62004CC0412
KONKLUŻJONIJIET TA’ L-AVUKAT ĠENERALI
RUIZ-JARABO COLOMER
ippreżentati fit-8 ta’ Novembru 2006 (
1
)
Kawża C-412/04
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
vs
Ir-Repubblika Taljana
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — Kuntratti pubbliċi għal servizzi, għal provvisti u għal xogħlijiet — Direttivi 92/50/KEE, 93/36/KEE, 93/37/KEE u 93/38/KEE — Trasparenza — Trattament ugwali — Kuntratti esklużi, minħabba l-valur tagħhom, mill-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dawn id-direttivi”
I — Introduzzjoni
1.
Il-Kummissjoni ressqet rikors skond l-Artikolu 226 KE, sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li l-Italja naqset milli twettaq l-obbligi imposti fuqha skond l-Artikoli 43 KE u 49 KE u skond id-Direttivi tal-Kunsill relatata mal-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti tas-servizz pubbliku (92/50/KEE, tat-18 ta’ Ġunju 1992) (
2
), kuntratti għal provvisti pubbliċi (93/36/KEE, ta’ l-14 ta’ Ġunju 1993) (
3
), kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi (93/37/KEE, ukoll ta’ l-14 ta’ Ġunju 1993) (
4
), u li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwist pubbliku għal entitajiet li joperaw fis-setturi ta’ l-ilma, ta’ l-enerġija, tat-trasport u tat-telekomunikazzjoni (93/38/KEE, ukoll ta’ l-14 ta’ Ġunju 1993) (“id-Direttivi”) (
5
).
2.
Il-Kummissjoni ssostni li l-ksur jirriżulta mill-Artikoli 2(1) u (5), 17(12), 27(2), 28(4), 30(6a), 37b, u 37c(1) tal-Liġi Nru 109 tal-11 ta’ Frar 1994, Legge quadro in materia di lavori pubblici (Liġi Qafas dwar kuntratti ta’ xogħlijiet pubbliċi) (
6
). Hija tallega li din tikkonsisti speċifikament: (1) fl-esklużjoni ta’ kuntratti mħallta mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi Nru 109/94 jekk ix-xogħlijiet anċillari jirrapreżentaw iktar minn 50 % tal-prezz; 2) l-għoti ta’ kuntratti direttament lis-sid tal-permess tal-bini jew ta’ pjan ta’ l-iżvilupp f’każijiet fejn ix-xogħlijiet ma jilħqux il-limiti finanzjarji stabbiliti fid-Direttiva 93/37; 3) il-proċedura ta’ l-għoti ta’ kuntratti għal disinn, tmexxija u spezzjoni ta’ xogħlijiet li l-valur tagħhhom ma jilħaqx il-limiti tal-Komunità; 4) l-għoti tat-tmexxija tax-xogħlijiet lid-disinjatur tal-proġett meta la l-awtortità ġudikanti u lanqas ebda awtorità pubblika oħra ma jkollha l-kapaċità li twettaq dak ir-rwol; 5) il-mod ta’ għoti tal-kuntratti ta’ spezzjoni lil terzi; u 6) is-sistema ta’ għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet iffinanzjati privatament.
3.
Dawn l-ilmenti joħolqu żewġ punti ta’ interess ġenerali li jeżiġu eżami iktar fid-dettall; il-kriterji sabiex jiġi stabbilit jekk id-dispożizzjonijiet tal-Komunità dwar il-kuntratti pubbliċi għandhomx japplikaw għal kuntratti mħallta, u l-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali waqt l-għoti tal-kuntratti li l-valur tagħhom ma jilħaqx il-limiti stabbiliti mid-Direttivi.
II — Il-kuntest ġuridiku
A — Il-leġiżlazzjoni Komunitarja
1. It-Trattat KE
4.
L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 43 KE jipprovdi li: “Fil-qafas tad-disposizzjonijiet ta’ hawn taħt ir-restrizzjonijiet għal-libertà ta’ l-istabbiliment ta’ ċittadini ta’ Stat Membru fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor, għandhom jiġu projbiti. Tali projbizzjoni għandha testendi ruħha wkoll għal restrizzjonijiet fuq l-istabbiliment ta’ aġenziji, fergħat u sussidjarji, minn ċittadini ta’ Stat Membru stabbiliti fit-territorju ta’ Stat Membru ieħor”.
5.
L-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 49 KE jipprovdi li: “[f]il-qafas tad-disposizzjonijiet ta’ hawn taħt, ir-restrizzjonijiet fuq il-libertà li jiġu provduti servizzi fil-Komunità għandhom jiġu projbiti fir-rigward ta’ ċittadini ta’ Stati Membri li jkunu stabbiliti fi Stat tal-Komunità li ma jkunx dak tal-persuna li lilha jingħataw is-servizzi”.
2. Id-Direttivi dwar kuntratti pubbliċi
6.
Id-Direttivi 92/50, 93/36, 93/37 u 93/38 ġew adottati sabiex jipprovdu simultanjament għall-applikazzjoni fil-qasam ta’ kuntratti pubbliċi tal-prinċipji tal-libertà ta’ stabbiliment u l-libertà tal-provvista ta’ servizzi li huma stabbiliti fl-Artikoli 43 KE u 49 KE. Fost id-dispożizzjonijiet kollha inklużi f’dawn id-Direttivi, għandha tingħata attenzjoni partikolari lir-regoli li jiddefinixxu l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ kull Direttiva u li jiffissaw limiti differenti għall-esklużjoni ta’ xogħlijiet b’valuri li ma jilħqux ċ-ċifri indikati (Artikolu 7 tad-Direttiva 92/50, Artikolu 5 tad-Direttiva 93/36, Artikolu 6 tad-Direttiva 93/37 u Artikolu 14 tad-Direttiva 93/38).
7.
Se nirreferi għal dispożizzjonijiet speċifiċi oħra billi nanalizza l-motivi invokati għan-nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligazzjonijiet.
B — Il-liġi Taljana
8.
Id-Direttivi msemmija iktar ’il fuq ġew trasposti fil-liġi Taljana permezz tal-Liġi 109/94, kif emendata permezz ta’ l-Artikolu 7 tal-Liġi Nru 166, ta’ l-1 ta’ Awwissu 2002 (
7
).
1. Il-kuntratti mħallta
9.
L-Artikolu 2(1) tal-Liġi Nru 109/94, li jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi, jiddefinixxi l-kunċett ta’ xogħlijiet pubbliċi bħala bini, demolizzjoni, irkupru, ristrutturar, restawr u manteniment, u jipprovdi li l-Liġi tapplika għal kuntratti mħallta ta’ xogħlijiet, provvisti u servizzi u għal kuntratti ta’ provvisti u servizzi li jinkludu xogħlijiet anċillari li l-valur tagħhom huwa ta’ iktar minn 50 % tal-valur totali tal-kuntratt.
10.
L-Artikolu 3(3) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 157 tas-17 ta’ Marzu 1995 (
8
), jistabbilixxi l-istess dispożizzjoni għall-kuntratti mħallta ta’ xogħlijiet u servizzi li jinkludu xogħlijiet anċillari.
2. Xogħlijiet ta’ żvilupp urban
11.
L-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94 jeskludi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi: a) xogħlijiet magħmula direttament minn persuni privati li huma kkumpensati permezz ta’ ħlas pagabbli fir-rigward ta’ permessi ta’ bini; b) xogħlijiet li jirriżultaw mill-obbligi stabbiliti fl-Artikolu 28(5) tal-Liġi Nru 1150 tas-17 ta’ Awwissu 1942 (
9
); u ċ) xogħlijiet li huma simili għal dawk imsemmija. Jekk l-ammont, meqjus individwalment meta jkun hemm diversi xogħlijiet, jaqbeż il-limiti tal-Komunità, il-kuntratt għandu jingħata b'mod konformi mad-Direttiva 93/37.
12.
F’dan ir-rigward, mill-Artikoli 1 u 31 tal-Liġi Nru 1150/42 u mill-Artikoli 3 u 11 tal-Liġi Nru 10 tat-28 ta’ Jannar 1977 (
10
), jirriżulta li s-sid tal-permess tal-bini jista’ jwettaq huwa nnifsu x-xogħlijiet ta’ żvilupp urban u jnaqqas l-ispejjeż tagħhom, totalment jew parzjalment, mit-taxxi dovuti.
3. L-attivitajiet ta’ disinn, tmexxija u spezzjoni ta’ xogħlijiet li l-valur tagħhom ma jilħaqx il-limiti tal-Komunità
13.
Skond l-Artikolu 17(12) tal-Liġi Nru 109/94, l-awtoritajiet kompetenti jistgħu jagħtu kuntratti għad-disinn u għat-tmexxija ta’ xogħlijiet ta’ ammont ta’ inqas minn 100000 EUR lill-persuni imsemmija fil-paragrafu (1)(d), (e), (f) u (g), wara li jivverifikaw l-esperjenza u l-kapaċità professjonali tal-persuni magħżula u jiddikjaraw r-raġunijiet għal din l-għażla.
14.
Barra minn hekk, skond l-Artikolu 30(6a) tal-Liġi Nru 109/94, ir-responsabbiltà għall-ispezzjoni ta’ xogħlijiet taqa’ fuq id-dipartimenti tekniċi ta’ l-awtoritajiet ġudikanti jew ta’ l-awtoritajiet ta’ kontroll msemmija fl-Artikolu 30(6a)(a) jew, jekk il-valur ma jilħaqx il-limiti tal-Komunità, fuq il-persuni fdati mill-awtorità ġudikanti.
4. It-tmexxija tax-xogħlijiet
15.
Skond l-Artikolu 27(2) tal-Liġi Nru 109/94, jekk l-awtoritajiet ġudikanti, fil-każijiet imsemmija fl-Artikolu 17(4), ma jistgħux jassumu r-responsabbiltà għat-tmexxija tax-xogħlijiet, dawn l-awtoritajiet għandhom jafdaw il-kuntratt għas-servizzi ta’ tmexxija, f’din l-ordni, 1) lil awtoritajiet pubbliċi oħra; 2) lid-disinjatur tal-proġett, fis-sens ta’ l-Artikolu 17(4); jew 3) lil persuni oħra li kienu magħżula minn qabel skond ir-regoli nazzjonali.
5. L-attivitajiet ta’ spezzjoni
16.
Skond l-Artikolu 28(4) tal-Liġi Nru 109/94, kuntratti għal servizzi ta’ spezzjoni jingħataw lil wieħed, tnejn jew tliet esperti bi kwalifikazzjonijiet għoljin fil-qasam partikolari kkonċernat, skond it-tip, il-kumplessità u l-ammont tax-xogħlijiet; huma jintgħażlu mill-esperti ta’ l-awtorità tal-kuntratti nfisha sakemm ma jiġix stabbilit u ċċertifikat li ebda wieħed minn dawn l-esperti ma jissodisfa dawn ir-rekwiżiti.
17.
Dawn id-dispożizzjonijiet għandhom jiġu kkunsidrati flimkien ma’ l-Artikolu 188 tad-Digriet tar-Repubblika Nru 554, tal-21 ta’ Diċembru 1999 (
11
) li jimplementa l-Liġi Nru 109/94. Jidher mill-paragrafi 1, 3, 8, 9, 11, 12 u 13 ta’ l-Artikolu 188 li, fi żmien 30 ġurnata mill-konklużjoni tax-xogħlijiet, l-awtorità ġudikanti għandha tagħti l-kuntratt għal spezzjoni tax-xogħlijiet lill-kollaboraturi tagħha, skond it-tip, il-kategorija, il-kumplessità u l-valur tax-xogħlijiet u fuq il-bażi ta’ kriterji stabbiliti minn qabel. Jekk ħadd ma jissodisfa r-rekwiżiti stabbiliti, l-awtorità għandha tuża’ s-servizzi ta’ esperti esterni inklużi fil-listi stabbiliti mill-Ministero dei Lavori Pubblici (Ministeru tax-Xogħlijiet Pubbliċi) u mill-gvernijiet reġjunali u provinċjali. L-awtortità ġudikanti għandha tagħżel persuna li tissodisfa l-kundizzjonijiet imsemmija u li kisbet il-kwalifika tagħha almenu 10 snin qabel — fil-każ ta’ xogħlijiet strutturali jew xogħlijiet ta’ valur ta’ jew ta’ iktar minn 5000000 EUR — jew almenu ħames snin qabel — fil-każ ta’ xogħlijiet ta’ valur inqas minn 1000000 EUR. Dawn il-persuni huma suġġetti għal diversi projbizzjonijiet. Fin-nuqqas ta’ dawn il-listi, l-awtorità ġudikanti tista’ tagħti l-kuntratt fuq bażi diskrezzjonali lil min jissodisfa l-kundizzjonijiet previsti.
6. Xogħlijiet iffinanzjati minn fondi privati
18.
L-Artikoli 37a, 37b u 37ċ tal-Liġi Nru 109/94 jirregolaw l-għoti ta’ kuntratti għal-xogħlijiet pubbliċi ffinanzjati totalment jew parzjalment minn persuni privati.
19.
L-Artikolu 37a jippermetti lil dawn il-persuni sabiex jissottomettu proposti għal xogħlijiet pubblici u xogħlijiet fl-interess pubbliku, u li jikkonkludu l-kuntratti rilevanti, li jipprovdi għall-iffinanzjar u l-ġestjoni ta’ dawk ix-xogħlijiet. Għal dak il-għan, l-awtorità ġudikanti għandha tippubblika nota li turi dan biżżejjed minn qabel.
20.
L-Artikolu 37b jistabbilixxi l-proċedura ta’ l-għażla tal-promotur. Fl-ewwel lok, il-proposti huma evalwati taħt diversi aspetti: bini, żvilupp urban, l-ambjent, il-kwalità tal-proġett, in-natura funzjonali tiegħu, l-għan tiegħu, l-aċċessibilità tiegħu għall-pubbliku, ir-redditu, l-ispejjeż ta’ ġestjoni u manuntenzjoni, iż-żmien tal-konċessjoni, il-limiti ta’ żmien sabiex jitwettqu dawn ix-xogħlijiet, l-ispejjeż, is-sistema għar-reviżjoni ta’ l-ispejjeż, u l-valur ekonomiku tal-pjanijiet. Wara li jkun stabbilit li ma jeżistux fatturi li jipprekludu l-eżekuzzjoni tax-xogħlijiet u wara li jkun instema’ l-promotur, jekk dan jagħmel tali talba, jiġi deċiż jekk xi proposti humiex fl-interess pubbliku, u f’dan il-każ l-Artikolu 37ċ(1) jistabbilixxi proċedura ristretta sabiex jinkisbu żewġ offerti oħra. Il-konċessjoni tingħata permezz ta’ proċedura nnegozjata li fiha l-proposta tal-promotur tikkompeti maż-żewġ proposti l-oħra, soġġetti għar-regola speċjali, stabbilita fl-aħħar ta’ l-Artikolu 37c, li l-għotja tista’ tkun magħmula lill-promotur li, matul il-proċedura, jadatta l-proposta tiegħu ma’ l-emendi suġġeriti mill-awtorità ġudikanti.
III — Il-proċedura pre-kontenzjuża
21.
Wara li rċiviet diversi lmenti rigward l-effetti tal-Liġi Nru 109/94 u wara li saret taf bl-emendi proposti rigward dik il-Liġi, fit-12 ta’ April 2002 il-Kummissjoni kitbet lill-awtoritajiet Taljani sabiex tindikalhom li ċerti dispożizzjonijiet kienu inkompatibbli mad-dritt Komunitarju.
22.
Permezz ta’ ittra bid-data tas-17 ta’ Ġunju 2002 u waqt laqgħa miżmuma f’Ruma fit-23 ta’ Lulju 2002, l-Italja wriet ir-rieda tagħha li temenda l-Liġi Nru 109/94.
23.
Wara l-adozzjoni ta’ l-emendi skond il-Liġi Nru 166/2002, il-Kummissjoni qieset li ċerti dispożizzjonijiet ta’ dik il-Liġi kienu jmorru kontra l-liġi Komunitarja u, fid-19 ta’ Diċembru 2002, il-Kummissjoni bagħtet ittra ta’ intimazzjoni lir-Repubblika Taljana. Minħabba li ma kinitx sodisfatta bir-risposta li hija rċeviet, il-Kummissjoni bagħtet opinjoni motivata fil-15 ta’ Ottubru 2003 u imbagħad ressqet azzjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja skond l-Artikolu 226 KE sabiex titlob dikjarazzjoni li l-Italja kienet naqset milli twettaq l-obbligi tagħha.
IV — Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
24.
Fl-applikazzjoni, li ġiet irreġistrata fl-24 ta’ Settembru 2004, il-Kummissjoni titlob dikarazzjoni li, “permezz ta’ l-adozzjoni ta’ l-Artikoli 2(1), 17(12), 27(2), 30(6a), 37b u 37c(1) tal-Liġi Nru 109 tal-11 ta’ Frar 1994, kif emendat l-aħħar permezz ta’ l-Artikolu 7 tal-Liġi Nru 166 ta’ l-1 ta’ Awwissu 2002; l-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94, kif emendat l-aħħar permezz tal-Liġi Nru 166/2002, kkunsidrati flimkien mal-Liġi Nru 1150 ta’ l-1942 u Liġi Nru 10 ta’ l-1977, kif emendati u kkompletati, l-Artikolu 28(4) tal-Liġi Nru 109/94, kkunsidrati flimkien ma’ l-Artikolu 188 tad-Digriet Presidenzjali Nru 554 tal-21 ta’ Diċembru 1999 u l-Artikolu 7 tal-Liġi Nru 166/2002, u l-Artikolu 3(3) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 157 tas-17 ta’ Marzu 1995, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond id-Direttivi 93/37/KEE, 93/36/KEE, 92/50/KEE u 93/38/KEE, l-Artikoli 43 u 49 KE u l-prinċipji ta’ trasparenza u trattament ugwali li huma l-konsegwenza ta’ l-imsemmija obbligi”. Il-Kummissjoni tiddikjara wkoll li l-konvenut għandu jiġi ordnat iħallas l-ispejjeż.
25.
Fid-difiża tagħha, ippreżentata fis-16 ta’ Diċembru 2004, l-Italja titlob iċ-ċaħda ta’ l-azzjoni tal-Kummissjoni u, sussidjarjament, l-konformità ta’ l-emendi magħmula lill-leġiżlazzjoni Taljana kkritikata fl-opinjoni motivata, flimkien maċ-ċaħda ta’ l-ilment rigward l-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94.
26.
Ir-replika ġiet ippreżentata fis-26 ta’ Jannar 2005 u l-kontroreplika fis-16 ta’ Marzu 2005.
27.
Permezz ta’ digriet tas-6 ta’ April 2004, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja awtorizza lill-Olanda (li ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fl-14 ta’ Lulju 2005) u lill-Finandja (li ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fit-18 ta’ Lulju 2005) sabiex jintervjenu in sostenn tal-konklużjonijiet ta’ l-Italja (
12
), li ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha dwar dawn l-interventi fl-14 ta’ Settembru 2005.
28.
Wara li ngħalqet il-fażi miktuba tal-proċedimenti, peress li ebda waħda ma talbet il-ftuħ ta’ proċedimenti orali, il-każ kien lest għall-preparazzjoni ta’ dawn il-konklużjonijiet fil-11 ta’ Lulju 2006.
V — Il-kuntratti mħallta
29.
Il-libertà kuntrattwali tippermetti l-ħolqien ta’ forom kuntrattwali ġodda, li jgħaqqdu elementi minn diversi kuntratti (
13
) bil-għan li jintlaħqu iktar faċilment l-oġġettivi tal-partijiet kontraenti.
30.
Jeżistu ħafna kumbinazzjonijiet possibbli, skond il-kontenut ta’ l-obbligi kuntrattwali (
14
), għaliex tranżazzjoni waħda legali tista’ tinkludi diversi transazzjonijiet differenti, kuntratt jista’ jkollu iktar minn oġġett wieħed u, f'dan il-każ, kull oġġett jinkludi attivitajiet differenti.
31.
Id-diffikultà ewlenija tinsab fl-għażla tad-dispożizzjonijiet rilevanti, li jwasslu għal ċerti effetti bħall-applikazzjoni ta’ proċeduri iktar stretti jew l-eżklużjoni ta’ ċerti offerenti.
32.
L-għażla tista’ tkun ibbażata fuq il-kriterju ta’ kumbinazzjoni, billi jintużaw dispożizzjonijiet minn sorsi differenti għal partijiet differenti ta’ l-istess kuntratt, fuq il-kriterju ta’ assorbiment, b’osservanza tar-regoli kuntrattwali li fih jinstab l-element predominanti (
15
).
33.
L-ewwel kriterju jenfasizza n-natura speċifika ta’ kull kategorija iżda, fid-dawl tad-diffikultajiet serji involuti, mhuwiex użat normalment, ħlief, per eżempju, f’kuntratti li, taħt apparenza strutturali unitarja, jgħaqqdu diversi kategoriji.
34.
It-tieni kriterju huwa ġeneralment użat f’sitwazzjonijiet iktar kumplessi, bħal ma huma dawk li huma speċifikament imsemmija fid-Direttivi u li huma bbażati fuq l-oġġett tal-kuntratt:
—
Kuntratt li jinvolvi prodotti u servizzi fejn il-valur tas-servizzi huwa iktar minn dak tal-prodotti huwa rregolat mid-Direttiva 92/50 (
16
).
—
Kuntratt li jinvolvi l-provvista ta’ prodotti u, inċidentalment, tranżazzjonijiet ta’ tqegħid unstallazzjoni, huwa rregolat mid-Direttiva 93/36 (
17
).
—
Kuntratt li jinvolvi servizzi u jinkludi xogħlijiet anċillari huwa rregolat mid-Direttiva 92/50 (
18
).
—
Kuntratt li jinvolvi konċessjoni ta’ xogħlijiet pubblici jaqa' taħt ir-regoli ta’ l-irreklamar speċifikament stabbiliti fid-Direttiva 93/37 (
19
).
35.
Barra minn hekk, id-Direttiva 92/50 tistabbilixxi li, jekk kuntratti jkopru servizzi msemmija kemm fl-Anness I A u l-Anness I B, il-valur ta’ dawk is-servizzi jiddetermina liema dispożizzjonijiet għandhom jiġu applikati għall-għoti tal-kuntratti (
20
) (l-Artikolu 10) (
21
). Id-Direttiva 93/38 tinkludi dispożizzjoni simili (l-Artikolu 17).
36.
Madankollu, l-alternattivi msemmija ma jeżawrixxux il-possibiltajiet kollha sabiex, fid-dawl tal-lakuni fid-direttivi, li, madakollu, ma jistabilixxux qafas komuni għall-kuntratti kollha (
22
), il-leġiżlazzjonijiet ta’ l-Istati Membri għandhom jadottaw dispożizzjonijiet applikabbli għal tipi oħrajn ta’ kuntratti mħallta, li għal dan l-iskop għandhom marġni ta’ diskrezzjoni wiesgħa, suġġetta għad-Direttivi u t-Trattat.
37.
Għandu jiġi enfasizzat li d-Direttivi huma bbażati fuq il-kunċett ta’ l-oġġett ewlieni tal-kuntratt, u, fejn ikun hemm iktar minn oġġett wieħed jew meta huma involuti diversi attivitajiet, fuq l-oġġett jew l-attività bl-ogħla valur finanzjarju. Huwa possibbli li jiġi stabbilit l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi billi jittieħdu dawn iż-żewġ fatturi in kunsiderazzjoni.
38.
L-oġġett ewlieni tal-kuntratt jikkostitwixxi l-element ċentrali indirizzat mill-kuntratt (
23
). B'dan il-mod, f’Gestión Hotelera Internacional (
24
), fir-rigward ta’ kuntratt għall-assenjazzjoni ta’ proprjetà kif ukoll l-eżekuzzjoni ta’ xogħlijiet (
25
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li ma kienx xieraq li dawn ix-xogħlijiet jitqiesu bħala l-oġġett ewlieni tal-kuntratt meta huma ta’ natura inċidentali, għalkemm dan il-fatt għandu jiġi evalwat mill-qorti nazzjonali (paragrafi 26 sa 29). Din is-sentenza għandha tiġi kwalifikata, madankollu, għaliex l-iskema applikabbli ma tiddependix fuq il-klassifikazzjoni ta’ tranżazzjonijiet jew xogħlijiet bħala anċillari (sittax-il premessa fil-preambolu tad-Direttiva 92/50 u l-Artikolu 1(a), in fine, tad-Direttiva 93/36). Għaldaqstant, is-sentenza għandha tiġi interpretata fis-sens li obbligi kuntrattwali anċillari ma jistgħux jintużaw sabiex jiġu stabbiliti d-dispożizzjonijiet applikabbli, li għandhom jiġu identifikati skond il-kriterju tal-prevalenza (
26
).
39.
Il-valur tal-kuntratt huwa kkunsidrat bħala kriterju imparzjali li huwa bżonnjuż fl-identifikazzjoni ta’ l-oġġett jew l-attività prinċipali, fid-dawl tal-funzjoni primarja tiegħu li hija li jiġi stabbilit jekk kuntratti jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat f’Teckal (
27
) fuq il-bażi ta’ interpretazzjoni a contrario sensu ta’ l-Artikolu 2 tad-Direttiva 92/50, li kuntratt għal prodotti u servizzi huwa rregolat mid-dispożizzjonijiet rigward prodotti jekk il-valur ta’ dawk il-prodotti huwa ogħla minn dak tas-servizzi (punt 38), affermazzjoni kkonfermata f’Carbotermo u Consorzio Alisei (
28
) (punti 31 u 47).
VI — Il-prinċipji tad-dritt Komunitarju applikabbli għall-kuntratti esklużi
A — L-azzjoni għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu għal ksur tal-prinċipji tad-dritt Komunitarju
40.
Mill-Artikolu 10 KE jirriżulta li l-isħubija fil-Komunità tinvolvi żewġ obbligi għall-Istati Membri. Wieħed mill-obbligi huwa pożittiv u jeżiġi l-adozzjoni tal-“miżuri xierqa ġenerali jew speċjali sabiex jassiguraw it-twettiq ta’ l-obbligi li jirriżultaw” mit-Trattat jew li “jirriżultaw mid-deċiżjonijiet ta’ l-istituzzjonijiet tal-Komunità”, filwaqt li l-ieħor huwa negattiv u jeżiġi li l-Istati “m’għandhom jieħdu ebda miżura li tkun tista’ tipperikola r-realizzazzjoni ta’ l-għanijiet” segwiti. Skond l-Artikoli 226 KE u 227 KE, il-Kummissjoni u l-Istati Membri jistgħu jressqu l-kwistjoni quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja meta jqisu li Stat Membru ieħor naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu.
41.
Għaldaqstant, l-azzjoni għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu għal ksur ta’ liġi Komunitarja għandha kamp ta’ applikazzjoni materjali wiesgħa għaliex ma tapplikax biss għal-liġi sekondarja fejn id-direttivi jipprovdu sors kbir ta’ proċedimenti bħal dawn.
42.
B'dan il-mod wieħed jifhem għaliex l-applikazzjoni ma tinkludix sottomissjonijiet dwar il-ksur mil-leġiżlazzjoni Taljana ta’ ċertu dispożizzjonijiet tad-Direttivi rigward kuntratti pubbliċi u tiffoka minflok fuq id-dikjarazzjoni li l-leġiżlazzjoni Taljana tikser il-prinċipji tad-dritt Komunitarju li jinstabu fl-Artikoli 43 KE u 49 KE.
43.
Fil-fatt, peress li d-dispożizzjonijiet legali li jirregolaw il-kuntratti pubbliċi jvarjaw skond jekk il-miżuri nazzjonali ta’ implementazzjoni jiddefinixxux dawn il-kuntratti b’tali mod li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi, il-Kummissjoni tibbaża r-rikors tagħha fuq in-nuqqas ta’ dispożizzjoni espliċita li tirrikjedi l-osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza u trattament ugwali waqt l-għoti tal-kuntratti li huma esklużi minħabba l-valur tagħhom.
B — Il-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali fir-rigward ta’ kuntratti esklużi
44.
F'konklużjonijiet preċedenti, sostnejt li l-iżvilupp ta’ kompetizzjoni miftuħa fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi jista’ jkun effettiv biss jekk il-kanditati jinsabu fuq l-istess livell mingħajr ebda diskriminazzjoni li mhijiex ġustifikata, u li mhux biżżejjed li l-proċedura tikkonforma ma' kriterji oġġettivi; il-prinċipju ta’ trasparenza għandu japplika wkoll (
29
).
45.
Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkunsidrat l-effett tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali fl-għoti tal-kuntratti li, minħabba l-ammont tagħhom, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi u, konsegwentement, minn dak tad-dispożizzjonijiet nazzjonali ta’ implementazzjoni.
46.
Fis-sentenza tagħha Teleaustria u Telefonadress (
30
), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, meta kuntratti huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/38, “l-entitajiet ġudikanti li jikkonkluduhom huma, madankollu, marbuta li josservaw ir-regoli fundamentali tat-Trattat, b’mod ġenerali, u b’mod partikolari, il-prinċipju ta’ nuqqas ta’ diskriminazzjoni fuq il-bażi tan-nazzjonalità” (punt 60). Skond is-sentenza f’Unitron Scandinavia u 3-S (
31
), dan il-prinċipju jimplika “obbligu ta’ trasparenza” sabiex tiġi assigurata l-osservanza tiegħu (punt 31) u, skond Teleaustria u Telefonadress, dan l-obbligu ta’ trasparenza jiggarantixxi, “għall-benefiċċju ta’ l-offerenti potenzjali kollha, livell ta’ reklamar suffiċjenti sabiex jippermetti li s-suq tas-servizzi ikun miftuħ għall-kompetizzjoni u li l-imparzjalità tal-proċeduri ta’ għoti tiġi kkontrollata” (punt 62). Għalhekk, kif il-Qorti tal-Ġustizzja iddikjarat fis-sentenza tagħha Parking Brixen (
32
), in-nuqqas totali ta’ kompetizzjoni “mhuwiex konformi ma' l-eżiġenzi ta’ l-Artikoli 43 KE u 49 KE u lanqas mal-prinċipji ta’ trattament ugwali, ta’ nuqqas ta’ diskriminazzjoni u ta’ trasparenza” (punt 50), anki jekk, f’Coname (
33
), il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li t-trasparenza ma timplikax obbligu li “ssir sejħa għal offerti” (punt 21).
47.
Dawn il-prinċipji, li ġew ikkonfermati sussegwentement (
34
), huma għaldaqstant ibbażati fuq id-distinzjoni bejn il-kuntratti li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi u għandhom ikunu suġġetti għall-proċeduri previsti minn dawn it-testi, u kuntratti li ma jaqgħux taħt dawn il-kampijiiet ta’ applikazzjoni u li huma suġġetti biss għall-prinċipji fundamentali (
35
).
C — Il-portata ta’ l-obbligu ta’ osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali
48.
Wara li ġie stabbilit li kuntratti li huma esklużi mid-dispożizzjonijiet speċifiċi għandhom jiġu mogħtija b’mod konformi mal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali, għandu jiġi definit dan l-obbligu u għandu jiġi stabbilit jekk huwa għandux jiġi rifless fil-leġiżlazzjoni.
49.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ma ċċaratx din l-inċertezza fis-sentenza Coname, minkejja l-analiżi dettaljata magħmula mill-Avukat Ġenerali Stix-Hackl fil-konklużjonijiet f'dik il-kawża. Madankollu, jeżistu diversi kawżi pendenti fejn id-dibattitu jista’ jerġa’ jqum (
36
).
50.
B'mod differenti minn dawn il-kawżi, li jikkonċernaw appalti speċifiċi, din il-kawża hija ta’ natura iktar wiesa’ li teżiġi kunsiderazzjoni tad-Direttivi u tat-Trattat.
1. Referenza għad-Direttivi
51.
Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat fis-sentenza tagħha Stadt Halle u RPL Lochau (
37
) li l-għan prinċipali tar-regoli tal-Komunità fil-qasam ta’ appalti pubbliku mhuwiex biss il-moviment liberu tas-servizzi, iżda wkoll il-ftuħ għall-kompetizzjoni mhux imxekkla fl-Istati Membri kollha (punt 44) (
38
).
52.
Madankollu, analiżi tad-Direttivi turi n-nuqqas ta’ kodifikazzjoni kompleta fi ħdan l-Unjoni Ewropea (
39
) għaliex, l-ewwel nett, id-Direttivi essenzjalment jirregolaw l-għoti, għalkemm għandhom ukoll effett fuq l-istadji l-oħra, bħall-eżekuzzjoni tal-kuntratt; it-tieni nett, id-Direttivi jeskludu ċerti kuntratti; u fl-aħħar nett, id-Direttivi ma jinkludux dispożizzjonijiet ġenerali applikabbli għall-kuntratti esklużi.
53.
Ir-restrizzjoni tal-portata tad-Direttivi fl-istadji preparatorji, tal-proċedura u tal-metodi ta’ l-għoti ta’ kuntratti, kif indikat mit-titoli tagħhom, hija ġġustifikata bil-fatt li dawk huma l-istadji li jaffettwaw il-moviment liberu tal-merkanzija, il-libertà ta’ stabbiliment, il-provvista libera ta’ servizzi, u l-prinċipji li ġejjin minn dawk il-libertajiet.
54.
Bl-istess mod, wieħed jista’ jifhem l-esklużjoni ta’ ċerti kuntratti minħabba li għandhom għan sensittiv, bħall-kuntratti li huma sigrieti jew li huma suġġetti għal miżuri ta’ sigurtà stretti; minħabba li jaqgħu taħt il-kamp ta’ applikazzjoni ta’ direttivi oħra, bħall-kuntratti ta’ telekomunikazzjonijiet; jew minħabba l-valur tagħhom, li jitqies li ma tantx huwa importanti.
55.
Madankollu, huwa iktar diffiċli li jkun mifhum għaliex ebda leġiżlazzjoni Komunitarja fuq kuntratt pubbliku ma tinkludi indikazzjonijiet li jikkonċernaw opportunitajiet ugwali, il-projbizzjoni tad-diskriminazzjoni, it-trasparenza u r-reklamar, suġġetti għall-esklużjonijiet xierqa (
40
), għaliex dawn l-istipulazzjonijiet isaħħu l-għanijiet tal-Komunità mingħajr ma joħolqu xkiel li ma jistax jingħeleb.
56.
Il-leġiżlaturi ta’ l-Istati Membri għandhom is-setgħa li jimlew din il-lakuna iżda mhumiex marbuta li jintroduċu regoli li lanqas ma ġew adottati fil-leġliżlazzjoni sekondarja. B'hekk għandu jiġi mfakkar li l-Artikolu 249 KE jipprovdi li “direttiva għandha torbot l-Istati Membri, f’dak li għandu x’jaqsam mar-riżultat li jrid jinkiseb, iżda tħalli l-għażla ta’ forom u metodi f’idejn l-awtoritajiet nazzjonali”; dan ifisser li t-traspożizzjoni għandha testendi għat-totalità tad-direttiva, iżda d-direttiva biss.
57.
Għaldaqstant, fl-istat attwali tad-dritt Komunitarju, la l-għan, la l-kontenut u lanqas l-effettività tad-Direttivi ma jirrikjedu li leġiżlazzjoni adottata mill-Istati Membri fir-rigward ta’ kuntratti esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi għandhom jirreferu espliċitament għall-prinċipji li fuqhom dawn ta’ l-aħħar huma bbażati.
2. Referenza għat-Trattat
58.
Fis-sentenza tagħha, Il-Kummissjoni vs l-Italja (
41
), il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li l-Artikoli 43 KE u 49 KE huma espressjoni partikolari tal-prinċipju ta’ trattament ugwali (puunt 8), li, kif il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat fis-sentenza il-Kummissjoni vs il-Belġju (
42
), ifisser li l-offerenti kollha għandu jkollhom opportunitajiet indaqs meta jifformulaw il-kundizzjonijiet ta’ l-offerti tagħhom, indipendentement min-nazzjonalità tagħhom (punti 33 u 54).
59.
Il-pubblikazzjoni ta’ sejħa għal offerti hija element fundamentali fl-applikazzjoni tal-prinċipji stabbiliti fit-Trattat, li, madankollu, ma tinkludi l-ebda indikazzjoni dwar kif l-avviżi għandhom jiġu ppubblikati. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma intervenietx f'dan ir-rigward, bl-eċċezzjoni ta’ ċerti regoli minimi. Għalhekk, fost is-sentenzi diġà msemmija, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat f’Parking Brixen li “hija l-awtorità pubblika li tagħmel il-konċessjoni li għandha tevalwa, taħt il-kontroll tal-qrati kompetenti, jekk il-modalitajiet ta’ tqegħid fil-kompetizzjoni humiex adattati għall-karatteristiċi tal-konċessjoni tas-servizzi pubbliċi in kwistjoni” iżda li n-nuqqas totali ta’ sejħiet għal offerti mhuwiex konformi mar-regoli applikabbli (punt 50, li jikkwota punti 61 u 62 tas-sentenza f’Teleaustria u Telefonadress,) (
43
); dan il-kunċett jista’ jiġi applikat għal kull tip ta’ kuntratt.
60.
Fis-sentenza Coname, il-Qorti tal-Ġustizzja insistiet fuq l-elementi msemmija iktar ’il fuq filwaqt li eżaminat l-għoti dirett minn awtorità lokali Taljana, tas-servizz li jinkludi l-manutenzjoni, it-tħaddim u s-sorveljanza tan-netwerk tal-gass tal-metanu, u ddikjarat li għandhom jiġu kkunsidrati l-prinċipji imsemmija. Peress li l-kuntratt ikkonċernat ma kienx jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi, il-Qorti invokat id-dritt primarju (punt 16), u osservat li l-ksur tal-prinċipju ta’ trasparenza wassal għal diskriminazzjoni indiretta kontra l-Artikoli 43 KE u 49 KE (punti 17 sa 19), li seta’ jiġi ġġustifikat permezz ta’ “ċirkustanzi speċjali, bħalma huwa interess ekonomiku mnaqqas ħafna” sabiex jkun jista’ raġjonevolment jingħad li impriża li tinsab fi Stat Membru ieħor ma jkollha ebda interess fil-konċessjoni in kwistjoni u li “l-effetti fuq il-libertajiet fundamentali kkonċernati għandhom għalhekk ikunu kkunsidrati wkoll bħala inċerti u indiretti wisq biex eventwalment jiġi konkluż li dawn il-libertajiet ġew miksura” (punt 20).
61.
F’kuntest iktar wiesgħa, fil-konklużjonijiet f’Coname, l-Avukat Ġenerali Stix-Hackl esprimiet dubji dwar jekk il-libertajiet fundamentali jirrikjedux regoli uniformi għall-għotjiet kollha (punt 70), u pproponiet sett ta’ regoli simplifikati li jiddefinixxu l-kategoriji differenti fuq il-bażi tar-relevanza tagħhom fis-suq intern (punt 75 et seq).
62.
Minn dak li ntqal nikkonkludi, l-ewwel nett, li għandha dejjem tingħata importanza lill-prinċipji ta’ trattament ugwali u ta’ trasparenza kif stabbiliti fit-Trattat, mingħajr bżonn ta’ dispożizzjonijiet ta’ liġi sekondarja jew liġi nazzjonali li titlob l-osservanza ta’ dawn il-prinċipji (
44
), u, fit-tieni lok, li l-livell ta’ pubblikazzjoni ta’ sejħa għal offerti tapplika preżentament għal kull Stat Membru, bil-kundizzjoni ta’ ċertu restrizzjonijiet.
D — Korollarju
63.
Fid-dawl ta’ l-analiżi magħmula, jiena nqis li la d-Direttivi u lanqas it-Trattat ma jirrikjedu li l-Istati Membri jistabbilixxu espliċitament dispożizzjonijiet ġenerali għal kuntratti esklużi, fir-rigward ta’ l-applikazzjoni tal-principji ta’ trattament ugwali u ta’ trasparenza jew ta’ pubbliċità li huma essenzjali għall-kompetizzjoni libera. Kwalunkwe azzjoni mill-Istati Membri f’dan ir-rigward tkun volontarja u mhux b’konformità ma’ obbligu li ġej mis-sħubija tagħhom fl-Unjoni Ewropea.
64.
Konklużjoni differenti twassal għal żieda fid-diffikultajiet prattiċi sinjifikanti msemmija fil-konklużjonijiet tal-kawża Coname, bħalma huma l-għażla tal-mezzi ta’ pubblikazzjoni u l-kontenut minimu ta’ l-avviż (punti 96 u 97), għaliex id-Direttivi jagħmlu distinzjoni bbażata fuq il-valur finanzjarju ta’ l-attivitajiet ikkonċernati. Dan l-approċċ imur ukoll kontra l-ġurisprudenza li, fis-sentenza Coname, tippermetti għotjiet diretti f’ċerti sitwazzjonijiet mingħajr il-bżonn ta’ sejħa għal offerti (punt 21).
65.
F’kull każ, huwa possibbli li tiġi mħarsa l-osservanza ta’ dawn il-prinċipji permezz ta’ atti individwali bħal ma sar, per eżempju, fis-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq Parking Brixen u Coname (
45
).
VII — Eżami tal-motivi invokati in sostenn tar-rikors
A — Punt preliminari
66.
Fil-bidu ta’ dawn il-konklużjonijiet, indikajt li l-Kummissjoni tilmenta li l-Italja naqset milli twettaq l-obbligi tagħha fil-qasam ta’ kuntratti pubblici billi teskludi ċerti proċeduri ta’ għoti mill-kamp ta’ applikazzjoni tar-regoli u tad-dispożizzjonijiet tal-liġi Komunitarja, essenzjalment b’żewġ modi: fl-ewwel lok, billi tistabbilixxi li l-valur tax-xogħlijiet anċillari huwa l-uniku kriterju sabiex jiġi stabbilit jekk kuntratti mħallta jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja; u, t-tieni nett, billi tonqos milli tipprovdi li l-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali inkorporati fl-Artikoli 43 KE u 49 KE għandhom jiġu osservati fl-għoti tal-kuntratti li l-valur tagħhom ma jilħaqx il-limiti stabbiliti fid-Direttivi.
67.
Għalkemm il-Gvern konvenut jikkontesta l-fatt li d-dispożizzjonijiet tal-liġi Taljana dwar ix-xogħlijiet magħmula minn persuni privati li huma mnaqqsa mill-ħlas ta’ l-iżvilupp urban huma inkompatibbli mal-liġi Komunitarja, huwa jżid li ksur ieħor ikkonstatat mir-rikorrenti ġie eliminat bħala riżultat ta’ l-emendi introdotti mil-Liġi Nru 62/2005 tat-18 ta’ April 2005, Legge comunitaria 2004 (
46
).
68.
Biżżejjed jiġi mfakkar li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward ta’ l-eżistenza ta’ nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu għandha tiġi evalwata b’referenza għas-sitwazzjoni li għandha prevalenza fl-Istat Membru fit-tmiem tal-perijodu stabbilit fl-opinjoni motivata u l-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tikkunsidra bdil sussegwenti (
47
).
69.
Għaldaqstant, f'din il-kawża, għandha tingħata importanza lil-leġiżlazzjoni fis-seħħ meta skada l-perijodu ta’ xahrejn li ġie stabbilit fl-opinjoni motivata tal-15 ta’ Ottubru 2003, iżda mhux lil-leġiżlazzjoni adottata wara dan.
B — Definizzjoni ta’ kuntratti mħallta
70.
Kuntratti mħallta ta’ xogħlijiet, ta’ provvisti u ta’ servizzi kif ukoll kuntratti mħallta ta’ provvisti u l-kuntratti ta’ servizzi li jinkludu xogħlijiet anċillari għandhom josservaw il-leġiżlazzjoni Taljana ta’ implementazzjoni jekk dawn ix-xogħlijiet jikkostitwixxu iktar minn 50 % tal-prezz (l-Artikolu 2(1) tal-Liġi Nru 109/94 u, bl-istess mod, l-Artikolu 3(3) tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 157/95). L-evalwazzjoni finanzjarja ta’ komponent ta’ dak it-tip ta’ kuntratt hija, għalhekk, il-kriterju esklużiv għall-applikazzjoni tal-Liġi.
71.
Il-Kummissjoni tikkwota s-sentenza Gestión Hotelera Internacional sabiex issostni l-argument tagħha li l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Komunità għandha tiddependi fuq l-iskop prinċipali tal-kuntratt kif definit, fost affarijiet oħra u mhux esklużivament, mill-valur finanzjarju ta’ l-attivitajiet kkonċernati għaliex, fil-każ kuntarju, jiġu esklużi l-kuntratti mħallta b’valur li jaqbeż il-limiti stabbiliti fid-Direttivi 92/50 u 93/36, iżda, sempliċiment għax ix-xogħlijiet, għalkemm anċillari, jikkostitwixxu l-komponent predominanti tal-prezz, taħt il-limiti stabbiliti fid-Direttiva 93/37.
72.
Il-konvenut jinvoka ċirkulari mill-Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti (Ministeru ta’ Infrastruttura u Trasport) (
48
) u l-emenda tal-Liġi Nru 109/94 bħala prova li, f’kuntratti mħallta, il-valur ta’ xogħlijiet anċillari mhuwiex ikkunsidrat, bir-riżultat li l-aspett finanzjarju huwa wkoll il-kriterju predominanti, għalkemm mhux l-uniku wieħed, sabiex tiġi stabbilita l-leġiżlazzjoni applikabbli.
73.
Fl-opinjoni tiegħi, għar-raġunijiet imsemmija, l-emendi msemmija ma jistgħux jiġu kkunsidrati. Barra minn hekk, kif il-Kummissjoni tiddikjara fir-replika, ċirkulari mhijiex tali li tinvalida dispożizzjoni legali u mhijiex suffiċjenti sabiex tikkontesta l-eżistenza ta’ ksur, għaliex, kif iddikjarat il-Qorti tal-Ġustizzja, “sempliċi prassi amministrattivi, li min-natura tagħhom jistgħu jiġu modifikati skond il-volontà ta’ l-amministrazzjoni u ma jingħatawx pubbliċità adegwata, ma jistgħux jiġu kkunsidrati ma jistgħux ikunu kkunsidrati li jikkostitwixxu bħala eżekuzzjoni valida ta’ l-obbligi ta’ Stat Membru li ġejjin mid-dritt Komunitarju” (
49
).
74.
Huwa ċar minn dawn il-kunsiderazzjonijiet li d-Direttivi jipprekludu l-valur tax-xogħlijiet milli jkun, fil-każijiet kollha, il-kriterju li jiddetermina d-dispożizzjonijiet legali applikabbli għal kuntratti mħallta għaliex, inkella, kuntratti li l-iskop primarju tagħhom huma s-servizzi jew provvisti jistgħu jiġu esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja sempliċement minħabba l-valur iktar baxx ta’ l-obbligi primarji tagħhom.
75.
Id-Direttivi jirreferu għall-oġġett tal-kuntratt iżda ma jfixklux ma’ l-iskop jew ma’ l-attivitajiet involuti (
50
), għalkemm dawn ta’ l-aħħar jiddefinixxu l-oġġett. Barra minn hekk, meta jkun hemm iktar minn oġġett wieħed, id-Direttivi jikklassifikawhom permezz ta’ referenza għall-valur ta’ l-attivitajiet ikkonċernati, għax id-Direttivi jiddefinixxu l-iskop tagħhom permezz ta’ ammonti finanzjarji li jistgħu jiġu aċċertati faċilment.
76.
Mhuwiex xieraq li ssir interpretazzjoni kontrarja jew, kif jagħmlu d-dispożizzjonijiet Taljani, li jiġi kkunsidrat l-valur tax-xogħlijiet anċillari, u, għaldaqstant, nikkunsidra li l-ilment ta’ ksur huwa fondat.
C — Xogħlijiet ta’ żvilupp urban
77.
Xogħlijiet magħmula minn persuni privati (a) li huma deduċibbli mill-ħlas li ġejjin minn permessi ta’ bini, (b) li jirrikjedu l-assunzjoni ta’ ċerti obbligi legali, u (ċ) li huma simili għax-xogħlijiet fl-ewwel żewġ kategoriji, ma jaqgħux taħt il-Liġi Nru 109/94. Iżda, jekk il-valur ta’ l-attivitajiet, evalwati fuq bażi individwali, jaqbeż il-limiti tal-Komunità, dawn il-kuntratti huma mogħtija skond id-Direttiva 93/37 (l-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94).
78.
Il-Kummissjoni ssostni, minn naħa, li dawn id-dispożizzjonijiet, flimkien mal-Liġi Nru 1150/42 u l-Liġi Nru 10/77, jippermettu li kuntratt jingħata direttament lill-proprjetarju ta’ permess tal-bini jew ta’ pjan ta’ żvilupp iżda ma jiggarantux l-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali inkorporati fit-Trattat KE, prinċipji li għandhom jiġu osservati anke jekk il-valur tal-kuntratt ma jilħaqx il-limiti tal-Komunità. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni ssostni li sabiex jiġi stabbilit jekk il-limitu ġiex milħuq jew le, għandhom jiġu kkunsidrati l-attivitajiet kollha involuti fill-kuntratt, u mhux biss waħda minnhom.
79.
Il-Gvern Taljan jiċħad deċiżament il-ksur allegat. Fl-ewwel lok, huwa jinvoka ċirkulari tal-Ministero delle Infrastrutture e dei Trasporti (
51
) u ċirkulari tad-Dipartimento per le Politiche Comunitarie (Dipartiment tal-Politika tal-Komunità tal-Ministeru msemmi iktar ’il fuq) (
52
) li jippreċiżaw ir-regoli adottati sabiex għat-traspożizzjoni tal-leġiżlazzjoni Komunitarja. Fit-tieni lok, il-Gvern Taljan jiddeskrivi bħala eċċessiv ir-rekwiżit ta’ referenza għad-dispożizzjonijet relevanti tat-Trattat u għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fid-dispożizzjonijiet ta’ implementazzjoni. Fit-tielet lok, il-Gvern Taljan jenfasizza n-natura partikolari tax-xogħlijiet ta’ żvilupp urban fejn il-bennej jaħdem minflok l-awtorità lokali. Fl-aħħar nett, il-Gvern Taljan jikkontesta l-interpretazzjoni tas-sentenza f’Ordine degli Architetti u Oħrajn, (
53
) magħmula mill-Kummissjoni, għaliex skond il-Gvern Taljan, il-Qorti tal-Ġustizzja ma analizzatx it-tipi differenti ta’ xogħlijiet magħmula mill-persuna privata kkonċernata inkwantu aġent ta’ l-awtorità tal-kuntratti.
1. Il-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali
80.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, l-ilment li dispożizzjonijiet nazzjonali ma jinkludux referenza ġenerali għall-obbligu ta’ osservanza tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ ugwaljanza ma jistgħux jiġu kkonfermati. Fid-dawl tan-natura flessibbli ta’ dawn il-prinċipji, il-konstatazzjoni tal-ksur tagħhom tiddependi fuq iċ-ċirkustanzi ta’ kull għoti ta’ kuntratt.
81.
Għaldaqstant, l-Italja ma wettqitx l-imsemmi ksur.
2. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni Taljana
82.
L-ilment l-ieħor fl-applikazzjoni rigward l-għoti ta’ kuntratti ta’ xogħlijiet lis-sid ta’ permess tal-bini jew ta’ pjan ta’ żvilupp jirrigwarda l-fatt li l-proċeduri ta’ sejħa għal offerti kkonċernati għandhom ikunu mwettqa fil-każijiet kollha fejn ftehim bejn awtorità ġudikanti u persuna privata jinvolvi xogħlijiet li l-valur tagħhom, evalwat individwalment, jaqbeż il-limiti tal-Komunità.
83.
Il-Kummissjoni ssostni li dik ir-regola tmur kontra d-Direttiva 93/37, għax twassal għall-esklużjoni tal-kuntratti li l-valur totali tagħhom jaqbeż il-limiti, minħabba li l-ispejjeż individwali ta’ kull tranżazzjoni ma jilħqux dawk il-limiti.
84.
Kif indikajt iktar 'il fuq, il-Gvern Taljan jenfasizza n-natura partikolari tax-xogħlijiet ta’ żvilupp urban u l-karatteristiċi tal-proċedura ta’ għoti in kwistjoni iżda jonqos milli jikkunsidra l-fatt li l-l-eżami ta’ l-imsemmija sistema għandu jsir fid-dawl tad-Direttivi dwar il-kuntratti pubbliċi. Jekk wieħed jagħmel enfażi fuq sfera legali waħda — dik nazzjonali — filwaqt li l-oħra tiġi injorata — dik Komunitarja — is-sitwazzjoni tiġi mibdula. Barra minn hekk, kif diġà osservajt, fis-sentenza Ordine degli Architetti et, il-Qorti tal-Gustizzja ddikjarat li n-natura speċjali ta’ xogħlijiet ta’ l-iżvilupp urban mhijiex biżżejjed sabiex teskludi l-applikazzjoni tad-Direttivi (punt 66).
85.
L-Artikolu 1 tad-Direttiva 93/37 jipprovdi definizzjonijiet ta’ “kuntratti ta’ xogħlijiet pubblici” (paragrafu (a)) (
54
) u “xogħol” (paragrafu (ċ)) (
55
); l-Artikolu 6(3) ta’ din id-Direttiva jipprovdi għall-każ fejn xogħol huwa maqsum f’diversi lottijiet, fejn kull wieħed is-suġġett tal-kuntratt; filwaqt li l-Artikolu 6(4) jipprojbixxi li xogħol jew kuntratt jiġi maqsum bl-intenzjoni li tiġi evitata l-applikazzjoni tad-Direttiva (
56
).
86.
Għalhekk, dawn id-dispożizzjonijiet jipprovdu definizzjonijiet u regoli li għandhom jiġu interpretati skond il-liġi Komunitarja (
57
), u dan huwa l-kuntest xieraq sabiex tiġi kkunsidrata s-sentenza Ordine degli Architetti et, li tgħid li d-Direttiva 93/37 għandha tiġi applikata għal każijiet fejn “is-sid ta’ permess tal-bini jew pjan ta’ żvilupp approvat” jeżegwixxi “xogħlijiet ta’ infrastruttura direttament, permezz ta’ kumpens totali jew parzjali kontra l-kontribuzzjoni pagabbli fir-rigward ta’ l-għoti tal-permess […] meta l-valur ta’ dak ix-xogħol huwa l-istess jew jaqbeż il-limitu massimu stabbilit mid-Direttiva”.
87.
Madankollu, din l-affermazzjoni għandha tiġi kkwalifikata għaliex xogħlijiet pubbliċi li jinvolvu xogħlijiet ta’ żvilupp urban jistgħu jiġu eżegwiti direttament mill-awtortità ġudikanti jew minn terz skond il-liġi jew ftehim, u f’dan il-każ jeżisti kuntratt irregolat mill-liġi Komunitarja (
58
) u is-sid ta’ permess tal-bini jew ta’ pjan ta’ l-iżvilupp, fil-kwalità tiegħu bħala l-alter ego ta’ l-awtorità ġudikanti (
59
), huwa suġġett għall-istess rekwiżiti ta’ pubbliċità u kompetizzjoni (
60
).
88.
Barra minn hekk, id-Direttiva 93/37 tiddefinixxi l-kunċett ta’ “xogħol”, li l-eżistenza tiegħu, skond is-sentenza Il-Kummissjoni vs Franza (
61
), għandha tiġi evalwata fid-dawl tal-funzjoni ekonomika u teknika tar-riżultat tax-xogħlijiet ikkonċernati (punt 36). Il-valur totali miksub, fejn xieraq, billi jingħaddu flimkien il-lottijiet, jiddetermina jekk id-dispożizzjonijiet tal-Komunità japplikawx u, kif diġà semmejt qabel, il-karatteristiċi partikolari ta’ xogħlijiet ta’ żvilupp urban ma jistgħux iservu bħala raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw il-qsim ta’ kuntratt.
89.
Dawn il-kunsiderazzjonijiet juru li xogħlijiet ta’ l-iżvilupp urban li huma suġġetti għad-Direttiva 93/37 għandhom ukoll ikunu konformi mar-regoli stabbiliti f’din id-direttiva li tirregola l-kalkolu tal-valur ta’ kuntratti. Dispożizzjonijiet bħall-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94, li jibdlu dawn ir-regoli billi jistabbilixxu kriterju wieħed ġenerali li għandu l-effett dannuż li jevita d-dispożizzjonijiet tal-Komunità u li jipprekludi, permezz ta’ raġunijiet oġġettivi marbuta mal-valur ta’ xogħlijiet, l-impriżi ta’ Stati Membri oħra milli jissottomettu offerti fil-proċeduri ta’ għoti li fihom jixtiequ jipparteċipaw, għandhom jiġu miċħuda (
62
).
90.
L-Artikolu 2(5) tal-Liġi Taljana Nru 109/94 għaldaqstant jikser id-Direttiva 93/37.
D — L-għoti ta’ kuntratti għad-disinn, tmexxija u spezzjoni tax-xogħlijiet li l-valur tagħhom ma jilħaqx il-limiti tal-Komunità
91.
Skond il-Liġi Nru 109/94, kuntratti għad-disinn, tmexxija u spezzjoni ta’ xogħlijiet li l-valur tagħhom ma jilħaqx il-limiti stabbiliti fid-Direttivi jista’ jingħata lil persuni li huma fdati mill-awtorità ġudikanti (l-Artikoli 17(12) u 30(6a)).
92.
Il-Kummissjoni ssostni li l-prinċipji ta’ nuqqas ta’ diskriminazzjoni, ta’ trattament ugwali, ta’ proporzjonalità u ta’ trasparenza għandhom ukoll jiġu applikati għal kuntratti li ma jaqgħux taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttivi u li dawk il-prinċipji huma miksura meta l-għoti ma jingħatax pubbliċità; dan il-ksur ma jistax jiġi rrimedjat permezz tar-rekwiżit ta’ konferma ta’ l-esperjenza u kapaċità professjonali tal-persuna magħżula u ta’ dikjarazzjoni tar-raġunijiet għal din l-għażla.
93.
Il-konvenut jinvoka l-emenda tal-Liġi Nru 109/94, li tintroduċi referenza speċifika għall-prinċipji tal-Komunità, u jirrepeti l-argument preċedenti tiegħu li r-referenzi għat-Trattat u għall-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja mitluba mill-attur mhumiex raġjonevoli.
94.
Peress li d-diskussjoni fuq dan il-punt hija simili għal dik magħmula fir-rigward ta’ l-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94, l-esperjenza tgħalllem li huwa għandu jiġi riżolt bl-istess mod, fi kliem ieħor, billi jiġi konkluż li l-liġi Komunitarja, fl-istat attwali, ma tirrikjedix li l-obbligu ta’ osservanza tal-prinċipji tal-Komunità fil-każ ta’ kuntratti esklużi għandu jkun espliċitament inkorporat fil-leġiżlazzjoni li tirregola l-għoti ta’ dawn il-kuntratti, mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà ta’ eżami ta’ kull proċedura u ta’ kontestazzjoni tal-konformità mal-prinċipji quddiem il-qrati nazzjonali jew il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Komunità Ewropea.
95.
Għaldaqstant, inqis li l-Artikoli 17(12) u 30(6a) tal-Liġi Nru 109/94 ma jiksrux id-dritt Komunitarju kif ġie allegat fil-procedimenti in kwistjoni.
E — L-għoti ta’ kuntratti għat-tmexxija tax-xogħlijiet
96.
L-awtorità ġudikanti hija responsabbli għat-tmexxija tax-xogħlijiet iżda meta la l-awtorità u lanqas awtoritajiet oħra pubbliċi ma jkunu jistgħu jagħmlu dan, din tista’ tiġi fdata lid-disinjatur tal-proġett (l-Artikolu 27(2) tal-Liġi Nru 109/94).
97.
Il-Kummissjoni tilmenta li n-natura ġenerali ta’ din id-dispożizzjoni tikser id-Direttivi 92/50 u 93/38, li għandhom l-għan li jassiguraw il-publiċità u l-kompetizzjoni fi proċedimenti ta’ għoti għas-servizzi ta’ tmexxija kemm meta l-limiti tal-Komunità jinqabżu, għaliex id-Direttivi jipprovdu dan, kif ukoll meta dawn il-limiti mhumiex milħuqa, bis-saħħa tal-prinċipji tat-Trattat.
98.
Il-Gvern Taljan jenfasizza d-diffikultajiet li s-sistema tiegħu tevita iżda jżid li, sabiex iwieġeb għall-ilmenti magħmula, huwa emenda l-Liġi Nru 109/94 billi introduċa numru ta’ salvagwardji li jipprovdu li l-awtorità ġudikanti tista’ tagħti biss il-kuntratt lid-disinjatur tal-proġett jekk tindika dan fl-avviż ta’ sejħa għal offerti, u li l-valur tas-servizzi ta’ tmexxija jkun ittieħed in kunsiderazzjoni.
99.
Kunsiderazzjonijiet identiċi għal dawk diġà stabbiliti fir-rigward ta’ l-ilmenti preċedenti huma rilevanti għall-applikazzjoni tal-prinċipji ta’ trasparenza u ta’ trattament ugwali għall-kuntratti għat-tmexxija ta’ xogħlijiet li l-valur tagħhom ma jaqbiżx il-limiti tal-Komunità, għaliex l-istess fatturi huma involuti. F’dan ir-rigward, il-ksur li l-Kummissjoni tilmenta dwaru mhuwiex stabbilit.
100.
Soluzzjoni differenti għandha tapplika għal kuntratti li, minħabba l-valur tagħhom, huma suġġetti għal proċeduri ta’ għoti, peress li d-dipożizzjonjiet tal-Komunità huma preċiżi f’dan ir-rigward. F’dawn il-każijiet, għandu jkun hemm konformità stretta mad-dispożizzjonijiet kollha, indipendentement mill-fatt li jista’ jkun konvenjenti li ma jsirux il-proċeduri stabbiliti, għaliex l-Artikolu 11(1) tad-Direttiva 92/50 u l-Artikolu 4(1) tad-Direttiva 93/38 jagħmluha assolutament ċara li kuntratti għandhom jingħataw skond il-proċeduri definiti fihom (miftuħa, ristretti u negozjati) (
63
) bir-riżultat li, kif huwa ċar fil-ġurisprudenza, huma biss l-eċċezzjonijiet stabbiliti li huma ammissibbli (
64
).
101.
Kuntratti għat-tmexxija ta’ xogħlijiet huma inklużi fil-kategorija 12 ta’ l-Anness I A tad-Direttiva 92/50 u ta’ l-Anness XVI A tad-Direttiva 93/38, li minnhom jirriżulta li dawn il-kuntratti għandhom jingħataw skond il-proċeduri stabbilti f’dawk id-Direttivi.
102.
Fid-dawl ta’ dak kollu li ntqal, huwa ċar li l-Artikolu 27(2) tal-Liġi Nru 109/94 jikser id-Direttivi 92/50 u 93/38.
F — L-għoti ta’ kuntratti għal servizzi ta’ spezzjoni
103.
Servizzi ta’ spezzjoni huma r-responsabbiltà tad-dipartimenti tekniċi ta’ l-awtorità ġudikanti iżda, fejn huwa stabbilit u ċertifikat li m’hemmx persunal kwalifikat (l-Artikolu 28(4) tal-Liġi Nru 109/94), il-kuntratt jingħata lil terzi inklużi fil-listi miżmuma mill-awtoritajiet pubbliċi (l-Artikolu 188 tad-Digriet Presidenzjali Nru 554/99).
104.
L-ilment magħmul mill-Kummissjoni f’dan ir-rigward jirrepeti l-argument magħmul fit-taqsima VII E ta’ dawn il-konklużjonijiet, li l-proċeduri stabbiliti fid-Direttivi 92/50 u 93/38 għandhom ikunu applikati meta l-valur tal-kuntratt jaqbeż il-limiti rilevanti u li l-prinċipji stabbiliti fit-Trattat għandhom jiġu osservati fil-każijiet l-oħra kollha.
105.
Il-Gvern Taljan jikkwota r-revoka futura tad-dispożizzjonijiet regolatorji (speċifikament, ta’ l-Artikolu 188(8) sa (11) tad-Digriet Presidenzjali Nru 554/99) (
65
).
106.
Din l-espressjoni mill-Gvern Taljan ta’ l-intenzjonijiet tajbin tiegħu minkejja ż-zmien, dan l-ilment għandu jiġi riżolt bl-istess mod bħal dak preċedenti. Għaldaqstant, it-talba li tikkonċerna l-Artikolu 43 KE u l-Artikolu 49 KE ma tistax tiġi kkonfermata, filwaqt li, min-naħa l-oħra, kuntratti għal servizzi ta’ spezzjoni, li huma inklużi fil-kategorija 12 ta’ l-Anness I A tad-Direttiva 92/50 u ta’ l-Anness XVI A tad-Direttiva 93/38, għandhom ikunu mogħtija b'mod konformi mad-Direttivi.
107.
Fid-dawl ta’ dak li ntqal, l-Artikolu 28(4) tal-Liġi Nru 109/94, flimkien ma’ l-Artikolu 188 tad-Digriet Presidenzjali Nru 554/99, huwa inkompatibbli mad-Direttivi 92/50 u 93/38.
G — Xogħlijiet iffinanzjati privatament
108.
L-awtoritajiet li jawtorizzaw l-eżekuzzjoni, minn terzi, ta’ xogħlijiet pubbliċi jistgħu jiġu sfruttati kummerċjalment. Fl-ewwel stadju tal-proċedura, l-awtoritajiet jippubblikaw avviż sabiex jistiednu lil persuni privati, inkwantu promoturi, sabiex jissottomettu proposti għal għoti ta’ konċessjonijiet li fil-kuntest tagħhom il-persuni jassumu l-ispejjeż totali jew parzjali u, bħala kontroparti, jaċċettaw li jmexxu l-konċessjoni. Ladarba l-proposti sottomessi jkunu ġew evalwati, dawk li huma fl-interess pubbliku jintgħażlu fit-tieni stadju meta, fil-każ ta’ kull proposta magħżula, tinbeda proċedura ristretta sabiex jintgħażlu żewġ offerti oħra. Dawn l-offerti huma użati bħala punti ta’ referenza fil-proċedura negozjata li twassal għall-għoti tal-konċessjoni; din il-proċedura tiġi konkluża bl-għoti tal-konċessjoni lill-promotur li għandu l-kapaċità li jadatta l-proposta tiegħu għall-ispeċifikazzjonijiet ta’ l-awtorità ġudikanti (l-Artikoli 37a, 37b u 37c tal-Liġi Nru 109/94).
109.
Il-Kummissjoni tqis, minn naħa, li l-proċedura deskritta tmur kontra l-prinċipju ta’ trattament ugwali, peress li l-promotur jingħata żewġ vantaġġi fil-proċedura fil-konfront tal-kompetituri l-oħra, anki meta l-proposta oriġinali tiegħu hija inqas adattata minn tagħhom, għaliex huwa jipparteċipa awtomatikament fil-proċedura u għandu prijorità fil-proċess ta’ għażla. Ma jkunx hemm ksur jekk il-parteċipanti kollha jkunu jafu b’dawk il-vantaġġi u bil-kriterji ta’ selezzjoni, iżda mhuwiex previst li jeżisti l-obbligu li dawn il-punti jidhru fl-avviż inizjali. Min-naħa l-oħra, il-Kummissjoni tilmenta li, peress li l-avviż kien obbligatorju biss mit-18 ta’ Awwissu 2002, id-data li fiha l-Liġi Nru 166/2002 daħlet fis-seħħ, il-proċeduri li kienu diġà nbdew qabel wasslu għal deċiżjonijiet li huma inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet ġenerali tal-Komunità.
110.
Il-konvenut isostni li ż-żewġ ilmenti jindirizzaw l-emenda tal-Liġi Nru 109/94, li tipprovdi li l-avviż għandu jsemmi l-vantaġgi tal-promotur, u li tirreferi għad-dispożizzjoni regolatorja għall-proċeduri li kienu diġà inbdew fil-31 ta’ Jannar 2004 u li ma jinkludux din id-dikjarazzjoni.
111.
Għalkemm il-Gvern Taljan ma jikkontestax id-dikjarazzjonijiet magħmula fl-applikazzjoni, hija l-Kummissjoni li għandha tistabbilixxi l-eżistenza tal-ksur allegat u hija għandha tagħmel dan mingħajr ma tibbaża ruħha fuq ebda preżunzjoni (
66
), anki jekk, meta jiġu pprovduti elementi suffiċjenti, ikun l-Istat Membru kkonċernat li għandu jikkontesta din l-evidenza b’mod sostanzjali u dettaljat (
67
).
112.
Iż-żewġ ilmenti jidhru li huma fondati, bħala regola ġenerali. Fil-każ ta’ l-ewwel ilment għaliex, kif il-Kummissjoni tispjega, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħti lill-promotur tax-xogħlijiet ċerti vantaġġi li l-kandidati l-oħra ma jirċevux u ma jistgħu jagħmlu xejn dwar dan. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Gustizzja fis-sentenza tal-25 ta’ April 1996, iddikjarat f’Il-Kummissjoni vs Il-Belġju li, meta entità ġudikanti tieħu in kunsiderazzjoni emenda magħmula fl-offerti inizjali ta’ offerent wieħed, dan igawdi vantaġġ fuq il-kompetituri tiegħu, u dan iwassal għal ksur tal-prinċipju ta’ trattament ugwali ta’ l-offerenti u huwa ta’ ħsara għat-trasparenza tal-proċedura (punt 56). Barra minn hekk, il-Kummissjoni tikkwota numru ta’ każijiet speċifiċi fejn l-avviż ma jsemmix il-vantaġġi jew lanqas ma jindika l-kriterji oġġettivi ta’ għażla (
68
).
113.
It-tieni dikjarazzjoni hija fondata minħabba n-natura tardiva tal-korrezzjoni a posteriori ta’ sitwazzjoni ta’ ksur.
114.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet esposti fil-punti preċedenti, għandu jingħad li l-Artikoli 37b u 37ċ(1) tal-Liġi Nru 109/94 jiksru l-prinċipju ta’ trattament ugwali stabbiliti fl-Artikoli 43KE u 49KE.
H — Konklużjoni
115.
Minn dak li ntqal jirriżulta li:
—
l-Artikolu 2(1) tal-Liġi Nru 109/94 huwa inkompatibbli mad-Direttivi 92/50, 93/36, 93/37 u 93/38;
—
l-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94, flimkien mal-Liġijiet Nru 1150/1942 u Nru 10/1977, jikser id-Direttiva 93/37;
—
l-Artikolu 27(2) tal-Liġi Nru 109/94 jikser id-Direttivi 92/50 u 93/38;
—
l-Artikolu 28(4) tal-Liġi Nru 109/94, moqri flimkien ma’ l-Artikolu 188 tad-Digriet Presidenzjali Nru 554/99, jikser id-Direttivi 92/50 u 93/38; u
—
l-Artikoli 37b u 37c(1) tal-Liġi Nru 109/94 huma inkompatibbli ma’ l-Artikoli 43 KE u 49 KE.
116.
Madankollu, l-Artikolu 2(5), l-Artikolu 17(12), l-Artikolu 27(2), u l-Artikolu 30(6a) tal-Liġi Nru 109/94 ma jiksrux l-Artikoli 43 KE u 49 KE.
VIII — Fuq-ispejjeż
117.
L-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Gustizzja jipprovdu li l-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Skond l-Artikolu 69(3) tar-Regoli tal-Proċedura, jekk il-partijiet jitilfu fuq kap jew iktar tat-talbiet tagħhom, il-Qorti tista’ tordna li l-ispejjeż jiġu maqsuma jew li kull persuna tħallas l-ispejjeż rispettivi tagħha.
118.
Ladarba l-Kummissjoni u r-Repubblika Taljana t-tnejn talbu li l-parti l-oħra tbati l-ispejjeż, u peress li nipproponi li l-azzjoni tiġi milqugħa parzjalment, l-Italja għandha tħallas nofs l-ispejjeż tal-Kummissjoni li għandha, min-naħa tagħha, tħallas nofs l-ispejjeż ta’ dak l-Istat Membru.
119.
Skond l-ewwel paragrafu ta’ l-Artikolu 69(4) tar-Regoli tal-Proċedura, l-Istati Membri li intervenew f’dawk il-proċedimenti għandhom iħallsu l-ispejjeż tagħhom.
IX — Konklużjoni
120.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja:
1)
tiddikjara li, permezz ta’ l-adozzjoni ta’ l-Artikoli 37b u 37c(1) tal-Liġi Nru 109/1994 tal-11 ta’ Frar 1994, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond l-Artikoli 43 KE u 49 KE; li, permezz ta’ l-adozzjoni ta’ l-Artikolu 2(1) tal-Liġi Nru 109 tal-11 ta’ Frar 1994, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond id-Direttivi tal-Kunsill 92/50/KEE tat-18 ta’ Ġunju 1992, u 93/36/KEE, 93/37/KEE u 93/38/KEE ta’ l-14 ta’ Ġunju 1993, dwar, rispettivament, il-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti pubbliċi ta’ servizzi, kuntratti pubbliċi ta’ provvista, kuntratti pubbliċi ta’ xogħlijiet, u l-akkwist pubbliku fis-setturi ta’ l-ilma, l-enerġija, it-trasport u t-telekomunikazzjonijet; li, permezz ta’ l-adozzjoni ta’ l-Artikolu 2(5) tal-Liġi Nru 109/94, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond id-Direttiva 93/37; u li, permezz ta’ l-adozzjoni ta’ l-Artikoli 27(2) u 28(4) tal-Liġi Nru 109/94, ir-Repubblika Taljana naqset milli twettaq l-obbligi tagħha skond id-Direttivi 92/50 u 93/38;
2)
tiċħad ir-rikors għall-bqija;
3)
tordna li r-Repubblika Taljana għandha tbati nofs l-ispejjeż tal-Kummissjoni;
4)
tordna li l-Kummissjoni għandha tbati nofs l-ispejjeż tar-Repubblika Taljana;
5)
tordna li r-Repubblika tal-Finandja u r-Renju ta’ l-Olanda għandhom ibatu l-ispejjeż rispettivi tagħhom.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
(
2
)	ĠU L 209, p. 1, kif emendata bid-Direttiva 97/52/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ottubru 1997 (ĠU L 328, p. 1), u mid-Direttiva tal-Kummissjoni 2001/78/CE tat-13 ta’ Settembru 2001 (ĠU L 285, p. 1); irrevokat, bl-eċċezzjoni ta’ l-Artikolu 41, b’effett mill-31 ta’ Jannar 2006, permezz tad-Direttiva 2004/18/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004, dwar il-koordinazzjoni ta’ proċeduri għall-għoti ta’ kuntratti għal xogħlijiet pubbliċi, kuntratti għal provvisti pubbliċi u kuntratti għal servizzi pubbliċi (ĠU L 134, p. 114).
(
3
)	ĠU L 199, p. 1; emendata wkoll u wara rrevokata bid-direttivi msemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna preċedenti.
(
4
)	ĠU L 199, p. 54; emendata wkoll u wara rrevokata bid-direttivi msemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2.
(
5
)	ĠU L 199, p. 84; kif emendata bid-Direttiva 98/4/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Frar 1998 (ĠU L 101, p. 1), u bid-Direttiva tal-Kummissjoni 2001/78, wara rrevokata bid-Direttiva 2004/17/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-31 ta’ Marzu 2004 li tikkoordina l-proċeduri ta’ akkwisti ta’ entitajiet li joperaw fis-setturi tas-servizzi ta’ l-ilma, l-enerġija, t-trasport u postali (ĠU L 134, p. 1).
(
6
)	GURI Nru 41, tad-19 ta’ Frar 1994; kif emendata diversi drabi.
(
7
)	“Disposizioni in materia di infrastrutture e trasporti”, GURI Nru 181, tat-3 ta’ Awwissu 2002.
(
8
)	“Attuazione della direttiva 92/50/CEE in materia di appalti pubblici di servizi”, GURI Nru 104, tas-6 ta’ Mejju 1995.
(
9
)	“Legge urbanistica”, GURI Nru 244, tas-16 ta’ Ottubru 1942.
(
10
)	“Norme per la edificabilità dei suoli”, GURI Nru 27, tad-29 ta’ Jannar 1977.
(
11
)	“Regolamento d’attuazione della Legge quadro in materia di Lavori Pubblici, 11 Febbraio 1994 no 109, e successive modificazioni”, GURI Nru 98, tat-28 ta’ April 2000.
(
12
)	Franza wkoll ġiet awtorizzata tintervjeni iżda ma ppreżentatx osservazzjonijiet.
(
13
)	Fl-opinjoni ta’ K. Larenz, Metodología de la ciencia del derecho, Ed. Ariel, Barċellona, 1994, p. 456, il-kuntratt standard, bħala espressjoni ta’ intenzjoni, huwa użat “għal deskrizzjoni iktar speċifika ta’ ċertu tipi ta’ relazzjoni legali, b’mod partikolari dawk li jikkonċernaw drittijiet individwali u relazzjonijiet ta’ obbligu ta’ natura kuntrattwali”.
(
14
)	J.A. Moreno Molina, u F. Pleite Guadamillas, El nuevo reglamento de contratación de las administraciones públicas (Repercusión práctica, novedades, concordancias y formularios adaptados), Ed. La Ley, Madrid, 2002, p. 36, jenfasizzaw li dawn il-kuntratti jagħtu eżempju ta’ każistika vasta u kumplessa.
(
15
)	R. García Macho, Comentarios a la Ley de contratos de las administraciones públicas y a la Ley sobre procedimientos de contratación en los sectores especiales, Ed. Tirant lo Blanch, Valencia, 2003, p. 91.
(
16
)	It-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 1(2)(d) tad-Direttiva 2004/18.
(
17
)	It-tieni subparagrafu ta’ l-Artikolu 1(2)(ċ) tad-Direttiva 2004/18.
(
18
)	It-tielet subparagrafu ta’ l-Artikolu 1(2)(d) tad-Direttiva 2004/18.
(
19
)	L-Artikolu 1(3) u Titolu III (l-Artikoli 56 sa 65) tad-Direttiva 2004/18.
(
20
)	Fil-punti 31 sa 36 tal-konklużjonijiet fil-kawża ta’ l-14 ta’ Novembru 2002, C-411/00 Felix Swoboda, Ġabra p. I-10567, l-Avukat Ġenerali Mischo jsemmi d-differenzi bejn din l-ipoteżi, fejn dispożizzjonijiet fid-direttiva nnfisha huma magħżulin, u l-ipoteżi preċedenti, li kienu jinvolvu d-dikjarazzjoni tad-direttiva applikabbli. Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li d-Direttiva 92/50 tipprovdi test ċar għad-determinazzjoni ta’ l-iskema applikabbli għal kuntratt kompost minn diversi servizzi, ibbażat fuq il-valur tagħhom (punt 52) u ċaħdet l-opinjoni li għandu jiġi kkunsidrat l-oġġett ewlieni tal-kuntratt (punt 49).
(
21
)	L-Artikolu 22 tad-Direttiva 2004/18.
(
22
)	Indipendentement mid-drittijiet ċivili ta’ l-Istati Membri. F. Messineo, Doctrina general del contrato, tomo I, Ed. Rubinzal-Culzoni, Buenos Aires, 1985, p. 382, li jqis il-problema inerenti f'dan il-qasam legali jsemmi l-Artikolu 1323 tal-Kodiċi Ċivili Taljana li jipprovdi li: “il-kuntratti kollha, anki meta ma jaqgħux taħt skema partikolari, huma suġġetti għad-dispożizzjonijiet ġenerali ta’ dan it-titolu” (it-tieni titolu tat-taqsima dwar obbligazzjonijiet).
(
23
)	L-Artikolu 1(a) tad-Direttivi 93/36 u 93/37; l-Artikolu 1(4) tad-Direttiva 93/38; premessa 10 u l-Artikolu 1(2) tad-Direttiva 2004/18.
(
24
)	Kawża C-331/92, Ġabra p. I-1329.
(
25
)	Fil-punt 19 tal-konklużjonijiet f’din il-kawża, l-Avukat Ġenerali Lenz iddikjara li d-domanda preliminari kienet tikkonċerna l-għoti ta’ konċessjoni għall-ftuħ u l-operat ta’ każinò, u konċessjoni għall-operat ta’lukanda, li jinvolvu l-obbligu ta’ twettiq ta’ xogħol ta’ ristrutturar.
(
26
)	G. Greco, f’“Contratti “misti” e appalti comunitari”, Rivista italiana di diritto pubblico comunitario, 1994, p. 1265, isostni li l-kriterju tal-prevalenza huwa l-iktar xieraq sabiex jidentifika d-dispożizzjonijiet applikabbli għall-maġġoranza tal-kuntratti mħallta għaliex il-kriterju ta’ obbligi anċillari huwa ħafna drabi insuffiċjenti.
(
27
)	C-107/98, Ġabra p. I-8121.
(
28
)	C-340/04, Ġabra p. I-4137.
(
29
)	Punti 24 sa 29 u 21 sa 26, rispettivament, tal-konklużjonijiet tiegħi fil-kawżi magħquda C-285/99 u C-286/99 Lombardini u Mantovani, Ġabra p. I-9233 u fil-kawża C-331/04 ATI EAC et Ġabra p. I-10109.
(
30
)	Kawża C-324/98, Ġabra p. I-10745. Is-sentenza prinċipalment indirizzat il-kwistjoni dwar jekk, fid-dawl tas-suġġett speċifiku tiegħu, fi kliem ieħor “il-produzzjoni u l-pubblikazzjoni ta’ listi stampati u aċċessibbli elettronikament ta’ abbonati tat-telefon (direttorji tat-telefon)” (punt 19), il-kuntratt in kwistjoni fil-proċedimenti kienx jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/38 minflok taħt dak tad-Direttiva 92/50 (punti 31 sa 40).
(
31
)	Kawża C-275/98, Ġabra I-8291.
(
32
)	Kawża C-458/03, Ġabra I-8612.
(
33
)	Kawża C-231/03, Ġabra I-7287.
(
34
)	Ara, inter alia, is-sentenza fil-kawża C-410/04 ANAV, Ġabra I-3303, punt 18.
(
35
)	Ara f’dan ir-rigward, id-digriet fil-kawża C-59/00 Vestergaard, Ġabra I-9505, punti 19 sa 21.
(
36
)	Kawża C-507/03, Il-Kummissjoni vs l-Irlanda u kawża C-532/03, Il-Kummissjoni vs l-Irlanda, li jikkonċernaw l-ilment li l-kuntratti ta’ servizz ingħataw mingħajr pubblikazzjoni ta’ nota minn qabel. L-Avukat Ġenerali Stix-Hackl ippreżentat il-konklużjonijiet tagħha fiż-żewġ kawżi fl-14 ta’ Settembru 2006. Ara wkoll, kawża C-195/04 Il-Kummissjoni vs Il-Finlandja, fejn is-smigħ sar fit-8 ta’ Ġunju u li tikkonċerna l-għoti ta’ kuntratt għal tagħmir tal-kċina għal użu istituzzjonali.
(
37
)	Kawża C-26/03, Ġabra p. I-1.
(
38
)	Għalkemm dawn id-dispożizzjonijiet jilħqu għanijiet oħra, bħall-protezzjoni ta’ l-interessi finanzjarji ta’ l-awtorità ġudikanti, billi jimmoderaw il-prezzijiet. Ara J.A. García-Trevijano Garnica, “Disposiciones comunes a los contratos administrativos. En especial, el precio y su revisión”, en Derecho de los contratos públicos. Estudio sistemático de la Ley 13/1995, de 18 de mayo, de contratos de las Administraciones Públicas, ikkoordinat minn Pendás, B., Ed. Praxis, Barċellona, 1995, p. 258.
(
39
)	T. Millett, “Les marchés publics en droit communautaire”, Revue du Marché commun et de l'Union européenne, nru 452, Ottubru — Novembru 2001, p. 630. J.L. Piñar Mañas, josserva, fix-xogħol kollettiv tiegħu Comentario a la Ley de contratos de las administraciones públicas, 2a ed., Ed. Civitas, Madrid, 2004, p. 79, li, madankollu, permezz tad-direttivi qed tinħoloq “sistema komuni ta’ appalti”.
(
40
)	L-Artikolu 2 tad-Direttiva 2004/18 jipprovdi li l-awtoritajiet ġudikanti “jittrattaw ħaddiema ekonomiċi b’mod ugwali u mingħajr diskriminazzjoni” u li jaħdmu “b’mod trasparenti”, filwaqt li l-Artikoli 4 sa 6 jistabbilixxu regoli li jirregolaw il-kuntratti pubbliċi kollha u jirrigwardaw “ħaddiema ekonomiċi”, “kundizzjonijiet dwar ftehim konkluż fl-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ”, u “kunfidenzjalità”. Madankollu, l-Artikolu 7 jipprovdi li dawn l-artikoli, bħad-dispożizzjonijiet l-oħra tad-Direttiva, japplikaw biss għal kuntratti pubbliċi “li mhumiex esklużi”.
(
41
)	Kawża C-3/88, Ġabra p. 4035.
(
42
)	Kawża C-87/94, Ġabra p. I-2043.
(
43
)	Fil-punt 43 tal-konklużjonijiet tiegħu f'din il-kawża, l-Avukat Ġenerali Fennelly jiddikjara li “konformità sostantiva mal-prinċipju ta’ nuqqas ta’ diskriminazzjoni minħabba raġunijiet ta’ nazzjonalità tirrikjedi li l-għoti ta’ konċessjonijiet josserva livell minimu ta’ pubbliċità u trasparenza” iżda ma tirrikjedix li “l-awtorità ġudikanti tapplika b’mod simili d-dispożizzjonijiet tad-direttivi” rilevanti.
(
44
)	Madankollu, il-leġiżlatur Taljan insista fuq dawn il-prinċipji fl-emenda ta’ l-2005, li se niddiskuti iktar ’il quddiem.
(
45
)	Kawżi C-507/03, C-532/03 u C-195/04, iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 36, li għadhom pendenti.
(
46
)	“Disposizioni per l’adempimento di obblighi derivanti dall'appartenenza dell’Italia alle Comunità europee”, supplemento ordinario a la GURI Nru 96, tas-27 ta’ April 2005.
(
47
)	Sentenzi fil-Kawżi C-200/88 Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, Ġabra p. I-4299, punt 13; C-133/94 Il-Kummissjoni vs Il-Belġju, Ġabra p. I-2323, punt 17; C-103/00 Il-Kummissjoni vs Il-Greċja, Ġabra p. I-1147, punt 23; u C-333/01 Il-Kummissjoni vs Spanja, Ġabra p. I-2623, punt 8.
(
48
)	Ċirkulari Nru B1/2316, tat-18 ta’ Diċembru 2003, GURI Nru 79, tat-3 ta’ April 2004.
(
49
)	Sentenzi ta’ l-24 ta’ Marzu 1994, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C-80/92, Ġabra I-1019, punt 20); tas-26 ta’ Ottobru 1995, Il-Kummissjoni vs Il-Lussemburgu (C-151/94, Ġabra I-3685, punt 18); tas-17 ta’ Mejju 2001, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-159/99, Ġabra I-4007, punt 32); tas-17 ta’ Jannar 2002 Il-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-394/00, Ġabra I-581, punt 11); tas-27 ta’ Frar 2003, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (C-415/01, Ġabra I-2081, punt 21); u ta’ l-20 ta’ Novembru 2003, Il-Kummissjoni vs Franza (C-296/01, Ġabra I-13909, punt 54.)
(
50
)	Fil-punt 37 tal-konklużjonijiet tiegħu fil-kawża Gestión Hotelera Internacional, l-Avukat Ġenerali Lenz jiddikjara li l-fatt li obbligu primarju li ma jistax jiġi ttrasferit ma jikkostitwixxix neċessarjament is-suġġett ewlieni tal-kuntratt.
(
51
)	Ċirkulari Nru 462 tat-18 ta’ Diċembru 2001, “Sentenza della Corte di giustizia europea (Sesta Sezione) 12 luglio 2001 (c-n. 399/98) sulla realizzazione diretta da parte di un privato di opere di urbanizzazione a scomputo del contributo di concessione dovuto. Appalto di lavori pubblici, ai sensi della direttiva 93/37. Indirizzi e chiarimenti operativi”, GURI Nru 300, tat-28 ta’ Diċembru 2001.
(
52
)	Ċirkulari Nru 8756 tas-6 ta’ Ġunju 2002, “Normativa applicabile agli appalti pubblici ‘sottosoglia’”, GURI Nru 178, tal-31 ta’ Lulju 2002.
(
53
)	Kawża C-399/98, Ġabra p. I-5409.
(
54
)	“Il-kuntratti ta’ interess ta’ flus konklużi bil-kitba bejn kuntrattur u awtorità tal-kuntratti kif definiti f’(b), li għandhom bħala l-oġġett tagħhom jew l-eżekuzzjoni, jew kemm l-eżekuzzjoni kif ukoll id-disinn, ta’ xogħlijiet konnessi ma’ waħda mill-attivitajiet imsemmija fl-Anness II jew xogħol definit f’(c) imsemmija isfel, jew l-eżekuzzjoni, bi kwalunkwe mezz, ta’ xogħol li jikkorrespondi għar-rekwiżiti speċifikati mill-awtorità tal-kuntratti”.
(
55
)	“Ir-riżultat ta’ xogħlijiet ta’ bini jew inġinerija ċivili kkunsidrati flimkien li huwa biżżejjed sabiex jissodisfa funzjoni ekonomika u teknika”.
(
56
)	Dispożizzjonijiet simili huma inklużi fl-Artikolu 7 tad-Direttiva, l-Artikolu 5 tad-Direttiva 93/36, l-Artikolu 14 tad-Direttiva 93/38 u l-Artikolu 9 tad-Direttiva 2004/18, rigward il-metodi biex tikkalkula l-valur stmat tal-kuntratti pubbliċi, qafas ta’ ftehim u sistemi dinamiċi ta’ xiri.
(
57
)	J. Huelin Martínez de Velasco, “Las obras de urbanización y los contratos públicos de obras. A propósito de la sentencia Scala 2001”, Cuadernos de Derecho local, no 4, 2004, pp. 19 et seq.
(
58
)	Fil-konklużjonijiet tiegħu fis-sentenza Ordine degli Architetti et, l-Avukat Ġenerali Léger indika ġustament li l-element essenzjali tar-relazzjoni kuntrattwali hija nieqsa meta “persuna msejjħa sabiex twettaq xogħlijiet ta’ żvilupp hija sempliċiment identifikata mil-liġi” (punt 68).
(
59
)	T.R. Fernández Rodríguez, “La sentencia del TJCE de 12 de julio de 2001 (asunto “proyecto Scala 2001”) y su impacto en el ordenamiento urbanístico español”, Documentación Administrativa, Nri 261-262, Settembru 2001-April 2002, p. 23.
(
60
)	H. Huelin Martínez de Velasco, op. cit., p. 28.
(
61
)	C-16/98, Ġabra p. I-8315. Għalkemm f'din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja analizzat id-Direttiva 93/38, il-kunsiderazzjonijiet li jikkonċernaw dispożizzjonijiet simili jistgħu jiġu applikati għad-Direttiva 93/37.
(
62
)	Ara s-sentenza tal-5 ta’ Ottubru 2000, Il-Kummissjoni vs Franza, ikkwotata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 61, b’mod partikolari l-punti 38 sa 47. Fil-konklużjonijiet ta’ dan il-każ, l-Avukat Ġenerali Jacobs kien ta’ l-opinjoni li serje ta’ tranżazzjonijiet li kellhom isiru f’perijodu speċifiku fuq grupp ta’ netwerks li għandhom l-istess funzjoni ekonomika u teknika għandha titqies bħala intiża sabiex twettaq funzjoni ekonomika u teknika waħda (punt 72). Din il-kunsiderazzjoni tista’ tiġi applikata għal xogħlijiet ta’ żvilupp urban, bl-istess mod bħall-argument, żviluppat fis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, Il-Kummissjoni vs L-Italja, (C-385/02, Ġabra I-8121) li jgħid li “sempliċi dikjarazzjoni li grupp ta’ xogħlijiet huwa kumpless u delikat mhuwiex biżżejjed sabiex jistabbilixxi li jista’ jiġi mogħti biss lil kuntrattur wieħed” (punt 21).
(
63
)	Kif ukoll l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/36 u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/37.
(
64
)	Sentenzi fil-Kawżi C-71/92 Il-Kummissjoni vs Spanja, Ġabra p. I-5923, punt 10; Teckal, punt 43; u Carbotermo u Consorzio Alisei, punt 45.
(
65
)	Fil-kontroreplika, il-konvenut jiddikjara li, fis-sentenza Nru 302/03 (punt 5.1), il-Corte Constituzionale (Qorti Kostituzzjonali) iddikjarat li l-Artikolu 188(8) sa (10) tad-Digriet imur kontra l-Kostituzzjoni.
(
66
)	Sentenzi tal-25 ta’ Mejju 1982, Il-Kummissjoni vs L-Olanda (96/81, Ġabra p. 1791, punt 6); tat-12 ta’ Settembru 2000, Il-Kummissjoni vs L-Olanda (C-408/97, Ġabra p. I-6417, punt 15); u tas-26 ta’ April 2005, ll-Kummissjoni vs L-Irlanda (C-494/01, Ġabra p. I-3331, punt 41).
(
67
)	Sentenza tad-9 ta’ Novembru 1999, Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-365/97, Ġabra p. I-7773, punti 84 u 86).
(
68
)	Punt 87 ta’ l-applikazzjoni u nota ta’ qiegħ il-paġna 12, li turi din is-sitwazzjoni.