62023CJ0086
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla)
5 ta’ Settembru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili – Liġi applikabbli għall-obbligi mhux kuntrattwali – Regolament (KE) Nru 864/2007 – Artikolu 16 – Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti – Inċident tat-traffiku – Drittijiet ta’ kumpens irrikonoxxuti lill-membri tal-familja tad-deċedut – Prinċipju ta’ ekwità għall-finijiet tal-kumpens għad-dannu morali mġarrab – Kriterji ta’ evalwazzjoni”
Fil-Kawża C‑86/23,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija), permezz ta’ deċiżjoni tas‑7 ta’ Frar 2023, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fil‑15 ta’ Frar 2023, fil-proċedura
E.N.I.,
Y.K.I.
vs
HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung AG,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (Ir-Raba’ Awla),
komposta minn C. Lycourgos, President tal-Awla, O. Spineanu-Matei (Relatriċi), J.‑C. Bonichot, S. Rodin u L. S. Rossi, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: M. Szpunar,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung AG, minn G. I. Ilieva u L. I. Todev, advokati,
–
għall-Gvern Ċek, minn A. Edelmannová, M. Smolek u J. Vláčil, bħala aġenti,
–
għall-Gvern Ġermaniż, minn J. Möller, P. Busche u M. Hellmann, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn C. Georgieva u W. Wils, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tal‑14 ta’ Marzu 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 16 tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (“Ruma II”) (ĠU 2007, L 199, p. 40).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, E.N.I. u Y.K.I., ċittadini Bulgari u, min-naħa l-oħra, HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung AG (iktar ’il quddiem “HUK-COBURG”), dwar il-kumpens minn din tal-aħħar, abbażi tar-responsabbiltà ċivili obbligatorja fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur, tad-dannu immaterjali mġarrab minn E.N.I. u Y.K.I. b’riżultat tal-mewt tat-tifla tagħhom f’inċident tat-traffiku li seħħ fil-Ġermanja.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Ir‑Regolament Ruma II
3
Skont il-premessi 6, 7, 14, 16 u 32 tar-Regolament Ruma II:
“(6)
Il-funzjonament tajjeb tas-suq intern jeżiġi li r-regoli tal-konflitt ta’ liġijiet fl-Istati Membri jindikaw l-istess liġi nazzjonali irrispettivament mill-pajjiż tal-qorti li fih tkun saret il-kawża, u dan sabiex jittejbu l-prevedibbiltà tar-riżultat tal-kawżi, iċ-ċertezza dwar il-liġi applikabbli u l-moviment liberu tas-sentenzi.
(7)
Il-kamp sostantiv u d-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-Regolament għandhom ikunu konsistenti mar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001 tat‑22 ta’ Diċembru 2000 dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u infurzar ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali […] [(ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42)] u l-istrumenti relattivi għal-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali.
[…]
(14)
Ir-rekwiżit taċ-ċertezza legali u l-ħtieġa li ssir ġustizzja f’każijiet individwali huma elementi essenzjali f’qasam tal-ġustizzja. Dan ir-Regolament jipprevedi l-fatturi ta’ rabta li huma l-aktar adatti sabiex jintlaħqu dawn l-objettivi. Għalhekk, dan ir-Regolament jipprevedi regola ġenerali iżda wkoll regoli speċifiċi u, f’ċerti dispożizzjonijiet, ‘klawsola liberatorja’ li tippermetti deroga minn dawn ir-regoli fejn ikun jidher ċar miċ-ċirkostanzi kollha tal-każ li d-delitt jew kważi-delitt ċivili huwa manifestament marbut aktar mill-qrib ma’ pajjiż ieħor. Dan il-grupp ta’ regoli b’hekk joħloq qafas flessibbli ta’ regoli dwar il-konflitt ta’ liġijiet. Bl-istess mod, jagħti s-setgħa lill-qorti li quddiemha tressqet it-talba sabiex tittratta kull każ individwali b’mod adatt.
[…]
(16)
Regoli uniformi għandhom itejbu l-prevedibbiltà tad-deċiżjonijiet tal-qrati u jiżguraw bilanċ raġonevoli bejn l-interessi tal-persuna allegatament responsabbli u dawk tal-persuna li ġarrbet id-dannu. Konnessjoni mal-pajjiż fejn seħħ id-dannu dirett (lex loci damni) toħloq bilanċ ġust bejn l-interessi tal-persuna miżmuma responsabbli u tal-persuna li ġġarrab id-dannu, u tirrifletti wkoll l-approċċ modern tar-responsabbiltà ċivili u l-iżvilupp ta’ sistemi ta’ responsabbiltà oġġettiva.
(32)
Il-konsiderazzjonijiet ta’ l-interess pubbliku jiġġustifikaw il-possibbiltà mogħtija lill-qrati ta’ l-Istati Membri li, f’ċirkostanzi eċċezzjonali, japplikaw eċċezzjonijiet ibbażati fuq il-prinċipju ta’ l-ordni pubbliku u fuq dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti. B’mod partikolari, l-applikazzjoni, ta’ dispożizzjoni tal-liġi indikata minn dan ir-Regolament, li jkollha l-effett li tikkawża l-impożizzjoni ta’ danni, eżemplari jew punittivi, mhux kompensatorji ta’ natura eċċessiva tista’, skond iċ-ċirkostanzi tal-każ u s-sistema ġuridika ta’ l-Istat Membru tal-qorti li quddiemha tressqet it-talba, tiġi meqjusa bħala kuntrarja għall-ordni pubbliku (‘ordre public’) tal-forum.”
4
L-Artikolu 4(1) ta’ dan ir-regolament jipprovdi:
“Sakemm ma jkunx previst mod ieħor f’dan ir-Regolament, il-liġi applikabbli għal obbligazzjoni mhux kuntrattwali li tirriżulta minn delitt jew kważi-delitt ċivili għandha tkun il-liġi tal-pajjiż fejn iseħħ id-dannu irrispettivament mill-pajjiż fejn seħħ l-avveniment li wassal għad-dannu u irrispettivament mill-pajjiż jew pajjiżi fejn iseħħu l-konsegwenzi indiretti ta’ dak l-avveniment.”
5
L-Artikolu 15(ċ) tal-imsemmi regolament jipprevedi:
“Il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali taħt dan ir-Regolament għandha tirregola b’mod partikolari:
[…]
(ċ)
l-eżistenza, in-natura u l-istima tad-danni jew ir-rimedju mitlub;
[…]”
6
Skont l-Artikolu 16 tal-istess regolament, intitolat “Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti”:
“F’dan ir-Regolament xejn m’għandu jirrestrinġi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-liġi tal-forum f’sitwazzjoni fejn huma jkunu obbligatorji irrispettivament mil-liġi li diversament kienet tkun applikabbli għall-obbligazzjoni mhux kuntrattwali.”
Ir‑Regolament Ruma I
7
L-Artikolu 9, intitolat “Dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti”, tar-Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I) (ĠU 2008, L 177, p. 6, u rettifika fil-ĠU 2009, L 309, p. 87) jipprevedi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:
“1.   Id-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti huma dispożizzjonijiet li r-rispett tagħhom huwa meqjus bħala kruċjali minn pajjiż għas-salvagwardja ta’ l-interessi pubbliċi tiegħu, bħall-organizzazzjoni politika, soċjali jew ekonomika tiegħu, tant li dawn ikunu applikabbli fi kwalunkwe sitwazzjoni li taqa’ fl-ambitu tagħhom, irrispettivament mill-liġi applikabbli għall-kuntratt skond dan ir-Regolament.
2.   Xejn f’dan ir-Regolament m’għandu jirrestrinġi l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti tal-liġi tal-forum.”
Id‑dritt Bulgaru
8
Ir-responsabbiltà delittwali fid-dritt Bulgaru hija rregolata mid-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 45 sa 54 taż-zakon za zadalzheniyata i dogovorite (il-Liġi dwar l-Obbligi u l-Kuntratti, DV Nru 275 tat‑22 ta’ Novembru 1950), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem iz-“ZZD”).
9
L-Artikolu 45 taz-ZZD jipprevedi:
“(1)   Kull persuna għandha tikkumpensa d-danni kkawżati lil ħaddieħor.
(2)   Fil-każijiet kollha ta’ fatt delittwali, il-ħtija hija preżunta fin-nuqqas ta’ prova kuntrarja.”
10
L-Artikolu 52 taz-ZZD jipprovdi:
“Il-kumpens għad-danni immaterjali għandu jiġi ddeterminat mill-qorti b’ekwità.”
Id‑dritt Ġermaniż
Il‑BGB
11
Taħt it-titolu “Dannu immaterjali”, l-Artikolu 253 tal-Bürgerliches Gesetzbuch (il-Kodiċi Ċivili Ġermaniż), fil-verżjoni tiegħu applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali (iktar ’il quddiem il-“BGB”), huwa fformulat kif ġej:
“(1)   Huwa possibbli li jintalab kumpens fi flus għal dannu mhux patrimonjali biss fil-każijiet speċifikati mil-liġi.
(2)   Meta d-danni għandhom jitħallsu fir-rigward ta’ leżjoni fiżika, ta’ dannu għas-saħħa, għal-libertà jew għall-awtodeterminazzjoni sesswali, jista’ jintalab ukoll kumpens ekwu fi flus għad-dannu mhux patrimonjali.”
12
L-Artikolu 823 tal-BGB, intitolat “Obbligu ta’ kumpens għad-dannu”, jippreċiża, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Kull min, meta jaġixxi intenzjonalment jew b’negliġenza, jagħmel ħsara b’mod illegali lill-ħajja, lill-ġisem, lis-saħħa, lil-libertà, lill-proprjetà jew kull dritt ieħor ta’ ħaddieħor, huwa obbligat, fir-rigward ta’ dan tal-aħħar, jikkumpensa d-dannu li jirriżulta minn dan.”
Il‑Liġi dwar iċ‑Ċirkulazzjoni fit‑Toroq
13
L-Artikolu 7 tal-iStraßenverkehrsgesetz (il-Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Toroq), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, intitolat “Responsabbiltà tad-detentur tal-vettura, użu tal-vettura bil-mutur mingħajr l-għarfien u l-kunsens tad-detentur”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“Jekk, waqt l-użu ta’ vettura bil-mutur, persuna tinqatel, iġġarrab leżjoni fiżika jew ħsara għas-saħħa tagħha, jew jekk oġġett issirlu ħsara, id-detentur huwa obbligat jikkumpensa d-dannu li jirriżulta minn dan lill-parti leża.”
14
L-Artikolu 11 tal-Liġi dwar iċ-Ċirkulazzjoni fit-Toroq, fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, huwa intitolat “Portata tal-obbligu ta’ kumpens fil-każ ta’ dannu fiżiku”. Dan l-artikolu jipprovdi:
“Fil-każ ta’ leżjoni fiżika jew ta’ ħsara għas-saħħa, il-kumpens għandu jkopri l-ispejjeż sostnuti mill-vittma sabiex tirkupra s-saħħa tagħha u d-dannu pekunjarju li hija tkun ġarrbet minħabba l-inkapaċità temporanja jew permanenti jew minħabba t-tnaqqis tal-kapaċità ta’ qligħ jew minħabba ż-żieda temporanja jew permanenti tal-bżonnijiet li jirriżultaw mil-leżjoni fiżika jew mill-ħsara għas-saħħa. Jista’ jintalab ukoll kumpens pekunjarju ekwu għad-danni morali.”
Il‑Liġi dwar il‑Kuntratt ta’ Assigurazzjoni
15
Intitolat “Dritt ta’ azzjoni diretta”, l-Artikolu 115 tal-Gesetz über den Versicherungsvertrag (il-Liġi dwar il-Kuntratt ta’ Assigurazzjoni), tat‑23 ta’ Novembru 2007 (BGBl. 2007 I, p. 2631), fil-verżjoni applikabbli għat-tilwima fil-kawża prinċipali, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“It-terza persuna tista’ wkoll tinvoka d-dritt tagħha għal kumpens kontra l-assiguratur,
1.   fil-każ ta’ assigurazzjoni għar-responsabbiltà ċivili li għandha bħala għan l-eżekuzzjoni ta’ obbligu ta’ assigurazzjoni li jirriżulta mil-liġi dwar l-assigurazzjoni obbligatorja […]
[…]
Id-dritt joħroġ mill-obbligi tal-assiguratur li jirriżultaw mir-relazzjoni ta’ assigurazzjoni u, fin-nuqqas ta’ obbligu, mill-Artikolu 117(1) sa (4). L-assiguratur għandu jħallas il-kumpens fi flus. L-assiguratur u d-detentur tal-polza responsabbli għall-kumpens tad-dannu huma responsabbli in solidum.”
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
16
Fis‑27 ta’ Lulju 2014, bint E.N.I. u Y.K.I., ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, mietet f’inċident tat-traffiku li seħħ fil-Ġermanja. L-awtur tal-inċident kien assigurat taħt assigurazzjoni obbligatorja għar-responsabbiltà ċivili ma’ HUK‑COBURG, kumpannija tal-assigurazzjoni stabbilita fil-Ġermanja.
17
Fil‑25 ta’ Lulju 2017, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw azzjoni kontra HUK‑COBURG quddiem is-Sofiyski gradski sad (il-Qorti tal-Belt ta’ Sofija, il-Bulgarija) intiża għall-ħlas ta’ kumpens ta’ 250000 lev Bulgaru (BGN) (madwar EUR 125000) lil kull wieħed minnhom bħala kumpens għad-dannu immaterjali kkawżat mill-mewt tat-tifla tagħhom.
18
Fis‑27 ta’ Settembru 2017, HUK‑COBURG ħallset lil kull wieħed mill-ġenituri s-somma ta’ EUR 2500 bħala kumpens għad-dannu kkawżat mill-mewt tat-tifla tagħhom.
19
Permezz tas-sentenza tagħha tat‑23 ta’ Diċembru 2019, is-Sofiyski gradski sad (il-Qorti tal-Belt ta’ Sofija) laqgħet parzjalment it-talba tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali billi tat lil kull wieħed minnhom kumpens fl-ammont ta’ BGN 100000 (madwar EUR 50000), li minnu tnaqqset is-somma ta’ madwar EUR 2500 li kienet diġà tħallset mill-assiguratur.
20
Din is-sentenza ġiet irriformata mill-Apelativen sad – Sofia (il-Qorti tal-Appell ta’ Sofija, il-Bulgarija). Din tal-aħħar ċaħdet l-azzjoni tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali fl-intier tagħha billi qieset li huma ma kinux urew li l-uġigħ u t-tbatija morali mġarrba kienu kkawżaw dannu patoloġiku, li, skont id-dritt Ġermaniż applikabbli konformement mal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Ruma II, jikkostitwixxi kundizzjoni għall-għoti ta’ kumpens għal dannu immaterjali. Dik il-qorti ċaħdet l-argument tagħhom li, skont l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II, ma kinitx tapplika l-liġi Ġermaniża iżda l-lex fori, jiġifieri l-Artikolu 52 taz-ZZD. Skont l-imsemmija qorti, l-ammonti diġà mħallsa minn HUK‑COBURG ma kinux jikkostitwixxu rikonoxximent, min-naħa tal-assiguratur, tat-talbiet tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali u kienu jikkorrispondu għall-“kumpens żgħir” għal dannu immaterjali, previst fl-Artikolu 253(2) tal-BGB.
21
Ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ppreżentaw appell ta’ kassazzjoni minn din is-sentenza quddiem il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, il-Bulgarija), il-qorti tar-rinviju.
22
Dik il-qorti tosserva, qabelxejn, li l-leġiżlazzjoni Ġermaniża applikabbli f’din il-kawża skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II hija identika għal dik inkwistjoni fil-kawża li tat lok għas-sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2022, HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung (C‑577/21, EU:C:2022:992), li kienet tikkonċerna l-istess inċident tat-traffiku bħal dak inkwistjoni f’din il-kawża.
23
Sussegwentement, l-imsemmija qorti tirrileva li, f’dik is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li din il-leġiżlazzjoni Ġermaniża kienet taqa’ taħt id-dritt nazzjonali sostantiv dwar ir-responsabbiltà ċivili li għalih tirreferi d-Direttiva 2009/103/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑16 ta’ Settembru 2009 dwar l-assigurazzjoni kontra responsabbiltà ċivili fir-rigward tal-użu ta’ vetturi bil-mutur u l-infurzar tal-obbligu ta’ assigurazzjoni kontra din ir-responsabbiltà (ĠU 2009, L 263, p. 11) (iktar ’il quddiem id-“Direttiva 2009/103”). Skont il-qorti tar-rinviju, l-imsemmija leġiżlazzjoni Ġermaniża tipprevedi kriterju oġġettiv li jippermetti li jiġi identifikat id-dannu immaterjali li jista’ jkun is-suġġett ta’ kumpens mogħti lil membru tal-familja qrib il-vittma ta’ inċident tat-traffiku. Fil-fehma tal-qorti tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-Direttiva 2009/103 ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tistabbilixxi kriterji vinkolanti għad-determinazzjoni tad-danni immaterjali li jistgħu jiġu kkumpensati.
24
Fl-aħħar nett, il-qorti tar-rinviju tippreċiża li, kuntrarjament għall-istess leġiżlazzjoni Ġermaniża, li tissuġġetta d-dritt għal kumpens għad-dannu immaterjali għal tliet kundizzjonijiet, jiġifieri li l-vittma tkun ġarrbet dannu għas-saħħa tagħha stess, li tkun membru tal-familja qrib il-vittma diretta u li teżisti relazzjoni kawżali bejn in-nuqqas imwettaq mill-persuna responsabbli għall-inċident u dan id-dannu, il-leġiżlazzjoni Bulgara, jiġifieri l-Artikolu 52 taz-ZZD, tipprevedi li l-kumpens għad-dannu immaterjali għandu jiġi ddeterminat mill-qorti b’mod ekwu. Fil-fehma tagħha, minn ġurisprudenza vinkolanti tal-Varhoven sad (il-Qorti Suprema, il-Bulgarija) u tal-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) jirriżulta li, fid-dritt Bulgaru, it-tbatijiet u l-uġigħ morali kollha mġarrba mill-ġenituri minħabba l-mewt tal-wild tagħhom wara inċident tat-traffiku kkawżat minn att delittwali jew kważi delittwali jistgħu jkunu s-suġġett ta’ kumpens, mingħajr ma jkun neċessarju li d-dannu jkun ikkawża dannu patoloġiku għal dawn il-ġenituri. Hija tindika li l-ammont tad-danni jiddependi miċ-ċirkustanzi speċifiċi li jikkaratterizzaw il-każ ineżami, sa fejn l-ammont abitwalment mogħti għal dannu immaterjali lil ġenitur minħabba l-mewt ta’ wild f’inċident tat-traffiku li seħħ fl‑2014 huwa ta’ madwar BGN 120000 (madwar EUR 61000). Skont il-qorti tar-rinviju, jekk jitqies li t-talba tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali għandha tintlaqa’ u jekk jitqies li huma pproduċew prova ta’ dannu patoloġiku, l-ammont massimu tal-kumpens li jistgħu jiksbu b’applikazzjoni tad-dritt Ġermaniż ikun ta’ EUR 5000.
25
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Varhoven kasatsionen sad (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:
“L-Artikolu 16 tar-[Regolament Ruma II] għandu jiġi interpretat fis-sens li dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tipprevedi l-applikazzjoni ta’ prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Istat Membru, bħalma huwa l-prinċipju ta’ ekwità, sabiex jiġi kkalkolat il-kumpens għad-dannu morali fil-każ tal-mewt ta’ qraba li jirriżulta minn delitt, tista’ titqies li hija dispożizzjoni obbligatorja prevalenti fis-sens ta’ dan l-artikolu?”
Fuq id‑domanda preliminari
26
Permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II għandux jiġi interpretat fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-kumpens għad-dannu immaterjali mġarrab mill-membri tal-familja qrib persuna li tkun mietet f’inċident tat-traffiku għandu jiġi ddeterminat mill-qorti b’mod ekwu, tista’ titqies li hija “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti” fis-sens ta’ dan l-artikolu.
27
Konformement mal-Artikolu 4(1) tar-Regolament Ruma II, u sakemm ma jkunx previst mod ieħor f’dan ir-regolament, il-liġi applikabbli għal obbligu mhux kuntrattwali li jirriżulta minn fatt dannuż għandha tkun il-liġi tal-pajjiż fejn iseħħ id-dannu, irrispettivament mill-pajjiż fejn seħħ l-avveniment li wassal għad-dannu u irrispettivament mill-pajjiż jew pajjiżi fejn iseħħu l-konsegwenzi indiretti ta’ dan l-avveniment. L-Artikolu 15(ċ) ta’ dan ir-regolament jipprovdi li l-liġi applikabbli għal obbligu mhux kuntrattwali taħt dan ir-regolament għandha tirregola, b’mod partikolari, l-eżistenza, in-natura u l-istima tad-danni, jew ir-rimedju mitlub.
28
Madankollu, skont l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II, id-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament għandhom ikunu bla ħsara għall-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-lex fori li jirregolaw b’mod obbligatorju s-sitwazzjoni, irrispettivament mil-liġi applikabbli għall-obbligu mhux kuntrattwali.
29
Fl-ewwel lok, għandu jiġi osservat li mill-kliem tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II jirriżulta, minn naħa, li huwa jipprevedi deroga mil-liġi applikabbli għall-obbligu mhux kuntrattwali indikata skont ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet stabbiliti minn dan ir-regolament, bħalma huma l-Artikolu 4 u l-Artikolu 15(ċ) tiegħu, sa fejn dan l-Artikolu 16 jawtorizza l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-liġi nazzjonali tal-Istat Membru tal-forum.
30
Għaldaqstant, imsemmi Artikolu 16 għandu jiġi interpretat b’mod restrittiv (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2019, Da Silva Martins, C‑149/18, EU:C:2019:84, punt 29 u l-ġurisprudenza ċċitata).
31
Barra minn hekk, l-għan imfittex mir-Regolament Ruma II huwa b’mod partikolari, kif jirriżulta mill-premessi 6, 14 u 16 tiegħu, li tiġi ggarantita s-sigurtà fir-rigward tad-dritt applikabbli irrispettivament mill-pajjiż li fih titressaq l-azzjoni u li tittejjeb il-prevedibbiltà tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji, kif ukoll li jiġi żgurat bilanċ raġonevoli bejn l-interessi tal-persuna li r-responsabbiltà tagħha tkun qiegħda tiġi invokata u dawk tal-persuna leża (sentenza tas‑17 ta’ Mejju 2023, Fonds de Garantie des Victimes des Actes de Terrorisme et d’Autres Infractions (FGTI), C‑264/22, EU:C:2023:417, punt 30). Għaldaqstant, interpretazzjoni estensiva tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II tmur kontra dan l-għan.
32
Min-naħa l-oħra, mill-formulazzjoni ta’ dan l-Artikolu 16 jirriżulta li d-deroga prevista fih tapplika meta d-dispożizzjonijiet tal-lex fori jkunu “obbligatorji”.
33
Madankollu, sabiex tali dispożizzjonijiet ikunu jistgħu jiġu applikati u sabiex ikun iġġustifikat l-użu tal-imsemmi Artikolu 16, huwa meħtieġ li s-sitwazzjoni legali suġġetta għall-eżami tal-qorti nazzjonali għandu jkollha rabtiet suffiċjentement mill-qrib mal-Istat Membru tal-forum.
34
L-esklużjoni tal-liġi barranija indikata mill-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II timplika għalhekk, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 52 tal-konklużjonijiet tiegħu, li din il-qorti tivverifika l-ewwel nett jekk din is-sitwazzjoni legali għandhiex tali rabtiet ma’ dan l-Istat Membru.
35
Għalhekk, jekk l-imsemmija sitwazzjoni legali jkollha rabtiet ma’ diversi Stati Membri, huwa possibbli li l-imsemmija qorti jkollha tikkonstata, b’mod partikolari fid-dawl tar-rabtiet tal-istess sitwazzjoni legali mal-Istat Membru li l-liġi tiegħu tkun indikata skont ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet, l-assenza ta’ rabtiet suffiċjentement stretti mal-Istat Membru tal-forum.
36
F’dan il-każ, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li huma ċittadini Bulgari residenti fil-Bulgarija, adixxew lil qorti ta’ dan l-Istat Membru. Madankollu, l-inċident tat-traffiku li b’konsegwenza tiegħu mietet it-tifla tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali seħħ fil-Ġermanja. L-awtur ta’ dan l-inċident kien assigurat ma’ kumpannija tal-assigurazzjoni stabbilita f’dan l-Istat Membru. Barra minn hekk, kemm il-vittma kif ukoll l-awtur tal-imsemmi inċident kienu ċittadini Bulgari stabbiliti fil-Ġermanja, kif jirriżulta mill-punti 15 sa 17 tas-sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2022, HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung (C‑577/21, EU:C:2022:992), li tirrigwarda, kif issemma fil-punt 22 ta’ din is-sentenza, l-istess inċident tat-traffiku. Huwa b’mod partikolari abbażi ta’ dawn l-elementi fattwali li l-qorti tar-rinviju għandha tivverifika jekk fil-kawża prinċipali jeżistux rabtiet suffiċjentement mill-qrib mal-Bulgarija.
37
Fit-tieni lok, fir-rigward tal-klassifikazzjoni ta’ regola nazzjonali bħala “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II, għandu jitfakkar li dan il-kunċett huwa identiku għal dak ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, fis-sens tal-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I, b’tali mod li l-interpretazzjoni, mill-Qorti tal-Ġustizzja, ta’ dan l-aħħar kunċett tgħodd ukoll għal dak tal-kunċett ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, fid-dawl tar-rekwiżit ta’ koerenza fl-applikazzjoni tar-Regolamenti Ruma I u Ruma II (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2019, Da Silva Martins, C‑149/18, EU:C:2019:84, punt 28).
38
L-Artikolu 9 tar-Regolament Ruma I jiddefinixxi “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti” bħala dispożizzjoni obbligatorja li l-osservanza tagħha hija meqjusa kruċjali minn pajjiż għall-protezzjoni tal-interessi pubbliċi tiegħu, bħalma huma l-organizzazzjoni politika, soċjali jew ekonomika tiegħu, tant li dan l-Istat jeżiġi l-applikazzjoni tagħha għal kull sitwazzjoni li taqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tagħha, irrispettivament barra minn hekk mil-liġi applikabbli għall-kuntratt taħt dan ir-regolament.
39
Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan l-Artikolu 9, il-qorti nazzjonali għandha, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha dwar in-natura ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti” tal-liġi nazzjonali, tieħu inkunsiderazzjoni mhux biss it-termini preċiżi ta’ din il-liġi iżda wkoll l-istruttura ġenerali tagħha u ċ-ċirkustanzi kollha li fihom l-imsemmija liġi ġiet adottata sabiex minn dan tkun tista’ tiddeduċi li għandha natura obbligatorja, sa fejn ikun jidher li l-leġiżlatur nazzjonali adotta din tal-aħħar bil-għan li jipproteġi interess meqjus bħala essenzjali mill-Istat Membru kkonċernat (sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2019, Da Silva Martins, C‑149/18, EU:C:2019:84, punt 30 u l-ġurisprudenza ċċitata).
40
B’analoġija, sabiex tiġi identifikata l-eżistenza ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti” fis-sens tal-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II, il-qorti tar-rinviju għandha tikkonstata, abbażi ta’ analiżi ddettaljata tal-kliem, tal-istruttura ġenerali, tal-għanijiet kif ukoll tal-kuntest tal-adozzjoni tad-dispożizzjoni nazzjonali kkonċernata, li l-importanza tagħha fl-ordinament ġuridiku nazzjonali hija tali li tiġġustifika li titwarrab il-liġi indikata skont l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament (sentenza tal‑31 ta’ Jannar 2019, Da Silva Martins, C‑149/18, EU:C:2019:84, punt 31). Mill-punti 30 u 34 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-applikazzjoni ta’ dispożizzjoni obbligatorja prevalenti teżiġi li din il-qorti tidentifika raġunijiet partikolarment importanti li jiġġustifikaw l-applikazzjoni tagħha.
41
L-applikazzjoni ta’ tali dispożizzjoni teżiġi għalhekk li l-qorti nazzjonali tivverifika, minn naħa, minbarra t-termini u l-istruttura ġenerali tad-dispożizzjoni nazzjonali allegatament obbligatorja, ir-raġunijiet u l-għanijiet li wasslu għall-adozzjoni tagħha, sabiex tiddetermina jekk il-leġiżlatur nazzjonali kellux l-intenzjoni li jagħtiha natura obbligatorja. Għalhekk, dik il-qorti għandha teżamina jekk din id-dispożizzjoni kinitx ġiet adottata sabiex tipproteġi interess wieħed jew iktar li l-Istat Membru tal-forum jqis li huma essenzjali u jekk l-osservanza tal-imsemmija dispożizzjoni hijiex meqjusa kruċjali mill-imsemmi Stat Membru għall-protezzjoni ta’ dawn l-interessi.
42
Min-naħa l-oħra, minn evalwazzjoni, mill-qorti nazzjonali, tas-sitwazzjoni legali suġġetta għall-eżami tagħha għandu jirriżulta li l-applikazzjoni tal-istess dispożizzjoni hija assolutament neċessarja sabiex l-interess essenzjali kkonċernat jiġi protett fil-kuntest tal-każ ineżami.
43
Minn dan isegwi li l-qorti nazzjonali ma tistax tirrikorri għad-deroga prevista fl-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II jekk l-għan ta’ protezzjoni tal-interess inkwistjoni mfittex mid-dispożizzjoni kkonċernata tal-lex fori jkun jista’ jintlaħaq ukoll bl-applikazzjoni tal-liġi indikata skont ir-regoli ta’ kunflitt tal-liġijiet ta’ dan ir-regolament.
44
Fit-tielet lok, għandu jiġi osservat li l-użu mill-qrati tal-Istati Membri tad-dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti huwa possibbli biss f’ċirkustanzi eċċezzjonali, meta, kif tiddikjara l-premessa 32 tar-Regolament Ruma II, “konsiderazzjonijiet ta’ l-interess pubbliku” jiġġustifikawh. F’dan ir-rigward, mid-definizzjoni tal-kunċett ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, imfakkra fil-punt 38 ta’ din is-sentenza, li, fid-dawl tal-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 37 tagħha, għandha portata identika għad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, li jinsab fl-Artikolu 16 ta’ dan ir-regolament, jirriżulta li tali liġi jew dispożizzjoni għandhom neċessarjament jikkonċernaw il-protezzjoni ta’ interessi pubbliċi ta’ importanza partikolari, bħalma huma dawk relatati mal-organizzazzjoni politika, soċjali jew ekonomika tal-Istat Membru tal-forum. Huma kkonċernati interessi meqjusa essenzjali minn dan l-Istat Membru, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza ċċitata fil-punt 39 ta’ din is-sentenza.
45
Huwa minnu li mir-riferiment, fil-premessa 32 tar-Regolament Ruma II, għal regoli dwar l-evalwazzjoni tal-kumpens għal dannu jirriżulta li l-leġiżlatur tal-Unjoni ma eskludiex, bħala prinċipju, il-possibbiltà li regoli li jipproteġu interessi individwali jistgħu, jekk ikun il-każ, jitqiesu li huma dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti. Fil-fatt, mit-tieni parti ta’ din il-premessa jirriżulta li l-kunċetti li fuqhom huma bbażati r-regoli fil-qasam tal-kumpens għal dannu mhux kuntrattwali fis-seħħ fi Stat Membru jistgħu jiġġustifikaw l-applikazzjoni tal-lex fori skont l-Artikolu 16 ta’ dan ir-regolament.
46
Madankollu, fid-dawl tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, dispożizzjonijiet nazzjonali intiżi sabiex jipproteġu interessi individwali ma jistgħux jiġu applikati, minn qorti nazzjonali, bħala “dispożizzjonijiet obbligatorji prevalenti” ħlief sakemm l-analiżi ddettaljata li l-qorti nazzjonali għandha twettaq ma turix b’mod ċar li l-protezzjoni tal-interessi individwali ta’ kategorija ta’ persuni, li hija fil-mira ta’ dawn id-dispożizzjonijiet nazzjonali, tikkorrispondi għal interess pubbliku essenzjali li l-imsemmija dispożizzjonijiet jiżguraw il-protezzjoni tiegħu. Kif enfasizza l-Avukat Ġenerali fil-punt 62 tal-konklużjonijiet tiegħu, għandha tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ rabta suffiċjenti ma’ tali interess pubbliku li jitqies li huwa essenzjali fi ħdan l-ordinament ġuridiku tal-Istat Membru tal-forum.
47
F’dan il-każ, kif jirriżulta mill-punt 40 ta’ din is-sentenza, l-Artikolu 52 taz-ZZD jista’ jiġi applikat għas-sitwazzjoni legali inkwistjoni fil-kawża prinċipali minflok il-liġi Ġermaniża li bħala prinċipju hija indikata skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II fil-każ biss li l-applikazzjoni tiegħu tkun iġġustifikata minn raġunijiet partikolarment importanti, li jirriflettu interessi pubbliċi meqjusa essenzjali fl-ordinament ġuridiku Bulgaru. F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju rrilevat li l-prinċipju ta’ ekwità, implimentat fl-Artikolu 52 taz-ZZD, huwa prinċipju fundamentali tad-dritt Bulgaru u jagħmel parti mill-ordni pubbliku Bulgaru. Sa fejn din id-dispożizzjoni hija intiża li tipproteġi interessi individwali ta’ kategorija ta’ persuni fiżiċi, għandu jitfakkar li l-analiżi ddettaljata li l-qorti nazzjonali għandha twettaq timplika barra minn hekk li għandu jintwera b’mod ċar li din il-protezzjoni tikkorrispondi għal interess pubbliku essenzjali li l-imsemmija dispożizzjoni tiżgura l-protezzjoni tiegħu, b’tali mod li l-osservanza tagħha hija meqjusa kruċjali mill-Istat Membru kkonċernat.
48
Barra minn hekk, għalkemm ma huwiex il-kompitu tal-Qorti tal-Ġustizzja li tevalwa dispożizzjoni nazzjonali fid-dawl tal-kriterji ċċitati fil-punt 40 ta’ din is-sentenza, għandu jitfakkar li mill-punt 43 ta’ din is-sentenza jirriżulta li l-użu tad-deroga prevista fl-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II huwa eskluż meta l-applikazzjoni tal-liġi indikata minn dan ir-regolament tippermetti wkoll li jintlaħaq l-għan ta’ protezzjoni tal-interess pubbliku essenzjali li d-dispożizzjoni kkonċernata tal-lex fori tkun intiża li tipproteġi.
49
F’dan il-każ, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta li, filwaqt li skont l-Artikolu 52 taz-ZZD il-qorti għandha tiddetermina l-kumpens għad-dannu immaterjali “b’ekwità”, il-liġi Ġermaniża tipprevedi, min-naħa tagħha, il-possibbiltà ta’ “kumpens ekwu” għall-istess dannu, b’tali mod li dawn il-leġiżlazzjonijiet nazzjonali jidhru li huma, it-tnejn li huma, ibbażati fuq il-prinċipju ta’ ekwità.
50
Madankollu, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirriżulta wkoll, minn naħa, li l-ammont massimu tal-kumpens li jista’ jingħata skont il-liġi Ġermaniża huwa ta’ madwar EUR 5000, filwaqt li l-ammont abitwalment mogħti skont l-Artikolu 52 taz-ZZD jammonta għal madwar BGN 120000 (EUR 61000). Madankollu, kif irrileva essenzjalment l-Avukat Ġenerali fil-punt 32 tal-konklużjonijiet tiegħu, is-sempliċi fatt li l-applikazzjoni tal-lex fori twassal, fir-rigward tal-ammont tal-kumpens, għal soluzzjoni differenti minn dik li kienet tirriżulta mill-applikazzjoni tal-liġi indikata mir-regola ta’ kunflitt tal-liġijiet ma jippermettix li jiġi konkluż li l-applikazzjoni ta’ din l-aħħar liġi ma tistax tilħaq l-għan ta’ protezzjoni tal-interess pubbliku essenzjali li d-dispożizzjoni kkonċernata tal-Istat Membru tal-forum tkun intiża, jekk ikun il-każ, li tipproteġi.
51
Min-naħa l-oħra, mit-talba għal deċiżjoni preliminari jirrizulta li, skont l-Artikolu 52 taz-ZZD, kumpens pekunjarju jista’ jingħata sistematikament għal tbatija u uġigħ morali, filwaqt li l-liġi Ġermaniża indikata skont l-Artikolu 4 tar-Regolament Ruma II tippermetti kumpens abbażi ta’ dan biss meta l-fatt dannuż ikun ikkawża dannu patoloġiku. Għalhekk, bla ħsara għall-verifiki li għandhom isiru mill-qorti tar-rinviju, din il-liġi Ġermaniża u l-liġi Bulgara jidhru li huma bbażati, f’dawn iż-żewġ aspetti, fuq kunċetti totalment differenti f’dak li jirrigwarda d-dritt għal kumpens.
52
Għaldaqstant, ma jistax jiġi eskluż li, f’każijiet identiċi, il-vittma tista’ tikseb, għat-tbatija u għall-uġigħ morali li hija ġarrbet u li ma kkawżaw ebda dannu patoloġiku, skont id-dritt Bulgaru, kumpens li jista’ jammonta għal madwar BGN 120000 (EUR 61000), filwaqt li, skont id-dritt Ġermaniż, din il-persuna ma tista’ tikseb ebda kumpens.
53
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk l-applikazzjoni tal-liġi Ġermaniża, li ma tipprevedix il-kumpens għat-tbatija u għall-uġigħ morali li ma jikkawżawx dannu patoloġiku, tippermettix li jintlaħaq l-għan ta’ protezzjoni tal-interess pubbliku essenzjali li l-Artikolu 52 taz-ZZD huwa intiż, jekk ikun il-każ, li jipproteġi.
54
Fl-aħħar nett, fir-raba’ lok, għandu jitfakkar li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-liġi ta’ Stat Membru li tissodisfa l-protezzjoni minima stabbilita minn direttiva tal-Unjoni tista’ titwarrab favur il-lex fori għal raġuni bbażata fuq in-natura obbligatorja tagħha meta l-qorti adita tikkonstata b’mod iddettaljat li, fil-kuntest tat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, il-leġiżlatur tal-Istat Membru tal-forum qies li kien kruċjali, fi ħdan l-ordinament ġuridiku tiegħu, li l-persuna kkonċernata tingħata protezzjoni li tmur lil hinn minn dik prevista mill-imsemmija direttiva, filwaqt li tieħu inkunsiderazzjoni f’dan ir-rigward in-natura u l-għan ta’ tali dispożizzjonijiet obbligatorji (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2013, Unamar, C‑184/12, EU:C:2013:663, punti 50 sa 52).
55
Madankollu, fil-punti 34 sa 37, 42 u 48 tas-sentenza tal‑15 ta’ Diċembru 2022, HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung (C‑577/21, EU:C:2022:992), il-Qorti tal-Ġustizzja qieset, essenzjalment, li, għalkemm huma l-Istati Membri li għandhom jiżguraw li l-kumpens għad-dannu immaterjali mġarrab mill-qraba tal-vittmi ta’ inċidenti tat-traffiku jkun kopert minn assigurazzjoni obbligatorja tal-inqas sal-ammonti minimi previsti fid-Direttiva 2009/103, din id-direttiva ma tistabbilixxix rekwiżiti speċifiċi fir-rigward tal-għażla ta’ sistema ta’ responsabbiltà ċivili sabiex tiġi ddeterminata l-portata tal-kumpens li għandu jingħata abbażi tar-responsabbiltà ċivili tal-persuna assigurata, li hija, essenzjalment, irregolata mid-dritt nazzjonali.
56
Għaldaqstant, peress li l-imsemmija direttiva ma hijiex intiża li tarmonizza l-portata tal-kumpens għad-dannu ta’ vittma indiretta ta’ inċident tat-traffiku u peress li l-Artikolu 52 taz-ZZD, li huwa intiż li jiddetermina l-portata tal-kumpens għad-dannu immaterjali mġarrab minn tali vittma, ma jistax għalhekk jitqies li ġie adottat fil-kuntest tat-traspożizzjoni ta’ din id-direttiva, dan l-Artikolu 52 ma jaqax taħt l-ipoteżi msemmija fil-ġurisprudenza mfakkra fil-punt 54 ta’ din is-sentenza.
57
Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha jirriżulta li r-risposta għad-domanda magħmula għandha tkun li l-Artikolu 16 tar-Regolament Ruma II għandu jiġi interpretat fis-sens li dispożizzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-kumpens għad-dannu immaterjali mġarrab mill-membri tal-familja qrib ta’ persuna li mietet f’inċident tat-traffiku għandu jiġi ddeterminat mill-qorti abbażi tal-ekwità, ma tistax titqies li hija “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, fis-sens ta’ dan l-artikolu, sakemm, meta s-sitwazzjoni legali inkwistjoni jkollha rabtiet suffiċjentement mill-qrib mal-Istat Membru tal-forum, il-qorti adita ma tikkonstatax, abbażi ta’ analiżi ddettaljata tal-kliem, tal-istruttura ġenerali, tal-għanijiet kif ukoll tal-kuntest tal-adozzjoni ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali, li l-osservanza tagħha hija meqjusa li hija kruċjali fi ħdan l-ordinament ġuridiku ta’ dan l-Istat Membru, minħabba li għandha għan ta’ protezzjoni ta’ interess pubbliku essenzjali li ma jistax jintlaħaq bl-applikazzjoni tal-liġi indikata skont l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament.
Fuq l‑ispejjeż
58
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (Ir-Raba’ Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
L-Artikolu 16 tar-Regolament (KE) Nru 864/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑11 ta’ Lulju 2007 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet mhux kuntrattwali (“Ruma II”)
għandu jiġu interpretati fis-sens li:
dispożizzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-kumpens għad-dannu immaterjali mġarrab mill-membri tal-familja qrib ta’ persuna li mietet f’inċident tat-traffiku għandu jiġi ddeterminat mill-qorti abbażi tal-ekwità ma tistax titqies li hija “dispożizzjoni obbligatorja prevalenti”, fis-sens ta’ dan l-artikolu, sakemm, meta s-sitwazzjoni legali inkwistjoni jkollha rabtiet suffiċjentement mill-qrib mal-Istat Membru tal-forum, il-qorti adita ma tikkonstatax, abbażi ta’ analiżi ddettaljata tal-kliem, tal-istruttura ġenerali, tal-għanijiet kif ukoll tal-kuntest tal-adozzjoni ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali, li l-osservanza tagħha hija meqjusa li hija kruċjali fi ħdan l-ordinament ġuridiku ta’ dan l-Istat Membru, minħabba li għandha għan ta’ protezzjoni ta’ interess pubbliku essenzjali li ma jistax jintlaħaq bl-applikazzjoni tal-liġi indikata skont l-Artikolu 4 ta’ dan ir-regolament.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: il-Bulgaru.