62024CJ0084_RES
Sprawa C‑84/24
UAB „EM SYSTEM”
przeciwko
AB SEB bankasiAS „Citadele banka” Lietuvos filialas
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Lietuvos Aukščiausiasis Teismas)
Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 12 marca 2026 r.
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Rozporządzenie (WE) nr 765/2006 – Środki ograniczające w związku z sytuacją na Białorusi – Artykuł 2 ust. 1 – Załącznik I – Wykaz osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi – Umieszczenie nazwy udziałowca spółki w tym wykazie – Pozostawanie 50 % udziałów tej spółki we faktycznym władaniu tego udziałowca – Zamrożenie funduszy spółki nieumieszczonej w wykazie – Kontrola sprawowana przez osobę lub podmiot umieszczony w wykazie nad osobą prawną nieumieszczoną w wykazie – Kryteria oceny – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Prawo do obrony
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające wobec Białorusi – Zamrożenie środków finansowych niektórych osób i podmiotów w związku z sytuacją w Białorusi – Pojęcie funduszy – Aktywa zdeponowane na rachunkach bankowych spółki – Włączenie
[rozporządzenia Rady: nr 765/2006, art. 1 pkt 1 lit. b), art. 2 ust. 1; nr 1014/2012]
(zob. pkt 50, 51)
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające wobec Białorusi – Zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych pozostających w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób, podmiotów lub organów objętych tymi środkami – Zakres – Aktywa zdeponowane na rachunkach bankowych spółki nieobjętej środkami ograniczającymi – 50 % udziałów tej spółki pozostające we faktycznym władaniu osoby objętej tymi środkami – Domniemanie pozostawania spółki i jej funduszy pod kontrolą rzeczonej osoby – Włączenie
(rozporządzenia Rady: nr 765/2006, art. 2 ust. 1; nr 1014/2012)
(zob. pkt 54–57, 63–73, 77–85, 89–93; pkt 1 sentencji)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Środki ograniczające wobec Białorusi – Zamrożenie środków finansowych niektórych osób i podmiotów w związku z sytuacją w Białorusi – Obowiązki Rady – Powiadomienie zainteresowanego o zgromadzonych przeciwko niemu materiałach oraz prawo do bycia wysłuchanym – Prawo dostępu do akt
(Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 41, 47; rozporządzenia Rady: nr 765/2006, art. 2 ust. 1; nr 1014/2012)
(zob. pkt 102–105)
Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Środki ograniczające wobec Białorusi – Zamrożenie funduszy spółki nieobjętej środkami – Domniemanie pozostawania funduszy we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osoby objętej tymi środkami – Obowiązek państw członkowskich polegający na ustanowienie procedury umożliwiającej zakwestionowanie środka zamrożenia funduszy i uzyskanie jego uchylenia
(art. 19 ust. 1 TUE, Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; rozporządzenia Rady: nr 765/2006, art. 2 ust. 1, art. 8a; nr 1014/2012)
(por. pkt 106–112, 120; pkt 2 sentencji)
Streszczenie
Trybunał, do którego Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy) zwrócił się z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, uściślił zakres zamrożenia funduszy i zasobów gospodarczych, które pozostają w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób lub podmiotów objętych środkami ograniczającymi przyjętymi w związku z sytuacją na Białorusi w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 765/2006 (
1
).
W 2020 r. dwie litewskie instytucje bankowe zamroziły aktywa posiadane na rachunkach bankowych spółki UAB „EM SYSTEM” (zwanej dalej „EM System”) ze względu na to, że jeden z jej dwóch udziałowców, który faktycznie włada 50 % jej udziałów, został umieszczony w wykazie osób, podmiotów lub organów objętych środkami ograniczającymi (
2
).
Ponieważ powództwa wniesione przez EM System przeciwko zamrożeniu aktywów znajdujących się na jej rachunkach zostały oddalone w pierwszej instancji i w postępowaniu apelacyjnym, spółka ta wniosła skargę kasacyjną do sądu odsyłającego, podnosząc, że jej fundusze nie są w rzeczywistości kontrolowane przez udziałowca umieszczonego w spornym wykazie.
Powziąwszy wątpliwości w szczególności co do kryteriów, które należy uwzględnić w celu ustalenia, czy osoba prawna lub podmiot pozostaje we faktycznym władaniu lub pod kontrolą innej osoby lub innego podmiotu w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 765/2006, sąd ten postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
Ocena Trybunału
Na wstępie Trybunał przypomniał, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 765/2006 przewiduje zamrożenie wszystkich funduszy i zasobów gospodarczych będących własnością, pozostających w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów umieszczonych w wykazie określonym w załączniku I tego rozporządzenia.
Po dokonaniu wykładni językowej i kontekstowej art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 765/2006 Trybunał zauważył w pierwszej kolejności, że zamrożenie funduszy na podstawie tego przepisu ma zastosowanie nie tylko do osób i podmiotów umieszczonych w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, ale również do osób i podmiotów, które nie są wymienione z nazwy w tym wykazie, pod warunkiem że ich fundusze i zasoby gospodarcze pozostają w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osoby, podmiotu lub organu umieszczonych w tym wykazie.
Wykładnię tę potwierdza cel środków ograniczających przyjętych w związku z sytuacją na Białorusi, a mianowicie zwiększenie presji na reżim Łukaszenki i zmuszenie go do zmiany jego zachowania.
Aby osiągnąć ten cel, konieczne jest, po pierwsze, aby wspomniane środki były stosowane wobec możliwie najszerszego grona osób, grup lub podmiotów, aby zapobiec ich obchodzeniu. Konieczna jest zatem szeroka wykładnia pojęć „faktycznego władania” i „kontroli” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 765/2006, która uwzględnia zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie sposoby wpływania na wykorzystanie funduszy i zasobów gospodarczych osoby, podmiotu lub organu powiązanego z osobą umieszczoną w wykazie.
Po drugie, konieczne jest zagwarantowanie zarówno efektu zaskoczenia, jak i szybkości, z jaką środki te są nakładane, tak aby nie było możliwe łatwe wykorzystanie luk, które pozbawiałyby te środki ich skuteczności (effet utile). Tymczasem w celu uniknięcia ryzyka, że aktywa osoby objętej środkami ograniczającymi, znikną w przypadku opóźnienia we wdrażaniu tych środków, istotne jest, aby wszystkie podmioty odpowiedzialne za wykonanie rozporządzenia nr 765/2006 mogły jak najszybciej podjąć decyzję o zamrożeniu funduszy i zasobów gospodarczych objętych wspomnianymi środkami.
W tym kontekście stosowanie domniemań dotyczących wewnętrznej struktury decyzyjnej danych osób prawnych oraz jasnych kryteriów w celu ustalenia, że dana osoba prawna lub dany podmiot pozostają we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osoby umieszczonej w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 765/2006, ułatwia identyfikację funduszy lub zasobów gospodarczych podlegających zamrożeniu, co przyczynia się do utrudniania opracowywania złożonych mechanizmów obchodzenia środków, zapobiegania wyprowadzaniu środków finansowych i w konsekwencji do zapewniania skutecznego wdrażania środków ograniczających.
Wśród istotnych kryteriów znajduje się okoliczność, iż istnieje możliwość zbycia lub przeniesienia wspomnianych funduszy lub zasobów gospodarczych lub, bardziej ogólnie, możliwość wywierania dominującego wpływu na osobę prawną, podmiot lub organ, w szczególności poprzez posiadanie prawa do mianowania lub odwoływania większości członków organów administrujących, zarządzających lub nadzorczych tych organów. W tym względzie osoba, która faktycznie włada 50 % udziałów spółki, jest zwykle w stanie dyktować lub uniemożliwiać niektóre decyzje w ramach tej spółki lub przynajmniej jest w stanie zapewnić, że sprawy owej spółki są prowadzone zgodnie z jej życzeniem. W związku z tym należy domniemywać, że faktyczne władanie udziałami w spółce w wysokości 50 % umożliwia nie tylko kontrolę nad tą spółką, ale także nad jej funduszami i zasobami gospodarczymi.
W świetle powyższego Trybunał stwierdził, że aktywa zdeponowane na rachunkach bankowych spółki, która nie jest umieszczona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 765/2006, lecz której 50 % udziałów pozostaje we faktycznym władaniu osoby umieszczonej w tym wykazie, należy uznać za fundusze pozostające we władaniu lub pod kontrolą tej osoby, a zatem należy je zamrozić w rozumieniu art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia.
W drugiej kolejności do państw członkowskich należy ustanowienie procedury umożliwiającej osobom prawnym, podmiotom i organom, których fundusze lub zasoby gospodarcze zostały zamrożone ze względu na domniemanie, że pozostają one we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osoby umieszczonej w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 765/2006, a także tej osobie, zakwestionowanie tego środka w ramach skargi przed organami krajowymi, a następnie, w stosownym przypadku, powództwa przed właściwymi sądami krajowymi, i na uzyskanie jego uchylenia.
Zdaniem Trybunału takie domniemanie faktycznego władania lub kontroli będzie bowiem zgodne z zasadą dobrej administracji i prawem do skutecznej ochrony sądowej jedynie w zakresie, w jakim jest ono wzruszalne, a dana osoba prawna, podmiot lub organ miały możliwość, w stosownym przypadku, obalenia tego domniemania poprzez wykazanie braku faktycznego władania funduszami lub zasobami gospodarczymi lub faktycznej nad nimi kontroli przez osobę umieszczoną w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 765/2006 a w konsekwencji doprowadzenia do uchylenia zamrożenia ich funduszy lub zasobów gospodarczych. Taką możliwość obalenia domniemania faktycznego władania lub kontroli należy również przyznać osobie umieszczonej we wspomnianym wykazie.
(
1
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczące środków ograniczających wobec Białorusi (Dz.U. 2006, L 134, s. 1), zmienione rozporządzeniem (UE) nr 1014/2012 z dnia 6 listopada 2012 r. (Dz.U. 2012, L 307, s. 1).
(
2
)	Załącznik I do rozporządzenia nr 765/2006, zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) 2020/2129 z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie wykonania art. 8a ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 765/2006 dotyczącego środków ograniczających wobec Białorusi (Dz.U. 2020, L 426 I, s. 1).