Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)
της 30ής Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Ανταγωνισμός – Άρθρο 101 ΣΛΕΕ – Συμπράξεις – Οδηγία 2014/104/ΕΕ – Άρθρο 3, παράγραφος 2 – Δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από σύμπραξη – Καταβολή τόκων – Άρθρο 22, παράγραφος 2 – Χρονικά όρια εφαρμογής των εθνικών διατάξεων μεταφοράς – Προσδιορισμός της ημερομηνίας από την οποία οφείλονται τόκοι – Χρονικό σημείο επέλευσης της ζημίας στην περίπτωση απόκτησης αγαθών σε υπερβολικά υψηλές τιμές »
Στην υπόθεση C‑191/25,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο, Αυστρία) με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2025, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 10 Μαρτίου 2025, στο πλαίσιο της δίκης
Wenzel Logistics GmbH
κατά
Mercedes-Benz Group AG,
παρισταμένων των:
MAN Truck & Bus SE,
MAN Truck & Bus Deutschland GmbH,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),
συγκείμενο από τους Κ. Λυκούργο (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, O. Spineanu-Matei, S. Rodin, N. Piçarra και N. Fenger, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: J. Kokott
γραμματέας: A. Calot Escobar
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Wenzel Logistics GmbH, εκπροσωπούμενη από τον M. Pilz, Rechtsanwalt,
–        η Mercedes-Benz Group AG, εκπροσωπούμενη από την J. Bottyanfy, τον C. von Köckritz, τον H. Weiß και τον H. Wollmann, Rechtsanwälte,
–        οι MAN Truck & Bus SE και MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, εκπροσωπούμενες από τους F. Neumayr και M. Schifferl, Rechtsanwälte,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την B. Ernst και τον A. Keidel,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 2, και του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2014, L 349, σ. 1).
2        Η υπό κρίση αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Wenzel Logistics GmbH και της Mercedes-Benz Group AG σχετικά με αποζημίωση για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ορίζει τα εξής:
«Είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται:
α)      στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής,
[...]».
4        Η αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2014/104 έχει ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία επιβεβαιώνει το κοινοτικό κεκτημένο σχετικά με το δικαίωμα αποζημίωσης για ζημία που προκλήθηκε από παραβάσεις του ενωσιακού δικαίου ανταγωνισμού, ιδίως όσον αφορά τη νομιμοποίηση και τον ορισμό της ζημίας, όπως επισημαίνεται στη νομολογία του Δικαστηρίου, και δεν προδικάζει καμία περαιτέρω σχετική εξέλιξη. Οιοσδήποτε έχει υποστεί ζημία λόγω παράβασης δύναται να αξιώσει αποζημίωση για τη θετική ζημία που υπέστη (damnum emergens) και για το όφελος που στερήθηκε (διαφυγόν κέρδος ή lucrum cessans), καθώς και να αξιώσει την καταβολή τόκων ανεξάρτητα από το αν οι κατηγορίες αυτές ορίζονται χωριστά ή από κοινού στο εθνικό δίκαιο. Η καταβολή τόκων αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της αποζημίωσης για την αποκατάσταση της προκληθείσας ζημίας με τη συνεκτίμηση της παρέλευσης του χρόνου, και θα πρέπει να οφείλεται από τη στιγμή κατά την οποία προκλήθηκε η ζημία έως την καταβολή της αποζημίωσης, ανεξάρτητα από τον χαρακτηρισμό των τόκων ως τόκων αποζημίωσης ή υπερημερίας δυνάμει του εθνικού δικαίου και ανεξάρτητα αν η παρέλευση του χρόνου λαμβάνεται υπόψη ως διακριτή κατηγορία (τόκος) ή ως συνιστώσα της θετικής ζημίας ή του διαφυγόντος κέρδους. Τα κράτη μέλη έχουν αρμοδιότητα να θεσπίσουν τους κανόνες που πρέπει να εφαρμόζονται για τον σκοπό αυτό.»
5        Το άρθρο 3 της οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης», ορίζει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει υποστεί ζημία λόγω παράβασης του δικαίου ανταγωνισμού μπορεί να αξιώσει και να επιτύχει πλήρη αποζημίωση για την εν λόγω ζημία.
2.      Με την καταβολή πλήρους αποζημίωσης το πρόσωπο που ζημιώθηκε αποκαθίσταται στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού. Αυτό περιλαμβάνει, επομένως, δικαίωμα αποζημίωσης για τη θετική ζημία και το διαφυγόν κέρδος, καθώς και καταβολή τόκων.
[...]»
6        Το άρθρο 21 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο», προβλέπει στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, τα εξής:
«Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για τη συμμόρφωση με την παρούσα οδηγία έως τις 27 Δεκεμβρίου 2016. [...]»
7        Το άρθρο 22 της ίδιας οδηγίας, υπό τον τίτλο «Χρονικά όρια εφαρμογής», ορίζει τα εξής:
«1.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα εθνικά μέτρα που θεσπίζουν σύμφωνα με το άρθρο 21 προκειμένου να συμμορφωθούν με τις ουσιαστικές διατάξεις της παρούσας οδηγίας δεν εφαρμόζονται αναδρομικά.
2.      Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα εθνικά μέτρα που θεσπίζονται σύμφωνα με το άρθρο 21, εκτός από αυτά που αναφέρονται στην παράγραφο 1, δεν ισχύουν για αγωγές αποζημίωσης που ασκούνται ενώπιον εθνικού δικαστηρίου πριν από τις 26 Δεκεμβρίου 2014.»
8        Σύμφωνα με το άρθρο 23 της οδηγίας 2014/104, αυτή τέθηκε σε ισχύ την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήτοι στις 26 Δεκεμβρίου 2014.
Το αυστριακό δίκαιο
9        Το άρθρο 1000, παράγραφος 1, του Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (γενικού αστικού κώδικα), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης (στο εξής: ABGB), προβλέπει τα εξής:
«Με την επιφύλαξη αντίθετης νομοθετικής διατάξεως, επί των τόκων που έχουν συμφωνηθεί χωρίς προσδιορισμό του ποσού τους ή των τόκων που απορρέουν από τον νόμο εφαρμόζεται επιτόκιο 4 % ετησίως.»
10      Το άρθρο 1333 του ABGB ορίζει τα εξής:
«1.      Η ζημία την οποία προξένησε ο οφειλέτης στον δανειστή του λόγω υπερημερίας εξοφλήσεως χρηματικής απαίτησης αποκαθίσταται με την καταβολή των νόμιμων τόκων (άρθρο 1000, παράγραφος 1).
2.      Ο δανειστής μπορεί, πέραν των νόμιμων τόκων, να απαιτήσει την αποκατάσταση και άλλων ζημιών που υπέστη με υπαιτιότητα του οφειλέτη, ιδίως δε τα αναγκαία έξοδα για πρόσφορα εξωδικαστικά μέτρα διεκδικήσεως ή εισπράξεως, στον βαθμό που αυτά είναι εύλογα σε σχέση προς τη διεκδικούμενη απαίτηση.»
11      Το άρθρο 37a, παράγραφος 1, του Bundesgesetz gegen Kartelle und andere Wettbewerbsbeschränkungen (Kartellgesetz 2005) [νόμου περί συμπράξεων και λοιπών περιορισμών του ανταγωνισμού (νόμος του 2005 περί συμπράξεων)] (BGBl. I, 61/2005, στο εξής: KartG), όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 13/2013, όριζε τα εξής:
«Όποιος διαπράττει υπαίτια παράβαση [του δικαίου του ανταγωνισμού] υποχρεούται να αποκαταστήσει την προκληθείσα ζημία. Σε περίπτωση αγοράς αγαθών ή υπηρεσιών σε υπερβολικά υψηλή τιμή, η αξίωση αποζημίωσης δεν αποκλείεται λόγω της μεταπώλησης του αγαθού ή της υπηρεσίας. Για τον προσδιορισμό της έκτασης της ζημίας […] μπορεί να λαμβάνεται υπόψη ιδίως το πλεονέκτημα που αποκόμισε η επιχείρηση από την παράβαση. Η επιχείρηση οφείλει να καταβάλει τόκους επί της αξίωσης αποζημίωσης από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, κατ’ αναλογική εφαρμογή του άρθρου 1333 του ABGB.»
12      Κατά το άρθρο 86 του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 13/2013, το ως άνω άρθρο 37a του KartG είχε εφαρμογή επί παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού που τελέστηκαν μετά την 28η
Φεβρουαρίου 2013.
13      Προκειμένου να διασφαλίσει τη μεταφορά της οδηγίας 2014/104 στην αυστριακή έννομη τάξη, ο εθνικός νομοθέτης τροποποίησε τον KartG το 2017. Το άρθρο 37c, παράγραφος 1, του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 56/2017, προβλέπει τα εξής:
«Όποιος διαπράττει υπαίτια παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού υποχρεούται να αποκαταστήσει την προκληθείσα ζημία.»
14      Το άρθρο 37d του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 56/2017, ορίζει τα ακόλουθα:
«1.      Η αποκατάσταση της ζημίας περιλαμβάνει και τα διαφυγόντα κέρδη.
2.      Ο υπόχρεος προς αποζημίωση πρέπει να καταβάλει τόκους επί του ποσού της αξίωσης προς αποζημίωση από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, κατ’ αναλογική εφαρμογή του άρθρου 1333 του ABGB.»
15      Κατά το άρθρο 86 του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 56/2017, οι μνημονευόμενες στις δύο προηγούμενες σκέψεις διατάξεις τέθηκαν σε ισχύ στις 27 Δεκεμβρίου 2016 και εφαρμόζονται για την καταβολή αποζημίωσης για ζημίες οι οποίες επήλθαν μετά τις 26 Δεκεμβρίου 2016, ενώ ζημίες οι οποίες είχαν επέλθει πριν από τις 27 Δεκεμβρίου 2016 εμπίπτουν στις διατάξεις του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl.
I, 13/2013, και,
επομένως, ιδίως στις διατάξεις του άρθρου 37a του KartG, όπως αναλυτικότερα παρατίθενται στις σκέψεις 11 και 12 της παρούσας απόφασης.
16      Το άρθρο 37a του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 176/2021, ορίζει τα εξής:
«1.      Οι διατάξεις του παρόντος τμήματος διέπουν την αστική ευθύνη και την άσκηση αγωγών αποζημίωσης για ζημίες οι οποίες προκαλούνται από παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου του ανταγωνισμού.
2.      Σκοπός τους είναι η μεταφορά της οδηγίας [2014/104] στο αυστριακό δίκαιο.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
17      Στις 19 Ιουλίου 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2016) 4673 final, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 101 [ΣΛΕΕ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (Υπόθεση AT.39824 – Φορτηγά). Περίληψη της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 6 Απριλίου 2017 (ΕΕ 2017, C 108, σ. 6).
18      Κατά την ως άνω απόφαση, δεκαπέντε κατασκευαστές φορτηγών, ήτοι οι MAN SE, MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, MAN Truck
&
Bus AG, Daimler AG, Fiat Chrysler Automobiles NV, CNH Industrial NV, Iveco SpA, Iveco Magirus AG, AB Volvo (publ), Volvo Lastvagnar AB, Renault Trucks SAS, Volvo Group Trucks Central Europe GmbH, PACCAR Inc., DAF Trucks Deutschland GmbH και DAF Trucks NV συμμετείχαν σε σύμπραξη απαγορευόμενη, μεταξύ άλλων, από το άρθρο 101 ΣΛΕΕ, συνιστάμενη στη σύναψη συμφωνιών συμπαιγνιακού χαρακτήρα, οι οποίες αφορούσαν, αφενός, τον καθορισμό των τιμών και την αύξηση των μικτών τιμών των φορτηγών στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και, αφετέρου, το χρονοδιάγραμμα και τη μετακύλιση του κόστους εισαγωγής των τεχνολογιών εκπομπών που επιβάλλουν τα ισχύοντα πρότυπα για τα φορτηγά αυτά (στο εξής: επίμαχη σύμπραξη). Η παράβαση διήρκεσε, όσον αφορά τις MAN SE, MAN Truck & Bus Deutschland GmbH και MAN Truck & Bus AG, από τις 17 Ιανουαρίου 1997 έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2010 και, όσον αφορά τις λοιπές δώδεκα εμπλεκόμενες εταιρίες, από τις 17 Ιανουαρίου 1997 έως τις 18 Ιανουαρίου 2011.
19      Η Wenzel Logistics είναι εγκατεστημένη στην Αυστρία μεταφορική εταιρία η οποία, κατά τα ως άνω χρονικά διαστήματα της επίμαχης σύμπραξης, αγόρασε φορτηγά από διανομείς πλειόνων συμμετεχόντων στην επίμαχη σύμπραξη, μεταξύ άλλων και φορτηγά μάρκας Mercedes-Benz, της οποίας δικαιούχος ήταν η Daimler AG, νυν Mercedes-Benz Group.
20      Στις 13 Ιανουαρίου 2021 η Wenzel Logistics άσκησε ενώπιον του Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (περιφερειακού δικαστηρίου αστικών υποθέσεων Graz, Αυστρία) αγωγή αποζημίωσης, με αίτημα να υποχρεωθεί η Mercedes-Benz Group να της καταβάλει το ποσό των 848 357,92 ευρώ ως αποζημίωση για τη ζημία που ισχυρίζεται ότι υπέστη λόγω της επίμαχης σύμπραξης. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε, κατά την άποψή της, στη διαφορά μεταξύ του τιμήματος που πράγματι κατέβαλε η Wenzel Logistics για να αγοράσει τα φορτηγά και εκείνου που θα είχε καταβάλει αν δεν υπήρχε η επίμαχη σύμπραξη, πλέον νομίμων τόκων και εξόδων.
21      Η Wenzel Logistics θεωρούσε ότι, βάσει του άρθρου 37d του KartG, οι τόκοι οφείλονται από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας.
22      Η Mercedes-Benz Group, υποστηριζόμενη από τις MAN Truck & Bus SE και MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, παρεμβαίνουσες στην κύρια δίκη, υποστήριξε ότι η επίμαχη σύμπραξη δεν είχε επίπτωση στις καθαρές τιμές που χρεώθηκαν στην Wenzel Logistics και ότι, εν πάση περιπτώσει, η τελευταία είχε μετακυλίσει τη σχετική επιβάρυνση στους πελάτες της. Υποστήριξε επίσης ότι, στο αυστριακό δίκαιο, το δικαίωμα αποζημίωσης για ζημίες οι οποίες απορρέουν από συμπράξεις άρχισε να διέπεται από τον KartG την 1η Μαρτίου 2013. Δεδομένου ότι το δικαίωμα αποζημίωσης για τη ζημία που προκλήθηκε από την επίμαχη σύμπραξη γεννήθηκε πριν από την ημερομηνία αυτή, οι τόκοι θα έπρεπε, βάσει του ABGB, να καταβληθούν από την ημερομηνία κατά την οποία κατέστησαν απαιτητοί. Η ημερομηνία αυτή δεν θα έπρεπε να καθορίζεται με βάση την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, αλλά με βάση την ημερομηνία επίδοσης της αγωγής της Wenzel Logistics.
23      Με απόφαση της 2ας Απριλίου 2024, το Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (περιφερειακό δικαστήριο αστικών υποθέσεων Graz) αποφάσισε, βάσει πραγματογνωμοσύνης, ότι η Mercedes-Benz Group όφειλε να καταβάλει στην Wenzel Logistics το ποσό των 172 857,42
ευρώ, το οποίο περιελάμβανε τόκους με νόμιμο επιτόκιο 4 % ετησίως. Σύμφωνα με το άρθρο 1333 του ABGB, σε συνδυασμό με άλλες διατάξεις του αυστριακού αστικού δικαίου, το εν λόγω δικαστήριο έκρινε ότι οφείλονταν τόκοι από την ημερομηνία κατά την οποία είχε προβληθεί ποσοτικώς προσδιορισμένη αξίωση αποζημίωσης με όχληση ή στο πλαίσιο αγωγής, ήτοι, εν προκειμένω, από τις 21 Ιανουαρίου 2021, ημερομηνία επίδοσης της αγωγής αποζημίωσης στη Mercedes-Benz Group.
24      Η έφεση που άσκησε η Wenzel Logistics κατά της ως άνω απόφασης απορρίφθηκε με απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2024 του Oberlandesgericht Graz (εφετείου Graz, Αυστρία).
25      Με την απόφαση αυτή, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο υπενθύμισε ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, το οποίο αφορά το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης, συμπεριλαμβανομένων των τόκων, για τη ζημία που προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού, μεταφέρθηκε στην αυστριακή έννομη τάξη με το άρθρο 37d του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 56/2017, το οποίο εφαρμόζεται, κατά το άρθρο 86 του KartG, μόνο σε ζημίες οι οποίες επήλθαν μετά τις 26 Δεκεμβρίου 2016. Επομένως, η διάταξη αυτή, όπως και το άρθρο 37a του KartG, το οποίο άρχισε να ισχύει την 1η
Μαρτίου 2013, δεν έχει εφαρμογή ratione temporis στην αγωγή αποζημίωσης που άσκησε η Wenzel Logistics. Συνεπώς, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο ορθώς στηρίχθηκε στις γενικές διατάξεις του αυστριακού αστικού δικαίου, χωρίς να λάβει υπόψη τις ειδικές διατάξεις του KartG.
26      Η Wenzel Logistics άσκησε αναίρεση κατά της εν λόγω αποφάσεως ενώπιον του Oberster Gerichtshof (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Αυστρία), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
27      Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης, συμπεριλαμβανομένων των τόκων, για ζημία η οποία προκλήθηκε από σύμπραξη απορρέει ευθέως από το άρθρο 101, παράγραφος 1,
ΣΛΕΕ και από την αρχή της αποτελεσματικότητας. Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2014/104 απηχεί τη σχετική με το άρθρο 101, παράγραφος 1,
ΣΛΕΕ νομολογία του Δικαστηρίου και, ως εκ τούτου, τα εθνικά μέτρα μεταφοράς του άρθρου 3, παράγραφοι 1 και 2, στο εσωτερικό δίκαιο πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας, να έχουν άμεση εφαρμογή σε κάθε αγωγή αποζημίωσης που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.
28      Υπό το πρίσμα της ως άνω νομολογίας, δεν μπορεί, κατά το αιτούν δικαστήριο, να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να έχει το άρθρο 37d του KartG, όπως δημοσιεύθηκε στο BGBl. I, 56/2017, εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης. Ωστόσο, τούτο θα ήταν δυνατόν μόνον αν το άρθρο 86 του KartG παρέμενε ανεφάρμοστο, καθόσον προβλέπει ότι το άρθρο 37d αφορά αποκλειστικά την καταβολή αποζημίωσης για ζημίες οι οποίες επήλθαν μετά τις 26 Δεκεμβρίου 2016. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, σε συνδυασμό με το άρθρο 22, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, έχει πράγματι την έννοια ότι εθνική διάταξη όπως το άρθρο 37d του KartG έχει εφαρμογή σε αγωγή αποζημίωσης όπως η ασκηθείσα από την Wenzel Logistics.
29      Το αιτούν δικαστήριο ζητεί, εξάλλου, να διευκρινιστεί ποια είναι τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να προσδιοριστεί, υπό το πρίσμα του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, η ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, δεδομένου ότι η εν λόγω ημερομηνία συμπίπτει, κατά την αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας, με το χρονικό σημείο από το οποίο οφείλονται τόκοι. Διερωτάται αν, στο πλαίσιο αγωγής αποζημίωσης όπως η ασκηθείσα από την Wenzel Logistics, η οποία αφορά ζημία η οποία προκλήθηκε από σύμπραξη συνιστάμενη στην πώληση αγαθών σε υπερβολικά υψηλές τιμές, οι τόκοι πρέπει να υπολογίζονται από την ημερομηνία καταβολής του υπερβολικά υψηλού τιμήματος για την απόκτηση των αγαθών αυτών ή από άλλη ημερομηνία, όπως είναι η ημερομηνία κατά την οποία κατέστη απαιτητό το τίμημα για την αγορά των εν λόγω αγαθών ή, ακόμη, η ημερομηνία σύναψης της σύμβασης πώλησης.
30      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Oberster Gerichtshof (Ανώτατο Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, σε συνδυασμό με το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας [2014/104] την έννοια ότι το [εν
λόγω] άρθρο 3, παράγραφος 2, σχετικά με την καταβολή τόκων για ζημία που προκλήθηκε από σύμπραξη, έχει εφαρμογή στις αγωγές αποζημίωσης που ασκούνται ενώπιον εθνικού δικαστηρίου από τις 26 Δεκεμβρίου 2014 και έπειτα;
Στην περίπτωση που η απάντηση στο ως άνω ερώτημα είναι αρνητική, ποια άλλη χρονική στιγμή είναι καθοριστική για τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας [2014/104];
2)      Έχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας [2014/104] την έννοια ότι η χρονική στιγμή κατά την οποία προκλήθηκε η ζημία από σύμπραξη και από την οποία οφείλονται τόκοι για τη ζημία που προκλήθηκε από σύμπραξη πρέπει να θεωρείται η χρονική στιγμή κατά την οποία ο ζημιωθείς κατέβαλε το ζητούμενο υπερβολικά υψηλό τίμημα βάσει απαγορευόμενης συμφωνίας σχετικά με τις τιμές;
Στην περίπτωση που η απάντηση στο ως άνω ερώτημα είναι αρνητική, ποια άλλη χρονική στιγμή είναι καθοριστική για την επέλευση της ζημίας;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του παραδεκτού
31      Κατά τη Mercedes-Benz Group, υποστηριζόμενη από τις MAN Truck & Bus SE και MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, τα προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία αφορούν την ερμηνεία της οδηγίας 2014/104, είναι προδήλως αλυσιτελή για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης, δεδομένου ότι η αγωγή αποζημίωσης της Wenzel Logistics δεν εμπίπτει στο χρονικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας. Το άρθρο 3, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας συνιστά προφανώς «ουσιαστική διάταξη», κατά την έννοια του άρθρου 22, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας. Ως εκ τούτου, υπό το πρίσμα της απαγόρευσης της αναδρομικής εφαρμογής, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 22, παράγραφος 1, της οδηγίας, οι εθνικές διατάξεις με τις οποίες μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 δεν έχουν εφαρμογή στην ασκηθείσα από την Wenzel Logistics αγωγή αποζημίωσης, η οποία αφορά ζημίες οι οποίες επήλθαν πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας 2014/104.
32      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας που θεσπίζεται στο άρθρο 267 ΣΛΕΕ, εναπόκειται αποκλειστικώς στον εθνικό δικαστή, ο οποίος έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη για τη δικαστική απόφαση που πρόκειται να εκδοθεί, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιομορφίες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως για να είναι σε θέση να εκδώσει τη δική του απόφαση όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα που υποβάλλει εθνικός δικαστής εντός του πραγματικού και νομικού πλαισίου το οποίο ο ίδιος προσδιορίζει με δική του ευθύνη, και του οποίου την ακρίβεια δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί αιτήσεως εθνικού δικαστηρίου για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή ακόμη όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (αποφάσεις της 7ης Σεπτεμβρίου 1999, Beck και Bergdorf, C‑355/97, EU:C:1999:391, σκέψη 22, και της 12ης Φεβρουαρίου 2026, Valora Effekten Handel, C‑864/24, EU:C:2026:94, σκέψη 28).
33      Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρέσχε όσον αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν το άρθρο 37d του KartG, το οποίο είναι η διάταξη του αυστριακού δικαίου με την οποία μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, υπόκειται στην απαγόρευση αναδρομικής εφαρμογής που προβλέπεται στο άρθρο 22, παράγραφος 1, της οδηγίας.
34      Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα δεν είναι ούτε υποθετικό ούτε προδήλως άσχετο με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης. Πράγματι, δεν αμφισβητείται ότι η Wenzel Logistics ζητεί να εφαρμοστεί το άρθρο 37d του KartG στην αγωγή αποζημίωσης που άσκησε
και όχι οι γενικές διατάξεις του αυστριακού αστικού δικαίου, τις οποίες εφάρμοσαν το Landesgericht für Zivilrechtssachen Graz (περιφερειακό δικαστήριο αστικών υποθέσεων Graz) και το Oberlandesgericht Graz (εφετείο Graz) στην αγωγή της. Σε περίπτωση εφαρμογής του άρθρου 37d, οι τόκοι υπολογίζονται από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, ενώ, σε περίπτωση εφαρμογής των γενικών διατάξεων του αυστριακού αστικού δικαίου, τόκοι οφείλονται, σύμφωνα με τα στοιχεία που περιέχονται στην απόφαση περί παραπομπής, από την ημερομηνία επίδοσης της αγωγής στη Mercedes-Benz Group. Κατά συνέπεια, οι μνημονευόμενες στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα διατάξεις της οδηγίας 2014/104 είναι κρίσιμες προκειμένου να καθοριστεί αν το άρθρο 37d του KartG έχει εφαρμογή στην υπόθεση της κύριας δίκης, το δε Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία για να απαντήσει στο εν λόγω προδικαστικό ερώτημα.
35      Κατά συνέπεια, το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.
36      Το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα στηρίζεται στην παραδοχή, η ακρίβεια της οποίας θα εξακριβωθεί στο πλαίσιο της εξέτασης του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, ότι εθνική διάταξη η οποία μεταφέρει στο εθνικό δίκαιο το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, όπως είναι η διάταξη του άρθρου 37d του KartG, έχει εφαρμογή σε αγωγή αποζημίωσης για ζημίες οι οποίες επήλθαν πριν από την έναρξη ισχύος της οδηγίας. Σε περίπτωση που η παραδοχή αυτή αποδειχθεί ορθή, θα πρέπει να δοθεί απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, με το οποίο ζητείται να διευκρινιστεί ποια στοιχεία παρέχει το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας για τον προσδιορισμό, στο πλαίσιο υπολογισμού των τόκων, του χρονικού σημείου κατά το οποίο επήλθε η ζημία.
37      Επομένως, δεδομένου ότι το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα δεν είναι ούτε υποθετικό ούτε προδήλως άσχετο με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, το δε Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, το εν λόγω ερώτημα είναι και αυτό παραδεκτό. Κατά τα λοιπά, το επιχείρημα που προβάλλει η Mercedes-Benz Group, υποστηριζόμενη από τις MAN Truck & Bus SE και MAN Truck & Bus Deutschland GmbH, κατά το οποίο η οδηγία 2014/104, αντιθέτως προς όσα αφήνει να εννοηθεί το αιτούν δικαστήριο με την υποβολή του εν λόγω ερωτήματος, δεν περιέχει κανέναν δεσμευτικό κανόνα στον οποίο να γίνεται αναφορά στην ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, αφορά την ουσία της υποθέσεως.
Επί της ουσίας
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
38      Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 2, και το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 έχουν την έννοια ότι εθνική διάταξη η οποία μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού και βάσει της οποίας οι οφειλόμενοι στο πλαίσιο της πλήρους αυτής αποζημίωσης τόκοι πρέπει να υπολογίζονται από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, πρέπει να έχει άμεση εφαρμογή σε όλες τις αγωγές με τις οποίες ζητείται τέτοια αποζημίωση και οι οποίες έχουν ασκηθεί από τις 26 Δεκεμβρίου 2014, ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας.
39      Όσον αφορά τη διαχρονική εφαρμογή των εθνικών διατάξεων που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη την οδηγία 2014/104, πρέπει να γίνει διάκριση αναλόγως του αν ο κανόνας της εν λόγω οδηγίας, ο οποίος μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη με την επίμαχη εθνική διάταξη, κωδικοποιεί τη σχετική με το άρθρο 101 ΣΛΕΕ νομολογία του Δικαστηρίου, οπότε η εθνική διάταξη έχει άμεση εφαρμογή, ή απορρέει μόνον από την οδηγία, οπότε απαιτείται η εξέταση της διαχρονικής εφαρμογής της εθνικής διατάξεως υπό το πρίσμα του άρθρου 22 της οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 16ης
Φεβρουαρίου 2023, Tráficos Manuel Ferrer, C‑312/21, EU:C:2023:99, σκέψη 33).
40      Όσον αφορά τον κανόνα του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, κατά τον οποίο η πλήρης αποκατάσταση ζημίας η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού πρέπει να περιλαμβάνει την αποκατάσταση της θετικής ζημίας, την αποκατάσταση των διαφυγόντων κερδών και την καταβολή τόκων, το Δικαστήριο έχει διαπιστώσει ότι ο κανόνας αυτός κωδικοποιεί, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας, τη σχετική με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ νομολογία, η οποία απορρέει, μεταξύ άλλων, από την απόφαση της 13ης Ιουλίου 2006, Manfredi κ.λπ. (C‑295/04 έως C‑298/04, EU:C:2006:461, σκέψη 95) και, ως εκ τούτου, τα εθνικά μέτρα μεταφοράς του άρθρου 3, παράγραφος 2, στην εσωτερική έννομη τάξη πρέπει να έχουν άμεση εφαρμογή σε όλες τις αγωγές αποζημίωσης που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, όπως επιβεβαιώνεται από το άρθρο 22, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας (πρβλ. απόφαση της 16ης Φεβρουαρίου 2023, Tráficos Manuel Ferrer, C‑312/21, EU:C:2023:99, σκέψεις 34 και 35).
41      Έχοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο διευκρινίσει ότι οι διατάξεις του εθνικού δικαίου που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 πρέπει να έχουν άμεση εφαρμογή στις αγωγές αποζημίωσης με τις οποίες ζητείται αποζημίωση για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού, το Δικαστήριο επισήμανε επίσης, στη σκέψη 35 της αποφάσεως της 16ης
Φεβρουαρίου 2023, Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99), ότι η άμεση εφαρμογή αφορά τις αγωγές που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, σύμφωνα με το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας.
42      Όπως προκύπτει από την τελευταία ως άνω διάταξη, οι αγωγές που ασκήθηκαν πριν από τις 26 Δεκεμβρίου 2014, ημερομηνία έναρξης ισχύος της οδηγίας 2014/104, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και τα κράτη μέλη οφείλουν να μεριμνούν ώστε οι εθνικές διατάξεις που θεσπίστηκαν για τη μεταφορά της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη να μην έχουν εφαρμογή στις εν λόγω αγωγές.
43      Ως προς το τελευταίο αυτό ζήτημα, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, όταν εθνική διάταξη κατά την έννοια του άρθρου 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 αρχίζει να ισχύει μεταξύ της 26ης Δεκεμβρίου 2014 και της 27ης Δεκεμβρίου 2016, ημερομηνία λήξης της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, το οικείο κράτος μέλος δύναται να θεωρήσει ότι εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της εθνικής αυτής διάταξης όλες οι αγωγές αποζημίωσης που ασκήθηκαν πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της ή ακόμη και πριν από τις 27 Δεκεμβρίου 2016 (πρβλ.
απόφαση της 28ης Μαρτίου 2019, Cogeco Communications, C‑637/17, EU:C:2019:263, σκέψεις 28 και 29).
44      Εν προκειμένω, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η Wenzel Logistics άσκησε στις 13 Ιανουαρίου 2021 αγωγή με αίτημα την καταβολή αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από την επίμαχη σύμπραξη. Προκύπτει επίσης ότι το άρθρο 37d του KartG, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι τόκοι οφείλονται από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, σκοπεί στη μεταφορά του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 στην αυστριακή έννομη τάξη. Υπό τις συνθήκες αυτές, την ακρίβεια των οποίων δεν οφείλει να ελέγξει το Δικαστήριο, το άρθρο 37d του KartG πρέπει να εφαρμοστεί στην επίμαχη περίπτωση της κύριας δίκης.
45      Συναφώς, παρέλκει η εξέταση του ζητήματος αν το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 συνιστά «ουσιαστική διάταξη», κατά την έννοια του άρθρου 22, παράγραφος 1, της οδηγίας. Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 33 και 35 της αποφάσεως της 16ης
Φεβρουαρίου 2023, Tráficos Manuel Ferrer (C‑312/21, EU:C:2023:99), το περιεχόμενο των οποίων υπομνήσθηκε στις σκέψεις 39 έως 41 της παρούσας αποφάσεως, η διαχρονική εφαρμογή των εθνικών διατάξεων που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 δεν μπορεί, διότι άλλως θα θιγόταν η πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, του οποίου η ερμηνεία κωδικοποιείται στο ως άνω άρθρο 3, παράγραφος 2, να υπόκειται στους περιορισμούς που εισάγει το άρθρο 22 της εν λόγω οδηγίας, με μόνη εξαίρεση τον απορρέοντα από την παράγραφο 2 του εν λόγω άρθρου περιορισμό, κατά τον οποίο οι εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν στην εσωτερική έννομη τάξη την οδηγία δεν μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να έχουν εφαρμογή στις αγωγές που ασκήθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος της.
46      Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ότι θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ εθνική διάταξη, όπως αυτή του άρθρου 86 του KartG, η οποία προβλέπει ότι το άρθρο 37d του KartG έχει εφαρμογή μόνο στις αγωγές με τις οποίες ζητείται αποζημίωση για ζημίες οι οποίες επήλθαν μετά τις 26 Δεκεμβρίου 2016 και η οποία έχει ως συνέπεια, όσον αφορά αγωγή όπως η ασκηθείσα από την Wenzel Logistics, με την οποία ζητείται αποζημίωση για ζημία η οποία επήλθε πριν από τις 27 Δεκεμβρίου 2016, την καταβολή τόκων από την ημερομηνία επίδοσης της αγωγής και όχι από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας.
47      Παρατηρείται συναφώς ότι, κατά τον χρόνο έκδοσης της οδηγίας 2014/104, το Δικαστήριο είχε ήδη κρίνει, στις σκέψεις 95 και 97 της αποφάσεως της 13ης Ιουλίου 2006, Manfredi κ.λπ. (C‑295/04 έως C‑298/04, EU:C:2006:461), κατ’ ουσίαν, ότι η πλήρης αποζημίωση για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού δεν μπορεί να μη λαμβάνει υπόψη στοιχεία, όπως η πάροδος του χρόνου, τα οποία μπορούν να μειώσουν στην πράξη την αξία της αποζημίωσης, διότι άλλως η αποζημίωση θα στερούνταν αποτελεσματικότητας. Συναφώς, στη σκέψη 97 της αποφάσεως αυτής, το Δικαστήριο παρέπεμψε, κατ’ αναλογίαν, στην προγενέστερη νομολογία του, η οποία απορρέει από την απόφαση της 2ας Αυγούστου 1993, Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335, σκέψη 31). Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2014/104, η οδηγία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην κωδικοποίηση της νομολογίας εκείνης του Δικαστηρίου, κατά την οποία η πλήρης αποζημίωση για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού απαιτεί την καταβολή τόκων από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας αυτής.
48      Υπό το πρίσμα της ως άνω νομολογίας και της αιτιολογικής σκέψης 12 της οδηγίας 2014/104, οι οποίες είναι κρίσιμες για την ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, εθνική διάταξη όπως αυτή του άρθρου 86 του KartG, η εφαρμογή της οποίας θα είχε ως συνέπεια, για τις ζημίες που επήλθαν πριν από τις 27 Δεκεμβρίου 2016, να μη λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό των τόκων το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της ημερομηνίας επέλευσης της ζημίας και της ημερομηνίας κατά την οποία ο ζημιωθείς προβάλλει το δικαίωμα αποζημίωσής του, δεν διασφαλίζει την πλήρη αποτελεσματικότητα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Τούτο ισχύει κατά μείζονα λόγο καθόσον οι ιδιομορφίες των υποθέσεων που εμπίπτουν στο δίκαιο του ανταγωνισμού απαιτούν, κατ’ αρχήν, τη διενέργεια περίπλοκης ανάλυσης πραγματικών περιστατικών και οικονομικών στοιχείων (πρβλ. απόφαση της 20ής
Απριλίου 2023, Repsol Comercial de Productos Petrolíferos, C‑25/21, EU:C:2023:298, σκέψη 60 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Οι ιδιομορφίες αυτές συνεπάγονται κατά κανόνα την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος μεταξύ της επέλευσης της ζημίας που προκλήθηκε από σύμπραξη και της διαπίστωσης της σύμπραξης από την αρμόδια αρχή ανταγωνισμού. Συγκεκριμένα, η επίμαχη σύμπραξη, η οποία έλαβε χώρα, όσον αφορά τη συμμετοχή της Daimler, νυν Mercedes-Benz Group, μεταξύ της 17ης
Ιανουαρίου 1997 και της 18ης
Ιανουαρίου 2011, διαπιστώθηκε από την Επιτροπή μόλις στις 19 Ιουλίου 2016.
49      Εφόσον εθνική διάταξη όπως το άρθρο 86 του KartG πρέπει να θεωρηθεί ότι θίγει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, υπενθυμίζεται ότι η διάταξη αυτή του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης παράγει άμεσα αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών και γεννά, υπέρ των υποκειμένων δικαίου, δικαιώματα που τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να προστατεύουν (αποφάσεις της 30ής Ιανουαρίου 1974, BRT και Société belge des auteurs, compositeurs et éditeurs, 127/73, EU:C:1974:6, σκέψη 16, και της 4ης Σεπτεμβρίου 2025, Nissan Iberia, C‑21/24, EU:C:2025:659, σκέψη 50).
50      Υπενθυμίζεται επίσης ότι το εθνικό δικαστήριο οφείλει να ερμηνεύει το εθνικό δίκαιο, στο μέτρο του δυνατού, υπό το πρίσμα του γράμματος και του σκοπού του άρθρου 101, παράγραφος 1,
ΣΛΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας τις αναγνωρισμένες από το δίκαιο αυτό μεθόδους ερμηνείας, προκειμένου να διασφαλίσει την πλήρη αποτελεσματικότητα της εν λόγω διατάξεως του πρωτογενούς δικαίου της Ένωσης και να καταλήξει σε λύση σύμφωνη προς τον σκοπό που αυτή επιδιώκει. Αν το εθνικό δικαστήριο κρίνει ότι δεν είναι σε θέση να προβεί σε σύμφωνη ερμηνεία, λόγω ορισμένων περιορισμών που αφορούν, για παράδειγμα, την απαγόρευση της contra legem ερμηνείας του εθνικού δικαίου, οφείλει να μην εφαρμόσει την επίμαχη εθνική διάταξη και να εφαρμόσει απευθείας το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ στη διαφορά της οποίας έχει επιληφθεί (πρβλ.
απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψεις 71 έως
73).
51      Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, και το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, σε συνδυασμό με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, έχουν την έννοια ότι εθνική διάταξη η οποία μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού και βάσει της οποίας οι οφειλόμενοι στο πλαίσιο της πλήρους αυτής αποζημίωσης τόκοι πρέπει να υπολογίζονται από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, η οποία μπορεί, ενδεχομένως, να είναι προγενέστερη της ημερομηνίας έναρξης ισχύος της οδηγίας, πρέπει να έχει άμεση εφαρμογή σε όλες τις αγωγές με τις οποίες ζητείται τέτοια αποζημίωση και οι οποίες έχουν ασκηθεί μετά την έναρξη ισχύος της εθνικής διάταξης ή –εφόσον η ημερομηνία έναρξης ισχύος της εθνικής διάταξης έπεται της ημερομηνίας λήξης της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας– σε όλες τις ως άνω αγωγές αποζημίωσης που ασκήθηκαν μετά τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
52      Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104 έχει την έννοια ότι, για τους σκοπούς της πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από σύμπραξη συνιστάμενη στη σύναψη συμφωνιών συμπαιγνιακού χαρακτήρα, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την πώληση αγαθών σε υπερβολικά υψηλές τιμές, η ημερομηνία κατά την οποία επήλθε η ζημία και από την οποία οφείλονται οι τόκοι είναι η ημερομηνία κατά την οποία ο ζημιωθείς κατέβαλε το σχετικό τίμημα.
53      Όπως εκτέθηκε στις σκέψεις 40 και 47 της παρούσας αποφάσεως, ο νομοθέτης της Ένωσης κωδικοποίησε, στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, την προγενέστερη νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, την καταβολή τόκων από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας.
54      Η υποχρέωση αυτή αποτυπώνεται στον ίδιο τον ορισμό της έννοιας της «πλήρους αποζημίωσης» του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας, κατά τον οποίο,
με την πλήρη αποζημίωση, «το πρόσωπο που ζημιώθηκε αποκαθίσταται στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν αν δεν είχε τελεσθεί η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού».
55      Η επέλευση της ζημίας δημιουργεί κατάσταση θεμελιωδώς διαφορετική από εκείνη στην οποία θα βρισκόταν ο
ενδιαφερόμενος αν δεν είχε τελεσθεί η επίμαχη παράβαση και, ως εκ τούτου, όλες οι συνιστώσες της αποζημίωσης, συμπεριλαμβανομένων των τόκων που σκοπούν στην αντιστάθμιση της παρέλευσης του χρόνου, πρέπει να έχουν ως σημείο αναφοράς την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας.
56      Εντούτοις, ο νομοθέτης της Ένωσης δεν διευκρίνισε τα κριτήρια βάσει των οποίων πρέπει να προσδιορίζεται το πραγματικό στοιχείο που σηματοδοτεί την επέλευση της ζημίας. Δεδομένου ότι η ειδικότερη αυτή πτυχή της κατοχύρωσης του δικαιώματος πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού δεν έχει εναρμονιστεί, τα κράτη μέλη διαθέτουν συναφώς περιθώριο εκτιμήσεως.
57      Ωστόσο, αυτό το περιθώριο εκτιμήσεως ουδόλως απαλλάσσει τα κράτη μέλη από την υποχρέωση να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν την πλήρη αποτελεσματικότητα της οδηγίας, σύμφωνα με τον επιδιωκόμενο από αυτή σκοπό (πρβλ. αποφάσεις της 10ης
Απριλίου 1984, von Colson και Kamann, 14/83, EU:C:1984:153, σκέψη 15, και της 1ης Αυγούστου 2025, Alace και Canpelli, C‑758/24 και C‑759/24, EU:C:2025:591, σκέψη 62).
58      Η υποχρέωση διασφάλισης «πλήρους αποζημίωσης» για τη ζημία, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, η οποία απορρέει από το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, συνεπάγεται ότι κάθε αρχή κράτους μέλους πρέπει να στηρίζεται σε κριτήρια τα οποία καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό του γεγονότος που σηματοδοτεί πρωτίστως το χρονικό σημείο κατά το οποίο ο ζημιωθείς άρχισε να υφίσταται τη ζημία που προκλήθηκε από την παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού. Αν η επέλευση της ζημίας σηματοδοτείται από πλείονα εξίσου κρίσιμα πραγματικά περιστατικά, πρέπει να προσδιοριστεί, ως σημείο αφετηρίας του υπολογισμού των τόκων, το χρονικά προγενέστερο εξ αυτών.
59      Εξάλλου, όταν η ζημία αποτελείται από διακριτές συνιστώσες, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η εκτίμηση βάσει των στοιχείων που παρέχονται στην προηγούμενη σκέψη σχετικά με τον χρόνο επέλευσης της ζημίας πραγματοποιείται χωριστά για κάθε συνιστώσα της ζημίας.
60      Εν προκειμένω, δεδομένου ότι, αφενός, από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η ζημία την οποία προβάλλει η Wenzel Logistics απορρέει από την αγορά φορτηγών σε υπερβολικά υψηλές τιμές εξαιτίας της επίμαχης σύμπραξης και, αφετέρου, όπως προκύπτει από το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, το περιεχόμενο του οποίου απορρέει από το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ –διάταξη η οποία, όπως υπενθυμίστηκε στη σκέψη 49 της παρούσας αποφάσεως, παράγει άμεσα αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών–, η ζημία την οποία αφορά η εν λόγω οδηγία δεν περιλαμβάνει μόνον τη θετική ζημία αλλά και το διαφυγόν κέρδος, καθίσταται φανερό ότι, υπό την επιφύλαξη των εξακριβώσεων στις οποίες οφείλει να προβεί το αιτούν δικαστήριο υπό το πρίσμα του συνόλου των κρίσιμων στοιχείων, η επέλευση της ζημίας θα μπορούσε να σηματοδοτείται από τον χρόνο κατά τον οποίο τα κεφάλαια έπαψαν να είναι διαθέσιμα στον αγοραστή λόγω της καταβολής του τιμήματος.
61      Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, σε συνδυασμό με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, έχει την έννοια ότι, για τους σκοπούς της πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από σύμπραξη συνιστάμενη στη σύναψη συμφωνιών συμπαιγνιακού χαρακτήρα, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την πώληση αγαθών σε υπερβολικά υψηλές τιμές, η ημερομηνία κατά την οποία επήλθε η ζημία και από την οποία οφείλονται οι τόκοι είναι η ημερομηνία επέλευσης του γεγονότος που σηματοδοτεί πρωτίστως το χρονικό σημείο κατά το οποίο ο ζημιωθείς άρχισε να υφίσταται θετική ζημία ή άρχισε να προκύπτει για αυτόν διαφυγόν κέρδος εξαιτίας της σύμπραξης.
Επί των δικαστικών εξόδων
62      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφαίνεται:
1)      Το άρθρο 3, παράγραφος 2, και το άρθρο 22, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 2014, σχετικά με ορισμένους κανόνες που διέπουν τις αγωγές αποζημίωσης βάσει του εθνικού δικαίου για παραβάσεις των διατάξεων του δικαίου ανταγωνισμού των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνδυασμό με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ,
έχουν την έννοια ότι:
εθνική διάταξη η οποία μεταφέρει στην εσωτερική έννομη τάξη το δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού και βάσει της οποίας οι οφειλόμενοι στο πλαίσιο της πλήρους αυτής αποζημίωσης τόκοι πρέπει να υπολογίζονται από την ημερομηνία επέλευσης της ζημίας, η οποία μπορεί, ενδεχομένως, να είναι προγενέστερη της ημερομηνίας έναρξης ισχύος της οδηγίας, πρέπει να έχει άμεση εφαρμογή σε όλες τις αγωγές με τις οποίες ζητείται τέτοια αποζημίωση και οι οποίες έχουν ασκηθεί μετά την έναρξη ισχύος της εθνικής διάταξης ή –εφόσον η ημερομηνία έναρξης ισχύος της εθνικής διάταξης έπεται της ημερομηνίας λήξης της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας– σε όλες τις ως άνω αγωγές αποζημίωσης που ασκήθηκαν μετά τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας.
2)      Το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/104, σε συνδυασμό με το άρθρο 101, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ,
έχει την έννοια ότι:
για τους σκοπούς της πλήρους αποζημίωσης για ζημία η οποία προκλήθηκε από σύμπραξη συνιστάμενη στη σύναψη συμφωνιών συμπαιγνιακού χαρακτήρα, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα την πώληση αγαθών σε υπερβολικά υψηλές τιμές, η ημερομηνία κατά την οποία επήλθε η ζημία και από την οποία οφείλονται οι τόκοι είναι η ημερομηνία επέλευσης του γεγονότος που σηματοδοτεί πρωτίστως το χρονικό σημείο κατά το οποίο ο ζημιωθείς άρχισε να υφίσταται θετική ζημία ή άρχισε να προκύπτει για αυτόν διαφυγόν κέρδος εξαιτίας της σύμπραξης.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.