Edizzjoni Provviżorja
KONKLUŻJONIJIET TAL‑AVUKAT ĠENERALI
CAMPOS SÁNCHEZ‑BORDONA
ippreżentati fis‑26 ta’ Frar 2026 (1)
Kawża C‑147/25
“Inter Rao Lietuva” AB
vs
Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mil-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja))
“Talba għal deċiżjoni preliminari — Politika estera u ta’ sigurtà komuni — Regolament (UE) Nru 269/2014 — Artikolu 2 — Deċiżjoni 2014/145/PESK — Artikolu 2 — Miżuri restrittivi adottati fir-rigward tas-sitwazzjoni fl-Ukraina — Miżura nazzjonali li tipprevedi l-iffriżar tal-fondi u riżorsi ekonomiċi ta’ persuna assoċjata ma’ persuni ssanzjonati mill-Unjoni — Portata tal-istħarriġ ġudizzjarju — Livell ta’ prova tar-rabta mal-persuni ssanzjonati”
1.        Fl‑2022, l-awtoritajiet Litwani stabbilixxew “Lista ta’ persuni fiżiċi u ġuridiċi marbuta ma’ entitajiet suġġetti għal sanzjonijiet internazzjonali”. Fil-lista kien indikat li l-assi ta’ Inter Rao Lietuva AB (2) kienu ġew iffriżati minħabba r-rabtiet ta’ din il-kumpannija ma’ persuni li huma s-suġġett tal-miżuri restrittivi adottati fid-Deċiżjoni 2014/145/PESK (3) u fir-Regolament (UE) Nru 269/2014 (4).
2.        Qabel ma tiddeċiedi dwar ir-rikors ippreżentat minn Inter Rao kontra l-inklużjoni tagħha fil-lista, il-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja) għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja talba għal deċiżjoni preliminari li fiha tesponi d-dubji tagħha dwar l-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Unjoni applikabbli.
3.        Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tippreċiża jekk il-ġurisprudenza tagħha fir-rigward tal-listi (ta’ persuni u ta’ entitajiet suġġetti għal miżuri restrittivi) stabbiliti mill-Unjoni hijiex applikabbli, u sa fejn, għal-listi li jistgħu jistabbilixxu l-Istati Membri fl-implimentazzjoni ta’ dawn il-miżuri restrittivi.
I.      Il-kuntest ġuridiku
A.      Id-dritt tal-Unjoni
1.      Id-Deċiżjoni 2014/145
4.        L-Artikolu 2 jipprovdi:
“1.      Il-fondi u r-riżorsi ekonomiċi kollha li jappartjenu lil, jew huma proprjetà ta’, jew huma miżmuma jew ikkontrollati minn:
(a)      persuni fiżiċi responsabbli għal, li jappoġġaw jew li jimplimentaw azzjonijiet jew politiki li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukrajna, jew l-istabbiltà jew is-sigurtà fl-Ukrajna, jew li jostakolaw il-ħidma ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali fl-Ukrajna;
(b)      persuni ġuridiċi, entitajiet jew korpi li jappoġġaw b’mod materjali jew finanzjarju, azzjonijiet li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukrajna;
(c)      persuni ġuridiċi, entitajiet jew korpi fil-Krimea jew Sevastopol li s-sjieda tagħhom tkun ġiet trasferita b’mod li jmur kontra l-liġi tal-Ukrajna, jew persuni ġuridiċi, entitajiet jew korpi li jkunu bbenefikaw minn dan it-trasferiment;
(d)      persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi li jappoġġaw, b’mod materjali jew finanzjarju, jew li jibbenefikaw minn persuni Russi li jieħdu d-deċiżjonijiet responsabbli għall-annessjoni tal-Krimea jew għad-destabbilizzazzjoni tal-Ukrajna;
(e)      persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi li jwettqu tranżazzjonijiet mal-gruppi separatisti fir-reġjun ta’
Donbass tal-Ukrajna;
(f)      persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi li jappoġġaw, b’mod materjali jew finanzjarju, jew li jibbenefikaw mill-Gvern tal-Federazzjoni Russa, li huwa responsabbli għall-annessjoni tal-Krimea u għad-destabbilizzazzjoni tal-Ukrajna; jew
(g)      negozjanti ewlenin jew persuni ġuridiċi, entitajiet jew korpi involuti fis-setturi ekonomiċi li jipprovdu sors sostanzjali ta’ dħul lill-Gvern tal-Federazzjoni Russa, li hija responsabbli għall-annessjoni tal-Krimea u għad-destabbilizzazzjoni tal-Ukrajna,
u persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi assoċjati magħhom, kif elenkat fl-Anness, għandhom jiġu ffriżati.
2.      L-ebda fond jew riżorsa ekonomika ma għandha ssir disponibbli, direttament jew indirettament, lil jew għal benefiċċju ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi elenkati fl-Anness.
[...]”.
5.        L-Artikolu 3 jistabbilixxi:
“1.      Il-Kunsill, filwaqt li jaġixxi b’mod unanimu fuq proposta minn Stat Membru jew mir-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta’ Sigurtà, għandu jiddeċiedi li jistabbilixxi u jemenda l-lista fl-Anness.
2.      Il-Kunsill għandu jikkomunika d-deċiżjoni msemmija fil-paragrafu 1, inklużi r-raġunijiet għall-elenkar, lill-persuna fiżika jew ġuridika_entità jew korp kkonċernati, jew direttament, jekk l-indirizz ikun magħruf, jew permezz tal-pubblikazzjoni ta’ notifika, li tipprovdi lil tali persuna, entità jew korp bl-opportunità li jippreżentaw osservazzjonijiet.
3.      Fejn jiġu ppreżentati osservazzjonijiet, jew provi sostanzjali ġodda, il-Kunsill għandu jirrevedi d-deċiżjoni msemmija fil-paragrafu 1 u jinforma lill-persuna, entità jew korp kkonċernati kif meħtieġ”.
6.        L-Artikolu 4(1) jaqra:
“L-Anness għandu jinkludi r-raġunijiet għall-elenkar tal-persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi imsemmijin fl-Artikolu 1(1) u 2(1)”.
2.      Ir-Regolament Nru 269/2014
7.        L-Artikolu 2 jipprevedi:
“1.      Il-fondi u r-riżorsi ekonomiċi kollha li jappartjenu, li huma l-proprjetà, jew li huma fil-pussess jew taħt il-kontroll ta’ xi persuni fiżiċi, jew persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi assoċjati magħhom kif elenkati fl-Anness I jiġu ffriżati.
2.      L-ebda fond jew riżorsa ekonomika ma għandhom jitqiegħdu għad-dispożizzjoni, direttament jew indirettament, jew għall-beneficċju ta’ persuni fiżiċi jew persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi assoċjati magħhom kif elenkati fl-Anness I”.
8.        L-Artikolu 3(1) jippreċiża li l-Anness I għandu jinkludi l-persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi msemmija fil-paragrafu 1, kif ukoll il-persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi assoċjati magħhom. Skont il-paragrafu 2 tiegħu, l-Anness I għandu jinkludi r-raġunijiet għall-inklużjoni fil-lista tal-persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi kkonċernati.
9.        L-Artikolu 14 jipprovdi:
“1.      Fejn il-Kunsill jiddeċiedi li jagħmel persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp soġġetta għall-miżuri msemmija fl-Artikolu 2, għandu jemenda l-Anness I skont dan.
2.      Il-Kunsill għandu jikkommunika d-deċiżjoni tiegħu, inkluż ir-raġunijiet għall-elenkar, lill-persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp msemmija fil-paragrafu 1, sew direttament, jekk l-indirizz hu magħruf, jew permezz tal-pubblikazzjoni ta’ avviż, billi l-persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp jingħataw opportunià li jressqu l-osservazzjonijiet.
3.      Fejn jitressqu osservazzjonijiet, jew tiġi ppreżentata evidenza sostanzjali ġdida, il-Kunsill għandu jagħmel rieżami tad-deċiżjonijiet tiegħu u jinforma b’dan lill-persuna fiżika jew ġuridika, entità jew korp.
4.      Il-lista fl-Anness I għandha tiġi rieżaminata f’intervalli regolari u għallanqas kull 12-il xahar”.
10.      L-Artikolu 17 jaqra:
“Dan ir-Regolament japplika:
[...]
(d)      għal kwalunkwe persuna ġuridika, entità jew korp, ġewwa jew barra mit-territorju tal-Unjoni, li jkunu inkorporati jew kostitwiti taħt il-liġi ta’ Stat Membru;
(e)      għal kwalunkwe persuna ġuridika, entità jew korp fir-rigward ta’ kull negozju li jsir kompletament jew parzjalment fl-Unjoni”.
B.      Id-dritt Litwan
1.      Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymas n.º IX-2160 (5)
11.      L-Artikolu 12, fil-verżjoni li daħlet fis-seħħ fis‑27 ta’ April 2022, kien jipprovdi li s-sorveljanza tal-applikazzjoni tas-sanzjonijiet finanzjarji internazzjonali kienet kompetenza, b’mod partikolari, tal-Finansinių nusikaltimų tyrimo tarnyba prie Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerijos (id-Dipartiment għall-Investigazzjoni ta’ Reati Finanzjarji tal-Ministeru għall-Intern tar-Repubblika tal-Litwanja) (6).
12.      Il-paragrafu 3 ta’ dan l-istess artikolu kien jipprevedi li l-FNTT jikkoordina, jissorvelja u jiżgura l-applikazzjoni tas-sanzjonijiet finanzjarji (restrizzjonijiet għad-dispożizzjoni ta’ fondi u riżorsi ekonomiċi) fir-Repubblika tal-Litwanja.
2.      Lietuvos Respublikos tarptautinių sankcijų įstatymas (7)
13.      Il-Liġi Nru IX‑2160 kienet issostitwita bil-Liġi dwar is-Sanzjonijiet Internazzjonali, kif jidher mil-Lietuvos Respublikos ekonominių ir kitų tarptautinių sankcijų įgyvendinimo įstatymo n.º IX‑2160 pakeitimo įstatymas n.º XIV‑1020 (8).
14.      L-Artikolu 4(4), li daħal fis-seħħ fis‑17 ta’ Mejju 2022, jistabbilixxi li l-informazzjoni dwar id-deċiżjonijiet adottati fir-rigward tal-entitajiet issanzjonati minħabba r-rabta tagħhom ma’ entitajiet inklużi fil-listi ta’ persuni ssanzjonati għandha tiġi pprovduta mill-FNTT lill-persuni fiżiċi u ġuridiċi, lill-operaturi tar-reġistri pubbliċi u lill-operaturi tas-sistemi ta’ informazzjoni tal-Istat li japplikaw dawn is-sanzjonijiet.
15.      L-Artikolu 11 jistabbilixxi:
“1.      Fl-applikazzjoni ta’ sanzjonijiet internazzjonali fil-qasam tal-kompetenza tagħhom, l-awtoritajiet kompetenti [bħall-FNTT]:
1)      għandhom jadottaw id-deċiżjonijiet previsti fl-atti li permezz tagħhom jiġu stabbiliti s-sanzjonijiet internazzjonali;
[...]
4.      Il-FNTT jikkoordina, jissorvelja u jiżgura l-applikazzjoni tas-sanzjonijiet finanzjarji (restrizzjonijiet għad-dispożizzjoni ta’ fondi u riżorsi ekonomiċi) fil-Litwanja.
[...]”.
3.      Id-Digriet Nru 1679
16.      Il-proċedura ta’ sorveljanza tal-applikazzjoni tas-sanzjonijiet internazzjonali hija rregolata fid-Digriet Nru 1679 tat‑30 ta’ Diċembru 2004. Il-punt 11 tiegħu, fil-verżjoni fis-seħħ bejn it‑30 ta’ Jannar 2019 u s‑27 ta’ Mejju 2022, kien jipprovdi li l-FNTT kellu jikkontrolla, jivverifika perjodikament u jiġbor id-data dwar l-applikazzjoni tas-sanzjonijiet finanzjarji mingħand atturi differenti, bħal entitajiet finanzjarji u ditti ta’ investiment.
4.      Id-Digriet Nru 535
17.      Id-Digriet Nru 1679 kien issostitwit bid-Digriet Nru 535 tal‑25 ta’ Mejju 2022. Skont il-punt 13 ta’ dan tal-aħħar, fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu bħala awtorità kompetenti prevista fl-Artikolu 11(1) tal-Liġi dwar is-Sanzjonijiet Internazzjonali, il-FNTT jikkoordina, jissorvelja u jiżgura l-applikazzjoni tas-sanzjonijiet finanzjarji (restrizzjonijiet għad-dispożizzjoni ta’ fondi u riżorsi ekonomiċi) fil-Litwanja.
18.      Il-punt 13.2 jindika:
“Jekk jiġi kkonstatat [...] li, skont il-kriterji previsti fit-testi li jirregolaw is-sanzjonijiet internazzjonali, persuna ġuridika [...] taqa’ taħt entità suġġetta għal sanzjonijiet jew hija kkontrollata mill-imsemmija entità, il-FNTT jadotta riżoluzzjoni li fiha jiġi kkonstatat li s-sanzjonijiet finanzjarji għandhom japplikaw ukoll għal din il-persuna ġuridika [...]. Il-lista ta’ persuni ġuridiċi [...] li jaqgħu taħt entità suġġetta għal sanzjonijiet jew ikkontrollati minn entità ta’ dan it-tip, stabbilita u aġġornata abbażi tar-riżoluzzjonijiet adottati, għandha tiġi ppubblikata fis-sit internet tal-FNTT u tintbagħat lill-korpi li joperaw ir-reġistri statali u s-sistemi tal-informazzjoni tal-Istat fi żmien jumejn ta’ xogħol mill-adozzjoni tar-riżoluzzjonijiet korrispondenti”.
19.      Skont il-punt 15, ir-riżoluzzjonijiet tal-FNTT li għalihom jirreferi l-punt 13.2 jikkostitwixxu atti leġiżlattivi ta’ natura vinkolanti fl-applikazzjoni tas-sanzjonijiet internazzjonali fil-Litwanja.
II.    Il-fatti, il-kawża u d-domandi preliminari
20.      L-espożizzjoni tal-fatti mogħtija fid-digriet tar-rinviju tinkludi dawk li ser nispjega issa.
21.      Inter Rao topera fil-Litwanja bħala importatriċi ta’ elettriku u fornitriċi indipendenti ta’ elettriku.
22.      Il‑51 % tal-kapital azzjonarju ta’ Inter Rao jappartjeni lil
Rao Nordic, impriża Finlandiża, li min-naħa tagħha tappartjeni
100 % lil Inter Rao Ues, kumpannija tal-Federazzjoni Russa.
23.      Fit‑28 ta’ April 2022, il-FNTT inkluda lil Inter Rao f’“Lista ta’ persuni fiżiċi u ġuridiċi marbutin ma’ entitajiet suġġetti għal sanzjonijiet internazzjonali” (iktar ’il quddiem, “lista nazzjonali” jew “lista kontenzjuża”) (9).
24.      Fil-lista nazzjonali kien indikat li l-assi ta’ Inter Rao kienu ġew iffriżati minħabba r-rabtiet tagħha ma’ G.H., li kien suġġett għal miżuri restrittivi skont ir-Regolament Nru 269/2014.
25.      Fit‑12 ta’ Mejju 2022, Inter Rao ressqet talba lill-FNTT sabiex titneħħa mil-lista nazzjonali u jiġi kkonfermat li ma kienx hemm sanzjonijiet fil-konfront tagħha.
26.      Fil‑25 ta’ Mejju 2022, il-FNTT ikkoreġa l-lista kontenzjuża, billi neħħa l-informazzjoni dwar ir-rabtiet ta’ Inter Rao ma’ G.H. u indika li din il-kumpannija kienet marbuta mal-President tal-Federazzjoni Russa, li kien is-suġġett ta’ miżuri restrittivi skont id-Deċiżjoni (PESK) 2022/331 (10).
27.      Fis‑27 ta’ Mejju 2022, il-FNTT adotta Deċiżjoni “dwar l-Applikazzjoni tar-Regolament [Nru 269/2014] għal
Inter Rao [...]” (iktar ’il quddiem, id-“Deċiżjoni Nru 1”), li fiha ddikjara li ma kinitx teżisti bażi legali sabiex titneħħa l-informazzjoni dwar Inter Rao ppubblikata fis-sit internet tiegħu.
28.      Fid-Deċiżjoni Nru 1 ġie stabbilit li:
–        Il‑51 % tal-azzjonijiet ta’ Inter Rao kienu jappartjenu lil Rao Nordic, kumpannija Finlandiża li l-azzjonijiet tagħha huma kollha proprjetà ta’ Rao Ues, kumpannija tal-Federazzjoni Russa. L-azzjonisti ta’ Rao Ues huma
Rosneftgaz, li għandu
26.37 % tal-azzjonijiet; Inter Rao Capital Group, li għandu
29.56 %; PJSC FGC UES, li għandu
8.57 %; u
l‑34.24 % azzjonijiet li jifdal huma kkwotati fil-Borża ta’ Moska u huma ta’ azzjonisti ta’ minoranza.
–        L-azzjonisti prinċipali tal-kumpannija Russa Inter Rao Ues huma impriżi kkontrollati indirettament mill-Federazzjoni Russa, li hija repubblika federali presidenzjali, li l-Kap tal-Istat tagħha u President tal-Federazzjoni Russa kien suġġett għal miżuri restrittivi skont id-Deċiżjoni 2022/331.
29.      Fit‑30 ta’ Mejju 2022, Inter Rao ressqet talba ġdida għat-tneħħija tagħha mil-lista nazzjonali, billi osservat li ebda wieħed mill-azzjonisti ta’ Inter Rao Ues ma kellu parteċipazzjoni li tagħtih il-kontroll u li dawn l-azzjonisti ma kinux suġġetti għal sanzjonijiet.
30.      Fit‑23 ta’ Ġunju 2022, il-FNTT adotta t-tieni Deċiżjoni “dwar l-Applikazzjoni tad-Deċiżjoni [2022/231] għal
Inter Rao [...]” (iktar ’il quddiem, id-“Deċiżjoni Nru 2”). Fiha ddikjara li ma kinitx teżisti bażi legali għat-tneħħija tal-informazzjoni ppubblikata fis-sit internet tiegħu.
31.      Filwaqt li sostna l-fatti esposti fid-Deċiżjoni Nru 1 dwar l-istruttura azzjonarja tar-rikorrenti, il-FNTT osserva fid-Deċiżjoni Nru 2 li kemm Rosneftgaz kif ukoll
Inter Rao Capital Group kellhom iktar minn 25 % tal-azzjonijiet, u li għalhekk kellu jiġi kkunsidrat li flimkien kellhom iktar minn
50 % tal-azzjonijiet, u li indirettament kienu proprjetà tal-Federazzjoni Russa, li kellha d-dritt tieħu deċiżjonijiet fir-rigward tal-impriżi u tibbenefika minnhom.
32.      Fl‑20 ta’ Lulju 2022, il-FNTT approva d-“Digriet Nru V‑174”, li jinkludi l-lista ta’ persuni ġuridiċi u korpi oħrajn mingħajr personalità ġuridika li kienu jaqgħu taħt impriża suġġetta għal sanzjonijiet jew ikkontrollati minn entità ta’ dan it-tip. Fil-punt 1 ta’ din il-lista kien hemm Inter Rao.
33.      Inter Rao ppreżentat rikors quddiem il-Vilniaus apygardos administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Vilniaus, il-Litwanja) u talbet l-annullament tad-Deċiżjonijiet Nri 1 u 2 tal-FNTT, kif ukoll it-tneħħija tagħha mil-lista kontenzjuża.
34.      Peress li t-talbiet tagħha ġew miċħuda fl-ewwel istanza, Inter Rao appellat quddiem il-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja), li għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)      L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni [2014/145] u l-Artikolu 2 tar-Regolament [Nru 269/2014], applikati flimkien mal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba stipulat fl-Artikolu 41 tal-Karta [tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea, iktar ’il quddiem il-‘Karta’], jawtorizzaw miżura nazzjonali li tikkonsisti fl-inklużjoni ta’ persuna, li isimha la jissemma fl-Anness I tad-Deċiżjoni 2014/145 u lanqas fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014, f’lista ta’ persuni li l-assi tagħhom huma ffriżati minħabba r-rabtiet li din il-persuna għandha ma persuni li huma s-suġġett ta’ sanzjonijiet, fejn huwa biss wara li isimha jitniżżel fil-lista li l-persuna kkonċernata jkollha l-possibbiltà li tikkontesta din il-miżura nazzjonali quddiem l-awtorità kompetenti?
2)      Stħarriġ, mill-qorti nazzjonali, tal-legalità ta’ deċiżjoni ta’ ffriżar tal-assi, li timplimenta miżuri restrittivi tal-Unjoni, li fil-kuntest tiegħu il-qorti tivverifika l-osservanza tar-regoli tal-proċedura u tal-obbligu ta’ motivazzjoni, l-eżattezza tal-fatti, l-assenza ta’ żball manifest fl-evalwazzjoni tagħhom u l-assenza ta’ użu ħażin ta’ poter, jissodisfa r-rekwiżit ta’ stħarriġ ġudizzjarju effettiv skont it-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, moqri flimkien mal-Artikolu 47 tal-Karta?
3)      L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145 u l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014, applikati flimkien mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE u mal-Artikolu 47 tal-Karta, jeżiġu t-teħid inkunsiderazzjoni, fil-kuntest tat-turija, quddiem il-qorti nazzjonali, tar-rabtiet tal-persuna kkonċernata mar-rappreżentanti tas-setgħa politika tal-Federazzjoni Russa, ta’ ċirkustanzi relatati mar-realtà u mal-effettività tal-kontroll li s-setgħa politika tal-Federazzjoni Russa teżerċita fuq il-persuni ġuridiċi li joperaw fir-Russja, kontroll li jista’ jkun impossibbli li jintwera permezz ta’ provi oġġettivi u suffiċjentement solidi, u jista’ jitqies li dawn ir-rappreżentanti tas-setgħa politika tal-Federazzjoni Russa jeżerċitaw kontroll fuq il-persuna kkonċernata minħabba s-setgħat li huma għandhom?”
III. Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja
35.      It-talba għal deċiżjoni preliminari waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fis‑17 ta’ Frar 2025.
36.      Ippreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub Inter Rao, Įmonių bankroto administravimo ir teisinių paslaugų biuras UAB, il-Gvern Taljan, Latvjan, Litwan u Olandiż, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea.
37.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ma qisitx neċessarju li tinżamm seduta pubblika.
IV.    Analiżi
38.      Il-qorti tar-rinviju tistaqsi f’liema mument persuna għandha tkun tista’ tikkontesta l-inklużjoni tagħha fil-lista nazzjonali (l-ewwel domanda preliminari) u dwar il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-miżura ta’ inklużjoni (it-tieni u t-tielet domanda preliminari).
39.      Qabel ma jiġu eżaminati t-tliet domandi preliminari, huwa xieraq li jiġi enfasizzat li l-qorti tar-rinviju tirreferi għall-FNTT bħala l-awtorità li imponiet il-miżuri restrittivi kontenzjużi (11).
40.      Fir-realtà, kif fakkar reċentement l-Avukat Ġenerali
Norkus, fid-dritt tal-Unjoni, il-“miżuri restrittivi” huma adottati permezz ta’ deċiżjonijiet tal-Kunsill, li “jiddefinixxu l-approċċ tal-Unjoni għal kwistjoni partikolari ta’ natura ġeografika jew tematika”, fil-qafas tal‑politika estera u ta’ sigurtà komuni (PESK) u bis-saħħa tal-Artikolu 29 TUE (12).
A.      L-ewwel domanda preliminari
41.      Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni (l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145, l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014 u l-Artikolu 41 tal-Karta) jippermettux li persuna mhux inkluża fil-listi tal-Unjoni, iżda inkluża fil-lista nazzjonali, ikollha l-possibbiltà li tikkontesta l-inklużjoni tagħha f’din il-lista biss wara li din tkun ġiet ippubblikata.
42.      Il-Gvern Taljan u dak Olandiż, kif ukoll il-Kummissjoni, jikkunsidraw li r-risposta għall-ewwel domanda ma għandhiex tirrigwarda biss il-mument tal-kontestazzjoni tal-inklużjoni fil-lista nazzjonali, iżda wkoll, preliminarjament, il-legalità ta’ din il-lista.
43.      Għalkemm il-qorti tar-rinviju ma tidhirx li tiddubita l-legalità tal-lista nazzjonali (pjuttost, tippreżumiha, u tillimita d-dibattitu biss għall-inklużjoni ta’ Inter Rao fiha), inqis li l-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex tevita l-analiżi ta’ din il-premessa. Jekk jiġi konkluż li ma teżistix bażi legali li ssostni l-eżistenza tal-lista nazzjonali, ma jkunx hemm lok li tingħata deċiżjoni dwar il-mument tal-eventwali kontestazzjoni tal-kontenut tagħha, u lanqas dwar il-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-miżura ta’ inklużjoni.
44.      Wara din il-kjarifika, jistgħu jiġu indirizzati ż-żewġ aspetti tal-ewwel domanda preliminari.
1.      Legalità ta’ lista nazzjonali ta’ fondi u riżorsi suġġetti għal iffriżar
45.      Il-Kunsill, abbażi tal-Artikolu 29 TUE, approva d-Deċiżjoni 2014/145
dwar miżuri restrittivi fir-rigward ta’ azzjonijiet li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukraina.
46.      Peress li d-deċiżjonijiet adottati fil-kuntest tal-PESK ma għandhomx effett dirett fl-ordinament intern tal-Istati Membri, ma jistgħux joħolqu waħedhom obbligi għall-persuni fiżiċi jew ġuridiċi. Għaldaqstant, l-applikazzjoni tagħhom teħtieġ qbil, abbażi tal-Artikolu 215 TFUE, dwar atti tad-dritt sekondarju li l-għan tagħhom huwa “l-interruzzjoni jew it-tnaqqis, parzjali jew sħiħ, tar-relazzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji, ma’ pajjiż terz wieħed jew aktar” (paragrafu 1) jew “miżuri restrittivi [...] kontra persuni fiżiċi jew ġuridiċi, gruppi jew entitajiet mhux Statali” (paragrafu 2) (13).
47.      Din hija r-raġuni għaliex, f’din il-kawża, il-Kunsill, abbażi tal-Artikolu 215 TFUE, approva fl-istess data tad-Deċiżjoni 2014/145, ir-Regolament Nru 269/2014, dwar l-adozzjoni ta’ miżuri restrittivi fir-rigward tal-azzjonijiet li għalihom tirreferi d-Deċiżjoni. Regolament li, b’konformità mat-tieni paragrafu tal-Artikolu 288 TFUE, huwa obbligatorju fl-elementi tiegħu kollha u direttament applikabbli għal kull Stat Membru.
48.      Għalhekk, u skont kif sostna l-Gvern Olandiż, huwa neċessarju li ssir distinzjoni bejn:
–        L-impożizzjoni ta’ miżuri restrittivi, li fuq livell tal-Unjoni, isseħħ billi persuna jew entità tissemma fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014.
–        L-eventwali stabbiliment, fuq livell nazzjonali, ta’ lista li tidentifika l-entitajiet ikkontrollati minn persuna jew entità inkluża f’dan l-anness (14).
49.      L-obbligu ta’ ffriżar ta’ fondi u riżorsi ekonomiċi jirriżulta direttament mill-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 269/2014 u japplika għall-persuni jew entitajiet li jinsabu fl-Anness I tiegħu.
50.      L-inklużjoni ta’ Inter Rao fil-lista kontenzjuża ma tikkostitwixxix l-impożizzjoni ta’ sanzjoni addizzjonali mill-FNTT. B’mod iktar preċiż, din l-inklużjoni ma għandhiex effett ekwivalenti għall-inklużjoni fil-lista tal-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014; jiġifieri, ma tikkostitwixxix estensjoni taċ-ċirku tal-persuni u entitajiet li huma s-suġġett tal-miżuri restrittivi adottati mill-Unjoni.
51.      Kif sostnew il-Kummissjoni u l-Gvern Olandiż, hija kwistjoni differenti li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu listi li fihom jinkludu l-persuni jew entitajiet li l-fondi tagħhom jiġu ffriżati minħabba r-rabtiet ta’ dawn il-persuni jew entitajiet ma’ dawk inklużi fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014.
52.      F’dan ir-rigward, u kif enfasizzat il-Kummissjoni, li tiġi fdata esklużivament lil atturi privati l-funzjoni ta’ identifikazzjoni u ta’ ffriżar tal-assi li jappartjenu lil entità inkluża fil-lista tal-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014 jew li huma kkontrollati minnha jista’ jikkomprometti l-applikazzjoni effettiva tas-sanzjonijiet, b’mod partikolari meta dawn l-assi jkunu moħbija fi strutturi ġuridiċi kumplessi (15).
53.      Naqbel mal-Gvern Olandiż li l-istabbiliment ta’ listi bħal dik kontenzjuża ma jmurx, fih innifsu, kontra d-dritt tal-Unjoni, peress li la r-Regolament Nru 269/2014 u lanqas xi dispożizzjoni oħra ma jipprojbixxu l-użu tagħhom.
54.      Barra minn hekk, ma hemm l-ebda raġuni għall-projbizzjoni ta’ listi bħal dik kontenzjuża, li jistgħu jikkontribwixxu għaċ-ċertezza legali u għall-effettività tal-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni. Dawn huma strumenti li jġibu kjarezza għall-entità proprja affettwata u għall-parteċipanti l-oħra fis-suq: jekk l-awtoritajiet ta’ sorveljanza ddeterminaw li għandhom jiġu ffriżati fondi jew riżorsi ekonomiċi partikolari, huwa utli, għall-effettività tal-miżuri restrittivi, li l-individwi jkunu jafu b’din l-evalwazzjoni (16).
55.      L-utilità ta’ dawn il-listi hija partikolarment soda, għaliex, b’differenza minn dak li jiġri fl-identifikazzjoni tal-persuni, entitajiet u korpi li l-fondi jew riżorsi tagħhom huma direttament suġġetti għall-miżuri restrittivi imposti mill-Unjoni, l-identifikazzjoni ta’ dawn il-fondi u riżorsi ekonomiċi mhux dejjem tissodisfa parametri identifikattivi preċiżi u konklużivi.
56.      Fil-fatt, il-persuni, entitajiet u korpi kkonċernati mill-miżuri restrittivi huma, fil-prinċipju, dawk identifikati fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014. Madankollu, il-fondi u riżorsi li l-iffriżar tagħhom huwa ordnat mill-Unjoni ma humiex biss dawk li huma proprjetà ta’ dawk li jinsabu fl-Anness I, iżda wkoll ta’ dawk
li, skont l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145, huma proprjetà ta’, huma miżmuma minn  jew jaqgħu taħt il-kontroll tagħhom (17).
57.      Peress li l-identifikazzjoni tal-assi suġġetti għal iffriżar tista’ tkun partikolarment ikkumplikata u diffiċli, xejn ma jipprekludi li, sabiex jiffaċilitaw l-effettività tal-miżuri restrittivi, l-Istati Membri jafdaw lil awtorità nazzjonali l-funzjoni li tidentifikahom u tippubblikahom f’lista bħal dik kontenzjuża.
58.      Il-valur tal-lista nazzjonali huwa li tirreġistra l-identifikazzjoni tal-assi u r-riżorsi li, b’applikazzjoni tal-miżuri restrittivi adottati mill-Unjoni, għandhom jiġu ffriżati.
2.      Il-mument ta’ kontestazzjoni tal-inklużjoni f’lista nazzjonali
59.      Proprju għaliex il-lista kontenzjuża tinkludi l-lista ta’ fondi u riżorsi li ma kinux ġew iffriżati, iżda li għandhom ikunu
ffriżati b’applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, huwa leġittimu li l-awtoritajiet nazzjonali jadottawha mingħajr il-ħtieġa li qabel jisimgħu lill-persuni kkonċernati.
60.      Għall-finijiet tal-effettività tal-iffriżar, l-inklużjoni fil-lista nazzjonali “[għandha], minn natura [tagħha] stess [tibbenefika] minn effett ta’ sorpriża” li l-Qorti tal-Ġustizzja tqis neċessarju fir-rigward tal-adozzjoni ta’ miżuri restrittivi minn korpi tal-Unjoni (18).
61.      L-inklużjoni fil-lista tal-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014 tista’ tiġġustifika modifiki partikolari tal-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, kif ser nispjega. L-istess japplika għall-inklużjoni f’lista nazzjonali, li tinkludi l-lista ta’ fondi u riżorsi suġġetti għal iffriżar, għall-implimentazzjoni tal-miżura restrittiva imposta mid-dritt tal-Unjoni.
62.      L-Artikolu 41 tal-Karta, invokat mill-qorti tar-rinviju, “ma [huwiex indirizzat] lill-Istati Membri, iżda biss lill-istituzzjonijiet, lill-korpi u lill-organi tal-Unjoni” (19). Madankollu, “d-dritt għal amministrazzjoni tajba, sanċit fl-Artikolu 41 tal-Karta jirrifletti prinċipju ġenerali tad-dritt tal-Unjoni intiż li japplika għall-Istati Membri meta dawn jimplimentaw dan id-dritt” (20).
63.      L-inklużjoni f’lista stabbilita mill-awtoritajiet nazzjonali sabiex jiffaċilitaw l-implimentazzjoni tal-miżuri restrittivi adottati mill-Unjoni għandha għalhekk, tiġi kkunsidrata fid-dawl tal-ġurisprudenza li tinterpreta l-Artikolu 41 tal-Karta.
64.      Din il-ġurisprudenza torbot id-dritt għal amministrazzjoni tajba mal-obbligu ta’ motivazzjoni tad-deċiżjonijiet li għandhom il-korpi amministrattivi (21) u mad-dritt li kull persuna jkollha l-kawżi tagħha meqjusa b’mod imparzjali u f’terminu raġonevoli (22).
65.      B’mod partikolari, jifforma parti mid-dritt għal amministrazzjoni tajba, skont l-Artikolu 41(2)(a) tal-Karta, “id-dritt ta’ kull persuna li tinstema’, qabel ma tittieħed kwalunkwe miżura individwali li tolqotha”. Il-motivazzjoni ta’ din il-miżura individwali – sabiex tkun fondata, oġġettiva u imparzjali – ma tistax tinjora r-raġunijiet invokati fid-difiża tagħha mill-persuna kkonċernata (23).
66.      Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, fir-rigward tal-proċedura segwita għall-approvazzjoni ta’ miżuri individwali adottati fil-kuntest ta’ regolamenti, bħal dak applikat f’dan il-kawża, li:
–        “Għal dak li jikkonċerna d-drittijiet tad-difiża, u b’mod partikolari d-dritt għal smigħ, fir-rigward ta’ miżuri restrittivi bħal dawk li r-Regolament ikkontestat jimponi, ma jistax jintalab mill-awtoritajiet Komunitarji li dawn jikkomunikaw l-imsemmija motivi qabel l-inklużjoni inizjali ta’ persuna jew ta’ entità fl-imsemmija lista” (24).
–        “Għal raġunijiet relatati wkoll mal-għan tar-Regolament ikkontestat u l-effikaċja tal-miżuri previsti minnu, l-awtoritajiet Komunitarji ma kinux lanqas obbligati jisimgħu lill-appellanti qabel l-inklużjoni inizjali tal-ismijiet tagħhom fil-lista li tinsab fl-Anness I ta’ dan ir-regolament” (25).
67.      Il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-obbligu li jiġu kkomunikati l-motivi tal-inklużjoni għandu jiġi osservat “jew fil-mument li fih din l-inklużjoni tiġi deċiża, jew, għall-inqas, malajr kemm jista’ jkun wara li din kienet deċiża sabiex dawn id-destinatarji jkunu jistgħu jeżerċitaw, fit-termini previsti, id-dritt ta’ rikors tagħhom” (26).
68.      Minn dak li ntqal iktar ’il fuq jirriżulta li l-Artikolu 41 tal-Karta (u, a fortiori, l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145 u l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014) ma jipprekludux dispożizzjoni jew prattika nazzjonali li tippermetti biss il-preżentazzjoni ex post ta’ oġġezzjonijiet kontra l-inklużjoni fil-lista kontenzjuża.
69.      L-ewwel domanda preliminari tirreferi għall-motivi li jiġġustifikaw l-inklużjoni. Madankollu, naqbel mal-opinjoni tal-Gvern Taljan, u nikkunsidra li din il-kwistjoni hija oġġettivament marbuta mat-tielet domanda preliminari u għandha tiġi indirizzata fl-analiżi ta’ din tal-aħħar (27).
B.      Il-motivi li jiġġustifikaw l-inklużjoni f’lista nazzjonali ta’ fondi u riżorsi suġġetti għal iffriżar u l-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju (it-tielet u t-tieni domanda preliminari)
70.      Ir-risposta għaż-żewġ domandi, li tista’ tingħata flimkien, ser titlaq mill-fatt li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix l-istabbiliment ta’ lista bħal dik kontenzjuża, u lanqas huwa inkompatibbli mal-leġiżlazzjoni jew mal-prattika nazzjonali li tippermetti biss kontestazzjoni
a posteriori tal-inklużjoni f’din il-lista.
71.      Wara l-istabbiliment ta’ dawn il-premessi, huwa neċessarju li jiġu eżaminati liema motivi jistgħu jiġġustifikaw l-inklużjoni ta’ persuna jew entità fil-lista nazzjonali u x’intensità għandu jkollu l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ tali inklużjoni.
72.      Skont il-qorti
tar-rinviju, l-inklużjoni suġġett tal-kawża hija mmotivata mir-rabta ta’ Inter Rao mal-President tal-Federazzjoni Russa, li huwa suġġett għal sanzjonijiet internazzjonali skont id-Deċiżjoni 2022/331 (28).
73.      Il-qorti tar-rinviju:
–        Tammetti li, fil-każ inkwistjoni, ma kienx hemm provi diretti li jsostnu r-rabtiet konkreti ta’ Inter Rao mal-President tal-Federazzjoni Russa (29).
–        Tqis, madankollu, li “n-natura awtokratika u oligarkika tas-sistema governattiva” tal-Federazzjoni Russa (fatt magħruf li ma jeħtieġx provi ulterjuri) hija riflessa f’kontroll reali, għalkemm informali, fuq l-awtoritajiet politiċi u l-impriżi ta’ dan il-pajjiż, fosthom l-entitajiet li joperaw f’setturi ekonomiċi u politikament rilevanti, bħal dak tal-enerġija, li huwa inkwistjoni f’din il-kawża” (30).
–        Tiddikjara li, “f’dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi konkluż li l-President tal-Federazzjoni Russa, permezz tas-setgħat de facto illimitati tiegħu u irrispettivament min-numru ta’ azzjonijiet fil-pussess tiegħu jew ta’ persuni oħra marbuta mal-Gvern tal-Federazzjoni Russa, għandu [...] il-kapacità li jeżerċita kontroll reali u effettiv fuq il-persuni u l-impriżi li joperaw fir-Russja, billi jsegwi għanijiet politiċi ostili għall-Unjoni Ewropea u għall-Istati Membri tagħha, waqt li jikseb benefiċċji ekonomiċi” (31).
74.      B’konformità mal-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145, ir-rabta rilevanti għall-identifikazzjoni tal-fondi u riżorsi suġġetti għal iffriżar hija li jappertjenu lil, jew huma proprjetà ta’, ikunu miżmuma jew ikkontrollati minn “[...] persuni fiżiċi responsabbli għal azzjonijiet jew politika li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukraina”, u “ta’ persuni fiżiċi jew ġuridiċi, entitajiet jew korpi elenkati fl-Anness”.
75.      Sa fejn, kif sostniet il-Kummissjoni, l-azzjonisti diretti jew indiretti ta’ Inter Rao ma humiex inklużi fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014, u lanqas jidher li din il-kumpannija tappartjeni indirettament lill-President tal-Federazzjoni Russa (32), għandu jiġi ddeterminat jekk Inter Rao taqax taħt il-kontroll ta’ dan tal-aħħar.
76.      Fil-fehma tiegħi, il-fatt waħdu tan-natura “awtokratika u oligarkika” tas-sistema li tiggverna lill-Federazzjoni Russa (sabiex nuża l-kliem tad-deċiżjoni tar-rinviju) ma jikkostitwixxix prova suffiċjenti sabiex jiġi attribwit il-kontroll li għalih jirreferi l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014 u l-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145.
77.      Li kieku dan kien il-każ, il-miżuri restrittivi adottati mill-Unjoni kienu jibbażaw ruħhom fuq dan l-uniku fatt sabiex jidentifikaw il-fondi u riżorsi suġġetti għal iffriżar, li kienu jkunu dawk tal-impriżi kollha li jeżerċitaw l-attività tagħhom fit-territorju tal-Federazzjoni Russa.
78.      Il-kontroll tal-fondi u riżorsi li għalih jirreferi l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014 ma jistax ikun sempliċement astratt, iżda effettiv u konkret, ipprovat b’mod suffiċjentement solidu. L-istħarriġ ġudizzjarju tal-miżura restrittiva li hija bbażata fuq l-eżistenza ta’ dan il-kontroll minn persuna inkluża fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014 ma jistax ikun limitat għal “evalwazzjoni tal-astratt veru tal-motivi invokati” (33).
79.      F’din il-kawża, fatt rilevanti, li għalih tirreferi l-qorti tar-rinviju, huwa li
51 % tal-kapital soċjali ta’ Inter Rao jappartjeni lil impriża Finlandiża li hija proprjetà, fl-intier tagħha, ta’ kumpannija Russa. Skont il-Kummissjoni, din tal-aħħar għandha monopolju fuq l-esportazzjoni u l-importazzjoni tal-elettriku fir-Russja, filwaqt li hija waħda mill-ikbar impriżi pubbliċi Russi fis-settur tal-enerġija f’termini ta’ kapitalizzazzjoni tas-suq u tikkontrolla diversi impriżi tal-enerġija barra mill-pajjiż, fosthom impjanti termiċi u idroelettriċi, operaturi ta’ networks u distributuri ta’ enerġija (34).
80.      Minn dan il-fatt (li għandu jiġi vverifikat mill-qorti tar-rinviju) jista’ jiġi dedott li, jekk l-impriża pubblika Russa għandha, permezz tal-kumpannija Finlandiża, iktar minn
50 % tal-kapital ta’ Inter Rao, huwa loġiku li jiġi preżunt li għandha kapaċità ta’ influwenza dominanti fuq Inter Rao nnifisha (35).
81.      Fil-każ li tiġi kkorroborata l-influwenza dominanti ta’ impriża pubblika Russa fuq Inter Rao, ikun għad irid jiġi vverifikat jekk il-President tal-Federazzjoni Russa huwiex f’kundizzjonijiet li jeżerċita kontroll fuq l-imsemmija impriża dominanti.
82.      Sabiex issostni din il-konstatazzjoni, il-Kummissjoni ssuġġeriet bħala element kuntestwali rilevanti l-fatt li l-President tal-Federazzjoni Russa seta’ jagħmel użu mill-fakultà tiegħu ta’ kontroll tal-impriżi pubbliċi fis-settur tal-enerġija (36).
83.      Anki fl-assenza ta’ provi iktar speċifiċi li jindikaw li l-President tal-Federazzjoni Russa jikkontrolla l-kumpanniji li jeżerċitaw influwenza dominanti fuq Inter Rao, l-evalwazzjoni ta’ dan il-fatt għandha ssir mill-qorti tar-rinviju billi teżamina l-provi, mhux b’mod iżolat, iżda fil-kuntest li jaqgħu
fih.
84.      Sabiex jiġi ssodisfatt l-oneru tal-prova hija suffiċjenti “sensiela ta’ indizji suffiċjentement konkreti, preċiżi u konkordanti” li minnha jista’ jiġi dedott li l-President tal-Federazzjoni Russa huwa f’kundizzjonijiet li jeżerċita kontroll fuq l-impriżi tal-enerġija tal-pajjiż tiegħu, u konsegwentement, fuq dawk li fihom dawn l-impriżi pubbliċi Russi jeżerċitaw influwenza rilevanti (37).
85.      Fl-aħħar nett, id-dritt tal-Unjoni jippermetti li l-qorti nazzjonali tevalwa ċ-ċirkustanzi kollha tal-każ, inklużi dawk ta’ natura ġenerali jew kuntestwali, u li tagħmel użu minn preżunzjonijiet fondati u konfutabbli meta n-natura tal-istħarriġ tkun informali jew diffiċilment dokumentabbli. L-essenzjali huwa li l-evalwazzjoni tal-eżistenza ta’ influwenza determinanti tkun raġonevoli, koerenti u tista’ tiġi kkontestata mill-partijiet ikkonċernati.
86.      Fir-rigward, b’mod speċifiku, tal-portata tal-istħarriġ ġudizzjarju tal-motivi li jiġġustifikaw l-inklużjoni f’lista nazzjonali ta’ fondi u riżorsi suġġetti għal iffriżar, jiena tal-opinjoni li hija applikabbli l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-miżuri restrittivi imposti mill-istituzzjonijiet tal-Unjoni.
87.      Ma naqbilx mal-fehma ta’ Inter Rao (38) li mhux xieraq li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tiġi trasposta għall-iffriżar ta’ fondi u riżorsi approvat mill-awtoritajiet nazzjonali. Meta dan l-iffriżar jirriżulta, preċiżament, mill-implimentazzjoni ta’ dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, ma narax għaliex il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-istħarriġ ġudizzjarju tiegħu ma għandhiex tapplika.
88.      Għaldaqstant, jistgħu jkunu ta’ ispirazzjoni għall-qorti tar-rinviju l-kunsiderazzjonijiet li l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet f’dan ir-rigward, li eżempju tajjeb tagħhom jinsab fil-kontenut tas-sentenza tal‑1 ta’ Awwissu 2025 (39), fit-termini li ġejjin:
–        “[...] għall-istħarriġ tal-legalità tal-motivi li fuqhom tkun ibbażata d-deċiżjoni li isem persuna jiġi inkluż jew jinżamm fil-lista ta’ persuni li huma s-suġġett ta’ miżuri restrittivi, l-effettività tal-istħarriġ ġudizzjarju ggarantit fl-Artikolu 47 tal-[Karta] teżiġi, b’mod partikolari, li l-qorti tal-Unjoni tiżgura li din id-deċiżjoni, li għandha portata individwali għall-persuna kkonċernata, tkun ibbażata fuq bażi fattwali suffiċjentement solida. Dan jimplika verifika tal-fatti allegati fl-espożizzjoni tal-motivi li hija l-bażi ta’ din id-deċiżjoni, b’mod li l-istħarriġ ġudizzjarju ma jkunx limitat għall-evalwazzjoni tal-plawżibbiltà astratta tal-motivi invokati, iżda jirrigwarda l-kwistjoni dwar jekk dawn il-motivi, jew tal-inqas, wieħed minnhom meqjus suffiċjenti minnu nnifsu sabiex isostni l-istess deċiżjoni, humiex issostanzjati” (40).
–        “[...] tali evalwazzjoni għandha ssir billi jiġu eżaminati l-provi mhux b’mod iżolat, iżda fil-kuntest li jagħmlu parti minnu, peress li l-Kunsill jissodisfa l-oneru tal-prova impost fuqu jekk huwa jistabbilixxi quddiem il-qorti tal-Unjoni sensiela ta’ indizji suffiċjentement konkreti, preċiżi u konkordanti li jippermettu li tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ rabta suffiċjenti bejn il-persuna suġġetta għal miżura ta’ ffriżar tal-fondi tagħha u r-reġim li kontrih tkun qed tittieħed azzjoni [...]. Barra minn hekk, hija l-awtorità kompetenti tal-Unjoni li għandha, fil-każ ta’ kontestazzjoni, tistabbilixxi l-fondatezza tal-motivi allegati kontra l-persuna kkonċernata, u mhux din tal-aħħar li tipproduċi l-prova negattiva tal-assenza ta’ fondatezza ta’ dawn il-motivi. Għalkemm ma huwiex meħtieġ li din l-awtorità tipproduċi quddiem il-qorti tal-Unjoni l-informazzjoni u l-provi kollha inerenti għall-motivi allegati, huwa madankollu importanti li l-informazzjoni jew il-provi prodotti jsostnu l-motivi allegati kontra l-persuna kkonċernata” (41).
89.      Dawn huma rekwiżiti indispensabbli tal-kontenut minimu essenzjali tad-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva ggarantit mill-Artikolu 47 tal-Karta. Bl-istess mod, għandhom jiġu osservati wkoll fil-proċeduri ġudizzjarji li jistħarrġu l-legalità tal-atti nazzjonali ta’ implimentazzjoni tal-miżuri restrittivi adottati mill-Unjoni, bħal dawk ipprovduti fir-Regolament Nru 269/2014 (42).
90.      Madankollu, nirrikonoxxi, li din ir-risposta tista’ ma tissodisfax l-aspirazzjonijiet tal-qorti tar-rinviju li tikseb mill-Qorti tal-Ġustizzja indikazzjonijiet iktar preċiżi dwar il-kriterji li għandhom jintużaw fl-evalwazzjoni tagħha tal-legalità tad-deċiżjonijiet nazzjonali kontenzjużi.
91.      Il-Qorti tal-Ġustizzja tinterpreta d-dritt tal-Unjoni, iżda ma tapplikahx (għalkemm din id-distinzjoni mhux dejjem hija ċara) fil-kawżi li huma s-suġġett ta’ talba għal deċiżjoni preliminari relatata mal-implimentazzjoni ta’ miżuri nazzjonali ta’ ffriżar ta’ fondi u riżorsi bħall-każ inkwistjoni. Din l-aħħar funzjoni hija tal-qrati nazzjonali.
92.      Minn din il-perspettiva, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tissostitwixxi l-qorti tar-rinviju fl-evalwazzjoni tagħha tal-provi jew indizji suffiċjenti li juru jekk jeżistux motivi għall-iffriżar tal-fondi u riżorsi ta’ kumpannija partikolari, minħabba l-kontroll li jeżerċitaw fuqha l-persuni elenkati fl-Anness I tar-Regolament Nru 269/2014.
93.      Għal dan il-għan, huwa suffiċjenti li jiġi indikat, li l-istħarriġ tal-legalità tad-deċiżjonijiet ikkontestati għandu jestendi għall-parametri stabbiliti mill-qorti tar-rinviju (43) u għal kwalunkwe parametru ieħor neċessarju sabiex jiġi żgurat stħarriġ ġudizzjarju sħiħ tad-deċiżjonijiet nazzjonali.
V.      Konklużjoni
94.      Fid-dawl tal-preċedenti, nipproponi li r-risposta għad-domandi tal-Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (il-Qorti Amministrattiva Suprema tal-Litwanja) għandha tkun:
“1)      L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni tal-Kunsill 2014/145/PESK tas‑17 ta’ Marzu 2014
dwar miżuri restrittivi fir-rigward ta' azzjonijiet li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukraina, emendata mid-Deċiżjoni tal-Kunsill (PESK) 2022/660 tal‑21 ta’ April 2022, u l-Artikolu 2 tar-Regolament tal-Kunsill (UE) Nru 269/2014 tas‑17 ta’ Marzu 2014
dwar miżuri restrittivi fir-rigward ta’ azzjonijiet li jdgħajfu jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukraina, emendat bir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill (UE) 2022/658 del Consejo tal‑21 ta’ April 2022, flimkien mal-Artikolu 41 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li
ma jipprekludux miżura nazzjonali li permezz tagħha persuna li ma hijiex fil-lista tal-Anness I tad-Deċiżjoni 2014/145 u lanqas f’dik tal-Anness tar-Regolament Nru 269/2014 tiġi inkluża fil-lista ta’ persuni li l-assi tagħhom huma ffriżati b’applikazzjoni ta’ dawn l-aħħar dispożizzjonijiet, fejn il-persuna jew entità kkonċernata tista’ tippreżenta oġġezzjonijiet quddiem l-awtorità kompetenti biss wara l-inklużjoni tagħha fl-istess lista.
2)      L-Artikolu 2 tad-Deċiżjoni 2014/145 u l-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014, flimkien mat-tieni subparagrafu tal-Artikolu 19(1) TUE, u mal-Artikolu 47 tal-Karta,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li
ma jipprekludux li, sabiex jiġi pprovat, quddiem il-qorti nazzjonali, l-issuġġettar ta’ kumpannija għall-kontroll tas-setgħa politika tal-Federazzjoni Russa, jittieħdu inkunsiderazzjoni fatti relatati mar-realtà u l-effettività ta’ kontroll informali eżerċitat minn din is-setgħa politika fuq dawk li jeżerċitaw influwenza dominanti fuq dik il-kumpannija, anki meta dawn il-fatti ma jistgħux jiġu kkorroborati permezz ta’ provi dokumentali diretti, sakemm il-konklużjoni tkun ibbażata fuq indizji oġġettivi u suffiċjentement solidi u l-persuna kkonċernata jkollha l-opportunità li tikkontestaha fi proċedura ġudizzjarja bil-garanziji kollha”.
1      Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.
2      Iktar ’il quddiem, “Inter Rao”.
3      Deċiżjoni tal-Kunsill tas‑17 ta’ Marzu 2014 dwar miżuri restrittivi fir-rigward ta’ azzjonijiet li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukraina (ĠU 2014, L 78, p. 16), emendata mid-Deċiżjoni tal-Kunsill (PESK) 2022/660
tal‑21 ta’ April 2022 (ĠU 2022, L 120, p. 11).
4      Regolament tal-Kunsill tas‑17 ta’ Marzu 2014 dwar miżuri restrittivi fir-rigward ta’ azzjonijiet li jdgħajfu jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukraina (ĠU 2014, L 78, p. 6, rettifika fil-ĠU 2014, L 294, p. 64), emendat mir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill (UE) 2022/658 tal‑21 ta’ April 2022 (ĠU 2022, L 120, p. 1).
5      Il-Liġi Litwana Nru IX‑2160 dwar l-Applikazzjoni tas-Sanzjonijiet Ekonomiċi u Sanzjonijiet Oħra Internazzjonali tat‑22 ta’ April 2004 (Žin., 2004, Nru 68‑2369).
6      Iktar ’il quddiem, “FNTT”.
7      Il-Liġi tal-Litwanja dwar is-Sanzjonijiet Internazzjonali.
8      Il-Liġi Litwana Nru XIV‑1020 li Temenda l-Liġi Nru IX‑2160 dwar l-Applikazzjoni ta’ Sanzjonijiet Ekonomiċi u Sanzjonijiet Internazzjonali Oħra tad‑19 ta’ April 2022 (TAR, 2022, Nru 2022‑8433).
9      Il-lista kontenzjuża, bħall-emendi kollha relatati magħha, huma ppubblikati fis-sit internet tal-FNTT.
10      Deċiżjoni tal-Kunsill tal‑25 ta’ Frar 2022 li temenda d-Deċiżjoni 2014/145/PESK dwar miżuri restrittivi fir-rigward ta’ azzjonijiet li jipperikolaw jew jheddu l-integrità territorjali, is-sovranità u l-indipendenza tal-Ukrajna (ĠU 2022, L 52, p. 1).
11      Hekk, pereżempju, fil-punt 45 tad-digriet tar-rinviju.
12      Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Norkus ippreżentati fil-kawża
Čiekuri‑Shishki (C‑480/24, EU:C:2025:672), punt 27.
13      Loc. ult. cit.
14      Punt 16 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Olandiż.
15      Punt 20 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni. Hija żżid li, għal din ir-raġuni, f’xi Stati Membri l-awtoritajiet pubbliċi jistabbilixxu lista tal-assi li jinsabu taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom.
16      Punt 13 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Olandiż.
17      L-Artikolu 2 tar-Regolament Nru 269/2014 isemmi l-proprjetà, pussess u kontroll.
Irreferejt għall-profili ta’ dawn il-kategoriji legali fil-konklużjonijiet fil-kawża T Trust (C‑483/23, EU:C:2025:559), punti 67 u 109, fejn spjegajt li l-inklużjoni fl-Artikolu 2(1) tar-Regolament Nru 269/2014 tal-kelma “kontroll” tal-fondi u riżorsi ekonomiċi tissupplimenta l-kriterji tal-proprjetà u l-pussess ta’ dawk l-istess assi jew riżorsi. L-inklużjoni tagħha hija dovuta għall-intenzjoni tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jagħlaq iċ-ċirku ta’ sitwazzjonijiet possibbli u b’hekk jipprevjeni l-evitar tal-miżuri restrittivi.
18      Sentenza tat‑3 ta’ Settembru 2008, Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni (C‑402/05 P u C‑415/05 P, EU:C:2008:461; iktar ’il quddiem, “sentenza Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni”), punt 340: “tali miżuri għandhom, minn natura tagħhom stess, jibbenefikaw minn effett ta’ sorpriża u, [...] japplikaw b’effett immedjat”.
19      Pereżempju, is-sentenza tal‑24 ta’ Novembru 2020, Minister van Buitenlandse Zaken (C‑225/19 u C‑226/19, EU:C:2020:951), punt 33.
20      Sentenza tal‑10 ta’ Frar 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Terminu ta’ preskrizzjoni) (C‑219/20, EU:C:2022:89), punt 37.
21      Sentenza tal‑21 ta’ Diċembru 2023, Infraestruturas de Portugal u
Futrifer Indústrias Ferroviárias (C‑66/22, EU:C:2023:1016), punt 87.
22      Sentenza tat‑8 ta’ Mejju 2014, N. (C‑604/12, EU:C:2014:302), punt 50.
23      Dan jinkludi, kif sostniet il-Kummissjoni, id-dritt ta’ aċċess għal fajl, li kien interpretat mill-qrati tal-Unjoni fil-kuntest ta’ proċeduri relatati ma’ miżuri restrittivi b’mod li għandu jiġi applikat mill-qrati nazzjonali mutatis mutandis meta jistħarrġu l-miżuri ta’ implimentazzjoni tal-awtoritajiet tagħhom (punt 33 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni).
24      Sentenza Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni, punt 338.
25      Sentenza
Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni, punt 341.
26      Sentenza Kadi u Al Barakaat International Foundation vs Il‑Kunsill u Il‑Kummissjoni, punt 336.
27      Punti 24 u 25 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Gvern Taljan.
28      Punti 36 u 37 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
29      Punt 72 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
30      Punt 73 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
31      Punt 73 tad-deċiżjoni tar-rinviju.
32      Punt 57 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
33      Sentenza tat‑18 ta’ Lulju 2013, Il‑Kummissjoni et vs Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P u
C‑595/10 P, EU:C:2013:518), punt 119.
34      Punt 68 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tal-Kummissjoni.
35      Għalkemm ma għandhomx valur vinkolanti, huma utli l-kriterji rrikonoxxuti fid-dokument tal-Kunsill dwar l-aħjar prattiki tal-Unjoni fl-applikazzjoni effettiva ta’ miżuri restrittivi (adottat fit‑3 ta’ Lulju 2024; Dokument Nru 11623/24). Il-punt 63 tiegħu, jipprovdi li, jekk entità hija proprjetà, inkluż b’mod konġunt, ta’
50 % jew iktar ta’ persuna ġuridika jew entità inkluża fil-lista tal-Unjoni, tista’ tiġi kkunsidrata li tappartjeni lil persuna inkluża fil-lista.
36      Fil-punt 69 tal-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, il-Kummissjoni tirreferi għal Digriet Presidenzjali tal‑31 ta’ Marzu 2022 dwar proċedura speċjali li tippermetti lix-xerrejja barranin josservaw l-obbligi tagħhom mal-fornituri Russi tal-gass naturali, li permezz tagħha l-President impona fuq ix-xerrejja minn “ġurisdizzjonijiet ostili” (inklużi l-Istati Membri tal-Unjoni) li jagħmlu l-pagamenti tagħhom kollha għall-gass trasportat permezz tal-pipeline f’rubli, u mhux fil-munita barranija indikata fil-kuntratt.
37      F’din il-linja, b’analoġija, id-dottrina stabbilita fis-sentenza tal‑21 ta’ April 2015, Anbouba vs Il‑Kunsill (C‑605/13 P, EU:C:2015:248), punti 50 u 51.
38      Punt 54 tal-osservazzjonijiet bil-miktub ta’ Inter Rao. Fil-fehma tagħha, il-proċedura ta’ implimentazzjoni tas-sanzjonijiet tal-Unjoni mill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti hija sostanzjalment differenti mill-proċedura ta’ adozzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Kunsill, b’tali mod li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-obbligi li għandha din l-istituzzjoni ma hijiex trasponibbli għal din il-kawża.
39      Kawża Timchenko vs Il‑Kunsill (C‑702/23 P, EU:C:2025:605). Iktar ’il quddiem, is-“sentenza
Timchenko vs Il‑Kunsill”.
40      Sentenza Timchenko vs Il‑Kunsill, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata.
41      Sentenza Timchenko vs Il‑Kunsill, punt 39, u l-ġurisprudenza ċċitata.
42      Il-premessa 6 tar-Regolament Nru 269/2014 tippreċiża li dan għandu japplika b’konformità mad-drittijiet fundamentali u mal-prinċipji rrikonoxxuti mill-Karta, “u b’mod partikolari d-dritt għal rimedju effettiv u għal smigħ ġust”.
43      “[...] l-osservanza tar-regoli tal-proċedura u tal-obbligu ta’ motivazzjoni, l-eżattezza tal-fatti, l-assenza ta’ żball manifest fl-evalwazzjoni tagħhom u l-assenza ta’ użu ħażin ta’ poter”.