61993CJ0040_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-40/93,
Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Enrico Traversa, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γεώργιο Κρεμλή, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,
προσφεύγουσα,
κατά
Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπουμένης από τον καθηγητή Umberto Leanza, προϊστάμενο της Υπηρεσίας Επιλύσεως Διπλωματικών Διαφορών του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Pier Giorgio Ferri, avvocato dello Stato, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την έδρα της Ιταλικής Πρεσβείας, 5, rue Marie-Adelaide,
καθής,
που έχει ως αντικείμενο να αναγνωρισθεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μεταθέτοντας, με τον νόμο 471 της 31ης Οκτωβρίου 1988, μέχρι το ακαδημαϊκό έτος 1984/85, όσον αφορά τους πτυχιούχους ιατρικής και χειρουργικής, την καταληκτική ημερομηνία που ορίστηκε με το άρθρο 19 της οδηγίας 78/686/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί της αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων του οδοντιάτρου και περί των μέτρων προς διευκόλυνση πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 12), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο αυτό, καθώς και από το άρθρο 1 της οδηγίας 78/687/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες του οδοντιάτρου (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 21),
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),
συγκείμενο από τους C. Gulmann, πρόεδρο τμήματος, P. Jann, J. C. Moitinho de Almeida, D. A. O. Edward (εισηγητή) και J.-P. Puissochet, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: P. Leger
γραμματέας: L. Hewlett, κυρία υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 9ης Φεβρουαρίου 1995,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 30ής Μαρτίου 1995,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Φεβρουαρίου 1993, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωρισθεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μεταθέτοντας, με τον νόμο 471 της 31ης Οκτωβρίου 1988, μέχρι το ακαδημαϊκό έτος 1984/85, όσον αφορά τους πτυχιούχους ιατρικής και χειρουργικής, την καταληκτική ημερομηνία που ορίστηκε με το άρθρο 19 της οδηγίας 78/686/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί της αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων του οδοντιάτρου και περί των μέτρων προς διευκόλυνση πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 12, στο εξής: οδηγία περί αναγνωρίσεως), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο αυτό, καθώς και από το άρθρο 1 της οδηγίας 78/687/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες του οδοντιάτρου (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/003, σ. 21, στο εξής: οδηγία περί συντονισμού).
2 Σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας περί συντονισμού, τα κράτη μέλη εξαρτούν την ανάληψη και την άσκηση των δραστηριοτήτων του οδοντιάτρου που ασκούνται βάσει των τίτλων που μνημονεύονται στο άρθρο 1 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως καθώς και την άσκηση αυτών από την κατοχή πτυχίου, πιστοποιητικού ή άλλου τίτλου από αυτούς που αναφέρονται στο άρθρο 3 της ίδιας οδηγίας και μεριμνούν ώστε ο ενδιαφερόμενος να αποκτήσει, καθ' όλη τη διάρκεια της εκπαιδεύσεώς του, τις προσήκουσες γνώσεις και πείρα που η οδηγία περί συντονισμού καθορίζει.
3 Tο άρθρο 2 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως προβλέπει ότι "κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει τα διπλώματα, τα πιστοποιητικά και τους άλλους τίτλους του οδοντιάτρου που χορηγούνται στους υπηκόους των κρατών μελών από τα άλλα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 1 της οδηγίας (περί συντονισμού) (...) προσδίδοντάς τους, στην επικράτειά του, όσον αφορά την ανάληψη μη μισθωτών δραστηριοτήτων οδοντιάτρου και την άσκηση αυτών, την ίδια ισχύ με τα διπλώματα, πιστοποιητικά και τους άλλους τίτλους που χορηγεί".
4 Σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας,
"Κάθε κράτος μέλος αναγνωρίζει ως επαρκή απόδειξη, προκειμένου περί υπηκόων των κρατών μελών των οποίων τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλοι τίτλοι δεν ανταποκρίνονται στο σύνολο των ελαχίστων απαιτήσεων εκπαιδεύσεως που προβλέπονται στο άρθρο 1 της οδηγίας (περί συντονισμού), τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλους τίτλους οδοντιάτρου, που έχουν χορηγηθεί από τα κράτη μέλη αυτά προ της θέσεως σε εφαρμογή της οδηγίας (περί συντονισμού), εφόσον συνοδεύονται από βεβαίωση που να πιστοποιεί ότι οι υπήκοοι αυτοί επεδόθησαν πραγματικά και νόμιμα στις σχετικές δραστηριότητες επί τρία τουλάχιστον συνεχή έτη κατά τη διάρκεια των πέντε ετών που προηγούνται της χορηγήσεως της βεβαιώσεως."
5 Τέλος, το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας περί συντονισμού ορίζει ότι η οδηγία αυτή "(...) δεν θίγει με κανένα τρόπο την ευχέρεια των κρατών μελών να επιτρέπουν στην επικράτειά τους, σύμφωνα με τη νομοθεσία τους, την ανάληψη και την άσκηση των δραστηριοτήτων του οδοντιάτρου στους κατόχους διπλωμάτων, πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων που δεν έχουν αποκτηθεί σε ένα κράτος μέλος".
6 Κατ' εφαρμογήν του άρθρου 24, παράγραφος 1, της οδηγίας περί αναγνωρίσεως και του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας περί συντονισμού, η προθεσμία για τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των δύο αυτών οδηγιών εξέπνεε δεκαοχτώ μήνες ύστερα από την κοινοποίησή τους, δηλαδή στις 28 Ιανουαρίου 1980. Ωστόσο, όσον αφορά την Ιταλία, η προθεσμία αυτή έληξε έξι ολόκληρα έτη ύστερα από την κοινοποίηση των οδηγιών, δηλαδή στις 28 Ιουλίου 1984.
7 Αυτή η παράταση δικαιολογήθηκε από το γεγονός ότι, κατά την εποχή εκείνη, οι δραστηριότητες του οδοντιάτρου ασκούνταν στην Ιταλία αποκλειστικά από ιατρούς. Επομένως, η οδηγία περί συντονισμού υποχρέωσε την Ιταλική Δημοκρατία να δημιουργήσει μια νέα κατηγορία επαγγελματιών, πράγμα που καθιστούσε αναγκαία την καθιέρωση ειδικής εκπαιδεύσεως και τη δημιουργία της υποδομής που προσιδιάζει στο νέο αυτό επάγγελμα.
8 Προκειμένου ακριβώς να ληφθεί υπόψη η ιδιάζουσα αυτή κατάσταση, το άρθρο 19 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως προβλέπει ότι:
"Από τη στιγμή που η Ιταλία θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί προς την παρούσα οδηγία, τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν (...) τα διπλώματα, πιστοποιητικά και άλλους τίτλους ιατρού οι οποίοι έχουν εκδοθεί στην Ιταλία σε πρόσωπα που άρχισαν τις πανεπιστημιακές τους σπουδές στην ιατρική το αργότερο δεκαοκτώ μήνες μετά την κοινοποίηση της παρούσας οδηγίας (δηλαδή στις 28 Ιανουαρίου 1980), εφόσον συνοδεύονται από βεβαίωση που παρέχεται από τις αρμόδιες ιταλικές αρχές η οποία πιστοποιεί ότι τα πρόσωπα αυτά έχουν ασχοληθεί, στην Ιταλία, πραγματικά και νόμιμα και κυρίως, με τις δραστηριότητες (προλήψεως, διαγνώσεως και θεραπείας αναφορικά, ιδίως, με τις ασθένειες των δοντιών) (...) τουλάχιστον επί τρία συνεχή έτη κατά τη διάρκεια των πέντε ετών προ της χορηγήσεως της βεβαιώσεως και ότι τα πρόσωπα αυτά έχουν άδεια ασκήσεως των δραστηριοτήτων αυτών με τους ιδίους όρους αυτών που χρησιμοποιούν το (χορηγηθέν στην Ιταλία δίπλωμα οδοντιάτρου) (...)"
9 Με τον νόμο 409 της 24ης Ιουλίου 1985 (παράρτημα GURI αριθ. 190 της 13ης Αυγούστου 1985), η Ιταλική Δημοκρατία θέσπισε το επάγγελμα του οδοντιάτρου, επιτρέποντας να το ασκούν μόνον οι κάτοχοι πτυχίου οδοντιατρικής και οδοντοπροσθετικής καθώς και οι πτυχιούχοι ιατρικής και χειρουργικής, που είναι κάτοχοι πτυχίου ειδικεύσεως στην οδοντιατρική. Ωστόσο, με το άρθρο 19 του νόμου αυτού προβλέφθηκε μια μεταβατική παρέκκλιση από τους σχετικούς με την άσκηση του επαγγέλματος του οδοντιάτρου κανόνες, παρέκκλιση που ήταν σύμφωνη προς το άρθρο 19 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως.
10 Στις 31 Οκτωβρίου 1988 η Ιταλική Δημοκρατία ψήφισε τον νόμο 471 (GURI αριθ. 262 της 8ης Νοεμβρίου 1988), ο οποίος περιείχε ένα και μόνον άρθρο το οποίο έχει ως εξής:
"Οι πτυχιούχοι ιατρικής και χειρουργικής που παρακολούθησαν μαθήματα ιατρικής και χειρουργικής κατά τα ακαδημαϊκά έτη 1980-1981, 1981-1982, 1982-1983, 1983-1984, 1984-1985 και έλαβαν άδεια ασκήσεως του επαγγέλματός τους δικαιούνται να εγγραφούν στον οδοντιατρικό σύλλογο προκειμένου να ασκούν τη δραστηριότητα που μνημονεύεται στο άρθρο 2 του νόμου 409 της 24ης Ιουλίου 1985. Το δικαίωμα αυτό πρέπει να ασκηθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1991."
11 Με έγγραφο της 19ης Οκτωβρίου 1990, με το οποίο κινήθηκε η προβλεπομένη από το άρθρο 169 της Συνθήκης διαδικασία, η Επιτροπή γνωστοποίησε στην Ιταλική Κυβέρνηση την άποψή της ότι η κατάσταση που είχε δημιουργηθεί με τον νόμο 471 της 31ης Οκτωβρίου 1988 ήταν αντίθετη προς το άρθρο 19 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως καθώς και προς το άρθρο 1 της οδηγίας περί συντονισμού.
12 Δεδομένου ότι δεν έλαβε καμιά απάντηση, η Επιτροπή διατύπωσε στις 28 Νοεμβρίου 1991, και σύμφωνα με το άρθρο 169 της Συνθήκης, αιτιολογημένη γνώμη με την οποία κάλεσε την Ιταλική Δημοκρατία να λάβει τα μέτρα που ήταν αναγκαία για την ορθή μεταφορά στο ιταλικό δίκαιο, εντός προθεσμίας δύο μηνών, των σχετικών οδηγιών.
13 Δεδομένου ότι δεν έλαβε καμία απάντηση στην αιτιολογημένη αυτή γνώμη, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.
14 Προς στήριξη της προσφυγής της, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η Ιταλική Δημοκρατία, επιτρέποντας την άσκηση των δραστηριοτήτων του οδοντιάτρου σε πρόσωπα που είχαν αποκτήσει πτυχίο στην Ιταλία και τα οποία δεν είχαν λάβει εκπαίδευση σύμφωνη προς τα κριτήρια του άρθρου 1 της οδηγίας περί συντονισμού ούτε είχαν αρχίσει την πανεπιστημιακή τους εκπαίδευση ως ιατροί πριν από την ημερομηνία που προβλέπεται από το άρθρο 19 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις διατάξεις αυτές.
Πράγματι, ο επίδικος νόμος δημιούργησε, κατ' αυτόν τον τρόπο, μια κατηγορία οδοντιάτρων * στους οποίους επιτρεπόταν να ασκούν το επάγγελμά τους μόνον επί του ιταλικού εδάφους * η οποία δεν αντιστοιχεί σε καμιά από αυτές που προβλέπονται στις εν λόγω οδηγίες. Η Επιτροπή φρονεί ότι δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη η δημιουργία τέτοιας κατηγορίας οδοντιάτρων.
15 Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Ιταλική Δημοκρατία πρότεινε ένσταση απαραδέκτου. Κατ' αυτήν, τα ανωτέρω επιχειρήματα δεν προβλήθηκαν ούτε με την αιτιολογημένη γνώμη ούτε με το δικόγραφο της προσφυγής.
16 Η ένσταση αυτή πρέπει να απορριφθεί.
17 Τόσο με την αιτιολογημένη γνώμη της όσο και με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Επιτροπή διατύπωσε την αιτίαση ότι ο επίδικος νόμος αντίκειται προς τις διατάξεις των οδηγιών, πράγμα που έχει ως συνέπεια να επιτρέπεται η άσκηση της δραστηριότητας του οδοντιάτρου σε πρόσωπα μη έχοντα ειδικότητα που να τους διασφαλίζει μια σύμφωνη προς την οδηγία περί συντονισμού εκπαίδευση και μη έχοντα αρχίσει την πανεπιστημιακή τους εκπαίδευση ως ιατροί το αργότερο στις 28 Ιανουαρίου 1980.
18 Ως προς την ουσία, η Ιταλική Δημοκρατία παραδέχεται ότι ο επίδικος νόμος έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας κατηγορίας οδοντιάτρων στερουμένων του δικαιώματος της αμοιβαίας αναγνωρίσεως εντός των άλλων κρατών μελών. Ωστόσο, ο νόμος αυτός δεν αντίκειται προς τις οδηγίες περί συντονισμού και αναγνωρίσεως εφόσον, για την ακρίβεια, οι οδοντίατροι αυτοί δεν μπορούν να ασκούν το επάγγελμά τους παρά μόνον στην Ιταλία και εφόσον, εξάλλου, ο νόμος αυτός δεν εμποδίζει την αναγνώριση πτυχίων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων οδοντιάτρου που έχουν αποκτηθεί σε άλλα κράτη μέλη. Επομένως, ουδόλως διακυβεύονται οι στόχοι των οδηγιών αυτών με τις οποίες σκοπείται η διευκόλυνση της ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και ελεύθερης παροχής υπηρεσιών.
19 Εξάλλου, η Ιταλική Δημοκρατία επισημαίνει ότι το άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας περί συντονισμού παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επιτρέπουν, στο έδαφός τους, την άσκηση του επαγγέλματος αυτού σε κατόχους πτυχίου αποκτηθέντος σε τρίτο κράτος. Έτσι, η εν λόγω οδηγία επιτρέπει στους οδοντιάτρους που έχουν τύχει εκπαιδεύσεως μη ανταποκρινομένης στο προβλεπόμενο από τις εν λόγω οδηγίες σύστημα συντονισμού να ασκούν το επάγγελμά τους εντός κράτους μέλους.
20 Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.
21 Οι εν λόγω οδηγίες προβλέπουν ότι ένας οδοντίατρος, για να μπορεί να ασκεί τις δραστηριότητές του, πρέπει να διαθέτει έναν από τους μνημονευομένους στο άρθρο 2 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως τίτλους. Τρεις μόνο παρεκκλίσεις επιτρέπονται στα άρθρα 7 και 19 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως και στο άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας περί συντονισμού.
22 Το άρθρο 1, παράγραφος 4, της οδηγίας περί συντονισμού εφαρμόζεται αποκλειστικά όσον αφορά την αναγνώριση πτυχίων, πιστοποιητικών ή άλλων τίτλων που έχουν αποκτηθεί σε τρίτο κράτος (βλ. την απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 1994, 154/93, Tawil-Albertini, Συλλογή 1994, σ. Ι-451).
23 Όσον αφορά τις λοιπές διατάξεις, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, κάθε παρέκκλιση από τους κανόνες που σκοπούν στη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας των αναγνωρισμένων από τη Συνθήκη δικαιωμάτων πρέπει να ερμηνεύεται στενώς (βλ. τις αποφάσεις της 26ης Φεβρουαρίου 1975, 67/74, Bonsignore, Συλλογή τόμος 1975, σ. 111 της 23ης Μαρτίου 1983, 77/82, Πεσκέλογλου, Συλλογή 1983, σ. 1085, και της 14ης Δεκεμβρίου 1989, 3/87, Agegate, Συλλογή 1989, σ. 4459). Δεν επιτρέπονται παρά μόνον οι παρεκκλίσεις που ρητώς προβλέπονται στη Συνθήκη ή στις σχετικές οδηγίες.
24 Κατά συνέπεια, δεν εναπόκειται στα κράτη μέλη η δημιουργία μιας κατηγορίας οδοντιάτρων μη αντιστοιχούσας σε καμιά από τις προβλεπόμενες από τις εν λόγω οδηγίες κατηγορία.
25 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η Ιταλική Δημοκρατία, μεταθέτοντας, με τον νόμο 471 της 31ης Οκτωβρίου 1988, μέχρι το ακαδημαϊκό έτος 1984/85, όσον αφορά τους πτυχιούχους ιατρικής και χειρουργικής, την καταληκτική ημερομηνία που είχε ορισθεί με το άρθρο 19 της οδηγίας περί αναγνωρίσεως, παρέβη τις υποχρέωσεις που υπέχει από το άρθρο αυτό καθώς και από το άρθρο 1 της οδηγίας περί συντονισμού.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
26 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα)
αποφασίζει:
1) Η Ιταλική Δημοκρατία, μεταθέτοντας, με τον νόμο 471 της 31ης Οκτωβρίου 1988, μέχρι το ακαδημαϊκό έτος 1984/85, όσον αφορά τους πτυχιούχους ιατρικής και χειρουργικής, την καταληκτική ημερομηνία που είχε ορισθεί με το άρθρο 19 της οδηγίας 78/686/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί της αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων, πιστοποιητικών και άλλων τίτλων του οδοντιάτρου και περί των μέτρων προς διευκόλυνση πραγματικής ασκήσεως του δικαιώματος εγκαταστάσεως και του δικαιώματος της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο αυτό καθώς και από το άρθρο 1 της οδηγίας 78/687/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1978, περί του συντονισμού των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν τις δραστηριότητες του οδοντιάτρου.
2) Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.