62022CJ0753_RES
Zaak C‑753/22
QY
tegen
Bundesrepublik Deutschland
(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Bundesverwaltungsgericht)
Arrest van het Hof (Grote kamer) van 18 juni 2024
„Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Gemeenschappelijke procedures voor de toekenning en intrekking van de internationale bescherming – Richtlijn 2013/32/EU – Artikel 33, lid 2, onder a) – Onmogelijkheid voor de autoriteiten van een lidstaat om een asielverzoek niet-ontvankelijk te verklaren omdat de vluchtelingenstatus eerder in een andere lidstaat is toegekend – Artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Risico op onmenselijke of vernederende behandelingen in die andere lidstaat – Behandeling van dit asielverzoek door deze autoriteiten ondanks de toekenning van de vluchtelingenstatus in die andere lidstaat – Richtlijn 2011/95/EU – Artikel 4 – Individuele behandeling”
Grenscontroles, asiel en immigratie – Asielbeleid – Vluchtelingenstatus of subsidiairebeschermingsstatus – Richtlijn 2011/95 – Procedures voor de toekenning en intrekking van internationale bescherming – Richtlijn 2013/32 – Procedure voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming – Verlening van internationale bescherming in een lidstaat – Verzoek om bescherming in een andere lidstaat – Risico op onmenselijke of vernederende behandeling – Onmogelijkheid voor die andere lidstaat om dat verzoek niet-ontvankelijk te verklaren – Geen verplichting om de beslissing tot verlening van internationale bescherming automatisch te erkennen – Nieuwe individuele en volledige behandeling van dat verzoek volgens de actuele stand van zaken – Draagwijdte
[Art. 4, lid 3, VEU; art. 78, leden 1 en 2, VWEU; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 4; verordening nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 1; richtlijn 2011/95 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, art. 4, leden 1 en 3, art. 13 en art. 36, en richtlijn 2013/32 van het Europees Parlement en de Raad, art. 5, art. 10, leden 2 en 3, art. 33, leden 1 en 2, a) en art. 49]
(zie punten 57‑59, 68, 71‑80 en dictum)
Samenvatting
De Grote kamer van het Hof beantwoordt de vraag van het Bundesverwaltungsgericht (hoogste federale bestuursrechter, Duitsland) of de autoriteiten van een lidstaat verplicht zijn om een asielverzoek opnieuw te behandelen ofschoon de vluchtelingenstatus in een andere lidstaat is toegekend, wanneer zij geen gebruik kunnen maken van de door richtlijn 2013/32 (
1
) geboden mogelijkheid om dat verzoek niet-ontvankelijk te verklaren.
QY, een Syrische staatsburger, die in 2018 in Griekenland als vluchteling is erkend, heeft in Duitsland een verzoek om internationale bescherming ingediend. Vervolgens heeft een Duitse bestuursrechter geoordeeld dat QY in Griekenland een ernstig risico liep op onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”), zodat zij niet naar dat land kon terugkeren.
In oktober 2019 heeft een Duitse bevoegde autoriteit het verzoek van QY om toekenning van de vluchtelingenstatus afgewezen, maar haar subsidiaire bescherming verleend. QY heeft tegen deze beslissing beroep ingesteld, dat door de Duitse bestuursrechter is verworpen, omdat QY niet het risico liep te worden vervolgd in Syrië. QY heeft vervolgens een hogere voorziening ingesteld bij de verwijzende rechter en aangevoerd dat de Duitse bevoegde autoriteit gebonden was door de vluchtelingenstatus die de Griekse autoriteiten hadden toegekend.
De verwijzende rechter verduidelijkt dat in de onderhavige zaak het verzoek om internationale bescherming niet niet-ontvankelijk kon worden verklaard omdat de betreffende status eerder in Griekenland was verleend, aangezien QY een ernstig risico loopt om in die lidstaat te worden onderworpen aan onmenselijke of vernederende behandelingen in de zin van artikel 4 van het Handvest. De verwijzende rechter wenst dan ook in wezen te vernemen of de Duitse bevoegde autoriteit krachtens het Unierecht de gegrondheid van dat verzoek om internationale bescherming kon beoordelen zonder gebonden te zijn aan het feit dat Griekenland QY reeds internationale bescherming had verleend.
Beoordeling door het Hof
In de eerste plaats herinnert het Hof eraan dat artikel 78, lid 2, onder a), VWEU, bepaalt dat het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie maatregelen vaststellen voor een gemeenschappelijk Europees asielstelsel dat „een uniforme asielstatus voor onderdanen van derde landen die in de hele Unie geldt” omvat. Deze bepaling biedt dus weliswaar een rechtsgrondslag voor de vaststelling van handelingen van de Unie die een dergelijke uniforme status met zich meebrengen, maar dit neemt niet weg dat de tussenkomst van de Uniewetgever noodzakelijk is om concreet invulling te geven aan alle rechten die verband houden met die door een lidstaat toegekende en door alle andere lidstaten erkende status die in de gehele Unie behoort te gelden.
De Uniewetgever heeft de doelstelling van artikel 78, lid 2, onder a), VWEU – te weten die uniforme asielstatus – nog niet volledig geconcretiseerd. Met name heeft de Uniewetgever tot nog toe niet het beginsel geformuleerd dat de lidstaten verplicht zijn om de door een andere lidstaat genomen beslissingen tot toekenning van de vluchtelingenstatus automatisch te erkennen, noch gepreciseerd op welke wijze een dergelijk beginsel zou moeten worden toegepast. Hoewel het de lidstaten bij de huidige stand van het Unierecht dus vrijstaat om de erkenning van alle aan de vluchtelingenstatus verbonden rechten op hun grondgebied afhankelijk te stellen van de voorwaarde dat hun bevoegde autoriteiten een nieuwe beslissing tot toekenning van die status nemen, mogen zij bij wijze van gunstigere norm bepalen dat dergelijke door een andere lidstaat genomen beslissingen automatisch worden erkend (
2
). Het staat evenwel vast dat Duitsland geen gebruik heeft gemaakt van deze mogelijkheid.
In die omstandigheden stelt het Hof in de tweede plaats vast wat de omvang is van de behandeling, door de bevoegde autoriteit van een lidstaat, van een verzoek om internationale bescherming van een verzoeker aan wie door een andere lidstaat reeds de vluchtelingenstatus is toegekend.
In deze context merkt het Hof op dat de bevoegde autoriteit van een lidstaat, wanneer zij geen gebruik kan maken van de door artikel 33, lid 2, onder a), van richtlijn 2013/32 geboden mogelijkheid om een verzoek om internationale bescherming van een verzoeker aan wie een andere lidstaat reeds dergelijke bescherming heeft verleend, niet-ontvankelijk te verklaren, omdat die verzoeker een ernstig risico loopt dat hij in die andere lidstaat wordt onderworpen aan een onmenselijke of vernederende behandeling in de zin van artikel 4 van het Handvest, dat verzoek in het kader van een nieuwe procedure voor internationale bescherming overeenkomstig richtlijn 2011/95 en richtlijn 2013/32 opnieuw individueel en volledig moet behandelen volgens de actuele stand van zaken. Indien de verzoeker overeenkomstig de hoofdstukken II en III van richtlijn 2011/95 voldoet aan de voorwaarden om als vluchteling te worden beschouwd, moet die autoriteit hem de vluchtelingenstatus toekennen, zonder dat het ter zake beschikt over een discretionaire bevoegdheid.
In dit verband is diezelfde autoriteit weliswaar niet verplicht om de vluchtelingenstatus van deze verzoeker te erkennen op de enkele grond dat die status hem eerder bij beslissing van een andere lidstaat is toegekend, maar moet zij niettemin ten volle rekening houden met die beslissing en met de elementen die deze beslissing ondersteunen. Het gemeenschappelijk Europees asielstelsel, dat gemeenschappelijke criteria bevat om te bepalen welke personen daadwerkelijk internationale bescherming behoeven, is immers gebaseerd op het beginsel van wederzijds vertrouwen (
3
), dat inhoudt dat – behalve in uitzonderlijke omstandigheden – moet worden aangenomen dat de behandeling van personen die om internationale bescherming verzoeken in elke lidstaat in overeenstemming is met de vereisten van het Unierecht, waaronder het Handvest, het Verdrag betreffende de status van vluchtelingen (
4
) en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (
5
).
Rekening houdend met het beginsel van loyale samenwerking (
6
) en om zoveel mogelijk te zorgen voor de samenhang tussen beslissingen die door de bevoegde autoriteiten van twee lidstaten worden genomen over de behoefte aan internationale bescherming van dezelfde derdelander of staatloze, moet bovendien worden overwogen dat de bevoegde autoriteit van de lidstaat die over het nieuwe verzoek moet beslissen, zo spoedig mogelijk begint met het uitwisselen van informatie met de bevoegde autoriteit van de lidstaat die eerder aan dezelfde verzoeker de vluchtelingenstatus heeft toegekend. Het staat daarom aan de eerste van deze autoriteiten om de tweede in kennis te stellen van het nieuwe verzoek, haar standpunt over dit nieuwe verzoek mee te delen en de tweede te verzoeken binnen een redelijke termijn de informatie te verstrekken waarover zij beschikt en die tot de toekenning van die status heeft geleid. Deze informatie-uitwisseling heeft tot doel de autoriteit van de lidstaat waarbij dat nieuwe verzoek is ingediend, in staat te stellen om met volledige kennis van zaken over te gaan tot de verificaties die zij moet verrichten in het kader van de internationale beschermingsprocedure.
(
1
)	Richtlijn 2013/32/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende gemeenschappelijke procedures voor de toekenning en intrekking van de internationale bescherming (PB 2013, L 180, blz. 60). Artikel 33, lid 2, onder a), van deze richtlijn bepaalt dat de lidstaten een verzoek om internationale bescherming onder meer als niet-ontvankelijk kunnen beschouwen wanneer een andere lidstaat internationale bescherming heeft verleend.
(
2
)	Zie artikel 3 van richtlijn 2011/95/EU van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2011 inzake normen voor de erkenning van onderdanen van derde landen of staatlozen als personen die internationale bescherming genieten, voor een uniforme status voor vluchtelingen of voor personen die in aanmerking komen voor subsidiaire bescherming, en voor de inhoud van de verleende bescherming (PB 2011, L 337, blz. 9) en artikel 5 van richtlijn 2013/32.
(
3
)	Zie overweging 12 van richtlijn 2011/95.
(
4
)	Verdrag betreffende de status van vluchtelingen, ondertekend te Genève op 28 juli 1951.
(
5
)	Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950.
(
6
)	Krachtens het in artikel 4, lid 3, eerste alinea, VEU neergelegde beginsel van loyale samenwerking respecteren de Unie en de lidstaten elkaar en steunen zij elkaar bij de vervulling van de taken die uit de Verdragen voortvloeien. Dit beginsel is concreet uitgewerkt in artikel 36 van richtlijn 2011/95 en artikel 49 van richtlijn 2013/32.