WYROK TRYBUNAŁUz dnia 6 października 1982 r.(*)Srl CILFIT i Lanificio di Gavardo SpAprzeciwko Ministero della Sanità(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Corte suprema di cassazione)Obowiązek wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymSprawa 283/81[…]W sprawie 283/81mającej
za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 177
traktatu EWG, przez pierwszą izbę cywilną Corte suprema di cassazione
wniosek o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu
międzyCilfit Srl – w likwidacji – oraz 54 inne spółki, z siedzibą w RzymieaMinistero della Sanità, w osobie ministra, z siedzibą w RzymieorazLanificio di Gavardo SpA, z siedzibą w MediolanieaMinistero della Sanità, w osobie ministra, z siedzibą w Rzymie_orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 177 akapit trzeci traktatu EWG_TRYBUNAŁ_w
składzie: J. Mertens de Wilmars, prezes, G. Bosco,
A. Touffait i O. Due, prezesi izb, P. Pescatore,
Mackenzie Stuart, A. O’Keeffe, T. Koopmans, U. Everling,
A. Chloros i F. Grévisse, sędziowie_rzecznik generalny: F. Capotorti_sekretarz: A. Heim_wydaje następującyWyrok[…]Co do prawa1        Postanowieniem
z dnia 27 marca 1981 r., które wpłynęło do Trybunału
w dniu 31 października 1981 r., Corte suprema di
cassazione (najwyższy sąd kasacyjny) przedłożył, na podstawie
art. 177 traktatu EWG, pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni
art. 177 akapit trzeci traktatu EWG.2        Pytanie
to zostało podniesione w ramach sporu między spółkami
importującymi wełnę a włoskim ministerstwem zdrowia, dotyczącego
uiszczania stałej opłaty za badanie sanitarne wełny przywożonej
z krajów niebędących członkami Wspólnoty. Spółki te powołały się na
rozporządzenie nr 827/68 z dnia 28 czerwca 1968 r.
(Dz.U. L 151, str. 16) w sprawie wspólnej
organizacji rynku niektórych produktów wymienionych
w załączniku II do traktatu, które w art. 2
ust. 2 zakazuje państwom członkowskim nakładania opłat
o skutku równoważnym z cłami na przywożone „produkty
pochodzenia zwierzęcego”, nigdzie indziej niewymienione, ujęte
w pozycji 05.15 Wspólnej taryfy celnej. Ministerstwo zdrowia
zarzuciło tej argumentacji, że wełna nie jest umieszczona
w załączniku II do traktatu. Wobec tego – jego zdaniem – wełna
nie podlega wspólnej organizacji rynków rolnych.3        Ministerstwo
zdrowia wyciąga z tych okoliczności wniosek, iż odpowiedź na
pytanie dotyczące wykładni aktu instytucji Wspólnoty jest tak oczywista,
że nie zachodzi możliwość pojawienia się wątpliwości co do wykładni, co
wyklucza zatem konieczność wystąpienia do Trybunału Sprawiedliwości
z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Natomiast zainteresowane spółki utrzymują, że z uwagi na to, iż
pytanie dotyczące wykładni rozporządzenia zostało podniesione przed
Corte suprema di cassazione, którego orzeczenia nie podlegają
zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, zgodnie z art. 177
akapit trzeci sąd ten nie może uchylić się od obowiązku wniesienia
sprawy do Trybunału Sprawiedliwości.4        Zważywszy
na te dwie przeciwne tezy, Corte suprema di cassazione zwrócił się do
Trybunału z następującym pytaniem:„Czy
art. 177 akapit trzeci traktatu, zgodnie z którym
w przypadku gdy pytanie takiego rodzaju jak pytania wymienione
w akapicie pierwszym tego artykułu jest podniesione w ramach
sporu zawisłego przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają
zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść
sprawę do Trybunału Sprawiedliwości, ustanawia obowiązek wystąpienia
z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym,
który nie pozwala sądowi krajowemu na dokonanie jakiejkolwiek oceny
zasadności podniesionego pytania, czy też uzależnia – ewentualnie
w jakim stopniu – ten obowiązek od istnienia racjonalnych
wątpliwości co do wykładni?”.5        W celu
rozwiązania tak postawionego problemu należy wziąć pod uwagę logikę
art. 177, który przyznaje Trybunałowi Sprawiedliwości uprawnienie
do orzekania między innymi w przedmiocie wykładni traktatu
i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty.6        Na
mocy akapitu drugiego tego artykułu każdy sąd jednego z państw
członkowskich „może”, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest
niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości
z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. Zgodnie
z akapitem trzecim, w przypadku gdy pytanie o wykładnię
jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego
orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten
„jest zobowiązany” wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości.7        Ten
obowiązek wniesienia sprawy wpisuje się w ramy współpracy –
wprowadzonej w celu zapewnienia prawidłowego stosowania
i jednolitej wykładni prawa wspólnotowego we wszystkich państwach
członkowskich – między sądami krajowymi występującymi w charakterze
sądów zobowiązanych do stosowania prawa wspólnotowego a Trybunałem
Sprawiedliwości. Artykuł 177 akapit trzeci ma w szczególności
na celu zapobieganie pojawianiu się rozbieżności w orzecznictwie
wewnątrz Wspólnoty w kwestiach prawa wspólnotowego. Zakres tego
obowiązku należy zatem oceniać na podstawie jego celów,
w zależności od właściwości sądów krajowych i Trybunału
Sprawiedliwości, w przypadku gdy takie pytanie o wykładnię
zostanie podniesione w rozumieniu art. 177.8        Na
tym tle należy sprecyzować wspólnotowy sens wyrażenia „w przypadku
gdy takie pytanie jest podniesione” w celu ustalenia,
w jakich warunkach sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają
zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany wnieść sprawę do
Trybunału Sprawiedliwości.9        W tej
kwestii należy w pierwszej kolejności zauważyć, że art. 177
nie stanowi środka zaskarżenia przysługującego stronom sporu zawisłego
przed sądem krajowym. Nie wystarczy zatem, że jedna strona utrzymuje, iż
spór rodzi pytanie dotyczące wykładni prawa wspólnotowego, aby sąd był
zobowiązany uznać, że pytanie zostało podniesione w rozumieniu
art. 177. Jego obowiązkiem jest natomiast wniesienie, w razie
konieczności, sprawy do Trybunału z urzędu.10      Po
drugie, ze związku między akapitami drugim i trzecim art. 177
wynika, że sądy, o których mowa w akapicie trzecim,
korzystają z tego samego co wszystkie inne sądy krajowe prawa do
swobodnej oceny, czy do wydania przez nie orzeczenia niezbędne jest
orzeczenie w kwestii z zakresu prawa wspólnotowego. Wobec tego
sądy te nie są zobowiązane do przedkładania podniesionego przed nimi
pytania dotyczącego wykładni prawa wspólnotowego, jeżeli pytanie nie
jest istotne dla sprawy, tj. w przypadku gdy odpowiedź na pytanie,
jakakolwiek by ona była, nie mogłaby mieć żadnego wpływu na
rozstrzygnięcie sporu.11      Jeżeli
sądy te stwierdzą natomiast, że odwołanie się do prawa wspólnotowego
jest konieczne w celu rozstrzygnięcia zawisłego przed nimi sporu,
art. 177 nakłada na nie obowiązek przedłożenia Trybunałowi
Sprawiedliwości wszystkich powstałych pytań dotyczących wykładni.12      Pytanie
postawione przez Corte di cassazione ma na celu ustalenie, czy
w pewnych okolicznościach obowiązek wyrażony w art. 177
akapit trzeci mógłby jednak zostać poddany ograniczeniom.13      W związku
z tym należy przypomnieć, że w wyroku z dnia
27 marca 1963 r. w sprawach połączonych od 28/62 do 30/62
Da Costa, Rec. str. 75 Trybunał orzekł, że „[n]awet jeśli
art. 177 akapit ostatni zobowiązuje bez żadnych ograniczeń sądy
krajowe, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa
wewnętrznego, do przedkładania Trybunałowi wszelkich podniesionych przed
nim pytań o wykładnię, to moc wykładni dokonanej przez Trybunał na
mocy art. 177 może jednak pozbawić ten obowiązek jego celowości
i tym samym treści; ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy podniesione
pytanie jest rzeczywiście identyczne z pytaniem, które stanowiło
już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym
w podobnym przypadku”.14      Taki
sam skutek, jeśli chodzi o granice obowiązku wyrażonego
w art. 177 akapit trzeci, może wynikać z utrwalonego
orzecznictwa Trybunału rozstrzygającego sporną kwestię prawną –
niezależnie od rodzaju postępowań, które dały początek temu orzecznictwu
– nawet jeśli sporne pytania nie są całkowicie identyczne.15      Niemniej
oczywiste jest, że w tych wszystkich przypadkach sądy krajowe –
w tym sądy, o których mowa w art. 177 akapit trzeci –
zachowują pełną swobodę wnoszenia spraw do Trybunału, jeżeli uznają to
za wskazane.16      Wreszcie
prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego może być tak oczywiste, że
nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości co do
sposobu rozstrzygnięcia postawionego pytania. Zanim sąd krajowy
stwierdzi zaistnienie takiej sytuacji, musi być on przekonany, że taka
sama oczywistość zachodziłaby również w opinii sądów innych państw
członkowskich i Trybunału Sprawiedliwości. Jedynie wtedy, gdy
spełnione są te przesłanki, sąd krajowy może zaniechać przedłożenia tego
pytania Trybunałowi i rozstrzygnąć je na własną odpowiedzialność.17      Jednakże
istnienie takiej możliwości należy oceniać z uwzględnieniem cech
charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności,
jakie sprawia jego wykładnia.18      Przede
wszystkim należy wziąć pod uwagę, że akty prawa wspólnotowego są
redagowane w wielu językach i że różne wersje językowe są na
równi autentyczne; wykładnia przepisu prawa wspólnotowego wymaga zatem
porównania poszczególnych wersji językowych.19      Następnie
należy zauważyć, że nawet w przypadku dokładnej zgodności wersji
językowych prawo wspólnotowe stosuje właściwą sobie terminologię.
Ponadto należy podkreślić, że pojęcia prawne nie mają koniecznie tej
samej treści w prawie wspólnotowym i w poszczególnych
systemach prawa krajowego.20      Wreszcie
każdy przepis prawa wspólnotowego powinien być ujmowany w swoim
kontekście i interpretowany w świetle wszystkich przepisów
tego prawa, jego celów i stanu rozwoju w czasie, gdy dany
przepis ma zostać zastosowany.21      W świetle
całości powyższych rozważań należy odpowiedzieć Corte suprema di
cassazione, iż art. 177 akapit trzeci należy interpretować
w ten sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu
według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy
powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia
swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że
podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis
prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał, lub
że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie
pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie
takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech
charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności,
jakie sprawia jego wykładnia, oraz niebezpieczeństwa rozbieżności
w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty. W przedmiocie kosztów22      Koszty
poniesione przez rząd Republiki Włoskiej, przez rząd Królestwa
Niderlandów i przez Komisję Wspólnot Europejskich, które
przedłożyły uwagi Trybunałowi, nie podlegają zwrotowi.Dla
stron postępowania przed Corte suprema di cassazione niniejsze
postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii
podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie
o kosztach.Z powyższych względówTrybunał_rozstrzygając
w przedmiocie pytania przedłożonego mu przez Corte suprema di
cassazione postanowieniem z dnia 27 marca 1981 r.,
orzeka, co następuje:Artykuł 177
akapit trzeci traktatu EWG powinien być interpretowany w ten
sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według
prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy powstaje
przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia swojego
obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione
pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa
wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał, lub że
prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie
pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie
takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech
charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności,
jakie sprawia jego wykładnia, oraz niebezpieczeństwa rozbieżności
w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty.Mertens de Wilmars      Bosco            TouffaitDue      Pescatore            Mackenzie
Stuart      O’KeeffeKoopmansEverling                  Chloros      GrévisseWyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 6 października 1982 r.Sekretarz       PrezesP. Heim       J. Mertens de Wilmars* Język postępowania: włoski.