62021CC0129
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
COLLINS
ippreżentati fit-28 ta’ April 2022 (
1
)
Kawża C‑129/21
Proximus NV
(Direttorju pubbliku elettroniku)
vs
Gegevensbeschermingsautoriteit
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Hof van beroep te Brussel (il-Qorti tal-Appell, Brussell, il-Belġju))
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Proċessar ta’ data personali u protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjonijiet elettroniċi – Direttiva 2002/58/KE – Artikolu 12 – Direttorji u servizzi ta’ tagħrif minn direttorju – Kunsens tas-suġġett tad-data – Regolament (UE) 2016/679 – Definizzjoni ta’ kunsens – Artikolu 17 – Dritt għal tħassir (‘dritt li wieħed jintesa’) – Artikolu 5(2), Artikolu 17(2), Artikolu 19 u Artikolu 24 – Obbligi ta’ informazzjoni u r-responsabbiltà tal-kontrollur”
I. Introduzzjoni
1.
Din it-talba għal deċiżjoni preliminari mill-Hof van beroep te Brussel (il-Qorti tal-Appell, Brussell (il-Belġju)) oriġinat minn talba ta’ persuna li hija abbonata għal servizz ta’ telekomunikazzjonijiet li d-dettalji tagħha ma jibqgħux jidhru f’direttorji telefoniċi pubbliċi elettroniċi jew li jistgħu jinkisbu minn servizzi ta’ tagħrif minn direttorju. It-talba tqajjem kwistjonijiet importanti dwar l-interpretazzjoni tar-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data) (
2
), u tad-Direttiva 2002/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika) (
3
) u dwar ir-rabta bejn dawn iż-żewġ atti.
2.
Ir-RĠPD jimponi obbligu ġenerali li kull kontrollur jikseb il-kunsens tas-suġġett tad-data biex jipproċessa d-data tiegħu. Id-Direttiva 2002/58 timmodifika dak l-obbligu fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data minn fornituri ta’ direttorji telefoniċi elettroniċi u ta’ servizzi ta’ tagħrif minn direttorju jiġifieri li kunsens uniku li abbonat jagħti għall-użu tad-data tiegħu huwa biżżejjed biex jippermetti l-ipproċessar għal dak l-istess għan. Għalhekk, abbonat jagħti kunsens uniku sabiex id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jidhru f’direttorji, u b’hekk fornituri oħra ta’ direttorji jkunu jistgħu jistrieħu fuq dak l-istess kunsens sabiex idaħħlu dawk id-dettalji ta’ kuntatt fid-direttorji tagħhom. X’jiġri meta abbonat ikun jixtieq li d-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jitneħħew mit-tali direttorji kollha? Għall-inqas iqumu żewġ mistoqsijiet. L-ewwel, l-abbonat għandu jindirizza talba lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet li miegħu huwa jkollu kuntratt, jew lill-fornitur(i) ta’ direttorji, jew lil kull wieħed minnhom? It-tieni, fornitur ta’ direttorji huwa obbligat jgħaddi talba biex jitneħħew dettalji ta’ kuntatt lil terzi, bħal lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet tal-abbonat, lil fornitur(i) oħra ta’ direttorji u lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka?
II. Il-kuntest fattwali
3.
Proximus tipprovdi servizz ta’ telekomunikazzjonijiet. Hija ddaħħal id-dettalji ta’ kuntatt tal-abbonati tagħha stess, kif ukoll ta’ dawk li jaslulha mingħand operaturi oħra ta’ telekomunikazzjonijiet, f’żewġ direttorji elettroniċi Belġjani, www.1207.be u www.1307.be, u f’żewġ servizzi ta’ tagħrif minn direttorju, 1207 u 1307, li hija wkoll tipprovdi. Hija tgħaddi dawk id-dettalji ta’ kuntatt lil fornitur ieħor ta’ direttorji.
4.
Proximus tispjega li d-databases tagħha, u dawk ta’ terzi, jiddistingwu bejn abbonati li d-dettalji ta’ kuntatt tagħhom għandhom jiddaħħlu f’direttorji u dawk li ma għandhomx. Fejn għandhom jiddaħħlu dettalji ta’ kuntatt, il-parametru rilevanti fir-reġistrazzjoni ta’ abbonat ikun “NNNNN”. Fejn ma għandhomx jiddaħħlu d-dettalji ta’ kuntatt, il-parametru rilevanti jkun “XXXXX.”
5.
Il-lanjant huwa abbonat ta’ servizz telefoniku pprovdut minn Telenet, operatriċi fis-suq tat-telekomunikazzjonijiet fil-Belġju. Telenet ma tipprovdix direttorji. Hija tagħti dettalji ta’ kuntatt tal-abbonati tagħha, fost l-oħrajn, lil Proximus.
6.
Fit-13 ta’ Jannar 2019, il-lanjant, billi uża l-formula ta’ kuntatt li tinsab fuq is-sit internet www.1207.be, indirizza t-talba li ġejja lil Proximus: “Jekk jogħġbok, iddaħħalx dan in-numru fil-“Witte Gids”, fuq 12.07.be, […]”
7.
Abbażi ta’ din it-talba, fit‑28 ta’ Jannar 2019 Proximus bidlet il-parametru rilevanti fir-reġistrazzjoni tal-lanjant minn “NNNNN” għal “XXXXX”. F’dik l-istess data, impjegat ta’ Proximus bagħat risposta lil-lanjant kif ġej: “In-numru [x] bħalissa ma huwiex inkluż fl-edizzjoni ta’ “Gids”. L-informazzjoni lanqas ma tista’ tinkiseb mit-tagħrif minn direttorju (1207) u mis-sit internet (1207.be). Għandek, għandek issib l-aġġornament l-iktar reċenti dwar ir-reġistrazzjonijiet kollha ppubblikati fis-sit internet tagħna www.1207.be.”
8.
Fil-31 ta’ Jannar 2019, Proximus waslilha mingħand Telenet aġġornament regolari ta’ data tal-abbonati. Dan l-aġġornament kellu dettalji ta’ kuntatti ġodda għal-lanjant. Kien jgħid ukoll li d-dettalji ta’ kuntatt tal-lanjant kellhom jiddaħħlu fid-direttorji (“NNNNN”). Proximus awtomatikament ipproċessat dak l-aġġornament. B’riżultat ta’ dan, id-dettalji ta’ kuntatt tal-lanjant saru aċċessibbli mill-pubbliku.
9.
Fl‑14 ta’ Awwissu 2019, billi rrealizza li numru tat-telefon tiegħu kien jidher fid-direttorji telefoniċi elettroniċi www.1207.be u www.1307.be u f’għadd ta’ direttorji telefoniċi elettroniċi oħra, il-lanjant ikkuntattja lil Proximus, billi uża formula ta’ kuntatt li tinsab fis-sit internet www.1207.be, fejn talab lil Proximus “ma turix” in-numru tat-telefon tiegħu “fis-sit internet (s) http://www.1207.be tiegħek”.
10.
Fl-istess data, impjegat ta’ Proximus wieġeb li: “Skont it-talba tiegħek, ħassarna r-reġistrazzjoni tiegħek biex id-dettalji tiegħek (numru tat-telefon, isem, indirizz) ma jibqgħux jintużaw iktar għal direttorji tat-telefon jew għal servizzi ta’ tagħrif minn direttorju. Fi żmien ta’ ftit jiem id-dettalji tiegħek mhux ser ikunu jistgħu jinkisbu minn fuq www.1207.be – www.1307.be u mis-servizzi ta’ tagħrif (1207-1307). Aħna ser nikkuntattjaw ukoll lil Google biex tħassar il-links rilevanti lejn is-sit internet tagħna. B’konformità ma’ dispożizzjonijiet legali, id-dettalji tiegħek intbagħtu wkoll lil direttorji oħra tat-telefon jew lil servizzi ta’ tagħrif minn direttorju li talbu [lil Proximus] tagħtihom data ta’ abbonati, jiġifieri www.wittegids.be, www.infobel.com, www.de1212.be u www.opendi.be. Permezz tal-aġġornamenti ta’ kull xahar ser jiġu mgħarrfa bit-talba tiegħek biex id-dettalji tiegħek ma jibqgħux jintużaw.”
11.
Fl-istess waqt il-lanjant bagħat ilment lill-Gegevensbeschermingsautoriteit (l-Awtorità għall-Protezzjoni tad-Data, il-Belġju, l-“APD”). Dan l-ilment kien jinkludi l-kliem li ġej: “minkejja t-talba bil-miktub u espliċita tiegħi […] biex ma jiddaħħalx in-numru (ġdid fjamant) tat-telefon tiegħi […] u d-dettalji f’Witte Gids, fuq 12.07.be, […], illum, wara sejħa telefonika mingħand ditta li ma għandhiex in-numru tat-telefon tiegħi [innotajt li] in-numru tat-telefon tiegħi kien, madankollu fuq www.1207.be, www.1307.be, www.wittegids.be, www.infobel.be, ww.de1212.be u wisq probabbli wkoll fis-servizzi ta’ tagħrif minn direttorju rilevanti 1207, 1307 u fil-verżjonijiet stampati ta’ Witte Gids(en) u ta’ www.opendi.be.”.
12.
Fis‑27 ta’ Awwissu 2019, is-servizz ewlieni tal-APD iddikjara li l-ilment kien ammissibbli u bagħtu lill-Geschillenkamer van de Gegevensbeschermingsautoriteit (l-Awla ta’ Ġurisdizzjoni Kontenzjuża tal-Awtorità għall-Protezzjoni tad-Data, il-Belġju, iktar ’il quddiem l-“Awla ta’ Ġurisdizzjoni Kontenzjuża tal-APD”).
III. Dispożizzjonijiet legali rilevanti
A.
Id‑dritt tal-Unjoni Ewropea
1. Il-Karta tad‑Drittijiet Fundamentali tal‑Unjoni Ewropea
13.
Skont l-ewwel żewġ paragrafi tal-Artikolu 8 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), bit-titolu “Il-protezzjoni tad-data personali”:
“1.   Kull persuna għandha d-dritt għall-protezzjoni ta’ data personali li tirrigwardaha.
2.   Din id-data għandha tiġi trattata b‘mod ġust għal finijiet determinati u abbażi tal-kunsens tal-persuna kkonċernata jew fuq bażi oħra leġittima stabbilita mil-liġi. Kull persuna għandha d-dritt ta‘ aċċess għad-data miġbura li għandha x’taqsam magħha u d-dritt li tikseb ir-rettifika tagħha.”
2. Ir‑Regolament Ġenerali dwar il‑Protezzjoni tad‑Data
14.
Il-kunċett ta’ kunsens huwa ċentrali sabiex jaħdem ir-RĠPD. Skont l-Artikolu 4(11) tiegħu, “kunsens” tfisser kwalunkwe indikazzjoni tax-xewqat tas-suġġett tad-data mogħtija b’mod liberu, speċifika, infurmata u mhux ambigwa li permezz tagħha s-suġġett tad-data, permezz ta’ dikjarazzjoni jew permezz ta' azzjoni affermattiva ċara, juri li jaqbel mal-proċessar ta’ data personali relatata miegħu.
15.
L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 5 tar-RĠPD, bit-titolu “Prinċipji relatati mal-proċessar ta‘ data personali” jgħid, fil-parti rilevanti:
“1.   Id-data personali għandha:
(a)
tkun ipproċessata legalment, ġustament u b’mod trasparenti fir-rigward tas-suġġett tad-data (“legalità, ġustizzja u trasparenza”).
16.
It-tieni paragrafu tal-Artikolu 5 tar-RĠPD jipprovdi:
“2.   Il-kontrollur għandu jkun responsabbli għall-konformità mal-paragrafu 1 u jkun kapaċi juriha (‘responsabbiltà’).”
17.
L-Artikolu 6 tar-RĠPD, bit-titolu “Legalità tal-ipproċessar”, jipprovdi:
“1.   L-ipproċessar għandu jkun legali biss jekk u safejn mill-inqas ikun japplika wieħed mill-punti li ġejjin:
(a)
is-suġġett tad-data jkun ta l-kunsens għall-ipproċessar ta’ data personali tiegħu għal fini speċifiku wieħed jew aktar.
[…]”
18.
Fil-paragrafi rilevanti tiegħu l-Artikolu 7 tar-RĠPD, bit-titolu “Kondizzjonijiet għal kunsens”, jipprovdi:
“1.   Fejn l-ipproċessar ikun ibbażat fuq il-kunsens, il-kontrollur għandu jkun jista’ juri li s-suġġett tad-data ta kunsens għall-proċessar tad-data personali tiegħu.
[…]
3.   Is-suġġett tad-data għandu d-dritt li jirtira l-kunsens tiegħu fi kwalunkwe ħin. L-irtirar tal-kunsens ma għandux jaffettwa l-legalità tal-ipproċessar ibbażat fuq kunsens qabel ma dan jiġi rtirat. Qabel ma jagħti l-kunsens, is-suġġett tad-data għandu jiġi informat b’dan. Għandu jkun faċli li jiġi rtirat kunsens daqs kemm li dan jingħata.
[…]”
19.
Sa fejn huwa rilevanti hawnhekk, l-Artikolu 17 tar-RĠPD, bit-titolu “Dritt għal tħassir (‘dritt li wieħed jintesa’)”, jipprovdi:
“1.   Is-suġġett tad-data għandu d-dritt li jikseb mingħand il-kontrollur it-tħassir ta’ data personali dwaru mingħajr dewmien żejjed u l-kontrollur għandu l-obbligu li jħassar data personali mingħajr dewmien żejjed jekk tkun tapplika waħda minn dawn ir-raġunijiet li ġejjin:
[…]
(b)
is-suġġett tad-data jirtira l-kunsens li fuqu huwa bbażat l-ipproċessar skont l-Artikolu 6(1)(a) jew l-Artikolu 9(2)(a) u fejn ma jkun hemm l-ebda raġuni legali għall-ipproċessar;
[…]
2.   Fejn il-kontrollur ikun ippubblika d-data personali u jiġi obbligat skont il-paragrafu 1 li jħassar id-data personali, il-kontrollur, b’kont meħud tat-teknoloġija disponibbli u l-ispiża tal-implimentazzjoni, għandu jieħu passi raġonevoli, inklużi miżuri tekniċi, biex jinforma lill-kontrolluri li jkunu qegħdin jipproċessaw id-data personali, li s-suġġett tad-data talabhom iħassru kwalunkwe konnessjoni għal dik id-data personali, jew koppja jew replika tagħha.
[…]”
20.
L-Artikolu 19 tar-RĠPD, bit-titolu “Obbligu ta’ notifika rigward rettifika jew tħassir ta’ data personali jew restrizzjoni tal-ipproċessar’, jipprovdi:
“Il-kontrollur għandu jikkomunika kwalunkwe rettifika jew tħassir ta’ data personali jew restrizzjoni tal-proċessar imwettqa f’konformità mal-Artikolu 16, l-Artikolu 17(1) u l-Artikolu 18 lil kull riċevitur li lilu tkun ġiet żvelata d-data personali, għajr jekk dan jirriżulta impossibbli jew ikun jinvolvi sforz sproporzjonat. Il-kontrollur għandu jinforma lis-suġġett tad-data dwar dawk ir-riċevituri jekk is-suġġett tad-data jitlob dan.”
21.
Permezz tal-Artikolu 24(1) tar-RĠPD, bit-titolu “Responsabbiltà tal-kontrollur”:
“Kont meħud tan-natura, l-ambitu, il-kuntest, u l-għanijiet tal-ipproċessar kif ukoll ir-riskji ta’ probabbiltà u gravità li jvarjaw għad-drittijiet u l-libertajiet tal-persuni fiżiċi, il-kontrollur għandu jimplimenta miżuri tekniċi u organizzattivi adatti biex jiżgura u jkun jista’ juri li l-proċessar isir f’konformità ma’ dan ir-Regolament. Dawk il-miżuri għandhom jiġu rieżaminati u aġġornati fejn meħtieġ.”
22.
L-Artikolu 95 tar-RĠPD, bit-titolu “Relazzjoni mad-Direttiva 2002/58/KE”, jipprovdi:
“Dan ir-Regolament m’għandux jimponi obbligi addizzjonali fuq persuni fiżiċi u ġuridiċi dwar l-ipproċessar b’rabta mal-provvediment ta’ servizzi ta’ komunikazzjoni elettronika disponibbli għall-pubbliku fin-netwerks pubbliċi ta’ komunikazzjoni fl-Unjoni b’rabta ma’ kwistjonijiet li għalihom ikunu soġġetti għal obbligi speċifiċi bl-istess objettiv stabbilit fid-[Direttiva 2002/58].”
3. Id‑Direttiva 2002/58
23.
Il‑premessa 17 tad-Direttiva 2002/58 tgħid:
“Għall-iskopijiet ta’ din id-Direttiva, kunsens ta’ l-utent jew ta’ l-abbonat, irrispettivament minn jekk dan ta’ l-aħħar huwiex persuna naturali jew legali, għandu jkollu l-istess tifsira tal-kunsens tas-suġġett tad-data hekk kif definita u speċifikata aktar fid-[Direttiva 95/46]. Il-kunsens jista’ jngħata b’kull mod xieraq li jippermetti indikazzjoni speċifika u informata mogħtija b’mod liberu tax-xewqat ta’ l-utent, li tinkludi l-ittikkjar ta’ kaxxa meta żżur l-Internet website ta’ l-Intenet.”
24.
Sakemm ma jingħadx mod ieħor, id-Direttiva 2002/58 tapplika d-definizzjonijiet tad-Direttiva 95/46 (
4
) u tad-Direttiva 2002/21/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑7 ta Marzu 2002 dwar kwadru regolatorju komuni għan-networks ta’ komunikazzjonijiet u servizzi elettroniċi (Direttiva Kwadru) (
5
). L-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2002/58 jiddefinixxi “kunsens” minn utent jew abbonat b’riferiment għall-kunsens tas-suġġett tad-data fid-Direttiva 95/46/KE. Dan ifisser li, għall-finijiet tad-Direttiva 2002/58, id-definizzjoni ta’ kunsens hija l-istess bħal dik tal-Artikolu 4(11) tar-RĠPD, li l-kriterju tagħha huwa stabbilit fil-punt 14 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
25.
L-Artikolu 12(2) u (3) tad-Direttiva 2002/58 jipprovdi:
“2.   L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-abbonati jingħataw l-opportunità li jiddeterminaw jekk id-data personali tagħhom humiex inklużi f’direttorju pubbliku, u jekk iva, sa fejn tali data huma rilevanti għall-iskopijiet tad-direttorju kif determinat mill-provditur tad-direttorju, u li jivverifikaw, jikkoreġu jew jirtiraw din id-data. Għandu jkun mingħajr ħlas li wieħed ma jkunx inkluż f’direttorju ta’ l-abbonati, kif ukoll, li tkun ivverifikata, ikkoreġuta jew irtirata d-data personali minnu.
3.   L-Istati Membri jistgħu jeħtieġu li għal kull skop ta’ direttorju pubbliku minbarra t-tfittxija ta’ dettalji tal-kuntatt ta’ persuni fuq il-bażi ta’ isimhom u, fejn meħtieġ, minimu ta’ identifikaturi oħrajn, jista’ jintalab kunsens ulterjuri ta’ l-abbonati.”
B.
Id‑dritt Belġjan
26.
Id-Wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie (il-Liġi tat‑13 ta’ Ġunju 2005 dwar komunikazzjoni elettronika) tittrasponi, fost l-oħrajn, id-Direttiva 2002/58 fid-dritt Belġjan (
6
). L-Artikolu 133(1) tagħha jimplimenta l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58. Dispożizzjonijiet oħra bħal din tal-WEC, kif huma rilevanti għar-risposti proposti għad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju, isir riferiment għalihom iktar ’il quddiem.
IV. Il‑proċeduri ġuridiċi nazzjonali u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal-Ġustizzja
27.
Minn dak li jidher li huwa rilevanti għar-rinviju għall-Qorti tal-Ġustizzja, fit‑30 ta’ Lulju 2020 l-Awla ta’ Ġurisdizzjoni Kontenzjuża tal-APD ordnat lil Proximus (i) tieħu miżuri minnufih u xierqa li jirriflettu l-irtirar tal-kunsens tal-lanjant u, għalhekk, tikkonforma ruħha mar-rekwiżiti relatati mal-ipproċessar ta’ data personali imposti mir-RĠPD; (ii) tikkonforma ruħha mat-talba tal-lanjant li jeżerċita “id-dritt tiegħu li wieħed jintesa”; u (iii) twaqqaf l-ipproċessar illegali ta’ data li kien jikkonsisti f’dettalji personali mgħoddija lil fornituri terzi ta’ direttorji. Hija ċanfret ukoll lil Proximus minħabba li din kienet naqset milli tikkonforma ruħha mal-Artikolu 24 tar-RĠPD. L-Awla ta’ Ġurisdizzjoni Kontenzjuża tal-APD immultat lil Proximus EUR 20000 għal ksur tal-Artikoli 6, 7 u 12 tar-RĠPD (“id-deċiżjoni kkontestata”).
28.
Proximus appellat mid-deċiżjoni kontestata quddiem il-Hof van beroep te Brussel (il-Qorti tal-Appell, Brussell), li għamlet id-domandi li ġejjin lill-Qorti tal-Ġustizzja:
“(1)
L-Artikolu 12(2) tad-[Direttiva 2002/58] moqri flimkien mal-Artikolu 2(f) ta’ din id-direttiva u mal-Artikolu 95 tar-[RĠPD] għandu jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lil Awtorità superviżorja nazzjonali teżiġi l-‘kunsens’ ta’ abbonat, fis-sens tar-[RĠPD], għall-pubblikazzjoni tad-data personali tiegħu fid-direttorji u f’servizzi ta’ tagħrif telefoniku aċċessibbli mill-pubbliku, kemm mill-operatur innifsu kif ukoll mill-fornituri terzi, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li tgħid bil-kontra?
(2)
Id-dritt għal tħassir previst fl-Artikolu 17 tar-[RĠPD] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li t-talba għall-irtirar mid-direttorji u mis-servizzi ta’ tagħrif telefoniku aċċessibbli mill-pubbliku magħmula minn abbonat tiġi kklassifikata minn Awtorità superviżorja nazzjonali bħala talba għal tħassir fis-sens tal-Artikolu 17 tar-[RĠPD]?
(3)
L-Artikolu 24 u l-Artikolu 5(2) tar-[RĠPD] għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu li Awtorità superviżorja nazzjonali tiddeduċi mill-obbligu ta’ responsabbiltà li huwa stabbilit fiha li l-kontrollur għandu jieħu l-miżuri tekniċi u ta’ organizzazzjoni xierqa sabiex jinforma lill-kontrolluri terzi – jiġifieri, il-fornitur ta’ servizzi telefoniċi u l-fornituri l-oħra ta’ direttorji u ta’ servizzi ta’ tagħrif telefoniku li jkunu rċevew id-data minn dan l-ewwel kontrollur – bl-irtirar tal-kunsens tal-persuna kkonċernata, skont l-Artikolu 6, moqri flimkien mal-Artikolu 7 tar-[RĠPD]?
(4)
L-Artikolu 17(2) tar-[RĠPD] għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi li Awtorità superviżorja nazzjonali tordna lil fornitur ta’ direttorji u ta’ servizzi ta’ tagħrif telefoniku aċċessibbli mill-pubbliku li jkun intalab ma jibqax jippubblika d-data ta’ persuna, jieħu miżuri raġonevoli sabiex jinforma l-muturi ta’ riċerka b’din it-talba għal tħassir tad-data?”
29.
Proximus, l-APD, il-Gvernijiet tal-Italja, tal-Latvja, tal-Portugall u tar-Rumanija u l-Kummissjoni Ewropea ssottomettew osservazzjonijiet bil-miktub.
30.
Fis-seduta tad‑9 ta’ Frar 2022, Proximus, l-APD u l-Kummissjoni ppreżentaw argument orali u wieġbu għall-mistoqsijiet li għamlitilhom il-Qorti tal-Ġustizzja.
V. Analiżi
A.
L‑ammissibbiltà tad‑domandi magħmula
31.
Bħala kwistjoni preliminari Proximus tissottometti li l-parti tal-ewwel domanda marbuta mal-obbligi ta’ operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet, bħala distinti minn dawk imposti fuq fornituri ta’ direttorji, kif ukoll it-tieni u raba’ domanda, huma ipotetiċi u/jew ta’ ebda rilevanza għall-kwistjonijiet li għandhom jiġu ddeterminati mill-qorti tar-rinviju u huma, għalhekk inammissibbli.
32.
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod konsistenti li, fi proċeduri skont l-Artikolu 267 TFUE, hija biss il-qorti nazzjonali adita bit-tilwima, u li għandha tieħu r-responsabbiltà għad-deċiżjoni ġudizzjarja sussegwenti, li tiddetermina, meqjusa ċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, kemm il-ħtieġa għal deċiżjoni preliminari biex hija tkun tista’ tagħti sentenza, kif ukoll ir-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja. Għaldaqstant, meta d-domandi magħmula jkunu dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, marbuta li tagħti deċiżjoni (
7
).
33.
Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tirrifjuta li tiddeċiedi dwar domanda magħmula minn qorti nazzjonali f’talba għal deċiżjoni preliminari jekk ikun ovvju li d-dritt tal-Unjoni li tkun qiegħda tintalab l-interpretazzjoni tiegħu ma jkollu x’jaqsam xejn mal-fatti attwali tal-kawża prinċipali jew mal-għan tagħha, meta l-problema tkun ipotetika, jew meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex quddiemha d-dokumentazzjoni dwar fatt u dritt meħtieġa biex hija tagħti risposta utli għad-domandi magħmula lilha (
8
).
34.
Biex inwieġeb għas-sottomissjonijiet ta’ Proximus dwar l-inammissibbiltà, nipproponi li nesponi l-argumenti prinċipali tal-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja biex neżamina jekk l-erba’ domandi magħmula humiex tant ’il bogħod mis-suġġett tat-tilwima quddiem il-qorti tar-rinviju li ma għandhom ebda rabta mal-fatti tal-kawża prinċipali jew mal-għan tagħha, hekk li huma kollha jew parti minnhom inammissibbli.
35.
Proximus tqis li ma hijiex obbligata tikseb il-kunsens tal-lanjant biex tinkludi d-dettalji ta’ kuntatt tiegħu fid-direttorji tagħha jew li tagħtih opportunità jiddetermina jekk id-data personali tiegħu għandhiex tiddaħħal hemm. Skont Proximus, dawn huma affarijiet li għalihom huwa responsabbli l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet (hawnhekk Telenet). Dan ifisser li l-lanjant missu bagħat it-talba tiegħu lil Telenet biex id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jitneħħew mid-direttorji ta’ Proximus. Alternattivament, Proximus tqis li d-dispożizzjonijiet tar-RĠPD relatati mad-“dritt li wieħed jintesa” huma irrilevanti minħabba li t-tneħħija ta’ dettalji ta’ kuntatt tikkonsisti fil-bidla tal-parametru “NNNNN” fir-reġistrazzjoni rilevanti għal “XXXXX”. Din hija rettifika, mhux tħassir, ta’ data. Huwa wkoll irraġonevoli li Proximus tintalab tgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka dwar it-talba tal-lanjant, minħabba li ma hijiex ħaġa ċerta jekk dan tal-aħħar kienx kiseb id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu mingħand Proximus jew mingħand fornitur ieħor ta’ direttorji.
36.
L-APD hija tal-fehma li biex id-dettalji ta’ kuntatt tal-lanjant jiddaħħlu f’direttorji huwa meħtieġ il-kunsens tiegħu minn qabel. Malli huwa għarraf lil Proximus li huwa ma kienx għadu jrid li d-dettalji tiegħu jibqgħu mdaħħla hekk, il-fatt li tali dettalji baqgħu hekk imdaħħla f’direttorji oħrajn kollha simili kien illegali. It-talba tal-lanjant kienet li huwa jirtira l-kunsens tiegħu u li jeżerċita “id-dritt li wieħed jintesa” skont it-tifsira tal-Artikolu 17 tar-RĠPD. L-Artikolu 17(2) tar-RĠPD jobbliga lil Proximus tgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka dwar dik it-talba. L-Artikolu 5(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 24 tar-RĠPD ukoll jippermetti lill-APD titlob lil Proximus tgħarraf dwar dik it-talba lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u lil fornituri oħra ta’ direttorji.
37.
L-osservazzjonijiet tal-Gvern Taljan u tal-Kummissjoni b’mod ġenerali jsegwu l-istess linji bħal dawk magħmula mill-APD. Filwaqt li l-osservazzjonijiet tal-Gvern Latvjan, Portugiż u dak Rumen jieħdu pożizzjoni simili, huma jinkludu wkoll it-twissijiet li ġejjin. Il-Gvern Latvjan jinnota li ma hemmx bażi legali li fuqha kull fornitur ta’ direttorji jista’ jintalab jikseb kunsensi separati: fornituri differenti, li jużaw data għall-istess għan, għandhom ikunu jistgħu jistrieħu fuq l-istess kunsens uniku mogħti mis-suġġett tad-data. Il-Gvern Rumen iqis li wieħed ma jistax jistrieħ fuq l-Artikoli 5(2) u 24 tar-RĠPD kif l-APD issostni, minħabba li dawk id-dispożizzjonijiet ma jimponux obbligi fuq kontrolluri biex jidħlu fi djalogu ma’ kontrolluri oħra. Il-Gvern Portugiż iqis li l-obbligu tal-kontrolluri li jgħarrfu lil terzi, inklużi fornituri ta’ muturi ta’ riċerka, dwar talbiet għal tħassir ta’ data jirriżulta mill-Artikolu 19 tar-RĠPD, u mhux mill-Artikolu 17(2) tiegħu.
38.
Minn din il-ħarsa ġenerali qasira fuq l-argumenti ewlenin tal-partijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, jiena sodisfatt li l-erba’ domandi preliminari kollha magħmula mill-qorti tar-rinviju huma rilevanti għas-suġġett tat-tilwima quddiemha u huma tant relatati mill-qrib li ebda waħda minnhom ma jista’ jingħad li hija inammissibbli. Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiċħad l-eċċezzjonijiet ta’ Proximus dwar l-ammissibbiltà tad-domandi magħmula.
B.
Eżami fil‑mertu
1. Fuq l‑ewwel domanda
39.
Permezz tal-ewwel domanda tagħha l-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk, skont l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58, moqri flimkien mal-Artikolu 2(f) tagħha u mal-Artikolu 95 tar-RĠPD, huwiex meħtieġ il-kunsens ta’ abbonat, kif iddefinit mir-RĠPD, biex jiddaħħlu d-dettalji ta’ kuntatt tiegħu f’direttorji ppubblikati minn operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew minn fornituri ta’ direttorji oħra.
40.
L-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58 jeħtieġ li abbonati jingħataw l-opportunità jiddeċiedu jekk id-data personali tagħhom għandhiex tiddaħħal f’direttorju pubbliku. Impliċitament f’dak ir-rekwiżit hemm obbligu reċiproku li abbonati jingħataw opportunità jagħmlu għażla espliċita dwar jekk jixtiqux li d-data tagħhom tiddaħħal f’tali direttorji. Barra minn dan, l-Artikolu 12(3) tad-Direttiva 2002/58 jirreferi għall-fatt li jista’ jintalab mingħand abbonati “kunsens ulterjuri” għal kwalunkwe skop ta’ direttorju pubbliku minbarra t-tfittxija għal dettalji ta’ kuntatt ta’ persuni skont isimhom (
9
). Ir-riferiment għal “kunsens ulterjuri” tal-Artikolu 12(3) jimplika wkoll li l-Artikolu 12(2) jitlob li l-kunsens għal tali pubblikazzjoni jinkiseb mill-ewwel.
41.
Kif kien osservat fil-punti 23 u 24 ta’ dawn il-konklużjonijiet, għall-finijiet tal-Artikolu 2(f) tad-Direttiva 2002/58 “kunsens” tfisser kwalunkwe indikazzjoni mogħtija b’mod liberu, speċifika, informata u mhux ambigwa tax-xewqat tas-suġġett tad-data li biha huwa, permezz ta’ dikjarazzjoni jew b’azzjoni ċara u affermattiva, juri li jkun jaqbel għall-ipproċessar ta’ data personali relatata miegħu.
42.
Ir-riferiment għal “azzjoni affermattiva” fid-definizzjoni ta’ kunsens għall-finijiet tad-Direttiva 2002/58 hija indikazzjoni ulterjuri li abbonati għandhom jingħataw l-opportunità li jagħżlu li d-data personali tagħhom tiddaħħal f’direttorju pubbliku. Kuntrarjament għall-argument ta’ Proximus, fornituri ta’ direttorji ma jistgħux jassumu li, jekk ma jingħad xejn, abbonat ikun qiegħed jagħti l-kunsens tiegħu biex id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jiddaħħlu f’direttorju pubbliku, jew dik li tista’ tissejjaħ pożizzjoni li ma jiddaħħlux.
43.
Barra minn dan, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li minn interpretazzjoni kontestwali u sistematika tal-Artikolu 12 tad-Direttiva 2002/58 isegwi li l-kunsens skont l-Artikolu 12(2) tiegħu huwa relatat mal-għan tal-pubblikazzjoni ta’ data personali f’direttorju pubbliku u mhux mal-identità ta’ kwalunkwe fornitur partikolari. Il-kunsens mogħti skont l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58, għalhekk, japplika għal kwalunkwe proċessar ta’ data li jsir wara minn impriżi terzi attivi fis-suq għal servizzi ta’ tagħrif minn direttorju u direttorji li jkunu jistgħu jinkisbu pubblikament, sakemm tali proċessar ikun għall-istess għan (
10
).
44.
Dan ifisser li l-kunsens tal-abbonat, kif iddefinit fl-Artikolu 4(11) tar-RĠPD, huwa meħtieġ biex tiddaħħal id-data personali tiegħu f’direttorji ppubblikati minn operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew minn fornituri ta’ direttorji terzi. Meta tali pubblikazzjoni tkun taqdi l-istess għan, l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew fornitur terz jistgħu jistrieħu fuq dak l-istess kunsens.
45.
Irrid inżid ngħid li, skont l-Artikolu 7(1) tar-RĠPD, fejn l-ipproċessar huwa bbażat fuq il-kunsens, il-kontrollur għandu jkun jista’ juri li s-suġġett tad-data jkun ta l-kunsens tiegħu għall-proċessar tad-data personali tiegħu. Fornitur ta’ direttorji bħal Proximus ma jistax jassumi li abbonat ikun ta l-kunsens tiegħu, ukoll jekk ikun jista’ jistrieħ fuq il-kunsens li l-abbonat ikun ta lil kontrollur ieħor.
46.
Proximus tistrieħ fuq il-premessi 38 u 39 tad-Direttiva 2002/58 biex issostni l-propożizzjonijiet li kwalunkwe obbligu li: (i) abbonati jingħataw tagħrif dwar l-għan ta’ direttorji li fihom għandha tiddaħħal id-data personali tagħhom; u li (ii) abbonati jingħataw l-opportunità jiddeċiedu jekk id-data personali tagħhom tiddaħħalx f’direttorju, huwa unikament tal-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet li miegħu l-abbonat għandu kuntratt. It-test tal-imsemmija premessi ma jsostnix dik l-asserzjoni. Il-premessa 38 tirreferi għall-obbligu ta’ “providituri ta’ direttorji pubbliċi” li “jinfurmaw lill-abbonati li ser jiġu inklużi f’tali direttorji dwar l-iskop tad-direttorju […]”. Il-premessa 39 tgħid li “l-obbligu li abbonat jiġi infurmat dwar l-iskop(ijiet) ta’ direttorji pubbliċi li fihom għandhom jiġu inklużi d-data personali tagħhom għandu jiġi impost fuq il-persuna li qed tiġbor id-data għal din l-inklużjoni”.
47.
Peress li Telenet ma tippubblikax direttorji l-ebda waħda minn dawn iż-żewġ premessi ma tapplika għaliha. Filwaqt li operatur ta’ telekomunikazzjonijiet jista’ jikseb il-kunsens ta’ abbonati bil-ħsieb li jdaħħal id-data tagħhom f’direttorji mogħtija minn terzi, u dawk it-terzi jkunu jistgħu sussegwentement jistrieħu fuqha, u jkunu jistgħu juru, li tali kunsens kien ingħata lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet, il-premessi 38 u 39 tad-Direttiva 2002/58 ma jimplikawx li huma biss operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet li għandhom l-obbligu jiksbu dak il-kunsens, biex b’hekk jeħilsu lil fornituri ta’ direttorji terzi, mir-responsabbiltà tagħhom f’dak ir-rigward.
48.
Fl-aħħar nett, peress li d-Direttiva 2002/58 tadotta espressament id-definizzjoni ta’ kunsens tar-RĠPD, id-diskussjoni li Proximus qanqlet dwar l-interpretazzjoni tal-Artikolu 95 tar-RĠPD u dwar ir-relazzjoni bejn l-RĠPD u d-Direttiva 2002/58, li hija kkaratterizzat bħala waħda ta’ “lex generalis/lex specialis”, hija irrilevanti.
49.
Jiena, għalhekk, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għall-ewwel domanda billi tiddikjara li, skont l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58, moqri flimkien mal-Artikolu 2(f) tagħha u mal-Artikolu 95 tar-RĠPD, huwa meħtieġ “il-kunsens” ta’ abbonat, skont id-definizzjoni tal-Artikolu 4(11) tar-RĠPD, biex id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jiddaħħlu f’direttorji ppubblikati minn operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew minn fornituri ta’ direttorji oħra.
2. Fuq it‑tieni domanda
50.
Permezz tat-tieni domanda l-qorti tar-rinviju trid tkun taf jekk talba minn abbonat biex titneħħa d-data tiegħu minn direttorji tikkostitwixxix eżerċizzju tad-“dritt għal tħassir” stabbilit fl-Artikolu 17 tar-RĠPD.
51.
Proximus tissottometti li fornitur ta’ direttorji terz ma huwiex obbligat jimplementa talba ta’ abbonat biex ineħħi data minn direttorji minħabba li l-Artikolu 17 tar-RĠPD ma japplikax għal dak it-terz. L-abbonat missu indirizza t-talba tiegħu lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet li miegħu għandu kuntratt. Proximus terġa’ tissottometti li r-relazzjoni bejn ir-RĠPD u d-Direttiva 2002/58 hija waħda ta’ lex generalis/lex specialis.
52.
Sussidjarjament, Proximus tissottometti li t-talba tal-lanjant “biex ma jiddaħħalx in-numru tat-telefon […] f’1207.be” hija talba għal rettifika skont it-tifsira tal-Artikolu 16 tar-RĠPD, mhux talba għal tħassir skont l-Artikolu 17 tar-RĠPD minħabba li l-parametru rilevanti fir-reġistrazzjoni ta’ abbonat sempliċiment tinbidel minn “NNNNN” għal “XXXXX”.
53.
L-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58 jgħid li abbonati għandhom jingħataw l-opportunità “jikkoreġu jew jirtiraw” data personali li huma jkunu taw il-kunsens tagħhom biex tiddaħħal f’direttorji. Id-Direttiva 2002/58 ma tiddefinixxix il-frażi “jikkoreġu jew jirtiraw”. Jixraq, għalhekk, li titqies it-tifsira ordinarja ta’ dan il-kliem fil-kuntest li fih jidher, jiġifieri d-dettalji ta’ kuntatt ta’ abbonati mdaħħla f’direttorji. Il-kelma “jikkoreġu” b’mod ċar tapplika għal sitwazzjonijiet fejn abbonati jkunu jixtiequ jibdlu l-mod li bih id-dettalji ta’ kuntatt tagħhom ikunu jidhru f’direttorju, pereżempju, jikkoreġu l-ortografija ta’ isem jew ineżattezza f’indirizz. Dik is-sitwazzjoni hija differenti minn dik li tqum hawnhekk, fejn il-lanjant irid li d-dettalji ta’ kuntatt tiegħu ma jibqgħux jidhru f’direttorji pubbliċi. Fost it-tifsiriet tal-kelma “jirtiraw” hemm “ineħħu”, “jirrittrattaw” jew “ireġġgħu lura”. Billi ma jkunx iktar irid jagħti l-kunsens biex id-data tiegħu tibqa’ tiġi pproċessata billi tibqa’ mdaħħla f’direttorji, jista’ jingħad li l-lanjant ikun talab li d-data personali tiegħu tiġi irtirata skont it-tifsira tal-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58.
54.
Kif il-Gvern Latvjan jinnota, id-Direttiva 2002/58 ma għandha ebda indikazzjoni oħra kwalunkwe dwar kif għandhom jiġu fformulati talbiet ta’ “rtirar” ta’ data personali, kif jitwettqu u l-konsegwenzi tagħhom. Id-dispożizzjonijiet tar-RĠPD, għalhekk, japplikaw direttament, li b’riżultat tagħhom, l-argument ta’ Proximus, ibbażat fuq ir-relazzjoni lex generalis/lex specialis bejn iż-żewġ atti jaqa’. Skont l-Artikolu 7(3) tar-RĠPD abbonat għandu d-dritt jirtira l-kunsens tiegħu fi kwalunkwe moment. Hekk kif dak il-kunsens jiġi rtirat, l-Artikolu 6(1)(a) tar-RĠPD jipprovdi li l-proċessar tad-data tal-abbonat, bl-iskop speċifiku li din tiddaħħal f’direttorji, ma jkunx iktar legali. B’hekk, mbagħad, jibda jseħħ l-Artikolu 17 tar-RĠPD.
55.
Proximus tissottometti li din l-interpretazzjoni ma tistax tkun tajba minħabba li tkun tfisser li kemm hija kif ukoll Telenet ikunu obbligati jħassru r-reġistrazzjoni tal-lanjant mid-databases kollha tagħhom. L-APD u partijiet oħra li ssottomettew osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja jaħsbu li t-talba tal-lanjant hija limitata għall-irtirar tad-data tiegħu mid-direttorji, mhux li titħassar mid-database tal-abbonati ta’ Telenet.
56.
Il-lanjant qiegħed ifittex li ma jħallix id-data tiegħu tiġi pproċessata għal għanijiet marbuta ma’ direttorji. L-Artikolu 17(1)(b) tar-RĠPD, li jippermetti l-irtirar ta’ kunsens li fuqu jkun ibbażat l-ipproċessar, jiffaċilita x-xewqa tal-abbonat. Il-kunsens li għandu jinkiseb mingħand l-abbonat skont l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58 huwa relatat mal-ipproċessar ta’ data b’mod speċifiku, jiġifieri għall-finijiet ta’ pubblikazzjoni f’direttorji. Meta l-kunsens ikun ġie rtirat, dak il-mod partikolari ta’ pproċessar tad-data tal-abbonat isir illegali. Kieku kien mod ieħor, abbonat ma kienx ikun jista’ jirtira l-kunsens għall-finijiet ta’ pubblikazzjoni f’direttorji mingħajr ma fl-istess waqt itemm il-kuntratt tiegħu għall-provvista ta’ servizz ta’ telekomunikazzjonijiet.
57.
Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għat-tieni domanda fis-sens li talba ta’ abbonat biex id-data tiegħu titneħħa minn direttorji tikkostitwixxi eżerċizzju tad-“dritt għal tħassir” stabbilit bl-Artikolu 17 tar-RĠPD.
3. Fuq it‑tielet domanda
58.
Permezz tat-tielet domanda tagħha l-qorti tar-rinviju essenzjalment tixtieq tkun taf jekk, skont l-Artikolu 5(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 24 tar-RĠPD, awtorità superviżorja nazzjonali tistax tikkonkludi li l-kontrollur għandu jieħu miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa biex jgħarraf lil kontrolluri terzi, jiġifieri, lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u lil fornituri oħra ta’ direttorji li tkun waslitilhom data mingħand dak l-ewwel kontrollur, dwar l-irtirar tal-kunsens tas-suġġett tad-data skont l-Artikolu 6 tar-RĠPD, moqri flimkien mal-Artikolu 7 tar-RĠPD.
59.
F’din id-domanda “il-kontrollur” huwa Proximus, u “kontrolluri terzi” huma: (i) l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet, Telenet, li miegħu l-lanjant għandu abbonament telefoniku u; (ii) fornitur(i) ta’ direttorji li lilu/lilhom Proximus tipprovdi dettalji ta’ abbonati, inklużi dawk li jkunu waslulha mingħand Telenet.
60.
Minħabba li l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet ma jipprovdix direttorji u għandu jinkiseb kunsens biex dettalji ta’ kuntatt ta’ abbonati jiddaħħlu f’direttorji, tqum id-domanda dwar għaliex ikun rilevanti li wieħed jgħarraf lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet li l-abbonat ikun irtira l-kunsens tiegħu biex id-data tiegħu tintuża għal dak l-għan.
61.
Il-WEC titlob li operaturi ta’ telekomunikazzjonijiet jgħaddu dettalji ta’ kuntatt ta’ abbonati lil fornituri ta’ direttorji (
11
). Madankollu, huma għandhom “iżommu separati” id-dettalji ta’ kuntatt ta’ abbonati li jkunu indikaw li ma jridux li jiddaħħlu f’direttorju biex huma jitħallew taslilhom kopja ta’ dak id-direttorju (
12
). Kif intqal fil-punt 4 ta’ dawn il-konklużjonijiet, l-irtirar ta’ kunsens iseħħ billi jiġu aġġustati l-parametri f’reġistrazzjoni ta’ abbonat. Proximus taġġorna d-database tagħha mal-wasla tal-irtirar ta’ kunsens. Madankollu, dak l-aġġornament jitħassar meta Proximus jaslilha sett ieħor ta’ data ta’ abbonati mingħand l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet biex dik id-data tiddaħħal f’direttorji u l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet ma jkunx sar jaf bit-talba tal-abbonat li d-data tiegħu ma tidhirx f’direttorju pubbliku. Proximus għandha, għalhekk, mhux biss taġġorna d-database tagħha stess biex tkun tirrifletti l-irtirar tal-kunsens tal-abbonat, iżda għandha wkoll tgħarraf lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet b’dan l-irtirar.
62.
Proximus, għalhekk, tissottometti li hija biss “riċevitur li [lilha tkun żvelata d-data]” skont it-tifsira tal-Artikolu 19 tar-RĠPD. Għalhekk, l-obbligu tal-kontrolluri li jieħdu miżuri raġonevoli biex jikkomunikaw talbiet għal tħassir lil kontrolluri oħra, skont l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD, ma japplikax għaliha. Isegwi, skont Proximus, li ma huwiex korrett li l-Artikoli 5(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 24 tar-RĠPD jiġu interpretati bħala li jimponu obbligu fuqha li hija tgħarraf lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u lil fornituri oħra ta’ direttorji b’talbiet għal tħassir li jaslulha.
63.
Insibha bi tqila naċċetta li Proximus hija biss riċevitriċi ta’ data personali. Filwaqt li hija setgħet irċeviet mingħand Telenet id-dettalji ta’ kuntatt tal-lanjant, il-pubblikazzjoni ta’ dik id-data fid-direttorji tagħha tikkostitwixxi l-ipproċessar ta’ data skont it-tifsira tal-Artikolu 4(2) tar-RĠPD. F’dan il-kuntest Proximus taġixxi bħala kontrollur skont it-tifsira tal-Artikolu 4(7) tar-RĠPD (
13
). Skont l-Artikolu 5(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 24 tar-RĠPD, kontrolluri huma suġġetti għal obbligi relatati ma’ responsabbiltà u li jieħdu miżuri xierqa biex jiżguraw li proċessar ta’ data jitwettaq skont ir-RĠPD.
64.
L-Artikolu 5(1)(a) tar-RĠPD jipprovdi li data personali għandha tkun ipproċessata legalment. Skont l-Artikolu 6(1)(a) tiegħu, l-ipproċessar ikun skont il-liġi biss jekk u sakemm is-suġġett tad-data jkun ta l-kunsens tiegħu biex id-data tiegħu tiġi pproċessata għal għan speċifiku wieħed jew iktar. Mid-digriet tar-rinviju jidher li l-lanjant kien irtira l-kunsens tiegħu, skont it-tifsira tal-Artikolu 7 tar-RĠPD, li d-data personali tiegħu tkun ipproċessata għall-finijiet ta’ pubblikazzjoni f’direttorji. Tali pproċessar, inkluż dak minn fornituri oħra ta’ direttorji għall-istess fini, ma huwiex konformi mar-RĠPD. Huwa, għalhekk, illegali.
65.
Huwa inkonsistenti ma’ dik il-konstatazzjoni, flimkien mar-rekwiżiti ta’ informazzjoni skont l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 19 tar-RĠPD, li awtorità superviżorja nazzjonali tista’ tikkonkludi, mill-obbligu ta’ responsabbiltà stabbilit fl-Artikolu 5(2) tar-RĠPD u mill-obbligu tal-Artikolu 24 tar-RĠPD li jiġi żgurat, u li jkun jista’ jintwera, li l-ipproċessar jitwettaq skont dak ir-regolament, li kontrollur għandu, permezz ta’ miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa, jgħarraf lil kontrolluri oħra, jiġifieri lill-fornitur ta’ servizz ta’ telekomunikazzjonijiet u lil fornituri oħra ta’ direttorji li tkun waslitilhom data mingħand l-ewwel kontrollur, bl-irtirar tal-kunsens tas-suġġett tad-data skont l-Artikolu 6 tar-RĠPD, moqri mal-Artikolu 7 tar-RĠPD.
66.
Il-Gvern Rumen jinnota li l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD għandu r-rekwiżiti ta’ informazzjoni mitluba minn fornituri ta’ muturi ta’ riċerka meta jsiru talbiet għal tħassir. Ma jkunx xieraq, għalhekk, għal awtorità superviżorja nazzjonali li tistrieħ fuq l-Artikolu 5(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 24 tar-RĠPD, b’mod partikolari peress li dawn id-dispożizzjonijiet ma jinkludux obbligi speċifiċi li jirregolaw kif informazzjoni tgħaddi lil terzi.
67.
Fil-fehma tiegħi, l-Artikolu 5(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 24 tar-RĠPD jimponu rekwiżiti ġenerali ta’ responsabbiltà u ta’ konformità fuq il-kontrolluri. Il-formulazzjoni u l-kamp ta’ applikazzjoni wiesgħa tagħhom jagħmluha faċli għal awtorità superviżorja nazzjonali li tipprova timponi rekwiżiti ta’ informazzjoni fuq kontrolluri fir-rigward ta’ terzi. Huwa minnu li l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD u l-Artikolu 19 tar-RĠPD jistabbilixxu obbligi speċifiċi ta’ informazzjoni b’rabta ma’ “kontrolluri” (dwar data li tkun saret pubblika u li tkun intalbet titħassar) u ma’ “riċevituri”, rispettivament. Dawn id-dispożizzjonijiet, madankollu, ma jkoprux il-kuntest fattwali li qiegħed jitqies meta tinqala’ l-ħtieġa, minħabba l-mod kif id-databases tad-diversi partijiet involuti joperaw bejniethom, li operatur ta’ telekomunikazzjonijiet isir jaf bl-irtirar ta’ kunsens, li mingħajru Proximus, u fornituri li jużaw data ta’ abbonati li tkun waslitilhom mingħand Proximus, jispiċċaw jipproċessaw data illegalment.
68.
Din l-interpretazzjoni tar-RĠPD twassal għal sitwazzjoni fejn abbonat ikun jista’ jikkomunika li jkun irtira l-kunsens tiegħu (hawnhekk talba biex dettalji ta’ kuntatt ma jiddaħħlux f’direttorji) lil kwalunkwe entità li ddaħħal dawk id-dettalji f’direttorji jew lil kwalunkwe entità (inkluż l-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet) li tikkomunika tali dettalji ta’ kuntatt lil oħrajn għal dak l-istess għan. L-entità li l-abbonat jagħżel li jagħmel kuntatt magħha ssir responsabbli biex tgħaddi t-talba tiegħu għal tħassir lil kontrolluri oħra sakemm ikun meħtieġ biex jiġi żgurat li d-data ma tiġix ipproċessata illegalment. Tali interpretazzjoni taqbel mal-obbligu li jimponi l-Artikolu 12(2) tar-RĠPD fuq kontrolluri biex jitħaffef l-eżerċizzju mis-suġġetti tad-data tad-drittijiet tagħhom skont l-Artikoli 15 sa 22 tar-RĠPD. Hija tirrifletti wkoll ir-rekwiżit fl-aħħar sentenza tal-Artikolu 7(3) tar-RĠPD li tkun ħaġa ħafifa tirtira, daqs kemm tagħti, il-kunsens għall-ipproċessar ta’ data personali. Peress li fornitur ta’ direttorji jista’ jistrieħ fuq kunsens mogħti minn abbonat biex jipproċessa data għal dak l-għan lil fornitur ieħor, isegwi li, biex jiġi rtirat kunsens, abbonat għandu jkun jista’ jagħmel kuntatt ma’ kwalunkwe wieħed mill-fornituri ta’ direttorji jew mal-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet biex id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jitneħħew minn direttorji ppubblikati minn dawk kollha li jistrieħu fuq l-unika darba li huwa jkun ta l-kunsens tiegħu.
69.
Għalhekk nipproponi li r-risposta għat-tielet domanda tkun li, skont l-Artikolu 5(2) tar-RĠPR u l-Artikolu 24 tar-RĠPD, awtorità superviżorja nazzjonali tista’ tikkonkludi li l-kontrollur għandu jieħu miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa biex jgħarraf lil kontrolluri terzi, jiġifieri, lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u lil fornituri oħra ta’ direttorji li tkun waslitilhom data mingħand dak l-ewwel kontrollur, bl-irtirar tal-kunsens tas-suġġett tad-data skont l-Artikolu 6 tar-RĠPD, moqri flimkien mal-Artikolu 7 tar-RĠPD.
4. Fuq ir‑raba’ domanda
70.
Permezz tar-raba’ domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi essenzjalment jekk l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD jipprekludix lil awtorità superviżorja nazzjonali milli tordna fornitur ta’ direttorji jgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka b’talbiet għal tħassir li jkunu waslulha.
71.
Impliċita f’din id-domanda hemm il-fehma tal-qorti tar-rinviju li il-lanjant ma kienx għadu jixtieq li d-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jkunu aċċessibbli għall-pubbliku fuq l-internet permezz ta’ muturi ta’ riċerka.
72.
Kif osservajt fil-punt 62 ta’ dawn il-konklużjonijiet, Proximus hija tal-fehma li l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD ma japplikax għaliha minħabba li hija biss riċevitriċi ta’ data personali. Alternattivament, Proximus issostni li, skont l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD, hija għandha tieħu miżuri raġonevoli biss biex tgħarraf lil kontrolluri li s-suġġett tad-data jkun talab li titħassar id-data tiegħu (
14
). Jekk Proximus ma tibqax tgħaddi direttament data lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka, ma “jkunx 100% ċert” li dawk il-fornituri jkunu kisbu mingħand Proximus id-dettalji ta’ kuntatt tal-lanjant, u huma jkun setgħu kisbuhom mingħand fornitur ieħor ta’ direttorji. F’dawk iċ-ċirkustanzi ma jkunx raġonevoli li Proximus tintalab, malli taslilha t-talba tal-lanjant, li tagħmel kuntatt dirett ma’ fornituri ta’ muturi ta’ riċerka.
73.
Mir-risposta li pproponejt għat-tieni domanda jsegwi li talba ta’ abbonat biex id-data tiegħu titneħħa minn direttorji tagħti lok minnufih għall-applikazzjoni tal-obbligu li l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD jimponi fuq il-kontrollur li dan jieħu miżuri raġonevoli biss biex jgħarraf kontrolluri li jipproċessaw data personali li s-suġġett tad-data jkun talab it-tħassir ta’ kwalunkwe ħoloq lejn, ikkopjar jew replikar ta’ dik id-data personali.
74.
Tqum mbagħad id-domanda dwar jekk fornituri ta’ muturi ta’ riċerka humiex kontrolluri. L-indiċjar u t-tqegħid għad-dispożizzjoni ta’ data personali lil utenti tal-internet f’lista ta’ riżultati ta’ tfittxija jikkostitwixxu l-ipproċessar ta’ data personali skont it-tifsira tal-Artikolu 4(2) tar-RĠPD. Minħabba li fornituri ta’ muturi ta’ riċerka jiddeċiedu huma kif jagħmlu indiċi ta’ dik id-data u huma responsabbli biex jiżviluppaw l-algoritmu li jiffissa l-ordni li fih jidhru riżultati tar-riċerka, huma jiddeterminaw l-għanijiet u l-mezzi tal-ipproċessar ta’ data personali, biex b’hekk jaġixxu bħala kontrolluri għall-finijiet tal-Artikolu 4(7) tar-RĠPD (
15
).
75.
Jibqa’ l-obbligu li Proximus tieħu biss miżuri raġonevoli, inklużi miżuri tekniċi, biex tgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka b’talba biex titħassar data.
76.
Sabiex jiġi evalwat kemm ikunu raġonevoli l-miżuri meħuda, l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD jipprovdi li għandu jittieħed qies tat-teknoloġija eżistenti u l-ispiża għall-implimentazzjoni, xogħol li primarjament huwa tal-awtorità kompetenti għal affarijiet bħal dawn, bla ħsara għal stħarriġ ġudizzjarju. Fil-punt 10 ta’ dawn il-konklużjonijiet ġie osservat li Proximus kienet qalet lil-lanjant li hija kienet ser tgħarraf lil Google bit-talba tiegħu għal tħassir. Fl-osservazzjonijiet tagħha lill-Qorti tal-Ġustizzja l-APD indikat li, mit-tieni kwart tal-2020 ’il quddiem, fil-Belġju kien hemm għadd limitat ta’ fornituri ta’ muturi ta’ riċerka, bl-ewwel wieħed ikun Google, li kellu sehem mis-suq ta’ bejn 90% (għal tiftix minn desktop) u 99% (għal tiftix bi smartphone u tablet) (
16
). Abbażi ta’ dan biss, ma jidhirx li huwa ġġustifikat li wieħed jikkonkludi li jkun irraġonevoli li Proximus tkun obbligata tgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka b’tali talbiet għal tħassir li jaslulha.
77.
Fi kwalunkwe każ, m’iniex persważ li l-eżami, dwar jekk il-passi li Proximus għandha tieħu biex tgħarraf fornitur partikolari ta’ muturi ta’ riċerka humiex “raġonevoli” skont it-tifsira tal-Artikolu 17(2) RĠPD, għandhiex tqis jekk “kienx 100% ċert” li l-fornitur inkwistjoni ta’ muturi ta’ riċerka kien kiseb id-data li għandha titħassar mingħand Proximus. Lanqas ma jimpressjonani l-argument li jkun irraġonevoli li Proximus tkun obbligata tieħu kwalunkwe pass biex tkun konformi mal-Artikolu 17(2) tar-RĠPD peress li ma jkunx “100% ċert” li fornituri ta’ muturi ta’ riċerka jkunu kisbu d-dettalji ta’ kuntatt tal-lanjant mingħand Proximus.
78.
Jekk kontrolluri jitħallew jevadu r-responsabbiltà għall-ipproċessar ta’ data personali minħabba li d-data inkwistjoni ma kinitx inkisbet mingħandhom, dan iħalli bla effett kwalunkwe obbligu f’dak ir-rigward f’ħafna ċirkustanzi fejn data jkollha rabta ma’ jew tkun ikkopjata mill-internet. Tali pożizzjoni tista’ wkoll tkun ta’ inċentiv pervers biex tinxtered data biex wieħed jevita li jkun suġġett għal dak l-obbligu. Barra minn dan, jekk wieħed jieħu l-argument ta’ Proximus għall-konklużjoni loġika tiegħu, ebda fornitur ta’ direttorji ma jkun responsabbli għall-konformità mal-Artikolu 17(2) tar-RĠPD billi jgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka bit-talba tal-lanjant minħabba li dawk il-fornituri kollha jkunu jistgħu jistrieħu fuq kwalunkwe inċertezza dwar l-oriġini tad-data. Barra minn dan, peress li Telenet ma tippubblikax direttorji, il-fornituri ta’ muturi ta’ riċerka ma jistgħux ikunu kisbu d-data mill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet. Dan ifisser li l-abbonat ikollu jsib fejn ikun jista’ jikseb id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu u jibgħat talbiet għal tħassir lil kull entità li tippubblikahom. Tali pożizzjoni tkun evidentement inkonsistenti mal-Artikolu 7(3) tar-RĠPD, li jipprovdi li għandha tkun ħaġa ħafifa tirtira daqs kemm tagħti kunsens.
79.
Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għar-raba’ domanda fis-sens li l-Artikolu 17(2) tar-RĠPD ma jipprekludix awtorità superviżorja nazzjonali milli tordna lil fornitur ta’ direttorji jgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka b’talbiet għal tħassir li jkunu waslulha.
VI. Konklużjoni
80.
Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposti li ġejjin għad-domandi magħmula għal deċiżjoni preliminari mill-Hof van beroep te Brussel (il-Qorti tal-Appell, Brussell (il-Belġju)):
(1)
Skont l-Artikolu 12(2) tad-Direttiva 2002/58/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat‑12 ta’ Lulju 2002 dwar l-ipproċessar tad-data personali u l-protezzjoni tal-privatezza fis-settur tal-komunikazzjoni elettronika (Direttiva dwar il-privatezza u l-komunikazzjoni elettronika), moqri flimkien mal-Artikolu 2(f) tagħha u mal-Artikolu 95 tar-Regolament (UE) 2016/679 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑27 ta’ April 2016 dwar il-protezzjoni tal-persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, u li jħassar id-Direttiva 95/46/KE (Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data), huwa meħtieġ il-kunsens ta’ abbonat, skont id-definizzjoni ta’ “kunsens” fl-Artikolu 4(11) tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, biex id-dettalji ta’ kuntatt tiegħu jiddaħħlu f’direttorji ppubblikati minn operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u/jew minn fornituri ta’ direttorji oħra.
(2)
Talba ta’ abbonat biex id-data tiegħu titneħħa minn direttorji tikkostitwixxi eżerċizzju tad-“dritt għal tħassir” stabbilit bl-Artikolu 17 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data.
(3)
Skont l-Artikoli 5(2) u 24 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, awtorità superviżorja nazzjonali tista’ tikkonkludi li l-kontrollur għandu jieħu miżuri tekniċi u organizzattivi xierqa biex jgħarraf lil kontrolluri terzi, jiġifieri lill-operatur ta’ telekomunikazzjonijiet u lil fornituri oħra ta’ direttorji li tkun waslitilhom data mingħand l-ewwel kontrollur, bl-irtirar tal-kunsens tas-suġġett tad-data skont l-Artikolu 6 tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data, moqri flimkien mal-Artikolu 7 ta’ dan ir-regolament.
(4)
L-Artikolu 17(2) tar-Regolament Ġenerali dwar il-Protezzjoni tad-Data ma jipprekludix awtorità superviżorja nazzjonali milli tordna lil fornitur ta’ direttorji jgħarraf lil fornituri ta’ muturi ta’ riċerka b’talbiet għal tħassir li jkunu waslulha.
(
1
)	Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
(
2
)	ĠU 2016, L 119, p. 1, rettifika fil-ĠU 2018, L 127, p. 2, minn hawn ’il quddiem imsejjaħ “RĠPD”. Ir-RĠPD ħassar u ssostitwixxa d-Direttiva 95/46/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Ottubru 1995 dwar il-protezzjoni ta’ individwi fir-rigward ta’ l-ipproċessar ta’ data personali u dwar il-moviment liberu ta’ dik id-data (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 15 p. 55).
(
3
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 29, p. 514, kif l-iktar reċenti emendata bid-Direttiva 2009/136/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill (ĠU 2009 L 337, p. 11).
(
4
)	Artikolu 94 RĠPD ħassar u ssostitwixxa d-Direttiva 95/46/KE. L-Artikolu 94(2) RĠPD jipprovdi li referenzi għad-Direttiva 95/46/KE għandhom jinftiehmu bħala referenzi għall-RĠPD.
(
5
)	ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti. Kapitolu 13, Vol. 29. p. 349. Ara l-Artikolu 2 tad-Direttiva 2002/58.
(
6
)	Belgisch Staatsblad, 20 ta’ Ġunju 2005, p. 28070, iktar ’il quddiem il-“WEC”.
(
7
)	Sentenzi tal‑1 ta’ April 2008, Gouvernement de la Communauté française u Gouvernement wallon (C‑212/06, EU:C:2008:178, punt 28); tat‑22 ta’ Ottubru 2009, Zurita García u Choque Cabrera (C‑261/08 u C‑348/08, EU:C:2009:648, punt 34) u tad‑19 ta’ Novembru 2009, Filipiak (C‑314/08, EU:C:2009:719, punt 40).
(
8
)	Sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 2009, Zurita García u Choque Cabrera (C‑261/08 u C‑348/08, EU:C:2009:648, punt 35).
(
9
)	Ara, f’dan l-istess kuntest, il-premessa 39 tad-Direttiva 2002/58, li tispjega r-rekwiżit ta’ “kunsens imġedded” jekk tkun ser tintuża data għal “skopijiet oħrajn minbarra dawk li għalihom ġiet miġbura”.
(
10
)	Sentenza tal‑5 ta’ Mejju 2011, Deutsche Telekom (C‑543/09, EU:C:2011:279, punti 61 sa 67).
(
11
)	Artikolu 45(2) u Artikolu 46(2) tal-WEC.
(
12
)	Artikolu 45(3) tal-WEC.
(
13
)	Skont l-Artikolu 4(7) tar-RĠPD, “kontrollur” huwa l-persuna fiżika jew ġuridika li tiddetermina l-għanijiet u l-mezzi tal-ipproċessar ta’ data personali. L-Artikolu 4(2) tar-RĠPD jipprovdi li “ipproċessar” jinkludi “l-iżvelar bi trażmissjoni, it-tixrid jew it-tqegħid għad-dispożizzjoni b’xi mezz ieħor” ta’ data personali.
(
14
)	Jew tkun irrettifikata, skont Proximus.
(
15
)	Ara wkoll il-premessa 66 tar-RĠPD, li tikkonferma li dawn id-dispożizzjonijiet għandhom l-għan li jsaħħu d-dritt li wieħed jintesa fl-ambjent online. Din il-konklużjoni hija msaħħa bis-sentenza tal‑24 ta’ Settembru 2019, GC et (Tneħħija ta’ referenza ta’ data sensittiva) (C‑136/17, EU:C:2019:773, punti 34 u 35).
(
16
)	Għal iktar informazzjoni ara: https://www.pure-im.nl/blog/marktaandelen-zoekmachines-q2-2020/.