62023TJ0201_RES
Υπόθεση T‑201/23
Communications Regulatory Authority (CRA)
κατά
Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 16ης Οκτωβρίου 2024
«Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα που ελήφθησαν λόγω της κατάστασης στο Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων – Κατάλογος προσώπων, οντοτήτων και οργανισμών εις βάρος των οποίων ισχύει η δέσμευση κεφαλαίων και οικονομικών πόρων – Καταχώριση της επωνυμίας της προσφεύγουσας στον κατάλογο – Υποχρέωση αιτιολόγησης – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Αναλογικότητα – Κατάχρηση εξουσίας»
Πράξεις των θεσμικών οργάνων – Αιτιολόγηση – Υποχρέωση – Περιεχόμενο – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στο Ιράν – Υποχρέωση προσδιορισμού στην αιτιολογία των ειδικών και συγκεκριμένων στοιχείων που δικαιολογούν το εν λόγω μέτρο – Απόφαση εντασσόμενη σε πλαίσιο που είναι γνωστό στον ενδιαφερόμενο και του παρέχει τη δυνατότητα να κατανοήσει το περιεχόμενο του μέτρου που ελήφθη εις βάρος του – Επιτρεπτό συνοπτικής αιτιολογίας
(Άρθρο 296 ΣΛΕΕ · κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψεις 25-28, 30-34)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων που είναι υπεύθυνα για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συνδέονται με τα πρόσωπα αυτά – Δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα – Δικαίωμα που προϋποθέτει σχετική αίτηση προς το Συμβούλιο
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψη 38)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Έκταση του ελέγχου – Απόδειξη του βασίμου του μέτρου – Υποχρέωση της αρμόδιας αρχής της Ένωσης να αποδείξει, σε περίπτωση αμφισβήτησης, το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη κατά των ενδιαφερόμενων προσώπων ή οντοτήτων – Αποδεικτικά στοιχεία στα οποία μνημονεύονται έγγραφα που δεν κατατέθηκαν στη δικογραφία – Προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας – Δεν συντρέχει
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 47· κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψεις 55, 61-64)
Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αρχές – Θεμελιώδη δικαιώματα – Τεκμήριο αθωότητας – Απόφαση περί δέσμευσης κεφαλαίων ληφθείσα εις βάρος ορισμένων προσώπων και οντοτήτων λόγω της κατάστασης στο Ιράν – Συμβατότητα με την εν λόγω αρχή – Προϋποθέσεις
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 48 § 1· κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψεις 66-69)
Ευρωπαϊκή Ένωση – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Έκταση του ελέγχου – Καταχώριση της προσφεύγουσας στον κατάλογο που προσαρτάται στον προσβαλλόμενο κανονισμό λόγω της συμμετοχής της σε πράξεις που συνιστούν σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – Έγγραφα προσβάσιμα στο κοινό – Αποδεικτική αξία
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψεις 75-79, 86, 88- 90)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων που είναι υπεύθυνα για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συνδέονται με πρόσωπα αυτά – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας – Έκταση – Εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων – Πλάνη εκτιμήσεως του Συμβουλίου όσον αφορά τη λήψη περιοριστικών μέτρων – Δεν συντρέχει
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψεις 92, 93, 98, 107, 109-112, 117)
Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας – Περιοριστικά μέτρα κατά του Ιράν – Δέσμευση κεφαλαίων προσώπων που είναι υπεύθυνα για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προσώπων, οντοτήτων ή οργανισμών που συνδέονται με τα πρόσωπα αυτά – Δικαστικός έλεγχος της νομιμότητας – Καταλληλότητα των περιοριστικών μέτρων – Περιοριστικά μέτρα που επιδιώκουν θεμιτό σκοπό της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας
(Κανονισμοί του Συμβουλίου 359/2011 και 2023/152)
(βλ. σκέψεις 127-130)
Σύνοψη
Με την απόφασή του, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει την προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε η Communications Regulatory Authority (Ρυθμιστική Αρχή Επικοινωνιών, στο εξής: CRA) κατά του κανονισμού 2023/152 (
1
), με τον οποίο το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταχώρισε τον εν λόγω φορέα το 2023 στον κατάλογο των προσώπων και οντοτήτων που υπόκεινται σε περιοριστικά μέτρα λόγω της κατάστασης στο Ιράν. Το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Συμβούλιο δεν υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως, υπό το πρίσμα των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων, όσον αφορά την εκ μέρους της προσφεύγουσας χρήση κατασκοπευτικού λογισμικού κατά του ιρανικού πληθυσμού.
Η προσφεύγουσα αποτελεί κυβερνητικό οργανισμό που υπάγεται στο ιρανικό Υπουργείο Τεχνολογίας των Πληροφοριών και των Επικοινωνιών. Τα κεφάλαιά της δεσμεύθηκαν διότι θεωρείται υπεύθυνη για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν λόγω του ότι εφάρμοσε τις απαιτήσεις της Ιρανικής Κυβέρνησης σχετικά με το φιλτράρισμα του περιεχομένου του διαδικτύου μέσω κατασκοπευτικού λογισμικού με την ονομασία SIAM και αξιοποίησε, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2022 που ακολούθησαν τον θάνατο της Mahsa Amini, τον έλεγχο που ασκεί στην πρόσβαση στο διαδίκτυο και στα κινητά τηλέφωνα για να παρακολουθεί τους διαδηλωτές και τις δραστηριότητες των αντιφρονούντων. Κατά το Συμβούλιο, η προσφεύγουσα υποστήριξε κατά τον τρόπο αυτόν την καταστολή των διαδηλωτών που υπερασπίζονταν τα νόμιμα δικαιώματά τους από τις αρχές αυτές.
Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου
Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει τις αιτιάσεις της προσφεύγουσας που στηρίζονται σε παράβαση των άρθρων 47 και 48 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει συναφώς ότι, σε περίπτωση αμφισβήτησης, εναπόκειται στην αρμόδια αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποδείξει το βάσιμο των λόγων που ελήφθησαν υπόψη εις βάρος του οικείου προσώπου ή της οικείας οντότητας. Εντούτοις, εξ αυτού δεν έπεται ότι η προβαλλόμενη αδυναμία του Συμβουλίου να προσκομίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν τους λόγους στους οποίους στηρίζεται η καταχώριση της προσφεύγουσας στο παράρτημα I του κανονισμού 359/2011 (
2
), ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένη, προσβάλλει τα δικαιώματα άμυνας της προσφεύγουσας. Πράγματι, αντιθέτως, ο δικαστής της Ένωσης οφείλει να εξακριβώσει, στο πλαίσιο του ελέγχου της νομιμότητας των περιοριστικών μέτρων, το βάσιμο των λόγων στους οποίους στηρίζονται τα μέτρα αυτά και, κατά συνέπεια, την αποδεικτική αξία των εγγράφων που προσκόμισε το Συμβούλιο, διότι τούτο επιβάλλεται προκειμένου να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητα του άρθρου 47 του Χάρτη.
Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι άρθρα του Τύπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν προς επιβεβαίωση ορισμένων πραγματικών περιστατικών, εφόσον προέρχονται από πολλές διαφορετικές πηγές και περιέχουν αρκούντως συγκεκριμένα, ακριβή και συγκλίνοντα στοιχεία σχετικά με τα γεγονότα που περιγράφονται σε αυτά.
Εν προκειμένω, το Συμβούλιο στήριξε τη λήψη των επίμαχων περιοριστικών μέτρων εις βάρος της προσφεύγουσας σε διάφορα τέτοιου είδους έγγραφα. Όσον αφορά άρθρο που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο της The Intercept (
3
), το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το άρθρο αυτό τεκμηριώνει τις διαπιστώσεις του Συμβουλίου θέτοντας στη διάθεση του κοινού το εγχειρίδιο χρήσης του λογισμικού SIAM που έχει συνταχθεί στην αγγλική γλώσσα και ένα δεύτερο εγχειρίδιο, συνταχθέν στη γλώσσα φαρσί, το οποίο έφερε το λογότυπο της προσφεύγουσας. Οι διαπιστώσεις αυτές ενισχύονται από άλλα αποδεικτικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, άρθρο του μέσου μαζικής ενημέρωσης Commrisk (
4
) περιγράφει τη συνάντηση με τον εκπρόσωπο μιας εταιρίας τεχνολογίας ο οποίος προσπάθησε να πουλήσει στο Ιράν λογισμικό με λειτουργίες «ανησυχητικά παρόμοιες» με τις λειτουργίες του λογισμικού SIAM και ο οποίος είχε παράσχει εκουσίως στον συντάκτη του άρθρου αυτού πληροφορίες σχετικά με την πώληση αυτή.
Τέλος, από άρθρο της οργάνωσης ARTICLE 19 (
5
) προκύπτει ότι η τελευταία παρακολουθεί την έκταση των ελέγχων που ασκούνται στο διαδίκτυο στο Ιράν για σειρά ετών. Η οργάνωση αυτή ανακάλυψε, μεταξύ άλλων, ότι η προσφεύγουσα, υπό τον έλεγχο του ιρανικού Υπουργείου Τεχνολογίας των Πληροφοριών και των Επικοινωνιών, το οποίο στην πραγματικότητα ελέγχεται από τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, έθετε σε λειτουργία εξοπλισμό παρακολούθησης και λογοκρισίας σε επίπεδο παρόχων πρόσβασης στο διαδίκτυο και επέβαλλε διακοπές και άλλες διαταραχές της πρόσβασης στο διαδίκτυο για λογαριασμό του ανώτατου εθνικού συμβουλίου ασφάλειας του Ιράν.
Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της σύγκλισης των διάφορων αποδεικτικών στοιχείων και των περιστάσεων κατάρτισής τους, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι οι ισχυρισμοί αυτοί ορθώς ελήφθησαν υπόψη από το Συμβούλιο.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι το Συμβούλιο προσκόμισε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δέσμη αρκούντως συγκεκριμένων, ακριβών και συγκλινουσών ενδείξεων βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη επαρκούς συνδέσμου μεταξύ της προσφεύγουσας και της κατάστασης που πρέπει να αντιμετωπιστεί εν προκειμένω, ήτοι της εκ μέρους των ιρανικών αρχών καταστολής ειρηνικών διαδηλωτών, δημοσιογράφων, υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φοιτητών και άλλων προσώπων που υπερασπίζονται τα νόμιμα δικαιώματά τους.
Αφενός, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι δεν έχει τη νομική ικανότητα να τελέσει τις πράξεις που της προσάπτονται. Πράγματι, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, μολονότι η παρακολούθηση των επικοινωνιών καταρχήν απαγορεύεται στο ιρανικό δίκαιο, μπορεί να είναι εντούτοις νομίμως δυνατή υπό ορισμένες περιστάσεις που ορίζονται κατά τρόπο ιδιαίτερα ευρύ.
Αφετέρου, το Γενικό Δικαστήριο απορρίπτει το επιχείρημα της προσφεύγουσας που στηρίζεται στο ότι δεν έχει την τεχνική ικανότητα να διεξάγει επιχειρήσεις παρακολούθησης και ελέγχου των χρηστών των ιρανικών δικτύων κινητής τηλεφωνίας. Πράγματι, διαπιστώνει ότι οι εντολές του λογισμικού SIAM απευθύνονται σε όλους τους ιρανικούς φορείς εκμετάλλευσης κινητής τηλεφωνίας και ότι οι τελευταίοι οφείλουν να ανταποκρίνονται ανά πάσα στιγμή στις εντολές αυτές.
Εξάλλου, καταρχάς, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζεται η προσφεύγουσα, η χρήση των εντολών αυτών επιφέρει το αποτέλεσμα που περιγράφει το Συμβούλιο και δεν επιδιώκει νόμιμο σκοπό. Συνεπώς, η εντολή «LocationCustomerList» καθιστά δυνατό τον εντοπισμό όλων των χρηστών δικτύου κινητής τηλεφωνίας που βρίσκονται εντός ορισμένης γεωγραφικής περιοχής, έστω και αν η περιοχή αυτή προσδιορίζεται κατά προσέγγιση. Περαιτέρω, η εντολή «Force2GNumber», η οποία αποσκοπεί στην αναγκαστική χρήση, από ένα κινητό τηλέφωνο, ενός δικτύου 2G αντί των πιο πρόσφατων δικτύων 3G και 4G, έχει ως αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η προβολή και ο διαμοιρασμός βίντεο από το τηλέφωνο αυτό. Το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι η προσφεύγουσα δεν προσκομίζει κανένα αποδεικτικό στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι οι εντολές «GetCDR» και «GetIPDR», εκ των οποίων η πρώτη χρησιμοποιείται για την ανίχνευση του ιστορικού ενός τηλεφώνου και η δεύτερη για τη λήψη της διεύθυνσης IP των συσκευών στις οποίες έχει ενεργοποιηθεί μια συγκεκριμένη κάρτα SIM, μπορούν να χρησιμοποιούνται μόνο για την ανταπόκριση στα νόμιμα αιτήματα των ιρανικών δικαστηρίων και αστυνομικών αρχών.
Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι η κατάσταση στο Ιράν χαρακτηρίζεται από συχνές αμφισβητήσεις του καθεστώτος από τον άμαχο πληθυσμό, οι οποίες καταστέλλονται συστηματικά από τις αρχές της χώρας αυτής με τη χρήση, ιδίως, μέσων παρακολούθησης του διαδικτύου. Υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να γίνεται κατάχρηση εντολών που είχαν αρχικά προβλεφθεί για «νόμιμους» σκοπούς, όπως οι εντολές «ApplySusp» και «ApplySuspIP», οι οποίες καθιστούν δυνατή την απενεργοποίηση καρτών SIM που έχουν δηλωθεί από τους χρήστες ως απολεσθείσες ή κλαπείσες ή ανήκουν σε πρόσωπα που έχουν δηλωθεί ως αποβιώσαντα, ώστε οι εντολές αυτές να χρησιμοποιούνται από τις ιρανικές αρχές για κατασταλτικούς σκοπούς.
(
1
)	Εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2023/152 του Συμβουλίου, της 23ης Ιανουαρίου 2023, για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 359/2011 για περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων, οντοτήτων και οργανισμών λόγω της κατάστασης στο Ιράν (ΕΕ 2023, L 20 I, σ. 1).
(
2
)	Κανονισμός (ΕΕ) 359/2011 του Συμβουλίου, της 12ης Απριλίου 2011, για περιοριστικά μέτρα κατά ορισμένων προσώπων, οντοτήτων και οργανισμών λόγω της κατάστασης στο Ιράν (ΕΕ 2011, L 100, σ. 1).
(
3
)	Άρθρο με τίτλο «Hacked documents: How Iran track and control protesters phone» που δημοσιεύθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2022.
(
4
)	Άρθρο με τίτλο «Hacker Leaks Manuals showing How Iran Uses Mobile Networks to Track Protesters» που δημοσιεύθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2022.
(
5
)	Άρθρο με τίτλο «Iran: New tactics for digital repression as protest continuable» που δημοσιεύθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2022.