62019CC0372
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
GIOVANNI PITRUZZELLA
της 16ης Ιουλίου 2020 (
1
)
Υπόθεση C‑372/19
Belgische Vereniging van Auteurs, Componisten en Uitgevers CVBA (SABAM)
κατά
Weareone.World BVBA,
Wecandance NV
[αίτηση του Ondernemingsrechtbank Antwerpen(δικαστηρίου επιχειρήσεων Αμβέρσας, Βέλγιο)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
«Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Άρθρο 102 ΣΛΕΕ – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης – Έννοια του όρου ‟μη δίκαιη τιμή” – Αμοιβές που οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας εισπράττει για την παρουσίαση στο κοινό προστατευόμενων μουσικών έργων κατά τη διάρκεια φεστιβάλ – Μέθοδος υπολογισμού»
1.
Με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που αποτελεί αντικείμενο των παρουσών προτάσεων το Ondernemingsrechtbank Antwerp (δικαστήριο επιχειρήσεων Αμβέρσας, Βέλγιο) υπέβαλε στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 102 ΣΛΕΕ. Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο δύο ένδικων διαφορών, εκ των οποίων η πρώτη μεταξύ της Belgische Vereniging van Auteurs, Componisten en Uitgevers CVBA (στο εξής: SABAM) και της εταιρίας Weareone.World BVBA (στο εξής: W.W) και η δεύτερη μεταξύ της SABAM και της εταιρίας Wecandance NV (στο εξής: WCD), με αντικείμενο τις αμοιβές που εισέπραξε η SABAM για τη χρήση μουσικών έργων του ρεπερτορίου της κατά τη διάρκεια φεστιβάλ που διοργάνωσαν η W.W και η WCD.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α.
Το δίκαιο της Ένωσης
2.
Κατά το άρθρο 102, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, «[ε]ίναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και απαγορεύεται, κατά το μέτρο που δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, η καταχρηστική εκμετάλλευση από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις της δεσπόζουσας θέσης τους εντός της εσωτερικής αγοράς ή σημαντικού τμήματός της». Βάσει του δεύτερου εδαφίου, στοιχείο αʹ, του ίδιου άρθρου, η κατάχρηση αυτή δύναται να συνίσταται ιδίως «στην άμεση ή έμμεση επιβολή μη δικαίων τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής».
3.
Η οδηγία 2014/26 (
2
), η οποία εκδόθηκε βάσει του άρθρου 50, παράγραφος 1, του άρθρου 53, παράγραφος 1, και του άρθρου 62 ΣΛΕΕ και τέθηκε σε ισχύ στις 9 Απριλίου 2014, έχει ως κύριους σκοπούς τη βελτίωση της ικανότητας των μελών των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης να ασκούν έλεγχο επί των δραστηριοτήτων των οργανισμών αυτών, τη διασφάλιση επαρκούς διαφάνειας από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης και τη βελτίωση της χορήγησης πολυεδαφικών αδειών για τα δικαιώματα των δημιουργών μουσικών έργων όσον αφορά την επιγραμμική χρήση (
3
). Για τον σκοπό αυτόν, η οδηγία καθορίζει ειδικότερα τις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για να διασφαλιστεί η ορθή λειτουργία της διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και των συγγενικών δικαιωμάτων από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης (
4
). Το άρθρο 16 της οδηγίας αυτής, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αδειοδότηση» και περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 4 που αφορά τις «Σχέσεις με τους χρήστες», ορίζει στην παράγραφό του 2 τα εξής:
«Οι όροι αδειοδότησης θα πρέπει να βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια που δεν εισάγουν διακρίσεις. […].
Οι δικαιούχοι θα πρέπει να λαμβάνουν κατάλληλη αμοιβή για τη χρήση των δικαιωμάτων. Οι χρεώσεις για τα αποκλειστικά δικαιώματα και τα δικαιώματα αμοιβής είναι εύλογα, μεταξύ άλλων, σε σχέση με την οικονομική αξία της χρήσης των δικαιωμάτων στο εμπόριο, λαμβανομένων υπόψη της φύσης και του πεδίου χρήσης των έργων και άλλων αντικειμένων, καθώς και σε σχέση με την οικονομική αξία των υπηρεσιών που παρέχονται από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης. Οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης θα πρέπει να ενημερώνουν τον ενδιαφερόμενο χρήστη για τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των χρεώσεων αυτών.»
Β.
Το εθνικό δίκαιο
4.
Το άρθρο IV.2 του Wetboek van economisch recht (κώδικα οικονομικού δικαίου) έχει το ίδιο περιεχόμενο με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ.
5.
Η οδηγία 2014/26 μεταφέρθηκε στο βελγικό δίκαιο με τον Wet van 8 juni 2017 tot omzetting in Belgisch recht van de richtlijn 2014/26 (νόμο της 8ης Ιουνίου 2017 περί μεταφοράς στο βελγικό δίκαιο της οδηγίας 2014/26) (
5
), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2018. Το άρθρο 63 του νόμου αυτού τροποποίησε το άρθρο XI.262 του κώδικα οικονομικού δικαίου, το οποίο προβλέπει, στην παράγραφό τoυ 1, ότι «οι όροι αδειοδότησης βασίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια που δεν εισάγουν διακρίσεις. […]. Οι δικαιούχοι εισπράττουν κατάλληλη αμοιβή για τη χρήση των δικαιωμάτων. Οι χρεώσεις για τα αποκλειστικά δικαιώματα και τα δικαιώματα αμοιβής είναι εύλογες, μεταξύ άλλων, σε σχέση με την οικονομική αξία της χρήσης των δικαιωμάτων στο εμπόριο, λαμβανομένων υπόψη της φύσης και της έτασης χρήσης των έργων και άλλων παροχών, καθώς και σε σχέση με την οικονομική αξία των υπηρεσιών που παρέχονται από τον οργανισμό διαχείρισης. Οι εταιρίες συλλογικής διαχείρισης ενημερώνουν τον ενδιαφερόμενο χρήστη για τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό των χρεώσεων αυτών».
6.
Δυνάμει του άρθρου XI.248 του κώδικα οικονομικού δικαίου, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των υποθέσεων των κύριων δικών, «οι εταιρίες διαχείρισης διαχειρίζονται τα δικαιώματα προς το συμφέρον των δικαιούχων. Η διαχείριση αυτή διενεργείται κατά τρόπο δίκαιο, επιμελή, αποτελεσματικό και χωρίς δυσμενείς διακρίσεις […]».
7.
Κατά το άρθρο XI.279 του κώδικα οικονομικού δικαίου, υπηρεσία ελέγχου των εταιριών διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων, υπαγόμενη στη γενική διεύθυνση οικονομικής επιθεώρησης της Δημόσιας Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Οικονομία (FOD Economie), ασκεί εποπτεία, ιδίως, όσον αφορά τους κανόνες είσπραξης, τιμολόγησης και επιμερισμού που θέτουν οι εταιρίες αυτές.
II. Οι υποθέσεις των κύριων δικών και το προδικαστικό ερώτημα
8.
Η SABAM, ενάγουσα στις υποθέσεις των κύριων δικών, είναι οργανισμός διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας κατά την έννοια της βελγικής νομοθεσίας. Οι εναγόμενες εταιρίες, W.W και WCD, είναι οι διοργανωτές των μουσικών φεστιβάλ Tomorrowland και Wecandance, αντιστοίχως.
9.
Η αμοιβή για τη χρήση του ρεπερτορίου της SABAM κατά τη διάρκεια των μουσικών φεστιβάλ (
6
) καθορίζεται βάσει του λεγόμενου «τιμολογίου 211», το οποίο, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των υποθέσεων των κύριων δικών, περιελάμβανε δύο διαφορετικά κριτήρια τιμολόγησης. Το πρώτο προέβλεπε την εφαρμογή ελάχιστης χρέωσης υπολογιζόμενης βάσει του εμβαδού του χώρου στον οποίο ακούγεται η μουσική ή του αριθμού των καθισμάτων. Το δεύτερο, το οποίο εφαρμοζόταν όταν προέκυπταν υψηλότερες αμοιβές, συνίστατο σε κλιμακωτά φθίνουσα χρέωση υπολογιζόμενη επί του υψηλότερου ποσού μεταξύ του προϋπολογισμού για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες (
7
) και των ακαθάριστων εσόδων από την πώληση εισιτηρίων, συμπεριλαμβανομένων των προσφερόμενων στους χορηγούς. Από τη δικογραφία προκύπτει ότι οι εφαρμοζόμενοι συντελεστές κυμαίνονταν μεταξύ 6 % και 2,50 % (3,25 % το 2017) και εφαρμόζονταν σε 8 (9 από το 2017) κλιμάκια κύκλου εργασιών από 0,01 ευρώ μέχρι άνω των 3200000 ευρώ. Οι διάφορες μορφές του τιμολογίου 211 προέβλεπαν την αφαίρεση ορισμένων εξόδων από το βασικό ποσό, και ειδικότερα των εξόδων κρατήσεων, του ΦΠΑ και των δημοτικών τελών (
8
). Στη χρέωση αυτή εφαρμόζονταν εκπτώσεις βάσει του κανόνα 1/3-2/3, κατά τον οποίο: i) αν κλάσμα κάτω του ενός τρίτου των εκτελεσθέντων μουσικών τίτλων προερχόταν από το ρεπερτόριό της, η SABAM εφάρμοζε το ένα τρίτο της χρέωσης, ii) αν κλάσμα άνω του ενός τρίτου και κάτω των δύο τρίτων των εκτελεσθέντων έργων προερχόταν από το ρεπερτόριο αυτό, η SABAM εφάρμοζε τα δύο τρίτα της χρέωσης, iii) στις υπόλοιπες περιπτώσεις, εφάρμοζε πλήρη χρέωση. Προϋπόθεση για την εφαρμογή των εκπτώσεων ήταν η προσκόμιση, από τον διοργανωτή της εκδήλωσης, του καταλόγου των μουσικών έργων που επρόκειτο να εκτελεστούν ή που εκτελέστηκαν. Ο κατάλογος αυτός έπρεπε να προσκομισθεί το αργότερο 10 ημέρες πριν από την εκδήλωση ή, από το 2017 και για μουσικά έργα που εκτελούνταi «live» από DJ, έως 30 ημέρες μετά την εκδήλωση, υπό την προϋπόθεση ότι ο διοργανωτής απευθύνθηκε σε επιχείρηση ελέγχου εγκεκριμένη από τη SABAM.
10.
Με διάφορες αγωγές (
9
), η SABAM αξιώνει από τις εναγόμενες την καταβολή των δικαιωμάτων για τη χρήση του μουσικού ρεπερτορίου της στις διοργανώσεις του φεστιβάλ Tomorrowland το 2014, το 2015 και το 2016 (
10
) και του φεστιβάλ Wecandance από το 2013 έως το 2016 (
11
).
11.
Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η W.W και η WCD αμφισβήτησαν το κύρος του τιμολογίου 211, το οποίο θεωρούν μη δίκαιη χρέωση, διότι δεν αντιστοιχεί στην οικονομική αξία της παροχής της SABAM. Αφενός, η W.W και η WCD υποστηρίζουν ότι ο κανόνας 1/3-2/3 βάσει του οποίου εφαρμόζονταν οι εκπτώσεις δεν είναι αρκούντως ακριβής και ότι υπάρχουν τεχνολογίες χάρη στις οποίες μπορούν να προσδιοριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια τα έργα του ρεπερτορίου της SABAM τα οποία εκτελούνται κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ καθώς και η διάρκειά τους (
12
). Αφετέρου, η W.W και η WCD αμφισβητούν τον υπολογισμό της χρέωσης βάσει του προϋπολογισμού για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες ή των ακαθάριστων εσόδων, χωρίς προηγούμενη αφαίρεση των εξόδων που δεν σχετίζονται άμεσα με τη μουσική. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, το σύστημα τιμολόγησης που η SABAM εφάρμοζε σχετικά με εκδηλώσεις όπως αυτές που διοργανώνουν οι εναγόμενες των κύριων δικών συνιστά απαγορευμένη κατά το άρθρο 102 ΣΛΕΕ κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης.
12.
Δεν αμφισβητείται ότι η SABAM κατέχει στο Βέλγιο εν τοις πράγμασι μονοπώλιο στην αγορά είσπραξης και επιμερισμού των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί της αναπαραγωγής και της παρουσίασης μουσικών έργων στο κοινό.
13.
Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι είναι αδύνατον να υπολογιστεί επακριβώς η οικονομική αξία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που σχετίζονται με την εκτέλεση μουσικών έργων στο πλαίσιο εκδηλώσεων όπως οι επίμαχες στις κύριες δίκες, δεδομένου ότι ο υπολογισμός αυτός θα απαιτούσε να ληφθούν υπόψη η απήχηση και η δημοτικότητα κάθε εκτελεσθέντος τίτλου. Επομένως, ο καθορισμός της αμοιβής που οφείλεται στον οργανισμό διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι αναγκαστικά το αποτέλεσμα εκτίμησης κατά προσέγγιση. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστούν ο βαθμός ακρίβειας που απαιτείται προκειμένου να μην θεωρείται μη δίκαιη η αμοιβή αυτή καθώς και αν το σύστημα τιμολόγησης που εφαρμόζει η SABAM, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που αμφισβητούν οι εναγόμενες, είναι συμβατό με το άρθρο 102 ΣΛΕΕ.
14.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το Ondernemingsrechtbank Antwerp (δικαστήριο επιχειρήσεων Αμβέρσας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Πρέπει το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό, εφόσον συντρέχει τέτοια περίπτωση, με το άρθρο 16 της οδηγίας [2014/26], να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υφίσταται καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης όταν εταιρία συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία κατέχει εν τοις πράγμασι μονοπωλιακή θέση σε κράτος μέλος, εφαρμόζει σε διοργανωτές μουσικών εκδηλώσεων, για το δικαίωμα παρουσίασης μουσικών έργων στο κοινό, σύστημα αμοιβών το οποίο βασίζεται, μεταξύ άλλων, στον κύκλο εργασιών και
1. το οποίο προβλέπει κλιμακούμενη κατ’ αποκοπήν αμοιβή, και όχι αμοιβή η οποία λαμβάνει υπόψη (με τη χρήση σύγχρονων τεχνικών μέσων) το ακριβές μέρος του εκτελεσθέντος κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης μουσικού ρεπερτορίου που διαχειρίζεται η εταιρία συλλογικής διαχείρισης,
2. κατά το οποίο η αμοιβή για την άδεια εξαρτάται επίσης από εξωτερικούς παράγοντες, όπως μεταξύ άλλων η τιμή του εισιτηρίου, η τιμή των εδεσμάτων και ποτών, ο προϋπολογισμός για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες και ο προϋπολογισμός για άλλα στοιχεία, παραδείγματος χάριν για τη διακόσμηση;»
III. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
15.
Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν, βάσει του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου, η SABAM, η W.W, η WCD, η Βελγική και η Γαλλική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οι ανωτέρω, με εξαίρεση τη Γαλλική Κυβέρνηση, ανέπτυξαν προφορικά τις παρατηρήσεις τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση στις 27 Μαΐου 2020.
IV. Ανάλυση
1.
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
16.
Το ζήτημα των κριτηρίων καθορισμού της αμοιβής για τη χρήση μουσικών έργων που περιλαμβάνονται στο ρεπερτόριο της SABAM κατά τη διάρκεια μουσικών φεστιβάλ αποτελεί εδώ και καιρό αντικείμενο ένδικων διαφορών μεταξύ της εταιρίας διαχείρισης και των διοργανωτών των εκδηλώσεων αυτών. Ένα από τα πιο πρόσφατα επεισόδια του «έπους» αυτού αποτελείται από την απόφαση της 12ης Απριλίου 2018 με την οποία, κατόπιν ενδίκου βοηθήματος που άσκησαν διάφορες εταιρίες διοργάνωσης φεστιβάλ (στις οποίες δεν περιλαμβάνονται οι εναγόμενες των κύριων δικών) και η ομοσπονδία που τις εκπροσωπεί, ο Voorzitter van de Nederlandstalige rechtbank van koophandel te Brussel (πρόεδρος του ολλανδόφωνου εμποροδικείου Βρυξελλών, Βέλγιο) διαπίστωσε παράβαση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ από τη SABAM όσον αφορά, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία της χρέωσης που εφαρμόζονται στα φεστιβάλ για τα οποία η W.W και η WCD διατύπωσαν επικρίσεις στις υποθέσεις των κύριων δικών (
13
). Κατόπιν της αποφάσεως αυτής, όπως εκθέτει το αιτούν δικαστήριο, η SABAM τροποποίησε, όπως φαίνεται μόνο προσωρινά, το σύστημα μεταβλητών εκπτώσεων ανάλογα με τον αριθμό των έργων του ρεπερτορίου της που εκτελούνται κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, αντικαθιστώντας τον κανόνα 1/3-2/3 με κλίμακα με διαβαθμίσεις του 10 %. Προβλέφθηκε επίσης η δυνατότητα έκπτωσης, από τα ακαθάριστα έσοδα, των εξόδων για υπηρεσίες επαγγελματικής ασφάλειας και δημόσιας στήριξης σε ποσοστό έως το 50 % του συνόλου τους. Από τη δικογραφία προκύπτει επίσης ότι η SABAM άσκησε έφεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Hof van beroep te Brussel (εφετείου Βρυξελλών, Βέλγιο), το οποίο αποφάνθηκε με απόφαση της 10ης Απριλίου 2019 ζητώντας γνωμοδότηση από την Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 102 ΣΛΕΕ στο σύστημα αμοιβών της SABAM και των άλλων εταιριών διαχείρισης που επιδιώκουν ανάλογους σκοπούς και κατέχουν μονοπωλιακή θέση σε άλλα κράτη μέλη της Ένωσης. Το δικαστήριο αυτό ζήτησε επίσης από την Επιτροπή να το ενημερώσει σχετικά με την ύπαρξη εκκρεμών διαδικασιών σε άλλα κράτη μέλη παρεμφερών με εκείνη που εκκρεμούσε ενώπιόν του ή οποιουδήποτε μέτρου το οποίο εξεταζόταν ενδεχομένως σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Επιτροπή διατύπωσε τη γνωμοδότησή της στις 8 Μαΐου 2020. Η γνωμοδότηση αυτή προσκομίστηκε στην παρούσα διαδικασία μέσω μέτρου οργάνωσης της διαδικασίας κατά την έννοια του άρθρου 62 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
17.
Δεδομένου ότι αντικείμενο του προδικαστικού ερωτήματος που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο είναι αν η εφαρμογή συγκεκριμένης μεθόδου υπολογισμού τιμής –εν προκειμένω, των αμοιβών που οφείλονται σε οργανισμό συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για την παρουσίαση στο κοινό μουσικών έργων που περιλαμβάνονται στο ρεπερτόριό του– είναι καταχρηστική, πρέπει προ πάντων να ληφθεί υπόψη το άρθρο 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, το οποίο, όπως είδαμε, απαγορεύει την επιβολή, από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, «μη δικαίων τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής».
18.
Στις παρούσες προτάσεις θα αναλύσω κατ’ αρχάς τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις μη δίκαιες τιμές, μνημονεύοντας ειδικά τις χρεώσεις από τις εταιρίες διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Εν συνεχεία, θα εξετάσω, χωριστά και υπό το πρίσμα των εκτεθεισών αρχών, τα στοιχεία του συστήματος αμοιβών της SABAM που προσδιορίζονται στο προδικαστικό ερώτημα, επί των οποίων το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο διευκρινίσεις. Θα αρχίσω με τη μέθοδο καθορισμού του βασικού ποσού στο οποίο εφαρμόζεται ο συντελεστής που καθορίζει τις οφειλόμενες στη SABAM αμοιβές, ήτοι το στοιχείο που μνημονεύεται στο δεύτερο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος. Ακολούθως. θα εξετάσω το σύστημα κατ’ αποκοπήν εκπτώσεων το οποίο μνημονεύεται από το αιτούν δικαστήριο στο πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος.
19.
Με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Επιτροπή έθιξε επίσης το ενδεχόμενο να συνιστά το σύστημα αμοιβών που εφαρμόζει η SABAM δυσμενή διάκριση, κατά την έννοια του άρθρου 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ. Επιπλέον, ορισμένα επιχειρήματα που η W.W προέβαλε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση παρέπεμπαν εμμέσως στο ενδεχόμενο οι τιμές να εισάγουν δυσμενή διάκριση. Εντούτοις, δεν θα εξετάσω το ζήτημα αυτό, δεδομένου ότι από την απόφαση περί παραπομπής δεν προκύπτει ότι το Ondernemingsrechtbank Antwerp (δικαστήριο επιχειρήσεων Αμβέρσας) είχε την πρόθεση να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο επίσης ως προς το ζήτημα αυτό.
20.
Τέλος, μολονότι το προδικαστικό ερώτημα αφορά επίσης το άρθρο 16 της οδηγίας 2014/26, το Ondernemingsrechtbank Antwerp (δικαστήριο επιχειρήσεων Αμβέρσας) ζητεί από το Δικαστήριο διευκρινίσεις μόνο σχετικά με την ερμηνεία της έννοιας της κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης, έννοιας η οποία δεν περιλαμβάνεται, τουλάχιστον ρητώς, στην οδηγία 2014/26. Επομένως, στην ανάλυσή μου θα περιοριστώ στην εξέταση του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και, ειδικότερα, της περίπτωσης που προβλέπεται στο δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του άρθρου αυτού.
2.
Νομολογία σχετικά με κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης συνιστάμενη στην επιβολή υπερβολικών τιμών και εφαρμογή της στις χρεώσεις των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας
α) Εξακρίβωση της ύπαρξης μη δίκαιων τιμών
21.
Αντιθέτως προς όσα ισχύουν σε άλλα νομικά συστήματα, όπως αυτό των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, το ευρωπαϊκό δίκαιο του ανταγωνισμού καταλέγει, όπως προεκτέθηκε, στις παραβάσεις των κανόνων ανταγωνισμού την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης η οποία συνίσταται «στην άμεση ή έμμεση επιβολή μη δικαίων τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής». Η χρήση της συγκεκριμένης παράβασης των κανόνων ανταγωνισμού, στην πρακτική της Επιτροπής και των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα πολύ περιορισμένη. Εντούτοις, προσφάτως παρατηρείται αναβίωση της χρήσης της περίπτωσης των «μη δικαίων τιμών», όπως αποδεικνύεται από την αύξηση των περιπτώσεων που εξέτασαν οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και η Επιτροπή, καθώς και των υποθέσεων που έφθασαν στο Δικαστήριο. Οι υποθέσεις αυτές αφορούν, κυρίως, τις τιμές φαρμάκων και τις χρεώσεις που εφαρμόζουν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (
14
).
22.
Για την κατανόηση της κατάστασης αυτής (απροθυμία χρήσης της περίπτωσης αυτής και μεταγενέστερα επέκτασή της όσον αφορά όμως συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς), πρέπει να επισημανθεί αρχικώς ότι ο προσδιορισμός μιας τιμής ως μη δίκαιης και, επομένως, ως αντίθετης προς το δίκαιο του ανταγωνισμού είναι ιδιαίτερα δυσχερής και ενέχει τον κίνδυνο ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων (τα οποία προκύπτουν όταν θεωρείται εσφαλμένως ότι μια τιμή υπερβαίνει την ανταγωνιστική τιμή) ή, ακόμη χειρότερα, στρέβλωσης του δικαίου του ανταγωνισμού σε ένα είδος οικονομικού παρεμβατισμού που αντικαθιστά τη δυναμική των αγορών με ρύθμιση των οικονομικών σχέσεων η οποία ανταποκρίνεται στις υποκειμενικές προτιμήσεις της ρυθμιστικής αρχής. Επιπλέον, η μείωση των περιθωρίων κέρδους μπορεί να αποτελέσει αντικίνητρο για τη βελτίωση της ποιότητας του προϊόντος ή της υπηρεσίας, για την καινοτομία και για την είσοδο νέων ανταγωνιστών στην αγορά. Συνεπώς, αυτό αποβαίνει τελικά εις βάρος της ευημερίας του καταναλωτή, η οποία είναι ο κύριος (κατά ορισμένους, ο μόνος) σκοπός του δικαίου του ανταγωνισμού.
23.
Συνήθως, σε μια ανταγωνιστική αγορά, επέρχεται διόρθωση των υψηλών τιμών όταν, ακριβώς λόγω του υψηλού επιπέδου τους, προσελκύονται νέες επιχειρήσεις και, επομένως, η προσφορά αυξάνεται και, ως επακόλουθο, η τιμή μειώνεται. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αγορά αυτοδιορθώνεται. Αυτή είναι η προσέγγιση που ακολουθούν όλα τα ρεύματα οικονομικής σκέψης τα οποία υπογραμμίζουν την ικανότητα αυτοδιόρθωσης των αγορών, προσέγγιση η οποία προωθήθηκε από τη σχολή του Σικάγου που επηρέασε έντονα την αντιμονοπωλιακή πρακτική στη Βόρεια Αμερική.
24.
Εντούτοις, η αυτοδιόρθωση της αγοράς δεν είναι πάντοτε δυνατή. Πρωτίστως, δεν είναι δυνατή σε όλες εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες υπάρχουν νομικοί φραγμοί για την είσοδο άλλων επιχειρήσεων στην αγορά, όπως συμβαίνει όταν υπάρχει εκ του νόμου μονοπώλιο. Υπάρχει επίσης η περίπτωση του εν τοις πράγμασι μονοπωλίου, σε αγορές όπου πολλαπλοί παράγοντες –όπως οι καταναλωτικές συνήθειες, η μη υποκαταστασιμότητα του προϊόντος ή της υπηρεσίας του μονοπωλίου με ανάλογα προϊόντα ή ανάλογες υπηρεσίες, τα αποτελέσματα αποκλεισμού, τα «αποτελέσματα δικτύου» στις πολύπλευρες αγορές, οι οικονομίες κλίμακας των οποίων επωφελείται το μονοπώλιο– μπορούν να καταστήσουν εξαιρετικά δυσχερή την είσοδο νέων ανταγωνιστών στην αγορά.
25.
Ακολούθως, για ορισμένα προϊόντα, δεν είναι αληθές ότι υπάρχει όριο τιμής το οποίο ο καταναλωτής δεν είναι διατεθειμένος να υπερβεί, με αποτέλεσμα ότι στις περιπτώσεις αυτές δεν υπάρχουν εμπόδια για την επιβολή υπερβολικών τιμών. Για παράδειγμα, στην περίπτωση ενός φαρμάκου ζωτικής σημασίας, το μόνο όριο για την απόκτησή του είναι η οικονομική δυνατότητα του αγοραστή (του επιμέρους ασθενούς ή των εθνικών υπηρεσιών υγείας). Πάντως, ακόμη και όταν υπεισέρχονται αξίες λιγότερο θεμελιώδεις από την ανθρώπινη ζωή, ενδέχεται να υπάρχουν πολιτισμικοί παράγοντες ή παράγοντες συμπεριφοράς οι οποίοι ωθούν στα ύψη την τιμή την οποία είναι διατεθειμένος να πληρώσει ο καταναλωτής. Προκειμένου να παραστεί στη συναυλία ενός παγκοσμίου φήμης αστέρα της ροκ, ο οποίος είναι το είδωλο εκατομμυρίων νέων, το μόνο όριο στην τιμή, για τον επιμέρους θαυμαστή, μπορεί να είναι οι οικονομικές δυνατότητές του.
26.
Σε περιπτώσεις όπως οι εκτεθείσες στα δύο προηγούμενα σημεία των παρουσών προτάσεων, η μη παρέμβαση του δικαίου του ανταγωνισμού παράγει ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα, διότι, με βάση την παραδοχή περί αυτοδιόρθωσης της αγοράς, μια τιμή θα θεωρείται εσφαλμένως ότι δεν υπερβαίνει την ανταγωνιστική τιμή. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν πρόκειται μόνο για στρέβλωση του ανταγωνισμού, αλλά για κάτι μεγαλύτερο. Συγκεκριμένα, ενδέχεται να πρόκειται για επίθεση σε ορισμένες βασικές αρχές της κοινωνίας μας, όπως η ισότητα των πολιτών, για τους οποίους οι διαφορές στην απόλαυση ορισμένων αγαθών που θεωρούνται θεμελιώδη δεν μπορούν να εξαρτώνται, πέραν ενός ορισμένου ορίου, από την οικονομική δυνατότητα χωρίς να υπονομεύεται η κοινωνική συνοχή. Η προστασία της υγείας και, επομένως, η διαθεσιμότητα φαρμάκων που θεωρούνται απαραίτητα, ή η πρόσβαση σε ορισμένα πολιτιστικά καταναλωτικά αγαθά, είναι, στις κοινωνίες μας, βασικά χαρακτηριστικά της συμμετοχής στην κοινότητα των πολιτών. Επομένως, στους τομείς αυτούς ανακύπτει, με μεγαλύτερη έμφαση, το ζήτημα της «μη δίκαιης τιμής». Αυτό συμβαίνει κυρίως σε περιόδους οικονομικής κρίσης ή στις οποίες υπάρχει μεγαλύτερη κοινωνική ευαισθησία έναντι των ανισοτήτων. Η περίπτωση των υπερβολικών τιμών είναι χαρακτηριστική του ευρωπαϊκού δικαίου του ανταγωνισμού, ακριβώς διότι αυτό εντάσσεται σε νομικό σύστημα και διαπνέεται από οικονομική αντίληψη που παραπέμπουν στην «κοινωνική οικονομία της αγοράς» (άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ).
27.
Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή, οι εθνικές αρχές ανταγωνισμού και τα εθνικά δικαστήρια, όταν εφαρμόζουν την έννοια της υπερβολικής τιμής, βρίσκονται σε ένα είδος προκρούστειας κλίνης. Αφενός, υπάρχει ο κίνδυνος υπερβολικής επιβολής της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, που τροφοδοτείται από ψευδώς θετικά αποτελέσματα, τα οποία θίγουν τελικώς την αποτελεσματικότητα και την ίδια την ευημερία του καταναλωτή, και, αφετέρου, ελλοχεύει ο κίνδυνος ελλιπούς επιβολής, λόγω των ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων, τα οποία όχι μόνο θίγουν την ευημερία του καταναλωτή αλλά, όπως εκτέθηκε στο προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων, μπορούν να έχουν αρνητικές συνέπειες ευρύτερης εμβέλειας.
28.
Στις τόσο δύσκολες συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο προσδιόρισε μεθόδους οι οποίες διευκρινίστηκαν στην επακόλουθη εξέλιξη της νομολογίας. Υπό το πρίσμα της νομολογίας αυτής, μπορεί να περιγραφεί ένα αρκούντως σαφές πλαίσιο μεθόδων και κριτηρίων που πρέπει να εφαρμόζονται για τον χαρακτηρισμό μιας τιμής ως μη δίκαιης και ως αντίθετης προς το άρθρο 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ. Αυτές τις μεθόδους και αυτά τα κριτήρια εξέτασε εν εκτάσει ο γενικός εισαγγελέας N. Wahl στις προτάσεις που ανέπτυξε στην υπόθεση Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība (
15
), με τις οποίες συντάσσομαι και στις οποίες παραπέμπω, προσθέτοντας ορισμένες εκτιμήσεις οι οποίες συνδέονται, κατά μεγάλο μέρος, με τα χαρακτηριστικά της υπόθεσης που αποτελεί αντικείμενο των παρουσών προτάσεων.
29.
Καθοριστικής σημασίας για το ζήτημα των μη δίκαιων τιμών υπήρξε η διάσημη απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου 1978, United Brands και United Brands Continentaal κατά Επιτροπής (
16
) (στο εξής: απόφαση United Brands) (
17
), στην οποία, όπως προηγουμένως στην απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1975, General Motors Continental κατά Επιτροπής (
18
), το Δικαστήριο όρισε ως «υπερβολική» την τιμή που είναι «δυσανάλογη προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής» (
19
). Επομένως, κάθε υψηλή τιμή, την οποία εφαρμόζει επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση σε συγκεκριμένη αγορά, δεν είναι υπερβολική και αντίθετη προς το άρθρο 102 ΣΛΕΕ, αλλά μόνον οι τιμές εκείνες οι οποίες είναι «δυσανάλογες» ή «εκτροχιαστικές».
30.
Πώς μπορεί να καθοριστεί ότι η τιμή είναι δυσανάλογη προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής; Για τον σκοπό αυτόν, το Δικαστήριο καθόρισε, στην απόφαση United Brands, ένα κριτήριο το οποίο εφαρμόζεται σε δύο στάδια, το πρώτο εκ των οποίων συνίσταται στη διαπίστωση της ύπαρξης σημαντικής διαφοράς, ήτοι δυσαναλογίας, μεταξύ της τιμής που όντως εφαρμόζεται στη σχετική αγορά από την επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση και της τιμής που, υποθετικά, θα είχε εφαρμόσει η επιχείρηση σε περίπτωση ύπαρξης πραγματικού ανταγωνισμού στην αγορά αυτή (τιμή αναφοράς). Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η δυσαναλογία αυτή μπορεί να αξιολογηθεί αντικειμενικά λαμβανομένου υπόψη του εύρους του περιθωρίου κέρδους της επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση, το οποίο προκύπτει από τη σχέση μεταξύ του κόστους παραγωγής για την εν λόγω επιχείρηση και της τιμής που αυτή επιβάλλει. Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, κατά το δεύτερο στάδιο εφαρμογής του κριτηρίου πρέπει να «εξετασθεί αν επιβλήθηκε μη δίκαιη τιμή, είτε κατ’ απόλυτη έννοια είτε σε σύγκριση με τα ανταγωνιστικά προϊόντα» (
20
) (στο εξής: κριτήριο United Brands).
31.
Επομένως, βάσει του κριτηρίου αυτού, η απλώς και μόνον διαπίστωση δυσαναλογίας μεταξύ τιμής και κόστους παραγωγής καθώς και υπερβολικού περιθωρίου κέρδους δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η τιμή είναι μη δίκαιη, ήτοι δυσανάλογη προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής. Για την εξαγωγή του συμπεράσματος αυτού, πρέπει να διενεργηθεί το δεύτερο στάδιο της ανάλυσης, κατά το οποίο πρέπει να αξιολογηθεί αν αυτή καθεαυτή η διαπιστωθείσα διαφορά μεταξύ τιμής και κόστους παραγωγής συνιστά μη δίκαιη τιμή ή αν ο μη δίκαιος χαρακτήρας προκύπτει από σύγκριση με τις τιμές τις οποίες εφαρμόζουν ανταγωνιστικές επιχειρήσεις (
21
). Ενώ η αξιολόγηση που πραγματοποιείται κατά το πρώτο στάδιο του κριτηρίου και εκείνη που αφορά αυτόν καθεαυτόν τον μη δίκαιο χαρακτήρα της τιμής, η οποία πραγματοποιείται κατά το δεύτερο στάδιο, επικεντρώνονται, κατ’ ουσίαν, στο περιθώριο κέρδους της επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση, η σύγκριση με τις τιμές ανταγωνιστικών προϊόντων συνιστά αξιολόγηση βασισμένη σε μέτρο σύγκρισης.
32.
Η ανάλυση τιμών/κόστους παραγωγής που προβλέπεται από το κριτήριο United Brands, καθώς και οι εναλλακτικές μέθοδοι καθορισμού του περιθωρίου κέρδους, απαιτούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, περίπλοκες έρευνες και συχνά καταλήγουν μόνο σε κατά προσέγγιση αποτελέσματα.
33.
Για τον λόγο αυτόν, η νομολογία και η πρακτική της Επιτροπής έχουν αναγνωρίσει αυτοτελή σημασία επίσης σε άλλες μεθόδους ανάλυσης (
22
), βασισμένες, όπως προβλέπεται στο δεύτερο στάδιο του κριτηρίου United Brands, σε σύγκριση της τιμής που θεωρείται μη δίκαιη και διάφορων στοιχείων αναφοράς, ορισμένα εκ των οποίων προέρχονται από την ίδια σχετική αγορά, ενώ άλλα όχι. Τέτοια στοιχεία είναι: i) οι τιμές που η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση εφάρμοσε στο παρελθόν για τα ίδια προϊόντα στην ίδια σχετική αγορά (
23
), ii) οι τιμές που η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση εφαρμόζει για διαφορετικά (
24
) ή σχετιζόμενα (
25
) ή παρεμφερή προϊόντα (
26
) ή για διαφορετικές κατηγορίες πελατών (
27
), iii) οι τιμές που η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση εφαρμόζει για το ίδιο προϊόν σε διαφορετικές περιοχές της ίδιας σχετικής αγοράς (
28
) ή σε άλλες γεωγραφικές αγορές (
29
), iv) οι τιμές που ανταγωνιστικές επιχειρήσεις οι οποίες δεν κατέχουν δεσπόζουσα θέση εφαρμόζουν στην ίδια σχετική αγορά (
30
), v) οι τιμές που άλλες επιχειρήσεις εφαρμόζουν για το ίδιο προϊόν ή για συγκρίσιμα προϊόντα σε άλλες αγορές (
31
). Η νομιμότητα της χρησιμοποίησης μεθόδων εναλλακτικών σε σχέση με τη σύγκριση τιμής και κόστους παραγωγής, βασισμένων ειδικότερα στη σύγκριση των τιμών που εφαρμόζονται στο σχετικό κράτος μέλος και εκείνων που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη, επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από το Δικαστήριο στην απόφαση AKKA/LAA ακριβώς με αναφορά στις χρεώσεις από οργανισμούς διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (
32
).
34.
Κατά το Δικαστήριο, η επιλογή της πλέον πρόσφορης μεθοδολογίας ανάλυσης, και γενικότερα η κρίση σχετικά με την ύπαρξη μη δίκαιων τιμών (
33
), πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όλες τις περιστάσεις που χαρακτηρίζουν τη συγκεκριμένη περίπτωση (
34
). Η επιλογή αυτή εξαρτάται, ειδικότερα, από το επίμαχο προϊόν ή την επίμαχη παροχή, τα χαρακτηριστικά της αγοράς, τη διαθεσιμότητα σχετικών στοιχείων, την κατηγορία των αντισυμβαλλομένων της επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση. Επομένως, για παράδειγμα, στην απόφαση United Brands, το Δικαστήριο παρατήρησε ότι η ανάλυση τιμών/κόστους παραγωγής ήταν, λαμβανομένων υπόψη του επίμαχου προϊόντος και της διαθεσιμότητας στοιχείων σχετικά με τη διάρθρωση του κόστους της UBS, πολύ πιο αξιόπιστο κριτήριο σε σχέση με εκείνο που χρησιμοποίησε η Επιτροπή, το οποίο βασιζόταν στη σύγκριση των τιμών που εφάρμοσε η UBS στις εθνικές αγορές που αποτέλεσαν αντικείμενο της έρευνας και στην εθνική αγορά αναφοράς, η οποία επελέγη, κατά το Δικαστήριο, βάσει εσφαλμένων αξιολογήσεων (
35
). Αντιθέτως, σε άλλες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα, στην περίπτωση άυλων αγαθών, ανάλυση βασισμένη στη σύγκριση τιμών/κόστους παραγωγής ενδέχεται να αποδειχθεί περίπλοκη, καθώς και απρόσφορη για τη συνεκτίμηση της υποκείμενης οικονομικής πραγματικότητας.
35.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει, όπως ρητώς αναγνώρισε το Δικαστήριο στην απόφαση AKKA/LAA, μία μοναδική κατάλληλη μέθοδος για τη σύγκριση της τιμής που θεωρείται μη δίκαιη και της τιμής αναφοράς ούτε για τον καθορισμό του πλαισίου της σύγκρισης αυτής (
36
). Το Δικαστήριο προτιμά μάλλον μια προσέγγιση βασισμένη στη συνδυασμένη χρήση περισσότερων κριτηρίων σύγκρισης, κάθε ένα εκ των οποίων είναι ικανό να παράσχει στοιχεία σχετικά με την ύπαρξη μη δίκαιης τιμής ή να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει τα στοιχεία που προκύπτουν από την εφαρμογή ενός ή περισσότερων άλλων κριτηρίων (
37
).
36.
Συντάσσομαι με την προσέγγιση αυτή, την οποία υποστήριξε ο γενικός εισαγγελέας N. Wahl στις προτάσεις του στην υπόθεση AKKA/LAA. Πράγματι, όλες οι προεκτεθείσες μέθοδοι ανάλυσης έχουν εγγενείς περιορισμούς και, προκειμένου να αποφευχθούν ψευδώς θετικά ή ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα, απαιτούν επαλήθευση ή διόρθωση μέσω της χρήσης άλλων κριτηρίων τα οποία αποδεικνύονται λυσιτελή βάσει των περιστάσεων κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης (
38
).
37.
Όπως δεν υπάρχει μία μοναδική μέθοδος σύγκρισης της τιμής που θεωρείται μη δίκαιη και της τιμής αναφοράς, δεν υπάρχει απόλυτη απάντηση στη βασική ερώτηση σχετικά με το όριο πάνω από το οποίο η δυσαναλογία μεταξύ των τιμών αυτών μπορεί να συνεπάγεται κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην αγορά και να απαιτεί παρέμβαση των αρχών ανταγωνισμού. Συγκεκριμένα, η απάντηση στην ερώτηση αυτή συνεπάγεται ότι πρέπει να καθοριστούν η οικονομική αξία του αγαθού ή της παροχής καθώς και το περιθώριο εύλογου κέρδους της επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση, εκτίμηση η οποία, λογικά, δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί in abstracto. Το Δικαστήριο έκρινε συναφώς, στην απόφαση AKKA/LAA, όσον αφορά τη σύγκριση των τιμών που εφάρμοζε η επιχείρηση που κατείχε δεσπόζουσα θέση σε ένα κράτος μέλος και εκείνων που εφάρμοζε σε άλλα κράτη μέλη, ότι δεν υφίσταται «ελάχιστο κατώτατο όριο από το οποίο μια τιμή μπορεί να χαρακτηρισθεί “αισθητά υψηλότερη”, δεδομένου ότι οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περιπτώσεως είναι συναφώς αποφασιστικής σημασίας» και ότι, συνεπώς, διαφορά μεταξύ των αμοιβών μπορεί να χαρακτηριστεί «αισθητή» αν είναι σημαντική και σταθερή, ήτοι όχι προσωρινή ή περιστασιακή (
39
).
38.
Στην περίπτωση που τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν μέσω των διάφορων μεθοδολογιών που προεκτέθηκαν συγκλίνουν υπέρ της ύπαρξης μη δίκαιων τιμών, η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση έχει τη δυνατότητα να δικαιολογήσει τη διάρθρωση των τιμών της και τη διαφορά αυτών και της τιμής αναφοράς στηριζόμενη, μεταξύ άλλων στη διαφορετική κατάσταση της αγοράς στην οποία δραστηριοποιείται σε σχέση με την κατάσταση των γεωγραφικών αγορών αναφοράς (
40
), στη διάρθρωση του δικού της κόστους παραγωγής ή ακόμη στην απαίτηση ανταμοιβής του κεφαλαίου (
41
) ή ανάκτησης πρόσθετων εξόδων, για παράδειγμα, εξόδων έρευνας και ανάπτυξης (
42
), ή εξόδων που απορρέουν από την εφαρμογή εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων (
43
). Εντούτοις, το Δικαστήριο απέκλεισε ότι ενδεχόμενη μη ορθολογική εκμετάλλευση της επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση μπορεί να δικαιολογήσει την επιβολή μη δίκαιων τιμών (
44
).
β) Νομολογία σχετικά με τις χρεώσεις από τους οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας
39.
Το παραδοσιακό μονοπώλιο (
45
) των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είχε ως αποτέλεσμα πολυάριθμες παρεμβάσεις των αρχών ανταγωνισμού σε επίπεδο τόσο εθνικό όσο και ευρωπαϊκό, με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, την τιμολογιακή πολιτική που εφαρμόζουν οι οργανισμοί αυτοί.
40.
Στην απόφαση της 9ης Απριλίου 1987, Basset (
46
) (στο εξής: απόφαση Basset), η οποία αφορούσε την είσπραξη από τον γαλλικό οργανισμό διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, SACEM, συμπληρωματικού δικαιώματος μηχανικής αναπαραγωγής, επιπλέον του δικαιώματος παρουσίασης στο κοινό εγγεγραμμένων μουσικών έργων, σε δισκοθήκη, το Δικαστήριο έκρινε, κατ’ ουσίαν, ότι τα δικαιώματα που εισπράττονται ως αμοιβή για το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας σε σχέση με την παρουσίαση αυτή, το ποσό των οποίων υπολογίζεται βάσει του κύκλου εργασιών της δισκοθήκης, πρέπει να θεωρηθούν κανονική εκμετάλλευση δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και ότι αυτή καθεαυτή η είσπραξή τους δεν συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης (
47
). Εντούτοις, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι το επίπεδο αμοιβής του δικαιώματος ή των σωρευομένων δικαιωμάτων που καθόρισε ο οργανισμός συλλογικής διαχείρισης ο οποίος κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά μπορεί να είναι τέτοιο ώστε να συνιστά καταχρηστική πρακτική αν έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή μη δίκαιων όρων (
48
).
41.
Οι υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 13ης Ιουλίου 1989, Tournier (
49
) (στο εξής: απόφαση Tournier) και Lucazeau κ.λπ. (
50
) (στο εξής: απόφαση Lucazeau), αφορούσαν το επίπεδο των αμοιβών που ο SACEM εισέπραττε από τις δισκοθήκες, οι οποίες αμοιβές θεωρούνταν σημαντικά υψηλότερες σε σχέση με εκείνες που εφαρμόζονταν σε άλλα κράτη μέλη και δυσανάλογες προς τις χρεώσεις που εφαρμόζονταν σε άλλους οι οποίοι χρησιμοποιούν σε μεγάλη κλίμακα εγγεγραμμένη μουσική, όπως το ραδιόφωνο και η τηλεόραση (
51
). Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, όταν επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιβάλλει, για τις υπηρεσίες που παρέχει, τιμές αισθητά υψηλότερες σε σχέση με αυτές που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη και όταν η σύγκριση των επιπέδων των τιμών έχει πραγματοποιηθεί επί ομοιόμορφης βάσης, η διαφορά αυτή πρέπει να θεωρηθεί ένδειξη κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης. Στην περίπτωση αυτή, στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση εναπόκειται να δικαιολογήσει τη διαφορά, επικαλούμενη αντικειμενικές διαφορές μεταξύ της κατάστασης του οικείου κράτους μέλους και της κατάστασης που επικρατεί σε όλα τα άλλα κράτη μέλη. Το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι δεν συνιστά αποδεκτό δικαιολογητικό λόγο η περίσταση ότι το ποσοστό των εσόδων από τις αμοιβές το οποίο προορίζεται για τα έξοδα είσπραξης, διοίκησης και επιμερισμού, και όχι για τους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, είναι σημαντικά υψηλότερο σε σύγκριση με εκείνο των εταιριών διαχείρισης που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη, δεδομένου ότι δεν αποκλείεται να είναι η διαφορά αυτή συνέπεια μη ορθολογικής λειτουργίας οφειλόμενης στην έλλειψη ανταγωνισμού στην αγορά (
52
). Τέλος, στην απόφαση Tournier, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ο ενιαίος ή κατ’ αποκοπήν χαρακτήρας της αμοιβής που εισπράττεται μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση υπό το πρίσμα της απαγόρευσης πρακτικών μη δίκαιης τιμής «μόνο κατά το μέτρο που άλλες μέθοδοι είναι ικανές να επιτύχουν τον ίδιο νόμιμο σκοπό, ο οποίος συνίσταται στην προστασία των συμφερόντων των δημιουργών, συνθετών και εκδοτών μουσικής χωρίς, ωστόσο, να συνεπάγονται αύξηση των απαιτούμενων εξόδων για τη διαχείριση των συμβάσεων και για την εποπτεία στη χρήση προστατευόμενων μουσικών έργων» (
53
).
42.
Στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2008, Kanal 5 και TV 4 (
54
) (στο εξής: απόφαση Kanal 5), η οποία αφορούσε τον μη δίκαιο χαρακτήρα των αμοιβών που εφάρμοζε ο σουηδικός οργανισμός διαχείρισης, STIM, για την τηλεοπτική μετάδοση μουσικών έργων προστατευόμενων με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, το Δικαστήριο επανέλαβε την αρχή που είχε ήδη διατυπώσει στην απόφαση Tournier, διευκρινίζοντας ότι χρεώσεις οι οποίες υπολογίζονται βάσει των εσόδων των εταιριών που μεταδίδουν τηλεοπτικώς τα έργα αυτά, καθώς και βάσει της ποσότητας της τηλεοπτικώς μεταδιδόμενης μουσικής (
55
), μολονότι αυτές καθεαυτές είναι θεμιτές, μπορούν παρά ταύτα να είναι καταχρηστικές όταν «υφίσταται κάποια άλλη μέθοδος που καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό και τον ποσοτικό υπολογισμό, κατά ακριβέστερο τρόπο, της χρήσης των έργων αυτών, καθώς και της τηλεθέασης, και όταν η μέθοδος αυτή μπορεί να υλοποιήσει τον ίδιο θεμιτό σκοπό, ο οποίος συνίσταται στην προστασία των συμφερόντων των δημιουργών, συνθετών και εκδοτών μουσικής χωρίς, ωστόσο, να συνεπάγεται αύξηση των απαιτούμενων εξόδων για τη διαχείριση των συμβάσεων και για την εποπτεία της χρήσης των προστατευόμενων από το δικαίωμα του δημιουργού μουσικών έργων» (
56
).
43.
Στην απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, OSA (
57
) (στο εξής: απόφαση OSA), το Δικαστήριο επανέλαβε και εφάρμοσε ταυτοχρόνως τις δύο προσεγγίσεις που είχε ακολουθήσει στις αποφάσεις Tournier και Kanal 5. Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έκρινε, αφενός, ότι το γεγονός ότι οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επιβάλλει, για τις υπηρεσίες που παρέχει, τιμές αισθητά υψηλότερες σε σχέση με αυτές που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη συνιστά, όταν η σύγκριση των επιπέδων των τιμών έχει πραγματοποιηθεί επί ομοιόμορφης βάσης, ένδειξη κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης κατά την έννοια του άρθρου 102 ΣΛΕΕ και, αφετέρου, ότι εν λόγω κατάχρηση μπορεί να συνίσταται στην εφαρμογή υπερβολικής τιμής, δυσανάλογης προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής (
58
).
44.
Τέλος, στην πολλάκις προμνησθείσα πρόσφατη απόφαση AKKA/LAA, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η μέθοδος για τον καθορισμό του ενδεχόμενου καταχρηστικού χαρακτήρα των χρεώσεων από οργανισμό διαχείρισης, η οποία χρησιμοποιήθηκε στις αποφάσεις Tournier και Lucazeau και στηρίζεται στη σύγκριση με τις χρεώσεις που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη, στην περίπτωση εκείνη σε ορισμένα όμορα κράτη, τα οποία επελέγησαν βάσει αντικειμενικών, πρόσφορων και επαληθεύσιμων κριτηρίων, συνιστά, όταν η σύγκριση αυτή πραγματοποιήθηκε επί ομοιόμορφης βάσης και λαμβανομένου υπόψη, κατά περίπτωση, του δείκτη ισοδυναμίας αγοραστικής δύναμης (ΔΙΑΔ), θεμιτή εναλλακτική δυνατότητα σε σχέση με το κριτήριο United Brands (
59
).
45.
Από την ανάγνωση της απόφασης AKKA/LAA τίθεται το ερώτημα αν το Δικαστήριο είχε οπωσδήποτε την πρόθεση να επιλέξει τη σύγκριση με τις χρεώσεις που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη αναφοράς ως αποκλειστική μέθοδο ανάλυσης, εφαρμοστέα σε κάθε περίπτωση στην οποία πρέπει να αξιολογηθεί ο υπερβολικός χαρακτήρας των σχετικών με μουσικά έργα χρεώσεων που επιβάλλει οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Μολονότι το γράμμα του διατακτικού της απόφασης αυτής και το γεγονός ότι το Δικαστήριο δεν μνημόνευσε την απόφαση Kanal 5 ενδέχεται να συνηγορούν υπέρ της άποψης αυτής, το συμπέρασμα αυτό, αντιθέτως, δεν υποστηρίζεται από το σκεπτικό της απόφασης, από το οποίο προκύπτει ότι η επικέντρωση του Δικαστηρίου στη συγκεκριμένη αυτή μεθοδολογία ανάλυσης οφείλεται μάλλον στις περιστάσεις της διαδικασίας της κύριας δίκης και στη διατύπωση των προδικαστικών ερωτημάτων παρά σε ηθελημένη επιλογή.
46.
Εξάλλου, δεν θεωρώ την επιλογή αυτή σκόπιμη. Συγκεκριμένα, πρώτον, είχα ήδη την ευκαιρία να παρατηρήσω ότι κάθε μέθοδος ανάλυσης έχει τα δικά της μειονεκτήματα. Ειδικότερα, όπως ήδη επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας F. G. Jacobs με τις προτάσεις του στην υπόθεση Tournier (
60
), η δυσχέρεια της σύγκρισης με τις χρεώσεις που καθορίζονται σε άλλα κράτη μέλη έγκειται στο γεγονός ότι είναι αναγκαίο να βρεθεί αντικειμενικός τρόπος σύγκρισης, και τούτο δεν είναι ευχερές αν ληφθούν υπόψη οι διαφορές μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών και μεταξύ των μεθόδων υπολογισμού και είσπραξης των δικαιωμάτων που χρησιμοποιούν οι διάφορες εταιρίες διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Γενικότερα, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας N. Wahl με τις προτάσεις του στην υπόθεση AKKA/LAA, «όσον αφορά τις γεωγραφικές συγκρίσεις, στοιχεία όπως π.χ. η εθνική φορολογία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εθνικής αγοράς εργασίας και οι προτιμήσεις των τοπικών καταναλωτών μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά τις τελικές τιμές του εκάστοτε προϊόντος ή υπηρεσίας». Δεύτερον, πρέπει να αποσαφηνιστούν οι ενέργειες που πρέπει να πραγματοποιηθούν όταν δεν είναι δυνατή η σύγκριση επί ομοιόμορφης βάσης, για παράδειγμα, όταν δεν υπάρχει στα κράτη μέλη αναφοράς ανάλογη μέθοδος υπολογισμού των χρεώσεων, ή ακόμη, στην περίπτωση που, όπως προκύπτει στην υπό κρίση υπόθεση από τα στοιχεία που προσκόμισε η Βελγική Κυβέρνηση με τις γραπτές παρατηρήσεις της, από τη σύγκριση αυτή συνάγεται ότι οι χρεώσεις που εφαρμόζει ο οργανισμός διαχείρισης είναι κατώτερες εκείνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη αναφοράς. Τέλος, η απόδοση αποκλειστικής ή καθοριστικής σημασίας στη σύγκριση των χρεώσεων σε διάφορα κράτη μέλη, κατά την αξιολόγηση του ενδεχόμενου υπερβολικού χαρακτήρα των χρεώσεων από τους οργανισμούς διαχείρισης, θα μπορούσε να διευκολύνει συμπεριφορές σύμπραξης μεταξύ των οργανισμών αυτών με σκοπό τον συντονισμό των τιμών.
47.
Για τους λόγους αυτούς, εκτιμώ ότι είναι προτιμότερο η εξέταση του ενδεχόμενου μη δίκαιου χαρακτήρα των χρεώσεων που εφαρμόζουν οι οργανισμοί συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας για μουσικά έργα να διενεργείται με την κατά περίπτωση επιλογή της μεθόδου ή των μεθόδων που είναι πιο λυσιτελείς, καθοριζόμενες βάσει των περιστάσεων κάθε συγκεκριμένης περίπτωσης.
48.
Ακριβώς υπό το πρίσμα των αρχών και εκτιμήσεων που προεκτέθηκαν πρέπει να αναλυθούν τα δύο σκέλη του προδικαστικού ερωτήματος.
3.
Επί του δευτέρου σκέλους του προδικαστικού ερωτήματος
49.
Με το δεύτερο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος, του οποίου η εξέταση πρέπει να προηγηθεί, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης το γεγονός ότι οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, ο οποίος έχει εν τοις πράγμασι μονοπώλιο σε κράτος μέλος, εφαρμόζει στους διοργανωτές μουσικών εκδηλώσεων, για το δικαίωμα παρουσίασης μουσικών έργων στο κοινό, σύστημα αμοιβών βασισμένο στον κύκλο εργασιών, «κατά το οποίο η αμοιβή για την άδεια εξαρτάται επίσης από εξωτερικούς παράγοντες, όπως μεταξύ άλλων η τιμή του εισιτηρίου, η τιμή των εδεσμάτων και ποτών, ο προϋπολογισμός για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες και ο προϋπολογισμός για άλλα στοιχεία, παραδείγματος χάριν για τη διακόσμηση».
50.
Προκαταρκτικά, είναι απαραίτητες τρεις διευκρινίσεις.
51.
Πρώτον, μολονότι στο κείμενο του προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο κάνει λόγο για σύστημα αμοιβών το οποίο «βασίζεται στον κύκλο εργασιών», από την απόφαση περί παραπομπής και τη δικογραφία προκύπτει, και επιβεβαιώθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι το φθίνον ποσοστό που προβλέπεται από το τιμολόγιο 211 για την περίπτωση στην οποία δεν χρησιμοποιείται η βασική χρέωση εφαρμόζεται, εναλλακτικά, στον προϋπολογισμό για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες, ήτοι στο έξοδο που αντιστοιχεί στο ποσό που τίθεται στη διάθεση των καλλιτεχνών, ή στο μέρος των εσόδων το οποίο ισούται όχι με τον συνολικό κύκλο εργασιών της εκδήλωσης αλλά μόνο με το ποσό που αντιστοιχεί στα έσοδα από την πώληση εισιτηρίων (περιλαμβανομένων των προσφερόμενων στους χορηγούς (
61
)).
52.
Δεύτερον, μολονότι η διατύπωση του δεύτερου σκέλους του προδικαστικού ερωτήματος δεν είναι σαφής στο σημείο αυτό, από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής προκύπτει ότι το στοιχείο της χρέωσης από τη SABAM επί του οποίου ζητούνται διευκρινίσεις αφορά τη χρήση, ως βάσης για τον υπολογισμό, μέρους των εσόδων, ίσου με τα ακαθάριστα έσοδα από την πώληση εισιτηρίων, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το μέρος των εσόδων αυτών το οποίο δεν εξαρτάται από την παροχή του οργανισμού διαχείρισης και χωρίς να επιτρέπεται η έκπτωση των εξόδων που δεν σχετίζονται ειδικά με τη μουσική.
53.
Τρίτον, το αιτούν δικαστήριο δεν ζητεί να διευκρινιστεί αν αυτή η πτυχή της μεθόδου υπολογισμού που χρησιμοποιεί η SABAM είναι καταχρηστική στο μέτρο που συνεπάγεται την επιβολή υπερβολικής αμοιβής, αλλά στο μέτρο που δεν αποδεικνύει επαρκή σύνδεσμο μεταξύ της παροχής της SABAM και της αμοιβής που αυτή αξιώνει. Επομένως, δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση, τουλάχιστον άμεσα, αυτό καθεαυτό το επίπεδο των εισπραττόμενων αμοιβών, αλλά, γενικότερα, η μέθοδος υπολογισμού των αμοιβών αυτών, ήτοι η ίδια η διάρθρωση του τιμολογίου 211 και η σχέση η οποία μπορεί να καθοριστεί, βάσει της διάρθρωσης αυτής, με την πραγματική παροχή της SABAM.
54.
Συναφώς, πρέπει να αποσαφηνιστεί εξαρχής ότι μια επιχείρηση, ακόμη και κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, πρέπει να είναι σε θέση να επιδιώκει τα συμφέροντά της και ότι, για τον σκοπό αυτόν, είναι, κατ’ αρχήν, ελεύθερη να επιλέγει τη μέθοδο υπολογισμού που θεωρεί πιο πρόσφορη προκειμένου να καθορίσει την αμοιβή που ζητεί ως αντάλλαγμα για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που προσφέρει. Επομένως, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο, ούτε στα εθνικά δικαστήρια ή στις εθνικές αρχές ανταγωνισμού, να καθορίσουν τη μέθοδο υπολογισμού που πρέπει να εφαρμοστεί, αλλά μόνο να εξακριβώνουν αν κατά τη συγκεκριμένη εφαρμογή της η μέθοδος αντίκειται στις απαγορεύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 102 ΣΛΕΕ, και, ειδικότερα, αν καταλήγει στην επιβολή μη δίκαιων τιμών.
55.
Η W.W διατείνεται ότι το τιμολόγιο 211 δημιουργήθηκε για τα παραδοσιακά μουσικά φεστιβάλ, η προσφορά και η απήχηση των οποίων συνίστανται σε μουσική που εκτελείται «ζωντανά». Αντιθέτως, εκδηλώσεις όπως το φεστιβάλ Tomorrowland προσφέρουν στους θεατές μια «μοναδική και συνολική» εμπειρία, ιδίως μέσω της προσοχής που δίνεται στα σκηνικά, τα οποία μετατρέπουν όχι μόνο τη σκηνή αλλά και ολόκληρο τον χώρο στον οποίο πραγματοποιείται η εκδήλωση σε έναν «φανταστικό κόσμο», στα κοστούμια του προσωπικού, στα οπτικά στοιχεία, όπως παιχνίδια φωτός, οπτικά εφέ ή πυροτεχνήματα, στη γαστρονομία και σε ολόκληρη σειρά υπηρεσιών που παρέχονται κατά τη διάρκεια, πριν και μετά από το φεστιβάλ. Ομοίως, η WCD υπογραμμίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της εκδήλωσης που διοργανώνει και, όπως η W.W, υποστηρίζει ότι τα ακαθάριστα έσοδα από την πώληση των εισιτηρίων οφείλονται κυρίως σε παράγοντες άσχετους με το χρησιμοποιούμενο μουσικό ρεπερτόριο. Ως εκ τούτου, κατά την W.W, αυτή καθεαυτή η χρησιμοποίηση, για εκδηλώσεις του είδους αυτού, των εσόδων ως βάσης για τον υπολογισμό της αμοιβής του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Αντιθέτως, η WCD θεωρεί καταχρηστική συμπεριφορά το γεγονός ότι δεν επιτρέπεται η έκπτωση, από τα ακαθάριστα έσοδα, των εξόδων που δεν σχετίζονται με τη μουσική, ορισμένα εκ των οποίων, όπως αυτά που σχετίζονται με την τήρηση των περιβαλλοντικών ρυθμίσεων ή των κανονισμών ασφάλειας, αυξάνουν συνεχώς. Κατά την W.W και την WCD, κατάλληλη βάση για τον υπολογισμό δεν αποτελεί ούτε ο προϋπολογισμός για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες.
56.
Κατά την προμνησθείσα νομολογία (
62
), μια τιμή δεν μπορεί να θεωρηθεί μη δίκαιη, κατά την έννοια του άρθρου 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, αν είναι ανάλογη προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής από την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση. Εν προκειμένω, η παροχή αυτή συνίσταται στη θέση στη διάθεση των χρηστών μουσικών έργων που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, με σκοπό την παρουσίασή τους στο κοινό κατά τη διάρκεια φεστιβαλικών εκδηλώσεων.
57.
Όπως προεκτέθηκε, το κριτήριο United Brands προτείνει, τουλάχιστον εμμέσως, να καθορίζεται η αξία του προϊόντος ή της υπηρεσίας που παρέχει η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση βάσει του κόστους παραγωγής. Πάντως, μολονότι είναι δυνατή η ποσοτικοποίηση των εξόδων που είναι εγγενή στη συλλογική διαχείριση, είναι εξαιρετικά δυσχερής, αν όχι αδύνατος, ο καθορισμός των εξόδων της δημιουργίας προϊόντος της διανοίας, όπως είναι ένα μουσικό έργο. Επομένως, το κριτήριο United Brands είναι απρόσφορο για τον καθορισμό της οικονομικής αξίας της συνολικής παροχής οργανισμού συλλογικής διαχείρισης προς τους χρήστες.
58.
Ως εκ τούτου, η οικονομική αξία της παροχής αυτής και, εν προκειμένω, της παροχής της SABAM προς τους διοργανωτές φεστιβάλ πρέπει να αξιολογηθεί λαμβανομένων υπόψη, αφενός, των χαρακτηριστικών της συλλογικής διαχείρισης και, αφετέρου, των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας (
63
).
59.
Όσον αφορά τα χαρακτηριστικά της συλλογικής διαχείρισης, σημαντικό μέρος της αξίας αυτής έγκειται στο γεγονός ότι οι διοργανωτές φεστιβάλ δεν είναι υποχρεωμένοι να απευθυνθούν ατομικά στους κατόχους των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί των έργων που προτίθενται να εκτελέσουν προκειμένου να διαπραγματευθούν με κάθε ένα εξ αυτών την άδεια για την παρουσίαση στο κοινό, αλλά έχουν έναν μοναδικό συνομιλητή, τον οργανισμό διαχείρισης. Επιπλέον, οι συμβάσεις αμοιβαιότητας που έχει συνάψει η SABAM με άλλους οργανισμούς διαχείρισης παρέχουν, μέσω ενιαίας άδειας, πρόσβαση επίσης στο ρεπερτόριο αλλοδαπών οργανισμών. Η ύπαρξη συστήματος συλλογικής διαχείρισης των δικαιωμάτων όχι μόνο συνεπάγεται προφανή εξοικονόμηση χρόνου και πόρων, αλλά είναι αναγκαία προϋπόθεση για την ίδια τη δυνατότητα πραγματοποίησης εκδηλώσεων όπως αυτές που διοργανώνουν εταιρίες όπως η W.W και η WCD.
60.
Όσον αφορά τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, η οικονομική αξία των μουσικών έργων που τίθενται στη διάθεση των διοργανωτών ενός φεστιβάλ εξαρτάται από τα έσοδα τα οποία θα μπορέσουν να παραγάγουν (ή προβλέπεται ότι θα μπορέσουν να παραγάγουν) αυτά τα μουσικά έργα. Όπως επισήμανε η γενική εισαγγελέας V. Trstenjak με τις προτάσεις της στην υπόθεση Kanal 5 (
64
), είναι εντελώς σύνηθες, όσον αφορά τις άδειες που έχουν ως αντικείμενο δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, να απαιτείται αμοιβή η οποία υπολογίζεται ως ποσοστό επί του κύκλου εργασιών που επιτυγχάνεται χάρη στο αγαθό για την παραγωγή του οποίου χρησιμοποιήθηκε το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Η υποκείμενη αντίληψη είναι ότι ο δημιουργός δικαιούται ένα εύλογο ποσοστό επί του κύκλου εργασιών που επιτυγχάνεται χάρη στη χρήση του έργου του.
61.
Η αντίληψη αυτή ενυπάρχει στην προμνησθείσα νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία η είσπραξη, από οργανισμό διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, αμοιβής για την παρουσίαση προστατευόμενων μουσικών έργων της οποίας το ποσό υπολογίζεται βάσει του κύκλου εργασιών του χρήστη πρέπει να θεωρείται κανονική εκμετάλλευση δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας (
65
). Επομένως, αμοιβές υπολογιζόμενες βάσει του κύκλου εργασιών του χρήστη είναι, κατ’ αρχήν, ανάλογες προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής (
66
).
62.
Ασφαλώς, ο κύκλος εργασιών εκδήλωσης όπως ένα μουσικό φεστιβάλ (
67
) εξαρτάται, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, από παράγοντες διαφορετικούς από την παρουσίαση στο κοινό των έργων που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως, ειδικότερα, η ποιότητα και η φήμη των ερμηνευτών, ο τόπος διεξαγωγής, τα σκηνικά, ο φωτισμός, οι υπηρεσίες που προσφέρονται ταυτόχρονα με την εκδήλωση ή η ίδια η δημοτικότητά της, παράγοντες που όλοι εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό (μολονότι όχι αποκλειστικά), από τις προσπάθειες των διοργανωτών και συνεπάγονται έξοδα ανεξάρτητα από το κόστος που σχετίζεται με τις αμοιβές που οφείλονται στον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης και, κατά τρόπο περισσότερο ή λιγότερη προφανή, χωρίς άμεσο σύνδεσμο με την παροχή του οργανισμού συλλογικής διαχείρισης.
63.
Εντούτοις, πρώτον, χωρίς αυτό να μειώνει τη σημασία των παραγόντων αυτών, είναι αναντίρρητο, μολονότι τελικά στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να αποφανθεί οριστικά επί του ζητήματος αυτού, ότι η μουσική είναι το κύριο στοιχείο του «προϊόντος» που παρέχουν οι εναγόμενες των κύριων δικών καθώς και ο βασικός παράγοντας συγκέντρωσης του κοινού που προσελκύει η εκδήλωση. Δεύτερον, επισημαίνω ότι σύστημα αμοιβών βασισμένο στον κύκλο εργασιών είναι σύνηθες στον τομέα των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και, γενικότερα, στον τομέα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ακόμη και αν το δικαίωμα το οποίο αφορά η άδεια δεν αποτελεί το κύριο αντικείμενο του τελικού προϊόντος που καθιστά δυνατό να δημιουργηθεί (
68
). Τρίτον, όπως προεκτέθηκε, στην απόφαση Kanal 5 το Δικαστήριο ενέκρινε ένα τέτοιο σύστημα αμοιβών επίσης όσον αφορά χρήστες, όπως οι τηλεοπτικοί σταθμοί, των οποίων ο κύκλος εργασιών μπορεί να εξαρτάται, ακόμη και σε μεγάλο βαθμό, από στοιχεία άσχετα με τη χρήση προστατευόμενων μουσικών έργων (
69
). Τέταρτον, τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι εναγόμενες των κύριων δικών μπορούν να αφορούν, γενικώς, διάφορες κατηγορίες χρηστών μουσικής, ακόμη και εντατικών χρηστών, όπως, για παράδειγμα, οι δισκοθήκες, των οποίων η επιτυχία εξαρτάται κατά μεγάλο μέρος επίσης από παράγοντες που μπορούν να θεωρηθούν άσχετοι με τη μουσική, όπως η διακόσμηση, ο φωτισμός, η θέση, η ποιότητα των ποτών, το είδος της πελατείας, η φήμη του DJ κ.ο.κ. Τέλος, και κυρίως, όπως ορθώς παρατήρησε η SABAM, αυτό καθεαυτό το γεγονός ότι άλλοι παράγοντες, εκτός της μουσικής, ασκούν επιρροή στην απόφαση αγοράς εισιτηρίου για εκδηλώσεις όπως αυτές που διοργανώνουν η W.W και η WCD δεν καθιστά δυσανάλογο προς την οικονομική αξία της διάθεσης μουσικών έργων που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ένα σύστημα αμοιβών το οποίο χρησιμοποιεί τα έσοδα από τις πωλήσεις εισιτηρίων ως βάση για τον υπολογισμό των αμοιβών.
64.
Επισημαίνεται, εξάλλου, ότι διάφορα στοιχεία του τιμολογίου 211 –το οποίο, όπως ορθώς παρατηρεί η SABAM, πρέπει να αξιολογηθεί στο σύνολό του– μετριάζουν τα αποτελέσματα της χρήσης του κύκλου εργασιών ως βάσης για τον υπολογισμό των αμοιβών και, κατά κάποιον τρόπο, παρέχουν τη δυνατότητα να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η ποσότητα των εσόδων δεν εξαρτάται αποκλειστικά, ή, εν πάση περιπτώσει, όχι κατ’ ανάγκην κατά τρόπο άμεσα αναλογικό, από την αξία της μουσικής.
65.
Κατ’ αρχάς, όπως προεκτέθηκε, τα έσοδα από την πώληση εισιτηρίων αποτελούν μόνο ένα μέρος και όχι το σύνολο του κύκλου εργασιών που παράγουν οι εκδηλώσεις που διοργανώνουν οι εναγόμενες των κύριων δικών. Συναφώς, επισημαίνεται ότι, χωρίς να αντικρουστεί από τις εναγόμενες των κύριων δικών, η SABAM, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, διευκρίνισε ότι το μέρος του κύκλου εργασιών που λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό των αμοιβών που οφείλονται σε αυτήν αντιστοιχεί περίπου στο 35 % και περίπου στο 50 % του κύκλου εργασιών που πραγματοποιούν το Tomorrowland και το Wecandance, αντιστοίχως. Δεύτερον, τα βασικά ποσά, τα οποία αντιστοιχούν στα έσοδα από την πώληση εισιτηρίων ή στον προϋπολογισμό για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες, υποδιαιρούνται σε 8 (ή 9) κλιμάκια, στα οποία εφαρμόζεται ποσοστό φθίνον από το 6 % έως το 2,5 %. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το κλάσμα του βασικού ποσού που αντιστοιχεί στις αμοιβές που οφείλονται στη SABAM μειώνεται όσο αυξάνεται το εν λόγω ποσό. Τρίτον, προβλέπεται σύστημα εκπτώσεων οι οποίες εφαρμόζονται στις κατ’ αυτόν τον τρόπο υπολογιζόμενες αμοιβές, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα να ληφθεί υπόψη, έστω κατ’ αποκοπήν, η ποσότητα του ρεπερτορίου της SABAM που όντως εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης. Τέλος, η SABAM υποστήριξε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, επίσης στην περίπτωση αυτή χωρίς να αντικρουστεί από τις εναγόμενες των κύριων δικών, ότι, ακριβώς προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των φεστιβάλ, το φθίνον ποσοστό το οποίο εφαρμόζεται στις εκδηλώσεις αυτές ξεκινά από ένα ανώτατο όριο (6 %), το οποίο είναι κατώτερο εκείνου που προβλέπεται για παρεμφερείς εκδηλώσεις, όπως οι συναυλίες (8 %) (
70
).
66.
Όπως οι αμοιβές που υπολογίζονται επί του κύκλου εργασιών της εκδήλωσης, θεωρώ ότι επίσης οι αμοιβές που υπολογίζονται με βάση τον προϋπολογισμό για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες είναι, κατ’ αρχήν, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι εναγόμενες των κύριων δικών, ανάλογες προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης από τη SABAM παροχής, στο μέτρο που τα έξοδα αυτά αποτελούν άμεση ένδειξη της σημασίας, όσον αφορά τη διοργάνωση της εκδήλωσης, της συνιστώσας που σχετίζεται με την παρουσίαση των προστατευόμενων μουσικών έργων.
67.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, το γεγονός και μόνο ότι το σύστημα χρεώσεων που εφαρμόζει η SABAM λαμβάνει υπόψη, ως βάση για τον υπολογισμό των αμοιβών που οφείλονται για την παρουσίαση στο κοινό μουσικών έργων από το ρεπερτόριό της, ένα κλάσμα του κύκλου εργασιών ή μέρους του κύκλου εργασιών που παράγεται από την εκδήλωση κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση αυτή, ή εναλλακτικώς, τον προϋπολογισμό για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες, δεν συνιστά αυτό καθεαυτό ένδειξη της ύπαρξης μη δίκαιων τιμών ούτε, a fortiori, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι εναγόμενες των κύριων δικών, μπορεί να οδηγήσει στη διαπίστωση της ύπαρξης τέτοιας κατάχρησης.
68.
Το ίδιο ισχύει, κατά την άποψή μου, κατ’ αρχήν όσον αφορά την αδυναμία έκπτωσης των εξόδων που «δεν σχετίζονται άμεσα με τη μουσική» από τα βασικά ποσά που υπολογίζονται επί του μέρους του κύκλου εργασιών που προκύπτει από την πώληση των εισιτηρίων ή επί του προϋπολογισμού για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες. Ανεξαρτήτως της ιδιαίτερης δυσχέρειας όσον αφορά τον προσδιορισμό των εξόδων που μπορούν να θεωρηθούν ότι δεν σχετίζονται άμεσα με τη μουσική, δεδομένου του χαρακτήρα των επίμαχων εκδηλώσεων (σχετίζονται, για παράδειγμα, τα έξοδα που διασφαλίζουν την ποιότητα του ήχου και όχι εκείνα που αφορούν τον φωτισμό;), ο αντίκτυπος των εξόδων αυτών στον κύκλο εργασιών που λαμβάνεται υπόψη ως βάση για τον υπολογισμό (εν προκειμένω, τα έσοδα από την πώληση εισιτηρίων) εξαρτάται από την κατανομή που αποφασίζουν οι διοργανωτές της εκδήλωσης και, επομένως, από στοιχεία τα οποία εκφεύγουν πλήρως του ελέγχου της SABAM. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι, στις αποφάσεις Basset και Tournier, το Δικαστήριο έκρινε ότι τα συστήματα αμοιβών που βασίζονται στον κύκλο εργασιών είναι σύννομα. Ομοίως, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Kanal 5, ο STIM υπολόγιζε τις αμοιβές του βάσει των εσόδων από τη μετάδοση εκπομπών που απευθύνονται στο ευρύ κοινό ή, επικουρικώς, από τις διαφημίσεις και/ή από τις συνδρομές, με έκπτωση μόνον ορισμένων εξόδων (
71
).
69.
Εν πάση περιπτώσει, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα του συνόλου των περιστάσεων που ασκούν επιρροή, αν η εφαρμογή του τιμολογίου 211, στο μέτρο που χρησιμοποιεί ως βάση για τον υπολογισμό των αμοιβών τα έσοδα από την πώληση των εισιτηρίων ή, εναλλακτικώς, τον προϋπολογισμό για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες, παρέχοντας δυνατότητα έκπτωσης μόνο συγκεκριμένων εξόδων από τα ποσά αυτά, μπορεί να έχει ως συνέπεια την επιβολή μη δίκαιων τιμών.
70.
Εντούτοις, προκειμένου να μπορέσει το αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει την ύπαρξη υπερβολικών τιμών, θα πρέπει, όπως προκύπτει από τα εκτιθέμενα στα σημεία 29 έως 38 των παρουσών προτάσεων, να συγκρίνει το επίπεδο των αμοιβών που η SABAM εισπράττει μέσω της εφαρμογής του τιμολογίου 211 με μια τιμή αναφοράς, την οποία θα καθορίσει βάσει των ευρισκομένων στη διάθεσή του μεθόδων ανάλυσης που αποδεικνύονται πιο κατάλληλες, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την περίπτωση που υποβλήθηκε στην κρίση του. Ο υπερβολικός χαρακτήρας των αμοιβών αυτών θα διαπιστωθεί, αν από τη σύγκριση αυτή προκύψει ότι υφίσταται αισθητή και σταθερή διαφορά μεταξύ των αμοιβών αυτών και της τιμής αναφοράς που λαμβάνεται υπόψη, χωρίς η διαφορά αυτή να δικαιολογείται αντικειμενικά.
71.
Η παράλειψη αυτού του σταδίου της ανάλυσης θα ισοδυναμεί, κατ’ ουσίαν, με την αναγνώριση ότι συγκεκριμένη μέθοδος υπολογισμού της αμοιβής που αξιώνει επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες που παρέχει συνεπάγεται, από μόνη της, την επιβολή υπερβολικών τιμών, ανεξαρτήτως του πραγματικού επιπέδου των τιμών αυτών. Πάντως, με την επιφύλαξη ορισμένων εξαιρετικών περιπτώσεων, αυτός ο τρόπος ενέργειας είναι, κατά την άποψή μου, εσφαλμένος από μεθοδολογικής απόψεως και μπορεί να οδηγήσει in concreto στο παράδοξο αποτέλεσμα να στερεί από επιχείρηση την ελευθερία επιλογής συγκεκριμένης μεθόδου υπολογισμού ακόμη και όταν η εφαρμογή της οδηγεί σε τιμές οι οποίες δεν υπερβαίνουν το επίπεδο των ανταγωνιστικών τιμών.
72.
Στις μεθόδους ανάλυσης που θα μπορεί να λάβει υπόψη το αιτούν δικαστήριο, αποκλειομένων, για τους λόγους που προεκτέθηκαν, της ανάλυσης τιμών/κόστους παραγωγής που προβλέπεται από το κριτήριο United Brands και της σύγκρισης με τις τιμές που εφαρμόζει ο ανταγωνισμός, δεδομένου ότι η SABAM συνιστά εν τοις πράγμασι μονοπώλιο, καταλέγεται προ πάντων η γεωγραφική σύγκριση, η οποία πρέπει να πραγματοποιηθεί βάσει των κριτηρίων που καθόρισε το Δικαστήριο στην απόφαση AKKA/LAA. Επιπλέον, μολονότι κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση προέκυψε ότι η SABAM δεν μετέβαλε σημαντικά το επίπεδο των αμοιβών που αξιώνει για τη διάθεση των μουσικών έργων του ρεπερτορίου της στους διοργανωτές φεστιβάλ (
72
), ενδέχεται να είναι σκόπιμη η διενέργεια ιστορικής ανάλυσης για τον σχηματισμό δυναμικής εικόνας της εξέλιξης του επιπέδου των αμοιβών που κατέβαλαν in concreto οι εναγόμενες των κύριων δικών. Από τη σκοπιά αυτή, δεν αποκλείω ότι η μη συνεκτίμηση της αύξησης, όταν αποδεικνύεται, ορισμένων εξόδων –ιδίως εκείνων που απορρέουν από την εφαρμογή νομικών επιταγών, όπως, για παράδειγμα, τα έξοδα που σχετίζονται με τη λήψη μέτρων ασφάλειας ή προστασίας του περιβάλλοντος– και του αντικτύπου των εξόδων αυτών, όταν αποδεικνύεται, στα ποσά που λαμβάνονται ως βάση για τον υπολογισμό των χρεώσεων από τον οργανισμό διαχείρισης, μπορεί να συνιστά ένδειξη εφαρμογής μη δίκαιων τιμών, στο μέτρο που συνεπάγεται σημαντική αύξηση του επιπέδου των αμοιβών χωρίς αντάλλαγμα για τους χρήστες και χωρίς δικαιολογητικό λόγο αναγόμενο σε αύξηση των εξόδων της SABAM. Τέλος, θα μπορεί να είναι σκόπιμη επίσης η σύγκριση με τις αμοιβές που η SABAM εισπράττει για παρεμφερείς παροχές, που πρέπει να προσδιοριστούν, όπου αυτό είναι δυνατόν, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, στο πλαίσιο εκτίμησης την οποία πρέπει να διενεργήσει το αιτούν δικαστήριο.
4.
Επί του πρώτου σκέλους του προδικαστικού ερωτήματος
73.
Με το πρώτο σκέλος του προδικαστικού ερωτήματος, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης η εφαρμογή, από οργανισμό συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας που διαθέτει εν τοις πράγμασι μονοπώλιο σε κράτος μέλος, στους διοργανωτές μουσικών εκδηλώσεων, για το δικαίωμα παρουσίασης μουσικών έργων στο κοινό, μεθόδου αμοιβής η οποία χρησιμοποιεί κλιμακούμενη κατ’ αποκοπήν αμοιβή, και όχι αμοιβή η οποία λαμβάνει υπόψη το ακριβές μέρος του εκτελεσθέντος κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης μουσικού ρεπερτορίου που διαχειρίζεται ο οργανισμός αυτός.
74.
Επίσης στην περίπτωση αυτή το ζήτημα επί του οποίου ερίζουν οι διάδικοι των κύριων δικών δεν είναι άμεσα το επίπεδο των αμοιβών, αλλά η εφαρμογή συγκεκριμένης μεθόδου υπολογισμού, η οποία είναι αυτή καθεαυτήν καταχρηστική, καθόσον είναι δυσανάλογη προς την οικονομική αξία της προσφερόμενης παροχής από τον οργανισμό διαχείρισης.
75.
Κατά την W.W και την WCD, από τις αποφάσεις Kanal 5 και OSA προκύπτει ότι ο καθορισμός της αμοιβής των οργανισμών διαχείρισης πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πραγματική χρήση των έργων που περιλαμβάνονται στο ρεπερτόριο των οργανισμών αυτών. Ειδικότερα, οι εταιρίες αυτές υποστηρίζουν ότι υπάρχουν διάφορες τεχνικές χάρη στις οποίες μπορούν να προσδιοριστούν επακριβώς και χωρίς δυνατότητα σφάλματος τα μουσικά έργα που όντως εκτελέστηκαν και, επομένως, το μέρος του ρεπερτορίου του οργανισμού διαχείρισης που όντως χρησιμοποιήθηκε. Παραπέμπουν, ειδικότερα, στο λογισμικό που ανέπτυξε η ολλανδική εταιρία DJ Monitor. Η χρήση των τεχνικών αυτών δεν συνεπάγεται πρόσθετα έξοδα για τη SABAM, ή, εν πάση περιπτώσει, αυτά δεν θα είναι υπερβολικά, δεδομένου ότι η SABAM ούτως ή άλλως οφείλει να αναλύει τον κατάλογο των εκτελεσθέντων έργων για τον επιμερισμό των αμοιβών μεταξύ των δικαιούχων. Η SABAM δεν συμφωνεί με τη γενική εμβέλεια που η W.W και η WCD αποδίδουν στην απόφαση Kanal 5. Κατά τη SABAM, η απόφαση αυτή αφορά μόνο τους τηλεοπτικούς σταθμούς, ήτοι τους επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται σε τομέα στον οποίο η ένταση χρήσης μουσικών έργων ποικίλλει, και όχι επιχειρηματίες όπως η W.W και η WCD, των οποίων οι εκδηλώσεις επικεντρώνονται στη μουσική. Μολονότι, κατά τη SABAM, ενδείκνυται οι αμοιβές που οφείλουν οι τηλεοπτικοί σταθμοί να υπολογίζονται με την εφαρμογή κυμαινόμενου ποσοστού ανάλογα με τα εκτελεσθέντα μουσικά έργα, στην περίπτωση μουσικών εκδηλώσεων, όπως οι επίμαχες στις κύριες δίκες, η αμοιβή μπορεί πάντοτε να εκφράζεται ως σταθερό ποσοστό του κύκλου εργασιών ή ως κυμαινόμενη κατ’ αποκοπήν αμοιβή.
76.
Λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων των διαδίκων των κύριων δικών, πρέπει κατ’ αρχάς να αποσαφηνιστεί η εμβέλεια της απόφασης Kanal 5, την οποία οι διάδικοι ερμηνεύουν με διαφορετικό τρόπο. Υπενθυμίζεται ότι, στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι χρεώσεις οι οποίες υπολογίζονται βάσει των εσόδων της ραδιοτηλεοπτικής εταιρίας και της ποσότητας της τηλεοπτικώς μεταδιδόμενης μουσικής μπορούν να είναι καταχρηστικές, όταν «υφίσταται κάποια άλλη μέθοδος που καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό και τον ποσοτικό υπολογισμό, κατά ακριβέστερο τρόπο, της χρήσης των έργων αυτών, καθώς και της τηλεθέασης, και όταν η μέθοδος αυτή μπορεί να υλοποιήσει τον ίδιο θεμιτό σκοπό, ο οποίος συνίσταται στην προστασία των συμφερόντων των δημιουργών, συνθετών και εκδοτών μουσικής, χωρίς, ωστόσο, να συνεπάγεται αύξηση των απαιτούμενων εξόδων για τη διαχείριση των συμβάσεων και για την εποπτεία της χρήσης των προστατευόμενων από το δικαίωμα του δημιουργού μουσικών έργων» (
73
).
77.
Είχα ήδη την ευκαιρία να παρατηρήσω ότι το Δικαστήριο επιβεβαίωσε επανειλημμένως τη νομιμότητα συστήματος αμοιβής για τη διάθεση προστατευόμενων μουσικών έργων το ποσό της οποίας υπολογίζεται βάσει του κύκλου εργασιών του χρήστη, και τούτο τόσο στην περίπτωση χρηστών των οποίων η δραστηριότητα εξαρτάται από την εκμετάλλευση των μουσικών έργων, όπως οι δισκοθήκες στις αποφάσεις Basset και Tournier, όσο και στην περίπτωση χρηστών για τους οποίους η ένταση της εκμετάλλευσης αυτής ποικίλλει βάσει άλλων παραγόντων, όπως οι τηλεοπτικοί σταθμοί στην απόφαση Kanal 5.
78.
Τούτου λεχθέντος, επισημαίνεται ότι ήδη στην απόφαση Tournier, ακριβώς σε σχέση με εντατικούς χρήστες μουσικής, όπως οι δισκοθήκες, και σε πλαίσιο που αφορούσε το κύρος πρακτικών «blanket licensing», οι οποίες συνίστανται στην καταβολή σταθερής αμοιβής για την πρόσβαση στο σύνολο του ρεπερτορίου του οργανισμού διαχείρισης, ανεξαρτήτως της πραγματικής χρήσης των προστατευόμενων μουσικών έργων, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, μολονότι ο ενιαίος ή κατ’ αποκοπήν χαρακτήρας της εισπραττόμενης αμοιβής δεν συνεπάγεται από μόνος του παράβαση της απαγόρευσης εφαρμογής μη δίκαιων τιμών, εντούτοις μπορεί να υφίσταται καταχρηστική πρακτική στην περίπτωση που υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι οι οποίες παρέχουν την ίδια προστασία των συμφερόντων των κατόχων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας χωρίς πρόσθετα έξοδα (
74
). Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει επανειλημμένως ότι, στην περίπτωση προστατευόμενων έργων που τίθενται στη διάθεση του κοινού, ο κάτοχος του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας και οι έλκοντες από αυτόν δικαίωμα έχουν θεμιτό συμφέρον τα οφειλόμενα δικαιώματα να υπολογίζονται ανάλογα με τον πραγματικό ή τον πιθανό αριθμό των δημόσιων εκτελέσεων (
75
). Τέλος, επισημαίνεται ότι στην απόφαση Kanal 5, μολονότι η γενική εισαγγελέας V. Trstenjak είχε διακρίνει σαφώς την κατάσταση των τηλεοπτικών σταθμών από εκείνη των εντατικών χρηστών μουσικής, εκτιμώντας ότι μόνο στην πρώτη περίπτωση στερείται νομιμότητας μέθοδος υπολογισμού της αμοιβής βασιζόμενη σε σταθερό ποσοστό, το Δικαστήριο έκρινε δικαιολογημένη την απαίτηση να υπολογίζεται η αμοιβή βάσει της ποσότητας της μουσικής που όντως χρησιμοποιήθηκε όχι σε σχέση με τον χαρακτήρα των τηλεοπτικών σταθμών, αλλά, γενικότερα, λόγω της αναγκαιότητας να διασφαλίζεται ο αναγκαίος σύνδεσμος μεταξύ αμοιβής και αξίας της παροχής και να προστατεύονται τα συμφέροντα των δικαιούχων (
76
).
79.
Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των εκτιμήσεων που προεκτέθηκαν, θεωρώ, όπως η Επιτροπή, ότι, κατά πάγια πλέον αρχή της νομολογίας του Δικαστηρίου, μολονότι οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ο οποίος κατέχει δεσπόζουσα θέση σε κράτος μέλος δύναται να υπολογίζει το ποσό των αμοιβών που οφείλονται σε αυτόν για παρουσιάσεις μουσικών έργων βάσει του κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε ο χρήστης και να καθορίζει ότι αυτές αντιστοιχούν σε ποσοστό αυτού του κύκλου εργασιών το οποίο ποικίλλει ανάλογα με την ποσότητα της χρησιμοποιηθείσας μουσικής, υπολογιζόμενο όμως κατ’ αποκοπήν, παρά ταύτα αυτή η μέθοδος υπολογισμού μπορεί να συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στην περίπτωση που υπάρχουν εναλλακτικές μέθοδοι, χάρη στις οποίες μπορούν να υπολογιστούν επακριβώς τόσο τα χρησιμοποιηθέντα μουσικά έργα όσο και το κοινό. Οι μέθοδοι αυτές πρέπει να διασφαλίζουν το ίδιο επίπεδο προστασίας των συμφερόντων των δημιουργών, συνθετών και εκδοτών μουσικής και να μη συνεπάγονται για τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης υπερβολική αύξηση των εξόδων του. Η ως άνω αρχή έχει εφαρμογή τόσο στην περίπτωση χρηστών των οποίων η δραστηριότητα εξαρτάται εξ ολοκλήρου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος από την εκμετάλλευση της μουσικής όσο και στην περίπτωση χρηστών για τους οποίους το εύρος της εκμετάλλευσης αυτής έχει μικρότερη σημασία και ποικίλλει.
80.
Δεν αμφισβητείται ότι το τιμολόγιο 211, τόσο όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των υποθέσεων των κύριων δικών, βασιζόμενο στον κανόνα 1/3-2/3, όσο και όπως τροποποιήθηκε το 2018, βασιζόμενο σε κλιμάκια του 10 %, καθορίζει, με μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό προσέγγισης, κατ’ αποκοπήν, το μέρος του ρεπερτορίου της SABAM που όντως εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων στις οποίες εφαρμόζεται. Βάσει του προϊσχύσαντος τιμολογίου 211, η μείωση της πλήρους χρέωσης εφαρμοζόταν υπό την προϋπόθεση ότι τουλάχιστον το ένα τρίτο των έργων που απαριθμούνταν στον κατάλογο που παρείχαν οι διοργανωτές της εκδήλωσης δεν περιλαμβανόταν στο ρεπερτόριο της SABAM. Αντιθέτως, ουδεμία μείωση προβλεπόταν κάτω του εν λόγω κατώτατου ορίου. Δεδομένου ότι η αμοιβή ήταν μηδενική μόνο στην περίπτωση που στον ως άνω κατάλογο δεν περιλαμβανόταν κανένα έργο από το ρεπερτόριο της SABAM, κατ’ αρχήν η εκτέλεση έστω ενός και μόνο από τα προστατευόμενα από τη SABAM έργα μπορούσε να συνεπάγεται την εφαρμογή του ενός τρίτου της πλήρους χρέωσης. Επιπλέον, αν τα μουσικά έργα του ρεπερτορίου της SABAM αντιστοιχούσαν ακριβώς στο ένα τρίτο ή στα δύο τρίτα εκείνων που οι διοργανωτές της εκδήλωσης είχαν προβλέψει ότι θα εκτελεστούν, η SABAM επέβαλλε τα δύο τρίτα της χρέωσης ή πλήρη χρέωση, αντιστοίχως. Βάσει του τροποποιημένου τιμολογίου, τα τρία κλιμάκια του 33 % αντικαταστάθηκαν από δέκα κλιμάκια του 10 %, με μείωση επομένως της απώλειας σε σχέση με το μέρος των μουσικών έργων του ρεπερτορίου της SABAM που όντως εκτελέστηκε, μολονότι το μέρος αυτό εξακολουθεί να καθορίζεται κατ’ αποκοπήν.
81.
Κατά την προμνησθείσα νομολογία Tournier και Kanal 5, στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να αξιολογήσει, βάσει του συνόλου των περιστάσεων της συγκεκριμένης περίπτωσης: i) αν υπάρχουν μέθοδοι χάρη στις οποίες μπορούν να προσδιοριστούν ακριβέστερα τα προστατευόμενα από τη SABAM μουσικά έργα τα οποία εκτελέστηκαν κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης (δεδομένου ότι οι αμοιβές της SABAM εισπράττονται ανάλογα με τα έσοδα από την πώληση των εισιτηρίων, δεν τίθεται ζήτημα προσδιορισμού του κοινού), ii) αν οι μέθοδοι αυτές διασφαλίζουν την ίδια προστασία των συμφερόντων των κατόχων των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί των έργων αυτών, και iii) αν η εφαρμογή των μεθόδων αυτών αυξάνει υπερβολικά τα έξοδα της SABAM, ιδίως όσον αφορά τη διαχείριση των συμβάσεων και την εποπτεία της χρήσης των προστατευόμενων μουσικών έργων.
82.
Κατά την άποψή μου, στις κρίσιμες περιστάσεις τις οποίες θα πρέπει να λάβει υπόψη το αιτούν δικαστήριο, προκειμένου να αξιολογήσει το πρώτο από τα ως άνω σημεία, καταλέγονται: i) η δυνατότητα πρόσβασης σε στοιχεία σχετικά με τα έργα που όντως χρησιμοποιήθηκαν και τις τεχνολογίες που εφαρμόστηκαν (
77
), ii) η αξιοπιστία αυτών των στοιχείων και τεχνολογιών (
78
), και iii) ο χρόνος απόκτησης των στοιχείων (
79
). Όσον αφορά την αξιοπιστία των ψηφιακών τεχνολογιών που μνημόνευσαν η W.W και η WCD, επισημαίνεται, με την επιφύλαξη της εξακρίβωσής του από το αιτούν δικαστήριο, ότι η SABAM επισήμανε με τις γραπτές παρατηρήσεις της ότι το λογισμικό που χρησιμοποιήθηκε στις επίμαχες στις κύριες δίκες εκδηλώσεις του 2015 και του 2016 δεν αναγνώρισε περίπου το 8 % των τίτλων που εκτελέστηκαν, ότι οι τεχνολογίες αυτές αναγνωρίζουν με δυσκολία τα έργα που είναι προϊόν μείξης και ότι, εν πάση περιπτώσει, αυτές δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για «live» μουσική.
83.
Κατά τον έλεγχο του δεύτερου στοιχείου που μνημονεύθηκε στο σημείο 81 των παρουσών προτάσεων, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να αξιολογήσει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της μεθόδου υπολογισμού των αμοιβών που χρησιμοποίησε η SABAM, λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο στο οποίο επιβάλλονται οι αμοιβές αυτές. Συναφώς, οι τρεις ακόλουθοι παράγοντες ασκούν ιδιαίτερη επιρροή. Πρώτον, θα πρέπει να εξεταστεί η αναλογία των μουσικών έργων του ρεπερτορίου της SABAM που όντως εκτελέστηκαν κατά τη διάρκεια των επίμαχων στις κύριες δίκες εκδηλώσεων σε σχέση με το σύνολο της χρησιμοποιηθείσας μουσικής. Συγκεκριμένα, δεν αποκλείεται η χρησιμοποίηση κατ’ αποκοπήν μεθόδου να είναι εν πάση περιπτώσει προτιμότερη, λαμβανομένων υπόψη των αντικρουόμενων συμφερόντων που διακυβεύονται, στην περίπτωση που το σύνολο σχεδόν των έργων που εκτελούνται κατά τη διάρκεια αυτού του είδους εκδηλώσεων περιλαμβάνεται στο ρεπερτόριο του οργανισμού διαχείρισης. Συναφώς, παρατηρώ, πάντοτε με την επιφύλαξη της εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, ότι, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η SABAM υποστήριξε, χωρίς να αντικρουστεί από την W.W και την WCD, ότι περίπου το 80-90 % της μουσικής που εκτελείται κατά τη διάρκεια των φεστιβάλ που διοργανώνουν οι εταιρίες αυτές προέρχεται από το ρεπερτόριό της. Δεύτερον, θα πρέπει να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος της χρήσης των εναλλακτικών μεθοδολογιών στην ταχύτητα είσπραξης των αμοιβών. Συγκεκριμένα, όπως επισημαίνει η SABAM, ενδέχεται να ανακύψουν διαφορές, λόγω σφαλμάτων στην αναγνώριση των έργων που εκτελέστηκαν, μεταξύ του οργανισμού διαχείρισης και του διοργανωτή της εκδήλωσης, οι οποίες μπορούν να επιμηκύνουν τον χρόνο είσπραξης των αμοιβών εις βάρος των κατόχων των δικαιωμάτων αυτών (
80
). Τρίτον, θα πρέπει να αξιολογηθεί ο ενδεχόμενος αντίκτυπος, στα συμφέροντα των δικαιούχων, της εγκατάλειψης της μεθόδου των κατ’ αποκοπήν κλιμάκων (στις δύο εκδοχές της) που εφαρμόζει η SABAM, λαμβανομένων υπόψη του συστήματος επιμερισμού των δικαιωμάτων που εφαρμόζει ο οργανισμός αυτός και της διάρθρωσης του κόστους της SABAM.
84.
Όσον αφορά το τελευταίο από τα στοιχεία που μνημονεύονται στο σημείο 81 των παρουσών προτάσεων, το οποίο αφορά τα έξοδα, επισημαίνεται ότι, αντιθέτως προς τη διατύπωση που χρησιμοποιήθηκε στην απόφαση Tournier, η οποία απέκλεισε οποιαδήποτε αύξηση των εξόδων διαχείρισης ή εποπτείας του οργανισμού, στην απόφαση Kanal 5 διευκρινίστηκε ότι η χρήση μεθόδου υπολογισμού χάρη στην οποία μπορούν να προσδιοριστούν επακριβώς τα μουσικά έργα που εκτελέστηκαν δεν πρέπει να συνεπάγεται «δυσανάλογη» αύξηση των εξόδων αυτών (
81
). Επομένως, αν η μετάβαση σε ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να επιφέρει αύξηση των εξόδων της SABAM, η αύξηση αυτή πρέπει να είναι περιορισμένη και πρέπει να μπορεί να αντισταθμιστεί από τα πλεονεκτήματα που αυτή συνεπάγεται για τους διοργανωτές μουσικών εκδηλώσεων. Συγκεκριμένα, υπερβολική αύξηση μπορεί να έχει αντίκτυπο στο επίπεδο των δικαιωμάτων που εισπράττουν οι δημιουργοί και οι έλκοντες από αυτούς δικαίωμα και να τα μειώνει. Στις υποθέσεις των κύριων δικών, η W.W και η WCD υποστήριξαν ότι τα έξοδα που σχετίζονται με τη χρήση των ψηφιακών τεχνικών αναγνώρισης των μουσικών έργων, τα οποία, κατά τη SABAM, είναι σημαντικά, βαρύνουν αυτές και, επομένως, η χρήση των τεχνικών αυτών δεν συνεπάγεται πρόσθετα έξοδα για τη SABAM. Αν η περίσταση αυτή επιβεβαιωθεί (
82
), απομένει να εξακριβωθεί το εύρος των εξόδων που οφείλονται σε τυχόν σφάλματα ή διαφωνίες σχετικά με τον προσδιορισμό του ρεπερτορίου της SABAM, τα οποία αυτή μνημόνευσε στις γραπτές παρατηρήσεις της. Αντιθέτως, εκτιμώ ότι το επιχείρημα που προέβαλε η SABAM, κατά το οποίο ορισμένοι διοργανωτές μουσικών εκδηλώσεων είναι σε θέση να επιβαρυνθούν με τα έξοδα που σχετίζονται με τη χρήση των νέων ψηφιακών τεχνικών και ότι, για τους υπολοίπους, τα έξοδα αυτά θα βαρύνουν αυτήν, δεν είναι καθοριστικό, δεδομένου ότι η SABAM κάλλιστα μπορεί να εφαρμόσει διαφορετικές μεθόδους υπολογισμού για διάφορες κατηγορίες πελατών, όταν η διαφοροποίηση αυτή είναι δικαιολογημένη και δεν εισάγει δυσμενείς διακρίσεις.
85.
Αν οι εξακριβώσεις που μνημονεύονται στο σημείο 81 των παρουσών προτάσεων έχουν θετικό αποτέλεσμα, το σύστημα αμοιβών της SABAM ενδέχεται να συνιστά παράβαση της απαγόρευσης επιβολής μη δίκαιων τιμών και όρων η οποία προβλέπεται στο άρθρο 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, σύστημα αμοιβών βασισμένο σε κατ’ αποκοπήν κλιμάκια τα οποία δεν λαμβάνουν υπόψη την πραγματική χρήση των προστατευόμενων μουσικών έργων συνεπάγεται, όταν υπάρχει δυνατότητα καθορισμού επακριβώς (ή με μεγαλύτερη ακρίβεια) της ποσότητας της χρήσης αυτής (και του κοινού), ότι ένα, μικρότερο ή μεγαλύτερο, μέρος των αμοιβών που εισπράττει η εταιρία αυτή δεν αντιστοιχεί στην όντως προσφερόμενη παροχή (
83
).
86.
Εντούτοις, δεν θεωρώ ότι, στις αποφάσεις Tournier και Kanal 5, το Δικαστήριο είχε σκοπό να καθιερώσει έναν αυτοματισμό βάσει του οποίου η εφαρμογή τέτοιου συστήματος αμοιβών οδηγεί, στις περιστάσεις που προσδιορίζονται στις αποφάσεις αυτές και ελλείψει προβολής δικαιολογητικών λόγων από τον οργανισμό διαχείρισης, κατ’ ανάγκην στη διαπίστωση της ύπαρξης μη δίκαιων τιμών.
87.
Όπως ήδη παρατήρησα στα σημεία 70 και 71 των παρουσών προτάσεων, η εφαρμογή συγκεκριμένης μεθόδου υπολογισμού της αμοιβής για προϊόντα ή υπηρεσίες που παρέχει επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση δεν οδηγεί από μόνη της στην αναγνώριση της ύπαρξης υπερβολικών τιμών, αλλά κάτι τέτοιο πρέπει να τεκμηριώνεται βάσει συγκριτικής ανάλυσης του επιπέδου των τιμών αυτών με τιμή αναφοράς.
88.
Τέτοια συγκριτική ανάλυση παρέλκει μόνο στην περίπτωση που προκύπτει ότι αυτή η μέθοδος υπολογισμού οδηγεί in concreto στον αποκλεισμό κάθε αναλογικής σχέσης μεταξύ της τιμής και της οικονομικής αξίας της προσφερόμενης παροχής.
89.
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εξακριβώσει αν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Όσον αφορά τις μεθόδους σύγκρισης τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιήσει το αιτούν δικαστήριο στις περιστάσεις των κύριων δικών, παραπέμπω στο σημείο 72 των παρουσών προτάσεων.
V. Πρόταση
90.
Βάσει του συνόλου των εκτιμήσεων που προεκτέθηκαν, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα του Ondernemingsrechtbank Antwerp (δικαστηρίου επιχειρήσεων Αμβέρσας, Βέλγιο) ως εξής:
«Το άρθρο 102, δεύτερο εδάφιο, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι οργανισμός συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας ο οποίος κατέχει εν τοις πράγμασι μονοπώλιο σε κράτος μέλος δεν καταχράται τη δεσπόζουσα θέση του μέσω της επιβολής μη δίκαιων τιμών απλώς και μόνο για τον λόγο ότι εφαρμόζει σύστημα αμοιβών βάσει του οποίου οι αμοιβές που εισπράττει για τη διάθεση προστατευόμενων μουσικών έργων που περιλαμβάνονται στο ρεπερτόριό του, με σκοπό την παρουσίαση αυτών στο κοινό κατά τη διάρκεια φεστιβάλ, υπολογίζονται με την εφαρμογή φθίνοντος ποσοστού στα έσοδα από την πώληση εισιτηρίων ή στον προϋπολογισμό για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες, χωρίς δυνατότητα έκπτωσης των εξόδων που δεν σχετίζονται άμεσα με την παροχή του οργανισμού αυτού, και με την πρόβλεψη συστήματος μειώσεων βασισμένου στη χρήση κατ’ αποκοπήν κλιμακίων με σκοπό να ληφθεί υπόψη το μέρος των μουσικών έργων που όντως εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ. Εντούτοις, δεν αποκλείεται η εφαρμογή αυτού του συστήματος αμοιβών να μπορεί να καταλήξει στην επιβολή μη δίκαιων αμοιβών, ιδίως στην περίπτωση που υφίσταται άλλη μέθοδος χάρη στην οποία μπορούν να προσδιοριστούν και να ποσοτικοποιηθούν ακριβέστερα τα μουσικά έργα που όντως εκτελέστηκαν και όταν η μέθοδος αυτή μπορεί να υλοποιήσει τον ίδιο θεμιτό σκοπό, ο οποίος συνίσταται στην προστασία των συμφερόντων των δημιουργών, συνθετών και εκδοτών μουσικής, χωρίς όμως να συνεπάγεται αύξηση των απαιτούμενων εξόδων για τη διαχείριση των συμβάσεων και για την εποπτεία της χρήσης των μουσικών έργων που προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει, υπό το πρίσμα του συνόλου των περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την περίπτωση που υποβλήθηκε στην κρίση του, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, αν η επιβολή μη δίκαιων αμοιβών τεκμηριώνεται από περαιτέρω στοιχεία τα οποία απορρέουν, ειδικότερα, από τη σύγκριση με τις χρεώσεις που εφαρμόζονται σε άλλα κράτη μέλη, διορθωμένες βάσει του δείκτη ισοδυναμίας αγοραστικής δύναμης, τη σύγκριση με τις αμοιβές που εφάρμοσε στο παρελθόν ο ίδιος οργανισμός διαχείρισης ή τη σύγκριση με τις αμοιβές που καθορίζει ο οργανισμός αυτός για παρεμφερείς παροχές.»
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ιταλική.
(
2
)	Οδηγία 2014/26/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Φεβρουαρίου 2014, για τη συλλογική διαχείριση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων καθώς και τη χορήγηση πολυεδαφικών αδειών για επιγραμμικές χρήσεις μουσικών έργων στην εσωτερική αγορά (ΕΕ 2014, L 84, σ. 72).
(
3
)	Βλ., ιδίως, αιτιολογικές σκέψεις 7, 8, 9 και 55 της οδηγίας 2014/26.
(
4
)	Βλ. άρθρο 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 2014/26.
(
5
)	B.S./M.B., 26 Ιουνίου 2017.
(
6
)	Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, μολονότι ο ορισμός της έννοιας «φεστιβάλ» διαφέρει στις διάφορες εκδοχές του τιμολογίου 211, η έννοια αυτή αφορά πάντοτε τη διοργάνωση σειράς συναυλιών με τη συμμετοχή πέντε τουλάχιστον συγκροτημάτων ή καλλιτεχνών κάθε ημέρα, όπου κάθε ένας έχει το δικό του πρόγραμμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, απαιτούνταν κοινή θεματική και μουσικά κομμάτια της τρέχουσας χρονιάς.
(
7
)	Από τη δικογραφία προκύπτει ότι, στις εκδοχές του 2014 και του 2016 του τιμολογίου 211, η έννοια του προϋπολογισμού για τους εμφανιζόμενους καλλιτέχνες οριζόταν ως το ποσό που τίθεται στη διάθεση των καλλιτεχνών για την εκτέλεση του προγράμματός τους. Στην εκδοχή του 2017 προστέθηκαν επίσης τα τεχνικά έξοδα για τον φωτισμό και τον ήχο που αποδίδονταν στους καλλιτέχνες.
(
8
)	Στην εκδοχή του 2017 προστέθηκαν τα έξοδα μέσων μαζικής μεταφοράς.
(
9
)	Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι οι υποθέσεις σχετικά με τις αγωγές που η SABAM άσκησε κατά της W.W και της WCD δεν ενώθηκαν, αλλά θα εκδοθεί κοινή απόφαση επ’ αυτών.
(
10
)	Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, από τις πρώτες διοργανώσεις του φεστιβάλ Tomorrowland, η SABAM και η W.W διαφώνησαν όσον αφορά το ύψος της οφειλόμενης στη SABAM αμοιβής. Κατόπιν συμφωνίας το 2008, και νέας διαφωνίας σχετικής με τις διοργανώσεις του 2011 και του 2014, το 2015, το πρωτοδικείο Αμβέρσας έκρινε βάσιμο το αίτημα πληρωμής που η SABAM είχε υποβάλει για τις διοργανώσεις του φεστιβάλ Tomorrowland του 2011 και του 2013. Κατόπιν της αποφάσεως αυτής, στις 30 Ιουλίου 2015, η SABAM και η W.W συνήψαν νέα συμφωνία με αντικείμενο τις οφειλόμενες στη SABAM αμοιβές, όχι μόνο για τις διοργανώσεις του φεστιβάλ του 2011 και του 2013, αλλά και για τη διοργάνωση του 2014. Ειδικότερα, η SABAM και η W.W συμφώνησαν ότι τα δύο τρίτα του ποσού που αφορούσε το 2014 θα καταβάλλονταν απευθείας στη SABAM και ότι το ένα τρίτο θα δεσμευόταν σε τραπεζικό λογαριασμό εν αναμονή της λύσης της διαφοράς που ανέκυψε στο μεταξύ σχετικά με το ποσοστό του ρεπερτορίου της SABAM που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της διοργάνωσης αυτής. Όσον αφορά τα έτη 2015 και 2016, μολονότι αρχικώς δέχθηκε τη χρέωση που εφάρμοσε η SABAM, η W.W αμφισβήτησε εν συνεχεία τα τιμολόγια που εξέδωσε η SABAM. Η SABAM ζητεί την καταβολή ποσού 194925,29 ευρώ για τη διοργάνωση του φεστιβάλ Tomorrowland του 2014, 259072,42 ευρώ για τη διοργάνωση του 2015 και 283726,99 ευρώ για τη διοργάνωση του 2016, εντόκως. Η SABAM ζητεί επίσης να της γνωστοποιήσει η W.W τον αριθμό εισιτηρίων VIP που πώλησε για τη διοργάνωση του 2016 και τη σχετική τιμή. Η W.W άσκησε ανταγωγή με αίτημα να αναγνωριστεί, κατά κύριο λόγο, ότι δεν οφείλει κανένα ποσό στη SABAM για τις διοργανώσεις του φεστιβάλ Tomorrowland από το 2014 έως το 2016 και να αποδεσμευθούν οι προβλέψεις για τη διοργάνωση του 2014 καθώς και να της επιστραφεί το ποσό των 16236,00 ευρώ για τη διοργάνωση του 2016. Επικουρικώς, η W.W ζητεί τον διορισμό εμπειρογνώμονα προκειμένου να καθοριστεί το μέρος των έργων του ρεπερτορίου της SABAM που εκτελέστηκαν κατά τις διοργανώσεις των ετών 2014, 2015 και 2016.
(
11
)	Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, για τη διοργάνωση του 2013, η SABAM εφάρμοσε το τιμολόγιο 105 και, από τη δεύτερη διοργάνωση, το τιμολόγιο 211. Η WCD κατέβαλε τα ζητηθέντα ποσά, αλλά εν συνεχεία τα αμφισβήτησε. Για τις διοργανώσεις του 2015 και του 2016, η WCD χρησιμοποίησε το ρεπερτόριο της SABAM χωρίς άδεια. Συνεπώς, η SABAM καθόρισε τα ποσά που αφορούν τις διοργανώσεις αυτές, καθώς και αυτά που αμφισβητεί η WCD, βάσει των διαπιστώσεών της. Η SABAM ζητεί να υποχρεωθεί η WCD να καταβάλει τα ποσά των 27359,04 ευρώ και 38550,45 ευρώ, εντόκως. Η WCD άσκησε ανταγωγή με αίτημα να υποχρεωθεί η SABAM να επιστρέψει τα ποσά των 7897,00 ευρώ και 13349,78 ευρώ, εντόκως.
(
12
)	Η W.W και η WCD μνημονεύουν, ειδικότερα, το λογισμικό «DJ Monitor».
(
13
)	Εξάλλου, η απόφασή του προέδρου του εμποροδικείου Βρυξελλών επέκρινε τη SABAM για την αύξηση, κατά περίπου 37 %, της χρέωσης που εφαρμόζεται στα φεστιβάλ και για την εφαρμογή υπερβολικά υψηλής ελάχιστης χρέωσης. Η SABAM υποχρεώθηκε επίσης να καταβάλει χρηματική ποινή ύψους 5000 ευρώ ημερησίως, έως το μέγιστο ποσό των 1000000 ευρώ, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης προς την απόφαση αυτή, βλ. https://www.rtbf.be/pure/article/detail_dans-leur-conflit-avec-la-sabam-les-festivals-obtiennent-gain-de-cause?id=9894749.
(
14
)	Στον φαρμακευτικό τομέα, διάφορες εθνικές αρχές ανταγωνισμού εντόπισαν πρακτικές αθέμιτων και καταχρηστικών τιμών, μεταξύ άλλων στην Ιταλία (υπόθεση Aspen, απόφαση της Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato της 29ης Σεπτεμβρίου 2016), στο Ηνωμένο Βασίλειο (υπόθεση Pfizer κατά Flynn, απόφαση της Competition and Markets Authority της 7ης Δεκεμβρίου 2016) και στη Δανία (υπόθεση CD Pharma, απόφαση της Konkurrence- og Forbrugerstyrelsen της 31ης Ιανουαρίου 2018)· σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τον Μάιο του 2017, η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με την εφαρμογή, εκ μέρους της Aspen Pharma, μη δίκαιων τιμών όσον αφορά αντικαρκινικά φάρμακα στον ΕΟΧ (με εξαίρεση την Ιταλία)· βλ., επίσης, έκθεση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τίτλο «Επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού στον φαρμακευτικό τομέα» (2009-2017), της 28ης Ιανουαρίου 2019, COM(2019) 17 τελικό, σημείο 4.2. Όσον αφορά τον τομέα της συλλογικής διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, βλ., για επισκόπηση των αποφάσεων των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, τον φάκελο που είναι προσβάσιμος στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.concurrences.com/fr/bulletin/special-issues/collecting-societies/collecting-societies-and-competition-law-an-overview-of-eu-and-national-case· σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βλ. νομολογία που παρατίθεται στα σημεία 39 έως 44 των παρουσών προτάσεων.
(
15
)	C‑177/16 (EU:C:2017:286, στο εξής: προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Wahl στην υπόθεση AKKA/LAA).
(
16
)	Απόφαση 27/76 (EU:C:1978:22).
(
17
)	Αντικείμενο της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή ήταν η προσφυγή που είχε ασκήσει ο σημαντικότερος, την εποχή εκείνη, παγκόσμιος όμιλος επιχειρήσεων στον τομέα της μπανάνας, η United Brands Company (στο εξής: UBC), κατά της απόφασης με την οποία η Επιτροπή είχε διαπιστώσει, μεταξύ άλλων, τον υπερβολικό χαρακτήρα των τιμών που η ευρωπαϊκή θυγατρική του ομίλου εφάρμοζε σε ορισμένους πελάτες της. Η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό κατόπιν σύγκρισης των τιμών που η UBC εφάρμοζε στη γερμανική, στην ολλανδική, στη δανική, στη βελγική και στη λουξεμβουργιανή αγορά και εκείνων που εφάρμοζε στην ιρλανδική αγορά, από την οποία προέκυψε ότι οι πρώτες ήταν σημαντικά υψηλότερες από τις δεύτερες.
(
18
)	Απόφαση 26/75 (EU:C:1975:150, σκέψη 12).
(
19
)	Βλ. σκέψη 250 της απόφασης United Brands. Ο ορισμός αυτός χρησιμοποιήθηκε σε πολλές μεταγενέστερες αποφάσεις, βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 11ης Νοεμβρίου 1986, British Leyland κατά Επιτροπής (226/84, EU:C:1986:421, σκέψεις 27 και 28), της 17ης Ιουλίου 1997, GT-Link (C‑242/95, EU:C:1997:376, σκέψη 39), της 17ης Μαΐου 2001, TNT Traco (C‑340/99, EU:C:2001:281, σκέψη 46), της 27ης Φεβρουαρίου 2014, OSA (C‑351/12, EU:C:2014:110, σκέψη 88), της 11ης Δεκεμβρίου 2008, Kanal 5 και TV 4 (C‑52/07, EU:C:2008:703, σκέψη 28), και, εσχάτως, της 14ης Σεπτεμβρίου 2017, Autortiesību un komunicēšanās konsultāciju aģentūra – Latvijas Autoru apvienība (C‑177/16, EU:C:2017:689, σκέψη 35, στο εξής: απόφαση AKKA/LAA).
(
20
)	Βλ. σκέψη 252 της απόφασης United Brands. Βλ., επίσης, απόφαση AKKA/LAA (σκέψη 36).
(
21
)	Οι αξιολογήσεις αυτές δεν πρέπει να πραγματοποιούνται σωρευτικά, βλ. διάταξη της 25ης Μαρτίου 2009, Scippacercola και Τερεζάκης κατά Επιτροπής (C‑159/08 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2009:188, σκέψη 47).
(
22
)	Ήδη στην απόφαση United Brands, το Δικαστήριο, μολονότι επέκρινε κατ’ ουσίαν την Επιτροπή διότι δεν εξέτασε τη διάρθρωση του κόστους της UBC, εντούτοις ρητώς δέχθηκε ότι «[μ]πορούν να επινοηθούν και άλλες μέθοδοι […] προκειμένου να καθοριστεί σε ποίες περιπτώσεις η τιμή ενός προϊόντος είναι μη δίκαιη», βλ. σκέψη 253 της απόφασης United Brands.
(
23
)	Βλ. απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1986, British Leyland κατά Επιτροπής (226/84, EU:C:1986:421, σκέψεις 28 και 29), στην οποία αύξηση των τιμών κατά 600 % χωρίς παρατηρηθείσα αύξηση του κόστους κατέστησε άνευ αντικειμένου την ανάλυση του κόστους και, ως εκ τούτου, η προσοχή επικεντρώθηκε στη διαφορά μεταξύ τωρινής και προγενέστερης τιμής.
(
24
)	Βλ. απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1986, British Leyland κατά Επιτροπής (226/84, EU:C:1986:421, σκέψεις 28 και 29).
(
25
)	Βλ. απόφαση της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 2001, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 82 της Συνθήκης ΕΚ (COMP/C‑1/36.915 – Deutsche Post AG –Παρακράτηση διασυνοριακού ταχυδρομείου, σκέψη 160).
(
26
)	Βλ., εμμέσως, απόφαση της 13ης Ιουλίου 1989, Tournier (395/87, EU:C:1989:319, σκέψη 44).
(
27
)	Βλ. απόφαση της 11ης Νοεμβρίου 1986, British Leyland κατά Επιτροπής (226/84, EU:C:1986:421, σκέψεις 28 και 29).
(
28
)	Βλ., εμμέσως, απόφαση United Brands, στην οποία η σύγκριση από την Επιτροπή των τιμών της UBC σε διάφορες αγορές των κρατών μελών επικρίθηκε μόνο διότι η εθνική αγορά αναφοράς είχε επιλεγεί βάσει μη ορθών αξιολογήσεων.
(
29
)	Βλ. απόφαση της 8ης Ιουνίου 1971, Deutsche Grammophon Gesellschaft (78/70, EU:C:1971:59).
(
30
)	Βλ., επίσης, αποφάσεις της 29ης Φεβρουαρίου 1968, Parke, Davis and Co. (24/67, EU:C:1968:11, σ. 689), και της 5ης Οκτωβρίου 1988, CICRA και Maxicar (53/87, EU:C:1988:472), μολονότι σε αμφότερες τις περιπτώσεις το Δικαστήριο απέκλεισε να επαρκεί, για τη διαπίστωση κατάχρησης, η υψηλότερη τιμή που εφάρμοζε η επιχείρηση που κατείχε δεσπόζουσα θέση σε σχέση με εκείνη των ανταγωνιστών της, δεδομένου ότι τα προϊόντα της επιχείρησης αυτής προστατεύονταν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
(
31
)	Βλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 1988, Bodson (30/87, EU:C:1988:225, σκέψη 31), και, εσχάτως, απόφαση AKKA/LAA (σκέψη 38).
(
32
)	Βλ. απόφαση AKKA/LAA (σκέψεις 37 και 38).
(
33
)	Βλ. απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1975, General Motors Continental κατά Επιτροπής (26/75, EU:C:1975:150, σκέψη 15).
(
34
)	Ομοίως, άπαξ προσδιοριστεί η μέθοδος ανάλυσης, η επιλογή των σχετικών στοιχείων αναφοράς πραγματοποιείται λαμβανομένου υπόψη επίσης του συνόλου των περιστάσεων που χαρακτηρίζουν τη συγκεκριμένη περίπτωση. Βλ., για παράδειγμα, απόφαση AKKA/LAA, σκέψεις 41 και 42, κατά την οποία η επιλογή των αγορών αναφοράς ως προς τις οποίες πραγματοποιείται η σύγκριση εξαρτάται από τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης, βλ., επίσης, απόφαση της 28ης Μαρτίου 1985, CICCE κατά Επιτροπής (298/83, EU:C:1985:150, σκέψεις 24 και 25).
(
35
)	Βλ. σκέψεις 254 έως 261 της απόφασης United Brands.
(
36
)	Βλ. απόφαση AKKA/LAA (σκέψη 49). Βλ., επίσης, προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Wahl στην υπόθεση AKKA/LAA (σημείο 36).
(
37
)	Υπ’ αυτή την έννοια αποφάνθηκε προσφάτως το Δικαστήριο, στην απόφαση AKKA/LAA (σκέψεις 38 και 43), όσον αφορά τη σύγκριση των χρεώσεων που θεωρούνταν μη δίκαιες, τις οποίες εφάρμοζε ο οργανισμός διαχείρισης δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας σε ένα κράτος μέλος και εκείνων που εφάρμοζαν ανάλογοι οργανισμοί μόνο στα όμορα κράτη μέλη ή σε ευρύτερο δείγμα άλλων κρατών μελών. Βλ., επίσης, απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2014, OSA (C 351/12, EU:C:2014:110, σκέψεις 87 έως 92).
(
38
)	Συναφώς, παραπέμπω στην ανάλυση στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Wahl στην υπόθεση AKKA/LAA (σημεία 43 έως 45).
(
39
)	Βλ. απόφαση AKKA/LAA (σκέψεις 55 και 56)· πρβλ. προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Wahl στην υπόθεση AKKA/LAA (σημείο 107).
(
40
)	Πρβλ., εσχάτως, απόφαση AKK/LAA (σκέψη 57).
(
41
)	Βλ. απόφαση της Επιτροπής, της 23ης Ιουλίου 2004, στην υπόθεση COMP/A.36.568/D3 – Scandlines Sverige AB κατά Port of Helsingborg.
(
42
)	Βλ. απόφαση της 29ης Φεβρουαρίου 1968, Parke, Davis and Co. (24/67, EU:C:1968:11, σ. 689), στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι η τιμή ενός προϊόντος που προστατεύεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας είναι υψηλότερη της τιμής ενός προϊόντος που δεν διαθέτει τέτοια προστασία, δεν συνιστά κατ’ ανάγκην κατάχρηση· βλ., επίσης, απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 1988, CICRA και Maxicar (53/87, EU:C:1988:472, σκέψη 17).
(
43
)	Βλ., για παράδειγμα, απόφαση AKKA/LAA (σκέψη 59).
(
44
)	Βλ. απόφαση AKKA/LAA.
(
45
)	Το μονοπώλιο των οργανισμών διαχείρισης, συχνά εκ του νόμου, οφείλεται κατ’ ουσίαν στη δυσχέρεια για τους χρήστες και τους κατόχους των δικαιωμάτων να διαπραγματευθούν μεμονωμένα τις άδειες χρήσης των μουσικών έργων. Εντούτοις, η ανάδυση των νέων ψηφιακών τεχνολογιών φαίνεται να θέτει, τουλάχιστον εν μέρει, εν αμφιβόλω τον αναπόφευκτο χαρακτήρα των μονοπωλίων αυτών, βλ. Lenard, T.M., και White, L.J., Moving Music Licensing Into the Digital Era: More Competition and Less Regulation, διατίθεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://techpolicyinstitute.org/wp-content/uploads/2015/12/moving-music-licensing-digital-era.pdf. Η ίδια η οδηγία 2014/26 θεσπίζει ένα νομικό πλαίσιο πιο ευνοϊκό για μεγαλύτερο άνοιγμα στον ανταγωνισμό της αγοράς διαχείρισης των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
(
46
)	Απόφαση 402/85 (EU:C:1987:197, σκέψη 19).
(
47
)	Βλ. όπ.π. (σκέψεις 15, 16, 18, 21).
(
48
)	Δεν είχε ζητηθεί εντούτοις να αποφανθεί το Δικαστήριο επί του επιπέδου των αμοιβών.
(
49
)	Απόφαση 395/87 (EU:C:1989:319).
(
50
)	Απόφαση 110/88, 241/88 και 242/88 (EU:C:1989:326).
(
51
)	Ο SACEM εισέπραττε σταθερό ποσοστό 8,25 % επί του κύκλου εργασιών της δισκοθήκης, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
(
52
)	Βλ. σκέψεις 38 και 42 της απόφασης Tournier και σκέψεις 25 και 29 της απόφασης Lucazeau.
(
53
)	Σκέψη 45 της απόφασης Tournier. Στην υπόθεση εκείνη, ο SACEM αρνούνταν να θέσει στη διάθεση των δισκοθηκών μόνο το μέρος του ρεπερτορίου του που εκείνες όντως χρησιμοποιούσαν.
(
54
)	Απόφαση C‑52/07 (EU:C:2008:703).
(
55
)	Κατά το Δικαστήριο, αυτό συνέβαινε όσον αφορά τη χρέωση που εφάρμοζε ο STIM στους τηλεοπτικούς σταθμούς Kanal 5 και TV 4. Η χρέωση αυτή συνίστατο σε κυμαινόμενο ποσοστό επί των εσόδων που οι εν λόγω τηλεοπτικοί σταθμοί εισέπρατταν από την πώληση διαφημιστικού χρόνου, επικουρικώς δε από τη διαφήμιση και τις συνδρομητικές συμβάσεις. Το ποσοστό αυξανόταν με την αύξηση του ετήσιου ποσοστού μουσικής που μετέδιδε ο τηλεοπτικός σταθμός (ήτοι τη διάρκεια της χρήσης, στις επιμέρους εκπομπές, προστατευόμενου μουσικού έργου, υπολογιζόμενη σε ετήσια βάση), μολονότι κατά τρόπο όχι άμεσα ανάλογο. Ο STIM χορηγούσε την έκπτωση για τα έξοδα πωλήσεων και τα τέλη παραχώρησης που καταβάλλονταν στο σουηδικό κράτος προκειμένου ο τηλεοπτικός σταθμός να έχει τη δυνατότητα να εκπέμπει καλωδιακά· βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα V. Trstenjak στην υπόθεση Kanal 5 και TV 4 (C‑52/07, EU:C:2008:491, σημείο 9).
(
56
)	Βλ. σκέψη 40 της απόφασης Kanal 5.
(
57
)	Απόφαση C‑351/12 (EU:C:2014:110).
(
58
)	Βλ. σκέψεις 87 και 88 της απόφασης OSA.
(
59
)	Βλ. απόφαση AKKA/LAA (σκέψεις 36 έως 38 και 41).
(
60
)	Σημείο 60.
(
61
)	Από τη δικογραφία προκύπτει ότι τα εισιτήρια που σχετίζονται με τις χορηγίες υπολογίζονται επί της ονομαστικής αξίας ή, όταν η αξία αυτή δεν είναι δυνατόν να καθοριστεί, βάσει της μέσης τιμής του εισιτηρίου.
(
62
)	Βλ., ιδίως, σημείο 29 των παρουσών προτάσεων.
(
63
)	Πρβλ. απόφαση Kanal 5 (σκέψεις 30 και 31).
(
64
)	Υπόθεση C‑52/07 (EU:C:2008:491, σημείο 60).
(
65
)	Βλ. απόφαση Basset (σκέψεις 15, 16, 18 και 21).
(
66
)	Πρβλ. απόφαση Tournier (σκέψη 45), και απόφαση Kanal 5 (σκέψη 37).
(
67
)	Η W.W ειδικότερα αμφισβητεί τον χαρακτηρισμό της εκδήλωσης Tomorrowland ως «φεστιβάλ».
(
68
)	Βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα V. Trstenjak στην υπόθεση Kanal 5 (σημείο 62).
(
69
)	Βλ. σημείο 42 των παρουσών προτάσεων.
(
70
)	Είναι σαφές ότι ο αντίκτυπος του στοιχείου αυτού πρέπει να αξιολογηθεί με σύγκριση της διάρθρωσης των δύο χρεώσεων στο σύνολό τους, σύγκριση η οποία πρέπει να πραγματοποιηθεί από το αιτούν δικαστήριο.
(
71
)	Βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα V. Trstenjak στην υπόθεση Kanal 5 (σημείο 9 και υποσημείωση 4).
(
72
)	Εντούτοις, όπως ήδη επισημάνθηκε (βλ. υποσημείωση 13 των παρουσών προτάσεων), η εκκρεμής ενώπιον του εφετείου Βρυξελλών διαδικασία αφορά, μεταξύ άλλων, πρόσφατη αύξηση των χρεώσεων που η SABAM εφαρμόζει στα φεστιβάλ.
(
73
)	Βλ. σκέψη 40 της απόφασης Kanal 5.
(
74
)	Βλ. απόφαση Tournier (σκέψη 45).
(
75
)	Βλ. αποφάσεις της 18ης Μαρτίου 1980, Coditel κ.λπ. (62/79, EU:C:1980:84), Tournier (σκέψη 12), και Kanal 5 (σκέψη 38).
(
76
)	Βλ. σκέψεις 36 έως 38 της απόφασης Kanal 5.
(
77
)	Η W.W και η WCD υποστηρίζουν ότι, κατά κανόνα, παρέχεται στη SABAM κατάλογος των έργων που πρόκειται να εκτελεστούν. Δεδομένου ότι η παροχή του καταλόγου αυτού αποτελεί προϋπόθεση για την εξασφάλιση της μείωσης της χρέωσης, η SABAM αποκτά τα στοιχεία που αυτός περιέχει χωρίς ιδιαίτερες ενέργειες. Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών θα μπορούσε αντιθέτως να αποδειχθεί πιο περίπλοκη.
(
78
)	Η παροχή από τους διοργανωτές του καταλόγου των έργων που πρόκειται να εκτελεστούν απαιτεί εποπτεία κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ. Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών δεν συνεπάγεται, κατ’ αρχήν, το μειονέκτημα αυτό, αλλά πρέπει να εκτιμηθεί ο κίνδυνος εμφάνισης τεχνικών προβλημάτων κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
(
79
)	Ο κατάλογος των έργων που πρόκειται να εκτελεστούν κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ τίθεται στη διάθεση της SABAM πριν από τη χρήση. Αντιθέτως, η χρήση ψηφιακών τεχνικών καθιστά διαθέσιμα τα στοιχεία αυτά μόνο μετά την πραγματοποίηση της εκδήλωσης.
(
80
)	Η SABAM επισημαίνει ότι διαθέτει νόμιμη προθεσμία 9 μηνών από τη λήξη της χρήσης στην οποία εισπράχθηκαν τα έσοδα από τα δικαιώματα για να προβεί στον επιμερισμό στους δικαιούχους.
(
81
)	Βλ. σκέψη 45 της απόφασης Tournier και σκέψη 40 της απόφασης Kanal 5.
(
82
)	Με τις γραπτές παρατηρήσεις της. η SABAM επισημαίνει ότι, στις διαδικασίες των κύριων δικών, η WCD υποστήριξε ότι τα έξοδα αυτά πρέπει να εκπίπτουν από τα έσοδα που χρησιμοποιούνται ως βάση για τον καθορισμό της αμοιβής της SABAM.
(
83
)	Πρβλ. απoφάσεις της 10ης Δεκεμβρίου 1991, Merci convenzionali Porto di Genova (C‑179/90, EU:C:1991:464, σκέψη 19), και της 16ης Ιουλίου 2009, Der Grüne Punkt – Duales System Deutschland κατά Επιτροπής (C‑385/07 P, EU:C:2009:456, σκέψεις 141 έως 147).