61990C0361
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
GIUSEPPE TESAURO
της 22ας Σεπτεμβρίου 1992 (
*1
)
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1.
Με την παρούσα προφυγή η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, μη προβαίνοντας στην προοδευτική διαρρύθμιση του μονοπωλίου αιθυλικής αλκοόλης γεωργικής και μη γεωργικής προελεύσεως και του μονοπωλίου αγοράς και προμήθειας αποσταγμάτων οίνου που προορίζονται για την παρασκευή του οίνου Porto, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως.
Η ανωτέρω διάταξη επιβάλλει στην Πορτογαλική Δημοκρατία να διαρρυθμίσει προοδευτικά, από την 1η Ιανουαρίου 1986 (ημερομηνία ενάρξεως της μεταβατικής περιόδου), τα κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα, ώστε να εξαλειφθούν μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1993, ημερομηνία λήξεως της εν λόγω περιόδου, όλες οι διακρίσεις μεταξύ υπηκόων των κρατών μελών ως προς τους όρους εφοδιασμού και διαθέσεως των προϊόντων επί των οποίων εκτείνονται τα μονοπώλια. Το τρίτο εδάφιο της εν λόγω διατάξεως προβλέπει ότι η Επιτροπή εκδίδει συστάσεις, δηλαδή μη δεσμευτικές πράξεις, για τον ρυθμό και τους τρόπους με τους οποίους πρέπει να πραγματοποιηθεί «η προοδευτική διαρρύθμιση».
Ασκώντας την αρμοδιότητα της αυτή, η. Επιτροπή απηύθυνε στην Πορτογαλική Δημοκρατία στις 8 Οκτωβρίου 1987 σύσταση σχετικά με τη διαρρύθμιση του εθνικού μονοπωλίου εμπορικού χαρακτήρα για τα οινοπνευματώδη έναντι των άλλων κρατών μελών (
1
), με την οποία κάλεσε την Πορτογαλία να ανοίξει ποσοστώσεις για την αιθυλική αλκοόλη γεωργικής προελεύσεως, για την αιθυλική αλκοόλη μη γεωργικής προελεύσεως και για τα αποστάγματα οίνου που προορίζονται για την παρασκευή οίνου Porto. Η σύσταση περιέχει επίσης πολύ συγκεκριμένες διατάξεις σχετικά με τα ποσοστά και την ετήσια αύξηση των ποσοστώσεων αυτών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1992, μέχρι δηλαδή την ημερομηνία λήξεως της μεταβατικής περιόδου.
2.
Κατόπιν των ανωτέρω θα ήθελα καταρχάς να τονίσω ότι η Επιτροπή, η οποία κατηγορεί την Πορτογαλική Δημοκρατία, εμμένοντας σε πλήθος λεπτομερειών, για ορισμένα περιστατικά που αποδεικνύουν, κατά την Επιτροπή, ότι δεν έχει αρχίσει ακόμη η ελευθέρωση των συναλλαγών σχετικά με τα προϊόντα που υπόκεινται στα επίμαχα εν προκειμένω μονοπώλια, φαίνεται να «έχει λησμονήσει» να προσδιορίσει — ή τουλάχιστον να εκθέσει σαφώς — ποιο είναι το περιεχόμενο της υποχρεώσεως που επιβάλλει το άρθρο 208, παράγραφος 1, στην Πορτογαλική Δημοκρατία και την οποία έχει παραβεί το κράτος αυτό.
Όπως αναφέρθηκε μόλις παραπάνω, το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως, όπως και το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης, επιβάλλει μια σαφέστατη υποχρέωση επιτεύξεως ορισμένου αποτελέσματος (της εξαλείψεως οποιασδήποτε διακρίσεως), η οποία πρέπει να εκπληρωθεί: α) πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και β) μέσω προοδευτικής διαρρυθμίσεως των μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα.
Είναι συνεπώς πρόδηλο, δεδομένου ότι η μεταβατική περίοδος λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 1992 και η αιτιολογημένη γνώμη που απέστειλε η Επιτροπή στην καθής — τάσσοντας της προθεσμία ενός μήνα από την κοινοποίηση της αιτιολογημένης γνώμης για να συμμορφωθεί προς τη γνώμη αυτή — εκδόθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 1990, ότι οι αιτιάσεις της Επιτροπής κατά της Πορτογαλικής Κυβερνήσεως δεν αφορούν (ούτε μπορούν να αφορούν) την υποχρέωση αποτελέσματος την οποία επιβάλλει η εν λόγω διάταξη, αλλά τον τρόπο με τον οποίο η Κυβέρνηση αυτή ενεργεί προς επίτευξη του αποτελέσματος αυτού, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο εκπληρώνει την υποχρέωση της να διαρρυθμίσει προοδευτικά τα κρατικά μονοπώλια. Ο προσδιορισμός του περιεχομένου της υποχρεώσεως αυτής είναι συνεπώς αναγκαίος, προκειμένου να εξακριβωθεί αν η Πορτογαλική Δημοκρατία έχει παραβεί το άρθρο 208, παράγραφος 1, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή.
3.
Πριν καν εξεταστεί η διαδικασία διαρρυθμίσεως που έχει κινήσει η Πορτογαλική Κυβέρνηση, πρέπει συνεπώς να καθοριστεί τι σημαίνει «προοδευτική διαρρύθμιση» και, ειδικότερα, αν τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να λάβουν εκ των προτέρων καθορισμένα μέτρα για να προβούν στη διαρρύθμιση αυτή κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου.
Το άρθρο 208, παράγραφος 1, δεν ορίζει ρητά το περιεχόμενο της έννοιας «προοδευτική διαρρύθμιση», αλλά κατ' ουσία περιορίζεται να αναφέρει ότι πρόκειται για τη διαδικασία με την οποία θα εξαλειφθούν όλες οι διακρίσεις πριν από το τέλος της μεταβατικής περιόδου. Είναι συνεπώς προφανές, όπως προκύπτει από το γράμμα της εν λόγω διατάξεως, ότι η υποχρέωση προοδευτικής διαρρυθμίσεως των κρατικών μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα αποτελεί το μέσο για την εκπλήρωση της υποχρεώσεως εξαλείψεως, μέχρι το τέλος της μεταβατικής περιόδου, όλων των διακρίσεων μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών. Εξάλλου, όπως δήλωσε η ίδια η Επι-' τροπή κατά τη διάρκεια της δίκης, το βαθμιαίο της διαρρυθμίσεως προβλέπεται υπέρ των κρατών μελών, καθόσον καθιστά δυνατή την αποφυγή σοβαρών διαταραχών στον οικονομικό και κοινωνικό ιστό των εν λόγω κρατών, οι οποίες θα μπορούσαν αντίθετα να προκληθούν, αν επιβαλλόταν η άμεση και αυτόματη κατάργηση των εσωτερικών διατάξεων στις οποίες αναφέρεται το εν λόγω άρθρο.
Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από τη νομολογία σχετικά με το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης, και συγκεκριμένα από την απόφαση με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το γεγονός ότι η Συνθήκη παραχώρησε στα κράτη μέλη ορισμένο χρονικό διάστημα για να διαρρυθμίσουν προοδευτικά τα κρατικά μονοπώλια δικαιολογείται από την ανάγκη «δημιουργίας νέων καταστάσεων που να είναι σύμφωνες» με την υποχρέωση εξαλείψεως, κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, οποιασδήποτε διακρίσεως (
2
). Αυτό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να προβούν, εντός των προβλεπομένων προθεσμιών, στην αναδιάρθρωση, αναδιοργάνωση ή, εν πάση περιπτώσει, μεταρρύθμιση των εν λόγω μονοπωλίων, προς τον σκοπό επιτεύξεως του επιδιωκομένου σκοπού.
Εξάλλου, όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο με την απόφαση Albatros Sopeco (
3
), «λόγοι του ρυθμού της προβλεπομένης ρυθμίσεως δεν είναι δυνατόν να καθοριστούν εκ των προτέρων τα διάφορα χρονικά σημεία της μεταβατικής περιόδου κατά τα οποία πρέπει να καταργηθούν τα εν λόγω εμπόδια». Θα ήθελα εξάλλου να παρατηρήσω, όσον αφορά τον ρυθμό και τον τρόπο διαρρυθμίσεως, ότι το γεγονός ότι ο ρόλος της Επιτροπής, κατά το άρθρο 208, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της Πράξεως Προσχωρήσεως, περιορίζεται μόνο στην έκδοση συστάσεων, δηλαδή μη δεσμευτικών πράξεων, με τις οποίες παρακινεί και προτρέπει να πραγματοποιηθεί η διαρρύθμιση, δείχνει ότι η μορφή και το περιεχόμενο της διαρρυθμίσεως αυτής εμπίπτουν στη διακριτική εξουσία των κρατών μελών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το κράτος μέλος μπορεί, κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, να μην έχει καν κινήσει τη διαδικασία αναδιοργανώσεως των κρατικών μονοπωλίων. Το γεγονός ότι η διαρρύθμιση πρέπει να είναι προοδευτική δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να την αναβάλλουν μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου ή να την καθυστερούν αυθαίρετα. Πρόκειται δηλαδή για περιορισμένη από ορισμένες απόψεις διακριτική εξουσία: το κράτος μέλος είναι οπωσδήποτε υποχρεωμένο να αποδεικνύει ότι έχει λάβει τα μέτρα που είναι κατάλληλα για την επίτευξη του σκοπού της εξαλείξεως όλων των διακρίσεων μέχρι το τέλος της μεταβατικής περιόδου.
4.
Κατόπιν των ανωτέρω παρατηρήσεων, είναι προφανέστατο ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί το βάσιμο των αιτιάσεων της Επιτροπής, δηλαδή κατά πόσον υφίσταται παράβαση εκ μέρους της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, δεν είναι καθόλου αναγκαίο να εξεταστεί λεπτομερώς η διαδικασία διαρρυθμίσεως που έχει κινήσει η καθής (και η πρόοδος της διαδικασίας αυτής), αλλά αρκεί να εξακριβωθεί: α) αν η Πορτογαλική Δημοκρατία είχε λάβει, κατά την ημερομηνία που είχε ταχθεί με την αιτιολογημένη γνώμη, μέτρα κατάλληλα για την εξάλειψη κάθε διακρίσεως μεταξύ υπηκόων των κρατών μελών πριν από το τέλος της μεταβατικής περιόδου, β) αν για την επίτευξη του αποτελέσματος αυτού είναι αναγκαίο το άνοιγμα ποσοστώσεων, όπως προέβλεπε η σύσταση της Επιτροπής.
Η άποψη της Επιτροπής είναι ότι η καθής δεν είχε ακόμη αρχίσει να διαρρυθμίζει τα επίμαχα μονοπώλια: τα μέτρα που είχε λάβει ήταν, κατά την Επιτροπή, απλώς προπαρασκευαστικά μέτρα για μελλοντική διαρρύθμιση. Ο ισχυρισμός αυτός δείχνει, κατά τη γνώμη μου, ότι το ίδιο το προσφεύγον κοινοτικό όργανο δεν αμφισβητεί ότι η Πορτογαλική Κυβέρνηση είχε ήδη κινήσει τη διαδικασία διαρρυθμίσεως των μονοπωλίων, καθόσον είχε ήδη αρχίσει — κατά την ημερομηνία που προβλεπόταν για τη συμμόρφωση της προς την αιτιολογημένη γνώμη — τη διαδικασία αναδιαρθρώσεως των κρατικών μονοπωλίων.
Πράγματι, όσον αφορά τα μονοπώλια αιθυλικής αλκοόλης γεωργικής και μη γεωργικής προελεύσεως, η Πορτογαλική Κυβέρνηση έχει αρχίσει, χάρη και σε κοινοτικές επιδοτήσεις, την αντικατάσταση της παραγωγής σύκων από άλλες καλλιέργειες και έχει προχωρήσει σε σταδιακή μείωση της τιμής των σύκων που προορίζονται για απόσταξη. Επιπλέον, η κυβέρνηση αυτή έχει μειώσει το προσωπικό του οργανισμού διαχειρίσεως του εν λόγω μονοπωλίου (της AGA) και προέβη στη διάλυση των αποθηκευτικών χώρων του. Η Επιτροπή δεν αμφισβητεί καθόλου το γεγονός ότι έχουν ληφθεί τα μέτρα αυτά.
Όσον αφορά αντίθετα το μονοπώλιο των αποσταγμάτων που προορίζονται για παραγωγή οίνου Porto, η Πορτογαλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι, κατόπιν του νομοθετικού διατάγματος της 30ής Μαΐου 1988, το Instituto do vinho do Porto (IVP) δεν έχει πλέον το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς και διανομής των αποσταγμάτων οίνου από και προς τους παραγωγούς οίνου, αλλά περιορίζεται στην προάσπιση της καθαρότητας και της εγχώριας και διεθνούς φήμης του οίνου Porto. Επιπλέον, πατά την Πορτογαλική Κυβέρνηση, η εισαγωγή αποσταγμάτων οίνου πραγματοποιείται πλέον κατόπιν προκηρύξεως δημοσίων διαγωνισμών, στους οποίους μπορούν να μετέχουν όλοι οι επιχειρηματίες της Κοινότητας. Η Επιτροπή βέβαια αμφισβητεί ότι τα μέτρα αυτά αρκούν για να αποκλείεται το ενδεχόμενο διακρίσεων συναφώς όμως αρκεί να τονιστεί ότι οι αιτιάσεις αυτές θα μπορούν να προβληθούν βασίμως μόνο πατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, δηλαδή κατά την ημερομηνία κατά την οποία το εν λόγω κράτος μέλος οφείλει να έχει εκπληρώσει την υποχρέωση εξαλείψεως όλων των διακρίσεων.
Σε τελική ανάλυση, η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν μπορεί οπωσδήποτε να κατηγορηθεί ότι έχει αναβάλει την πραγματοποίηση της προοδευτικής διαρρυθμίσεως μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, αφού δεν αμφισβητείται ότι έχει ήδη λάβει από την αρχή της μεταβατικής περιόδου ορισμένα μέτρα που θα δημιουργήσουν «νέες καταστάσεις». Εξάλλου, το προσφεύγον όργανο δεν απέδειξε ότι τα μέτρα που έχει λάβει η Πορτογαλική Κυβέρνηση δεν είναι κατάλληλα για την επίτευξη του σκοπού της εξαλείψεως όλων των διακρίσεων πριν από το τέλος της μεταβατικής περιόδου.
5.
Κατόπιν των ανωτέρω διευκρινίσεων, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι έχω την εντύπωση ότι η Επιτροπή, πέραν των συγκεκριμένων αιτιάσεων σχετικά με τα μέτρα που έχει λάβει ή δεν έχει λάβει η καθής, κατηγορεί κατ' ουσία την παθής ότι δεν ακολούθησε τη σύσταση που της απηύθυνε και με την οποία την κάλεσε να ανοίξει συνολικές ποσοστώσεις για τις εισαγωγές και να αυξάνει ετησίως, σύμφωνα με τα ποσοστά που προβλέπει η ίδια αυτή σύσταση, τον όγκο των ποσοστώσεων αυτών.
Νομίζω συνεπώς ότι η παράβαση που καταλογίζει η Επιτροπή στην Πορτογαλική Δημοκρατία συνίσταται ακριβώς στο γεγονός ότι το κράτος αυτό δεν άνοιξε τις εν λόγω ποσοστώσεις. Η Επιτροπή δηλαδή, μολονότι αναγνωρίζει ότι η σύσταση αποτελεί πράξη που δεν δεσμεύει το κράτος μέλος στο οποίο απευθύνεται, φαίνεται να θεωρεί ότι ο μόνος τρόπος για την πραγματοποίηση της προοδευτικής διαρρυθμίσεως και συνεπώς για την επίτευξη της εξαλείψεως όλων των διακρίσεων κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου είναι το άνοιγμα των ποσοστώσεων σύμφωνα με τον ρυθμό και τους τρόπους που προβλέπονται στη σύσταση. Με άλλα λόγια, κατά την Επιτροπή, για την εκπλήρωση της υποχρεώσεως που επιβάλλει το άρθρο 208, παράγραφος 1, δεν υπάρχει άλλος τρόπος από τον προβλεπόμενο στη σύσταση.
Είναι όμως το άνοιγμα ποσοστώσεων πραγματικά αναγκαία προϋπόθεση για την εκπλήρωση της εν λόγω υποχρεώσεως; Για να πω την αλήθεια, δεν το νομίζω, ούτε άλλωστε η Επιτροπή το αποδεικνύει. Αντίθετα, μου δημιουργείται μάλλον η εντύπωση ότι η Επιτροπή εξομοιώνει το βαθμιαίο της διαρρυθμίσεως με μια βαθμιαία ελευθέρωση. Όπως όμως αναφέρθηκε, αυτό που έχει σημασία είναι να αναδιαρθρωθεί το μονοπώλιο κατά τρόπο ώστε το τελικό αποτέλεσμα, κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, να είναι η κατάργηση όλων των διακρίσεων. Η Επιτροπή όμως δεν απέδειξε σε καμία περίπτωση ότι το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί μόνο με το προοδευτικό άνοιγμα ποσοστώσεων ούτε άλλωστε υπάρχουν στοιχεία από τα οποία να συνάγεται ότι προϋπόθεση για την προοδευτική διαρρύθμιση είναι το άνοιγμα ποσοστώσεων εισαγωγής. Από το άρθρο 208 μάλιστα συνάγεται το αντίθετο ακριβώς επιχείρημα, καθόσον η παράγραφος 2 προβλέπει ρητά το άνοιγμα ποσοστώσεων εισαγωγής: μόνο όμως για ορισμένα από τα προϊόντα που υπόκεινται σε μονοπώλιο (για τη βενζίνη αυτοκινήτων, το φωτιστικό πετρέλαιο, το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης και το πετρέλαιο εξωτερικής καύσης).
Ενόψει της διακριτικής εξουσίας που έχουν τα κράτη μέλη εντός των ανωτέρω χρονικών ορίων και δεδομένου ότι αρκεί τα κράτη μέλη να έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες που να αποδεικνύουν ότι προχωρούν προς την επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού (την κατάργηση όλων των διακρίσεων), θεωρώ ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν έχει παραβεί την υποχρέωση που της επιβάλλει το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Συνθήκης Προσχωρήσεως.
6.
Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, προτείνω συνεπώς στο Δικαστήριο να απορρίψει την προσφυγή και να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
(
1
)	EE L 306, 0.32.
(
2
)	Απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 1976, 45/75, Rewę κατά Hauplzollamt Landau (Race. 1976, σ. 181, σκέψη 24).
(
3
)	Απόφαση της 4η; Φεβρουαρίου 1965, 20/64 (Rncc. ΧΙ-3, ο. 1).