62019CC0919
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
MICHAL BOBEK
της 3ης Ιουνίου 2021 (
1
)
Υπόθεση C‑919/19
Generálna prokuratura Slovenskej republiky
κατά
X.Y.
[αίτηση του Najvyšší súd Slovenskej republiky (Ανωτάτου Δικαστηρίου της Σλοβακικής Δημοκρατίας, Σλοβακία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Αμοιβαία αναγνώριση ποινικών αποφάσεων – Απόφαση‑πλαίσιο 2008/909/ΔΕΥ – Κοινωνική επανένταξη του καταδίκου – Εκτέλεση της ποινής στο κράτος μέλος της ιθαγένειας του καταδίκου, στο οποίο και ζει»
I. Εισαγωγή
1.
Ο εκκαλών της κύριας δίκης είναι Σλοβάκος υπήκοος, ο οποίος καταδικάστηκε στην Τσεχική Δημοκρατία για τη διακεκριμένη περίπτωση εγκλήματος της ληστείας. Καταδικάστηκε σε στερητική της ελευθερίας ποινή οκτώ ετών, την οποία εκτίει επί του παρόντος στο εν λόγω κράτος μέλος.
2.
Το αρμόδιο τσεχικό δικαστήριο ζήτησε να αναγνωριστεί η απόφαση κατά του εκκαλούντος στη Σλοβακία και να εκτιθεί εκεί η ποινή, δυνάμει της απόφασης‑πλαισίου 2008/909/ΔΕΥ (
2
). Η αίτηση αναγνώρισης της απόφασης κατά του εκκαλούντος έγινε δεκτή στη Σλοβακία σε πρώτο βαθμό.
3.
Εντούτοις, το Najvyšší súd Slovenskej Republiky (Ανώτατο Δικαστήριο της Σλοβακικής Δημοκρατίας, Σλοβακία, στο εξής: αιτούν δικαστήριο), το οποίο επελήφθη της υπόθεσης κατόπιν άσκησης εφέσεως από τον εκκαλούντα, διατηρεί αμφιβολίες ως προς διάφορα στοιχεία σχετικά με την ερμηνεία της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Ειδικότερα, το εν λόγω δικαστήριο διερωτάται ποιες ακριβώς απαιτήσεις απορρέουν, στην πραγματικότητα, από την έννοια του καταδίκου που «ζει» στο έδαφος του κράτους μέλους εκτέλεσης, η οποία καταλέγεται στις αναγκαίες προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση μεταφοράς, και ποιες ακριβώς αρμοδιότητες διαθέτουν οι αρχές του κράτους έκδοσης και οι αρχές του κράτους εκτέλεσης κατά την εκτίμηση της πιθανότητας κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου.
II. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
4.
Η αιτιολογική σκέψη 9 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 αναφέρει ότι «[η] εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης θα πρέπει να ενισχύει την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου. Προκειμένου να βεβαιωθεί ότι η εκτέλεση της ποινής από το κράτος εκτέλεσης θα εξυπηρετήσει το σκοπό της κοινωνικής επανένταξης, η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης λαμβάνει υπόψη στοιχεία όπως, για παράδειγμα, ο δεσμός του ενδιαφερομένου με το κράτος εκτέλεσης, εάν το θεωρεί ως έδρα των οικογενειακών, γλωσσικών, πολιτιστικών, κοινωνικών ή οικονομικών και άλλων δεσμών με το κράτος εκτέλεσης».
5.
Κατά την αιτιολογική σκέψη 10 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, «[η] γνώμη του καταδίκου που αναφέρεται στο άρθρο 6 παράγραφος 2 μπορεί να είναι χρήσιμη κυρίως κατά την εφαρμογή του άρθρου 4 παράγραφος 4. Η λέξη “ιδίως” καλύπτει επίσης περιπτώσεις όπου η γνώμη του καταδίκου περιλαμβάνει πληροφορίες που πιθανόν συνδέονται με την εφαρμογή των λόγων μη αναγνώρισης και μη εκτέλεσης. Οι διατάξεις του άρθρου 4 παράγραφος 4 και του άρθρου 6 παράγραφος 3 δεν αποτελούν λόγο άρνησης βασισμένο στην κοινωνική επανένταξη».
6.
Κατά την αιτιολογική σκέψη 17 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, οσάκις στην εν λόγω απόφαση‑πλαίσιο «υπάρχει μνεία του κράτους στο οποίο ο κατάδικος “ζει”, ο όρος αυτός δηλώνει τον τόπο προς τον οποίο αυτό το πρόσωπο συνδέεται βάσει της συνήθους διαμονής και βάσει στοιχείων όπως οι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί».
7.
Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, «[σ]κοπός της [εν λόγω πράξης] είναι η θέσπιση των κανόνων σύμφωνα με τους οποίους ένα κράτος μέλος, προκειμένου να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου, αναγνωρίζει καταδικαστική απόφαση και εκτελεί την ποινή».
8.
Το άρθρο 4 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 επιγράφεται «Κριτήρια για τη διαβίβαση καταδικαστικής απόφασης και πιστοποιητικού σε άλλο κράτος μέλος». Η παράγραφός του 1 έχει ως εξής:
«Εφόσον ο κατάδικος ευρίσκεται στο κράτος έκδοσης ή στο κράτος εκτέλεσης και εφόσον έχει δώσει τη συναίνεσή του όπου απαιτείται σύμφωνα με το άρθρο [6], μια καταδικαστική απόφαση, συνοδευόμενη από το πιστοποιητικό, τυποποιημένο έντυπο του οποίου περιέχεται στο παράρτημα Ι, όπως προβλέπει το άρθρο 4, μπορεί να διαβιβασθεί σε ένα από τα εξής κράτη μέλη:
α)
στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου στο οποίο ζει· ή
β)
στο κράτος μέλος της εθνικότητας του καταδίκου, προς το οποίο, μολονότι δεν είναι το κράτος μέλος στο οποίο ζει, ο κατάδικος θα μεταχθεί μετά την απαλλαγή του από την εκτέλεση της ποινής δυνάμει διαταγής απέλασης ή απομάκρυνσης που περιλαμβάνεται στην καταδικαστική απόφαση ή σε άλλη δικαστική ή διοικητική απόφαση ή οποιοδήποτε άλλο μέτρο που αποτελεί συνέπεια της καταδικαστικής απόφασης· ή
γ)
οποιοδήποτε κράτος μέλος πέραν του κράτους που αναφέρεται στα στοιχεία α) ή β), του οποίου η αρμόδια αρχή συναινεί προς τη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού προς το εν λόγω κράτος μέλος.»
9.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, «[η] διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού μπορεί να πραγματοποιηθεί εφόσον η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, εν ανάγκη κατόπιν διαβουλεύσεων μεταξύ των αρμόδιων αρχών των κρατών έκδοσης και εκτέλεσης, πεισθεί ότι η εκτέλεση της ποινής από το κράτος εκτέλεσης διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου».
10.
Το άρθρο 4, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 προβλέπει ότι «[η] αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, πριν διαβιβάσει την καταδικαστική απόφαση και το πιστοποιητικό, μπορεί να διαβουλευθεί, με κάθε πρόσφορο μέσο, με την αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης. Η διαβούλευση είναι υποχρεωτική στις περιπτώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχείο γ). Στις περιπτώσεις αυτές, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης ενημερώνει αμέσως το κράτος έκδοσης για την απόφασή της εάν θα συναινέσει ή όχι στη διαβίβαση της απόφασης».
11.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 4, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, «[κ]ατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων αυτών, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης μπορεί να υποβάλει στην αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης αιτιολογημένη γνώμη, κατά την οποία η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης δεν θα εξυπηρετούσε το σκοπό της κοινωνικής επανένταξης και της επιτυχούς ενσωμάτωσης του καταδίκου στην κοινωνία.
Σε περιπτώσεις όπου δεν έχουν υπάρξει διαβουλεύσεις, η γνώμη αυτή μπορεί να υποβληθεί αμέσως μετά τη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού. Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης εξετάζει αυτή τη γνώμη και αποφασίζει εάν θα ανακαλέσει το πιστοποιητικό ή όχι».
12.
Το άρθρο 6 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 επιγράφεται «Γνώμη και ενημέρωση του καταδίκου». Οι δύο πρώτες παράγραφοί του έχουν ως εξής:
«1.   Με την επιφύλαξη της παραγράφου 2, η καταδικαστική απόφαση μπορεί να διαβιβασθεί μαζί με το πιστοποιητικό στο κράτος εκτέλεσης, για τους σκοπούς της αναγνώρισής της καθώς και της εκτέλεσης της επιβληθείσας ποινής, μόνο με τη συναίνεση του καταδίκου σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους έκδοσης.
2.   Η συναίνεση του καταδίκου δεν απαιτείται εφόσον η καταδικαστική απόφαση διαβιβάζεται μαζί με το πιστοποιητικό:
α)
στο κράτος μέλος της εθνικότητας του ή της καταδίκου στο οποίο ζει·
[…]».
13.
Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, «[σ]ε όλες τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο κατάδικος ευρίσκεται ακόμη στο κράτος έκδοσης, πρέπει να του παρέχεται η δυνατότητα να εκφράζει τη γνώμη του, προφορικά ή γραπτά. […] Η γνώμη του καταδίκου λαμβάνεται υπόψη όταν πρόκειται να κριθεί αν θα διαβιβασθεί η απόφαση μαζί με το πιστοποιητικό. Όταν ο ενδιαφερόμενος έχει κάνει χρήση της δυνατότητας που του παρέχεται στην παρούσα παράγραφο, η γνώμη του καταδίκου διαβιβάζεται στο κράτος εκτέλεσης, ιδίως ενόψει του άρθρου 4 παράγραφος 4. Εάν ο κατάδικος εξέφρασε τη γνώμη του προφορικά, το κράτος έκδοσης μεριμνά ώστε η δήλωσή του να είναι διαθέσιμη στο κράτος εκτέλεσης σε έγγραφη μορφή».
14.
Το άρθρο 8, παράγραφος 1, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 προβλέπει ότι «[η] αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης αναγνωρίζει την καταδικαστική απόφαση η οποία διαβιβάζεται σύμφωνα με το άρθρο 4 και κατά τη διαδικασία του άρθρου 5 και λαμβάνει πάραυτα κάθε απαραίτητο μέτρο για την εκτέλεση της ποινής, εκτός εάν η αρμόδια αρχή αποφασίσει να προβάλει κάποιο από τους λόγους μη αναγνώρισης και εκτέλεσης που προβλέπει το άρθρο 9».
15.
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης δύναται να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή, εάν «δεν πληρούνται τα κριτήρια που θεσπίζονται από το άρθρο 4 παράγραφος 1».
16.
Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, «[σ]τις περιπτώσεις που προβλέπονται από την παράγραφο 1 στοιχεία α), β), γ), θ), κ) και λ), η αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης, πριν αποφασίσει να μην αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση ή να μην εκτελέσει την ποινή, διαβουλεύεται με την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης με κάθε κατάλληλο μέσο και της ζητεί να παράσχει αμελλητί, εφόσον απαιτείται, οποιεσδήποτε αναγκαίες πρόσθετες πληροφορίες».
17.
Κατά το τυποποιημένο έντυπο πιστοποιητικού του παραρτήματος I της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 (στο εξής: πιστοποιητικό του παραρτήματος I), απαιτείται να αναγράφονται, στο μέρος δʹ, σημείο 4, «άλλες χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την οικογένεια του καταδίκου, τους κοινωνικούς ή επαγγελματικούς του δεσμούς προς το κράτος εκτέλεσης».
Β.
Το εθνικό δίκαιο
18.
Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του Zákon č. 549/2011 Z.z. o uznávaní a výkone rozhodnutí, ktorými sa ukladá trestná sankcia spojená s odňatím slobody v Európskej únii a o zmene a doplnení zákona č. 221/2006 Z.z. o výkone väzby (νόμου 549/2011 για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων που επιβάλλουν στερητικές της ελευθερίας ποινές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως του νόμου 221/2006 για την εκτέλεση των στερητικών της ελευθερίας ποινών, στο εξής: νόμος 549/2011), επιτρέπεται η αναγνώριση και εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης στη Σλοβακία, αν η πράξη για την οποία εκδόθηκε η απόφαση συνιστά αδίκημα και κατά το σλοβακικό δίκαιο, με την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 4, παράγραφοι 2 και 3, και αν ο κατάδικος είναι Σλοβάκος υπήκοος που έχει τη συνήθη διαμονή του στη Σλοβακία ή έχει στο έδαφός της αποδεδειγμένους οικογενειακούς, κοινωνικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς, οι οποίοι μπορούν να διευκολύνουν την επανένταξή του κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της στερητικής της ελευθερίας ποινής στο έδαφος της Σλοβακίας.
19.
Το άρθρο 3, στοιχείο g, του νόμου 549/2011 διευκρινίζει ότι ως «συνήθης διαμονή» νοείται η μόνιμη ή προσωρινή διαμονή.
20.
Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 2, του Zákon č. 253/1998 Z. z. o hlásení pobytu občanov Slovenskej republiky a registri obyvateľov Slovenskej republiky (νόμου 253/1998 για τη δήλωση του τόπου διαμονής των Σλοβάκων υπηκόων και για το μητρώο των Σλοβάκων υπηκόων, στο εξής: νόμος για τη δήλωση του τόπου διαμονής), ως «διαμονή» νοείται, για τους σκοπούς καταχώρισης του τόπου διαμονής των ημεδαπών, η μόνιμη ή προσωρινή διαμονή.
21.
Κατά το αιτούν δικαστήριο, οι δηλώσεις μόνιμης ή προσωρινής διαμονής των Σλοβάκων υπηκόων στη Σλοβακία, οι οποίες συνιστούν κατά τον νόμο 549/2011 τη συνήθη διαμονή τους, επέχουν απλώς και μόνο θέση καταχώρισης. Ούτε η μόνιμη ούτε η προσωρινή διαμονή προϋποθέτει ότι ο ημεδαπός ζει πράγματι στη Σλοβακία και ότι, ως εκ τούτου, συνδέεται με το εν λόγω κράτος με οικογενειακούς, κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή άλλους δεσμούς.
22.
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, μολονότι ο νόμος επιβάλλει σε κάθε ημεδαπό που δεν διαμένει μόνιμα στο εξωτερικό την υποχρέωση να δηλώσει τη μόνιμη διαμονή του, καθώς και την υποχρέωση να δηλώσει την παύση της όταν προτίθεται να μεταβεί στο εξωτερικό με σκοπό να ζήσει εκεί μόνιμα, εντούτοις δεν προβλέπει καμία κύρωση σε περίπτωση αθέτησης της εν λόγω υποχρέωσης.
23.
Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει επίσης ότι, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου 549/2011, επιτρέπεται, επομένως, η αναγνώριση και εκτέλεση απόφασης του κράτους έκδοσης περί επιβολής στερητικής της ελευθερίας ποινής ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία ο κατάδικος, που είναι Σλοβάκος υπήκοος, δεν ζει στην πραγματικότητα στη Σλοβακία (αντιθέτως, ζει στο κράτος έκδοσης), αλλά έχει στη Σλοβακία τη δηλωθείσα μόνιμη ή προσωρινή διαμονή του.
24.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η προϋπόθεση της ύπαρξης αποδεδειγμένων οικογενειακών, κοινωνικών ή επαγγελματικών δεσμών, που μπορούν να συμβάλουν στη διευκόλυνση της επανένταξης του καταδίκου, προβλέπεται, ως εκ τούτου, επικουρικώς και ότι, βάσει της σλοβακικής νομοθεσίας, πρέπει να πληρούται μόνον όταν ο Σλοβάκος υπήκοος δεν έχει στη Σλοβακία συνήθη διαμονή, δηλαδή μόνιμη ή προσωρινή διαμονή.
25.
Τέλος, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει επίσης ότι, κατόπιν τροποποίησης της σλοβακικής εθνικής νομοθεσίας, από 1ης Ιανουαρίου 2020 είναι δυνατή, με βάση τη νέα διατύπωση του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου 549/2011, η αναγνώριση στη Σλοβακία απόφασης η οποία επιβάλλει στερητική της ελευθερίας ποινή, εφόσον ο κατάδικος έχει τη σλοβακική ιθαγένεια και τη συνήθη διαμονή του στο έδαφός της, η οποία δεν ορίζεται πλέον ως τόπος μόνιμης ή προσωρινής διαμονής. Ωστόσο, βάσει του άρθρου 32 του νόμου αυτού, οι διαδικασίες που κινήθηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 2020 διεξάγονται σύμφωνα με τον νόμο που ίσχυε έως τις 31 Δεκεμβρίου 2019.
III. Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου και τα προδικαστικά ερωτήματα
26.
Ο εκκαλών της κύριας δίκης είναι Σλοβάκος υπήκοος, ο οποίος καταδικάστηκε στην Τσεχική Δημοκρατία για τη διακεκριμένη περίπτωση εγκλήματος της ληστείας. Με απόφαση της 18ης Ιουλίου 2017, το Krajský soud v Plzni (περιφερειακό δικαστήριο Plzeň, Τσεχική Δημοκρατία) τον καταδίκασε σε στερητική της ελευθερίας ποινή δέκα ετών. Η ποινή αυτή μειώθηκε, με απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2017 του Vrchní soud v Praze (εφετείου Πράγας, Τσεχική Δημοκρατία), σε στερητική της ελευθερίας ποινή οκτώ ετών. Επί του παρόντος, ο εκκαλών εκτίει την ποινή αυτή στην Τσεχική Δημοκρατία.
27.
Στις 12 Φεβρουαρίου 2018 το Krajský súd v Košiciach (περιφερειακό δικαστήριο Košice, Σλοβακία) έλαβε το πιστοποιητικό του παραρτήματος I το οποίο εξέδωσε το Krajský soud v Plzni (περιφερειακό δικαστήριο Plzeň). Το πιστοποιητικό αυτό απεστάλη, μαζί με τις προμνησθείσες αποφάσεις, στη Σλοβακία ως κράτος εκτέλεσης, επειδή η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης είχε πεισθεί ότι η εκτέλεση της στερητικής της ελευθερίας ποινής στο εν λόγω κράτος μέλος θα διευκόλυνε την κοινωνική επανένταξη του εκκαλούντος. Η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης έκρινε επίσης ότι η Σλοβακία είναι το κράτος ιθαγένειας του εκκαλούντος, στο οποίο και ζει.
28.
Το πιστοποιητικό του παραρτήματος I αναφέρει, στο μέρος δʹ, σημείο 4, ότι ο εκκαλών αφίχθη στην Τσεχική Δημοκρατία με τη σύζυγό του πέντε μήνες πριν διαπράξει το επίμαχο αδίκημα. Αφού εργάστηκε για σύντομο χρονικό διάστημα στο Plzeň, η σχέση εργασίας του λύθηκε. Ως εκ τούτου, κατά τον χρόνο διάπραξης του αδικήματος ήταν άνεργος. Αρχικά διέμενε σε ξενώνα και στη συνέχεια μίσθωσε διαμέρισμα, όπου διέμενε με την οικογένειά του. Το Krajský soud v Plzni (περιφερειακό δικαστήριο Plzeň) επισημαίνει, επίσης, ότι θα είναι πιο εύκολη η κοινωνική επανένταξη του εκκαλούντος στη Σλοβακία, διότι ο εκκαλών έχει την ιθαγένεια του κράτους αυτού, έχει ζήσει όλη του τη ζωή στη Σλοβακία, όπου και είναι εγγεγραμμένος ως μόνιμος κάτοικος.
29.
Επιπλέον, στο μέρος λʹ του πιστοποιητικού του παραρτήματος I αναγράφεται ότι ο εκκαλών δεν έχει συνήθη διαμονή στην Τσεχική Δημοκρατία. Πριν διαπράξει το επίμαχο αδίκημα έζησε εκεί μόνο για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, κατά τη διάρκεια του οποίου δεν δημιούργησε κανέναν επαγγελματικό, πολιτιστικό ή κοινωνικό δεσμό. Το γεγονός ότι τα τέκνα του εκκαλούντος διαμένουν στο έδαφος της Τσεχικής Δημοκρατίας δεν ασκεί επιρροή στη διαπίστωση ότι ο εκκαλών δεν έχει τη συνήθη διαμονή του στην Τσεχική Δημοκρατία. Τα τέκνα είναι επίσης Σλοβάκοι υπήκοοι και μπορούν ανά πάσα στιγμή να επιστρέψουν στη Σλοβακία.
30.
Με απόφαση της 17ης Μαΐου 2018, που εκδόθηκε με βάση το πιστοποιητικό του παραρτήματος I, το Krajský súd v Košiciach (περιφερειακό δικαστήριο Košice) αποφάσισε να αναγνωρίσει και να εκτελέσει την απόφαση.
31.
Ο εκκαλών άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Najvyšší súd Slovenskej Republiky (Ανωτάτου Δικαστηρίου της Σλοβακικής Δημοκρατίας), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο. Επισήμανε ότι όλη η οικογένειά του (η σύζυγος, οι δύο θυγατέρες, ο γαμπρός και ο εγγονός του) ζει στο Plzeň και ότι τα μέλη της οικογένειάς του τον επισκέπτονται κάθε μήνα κατά τη διάρκεια της έκτισης της ποινής του. Δεν έχει καμία επαφή με τον υιό ή τον ετεροθαλή αδελφό του που ζουν στη Σλοβακία. Διατείνεται ότι δεν έχει οικογενειακούς δεσμούς ή στενούς φίλους στη Σλοβακία και ότι, αν μεταφερθεί στο εν λόγω κράτος μέλος, θα χάσει κάθε επαφή με την οικογένειά του. Ως εκ τούτου, ο εκκαλών επιθυμεί να εκτίσει την ποινή του στην Τσεχική Δημοκρατία.
32.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, βάσει των δημοτολογίων της Σλοβακικής Δημοκρατίας, ο εκκαλών είναι Σλοβάκος υπήκοος. Από το 1998 είναι εγγεγραμμένος ως μόνιμος κάτοικος ενός δήμου της Σλοβακίας. Ωστόσο, όπως προκύπτει από την έκθεση της 5ης Μαρτίου 2018 την οποία συνέταξε η αρμόδια αστυνομική αρχή του κράτους μέλους εκτέλεσης, ο εκκαλών ουδέποτε εμφανίστηκε ούτε επικοινώνησε με κανέναν στον ως άνω δήμο και, εδώ και μία πενταετία περίπου, πιστεύεται ότι βρίσκεται με την οικογένειά του στη Γαλλία. Η έκθεση του δημάρχου αναφέρει ότι μόνον ο υιός του εκκαλούντος διαμένει στην καταχωρισμένη διεύθυνση του εκκαλούντος μαζί με τη γιαγιά του. Η γιαγιά δήλωσε ότι πιστεύει ότι η οικογένεια του εκκαλούντος ζει στην Τσεχική Δημοκρατία, αλλά δεν γνωρίζει πού, επειδή δεν έχουν επαφές.
33.
Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η επίτευξη του σκοπού της κοινωνικής επανένταξης τον οποίον επιδιώκει η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 –και, επομένως, η πλήρωση των κριτηρίων που καθορίζονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης– θα είναι δυνατή μόνον εφόσον ο κατάδικος έχει στο κράτος μέλος της ιθαγένειάς του οικογενειακούς, γλωσσικούς, πολιτιστικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς εκ των οποίων βάσιμα μπορεί να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής στο εν λόγω κράτος θα βελτιώσει πράγματι τις πιθανότητες επίτευξης του ανωτέρω σκοπού. Ως εκ τούτου, το δικαστήριο αυτό εκτιμά ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου 549/2011, βάσει του οποίου επιτρέπεται η αναγνώριση και εκτέλεση αλλοδαπής απόφασης με την οποία επιβάλλεται σε Σλοβάκο υπήκοο στερητική της ελευθερίας ποινή απλώς και μόνο με γνώμονα την τυπικά καταχωρισμένη μόνιμη ή προσωρινή διαμονή, χωρίς να υφίστανται πραγματικοί οικογενειακοί, κοινωνικοί, επαγγελματικοί ή άλλοι δεσμοί, δεν διασφαλίζει την πλήρη αποτελεσματικότητα της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
34.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Najvyšší súd Slovenskej Republiky (Ανώτατο Δικαστήριο της Σλοβακικής Δημοκρατίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«[1)]
Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της [αποφάσεως‑πλαισίου 2008/909] την έννοια ότι τα κριτήρια που προβλέπονται σε αυτό πληρούνται μόνον όταν ο κατάδικος έχει στο κράτος μέλος της ιθαγένειάς του οικογενειακούς, κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή άλλους δεσμούς από τους οποίους μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής στο εν λόγω κράτος μπορεί να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξή του, και ότι συνεπώς το άρθρο αυτό αντιτίθεται σε διάταξη εθνικού δικαίου, όπως το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου 549/2011 (όπως ισχύει έως την 31η Δεκεμβρίου 2019), που επιτρέπει στις εν λόγω περιπτώσεις την αναγνώριση και εκτέλεση καταδικαστικής αποφάσεως απλώς και μόνο βάσει της συνήθους διαμονής η οποία καταχωρίσθηκε τυπικά στο κράτος εκτελέσεως, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη εάν ο κατάδικος έχει στο εν λόγω κράτος συγκεκριμένους δεσμούς που μπορούν να ενισχύσουν την κοινωνική επανένταξή του;
[2)]
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχει το άρθρο 4, παράγραφος 2, της [αποφάσεως‑πλαισίου 2008/909] την έννοια ότι, ακόμη και στην περίπτωση που ρυθμίζεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της [αποφάσεως‑πλαισίου 2008/909], η αρμόδια αρχή του κράτους εκδόσεως οφείλει να εξακριβώσει, ήδη πριν από τη διαβίβαση της αποφάσεως και του πιστοποιητικού, ότι η εκτέλεση της ποινής από το κράτος εκτελέσεως εξυπηρετεί τον σκοπό της διευκολύνσεως της κοινωνικής επανεντάξεως του καταδίκου, και η προαναφερθείσα αρχή οφείλει συγχρόνως να αναφέρει στο μέρος δʹ, σημείο 4, του πιστοποιητικού τις συλλεγείσες για τον σκοπό αυτό πληροφορίες, ιδίως εάν ο κατάδικος, στο πλαίσιο της γνώμης που εξέφρασε κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, της [αποφάσεως‑πλαισίου 2008/909], ισχυρίζεται ότι έχει συγκεκριμένους οικογενειακούς, κοινωνικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς στο κράτος εκδόσεως;
[3)]
Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχει το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της [αποφάσεως‑πλαισίου 2008/909] την έννοια ότι υφίσταται λόγος μη αναγνωρίσεως και μη εκτελέσεως καταδικαστικής αποφάσεως και όταν, στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της [αποφάσεως‑πλαισίου 2008/909], δεν αποδεικνύεται, παρά τη διαβούλευση που προβλέπει η παράγραφος 3 της εν λόγω διατάξεως και την ενδεχόμενη παροχή των λοιπών αναγκαίων πληροφοριών, η ύπαρξη οικογενειακών, κοινωνικών, επαγγελματικών ή άλλων δεσμών από τους οποίους μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτελέσεως μπορεί να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου;»
35.
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Τσεχική, η Ισπανική, η Ουγγρική και η Πολωνική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Τσεχική και η Ισπανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή απάντησαν, επίσης, στις γραπτές ερωτήσεις που έθεσε το Δικαστήριο στους ενδιαφερομένους κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 61, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
IV. Εκτίμηση
36.
Οι παρούσες προτάσεις είναι διαρθρωμένες ως ακολούθως. Αρχικά, θα εξετάσω το πρώτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου. Θα εκφράσω την άποψη ότι η εκτίμηση περί του αν ο κατάδικος ζει σε ορισμένο κράτος μέλος κατά την έννοια της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 δεν μπορεί να αρκεστεί στο γεγονός και μόνον ότι εκεί βρίσκεται η τυπικά καταχωρισμένη διεύθυνση διαμονής του. Στη συνέχεια, θα αναλύσω το ζήτημα ποια περαιτέρω κριτήρια πρέπει να θεωρηθούν κρίσιμα στο πλαίσιο της εκτίμησης αυτής (Α). Σε απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, θα επισημάνω ότι η αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης έχει την υποχρέωση να πεισθεί ότι η μεταφορά του καταδίκου στο κράτος της ιθαγενείας του θα ενισχύσει την κοινωνική επανένταξή του. Η εν λόγω αρχή οφείλει επίσης να παράσχει στην αρχή εκτέλεσης όλα τα κρίσιμα στοιχεία που έχει συλλέξει σχετικά με την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου (Β). Τέλος, θα διευκρινίσω ποια από τα κρίσιμα κριτήρια από τα οποία εξαρτάται η μεταφορά του καταδίκου μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εκτίμησης από την αρμόδια αρχή του κράτους εκτέλεσης, με ενδεχόμενο αποτέλεσμα την άρνηση αναγνώρισης και εκτέλεσης της απόφασης (Γ).
Α.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος: πού ζει ο κατάδικος;
37.
Η μεταφορά του καταδίκου δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 είναι δυνατή, σε περίπτωση που το εν λόγω πρόσωπο δεν συναινεί στη μεταφορά αυτή, μόνον εφόσον το πρόσωπο αυτό είναι υπήκοος του κράτους μέλους εκτέλεσης και ζει εκεί.
38.
Στην υπό κρίση υπόθεση, η προϋπόθεση της ιθαγένειας πληρούται προφανώς και δεν αποτελεί αμφισβητούμενο ζήτημα. Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα που έχει υποβληθεί, εν προκειμένω, αφορά αποκλειστικά το πεδίο εφαρμογής της έννοιας του κράτους στο οποίο ζει ο κατάδικος κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
39.
Η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 παρέχει ορισμένες ενδείξεις σχετικά με την έννοια αυτή, στην αιτιολογική σκέψη 17, όπου διευκρινίζεται ότι οσάκις υπάρχει μνεία «του κράτους στο οποίο ο κατάδικος “ζει”, ο όρος αυτός δηλώνει τον τόπο προς τον οποίο αυτό το πρόσωπο συνδέεται βάσει της συνήθους διαμονής και βάσει στοιχείων όπως οι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί» (
3
).
40.
Η επίμαχη εθνική διάταξη, ήτοι το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου 549/2011, προβλέπει ότι επιτρέπεται η αναγνώριση και εκτέλεση απόφασης στη Σλοβακική Δημοκρατία αν ο κατάδικος είναι Σλοβάκος υπήκοος που έχει τη συνήθη διαμονή του στη Σλοβακική Δημοκρατία ή έχει στο έδαφός της αποδεδειγμένους οικογενειακούς, κοινωνικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς, οι οποίοι μπορούν να διευκολύνουν την επανένταξή του κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της στερητικής της ελευθερίας ποινής στο έδαφος της Σλοβακικής Δημοκρατίας.
41.
Επομένως, η εν λόγω διάταξη επαναλαμβάνει, επί της ουσίας, τη διατύπωση της αιτιολογικής σκέψης 17. Ωστόσο, το «και» αντικαθίσταται με το «ή». Επομένως, η «συνήθης διαμονή», αφενός, και οι «αποδεδειγμένοι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί», αφετέρου, φαίνεται να συνιστούν δύο εναλλακτικούς λόγους αναγνώρισης στην περίπτωση που εμπίπτει στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Επιπλέον, ο όρος «συνήθης διαμονή», στην πρώτη εναλλακτική δυνατότητα, έχει την έννοια, όπως ίσχυε η οικεία εθνική νομοθετική ρύθμιση κατά τον κρίσιμο χρόνο, ότι αφορά τη μόνιμη ή προσωρινή διαμονή. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι τόσο η μόνιμη όσο και η προσωρινή διαμονή αποτελούν τις διευθύνσεις της τυπικά καταχωρισμένης διαμονής για διοικητικούς σκοπούς.
42.
Επισημαίνω ότι η χρήση, στην αιτιολογική σκέψη 17 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, του συνδέσμου «και», που συνδέει τη «συνήθη διαμονή» με τους «οικογενειακούς, κοινωνικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς», καθιστά σαφές ότι δεν αρκεί μια τυπικά καταχωρισμένη διεύθυνση προκειμένου να θεωρηθεί ότι ο κατάδικος «ζει» στο κράτος εκτέλεσης κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
43.
Φρονώ ότι είναι σαφές ότι, επιτρέποντας την αναγνώριση της απόφασης και τη μεταφορά του καταδίκου με βάση απλώς και μόνον την καταχωρισμένη μόνιμη ή προσωρινή διεύθυνση, το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο a, του νόμου 549/2011 υστερεί συγκριτικά με την απαίτηση του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
44.
Από μια μινιμαλιστική σκοπιά, η απάντηση που πρέπει να δοθεί στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου θα μπορούσε πράγματι να ολοκληρωθεί στο σημείο αυτό. Ωστόσο, με την έκφραση της άποψης ότι η απαίτηση να ζει ο κατάδικος στο κράτος εκτέλεσης δεν πληρούται απλώς με μια τυπικά καταχωρισμένη διεύθυνση (με την οποία συντάχθηκε, κατ’ ουσίαν, το σύνολο των ενδιαφερομένων που κατέθεσαν παρατηρήσεις στην υπό κρίση υπόθεση), όχι απλώς παρέχεται μια μινιμαλιστική απάντηση, αλλά διατυπώνεται επίσης το πραγματικό ζήτημα που τίθεται στην υπό κρίση υπόθεση: αν δεν αρκεί η τυπικά καταχωρισμένη διεύθυνση διαμονής, τι απαιτείται περαιτέρω;
45.
Τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης είναι άκρως διαφωτιστικά συναφώς. Πέραν της ιθαγένειας και της τυπικά καταχωρισμένης διεύθυνσης, ο εκκαλών έχει προδήλως ορισμένους δεσμούς με τη Σλοβακία. Εντούτοις, φαίνεται να υπάρχει διχογνωμία ως προς το αν δεσμοί τέτοιου είδους, χαρακτήρα ή έντασης αρκούν για να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός μεταφοράς δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
46.
Βεβαίως, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο ούτε, κατά μείζονα λόγο, στις παρούσες προτάσεις η συναγωγή συγκεκριμένου συμπεράσματος ως προς το αν πληρούνται στην υπόθεση της κύριας δίκης τα κριτήρια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Τα ζητήματα αυτά αφορούν τα πραγματικά περιστατικά και η επίλυσή τους εναπόκειται στις αρμόδιες εθνικές αρχές του κράτους εκτέλεσης και του κράτους έκδοσης.
47.
Ωστόσο, η υπό κρίση υπόθεση και τα πραγματικά περιστατικά που εκτίθενται στο πλαίσιο της υπόθεσης αυτής καθιστούν αναγκαία την εξέταση δύο γενικών ζητημάτων, τα οποία τίθενται στο πλαίσιο αυτό, σχετικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Πρώτον, ποιο είναι το περιεχόμενο των απαιτήσεων που απορρέουν από το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, ειδικά όσον αφορά την έννοια του κράτους στο οποίο «ζει» ο κατάδικος, σε σχέση με τις έννοιες της «συνήθους διαμονής» και των «οικογενειακών, κοινωνικών ή επαγγελματικών δεσμών» (1); Δεύτερον, πώς και από ποιον πρέπει να εκτιμηθούν τα στοιχεία αυτά (2);
1. Το κράτος στο οποίο «ζει» ο κατάδικος: συνήθης διαμονή και οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί
48.
Το πού «ζει» ένας κατάδικος κατά την έννοια της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, ιδίως του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, διευκρινίζεται περαιτέρω στην αιτιολογική σκέψη 17. Πρόκειται για «τον τόπο προς τον οποίο αυτό το πρόσωπο συνδέεται βάσει της συνήθους διαμονής και βάσει στοιχείων όπως οι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί». Κανείς από τους όρους αυτούς, συμπεριλαμβανομένης της έννοιας της «συνήθους διαμονής», δεν ορίζεται στην απόφαση‑πλαίσιο 2008/909.
49.
Ελλείψει παραπομπής στο εθνικό δίκαιο, για τον προσδιορισμό της έννοιας και του περιεχομένου ενός όρου του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να δοθεί σε όλη την Ένωση αυτοτελής και ομοιόμορφη ερμηνεία, η οποία πρέπει να ανευρεθεί λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου της διάταξης και του σκοπού της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 (
4
).
50.
Ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία προτείνουν να αντληθεί έμπνευση από άλλους τομείς του δικαίου της Ένωσης στους οποίους χρησιμοποιείται επίσης η έννοια της «συνήθους διαμονής» ή της «διαμονής», μνημονεύοντας άλλες πράξεις του δικαίου της Ένωσης που θα μπορούσαν ενδεχομένως να συμβάλουν στην ερμηνεία των εν λόγω όρων, όπως τον κανονισμό (ΕΚ) 2201/2003 (
5
), τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1408/71 (
6
) ή τον κανονισμό 31 (ΕΟΚ), 11 (ΕΚΑΕ) περί καθορισμού της υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων (
7
). Η σχετική με τις ανωτέρω πράξεις νομολογία δίδει έμφαση στην πραγματική κατάσταση, σε αντιδιαστολή προς την απλώς καταχωρισμένη διαμονή (
8
), πράγμα που, αδιαφιλονίκητα, πρέπει να αποτελέσει την κατευθυντήρια αρχή και στην υπό κρίση υπόθεση.
51.
Κατά την άποψή μου, τα ανωτέρω παραδείγματα έχουν περιορισμένη αξία για τη συναγωγή συμπερασμάτων στην υπό κρίση υπόθεση. Απλούστατα, το κανονιστικό πλαίσιο και η οικονομία των εν λόγω πράξεων πόρρω απέχουν και διαφέρουν από την οικονομία και τον σκοπό της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
52.
Βρίσκω πιο χρήσιμη καθοδήγηση στη νομολογία σχετικά με τον λόγο προαιρετικής μη εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (στο εξής: ΕΕΣ) που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 6, της απόφασης‑πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ (
9
), την οποία υπενθύμισαν η Τσεχική και η Ισπανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή. Ο λόγος αυτός επιτρέπει την άρνηση εκτέλεσης του ΕΕΣ «όταν ο καταζητούμενος διαμένει στο κράτος μέλος εκτέλεσης, είναι υπήκοος ή κάτοικός του και αυτό το κράτος δεσμεύεται να εκτελέσει την ποινή ή το μέτρο ασφαλείας σύμφωνα με το εσωτερικό του δίκαιο» (
10
).
53.
Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι οι ανωτέρω όροι αφορούν τις περιπτώσεις που «το πρόσωπο κατά του οποίου εκδόθηκε [ΕΕΣ] είτε έχει όντως την κατοικία του στο κράτος μέλος εκτέλεσης είτε δημιούργησε με το κράτος αυτό, μετά από σταθερή διαμονή ορισμένης διάρκειας εκεί, δεσμούς παρόμοιους με αυτούς που δημιουργεί ο κάτοικος» (
11
). Επιπλέον, το Δικαστήριο συμπλήρωσε ότι η εκτίμηση ως προς το αν το πρόσωπο «διαμένει» πρέπει να στηριχθεί σε «συνολική εκτίμηση διαφόρων αντικειμενικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν την περίπτωση του προσώπου αυτού, στα οποία καταλέγονται, μεταξύ άλλων, η διάρκεια, η φύση και οι συνθήκες παραμονής του εκζητουμένου, καθώς και οι οικογενειακοί και οικονομικοί δεσμοί του με το κράτος μέλος εκτέλεσης» (
12
) και ότι «μια μεμονωμένη περίσταση που χαρακτηρίζει το πρόσωπο αυτό δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να έχει από μόνη της καθοριστική σημασία» (
13
).
54.
Λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι το άρθρο 4, παράγραφος 6, της απόφασης‑πλαισίου για το ΕΕΣ (
14
) και της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 (
15
) επιδιώκουν κοινό σκοπό όσον αφορά την κοινωνική επανένταξη, εκτιμώ ότι αντίστοιχη λογική πρέπει να εφαρμοστεί στο παρόν πλαίσιο (
16
).
55.
Πέραν της προϋπόθεσης της ιθαγένειας, η συνδρομή της οποίας δεν αμφισβητείται στην υπόθεση της κύριας δίκης, η αιτιολογική σκέψη 17 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 αναφέρει δύο εκ πρώτης όψεως διαφορετικά στοιχεία: τη «συνήθη διαμονή», αφενός, και τα «στοιχεία όπως οι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί», αφετέρου. Ωστόσο, στο μέτρο που τα δύο αυτά στοιχεία συνδέονται με τον σκοπό της κοινωνικής επανένταξης, συνιστούν, εν τέλει, δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Υπό το πρίσμα αυτό, φρονώ ότι, στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για δύο διαφορετικές προϋποθέσεις.
56.
Συγκεκριμένα, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν μπορώ να διαχωρίσω τις δύο αυτές έννοιες και να τις αξιολογήσω μεμονωμένα. Με εξαίρεση τους ερημίτες, το γεγονός ότι κάποιος έχει κάπου τη συνήθη διαμονή του συνεπάγεται κατά κανόνα ότι το πρόσωπο αυτό αναπτύσσει διαφόρων ειδών δεσμούς με τη συγκεκριμένη κοινότητα, τα μέλη της και τον ίδιο τον τόπο. Αντιστρόφως, μια συγκεκριμένη συνήθης διαμονή είναι πιθανόν να προτιμηθεί, εφόσον παρέχεται πράγματι η δυνατότητα επιλογής, λόγω ορισμένου είδους δεσμών με συγκεκριμένο τόπο: οικογενειακών, επαγγελματικών, κοινωνικών, πολιτιστικών ή άλλων.
57.
Βεβαίως, τα δύο δεν ταυτίζονται απολύτως. Ο ερημίτης μπορεί να διαμένει συνήθως κάπου και, επομένως, από τεχνικής απόψεως να ζει εκεί, αλλά να μην έχει πολλούς κοινωνικούς ή άλλους δεσμούς που να αξίζει να ληφθούν υπόψη, λόγω του γεγονότος ότι ζει εντελώς αποτραβηγμένος και απομονωμένος. Αντιθέτως, αλλά και ωσαύτως, ένας συχνά μετακινούμενος απόδημος θα μπορεί να ζει σε περισσότερους διαφορετικούς τόπους, με την οικογένειά του να ζει σε ένα κράτος μέλος, τους πολιτιστικούς και γλωσσικούς δεσμούς του να βρίσκονται σε άλλο, και τους επαγγελματικούς δεσμούς του σε ένα τρίτο ή ακόμη και σε ένα τέταρτο κράτος μέλος, αλλά πουθενά να μην έχει πραγματική συνήθη διαμονή που να είναι άξια αναφοράς.
58.
Ωστόσο, κατά την άποψή μου, τόσο η «συνήθης διαμονή» όσο και η «ύπαρξη ορισμένων δεσμών» αποτελούν ένδειξη πρόσδεσης, η οποία αποτελεί εφαλτήριο για τον καθορισμό των πιθανοτήτων κοινωνικής επανένταξης. Πέραν της γενικής αυτής κατεύθυνσης, ο προσδιορισμός του κράτους μέλους στο οποίο «ζει» ο κατάδικος, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, αποτελεί κατ’ ανάγκην εγχείρημα που συναρτάται με τα πραγματικά περιστατικά και, ως εκ τούτου, με την εκάστοτε περίπτωση. Εντούτοις, αξίζει να αναφερθούν δύο άλλα γενικά στοιχεία.
59.
Κατ’ αρχάς, τα πραγματικά περιστατικά που ξεχωρίζουν και χρήζουν εκτίμησης θα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα του σκοπού της κοινωνικής επανένταξης, τον οποίον επιδιώκει η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909, όπως αυτός διατυπώνεται ιδίως στο άρθρο της 3, παράγραφος 1 (
17
). Συγκεκριμένα, η κρίση κατά πόσον ο κατάδικος ζει σε κράτος μέλος, ήτοι κατά πόσον διαμένει συνήθως και έχει δεσμούς εκεί, δεν αποτελεί απλώς προϊόν αφηρημένης εκτίμησης, αλλά, στην πραγματικότητα, διενεργείται με σκοπό την εκτίμηση των πιθανοτήτων κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου.
60.
Ακριβώς ο σκοπός αυτός καθορίζει το τι είναι κρίσιμο και τι πρέπει να ληφθεί υπόψη σε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Χωρίς να είναι η πρόθεσή μου να προκαλέσω μια πολύπλοκη συζήτηση σχετικά με τους πολυάριθμους παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε σχέση με τη διαδικασία κοινωνικής επανένταξης (
18
), κατά γενικό κανόνα, μπορεί ίσως να θεωρηθεί βέβαιο ότι οι οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι στο να συνδράμουν τον κατάδικο μετά την αποφυλάκισή του και να του προσφέρουν μια ευκαιρία επανασύνδεσης με την κοινωνία.
61.
Ωστόσο, είναι επίσης σαφές ότι η παρατιθέμενη στην αιτιολογική σκέψη 17 απαρίθμηση κρίσιμων δεσμών δεν είναι εξαντλητική, όπως προκύπτει από τη διατύπωση «στοιχείων όπως». Τούτο επιβεβαιώνεται από την αιτιολογική σκέψη 9, η οποία υποχρεώνει την αρχή έκδοσης να βεβαιωθεί όσον αφορά την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης εξετάζοντας κατά πόσον ο κατάδικος έχει δεσμούς με το κράτος εκτέλεσης και εάν το θεωρεί ως «έδρα των οικογενειακών, γλωσσικών, πολιτιστικών, κοινωνικών ή οικονομικών και άλλων δεσμών». Κατά την άποψή μου, τίποτε δεν εμποδίζει, για παράδειγμα, να ληφθούν υπόψη πολιτιστικοί ή γλωσσικοί δεσμοί στο πλαίσιο του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, εφόσον κριθεί ότι οι δεσμοί αυτοί είναι πράγματι χρήσιμοι για την κοινωνική επανένταξη ενός ατόμου.
62.
Δεύτερον, είναι επίσης αρκετά σαφές ότι ούτε η συνήθης διαμονή ούτε η εξέταση των δεσμών που ενδεχομένως έχει ένα πρόσωπο μπορούν να λαμβάνονται υπόψη αποκλειστικά και μόνο σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη της ποινικής καταδίκης περίοδο. Αντιθέτως, και όπως είναι μάλλον φυσικό, η ζωή του καταδίκου πρέπει να εξετάζεται από μια ευρύτερη σκοπιά, λαμβανομένων επίσης υπόψη δεσμών που ενδεχομένως δημιουργήθηκαν παλαιότερα, κατά τη διάρκεια προγενέστερων περιόδων της ζωής του, αλλά ενδέχεται να μπορούν ακόμη να συμβάλουν στη δυνατότητα του καταδίκου να επανασυνδεθεί με την κοινωνία μετά την έκτιση της ποινής του.
63.
Πέραν των γενικών αυτών κατευθύνσεων, η εξέταση θα πρέπει να προσαρμόζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση και να διενεργείται υπό το πρίσμα των ατομικών περιστάσεων, της προγενέστερης κοινωνικής και επαγγελματικής σταδιοδρομίας του εκάστοτε καταδίκου και έχοντας πάντοτε κατά νου τον σκοπό της κοινωνικής επανένταξης. Εν πάση περιπτώσει, όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο, μια μεμονωμένη περίσταση δεν μπορεί να έχει από μόνη της καθοριστική σημασία (
19
). Η εκτίμηση της διαμονής δεν πρέπει ποτέ να πραγματοποιείται μεμονωμένα. Αντιθέτως, πρέπει να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξέταση των οικογενειακών, κοινωνικών ή άλλων δεσμών. Η ουσία είναι ότι η ίδια η ύπαρξη τέτοιων δεσμών δεν μπορεί απλώς να τεκμαίρεται, αποκλειστικά και μόνο με βάση την ιθαγένεια του καταδίκου ή με βάση τον τυπικά καταχωρισμένο τόπο διαμονής.
2. Εκτίμηση της προϋπόθεσης για τη μεταφορά του καταδίκου
64.
Ωστόσο, η αποσαφήνιση του ουσιαστικού περιεχομένου των απαιτήσεων που απορρέουν από το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 δεν επαρκεί για την επίλυση του ζητήματος του τρόπου με τον οποίο πρέπει να εκτιμηθούν οι απαιτήσεις αυτές. Τρία σημεία είναι, συναφώς, άξια αναφοράς.
65.
Πρώτον, η εκτίμηση των προϋποθέσεων του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, καθώς και της πιθανότητας κοινωνικής επανένταξης, που επιβάλλεται στην αρχή έκδοσης δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, της ίδιας απόφασης‑πλαισίου, πρέπει να είναι εξατομικευμένη, προκειμένου να καταστεί δυνατή η συνεκτίμηση των συγκεκριμένων περιστάσεων του καταδίκου.
66.
Επισημαίνω ότι η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 προβλέπει την εκτίμηση τέτοιων ατομικών περιστάσεων, κατοχυρώνοντας, στο άρθρο 6, παράγραφος 3, το δικαίωμα του καταδίκου να εκφράσει τη γνώμη του (εφόσον το πρόσωπο αυτό βρίσκεται ακόμη στο κράτος έκδοσης) (
20
). Η εν λόγω διάταξη διευκρινίζει επίσης ότι η γνώμη αυτή πρέπει να διαβιβάζεται στο κράτος εκτέλεσης, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του άρθρου 4, παράγραφος 4, βάσει του οποίου η αρχή εκτέλεσης μπορεί να κοινοποιεί στην αρχή έκδοσης την αιτιολογημένη γνώμη της σχετικά με τους λόγους για τους οποίους ο σκοπός της κοινωνικής επανένταξης δεν θα επιτευχθεί σε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Η δυνατότητα αυτή υφίσταται ανεξαρτήτως του αν η διαδικασία διαβουλεύσεων κινήθηκε ή όχι από την αρχή έκδοσης. Γενικότερα, η αρχή έκδοσης μπορεί να ενεργοποιεί το σύστημα συνεργασίας που προβλέπει η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 μόνον αν έχει διαπιστώσει ότι η μεταφορά του καταδίκου θα διευκόλυνε την κοινωνική επανένταξή του.
67.
Δεύτερον, η αρχή έκδοσης οφείλει να εκτιμά και να έχει πεισθεί για την ύπαρξη της (θετικής) πιθανότητας κοινωνικής επανένταξης στο κράτος μέλος εκτέλεσης. Η απόφαση μεταφοράς δεν μπορεί να στηρίζεται απλώς και μόνο στην (αρνητική) διαπίστωση ότι δεν φαίνεται να υφίσταται τέτοια προοπτική στο κράτος έκδοσης.
68.
Το εν λόγω συμπέρασμα απορρέει τόσο από το γράμμα όσο και από το πνεύμα του άρθρου 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Το συμπέρασμα αυτό αξίζει να υπογραμμιστεί ρητώς, δεδομένου ότι μπορεί μεν να φαίνεται, από τη σκοπιά του κράτους μέλους έκδοσης, κάπως ασυνήθιστο να οφείλει, κατ’ ουσίαν, να εκτιμά την πραγματική κατάσταση που υφίσταται σε άλλο κράτος μέλος. Ωστόσο, για να το θέσω απλά, από τη σκοπιά του κράτους μέλους έκδοσης, αυτό που πρέπει να στοιχειοθετηθεί ευλόγως δεν είναι η έλλειψη δεσμών «εδώ» (στο κράτος μέλος έκδοσης), αλλά η ύπαρξη ορισμένων δεσμών «εκεί» (στο κράτος μέλος εκτέλεσης).
69.
Βεβαίως, η λογική αυτή συνεπάγεται ότι οι κατάδικοι χωρίς συνήθη διαμονή και χωρίς οικογενειακούς, κοινωνικούς ή άλλους δεσμούς δεν θα μπορούν να μεταφερθούν στο κράτος μέλος (ιθαγένειας και/ή καταγωγής) τους δυνάμει της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Σε ακραίες περιστάσεις, μπορεί ακόμη και να μην υφίσταται κράτος μέλος στο οποίο να μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής εκεί θα διευκόλυνε την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου.
70.
Τρίτον, όσο ατυχές και αν είναι το εν λόγω σενάριο, δεν αποτελεί ζήτημα που εμπίπτει στο σύστημα της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Στο πλαίσιο αυτό, είναι ανάγκη να υπομνησθούν ο κανόνας και η εξαίρεση –ή, ακριβέστερα, η εξαίρεση από την εξαίρεση.
71.
Ο βασικός κανόνας για την έκτιση στερητικής της ελευθερίας ποινής είναι ότι η ποινή εκτελείται από το κράτος (μέλος) που επέβαλε την ποινή και κατά κανόνα στο κράτος αυτό. Η μεταφορά καταδίκων σε άλλο κράτος (μέλος) για την εκτέλεση στερητικής της ελευθερίας ποινής αποτελεί την εξαίρεση, η οποία είναι κατ’ αρχήν δυνατή μόνον όταν επιτρέπεται βάσει ειδικού καθεστώτος, όπως αυτό που ισχύει επί του παρόντος βάσει της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 ή που ίσχυε προγενέστερα βάσει της Σύμβασης για τη μεταφορά των καταδίκων (
21
).
72.
Όπως είναι σαφές, η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 έχει θεσπιστεί για να εξυπηρετεί τα συμφέροντα του καταδίκου. Η μεταφορά καταδίκων είναι δυνατή μόνον όταν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι πιθανότητες κοινωνικής επανένταξής τους θα ενισχυθούν με τη μεταφορά αυτή. Αντιθέτως, η εν λόγω απόφαση‑πλαίσιο δεν έχει θεσπιστεί για να εξυπηρετεί τα (δυνητικά) συμφέροντα των κρατών μελών να ανακατανέμουν ή ακόμη και να επαναπατρίζουν τους καταδίκους ανά την Ένωση, για την εκτέλεση της ποινής, ανάλογα με την ιθαγένεια των ατόμων αυτών (
22
).
73.
Υπό το ειδικό καθεστώς της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, η μεταφορά καταδίκου χωρίς τη συγκατάθεσή του, περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 και είναι κρίσιμη στην υπό εξέταση υπόθεση, αποτελεί εξαίρεση. Από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της πράξης αυτής προκύπτει ότι οι μεταφορές πρέπει, κατά κύριο και, μάλιστα, παραδοσιακό κανόνα, να στηρίζονται στη συγκατάθεση του καταδίκου (
23
).
74.
Ο βαθμός κατά τον οποίο μια μη οικειοθελής μεταφορά συνάδει με τη βιωσιμότητα της κοινωνικής επανένταξης αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα, δεδομένου ότι η επανένταξη αυτή είναι πιθανόν, στις εν λόγω περιπτώσεις, να λάβει χώρα σε τόπο στον οποίο ο κατάδικος δεν επιθυμούσε να μεταφερθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, φαίνεται πράγματι ότι μπορεί να υποστηριχθεί ότι ορισμένα από τα συμφέροντα των κρατών μελών μπόρεσαν, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να επανεισχωρήσουν, διά της πλαγίας οδού, σε ένα καθεστώς που έχει θεσπιστεί κυρίως προς όφελος των καταδίκων. Τούτου λεχθέντος, είναι επίσης σαφές ότι η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 εκφράζει τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να καταστήσει δυνατή τη μεταφορά των καταδίκων, σε ορισμένες περιπτώσεις, παρά την εναντίωσή τους, όταν η κοινωνική επανένταξη μπορεί –και επομένως, επίσης, θα έπρεπε– να επιδιωχθεί υπό τις περιστάσεις αυτές.
75.
Εντούτοις, όπως προκύπτει από το τρίτο σημείο που εξέθεσα, η προσέγγιση έναντι του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 ή η ερμηνεία της διάταξης αυτής δεν μπορεί να είναι υπερβολικά ευρεία. Εξάλλου, η μεταφορά καταδίκων παρά τη θέλησή τους εξακολουθεί, υπό την ανωτέρω περιγραφείσα διάρθρωση, να αποτελεί εξαίρεση της εξαίρεσης από τον βασικό κανόνα ο οποίος διέπει την εκτέλεση των στερητικών της ελευθερίας ποινών.
76.
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω, επομένως, να ερμηνευθεί το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 υπό την έννοια ότι ο κατάδικος ζει σε συγκεκριμένο κράτος μέλος όταν το πρόσωπο αυτό είχε ή έχει εκεί τη συνήθη διαμονή του και έχει δημιουργήσει οικογενειακούς, κοινωνικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς στο εν λόγω κράτος, ώστε να μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι έχει δημιουργήσει με το κράτος αυτό δεσμούς που θα διευκολύνουν τη δυνατότητά του να επανενταχθεί στην κοινωνία μετά την εκτέλεση της ποινής του. Επομένως, το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 αντιτίθεται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία επιτρέπει την αναγνώριση και εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης απλώς και μόνο βάσει της μόνιμης ή προσωρινής διεύθυνσης του καταδίκου, που έχει καταχωριστεί απλώς για διοικητικούς σκοπούς, χωρίς ταυτόχρονη ατομική εξέταση της ύπαρξης κρίσιμων δεσμών, από την οποία να μπορεί να συναχθεί ότι οι δεσμοί αυτοί θα διευκολύνουν τη δυνατότητα του καταδίκου να επανενταχθεί στην κοινωνία μετά την έκτιση της ποινής του.
Β.
Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος: υποχρέωση της αρχής έκδοσης να προσδιορίσει την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης
77.
Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν η αρχή έκδοσης, σε μια περίπτωση που εμπίπτει στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, οφείλει να εξακριβώσει, πριν από τη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού του παραρτήματος I, ότι η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης θα εξυπηρετούσε τον σκοπό της διευκόλυνσης της κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί επίσης να διευκρινιστεί αν η αρχή έκδοσης οφείλει συγχρόνως να αναγράψει στο μέρος δʹ, σημείο 4, του πιστοποιητικού τα συλλεγέντα για τον σκοπό αυτό στοιχεία, στην περίπτωση που ο κατάδικος ισχυρίζεται ότι οι οικογενειακοί, κοινωνικοί ή επαγγελματικοί δεσμοί του βρίσκονται στο κράτος έκδοσης.
78.
Η Τσεχική Κυβέρνηση εκφράζει αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος. Υποστηρίζει ότι η εκτίμηση βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 έχει ήδη πραγματοποιηθεί στην υπόθεση της κύριας δίκης και ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εξηγεί για ποιον λόγο είναι αναγκαίες αυτού του είδους οι πληροφορίες.
79.
Δεν συμφωνώ.
80.
Είναι βεβαίως αληθές ότι από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η διεξαγωγή της θεσπισθείσας με την απόφαση‑πλαίσιο 2008/9009 διαδικασίας βρίσκεται ήδη σε ένα στάδιο το οποίο τελεί υπό την ευθύνη του κράτους εκτέλεσης. Η διαδικασία αυτή έχει υπερβεί το στάδιο των προαιρετικών διαβουλεύσεων που μνημονεύονται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, και που περιγράφονται λεπτομερώς στο άρθρο 4, παράγραφος 3 (
24
). Ωστόσο, η αρχή εκτέλεσης εξακολουθεί να μπορεί, βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 4, να υποβάλει στην αρχή έκδοσης αιτιολογημένη γνώμη, με την οποία θα υποστηρίζει ότι «η εκτέλεση της ποινής […] δεν θα εξυπηρετούσε το σκοπό της κοινωνικής επανένταξης και της επιτυχούς ενσωμάτωσης του καταδίκου στην κοινωνία». Στην περίπτωση που δεν έχουν πραγματοποιηθεί διαβουλεύσεις, η γνώμη αυτή μπορεί να υποβληθεί και μετά τη διαβίβαση της απόφασης και του πιστοποιητικού του παραρτήματος Ι.
81.
Στη διάταξη περί παραπομπής δεν διευκρινίζεται αν έχουν λάβει χώρα διαβουλεύσεις μεταξύ των αρχών εκτέλεσης και έκδοσης. Σε περίπτωση που τούτο δεν έχει συμβεί, η αρχή εκτέλεσης θα εξακολουθεί, επομένως, να μπορεί να υποβάλει στην αρχή έκδοσης αιτιολογημένη γνώμη σχετικά με την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης του εκκαλούντος.
82.
Συνεπώς, η αποσαφήνιση της έκτασης των υποχρεώσεων που υπέχει η αρχή του κράτους έκδοσης ενδέχεται να εξακολουθεί να είναι αναγκαία, προκειμένου η αρχή εκτέλεσης να μπορεί να ασκήσει λυσιτελώς τις εξουσίες της και να υποβάλει στην αρχή έκδοσης την αιτιολογημένη γνώμη της.
83.
Επιπλέον, φρονώ ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου συνδέεται εγγενώς με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα σχετικά με τη δυνατότητα της αρχής εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση για τον λόγο που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, στην περίπτωση που δεν πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 4, παράγραφος 1.
84.
Τούτου λεχθέντος, το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 αφορά την προϋπόθεση σχετικά με το κράτος στο οποίο «ζει» ο κατάδικος και, επομένως, την ύπαρξη κρίσιμων δεσμών του καταδίκου με το κράτος εκτέλεσης. Συνεπώς, οι εκτιμήσεις βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου είναι αλληλένδετες με τις εκτιμήσεις που αφορούν την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης. Η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 φαίνεται να διαχωρίζει την άσκηση των εξουσιών των αρχών έκδοσης και των αρχών εκτέλεσης που απορρέουν από το άρθρο 4, παράγραφος 2, αφενός, και από το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ (και, κατά παραπομπή, από το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ), αφετέρου. Ο διαχωρισμός αυτός χρήζει αποσαφήνισης και η εξέταση της υποχρέωσης της αρχής έκδοσης αποτελεί το αναγκαίο μέσο για την αποσαφήνιση αυτή. Αυτός είναι άλλος ένας λόγος για τον οποίο φρονώ ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.
85.
Επί της ουσίας, εκτιμώ ότι η καταφατική απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα προκύπτει σχετικά ευχερώς και απηχεί τη θέση όλων των ενδιαφερομένων που κατέθεσαν παρατηρήσεις επί του ερωτήματος αυτού.
86.
Από το γράμμα του άρθρου 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 προκύπτει σαφώς ότι η αρχή του κράτους έκδοσης υποχρεούται πράγματι να συναγάγει θετικό συμπέρασμα σχετικά με την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης στο κράτος μέλος εκτέλεσης. Αν δεν συναγάγει τέτοιο συμπέρασμα, δεν μπορεί να κινηθεί ο μηχανισμός αναγνώρισης που έχει θεσπιστεί με την απόφαση‑πλαίσιο 2008/909.
87.
Η Τσεχική Δημοκρατία και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι πρέπει να συναχθεί, συναφώς, θετικό συμπέρασμα σε βαθμό βεβαιότητας. Είμαι πολύ πιο επιφυλακτικός ως προς το ζήτημα αυτό. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ο Niels Bohr για να συμφωνήσει ότι κάθε «πρόβλεψη είναι πολύ δύσκολη, ιδίως αν πρόκειται για το μέλλον». Δεδομένου ότι οι περισσότεροι εθνικοί δικαστές, κατά πάσα πιθανότητα, δεν έχουν κρυστάλλινες σφαίρες στην ντουλάπα τους, φρονώ ότι καθήκον τους είναι να κρίνουν στηριζόμενοι σε εύλογη πιθανολόγηση, και όχι σε βεβαιότητα. Η εν λόγω πρόβλεψη πρέπει βεβαίως να πραγματοποιείται υπό το πρίσμα της συγκεκριμένης κατάστασης του ατόμου και με βάση την ενημέρωση και τις γνώσεις που διαθέτουν οι δικαστές, αλλά πάντως πρέπει να παραμένει σε επίπεδο εύλογης πιθανολόγησης.
88.
Επιπλέον, η αρχή έκδοσης οφείλει επίσης να αναγράφει τα στοιχεία που συλλέγονται για τον σκοπό αυτό στο μέρος δʹ, σημείο 4, του πιστοποιητικού του παραρτήματος I. Τα στοιχεία που πρέπει να παρέχονται είναι υποχρεωτικά, εκτός αν διευκρινίζεται ότι έχουν προαιρετικό χαρακτήρα, όπως στο στοιχείο λʹ, το οποίο επιγράφεται «Άλλα στοιχεία που ενδιαφέρουν την υπόθεση (προαιρετικώς)» (
25
).
89.
Ωστόσο, σε αντίθεση με την παραδοχή στην οποία φαίνεται να στηρίζεται το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, φρονώ ότι η υποχρέωση της αρχής έκδοσης δεν περιορίζεται στις περιπτώσεις στις οποίες ο κατάδικος έχει κάνει χρήση της δυνατότητας να εκφράσει τη γνώμη του, όπως προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
90.
Η τελευταία αυτή διάταξη διευκρινίζει ότι, στις περιπτώσεις που εκφράζεται η εν λόγω γνώμη, πρέπει να διαβιβάζεται στην αρχή εκτέλεσης. Τούτου λεχθέντος, από την πρόσθετη αυτή απαίτηση δεν προκύπτει ότι, στις περιπτώσεις που ο κατάδικος δεν έχει εκφράσει τη γνώμη του, η αρχή έκδοσης δεν έχει την υποχρέωση να παράσχει τα συλλεγέντα στοιχεία προς στήριξη της άποψής της ότι η κοινωνική επανένταξη θα ενισχυθεί, αν η επιβληθείσα ποινή εκτελεστεί στο κράτος εκτέλεσης. Η υποχρέωση αυτή ισχύει, κατά την άποψή μου, ανεξαρτήτως του αν ο κατάδικος έχει εκφράσει τη γνώμη του κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
91.
Η παροχή στοιχείων προς στήριξη της άποψης της αρχής έκδοσης σχετικά με την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου είναι πρωταρχικής σημασίας για την αποτελεσματική άσκηση της ευχέρειας που παρέχεται στην αρχή εκτέλεσης να εναντιωθεί στο συμπέρασμα αυτό με αιτιολογημένη γνώμη, με την οποία θα εκφράζει την άποψή της ότι η κοινωνική επανένταξη δεν θα διευκολυνόταν στην προκειμένη περίπτωση. Υπενθυμίζω ότι η αρχή εκτέλεσης μπορεί να εκφράσει τέτοια γνώμη, ανεξαρτήτως του αν η αρχή έκδοσης προέβη ή όχι σε διαβουλεύσεις.
92.
Ομοίως με όσα εξέθεσα στις προτάσεις μου στην υπόθεση A. P. (
26
), επισημαίνω ότι η δικαστική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών στηρίζεται στην ιδέα μιας απλοποιημένης επικοινωνίας, η οποία διεξάγεται συχνά με τυποποιημένες μορφές. Για να είναι αποτελεσματική η εν λόγω επικοινωνία, η αρχή έκδοσης πρέπει να παρέχει όλα τα αναγκαία στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε για να συναγάγει το συμπέρασμα ότι η κοινωνική επανένταξη είναι πιθανόν να επιτευχθεί στο κράτος μέλος εκτέλεσης. Η υποβολή των στοιχείων αυτών παρέχει επίσης τη δυνατότητα στην αρχή εκτέλεσης να ασκήσει εγκαίρως τις αρμοδιότητές της.
93.
Όπως και πολλές άλλες πράξεις στον εν λόγω τομέα, η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 παρέχει σαφώς τη δυνατότητα διαβουλεύσεων. Ωστόσο, οι διαβουλεύσεις αυτές πρέπει να συμπληρώνουν, και όχι να υποκαθιστούν τα τυποποιημένα και κύρια στοιχεία επικοινωνίας που πρέπει να παρέχονται εκ των προτέρων από την αρχή έκδοσης. Επομένως, η ανάγκη να ζητηθούν συμπληρωματικά στοιχεία ή να πραγματοποιηθεί διαβούλευση, καίτοι υφίσταται σαφώς τέτοια δυνατότητα, θα πρέπει να παραμείνει η εξαίρεση και να μην μετατραπεί σε κανόνα (
27
). Εξάλλου, η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 καθορίζει τις προθεσμίες εντός των οποίων πρέπει κατ’ αρχήν να εκδοθεί η οριστική απόφαση για την αναγνώριση της καταδικαστικής απόφασης και την εκτέλεση της ποινής (
28
), θέτοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο όρια όσον αφορά τις εξακριβώσεις πραγματικών περιστατικών που μπορούν να διεξαχθούν και να συμπληρωθούν μετά τη διαβίβαση της καταδικαστικής απόφασης προς αναγνώριση.
94.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το δεύτερο συμπέρασμά μου είναι ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 έχει την έννοια ότι απαιτεί από την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου, πριν διαβιβάσει την απόφαση και το πιστοποιητικό του παραρτήματος I, να συναγάγει, κατόπιν εξατομικευμένης εκτίμησης της κατάστασης του καταδίκου, θετικό συμπέρασμα ότι η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης είναι πιθανό να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του προσώπου αυτού. Η εν λόγω αρχή υποχρεούται να αναγράψει κάθε στοιχείο που συλλέγεται για τον σκοπό αυτόν, στο μέρος δʹ, σημείο 4, του πιστοποιητικού του παραρτήματος I, ανεξαρτήτως του αν ο κατάδικος έχει κάνει χρήση της δυνατότητας που του παρέχει το άρθρο 6, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 να εκφράσει τη γνώμη του επί του θέματος αυτού.
Γ.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος: η δυνατότητα της αρχής εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση και την εκτέλεση της καταδικαστικής απόφασης
95.
Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 έχει την έννοια ότι η αρχή εκτέλεσης μπορεί να αρνηθεί την αναγνώριση της καταδικαστικής απόφασης και την εκτέλεση της επίμαχης ποινής όταν, στην περίπτωση που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου, δεν αποδεικνύεται, παρά τη διαβούλευση που προβλέπει η παράγραφος 3 της εν λόγω διάταξης, η ύπαρξη οικογενειακών, κοινωνικών, επαγγελματικών ή άλλων δεσμών από τους οποίους μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης μπορεί να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου.
96.
Υπενθυμίζω ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 επιβάλλει υποχρέωση αναγνώρισης της καταδικαστικής απόφασης, εκτός αν η αρχή εκτέλεσης προβάλει κάποιον από τους λόγους μη αναγνώρισης και εκτέλεσης που προβλέπει το άρθρο 9.
97.
Βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, η αρχή εκτέλεσης δύναται να αρνηθεί να αναγνωρίσει την καταδικαστική απόφαση και να εκτελέσει την ποινή, αν δεν πληρούνται τα κριτήρια που καθιερώνονται από το άρθρο 4, παράγραφος 1. Τούτο περιλαμβάνει και την περίπτωση που ρυθμίζεται, ειδικότερα, στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, το οποίο αφορά την προϋπόθεση ότι ο κατάδικος πρέπει να ζει στο κράτος εκτέλεσης και επομένως αφορά, συναφώς, τη συνήθη διαμονή του και τους κρίσιμους δεσμούς με το κράτος εκτέλεσης.
98.
Μολονότι εναπόκειται στην αρχή εκτέλεσης να εκτιμήσει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, το άρθρο 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 επιβάλλει στην αρχή έκδοσης την υποχρέωση να εξακριβώσει ότι η μεταφορά του καταδίκου θα διευκόλυνε την κοινωνική επανένταξη του προσώπου αυτού.
99.
Αντιλαμβάνομαι ότι η υποχρέωση εξακρίβωσης της πιθανότητας κοινωνικής επανένταξης, η οποία απευθύνεται ρητώς προς το κράτος έκδοσης, ώθησε το αιτούν δικαστήριο να υποβάλει το εν λόγω τρίτο προδικαστικό ερώτημα, δεδομένου ότι η αρχή εκτέλεσης φαίνεται να περιορίζεται, καθόσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση, στην εξακρίβωση της πλήρωσης των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
100.
Επομένως, προκειμένου να απαντηθεί το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, θα πρέπει να αποσαφηνιστεί η σχέση μεταξύ του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του άρθρου 4, παράγραφος 2, και του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
101.
Η Τσεχική και η Ουγγρική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, τάσσονται υπέρ της διάκρισης μεταξύ των κριτηρίων του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, αφενός, και του άρθρου 4, παράγραφος 2, αφετέρου, δεδομένου ότι μόνο το πρώτο κριτήριο μπορεί να εξεταστεί από την αρχή εκτέλεσης.
102.
Εκ πρώτης όψεως, συμφωνώ ότι τόσο οι αρχές έκδοσης όσο και οι αρχές εκτέλεσης φαίνεται να διαθέτουν ισότιμη εξουσία εκτίμησης μόνο σε σχέση με τα κριτήρια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, ενώ η εφαρμογή του άρθρου 4, παράγραφος 2, καταλείπεται στην αποκλειστική εκτίμηση της αρχής έκδοσης. Ως εκ τούτου, συμφωνώ επίσης ότι η αρχή εκτέλεσης, όταν προβάλλει τον λόγο άρνησης του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, δύναται να εξετάσει μόνον την εκτίμηση την οποία πραγματοποίησε η αρχή έκδοσης με βάση το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ. Τούτο προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, το οποίο παραπέμπει στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, αλλά όχι στο άρθρο 4, παράγραφος 2.
103.
Ωστόσο, παρά την τυπική αυτή διάκριση, για τους λόγους που εκτέθηκαν στα σημεία 55 έως 63 των παρουσών προτάσεων σε απάντηση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου, φρονώ ότι, στην πράξη, τα δύο είδη εκτιμήσεων είναι πιθανόν να επικαλύπτονται σε σημαντικό βαθμό. Συγκεκριμένα, η εκτίμηση σε ποιον βαθμό η μεταφορά μπορεί να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 προϋποθέτει την προηγούμενη εξέταση των κρίσιμων δεσμών βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, όπως υποστηρίζεται, κατ’ ουσίαν, από την Ισπανική και την Πολωνική Κυβέρνηση.
104.
Επομένως, ακόμη και αν επιβεβαιωνόταν κατηγορηματικά ότι εναπόκειται μόνο στην αρχή έκδοσης η διενέργεια εκτίμησης βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 σχετικά με τις προοπτικές κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου, τούτο δεν θα στερούσε από την αρχή εκτέλεσης την εξουσία που της αναγνωρίζει σαφώς η απόφαση‑πλαίσιο 2008/909 να πραγματοποιήσει τη δική της εκτίμηση βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρέχεται στις αρχές του κράτους μέλους εκτέλεσης η δυνατότητα να αντικρούσουν και εν τέλει να άρουν το ίδιο το θεμέλιο (τη διαπίστωση της συνήθους διαμονής και των κρίσιμων δεσμών) επί του οποίου πρέπει κατ’ ανάγκην να στηριχθεί το συμπέρασμα σχετικά με την κοινωνική επανένταξη.
105.
Δεν αμφισβητώ βεβαίως τη σημασία της αμοιβαίας αναγνώρισης ως «ακρογωνιαίου λίθου» της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις (
29
), όπως ορθώς υπενθυμίζει η Ουγγρική Κυβέρνηση. Εντούτοις, η ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 2, και το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, με ωθεί στο συμπέρασμα ότι οι διατάξεις αυτές μεταχειρίζονται, εν τέλει, επί ίσοις όροις τις αρχές έκδοσης και τις αρχές εκτέλεσης καθόσον αφορά την εξακρίβωση της πλήρωσης των απαιτήσεων από τις οποίες εξαρτάται η μεταφορά του καταδίκου, στην περίπτωση που εμπίπτει στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909.
106.
Μόνον εικασίες είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν ως προς το πού υποτίθεται ότι έγκειτο η σκοπούμενη από τον νομοθέτη της Ένωσης «ισορροπία». Εν πάση περιπτώσει, ο νυν τρόπος διατύπωσης της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 συνεπάγεται ότι ο νομοθέτης της Ένωσης εναποθέτει στην αρχή έκδοσης την ευθύνη να διαμορφώνει εμπεριστατωμένη άποψη σχετικά με την πιθανότητα κοινωνικής επανένταξης του καταδίκου βάσει του άρθρου 4, παράγραφος 2. Τούτου λεχθέντος, η αρχή εκτέλεσης εξακολουθεί να δύναται να εναντιωθεί, εν τέλει, στο συμπέρασμα αυτό, εκφράζοντας τη δική της άποψη ως προς το κατά πόσον ευσταθεί ότι ο κατάδικος ζει στο κράτος εκτέλεσης και ως προς την ύπαρξη συνήθους διαμονής και κρίσιμων δεσμών στο κράτος αυτό σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ.
107.
Η αρχή εκτέλεσης μπορεί να διατυπώσει πρώτη την άποψή της, με αιτιολογημένη γνώμη, στο πλαίσιο διαβουλεύσεων σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 4, ή ακόμη και εν απουσία τέτοιων διαβουλεύσεων. Μολονότι η εν λόγω διάταξη δεν συνιστά, αυτή καθεαυτήν, λόγο άρνησης, όπως υπενθυμίζει η αιτιολογική σκέψη 10 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, ενδέχεται, σε περίπτωση αδυναμίας άρσης της τυχόν διχογνωμίας ως προς το ζήτημα αυτό μέσω διαβούλευσης και συζήτησης, η διάσταση απόψεων να ερμηνευθεί, μεταγενέστερα, ως άρνηση αναγνώρισης υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, από την αρχή εκτέλεσης.
108.
Τέλος, εκκρεμεί, εντούτοις, ακόμη το ζήτημα των πληροφοριών και των αποδεικτικών στοιχείων επί των οποίων μπορεί να στηριχθεί η αρχή εκτέλεσης για να προβάλει τον λόγο άρνησης που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ. Πρέπει η αρχή εκτέλεσης να περιορίσει την εξέταση και την εκτίμησή της στον έλεγχο της πραγματικής κατάστασης όπως αυτή έχει διαπιστωθεί από την αρχή έκδοσης; Ή μήπως η αρχή εκτέλεσης οφείλει να διεξαγάγει δική της έρευνα, εξετάζοντας εκ νέου όλα τα στοιχεία που αφορούν τη διαβίωση του καταδίκου στο κράτος εκτέλεσης;
109.
Κατά την άποψή μου, η αρχή εκτέλεσης, στο μέτρο που δύναται να αρνείται αυτοτελώς την αναγνώριση και την εκτέλεση δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, δύναται επίσης να εξακριβώνει αυτοτελώς την πλήρωση των προϋποθέσεων του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Για να το θέσω διαφορετικά, κανένα σημείο στο κείμενο της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 δεν αντιτίθεται σε τέτοια αυτοτελή εξέταση, έστω και αν υφίστανται ορισμένα όρια όσον αφορά την έκτασή της.
110.
Πρώτον, η αναγνώριση και η εκτέλεση της ποινής πρέπει να πραγματοποιούνται εντός των προθεσμιών που τάσσονται συναφώς στο άρθρο 12 της απόφασης‑πλαισίου 2008/909. Ειδικότερα, βάσει του άρθρου 12, παράγραφος 2, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου, η οριστική απόφαση για την αναγνώριση της καταδικαστικής απόφασης και την εκτέλεση της ποινής πρέπει να λαμβάνεται, κατ’ αρχήν, εντός της προθεσμίας των ενενήντα ημερών.
111.
Δεύτερον, όπως ορθώς υπενθυμίζει η Τσεχική Κυβέρνηση, όταν η αρχή εκτέλεσης αποφασίζει να κάνει χρήση της δυνατότητας άρνησης αναγνώρισης και εκτέλεσης που προβλέπεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, η άρνηση αυτή υπόκειται στην προϋπόθεση της υποχρεωτικής διενέργειας διαβουλεύσεων βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 3.
112.
Τρίτον, όσον αφορά την εξακρίβωση της πλήρωσης των προϋποθέσεων του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, η έκταση του ελέγχου που ασκεί η αρχή εκτέλεσης πρέπει να παραμένει εντός των ορίων της καλόπιστης συνεργασίας, που καθιερώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ. Τούτο συνεπάγεται, πρακτικά, ότι η αρχή εκτέλεσης πρέπει να στηρίζεται κυρίως στα στοιχεία που έχει ήδη συλλέξει και διαβιβάσει η αρχή έκδοσης, καθώς και στην εκτίμησή της. Αυτός είναι, εξάλλου, και ο λόγος για τον οποίο οι αρχές έκδοσης υποχρεούνται να εκθέτουν πλήρως τις διαπιστώσεις τους στο πιστοποιητικό του παραρτήματος I, ανεξαρτήτως του αν ο κατάδικος παρέσχε ή όχι συμπληρωματικά στοιχεία με τη γνώμη που εξέφρασε (
30
).
113.
Βεβαίως, η αρχή εκτέλεσης μπορεί όχι μόνο να εξακριβώνει την ορθότητα των παρεχόμενων στοιχείων, εφόσον το επιθυμεί, αλλά και να ζητεί συμπληρωματικά στοιχεία, αν το κρίνει αναγκαίο. Ωστόσο, το εν λόγω εγχείρημα εξακρίβωσης πραγματικών περιστατικών και συλλογής αποδεικτικών στοιχείων πρέπει να είναι εύλογο, λόγω της ειδικής φύσης του, και να αποβλέπει στην ενδεχόμενη εξακρίβωση ορισμένων μεμονωμένων στοιχείων σε σχέση με τα οποία η αρχή εκτέλεσης εξακολουθεί να διατηρεί αμφιβολίες. Η εξακρίβωση αυτή δεν πρέπει να μετατρέπεται σε πλήρη και εις βάθος ανάλυση, και σε εξέταση του συνόλου των στοιχείων του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 από μηδενική βάση.
114.
Τέτοιου είδους εξέταση όχι μόνο θα αντέβαινε στο πνεύμα και στον σκοπό της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, καθώς και στην αρχή της καλόπιστης συνεργασίας που έχει εκεί εφαρμογή, αλλά θα περιήγαγε επίσης, στην πράξη, τις αρχές έκδοσης σε δυσχερέστατη θέση, θέτοντας εμμέσως υπέρμετρα υψηλές απαιτήσεις απόδειξης όσον αφορά το τι πρέπει να εξακριβωθεί, προκειμένου να κινηθεί ο μηχανισμός της απόφασης‑πλαισίου. Εξ ορισμού, οι αρχές του κράτους μέλους έκδοσης όχι μόνο δεν οφείλουν, αλλά ούτε και μπορούν να εξακριβώνουν την αναλυτική πραγματική κατάσταση στο κράτος μέλος εκτέλεσης, συλλέγοντας αποδεικτικά στοιχεία, εξετάζοντας μάρτυρες ή ζητώντας την υποβολή εκθέσεων. Για να το θέσω απλά, δεν μπορεί να αναμένεται από τις αρχές του κράτους μέλους έκδοσης, προκειμένου να τους παρασχεθεί η δυνατότητα να κινήσουν τον μηχανισμό της απόφασης‑πλαισίου 2008/909, να ζητούν πρώτα αναλυτικές διευκρινίσεις, για παράδειγμα, όσον αφορά το πόσο συχνά ο κατάδικος επισκέπτεται την οικογένειά του στο κράτος μέλος εκτέλεσης· ή αν εθεάθη στην τοπική μπιραρία κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών· ή αν ο δεύτερος εξάδελφός του μόλις του πρότεινε εργασία στο χωριό όπου γεννήθηκε, σε περίπτωση που αποφασίσει να επιστρέψει.
115.
Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου ως εξής: Το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 έχει την έννοια ότι παρέχει στην αρχή του κράτους εκτέλεσης την εξουσία να αρνηθεί να αναγνωρίσει και να εκτελέσει την καταδικαστική απόφαση, σε περίπτωση που διαπιστώσει ότι δεν πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου. Τούτο περιλαμβάνει τη δυνατότητα της αρχής εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση και την εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης, όταν η αρχή αυτή εκτιμά ότι δεν υφίστανται οικογενειακοί, κοινωνικοί, επαγγελματικοί ή άλλοι σημαντικοί δεσμοί στο κράτος αυτό, βάσει των οποίων θα μπορούσε ευλόγως να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής στο εν λόγω κράτος μπορεί να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου.
V. Πρόταση
116.
Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα του Najvyšší súd Slovenskej republiky (Ανωτάτου Δικαστηρίου της Σλοβακικής Δημοκρατίας, Σλοβακία) ως εξής:
1)
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για το σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει την έννοια ότι ο κατάδικος ζει σε συγκεκριμένο κράτος μέλος όταν το πρόσωπο αυτό είχε ή έχει εκεί τη συνήθη διαμονή του και έχει δημιουργήσει οικογενειακούς, κοινωνικούς ή επαγγελματικούς δεσμούς στο εν λόγω κράτος, ώστε να μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι έχει δημιουργήσει με το κράτος αυτό δεσμούς που θα διευκολύνουν τη δυνατότητά του να επανενταχθεί στην κοινωνία μετά την εκτέλεση της ποινής του.
Επομένως, το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 αντιτίθεται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση η οποία επιτρέπει την αναγνώριση και εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης απλώς και μόνο βάσει της μόνιμης ή προσωρινής διεύθυνσης του καταδίκου, η οποία έχει καταχωριστεί απλώς για διοικητικούς σκοπούς, χωρίς ταυτόχρονη ατομική εξέταση της ύπαρξης κρίσιμων δεσμών, από την οποία να μπορεί να συναχθεί ότι οι δεσμοί αυτοί θα διευκολύνουν τη δυνατότητα του καταδίκου να επανενταχθεί στην κοινωνία μετά την έκτιση της ποινής του.
2)
Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 έχει την έννοια ότι απαιτεί από την αρμόδια αρχή του κράτους έκδοσης, στην περίπτωση η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου, πριν διαβιβάσει την απόφαση και το πιστοποιητικό του παραρτήματος I, να συναγάγει, κατόπιν εξατομικευμένης εκτίμησης της κατάστασης του καταδίκου, θετικό συμπέρασμα ότι η εκτέλεση της ποινής στο κράτος εκτέλεσης είναι πιθανό να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του προσώπου αυτού. Η εν λόγω αρχή υποχρεούται να αναγράψει κάθε στοιχείο που συλλέγεται για τον σκοπό αυτόν, στο μέρος δʹ, σημείο 4, του πιστοποιητικού του παραρτήματος I, ανεξαρτήτως του αν ο κατάδικος έχει κάνει χρήση της δυνατότητας που του παρέχει το άρθρο 6, παράγραφος 3, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 να εκφράσει τη γνώμη του επί του θέματος αυτού.
3)
Το άρθρο 9, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της απόφασης‑πλαισίου 2008/909 έχει την έννοια ότι παρέχει στην αρχή του κράτους εκτέλεσης την εξουσία να αρνηθεί να αναγνωρίσει και να εκτελέσει την καταδικαστική απόφαση, σε περίπτωση που διαπιστώσει ότι δεν πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 4, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω απόφασης‑πλαισίου. Τούτο περιλαμβάνει τη δυνατότητα της αρχής εκτέλεσης να αρνηθεί την αναγνώριση και την εκτέλεση καταδικαστικής απόφασης, όταν η αρχή αυτή εκτιμά ότι δεν υφίστανται οικογενειακοί, κοινωνικοί, επαγγελματικοί ή άλλοι σημαντικοί δεσμοί στο κράτος αυτό, βάσει των οποίων θα μπορούσε ευλόγως να συναχθεί ότι η εκτέλεση της ποινής στο εν λόγω κράτος μπορεί να διευκολύνει την κοινωνική επανένταξη του καταδίκου.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
(
2
)	Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2008, σχετικά με την εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης σε ποινικές αποφάσεις οι οποίες επιβάλλουν ποινές στερητικές της ελευθερίας ή μέτρα στερητικά της ελευθερίας, για το σκοπό της εκτέλεσής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2008, L 327, σ. 27).
(
3
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
4
)	Βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), της 2ας Απριλίου 2009, A (C‑523/07, EU:C:2009:225, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), και της 11ης Ιανουαρίου 2017, Grundza (C‑289/15, EU:C:2017:4, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
5
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) 1347/2000 (ΕΕ 2003, L 338, σ. 1).
(
6
)	Κανονισμός του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως ενημερώθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ 1983, L 230, σ. 6) και όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2195/91 του Συμβουλίου της 25ης Ιουνίου 1991 (ΕΕ 1991, L 206, σ. 2).
(
7
)	Κανονισμός περί καθορισμού της υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων και του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητος και της Ευρωπαϊκής Κοινότητος Ατομικής Ενεργείας (ΕΕ ειδ. έκδ. 01/001, σ. 19, στο εξής: ΚΥΚ).
(
8
)	Αποφάσεις της 2ας Απριλίου 2009, A (C‑523/07, EU:C:2009:225, σκέψεις 37 και 38), όσον αφορά τον προσδιορισμό της «συνήθους διαμονής» παιδιού κατά την έννοια του κανονισμού 2201/2003, της 11ης Νοεμβρίου 2004, Adanez-Vega (C‑372/02, EU:C:2004:705, σκέψη 37), όσον αφορά την κατοικία εργαζομένου βάσει του κανονισμού 1408/71, και της 15ης Σεπτεμβρίου 1994, Magdalena Fernández κατά Επιτροπής (C‑452/93 P, EU:C:1994:332, σκέψη 22), όσον αφορά τον ΚΥΚ.
(
9
)	Απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών – Δηλώσεις τις οποίες έκαναν ορισμένα κράτη μέλη με την ευκαιρία της έκδοσης της απόφασης-πλαισίου (ΕΕ 2002, L 190, σ. 1, στο εξής: απόφαση-πλαίσιο για το ΕΕΣ).
(
10
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
11
)	Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, σκέψη 46). Βλ., επίσης, απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Sut (C‑514/17, EU:C:2018:1016, σκέψη 34).
(
12
)	Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, σκέψη 48). Βλ., επίσης, απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2012, Lopes Da Silva Jorge (C‑42/11, EU:C:2012:517, σκέψη 43).
(
13
)	Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, σκέψη 49). Πρβλ. σκέψη 36 της απόφασης αυτής, στην οποία το Δικαστήριο απέκλεισε τη δυνατότητα να εμπίπτει στον όρο «διαμένει» μια προσωρινή τοποθεσία. Βλ., επίσης, απόφαση της 5ης Σεπτεμβρίου 2012, Lopes Da Silva Jorge (C‑42/11, EU:C:2012:517, σκέψη 38).
(
14
)	Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο λόγος για την προαιρετική μη εκτέλεση του άρθρου 4, σημείο 6, της απόφασης-πλαισίου για το ΕΕΣ «αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στο να μπορεί η δικαστική αρχή εκτέλεσης να μεριμνήσει ιδιαίτερα ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες κοινωνικής επανένταξης του εκζητουμένου μετά την έκτιση της ποινής του». Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, σκέψη 45). Βλ., επίσης, απόφαση της 24ης Ιουνίου 2019, Poplawski (C‑573/17, EU:C:2019:530, σκέψη 99 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Για μια ανάλογη επισήμανση σχετικά με το άρθρο 5, παράγραφος 3, της απόφασης-πλαισίου για το ΕΕΣ, βλ. απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, SF (Ευρωπαϊκό ένταλμα συλλήψεως – Εγγύηση διαμεταγωγής στο κράτος εκτελέσεως) (C‑314/18, EU:C:2020:191, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
15
)	Βλ., ιδίως, άρθρο 3, παράγραφος 1.
(
16
)	Βλ., επίσης, ανακοίνωση της Επιτροπής – Εγχειρίδιο σχετικά με τη μεταφορά καταδίκων και ποινών στερητικών της ελευθερίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ 2019, C 403, σ. 2), σημείο 2.3.2.
(
17
)	Βλ., επίσης, άρθρο 4, παράγραφος 2, άρθρο 4, παράγραφος 4, και αιτιολογική σκέψη 9 της απόφασης-πλαισίου 2008/909.
(
18
)	Βλ., για παράδειγμα, Faraldo-Cabana, P., «One step forward, two steps back? Social rehabilitation of foreign offenders under Framework Decisions 2008/909/JHA and 2008/947/JHA», New Journal of European Criminal Law, τόμος 10(2), 2019, σ. 151 έως 167, ιδίως 157 έως 159.
(
19
)	Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Kozlowski (C‑66/08, EU:C:2008:437, σκέψη 49).
(
20
)	Το μέρος κʹ του πιστοποιητικού του παραρτήματος I φέρει τον τίτλο «Γνώμη του καταδίκου» και απαιτεί την αναγραφή των σχετικών στοιχείων.
(
21
)	Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη μεταφορά των καταδίκων, της 21ης Μαρτίου 1983, ΣΕΔΕ αριθ. 112. Η σύμβαση αυτή απαιτεί τη συγκατάθεση του καταδίκου για τη μεταφορά. Όπως υπενθυμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 4 της απόφασης-πλαισίου 2008/909, «[…] [τ]ο πρόσθετο πρωτόκολλο της σύμβασης […], το οποίο προβλέπει τη μεταφορά του καταδίκου […], ακόμη και χωρίς τη συγκατάθεσή του, δεν έχει επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη».
(
22
)	Για μια ανάλυση σχετικά με τους σκοπούς της απόφασης-πλαισίου 2008/909, βλ., για παράδειγμα, De Wree, E., Vander Beken, T., και Vermeulen, G., «The transfer of sentenced persons in Europe: Much ado about reintegration», Punishment & Society, τόμος 11(1), 2009, σ. 111 έως 128, ιδίως 117· Martufi, A., «Assessing the resilience of “social rehabilitation” as a rationale for transfer. A commentary on the aims of Framework Decision 2008/909/JHA», New Journal of European Criminal Law, τόμος 9, 2018, σ. 43 έως 61, ιδίως 44· Faraldo-Cabana, P., «One step forward, two steps back? Social rehabilitation of foreign offenders under Framework Decisions 2008/909/JHA and 2008/947/JHA», New Journal of European Criminal Law, τόμος 10(2), 2019, σ. 151 έως 167.
(
23
)	Martufi, A., «Assessing the resilience of “social rehabilitation” as a rationale for transfer. A commentary on the aims of Framework Decision 2008/909/JHA», New Journal of European Criminal Law, τόμος 9, 2018, σ. 43 έως 61, ιδίως 49.
(
24
)	Σε αντιδιαστολή προς τις υποχρεωτικές διαβουλεύσεις, στις περιπτώσεις που η μεταφορά εμπίπτει στο άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο γʹ.
(
25
)	Η υπογράμμιση δική μου.
(
26
)	Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση A. P. (Μέτρα αναστολής) (C‑2/19, EU:C:2020:80, σημείο 30).
(
27
)	Πρβλ. απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2018, Piotrowski (C‑367/16, EU:C:2018:27, σκέψη 61). Βλ., επίσης, προτάσεις μου στην υπόθεση X (Ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης εις βάρος τραγουδιστή) (C‑717/18, EU:C:2019:1011, σημείο 80).
(
28
)	Βλ. άρθρο 12 της απόφασης-πλαισίου 2008/909.
(
29
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 2016, Ognyanov (C‑554/14, EU:C:2016:835, σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
(
30
)	Όπως προεκτέθηκε στα σημεία 91 έως 93 των παρουσών προτάσεων.