62019TJ0549_RES
Zaak T-549/19
Medac Gesellschaft für klinische Spezialpräparate mbH
tegen
Europese Commissie
Arrest van het Gerecht (Tiende kamer) van 23 september 2020
„Geneesmiddelen voor menselijk gebruik – Weesgeneesmiddelen – Aanvraag voor een vergunning voor het in de handel brengen van het geneesmiddel Trecondi-treosulfan – Besluit om een geneesmiddel te schrappen uit het register van weesgeneesmiddelen – Artikel 3, lid 1, onder b), van verordening (EG) nr. 141/2000 – Begrip ‚bevredigende methode’ – Artikel 5, lid 12, onder b), van verordening nr. 141/2000 – Onjuiste rechtsopvatting”
Harmonisatie van de wetgevingen – Eenvormige wettelijke regelingen – Geneesmiddelen voor menselijk gebruik – Weesgeneesmiddelen – Procedure tot herziening van de aanwijzing van een geneesmiddel als weesgeneesmiddel – Bevredigende, in de Unie toegelaten methode voor de diagnose, preventie of behandeling van dezelfde aandoening – Begrip ‚vergunning’ – ‚Off-label’-gebruik van een geneesmiddel – Daarvan uitgesloten
[Verordening nr. 141/2000 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 1, b); verordening nr. 847/2000 van de Commissie, art. 2, lid 3, tweede alinea, a); richtlijn 2001/83 van het Europees Parlement en de Raad, art. 6, lid 1, eerste en tweede alinea, art. 8, lid 3, j), art. 11, art. 21, lid 1, en art. 23, lid 3]
(zie punten 49, 52-60)
Harmonisatie van de wetgevingen – Eenvormige wettelijke regelingen – Geneesmiddelen voor menselijk gebruik – Weesgeneesmiddelen – Procedure tot herziening van de aanwijzing van een geneesmiddel als weesgeneesmiddel – Bevredigende, in de Unie toegelaten methode voor de diagnose, preventie of behandeling van dezelfde aandoening – Begrip ‚dezelfde aandoening’ – Beoordelingscriteria – Inaanmerkingneming van alle essentiële gegevens die een rol spelen bij het toegelaten gebruik van de bestaande methode en die zijn omschreven in de samenvatting van de kenmerken van het product – Uitbreiding van de vergunning tot de diagnose, preventie of behandeling van aandoeningen of tot de diagnosticering, preventieve bescherming of behandeling van categorieën van patiënten die niet in de samenvatting van de kenmerken van het product zijn vermeld – Uitgesloten
[Verordening nr. 141/2000 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 1, b); verordening nr. 726/2004 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 14; richtlijn 2001/83 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 7, art. 6, lid 1, tweede alinea, art. 23, lid 3, en art. 26]
(zie punten 61-65)
Harmonisatie van de wetgevingen – Eenvormige wettelijke regelingen – Geneesmiddelen voor menselijk gebruik – Weesgeneesmiddelen – Procedure tot herziening van de aanwijzing van een geneesmiddel als weesgeneesmiddel – Bevredigende, in de Unie toegelaten methode voor de diagnose, preventie of behandeling van dezelfde aandoening – Referentiegeneesmiddelen die gedeeltelijk zijn toegelaten voor de aandoeningen en populaties waarvoor het geneesmiddel is bedoeld waarop de vergunningsaanvraag betrekking heeft – Daarvan uitgesloten
[Verordening nr. 141/2000 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 1, art. 3, lid 1, b), en art. 7, lid 3; verordening 1901/2006 van het Europees Parlement en de Raad, overweging 4]
(zie punten 66-81)
Samenvatting
Bij besluit van de Commissie van 23 februari 2004 is een potentieel geneesmiddel op basis van de stof treosulfan op initiatief van verzoekster, Medac Gesellschaft für klinische Spezialpräparate mbH, als weesgeneesmiddel aangewezen en overeenkomstig verordening nr. 141/2000 (
1
) opgenomen in het register van weesgeneesmiddelen van de Europese Unie.
Op 13 oktober 2017 heeft verzoekster bij het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en meer bepaald bij het in verordening nr. 141/2000 bedoelde Comité voor weesgeneesmiddelen een verslag ingediend over de handhaving van de aanwijzing van treosulfan als weesgeneesmiddel op het tijdstip van verlening van de vergunning voor het in de handel brengen. Na de onderzoeksprocedure heeft de Commissie op 20 juni 2019 een besluit vastgesteld waarbij een vergunning werd verleend om het geneesmiddel op basis van treosulfan onder de handelsnaam Trecondi-treosulfan in de handel te brengen (
2
). Zij heeft echter beslist dat dit geneesmiddel niet langer voldeed aan de in artikel 3 van verordening nr. 141/2000 vastgestelde aanwijzingscriteria en dat het dus niet als weesgeneesmiddel kon worden aangewezen. Artikel 3, lid 1, onder b), van verordening nr. 141/2000 voorziet immers in alternatieve criteria voor de aanwijzing van een geneesmiddel als weesgeneesmiddel, namelijk dat er geen bevredigende, in de Unie toegelaten methode bestaat voor de diagnose, preventie of behandeling van de betrokken aandoening (eerste hypothese), of, indien een dergelijke methode wel bestaat, dat degenen die aan deze aandoening lijden aanzienlijk baat hebben bij het geneesmiddel ten opzichte van bestaande bevredigende methoden (tweede hypothese). Na ontvangst van het definitieve advies van het Comité voor weesgeneesmiddelen heeft de Commissie zich in dit verband op het standpunt gesteld dat verzoekster, wat het bestaan van een aanzienlijke baat betreft, had aangetoond dat Trecondi-treosulfan een aanzienlijke baat opleverde ten opzichte van de geneesmiddelen busulfan (Busilvex) en thiotepa (Tepadina), maar niet ten opzichte van de geneesmiddelen op basis van melfalan en cyclofosfamide. Als gevolg daarvan is het geneesmiddel Trecondi-treosulfan uit het register van weesgeneesmiddelen van de Unie geschrapt.
Daarop heeft verzoekster beroep tot nietigverklaring ingesteld tegen het bestreden besluit. Het Gerecht heeft in zijn arrest van 23 september 2020 verzoeksters eerste twee middelen aanvaard en bijgevolg dat besluit gedeeltelijk nietig verklaard voor zover daarin werd bepaald dat het geneesmiddel Trecondi-treosulfan niet langer als weesgeneesmiddel werd ingedeeld.
Om te beginnen heeft het Gerecht erop gewezen dat volgens verordening nr. 141/2000 het eerste van de twee alternatieve criteria voor de aanwijzing van een geneesmiddel als weesgeneesmiddel inhoudt dat er geen bevredigende, in de Unie toegelaten methode bestaat voor de diagnose, preventie of behandeling van de betrokken aandoening. Volgens dit criterium kan een geneesmiddel slechts als een „bevredigende methode” worden aangemerkt indien het in de Unie of in een lidstaat van de Unie „toegelaten” is voor dezelfde zeldzame „aandoening” als die waarvoor het geneesmiddel is bedoeld waarvoor de vergunning voor het in de handel brengen als weesgeneesmiddel is aangevraagd. Om de werkingssfeer van de vergunning voor een geneesmiddel in de Unie te bepalen, heeft het Gerecht in herinnering gebracht dat krachtens richtlijn 2001/83 (
3
) een geneesmiddel in een lidstaat slechts in de handel mag worden gebracht wanneer door de bevoegde autoriteiten van die lidstaat een vergunning voor het in de handel brengen is afgegeven (
4
). Om op nationaal niveau een dergelijke vergunning te verkrijgen, moet bij de bevoegde autoriteit een aanvraag worden ingediend. Die aanvraag moet een samenvatting van de kenmerken van het product (
5
) bevatten, waarin in een welbepaalde volgorde een reeks gegevens over het geneesmiddel in kwestie worden opgesomd. De samenvatting van de kenmerken van het product wordt door die autoriteit goedgekeurd bij de afgifte van de vergunning voor het in de handel brengen en maakt deel uit van het besluit waarbij die vergunning wordt toegekend. Dat besluit omschrijft de reikwijdte van de vergunning voor het bestaande geneesmiddel. Richtlijn 2001/83 verplicht de vergunninghouder, na de afgifte van de vergunning voor het in de handel brengen ervoor te zorgen dat de productinformatie met name wordt aangepast aan de actuele wetenschappelijke kennis.
Het Gerecht merkt in de eerste plaats op dat uit het voorgaande volgt dat „off-label”-gebruik van een geneesmiddel niet kan worden geacht „toegelaten” te zijn en bijgevolg geen „bevredigende methode” in de zin van verordening nr. 141/2000 kan zijn.
In de tweede plaats heeft het Gerecht erop gewezen dat voor de beoordeling of de aangevoerde bestaande methode voor dezelfde „aandoening” is bedoeld als die waarvoor het weesgeneesmiddel is bedoeld waarop de aanvraag betrekking heeft, rekening dient te worden gehouden met alle essentiële gegevens die een rol spelen bij het toegelaten gebruik van de bestaande methode en met name met de therapeutische indicatie ervan en de populatie waarvoor zij bestemd is, zoals die zijn omschreven in de samenvatting van de kenmerken van dat geneesmiddel, die enkel strikt kan worden uitgelegd. Voor elke wijziging van de samenvatting van de kenmerken van het product moet dus een aanvullend onderzoek van de voordelen en risico’s alsmede van de kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid van het geneesmiddel voor de nieuwe voorgestelde indicatie worden verricht, eventueel in combinatie met klinische tests. De vergunning voor het in de handel brengen van een geneesmiddel strekt zich bijgevolg niet uit tot de diagnose, preventie of behandeling van aandoeningen of tot de diagnosticering, preventieve bescherming of behandeling van categorieën van patiënten die niet in de samenvatting van de kenmerken van dat geneesmiddel zijn vermeld.
In de derde plaats heeft het Gerecht benadrukt dat wanneer het geneesmiddel waarvoor een vergunning voor het in de handel brengen als weesgeneesmiddel is aangevraagd, is bedoeld voor de diagnose, preventie of behandeling van aandoeningen of voor de diagnosticering, preventieve bescherming of behandeling van categorieën van patiënten waarvoor de referentiegeneesmiddelen volgens de respectieve samenvattingen van de kenmerken ervan – al is het maar gedeeltelijk – niet toegelaten zijn, die referentiegeneesmiddelen niet kunnen worden geacht „bevredigende methoden” te zijn voor die aandoeningen of die categorieën van patiënten. Verordening nr. 141/2000 heeft immers tot doel te voorzien in stimulerende maatregelen ter bevordering van het onderzoek naar en de ontwikkeling en het in de handel brengen van geneesmiddelen die bedoeld zijn om aandoeningen die zeer zelden voorkomen te behandelen. Wanneer een potentieel geneesmiddel wordt uitgesloten van de baten van die verordening op grond dat er louter voor een deel van de zeldzame aandoeningen waarvoor dat geneesmiddel bedoeld is „bevredigende methoden” bestaan, wordt dit doel ondermijnd.
Voorts heeft het Gerecht benadrukt dat verordening nr. 141/2000 het mogelijk maakt om juist in het stadium van de verlening van de vergunning voor het in de handel brengen van een weesgeneesmiddel rekening te houden met gevallen van gedeeltelijke overlapping met de vergunning voor het in de handel brengen van andere geneesmiddelen (
6
). Voor zover bepaalde therapeutische indicaties van een geneesmiddel voldoen aan de aanwijzingscriteria van artikel 3 van deze verordening, komt dat geneesmiddel dus in beginsel in aanmerking voor de aanwijzing als weesgeneesmiddel voor die indicaties, terwijl voor de indicaties waarvoor het niet beantwoordt aan de criteria van artikel 3 van die verordening een afzonderlijke vergunning voor het in de handel brengen kan worden verleend buiten het bestek van verordening nr. 141/2000.
Na te hebben onderzocht of de geneesmiddelen op basis van melfalan en cyclofosfamide volgens de respectieve samenvattingen van de kenmerken van die geneesmiddelen ook zijn bedoeld voor de behandeling van de zeldzame aandoening en de categorieën van patiënten waarvoor Trecondi-treosulfan is bedoeld, heeft het Gerecht vastgesteld dat uit de samenvattingen van de kenmerken van de vergeleken geneesmiddelen duidelijke verschillen naar voor komen. Uit de beschrijving van de samenvatting van de kenmerken van Trecondi-treosulfan blijkt immers dat in die samenvatting aandoeningen en populaties worden vermeld die niet worden vermeld in de samenvattingen van de kenmerken van de geneesmiddelen op basis van melfalan en cyclofosfamide. Hieruit volgt dat de geneesmiddelen op basis van melfalan en cyclofosfamide voor die aandoeningen en populaties niet kunnen worden geacht bevredigende methoden in de zin van artikel 3, lid 1, onder b), eerste hypothese, van verordening nr. 141/2000 te zijn.
(
1
)	Verordening (EG) nr. 141/2000 van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 1999 inzake weesgeneesmiddelen (PB 2000, L 18, blz. 1).
(
2
)	Uitvoeringsbesluit C(2019) 4858 final van de Europese Commissie van 20 juni 2019 betreffende het verlenen van een vergunning voor het in de handel brengen van het geneesmiddel voor menselijk gebruik Trecondi-treosulfan krachtens verordening (EG) nr. 726/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 tot vaststelling van procedures van de Unie voor het verlenen van vergunningen en het toezicht op geneesmiddelen voor menselijk en diergeneeskundig gebruik en tot oprichting van een Europees Geneesmiddelenbureau (PB 2004, L 136, blz. 1).
(
3
)	Richtlijn 2001/83/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 november 2001 tot vaststelling van een communautair wetboek betreffende geneesmiddelen voor menselijk gebruik (PB 2001, L 311, blz. 67).
(
4
)	Overeenkomstig artikel 6, lid 1, eerste alinea, van richtlijn 2001/83.
(
5
)	Overeenkomstig artikel 8, lid 3, onder j), van richtlijn 2001/83.
(
6
)	Op grond van artikel 7, lid 3, van verordening nr. 141/2000.