62023CJ0400_RES
Kawża C‑400/23
VB
(talba għal deċiżjoni preliminari, imressqa mis-Sofiyski gradski sad)
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) tas‑16 ta’ Jannar 2025
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Direttiva (UE) 2016/343 – Dritt li persuna tkun preżenti fil-proċess tagħha – Artikolu 8(2) – Proċess li jwassal għal deċiżjoni ta’ kundanna jew ta’ liberazzjoni fil-kontumaċja – Kundizzjonijiet – Artikolu 8(4) – Obbligu li l-persuna ġġudikata fil-kontumaċja tiġi informata bir-rimedji legali disponibbli – Artikolu 9 – Dritt għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor li jippermetti evalwazzjoni ġdida tal-mertu tal-kawża u li jista’ jwassal għall-annullament tad-deċiżjoni inizjali – Artikolu 10(1) – Dritt għal rimedju effettiv – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta r-rikonoxximent tad-dritt għal proċess ġdid għat-tressiq ta’ talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali quddiem awtorità ġudizzjarja li quddiemha l-persuna ġġudikata fil-kontumaċja għandha tidher”
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u tad-dritt li persuna tkun preżenti fil-proċess fi proċeduri kriminali – Direttiva 2016/343 – Dritt li persuna tkun preżenti fil-proċess tagħha – Proċedura fil-kontumaċja – Dritt għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor – Leġiżlazzjoni nazzjonali li tissuġġetta r-rikonoxximent tad-dritt għal proċess ġdid għat-tressiq ta’ talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali – Ammissibbiltà – Kundizzjonijiet
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2016/343, Artikoli 8(2) u (4), u 9)
(ara l-punti 43 sa 46, 59 sa 69, u 75, u d-dispożittiv 1)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u tad-dritt li persuna tkun preżenti fil-proċess fi proċeduri kriminali – Direttiva 2016/343 – Dritt li persuna tkun preżenti fil-proċess tagħha – Proċedura fil-kontumaċja – Dritt għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor – Obbligu li l-persuna ġġudikata fil-kontumaċja tiġi informata bid-dritt tagħha għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor – Evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ dan id-dritt mill-qorti li tmexxi proċess fil-kontumaċja u l-indikazzjoni tal-imsemmi dritt fid-deċiżjoni kkonsenjata lill-persuna kkonċernata – Ammissibbiltà
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2016/343, Artikoli 8(2) u (4), 9 u 10(1))
(ara l-punti 85 sa 87, u d-dispożittiv 2)
Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali – Tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni ta’ innoċenza u tad-dritt li persuna preżenti fil-proċess fi proċeduri kriminali – Direttiva 2016/343 – Dritt li persuna tkun preżenti fil-proċess tagħha – Proċedura fil-kontumaċja – Dritt għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor – Obbligu li l-persuna ġġudikata fil-kontumaċja tiġi informata bid-dritt tagħha għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor – Portata – Deċiżjoni ta’ liberazzjoni fil-kontumaċja – Inklużjoni
(Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2016/343, Artikoli 8(2) u (4), u 9)
(ara l-punti 90 sa 95, u d-dispożittiv 3)
Sunt
Adita b’talba għal deċiżjoni preliminari mis-Sofiyski gradski sad (il-Qorti tal-Belt ta’ Sofija, il-Bulgarija), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat l-obbligi tal-Istati Membri fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali fil-kontumaċja.
Il-qorti tar-rinviju kienet adita bi proċeduri kriminali mibdija kontra VB, akkużat b’fatti li kienu jikkostitwixxu reati punibbli b’pieni li jċaħħdu l-libertà. VB ma rċieva ebda notifika formali tal-akkużi miġjuba kontrih. Barra minn hekk, huwa la ġie informat bil-fatt li l-każ tiegħu tressaq quddiem qorti, u lanqas, a fortiori, dwar id-data u l-post tas-seduta jew il-konsegwenzi fil-każ li ma jidhirx. Fil-fatt, l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti ma rnexxilhomx jillokalizzaw lil VB, għaliex dan kien ħarab matul il-fażi istruttorja qabel l-operazzjoni tal-pulizija intiża sabiex twaqqaf lill-persuni ssuspettati.
Peress li qieset li l-kundizzjonijiet sabiex il-proċess jinżamm fl-assenza tal-persuna akkużata, previsti mid-Direttiva 2016/343 (
1
), ma kinux issodisfatti fil-każ ineżami, il-qorti tar-rinviju kellha dubju dwar il-portata tal-obbligu tagħha li tinforma lill-persuna ġġudikata fil-kontumaċja bir-rimedji legali disponibbli (
2
). Hija rrilevat li fil-Bulgarija, sa mill-iskadenza tat-terminu għall-preżentata ta’ appell minn deċiżjoni ta’ kundanna fil-kontumaċja, l-uniku rimedju legali disponibbli kontra din id-deċiżjoni ta’ kundanna kien talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali, li kellha titressaq quddiem il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija). Madankollu, dan id-“dritt għal proċess mill-ġdid jew għal rimedju legali ieħor” la kien jiġi kkomunikat u lanqas kien jiġi rrikonoxxut fil-mument meta l-persuna kkundannata fil-kontumaċja kienet tiġi informata bil-kundanna tagħha. Barra minn hekk, id-dritt Bulgaru kien jipprevedi l-obbligu, għall-persuna li tkun ressqet talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali, taħt piena li ma titteħidx azzjoni ulterjuri fir-rigward tagħha, li tidher quddiem il-qorti li tkun ser teżaminaha.
Peress li kellha dubji dwar il-kompatibbiltà tas-sistema proċedurali Bulgara mad-Direttiva 2016/343, il-qorti tar-rinviju għamlet diversi domandi preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Qabelxejn, fir-rigward tad-dritt tal-persuna kkundannata fil-kontumaċja “għal proċess mill-ġdid jew għal rimedju legali ieħor” fis-sens tal-Artikolu 8(4) tad-Direttiva 2016/343, il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li din id-direttiva ma tipprekludix li Stat Membru jistabbilixxi sistema proċedurali li ma twassalx awtomatikament għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali, iżda li teżiġi li l-persuni kkundannati fil-kontumaċja u interessati f’tali ftuħ mill-ġdid iressqu talba għal dan l-għan quddiem qorti oħra, distinta minn dik li tkun tat id-deċiżjoni fil-kontumaċja, sabiex dik il-qorti l-oħra tivverifika li l-kundizzjoni li minnha jiddependi d-dritt għal proċess ġdid kienet issodisfatta, jiġifieri li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva ma kinux issodisfatti. Dan jirriżulta b’mod partikolari mill-formulazzjoni tal-Artikolu 8(4) tad-direttiva kkonċernata. Fil-fatt, minn naħa, il-preżentazzjoni tal-possibbiltà li tiġi kkontestata d-deċiżjoni mogħtija fil-kontumaċja bħala element proċedurali distint u awtonomu mid-“dritt għal proċess mill-ġdid jew għal rimedju legali ieħor” tindika li l-Istati Membri għandhom il-possibbiltà li jipprevedu proċedura li tippreċedi ż-żamma ta’ proċess ġdid jew l-eżerċizzju tar-rimedju legali l-ieħor, peress li l-għan ta’ tali proċedura jista’ jkun li tiġi vverifikata l-assenza ta’ sodisfazzjon tal-kundizzjonijiet imsemmija iktar’ il fuq. Min-naħa l-oħra, l-użu tal-konġunzjoni ta’ koordinazzjoni “jew” fil-frażi “dritt għal proċess mill-ġdid jew għal rimedju legali ieħor” jimplika li l-Istati Membri għandhom l-għażla li jipprevedu l-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali fil-forma taż-żamma ta’ proċess ġdid jew li jipprevedu “rimedju legali ieħor” ekwivalenti għal proċess ġdid.
Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li tali sistema proċedurali hija kompatibbli mad-Direttiva 2016/343 sa fejn, minn naħa, il-proċedura ta’ talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali tippermetti effettivament iż-żamma ta’ proċess ġdid fil-każijiet kollha fejn jiġi stabbilit, wara verifika, li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva ma kinux issodisfatti u, min-naħa l-oħra, il-persuna kkundannata fil-kontumaċja, meta tiġi informata bil-kundanna tagħha, tiġi informata wkoll bl-eżistenza ta’ din il-proċedura.
Sussegwentement, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret li kienet il-qorti tar-rinviju li kellha tevalwa jekk is-sistema proċedurali stabbilita mil-leġiżlatur Bulgaru kinitx kompatibbli mad-Direttiva 2016/343, u b’mod partikolari jekk il-proċedura ta’ ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali kinitx tissodisfa r-rekwiżiti kollha li jirriżultaw mill-prinċipju ta’ effettività.
Fir-rigward tal-evalwazzjoni tal-osservanza tal-prinċipju ta’ effettività mis-sistema stabbilita mil-leġiżlatur Bulgaru, fl-ewwel lok, il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li għandu jiġi ggarantit li l-proċedura ta’ talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċedura kriminali twassal għar-rikonoxximent tad-dritt għal proċess ġdid fil-każijiet kollha fejn il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva ma jkunux issodisfatti.
Fit-tieni lok, għandu jiġi vverifikat jekk il-persuna kkundannata fil-kontumaċja tkunx irċeviet, fil-mument meta tiġi informata bl-eżistenza ta’ din il-kundanna jew malajr wara, kopja sħiħa tad-deċiżjoni mogħtija fil-kontumaċja u komunikazzjoni tad-drittijiet proċedurali tagħha, inkluż fir-rigward tal-possibbiltà li tressaq talba għall-ftuħ mill-ġdid tal-proċeduri kriminali kif ukoll dwar il-qorti li quddiemha għandha titressaq din it-talba u t-terminu li fih għandu jsir dan.
Fit-tielet lok, kull proċedura ta’ talba għal proċess ġdid għandha tiġi organizzata b’mod li din it-talba tiġi pproċessata b’ħeffa, sabiex jiġi ddeterminat fl-iqsar żmien possibbli jekk il-proċess fil-kontumaċja jkunx seħħ mingħajr ma jkunu ġew issodisfatti l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343. Dan ir-rekwiżit ta’ ħeffa huwa iktar u iktar importanti peress li d-deċiżjonijiet mogħtija fil-kontumaċja jistgħu jkunu eżekuttivi.
Fl-aħħar lok, il-prinċipju ta’ effettività jeżiġi li l-persuna kkonċernata tkun f’pożizzjoni li tesprimi ruħha, personalment jew permezz ta’ avukat, dwar il-kwistjoni jekk il-proċess fil-kontumaċja seħħx minkejja li l-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) tad-Direttiva 2016/343 ma kinux issodisfatti. Din il-possibbiltà ma tistax tinftiehem bħala li timplika l-obbligu għall-persuna kkonċernata li tidher personalment quddiem il-qorti li teżamina din it-talba. Fil-fatt, l-obbligu għall-persuna kkonċernata li tkun saret taf bil-kundanna tagħha mingħajr ma tkun ġiet arrestata li tidher personalment quddiem il-qorti li quddiemha tkun tressqet talba għal proċess ġdid, iwassal sabiex jobbliga lil persuna li tkun għadha fil-libertà tagħti ruħha bħala priġuniera sabiex tkun tista’ tibbenefika mid-dritt tagħha għal proċess ġdid. Dan ikun inkompatibbli mad-dritt fundamentali għal smigħ xieraq.
Barra minn hekk, fir-rigward tal-obbligu li l-persuna ġġudikata fil-kontumaċja tiġi informata bid-dritt tagħha għal proċess ġdid, il-Qorti tal-Ġustizzja fakkret (
3
) li l-leġiżlatur tal-Unjoni astjena milli jippreċiża l-modalitajiet li skonthom għandha tingħata l-informazzjoni dwar id-“dritt għal proċess mill-ġdid jew għal rimedju legali ieħor”. Għalkemm id-Direttiva 2016/343 ma tistax tiġi interpretata fis-sens li timponi fuq il-qorti li tagħti deċiżjoni fil-kontumaċja li tiddeċiedi, fid-deċiżjoni tagħha, dwar id-dritt għal proċess ġdid (
4
), hija tħalli marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ lill-Istati Membri fir-rigward tal-implimentazzjoni tagħha. Għaldaqstant, hija lanqas ma tista’ tiġi interpretata fis-sens li tipprojbixxi lil din il-qorti milli teżamina, matul proċess fil-kontumaċja, jekk il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) tagħha humiex issodisfatti u, meta dawn il-kundizzjonijiet ma jkunux issodisfatti, milli tindika fid-deċiżjoni tagħha li l-persuna kkonċernata għandha dritt li jinżamm proċess ġdid. Madankollu, fil-kuntest tal-eżami mwettaq f’dan ir-rigward mill-qorti li tmexxi proċess fil-kontumaċja, huwa importanti li din tisma’ lill-avukat li jirrappreżenta lill-persuna kkonċernata, peress li din tal-aħħar tkun, f’dan il-każ, assenti. Ir-rekwiżiti imposti mid-Direttiva 2016/343 ikunu għalhekk osservati meta l-qorti li tmexxi proċess fil-kontumaċja tevalwa hija stess, wara li tkun semgħet kemm l-akkuża kif ukoll id-difiża dwar dan is-suġġett, jekk il-kundizzjonijiet previsti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva kinux issodisfatti u, jekk le, tindika, fid-deċiżjoni mogħtija fil-kontumaċja, li kopja sħiħa tagħha għandha tingħata lill-persuna kkonċernata fil-mument meta din tiġi informata b’din id-deċiżjoni jew malajr wara, li din għandha dritt għal proċess ġdid.
(
1
)	Direttiva (UE) 2016/343 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad‑9 ta’ Marzu 2016 dwar it-tisħiħ ta’ ċerti aspetti tal-preżunzjoni tal-innoċenza u tad-dritt li wieħed ikun preżenti waqt il-proċess fil-proċedimenti kriminali (ĠU 2016, L 65, p. 1). Skont l-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva, “L-Istati Membri jistgħu jipprevedu li proċess li jista’ jirriżulta f’deċiżjoni dwar il-ħtija jew l-innoċenza ta’ persuna suspettata jew akkużata jista’ jsir fl-assenza tiegħu jew tagħha, sakemm:
(a) il-persuna suspettata jew akkużata tkun ġiet infurmata fi żmien debitu dwar il-proċess u dwar il-konsegwenzi ta’ nuqqas ta’ dehra; jew
(b) il-persuna suspettata jew akkużata, li tkun ġiet infurmata bil-proċess, hija rrappreżentata minn avukat, li ġie magħżul mill-persuna suspettata jew akkużata jew maħtur mill-Istat”.
(
2
)	Fil-fatt, l-Artikolu 8(4) tad-Direttiva 2016/343 jipprevedi li, fil-każ li l-proċess jitmexxa mingħajr ma jkunu jistgħu jiġu osservati l-kundizzjonijiet stabbiliti fl-Artikolu 8(2) ta’ din id-direttiva, minħabba li l-persuna ssuspettata jew akkużata ma tkunx tista’ tinstab minkejja l-isforzi raġonevoli mwettqa għal dan il-għan, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-persuni ssuspettati jew akkużati, meta jiġu informati dwar id-deċiżjoni u b’mod partikolari fil-mument tal-arrest tagħhom, jiġu informati wkoll dwar il-possibbiltà li jikkontestaw din id-deċiżjoni u dwar id-dritt tagħhom għal proċess ġdid jew għal rimedju legali ieħor.
(
3
)	Sentenza tat-8 ta’ Ġunju 2023, VB (Informazzjoni tal-persuna kkundannata fil-kontumaċja) (C-430/22 u C‑468/22, EU:C:2023:458, punt 27).
(
4
)	Sentenza tat-8 ta’ Ġunju 2023, VB (Informazzjoni tal-persuna kkundannata fil-kontumaċja) (C-430/22 u C‑468/22, EU:C:2023:458, punt 31).