skarżącego w postępowaniu głównym o udzielenie ochrony międzynarodowej po ustaleniu, że zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie uzasadnionej obawy tej osoby przed prześladowaniem w jej kraju pochodzenia, a zatem po podjęciu decyzji o uznaniu jej statusu uchodźcy, a tym samym decyzji o uwzględnieniu jej wniosku o nadanie tego statusu. Wynika z tego zdaniem sądu odsyłającego, że ostateczne oddalenie tego wniosku należy zakwalifikować jako „cofnięcie”. Ponadto sąd ten zauważa, że decyzją organu odwoławczego wyraźnie cofnięto wspomniany status.
36
Jednakże należy przypomnieć, że jak orzekł Trybunał, art. 14 ust. 4 i 5 dyrektywy 2011/95 nie można interpretować w ten sposób, że w ramach systemu ustanowionego przez tę dyrektywę cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowa jego nadania skutkuje tym, że dany obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec, który spełnia przesłanki określone w art. 2 lit. d) wspomnianej dyrektywy w związku z przepisami jej rozdziału III, przestaje być uważany za uchodźcę w rozumieniu tego art. 2 lit. d) i art. 1 sekcja A konwencji genewskiej. Okoliczność, że dana osoba objęta jest jedną z sytuacji, o których mowa w art. 14 ust. 4 i 5 dyrektywy 2011/95, nie oznacza bowiem, że przestaje ona spełniać przesłanki materialne, od których zależy posiadanie przymiotu uchodźcy, dotyczące istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w jej kraju pochodzenia [wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 97, 98].
37
W związku z tym, wbrew temu, co wydaje się uważać sąd odsyłający, okoliczność, że w uzasadnieniu decyzji o odmowie nadania „statusu” uchodźcy właściwy organ stwierdził, iż osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej spełnia materialne przesłanki tej dyrektywy, od których zależy „status” uchodźcy, niekoniecznie oznacza, że decyzję tę należy rozumieć jako „cofnięcie” tego „statusu”. Niezależnie bowiem od takiego stwierdzenia, w sytuacji gdy państwa członkowskie nie nadały jeszcze wspomnianego statusu, mają one właśnie możliwość odmowy jego nadania na podstawie art. 14 ust. 5 wspomnianej dyrektywy, w szczególności w przypadku istnienia racjonalnych podstaw do tego, by uznać danego wnioskodawcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa, w rozumieniu art. 14 ust. 4 lit. a) tej dyrektywy.
38
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że poprzez swoje pytania sąd odsyłający odnosi się zarówno do przypadku cofnięcia statusu uchodźcy, jak i do przypadku odmowy nadania tego statusu w sytuacji opisanej w art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95 i że w konsekwencji zwraca się on o wykładnię nie tylko tego przepisu, lecz również art. 14 ust. 5 tej dyrektywy. Do sądu odsyłającego będzie należało sprawdzenie, na podstawie wskazówek przedstawionych w pkt 32–37 niniejszego wyroku, czy pierwotną decyzję urzędu ds. azylu i decyzję organu odwoławczego rozpatrywane w postępowaniu głównym należy uznać za decyzje o cofnięciu tego statusu, czy też za decyzje o odmowie jego przyznania.
W przedmiocie pytań pierwszego i trzeciego
39
Poprzez pytania pierwsze i trzecie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 w związku z art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może cofnąć status uchodźcy lub postanowić, że go nie nada, jeżeli racjonalne podstawy do tego, by uznać uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa tego państwa członkowskiego, opierają się na czynach lub zachowaniach tego uchodźcy poprzedzających jego wjazd na terytorium wspomnianego państwa członkowskiego, przy uwzględnieniu, po pierwsze, okoliczności, że te czyny i zachowanie nie stanowią podstaw wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy wyraźnie przewidzianych w art. 1 sekcja F konwencji genewskiej i w art. 12 tej dyrektywy, a po drugie, warunków mających zastosowanie do pojęcia „zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa”, o których mowa w art. 33 ust. 2 tej konwencji, oraz poważnych konsekwencji, które z tego wynikają dla uchodźcy.
40
W pierwszej kolejności, co się tyczy kwestii, czy wyrażenie „racjonalne podstawy, by uznać uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa” w rozumieniu art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95 może odnosić się do czynów lub zachowań tego uchodźcy poprzedzających jego wjazd na terytorium danego państwa członkowskiego, należy zauważyć, że żaden przepis tej dyrektywy nie definiuje znaczenia i zakresu tego wyrażenia. Wyrażenie to należy interpretować zgodnie z jego zwykłym znaczeniem w języku potocznym oraz z uwzględnieniem kontekstu, w jakim jest używane, oraz celów regulacji, której część owo wyrażenie stanowi [zob. analogicznie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Szczególnie poważne przestępstwo), C‑402/22, EU:C:2023:543, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo].
41
Co się tyczy najpierw zwykłego znaczenia w języku potocznym, jaki ma wyrażenie „racjonalne podstawy, by uznać uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa”, należy zauważyć, że z uwagi na swój ogólny charakter wyrażenie to nie wydaje się odnosić do jakiegokolwiek ograniczenia takich „racjonalnych podstaw” ani pod względem geograficznym lub czasowym, ani w odniesieniu do charakteru okoliczności faktycznych, na których opierają się te podstawy (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 22 września 2022 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság i in., C‑159/21, EU:C:2022:708, pkt 89 i przytoczone tam orzecznictwo).
42
Co się tyczy następnie kontekstu, w jakim użyto tego wyrażenia, należy podkreślić, że w odróżnieniu od art. 14 ust. 4 lit. b) dyrektywy 2011/95, który odnosi się do dwóch kumulatywnych przesłanek dotyczących, po pierwsze, skazania prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne przestępstwo, a po drugie, zagrożenia dla społeczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa zainteresowany obywatel państwa trzeciego, art. 14 ust. 4 lit. a) tej dyrektywy pozwala na cofnięcie statusu uchodźcy nadanego obywatelowi państwa trzeciego, który stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa tego państwa członkowskiego, niezależnie od istnienia takiego skazania [zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 30, 40].
43
Co się tyczy wreszcie celu art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95, należy stwierdzić, że odnosząc się do „zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa”, przepis ten ma na celu zapobieżenie ryzyku naruszenia tego bezpieczeństwa, jakie może wystąpić ze względu na obecność zainteresowanego na terytorium tego państwa członkowskiego w chwili podejmowania rozstrzygnięcia przez właściwy organ lub też w późniejszej chwili.
44
Ponadto jest prawdą, iż wspomniany przepis stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 13 tej dyrektywy zasady głoszącej, że państwa członkowskie nadają status uchodźcy każdemu obywatelowi państwa trzeciego, który kwalifikuje się do otrzymania takiego statusu, a zatem podlega wykładni ścisłej [zob. analogicznie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo].
45
Jednakże mające miejsce w przeszłości czyny lub zachowania, które można przypisać tej osobie, mogą stanowić istotne okoliczności dla celów zweryfikowania jej tendencji do utrzymania w przyszłości takiego zachowania lub do ponownego popełnienia takich czynów, biorąc pod uwagę w szczególności wagę tych zachowań lub tych czynów, czas, jaki upłynął od ich wystąpienia, oraz ewentualne późniejsze okoliczności [zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 63, 64 i przytoczone tam orzecznictwo].
46
W związku z tym właściwy organ nie może być zobowiązany do wykluczenia uwzględnienia mających miejsce w przeszłości czynów lub zachowań, które można przypisać uchodźcy, na tej tylko podstawie, że miały one miejsce przed jego wjazdem na terytorium państwa członkowskiego, w którym przebywa.
47
Jak podkreśla rząd niemiecki, konieczność uwzględnienia takich czynów lub zachowań wydaje się tym bardziej konieczna, gdy właściwy organ musi rozstrzygnąć po raz pierwszy w przedmiocie wniosku o nadanie statusu uchodźcy złożonego przez osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową, która wjechała na terytorium niedługo wcześniej. Gdyby bowiem tak nie było, ocena ewentualnego zagrożenia, jakie uchodźca stanowi dla bezpieczeństwa danego państwa członkowskiego, w takiej sytuacji mogłaby w praktyce okazać się nadmiernie trudna. Artykuł 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95, który upoważnia właśnie państwa członkowskie do odmowy nadania statusu uchodźcy w takiej sytuacji, zostałby więc częściowo pozbawiony skuteczności (effet utile).
48
W drugiej kolejności, co się tyczy charakteru czynów lub zachowań poprzedzających wjazd uchodźcy na terytorium danego państwa członkowskiego, które mogą zostać uwzględnione do celów oceny zagrożenia dla bezpieczeństwa tego państwa członkowskiego, należy podkreślić, że art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95 odnosi się do innego rodzaju zagrożenia niż to, do którego odnosi się art. 14 ust. 4 lit. b) tej dyrektywy, dotyczący zagrożenia dla społeczeństwa tego państwa członkowskiego [wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 41].
49
Dokładniej rzecz ujmując, pojęcie „bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym [uchodźca] przebywa”, widniejące w art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95, odpowiada pojęciu „bezpieczeństwa narodowego”, o którym mowa w art. 24 ust. 1 tej dyrektywy. W tym względzie należy wziąć pod uwagę orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym pojęcie „bezpieczeństwa publicznego” w rozumieniu art. 28 ust. 3 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77) odnosi się jednocześnie do wewnętrznego bezpieczeństwa państwa członkowskiego, jak i jego bezpieczeństwa zewnętrznego i tym samym zagrożenie dla funkcjonowania głównych instytucji i służb publicznych oraz życia ludności, podobnie jak ryzyko poważnego zakłócenia stosunków zagranicznych lub pokojowego współistnienia narodów bądź zagrożenie interesów wojskowych, może naruszać bezpieczeństwo publiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2015 r., T., C‑373/13, EU:C:2015:413, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo).
50
W szczególności, jak wynika z motywu 37 dyrektywy 2011/95, pojęcie „bezpieczeństwa narodowego” dotyczy także przypadków, w których obywatel państwa trzeciego należy do ugrupowania wspierającego międzynarodowy terroryzm lub sam takie ugrupowanie wspiera.
51
Do sądu odsyłającego będzie zatem należało ustalenie, czy informacje, które zostały przekazane przez urząd ds. zwalczania terroryzmu urzędowi ds. azylu, odnoszące się do zachowania skarżącego w postępowaniu głównym i dotyczących go okoliczności faktycznych, które miały miejsce przed jego wjazdem na terytorium krajowe, mogą rodzić obawy co do zdefiniowanego w orzecznictwie przypomnianym w pkt 49 niniejszego wyroku ryzyka naruszenia bezpieczeństwa wewnętrznego lub zewnętrznego zainteresowanego państwa członkowskiego.
52
Ponadto okoliczność, że art. 14 ust. 4 lit. a) dyrektywy 2011/95 odnosi się do „racjonalnych podstaw, by uznać” wnioskodawcę ubiegającego się o udzielenie ochrony międzynarodowej za zagrożenie dla bezpieczeństwa danego państwa członkowskiego, podczas gdy art. 14 ust. 4 lit. b) tej dyrektywy dotyczy przypadku, w którym wnioskodawca ten, skazany prawomocnym wyrokiem za szczególnie poważne przestępstwo, „stanowi” zagrożenie dla społeczeństwa tego państwa członkowskiego, sugeruje, że pierwszy z tych przepisów może obejmować nie tylko rzeczywiste i aktualne zagrożenie, lecz również potencjalne zagrożenie [zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 2 kwietnia 2020 r., Komisja/Polska, Węgry i Republika Czeska (Tymczasowy mechanizm relokacji osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej), C‑715/17, C‑718/17 i C‑719/17, EU:C:2020:257, pkt 157 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 52, 53].
53
Jednak w ramach stosowania art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 do właściwego organu należy dokonanie, w odniesieniu do każdego indywidualnego przypadku, oceny wszystkich okoliczności właściwych temu przypadkowi [wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo], w szczególności w świetle elementów, o których mowa w pkt 45 niniejszego wyroku.
54
Z brzmienia tych przepisów wynika bowiem, że organ ten powinien dysponować zakresem uznania przy podejmowaniu decyzji, czy względy związane z bezpieczeństwem narodowym danego państwa członkowskiego powinny prowadzić do cofnięcia statusu uchodźcy lub do odmowy jego nadania, co wyklucza, by stwierdzenie istnienia zagrożenia dla tego bezpieczeństwa automatycznie pociągało za sobą taką decyzję. Ponadto zakres informacji dostarczonych przez organy pełniące wyspecjalizowane funkcje w zakresie bezpieczeństwa narodowego i ich znaczenie dla tej decyzji powinny być swobodnie oceniane przez wspomniany organ (zob. podobnie wyrok z dnia 22 września 2022 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság i in., C‑159/21, EU:C:2022:708, pkt 81, 83).
55
W trzeciej kolejności uwzględnienie mających miejsce w przeszłości czynów lub zachowań, które można przypisać uchodźcy lub osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową, nie może być ograniczone okolicznością, że te czyny i zachowania nie stanowią podstaw wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy wyraźnie przewidzianych w art. 1 sekcji F konwencji genewskiej i w art. 12 tej dyrektywy.
56
W tym względzie należy przypomnieć, że choć Unia nie jest umawiającą się stroną konwencji genewskiej, to art. 78 ust. 1 TFUE oraz art. 18 Karty nakładają jednak na nią obowiązek przestrzegania postanowień tej konwencji. Wykładni przepisów dyrektywy 2011/95 należy zatem dokonywać z poszanowaniem konwencji genewskiej i innych odpowiednich traktatów, o których mowa w art. 78 ust. 1 TFUE, oraz praw uznanych w Karcie, a w szczególności w jej art. 18 [zob. podobnie wyroki: z dnia 1 marca 2016 r., Alo i Osso, C‑443/14 i C‑444/14, EU:C:2016:127, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 74].
57
Jednakże rozróżnienie istniejące między podstawami wykluczenia, o których mowa w art. 12 ust. 2 tej dyrektywy, ujętym w jej rozdziale III, na mocy których obywatel państwa trzeciego „zostaje wykluczony z możliwości uzyskania statusu uchodźcy”, a podstawami cofnięcia lub odmowy nadania tego statusu, przewidzianymi w jej art. 14 ust. 4 i 5, odzwierciedla w istocie rozróżnienie istniejące między art. 1 sekcja F konwencji genewskiej a art. 33 ust. 2 tej konwencji [zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑8/22, EU:C:2023:542, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo].
58
W szczególności z brzmienia art. 12 ust. 2 wynika, że gdy ustanowione w nim warunki są spełnione, dana osoba „zostaje wykluczon[a]” z możliwości otrzymania statusu uchodźcy. Ponadto w systemie dyrektywy 2011/95 jej art. 2 lit. d) wprost uzależnia posiadanie przymiotu uchodźcy od tego, by do zainteresowanego nie miał zastosowania art. 12 tej dyrektywy (zob. analogicznie w odniesieniu do dyrektywy 2004/83 wyrok z dnia 9 listopada 2010 r., B i D, C‑57/09 i C‑101/09, EU:C:2010:661, pkt 107). Natomiast, jak przypomniano w pkt 36 niniejszego wyroku, cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowa jego nadania na podstawie art. 14 ust. 4 lub art. 14 ust. 5 tej dyrektywy nie skutkuje utratą przez danego obywatela państwa trzeciego statusu uchodźcy w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy 2011/95 i art. 1 sekcja A konwencji genewskiej.
59
W czwartej kolejności należy przypomnieć, iż oczywiście wskazane w art. 14 ust. 4 dyrektywy 2011/95 sytuacje, w których państwa członkowskie mogą cofnąć status uchodźcy lub na mocy jej art. 14 ust. 5 postanowić, że nie nadadzą tego statusu, odpowiadają w istocie sytuacjom, w których państwa członkowskie mogą odesłać uchodźcę na mocy art. 21 ust. 2 tej dyrektywy i art. 33 ust. 2 konwencji genewskiej [wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 93].
60
Jednakże, gdyby odesłanie uchodźcy objętego jedną z sytuacji, o których mowa w art. 14 ust. 4 i 5, a także w art. 21 ust. 2 dyrektywy 2011/95, stwarzało ryzyko naruszenia jego praw podstawowych zapisanych w art. 4 i art. 19 ust. 2 Karty, które zakazują w sposób bezwzględny tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania albo karania bez względu na zachowanie danej osoby, a także wydalenia do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, że dana osoba może zostać poddana takiemu traktowaniu, dane państwo członkowskie nie mogłoby odstąpić od zasady non-refoulement na mocy art. 33 ust. 2 konwencji genewskiej [zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 94, 95].
61
W tych okolicznościach, ponieważ art. 14 ust. 4 i 5 wspomnianej dyrektywy przewiduje, w sytuacjach, o których mowa w tych ustępach, możliwość cofnięcia przez państwa członkowskie statusu uchodźcy lub odmowy nadania tego statusu, podczas gdy art. 33 ust. 2 konwencji genewskiej pozwala z kolei na odesłanie uchodźcy znajdującego się w jednej z tych sytuacji do państwa, w którym jego życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo, prawo Unii przewiduje szerszą ochronę międzynarodową uchodźców, o których mowa, niż ochrona zapewniana przez tę konwencję [wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 96].
62
Z tego względu nie można uznać, że cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowa nadania tego statusu na podstawie art. 14 ust. 4 lub art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 powoduje konieczność zajęcia stanowiska w odrębnej kwestii, jaką jest ustalenie, czy osoba ta powinna zostać wydalona do kraju pochodzenia [zob. podobnie wyrok z dnia 6 lipca 2023 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Uchodźca, który popełnił poważne przestępstwo), C‑663/21, EU:C:2023:540, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo].
63
W związku z tym w ramach dokonywania wyważenia pomiędzy oceną zagrożenia, jakie uchodźca stanowi dla bezpieczeństwa państwa członkowskiego, w którym przebywa, w celu ustalenia, czy zagrożenie to uzasadnia cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowę nadania mu tego statusu, a konsekwencjami tego cofnięcia lub tej odmowy dla jego sytuacji, nie należy odnosić się do poziomu wagi zagrożenia, który mógłby uzasadniać odesłanie zainteresowanego do kraju pochodzenia na warunkach określonych w art. 33 ust. 2 konwencji genewskiej.
64
W szczególności niektóre okoliczności, które nie cechują się stopniem wagi uzasadniającym odesłanie tego wnioskodawcy, można jednak uznać za „racjonalne podstawy” mogące uzasadniać odmowę wydania mu zezwolenia na pobyt (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2015 r., T., C‑373/13, EU:C:2015:413, pkt 75).
65
Odniesienie do „racjonalnych podstaw” uznania, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej lub uchodźca stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa przyjmującego państwa członkowskiego, pozostawia bowiem wyraźnie temu ostatniemu duży zakres uznania [zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 2 kwietnia 2020 r., Komisja/Polska, Węgry i Republika Czeska (Tymczasowy mechanizm relokacji osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej), C‑715/17, C‑718/17 i C‑719/17, EU:C:2020:257, pkt 156].
66
Z całości powyższych rozważań wynika, że na pytania pierwsze i trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 w związku z art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może cofnąć status uchodźcy lub postanowić, że go nie nada, jeżeli racjonalne podstawy do tego, by uznać uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa tego państwa członkowskiego w rozumieniu art. 14 ust. 4 lit. a) tej dyrektywy, opierają się na czynach lub zachowaniach tego uchodźcy poprzedzających jego wjazd na terytorium wspomnianego państwa członkowskiego. Nie ma znaczenia, że te czyny i to zachowanie nie stanowią podstaw wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy wyraźnie przewidzianych w art. 1 sekcja F konwencji genewskiej i w art. 12 wspomnianej dyrektywy. Dla celów oceny, po pierwsze, poziomu wagi zagrożenia uzasadniającego cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowę nadania tego statusu, a po drugie, konsekwencji tego cofnięcia lub tej odmowy dla sytuacji uchodźcy nie należy odnosić się do warunków mających zastosowanie do pojęcia „zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa”, o których mowa w art. 33 ust. 2 tej konwencji, ani do poważnych konsekwencji, jakie z tego wynikają dla tego uchodźcy.
W przedmiocie pytania drugiego
67
Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytania pierwsze i trzecie art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 są ważne w świetle art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty w zakresie, w jakim te postanowienia wymagają przestrzegania konwencji genewskiej, a w szczególności art. 1 sekcja F tej konwencji.
68
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty dyrektywa 2011/95 powinna być zgodna z zasadami konwencji genewskiej [zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo].
69
Jednakże, jak przypomniano w pkt 57 niniejszego wyroku, należy uwzględnić rozróżnienie istniejące między podstawami wykluczenia, o których mowa w art. 12 ust. 2 tej dyrektywy, ujętym w jej rozdziale III, na mocy których obywatel państwa trzeciego „zostaje wykluczony z możliwości uzyskania statusu uchodźcy”, a podstawami cofnięcia lub odmowy nadania tego statusu, przewidzianymi w jej art. 14 ust. 4 i 5, które to rozróżnienie odzwierciedla w istocie rozróżnienie istniejące między art. 1 sekcja F konwencji genewskiej a art. 33 ust. 2 tej konwencji.
70
Zatem, zważywszy, że – jak wskazano w pkt 36 niniejszego wyroku – w wyroku z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 97), Trybunał orzekł, iż cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowa jego nadania na podstawie art. 14 ust. 4 lub art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 nie skutkuje utratą przez danego obywatela państwa trzeciego statusu uchodźcy w rozumieniu art. 2 lit. d) tej dyrektywy i art. 1 sekcja A konwencji genewskiej, nie można interpretować tego art. 14 ust. 4 i 5 w ten sposób, że dodaje on nowe podstawy wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy do podstaw określonych w art. 12 ust. 2 tej dyrektywy i w art. 1 sekcja F tej konwencji.
71
Poza tym należy zauważyć, że w owym wyroku Trybunał stwierdził, że badanie art. 14 ust. 4–6 dyrektywy 2011/95 nie wykazało żadnej okoliczności mogącej mieć wpływ na ważność tych przepisów w świetle art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty [wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy), C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 112]. Z powyższych rozważań wynika zaś, że badanie art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 tej dyrektywy w ramach niniejszej sprawy nie wykazało żadnej nowej okoliczności mogącej podważyć to stwierdzenie w zakresie, w jakim dotyczy ono tych ostatnich przepisów.
72
W świetle całości powyższych rozważań należy stwierdzić, że badanie art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 nie wykazało istnienia żadnej okoliczności mogącej mieć wpływ na ważność tych przepisów w świetle art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty.
W przedmiocie kosztów
73
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
1)
Artykuł 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony w związku z art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej
należy interpretować w ten sposób, że:
państwo członkowskie może cofnąć status uchodźcy lub postanowić, że go nie nada, jeżeli racjonalne podstawy do tego, by uznać uchodźcę za zagrożenie dla bezpieczeństwa tego państwa członkowskiego w rozumieniu art. 14 ust. 4 lit. a) tej dyrektywy, opierają się na czynach lub zachowaniach tego uchodźcy poprzedzających jego wjazd na terytorium wspomnianego państwa członkowskiego. Nie ma znaczenia, że te czyny i to zachowanie nie stanowią podstaw wykluczenia z możliwości uzyskania statusu uchodźcy wyraźnie przewidzianych w art. 1 sekcja F Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. i została uzupełniona Protokołem dotyczącym statusu uchodźców, sporządzonym w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r., który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r., i w art. 12 wspomnianej dyrektywy. Dla celów oceny, po pierwsze, poziomu wagi zagrożenia uzasadniającego cofnięcie statusu uchodźcy lub odmowę nadania tego statusu, a po drugie, konsekwencji tego cofnięcia lub tej odmowy dla sytuacji uchodźcy nie należy odnosić się do warunków mających zastosowanie do pojęcia „zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa”, o których mowa w art. 33 ust. 2 tej konwencji, ani do poważnych konsekwencji, jakie z tego wynikają dla tego uchodźcy.
2)
Badanie art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 14 ust. 5 dyrektywy 2011/95 nie wykazało istnienia żadnej okoliczności mogącej mieć wpływ na ważność tych przepisów w świetle art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty praw podstawowych.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: grecki.