62022CJ0283
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)
της 16ης Νοεμβρίου 2023 (
*1
)
«Προδικαστική παραπομπή – Αεροπορικές μεταφορές – Σύμβαση του Μόντρεαλ – Άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2 – Πεδίο εφαρμογής – Έννοια του όρου “διεθνής μεταφορά” – Άρθρο 2, παράγραφος 1 – Έννοια του όρου “μεταφορές που εκτελούνται από το κράτος” – Άρθρο 17, παράγραφος 1 – Ευθύνη των αερομεταφορέων σε περίπτωση θανάτου ή σωματικού τραυματισμού επιβάτη – Ασφάλιση αερομεταφορέων και επιχειρήσεων εκμετάλλευσης αεροσκαφών – Κανονισμός (ΕΚ) 785/2004 – Άρθρο 1, παράγραφος 1, και άρθρο 2, παράγραφος 1 και παράγραφος 2, στοιχείο αʹ – Πεδίο εφαρμογής – Έννοια του όρου “κρατικά αεροσκάφη” – Άρθρο 4, παράγραφος 1 – Ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλισης αερομεταφορέων και επιχειρήσεων εκμετάλλευσης αεροσκαφών – Πτώση ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν η Δημόσια Διοίκηση κράτους μέλους κατά τη διάρκεια επιχείρησης εξειδικευμένης κατάρτισης εκκένωσης και διάσωσης – Θάνατος στελέχους του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης το οποίο συμμετείχε στην επιχείρηση αυτή – Αποζημίωση»
Στην υπόθεση C‑283/22,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Okresný súd Prešov (πρωτοδικείο Prešov, Σλοβακία) με απόφαση της 29ης Μαρτίου 2022, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 26 Απριλίου 2022, στο πλαίσιο της δίκης
DZ,
EO,
YV,
YE,
MP
κατά
Ministerstvo vnútra Slovenskej republiky,
παρισταμένων των:
KOOPERATIVA Poisťovňa, a.s., Vienna Insurance Group,
Generali Česká pojišťovna a.s., πρώην Generali Poisťovňa a.s.,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),
συγκείμενο από τους N. Piçarra (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, M. Safjan και M. Gavalec, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: N. Αιμιλίου
γραμματέας: C. Strömholm, διοικητική υπάλληλος
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζήτησης της 26ης Απριλίου 2023,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–
οι DZ, EO, YV, YE και MP, εκπροσωπούμενοι από τον O. Urban, advokát,
–
η Generali Česká pojišťovna a.s., πρώην Generali Poisťovňa a.s., εκπροσωπούμενη από τον S. Dubjel, advokát,
–
η Σλοβακική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την E. V. Drugda,
–
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την B. Sasinowska και τους A. Tokár και G. Wilms,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1
Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 1, του άρθρου 2, παράγραφος 1, και του άρθρου 17, παράγραφος 1, της Σύμβασης για την ενοποίηση ορισμένων κανόνων στις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές, η οποία συνήφθη στο Μόντρεαλ στις 28 Μαΐου 1999, υπογράφηκε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στις 9 Δεκεμβρίου 1999 και εγκρίθηκε εξ ονόματός της με την απόφαση 2001/539/ΕΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2001 (ΕΕ 2001, L 194, σ. 38) (στο εξής: Σύμβαση του Μόντρεαλ), η οποία τέθηκε σε ισχύ, όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, στις 28 Ιουνίου 2004, καθώς και του άρθρου 3, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού (ΕΚ) 785/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις απαιτήσεις ασφάλισης των αερομεταφορέων και των επιχειρήσεων εκμετάλλευσης αεροσκαφών (ΕΕ 2004, L 138, σ. 1).
2
Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, των DZ, EO, YV, YE και MP, ελκόντων δικαιώματα από τον NK, ο οποίος απεβίωσε σε ατύχημα με ελικόπτερο, και, αφετέρου, του Ministerstvo vnútra Slovenskej republiky (Υπουργείου Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας), ιδιοκτήτη και φορέα εκμετάλλευσης του ελικοπτέρου αυτού, με αντικείμενο τη χρηματική ικανοποίηση λόγω της ψυχικής οδύνης που υπέστησαν οι ενάγοντες της κύριας δίκης συνεπεία του θανάτου του NK.
Το νομικό πλαίσιο
Το διεθνές δίκαιο
Η σύμβαση του Σικάγου
3
Υπό τον τίτλο «Πολιτικά και Κρατικά αεροσκάφη», το άρθρο 3 της Σύμβασης για τη διεθνή πολιτική αεροπορία, η οποία υπογράφηκε στο Σικάγο στις 7 Δεκεμβρίου 1944 (Recueil des traités des Nations unies, τόμος 15, αριθ. 102, στο εξής: Σύμβαση του Σικάγου) και κυρώθηκε από όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ορίζει τα εξής:
«(α) Η παρούσα σύμβασις θα εφαρμόζηται μόνον εις τα πολιτικά αεροσκάφη και ουχί εις τα κρατικά αεροσκάφη.
(β) Αεροσκάφη χρησιμοποιούμενα δια στρατιωτικάς, τελωνειακάς και αστυνομικάς υπηρεσίας θεωρούνται ως κρατικά αεροσκάφη.
[…]»
Η σύμβαση του Μόντρεαλ
4
Το άρθρο 1 της Σύμβασης του Μόντρεαλ, υπό τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει στις παραγράφους 1 και 2 τα εξής:
«1.   Η παρούσα σύμβαση εφαρμόζεται σε όλες τις επ’ αμοιβή διεθνείς αεροπορικές μεταφορές επιβατών, αποσκευών και φορτίου. Εφαρμόζεται επίσης στις δωρεάν αεροπορικές μεταφορές που εκτελούνται από επιχειρήσεις αερομεταφορών.
2.   Για τους σκοπούς της παρούσας σύμβασης, ως “διεθνής μεταφορά” νοείται οιαδήποτε μεταφορά στην οποία, με βάση τη συμφωνία μεταξύ των μερών, ο τόπος αναχώρησης και ο τόπος προορισμού, ανεξαρτήτως εάν υπάρχει ή όχι διακοπή της μεταφοράς ή μεταφόρτωση, ευρίσκονται είτε επί του εδάφους δύο συμβαλλομένων κρατών, είτε επί του εδάφους ενός και μόνον συμβαλλομένου κράτους, εφόσον έχει συμφωνηθεί ο τόπος ενδιάμεσου σταθμού επί του εδάφους άλλου κράτους, ακόμη και όταν το κράτος αυτό δεν είναι συμβαλλόμενο κράτος. Η μεταφορά μεταξύ δύο σημείων επί του εδάφους ενός και μόνον συμβαλλομένου κράτους χωρίς να έχει συμφωνηθεί ο τόπος ενδιάμεσου σταθμού επί του εδάφους άλλου κράτους, δεν νοείται ως διεθνής μεταφορά για τους σκοπούς της παρούσας σύμβασης.»
5
Το άρθρο 2 της σύμβασης, υπό τον τίτλο «Μεταφορές εκτελούμενες από το κράτος και μεταφορά ταχυδρομείου», προβλέπει, στην παράγραφο 1, ότι η εν λόγω σύμβαση «εφαρμόζεται στις μεταφορές που εκτελούνται από το κράτος ή από άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 1».
6
Το άρθρο 17 της σύμβασης, υπό τον τίτλο «Θάνατος και τραυματισμός επιβάτη – Ζημία αποσκευών», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Ο μεταφορέας ευθύνεται για τη ζημία που προκαλείται σε περίπτωση θανάτου ή σωματικού τραυματισμού επιβάτη, υπό τον όρο μόνον ότι το δυστύχημα που προκάλεσε τον θάνατο ή τον τραυματισμό σημειώθηκε όταν ο επιβάτης ευρίσκετο επί του αεροσκάφους ή κατά τη διάρκεια της επιβίβασης ή της αποβίβασης.»
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΚ) 2027/97
7
Το άρθρο 1, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού (ΕΚ) 2027/97 του Συμβουλίου, της 9ης Οκτωβρίου 1997, για την ευθύνη των αερομεταφορέων όσον αφορά την αεροπορική μεταφορά επιβατών και των αποσκευών τους (ΕΕ 1997, L 285, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 889/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Μαΐου 2002 (ΕΕ 2002, L 140, σ. 2) (στο εξής: κανονισμός 2027/97), επεκτείνει την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων της Σύμβασης του Μόντρεαλ «στην αεροπορική μεταφορά εντός ενός κράτους μέλους».
Ο κανονισμός 785/2004
8
Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 785/2004, ορίζει ότι «στόχος του παρόντος κανονισμού είναι να θεσπιστούν ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλισης για τους αερομεταφορείς και τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αεροσκαφών, όσον αφορά επιβάτες, αποσκευές, φορτίο και τρίτους».
9
Το άρθρο 2 του κανονισμού, υπό τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.   Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται σε όλους τους αερομεταφορείς και όλες τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αεροσκαφών που εκτελούν πτήσεις εντός ή υπεράνω του εδάφους κράτους μέλους ή προς ή από κράτος μέλος στο οποίο εφαρμόζεται η συνθήκη.
2.   Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται:
α)
στα κρατικά αεροσκάφη που αναφέρονται στο άρθρο 3 στοιχείο β) της [Σύμβασης του Σικάγου]·
[…]».
10
Το άρθρο 3 του κανονισμού προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:
α)
“αερομεταφορέας”, κάθε αεροπορική επιχείρηση με έγκυρη άδεια εκμετάλλευσης·
[…]
γ)
“επιχείρηση εκμετάλλευσης αεροσκάφους”, το πρόσωπο ή η οντότητα που έχει στη διαρκή και πραγματική διάθεσή του τη χρήση ή τη λειτουργία του αεροσκάφους, χωρίς να είναι αερομεταφορέας· ως επιχείρηση εκμετάλλευσης του αεροσκάφους θεωρείται κατά τεκμήριο το φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο όνομα του οποίου είναι νηολογημένο το αεροσκάφος, εκτός εάν μπορεί να αποδείξει ότι η επιχείρηση εκμετάλλευσης είναι άλλο πρόσωπο·
[…]
ζ)
“επιβάτης”, κάθε πρόσωπο που επιβαίνει στην πτήση με τη συγκατάθεση του αερομεταφορέα ή της επιχείρησης εκμετάλλευσης αεροσκαφών, εξαιρουμένων των εν υπηρεσία μελών του πληρώματος πτήσεως καθώς και του πληρώματος θαλάμου επιβατών·
[…]».
11
Το άρθρο 4 του κανονισμού, υπό τον τίτλο «Αρχές ασφάλισης», έχει ως εξής:
«1.   Οι αερομεταφορείς και οι επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αεροσκαφών του άρθρου 2 διαθέτουν ασφάλιση σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό για την κάλυψη της ειδικής αεροπορικής ευθύνης τους ως προς τους επιβάτες, τις αποσκευές τους, το φορτίο και τους τρίτους. […]
[…]
3.   Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τους κανόνες περί ευθύνης οι οποίοι πηγάζουν από:
–
διεθνείς συμβάσεις στις οποίες τα κράτη μέλη και/ή η Κοινότητα είναι συμβαλλόμενα μέρη,
–
την κοινοτική νομοθεσία και
–
την εθνική νομοθεσία των κρατών μελών.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
12
Στις 10 Μαΐου 2017 ο NK απεβίωσε κατά την πτώση ελικοπτέρου, ιδιοκτήτης και φορέας εκμετάλλευσης του οποίου ήταν το Υπουργείο Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας, στη στρατιωτική ζώνη του αεροδρομίου του Prešov (Σλοβακία), στο πλαίσιο εξειδικευμένης κατάρτισης των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, η οποία περιελάμβανε εκπαίδευση στο εν λόγω ελικόπτερο με σκοπό την απομάκρυνση και διάσωση προσώπων από δύσβατη περιοχή με τη βοήθεια βαρούλκου διάσωσης του ελικοπτέρου. Κατά τον χρόνο της πτώσης, το ελικόπτερο βρισκόταν σε αιώρηση.
13
Οι ενάγοντες της κύριας δίκης ζητούν, ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω της ψυχικής οδύνης που υπέστησαν συνεπεία του θανάτου του ΝΚ, ύψους 550000 ευρώ για τον DZ, 350000 ευρώ για τον EO, 350000 ευρώ για τον YV, 150000 ευρώ για τον YE και 150000 ευρώ για τον MP. Προς στήριξη της αξιώσεώς τους, επικαλούνται τους εφαρμοστέους στον τομέα της πολιτικής αεροπορίας κανονισμούς της Ένωσης, οι οποίοι, κατά την άποψή τους, υπερισχύουν των διατάξεων του σλοβακικού δικαίου, ιδίως εκείνων του Αστικού Κώδικα. Υποστηρίζουν ότι τόσο η Σύμβαση του Μόντρεαλ όσο και ο κανονισμός 785/2004 έχουν εφαρμογή, δεδομένου ότι, αφενός, ο NK είχε την ιδιότητα του «επιβάτη» και, αφετέρου, η ανύψωση με βαρούλκο συνιστά ειδική μέθοδο επιβίβασης.
14
Από την πλευρά του, το Υπουργείο Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας, υποστηριζόμενο από τις KOOPERATIVA Poisťovňa a.s., Vienna Insurance Group, και Generali Česká pojišťovna a.s., πρώην Generali Poisťovňa a.s., δύο ασφαλιστικές εταιρίες, ισχυρίζεται ότι η Σύμβαση του Μόντρεαλ και ο κανονισμός 785/2004 δεν έχουν εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης, δεδομένου ότι ο NK δεν ήταν «επιβάτης», κατά την έννοια των δύο αυτών νομοθετημάτων, αλλά μέλος του «πληρώματος θαλάμου επιβατών» και ότι, κατά τον χρόνο του ατυχήματος, ήταν προσδεδεμένος σε εξάρτημα του ελικοπτέρου, χωρίς, ως εκ τούτου, να έχει επιβιβαστεί στο τελευταίο ή να έχει αποβιβαστεί από αυτό.
15
Η KOOPERATIVA Poisťovňa a.s., Vienna Insurance Group, αμφισβητεί επίσης κατά πόσον η Σύμβαση του Μόντρεαλ έχει εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης υποστηρίζοντας ότι η χρήση ελικοπτέρου σε κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη δεν μπορεί να εξομοιωθεί με «μεταφορά», κατά την έννοια του άρθρου 1 της σύμβασης αυτής. Η σύμβαση αυτή εφαρμόζεται, δυνάμει του άρθρου της 2, παράγραφος 1, στις μεταφορές που εκτελούνται από το κράτος με αποκλειστικό σκοπό τη μεταφορά επιβατών από τόπο αναχώρησης σε τόπο προορισμού, πράγμα που δεν πρέπει να συγχέεται με τη χρήση κρατικών αεροσκαφών, όπως εν προκειμένω, για την εκτέλεση αποστολής κρατικών υπαλλήλων.
16
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, διευκρινίστηκε ότι οι ενάγοντες της κύριας δίκης, στο σύνολό τους, έχουν λάβει αποζημίωση από το Δημόσιο ύψους περίπου 70000 ευρώ, σύμφωνα με τη σλοβακική ρύθμιση περί κοινωνικής ασφαλίσεως των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, και ότι τους είχε κατ’ εξαίρεση καταβληθεί ποσό 30000 ευρώ από το αποθεματικό του Υπουργείου Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας.
17
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Okresný súd Prešov (πρωτοδικείο Prešov, Σλοβακία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)
Έχει το άρθρο 3, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού [785/2004] την έννοια ότι πρόσωπο
–
το οποίο, κατά τη διάρκεια της πτήσεως δεν βρίσκεται εντός του ελικοπτέρου αερομεταφορέα [της Ένωσης], αλλά είναι προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης ως αναπόσπαστο μέρος (ή εξάρτημα) του ελικοπτέρου και το οποίο ανυψώνεται μαζί με το ελικόπτερο (καθώς είναι προσδεδεμένο με το σχοινί)·
–
το οποίο μεταφερόταν στο πλαίσιο δωρεάν μεταφοράς εκτελούμενης από το Δημόσιο (κρατικό ελικόπτερο χρησιμοποιούμενο από αστυνομικές υπηρεσίες) ως μεταφορέα στο πλαίσιο “σύμβασης μεταφοράς” συναφθείσας μεταξύ του αερομεταφορέα (κρατικού στόλου) και του εργοδότη του προσώπου που εκτελεί ειδική αποστολή (δηλαδή βάσει της Uznesenie vlády č. 411/2006, zo dňa 10. mája 2006, k návrhu zásad vykonávania letov lietadiel v policajných službách [αποφάσεως 411/2006 της Σλοβακικής Κυβέρνησης, της 10ης Μαΐου 2006, σχετικά με το σχέδιο κανόνων για την εκτέλεση πτήσεων αεροσκαφών εκ μέρους των αστυνομικών υπηρεσιών] και της Nariadenie Ministerstva vnútra Slovenskej republiky č. 50/2012 zo dňa 14. marca 2012 o vyžadovaní a schvaľovaní letov [αποφάσεως 50/2012 του Υπουργείου Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας, της 14ης Μαρτίου 2012, σχετικά με την υποβολή σχεδίου πτήσεως προς έγκριση και τη χορήγηση της έγκρισης], οι οποίες προβλέπουν ότι το αεροσκάφος του αερομεταφορέα εκτελεί πτήσεις για την εκπλήρωση των καθηκόντων του εργοδότη του προσώπου αυτού)·
–
όταν η μεταφορά είχε ως σκοπό την εκτέλεση ειδικής αποστολής, όπως η επίμαχη εν προκειμένω (εκτέλεση επαγγελματικής αποστολής με σκοπό την εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του Hasičský a záchranný zbor [σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης] όσον αφορά τη χρήση του εξοπλισμού αεροσκαφών [ελικοπτέρων] υπό τη μορφή άσκησης ανύψωσης με βαρούλκο του διασώστη και [του διασωθέντος]),
και
–
το οποίο συμμετείχε στην εκτέλεση της αποστολής ως εκπαιδευόμενο στέλεχος της μονάδας της πυροσβεστικής, προσδεθέν στο ελικόπτερο κατόπιν εντολής του πιλότου και του χειριστή μέσω σχοινιού ανύψωσης ως αναπόσπαστου μέρους (ή εξαρτήματος) του ελικοπτέρου και το οποίο, κατά τη διάρκεια της πτήσεως, έπρεπε να επιβιβασθεί με τον τρόπο αυτό στο ελικόπτερο,
α)
έχει την ιδιότητα του επιβάτη
ή
β)
αποτελεί μέλος του πληρώματος πτήσεως ή του πληρώματος θαλάμου επιβατών;
2)
Έχει το άρθρο 17, παράγραφος 1, της [Σύμβασης του Μόντρεαλ] την έννοια ότι, υπό τις περιστάσεις που περιγράφηκαν στο πρώτο ερώτημα, το πρόσωπο αυτό θεωρείται ότι
α)
έχει την ιδιότητα του επιβάτη
ή
β)
αποτελεί μέλος του πληρώματος πτήσεως ή του πληρώματος θαλάμου επιβατών;
3)
Δύναται η χρήση κρατικού ελικοπτέρου στις 10 Μαΐου 2017 να θεωρηθεί μεταφορά κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, και του άρθρου 1 της [Σύμβασης του Μόντρεαλ]»;
Επί του παραδεκτού της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως
18
Κατά τη Σλοβακική Κυβέρνηση, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτη διότι δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 94, στοιχεία βʹ και γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Κατά την άποψή της, το αιτούν δικαστήριο δεν προσδιορίζει επαρκώς το πραγματικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα και δεν εκθέτει τους λόγους για τους οποίους διερωτάται ως προς την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης. Επιπλέον, η εν λόγω Κυβέρνηση διατηρεί αμφιβολίες ως προς το ζήτημα κατά πόσον τόσο ο κανονισμός 785/2004 όσο και η Σύμβαση του Μόντρεαλ έχουν εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης.
19
Δυνάμει του άρθρου 94, στοιχεία αʹ έως γʹ, του Κανονισμού Διαδικασίας, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να εξειδικεύει, στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το πραγματικό και νομικό πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης και να παρέχει τις αναγκαίες εξηγήσεις όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους επέλεξε τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης των οποίων ζητεί την ερμηνεία, καθώς και τη σχέση η οποία, κατά το εν λόγω δικαστήριο, υφίσταται μεταξύ των διατάξεων αυτών και της εθνικής νομοθεσίας που έχει εφαρμογή επί της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Επιπλέον, οι σωρευτικές αυτές απαιτήσεις σχετικά με το περιεχόμενο αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως υπενθυμίζονται στα σημεία 13, 15 και 16 των συστάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τα εθνικά δικαστήρια, σχετικών με την υποβολή προδικαστικών ερωτημάτων (ΕΕ 2019, C 380, σ. 1) (πρβλ. απόφαση της 8ης Ιουνίου 2023, Lyoness Europe, C‑455/21, EU:C:2023:455, σκέψεις 26 και 27).
20
Εν προκειμένω, αφενός, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως εκθέτει με επαρκή ακρίβεια τα κρίσιμα πραγματικά στοιχεία και, αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ρητώς σε αυτήν ότι η ερμηνεία των εννοιών του δικαίου της Ένωσης που μνημονεύονται στα προδικαστικά ερωτήματα αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης, όπερ το οδήγησε να υποβάλει στο Δικαστήριο ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία των εννοιών αυτών. Επιπλέον, η σχέση που, κατά το αιτούν δικαστήριο, υφίσταται μεταξύ των προδικαστικών ερωτημάτων και του αντικειμένου της διαφοράς της κύριας δίκης προκύπτει επαρκώς από την αίτηση καθώς και από το ίδιο το γράμμα των προδικαστικών ερωτημάτων.
21
Είναι, βεβαίως, αληθές ότι το εν λόγω δικαστήριο δεν παραθέτει το κείμενο των διατάξεων του σλοβακικού δικαίου δυνάμει των οποίων θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας για την προβαλλόμενη από τους ενάγοντες της κύριας δίκης ψυχική οδύνη. Εντούτοις, δεδομένου ότι η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής δεν έχει ως αντικείμενο την ερμηνεία εθνικών νομοθετικών ή κανονιστικών διατάξεων, η απουσία, σε αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, ορισμένων ενδείξεων σχετικά με το εφαρμοστέο στη διαφορά της κύριας δίκης εθνικό δίκαιο δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην, στο πνεύμα συνεργασίας που πρέπει να πρυτανεύει στις σχέσεις μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής, το απαράδεκτο της εν λόγω αιτήσεως [πρβλ. αποφάσεις της 30ής Απριλίου 1986, Asjes κ.λπ., 209/84 έως 213/84, EU:C:1986:188, σκέψη 12, και της 6ης Οκτωβρίου 2021, LU (Είσπραξη προστίμων για τροχαίες παραβάσεις), C‑136/20, EU:C:2021:804, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
22
Επιπλέον, όταν δεν προκύπτει προδήλως ότι η ερμηνεία μιας διάταξης της Ένωσης δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, η ένσταση με την οποία προβάλλεται ότι η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν αφορά το παραδεκτό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, αλλά την ουσία των υποβαλλόμενων ερωτημάτων [απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 2023, Rzecznik Praw Dziecka κ.λπ. (Αναστολή εκτέλεσης της απόφασης επιστροφής), C‑638/22 PPU, EU:C:2023:103, σκέψη 53 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
23
Υπό τις συνθήκες αυτές, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως πρέπει να κριθεί παραδεκτή.
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του δευτέρου και του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
24
Με το δεύτερο και το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν πρώτα και από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 17, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Μόντρεαλ, σε συνδυασμό με το άρθρο 1 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της σύμβασης αυτής, έχει την έννοια ότι μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ των ελκόντων δικαιώματα από πρόσωπο το οποίο, κατά τη συμμετοχή του σε εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, που πραγματοποιήθηκε στη στρατιωτική ζώνη αεροδρομίου συμβαλλόμενου κράτους, απεβίωσε συνεπεία της πτώσης ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν οι αστυνομικές υπηρεσίες, ενόσω ήταν προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο.
25
Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Μόντρεαλ, η σύμβαση αυτή εφαρμόζεται σε όλες τις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές επιβατών, αποσκευών και φορτίου καθώς και στις δωρεάν αεροπορικές μεταφορές που εκτελούνται από επιχειρήσεις αερομεταφορών. Το άρθρο αυτό ορίζει, στην παράγραφο 2, τη «διεθνή μεταφορά» ως «οιαδήποτε μεταφορά στην οποία, με βάση τη συμφωνία μεταξύ των μερών, ο τόπος αναχώρησης και ο τόπος προορισμού, ανεξαρτήτως εάν υπάρχει ή όχι διακοπή της μεταφοράς ή μεταφόρτωση, ευρίσκονται είτε επί του εδάφους δύο συμβαλλομένων κρατών είτε επί του εδάφους ενός και μόνον συμβαλλομένου κράτους, εφόσον έχει συμφωνηθεί ο τόπος ενδιάμεσου σταθμού επί του εδάφους άλλου κράτους, ακόμη και όταν το κράτος αυτό δεν είναι συμβαλλόμενο κράτος» και διευκρινίζει ότι η «μεταφορά μεταξύ δύο σημείων επί του εδάφους ενός και μόνον συμβαλλομένου κράτους χωρίς να έχει συμφωνηθεί ο τόπος ενδιάμεσου σταθμού επί του εδάφους άλλου κράτους, δεν νοείται ως διεθνής μεταφορά για τους σκοπούς της […] σύμβασης [αυτής]». Το άρθρο 2, παράγραφος 1, της εν λόγω σύμβασης προβλέπει ότι η τελευταία εφαρμόζεται στις μεταφορές που εκτελούνται από το κράτος ή από άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 1.
26
Επομένως, από το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2, και από το άρθρο 2, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Μόντρεαλ προκύπτει ότι οι έννοιες «διεθνής μεταφορά» και «μεταφορές που εκτελούνται από το κράτος», από τις οποίες εξαρτάται η εφαρμογή της σύμβασης αυτής, προϋποθέτουν αεροπορική μεταφορά επιβατών, αποσκευών ή φορτίου, σύμφωνα με τους όρους των συμβαλλομένων μερών, από «τόπο αναχώρησης» σε «τόπο προορισμού» διαφορετικό από τον εν λόγω «τόπο αναχώρησης».
27
Ωστόσο, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι ο σκοπός της επιχείρησης που πραγματοποίησε το επίμαχο στη διαφορά της κύριας δίκης ελικόπτερο δεν ήταν η μεταφορά προσώπων, αποσκευών ή φορτίου σε τόπο προορισμού διαφορετικό από τον τόπο αναχώρησης, αλλά η παροχή εξειδικευμένης κατάρτισης στα στελέχη του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, υπό τη μορφή άσκησης ανύψωσης με βαρούλκο, η οποία έλαβε χώρα στη στρατιωτική ζώνη του ίδιου αεροδρομίου.
28
Συναφώς, η υπόθεση της κύριας δίκης διαφέρει από εκείνη επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2015, Wucher Helicopter και Euro-Aviation Versicherung (C‑6/14, EU:C:2015:122, σκέψεις 40 και 41), δεδομένου ότι, στην τελευταία αυτή υπόθεση, ο σκοπός της επίμαχης πτήσης ήταν η μεταφορά, με ελικόπτερο, εργαζομένων εταιρίας από τον τόπο απογείωσης του ελικοπτέρου αυτού στον τόπο όπου οι εργαζόμενοι έπρεπε να εκτελούν την καθημερινή εργασία τους και, στη συνέχεια, η επιστροφή τους στον τόπο απογείωσης.
29
Υπό τις συνθήκες αυτές, και υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, επιχείρηση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης του Μόντρεαλ ως «διεθνής μεταφορά» ή «μεταφορ[ά] που εκτελ[είται] από το κράτος», κατά την έννοια, αντιστοίχως, του άρθρου 1, παράγραφοι 1 και 2, και του άρθρου 2, παράγραφος 1, της σύμβασης αυτής.
30
Μια τέτοια επιχείρηση δεν εμπίπτει ούτε στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2027/97. Πράγματι, μολονότι το άρθρο 1, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού αυτού επεκτείνει την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων της Σύμβασης του Μόντρεαλ στην «αεροπορική μεταφορά εντός ενός κράτους μέλους», εντούτοις, η εφαρμογή των διατάξεων αυτών απαιτεί την ύπαρξη τέτοιου είδους μεταφοράς. Όπως, όμως, προκύπτει από τη σκέψη 27 της παρούσας απόφασης και υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο, στην υπό κρίση υπόθεση δεν υφίσταται ούτε «αεροπορική μεταφορά εντός ενός κράτους μέλους».
31
Επομένως, ανεξαρτήτως του εάν το πρόσωπο που συμμετείχε σε εξειδικευμένη κατάρτιση, όπως η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης, και ήταν, κατά τον χρόνο της πτώσης του ελικοπτέρου, προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο πρέπει να θεωρηθεί «επιβάτης», κατά την έννοια του άρθρου 17, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Μόντρεαλ, η διάταξη αυτή δεν μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ των ελκόντων δικαιώματα από το πρόσωπο αυτό, δεδομένου ότι η οικεία κατάρτιση, κατά τη διάρκεια της οποίας συνέβη το ατύχημα που προκάλεσε τον θάνατο του εν λόγω προσώπου, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ούτε ως «διεθνής μεταφορά», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφοι 1 και 2, της σύμβασης αυτής, ούτε ως «μεταφορ[ά] που εκτελ[είται] από το κράτος», κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, της εν λόγω σύμβασης, ούτε ως «αεροπορική μεταφορά εντός ενός κράτους μέλους», κατά την έννοια του άρθρου 1, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2027/97 (πρβλ. απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2015, Prüller-Frey, C‑240/14, EU:C:2015:567, σκέψη 35).
32
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο δεύτερο και στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 17, παράγραφος 1, της Σύμβασης του Μόντρεαλ, σε συνδυασμό με το άρθρο 1 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της σύμβασης αυτής, έχει την έννοια ότι δεν μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ των ελκόντων δικαιώματα από πρόσωπο το οποίο, κατά τη συμμετοχή του σε εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, που πραγματοποιήθηκε στη στρατιωτική ζώνη αεροδρομίου συμβαλλόμενου κράτους, απεβίωσε συνεπεία της πτώσης ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν οι αστυνομικές υπηρεσίες, ενόσω ήταν προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο, δεδομένου ότι η εν λόγω κατάσταση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «διεθνής μεταφορά» ή ως «μεταφορ[ά] που εκτελ[είται] από το κράτος», κατά την έννοια, αντιστοίχως, του άρθρου 1 και του άρθρου 2, παράγραφος 1, της ως άνω σύμβασης.
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
33
Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 3, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 785/2004 έχει την έννοια ότι πρόσωπο το οποίο, κατά τη συμμετοχή του σε εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, που πραγματοποιήθηκε στη στρατιωτική ζώνη αεροδρομίου κράτους μέλους, απεβίωσε συνεπεία της πτώσης ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν οι αστυνομικές υπηρεσίες, ενόσω ήταν προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο, εμπίπτει στην έννοια «επιβάτης» κατά τη διάταξη αυτή.
34
Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δύναται να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο όλα τα στοιχεία περί ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που μπορεί να αποδειχθούν χρήσιμα για την εκδίκαση της υπόθεσης της οποίας έχει επιληφθεί, ανεξαρτήτως του εάν το αιτούν δικαστήριο τα μνημονεύει ρητώς στα ερωτήματά του ή όχι. Απόκειται στο Δικαστήριο να προσδιορίσει, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των στοιχείων που του παρέσχε το εθνικό δικαστήριο, ιδίως δε το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς της κύριας δίκης (πρβλ. αποφάσεις της 12ης Δεκεμβρίου 1990, SARPP, C‑241/89, EU:C:1990:459, σκέψη 8, και της 15ης Ιουλίου 2021, DocMorris, C‑190/20, EU:C:2021:609, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35
Εν προκειμένω, για να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, πρέπει να εξεταστεί εάν ο κανονισμός 785/2004, ο οποίος, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, αυτού, έχει ως σκοπό να «θεσπιστούν ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλισης για τους αερομεταφορείς και τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αεροσκαφών, όσον αφορά επιβάτες, αποσκευές, φορτίο και τρίτους», μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα αποζημίωσης, όπως αυτό που επικαλούνται οι ενάγοντες της κύριας δίκης.
36
Ως «αερομεταφορέας» ορίζεται στο άρθρο 3, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 785/2004 «κάθε αεροπορική επιχείρηση με έγκυρη άδεια εκμετάλλευσης». Κατά δε το άρθρο 3, στοιχείο γʹ, του κανονισμού αυτού ως «επιχείρηση εκμετάλλευσης αεροσκάφους» ορίζεται «το πρόσωπο ή η οντότητα που έχει στη διαρκή και πραγματική διάθεσή του τη χρήση ή τη λειτουργία του αεροσκάφους, χωρίς να είναι αερομεταφορέας» και διευκρινίζεται ότι «ως επιχείρηση εκμετάλλευσης του αεροσκάφους θεωρείται κατά τεκμήριο το φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο όνομα του οποίου είναι νηολογημένο το αεροσκάφος, εκτός εάν μπορεί να αποδείξει ότι η επιχείρηση εκμετάλλευσης είναι άλλο πρόσωπο».
37
Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 785/2004 ορίζει ότι ο τελευταίος «εφαρμόζεται σε όλους τους αερομεταφορείς και όλες τις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αεροσκαφών που εκτελούν πτήσεις εντός ή υπεράνω του εδάφους κράτους μέλους ή προς ή από κράτος μέλος στο οποίο εφαρμόζεται η συνθήκη». Δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφοι 1 και 3, του κανονισμού, οι εν λόγω αερομεταφορείς και επιχειρήσεις εκμετάλλευσης αεροσκαφών διαθέτουν ασφάλιση «για την κάλυψη της ειδικής αεροπορικής ευθύνης τους ως προς τους επιβάτες, τις αποσκευές τους, το φορτίο και τους τρίτους». Η ευθύνη αυτή υπόκειται στις διεθνείς συμβάσεις στις οποίες τα κράτη μέλη και/ή η Ένωση είναι συμβαλλόμενα μέρη, στη νομοθεσία της Ένωσης ή στην εθνική νομοθεσία των κρατών μελών.
38
Εντούτοις, το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 785/2004 εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού τα «κρατικά αεροσκάφη» που αναφέρονται στο άρθρο 3, στοιχείο βʹ, της Σύμβασης του Σικάγου. Το άρθρο 3, στοιχείο αʹ, της σύμβασης αυτής προβλέπει ότι η τελευταία «θα εφαρμόζηται μόνον εις τα πολιτικά αεροσκάφη και ουχί εις τα κρατικά αεροσκάφη». Το εν λόγω άρθρο 3, στοιχείο βʹ, διευκρινίζει ότι «αεροσκάφη χρησιμοποιούμενα διά στρατιωτικάς, τελωνειακάς και αστυνομικάς υπηρεσίας θεωρούνται ως κρατικά αεροσκάφη».
39
Εν προκειμένω, από τη διατύπωση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος προκύπτει ότι το ελικόπτερο του οποίου η πτώση προκάλεσε τον θάνατο του NK είναι «κρατικό ελικόπτερο [χρησιμοποιούμενο] από τις αστυνομικές υπηρεσίες» και ότι το ελικόπτερο αυτό είχε διατεθεί, βάσει δύο πράξεων του σλοβακικού δικαίου, για εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης.
40
Ως εκ τούτου, ο φορέας εκμετάλλευσης ενός τέτοιου αεροσκάφους δεν υπόκειται στις απαιτήσεις ασφάλισης που επιβάλλει ο κανονισμός 785/2004 σε σχέση με τους επιβάτες, τις αποσκευές, το φορτίο και τους τρίτους, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού. Υπό τις συνθήκες αυτές, παρέλκει η ερμηνεία των εννοιών «επιβάτης» και «μέλη του πληρώματος πτήσης ή του πληρώματος θαλάμου επιβατών» κατά το άρθρο 3, στοιχείο ζʹ, του εν λόγω κανονισμού.
41
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 785/2004 έχουν την έννοια ότι δεν μπορούν να θεμελιώσουν δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ των ελκόντων δικαιώματα από πρόσωπο το οποίο, κατά τη συμμετοχή του σε εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, που πραγματοποιήθηκε στη στρατιωτική ζώνη αεροδρομίου κράτους μέλους, απεβίωσε συνεπεία της πτώσης ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν οι αστυνομικές υπηρεσίες, ενόσω ήταν προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο, το οποίο αποτελεί «κρατικό αεροσκάφος».
Επί των δικαστικών εξόδων
42
Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) αποφαίνεται:
1)
Το άρθρο 17, παράγραφος 1, της Σύμβασης για την ενοποίηση ορισμένων κανόνων στις διεθνείς αεροπορικές μεταφορές, η οποία συνήφθη στο Μόντρεαλ στις 28 Μαΐου 1999, υπογράφηκε από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα στις 9 Δεκεμβρίου 1999 και εγκρίθηκε εξ ονόματός της με την απόφαση 2001/539/ΕΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2001, σε συνδυασμό με το άρθρο 1 και το άρθρο 2, παράγραφος 1, της σύμβασης αυτής,
έχει την έννοια ότι:
δεν μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ των ελκόντων δικαιώματα από πρόσωπο το οποίο, κατά τη συμμετοχή του σε εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, που πραγματοποιήθηκε στη στρατιωτική ζώνη αεροδρομίου συμβαλλόμενου κράτους, απεβίωσε συνεπεία της πτώσης ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν οι αστυνομικές υπηρεσίες, ενόσω ήταν προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο, δεδομένου ότι η εν λόγω κατάσταση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «διεθνής μεταφορά» ή ως «μεταφορ[ά] που εκτελ[είται] από το κράτος», κατά την έννοια, αντιστοίχως, του άρθρου 1 και του άρθρου 2, παράγραφος 1, της ως άνω σύμβασης.
2)
Οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, και του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 785/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Απριλίου 2004, για τις απαιτήσεις ασφάλισης των αερομεταφορέων και των επιχειρήσεων εκμετάλλευσης αεροσκαφών,
έχουν την έννοια ότι:
δεν μπορούν να θεμελιώσουν δικαίωμα αποζημίωσης υπέρ των ελκόντων δικαιώματα από πρόσωπο το οποίο, κατά τη συμμετοχή του σε εξειδικευμένη κατάρτιση των στελεχών του σώματος πυρόσβεσης και διάσωσης, που πραγματοποιήθηκε στη στρατιωτική ζώνη αεροδρομίου κράτους μέλους, απεβίωσε συνεπεία της πτώσης ελικοπτέρου το οποίο εκμεταλλεύονταν οι αστυνομικές υπηρεσίες, ενόσω ήταν προσδεδεμένο με σχοινί ανύψωσης συνδεδεμένο με το ελικόπτερο, το οποίο αποτελεί «κρατικό αεροσκάφος».
(υπογραφές)
(
*1
)	Γλώσσα διαδικασίας: η σλοβακική.