61969C0027
CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL J. GAND
VAN 15 OKTOBER 1969 (
1
)
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
Het is niet de eerste maal, dat Uw Hof zich heeft uit te spreken over de interpretatie van artikel 52 der Verordening no. 3 van de Raad inzake de sociale zekerheid van migrerende werknemers, welk artikel de voorwaarden regelt waaronder een instelling die in verband met een schade aan een van haar verzekerden uitkeringen deed, een regres-actie kan instellen tegen de derde die bedoelde schade heeft veroorzaakt. Het antwoord op de U door de Cour Supérieure de Justice du Grand-Duché (hierna te noemen „de Cour Supérieure”) voorgelegde vragen zal grotendeels gevonden kunnen worden in Uw arresten van 1965; het is evenwel gewaagd aan te nemen, dat deze hoge rechterlijke instantie in Uw beslissing alle gegevens zal vinden welke voor de uitspraak in het voor haar aanhangige geding nodig zijn. De omstandigheden waaronder het geschil ontstond en zich verder ontwikkelde zijn namelijk van zeer bijzondere aard en raken zowel vragen van internationaal privaatrecht als de toepassing van internationale overeenkomsten waarover Uw Hof geen uitspraak kan doen.
De feiten zijn de volgende. In de nacht van 18 op 19 april 1964 werd de heer P. Simon, ambtenaar van de Société nationale des chemins de fer luxembourgeois (CFL), wonende te Luxemburg, gedood bij en verkeersongeval te Martelange in België toen hij zich bevond in een auto, toebehorend aan en bestuurd door de heer F. Hein, eveneens van Luxemburgse nationaliteit.
De weduwe van de heer Simon dagvaardde, zowel in eigen naam als in haar hoedanigheid van voogdes van haar kind, de verzekeraar van de heer Hein, de Compagnie Belge d'assurances générales sur la vie et contre les accidents, voor de Arrondissementsrechtbank te Luxemburg; in hetzelfde geding werden tegen de Compagnie Bele twee vorderingen ingesteld, de eerste door de Caisse de Maladie des CFL „Entr'aide Médicale” tot een beloop van 2010 francs wegens een vervroegde uitkering van begrafeniskosten, en anderzijds door de CFL tot een beloop van 249529 francs ter zake van vervroegde uitkering van het weduwen- en wezenpensioen na het overlijden van de heer Simon.
De vorderingen van de Caisse de Maladie en van de CFL werden afgewezen op grond van de overweging dat, waar het schadeveroorzakende feit in het buitenland had plaatsgevonden, de toepasselijke wet de lex loci delicti zou zijn — in casu de Belgische wet — krachtens welke de betaling haar oorzaak niet vond in de onrechtmatige daad van de aansprakelijke derde, doch in de toepassing van statutaire regels en derhalve iedere regres-actie is uitgesloten.
Op dit punt werd hoger beroep ingesteld bij de Cour Supérieure en, toen in de loop van deze procedure de betekenis van artikel 52 voor het onderhavige geval in het geding was gebracht, werden U bij arrest van 20 mei 1969 de drie vragen voorgelegd, welke wij thans achtereenvolgens zullen onderzoeken.
I
Artikel 52 waarvan de interpretatie wordt verzocht, luidt als volgt :
„Indien een persoon, die prestaties geniet krachtens de wettelijke regeling van een Lid-Staat naar aanleiding van een op het grondgebied van een andere Staat ontstane schade, het recht heeft op het grondgebied van die tweede Staat tegen een derde een eis tot schadevergoeding in te stellen, worden de eventuele rechten van het orgaan dat de prestatie verschuldigd is, tegenover de derde als volgt geregeld :
a)
wanneer het orgaan dat de prestatie verschuldigd is, krachtens de wettelijke regeling welke op hem van toepassing is, gesubrogeerd is in de rechten welke de rechthebbende tegenover de derde heeft, erkent elke Lid-Staat die subrogatie;
b)
wanneer het orgaan dat de prestatie verschuldigd is een onmiddellijk recht heeft tegenover de derde, erkent elke Lid-Staat dat recht..
De toepassing van deze bepaling zal bij bilaterale akkoorden nader worden geregeld.”
De eerste vraag is als volgt geredigeerd :
„Is het begrip migrerende werknemer in de zin van artikel 52 van Verordening no. 3 van 25 september 1958 inzake de sociale zekerheid van migrerende werknemers, mede van toepassing op de werknemer die in het Groothertogdom zowel zijn standplaats als zijn verblijfplaats heeft doch tijdens een pleziertocht door de schuld van een derde het slachtoffer werd van een ongeval op het grondgebied van een andere Lid-Staat, in casu op Belgisch grondgebied ?”
De Luxemburgse rechter houdt zich dus in het bijzonder met twee punten bezig :
—
ziet artikel 52 — en Verordening no. 3 in het algemeen — slechts op migrerende werknemers stricto sensu, dat wil zeggen op hen die achtereenvolgens in twee of meer Staten der Gemeenschap werkzaam waren, of, in ruimere zin, op de bij de sociale verzekering van een der zes Staten aangesloten werknemers die zich naar een andere Staat begeven ?
—
mag dit artikel in alle gevallen worden toegepast wanneer de reis geen enkel verband houdt met het werk ?
Op deze beide punten werd in Uw jurisprudentie herhaaldelijk en zo ondubbelzinnig uitspraak gedaan, , dat het ons uitgesloten voorkomt de gegeven beslissingen opnieuw tot voorwerp van een gedachtenwisseling te maken.
—
Wij staan niet stil bij de aanwijzingen welke men, althans impliciet, kan vinden in het arrest Unger van 19 maart 1964 (75/63, Jurisprudentie Band X, blz. 369) doch beperken ons tot een verwijzing naar het arrest Bertholet van 11 maart 1965 (31/64, Jurisprudentie Band XI, blz. 108), volgens hetwelk het voor de toepassing van artikel 52 voldoende is dat de betrokkene uitkeringen geniet krachtens de wetgeving van een Lid-Staat ter zake van een op het grondgebied van een andere Staat geleden schade en op het grondgebied van die tweede Staat het recht heeft tegen een derde een eis tot schadevergoeding in te stellen, beslissing welke men eveneens vindt in het arrest Van Dijk (33/64, Jurisprudentie Band XI, blz. 128). Aldus werd Uw zeer ruime opvatting van het toepassingsgebied ratione personae der Verordening no. 3 overgebracht op het vlak van artikel 52, in welke bepaling de uitdrukking migrerende werknemer overigens niet wordt gebezigd.
Hetgeen de Luxemburgse rechter met name deed aarzelen, is ongetwijfeld het feit dat het ongeval naar aanleiding waarvan het geschil ontstond, niet alleen geen verband hield met het werk, doch zich bovendien voordeed tijdens een „pleziertocht”, gelijk het renvooiarrest het uitdrukt. Uit de stukken blijkt immers dat de beide automobilisten zich naar België begaven om aldaar een in het Groothertogdom begonnen vrolijke avond voort te zetten, hetgeen voor de rechters in eerste instantie aanleiding vormde om te doen onderzoeken of de chauffeur wel tot het besturen van zijn wagen in staat was.
Wij menen evenwel dit bijzondere, en op het eerste gezicht wellicht ietwat kwalijke, aspect buiten beschouwing te mogen laten.
Volgens Uw reeds geciteerde arresten is de hierboven omschreven voorwaarde voldoende en behoeft niet te worden onderzocht, of het schadeveroorzakende feit al dan niet met het werk verband houdt. In de zaak Van Dijk bij voorbeeld overkwam het ongeval het slachtoffer tijdens een wandeling op een vrije dag; het tijdstip van die wandeling en de omstandigheden waaronder zij werd gemaakt konden de toepassing van artikel 52 niet uitsluiten. Wij kunnen U derhalve slechts voorstellen het ter zake reeds gegeven antwoord te bevestigen.
II
De Luxemburgse rechter vraagt U vervolgens of het onderhavige artikel toepasselijk is ingeval het orgaan dat de uitkeringen verschuldigd is zijn vordering niet bij de vreemde rechter maar bij de nationale rechter instelt. Dit punt vormt het bijzondere aspect van de onderhavige zaak en voor een goed begrip daarvan is het nuttig het in het artikel 52 bedoelde geval opnieuw te bezien.
Een werknemer uit een Lid-Staat, die op het grondgebied van een andere Lid-Staat het slachtoffer van een ongeval werd, kan zowel krachtens zijn nationale wetgeving uitkeringen van sociale zekerheid verkrijgen als voor de rechter van de tweede Staat en volgens de wet van die Staat schadevergoeding vorderen van de derde die de schade veroorzaakte. Hoe moeten in dat geval de rechten van de tot uitkering gehouden instelling jegens die derde worden bepaald? Artikel 52 regelt deze vraag door te verwijzen naar de wet waaraan die instelling is onderworpen: is deze laatste krachtens haar eigen wetgeving gesubrogeerd of heeft zij een onmiddellijk recht, dan erkent iedere Lid-Staat deze subrogatie of dit recht. Het betreft hier dus, gelijk men heeft gezegd, een conflictenregel aan de hand waarvan tussen onderling afwijkende nationale oplossingen wordt gearbitreerd. De rechter zal normaliter zijn nationale wet — dat wil zeggen de lex loci delicti — op de vordering tot schadevergoeding van het slachtoffer tegen de verantwoordelijke derde toepassen, doch niet op het regres-recht van de instelling die de prestaties heeft gedaan jegens diezefde aansprakelijke. In dat geval wordt naar de wetgeving van het land van die instelling verwezen.
Maar artikel 52 noemt niet het geval waarin de geadieerde rechter die is van de Staat op welks grondgebied het ongeval plaatsvond. In het onderhavige geval leidt het geen twijfel dat men het geding voor de Luxemburgse rechter bracht omdat beide partijen van Luxemburgse nationaliteit waren.
Houdt men zich alleen aan de tekst, dan zou derhalve geantwoord moeten worden dat artikel 52 geen toepassing vindt; het geschil zou dus naar Luxemburgs recht — eventueel naar het internationaal privaatrecht van dat land — berecht moeten worden zowel wat de actie van het slachtoffer als die van de in zijn rechten getreden instelling van sociale zekerheid betreft. Wellicht zou men aldus tot dezelfde oplossing komen als die van de verordening, maar net langs communautaire, doch langs nationale weg.
De Commissie heeft evenwel gesteld dat, zo de auteurs der verordening hier rekening hebben gehouden met het plerumque fit, de regel niettemin van algemene strekking is en mede toepassing moet vinden ingeval de actie bij een nationale rechterlijke instantie wordt ingesteld. Ter rechtvaardiging van deze oplossing wijst zij erop dat de in artikel 52 ten behoeve der nationale instellingen van sociale zekerheid voorziene subrogatie naar de woorden van Uw Hof „de logische en billijke tegenhanger vormt van de uitbreiding der verplichtingen van genoemde instelling tot het gehele grondgebied van de Gemeenschap”.
Dit argument, alsmede de overweging dat het gewenst is eenheid te brengen in de op deze organen toepasselijke regels, leiden ons ertoe — zij het niet zonder een ernstige aarzeling welke haar verklaring vindt in de tekst van artikel 52 — U voor te stellen de door de Cour Supérieure voorgelegde vraag bevestigend te beantwoorden.
III
In zijn derde vraag tenslotte, die in werkelijkheid uit twee delen bestaat, wijst de Luxemburgse rechter erop dat artikel 52 b) spreekt van het geval waarin er een „onmiddellijk recht” ten behoeve van de debiteur der uitkeringen bestaat. Hij vraagt U welk recht of welke actie hier aan de auteurs der verordening voor ogen heeft gestaan en of dat recht wel kan worden ingeroepen zonder vooraf in een bilateraal Belgisch-Luxemburgs akkoord te zijn geregeld, daar de thans bestaande overeenkomst van 16 november 1959 zich beperkt tot artikel 52 a) hetwelk op de wettelijke subrogatie ziet.
Zowel bij de schriftelijke als de mondelinge behandeling werd uitvoerig gediscussieerd over zin en strekking van laatstgenoemde overeenkomst. Sommigen beriepen zich op de daarin voorkomende uitdrukking „in de rechten treden van” welke hun ruimer scheen dan de term „subrogeren” van artikel 52 a) om daaruit dan te concluderen dat deze term mede ziet op het geval dat er een onmiddellijk recht bestaat; anderen beroepen zich op de geschiedenis van de totstandkoming der Luxemburgse wet houdende goedkeuring van dit diplomatieke document om aan te tonen dat deze overeenkomst slechts de wettelijke subrogatie in eigenlijke zin betreft. Het komt ons niet nodig voor op dit debat in te gaan; immers indien artikel 52 met een alleszins ongebruikelijke wending — welke haar verklaring vindt in de bijzondere omstandigheden waaronder de verordening werd opgesteld — voor haar toepassing bilaterale akkoorden voorziet, zo behouden deze daarom niet minder hun eigen rechtskarakter en zijn niet in de verordening geïntegreerd; zij vormen geen bepaling van gemeenschapsrecht welke Uw Hof zou moeten interpreteren, hetgeen de Luxemburgse rechter schijnt te vragen (Caisse Régionale de Sécurité Sociale du Nord de la France tegen Torrekens, 7 mei 1969, Jurisprudentie Band XV, blz. 125).
Uw Hof moet zich aan Verordening no. 3 houden en, verstaat men de vraag aldus, dan schijnt ons het volgende antwoord geboden. In de eerste plaats heeft de rechter bij wie de vordering tot schadeloosstelling van het slachtoffer tegen de derde werd aangebracht krachtens artikel 52 de wettelijke subrogatie of het onmiddellijke recht van het orgaan dat de prestatie verschuldigd is te erkennen, wanneer die subrogatie of dat onmiddellijke recht bestaat krachtens de wettelijke regeling welke op de instelling van toepassing is. Slechts naar deze wettelijke regeling kan worden bepaald hetgeen onder deze beide begrippen moet worden verstaan en het is op die regeling dat de rechter acht moet slaan en haar strekking en inhoud nauwkeurig waarderen, waaruit vermoedelijk, op dat punt, geen begrip van gemeenschapsrecht kan worden afgeleid.
Anderzijds wordt in Uw vroegere arresten bijzonder duidelijk het beginsel tot uitdrukking gebracht dat de bepalingen van artikel 52, eerste lid, der Verordening no. 3 reeds van toepassing zijn vóórdat tussen de betrokken Lid-Staten een bilaterale overeenkomst als bedoeld in het tweede lid van dit artikel werd gesloten en deze regel geldt zowel voor de erkenning van het onmiddellijke recht als voor die van de wettelijke subrogatie. Volgens Uw rechtspraak heeft deze overeenkomst geen ander bestaansrecht, geen ander doel, dan tussen de contracterende staten „wellicht voor de toepassing nodige details” te regelen, zulks ten einde de aanpassing van het nationale recht aan de communautaire regels te vergemakkelijken. Deze opvatting brengt mede dat weliswaar bij een bilaterale overeenkomst de gevallen kunnen worden geregeld waarin de nationale wet, die de subrogatie voorziet, zal worden toegepast, maar slechts met schending van het gemeenschapsrecht zou de toepassing van en wettelijke regeling die subrogatie medebrengt kunnen worden uitgesloten en hetzelfde moet gelden voor een wetgeving die het bestaan van een onmiddellijk recht erkent. Het sluiten van een dergelijke overeenkomst zou een schending betekenen door de Lid-Staten van de krachtens het Verdrag op hen rustende verplichtingen en zou grond kunnen opleveren voor de procedure ex artikel 169; het betreft hier evenwel een zuiver theoretische hypothese.
Wij hebben dan ook de eer te concluderen dat de eerste twee vragen bevestigend zullen worden beantwoord en ten aanzien van de derde vraag zal worden beslist dat het in artikel 52 b) van Verordening no. 3 bedoelde onmiddellijke recht dat is, hetwelk wordt erkend in de wettelijke regeling waaraan het tot uitkering gehouden orgaan onderworpen is en dat dit recht kan worden ingeroepen ook wanneer een akkoord als bedoeld in het tweede lid van dat artikel ontbreekt .
(
1
)	Vertaald uit het Frans.