62010CC0110_MT
Opinion of the Advocate-General
Opinion of the Advocate-General
Werrej
I –	Introduzzjoni
II –	Il-fatti li wasslu għall-kawża
III –	Proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
IV –	Fuq it-talbiet għall-annullament tas-sentenza appellata
A –	Fuq id-drittijiet tad-difiża (it-tieni u t-tielet aggravji)
1.	Fuq id-dritt ta’ aċċess għall-fajl (it-tieni aggravju)
a)	L-ammissibbiltà tat-tieni aggravju
b)	Il-fondatezza tat-tieni aggravju
2.	Fuq id-dritt għal smigħ (it-tielet aggravju)
a)	L-ewwel parti tat-tielet aggravju
b)	It-tieni parti tat-tielet aggravju
c)	Konklużjoni intermedjarja
B –	Fuq il-prinċipju ta’ terminu raġonevoli (l-ewwel aggravju)
1.	Rekwiżiti legali dwar l-evalwazzjoni tat-tul tal-proċedura (l-ewwel u t-tieni parti tal-ewwel aggravju)
a)	Fuq il-kwistjoni preliminari tan-natura allegatament ineffettiva tal-ilmenti mqajma minn Solvay
b)	Fuq il-bżonn ta’ evalwazzjoni globali tat-tul tal-proċedura (l-ewwel parti tat-tieni aggravju)
c)	Fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni invokat (it-tieni parti tal-ewwel aggravju)
2.	Sanzjonijiet marbuta ma’ tul eċċessiv tal-proċedura (it-tielet, ir-raba’ u l-ħames partijiet tal-ewwel aggravju)
a)	Bżonn li tiġi affettwata l-kapaċitŕ ta’ difiża effettiva (it-tielet parti tal-ewwel aggravju)
b)	Effett tat-tul tal-proċeduri fuq il-kapaċità ta’ Solvay li tiddefendi ruħha fil-każ inkwistjoni (ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju)
i)	Fuq l-allegat nuqqas ta’ motivazzjoni
ii)	Fuq l-allegat nuqqas fil-mertu
iii)	Fuq xi lmenti oħra
iv)	Riżultat intermedjarju
c)	Fuq l-allegata rinunzja minn Solvay għal tnaqqis tal-multa (il-ħames parti tal-ewwel aggravju)
3.	Riżultat intermedjarju
C –	Annullament tas-sentenza appellata
D –	Eżami tar-rikors ippreżentat fl-ewwel istanza
1.	Fuq id-dritt ta’ aċċess għall-fajl
2.	Fuq id-dritt għal smigħ
3.	Fuq il-prinċipju ta’ terminu raġonevoli
4.	Riżultat intermedjarju
V –	Fuq it-talbiet għal tnaqqis tal-multa
A –	Osservazzjoni preliminari
B –	Tnaqqis tal-multa
1.	Fuq it-tul eċċessiv tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi
2.	Fuq l-ammont tat-tnaqqis tal-multa
VI –	Spejjeż
VII –	Konklużjoni
I – Introduzzjoni
1. Il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiddeċiedi fuq appell magħmul għat-tieni darba fil-kawża Solvay vs CFK (2) .
2. Din il-kawża hija strettament marbuta mal-kawża paralleli C‑109/10 P (Solvay vs Il-Kummissjoni), li għadha pendenti. Dawn iż-żewġ kawżi huma riżultat ta’ avvenimenti li ġraw fis-snin tmenin fis-suq Ewropew tas-soda li kienu wasslu għal ftuħ ta’ proċeduri fil-qasam tal-kompetizzjoni mill-Kummissjoni Ewropea fl-1989/1990 (3) .
3. Madankollu, din il-kawża ma hijiex ibbażata fuq abbuż ta’ pożizzjoni dominanti, iżda fuq akkordju. Dan kien wassal, skont il-konstatazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni Ewropea, għal tqassim tas-suq bejn l-impriża Belġjana Solvay (4) u l-kumpannija Ġermaniża CFK (5) . Minħabba f’hekk, il-Kummissjoni kienet immultat lil Solvay darbtejn, fl-1990 u l-2000, multa li dik l-impriża għadha tikkontesta sal-lum fil-qrati.
4. F’dan l-istadju, il-partijiet fil-kawża għadhom ma jaqblux fuq żewġ kwistjonijiet legali ta’ importanza fundamentali, waħda tikkonċerna d-dritt ta’ aċċess għall-fajl, b’mod partikolari l-konsegwenza marbuta mal-għajbien ta’ parti mid-dokumenti fil-fajl, u l-oħra mal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli.
5. L-ilment dwar tul eċċessiv tal-proċeduri huwa wkoll ippreżentat minn Solvay b’mod parallel mal-appell preżenti, fir-rikors quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (Qorti Ew. D. B.), indirizzat kontra s-27 Stat Membru kollha u bbażat fuq allegat ksur tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali (6) (iktar ’il quddiem il-“KEDB”) (7) .
II – Il-fatti li wasslu għall-kawża
6. Kif ikkonstatat il-Qorti Ġenerali (8), f’April 1989, abbażi tal-Artikolu 14 tar-Regolament 17 (9), il-Kummissjoni wettqet spezzjonijiet fil-bini ta’ diversi impriżi li kienu attivi fis-suq tas-soda (10), fosthom l-impriża Belġjana Solvay (11) . Il-Kummissjoni kienet ukoll għamlet talbiet għal informazzjoni lill-impriżi kkonċernati.
7. Bħala riżultat tal-ispezzjonijiet tagħha, il-Kummissjoni ressqet ilment kontra Solvay, minn naħa, li kienet ipparteċipat f’akkordji, u min-naħa l-oħra, li kienet abbużat mill-pożizzjoni dominanti tagħha fis-suq tas-soda.
8. Din il-kawża tirrigwarda biss wieħed mill-akkordji kkonstatat mill-Kummissjoni (12) . Skont il-konstazzjonijiet magħmula mill-Kummissjoni, Solvay u CFK kienu kkonkludew ftehim li kien l-oriġini, “b’effett, bejn wieħed u ieħor, mill-1987 sa mill-inqas l-aħħar tal-1990”, tat-tqassim tas-swieq fis-suq tas-soda. Solvay iggarantiet lil CFK minimu ta’ tunnellaġġ ta’ bejgħ ta’ soda fis-sena fil-Ġermanja kkalkulat b’riferiment għall-bejgħ imwettaq minn CFK fl-1986, u tat lil CFK kumpens għad-defiċit kollu billi tixtri t-tunnellaġġ meħtieġ sabiex il-bejgħ tiegħu jilħaq il-minimu ggarantit (13) .
9. Għalhekk, fl-1990, fl-ewwel deċiżjoni tagħha fit-termini tad-dispożizzjonijiet ikkunsidrati flimkien tal-Artikolu 85 tat-Trattat KEE u tar-Regolament Nru 17 (Deċiżjoni 91/298/KEE) (14), il-Kummissjoni imponiet multi fuq iż-żewġ impriżi li jammontaw għal EUR 3 miljun fir-rigward ta’ Solvay u EUR 1 miljun fir-rigward ta’ CFK (15) . Din l-ewwel deċiżjoni kienet madankollu kkaratterizzata minn difett marbut ma’ nuqqas ta’ awtentikazzjoni tagħha, b’mod li din ġiet annullata mill-Qorti Ġenerali (16) . Il-Kummissjoni kienet għalhekk adottat, mingħajr ma fetħet proċedura amministrattiva (17) u, b’mod partikolari, mingħajr ma semgħet mill-ġdid lil Solvay, it-tieni deċiżjoni, din id-darba abbażi tad-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 81 KE u tar-Regolament Nru 17, billi imponiet mill-ġdid fuq Solvay (18) multa fl-istess ammont (Deċiżjoni 2003/5/KE) (19) . Din l-aħħar deċiżjoni hija l-oriġini ta’ din il-kawża.
10. Fl-ewwel istanza, ir-rikors għal annullament ippreżentat minn Solvay kontra d-Deċiżjoni 2003/5 kien biss milqugħ parzjalment: bis-sentenza tas-17 ta’ Diċembru 2009, il-Qorti Ġenerali kienet ċertament naqqset l-ammont tal-multa b’25 %, billi rriduċietha għal EUR 2.25 miljun, iżda kienet ċaħdet il-kumplament tat-talba ta’ Solvay bħala infondata (20) . Dan l-appell ta’ Solvay (21) huwa intiż kontra din is-sentenza li l-Qorti Ġenerali ħadet xejn inqas minn tmien snin u disa’ xhur sabiex tiddeċiedi dwarha.
11. Il-kronoloġija tal-fażijiet suċċessivi prinċipali ta’ din il-kawża jistgħu jiġu riassunti kif ġej:
– Proċedura amministrattiva sal-adozzjoni tal-ewwel deċiżjoni li imponiet multi
April 1989:		Spezzjonijiet fuq il-post mill-Kummissjoni
Marzu 1990:		Dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet
Diċembru 1990: 	Deċiżjoni tal-Kummissjoni 91/298 li imponiet multa
– Proċedura kontenzjuża li wasslet għall-annullament tal-ewwel deċiżjoni li imponiet multi
–
Mejju 1991:		Rikors għal annullament ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali minn Solvay (T‑31/91)
Ġunju 1995:		Annullament tad-Deċiżjoni 91/298
Awwissu 1995:	Appell tal-Kummissjoni (C‑287/95 P)
April 2000:		Ċaħda tal-appell
– Proċedura amministrattiva sal-adozzjoni tat-tieni deċiżjoni li imponiet multa
Diċembru 2000:	Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2003/5 li imponiet multa
– Proċedura kontenzjuża wara l-adozzjoni tat-tieni deċiżjoni li imponiet multa
Marzu 2001:		Rikors għal annullament ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali minn Solvay (T‑58/01)
Diċembru 2009:	Sentenza appellata tal-Qorti Ġenerali (T‑58/01)
Marzu 2010:		Preżentazzjoni ta’ dan l-appell minn Solvay (C‑110/10 P)
III – Proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
12. F’din il-proċedura ta’ appell, Solvay titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
– tannulla s-sentenza mogħtija fis-17 ta’ Diċembru 2009;
– għalhekk, terġa’ teżamina r-rikors fuq il-punti annullati u tannulla d-deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-13 ta’ Diċembru 2000, fl-intier tagħha jew parzjalment, skont il-portata tal-aggravji mqajma;
– tannulla l-multa ta’ EUR 2.25 miljun jew, inkella, tnaqqasha sostanzjalment bħala kumpens għad-dannu gravi subit mir-rikorrenti minħabba t-tul straordinarju tal-proċedura;
– tikkundanna lill-Kummissjoni tħallas l-ispejjeż tal-proċedura tal-appell kif ukoll tal-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali.
13. Il-Kummissjoni titlob, min-naħa tagħha, li l-Qorti tal-Ġustizzja:
– tiċħad l-appell u
– tikkundanna lill-appellanti għall-ispejjeż.
14. Wara l-proċedura bil-miktub quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja saret seduta ta’ għas-sottomissjonijiet orali fit-18 ta’ Jannar 2011. Din kienet seduta komuni għall-Kawżi C‑109/10 P u C‑110/10 P.
IV – Fuq it-talbiet għall-annullament tas-sentenza appellata
15. Solvay titlob primarjament l-annullament tas-sentenza appellata billi b’kollox tinvoka tliet aggravji. Jiena miniex ser neżamina dawn l-aggravji fl-istess ordni li qegħdin fl-appell: il-kwistjonijiet proċedurali marbuta mal-aċċess għall-fajl ser jiġu eżaminati fl-ewwel lok (ara iktar ’l isfel, taħt A.), filwaqt li dawk relatati mad-dritt għal deċiżjoni f’terminu raġonevoli ser jingħataw evalwazzjoni ġuridika (ara iktar ’l isfel, taħt B.).
16. Għalkemm il-modalitajiet tal-proċedura f’din il-kawża kienu għadhom irregolati mid-dispożizzjonijiet l-antiki tar-Regolament Nru 17, il-kwistjonijiet ġuridiċi mqajma żammew ir-rilevanza kollha tagħhom anki wara l-modernizzazzjoni tar-regoli tal-proċedura fil-qasam tal-akkordji bis-saħħa tar-Regolament (KE) 1/2003 (22) .
17. B’differenza mill-Kawża C‑109/10 P (23), f’din il-kawża ma tqajmet ebda kwistjoni fuq il-mertu marbuta mal-Artikoli 81 KE jew 82 KE (li saru rispettivament l-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE).
A – Fuq id-drittijiet tad-difiża (it-tieni u t-tielet aggravji)
18. It-tieni u t-tielet aggravji ta’ Solvay huma essenzjalment ibbażati fuq ksur tad-drittijiet tad-difiża.
19. Ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża fil-proċeduri kollha li jistgħu jwasslu għal sanzjonijiet, partikolarment għal multi jew penalitajiet, jikkostitwixxi prinċipju fundamentali tad-dritt tal-Unjoni li ġie sostnut diversi drabi mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja  (24) . Issa jinsab ukoll minqux fl-Artikolu 41(2)(a) u l-Artikolu 48(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni  (25) .
20. L-ilmenti mqajma minn Solvay fil-kuntest tat-tieni u t-tielet aggravji tagħha huma kkaratterizzati minn importanza fundamentali u jagħtu opportunità lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiċċara l-ġurisprudenza tagħha fuq il-kwistjoni tad-drittijiet tad-difiża fil-kuntest ta’ proċedura amministrattiva fil-qasam tal-kompetizzjoni.
21. Il-proċedura li jirreferu għaliha dawn it-tliet aggravji żvolġiet kif ġej:
– Qabel l-adozzjoni tal-ewwel deċiżjoni tal-Kummissjoni li imponiet multa f’din il-kawża, fl-1990 (Deċiżjoni 91/298), Solvay kienet ġiet mistiedna tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha abbażi ta’ dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet (26) . Madankollu, Solvay ma ngħatatx aċċess xieraq għall-fajl; l-impriża rċeviet biss kopji ta’ dokumenti inkriminanti li fuqhom il-Kummissjoni bbażat id-diversi lmenti tagħha (27) . Din il-prassi kellha l-iskop li “tissimplifika l-proċedura” (28) .
– Fl-2000, jiġifieri qabel l-adozzjoni tat-tieni deċiżjoni li imponiet multa, li tikkostitwixxi d-deċiżjoni kkontestata inkwistjoni f’dan il-każ (Deċiżjoni 2003/5), ma saritx il-proċedura ta’ smigħ mill-ġdid ta’ Solvay (29) u l-impriża ma bbenefikatx minn aċċess għall-fajl (30) .
– Kien biss matul it-tieni proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali (Kawża T‑58/01) li l-Kummissjoni pproduċiet parti mill-fajl ta’ inkjesta, bħala risposta għal talbiet ripetuti tal-Qorti Ġenerali permezz ta’ miżuri ta’ organizzazzjoni tal-proċedura (31) . Fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali, Solvay setgħet tikkonsulta numru kbir ta’ dokumenti li ma kellhiex aċċess għalihom qabel. L-impriża setgħet ukoll tippreżenta lill-Qorti Ġenerali l-osservazzjonijiet tagħha dwar l-utilità għad-difiża tad-dokumenti kkonsultati għad-difiża tagħha (32) .
– Quddiem il-Qorti Ġenerali, il-Kummissjoni kellha tammetti li hija kienet tilfet il-kumplament tal-fajl, f’dan il-każ ħames faxxikli (33) . Il-Kummissjoni lanqas kienet f’pożizzjoni li tipprovdi lill-Qorti Ġenerali lista eżawrjenti tad-dokumenti mitlufa (34) .
22. F’dawn iċ-ċirkustanzi, Solvay tinvoka minn naħa ksur tad-dritt tagħha ta’ aċċess għall-fajl (it-tieni aggravju, ara iktar ’l isfel, taħt 1) u min-naħa l-oħra, ksur tad-dritt tagħha għal smigħ (it-tielet aggravju, ara iktar ’l isfel, taħt 2).
1. Fuq id-dritt ta’ aċċess għall-fajl (it-tieni aggravju)
23. Korollarju għall-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża, id-dritt ta’ aċċess għall-fajl ifisser li l-Kummissjoni għandha tagħti lill-impriża kkonċernata l-possibbiltà li teżamina d-dokumenti kollha li jinsabu fil-fajl tal-inkjesta li jistgħu jkunu rilevanti għad-difiża. Dawn tal-aħħar jinkludu kemm id-dokumenti inkriminanti kif ukoll dawk li jiskaġunaw, salv is-sigrieti kummerċjali ta’ impriżi oħra, dokumenti interni tal-Kummissjoni u informazzjoni kunfidenzjali oħra (35) .
24. Huwa paċifiku li, matul il-proċedura amministrattiva, il-Kummissjoni nnotifikat lil Solvay biss bid-dokumenti li kienu jinsabu fil-fajl li fuqhom hija bbażat ruħha fid-deċiżjoni kkontestata fil-konfront tagħha. Numru ta’ dokumenti oħra li għalihom Solvay kellha d-dritt ta’ aċċess bis-saħħa tal-prinċipju tar-rispett lejn id-drittijiet tad-difiża ma ġewx żvelati lilha. Il-Kummissjoni għalhekk kisret garanzija proċedurali essenzjali (36) li toħroġ mid-dritt għal amministrazzjoni tajba (37) . Dan il-ksur li seħħ ma jistax jiġi rrimedjat bil-fatt biss li l-aċċess għall-fajl kien sar possibbli matul il-proċedura kontenzjuża dwar eventwali rikors għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata (38) .
25. Il-partijiet fil-proċedura ma jaqblux fuq il-punt jekk il-Qorti Ġenerali kellhiex tannulla d-deċiżjoni kkontestata fid-dawl tal-irregolarità tal-proċedura inkwistjoni. Skont ġurisprudenza stabbilita, bħala regola ġenerali, il-ksur tad-dritt ta’ aċċess għall-fajl mill-Kummissjoni matul il-proċedura qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni ma huwiex kapaċi li jwassal għall-annullament ta’ dik id-deċiżjoni ħlief jekk kien hemm preġudizzju tad-drittijiet tad-difiża tal-impriża kkonċernata (39) .
26. B’differenza mill-Kawża C‑109/10 P, huwa biss il-possibbli ksur tad-drittijiet tad-difiża fir-rigward tad-dokumenti mitlufa fil-fajl li huwa inkwistjoni fil-kawża ineżami (40) .
27. Kuntrarjament għall-Kummissjoni u għall-Qorti Ġenerali, Solvay tikkunsidra li dan wassal għal preġudizzju tad-drittijiet tad-difiża tagħha u tinvoka numru ta’ argumenti insostenn tal-analiżi tagħha. F’dan ir-rigward, l-appellanti tibbaża ruħha primarjament fuq il-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni dwar ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża, il-preżunzjoni tal-innoċenza u l-allokazzjoni tal-oneru tal-prova. Solvay tallega wkoll ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni taħt id-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 36 u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 53 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, u tal-ksur tal-Artiko li 47(2), 48 u 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, kif ukoll tal-Artikolu 6 tal-KEDB u tal-Artikolu 6(1) TUE.
28. Solvay ma tiżviluppax, madankollu, l-argument tagħha ħlief dwar ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża, u, b’mod iktar marġinali, dwar il-preżunzjoni ta’ innoċenza. Ir-riferimenti okkazzjonali tagħha għall-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, għall-Artikolu 6 tal-KEDB u għall-Artikolu 6(1) TUE ma għandhomx natura awtonoma u għalhekk ma hemmx bżonn li jiġu analizzati fil-fond. Rigward l-Artikolu 6(1) TUE, biżżejjed li jiġi osservat li dik id-dispożizzjoni ma twassalx, fiha nnifisha, għal dritt fundamentali. L-Artikolu 6 tal-KEBD ma huwiex direttament applikabbli għall-istituzzjonijiet tal-Unjoni peress li din tal-aħħar ma hijiex parti kontraenti tal-KEBD (41), iżda dan jittieħed inkunsiderazzjoni fl-interpretazzjoni u fl-applikazzjoni tal-prinċipji ġenerali tad-dritt u tad-drittijiet fundamentali rikonoxxuti mid-dritt tal-Unjoni li huma msemmija fl-appell (42) .
a) L-ammissibbiltà tat-tieni aggravju
29. Il-Kummissjoni tikkontesta l-ammissibbiltà tal-parti l-kbira tat-tieni aggravju. Hija ssostni li l-evalwazzjoni tal-utilità ta’ wħud mid-dokumenti għad-difiża tal-impriża inkwistjoni tirriżulta f’evalwazzjoni ta’ fatti u ta’ provi li jaqgħu fl-evalwazzjoni sovrana tal-Qorti Ġenerali u, bħala regola ġenerali, ma humiex suġġetti għall-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ appell.
30. Din it-teżi ma tikkonvinċinix. Fil-każ inkwistjoni, ma hemmx talba sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tissostitwixxi l-evalwazzjoni proprja tagħha għal dik tal-Qorti Ġenerali f’dak li jirrigwarda l-użu ta’ wħud mid-dokumenti fil-fajl (43) . Hija pjuttost tintalab tivverifika jekk l-evalwazzjoni tal-fatti u tal-provi mill-Qorti Ġenerali kinitx twettqet skont il-kriterji u l-prinċipji rikjesti. Din hija kwistjoni ta’ dritt li hija suġġetta għall-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kuntest ta’ appell (44) .
b) Il-fondatezza tat-tieni aggravju
31. It-tieni aggravju huwa indirizzat fuq il-mertu kontra l-punti 257 sa 264 tas-sentenza appellata li fihom il-Qorti Ġenerali teżamina l-punt dwar jekk it-telf ta’ ħames fajls jikkostitwixxix ksur tad-drittijiet tad-difiża ta’ Solvay (45) u tirrispondi fin-negattiv għal din il-mistoqsija (46) .
32. L-appellanti tindirizza numru ta’ lmenti kontra l-punti tas-sentenza inkwistjoni li jiffurmaw is-suġġett ta’ ħames partijiet tat-tieni aggravju. Madankollu dawn il-partijiet jikkoinċidu fil-parti l-kbira tagħhom għaliex jistaqsu essenzjalment l-istess mistoqsija: il-Qorti Ġenerali setgħet teskludi, mingħajr ma tinkorri ebda kritika, li d-dokumenti mitlufa setgħu kienu utli għad-difiża ta’ Solvay (47) ?
33. Għall-finijiet tal-analiżi, il-punt ta’ tluq għandu jkun li impriża li, b’mod inġust, matul il-proċedura amministrattiva, jinċaħdilha l-aċċess għal uħud mid-dokumenti li jinsabu fil-fajl, għandha tistabbilixxi biss, fil-kuntest ta’ rikors kontenzjuż tagħha, li hija setgħet tuża dawk id-dokumenti għad-difiża tagħha (48) . Huwa biżżejjed li dik l-impriża tistabbilixxi ċans, anki limitat, li d-dokumenti li hija ma kellhiex aċċess għalihom matul il-proċedura amministrattiva setgħu kienu utli għad-difiża tagħha (49) .
34. F’dan il-każ, it-telf tad-dokumenti inkwistjoni ċertament ma ffaċilitax l-evalwazzjoni tal-Qorti Ġenerali dwar l-utilità ta’ dawk id-dokumenti mill-fajl li ma kellhiex aċċess għalihom Solvay.
35. Ċertament, bħala regola ġenerali, ma jkunx xieraq li dejjem jiġi ammess li dokumenti jistgħu dejjem ikunu utli għad-difiża tal-impriża kkonċernata. Hekk, pereżempju, meta werrej iddettaljat biżżejjed jippermetti li jiġi konkluż li d-dokumenti inkwistjoni kien fihom biss dokumenti li, fi kwalunkwe każ, ma setgħux jiġu żvelati, b’mod partikolari, bħal abbozzi tad-deċiżjoni u n-noti interni tal-Kummissjoni, jiġifieri, skont il-każ, dokumenti kunfidenzjali (50), jista’ jiġi eskluż mill-bidu nett ksur tad-drittijiet tad-difiża.
36. F’dan il-każ, madankollu, kien impossibbli li jiġi ddeterminat, ħlief b’mod approssimattiv, il-kontenut tad-dokumenti mitlufa tal-fajl (51) . Sa fejn nista’ niġġudika, il-ġurisprudenza għadha ma ppronunzjatx ruħha fuq il-punt dwar min għandu jbati l-konsegwenzi. Fil-fatt, is-sentenzi li ngħataw sa issa jirrigwardaw dokumenti dwar il-proċedura amministrattiva li l-kontenut tagħhom kien stabbilit u seta’ jiġi vverifikat mill-Qorti Ġenerali (52) .
37. Bħala regola ġenerali, hija l-impriża kkonċernata li għandha tistabilixxi li d-dokumenti tal-fajl li hija ġiet inġustament imċaħħda minn aċċess għalihom setgħu kienu utli għad-difiża tagħha (53) . Dan madankollu ma japplikax ħlief meta l-impriża jkollha provi dwar l-awturi, kif ukoll dwar in-natura u l-kontenut tad-dokumenti li ma jkunux ġew żvelati lilha.
38. Għall-kuntrarju, it-telf ta’ dokumenti mill-fajl jaqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni. Fil-fatt, din hija obbligata, bis-saħħa tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, li tiżgura ġestjoni tajba tal-fajl u li dan jiġi kkonservat f’post xieraq. Ġestjoni tajba tal-fajl tinkludi b’mod partikolari ż-żamma ta’ werrej iddettaljat sabiex jippermetti aċċess għall-fajl iktar ’il quddiem.
39. Meta ma jkunx iktar possibbli li jiġi ddeterminat il-kontenut tad-dokumenti mitlufa tal-fajl, fl-assenza ta’ tali werrej, bħal fil-każ inkwistjoni, hija possibbli konklużjoni waħda biss mill-perspettiva tad-drittijiet tad-difiża: ma jistax jiġi eskluż li d-dokumenti mitlufa setgħu kienu utli għad-difiża tal-impriża kkonċernata.
40. Is-sentenza appellata madankollu waslet għal konklużjoni dijametrikalment opposta: il-Qorti Ġenerali tikkunsidra li ma hemm ebda prova li tippermetti li jiġi preżunt li Solvay setgħet issib xi dokumenti fil-faxxikkli mitlufa li jippermettulha tikkontesta l-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni (54) .
41. Il-Qorti Ġenerali tibbaża ruħha f’dan ir-rigward b’mod partikolari fuq il-fatt li Solvay ma kienet qajmet ebda argument fir-rikors tagħha fl-ewwel istanza li jwassal sabiex jikkontesta l-eżistenza ta’ ftehim milħuq ma’ CFK (55) . L-evalwazzjoni tal-utilità għad-difiża ta’ Solvay tad-dokumenti mitlufa tal-fajl hija dipendenti fuq l-argumenti mqajma mid-difiża kontra l-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-eżistenza ta’ ftehim antikompetittiv (56) . Fi kliem ieħor, il-Qorti Ġenerali tidher li tassumi li persuna li sa dak il-ħin ma kellhiex karti tajbin x’tilgħab ma kinitx ser issib xi karti tajbin x’tilgħab fil-kumplament tad-dokumenti tal-fajl.
42. Dan l-approċċ huwa legalment żbaljat. Għandha evidentement tiġi eżaminata l-eżistenza ta’ ksur tad-drittijiet tad-difiża skont iċ-ċirkustanzi speċifiċi ta’ kull każ. Dan l-eżami għandu madankollu jitwettaq skont dak li tallega l-Kummissjoni fil-konfront tal-impriża kkonċernata, jiġifieri skont l-oġġezzjonijiet indirizzati lill-impriża (57) . Fil-fatt, huwa kontra dawn l-“ilmenti” tal-Kummissjoni li għandha tiddefendi ruħha l-impriża. Għall-kuntrarju, ma huwiex rilevanti liema huma dawk l-“ilmenti fil-mertu” li tqajjem min-naħa tagħha l- impriża kontra d-deċiżjoni inkwistjoni u jekk dawn l-ilmenti humiex fondati jew le.
43. Il-Qorti Ġenerali, b’mod żbaljat, tissuġġetta l-utilità tad-dokumenti mitlufa għad-difiża ta’ Solvay għall-kunsiderazzjoni jekk din ikkontestatx il-konstatazzjonijiet li wettqet il-Kummissjoni, jiġifieri jekk dawn kinux jirrigwardaw l-eżistenza ta’ ftehim antikompetittiv ma’ CFK, u jekk hija setgħetx tqajjem ċerti argumenti, anki jekk ma jkollhiex aċċess sħiħ għall-fajl kollu (58) .
44. Il-Qorti Ġenerali kellha biss tistaqsi jekk id-dokumenti neqsin tal-fajl setax kellhom informazzjoni li setgħet tippermetti lil Solvay issostni aħjar l-argumenti li hija kienet invokat preċedentement kontra d-deċiżjoni inkwistjoni, jiġifieri li tinvoka argumenti ġodda (59), kemm dwar l-eżistenza kif ukoll dwar l-għan u l-effetti tal-ftehim allegatament milħuq ma’ CFK.
45. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li Solvay kienet ippruvat, mingħajr suċċess, fin-nuqqas ta’ provi suffiċjenti, li tiġġustifika l-ftehim ikkontestat milħuq ma’ CFK permezz tal-pjanijiet ta’ għaqda bejn iż-żewġ impriżi (60) . Matul il-proċedura amministrattiva, Solvay kienet ukoll sostniet li s-sussidjarja Ġermaniża tagħha, DSW (61), riedet iżżomm l-attività ta’ CFK fil-kuntest ta’ negozjati li jwasslu għall-akkwist tal-attivitajiet ta’ din tal-aħħar; għal dan il-għan, CFK kellha tibbenefika minn kundizzjonijiet li jippermettulha temporanjament tikseb dħul mill-bejgħ minimu fis-suq Ġermaniż bl-iskop li tiġi żgurata s-sopravivenza tagħha u l-eżistenza kontinwa tagħha bħala mira attraenti għal għaqda (62) .
46. Dawn il-provi utli kemm fuq il-ġustifikazzjoni tal-kuntatti bejn Solvay u CFK setgħu ukoll jinkisbu mill-osservazzjonijiet ta’ CFK. Ma jistax jiġi eskluż li d-dokumenti neqsin tal-fajl kienu jinkludu dawn l-osservazzjonijiet (63) . Dawn id-dokumenti seta’ għalhekk kellhom impatt fuq l-evalwazzjoni tal-gravità u t-tul tal-ksur kif ukoll fuq id-determinazzjoni tal-ammont tal-multa li kellha tiġi imposta mill-Kummissjoni (64) .
47. Kuntrarjament għal dak li jidher li tikkunsidra l-Qorti Ġenerali, ma kinitx Solvay li kellha tispjega kif id-dokumenti mitlufa tal-fajl setgħu kienu utli sabiex jipprovdu xi provi favur tagħha. Ma kienx possibbli li jiġi ddeterminat il-kontenut tad-dokumenti inkwistjoni matul il-proċedura; iżda ħadd ma jista’ jkun obbligat iwettaq l-impossibbli. Solvay ma setgħetx tiġi mġiegħla tbati l-konsegwenzi ta’ din l-impossibbiltà, ladarba t-telf tad-dokumenti inkwistjoni kien jaqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-Kummissjoni (65) .
48. Meta l-Qorti Ġenerali eżaminat il-punt jekk id-dokumenti mitlufa mill-fajl setgħux kienu utli għad-difiża ta’ Solvay, hija fil-fatt applikat kriterji żbaljati. Hija injorat ir-rekwiżiti li jirriżultaw f’dan ir-rigward mir-rispett tad-drittijiet tad-difiża. Għaldaqstant, it-tielet aggravju huwa fondat.
49. Il-ksur tal-preżunzjoni tal-innoċenza invokat ukoll minn Solvay f’dan il-kuntest ma għandu ebda kontenut awtonomu li jmur lil hinn mill-kwistjonijiet indirizzati dwar l-oneru tal-prova fil-kuntest tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża. Għalhekk ma hemmx lok li dan l-ilment jiġi eżaminat separatament.
2. Fuq id-dritt għal smigħ (it-tielet aggravju)
50. It-tielet aggravju invokat minn Solvay huwa indirizzat kontra l-punti 165 sa 174 tas-sentenza appellata li fihom il-Qorti Ġenerali waslet għall-konklużjoni li l-Kummissjoni ma kinitx obbligata tisma’ mill-ġdid lill-impriża qabel ma adottat id-deċiżjoni kkontestata (66) . Solvay issostni li kien hemm lok li ssir seduta matul il-proċedura amministrattiva fl-2000 għaliex l-ewwel deċiżjoni li imponiet multi (Deċiżjoni 91/298), li ġiet annullata mill-Qorti Ġenerali, ma kinitx ivvizzjata biss b’difett li jirrigwarda l-awtentikazzjoni tagħha, iżda kienet ġiet adottata mingħajr ma ngħatat aċċess għall-fajl.
a) L-ewwel parti tat-tielet aggravju
51. Bl-ewwel parti tat-tielet aggravju, Solvay issostni ksur tal-obbligu tal-motivazzjoni fis-sens tad-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 36 u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 53 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja. Is-sentenza appellata ma ndirizzatx il-punt dwar jekk id-difetti proċedurali li kienu jivvizzjaw l-ewwel proċedura amministrattiva, marbutin mal-aċċess għall-fajl, kinux jimplikaw li tinstema’ mill-ġdid l-impriża kkonċernata. Il-Qorti Ġenerali kienet għalhekk naqset li twieġeb għall-motiv invokat minn Solvay fil-proċedura tal-ewwel istanza.
52. Dan l-ilment għandu jinċaħad. Il-Qorti Ġenerali indirizzat tajjeb, għalkemm f’sentenza waħda, il-ħtieġa ta’ smigħ mill-ġdid minħabba d-difetti preċedenti marbutin mal-aċċess għall-fajl: il-Qorti Ġenerali wieġbet għal din il-mistoqsija billi rreferiet għall-analiżi tagħha dwar l-aċċess għall-fajl (67) . Mill-perspettiva tal-Qorti Ġenerali, dan kien loġiku peress li hija kkunsidrat li l-Kummissjoni ma kinitx kisret id-drittijiet tad-difiża meta ma ppermettitilhiex aċċess għall-fajl (68) . Fid-dawl tal-approċċ adottat fis-sentenza appellata, ma kienx hemm lok li Solvay tinstema’ mill-ġdid.
53. Għaldaqstant, is-sentenza hija suffiċjentement immotivata f’dak li jirrigwarda d-dritt għal smigħ. Il-punt dwar jekk din il-motivazzjoni hijiex, fil-mertu, ħielsa minn żball ta’ liġi huwa s-suġġett tat-tieni parti tal-ħames aggravju, li jiena ser ngħaddi biex neżamina issa.
b) It-tieni parti tat-tielet aggravju
54. Fit-tieni parti tat-tielet aggravju, Solvay tindirizza, fil-mertu, il-punt jekk id-difetti proċedurali li seħħew fl-1990 dwar l-aċċess għall-fajl jimplikawx ukoll, f’dan il-każ qabel l-adozzjoni fl-2000 tat-tieni deċiżjoni li imponiet multa, li hija inkwistjoni f’din il-kawża (Deċiżjoni 2003/5), il-ħtieġa li l-impriża tinstema’ mill-ġdid.
55. Solvay essenzjalment tinvoka ksur tad-dritt tagħha għal smigħ u, b’mod iktar ġenerali, tad-drittijiet tad-difiża tagħha. L-appellanti ssostni li hemm ksur tal-Artikoli 47(2), 48 u 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali, u wkoll tal-Artikolu 6 KEDB u tal-Artikolu 6(1) TFUE, ksur tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba u tal-Artikolu 266 TFUE (li qabel kien l-Artikolu 233 KE). Dawn l-ilmenti huma kollha intiżi li jikkritikaw lill-Kummissjoni li ttraskurat il-ħtieġa li Solvay tinstema’ mill-ġdid.
56. Id-dritt għal smigħ huwa marbut mad-drittijiet tad-difiża li jeħtieġ li jiġu rrispettati fil-kuntest ta’ proċedura amministrattiva fil-qasam tal-kompetizzjoni. Ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża jeżiġi li l-impriża titqiegħed f’pożizzjoni, matul il-proċedura amministrattiva, li tagħti l-opinjoni tagħha dwar il-fatti u r-rilevanza tal-fatti u taċ-ċirkustanzi allegati kif ukoll fuq id-dokumenti użati mill-Kummissjoni insostenn tal-allegazzjoni tagħha tal-eżistenza ta’ ksur (69) . Fuq il-livell leġiżlattiv, dan il-prinċipju kien jinsab minqux, fid-data tal-adozzjoni tad-deċiżjoni inkwistjoni, fl-Artikolu 19(1) tar-Regolament Nru 17 (70) .
57. Huwa paċifiku li f’din il-kawża, Solvay kienet preċedentement instemgħet qabel ma ġiet adottata l-ewwel deċizjoni li imponiet multa (Deċiżjoni 91/298) abbażi tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet. Il-kawża tirrigwarda biss il-kunsiderazzjoni dwar jekk il-miżuri li kellhom jiġu adottati mill-Kummissjoni skont l-Artikolu 233 KE (li sar l-Artikolu 266 TFUE) wara l-annullament ta’ din l-ewwel deċiżjoni li imponiet multi kellhomx jinkludu smigħ mill-ġdid.
58. Fi proċedura amministrattiva fil-qasam tal-kompetizzjoni rregolata mir-Regolament Nru 17, l-Artikolu 233 KE ma jimplikax neċessarjament l-obbligu fuq il-Kummissjoni li terġa’ tiftaħ il-każ kollu. Huwa permissibbli għall-Kummissjoni li tiftaħ il-proċedura fl-istadju vvizzjat b’difetti proċedurali, skont il-konstatazzjonijiet imwettqa mill-qrati tal-Unjoni. Jekk l-atti proċedurali li seħħew qabel l-iżball tal-proċedura kienu konformi mal-liġi, ma huwiex neċessarju li dawn jiġu rrepetuti.
59. Fil-kawża PVC, li fiha kienet ġiet annullata l-ewwel deċiżjoni tal-Kummissjoni minħabba difett proċedurali fil-mument tal-adozzjoni definittiva mill-kulleġġ tal-membri tal-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ippermettiet lill-Kummissjoni sabiex tadotta t-tieni deċiżjoni b’kontenut essenzjalment identiku mingħajr ma tisma’ mill-ġdid lill-impriżi kkonċernati (71) . Il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq din il-ġurisprudenza fis-sentenza appellata sabiex tiġġustifika l-konklużjoni li ma kienx neċessarju li jkun hemm smigħ mill-ġdid ta’ Solvay fil-każ inkwistjoni (72) .
60. Prima facie, il-kawża PVC u din il-kawża jidhru effettivament simili mal-ewwel daqqa ta’ għajn. Fil-fatt, anki fil-kawża inkwistjoni, l-ewwel deċiżjoni tal-Kummissjoni li imponiet multa (Deċiżjoni 91/298) ġiet annullata minħabba difett proċedurali li seħħ wara l-proċedura amministrattiva, b’mod iktar preċiż matul l-awtentikazzjoni tad-deċiżjoni.
61. Analiżi iktar iddettaljata madankollu turi differenza kruċjali: b’differenza mill-kawża PVC, il-proċedura amministrattiva kienet ivvizzjata, f’dan il-każ, b’difett serju ieħor, ferm qabel il-fażi tal-adozzjoni definittiva u tal-awtentikazzjoni tad-deċiżjoni li imponiet multa, minħabba li l-impriża kkonċernata ma kinitx ingħatat aċċess għall-fajl b’mod li jiġu sodisfatti r-rekwiżiti legali (73) .
62. Huwa veru li l-qrati tal-Unjoni ma kinux eżaminaw id-dritt ta’ aċċess għall-fajl u r-rispett tad-drittijiet tad-difiża fis-sentenzi tagħhom dwar l-ewwel deċiżjoni li imponiet multi (Deċiżjoni 91/298) (74) u li huma llimitaw ruħhom li jittrattaw il-kwistjoni tal-awtentikazzjoni. Madankollu minn dan ma jistax jiġi konkluż li l-qrati tal-Unjoni kienu b’hekk ikkonfermaw ir-regolarità tal-proċedura amministrattiva, mill-perspettiva tal-aċċess għall-fajl u tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża.
63. Għall-kuntrarju, il-Qorti Ġenerali kkonstatat fir-rigward tad-Deċiżjoni 91/297, li ġiet adottata wara l-istess proċedura amministrattiva fil-qasam tal-kompetizzjoni bħad-Deċiżjoni 91/298, ksur tad-drittijiet tad-difiża minħabba aċċess mhux komplet għall-fajl (75) . Barra minn hekk, kienet diġà teżisti sa mill-1982 prassi ċara tal-Kummissjoni dwar l-aċċess għall-fajl (76) .
64. Wieħed jista’ ċertament jikkonċedi lill-Kummissjoni li d-diversi sentenzi tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Ġunju 1995 ma fihomx indikazzjonijiet uniformi dwar l-għanijiet u l-importanza li għandhom jingħataw lill-aċċess għall-fajl (77) . Madankollu, iktar tard matul l-adozzjoni tat-tieni deċiżjoni li imponiet multa fl-2000, id-deċiżjoni kkontestata fil-każ inkwistjoni, dawn l-inċertezzi kollha f’dan ir-rigward kienu ilhom, fi kwalunkwe każ, li ġew iċċarati minn żmien twil qabel (78) .
65. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kummissjoni kellha, f’dan il-każ, tiftaħ il-proċedura amministrattiva fl-istadju immedjatament wara n-notifika tad-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet, wara l-annullament tal-ewwel deċiżjoni li imponiet multa. Skont ir-rekwiżiti legali, hija kellha tagħti lil Solvay aċċess komplet għall-fajl u tisma’ lil dik l-impriża mill-ġdid.
66. Il-fatt li t-tieni deċiżjoni li imponiet multa (Deċiżjoni 2003/5) ma kinitx ibbażata fuq xi lment ġdid (79) ma jaffettwax l-obbligu tal-Kummissjoni li tisma’ lill-impriża mill-ġdid wara li tkun ippermettitilha aċċess għall-fajl. Ċertament, Solvay diġà setgħet, fl-1990, tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha fuq l-ilmenti kollha li fuqhom huma bbażati kemm l-ewwel kif ukoll it-tieni deċiżjonijiet tal-Kummissjoni li imponew multi. Madankollu, hija setgħet tagħmel dan abbażi ta’ għarfien partikolarment inkomplet tal-fajl, għaliex kienu biss id-dokumenti inkriminanti li ġew żvelati lilha (80) .
67. Id-dritt għal smigħ ma huwiex limitat għad-dritt li jiġu ppreżentati osservazzjonijiet fuq l-ilmenti kollha invokati mill-Kummissjoni. L-impriża għandu jkollha wkoll il-possibbiltà li tippreżenta s-sottomissjonijiet tagħha fid-dawl tad-dokumenti kollha tal-fajl li għandha aċċess legali għalihom, għaliex inkella d-drittijiet tad-difiża jiċċaħħdu minn parti kbira tal-effettività tagħhom fil-proċeduri fil-qasam tal-kompetizzjoni.
68. Il-possibbiltà li tippreżenta osservazzjonijiet għandha kwalità differenti meta l-impriża kkonċernata jkollha aċċess għall-fajl b’mod konformi mar-rekwiżiti legali. Huwa ferm ċar li impriża li jkollha aċċess għad-dokumenti mhux biss inkriminanti iżda wkoll dawk eżoneranti hija f’pożizzjoni aħjar li tiddefendi ruħha kontra l-ilmenti mqajma mill-Kummissjoni minn impriża li jkollha aċċess biss għal dokumenti inkriminanti.
69. Il-Qorti Ġenerali għaldaqstant wettqet żball ta’ liġi fir-rigward tad-dritt għal smigħ, sa fejn hija ddeċidiet li ma kienx neċessarju li Solvay tinstema’ mill-ġdid mill-Kummissjoni. Dan kien essenzjalment il-każ ta’ serje ta’ żbalji ta’ liġi li jaffettwaw is-sentenza appellata fir-rigward tad-dritt ta’ aċċess għall-fajl (81) .
70. Ma hemmx lok li jiġi eżaminat fid-dettal il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba li Solvay tinvoka wkoll, ladarba l-argument żviluppat f’dan ir-rigward ma għandu l-ebda kontenut indipendenti meta mqabbel ma’ dak dwar ir-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tad-dritt għal smigħ. U kif jiena diġà indikajt (82), lanqas ma huwa l-każ li jiġu eżaminati l-Artikolu 6 tal-KEDB jew l-Artikolu 6(1) TFUE.
c) Konklużjoni intermedjarja
71.
It-tieni parti tat-tielet aggravju tidher għalhekk fondata fl-intier tagħha.
B – Fuq il-prinċipju ta’ terminu raġonevoli (l-ewwel aggravju)
72. B’dan l-ewwel aggravju, li huwa indirizzat kontra l-punti 100 sa 123 tas-sentenza appellata, Solvay tinvoka ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, dan id-dritt fundamentali huwa applikabbli, bħala prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni, kemm għal proċedura amministrattiva quddiem il-Kummissjoni kif ukoll għal proċedura kontenzjuża quddiem il-qrati tal-Unjoni (83) . Dan il-prinċipju huwa wkoll minqux fl-Artikoli 41(1) u 47(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni.
73. Għalkemm il-qrati tal-Unjoni diġà kellhom okkazzjoni jiddeċiedu diversi drabi fuq il-kwistjoni tan-natura raġonevoli tat-tul tal-proċedura fil-qasam tal-kompetizzjoni, il-kwistjonijiet ġuridiċi mqajma minn Solvay jidhirli li għandhom importanza partikolari. Minn naħa, dawn qed isiru f’każ fejn it-tul totali tal-proċedura, b’kunsiderazzjoni għall-fażijiet kollha tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi, jidher ċertament li kien esaġerat. Min-naħa l-oħra, dawn l-ilmenti qegħdin jitqajmu fil-kuntest tad-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta’ Liżbona fl-1 ta’ Diċembru 2009 li tirrikonoxxi li l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni għandha valur ġuridiku vinkolanti (l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 6(1) TUE).
74. L-ewwel aggravju huwa diviż f’ħames partijiet li jittrattaw parzjalment it-tul tal-proċedura (ara iktar ’il quddiem taħt il-punt 1.), u parzjalment il-konsegwenzi ġuridiċi marbuta ma’ tul eċċessiv tal-proċedura (ara iktar ’il quddiem taħt il-punt 2.).
1. Rekwiżiti legali dwar l-evalwazzjoni tat-tul tal-proċedura (l-ewwel u t-tieni parti tal-ewwel aggravju)
75. Ir-rekwiżiti legali applikabbli għall-evalwazzjoni tat-tul tal-proċedura jiffurmaw is-suġġett tal-ewwel żewġ partijiet tal-ewwel aggravju.
a) Fuq il-kwistjoni preliminari tan-natura allegatament ineffettiva tal-ilmenti mqajma minn Solvay
76. Kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, l-ilmenti invokati minn Solvay dwar it-tul tal-proċedura ma humiex “fil-parti l-kbira tagħhom ineffettivi”. Huwa veru li l-eventwali annullament tas-sentenza appellata jippresupponi element ieħor, jiġifieri analiżi tas-sanzjonijiet marbuta ma’ tul eċċessiv. Għalhekk, l-eżami tat-tul tal-proċeduri, bħala tali, jidher inevitabbli (84), ladarba ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli jippresupponi neċessarjament li jiġi kkonstatat minn qabel tul eċċessiv tal-proċedura. Il-kriterji li tuża l-Qorti Ġenerali sabiex tevalwa t-tul tal-proċedura ma jistax jiġi eżenti minn kull stħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kuntest ta’ appell.
77. L-ilmenti ta’ Solvay dwar it-tul tal-proċedura setgħu kienu, l-iktar l-iktar ineffettivi li kieku l-appellanti ssollevathom indipendentement mill-ilmenti dwar is-sanzjonijiet marbuta mat-tul eċċessiv tal-proċedura. Iżda dan mhux il-każ fil-każ inkwistjoni. Is-sentenza appellata hija kkontestata minn żewġ aspetti, it-tielet, ir-raba’ u l-ħames partijiet tal-ewwel aggravju huma speċifikament iddedikati għas-sanzjonijiet.
78. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, l-eċċezzjoni mqajma mill-Kummissjoni dwar in-natura allegatament inoperattiva tal-ilmenti għandha tinċaħad.
b) Fuq il-bżonn ta’ evalwazzjoni globali tat-tul tal-proċedura (l-ewwel parti tat-tieni aggravju)
79. Permezz tal-ewwel parti tal-ewwel aggravju, Solvay tallega li l-Qorti Ġenerali bbażat esklużivament l-evalwazzjoni tagħha dwar in-natura raġonevoli tat-tul tal-proċedura billi eżaminat biss xi fażijiet individwali mill-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi, mingħajr ma evalwat it-tu l globali tal-proċedura fis-seħħ sa mill-verifiki li saru f’April 1989.
80. In-natura raġonevoli tat-tul ta’ proċedura għandha tiġi evalwata skont iċ-ċirkustanzi partikolari ta’ kull kawża, u b’mod partikolari, skont l-importanza tal-kawża għall-parti kkonċernata, skont il-kumplessità tal-kawża kif ukoll skont l-aġir tar-rikorrent u dak tal-awtoritajiet kompetenti (85) . F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja sostniet li l-lista tal-kriterji rilevanti ma kinitx waħda eżawrjenti (86) .
81. Eżami xieraq tat-tul ta’ proċedura jimplika mingħajr dubju evalwazzjoni speċifika tat-tul ta’ kull fażi tal-imsemmija proċedura (87) . Jekk fażi waħda fosthom
kienet eċċessivament twila, din iċ-cirkustanza waħidha tiġġustifika l-konstatazzjoni ta’ ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli (88) .
82. Eżami xieraq tat-tul ta’ proċedura ma jimplikax madankollu evalwazzjoni “biċċa biċċa” biss, iżda wkoll evalwazzjoni globali tat-tul tal-proċedura amministrattiva u possibbilment ta’ proċeduri eventwali quddiem il-qrati (89) .
83. Il-bżonn ta’ evalwazzjoni globali ma jistax jiġi kkontestat minħabba li l-proċedura amministrattiva u dik quddiem il-qrati huma ta’ natura distinta u l-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni telenka r-rekwiżiti li l-amministrazzjoni u l-qrati għandhom jissodisfaw fi stadji differenti. L-uniku fattur li jinteressa lill-impriża kkonċernata huwa dak li ssir taf f’liema mument ser jiġi deċiż il-“każ” tagħha b’mod definittiv minn awtorità indipendenti. L-Artikoli 41(1) u 47(2) tal-Karta tad-Drittijiet tal-Bniedem tal-Unjoni fihom żewġ dikjarazzjonijiet tal-istess prinċipju uniku ta’ natura proċedurali, jiġifieri dak li bis-saħħa tiegħu l-persuni li għaddejjin minn proċess ġudizzjarju jistgħu jistennew li tingħata deċiżjoni f’terminu raġonevoli.
84. Huwa minnu li, bħala regola ġenerali, ma hemmx lok li jiġi rrikonoxxut ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli meta t-tul ta’ kull fażi tal-proċedura amministrattiva u ġudizzjarja, fih innifsu, ma kienx wieħed eċċessiv. Madankollu, iktar ma l-proċedura jkun fiha fażijiet differenti fit-totalità tagħha, kemm jekk tkun proċedura amminstrattiva u/jew ġudizzjarja waħda jew iktar, iktar issir importanti evalwazzjoni tat-tul totali.
85. Fil-każ inkwistjoni, l-ewwel parti tal-proċedura amministrattiva (mill-1989 sal-1990) u l-ewwel parti tal-proċedura kontenzjuża (mill-1991 sal-2000) ġew segwiti mit-tieni parti, anki jekk rudimentarja, tal-proċedura amministrattiva (fl-2000) u mit-tieni parti tal-proċedura kontenzjuża (wara Marzu 2001) (90) . It-tul totali ta’ dawn il-fażijiet tal-proċeduri flimkien kien diġà ta’ iktar minn għoxrin sena fid-data tal-għoti tas-sentenza appellata; fid-data ta’ dawn il-konklużjonijiet, ser ikunu għaddew tnejn u għoxrin sena. Ebda proċedura oħra fil-qasam tal-kompetizzjoni ma damet daqshekk (91) .
86. F’dawn iċ-ċirkustanzi, evalwazzjoni xierqa tat-tul tal-proċedura ma tistax ma tiħux inkunsiderazzjoni t-tul globali tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi sad-data li fiha tingħata s-sentenza appellata. La darba l-Qorti Ġenerali naqset milli tipproċedi għal din l-evalwazzjoni globali, is-sentenza appellata hija vvizzjata bi żball ta’ liġi. L-ewwel parti tal-ewwel aggravju hija għalhekk fondata.
c) Fuq in-nuqqas ta’ motivazzjoni invokat (it-tieni parti tal-ewwel aggravju)
87. Solvay tinvoka wkoll nuqqas ta’ motivazzjoni (dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 36 u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 53 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja) minħabba l-fatt li l-Qorti Ġenerali ma ħaditx inkunsiderazzjoni t-tul tal-proċedura quddiemha stess fl-evalwazzjoni tagħha tat-tul tal-proċedura.
88. Il-Qorti Ġenerali ma tagħmel ebda riferiment għat-tul tal-proċedura quddiemha (proċedura fil-Kawża T‑58/01). Madankollu għandu jiġi kkunsidrat li l-motivazzjoni ta’ sentenza fl-ewwel istanza tista’ ssir bil-kundizzjoni impliċita li hija tippermetti lill-partijiet interessati jkunu jafu r-raġunijiet li għalihom il-Qorti Ġenerali ma laqgħetx l-argumenti tagħhom u lill-Qorti tal-Ġustizzja jkollha għad-dispożizzjoni tagħha provi biżżejjed sabiex twettaq l-istħarriġ tagħha (92) .
89. F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali bbażat ruħha fuq il-premessa li l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata ma setax ikun ibbażat biss fuq it-tul tal-proċedura, iżda abbażi ta’ ksur tad-drittijiet tad-difiża riżultanti mit-tul tal-proċedura. Ladarba, skont il-Qorti Ġenerali, ma setax kien hemm ksur tad-drittijiet tad-difiża, kien permissibbli għaliha, fis-sentenza appellata, li tastjeni milli teżamina espliċitament l-argumenti invokati minn Solvay dwar it-tul tal-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali. Ma jista’ jiġi kkonstatat ebda difett ta’ motivazzjoni f’dan ir-rigward.
90. F’dawn iċ-ċirkustanzi, it-tieni parti tal-ewwel aggravju għandha tinċaħad.
2. Sanzjonijiet marbuta ma’ tul eċċessiv tal-proċedura (it-tielet, ir-raba’ u l-ħames partijiet tal-ewwel aggravju)
91. Fit-tielet, fir-raba’ u fil-ħames partijiet tal-ewwel aggravju, Solvay tindirizza s-sanzjonijiet marbuta ma’ eventwali tul eċċessiv tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi.
a) Bżonn li tiġi affettwata l-kapaċità ta’ difiża effettiva (it-tielet parti tal-ewwel aggravju)
92. It-tielet parti tal-ewwel aggravju tqajjem kwistjoni ta’ dritt fundamentali. Il-partijiet ma jaqblux dwar jekk eventwali ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli huwiex biżżejjed sabiex waħdu jiġġustifika l-annullament tad-deċiżjoni appellata jew huwiex neċessarju li jiġi stabbilit ukoll, li dan affettwa l-kapaċità tal-impriża kkonċernata li tiddefendi ruħha effettivament (93) .
93. Il-Qorti Ġenerali rrikonoxxiet, fis-sentenza appellata (94), li t-tul eċċessiv tal-proċedura seta’ biss iwassal għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni biss jekk jiġi stabbilit li t-tul tal-proċedura jkun affettwa l-kapaċità tal-impriża kkonċernata li tiddefendi lilha nnifisha effettivament. Dan l-approċċ huwa konformi ma’ ġurisprudenza llum stabbilita sewwa tal-Qorti tal-Ġustizzja li tfittex b’mod ġenerali li tkun taf jekk it-tul tal-proċeduta setax kellu effett fuq ir-riżultat tagħha (95) .
94. Solvay tikkunsidra madankollu li din il-ġurisprudenza hija antikwata u tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiskartaha fid-dawl tan-natura vinkolanti tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali wara li daħal fis-seħħ it-Trattat ta’ Liżbona.
95. Ir-rekwiżiti li jirriżultaw mill-Artikolu 52(3) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jakkwistaw importanza partikolari f’dan ir-rigward. Din id-dispożizzjoni tipprovdi, fl-ewwel sentenza tagħha, prinċipju ta’ omoġenjità li bis-saħħa tiegħu d-drittijiet fundamentali ggarantiti bl-imsemmija Karta li jikkorrispondu għad-drittijiet iggarantiti mill-KEDB għandhom tifsira u portata identika għal dawk mogħtija lilhom mill-KEDB.
96. Huwa veru li l-prinċipju ta’ terminu raġonevoli, bħala dritt fundamentali tal-Unjoni, imsemmi fl-Artikoli 41(1) u 47(2) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali jikkorrispondi għall-Artikolu 6(1) tal-KEDB (96) . Kuntrarjament għal dak li ssostni Solvay, l-Artikolu 6(1) tal-KEDB ma jeżiġix madankollu li, fl-interpretazzjoni tiegħu mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, din tannulla deċiżjoni li timponi multa fil-qasam tal-kompetizzjoni u ttemm il-proċedura amministrattiva minħabba l-fatt biss li jinqabeż it-terminu raġonevoli.
97. U kif indikat korrettament il-Kummissjoni, għandu jiġi kkonstatat b’mod ġenerali li l-KEDB tħalli lill-Istati Kontraenti ċertu marġni dwar il-possibbiltajiet u l-mezzi intiżi li jindirizzaw abbużi potenzjali tad-drittijiet fundamentali (97) .
98. Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 6(1) tal-KEDB, jista’ jiġi dedott li r-rinunzja totali għas-sanzjonijiet penali kollha u t-twaqqif tal-prosekuzzjoni jikkostitwixxu biss wieħed mill-modalitajiet possibbli sabiex jiġu kkanċellati l-konsegwenzi tal-ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli fis-sens tal-Artikolu 41 tal-KEDB (98) . Din il-ġurisprudenza ma tobbligax lill-awtoritajiet nazzjonali sabiex jirrinunzjaw għas-sanzjonijiet kollha u li jwaqqfu l-proċeduri. Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tammetti anki espressament li riduzzjoni tal-piena mogħtija tista’ tikkostitwixxi modalità korretta sabiex tikkanċella l-ksur tat-terminu raġonevoli (99) . Il-konstatazzjoni ta’ tul eċċessiv tal-proċedura u ta’ tnaqqis fil-piena ġie ddikjarat suffiċjenti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem b’mod partikolari fil-każ ta’ kriminalità ekonomika li kellha bħala suġġett reati serji ta’ frodi u li kienet ikkaratterizzata minn tul tal-proċedura ta’ sbatax-il sena (100) . Soluzzjoni simili tista’, fil-fehma tiegħi, tiġi trasposta għal proċeduri fil-qasam tal-kompetizzjoni li jippreżentaw ċerti somiljanzi mal-proċeduri penali fil-qasam ekonomiku.
99. Għandu jingħad ukoll, fir-rigward tad-dritt tal-kompetizzjoni, li l-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem stess ma tidhirx li tikkunsidra din il-parti tad-dritt bħala parti mid-dritt kriminali klassiku; barra mill-“qalba” tad-dritt kriminali, l-imsemmija Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tikkunsidra li l-garanziji kriminali tal-Artikolu 6 tal-KEDB ma għandhomx jiġu applikati bir-rigorożità tagħhom kollha (101) .
100. Minn dan isegwi li skont id-dritt attwali tal-Unjoni, għandu jiġi aċċettat li l-prinċipju ta’ uniformità stabbilit fl-ewwel sentenza tal-Artikolu 52(3) tal-Karta dwar id-Drittijiet Fundamentali ma jobbligax lill-qrati tal-Unjoni jissanzjonaw ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli li jkun seħħ fil-kuntest tad-dritt Ewropew tal-kompetizzjoni billi jannullaw is-sentenza appellata.
101. Huwa minnu li t-tieni sentenza tal-Artikolu 52(3) tal-Karta dwar id-Drittijiet Fundamentali tippermetti lid-dritt Ewropew li jagħti protezzjoni iktar wiesgħa minn dik iggarantita mid-dispożizzjonijiet tal-KEDB. Madankollu, dan ma huwiex indikat fil-kuntest partikolari tad-dritt tal-kompetizzjoni.
102. Is-sanzjoni stabbilita minħabba l-ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli għandha tieħu inkunsiderazzjoni b’mod xieraq kemm l-interessi tal-impriża kkonċernata kif ukoll l-interess ġenerali.
103. L-interess tal-impriża kkonċernata huwa li tikseb kumpens kemm jista’ jkun sħiħ għall-konsegwenzi tal-ksur tad-dritt fundamentali (102) . L-interess ġenerali huwa li tiġi żgurata konformità effettiva mar-regoli tal-kompetizzjoni tas-suq intern Ewropew (103), li jiffurmaw parti integrali mid-dispożizzjonijiet fundamentali tat-Trattati (104) .
104. Jekk deċiżjoni tal-Kummissjoni li timponi multa fil-qasam tal-kompetizzjoni tiġi annullata sempliċement għaliex ma tkunx ittieħdet deċiżjoni f’terminu raġonevoli fil-proċ edura amministrattiva jew kontenzjuża, dan ikun ifisser li tiġi annullata mhux biss il-multa iżda wkoll il-konstatazzjoni tal-ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni nfushom. Dan l-approċċ imur kontra l-interess ġenerali li tiġi żgurata konformità mar-regoli tal-kompetizzjoni u jmur lil hinn mill-interess leġittimu tal-impriża kkonċernata li tikseb kumpens kemm jista’ jkun sħiħ tal-ksur tad-dritt fundamentali li hija tkun ġarrbet.
105. Ma jistax jiġi permess li impriża terġa’ tikkontesta l-eżistenza ta’ ksur sempliċement għaliex ma tingħatax deċiżjoni finali f’terminu raġonevoli (105) . Is-sanzjoni tal-ksur ta’ terminu raġonevoli tal-proċedura ma tistax, fi kwalunkwe każ, twassal sabiex tippermetti impriża tkompli jew tistabbilixxi mill-ġdid aġir li jkun ġie ġġudikat bħala kuntrarju għar-regoli tad-dritt tal-Unjoni (106) .
106. F’dawn iċ-ċirkustanzi, ma nara ebda raġuni li nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li terġa’ tikkunsidra mill-ġdid il-ġurisprudenza attwali tagħha fuq dan il-punt. Għaldaqstant, it-tielet parti tal-ewwel aggravju għandha tinċaħad.
b) Effett tat-tul tal-proċeduri fuq il-kapaċità ta’ Solvay li tiddefendi ruħha fil-każ inkwistjoni (ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju)
107. Ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju tikkonċerna l-punti 132 sa 136 tas-sentenza appellata fejn il-Qorti Ġenerali kkonstatat li l-kapaċità ta’ Solvay li tiddefendi ruħha ma kienet ġiet affettwata minn ebda ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġoneveli, u għalhekk ma kienx hemm ksur tad-drittijiet tad-difiża tagħha. Solvay issostni, f’dan ir-rigward, nuqqas ta’ motivazzjoni u nuqqas ta’ rikonoxximent tal-prinċipji ta’ rispett tad-drittijiet tad-difiża u ta’ terminu raġonevoli. Il-Qorti Ġenerali ma ħaditx suffiċjentement inkunsiderazzjoni d-diffikultajiet li ltaqgħet magħhom Solvay sabiex tiddefendi ruħha minħabba t-tul żejjed tal-proċeduri.
i) Fuq l-allegat nuqqas ta’ motivazzjoni
108. In-nuqqas ta’ motivazzjoni allegat fir-rigward tad-dispożizzjonijiet magħquda tal-Artikolu 36 u tal-ewwel sentenza tal-Artikolu 53 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa fis-sens li l-Qorti Ġenerali ma indirizzatx uħud mill-argumenti invokati minn Solvay fl-ewwel istanza rigward id-diffikultajiet li hija kellha fid-difiża tagħha.
109. Dan l-argument ma’ jistax jintlaqa’. Kif diġà ġie indikat, l-obbligu ta’ motivazzjoni ma jimponix fuq il-Qorti Ġenerali li tagħti espożizzjoni li tiddeskrivi, b’mod eżawrjenti u wieħed wieħed, is-sottomissjonijiet li jsiru mill-partijiet fil-kawża; il-motivazzjoni tista’ għalhekk tkun impliċita sakemm tippermetti lill-partijiet ikunu jafu r-raġunijiet li għalihom il-Qorti Ġenerali ma aċċettatx l-argumenti tagħhom u lill-Qorti tal-Ġustizzja jkollha materjal biżżejjed sabiex twettaq l-istħarriġ tagħha (107) .
110. Il-Qorti Ġenerali tirrispondi anki espressament, għalkemm fil-qosor, għall-argumenti ta’ Solvay rigward id-diffikultajiet li din iltaqgħet magħhom sabiex tiddefendi ruħha kontra l-akkużi tal-Kummissjoni minħabba tul żejjed. Tindika essenzjalment li l-Kummissjoni ma wettqet ebda investigazzjoni wara l-ewwel proċedura kontenzjuża f’dan il-każ u ma ħadet inkunsiderazzjoni, fl-ewwel deċiżjoni kkontestata, ebda prova ġdida li kienet tagħti lok għall-eżerċizzju tad-dritt tad-difiża (108) .
111. Jista’ jkun li Solvay ma taqbilx mal-analiżi fil-mertu taċ-ċirkustanzi tal-każ inkwistjoni, mingħajr madankollu ma dan iwassal għal nuqqas ta’ motivazzjoni (109) .
ii) Fuq l-allegat nuqqas fil-mertu
112. L-analiżi tal-Qorti Ġenerali li l-mogħdija taż-żmien ma affettwatx il-kapaċità ta’ Solvay li tiddefendi ruħha effettivament hija wkoll ikkontestata fil-mertu mill-appellanti. Solvay tikkunsidra li tali analiżi tammonta għal ksur tal-prinċipju tar-rispett tad-drittijiet tad-difiża u tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli.
113. Jista’ jidher, prima facie, li hawnhekk Solvay qiegħda titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tissostitwixxi l-evalwazzjoni tagħha ma’ dik tal-evalwazzjoni tal-fatti mwettqa mill-Qorti Ġenerali, u dan jikkostitwixxi talba inammissibbli fil-kuntest ta’ appell (110) .
114. Analiżi iktar profonda madankollu turi li Solvay ma hijiex tilmenta li l-Qorti Ġenerali wettqet evalwazzjoni żbaljata tal-fatti iżda li hija ttraskurat ċirkustanza importanti fil-fehma tagħha: il-Qorti Ġenerali ma ħaditx inkunsiderazzjoni l-fatt li t-tul ta’ żmien li għadda bejn il-ftuħ tal-proċedura affettwa l-kapaċità tad-difiża ta’ Solvay matul il-proċedura kontenzjuża . Kien b’mod żbaljat li l-Qorti Ġenerali llimitat l-eżami tagħha għall-effett li l-mogħdija taż-żmien kellu fuq il-kapaċità ta’ difiża ta’ Solvay quddiem il-Kummissjoni biss (jiġifieri matul il-proċedura amministrattiva ).
115. Dan l-argument jidher fondat.
116. Meta l-Qorti Ġenerali teżamina jekk it-tul allegatament eċċessiv tal-proċedura għandux impatt negattiv fuq il-kapaċità tal-impriża li tiddefendi ruħha, ma għandhiex tillimita l-eżami tagħha għal fażi waħda tal-proċedura. Għall-kuntrarju, għandha tara b’mod ġenerali ħafna jekk it-tul tal-proċedura kienx kapaċi jaffettwa l-kapaċità tal-impriża li tiddefendi ruħha kontra l-akkużi tal-Kummissjoni (111) .
117. Huwa minnu li din id-difiża tiġi eżerċitata primarjament matul il-proċedura amministrattiva meta l-impriża tingħata l-opportunità tagħti l-fehma tagħha dwar id-dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet. Madankollu, id-difiża ma hijiex limitata għall-proċedura amministrattiva. L-impriża kkonċernata tista’ fil-fatt tippreżenta rikors quddiem il-qrati tal-Unjoni kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li timponi multi fuqha (ir-raba’ paragrafu tal-Artikolu 263 TFUE; qabel ir-raba’ sentenza tal-Artikolu 230 KE). Anki fil-kuntest ta’ tali proċedura kontenzjuża, l-impriża għandha tkun tista’ tiddefendi ruħha b’mod effettiv kontra l-akkużi tal-Kummissjoni, iddikjarati f’dan l-istadju f’deċiżjoni uffiċjali.
118. Kien għalhekk b’mod żbaljat li l-Qorti Ġenerali llimitat ruħha li tara jekk Solvay setgħetx tiddefendi ruħha b’mod effettiv matul il-proċedura amministrattiva (112) u jekk it-tul ta’ proċedura kontenzjuża magħluqa (il-proċedura ġudizzjarja fil-Kawża T‑31/91 dwar l-ewwel deċiżjoni li imponiet multi, Deċiżjoni 91/298) kellux effett negattiv (113) . Il-Qorti Ġenerali naqset milli tieħu inkunsiderazzjoni fl-analażi tagħha tal-kapaċità attwali tad-difiża tal-impriża, fit-tieni proċedura kontenzjuża (il-proċedura fil-Kawża T‑58/01 dwar id-deċiżjoni kkontestata f’dan il-każ, jiġifieri d-Deċiżjoni 2003/5).
119. Kien meħtieġ li fil-każ inkwistjoni tittieħed inkunsiderazzjoni l-kapaċità tad-difiża quddiem il-Qorti Ġenerali fil-Kawża T‑58/01 għal żewġ raġunijiet: fl-ewwel lok, minħabba t-talba li saret minn Solvay sabiex jittieħed inkunsiderazzjoni t-tul tal-proċedura kontenzjuża li kienet pendenti, u fit-tieni lok, minħabba l-fatt li kien biss matul dik il-proċedura kontenzjuża, speċifikament fl-2005, li Solvay kisbet aċċess għall-fajl. Kien għalhekk importanti li jsir magħruf jekk Solvay setgħetx xorta waħda, fl-2005, tiddefendi ruħha b’mod effettiv kontra l-akkużi jew il-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni.
120. Id-dritt fundamentali għal deċizjoni f’terminu raġonevoli jimplika li l-Kummissjoni għandha tadotta d-deċiżjoni finali tagħha fi proċedura amministrattiva fil-qasam tal-kompetizzjoni kmieni biżżejjed sabiex l-impriża kkonċernata tkun tista’ tiddefendi ruħha b’mod effettiv quddiem il-Qrati tal-Unjoni.
121. Ladarba l-Qorti Ġenerali b’ebda mod ma ħadet inkunsiderazjoni din iċ-ċirkustanza ġuridikament rilevanti, is-sentenza appellata hija vvizzjata bi żball ta’ liġi.
iii) Fuq xi lmenti oħra
122. Solvay tinvoka fl-aħħar nett, fil-kuntest ta’ din ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju, żnaturament tal-fatti u ksur tal-Artikolu 6 tal-KEDB u tal-Artikolu 6(1) TUE.
123. Ma huwiex neċessarju li dawn l-ilmenti supplimentari jiġu eżaminati fid-dettall. L-ilment ibbażat fuq żnaturament tal-fatti ma ġiex espost suffiċjentement (114) u jiena lanqas ma nara xi prova ta’ tali żnaturament. F’dak li jirrigwarda l-Artikolu 6 tal-KEDB u tal-Artikolu 6(1) TUE, għandu jiġi kkonstatat li l-ewwel dispożizzjoni ma għandhiex applikazzjoni diretta u t-tieni ma tinkludix, fiha nnifisha, dritt fundamentali (115) .
iv) Riżultat intermedjarju
124. Ir-raba’ parti tal-ewwel aggravju hija parzjalment fondata.
c) Fuq l-allegata rinunzja minn Solvay għal tnaqqis tal-multa (il-ħames parti tal-ewwel aggravju)
125. Bil-ħames u l-aħħar parti tal-ewwel aggravju, Solvay tikkontesta speċifikament il-punt 122 tas-sentenza appellata. Il-Qorti Ġenerali tiddikjara f’dan il-punt li, fir-rikors, Solvay kienet “espressament irrinunzjat għall-possibbiltà ta’ tnaqqis tal-multa bħala kumpens għall-allegat ksur tad-dritt tagħha għal sentenza f’terminu raġonevoli”. Solvay tikkunsidra li dan jikkostitwixxi żnaturament tal-mod li bih huwa fformulat ir-rikors tagħha fl-ewwel istanza.
126. Skont ġurisprudenza stabbilita, jeżisti żnaturament meta, mingħajr ma jsir riferiment għal provi ġodda, l-evalwazzjoni tal-provi eżistenti tidher manifestament żbaljata (116) . Traspost għall-argumenti tal-partijiet fl-ewwel istanza, dan ifisser li jista’ biss ikun hemm żnaturament tagħhom meta l-Qorti Ġenerali tifhem b’mod manifestament ħażin l-argumenti jew tirriproduċihom billi tibdel il-kontenut tagħhom.
127. Fis-silta inkwistjoni tas-sentenza appellata, sfortunatament il-Qorti Ġenerali ma tindika mkien għal liema parti mir-rikors ta’ Solvay hija qiegħda tirreferi. Fl-appell, il-partijiet fil-kawża ftiehmu li jikkunsidraw li l-Qorti Ġenerali kienet indubjament qiegħda tirreferi, għall-finijiet tad-dikjarazzjoni kkontestata minn Solvay, għall-punti 88 u 89 tar-rikors. Fil-punt 88 tar-rikors, Solvay issostni essenzjalment li huwa biss l-annullament tad-deċiżjoni inkwistjoni li jista’, fl-opinjoni tagħha, jikkanċella l-ksur tal-prinċipju ta’ proċess ġust invokata minnha; tnaqqis biss tal-multa ma kienx ikun biżżejjed sabiex jelimina l-allegat ksur tal-Artikolu 6 KEDB. Fil-punt 89 tar-rikors, Solvay tissottometti wkoll li l-mogħdija ta’ żmien raġonevoli li tilmenta dwaru f’dan il-każ ma jistax ma jwassalx għall-annullament totali tad-deċiżjoni kkontestata (117) .
128. Fis-silta mir-rikors li għaliha sar riferiment, ma nista’ nsib ebda rinunzja għal possibbiltà ta’ tnaqqis tal-multa minħabba t-tul tal-proċedura. Mis-sottomissjonijiet bil-miktub ta’ Solvay tirriżulta inqas u inqas “rinunzja espressa” għal tnaqqis tal-multa minħabba t-tul eċċessiv tal-proċedura, bħal dik li sabet il-Qorti Ġenerali.
129. Fil-punti 88 u 89 tar-rikors ippreżentat minn Solvay fl-ewwel istanza, din sempliċement tesponi, b’enfażi kbira, l-analiżi ġuridika tagħha. L-impriża tesponi dik is-sanzjoni li, fil-fehma tagħha, għandha tkun marbuta mal-allegat ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli: mhux tnaqqis tal-multa, iżda l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata.
130. Teżisti differenza kbira bejn l-espożizzjoni ta’ analiżi ġuridika u r-rinunzja espressa għall-possibbiltà ta’ tnaqqis tal-multa bħala kumpens għal allegat ksur. Il-Qorti Ġenerali ma ħaditx inkunsiderazzjoni din id-differenza fil-punt 122 tas-sentenza appellata.
131. Il-punt 122 tas-sentenza appellata juri li l-Qorti Ġenerali manifestament interpretat b’mod żbaljat l-argumenti ta’ Solvay fl-ewwel istanza u li barra minn hekk hija rriproduċiethom billi biddlet il-kontenut tagħhom. Dan jikkostitwixxi żnaturament tal-argumenti tal-imsemmija parti.
132. Dan l-iżnaturament jidher iktar ċar meta wieħed jikkunsidra li Solvay talbet ukoll, fir-rikors ippreżentat minnha fl-ewwel istanza, f’kuntest ieħor, għal tnaqqis tal-multa meta rreferiet espressament għall-“kunsiderazzjonijiet kollha […] taħt il-motivi għall-annullament”, u għalhekk ukoll għall-argumenti tagħha dwar it-tul eċċessiv tal-proċedura (118) .
133. Il-ħames parti tal-ewwel aggravju hija għalhekk fondata.
3. Riżultat intermedjarju
134. L-ewwel aggravju huwa parzjalment fondat.
C – Annullament tas-sentenza appellata
135. Kif jirriżulta mill-kunsiderazzjonijiet ta’ hawn fuq, it-tliet aggravji invokati minn Solvay huma fil-parti l-kbira tagħhom fondati. Il-mertu ta’ kull wieħed mill-imsemmija aggravji huwa, waħdu, biżżejjed sabiex jiġġustifika l-annullament tas-sentenza appellata fl-intier tagħha.
D – Eżami tar-rikors ippreżentat fl-ewwel istanza
136. Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tiddeċiedi b’mod definittiv fuq il-kawża, jekk hija tkun fi stat li tiġi deċiża.
137. Dan huwa l-każ fil-każ preżenti. Il-kwistjonijiet kollha ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji għad-deċiżjoni tal-appell ta’ Solvay diġà ġew diskussi mill-Qorti Ġenerali fl-ewwel istanza u l-partijiet kellhom okkażżjoni jiskambjaw l-argumenti tagħhom f’dan ir-rigward. Għalhekk ma huwiex neċessarju li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrinvija l-atti quddiem il-Qorti Ġenerali, iżda tista’ tiddeċiedi hija stess fuq l-appell għall-annullament tad-deċiżjoni kkontestata ppreżentat minn Solvay. Fid-dawl tat-tul partikularment twil tal-proċedura, jiġifieri tnejn u għoxrin sena mill-investigazzjoni li twettqet mill-Kummissjoni f’April 1989 sal-lum, hemm lok li l-Qorti tal-Ġustizzja teżerċita din il-fakoltà.
138. Fil-kuntest tal-kunsiderazzjonijiet li ġejjin, sejjer nillimita l-eżami tiegħi tal-validità tad-deċiżjoni inkwistjoni minn tliet aspetti: l-aċċess għall-fajl (taħt 1.), id-dritt għal smigħ (taħt 2.), u t-tul tal-proċedura (taħt 3.).
1. Fuq id-dritt ta’ aċċess għall-fajl
139. Ġie stabbilit li l-aċċess għal-fajl li ngħata lil Solvay qabel ma ġiet adottata d-deċiżjoni kkontestata ma kienx jissodisfa r-rekwiżiti legali (119) .
140. Kif diġà ġie indikat, ma jistax jiġi eskluż li Solvay setgħet issib fid-dokumenti mitlufa tal-fajl, li l-kontenut tagħhom mhux magħruf, informazzjoni li setgħet tkun utli għad-difiża tagħha. Dan huwa minnu iktar u iktar peress li l-Kummissjoni stess tassumi li wħud mill-faxxikli mitlufa fihom “korrispondenza taħt l-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 17”, jiġifieri talbiet għall-informazzjoni mibgħuta lil diversi impriżi mill-Kummissjoni u t-tweġibiet tagħhom (120) . Dawn il-kummenti ta’ terzi setgħu jipprovdu informazzjoni utli għall-evalwazzjoni tal-ftehim milħuq bejn Solvay u CFK, anki jekk dan kien jinfluwenza biss fuq il-gravità u t-tul tal-ksur u fuq l-ammont tal-multa li kellha timponi l-Kummissjoni. B’mod partikolari, l-informazzjoni mogħtija mill-Kummissjoni fid-deċiżjoni appellata dwar it-tul tal-ksur ma kinitx kompluta u kienet kontradittorja (121) .
141. Għaldaqstant, kien hemm almenu l-possibbiltà li l-proċedura amministrattiva twassal għal riżultat differenti li kieku ngħata aċċess xieraq għall-fajl, anki jekk biss fir-rigward tal-ammont tal-multa li kellha tiġi imposta.
142. Konsegwentement, id-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi annullata fl-intier tagħha, anki jekk biss minħabba d-difetti proċedurali rigward l-aċċess għall-fajl u l-partijiet mitlufa minnu.
2. Fuq id-dritt għal smigħ
143. Huwa wkoll paċifiku li Solvay ma ġietx mismugħa mill-ġdid mill-Kummissjoni qabel ma ġiet adottata d-deċiżjoni kkontestata, anki jekk kellha tali dritt (122) . Dan id-difett proċedurali huwa wkoll marbut mill-qrib mal-aċċess mhux xieraq għall-fajl.
144. Ma jistax jiġi eskluż li r-riżultat tal-proċedura amministrattiva kien ikun differenti kieku l-Kummissjoni kienet ippermettiet lill-impriża, fl-2000, li tippreżenta l-osservazzjonijiet tagħha, wara li hija tkun ingħatat debitament aċċess għall-fajl, fuq l-oġġezzjonijiet imqajma mill-ġdid mis-servizzi tagħha (123) .
145. Anki minħabba dan il-motiv, hemm lok li d-deċiżjoni kkontestata tiġi annullata fl-intier tagħha.
3. Fuq il-prinċipju ta’ terminu raġonevoli
146. Fl-aħħar nett, rigward it-tul tal-proċedura, hemm lok li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha tal-każ inkwistjoni (124) .
147. Nibda biex ninnota li l-Kummissjoni baqgħet assolutament inattiva matul il-perijodu mill-annullament tal-ewwel deċiżjoni li imponiet multi (Deċiżjoni 91/298) sakemm ingħatat l-ewwel sentenza mill-Qorti tal-Ġustizzja wara l-appell (125) . Minħabba f’hekk intilfu erba’ snin u seba’ xhur (126) .
148. Din l-inattività tal-Kummissjoni ma tistax tiġi ġġustifikata bl-appell ippreżentat minn din tal-aħħar kontra s-sentenza li annullat l-ewwel deċiżjoni li imponiet multa. Ċertament huwa permissibbli għall-Kummissjoni li tagħmel użu sħiħ mir-rimedji legali mogħtija lilha, u f’każ li hija tkun tilfet il-kawża fl-ewwel istanza, tippreżenta appell quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Madankollu, dan ma jfissirx li hija tista’ tħalli l-proċedura amministrattiva inattiva waqt li jkun qed jinstema’ l-appell (127) .
149. L-appell ma jissospendix il-proċedura (l-ewwel sentenza tal-Artikolu 60 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja). Konsegwentement, il-Kummissjoni kienet marbuta, bis-saħħa tal-Artikolu 233(1) KE (li sar l-Artikolu 266(1) TFUE) li tadotta dawk il-miżuri kollha għall-eżekuzzjoni tas-sentenza ta’ annullament tad-29 ta’ Ġunju 1995, id-data li fiha ngħatat is-sentenza fl-ewwel istanza fil-Kawża T‑31/91. Il-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba kien ukoll jeżiġi li tiġi żgurata l-adozzjoni rapida ta’ deċiżjoni ġdida fuq il-mertu u l-għeluq tal-proċedura amministrattiva.
150. Il-Kummissjoni setgħet ukoll tkompli l-proċedura amministrattiva f’Ġunju 1995, u mhux tistenna sa April 2000 sabiex tagħmel dan (128) . Fid-deċiżjoni l-ġdida tagħha li imponiet multa, kien ikun biżżejjed għall-Kummissjoni li tippreċiża li dik id-deċiżjoni kienet tkun mingħajr effett fil-każ li t-talbiet tagħha jintlaqgħu fil-kuntest tal-appell.
151. F’dawn iċ-ċirkustanzi, jiena nasal għall-konklużjoni li, fil-każ inkwistjoni, it-tul tal-proċedura amministrattiva kien eċċessiv sempliċement minħabba l-inattività tal-Kummissjoni matul kważi ħames snin, minn Lulju 1995 sa April 2000. Kif jiena diġà indikajt (129), ma hemmx lok għalhekk li jiġi eżaminat it-tul tal-fażijiet l-oħra differenti tal-proċedura, jew, li jsir eżami globali tal-proċedura kollha (130) .
152. Għalhekk, il-ksur tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli li għadu kemm ġie kkonstatat ma jiġġustifikax l-annullament tad-deċiżjoni kkontestata sakemm il-kapaċità ta’ difiża tal-impriża kkonċernata ma tkunx ġiet affettwata bit-tul tal-proċedura (131) . L-oneru tal-prova f’dan ir-rigward huwa fuq l-impriża.
153. Ir-rekwiżiti imposti mill-Qorti tal-Ġustizzja f’dan ir-rigward huma ġeneralment għolja(132) : l-argument tal-impriża kkonċernata għandu jkun ibbażat fuq provi konvinċenti u ma jistax ikun astratt u impreċiż (133) . B’hekk, pereżempju, jekk jingħad, bħal fil-każ inkwistjoni, li fejn il-kapaċità tad-difiża tnaqqset bit-tluq ta’ impjegati preċedenti, l-impriża għandha, bħala regola ġenerali, tagħti l-ismijiet ta’ dawk il-persuni, tindika l-karigi tagħhom u anki d-data ta’ meta telqu l-impjieg tagħhom; għandha wkoll tispeċifika n-natura u l-portata tal-informazzjoni jew kjarifiki li jistgħu jsiru minn dawk il-persuni u ċ-ċirkustanzi li jagħmluha impossibbli għaliha li tipprovdi x-xhieda ta’ dawn il-persuni (134) .
154. Ma hemmx dubju li Solvay ma pprovdietx provi ddetaljati biżżejjed matul din il-proċedura kontenzjuża quddiem il-qrati tal-Unjoni.
155. Madankollu, ma għandux jintesa li f’dan il-każ, fil-mument li ngħatat it-tieni deċiżjoni li imponiet multa, fl-2000, kienu diġà għaddew bejn għaxar sa tlettax-il sena mill-perijodu 1987-1990 li matulu Solvay kienet akkużata li pparteċipat f’akkordju. Meta Solvay finalment irnexxielha tikseb aċċess għall-fajl fl-2005 fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali, kienu diġà għaddew bejn ħmistax sa tmintax-il sena minn meta seħħ il-ksur ikkonstatat mill-Kummissjoni.
156. Huwa ovvju li l-memorja tal-impjegati, u iktar u iktar ta’ ex impjegati, tiddeterjora wara tali perijodu.
157. Fl-ewwel istanza, Solvay madankollu pproponiet lill-Qorti Ġenerali sabiex tindikalha b’mod iddettaljat l-amministraturi li hija kienet timpjega fis-sezzjoni tas-“soda” tagħha matul il-kawża u d-data ta’ meta telqu l-impjieg tagħhom, jew, jekk ikun il-każ, tal-mewt tagħhom.
158. Fid-dawl ta’ dawn iċ-ċirkustanzi partikolari tal-każ, ma kienx raġonevolment mistenni li Solvay tintalab provi oħra.
159. Il-fatt li l-appellanti ma pprovdietx informazzjoni iktar dwar l-avvenimenti u l-provi li dwarhom l-ex impjegati tagħha setgħu jagħtu x-xhieda tagħhom ma jistax jintuża kontra tagħha. Fil-fatt, l-impriża ma kinitx taf bil-kontenut kollu tal-fajl li suppost kellu jiġi żvelat lilha(135) . Solvay ma setgħetx tintalab tistabbilixxi jekk, u, skont il-każ, sa liema punt l-ex impjegati tagħha setgħu jagħtu xhieda fuq il-partijiet mill-fajl li hija ma kinitx taf il-kontenut tagħhom u li għalihom hija qatt ma kellha aċċess matul il-proċedura.
160. B’mod ġenerali ħafna, ir-rekwiżiti sabiex jiġi stabbilit tibdil fil-kapaċità tad-difiża minħabba l-mogħdija taż-żmien ma għandhomx ikunu tali li jrendu kull prova prattikament impossibbli jew diffiċli żżejjed li tiġi prodotta.
161. Fid-dawl tat-telf irrimedjabbli ta’ parti mill-fajl, li setgħet tinkludi l-korrispondenza skambjata bejn il-Kummissjoni u impriżi terzi (136), ma jistax jiġi eskluż li l-ex impjegati ta’ Solvay setgħu kienu utli għad-difiża tal-impriża, jekk huma kienu disponibbli. B’mod partikolari, ma jistax jiġi eskluż li dawk l-impjegati setgħu jipprovdu informazzjoni relatata mal-kuntest li ma kinitx tirriżulta b’mod ċar mid-dokumenti bil-miktub biss.
162. Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, hemm evidenza biżżejjed li tikkorrobora l-fatt li t-tul żejjed tal-proċedura affettwa l-kapaċità ta’ Solvay li tiddefendi ruħha kontra l-Kummissjoni. Minħabba din iċ-ċirkustanza, id-deċiżjoni kkontestata għandha tiġi annullata.
4. Riżultat intermedjarju
163. Mill-eżami ta’ wħud mill-punti ta’ ligi mqajma fl-ewwel istanza mill-appellanti dwar l-aċċess għall-fajl, tad-dritt għal smigħ u tat-tul tal-proċedura diġà jirriżulta li d-deċiżjoni kkontestata (Deċiżjoni 2003/5) tal-Kummissjoni għandha tiġi annullata fl-intier tagħha. Għalhekk ma huwiex neċessarju li jiġu eżaminati l-motivi l-oħra invokati minn Solvay fl-ewwel istanza.
V – Fuq it-talbiet għal tnaqqis tal-multa
164. Minbarra l-annullament tas-sentenza appellata u tad-deċiżjoni kkontestata (137), Solvay qiegħda wkoll titlob l-annullament jew it-tnaqqis b’mod sostanzjali tal-multa, li l-ammont tagħha ġie mmodifikat mill-Qorti Ġenerali, bħala kumpens għall-preġudizzju gravi li hija sofriet minħabba t-tul esaġerat tal-proċedura.
165. Jekk tiġi adottata s-soluzzjoni li jiena qed nipproponi, li timplika l-annullament tas-sentenza appellata (138) u tad-deċiżjoni kkontestata (139), ma hemmx lok li dan il-kap speċifiku tat-talbiet ta’ Solvay jiġi deċiż. Għalhekk jiena ser neżamina dan il-kap hawn taħt b’mod sussidjarju u sabiex inkun eżawrjenti biss.
A – Osservazzjoni preliminari
166. Fir-rigward tal-problema tat-tul eċċessiv tal-proċedura, jistgħu jirriżultaw żewġ approċċi differenti skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-problema tat-tul eċċessiv tal-proċedura. Fil-kawża Baustahlgewebe, fejn kienet ġiet imposta multa fuq l-impriża kkonċernata, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet tat lil din tal-aħħar tnaqqis tal-multa (140) . Għall-kuntrarju, fil-kawża Der Grüne Punkt, fejn ma kinitx ġiet imposta multa ta’ din in-natura, il-Qorti tal-Ġustizzja kienet biss ipproponiet lill-impriża kkonċernata rikors għad-danni taħt l-Artikolu 268 TFUE u t-tieni sentenza tal-Artikolu 340 TFUE (qabel l-Artikolu 235 KE u t-tieni sentenza tal-Artikolu 288 KE) (141) .
167. Waqt is-seduta, il-Kummissjoni esprimiet il-preferenza tagħha għat-tieni approċċ, kif invokat fil-kawża Der Grüne Punkt. Hija tiġġustifika l-preferenza tagħha billi ssostni l-bżonn li tiġi żgurata l-effettività tar-rispett tad-dritt tal-kompetizzjoni. Fl-opinjoni tagħha, tnaqqis fil-multa jdgħajjef l-effettività tal-implementazzjoni tar-regoli Ewropej tal-kompetizzjoni.
168. Din l-oġġezzjoni ma hijiex konvinċenti.
169. Minn naħa, ċertament ma hemm ebda dubju li l-osservanza tar-regoli Ewropej tal-kompetizzjoni, li huma indispensabbli għall-funzjonament tas-suq intern (142), tikkostitwixxi għan fundamentali tat-trattati (143) . Sanzjonijiet effettivi u dissważivi huma indispensabbli sabiex jintlaħaq dan l-għan.
170. Min-naħa l-oħra, fi proċedura bħal proċedura amministrattiva fil-qasam tal-kompetizzjoni, li għandha natura kważi kriminali (144), huwa imperattiv li jittieħdu inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, il-garanziji proċedurali elementari. Huma biss il-motivi konformi mar-rekwiżiti tal-Istat tad-dritt li jistgħu jintużaw sabiex jiġi żgurat ir-rispett tad-dritt tal-kompetizzjoni. Konsegwentement, f’każ ta’ ksur ta’ dritt fundamentali bħal dak għal deċiżjoni f’terminu raġonevoli, matul proċedura fil-qasam tal-kompetizzjoni, l-impriża kkonċernata tista’ teżiġi l-benefiċċju ta’ rimedju effettiv.
171. L-għażla tas-sanzjoni xierqa f’każ ta’ tul eċċessiv tal-proċedura għandha għalhekk neċessarjament tissodisfa r-rekwiżiti kontradittorji filwaqt li tirrispetta d-dritt tal-kompetizzjoni, minn naħa, u l-eżistenza ta’ rimedju effettiv f’każ ta’ ksur ta’ xi dritt fundamentali, min-naħa l-oħra.
172. Għal raġunijiet ta’ ekonomija tal-proċedura u sabiex jiġi żgurat lill-impriża kkonċernata rimedju immedjat u effettiv kontra tali irregolarità, il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tkompli ssegwi, sa fejn dan jidher possibbli, f’dawk il-każijiet li jkunu taw lok għal impożizzjoni ta’ multa, l-approċċ li hija stabbilixxiet fis-sentenza Baustahlgewebe (145) .
173. Ir-rekwiżit tal-implementazzjoni effettiva tad-dritt tal-kompetizzjoni huwa sodisfatt, sa fejn il-konstatazzjoni tal-ksur u tal-obbligu tal-impriża kkonċernata li tieqaf minn dak il-ksur f’tali każ (146) . L-effett dissważiv tal-multa orġinarjament stabbilita mill-Kummissjoni, jew mill-Qorti Ġenerali jippersisti fir-rigward ta’ operaturi kummerċjali oħra. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma tikkontestax is-suffiċjenza tal-ammont tal-multa fid-dawl tal-fatti li wasslu għall-ksur. L-“approċċ Baustahlgewebe” jfisser biss speċi ta’ kumpens bejn l-ammont oriġinali tal-multa u l-ammont li jkun kkunsidrat bħala kumpens ġust għat-tul eċċessiv tal-proċedura (147) .
B – Tnaqqis tal-multa
174. Il-ġurisprudenza Baustahlgewebe (148) hija bbażata fl-aħħar mill-aħħar fuq il-ġurisdizzjoni sħiħa tal-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 261 TFUE f’dak li jirrigwarda s-sanzjonijiet imposti fil-qasam tal-kompetizzjoni taħt l-Artikolu 17 tar-Regolament Nru 17 (149) . Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ għalhekk liberament tħassar, tnaqqas, jew iżżid il-multa jew il-penali imposti.
175. B’applikazzjoni tal-ġurisprudenza Baustahlgewebe, hemm lok li l-ewwel nett jiġi evalwat it-tul tal-proċedura (ara, f’dan ir-rigward, il-punt 1 hawn taħt), qabel ma jiġi ddeterminat il-possibbli tnaqqis tal-multa (ara, f’dan ir-rigward, il-punt 2 hawn taħt).
1. Fuq it-tul eċċessiv tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi
176. Kif diġà indikajt (150), in-natura raġonevoli tat-tul ta’ proċedura għandha tiġi evalwata fid-dawl taċ-cirkustanzi partikolari ta’ kull każ u, b’mod partikolari, skont l-importanza tal-kawża għall-parti kkonċernata, skont il-kumplessità tal-kawża kif ukoll skont l-aġir tar-rikorrent u dak tal-awtoritajiet kompetenti.
177. F’dan ir-rigward hemm lok li jiġu eżaminati d-diversi fażijiet tal-proċedura separatament; u hija wkoll neċessarja evalwazzjoni globali tat-tul tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi (151) .
178. Fost id-diversi fażijiet tal-proċedura, tnejn minnhom b’mod partikolari jistgħu jqajmu punti interrogattivi fir-rigward tal-prinċipju ta’ terminu raġonevoli: il-perijodu ta’ inattività assoluta mill-Kummissjoni waqt l-ewwel proċedura ta’ appell (proċedura fil-Kawżi magħquda C‑287/95 P u C‑288/95 P), kif ukoll it-tieni proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali (proċedura fil-Kawża T‑58/01) (152) .
179. Diġà ġie stabbilit (153) li l- inattività tal-Kummissjoni
minn Ġunju 1995 sa April 2000, jew għal perijodu ta’ erba’ snin u seba’ xhur, jiġifieri matul l-ewwel proċedura ta’ appell, kienet tikkostitwixxi ksur ta’ terminu raġonevoli fil-konfront ta’ Solvay. Konsegwentement, ftit jimporta li nkunu nafu, għall-finijiet ta’ din il-proċedura, jekk, matul dak l-istess perijodu, il-Qorti tal-Ġustizzja tistax tiġi akkużata wkoll b’tul eċċessiv tal-proċedura minħabba l-erba’ snin u seba’ xhur li ttieħdu mill-proċedura ta’ appell.
180. F’dak li jirrigwarda t-tieni proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali (Kawża T‑58/01), it-tul tagħha, li kien ta’ tmien snin u disa’ xhur, jidher li kien wieħed eċċessiv.
181. Kif issostni korrettament l-appellanti, tul eċċessiv fil-proċedura ma jistax jiġi ġġustifikat fil-każ inkwistjoni b’xi pretensjoni ta’ kumplessità kwalsiasi tal-kawża. Il-Qorti Ġenerali kellha biss żewġ partijiet quddiemha; il-ħtieġa tat-traduzzjoni kienet negliġibbli (154), u l-kwistjonijiet fattwali u ġuridiċi mqajma mill-partijiet fil-proċedura ma kinux ta’ kumplessità partikolari. Huwa minnu li kien hemm konnessjoni mal-proċedura għaddejja fl-istess żmien fil-kawża parallela T‑57/01; l-identità ta’ wħud mill-motivi invokati fiż-żewġ kawżi madankollu kellhom l-effett li jipproduċu sinerġija fit-trattazzjoni tagħhom, b’mod li l-proċedura kellha titħaffef iktar milli tittawwal.
182. Parti kbira mid-dewmien fil-proċedura kienet ċertament ikkawżata mill-bżonn li jiġi żgurat li Solvay ikollha aċċess għall-fajl tal-proċedura amministrattiva matul il-proċedura kontenzjuża (155) . Il-fatt li dan ħa sena u nofs, anzi kważi sentejn, inkluż iż-żmien għall-osservazzjonijiet ippreżentati mill-partijiet (156), huwa madankollu totalment inaċċettabbli. Dan it-telf ta’ żmien ma jistax ikun għad-detriment ta’ Solvay. Il-Qorti Ġenerali kellha, skont il-każ, tiffissa termini ċari lill-Kummissjoni u, f’każ din ma tkunx osservathom, tislet dawk il-konklużjonijiet kollha meħtieġa fir-rigward tagħha.
183. Barra minn hekk, jistgħu jiġu identifikati ħafna perijodi oħra li matulhom il-Qorti Ġenerali baqgħet estensivament inattiva. Pereżempju, għandu jkun innutat li għaddew disa’ u għoxrin xahar bejn id-data tal-preżentata tal-osservazzjonijiet mill-Kummissjoni dwar l-utilità ta’ ċerti dokumenti għad-difiża ta’ Solvay u l-ftuħ tal-proċedura orali (157) . Għandhom jissemmew ukoll it-tmintax-il xahar li għaddew bejn id-data tas-seduta, li nżammet fis-26 ta’ Ġunju 2008, u dik tal-għoti tas-sentenza appellata, fis-17 ta’ Diċembru 2009 (158) .
184. Il-problemi ta’ organizzazzjoni interna tal-Qorti Ġenerali, pereżempju dawk marbuta mat-tiġdid perijodiku tal-imħallfin, jew l-inkapaċità ta’ wħud minnhom, ma għandhomx jikkawżaw dannu lill-partijiet (159) .
185. F’dawn iċ-ċirkustanzi, kemm il-proċedura amministrattiva kif ukoll dik kontenzjuża kienu ta’ tul eċċessiv fil-kawża inkwistjoni.
186. Din l-impressjoni hija kkonfermata mill-eżami tat-tul totali tal-fażijiet kollha tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi:
– Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 6(1) KEDB, id-dekorrenza tat-tul tal-proċedura għandha tibda mill-mument li fih Solvay ġiet esposta għal atti li twettqu minħabba s-suspetti kontriha u li kellhom impatt sinjifikattiv fuq is-sitwazzjoni tagħha (160) . F’dan il-każ, dik id-data hija ferm qabel id-dikjarazzjoni tal-oġġezzjonijiet (li tikkorrispondi għal “akkuża” uffiċjali): Dan huwa l-jum li fih il-Kummissjoni wettqet spezzjonijiet fil-bini ta’ Solvay f’April 1989 (161) ;
– minn dakinhar, il-proċedura ma ġiet interrotta f’ebda ħin;
– wieħed jista’ jqis li ż-żmien baqa’ għaddej sal-ġurnata li fiha tingħata s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-każ (162) .
187. Sal-ġurnata tal-lum, il-proċedura diġà damet tnejn u għoxrin sena. Ma hemmx lok li jiġi magħruf jekk tali tul tal-proċedura jistax xi darba jkun iġġustifikat. Fi kwalunkwe każ, ġustifikazzjoni bħal din tkun tirrikjedi ċirkustanzi eċċezzjonali, bħal ma huma kumplessità speċjali tal-kwistjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi ttrattati jew aġir tal-impriża kkonċernata li tkun tispjega, f’parti kbira, id-dewmien f’ċerti fażijiet tal-proċedura. Tali ċirkustanzi huma manifestament nieqsa f’dan il-każ.
188. Jiena nosserva, u dan purament inċidentali, li l-fatt li d-dritt ta’ prosekuzzjoni jkun għadu ma waqax bil-preskrizzjoni ma jistax, waħdu, jiġġustifika d-dewmien totali tal-proċedura (163) . It-terminu tal-preskrizzjoni jiddetermina fil-fatt it-terminu massimu li matulu jistgħu jittieħdu l-miżuri sabiex tiġi imposta multa intiża sabiex tissanzjona ksur tar-regoli Ewropej tal-kompetizzjoni. Il-prinċipju ta’ terminu raġonevoli jimponi, anki qabel ma jiskadi t-terminu tal-preskrizzjoni, li l-investigazzjoni u l-adozzjoni ta’ deċiżjoni jsiru b’diliġenza, u li jiġi evitat perijodu mhux iġġustifikat ta’ inattività. Fil-fatt, fil-kuntest ta’ proċeduri bħal dawn, l-impriżi kkonċernati huma suġġetti għal pressjoni ikbar u kkonfrontati kontinwament bl-inċertezza dwar it-tmiem tal-proċeduri kontrihom u l-eżitu tagħhom. F’sitwazzjoni bħal din, il-prinċipju ta’ terminu raġonevoli jagħtihom protezzjoni lil hinn minn dak offrut mill-preskrizzjoni ta’ prosekuzzjoni (164) .
189. Finalment, jiena għalhekk nasal għall-konklużjoni li hemm ksur tad-dritt fundamentali ta’ Solvay għal deċiżjoni f’terminu raġonevoli ġie miksur.
190. B’applikazzjoni tal-ġurisprudenza Baustahlgewebe (165), hemm lok għalhekk li s-sentenza appellata tiġi annullata minħabba t-tul eċċessiv tal-proċedura, minn tal-inqas sa fejn imponiet multa ta’ EUR 2.25 miljun.
2. Fuq l-ammont tat-tnaqqis tal-multa
191. Minn tweġibiet li ngħataw għal mistoqsija li saritilhom waqt is-seduta jirriżulta li hemm differenza kbira bejn il-partijiet dwar l-ammont tat-tnaqqis tal-multa, jekk dan ikun il-każ, li għandu jkun hemm f’dan il-każ partikolari. Filwaqt li Solvay tfittex li tikseb, fid-dawl tat-tul tal-proċedura, tnaqqis fil-multa b’tali mod li l-multa li tiġi imposta jkollha biss natura simbolika, il-Kummissjoni ssostni t-teżi dijametrikament opposta: fl-opinjoni tagħha ma huwiex l-ammont tal-multa, iżda l-ammont tat-tnaqqis, li għandu jkollu natura simbolika.
192. Fil-kawża Baustahlgewebe, l-uniku eżempju disponibbli sal-lum, it-tnaqqis tal-multa ordnat mill-Qorti tal-Ġustizzja kien biss wieħed minimu: multa li l-Qorti Ġenerali kienet stabbilixxiet fl-ammont ta’ ECU 3 miljun kienet tnaqqset b’ECU 50 000 (166), li kien jirrapreżenta tnaqqis ta’ appena 1.67 %.
193. Niddubita jekk tnaqqis daqstant limitat tal-multa jistax jiġi kkunsidrat bħala xieraq fid-dawl tar-rekwiżiti tal-KEDB. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem dwar l-Artikolu 6(1) tal-KEDB, li għandu jiġi kkunsidrat ukoll fid-dawl tad-dritt tal-Unjoni skont l-ewwel sentenza tal-Artikolu 52(3) tal-Karta dwar id-Drittijiet Fundamentali, ir-rimedju li għandu jingħata għandu primarjament jiddependi fuq l-estent tal-eċċess tat-terminu raġonevoli (167) .
194. F’dan il-każ, kemm il-fażijiet differenti tal-proċeduri amministrattivi u kontenzjużi, ikkunsidrati separatament, kif ukoll it-totalità ta’ dawk il-proċeduri, ikkunsidrati globalment, eċċedew kunsiderevolment it-terminu raġonevoli: inattività ta’ iktar minn erba’ snin u seba’ xhur matul il-proċedura amministrattiva (168), proċedura kontenzjuża fl-ewwel istanza ta’ tmien snin u disa’ xhur (169), u tul globali tal-proċedura ta’ tnejn u għoxrin sena sal-lum (170) tabilħaqq jeċċedu, fin-nuqqas ta’ ċirkustanzi eċċezzjonali, żmien li jista’ jitqies li huwa terminu raġonevoli.
195. F’dawn iċ-ċirkustanzi, tnaqqis relativament żgħir fl-ammont tal-multa, bħal dak li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet wettqet fil-każ Baustahlgewebe u li l-Kummissjoni tidher li tipproponi f’dan il-każ, ma jistax jiġi kkunsidrat bħala xieraq.
196. Il-ksur tad-dritt fundamentali implikat bit-tul eċċessiv tal-proċedura jeħtieġ rimedju effettiv. F’dan ir-rigward, wieħed irid jiżen, fuq naħa, il-gravità tal-ksur imwettaq mill-impriża kkonċernata, u fuq in-naħa l-oħra, il-gravità tal-ksur tad-dritt fundamentali implikat bit-tul eċċessiv tal-proċedura (171) .
197. Fil-kawża inkwistjoni, hemm lok li jiġi deċiż li kien hemm ksur tad-dritt fundamentali għal deċiżjoni f’terminu raġonevoli. Dan jiġġustifika tnaqqis sostanzjali fl-ammont tal-multa. Fl-istess waqt, ma rridux ninsew li, skont il-konstatazzjonijiet tal-Kummissjoni, il-ftehim milħuq bejn Solvay u CFK kien jikkostitwixxi ksur “gravi” ta’ waħda mid-dispożizzjonijiet fundamentali tas-suq intern (Artikolu 81 KE) (172) . Fid-dawl taċ-ċirkustanzi kollha tal-każ, tnaqqis ta’ 50 % tal-ammont tal-multa jidhirli li jkun xieraq. F’dan ir-rigward, jeħtieġ li dan l-ammont jiġi kkalkulat abbażi tal-ammont tal-multa stabbilit mill-Qorti Ġenerali.
198. Għalhekk, fil-każ li l-Qorti tal-Ġustizzja ma tannullax is-sentenza appellata fl-intier tagħha (173), jiena nipproponi li t-tnaqqis fil-multa, li kienet ġiet stabbilita għal EUR 2.25 miljun, titnaqqas b’minn tal-inqas 50 %.
VI – Spejjeż
199. Skont l-Artikolu 122(1) tar-Regoli tal-Proċedura, meta l-appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ l-kawża definittivament hija stess, hija għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż.
200. Skont l-Artikolu 69(2) moqri flimkien mal-Artikolu 118 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-parti li titlef għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ntalbu. Peress li Solvay talbet li l-Kummissjoni tiġi kkundannata tħallas l-ispejjeż kemm tal-proċeduri fl-ewwel istanza kif ukoll dawk tal-appell, u li l-Kummissjoni ma kellhiex raġun fil-motivi tagħha fiż-żewġ istanzi, hija għandha tiġi kkundannata tħallas l-ispejjeż tal-proċeduri fl-ewwel istanza u fl-appell.
VII – Konklużjoni
201. Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet kollha preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tiddeċiedi kif ġej:
1) Is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-17 ta’ Diċembru 2009 fil-Kawża T‑58/01, Solvay vs Il-Kummissjoni hija annullata.
2) Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2003/5/KE, tat-13 ta’ Diċembru 2000, hija annullata.
3) Il-Kummissjoni hija kkundannata tħallas l-ispejjeż taż-żewġ istanzi.
(1) .
(2)  –	Ara, dwar l-ewwel proċedura ta’ appell, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ April 2000, Il-Kummissjoni vs Solvay (C‑287/95 P u C‑288/95 P, Ġabra p. I‑2391).
(3)  –	Ara, b’mod kumplimentari, l-introduzzjoni għall-konklużjonijiet tiegħi fil-kawża Solvay vs Il-Kummissjoni (C‑109/10 P, punti 1 sa 6), ippreżentati wkoll illum.
(4)  –	L-impriża Solvay SA (li ssuċċediet fid-drittijiet tal-impriża Solvay et Cie SA) hija kumpannija b’responsabbiltà limitata Belġjana, attiva fil-farmaċewtika, kimika, plastik u l-ipproċessar.
(5)  –	Chemische Fabrik Kalk GmbH.
(6)  –	Iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950.
(7)  –	Ir-rikors ippreżentat minn Solvay quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijet tal-Biedem iġib id-data tas-26 ta’ Frar 2010 u huwa marbut mar-rikors ta’ dik l-impriża fil-kawża preżenti.
(8)  –	Ara, f’dan ir-rigward u fuq il-partijiet li ġejjin, il-punti 5 sa 42 tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-17 ta’ Diċembru 2009, Solvay vs Il-Kummissjoni (T-58/01, Ġabra p. II-4781) (iktar ’il quddiem imsejħa wkoll is-“sentenza appellata”, u, b’mod kumplimentari, il-punt 22 tas-sentenza mogħtija mill-Qorti Ġenerali fil-kawża parallela tas-17 ta’ Diċembru 2009, Solvay vs Il-Kummissjoni (T-57/01, Ġabra p. II-4621).
(9)  –	Regolament tal-Kunsill Nru 17, tas-6 ta’ Frar 1962: l-ewwel regolament li jimplementa l-Artikoli 85 u 86 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 3).
(10)  –	Is-soda hija użata fil-fabrikazzjoni tal-ħġieġ (soda densa) kif ukoll fl-industrija kimika u tal-metall (soda ħafifa). Għandha ssir distinzjoni bejn is-soda naturali (soda densa) u s-soda sintetika (soda densa jew ħafifa). Is-soda naturali tinkiseb permezz tat-tħin, purifikazzjoni jew kalċinazzjoni tal-minerali tat-trona. Is-soda sintetika tirriżulta mir-reazzjoni tal-melħ ordinarju u tal-kalċju permezz tal-proċess “ammonijaka – soda” maħluq mill-aħwa Solvay fl-1863.
(11)  –	Minbarra lil Solvay, l-ispezzjonijiet kienu jirrigwardaw ukoll lill-impriżi AKZO, Chemische Fabrik Kalk (CFK), Imperial Chemical Industries (ICI), Matthes & Weber, u Rhône Poulenc. Dawn l-ispezzjonijiet saru abbażi ta’ deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-5 ta’ April 1989 dwar spezzjoni li kellha ssir, li estratt minnha huwa riprodott fil-punt 19 tas-sentenza Solvay vs Il-Kummissjoni (T-57/01, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8).
(12)  –	Rigward l-abbuż ta’ pożizzjoni dominanti kkonstatat mill-Kummissjoni fil-konfront ta’ Solvay, nirreferi għall-konklużjonijiet tiegħi moqrija llum fil-kawża parallela Solvay vs Il-Kummissjoni (C‑109/10 P) li għadha attwalment pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
(13)  –	Ara, f’dan ir-rigward, b’mod partikolari l-punti 23, 27 u 31 tas-sentenza appellata.
(14)  –	Deċiżjoni tal-Kummissjoni 91/298/KEE, tad-19 ta’ Diċembru 1990, dwar proċedura skont l-Artikolu 85 tat-Trattat KEE (IV/33.133-B: Karbonat tas-soda - Solvay, CFK) (ĠU L 152, p. 16) (iktar ’il quddiem l-“ewwel deċiżjoni li imponiet il-multa”). Din id-deċiżjoni kienet waħda biss minn fost erba’ deċiżjonijiet mogħtija fl-istess jum mill-Kummissjoni lil impriżi attivi fis-suq tas-soda. Fost id-deċiżjonijiet l-oħra, waħda kienet ingħatat fil-konfront ta’ Solvay u ICI (Deċiżjoni tal-Kummissjoni 91/297/KEE tad-19 ta’ Diċembru 1990, dwar proċedura skont l-Artikolu 85 tat-Trattat KEE [IV/33.133-A: Karbonat tas-soda - Solvay, ICI, ĠU L 152, p. 1]), oħra fil-konfront ta’ Solvay waħedha (Deċiżjoni tal-Kummissjoni 91/299/KEE tad-19 ta’ Diċembru 1990, dwar proċedura skont l-Artikolu 86 tat-Trattat KEE [IV/33.133-A: Karbonat tas-soda - Solvay, ĠU L 152, p. 21]), u l-aħħar waħda fil-konfront ta’ ICI (Deċiżjoni tal-Kummissjoni 91/300/KEE tad-19 ta’ Diċembru 1990, dwar proċedura skont l-Artikolu 86 tat-Trattat KEE [IV/33.133-D: Karbonat tas-soda - ICI, ĠU L 152, p. 40]).
(15)  –	Rispettivament EUR 3 miljun u ECU 1 miljun dak iż-żmien.
(16)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Ġunju 1995, Solvay vs Il-Kummissjoni (T‑31/91, Ġabra
p. II-1821), ikkonfermata b’sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ April 2000, Il-Kummissjoni vs Solvay (iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2).
(17)  –	Punt 247 tas-sentenza appellata.
(18)  –	Fl-2000, il-Kummissjoni ma kinitx tat sentenza kontra CFK, indubbjament għaliex dik l-impriża kienet waqqfet il-produzzjoni tagħha tas-soda.
(19)  –	Deċiżjoni tal-Kummissjoni 2003/5/KE, tat-13 ta’ Diċembru 2000, dwar proċedura skont l-Artikolu 81 tat-Trattat KE (COMP/33.133 — B: Karbonat tas-soda — Solvay, CFK) (ĠU L 10, p. 1, iktar ’il quddiem imsejħa wkoll id-“deċiżjoni ikkontestata” jew ukoll it-“tieni deċiżjoni li imponiet multa”). F’dak l-istess jum, il-Kummissjoni kienet ukoll tat id-deċiżjoni 2003/6/KE, tat-13 ta’ Diċembru 2000, dwar proċedura skont l-Artikolu 82 tat-Trattat KE (COMP/33.133 — C: Karbonat tas-soda — Solvay) (ĠU L 10, p. 1O) li hija l-oriġini tal-kawża parallela Solvay vs Il-Kummissjoni li tat lok għal rikors ieħor pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑109/10 P).
(20)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali tas-17 ta’ Diċembru 2009, Solvay vs Il-Kummissjoni (T‑58/01, iċċitata iktar’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8). Fl-istess ġurnata, il-Qorti Ġenerali kienet ukoll tat is-sentenza tagħha fil-kawża parallela Solvay vs Il-Kummissjoni (T‑57/01, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 8); din tal-aħħar tifforma s-suġġett ta’ appell fil-kawża Solvay vs Il-Kummissjoni, ukoll pendenti quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja (C‑1 09/10 P).
(21)  –	Iktar ’il quddiem imsejħa wkoll l-“appellanti”.
(22)  –	Regolament tal-Kunsill (KE) 1/2003 tas-16 ta’ Diċembru 2002, fuq l-implementazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 2. p. 205). Dan ir-regolament huwa applikabbli b’effett mill-1 ta’ Mejju 2004, kif anki jirriżulta mit-tieni sentenza tal-Artikolu 45 tiegħu.
(23)  –	Ara l-punti 17 sa 22 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża C‑109/10 P moqrija llum stess.
(24)  –	Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Settembru 2010, Akzo Nobel Chemicals u Akcros Chemicals vs Il-Kummissjoni et (C 550/07 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 92); Ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-2 ta’ Ottubru 2003, Thyssen Stahl vs Il-Kummissjoni (“Thyssen Stahl”, C 194/99 P, Ġabra
p. I 10821, punt 30), u tat-3 ta’ Settembru 2009, Papierfabrik August Koehler vs Il-Kummissjoni (C 322/07 P, C 327/07 P u C 338/07 P, Ġabra
p. I-7191, punt 34).
(25)  –	Il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea kienet ġiet solennement ipproklamata l-ewwel darba f’Nice fis-7 ta’ Diċembru 2000 (ĠU C 364, p. 1), imbagħad, it-tieni darba, fi Strasbourg fit-12 ta’ Diċembru 2007 (ĠU C 303, p. 1 u ĠU 2010, C 83, p. 389).
(26)  –	Punti 7 u 10 tas-sentenza appellata.
(27)  –	Punti 7, 242 u 243 tas-sentenza appellata.
(28)  –	Punt 243 tas-sentenza appellata.
(29)  –	Punt 25 tas-sentenza appellata u l-premessa 70 tad-deċiżjoni kkontestata.
(30)  –	Punti 247 u 248 tas-sentenza appellata.
(31)  –	Punti 40 sa 48 tas-sentenza appellata.
(32)  –	Punti 50 u 51 tas-sentenza appellata.
(33)  –	Punti 48, 49 u 254 tas-sentenza appellata.
(34)  –	Punti 49, 246 u 256 tas-sentenza appellata.
(35)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 68), u tal-1 ta’ Lulju 2010, Knauf Gips vs Il-Kummissjoni (“Knauf Gips”, C-407/08 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 22).
(36)  –	Il-Qorti Ġenerali tirrikonoxxi wkoll l-eżistenza ta’ din l-irregolarità proċedurali fil-punti 245 sa 248 tas-sentenza appellata.
(37)  –	Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 41(2)(b) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali.
(38)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-8 ta’ Lulju 1999, Hercules Chemicals vs Il-Kummissjoni (“Hercules”, C‑51/92 P, Ġabra p. I‑4235, punt 78); tat-2 ta’ Ottubru 2003, Corus UK vs Il-Kummissjoni (“Corus UK”, C‑199/99 P, Ġabra p. I‑11177, punt 128); tal-15 ta’ Ottubru 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij et
vs Il-Kummissjoni (imsejħa “PVC II”, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P sa C‑252/99 P u C‑254/99 P, Ġabra p. I‑8375, punt 315), u Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 104); ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Ġunju 1995, Solvay vs Il-Kummissjoni (T‑30/91, Ġabra p. II‑1775, punt 98) u ICI vs Il-Kummissjoni (T‑36/91, Ġabra p. II‑1847, punt 108).
(39)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja Hercules (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 77), Corus UK (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 127), u PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 317, 322 u 323).
(40)  –	Fil-Kawża C‑109/10 P, it-tielet aggravju huwa ddedikat lid-dokumenti mitlufa tal-fajl, filwaqt li r-raba’ aggravju jirrigwarda d-dokumenti tal-fajl tal-Kummissjoni li setgħu jiġu kkonsultati fil-Qorti Ġenerali (ara, f’dan ir-rigward, il-punti 156 sa 206 tal-konklużjonijiet tiegħi fl-imsemmija kawża moqrija llum stess).
(41)  –	Artikolu 6(2) TUE kif jirriżulta mit-Trattat ta’ Liżbona.
(42)  –	Ara, ex multis, is-sentenza Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 64); f’dak l-istess sens, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-28 ta’ Marzu 2000, Krombach (C‑7/98, Ġabra p. I‑1935, punti 25 u 26); tal-14 ta’ Frar 2008, Varec (C‑450/06, Ġabra p. I‑581, punti 44 u 46), u tat-23 ta’ Diċembru 2009, Spector Photo Group u Van Raemdonck (C‑45/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 43).
(43)  –	Effettivament, dan ma jaqax taħt il-ġurisdizzjoni tagħha: ara s-sentenzi PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 330 u 331), u Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 77 moqri flimkien mal-punt 76).
(44)  –	Sentenza Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 125); ara, f’dan is-sens ukoll, is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Ottubru 2010, Deutsche Telekom vs Il-Kummissjoni (C‑280/08 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 77, 155 u 195), fejn il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li kienu ammissibbli lmenti differenti li kienu jsostnu li l-Qorti Ġenerali kienet adottat kriterji ġuridiċi żbaljati; ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Jannar 2007, Sumitomo Metal Industries u Nippon Steel vs Il-Kummissjoni (“Sumitomo”, C‑403/04 P u C‑405/04 P, Ġabra p. I‑729 punt 40); tal-10 ta’ Lulju 2008, Bertelsmann u Sony Corporation of America vs Impala (“Impala”, C‑413/06 P, Ġabra p. I‑4951, punt 117), u tas-16 ta’ Diċembru 2008, Masdar (UK) vs Il-Kummissjoni (C‑47/07 P, Ġabra p. I‑9761, punt 77).
(45)  –	Punt 257 tas-sentenza appellata.
(46)  –	Punti 263 u 264 tas-sentenza appellata.
(47)  –	Ara, b’mod partikolari, l-ewwel sentenza tal-punt 262 tas-sentenza appellata.
(48)  –	Sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 318 u 324); Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 75), u Knauf Gips (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 23).
(49)  –	Sentenza Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 131).
(50)  –	Sentenzi Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 68), u Knauf Gips (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 22).
(51)  –	Punt 256 tas-sentenza appellata.
(52)  –	Ara b’mod partikolari s-sentenzi PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38), Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35), Corus UK (iċċitata iktar’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38), u Knauf Gips (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35).
(53)  –	Sentenzi PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 318 u 324); Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punti 74, 75 u 131), u Knauf Gips (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punti 23 u 24).
(54)  –	L-ewwel sentenza tal-punt 262 tas-sentenza appellata.
(55)  –	Punt 262 tas-sentenza appellata.
(56)  –	Punti 260 sa 262 tas-sentenza appellata.
(57)  –	Sentenza Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punti 127, 128 u 131).
(58)  –	Punti 262 u 263 tas-sentenza appellata.
(59)  –	Ara wkoll, b’mod kumplimentari, il-punti 170 sa 175 u 177 tal-konklużjonijiet tiegħi fil-Kawża C‑109/10 P moqrija llum stess.
(60)  –	Solvay tirreferi għal dan il-punt kemm fl-appell tagħha kif ukoll fl-udjenza quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja.
(61)  –	Deutsche Solvay Werke.
(62)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-premessa 49 tad-deċiżjoni inkwistjoni.
(63)  –	Huwa interessanti jiġi osservat li l-Kummissjoni nfisha tidher li tissupponi li talinqas uħud mill-“faxxikoli” mitlufa “kien fihom korrispondenza fis-sens tal-Artikolu 11 tar-Regolament Nru 17”, jiġifieri mistoqsijiet magħmulin mill-Kummissjoni lil impriżi differenti u t-tweġibiet għall-mistoqsijiet inkwistjoni (ara l-punt 49 tas-sentenza appellata).
(64)  –	Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 75) u Knauf Gips (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 23), li jipprovdu li jkun biżżejjed li d-dokumenti setgħu “jinfluwenzaw, b’liema mod li jkun, l-evalwazzjonijiet magħmula minn din tal-aħħar fid-deċiżjoni eventwali, tal-inqas fir-rigward tal-gravità u tat-tul tal-aġir li tiegħu hija ġiet ikkritikata, u, għalhekk, il-livell tal-multa”.
(65)  –	Ara l-punt 38 hawn fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(66)  –	Ara b’mod partikolari l-punt 172 tas-sentenza appellata.
(67)  –	Punt 173 tas-sentenza appellata.
(68)  –	Ara, fuq dan il-punt, il-punti 23 sa 49 hawn fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(69)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-25 ta’ Jannar 2007, Dalmine vs Il-Kummissjoni (C‑407/04 P, Ġabra
p. I‑829, punt 44), u tal-10 ta’ Mejju 2007, SGL Carbon vs Il-Kummissjoni (C‑328/05 P, Ġabra
p. I‑3921, punt 71); ara wkoll is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Ġunju 1983, Musique Diffusion française et
vs Il-Kummissjoni (100/80 sa 103/80, Ġabra p. 1825, punt 10); tad-9 ta’ Novembru 1983, Nederlandsche Banden-Industrie-Michelin vs Il-Kummissjoni (“Michelin I”, 322/81, Ġabra p. 3461, punt 7); PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 85), u Impala (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 44, punt 61); f’dan is-sens ukoll, f’oqsma differenti, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ Ottubru 1996, Il-Kummissjoni vs Lisrestal et
(C‑32/95 P, Ġabra p. I‑5373, punt 21); tat-3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑402/05 P u C-415/05 P, Ġabra
p. I‑6351, b’mod partikolari l-punt 348), u tal-1 ta’ Ottubru 2009, Foshan Shunde Yongjian Housewares & Hardware vs Il-Kunsill (C‑141/08 P, Ġabra p. I‑9147, punt 83).
(70)  –	L-Artikolu 27(1) u (2) tar-Regolament Nru 1/2003 huwa issa applikabbli.
(71)  –	Sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 88).
(72)  –	Ara, b’mod partikolari, il-punti 165 u 166 tas-sentenza appellata.
(73)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 245 sa 248 tas-sentenza appellata u l-punti 21 u 24 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(74)  –	Sentenza tal-Qorti Ġenerali Solvay vs Il-Kummissjoni (T‑31/91, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16) u s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Il-Kummissjoni vs Solvay (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2).
(75)  –	Sentenzi tal-Qorti Ġenerali Solvay vs Il-Kummissjoni (T‑30/91, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, b’mod partikolari l-punti 99, 103 u 104) u ICI vs Il-Kummissjoni (T‑36/91, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, b’mod partikolari l-punti 103, 113 u 118). Dawn is-sentenzi kienu ngħataw fl-istess jum li fih ingħatat is-sentenza fil-Kawża T‑31/91 (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 16) li annullat id-Deċiżjoni 91/298 minħabba difett ta’ awtentikazzjoni.
(76)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-pubblikazzjoni li tinsab fit-Tnax-il Rapport fuq il-politika ta’ kompetizzjoni tal-Kummissjoni (1982), p. 40 u 41 (u li estratti minnu huma ċċitati fil-punt 244 tas-sentenza appellata).
(77)  –	Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tad-29 ta’ Ġunju 1995, ICI vs Il-Kummissjoni (T‑37/91, Ġabra p. II‑1901, punti 61 sa 66 u 73) li twarrab ksur tad-drittijiet tad-difiża.
(78)  –	Ara, minn naħa, is-sentenza Hercules mogħtija fl-1999 (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 75 u 76) u, minn naħa oħra, l-obbligu unilaterali li assumiet il-Kummissjoni fir-rigward ta’ aċċess għall-fajl (“Avviż tal-Kummissjoni dwar ir-regoli interni tal-proċedura li tipproċessa t-talbiet għall-aċċess għall-fajl f’każi skont l-Artikoli 85 u 86 tat-Trattat KE, l-Artikoli 65 u 66 tat-Trattat KEFA u tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4064/89”, ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 1, p. 136).
(79)  –	Punti 24, 167, 171 tas-sentenza appellata.
(80)  –	Punti 7, 242 u 243 tas-sentenza appellata.
(81)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 23 sa 48 hawn fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(82)  –	Ara fuq dan is-suġġett il-punt 28 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(83)  –	Sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 179). Rigward l-applikazzjoni ta’ dan il-prinċipju speċifikament għal proċeduri quddiem il-qrati, ara, ukoll, is-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-17 ta’ Diċembru 1998, Baustahlgewebe vs Il-Kummissjoni (“Baustahlgewebe”, C‑185/95 P, Ġabra p. I‑8417, punt 21); Thyssen Stahl (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24, punt 154); Sumitomo (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 44, punt 115), u tas-16 ta’ Lulju 2009, Der Grüne Punkt - Duales System Deutschland vs Il-Kummissjoni (“Der Grüne Punkt”, C‑385/07 P, Ġabra
p. I‑6155, punti 177 sa 179); u rigward l-applikazzjoni tal-istess prinċipju għal proċedura amministrattiva, ara s-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Settembru 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied vs Il-Kummissjoni (“FEG”, C‑105/04 P, Ġabra p. I‑8725, punti 35 sa 52), u tal-21 ta’ Settembru 2006, Technische Unie vs Il-Kummissjoni (“Technische Unie”, C‑113/04 P, Ġabra p. I‑8831, punti 40 sa 57).
(84)  –	Ara, f’dan is-sens ukoll, is-sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 176 sa 178); fis-sentenza Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 176 sa 196), il-Qorti tal-Ġustizzja kienet ivverifikat ukoll in-natura raġonevoli tat-tul tal-proċedura, anki jekk ma seta’ jiġi kkonstatat ebda effett fuq ir-riżultat tal-kawża.
(85)  –	Sentenzi Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 29); PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 187); Thyssen Stahl (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24, punt 155); Sumitomo (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 44, punt 116), u Der Grüne Punkt, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 181).
(86)  –	Sentenzi Thyssen Stahl (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24, punt 156); Sumitomo (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 44, punt 117), u Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 182). Ara wkoll is-sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 188).
(87)  –	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 184), u wkoll is-sentenżi iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83 FEG (b’mod partikolari l-punti 37, 38 u 40) u Technische Unie (b’mod partikolari l-punti 42, 43 u 45).
(88)  –	Mingħajr preġudizzju għall-kwistjoni dwar il-konsegwenzi li għandhom jinstiltu minn tali difett proċedurali; ara, fuq dan is-suġġett, il-punti 91 sa 124 u 164 sa 197 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(89)  –	Il-Qorti tal-Ġustizzja ma esprimietx ruħha b’mod ċar fuq dan il-punt fis-sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punti 229 u 230), iżda l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ma tħalli lok għal ebda dubju fuq ir-rilevanza ta’ evalwazzjoni globali tat-tul tal-proċedura. Ara, f’dan ir-rigward, b’mod partikolari s-sentenza Eckle tal-15 ta’ Lulju 1982, serje A nru 51: il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tirreferi għat-tul totali tal-proċeduri ġudizzjarji (§§ 79, 80) u tiċċara li t-tul “ikopri t-total tal-proċedura inkwistjoni, inkluż ukoll l-istanza tal-appell” (§ 76). Is-sentenza Gorou (nru 2) tal-20 ta’ Marzu 2009 [GC] issib li hemm ksur tal-Artikolu 6(1) KEDB “minħabba t-tul tal-proċedura fit-totalità kollu tagħha” (§ 46). Ara, f’dan l-istess sens, is-sentenza Kakamoukas et tal-15 ta’ Frar 2008 [GC] li tirrigwarda “il-kalkolu tat-tul totali tal-proċeduri f’kawżi ġudizzjarji” (§ 32).
(90)  –	Ara, fuq dan il-punt, ir-riassunt kronoloġiku li jinsab fil-punt 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(91)  –	It-tul totali tal-proċedura magħrufa bħala “PVC” kien madankollu simili ferm għal dak ta’ dan il-każ, peress li l-ewwel verifiki mill-Kummissjoni kienu saru f’Ottubru 1983 (ara s-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-20 ta’ April 1999, Limburgse Vinyl Maatschappij et
vs Il-Kummissjoni, T‑305/94 sa T‑307/94, T‑313/94 sa T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 u T‑335/94, Ġabra p. II‑931) u li l-aħħar sentenza li ngħatat f’dik il-proċedura (sentenza PVC II, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38) kienet ingħatat f’Ottubru 2002.
(92)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Settembru 2008, FIAMM u FIAMM Technologies vs Il-Kunsill u Il-Kummissjoni (C‑120/06 P u C‑121/06 P, Ġabra p. I‑6513, punt 96); tas-16 ta’ Lulju 2009, Il-Kummissjoni vs Schneider Electric (C‑440/07 P, Ġabra p. I‑6413, punt 135); tal-20 ta’ Mejju 2010, Gogos vs Il-Kummissjoni (C‑583/08 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 30), u tas-16 ta’ Diċembru 2010, AceaElectrabel vs Il-Kummissjoni (C‑480/09 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 77).
(93)  –	Għalkemm dan id-dibattitu twettaq ukoll f’partijiet oħra mill-ewwel aggravju, jiena ser neżamina l-argumenti skambjati fuq dan il-punt esklużivament f’din it-tielet parti tal-ewwel aggravju.
(94)  –	Punt 113 tas-sentenza appellata; ara wkoll il-punti 120 sa 122 tal-imsemmija sentenza.
(95)  –	Sentenzi Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 49), u Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 193); ara b’mod partikolari fuq ir-rabta mad-drittijiet tad-difiża, is-sentenzi FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, b’mod partikolari l-punti 42, 43 u 60 sa 62), u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, b’mod partikolari l-punti 47, 48 u 69 sa 71).
(96)  –	Spjegazzjonijiet dwar il-Karta tad-Drittijiet Fundamentali (ĠU 2007, C 303, p. 17), ara b’mod partikolari l-ispjegazzjoni tal-Artikolu 47(2) (p. 30).
(97)  –	Fis-sentenza Kudla tas-26 ta’ Ottubru 2000, Ġabra tas-sentenzi u d-deċiżjonijiet, 2000‑XI, § 154, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem [GC] tammetti li “għalissa ma teżistix, fl-ordni ġuridiku tal-Istati Kontraenti, sistema predominanti għal azzjonijiet li jippermettu denunzji ta’ tul eċċessiv tal-proċeduri”; ara wkoll QEDB, is-sentenza Simaldone tal-31 ta’ Marzu 2009, Rikors Nru 22644/03, § 78. Studju komparattiv kien ġie ppubblikat fl-2006 fil-kuntest tal-Kunsill tal-Ewropa mill-Kummissjoni Ewropea għad-demokrazija bil-liġi (Il-Kummissjoni ta’ Venezia) (Studju Nru 316/2004, aċċessibbli fuq is-sit Internet ta’ dik il-Kummissjoni fuq l-indirizz: http://www.venice.coe.int/docs/2006/CDL-AD(2006)036rev-f.pdf, ikkonsultat l-aħħar darba fis-26 ta’ Jannar 2011). Fuq l-approċċi differenti fi ħdan l-Unjoni, ara wkoll il-konklużjonjiet tal-Avukat Ġenerali Léger tat-3 ta’ Frar 1998 fil-kawża Baustahlgewebe (iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 52 u 53).
(98)  –	QEDB, is-sentenzi Eckle (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 89, § 94) u Ommer (nru 1), tat-13 ta’ Novembru 2008, Rikors Nru 10597/03, § 68; ara wkoll QEBD, Digriet Sprotte, tas-17 ta’ Novembru 2005, Rikors Nru 72438/01.
(99)  –	QEDB, is-sentenzi Dželili, tal-10 ta’ Novembru 2005, Rikors Nru 65745/01, § 103; Ohlen, tal-24 ta’ Frar 2005, Rikors Nru 63214/00, §§ 29 u 30, u Ommer (nru 1) (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 98, § 68); Digriet Menelaou, tat-12 ta’ Ġunju 2008, Rikors Nru 32071/04; ara, f’dan l-istess sens, iktar qabel, is-sentenza Eckle (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 89, § 67), li tammetti, bħala regola ġenerali f’kull każ, tnaqqis ta’ piena bħala kanċellament. Ara wkoll il-punti 119 sa 123 tal-istudju nru 316/2004 tal-Kummissjoni ta’ Venezia (iċċitat iktar’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 97).
(100)  –	QEDB, is-sentenza Eckle (Artikolu 50), tal-21 ta’ Ġunju 1983, serje A, nru 65, § 24.
(101)  –	QEDB, is-sentenza Jussila tat-23 ta’ Novembru 2006, [GC] Rikors Nru 73053/01, § 43.
(102)  –	Ara, f’dan is-sens ukoll, l-Artikolu 41 tal-KEDB [li jinvoka l-“kanċellament” ta’ dawk il-konsegwenzi].
(103)  –	L-importanza tal-effikaċja tat-twettiq tal-Artikoli 101 TFUE u 102 TFUE (qabel Artikoli 81 KE u 82 KE) ġiet enfasizzata riċentement ukoll, pereżempju, fis-sentenzi tal-11 ta’ Ġunju 2009, X BV (C‑429/07, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punti 33 sa 35), u tas-7 ta’ Diċembru 2010, VEBIC (C‑439/08, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, b’mod partikolari l-punti 59 u 61).
(104)  –	Sentenza Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 194). Ara, f’dan is-sens ukoll, għal dak li jirrigwarda l-proċedura kriminali b’mod ġenerali, il-punti 228 sa 232 tal-istudju tal-Kummissjoni ta’ Venezia (iċċitat iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 97); fil-punt 241, il-Kummissjoni ta’ Venezia issostni li l-ħelsien u l-abbandun tal-prosekuzzjoni għandhom ikunu miżuri eċċezzjonali.
(105)  –	Sentenza Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 194).
(106)  –	Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot tal-31 ta’ Marzu 2009 fil-kawża Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 305 u 306); il-Qorti tal-Ġustizzja tirreferi espressament għal din l-analiżi fil-punt 194 tas-sentenza li hija tat f’din il-kawża.
(107)  –	Ara l-punt 88 iktar ’il fuq u l-ġurisprudenza ċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 92 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(108)  –	Punti 114 sa 116 tas-sentenza appellata.
(109)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-7 ta’ Ġunju 2007, Wunenburger vs Il-Kummissjoni (C‑362/05 P, Ġabra
p. I‑4333, punt 80), u Gogos vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 92, punt 35).
(110)  –	Sentenzi Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punti 47 sa 49); Wunenberger vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 109, punt 66); Sumitomo (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 44, punt 38), u Il-Kummissjoni vs Schneider Electric (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 92, punt 103).
(111)  –	Hemm approċċ analogu li diġà jsostni s-sentenzi FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 45 sa 49) u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 50 sa 54), fejn jirriżulta li l-Qorti Ġenerali għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-effett fuq l-kapaċità tad-difiża tal-impriża kkonċernata li tiddefendi ruħha matul il-fażijiet kollha tal-proċedura amministrattiva.
(112)  –	Punti 115 u 116 tas-sentenza appellata.
(113)  –	Punti 118 sa 121 tas-sentenza appellata (il-fatt li hija kwistjoni tal-proċedura anteċedenti quddiem il-Qorti, dwar id-Deċiżjoni 91/298, jirriżulta b’mod partikolarment ċar mill-punt introduttiv, il-punt 118).
(114)  –	Ara, f’dan ir-rigward, l-Artikolu 256 TFUE; l-ewwel sentenza tal-Artikolu 58 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja, u l-ewwel sentenza tal-Artikolu 112(1) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, u s-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja Aalborg Portland (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 50); tal-25 ta’ Ottubru 2007, Komninou et
vs Il-Kummissjoni (C‑167/06 P, Ġabra p. I‑141*, punt 41)_u tas-17 ta’ Ġunju 2010, Lafarge vs Il-Kummissjoni (C‑413/08 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, punt 16).
(115)  –	Fir-rigward tal-Artikolu 6 tal-KEDB u l-Artikolu 6(1) TUE, ara wkoll il-punt 28 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(116)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-18 ta’ Jannar 2007, PKK u KNK vs Il-Kunsill (C‑229/05 P, Ġabra p. I‑439, punt 37); tat-22 ta’ Novembru 2007, Sniace vs Il-Kummissjoni (C‑260/05 P, Ġabra p. I‑10005, punt 37), u Lafarge vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 114, punt 17).
(117)  –	Ara, fl-oriġinal: “Ir-rikorrenti tqis li d-dewmien manifest lil hinn mit-terminu raġonevoli fil-proċedura inkwistjoni […] ma jistax ħlief iwassal għall-annullament totali tad-deċiżjoni appellata” (punt 89 tar-rikors fl-ewwel istanza, iċċitat fil-punt 47 tal-appell ta’ Solvay).
(118)  –	Il-punt 209 tar-rikors ippreżentat fl-ewwel istanza (li minnu Solvay tiċċita silta fil-punt 49 tal-appell) jipprovdi kif ġej: “[S]i, par impossible, le Tribunal devait rejeter l’ensemble des moyens d’annulation développés par la requérante, la requérante invite le Tribunal à prendre en compte … l’ensemble des considérations présentées dans la présente requête au titre des moyens d’annulation dans son appréciation de la nécessité d’infliger une amende à la requérante et du montant de celle-ci …”
(119)  –	Ara il-punti 21 sa 24 iktar ’il fuq tal-konklużjonijiet preżenti.
(120)  –	Punt 49 tas-sentenza appellata.
(121)  –	Punti 296 sa 303 tas-sentenza appellata.
(122)  –	Ara l-punti 21 u 65 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(123)  –	Ara il-punti 54 sa 70 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(124)  –	Ara l-punt 80 iktar ’il fuq u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 85 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(125)  –	Sentenza Il-Kummissjoni vs Solvay tas-6 ta’ April 2000 (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2).
(126)  –	Ara, f’dan ir-rigward, ir-riassunt kronoloġiku li hemm fil-punt 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(127)  –	Kif sostniet ġustament Solvay fl-ewwel istanza (ara l-punt 93 tas-sentenza appellata). Fis-sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, b’mod partikolari l-punti 204 u 205), il-Qorti tal-Ġustizzja ma esprimietx ruħha fuq din il-kwistjoni għaliex l-appellanti ma kinitx invokat aggravju f’dan is-sens.
(128)  –	F’April 2000, il-Qorti tal-Ġustizzja tat is-sentenza tagħha fil-kawża Il-Kummissjoni vs Solvay (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 2).
(129)  –	Ara l-punt 81 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(130)  –	Ara, fir-rigward tat-tul tal-proċedura fl-ewwel istanza quddiem il-Qorti Ġenerali fil-Kawża T‑58/01 u tal-evalwazzjoni globali tat-tul tal-proċedura, il-punti 176 sa 189 iktar ’l isfel ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(131)  –	Ara l-punti 92 sa106 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(132)  –	Sentenzi FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 56 sa 60), u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 64, 67 u 69).
(133)  –	Sentenzi Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 69), u FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 56).
(134)  –	Sentenzi FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna83, punti 57 u 58), u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 64 sa 69).
(135)  –	Ara l-punti 21 u 31 sa 49 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(136)  –	Punt 49 tas-sentenza appellata.
(137)  –	Ara, fuq dan il-punt, taħt parti IV (punti 15 sa 163 ta’ dawn il-konklużjonijiet).
(138)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-punt 135 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(139)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 139 sa 163 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(140)  –	Sentenza Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 48, 141 u 142).
(141)  –	Sentenza Der Grüne Punkt (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 195).
(142)  –	Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-1 ta’ Ġunju 1999, Eco Swiss (C‑126/97, Ġabra p.I‑3055, punt 36), u tal-20 ta’ Settembru 2001, Courage u Crehan (C‑453/99, Ġabra p. I‑6297, punt 20).
(143)  –	Ara l-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 103.
(144)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Sharpston tal-10 ta’ Frar 2011 fil-kawża pendenti KME Germany et vs Il-Kummissjoni (C‑272/09 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, b’mod partikolari l-punt 64); il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Bot tas-26 ta’ Ottubru 2010 fil-kawżi ArcelorMittal Luxembourg vs Il-Kummissjoni et
(C‑201/09 P u C‑216/09 P, li għadhom ma ġewx ippubblikati fil-Ġabra, b’mod partikolari l-punt 41) u ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni (C‑352/09 P, li għadha ma ġietx ippubblikata fil-Ġabra, b’mod partikolari l-punt 49), u wkoll il-konklużjonijiet tiegħi stess tat-3 ta’ Lulju 2007 fil-kawża ETI et
(C‑280/06, Ġabra p. I‑10893, punt 71) u tat-23 ta’ April 2009 fil-kawża Akzo Nobel et
(iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 86, punt 39); ara, diġà iktar qabel, f’dan l-istess sens, il-konklużjonijiet tiegħi tat-8 ta’ Settembru 2005 fil-kawża FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 108), u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 100).
(145)  –	Sentenza Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, b’mod partikolari l-punt 48). Nosserva fuq dan il-punt li l-Kummissjoni nfisha tidher tammetti l-possibbiltà ta’ tnaqqis fil-multa meta jiġi konkluż li l-proċedura amministrattiva tkun twalet iżżejjed (ara, f’dan ir-rigward, is-sentenzi FEG u Technische Unie, iċċitati iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 9 rispettivament).
(146)  –	Ara, f’dan ir-rigward, il-punti 104 u 105 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(147)  –	Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 141).
(148)  –	Sentenza Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 48 u 142).
(149)  –	Iktar ’il quddiem, l-Artikolu 31 tar-Regolament Nru 1/2003.
(150)  –	Ara l-punt 80 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(151)  –	Ara, b’mod partikolari, il-punti 81 sa 84 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(152)  –	Ara, f’dan ir-rigward, ir-riassunt krolonoġiku fil-punt 11 ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(153)  –	Ara l-punti 147 sa 151 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(154)  –	Billi l-Franċiż kien il-lingwa oriġinali tal-proċedura, l-osservazzjonijiet tal-partijiet kollha fil-kawża huma f’dik il-lingwa li fiha ngħatat is-sentenza appellata. Ma kienx hemmx ħtieġa ta’ traduzzjoni ħlief fil-mument li ġie ppreżentat ir-rikors, għall-finijiet tal-pubblikazzjoni tal- Ġurnal Uffiċjali tal-Komunitaijiet Ewropej
(ara l-Artikolu 24(6) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali). Il-bżonn tat-traduzzjoni fi tmiem il-proċedura tal-ewwel istanza għall-finijiet tal-pubblikazzjoni tas-sentenza appellata ma żammx lill-Qorti Ġenerali milli tagħti s-sentenza fil-lingwa tal-proċedura u li tinnotifikaha wara li ngħatat.
(155)  –	Punti 40 sa 50 tas-sentenza appellata.
(156)  –	Fid-19 ta’ Diċembru 2003, il-Qorti Ġenerali stiednet lill-Kummissjoni tippreżenta lista enumerata ddettaljata tad-dokumenti kollha li hemm fil-fajl; fl-14 ta’ April 2005, Solvay ikkonsultat fir-Reġistru tal-Qorti Ġenerali d-dokumenti fil-fajl ikkomunikati lill-Qorti Ġenerali mill-Kummissjoni (punti 40 u 50 tas-sentenza appellata). Jekk wieħed jieħu inkunsiderazzjoni ż-żmien li laħaq iddekorra sakemm, fis-17 ta’ Novembru 2005, il-Kummissjoni ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fuq l-utilità tad-dokumenti għad-difiża ta’ Solvay, iż-żmien li laħaq għadda kien ta’ kważi sentejn.
(157)  –	Il-Kummissjoni ppreżentat l-osservazzjonijiet tagħha fis-17 ta’ Novembru 2005, filwaqt li l-proċedura orali nfetħet f’Mejju 2008 (punti 51 u 55 tas-sentenza appellata).
(158)  –	Bħala paragun, fil-Baustahlgewebe, fejn ħdax-il kawża konnessi kienu ngħaqdu mill-Qorti Ġenerali għall-finijiet tal-proċedura orali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat ksur tal-prinċipju ta’ tul raġonevoli għaliex, fil-proċedura fl-ewwel istanza, kienu laħqu għaddew tnejn u tletin xahar bejn l-għeluq tal-proċeduri bil-miktub u l-ordni tal-ftuħ tal-proċeduri orali, u wkoll tul ta’ tnejn u għoxrin xahar bejn l-għeluq tal-proċedura orali u l-għoti tas-sentenza (sentenza Baustahlgewebe, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 45 u 46).
(159)  –	Ara, f’dan is-sens, il-konklużjonijiet tiegħi tal-4 ta’ Marzu 2010 fil-kawża Gogos vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 92, punt 88).
(160)  –	QEDB, is-sentenza Pedersen u Baadsgaard tas-17 ta’ Diċembru 2004, [GC] Ġabra tas-sentenzi u tad-deċiżjonijiet 2004-XI, § 44; fl-istess sens, ara preċedentement, is-sentenzi Ringeisen tas-16 ta’ Lulju 1971, serje A n °13, § 110, u Hozee tal-22 ta’ Mejju 1998, Ġabra tas-sentenzi u tad-deċiżjonijiet 1998-III, § 43.
(161)  –	Sentenza PVC II (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 38, punt 182); ara, iktar ġeneralment, il-konklużjonijiet tat-8 ta’ Diċembru 2005 fil-kawżi FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 108 sa 112) u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 100 sa 104).
(162)  –	QEDB, is-sentenzi König tat-28 ta’ Ġunju 1978, Rikors Nru 6232/73, serje A nru 27, § 98, u Eckle, iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 89, § 76.
(163)  –	It-terminu ta’ preskrizzjoni huwa ta’ ħames snin u jibda jiddekorri mill-ġurnata li fiha jispiċċa l-ksur. Jiġi interrott b’kull att tal-investigazzjoni jew tal-prosekuzzjoni tal-ksur. Il-preskrizzjoni tiġi kompjuta iktar tard mal-iskadenza ta’ terminu li huwa d-doppju tat-terminu oriġinali jekk matul dak il-perijodu l-Kummissjoni timponi multa jew penali. Il-preskrizzjoni tal-prosekuzzjoni hija madankollu sospiża sakemm id-deċiżjoni tal-Kummissjoni tkun suġġett ta’ proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni. Ara, għal iktar dettalji, l-Artikoli 1 u 3 tar-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 2988/74, tas-26 ta’ Novembru 1974, li jikkonċerna l-perjodi ta’ limitazzjoni [preskrizzjoni] fil-proċedimenti u l-infurzar tas-sanzjonijiet taħt ir-regoli tal-Komunità Ekonomika Ewropea dwar it-trasport u l-kompetizzjoni (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 7, Vol. 1, p. 61), u għall-futur l-Artikolu 25 tar-Regolament Nru 1/2003. L-Avukat Ġenerali Bot indirizza diversi kwistjonijiet marbuta mal-preskrizzjoni u s-sospensjoni possibbli tagħha fil-proċeduri quddiem il-Qorti fil-konklużjonijiet tiegħu fil-kawżi ArcelorMittal Luxembourg vs Il-Kummissjoni et
(iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 144, b’mod partikolari l-punti 66 sa 81 u 245 sa 251) u ThyssenKrupp Nirosta vs Il-Kummissjoni (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 144, b’mod partikolari l-punti 177 sa 212).
(164)  –	Ara l-konklużjonijiet tiegħi tat-8 ta’ Diċembru 2005 fil-kawżi FEG (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 111) u Technische Unie (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punt 103).
(165)  –	Sentenza Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 48 u 142).
(166)  –	Sentenza Baustahlgewebe (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 83, punti 141 u 142).
(167)  –	QEDB, is-sentenzi Dželili (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 99, § 103) u Ommer (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 98, § 50).
(168)  –	Ara l-punti 147 sa 151 u l-punt 179 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(169)  –	Ara l-punti 180 sa 184 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(170)  –	Ara l-punti 186 u 187 iktar ’il fuq ta’ dawn il-konklużjonijiet.
(171)  –	Ara, f’dan is-sens, QEBD, is-sentenza Eckle (Artikolu 50) (iċċitata iktar ’il fuq fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 100, § 24).
(172)  –	Premessa 62 tad-deċiżjoni kkontestata. Il-Qorti Ġenerali kkonfermat in-natura “gravi” kkonstatata mill-Kummissjoni tal-parteċipazzjoni ta’ Solvay fl-akkordju (punti 276 u 286 tas-sentenza appellata). Fl-appell tagħha, Solvay ma kkontestatx din il-parti tas-sentenza appellata.
(173)  –	Ara, f’dan ir-rigward, hawn taħt b’mod partikolari, il-punti 135 u 163 ta’ dawn il-konklużjonijiet.