62019CC0811
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
BOBEK
ippreżentati fl‑4 ta’ Marzu 2021 (
1
)
Kawżi magħquda C‑811/19 u C‑840/19
Ministerul Public – Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie
vs
FQ,
GP,
HO,
IN
il-parti l-oħra:
JM
(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija))
u
Ministerul Public – Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie
vs
NC
(Talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal‑Unjoni Ewropea – Artikolu 325(1) TFUE – Proċeduri kriminali relatati mal‑korruzzjoni – Proġetti parzjalment iffinanzjati minn fondi Ewropej – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi rekwiżit ta’ speċjalizzazzjoni għal kulleġġi ġudikanti f’kawżi dwar korruzzjoni – Deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali li tordna l‑eżami mill-ġdid fl-ewwel istanza ta’ deċiżjonijiet ġudizzjarji mogħtija minn kulleġġi mhux speċjalizzati – Dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi – It‑tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea – Indipendenza ġudizzjarja – It-tieni subparagrafu tal‑Artikolu 19(1) TUE – Supremazija tad-dritt tal-Unjoni – Proċeduri dixxiplinari kontra l‑imħallfin”
I. Introduzzjoni
1.
Hija kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni sentenza ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali, li tiddikjara li l-qorti suprema nazzjonali naqset milli tikkonforma mal-obbligu legali tagħha li tistabbilixxi kulleġġi speċjalizzati sabiex jittrattaw reati ta’ korruzzjoni fl-ewwel istanza, li twassal għall-eżami mill-ġdid ta’ kawżi li jikkonċernaw il-korruzzjoni assoċjata mal-ġestjoni tal-fondi tal-Unjoni li diġà ġew deċiżi?
2.
Din hija, essenzjalment, il-kwistjoni mressqa quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minn dawn il-kawżi. Fir-rigward ta’ dawn il-fatti, il-qorti tar-rinviju tfittex li tistabbilixxi jekk l-Artikolu 325(1) TFUE, kif ukoll il-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja stabbilit fit-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u fl-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), jipprojbixxux l-adozzjoni ta’ deċiżjoni kostituzzjonali bħal din. Dawn il-kawżi jqajmu wkoll il-kwistjoni dwar jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta jinkludix rekwiżit dwar l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin.
3.
Diversi mill-kwistjonijiet imqajma f’dawn il-kawżi huma sovrapposti fuq dawk diġà indirizzati fil-Kawżi Magħquda paralleli C‑357/19 u C‑547/19, Euro Box Promotion et, li fihom sejjer nagħti konklużjoni separata llum (
2
). Dawn il-kawżi jaqsmu wkoll numru ta’ karatteristiċi ma’ (diversi) talbiet għal deċiżjoni preliminari oħra mressqa lill-Qorti tal-Ġustizzja minn diversi qrati Rumeni matul l‑2019, li preċedentement tajt il-konklużjonijiet (prinċipali) għalihom fil-kawża Asociaţia Forumul Judecătorilor din România et (
3
). Sa fejn il-kwistjonijiet imqajma minn dawn il-kawżi diġà ġew koperti f’dawk il-konklużjonijiet, sejjer nieħu bħala bażi l-analiżi li diġà wettaqt.
II. Il-kuntest ġuridiku
A.
Id-dritt tal-Unjoni
1. Il-Konvenzjoni PIF
4.
Id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Konvenzjoni li saret fuq il-bażi ta’ l-Artikolu K.3 tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea, dwar il-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni PIF”) (
4
) huma riprodotti fil-punti 4 u 5 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box.
B.
Id-dritt Rumen
1. Il-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali
5.
L-Artikolu 281(1)(a) tal-Legea nr. 135/2010 privind Codul de procedură penalală (il-Liġi Nru 135/2010 li tistabbilixxi l-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, iktar ’il quddiem il-“Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali”), intitolat “Nullitajiet assoluti”, jistabbilixxi fost ir-raġunijiet “li dejjem iġibu n-nullità” il-ksur tar-regoli li jikkonċernaw il-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti.
6.
L-Artikolu 421(2)(b) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, intitolat “Soluzzjonijiet f’deċiżjoni tal-appell”, jipprevedi: “Qorti, li tiddeċiedi f’appell, għandha tagħti waħda mis-soluzzjonijiet segwenti:
[…]
twarrab id-deċiżjoni fl-ewwel istanza u tordna li l-kawża tintbagħat lura lill-qorti li d-deċiżjoni tagħha ġiet annullata fuq il-bażi, invokata minn waħda mill-partijiet, li l-proċeduri quddiem dik il-qorti saru fl-assenza ta’ din il-parti, li jew ma ġietx avżata skont il-liġi jew, jekk ġiet avżata skont il-liġi, ma setgħetx tidher sabiex tinforma lill-qorti dwar din l-inkapaċità. Ir-rinviju tal-kawża lura lill-qorti li d-deċiżjoni tagħha ġiet annullata jista’ jiġi ordnat ukoll fejn ikun preżenti wieħed mill-każijiet ta’ nullità assoluta, ħlief fil-każ ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni, f’liema każ il-kawża tintbagħat lura lill-qorti li għandha l-ġurisdizzjoni”.
7.
L-Artikolu 426(1), l-Artikolu 428(1) u l-Artikolu 432(1) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali huma riprodotti fil-punti 12 sa 14 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
2. Il-Kodiċi Kriminali
8.
L-Artikoli 154 u 155 tal-Legea nr. 286/2009 privind Codul penal (il-Liġi Nru 286/2009 dwar il-Kodiċi Kriminali), tas‑17 ta’ Lulju 2009, kif sussegwentement emendata u ssupplimentata, li huma d-dispożizzjonijiet rilevanti rigward is-sistema ta’ termini ta’ preskrizzjoni, huma riprodotti fil-punti 15 u 16 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
3. Il-Liġi Nru 78/2000
9.
Skont l-Artikolu 5(1) tal-Legea nr. 78/2000 pentru prevenirea, descoperirea şi sancţionarea faptelor de corupţie (il-Liġi Nru 78/2000 dwar il-Prevenzjoni, id-Detezzjoni u l-Ikkastigar ta’ Atti ta’ Korruzzjoni, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 78/2000”), “għall-għanijiet ta’ din il-liġi, ir-reati stabbiliti fl-Artikoli 289 sa 292 tal-Kodiċi Kriminali huma reati ta’ korruzzjoni, inkluż fejn jitwettqu mill-persuna msemmija fl-Artikolu 308 tal-Kodiċi Kriminali”.
10.
L-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 78/2000, kif emendata mil-Liġi Nru 161/2003, jiddikjara li “għandhom jiġu stabbiliti kulleġġi speċjalizzati sabiex jiġġudikaw fl-ewwel istanza l-offiżi previsti f’din il-liġi”.
4. Il-Liġi Nru 304/2004
11.
Skont l-Artikolu 19(3) tal-Legea nr. 304/2004 privind organizarea judiciară (il-Liġi Nru 304/2004 dwar l-Organizzazzjoni tas-Sistema Ġudizzjarja, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 304/2004”) (
5
), “fil-bidu ta’ kull sena l-kunsill governattiv tal-Înalta Curte de Casație și Justiție [(il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija; iktar ’il quddiem il-“QGħKĠ”)] […] jista’ japprova l-istabbiliment ta’ kulleġġi speċjalizzati fi ħdan l-awli tal-[QGħKĠ] […]”.
5. Il-Liġi Nru 303/2004
12.
Skont l-Artikolu 99(ș) tal-Legea nr. 303/2004 privind statutul judecătorilor și procurorilor (il-Liġi Nru 303/2004 dwar ir-Regoli li Jirregolaw lill-Imħallfin u lill-Prosekuturi, iktar ’il quddiem il-“Liġi Nru 303/2004” (
6
), in-nuqqas ta’ osservanza tad-deċiżjonijiet tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija) jikkostitwixxi nuqqas dixxiplinari.
III. Il-fatti, il-proċeduri nazzjonali u d-domandi preliminari
A.
Il-Kawża C‑811/19
13.
Permezz ta’ sentenza tat‑8 ta’ Frar 2018, mogħtija minn kulleġġ kompost minn tliet imħallfin sedenti fl-Awla Kriminali tal-QGħKĠ, il-konvenuti ġew ikkundannati fl-ewwel istanza għal terminu ta’ priġunerija bejn sentejn u tmien snin talli wettqu reati li jinkludu atti ta’ korruzzjoni (traffikar fl-influwenzi), ħasil tal-flus, falsifikazzjoni ta’ dokumenti u reati simili għal korruzzjoni.2
14.
L-akkużi mressqa kontra l-konvenuti kienu relatati ma’ proċedura għall-għoti ta’ tliet kuntratti pubbliċi mibdija fl‑2009 minn SC Compania de Apă Olt SA bl-għan li jitwettqu xogħlijiet li jaġġornaw u jestendu s-sistema tal-ilma u tad-drenaġġ ta’ diversi lokalitajiet. Il-kuntratti pubbliċi kienu parti minn proġett li kien primarjament iffinanzjat (82 %) minn fondi Ewropej fil-qafas tal-programm operattiv settorjali “Ambjent”. Ġie deċiż, inter alia, dwar ir-reat tal-korruzzjoni, li l-ewwel konvenut, li preċedentement kellu l-kariga ta’ sindku, senatur u ministru, aċċetta l-wegħda ta’ ħlas mid-direttur ta’ kumpannija ta’ somma ugwali għal 20 % tal-valur totali tat-tliet kuntratti pubbliċi inkwistjoni. Huwa għalhekk effettivament irċieva ammont totali ta’ 6200000 lei Rumeni (RON) (EUR 1500000) bħala korrispettiv għal influwenza fuq membri tal-organi ġudikanti fi ħdan SC Compania de Apă Olt SA, uffiċjali tal-Consiliul Național pentru Soluționarea Contestațiilor (il-Kunsill Nazzjonali għas-Soluzzjoni ta’ Tilwim, ir-Rumanija), u mħallfin ta’ qorti tal-appell.
15.
Erba’ mill-ħames konvenuti (iktar ’il quddiem l-“appellanti” fil-proċeduri prinċipali), kif ukoll il-Ministerul Public – Parchetul de pe lângă Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie – Direcţia Naţională Anticorupţie (il-Prosekutur Pubbliku – L-Uffiċċju tal-Prosekutur anness mal-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja – Direttorat Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni, ir-Rumanija; iktar ’il quddiem il-“Prosekutur Pubbliku”), ippreżentaw appell mis-sentenza tat‑8 ta’ Frar 2018 quddiem kulleġġ ta’ ħames imħallfin sedenti fl-Awla Kriminali tal-QGħKĠ.
16.
Waqt li kienu għadhom għaddejjin il-proċeduri tal-appell, il-Curtea Constituțională a României (iktar ’il quddiem il-“Qorti Kostituzzjonali”), tat id-Deċiżjoni tagħha Nru 417 tat‑3 ta’ Lulju 2019 (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 417/2019”) (
7
). F’dik id-deċiżjoni, mogħtija fil-kuntest ta’ proċeduri mibdija mir-rikors ippreżentat mill-President tal-Kamra tad-Deputati, il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat l-eżistenza ta’ kunflitt ġuridiku ta’ natura kostituzzjonali bejn il-Parlament, minn naħa, u l-QGħKĠ min-naħa l-oħra, minħabba n-nuqqas tal-QGħKĠ li tistabbilixxi kulleġġi speċjalizzati sabiex jittrattaw reati ta’ korruzzjoni fl-ewwel istanza, bi ksur tal-Artikolu 29(1) tal-Liġi Nru 78/2000.
17.
Il-Qorti Kostituzzjonali kkonstatat li deċiżjoni f’kawża mogħtija minn kulleġġ mhux speċjalizzat twassal għan-nullità tas-sentenza skont l-Artikolu 281(1)(a) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali. Din id-dispożizzjoni espressament tipprevedi li l-ksur ta’ dispożizzjonijiet relatati mal-kompożizzjoni ta’ kulleġġi ġudikanti għandu jiġi ppenalizzat bin-nullità tad-deċiżjoni. Fil-fatt, il-kawżi quddiem il-QGħKĠ, li ġew deċiżi minn kulleġġi ta’ tliet imħallfin ta’ dik il-qorti fl-ewwel istanza qabel it‑23 ta’ Jannar 2019 (id-data meta l-kulleġġi speċjalizzati ġew stabbiliti), sa fejn ma kinux saru res judicata, kellhom jiġu eżaminati mill-ġdid fl-ewwel istanza minn kulleġġi speċjalizzati, skont l-Artikolu 421(2)(b) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali.
18.
Wara l-pubblikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 417/2019, l-appellanti fittxew rikonoxximent tal-karattru vinkolanti ta’ din id-deċiżjoni, kif ukoll rikonoxximent tal-fatt li din tipproduċi effetti fir-rigward tas-sentenza appellata fil-proċeduri prinċipali. Huma jsostnu li, skont id-Deċiżjoni Nru 417/2019, is-sentenza appellata hija nulla u mingħajr effett. Il-kulleġġ ta’ tliet imħallfin li ta s-sentenza fl-ewwel istanza fil-proċeduri prinċipali ma kienx speċjalizzat f’reati ta’ korruzzjoni.
19.
Il-qorti tar-rinviju tqis li d-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali, li għandha l-effett li twarrab sentenzi mogħtija fl-ewwel istanza fi ħdan perijodu speċifiku minn kulleġġi ta’ tliet imħallfin sedenti fl-Awla Kriminali tal-QGħKĠ, tikser il-prinċipju tal-effettività ta’ sanzjonijiet kriminali fil-każ ta’ attivitajiet illegali serji li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Ir-raġuni għal dan hija li, minn naħa, tinħoloq id-dehra ta’ impunità u, min-naħa l-oħra, jirriżulta riskju sistemiku ta’ impunità bħala riżultat li l-proċeduri jkunu preskritti, minħabba l-kumplessità u t-tul tal-proċeduri sakemm tingħata sentenza finali wara eżami mill-ġdid.
20.
Iktar minn hekk, il-qorti tar-rinviju tqis li l-prinċipju tal-Unjoni ta’ indipendenza ġudizzjarja jipprekludi l-istabbiliment, minn sentenza ta’ organu ġudizzjarju barra mis-sistema ġudizzjarja, ta’ miżuri proċedurali li jeħtieġu l-eżami mill-ġdid fl-ewwel istanza ta’ ċerti kawżi, u għalhekk jitpoġġew indiskussjoni l-akkużi kriminali, fl-assenza ta’ raġunijiet serji. Il-kompożizzjoni tal-kulleġġi tal-Awla Kriminali tal-QGĦKĠ minn imħallfin li jispeċjalizzaw f’kawżi kriminali ma tistax titqies li tikser id-drittijiet għal smigħ xieraq u l-aċċess għall-ġustizzja. Il-qorti tar-rinviju għalhekk tqis li d-dritt tal-Unjoni jipprekludi l-attribuzzjoni ta’ effetti legali vinkolanti lil deċiżjoni ta’ organu ġudizzjarju, bħall-Qorti Kostituzzjonali, li tneħħi l-ġurisdizzjoni ta’ qorti nazzjonali sabiex tevalwa jekk japplikax il-prinċipju tas-supremazija.
21.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
. L-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE, l-Artikolu 58 tad-Direttiva (UE) 2015/849 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑20 ta’ Mejju 2015 dwar il-prevenzjoni tal-użu tas-sistema finanzjarja għall-finijiet tal-ħasil tal-flus jew il-finanzjament tat-terroriżmu, li temenda r-Regolament (UE) Nru 648/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, u li tħassar id-Direttiva 2005/60/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u d-Direttiva tal-Kummissjoni 2006/70/KE [(ĠU 2015, L 141, p. 73)], l-Artikolu 4 tad-Direttiva (UE) 2017/1371 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑5 ta’ Lulju 2017 dwar il-ġlieda kontra l-frodi tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz tal-liġi kriminali [(ĠU 2017, L 198, p. 29)], stabbilit skont l-Artikolu K.3 TUE, dwar il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Komunitajiet Ewropej tas‑26 ta’ Ġunju 1995 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-adozzjoni ta’ deċiżjoni minn korp, li ma għandux kompetenza ġudizzjarja, il-[Qorti Kostituzzjonali], li qed tiddeċiedi dwar eċċezzjoni proċedurali li tirrigwarda kompożizzjoni illegali eventwali tal-kulleġġi ġudikanti, b’rabta mal-prinċipju ta’ speċjalizzazzjoni tal-imħallfin [fil-QGħKĠ] (la ma huwiex previst mill-[Kostituzzjoni tar-Rumanija]) u li tobbliga lil qorti tibgħat lura kawżi fl-istadju tal-appell (rimedju ġudizzjarju b’effett devoluttiv), għal eżami mill-ġdid fil-kuntest tal-ewwel fażi tal-proċedura quddiem l-istess qorti?
(2)
L-Artikolu 2 TUE u [t-tieni paragrafu ta]l-Artikolu 47(2) tal-[Karta] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-konstatazzjoni minn korp, li ma għandux kompetenza ġudizzjarja, tal-kompożizzjoni illegali tal-kulleġġi ġudikanti ta’ awla tal-qorti suprema (kulleġġi komposti minn imħallfin fil-kariga, li fil-mument tal-promozzjoni, kienu wkoll jissodisfaw ir-rekwiżit ta’ speċjalizzazzjoni meħtieġ għall-promozzjoni fl-awla kriminali tal-qorti suprema)?
(3)
Is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li tippermetti lill-qorti nazzjonali li ma tapplikax deċiżjoni tal-qorti kostituzzjonali, li tinterpreta regola inferjuri għall-Kostituzzjoni, li torganizza l-[QGħKĠ], inkluża fil-liġi nazzjonali dwar il-prevenzjoni, il-konstatazzjoni u s-sanzjonar ta’ atti ta’ korruzzjoni, regola li ġiet interpretata b’mod kostanti, f’dan l-istess sens, minn qorti għal sittax‑il sena?
(4)
Konformement mal-Artikolu 47 tal-[Karta], il-prinċipju ta’ aċċess liberu għall-ġustizzja jinkludi l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin u t-twaqqif ta’ kulleġġi ġudikanti speċjalizzati f’qorti suprema?”
B.
Il-Kawża C‑840/19
22.
Permezz ta’ sentenza tas‑26 ta’ Mejju 2017, ex ministru u Membru tal-Parlament ġie kkundannat għal terminu ta’ priġunerija ta’ erba’ snin talli wettaq reat ta’ korruzzjoni li tinvolvi fondi tal-Unjoni. Din is-sentenza ngħatat minn kulleġġ ta’ tliet imħallfin tal-QGħKĠ.
23.
Il-konvenut wiegħed li jintervjeni mas-sindku tal-belt ta’ Iași (ir-Rumanija) f’isem terz, li llum huwa xhud tal-prosekuzzjoni fil-proċeduri prinċipali. Il-konvenut kellu jikkonvinċi lis-sindku sabiex jaċċetta l-firma ta’ kuntratt relatat ma’ proġett għall-ġestjoni ta’ trasport bit-triq mal-kumpannija tat-terz, kif ukoll li jiżgura l-eżekuzzjoni mingħajr xkiel tal-kuntratt bil-korrispettiv ta’ kummissjoni ta’ 5 % tal-valur ta’ dan il-kuntratt. Il-kuntratt inkwistjoni kellu valur stmat ta’ RON 69614309 (taxxa fuq il-valur miżjud eskluża). Dan kien iffinanzjat minn fondi tal-Unjoni fil-qafas ta’ programm ta’ żvilupp operazzjonali reġjonali. Effettivament tħallset somma ta’ madwar RON 3400000 lill-konvenut. Din is-sentenza ordnat ukoll il-konfiska ta’ RON 303118 (madwar EUR 68000) u EUR 30000 mingħand il-konvenut.
24.
Fl-ewwel istanza, il-konvenut (iktar ’il quddiem l-“appellant” fil-proċeduri prinċipali) u l-Prosekutur Pubbliku ppreżentaw appell minn din is-sentenza quddiem il-kulleġġ ta’ ħames imħallfin tal-Awla Kriminali tal-QGħKĠ. Permezz tas-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2018, dak il-kulleġġ laqa’ parzjalment l-appell ippreżentat mill-appellant u annulla l-miżura relatata mal-konfiska tas-somma ta’ EUR 30000, iżda kkonferma s-sentenza ta’ terminu ta’ priġunerija ta’ erba’ snin impost fuq l-appellant.
25.
Malli din is-sentenza saret finali, ġiet ippubblikata d-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali (
8
). B’dik id-deċiżjoni l-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat li kien hemm kunflitt ġuridiku ta’ natura kostituzzjonali bejn il-Parlament, minn naħa, u l-QGħKĠ, min-naħa l-oħra, minħabba li kienu biss erba’ membri tal-kulleġġ ġudikanti ta’ ħames imħallfin li ntgħażlu billi ttellgħu bix-xorti. Fir-rigward tal-effetti ta’ din il-konstatazzjoni, il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat li d-Deċiżjoni Nru 685/2018 tapplika wkoll għal sentenzi finali, sa fejn it-termini għall-partijiet sabiex iressqu appelli straordinarji jkunu għadhom ma skadewx.
26.
Wara l-pubblikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali, l-appellant u l-Prosekutur Pubbliku ppreżentaw appell straordinarju għall-annullament tas-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2018.
27.
Permezz tas-sentenzi tal‑25 ta’ Frar 2019 u tal‑20 ta’ Mejju 2019 rispettivament, il-kulleġġ ta’ ħames imħallfin tal-QGħKĠ aċċetta, wara d-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali, ir-rikors għal annullament. Dan annulla s-sentenza tat‑28 ta’ Ġunju 2018 fit-totalità tagħha u ordna eżami mill-ġdid tal-appelli ppreżentati mill-appellant u mill-Prosekutur Pubbliku mis-sentenza tas‑26 ta’ Mejju 2017.
28.
Waqt li kien għadu pendenti l-eżami mill-ġdid ta’ dawn l-appelli, il-Qorti Kostituzzjonali tat id-Deċiżjoni Nru 417/2019. Wara l-pubblikazzjoni ta’ din is-sentenza, l-appellant fittex rikonoxximent tal-fatt li din hija vinkolanti u tipproduċi effetti fir-rigward tas-sentenza tas‑26 ta’ Mejju 2017, peress li l-kulleġġ ta’ tliet imħallfin li kien taha ma kienx speċjalizzat f’reati ta’ korruzzjoni.
29.
F’dawn iċ-ċirkustanzi l-Înalta Curte de Casație și Justiție (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“(1)
L-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE u l-Artikolu 4 tad-[Direttiva 2017/1371], adottata abbażi tal-Artikolu 83(2) TFUE, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu deċiżjoni meħuda minn korp estern għall-poter ġudizzjarju, il-[Qorti Kostituzzjonali], li timponi l-eżami mill-ġdid ta’ kawżi ta’ korruzzjoni li ġew deċiżi matul perijodu speċifiku u li jinsabu fl-istadju tal-appell, minħabba li l-kulleġġi ġudikanti li jispeċjalizzaw f’dan il-qasam ma kinux ikkostitwiti fil-livell tal-qorti suprema, minkejja li l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin li kienu jagħmlu parti minn [dawn il-kulleġġi ġudikanti] hija rikonoxxuta?
(2)
L-Artikolu 2 TUE u [t-tieni paragrafu ta]l-Artikolu 47 tal-[Karta] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-konstatazzjoni, minn korp estern għall-poter ġudizzjarju, tal-illegalità tal-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti ta’ awla tal-qorti suprema (kulleġġi komposti minn imħallfin fil-kariga li, fil-mument tal-promozzjoni tagħhom, kienu jissodisfaw b’mod partikolari r-rekwiżit ta’ speċjalizzazzjoni meħtieġ għall-promozzjoni fil-qorti suprema)?
(3)
Is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li tippermetti lill-qorti nazzjonali tħalli mhux applikata deċiżjoni tal-qorti kostituzzjonali, mogħtija f’kawża relatata ma’ tilwima kostituzzjonali, li hija vinkolanti taħt id-dritt nazzjonali?”
C.
Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
30.
Il-qorti tar-rinviju talbet l-applikazzjoni tal-proċedura mħaffa skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19. Permezz tad-deċiżjonijiet tat‑28 ta’ Novembru 2019 u tas‑16 ta’ Diċembru 2019, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja aċċetta r-rikors għall-proċedura mħaffa fir-rigward tal-Kawża C‑811/19 u tal-Kawża C‑840/19, rispettivament. Permezz tad-deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑26 ta’ Frar 2020, dawn il-kawżi ġew magħquda għall-finijiet tal-proċedura orali u tas-sentenza.
31.
Fil-Kawża C‑811/19, il-partijiet li ġejjin ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub: l-ewwel appellant, il-Prosekutur Pubbliku, il-Gvern Pollakk u l-Gvern Rumen, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea.
32.
Fil-Kawża C‑840/19, il-partijiet li ġejjin ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub: l-appellant, il-Prosekutur Pubbliku, il-Gvern Rumen u l-Gvern Pollakk, kif ukoll il-Kummissjoni.
33.
L-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19, l-appellant fil-Kawża C‑840/19, il-Prosekutur Pubbliku, il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni rrispondew għad-domandi għal tweġiba bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja.
IV. Analiżi
34.
Dawn il-konklużjonijiet huma strutturati kif ġej. L-ewwel nett, sejjer nindirizza l-oġġezzjonijiet għall-ammissibbiltà tad-domandi preliminari mqajma mill-partijiet interessati (A). It-tieni nett, sejjer nistabbilixxi fil-qosor il-qafas ġuridiku tal-Unjoni, billi nidentifika d-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni li huma applikabbli għal dawn il-kawżi (B). It-tielet nett, sejjer inwettaq l-evalwazzjoni tas-sustanza tad-domandi preliminari magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja (C).
A.
L-ammissibbiltà tad-domandi preliminari
1. Il-Kawża C‑811/19
35.
Il-Gvern Pollakk sostna li d-domandi fil-Kawża C‑811/19 huma inammissibbli. Skont dan il-gvern, il-qorti tar-rinviju ma hijiex qiegħda titlob l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni iżda fil-fatt qiegħda titlob il-stħarriġ sostantiv ta’ sentenza ta’ qorti nazzjonali. Fil-qafas tal-proċedura tad-deċiżjoni preliminari, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax twettaq stħarriġ tas-sustanza tad-deċiżjonijiet tal-qrati nazzjonali, billi tiddeċiedi jekk il-qrati nazzjonali humiex obbligati jsegwu d-deċiżjonijiet ta’ qrati nazzjonali oħra. Iktar minn hekk, dak il-gvern isostni li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi preliminari ma hijiex neċessarja sabiex tiġi deċiża t-tilwima fil-proċeduri prinċipali. Il-proċeduri prinċipali jikkonċernaw sitwazzjoni purament interna li ma tolqot l-ebda qasam li fih għandha kompetenza l-Unjoni. Iktar minn hekk, il-Karta tapplika biss fejn l-Istati Membri jkunu qegħdin jimplimentaw id-dritt tal-Unjoni, li ma huwiex il-każ hawnhekk.
36.
Fil-fehma tiegħi, l-oġġezzjonijiet tal-Gvern Pollakk ma jistgħux jintlaqgħu.
37.
L-ewwel nett, l-argumenti, li jikkonċernaw l-assenza ta’ kompetenzi tal-Unjoni fil-qasam tal-organizzazzjoni ġudizzjarja jikkonċernaw il-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja u mhux l-ammissibbiltà ta’ talba għal deċiżjoni preliminari. Fi kwalunkwe każ, l-Unjoni fil-fatt ma għandha l-ebda kompetenza leġiżlattiva diretta fil-qasam tal-organizzazzjoni ġudizzjarja ġenerali. Huwa, madankollu, ugwalment ċar li l-Istati Membri huma taħt l-obbligu li josservaw, inter alia, ir-rekwiżiti tal-Artikolu 2 u tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE, kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, meta jabbozzaw ir-regoli tagħhom u jaċċettaw prattiċi li jolqtu l-applikazzjoni nazzjonali u l-eżekuzzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Din il-loġika ma hijiex dipendenti fuq il-qasam. Hija, u dejjem kienet fir-rigward tal-limiti tal-Unjoni fuq l-awtonomija proċedurali nazzjonali awtomatika, dipendenti fuq l-inċidenza. Hija tista’ tirrelata ma’ kwalunkwe element ta’ strutturi jew proċeduri nazzjonali użati għall-eżekuzzjoni nazzjonali tad-dritt tal-Unjoni.
38.
Huwa suffiċjenti li jiġi nnotat għaldaqstant li t-talba għal deċiżjoni preliminari tikkonċerna speċifikament l-interpretazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, b’mod partikolari, tal-Artikolu 2 u tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 325(1) TFUE, id-Direttivi 2015/849 u 2017/1371 kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja jkollha ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni dwar din it-talba fit-totalità tagħha (
9
).
39.
It-tieni nett, fir-rigward tal-kwistjoni dwar jekk ir-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja hijiex neċessarja għall-qorti tar-rinviju sabiex tiġġudika fil-proċeduri prinċipali għall-għanijiet tal-Artikolu 267 TFUE (
10
), għandu jiġi nnotat li d-domandi kollha magħmula fil-Kawża C‑811/19 saru fil-qafas tal-analiżi tal-appelli pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju. Mill-ispjegazzjonijiet prodotti minn din il-qorti, jirriżulta li d-deċiżjoni tagħha dwar jekk tannullax is-sentenza tal-ewwel istanza u tibgħat lura l-kawżi għal eżami mill-ġdid quddiem kulleġġ ta’ tliet imħallfin (tal-ewwel istanza) tiddependi mir-risposti mogħtija minn din il-Qorti tal-Ġustizzja għad-domandi magħmula. L-għan ta’ dawn id-domandi huwa preċiżament sabiex jiġi ddeterminat jekk id-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali li timponi l-eżami mill-ġdid ta’ kawżi hijiex konformi mad-dispożizzjonijiet l-oħra tad-dritt tal-Unjoni, li hija mitluba l-interpretazzjoni tagħhom (l-ewwel, it-tieni u t-tielet domanda), u jekk deċiżjoni bħal din tistax titħalla mhux applikata fuq il-bażi tal-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni (ir-raba’ domanda).
40.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, jidher li d-domandi preliminari jissodisfaw ir-rekwiżit tal-“ħtieġa” għall-għanijiet tal-Artikolu 267 TFUE. Huma għalhekk ammissibbli.
2. Il-Kawża C‑840/19
41.
Dwar l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari fil-Kawża C‑840/19, il-Gvern Pollakk ippreżenta osservazzjonijiet li huma, essenzjalment, identiċi għal dawk fil-Kawża C‑811/19.
42.
L-appellant isostni li ma hemmx “ħtieġa” għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE. Il-QGħKĠ hija sempliċement mitluba tiġġudika dwar kwistjoni proċedurali, li tikkonsisti fid-dikjarazzjoni tan-nullità assoluta tas-sentenza appellata. Din il-kwistjoni ma teħtieġx deċiżjoni preliminari mill-Qorti tal-Ġustizzja Iktar minn hekk, l-appellant isostni, fir-rigward tat-tieni domanda, li din ma tippreżenta l-ebda problema marbuta mal-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li hija applikabbli għall-proċeduri prinċipali. Huma sostnuti argumenti simili fir-rigward tat-tielet domanda.
43.
Iktar minn hekk, l-appellant sostna wkoll li d-deċiżjoni tar-rinviju għawġet il-fatti billi inkludiet elementi esterni għall-proċess rilevanti fil-proċeduri prinċipali sabiex tkun tista’ tinħoloq rabta mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni għall-għan li tiżgura l-ammissibbiltà tat-talba għal deċiżjoni preliminari. La l-akkużi mressqa kontrih, u lanqas is-sentenza tiegħu fl-ewwel istanza, ma jirrelataw speċifikament ma’ reat ta’ korruzzjoni fil-qafas tal-kuntratti pubbliċi ffinanzjati mill-fondi tal-Unjoni. L-informazzjoni użata mill-qorti tar-rinviju toriġina minn kawża kriminali differenti, li huwa ma huwiex parti fiha. Fl-istess sens, l-appellant isostni, fir-rigward tal-ewwel domanda, li l-qorti tar-rinviju pprovdiet informazzjoni inkompleta fir-rigward tal-qafas ġuridiku nazzjonali. B’mod simili, l-informazzjoni li tikkonċerna l-Qorti Kostituzzjonali u d-deċiżjoni tagħha fid-Deċiżjoni Nru 417/2019 hija inkompleta u parzjalment skorretta.
44.
Fil-fehma tiegħi, l-ebda mill-argumenti sostnuti sabiex tiġi kkontestata l-ammissibbiltà ma jistgħu jirnexxu.
45.
L-ewwel nett, il-kunsiderazzjonijiet stabbiliti iktar ’il fuq fil-punti 37 sa 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet, li huma relatati kemm mal-ġurisdizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja u mal-“ħtieġa” tar-risposti tal-Qorti tal-Ġustizzja għall-għanijiet tal-Artikolu 267 TFUE fil-Kawża C‑811/19, huma ugwalment applikabbli fir-rigward ta’ prattikament l-istess argumenti sostnuti fil-Kawża C‑840/40.
46.
It-tieni nett, lanqas ma jistgħu jintlaqgħu l-argumenti addizzjonali sostnuti mill-appellant fir-rigward tal-ammissibbiltà tad-domandi.
47.
Fir-rigward tal-ewwel grupp ta’ argumenti, għandu jitfakkar li l-proċeduri taħt l-Artikolu 267 TFUE huma bbażati fuq separazzjoni ċara tal-funzjonijiet bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja. Hija biss il-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni sabiex tikkonstata u tevalwa l-fatti inkwistjoni fil-kawża prinċipali kif ukoll sabiex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali. Ma hijiex il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tivverifika l-eżattezza tal-kuntest leġiżlattiv u fattwali li l-qorti tar-rinviju tistabbilixxi taħt ir-responsabbiltà tagħha stess (
11
). Iktar minn hekk, fir-rigward tal-argumenti li jikkonċernaw l-assenza tar-rabta bejn din il-kawża u l-interess finanzjarju tal-Unjoni, għandu jiġi nnotat li l-għan tal-ewwel domanda huwa preċiżament li jiġi stabbilit jekk l-Artikolu 325(1) TFUE japplikax f’sitwazzjoni bħal dik inkwistjoni fil-proċeduri prinċipali.
48.
Konsegwentement, id-domandi magħmula fil-Kawża C‑840/19 huma ammissibbli.
B.
Id-dritt tal-Unjoni applikabbli
49.
Permezz tad-domandi varji fiż-żewġ kawżi magħquda quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, il-QGħKĠ qiegħda essenzjalment tistaqsi dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 2 u tal-Artikolu 19(1) TUE, l-Artikolu 47 tal-Karta, l-Artikolu 325(1) TFUE, kif ukoll tad-Direttivi 2015/849 u 2017/1371. Sejjer nibda billi nanalizza liema minn dawn id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni huma rilevanti għall-għanijiet ta’ dawn il-proċeduri.
1. L-Artikolu 2 u l-Artikolu 19(1) TUE
50.
Kif stabbilit fil-konklużjonijiet fil-Kawża AFJR (
12
) u fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion (
13
), skont kif tinsab bħalissa l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE huwa applikabbli meta organu nazzjonali jista’ jiddeċiedi, bħala qorti, fuq kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni (
14
). Ftit jista’ jkun hemm dubju li l-QGħKĠ, li hija l-organu ġudizzjarju li l-indipendenza tagħha tista’ tiġi affettwata permezz tad-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni f’din il-kawża, hija organu ġudizzjarju nazzjonali li jintalab jiddeċiedi, bħala qorti, fuq kwistjonijiet li jikkonċernaw l-applikazzjoni jew l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
51.
Iktar minn hekk, dwar l-Artikolu 2 TUE, imsemmi fit-tieni domanda kemm fil-Kawża C‑811/19 u fil-Kawża C‑840/19, ma jidhirx li huwa neċessarju li titwettaq analiżi distinta ta’ din id-dispożizzjoni għall-għan ta’ dawn il-kawżi. L-istat tad-dritt, bħala wieħed mill-valuri li fuqhom hija bbażata l-Unjoni, huwa ssalvagwardat permezz tal-garanzija tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva u tad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq, li min-naħa tagħhom għandhom, bħala wieħed mill-komponenti inerenti tagħhom, il-prinċipju tal-indipendenza tal-qrati (
15
). L-Artikolu 47 tal-Karta, kif ukoll it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, jagħtu għaldaqstant espressjoni iktar preċiża lil din id-dimensjoni tal-valur tal-istat tad-dritt stabbilit fl-Artikolu 2 TUE (
16
).
2. Id-Deċiżjoni MKV (u l-Karta)
52.
B’mod simili għal Euro Box Promotion et (C‑357/19 u C‑547/19), iż-żewġ deċiżjonijiet tar-rinviju f’dawn il-kawżi ma jagħmlux domandi speċifiċi fir-rigward tad-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2006/928/KE tat‑13 ta’ Diċembru 2006 dwar it-twaqqif ta’mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verifika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta’ riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni MKV”) (
17
). Din id-deċiżjoni madankollu fformat il-bażi għall-kawżi kollha preċedenti li ġew ittrattati fl-ewwel grupp ta’ kawżi (AFJR u f’kawża parallela Statul Român – Ministerul Finanţelor Publice (
18
)). Hija invokata wkoll f’kawża oħra fit-tieni grupp ta’ kawżi, jiġifieri fil-Kawża C‑379/19, DNA‑ Serviciul Teritorial Oradea, li fiha sejjer nagħti konklużjonijiet paralleli llum.
53.
Bl-eċċezzjoni tal-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19, il-partijiet kollha interessati li rrispondew id-domandi għal tweġiba bil-miktub magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja qablu li d-Deċiżjoni MKV, b’kunsiderazzjoni, b’mod partikolari, tal-punti ta’ riferiment Nri 1 u 3 tal-anness tagħha, hija applikabbli fir-rigward tal-kwistjonijiet imqajma f’dawn il-kawżi relatati mal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, l-istat tad-dritt u l-indipendenza tal-ġudikatura.
54.
Għar-raġunijiet li nistabbilixxi fid-dettall fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion (
19
), li huma wkoll kompletament applikabbli għal dawn il-kawżi, inkluż il-fatt li d-dispożizzjoni nazzjonali inkwistjoni hija d-deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali, id-Deċiżjoni MKV hija applikabbli għal dawn il-kawżi wkoll. L-Artikolu 47 tal-Karta wkoll isir applikabbli, minħabba l-fatt li d-Deċiżjoni MKV skattat il-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu skont l-Artikolu 51(1) tal-Karta.
3. L-Artikolu 325(1) TFUE (u l-Karta)
55.
Skont l-Artikolu 325(1) TFUE, l-Istati Membri għandhom jiġġieldu kontra l-frodi u kwalunkwe attivitajiet illegali oħra li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni permezz ta’ miżuri li jservu ta’ deterrent kif ukoll li jkunu tali li joffru protezzjoni effettiva fl-Istati Membri. L-applikabbiltà tal-Artikolu 325(1) TFUE tippreżupponi għaldaqstant l-eżistenza ta’ frodi jew kwalunkwe attivitajiet illegali oħra li jistgħu jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Dan iwassal għall-mistoqsija dwar jekk dan huwiex il-każ fil-konfront taċ-ċirkustanzi inkwistjoni f’dawn il-kawżi.
56.
Fil-fehma tiegħi, it-tweġiba għal din il-mistoqsija hija fl-affermattiv. L-ewwel nett, l-Artikolu 325(1) TFUE huwa applikabbli għal reati relatati mal-korruzzjoni b’rabta ma’ proġetti ffinanzjati minn fondi tal-Unjoni (a). It-tieni nett, il-fatt li l-akkużi mressqa kontra l-appellanti fil-proċeduri prinċipali ma jikkonċernawx reati li jinkludu riferiment espliċitu għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni ma huwiex rilevanti f’dan ir-rigward (b).
a) L-Artikolu 325 TFUE (u l-Konvenzjoni PIF) japplikaw b’rabta mal-korruzzjoni relatata mal-fondi tal-Unjoni
57.
Fir-risposti tiegħu għad-domandi magħmula lilu mill-Qorti tal-Ġustizzja, l-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19 sostna li l-Artikolu 325(1) TFUE ma huwiex applikabbli f’din il-kawża. Mhux ir-reati ta’ korruzzjoni kollha marbuta ma’ proġetti ffinanzjati minn fondi tal-Unjoni jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. L-Artikolu 325(1) TFUE jistabbilixxi l-obbligu li jiġu imposti sanzjonijiet kriminali biss f’każijiet ta’ frodi serja koperti mill-Konvenzjoni PIF. Iktar minn hekk, l-ewwel appellant jiddikjara li ma ġiex sostnut li l-għoti tal-kuntratti, li fir-rigward tagħhom huwa nstab ħati ta’ traffiku fl-influwenza, direttament jew indirettament warrab ir-regoli dwar l-attribuzzjoni ta’ fondi jew dwar il-kuntratti pubbliċi. Iktar minn hekk, huwa jiddikjara li l-Konvenzjoni PIF u l-Protokolli tagħha ma japplikawx peress li l-kawża tiegħu ma għandha l-ebda element transkonfinali, u li huwa ma ġiex akkużat b’reati ta’ korruzzjoni passiva koperti mill-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni PIF, u lanqas ma ġie akkużat bir-reat tal-ħasil tal-flus b’rabta ma’ frodi serja fis-sens tal-Konvenzjoni PIF.
58.
L-appellant fil-Kawża C‑840/19, il-Gvern Rumen, il-Prosekutur Pubbliku u l-Kummissjoni sostnew fir-risposti tagħhom għad-domandi magħmula lilhom mill-Qorti tal-Ġustizzja li l-Artikolu 325(1) TFUE u, b’mod partikolari, l-espressjoni, “attivitajiet illegali oħra”, ikopru reati ta’ korruzzjoni marbuta ma’ proġetti jew kuntratti ffinanzjati minn fondi tal-Unjoni.
59.
Naqbel kompletament. Għar-raġunijiet ġenerali li spjegajt fid-dettall fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion (
20
), “attivitajiet illegali oħra” fl-Artikolu 325(1) TFUE tista’ tkopri kwalunkwe reati ta’ korruzzjoni mwettqa b’rabta mal-infiq ta’ fondi tal-Unjoni.
60.
L-argumenti addizzjonali sostnuti mill-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19 jidhru, f’dan il-kuntest, mingħajr rilevanza. L-ewwel nett, xejn ma jsostni d-dikjarazzjoni tiegħu li huma biss kawżi ta’ frodi serja koperti mill-Konvenzjoni PIF li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE. Pjuttost bil-maqlub, l-espressjoni “attivitajiet illegali oħra” inkluża fl-Artikolu 325(1) TFUE tikkonferma l-kamp ta’ applikazzjoni iktar wiesa’ ta’ din id-dispożizzjoni (
21
).
61.
It-tieni nett, din l-istess espressjoni “attivitajiet illegali oħra” ma teħtieġx, fil-qasam ta’ atti ta’ korruzzjoni assoċjati mal-ġestjoni jew mal-għoti ta’ proġetti ffinanzjati minn fondi tal-Unjoni, li jkun hemm ksur addizzjonali ta’ regoli tal-Unjoni relatat mal-għoti ta’ fondi tal-Unjoni jew ma’ kuntratti pubbliċi. Kif tispjega l-qorti tar-rinviju fiż-żewġ deċiżjonijiet tar-rinviju, l-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19, kif ukoll l-appellant fil-Kawża C‑840/19, kisbu, permezz tal-imġiba tagħhom li rriżultat fir-reati inkwistjoni, perċentwali sinjifikattiva tal-valur tal-proġetti pubbliċi ffinanzjati (f’parti kbira) minn fondi tal-Unjoni. F’dan l-isfond, isegwi li r-reati ta’ korruzzjoni inkwistjoni jippreġudikaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni, peress li jinvolvu interferenza serja mal-għoti skont il-liġi ta’ proġetti ffinanzjati minn fondi tal-Unjoni, u għaldaqstant, mal-allokazzjoni korretta u mal-użu ta’ dawn il-fondi.
62.
It-tielet nett, l-Artikolu 325(1) TFUE ma jeħtieġx rabta transkonfinali sabiex ikun applikabbli. Ir-raba’ nett, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiżgura jekk ir-reati inkwistjoni jaqgħux fi ħdan kwalunkwe waħda mid-dispożizzjonijiet speċifiċi tal-Konvenzjoni PIF u tal-Protokoll tagħha (fir-rigward ta’ reati relatati mal-korruzzjoni). Irrispettivament mill-applikabbiltà ta’ dawk l-istrumenti, ir-reati inkwistjoni, b’mod partikolari t-traffikar fl-influwenzi fir-rigward tal-għoti ta’ kuntratt pubbliku ffinanzjat minn fondi tal-Unjoni, huwa hu stess kopert mill-espressjoni “attivitajiet illegali oħra” tal-Artikolu 325(1) TFUE, u għalhekk diġà jaqa’ fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni.
b) Ir-rabta bejn l-akkużi kriminali u l-interessi finanzjarji tal-Unjoni
63.
L-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19 u l-appellant fil-Kawża C‑840/19 sostnew fir-risposti bil-miktub tagħhom għad-domandi magħmula lilhom mill-Qorti tal-Ġustizzja li l-Artikolu 325(1) TFUE jeħtieġ li r-rabta bejn ir-reati u l-interessi finanzjarji tal-Unjoni tkun issegwi espressament mid-definizzjoni tar-reat. L-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19 isostni li huwa biss approċċ bħal dan li jista’ jiżgura d-drittijiet tad-difiża. L-appellant fil-Kawża C‑840/19 isostni li l-ebda mill-akkużi magħmula u lanqas is-sentenzi mogħtija kontrih ma jirreferu speċifikament għal frodi fir-rigward ta’ proġetti ffinanzjati mill-Unjoni. Anki jekk reati speċifiċi relatati mal-interessi finanzjarji tal-Unjoni jeżistu fl-ordinament ġuridiku Rumen, l-appellant ma ġiex akkużat b’dawn ir-reati (
22
).
64.
Ma naqbilx ma’ dik il-fehma.
65.
L-ewwel nett, il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE ma jistax ikun limitat għall-eżekuzzjoni effettiva tar-reati speċifiċi introdotti fl-ordinament ġuridiku nazzjonali li espressament jagħmlu riferiment għall-interessi finanzjarji tal-Unjoni jew anki għal fondi tal-Unjoni. Dan kieku jagħmel il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni ta’ dritt primarju tal-Unjoni dipendenti fuq id-definizzjoni nazzjonali ta’ reati speċifiċi.
66.
Kif indikaw tajjeb il-Kummissjoni, il-Gvern Rumen u l-Prosekutur Pubbliku, jekk l-interessi finanzjarji tal-Unjoni ġewx affettwati jew le ma għandux jiddependi fuq id-definizzjoni espressa ta’ reat partikolari fid-dritt nazzjonali. Għandu jiġi evalwat bit-teħid inkunsiderazzjoni tal-qafas fattwali iktar wiesa’. Fil-fatt, kif isostni l-Gvern Rumen, l-interessi finanzjarji nazzjonali u l-interessi finanzjarji tal-Unjoni sikwit ikunu marbuta. Taħt id-dritt nazzjonali, ir-relazzjoni bejn reati ġenerali u dawk li speċifikament jikkonċernaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni ma tistax tkun suġġetta għal diviżjoni ċara, meta l-fondi jiġu amministrati mill-istess organu u jiġu mħallta f’diversi proġetti kofinanzjati.
67.
It-tieni nett, fir-rigward tar-rekwiżit tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, ma nistax nara kif il-fatt li l-Artikolu 325(1) TFUE jista’ jkun applikabbli jammonta (awtomatikament) għal xi ksur tad-dritt tad-difiża.
68.
It-tielet nett u finalment, sejjer infakkar li l-konstatazzjoni tal-applikabbiltà tal-Artikolu 325(1) TFUE u potenzjalment anki tal-Artikolu 2(1) tal-Konvenzjoni PIF, u eventwalment, tal-Artikolu 2(1) tal-Protokoll tal-Konvenzjoni PIF twassal, bħala konsegwenza diretta, għall-applikabbiltà tal-Karta. Fil-fatt, peress li s-sanzjonijiet u l-proċeduri kriminali li kienu jew huma suġġetti għalihom il-konvenuti fil-proċeduri prinċipali jikkostitwixxu implimentazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE u, suġġett għall-verifiki li għandhom isiru mill-qorti nazzjonali, tal-Konvenzjoni PIF u tal-Protokoll tagħha, il-Karta hija applikabbli, skont l-Artikolu 51(1) tagħha (
23
).
4. Id-Direttiva 2015/849 u d-Direttiva 2017/1371
69.
L-ewwel domanda kemm fil-Kawża C‑811/19 u fil-Kawża C‑840/19 tirreferi għall-Artikolu 4 tad-Direttiva 2017/1371 fost id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni potenzjalment applikabbli. Barra minn hekk, l-ewwel domanda fil-Kawża C‑811/19 tirreferi wkoll għall-Artikolu 58 tad-Direttiva 2015/849.
70.
Fir-risposti tagħhom għad-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, il-partijiet ikkonċernati sostnew fehmiet differenti dwar l-applikabbiltà tad-Direttiva 2015/849 u tad-Direttiva 2017/1371. Madankollu, kif jinnota l-Gvern Rumen, skont l-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja, il-fatti li rriżultaw fil-prosekuzzjoni fil-proċeduri prinċipali jippreċedu d-dħul fis-seħħ taż-żewġ direttivi. Jidher għalhekk li bħala riżultat, iż-żewġ direttivi jidher li ma japplikawx għaċ-ċirkustanzi tal-proċeduri prinċipali fiż-żewġ kawżi.
5. Konklużjoni provviżorja
71.
Bħala sommarju, id-Deċiżjoni MKV u l-Artikolu 325(1) TFUE, flimkien mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, kif ukoll, suġġett għall-verifiki tal-qorti nazzjonali, il-Konvenzjoni PIF u l-Protokoll tagħha, jikkostitwixxu dispożizzjonijiet rilevanti għaż-żewġ Kawżi C‑811/19 u C‑840/19.
72.
It-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) u l-Artikolu 2 TUE huma wkoll applikabbli għal dawn il-kawżi. Madankollu, huwa diffiċli li wieħed jara x’kontenut jew ċarezza addizzjonali jistgħu jagħtu dawn id-dispożizzjonijiet lil dawn il-kawżi, li ma hijiex diġà inkluża fid-dispożizzjonijiet iktar speċifiċi ċċitati iktar ’il fuq (
24
). Għal din ir-raġuni, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta għandu jittieħed bħala l-qafas ġuridiku rilevanti, peress li kemm id-Deċiżjoni MKV, kif ukoll l-Artikolu 325(1) TFUE, jiskattaw l-applikabbiltà tal-Karta.
C.
Evalwazzjoni
73.
Sabiex nindirizza d-domandi magħmula f’dawn il-kawżi, sejjer nibda billi nistabbilixxi fil-qosor il-kuntest ġuridiku nazzjonali (1). It-tieni nett, sejjer nindirizza t-tieni domanda fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, kif ukoll ir-raba’ domanda fil-Kawża C‑811/19, dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta. B’mod partikolari, sejjer nikkunsidra jekk din id-dispożizzjoni teħtieġx l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin (2). It-tielet nett, sejjer neżamina l-ewwel domanda fiż-żewġ kawżi, ittrattata primarjament mill-perspettiva tal-Artikolu 325(1) TFUE (3), qabel ma nirrifletti fil-qosor dwar il-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja (4). Nikkonkludi bil-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, b’risposta għalhekk għat-tielet domanda fiż-żewġ kawżi (5).
1. Il-kuntest ġuridiku reġjonali
74.
L-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 78/2000, kif emendata bil-Liġi Nru 161/2003, jipprevedi li l-kulleġġi speċjalizzati għandhom ikunu stabbiliti sabiex jiġġudikaw fl-ewwel istanza dwar ir-reati ta’ korruzzjoni previsti f’din il-liġi. Jidher li dawn il-kulleġġi ma ġewx stabbiliti mill-QGħKĠ sal-adozzjoni tad-Deċiżjoni Nru 14 tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ tat‑23 ta’ Jannar 2019 (iktar ’il quddiem id-“Deċiżjoni Nru 14/2019”).
75.
Skont il-qorti tar-rinviju fil-Kawża C‑840/19, isegwi mill-ġurisprudenza tal-QGħKĠ dwar il-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti li jiġġudikaw fl-ewwel istanza dwar ir-reati previsti fil-Liġi Nru 78/2000, li l-imħallfin kollha tal-Awla Kriminali tal-QGħKĠ huma kompetenti jisimgħu fl-ewwel istanza l-kawżi kollha li jaqgħu fi ħdan il-ġurisdizzjoni ta’ dik il-qorti (
25
). Bħala riżultat, u fuq il-bażi tal-interpretazzjoni tagħha tal-Artikolu 19(3) tal-Liġi Nru 304/2004 u tal-Artikolu 29 tal-Liġi Nru 78/2000, u wkoll fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“Qorti EDB”), il-QGħKĠ kkonstatat li eċċezzjonijiet relatati mal-kompożizzjoni illegali ta’ kulleġġi ta’ tliet imħallfin, ibbażati fuq ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni, bħala infondati. Għalhekk ma kienx hemm bżonn l-applikazzjoni tas-sanzjoni ta’ nullità assoluta.
76.
Permezz tad-Deċiżjoni tiegħu Nru 14/2019, il-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ stabbilixxa li l-kulleġġi kollha tal-QGħKĠ li jiġġudikaw dwar kwistjonijiet kriminali kienu kulleġġi speċjalizzati dwar reati ta’ korruzzjoni, sabiex il-kulleġġi kollha ta’ tliet imħallfin tal-QGħKĠ ikomplu joperaw bħala kulleġġi speċjalizzati skont l-Artikolu 29(1) tal-Liġi Nru 78/2000.
77.
Wara rikors ippreżentat mill-President tal-Kamra tad-Deputati, il-Qorti Kostituzzjonali, permezz tad-Deċiżjoni tagħha Nru 417/2019, identifikat l-eżistenza ta’ kunflitt ġuridiku ta’ natura kostituzzjonali bejn il-Parlament u l-QGħKĠ. Dak il-kunflitt ġie kkawżat minħabba li l-QGħKĠ ma kinitx stabbilixxiet kulleġġi speċjalizzati tal-ewwel istanza sabiex jiddeċiedu dwar reati ta’ korruzzjoni, kuntrarjament għal dak previst mill-Artikolu 29(1) tal-Liġi Nru 78/2000, kif emendata mil-Liġi Nru 161/2003. Ir-rifjut tal-QGħKĠ li tistabbilixxi kulleġġi speċjalizzati warrab l-obbligu tagħha li tirrispetta l-liġi, bi ksur tar-rekwiżiti tal-istat tad-dritt u tal-lealtà kostituzzjonali, u ammonta għal interferenza mar-rwol istituzzjonali tal-Parlament Rumen bħala leġiżlatur. Il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat ukoll li dan ir-rifjut kiser id-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni Rumena dwar id-dritt għal smigħ xieraq fir-rigward tad-dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi (
26
).
78.
Id-dispożittiv tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 iddikjara li l-kawżi pendenti quddiem il-QGħKĠ, li ġew iġġudikati fl-ewwel istanza qabel id-Deċiżjoni Nru 14/2019 tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ, u fejn ma ngħatat l-ebda sentenza finali, kellhom jiġu eżaminati mill-ġdid, skont l-Artikolu 421(2)(b) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, minn kulleġġi speċjalizzati komposti skont l-Artikolu 29(1) tal-Liġi Nru 78/2000.
79.
Il-Qorti Kostituzzjonali ddikjarat li l-ġudizzju ta’ kawżi minn formazzjoni mhux speċjalizzata, fejn il-kompetenza kienet ta’ kulleġġ speċjalizzat, kien iwassal għan-nullità assoluta tad-deċiżjoni. Skont l-Artikolu 281(1)(a) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali, il-ksur tar-regoli dwar il-kompożizzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti jwassal għan-nullità assoluta (
27
).
80.
Il-Qorti Kostituzzjonali nnotat ukoll li l-ispeċjalizzazzjoni ta’ mħallfin tal-QGħKĠ fir-rigward ta’ reati ta’ korruzzjoni ma kinitx prevista f’xi dispożizzjoni ġuridika u li kien hemm obbligu li tiġi ddeterminata l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin jew għall-inqas ta’ wħud minnhom. Il-possibbiltà li l-imħallfin kollha jitqiesu bħala mħallfin ‘speċjalizzati’, fid-dawl tal-edukazzjoni u tal-esperjenza tagħhom, ma kinitx eskluża, iżda l-Qorti Kostituzzjonali kkonstatat li dak l-aspett għandu, madankollu, jiġi stabbilit. Għaldaqstant, anki jekk l-imħallfin kollha tal-QGħKĠ setgħu jitqiesu bħala speċjalizzati fil-qasam tar-reati koperti mil-Liġi Nru 78/2000 u setgħu jkunu eliġibbli għal kulleġġi speċjalizzati minħabba li kisbu l-kapaċità professjonali meħtieġa, dan ma jfissirx li l-kulleġġi ġudikanti kollha komposti minn dawn l-imħallfin huma kompetenti sabiex jiġġudikaw dawn ir-reati. Il-fatt li l-imħallfin kollha huma speċjalizzati jfisser sempliċement li, meta dawn il-kulleġġi jiġu komposti, l-għażla tal-imħallfin tinkludihom kollha.
81.
Madankollu, fir-rigward tas-sitwazzjoni li segwiet l-adozzjoni tad-Deċiżjoni Nru 14/2019 tal-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ, il-Qorti Kostituzzjonali nnotat li anki jekk kien hemm nuqqas ta’ trasparenza fl-istabbiliment tal-ispeċjalizzazzjoni tal-kulleġġi stabbilita minn din id-deċiżjoni, wara din id-deċiżjoni, ma kienx hemm iktar ksur tal-Kostituzzjoni. Għalhekk, għall-perijodu ta’ wara d-Deċiżjoni Nru 14/2019, l-għan tal-liġi kien inkiseb u ma kienx hemm iktar ksur (
28
).
82.
F’termini tal-konsegwenza proċedurali tagħha, id-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali fissret li l-kawżi kollha ta’ korruzzjoni ġġudikati f’dan il-perijodu qabel id-dħul fis-seħħ tar-regola tal-ispeċjalizzazzjoni tal-Liġi Nru 78/2000 (fl‑2003) u l-adozzjoni tad-Deċiżjoni Nru 14/2019 (fl‑2019) fl-ewwel istanza minn kulleġġi ta’ tliet imħallfin tal-QGħKĠ, li ma kinux saru finali, għandhom jiġu eżaminati mill-ġdid fl-ewwel istanza. Madankollu, wara d-Deċiżjoni Nru 14/2019, li ddeterminat li l-kulleġġi kriminali kollha tal-QGħKĠ kienu kulleġġi speċjalizzati dwar il-korruzzjoni, il-kulleġġi kollha ta’ tliet imħallfin tal-QGħKĠ kellhom ikomplu joperaw bħala kulleġġi speċjalizzati skont l-Artikolu 29(1) tal-Liġi Nru 78/2000 wara d-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali.
83.
Bħala sommarju, bil-preżunzjoni li fhimt il-kuntest nazzjonali korrettement, dak li jidher li jinsab fil-qalba tal-kwistjoni hija l-assenza ta’ ħatra formali. Madankollu, malli l-QGħKĠ iddeterminat formalment li l-kulleġġi kriminali kollha tagħha kienu kulleġġi speċjalizzati dwar il-korruzzjoni, l-istess kulleġġi f’eżattament l-istess kompożizzjoni saru komposti legalment.
2. Speċjalizzazzjoni tal-imħallfin u d-dritt għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi
84.
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju fil-Kawża C‑811/19 tistaqsi jekk l-Artikolu 47 tal-Karta jinkludix rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin u l-istabbiliment ta’ kulleġġi speċjalizzati f’qorti suprema, bħall-QGħKĠ. It-tieni domandi fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19 jistaqsu, essenzjalment, jekk it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi d-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali.
85.
Dawn id-domandi għandhom żewġ livelli separati. L-ewwel nett, l-ispeċjalizzazzjoni ġudizzjarja hija parti mill-istandard (awtonomu) tal-Artikolu 47 tal-Karta, li jekk ma jiġix osservat jirriżulta f’inkompatibbiltà mad-dritt tal-Unjoni? It-tieni nett, l-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludi dikjarazzjoni ta’ illegalità bbażata fuq ir-raġuni li dispożizzjoni ġuridika nazzjonali li teħtieġ l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin ma ġietx issodisfatta, u għalhekk potenzjalment tqajjem problemi f’termini tad-dritt għal definizzjoni nazzjonali ta’ x’inhi “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi”?
86.
Fil-fehma tiegħi, ir-risposta għal dawn id-domandi hija “le” fit-tnejn li huma. Sabiex nispjega għalfejn nemmen li dan huwa l-każ, huwa l-ewwel neċessarju li jiġi analizzat preċiżament x’inhu l-istandard li jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta (a). Imbagħad sejjer nevalwa jekk din id-dispożizzjoni għandhiex tiġi interpretata bħala li tipprekludi d-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali inkwistjoni (b).
a) L-istandard tad-dritt tal-Unjoni
87.
L-ewwel nett, fil-fehma tiegħi, ma hemmx rekwiżit tad-dritt tal-Unjoni ta’ speċjalizzazzjoni ta’ mħallfin jew ta’ kulleġġi ġudikanti li jista’ jiġi inkluż fl-Artikolu 47 tal-Karta, kemm jekk f’kawżi ta’ korruzzjoni, fir-rigward tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni, u kemm jekk f’oqsma oħra tad-dritt tal-Unjoni.
88.
Ċertament wieħed għandu jinsisti li kompetenza u kwalifiċi legali pprovati jifformaw parti mir-rekwiżiti neċessarji għall-ħatriet ġudizzjarji. Nuqqas f’dan ir-rigward jista’ possibbilment iwassal għal problemi f’termini ta’ imparzjalità u ta’ indipendenza ġudizzjarja. Huwa minnu li, teknikament, imħallef inkompetenti jista’ xorta jkun indipendenti, xi drabi anki indipendenti ħafna. Madankollu, huwa xorta ġust li jiġi preżunt li mħallfin inkompetenti ma humiex ideali għad-difiża u għall-preżervazzjoni tal-indipendenza ġudizzjarja fit-tul.
89.
Jidher li hemm diversità li tispikka fil-livell nazzjonali fejn hija kkonċernata kwalunkwe speċjalizzazzjoni ġudizzjarja. Għadd ta’ Stati Membri fil-fatt jinkludu adottaw livelli avvanzati ta’ speċjalizzazzjoni ġudizzjarja. Oħrajn ma għamlux hekk. Iktar minn hekk, ir-regoli jistgħu jvarjaw fi ħdan l-istess ordinament ġuridiku: sikwit, iktar ma tipproċedi kawża fi ħdan il-ġerarkija ġudizzjarja, inqas huwa probabbli li jkun hemm speċjalizzazzjoni. Madankollu, ċerti sistemi fil-fatt iżommu livell għoli ta’ speċjalizzazzjoni ġudizzjarja anki fuq il-livell tal-Qorti Suprema.
90.
L-istess diversità hija viżibbli wkoll fil-ġurisprudenza, jew pjuttost fis-silenzju li jinsab fiha dwar is-suġġett tal-ispeċjalizzazzjoni ġudizzjarja, kemm jekk taħt l-Artikolu 47 tal-Karta, jew taħt l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”). Meta mistoqsi dwar xi awtorità għall-argument li hemm prinċipju ġuridiku tal-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin, l-appellant fil-Kawża C‑830/19 iċċita, fir-risposti tiegħu għad-domandi tal-Qorti tal-Ġustizzja, deċiżjoni tal-Qorti EDB li tikkonċerna kwistjoni differenti (
29
) flimkien ma’ diversi dokumenti mhux vinkolanti maħruġa minn organi internazzjonali li jfaħħru u jinkoraġġixxu speċjalizzazzjoni ġudizzjarja f’ċerti ċirkustanzi bħala benefika u mixtieqa (
30
). Madankollu, dawk id-dokumenti huma ’l bogħod ħafna milli jikkostitwixxu elementi li jsostnu l-argument li l-ispeċjalizzazzjoni tal-kulleġġi ġudikanti hija rekwiżit li l-assenza tiegħu jammonta għal ksur tar-rekwiżiti tal-Artikolu 47 tal-Karta (jew tal-Artikolu 6 KEDB).
91.
It-tieni nett, hemm livell addizzjonali ieħor f’din il-kwistjoni: id-dritt għal “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi” skont l-Artikolu 47 tal-Karta. Fil-fatt, minkejja li r-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni tal-kulleġġi ġudikanti ma jifformax parti mill-istandard tal-protezzjoni mogħti mill-Artikolu 47 tal-Karta, fejn dan ir-rekwiżit huwa stabbilit minn regoli nazzjonali, huwa jista’ jifforma parti mid-dritt għal “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi”.
92.
L-elementi prinċipali tal-istandard ta’ protezzjoni tad-dritt tal-Unjoni li jsegwi mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta ġew indikati fil-punti 136 sa 143 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion. Jiena sejjer sempliċement nillimita ruħi hawn sabiex infakkar żewġ elementi essenzjali.
93.
L-ewwel nett, id-dritt għal “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi” huwa neċessarjament iddeterminat b’riferiment għad-dritt nazzjonali. Għalhekk, regoli nazzjonali jistgħu fil-fatt isiru rilevanti permezz ta’ riferiment trażversali.
94.
It-tieni nett, mill-perspettiva tal-Unjoni, u b’rabta viċina mal-approċċ meħud mill-Qorti EDB għal din il-kwistjoni, ma jidhirx li kwalunkwe ksur ta’ regoli nazzjonali li jirregolaw il-kompożizzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti awtomatikament iwassal għal ksur tal-Artikolu 47 tal-Karta. Fil-fatt, kif jidher minn Simpson, l-irregolaritajiet jistgħu jinvolvu ksur tal-ewwel sentenza tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta “b’mod partikolari meta din l-irregolarità hija ta’ natura u ta’ gravità tali li toħloq riskju reali li partijiet oħra tal-poter, b’mod partikolari l-eżekuttiv, jistgħu jeżerċitaw setgħa diskrezzjonali indebita li tipperikola l-integrità tar-riżultat li jwassal għaliha l-proċess ta’ ħatra u b’hekk toħloq dubju leġittimu, f’moħħ il-partijiet fil-kawża, fir-rigward tal-indipendenza u tal-imparzjalità tal-Imħallef jew tal-Imħallfin ikkonċernati […]” Il-Qorti tal-Ġustizzja nnotat li dan ikun il-każ “meta r-regoli fundamentali li jagħmlu parti integrali tal-istabbiliment u tal-funzjonament ta’ din is-sistema ġudizzjarja jkunu inkwistjoni” (
31
).
b) Analiżi
95.
L-ewwel nett, kif innotat iktar ’il fuq, u ukoll skont is-sottomissjonijiet tal-Gvern Rumen, tal-Prosekutur Pubbliku u tal-Kummissjoni, ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni ma huwiex inkluż, per se, bl-istandard tal-Artikolu 47 tal-Karta. Is-suġġerimenti li hemm prinċipju ta’ speċjalizzazzjoni ta’ mħallfin li jifforma parti mill-istandard tal-Artikolu 47 tal-Karta jistgħu għalhekk jintesew.
96.
It-tieni nett, madankollu, l-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19 isostni fir-risposti tiegħu għad-domandi magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja li, peress li d-dritt għal “qorti […] stabbilita minn qabel bil-liġi” jirreferi għal leġiżlazzjoni nazzjonali, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, li għandu jirrispetta l-istandard minimu żgurat mill-Artikolu 6 KEDB, ma jistax jimponi standard ibbażat fuq kriterji li huma differenti mill-garanziji fuq livell nazzjonali. Iktar minn hekk, huwa jsostni li d-Deċiżjoni Nru 417/2019 ikkonstatat li l-QGħKĠ kienet kisret b’mod ċar id-dispożizzjonijiet ġuridiċi dwar ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni.
97.
Fil-fehma tiegħi, dak l-argument ma jistax jintlaqa’.
98.
In-natura awtonoma u indipendenti tal-kontenut tal-Artikolu 47 tal-Karta, li għandu fil-fatt, skont l-Artikolu 52(3) tal-Karta, jagħti l-istess protezzjoni jew protezzjoni ogħla mid-dispożizzjonijiet korrispondenti tal-KEDB, preċiżament titbiegħed minn evalwazzjoni purament awtomatika u formali. Mhux kull ksur formali ta’ xi regola (nazzjonali) li jista’ potenzjalment jikkonċerna element ta’ organizzazzjoni ġudizzjarja jammonta għal ksur tal-Artikolu 47 tal-Karta.
99.
Kif innotat mill-Gvern Rumen, mill-Prosekutur Pubbliku u mill-Kummissjoni, il-ksur tar-regola inkwistjoni f’din il-kawża ma jammontax għal ksur skont l-Artikolu 47 tal-Karta.
100.
L-ewwel nett, ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni jidher li għandu karattru primarjament formali. Kif innotat mill-Prosekutur Pubbliku, il-kulleġġi kollha tal-QGħKĠ saru speċjalizzati mil-lum għal għada wara d-Deċiżjoni Nru 14/2019 tal-Kunsill Governattiv tagħha. Id-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali vvalidat din il-konklużjoni bħala konformi mar-rekwiżiti kostituzzjonali nazzjonali. Dan fisser, kif innotat mill-Kummissjoni, li ħatra purament formali tal-kulleġġi bħala speċjalizzati, mingħajr l-ebda emenda sostantiva, tqieset li hija suffiċjenti għall-għanijiet tal-osservanza tar-rekwiżiti kostituzzjonali, inklużi r-rekwiżiti imposti mid-drittijiet fundamentali kostituzzjonali.
101.
It-tieni nett, din ir-regola jidher li hija pjuttost eċċezzjoni fattwalment limitata li tapplika biss għal oqsma speċifiċi tad-dritt, u għall-fażi tal-ewwel istanza.
102.
It-tielet nett, kif innotat mill-Kummissjoni, elementi addizzjonali oħra, bħad-dubji dwar l-interpretazzjoni tal-leġiżlazzjoni applikabbli u l-assenza ta’ twarrib intenzjonali, jindikaw l-assenza ta’ karattru “ċar” tal-ksur.
103.
Iktar minn hekk, il-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq kollha jipprovdu illustrazzjonijiet utli dwar in-natura vera ta’ rekwiżit ta’ speċjalizzazzjoni f’qorti nazzjonali: hija fil-fatt primarjament kwistjoni ta’ ġestjoni interna u effiċjenza tax-xogħol tal-qorti. Ċertament, it-twarrib sfaċċat u intenzjonali ta’ din ir-regola, jekk stabbilita minn qabel u b’mod sod fl-ordinament ġuridiku nazzjonali, ma huwiex nieqes minn riperkussjonijiet ġuridiċi (
32
). Madankollu, fih innifsu, ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin ma jammontax għal regola fundamentali ta’ sistema ġudizzjarja, għall-għanijiet tal-applikazzjoni tal-istandard li jirriżulta mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, li għandu dejjem ikun preżenti sabiex ir-rekwiżiti tal-Artikolu 47 tal-Karta jkunu ssodisfatti.
104.
Finalment, hemm domanda waħda oħra prinċipali fir-rigward tal-Artikolu 47 tal-Karta. Wara li ġie stabbilit li din id-dispożizzjoni ma teħtieġx l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin, u għalhekk l-istandard awtonomu tagħha ta’ x’inhi qorti stabbilita bil-liġi ma ġiex miksur, il-kwistjoni dwar jekk l-istess dispożizzjoni tipprekludix lil qorti kostituzzjonali nazzjonali milli tikkonstata dan il-ksur fuq il-bażi tad-drittijiet fundamentali kostituzzjonalment protetti jew valuri oħra, tibqa’ xorta waħda.
105.
Għar-raġunijiet diġà stabbiliti fid-dettall fil-punti 145 sa 156 fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion, ir-risposta hija le, l-Artikolu 47 tal-Karta ma jipprekludix konstatazzjoni bħal din.
106.
Fir-rigward ta’ kwistjonijiet ġuridiċi u sitwazzjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, iżda li ma humiex iddeterminati kompletament minnu, minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat li l-Artikolu 47 tal-Karta jinkiser b’mod partikolari meta dawn l-irregolaritajiet ikunu ta’ tali gravità li joħolqu riskju reali ta’ diskrezzjoni indebita u għalhekk tqajjem dubji raġonevoli fir-rigward tal-imparzjalità u tal-indipendenza tal-imħallfin (
33
), dan ma jipprekludix lil qorti kostituzzjonali nazzjonali milli tikkonstata li d-dritt kostituzzjonali għal smigħ xieraq ġie miksur skont standard nazzjonali differenti u ogħla. Fi kwistjonijiet u sitwazzjonijiet li ma humiex kompletament iddeterminati mid-dritt tal-Unjoni, skont l-Artikolu 53 tal-Karta, il-Karta hija l-livell (minimu), iżda mhux il-livell (massimu). Għalhekk, qorti nazzjonali tista’ taċċetta u tapplika standard nazzjonali ogħla.
107.
Id-definizzjoni ta’ standard kostituzzjonali nazzjonali bħal dan, naturalment, sakemm ikun hemm wieħed, hija kwistjoni għall-awtoritajiet nazzjonali kompetenti. Il-Gvern Rumen u l-Prosekutur Pubbliku sostnew li r-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni ma huwiex element tal-istandard nazzjonali tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Jiena nieħu nota ta’ din il-fehma, iżda daqshekk biss tista’ tagħmel il-Qorti tal-Ġustizzja. Biex nerġa’ nirrepeti, id-definizzjoni ta’ standard kostituzzjonali nazzjonali hija kwistjoni għall-qrati u għall-atturi nazzjonali. Madankollu, dan ma jfissirx neċessarjament li kull u kwalunkwe argument imqajjem bħala kwistjoni ta’ standard nazzjonali ogħla għandu finalment jiġi aċċettat bħala ġustifikazzjoni suffiċjenti skont id-dritt tal-Unjoni, kwistjoni li sejjer nirritorna għaliha fit-taqsima segwenti.
c) Konklużjoni provviżorja
108.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi t-tieni domanda fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, u r-raba’ domanda fil-Kawża C‑811/19, fis-sens li l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jiġi interpretat li ma jinkludix ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni ta’ kulleġġi ġudikanti. Madankollu, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta ma jipprekludix deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali li tiddikjara li, fl-applikazzjoni ta’ standard nazzjonali ġenwin u raġonevoli ta’ protezzjoni tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, u fuq il-bażi tal-interpretazzjoni tagħha tad-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli, il-kompożizzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti hija illegali fuq il-bażi tal-ksur ta’ rekwiżit ġuridiku nazzjonali tal-ispeċjalizzazzjoni tal-kulleġġi ġudikanti.
3. Il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni
109.
Dawn il-kawżi jqajmu żewġ kwistjonijiet addizzjonali: l-interpretazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE fir-rigward tal-adozzjoni u tal-effetti tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali u l-interpretazzjoni tal-Artikolu 19(1) u l-Artikolu 2 TUE, kif ukoll l-Artikolu 47 tal-Karta, fir-rigward ta’ din l-istess deċiżjoni kostituzzjonali. F’din it-taqsima, sejjer nindirizza l-problemi pjuttost iktar speċifiċi mqajma mill-impatt possibbli tad-deċiżjoni kostituzzjonali inkwistjoni fuq il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
110.
Permezz tal-kwistjonijiet speċifiċi mqajma taħt l-Artikolu 325(1) TFUE, il-qorti tar-rinviju tispjega li fiż-żewġ kawżi inkwistjoni, l-eżami mill-ġdid meħtieġ mill-Qorti Kostituzzjonali jista’ jipprekludi l-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet effettivi u deterrenti f’kawżi li jinvolvu attivitajiet li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Minħabba l-kumplessità u t-tul tal-proċeduri sakemm tingħata sentenza finali ġdida wara l-kontinwazzjoni tal-proċeduri fl-ewwel istanza, hemm riskju li r-responsabbiltà kriminali tiġi preskritta. L-applikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali, li hija mandatorja taħt id-dritt nazzjonali, tinvolvi l-kontinwazzjoni tal-proċeduri fl-ewwel istanza, u għalhekk tirriżulta f’sentenza doppja fl-ewwel istanza u sentenza trippla fl-istadju tal-appell fi ħdan l-istess proċeduri. B’mod partikolari, il-qorti tar-rinviju turi t-tħassib tagħha billi tirreferi għaċ-ċirkustanzi tal-proċeduri prinċipali fil-Kawża C‑840/19 fejn il-proċeduri kriminali bdew madwar erba’ snin ilu u l-kawża diġà tinsab fl-istadju fejn l-appell ordinarju qiegħed jiġi eżaminat mill-ġdid wara li l-appell straordinarju għal annullament ġie aċċettat bħala ammissibbli (bħala riżultat tal-applikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 685/2018 tal-Qorti Kostituzzjonali).
111.
Fil-punti 173 sa 184 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion, jiena nistabbilixxi fid-dettall liema kunsiderazzjonijiet għandhom jiggwidaw l-eżami tal-kompatibbiltà normattiva tar-regoli u tal-prattiċi nazzjonali mal-Artikolu 325(1) TFUE. L-ewwel nett, bħal fil-każ ta’ kwalunkwe qasam tad-dritt tal-Unjoni, dan għandu jibqa’ eżami ta’ kompatibbiltà normattiva. Dik l-analiżi ma għandhiex issir studju pjuttost suġġettiv u potenzjalment arbitrarju ta’ statistiċi magħżula dwar in-numru ta’ kundanni u ta’ ħelsien mogħtija, li normalment ma jkunux disponibbli għal qorti nazzjonali. It-tieni nett, fi ħdan l-eżami nnifsu, ir-rispett għal-legalità u għad-drittijiet fundamentali huwa stabbilit diġà fl-interpretazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligi li joriġinaw mill-Artikolu 325(1) TFUE. It-tielet nett, tħassib kostituzzjonali nazzjonali raġonevoli u ġenwin, inkluż kwalunkwe protezzjoni ogħla ta’ drittijiet fundamentali nazzjonali hekk inklużi, jista’ potenzjalment ikun parti mill-ekwazzjoni.
112.
Fi kliem sempliċi, il-gwida f’dan il-qasam tad-dritt għandha tingħata mil-loġika u mill-approċċ ġenerali fil-kawżi M.A.S., Scialdone, u Dzivev (
34
), mhux f’dak tal-kawżi Taricco u Kolev (
35
).
113.
Għaldaqstant, l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni fl-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà tad-dispożizzjonijiet nazzjonali mar-rekwiżiti tal-Artikolu 325(1) TFUE jinkludu: l-ewwel nett, l-evalwazzjoni normattiva u sistemika tal-kontenut tar-regoli inkwistjoni; it-tieni nett, l-għan tagħhom kif ukoll il-kuntest nazzjonali; it-tielet nett, il-konsegwenzi prattiċi raġonevolment perċepibbli jew mistennija, li joriġinaw mill-prattika tal-interpretazzjoni jew tal-applikazzjoni ta’ dawn ir-regoli (għalhekk indipendenti minn kwalunkwe stima statistika tan-numru ta’ kawżi attwalment jew potenzjalment affettwati); ir-raba’ nett, id-drittijiet fundamentali u l-legalità li jifformaw parti mill-bilanċ intern fl-interpretazzjoni tar-rekwiżiti materjali imposti mill-Artikolu 325(1) TFUE. Madankollu, kwalunkwe tħassib nazzjonali invokat f’dan ir-rigward għandu jirrifletti tħassib raġonevoli u ġenwin għal protezzjoni ta’ drittijiet ogħla. Iktar minn hekk, l-impatt potenzjali tagħhom fuq l-interessi protetti mill-Artikolu 325(1) TFUE għandu jkun proporzjonat.
114.
Fil-fehma tiegħi, id-deċiżjoni nazzjonali inkwistjoni f’dawn il-kawżi ma tissodisfax dawn ir-rekwiżiti. Fi kliem sempliċi, għażla pjuttost anċillari u purament formali, apparentement meħtieġa skont id-dritt nazzjonali, qiegħed ikollha impatt totalment sproporzjonat fuq l-interessi protetti tal-Unjoni.
115.
L-ewwel nett, fir-rigward tal-evalwazzjoni astratta u sistemika tal-kontenut tad-deċiżjoni inkwistjoni, id-Deċiżjoni Nru 417/2019 ma tqajjimx, prima facie, tħassib partikolari. Fil-fatt, dik id-deċiżjoni ma toħloqx rimedju ġdid, u lanqas ma jidher li tevita l-qafas ġuridiku eżistenti. Kif innotat mill-appellant fil-Kawża C‑840/19, dik id-deċiżjoni tobbliga l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali li skonthom għandha tintbagħat kawża għal eżami mill-ġdid quddiem qorti tal-appell, b’mod partikolari, fejn ikun hemm ksur li jikkonċerna l-kompożizzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti (
36
).
116.
It-tieni nett, dwar l-għan u l-kuntest nazzjonali li fih tinsab id-Deċiżjoni Nru 417/2019, ninnota li ma hemm xejn quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja li jindika, permezz ta’ elementi oġġettivi, qafas kuntestwali jew effetti prattiċi, li l-għan tad-deċiżjoni inkwistjoni kien li jiġu evitati jew imminati l-istrumenti ġuridiċi użati fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni jew li jaffettwaw il-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
117.
Nikkunsidra li ma huwiex possibbli li wieħed jasal għal konklużjoni differenti sempliċement minħabba l-fatt li, kif stabbilit fid-deċiżjonijiet tar-rinviju, ir-rikors li wassal għad-Deċiżjoni Nru 417/2019 ġie ppreżentat mill-President tal-Kamra tad-Deputati li, dak iż-żmien, kien suġġett għal investigazzjoni kriminali fir-rigward ta’ reati li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi Nru 78/2000, proċeduri li, fl-istadju tal-appell, kienu pendenti quddiem il-kulleġġ ta’ ħames imħallfin tal-QGħKĠ. Kif enfasizzat repetutament fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi, l-ebda qorti, u ċertament mhux il-Qorti tal-Ġustizzja, ma tista’ tipproċedi fuq il-bażi ta’ insinwazzjonijiet u konġetturi (
37
).
118.
It-tielet nett, skont l-argumenti sostnuti mill-Kummissjoni u mill-Prosekutur Pubbliku, jista’ fil-fatt jitqajjem tħassib serju dwar it-tielet element innotat iktar ’il fuq, dwar il-konsegwenzi prattiċi ġeneralment perċepibbli jew mistennija tad-deċiżjoni inkwistjoni. B’kuntrast mad-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża Euro Box Promotion et (C‑357/19 u C‑547/19), u skont l-argumenti sostnuti mill-Kummissjoni, l-effetti tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 jidher li huma pjuttost wiesgħa meta evalwati minn diversi perspettivi.
119.
Kif innotat mill-Kummissjoni, l-effetti tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 ma jidhirx li huma limitati għal perijodu relattivament limitat ta’ żmien. Id-Deċiżjoni Nru 417/2019 teħtieġ l-eżami mill-ġdid fl-ewwel istanza tal-kawżi kollha li fihom appell ikun pendenti u s-sentenza tal-ewwel istanza tkun ingħatat bejn il‑21 ta’ April 2003 (id-data li fiha l-emendi għal-Liġi Nru 78/2000 introduċew ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni) u t‑22 ta’ Jannar 2019 (id-data li fiha l-Kunsill Governattiv tal-QGħKĠ iddikjara li l-kulleġġi kollha kellhom jitqiesu bħala kulleġġi speċjalizzati). Dan huwa total ta’ sittax‑il sena. Kif tindika tajjeb il-Kummissjoni, minħabba l-livell ġenerali ta’ kumplessità ta’ kawżi li jikkonċernaw reati ta’ korruzzjoni mwettqa mill-persuni li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-QGħKĠ (persuni li għandhom kariga jew li huma uffiċjali tal-Istat ta’ grad għoli), kif ukoll il-probabbiltà ta’ appell, l-effetti raġonevolment mistennija ta’ din id-deċiżjoni huma pjuttost wiesgħa.
120.
Iktar minn hekk, ċertament għandu jiżdied li d-Deċiżjoni Nru 417/2019 hija ddestinata li jkollha l-effetti tagħha ffokati, kemm ratione materiae kif ukoll ratione personae, lejn kamp ta’ applikazzjoni li huwa ta’ tħassib partikolari mill-perspettiva tal-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni. Fil-fatt, kif sostnut mill-Kummissjoni, dik id-deċiżjoni tolqot esklużivament kawżi ta’ korruzzjoni fejn il-persuni akkużati jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-QGħKĠ fl-ewwel istanza, bir-riżultat li r-rekwiżit ta’ eżami mill-ġdid jaffettwa l-kawżi kollha li jikkonċernaw reati ta’ korruzzjoni mwettqa minn persuni li għandhom karigi pubbliċi ta’ grad għoli.
121.
Minkejja li l-applikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 ma twassalx għat-twaqqif tal-proċeduri kriminali, huwa fil-fatt korrett li r-riskji li prosekuzzjoni kriminali ssir preskritta, bħala riżultat ta’ dik l-applikazzjoni, isiru pjuttost urġenti. Iktar minn hekk, kif sostnut ukoll mill-Kummissjoni, anki jekk jitqies li l-Artikoli 154 u 155 tal-Kodiċi Kriminali ma jinkludux regoli dwar termini ta’ preskrizzjoni li fihom innifishom jistgħu jitqiesu problematiċi, l-applikazzjoni tad-Deċiżjoni Nru 417/2019 tfisser li l-kawżi diġà pendenti fl-istadju tal-appell dwar il-merti sħaħ mhux biss għandhom jiġu eżaminati mill-ġdid f’dak l-istadju, iżda li dan għandu jerġa’ jsir mill-bidu. Dan jinvolvi r-repetizzjoni tal-istadji kollha tal-proċedura, u kunsiderevolment iżid il-possibbiltà li jintlaħqu t-termini ta’ preskrizzjoni.
122.
Ir-raba’ nett, huwa b’mod partikolari l-ibbilanċjar bejn l-interessi tal-Unjoni u dawk l-interessi nazzjonali inkwistjoni, kif ukoll il-konklużjoni (s)proporzjonata f’termini tal-konsegwenzi proċedurali ta’ dan l-att ta’ bbilanċjar, li huma determinanti f’dawn il-kawżi, almenu fil-fehma tiegħi.
123.
Jista’ għal darba oħra jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fejn id-dritt tal-Unjoni jippermetti miżura ta’ diskrezzjoni lill-Istati Membri, l-awtoritajiet u l-qrati nazzjonali jibqgħu fid-dritt li jipproteġu d-drittijiet fundamentali taħt il-kostituzzjoni nazzjonali, sakemm dan ma jikkompromettix il-livell ta’ protezzjoni żgurat mill-Karta, u lanqas is-supremazija, l-unità u l-effettività tad-dritt tal-Unjoni (
38
). Iktar minn hekk, ġie ddikjarat iktar ’il fuq f’dawn il-konklużjonijiet li standard kostituzzjonali nazzjonali partikolari jista’ fil-fatt jeħtieġ l-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin, kemm jekk ikun standard nazzjonali indipendenti, jew inkluż bħala regola nazzjonali dwar dik li eventwalment tammonta għal qorti stabbilita minn qabel bil-liġi (jew għal smigħ xieraq, imħallef skont il-liġi, jew kwalunkwe titolu ieħor li taħtu tista’ titqiegħed din ir-regola mir-regoli kostituzzjonali nazzjonali) (
39
).
124.
Madankollu, kif enfasizzajt fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion (
40
), kwalunkwe standard nazzjonali bħal dan għandu jkun raġonevoli u ġenwin, sabiex jiġi validament invokat bħala interess nazzjonali leġittimu fil-kuntest tal-Artikolu 325(1) TFUE, kif ukoll, barra minn hekk, bħala standard nazzjonali ogħla ta’ protezzjoni taħt il-Karta. Ir-regola nazzjonali għandha tirrifletti tħassib ġenwin li sejjer raġonevolment jikkontribwixxi għall-protezzjoni tad-drittijiet u tal-valuri fundamentali nazzjonali, u li jkun aċċettabbli (fil-prinċipju, mhux neċessarjament fil-livell u fl-espressjoni speċifika) bħala valur fi ħdan l-Unjoni bbażata fuq l-istat tad-dritt, id-demokrazija u d-dinjità tal-bniedem.
125.
Iktar minn hekk, u pjuttost kruċjalment fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi, anki kieku tali standard nazzjonali kellu jiġi ammess validament fi ħdan l-ekwazzjoni tal-bilanċ taħt l-Artikolu 325(1) TFUE, il-konklużjoni ta’ dan l-eżerċizzju tal-bilanċ għandha tkun proporzjonata. Fi kliem ieħor, l-interessi leġittimi tal-Unjoni (protezzjoni effettiva tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni) għandhom jitqiegħdu f’ekwilibriju raġonevoli mal-valuri leġittimi u mal-istandards tal-ordinament ġuridiku nazzjonali. Jekk dawn l-interessi jiġu fil-fatt aċċettati, ma għandhomx jippreġudikaw l-interessi tal-Unjoni lil hinn minn dak li huwa neċessarju għaż-żamma ta’ dawk l-interessi nazzjonali.
126.
Fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi, kemm l-ewwel appellant fil-Kawża C‑811/19 u l-appellant fil-Kawża C‑840/19, isostnu li l-Artikolu 325(1) TFUE ma għandux iwassal għat-twarrib ta’ deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali li huma r-riflessjoni ta’ regoli tad-dritt nazzjonali ta’ livell kostituzzjonali intiżi li jiżguraw id-dritt fundamentali għal smigħ xieraq b’mod effettiv.
127.
Madankollu, il-Prosekutur Pubbliku, il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni tefgħu dubju fuq il-karattru ġenwin tar-raġunijiet tad-drittijiet fundamentali li fuqhom hija bbażata d-Deċiżjoni Nru 417/2019. L-approċċ purament formali ta’ dik is-sentenza għar-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni jwassal għall-konklużjoni prattika li kawżi li qegħdin jiġu eżaminati mill-ġdid minn preċiżament l-istess kulleġġi diffiċli jingħad li jwasslu għal xi ksur identifikabbli tad-dritt nazzjonali.
128.
Jiena għandi l-istess dubji.
129.
L-ewwel nett, jiena perpless dwar għalfejn standard nazzjonali tal-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin, li huwa totalment formali u li jikkonsisti sempliċement fil-ħatra mekkanika ta’ preċiżament l-istess kulleġġi u mħallfin, għandu jitqies bħala essenzjali. Huwa diffiċli li wieħed jifhem kif dan ir-rekwiżit jikkontribwixxi għal livell ta’ protezzjoni ġudizzjarja (effettiva) ogħla.
130.
It-tieni nett, jiena ninsab perpless bl-istess mod mil-livell apparenti ta’ “superspeċjalizzazzjoni” meħtieġ taħt id-dritt nazzjonali. Nista’ nimmaġina li jkun hemm speċjalizzazzjoni ġudizzjarja fir-rigward ta’ ċerti oqsma tad-dritt (bħad-dritt kriminali, id-dritt fiskali, id-dritt tal-familja, id-dritt tal-proprjetà intellettwali, u oħrajn) (
41
). Nista’ nifhem ukoll kif l-ispeċjalizzazzjoni tista’ sseħħ bħala kwistjoni ta’ ġurisdizzjoni speċjali ta’ ċerti qrati, abbażi ta’ tip speċifiku ta’ reat u/jew fir-rigward ta’ tip partikolari ta’ konvenut (
42
). Madankollu, fil-fatt ma huwiex komuni li jkun hemm rekwiżit ta’ speċjalizzazzjoni relatat ma’ atti ta’ korruzzjoni (kriminali), li, fir-rigward tal-kontenut jew tal-kumplessità tagħhom, ikunu jeħtieġu speċjalizzazzjoni (jew għarfien espert) li tmur lil hinn mir-rekwiżiti neċessarji sabiex wieħed isir imħallef kriminali (speċjalizzat) fil-livell ta’ qorti suprema nazzjonali.
131.
Madankollu, jista’ x’aktarx jiġi sostnut li l-istandard nazzjonali ogħla żgurat mid-Deċiżjoni Nru 417/2019 ma jikkonsistix fir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni bħala tali, iżda fl-applikazzjoni ta’ kunċett strett ta’ “qorti stabbilita bil-liġi”. B’dan il-mod, il-kwistjoni ta’ min ikun “speċjalizzat” fil-korruzzjoni kriminali ma tkunx kwistjoni ta’ speċjalizzazzjoni per se, iżda pjuttost il-ħatra tal-grupp ta’ mħallfin li minnhom jistgħu fil-fatt jiġu maħluqa l-kulleġġi tal-ewwel istanza, u għalhekk issir kwistjoni tal-kompożizzjoni skont il-liġi tal-kulleġġ ta’ ġudikanti. Li kieku dan kien effettivament il-każ, mela d-diskussjoni x’aktarx tirritorna għall-kwistjoni dwar jekk id-dritt fundamentali għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva jinkisirx bi kwalunkwe ksur ta’ kwalunkwe regola, anki waħda ta’ natura purament formali u nieqsa minn kwalunkwe konsegwenzi u impatt materjali fuq id-drittijiet tad-difiża jew fuq id-dritt għal smigħ xieraq (
43
).
132.
Madankollu, lil hinn mill-kwistjoni tad-definizzjoni ta’ x’inhu l-istandard nazzjonali u x’inhu l-għan tiegħu, tibqa’ l-kwistjoni ta’ konklużjoni proporzjonata tal-valuri li qegħdin jiġu bbilanċjati mal-interpretazzjoni tal-Artikolu 325(1) TFUE. F’dan ir-rigward, ir-regola nazzjonali inkwistjoni tfalli pjuttost b’mod ċar. Biex ngħidha b’mod goff, rekwiżit nazzjonali pjuttost dubjuż, li huwa applikat b’mod purament formali (biex ma ngħidx formalistiku), u li l-kontribuzzjoni tiegħu għall-protezzjoni individwali effettiva tad-drittijiet individwali ma hijiex daqstant ovvja, għandu jitħalla potenzjalment jiftaħ mill-ġdid kawżi li ġew deċiżi fl-aħħar 16‑il sena?
133.
Li kieku interpretazzjoni bħal din kellha tiġi sostnuta mill-qrati nazzjonali, tkun twassal, fil-fehma tiegħi, sabiex dawn l-elementi tad-dritt nazzjonali jsiru inkompatibbli mar-rekwiżiti tal-Artikolu 325(1) TFUE.
a) Konklużjoni provviżorja
134.
Bħala riżultat tal-kunsiderazzjonijiet imsemmija iktar ’il fuq, l-ewwel domandi fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, sa fejn jikkonċernaw l-Artikolu 325(1) TFUE, għandhom jiġu mwieġba fis-sens li din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata li tipprekludi deċiżjoni minn qorti kostituzzjonali nazzjonali, li tiddikjara illegali l-kompożizzjoni ta’ kulleġġi ta’ qorti suprema nazzjonali li tiġġudika fl-ewwel istanza dwar reati ta’ korruzzjoni fuq il-bażi li dawn il-kulleġġi ma humiex speċjalizzati fil-korruzzjoni, anki jekk l-imħallfin sedenti f’dawn il-kulleġġi ġew irrikonoxxuti bħala li għandhom l-ispeċjalizzazzjoni meħtieġa, meta din il-konstatazzjoni x’aktarx tirriżulta f’riskju sistemiku ta’ impunità fir-rigward ta’ reati li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
4. Il-prinċipju tal-indipendenza ġudizzjarja
135.
L-ewwel domanda fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, sa fejn jirreferu għall-Artikolu 19(1) TUE, kif ukoll it-tieni domanda fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, jistaqsu jekk l-Artikolu 2 u l-Artikolu 19(1) TUE u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu lill-Qorti Kostituzzjonali, iddefinita bħala “korp estern għall-poter ġudizzjarju”, milli tadotta deċiżjoni bħad-Deċiżjoni Nru 417/2019. Fi ħdan din id-dimensjoni (jew livell ta’ diskussjoni), id-domandi fformulati hekk huma primarjament ikkonċernati bl-istabbiliment u bil-funzjonijiet istituzzjonali tal-Qorti Kostituzzjonali u bl-effetti tad-deċiżjoni tagħha fuq kawżi ġġudikati mill-QGħKĠ.
136.
Filwaqt li jidentifikaw deċiżjoni differenti tal-Qorti Kostituzzjonali fid-dimensjoni istituzzjonali, iktar wiesgħa, tagħhom, dawn id-domandi jissovrapponu fuq dawk li diġà ġew ittrattati fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion. B’mod simili għall-ispjegazzjoni tiegħi f’dawk il-konklużjonijiet, ma naħsibx li huwa r-rwol tal-Qorti tal-Ġustizzja li tiddiskuti, in abstracto, għażliet istituzzjonali magħmula minn Stat Membru fir-rigward tal-kompożizzjoni jew kompetenzi ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali, sakemm ma hemm xejn x’jindika li istituzzjoni bħal din ma għadhiex strutturalment tissodisfa r-rekwiżiti sabiex tkun qorti indipendenti fi ħdan l-interpretazzjoni awtonoma tad-dritt tal-Unjoni ta’ dan il-kunċett (
44
).
137.
Iktar minn hekk, b’kuntrast mad-deċiżjoni kostituzzjonali nazzjonali inkwistjoni fil-kawża Euro Box Promotion et (C‑357/19 u C‑547/19), f’din il-kawża, almenu fil-fehma tiegħi, l-elementi tad-dritt nazzjonali riżultanti mid-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali ma jissodisfawx ir-rekwiżiti tal-Artikolu 325(1) TFUE.
138.
Fid-dawl ta’ dan il-kuntest konġunt, nikkonkludi li ma huwiex neċessarju li jerġgħu jiġu kkunsidrati d-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju fil-kuntest ta’ dawn il-kawżi.
5. Il-prinċipju tas-supremazija
139.
Permezz tat-tielet domanda tagħha fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi jekk il-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni jippermettix lil qorti nazzjonali twarrab id-Deċiżjoni Nru 417/2019 tal-Qorti Kostituzzjonali. Dawn id-domandi jidher li huma wkoll parzjalment motivati mill-fatt li, skont l-Artikolu 99(ș) tal-Liġi Nru 303/2004, it-twarrib minn imħallef ta’ deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali jammonta għal nuqqas dixxiplinari.
140.
Diġà indirizzajt dawn il-kwistjonijiet fit-tul fil-konklużjonijiet paralleli tiegħi fil-kawża Euro Box Promotion et (Kawżi magħquda C‑357/19 u C‑547/19), u kkonkludejt li fil-fatt, id-dritt tal-Unjoni jawtorizza lil imħallef nazzjonali sabiex ma jsegwix opinjoni ġuridika (normalment vinkolanti) ta’ qorti superjuri, jekk huwa jew hija temmen li din l-interpretazzjoni ġuridika hija kuntrarja għad-dritt tal-Unjoni. Iktar minn hekk, mill-perspettiva tad-dritt tal-Unjoni, l-istess imbagħad għandu japplika wkoll għal kwalunkwe sanzjoni nazzjonali potenzjali għal aġir bħal dan: jekk dan l-aġir huwa, fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni, korrett, l-ebda sanzjoni tiegħu ma hija permessa (
45
).
141.
Għalhekk, fil-kuntest ta’ din il-kawża, it-tielet domanda fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19 għandha tiġi mwieġba fl-affermattiv: il-prinċipju tas-supremazija għandu jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lil qorti nazzjonali twarrab deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali, li hija vinkolanti taħt id-dritt nazzjonali, jekk il-qorti tar-rinviju tikkonstata li dan huwa neċessarju sabiex tosserva l-obbligi li jirriżultaw minn dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li għandhom effett dirett.
142.
Żewġ punti jistħoqqilhom jissemmew bħala konklużjoni. L-ewwel nett, l-Artikolu 325(1) TFUE fil-fatt għandu effett dirett (
46
). It-tieni nett, meta potenzjalment twarrab id-dritt nazzjonali u r-regoli nazzjonali minħabba l-inkompatibbiltà tagħhom ma’ regoli tal-Unjoni li għandhom effett dirett, qorti nazzjonali naturalment issib ruħha taġixxi fi ħdan il-kamp ta’ applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Hija għaldaqstant għandha tirrispetta, anki fil-kuntest tal-konsegwenzi tat-twarrib tar-regoli nazzjonali inkompatibbli, l-istandards tal-Unjoni tad-drittijiet fundamentali żgurati fil-Karta (
47
).
V. Konklużjoni
143.
Nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi d-domandi preliminari magħmula mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u tal-Ġustizzja, ir-Rumanija) kif ġej:
–
It-tieni domandi fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19, u r-raba’ domanda fil-Kawża C‑811/19 għandhom jiġu mwieġba fis-sens li l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea għandu jiġi interpretat fis-sens li ma jinkludix ir-rekwiżit tal-ispeċjalizzazzjoni ta’ kulleġġi ġudikanti. Madankollu, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 47 tal-Karta ma jipprekludix deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali li tiddikjara li, fl-applikazzjoni ta’ standard nazzjonali ġenwin u raġonevoli ta’ protezzjoni tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, u fuq il-bażi tal-interpretazzjoni tagħha tad-dispożizzjonijiet nazzjonali applikabbli, il-kompożizzjoni ta’ kulleġġ ġudikanti hija illegali fuq il-bażi tal-ksur ta’ rekwiżit ġuridiku nazzjonali tal-ispeċjalizzazzjoni tal-kulleġġi ġudikanti.
–
L-ewwel domandi fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19 għandhom jiġu mwieġba fis-sens li l-Artikolu 325(1) TFUE għandu jiġi interpretat li jipprekludi deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali li tiddikjara bħala illegali l-kompożizzjoni tal-kulleġġi ġudikanti tal-qorti suprema nazzjonali li tiġġudika fl-ewwel istanza dwar reati ta’ korruzzjoni, fuq il-bażi li dawn il-kulleġġi ma humiex speċjalizzati fil-korruzzjoni, anki jekk l-imħallfin li jikkostitwixxu dawn il-kulleġġi ġew irrikonoxxuti bħala li għandhom l-ispeċjalizzazzjoni meħtieġa, meta tali konstatazzjoni x’aktarx tirriżulta f’riskju sistemiku ta’ impunità fir-rigward ta’ reati li jaffettwaw l-interessi finanzjarji tal-Unjoni.
–
It-tielet domandi fil-Kawżi C‑811/19 u C‑840/19 għandhom jiġu mwieġba fis-sens li l-prinċipju tas-supremazija għandu jiġi interpretat li jippermetti lil qorti nazzjonali twarrab deċiżjoni tal-qorti kostituzzjonali nazzjonali, li hija vinkolanti taħt id-dritt nazzjonali, jekk il-qorti tar-rinviju tikkonstata li dan huwa neċessarju sabiex tosserva l-obbligi li jirriżultaw minn dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li għandhom effett dirett.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	C‑357/19 u C‑547/19, iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion”.
(
3
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Asociaţia Forumul Judecătorilor din România et (C‑83/19, C‑127/19, C-195/19, C‑291/19 u C‑355/19, EU:C:2020:746), iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet fil-Kawża AFJR”. Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi fl-istess ġurnata, fi Statul Român – Ministerul Finanţelor Publice (C‑397/19, EU:C:2020:747).
(
4
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 8, p. 57.
(
5
)	Monitorul Oficial al României, parti I, Nru 827 tat‑13 ta’ Settembru 2005.
(
6
)	Monitorul Oficial al României, parti I, Nru 826 tat‑13 ta’ Settembru 2005.
(
7
)	Monitorul Oficial al României, parti I, Nru 825 tal‑10 ta’ Ottubru 2019.
(
8
)	Ara l-punti 127 sa 129 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
(
9
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑7 ta’ Marzu 2017, X u X (C‑638/16 PPU, EU:C:2017:173, punt 37); tas‑26 ta’ Settembru 2018, Belastingdienst vs Toeslagen (Effett sospensiv tal-appell) (C‑175/17, EU:C:2018:776, punt 24); tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-awla dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 74); jew tad‑9 ta’ Lulju 2020, Land Hessen (C‑272/19, EU:C:2020:535, punti 40 u 41).
(
10
)	Bl-istess mod fis-sens tas-sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punti 45 sa 51).
(
11
)	Ara, pereżempju, is-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2013, TVI (C‑618/11, C‑637/11 u C‑659/11, EU:C:2013:789, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
(
12
)	Punti 204 sa 211 tal-konklużjonijiet fil-Kawża AFJR.
(
13
)	Punt 71 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
(
14
)	Sentenzi tas‑27 ta’ Frar 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses (C‑64/16, EU:C:2018:117, punt 29); tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-Qorti Suprema) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 50); tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-awla dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 82); jew tas‑26 ta’ Marzu 2020, Miasto Łowicz u Prokurator Generalny (C‑558/18 u C‑563/18, EU:C:2020:234, punt 33).
(
15
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-Qorti Suprema) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 58 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-awla dixxiplinari tal-Qorti Suprema) (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 120).
(
16
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tal‑24 ta’ Ġunju 2019, Il‑Kummissjoni vs Il‑Polonja (Indipendenza tal-Qorti Suprema) (C‑619/18, EU:C:2019:531, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata), u tad‑19 ta’ Novembru 2019, A. K. et (Indipendenza tal-awla dixxiplinari tal-Qorti Suprema (C‑585/18, C‑624/18 u C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 167).
(
17
)	ĠU 2006, L 354, p. 56. Ara l-punti 214 sa 224 tal-konklużjonijiet fil-kawża AFJR.
(
18
)	Ara l-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża Statul Român – Ministerul Finanţelor Publice (C‑397/19, EU:C:2020:747).
(
19
)	Punti 75 sa 85.
(
20
)	Punti 91 sa 100.
(
21
)	Ara, fir-rigward tal-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, is-sentenza tat‑2 ta’ Mejju 2018, Scialdone (C‑574/15, EU:C:2018:295, punt 45). Ara wkoll il-konklużjonijiet tiegħi f’dik il-kawża (EU:C:2017:553, punti 68 sa 69).
(
22
)	Ara, fl-istess sens, l-argumenti dwar l-ammissibbiltà tad-domandi preliminari sostnuti minn din il-parti, punt 43 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
23
)	Sentenza tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 27).
(
24
)	Ara wkoll il-punti 185 sa 225 tal-konklużjonijiet fil-Kawża AFJR u l-punt 117 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
(
25
)	B’riferiment għas-sentenzi tat‑12 ta’ Diċembru 2013, tat‑30 ta’ Jannar 2014 u tas‑27 ta’ Mejju 2019, mogħtija fi kwistjonijiet kriminali minn kulleġġi ta’ ħames imħallfin tal-QGħKĠ.
(
26
)	Punti 161, 162 u 167 tad-Deċiżjoni Nru 417/2019.
(
27
)	Punti 138 u 139 tad-Deċiżjoni Nru 417/2019.
(
28
)	Punt 146 tad-Deċiżjoni Nru 417/2019.
(
29
)	L-appellant invoka s-sentenza tal-Qorti EDB, tat-3 ta’ Mejju 2007, Bochan vs L‑Ukraina, CE:ECHR:2007:0503JUD000757702, punt 71. Madankollu, f’dik is-sentenza, il-Qorti EDB ħadet inkunsiderazzjoni l-kwalifika tal-imħallfin bħala kriterju għall-allokazzjoni tal-kawżi lil imħallef. Din id-deċiżjoni ma timplika bl-ebda mod li l-ispeċjalizzazzjoni għandha titqies bħala rekwiżit fil-qafas tal-Artikolu 6 KEDB.
(
30
)	Dan l-appellant jiċċita r-Rapport tal-Kummissjoni ta’ Venezia dwar l-Indipendenza tas-Sistema Ġudizzjarja (CDL‑AD (2010) 004), tas‑16 ta’ Marzu 2010, punti 80 u 81 u semma wkoll l-Opinjoni Nru 1 (2001) tal-Kunsill Konsultattiv tal-Imħallfin Ewropej tat‑23 ta’ Novembru 2001 (CCJE (2001) OP Nru 1) u r-Rapport ta’ Evalwazzjoni tal-Grupp tal-Istati kontra l-Korruzzjoni (GREGO) dwar ir-Rumanija tal‑14 ta’ Ottubru 2005, Rakkomandazzjoni (iii) (li tirrakkomanda t-tisħiħ tal-kapaċitajiet tas-servizzi ta’ prosekuzzjoni u l-qrati sabiex jittrattaw effettivament il-kawżi ta’ korruzzjoni permezz tal-ispeċjalizzazzjoni u tat-taħriġ) u r-Rapport ta’ Konformità tal-GRECO tas‑7 ta’ Diċembru 2007, punt 23, fejn il-GRECO tilqa’ inizjattivi sabiex jiżdiedu r-riżorsi u l-ispeċjalizzazzjoni tal-prosekuturi u tal-imħallfin.
(
31
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Evalwazzjoni mill-ġdid Simpson u HG vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑542/18 RX‑II u C‑543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, punt 75). Enfasi miżjuda minni.
(
32
)	Nixtieq nenfasizza dan il-punt b’mod pjuttost ċar: dan ma jfissirx li l-kwistjoni tal-ispeċjalizzazzjoni tal-imħallfin, jekk fil-fatt stabbilita fid-dritt nazzjonali, ma hijiex ġuridikament rilevanti. Hija tista’ ċertament tkun hekk, f’sitwazzjonijiet li jvarjaw mill-allokazzjoni xierqa ta’ kawżi sal-abbuż potenzjali tad-diskrezzjoni f’dik l-allokazzjoni tal-kawżi minn President sabiex “jippremja” lil xi mħallfin billi f’daqqa waħda jallokalhom kawżi kompletament barra mill-ispeċjalizzazzjoni u mill-kompetenza tagħhom mingħajr il-kunsens preċedenti tagħhom.
(
33
)	Sentenza tas‑26 ta’ Marzu 2020, Evalwazzjoni mill-ġdid Simpson u HG vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑542/18 RX‑II u C‑543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, punt 75). Enfasi miżjuda minni.
(
34
)	Sentenzi tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936); tat‑2 ta’ Mejju 2018, Scialdone (C‑574/15, EU:C:2018:295); u tas‑17 ta’ Jannar 2019, Dzivev et (C‑310/16, EU:C:2019:30).
(
35
)	Sentenzi tat‑8 ta’ Settembru 2015, Taricco et (C‑105/14, EU:C:2015:555), u tal‑5 ta’ Ġunju 2018, Kolev et (C‑612/15, EU:C:2018:392).
(
36
)	Artikolu 421(2)(b) u Artikolu 281(1)(a) tal-Kodiċi ta’ Proċedura Kriminali.
(
37
)	Ara f’dan il-kuntest il-punti 243 sa 248 tal-konklużjonijiet fil-Kawża AFJR u l-punti 227 sa 229 fil-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion. Iktar minn hekk, kif ikun il-każ b’kull fatt ieħor, huma l-awtoritajiet nazzjonali li għandhom jistabbilixxu kwalunkwe elementi li jappartjenu għal abbuż potenzjali tal-kariga.
(
38
)	Ara, f’dan is-sens, is-sentenzi tas-26 ta’ Frar 2013, Melloni (C‑399/11, EU:C:2013:107, punt 60), u tas‑26 ta’ Frar 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, punt 29).
(
39
)	Ara, iktar ’il fuq, il-punti 103 sa 107 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
40
)	Ara l-punti 149 u 194 sa 195 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
(
41
)	Ara l-punt 5 tal-konklużjonijiet (2012) Nru 15 tal-Kunsill Konsultattiv tal-Imħallfin Ewropej (CCJE) dwar l-Ispeċjalizzazzjoni tal-Imħallfin (CCJE(2012) 4), tat-13 ta’ Novembru 2012, (iktar ’il quddiem il-“konklużjonijiet taċ-CCJE dwar l-Ispeċjalizzazzjoni tal-Imħallfin”).
(
42
)	Ara, pereżempju, il-Kummissjoni Ewropea għall-Effiċjenza tal-Ġustizzja (CEPEJ), Sistemi ġudizzjarji Ewropej. Effiċjenza u kwalità tal-ġustizzja, CEPEJ Studies Nru 26, 2018, pp. 198 et seq.
(
43
)	Diġà ttrattata iktar ’il fuq fil-punti 95 sa 103 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(
44
)	Ara l-punti 198 sa 229 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
(
45
)	Punti 235 sa 245 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.
(
46
)	Ara s-sentenza tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punt 39).
(
47
)	Ara iktar ’il fuq, il-punti 111 sa 113 ta’ dawn il-konklużjonijiet, kif ukoll il-punti 174 sa 176 tal-konklużjonijiet fil-kawża Euro Box Promotion.