62023CJ0240_RES
Υπόθεση C‑240/23
Herbaria Kräuterparadies GmbH
κατά
Freistaat Bayern
(αίτηση του Bundesverwaltungsgericht για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)
Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 4ης Οκτωβρίου 2024
«Προδικαστική παραπομπή – Γεωργία και αλιεία – Βιολογικά προϊόντα – Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848 – Κανόνες βιολογικής παραγωγής – Άρθρο 16 – Επισήμανση – Άρθρο 30 – Όροι που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή – Άρθρο 33 – Λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Προϋποθέσεις χρήσης – Προϊόν που πληροί τις απαιτήσεις του κανονισμού 2018/848 – Άρθρα 45 και 48 – Εισαγωγή προϊόντων προερχόμενων από τρίτη χώρα, με σκοπό να διατεθούν στην ενωσιακή αγορά ως βιολογικά προϊόντα – Ισοδυναμία των κανόνων παραγωγής της τρίτης αυτής χώρας με τους κανόνες του κανονισμού 2018/848 – Χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της τρίτης χώρας»
Γεωργία – Κοινή γεωργική πολιτική – Βιολογικός τρόπος παραγωγής γεωργικών προϊόντων και σχετικές ενδείξεις στα γεωργικά προϊόντα και στα είδη διατροφής – Κανονισμός 2018/848 – Επισήμανση εισαγόμενων από τρίτη χώρα βιολογικών προϊόντων που δεν είναι σύμφωνα με τους κανόνες παραγωγής του ως άνω κανονισμού – Ισοδυναμία των κανόνων παραγωγής της τρίτης αυτής χώρας με τους κανόνες του κανονισμού 2018/848 – Χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και χρήση όρων που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή – Δεν επιτρέπονται – Χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της τρίτης χώρας, το οποίο περιέχει όρους πανομοιότυπους με εκείνους που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή της Ένωσης – Επιτρέπεται
(Κανονισμός 2018/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 16 §1, 30 §§ 1 και 2, 33 § 1, 45 §1, στοιχείο βʹ, σημείο iii, 48 § 1, και παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ)
(βλ. σκέψεις 51, 62-64, 66-68, 75, 76, 79, 84-85 και διατακτ.)
Σύνοψη
Κατόπιν προδικαστικής παραπομπής από το Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο, Γερμανία), το Δικαστήριο αποσαφηνίζει τις προϋποθέσεις χρήσης του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περίπτωση εισαγωγής προϊόντων που περιέχουν, πέραν των βιολογικών τους συστατικών, βιταμίνες και ανόργανες ουσίες οι οποίες δεν προέρχονται από βιολογική καλλιέργεια.
Η Herbaria παρασκευάζει το ρόφημα με την ονομασία «Blutquick», το οποίο αποτελείται από μείγμα χυμού φρούτων και εκχυλίσματα βοτάνων που προέρχονται από βιολογική παραγωγή. Το ρόφημα, κατόπιν προσθήκης μη φυτικών βιταμινών και γλυκονικού σιδήρου, διατίθεται στο εμπόριο ως συμπλήρωμα διατροφής. Στη συσκευασία του υπάρχουν το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η εθνική σφραγίδα βιολογικής παραγωγής, ενώ αναγράφεται επίσης ότι τα συστατικά του προέρχονται από «ελεγχόμενη βιολογική καλλιέργεια».
Εκτιμώντας ότι το ρόφημα αυτό δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 27, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 889/2008 (
1
) διότι περιέχει ανόργανες ουσίες και βιταμίνες μη φυτικής προέλευσης ενώ η χρήση τους δεν επιβάλλεται εκ του νόμου (
2
), η Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft (Υπηρεσία Γεωργίας του ομόσπονδου κράτους της Βαυαρίας, Γερμανία) υποχρέωσε την Herbaria να παύσει να χρησιμοποιεί στην επισήμανση, τη διαφήμιση και την εμπορία του Blutquick την προστατευόμενη δυνάμει του άρθρου 23 του κανονισμού 834/2007 (
3
) ένδειξη περί βιολογικής παραγωγής.
Η Herbaria προσέβαλε τη σχετική απόφαση και η υπόθεση κατέληξε, στον τελευταίο βαθμό, ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου, η Herbaria δεν αμφισβητεί πλέον ότι το προϊόν της δεν πληροί τις προδιαγραφές του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
4
) και ότι, ως εκ τούτου, απαγορεύεται για το προϊόν αυτό η χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της εθνικής σφραγίδας βιολογικής παραγωγής και όρων που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή. Η Herbaria ισχυρίζεται ωστόσο ότι, κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού 2018/848 (
5
), ένα προϊόν ανταγωνιστικό του Blutquick, το οποίο εισάγεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, δεν υπόκειται σε ανάλογη απαγόρευση, παρότι δεν είναι σύμφωνο με τους προβλεπόμενους από το ενωσιακό δίκαιο κανόνες παραγωγής, όπερ συνιστά άνιση μεταχείριση κατά παράβαση του άρθρου 20 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο, μεταξύ άλλων, να διευκρινίσει αν, βάσει του κανονισμού 2018/848, επιτρέπεται, στην περίπτωση προϊόντος που εισάγεται από τρίτη χώρα υπό τις προϋποθέσεις τις οποίες προβλέπει ο εν λόγω κανονισμός, το προϊόν αυτό να φέρει το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και όρους που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή, μολονότι δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις απαιτήσεις του κανονισμού.
Στην απόφασή του, η οποία εκδόθηκε από το τμήμα μείζονος συνθέσεως, το Δικαστήριο ερμηνεύει τον κανονισμό 2018/848 (
6
) υπό την έννοια ότι, σε περίπτωση προϊόντος που εισάγεται από τρίτη χώρα της οποίας οι κανόνες παραγωγής έχουν αναγνωριστεί ως ισοδύναμοι με τους προβλεπόμενους από τον ως άνω κανονισμό κανόνες για τη διάθεση ενός προϊόντος στην ενωσιακή αγορά ως βιολογικού προϊόντος, δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται για την επισήμανσή του ούτε το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε, κατ’ αρχήν, όροι που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή, εφόσον το προϊόν περιέχει ανόργανες ουσίες και βιταμίνες μη φυτικής προέλευσης των οποίων η χρήση δεν επιβάλλεται εκ του νόμου, με συνέπεια το προϊόν να μην πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 16, παράγραφος 1, του προαναφερθέντος κανονισμού. Το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της αντίστοιχης τρίτης χώρας μπορεί πάντως να χρησιμοποιείται στην Ένωση για ένα τέτοιο προϊόν, ακόμη και αν πρόκειται για λογότυπο το οποίο περιέχει όρους που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή, κατά την έννοια του κανονισμού 2018/848.
Εκτίμηση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο κρίνει ότι το γράμμα του άρθρου 30, παράγραφος 2, και του άρθρου 33, παράγραφος 1, του κανονισμού 2018/848 υποδηλώνει ότι η χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όρων που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή επιτρέπεται για τα βιολογικά προϊόντα, είτε παρασκευάζονται στην Ένωση είτε εισάγονται από τρίτη χώρα προκειμένου να διατεθούν στην ενωσιακή αγορά ως βιολογικά, μόνον εφόσον πληρούν τις προδιαγραφές του κανονισμού.
Η γραμματική αυτή ερμηνεία επιρρωννύεται από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται οι εν λόγω διατάξεις. Πράγματι, ο κανονισμός 2018/848 διακρίνει μεταξύ των προϊόντων που παρασκευάζονται στην Ένωση (
7
) και εκείνων που εισάγονται από τρίτη χώρα προκειμένου να διατεθούν στην ενωσιακή αγορά ως βιολογικά, καθώς στη δεύτερη περίπτωση τα προϊόντα πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 45 του κανονισμού 2018/848 και, ιδίως, μία από τις τρεις προϋποθέσεις οι οποίες προβλέπονται στα σημεία i έως iii του άρθρου 45, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού. Οι τρεις αυτές προϋποθέσεις αφορούν, αντιστοίχως, την περίπτωση κατά την οποία τα εισαγόμενα προϊόντα πληρούν τις απαιτήσεις των κεφαλαίων II, III και IV του κανονισμού (σημείο i), την περίπτωση κατά την οποία υπόκεινται, στη χώρα προέλευσής τους, σε ισοδύναμους κανόνες που αναγνωρίζονται ως τέτοιοι στο πλαίσιο εμπορικής συμφωνίας (σημείο ii) και, τέλος, την περίπτωση κατά την οποία ο ισοδύναμος χαρακτήρας των κανόνων αυτών αναγνωρίζεται δυνάμει μονομερούς ενωσιακού μέτρου (σημείο iii).
Μεταξύ δε των τριών αυτών προϋποθέσεων, μόνον εκείνη του σημείου i απαιτεί να είναι το εισαγόμενο προϊόν σύμφωνο με τις διατάξεις των κεφαλαίων II, III και IV του κανονισμού. Κατά συνέπεια, προϊόν το οποίο αντιστοιχεί στην περίπτωση του άρθρου 45, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, σημείο iii, του κανονισμού 2018/848 (
8
), ακόμη και αν δεν είναι σύμφωνο με όλους τους κανόνες παραγωγής του κεφαλαίου III του κανονισμού, μπορεί να διατεθεί στην ενωσιακή αγορά ως βιολογικό, εφόσον πρόκειται για προϊόν, αφενός, προερχόμενο από τρίτη χώρα της οποίας οι ισχύοντες κανόνες παραγωγής έχουν θεωρηθεί από την Ένωση ως ισοδύναμοι με εκείνους του κεφαλαίου III και, αφετέρου, σύμφωνο με τους ισοδύναμους αυτούς κανόνες. Το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η έννοια της «ισοδυναμίας» των κανόνων παραγωγής της οικείας τρίτης χώρας προϋποθέτει ότι οι εκεί ισχύοντες κανόνες εξυπηρετούν τους ίδιους στόχους και είναι σύμφωνοι με τις ίδιες αρχές και ότι, μέσω της εφαρμογής τους, κατοχυρώνεται το ίδιο επίπεδο εξασφάλισης της συμμόρφωσης με εκείνο που απαιτείται από την ενωσιακή νομοθεσία όσον αφορά τα προϊόντα τα οποία παρασκευάζονται στην Ένωση (
9
).
Αντιθέτως, καμία διάταξη του κανονισμού 2018/848 δεν επιτρέπει τη χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όρων που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή για προϊόντα προέλευσης τρίτων χωρών ως προς τις οποίες έχει αναγνωριστεί ισοδυναμία, στον βαθμό που τα εν λόγω προϊόντα, μολονότι μπορούν να εισαχθούν στην Ένωση κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 45, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, σημείο iii, του κανονισμού, δεν είναι εντούτοις σύμφωνα με τους κανόνες παραγωγής που αυτός θεσπίζει.
Η ως άνω ερμηνεία επιβεβαιώνεται εξάλλου από τους σκοπούς του κανονισμού 2018/848, ο οποίος επιδιώκει, μεταξύ άλλων, να διαφυλάξει την εμπιστοσύνη που έχουν οι καταναλωτές στα προϊόντα τα οποία επισημαίνονται ως βιολογικά, διασφαλίζοντάς τους ότι θα ενημερώνονται με σαφήνεια και θα γνωρίζουν με βεβαιότητα ότι το προϊόν το οποίο φέρει το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή όρους που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή πληροί απολύτως όλες τις προδιαγραφές του κανονισμού, και όχι απλώς τις απαιτήσεις κανόνων ισοδύναμων προς εκείνους του κανονισμού.
Αν όμως το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή όροι που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή επιτρεπόταν να χρησιμοποιούνται τόσο για προϊόντα που έχουν παρασκευαστεί στην Ένωση ή σε τρίτες χώρες σύμφωνα με τους κανόνες παραγωγής τους οποίους θεσπίζει ο κανονισμός 2018/848 όσο και για προϊόντα που έχουν παραχθεί σε τρίτες χώρες σύμφωνα με πρότυπα τα οποία είναι απλώς ισοδύναμα με τους ενωσιακούς κανόνες παραγωγής, τότε ο καταναλωτής δεν θα μπορούσε να γνωρίζει αν το εισαγόμενο προϊόν είναι σύμφωνο με όλους τους κανόνες παραγωγής τους οποίους προβλέπει ο κανονισμός 2018/848 ή απλώς και μόνον με ισοδύναμους προς εκείνους του κανονισμού κανόνες παραγωγής που ισχύουν στην τρίτη χώρα από την οποία εισάγεται το προϊόν.
Το δε γεγονός ότι, βάσει του άρθρου 32, παράγραφος 2, του κανονισμού 2018/848, όταν χρησιμοποιείται το λογότυπο βιολογικής παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ένα προϊόν, πρέπει να προστίθεται ένδειξη στην οποία να αναγράφονται ο τόπος όπου παρήχθησαν οι γεωργικές πρώτες ύλες που συνθέτουν το προϊόν, δεν αρκεί για να αρθεί κάθε αβεβαιότητα του καταναλωτή.
Πάντως, προκειμένου να διευκολυνθούν οι εμπορικές συναλλαγές με τις τρίτες χώρες και να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 45, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, σημείο iii, του κανονισμού 2018/848, το οποίο παρέχει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την αρμοδιότητα να αναγνωρίζει ότι οι κανόνες που ισχύουν σε τρίτη χώρα είναι ισοδύναμοι με εκείνους του κανονισμού, πρέπει να είναι δυνατή, για τα προϊόντα που εισάγονται κατ’ εφαρμογήν της ως άνω διατάξεως και αποκτούν πρόσβαση στην ενωσιακή αγορά ως βιολογικά προϊόντα, η χρήση του λογότυπου βιολογικής παραγωγής της τρίτης χώρας από την οποία προέρχονται, ακόμη και όταν το λογότυπο αυτό περιέχει όρους πανομοιότυπους με εκείνους που αναφέρονται στη βιολογική παραγωγή, κατά την έννοια του άρθρου 30, παράγραφος 1, και του παραρτήματος IV του κανονισμού.
(
1
)	Κανονισμός (ΕΚ) 889/2008 της Επιτροπής, της 5ης Σεπτεμβρίου 2008, σχετικά με τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 834/2007 του Συμβουλίου για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων όσον αφορά τον βιολογικό τρόπο παραγωγής, την επισήμανση και τον έλεγχο των προϊόντων (ΕΕ 2008, L 250, σ. 1).
(
2
)	Δεδομένου ότι, βάσει των εφαρμοστέων κανονισμών, η προσθήκη βιταμινών και ανόργανων ουσιών στα μεταποιημένα προϊόντα που φέρουν ένδειξη με τον όρο «βιολογικό» επιτρέπεται μόνον εάν η χρήση τους επιβάλλεται εκ του νόμου.
(
3
)	Κανονισμός (ΕΚ) 834/2007 του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 2007, για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2092/91 (EE 2007, L 189, σ. 1).
(
4
)	Εν προκειμένω, του άρθρου 16, παράγραφος 1, του κανονισμού 2018/848, σε συνδυασμό με το παράρτημα II, μέρος IV, σημείο 2.2.2, στοιχείο στʹ, σημείο i, του κανονισμού αυτού, το οποίο αντικατέστησε, κατ’ ουσίαν, το άρθρο 27, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 889/2008.
(
5
)	Κανονισμός (ΕΕ) 2018/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2018, για τη βιολογική παραγωγή και την επισήμανση των βιολογικών προϊόντων και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 834/2007 του Συμβουλίου (ΕΕ 2018, L 150, σ. 1).
(
6
)	Ειδικότερα, το άρθρο 30, παράγραφος 2, και το άρθρο 33, παράγραφος 1, του κανονισμού 2018/848.
(
7
)	Τα οποία πρέπει να είναι σύμφωνα με τους λεπτομερείς κανόνες παραγωγής που περιλαμβάνονται στο παράρτημα II, μέρος IV, του κανονισμού 2018/848, καθώς και σε κάθε εκτελεστική πράξη στην οποία αναφέρεται το άρθρο 16, παράγραφος 3, του κανονισμού.
(
8
)	Σε αυτήν την περίπτωση αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο.
(
9
)	Άρθρο 3, σημείο 64, του κανονισμού 2018/848.