62023TJ0480_RES
Zaak T‑480/23
Vladimir Gheorghe Plahotniuc
tegen
Raad van de Europese Unie
Arrest van het Gerecht (Vijfde kamer) van 23 oktober 2024
„Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen in verband met acties die de situatie in Moldavië destabiliseren – Bevriezing van tegoeden – Beperkingen inzake toegang tot het grondgebied van de lidstaten – Lijsten van personen, entiteiten en lichamen waarop de bevriezing van tegoeden van toepassing is en die onderworpen zijn aan beperkingen inzake toegang tot het grondgebied van de lidstaten – Inschrijving van verzoekers naam op de lijsten – Door de autoriteiten van een derde land ingestelde strafrechtelijke onderzoeken en vervolgingen – Verplichting om na te gaan of dit besluit de rechten van de verdediging en het recht op effectieve rechterlijke bescherming eerbiedigt – Motiveringsplicht”
Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Draagwijdte – Beperkende maatregelen gelet op de situatie in Moldavië – Verbod van toegang en doorgang alsmede bevriezing van de tegoeden van personen die verantwoordelijk zijn voor acties die de soevereiniteit en onafhankelijkheid van Moldavië ondermijnen of bedreigen – Verplichting om in de motivering de specifieke en concrete redenen voor die maatregel aan te geven – Besluit genomen in een door de belanghebbende gekende context zodat deze de draagwijdte van de hem betreffende maatregel kan begrijpen – Toelaatbaarheid van een beknopte motivering
[Art. 296 VWEU; besluit (GBVB) 2023/891 van de Raad, zoals gewijzigd bij besluit (GBVB) 2023/1047; verordeningen 2023/888 en 2023/1045 van de Raad]
(zie punten 20‑24)
Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Draagwijdte – Verwijzing naar de rechtsgrondslag van een beperkende maatregel die is genomen in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Omissie die geen wezenlijk gebrek is – Grenzen – Uitdrukkelijke verwijzing die volstrekt noodzakelijk is voor het uitoefenen van het rechterlijk toezicht
[Besluit (GBVB) 2023/891 van de Raad, zoals gewijzigd bij besluit (GBVB) 2023/1047; verordeningen 2023/888 en 2023/1045 van de Raad]
(zie punten 26, 27)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen gelet op de situatie in Moldavië – Besluit tot bevriezing van tegoeden – Vaststelling of handhaving op grond van door de autoriteiten van een derde land gevoerde strafrechtelijke onderzoeken of procedures met betrekking tot het verduisteren van overheidsmiddelen – Toelaatbaarheid – Voorwaarde – Nationale beslissing die met inachtneming van de rechten van de verdediging en het recht op effectieve rechterlijke bescherming is genomen – Verificatieplicht van de Raad – Motiveringsplicht – Draagwijdte – Vaststelling of handhaving op grond van persartikelen en persberichten van deze autoriteiten waarin melding wordt gemaakt van dergelijke strafrechtelijke onderzoeken en procedures – Geen invloed
[Art. 296 VWEU; besluit (GBVB) 2023/891 van de Raad, zoals gewijzigd bij besluit (GBVB) 2023/1047; verordeningen 2023/888 en 2023/1045 van de Raad]
(zie punten 40‑49)
Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen gelet op de situatie in Moldavië – Besluit tot bevriezing van tegoeden – Vaststelling of handhaving op grond van een door de autoriteiten van een derde land gevoerde gerechtelijke procedure met betrekking tot het verduisteren van overheidsmiddelen – Voorwaarden – Nationale beslissing die met inachtneming van de rechten van de verdediging en het recht op een doeltreffende voorziening in rechte is genomen – Verplichting van de bevoegde autoriteit van de Unie om in geval van betwisting de juistheid vast te stellen van de gronden die tegen de betrokken personen of entiteiten zijn aangevoerd – Verplichting van de Raad om de eerbiediging van die rechten te controleren – Schending
[Besluit (GBVB) 2023/891 van de Raad, zoals gewijzigd bij besluit (GBVB) 2023/1047; verordeningen 2023/888 en 2023/1045 van de Raad]
(zie punten 50‑52)
Samenvatting
In zijn arrest wijst het Gerecht het beroep tot nietigverklaring toe dat Vladimir Gheorghe Plahotniuc heeft ingesteld tegen de handelingen waarbij zijn naam in 2023 (
1
) door de Raad van de Europese Unie is geplaatst op de lijsten van personen en entiteiten waarop beperkende maatregelen van toepassing zijn in het licht van de situatie in Moldavië. Deze zaak stelt het Gerecht in staat de in het arrest Azarov/Raad (
2
) ontwikkelde rechtspraak te verduidelijken met betrekking tot de verplichting van de Raad om, wanneer hij de door hem vastgestelde beperkende maatregelen baseert op een beslissing van een derde land, na te gaan of deze is vastgesteld met inachtneming van de rechten van de verdediging en het recht op effectieve rechterlijke bescherming.
Als reactie op de bedreigingen voor de stabiliteit van de Republiek Moldavië werden in april 2023 (
3
) voor het eerst beperkende maatregelen ingevoerd. De tegoeden en economische middelen van verzoeker, een politicus en zakenman met de Moldavische nationaliteit, zijn bevroren op grond dat hij „door zijn ernstig financieel wangedrag met betrekking tot overheidsmiddelen en de ongeoorloofde uitvoer van kapitaal op onrechtmatige wijze, verantwoordelijk is voor acties en het uitvoeren van beleidsmaatregelen die de democratie, de rechtsstaat, de stabiliteit of de veiligheid in de Republiek Moldavië ondermijnen of bedreigen door het democratische politieke proces van de Republiek Moldavië te ondermijnen en door ernstig financieel wangedrag met betrekking tot overheidsmiddelen”.
Beoordeling door het Gerecht
Om te beginnen merkt het Gerecht op dat de Raad, door in de redenen voor de plaatsing op de lijst van de bestreden maatregelen te verwijzen naar „ernstig financieel wangedrag met betrekking tot overheidsmiddelen en de ongeoorloofde uitvoer van kapitaal op onrechtmatige wijze”, zich heeft gebaseerd op een ander criterium dan dat bedoeld in artikel 2, lid 3, onder a), iii), van verordening 2023/888 (
4
) en artikel 1, lid 1, onder a), iii), van besluit 2023/891 (
5
). Een dergelijke dubbelzinnige formulering doet gegronde twijfel ontstaan over de vraag of die instelling het criterium inzake de ondermijning van het democratische politieke proces in de Republiek Moldavië, dat is neergelegd in artikel 2, lid 3, onder a), i), van verordening 2023/888, ook ten aanzien van verzoeker in aanmerking had genomen. Het Gerecht is op dit punt van oordeel dat, hoewel een dergelijke dubbelzinnigheid niet kan worden aangemerkt als een ontoereikende motivering van de bestreden handelingen in hun geheel, zij niettemin impliceert dat de plaatsing van verzoeker op de betrokken lijsten moet worden geacht uitsluitend te zijn gebaseerd op het criterium van ernstig financieel wangedrag met betrekking tot overheidsmiddelen en de ongeoorloofde uitvoer van kapitaal.
Vervolgens onderzoekt het Gerecht het middel ontleend aan schending door de Raad van de rechten waarover verzoeker beschikt krachtens artikel 6 VEU, gelezen in samenhang met de artikelen 2 en 3 VEU, en de artikelen 47 en 48 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, uitsluitend wat betreft de plaatsing van verzoeker op de betrokken lijsten op basis van het criterium van ernstig financieel wangedrag met betrekking tot overheidsmiddelen en de ongeoorloofde uitvoer van kapitaal.
In casu stelt het Gerecht vast dat uit de motivering van de bestreden handelingen blijkt dat de plaatsing van verzoeker op de betrokken lijsten uitsluitend is gebaseerd op beslissingen van de Moldavische autoriteiten om strafrechtelijke onderzoeken en procedures tegen hem in te leiden.
De Raad heeft zich weliswaar niet rechtstreeks gebaseerd op beslissingen van ter zake bevoegde Moldavische autoriteiten om strafrechtelijke onderzoeken of procedures in te leiden met betrekking tot verduistering van overheidsmiddelen, maar hoofdzakelijk op persartikelen en persberichten van de vervolgings- of onderzoeksautoriteiten van de Republiek Moldavië, op officiële mededelingen van overheidsorganen van derde landen of op rapporten, waarbij in al deze documenten melding wordt gemaakt van dergelijke strafrechtelijke onderzoeken en procedures.
Volgens het Gerecht kan deze omstandigheid de Raad in casu evenwel niet ontslaan van de op hem rustende verplichting om, wanneer hij de vaststelling of de handhaving van beperkende maatregelen baseert op een beslissing van een derde land, na te gaan of die beslissing is genomen met inachtneming van met name de rechten van verdediging en het recht op effectieve rechterlijke bescherming in deze staat, en om vervolgens in de handelingen waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd, aan te tonen dat hij zich ervan heeft vergewist dat de beslissing van die staat waarop hij die maatregelen baseert, met inachtneming van die rechten is vastgesteld.
Integendeel, de Raad dient deze rechtspraak uit het arrest Azarov/Raad des te strikter na te leven, aangezien de bewijzen waarop deze instelling zich baseert, slechts indirecte bewijzen van de onderzoeksmaatregelen en strafrechtelijke vervolgingen zijn die de plaatsing van verzoekers naam op de betrokken lijsten rechtvaardigen.
De Raad kan zich dus – ongeacht het bewijs waarop de aanvankelijke plaatsing op de lijst berust – slechts direct of indirect beroepen op beslissingen van instanties van derde landen om strafrechtelijk onderzoeken of procedure in te leiden, indien hij de verplichtingen tot onderzoek en motivering nakomt.
Elke andere conclusie zou de Raad in staat stellen de strikte verplichtingen die voortvloeien uit de rechtspraak van het Hof te negeren, door zich niet langer te baseren op documenten die afkomstig zijn van de instanties van de betrokken staten die bevoegd zijn om strafrechtelijke onderzoeken of procedures in te leiden met betrekking tot verduistering van overheidsmiddelen, maar uitsluitend op documenten die slechts daarvan melding maken.
In casu heeft de Raad nagelaten aan te tonen dat hij was nagegaan of de daarin genoemde vervolgingen waren gevoerd met inachtneming van verzoekers rechten van verdediging en zijn recht op effectieve rechterlijke bescherming.
Het Gerecht komt derhalve tot de slotsom dat de Raad zijn motiveringsplicht niet is nagekomen en verklaart de bestreden handelingen nietig voor zover zij betrekking hebben op verzoeker.
(
1
)	Besluit (GBVB) 2023/1047 van de Raad van 30 mei 2023 tot wijziging van Besluit (GBVB) 2023/891 betreffende beperkende maatregelen in verband met acties die de situatie in de Republiek Moldavië destabiliseren (PB 2023, L 140 I, blz. 9) en Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1045 van de Raad van 30 mei 2023 tot uitvoering van Verordening (EU) 2023/888 betreffende beperkende maatregelen in verband met acties die de situatie in de Republiek Moldavië destabiliseren (PB 2023, L 140 I, blz. 1).
(
2
)	Arrest van 19 december 2018, Azarov/Raad (C 530/17 P, EU:C:2018:1031).
(
3
)	Zie artikel 1, lid 1, van Besluit 2023/891 en artikel 2, lid 3, van Verordening 2023/888.
(
4
)	Verordening (EU) nr. 2023/888 van de Raad van 28 april 2023 betreffende beperkende maatregelen in verband met acties die de situatie in de Republiek Moldavië destabiliseren (PB 2023, L 114, blz. 1).
(
5
)	Besluit (GBVB) 2023/891 van de Raad van 28 april 2023 betreffende beperkende maatregelen in verband met acties die de situatie in de Republiek Moldavië destabiliseren (PB 2023, L 114, blz. 15).