Eagrán sealadach
TUAIRIM AN ABHCÓIDE GHINEARÁLTA
CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
arna tabhairt an 18 Nollaig 2025 (1)
Cás C‑280/25 [Lin II] (i)
Parchetul de pe lângă Curtea de Apel Oradea
Imeachtaí coiriúla
i gcoinne
M. G. D.,
Idiragraí:
Statul român — Agenţia Naţională de Administrare Fiscală prin Direcţia Generală Regională a Finanţelor Publice Cluj-Napoca, prin Administraţia Judeţeană a Finanţelor Publice Satu Mare
(Iarraidh ar réamhrialú ó Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (an Chúirt Uachtarach, an Rómáin)
(Tarchur chun réamhrialú – Cosaint leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh – Airteagal 325(1) CFAE – Coinbhinsiún ‘PIF’ – Airteagal 2(1) – Oibleagáid i dtaca leis an gcomhrac in aghaidh na calaoise ar leasanna airgeadais an Aontais trí mheáin a bheidh mar chosc agus a bheidh éifeachtúil – An coincheap ‘calaois thromchúiseach’ – Tréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil – Baol córasach i dtaca le saoirse ó phionós – Cosaint cearta bunúsacha – Airteagal 49(1) den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh – Prionsabal dhlíthiúlacht an dlí choiriúil – Ceanglais i dtaca le hintuarthacht agus beaichte an dlí choiriúil – An prionsabal an dlí coiriúil is trócairí a chur i bhfeidhm go hiarghabhálach (lex mitior) – Caighdeán náisiúnta um chosaint cearta bunúsacha – Cur i bhfeidhm an bhreithiúnais in Lin I – Teorainneacha le prionsabal thosaíochta dhlí an Aontais – Breithiúnais náisiúnta chríochnaitheacha le héifeacht res judicata – Toimhdí teorannaithe dliteanais choiriúil a tháinig chun cinn roimh an mbreithiúnas in Lin I nár aithníodh le breithiúnas críochnaitheach – Prionsabal náisiúnta an toirmisc ar lex tertia a chruthú agus an dlí coiriúil is trócairí á chur i bhfeidhm – Easpa intuarthachta agus beachtais maidir le critéar an bhaoil chórasaigh saoirse ó phionós a bheith ann)
1.        In Lin, (2) léirigh an Chúirt Bhreithiúnais Airteagal 325(1) CFAE agus Airteagal 2(1) de Choinbhinsiún PIF (3) mar a leanas:
‘[...] [N]í cheanglaítear ar chúirteanna Ballstáit breithiúnais na cúirte bunreachtúla an Bhallstáit sin a fhágáil gan feidhm lena neamhbhailítear foráil náisiúnta lena rialaítear na forais le briseadh tréimhse teorann in ábhair choiriúla, mar gheall ar shárú ar phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis, arna chumhdach ag an dlí náisiúnta, sna ceanglais a bhaineann le hintuarthacht agus le [beaichte] an dlí choiriúil, fiú má bhíonn de thoradh ar na breithiúnais sin scor líon suntasach d’imeachtaí coiriúla, lena n‑áirítear cásanna a bhaineann le cionta calaoise tromchúisí a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh, mar gheall ar an tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil.
Mar mhalairt air sin, maidir leis na forálacha sin de dhlí an Aontais, ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
tá ar chúirteanna an Bhallstáit sin caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann leis an bprionsabal maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí (lex mitior) lenar féidir amhras a chaitheamh ar bhriseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil, lena n‑áirítear i gcomhthéacs caingne in aghaidh breithiúnais chríochnaitheacha, i gcásanna amhlaidh le gníomhartha nós imeachta a rinneadh roimh aitheantas ar neamhbhailíocht den sórt sin a fhágáil gan feidhm.
2.        Iarrann foirmíocht breithiúna ó Dhlísheomra Coiriúil (‘an Dlísheomra Coiriúil’) an Înalta Curte de Casație și Justiție (an Chúirt Uachtarach, an Rómáin) ar an gCúirt Bhreithiúnais míniú a thabhairt di anois ar dheacrachtaí áirithe a bhíonn aici maidir leis an mbreithiúnas in Lin I a chur chun feidhme, arb é a ábhar na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú.
I.      An dlí lena mbaineann
A.      Dlí an Aontais
3.        Tá rialacha dhlí an Aontais a leagtar amach sa bhreithiúnas in Lin I (eadhon forálacha comhfhreagracha Choinbhinsiún PIF agus Threoir (AE) 2017/1371 (4)) infheidhme freisin sa tarchur seo le haghaidh réamhrialú.
B.      Dlí na Rómáine
1.      Dlí coiriúil
4.        Leis an mbreithiúnas in Lin I, déantar tras-scríobh freisin ar fhorálacha dhlí na Rómáine (Bunreacht na Rómáine, Cód Coiriúil 1968, arna leasú in 1996, (5) Cód Coiriúil 2009, (6) arna leasú le Dlí Foraithne Uimh. 71 an 30 Bealtaine 2022, (7) Cód um Nós Imeachta Coiriúil (8)agus Dlí Uimh. 241/2005) (9) atá infheidhme maidir leis an díospóid.
2.      Cásdlí na Rómáine roimh an breithiúnas in Lin I maidir le tréimhsí teorann in ábhair choiriúla (10)
(a)    Breithiúnas Bunreachtúil Uimh. 297/2018
5.        Le breithiúnas Uimh. 297/2018 an 26 Aibreán 2018, arna fhoilsiú an 25 Meitheamh 2018, dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil, agus í ag seasamh leis an bpléadáil i leith míbhunreachtúlachta, go raibh briseadh na tréimhse teorann, trí bheart nós imeachta ar bith a dhéanamh mar chuid d’imeachtaí, mar atá i gceist sa chéad fhomhír d’Airteagal 155 de Chód Coiriúil 2009, míbhunreachtúil.
6.        Dar leis an gCúirt Bhunreachtúil, níl an fhoráil sin de Chód Coiriúil 2009 intuartha agus sáraítear prionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis leis, ós rud é gur áiríodh bearta nach gcuirtear in iúl don té atá faoi dhrochamhras nó don chúisí leis an nath ‘beart nós imeachta ar bith’ atá inti. Mar sin, ní raibh a fhios aige gur briseadh an tréimhse theorann agus gur tionscnaíodh tréimhse theorann nua maidir lena dhliteanas coiriúil. (11)
7.        Ní dhearna reachtas na Rómáine idirghabháil leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 155 de Chód Coiriúil 2009 a leasú mar a d’fhoráil an Chúirt Bhunreachtúil dó agus tarraingíodh cásdlí maidir le briseadh na dtréimhsí teorann maidir le dliteanas coiriúil sna gnáthchúirteanna nach raibh ar aon dul amháin.
(b)    Breithiúnas Bunreachtúil Uimh. 358/2022
8.        Trí bhreithiúnas Uimh. 358/2022 an 26 Bealtaine 2022, arna fhoilsiú an 9 Meitheamh 2022, sheas an Chúirt Bhunreachtúil le pléadáil nua míbhunreachtúlachta, á dhearbhú go raibh an chéad fhomhír d’Airteagal 155 de Chód Coiriúil 2009 míbhunreachtúil.
9.        Chuir an Chúirt Bhunreachtúil in iúl:
–        nach ndearna an reachtas idirghabháil, mar a cheanglaítear leis an gcéad fhomhír d’Airteagal 147 den Bhunreacht, leis na forálacha a dearbhaíodh a bheith míbhunreachtúil i mbreithiúnas Uimh. 297/2018 a chur chun comhréireachta agus leis na cásanna ina mbristear an tréimhse theorann maidir le dliteanas coiriúil a thabhairt chun rialtachta.
–        mura ndéantar an idirghabháil reachtúil sin, ní fhéadfadh na húdaráis bhreithiúnacha na forais le briseadh sna tréimhsí teorann maidir le dliteanas a shocrú. Bhí easpa soiléireachta agus intuarthachta ag baint le cur i bhfeidhm na chéad fhomhíre d’Airteagal 155 de Chód Coiriúil 2009, rud a bheadh ina chúis le cleachtas breithiúnach nach raibh ar aon dul amháin. Níor cuireadh ar fáil leis an dlí atá i bhfeidhm an reachtaíocht atá ag teastáil chun cur i bhfeidhm intuartha den chéad fhomhír d’Airteagal 155 den Chód Coiriúil arna lua a bhaint amach, i ndiaidh bhreithiúnas Uimh. 297/2018.
–        Dá dheasca sin, níor tugadh le fios ar chor ar bith le reacht daonna na Rómáine gur briseadh an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil idir dáta fógartha bhreithiúnas Uimh. 297/2018 agus teacht i bhfeidhm ghníomh reachtach an reachtais lena dtugtar na forais leis an mbriseadh ar an tréimhse theorann sin chun rialtachta go sainráite. (12)
(c)    Breithiúnas 67/2022 ón gCúirt Uachtarach
10.      I mbreithiúnas 67/2022 an 25 Deireadh Fómhair 2022 (‘breithiúnas 67/2022’), arna fhoilsiú an 28 Samhain 2022, rinne an Chúirt Uachtarach na ráitis seo a leanas:
–        Is rialacha dlí choiriúil ábhartha (shubstaintigh) iad na rialacha maidir le briseadh na dtréimhsí teorann. Ó thaobh a gcur i bhfeidhm ó thaobh ama de, tá siad faoi réir phrionsabal neamh-chúlghabhálacht an dlí choiriúil, dá dtagraítear in Airteagal 3 de Chód Coiriúil 2009, ach amháin na forálacha is trócairí, i gcomhréir le prionsabal an lex mitior sa dara fomhír d’Airteagal 15 de Bhunreacht na Rómáine agus in Airteagal 5 den Chód Coiriúil thuasluaite.
–        Níor tugadh aon fhoras faoin gcéad fhomhír d’Airteagal 155 de Chód Coiriúil 2009 le briseadh na tréimhse teorann maidir le dliteanas coiriúil idir an 25 Meitheamh 2018 (dáta fógartha bhreithiúnas Uimh. 297/2018, mar a shonraítear le breithiúnas bunreachtúil Uimh. 358/2022) agus an 30 Bealtaine 2022.
–        Ní fhéadfaidh údarás breithiúnach, a dtugtar caingean urghnách le haghaidh neamhniú os a chomhair, ar bhonn éifeachtaí bhreithiúnais bhunreachtúla Uimh. 297/2018 agus Uimh. 358/2022, athscrúdú a dhéanamh ar an tréimhse theorann maidir le dliteanas coiriúil, má tá tionchar an fhorais le haghaidh an cás coiriúil a dhíbhe pléite ag an gcúirt achomhairc, agus scrúdú déanta aici ar a thionchar le linn na n‑imeachtaí roimh bhreithiúnas bhunreachtúil Uimh. 358/2022.
3.      Cásdlí na Rómáine tar éis an bhreithiúnais in Lin I
11.      Thug an Chúirt Uachtarach, in dhá fhoirmíocht bhreithiúnacha mhéadaithe, (13) breithiúnais Uimh. 37 an 17 Meitheamh 2024 (‘breithiúnas 37/2024’) agus Uimh. 16 an 16 Meán Fómhair 2024 (‘breithiúnas 16/2024’), ina ndearna sí anailís ar thionchar an bhreithiúnais in Lin I ar ábhar na tarchuir seo le haghaidh réamhrialú.
12.      D’ainneoin go rachaidh mé i ngleic leis an ábhar ina dhiaidh, cuireann an dá bhreithiúnas sin ón gCúirt Uachtarach cosc ar chúirteanna na Rómáine an cásdlí náisiúnta maidir le cur i bhfeidhm phrionsabal an lex mitior a fhágáil gan feidhm maidir le briseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil.
II.    Fíorais, díospóid agus ceisteanna a tharchuirtear
13.      Go bunúsach, ba iad fíorais na n‑imeachtaí coiriúla, mar a leagtar amach san ordú tarchuir iad, na fíorais a leanas.
14.      Idir an 3 Bealtaine 2012 agus an 23 Eanáir 2014, ina cháil mar stiúrthóir ar dhá chuideachta tráchtála agus chun críche coiriúla amháin, chuir M. G. D. 12 shonrasc cánach ar fáil arís agus arís eile agus d’aon ghnó do B. V., atá ina comhchúisí sna himeachtaí céanna, a bhain le héadálacha dlítheanacha.
15.      Chuir B. V. na sonraisc isteach i gcuntais cuideachta tráchtála eile, agus é mar aidhm leis sin an méid inchánach a laghdú agus dochar a dhéanamh don Státchiste. B’ionann an damáiste a rinneadh don Státchiste agus 268 536 lei na Rómáine (RON) (arbh ionann le EUR 59 304), arbh ionann CBL agus RON 163 656 (arbh ionann le EUR 36 142).
16.      An 24 Feabhra 2022, chiontaigh Tribunalul Bihor (an Chúirt Réigiúnach, Bihor, an Rómáin) M. G. D. sna gníomhartha ar cúisíodh é ina leith mar ghníomhartha comhpháirteacha i gcion calaoise cánach.
17.      An 21 Márta 2024, sheas Curtea de Apel Oradea (Cúirt Achomhairc Oradea, an Rómáin) le hachomharc M. G. D. i gcoinne an bhreithiúnais ag an gcéad chéim.
18.      Le breithiúnas an 21 Márta 2024, díbheadh na himeachtaí coiriúla i leith M. G. D. tar éis measúnú a dhéanamh ar dhul in éag na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil i leith an chiona leanúnaigh arb é atá ann cabhrú le himghabháil cánach agus í a neartú, dá bhforáiltear in Airteagal 9(1)(c) de Dhlí Uimh. 241/2005. (14)
19.      Chuir an Ministerio Fiscal (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí) achomharc isteach ar phointe dlí i gcoinne bhreithiúnas an 21 Márta 2024. Luaitear ann nach gá na himeachtaí coiriúla a dhíbhe, ós rud é go raibh an breithiúnas in Lin I (15) infheidhme agus, dá bhrí sin, nach raibh an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil imithe in éag. (16)
20.      Tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire, arna thabhairt tar éis an bhreithiúnais in Lin I, go gcuirtear i bhfeidhm leis an mbreithiúnas atá faoi achomharc an caighdeán náisiúnta maidir le cur i bhfeidhm an dlí choiriúil is trócairí, mar a shuigh an Chúirt Uachtarach féin i mbreithiúnas 67/2022 agus a dheimhnigh (i bhfoirmíochtaí breithiúnacha seachas iad siúd atá le tarchur) i mbreithiúnais 37/2024 agus 16/2024, atá ceangailteach ar na cúirteanna náisiúnta.
21.      Sa chomhthéacs sin, cuireann Seomra Coiriúil na Cúirte Uachtaraí na ceisteanna seo a leanas faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1)      Agus Airteagal 325 [CFAE], Airteagal 1(1)(a) agus Airteagail 2 agus 9 [de Choinbhinsiún PIF], [agus] Airteagal 49 den Chairt [um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh] á léiriú agus á gcur i bhfeidhm, in éagmais foráil den dlí náisiúnta lena leagtar síos íosmhéid le haghaidh calaois a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais, an gcaithfear forálacha dhlí an Aontais a léiriú sa chaoi nach meastar calaois a bheith tromchúiseach ach amháin má bhaineann sí le méid atá níos mó ná EUR 50 000?
2)      Má thugtar freagra diúltach ar an gceist roimhe seo, an gcaithfear forálacha Airteagal 2 CAE, Airteagal 4(2) agus (3) CAE, Airteagal 2(2) CFAE, Airteagal 325(1) CFAE agus Airteagal 2(1) de Choinbhinsiún PIF, arna léiriú ag breithiúnas na Cúirte Breithiúnais in Lin, [chomh maith le] hAirteagal 49(1), Airteagal 52(3) agus Airteagal 53 den Chairt, a léiriú sa chaoi, in imeachtaí coiriúla a bhaineann le cionta a bhaineann le [cáin bhreisluacha (CBL)], nach mór don chúirt náisiúnta an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann le prionsabal an lex mitior a fhágáil gan feidhm, mar a leagtar amach i gcásdlí ceangailteach chúirt uachtarach an Bhallstáit sin, ar dá réir a rinneadh na gníomhartha nós imeachta a rinneadh roimh an bhforáil reachtach náisiúnta lena rialaítear na forais le haghaidh briseadh na dtréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil a neamhbhailíochtú, i gcás:
(a)      ina bhfuil dífheidhmiú an chaighdeáin náisiúnta sin ar neamhréir leis an toirmeasc ar chur i bhfeidhm lex tertia – prionsabal an stádais bhunreachtúil;
(b)      agus an cásdlí náisiúnta sin á chur i bhfeidhm, go bhféadfar a mheas go [raibh] an tréimhse theorann ghinearálta le haghaidh dliteanas coiriúil imithe in éag sular tugadh an breithiúnas in Lin [I];
(c)      ina bhfuil sé d’éifeacht ag neamhchur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta sin, ar bhonn dhlí an Aontais, leibhéal cosanta a áirithiú do na cearta bunúsacha a chumhdaítear sa Chairt nach bhfuil coibhéiseach ná inchomparáide leis an gcosaint a ráthaítear le hAirteagal 7 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine [‘ECHR’];
(d)      nach bhforáiltear leis an dlí náisiúnta do chritéir shonracha ar ar a mbonn a fhéadfaidh cúirt an Bhallstáit measúnú a dhéanamh, mar réamhphointe, ar an [mbaol córasach] go mbeidh saoirse ó phionós ann mar thoradh ar chur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta sin i gcás cionta calaoise tromchúisí lena ndéantar difear do leasanna airgeadais an [Aontais]?’
III. Nós imeachta os comhair na Cúirte Breithiúnais
22.      Fuarthas an iarraidh ar réamhrialú ag an gCúirt Bhreithiúnais an 10 Aibreán 2025. Déileáladh leis faoin nós imeachta brostaithe, i gcomhréir le hAirteagal 105 de Rialacha Nós Imeachta na Cúirte Breithiúnais.
23.      Chuir Rialtas na Rómáine agus an Coimisiún Eorpach barúlacha i scríbhinn isteach. Rinne an dá pháirtí idiragairt ag an éisteacht a tionóladh an 7 Deireadh Fómhair 2025.
IV.    Measúnú
A.      An chéad cheist a tharchuirtear
24.      Is mian leis an gcúirt a rinne an tarchur a fháil amach, go bunúsach, más rud é, in éagmais foráil den dlí náisiúnta lena socraítear íosmhéid chun calaoise lena ndéantar difear do leasanna airgeadais an Aontais a mheas mar chalaois thromchúiseach, go bhfuil calaois CBL le haicmiú mar chalaois thromchúiseach ar an mbonn amháin go mbaineann sí le méid atá níos airde ná EUR 50 000.
25.      Is iad na rialacha de dhlí an Aontais atá an chúirt a rinne an tarchur ag iarraidh go léireofaí ná Airteagal 325 CFAE agus Airteagail 1(1), (2) agus (9) de Choinbhinsiún PIF, i bhfianaise phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis, a chumhdaítear in Airteagal 49 den Chairt.
1.      Airteagal 325 CFAE
26.      Ceanglaítear le hAirteagal 325(1) CFAE ar na Ballstáit calaois agus aon ghníomhaíochtaí neamhdhlíthiúla eile a dhéanann díobháil do leasanna airgeadais an Aontais a chomhrac trí bhearta a bheidh mar chosc agus a bheidh éifeachtúil. (17) Ní chuirtear teorainn le pionósú san fhoráil sin do chalaois thromchúiseach agus tagraíonn sí, gan níos mó saothair, don chalaois amháin, gan cháiliú, a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais.
27.      Arís, ní luaitear coincheap na calaoise tromchúisí in Airteagal 325 CFAE, atá le feiceáil i gCoinbhinsiún PIF (Airteagal 2), áfach.
28.      Dá bhrí sin, ní thugtar aon fhreagra sonrach ar chéad cheist na cúirte a rinne an tarchur leis an léiriú ar Airteagal 325 CFAE.
2.      Coinbhinsiún PIF
29.      Sainítear in Airteagal 1 de Choinbhinsiún PIF, chun críocha an Choinbhinsiúin sin, iompar arb ionann é agus calaois a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais.
30.      Ceanglaítear ar na Ballstáit, le hAirteagal 2 de Choinbhinsiún PIF na bearta is gá a dhéanamh chun a áirithiú go mbeidh an t‑iompar dá dtagraítear in Airteagal 1 inphionóis le pionóis choiriúla atá éifeachtúil, comhréireach agus mar chosc, lena n‑áirítear, ar a laghad i gcás calaois thromchúiseach, pionóis lena mbaineann cailleadh saoirse a bhféadfadh eiseachadadh a bheith mar thoradh orthu.
31.      Faoin bhforáil sin (Airteagal 2(1) agus (2) de Choinbhinsiún PIF):
‘1.      […] [C]aithfear aon chalaois a dhéanann difear d’íosmhéid atá le socrú ag gach Ballstát a mheas mar chalaois thromchúiseach. Ní fhéadfar an t‑íosmhéid a shocrú ag méid is mó ná [EUR] 50 000.
2.      Féadfaidh Ballstát foráil a dhéanamh, áfach, i gcásanna de mhionchalaois a bhaineann le méid iomlán atá níos lú ná [EUR] 4 000 agus nach bhfuil imthosca tromchúiseacha ar leith de réir reachtaíocht an Bhallstáit sin ag baint léi, do phionóis de chineál éagsúil ó na pionóis dá bhforáiltear i mír 1’.
[Aistriúchán neamhoifigiúil]
32.      Tá an Chúirt tar éis a chinneadh go bhfuil foclaíocht Airteagal 2(1) de Choinbhinsiún PIF i dtéarmaí soiléire agus beachta agus nach bhfuil sé faoi réir aon choinníollacha, ar chaoi go bhfuil éifeacht dhíreach aige. (18)
33.      Dá bhrí sin, baineann an t‑idirdhealú idir na catagóirí calaoise a dhéanann díobháil do leasanna airgeadais an Aontais go sonrach le Coinbhinsiún PIF. De bhun Airteagal 2 de:
–        Sainmhínítear mionchalaois mar chalaois is lú ná EUR 4 000 agus nach bhfuil aon imthosca tromchúiseacha ar leith ann. Is féidir leis na Ballstáit pionós a ghearradh ar mhionchalaois den sórt sin le pionóis riaracháin, cé nach gcuireann aon rud cosc orthu rogha a dhéanamh é sin a dhéanamh le pionóis choiriúla.
–        Is mó ná EUR 4 000 an méid calaoise nach mionchalaois í, ach ní gá gur calaois thromchúiseach í, agus a bhfuil imthosca ar leith ag baint léi. Ba cheart do na Ballstáit pionóis choiriúla a bheidh mar chosc agus a bheidh éifeachtúil a ghearradh orthu.
–        Is éard is calaois thromchúiseach ann ná calaois is mó ná EUR 4 000, a bhaineann le himthosca tromchúiseacha ar leith agus a dhéanann díobháil d’‘íosmhéid atá le socrú ag gach Ballstát’ do leasanna airgeadais an Aontais. Ní fhéadfar an t‑íosmhéid a shocrú ag méid is mó ná [EUR] 50 000. Ba cheart do na Ballstáit pionós a ghearradh ar chalaois thromchúiseach le pionóis choiriúla éifeachtúla agus a bheidh mar chosc, ar cheart pianbhreitheanna coimeádta a d’fhéadfadh a bheith ina gcúis le heiseachadadh a bheith ag gabháil léi.
34.      De réir Airteagal 9 de, ní chuirtear cosc ar na Ballstáit, le Coinbhinsiún PIF, forálacha den dlí náisiúnta a ghlacadh lena gcuirtear pionós níos déine ar chalaois in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais.
35.      Dá bhrí sin, féadfaidh na Ballstáit a chinneadh pianbhreitheanna coimeádta a fhorchur chun pionós a ghearradh ar aon chatagóir calaoise. Féadfaidh siad suim níos lú ná EUR 50 000 a shocrú freisin chun aicmiú mar chalaois thromchúiseach in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais nó chun nach socraítear aon tairseach leo. (19)
36.      Is inniúlacht roinnte idir an tAontas agus na Ballstáit, de réir bhrí Airteagal 4(2) CFAE an chosaint ar leasanna airgeadais an Aontais trí phionóis choiriúla a fhorchur. (20)
37.      Is fíor gur thagair cuid de chásdlí na Cúirte Breithiúnais do chalaois thromchúiseach in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh d’fhonn béim a leagan ar thosaíocht dhlí an Aontais ar rialacha náisiúnta a d’fhág go raibh a chos ar bolg níos deacra. (21) I gcinntí eile, áfach, níor thagair sí ach do chalaois gan aon aidiacht a chur leo. (22)
38.      I mo thuairimse, níl na difríochtaí sin suntasach agus is iad cineál agus méid ghníomhaíochtaí calaoiseacha na ndíospóidí ba chúis leis na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú is cúis leo.
39.      Dá bhrí sin, fágtar le dlí an Aontais go bhfuil sé de shaoirse ag na Ballstáit coincheap na calaoise tromchúisí a shainiú, leis an gceanglas, má shocraíonn siad é ar bhonn tairseach chainníochtúil, nach bhféadfaidh an t‑íosmhéid atá le socrú ag gach Ballstát a bheith níos mó ná EUR 50 000.
3.      Reachtaíocht na Rómáine
40.      Tá reachtaíocht intíre glactha ag an Rómáin a bhain leas, de réir na faisnéise sa chomhad, as an bhféidearthacht a tugadh le Coinbhinsiún PIF an smacht ar chalaois in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais a neartú.
41.      Liostaítear na catagóirí gníomhartha ar cionta calaoise cánach iad a gcuirtear pionós orthu le pianbhreith choimeádta, gan beann ar mhéid an damáiste a rinneadh in Airteagal 9(1) de Dhlí Uimh. 241/2005, sa leagan a bhí i bhfeidhm an 23 Eanáir 2014.
42.      Leagtar síos tairseacha íosta don damáiste a dhéantar, ach amháin chun teorainneacha íosta agus uasta na bpianbhreitheanna coimeádta a mhéadú in Airteagal 9(2) agus (3) de Dhlí Uimh. 241/2005.
43.      Dealraíonn sé dom go bhfuil rogha reachtach na Rómáine i gcomhoiriúint le hAirteagal 325 CFAE agus le Coinbhinsiún PIF.
44.      In éagmais riail náisiúnta lena leagtar síos tairseach íosta le haghaidh damáiste, is faoi na cúirteanna náisiúnta atá sé a chinneadh an ann d’imthosca a fhágann, i gcomhréir lena reachtaíocht náisiúnta choiteann, go bhfuil an chalaois a rinneadh tromchúiseach. Féadfar a áireamh orthu sin cineál leanúnach an chiona, (23) ceist an atitimeachais, méid eagrúcháin na calaoise, ballraíocht i gcomhlachas ciontóirí nó in eagraíocht choiriúil agus méid na calaoise.
4.      Aicmiú na calaoise sa díospóid bhunaidh
45.      Sa chás seo, ba é RON 268 536 (arbh ionann le EUR 59 304) an damáiste iomlán a rinneadh don Státchiste, arbh ionann CBL agus RON 163 656 de (arbh ionann le EUR 36 142).
46.      I bhfianaise a gcineáil agus a n‑éifeachtaí, d’fhéadfadh na fíorais atá i gceist,(24) i bprionsabal, a bheith ina gcalaois de réir bhrí Airteagal 325 CFAE agus Airteagal 1(1)(b) de Choinbhinsiún PIF. (25)
47.      Cumhdaítear, leis an gcoincheap ‘calaois’ i gCoinbhinsiún PIF, (26) an t‑ioncam ó chur i bhfeidhm ráta aonfhoirmeach ar bhonn measúnaithe CBL comhchuibhithe, arna shocrú de réir rialacha an Aontais. Ní bhaineann sé le hábhar nach mbailítear CBL go díreach thar ceann an Aontais Eorpaigh. (27) Ina theannta sin, ba cheart méid iomlán na calaoise a chur san áireamh, i bhfianaise a dheacra atá sé a tionchar ar bhuiséad an Aontais agus ar bhuiséad an Bhallstáit a mheas go beacht. (28)
48.      Faoi réir mheasúnú na cúirte a rinne an tarchur, tá an dealramh air:
–        Go sáraíonn méid foriomlán an damáiste (i.e. ní hamháin an damáiste a rinneadh do leasanna airgeadais an Aontais) an tairseach EUR 50 000 a leagtar síos in Airteagal 2(2) de Choinbhinsiún PIF chun calaois a aicmiú mar chalaois thromchúiseach.
–        Eagraíodh agus scaipeadh an chalaois thar thréimhse nach mór 2 bhliain.
–        Bhí cion den sórt sin faoi réir pionós pianbhreithe príosúnachta le dlí na Rómáine a bhí i bhfeidhm tráth an chiona.
49.      Ó thaobh dhlí an Aontais de, níl aon rud ann, dá bhrí sin, chun cosc a chur ar an gcúirt a rinne an tarchur an sárú a aicmiú mar chalaois thromchúiseach ar leasanna airgeadais an Aontais, leis na gnéithe breise sin agus aon ghné bhreise a bhféadfadh sí measúnú a dhéanamh orthu faoina dlí náisiúnta (atitimeachas, ballraíocht in eagraíocht choiriúil nó tuilleadh).
5.      Conclúid eatramhach
50.      I mbeagán focal, ní mór Airteagal 325(1) CFAE agus Airteagail 1, 2 agus 9 de Choinbhinsiún PIF a léiriú sa chaoi go bhféadfaidh na Ballstáit calaois in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais a aicmiú mar chalaois thromchúiseach fiú nuair nach airde ná EUR 50 000 í.
B.      An dara ceist a tharchuirtear
51.      Tá comhréir chasta ag an dara ceist a tharchuirtear.
52.      Go foirmeálta, is é a iarrann an chúirt a rinne an tarchur ná léiriú ar Airteagail 2 agus Airteagal 4(2) agus (3) CAE, Airteagal 2(2) agus Airteagal 325(1) CFAE, Airteagal 2(1) de Choinbhinsiún PIF agus Airteagal 49, Airteagal 52(3) agus Airteagal 53 den Chairt.
53.      Is mian leis an gcúirt a rinne an tarchur a fháil amach an gá na forálacha sin a léiriú ‘[…] sa chaoi, in imeachtaí coiriúla a bhaineann le cionta a bhaineann le [CBL], nach mór don chúirt náisiúnta an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann le prionsabal an lex mitior a fhágáil gan feidhm, mar a leagtar amach i gcásdlí ceangailteach chúirt uachtarach [Ballstáit].’
54.      Ceanglaítear leis an bhfreagra ar an dara ceist, ar an gcéad dul síos, aird a thabhairt ar an staid a cruthaíodh sa Rómáin leis an mbreithiúnas in Lin I. Ós rud é go ndearna mé scrúdú ar an staid sin i gcuid 1 den cheannteideal seo,
–        tagróidh mé do mo Thuairim in Lin I (mír 2);
–        tabharfaidh mé aghaidh ar na deacrachtaí a bhaineann leis an mbreithiúnas in Lin I a chur i bhfeidhm maidir leis na cionta arna bhforordú, le breithiúnas críochnaitheach nó dá uireasa (mír 3);
–        pléifidh mé na fadhbanna a thagann chun cinn le cur i bhfeidhm an phrionsabail náisiúnta lena dtoirmisctear lex tertia a chruthú (mír 4), agus
–        ar deireadh, díreoidh mé ar intuarthacht agus ar bheachtas an chritéir lena gceadaítear, de réir an bhreithiúnais in Lin I, gan an caighdeán náisiúnta cosanta a chur i bhfeidhm (mír 5).
1.      An staid a cruthaíodh sa Rómáin leis an mbreithiúnas in Lin I
55.      Tugadh an breithiúnas in Lin I an 24 Iúil 2023. Sa bhreithiúnas sin, mar a luaigh mé cheana féin, chinn an Chúirt an méid seo a leanas:
–        D’fhéadfadh an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann le hintuarthacht an dlí choiriúil (mar thoradh ar Bhreithiúnas Bunreachtúil Uimh. 297/2018) agus an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann le prionsabal chur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí (mar thoradh ar bhreithiúnas na Cúirte Uachtaraí 67/2022) baol córasach saoirse ó phionós a chruthú chun tairbhe déantóirí calaoise tromchúisí in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais.
–        Tá an dá chaighdeán, i bprionsabal, ar neamhréir le hAirteagal 325(1) CFAE agus le hAirteagail 1 agus 2 de Choinbhinsiún PIF. Ráthaíochtaí a bhí iontu a théann níos faide ná na cearta a chosnaítear le hAirteagal 49 den Chairt agus, dá bhrí sin, le hAirteagal 7 de CECD. Níl sé d’oibleagáid ar chúirteanna náisiúnta, áfach, gan rialuithe na Cúirte Bunreachtúla maidir leis an gcéad chaighdeán a chur i bhfeidhm.
56.      Sa bhreithiúnas in Lin I, tar éis fhasach M. A. S. agus M. B. a leanúint, glacadh le teorainn sheachtrach a bheith le tosaíocht dhlí an Aontais: níor ceanglaíodh ar chúirteanna na Rómáine an cásdlí náisiúnta a bunaíodh le breithiúnais bhunreachtúla Uimh. 297/2018 agus Uimh. 358/2022 a fhágáil gan feidhm, d’ainneoin baol córasach a bheith ann go mbeadh saoirse ó phionós ann i leith cionta calaoise tromchúisí a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais, a mhéid atá na breithiúnais sin bunaithe ar phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis mar a chumhdaítear leis an dlí náisiúnta é, i dtaca lena gceanglais a bhaineann le hintuarthacht agus beachtas an dlí choiriúil.
57.      Bíodh sin ráite, sa bhreithiúnas in Lin I, ní hé gur glacadh leis an teorainn sheachtrach sin a bheith á chur le tosaíocht Airteagal 325(1) CFAE agus Airteagail 1 agus 2 de Choinbhinsiún PIF mar gheall ar chaighdeán náisiúnta phrionsabal an lex mitior. Dearbhaíodh ann go bhfuil cúirteanna Ballstáit faoi oibleagáid caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann leis an bprionsabal maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí (lex mitior) – lenar féidir amhras a chaitheamh ar bhriseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil i gcásanna dá leithéid sin mar gheall ar ghníomhartha nós imeachta a rinneadh sula ndearnadh an dearbhú neamhbhailíochta, lena n‑áirítear i gcomhthéacs caingne in aghaidh breithiúnais chríochnaitheacha – a fhágáil gan feidhm.
58.      Sheas an Chúirt leis an gcásdlí in Lin I in dhá ordú an 9 Eanáir 2024. (29)
59.      Is cosúil nach nglacann an Chúirt Uachtarach (nó cuid dá foirmíochtaí ar a laghad) le cásdlí Lin I a mhéid a bhaineann le neamhchur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí. Go bunúsach, léiríodh an drogall sin ina breithiúnais i gCásanna 37/2024 agus 16/2024, a ndéanfaidh mé scrúdú ar a n‑ábhar thíos.
(a)    Breithiúnas na Cúirte Uachtaraí 37/2024
60.      Sa bhreithiúnas sin, chinn an Chúirt Uachtarach go bhfuil an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil – nach féidir a scaradh óna bhriseadh – ina ghnás, faoi dhlí na Rómáine, a bhaineann leis an dlí substainteach agus atá, inter alia, faoi réir phrionsabal an lex mitior. Ar bhonn an bhunúis sin, tá sí den tuairim:
–        Go dtugtar léiriú nithiúil ar phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis, mar a leagtar síos in Airteagal 7 de ECHR agus in Airteagal 49 den Chairt, leis an gcaighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann leis an bprionsabal maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí, lena n‑áirítear maidir le briseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil, agus áirithítear cosaint níos leithne leis, rud a chiallaíonn nach mór é a chur i bhfeidhm le tosaíocht.
–        Áirithítear leibhéal cosanta nach bhfuil coibhéiseach ná inchomparáide leis an leibhéal atá in Airteagal 7 de CECD leis an oibleagáid a fhorchuirtear ar chúirteanna náisiúnta leis an mbreithiúnas in Lin I. Agus measúnú á dhéanamh ar chomhoiriúnacht rialacha náisiúnta dlí le dlí an Aontais i réimse chosaint leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh, chuir an Chúirt Bhreithiúnais an fhaisnéis agus na mínithe a thug an chúirt a rinne an tarchur san áireamh, a léirigh go mícheart, ar bhealaí áirithe, an staid dhlíthiúil a eascraíonn as na breithiúnais náisiúnta maidir le prionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis agus le héifeachtaí bhreithiúnais na Cúirte Bunreachtúla.
–        Dá ndéanfaí an cásdlí a bunaíodh le breithiúnas 67/2022 a fhágaint gan feidhm, bheadh sárú ar an gceart bunúsach chun dlíthiúlacht na gcionta coiriúla agus na bpionós, mar a chuirtear in iúl sa dlíchóras náisiúnta é, agus chun deimhneacht dhlíthiúil a fháil, trí réamhriachtanais a chruthú do chur i bhfeidhm éagsúil na córa dlíthiúla do dhlíthe comhthráthacha le himeacht ama de réir chineál an chiona, ag brath ar cé acu is cion é a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais nó cion eile.
(b)    Breithiúnas na Cúirte Uachtaraí 16/2024
61.      Sa bhreithiúnas sin, dúirt an Chúirt Uachtarach an méid seo a leanas:
–        Gan beann ar mhéid an damáiste, agus gan gá le measúnú sonrach a dhéanamh ar an mbaol córasach a bhaineann le saoirse ó phionós i ngach cás a bhaineann le cionta in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais agus cionta éillithe, níl sé d’éifeacht ag céimeanna nós imeachta a glacadh roimh an 25 Meitheamh 2018 (an dáta a foilsíodh in Monitorul Oficial al României de Bhreithiúnas Uimh. 297/2018 ón gCúirt Bhunreachtúil) an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil a bhriseadh ach amháin más é an dlí coiriúil is trócairí arna chinneadh ina iomláine i gcomhréir le Breithiúnas Bunreachtúil Uimh. 265 an 6 Bealtaine 2014 (‘Breithiúnas Bunreachtúil Uimh. 265/2014’) an Cód Coiriúil nó an dlí coiriúil speisialta, sa leagan atá i bhfeidhm idir an 1 Feabhra 2014 agus an 24 Meitheamh 2018. (30)
–        De réir chásdlí na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine (‘ECtHR’), is faoi na cúirteanna atá sé forálacha ECHR agus cásdlí ábhartha ECtHR maidir le léiriú ar chearta doshannta a chinneadh agus a chur i bhfeidhm i gcás, maidir leis na cearta sin, ina bhfuil neamhréireacht idir an caighdeán cosanta a thugtar leis an gCairt, arna léiriú ag an gCúirt, ar thaobh amháin, agus an caighdeán a thugann ECtHR, ar an taobh eile, chun go bhfuil an dara ceann níos ísle ná an dara ceann.
–        Tagann prionsabail dhlíthiúlacht na gcionta coiriúla, cúlghabhálacht an dlí choiriúil is trócairí agus neamh-aisghníomhaíocht an dlí choiriúil is tromchúisí faoi chatagóir na gceart doshannta, atá teoranta do thraidisiúin bhunreachtúla na mBallstát.
–        Maidir leis an sásra chun an dlí coiriúil is trócairí a chur i bhfeidhm sa dlí náisiúnta, chinn an Chúirt Bhunreachtúil (breithiúnas bunreachtúil Uimh. 265/2014) gur gá an dlí coiriúil is trócairí ina iomláine a chur i bhfeidhm, rud a thugann le tuiscint go bhfuil rogha le déanamh, idir na dlíthe arna n‑achtú agus an critéar measúnaithe in concreto, maidir le dlí coiriúil aonair atá le cur i bhfeidhm, eadhon, an dlí coiriúil is trócairí.
–        Is ar an mbealach sin amháin is féidir cóir dhlíthiúil dhifreálach a sheachaint i gcás cion coiriúil (mar shampla, i gcás ina suitear go bhfuil forais ann chun an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil a bhriseadh i gcás chalaois CBL agus, ag an am céanna, easpa foras den sórt sin i gcás calaois cánach corparáide lasmuigh de bhuiséad an Aontais) nó chun caighdeán dúbailte ceart bunúsach a chruthú, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le pionós neamhdhleathach a fhorchur.
–        Dá bhrí sin, fiú tar éis an bhreithiúnais in Lin I, chun a chinneadh cé na gníomhartha nós imeachta a bhriseann an tréimhse theorann roimh an 25 Meitheamh 2018, ní mór do chúirteanna na Rómáine an dlí coiriúil is trócairí ina iomláine a chinneadh agus cruthú lex tertia a sheachaint.
–        Mar institiúid den dlí coiriúil substainteach, tá an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil ar cheann de na critéir atá le cur san áireamh agus an dlí coiriúil is trócairí á chur i bhfeidhm ina iomláine agus ní mór measúnú a dhéanamh uirthi faoi chuimsiú an tsásra arna chruthú le breithiúnas bunreachtúil Uimh. 265/2014.
–        Ós rud é, le linn na tréimhse ón 25 Meitheamh 2018 go dtí an 30 Bealtaine 2022, go ndeachaigh na tréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil gan bhriseadh, is é a bheadh d’éifeacht ag cásdlí na Cúirte Bunreachtúla a fhágaint gan feidhm ná dliteanas coiriúil a athbheochan – faoi dhlí coiriúil níos sriantaí ina dhiaidh sin – tar éis dhul in éag na dtréimhsí teorann lena mbaineann, rud a bheadh ina shárú ar Airteagal 7(1) ECHR.
2.      An Tuairim in Lin I (31)
62.      Níorbh iomchuí, ó mo thaobhsa de, na breithnithe a leagtar amach sa Tuairim in Lin I a athdhearbhú ina n‑iomláine, ar breithnithe iad nár tháinig an Chúirt Bhreithiúnais leo.
63.      Leis an léiriú arna mholadh sa Tuairim sin, bheadh Airteagal 49 den Chairt, mar theorainn le tosaíocht dhlí an Aontais, tar éis a bheith ina chosaint ar an gcur i bhfeidhm a rinne cúirteanna na Rómáine ar léiriú bhreithiúnais na Cúirte Bunreachtúla agus na Cúirte Uachtaraí maidir le briseadh na dtréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil, ina gcáil mar an dlí coiriúil is trócairí.
64.      Bhainfí an toradh céanna amach trí chásdlí M. A. S. agus M. B. a leathnú chuig cás Lin I, is é sin le rá trí thosaíocht a thabhairt do chur i bhfeidhm chaighdeán náisiúnta cosanta phrionsabail an lex mitior (caighdeán níos airde ná Airteagal 49 den Chairt) ar Airteagal 325 CFAE, chun cosaint na gceart bunúsach a mhéadú go barr, thar an gcosaint a dhéantar ar leasanna airgeadais an Aontais i gcásanna calaoise tromchúisí.
65.      Anois, tugtar an deis don Chúirt (ar cheart di a thapú, dar liom féin) athmhachnamh a dhéanamh ar an gcuid sin den bhreithiúnas in Lin I
a bhaineann le gan an caighdeán náisiúnta is airde cosanta do phrionsabal an lex mitior a chur i bhfeidhm.
66.      Leis an dílseacht atá dlite ag na hAbhcóidí Ginearálta don Chúirt Bhreithiúnais, ceanglaítear orthu a chur in iúl cad a mheasann siad a bheith lag i mbreithiúnas a tugadh cheana, ionas gur féidir é a mhíniú níos fearr (fiú ar bhealach nach n‑aontaíonn leis an Tuairim) agus freagra breithiúnach a thabhairt, a mhéid is féidir, a bheadh díolmhaithe ó cháineadh, (32) nó é a shoiléiriú (chun é a cheartú fiú), mar a bhí i gceist i gcás M A. S. agus M. B. i ndáil leis an mbreithiúnas roimhe sin in Taricco, i gcomhthéacs idirphlé leis na cúirteanna náisiúnta is airde.
67.      Ón taobh sin de, tá mé den tuairim, go háirithe, go bhfuil dhá chuid áirithe den bhreithiúnas in Lin I a mbeadh míniú breise ag teastáil ina leith.
68.      Baineann an chéad cheann leis an ráiteas i mír 108 den bhreithiúnas in Lin I: ‘[…] is léir ó chásdlí na Cúirte nach dtagann na rialacha lena rialaítear [tréimhsí teorann] in ábhair choiriúla faoi raon feidhme Airteagal 49(1) den Chairt (féach, chuige sin, [an breithiúnas in Taricco], míreanna 54 go 57)’.
69.      Mar sin féin, ní féidir a thuiscint go cuimsitheach ó na míreanna sin den bhreithiúnas in Taricco go n‑eisiatar na rialacha maidir le tréimhsí teorann in ábhair choiriúla ó raon feidhme Airteagal 49(1) den Chairt. Más mian leis an gCúirt an t‑eisiamh sin a choinneáil sa siúl, beidh uirthi teacht ar fhorais níos seasmhaí dó.
70.      An dara cuid a bhfuil, i mo thuairimse, míniú breise nó, más féidir, ceartú, de dhíth air, baineann sí le ‘méadú’ an bhaoil chórasaigh a bhaineann le saoirse ó phionós i gcás cionta tromchúiseacha i gcoinne leasanna airgeadais an Aontais, mar phríomhargóint chun diúltú don chaighdeán náisiúnta maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí. Mar a chuirfidh mé in iúl níos déanaí, ní beag na deacrachtaí a thagann chun cinn leis an argóint seo. (33)
71.      Pé cás é, mar Abhcóide Ginearálta I, ní mór dom machnamh a dhéanamh ar an bhféidearthacht go gcoinneodh an Chúirt cásdlí Lin I agus go ndéanfadh sí anailís ar na bacainní a bhíonn roimh an gcúirt a rinne an tarchur agus í á chur i bhfeidhm sa Rómáin.
3.      Cur i bhfeidhm an bhreithiúnais in Lin I maidir le sáruithe faoi urchosc
72.      I gCeist 2(b), measann an chúirt a rinne an tarchur ‘agus an cásdlí náisiúnta […] á chur i bhfeidhm, go bhféadfar a mheas go [raibh] an tréimhse theorann ghinearálta le haghaidh dliteanas coiriúil imithe in éag sular tugadh an breithiúnas in Lin [I];’
73.      Más rud é gur tharla an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil, de bhun bhreithiúnas 67/2022 ón gCúirt Uachtarach, roimh an mbreithiúnas in Lin I, an bhféadfadh tionchar a bheith ag eascairt as Lin I ar imeachtaí coiriúla a bhaineann le cionta a bhfuil urchosc ama orthu cheana féin? Éilítear, leis an bhfreagra a iarrtar a thabhairt, ar suíodh an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil le breithiúnas críochnaitheach a bhfuil feidhm res judicata aige.
(a)    Breithiúnais náisiúnta chríochnaitheacha le héifeacht res judicata
74.      Tá sé mar chásdlí, arna athdhearbhú ag an gCúirt Bhreithiúnais, le hurraim a thabhairt don cheart chun cosaint dlí éifeachtach a fháil, go bhforálfaidh na Ballstáit do na leigheasanna urghnácha lena ndéantar gur féidir imeachtaí a athoscailt ar cuireadh clabhsúr orthu le breithiúnas críochnaitheach i ndiaidh réamhrialú maidir le léiriú.
75.      Ní cheanglaítear le dlí an Aontais, chun léiriú ar fhoráil infheidhme den dlí sin arna glacadh ag an gCúirt tar éis cinneadh cúirte ag a bhfuil feidhm res judicata a chur san áireamh, nach mór don chúirt sin, mar riail ghinearálta, athbhreithniú a dhéanamh ar an gcinneadh sin. (34)
76.      Ráthaítear cobhsaíocht an dlí agus an chaidrimh dhlíthiúil agus dea-riarachán an cheartais leis an bprionsabal res judicata. Dá bhrí sin, ní féidir agóid a dhéanamh i gcoinne cinntí breithiúnacha atá tagtha chun bheith críochnaitheach tar éis do gach ceart achomhairc a bheith ídithe nó tar éis do na teorainneacha ama a leagtar síos maidir le feidhmiú na leigheasanna sin dul in éag. (35)
77.      Dá bhrí sin, ní cheanglaítear, le dlí an Aontais, ar an gcúirt náisiúnta gan rialacha nós imeachta náisiúnta lena dtugtar feidhm res judicata do chinneadh a chur i bhfeidhm, fiú dá bhfágfadh sé sin go bhféadfaí staid náisiúnta atá ar neamhréir le dlí an Aontais a leigheas. (36)
78.      Nuair nach bhfuil rialacha ón Aontas ann i dtaca le hábhar ar leith, tagann na socruithe maidir leis an bprionsabal res judicata a chur i bhfeidhm faoi dhlíchóras intíre na mBallstát, de réir neamhspleáchas nós imeachta na mBallstát, de réir, áfach, phrionsabail na coibhéise agus na héifeachtachta. (37)
79.      I gcomhréir leis an gcásdlí sin, agus faoi réir mheasúnú na cúirte a rinne an tarchur ar a dlí náisiúnta, measaim nach féidir go mbeadh sé mar thoradh ar chur i bhfeidhm an bhreithiúnais in Lin I cinntí breithiúnacha críochnaitheacha, a tugadh sular tugadh an breithiúnas sin, a chur ar neamhní. Baineann an dodhéantacht dhlíthiúil sin le breithiúnais chríochnaitheacha a tugadh (roimh an breithiúnas in Lin I) agus an caighdeán náisiúnta cosanta is airde do phrionsabal an lex mitior á chur i bhfeidhm, fiú má chruthaíonn sé sin saoirse ó phionós i gcás coireanna tromchúiseacha i gcoinne leasanna airgeadais an Aontais.
80.      Táim den tuairim nach bhfuil aon cheann de na cásanna eisceachtúla ó chásdlí na Cúirte Breithiúnais ina gcuirtear tosaíocht rialacha an Aontais ar éifeacht res judicata na mbreithiúnas críochnaitheach náisiúnta bainteach le hábhar sa chás seo. Dá bhrí sin, ní mór tosaíocht a thabhairt don oibleagáid éifeacht res judicata na mbreithiúnas náisiúnta críochnaitheach a urramú thar rialacha an Aontais a shannadh. (38)
(b)    Breithiúnais neamhchríochnaitheacha
81.      Bunaítear an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil, sa chás seo, le breithiúnas achomhairc a ndearnadh achomharc ina leith ar phointe dlí chun na Cúirte Uachtaraí.
82.      Thug an Chúirt Bhreithiúnais léiriú neamhspleách ar choincheap an bhreithiúnais chríochnaithigh a úsáidtear san abairt dheireanach d’Airteagal 49(1) den Chairt. (39) Dá bhrí sin, ní féidir ciontú a mheas mar chiontú críochnaitheach i gcás ina bhféadfadh sé a bheith ina ábhar do ghnáthachomharc, is é sin le rá, aon achomharc atá mar chuid de ghnáthchúrsa na n‑imeachtaí agus, dá réir sin, arb ionann é agus gníomh nós imeachta nach mór d’aon cheann de na páirtithe a chur san áireamh go réasúnta. (40)
83.      De réir sainmhínithe, níl breithiúnas coiriúil a bhfuil achomharc ar phointe dlí inghlactha ina choinne tagtha chun bheith críochnaitheach agus taisceadh achomharc ar phointe dlí laistigh den teorainn ama. I bprionsabal, dá bhrí sin, d’fhéadfadh an Chúirt Uachtarach an breithiúnas in Lin I a chur i bhfeidhm gan iallach a bheith air res judicata a urramú, rud nach bhfuil ag an mbreithiúnas achomhairc, a deirim arís.
84.      Mar sin féin, is gá a mheas cad a tharlaíonn nuair a tharla an imghabháil cánach i bhfad roimh an mbreithiúnas in Lin I (sa chás seo idir 2012 agus 2014) agus gur chinn cúirt achomhairc, in 2024, go raibh urchosc ama ar an dliteanas coiriúil ó d’imigh an tréimhse 8 mbliana in éag, arna ríomh gan cur isteach ar chur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta cosanta an lex mitior. Sa chás sin, an bhfuil gá an dliteanas coiriúil a athghníomhú mar gheall ar an mbreithiúnas in Lin I?
85.      Tugaim freagra diúltach ar an gceist sin, agus é i gceist agam é a mhíniú.
86.      D’fhéadfaí a áitiú, ó tháinig sé i bhfeidhm (an 1 Nollaig 2009 agus an 1 Eanáir 2008 faoi seach), go bhfuil Airteagal 325 CFAE agus Airteagail 1 agus 2 de Choinbhinsiún PIF ina gceangal ar an Rómáin agus go léiríonn an breithiúnas in Lin I na forálacha sin le héifeacht ex tunc.
87.      Ar an gcaoi sin, bheadh caighdeán cosanta an lex mitior sa Rómáin a eascraíonn as breithiúnas 67/2022 ón gCúirt Uachtarach ar neamhréir le rialacha dhlí an Aontais a luaithe a thiocfaidh na rialacha sin (a bhfuil éifeacht dhíreach acu) i bhfeidhm maidir leis an Rómáin. D’fhágfaí le tosaíocht dhlí an Aontais go measfaí dliteanas coiriúil ag éirí as calaois thromchúiseach i dtaca le CBL a bheith fós ann i gcás ina mbeadh an tréimhse theorann tar éis a bheith sáraithe i gcomhréir le caighdeán lex mitior na Rómáine roimh an mbreithiúnas in Lin I, gan (an tréimhse theorann) a bheith dearbhaithe le breithiúnas críochnaitheach.
88.      Feictear dom, áfach, go gceanglaítear le cásdlí ECtHR, atá le cur i bhfeidhm i gcomhthéacs Airteagal 49 den Chairt i gcomhréir le hAirteagal 52(3) di, nach mór an léiriú sin a chur i leataobh.
89.      De réir ECtHR:
–        Tá athbhunú dliteanais choiriúil tar éis dhul in éag na tréimhse teorann ar neamhréir le bunphrionsabail na dlíthiúlachta (nullum crimen, nulla poena sine lege) agus na hintuarthachta a chumhdaítear in Airteagal 7 ECHR.
–        I gcás ina dtéann an tréimhse theorann in éag faoin dlí náisiúnta, agus mar thoradh air sin go n‑eisiatar dliteanas coiriúil, coisctear le hAirteagal 7 de CECD, an fhéidearthacht ionchúiseamh breise a dhéanamh i ndáil leis an gcion sin in éagmais bunús dlí bailí. Is é a bheadh i gceist lena mhalairt ná glacadh le ‘cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil chun aimhleas an duine lena mbaineann’. (41)
–        Ní cheanglaítear ar Stáit is Páirtithe le ECHR tréimhse theorann ábhartha a fhágáil gan feidhm agus, dá bhrí sin, tréimhse theorann atá imithe in éag a athbhunú. Tá cásanna ann nach féidir imeachtaí coiriúla a athoscailt agus tá ceann amháin acu ann inar dúnadh na himeachtaí sin mar gheall ar dhul in éag na tréimhse teorann dá bhforáiltear sa dlí náisiúnta. Lena n‑athoscailt, ardaítear saincheisteanna maidir le deimhneacht dhlíthiúil agus déantar difear do chearta na cosanta a ráthaítear le hAirteagal 7 ECHR. (42)
–        Mura gcuirtear urchosc ar chion coiriúil, tá gá le bunús dlí atá soiléir go leor agus intuartha, (43) bíodh sa dlí náisiúnta nó sa dlí idirnáisiúnta é. (44)
90.      Mar thoradh ar chur i bhfeidhm an bhreithiúnais in Lin I, i ndáiríre, tá tréimhsí teorann a bhí imithe in éag, de réir dhlí na Rómáine mar a léirigh a cúirteanna is airde é ‘athoscailte’. Ar an gcaoi céanna, athghníomhaítear ionchúiseamh coiriúil na calaoise i dtaca le CBL a rinneadh sular tugadh an breithiúnas in Lin I agus a bhfuil urchosc ama air cheana féin.
91.      Gan dochar don fhíoras nach mór an breithiúnas in Lin I a chomhlíonadh, amhail breithiúnais uile na Cúirte Breithiúnais, is ar éigean a d’fhéadfaí é a aicmiú mar bhunús dlí atá soiléir go leor agus intuartha (45) chun gan na rialacha maidir le teorannú an dliteanais choiriúil a leagtar amach i mbreithiúnas 67/2022 ón gCúirt Uachtarach a chur i bhfeidhm. (46)
92.      Cuireann roinnt cúiseanna ar mo chumas teacht ar an gconclúid eatramhach sin, ós rud é go ndéantar an méid seo a leanas leis an mbreithiúnas in Lin I:
–        Ní dhearbhaítear ann nach féidir cionta a bhaineann le calaois thromchúiseach i dtaca le CBL in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais a chur faoi réir tréimhse theorann. (47)
–        Tugadh isteach leis an dodhéantacht caighdeán na Rómáine maidir le cosaint an lex mitior a agairt (atá níos airde ná sin i ndlí an Aontais) i dtéarmaí a mbeadh níos mó soiléireachta ag teastáil ina leith. Rinne sé amhlaidh freisin ar bhonn toimhde nach léiríonn an dlí náisiúnta i gceart, dar leis na cúirteanna náisiúnta, ós rud é go dtagann an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann leis an bprionsabal maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an lex mitior chun cinn – lena n‑áirítear i gcúrsaí maidir le briseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanais – go do-scartha ó phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis.
–        Tá léirithe éagsúla tar éis eascairt as sin, mar a léiríodh i mbreithiúnais na Cúirte Uachtaraí 37/2024 agus 16/2024, chomh maith leis an iarraidh seo ar réamhrialú. Léiríonn an tarchur chun réamhrialú, fiú laistigh de Chúirt Uachtarach chéanna na Rómáine, go bhfuil difríochtaí suntasacha fós ann maidir le cur i bhfeidhm an bhreithiúnais in Lin I, ag brath ar fhoirmíocht na hUaschúirte a n‑iarrtar air a bhreith a thabhairt. (48)
–        Claonann a bhfuil ann ón méid a leagtar amach sa bhreithiúnas in M. A. S. agus M. B., a bhaineann leis na rialacha maidir le tréimhsí teorann in ábhair choiriúla san Iodáil. Le neamhchur i bhfeidhm chaighdeán lex mitior na Rómáine, féadtar pionóis choiriúla a fhorchur ar dhaoine áirithe a bheadh seachainte acu dá mba rud é go mbeadh an caighdeán náisiúnta curtha i bhfeidhm, mar a tharla san Iodáil. (49)
–        Aithníonn sí (mar a bhí loighciúil i bhfianaise an bhreithiúnais in M. A. S. agus M. B.) go bhfuil feidhm ag an teorainn sheachtrach atá le tosaíocht dhlí an Aontais maidir le prionsabal dhlíthiúlacht an dlí choiriúil, ach diúltaíonn sí di, ag an am céanna, maidir le prionsabal an lex mitior. Dar leis an gCúirt Uachtarach, tá an dara ceann acu sin, ina chuid dhosheachanta de phrionsabal dhlíthiúlacht an dlí choiriúil sa Rómáin, áfach.
–        Tar éis a mheas gur eascair baol córasach saoirse ó phionós as cur i bhfeidhm an dá chaighdeán náisiúnta, dheimhnigh sí go raibh achar níos faide den bhaol sin i gceist leis an dara ceann (an lex mitior). (50) Mar sin féin, ní sin a léirítear leis na staitisticí atá ar fáil. Ó thaobh na Cúirte Uachtaraí de, is ionann an éifeacht ar phrionsabal dhlíthiúlacht an dlí choiriúil i gcás an dá chaighdeán náisiúnta agus is ionann baol na saoirse ó phionós chomh maith.
93.      Tá easpa intuarthachta an bhreithiúnais in Lin I, maidir le cur i bhfeidhm chaighdeán náisiúnta an lex mitior maidir le briseadh na dtréimhsí teorann coiriúla, níos soiléire arís i bhfianaise go bhfuil sé bunaithe ar an mbonn gur cheart na rialacha maidir le teorannú a mheas mar dhlí nós imeachta seachas mar dhlí coiriúil substainteach. Ní leanann toimhde den sórt sin, áfach, ó dhlí an Aontais (51) agus, os a choinne sin, tagann sé salach ar chásdlí socair na gcúirteanna is airde sa Rómáin i dtaca leis an gcás ina dtír féin.
94.      Nuair a tharla an méid atá faoi chonspóid, ní raibh na rialacha maidir le tréimhsí teorann atá infheidhme maidir le cionta coiriúla CBL comhchuibhithe ag reachtas an Aontais. (52) Dá bharr sin, bhí sé de shaorchead ag na mBallstáit foráil a dhéanamh, ina ndlíchóras, go mbaineann na rialacha maidir le tréimhsí teorann ar dhliteanas coiriúil (lena n‑áirítear a mbriseadh) leis an dlí coiriúil substainteach. Chuir uaschúirteanna na Rómáine an méid sin san áireamh arís.
95.      Dá bhrí sin, rinneadh agóid in Taricco i gcoinne rogha na Cúirte cur síos nós imeachta a chur ar na rialacha maidir le tréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil (53) agus b’éigean é a cháiliú i mbreithiúnas M. A. S. agus M. B. Glacadh, sa chás sin, mar a mhínigh mé cheana féin, le teorannú ar thosaíocht dhlí an Aontais, tar éis glacadh le cineál substainteach na rialacha teorann i ndlí na hIodáile. (54)
96.      I gcásanna eile, d’aithin an Chúirt féin an tréimhse theorann a leagtar síos i rialacha dhlí an Aontais mar thréimhse ábhartha seachas mar thréimhse nós imeachta. Cuirtear i gcás, sa bhreithiúnas in Volvo agus DAF Trucks, gurbh í an Chúirt Bhreithiúnais í féin a dhearbhaigh ‘[…] murab ionann agus tréimhsí teorann nós imeachta, baineann an tréimhse theorann i leith urchosc ama – a mhéid a bhaineann sí le foirceannadh imeachtaí dlíthiúla – leis an gceart substainteach, ós rud é go ndéanann sé difear d’fheidhmiú cirt shuibiachtúil nach féidir leis an duine lena mbaineann a agairt go héifeachtach air os comhair cúirte a thuilleadh’. (55) Dá bhrí sin, d’aithin sí go raibh Airteagal 10 (‘teorainneacha ama’) de Threoir 2014/104 substainteach seachas a bheith ag baint leis an nós imeachta. (56)
97.      Dá bhrí sin, táim den tuairim seo a leanas, maidir leis na rialacha de dhlí an Aontais dá dtagraítear sa dara ceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú:
–        Ní éilítear leo go ndéanfaí athbhreithniú ar bhreithiúnais choiriúla chríochnaitheacha, a bhfuil feidhm res judicata acu, inar cinneadh go raibh an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil imithe in éag sular tugadh an breithiúnas in Lin, ar bhonn an chaighdeáin náisiúnta cosanta don dlí coiriúil is trócairí.
–        Ní chuirtear bac leo ar chaighdeán náisiúnta cosanta an dlí choiriúil is trócairí a chur i bhfeidhm ar chionta a rinneadh sular tugadh an breithiúnas in Lin I, a mhéid nach bunús dlí soiléir ná intuartha é an breithiúnas sin chun dliteanas coiriúil a athbhunú i leith cionta a dhearbhaigh cúirteanna na Rómáine urchosc ama a bheith orthu, cé nach bhfuil siad críochnaitheach.
4.      Toirmeasc ar lex tertia a chur i bhfeidhm
98.      Sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur [i gCeist 2(a)] ‘[gur prionsabal an stádais bhunreachtúil [é an] toirmeasc ar chur i bhfeidhm lex tertia]’.
99.      Ar bhonn an chinnidh sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur ar cheart an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann leis an lex mitior a fhágáil gan feidhm i gcás ina bhfuil a neamhchur i bhfeidhm ar neamhréir le prionsabal bunreachtúil an toirmisc ar lex tertia. (57)
100. I bhfianaise bhreithiúnas bunreachtúil Uimh. 265/2014, ní mór an dlí choiriúil is trócairí a chur i bhfeidhm go cúlghabhálach trí úsáid a bhaint as an modh comparáide uilíoch seachas as an modh comparáide difreáilte. Dá bhrí sin, i gcás córais dlí a bhíonn ag teacht le chéile go comhthráthach:
–        Roghnaítear agus cuirtear i bhfeidhm an dlí lena n‑áirithítear staid níos fabhraí don chúisí ar an iomlán.
–        Mar sin féin, ní féidir forálacha fabhracha na ndlíthe comhthráthacha a chomhcheangal agus lex tertia a chruthú, trí mhodhanna breithiúnacha, arb ionann é agus deis a thabhairt do bhreithiúna rialacha coiriúla a tharraingt suas atá contrártha d’Airteagal 61 de Bhunreacht na Rómáine.
–        Agus an dlí coiriúil is trócairí á chinneadh, ba cheart roinnt tosca a chur san áireamh amhail cineál agus méid na bpionós, coinníollacha an ionchoiriú, na forais le heisiamh ó dhliteanas coiriúil, tionchar imthosca géaraitheacha, maolaitheacha nó eisceachtúla, na rialacha maidir le rannpháirtíocht, iarracht, atitimeachas agus i measc nithe eile. (58)
101. Mura bhfuil dul amú orm, cuireann an toirmeasc ar lex tertia a chruthú cosc ar chúirteanna náisiúnta, i gcás go dtagann roinnt córas dlí i ndiaidh a chéile, gnéithe de cheann amháin acu (mar shampla, iad siúd a bhaineann le cionta agus pionóis a shainiú) a mheascadh le gnéithe de cheann eile (mar shampla, na rialacha lena rialaítear an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil). Chuirfeadh sé sin cosc ar chúirteanna an dlí coiriúil is trócairí a ‘thógáil cloch ar chloch’.
102. Agus freagra á thabhairt aici ar cheisteanna na Cúirte maidir leis an toirmeasc sin, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur, dá gcuirfí an breithiúnas in Lin I i bhfeidhm, go n‑eascródh an dlí coiriúil is trócairí as roinnt forálacha de na dlíthe comhthráthacha a nascadh. Ag an éisteacht, dheimhnigh Rialtas na Rómáine an dearbhú sin.
103. Dá bhrí sin, bheadh feidhm leanúnach ag briseadh na tréimhse teorann i gcás calaois thromchúiseach i dtaca le CBL, a rinneadh an 1 Eanáir 2016, a bhfuil feidhm ag tréimhse theorann 10 mbliana ina leith faoi dhlí na Rómáine:
–        Bhí an córas faoi Airteagal 155(1) de Chód Coiriúil 2009 i bhfeidhm go dtí gur dearbhaíodh é a bheith neamhbhailí i mbreithiúnas bunreachtúil Uimh. 297/2018. Faoi na rialacha sin, briseadh an tréimhse theorann le haon ghníomh nós imeachta, bíodh fógra tugtha don duine lena mbaineann nó ná bíodh.
–        An córas a d’eascair as cásdlí na Cúirte Bunreachtúla agus na Cúirte Uachtaraí, a bhí i bhfeidhm ón 25 Meitheamh 2018 go dtí an 30 Bealtaine 2022. De réir na forála sin, ní raibh aon fhoras ann chun an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil i ndlí na Rómáine a bhriseadh. In éagmais na bhforas sin le haghaidh briseadh, síneann sé go cúlghabhálach chuig gníomhartha a rinneadh sa tréimhse roimh 2018, mar an dlí coiriúil is trócairí.
–        An córas a eascraíonn as an leasú ar Airteagal 155(1) de Chód Coiriúil 2009 ag OUG Uimh. 71/2022, atá i bhfeidhm ón 30 Bealtaine 2022. De bhua na forála sin, cuirtear isteach ar an tréimhse theorann leis na gníomhartha nós imeachta a chuirtear in iúl don duine lena mbaineann.
104. Sa sampla seo, bheadh feidhm ag socruithe éagsúla maidir le briseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil maidir le calaois thromchúiseach CBL, a chaithfí a nascadh, dá leanfaí an breithiúnas in Lin I. Os a choinne sin, is é a bhunaítear le caighdeán cosanta lex mitior na Rómáine ná nach bhfuil feidhm ag na rialacha is fabhraí maidir le briseadh na tréimhse teorann, lena n‑áirítear maidir le gach gníomh nós imeachta a tharla idir an 1 Eanáir 2016 agus an 30 Bealtaine 2022.
105. Dá bhrí sin, chruthódh cur i bhfeidhm an bhreithiúnais in Lin I lex tertia chun an dlí coiriúil is trócairí a chinneadh. Ní bheadh sé sin amhlaidh leis an réiteach a ghlac an Chúirt Uachtarach ina breithiúnais 67/2022, 16/2024 agus 37/2024.
106. I mo thuairimse, fiú más de thoradh ar an mbreithiúnas in Lin I a chur i bhfeidhm a bhí an prionsabal a ndearna mé cur síos air, níl difríocht shuntasach idir an prionsabal lena dtoirmisctear lex tertia a chur i bhfeidhm chun an lex mitior a shainaithint agus an caighdeán níos airde cosanta náisiúnta a scrúdaíodh cheana in Lin I.
107. Más rud é, in Lin I, nár lean an Chúirt fasach M. A. S. agus M.B. agus gur dhiúltaigh sí d’iarratas chúirteanna na Rómáine ar an gcaighdeán is airde cosanta, i dtaca leis an lex mitior, ní fheicim aon chúis leis an gcásdlí sin a athrú chun an ceanglas bunreachtúil a chomhlíonadh gan lex tertia a chruthú.
108. Go deimhin, níl an toirmeasc ar lex tertia a chruthú ach ar cheann amháin de na rialacha náisiúnta (rialacha bunreachtúla cinnte) atá, sa Rómáin, faoi chur i bhfeidhm an phrionsabail maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach na ndlíthe coiriúla is fabhraí don chúisí sa chleachtas. Leis an mbreithiúnas in Lin I, rialaítear an prionsabal sin, ina iomláine, trína chur in iúl go bhfuil sé d’oibleagáid ar chúirteanna na Rómáine gan an caighdeán náisiúnta cosanta comhfhreagrach a chur i bhfeidhm, chun an baol go mbeadh saoirse ó phionós ann i gcás calaois in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais a sheachaint.
109. Is fíor gurb ann don difríocht sa chaoi a gcaitear leis na rialacha teorann is infheidhme (i gcomhréir leis an mbreithiúnas in Lin I) i dtaca le calaois a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais agus a bhaineann le cionta eile. Ciallaíonn sé go mbeadh cosantóir faoi réir rialacha éagsúla maidir le briseadh na dtréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil, ag brath ar cé acu cionta CBL nó cionta cánach corparáide iad, mar shampla.
110. Mar sin féin, maidir leis an difríocht sin:
–        Ar thaobh amháin, níl cur i bhfeidhm lex tertia i dtaca le prionsabal an lex mitior i gceist leis, ach eascraíonn sé as raon feidhme dhlí an Aontais, Airteagal 325 CFAE go háirithe.
–        Ar an taobh eile, tugann sé le tuiscint go mbeifí in iúl tairbhe a bhaint as caighdeán cosanta na Rómáine ar phrionsabal an dlí choiriúil is trócairí i dtaca le himghabháil cánach nach bhfuil feidhm ag Airteagal 325 CFAE maidir léi.
5.      Baol córasach i dtaca le saoirse ó phionós: réim agus éiginnteacht
111. Glacann an chúirt a rinne an tarchur leis an mbonn nach leagtar síos critéir shonracha do chúirt chun measúnú a dhéanamh ar an mbaol córasach a bhaineann le saoirse ó phionós dá dtagraítear sa bhreithiúnas in Lin I leis an dlí náisiúnta (Ceist 2(d) a tharchuirtear).
112. Sa bhreithiúnas in Lin I, mheas an Chúirt Bhreithiúnais go gcruthaítear leis an staid dhlíthiúil a eascraíonn as cur i bhfeidhm bhreithiúnais Uimh. 297/2018 agus 358/2022 de chuid na Cúirte Bunreachtúla agus breithiúnas Uimh. 67/2022 de chuid na Cúirte Uachtaraí ‘baol córasach go mbeidh saoirse ó phionós ann maidir le cionta calaoise tromchúisí a dhéanann díobháil do leasanna airgeadais an Aontais, go háirithe i gcásanna ina bhfuil fiosrúchán níos faide de chuid na n‑údarás coiriúil ag teastáil mar gheall ar chastacht an cháis’. (59)
113. Le staid den sórt sin, chuir sí leis, ‘[go n]gabhann léi […] [baol] intreach nach bhféadfaí pionós a ghearradh ar roinnt mhaith cásanna de chalaois thromchúiseach a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais mar gheall ar dhul in éag na tréimhse [(teorann)], go háirithe i gcásanna ina bhfuil fiosrúchán níos faide de chuid na n‑údarás coiriúil ag teastáil mar gheall ar chastacht an cháis.[…]’. (60)
114. Mar is léir, chinn an Chúirt féin, in Lin I, go raibh baol córasach ann go mbeadh déantóirí calaoise tromchúisí saor ó phionós mar gheall ar chur i bhfeidhm chásdlí na gcúirteanna náisiúnta is airde, rud a dhéanfadh dochar do leasanna airgeadais an Aontais. Dá bhrí sin, níor cheart do chúirteanna na Rómáine an measúnú sin a dhéanamh a thuilleadh agus an breithiúnas in Lin I á chur i bhfeidhm acu, ach ní mór glacadh leis.
115. Tagann tuilleadh fadhbanna chun cinn mar gheall ar an idirdhealú a dhéanann an Chúirt Bhreithiúnais idir: (a) an baol córasach a bhaineann le saoirse ó phionós a bhaineann le cur i bhfeidhm chásdlí na Rómáine maidir le hintuarthacht an dlí choiriúil; agus (b) an baol céanna maidir le prionsabal an lex mitior. (61)
116. Tugtar le fios le réasúnaíocht na Cúirte maidir leis an idirdhealú (62) sin nach ach sa chás deireanach sin (is é sin le rá, má chloíonn an chúirt náisiúnta le caighdeán náisiúnta an lex mitior le haghaidh gníomhartha nós imeachta a rinneadh roimh an 25 Meitheamh 2018) go gcuirtear tosaíocht, aontacht agus éifeachtacht dhlí an Aontais i mbaol.
117. I bhfocail eile, tá fulaingt sa bhreithiúnas in Lin I ar an mbaol córasach go mbeifear saor ó phionós i gcás calaois thromchúiseach in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a rinneadh idir an 25 Meitheamh 2018 agus an 30 Bealtaine 2022, nuair a eascraíonn sé as cur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta cosanta a bhaineann le hintuarthacht an dlí choiriúil, ach ní hé go nglactar leis an mbaol sin nuair a bhaineann sé le cásanna roimh an 25 Meitheamh 2018 ina gcuirtear i bhfeidhm an caighdeán náisiúnta maidir le prionsabal an lex mitior a chosaint (ar comhpháirt eile é de phrionsabal céanna sin dhlíthiúlacht an dlí choiriúil).
118. I mo thuairimse, ní thugtar go leor argóintí sa bhreithiúnas in Lin I chun a léiriú cén fáth a dtagann athrú ar an mbaol córasach go mbeidh saoirse ó phionós ann bunaithe ar chaighdeán náisiúnta amháin nó ceann eile a chur i bhfeidhm.
119. Ar an gcéad dul síos, tá tionchar teoranta ag an gcaighdeán náisiúnta maidir leis an lex mitior a chosaint ar dhliteanas coiriúil a dhíothú. Níl sé i gceist leis go mbaintear an choiriúlacht de chionta i ngeall ar chalaois thromchúiseach in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais. Ní bhaineann sé ach le briseadh na tréimhse teorann coiriúla a chosc ón 1 Feabhra 2014 go dtí an 25 Meitheamh 2018, ag síneadh siar sa chóras ab infheidhme idir an 25 Meitheamh 2018 agus an 30 Bealtaine 2022, lenar seasadh leis an mbreithiúnas in Lin I.
120. I gcásanna amhail an ceann seo, rialaíodh sa bhreithiúnas a tugadh ar achomharc, agus an caighdeán náisiúnta an lex mitior á chur i bhfeidhm, gur múchadh dliteanas coiriúil duine cúisithe amháin (comhpháirteach sa chion, le tréimhse theorann 8 mbliana), ach ní dliteanas coiriúil duine eile (gníomhaitheoir an chiona, le tréimhse theorann 10 mbliana). Ní shíntear caighdeán náisiúnta an lex mitior, go cúlghabhálach, ach nuair atá easpa céimeanna nós imeachta lena bhféadfaí an tréimhse theorann a bhriseadh, ach ní bhaintear an choiriúlacht den chalaois CBL thromchúiseach, a deirim arís, ná ní ghiorraítear an tréimhse theorann lena hionchúiseamh.
121. Sa dara háit, is cosúla go bhfuil an méadú ar an mbaol go mbeidh saoirse ó phionós ann mar gheall ar chur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta maidir leis an lex mitior a chosaint i ndáil le cur i bhfeidhm an chaighdeáin náisiúnta a bhaineann le prionsabal na dlíthiúlachta níos mó ina thuairim ná ina fhíoras cruthaithe, ós rud é:
–        Ní fios líon na gciontóirí a bhain tairbhe as easpa bristeacha sa tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil idir an 25 Meitheamh 2018 agus an 30 Bealtaine 2022, rud a ghlactar leis sa bhreithiúnas in Lin I chun intuarthacht an dlí choiriúil a chosaint.
–        Níl aon eolas ann ach an oiread ar an bhfíorthionchar a bhaineann le prionsabal an lex mitior a chur i bhfeidhm ar bhriseadh na tréimhse teorann le haghaidh dliteanas coiriúil i gcásanna roimh an 25 Meitheamh 2018, ar baol é, de réir an bhreithiúnais in Lin I, d’aontacht, do thosaíocht agus d’éifeachtacht dhlí an Aontais.
122. Cé nach fianaise uileghabhálach í an fhianaise arna tabhairt ar aird ag Rialtas na Rómáine ag an éisteacht, tugtar le fios léi gur rí-theoranta atá na cuntais ar chásanna coiriúla i dtaca le calaois chánach don tréimhse ó 2014 go 2025, bunaithe ar an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil faoin dlí is trócairí. Ní chomhthacaíonn siad leis an eagla go mbeadh baol córasach ann go mbeifear saor ó phionós ann i gcás iompar den sórt sin.
123. Sa bhreithiúnas in M. A. S. agus M. B., rialaigh an Chúirt maidir leis an leasú ar na tréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil san Iodáil. Luaigh sí gur faoin gcúirt náisiúnta atá sé a chinneadh an bhfuil neamhchur i bhfeidhm na rialacha náisiúnta sa réimse seo, mar thoradh ar bhreithiúnas ón gCúirt Bhreithiúnais, ‘mar thoradh ar staid éiginnteachta sa chóras dlí [náisiúnta] maidir leis na rialacha teorann is infheidhme a chinneadh, rud a bhaineann an bonn de phrionsabal bheaichte an dlí atá le cur i bhfeidhm’. (63)
124. I bhfianaise na héiginnteachta a cruthaíodh le breithiúnas ón gCúirt, glacadh leis nach raibh sé d’oibleagáid ar an gcúirt náisiúnta na forálacha náisiúnta atá i gceist a fhágáil gan feidhm. Is féidir an cásdlí céanna a eachtarshuí sa bhreithiúnas in Lin I, maidir le calaois a dhéanann dochar do leasanna airgeadais an Aontais, a tharla sa Rómáin roimh an 25 Meitheamh 2018.
125. Mar gheall ar an gcás a cruthaíodh leis an mbreithiúnas in Lin I, tá éiginnteacht ann do chúirteanna na Rómáine (trí chaighdeán náisiúnta maidir le prionsabal an lex mitior a chosaint a chur i bhfeidhm) atá inchomparáide léi sin a tháinig chun cinn san Iodáil le cur i bhfeidhm bhreithiúnas Taricco. Ar an gcúis sin freisin, tá údar maith le glacadh le teorainn sheachtrach a bheith le tosaíocht dhlí an Aontais, ar bhealach atá cosúil leis an mbealach ar ghlac an Chúirt leis in M. A. S. agus M. B.
V.      Conclúid
126. I bhfianaise na mbreithnithe thuas, molaim gur mar seo a leanas a bheadh an freagra ar an gcéad cheist de chuid an Dlísheomra Choiriúil den Înalta Curte de Casație și Justiție (an Chúirt Uachtarach, an Rómáin):
‘Maidir le hAirteagal 325(1) CFAE agus Airteagail 1, 2 agus 9 den Choinbhinsiún arna dhréachtú ar bhonn Airteagal K.3 den Chonradh ar an Aontas Eorpach maidir le Leasanna Airgeadais na gComhphobal Eorpach a Chosaint arna shíniú sa Bhruiséil an 26 Iúil 1995 agus a ghabhann le Gníomh ón gComhairle an 26 Iúil 1995,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
féadfaidh na Ballstáit calaois in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a aicmiú mar chalaois thromchúiseach fiú nuair nach airde ná EUR 50 000 í.’
127. Molaim freisin don Chúirt, i bhfianaise chinntí na gcúirteanna náisiúnta ina dtugtar breith ag an gcéim dheireanach, athbhreithniú a dhéanamh ar bhreithiúnais an 24 Iúil 2023, Lin (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606), a mhéid a bhaineann leis an oibleagáid an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann le prionsabal chur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí a fhágáil gan feidhm agus an méid seo a leanas a dhearbhú:
‘Maidir le hAirteagal 325(1) CFAE agus Airteagail 1, 2 agus 9 den Choinbhinsiún arna dhréachtú ar bhonn Airteagal K.3 den Chonradh ar an Aontas Eorpach maidir le Leasanna Airgeadais na gComhphobal Eorpach a Chosaint arna shíniú sa Bhruiséil an 26 Iúil 1995 agus a ghabhann le Gníomh ón gComhairle an 26 Iúil 1995,
ní éilítear leo go ndéanfaí athbhreithniú ar bhreithiúnais choiriúla chríochnaitheacha, a bhfuil feidhm res judicata acu, inar cinneadh go raibh an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil imithe in éag sular tugadh an breithiúnas in Lin, ar bhonn an chaighdeáin náisiúnta cosanta don dlí coiriúil is trócairí;
ní chuirtear bac leo ar chaighdeán náisiúnta cosanta an dlí choiriúil is trócairí a chur i bhfeidhm ar chionta a rinneadh sular tugadh an breithiúnas in Lin, a mhéid nach bunús dlí soiléir ná intuartha é an breithiúnas sin chun dliteanas coiriúil a athbhunú i leith cionta a dhearbhaigh cúirteanna na Rómáine urchosc ama a bheith orthu, cé nach bhfuil siad críochnaitheach’.
128. Má sheasann an Chúirt Bhreithiúnais go hiomlán leis na breithiúnais in Lin, d’fhéadfadh an freagra seo a leanas a bheith ar an dara ceist ó Dhlísheomra Coiriúil an Înalta Curte de Casație și Justiție (an Chúirt Bhreithiúnais):
‘Ní fhéadfaidh cúirteanna Ballstáit cinntí a ghlacadh atá ar neamhréir leis an mbreithiúnas in Lin.
Dá réir sin, tá na cúirteanna sin:
faoi cheangal an caighdeán cosanta a bhaineann leis an bprionsabal maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí a fhágáil gan feidhm, gan athrú a bheith ar an oibleagáid sin le héifeacht rialach náisiúnta lena dtoirmisctear cur i bhfeidhm lex tertia;
agus ní féidir leo neamhaird a thabhairt ar an bhfíoras gur suíodh leis an mbreithiúnas in Lin I go bhfuil baol córasach ann go mbeadh calaois thromchúiseach in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh saor ó phionós trí chaighdeán náisiúnta cosanta phrionsabal an dlí choiriúil is trócairí a chur i bhfeidhm, ar chaoi nach gá do na cúirteanna sin measúnú a dhéanamh arb ann do bhaol dá leithéid i ngach cás’.
1      Bunteanga: an Spáinnis.
i      Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé do pháirtí ar bith sna himeachtaí.
2      Breithiúnas an 24 Iúil 2023, Lin
(C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606; ‘an breithiúnas in Lin I’).
3      An Coinbhinsiún arna dhréachtú ar bhonn Airteagal K.3 den Chonradh ar an Aontas Eorpach maidir le Leasanna Airgeadais na gComhphobal Eorpach a Chosaint, arna shíniú sa Bhruiséil an 26 Iúil 1995, agus a ghabhann le Gníomh ón gComhairle an 26 Iúil 1995 (IO 1995 C 316, lch. 49, ‘Coinbhinsiún PIF’).
4      Treoir ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 5 Iúil 2017 maidir leis an gcomhrac in aghaidh na calaoise ar leasanna airgeadais an Aontais trí bhíthin an dlí choiriúil (IO 2017 L 198, lch. 29, ‘Treoir PIF’).
5      Codul Penal din 21 iulie 1968, republicat (Cód Coiriúil an 21 Iúil 1968, athfhoilsithe) (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 65 an 16 Aibreán 1997). Is toradh é an Cód Coiriúil sin ar an téacs athmhúnlaithe le Lege nr. 140/1996, pentru modific area și complet area Codului penal (Dlí Uimh. 140/1996 lena leasaítear an Cód Coiriúil) (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 289 an 14 Samhain 1996), agus bhí sé i bhfeidhm go dtí an 1 Feabhra 2014 (‘Cód Coiriúil 1968’).
6      Legea nr. 286/2009 privind Codul penal (Dlí Uimh. 286/2009 maidir leis an gcód coiriúil) an 17 Iúil 2009 (Monitorul Oficial al României, páirt I, Uimh. 510 an 24 Iúil 2009, ‘cód coiriúil 2009’) i bhfeidhm. Tá sé i bhfeidhm ón 1 Feabhra 2014.
7      Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 71 din 30 mai 2022 pentru modificarea articolului 155 alineatul (1) din Legea nr. 286/2009 privind Codul penal (Reacht éigeandála rialtais Uimh. 71/2022 lena leasaítear Airteagal 155(1) de Dhlí Uimh. 286/2009 maidir leis an gcód coiriúil) (Monitorul Oficial al României, páirt I, Uimh. 531 an 30 Bealtaine 2022, ‘OUG Uimh. 71/2022’):
8      Lege nr. 135/2010 privind Codul de procedură (Dlí Uimh. 135/2010 maidir leis an gCód um Nós Imeachta Coiriúil) (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 486 an 15 Iúil 2010).
9      Legea nr. 241/2005 (Dlí Uimh. 241/2005) (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 672 an 27 Iúil 2005), arna leasú le Legea nr. 50/2013 (Dlí Uimh. 50/2013) (Monitorul Oficial al României, Cuid I, Uimh. 146 an 19 Márta 2013) – an leagan i bhfeidhm an 23 Eanáir 2014.
10      Déanaim, sna pointí seo a leanas, an cur síos ar na breithiúnais a rinne mé i mo Thuairim in Lin I (EU:C:2023:532) a thras-scríobh. Ina dhiaidh sin, mar ghnás scríbhneoireachta, úsáidfidh mé na téarmaí ‘an Chúirt Uachtarach’ agus ‘an Chúirt Bhunreachtúil’.
11      Os a choinne sin, chinn an Chúirt Bhunreachtúil gur chomhlíon an réiteach reachtach roimhe sin (an chéad mhír d’Airteagal 123 de Chód Coiriúil 1968) na coinníollacha intuarthachta a fhorchuirtear leis an mBunreacht, ós rud é gur foráladh ann nach bhféadfadh ach comhlíonadh gnímh a bhí le cur in iúl, faoin dlí, don duine lena mbaineann an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil a bhriseadh.
12      Glacadh an gníomh normatach sin cúpla lá tar éis bhreithiúnas bunreachtúil Uimh. 358/2022. Leasaíodh Airteagal 155 de Chód Coiriúil 2009 le Dlí Foraithne Uimh. 71/2022. Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht i mír 1 den Airteagal sin anois: ‘Bristear an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil le gach gníomh nós imeachta a dhéantar i gcás nach mór, i gcomhréir leis an dlí, a chur in iúl don duine atá faoi dhrochamhras nó don chosantóir.’
13      Is iad sin, an fhoirmíocht chun an cásdlí a aontú agus an fhoirmíocht chun achomhairc ar phointe dlí ar mhaithe leis an gceartas a réiteach faoi seach.
14      Cuirtear in iúl san ordú tarchuir (mír 8) gur breithiúnas ‘críochnaitheach’ atá sa bhreithiúnas sin, ach léirítear ann gur dearbhaíodh an t‑achomharc ina choinne a bheith inghlactha (mír 6). Ag an éisteacht, soiléiríodh nach gcuireann an aidiacht ‘críochnaitheach’ bac ar achomharc ar phointe dlí i gcoinne an bhreithiúnais ar achomharc.
15      Iarrann Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí go gcuirfí san áireamh cineál ceangailteach an léirithe ar dhlí an Aontais arna bhunú sa bhreithiúnas in Lin I agus, dá bhrí sin, go seasfaí leis an achomharc ar phointe dlí.
16      Dar leis, bhí céimeanna nós imeachta ann a chuir isteach ar an tréimhse theorann, roimh dháta foilsithe bhreithiúnas bunreachtúil Uimh. 297/2018 agus tar éis dháta foilsithe bhreithiúnas bunreachtúil Uimh. 358/2022.
17      Na breithiúnais in Lin I, mír 83; agus an 21 Nollaig 2021, Euro Box Promotion agus páirtithe eile (C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19  agus C‑840/19, EU:C:2021:1034, ‘an breithiúnas in Euro Box Promotion’), mír 181.
18      Na breithiúnais in Lin I, mír 96; agus Euro Box Promotion, mír 253.
19      Féach, chuige sin, an Tuarascáil Mhíniúcháin a ghabhann leis an gCoinbhinsiún maidir le leasanna airgeadais na gComhphobal Eorpach a chosaint (IO 1997 C 191, lch. 1), Airteagal 2 (III): ‘Ach amháin i gcásanna calaoise lena mbaineann íosmhéid atá le socrú ag gach Ballstát agus nach bhféadfaidh sí a bheith níos mó ná [EUR] 50 000, fágann an Coinbhinsiún faoi na Ballstáit, ar bhonn a gcleachtas dlíthiúil traidisiúnta, sainiú a dhéanamh ar na himthosca fíorasacha a fhágann gur féidir iompar calaoiseach áirithe a aicmiú mar chalaois thromchúiseach. […] Beidh sé de chumhacht ag gach Ballstát, áfach, foráil a dhéanamh maidir le pionóis lena mbaineann cailleadh saoirse i leith cásanna eile calaoise.’
20      Na breithiúnais in Lin I, mír 80, agus an 5 Nollaig 2017, M. A. S. agus M. B. (C‑42/17, EU:C:2017:936; ‘Breithiúnas ‘M. A. S. agus M. B.’) mír 43.
21      Breithiúnais in Lin I, mír 97; Euro Box Promotion, mír 213; M. A. S. agus M. B., mír 39; agus an 5 Meitheamh 2018, Kolev agus páirtithe eile, (C‑612/15, EU:C:2018:392), mír 76.
22      Breithiúnais an 8 Meán Fómhair 2015, Taricco agus páirtithe eile
(C‑105/14, EU:C:2015:555; ‘an breithiúnas in Taricco’), mír 58. Maidir le cionta éillithe, ní úsáidtear an téarma ‘tromchúiseach’ sa bhreithiúnas in Euro Box Promotion (míreanna 194, 203, 212 agus 213) agus ordú an 9 Eanáir 2024, Unitatea Administrativ Teritorială Judeţul Braşov
(C‑131/23, EU:C:2024:42), míreanna 75 agus 85.
23      An t‑ordú tarchuir, mír 57.
24      Ina gcúisítear go ndearna an cúisí cion leanúnach arb é a bhí ann ná cabhrú le calaois chánach agus í a neartú, dá bhforáiltear in Airteagal 9(1)(c) de Dhlí Uimh. 241/2005.
25      Ós rud é gur tharla na gníomhartha líomhnaithe idir 2012 agus 2014, tá feidhm ag Coinbhinsiún PIF maidir leo toisc go bhfuil feidhm ag Treoir PIF ón 6 Iúil 2019.
26      ‘Pé gníomh nó neamhghníomh intinniúil maidir le [...] húsáid nó tíolacadh ráiteas nó doiciméad atá bréagach, neamhbheacht nó neamhiomlán, arb é a n‑éifeacht acmhainní bhuiséad ginearálta [an Aontais] nó buiséad arna riar ag [an Aontas] nó thar a gceann a laghdú go neamhdhlíthiúil’.
27      Breithiúnas Taricco, mír 41, agus breithiúnas an 2 Bealtaine 2018, Scialdone (C‑574/15, EU:C:2018:295), míreanna 37 go 39.
28      Tacaítear go sainráite leis an réiteach sin le haithris 4 sa bhrollach a ghabhann le Treoir PIF.
29      Cásanna Parchetul de pe lângà Tribunalul Braçov (C‑75/23, EU:C:2024:44), agus Unitatea Administrativ Teritorială Judeţul Braşov
(C‑131/23, EU:C:2024:42).
30      Sa bhreithiúnas i gcás 16/2024, luaigh an Chúirt Uachtarach freisin ‘nach mbrisfear an tréimhse theorann le haghaidh dliteanas coiriúil le gníomhartha nós imeachta – a gcaithfear a chur in iúl don duine atá faoi dhrochamhras nó don duine atá cúisithe faoin dlí – tar éis an 30 Bealtaine 2022, ach amháin i leith gníomhartha a rinneadh ón 30 Bealtaine 2022 nó níos luaithe más é an Cód Coiriúil nó an reachtaíocht choiriúil speisialta an dlí coiriúil is trócairí a chinntear ina iomláine i gcomhréir le [breithiúnas bunreachtúil Uimh. 265/2014], sa leagan atá i bhfeidhm ón 30 Bealtaine 2022’.
31      An Tuairim in Lin I (C‑107/23 PPU, EU:C:2023:532).
32      I measc na n‑údar a cháineann an breithiúnas in Lin I, féach Alonso García, R., ‘Límites y contra-límites en la aplicación nacional de la CDFUE, y “preeminencia” del derecho de la UE (STJUE 24 julio 2023, C‑107/23 PPU, asunto Lin)’, Revista Española de Derecho Europeo, 2024, Uimh. 1, lgh. 149-167; Caiola, A., ‘La continuité d’une évolution jurisprudentielle. À la recherche de l’équilibre entre la protection des intérêts financiers de l’Union européenne et le respect du principe de légalité des délits et des peines’, Revue des affaires européennes, 2023, Uimh. 3, lch. 783; Dimitrakopulos, I., ‘Statutes of limitations and scope of Article 49(1) of the EU Charter of Fundamental Rights: weaknesses of the ECJ’s approach in Taricco and Lin’, European Law Review, 2025, Uimh. 2, lgh. 221 go 228; agus Bonelli, M., ‘Growing pains: Direct effect, primacy and fundamental rights after Lin’, Common Market Law Review, 2024, Uimh. 4, lgh. 1045 go 1076.
33      Bonelli, M., in ‘Growing pains: Tugtar an méid seo a leanas le fios in ‘Direct effect, primacy and fundamental rights after Lin’, Common Market Law Review, 2024, Uimh. 4, lch. 1075: ‘Whereas the Opinion of the Advocate General suggested opting for a high level of protection of fundamental rights that could ultimately act as a limit to the duty to set aside national case law, the Court opted for a much more primacy-oriented and effectiveness-oriented judgment, with limited consideration for the fundamental rights concerns expressed by the Advocate General. What is regrettable is not necessarily the outcome of the Court’s ruling, especially when one considers that ultimately the Court did accept certain limitations to primacy and effectiveness insofar as it saw the [Romanian Constitutional Court] judgments as expressions of a legitimate higher standard of protection. But rather the problem lies with the limited engagement with the question of how to define the EU standard of fundamental rights protection, and most notably with the lack of explanation of why the Romanian lex mitior standard as expressed in the Cassation Court decision could not be upheld’.
34      Breithiúnais an 9 Aibreán 2024, Profi Credit Polska (Athoscailt imeachtaí ar cuireadh clabhsúr orthu le cinneadh críochnaitheach) (C‑582/21, EU:C:2024:282; ‘an breithiúnas in Profi Credit Polska’), míreanna 35 agus 36; an 6 Deireadh Fómhair 2015, Târșia (C‑69/14, EU:C:2015:662), mír 38; agus an 10 Iúil 2014, Impresa Pizzarotti (C‑213/13, EU:C:2014:2067), mír 60.
35      Breithiúnais in Profi Credit Polska, mír 37; agus an 17 Bealtaine 2022, Ibercaja Banco (C‑600/19, EU:C:2022:394), mír 41.
36      Breithiúnais in Profi Credit Polska, mír 38; an 17 Bealtaine 2022, Ibercaja Banco (C‑600/19, EU:C:2022:394), mír 42; agus an 2 de Aibreán 2020, CRPNPAC agus Vueling Airlines (C‑370/17 agus C‑371/18, EU:C:2020:260), mír 89; an 11 Meán Fómhair 2019, Călin (C‑676/17, EU:C:2019:700), mír 27; agus an 6 Deireadh Fómhair 2015, Târșia (C‑69/14, EU:C:2015:662), mír 29.
37      Breithiúnais in Profi Credit Polska, míreanna 39 agus 40; an 24 Deireadh Fómhair 2018, XC agus páirtithe eile (C‑234/17, EU:C:2018:853), mír 21; agus an 10 Iúil 2014, Impresa Pizzarotti (C‑213/13, EU:C:2014:2067), mír 54.
38      Breithiúnais an 2 Aibreán 2020, CRPNPAC agus Vueling Airlines (C‑370/17 agus C‑371/18, EU:C:2020:260), míreanna 96 agus 97; agus an 3 Meán Fómhair 2009, Fallimento Olimpiclub (C‑2/08, EU:C:2009:506), míreanna 29 go 31.
39      Breithiúnas an 1 Lúnasa 2025, Baji Trans (C‑544/23, EU:C:2025:614), míreanna 100 go 107.
40      Breithiúnas an 1 Lúnasa 2025, Baji Trans (C‑544/23, EU:C:2025:614), mír 102.
41      ECtHR, Tuairim Chomhairleach P16-2021-001 an 26 Aibreán 2022 maidir le tréimhsí teorann a chur i bhfeidhm ar imscrúduithe, ciontuithe agus pionóis i leith cionta ar gníomhartha céastóireachta iad, § 77 (‘ECtHR, Tuairim Chomhairleach maidir leis an tréimhse theorann le haghaidh gníomhartha céastóireachta’); breithiúnais an 18 Meitheamh 2020, Antia agus Khupenia v. an tSeoirsia (CE:ECHR:2020:0618JUD000752310), §§ 38 go 43; agus an 22 Meán Fómhair 2015, Borcea v. an Rómáin, (CE:ECHR:2015:0922DEC005595914), § 65.
42      ECtHR, Tuairim Chomhairleach maidir le Gníomhartha Céastóireachta a Theorannú, § 66; agus breithiúnas an 12 Márta 2019, Taşdemir v. an Tuirc (dec.), Uimh. 52538/09, (CE:ECHR:2019:0312DEC005253809), § 14.
43      I gcás na hAirméine, níor aithníodh nach bhféadfaí an chéastóireacht a chur faoi réir tréimhse theorann ina Cód Coiriúil, ach d’eascair sé as Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe in aghaidh na Céastóireachta agus in aghaidh Íde nó Pionóis eile atá Cruálach, Mídhaonna nó Táireach a chur chun feidhme i ndlí na hAirméine agus as barúlacha agus moltaí an Choiste in aghaidh na Céastóireachta. Sa tuairim dá dtagraítear thuas, mheas ECtHR gur faoin gcúirt náisiúnta a bhí sé a chinneadh, ar an mbonn sin, an raibh bunús dlí soiléir go leor agus intuartha ann chun céastóireacht a mheas mar chion nach bhféadfaí a chur faoi réir tréimhse theorann.
44      ECtHR, Tuairim Chomhairleach maidir le Gníomhartha Céastóireachta a Theorannú, § 78. Ní dhéantar maolú, trí chion a aicmiú ar chaoi nach bhféadfadh sé a bheith faoi réir tréimhse theorann sa Chód Coiriúil, ar an riail ghinearálta nach féidir cion a bhfuil urchosc ama air a ionchúiseamh arís toisc go bhfuil sárú ar phrionsabal dhlíthiúlacht an dlí choiriúil i gceist leis sin. Ní chuirtear cionta fíorthromchúiseacha faoi réir tréimhse theorann, amhail an chéastóireacht, a gceanglaítear iad a chur faoi smacht le rialacha idirnáisiúnta sainordaitheacha. Sna cásanna sin, níl aon teorannú ar dhliteanas coiriúil ná athghníomhú an ionchúisimh ina dhiaidh sin: go bunúsach beidh ann i gcónaí do dhliteanas coiriúil i leith cionta den sórt sin, gan bheith faoi réir imeacht aimsire.
45      Glacann ECtHR leis, agus dealraíonn sé domsa go bhfuil sé loighciúil, go gcomhlíontar an ceanglas maidir le hintuarthacht an bhunúis dlí chun imeachtaí coiriúla i ndáil le gníomhartha a bhfuil urchosc ama orthu a athghníomhú – a eascraíonn as Airteagal 7 de ECHR – nuair a bhaineann sé le léirithe cásdlíthiúla intuartha ar rialacha coiriúla. Féach breithiúnais an 21 Deireadh Fómhair 2013, Del Rio Prada v. an Spáinn (CE:ECHR:2013:1021JUD004275009), §§ 93, 112, 115 agus 117; an 15 Aibreán 2025, Badescu agus páirtithe eile v. an Rómáin (CE:ECHR:2025:0415JUD002219818), § 125. Tá an chúirt sin den tuairim, áfach, gur sárú ar Airteagal 7 de ECHR iad léirithe breithiúnacha atá do-thuartha agus lena ndéantar pionóis coiriúla níos déine; féach breithiúnas an 3 Nollaig 2019, Parmark agus Bakir v. an Tuirc, (CE:ECHR:2019:1203JUD002242907), §§ 73 go 77, inar dhiúltaigh sí do léiriú chúirteanna na Tuirce lena n‑áirítear comhéigean morálta i gcion na sceimhlitheoireachta.
46      Bonelli, M., ‘Growing pains: Direct effect, primacy and fundamental rights after Lin», Common Market Law Review, Uimh. 4, 2024, lch. 1046: ‘in general, the approach of the Court until Lin had proved difficult to predict and understand’.
47      Níl calaois in aghaidh leasanna airgeadais an Aontais inchomparáide le cion na céastóireachta, a n‑eascraíonn a neamhchur faoi réir tréimhse theorann as a stádas mar chaighdeán idirnáisiúnta ius cogens arna aithint i gconarthaí idirnáisiúnta.
48      Is cosúil go n‑easaontaíonn roinnt d’fhoirmeachtaí an Dlísheomra Choiriúil le cásdlí fhoirmíochtaí méadaithe na Cúirte Uachtaraí atá inniúil chun achomhairc chun an cásdlí a aontú agus ar achomhairc ar mhaithe leis an gceartas. Tagann na hábhair amhrais sin chun cinn i gCás C‑496/25 Lin III freisin, atá ar feitheamh os comhair na Cúirte Breithiúnais.
49      Breithiúnais in M. A. S. agus M. B., mír 60, agus Taricco, mír 53.
50      An breithiúnas in Lin I, mír 122.
51      Ní gá go leanfadh sé ó ECHR ach oiread. Bhíodh sé de nós, sa chásdlí ECtHR, na rialacha sin a mheas mar rialacha nós imeachta, sa mhéid nach gcinntear leo na cionta agus na pionóis lena ngearrtar pionós orthu, ach nach leagtar síos leo ach réamhchoinníoll chun an cás a imscrúdú (ECtHR, breithiúnais an 22 Meitheamh 2000, Coëme agus páirtithe eile v. an Bheilg, CE:ECHR:2000:0622JUD003249296, § 149; breithiúnas an 12 Feabhra 2013, Previti v. an Iodáil, CE:ECHR:2013:0212DEC000184508, § 80; agus an 22 Meán Fómhair 2015, Borcea v. an Rómáin, CE:ECHR:2015:0922DEC005595914, § 64). Chinn ECtHR, áfach, go sáraítear Airteagal 7 de ECHR i gcás ina gciontaítear duine cúisithe i gcion a bhfuil urchosc ama air cheana féin, rud a thugann le tuiscint ní hamháin go mbaineann sé leis an nós imeachta ach go bhfuil an tréimhse theorann ábhartha freisin (ECtHR, Tuairim Chomhairleach maidir leis an tréimhse theorann le haghaidh gníomhartha céastóireachta, §§ 72 go 77; agus breithiúnas an 18 Meitheamh 2020, Antia agus Khupenia v. an tSeoirsia, CE:ECHR:2020:0618JUD000752310, §§ 38 go 43).
52      Ina dhiaidh sin, le hAirteagal 12 de Threoir PIF rinneadh comhchuibhiú páirteach ar na rialacha teorannaithe is infheidhme maidir le cionta den sórt sin, ach níor soiléiríodh leis ar de chineál substainteach nó de chineál nós imeachta iad na rialacha maidir le dliteanas coiriúil a theorannú.
53      An breithiúnas in Taricco, míreanna 55 go 57.
54      An breithiúnais in M. A. S. agus M. B., mír 45: ‘[…] [Bhí] sé de shaorchead ag Poblacht na hIodáile, an uair sin, foráil a dhéanamh, ina dlíchóras, go bhféadfadh na rialacha sin [(na rialacha maidir le tréimhsí teorann a bhaineann le sáruithe coiriúla i dtaca le CBL)] go dtiocfadh na rialacha maidir le tréimhsí teorann le haghaidh dliteanas coiriúil, mar a thagann na rialacha maidir le sainiú sáruithe agus socrú pionós faoin dlí coiriúil ábhartha agus go mbeidís, mar atá na rialacha maidir le sainiú sáruithe agus socrú pionós, faoi réir phrionsabal na dlíthiúlachta i dtaca le cionta coiriúla agus pionóis.’
55      Breithiúnas an 22 Meitheamh 2022, Volvo agus DAF Trucks (C‑267/20, EU:C:2022:494), mír 46.
56      Treoir 2014/104/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Samhain 2014 maidir le rialacha áirithe lena rialaítear caingne i leith damáistí faoin dlí náisiúnta maidir le sáruithe ar fhorálacha dhlí iomaíochta na mBallstát agus an Aontais Eorpaigh (IO 2014 L 349, lch. 1).
57      Lorg an Chúirt Bhreithiúnais soiléiriú ar an bpointe sin ón gcúirt a rinne an tarchur, a pléadh ag an éisteacht.
58      Breithiúnas bunreachtúil Uimh. 265/2014, míreanna 31 agus 32.
59      An breithiúnas in Lin I, mír 91.
60      An breithiúnas in Lin I, mír 94.
61      An breithiúnas in Lin I, míreanna 122 agus 123.
62      An breithiúnas Lin I, mír 122: ‘murab ionann agus an caighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann le hintuarthacht an dlí choiriúil, atá teoranta, dar leis an gcúirt a rinne an tarchur, don éifeacht bhriste atá ag na gníomhartha nós imeachta a rinneadh le linn na tréimhse idir an 25 Meitheamh 2018, dáta foilsithe bhreithiúnas Uimh. 297/2018 ón gCúirt Bhunreachtúil, go dtí an 30 Bealtaine 2022, an dáta a tháinig OUG Uimh. 71/2002 i bhfeidhm, a neodrú, cheadófaí, ar a laghad i gcásanna áirithe, leis an gcaighdeán náisiúnta cosanta a bhaineann leis an bprionsabal maidir le cur i bhfeidhm cúlghabhálach an dlí choiriúil is trócairí (lex mitior), éifeacht bhriste na ngníomhartha nós imeachta a rinneadh fiú roimh an 25 Meitheamh 2018, ach i ndiaidh teacht i bhfeidhm an chóid choiriúil an 1 Feabhra 2014, a neodrú, is é sin le rá, ar feadh tréimhse de bhreis is 4 bliana’.
63      Sa bhreithiúnas in M. A. S. agus M. B., mír 59: ‘[…] is faoin gcúirt náisiúnta atá sé a chinneadh an bhfuil éiginnteacht i gcóras dlí na hIodáile maidir leis na rialacha teorann is infheidhme a chinneadh mar thoradh ar an measúnú a cheanglaítear le mír 58 de bhreithiúnas Taricco, ar dá réir a chuirtear cosc le forálacha an chóid choiriúil atá i gceist pionóis éifeachtúla agus mar chosc a fhorchur i leith líon suntasach cásanna de chalaois thromchúiseach a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais, rud a bhaineann an bonn de phrionsabal bheachtas an dlí atá le cur i bhfeidhm. Dá mba amhlaidh, ní bheadh sé d’oibleagáid ar an gcúirt náisiúnta forálacha an chóid choiriúil atá i gceist a fhágáil gan feidhm.’