61991CJ0237_EL
Διάδικοι
Σκεπτικό της απόφασης
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Διατακτικό
Διάδικοι
Στην υπόθεση C-237/91,
που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Hessischer Verwaltungsgerichtshof (Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ
Kazim Kus
και
Landeshauptstadt Wiesbaden,
η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 6 της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως, το οποίο συστάθηκε με τη Συμφωνία Συνδέσεως μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Τουρκίας, της 19ης Σεπτεμβρίου 1980, περί προωθήσεως της συνδέσεως,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
συγκείμενο από τους G. C. Rodriguez Iglesias, προεδρεύοντα, M. Zuleeg και J. L. Murray, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, R. Joliet, F. A. Schockweiler, J. C. Moitinho de Almeida, F. Grevisse και P. J. G. Kapteyn, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Darmon
γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,
λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:
* ο Kazim Kus, εκπροσωπούμενος από τον Reinhold Wendl, δικηγόρο Wiesbaden,
* η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον Ernst Roeder, Ministerialrat στο Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, και τον Joachim Karl, Regierungsdirektor στο ίδιο υπουργείο,
* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τους Joern Pipkorn, νομικό σύμβουλο, και Pieter Jan Kuyper, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,
έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,
αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του Kus, εκπροσωπουμένου από τον Hagen Lichtenberg, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης, και τον Reinhold Wendl, της Γερμανικής Κυβερνήσεως, της Ολλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον J. W. de Zwaan, αναπληρωτή νομικό σύμβουλο στο Υπουργείο Εξωτερικών, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης απο τη Sue Cochrane, του Treasury Solicitor' s Department, και τον Richard Plender, QC, και της Επιτροπής, κατά τη συνεδρίαση της 15ης Σεπτεμβρίου 1992,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Νοεμβρίου 1992,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
Σκεπτικό της απόφασης
1 Με διάταξη της 12ης Αυγούστου 1991, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Σεπτεμβρίου 1991, το Hessischer Verwaltungsgerichtshof υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 6 της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως, το οποίο συστάθηκε με τη Συμφωνία Συνδέσεως μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Τουρκίας, της 19ης Σεπτεμβρίου 1980, περί προωθήσεως της συνδέσεως (στο εξής: απόφαση 1/80).
2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Kazim Kus, Τούρκου υπηκόου, και του Landeshauptstadt Wiesbaden, εκπροσωπουμένου από τον δήμαρχό του, λόγω της αρνήσεως παρατάσεως της ισχύος αδείας διαμονής στη Γερμανία.
3 Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι ο Kus εισήλθε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας στις 24 Αυγούστου 1980 και στις 16 Απριλίου 1981 συνήψε γάμο με Γερμανίδα υπήκοο. Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει επίσης ότι, από την 1η Απριλίου 1982, ο Kus εργάζεται εντός της γερμανικής επικρατείας με σχέση εξαρτημένης εργασίας χωρίς διακοπή έχοντας άδεια εργασίας που είναι τυπικά εντάξει. Αρχικά εργάστηκε επί επτά περίπου έτη για την ίδια επιχείρηση και στη συνέχεια άλλαξε δύο φορές εργοδότη.
4 Με απόφαση της 6ης Αυγούστου 1984, ο δήμαρχος του Wiesbaden απέρριψε την αίτηση παρατάσεως της ισχύος της αδείας διαμονής που διέθετε ο Kus, ως σύζυγος Γερμανίδας υπηκόου, από τις 27 Απριλίου 1981 και η οποία έληξε στις 17 Αυγούστου 1983, με το αιτιολογικό ότι εξέλιπε ο αρχικός σκοπός διαμονής του Kus, δεδομένου ότι ο γάμος του λύθηκε με απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1983 η οποία κατέστη τελεσίδικη στις 26 Απριλίου 1984.
5 Κατόπιν απορρίψεως της ενστάσεως που υπέβαλε κατά της αποφάσεως του δημάρχου της 6ης Αυγούστου 1984, ο Kus άσκησε προσφυγή ενώπιον του Verwaltungsgericht Wiesbaden. Με διάταξη της 23ης Μαΐου 1985, το δικαστήριο αυτό ανέστειλε προσωρινά, με αναδρομική ισχύ, την εκτέλεση της προσβαλλομένης αποφάσεως και, με απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 1987, ακύρωσε την εν λόγω απόφαση και υποχρέωσε τον καθού να παρατείνει την ισχύ της αδείας διαμονής του Kus.
6 Κατά της αποφάσεως αυτής ο καθού άσκησε έφεση ενώπιον του Hessischer Verwaltungsgerichtshof, το οποίο ναι μεν διαπίστωσε ότι ο Kus δεν δικαιούταν άδεια διαμονής βάσει του γερμανικού δικαίου, πλην όμως διερωτήθηκε αν ήταν δυνατόν να προκύψει ευνοϊκότερη λύση για τον Kus από την εφαρμογή του άρθρου 6 της αποφάσεως 1/80, το οποίο ορίζει τα εξής:
"1. Υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 7 περί της ελεύθερης προσβάσεως στην απασχόληση των μελών της οικογενείας του, ο Τούρκος εργαζόμενος ο οποίος απασχολείται στη νόμιμη αγορά εργασίας κράτους μέλους:
* έχει στο κράτος μέλος αυτό, μετά από ένα έτος νόμιμης απασχολήσεως, δικαίωμα ανανεώσεως της αδείας εργασίας στον ίδιο εργοδότη, εφόσον κατέχει θέση απασχολήσεως
* έχει στο κράτος μέλος αυτό, μετά από τρία χρόνια νόμιμης απασχολήσεως και υπό την επιφύλαξη της προτεραιότητας που αναγνωρίζεται στους εργαζομένους των κρατών μελών της Κοινότητας, δικαίωμα να δεχθεί, στο πλαίσιο του ιδίου επαγγέλματος και σε εργοδότη της επιλογής του, άλλη προσφορά που γίνεται υπό κανονικές συνθήκες και εγγράφεται στις υπηρεσίες απασχολήσεως του εν λόγω κράτους μέλους
* έχει, εντός του κράτους αυτού μέλους, μετά από τέσσερα χρόνια νόμιμης απασχολήσεως, ελεύθερη πρόσβαση σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του.
(...)
3. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής των παραγράφων 1 και 2 καθορίζονται με εθνικές ρυθμίσεις."
7 Για τον λόγο αυτό, το Hessischer Verwaltungsgerichtshof αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί των εξής προδικαστικών ερωτημάτων:
"1) Συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας, περί προωθήσεως της συνδέσεως, ο Τούρκος εργαζόμενος του οποίου η διαμονή επιτρέπεται βάσει του εθνικού δικαίου κατά τη διάρκεια της διαδικασίας χορηγήσεως αδείας διαμονής και ο οποίος, βάσει αυτού του δικαιώματος διαμονής και της αντίστοιχης αδείας εργασίας, έχει εργαστεί περισσότερο από τέσσερα έτη με σχέση εξαρτημένης εργασίας:
2) Εφαρμόζεται το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της ανωτέρω αποφάσεως στον Τούρκο υπήκοο ο οποίος, αφού εισήλθε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας με σκοπό να συνάψει γάμο με Γερμανίδα υπήκοο, από την οποία διαζεύχθηκε μετά την πάροδο τριετίας, ζητεί μετά το διαζύγιο άδεια διαμονής με σκοπό την παροχή εξαρτημένης εργασίας και έχει εργαστεί ήδη, κατά το χρονικό σημείο της απορρίψεως της αιτήσεώς του για άδεια διαμονής, δυόμισι χρόνια στον ίδιο εργοδότη έχοντας άδεια εργασίας εν ισχύι;
3) Μπορούν οι Τούρκοι εργαζόμενοι, υπό τις προϋποθέσεις που εκτίθενται ανωτέρω στο ερώτημα 1 ή στο ερώτημα 2, να αξιώσουν άμεσα, βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη ή τρίτη περίπτωση, της ανωτέρω αποφάσεως, όχι μόνο την παράταση της ισχύος της αδείας εργασίας, αλλά και την παράταση της ισχύος της αδείας διαμονής, ή ανήκει η ρύθμιση των εννόμων συνεπειών που έχουν ως προς τη διαμονή οι αποφάσεις του Συμβουλίου Συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας που αφορούν το εργατικό δίκαιο στην κατηγορία των εκτελεστικών διατάξεων τις οποίες τα κράτη μέλη θεσπίζουν, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, της αποφάσεως αυτής, με δική τους ευθύνη και χωρίς να δεσμεύονται από το κοινοτικό δίκαιο;"
8 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κυρίας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.
9 Δεδομένου ότι η Γερμανική Κυβέρνηση ζήτησε ρητώς από το Δικαστήριο να επανεξετάσει την αρμοδιότητά του να αποφανθεί, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης, ως προς την ερμηνεία των αποφάσεων οργάνου που έχει συσταθεί με συμφωνία συνδέσεως για να εξασφαλίσει τη θέση σε εφαρμογή της συμφωνίας αυτής, το Δικαστήριο επισημαίνει ότι από τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο πλαίσιο της παρούσας υποθέσεως δεν προέκυψε κανένα νέο στοιχείο εκτιμήσεως ικανό να οδηγήσει το Δικαστήριο στην αναθεώρηση των συμπερασμάτων στα οποία κατέληξε συναφώς με την απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 1990, C-192/89, Sevince (Συλλογή 1990, σ. Ι-3461).
10 Παρατηρείται εκ προοιμίου ότι και τα τρία προδικαστικά ερωτήματα αφορούν την κατάσταση Τούρκου εργαζομένου ο οποίος έχει ήδη άδεια διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους.
Επί του πρώτου ερωτήματος
11 Με το πρώτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ζητεί να μάθει αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ένας Τούρκος εργαζόμενος πληροί την προϋπόθεση νόμιμης απασχολήσεως τουλάχιστον τεσσάρων ετών, την οποία προβλέπει η διάταξη αυτή, όταν έχει εργαστεί βάσει δικαιώματος διαμονής το οποίο του αναγνωρίστηκε δυνάμει μόνο εθνικής ρυθμίσεως η οποία επιτρέπει τη διαμονή στη χώρα υποδοχής κατά τη διάρκεια της διαδικασίας χορηγήσεως της αδείας διαμονής.
12 Συναφώς πρέπει να υπομνηστεί ότι από την προαναφερθείσα απόφαση Sevince προκύπτει ότι ο νόμιμος χαρακτήρας της απασχολήσεως κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 προϋποθέτει μια σταθερή και όχι πρόσκαιρη κατάσταση στην αγορά εργασίας (σκέψη 30 της αποφάσεως) και ότι ένας Τούρκος εργαζόμενος δεν βρισκόταν στην κατάσταση αυτή κατά τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία ίσχυε υπέρ αυτού το ανασταλτικό αποτέλεσμα που συνεπάγεται η προσφυγή που είχε ασκήσει κατά της αποφάσεως περί αρνήσεως χορηγήσεως του δικαιώματος διαμονής και κατά την οποία του επετράπη προσωρινώς, μέχρι πέρατος της σχετικής δίκης, να διαμένει στο εν λόγω κράτος μέλος και να εργάζεται (σκέψη 31).
13 Τούτο ισχύει και σε μια περίπτωση όπως αυτή της κυρίας δίκης, όπου η προσφυγή δεν συνεπάγεται αυτοδικαίως ανασταλτικό αποτέλεσμα, δυνάμει του νόμου, αλλά το αποτέλεσμα αυτό προσδόθηκε αναδρομικά από ένα δικαστήριο. Πράγματι, στις δύο περιπτώσεις, όπως επισημαίνει ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 30 των προτάσεών του, η αναστολή ισχύει μόνο για την εκκρεμοδικία της προσφυγής και έχει ως αποτέλεσμα να επιτρέπει στον προσφεύγοντα να διαμένει και να εργάζεται προσωρινώς εν αναμονή οριστικής αποφάσεως επί του δικαιώματός του διαμονής.
14 Το συμπέρασμα αυτό δεν μπορεί να ανατραπεί από το γεγονός ότι, όπως στην υπόθεση της κυρίας δίκης, εκδόθηκε πρωτοδίκως απόφαση η οποία επικύρωσε μεν το δικαίωμα διαμονής του ενδιαφερομένου, μπορεί όμως ακόμη να εξαφανισθεί, λαμβανομένου υπόψη του ότι κατ' αυτής ασκήθηκε έφεση, και, ως εκ τούτου, δεν ρυθμίζει οριστικά την κατάσταση του ενδιαφερομένου από πλευράς δικαιώματος διαμονής.
15 Πράγματι, ο λόγος για τον οποίο το Δικαστήριο αρνήθηκε, με την προαναφερθείσα σκέψη 31 της αποφάσεως Sevince, να θεωρήσει ως περιόδους νόμιμης απασχολήσεως τις περιόδους που συμπληρώθηκαν όταν ίσχυε υπέρ του ενδιαφερομένου το ανασταλτικό αποτέλεσμα που συνεπάγεται η προσφυγή κατ' αποφάσεως περί αρνήσεως του δικαιώματος διαμονής ήταν να μη μπορεί ένας Τούρκος εργαζόμενος να προκαλέσει ο ίδιος την πλήρωση της προϋποθέσεως αυτής και, κατά συνέπεια, να επιτύχει την αναγνώριση του δικαιώματος διαμονής που είναι συμφυές προς το δικαίωμα ελεύθερης προσβάσεως σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, κατά τη διάρκεια περιόδου κατά την οποία είχε το δικαίωμα διαμονής προσωρινώς εν αναμονή του πέρατος της σχετικής δίκης.
16 Ο λόγος όμως αυτός εξακολουθεί να ισχύει ενόσω δεν έχει αποδειχθεί οριστικά ότι, κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου, ο ενδιαφερόμενος είχε νομίμως το δικαίωμα διαμονής, ειδάλλως η δικαστική απόφαση που του αρνείται οριστικά το δικαίωμα αυτό θα καθίστατο κενή περιεχομένου και θα μπορούσε ο ενδιαφερόμενος να αποκτήσει τα δικαιώματα που προβλέπονται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, κατά τη διάρκεια περιόδου κατά την οποία δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις αυτές.
17 Το επιχείρημα του Kus, κατά το οποίο το να μη λαμβάνεται υπόψη απόφαση πρωτοβαθμίου δικαστηρίου επιβεβαιώνουσα το δικαίωμα διαμονής Τούρκου υπηκόου συνεπάγεται ότι ακόμη και παράνομη άρνηση παρατάσεως της ισχύος αδείας διαμονής είναι ικανή να στερήσει τον ενδιαφερόμενο από τα δικαιώματα που μπορεί να αντλήσει από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80, δεν ευσταθεί, διότι, στην περίπτωση που το δικαίωμα αυτό θα αναγνωριζόταν οριστικά, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο ενδιαφερόμενος είχε αναδρομικά κατά τη διάρκεια της επίμαχης περιόδου δικαίωμα διαμονής όχι πλέον προσωρινό και, κατά συνέπεια, σταθερή κατάσταση στην αγορά εργασίας.
18 Επομένως, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ένας Τούρκος εργαζόμενος δεν πληροί την προϋπόθεση νόμιμης απασχολήσεως τουλάχιστον τεσσάρων ετών, την οποία προβλέπει η διάταξη αυτή, όταν έχει εργαστεί βάσει δικαιώματος διαμονής το οποίο του αναγνωρίστηκε δυνάμει μόνο εθνικής ρυθμίσεως η οποία επιτρέπει τη διαμονή στη χώρα υποδοχής κατά τη διάρκεια της διαδικασίας χορηγήσεως της αδείας διαμονής, ακόμη και αν το δικαίωμα διαμονής του έχει αναγνωριστεί με απόφαση πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, κατά της οποίας έχει ασκηθεί έφεση.
Επί του δευτέρου ερωτήματος
19 Με το δεύτερο ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ερωτά αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ο Τούρκος υπήκοος ο οποίος έλαβε άδεια διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους προκειμένου να συνάψει γάμο με υπήκοο του κράτους μέλους αυτού και εργάστηκε πλέον του έτους στον ίδιο εργοδότη έχοντας άδεια εργασίας εν ισχύι έχει δικαίωμα ανανεώσεως της αδείας εργασίας του δυνάμει της διατάξεως αυτής, ακόμη και αν, κατά το χρονικό σημείο λήψεως της αποφάσεως επί της αιτήσεως ανανεώσεως, ο γάμος του έχει λυθεί.
20 Συναφώς, πρέπει καταρχάς να υπομνηστεί ότι οι διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80 περιορίζονται στη ρύθμιση της καταστάσεως των Τούρκων εργαζομένων όσον αφορά την απασχόληση, χωρίς να αναφέρονται στην κατάσταση αυτών από πλευράς δικαιώματος διαμονής (βλ. προαναφεθείσα απόφαση Sevince, σκέψη 28).
21 Στη συνέχεια πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως προκύπτει από το γράμμα τους, οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται στους Τούρκους εργαζομένους που ανήκουν στην νόμιμη αγορά εργασίας ενός κράτους μέλους και, ιδίως, ότι δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, αρκεί ότι ένας Τούρκος εργαζόμενος απασχολήθηκε νόμιμα πλέον του έτους για να δικαιούται ανανεώσεως της ισχύος της αδείας εργασίας του στον ίδιο εργοδότη. Επομένως, η διάταξη αυτή δεν συναρτά την αναγνώριση του δικαιώματος αυτού προς καμιά άλλη προϋπόθεση και συγκεκριμένα δεν το συναρτά προς τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες αποκτήθηκε το δικαίωμα εισόδου και διαμονής.
22 Ως εκ τούτου, ακόμη και αν ο νόμιμος χαρακτήρας της απασχολήσεως, κατά την έννοια των διατάξεων αυτών, προϋποθέτει σταθερή και όχι πρόσκαιρη κατάσταση στην αγορά εργασίας και συνεπάγεται προς τούτο την ύπαρξη μη αμφισβητουμένου δικαιώματος διαμονής, μάλιστα δε, εφόσον απαιτείται, την κατοχή νόμιμης άδειας διαμονής, οι λόγοι για τους οποίους αναγνωρίζεται το δικαίωμα αυτό ή για τους οποίους χορηγείται η άδεια αυτή δεν είναι καθοριστικοί για την εφαρμογή των διατάξεων.
23 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, άπαξ και ένας Τούρκος εργαζόμενος εργάστηκε πλέον του έτους έχοντας άδεια εργασίας εν ισχύι, πρέπει να θεωρείται ότι πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, ακόμη και αν η άδεια διαμονής του του χορηγήθηκε αρχικά για σκοπούς διαφορετικούς από την άσκηση έμμισθης δραστηριότητας.
24 Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ισχυρίστηκε ότι η άποψη αυτή μπορεί να έχει ως συνέπεια τη διαφορετική μεταχείριση των Τούρκων υπηκόων, ανάλογα με το αν η εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους στο οποίο διαμένουν τους επιτρέπει ή όχι να εργάζονται στην περίπτωση που ο αρχικός λόγος της διαμονής τους δεν ήταν η άσκηση έμμισθης δραστηριότητας.
25 Διαπιστώνεται ωστόσο ότι η κατάσταση αυτή είναι απλώς η συνέπεια του γεγονότος ότι η απόφαση 1/80 δεν υπεισέρχεται στο πεδίο της αρμοδιότητας των κρατών μελών να ρυθμίζουν τόσο την είσοδο στην επικράτειά τους των Τούρκων υπηκόων όσο και τις προϋποθέσεις της πρώτης τους απασχολήσεως, αλλά ρυθμίζει απλώς, στο άρθρο 6 ιδίως, την κατάσταση των Τούρκων εργαζομένων που έχουν ήδη ενταχθεί νομίμως στην αγορά εργασίας των κρατών μελών. Επομένως, δεν δικαιολογείται, βάσει της αποφάσεως αυτής, να στερούνται οι Τούρκοι εργαζόμενοι, οι οποίοι έχουν ήδη, από πλευράς εθνικής νομοθεσίας ενός κράτους μέλους, άδεια εργασίας και δικαίωμα διαμονής * αν αυτό απαιτείται *, των δικαιωμάτων του άρθρου 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80.
26 Κατά συνέπεια, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ο Τούρκος υπήκοος ο οποίος έλαβε άδεια διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους προκειμένου να συνάψει γάμο με υπήκοο του κράτους μέλους αυτού και εργάστηκε πλέον του έτους στον ίδιο εργοδότη έχοντας άδεια εργασίας εν ισχύι έχει δικαίωμα ανανεώσεως της αδείας εργασίας του δυνάμει της διατάξεως αυτής, ακόμη και αν, κατά το χρονικό σημείο λήψεως της αποφάσεως επί της αιτήσεως ανανεώσεως, ο γάμος του έχει λυθεί.
Επί του τρίτου ερωτήματος
27 Με το τρίτο ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ζητεί να μάθει κατ' ουσίαν αν ο Τούρκος εργαζόμενος ο οποίος πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη ή τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 μπορεί να επικαλεστεί άμεσα τις διατάξεις αυτές για να επιτύχει, εκτός της παρατάσεως της ισχύος της αδείας εργασίας, και την παράταση της ισχύος της αδείας διαμονής.
28 Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί καταρχάς ότι με την προαναφερθείσα απόφαση Sevince το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80 έχει άμεσο αποτέλεσμα εντός των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (σημείο 2 του διατακτικού της αποφάσεως).
29 Στη συνέχεια πρέπει να σημειωθεί ότι με την ίδια απόφαση το Δικαστήριο αναγνώρισε, στο πλαίσιο του άρθρου 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, ότι, ακόμη και αν η διάταξη αυτή ρυθμίζει την κατάσταση του Τούρκου εργαζομένου μόνον όσον αφορά την απασχόληση και όχι από πλευράς δικαιώματος διαμονής, οι δύο αυτές πτυχές της προσωπικής καταστάσεως του Τούρκου εργαζομένου συνδέονται στενώς και ότι οι εν λόγω διατάξεις, αναγνωρίζοντας στον εργαζόμενο αυτό, μετά τη συμπλήρωση ορισμένης περιόδου νόμιμης απασχολήσεως εντός του κράτους μέλους, τη δυνατότητα προσβάσεως σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του, συνεπάγονται κατ' ανάγκη * άλλως θα ήταν δυνατόν να στερείται οποιουδήποτε αποτελέσματος το δικαίωμα που οι διατάξεις αυτές αναγνωρίζουν στον Τούρκο εργαζόμενο * την ύπαρξη, όσον αφορά τον ενδιαφερόμενο, τουλάχιστον κατά το χρονικό αυτό σημείο, δικαιώματος διαμονής (σκέψη 29 της αποφάσεως).
30 Η διαπίστωση αυτή ισχύει επίσης όσον αφορά το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, διότι χωρίς δικαίωμα διαμονής θα στερούνταν αποτελέσματος και η απονομή στον Τούρκο εργαζόμενο, μετά από ένα έτος νόμιμης απασχολήσεως, του δικαιώματος ανανεώσεως της αδείας εργασίας του στον ίδιο εργοδότη.
31 Το συμπέρασμα αυτό δεν μπορεί να ανατραπεί από το γεγονός ότι, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 3, της αποφάσεως 1/80, οι λεπτομέρειες εφαρμογής της παραγράφου 1 καθορίζονται από εθνικές ρυθμίσεις. Πράγματι, όπως επισήμανε ήδη το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Sevince, σκέψη 22, το άρθρο 6, παράγραφος 3, της αποφάσεως 1/80 απλώς διευκρινίζει την υποχρέωση των κρατών μελών για τη λήψη των διοικητικής φύσεως μέτρων που, ενδεχομένως, συνεπάγεται η εφαρμογή της διατάξεως αυτής, χωρίς να παρέχει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να εξαρτούν από όρους ή να περιορίζουν την άσκηση του συγκεκριμένου και ανεπιφυλάκτου δικαιώματος που αναγνωρίζει στους Τούρκους εργαζομένους.
32 Με τις παρατηρήσεις που κατέθεσε στο Δικαστήριο, η Γερμανική Κυβέρνηση αμφισβητεί ρητώς ότι υφίσταται κατ' ανάγκη σύνδεσμος μεταξύ του δικαιώματος προσβάσεως στην αγορά εργασίας και του δικαιώματος διαμονής, ισχυριζόμενη ότι, ακόμη και όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας, είναι δυνατόν να δημιουργηθούν καταστάσεις στις οποίες να μη συμβαδίζουν κατ' ανάγκη τα δύο δικαιώματα. Γιά παράδειγμα, παραπέμπει, αφενός, στην οδηγία 64/221/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 1964, περί του συντονισμού των ειδικών μέτρων για τη διακίνηση και διαμονή αλλοδαπών, τα οποία δικαιολογούνται για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας ή δημοσίας υγείας (ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 16), της οποίας τα άρθρα 3, παράγραφος 2, και 4, παράγραφος 1, καθιστούν δυνατή την ανάκληση ή την άρνηση χορηγήσεως αδείας διαμονής λόγω ορισμένων εγκλημάτων ή ορισμένων ασθενειών και, αφετέρου, στην απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1991, C-292/89, Antonissen (Συλλογή 1991, σ. Ι-745), από την οποία προκύπτει ότι το δικαίωμα διαμονής κοινοτικού υπηκόου, ο οποίος αναζήτησε εργασία χωρίς επιτυχία, θα μπορούσε να περιοριστεί χρονικά, χωρίς ο εν λόγω υπήκοος να χάνει ωστόσο το απεριόριστο δικαίωμα προσβάσεως στην αγορά εργασίας.
33 Εντούτοις, κανένα από τα παραδείγματα αυτά δεν είναι λυσιτελές. Πράγματι, όχι μόνο δεν αποδεικνύουν ότι ο ιδιώτης μπορεί να έχει δικαίωμα προσβάσεως στην αγορά εργασίας χωρίς δικαίωμα διαμονής, αλλά υπογραμμίζουν, αντιθέτως, ότι το δικαίωμα διαμονής είναι απαραίτητο για την εξεύρεση και την άσκηση έμμισθης δραστηριότητας.
34 Καταρχάς, η οδηγία 64/221 προβλέπει στο άρθρο 3, παράγραφος 2, ότι προηγούμενες ποινικές καταδίκες δεν μπορούν να αιτιολογήσουν αυτομάτως μέτρα δημοσίας τάξεως ή δημοσίας ασφαλείας και στο άρθρο 4, παράγραφος 1, ότι οι μόνες ασθένειες οι οποίες δύνανται να δικαιολογήσουν την άρνηση εισόδου στην επικράτεια ενός κράτους μέλους ή την άρνηση εκδόσεως της πρώτης αδείας διαμονής απαριθμούνται περιοριστικά σε παράρτημα, προκειμένου να αποφευχθεί ο υπέρμετρος περιορισμός ενός τόσο θεμελιώδους δικαιώματος όπως η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. Παρατηρείται εξάλλου ότι η απόφαση 1/80, ακριβώς όπως το άθρο 48, παράγραφος 3, της Συνθήκης καθώς και η οδηγία 64/221, καθιστά δυνατόν, σύμφωνα με το άρθρο της 14, παράγραφος 1, τον δικαιολογημένο περιορισμό των δικαιωμάτων που προβλέπει για λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας και δημοσίας υγείας.
35 'Αλλωστε, το Δικαστήριο, με την προπαρατεθείσα απόφαση Antonissen, αναγνώρισε, βάσει των σχετικών με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων διατάξεων της Συνθήκης, το δικαίωμα των κοινοτικών υπηκόων να διαμένουν στο έδαφος των κρατών μελών όχι μόνο προκειμένου να αποδεχθούν πράγματι προσφερόμενες θέσεις εργασίας αλλά και προκειμένου να αναζητήσουν εκεί εργασία.
36 Επομένως, στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο Τούρκος εργαζόμενος ο οποίος πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη ή τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 μπορεί να επικαλεστεί άμεσα τις διατάξεις αυτές για να επιτύχει, εκτός της παρατάσεως της ισχύος της αδείας εργασίας, και την παράταση της ισχύος της αδείας διαμονής.
Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα
Επί των δικαστικών εξόδων
37 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική Κυβέρνηση, η Ολλανδική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.
Διατακτικό
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,
κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με διάταξη της 12ης Αυγούστου 1991, το Hessischer Verwaltungsgerichtshof αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως, το οποίο συστάθηκε με τη Συμφωνία Συνδέσεως μεταξύ Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και Τουρκίας, της 19ης Δεκεμβρίου, περί προωθήσεως της συνδέσεως, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ένας Τούρκος εργαζόμενος δεν πληροί την προϋπόθεση νόμιμης απασχολήσεως τουλάχιστον τεσσάρων ετών, την οποία προβλέπει η διάταξη αυτή, όταν έχει εργαστεί βάσει δικαιώματος διαμονής το οποίο του αναγνωρίστηκε δυνάμει μόνο εθνικής ρυθμίσεως η οποία επιτρέπει τη διαμονή στη χώρα υποδοχής κατά τη διάρκεια της διαδικασίας χορηγήσεως της αδείας διαμονής, ακόμη και αν το δικαίωμα διαμονής του έχει αναγνωριστεί με απόφαση πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, κατά της οποίας έχει ασκηθεί έφεση.
2) Το άρθρο 6, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της προαναφερθείσας αποφάσεως 1/80 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι ο Τούρκος υπήκοος ο οποίος έλαβε άδεια διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους προκειμένου να συνάψει γάμο με υπήκοο του κράτους μέλους αυτού και εργάστηκε πλέον του έτους στον ίδιο εργοδότη έχοντας άδεια εργασίας εν ισχύι έχει δικαίωμα ανανεώσεως της αδείας εργασίας του δυνάμει της διατάξεως αυτής, ακόμη και αν, κατά το χρονικό σημείο λήψεως της αποφάσεως επί της αιτήσεως ανανεώσεως, ο γάμος του έχει λυθεί.
3) Ο Τούρκος εργαζόμενος ο οποίος πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, πρώτη ή τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 μπορεί να επικαλεστεί άμεσα τις διατάξεις αυτές για να επιτύχει, εκτός της παρατάσεως της ισχύος της αδείας εργασίας, και την παράταση της ισχύος της αδείας διαμονής.