62019CJ0297_RES
Sprawa C‑297/19
Naturschutzbund Deutschland – Landesverband Schleswig-Holstein e.V.
przeciwko
Kreis Nordfriesland
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht)
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 lipca 2020 r.
Odesłanie prejudycjalne – Środowisko naturalne – Odpowiedzialność za środowisko naturalne – Dyrektywa 2004/35/WE – Akapit trzeci tiret drugie załącznika I – Szkoda, której nie można zakwalifikować jako „poważnej szkody” – Pojęcie „normalnego zarządzania siedliskiem, określonego w kartotekach siedliska lub dokumentach założeniowych bądź uprzednio prowadzon[ego] przez właścicieli lub podmioty gospodarcze” – Artykuł 2 pkt 7 – Pojęcie „działalności zawodowej” – Działalność wykonywana w interesie zbiorowości na podstawie ustawowego przekazania zadań – Włączenie lub brak włączenia
Środowisko naturalne – Zapobieganie i zaradzanie szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu – Odpowiedzialność za środowisko naturalne – Dyrektywa 2004/35 – Szkoda wyrządzona środowisku naturalnemu– Zwolnienie z odpowiedzialności za szkody spowodowane normalnym zarządzaniem obszarem występowania chronionych naturalnych gatunków i siedlisk – Pojęcie – Szkoda wynikająca z eksploatacji stacji pomp w celu odwadniania obszarów rolnych – Włączenie – Warunki
[dyrektywa 2004/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 pkt 1 lit. a), załącznik I akapit trzeci tiret drugie]
(zob. pkt 31–39, 51–66; pkt 1 sentencji)
Środowisko naturalne – Zapobieganie i zaradzanie szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu – Odpowiedzialność za środowisko naturalne – Dyrektywa 2004/35 – Działalność zawodowa – Pojęcie – Działalność wykonywana przez osobę prawną prawa publicznego w interesie zbiorowości na podstawie ustawowego przekazania zadań –Włączenie
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/54, art. 2 pkt 7, art. 3 ust. 1)
(zob. pkt 68–77; pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Osoby prawne prawa publicznego mogą być odpowiedzialne za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu spowodowane działalnością wykonywaną w interesie zbiorowości na podstawie ustawowego przekazania zadań, taką jak eksploatacja stacji pomp w celu odwadniania obszarów rolnych
W latach 2006–2009 położona w zachodniej części kraju związkowego Szlezwik -Holsztyn (Niemcy) część półwyspu Eiderstedt, została zaklasyfikowana jako „obszar ochrony”, w szczególności ze względu na obecność rybitwy czarnej, chronionego ptaka wodnego. Zgodnie z planem zarządzania obszar ochrony tego gatunku jest nadal w przeważającej mierze wykorzystywany w tradycyjny sposób jako duży obszar użytków zielonych. Półwysep Eiderstedt wymaga odwadniania dla celów osadniczych i rolniczych. W tym celu Deich- und Hauptsielverband Eiderstedt, stowarzyszenie wodno-gruntowe utworzone w formie jednoosobowej osoby prawnej prawa publicznego, eksploatuje stację pomp, która odwadnia cały obszar zarządzany przez to stowarzyszenie. Owo przepompowywanie, które skutkuje obniżeniem poziomu wód, należy do jego zadania utrzymywania wód powierzchniowych powierzonego mu przez ustawę jako obowiązek publicznoprawny.
Uznawszy, że poprzez eksploatację owej stacji pomp Deich- und Hauptsielverband Eiderstedt wyrządził z negatywnym skutkiem dla rybitwy czarnej szkody środowisku naturalnemu, Naturschutzbund Deutschland – Landesverband Schleswig-Holstein złożył do powiatu Nordfriesland wniosek o zastosowanie środków dotyczących ograniczenia tych szkód i zaradzenia im, który to wniosek został oddalony. Na poparcie swojego wniosku stowarzyszenie to powołało się na prawo niemieckie przyjęte w celu transpozycji dyrektywy 2004/35 o odpowiedzialności za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu (
1
). Dyrektywa ta ustanawia ramy odpowiedzialności za szkody wyrządzone środowisku naturalnemu w celu zapobiegania i zaradzania między innymi szkodom wyrządzonym środowisku spowodowanym przez działalność zawodową naturalnym gatunkom i siedliskom przewidzianym w szczególności w dyrektywach siedliskowej (
2
) i ptasiej (
3
).
Załącznik I akapit trzeci tiret drugie dyrektywy 2004/35 pozwala jednak państwom członkowskim na ustanowienie zwolnienia z odpowiedzialności na rzecz właścicieli i podmiotów gospodarczych, jeżeli szkody wyrządzone naturalnym gatunkom i siedliskom wynikają z „normalnego zarządzania” odnośnym siedliskiem. Republika Federalna Niemiec skorzystała z tego uprawnienia.
To w tym kontekście rozpatrujący skargę na odmowę uznania wniosku stowarzyszenia ochrony środowiska Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Niemcy), postanowił zapytać Trybunał o to, czy i na jakich warunkach działalność taką, jak eksploatacja stacji pomp w celu odwadniania powierzchni rolnej, można uznać za należącą do „normalnego zarządzania siedliskiem” w rozumieniu dyrektywy 2004/35. Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie, czy taką działalność można na tej podstawie, iż jest ona wykonywana w interesie zbiorowości na podstawie ustawowego przekazania zadań, uznać za „działalność zawodową” w rozumieniu dyrektywy 2004/35.
W wyroku z dnia 9 lipca 2020 r. Trybunał zauważył, że pojęcie „normalnego zarządzania” powinno być interpretowane jako obejmujące każdy środek pozwalający na prawidłowe administrowanie obszarami występowania chronionych naturalnych gatunków lub siedlisk lub na ich organizację, w szczególności zgodnie z powszechnie dopuszczalnymi praktykami rolniczymi.
W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że zarządzanie obszarem występowania chronionych naturalnych gatunków i siedlisk w rozumieniu dyrektyw siedliskowej i ptasiej, tylko wtedy może zostać uznane za „normalne”, jeżeli przestrzega ono cele i obowiązki przewidziane w tych dyrektywach, a w szczególności ogół środków zarządzania przyjętych przez państwa członkowskie na podstawie wspomnianych dyrektyw, takich jak zawarte w kartotekach siedliska i w dokumentach założeniowych, o których mowa w akapicie trzecim tiret drugie załącznika I do dyrektywy 2004/35. W tych okolicznościach Trybunał uznał, że normalne zarządzanie siedliskiem może w szczególności obejmować działalność rolniczą prowadzoną na danym obszarze, w tym nieodzowną działalność uzupełniającą, jak nawadnianie i odwadnianie, a tym samym eksploatację stacji pomp.
Trybunał wyjaśnił ponadto, że sąd wezwany do oceny normalnego charakteru danego środka zarządzania może, jeżeli dokumenty zarządzania siedliskiem nie zawierają wystarczających wskazówek, ocenić te dokumenty w świetle celów i obowiązków przewidzianych w dyrektywach siedliskowej i ptasiej oraz z pomocą przepisów prawa wewnętrznego przyjętych w celu transpozycji tych dyrektyw, lub w ich braku, z pomocą przepisów prawa wewnętrznego zgodnych z duchem i celem tych dyrektyw.
Dodatkowo Trybunał przypomniał, że zgodnie z akapitem trzecim tiret drugie załącznika I do dyrektywy 2004/35 normalne zarządzanie siedliskiem może wynikać również z uprzedniej praktyki stosowanej przez właścicieli lub podmioty gospodarcze. Trybunał orzekł, że zasada ta obejmuje środki zarządzania, które w chwili wystąpienia szkody były stosowane przez wystarczająco długi okres i są powszechnie uznane i utrwalone, aby mogły zostać uznane za zwyczajowe dla danego siedliska, z zastrzeżeniem jednak, iż owe środki nie podważają spełnienia celów i obowiązków przewidzianych w dyrektywach siedliskowej i ptasiej.
Jeżeli chodzi o to, czy działalność wykonywana przez osobę prawną prawa publicznego w interesie zbiorowości na podstawie ustawowego przekazania zadań, taka jak eksploatacja stacji pomp w celu odwadniania powierzchni rolniczych, może stanowić „działalność zawodową” w rozumieniu dyrektywy 2004/35, Trybunał potwierdził, że wyrażenie to obejmuje wszystkie rodzaje działalności wykonywane w ramach działalności zawodowej, w przeciwieństwie do działalności o charakterze czysto osobistej lub domowej, niezależenie od tego, czy działalność ta pozostaje w związku z rynkiem lub ma konkurencyjny charakter.
(
1
)	Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu (Dz.U. 2004, L 143, s. 56).
(
2
)	Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7).
(
3
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. 2010, L 20, s. 7).