62023CJ0537_RES
Kawża C‑537/23
Società Italiana Lastre SpA (SIL)
vs
Agora SARL,
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mill-Cour de cassation (Franza))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) tas‑27 ta’ Frar 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament (UE) Nru 1215/2012 – Artikolu 25(1) – Ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni – Evalwazzjoni tal-validità tal-konvenzjoni – Natura impreċiża u żbilanċjata – Liġi applikabbli – Kunċett ta’ ‘nullità fir-rigward tal-mertu’”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament Nru 1215/2012 – Estensjoni tal-ġurisdizzjoni – Ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni – Evalwazzjoni tal-validità tal-ftehim – Ilmenti bbażati fuq natura impreċiża u żbilanċjata – Kriterji ta’ evalwazzjoni – Kriterji awtonomi li joħorġu mill-Artikolu 25 tar-regolament – Ammissibbiltà – Kriterji relatati mal-kawżi ta’ “nullità fir-rigward tal-mertu” – Inammissibbiltà
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1215/2012, Artikolu 25(1))
(ara l-punti 32 sa 54, u d-dispożittiv 1)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Ġurisdizzjoni u eżekuzzjoni tas-sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali – Regolament Nru 1215/2012 – Estensjoni tal-ġurisdizzjoni – Ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni li jagħti iktar drittijiet lil parti mill-oħra – Validità – Kundizzjonijiet
(Regolament tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill Nru 1215/2012, Artikolu 25(1) u (4))
(ara l-punti 56 sa 68, u d-dispożittiv 2)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mill-Cour de cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 25(1) u (4) tar-Regolament Nru 1215/2012 (
1
) u ppreċiżat il-kriterji li fir-rigward tagħhom għandha tiġi evalwata l-validità’ ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, fil-każ ta’ lmenti bbażati fuq natura impreċiża u żbilanċjata ta’ dan il-ftehim, kif ukoll il-kundizzjonijiet ta’ validità ta’ tali ftehim, fejn dan tal-aħħar jobbliga lil waħda mill-partijiet tal-istess ftehim tadixxi biss lill-qorti magħżula f’dak il-ftehim, filwaqt li l-parti l-oħra tkun tista’ tadixxi lill kull qorti oħra li jkollha ġurisdizzjoni.
Fiż-żmien tal-kawża, Agora SARL, kumpannija li kienet irregolata mid-dritt Franċiż, ikkonkludiet, għat-twettiq ta’ xogħol ordnat minn persuni fiżiċi, kuntratt għall-provvista ta’ kisi bil-madum ma’ Società Italiana Lastre SpA (SIL) (iktar ’il quddiem “SIL”), kumpannija li kienet irregolata mid-dritt Taljan. Dan il-kuntratt kien jinkludi ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni (iktar ’il quddiem il-“ftehim li jattribwixxi l-ġurisdizzjoni inkwistjoni”), liema ftehim kien jipprovdi li l-qorti ta’ Brescia (l-Italja) kien ser ikollha ġurisdizzjoni fir-rigward ta’ kull tilwima li setgħet tirriżulta minn dan il-kuntratt jew li kien ser ikollha rabta ma’ dan tal-aħħar. Madankollu, SIL irriżervat il-possibbiltà li tħarrek lix-xerrej “quddiem qorti oħra fl-Italja li jkollha ġurisdizzjoni jew f’qorti oħra li tinsab barra mill-pajjiż”.
Wara li ġew ikkonstatati irregolaritajiet fl-eżekuzzjoni tax-xogħol inkwistjoni, is-sidien tal-proġetti ħarrku lil Agora u lil SIL għad-danni quddiem it-tribunal de grande instance de Rennes (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Rennes, Franza). Agora sejħet lil SIL bħala garanti, fejn din tal-aħħar, abbażi tal-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni inkwistjoni, opponiet din it-talba ta’ garanzija billi qajmet eċċezzjoni ta’ nuqqas ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali tal-qorti Franċiża. Peress li din l-eċċezzjoni ġiet miċħuda mid-deċiżjoni tal-ewwel istanza, liema deċiżjoni ġiet ikkonfermata fl-appell, SIL appellat fil-kassazzjoni quddiem il-Cour de Cassation (il-Qorti tal-Kassazzjoni, Franza), il-qorti tar-rinviju.
Peress li l-imsemmija qorti tar-rinviju kellha dubji dwar żewġ kwistjonijiet marbuta mal-validità tal-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, hija ddeċidiet li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Fl-ewwel domanda tagħha hija staqsiet jekk, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-validità ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, l-ilmenti bbażati fuq in-natura allegatament impreċiża jew żbilanċjata ta’ dan il-ftehim kellhom jiġu eżaminati mhux fid-dawl tal-kriterji relatati mal-kawżi ta’ “nullità fir-rigward tal-mertu” ta’ dan il-ftehim, iddefiniti fid-dritt tal-Istati Membri konformement mal-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia, iżda fid-dawl ta’ kriterji awtonomi li jirriżultaw minn dan l-artikolu. Fit-tieni ipoteżi, hija staqsiet jekk il-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni f’dan il-każ kienx validu fid-dawl tal-imsemmi artikolu.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Fir-rigward tal-ewwel domanda, dwar il-kriterji li fid-dawl tagħhom għandhom jiġu eżaminati l-ilmenti bbażati fuq in-natura allegatament impreċiża jew żbilanċjata ta’ dan il-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret, qabel kollox, li r-Regolament Brussell Ia ma jiddefinixxix il-kunċett ta’ “nullità fir-rigward tal-mertu” u lanqas ma jagħmel riferiment għad-dritt tal-Istati Membri sabiex jiddefinixxu dan il-kunċett. Konsegwentement, interpretazzjoni awtonoma u uniformi tagħhom għandha tiġi stabbilita skont is-sens abitwali tagħhom fil-lingwa kurrenti, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-kuntest li fih jintużaw u l-għanijiet imfittxija mil-leġiżlazzjoni li jagħmlu parti minnha.
F’dan ir-rigward, hija enfasizzat li, fl-ewwel lok, skont is-sens abitwali tagħha fil-lingwaġġ kurrenti, l-espressjoni “fil-mertu” tintuża, fis-sentenzi u fl-atti proċedurali, sabiex jiġi ddikjarat li, wara li jkunu ġew eżaminati l-kwistjonijiet ta’ ġurisdizzjoni, ta’ forma u ta’ ammissibbiltà, il-qorti tittratta l-kwistjonijiet li jikkonċernaw is-suġġett stess tal-proċess, jiġifieri l-kwistjonijiet ta’ fatt jew ta’ liġi li l-qorti jkollha taqta’ fuq talba tal-partijiet. Madankollu, sa fejn l-ewwel sentenza tal-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia tipprevedi li l-qrati li dwarhom il-partijiet ikunu ftehmu għandhom ġurisdizzjoni “sakemm” il-ftehim li jkun attribwixxa ġurisdizzjoni ma jkunx “ivvizzjat b’nullità fir-rigward tal-mertu” skont id-dritt tal-Istat Membru li l-qrati tiegħu jkunu indikati, din id-dispożizzjoni sempliċement tippreċiża liema jkun id-dritt nazzjonali applikabbli fir-rigward tal-punt dwar jekk, minkejja l-fatt li l-kundizzjonijiet kollha ta’ validità previsti f’dan l-artikolu jkunu ssodisfatti, tali ftehim ikun null għal raġunijiet oħra li jaqgħu taħt dan id-dritt nazzjonali.
Fir-rigward, fit-tieni lok, il-kuntest li fih huwa stabbilit ir-regolament, minbarra r-riferiment għall-kunċett ta’ “nullità fir-rigward tal-mertu”, l-ewwel u t-tielet sentenzi tal-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia jipprevedu kundizzjonijiet ta’ validità materjali u ta’ forma speċifiċi għall-ftehimiet li jattribwixxu ġurisdizzjoni. Konsegwentement, dan il-kunċett ikopri l-kawżi ġenerali ta’ nullità ta’ kuntratt, jiġifieri b’mod partikolari l-vizzji ta’ kunsens, bħall-iżball, il-qerq jew il-vjolenza, u l-inkapaċità kuntrattwali, kawżi li, b’differenza mill-kundizzjonijiet ta’ validità speċifiċi għall-ftehimiet li jattribwixxu ġurisdizzjoni, ma humiex irregolati minn dan ir-regolament, iżda mid-dritt tal-Istat Membru li l-qrati tiegħu huma indikati.
Fit-tielet lok, din l-interpretazzjoni hija konformi mal-għanijiet imfittxija mir-Regolament Brussell Ia, b’mod partikolari l-għan li jirrigwarda ċ-ċertezza legali li jeżiġi li l-qorti nazzjonali adita tkun tista’ faċilment tagħti deċiżjoni dwar il-ġurisdizzjoni tagħha stess, mingħajr ma tiġi mġiegħla twettaq eżami tal-kawża fuq il-mertu.
Fir-raba’ lok, l-interpretazzjoni hija proporzjonata mal-oriġini tal-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia.
F’dan il-każ, f’dak li jikkonċerna, sussegwentement, l-evalwazzjoni tan-natura suffiċjentement preċiża tal-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li, skont l-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia, il-validità ta’ tali ftehim teżiġi identifikazzjoni suffiċjentement preċiża tal-elementi oġġettivi miftehma mill-partijiet għall-ħatra tal-qorti jew tal-qrati li lilhom huma jkollhom l-intenzjoni li jissottomettu l-kwistjonijiet tagħhom li jqumu jew li jistgħu jqumu. Barra minn hekk, l-impożizzjoni ta’ rekwiżit ta’ preċiżjoni neċessarjament tikkontribwixxi għat-twettiq tal-għanijiet ta’ prevedibbiltà, ta’ trasparenza u ta’ ċertezza legali koperti minn dan ir-regolament. Dan ir-rekwiżit ta’ preċiżjoni għandu jiġi eżaminat fid-dawl tal-kriterji awtonomi li jirriżultaw minn din id-dispożizzjoni, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Fl-aħħar, fir-rigward tal-evalwazzjoni tan-natura allegatament żbilanċjata ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, konformement mal-Artikolu 25(4) tar-Regolament Brussell Ia, tali ftehim ikun bla effett, b’mod partikolari, jekk huwa ma josservax il-kundizzjonijiet ta’ validità stabbiliti fl-Artikoli 15, 19 jew 23 ta’ dan ir-regolament. Skont dawn l-aħħar artikoli, jibqa’ validu ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni li jippermetti lill-parti l-iktar dgħajfa f’kuntratt ta’ assigurazzjoni, ta’ konsum jew ta’ xogħol, li tadixxi qrati oħra minbarra dawk li bħala prinċipju jkollhom ġurisdizzjoni skont id-dispożizzjonijiet tat-Taqsimiet 3 sa 5 tal-Kapitolu II tal-imsemmi regolament. Min-naħa l-oħra, skont l-Artikolu 25(4), tali ftehim ikun null meta jipprevedi deroga ta’ ġurisdizzjoni għall-benefiċċju tal-assiguratur, tal-parti kontraenti tal-konsumatur jew tal-persuna li timpjega. Għaldaqstant, l-evalwazzjoni tan-natura allegatament żbilanċjata ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni għandha tiġi eżaminata fir-rigward ta’ kriterji awtonomi li jirriżultaw mill-imsemmi Artikolu 25, kif interpretati mill-Qorti tal-Ġustizzja.
Minn dan il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-validità ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni, l-ilmenti bbażati fuq in-natura allegatament impreċiża jew żbilanċjata ta’ dan il-ftehim għandhom jiġu eżaminati mhux fid-dawl tal-kriterji relatati mal-kawżi ta’ “nullità fir-rigward tal-mertu” ta’ dan il-ftehim, iddefiniti fid-dritt tal-Istati Membri, iżda fid-dawl ta’ kriterji awtonomi li jirriżultaw mill-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia.
Fir-rigward tat-tieni domanda, dwar il-validità ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni li jipprevedi li waħda mill-partijiet għal dan il-ftehim tkun tista’ tadixxi biss lil qorti li hija taħtar, filwaqt li l-parti l-oħra tkun tista’ tadixxi, minbarra dik il-qorti, lil kull qorti oħra li jkollha ġurisdizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat, fl-ewwel lok, li l-ewwel sentenza tal-Artikolu 25(1) tar-Regolament Brussell Ia ma tistax tiġi interpretata fis-sens li l-partijiet għandhom neċessarjament jindikaw il-qrati tal-istess Stat Membru wieħed. Fil-fatt, l-impożizzjoni ta’ tali limitu tmur kontra l-awtonomija tar-rieda tal-partijiet.
Barra minn hekk, il-qrati li għandhom ġurisdizzjoni skont id-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu II tar-Regolament Brussell Ia jikkonfermaw il-fatt li l-partijiet jistgħu, f’ċerti sitwazzjonijiet, jadixxu lill-qrati ta’ diversi Stati Membri, inkluż dawk tad-domiċilju tal-konvenut, iżda wkoll dawk tal-post ta’ eżekuzzjoni tal-obbligu kuntrattwali, dawk tal-post fejn ikun seħħ il-fatt dannuż, jew dawk tad-domiċilju ta’ konvenut ieħor.
Fit-tieni lok, il-qrati tal-Istati Membri jew tal-Istati partijiet għall-Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (
2
) indikati f’dan il-każ kienu, minn naħa, qorti partikolari u, min-naħa l-oħra, il-qrati l-oħra li kellhom ġurisdizzjoni skont id-dispożizzjonijiet tat-Taqsimiet 1 u 2 tal-Kapitolu II tar-Regolament Brussell Ia kif ukoll tat-Taqsimiet 1 u 2 tat-Titolu II ta’ din il-konvenzjoni. Ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni li jindika bi preċiżjoni suffiċjenti dawn il-qrati jissodisfa r-rekwiżit ta’ preċiżjoni li jirriżulta mill-Artikolu 25(1) ta’ dan ir-regolament kif ukoll l-għanijiet ta’ prevedibbiltà, ta’ trasparenza u ta’ ċertezza legali stabbiliti fil-premessi 15 u 16 tal-imsemmi regolament Fil-fatt, fir-realtà, dan huwa riferiment għar-regoli ġenerali ta’ ġurisdizzjoni previsti mill-istess regolament u mill-imsemmija konvenzjoni.
Madankollu, jekk, sa fejn jirreferi għal “qorti oħra [...] li għandha ġurisdizzjoni [...] li tinsab barra mill-pajjiż”, il-ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni inkwistjoni kellu jiġi interpretat fis-sens li jindika wkoll qorti waħda jew iktar ta’ Stat wieħed jew iktar li la jkunu membri tal-Unjoni u lanqas parti għall-Konvenzjoni ta’ Lugano II, dan imur kontra r-Regolament Brussell Ia, peress li b’dan il-mod huwa jikser l-għanijiet tal-imsemmi regolament.
Fit-tielet lok, fir-rigward tal-validità ta’ ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni li jagħti iktar drittijiet lil parti waħda milli lill-oħra, in-natura żbilanċjata ta’ tali ftehim ma hijiex ta’ natura li tqiegħed inkwistjoni l-validità tiegħu abbażi tar-rekwiżiti stabbiliti fl-Artikolu 25 tar-Regolament Brussell Ia, ħlief fil-każijiet espressament ipprojbiti minn dan ir-regolament. Fil-fatt, dan l-artikolu huwa bbażat fuq il-prinċipju ta’ awtonomija tar-rieda tal-partijiet, privileġġjat mil-leġiżlatur tal-Unjoni. Għaldaqstant, l-Artikoli 15, 19 u 23 tal-imsemmi regolament, li għalihom jirreferi dan l-Artikolu 25(4), jippermettu espliċitament il-konklużjoni ta’ ftehimiet li jattribwixxu ġurisdizzjoni żbilanċjata favur il-parti l-iktar dgħajfa f’kuntratt ta’ assigurazzjoni, ta’ konsum jew ta’ xogħol. Għalhekk, in-natura żbilanċjata ta’ tali ftehim ma tirrendihx illegali, jekk il-partijiet ikunu taw il-kunsens tagħhom liberament għalih.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeduċiet li, f’dawn il-kundizzjonijiet, ftehim li jattribwixxi ġurisdizzjoni bħal dak f’dan il-każ ikun validu sa fejn, l-ewwel, huwa jindika l-qrati ta’ Stat wieħed jew iktar li jkunu jew membri tal-Unjoni jew partijiet għall-Konvenzjoni ta’ Lugano II, it-tieni, huwa jidentifika elementi oġġettivi suffiċjentement preċiżi sabiex jippermetti lill-qorti adita tiddetermina jekk ikollhiex ġurisdizzjoni u, it-tielet, huwa ma jmurx kontra d-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 15, 19 jew 23 tar-Regolament Brussell Ia u ma jidderogax minn ġurisdizzjoni esklużiva skont l-Artikolu 24 tiegħu.
(
1
)	Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali (ĠU 2012, L 351, p. 1, iktar ’il quddiem ir-“Regolament Brussell Ia”).
(
2
)	Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, iffirmata fit‑30 ta’ Ottubru 2007 (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Lugano II”), li l-konklużjoni tagħha ġiet approvata f’isem il-Komunità Ewropea, permezz tad-Deċiżjoni tal-Kunsill tas‑27 ta’ Novembru 2008 dwar il-konklużjoni tal-Konvenzjoni dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali (ĠU 2009, L 147, p. 1).