62024CJ0412
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
z dnia 26 marca 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Znaki towarowe – Dyrektywa 2008/95/WE – Artykuł 3 ust. 1 lit. g) – Podstawy odmowy rejestracji lub unieważnia prawa do znaku towarowego – Znak towarowy mogący wprowadzać w błąd odbiorców – Luksusowe wyroby skórzane – Znak towarowy zawierający liczbę postrzeganą przez właściwy krąg odbiorców jako wskazanie roku założenia przedsiębiorstwa – Przywołanie, ze względu na historyczność tego roku, długotrwałego know-how nadającego danemu towarowi gwarancję jakości i prestiżowy wizerunek – Wprowadzająca w błąd wskazówka dotycząca właściwości towaru
W sprawie C‑412/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) postanowieniem z dnia 5 czerwca 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 czerwca 2024 r., w postępowaniu:
Fauré Le Page Maroquinier SAS,
Fauré Le Page Paris SAS
przeciwko
Goyard ST-Honoré SAS,
TRYBUNAŁ (trzecia izba),
w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, O. Spineanu-Matei, S. Rodin (sprawozdawca), N. Piçarra i N. Fenger, sędziowie,
rzecznik generalny: N. Emiliou,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Fauré Le Page Maroquinier SAS i Fauré Le Page Paris SAS – E. de Lamaze, avocat,
–
w imieniu Goyard ST-Honoré SAS – M. Le Guerer, avocat,
–
w imieniu rządu francuskiego – B. Dourthe, T. Stéhelin oraz E. Timmermans, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – C. Auvret oraz P. Němečková, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 listopada 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 2008, L 299, s. 25).
2
Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Fauré Le Page Maroquinier SAS i Fauré Le Page Paris SAS a Goyard ST-Honoré SAS w przedmiocie ważności dwóch krajowych znaków towarowych, których właścicielem jest Fauré le Page Paris, ze względu na ich mający wprowadzać w błąd charakter.
Ramy prawne
Prawo Unii
3
Dyrektywa 2008/95 została uchylona i zastąpiona ze skutkiem od dnia 15 stycznia 2019 r. przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2436 z dnia 16 grudnia 2015 r. mającą na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 2015, L 336, s. 1). Jednakże ze względu na datę wystąpienia okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym dyrektywa 2008/95 ma nadal do niego zastosowanie.
4
Artykuł 3 dyrektywy 2008/95, zatytułowany „Podstawy odmowy lub stwierdzenia nieważności rejestracji”, stanowił w ust. 1 lit. g):
„Nie są rejestrowane, a w przypadku gdy zostały już zarejestrowane, mogą zostać uznane za nieważne:
[…]
g)
znaki towarowe, które ze względu na swój charakter mogą wprowadzać w błąd opinię publiczną [odbiorców], na przykład co do charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego towarów lub usługi;
[…]”.
Prawo francuskie
5
Artykuł L. 711‑3 lit. c) code de la propriété intellectuelle (kodeksu własności intelektualnej), w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
„Znakiem towarowym lub częścią tego znaku nie może być oznaczenie:
[…]
c)
mogące wprowadzać odbiorców w błąd w szczególności co do charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego towaru lub usługi”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
6
Spółka prawa francuskiego Maison Fauré Le Page, która od roku 1716 prowadziła w Paryżu (Francja) działalność w zakresie kupna i sprzedaży broni, amunicji oraz akcesoriów skórzanych, została rozwiązana w dniu 27 listopada 1992 r., co spowodowało przeniesienie jej majątku na jej jedynego akcjonariusza, spółkę Saillard.
7
Fauré Le Page Paris jest spółką prawa francuskiego wpisaną do registre du commerce et des sociétés de Paris (rejestru handlowego i spółek, Paryż) od dnia 14 października 2009 r. W dniu 29 października 2009 r. nabyła ona od Saillard francuski znak towarowy „Fauré Le Page”, zgłoszony przez tę spółkę w dniu 5 czerwca 1989 r. dla oznaczenia w szczególności towarów: „broń biała; broń palna i jej części; amunicja i pociski; materiały wybuchowe; podpórki strzeleckie; naboje; skóra i imitacja skóry; kufry i walizki”.
8
W dniu 17 czerwca 2011 r. spółka Fauré Le Page Paris zgłosiła dwa francuskie znaki towarowe zawierające określenie „Fauré Le Page Paris 1717” dla oznaczenia w szczególności towarów: „skóra i imitacja skóry; kufry i walizki; torby podróżne; torebki”.
9
W dniu 26 października 2012 r. Goyard ST-Honoré, będąca spółką prawa francuskiego, która wytwarza i sprzedaje wyroby podróżne i wyroby skórzane, wytoczyła powództwo przeciwko spółkom Fauré Le Page Paris i Fauré Le Page Maroquinier (zwanym dalej łącznie „spółkami Fauré Le Page”), przy czym przeciwko tej ostatniej jako podmiotowi posługującemu się znakami towarowymi Fauré Le Page Paris 1717, w celu unieważnienia prawa do tych znaków ze względu na ich mający wprowadzać w błąd charakter.
10
Wyrokiem z dnia 4 października 2016 r. cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu, Francja) oddalił apelację wniesioną przez spółkę Goyard ST-Honoré od wyroku sądu pierwszej instancji oddalającego jej żądania.
11
Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018 r. Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) uchylił ten wyrok.
12
Wyrokiem z dnia 23 listopada 2021 r., wydanym po przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania przez Cour de cassation (sąd kasacyjny), cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) unieważnił prawo do spornych znaków towarowych ze względu na wysokie prawdopodobieństwo wprowadzenia konsumenta w błąd.
13
W wyroku tym cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) uznał, że zawarte w spornych znakach towarowych określenia „Paryż 1717” odnoszą się do miejsca i daty utworzenia spółki Maison Fauré Le Page i mogą wywołać u odbiorców przekonanie o istnieniu ciągłości działalności od roku 1717 oraz o przeniesieniu know-how pierwotnego przedsiębiorstwa na Fauré Le Page Paris, co w odczuciu zainteresowanego kręgu odbiorców stanowi gwarancję jakości towarów oznaczonych tymi znakami towarowymi. Sąd ten zauważył ponadto, że spółka Maison Fauré Le Page zaprzestała działalności w zakresie kupna i sprzedaży broni, amunicji i akcesoriów w 1992 r., w związku z czym Fauré Le Page Paris, spółka utworzona w 2009 r., nie kontynuowała działalności pierwotnego przedsiębiorstwa. Wspomniany Sąd dodał, że dla przeciętnego konsumenta luksusowych wyrobów skórzanych, takich jak te sprzedawane przez spółki Fauré Le Page, wykorzystanie bardzo starego know-how jest decydującym czynnikiem przy podejmowaniu decyzji o zakupie.
14
Spółki Fauré Le Page wniosły skargę kasacyjną od tego wyroku do Cour de cassation (sądu kasacyjnego), który jest sądem odsyłającym.
15
Spółki Fauré Le Page podnoszą przed tym sądem w szczególności, że aby znak towarowy mógł zostać uznany za wprowadzający w błąd, musi on być w stanie wprowadzić konsumenta w błąd co do właściwości towarów lub usług oznaczonych tym znakiem, a nie co do właściwości jego właściciela. Tymczasem sporne znaki towarowe nie opisują żadnej szczególnej właściwości artykułów skórzanych oznaczonych tymi znakami towarowymi, ograniczając się co najwyżej do przekazywania ogólnego wyobrażenia o jakości, w związku z czym nie można ich uznać za wprowadzające w błąd w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95, transponowanego do prawa francuskiego przez art. L.711‑3 lit. c) kodeksu własności intelektualnej.
16
Sąd odsyłający uważa, że przyjęta przez cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) wykładnia, zgodnie z którą wprowadzające w błąd jest przekazywanie za pomocą oznaczenia zgłoszonego jako znak towarowy nieprawdziwych informacji dotyczących przedsiębiorstwa sprzedającego towary lub usługi oznaczone tym znakiem towarowym, z których przeciętny konsument wywodzi, że te towary lub usługi cieszą się szczególną jakością lub prestiżem, może być zgodna z art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95.
17
Ponadto zdaniem tego sądu wprowadzający w błąd charakter znaku towarowego nie ogranicza się do wprowadzającej w błąd wiadomości o samych właściwościach towarów lub usług oznaczonych tym znakiem towarowym, ale może również wynikać z właściwości samego przedsiębiorstwa będącego właścicielem znaku towarowego, w szczególności jego długoletniej działalności, gdyż z przekazanej w ten sposób błędnej informacji konsument może wywnioskować, że towar oznaczony wspomnianym znakiem towarowym posiada pewne cechy lub cieszy się pewnym prestiżem, co może wpłynąć na jego decyzję o zakupie.
18
Przypomina on w tym względzie, że zgodnie z wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2009 r., Copad (C‑59/08, EU:C:2009:260, pkt 24–26), jakość towarów luksusowych należy oceniać nie tylko w świetle ich właściwości materialnych, lecz również z uwzględnieniem prezencji i prestiżowego wizerunku, które nadają im aurę luksusu.
19
Ponadto, przyznając, że wyrok z dnia 30 marca 2006 r., Emanuel (C‑259/04, EU:C:2006:215), może być interpretowany w ten sposób, że znak towarowy nie może wprowadzać odbiorców w błąd, jeżeli domniemanie nieprawdziwa informacja, jaką on przekazuje, dotyczy przedsiębiorstwa wytwarzającego towary, a nie samych towarów, sąd odsyłający zauważa, że wyrok ten dotyczył szczególnej sytuacji znaku towarowego składającego się z nazwiska twórcy, w związku z czym rozważania przedstawione przez Trybunał we wspomnianym wyroku nie muszą być rozszerzane poza okoliczności właściwe tej sprawie.
20
Zdaniem sądu odsyłającego z oceny cour d’appel de Paris (sądu apelacyjnego w Paryżu) wynika, że towary sprzedawane przez spółki Fauré Le Page należą do sektora luksusowych wyrobów skórzanych, że sporne znaki towarowe są postrzegane przez właściwy krąg odbiorców jako niesłusznie przypisujące ich właścicielowi kilkuwiekowy okres działalności w tym sektorze oraz że przekazywane w ten sposób błędne informacje mogą wpływać na decyzje konsumentów dotyczące zakupu towarów oznaczonych jednym z tych znaków towarowych, ponieważ konsumenci luksusowych wyrobów skórzanych przywiązują szczególną wagę do historii i długoletniej działalności przedsiębiorstwa, które te towary sprzedaje, wywodząc z tego, że towary te cieszą się szczególną jakością lub prestiżem.
21
W tych okolicznościach Cour de cassation (sąd kasacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy [2008/95] należy interpretować w ten sposób, że wskazanie nierzeczywistej daty w znaku towarowym, przekazujące nieprawdziwe informacje co do długoletniości działalności, rzetelności i know-how wytwórcy towarów, a zatem co do jednej z niematerialnych właściwości owych towarów, jest wystarczające do stwierdzenia rzeczywistego wprowadzenia w błąd lub dostatecznie wysokiego prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd konsumenta?
2)
Jeśli odpowiedź na pierwsze pytanie jest przecząca, czy przepis ten należy interpretować w ten sposób, że:
a)
znak towarowy może zostać uznany za wprowadzający w błąd, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, iż konsument oznaczonych nim towarów i usług sądzi, że właściciel tego znaku towarowego produkuje te towary od wieków, co nadaje im wizerunek prestiżu, podczas gdy tak nie jest[;]
b)
aby stwierdzić istnienie rzeczywistego wprowadzenia w błąd lub dostatecznie wysokiego prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd konsumenta, od czego zależy uznanie znaku towarowego za wprowadzający w błąd, znak towarowy musi stanowić wystarczająco konkretne określenie potencjalnych właściwości towarów i usług, dla których został zarejestrowany, tak aby u docelowego konsumenta wywołać przekonanie, że towary i usługi posiadają pewne właściwości, których w rzeczywistości nie posiadają?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
22
Poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy znak towarowy zawiera liczbę, która może być postrzegana przez właściwy krąg odbiorców jako wskazująca rok założenia przedsiębiorstwa, i przywołuje, z uwagi na fakt, że rok ten jest historyczny, długoletnie know-how przyznające gwarancję jakości i prestiżowy wizerunek towarom, dla których znak towarowy jest zarejestrowany, nawet jeśli know-how o takim zasięgu czasowym nie istnieje, można z tego wywnioskować, że ten znak towarowy może wprowadzać odbiorców w błąd w rozumieniu tego przepisu.
23
Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95 nie są rejestrowane znaki towarowe, które ze względu na swój charakter mogą wprowadzać odbiorców w błąd, na przykład co do charakteru, jakości lub pochodzenia geograficznego towarów lub usług.
24
Należy przypomnieć, że aby zgodnie z tym przepisem można było stwierdzić, że znak towarowy został zarejestrowany z naruszeniem podstawy odmowy rejestracji dotyczącej prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, należy wykazać, że samo oznaczenie zgłoszone do celów rejestracji w charakterze znaku towarowego stwarza takie prawdopodobieństwo, ponieważ późniejsze zarządzanie wspomnianym oznaczeniem pozostaje bez znaczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 8 czerwca 2017 r., W.F. Gözze Frottierweberei i Gözze, C‑689/15, EU:C:2017:434, pkt 55, 56).
25
Ponadto unieważnienie prawa z rejestracji na podstawie tego przepisu zakłada stwierdzenie, na podstawie okoliczności danej sprawy, zaistnienia rzeczywistego wprowadzenia odbiorców w błąd lub zaistnienia dostatecznie wysokiego prawdopodobieństwa wprowadzenia ich w błąd (zob. podobnie wyroki: z dnia 30 marca 2006 r., Emanuel, C‑259/04, EU:C:2006:215, pkt 47; a także z dnia 8 czerwca 2017 r., W.F. Gözze Frottierweberei i Gözze, C‑689/15, EU:C:2017:434, pkt 54).
26
Jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 33–41 opinii i jak wynika zarówno z brzmienia art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95, który zawiera przykładowe wyliczenie właściwości towarów lub usług, jak i z celu tego przepisu, jakim jest wykrywanie sytuacji wprowadzania odbiorców w błąd nierozerwalnie związanych z oznaczeniem zarejestrowanym jako znak towarowy lub zgłoszonym w tym celu, stwierdzenie, że znak towarowy „może wprowadzać odbiorców w błąd” w rozumieniu wspomnianego przepisu, powinno opierać się na wprowadzeniu w błąd w stosunku do właściwości towarów lub usług oznaczonych tym znakiem towarowym. W rezultacie podstawa odmowy rejestracji lub unieważnienia prawa z rejestracji określona w art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95 nie może być stosowana w szczególności w przypadkach, w których dany znak towarowy może wprowadzać odbiorców w błąd w odniesieniu do jednej z właściwości jego właściciela, a nie w odniesieniu do właściwości oznaczonych tym znakiem towarów lub usług.
27
W niniejszej sprawie, o ile, jak wynika z pkt 13 niniejszego wyroku, cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu) uznał, że oznaczenie łączące rok z miastem może przywoływać w odczuciu właściwego kręgu odbiorców datę i miejsce utworzenia właściciela znaku towarowego, o tyle te dwa elementy nie stanowią jako takie właściwości towarów sprzedawanych przez spółki Fauré Le Page.
28
Niemniej, jak wynika z pkt 20 niniejszego wyroku, sąd ten również uznał, że towary te należą do sektora luksusowych wyrobów skórzanych, że sporne znaki towarowe są postrzegane przez właściwy krąg odbiorców jako niesłusznie przypisujące ich właścicielowi kilkuwiekowy okres działalności w tym sektorze oraz że przekazywane w ten sposób błędne informacje mogą wpływać na decyzje konsumentów dotyczące zakupu towarów oznaczonych jednym z tych znaków towarowych, ponieważ konsumenci luksusowych wyrobów skórzanych przywiązują szczególną wagę do historii i długoletniej działalności przedsiębiorstwa, które te towary sprzedaje, wywodząc z tego, że te towary cieszą się szczególną jakością i prestiżem.
29
Tymczasem, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 43 opinii, włączenie do znaku towarowego liczby, która jest postrzegana przez właściwy krąg odbiorców jako rok założenia przedsiębiorstwa, może w danym przypadku przywołać szczególne know-how, stanowiące gwarancję jakości towaru oznaczonego tym znakiem towarowym i przyczyniające się do nadania mu prestiżowego wizerunku. Ponieważ jakość towaru jest jedną z właściwości, o których mowa tytułem przykładu w art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95, a jakość ta może w dziedzinie artykułów luksusowych wynikać również z prezencji i prestiżowego wizerunku nadawanego danemu towarowi (zob. podobnie wyrok z dnia 23 kwietnia 2009 r., Copad, C‑59/08, EU:C:2009:260, pkt 24), można stwierdzić zaistnienie rzeczywistego wprowadzenia odbiorców w błąd lub zaistnienie dostatecznie wysokiego prawdopodobieństwa wprowadzenia ich w błąd, w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy know-how o takim zakresie czasowym, a co z tym idzie, gwarancja jakości i prestiżowy wizerunek, które są z nim związane lub które z niego wynikają, nie istnieją.
30
Do sądu krajowego należy dokonanie – w świetle wszystkich okoliczności sprawy – oceny, czy liczba wskazana w znakach towarowych, o unieważnienie prawa do których wniesiono, jest postrzegana przez właściwy krąg odbiorców jako rok założenia przedsiębiorstwa i przywołuje szczególne know-how, takie jak długoletnie know-how, nadające towarowi, dla którego znak towarowy jest zarejestrowany, gwarancję jakości i prestiżowy wizerunek. W tym kontekście sąd krajowy musi zbadać każdy ze znaków towarowych jako całość, biorąc pod uwagę w szczególności obecność w nich, oprócz liczby 1717, wyrazu „Paryż”, a także przekaz, jaki niosą one ze sobą w odczuciu właściwego kręgu odbiorców.
31
W świetle powyższych rozważań odpowiedź na przedstawione pytania winna brzmieć: art. 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy 2008/95 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy znak towarowy zawiera liczbę, która może być postrzegana przez właściwy krąg odbiorców jako wskazanie roku założenia przedsiębiorstwa, i przywołuje, z uwagi na fakt, że rok ten jest historyczny, długoletnie know-how stanowiące gwarancję jakości towarów, dla których znak jest zarejestrowany, i nadające im prestiżowy wizerunek, mimo że know-how o takim zasięgu czasowym nie istnieje, można z tego wywnioskować, że ten znak towarowy może wprowadzać odbiorców w błąd w rozumieniu tego przepisu.
W przedmiocie kosztów
32
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 3 ust. 1 lit. g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych
należy interpretować w ten sposób, że:
w sytuacji gdy znak towarowy zawiera liczbę, która może być postrzegana przez właściwy krąg odbiorców jako wskazanie roku założenia przedsiębiorstwa, i przywołuje, z uwagi na fakt, że rok ten jest historyczny, długoletnie know-how stanowiące gwarancję jakości towarów, dla których znak jest zarejestrowany, i nadające im prestiżowy wizerunek, mimo że know-how o takim zasięgu czasowym nie istnieje, można z tego wywnioskować, że ten znak towarowy może wprowadzać odbiorców w błąd w rozumieniu tego przepisu.
Podpisy
(
*1
)	Język postępowania: francuski.