62018CJ0168_RES
Sprawa C‑168/18
Pensions-Sicherungs-Verein VVaG
przeciwko
Güntherowi Bauerowi
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesarbeitsgericht)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 19 grudnia 2019 r.
Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Ochrona pracowników najemnych na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 2008/94WE – Artykuł 8 – Dodatkowe programy emerytalne – Ochrona uprawnień do świadczeń emerytalnych – Minimalny gwarantowany poziom ochrony – Obowiązek wyrównania przez byłego pracodawcę obniżenia kwoty świadczenia z pracowniczego programu emerytalnego – Zewnętrzna instytucja emerytalna – Bezpośrednia skuteczność
Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 2008/94 – Dodatkowe zakładowe programy emerytalne – Obowiązek przyjęcia przez dane państwo członkowskie środków koniecznych dla ochrony interesów pracowników – Zakres stosowania
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94, art. 8)
(zob. pkt 35, 36, sentencja pkt 1)
Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 2008/94 – Dodatkowe zakładowe programy emerytalne – Ochrona uprawnień do świadczeń emerytalnych – Minimalny gwarantowany poziom ochrony – Obniżenie świadczeń z pracowniczego programu emerytalnego – Rekompensata odpowiadająca co najmniej połowie wartości uprawnień emerytalnych nabytych przez byłego pracownika najemnego – Rekompensata, która powinna uwzględniać próg zagrożenia ubóstwem
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94, art. 8)
(zob. pkt 38–46, sentencja pkt 2)
Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 2008/94 – Dodatkowe zakładowe programy emerytalne – Ochrona uprawnień do świadczeń emerytalnych – Zewnętrzna instytucja emerytalna – Możliwość powołania się przez pracownika wobec takiego podmiotu na art. 8 owej dyrektywy mający skutek bezpośredni – Przesłanki
(dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94, art. 8)
(zob. pkt 48–54, 57, sentencja pkt 3)
Streszczenie
Państwo członkowskie ma obowiązek zapewnienia byłemu pracownikowi, w wypadku obniżenia kwoty świadczeń z pracowniczego programu emerytalnego w następstwie niewypłacalności jego pracodawcy, przynajmniej połowę tych świadczeń lub, w przypadku gdy poniesione straty są niższe niż połowa tych świadczeń, zapewnienia, że wskutek tego obniżenia ten były pracownik nie będzie musiał żyć poniżej progu zagrożenia ubóstwem
Wyrokiem Pensions-Sicherungs-Verein (C‑168/18), wydanym w dniu 19 grudnia 2019 r., Trybunał, dokonując wykładni art. 8 dyrektywy 2008/94 w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (
1
), orzekł, że obniżenie, z powodu niewypłacalności byłego pracodawcy, kwoty świadczeń emerytalnych z pracowniczego programu emerytalnego wypłacanych byłemu pracownikowi jest uważane za oczywiście nieproporcjonalne, jeżeli ten były pracownik już żyje lub będzie żył, wskutek tego obniżenia, poniżej progu zagrożenia ubóstwem. Nie inaczej jest zdaniem Trybunału wówczas, gdy pracownik ten otrzymuje przynajmniej połowę kwoty świadczeń wynikającej z jego uprawnień emerytalnych
W sprawie zawisłej przed sądem odsyłającym obywatel Niemiec korzystał od grudnia 2000 r. z emerytury z pracowniczego programu emerytalnego, która obejmowała comiesięczny dodatek emerytalny oraz coroczny dodatek bożonarodzeniowy dla emerytów przyznawane bezpośrednio przez byłego pracodawcę, oraz emeryturę przyznawaną przez niemiecką kasę emerytalną na podstawie składek tego byłego pracodawcy. W następstwie trudności ekonomicznych napotkanych przez rzeczoną kasę emerytalną w 2003 r. kwota wypłacanych świadczeń została za zgodą federalnego urzędu nadzoru nad usługami finansowymi obniżona. Były pracodawca wyrównywał to obniżenie do roku 2012, kiedy to wszczęto wobec niego postępowanie upadłościowe. Od tego czasu były pracownik nie otrzymuje już wyrównania, ponieważ instytucja prawa prywatnego wyznaczona przez Niemcy jako instytucja gwarancyjna na wypadek niewypłacalności pracodawców w dziedzinie pracowniczych programów emerytalnych przejęła do wypłaty wyłącznie miesięczny dodatek emerytalny i coroczny dodatek bożonarodzeniowy, z wyłączeniem wyrównania obniżenia.
Trybunał w pierwszej kolejności zbadał, czy spełnione są przesłanki przedmiotowe wskazane w art. 8 dyrektywy 2008/94, i orzekł, że tak jest, ponieważ chodzi o byłego pracownika, którego były pracodawca jest niewypłacalny, oraz że w chwili zaistnienia tej niewypłacalności i z jej powodu zostały naruszone jego prawa nabyte do świadczeń emerytalnych. Trybunał wywiódł stąd, że art. 8 dyrektywy ma zastosowanie w sytuacji takiej jak tu rozpatrywana.
Jeżeli chodzi następnie o kwestię, w jakich okolicznościach należy przyjąć, że obniżenie kwoty świadczeń z pracowniczego programu emerytalnego jest oczywiście nieproporcjonalne, co zobowiązywałoby państwa członkowskie do zagwarantowania pewnego poziomu ochrony, Trybunał przypomniał, że przy transponowaniu art. 8 dyrektywy 2008/94 państwom członkowskim przysługuje szeroki zakres uznania i mają one jedynie obowiązek zapewnienia minimalnego poziomu ochrony wymaganego tym przepisem. Przypomniał również, że w wypadku niewypłacalności pracodawcy były pracownik powinien otrzymywać przynajmniej połowę świadczeń emerytalnych wynikających z praw nabytych, co jednak nie wyklucza, że nawet przy zachowaniu tej minimalnej gwarancji poniesione straty mogą w pewnych okolicznościach być postrzegane jako oczywiście nieproporcjonalne. W tej kwestii Trybunał uściślił, że obniżenie świadczeń emerytalnych byłemu pracownikowi należy uważać za oczywiście nieproporcjonalne, gdy znacznie pogarsza się zdolność zainteresowanego do zaspokojenia swoich potrzeb. Byłoby tak w sytuacji byłego pracownika, który już żyje lub będzie żył, wskutek tego obniżenia, poniżej progu zagrożenia ubóstwem określonego przez Eurostat dla danego państwa członkowskiego. Odnośne państwo członkowskie jest wówczas zobowiązane do zagwarantowania rekompensaty w kwocie, która – niekoniecznie pokrywając całość poniesionych strat – będzie właściwa, by zaradzić ich oczywistej nieproporcjonalności.
Wreszcie Trybunał orzekł, że wspomniany art. 8, zobowiązując państwa członkowskie do zagwarantowania minimalnego poziomu ochrony byłemu pracownikowi narażonemu na oczywiście nieproporcjonalne obniżenie świadczeń emerytalnych, wyraża jednoznaczny, precyzyjny i bezwarunkowy obowiązek nałożony na państwa członkowskie, którego celem jest przyznanie uprawnień jednostkom. W konsekwencji możliwe jest powołanie się na ten przepis przeciwko instytucji prawa prywatnego, wyznaczonej przez państwo jako instytucja gwarancyjna na wypadek niewypłacalności pracodawców w dziedzinie pracowniczych programów emerytalnych, jeżeli w świetle powierzonego jej zadania oraz warunków, w których je wykonuje, instytucję tę można traktować na równi z państwem, pod warunkiem że powierzone jej zadanie gwarancyjne rzeczywiście obejmuje rodzaje świadczeń emerytalnych, dla których poszukiwana jest ochrona minimalna przewidziana w tym przepisie.
(
1
)	Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94/WE z dnia 22 października 2008 r. w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. 2008, L 283, s. 36).