Wydanie tymczasowe
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
JEANA RICHARDA DE LA TOURA
przedstawiona w dniu 23 października 2025 r.(1)
Sprawa C‑621/24
Landkreis Schweinfurt
przeciwko
FB
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundessozialgericht (federalny sąd ds. socjalnych, Niemcy)]
Odesłanie prejudycjalne – Polityka azylowa – Dyrektywa
2013/33/UE – Przyjmowanie wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową – Artykuł 17 – Ogólne zasady dotyczące świadczeń materialnych w ramach przyjmowania – Zakres wymogu dotyczącego zapewnienia odpowiedniego poziomu życia – Równe traktowanie – Artykuł 20 ust. 1 – Ograniczenie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania – Pojęcie „kolejnego wniosku” – Przepis krajowy, który pozbawia świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego wnioskodawców, wobec których wydano decyzję o przekazaniu na podstawie rozporządzenia (UE) nr 604/2013, z wyjątkiem przypadków, gdy wykażą oni, że zachodzą szczególne okoliczności – Dopuszczalność
I.      Wprowadzenie
1.        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy zasadniczo zakresu prawa przyznanego wnioskodawcom ubiegającym się o ochronę międzynarodową(2) w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33/UE(3) do korzystania ze świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, które to prawo zapewnia im odpowiedni poziom życia, aby chronić ich zdrowie fizyczne i psychiczne i zagwarantować im utrzymanie na terytorium państwa członkowskiego, w którym starają się o azyl(4).
2.        Ten wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony w ramach sporu pomiędzy FB, młodym obywatelem afgańskim, ubiegającym się o ochronę międzynarodową, a Landkreis Schweinfurt (powiatem Schweinfurt, Niemcy), który to spór dotyczy zgodności z prawem decyzji, na podstawie której osobie tej cofnięto świadczenia pokrywające jej zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego, ponieważ miała ona zostać wydalona z terytorium państwa na skutek wykonania decyzji o przekazaniu wydanej na podstawie rozporządzenia (UE) nr 604/2013(5).
3.        Bundessozialgericht (federalny sąd ds. socjalnych, Niemcy) przede wszystkim zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy przyjmujące państwo członkowskie może traktować w mniej korzystny sposób wnioskodawców, wobec których wydano decyzję o przekazaniu na podstawie tego rozporządzenia, niż traktuje ono wnioskodawców, którzy – przeciwnie – mają pozostać na terytorium tego państwa.
4.        Następnie sąd ten stara się ustalić, czy wspomniane państwo członkowskie zapewnia wnioskodawcom odpowiedni poziom życia gwarantujący im utrzymanie i ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego, gdy przyznaje im świadczenia w naturze obejmujące zakwaterowanie, wyżywienie, środki higieny osobistej i opiekę zdrowotną, lecz co do zasady pozbawia ich pomocy w zakresie odzieży oraz świadczeń pieniężnych pokrywających ich zapotrzebowanie
w zakresie artykułów użytkowych i towarów konsumpcyjnych dla gospodarstwa domowego.
5.        Wreszcie sąd ten zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy podstawą zastosowania takiego ograniczenia świadczeń materialnych w ramach przyjmowania może być art. 20 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) dyrektywy 2013/33 z tego względu, że wniosek złożony przez obywatela państwa trzeciego stanowi w danym przypadku kolejny wniosek w rozumieniu art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32/UE(6).
6.        W
pierwszej kolejności przedstawię powody, dla których uważam, że art. 17 ust. 2 akapit pierwszy i art. 17 ust. 5 dyrektywy 2013/33 stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który co do zasady pozbawia wnioskodawców, wobec których wydano decyzję o przekazaniu, która nie została jeszcze wykonana, świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego. Będę się w tym względzie opierał na zasadach wywiedzionych sukcesywnie przez Trybunał w wyrokach: z dnia 27 września 2012 r., Cimade i GISTI(7),
z dnia 12 listopada 2019 r., Haqbin(8), z dnia 14 stycznia 2021 r., The International Protection Appeals Tribunal i in.(9), a wreszcie z dnia 1 sierpnia 2022 r., Ministero dell’Interno (Cofnięcie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania)(10). Przypomnę w szczególności, że spoczywający na przyjmującym państwie członkowskim obowiązek zapewnienia wnioskodawcom odpowiedniego poziomu życia, gwarantującego im utrzymanie i ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego, wymaga przyznania tym, którzy nie są samodzielni pod względem finansowym, pomocy w zakresie odzieży oraz dziennej diety aż do czasu ich rzeczywistego przekazania do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie ich wniosku o ochronę międzynarodową.
7.        W
drugiej kolejności wyjaśnię, że takiego pozbawienia nie można było w niniejszym przypadku opierać na przepisach przewidzianych w art. 20 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) dyrektywy 2013/33, ponieważ wniosek taki jak ten złożony przez FB nie stanowi „kolejnego wniosku”, z powodów, które Trybunał przedstawił w wyroku Khan Yunis i Baabda(11), wydanym w dniu 19 grudnia 2024 r. czyli kilka miesięcy po wystąpieniu z
wnioskiem o wydane orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie.
II.    Ramy prawne
A.      Prawo Unii
1.      Dyrektywa 2013/32
8.        Zgodnie z art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32 „»kolejny wniosek« oznacza następny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, z którym występuje się po tym, jak ostateczna decyzja w odniesieniu do poprzedniego wniosku została podjęta, w tym w przypadkach, gdy wnioskodawca wyraźnie wycofał swój wniosek oraz w przypadkach, gdy organ rozstrzygający odrzucił wniosek w następstwie dorozumianego wycofania wniosku zgodnie z art. 28 ust. 1”.
2.      Dyrektywa 2013/33
9.        Motywy 8, 11 i 35 dyrektywy 2013/33 mają następujące brzmienie:
„(8)      Aby zapewnić równe traktowanie wnioskodawców na obszarze całej Unii, niniejsza dyrektywa powinna być stosowana na wszystkich etapach i we wszystkich rodzajach postępowań w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, we wszystkich miejscach oraz ośrodkach przyjmujących wnioskodawców, tak długo, jak wolno im pozostać na terytorium państw członkowskich jako wnioskodawcom.
[…]
(11)      Należy ustanowić normy dotyczące przyjmowania wnioskodawców, wystarczające do zapewnienia im godnego poziomu życia i porównywalnych warunków życia we wszystkich państwach członkowskich.
[…]
(35)      Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej[(12)]. W szczególności niniejsza dyrektywa ma na celu zapewnienie pełnego poszanowania godności ludzkiej i wspieranie stosowania art. 1, 4, 6, 7, 18, 21, 24 i 47 Karty i musi być odpowiednio wdrażana”.
10.      Zgodnie z art. 1 tej dyrektywy jej celem jest ustanowienie norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową w państwach członkowskich.
11.      Artykuł 2
lit. g) wspomnianej dyrektywy definiuje „świadczenia materialne w ramach przyjmowania” jako „warunki przyjmowania, które obejmują zakwaterowanie, wyżywienie i odzież świadczone w naturze lub jako świadczenia pieniężne, talony, lub połączenie tych trzech form pomocy oraz dzienne diety”.
12.      Zgodnie z art. 3 ust. 1 tę samą dyrektywę „stosuje się do wszystkich obywateli państw trzecich […], którzy składają wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium […] państwa członkowskiego, tak długo jak posiadają oni zezwolenie na pozostanie na jego terytorium jako wnioskodawcy”.
13.      Artykuł 17 dyrektywy 2013/33, zatytułowany „Ogólne zasady dotyczące świadczeń materialnych w ramach przyjmowania oraz opieki zdrowotnej”, stanowi w ust. 2 akapit pierwszy oraz ust. 3 i 5:
„2.      Państwa członkowskie zapewniają świadczenia materialne w ramach przyjmowania pozwalające wnioskodawcom na odpowiedni poziom życia, gwarantujący im utrzymanie i ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego.
[…]
3.      Państwa członkowskie mogą uzależnić przyznanie wszystkich lub niektórych świadczeń materialnych w ramach przyjmowania oraz opieki zdrowotnej od faktu, że wnioskodawcy nie posiadają środków wystarczających do życia na poziomie odpowiednim do ich stanu zdrowia oraz zapewnienia im utrzymania.
[…]
5.      Jeżeli państwa członkowskie przyznają świadczenia materialne w ramach przyjmowania w formie świadczeń finansowych lub talonów, ich wartość jest ustalana na podstawie poziomów określonych prawem lub praktyką danego państwa członkowskiego w celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia własnym obywatelom. Państwa członkowskie mogą w tym kontekście traktować wnioskodawców mniej korzystnie niż własnych obywateli, zwłaszcza jeżeli wsparcia materialnego udziela się częściowo w naturze lub jeżeli te poziomy, stosowane względem własnych obywateli, mają zapewnić poziom życia wyższy od tego, który wobec wnioskodawców przewiduje niniejsza dyrektywa”.
14.      Artykuł 20 tej dyrektywy, zatytułowany „Ograniczenie lub cofnięcie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania” stanowi:
„1.      Państwa członkowskie mogą ograniczyć lub – w wyjątkowych i odpowiednio uzasadnionych przypadkach – cofnąć świadczenia materialne w ramach przyjmowania w przypadku, gdy wnioskodawca:
[…]
c)      złożył kolejny wniosek w rozumieniu art. 2 lit. q) dyrektywy [2013/32].
[…]
5.      Decyzje dotyczące ograniczenia lub cofnięcia świadczeń materialnych w ramach przyjmowania […] podejmowane są indywidualnie, obiektywnie i bezstronnie, a każda decyzja jest uzasadniana. Decyzje opierają się na konkretnej sytuacji danej osoby, […] uwzględniając zasadę proporcjonalności. Państwa członkowskie w każdym wypadku zapewniają dostęp do opieki zdrowotnej zgodnie z art. 19 oraz zapewniają wszystkim wnioskodawcom godny poziom życia.
6.      Państwa członkowskie zapewniają, aby świadczenia materialne w ramach przyjmowania nie były cofane ani ograniczane przed wydaniem decyzji zgodnie z ust. 5”.
3.      Rozporządzenie Dublin III
15.      Motywy 11 i 12 rozporządzenia Dublin III mają następujące brzmienie:
„(11)       Dyrektywa [2013/33] powinna mieć zastosowanie do postępowania w sprawie ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego, uregulowanego w niniejszym rozporządzeniu, z zastrzeżeniem ograniczeń w stosowaniu tej dyrektywy.
(12)       Dyrektywa [2013/32] powinna mieć zastosowanie dodatkowo i bez uszczerbku dla przepisów dotyczących gwarancji proceduralnych uregulowanych w niniejszym rozporządzeniu, z zastrzeżeniem ograniczeń w stosowaniu tej dyrektywy”.
16.      Artykuł 18 tego rozporządzenia formułuje „[o]bowiązki odpowiedzialnego państwa członkowskiego” w następujący sposób:
„1.      Odpowiedzialne państwo członkowskie na podstawie niniejszego rozporządzenia jest zobowiązane do:
[…]
c)      wtórnego przejęcia, na warunkach ustanowionych w art. 23, 24, 25 i 29, obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który wycofał wniosek w trakcie jego rozpatrywania i który złożył wniosek w innym państwie członkowskim lub który przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu.
2.      […]
W przypadkach objętych ust. 1 lit. c), gdy odpowiedzialne państwo członkowskie przestało rozpatrywać wniosek w związku z wycofaniem go przez wnioskodawcę, zanim zapadła w pierwszej instancji decyzja co do istoty, to państwo członkowskie zapewnia by wnioskodawca mógł wystąpić o ukończenie rozpatrywania jego wniosku lub złożyć nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który nie byłby traktowany jako kolejny wniosek przewidziany w dyrektywie [2013/32]. W takich przypadkach państwa członkowskie zapewniają ukończenie rozpatrywania wniosku.
[…]”.
B.      Prawo niemieckie
1.      Ustawa o świadczeniach materialnych w ramach przyjmowania
17.      Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 5 Asylbewerberleistungsgesetz (ustawy o świadczeniach dla osób ubiegających się o azyl) w wersji opublikowanej w dniu 5 sierpnia 1997 r.(13), ostatnio zmienionej przez art. 18 Gesetz zur Stärkung der Impfprävention gegen COVID-19 und zur Änderung weiterer Vorschriften im Zusammenhang mit der COVID-19-Pandémie (ustawy o wzmocnieniu profilaktyki szczepień przeciwko COVID-19 i zmianie innych przepisów w związku z pandemią COVID-19)(14) z dnia 10 grudnia 2021 r. (zwanej dalej „ustawą o świadczeniach materialnych w ramach przyjmowania”):
„(1)      Zgodnie z niniejszą ustawą do świadczeń uprawnieni są obcokrajowcy, którzy faktycznie przebywają na terytorium federalnym i wobec których
[…]
5.      orzeczono podlegający wykonaniu obowiązek opuszczenia terytorium krajowego, nawet jeśli decyzja informująca o grożącym wydaleniu nie jest jeszcze lub nie jest już wykonalna”.
18.      Paragraf 1a tej ustawy, zatytułowany „Ograniczenie uprawnień”, stanowi:
„(1)      Osoby uprawnione do świadczeń zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 5, dla których określone zostały data wyjazdu i możliwość wyjazdu, nie są uprawnione do świadczeń zgodnie z §§ 2, 3 i 6 od dnia następującego po dacie wyjazdu, chyba że wyjazd nie mógł zostać zrealizowany z przyczyn, za które nie ponoszą odpowiedzialności. Do czasu wyjazdu lub przeprowadzenia ich wydalenia otrzymają one jedynie świadczenia na pokrycie zapotrzebowania w zakresie wyżywienia i zakwaterowania, w tym ogrzewania, a także środków higieny osobistej i opieki zdrowotnej. Tylko w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności w indywidualnych przypadkach, mogą oni również otrzymać inne świadczenia w rozumieniu § 3 ust. 1 zdanie pierwsze. Świadczenia mają być udzielane jako świadczenia w naturze.
[…]
(7)      Osoby uprawnione do świadczeń zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1 lub 5, których wniosek o udzielenie azylu został odrzucony jako niedopuszczalny decyzją Bundesamt für Migration und Flüchtlinge [federalnego urzędu ds. migracji i uchodźców, Niemcy] zgodnie z § 29 ust. 1 pkt 1 w związku z § 31 ust. 6 Asylgesetz (AsylG) [ustawy o azylu)(15) z dnia 26 czerwca 1992 r.] i wobec których orzeczono  wydalenie zgodnie z § 34 a ust. 1 zdanie pierwsze przypadek drugi tej ustawy, otrzymują świadczenia wyłącznie zgodnie z ust. 1, nawet jeśli decyzja nie jest jeszcze ostateczna. Zdanie pierwsze nie ma zastosowania, jeżeli sąd zarządził skutek zawieszający skargi na nakaz wydalenia”.
19.      Paragraf 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach materialnych w ramach przyjmowania stanowi:
„Osoby uprawnione zgodnie z § 1 otrzymują świadczenia na pokrycie swoich potrzeb w zakresie wyżywienia, zakwaterowania, ogrzewania, odzieży, opieki zdrowotnej i artykułów użytkowych oraz towarów konsumpcyjnych dla gospodarstwa domowego (niezbędne potrzeby). Ponadto przyznawane są im świadczenia na pokrycie ich osobistych potrzeb w życiu codziennym (niezbędne potrzeby osobiste)”.
20.      Paragraf 6 ust. 1 tej ustawy ma następujące brzmienie:
„Inne świadczenia mogą zostać przyznane w szczególności, jeśli są one niezbędne w indywidualnych przypadkach w celu zapewnienia utrzymania lub zdrowia, wskazane dla zaspokojenia szczególnych potrzeb dzieci lub konieczne do wypełnienia administracyjnoprawnego obowiązku współdziałania. […]”.
2.      Ustawa o azylu
21.      Paragraf 29 ustawy o azylu w wersji opublikowanej w dniu 2 września 2008 r.(16), zmienionej ostatnio przez art. 9 Gesetz zur Weiterentwicklung des Ausländerzentralregisters (ustawy o dalszych pracach nad centralnym rejestrem cudzoziemców)(17) z dnia 9 lipca 2021 r., zatytułowany „Wnioski niedopuszczalne”, stanowi w ust. 1 pkt 1:
„Wniosek o udzielenie azylu jest niedopuszczalny, gdy:
1.      inne państwo
a)      zgodnie z rozporządzeniem [Dublin III] […]
[…]
jest odpowiedzialne za przeprowadzenie procedury azylowej”.
22.      Zgodnie z § 34a ust. 1 tej ustawy:
„Jeżeli cudzoziemiec ma zostać wydalony do […] państwa odpowiedzialnego za przeprowadzenie procedury azylowej […] federalny urząd ds. migracji i uchodźców nakazuje jego wydalenie do tego państwa, gdy tylko ustali, że wydalenie jest możliwe do przeprowadzenia. Dotyczy to także sytuacji, gdy cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie azylu w innym państwie odpowiedzialnym za przeprowadzenie procedury azylowej, na podstawie przepisów prawa Unii Europejskiej lub postanowień umowy międzynarodowej, lub gdy cofnął on taki wniosek przed wydaniem decyzji przez federalny urząd ds. migracji i uchodźców. […]”.
III. Okoliczności sporu w postępowaniu głównym i pytania prejudycjalne
23.      FB jest obywatelem afgańskim, który przybył do Niemiec w dniu 25 sierpnia 2021 r. w wieku 19 lat i który w dniu 6 września 2021 r. został zarejestrowany jako wnioskodawca ubiegający się o ochronę międzynarodową. Federalny urząd ds. migracji i uchodźców zwrócił się do Rumunii o jego wtórne przejęcie, ponieważ FB złożył tam wcześniej, w dniu 6 sierpnia 2021 r., wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który następnie w sposób dorozumiany wycofał(18).
24.      Co się tyczy świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, które zostały mu przyznane od września 2021 r., FB został zakwaterowany we wstępnym ośrodku recepcyjnym położonym w powiecie Schweinfurt. Otrzymał on świadczenia w naturze określone w art. 3 i 3a ustawy o świadczeniach materialnych w ramach przyjmowania, a mianowicie zakwaterowanie w ogrzewanym i utrzymanym w dobrym stanie pomieszczeniu, wyżywienie, odzież, energię elektryczną na potrzeby gospodarstwa domowego, środki higieny osobistej i przybory toaletowe oraz dostęp do bezprzewodowej sieci lokalnej. Ponadto otrzymywał on świadczenie pieniężne na pokrycie „niezbędnych potrzeb osobistych” w kwocie 101,25 EUR
w okresie od dnia 6 września 2021 r. do dnia 30 września 2021 r., a od października 2021 r. w kwocie 121,50 EUR miesięcznie(19).
25.      Po zaakceptowaniu przez Rumunię wniosku o wtórne przejęcie FB, federalny urząd ds. migracji i uchodźców w dniu 25 października 2021 r. wydał decyzję uznającą jego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny(20) i nakazał jego przekazanie do tego państwa członkowskiego. Termin tego przekazania wyznaczono na dzień 22 kwietnia 2021 r. FB wniósł skargę
na decyzję o przekazaniu, która została
oddalona wyrokiem Verwaltungsgericht Würzburg (sądu administracyjnego w Würzburgu, Niemcy) z dnia 21 grudnia 2021 r.
26.      Po wysłuchaniu FB, powiat Schweinfurt decyzją z dnia 9 grudnia 2021 r.(21) ograniczył przyznane mu świadczenia materialne w ramach przyjmowania, opierając się na § 1a ust. 7 ustawy o świadczeniach materialnych w ramach przyjmowania. Decyzja ta miała zastosowanie w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2022 r. Od dnia 1 stycznia 2022 r. FB przysługiwały zatem świadczenia w naturze, pokrywające jego potrzeby w zakresie zakwaterowania, wyżywienia, ogrzewania, środków higieny osobistej i opieki zdrowotnej oraz pomoc medyczną w przypadku choroby. Utracił on natomiast świadczenia pokrywające, po pierwsze, jego „niezbędne potrzeby” w zakresie odzieży, artykułów użytkowych oraz towarów konsumpcyjnych dla gospodarstwa domowego, a po drugie, jego „niezbędne potrzeby osobiste”, o których mowa w § 3 ust. 1 zdanie drugie tej ustawy, to znaczy wydatki na transport, komunikowanie się, wypoczynek, rozrywkę, kulturę, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne oraz inne towary i usługi. Ze spornej decyzji załączonej do akt krajowych, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że FB nie powołał się na szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie tych innych świadczeń. Przekazanie, przewidziane pierwotnie na dzień 19 stycznia 2022 r., a następnie na dzień 2 marca 2022 r., nie mogło dojść do skutku z powodów nieleżących po stronie FB, gdyż Rumunia od dnia 1 marca 2022 r. przestała akceptować przyjmowanie przekazywanych osób z powodu wojny w Ukrainie. W dniu 23 lutego 2022 r. FB został przekazany do innego powiatu, gdzie przysługują mu świadczenia, które nie są w niniejszym przypadku kwestionowane. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie sporny jest okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 22 lutego 2022 r.
27.      FB wniósł skargę do Sozialgericht Würzburg (sądu ds. sporów z zakresu prawa socjalnego w
Würzburgu, Niemcy), aby otrzymać bardziej korzystne świadczenia materialne w ramach przyjmowania, w szczególności świadczenie pieniężne na pokrycie niezbędnych potrzeb osobistych w tym spornym okresie.
28.      Sąd ten wyrokiem z dnia 20 stycznia 2023 r. oddalił tę skargę, jednakże Bayerisches Landessozialgericht (naczelny sąd pracy i spraw socjalnych Bawarii) wyrokiem z dnia 31 maja 2023 r. uwzględnił ją, motywując orzeczenie tym, że ograniczenie przewidziane w § 1a ust. 7 ustawy o świadczeniach materialnych w ramach przyjmowania wymaga udowodnienia, że miało miejsce postępowanie sprzecznie z obowiązkiem, co w niniejszym przypadku nie zostało wykazane. W związku z tym powiat Schweinfurt wniósł do sądu odsyłającego skargę rewizyjną od tego wyroku.
29.      W
tych okolicznościach Bundessozialgericht (federalny sąd ds. socjalnych) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy przepis państwa członkowskiego, który przyznaje wnioskodawcom […], w zależności od ich statusu osób, wobec których orzeczono podlegający wykonaniu obowiązek opuszczenia terytorium krajowego w ramach terminu na przekazanie zgodnie z rozporządzeniem [Dublin III], jedynie prawo do zakwaterowania, wyżywienia, środków higieny osobistej, opieki zdrowotnej oraz leczenia w przypadku choroby, a także, w zależności od okoliczności indywidualnego przypadku, odzieży i artykułów użytkowych oraz towarów konsumpcyjnych dla gospodarstwa domowego, gwarantuje poziom minimalny, opisany w art. 17 ust. 2 i 5 dyrektywy 2013/33?
2)      W przypadku odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze:
a)      Czy wykładni art. 20 ust. 1 zdanie pierwsze lit. c) dyrektywy 2013/33 w związku z art. 2 lit. q) dyrektywy [2013/32] należy dokonywać w ten sposób, że kolejny wniosek obejmuje również sytuacje, w których wnioskodawca złożył wcześniej wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w innym państwie członkowskim i na tej podstawie federalny urząd ds. migracji i uchodźców odrzucił wniosek jako niedopuszczalny na podstawie rozporządzenia [Dublin III] i nakazał wydalenie?
b)      Czy w celu ustalenia, czy w niniejszym przypadku wniosek stanowi kolejny wniosek w rozumieniu art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32, ma znaczenie data wycofania lub data decyzji drugiego państwa członkowskiego na podstawie art. 27 lub art. 28 dyrektywy 2013/32?
c)      Czy wykładni art. 20 ust. 1 zdanie pierwsze lit. c) w związku z art. 20 ust. 5 i 6 dyrektywy 2013/33 w związku z [Kartą] należy dokonywać w ten sposób, że dopuszczalne jest ograniczenie świadczeń przyznawanych w ramach przyjęcia do świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na żywność i zakwaterowanie, w tym ogrzewanie, a także higienę osobistą i opiekę zdrowotną oraz świadczeń w przypadku choroby, a także – w zależności od indywidualnego przypadku – świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież i artykuły użytkowe oraz towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego?”.
30.      Uwagi na piśmie zostały przedłożone przez FB, rządy niemiecki i belgijski oraz przez Komisję Europejską. Strony te i zainteresowani (z wyjątkiem rządu belgijskiego) wzięli udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 4 września 2025 r. i podczas której odpowiedzieli oni również na zadane przez Trybunał pytania wymagające odpowiedzi ustnej.
IV.    Analiza
A.      Uwaga wstępna
31.      Mając na względzie treść dyskusji, która miała miejsce podczas rozprawy przed Trybunałem, uważam, że warto przedstawić wstępną uwagę dotyczącą znaczenia pytań skierowanych przez sąd odsyłający.
32.      Rząd niemiecki podniósł podczas rozprawy, że art. 27 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Dublin III, który przyznaje zainteresowanej osobie prawo do pozostania w danym państwie członkowskim do czasu rozstrzygnięcia odwołania od decyzji o przekazaniu lub wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, należy interpretować jako przeszkodę dla stosowania dyrektywy 2013/33. Zdaniem tego rządu skoro wydana wobec FB decyzja o przekazaniu stała się ostateczna, ten ostatni nie miał już prawa przebywać na terytorium niemieckim, a w konsekwencji znalazł się poza zakresem stosowania tej dyrektywy, zdefiniowanym w jej art. 3 ust. 1, nawet jeżeli do przekazania jeszcze faktycznie nie doszło.
33.      Pragnę zauważyć, że rząd niemiecki nie podniósł tego argumentu w swoich uwagach na piśmie, a jego rozpatrzenie wydaje się wykraczać poza ramy sporu określone przez sąd odsyłający. Sąd ten wychodzi bowiem z założenia, że FB w rozpatrywanym okresie był objęty zakresem stosowania dyrektywy 2013/33, mimo oddalenia wniesionej przez niego skargi
na decyzję o przekazaniu do Rumunii i tego, że stała się ona ostateczna. W tym kontekście sąd ten ogranicza się do postawienia Trybunałowi pytania o wykładnię art. 17 ust. 2 i 5 oraz art. 20 tej dyrektywy, jeśli chodzi o zakres przyznanego temu wnioskodawcy prawa do świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, zapewniających mu odpowiedni poziom życia. Otóż przypomnę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jedynie do sądu krajowego należy określenie przedmiotu pytań, które sąd ten zamierza skierować do Trybunału(22).
34.      W tych okolicznościach uważam, że Trybunał nie może rozszerzać przedmiotu pytań postawionych przez sąd odsyłający, dokonując ich analizy w świetle art. 27 ust. 3 rozporządzenia Dublin III i ustalając, czy z powodu wyczerpania przewidzianych w tym przepisie środków zaskarżenia FB utracił prawo przebywania na terytorium niemieckim, chociaż decyzja o przekazaniu nie została jeszcze wykonana, a w konsekwencji znalazł się poza zakresem stosowania dyrektywy 2013/33. Ponieważ zagadnienie to znacznie wykracza poza zakres zdefiniowany przez sąd, uważam, że Trybunał powinien ograniczyć się do wykładni przepisów tej dyrektywy wskazanych wyraźnie przez ów sąd.
B.      Przesłanki stosowania ogólnych zasad dotyczących świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, sformułowane w art. 17 dyrektywy 2013/33 (pytanie pierwsze)
35.      Poprzez swoje pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zwraca się do Trybunału w istocie o wyjaśnienie, czy art. 17 ust. 2 akapit pierwszy i art. 17 ust. 5 dyrektywy 2013/33 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, na podstawie którego właściwy organ cofa przyznawane w naturze lub w postaci świadczeń pieniężnych świadczenia pokrywające zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego, w przypadku wnioskodawców, wobec których została wydana decyzja o przekazaniu na podstawie rozporządzenia Dublin III, chyba że wykażą oni, iż zachodzą szczególne okoliczności.
36.      Pytanie to wymaga, aby przed zbadaniem zakresu wymogu zawartego w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33, odnoszącego się do zagwarantowania odpowiedniego poziomu życia, przeanalizować kwestię traktowania, jakie przyjmujące państwo członkowskie powinno zapewnić wnioskodawcy, który ma zostać przekazany do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Przeprowadzę tę analizę w świetle sytuacji wnioskodawcy, który tak jak FB, zgodnie z ustaleniami poczynionymi na rozprawie, nie posiada własnych środków.
1.      W przedmiocie traktowania, jakie należy zapewnić wnioskodawcom, wobec których wydano decyzję o przekazaniu
37.      Zgodnie ze swoim tytułem art. 17 dyrektywy 2013/33 określa ogólne zasady dotyczące świadczeń materialnych w ramach przyjmowania.
38.      Ustęp 2 tego artykułu definiuje przedmiot i cel świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, wymagając od państw członkowskich, aby świadczenia te pozwalały „wnioskodawcom” na odpowiedni poziom życia, gwarantujący im utrzymanie i ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego.
39.      Z
kolei ust. 5 wspomnianego artykułu definiuje zasady mające zastosowanie do ustalania wartości przekazywanych w tym celu świadczeń finansowych lub talonów i stanowi, że państwa członkowskie mogą traktować wnioskodawców mniej korzystnie niż własnych obywateli, zwłaszcza jeżeli wsparcia materialnego udziela się częściowo w naturze lub jeżeli te poziomy, stosowane względem własnych obywateli, mają zapewnić poziom życia wyższy od tego, który wobec wnioskodawców przewiduje dyrektywa 2013/33.
40.      Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy niezależnie od dopuszczalnego odmiennego traktowania wnioskodawcy i własnego obywatela, państwo członkowskie może ponadto traktować w odmienny sposób wnioskodawców, wobec których wydano decyzję o przekazaniu do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie ich wniosku, ponieważ traktowanie tych ostatnich jest mniej korzystne niż pozostałych wnioskodawców.
41.      W
świetle celu dyrektywy 2013/33 i sposobu jego sformułowania nie ulega żadnej wątpliwości, że prawodawca Unii nie zamierzał wprowadzać elastycznego systemu przejmowania, w którym to systemie zasady przyjmowania wnioskodawcy zależałyby w rzeczywistości od tego, czy państwo członkowskie, w którym się on znajduje, jest państwem członkowskim, w którym zapadnie prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Z wyłączeniem przepisów szczególnych przewidzianych wyraźnie przez tego prawodawcę w odniesieniu do osób szczególnej troski (art. 21–25 tej dyrektywy), do osób zatrzymanych (art. 10 wspomnianej dyrektywy), czy też do osób podlegających sankcji z powodu ich postępowania (art. 20 tej samej dyrektywy), żaden element o charakterze językowym, kontekstowym bądź celowościowym nie pozwala wykazać takiej odmienności traktowania.
42.      Po pierwsze, w obecnym stanie prawa Unii, żaden z aktów składających się na wspólny europejski system azylowy nie ustanawia odrębnego statusu prawnego dla wnioskodawcy, wobec którego wydano decyzję o przekazaniu, ani nie przewiduje dla niego szczególnych zasad prawnych(23).
43.      I
tak, co się tyczy dyrektywy 2013/33, Trybunał orzekł już w wyroku IPAT, że „wnioskodawcy objęci »postępowaniami w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej« ustanowionymi w rozporządzeniu Dublin
III są
w sposób oczywisty objęci podmiotowym zakresem zastosowania [tej] dyrektywy”(24) oraz że dyrektywa ta nie wprowadza żadnego rozróżnienia w zależności od tego, czy wnioskodawca podlega procedurze przekazania(25). Trybunał wskazał, że prawodawca Unii w jednolity i przekrojowy sposób stosuje pojęcie „wnioskodawcy” znajdujące się w art. 2 lit. b) rzeczonej dyrektywy, które to pojęcie odnosi się do „tylko jednej kategorii osób ubiegających się o ochronę międzynarodową”, obejmującej wszystkich obywateli państw trzecich i bezpaństwowców, którzy składają wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, w odniesieniu do którego nie została jeszcze podjęta ostateczna decyzja(26). Skoro decyzja o przekazaniu nie stanowi podjętej ostatecznie decyzji w przedmiocie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, Trybunał uznał, że jej wydanie nie może skutkować pozbawieniem zainteresowanego statusu „wnioskodawcy” w rozumieniu tego przepisu, ani praw związanych z tym statusem(27). Otóż należy stwierdzić, że art. 17 ust. 2 tej samej dyrektywy odnosi się do „wnioskodawców” bez żadnego rozróżnienia.
44.      Po drugie, celem dyrektywy 2013/33 nie jest zagwarantowanie integracji wnioskodawców w przyjmującym państwie członkowskim, lecz zapewnienie rzeczywistego zaspokojenia ich niezbędnych i najpilniejszych potrzeb, aby zapewnić, zgodnie z motywami 11 i 35 tej dyrektywy, poszanowanie ich praw podstawowych.
45.      W
tym kontekście Trybunał orzekł, że poszanowanie godności ludzkiej i prawa do azylu, uznane odpowiednio w art. 1 i 18 Karty, obowiązuje nie tylko wobec osób ubiegających się o azyl przebywających na terytorium odpowiedzialnego państwa członkowskiego, lecz również wobec osób oczekujących na określenie tego państwa(28).
46.      Rozumowanie to należy rozciągnąć na wnioskodawców oczekujących na ich rzeczywiste przekazanie do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie ich wniosku. Samo pojęcie „przyjmowania” wymaga bowiem uwzględnienia obiektywnego kryterium, a mianowicie miejsca, w którym znajduje się wnioskodawca, nie zaś sposobu działania przepisów sformułowanych w rozporządzeniu Dublin III i związanej z tym praktyki, z których wynika, że data przekazania i jego wykonanie pozostają ostatecznie niepewne. Zresztą Trybunał bardzo słusznie zwrócił na to uwagę, przypominając, że pozbawienia wnioskodawców niektórych świadczeń materialnych w ramach przyjmowania nie można uzasadniać szybkością postępowania w sprawie ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego, przez wzgląd na terminy odnoszące się do procedury przejęcia lub wtórnego przejęcia i przekazania, określone w art. 21–25 i art. 29 rozporządzenia Dublin III, oraz przez wzgląd na sytuację, gdy do przekazania nie doszło w wyznaczonym terminie(29). Obrazuje to niniejsza sprawa, ponieważ nie dość, że maksymalny termin, w którym miała zostać wykonana decyzja o przekazaniu, wynosił sześć miesięcy – co jest niezwykle długim okresem, jeżeli wnioskodawca, niemający samodzielności finansowej, nie otrzymuje pomocy w zakresie odzieży ani dziennych diet – to jeszcze decyzja ta nigdy nie została wykonana.
47.      Pozbawienie wnioskodawców świadczeń materialnych w ramach przyjmowania z tego powodu, że nie znajdują się „we właściwym miejscu” zgodnie z kryteriami odpowiedzialności sformułowanymi w rozporządzeniu Dublin III, naruszałoby ich prawa podstawowe. Obiektywnie rzecz ujmując znajdują się oni w sytuacji podobnej do tej, w której znajdują się wnioskodawcy przebywający w państwie członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie ich wniosku lub oczekujący na ustalenie tego państwa. Ich potrzeby są identyczne: chociaż nie podlegają wynikającym z rozpatrywania ich wniosku obowiązkom w zakresie współpracy, to jednak wymagają zakwaterowania, wyżywienia, odzieży oraz powinni dysponować pewną sumą pieniędzy, pozwalającą na zachowanie godności i samodzielności co najmniej w stopniu umożliwiającym im korzystanie z praw, które przyznaje im dyrektywa 2013/33.
48.      Takie podejście naruszałoby również cel dyrektywy 2013/33, sformułowany w jej motywie 8, jakim jest „zapewni[enie] równe[go] traktowani[a] wnioskodawców na obszarze całej Unii [poprzez jej stosowanie] na wszystkich etapach i we wszystkich rodzajach postępowań w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, we wszystkich miejscach oraz ośrodkach przyjmujących wnioskodawców, tak długo, jak wolno im pozostać na terytorium państw członkowskich jako wnioskodawcom”(30). Procedura przekazania, przejęcia lub wtórnego przejęcia prowadzona na podstawie rozporządzenia Dublin
III jest ze swojej natury „postępowaniem w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej”(31). Ponadto z łącznej lektury motywu 11 i art. 20 ust. 5 tego rozporządzenia wynika, że normy dotyczące przyjmowania określone w dyrektywie 2013/33 mają zastosowanie do procedury ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego, przy czym zakończeniem tej procedury jest przejęcie lub wtórne przejęcie wnioskodawcy przez to państwo. Trybunał potwierdził to w wyroku IPAT orzekając, że ciążący na danym państwie członkowskim obowiązek zapewnienia osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową warunków przyjmowania „ustaje dopiero w momencie jej ostatecznego przekazania do wezwanego państwa członkowskiego”(32).
49.      Wreszcie po trzecie, przyznanie, że przyjmujące państwo członkowskie może wprowadzić zróżnicowanie, jeśli chodzi o przyjmowanie wnioskodawców, na tej podstawie, że nie jest państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie ich wniosku, byłoby sprzeczne z celem wspólnego europejskiego systemu azylowego, ponieważ podporządkowywałoby znaczną część wnioskodawców normom krajowym o wiele mniej korzystnym niż zharmonizowane zasady ustanowione w ramach tego systemu. Jest oczywiste, że taki środek nie pozwoliłby na „zapewnieni[e] dalszej ochrony i poszanowania praw przyznanych [rozporządzeniem Dublin
III] i innymi odpowiednimi instrumentami prawnymi dotyczącymi azylu”, co jest celem prawodawcy Unii wyrażonym w art. 31 tego rozporządzenia.
50.      W
konsekwencji, w świetle tych okoliczności uważam, że art. 17 ust. 2 akapit pierwszy i art. 17 ust. 5 dyrektywy 2013/33 stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym wnioskodawcy, wobec których wydano decyzję o przekazaniu do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie ich wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, są traktowani w sposób mniej korzystny niż pozostali wnioskodawcy.
51.      Należy teraz przeanalizować drugi aspekt pierwszego pytania postawionego przez sąd odsyłający: czy państwo członkowskie zapewnia wnioskodawcom odpowiedni poziom życia, gwarantujący im utrzymanie i ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego, jeżeli pozbawia tych ostatnich pomocy w zakresie odzieży i dziennej diety przeznaczonej na zakup artykułów użytkowych i towarów konsumpcyjnych dla gospodarstwa domowego?
2.      W przedmiocie zakresu wymogu odnoszącego się do gwarancji odpowiedniego poziomu życia
52.      Przypomnę, że art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33 ustanawia zasadę, zgodnie z którą przepisy krajowe odnoszące się do świadczeń materialnych w ramach przyjmowania powinny pozwalać wnioskodawcom na odpowiedni poziom życia, gwarantujący im utrzymanie i ochronę zdrowia fizycznego i psychicznego.
53.      Aby ustalić wymagany tym przepisem zakres i sposób przyjmowania, sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o uściślenie zakresu wymogu dotyczącego zagwarantowania odpowiedniego poziomu życia oraz treści obowiązków, które z tego wynikają dla państw członkowskich.
54.      W
prawie gospodarczym wyrażenie „poziom życia” odnosi się do dobrobytu gospodarczego i społecznego danej osoby lub grupy osób, a w szczególności jej zdolności do zaspokojenia podstawowych potrzeb oraz potrzeb innych niż podstawowe. W ramach dyrektywy 2013/33 prawodawca Unii odnosi się zarówno do wymogu dotyczącego zagwarantowania „odpowiedniego” poziomu życia, jak i do wymogu dotyczącego zabezpieczenia „godnego” poziomu życia, przy czym nie definiuje on zakresu tych wymogów. Sąd ten stara się zatem ustalić, czy wymogi te można utożsamić.
55.      W
pierwszej kolejności, art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33 nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla celów ustalenia znaczenia i zakresu pojęcia „odpowiedniego poziomu życia”. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy zatem wypracować autonomiczną i jednolitą wykładnię tego pojęcia, uwzględniając nie tylko brzmienie tego przepisu, ale również jego kontekst oraz cele tej dyrektywy(33).
56.      To według tej metody Trybunał zdefiniował zakres wymogu wyrażonego w art. 20 ust. 5 dyrektywy 2013/33, odnoszącego się do zabezpieczenia godnego poziomu życia, jako zakaz stawiania wnioskodawcy przez państwo członkowskie w sytuacji skrajnej deprywacji materialnej, która nie pozwalałaby mu na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb, takich jak zakwaterowanie, wyżywienie, ubranie i umycie się, oraz która szkodziłaby jego zdrowiu fizycznemu lub psychicznemu lub doprowadziłaby go do stanu poniżenia niemożliwego do pogodzenia z tą godnością(34). W wyroku Cimade i GISTI Trybunał orzekł już, że wnioskodawca nie może zostać pozbawiony ochrony minimalnych norm przyjmowania ustanowionych w dyrektywie 2003/9, nawet w tymczasowym okresie po złożeniu wniosku o azyl i przed jego rzeczywistym przekazaniem, ponieważ naruszałoby to w szczególności cel tej dyrektywy i wymóg art. 1 Karty, zgodnie z którym godność człowieka musi być szanowana i chroniona(35).
57.      W art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33 prawodawca Unii wprowadza wymóg, aby przepisy dotyczące świadczeń materialnych w ramach przyjmowania zapewniały nie tylko „godny” poziom życia, lecz poziom „odpowiedni”.
58.      Pragnę wskazać, że państwa członkowskie powinny zapewnić ten poziom życia przy pomocy przepisów odnoszących się do „świadczeń materialnych w ramach przyjmowania”, które zatem stanowią składniki tego poziomu. Świadczenia te są zdefiniowane w art. 2 lit. g) dyrektywy 2013/33 jako obejmujące „zakwaterowanie, wyżywienie i odzież świadczone w naturze lub jako świadczenia pieniężne, talony, lub połączenie tych trzech form pomocy oraz dzienne diety”. O ile prawodawca Unii przyznaje państwom członkowskim zakres uznania, jeśli chodzi o formę w jakiej oferowane są wspomniane świadczenia, o tyle definiuje on dokładnie ich przedmiot wskazując, jakie potrzeby powinny być zaspokojone. Jak wskazuje zastosowanie spójników „i”, a także „oraz”, świadczenia materialne w ramach przyjmowania są kumulatywne i należy je uznać za nierozerwalnie powiązane, ponieważ stanowią środek zapewnienia wnioskodawcy pozbawionemu samodzielności finansowej odpowiedniego poziomu życia. W kontekście art. 17 ust. 2 akapit pierwszy tej dyrektywy prawo do odpowiedniego poziomu życia jest zatem rozumiane jako prawo złożone, które jest zrealizowane, gdy jednocześnie spełnione jest każde z tych świadczeń(36).
59.      W
konsekwencji państwa członkowskie nie mogą ustanowić systemu „à la carte” cofając lub odbierając któryś z tych składników. Pragnę w tym względzie wskazać, że sformułowania użyte w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33 różnią się od sformułowań użytych w art. 17 ust. 3 tej dyrektywy, który umożliwia państwom członkowskim przyznanie „wszystkich lub niektórych” świadczeń, gdy wnioskodawca posiada własne zasoby. Wynika z tego, że zgodnie z art. 17 ust. 2 akapit pierwszy wspomnianej dyrektywy państwa członkowskie nie mogą uchylić się od ciążącego na nich obowiązku zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy zarówno w zakresie zakwaterowania i żywności, jak też, w razie potrzeby, w zakresie odzieży, ani od wypłacania mu dziennych diet.
60.      W
drugiej kolejności, określenie „odpowiedni” implikuje przyznanie świadczeń, które są dostosowane do zapewnienia nie tyle dostępu do wszystkich praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, ile do utrzymania wnioskodawcy i ochrony jego zdrowia fizycznego i psychicznego. W art. 17 ust. 3 dyrektywy 2013/33 prawodawca Unii odnosi się zresztą wyraźnie do środków wystarczających „do życia na poziomie odpowiednim do […] stanu zdrowia oraz zapewnienia […] utrzymania”(37) wnioskodawcy. Wymaga to przyznania świadczeń, których przedmiot będzie dostosowany do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy w danej społeczności i w danym czasie(38). Szczególnie pouczające jest w tym względzie brzmienie art. 17 ust. 5 tej dyrektywy, który wymaga w tym celu, aby wartość świadczeń finansowych lub talonów przekazywanych tytułem świadczeń materialnych w ramach przyjmowania była ustalana „na podstawie poziomów określonych [w danym państwie członkowskim]”. Jeżeli natomiast pomoc w zakresie odzieży jest świadczona w naturze, uważam, że powinna ona polegać na udostępnieniu wnioskodawcy dostatecznej ilości odzieży i obuwia w rozsądnie dobrym stanie, odpowiednich do płci, wieku i pory roku.
61.      Zatem w świetle tych elementów językowych wymóg dotyczący zapewnienia odpowiedniego poziomu życia, wskazany w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33, chociaż obejmuje podstawowe potrzeby wnioskodawcy, wykracza poza samo prawo do utrzymania się przy życiu. Wnioskodawca powinien mieć możliwość prowadzenia godnego życia z dostępem do środków, które są wystarczające i odpowiednie, aby zaspokoić potrzeby w zakresie zakwaterowania, wyżywienia, odzieży i leczenia oraz korzystania z minimalnej samodzielności w danej społeczności i w danym czasie(39).
62.      Kontekst tego przepisu pozwala potwierdzić wykładnię, zgodnie z którą przedmiotowy zakres tego wymogu jest znacznie szerszy niż zakres wymogu odnoszącego się do zabezpieczenia godnego poziomu życia.
63.      Wymóg odnoszący się do zapewnienia odpowiedniego poziomu życia wpisuje się bowiem w kontekst przyznawania świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, którego zasady są określone w art. 17 dyrektywy 2013/33, natomiast wymóg odnoszący się do zabezpieczenia godnego poziomu życia wpisuje się w kontekst ograniczania, a nawet cofania tych świadczeń zgodnie z postanowieniami jej art. 20(40). Ten ostatni wymóg stanowi zatem wyjątek, który ma zastosowanie jedynie w sytuacjach, w których dochodzi do nadużycia prawa lub sprzecznego z przepisami zachowania wnioskodawcy. Ustanawiając wymóg zapewnienia integralności i godności wnioskodawcy, mimo cofnięcia mu całości lub części świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, prawodawca Unii wprowadził próg minimalny, poniżej którego państwa członkowskie nie mogą zejść.
64.      Natomiast wskazany w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33 wymóg zapewnienia odpowiedniego poziomu życia stanowi normę i jest oczywiste, że ma szerszy zakres przedmiotowy. Świadczy o tym wyrok z dnia 27 lutego 2014 r., Saciri i in.(41), w którym Trybunał stawia wymóg, aby poziom świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, w szczególności wysokość wypłacanej z tego tytułu pomocy pieniężnej, był wystarczający do zapewnienia „godnego poziomu życia odpowiedniego dla stanu zdrowia osób ubiegających się o azyl oraz ich utrzymania”.
65.      Wreszcie, wyłączenie ze świadczeń materialnych w ramach przyjmowania przewidzianych w art. 17 ust. 2 dyrektywy 2013/33 świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego w oczywisty sposób narusza cel, do którego zmierza prawodawca Unii.
66.      Co się tyczy pomocy w zakresie odzieży, jest ogólnie przyjęte, że ubiór stanowi warunek brzegowy w kontekście korzystania z praw człowieka w ogólności(42). Przypomnę, że zdaniem Trybunału potrzeba ubioru, tak bardzo wiąże się z poszanowaniem godności człowieka, iż jest potrzebą „podstawową”, podobnie jak potrzeba w zakresie zakwaterowania i wyżywienia. Noszenie podartej i brudnej odzieży jest zresztą najbardziej widocznym przejawem zdradzającym deprywację. Ubiór przyczynia się nie tylko do ochrony zdrowia psychicznego, lecz również w sposób oczywisty do zachowania zdrowia fizycznego danej osoby, ponieważ odpowiednia odzież chroni ciało przed warunkami pogodowymi, zimnem, deszczem itp. Zapewnienie odzieży jest również środkiem służącym do zapewnienia skuteczności przyznanych wnioskodawcy praw takich jak prawo do przemieszczania się, odbywania szkolenia zawodowego, czy też prawo dostępu do rynku pracy.
67.      Jeśli chodzi o dzienną dietę, stanowi ona również istotny element świadczeń materialnych w ramach przyjmowania, ponieważ, jak wielokrotnie wskazywała Komisja podczas rozprawy, pozwala ona wnioskodawcy na korzystanie z minimum samodzielności. Pozostawiona do swobodnej dyspozycji wnioskodawcy i pomyślana jako „kieszonkowe”, którego wysokość zależy od każdego państwa członkowskiego, owa dieta ma umożliwić wnioskodawcy nabywanie podstawowych produktów codziennego użytku, takich jak środki higieny osobistej, czy też biletów. Zdaniem Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu (AUEA)(43) owa dieta pełni kilka funkcji: po pierwsze, zapewnia wnioskodawcom utrzymanie na minimalnym poziomie, wykraczającym poza spełnienie podstawowych potrzeb mieszkaniowych, związanych z wyżywieniem lub odzieżą; po drugie, umożliwia im minimalny udział w życiu społeczno-kulturalnym państwa członkowskiego, w którym przebywają, a po trzecie, zapewnia im pewien poziom autonomii finansowej(44). Dodałbym, że dieta dzienna umożliwia również wnioskodawcom wypełnienie obowiązku współpracy, który spoczywa na nich w ramach procedury rozpatrywania ich wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w szczególności stawiennictwo na różne wezwania, dojazd na rozmowy, a także umożliwia im korzystanie z przysługujących im praw, przykładowo, z prawa do kształcenia zawodowego lub dostępu do opieki zdrowotnej.
68.      Pragnę w tym względzie zauważyć, że w prawie międzynarodowym przyjęto, iż prawo do odpowiedniego poziomu życia – określane również jako prawo do „dostatecznego” lub „właściwego” poziomu życia – wymaga, aby każdemu przysługiwał dostęp nie tylko do odpowiedniego wyżywienia, odpowiedniego zakwaterowania, odpowiedniej odzieży oraz do opieki zdrowotnej i niezbędnych usług społecznych, lecz również do innych praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych w danej społeczności i danym czasie, takich jak prawo do nauki lub prawo do pracy(45). Towary i usługi powinny być dostępne w dostatecznej ilości i jakości, dostosowane do płci lub wieku oraz odpowiednie z punktu widzenia kulturowego. Mimo że istnieją rozbieżności co do ścisłego zakresu tego prawa, przyjmuje się, iż jest ono związane z korzystaniem z innych praw, o mniej lub bardziej bezwzględnym charakterze, a jego podstawą jest prawo do godności człowieka(46). I tak, używając sformułowań czysto ekonomicznych, Bank Światowy uważa, że odpowiedni poziom życia oznacza życie powyżej progu ubóstwa w danym społeczeństwie. Zdaniem tego banku, zagwarantowanie odpowiedniego poziomu życia wymaga pokrycia dwojakiego rodzaju wydatków: wydatków niezbędnych do wyżywienia i zakupu dóbr pierwszej potrzeby oraz dodatkowych wydatków, które odzwierciedlają koszty uczestnictwa w życiu codziennym w społeczeństwie i które różnią się w zależności od państw(47).
69.      Z
powyższych rozważań wynika zatem, że wymóg zagwarantowania odpowiedniego poziomu życia, sformułowany w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33, stoi na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie pozbawiło wnioskodawcę świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego.
70.      Przepis krajowy taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym wydaje mi się tym bardziej problematyczny, że opiera się on na automatycznym pozbawieniu tych świadczeń.
71.      Przypomnę w tym względzie, że art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33 opiera się na przyznawaniu z zasady diety dziennej i świadczeń pokrywających potrzeby wnioskodawcy w zakresie zakwaterowania, wyżywienia i odzieży. To przyznawanie z zasady jest tym bardziej konieczne, że wnioskodawca nie posiada samodzielności finansowej i nie ma od razu dostępu do rynku pracy, aby zaspokoić własne potrzeby i zapewnić sobie w ten sposób samodzielnie określony poziom życia. Przyjmujące państwo członkowskie może cofnąć całość lub część tych świadczeń materialnych w ramach przyjmowania wyłącznie w sytuacji, gdy wnioskodawca posiada własne środki, która to sytuacja jest wskazana w art. 17 ust. 3 tej dyrektywy, lub w sytuacji, gdy nadużył on systemu przyjmowania lub poniósł sankcje z powodu poważnego naruszenia reguł obowiązujących w ośrodkach dla cudzoziemców lub szczególnie agresywnego zachowania, o której to sytuacji jest mowa w jej art. 20 ust. 1–4.
72.      Tymczasem rozpatrywany system prawny opiera się na odwrotnej zasadzie niż ta, na której opiera się art. 17 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2013/33, ponieważ wyklucza on z zasady świadczenia pokrywające zapotrzebowanie wnioskodawcy na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego. Z dyskusji, które miały miejsce podczas rozprawy, wynika, że decyzja administracyjna w sprawie pozbawienia tych świadczeń jest wydawana automatycznie, bez uwzględnienia indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, gdy tylko zostanie wydana decyzja o przekazaniu. Wnioskodawca musi wówczas złożyć do właściwego organu krajowego wniosek, w którym może domagać się wyłącznie przywrócenia pomocy w zakresie odzieży, jeżeli wykaże, iż zachodzą szczególne okoliczności(48). Według mnie w niniejszym przypadku sporna decyzja została wydana bez uprzedniej, indywidualnej analizy pozwalającej ocenić potrzeby FB oraz skutki, jakie wynikają z odebrania mu pomocy w zakresie odzieży i diety dziennej, dla jego dalszego pobytu na terytorium państwa.
73.      W
świetle powyższych rozważań jestem zdania, że art. 17 ust. 2 akapit pierwszy i art. 17 ust. 5 dyrektywy 2013/33 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który automatycznie pozbawia wnioskodawcę świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego, wyłącznie z tego powodu, że wydano wobec niego decyzję o przekazaniu na podstawie rozporządzenia Dublin
III.
C.      W przedmiocie ograniczenia lub cofnięcia świadczeń materialnych w ramach przyjmowania z powodu złożenia kolejnego wniosku (pytanie drugie)
74.      Sąd odsyłający kieruje swoje drugie pytanie prejudycjalne na wypadek, gdyby rozpatrywany w postępowaniu głównym system prawny nie spełniał wymogu sformułowanego w art. 17 ust. 2 akapit pierwszy i art. 17 ust. 5 dyrektywy 2013/33, odnoszącego się do zagwarantowania odpowiedniego poziomu życia.
75.      Poprzez trzy pytania szczegółowe zawarte w pytaniu drugim sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy system taki jak ten rozpatrywany w niniejszej sprawie można uzasadnić w oparciu o art. 20 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) dyrektywy 2013/33, zgodnie z którym przyjmujące państwo członkowskie może ograniczyć świadczenia materialne w ramach przyjmowania, w przypadku gdy wnioskodawca złożył kolejny wniosek w rozumieniu art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32. Zdaniem tego sądu wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony w Niemczech mógłby bowiem stanowić „kolejny wniosek” w rozumieniu tego ostatniego przepisu. Otóż ani pierwszy, ani drugi z tych przepisów nie wskazuje, czy o kolejnym wniosku można mówić również w sytuacji, w której uczestniczy kilka państw członkowskich. Ponadto sąd ten stawia pytanie, czy taki system spełnia gwarancje przewidziane wyraźnie w art. 20 ust. 5 i 6 wspomnianej dyrektywy, w szczególności tę dotyczącą poszanowania godności człowieka.
76.      Należy od razu wskazać, że pytania te zostały skierowane do Trybunału zanim udzielił on istotnych wyjaśnień dotyczących pojęcia „kolejnego wniosku” w wyroku Khan Yunis i Baabda, do którego odsyłam.
77.      W
wyroku tym Trybunał w istocie potwierdził, że pojęcie „kolejnego wniosku”, zdefiniowane w art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32, obejmuje sytuację, w której wnioskodawca składa nowy wniosek po tym, gdy inne państwo członkowskie wydało już decyzję w przedmiocie wniosku, który złożył on wcześniej(49). Jednakże Trybunał uściślił, że pierwsze państwo członkowskie, w którym wnioskodawca złożył swój wniosek, powinno wydać „ostateczną decyzję” w przedmiocie tego wniosku w rozumieniu art. 2 lit. e) tej dyrektywy(50).
78.      Otóż z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym wynika, że nowego wniosku złożonego przez FB w dniu 6 września 2021 r. w Niemczech nie można zakwalifikować jako „kolejnego wniosku” w rozumieniu art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32, co sprawia, że art. 20 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) dyrektywy 2013/33 nie ma zastosowania. Wszyscy uczestnicy rozprawy są zatem zgodni co do tego, że wspomniany wniosek został złożony przed wydaniem ostatecznej decyzji w przedmiocie wniosku, który wniósł on wcześniej, w dniu 6 sierpnia 2021 r. w Rumunii, a następnie wycofał w sposób dorozumiany.
79.      Jest oczywiste, że termin czterech tygodni był zbyt krótki, aby umożliwić organom rumuńskim całościowe rozpatrzenie tego pierwszego wniosku, które pozwoliłoby im ustalić, czy FB spełniał przesłanki przyznania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.
80.      Ponadto decyzja o niedopuszczalności wniosku złożonego przez FB w Niemczech została wydana przed upływem terminu dziewięciu miesięcy, który państwa członkowskie powinny zachować zgodnie z art. 28 ust. 2 dyrektywy 2013/32, po upływie którego to terminu mogą traktować nowy wniosek jak kolejny wniosek w przypadku dorozumianego wycofania pierwszego wniosku.
81.      Wreszcie, rozumiem, że zgodnie z art. 20 ust. 5 i art. 23 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, Niemcy ustaliły, iż odpowiedzialnym państwem jest Rumunia i zażądały wtórnego przejęcia FB na podstawie art. 18 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia, ponieważ złożył on nowy wniosek do organów niemieckich po dorozumianym wycofaniu wniosku złożonego wcześniej do organów rumuńskich. Rumunia niewątpliwie zgodziła się na wtórne przejęcie zainteresowanego na podstawie tego artykułu. Otóż według mnie ta podstawa zakłada, że pierwszy wniosek nie został oddalony, a w konsekwencji, że nie została wydana ostateczna decyzja(51).
82.      W
tych okolicznościach proponuję, aby Trybunał orzekł, że art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32, do którego odnosi się art. 20 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) dyrektywy 2013/33, należy interpretować w ten sposób, iż pojęcie „kolejnego wniosku” nie obejmuje sytuacji, w której wnioskodawca składa nowy wniosek w państwie członkowskim przed wydaniem przez inne państwo członkowskie ostatecznej decyzji w przedmiocie złożonego przez niego wcześniej wniosku.
V.      Wnioski
83.      Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytania prejudycjalne przedłożone przez Bundessozialgericht (federalny sąd ds. socjalnych, Niemcy):
1)      Artykuł 17 ust. 2 akapit pierwszy i art. 17 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/33/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który automatycznie pozbawia wnioskodawcę ubiegającego się o ochronę międzynarodową świadczeń pokrywających zapotrzebowanie na odzież, artykuły użytkowe i towary konsumpcyjne dla gospodarstwa domowego, wyłącznie z tego powodu, że wydano wobec niego decyzję o przekazaniu na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca.
2)      Artykuł 2
lit. q) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej, do którego odnosi się art. 20 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) dyrektywy 2013/33,
należy interpretować w ten sposób, że:
pojęcie „kolejnego wniosku” nie obejmuje sytuacji, w której wnioskodawca składa nowy wniosek w państwie członkowskim przed wydaniem przez inne państwo członkowskie ostatecznej decyzji w przedmiocie złożonego przez niego wcześniej wniosku.
1      Język oryginału: francuski.
2      Zwanym dalej „wnioskodawcami”.
3      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową (Dz.U. 2013, L 180, s. 96).
4      Zwanego dalej „przyjmującym państwem członkowskim”.
5      Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31,
zwane dalej „rozporządzeniem Dublin III”).
6      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60).
7      C‑179/11, zwany dalej „wyrokiem Cimade i GISTI”, EU:C:2012:594.
8      C‑233/18, EU:C:2019:956.
9      C‑322/19 i C‑385/19, zwany dalej „wyrokiem IPAT”, EU:C:2021:11.
10      C‑422/21, EU:C:2022:616. Zobacz również obecnie zawisła sprawa Sidi Bouzid (C‑184/24).
11      C‑123/23 i C‑202/23, zwanym dalej „wyrokiem Khan Yunis i Baabda”, EU:C:2024:1042.
12      Zwanej dalej „Kartą”.
13      BGBl. 1997 I, s. 2022.
14      BGBl 2021 I, s. 5162.
15      BGBl. 1992 I, s. 1126.
16      BGBl. 2008 I, s. 1798.
17      BGBl 2021 I, s. 2467.
18      Sytuacja ta odpowiada hipotezie art. 28 ust. 1 akapit drugi lit. b) dyrektywy 2013/32.
19      Z prawa krajowego wynika, że „niezbędne potrzeby osobiste” wnioskodawców obejmują wydatki na transport, komunikowanie się, wypoczynek, rozrywkę, kulturę, zakwaterowanie i usługi gastronomiczne oraz inne towary i usługi.
20      Zwaną dalej „decyzją o przekazaniu”.
21      Zwaną dalej „sporną decyzją”.
22      Zobacz wyroki: z dnia 23 października 1997 r., Franzén (C‑189/95, EU:C:1997:504, pkt 79); z dnia 17 października 2024 r., Sony Computer Entertainment Europe (C‑159/23, EU:C:2024:887, pkt 28).
23      Zobacz w tym względzie moja opinia w sprawach połączonych The International Protection Appeals Tribunal i in. (C‑322/19 i C‑385/19, EU:C:2020:642, pkt 53).
24      Wyrok IPAT (pkt 65), wyróżnienie moje. Zobacz również pkt 61–73, a w szczególności pkt 67 tego wyroku. We wspomnianym wyroku Trybunał orzekł, że art. 15 dyrektywy 2013/33 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które wyklucza osobę ubiegającą się o ochronę międzynarodową ze świadczenia w ramach przyjmowania, jakim jest dostęp do rynku pracy, wyłącznie na tej podstawie, że została podjęta w stosunku do niej decyzja o jej przekazaniu na podstawie rozporządzenia Dublin III. Wyrok IPAT jest oparty na zasadach wywiedzionych przez Trybunał w pkt 36–50 wyroku Cimade i GISTI. W wyroku tym Trybunał orzekł, że państwo członkowskie, w którym złożono wniosek o udzielenie azylu, jest zobowiązane zapewnić minimalne warunki przyjmowania osób ubiegających się o azyl ustanowione w dyrektywie Rady 2003/9/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. ustanawiającej minimalne normy dotyczące przyjmowania osób ubiegających się o azyl (Dz.U. 2003, L 31, s. 18), która została uchylona i zastąpiona przez dyrektywę 2013/33, również osobie ubiegającej się o azyl, w przypadku której państwo to postanowiło, na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003 r. ustanawiającego kryteria i mechanizmy określania państwa członkowskiego właściwego dla rozpatrywania wniosku o azyl, wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego (Dz.U. 2003, L 50, s. 1), które zostało uchylone i zastąpione przez rozporządzenie Dublin III, wezwać inne państwo członkowskie do jej przejęcia lub wtórnego przejęcia.
25      Zobacz wyrok IPAT (pkt 64).
26      Zobacz wyroki IPAT (pkt 67), a także Cimade i GISTI (pkt 40).
27      Zobacz podobnie wyrok IPAT (pkt 64 i 68).
28      Zobacz wyrok Cimade i GISTI (pkt 42 i 43).
29      Zobacz wyrok Cimade i GISTI (pkt 44 i 45).
30      Wyróżnienie moje.
31      Zobacz moja opinia w sprawach połączonych The International Protection Appeals Tribunal i in. (C‑322/19 i C‑385/19, EU:C:2020:642, pkt 67).
32      Zobacz wyrok IPAT (pkt 68).
33      Zobacz wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r., Merck (292/82, EU:C:1983:335, pkt 12); z dnia 29 lutego 2024 r., Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Późniejsza konwersja religijna) (C‑222/22, EU:C:2024:192, pkt 25); z dnia 4 września 2025 r., Casa Judeţeană de Asigurări de Sănătate Mureș i in. (C‑489/23, EU:C:2025:651, pkt 31).
34      Zobacz wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., Ministero dell’Interno (Cofnięcie świadczeń materialnych w ramach przyjmowania) (C‑422/21, EU:C:2022:616, pkt 39 i 40), który to wyrok odsyła do wyroku z dnia 12 listopada 2019 r., Haqbin (C‑233/18, EU:C:2019:956, pkt 46–48).
35      Zobacz wyrok Cimade i GISTI (pkt 56).
36      Zobacz w tym względzie w prawie międzynarodowym A. Eide i W.B. Eide, Adequate Standard of Living, w: D. Moeckli et al., International Human Rights Law, 4. ed., Oxford, Oxford University Press 2022, s. 187–208.
37      Wyróżnienie moje.
38      Zobacz na ten temat R.K.M. Smith, International Human Rights Law, 10. ed., Oxford, Oxford University Press 2022, w szczególności rozdział 16, zatytułowany „The right to an adequate standard of living”, s. 307–321, pkt 16.1.2, a także A. Eide i W.B. Eide, Article 25, w: G. Alfreðsson i A. Eide, The Universal Declaration of Human Rights: a Common Standard of Achievement, Nijhoff, Hague 2023, s. 523–550.
39      Zobacz A. Eide i W.B. Eide, Adequate Standard of Living, op.cit., w szczególności pkt 2. Zobacz również A. Trebilcock, La notion de droit à un niveau de vie suffisant, w: J.-M. Thouvenin i A. Trebilcock, Le droit international social: Droits Économiques, Sociaux et Culturels, Bruxelles: Bruylant 2013 s. 1664–1680, w szczególności pkt 9.
40      Zobacz również motywy 11 i 35 dyrektywy 2013/33.
41      C‑79/13, EU:C:2014:103, pkt 40.
42      W przedmiocie zagadnienia dotyczącego istnienia prawa do odpowiedniego ubioru, zob. L.G. Graham, Reasserting the Right to Adequate Clothing in International Human Rights Law, Human Rights Law Review, vol. 24, no 1, 2024.
43       AUEA zastąpiła Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO).
44      EASO, Wytyczne dotyczące warunków recepcyjnych: standardy operacyjne i wskaźniki, wrzesień 2016, s. 33.
45      Prawo to jest zapisane między innymi w art. 25 ust. 1 Powszechnej deklaracji praw człowieka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 10 grudnia 1948 r., który stanowi, że „[k]ażda osoba ma prawo do poziomu życia odpowiadającego potrzebom zdrowia i dobrobytu jej samej i jej rodziny, włączając wyżywienie, ubiór, mieszkanie, opiekę medyczną i niezbędne świadczenia społeczne, jak również prawo do zabezpieczenia na wypadek bezrobocia, choroby, niezdolności do pracy, wdowieństwa, podeszłego wieku, a także innych przyczyn utraty środków utrzymania w następstwie okoliczności niezależnych od jej woli” (zob. A. Eide, A. i W.B. Eide, Article 25, op.cit., w szczególności s. 531 i 532). Prawo to jest również zapisane w art. 11 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 16 grudnia 1966 r., który wszedł w życie w dniu 3 stycznia 1976 r, które to postanowienie w ust. 1 stanowi, że „Państwa Strony niniejszego Paktu uznają prawo każdego do odpowiedniego poziomu życia dla niego samego i jego rodziny, włączając w to wyżywienie, odzież i mieszkanie, oraz do stałego polepszania warunków bytowych”.
46      Zobacz A. Trebilcock, op.cit., w szczególności pkt 14, 20 i 21, a także R.K.M. Smith, op.cit., w szczególności pkt 16.1.
47      Zobacz A. Eide, i W.B. Eide, Adequate Standard of Living, op.cit., w szczególności pkt 2.
48      Z postanowienia odsyłającego wynika, że wnioskodawca był „wysłuchany” w ramach wydawania spornej decyzji.
49      Zobacz wyrok Khan Yunis i Baabda (pkt 53).
50      Zobacz wyrok Khan Yunis i Baabda (pkt 74). Zgodnie z art. 2 lit. e) dyrektywy 2013/32 pojęcie „ostateczna decyzja” oznacza „decyzję, w której stwierdza się, czy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi można nadać status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej na mocy [dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9)] i która już nie podlega środkowi zaskarżenia w ramach rozdziału V […] dyrektywy [2013/32]”.
51      Zgodnie z przepisami art. 18 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia Dublin III, w takim przypadku państwo członkowskie, do którego skierowano wniosek, zapewnia, by „wnioskodawca mógł wystąpić o ukończenie rozpatrywania jego wniosku lub złożyć nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który nie byłby traktowany jako kolejny wniosek” (wyróżnienie moje).