62023CC0460
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
J. RICHARD DE LA TOUR
van 7 november 2024 (
1
)
Zaak C‑460/23 [Kinsa] (
i
)
OB
Strafzaak
in tegenwoordigheid van
Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bologna
[verzoek van de Tribunale di Bologna (rechter in eerste aanleg Bologna, Italië) om een prejudiciële beslissing]
„Prejudiciële verwijzing – Immigratiebeleid – Richtlijn 2002/90/EG – Strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat – Artikel 1, lid 1, onder a) – Definitie van algemene inbreuk – Geldigheid – Artikel 1, lid 2 – Facultatieve bepaling die een persoon die uit humanitaire overwegingen hulp verleent bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, vrijstelt van strafrechtelijke aansprakelijkheid – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 49 – Legaliteitsbeginsel en evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen – Handeling waarbij een moeder die onderdaan is van een derde land twee minderjarige kinderen uit haar familie met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten hulp verleent bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat”
I. Inleiding
1.
De kwestie van de strafbaarstelling in het Unierecht van de handeling waarbij een persoon hulp verleent aan een derdelander met het oog op de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, uit compassie, altruïsme of solidariteit, met een humanitair doel of wegens familieverplichtingen, heeft sinds de vaststelling van richtlijn 2002/90/EG van de Raad van 28 november 2002 tot omschrijving van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf (
2
) een levendig debat op gang gebracht, niet alleen in de maatschappij, maar ook binnen de Europese en internationale instellingen. De onderhavige prejudiciële verwijzing weerspiegelt de talrijke bezorgdheden die daarin zijn geuit.
2.
Dit prejudiciële verzoek is ingediend nadat de Italiaanse rechterlijke instanties een strafprocedure hadden ingesteld tegen een Congolese staatsburger die met gebruikmaking van valse paspoorten twee minderjarige leden van haar familie, namelijk haar dochter en haar nichtje, hulp had verleend bij de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied. Deze persoon moet zich thans verantwoorden voor het strafbare feit van hulpverlening bij de illegale binnenkomst op het Italiaanse grondgebied, in combinatie met het bezit van valse identiteitsdocumenten, zoals bedoeld in de Italiaanse regeling. Hoewel dit een praktijk is waarmee de douane‑ en politieautoriteiten van de lidstaten bekend zijn, vraagt de Tribunale di Bologna (rechter in eerste aanleg Bologna, Italië) zich in de onderhavige zaak af of deze moeder en, meer in het algemeen, degenen die onbaatzuchtig handelen, strafrechtelijke aansprakelijk zijn en welke sanctie op laatstgenoemden van toepassing is krachtens artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 en de bepaling van de nationale uitvoeringsregeling. (
3
)
3.
Met zijn eerste prejudiciële vraag uit de verwijzende rechter zijn twijfels over de geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 en met name over de vraag of dit artikel het evenredigheidsbeginsel van artikel 52, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (
4
) eerbiedigt. Deze rechter is van oordeel dat een strafbaarstelling waarbij van de lidstaten wordt verlangd dat zij hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat strafbaar stellen, ongeacht of er sprake is van winstbejag, en zonder in het kader van een verplichte bepaling te voorzien in een uitdrukkelijke vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid van degenen die handelen teneinde de uitoefening door de betrokkene van zijn recht op leven en zijn recht op lichamelijke integriteit, zijn recht op asiel of zijn recht op eerbiediging van het gezinsleven te vergemakkelijken, niet redelijk is en niet de eerbiediging waarborgt van de grondrechten van degene die de handeling heeft verricht, noch van de betrokkene.
4.
Met zijn tweede prejudiciële vraag uit de verwijzende rechter soortgelijke twijfels over de omzetting in de Italiaanse rechtsorde van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90. In wezen rijst de vraag of in een situatie als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, de sanctie waaraan de betrokkene kan worden blootgesteld in verhouding staat tot de ernst van de inbreuk die zij heeft gepleegd, en of deze overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen niet verder gaat dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de doelstellingen die de nationale wetgever nastreeft. (
5
)
5.
In deze conclusie zal ik om te beginnen uitleggen dat de in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 opgenomen definitie van de inbreuk die bestaat in hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat geen enkele aanwijzing bevat die de stelling van de Europese Commissie staaft dat hulp bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat die door een ouder wordt verleend wegens zijn familieverplichtingen of uit solidariteit met zijn familie, niet moet worden geacht binnen de werkingssfeer van deze bepaling te vallen.
6.
Vervolgens zal ik in mijn analyse uitleggen waarom er mijns inziens geen elementen zijn die afdoen aan de geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 in het licht van het legaliteitsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen, die zijn verankerd in artikel 49, leden 1 en 3, van het Handvest.
7.
Wat ten slotte de betrokken nationale regeling betreft, zal ik uiteenzetten dat het aan de verwijzende rechter staat om de evenredigheid daarvan concreet te onderzoeken in het licht van met name de mogelijkheid om personen ten aanzien van wie is aangetoond dat zij onbaatzuchtig hebben gehandeld, teneinde humanitaire bijstand te verlenen of wegens het bestaan van familiebanden, vrij te stellen van strafrechtelijke aansprakelijkheid of om de op hen toepasselijke sanctieregeling aan te passen.
II. Toepasselijke bepalingen
A. Unierecht
8.
Richtlijn 2002/90 definieert de inbreuken met betrekking tot hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf, terwijl kaderbesluit 2002/946/JBZ van de Raad van 28 november 2002 tot versterking van het strafrechtelijk kader voor de bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf (
6
) minimumvoorschriften vaststelt met betrekking tot de aard van de sancties die kunnen worden opgelegd, de aansprakelijkheid van rechtspersonen en de bevoegdheid van de lidstaten.
1.
Richtlijn 2002/90
9.
Richtlijn 2002/90 is vastgesteld op basis van twee bepalingen. De eerste is artikel 61, onder a), EG (thans de artikelen 67 en 68 VWEU), dat bepaalde dat de Raad van de Europese Unie begeleidende maatregelen aanneemt die rechtstreeks verband houden met het vrije verkeer van personen en betrekking hebben op controles aan de buitengrenzen en immigratie, alsmede maatregelen ter voorkoming en bestrijding van criminaliteit. De tweede is artikel 63, punt 3, onder b), EG [thans artikel 79, lid 2, onder c), VWEU], dat voorzag in de vaststelling van maatregelen op het gebied van illegale immigratie en illegaal verblijf.
10.
De overwegingen 1 tot en met 4 van deze richtlijn luiden als volgt:
„(1)
Een van de doelstellingen van de Europese Unie is de geleidelijke totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, hetgeen onder andere de bestrijding van illegale immigratie impliceert.
(2)
Derhalve moeten maatregelen worden genomen tegen het verlenen van hulp bij illegale immigratie, zowel in verband met illegale grensoverschrijding in enge zin als met het bevoorraden van netwerken waarin mensen worden uitgebuit.
(3)
In dit verband is het van essentieel belang om te komen tot een onderlinge aanpassing van de bestaande rechtsregels, in het bijzonder, enerzijds, een precieze omschrijving van de inbreuk in kwestie en de gevallen waarin deze niet bestraft wordt, opgenomen in deze richtlijn, en anderzijds, minimumvoorschriften voor sancties, [...] opgenomen in kaderbesluit [2002/946].
(4)
Deze richtlijn heeft tot doel hulpverlening bij illegale immigratie te omschrijven en aldus de uitvoering van kaderbesluit [2002/946] doeltreffender te maken, teneinde dit strafbare feit te bestrijden.”
11.
Artikel 1 van deze richtlijn, met als opschrift „Algemene inbreuk”, bepaalt:
„1.   Iedere lidstaat neemt passende sancties tegen:
a)
eenieder die een persoon die geen onderdaan is van een lidstaat, opzettelijk helpt om het grondgebied van een lidstaat binnen te komen [...] op een wijze die in strijd is met de wetgeving van die staat met betrekking tot de binnenkomst [...] van vreemdelingen;
[...]
2.   Iedere lidstaat kan besluiten geen sancties op te leggen in verband met de in lid 1, onder a), omschreven gedragingen door zijn nationale wetgeving en praktijken toe te passen in gevallen waarin het doel van de gedraging is humanitaire bijstand aan de betrokkene te verlenen.”
12.
Artikel 3 van deze richtlijn draagt het opschrift „Sancties” en bepaalt:
„Iedere lidstaat neemt de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat op de in de artikelen 1 en 2 genoemde inbreuken doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties staan.”
2.
Kaderbesluit 2002/946
13.
Kaderbesluit 2002/946 is gebaseerd op artikel 29 VEU (thans artikel 67 VWEU), artikel 31, onder e), VEU (thans artikel 83, lid 1, VWEU) en artikel 34, lid 2, onder b), VEU.
14.
Artikel 1 van dit kaderbesluit, met als opschrift „Sancties”, bepaalt:
„1.   Iedere lidstaat neemt de nodige maatregelen opdat de in de artikelen 1 en 2 van richtlijn [2002/90] omschreven inbreuken worden bestraft met doeltreffende, evenredige en afschrikkende strafrechtelijke sancties die kunnen leiden tot uitlevering.
[...]
3.   Iedere lidstaat neemt de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat met betrekking tot de in artikel 1, lid 1, onder a), [...] van richtlijn [2002/90] omschreven inbreuken, vrijheidsstraffen kunnen worden opgelegd waarvan het maximum niet minder mag bedragen dan acht jaar, indien deze inbreuken uit winstbejag zijn gepleegd in een van de volgende omstandigheden:
–
het strafbaar feit is gepleegd als activiteit van een criminele organisatie als omschreven in gemeenschappelijk optreden 98/733/JBZ[ (
7
)];
–
het strafbaar feit is gepleegd met gevaar voor het leven van de personen die er het slachtoffer van zijn.
[...]”
15.
In artikel 6 van dit kaderbesluit, met als opschrift „Internationaal vluchtelingenrecht”, wordt bepaald:
„Dit kaderbesluit is van toepassing onverminderd de bescherming die aan vluchtelingen en asielzoekers wordt geboden overeenkomstig het internationaal vluchtelingenrecht en andere internationale mensenrechteninstrumenten, in het bijzonder de naleving door de lidstaten van hun internationale verplichtingen uit hoofde van de artikelen 31 en 33 van het Verdrag [betreffende de status van vluchtelingen, ondertekend te Genève op 28 juli 1951 (
8
)].”
B. Italiaans recht
1.
Besluit met kracht van wet nr. 286/1998
16.
In artikel 12, leden 1 en 2, van decreto legislativo n. 286 – Testo unico delle disposizioni concernenti la disciplina dell’immigrazione e norme sulla condizione dello straniero (besluit met kracht van wet nr. 286 houdende de geconsolideerde tekst van de regeling voor immigratie‑ en vreemdelingenzaken) (
9
) van 25 juli 1998 is bepaald:
„1.   Tenzij de feiten een zwaarder strafbaar feit opleveren, wordt eenieder die in strijd met deze geconsolideerde tekst vervoer van vreemdelingen naar het grondgebied van Italië bevordert, regelt, organiseert, financiert of uitvoert, dan wel andere handelingen verricht waardoor zij illegaal kunnen binnenkomen op het grondgebied van Italië of een andere staat waarvan zij geen onderdaan zijn en die hun geen duurzaam verblijfsrecht heeft verleend, bestraft met een gevangenisstraf van twee tot zes jaar en een geldboete van 15000 EUR voor iedere persoon.
2.   Onverminderd het bepaalde in artikel 54 codice penale [(wetboek van strafrecht)], vormt het redden van en verlenen van humanitaire bijstand in Italië aan hulpbehoevende vreemdelingen die zich reeds op het grondgebied van de staat bevinden, geen inbreuk.”
2.
Wetboek van strafrecht
17.
Artikel 54 van het wetboek van strafrecht, met als opschrift „Noodsituatie”, bepaalt in de eerste alinea:
„Degene die heeft moeten handelen wegens de noodzaak om voor zichzelf of anderen een acuut gevaar van schade aan de persoon te voorkomen, welk gevaar hij niet opzettelijk heeft veroorzaakt en dat niet anderszins kon worden vermeden, kan niet worden bestraft, mits hij in verhouding tot het gevaar heeft gehandeld.”
III. Feiten van het hoofdgeding en prejudiciële vragen
18.
Betrokkene, Congolees staatsburger, heeft zich op 27 augustus 2019 na aankomst van een vlucht uit Casablanca (Marokko) bij de grensdoorlaatpost op de luchthaven van Bologna (Italië) aangemeld met een vals Senegalees paspoort. Zij werd vergezeld door haar dochter en haar nichtje, respectievelijk 8 en 13 jaar oud, voor wie zij eveneens valse identiteitsdocumenten heeft overgelegd.
19.
Betrokkene is op 28 augustus 2019 aangehouden en beide kinderen zijn op grond van een beslissing van de Tribunale per i minorenni (kinderrechter, Italië) in een opvangcentrum geplaatst. De Italiaanse rechterlijke instanties hebben tegen betrokkene een strafprocedure ingesteld, waarin zij zich moest verantwoorden voor het strafbare feit van hulpverlening bij de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied, in combinatie met het bezit van valse identiteitsdocumenten, zoals bedoeld in de Italiaanse regeling. Op 29 augustus 2019 is de aanhouding beoordeeld ter terechtzitting voor de Giudice per le Indagini Preliminari (met het gerechtelijk vooronderzoek belaste rechter, Italië) van de Tribunale di Bologna, waarop betrokkene heeft verklaard dat zij uit de Democratische Republiek Congo was gevlucht om zich te onttrekken aan de doodsbedreigingen waaraan zij was blootgesteld nadat haar relatie met haar partner was verbroken, terwijl zij bovendien vreesde voor de lichamelijke integriteit van de twee meisjes. Deze rechter heeft de aanhouding van de betrokkene bekrachtigd, maar het verzoek van het Pubblico Ministero (openbaar ministerie, Italië) om haar in voorlopige hechtenis te nemen, afgewezen.
20.
Betrokkene heeft op 9 oktober 2019 een verzoek om internationale bescherming ingediend, dat volgens de ter terechtzitting voor het Hof op 18 juni 2024 verstrekte gegevens nog steeds in behandeling is.
21.
Op basis van het medisch-juridisch onderzoek dat op grond van een beslissing van de Tribunale per i minorenni is verricht, kon de afstamming tussen betrokkene en een van de kinderen worden vastgesteld, waarna haar het ouderlijk gezag over dat kind is teruggegeven. Dit onderzoek kon evenwel niet worden verricht bij het tweede kind, aangezien zij op 10 september 2019 uit eigen beweging de opvang waaraan zij was toevertrouwd heeft verlaten en niet meer kon worden gelokaliseerd. De verwijzende rechter geeft aan dat uit het verslag van de sociale diensten van de gesprekken met de minderjarigen blijkt dat het tweede kind daadwerkelijk het nichtje van betrokkene is en dat dit nichtje na het overlijden van haar moeder aan betrokkene was toevertrouwd.
22.
Ter terechtzitting van 29 mei 2023 heeft de advocaat van betrokkene verzocht om het Hof om een prejudiciële beslissing te verzoeken. Aangezien de Tribunale di Bologna twijfels koestert over de rechtmatigheid van de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, zoals in het Unierecht vastgelegd in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 en in het Italiaanse recht in artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998, heeft hij de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:
„1)
Staat het [Handvest], in het bijzonder het evenredigheidsbeginsel van artikel 52, lid 1, gelezen in samenhang met het recht op persoonlijke vrijheid en het recht van eigendom bedoeld in de artikelen 6 en 17, met het recht op leven en het recht op lichamelijke integriteit bedoeld in de artikelen 2 en 3, met het recht op asiel bedoeld in artikel 18 en met de eerbiediging van het gezinsleven bedoeld in artikel 7, in de weg aan de bepalingen van richtlijn [2002/90] en kaderbesluit [2002/946] (die in Italiaans recht zijn omgezet bij artikel 12 [van besluit met kracht van wet nr. 286/1998]), voor zover de lidstaten daarin worden verplicht om strafrechtelijke sancties op te leggen aan eenieder die opzettelijk hulp verleent of handelingen verricht die ertoe strekken hulp te verlenen bij de illegale binnenkomst van vreemdelingen op het grondgebied van de Unie, zelfs wanneer deze gedraging niet uit winstbejag is verricht, zonder dat de lidstaten tegelijk de verplichting wordt opgelegd om de strafrechtelijke relevantie uit te sluiten van hulp bij illegale binnenkomst waarmee wordt beoogd de vreemdeling humanitaire bijstand te verlenen?
2)
Staat het [Handvest], in het bijzonder het evenredigheidsbeginsel van artikel 52, lid 1, gelezen in samenhang met het recht op persoonlijke vrijheid en het recht van eigendom bedoeld in de artikelen 6 en 17, met het recht op leven en het recht op lichamelijke integriteit bedoeld in de artikelen 2 en 3, met het recht op asiel bedoeld in artikel 18 en met de eerbiediging van het gezinsleven bedoeld in artikel 7, in de weg aan de delictsomschrijving in artikel 12 [van besluit met kracht van wet nr. 286/1998], voor zover daarin de gedraging wordt bestraft van eenieder die handelingen verricht waardoor vreemdelingen illegaal het grondgebied van de staat kunnen binnenkomen, zelfs wanneer die gedraging niet uit winstbejag is verricht, zonder dat de lidstaten tegelijk de verplichting wordt opgelegd om de strafrechtelijke relevantie uit te sluiten van hulp bij illegale binnenkomst die tot doel heeft de vreemdeling humanitaire bijstand te verlenen?”
23.
Ter terechtzitting van 18 juni 2024 hebben verzoekster, de Italiaanse en de Hongaarse regering, de Raad en de Commissie schriftelijke en mondelinge opmerkingen ingediend.
IV. Analyse
A. Opmerkingen vooraf
24.
Vooraf wijs ik erop dat de verwijzende rechter zijn analyse toespitst op de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat met een humanitair doel, die uitdrukkelijk wordt genoemd in artikel 1, lid 2, van richtlijn 2002/90.
25.
In de eerste plaats wil ik erop wijzen dat de in dit artikel gebruikte bewoordingen, volgens welke een lidstaat „kan besluiten geen sancties op te leggen” indien die hulp met een humanitair doel wordt verleend, wat betreft betekenis en draagwijdte dubbelzinnig zijn. (
10
) In het kader van deze conclusie ben ik van mening dat deze bewoordingen aldus moeten worden uitgelegd dat de lidstaten op grond van dat artikel kunnen voorzien in een grond voor vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid. Gelet op de door de Uniewetgever gebruikte terminologie komt het mij namelijk voor dat deze een parallel heeft willen trekken tussen het in artikel 1, lid 1, van deze richtlijn vervatte beginsel van strafbaarstelling van de handeling waarbij een persoon hulp verleent bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat („[i]edere lidstaat neemt passende sancties”) en de in artikel 1, lid 2, van deze richtlijn bedoelde mogelijkheid om deze persoon van strafrechtelijke aansprakelijkheid vrij te stellen wanneer met deze handeling een humanitair doel wordt nagestreefd („[i]edere lidstaat kan besluiten geen sancties op te leggen”).
26.
In de tweede plaats ben ik van mening dat de in de onderhavige zaak gestelde vragen er niet toe nopen te bepalen of een gedraging als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, onder de kwalificatie „humanitaire bijstand” in de zin van artikel 1, lid 2, van richtlijn 2002/90 valt. De discussie is namelijk ruimer en betreft vooral de strafbaarstelling – of veeleer het ontbreken van een uitdrukkelijke vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid – in de tekst van deze richtlijn van degenen die hulp verlenen zonder winstbejag. De in het hoofdgeding aan de orde zijnde strafbaar gestelde hulp is door een moeder aan haar dochter en nichtje verleend en kan dus worden geïnterpreteerd uit het oogpunt van het bestaan van een familieverplichting en/of solidariteit met haar familie, zoals de Commissie in haar opmerkingen stelt.
27.
Uit een vergelijkende studie van het internationale recht en het Unierecht blijkt dat, wanneer vaststaat dat de hulp uitsluitend is verleend in het belang van de naasten, in het bijzonder van kinderen, sommige lidstaten erkennen dat het uit de aard der zaak om een humanitaire handeling gaat, terwijl andere van mening zijn dat deze handeling onder een op familie gebaseerde immuniteit valt.
28.
In het licht van het voorgaande zal ik in deze conclusie dus ruimer verwijzen naar de handelingen van degenen die op onbaatzuchtige wijze hulp verlenen bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, uit altruïsme, compassie of solidariteit, om humanitaire redenen of wegens familiebanden.
B. Eerste prejudiciële vraag
29.
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen van het Hof te vernemen of artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 ongeldig is wegens schending van het in artikel 52, lid 1, van het Handvest verankerde evenredigheidsbeginsel.
30.
Het onderzoek naar de evenredigheid van de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat vereist dat eerst de omvang van die strafbaarstelling wordt vastgesteld. De Commissie betoogt in haar opmerkingen namelijk dat deze strafbaarstelling geen betrekking heeft op een handelwijze als de onderhavige, op grond waarvan een moeder die onderdaan is van een derde land, hulp bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat verleent aan minderjarigen voor wie zij verantwoordelijk is.
1.
Omvang van de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat [artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90]
31.
In artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 wordt hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat strafbaar gesteld met een beschrijving van zowel de materiële als de intellectuele bestanddelen van deze inbreuk, waarbij het aan de lidstaten wordt overgelaten om de meest passende sanctie te kiezen. (
11
) Hoewel het volgens de beginselen van de medeplichtigheidstheorie in beginsel strafbaar is om hulp te verlenen bij het plegen van een inbreuk, heeft de Uniewetgever zich hier aan deze beginselen willen onttrekken door hulpverlening bij illegale binnenkomst tot een zelfstandige inbreuk te verheffen.
32.
In de eerste plaats blijkt uit het opschrift van artikel 1 van deze richtlijn („Algemene inbreuk”) maar ook uit de bewoordingen die de Uniewetgever heeft gebruikt, dat dit artikel tot doel heeft het algemene kader te omschrijven voor de inbreuk bestaande in hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat. Overeenkomstig overweging 3 van deze richtlijn beoogt deze wetgever namelijk de strafrechtelijke regelingen van de lidstaten onderling aan te passen. Deze strafbaarstelling valt in casu onder een tussen de Uniewetgever en de nationale wetgever gedeelde strafrechtelijke bevoegdheid, waarbij de nationale wetgever gehouden is deze strafbaarstelling in zijn rechtsorde om te zetten.
33.
Ik stel vast dat de definitie van deze inbreuk geen enkele aanwijzing bevat die de stelling van de Commissie kan onderschrijven. Richtlijn 2002/90 omschrijft het verboden gedrag op abstracte wijze, waarbij geen van de mogelijke vormen van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat wordt uitgesloten, en evenmin een van de personen die deze hulp mogelijkerwijs verlenen, zodat laatstgenoemden strikt op dezelfde wijze worden behandeld.
34.
Wat de materiële component betreft, is er sprake van een inbreuk die bestaat in hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat wanneer „eenieder” een onderdaan van een derde land „hulp” verleent om het grondgebied van een lidstaat illegaal binnen te komen, ongeacht of het gaat om een binnengrens dan wel om een buitengrens van het Schengengebied. (
12
) Deze twee begrippen maken deel uit van een terminologie die in het nationale recht algemeen wordt gebruikt om een algemene inbreuk te definiëren. (
13
)
35.
Het begrip „hulp” omvat alle vormen van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, van de financiering ervan door middel van het vervoer in enge zin, het beheer van dat vervoer, de vervaardiging of de verstrekking van vervalste documenten, de organisatie van verstandshuwelijken, of elk ander middel om die illegale binnenkomst te vergemakkelijken. (
14
)
36.
Door bovendien te voorzien in een sanctie voor de door „eenieder” verleende hulp, houdt de Uniewetgever rekening met het aantal en de verscheidenheid aan profielen van de mogelijke betrokkenen, onder wie degenen die individueel en spontaan dan wel in het kader van een georganiseerde of collectieve actie handelen (met name netwerken of leden van een smokkelaarsnetwerk, zoals smokkelaars, leiders en wervers, alsmede chauffeurs, schippers, boodschappers, uitkijkers, paspoortvervalsers en leveranciers, en corrupte overheidsfunctionarissen en dienstverleners). (
15
)
37.
Wat het intellectuele of morele bestanddeel van deze algemene inbreuk betreft, maakt de Uniewetgever een onderscheid tussen enerzijds de opzet, die ertoe bijdraagt dat er sprake is van een inbreuk, en anderzijds het doel dat met het plegen van die inbreuk wordt nagestreefd.
38.
Het verlenen van hulp bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat wordt dus strafbaar gesteld, ongeacht de beweegredenen van de pleger. Van een inbreuk is evenwel slechts sprake indien er een opzettelijke fout aan ten grondslag ligt. Het gaat niet om de persoon die door onzorgvuldigheid, onvoorzichtigheid of nalatigheid (voorwaardelijke opzet) hulp verleent bij illegale grensoverschrijding, maar om de persoon die „opzettelijk” handelt, dat wil zeggen degene die op de hoogte is van de onrechtmatigheid van de situatie van de betrokkene bij het overschrijden van de grens, maar die desondanks de wil en de opzet heeft om de bij wet strafbaar gestelde handeling te plegen (algemene opzet). (
16
)
39.
Daarentegen is er geen specifieke opzet vereist. De Uniewetgever heeft namelijk uitgesloten dat de bestraffing van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat afhankelijk wordt gesteld van het nastreven van winst, met name gelet op de moeilijkheden die verband houden met het bewijs van de verkrijging van een materieel voordeel (
17
), en heeft er de voorkeur aan gegeven om dit als een verzwarende omstandigheid aan te merken in artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/946. Deze inbreuk verschilt dus van de in artikel 1, lid 1, onder b), van richtlijn 2002/90 bedoelde inbreuk bestaande in hulpverlening bij illegaal verblijf op het grondgebied van een lidstaat waarvoor een specifieke opzet vereist is, namelijk het nastreven van winst.
40.
Uit deze tekstuele analyse van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 blijkt dat hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat objectief wordt omschreven, waarbij de intentie die eraan ten grondslag ligt niet expliciet wordt opgenomen in de definitie van deze inbreuk. Ik concludeer hieruit dat alle handelingen waarbij een persoon met volledige kennis van zaken, bewust en weloverwogen hulp verleent bij het illegaal overschrijden van de grens van een lidstaat binnen de werkingssfeer van deze bepaling vallen, ongeacht de beweegredenen van die persoon en zonder dat die bepaling enige aanwijzing bevat die de draagwijdte ervan kan beperken.
41.
Hieruit volgt dat een handeling als die welke aan de orde is in het hoofdgeding, waarbij een onderdaan van een derde land met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten opzettelijk meewerkt aan de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat van twee minderjarigen over wie zij het gezag heeft, de in artikel 1, lid 1, onder a), van deze richtlijn genoemde inbreuk vormt, aangezien de materiële en intellectuele bestanddelen van deze inbreuk aanwezig zijn.
42.
In de tweede plaats vindt deze uitlegging steun in het doel van richtlijn 2002/90.
43.
Deze richtlijn en kaderbesluit 2002/946, dat de richtlijn aanvult, worden weliswaar aangemerkt als een „pakket maatregelen tegen migrantensmokkelaars” („Facilitators package”) (
18
), maar die maatregelen gaan verder dan alleen de bestrijding van illegale immigratienetwerken. Uit de bewoordingen van overweging 2 van elk van deze teksten blijkt zeer duidelijk dat de Uniewetgever twee doelstellingen heeft willen nastreven, namelijk „maatregelen [nemen] tegen het verlenen van hulp bij illegale immigratie, zowel in verband met illegale grensoverschrijding in enge zin als met het bevoorraden van netwerken waarin mensen worden uitgebuit”. (
19
) Richtlijn 2002/90 streeft bijgevolg veel ruimere doelstellingen na dan die van het Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht, ter aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, waarbij de Europese Unie partij is (
20
).
44.
Zo bestaat de eerste doelstelling van de Uniewetgever in de bestrijding van hulpverlening bij illegale grensoverschrijding in enge zin, door deze in algemene bewoordingen strafbaar te stellen in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90, waarbij het aan de lidstaten wordt gelaten om sancties te nemen, die „passend” moeten zijn, tegen degenen die, ongeacht de aard van hun beweegredenen, met volledige kennis van zaken hebben gehandeld.
45.
De tweede doelstelling is hulpverlening bij illegale grensoverschrijding krachtiger te bestrijden wanneer deze uit winstbejag wordt verleend, en aldus een aanvulling te vormen op andere instrumenten ter bestrijding van illegale tewerkstelling, mensenhandel en seksuele uitbuiting van kinderen. (
21
) Deze doelstellingen komen in artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/946 specifiek tot uiting in de invoering van verzwarende omstandigheden voor de in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 bedoelde inbreuk en in de oplegging van straffen waarvan de aard en de zwaarte door de Uniewetgever zijn vastgesteld. (
22
)
46.
Deze twee doelstellingen, de ene algemeen en de andere bijzonder, bevestigen de uitlegging dat de Uniewetgever in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 wel degelijk een algemene inbreuk heeft willen definiëren met betrekking tot alle handelingen die erop gericht zijn de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat te vergemakkelijken, ook wanneer deze handelingen op onbaatzuchtige wijze, uit altruïstisme, compassie of solidariteit, om humanitaire redenen of wegens het bestaan van familiebanden worden verricht. Indien de handeling waarbij een ouder, die derdelander is, minderjarige kinderen over wie hij het gezag stelt te hebben met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten helpt om illegaal op het grondgebied van een lidstaat binnen te komen, van de werkingssfeer van deze bepaling wordt uitgesloten, dan is dat kennelijk in strijd met die doelstellingen, doordat met name verdachte gedragingen die afbreuk kunnen doen aan de belangen van die kinderen aan de aandacht van de overheidsinstanties worden onttrokken.
47.
Het Hof heeft de ruime omvang van deze strafbaarstelling bevestigd in het arrest van 10 april 2012, Vo (
23
). Het heeft namelijk geoordeeld dat „het recht van de Unie zich niet alleen niet ertegen verzet dat een lidstaat strafvervolging instelt tegen eenieder die een onderdaan van een derde land opzettelijk behulpzaam is bij het in strijd met de toepasselijke bepalingen binnenkomen op het grondgebied van die lidstaat, maar de betrokken lidstaat zelfs uitdrukkelijk verplicht [om] een dergelijke vervolging [in te stellen]” en om „doeltreffende, evenredige en afschrikkende strafrechtelijke sancties [vast te stellen] en [op te leggen] aan personen die de in kaderbesluit [2002/946] en richtlijn 2002/90 bedoelde inbreuken begaan. Dit geldt in het bijzonder voor mensensmokkelaars.” (
24
)
48.
In de derde plaats vindt deze uitlegging steun in de voorbereidende werkzaamheden die tot de vaststelling van richtlijn 2002/90 hebben geleid.
49.
Terwijl artikel 4 van het voorstel voor een richtlijn van de Franse Republiek (
25
) de „[lidstaten] die dit wenselijk achten, de mogelijkheid [bood] om het bestaan van de in de artikelen 1 en 2 genoemde inbreuken niet in aanmerking te nemen indien de betrokken personen aantonen dat zij familiebanden hebben met de betrokken vreemdeling (echtgenoot, bloedverwanten in de opgaande en neerdalende lijn, broers en zussen, alsook hun echtgenoot)” (
26
), is deze vrijstelling uit de definitieve tekst van richtlijn 2002/90 verdwenen. Bovendien heeft het Parlement in het kader van zijn amendementen weliswaar voorgesteld om het criterium van het geldelijke voordeel, zoals bedoeld in het vorige artikel 27, lid 1, van de Overeenkomst ter uitvoering van het Schengenakkoord (
27
), op te nemen in de definitie van inbreuk, maar is ook dat amendement verworpen (
28
).
50.
Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 aldus moet worden uitgelegd dat er sprake is van een inbreuk wanneer een uit een derde land afkomstige moeder opzettelijk meewerkt aan de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat van twee minderjarige familieleden over wie zij het gezag heeft, namelijk haar dochter en haar nichtje, met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten.
51.
Thans moet de geldigheid van deze bepaling worden onderzocht, hetgeen de kern van de eerste prejudiciële vraag vormt.
2.
Beoordeling van de geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90
52.
Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen van het Hof te vernemen of artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 ongeldig is wegens schending van het in artikel 52, lid 1, van het Handvest verankerde evenredigheidsbeginsel, doordat het van de lidstaten verlangt dat zij hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat strafbaar stellen, ongeacht of er sprake is van winstbejag, en zonder in het kader van een verplichte bepaling te voorzien in een uitdrukkelijke vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid van degenen die om humanitaire redenen of wegens familiebanden onbaatzuchtig handelen.
53.
Volgens de verwijzende rechter heeft de Uniewetgever geen juist evenwicht tussen de betrokken belangen tot stand gebracht, doordat hij geen enkele beperking heeft gesteld aan de toepassing van deze strafbaarstelling en doordat hij gebruik heeft gemaakt van een facultatieve bepaling op grond waarvan het de lidstaten vrijstaat om een met een humanitair doel gepleegde handeling van strafrechtelijke aansprakelijkheid uit te sluiten. Een dergelijke strafbaarstelling vormt dus een onevenredige inbreuk op de grondrechten van zowel degene die de hulp verleent als degene die ervan profiteert, en in het bijzonder op het recht op leven (artikel 2 van het Handvest), het recht op menselijke integriteit (artikel 3 van het Handvest), het recht op vrijheid (artikel 6 van het Handvest), het recht op eerbiediging van het familie‑ en gezinsleven (artikel 7 van het Handvest), het recht van eigendom (artikel 17 van het Handvest) en het recht op asiel (artikel 18 van het Handvest).
54.
In het verlengde van de kritiek van de verwijzende rechter dat die strafbaarstelling buitensporig ruim is, verwijt verzoekster de Uniewetgever bovendien schending van het in artikel 49, lid 1, van het Handvest verankerde legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen, wat betreft de vereisten van dit artikel met betrekking tot de nauwkeurigheid en voorzienbaarheid van de strafwet. Volgens haar is het strafbare gedrag niet duidelijk omschreven, aangezien de strafbaarstelling van hulp bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat die voor humanitaire doeleinden wordt verleend, aan de discretionaire bevoegdheid van elke lidstaat wordt overgelaten.
55.
Hieronder zal ik de geldigheid van de bestreden bepaling vanuit elk van deze invalshoeken onderzoeken, in het licht van de in artikel 49 van het Handvest verankerde fundamentele beginselen van legaliteit en evenredigheid inzake delicten en straffen. Hoewel de verwijzende rechter verwijst naar artikel 52, lid 1, van het Handvest, ben ik namelijk van mening dat, gelet op, ten eerste, het voorwerp van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90, dat een inbreuk van strafrechtelijke aard invoert die mogelijk tot een zeer zware sanctie van dezelfde aard leidt, en ten tweede, de in wezen repressieve doelstelling van deze sanctie, de evenredigheid vooral aan artikel 49, lid 3, van het Handvest moet worden getoetst. (
29
)
a)
Geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 in het licht van het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen
56.
De strafbaarstelling van de in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 bedoelde hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat heeft geleid tot overvloedige literatuur en is veelvuldig bekritiseerd, hetgeen met name wijst op spanning tussen de onderlinge aanpassing van de normen van materieel strafrecht in de Unie en de aan de lidstaten gelaten beoordelingsmarge. (
30
) In lijn met de opmerkingen van verzoekster zijn er velen van mening dat de Uniewetgever, met zijn verplichting voor de lidstaten om „eenieder” die „hulp” verleent bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat strafbaar te stellen en te bestraffen, vage en onnauwkeurige begrippen gebruikt die onverenigbaar zijn met de vereisten van het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen, aangezien de betrokkenen niet kunnen weten in hoeverre hun handelingen tot strafrechtelijke aansprakelijkheid leiden. (
31
)
57.
Ik ben van mening dat dergelijke kritiek er niet toe kan leiden dat de betrokken tekst ongeldig wordt. Het is namelijk van wezenlijk belang rekening te houden met de bevoegdheidsverdeling tussen de Unie en de lidstaten op dit gebied en met de aard van de tekst waarvan de geldigheid ter beoordeling aan het Hof is voorgelegd.
58.
Het Hof heeft in zijn rechtspraak veelvuldig herinnerd aan de draagwijdte van het in artikel 49, lid 1, van het Handvest verankerde legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen, zowel binnen de rechtsorde van de Unie als binnen de nationale rechtsorden, waar het gaat om de eisen die het stelt aan de voorzienbaarheid, de nauwkeurigheid en de niet-terugwerkende kracht van de toepasselijke strafwet. (
32
) Dit beginsel heeft dezelfde betekenis en dezelfde draagwijdte als het in artikel 7, lid 1, van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) (
33
) gewaarborgde beginsel. Volgens vaste rechtspraak vormt dit beginsel een bijzondere uitdrukking van het algemene rechtszekerheidsbeginsel en impliceert het onder meer dat de wet een duidelijke omschrijving geeft van de strafbare feiten en de daarop gestelde straffen. (
34
) Het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen is leidend voor het opstellen van regels met betrekking tot de strafrechtelijke aansprakelijkheid. Aangezien het een algemeen beginsel van Unierecht vormt en deel uitmaakt van de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten, is het niet alleen van toepassing op de instellingen van de Unie, maar ook op de lidstaten bij de omzetting en toepassing van het Unierecht. (
35
)
59.
Doordat artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90, gelezen in samenhang met artikel 3 ervan, de lidstaten verplicht om hulpverlening bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat te beschouwen als een inbreuk en die te bestraffen, moet dit artikel dus het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen eerbiedigen.
60.
Uit de debatten ter terechtzitting blijkt evenwel dat de kracht van dit beginsel afhangt van de aard van de aan de Uniewetgever toegekende bevoegdheden en van de tekst waarin de betrokken strafbaarstelling is opgenomen. Dit beginsel geeft namelijk uitdrukking aan de regel dat de bevoegdheid in strafzaken alleen in de wet is neergelegd. Het legaliteitsbeginsel wordt dus verschillend toegepast naargelang de norm van materieel strafrecht deel uitmaakt van een rechtstreeks uitvoerbare handeling, omdat zij door de Uniewetgever is vastgesteld in het kader van een exclusieve bevoegdheid, dan wel voorkomt in een richtlijn die in de nationale rechtsorden moet worden omgezet, omdat zij is vastgesteld in het kader van een gedeelde bevoegdheid.
61.
In het laatstgenoemde geval maakt het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen deel uit van een samenwerking tussen de Uniewetgever en de nationale wetgever, die niet hetzelfde mandaat hebben, aangezien zij op verschillende niveaus wetgeving vaststellen. Terwijl de Uniewetgever minimumregels voor de lidstaten vaststelt, moet de nationale wetgever deze vervolgens omzetten en concretiseren in een norm van nationaal recht, die de enige grondslag vormt voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van het individu. (
36
) In de rechtsleer wordt erkend dat de naleving van de vereisten van het legaliteitsbeginsel in dit geval dus ingewikkelder is wegens de twee afzonderlijke fasen die kenmerkend zijn voor de strafbaarstelling van een gedraging of handeling, te weten een Europese en een nationale fase, en dat de toepassing van dit beginsel als op de wettigheid van de regelgeving van de Unie betrekking hebbend middel dan beperkter is. (
37
)
62.
Zo heeft het Hof in het arrest van 3 juni 2008, Intertanko e.a. (
38
), de toepassing van het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen op richtlijnen weliswaar niet ontkend, maar niettemin geoordeeld dat de door dit beginsel gestelde eisen gelden voor de nationale norm.
63.
In die zaak werd het Hof gevraagd of artikel 4 van richtlijn 2005/35/EG (
39
) afbreuk deed aan het algemene rechtszekerheidsbeginsel voor zover de lidstaten daarbij werden verplicht om het lozen van verontreinigende stoffen vanaf schepen door „ernstige nalatigheid” strafbaar te stellen, zonder dit begrip evenwel te omschrijven. Het Hof heeft deze vraag ontkennend beantwoord door een redenering in drie stappen te volgen.
64.
Het Hof heeft om te beginnen vastgesteld dat dit begrip en het begrip „met opzet” overeenkomen „met aansprakelijkheidscriteria die bedoeld zijn om te worden toegepast op een onbepaald aantal situaties die niet vooraf zijn te voorzien, en niet op nauwkeurige gedragingen die in een normatieve handeling, van gemeenschapsrecht dan wel van nationaal recht, kunnen worden gespecificeerd. (
40
) Vervolgens heeft het Hof opgemerkt dat deze begrippen „volledig [zijn] opgenomen in de respectieve rechtsstelsels van de lidstaten en [...] daarin [worden] gebruikt (
41
), en ten slotte heeft het vastgesteld dat een richtlijn overeenkomstig artikel 249 EG (thans artikel 288 VWEU) door de lidstaten moet worden omgezet in hun respectieve rechtsorden en dat de definitie van de in die richtlijn bedoelde inbreuken en sancties voortvloeit uit de door de lidstaten vastgestelde voorschriften (
42
).
65.
Uit vaste rechtspraak volgt namelijk dat een richtlijn zelf geen verplichtingen aan een particulier kan opleggen en die richtlijn dus niet als zodanig tegen hem kan worden ingeroepen. Zo heeft het Hof herhaaldelijk geoordeeld dat een richtlijn niet uit zichzelf en onafhankelijk van een door een lidstaat ter uitvoering daarvan vastgestelde nationale wet tot gevolg kan hebben dat de strafrechtelijke aansprakelijkheid van degenen die inbreuk op de bepalingen van deze richtlijn maken, wordt vastgesteld of verzwaard. (
43
)
66.
Deze redenering kan mijns inziens ook in de onderhavige zaak worden toegepast.
67.
Sinds het EG-Verdrag vindt de inbreuk bestaande in hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat niet langer alleen haar oorsprong in de nationale wetgevingen, maar ook in het Unierecht, dat de onderlinge aanpassing daarvan beoogt.
68.
Ter terechtzitting heeft de Raad uiteengezet dat deze strafbaarstelling het gevolg is van een compromis tussen enerzijds de noodzaak om de bestaande nationale regelingen onderling aan te passen wat de „precieze omschrijving” van die inbreuk en de toepasselijke strafrechtelijke sancties betreft (overwegingen 3 en 4 van richtlijn 2002/90) teneinde zo een gemeenschappelijk doel te bereiken, namelijk de geleidelijke totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht (overweging 1 van deze richtlijn), en anderzijds de noodzaak om de nationale identiteit en de repressieve bevoegdheid van de lidstaten te eerbiedigen. (
44
) In antwoord op een vraag van het Hof heeft de Raad betoogd dat de „precieze omschrijving” van de inbreuk in overweging 3 van deze richtlijn in het kader van deze onderlinge aanpassing moet worden opgevat als een expliciete en duidelijke omschrijving waardoor de lidstaten niet in onzekerheid hoeven te verkeren over de bestanddelen van de inbreuk, terwijl de lidstaten in het algemeen de vrijheid wordt gelaten om deze strafbaarstelling, afhankelijk van hun eigen strafstelsel, in hun nationale recht op te nemen. (
45
)
69.
Zoals het Hof onlangs nog heeft opgemerkt, worden de rechtsstelsels van de lidstaten op strafrechtelijk gebied namelijk gekenmerkt door aanzienlijke verschillen. (
46
) De onderlinge aanpassing van de normen van materieel strafrecht is volgens de rechtsleer dus een wijze van juridische integratie die het mogelijk maakt een zekere soepelheid ten opzichte van het bestaande nationale recht te behouden, door deze normen aan te passen aan de door de Uniewetgever vastgestelde doelstellingen. (
47
)
70.
Artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90, dat, zoals gezegd, een omschrijving geeft van een „algemene inbreuk”, moet in deze context worden gelezen.
71.
In de eerste plaats heeft deze bepaling noch tot doel noch tot taak om de strafbare gedragingen nader te omschrijven, aangezien de materiële en intellectuele bestanddelen van deze inbreuk van toepassing kunnen zijn op een onbepaald aantal situaties. In dit verband oordeelt het EHRM, gelet op artikel 7 EVRM, dat de bewoordingen van wetten, juist wegens het beginsel van algemeenheid ervan, niet absoluut nauwkeurig kunnen zijn, waarbij het in dit kader opmerkt dat een van de standaardwetgevingstechnieken bestaat in het gebruik van algemene categorieën in plaats van uitputtende lijsten. Het EHRM wijst er in dit verband op dat de min of meer vage bewoordingen die in tal van wetten worden gebruikt, tot doel hebben een buitensporige rigiditeit te voorkomen, waardoor deze wetten aan veranderende omstandigheden kunnen worden aangepast. Wat de „grensgevallen” betreft, is het EHRM van oordeel dat zij op zichzelf niet volstaan om een bepaling onverenigbaar met artikel 7 EVRM te maken – mits die bepaling in de overgrote meerderheid van de gevallen voldoende duidelijk is – aangezien de rechter juist tot taak heeft de twijfel weg te nemen die over de uitlegging van de normen zou kunnen blijven bestaan, rekening houdend met de ontwikkeling van de dagelijkse praktijk. (
48
)
72.
In de tweede plaats kan artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 op zichzelf geen strafrechtelijke aansprakelijkheid van personen doen ontstaan en moet het worden omgezet in de nationale rechtsorden, zodat er een wettelijke grondslag ontstaat voor het vestigen van die aansprakelijkheid. Deze bepaling laat het uitoefenen van de repressieve bevoegdheid middels de door de lidstaten vastgestelde wet dus onverlet en heeft uitsluitend invloed op de wijze waarop aan die wet uitvoering wordt gegeven. (
49
) De Uniewetgever laat het aldus aan de lidstaten over om die bepaling uit te voeren met een onbetwistbare dwingende kracht, door een nationale regeling die de algemene beginselen van de Unie en de door het Handvest gewaarborgde grondrechten eerbiedigt en die bijgevolg evenredig is en de specificiteit, nauwkeurigheid en duidelijkheid heeft die nodig zijn om te voldoen aan het vereiste van rechtszekerheid. (
50
) In dit verband zij eraan herinnerd dat het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen vereist dat de justitiabele uit de bewoordingen van de relevante bepaling, zo nodig met behulp van de door de rechterlijke instanties daaraan gegeven uitlegging en juridisch advies, kan opmaken voor welk handelen of nalaten hij strafrechtelijk aansprakelijk kan worden gesteld. (
51
) Volgens het Hof verbiedt dit beginsel niet de geleidelijke verduidelijking van de regels van strafrechtelijke aansprakelijkheid door rechterlijke uitlegging in achtereenvolgende zaken, op voorwaarde dat het resultaat redelijkerwijs kon worden voorzien toen de inbreuk werd gepleegd, met name gelet op de uitlegging die toentertijd werd gehanteerd in de rechtspraak betreffende de wettelijke bepaling in kwestie. (
52
)
73.
Bovendien laat de Uniewetgever het aan de lidstaten over om volgens hun eigen rechtsstelsel en met name volgens hun criteria voor strafrechtelijke aansprakelijkheid te bepalen in hoeverre een persoon, gelet op de omstandigheden van het concrete geval, kan worden vrijgesteld van strafrechtelijke aansprakelijkheid dan wel in aanmerking komt voor strafvrijstelling of ‑vermindering. Zo heeft het Hof in het arrest van 30 april 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (
53
), geoordeeld dat de definitie van verzachtende en verzwarende omstandigheden en sancties zowel de maatschappelijke realiteit als de rechtstradities weerspiegelt, die niet alleen van lidstaat tot lidstaat maar ook in de tijd verschillen. (
54
) Artikel 1, lid 2, van richtlijn 2002/90 laat het aan de lidstaten over om op grond van hun nationale regelgeving en praktijken te bepalen of degene die een handeling met een humanitair doel heeft verricht, kan worden vrijgesteld van strafrechtelijke aansprakelijkheid. Deze bepaling past perfect in deze lijn en kan bovendien niet aldus worden uitgelegd dat zij een uitputtende opsomming geeft van de situaties waarin de lidstaten kunnen afzien van het opleggen van sancties.
74.
Gelet op een en ander heb ik geen elementen gevonden die afdoen aan de geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 in het licht van het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen, dat is verankerd in artikel 49, lid 1, van het Handvest.
75.
Thans moet de geldigheid van dit artikel 1, lid 1, onder a), worden onderzocht vanuit het oogpunt van het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen, dat eveneens is verankerd in artikel 49 van het Handvest, namelijk in lid 3.
b)
Geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 in het licht van het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen
76.
Volgens artikel 49, lid 3, van het Handvest mag de zwaarte van de straf niet onevenredig zijn aan het strafbare feit. Uit de rechtspraak van het Hof vloeit voort dat dit beginsel niet alleen in acht moet worden genomen bij de vaststelling van de constitutieve bestanddelen van een inbreuk, maar ook bij de vaststelling van de regels inzake de zwaarte van de sancties en bij de beoordeling van de factoren die in aanmerking kunnen worden genomen om die sancties te bepalen. (
55
) Overeenkomstig artikel 51, lid 1, van het Handvest geldt dit beginsel voor de lidstaten wanneer zij het recht van de Unie ten uitvoer brengen, ook bij gebreke van harmonisatie van de regelgeving van de Unie op het gebied van de toepasselijke sancties.
1) Evenredigheid van de in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 vastgelegde strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat
77.
Vastgesteld moet worden of artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90, door van de lidstaten te verlangen dat zij hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat strafbaar stellen ongeacht de beweegredenen van degene die de handeling heeft verricht, en door slechts te voorzien in een facultatieve grond voor vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid in geval van humanitaire hulp, ten eerste geschikt is om de door deze richtlijn nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken en ten tweede niet verder gaat dan noodzakelijk is om die doelstellingen te verwezenlijken. (
56
)
i) Passendheid van de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat om de nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken
78.
In de eerste plaats dient in herinnering te worden gebracht dat een nationale maatregel volgens vaste rechtspraak van het Hof slechts geschikt is om de verwezenlijking van de aangevoerde doelstelling te waarborgen wanneer die maatregel daadwerkelijk op coherente en stelselmatige wijze bijdraagt tot het bereiken van die doelstelling. (
57
)
79.
Ik ben van mening dat er geen twijfel kan bestaan over de geschiktheid van de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat om de door richtlijn 2002/90 nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken. Indien de Uniewetgever de hulp bij illegale grensoverschrijding in enge zin maar ook de hulp die wordt verleend in het kader van criminele netwerken wil bestrijden teneinde een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te waarborgen, lijkt het mij namelijk logisch om te voorzien in strafbaarstelling van alle vormen van hulp die bijdragen tot de illegale binnenkomst van derdelanders op het grondgebied van een lidstaat, ongeacht de beweegredenen van degenen die die hulp verlenen en ongeacht het doel ervan.
ii) Noodzaak van de strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat om de nagestreefde doelstellingen te verwezenlijken
80.
In de tweede plaats is het naar mijn mening in het licht van de eerste doelstelling van richtlijn 2002/90, te weten de bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat in enge zin (
58
), noodzakelijk om ervoor te kiezen om winstbejag niet als constitutief bestanddeel van de inbreuk aan te merken en om degenen die met een humanitair doel of wegens het bestaan van familiebanden handelen, niet uitdrukkelijk van strafrechtelijke aansprakelijkheid vrij te stellen, maar die keuze aan de lidstaten over te laten.
81.
Ten eerste kan de handeling waarbij een moeder haar kinderen helpt bij hun illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat weliswaar volstrekt gerechtvaardigd blijken, maar dat neemt niet weg dat die handeling hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat vormt. Als er dus niet wordt voorzien in strafbaarstelling van die handeling, kan de eerste doelstelling van richtlijn 2002/90 niet worden verwezenlijkt. Het is duidelijk dat het in dat geval aan de nationale rechter staat om de beweegredenen voor die handeling vast te stellen en te beoordelen in hoeverre zij noodzakelijk is ter bescherming van een hoger belang en, gelet op de bepalingen van zijn nationale recht, rechtvaardigt dat de betrokkene van strafrechtelijke aansprakelijkheid wordt vrijgesteld dan wel dat hem strafvrijstelling of ‑vermindering wordt verleend.
82.
Hoewel er niet aan hoeft te worden herinnerd dat hulpverlening bij illegale immigratie een ernstige bedreiging vormt voor de handhaving van de openbare orde en het grensbeheer, is het van essentieel belang te wijzen op de risico’s waaraan de betrokken personen kunnen worden blootgesteld, met name ten gevolge van illegale activiteiten die daarmee verband kunnen houden. Die risico’s zijn met name zwartwerk, documentfraude, criminaliteit, drugshandel, prostitutie, seksuele uitbuiting en mensenhandel. Hoewel het duidelijk is dat de hulp die wordt verleend aan personen die illegaal op het grondgebied van de lidstaten zijn binnengekomen niet noodzakelijkerwijs een winstgevende of criminele activiteit is en niet stelselmatig een ernstig risico voor het leven van deze personen oplevert, heeft zij niettemin uiterst ernstige problemen tot gevolg, alleen al wegens de situatie van grote onzekerheid en afhankelijkheid waaraan deze personen, en met name de meest kwetsbare onder hen, zoals niet-begeleide minderjarigen, kunnen worden blootgesteld.
83.
Door alle handelingen die bijdragen tot de illegale binnenkomst van derdelanders op het grondgebied van een lidstaat onder te brengen in het gebied van overheidsoptreden en in het bijzonder het werkterrein van de strafrechtelijke autoriteiten, verzekert de Uniewetgever zich niet alleen van een betere controle van de migratiestromen, maar ook van een beter toezicht op deze handelingen en met name op die welke, onder het mom van solidariteit of familiebanden, in werkelijkheid andere doelstellingen zouden kunnen nastreven en de betrokken personen zouden kunnen blootstellen aan een ernstige aantasting van hun grondrechten.
84.
Gelet op de aard van de bedreigingen voor de betrokken personen en hun kwetsbaarheid, mede gezien de ernst van dit fenomeen, de vele verschillende vormen ervan en de moeilijkheden bij het bewijzen dat er sprake is van een materieel voordeel, mocht de Uniewetgever dus op goede gronden oordelen dat de opzet, die een van de bestanddelen van de inbreuk is, moest worden onderscheiden van het met de inbreuk nagestreefde doel. De Uniewetgever heeft een progressief stelsel van sancties ingevoerd en winstbejag dus verheven tot verzwarende omstandigheid. Hoewel de Uniewetgever het aan de lidstaten overlaat om een „passende” sanctie te nemen tegen eenieder die bewust hulp verleent bij de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat – het staat aan de nationale rechter om de beweegredenen ervan te beoordelen en de sanctie ervoor vast te stellen – verlangt hij van de lidstaten dat zij een vrijheidsstraf opleggen aan eenieder die van die hulp profijt wil trekken (waarvan de hoogte krachtens artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/946 afhangt van de mate waarin die daad is gepleegd in het kader van een criminele organisatie of met gevaar voor het leven van de betrokkenen).
85.
Ten tweede moet opnieuw rekening worden gehouden met het feit dat artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 het algemene kader van de inbreuk omschrijft, dat de lidstaten in hun rechtsorde moeten omzetten. Bijgevolg staat het aan de nationale wetgever om in een normatieve handeling, op basis van de in zijn rechtsorde vastgelegde regels voor strafrechtelijke aansprakelijkheid, alle feiten en omstandigheden vast te stellen die een vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid dan wel strafvrijstelling of -vermindering rechtvaardigen. Deze feiten en omstandigheden worden gewoonlijk in algemene zin in de wet omschreven en kunnen van geval tot geval voor elk van de betrokken inbreuken specifiek worden vastgesteld. (
59
) Hoewel artikel 1, lid 2, van deze richtlijn het aan elk van de lidstaten overlaat om te bepalen in hoeverre hulp bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat die voor humanitaire doeleinden is verleend, kan worden vrijgesteld van strafrechtelijke aansprakelijkheid, belet dit de lidstaten niet om in hun nationale regeling te voorzien in andere omstandigheden waarin degene die die handeling heeft verricht in aanmerking zou kunnen komen voor een dergelijke vrijstelling dan wel voor strafvrijstelling of ‑vermindering, bijvoorbeeld doordat er sprake is van een noodsituatie of familiebanden.
86.
Ten derde en ten slotte herinner ik eraan dat de in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 bedoelde strafbaarstelling van hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat niet tot gevolg kan hebben dat het de lidstaten wordt toegestaan om de krachtens het Handvest of andere instrumenten van het Unierecht of het internationale recht op hen rustende verplichtingen niet na te komen. Het gaat er dus niet om een derdelander te beletten zijn grondrecht uit te oefenen om asiel aan te vragen in een lidstaat, zoals gewaarborgd door artikel 18 van het Handvest, of om gezinshereniging aan te vragen. (
60
) In aansluiting op het voorbehoud dat zij had gemaakt met betrekking tot het facultatieve karakter van de bepaling van artikel 1, lid 2, van richtlijn 2002/90 (
61
), heeft de Commissie er in haar in voetnoot 31 van deze conclusie aangehaalde mededeling overigens aan herinnerd dat de lidstaten het internationaal humanitair recht in acht moeten nemen. (
62
)
87.
Gelet op een en ander kom ik tot de slotsom dat artikel 1, lid 1, onder a), en lid 2, van richtlijn 2002/90, voor zover het van de lidstaten verlangt dat zij eenieder die met kennis van zaken hulp verleent bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, strafbaar stellen, zonder evenwel uitdrukkelijk de strafrechtelijke aansprakelijkheid uit te sluiten van degene die op onbaatzuchtige wijze, met een humanitair doel of wegens een familieverplichting of uit solidariteit met zijn familie handelt, maar de lidstaten vrijlaat om dat wel te doen, kan worden geacht ten eerste passend te zijn voor de doelstellingen die erin bestaan hulpverlening bij illegale immigratie te bestrijden, zowel wanneer het gaat om illegale grensoverschrijding in enge zin als wanneer deze hulp tot doel heeft netwerken waarin mensen worden uitgebuit, te bevoorraden, en ten tweede niet verder te gaan dan noodzakelijk is om die doelstelling te bereiken.
88.
Thans moet worden onderzocht of de sanctieregeling van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 evenredig is.
2) Evenredigheid van de sanctieregeling van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90
89.
Artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 voorziet niet in specifieke strafrechtelijke sancties voor hulpverlening bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat. De Uniewetgever eist echter van de lidstaten dat zij ten aanzien van degene die die hulp verleent „strafrechtelijke” sancties (artikel 1 van kaderbesluit 2002/946) vaststellen die „passend” [artikel 1, lid 1, onder a), van deze richtlijn] alsmede „doeltreffend, evenredig en afschrikkend” zijn (artikel 3 van deze richtlijn). (
63
)
90.
Deze objectieve criteria moeten elke lidstaat in staat stellen de hoogte van de toepasselijke sancties te bepalen in het licht van zijn eigen strafrechtelijk beleid. Het staat wel degelijk aan de lidstaten om uitvoering te geven aan het vereiste van evenredigheid van de sancties. De omstandigheid dat zij in dat kader over een beoordelingsmarge beschikken, sluit op zich niet uit dat een rechterlijke toetsing kan worden verricht om na te gaan of zij de grenzen van die beoordelingsmarge niet hebben overschreden doordat zij hebben voorzien in onevenredige en/of ongepaste sancties.
91.
Gelet op de rechtspraak van het Hof moet elk van die twee bepalingen worden geacht rechtstreekse werking te hebben en kunnen zij dus door particulieren voor de nationale rechter worden ingeroepen tegen een lidstaat die deze niet correct in nationaal recht heeft omgezet. (
64
)
92.
In de eerste plaats is het in die bepalingen vastgelegde vereiste dat de sancties passend en evenredig zijn, onvoorwaardelijk. (
65
) Dit vereiste wordt namelijk zowel in artikel 1, lid 1, als in artikel 3 van richtlijn 2002/90 in absolute termen geformuleerd. Voorts wordt geen enkele handeling van de instellingen van de Unie vereist en verlenen die bepalingen de lidstaten geenszins de bevoegdheid om de draagwijdte van dit verbod aan voorwaarden te binden of te beperken. (
66
)
93.
Overeenkomstig de rechtspraak van het Hof doet de omstandigheid dat deze bepalingen moeten worden omgezet, niet af aan het onvoorwaardelijke karakter van het in dit artikel vastgelegde vereiste inzake het passende en evenredige karakter van de sancties. (
67
)
94.
In de tweede plaats zijn artikel 1, lid 1, en artikel 3 van richtlijn 2002/90 voldoende nauwkeurig. Hoewel deze twee bepalingen de lidstaten een zekere beoordelingsmarge laten bij de vaststelling van de sanctieregeling die van toepassing is op de in artikel 1, lid 1, onder a), van deze richtlijn bedoelde inbreuk, wordt die beoordelingsmarge begrensd door het verbod om in ongepaste en onevenredige sancties te voorzien.
95.
Gelet op deze overwegingen is er mijns inziens geen enkele reden om de evenredigheid van de sanctieregeling van deze artikelen ter discussie te stellen.
96.
Bijgevolg heb ik geen elementen gevonden die afdoen aan de geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 in het licht van het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen, dat is verankerd in artikel 49, lid 3, van het Handvest.
C. Tweede prejudiciële vraag
97.
Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 52, lid 1, en artikel 49, lid 3, van het Handvest in die zin moeten worden uitgelegd dat het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen zich verzet tegen een nationale regeling die voorziet in een sanctie tegen eenieder die hulp verleent bij illegale binnenkomst op het nationale grondgebied, zelfs wanneer degene die deze inbreuk begaat niet uit winstbejag handelt, maar die niet voorziet in een uitdrukkelijke vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid voor degenen die voor humanitaire doeleinden handelen.
98.
Hierboven heb ik uiteengezet waarom het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen mijns inziens niet in de weg staat aan de strafbaarstelling die de Uniewetgever in artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 heeft vastgesteld. Deze strafbaarstelling is door de Italiaanse wetgever ten uitvoer gelegd in artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998, waarin bovendien de toepasselijke sanctieregeling is vastgelegd.
99.
Ik heb tevens benadrukt dat artikel 1, lid 2, van richtlijn 2002/90 het aan elk van de lidstaten overlaat om te bepalen in hoeverre de persoon die voor humanitaire doeleinden hulp verleent bij illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat, kan worden vrijgesteld van strafrechtelijke aansprakelijkheid of in aanmerking kan komen voor vrijstelling of vermindering van de toepasselijke straf. Daarnaast heb ik opgemerkt dat niets de lidstaten belet om in hun nationale regeling te voorzien in andere omstandigheden waarin degene die die handeling heeft verricht in aanmerking zou kunnen komen voor een dergelijke vrijstelling dan wel voor een dergelijke strafvrijstelling of ‑vermindering, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een noodsituatie of familiebanden.
100.
Ik ben van mening dat het Hof in casu niet over voldoende gegevens beschikt om een beoordeling te verrichten op basis van het evenredigheidsbeginsel, aangezien uit het aan het Hof voorgelegde dossier niet kan worden opgemaakt onder welke voorwaarden artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998 van toepassing is (
68
), wat de precieze draagwijdte is van de gronden voor vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid dan wel voor strafvrijstelling of ‑vermindering waarin de Italiaanse regelgeving voorziet, of over welke beoordelingsmarge de nationale rechter beschikt om verzachtende omstandigheden toe te kennen of de straf te individualiseren.
101.
Ik zal mij dus beperken tot enkele overwegingen.
102.
Het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen, waaraan in artikel 3 van richtlijn 2002/90 slechts uitvoering wordt gegeven, heeft een dwingend karakter. In herinnering zij gebracht dat krachtens dit beginsel de zwaarte van de straf in verhouding moet staan tot de ernst van het strafbaar gestelde feit, met name door te verzekeren dat de straf een reële afschrikkende werking heeft maar niet verder gaat dan nodig is om de gerechtvaardigde doelen van de betrokken regelgeving te bereiken. (
69
) In dit kader eist het Hof dat zowel bij het vaststellen van de sanctie als bij het bepalen van de zwaarte ervan rekening wordt gehouden met de omstandigheden van het concrete geval. (
70
)
103.
Het evenredigheidsbeginsel vereist bijgevolg niet alleen van de nationale wetgever, wanneer hij de betrokken strafbaarstelling in zijn rechtsorde omzet, maar ook van alle bij de strafprocedure betrokken actoren, wanneer zij de uitvoering ervan verzekeren, dat zij hun optreden op dat beginsel afstemmen, door met name de individualisering van de straf te garanderen. (
71
) Het Hof heeft dus in het bijzonder aandacht voor de mogelijkheid die de nationale rechter heeft om de eventuele strafrechtelijke kwalificatie in een tenlastelegging te wijzigen – hetgeen tot de oplegging van een minder strenge sanctie kan leiden – en voor de mogelijkheid om de sanctie aan te passen aan de ernst van de vastgestelde inbreuk. (
72
) In dit verband toont het vergelijkende recht aan dat de lidstaten, althans in hun eigen recht, een stelsel hebben ingevoerd dat de rechter in staat stelt deze individualisering te verzekeren door, ten eerste, de straffen te diversifiëren die de rechter kan opleggen, en ten tweede, naargelang van de bijzondere omstandigheden waarin de inbreuk is gepleegd, vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid – door de vaststelling van immuniteiten – dan wel strafvrijstelling of ‑vermindering mogelijk te maken.
104.
Volgens vaste rechtspraak staat het aan de nationale rechter, die als enige bevoegd is om de feiten te beoordelen en het nationale recht uit te leggen, om na te gaan of in het bij hem aanhangige geding aan deze vereisten is voldaan.
105.
In artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998 wordt hulpverlening bij illegale grensoverschrijding strafbaar gesteld, ongeacht of er sprake is van winstbejag. Deze bepaling bevat een bijzonder strenge sanctieregeling, gezien de duur van de vastgestelde gevangenisstraf, het bedrag van de geldboete en de combinatie van deze twee soorten sancties. (
73
)
106.
Wat om te beginnen de vrijheidsstraf betreft, voorziet de Italiaanse wetgever immers in een gevangenisstraf van twee tot zes jaar. Ik merk op dat de vrijheidsstraf de straf is waarin de Uniewetgever voorziet in het specifieke geval waarin hulp bij illegale binnenkomst uit winstbejag wordt verleend.
107.
Wat vervolgens de geldboete betreft, voorziet de Italiaanse wetgever in een vast bedrag van 15000 EUR per betrokken persoon. In dit verband moet worden vastgesteld dat dit bedrag ook overeenkomt met dat van artikel 12, lid 3, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998, wanneer de hulp wordt verleend in het kader van de smokkel van migranten, waarbij het leven of de veiligheid van de vervoerde personen in gevaar wordt gebracht, waardoor zij worden blootgesteld aan een risico op onmenselijke of vernederende behandeling.
108.
Wat ten slotte de mogelijkheid betreft om strafrechtelijke sancties van verschillende aard, zoals geldboeten en vrijheidsstraffen, te cumuleren, hetgeen lijkt te worden toegestaan door artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998, blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat een dergelijke cumulatie gepaard moet gaan met regels waarmee kan worden gewaarborgd dat de zwaarte van het geheel van de opgelegde sancties strookt met de ernst van de betrokken inbreuk. (
74
) Dit vereiste geldt temeer daar de strafbaarstelling in artikel 12, lid 1, van dit besluit met kracht van wet ruim is en het mogelijk lijkt te maken dat strafvervolging wordt ingesteld tegen zowel diegene die wordt geleid door een werkelijk misdadige opzet als diegene die om humanitaire redenen of uit noodzaak handelt.
109.
Derhalve moet rekening worden gehouden met de beoordelingsmarge van de vervolgende autoriteit bij het instellen van de in artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998 bedoelde strafvervolging en, in voorkomend geval, de beoordelingsmarge van de nationale rechter om de toepasselijke strafrechtelijke sanctie aan te passen wanneer degene die de inbreuk heeft gepleegd, heeft gehandeld teneinde humanitaire hulp te verlenen of wanneer die handelingen zijn ingegeven door een noodsituatie of het bestaan van familiebanden. (
75
)
110.
In casu is het duidelijk dat in de strafprocedure tegen een uit Congo afkomstige moeder die twee leden van haar familie, namelijk haar dochter en haar nichtje, die eveneens uit Congo afkomstig zijn, heeft geholpen met de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied, de vraag rijst of zij strafbaar is en welke straf op haar van toepassing is. Uit een door het UNODC verrichte vergelijkende studie van de rechtspraak blijkt dat deze situatie een grondig onderzoek vereist van de feitelijke omstandigheden rond het plegen van deze inbreuk en in het bijzonder van de persoonlijkheid en de beweegredenen van degene die deze heeft gepleegd. (
76
)
111.
Elk stelsel dat de nationale rechter niet in staat stelt de betrokken belangen tegen elkaar af te wegen en een onderscheid te maken tussen de strafbaarstelling van een persoon van wie vaststaat dat hij uitsluitend in het belang van zijn naasten – in het bijzonder zijn kinderen – om humanitaire redenen of uit noodzaak heeft gehandeld, en die van een persoon die zich bij het plegen van de bij wet verboden handeling uitsluitend laat leiden door misdadige opzet en zijn voordeel, zou in strijd zijn met het evenredigheidsbeginsel. Hoewel de betrokkene in het hoofdgeding met volledige kennis van zaken, duidelijk bewust en weloverwogen heeft gehandeld met gebruikmaking van valse paspoorten, mag deze opzet niet aan het oog onttrekken dat er mogelijk sprake is van een wanhoopsdaad die, onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties, moet worden onderscheiden van de daad van iemand die handelt vanuit een crimineel netwerk of een criminele organisatie of iemand die het leven van de betrokkenen in gevaar brengt.
112.
In casu oordeelt de verwijzende rechter dat artikel 12, lid 2, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998, dat voorziet in een grond voor vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid voor het redden van en verlenen van humanitaire bijstand aan hulpbehoevende vreemdelingen in Italië die zich „reeds op het grondgebied van de staat bevinden”, per definitie niet van toepassing is op de inbreuk bestaande in hulpverlening bij illegale binnenkomst op het nationale grondgebied. De Italiaanse regering wijst er evenwel op dat dit artikel, wegens de verwijzing naar artikel 54 van het wetboek van strafrecht, dat voorziet in immuniteit in geval van een noodsituatie, het mogelijk maakt om geen strafrechtelijke sancties op te leggen voor handelingen waarvan de strafbaarstelling in strijd is met het in artikel 52, lid 1, van het Handvest verankerde evenredigheidsbeginsel. Indien aan het einde van het proces zou komen vast te staan dat de betrokkene heeft gehandeld met het doel haar dochter en haar nichtje te redden van ernstige en onherstelbare schade aan hun persoon, zou het dus mogelijk zijn om vast te stellen dat er sprake was van een noodsituatie en haar vrij te stellen van strafrechtelijke sancties.
113.
Gelet op een en ander staat het uiteindelijk aan de verwijzende rechter om aan de hand van alle feitelijke omstandigheden rond het plegen van de inbreuk en in het bijzonder de persoonlijkheid van de betrokkene en de beweegredenen die haar tot het plegen van de handelingen hebben gebracht, te bepalen of er sprake is van objectieve omstandigheden die het plegen van die inbreuk, die buiten een dergelijke context om strafbaar zou zijn, rechtvaardigden, en, in voorkomend geval, na te gaan of er regels bestaan om de vrijstelling van strafrechtelijke aansprakelijkheid dan wel de vrijstelling of ‑vermindering van de in artikel 12, lid 1, van besluit met kracht van wet nr. 286/1998 genoemde straf te waarborgen, zodat deze sanctie passend is om te voldoen aan de vereisten van openbare orde en beantwoordt aan hetgeen strikt noodzakelijk is gelet op de ernst van de gepleegde inbreuk.
114.
Gelet op het voorgaande moet mijns inziens dus op de tweede prejudiciële vraag worden geantwoord dat het beginsel van evenredigheid inzake delicten en straffen, dat is verankerd in artikel 49, lid 3, van het Handvest, in de weg staat aan een stelsel dat de nationale rechter niet in staat stelt om, wanneer er een strafprocedure is ingesteld tegen een uit een derde land afkomstige moeder die twee minderjarige kinderen die tot haar familie behoren opzettelijk heeft geholpen met de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten, de betrokken belangen tegen elkaar af te wegen en een onderscheid te maken tussen de strafbaarstelling van een persoon van wie vaststaat dat zij uitsluitend in het belang van de minderjarigen heeft gehandeld om humanitaire redenen of uit noodzaak, en die van een persoon die zich bij het plegen van de bij wet verboden handeling uitsluitend laat leiden door misdadige opzet en winstbejag.
115.
Het staat aan de verwijzende rechter om concreet de evenredigheid te onderzoeken van een nationale regeling die voorziet in de oplegging van een vrijheidsstraf van twee tot zes jaar en een geldboete van 15000 EUR per betrokkene aan eenieder die hulp verleent bij de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied, in het licht van met name de mogelijkheid om personen ten aanzien van wie vaststaat dat zij onbaatzuchtig, uit altruïsme, compassie of solidariteit, om humanitaire redenen of wegens familiebanden hebben gehandeld, vrij te stellen van strafrechtelijke aansprakelijkheid of om de op hen toepasselijke sanctieregeling aan te passen.
V. Conclusie
116.
Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van de Tribunale di Bologna te beantwoorden als volgt:
„1)
Artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90/EG van de Raad van 28 november 2002 tot omschrijving van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf
moet aldus worden uitgelegd dat
er sprake is van een inbreuk wanneer een uit een derde land afkomstige moeder opzettelijk meewerkt aan de illegale binnenkomst op het grondgebied van een lidstaat van twee familieleden over wie zij het gezag heeft, namelijk haar dochter en haar nichtje, met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten.
2)
Bij het onderzoek van de eerste prejudiciële vraag is niet gebleken van feiten of omstandigheden die afdoen aan de geldigheid van artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 in het licht van het legaliteitsbeginsel en het evenredigheidsbeginsel inzake delicten en straffen, die zijn verankerd in artikel 49, leden 1 en 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
3)
Het beginsel van evenredigheid inzake delicten en straffen, dat is verankerd in artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten, staat in de weg aan een stelsel dat de nationale rechter niet in staat stelt om, wanneer er een strafprocedure is ingesteld tegen een uit een derde land afkomstige moeder die twee minderjarige kinderen die tot haar familie behoren opzettelijk heeft geholpen met de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied met gebruikmaking van valse identiteitsdocumenten, de betrokken belangen tegen elkaar af te wegen en een onderscheid te maken tussen de strafbaarstelling van een persoon van wie vaststaat dat zij uitsluitend in het belang van de minderjarigen heeft gehandeld om humanitaire redenen of uit noodzaak, en die van een persoon die zich bij het plegen van de bij wet verboden handeling uitsluitend laat leiden door misdadige opzet en winstbejag.
Het staat aan de verwijzende rechter om concreet de evenredigheid te onderzoeken van een nationale regeling die voorziet in de oplegging van een vrijheidsstraf van twee tot zes jaar en een geldboete van 15000 EUR per betrokkene aan eenieder die hulp verleent bij de illegale binnenkomst op het nationale grondgebied, in het licht van met name de mogelijkheid om personen ten aanzien van wie vaststaat dat zij onbaatzuchtig, uit altruïsme, compassie of solidariteit, om humanitaire redenen of wegens familiebanden hebben gehandeld, vrij te stellen van strafrechtelijke aansprakelijkheid of om de op hen toepasselijke sanctieregeling aan te passen.”
(
1
)	Oorspronkelijke taal: Frans.
(
i
)	Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.
(
2
)	PB 2002, L 328, blz. 17. Op 28 november 2023 heeft de Commissie een voorstel ingediend voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van minimumvoorschriften ter voorkoming en bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf in de Unie, en ter vervanging van richtlijn 2002/90/EG van de Raad en kaderbesluit 2002/946/JBZ van de Raad [COM(2023) 755 final].
(
3
)	Zie Bureau van de Verenigde Naties voor drugs‑ en misdaadbestrijding (UNODC), Women in Migrant Smuggling; A Case-law Analysis, 2019, blz. 18. Uit deze analyse blijkt ook dat vrouwen weliswaar betrokken kunnen zijn bij netwerken van mensensmokkelaars, maar dat zij meestal het illegale verkeer vergemakkelijken van personen die zij persoonlijk kennen en met wie zij nauwe persoonlijke banden onderhouden, zonder daarvoor een financieel of materieel voordeel te verwachten (blz. 22, derde en vierde alinea).
(
4
)	Hierna: „Handvest”.
(
5
)	Zie arrest van 19 oktober 2023, G. ST. T. (Evenredigheid van de straf in geval van namaak) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
6
)	PB 2002, L 328, blz. 1.
(
7
)	Gemeenschappelijk optreden van 21 december 1998 door de Raad aangenomen op grond van artikel K.3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie inzake de strafbaarstelling van deelneming aan een criminele organisatie in de lidstaten van de Europese Unie (PB 1998, L 351, blz. 1).
(
8
)	Verdrag in werking getreden op 22 april 1954 [United Nations Treaty Series, deel 189, blz. 150, nr. 2545 (1954)], zoals aangevuld bij het Protocol betreffende de status van vluchtelingen, gesloten te New York op 31 januari 1967 en in werking getreden op 4 oktober 1967.
(
9
)	Gewoon supplement bij GURI nr. 191 van 18 augustus 1998, zoals gewijzigd bij legge n. 94 – Disposizioni in materia di sicurezza pubblica (wet nr. 94 houdende bepalingen inzake openbare veiligheid) van 15 juli 2009 (gewoon supplement bij GURI nr. 170 van 24 juli 2009); hierna: „besluit met kracht van wet nr. 286/1998”.
(
10
)	may decide not to impose sanctions in de Engelse taalversie, può decidere di non adottare sanzioni in de Italiaanse taalversie.
(
11
)	Volgens Gérard Cornu is strafbaarstelling een strafrechtelijke beleidsmaatregel die erin bestaat dat de bevoegde autoriteit (in beginsel de wetgevende macht) bepaald gedrag tot inbreuk verheft door de bestanddelen ervan en de toepasselijke straf te bepalen (Cornu, G., Vocabulaire juridique, PUF, Parijs, 15e druk, 2024).
(
12
)	De Uniewetgever stelt hulpverlening bij illegale immigratie namelijk strafbaar wanneer de hulp is verleend „om het grondgebied van een lidstaat binnen te komen” en heeft daarvoor in overweging 2 van richtlijn 2002/90 aangegeven dat maatregelen moeten worden genomen als de hulp in verband met illegale grensoverschrijding „in enge zin” is verleend.
(
13
)	Zo definieert artikel 225‑5, lid 1, van het Franse wetboek van strafrecht de inbreuk die bestaat in souteneurschap met name als „het door eenieder op welke wijze dan ook [...] helpen, bijstaan of beschermen van de prostitutie van anderen”.
(
14
)	In zijn informatienota met als opschrift „Combatting migrant smuggling into the EU, Main instruments” van april 2016 op http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2016/581391/EPRS_BRI%282016%29581391_EN.pdf benadrukt het Europees Parlement dat „[h]et smokkelen van migranten [...] een complex probleem is en mensensmokkelaars vaak flexibel en telkens anders te werk gaan. Het is daarom van belang het smokkelen vanuit een holistisch perspectief aan te pakken” (blz. 12). Zie ook het in het Engels opgestelde werkdocument van de diensten van de Commissie van 22 maart 2017 over de REFIT-evaluatie van het rechtskader van de Unie tegen hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf: het pakket maatregelen tegen migrantenmokkelaars (richtlijn 2002/90 en kaderbesluit 2002/946) [SWD(2017) 117 final], op: https://www.europarl.europa.eu/RegData/docs_autres_institutions/commission_europeenne/swd/2017/0117/COM_SWD(2017)0117_EN.pdf.
(
15
)	Zie de in voetnoot 14 van deze conclusie aangehaalde informatienota van het Europees Parlement (blz. 8), alsmede Europese Commissie, Directoraat-Generaal Migratie en Binnenlandse Zaken, A
study on smuggling of migrants: Characteristics, responses and cooperation with third countries, Final report, september 2015 (punt 1.3.2).
(
16
)	De term „opzettelijk” wordt in de andere taalversies van richtlijn 2002/90 zonder onderscheid vertaald als „moedwillig”, „weloverwogen” of „willens en wetens”.
(
17
)	Zie het in voetnoot 14 van deze conclusie aangehaalde werkdocument van de diensten van de Commissie (blz. 9).
(
18
)	Zie de in voetnoot 14 van deze conclusie aangehaalde informatienota van het Europees Parlement (blz. 1, 5 en 12).
(
19
)	Cursivering van mij.
(
20
)	Zie besluit 2001/87/EG van de Raad van 8 december 2000 betreffende de ondertekening namens de Europese Gemeenschap van het Verdrag van de Verenigde Naties ter bestrijding van grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit en van de daarbij gevoegde protocollen betreffende de bestrijding van mensenhandel, met name vrouwen en kinderen, en het smokkelen van immigranten over land, door de lucht en over zee (PB 2001, L 30, blz. 44); besluit 2006/616/EG van de Raad van 24 juli 2006 betreffende de sluiting, namens de Europese Gemeenschap, van het Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, met betrekking tot de bepalingen van het protocol voor zover deze onder de artikelen 179 en 181 A van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap vallen (PB 2006, L 262, blz. 24), en besluit 2006/617/EG van de Raad van 24 juli 2006 betreffende de sluiting, namens de Europese Gemeenschap, van het Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over zee en door de lucht, tot aanvulling van het Verdrag van de Verenigde Naties tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, met betrekking tot de bepalingen van het protocol voor zover deze onder deel III, titel IV, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap vallen (PB 2006, L 262, blz. 34).
(
21
)	Zie ook overweging 5 van richtlijn 2002/90.
(
22
)	Artikel 1, lid 3, en overweging 2 van dit kaderbesluit alsook overweging 2 van richtlijn 2002/90 vertalen op heldere en ondubbelzinnige wijze de aanleiding voor dit maatregelenpakket, dat is vastgesteld na de lugubere vondst in Dover (Verenigd Koninkrijk) in juni 2000 van de levenloze lichamen van 58 Chinese illegale immigranten in de afgesloten container van een vrachtwagen met Nederlands kenteken, waarna de lidstaten bij de Franse Republiek, de toenmalige voorzitter van de Unie, hebben aangedrongen op het voorstellen van maatregelen teneinde deze misdrijven en de snelle uitbreiding van illegale immigratienetwerken in de Unie tegen te gaan.
(
23
)	C‑83/12 PPU, EU:C:2012:202.
(
24
)	Arrest van 10 april 2012, Vo (C‑83/12 PPU, EU:C:2012:202, punten 44 en 45). Cursivering van mij.
(
25
)	Initiatief van de Franse Republiek met het oog op de aanneming van een richtlijn tot omschrijving van de hulp bij illegale binnenkomst, illegaal verkeer en illegaal verblijf (PB 2000, C 253, blz. 1).
(
26
)	Zie toelichting 10711/00 van 28 juli 2000 bij dit voorstel. Artikel 4 van deze bepaling luidde: „Iedere lidstaat kan, voor de in de artikelen 1 en 2 bedoelde strafbare feiten, die personen van straf vrijstellen die met de vreemdeling die de [...] bedoelde hulp heeft ontvangen, de volgende banden hebben: [...] zijn bloedverwanten in de opgaande en neerdalende lijn, broers en zusters alsook hun echtgenoten, [...] zijn echtgenoot of de persoon van wie bekend is dat deze met hem samenwoont, als waren zij gehuwd.”
(
27
)	Overeenkomst ter uitvoering van het tussen de regeringen van de staten van de Benelux Economische Unie, de Bondsrepubliek Duitsland en de Franse Republiek op 14 juni 1985 gesloten akkoord betreffende de geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke grenzen, ondertekend te Schengen op 19 juni 1990 en in werking getreden op 26 maart 1995 (PB 2000, L 239, blz. 19), zoals gewijzigd bij verordening (EU) nr. 265/2010 van het Europees Parlement en de Raad van 25 maart 2010 (PB 2010, L 85, blz. 1) en bij verordening (EU) nr. 610/2013 van het Europees Parlement en van de Raad van 26 juni 2013 (PB 2013, L 182, blz. 1).
(
28
)	Zie eindverslag A5‑0315/2000 van het Europees Parlement van 25 oktober 2000 over het initiatief van de Franse Republiek met het oog op de aanneming van de richtlijn van de Raad tot omschrijving van de hulp bij illegale binnenkomst, illegaal verkeer en illegaal verblijf (amendement 8 betreffende artikel 1 van dit initiatief).
(
29
)	Zie in die zin arrest van 4 mei 2023, Agenția Națională de Integritate (C‑40/21, EU:C:2023:367, punten 33 en 34 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In het arrest van 6 oktober 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 97 en aldaar aangehaalde rechtspraak), heeft het Hof benadrukt dat „de zwaarte van een sanctie moet stroken met de ernst van de inbreuk in kwestie. Dit vereiste vloeit zowel voort uit artikel 52, lid 1, van het Handvest als uit het in artikel 49, lid 3, van het Handvest neergelegde beginsel van evenredigheid van straffen.”
(
30
)	Zie met name Galli, F., en Weyembergh, A., Approximation of substantive criminal law in the EU – The way forward, Éditions de l’Université de Bruxelles, Brussel, 2013, en Zoumpoulakis, K., „The unresolved tension between the approximation of criminal norms in the EU and the question of national discretion: what is the role of minimum rules in EU criminal law?”, Boom Strafblad, deel 6, Boom uitgevers, Amsterdam, blz. 315‑318.
(
31
)	Zie in die zin punt 1 van de mededeling van de Commissie met als titel „Richtsnoeren van de Commissie voor de uitvoering van de EU-regels inzake de omschrijving en bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf” (PB 2020, C 323, blz. 1). Zie in de rechtsleer met name Weyembergh, A., „Le rapprochement des incriminations et des sanctions pénales, introduction”, Revue internationale de droit pénal, deel 77, Éres, Toulouse, nrs. 1 en 2, 2006, blz. 185‑192. Volgens deze auteur „[hebben] de werkzaamheden in het kader van de onderlinge aanpassing [...], naast hun ernstige democratische tekort, ook te lijden onder een gebrek aan samenhang en de neiging om te reageren op losse gebeurtenissen. Zij worden tevens gekenmerkt door een duidelijke repressieve aanpak, zoals blijkt uit het gebruik van ruimere definities van reeds bestaande inbreuken, zoals de definitie van hulpverlening bij illegale binnenkomst. [...] Dergelijke definities of concepten die zijn toegespitst op de doeltreffendheid van de bestrijding van de betrokken vormen van criminaliteit, brengen het risico op misbruik met zich mee en gaan voorbij aan de andere punten van zorg die verband houden met de verwezenlijking van de strafrechtspleging, in het bijzonder de vereisten die behoren tot het wezenlijke bestanddeel van het legaliteitsbeginsel, dat toch de status van grondrecht heeft gekregen.” Blz. 192.
(
32
)	Zie met name arrest van 5 december 2017, M.A.S. en M.B. (C‑42/17, EU:C:2017:936, punten 51‑56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
33
)	Op 4 november 1950 te Rome ondertekend. Zie in dit verband arresten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM), 15 november 1996, Cantoni tegen Frankrijk (CE:ECHR:1996:1115JUD001786291, § 29); 7 februari 2002, E.K. tegen Turkije (CE:ECHR:2002:0207JUD002849695, § 51); 29 maart 2006, Achour tegen Frankrijk (CE:ECHR:2006:0329JUD006733501, § 41), en 20 september 2011, OAO Neftyanaya Kompaniya Yukos tegen Rusland (CE:ECHR:2011:0920JUD001490204, §§ 567‑570).
(
34
)	Zie arresten van 3 mei 2007, Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2007:261, punten 49 en 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak); 5 mei 2022, BV (C‑570/20, EU:C:2022:348, punt 38), en 19 oktober 2023, G. ST. T. (Evenredigheid van de straf in geval van namaak) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punten 49 e.v. en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
35
)	Zie Peristeridou, C., „Chapter VI – Fragments of the Legality Principle in European Criminal Law”, The Principle of Legality in European Criminal Law, Intersentia, Cambridge, 2015, blz. 177‑220, met name blz. 182 en 199.
(
36
)	Zie Peristeridou, C., op. cit., blz. 199.
(
37
)	Zie met name Kaiafa-Gbandi, M., „Approximation of substantive criminal law provisions in the EU and fundamental principles of criminal law”, in Galli, F., en Weyembergh, A., op. cit., met name blz. 103, alsook Peristeridou, C., op. cit, blz. 199.
(
38
)	C‑308/06, EU:C:2008:312.
(
39
)	Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 7 september 2005 inzake verontreiniging vanaf schepen en invoering van sancties voor inbreuken (PB 2005, L 255, blz. 11, met rectificaties in PB 2006, L 33, blz. 87, en PB 2006, L 105, blz. 65).
(
40
)	Arrest van 3 juni 2008, Intertanko e.a. (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 73).
(
41
)	Arrest van 3 juni 2008, Intertanko e.a. (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 74).
(
42
)	Zie arrest van 3 juni 2008, Intertanko e.a. (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 78).
(
43
)	Zie met name arrest van 20 december 2017, Vaditrans (C‑102/16, EU:C:2017:1012, punt 56 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
44
)	Zie Zoumpoulakis, K., „Approximation of criminal sanctions in the European Union: A wild goose chase?”New Journal of European Criminal Law, deel 13, nr. 3, Intersentia, Mortsel, 2022, blz. 333‑345.
(
45
)	Zie in die zin Peristeridou, C., „The principle of Lex certa in national law and European perspectives”, in Klip, A. H., Substantive Criminal Law of the European Union, Maklu, Antwerpen, 2011, blz. 69‑95, met name blz. 91. Wieczorek, I., „EU constitutional limits to the Europeanization of punishment: A case study on offenders’ rehabilitation”, Maastricht Journal of European and Comparative Law, Sage Publications, Londen, 2018, nr. 6, blz. 655‑671, met name blz. 659 en 660.
(
46
)	Zie arrest van 30 april 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (C‑178/22, EU:C:2024:371, punt 45).
(
47
)	Zie Weyembergh, A., „Le rapprochement des incriminations et des sanctions pénales, introduction”, op. cit., volgens wie de onderlinge aanpassing een meer geslaagde wijze van juridische integratie is dan coördinatie en samenwerking, waarbij het nationale recht ongewijzigd blijft, maar minder ver gaat dan unificatie, waarbij bestaande nationale regels worden vervangen door nieuwe strafrechtelijke regels, hetgeen zou overeenkomen met de hypothese van een bevoegdheidsoverdracht (blz. 186).
(
48
)	Zie arrest van het EHRM, 15 november 1996, Cantoni tegen Frankrijk (CE:ECHR:1996:1115JUD001786291, §§ 31 en 32), inzake de juridische omschrijving van „geneesmiddel” in artikel L. 511 van de toen geldende Franse code de la santé publique (wetboek van volksgezondheid).
(
49
)	Rebut, D., „Le principe de la légalité des délits et des peines”, Libertés et droits fondamentaux, Dalloz, Parijs, 2005, blz. 595‑610, met name punt 753.
(
50
)	Zie ter illustratie arrest van 30 april 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (C‑178/22, EU:C:2024:371, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
51
)	Zie arrest van 3 juni 2008, Intertanko e.a. (C‑308/06, EU:C:2008:312, punt 71 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
52
)	Zie arresten van 28 maart 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 167 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 5 mei 2022, BV (C‑570/20, EU:C:2022:348, punt 41).
(
53
)	C‑178/22, EU:C:2024:371.
(
54
)	Zie arrest van 30 april 2024, Procura della Repubblica presso il Tribunale di Bolzano (C‑178/22, EU:C:2024:371, punt 45).
(
55
)	Zie arrest van 6 oktober 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 98 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
56
)	Zie arrest van 26 januari 2021, Hessischer Rundfunk (C‑422/19 en C‑423/19, EU:C:2021:63, punt 70).
(
57
)	Zie in dit verband arresten van 2 maart 2023, PrivatBank e.a. (C‑78/21, EU:C:2023:137, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en 29 juli 2024, BP France (C‑624/22, EU:C:2024:640, punt 73 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
58
)	Dit onderscheidt artikel 1, lid 1, onder a), van richtlijn 2002/90 van section 117 van de Canadese Immigration and Refugee Protection Act (wet inzake immigratie en bescherming van vluchtelingen), dat door het hooggerechtshof van Canada is bekritiseerd in het arrest van 27 november 2015, R. tegen Appulonappa. Dat hooggerechtshof heeft namelijk geoordeeld dat deze wet, die tot doel heeft mensenhandel die verband houdt met grensoverschrijdende georganiseerde criminaliteit te bestrijden, in strijd was met het evenredigheidsbeginsel doordat zij het aanzetten tot, helpen bij of aanmoedigen van de ongeoorloofde binnenkomst van derdelanders, zelfs wanneer deze handeling werd verricht met het oog op het verlenen van wederzijdse bijstand, hulp aan een familielid of om humanitaire redenen, tot een strafbaar feit verhief (punten 70, 72‑74, 77 en 84).
(
59
)	Die bepaling moet mijns inziens worden aangepast aan de bepalingen die in de nationale wetboeken van strafrecht in algemene bewoordingen de strafbare feiten omschrijven, voordat de draagwijdte ervan, de regels voor de aansprakelijkstelling, de verzachtende of verzwarende omstandigheden, de bewijsstukken en de sancties worden gespecificeerd (bijvoorbeeld artikel 221‑1 van het Franse wetboek van strafrecht, dat „iemand willens en wetens doden” strafbaar stelt, of artikel 311‑1 van dat wetboek, dat „de verduistering van andermans zaak” strafbaar stelt).
(
60
)	De lidstaten zijn met name gehouden niet op een zodanige wijze te handelen dat zij de binnenkomst op het grondgebied beletten van personen die om internationale bescherming verzoeken (zie artikel 6 van kaderbesluit 2002/946). In het arrest van 16 november 2021, Commissie/Hongarije (Strafbaarstelling van hulp aan asielzoekers) (C‑821/19, EU:C:2021:930, punt 136 en aldaar aangehaalde rechtspraak), heeft het Hof eraan herinnerd dat elke derdelander of staatloze het recht heeft om op het grondgebied van een lidstaat een verzoek om internationale bescherming te doen, inclusief aan de grenzen of in de transitzones van die lidstaat, zelfs al verblijft hij illegaal op dat grondgebied. Hij moet dit recht hebben, ongeacht de slaagkans van een dergelijk verzoek.
(
61
)	Zie het verslag van 3 en 4 mei 2001 van het Gemengd Comité op het niveau van het Comité van artikel 36 aan het Gemengd Comité op ambassadeursniveau (document 8632/01), blz. 3.
(
62
)	Zie ook het verslag van 2014 van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA), „Criminalisation of migrants in an irregular situation and of persons engaging with them”, in het bijzonder blz. 16: „er moeten praktische richtsnoeren komen om lidstaten te helpen de richtlijn met inachtneming van de grondrechten uit te voeren. Deze richtsnoeren moeten humanitaire hulpverlening bij binnenkomst (redding op zee en hulp om vluchtelingen in veiligheid te brengen) en humanitaire hulpverlening zonder winstbejag (bijvoorbeeld voedsel, onderdak, medische zorg, juridisch advies) aan migranten die illegaal op het grondgebied verblijven, uitdrukkelijk vrijstellen van sancties.”
(
63
)	Volgens vaste rechtspraak moeten zij hun bevoegdheid uitoefenen met eerbiediging van het Unierecht en de algemene beginselen daarvan, en, zoals blijkt uit artikel 3 van richtlijn 2002/90, met eerbiediging van het evenredigheidsbeginsel [zie arrest van 6 oktober 2021, ECOTEX BULGARIA (C‑544/19, EU:C:2021:803, punt 84 en aldaar aangehaalde rechtspraak)].
(
64
)	Zie met betrekking tot artikel 20 van richtlijn 2014/67/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 inzake de handhaving van richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten en tot wijziging van verordening (EU) nr. 1024/2012 betreffende de administratieve samenwerking via het informatiesysteem interne markt („IMI-verordening”) (PB 2014, L 159, blz. 11), arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punten 16‑32).
(
65
)	Volgens vaste rechtspraak laat een richtlijn de lidstaten weliswaar een zekere beoordelingsmarge bij de vaststelling van de uitvoeringsmaatregelen daarvoor, maar kan een bepaling van deze richtlijn als onvoorwaardelijk en nauwkeurig worden beschouwd indien zij de lidstaten in ondubbelzinnige bewoordingen een nauwkeurige resultaatsverplichting oplegt waaraan geen voorwaarde is verbonden met betrekking tot de toepassing van de daarin vervatte regel [zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 19)].
(
66
)	Zie naar analogie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punten 23 en 24).
(
67
)	Het Hof heeft geoordeeld dat een uitlegging volgens welke de omstandigheid dat het in de betrokken richtlijn vastgelegde vereiste van evenredigheid van sancties in nationaal recht dient te worden omgezet, dit artikel zijn onvoorwaardelijke karakter ontneemt, zou betekenen dat de betrokken particulieren zich in voorkomend geval niet kunnen beroepen op het door dit vereiste opgelegde verbod om onevenredige sancties vast te stellen. Het zou onverenigbaar zijn met de dwingende werking die krachtens artikel 288 VWEU aan de richtlijn toekomt, om principieel uit te sluiten dat een dergelijk verbod door de betrokkenen zou kunnen worden ingeroepen [zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punten 25 en 26)].
(
68
)	Volgens vaste rechtspraak van het Hof brengt een lidstaat het Unierecht ten uitvoer in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest wanneer hij een in een Unierechtelijke bepaling neergelegde verplichting nakomt om te voorzien in doeltreffende, evenredige en afschrikkende sancties voor personen die aansprakelijk zijn voor de in die bepaling bedoelde strafbare feiten [zie arrest van 19 oktober 2023, G. ST. T. (Evenredigheid van de straf in geval van namaak) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 43 en aldaar aangehaalde rechtspraak)].
(
69
)	Zie arrest van 19 oktober 2023, G. ST. T. (Evenredigheid van de straf in geval van namaak) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 65 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
70
)	Zie arrest van 4 oktober 2018, Link Logistik N&N (C‑384/17, EU:C:2018:810, punt 45).
(
71
)	Zie De Bondt, W., „The Missing Link between ‚Necessity’ and ‚Approximation of Criminal Sanctions’ in the EU”, European Criminal Law Review, C.H. Beck, München, 2014, nr. 4, blz. 147‑168.
(
72
)	Zie arrest van 19 oktober 2023, G. ST. T. (Evenredigheid van de straf in geval van namaak) (C‑655/21, EU:C:2023:791, punt 68 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
(
73
)	In herinnering zij gebracht dat, wanneer een lidstaat zijn beoordelingsbevoegdheid overschrijdt door een nationale regeling vast te stellen die voorziet in onevenredige sancties voor schending van de ter uitvoering van een richtlijn vastgestelde nationale bepalingen, de betrokkene zich volgens de rechtspraak van het Hof tegen deze regeling rechtstreeks moet kunnen beroepen op het in deze richtlijn neergelegde vereiste van evenredigheid van sancties [zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking) (C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 30 en aldaar aangehaalde rechtspraak)].
(
74
)	Zie in die zin arresten van 20 maart 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 55), en 5 mei 2022, BV (C‑570/20, EU:C:2022:348, punt 50).
(
75
)	Zie arrest van 20 maart 2018, Menci (C‑524/15, EU:C:2018:197, punt 58).
(
76
)	Wanneer vaststaat dat de hulp uitsluitend in het belang van de naasten, en met name van de kinderen, is verleend, erkennen sommige landen dat het om een humanitaire handeling gaat die derhalve niet strafbaar mag worden gesteld, terwijl voor andere landen het bestaan van familiebanden niet belet dat de schuld van de moeder wordt erkend (zie de in voetnoot 3 van deze conclusie aangehaalde analyse van het UNODC, blz. 19).