Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
ANDREI BIONDIEGO
przedstawiona w dniu 18 grudnia 2025 r.(1)
Sprawa C‑545/24
Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira
przeciwko
Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd ds. administracyjnych i podatkowych w Funchalu na Maderze, Portugalia)]
Odesłanie prejudycjalne – Program pomocy wdrożony przez Portugalię na rzecz wolnej strefy Madery – System III – Obniżenie podatku dochodowego od osób prawnych – Bezzwłoczne i skuteczne odzyskanie pomocy – Odmowa zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych
I.      Wprowadzenie
1.        W ramach rozpatrywanego w niniejszej sprawie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd ds. administracyjnych i podatkowych w Funchalu, Portugalia) zwraca się do Trybunału z pytaniem dotyczącym wykładni art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589(2) oraz zakresu spoczywającego na państwach członkowskich obowiązku odzyskania w sposób „bezzwłoczny i skuteczny” pomocy państwa niezgodnej z prawem i z rynkiem wewnętrznym w następstwie decyzji Komisji Europejskiej wydanej na podstawie ust. 1 tego przepisu. Sąd odsyłający zmierza w szczególności do ustalenia, czy powinno się, w stosownym przypadku, odstąpić od stosowania gwarancji proceduralnych przewidzianych w prawie portugalskim na rzecz podatnika, które to gwarancje pod pewnymi warunkami pozwalają na zawieszenie postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych, w celu zapewnienia wykonania wspomnianego obowiązku(3).
2.        Pytanie to zostało przedłożone w ramach sporu między Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (organem ds. podatkowych i skarbowych autonomicznego regionu Madery, zwanym dalej „organem podatkowym”) a spółką Utiledulci – Comércio Internacional e Serviços, Sociedade Unipessoal, Lda. – Zona Franca da Madeira (zwaną dalej „spółką Utiledulci”) powstałego w ramach postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych wszczętego przeciwko tej spółce i mającego na celu odzyskanie niezgodnej z prawem pomocy państwa.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo Unii
3.        Motyw 25 rozporządzenia (UE) 2015/1589 ma następujące brzmienie:
„[w] przypadkach pomocy niezgodnej z prawem, która nie jest zgodna z rynkiem wewnętrznym, skuteczna konkurencja powinna zostać przywrócona. W tym celu konieczne jest, aby pomoc ta, włączając odsetki, została bezzwłocznie odzyskana. Właściwe jest, aby windykacja takiej pomocy została przeprowadzona zgodnie z procedurami prawa krajowego. Stosowanie tych procedur nie powinno, przez uniemożliwienie bezzwłocznego i efektywnego wykonania decyzji Komisji, utrudniać przywrócenia skutecznej konkurencji. Dla osiągnięcia tego celu państwa członkowskie powinny podjąć wszelkie konieczne środki zapewniające skuteczność decyzji Komisji”.
4.        Artykuł 16 ust. 1 i 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Windykacja pomocy”, stanowi:
„1.      W przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy niezgodnej z prawem, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji pomocy od beneficjenta (»decyzja o windykacji«). Komisja nie wymaga windykacji pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą prawa Unii.
[…]
3.      Bez uszczerbku dla jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego zgodnie z art. 278 TFUE, windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji. W tym celu oraz w wypadku postępowania przed sądami krajowymi, zainteresowane państwa członkowskie podejmują wszelkie konieczne kroki, jakie dostępne są w ich odpowiednich systemach prawnych, włącznie ze środkami tymczasowymi, bez uszczerbku dla prawa Unii”.
B.      Prawo portugalskie
5.        Artykuł 52 Lei Geral Tributária (ordynacji podatkowej), przyjętej Decreto-Lei (dekretem z mocą ustawy) nr 398/98 z dnia 17 grudnia 1998 r. (4), stanowi:
„1      Czynności zmierzające do wykonania zobowiązań podatkowych podlegają zawieszeniu w toku postępowania egzekucyjnego w przypadku dokonania zapłaty zobowiązania w ratach lub w przypadku wniesienia odwołania, skargi do sądu w pierwszej lub drugiej instancji, bądź sprzeciwu wobec egzekucji, których przedmiotem jest stwierdzenie niezgodności z prawem lub braku możliwości dochodzenia egzekwowanego zobowiązania, jak również w toku postępowań w przedmiocie rozstrzygania sporów na mocy Konwencji arbitrażowej 90/436/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie eliminowania podwójnego opodatkowania w przypadku korekty zysków przedsiębiorstw powiązanych z różnych państw członkowskich(5).
2      Zawieszenie egzekucji, o którym mowa w poprzednim ustępie, jest uzależnione od ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia zgodnie z przepisami prawa podatkowego.
3      […]
4      Organ podatkowy może, na wniosek dłużnika, odstąpić od żądania złożenia zabezpieczenia, jeżeli ustanowienie zabezpieczenia spowodowałoby nieodwracalną szkodę dla dłużnika lub w przypadku oczywistego braku środków finansowych, o czym świadczy niewystarczająca wartość mienia podlegającego zajęciu na zabezpieczenie zapłaty egzekwowanego zobowiązania oraz wszelkich związanych z nim należności ubocznych, pod warunkiem że brak jest poważnych przesłanek wskazujących na to, że niewystarczająca wartość lub brak mienia wynika z umyślnego działania danej osoby.
[…]”.
6.        Código de Procedimento e de Processo Tributário (kodeks postępowania w sprawach podatkowych)(6) reguluje w szczególności przypadki zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych(7). Artykuł 199 tego kodeksu przewiduje w szczególności, że zabezpieczeniem, jakie należy złożyć w celu uzyskania zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych, może być zwłaszcza gwarancja bankowa, poręczenie, gwarancja ubezpieczeniowa lub inny środek mogący zabezpieczyć wierzytelności podmiotu wszczynającego egzekucję.
III. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
7.        Spór w postępowaniu głównym można zwięźle przedstawić
w następujący sposób.
8.        W dniu 4 grudnia 2020 r. Komisja przyjęła decyzję 2022/1414(8) (zwaną dalej „decyzją z 2020 r.”), w której w ramach stałego badania istniejących systemów pomocy zgodnie z art. 108 ust. 1 TFUE Komisja stwierdziła istnienie programu pomocy na rzecz Zona Franca da Madeira (Wolnej strefy Madery) (zwanego dalej „systemem ZFM III”), który jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim został on wdrożony przez Portugalię z naruszeniem decyzji zatwierdzających Komisji z 2007 r. i 2013 r.(9). Sporna pomoc polegała na obniżeniu stawki podatku dochodowego mającego zastosowanie do spółek będących beneficjentami. W art. 5 decyzji z 2020 r. wyjaśniono, że odzyskanie pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, przyznanej w ramach wspomnianego programu, odbywa się w sposób „bezzwłoczny i skuteczny” oraz że Portugalia jest zobowiązana do wykonania tej decyzji „w terminie ośmiu miesięcy od daty jej notyfikacji”. Termin ten upłynął w dniu 5 sierpnia 2021 r. Skargi o stwierdzenie nieważności decyzji z 2020 r. wniesione przez Portugalię i region autonomiczny Madery zostały oddalone przez Sąd(10), a odnośne wyroki Sądu zostały utrzymane w mocy
przez Trybunał w postępowaniu odwoławczym(11).
9.        Na podstawie decyzji z 2020 r. organ podatkowy wszczął w 2023 r. postępowanie egzekucyjne w sprawach podatkowych przeciwko spółce Utiledulci w celu odzyskania pomocy przyznanej tej spółce w ramach wspomnianego programu(12). Z akt sprawy przekazanych przez sąd odsyłający wynika, że spółka Utiledulci wniosła odwołanie w trybie administracyjnym od aktu, w drodze którego wszczęto to postępowanie, gdyż nie przewidziano możliwości żądania jego zawieszenia na podstawie przepisów prawa portugalskiego. Wspomniane odwołanie w trybie administracyjnym zostało oddalone przez organ podatkowy, który utrzymywał, że zgodnie z obowiązkami wynikającymi z zasady pierwszeństwa prawa Unii i uwzględniając zawiadomienie Komisji w sprawie odzyskiwania pomocy państwa niezgodnej z prawem i z rynkiem wewnętrznym(13), jest on zobowiązany odstąpić od stosowania tych przepisów po upływie ośmiomiesięcznego terminu przewidzianego w decyzji z 2020 r. W związku z tym spółka Utiledulci wniosła skargę do sądu odsyłającego.
10.      W tych okolicznościach Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd ds. administracyjnych i podatkowych w Funchalu na Maderze, Portugalia) postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć następujące pytanie prejudycjalne:
„Czy zawarte w art. 5 decyzji [z 2020 r.] pojęcie »bezzwłoczne[go] i skuteczne[go] odzyskani[a]« oraz zawarte w art. 16 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2015/15892 sformułowanie »windykacja zostaje przeprowadzona bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji« należy interpretować w ten sposób, że przepisy prawa portugalskiego dotyczące gwarancji proceduralnych przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym w sprawach podatkowych, w szczególności przepisy dotyczące zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych, nie mają zastosowania, czy też przeciwnie, w ten sposób, że Autoridade Tributária e Assuntos Fiscais da Região Autónoma da Madeira (organ ds. podatkowych i skarbowych Autonomicznego Regionu Madery) jest zobowiązany do przestrzegania wszystkich gwarancji proceduralnych przewidzianych w portugalskim prawie podatkowym, niezależnie od okoliczności, że chodzi o odzyskanie pomocy państwa uznanej na mocy decyzji Komisji za niezgodną z prawem?”.
11.      Spółka Utiledulci, organ podatkowy, rządy belgijski i hiszpański oraz Komisja przedstawiły uwagi na piśmie i zostały wysłuchane na rozprawie w dniu 1 października 2025 r.
IV.    Analiza
A.      W przedmiocie pytania prejudycjalnego
12.      W ramach pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy należy odstąpić od stosowania przepisów prawa krajowego, które przyznają podatnikowi określone gwarancje proceduralne umożliwiające, pod pewnymi warunkami, zawieszenie postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych, w przypadku gdy w braku procedury ad hoc przewidzianej w prawie krajowym takie postępowanie zostało wszczęte w celu odzyskania niezgodnej z prawem i z rynkiem wewnętrznym pomocy państwa, a termin przewidziany w decyzji Komisji nakazującej jej odzyskanie upłynął.
13.      Rozpatrywane przepisy prawa krajowego przewidują uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o takie zawieszenie i do uzyskania takiego zawieszenia w przypadku zakwestionowania długu lub sprzeciwu wobec czynności egzekucyjnych oraz w przypadku zapłaty w ratach, pod warunkiem ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia lub innego środka właściwego do zabezpieczenia wierzytelności podatkowej, lub nawet w braku takiego zabezpieczenia, jeżeli podatnik wykaże, że nie jest w stanie go zapewnić. Z uwag na piśmie stron w postępowaniu głównym wynika, że Supremo Tribunal Administrativo (najwyższy sąd administracyjny, Portugalia) wielokrotnie orzekał w ramach sporów wynikłych z odmowy zawieszenia postępowania przez organ podatkowy na podstawie wyżej wymienionych przepisów, stwierdzając nieważność decyzji odmownej i wykluczając uprawnienie tego organu do dostosowania przepisów dotyczących postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych poprzez odstąpienie od stosowania przewidzianych w nich gwarancji proceduralnych(14).
14.      W celu zbadania tej kwestii należy przede wszystkim przypomnieć orzecznictwo Trybunału dotyczące zakresu spoczywającego na państwach członkowskich na mocy art. 16 rozporządzenia 2015/1589 obowiązku odzyskania pomocy będącej przedmiotem decyzji negatywnych. Orzecznictwo to kładzie nacisk na potrzebę zapewnienia skuteczności i szybkości odzyskiwania pomocy zgodnie z realizowanymi przez nie celami.
15.      Trybunał wyjaśnił, że przewidziane w art. 108 ust. 2 TFUE cofnięcie pomocy uznanej przez Komisję za niezgodną z rynkiem wewnętrznym ma na celu przywrócenie sytuacji istniejącej przed wypłatą pomocy(15). To przywrócenie sytuacji istniejącej przed wypłatą pomocy, które jest konieczne w celu zachowania skuteczności (effet utile) postanowień traktatów dotyczących pomocy państwa(16), uzyskuje się w sytuacji, gdy pomoc, powiększona o odsetki za zwłokę, zostaje zwrócona przez beneficjenta(17), a beneficjent traci przewagę, jaką uzyskał na rynku względem swych konkurentów(18). Odzyskanie niezgodnej z prawem pomocy nie stanowi zatem sankcji(19) ani nie ma na celu umożliwienia zaspokojenia wierzytelności wobec podmiotu przyznającego pomoc, lecz jest logiczną konsekwencją stwierdzenia jej niezgodności z prawem(20) i spełnia wymóg wyeliminowania zakłócenia konkurencji spowodowanego korzyścią nienależnie przyznaną beneficjentowi pomocy(21). Zgodnie z tymi celami Trybunał zaznaczył, że dane państwo członkowskie powinno doprowadzić do skutecznego odzyskania należnych kwot(22).
16.      W odniesieniu do kwestii czasowych Trybunał wyjaśnił, że dane państwo członkowskie powinno niezwłocznie przystąpić do odzyskania pomocy, to znaczy w terminie określonym w decyzji Komisji lub w terminie przez nią wyznaczonym(23) oraz że spóźnione odzyskanie pomocy, które nastąpiło po wyznaczonych terminach, nie spełnia wymogów traktatu(24). Trybunał wyjaśnił również, że podjęcie działań w celu odzyskania pomocy niezgodnej z prawem, w tym wszczęcie odpowiedniego postępowania, bez uzyskania jej rzeczywistego zwrotu w terminie określonym w decyzji Komisji, nie jest wystarczające(25). Wreszcie, Trybunał zauważył, że jeżeli państwo członkowskie napotyka trudności uniemożliwiające odzyskanie pomocy, może zwrócić się do Komisji o przedłużenie terminu, uzasadniając swój wniosek(26).
17.      Podsumowując, z orzecznictwa przedstawionego w pkt 15 i 16 niniejszej opinii wynika, że spoczywający na państwie członkowskim będącym adresatem decyzji o odzyskaniu pomocy zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia 2015/1589 obowiązek podjęcia wszelkich koniecznych środków w celu odzyskania pomocy od beneficjenta stanowi obowiązek osiągnięcia rezultatu, który należy zrealizować
w wyznaczonych przez Komisję terminach.
18.      W odniesieniu do pomocy przyznanej niezgodnie z prawem w ramach programu ZFM III, w decyzji z 2020 r. wyznaczono ośmiomiesięczny termin od daty jej notyfikacji. W związku z tym, w świetle art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 i powołanego orzecznictwa, odzyskanie tej pomocy powinno było nastąpić w tym terminie. Natomiast wykładnia zaproponowana przez rząd belgijski w jego uwagach przedstawionych Trybunałowi, zgodnie z którą to wykładnią termin ów należy rozumieć jako odnoszący się wyłącznie do wszczęcia postępowań mających na celu wykonanie decyzji, nie jest przekonująca(27). Taka wykładnia, przedłużając nieuzasadnioną przewagę konkurencyjną, którą uzyskali beneficjenci rzeczonej pomocy, byłaby sprzeczna z celem nałożonego na Portugalię obowiązku odzyskania pomocy i naruszałaby w oczywisty sposób brzmienie oraz zakres decyzji z 2020 r.(28)
19.      Zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia 2015/1589 odzyskanie musi zostać przeprowadzone zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego państwa członkowskiego. W braku przepisów prawa Unii w tej dziedzinie prawo to przyznaje państwom członkowskim swobodę wyboru środków służących wykonaniu obowiązku odzyskania pomocy(29), którego to wyboru należy dokonać z poszanowaniem szczególnych cech różnych procedur przewidzianych w tym celu(30).
20.      Procedury krajowe mają zastosowanie, jednak pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji(31), która to przesłanka, jak wyjaśnił Trybunał, „odzwierciedla wymogi zasady skuteczności”(32). Swoboda wyboru środków służących osiągnięciu odzyskania pomocy nie może być zatem rozumiana jako całkowita swoboda. Wybrane środki nie mogą wpływać niekorzystnie na zakres i skuteczność prawa Unii(33) oraz nie mogą w praktyce uniemożliwiać odzyskania pomocy, do odzyskania której zobowiązuje to prawo(34). Trybunał wyjaśnił już w tym względzie, że co do zasady należy odstąpić od stosowania przepisów krajowych, które nie umożliwiają bezzwłocznego i skutecznego wykonania decyzji o odzyskaniu pomocy(35). Wreszcie, Trybunał wskazał, że brak w krajowym porządku prawnym przepisów szczególnych regulujących odzyskanie pomocy „nie może stać na przeszkodzie pełnemu stosowaniu prawa [Unii], a zatem nie może mieć wpływu na obowiązek odzyskania danej pomocy”(36).
21.      Wynika z tego, że w dziedzinie pomocy państwa, która należy do wyłącznej kompetencji Unii, autonomia proceduralna przyznana państwom członkowskim w dziedzinie odzyskiwania pomocy jest ściśle ograniczona wymogiem zagwarantowania skuteczności działań organów administracji odpowiedzialnych za jej przeprowadzenie. Oznacza to ograniczenie zakresu uznania tych organów nie tylko w odniesieniu do odzyskiwania pomocy(37), lecz także w odniesieniu do środków służących odzyskaniu pomocy(38). Organy te, podobnie jak sądy krajowe, są zobowiązane wypracować rozwiązanie zgodne z celem decyzji o odzyskaniu pomocy(39), jakim jest uniknięcie zakłócenia funkcjonowania rynku spowodowanego przez pomoc państwa szkodliwą dla konkurencji. W każdym razie stosowanie prawa krajowego musi odbywać się z poszanowaniem praw podstawowych, w szczególności prawa do rzetelnego procesu sądowego, w tym prawa do obrony(40).
22.      Na pytanie przedłożone przez sąd odsyłający należy odpowiedzieć właśnie w świetle tych zasad.
23.      Na wstępie pragnę zauważyć, że prawo portugalskie nie przewiduje żadnej procedury ad hoc w celu odzyskania niezgodnej z prawem pomocy państwa.
24.      W sporze leżącym u podstaw postępowania głównego organ podatkowy wszczął przeciwko spółce Utiledulci postępowanie egzekucyjne w sprawach podatkowych. Jak wskazano powyżej, przepisy regulujące to postępowanie przewidują możliwość uzyskania przez podatnika jego zawieszenia w przypadku wniesienia odwołania w trybie administracyjnym, skargi do sądu lub zapłaty w ratach po ustanowieniu „odpowiedniego zabezpieczenia”. Przepisy te różnią się od przepisów prawa francuskiego rozpatrywanych w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 5 października 2006 r., Komisja/Francja(41), które przewidywały automatyczne zawieszenie postępowania egzekucyjnego w przypadku skarg wniesionych na decyzje nakazujące zapłatę wydane przez organy krajowe. Jednakże, jak okazało się na rozprawie, organ podatkowy nie dysponuje żadnym zakresem uznania w odniesieniu do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jeżeli spełniona jest przesłanka dotycząca ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia, ani w odniesieniu do zwolnienia z obowiązku ustanowienia takiego zabezpieczenia, jeżeli dłużnik wykaże, że jego ustanowienie mogłoby spowodować dla niego nieodwracalną szkodę, lub w przypadku oczywistego braku środków finansowych. Zawieszenie wynika zatem bezpośrednio z przepisów prawa portugalskiego regulujących postępowanie egzekucyjne w sprawach podatkowych i stanowi gwarancję proceduralną, która przysługuje każdemu podatnikowi, jeżeli wystąpi on z takim wnioskiem i spełni ku temu przesłanki. System portugalski, podobnie jak system francuski w przywołanej powyżej sprawie, charakteryzuje się zatem również elementami systematyczności i automatyczności.
25.      Jak wynika z powołanego powyżej orzecznictwa Trybunału, w celu dokonania oceny, czy system ten jest zgodny z wykonaniem nałożonego w decyzji z 2020 r. obowiązku odzyskania pomocy, należy zadać sobie pytanie, czy zagraża on osiągnięciu celu realizowanego poprzez nałożenie tego obowiązku, polegającego na bezzwłocznym przywróceniu sytuacji istniejącej przed przyznaniem przedmiotowej pomocy, poprzez umożliwienie przedłużenia nieuzasadnionej przewagi konkurencyjnej, jaką uzyskali beneficjenci tej pomocy.
26.      Takie zagrożenie wydaje mi się nieuniknione w przypadku, gdy zawieszenie następuje po ustanowieniu gwarancji ubezpieczeniowej lub poręczenia przez osobę trzecią lub w przypadku ustanowienia hipoteki, jak przewidują przepisy portugalskie, ponieważ są to instrumenty, które nie powodują wyłączenia pomocy z majątku beneficjenta poprzez pozbawienie go związanej z nią korzyści. Wbrew temu, co podniosła na rozprawie przedstawicielka rządu belgijskiego(42), wydaje mi się, że taki rezultat nie istnieje również w przypadku ustanowienia gwarancji bankowej(43), gdyż moim zdaniem konsekwencje w zakresie rachunkowości i koszty wynikające z takiego ustanowienia gwarancji bankowej nie są porównywalne ze zwrotem pomocy pod względem wpływu na sytuację finansową beneficjenta(44). Ponadto, wyraźnym celem wszystkich tych instrumentów jest zabezpieczenie wierzytelności podmiotu wszczynającego egzekucję w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego i cel ten zasadniczo różni się od celu realizowanego przez odzyskanie niezgodnej z prawem pomocy. Do sądu odsyłającego należy jednak ocena, czy w zakresie, w jakim rozpatrywane przepisy uzależniają zawieszenie postępowania w sprawie odzyskania pomocy od ustanowienia zabezpieczenia, w szczególności gwarancji bankowej, pozwalają one uniknąć sytuacji dalszego opóźniania skutecznego odzyskania przedmiotowej pomocy, pozbawiając beneficjenta związanej z nią przewagi konkurencyjnej.
27.      W odniesieniu do możliwości zwolnienia dłużnika z obowiązku ustanowienia zabezpieczenia należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sytuacja finansowa beneficjenta nie ma żadnego wpływu na obowiązek odzyskania pomocy. Zainteresowane państwo członkowskie jest zobowiązane do tego, by, w zależności od przypadku, doprowadzić do likwidacji przedsiębiorstwa będącego beneficjentem, do wpisania swojej wierzytelności do jego pasywów lub do podjęcia każdego innego środka umożliwiającego zwrot pomocy, w tym do całkowitego zaprzestania działalności przedsiębiorstwa, jeżeli odzyskanie pomocy jest niemożliwe w trakcie postępowania upadłościowego(45). Względy dotyczące szkody gospodarczej wynikającej ze zwrotu pomocy nie są zatem brane pod uwagę w celu uzasadnienia opóźnienia w postępowaniu w sprawie odzyskania pomocy.
28.      Wreszcie, jeśli chodzi o przypadek zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych w sytuacji zapłaty należnych kwot w ratach, pragnę zauważyć, że – jak wskazała Komisja w zawiadomieniu w sprawie odzyskiwania pomocy(46) – taki sposób zapłaty, jeżeli jest dozwolony na okres przekraczający termin odzyskania pomocy, jest nie do pogodzenia z wymogiem, aby odzyskanie pomocy nastąpiło bezzwłocznie, i to niezależnie od tego, czy ustanowione zostało zabezpieczenie.
29.      Spółka Utiledulci, opierając się na orzeczeniach Supremo Tribunal administrativo (najwyższego sądu administracyjnego), o których mowa w pkt 13 niniejszej opinii, podnosi, że rozpatrywane gwarancje proceduralne powinny mieć do niej zastosowanie, ponieważ w przypadku braku przepisów ad hoc w prawie portugalskim ustawowy system postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych nie może być „kształtowany” przez organ podatkowy w celu dostosowania go do wymogów związanych z odzyskaniem niezgodnej z prawem pomocy państwa, w szczególności gdy odbywa się to na podstawie zawiadomienia Komisji pozbawionego mocy wiążącej.
30.      W tym względzie przypominam, że obowiązek cofnięcia przez państwa członkowskie niezgodnej z prawem pomocy został przewidziany w art. 108 ust. 2 TFUE, a obowiązek zapewnienia bezzwłocznego i skutecznego odzyskania tej pomocy od beneficjenta – w rozporządzeniu 2015/1589, a także w decyzji Komisji stwierdzającej jej niezgodność z rynkiem wewnętrznym. Jeśli chodzi o zawiadomienie w sprawie odzyskiwania pomocy, to wprawdzie nie jest ono wiążące dla sądów krajowych, jednak Trybunał wyjaśnił, że sądy te są zobowiązane uwzględnić je jako element oceny w ramach toczącego się przed nim sporu, zważywszy na zasadę lojalnej współpracy(47). To samo dotyczy organów krajowych odpowiedzialnych za odzyskiwanie pomocy.
31.      Zarówno te organy, jak i sąd krajowy są zobowiązane zapewnić pełną skuteczność decyzji nakazujących odzyskanie niezgodnej z prawem pomocy(48), niezależnie od procedury stosowanej w celu ich wykonania. Wybór państwa członkowskiego polegający na tym, aby nie ustanawiać przepisów szczególnych dotyczących odzyskiwania niezgodnej z prawem pomocy w ramach korzystania z przysługującej mu autonomii proceduralnej, nie może, jak już wskazano, uniemożliwiać realizacji celów prawa Unii i szkodzić skuteczności przepisów w dziedzinie pomocy państwa.
32.      Spółka Utiledulci i rząd belgijski podnoszą również, że odstąpienie od stosowania gwarancji proceduralnych przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym w sprawach podatkowych spowodowałoby niedopuszczalne odmienne traktowanie między podatnikami i naruszyłoby zasadę równości. W tym względzie należy zauważyć, że postępowanie w sprawie odzyskania pomocy państwa ma własne cele i cechy szczególne oraz że przedsiębiorstwa będące beneficjentami pomocy o charakterze podatkowym, podlegające takiemu postępowaniu, nie znajdują się w takiej samej sytuacji jak każdy podatnik, wobec którego organ podatkowy podejmuje działania w celu odzyskania wierzytelności podatkowej. Okoliczność, że rząd belgijski powołał się w tym kontekście na zasadę równoważności, nie wydaje mi się istotna. Zasada ta – zgodnie z którą zasady proceduralne służące zapewnieniu w każdym państwie członkowskim ochrony praw jednostek wywodzonych z prawa Unii nie mogą być mniej korzystne aniżeli te służące realizacji praw wywodzonych z krajowego porządku prawnego(49) – nie ma znaczenia w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której przedmiotem sporu jest to, czy gwarancje proceduralne zwykle przewidziane w prawie krajowym, gdy są stosowane w postępowaniu wszczętym w celu wykonania obowiązku wynikającego z prawa Unii, stoją na przeszkodzie pełnemu stosowaniu tego prawa. Moim zdaniem równie nieistotna jest okoliczność, że rząd belgijski powołuje się także na orzecznictwo, zgodnie z którym beneficjenci pomocy o charakterze podatkowym mogą powoływać się na odliczenia i obniżki przewidziane w prawie krajowym, jeżeli okaże się, że w świetle rzeczywiście przeprowadzonych transakcji byli oni uprawnieni do skorzystania z tej pomocy(50). Orzecznictwo to dotyczy bowiem ustalenia systemu podatkowego mającego zastosowanie do beneficjenta w przypadku braku niezgodnej z prawem pomocy w celu określenia kwoty podlegającej odzyskaniu i przywrócenia sytuacji istniejącej przed jej uzyskaniem(51). Nie ma ono żadnego wpływu na określenie zasad odzyskania pomocy i nie pozwala uznać, że odzyskanie pomocy musi koniecznie nastąpić w drodze postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych oraz wiązać się z zastosowaniem tych samych gwarancji proceduralnych, które przysługują podatnikowi objętemu takim postępowaniem, jeżeli nie pozwalają one na osiągnięcie opisanych powyżej celów.
33.      Spółka Utiledulci podnosi również w swoich uwagach, że odmowa zastosowania przez organ podatkowy przepisów krajowych dotyczących zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych, w przypadku środka prawnego skierowanego przeciwko aktom wydanym w ramach tego postępowania, narusza zasadę skutecznej ochrony sądowej(52).
34.      W tym względzie przypominam, że Trybunał wyjaśnił, iż zawieszenie wykonania przez sądy krajowe krajowych nakazów odzyskania pomocy jest możliwe z zastrzeżeniem spełnienia przesłanek określonych w szczególności w wyrokach: z dnia 21 lutego 1991 r., Zuckerfabrik Süderdithmarschen i Zuckerfabrik Soest(53); z dnia 9 listopada 1995 r., Atlanta Fruchthandelsgesellschaft i in. (I)(54). Zawieszenie to musi być w szczególności uzasadnione argumentami mającymi na celu wykazanie nieważności danej decyzji(55) i co do zasady nie może być oparte wyłącznie na ryzyku poniesienia przez beneficjenta szkody gospodarczej(56).
35.      Chociaż nie wykluczam a priori, że orzeczenie zawieszające krajowy nakaz odzyskania pomocy może – w wyjątkowych okolicznościach oraz z uwzględnieniem interesu Unii i prawa konkurentów do wyeliminowania zakłócenia konkurencji – zostać przyjęte przez sąd krajowy nawet w przypadku, gdy spółka, przeciwko której nakaz ten został wydany, nie kwestionuje bezpośrednio lub pośrednio zgodności z prawem decyzji Komisji(57), nie pozwala to w każdym razie uzasadnić systemu systematycznego zawieszania przez organ krajowy postępowania w sprawie odzyskania pomocy po upływie terminów wyznaczonych przez Komisję, takiego jak system przewidziany w przepisach krajowych rozpatrywanych w niniejszej sprawie.
36.      W przypadku gdy od decyzji o odzyskaniu pomocy przysługują środki odwoławcze, dane państwo członkowskie może zgodzić się na tymczasowe odzyskanie pomocy, które zapewni całkowite wyeliminowanie zakłócenia konkurencji, na przykład poprzez wpłacenie na rachunek powierniczy kwoty pomocy wraz z należnymi odsetkami(58). Dzięki wpłaceniu na taki rachunek powierniczy beneficjent co do zasady przestaje dysponować kwotą odpowiadającą pomocy, która, choć tylko tymczasowo, zostaje wyłączona z jego majątku.
37.      Wreszcie, co się tyczy podniesionego przez spółkę Utiledulci argumentu, zgodnie z którym opóźnienie, z jakim organ podatkowy wszczął postępowanie w sprawie odzyskania pomocy, wywołuje w niej przekonanie, że nie będzie ona adresatem nakazu odzyskania pomocy, przypominam, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zachowanie organu krajowego zobowiązanego do stosowania prawa Unii, które jest sprzeczne z konkretnym przepisem tego prawa, nie może rodzić uzasadnionych oczekiwań(59). To, czy Trybunał dopuszcza możliwość powołania się przez beneficjenta pomocy przyznanej niezgodnie z prawem na wyjątkowe okoliczności, które w sposób zasadny mogły stanowić podstawę jego oczekiwań co do zgodności tej pomocy z prawem, a w konsekwencji sprzeciwienia się jej zwrotowi(60), nie wynika jednak z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał. Z uwag spółki Utiledulci nie wynika też, że powołała się ona na takie okoliczności.
38.      Z wszystkich powyższych rozważań wynika, że przepisy krajowe, takie jak będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, wydają się, z zastrzeżeniem ustalenia, którego dokona sąd odsyłający, sprzeczne z celami polegającymi na cofnięciu niezgodnej z prawem pomocy oraz z potrzebą zapewnienia bezzwłocznego i skutecznego wykonania decyzji nakazujących jej odzyskanie.
V.      Wnioski
39.      W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedłożone przez Tribunal Administrativo e Fiscal do Funchal (sąd ds. administracyjnych i podatkowych w Funchalu na Maderze, Portugalia) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:
Artykuł 16 ust. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że:
w przypadku gdy państwo członkowskie podejmuje działania w celu odzyskania niezgodnej z prawem pomocy państwa w drodze postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych, stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisów krajowych, które przyznają podatnikowi podlegającemu takiemu postępowaniu egzekucyjnemu prawo do uzyskania, pod pewnymi warunkami, jego zawieszenia w zakresie, w jakim stosowanie tych przepisów nie pozwala na bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji nakazującej odzyskanie pomocy, pozbawiając beneficjenta przewagi konkurencyjnej związanej z pomocą w terminie przewidzianym w tej decyzji lub w terminie dodatkowo wyznaczonym przez Komisję lub, jeżeli terminy te upłynęły, bez dalszej zwłoki.
W przypadku gdy takie wykonanie decyzji Komisji jest niemożliwe, zarówno sądy krajowe, jak i właściwe organy krajowe, podlegające kontroli tych pierwszych, są zobowiązane do odstąpienia od stosowania przedmiotowych przepisów krajowych.
1      Język oryginału: włoski.
2      Rozporządzenie Rady (UE) z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst jednolity) (Dz.U. 2015, L 248, s. 9).
3      Podobne pytania zostały przedłożone przez sąd odsyłający w sprawie C‑792/24.
4      Diário da República nr 290/1998, Série I-A z dnia 17 grudnia 1998 r.
5      Dz.U. 2005, C 160, s. 11.
6      Przyjęty Decreto-Lei (dekretem z mocą ustawy) nr 433/99 z dnia 26 października 1999 r.; wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2000 r.
Diário da República nr 250/1999, Série I-A z dnia 26 października 1999 r.
7      Tytułem uzupełnienia wywodu pragnę zauważyć, że z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, iż na mocy ustawy nr 7 z 26 lutego 2021 r. uchylono art. 169 ust. 11 Código de Procedimento e de Processo Tributário, który przewidywał, że artykuł ten nie ma zastosowania do długów zaciągniętych z zasobów własnych Unii.
8      Decyzja (UE) z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie programu pomocy SA.21259 (2018/C) (ex 2018/NN) wdrożonej przez Portugalię na rzecz Zona Franca da Madeira (ZFM)
– System III (Dz.U. 2022, L 217, s. 49).
9      Decyzje Komisji: z dnia 27 czerwca 2007 r. w sprawie programu pomocy państwa N 421/2006 (Dz.U. 2007, C 240, s. 1); z dnia 2 lipca 2013 r. w sprawie programu pomocy państwa SA.34160 (2011/N) (Dz.U. 2013, C 220, s. 1).
10      Zobacz wyroki: z dnia 21 września 2022 r., Portugalia/Komisja (Wolna strefa Madery) (T‑95/21, EU:T:2022:567); z dnia 21 czerwca 2023 r., Região Autónoma da Madeira/Komisja (T‑131/21, EU:T:2023:348).
11      Zobacz wyroki: z dnia 4 lipca 2024 r., Portugalia/Komisja (Wolna strefa Madery) (C‑736/22 P, EU:C:2024:579); z dnia 16 stycznia 2025 r., Região Autónoma da Madeira/Komisja (Wolna strefa Madery) (C‑547/23 P, EU:C:2025:22). Decyzja z 2020 r. była również przedmiotem szeregu skarg o stwierdzenie nieważności wniesionych przez pojedyncze przedsiębiorstwa, które to skargi były podstawą szeregu postępowań, niektórych będących jeszcze w toku, przed Sądem i Trybunałem; zob. ostatnio wyroki z dnia 13 listopada 2025 r.:
AFG/Komisja (C‑13/24 P, EU:C:2025:884) i z dnia 13 listopada 2025 r., Sonasurf Internacional i in./Komisja (C‑9/24 P, EU:C:2025:883), w których to wyrokach Trybunał oddalił odwołania od postanowień, w których Sąd stwierdził oczywistą bezzasadność rzeczonych skarg.
12      Z uwag spółki Utiledulci wynika, że w 2023 r. spółka ta otrzymała cztery różne decyzje określające wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za okres 2012–2015 i związane z nimi odsetki.
13      Dz.U. 2019, C 247, s. 1 (zwane dalej „zawiadomieniem w sprawie odzyskiwania pomocy”).
14      Zobacz w szczególności wyrok Supremo Tribunal Administrativo (najwyższego sądu administracyjnego) z dnia 7 marca 2024 r., 033/24.1BEFUN. Zgodnie z informacjami zawartymi w aktach niniejszej sprawy, po złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Supremo Tribunal Administrativo (najwyższy sąd administracyjny) zawiesił toczące się jeszcze przed nim postępowania.
15      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 14 września 1994 r., Hiszpania/Komisja (od C‑278/92 do C‑280/92, EU:C:1994:325, pkt 75); z dnia 29 lipca 2024 r., Koiviston Auto Helsinki/Komisja (C‑697/22 P, EU:C:2024:641, pkt 79, 80); z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media (C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 56).
16      Zobacz wyrok z dnia 19 października 2023 r., Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
17      Zobacz wyrok z dnia 4 kwietnia 1995 r., Komisja/Włochy (C‑350/93, EU:C:1995:96, pkt 22).
18      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 4 kwietnia 1995 r., Komisja/Włochy (C‑350/93, EU:C:1995:96, pkt 22); z dnia 11 grudnia 2012 r., Komisja/Hiszpania (C‑610/10, EU:C:2012:781, pkt 105 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 29 lipca 2024 r., Koiviston Auto Helsinki/Komisja (C‑697/22 P, EU:C:2024:641, pkt 79).
19      Zobacz wyrok z dnia 17 czerwca 1999 r., Belgia/Komisja (C‑75/97, EU:C:1999:311, pkt 65).
20      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 21 marca 1990 r., Belgia/Komisja (C‑142/87, EU:C:1990:125, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 12 lutego 2015 r., Komisja/Francja (C‑37/14, EU:C:2015:90, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
21      Zobacz wyroki: z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321, pkt 42); z dnia 19 października 2023 r., Ministar na zemedelieto, hranite i gorite (C‑325/22, EU:C:2023:793, pkt 47).
22      Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., Scai (C‑588/23, EU:C:2025:23, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
23      Zobacz wyroki: z dnia 12 lutego 2015 r., Komisja/Francja (C‑37/14, EU:C:2015:90, pkt 55, 56); z dnia 29 kwietnia 2021 r., Komisja/Hiszpania (TNT w Kastylii-La Mancha) (C‑704/19, EU:C:2021:342, pkt 50).
24      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 13 października 2011 r., Komisja/Włochy (C‑454/09, EU:C:2011:650, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 13 listopada 2025 r., Komisja/Bułgaria (Zamiana gruntów leśnych II) (C‑632/23, EU:C:2025:890, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
25      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 22 grudnia 2010 r., Komisja/Słowacja (C‑507/08, EU:C:2010:802, pkt 47); z dnia 12 lutego 2015 r., Komisja/Francja (C‑37/14, EU:C:2015:90, pkt 55–60); z dnia 17 września 2015 r., Komisja/Włochy (C‑367/14, EU:C:2015:611, pkt 40, 42); z dnia 13 listopada 2025 r., Komisja/Bułgaria (Zamiana gruntów leśnych II) (C‑632/23, EU:C:2025:890, pkt 64). Zobacz także wyrok z dnia 14 lutego 2008 r., Komisja/Grecja (C‑419/06, EU:C:2008:89, pkt 38, 61), w którym Trybunał stwierdził uchybienie przez Republikę Grecką zobowiązaniom państwa członkowskiego, mimo iż po upływie terminu wyznaczonego w decyzji o odzyskaniu pomocy to państwo członkowskie wszczęło postępowania mające na celu odzyskanie pomocy.
26      Zobacz podobnie między innymi wyrok z dnia 17 stycznia 2018 r., Komisja/Grecja (C‑363/16, EU:C:2018:12, pkt 46–48).
27      Taka sama wykładnia, przedstawiona przez rząd francuski w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 5 października 2006 r., Komisja/Francja (C‑232/05, EU:C:2006:651, pkt 40; zwany dalej „wyrokiem Komisja/Francja”), została odrzucona przez Trybunał.
28      Zobacz analogicznie wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r., Komisja/Słowacja (C‑507/08, EU:C:2010:802, pkt 48).
29      Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 kwietnia 2011 r., Komisja/Polska (C‑331/09, EU:C:2011:250, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).
30      Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r., Komisja/Słowacja (C‑507/08, EU:C:2010:802, pkt 52).
31      Zobacz między innymi wyroki: z dnia 14 kwietnia 2011 r., Komisja/Polska (C‑331/09, EU:C:2011:250, pkt 58, 59); z dnia 24 stycznia 2013 r., Komisja/Hiszpania (C‑529/09, EU:C:2013:31, pkt 91, 92); z dnia 11 września 2014 r., Komisja/Niemcy (C‑527/12, EU:C:2014:2193, pkt 40, 41 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 17 stycznia 2018 r., Komisja/Grecja (C‑363/16, EU:C:2018:12, pkt 34, 35).
32      Zobacz wyrok Komisja/Francja, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo.
33      Zobacz wyrok z dnia 20 maja 2010 r., Scott i Kimberly Clark (C‑210/09, EU:C:2010:294, pkt 21).
34      Zobacz podobnie wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Mediaset (C‑69/13, EU:C:2014:71, pkt 34).
35      Zobacz wyroki: z dnia 5 października 2006 r., Komisja/Francja (C‑232/05, EU:C:2006:651, pkt 51–53); z dnia 30 kwietnia 2020 r., Nelson Antunes da Cunha (C‑627/18, EU:C:2020:321, pkt 52); a także, ostatnio i w odniesieniu do odzyskania pomocy przyznanej w ramach programu ZFM III, postanowienie z dnia 31 października 2025 r., Mission – Trading (C‑24/25, EU:C:2025:862, pkt 25). Zobacz także wyroki: z dnia 11 września 2014 r., Komisja/Niemcy (C‑527/12, EU:C:2014:2193, pkt 55); z dnia 20 marca 1997 r., Alcan Deutschland (C‑24/95, EU:C:1997:163, pkt 30–38).
36      Zobacz wyrok z dnia 21 marca 1991 r., Włochy/Komisja (C‑303/88, EU:C:1991:136, pkt 60).
37      Zobacz podobnie wyrok z dnia 20 marca 1997 r., Alcan Deutschland (C‑24/95, EU:C:1997:163, pkt 34).
38      Zobacz wyrok z dnia 11 września 2014 r., Komisja/Niemcy (C‑527/12, EU:C:2014:2193, pkt 53, 55).
39      Zobacz wyrok z dnia 20 maja 2010 r., Scott i Kimberly Clark (C‑210/09, EU:C:2010:294, pkt 29).
40      Zobacz wyroki: z dnia 11 września 2014 r., Komisja/Niemcy (C‑527/12, EU:C:2014:2193, pkt 39); z dnia 16 stycznia 2025 r., Scai (C‑588/23, EU:C:2025:23, pkt 55).
41      C‑232/05, EU:C:2006:651.
42      Zdaniem rządu belgijskiego gwarancja bankowa może zneutralizować korzyść uzyskaną w wyniku pomocy, ponieważ jej kwota zostałaby ujęta w sprawozdaniu finansowym beneficjenta jako zobowiązanie, co uniemożliwiłoby jej wykorzystanie. Ponadto ustanowienie i utrzymanie gwarancji bankowej wiązałoby się z kosztami mającymi wpływ na sytuację finansową beneficjenta.
43      Zobacz podobnie także zawiadomienie w sprawie odzyskiwania pomocy, pkt 119.
44      Ponadto organ podatkowy wyjaśnił na rozprawie, że zgodnie z prawem portugalskim zabezpieczenia podlegają terminowi wygaśnięcia. Oznacza to, że po upływie określonego terminu zabezpieczenie wygasłoby automatycznie.
45      Zobacz wyroki: z dnia 6 grudnia 2007 r., Komisja/Włochy (C‑280/05, EU:C:2007:753, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 17 stycznia 2018 r., Komisja/Grecja (C‑363/16, EU:C:2018:12, pkt 36, 37 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 12 marca 2020 r., Komisja/Włochy (Pomoc przyznana bezprawnie sektorowi hotelarskiemu na Sardynii) (C‑576/18, EU:C:2020:202, pkt 99). Środki te mają na celu uniknięcie sytuacji, w której – jak podkreślono w zawiadomieniu w sprawie odzyskiwania pomocy (pkt 127) – beneficjent pomocy, który nie jest w stanie zwrócić pomocy i należnych odsetek od zwracanej pomocy, zasadniczo utrzymuje się na rynku wyłącznie dzięki otrzymanej pomocy.
46      Zobacz pkt 126 zawiadomienia w sprawie odzyskiwania pomocy.
47      Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2025 r., Scai (C‑588/23, EU:C:2025:23, pkt 48).
48      Zobacz wyroki: z dnia 20 maja 2010 r., Scott i Kimberly Clark (C‑210/09, EU:C:2010:294, pkt 29); podobnie z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 90–92 i przytoczone tam orzecznictwo).
49      Zobacz między innymi wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., Fallimento Traghetti del Mediterraneo (C‑387/17, EU:C:2019:51, pkt 72).
50      Zobacz wyrok z dnia 15 września 2022 r., Fossil (Gibraltar) (C‑705/20, EU:C:2022:680, pkt 43).
51      Zobacz także wyrok z dnia 15 grudnia 2005 r., UniCredito Italiano (C‑148/04, EU:C:2005:774, pkt 118, 119).
52      Sąd odsyłający nie wyjaśnia, na jakiej podstawie spółka Utiledulci zamierza powołać się na zawieszenie postępowania egzekucyjnego w sprawach podatkowych. Z akt sprawy przed sądem krajowym wynika, że złożyła ona wniosek o zwolnienie z obowiązku ustanowienia zabezpieczenia, ale nie jest jasne, czy zamierza ona wnieść środek prawny w celu zakwestionowania zgodności z prawem długu będącego przedmiotem egzekucji.
53      Wyrok z dnia 21 lutego 1991 r., Zuckerfabrik Süderdithmarschen i Zuckerfabrik Soest (C‑143/88 i C‑92/89, EU:C:1991:65).
54      Wyrok z dnia 9 listopada 1995 r., Atlanta Fruchthandelsgesellschaft i in. (I) (C‑465/93, EU:C:1995:369).
55      Zobacz między innymi wyrok z dnia 12 marca 2020 r., Komisja/Włochy (Pomoc przyznana bezprawnie sektorowi hotelarskiemu na Sardynii) (C‑576/18, EU:C:2020:202, pkt 103).
56      Zobacz wyrok z dnia 29 marca 2012 r., Komisja/Włochy (C‑243/10, EU:C:2012:182, 53).
57      W szczególności gdy kwestionuje ona kwotę pomocy podlegającej odzyskaniu lub fakt, że należy do kręgu beneficjentów programu pomocy na podstawie kryteriów wskazanych w decyzji Komisji.
58      Zobacz w tym względzie zawiadomienie w sprawie odzyskiwania pomocy, pkt 118.
59      Zobacz podobnie wyroki: z dnia 5 marca 2019 r., Eesti Pagar (C‑349/17, EU:C:2019:172, pkt 104, 105); z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media (C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 60, 61).
60      Zobacz wyroki: z dnia 20 września 1990 r., Komisja/Niemcy (C‑5/89, EU:C:1990:320, pkt 16); z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media (C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 63).