Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
JEAN RICHARD DE LA TOUR
της 11ης
Δεκεμβρίου 2025 (1)
Υπόθεση C‑791/24
TERVE Production spol. s r. o.
κατά
Intesa Sanpaolo Holding International SA
[αίτηση
του
Najvyšší súd Slovenskej republiky (Ανωτάτου
Δικαστηρίου
της
Σλοβακικής
Δημοκρατίας)
για
την
έκδοση
προδικαστικής
αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Κανονισμός (ΕΕ) 1215/2012 – Διεθνής δικαιοδοσία – Αναπλήρωση της αποδοχής σχεδίου συμβάσεως εξαγοράς μετοχών με δικαστική απόφαση – Ειδική δικαιοδοσία – Διαφορές εκ συμβάσεως – Ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας – Αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία – Προκαταρκτικό ζήτημα του κύρους απόφασης οργάνου εταιρίας »
I.      Εισαγωγή
1.        Το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί προδικαστικών ερωτημάτων που αφορούν τη διεθνή δικαιοδοσία επί διαφορών σχετικά με την προστασία των μειοψηφούντων μετόχων μιας εταιρίας οι οποίοι δεν υπερψήφισαν τη διαγραφή των μετοχών της από το χρηματιστήριο. Ειδικότερα, η σλοβακική νομοθεσία προβλέπει ότι όταν αποφασίζεται μια τέτοια διαγραφή, πρέπει να δημοσιεύεται δημόσια προσφορά εξαγοράς, και ότι μετά την παρέλευση της προθεσμίας της προσφοράς αυτής, η εταιρία ή ο πλειοψηφών μέτοχος που δημοσίευσε την προσφορά αντ’ αυτής έχει δικαίωμα εξαγοράς των λοιπών μετοχών. Αντιστρόφως, μετά την παρέλευση της ίδιας προθεσμίας, οι μειοψηφούντες μέτοχοι μπορούν να απαιτήσουν την εξαγορά των μετοχών τους.
2.        Προκειμένου να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα, το Δικαστήριο πρέπει να ερμηνεύσει, αφενός, το άρθρο 7, σημεία 1 και 2, του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 (2), το οποίο θεσπίζει κανόνες περί ειδικών δικαιοδοσιών, για να κρίνει αν η αγωγή με την οποία ζητείται η αναπλήρωση της αποδοχής, από τον πλειοψηφούντα μέτοχο, του σχεδίου των μειοψηφούντων μετόχων για την εξαγορά των μετοχών τους, εμπίπτει στις διαφορές εκ συμβάσεως ή στις ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας. Στις παρούσες προτάσεις, θα προτείνω να δοθεί στο ερώτημα αυτό η απάντηση ότι η εν λόγω αγωγή εμπίπτει στις διαφορές εκ συμβάσεως κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
3.        Αφετέρου, το Δικαστήριο θα κληθεί να αποφανθεί αν το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012, το οποίο προβλέπει αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της έδρας μιας εταιρίας όταν αμφισβητείται το κύρος των αποφάσεων των οργάνων της, έχει εφαρμογή επί αιτίασης σχετικής με την ακυρότητα απόφασης γενικής συνέλευσης με την οποία εγκρίθηκε η μεταβίβαση των μετοχών των μειοψηφούντων μετόχων κατόπιν άσκησης του δικαιώματος εξαγοράς από τον πλειοψηφούντα μέτοχο, στην περίπτωση που από την απάντηση επί της αιτίασης αυτής εξαρτάται η ενεργητική νομιμοποίηση των μειοψηφούντων μετόχων. Θα προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό, εφόσον η εθνική νομοθεσία παρέχει στο εθνικό δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της ακυρότητας απόφασης γενικής συνέλευσης μιας εταιρίας όταν αυτή δεν μετέχει στη συγκεκριμένη δίκη.
II.    Το νομικό πλαίσιο
Α.      Το δίκαιο της Ένωσης
4.        Οι αιτιολογικές σκέψεις 13 και 16 του κανονισμού 1215/2012 έχουν ως εξής:
«(13)      Οι δικαστικές διαφορές που υπάγονται στον παρόντα κανονισμό πρέπει να παρουσιάζουν σύνδεσμο με το έδαφος των κρατών μελών. Συνεπώς, οι κοινοί κανόνες περί διεθνούς δικαιοδοσίας θα πρέπει, κατά κανόνα, να εφαρμόζονται όταν ο εναγόμενος έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος.
[…]
(16)      Η δωσιδικία της κατοικίας του εναγομένου πρέπει να συμπληρωθεί από εναλλακτικές δωσιδικίες που θα ισχύουν λόγω του στενού συνδέσμου μεταξύ του δικαστηρίου και της διαφοράς ή για την ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Η ύπαρξη στενού συνδέσμου θα πρέπει να παρέχει ασφάλεια δικαίου και να αποφεύγεται το ενδεχόμενο ο εναγόμενος να ενάγεται ενώπιον δικαστηρίου κράτους μέλους το οποίο δεν μπορούσε ευλόγως να προβλέψει. […]»
5.        Το τιτλοφορούμενο «Γενικές διατάξεις» τμήμα 1 του κεφαλαίου II του ως άνω κανονισμού περιλαμβάνει το άρθρο 4, παράγραφος 1, το οποίο ορίζει τα εξής:
«Με την επιφύλαξη των διατάξεων του παρόντος κανονισμού, τα πρόσωπα που έχουν την κατοικία τους στο έδαφος κράτους μέλους ενάγονται ενώπιον των δικαστηρίων αυτού του κράτους μέλους, ανεξάρτητα από την ιθαγένειά τους.»
6.        Το τμήμα 2 του κεφαλαίου αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ειδικές δικαιοδοσίες», περιλαμβάνει το άρθρο 7, το οποίο προβλέπει στα σημεία 1 και 2 τα εξής:
«Πρόσωπο που έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος μπορεί να εναχθεί σε άλλο κράτος μέλος:
1)      α)      ως προς διαφορές εκ συμβάσεως, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου εκπληρώθηκε ή οφείλει να εκπληρωθεί η παροχή·
[…]
2)      ως προς ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, ενώπιον του δικαστηρίου του τόπου όπου συνέβη ή ενδέχεται να συμβεί το ζημιογόνο γεγονός».
7.        Το τμήμα 6 του εν λόγω κεφαλαίου, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αποκλειστική δικαιοδοσία», περιλαμβάνει μόνο το άρθρο 24. Το σημείο 2 του άρθρου αυτού προβλέπει τα εξής:
«Τα ακόλουθα δικαστήρια κράτους μέλους έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η κατοικία των διαδίκων:
[…]
2)      σε δίκες που έχουν ως αντικείμενο το κύρος της σύστασης, ακυρότητας ή λύσης εταιρειών ή άλλων νομικών προσώπων ή ενώσεων φυσικών ή νομικών προσώπων ή το κύρος αποφάσεων των οργάνων τους, τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο η εταιρεία, το νομικό πρόσωπο ή η ένωση έχουν την έδρα τους. Προκειμένου να καθορισθεί η έδρα, το δικαστήριο εφαρμόζει τους ιδιωτικού διεθνούς δικαίου κανόνες του».
Β.      Το σλοβακικό δίκαιο
8.        Το άρθρο 118i, παράγραφος 1, του zákon č. 566/2001 Z. z. o cenných papieroch a investičných službách a o zmene a doplnení niektorých zákonov (zákon o cenných papieroch) [νόμου 566/2001 περί κινητών αξιών και επενδυτικών υπηρεσιών και περί τροποποιήσεως ορισμένων νόμων (νόμου περί κινητών αξιών)], της 9ης Νοεμβρίου 2001, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: νόμος περί κινητών αξιών), ορίζει ότι ο προσφέρων που έχει δημοσιεύσει προσφορά εξαγοράς η οποία δεν αποτελεί ούτε μερική προσφορά ούτε προσφορά υπό όρους έχει δικαίωμα να απαιτήσει τη μεταβίβαση σε αυτόν των μετοχών όλων των λοιπών μετόχων (στο εξής: λοιποί μέτοχοι) της οικείας εταιρίας έναντι του αντίστοιχου αντιτίμου (στο εξής: δικαίωμα εξαγοράς), εάν είναι κάτοχος μετοχών των οποίων η συνολική ονομαστική αξία αντιπροσωπεύει τουλάχιστον το 95 %
του εταιρικού κεφαλαίου της εταιρίας με δικαίωμα ψήφου και οι οποίες επιπλέον αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 95 % των δικαιωμάτων ψήφου. Ο προσφέρων μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα
εξαγοράς το αργότερο τρεις μήνες μετά τη λήξη της περιόδου ισχύος της δημόσιας προσφοράς εξαγοράς που μνημονεύεται στην πρώτη περίοδο, διαφορετικά το εν λόγω δικαίωμα αποσβέννυται.
9.        Κατά το άρθρο 118i, παράγραφος 6, του νόμου περί κινητών αξιών, για τη λήψη της απόφασης της γενικής συνέλευσης περί μεταβίβασης των μετοχών όλων των λοιπών μετόχων στον προσφέροντα απαιτείται συναίνεση τουλάχιστον του 95 % των δικαιωμάτων ψήφου του συνόλου των μετόχων της εταιρίας. Τα πρακτικά των εργασιών της γενικής συνέλευσης περιβάλλονται τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου. Το διοικητικό συμβούλιο της εταιρίας, το αργότερο 30 ημέρες μετά τη λήψη της απόφασης της γενικής συνέλευσης σύμφωνα με την πρώτη περίοδο, ζητεί την καταχώριση της απόφασης στο εμπορικό μητρώο. Η αίτηση καταχώρισης στο εμπορικό μητρώο περιλαμβάνει επίσης την απόφαση για τη χορήγηση προηγούμενης άδειας από τη Národná banka Slovenska (Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας) για την άσκηση του δικαιώματος εξαγοράς, καθώς και το αποδεικτικό της κατάθεσης των κεφαλαίων που προορίζονται για καταβολή του ανταλλάγματος στους λοιπούς μετόχους. Η άσκηση του δικαιώματος εξαγοράς θεωρείται ότι πραγματώνεται με τη λήψη της απόφασης της γενικής συνέλευσης περί μεταβίβασης των μετοχών των λοιπών μετόχων στον προσφέροντα.
10.      Κατά το άρθρο 118i, παράγραφος 8, του νόμου περί κινητών αξιών, μετά την παρέλευση 30 ημερών από την καταχώριση στο εμπορικό μητρώο της απόφασης της γενικής συνέλευσης που προβλέπεται στην παράγραφο 6 του ίδιου άρθρου, οι μετοχές της εταιρίας μεταβιβάζονται από τους λοιπούς μετόχους στον προσφέροντα. Η κατά την πρώτη περίοδο μεταβίβαση μετοχών αποτελεί νομικό γεγονός και καταχωρίζεται στο προβλεπόμενο στον νόμο μητρώο κινητών αξιών, κατά την ημερομηνία της εν λόγω μεταβίβασης, βάσει εντολής καταχώρισης μεταβίβασης την οποία απευθύνει η εταιρία προς το Centrálny depozitár cenných papierov (κεντρικό αποθετήριο τίτλων, Σλοβακία), το οποίο την καταχωρίζει στο μητρώο του εκδότη. Η εντολή καταχώρισης της μεταβίβασης δυνάμει του δικαιώματος
εξαγοράς συνοδεύεται από την απόφαση της γενικής συνέλευσης που μνημονεύεται στο άρθρο 118i, παράγραφος 6, την κατά την παράγραφο 4 του άρθρου 118i απόφαση για τη χορήγηση προηγούμενης άδειας από την Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας για την άσκηση του δικαιώματος εξαγοράς και το απόσπασμα από το εμπορικό μητρώο της εταιρίας μετά την καταχώριση της απόφασης της γενικής συνέλευσης σύμφωνα με την παράγραφο 6 του άρθρου 118i.
11.      Το άρθρο 118j του νόμου περί κινητών αξιών ορίζει τα εξής:
«(1)      Εφόσον συντρέχουν οι περιστάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 118i, παράγραφος 1, ο μέτοχος που κατέχει τις λοιπές μετοχές της οικείας εταιρίας δικαιούται να απαιτήσει από τον προσφέροντα να εξαγοράσει
τις μετοχές του έναντι του αντίστοιχου ανταλλάγματος.
(2)      Το δικαίωμα της παραγράφου 1 μπορεί να ασκηθεί από τον μέτοχο που κατέχει τις λοιπές μετοχές το αργότερο εντός τριών μηνών από τη λήξη της περιόδου ισχύος της δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, διαφορετικά το εν λόγω δικαίωμα αποσβέννυται. Ο μέτοχος που κατέχει τις λοιπές μετοχές ασκεί το εν λόγω δικαίωμα υποβάλλοντας σχέδιο συμβάσεως εξαγοράς μετοχών. Στο σχέδιο συμβάσεως πρέπει, μεταξύ άλλων, να προσδιορίζονται:
a)      το ζητούμενο εύλογο χρηματικό αντάλλαγμα σε χρήμα ή αντίστοιχο εύλογο αντάλλαγμα σε κινητές αξίες,
b)      η προθεσμία για την αποδοχή του σχεδίου συμβάσεως,
c)      η προθεσμία και η διαδικασία πραγματοποίησης της μεταβίβασης των κινητών αξιών.
(3)      [Ο προσφέρων] αποδέχεται το σχέδιο συμβάσεως εντός της προθεσμίας που ορίζεται στο σχέδιο, άλλως, εντός προθεσμίας δέκα εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία παραλαβής του. Εάν ο προσφέρων δεν αποδεχθεί το σχέδιο συμβάσεως εντός της ως άνω προθεσμίας, ο δικαιούχος μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να αναπληρώσει την αποδοχή του σχεδίου με δικαστική απόφαση. Το εν λόγω δικαίωμα πρέπει να ασκηθεί εντός τριών μηνών από τη λήξη της προβλεπόμενης στην πρώτη περίοδο προθεσμίας, διαφορετικά αποσβέννυται.
(4)      [Ο προσφέρων] μπορεί, αμέσως μετά την παραλαβή του σχεδίου συμβάσεως, να ζητήσει από το δικαστήριο να ελέγξει τον εύλογο χαρακτήρα του ζητούμενου ανταλλάγματος. Το εν λόγω δικαίωμα αποσβέννυται εάν δεν ασκηθεί εντός μηνός από την κοινοποίηση του σχεδίου συμβάσεως.
Αν το ποσό του ανταλλάγματος δεν έχει καθοριστεί με έκθεση πραγματογνωμοσύνης, το βάρος αποδείξεως του εύλογου χαρακτήρα του προτεινόμενου ανταλλάγματος φέρει ο δικαιούχος.
(5)      Οι διατάξεις του άρθρου 118i εφαρμόζονται αναλόγως.»
12.      Κατά το άρθρο 119, παράγραφος 1, του νόμου περί κινητών αξιών, αν η γενική συνέλευση των μετόχων του εκδότη εισηγμένων στο χρηματιστήριο μετοχών αποφασίσει ότι οι μετοχές που αυτός έχει εκδώσει θα παύσουν να είναι εισηγμένες, ο εκδότης υποχρεούται να δημοσιεύσει υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς για την απόκτηση του συνόλου των εισηγμένων μετοχών των μετόχων οι οποίοι δεν υπερψήφισαν στη γενική συνέλευση την πρόταση για την παύση της διαπραγμάτευσης των μετοχών στο χρηματιστήριο
ή δεν παρέστησαν στη γενική συνέλευση. Στην υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς πρέπει να αναφέρεται ότι ο λόγος για τη δημοσίευση υποχρεωτικής δημόσιας προσφοράς εξαγοράς είναι η απόφαση της γενικής συνέλευσης της εταιρίας περί παύσης της διαπραγμάτευσης των μετοχών στο χρηματιστήριο.
13.      Κατά το άρθρο 119, παράγραφος 3, του νόμου περί κινητών αξιών, η προβλεπόμενη στην παράγραφο 1 υποχρέωση θεωρείται ότι έχει εκπληρωθεί αν δημοσιευθεί υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς για την απόκτηση του συνόλου των μετοχών των μετόχων οι οποίοι δεν υπερψήφισαν την απόφαση της γενικής συνέλευσης περί παύσης της διαπραγμάτευσης των μετοχών στο χρηματιστήριο, από πρόσωπο διαφορετικό από τον εκδότη των μετοχών αυτών.
14.      Κατά το άρθρο 119, παράγραφος 6, του νόμου περί κινητών αξιών, η υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς που δημοσιεύεται δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού και του άρθρου 170, παράγραφος 3, του εν λόγω νόμου μπορεί να προηγείται της εξαγοράς δυνάμει του άρθρου 118i, μόνον αν η υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς πραγματοποιήθηκε από ένα από τα πρόσωπα που απαριθμεί το
άρθρο 119, παράγραφος 3, και δεν πρόκειται ούτε για μερική δημόσια προσφορά εξαγοράς ούτε για δημόσια προσφορά εξαγοράς υπό όρους.
III. Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
15.      Στις 18 Δεκεμβρίου 2020, η γενική συνέλευση της εδρεύουσας στη Σλοβακία εταιρίας VÚB a.s.
αποφάσισε την παύση της διαπραγμάτευσης των μετοχών της στο χρηματιστήριο.
16.      Κατ’ εφαρμογήν του σλοβακικού δικαίου, ο πλειοψηφών μέτοχος της VÚB, ήτοι η εταιρία Intesa Sanpaolo Holding International SA (στο εξής: Intesa), με έδρα στο Λουξεμβούργο, ανέλαβε ελεύθερα να εκπληρώσει την υποχρέωση που βαρύνει τον εκδότη, ήτοι την VÚB, περί δημοσίευσης δημόσιας προσφοράς εξαγοράς των μετοχών των μετόχων οι οποίοι δεν υπερψήφισαν την πρόταση για την παύση της διαπραγμάτευσης των μετοχών της εταιρίας στο χρηματιστήριο ή δεν παρέστησαν στη γενική συνέλευση. Η εταιρία TERVE Production spol. s r. o. (στο εξής: TERVE), με έδρα στη Σλοβακία, συγκαταλέγεται μεταξύ των λοιπών μετόχων. Με τη δημόσια προσφορά εξαγοράς, η Intesa διευκρίνισε ότι οι συμβάσεις εξαγοράς μετοχών, σύμφωνα με την εν λόγω προσφορά, θα διέπονταν από το σλοβακικό δίκαιο και ότι διεθνή δικαιοδοσία για την εκδίκαση των σχετικών διαφορών θα είχαν τα τακτικά δικαστήρια της Σλοβακίας. Στις 19 Απριλίου 2021 η γενική συνέλευση της VÚB (στο εξής: δεύτερη γενική συνέλευση) ενέκρινε τη μεταβίβαση όλων των μετοχών των λοιπών μετόχων της VÚB στην Intesa.
17.      Με αγωγή της 18ης Αυγούστου 2021, η TERVE ζήτησε από το Okresný súd Bratislava V (πρωτοβάθμιο δικαστήριο επαρχίας Bratislava
V, Σλοβακία) να αναπληρώσει με δικαστική απόφαση την αποδοχή, από την Intesa, του αιτήματός της περί εξαγοράς των μετοχών της μετά τη δημόσια προσφορά εξαγοράς. Όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία των σλοβακικών δικαστηρίων, η ενάγουσα επικαλέστηκε το άρθρο 7, σημείο 1, και το άρθρο 25 του κανονισμού 1215/2012. Η Intesa προέβαλε ένσταση ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας. Με διάταξη της 28ης Φεβρουαρίου 2022, το ως άνω δικαστήριο δέχθηκε την ένσταση που προέβαλε η Intesa, κρίνοντας ότι δεν είχε διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθεί επί της διαφοράς, για τον λόγο ότι μεταξύ των διαδίκων δεν είχε συναφθεί σύμβαση ούτε και συμφωνία παρέκτασης της διεθνούς δικαιοδοσίας.
18.      Με απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2023, το Krajský súd v Bratislave (περιφερειακό δικαστήριο Μπρατισλάβας, Σλοβακία) εξαφάνισε την εκκαλούμενη διάταξη, στηριζόμενο στον στενό σύνδεσμο της αγωγής με την έννομη τάξη και τα δικαστήρια της Σλοβακίας δεδομένου ότι η Intesa είναι μέτοχος σλοβακικής εμπορικής εταιρίας, συσταθείσας σύμφωνα με το σλοβακικό δίκαιο και εδρεύουσας στη Σλοβακία, καθώς και ότι το κεντρικό αποθετήριο τίτλων της Σλοβακίας τηρεί το μητρώο των μετοχών της εν λόγω εταιρίας. Έκρινε επίσης ότι, ελλείψει συμβατικής σχέσης μεταξύ των διαδίκων, δεν είχε εφαρμογή το άρθρο 7, σημείο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012, αλλά το άρθρο 7, σημείο 2, του κανονισμού αυτού.
19.      Η Intesa άσκησε αναίρεση ενώπιον του Najvyšší súd Slovenskej republiky (Ανωτάτου Δικαστηρίου της Σλοβακικής Δημοκρατίας), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, προκειμένου να αμφισβητήσει τη διεθνή δικαιοδοσία των σλοβακικών δικαστηρίων. Υποστηρίζει ότι, κατ’ εφαρμογήν της αρχής του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1215/2012, διεθνή δικαιοδοσία έχουν τα δικαστήρια του Λουξεμβούργου καθόσον η έδρα της βρίσκεται στο Λουξεμβούργο. Προσθέτει ότι το άρθρο 7, σημείο 1, δεν μπορεί να εφαρμοστεί, δεδομένου ότι δεν υφίσταται συμβατική σχέση μεταξύ της TERVE και της ίδιας. Προβάλλει ότι δεν υφίσταται διεθνής δικαιοδοσία των σλοβακικών δικαστηρίων ούτε βάσει του άρθρου 24, σημεία 2 και 4, δεδομένου ότι το αντικείμενο της διαφοράς δεν συγκαταλέγεται στις περιπτώσεις που ορίζονται περιοριστικά στις εν λόγω διατάξεις. Θεωρεί ότι η υποχρεωτική δημόσια προσφορά εξαγοράς δεν είναι κρίσιμη για τη θεμελίωση της διεθνούς δικαιοδοσίας καθόσον η προσφορά αυτή δεν έγινε δεκτή και η περίοδος ισχύος της έχει λήξει. Ισχυρίζεται ότι εσφαλμένως το Krajský súd v Bratislave (περιφερειακό δικαστήριο Μπρατισλάβας) στηρίχθηκε στο άρθρο 7, σημείο 2, δεδομένου ότι η αγωγή που ασκήθηκε εναντίον της δεν αφορά αξίωση αποζημίωσης.
20.      Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την ερμηνεία των άρθρων 7 και 24 του κανονισμού 1215/2012 δεν καθιστά δυνατή την επίλυση των δύο ζητημάτων που θέτουν οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης. Αφενός, αντικείμενο της δίκης είναι η έκδοση απόφασης με την οποία θα αναπληρώνεται η δήλωση βούλησης της Intesa, στο πλαίσιο του δικαιώματος εξόδου που ασκήθηκε από την TERVE, αφού η Intesa δημοσίευσε ελεύθερα δημόσια προσφορά εξαγοράς. Αφετέρου, η TERVE θέτει το ζήτημα της ακυρότητας ή του ανυπόστατου της απόφασης της δεύτερης γενικής συνέλευσης της VÚB με την οποία εγκρίθηκε η μεταβίβαση όλων των λοιπών μετοχών.
21.      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Najvyšší súd Slovenskej republiky (Ανώτατο Δικαστήριο της Σλοβακικής Δημοκρατίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 7, σημείο 1, του κανονισμού [1215/2012] την έννοια ότι αγωγή με την οποία ζητείται η αναπλήρωση, με δικαστική απόφαση, της αποδοχής του σχεδίου της ενάγουσας το οποίο αφορά σύμβαση εξαγοράς μετοχών της πρέπει να θεωρηθεί ως αγωγή που αφορά “διαφορές εκ συμβάσεως”;
2)      Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, έχουν οι διατάξεις του άρθρου 7, σημείο 2, του κανονισμού [1215/2012] την έννοια ότι αγωγή με την οποία ζητείται η αναπλήρωση, με δικαστική απόφαση, της αποδοχής του σχεδίου της ενάγουσας το οποίο αφορά σύμβαση εξαγοράς μετοχών της πρέπει να θεωρηθεί ως αγωγή που αφορά “ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας”;
3)      Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 24, σημείο 2, του κανονισμού [1215/2012] την έννοια ότι έχουν εφαρμογή και στην υπόθεση της κύριας δίκης, δεδομένου ότι η ενάγουσα ζητεί από το αιτούν δικαστήριο να εξετάσει ως προκαταρτικό ζήτημα την αιτίασή της ότι η απόφαση της γενικής συνελεύσεως με την οποία εγκρίθηκε η μεταβίβαση στην εναγομένη των μετοχών των λοιπών μετόχων (συμπεριλαμβανομένων των μετοχών της ενάγουσας) είναι ανυπόστατη ή άκυρη;»
IV.    Ανάλυση
Α.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
1.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με τον κανονισμό 1215/2012
22.      Υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, καθόσον ο κανονισμός 1215/2012 αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΚ) 44/2001 (3), η διατυπωθείσα από το Δικαστήριο ερμηνεία των διατάξεων του τελευταίου κανονισμού ισχύει και για τον κανονισμό 1215/2012, στις περιπτώσεις που είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι υπάρχει αντιστοιχία μεταξύ των διατάξεων των ανωτέρω νομοθετημάτων της Ένωσης. Τούτο ισχύει, μεταξύ άλλων, όχι μόνο για το άρθρο 5, σημείο 1, του κανονισμού 44/2001 και το άρθρο 7, σημείο 1, του κανονισμού 1215/2012 (4), αλλά και για το άρθρο 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001, καθώς και το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012.
23.      Επιπλέον, ο κανονισμός 1215/2012 σκοπεί στην ενοποίηση των κανόνων συγκρούσεως διεθνούς δικαιοδοσίας στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις μέσω κανόνων δικαιοδοσίας που παρουσιάζουν υψηλό βαθμό προβλεψιμότητας, επιδιώκοντας, επομένως, την επίτευξη σκοπού που αφορά την ασφάλεια δικαίου και ο οποίος έγκειται στην ενίσχυση της δικαστικής προστασίας των εγκατεστημένων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσώπων, παρέχοντας ταυτόχρονα στον μεν ενάγοντα τη δυνατότητα να προσδιορίζει ευχερώς το δικαστήριο στο οποίο μπορεί να ασκήσει αγωγή, στον δε εναγόμενο τη δυνατότητα να προβλέπει ευλόγως το δικαστήριο ενώπιον του οποίου μπορεί να εναχθεί (5).
24.      Στο πλαίσιο αυτό, το άρθρο 4 του κανονισμού 1215/2012 θεσπίζει ως κανόνα τη διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους μέλους της κατοικίας του εναγομένου. Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι οι κανόνες ειδικής ή αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας, οι οποίοι αποτελούν εξαιρέσεις από τον κανόνα αυτόν, πρέπει να ερμηνεύονται στενά και όχι ευρύτερα απ’ ό,τι απαιτεί ο σκοπός τους (6).
2.      Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σχετικά με την υποχρεωτική και τη δικαιωματική εξαγορά στο σλοβακικό δίκαιο
25.      Σύμφωνα με τον νόμο περί κινητών αξιών, όταν ένα πρόσωπο, πέραν του εκδότη, δημοσιεύει, αντί του εκδότη, δημόσια προσφορά εξαγοράς όλων των εισηγμένων στο χρηματιστήριο μετοχών, η οποία δεν αποτελεί ούτε μερική ούτε υπό όρους προσφορά, μετά από απόφαση της γενικής συνέλευσης περί διαγραφής των μετοχών από το χρηματιστήριο, έχει το δικαίωμα, εάν κατέχει τουλάχιστον το 95 % των μετοχών με δικαίωμα ψήφου και το 95 % των δικαιωμάτων ψήφου, να απαιτήσει τη μεταβίβαση σε αυτόν όλων των λοιπών μετοχών των άλλων μετόχων έναντι ευλόγου ανταλλάγματος.
26.      Προκειμένου να ασκήσει το εν λόγω δικαίωμα εξαγοράς, ο πλειοψηφών μέτοχος πρέπει, εντός τριών μηνών από τη λήξη της περιόδου ισχύος της δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, να λάβει τη συναίνεση τουλάχιστον του 95 % των δικαιωμάτων ψήφου της γενικής συνέλευσης για τη μεταβίβαση σε αυτόν των μετοχών των λοιπών μετόχων. Εντός 30 ημερών από τη λήψη της απόφασης της γενικής συνέλευσης, το διοικητικό συμβούλιο υποβάλλει αίτηση για την καταχώρισή της στο εμπορικό μητρώο, η οποία περιλαμβάνει επίσης την απόφαση για τη χορήγηση προηγούμενης άδειας από την Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας και το αποδεικτικό της κατάθεσης των κεφαλαίων που προορίζονται για την καταβολή του ανταλλάγματος στους λοιπούς μετόχους. Μετά την παρέλευση νέας προθεσμίας 30 ημερών από την καταχώριση στο εμπορικό μητρώο, η εταιρία δίνει εντολή προς το κεντρικό αποθετήριο τίτλων για την καταχώριση της μεταβίβασης των λοιπών μετοχών στο όνομα του προσφέροντος. Η εντολή καταχώρισης συνοδεύεται από την απόφαση της γενικής συνέλευσης για τη μεταβίβαση, την απόφαση για τη χορήγηση προηγούμενης άδειας από την Εθνική Τράπεζα της Σλοβακίας και το απόσπασμα από το εμπορικό μητρώο.
27.      Προς αντιστάθμιση της ενδεχόμενης αδράνειας του προσφέροντος, ο νόμος περί κινητών αξιών προβλέπει ότι οι λοιποί μέτοχοι μπορούν να απαιτήσουν από τον προσφέροντα, εντός της ίδιας προθεσμίας των τριών μηνών από τη λήξη της περιόδου ισχύος της προσφοράς, να εξαγοράσει τις μετοχές τους έναντι ευλόγου ανταλλάγματος. Οι μέτοχοι αυτοί πρέπει να αποστείλουν σχέδιο σύμβασης εξαγοράς μετοχών στο οποίο να αναγράφεται το εύλογο αντάλλαγμα, η προθεσμία αποδοχής καθώς και η προθεσμία και η διαδικασία μεταβίβασης των μετοχών. Εάν το σχέδιο δεν γίνει αποδεκτό εντός της ταχθείσας προθεσμίας ή εντός δέκα εργάσιμων ημερών, οι μέτοχοι μπορούν να ζητήσουν από το δικαστήριο να αναπληρώσει την αποδοχή με δικαστική απόφαση.
28.      Με βάση το ως άνω νομοθετικό πλαίσιο, η Intesa δημοσίευσε εκουσίως δημόσια προσφορά εξαγοράς, αντί της VÚB, και μετά την παρέλευση της προθεσμίας των τριών μηνών άσκησε το δικαίωμα εξαγοράς
το οποίο πραγματώθηκε με τη μεταβίβαση των λοιπών μετοχών στο όνομά της. Παράλληλα, η TERVE, προκειμένου να ασκήσει το δικαίωμα εξόδου, απέστειλε στην Intesa σχέδιο εξαγοράς μετοχών, το οποίο η Intesa δεν αποδέχθηκε. Η Intesa στήριξε την άρνησή της στο γεγονός ότι, καθόσον η TERVE δεν είχε αποδεχθεί το δικό της σχέδιο εξαγοράς εντός της αποκλειστικής προθεσμίας των τριών μηνών, οι μετοχές της είχαν ήδη μεταβιβαστεί στην Intesa με αποτέλεσμα η TERVE να μην έχει πλέον την ιδιότητα του μετόχου και να έχει απωλέσει τη δυνατότητα να αποδεχθεί την προσφορά υποχρεωτικής εξαγοράς.
Β.      Επί των προδικαστικών ερωτημάτων που αφορούν τις ειδικές δικαιοδοσίες του άρθρου 7 του κανονισμού 1215/2012
29.      Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, τα οποία μπορούν να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν η αγωγή με αντικείμενο την αναπλήρωση της αποδοχής του σχεδίου εξαγοράς μετοχών, το οποίο κοινοποιήθηκε προς τον μέτοχο που δημοσίευσε, αντί του εκδότη, δημόσια προσφορά εξαγοράς, μετά τη λήψη της απόφασης περί διαγραφής των μετοχών του εκδότη από το χρηματιστήριο, εμπίπτει στις διαφορές εκ συμβάσεως, κατά την έννοια του άρθρου 7, σημείο 1, του κανονισμού 1215/2012, ή στις ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας, κατά την έννοια του άρθρου 7, σημείο 2, του κανονισμού.
30.      Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι όροι «διαφορές εκ συμβάσεως» ή «ενοχές εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας» πρέπει να ερμηνεύονται αυτοτελώς, με γνώμονα κυρίως το σύστημα και τους σκοπούς του κανονισμού 1215/2012, προς διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής του σε όλα τα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, οι όροι αυτοί δεν πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι παραπέμπουν στον χαρακτηρισμό της επίμαχης ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου έννομης σχέσης κατά το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο (7).
31.      Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι η έννοια των «ενοχών εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας» του άρθρου 7, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012, καλύπτει κάθε αγωγή με την οποία ζητείται να διαπιστωθεί η ευθύνη του εναγομένου και η οποία δεν αφορά «διαφορές εκ συμβάσεως», κατά την έννοια του άρθρου 7, σημείο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012, ήτοι δεν στηρίζεται σε έννομη υποχρέωση την οποία έχει αναλάβει ελεύθερα ένα πρόσωπο έναντι άλλου (8).
32.      Δεδομένου ότι το Δικαστήριο ερμηνεύει την έννοια των «ενοχών εξ αδικοπραξίας ή οιονεί αδικοπραξίας» ως έννοια αποκλειόμενη από την έννοια των «διαφορών εκ συμβάσεως», θα εξετάσω, κατ’ αρχάς, την τελευταία αυτή έννοια.
33.      Κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 7, σημείο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012 δεν απαιτεί να έχει συναφθεί σύμβαση αλλά προϋποθέτει, αντιθέτως, ότι προσδιορίζεται μια έννομη υποχρέωση την οποία έχει αναλάβει ελεύθερα ένα πρόσωπο έναντι άλλου (9).
34.      Το Δικαστήριο πρόσθεσε τέσσερις διευκρινίσεις οι οποίες, κατά τη γνώμη μου, είναι σημαντικές για την απάντηση επί των προδικαστικών ερωτημάτων που υποβλήθηκαν στην υπό κρίση υπόθεση.
35.      Πρώτον, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι το καταστατικό μιας εταιρίας πρέπει να θεωρείται, για τον σκοπό της θεμελίωσης της διεθνούς δικαιοδοσίας, ως σύμβαση διέπουσα ταυτόχρονα τις σχέσεις μεταξύ των μετόχων και τις σχέσεις μεταξύ αυτών και της εταιρίας που αυτοί δημιουργούν (10).
Το Δικαστήριο έχει επεκτείνει τη συλλογιστική αυτή, αφενός, στην περίπτωση των μελών μιας ένωσης, για τον λόγο ότι η προσχώρηση σε ένωση δημιουργεί μεταξύ των μελών της στενές σχέσεις της ίδιας φύσεως με εκείνες που δημιουργούνται μεταξύ των συμβαλλομένων μερών μιας σύμβασης (11) και, αφετέρου, στην περίπτωση των συνιδιοκτητών, για τον λόγο ότι κάθε συνιδιοκτήτης, αποκτώντας και διατηρώντας την ιδιότητα αυτή, συμφωνεί να υπόκειται στο σύνολο των όρων της πράξης που ρυθμίζει την οικεία συνιδιοκτησία, όπως και στις αποφάσεις που λαμβάνονται από τη γενική συνέλευση των συνιδιοκτητών της οικείας πολυκατοικίας (12).
36.      Δεύτερον, το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι ο κανόνας της ειδικής δικαιοδοσίας για τις διαφορές εκ συμβάσεως που θεσπίζεται στο άρθρο 7, σημείο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012 στηρίζεται στην αιτία της αγωγής και όχι στην ταυτότητα των διαδίκων (13).
Εξ αυτού συνήγαγε ότι η παυλιανή αγωγή, εφόσον ασκείται βάσει απαιτήσεων που γεννήθηκαν από υποχρεώσεις αναληφθείσες με τη σύναψη σύμβασης, αποτελεί αγωγή «εκ συμβάσεως» και ότι, συνεπώς, η δωσιδικία της κατοικίας του εναγομένου πρέπει να συμπληρωθεί από τη δωσιδικία του άρθρου 7, σημείο 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1215/2012, καθώς μια τέτοια δωσιδικία, δεδομένης της συμβατικής προέλευσης των σχέσεων μεταξύ δανειστή και οφειλέτη, ικανοποιεί τόσο την απαίτηση της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας όσο και τον σκοπό της ορθής απονομής της δικαιοσύνης (14). Στην απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, Feniks (15), το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο δανειστής μπορεί να επιλέξει, για τη θεμελίωση της διεθνούς δικαιοδοσίας, τον τόπο εκπλήρωσης της επίδικης παροχής (16). Επίσης, στον τομέα της αεροπορικής μεταφοράς επιβατών, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, καθόσον το άρθρο 3, παράγραφος 5, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού (ΕΚ) 261/2004 (17) προβλέπει ότι, όταν ο πραγματικός αερομεταφορέας που δεν έχει συνάψει σύμβαση με τον επιβάτη εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον κανονισμό αυτόν, λογίζεται ότι ενεργεί στο όνομα εκείνου ο οποίος συνήψε τη σύμβαση με τον ενδιαφερόμενο επιβάτη, ο εν λόγω πραγματικός αερομεταφορέας πρέπει να λογίζεται ότι εκπληρώνει υποχρεώσεις που έχει αναλάβει ελεύθερα έναντι του αντισυμβαλλομένου των ενδιαφερόμενων επιβατών. Οι υποχρεώσεις αυτές απορρέουν από τη σύμβαση αεροπορικής μεταφοράς (18).
Εξ αυτού το Δικαστήριο συνήγαγε ότι ο όρος «διαφορές εκ συμβάσεως» καλύπτει την αγωγή αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών λόγω σημαντικής καθυστέρησης πτήσης με ανταπόκριση, η οποία ασκείται δυνάμει του εν λόγω κανονισμού κατά του πραγματικού αερομεταφορέα, ο οποίος δεν είναι αντισυμβαλλόμενος του ενδιαφερόμενου επιβάτη (19).
37.      Τρίτον, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι υποχρέωση «εκ συμβάσεως» μπορεί να απορρέει τόσο από τον νόμο όσο και από σύμβαση. Συνεπώς, έκρινε ότι, καίτοι η συμμετοχή σε συνιδιοκτησία επιβάλλεται εκ του νόμου, εντούτοις, οι λεπτομέρειες της διαχείρισης των κοινοχρήστων χώρων της οικείας πολυκατοικίας ρυθμίζονται, ενδεχομένως, διά συμβάσεως, η δε προσχώρηση στη συνιδιοκτησία πραγματοποιείται μέσω μιας πράξεως με την οποία αποκτώνται εκουσίως τόσο ένα διαμέρισμα όσο και ποσοστά συνιδιοκτησίας στους κοινόχρηστους χώρους, με αποτέλεσμα η υποχρέωση των επιμέρους ιδιοκτητών σε σχέση με τη συνιδιοκτησία να πρέπει να θεωρηθεί νομική υποχρέωση ελευθέρως αναληφθείσα από ένα πρόσωπο έναντι άλλου (20).
38.      Τέταρτον, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η έννοια των «διαφορών εκ συμβάσεως» περιλαμβάνει την άσκηση αγωγής με αντικείμενο τη δικαστική διεκδίκηση από τον επαγγελματία πωλητή της παράδοσης του προφανώς κερδισμένου δώρου, την καταβολή του οποίου αρνείται ο τελευταίος, καθόσον η αγωγή αυτή στηρίζεται ακριβώς στην επίδικη υπόσχεση περί παροχής κέρδους και ο φαινομενικός δικαιούχος επικαλείται, προκειμένου να δικαιολογήσει την αγωγή του, τη μη εκτέλεση αυτής (21).
39.      Φρονώ ότι η ως άνω υπόμνηση της νομολογίας πρέπει να οδηγήσει το Δικαστήριο στην υπαγωγή του αντικειμένου της αγωγής που άσκησε η TERVE κατά της Intesa στις «διαφορές εκ συμβάσεως».
40.      Πράγματι, οι δύο αυτές εταιρίες είναι μέτοχοι της ίδιας εταιρίας, ήτοι της VÚB, και η διαδικασία δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, ακολουθούμενη από την άσκηση του δικαιώματος εξαγοράς
ή του δικαιώματος εξόδου, αποσκοπεί στην προστασία των δικαιωμάτων των μειοψηφούντων μετόχων σε περίπτωση που ληφθεί απόφαση περί διαγραφής των μετοχών από το χρηματιστήριο. Για τον λόγο αυτόν, η υποχρέωση δημοσίευσης δημόσιας προσφοράς εξαγοράς βαρύνει, κατ’ αρχήν, τον εκδότη των μετοχών, ο οποίος έχει συμβατική σχέση με τους μετόχους του.
41.      Επιπλέον, η Intesa αποφάσισε ελεύθερα να δημοσιεύσει τέτοια προσφορά αντί του εκδότη, ήτοι της VÚB, η οποία συνδέεται συμβατικώς με τους μετόχους της. Θα ήταν ανακόλουθο να υπάγεται, εν προκειμένω, η ένδικη διαφορά σχετικά με το δικαίωμα του μειοψηφούντος μετόχου να μεταβιβάσει τις μετοχές του σε περίπτωση διαγραφής από το χρηματιστήριο, στα σλοβακικά ή στα λουξεμβουργιανά δικαστήρια, αναλόγως της επιλογής της Intesa να παρέμβει ή όχι για τη δημοσίευση δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Θα ήταν επίσης ανακόλουθο, αν τα δικαιώματα εξαγοράς ή εξόδου ασκούνταν εντός της ίδιας προθεσμίας και υπήρχε αμφισβήτησή τους, οι ένδικες διαφορές να υπάγονται σε δικαστήρια διαφορετικών κρατών μελών στην περίπτωση που ο μέτοχος που δημοσιεύει δημόσια προσφορά εξαγοράς έχει την έδρα του σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της έδρας του εκδότη.
42.      Επιπλέον, το γεγονός ότι η υποχρέωση δημοσίευσης δημόσιας προσφοράς εξαγοράς σε περίπτωση διαγραφής των μετοχών από το χρηματιστήριο, η οποία ακολουθείται από την άσκηση των δικαιωμάτων εξαγοράς και εξόδου, απορρέει εκ του νόμου δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση τον χαρακτηρισμό της υποχρέωσης ως απορρέουσας εκ συμβάσεως. Πράγματι, όπως ανέφερα προηγουμένως (22), μια τέτοια υποχρέωση μπορεί να απορρέει τόσο εκ συμβάσεως όσο και εκ του νόμου. Ωστόσο, η εκ του νόμου υποχρέωση επιβάλλεται για τον λόγο και μόνον ότι υφίσταται υποχρέωση εκ συμβάσεως. Εν προκειμένω, οι μέτοχοι της VÚB υπερψήφισαν τη διαγραφή από το χρηματιστήριο, γεγονός που συνεπαγόταν την εκ του νόμου υποχρέωση δημοσίευσης δημόσιας προσφοράς εξαγοράς. Στη συνέχεια, η Intesa, ως μέτοχος που κατείχε τουλάχιστον το 95 % των μετοχών με δικαίωμα ψήφου και το 95 % των δικαιωμάτων ψήφου, δημοσίευσε ελεύθερα την προσφορά αυτή, αντί της VÚB, με αποτέλεσμα να υπέχει την εκ του νόμου υποχρέωση εξαγοράς ή ανταπόκρισης στην άσκηση του δικαιώματος εξόδου από την εταιρία.
43.      Τέλος, η άρνηση συμμόρφωσης με μια εκ του νόμου υποχρέωση δεν συνεπάγεται ότι δεν πρόκειται για διαφορά εκ συμβάσεως. Επομένως, το γεγονός ότι η Intesa, η οποία ανέλαβε ελεύθερα να δημοσιεύσει δημόσια προσφορά εξαγοράς, δεν ικανοποίησε το αίτημα εξαγοράς της TERVE, δεν σημαίνει ότι η αιτία του αιτήματος της τελευταίας δεν αφορά διαφορές εκ συμβάσεως.
44.      Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η αγωγή της TERVE κατά της Intesa εμπίπτει στις διαφορές εκ συμβάσεως και όχι στις ενοχές εξ αδικοπραξίας κατά την έννοια του κανονισμού 1215/2012.
45.      Συνεπώς, στο αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 7, σημείο 1, του κανονισμού 1215/2012 έχει την έννοια ότι η αγωγή με την οποία ζητείται η αναπλήρωση, με δικαστική απόφαση, της αποδοχής του σχεδίου του μειοψηφούντος μετόχου για την εξαγορά μετοχών από τον μέτοχο ο οποίος δημοσίευσε αντί του εκδότη δημόσια προσφορά εξαγοράς, κατόπιν απόφασης της γενικής συνέλευσης των μετόχων περί διαγραφής των μετοχών από το χρηματιστήριο, εμπίπτει στις διαφορές εκ συμβάσεως.
Γ.      Επί του προδικαστικού ερωτήματος που αφορά την αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία κατά το άρθρο 24 του κανονισμού 1215/2012
46.      Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 έχει την έννοια ότι μπορεί να εφαρμοστεί επί αιτίασης με την οποία αμφισβητείται το κύρος απόφασης γενικής συνέλευσης περί έγκρισης της μεταβίβασης των λοιπών μετοχών σε πλειοψηφούντα μέτοχο κατόπιν δημόσιας προσφοράς εξαγοράς, την οποία ο τελευταίος δημοσίευσε ελεύθερα αντί του εκδότη, όταν η αιτίαση αυτή αποτελεί προκαταρκτικό ζήτημα σε σχέση με την αγωγή με την οποία ζητείται η αναπλήρωση, με δικαστική απόφαση, της αποδοχής από τον πλειοψηφούντα μέτοχο σχεδίου εξαγοράς μετοχών.
47.      Όπως και η Επιτροπή, φρονώ ότι το ως άνω προδικαστικό ερώτημα είναι κρίσιμο μόνον εάν, κατά το σλοβακικό δίκαιο, το δικαστήριο που επιλαμβάνεται αγωγής με την οποία ζητείται η αναπλήρωση της αποδοχής από τον πλειοψηφούντα μέτοχο σχεδίου εξαγοράς μετοχών μπορεί να αποφανθεί επί του κύρους απόφασης της γενικής συνέλευσης χωρίς να παρίσταται στη δίκη η εταιρία της οποίας η απόφαση αμφισβητείται.
48.      Εφόσον τούτο ισχύει, παρατίθεται η ακόλουθη ανάλυση.
49.      Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 προβλέπει ότι «σε δίκες που έχουν ως αντικείμενο το κύρος της σύστασης, ακυρότητας ή λύσης εταιριών ή άλλων νομικών προσώπων ή ενώσεων φυσικών ή νομικών προσώπων ή το κύρος αποφάσεων των οργάνων τους» έχουν αποκλειστική διεθνή δικαιοδοσία τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο η εταιρία, το νομικό πρόσωπο ή η ένωση έχουν την έδρα τους.
50.      Εν προκειμένω, είναι κρίσιμη η έννοια του «κύρους της απόφασης ενός οργάνου μιας εταιρίας», έννοια την οποία το Δικαστήριο έχει ήδη οριοθετήσει ερμηνεύοντας το άρθρο 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001, οι διατάξεις του οποίου επαναλαμβάνονται στο άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 (23).
51.      Προς τούτο, το Δικαστήριο έχει υπενθυμίσει ότι ο κύριος σκοπός του άρθρου 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001 είναι να συγκεντρώσει τη διεθνή δικαιοδοσία ώστε να αποφευχθούν οι αντιφατικές δικαστικές αποφάσεις ως προς το κύρος των αποφάσεων των οργάνων των εταιριών (24). Η διεθνής δικαιοδοσία συγκεντρώνεται στα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο η εταιρία έχει την έδρα της για τον λόγο ότι τα δικαστήρια αυτά είναι τα πλέον ενδεδειγμένα για να κρίνουν τέτοιες διαφορές, ιδίως λόγω του ότι οι διατυπώσεις δημοσιότητας της εταιρίας και των αποφάσεών της λαμβάνουν χώρα στο κράτος αυτό. Η αποκλειστική αυτή διεθνής δικαιοδοσία προβλέπεται προς το συμφέρον της ορθής απονομής της δικαιοσύνης (25).
52.      Επομένως, δεν χωρεί αμφιβολία ότι, εάν η TERVE ασκούσε αγωγή κατά της VÚB με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της δεύτερης γενικής συνέλευσης, διεθνή δικαιοδοσία θα είχαν τα σλοβακικά δικαστήρια.
53.      Ωστόσο, δεδομένου ότι η εν λόγω αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία αποτελεί εξαίρεση από τον γενικό κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας που θεσπίζει το άρθρο 4 του κανονισμού 1215/2012, πρέπει να ερμηνεύεται στενά (26).
54.      Βάσει της στενής αυτής ερμηνείας συνάγεται ότι το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 έχει την έννοια ότι καλύπτει μόνον τις διαφορές με κύριο αντικείμενο το κύρος των αποφάσεων των οργάνων των εταιριών (27).
55.      Κατά συνέπεια, πρέπει να εξεταστεί αν, στο πλαίσιο αγωγής με την οποία ζητείται η αναπλήρωση της αποδοχής του σχεδίου εξαγοράς μετοχών, το προκαταρκτικό ζήτημα του κύρους της απόφασης της γενικής συνέλευσης περί μεταβίβασης των λοιπών μετοχών στον ασκούντα το δικαίωμα για υποχρεωτική εξαγορά μπορεί να αποτελεί το κύριο αντικείμενο της διαφοράς.
56.      Πράγματι, η ενεργητική νομιμοποίηση της TERVE εξαρτάται άμεσα από το κύρος της απόφασης της δεύτερης γενικής συνέλευσης καθόσον, αν η τελευταία είναι άκυρη, η μεταβίβαση των μετοχών στην Intesa τίθεται υπό αμφισβήτηση και η TERVE εξακολουθεί να είναι μέτοχος της VÚB. Αντιθέτως, εάν η απόφαση αυτή είναι έγκυρη, η TERVE έχει απωλέσει την ιδιότητα του μετόχου και δεν μπορεί πλέον να ασκήσει το δικαίωμα εξόδου.
57.      Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το κύρος της απόφασης της δεύτερης γενικής συνέλευσης αποτελεί αναγκαίο πρόκριμα για την άσκηση αγωγής από την TERVE με σκοπό την αναπλήρωση της αποδοχής του σχεδίου της για την εξαγορά των λοιπών μετοχών από την Intesa (28). Στην απόφαση αυτή στηρίζεται ακριβώς το δικαίωμα των λοιπών μετόχων
για έξοδο από την εταιρία. Επομένως, δεν πρόκειται για μια περίπτωση κατά την οποία η προβαλλόμενη ακυρότητα των αποφάσεων των οργάνων της εταιρίας αποτελεί ζήτημα παρεπόμενο σε σχέση με το κύριο αντικείμενο της αγωγής (29). Ως εκ τούτου, θεμελιώνεται διεθνής δικαιοδοσία των σλοβακικών δικαστηρίων βάσει της αποκλειστικής διεθνούς δικαιοδοσίας του άρθρου 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012.
58.      Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει επίσης ότι η συγκέντρωση της διεθνούς δικαιοδοσίας στα δικαστήρια της έδρας της εταιρίας της οποίας αμφισβητείται το κύρος των αποφάσεων των οργάνων, προκειμένου να αποφευχθεί η έκδοση αντιφατικών δικαστικών αποφάσεων (30), καθιστά δυνατή την επίτευξη των σκοπών του υψηλού βαθμού προβλεψιμότητας όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και της ασφάλειας δικαίου (31).
59.      Κατά συνέπεια, μπορούν να ληφθούν υπόψη η ιθαγένεια της εταιρίας της οποίας η απόφαση των οργάνων αμφισβητείται, το δίκαιο που έχει εφαρμογή επί των πράξεων και των διατυπώσεων που αφορούν την επίδικη γενική συνέλευση, η χρησιμοποιούμενη γλώσσα (32) καθώς και το εφαρμοστέο ουσιαστικό δίκαιο (33). Στην υπόθεση της κύριας δίκης, η VÚB είναι σλοβακική εταιρία, η δε γενική συνέλευση διέπεται από το σλοβακικό δίκαιο όσον αφορά τις διατυπώσεις και το ουσιαστικό δίκαιο. Τούτο μπορεί να δημιουργήσει στενό σύνδεσμο μεταξύ της διαφοράς και των σλοβακικών δικαστηρίων, ικανό να ανταποκρίνεται στην αρχή της ορθής απονομής της δικαιοσύνης (34).
60.      Επίσης, το Δικαστήριο έχει λάβει υπόψη, στο πλαίσιο της συμβατότητας προς τους σκοπούς της προβλεψιμότητας και της ασφάλειας δικαίου, σε μια παρόμοια υπόθεση αμφισβήτησης του προσφερόμενου ανταλλάγματος για τη μεταβίβαση τίτλων των μειοψηφούντων μετόχων μιας εταιρίας στον πλειοψηφούντα μέτοχό της, ότι ο πλειοψηφών μέτοχος έπρεπε να αναμένει ότι έχει διεθνή δικαιοδοσία το δικαστήριο της έδρας της εταιρίας (35). Φρονώ ότι το γεγονός ότι η Intesa ανέφερε, στο δικό της σχέδιο εξαγοράς μετοχών, το οποίο ακολούθησε η απόφαση της δεύτερης γενικής συνέλευσης για τη μεταβίβαση των λοιπών μετοχών, το κύρος της οποίας αμφισβητείται, ότι οι συνακόλουθες συμβάσεις εξαγοράς μετοχών θα διέπονταν από το σλοβακικό δίκαιο και θα υπέκειντο στη διεθνή δικαιοδοσία των σλοβακικών δικαστηρίων, μπορεί να επιβεβαιώσει ότι η εταιρία αυτή έπρεπε να αναμένει ότι θα εναχθεί ενώπιον των σλοβακικών δικαστηρίων.
61.      Συνεπώς, αντίθετα προς τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων εκδόθηκε η απόφαση της 12ης Μαΐου 2011, BVG (36), στο πλαίσιο της οποίας προβλήθηκε η αποκλειστική διεθνής δικαιοδοσία του άρθρου 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 προς θεμελίωση ένστασης ελλείψεως διεθνούς δικαιοδοσίας από εταιρία επικαλούμενη την ακυρότητα των δικών της αποφάσεων, στην υπό κρίση υπόθεση η ακυρότητα των αποφάσεων των οργάνων της εταιρίας προβλήθηκε με το δικόγραφο της αγωγής.
62.      Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω να δοθεί στο αιτούν δικαστήριο η απάντηση ότι το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012 έχει την έννοια ότι εφαρμόζεται επί αιτίασης, έστω και προκαταρκτικής φύσεως, η οποία βάλλει κατά του κύρους απόφασης της γενικής συνέλευσης περί έγκρισης της μεταβίβασης των λοιπών μετοχών σε πλειοψηφούντα μέτοχο κατόπιν δημόσιας προσφοράς εξαγοράς που δημοσίευσε ελεύθερα ο τελευταίος αντί του εκδότη, εφόσον η αιτίαση αυτή αποτελεί αναγκαίο πρόκριμα του κύριου αιτήματος με το οποίο ζητείται η αναπλήρωση της αποδοχής, από τον πλειοψηφούντα μέτοχο, του σχεδίου εξαγοράς που υπέβαλε ο μειοψηφών μέτοχος.
V.      Πρόταση
63.      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το Najvyšší súd Slovenskej republiky (Ανώτατο Δικαστήριο της Δημοκρατίας της Σλοβακίας) ως εξής:
1)      Το άρθρο 7, σημείο 1, του κανονισμού (ΕΕ) 1215/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις,
έχει την έννοια ότι:
η αγωγή με την οποία ζητείται η αναπλήρωση, με δικαστική απόφαση, της αποδοχής του σχεδίου του μειοψηφούντος μετόχου για την εξαγορά μετοχών από τον μέτοχο ο οποίος δημοσίευσε αντί του εκδότη δημόσια προσφορά εξαγοράς, κατόπιν απόφασης της γενικής συνέλευσης των μετόχων περί διαγραφής των μετοχών από το χρηματιστήριο, εμπίπτει στις διαφορές εκ συμβάσεως.
2)      Το άρθρο 24, σημείο 2, του κανονισμού 1215/2012
έχει την έννοια ότι:
εφαρμόζεται επί αιτίασης, έστω και προκαταρκτικής φύσεως, η οποία βάλλει κατά του κύρους απόφασης της γενικής συνέλευσης περί έγκρισης της μεταβίβασης των λοιπών μετοχών σε πλειοψηφούντα μέτοχο κατόπιν δημόσιας προσφοράς εξαγοράς που δημοσίευσε ελεύθερα ο τελευταίος αντί του εκδότη, εφόσον η αιτίαση αυτή αποτελεί αναγκαίο πρόκριμα του κύριου αιτήματος με το οποίο ζητείται η αναπλήρωση της αποδοχής, από τον πλειοψηφούντα μέτοχο, του σχεδίου εξαγοράς που υπέβαλε ο μειοψηφών μέτοχος.
1      Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
2      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2012, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2012, L 351, σ. 1).
3      Κανονισμός του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 2000, για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις (ΕΕ 2001, L 12, σ. 1).
4      Βλ. απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2023, EXTÉRIA (C‑393/22, EU:C:2023:675, σκέψη 23 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
5      Βλ. απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2024, VariusSystems (C‑526/23, EU:C:2024:985, σκέψη 15).
6      Όσον αφορά το άρθρο 7 του κανονισμού 1215/2012, βλ. απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2024, VariusSystems (C‑526/23, EU:C:2024:985). Όσον αφορά το άρθρο 24 του ίδιου κανονισμού, βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 2018, E.ON Czech Holding (C‑560/16, στο εξής: απόφαση E.ON Czech Holding, EU:C:2018:167, σκέψη 27).
7      Βλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Obala i lučice (C‑307/19, EU:C:2021:236, σκέψη 82 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
8      Βλ. απόφαση της 25ης Μαρτίου 2021, Obala i lučice (C‑307/19, EU:C:2021:236, σκέψη 83 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
9      Βλ. αποφάσεις της 28ης Ιανουαρίου 2015, Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, σκέψη 39) και της 8ης Μαΐου 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, σκέψεις 23 έως 25).
10      Βλ., όσον αφορά τη σύμβαση για τη διεθνή δικαιοδοσία και την εκτέλεση αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις, η οποία υπογράφηκε στις Βρυξέλλες στις 27 Σεπτεμβρίου 1968 (ΕΕ 1982, L 388, σ. 7), όπως αυτή τροποποιήθηκε με τις μεταγενέστερες συμβάσεις για την προσχώρηση των νέων κρατών μελών στη σύμβαση αυτή (ΕΕ 1998, C 27, σ. 1) (στο εξής: Σύμβαση των Βρυξελλών) και η οποία αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό 44/2001 (βλ. σημείο 22 των παρουσών προτάσεων), απόφαση της 10ης Μαρτίου 1992, Powell Duffryn (C‑214/89, EU:C:1992:115, σκέψη 16).
11      Βλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, σκέψη 26 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
12      Βλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, σκέψη 29 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
13      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, Feniks (C‑337/17, EU:C:2018:805, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
14      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, Feniks (C‑337/17, EU:C:2018:805, σκέψη 44).
15      Απόφαση C‑337/17 (EU:C:2018:805).
16      Βλ. απόφαση της 4ης Οκτωβρίου 2018, Feniks (C‑337/17, EU:C:2018:805, σκέψη 46).
17      Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Φεβρουαρίου 2004, για τη θέσπιση κοινών κανόνων αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών και παροχής βοήθειας σε αυτούς σε περίπτωση άρνησης επιβίβασης και ματαίωσης ή μεγάλης καθυστέρησης της πτήσης και για την κατάργηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 295/91 (ΕΕ 2004, L 46, σ. 1).
18      Βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 2018, flightright κ.λπ. (C‑274/16, C‑447/16 και C‑448/16, EU:C:2018:160, σκέψεις 62 και 63).
19      Βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 2018, flightright κ.λπ. (C‑274/16, C‑447/16 και C‑448/16, EU:C:2018:160, σκέψη 65 και σημείο 2 του διατακτικού).
20      Βλ. απόφαση της 8ης Μαΐου 2019, Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, σκέψη 27).
21      Βλ. απόφαση της 20ής Ιανουαρίου 2005, Engler (C‑27/02, EU:C:2005:33, σκέψεις 57 και 58).
22      Βλ. σημείο 37 των παρουσών προτάσεων.
23      Βλ. σημείο 22 των παρουσών προτάσεων.
24      Βλ. απόφαση E.ON Czech Holding (σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
25      Βλ. απόφαση E.ON Czech Holding (σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
26      Βλ. σημείο 24 των παρουσών προτάσεων και μνημονευόμενη στην υποσημείωση 6 νομολογία.
27      Βλ., κατ’ αναλογίαν προς το άρθρο 22, σημείο 2, του κανονισμού 44/2001, απόφαση της 12ης Μαΐου 2011, BVG [C‑144/10, EU:C:2011:300, σκέψη 44 και σκέψη 43, στην οποία γίνεται λόγος για την έκθεση του P. Jenard σχετικά με τη Σύμβαση των Βρυξελλών (ΕΕ 1986, C 298, σ. 29) (βλ. υποσημείωση 10 των παρουσών προτάσεων), της οποίας τα συμπεράσματα έχουν, κατ’ αναλογίαν, εφαρμογή όσον αφορά την ερμηνεία του κανονισμού 1215/2012].
28      Βλ., κατ’ αναλογίαν προς το κύρος διπλώματος ευρεσιτεχνίας που αποτελεί αναγκαίο πρόκριμα στο πλαίσιο αγωγής λόγω προσβολής των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίπλωμα, απόφαση της 12ης Μαΐου 2011, BVG (C‑144/10, EU:C:2011:300, σκέψη 46).
29      Βλ. απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2008, Hassett και Doherty (C‑372/07, EU:C:2008:534).
30      Βλ. απόφαση
E.ON Czech Holding (σκέψη 31).
31      Βλ. απόφαση
E.ON Czech Holding (σκέψη 28).
32      Βλ. απόφαση
E.ON Czech Holding (σκέψη 40).
33      Βλ. απόφαση
E.ON Czech Holding (σκέψη 41).
34      Βλ. απόφαση
E.ON Czech Holding (σκέψη 42).
35      Βλ. απόφαση
E.ON Czech Holding (σκέψη 43).
36      Απόφαση C‑144/10 (EU:C:2011:300).