Zaak C‑307/22
FT
tegen
DW
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Bundesgerichtshof)
Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 26 oktober 2023
„Prejudiciële verwijzing – Verwerking van persoonsgegevens – Verordening (EU) 2016/679 – Artikelen 12, 15 en 23 – Recht van inzage van de betrokkene in de hem betreffende gegevens die worden verwerkt – Recht om kosteloos een eerste kopie van die gegevens te verkrijgen – Verwerking van de gegevens van een patiënt door zijn arts – Medisch dossier – Redenen voor het verzoek om inzage – Gebruik van de gegevens voor de aansprakelijkheidsstelling van de behandelaar – Begrip ‚kopie’”
1.        Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2016/679 – Recht van inzage van de betrokkene in de hem betreffende gegevens die worden verwerkt – Recht om kosteloos een eerste kopie van die gegevens te verkrijgen – Verplichting van de verwerkingsverantwoordelijke om een dergelijke kopie te verstrekken – Uit de considerans van de verordening volgende verplichting voor de betrokkene om zijn verzoek om inzage in de gegevens te motiveren– Geen
(Verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 63, art. 12, lid 5, en art. 15, leden 1 en 3)
(zie punten 35‑38, 43, 46, 50‑52, dictum 1)
2.        Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2016/679 – Mogelijkheid voor de lidstaten om een wettelijke regeling vast te stellen die de draagwijdte van bepaalde in de verordening opgenomen rechten en verplichtingen beperkt – Nationale wettelijke regeling die voor of na de inwerkingtreding van de verordening is vastgesteld – Irrelevant
(Verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad, art. 23, lid 1)
(zie punten 54‑56, 69, dictum 2)
3.        Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2016/679 – Recht van inzage van de betrokkene in de hem betreffende gegevens die worden verwerkt – Recht om kosteloos een eerste kopie van die gegevens te verkrijgen – Beperkingen – Voorwaarden – Bescherming van de rechten en vrijheden van anderen – Mogelijkheid voor een lidstaat om een nationale wettelijke regeling vast te stellen die beoogt de economische belangen van de verwerkingsverantwoordelijke te beschermen en de betrokkene de kosten doet dragen van een eerste kopie van de hem betreffende gegevens – Geen
[Verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad, art. 23, lid 1, i)]
(zie punten 62, 64, 65, 67‑69, dictum 2)
4.        Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2016/679 – Recht van inzage van de betrokkene in de hem betreffende gegevens die worden verwerkt – Verstrekking van een kopie van de gegevens – Begrip kopie – Overlegging aan de betrokkene van een getrouwe en begrijpelijke reproductie van deze gegevens – Kopie van uittreksels uit documenten of zelfs van volledige documenten of databankuittreksels die onder meer die gegevens bevatten – Daaronder begrepen – Voorwaarde
(Verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 58, art. 12, lid 1, en art. 15, leden 1 en 3, eerste volzin)
(zie punten 71‑75)
5.        Bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens – Verordening 2016/679 – Recht van inzage van de betrokkene in de hem betreffende gegevens die worden verwerkt – Verstrekking van een kopie van de gegevens – Begrip kopie – Overlegging aan de betrokkene van een getrouwe en begrijpelijke reproductie van alle gegevens in zijn medisch dossier – Volledige kopie van de documenten in het medisch dossier – Daaronder begrepen – Voorwaarde
(Verordening 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 63, art. 15, lid 3, eerste volzin)
(zie punten 76‑79, dictum 3)
Samenvatting
DW heeft aan zijn tandarts, FT, gevraagd om hem een kosteloze eerste kopie van zijn medisch dossier te verstrekken. Hij heeft dit verzoek gedaan met het oog op de aansprakelijkheidsstelling van FT voor fouten die laatstgenoemde zou hebben gemaakt tijdens de aan DW verstrekte tandheelkundige zorg.
Op basis van het Duitse recht, volgens hetwelk de patiënt een kopie kan verkrijgen van zijn medisch dossier op voorwaarde dat hij de behandelaar de daaruit voortvloeiende kosten terugbetaalt(1), heeft FT geweigerd om een dergelijke kopie aan DW te verstrekken, waarna die laatste beroep heeft ingesteld. Zowel de rechter in eerste aanleg als die in beroep hebben het verzoek van DW om kosteloze verstrekking van een eerste kopie van zijn medisch dossier toegewezen.
Het Bundesgerichtshof (hoogste federale rechter in burgerlijke en strafzaken, Duitsland), waarbij FT beroep in Revision heeft ingesteld, heeft aan het Hof vragen gesteld over de uitlegging van de bepalingen van de AVG die betrekking hebben op de nadere regels voor de uitoefening van het recht van inzage van de betrokkene in zijn gegevens en de beperkingen van de draagwijdte van dat recht(2).
In zijn arrest komt het Hof om te beginnen tot de conclusie dat de verwerkingsverantwoordelijke verplicht is om op verzoek van de betrokkene kosteloos een eerste kopie te verstrekken van de hem betreffende persoonsgegevens met het oog op andere doeleinden dan de uitdrukkelijk in de considerans van de AVG genoemde doeleinden, namelijk zich op de hoogte stellen van de bewerking van de hem betreffende gegevens en de rechtmatigheid ervan controleren. Het Hof oordeelt vervolgens in hoeverre de lidstaten met het oog op de economische belangen van de verwerkingsverantwoordelijke het recht van de betrokkene om een kopie te verkrijgen van de hem betreffende gegevens kunnen beperken hem te verplichten de door de verwerkingsverantwoordelijke in dat verband gemaakte kosten te vergoeden. Ten slotte onderzoekt het Hof of het in bepaalde gevallen noodzakelijk is om aan de betrokkene een volledige kopie van alle hem betreffende gegevens in het medisch dossier te verstrekken.
Beoordeling door het Hof
Wat in de eerste plaats de vraag betreft of de kosteloze verstrekking aan de betrokkene van een eerste kopie van de hem betreffende gegevens ook verplicht is wanneer andere doeleinden worden nagestreefd dan die welke uitdrukkelijk zijn genoemd in de considerans van de AVG, herinnert het Hof eraan dat artikel 15, lid 3, eerste volzin, van die verordening de betrokkene het recht verleent om een getrouwe reproductie te verkrijgen van zijn – in ruime zin opgevatte – persoonsgegevens die dusdanig zijn bewerkt dat er sprake is van „verwerking door de verwerkingsverantwoordelijke”(3). Bovendien volgt uit een gecombineerde lezing van de relevante bepalingen van de AVG(4) ten eerste dat de betrokkene het recht heeft om kosteloos een eerste kopie te verkrijgen van de hem betreffende persoonsgegevens die worden verwerkt, en ten tweede, dat de verwerkingsverantwoordelijke onder bepaalde voorwaarden een redelijke vergoeding kan aanrekenen met het oog op de administratieve kosten, of kan weigeren aan een verzoek gevolg te geven als het kennelijk ongegrond of buitensporig is.
Geen enkele van die bepalingen verbindt echter aan de kosteloze verstrekking van een eerste kopie van de persoonsgegevens de voorwaarde dat de betrokkene een reden moet aanvoeren ter rechtvaardiging van zijn verzoek. De in de considerans van de AVG(5) uitdrukkelijk vermelde redenen voor een verzoek kunnen derhalve de draagwijdte van die bepalingen niet beperken. Het recht van inzage van de gegevens betreffende de gezondheid(6) kan dus niet – door een weigering van die inzage of door de verplichte betaling van een vergoeding –worden beperkt tot een van die redenen, hetgeen ook geldt voor het recht om kosteloos een eerste kopie te verkrijgen.
Bovendien dragen het beginsel dat de eerste kopie van de gegevens kosteloos is en de omstandigheid dat voor het verzoek om inzage geen specifieke redenen hoeven te worden aangevoerd, er noodzakelijkerwijze toe bij dat de uitoefening door de betrokkene van de hem door de AVG verleende rechten wordt vergemakkelijkt. Gelet op het belang dat deze verordening toekent aan het recht van inzage van persoonsgegevens om de door de verordening nagestreefde doelstellingen te bereiken, kan de uitoefening van dat recht bijgevolg niet worden onderworpen aan voorwaarden waarin de Uniewetgever niet uitdrukkelijk heeft voorzien.
In de tweede plaats heeft het Hof geoordeeld dat een lidstaat geen nationale wettelijke regeling mag vaststellen die ter bescherming van de economische belangen van de verwerkingsverantwoordelijke de betrokkene de kosten doet dragen van de eerste kopie van de hem betreffende persoonsgegevens.
Overeenkomstig de AVG is het recht van de betrokkene om kosteloos een eerste kopie te verkrijgen van de hem betreffende persoonsgegevens inderdaad niet absoluut, en kan de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen onder bepaalde voorwaarden een beperking van dat recht rechtvaardigen(7). Voor zover de nationale wettelijke regeling tot doel heeft om de economische belangen van de behandelaren te beschermen door onnodige verzoeken om kopieën te vermijden, vallen zulke overwegingen in casu echter niet onder dergelijke rechten en vrijheden van anderen.
Die wettelijke regeling heeft namelijk niet alleen een ontradend effect ten aanzien van onnodige maar ook ten aanzien van legitieme verzoeken om een eerste kosteloze kopie van verwerkte persoonsgegevens. Bijgevolg is een dergelijke regeling noodzakelijkerwijze in strijd met het beginsel dat de eerste kopie kosteloos moet zijn en doet zij daardoor af aan de nuttige werking van het in de AVG neergelegde recht van inzage van de betrokkene van de hem betreffende gegevens en daarmee aan de door die verordening gewaarborgde bescherming.
Bovendien benadrukt het Hof dat de AVG rekening houdt met de economische belangen van de verwerkingsverantwoordelijken door de omstandigheden te omschrijven waarin de verwerkingsverantwoordelijke kan verzoeken om vergoeding van de kosten die verband houden met de kopie van de persoonsgegevens.
In de derde en laatste plaats oordeelt het Hof dat in relaties tussen arts en patiënt uit het recht op een kopie van de persoonsgegevens voortvloeit dat aan de betrokkene een getrouwe en begrijpelijke reproductie van al deze gegevens moet worden verstrekt. Dit recht omvat het recht om een volledige kopie te verkrijgen van de documenten in zijn medisch dossier indien dat noodzakelijk is om de betrokkene in staat te stellen de juistheid en de volledigheid van zijn gegevens te controleren en om de begrijpelijkheid ervan te waarborgen.
Dienaangaande wijst het Hof erop dat de AVG met betrekking tot persoonsgegevens betreffende de gezondheid verduidelijkt dat het recht van inzage van betrokkenen „de gegevens in hun medisch dossier [omvat], dat informatie bevat over bijvoorbeeld diagnosen, onderzoeksresultaten, beoordelingen door behandelende artsen en verrichte behandelingen of ingrepen”(8). Wegens de gevoeligheid van die gegevens heeft de Uniewetgever aldus benadrukt dat het belangrijk is dat de inzage van natuurlijke personen van de hen betreffende gegevens in hun medisch dossier zo volledig en juist mogelijk, alsook begrijpelijk, is.
Wanneer het gaat om onderzoeksresultaten, adviezen van behandelende artsen en behandelingen of ingrepen bij de patiënt, die gewoonlijk vele technische gegevens of beelden omvatten, kan het verstrekken van een eenvoudige samenvatting of compilatie van die gegevens door de arts om deze in samengevoegde vorm te kunnen overleggen, het risico inhouden dat bepaalde relevante gegevens worden weggelaten of onjuist worden weergegeven of het de patiënt in ieder geval moeilijker maken om de juistheid en volledigheid daarvan te controleren, en om deze te begrijpen.
1      § 630g, lid 2, tweede volzin, van het Bürgerliche Gesetzbuch (Duits burgerlijk wetboek).
2      Meer concreet over artikel 12, lid 5, artikel 15, leden 1 en 3, en artikel 23, lid 1, onder i), van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1, met rectificaties in PB 2018, L 127, blz. 2, en PB 2021, L 74, blz. 35; hierna: „AVG”).
3      Arrest van 4 mei 2023, Österreichische Datenschutzbehörde en CRIF (C‑487/21, EU:C:2023:369, punt 28).
4      Artikel 12, lid 5, en artikel 15, leden 1 en 3, AVG.
5      In de eerste volzin van overweging 63 AVG staat te lezen dat: „[e]en betrokkene het recht [moet] hebben om de persoonsgegevens die over hem zijn verzameld, in te zien, en om dat recht eenvoudig en met redelijke tussenpozen uit te oefenen, zodat hij zich van de verwerking op de hoogte kan stellen en de rechtmatigheid daarvan kan controleren”.
6      Gewaarborgd door artikel 15, lid 1, AVG.
7      Op grond van artikel 23, lid 1, onder i), AVG.
8      Overweging 63 AVG.