Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πρώτο τμήμα)
της 21ης Μαΐου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας – Περιοριστικά μέτρα λόγω της στρατιωτικής επίθεσης κατά της Ουκρανίας – Κανονισμός (ΕΕ) 269/2014 – Άρθρο 2, παράγραφος 1 – Δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Σύσταση εμπιστεύματος – Εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014 – Δέσμευση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα – Έννοιες των όρων “κυριότητα” και “έλεγχος” »
Στην υπόθεση C‑483/23,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου, Ιταλία) με απόφαση της 11ης Απριλίου 2023, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 26 Ιουλίου 2023, στο πλαίσιο της δίκης
A,
B,
C,
D,
T
κατά
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
Comitato di Sicurezza Finanziaria,
Agenzia del Demanio,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),
συγκείμενο από τους F. Biltgen, πρόεδρο τμήματος, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο του Δικαστηρίου, ασκούντα καθήκοντα δικαστή του πρώτου τμήματος, I. Ziemele (εισηγήτρια), A. Kumin και S. Gervasoni, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Campos Sánchez-Bordona
γραμματέας: G. Chiapponi, διοικητικός υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 8ης Μαΐου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        οι A, B, C, D και T, εκπροσωπούμενες από τους F. Centonze, F. Ciancio, G. Lovaste, M. Magnano, A. Neri, A. Saccucci και F. Sciaudone, avvocati,
–        η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον S. Fiorentino και την
G. Palmieri, επικουρούμενοι από τον P. Gentili και τη L. Paolucci, avvocati dello Stato,
–        η Βελγική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. De Brouwer, την C. Pochet και τον M. Van Regemorter,
–        η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Möller,
–        η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Fodda, την E. Timmermans και την B. Travard,
–        η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις M. K. Bulterman και A. Hanje,
–        η Φινλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τη M. Pere,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον D. Bianchi, τη M. Carpus-Carcea, τον H. Krämer και τη L. Puccio,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ 2014, L 78, σ. 6), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/330 του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022 (ΕΕ 2022, L 51, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός 269/2014).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των A, B, C, D και T και, αφετέρου, του Ministero dell’Economia e delle Finanze (Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, Ιταλία) (στο εξής: Υπουργείο), της Comitato di Sicurezza Finanziaria (επιτροπής χρηματοοικονομικής ασφάλειας, Ιταλία) και του Agenzia del Demanio (οργανισμού διαχείρισης δημοσίων κτιρίων, Ιταλία) με αντικείμενο τη δέσμευση των εταιρικών μεριδίων και των περιουσιακών στοιχείων των εταιριών A, B, C και D.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
3        Το άρθρο 2 της Σύμβασης για το εφαρμοστέο δίκαιο στα εμπιστεύματα και την αναγνώρισή τους, η οποία συνήφθη στη Χάγη την 1η Ιουλίου 1985 (στο εξής: Σύμβαση της Χάγης), την οποία υπέγραψε και κύρωσε η Ιταλική Δημοκρατία, προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας Σύμβασης, ως εμπίστευμα νοούνται οι έννομες σχέσεις που δημιουργούνται από ένα πρόσωπο, τον εμπιστευματοπάροχο, με πράξη εν ζωή ή αιτία θανάτου, όταν περιουσιακά στοιχεία τίθενται υπό τον έλεγχο εμπιστευματοδόχου προς όφελος δικαιούχου ή για συγκεκριμένο σκοπό.
Το εμπίστευμα έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
a)      τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος συνιστούν χωριστή περιουσία και δεν αποτελούν μέρος της περιουσίας του εμπιστευματοδόχου·
b)      τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος τηρούνται στο όνομα του εμπιστευματοδόχου ή στο όνομα άλλου προσώπου για λογαριασμό του εμπιστευματοδόχου·
c)      ο εμπιστευματοδόχος έχει την εξουσία και την υποχρέωση, για τις οποίες είναι υπόλογος, να διοικεί, να διαχειρίζεται ή να διαθέτει τα περιουσιακά στοιχεία σύμφωνα με τους όρους του εμπιστεύματος και τις ειδικές υποχρεώσεις που του επιβάλλει ο νόμος.
Το γεγονός ότι ο εμπιστευματοπάροχος διατηρεί ορισμένα προνόμια ή ότι ο εμπιστευματοδόχος έχει ορισμένα δικαιώματα ως δικαιούχος δεν είναι κατ’ ανάγκην ασυμβίβαστο με την ύπαρξη εμπιστεύματος.»
4        Κατά το άρθρο 6, πρώτο εδάφιο, της Σύμβασης της Χάγης:
«Το εμπίστευμα διέπεται από το δίκαιο που επιλέγει ο εμπιστευματοπάροχος. Η επιλογή πρέπει να είναι ρητή ή να προκύπτει από τις διατάξεις της πράξης σύστασης του εμπιστεύματος ή της πράξης που αποδεικνύει την ύπαρξή του, ερμηνευόμενες, όταν απαιτείται, υπό το πρίσμα των συγκεκριμένων περιστάσεων.»
5        Το άρθρο 11 της Σύμβασης της Χάγης προβλέπει τα εξής:
«Ως εμπίστευμα αναγνωρίζεται κάθε εμπίστευμα που συστήνεται σύμφωνα με το δίκαιο που μνημονεύεται στο προηγούμενο κεφάλαιο.
Η αναγνώριση του εμπιστεύματος συνεπάγεται, τουλάχιστον, ότι τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος διαχωρίζονται από την προσωπική περιουσία του εμπιστευματοδόχου και ότι ο εμπιστευματοδόχος διαθέτει ενεργητική ή παθητική νομιμοποίηση και μπορεί να εμφανίζεται, ως εμπιστευματοδόχος, ενώπιον συμβολαιογράφου ή οποιουδήποτε άλλου προσώπου ασκεί δημόσιο λειτούργημα.
Στο μέτρο που απαιτείται ή προβλέπεται από το δίκαιο που διέπει το εμπίστευμα, η ως άνω αναγνώριση συνεπάγεται ειδικότερα ότι:
a)      οι προσωπικοί πιστωτές του εμπιστευματοδόχου δεν μπορούν να επισπεύσουν κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων του εμπιστεύματος·
b)      τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος δεν αποτελούν μέρος της περιουσίας του εμπιστευματοδόχου σε περίπτωση αφερεγγυότητας ή πτώχευσης του εμπιστευματοδόχου·
c)      τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος δεν αποτελούν μέρος της περιουσίας των συζύγων ούτε της κληρονομιαίας περιουσίας του εμπιστευματοδόχου·
d)      τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος μπορούν να ανακτηθούν σε περίπτωση που ο εμπιστευματοδόχος, κατά παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει από το εμπίστευμα, έχει καταστήσει τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος κοινά με τα προσωπικά περιουσιακά στοιχεία του ή έχει διαθέσει τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος.
Εντούτοις, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του τρίτου που κατέχει τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος εξακολουθούν να διέπονται από το δίκαιο που προκύπτει από τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου.»
Το δίκαιο της Ένωσης
Η απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ
6        Οι αιτιολογικές σκέψεις 1, 4 και 5 της απόφασης 2014/145/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ
2014, L 78, σ. 16), έχουν ως εξής:
«(1)      Στις 6 Μαρτίου 2014, οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων των κρατών μελών της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης καταδίκασαν απερίφραστα την απρόκλητη παραβίαση της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας από τη Ρωσική Ομοσπονδία και κάλεσαν τη Ρωσική Ομοσπονδία να αποσύρει αμέσως τις ένοπλες δυνάμεις της στις ζώνες μόνιμης στάθμευσής τους, σύμφωνα με τις σχετικές συμφωνίες. [...] Οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων θεώρησαν ότι η απόφαση του Ανώτατου Συμβουλίου της Αυτόνομης Δημοκρατίας της Κριμαίας για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος ως προς το μελλοντικό καθεστώς του εδάφους αντίκειται στο ουκρανικό Σύνταγμα και είναι, επομένως, παράνομη.
[...]
(4)      Υπό τις παρούσες συνθήκες, θα πρέπει να επιβληθούν ταξιδιωτικοί περιορισμοί και δέσμευση περιουσιακών στοιχείων κατά ατόμων που είναι υπεύθυνα για δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένων των δράσεων για το μελλοντικό καθεστώς οποιουδήποτε μέρους του εδάφους οι οποίες αντίκεινται στο ουκρανικό Σύνταγμα, και κατά ατόμων και οντοτήτων που συνδέονται με αυτά.
(5)      Για την εφαρμογή ορισμένων μέτρων, είναι αναγκαία περαιτέρω δράση της Ένωσης.»
Η απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/337
7        Ως απάντηση στην επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας στις 24 Φεβρουαρίου 2022 και λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε, στις 28 Φεβρουαρίου 2022, την απόφαση (ΚΕΠΠΑ) 2022/337, που τροποποιεί την απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ σχετικά με περιοριστικά μέτρα όσον αφορά δράσεις που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ
2022, L 59, σ. 1), με την οποία είκοσι έξι πρόσωπα και μία οντότητα προστέθηκαν στον κατάλογο των προσώπων, οντοτήτων και φορέων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα, ως έχει στο παράρτημα της απόφασης 2014/145.
Ο κανονισμός 269/2014
8        Οι αιτιολογικές σκέψεις 4 έως 6 του κανονισμού 269/2014 έχουν ως εξής:
«(4)      Στις 17 Μαρτίου 2014, το Συμβούλιο εξέδωσε την απόφαση 2014/145/ΚΕΠΠΑ, που προβλέπει ταξιδιωτικούς περιορισμούς και τη δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων ορισμένων προσώπων που είναι υπεύθυνα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, περιλαμβανομένων ενεργειών όσον αφορά το μελλοντικό καθεστώς οιουδήποτε μέρους της εδαφικής επικράτειας, οι οποίες αντίκεινται στο Σύνταγμα της Ουκρανίας, καθώς και φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συνδέονται με αυτά. Τα εν λόγω φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες και οργανισμοί αναφέρονται στο παράρτημα της παρούσας απόφασης.
(5)      Ορισμένα από τα μέτρα αυτά εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης [ΛΕΕ] και, επομένως, για να διασφαλισθεί κυρίως η ομοιόμορφη εφαρμογή τους σε όλα τα κράτη μέλη, απαιτείται κανονιστική δράση στο επίπεδο της Ένωσης για την εφαρμογή τους.
(6)      Ο παρών κανονισμός σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και κυρίως το δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής και δίκαιης δίκης και το δικαίωμα προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τα εν λόγω δικαιώματα.»
9        Το άρθρο 1 του κανονισμού προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
δ)      ως “οικονομικοί πόροι” νοούνται τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία κάθε είδους, υλικά ή άυλα, κινητά ή ακίνητα, που δεν είναι κεφάλαια αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών·
ε)      ως “δέσμευση οικονομικών πόρων” νοείται η παρεμπόδιση της χρήσης οικονομικών πόρων για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών καθ’ οιονδήποτε τρόπο, μεταξύ άλλων, ενδεικτικώς, με πώληση, εκμίσθωση ή υποθήκευσή τους·
στ)      ως “δέσμευση κεφαλαίων” νοείται η παρεμπόδιση κάθε κίνησης, μεταβίβασης, μεταβολής, χρήσης, πρόσβασης ή διαπραγμάτευσης κεφαλαίων που μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολή ως προς τον όγκο, το ποσό, τον τόπο διατήρησής τους, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, την κατοχή, τον χαρακτήρα, τον προορισμό ή άλλη μεταβολή ή η οποία θα καθιστούσε δυνατή τη χρησιμοποίηση των συγκεκριμένων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης χαρτοφυλακίων·
ζ)      ως “κεφάλαια” νοούνται τα παντός είδους χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και οικονομικά οφέλη, στα οποία ενδεικτικώς περιλαμβάνονται:
(i)      τα μετρητά, οι επιταγές, οι απαιτήσεις πληρωμής, οι συναλλαγματικές, οι εντολές πληρωμών και άλλα μέσα πληρωμών,
(ii)      οι καταθέσεις σε χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς ή άλλες οντότητες, τα πιστωτικά υπόλοιπα, οι απαιτήσεις και οι τίτλοι απαιτήσεων,
(iii)      οι δημοσίως και ιδιωτικώς διαπραγματεύσιμοι τίτλοι και χρεόγραφα, μεταξύ των οποίων οι μετοχές και τα μερίδια, τα πιστοποιητικά που αντιπροσωπεύουν κινητές αξίες, οι ομολογίες, τα γραμμάτια, τα πιστοποιητικά δικαιώματος ανάληψης μετοχών (warrants), οι ομολογίες χρέους και οι συμβάσεις παραγώγων[,]
(iv)      οι τόκοι, τα μερίσματα ή άλλα έσοδα ή αξίες που προέρχονται ή δημιουργούνται από περιουσιακά στοιχεία,
(v)      οι πιστώσεις, τα δικαιώματα συμψηφισμών απαιτήσεων, οι εγγυήσεις, οι εγγυητικές επιστολές ή άλλες χρηματοοικονομικές δεσμεύσεις,
(vi)      οι πιστωτικές επιστολές, οι φορτωτικές, τα πωλητήρια συμβόλαια, και
(vii)      τα έγγραφα που αποδεικνύουν συμμετοχή σε κεφάλαια ή σε χρηματοοικονομικούς πόρους·
[...]».
10      Το άρθρο 2 του κανονισμού ορίζει τα εξής:
«1.      Δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου, οντότητας ή φορέα ή φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που σχετίζονται με αυτά, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.
2.      Κανένα κεφάλαιο ή οικονομικός πόρος δεν διατίθεται, άμεσα ή έμμεσα, σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς ή φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά ή προς όφελός τους, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.»
11      Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού προβλέπει τα εξής:
«Στο παράρτημα Ι περιλαμβάνονται:
α)      φυσικά πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για δράσεις ή πολιτικές που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας ή τη σταθερότητα ή την ασφάλεια στην Ουκρανία ή που στηρίζουν ή εφαρμόζουν τέτοιες δράσεις ή πολιτικές ή που παρεμποδίζουν το έργο διεθνών οργανισμών στην Ουκρανία,
[...]
δ)      φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη σε Ρώσους ιθύνοντες οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την προσάρτηση της Κριμαίας ή την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας ή έχουν οφέλη από αυτούς,
ε)      φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που πραγματοποιούν συναλλαγές με τις αυτονομιστικές ομάδες στην περιοχή Ντονμπάς της Ουκρανίας,
στ)      φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που παρέχουν υλική ή οικονομική στήριξη στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας ή έχουν οφέλη από αυτή, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας, ή
ζ)      εξέχοντες επιχειρηματίες ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που δραστηριοποιούνται σε οικονομικούς τομείς οι οποίοι παρέχουν σημαντική πηγή εσόδων στην κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, η οποία είναι υπεύθυνη για την προσάρτηση της Κριμαίας και την αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας,
και φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά.»
12      Κατά το άρθρο 9
του κανονισμού 269/2014:
«Απαγορεύεται η συμμετοχή, εν γνώσει και εκ προθέσεως, σε δραστηριότητες με αντικείμενο ή αποτέλεσμα την καταστρατήγηση των μέτρων [του άρθρου] 2.»
Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2022/336
13      Στις 28 Φεβρουαρίου 2022 το Συμβούλιο εξέδωσε τον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/336, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 269/2014 σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας (ΕΕ
2022, L 58, σ. 1), με τον οποίο είκοσι έξι πρόσωπα και μία οντότητα προστέθηκαν στον κατάλογο των προσώπων, οντοτήτων και φορέων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα, ως έχει στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014.
14      Οι αιτιολογικές σκέψεις 5 έως 11 του εκτελεστικού κανονισμού έχουν ως εξής:
«(5)      Στις 24 Ιανουαρίου 2022, το Συμβούλιο εξέδωσε συμπεράσματα στα οποία καταδίκασε τις συνεχιζόμενες επιθετικές ενέργειες και απειλές της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και κάλεσε τη Ρωσία να προχωρήσει σε αποκλιμάκωση, να συμμορφωθεί με το διεθνές δίκαιο και να συμμετάσχει εποικοδομητικά στον διάλογο μέσω των καθιερωμένων διεθνών μηχανισμών. Το Συμβούλιο επιβεβαίωσε την πλήρη προσήλωση της Ένωσης στις βασικές αρχές επί των οποίων οικοδομείται η ευρωπαϊκή ασφάλεια και οι οποίες κατοχυρώνονται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στα ιδρυτικά έγγραφα του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), συμπεριλαμβανομένης της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι και της Χάρτας των Παρισίων. Στις εν λόγω βασικές αρχές περιλαμβάνονται ιδίως η κυρίαρχη ισότητα και η εδαφική ακεραιότητα των κρατών, το απαραβίαστο των συνόρων, η αποφυγή της απειλής ή της χρήσης βίας και η ελευθερία των κρατών να επιλέγουν ή να τροποποιούν τις οικείες ρυθμίσεις ασφαλείας. Το Συμβούλιο δήλωσε ότι οι εν λόγω αρχές δεν είναι διαπραγματεύσιμες ούτε υπόκεινται σε αναθεώρηση ή νέα ερμηνεία και ότι η
παραβίασή τους από τη Ρωσία αποτελεί εμπόδιο για τον κοινό και αδιαίρετο χώρο ασφαλείας στην Ευρώπη και απειλεί την ειρήνη και τη σταθερότητα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Υπενθυμίζοντας τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 16ης
Δεκεμβρίου 2021, το Συμβούλιο επανέλαβε ότι οποιαδήποτε περαιτέρω στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας θα έχει τεράστιες συνέπειες και βαρύ κόστος, μεταξύ άλλων ένα ευρύ φάσμα τομεακών και ατομικών περιοριστικών μέτρων που θα ληφθούν σε συντονισμό με τους εταίρους.
(6)      Στις 19 Φεβρουαρίου 2022, ο ύπατος εκπρόσωπος εξέδωσε δήλωση εξ ονόματος της Ένωσης, στην οποία εξέφρασε ανησυχία για τη μαζική συγκέντρωση ρωσικών ενόπλων δυνάμεων εντός και πέριξ της Ουκρανίας, και ζήτησε από τη Ρωσία να επιλέξει την οδό του ουσιαστικού διαλόγου και της διπλωματίας, να επιδείξει αυτοσυγκράτηση και να προβεί σε αποκλιμάκωση, αποσύροντας το σημαντικότερο μέρος των στρατιωτικών της δυνάμεων από τις περιοχές που γειτνιάζουν με τα σύνορα της Ουκρανίας. [...]
(7)      Στις 21 Φεβρουαρίου 2022, ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας υπέγραψε διάταγμα με το οποίο αναγνώρισε την “ανεξαρτησία και κυριαρχία” των εκτός κυβερνητικού ελέγχου περιοχών των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ της Ουκρανίας, και έδωσε διαταγή να εισέλθουν σε αυτές τις περιοχές οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.
(8)      Στις 22 Φεβρουαρίου 2022, ο ύπατος εκπρόσωπος εξέδωσε δήλωση εξ ονόματος της Ένωσης με την οποία καταδικάζει την προαναφερόμενη παράνομη πράξη, η οποία υπονομεύει περαιτέρω την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας και συνιστά σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου και διεθνών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένων του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι, της Χάρτας των Παρισίων και του Μνημονίου της Βουδαπέστης, καθώς και των συμφωνιών του Μινσκ και της απόφασης 2202 (2015) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Ο ύπατος εκπρόσωπος κάλεσε τη Ρωσία, ως μία εκ των πλευρών της σύγκρουσης, να ανακαλέσει την εν λόγω αναγνώριση, να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, να συμμορφωθεί με το διεθνές δίκαιο και να επανέλθει στις συζητήσεις στο πλαίσιο του σχήματος της Νορμανδίας και της τριμερούς ομάδας επαφής. Ανακοίνωσε ότι η Ένωση θα αντιδράσει σε αυτές τις παραβιάσεις της Ρωσίας με την κατεπείγουσα έγκριση πρόσθετων περιοριστικών μέτρων.
(9)      Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας ανήγγειλε τη διεξαγωγή στρατιωτικής επιχείρησης στην Ουκρανία και οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις εξαπέλυσαν επίθεση εναντίον της Ουκρανίας. Αυτή η επίθεση συνιστά κατάφωρη παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας, της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας.
(10)      Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο ύπατος εκπρόσωπος εξέδωσε δήλωση εξ ονόματος της Ένωσης με την οποία καταδικάζει με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο την απρόκλητη εισβολή των ενόπλων δυνάμεων της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία και την εμπλοκή της Λευκορωσίας σε αυτή την επίθεση κατά της Ουκρανίας. Ο ύπατος εκπρόσωπος δήλωσε ότι η απάντηση της Ένωσης θα περιλαμβάνει τόσο τομεακά όσο και ατομικά περιοριστικά μέτρα.
(11)      Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδίκασε με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο την απρόκλητη και αδικαιολόγητη στρατιωτική επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας. Με τις παράνομες στρατιωτικές της ενέργειες, η Ρωσία παραβιάζει κατάφωρα το διεθνές δίκαιο και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και υπονομεύει την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια ασφάλεια και σταθερότητα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε την επιβολή περαιτέρω περιοριστικών μέτρων με ισχυρές και σοβαρές επιπτώσεις για τη Ρωσία εξαιτίας των ενεργειών της, σε στενή συνεργασία με τους εταίρους και τους συμμάχους μας.»
Η οδηγία 2015/849
15      Η οδηγία (ΕΕ) 2015/849 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 648/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και την κατάργηση της οδηγίας 2005/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και της οδηγίας 2006/70/ΕΚ της Επιτροπής (ΕΕ
2015, L 141, σ. 73), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2018/843 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018 (ΕΕ 2018, L 156, σ. 43) (στο εξής: οδηγία 2015/849), διαλαμβάνει στην αιτιολογική σκέψη 14 τα εξής:
«Η ανάγκη για ακριβείς και επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τον πραγματικό δικαιούχο αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον εντοπισμό των εγκληματιών, οι οποίοι αλλιώς θα μπορούσαν να αποκρύπτουν την ταυτότητά τους πίσω από μια εταιρική δομή. [...]»
16      Το άρθρο 3 της οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
6)      ως “πραγματικός δικαιούχος” νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο ή πρόσωπα, τα οποία τελικά κατέχουν ή ελέγχουν τον πελάτη και/ή το ή τα φυσικά πρόσωπα για λογαριασμό των οποίων διεξάγεται συναλλαγή ή δραστηριότητα και περιλαμβάνει τουλάχιστον:
[...]
β)      σε περίπτωση εμπιστευμάτων (trusts) - όλα τα ακόλουθα πρόσωπα:
i)      το[ν] ή τ[ους] εμπιστευματοπ[αρόχους]·
ii)      το[ν] ή τ[ους] εμπιστευματοδόχ[ους]·
iii)      [τον] ή [τους] προστάτες εάν υπάρχουν·
iv)      [τους] δικαιούχο[υς]· ή όταν τα άτομα που αποτελούν δικαιούχους του νομικού μορφώματος ή της νομικής οντότητας δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη, [την] κατηγορία προσώπων προς το συμφέρον της οποίας έχει κυρίως συσταθεί ή λειτουργεί το νομικό μόρφωμα ή η νομική οντότητα·
v)      οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο ασκεί τον τελικό έλεγχο του εμπιστεύματος μέσω άμεσης ή έμμεσης ιδιοκτησίας ή με άλλα μέσα·
[...]».
Οι βέλτιστες πρακτικές
17      Το Συμβούλιο κατάρτισε έγγραφο σχετικά με τις βέλτιστες πρακτικές μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την εφαρμογή περιοριστικών μέτρων, το οποίο επικαιροποιήθηκε μεταξύ άλλων στις 4 Μαΐου 2018 (έγγραφο 8519/18), στις 27 Ιουνίου 2022 (έγγραφο 10572/22) και στις 3 Ιουλίου 2024 (έγγραφο 11623/24).
18      Το έγγραφο 11623/24 του Συμβουλίου, το οποίο επιγράφεται «Βέλτιστες πρακτικές της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] για την αποτελεσματική εφαρμογή των περιοριστικών μέτρων», όπως ίσχυε στις 3 Ιουλίου 2024 (στο εξής: βέλτιστες πρακτικές), προβλέπει στο σημείο 3 ότι οι βέλτιστες πρακτικές πρέπει να θεωρούνται μη εξαντλητικές συστάσεις γενικού χαρακτήρα για την αποτελεσματική εφαρμογή περιοριστικών μέτρων σύμφωνα με το εφαρμοστέο ενωσιακό δίκαιο και την εθνική νομοθεσία. Δεν είναι νομικώς δεσμευτικές και δεν θα πρέπει να ερμηνεύονται ως συστάσεις για τη διενέργεια οποιασδήποτε πράξης ασύμβατης με τις εφαρμοστέες ενωσιακές ή εθνικές νομοθετικές διατάξεις, συμπεριλαμβανομένων όσων αφορούν την προστασία δεδομένων.
19      Στο τμήμα Β των βέλτιστων πρακτικών περιλαμβάνεται το μέρος III («Πεδίο εφαρμογής των χρηματοοικονομικών περιοριστικών μέτρων»), το οποίο περιέχει τα ακόλουθα σημεία 34
και 35:
«34.      Η δέσμευση καλύπτει όλα τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους που βρίσκονται στην κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο χαρακτηρισθέντων προσώπων ή οντοτήτων. Ως κατοχή ή έλεγχος θα πρέπει να νοούνται όλες οι καταστάσεις κατά τις οποίες ένα χαρακτηρισθέν πρόσωπο ή οντότητα, χωρίς να κατέχει τίτλο κυριότητας, δύναται νόμιμα να διαθέτει ή να μεταφέρει κεφάλαια ή οικονομικούς πόρους οι οποίοι δεν του/της ανήκουν, χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη συγκατάθεση εκ μέρους του νόμιμου κυρίου. [...]
35.      Κατ’ αρχήν, η δέσμευση δεν θα πρέπει να αφορά κεφάλαια και οικονομικούς πόρους που δεν βρίσκονται στην κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο χαρακτηρισθέντων προσώπων και οντοτήτων. [...] Στο ίδιο πνεύμα, δεν καλύπτονται τα κεφάλαια ή οι οικονομικοί πόροι μη χαρακτηρισθείσας οντότητας η οποία έχει νομική προσωπικότητα διακριτή από χαρακτηρισθέν πρόσωπο/χαρακτηρισθείσα οντότητα, εκτός αν βρίσκονται υπό τον έλεγχο ή στην κατοχή του χαρακτηρισθέντος προσώπου ή της χαρακτηρισθείσας οντότητας. Ωστόσο, στην πράξη τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που ανήκουν από κοινού σε χαρακτηρισθέν πρόσωπο/χαρακτηρισθείσα οντότητα και σε μη χαρακτηρισθέν πρόσωπο/μη χαρακτηρισθείσα οντότητα καλύπτονται εξ ολοκλήρου.»
20      Στο τμήμα Β περιλαμβάνεται και το μέρος VIII, το οποίο περιέχει, μεταξύ άλλων, τα σημεία 62 έως 67 των βέλτιστων πρακτικών, κατά τα οποία:
«Σκεπτικό
62.      Πρέπει να δεσμεύονται τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που βρίσκονται υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο καταχωρισθέντος φυσικού ή νομικού προσώπου. Υπό τους όρους της παραγράφου 35, περιλαμβάνονται περιουσιακά στοιχεία τα οποία βρίσκονται υπό την κυριότητα οντοτήτων που δεν έχουν καταχωρισθεί, τα οποία βρίσκονται υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο καταχωρισθέντων προσώπων ή οντοτήτων.
Κυριότητα
63.      Το κριτήριο που πρέπει να εξετάζεται ώστε να αξιολογηθεί εάν νομικό πρόσωπο ή οντότητα ανήκει σε άλλο πρόσωπο ή οντότητα είναι η κατοχή ποσοστού τουλάχιστον 50 % των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας της οντότητας ή η κατοχή πλειοψηφικής συμμετοχής σε αυτήν [...]. Αν πληρούται το εν λόγω κριτήριο, τότε θεωρείται ότι το νομικό πρόσωπο ή οντότητα ανήκει σε άλλο πρόσωπο ή οντότητα.
Κατά την αξιολόγηση της κυριότητας, θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη η συγκεντρωτική κυριότητα της οντότητας. Για παράδειγμα, εάν ένα χαρακτηρισθέν πρόσωπο έχει στην κυριότητά του το 30 % της οντότητας και ένα άλλο χαρακτηρισθέν πρόσωπο το 25 % της οντότητας, η οντότητα θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να θεωρείται ότι ανήκει σε χαρακτηρισθέντα πρόσωπα.
Έλεγχος
64.      Στα κριτήρια που συνεκτιμώνται ώστε να αξιολογηθεί εάν νομικό πρόσωπο ή οντότητα ελέγχεται από άλλο πρόσωπο ή οντότητα, αποκλειστικά ή δυνάμει συμφωνίας με άλλο μέτοχο ή άλλο τρίτο μέρος, μπορούν να συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων τα εξής:
α)      το δικαίωμα ή η άσκηση της εξουσίας διορισμού ή ανάκλησης της πλειονότητας των μελών του διοικητικού, διευθυντικού ή εποπτικού οργάνου του εν λόγω νομικού προσώπου ή οντότητας,
β)      ο διορισμός, μόνο ως αποτέλεσμα της άσκησης των δικαιωμάτων ψήφου, της πλειονότητας των μελών των διοικητικών, διευθυντικών ή εποπτικών οργάνων ενός νομικού προσώπου ή μιας οντότητας που ασκούσαν καθήκοντα κατά το τρέχον και το παρελθόν οικονομικό έτος,
γ)      ο αποκλειστικός έλεγχος, δυνάμει συμφωνίας με άλλους μετόχους ή μέλη νομικού προσώπου ή οντότητας, της πλειονότητας των δικαιωμάτων ψήφου των μετόχων ή μελών του εν λόγω νομικού προσώπου ή οντότητας,
δ)      το δικαίωμα άσκησης κυριαρχικής επιρροής σε νομικό πρόσωπο ή οντότητα, δυνάμει συμφωνίας που έχει συναφθεί με το εν λόγω νομικό πρόσωπο ή οντότητα, ή σύμφωνα με την ιδρυτική του πράξη ή τις καταστατικές του διατάξεις, εφόσον το δίκαιο που διέπει το εν λόγω νομικό πρόσωπο ή οντότητα επιτρέπει την υπαγωγή σε παρόμοια συμφωνία ή όρο,
ε)      η de facto δυνατότητα δικαιώματος άσκησης κυριαρχικής επιρροής, όπως αναφέρεται στο στοιχείο δ), χωρίς παράλληλη κατοχή του δικαιώματος αυτού [(μεταξύ άλλων, για παράδειγμα, μέσω εταιρείας-προπετάσματος)],
στ)      το δικαίωμα χρησιμοποίησης του συνόλου ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων ενός νομικού προσώπου ή οντότητας,
ζ)      η διαχείριση νομικού προσώπου ή οντότητας σε ενοποιημένη βάση, με δημοσίευση ενοποιημένων λογαριασμών,
η)      η εις ολόκληρον αλληλέγγυα ευθύνη για τις χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις νομικού προσώπου ή οντότητας, ή η εγγύηση των υποχρεώσεων αυτών.
65.      Αν πληρούται οποιοδήποτε από τα κριτήρια αυτά, τότε θεωρείται ότι το νομικό πρόσωπο ή οντότητα ελέγχεται από άλλο πρόσωπο ή οντότητα, εκτός αν κατά περίπτωση μπορεί να διαπιστωθεί το αντίθετο.
66.      Η εκπλήρωση των ανωτέρω κριτηρίων κυριότητας ή ελέγχου μπορεί να αντικρούεται κατά περίπτωση.
67.      Τα ακόλουθα παραδείγματα περιγράφουν περιστάσεις που μπορεί να χαρακτηριστούν ως ενδείξεις ότι ένα χαρακτηρισθέν πρόσωπο ή οντότητα έχει τον έλεγχο μη χαρακτηρισθείσας οντότητας. Τα παραδείγματα αυτά δεν είναι εξαντλητικά και χρησιμεύουν μόνο ως ενδεικτική καθοδήγηση:
[...]
ε)      Χρήση καταπιστευμάτων, εικονικών εταιρειών και
εταιρειών περιορισμένης ευθύνης
–        Μια οντότητα αποτελεί μέρος μιας αδικαιολόγητα πολύπλοκης εταιρικής δομής, στην οποία πιθανόν συμμετέχουν οντότητες όπως εικονικές εταιρείες, εταιρείες περιορισμένης ευθύνης και/ή καταπιστεύματα που συνδέονται με χαρακτηρισθέν πρόσωπο. Ορισμένες από αυτές τις οντότητες συστάθηκαν ή άλλαξαν ταυτότητα λίγο πριν ή μετά (εφόσον επιτρέπεται από τους σχετικούς κανονισμούς του Συμβουλίου) την έγκριση του καθεστώτος κυρώσεων ή τον χαρακτηρισμό του προσώπου και/ή δεν έχουν αξιόπιστη επιχειρηματική δραστηριότητα.
–        Ένα ή περισσότερα καταπιστεύματα χρησιμοποιούνται ως δέκτες περιουσιακών στοιχείων από οντότητα που βρίσκεται υπό την κυριότητα ή τον έλεγχο χαρακτηρισθέντος προσώπου. Στη διαχείριση των καταπιστευμάτων συμμετέχουν επαγγελματίες από τη δικαιοδοσία στην οποία συστάθηκαν τα καταπιστεύματα.»
Το ιταλικό δίκαιο
21      Στην ιταλική έννομη τάξη, η δυνατότητα χρήσης του μηχανισμού του εμπιστεύματος προβλέπεται από τον legge n.
364. – Ratifica ed esecuzione della convenzione sulla legge applicabile ai trusts e sul loro riconoscimento, adottata a L’Aja il 1° luglio 1985 (νόμο 364, περί κυρώσεως και εκτελέσεως της Σύμβασης για το εφαρμοστέο δίκαιο στα εμπιστεύματα και την αναγνώρισή τους, η οποία συνήφθη στη Χάγη την 1η Ιουλίου 1985), της 16ης Οκτωβρίου 1989 (GURI αριθ. 261, της 8ης Νοεμβρίου 1989, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 84).
22      Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 6, του decreto legislativo n. 109 – Misure per prevenire, contrastare e reprimere il finanziamento del terrorismo e l’attività dei Paesi che minacciano la pace e la sicurezza internazionale, in attuazione della direttiva 2005/60/CE (νομοθετικού διατάγματος 109, περί μέτρων για την πρόληψη, την καταπολέμηση και την καταστολή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της δραστηριότητας των χωρών που απειλούν τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια, με το οποίο μεταφέρεται στο ιταλικό δίκαιο η οδηγία 2005/60/ΕΚ), της 22ας Ιουνίου 2007 (GURI αριθ. 172, της 26ης Ιουλίου 2007), όπως τροποποιήθηκε με το decreto legislativo n.
90 – Attuazione della direttiva (UE) 2015/849 relativa alla prevenzione dell’uso del sistema finanziario a scopo di riciclaggio dei proventi di attività criminose e di finanziamento del terrorismo e recante modifica delle direttive 2005/60/CE e 2006/70/CE e attuazione del regolamento (UE) n. 2015/847 riguardante i dati informativi che accompagnano i trasferimenti di fondi e che abroga il regolamento (CE) n. 1781/2006 [νομοθετικό διάταγμα 90, περί μεταφοράς στο ιταλικό δίκαιο της οδηγίας (ΕΕ) 2015/849, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, και την τροποποίηση των οδηγιών 2005/60/ΕΚ και 2006/70/ΕΚ και την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) 2015/847, περί στοιχείων που συνοδεύουν τις μεταφορές χρηματικών ποσών και περί κατάργησης του κανονισμού (ΕΚ) 1781/2006], της 25ης Μαΐου 2017 (GURI αριθ. 140, της 19ης Ιουνίου 2017, τακτικό συμπλήρωμα αριθ. 80) (στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 109/2007), η επιτροπή χρηματοοικονομικής ασφάλειας είναι αρμόδια για τη λήψη των μέτρων δέσμευσης που αποφασίζονται από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), την Ένωση και το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
23      Το άρθρο 5 του νομοθετικού διατάγματος 109/2007 προβλέπει ότι τα δεσμευμένα κεφάλαια δεν μπορούν να μεταβιβαστούν, να εκχωρηθούν ή να χρησιμοποιηθούν καθ’ οιονδήποτε τρόπο και ότι απαγορεύεται η διάθεση κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων, άμεσα ή έμμεσα, σε καταχωρισμένα πρόσωπα ή οντότητες ή η χρήση τους προς όφελός τους.
Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
24      Οι εταιρίες A και B, οι οποίες συστάθηκαν, αντιστοίχως, τον Σεπτέμβριο του 1970 και τον Μάρτιο του 1983, δραστηριοποιούνται στον τομέα των ακινήτων, ενώ οι εταιρίες C και D, οι οποίες συστάθηκαν αμφότερες τον Ιούνιο του 2014, παρέχουν, η μεν πρώτη, υπηρεσίες ενοικίασης αυτοκινήτων και χώρων στάθμευσης, η δε δεύτερη, υπηρεσίες εποχικής τουριστικής βοήθειας.
25      Οι εταιρίες A, B, C και D ελέγχονται από μητρική εταιρία με έδρα στις Βερμούδες οι μετοχές της οποίας έχουν
εισφερθεί στο επίμαχο στην κύρια δίκη εμπίστευμα, ο δε νυν διαχειριστής του εμπιστεύματος (εμπιστευματοδόχος) είναι η T, εταιρία διαχείρισης κεφαλαίων ελβετικού δικαίου.
26      Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη εμπίστευμα συστάθηκε από τον εμπιστευματοπάροχο (settlor) με πράξη της 18ης Ιουλίου 2007, η οποία τροποποιήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου 2014, και διέπεται από το δίκαιο των Βερμούδων. Η δομή του προβλέπει επίσης καθήκοντα προστάτη (protector), τα οποία ασκεί τρίτο πρόσωπο, το οποίο είναι υπεύθυνο για την ορθή εκτέλεση του προγράμματος που προβλέπεται στη συστατική πράξη του εμπιστεύματος, καθώς και καθήκοντα υπευθύνου διορισμών (appointor), ο οποίος είναι αρμόδιος για τον διορισμό πρόσθετων προστατών ή προς αντικατάσταση του αρχικού προστάτη σε περίπτωση παύσης των καθηκόντων του.
27      Ο εμπιστευματοδόχος έχει ως κύριο καθήκον τη διαχείριση και τη διοίκηση των περιουσιακών στοιχείων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, σύμφωνα με τις διατάξεις της συστατικής πράξης του εμπιστεύματος και του δικαίου που το διέπει, καθώς και τη μεταβίβαση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων στους δικαιούχους κατά τη λήξη του εμπιστεύματος ή όπως προβλέπεται σχετικώς. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέσχε το αιτούν δικαστήριο, δεν επιτρέπεται στον εμπιστευματοδόχο, βάσει της συστατικής πράξης του εμπιστεύματος, εκτός από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται σχετικώς, να διαθέτει τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση του προστάτη, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνει, κατά το αιτούν δικαστήριο, ότι ο εμπιστευματοδόχος δεν διαθέτει το σύνολο των εξουσιών που, κατά κανόνα, έχει ο ιδιοκτήτης ενός περιουσιακού στοιχείου.
28      Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει επίσης ότι, μεταξύ των δικαιούχων του εμπιστεύματος περιλαμβανόταν, αρχικώς, ο εμπιστευματοπάροχος, μαζί με την αδελφή, τον ανιψιό και τους κατιόντες του –κατά τον χρόνο έκδοσης της αποφάσεως περί παραπομπής δεν υπήρχαν ακόμη κατιόντες–, καθώς και άλλοι δικαιούχοι.
29      Με πράξη της 19ης Δεκεμβρίου 2017, η αδελφή και ο ανιψιός του εμπιστευματοπαρόχου αποκλείστηκαν από τον κύκλο δικαιούχων του εμπιστεύματος.
30      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, με πράξη της 7ης Φεβρουαρίου 2022, ο εμπιστευματοπάροχος αποκλείστηκε από τον κύκλο δικαιούχων του εμπιστεύματος και ότι, κατά τον χρόνο έκδοσης της αποφάσεως περί παραπομπής, από τη συστατική πράξη του εμπιστεύματος δεν προκύπτει ούτε ότι ο εμπιστευματοπάροχος μπορούσε να επανέλθει μεταξύ των δικαιούχων του εμπιστεύματος ούτε ότι διέθετε εξουσίες διαχείρισης ή χρήσης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων του εμπιστεύματος, δεδομένου ότι η διαχείριση αυτή είχε ανατεθεί στον εμπιστευματοδόχο. Αφ’ ης στιγμής αποκλείστηκε οριστικά από τον κύκλο δικαιούχων του εμπιστεύματος, ο εμπιστευματοπάροχος δεν έχει πλέον δικαίωμα, σύμφωνα με τη συστατική πράξη του εμπιστεύματος,
να μεταβιβάσει του πόρους που έχουν εισφερθεί σε αυτό.
31      Επιπλέον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι, κατά την ημερομηνία έκδοσής της, κανένας άλλος δικαιούχος του εμπιστεύματος δεν είχε αποκλειστεί από τον κύκλο δικαιούχων.
32      Με την απόφαση 2022/337 και με τον εκτελεστικό κανονισμό 2022/336, το Συμβούλιο καταχώρισε τον εμπιστευματοπάροχο στον κατάλογο των προσώπων, οντοτήτων και φορέων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα, ως έχει στο παράρτημα
της απόφασης 2014/145 και στο παράρτημα I του κανονισμού 269/2014.
33      Με απόφαση που κοινοποιήθηκε στις 16 Μαρτίου 2022 στον νόμιμο εκπρόσωπο των εταιριών A, B, C και D, η επιτροπή χρηματοοικονομικής ασφάλειας διέταξε, δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού 269/2014 και του νομοθετικού διατάγματος 109/2007, τη δέσμευση των εταιρικών μεριδίων και των περιουσιακών στοιχείων των εν λόγω εταιριών ως «έμμεσα αποδιδόμενων [στον εμπιστευματοπάροχο]». Η επιτροπή χρηματοοικονομικής ασφάλειας έκρινε ότι οι οικονομικοί πόροι που διέθεταν στην Ιταλία οι εταιρίες αυτές, ως εταιρίες εξ ολοκλήρου ελεγχόμενες από τη μητρική εταιρία, μπορούσαν στην πραγματικότητα να αποδοθούν κατ’ ουσίαν στον εμπιστευματοπάροχο, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τις παρασχεθείσες από τη Guardia di Finanza (υπηρεσία δίωξης οικονομικού εγκλήματος, Ιταλία) πληροφορίες, οι οποίες προέρχονταν από τα στοιχεία που της είχε διαβιβάσει μια ιταλική τράπεζα, ο πραγματικός δικαιούχος των εν λόγω εταιριών ήταν ο εμπιστευματοπάροχος.
34      Στις 11 Μαΐου 2022 οι εταιρίες A, B, C, D και T άσκησαν προσφυγή ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Λατίου, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, με αίτημα την ακύρωση της απόφασης δέσμευσης, υποστηρίζοντας ότι, δεδομένου ότι ο εμπιστευματοπάροχος είχε αποκλειστεί από τον κύκλο δικαιούχων του εμπιστεύματος, η εισφορά των μετοχών της μητρικής εταιρίας στο εμπίστευμα συνεπάγεται τον πλήρη διαχωρισμό των εταιριών A, B, C και D από την περιουσία του εμπιστευματοπαρόχου και τη σφαίρα επιρροής του. Η κυριότητα των περιουσιακών στοιχείων των εταιριών αυτών μεταβιβάζεται στον εμπιστευματοδόχο έως ότου τα στοιχεία αυτά μεταβιβαστούν στους δικαιούχους του εμπιστεύματος, ο δε εμπιστευματοπάροχος δεν διαθέτει καμία άμεση ή έμμεση εξουσία διαχείρισης και ελέγχου των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων.
35      Από την πλευρά του, το Υπουργείο υποστηρίζει ότι η εισφορά στο εμπίστευμα, η οποία στερείται
μεταβιβαστικού χαρακτήρα, δεν συνεπάγεται πλήρη διάρρηξη του δεσμού μεταξύ του εμπιστευματοπαρόχου και των περιουσιακών στοιχείων και των εννόμων σχέσεων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα. Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από το άρθρο 3, σημείο 6, στοιχείο βʹ, σημείο i, της οδηγίας 2015/849. Επιπλέον, ακόμη και αν, επί του παρόντος, ο εμπιστευματοπάροχος δεν θεωρείται πλέον δικαιούχος του εμπιστεύματος, εντούτοις, θα μπορούσε να ανακτήσει την κυριότητα ή την εξουσία διάθεσης των περιουσιακών στοιχείων που έχουν εισφερθεί σε αυτό σε περίπτωση που τα περιουσιακά στοιχεία δεν μεταβιβαστούν τελικώς στους δικαιούχους του εμπιστεύματος, παραδείγματος χάριν, λόγω παραίτησής τους ή λόγω πρόωρης λύσης του εμπιστεύματος.
36      Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 έχει την έννοια ότι τα περιουσιακά στοιχεία, οι οικονομικοί πόροι και οι έννομες σχέσεις που έχει εισφέρει στο εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού μπορεί να θεωρηθεί ότι «ανήκουν» στον εμπιστευματοπάροχο, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, παρά το γεγονός ότι αυτός δεν είναι ούτε ο χρήστης ή ο διαχειριστής ούτε ο τελικός δικαιούχος, ή ότι ανήκουν σε πρόσωπο «που συνδέεται» με τον εμπιστευματοπάροχο ή, σε τελική ανάλυση, ότι «ελέγχονται» από τον ίδιον τον εμπιστευματοπάροχο.
37      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η σύσταση εμπιστεύματος συνεπάγεται την προσωρινή αλλαγή του τυπικού δικαιούχου ενός περιουσιακού στοιχείου και όχι την πραγματική μεταβίβαση κυριότητας υπό την ουσιαστική έννοια του όρου. Η σύσταση του εμπιστεύματος δεν αποσκοπεί στην αύξηση των περιουσιακών δικαιωμάτων του εμπιστευματοδόχου, δεδομένου ότι τα περιουσιακά στοιχεία και τα δικαιώματα που εισφέρονται στο εμπίστευμα διαχωρίζονται από την περιουσία του εμπιστευματοδόχου, αλλά έχει ως κύριο σκοπό την ικανοποίηση του συμφέροντος του εμπιστευματοπαρόχου, μέσω του διαχωρισμού της προσωπικής περιουσίας του από το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων και των δικαιωμάτων του εμπιστεύματος, απαλλάσσοντάς τον συγχρόνως από τα έξοδα διαχείρισης, τα οποία, μετά την τυπική τοποθέτηση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων και δικαιωμάτων στο εμπίστευμα, επιβαρύνουν τον εμπιστευματοδόχο.
38      Εντούτοις, δεν μπορεί να αγνοηθεί πλήρως το γεγονός ότι τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα τηρούνται από τυπικής απόψεως στο όνομα του εμπιστευματοδόχου, δεδομένου ότι, σύμφωνα με το άρθρο 2 της Συμβάσης της Χάγης, το στοιχείο αυτό αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά του εμπιστεύματος. Πράγματι, ο εμπιστευματοδόχος, ο οποίος είναι πρόσωπο διαφορετικό από τον εμπιστευματοπάροχο, έχει την εξουσία να διαθέτει τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία, πράγμα που αποτελεί το κύριο προνόμιο του ιδιοκτήτη, υπό την επιφύλαξη της τήρησης των περιορισμών που προβλέπει η συστατική πράξη του εμπιστεύματος, και να μεταβιβάζει τα περιουσιακά στοιχεία στους δικαιούχους, σύμφωνα με την πράξη αυτή.
39      Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η έννοια της «κυριότητας», κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, θα μπορούσε να αφορά όχι μόνον την πλήρη και αποκλειστική κυριότητα, αλλά και «άτυπες» ή «υβριδικές» καταστάσεις, όπως η εισφορά περιουσιακών στοιχείων σε εμπίστευμα, η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ουσιαστική ή έμμεση κυριότητα». Η εν λόγω εισφορά δεν συνεπάγεται την οριστική διάρρηξη της σχέσης «κυριότητας» μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα και του εμπιστευματοπαρόχου, ο οποίος είναι αντικειμενικά σε θέση να ασκήσει ουσιαστική επιρροή επ’ αυτών. Μια τέτοια επιρροή θα προέκυπτε από τη δυνατότητα ανάκτησης της τυπικής ιδιοκτησίας των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων σε περίπτωση πρόωρης λύσης του εμπιστεύματος ή άρνησης των δικαιούχων να αποδεχθούν τη μεταβίβαση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων, καθώς και από το γεγονός ότι, με τη σύσταση του εμπιστεύματος και την ανάθεση της διαχείρισης και του ελέγχου του σε πρόσωπα επιλεγόμενα από τον ίδιο τον εμπιστευματοπάροχο, τα οποία χαίρουν της εμπιστοσύνης του, ο εμπιστευματοπάροχος είναι σε θέση να αποφασίσει εκ των προτέρων πώς θα χρησιμοποιηθούν και πού θα καταλήξουν τα περιουσιακά αυτά στοιχεία. Αντιθέτως, ο εμπιστευματοδόχος δεν μπορεί να θεωρηθεί πραγματικός ιδιοκτήτης των περιουσιακών στοιχείων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, δεδομένου ότι δεν διαθέτει πλήρη και απόλυτη εξουσία διάθεσης, η οποία αποτελεί κατά κανόνα το χαρακτηριστικό στοιχείο του δικαιώματος ιδιοκτησίας.
40      Μια τέτοια ερμηνεία της έννοιας της «κυριότητας», κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, θα ήταν σύμφωνη με τον σκοπό που επιδιώκει το άρθρο αυτό και θα λάμβανε υπόψη το γεγονός ότι ένα εμπίστευμα, τουλάχιστον έως ότου τα εισφερθέντα σε αυτό περιουσιακά στοιχεία διατεθούν οριστικά σε τρίτους, θα συνιστούσε έναν εύχρηστο μηχανισμό για την παράκαμψη των μέτρων δέσμευσης κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που προβλέπει το δίκαιο της Ένωσης. Επιπλέον,
κατά το αιτούν δικαστήριο,
η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το άρθρο 3, σημείο 6, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2015/849, το οποίο αφορά την περίπτωση κατά την οποία ο εμπιστευματοπάροχος, από κοινού, μεταξύ άλλων, με τον εμπιστευματοδόχο ή τους δικαιούχους του εμπιστεύματος, διατηρεί ουσιαστική σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, τη διαχείριση των οποίων μπορεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο να επηρεάσει.
41      Περαιτέρω, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, μολονότι, κατά το Δικαστήριο, σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, η έννοια της «κυριότητας» δεν μπορεί να αφορά την κατάσταση του εμπιστευματοπαρόχου, εντούτοις, απομένει να εξακριβωθεί εάν ο εμπιστευματοπάροχος μπορεί να θεωρηθεί «συνδεδεμένο» πρόσωπο, κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, ή πρόσωπο που ασκεί «έλεγχο», κατά την έννοια της ίδιας διάταξης, επί των περιουσιακών στοιχείων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο εμπιστευματοπάροχος μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι σε θέση να ασκήσει καθοριστική επιρροή επί των περιουσιακών στοιχείων του εμπιστεύματος, η οποία απορρέει από την εξουσία σύστασης του εμπιστεύματος και, στο πλαίσιο αυτό, να ορίσει τα πρόσωπα που θα είναι επιφορτισμένα με τη διαχείριση και την εποπτεία του εμπιστεύματος, να καθορίσει το τελικό πρόγραμμα του εμπιστεύματος και να θέσει τους κανόνες για τη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων καθώς και εκείνους σχετικά με τη δυνατότητα ανάκτησης της ιδιοκτησίας των περιουσιακών στοιχείων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα.
42      Το αιτούν δικαστήριο προσθέτει ότι, προκειμένου να καθοριστεί εάν ο εμπιστευματοπάροχος «ελέγχει» τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος, δεν ασκεί επιρροή το γεγονός ότι, δυνάμει της συστατικής πράξης του εμπιστεύματος, είναι δυνατή η αλλαγή, κατά τη διάρκεια ισχύος του, για συνήθεις ή εξαιρετικούς λόγους, των προσώπων που είναι επιφορτισμένα με τη διαχείρισή του, ιδίως του εμπιστευματοδόχου ή του προστάτη, καθόσον τα πρόσωπα που ενδεχομένως κληθούν να τα αντικαταστήσουν θα ενεργούν σύμφωνα με τους κανόνες που έχει προβλέψει ο εμπιστευματοπάροχος στη συστατική πράξη του εμπιστεύματος.
43      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού [269/2014] την έννοια ότι μέτρο δέσμευσης μπορεί να ληφθεί επίσης σε περίπτωση περιουσιακών στοιχείων ή πόρων που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος
το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού (προσδιοριζόμενο ή κατονομαζόμενο πρόσωπο), ο οποίος πρέπει να θεωρηθεί ως το πρόσωπο στο οποίο ανήκουν τα περιουσιακά στοιχεία ή οι πόροι;
2)      Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, έχει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού [269/2014] την έννοια ότι μέτρο δέσμευσης μπορεί να ληφθεί επίσης σε περίπτωση περιουσιακών στοιχείων ή πόρων που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού (προσδιοριζόμενο ή κατονομαζόμενο πρόσωπο), ο οποίος πρέπει να θεωρηθεί ως πρόσωπο που συνδέεται με το πρόσωπο στο οποίο ανήκουν τα περιουσιακά στοιχεία ή οι πόροι;
3)      Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, έχει το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού [269/2014] την έννοια ότι μέτρο δέσμευσης μπορεί να ληφθεί επίσης σε περίπτωση περιουσιακών στοιχείων ή πόρων που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στο παράρτημα I του κανονισμού (προσδιοριζόμενο ή κατονομαζόμενο πρόσωπο), ο οποίος πρέπει να θεωρηθεί ως το πρόσωπο που ελέγχει τα περιουσιακά στοιχεία ή τους πόρους;»
44      Με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Ιταλική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι, δυνάμει του άρθρου 275, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να ερμηνεύσει τον κανονισμό 269/2014, ο οποίος εκδόθηκε βάσει των διατάξεων σχετικά με την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας της Ένωσης, και ειδικότερα βάσει του άρθρου 215 ΣΛΕΕ και των διατάξεων που προβλέπονται στο κεφάλαιο 2 του τίτλου V της Συνθήκης ΕΕ.
45      Ερωτηθείσα από το Δικαστήριο εάν εμμένει στην ένσταση αναρμοδιότητας, υπό το πρίσμα, μεταξύ άλλων, της απόφασης της 10ης Σεπτεμβρίου 2024, Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, σκέψεις 39 και 40), η Ιταλική Κυβέρνηση δήλωσε ρητώς κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου ότι αποσύρει την ένσταση αυτή.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
46      Με τα ερωτήματά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 έχει την έννοια ότι μπορεί να ληφθεί μέτρο δέσμευσης σε σχέση με τα κεφαλαία και τους οικονομικούς πόρους που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος
το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014.
47      Το αιτούν δικαστήριο ερωτά το Δικαστήριο σχετικά με το περιεχόμενο του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 σε ένα πλαίσιο στο οποίο οι ιταλικές αρχές διέταξαν, βάσει της διάταξης αυτής, τη δέσμευση των εταιρικών μεριδίων και των περιουσιακών στοιχείων τεσσάρων ιταλικών εταιριών ελεγχόμενων από μητρική εταιρία με έδρα στις Βερμούδες, τα οποία είχε
εισφέρει στο συσταθέν ως ανέκκλητο σύμφωνα με το δίκαιο των Βερμούδων εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού.
48      Πρέπει να υπομνησθεί, πρώτον, ότι η Ιταλική Δημοκρατία έχει κυρώσει τη Σύμβαση της Χάγης.
49      Κατά το άρθρο 2 της Σύμβασης της Χάγης, ως εμπίστευμα νοούνται οι έννομες σχέσεις που δημιουργούνται από ένα πρόσωπο, τον εμπιστευματοπάροχο, με πράξη εν ζωή ή αιτία θανάτου, όταν περιουσιακά στοιχεία τίθενται υπό τον έλεγχο εμπιστευματοδόχου προς όφελος δικαιούχου ή για συγκεκριμένο σκοπό.
50      Επιπλέον, από το άρθρο 2 της Σύμβασης της Χάγης προκύπτει ότι το εμπίστευμα έχει ως χαρακτηριστικά στοιχεία ότι τα περιουσιακά του στοιχεία συνιστούν χωριστή περιουσία και δεν αποτελούν μέρος της περιουσίας του εμπιστευματοδόχου, ότι τα περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος τηρούνται στο όνομα του εμπιστευματοδόχου ή στο όνομα άλλου προσώπου για λογαριασμό του εμπιστευματοδόχου και ότι ο εμπιστευματοδόχος έχει την εξουσία και την υποχρέωση, για τις οποίες είναι υπόλογος, να διοικεί, να διαχειρίζεται ή να διαθέτει τα περιουσιακά στοιχεία σύμφωνα με τους όρους του εμπιστεύματος και τις ειδικές υποχρεώσεις που του επιβάλλει ο νόμος. Το ίδιο άρθρο προβλέπει επίσης ότι το γεγονός ότι ο εμπιστευματοπάροχος διατηρεί ορισμένα προνόμια ή ότι ο εμπιστευματοδόχος έχει ορισμένα δικαιώματα ως δικαιούχος δεν είναι κατ’ ανάγκην ασυμβίβαστο με την ύπαρξη εμπιστεύματος.
51      Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, συναφώς, ότι το επίμαχο στη διαφορά της κύριας δίκης εμπίστευμα συστάθηκε σύμφωνα με το σύνηθες σχήμα κατά το οποίο τα περιουσιακά στοιχεία που έχει εισφέρει στο εμπίστευμα ο εμπιστευματοπάροχος τηρούνται στο όνομα του εμπιστευματοδόχου, ο οποίος τα διοικεί και τα διαχειρίζεται σύμφωνα με τη συστατική πράξη του εμπιστεύματος, τηρουμένου του δικαίου που διέπει το εμπίστευμα, και προβαίνει στην τελική μεταβίβασή τους στους δικαιούχους, οι οποίοι αποκτούν την πλήρη κυριότητα των αγαθών αυτών κατά την ημερομηνία της μεταβίβασης.
52      Δεύτερον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι ο εμπιστευματοπάροχος εισέφερε στο εμπίστευμα τις μετοχές της μητρικής εταιρίας η οποία ελέγχει εξ ολοκλήρου τις εταιρίες A, B, C και D, με αποτέλεσμα και οι εταιρίες αυτές να έχουν τεθεί υπό τον έλεγχο του εμπιστεύματος. Ο εμπιστευματοπάροχος δεν έχει καμία εξουσία διαχείρισης σε σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία και τις έννομες σχέσεις που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, δεδομένου ότι η εξουσία αυτή έχει ανατεθεί στον εμπιστευματοδόχο, και δεν έχει κανένα δικαίωμα να του μεταβιβαστούν τα περιουσιακά στοιχεία δυνάμει της συστατικής πράξης, καθόσον αποκλείστηκε οριστικώς από τον κύκλο δικαιούχων του εμπιστεύματος. Ο εμπιστευματοπάροχος δεν είναι ο χρήστης των περιουσιακών στοιχείων και των εννόμων σχέσεων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα και δεν ασκεί άλλα
καθήκοντα, όπως αυτά του προστάτη. Ωστόσο, έχει τη δυνατότητα, μέχρι τη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων και των εννόμων σχέσεων στους δικαιούχους, να ανακτήσει την κυριότητά τους σε περίπτωση πρόωρης λύσης του εμπιστεύματος ή άρνησης των δικαιούχων να αποδεχθούν τη μεταβίβαση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων και εννόμων σχέσεων.
53      Υπό το πρίσμα ακριβώς των πραγματικών αυτών διαπιστώσεων, την ακρίβεια των οποίων δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ (πρβλ. αποφάσεις της 16ης Μαρτίου 1978, Oehlschläger, 104/77, EU:C:1978:69, σκέψη 4, και της 19ης Ιουνίου 2025, Bulgarian posts, C‑785/23, EU:C:2025:462, σκέψη 40), πρέπει να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.
54      Τρίτον, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι οι ιταλικές αρχές έκριναν ότι οι οικονομικοί πόροι των εταιριών A, B, C και D που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, ως εταιριών που ελέγχονται εξ ολοκλήρου από τη μητρική εταιρία, μπορούσαν στην πραγματικότητα να αποδοθούν κατ’ ουσίαν στον εμπιστευματοπάροχο, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχαν στη διάθεσή τους, ο εμπιστευματοπάροχος ήταν ο «πραγματικός δικαιούχος» των εν λόγω εταιριών, γεγονός που δικαιολογούσε τη λήψη μέτρων δέσμευσης δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014.
55      Συναφώς, επισημαίνεται ότι, μολονότι η έννοια του «πραγματικού δικαιούχου» δεν απαντά στις διατάξεις του κανονισμού 269/2014, εντούτοις, περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, στην οδηγία 2015/849.
56      Η οδηγία αυτή προβλέπει, στο άρθρο 3, σημείο 6, στοιχείο βʹ, ότι, για τους σκοπούς της οδηγίας, ως «πραγματικός δικαιούχος» νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο ή πρόσωπα, τα οποία τελικά κατέχουν ή ελέγχουν τον πελάτη και/ή το ή τα φυσικά πρόσωπα για λογαριασμό των οποίων διεξάγεται συναλλαγή ή δραστηριότητα και περιλαμβάνει τουλάχιστον, σε περίπτωση εμπιστευμάτων (trusts), τον ή τους εμπιστευματοπάροχους, τον ή τους εμπιστευματοδόχους, τον ή τους προστάτες, τους δικαιούχους ή, όταν τα άτομα που αποτελούν δικαιούχους του νομικού μορφώματος ή της νομικής οντότητας δεν έχουν προσδιοριστεί ακόμη, την κατηγορία προσώπων προς το συμφέρον της οποίας έχει κυρίως συσταθεί ή λειτουργεί το νομικό μόρφωμα ή η νομική οντότητα καθώς και οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο ασκεί τον τελικό έλεγχο του εμπιστεύματος μέσω άμεσης ή έμμεσης ιδιοκτησίας ή με άλλα μέσα.
57      Ένας τέτοιος ορισμός σύμφωνα με τον οποίον πρόσωπα που συνδέονται με το εμπίστευμα, πλην του εμπιστευματοδόχου, όπως ο εμπιστευματοπάροχος, οι δικαιούχοι ή ο προστάτης, ενδέχεται να κατέχουν ή να ελέγχουν τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, έχει μεν διατυπωθεί για τους σκοπούς της εφαρμογής της οδηγίας 2015/849, πλην όμως αντικατοπτρίζει την εκ μέρους του νομοθέτη της Ένωσης αναγνώριση του ουσιώδους χαρακτηριστικού του εμπιστεύματος, ήτοι του διαχωρισμού μεταξύ νόμιμου και πραγματικού δικαιούχου των περιουσιακών στοιχείων του εμπιστεύματος.
58      Ο διαχωρισμός αυτός παράγει αποτελέσματα τα οποία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον στον τομέα της πρόληψης της χρήσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος με σκοπό τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, αλλά και στον τομέα των περιοριστικών μέτρων που λαμβάνονται βάσει του κανονισμού 269/2014.
59      Επισημαίνεται, πάντως, ότι το πρώτο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα αφορούν τις έννοιες της «κυριότητας» και του «ελέγχου», κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, και, ως εκ τούτου, αφορούν τη σχέση μεταξύ του εμπιστευματοπαρόχου και των περιουσιακών στοιχείων και πόρων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, ενώ το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα αφορά την έννοια του «συνδεδεμένου» προσώπου και τη σχέση μεταξύ του εμπιστευματοπαρόχου και του εν λόγω προσώπου. Επομένως, το πρώτο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να εξεταστούν από κοινού, προτού δοθεί, ενδεχομένως, απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
Επί του πρώτου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
60      Με το πρώτο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 έχει την έννοια ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος
το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού πρέπει να θεωρηθεί ότι «ανήκουν» στον
εμπιστευματοπάροχο ή ότι «ελέγχονται» από αυτόν, κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης.
61      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 προβλέπει ότι δεσμεύονται όλα τα κεφάλαια και όλοι οι οικονομικοί πόροι που ανήκουν ή τελούν υπό την κυριότητα, την κατοχή ή τον έλεγχο οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου, οντότητας ή φορέα ή φυσικών ή νομικών προσώπων, οντοτήτων ή φορέων που σχετίζονται με αυτά, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι.
62      Μολονότι οι όροι «οικονομικοί πόροι», «δέσμευση οικονομικών πόρων», «δέσμευση κεφαλαίων» και «κεφάλαια» ορίζονται αντιστοίχως στα
στοιχεία δʹ έως ζʹ του άρθρου 1
του κανονισμού 269/2014, εντούτοις, ο κανονισμός δεν περιέχει ορισμό των εννοιών που χρησιμοποιούνται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, όσον αφορά τη σχέση μεταξύ του προσώπου το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού και των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που πρέπει να δεσμευθούν, ούτε παραπέμπει στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών για τον καθορισμό του περιεχομένου τους.
63      Κατά πάγια νομολογία, τόσο από τις επιταγές της ομοιόμορφης εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης όσο και από την αρχή της ισότητας συνάγεται ότι οι όροι διάταξης του δικαίου της Ένωσης που δεν περιέχει ρητή παραπομπή στο δίκαιο των κρατών μελών για τον προσδιορισμό της έννοιας και του πεδίου εφαρμογής της πρέπει κατά κανόνα να ερμηνεύονται αυτοτελώς και ομοιόμορφα σε ολόκληρη την Ένωση, για την ερμηνεία δε αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της εκάστοτε διάταξης, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη νομοθεσία της οποίας η οικεία διάταξη αποτελεί μέρος [αποφάσεις της 18ης Ιανουαρίου 1984, Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, σκέψη 11, και της 11ης Σεπτεμβρίου 2025, Banco Santander (Εξυγίανση της τράπεζας Banco Popular III), C‑687/23, EU:C:2025:687, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
64      Όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014, διαπιστώνεται ότι η διατύπωση της διάταξης αυτής παρουσιάζει αποκλίσεις στις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της. Όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 67 των προτάσεών του, ορισμένες από τις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις της διάταξης αυτής, όπως εκείνες στη γερμανική, την αγγλική, τη γαλλική, την ιταλική, τη λεττονική και τη ρουμανική γλώσσα («Eigentum, Besitz, gehalten, oder kontrolliert werden», «belonging to, owned, held or controlled», «appartenenti a, posseduti, detenuti o controllati», «īpašumā, valdījumā, turējumā vai pārziņā» και «aparțin, se află în proprietatea ori posesia sau sunt controlate») αφορούν τέσσερα είδη σχέσεων μεταξύ του προσώπου, της οντότητας ή του φορέα που είναι καταχωρισμένος στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού και των οικείων περιουσιακών στοιχείων και οικονομικών πόρων, ενώ το ισπανικό κείμενο της εν λόγω διάταξης προβλέπει μόνον τρία είδη σχέσεων μεταξύ τους («propiedad, tenencia o control»).
65      Επιπλέον, από τη σύγκριση των γλωσσικών αποδόσεων που αφορούν τέσσερα είδη σχέσεων προκύπτει ότι ο όρος που χρησιμοποιείται σε καθεμία από αυτές τις αποδόσεις αυτές δεν αντιστοιχεί κατ’ ανάγκην σε ισοδύναμο όρο κάποιας άλλης εξ αυτών. Συγκεκριμένα, μολονότι οι αποδόσεις στη γερμανική, αγγλική, γαλλική, ιταλική και λεττονική γλώσσα παραπέμπουν στις έννοιες της «ιδιοκτησίας», της «νομής», της «κατοχής», και του «ελέγχου» («Eigentum, Besitz, gehalten oder kontrolliert werden», «belonging to, owned, held or controlled», «appartenenti a, posseduti, detenuti o controllati» και «īpašumā, valdījumā, turējumā vai pārziņā»), η απόδοση στη ρουμανική γλώσσα χρησιμοποιεί τους όρους «aparțin, se află în Proprietatea ori posesia sau sunt contrarlate», οι οποίοι φαίνεται να αποκλείουν την έννοια της «κατοχής».
66      Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η ανάγκη ομοιόμορφης ερμηνείας των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης δεν επιτρέπει, σε περίπτωση αμφιβολίας, να λαμβάνεται μεμονωμένα υπόψη το κείμενο διάταξης, αλλά, αντιθέτως, απαιτεί την ερμηνεία και εφαρμογή του υπό το πρίσμα της αποδόσεώς του στις άλλες επίσημες γλώσσες (αποφάσεις της 5ης Δεκεμβρίου 1967, van der Vecht, 19/67, EU:C:1967:49, σ. 456, και της 9ης Οκτωβρίου 2025, On Air Media Professionals και Different Media, C‑416/24 και C‑417/24, EU:C:2025:765, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
67      Πάντως, κατά πάγια επίσης νομολογία, πρέπει, κατ’ αρχήν, να αναγνωρίζεται η ίδια αξία σε όλες τις γλωσσικές αποδόσεις νομοθετήματος της Ένωσης (αποφάσεις της 2ας Απριλίου 1998, EMU Tabac κ.λπ., C‑296/95, EU:C:1998:152, σκέψη 36, και της 9ης Οκτωβρίου 2025, On Air Media Professionals και Different Media, C‑416/24 και C‑417/24, EU:C:2025:765, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
68      Σε περίπτωση αποκλίσεως μεταξύ των διάφορων γλωσσικών αποδόσεων ενός νομοθετήματος της Ένωσης, η επίμαχη διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται με γνώμονα την όλη οικονομία και τον σκοπό της ρύθμισης της οποίας αποτελεί στοιχείο (αποφάσεις της 27ης Οκτωβρίου 1977, Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, σκέψη 14, και της 9ης Οκτωβρίου 2025, On Air Media Professionals και Different Media, C‑416/24 και C‑417/24, EU:C:2025:765, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
69      Τούτου λεχθέντος, από το γράμμα του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 στις διάφορες γλωσσικές αποδόσεις του μπορεί να συναχθεί ότι η διάταξη αυτή καλύπτει ένα ευρύ φάσμα εννόμων σχέσεων μεταξύ του προσώπου ή της οντότητας που έχει καταχωριστεί στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού και των επίμαχων κεφαλαίων και οικονομικών πόρων, οι οποίες εκτείνονται από την ευρύτερη έννομη σχέση, ήτοι αυτή της ιδιοκτησίας, έως τις καταστάσεις στις οποίες το πρόσωπο ή η οντότητα μπορεί να ασκήσει εν τοις πράγμασι εξουσία επί των εν λόγω κεφαλαίων και πόρων, τούτο δε κατά τρόπο άμεσο ή έμμεσο (πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψη 69) ή να αντλήσει συναφώς όφελος.
70      Επομένως, η εν λόγω διάταξη αφορά όλες τις νομικές και πραγματικές καταστάσεις στις οποίες ένα πρόσωπο έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί τα οικεία κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, να αποκομίζει όφελος από αυτά, να τα διαθέτει ή να ασκεί επιρροή επ’ αυτών.
71      Προς διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας της ίδιας διάταξης, η έννοια της «κυριότητας» πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι δεν καλύπτει μόνον τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να αποδειχθεί νομικώς μια τέτοια εξουσία επί των οικείων κεφαλαίων και οικονομικών πόρων, αλλά και τις περιπτώσεις στις οποίες ένα πρόσωπο ή μια οντότητα κατέχει στην πράξη την εξουσία αυτή, παρά το γεγονός ότι, από νομικής απόψεως, ο κάτοχος της εν λόγω εξουσίας είναι άλλο πρόσωπο ή οντότητα.
72      Ομοίως, η έννοια του «ελέγχου» καλύπτει όλες τις περιπτώσεις στις οποίες ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο είναι σε θέση να επηρεάσει τις επιλογές άλλου προσώπου, ακόμη και εν απουσία οποιουδήποτε νομικού ή ιδιοκτησιακού δεσμού ή δεσμού κεφαλαιακής συμμετοχής μεταξύ των δύο προσώπων (πρβλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2019, HTTS κατά Συμβουλίου, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, σκέψεις 71 και 75).
73      Επομένως, σε περίπτωση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014, το γεγονός ότι τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία και οικονομικοί πόροι τηρούνται στο όνομα του εμπιστευματοδόχου δεν αποκλείει το ενδεχόμενο τα εν λόγω κεφάλαια και πόροι να θεωρηθεί ότι ανήκουν στον εμπιστευματοπάροχο ή ότι ελέγχονται από αυτόν, όταν ο εμπιστευματοπάροχος
έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί τα εν λόγω κεφάλαια και πόρους, να αποκομίζει όφελος από αυτά, να τα διαθέτει ή να ασκεί επιρροή επ’ αυτών ή επί των επιλογών στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους που ο εμπιστευματοπάροχος έχει εισφέρει στο εμπίστευμα.
74      Μια τέτοια ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 επιρρωννύεται τόσο από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η διάταξη αυτή όσο και από τους σκοπούς που επιδιώκει ο κανονισμός.
75      Όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η ανωτέρω ερμηνεία, επισημαίνεται, πρώτον, ότι το άρθρο 1, στοιχεία εʹ και στʹ, του κανονισμού 269/2014 ορίζει με ευρύτητα τις έννοιες της «δέσμευσης οικονομικών πόρων» και της «δέσμευσης κεφαλαίων» αντιστοίχως (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, σκέψη 45).
76      Πράγματι, το άρθρο 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 269/2014 ορίζει ότι ως «δέσμευση κεφαλαίων» νοείται «η παρεμπόδιση κάθε κίνησης, μεταβίβασης, μεταβολής, χρήσης, πρόσβασης ή διαπραγμάτευσης κεφαλαίων που μπορεί να οδηγήσει σε μεταβολή ως προς τον όγκο, το ποσό, τον τόπο διατήρησής τους, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, την κατοχή, τον χαρακτήρα, τον προορισμό ή άλλη μεταβολή ή η οποία θα καθιστούσε δυνατή τη χρησιμοποίηση των συγκεκριμένων κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένης της διαχείρισης χαρτοφυλακίων».
77      Από τον ορισμό αυτόν προκύπτει ότι σκοπός της δέσμευσης κεφαλαίων είναι να περιοριστούν στο ελάχιστο οι συναλλαγές που ενδέχεται να πραγματοποιηθούν επί δεσμευμένων κεφαλαίων, πράγμα το οποίο επιβεβαιώνεται από τον μεγάλο αριθμό των περιπτώσεων που μνημονεύονται και από τη χρήση της λέξης «κάθε». Όσον αφορά τα μέσα προκειμένου να επιτευχθεί ο περιορισμός των συναλλαγών, τα μέσα αυτά ορίζονται επίσης ευρέως από τον νομοθέτη της Ένωσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, σκέψη 43).
78      Οι ανωτέρω εκτιμήσεις ισχύουν και ως προς την έννοια της «δέσμευσης οικονομικών πόρων». Πράγματι, σύμφωνα με τον ορισμό του άρθρου 1, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 269/2014, ως «δέσμευση οικονομικών πόρων» νοείται «η παρεμπόδιση της χρήσης οικονομικών πόρων για την απόκτηση κεφαλαίων, αγαθών ή υπηρεσιών καθ’ οιονδήποτε τρόπο, μεταξύ άλλων, ενδεικτικώς, με πώληση, εκμίσθωση ή υποθήκευσή τους» (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 2021, Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, σκέψη 44).
79      Ένας τέτοιος ορισμός των εννοιών «δέσμευση οικονομικών πόρων» και «δέσμευση κεφαλαίων» θα στερούνταν πρακτικής αποτελεσματικότητας εάν οι δεσμοί μεταξύ, αφενός, των προσώπων και των οντοτήτων και, αφετέρου, των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που υπόκεινται σε δέσμευση ερμηνεύονταν κατά τρόπον ώστε να αποκλείονται καταστάσεις οι οποίες ναι μεν, στην πράξη, αντιστοιχούν σε περιπτώσεις κυριότητας ή ελέγχου, πλην όμως, από τυπικής απόψεως, δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως τέτοιες.
80      Δεύτερον, το άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού 269/2014 προβλέπει ότι κανένα κεφάλαιο ή οικονομικός πόρος δεν διατίθεται, άμεσα ή έμμεσα, σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς ή φυσικά ή νομικά πρόσωπα, οντότητες ή φορείς που συνδέονται με αυτά ή προς όφελός τους, όπως περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι του κανονισμού.
81      Το Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να διαπιστώσει ότι η εν λόγω απαγόρευση διάθεσης έχει ιδιαιτέρως ευρεία διατύπωση, πράγμα που αποδεικνύεται από τη χρήση των όρων «άμεσα ή έμμεσα», και να κρίνει ότι, κατά συνέπεια, περιλαμβάνει κάθε πράξη της οποίας η τέλεση είναι αναγκαία, βάσει του εφαρμοστέου εθνικού δικαίου, για να καταστεί δυνατό στο πρόσωπο το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος Ι του κανονισμού 269/2014 να αποκτήσει πράγματι πλήρη εξουσία διαθέσεως των οικείων κεφαλαίων ή οικονομικών πόρων (πρβλ. απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 2019, SH, C‑168/17, EU:C:2019:36, σκέψη 51 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
82      Τρίτον, κατά το άρθρο 9
του κανονισμού 269/2014, απαγορεύεται η συμμετοχή, εν γνώσει και εκ προθέσεως, σε δραστηριότητες με αντικείμενο ή αποτέλεσμα την καταστρατήγηση των μέτρων του άρθρου 2 του κανονισμού.
83      Το άρθρο 9 του κανονισμού 269/2014 αφορά τις δραστηριότητες που έχουν ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα να διαφεύγει το πρόσωπο που τις πραγματοποιεί την εφαρμογή των μέτρων του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού και οι οποίες δεν θα μπορούσαν να νοηθούν ως πράξεις διαθέσεως απαγορευόμενες από το άρθρο 2, παράγραφος 2, του κανονισμού (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Afrasiabi κ.λπ., C‑72/11, EU:C:2011:874, σκέψεις 60 και 61).
84      Το άρθρο 2, παράγραφος 2, και το άρθρο 9 του κανονισμού 269/2014 αποτελούν, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού, ένα συνεκτικό σύστημα διατάξεων που συμβάλλουν στην επίτευξη των σκοπών που θέτει ο κανονισμός.
85      Επομένως, το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο που να μη θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 2, παράγραφος 2, και του άρθρου 9 του κανονισμού.
86      Συναφώς, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 57 της παρούσας απόφασης, και, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 39 έως 45 και 73 των προτάσεών του, η σύσταση ενός εμπιστεύματος καθιστά δυνατό τον διαχωρισμό του νόμιμου δικαιούχου από τον πραγματικό δικαιούχο των περιουσιακών στοιχείων του εμπιστεύματος.
87      Ο διαχωρισμός αυτός καθώς και διάφορα χαρακτηριστικά του εμπιστεύματος, ήτοι ο ιδιωτικός χαρακτήρας του εν λόγω μηχανισμού, η ευκολία και η ευελιξία σύστασης και τροποποίησής του, τα οποία μπορούν να καταστήσουν έναν τέτοιο μηχανισμό αδιαφανή και διαρθρωτικώς περίπλοκο, έχουν ως συνέπεια τα εμπιστεύματα να μπορούν χρησιμοποιηθούν όχι μόνο για θεμιτούς σκοπούς, αλλά και για την απόκρυψη της σχέσης μεταξύ του εμπιστευματοπαρόχου και των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα.
88      Η ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 υπό την έννοια ότι τα οικεία κεφάλαια και οικονομικοί πόροι θεωρείται ότι ανήκουν στον εμπιστευματοπάροχο ή ότι ελέγχονται από αυτόν, όταν το εν λόγω πρόσωπο εξακολουθεί να έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους, να αποκομίζει όφελος από αυτά, να τα διαθέτει ή να ασκεί επιρροή επ’ αυτών ή επί των επιλογών στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους
μπορεί να
διασφαλίσει
ότι το εμπίστευμα δεν θα χρησιμοποιείται με σκοπό την παράκαμψη των μέτρων που προβλέπονται στην εν λόγω διάταξη, και, ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθεί σύμφωνη με το άρθρο 9 του κανονισμού 269/2014.
89      Όσον αφορά τους σκοπούς του κανονισμού 269/2014, υπενθυμίζεται, αφενός, ότι αυτός εκδόθηκε κατόπιν της παραβίασης, το 2014, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας από τη Ρωσική Ομοσπονδία και ότι έκτοτε έχει τροποποιηθεί επανειλημμένως σε απάντηση προς τη στρατιωτική επίθεση της Ρωσικής Ομοσπονδίας κατά της Ουκρανίας στις 24 Φεβρουαρίου 2022.
90      Αφετέρου, ο εκτελεστικός κανονισμός 2022/336, ο οποίος αφορά, μεταξύ άλλων, την καταχώριση του εμπιστευματοπαρόχου της κύριας δίκης στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014, εκδόθηκε λαμβανομένης υπόψη της σοβαρότητας της κατάστασης που προέκυψε από τη στρατιωτική αυτή επίθεση. Όπως υπενθυμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 11 του εκτελεστικού κανονισμού 2022/336, με τις παράνομες στρατιωτικές της ενέργειες, η Ρωσική Ομοσπονδία παραβιάζει κατάφωρα το διεθνές δίκαιο και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και υπονομεύει την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια ασφάλεια και σταθερότητα.
91      Η σημασία των σκοπών που επιδιώκει ο κανονισμός 269/2014, ήτοι η προστασία της εδαφικής ακεραιότητας, της κυριαρχίας και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, καθώς και η παύση της παραβίασης, από τη Ρωσική Ομοσπονδία, του διεθνούς δικαίου και των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, οι οποίοι εντάσσονται στον ευρύτερο σκοπό της διατήρησης της ειρήνης και της διεθνούς ασφάλειας, σύμφωνα με τους στόχους της εξωτερικής δράσης της Ένωσης όπως καθορίζονται στο άρθρο 21 ΣΕΕ, όχι μόνον είναι ικανή να δικαιολογήσει αρνητικές συνέπειες, ακόμη και σημαντικές, για ορισμένους φορείς (πρβλ. απόφαση της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 150), αλλά επιβάλλει επίσης να ερμηνεύεται ο κανονισμός κατά τρόπον ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα των περιοριστικών μέτρων που θεσπίζει και να αποφεύγεται η εξουδετέρωση των αποτελεσμάτων των μέτρων αυτών ή η καταστρατήγηση των μέτρων αυτών.
92      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 έχει την έννοια ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που έχει εισφέρει στο εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκουν στον εν λόγω εμπιστευματοπάροχο ή ότι ελέγχονται από αυτόν, γεγονός που δικαιολογεί, επομένως, τη λήψη μέτρου δέσμευσης, κατά περίπτωση, όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους.
93      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο εμπιστευματοπάροχος δεν διαθέτει εξουσία διαχείρισης των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων του εμπιστεύματος ούτε είναι ο χρήστης τους.
94      Μολονότι το Δικαστήριο δεν έχει την εξουσία, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, να αμφισβητήσει την εκτίμηση αυτή του αιτούντος δικαστηρίου, διευκρινίζεται εντούτοις, με σκοπό να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, ότι, προκειμένου να καθοριστεί εάν, στην επίμαχη στην κύρια δίκη περίπτωση, ο εμπιστευματοπάροχος έχει διατηρήσει την εξουσία να χρησιμοποιεί τα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους του εμπιστεύματος, να αποκομίζει όφελος από αυτά, να τα διαθέτει ή να ασκεί επιρροή επ’ αυτών ή επί των επιλογών στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, το αιτούν δικαστήριο μπορεί ανατρέξει στο δίκαιο που διέπει το εμπίστευμα, χωρίς ωστόσο να περιοριστεί αποκλειστικά σε αυτό.
95      Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι το επίμαχο στην κύρια δίκη εμπίστευμα έχει συσταθεί σύμφωνα με το δίκαιο των Βερμούδων και διέπεται από αυτό. Συναφώς, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 89 έως 91 των προτάσεών του, το αιτούν δικαστήριο μπορεί να λάβει υπόψη τα προνόμια που αναγνωρίζει το δίκαιο αυτό στον εμπιστευματοπάροχο, όπως η δυνατότητα ανάκλησης του συνόλου ή μέρους του εμπιστεύματος, η εξουσία να δίδει δεσμευτικές οδηγίες στον εμπιστευματοδόχο όσον αφορά την αγορά, την κατοχή, την πώληση ή άλλες εμπορικές ή επενδυτικές πράξεις που αφορούν περιουσιακά στοιχεία του εμπιστεύματος ή όσον αφορά οποιαδήποτε επένδυση ή επανεπένδυση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων, καθώς και για την άσκηση κάθε εξουσίας ή δικαιώματος που απορρέει από τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία, η δυνατότητα να ορίζει, να προσθέτει, να ανακαλεί ή να αντικαθιστά οποιονδήποτε εμπιστευματοδόχο ή προστάτη του εμπιστεύματος, η δυνατότητα να προσθέτει, να διαγράφει ή να αποκλείει έναν δικαιούχο ή μια κατηγορία δικαιούχων, καθώς και η δυνατότητα να αποφασίζει να είναι ο ίδιος συνδικαιούχος του εμπιστεύματος.
96      Τα προνόμια αυτά θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι ο εμπιστευματοπάροχος ασκεί επιρροή στα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα ή στις επιλογές στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, ανεξαρτήτως του εάν τα προνόμια αυτά προβλέπονται ρητώς ή όχι στη συστατική πράξη του εμπιστεύματος ή στις τροποποιήσεις της.
97      Πράγματι, δεδομένου ότι δεν υφίσταται υποχρέωση δημοσιοποίησης της συστατικής πράξης του εμπιστεύματος και των τροποποιήσεών της, μπορεί να είναι δυσχερές
να αποδειχθεί, βάσει της πράξης αυτής, η πραγματική φύση της έννομης σχέσης που καλύπτεται από τον εν λόγω μηχανισμό, καθόσον το ισχύον κείμενο της συστατικής αυτής πράξης και των τροποποιήσεών της ενδέχεται να μην είναι διαθέσιμο και, σε κάθε περίπτωση, είναι πιθανό να τροποποιηθεί.
98      Ο εμπιστευματοπάροχος μπορεί να ασκεί επιρροή στα κεφάλαια και τους οικονομικούς πόρους που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα ή στις επιλογές στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, καθώς και να τα χρησιμοποιεί, να αποκομίζει όφελος από αυτά ή να τα διαθέτει, χωρίς ωστόσο η εν λόγω επιρροή ή δυνατότητα να έχει τυποποιηθεί σε νομικές πράξεις, γεγονός το οποίο πρέπει επίσης να λάβει υπόψη το αιτούν δικαστήριο.
99      Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο πρέπει, μεταξύ άλλων, να λάβει υπόψη τις σχέσεις που υφίστανται μεταξύ του εμπιστευματοπαρόχου, αφενός, και των λοιπών προσώπων που εμπλέκονται στο εμπίστευμα, όπως ο εμπιστευματοδόχος ή ο προστάτης, αφετέρου, και να προσδιορίσει, ειδικότερα, εάν ο εμπιστευματοπάροχος έχει ορίσει ως εμπιστευματοδόχο ή προστάτη πρόσωπα εμπιστοσύνης με τα οποία συνδέεται με επαγγελματικούς ή προσωπικούς δεσμούς και τα οποία ενδέχεται να ακολουθούν τις οδηγίες ή τις υποδείξεις του εμπιστευματοπαρόχου όσον αφορά τη διαχείριση του εμπιστεύματος και των περιουσιακών του στοιχείων.
100    Επιπλέον, όπως επισήμανε κατ’ ουσίαν ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 116 των προτάσεών του, η χρησιμοποίηση των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα σε δραστηριότητες των οποίων οι μοναδικοί ή οι κύριοι αποδέκτες ή δικαιούχοι είναι ο εμπιστευματοπάροχος ή τα πρόσωπα ή οι οντότητες που του ανήκουν, ελέγχονται από αυτόν ή συνδέονται με αυτόν μπορεί να συνιστά ένδειξη ότι ο εμπιστευματοπάροχος ασκεί επιρροή επί του εμπιστεύματος και επί των περιουσιακών στοιχείων και πόρων που έχουν εισφερθεί σε αυτό και μπορεί να αποκομίζει όφελος από αυτά ή να τα διαθέτει.
101    Συναφώς, σε περίπτωση που το αιτούν δικαστήριο διαπιστώσει ότι ο εμπιστευματοπάροχος δεν είναι ο χρήστης των περιουσιακών στοιχείων και των εννόμων σχέσεων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα, θα πρέπει ακόμη να εξετάσει εάν οι εταιρίες των οποίων οι μετοχές εισφερθεί στο εμπίστευμα παρέχουν αγαθά ή υπηρεσίες στις οντότητες που ανήκουν αποκλειστικά ή κατά πλειοψηφία στον εμπιστευματοπάροχο ή ελέγχονται από αυτόν.
102    Τέλος, επισημαίνεται ότι η χρήση αδικαιολόγητα περίπλοκων δομών καθώς και εμπιστευμάτων που συνδέονται με πρόσωπο το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014 μπορεί αφ’ εαυτής να συνιστά ένδειξη ότι το πρόσωπο αυτό ελέγχει μια οντότητα μη καταχωρισμένη στον εν λόγω κατάλογο. Η ανωτέρω διαπίστωση αντανακλάται επίσης στις βέλτιστες πρακτικές, ιδίως στα σημεία τους 63, 64 και 67.
103    Πράγματι, πρέπει να διευκρινιστεί ότι το αιτούν δικαστήριο θα μπορούσε να διαπιστώσει επιρροή του εμπιστευματοπαρόχου επί των κεφαλαίων και των οικονομικών πόρων που έχουν εισφερθεί στο εμπίστευμα εάν ο εμπιστευματοπάροχος κατέχει, άμεσα ή έμμεσα, την πλειοψηφία του κεφαλαίου ή των δικαιωμάτων ψήφου του εμπιστευματοδόχου ή το δικαίωμα να διορίζει ή να απομακρύνει την πλειονότητα των μελών του διοικητικού, διαχειριστικού ή εποπτικού οργάνου του εμπιστευματοδόχου ή ακόμη το δικαίωμα να ασκεί καθοριστική επιρροή επί του εμπιστευματοδόχου, ιδίως δυνάμει μεταξύ τους συμφωνίας, μέσω, μεταξύ άλλων, εικονικών εταιριών.
104    Επομένως, συνιστούν ένδειξη περί του ότι πρόσωπα που είναι καταχωρισμένα στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014 ασκούν έλεγχο επί οντοτήτων μη καταχωρισμένων στον ίδιο κατάλογο το γεγονός ότι ορισμένες από τις οντότητες αυτές συστάθηκαν ή άλλαξαν ταυτότητα λίγο πριν από τη θέσπιση του καθεστώτος κυρώσεων ή την καταχώριση του προσώπου στον εν λόγω κατάλογο και/ή δεν ασκούν καμία αξιόπιστη εμπορική δραστηριότητα, το γεγονός ότι ένα ή περισσότερα εμπιστεύματα χρησιμοποιούνται ως αποδέκτες των περιουσιακών στοιχείων μιας οντότητας την οποία κατέχει ή ελέγχει ένα καταχωρισμένο πρόσωπο, καθώς και το γεγονός ότι στη διαχείριση των εμπιστευμάτων εμπλέκονται επαγγελματίες της δικαιοδοσίας στην οποία έχουν συσταθεί τα εμπιστεύματα.
105    Επιπλέον, στις περιπτώσεις στις οποίες, όπως συμβαίνει στην υπόθεση της κύριας δίκης, στο εμπίστευμα έχουν εισφερθεί μετοχές εταιριών, επιρροή του εμπιστευματοπαρόχου επ’ αυτών μπορεί να διαπιστωθεί, ιδίως, όταν ο εμπιστευματοδόχος δεν είναι ο διαχειριστής των εν λόγω εταιριών, αλλά μόνον ο κάτοχος του κεφαλαίου τους. Σε μια τέτοια περίπτωση, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει τις εξουσίες που έχουν
οι διαχειριστές των εταιριών αυτών, καθώς και τις σχέσεις μεταξύ των εν λόγω διαχειριστών και του εμπιστευματοπαρόχου.
106    Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 269/2014 έχει την έννοια ότι τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού πρέπει να θεωρηθεί
ότι «ανήκουν» στον
εμπιστευματοπάροχο ή ότι «ελέγχονται» από αυτόν, κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης, εφόσον ο εμπιστευματοπάροχος εξακολουθεί να έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, να αποκομίζει όφελος από αυτά, να τα διαθέτει ή να ασκεί επιρροή επ’ αυτών ή επί των επιλογών στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
107    Λαμβανομένης υπόψη της απάντησης που δόθηκε στο πρώτο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
108    Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (πρώτο τμήμα) αποφαίνεται:
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΕ) 269/2014 του Συμβουλίου, της 17ης Μαρτίου 2014, σχετικά με περιοριστικά μέτρα για ενέργειες που υπονομεύουν ή απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΕ) 2022/330 του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 2022,
έχει την έννοια ότι:
τα κεφάλαια και οι οικονομικοί πόροι που έχει εισφέρει σε εμπίστευμα εμπιστευματοπάροχος το όνομα του οποίου περιλαμβάνεται στον κατάλογο του παραρτήματος I του κανονισμού 269/2014, όπως έχει τροποποιηθεί, πρέπει να θεωρηθεί ότι «ανήκουν» στον εμπιστευματοπάροχο ή ότι «ελέγχονται» από αυτόν, κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης, εφόσον ο εμπιστευματοπάροχος εξακολουθεί να έχει την εξουσία να χρησιμοποιεί τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους, να αποκομίζει όφελος από αυτά, να τα διαθέτει ή να ασκεί επιρροή επ’ αυτών ή επί των επιλογών στις οποίες προβαίνει ο εμπιστευματοδόχος όσον αφορά τα εν λόγω κεφάλαια και οικονομικούς πόρους.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η ιταλική.