62022CJ0305_RES
Sprawa C‑305/22
C.J.
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Curtea de Apel Bucureşti)
Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 4 września 2025 r.
Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Europejski nakaz aresztowania wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności – Artykuł 4 pkt 6 – Podstawa fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Warunki przejęcia wykonania tej kary przez państwo wykonujące – Artykuł 3 pkt 2 – Pojęcie „prawomocnego orzeczenia w związku z popełnieniem tych samych czynów” – Decyzja ramowa 2008/909/WSiSW – Wzajemne uznawanie wyroków w sprawach karnych do celów ich wykonania w innym państwie członkowskim – Artykuł 25 – Poszanowanie warunków i procedury przewidzianych w tej decyzji ramowej, w przypadku gdy państwo członkowskie zobowiązuje się wykonać karę orzeczoną w wyroku wydanym przez sąd państwa wydającego – Wymóg uzyskania zgody państwa wydającego na przejęcie przez inne państwo członkowskie wykonania takiej kary – Artykuł 4 – Przyznana państwu wydającemu możliwość przekazania państwu wykonującemu wyroku i zaświadczenia, o których mowa w tym artykule – Skutki braku takiego przekazania – Zasada lojalnej współpracy – Artykuł 22 – Prawo państwa wydającego do wykonania tej kary – Utrzymanie europejskiego nakazu aresztowania – Spoczywający na wykonującym nakaz organie sądowym obowiązek wykonania europejskiego nakazu aresztowania
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Nakaz aresztowania wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności – Osoba, której dotyczy nakaz, przebywająca lub mająca miejsce zamieszkania w wykonującym nakaz państwie członkowskim w rozumieniu art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584 – Warunki odmowy wykonania nakazu aresztowania – Zobowiązanie się państwa wykonującego do wykonania kary – Przestrzeganie warunków i procedury przewidzianych w decyzji ramowej 2008/909 – Zakres – Wymóg uzyskania zgody państwa wydającego – Zakres uznania, jakim dysponuje to państwo
(decyzje ramowe Rady: 2002/584, art. 1 ust. 2, art. 4 pkt 6, art. 5 pkt 3; 2008/909, motywy 8, 12, art. 4, 13, 25, załącznik I)
(zob. pkt 47, 49–52, 57, 59, 61–67, 72, 87; pkt 1 sentencji)
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Nakaz aresztowania wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności – Osoba, której dotyczy nakaz, przebywająca lub mająca miejsce zamieszkania w wykonującym nakaz państwie członkowskim w rozumieniu art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584 – Odmowa wykonania nakazu aresztowania z naruszeniem warunków i procedury przewidzianych w decyzji ramowej 2008/909 – Skutki decyzji odmownej – Prawo państwa wydającego do utrzymania nakazu aresztowania i wykonania kary – Warunki
(decyzje ramowe Rady: 2002/584, art. 4 pkt 6, art. 26 ust. 1; 2008/909, art. 4, 22, 25)
(zob. pkt 75–82, 85–87; pkt 1 sentencji)
Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Decyzja ramowa w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi – Podstawy obligatoryjnej odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Osoba, której dotyczy nakaz, w stosunku do której zapadło prawomocne orzeczenie w związku z popełnieniem tych samych czynów – Prawomocne orzeczenie w związku z popełnieniem tych samych czynów – Pojęcie – Orzeczenie, w którym odmówiono przekazania osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności, uznano wyrok skazujący na tę karę i nakazano wykonanie rzeczonej kary w państwie wykonującym – Wyłączenie
(decyzja ramowa Rady 2002/584, art. 3 pkt 2, art. 4 pkt 6)
(zob. pkt 92–98; pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego Curtea de Apel București (sąd apelacyjny w Bukareszcie, Rumunia) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wypowiedział się w składzie wielkiej izby w przedmiocie związku między decyzjami ramowymi 2002/584 (
1
) i 2008/909 (
2
), w przypadku gdy o wykonaniu kary pozbawienia wolności w następstwie europejskiego nakazu aresztowania (zwanego dalej „ENA”) w państwie wykonującym postanowiło jednostronnie owo państwo pomimo wyraźnego braku zgody ze strony państwa wydającego.
W dniu 25 listopada 2020 r. sąd apelacyjny w Bukareszcie wydał wobec C.J. ENA w celu wykonania kary pozbawienia wolności. W grudniu 2020 r. C.J. został zatrzymany we Włoszech. Na wniosek organów włoskich wydający nakaz organ sądowy przekazał owym organom wyrok skazujący oraz sprzeciwił się uznaniu tego wyroku i przejęciu wykonania kary przez Włochy.
Wyrokiem z dnia 6 maja 2021 r. Corte d’appello di Roma (sąd apelacyjny w Rzymie, Włochy), powoławszy się na podstawę fakultatywnej odmowy wykonania przewidzianą w art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584, odmówił przekazania C.J., uznał wyrok skazujący i nakazał wykonanie kary we Włoszech. Sąd ten uznał, że wykonanie kary we Włoszech będzie sprzyjało resocjalizacji C.J., który przebywał w tym państwie legalnie i w sposób stały.
Po otrzymaniu nakazu wykonania precyzującego formę wykonania kary we Włoszech rumuńskie organy sądowe oświadczyły w piśmie skierowanym do włoskich organów sądowych, że dopóki nie zostaną poinformowane o rozpoczęciu wykonywania kary we Włoszech, zachowują one prawo do wykonania kary w Rumunii. Wskazały one również, że wydany wobec C.J. ENA nie został uchylony i wciąż pozostaje w mocy.
W dniu 15 października 2021 r. sekcja wykonawcza drugiej izby karnej sądu apelacyjnego w Bukareszcie wniosła do sądu odsyłającego sprzeciw wobec wykonania wyroku skazującego.
W tych okolicznościach sąd odsyłający, do którego zwrócono się o orzeczenie między innymi w przedmiocie ważności ENA, postanowił o przedłożeniu Trybunałowi pytań prejudycjalnych dotyczących co do istoty, po pierwsze, skutków prawnych odmowy, na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584, przekazania osoby, której dotyczy nakaz, w przypadku nieprzestrzegania warunków i procedury przewidzianych w decyzji ramowej 2008/909 przez państwo wykonujące, a po drugie, kwalifikacji prawnej takiego orzeczenia o odmowie.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał zbadał związek między decyzją ramową 2002/584 i decyzją ramową 2008/909. W tym względzie owe dwie decyzje ramowe konkretyzują, w dziedzinie prawa karnego, zasady wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania. Otóż nic nie wskazuje na to, iż prawodawca Unii zamierzał przewidzieć dwa odmienne systemy prawne w zakresie uznawania i wykonywania wyroków w sprawach karnych w zależności od tego, czy istnieje ENA. Co się tyczy, konkretnie, wpływu decyzji ramowej 2008/909 na stosowanie podstawy fakultatywnej odmowy wykonania przewidzianej w art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584, biorąc pod uwagę tożsamość celu realizowanego z jednej strony przez tę podstawę, a z drugiej strony przez zasady określone w decyzji ramowej 2008/909, a mianowicie celu polegającego na ułatwieniu resocjalizacji osób skazanych w innym państwie członkowskim, to jeżeli organ sądowy państwa wykonującego chce zastosować rzeczoną podstawę, powinien on uwzględnić owe zasady.
Trybunał stwierdził zatem, że dla zachowania skuteczności wprowadzonego w decyzji ramowej 2002/584 systemu przekazywania między państwami członkowskimi uznania wyroku skazującego i przejęcia wykonania kary powinno się dokonać z poszanowaniem warunków i procedury przewidzianych w decyzji ramowej 2008/909. W tym względzie państwo wydające powinno między innymi zgodzić się na przejęcie wykonania kary przez państwo wykonujące. Zgoda ta wyraża się w przekazaniu państwu wykonującemu, zgodnie z zasadami ustanowionymi w art. 4 tej decyzji ramowej, wyroku skazującego wraz z zaświadczeniem, którego formularz określono w załączniku I do wspomnianej decyzji ramowej. Wobec tego, gdy państwo wydające uzna, na podstawie obiektywnych okoliczności, że kara nie zostanie faktycznie wykonana w państwie wykonującym lub że wykonanie owej kary w tym państwie nie będzie miało na celu resocjalizacji osoby, której dotyczy nakaz, po wykonaniu kary pozbawienia wolności, na którą skazano tę osobę, może odmówić przekazania wyroku skazującego i zaświadczenia, które powinno zostać przekazane wraz z wyrokiem. To samo dotyczy sytuacji, gdy państwo wydające uzna, z uwagi na względy polityki karnej, że wykonanie orzeczonej kary na jego terytorium jest uzasadnione. Jednak państwo wydające powinno czuwać nad tym, by przyznane mu w decyzji ramowej 2008/909 uprawnienie do odmowy takiego przekazania było wykonywane w sposób, jaki pozwoli na skuteczną współpracę między właściwymi organami państw członkowskich w sprawach karnych i zapewni, by nie doszło do sparaliżowania funkcjonowania ENA oraz wzajemnego uznawania wyroków w sprawach karnych do celów ich wykonania w innym państwie członkowskim. Ponadto wydające i wykonujące nakaz organy sądowe powinny w pełni korzystać z instrumentów przewidzianych w decyzjach ramowych 2002/584 i 2008/909, aby wspierać wzajemne zaufanie leżące u podstaw tej współpracy.
W tych okolicznościach, jeżeli rzeczywiste przejęcie wykonania kary przez państwo wykonujące jest niemożliwe, w tym z powodu nieprzestrzegania warunków i procedury przewidzianych w decyzji ramowej 2008/909, to w celu uniknięcia bezkarności osoby, której dotyczy nakaz, należy wykonać ENA. Wykonanie ENA stanowi bowiem zasadę, a odmowa jego wykonania jest wyjątkiem, który należy interpretować ściśle.
W związku z tym, jeżeli wykonujący nakaz organ sądowy odmówił, na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584, wykonania ENA – z naruszeniem warunków i procedury przewidzianych w decyzji ramowej 2008/909 w odniesieniu do uznania wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności i przejęcia wykonania tej kary – państwo wydające zachowuje prawo do wykonania tejże kary, a zatem do utrzymania ENA (
3
). Wykładnia przeciwna otwierałaby drogę do obchodzenia zasad określonych w decyzji ramowej 2008/909 i zagrażałaby funkcjonowaniu uproszczonego i skutecznego systemu przekazywania osób, których dotyczy nakaz, ustanowionego w decyzji ramowej 2002/584. Jednak do wydającego nakaz organu sądowego należy zbadanie, czy w świetle konkretnych okoliczności danej sprawy to utrzymanie, mogące naruszać wolność osobistą osoby, której dotyczy nakaz, ma charakter proporcjonalny. Takie badanie powinno zatem uwzględnić konsekwencje, jakie dla tej osoby będzie miało utrzymanie ENA, a także perspektywy wykonania tego nakazu.
W drugiej kolejności Trybunał orzekł, że orzeczenie, w którym wykonujący nakaz organ sądowy odmówił, na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584, wykonania ENA wydanego w celu wykonania kary pozbawienia wolności, uznał wyrok skazujący na ową karę i nakazał wykonanie rzeczonej kary w państwie wykonującym, nie stanowi „prawomocnego orzeczenia w związku z popełnieniem tych samych czynów” w rozumieniu art. 3 ust. 2 tej decyzji ramowej. Rozpatrzenie wniosku w ramach takiego orzeczenia nie oznacza bowiem wszczęcia postępowania karnego wobec osoby skazanej i nie stanowi oceny sprawy co do istoty, ponieważ orzeczenie takie ma jedynie umożliwić wykonanie w państwie wykonującym kary orzeczonej w państwie wydającym.
(
1
)	Decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz.U. 2002, L 190, s. 1) (zwana dalej „decyzją ramową 2002/584”).
(
2
)	Decyzja ramowa Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27) (zwana dalej „decyzją ramową 2008/909”).
(
3
)	Artykuł 22 ust. 1 decyzji ramowej 2008/909, który przewiduje, że państwo wydające nie może już przystąpić do wykonywania orzeczonej kary po rozpoczęciu jej wykonywania na terytorium państwa wykonującego, nie znajduje bowiem zastosowania, jeżeli – jak w niniejszym przypadku – odmowa przekazania na podstawie art. 4 pkt 6 decyzji ramowej 2002/584 przez państwo wykonujące nie była zgodna z zasadami określonymi w decyzji ramowej 2008/909.