Sprawa C‑545/10
Komisja Europejska
przeciwko
Republice Czeskiej
Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Transport – Dyrektywa 91/440/EWG – Rozwój kolei wspólnotowych – Artykuł 10 ust. 7 – Organ regulujący – Kompetencje – Dyrektywa 2001/14/WE – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej – Artykuł 4 ust. 1 – Ramy pobierania opłat – Artykuł 6 ust. 2 – Środki mające na celu stworzenie zarządcom zachęty do zmniejszenia kosztów zapewniania infrastruktury i wielkości opłat za dostęp – Artykuł 7 ust. 3 – Ustalanie opłat pobieranych za minimalny pakiet dostępu i dostęp do torów w celu obsługi urządzeń – Koszty ponoszone bezpośrednio w związku z wykonywaniem przewozów kolejowych – Artykuł 11 – Plan poprawy wydajności – Artykuł 30 ust. 5 – Organ kontrolny – Kompetencje – Odwołanie administracyjne od decyzji organu kontrolnego
Streszczenie – Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 11 lipca 2013 r.
1.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Pobieranie opłat za infrastrukturę – Zobowiązania państw członkowskich – Przestrzeganie niezależności zarządcy infrastruktury – Zakres – Ustalanie przez państwo członkowskie maksymalnej stawki za użytkowanie infrastruktury – Niedopuszczalność
(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 4 ust. 1, art. 8 ust. 2)
2.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Zobowiązania państw członkowskich – Wprowadzenie mechanizmu zachęcającego zarządcę infrastruktury do obniżania kosztów zapewnienia infrastruktury lub zredukowania wielkości opłat za dostęp – Zgodność mechanizmu z wymogami w zakresie bezpieczeństw oraz poziomu jakości usług w zakresie infrastruktury
(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 6 ust. 2, 3)
3.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Pobieranie opłat za infrastrukturę – Ustalenie opłat na podstawie kosztów bezpośrednich – Koszt bezpośrednio ponoszony w wyniku wykonywania przewozów pociągami – Pojęcie – Transpozycja i stosowanie – Uprawnienia dyskrecjonalne państw członkowskich
(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 7 ust. 3–5, art. 8)
4.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający na Komisji – Domniemania – Niedopuszczalność
(art. 258 TFUE)
5.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Alokacja zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobieranie opłat – Pobieranie opłat za infrastrukturę – Zobowiązania państw członkowskich – Wprowadzenie planu wykonania – Zakres
(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 11 ust. 1)
6.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii
(art. 258 akapit drugi TFUE)
7.        Transport – Transport kolejowy – Dyrektywa 2001/14 – Zobowiązania państw członkowskich – Powołanie kontrolnego organu rynku kolejowego – Kontrola sądowa decyzji organu – Przedsądowe odwołanie administracyjne – Wyłączenie
(dyrektywa 2001/14 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 30)
8.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Skarga wszczynająca postępowanie – Przedstawienie argumentów i zarzutów – Wymogi formalne – Sformułowanie żądań w sposób jednoznaczny
[art. 258 TFUE; statut Trybunału, art. 21 akapit pierwszy; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 120 lit. c)]
9.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Określenie w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi – Późniejsze rozszerzenie – Niedopuszczalność
(art. 258 TFUE)
1.        Uchybia zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, państwo członkowskie, które ustala maksymalną wysokość opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej.
W istocie ustalenie maksymalnej stawki za użytkowanie infrastruktury kolejowej w drodze decyzji wydawanej każdego roku wywołuje skutek w postaci ograniczenia zakresu uznania zarządcy infrastruktury w sposób niezgodny celami dyrektywy 2001/14. W szczególności zgodnie z tym, co przewiduje art. 8 ust. 2 dyrektywy 2001/14, zarządca infrastruktury musi być w stanie ustalić lub utrzymać wyższe opłaty w oparciu o długookresowe koszty określonych projektów inwestycyjnych.
(por. pkt 36, 37, 40)
2.        Wprawdzie istotnie zgodnie z art. 6 ust. 2 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, państwa członkowskie mają obowiązek uwzględnić stan tej infrastruktury w ramach stosowania art. 6 ust. 2 i 3 tej dyrektywy, zaś wybór środków stanowiących zachęty, jakie mają być wprowadzone, a zwłaszcza konkretnych celów realizowanych przez państwa członkowskie poprzez te środki, musi być zgodny z wymogami w zakresie bezpieczeństwa oraz poziomu jakości usług w zakresie infrastruktury kolejowej, to niemniej jednak mają one także obowiązek dbania, aby zawarte zostały wieloletnie umowy o finansowanie zawierające środki zachęty do zmniejszania kosztów zapewniania infrastruktury i wielkości opłat za dostęp albo aby ustanowiono odpowiednie przepisy w tym celu.
(por. pkt 50, 52, 54)
3.        Na podstawie art. 7 ust. 3 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, opłaty za minimalny pakiet dostępu i dostęp do torów w celu obsługi urządzeń zostaną ustalone po koszcie, który jest bezpośrednio ponoszony jako rezultat wykonywania przewozów pociągami, bez uszczerbku dla przepisów art. 7 ust. 4 lub 5 oraz art. 8 tej dyrektywy.
Co się tyczy pojęcia „kosztu, który jest bezpośrednio ponoszony jako rezultat wykonywania przewozów pociągami”, pojęcia wynikającego z dziedziny ekonomii, którego stosowanie powoduje znaczne trudności praktyczne, należy stwierdzić, że dyrektywa nie zawiera żadnej definicji, a żaden przepis prawa Unii nie określa kosztów objętych lub kosztów nieobjętych tym pojęciem. W związku z powyższym należy stwierdzić, że w aktualnym stanie prawa Unii państwa członkowskie posiadają pewien zakres uznania w celu transpozycji i stosowania wskazanego pojęcia w prawie krajowym.
(por. pkt 62, 64, 65)
4.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 70, 72, 116, 123)
5.        Z art 11 ust. 1 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, wynika po pierwsze, że państwa członkowskie powinny zawrzeć w systemach pobierania opłat za infrastrukturę plan poprawy wydajności mający na celu stworzenie zachęty zarówno dla przedsiębiorstw kolejowych, jak i zarządcy infrastruktury do poprawy wydajności sieci. Po drugie, odnośnie do rodzaju środków zachęcających, które mogą być zrealizowane przez państwa członkowskie, to państwa zachowują swobodę wyboru konkretnych środków stanowiących część tego systemu w zakresie, w jakim stanowią one spójną i transparentną całość, którą można zakwalifikować jako „plan poprawy wydajności”.
Nie należy postrzegać systemu rekompensat finansowych w formie wzajemnych kar umownych, których zasady należy określić umownie, jako kompletne i odpowiednie wykonanie art. 11 dyrektywy 2001/14, ponieważ jego stosowanie ma wyłącznie charakter fakultatywny gdyż zależy od wyboru umawiających się stron. Także przepis krajowy, który ogranicza się do wprowadzenia grzywien nakładanych w przypadku niedopełnienia obowiązków mających zapewnić eksploatację sieci albo w przypadku braku środków podejmowanych w celu usunięcia jej zakłóceń, nie może być uznany jako ustanawiający plan poprawy wydajności w ramach systemu pobierania opłat za infrastrukturę w rozumieniu omawianego art. 11. To samo dotycz wreszcie przepisu, który przewiduje jedynie przyznanie środków finansowych w celu utrzymania lub poprawy stanu infrastruktury kolejowej.
(por. pkt 80, 82–84)
6.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 85, 86)
7.        Artykuł 30 dyrektywy 2001/14 w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej, należy interpretować w ten sposób, że decyzje administracyjne wydane przez organ kontroli, który winien zostać utworzony przez państwa członkowskie na podstawie art. 30 ust. 1 mogą być poddane wyłącznie kontroli sądowej. W związku z powyższym art. 30 omawianej dyrektywy stoi na przeszkodzie, żeby decyzje organu kontrolnego, przed ewentualnym badaniem przez sąd, podlegały obowiązkowo kontroli innego organu administracyjnego.
(por. pkt 100, 102–104)
8.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 108, 109)
9.        Zobacz tekst orzeczenia.
(por. pkt 125, 132)