62018CC0570
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
HENRIK SAUGMANDSGAARD ØE
της 29ης Ιανουαρίου 2020 (
1
)
Υπόθεση C‑570/18 P
HF
κατά
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
«Αίτηση αναιρέσεως – Υπαλληλική υπόθεση – Συμβασιούχος υπάλληλος στο Κοινοβούλιο – Άρθρα 12α και 24 του Κανονισμού Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ηθική παρενόχληση – Απόρριψη αίτησης αρωγής – Άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δικαίωμα ακρόασης – Πρόσβαση στα πρακτικά εξέτασης μαρτύρων – Έννοια της “ηθικής παρενόχλησης” – Κριτήρια εκτίμησης – Συνεκτίμηση του πλαισίου – Ανταναίρεση – Παραδεκτό»
I. Εισαγωγή
1.
Με την αίτηση αναιρέσεως, η HF ζητεί την ακύρωση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 29ης Ιουνίου 2018, HF κατά Κοινοβουλίου (
2
), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή της με αίτημα, αφενός, την ακύρωση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 3ης Ιουνίου 2016, με την οποία η αρμόδια για τη σύναψη συμβάσεων πρόσληψης αρχή (στο εξής: ΑΣΣΠΑ) απέρριψε την αίτηση αρωγής που είχε υποβάλει η HF, και, αφετέρου, την αποκατάσταση της ζημίας την οποία υπέστη η HF λόγω των παρανομιών που διέπραξε το Κοινοβούλιο κατά την εξέταση της αίτησης αρωγής.
2.
Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να επιβεβαιώσει πρόσφατη νομολογία σχετικά με την έκταση του δικαιώματος ακρόασης πριν από τη λήψη βλαπτικής απόφασης από τη Διοίκηση (
3
) και να διευκρινίσει τα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη προκειμένου να κριθεί αν ορισμένες ενέργειες συνιστούν ηθική παρενόχληση.
3.
Κατόπιν αιτήματος του Δικαστηρίου, οι παρούσες προτάσεις θα εξετάσουν τον πρώτο και τον τρίτο λόγο της κύριας αίτησης αναιρέσεως καθώς και την ανταναίρεση που άσκησε το Κοινοβούλιο.
4.
Προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει την ανταναίρεση απαράδεκτη, να δεχθεί τον πρώτο λόγο και να απορρίψει τον τρίτο λόγο της κύριας αίτησης αναιρέσεως.
II. Το νομικό πλαίσιο
5.
Ο Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 31/(ΕΥΡΑΤΟΜ) 11 περί καθορισμού του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων και του καθεστώτος που εφαρμόζεται επί του λοιπού προσωπικού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ατομικής Ενεργείας. Ο κανονισμός αυτός, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο για τη διαφορά χρόνο (στο εξής: ΚΥΚ), προβλέπει στο άρθρο 12α τα ακόλουθα:
«1.   Ο υπάλληλος απέχει από κάθε μορφή ηθικής ή σεξουαλικής παρενόχλησης.
[…]
3.   Ως “ηθική παρενόχληση”, νοείται η καταχρηστική επί ορισμένο χρονικό διάστημα διαγωγή που εκδηλώνεται κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό με είδη συμπεριφοράς, με προφορικό ή γραπτό λόγο, με χειρονομίες ή πράξεις που γίνονται με πρόθεση και θίγουν την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή τη φυσική ή ψυχολογική ακεραιότητα ενός προσώπου.
[…]»
6.
Το άρθρο 24 του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:
«Η Ένωση παρέχει βοήθεια στον υπάλληλο, ιδίως σε περίπτωση διώξεως των δραστών απειλών, προσβολών, εξυβρίσεων ή αποπειρών εναντίον του προσώπου και της περιουσίας είτε του ιδίου είτε των μελών της οικογενείας του, λόγω της ιδιότητάς του ή των καθηκόντων του.
Η Ένωση επανορθώνει αλληλεγγύως τις ζημίες που έχουν προκληθεί στην περίπτωση αυτή στον υπάλληλο στο μέτρο που ο τελευταίος δεν είναι, εκ δόλου ή βαρείας αμελείας, υπαίτιος των ζημιών αυτών και εφόσον δεν έχει δυνηθεί να επιτύχει επανόρθωση από το δράστη.»
III. Το ιστορικό της διαφοράς, η ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαδικασία και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
Α.
Το ιστορικό της διαφοράς
7.
Το ιστορικό της διαφοράς εκτέθηκε λεπτομερώς στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (
4
). Τα ουσιώδη και απαραίτητα για την κατανόηση των παρουσών προτάσεων στοιχεία μπορούν να συνοψισθούν ως εξής.
8.
Η HF προσελήφθη το 2003 στη μονάδα οπτικοακουστικών μέσων της Γενικής Διεύθυνσης «Επικοινωνία» του Κοινοβουλίου και παρέμεινε στη μονάδα αυτή έως το 2015, δηλαδή για διάστημα 12 ετών. Εκτός από μια περίοδο περίπου ενάμισι έτους, κατά τη διάρκεια της οποίας απασχολούνταν από τρίτη εταιρία ενώ εργαζόταν για την ως άνω μονάδα, η HF απασχολούνταν απευθείας από το Κοινοβούλιο και εργαζόταν για αυτό, διαδοχικά, ως υπάλληλος επιφορτισμένη με επικουρικά καθήκοντα, ως συμβασιούχος υπάλληλος ή, ακόμη, ως έκτακτη υπάλληλος.
9.
Με έγγραφο της 11ης Δεκεμβρίου 2014, το οποίο απηύθυνε στον Γενικό Γραμματέα του Κοινοβουλίου (στο εξής: γενικός γραμματέας) και κοινοποίησε στον πρόεδρο της συμβουλευτικής επιτροπής για την ηθική παρενόχληση και την πρόληψή της στον χώρο εργασίας (στο εξής: συμβουλευτική επιτροπή) καθώς και στον Πρόεδρο του Κοινοβουλίου και στον γενικό διευθυντή της Γενικής Διεύθυνσης Προσωπικού της Γενικής Γραμματείας του Κοινοβουλίου, η HF υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 1, του ΚΥΚ, αίτηση αρωγής κατά την έννοια του άρθρου 24 του ΚΥΚ (στο εξής: αίτηση αρωγής).
10.
Στο πλαίσιο της ως άνω αίτησης, η HF υποστήριξε ότι υπήρξε θύμα ηθικής παρενόχλησης, κατά την έννοια του άρθρου 12α του ΚΥΚ, εκ μέρους του προϊσταμένου της μονάδας οπτικοακουστικών μέσων και ότι η παρενόχληση αυτή εκδηλώθηκε υπό τη μορφή συμπεριφορών, προφορικών και γραπτών σχολίων του τελευταίου, ιδίως κατά τις συναντήσεις προσωπικού της υπηρεσίας. Συγκεκριμένα, ζήτησε να ληφθούν επείγοντα μέτρα, προκειμένου να προστατευθεί αμέσως από τον φερόμενο ως δράστη της παρενόχλησης, και να διεξαχθεί διοικητική έρευνα από την ΑΣΣΠΑ προκειμένου να διαπιστωθεί το υποστατό των πραγματικών περιστατικών.
11.
Με έγγραφο της 4ης Φεβρουαρίου 2015, ο γενικός διευθυντής προσωπικού ενημέρωσε την HF ότι είχε ληφθεί, υπέρ αυτής, μέτρο απομάκρυνσής της σε σχέση με τον προϊστάμενο της μονάδας οπτικοακουστικών μέσων, το οποίο συνίστατο στην τοποθέτηση της HF στη μονάδα προγράμματος επισκέψεων.
12.
Με έγγραφο της 8ης Δεκεμβρίου 2015, ο γενικός διευθυντής προσωπικού ενημέρωσε την HF σχετικά με την πρόθεσή του να κρίνει την αίτηση αρωγής αβάσιμη, ιδίως μετά την ακρόαση, από τη συμβουλευτική επιτροπή, του προϊσταμένου της μονάδας οπτικοακουστικών μέσων και άλλων δεκατεσσάρων μόνιμων και μη υπαλλήλων της μονάδας αυτής. Ο εν λόγω γενικός διευθυντής κάλεσε την HF, σύμφωνα με το άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), να υποβάλει τις παρατηρήσεις της.
13.
Με έγγραφο της 17ης Δεκεμβρίου 2015, η HF ζήτησε τη γνωστοποίηση της έκθεσης «έρευνας», όπως τη χαρακτήρισε, της συμβουλευτικής επιτροπής. Επανέλαβε το αίτημα αυτό με έγγραφο της 5ης Φεβρουαρίου 2016.
14.
Με έγγραφο της 9ης Φεβρουαρίου 2016, ο γενικός διευθυντής προσωπικού έταξε στην HF προθεσμία έως την 1η Απριλίου 2016 για να υποβάλει τις γραπτές παρατηρήσεις της. Επιπλέον, της επισήμανε ότι η συμβουλευτική επιτροπή τού είχε απευθύνει μόνο γνώμη η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα ότι δεν συνέτρεχε περίπτωση ηθικής παρενόχλησης. Συναφώς, η μη υποβολή σε αυτόν έκθεσης, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 14 των εσωτερικών κανόνων περί παρενόχλησης, από τη συμβουλευτική επιτροπή ήταν φυσιολογική, καθώς η συμβουλευτική επιτροπή καταρτίζει τέτοια έκθεση μόνο στις περιπτώσεις στις οποίες διαπιστώνει την ύπαρξη ηθικής παρενόχλησης.
15.
Την 1η Απριλίου 2016, η HF υπέβαλε τις γραπτές παρατηρήσεις της σε συνέχεια των εγγράφων του γενικού διευθυντή προσωπικού της 8ης Δεκεμβρίου 2015 και της 9ης Φεβρουαρίου 2016. Με τις παρατηρήσεις αυτές, η HF, αφού επανέλαβε ότι η συμπεριφορά του προϊσταμένου της μονάδας οπτικοακουστικών μέσων έναντί της συνιστούσε ηθική παρενόχληση κατά την έννοια του άρθρου 12α του ΚΥΚ, αμφισβήτησε, μεταξύ άλλων, τον ισχυρισμό του γενικού διευθυντή προσωπικού ότι η συμβουλευτική επιτροπή δεν κατήρτισε έκθεση, κατά την έννοια του άρθρου 14 των εσωτερικών κανόνων περί παρενόχλησης, αλλά εξέδωσε απλώς γνώμη. Συναφώς, η HF υποστήριξε ότι η άρνηση του γενικού διευθυντή προσωπικού να της γνωστοποιήσει το σύνολο των πορισμάτων της συμβουλευτικής επιτροπής συνιστούσε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνάς της και καθιστούσε άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας τις παρατηρήσεις της.
16.
Με απόφαση της 3ης Ιουνίου 2016, ο γενικός διευθυντής προσωπικού, ενεργώντας ως ΑΣΣΠΑ, απέρριψε την αίτηση αρωγής (στο εξής: επίδικη απόφαση). Με την εν λόγω απόφαση επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι η HF είχε ενημερωθεί πλήρως και λεπτομερώς για τους λόγους για τους οποίους αυτός προτίθετο, στις 8 Δεκεμβρίου 2015, να απορρίψει την αίτηση αρωγής. Επιπλέον, κατά την άποψή του, αφενός, η HF δεν είχε κανένα δικαίωμα στη γνωστοποίηση της έκθεσης έρευνας, της γνώμης ή των πρακτικών εξέτασης των μαρτύρων που είχε συντάξει η συμβουλευτική επιτροπή. Αφετέρου, ο γενικός διευθυντής προσωπικού ενέμεινε στην εκτίμηση την οποία είχε παραθέσει στο έγγραφο της 8ης Δεκεμβρίου 2015 και, κατά συνέπεια, αποφάσισε να μην αναγνωρίσει ότι η εκτεθείσα από την HF κατάσταση ενέπιπτε στην κατ’ άρθρο 12α του ΚΥΚ έννοια της ηθικής παρενόχλησης.
17.
Στις 6 Σεπτεμβρίου 2016 η HF υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 2, του ΚΥΚ, διοικητική ένσταση κατά της επίδικης απόφασης. Προς στήριξη της διοικητικής αυτής ένστασης, προέβαλε προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, παράβαση του άρθρου 41 του Χάρτη, προσβολή του δικαιώματος ακρόασης και παραβίαση της αρχής της εκατέρωθεν ακρόασης, καθώς και παρατυπίες στη διαδικασία που εφάρμοσε η συμβουλευτική επιτροπή, πρόδηλη πλάνη εκτίμησης, παράβαση των άρθρων 12α και 24 του ΚΥΚ και παράβαση της υποχρέωσης αρωγής και του καθήκοντος μέριμνας.
18.
Με απόφαση της 4ης Ιανουαρίου 2017, ο γενικός γραμματέας, υπό την ιδιότητά του ως ΑΣΣΠΑ, απέρριψε την εν λόγω διοικητική ένσταση.
19.
Όσον αφορά την αιτίαση της HF σχετικά με τη μη γνωστοποίηση, από την ΑΣΣΠΑ, της έκθεσης που κατήρτισε η συμβουλευτική επιτροπή και των πρακτικών εξέτασης των μαρτύρων, ο γενικός γραμματέας έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι, λαμβανομένων υπόψη των αποφάσεων Tzirani κατά Επιτροπής (
5
) και Cerafogli κατά ΕΚΤ (
6
), η ΑΣΣΠΑ δεν υπείχε υποχρέωση διαβίβασης των εν λόγω εγγράφων στην HF, ιδίως διότι, στο πλαίσιο του Κοινοβουλίου, η συμβουλευτική επιτροπή πρέπει να εργάζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή εμπιστευτικότητα και οι εργασίες της παραμένουν απόρρητες. Επομένως, η ανάγκη διασφάλισης της ελευθερίας του λόγου όλων των παρεμβαινόντων, και ιδίως των μαρτύρων, απέκλειε τη διαβίβαση, από την ΑΣΣΠΑ, των εγγράφων αυτών στην HF.
20.
Όσον αφορά την ύπαρξη, εν προκειμένω, περίπτωσης ηθικής παρενόχλησης κατά την έννοια του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, ο γενικός γραμματέας αναγνώρισε ότι τα στοιχεία που προέβαλε η HF μπορούσαν να συνιστούν εκ προθέσεως και επαναλαμβανόμενες πράξεις κατά την έννοια της διάταξης αυτής. Εντούτοις, έκρινε τα εξής:
«[Δ]εν πρέπει να παραβλεφθεί το γεγονός ότι ο φερόμενος ως δράστης της παρενοχλήσεως [είναι] ο προϊστάμενος της [HF]. Είναι συμφυές με τα καθήκοντα προϊσταμένου μονάδας να υπενθυμίζει στους συνεργάτες του ότι οφείλουν να υπακούν στις οδηγίες του, να συμβάλλουν στην καλή συνεργασία μεταξύ συναδέλφων, να ανταλλάσσουν δεόντως τις χρήσιμες για την εργασία πληροφορίες ή να δικαιολογούν την απουσία τους από συναντήσεις. Επομένως, εξεταζόμενα σφαιρικά, τα πραγματικά περιστατικά που προέβαλε η [HF] δεν φαίνεται να συνιστούν καταχρηστική συμπεριφορά προϊσταμένου μονάδας προς υφιστάμενο. Από τα πραγματικά περιστατικά συνάγεται, αντιθέτως, ότι ο εν λόγω προϊστάμενος μονάδας εκτίμησε ότι αμφισβητούνταν ο ηγετικός ρόλος του και τούτο δημιούργησε εντάσεις, ενώ υφίστατο ανάγκη παρεμβάσεως για τη βελτίωση της λειτουργίας της υπηρεσίας. Η προβαλλόμενη απαξίωση της [HF] ενώπιον των συναδέλφων της, χωρίς να της παρασχεθεί η δυνατότητα να υπερασπιστεί τον εαυτό της, έλαβε ακριβώς χώρα κατά τη διάρκεια συναντήσεων με σκοπό να συζητηθεί η δυσλειτουργία της υπηρεσίας. Επομένως, οι αποδιδόμενες στον φερόμενο ως δράστη της παρενοχλήσεως εκφράσεις, καίτοι λυπηρές, πρέπει να ενταχθούν σε αυτό το πλαίσιο εντάσεως και δυσλειτουργίας […].»
Β.
Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση
21.
Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 12 Απριλίου 2017, η HF άσκησε προσφυγή-αγωγή με αίτημα την ακύρωση της επίδικης απόφασης, την αποκατάσταση της ζημίας την οποία υποστηρίζει ότι υπέστη λόγω των παρανομιών που διέπραξε η ΑΣΣΠΑ κατά την εξέταση της αίτησης αρωγής της και την καταδίκη του Κοινοβουλίου στα δικαστικά έξοδα.
22.
Προς στήριξη του ακυρωτικού αιτήματος, η HF προέβαλε τρεις λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι αφορούσαν αντιστοίχως, πρώτον, προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, παράβαση του άρθρου 41 του Χάρτη, προσβολή του δικαιώματος ακρόασης και παραβίαση της αρχής της εκατέρωθεν ακρόασης, δεύτερον, διαδικαστικές πλημμέλειες στη διαδικασία που εφάρμοσε η συμβουλευτική επιτροπή, καθόσον η διαδικασία αυτή ήταν παράτυπη, και, τρίτον, πρόδηλη πλάνη εκτίμησης, παράβαση της υποχρέωσης αρωγής και του καθήκοντος μέριμνας καθώς και παράβαση των άρθρων 12α και 24 του ΚΥΚ.
23.
Με το αίτημα αποζημίωσης, η HF ζητεί την καταβολή ποσού ύψους 70000 ευρώ ως ικανοποίηση για την ηθική βλάβη την οποία υποστηρίζει ότι υπέστη λόγω των παρανομιών που διέπραξε η ΑΣΣΠΑ κατά την εξέταση της αίτησης αρωγής της και ποσού ύψους 20000 ευρώ ως ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υποστηρίζει ότι υπέστη λόγω των παρατυπιών της διαδικασίας έρευνας, συγκεκριμένα δε όσον αφορά τις εργασίες της συμβουλευτικής επιτροπής. Ειδικότερα, κατά την HF, η ΑΣΣΠΑ παραβίασε, μεταξύ άλλων, την αρχή της εύλογης προθεσμίας κατά την εξέταση της αίτησης αρωγής της.
24.
Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή στο σύνολό της ως αβάσιμη.
IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων
25.
Με δικόγραφο της 10ης Σεπτεμβρίου 2018, η HF άσκησε την υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως κατά της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
26.
Με την αίτηση αναιρέσεως, η HF ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και, κατά συνέπεια,
–
να δεχθεί τα πρωτοδίκως προβληθέντα αιτήματά της,
–
να ακυρώσει την επίδικη απόφαση,
–
να υποχρεώσει το Κοινοβούλιο να της καταβάλει χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, η οποία υπολογίζεται ex æquo et bono στο ποσό των 90000 ευρώ, και
–
να καταδικάσει το Κοινοβούλιο στο σύνολο των δικαστικών εξόδων αμφότερων των βαθμών δικαιοδοσίας.
27.
Με το υπόμνημα επί της αίτησης αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να κηρύξει την αίτηση αναιρέσεως αβάσιμη και
–
να καταδικάσει την HF στα δικαστικά έξοδα.
28.
Με την ανταναίρεση, το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο:
–
να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·
–
να αποφανθεί επί της ουσίας και να απορρίψει την προσφυγή-αγωγή, και
–
να καταδικάσει την HF στα δικαστικά έξοδα.
29.
Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 13ης Νοεμβρίου 2019, η HF και το Κοινοβούλιο ανέπτυξαν τις προφορικές παρατηρήσεις τους.
V. Ανάλυση
30.
Το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί δύο αιτήσεων αναιρέσεως. Προς στήριξη της κύριας αίτησης αναιρέσεως, η HF προβάλλει τρεις λόγους, από τους οποίους μόνον ο πρώτος και ο τρίτος θα αποτελέσουν αντικείμενο των παρουσών προτάσεων, σύμφωνα με το αίτημα του Δικαστηρίου. Οι λόγοι αυτοί αφορούν, αντιστοίχως, προσβολή εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου του δικαιώματος ακρόασης σύμφωνα με το άρθρο 41 του Χάρτη και εσφαλμένο χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών από το Γενικό Δικαστήριο.
31.
Επιπλέον, το Κοινοβούλιο έχει ασκήσει ανταναίρεση. Η ανταναίρεση αυτή στηρίζεται σε δύο λόγους οι οποίοι αφορούν, αντιστοίχως, δύο νομικά σφάλματα, το μεν πρώτο στη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι το Κοινοβούλιο έπρεπε να έχει διαβιβάσει στην HF τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής, το δε δεύτερο στη σκέψη 123 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο δεν περιορίστηκε στο να εξετάσει αν συντρέχει πρόδηλη πλάνη εκτίμησης, αλλά εξέτασε αν συντρέχει απλή πλάνη εκτίμησης.
32.
Καταρχάς, θα εξετάσω το παραδεκτό της ανταναίρεσης και, εν συνεχεία, θα αναλύσω τον πρώτο και τον τρίτο λόγο της κύριας αίτησης αναιρέσεως.
Α.
Επί του παραδεκτού της ανταναίρεσης
33.
Φρονώ ότι πρέπει να εξεταστεί αυτεπαγγέλτως το ζήτημα του παραδεκτού της ανταναίρεσης.
34.
Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η αναίρεση μπορεί να ασκηθεί από τον εν όλω ή εν μέρει ηττηθέντα διάδικο. Ο κανόνας αυτός, ο οποίος εφαρμόζεται στο σύνολο των αιτήσεων αναιρέσεως και, επομένως, τόσο στην κύρια αίτηση αναιρέσεως όσο και στην ανταναίρεση, προβλέπεται, όσον αφορά την πρώτη, στο άρθρο 169, παράγραφος 1, και, όσον αφορά τη δεύτερη, στο άρθρο 178, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Κατά την τελευταία αυτή διάταξη, τα αιτήματα της ανταναίρεσης έχουν ως αντικείμενο την ολική ή μερική αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου.
35.
Εξάλλου, κατά το άρθρο 58 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν χωρεί αναίρεση αποκλειστικά για τον καταλογισμό και το ύψος της δικαστικής δαπάνης.
36.
Όσον αφορά τα δύο πρώτα αιτήματα της ανταναίρεσης, σκοπός τους είναι, αντιστοίχως, η αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και η απόρριψη της αίτησης αναιρέσεως.
37.
Διαπιστώνω ωστόσο ότι, με τα δύο αυτά αιτήματα, το Κοινοβούλιο δεν επιδιώκει, σύμφωνα με το άρθρο 178, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, την ολική ή μερική αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου. Συγκεκριμένα, με το πρώτο σημείο του διατακτικού της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή-αγωγή της HF και, ως εκ τούτου, το αίτημα της τελευταίας περί ακύρωσης της επίδικης απόφασης. Κατά συνέπεια, το Κοινοβούλιο δεν ηττήθηκε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, αλλά δικαιώθηκε, και, επομένως, τα δύο πρώτα αιτήματά του δεν πληρούν την προϋπόθεση του άρθρου 56, δεύτερο εδάφιο, πρώτη περίοδος, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (
7
).
38.
Με τους δύο λόγους (
8
) που προβάλλει προς στήριξη της ανταναίρεσής του, το Κοινοβούλιο επιδιώκει, στην πραγματικότητα, την αντικατάσταση του σκεπτικού.
39.
Συγκεκριμένα, το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο να τροποποιήσει την ανάλυση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 81 και 123 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δηλαδή δύο σημεία του σκεπτικού της απόφασης αυτής. Τέτοια αιτήματα, όμως, δεν μπορούν να προβληθούν με κύρια αίτηση αναιρέσεως ή ανταναίρεση, όπως προκύπτει από τη νομολογία που μνημονεύεται στην υποσημείωση 10 των παρουσών προτάσεων. Συνεπώς, τα εν λόγω αιτήματα πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτα.
40.
Σημειώνω ότι το Κοινοβούλιο φαίνεται να παραδέχθηκε τα ανωτέρω, τουλάχιστον εμμέσως, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου. Πράγματι, απαντώντας σε προφορική ερώτηση του Δικαστηρίου, το Κοινοβούλιο ανέφερε ότι παραιτείται από τα δύο πρώτα αιτήματά του.
41.
Όσον αφορά το τρίτο αίτημα σχετικά με τα δικαστικά έξοδα, το αίτημα αυτό είναι απαράδεκτο, δεδομένου ότι, όπως ορίζει το άρθρο 58 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν χωρεί αναίρεση αποκλειστικά για τη δικαστική δαπάνη.
42.
Επισημαίνω ακόμη ότι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, το Κοινοβούλιο υποστήριξε ότι εσφαλμένως καταδικάστηκε να φέρει το ένα τέταρτο των δικαστικών εξόδων της HF, λόγω του νομικού σφάλματος στο οποίο υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, και, κατά συνέπεια, ζητεί την αναίρεση της σκέψης αυτής.
43.
Το αίτημα αυτό, πέραν του ότι είναι απαράδεκτο καθόσον αφορά μόνον ένα σημείο του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης (
9
), δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να γίνει δεκτό, καθώς συνδέεται με αίτημα που αφορά αποκλειστικά τον καταλογισμό ή το ύψος της δικαστικής δαπάνης.
44.
Κατόπιν των προεκτεθέντων, φρονώ ότι η ανταναίρεση πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της ως απαράδεκτη.
Β.
Επί του πρώτου λόγου της κύριας αίτησης αναιρέσεως
45.
Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η HF υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα καθόσον έκρινε, με τη σκέψη 87 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, «εν προκειμένω, αρνούμενη να διαβιβάσει στην προσφεύγουσα-ενάγουσα τα πρακτικά εξετάσεως των μαρτύρων στο στάδιο προ της ασκήσεως της προσφυγής, η ΑΣΣΠΑ δεν προσέβαλε το δικαίωμα προηγούμενης ακροάσεως, όπως προβλέπεται στο άρθρο 41 του [Χάρτη]». Η HF προβάλλει ότι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 41, παράγραφος 2, του Χάρτη καθώς και το άρθρο 12α, παράγραφος 1, και το άρθρο 24 του ΚΥΚ. Επίσης, κατά την άποψή της, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε αντίφαση και δεν αιτιολόγησε επαρκώς τη θέση του.
46.
Η HF υποστηρίζει, καταρχάς, ότι οι σχετικές με το δικαίωμα ακρόασης εκτιμήσεις οι οποίες εκτίθενται στις σκέψεις 73 και 74 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και επί των οποίων στηρίχθηκε το Γενικό Δικαστήριο για να κρίνει ότι η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής έπρεπε να έχει γνωστοποιηθεί στην HF ισχύουν επίσης ως προς το ζήτημα της διαβίβασης σε αυτήν των πρακτικών εξέτασης. Καθόσον το Κοινοβούλιο στηρίχθηκε στα πρακτικά εξέτασης για να εκδώσει την επίδικη απόφαση, τα εν λόγω πρακτικά έπρεπε να έχουν γνωστοποιηθεί στην HF προκειμένου να μπορέσει να διατυπώσει λυσιτελώς την άποψή της.
47.
Περαιτέρω, η HF αμφισβητεί την αιτιολογία που εξέθεσε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 83 έως 85 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης για να δικαιολογήσει τη μη γνωστοποίηση των πρακτικών εξέτασης, στηριζόμενη στα δύο ακόλουθα επιχειρήματα.
48.
Πρώτον, ο σκοπός της αποκατάστασης της γαλήνης εντός της υπηρεσίας, ο οποίος επιτάσσει να παραμένουν εμπιστευτικά τα πρακτικά αυτά, δεν μπορεί, κατά την HF, να διασφαλίζεται άνευ όρων, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο άλλος σκοπός του άρθρου 12α του ΚΥΚ, ο οποίος συνίσταται στην προστασία των μόνιμων και λοιπών υπαλλήλων από την παρενόχληση.
49.
Δεύτερον, ούτε η προστασία της ανωνυμίας των μαρτύρων, δυνάμει της ίδιας αυτής απαίτησης περί εμπιστευτικότητας, είναι ικανή να δικαιολογήσει τη μη γνωστοποίηση των πρακτικών εξέτασης. Θα μπορούσαν να έχουν ανωνυμοποιηθεί τα στοιχεία των εν λόγω πρακτικών, όπως άλλωστε συνέβη στην περίπτωση της γνώμης της συμβουλευτικής επιτροπής.
50.
Τέλος, η HF εκθέτει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε αντίφαση, καθόσον έκρινε ότι τα πρακτικά εξέτασης δεν έπρεπε να της διαβιβαστούν ενώ επισήμανε, με τη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η ΑΣΣΠΑ είχε στη διάθεσή της όχι μόνο την –έστω συνοπτική– γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής, αλλά και τα πρακτικά αυτά, τα οποία παρείχαν συνολική και λεπτομερή εικόνα του υποστατού των προσαπτόμενων πραγματικών περιστατικών. Κατά την HF, το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε, κατ’ αυτόν τον τρόπο, τη χρησιμότητα των εν λόγω πρακτικών για τη συμπλήρωση της ως άνω γνώμης. Η HF προσθέτει ότι από τη σκέψη 90 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Γενικό Δικαστήριο αναγνώρισε επίσης ότι η ίδια είχε προβάλει νέα επιχειρήματα στηριζόμενα στα ως άνω πρακτικά. Από τα ανωτέρω συνάγεται, κατά την HF, ότι τα εν λόγω επιχειρήματα έπρεπε να έχουν θεωρηθεί ικανά να επηρεάσουν την επίδικη απόφαση, το δε αίτημα περί ακύρωσής της έπρεπε να έχει γίνει δεκτό.
51.
Το Κοινοβούλιο υποστηρίζει, από την πλευρά του, ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και προβάλλει, ειδικότερα, ότι η απαίτηση περί εμπιστευτικότητας συνιστά θεμιτό περιορισμό του δικαιώματος ακρόασης. Η εμπιστευτικότητα των μαρτυριών είναι απαραίτητη προκειμένου τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα να δέχονται να καταθέσουν οικειοθελώς και, επομένως, προκειμένου να είναι δυνατή η ολοκλήρωση των ερευνών. Το Κοινοβούλιο προσθέτει ότι ο υποβάλλων την αίτηση αρωγής δεν απολαύει έννομης προστασίας τόσο ευρείας όσο εκείνη η οποία παρέχεται στο πλαίσιο των δικαιωμάτων άμυνας.
52.
Φρονώ, σε αντίθεση με το Κοινοβούλιο, ότι ο πρώτος αυτός λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος και ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα καθόσον έκρινε ότι το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν ήταν υποχρεωμένο να γνωστοποιήσει στην HF τα πρακτικά εξέτασης προκειμένου αυτή να διατυπώσει λυσιτελώς την άποψή της πριν από την απόρριψη της αίτησης αρωγής της.
53.
Θα εξετάσω τον ως άνω λόγο αναιρέσεως υπενθυμίζοντας το περιεχόμενο του δικαιώματος ακρόασης υπό το πρίσμα των δικαιωμάτων άμυνας και της προβληματικής που συνδέεται με την εμπιστευτικότητα των μαρτυριών, προτού συναγάγω, από τα ανωτέρω, τα συμπεράσματα που αφορούν τη διαβίβαση των πρακτικών εξέτασης στην HF.
54.
Υπενθυμίζω ότι το δικαίωμα κάθε προσώπου σε προηγούμενη ακρόαση κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη, το οποίο αφορά το δικαίωμα χρηστής διοίκησης. Το τελευταίο αυτό δικαίωμα περιλαμβάνει, πέραν του εν λόγω δικαιώματος ακρόασης (
10
), ιδίως το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση στον φάκελό του, τηρουμένων των νόμιμων συμφερόντων της εμπιστευτικότητας (
11
), και την υποχρέωση της Διοίκησης να αιτιολογεί τις αποφάσεις της (
12
).
55.
Κατά πάγια νομολογία, το δικαίωμα ακρόασης υφίσταται ακόμη και ελλείψει εσωτερικού κανόνα που να το προβλέπει ρητώς και εγγυάται σε όλους τη δυνατότητα να καθιστούν γνωστή, λυσιτελώς και ουσιαστικώς, την άποψή τους κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και πριν από την έκδοση οποιασδήποτε απόφασης που θα μπορούσε να επηρεάσει δυσμενώς τα συμφέροντά τους (
13
). Το ενδιαφερόμενο πρόσωπο πρέπει να έχει τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις του, προκειμένου η αρμόδια αρχή να είναι σε θέση να λάβει λυσιτελώς υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία και να μπορέσει να λάβει την απόφασή της με πλήρη γνώση των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης (
14
). Το ίδιο αυτό πρόσωπο πρέπει να είναι σε θέση να διορθώσει ένα λάθος ή να προβάλει ορισμένα στοιχεία που θεωρεί σημαντικά (
15
).
56.
Τονίζω ότι το δικαίωμα ακρόασης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των δικαιωμάτων άμυνας (
16
). Επομένως, οι δύο αυτές έννοιες δεν μπορούν να αντιταχθούν η μία στην άλλη με τον ισχυρισμό ότι, όπως αναφέρει το Κοινοβούλιο, ο υποβάλλων την αίτηση αρωγής δεν απολαύει έννομης προστασίας τόσο ευρείας όσο εκείνη η οποία παρέχεται στο πλαίσιο των δικαιωμάτων άμυνας.
57.
Συνεπώς, το δικαίωμα ακρόασης εφαρμόζεται όταν η Διοίκηση προτίθεται να εκδώσει βλαπτική πράξη εις βάρος ενός προσώπου (
17
) και δεν απαιτείται το ενδιαφερόμενο πρόσωπο να είναι ο καθού ή, εν προκειμένω, ο φερόμενος ως δράστης της παρενόχλησης προκειμένου το πρόσωπο αυτό να τύχει του εν λόγω δικαιώματος.
58.
Επομένως, όπως ορθώς άλλωστε επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 73 και 74 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η HF είχε δικαίωμα να προβάλει λυσιτελώς τη θέση της πριν από την έκδοση της –βλαπτικής για εκείνην– επίδικης απόφασης.
59.
Το Δικαστήριο εφάρμοσε πρόσφατα τη νομολογία του για το δικαίωμα ακρόασης, με την απόφαση OZ κατά ΕΤΕπ (
18
), στο πλαίσιο διαφοράς σχετικής με παρενόχληση στην οποία εμπλέκονταν υπάλληλοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
60.
Με την απόφαση αυτή, η οποία αφορούσε καταγγελία για σεξουαλική παρενόχληση υποβληθείσα από υπάλληλο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, το Δικαστήριο έκρινε ότι η αναιρεσείουσα είχε το δικαίωμα, προκειμένου να μπορέσει να διατυπώσει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις της προς την Τράπεζα προτού αυτή λάβει απόφαση επί της καταγγελίας της, να της γνωστοποιηθεί τουλάχιστον
μια σύνοψη των δηλώσεων του προσώπου που κατηγορήθηκε ως δράστης της παρενόχλησης και των διαφόρων μαρτύρων που εξετάστηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έρευνας. Το Δικαστήριο επισήμανε ότι τούτο ίσχυε στο μέτρο κατά το οποίο οι εν λόγω δηλώσεις είχαν χρησιμοποιηθεί στην έκθεση που υποβλήθηκε στον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και περιλάμβαναν συστάσεις βάσει των οποίων εκείνος εξέδωσε την απόφασή του περί απόρριψης της καταγγελίας (
19
).
61.
Φρονώ ότι οι εκτιμήσεις αυτές έχουν πλήρη εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
62.
Καθόσον τα πρακτικά εξέτασης ελήφθησαν υπόψη από την ΑΣΣΠΑ για την έκδοση της επίδικης απόφασης, ήταν σημαντικό να έχει η HF τη δυνατότητα να διατυπώσει την άποψή της επ’ αυτών.
63.
Απομένει να διαπιστωθεί αν η προστασία του εμπιστευτικού χαρακτήρα των μαρτυριών μπορούσε να αποτελέσει περιορισμό για τη γνωστοποίηση των πρακτικών.
64.
Συναφώς, επισημαίνω ότι το Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 57 της απόφασης OZ κατά ΕΤΕπ, ότι η γνωστοποίηση των δηλώσεων των εξετασθέντων προσώπων έπρεπε να πραγματοποιηθεί «τηρουμένων, εφόσον συνέτρεχε περίπτωση, των νομίμων συμφερόντων εμπιστευτικότητας» (
20
).
65.
Τονίζω ότι το άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του Χάρτη, το οποίο συνδέεται με το δικαίωμα ακρόασης, εγγυάται το δικαίωμα κάθε προσώπου να έχει πρόσβαση στον φάκελό του, τηρουμένων, ωστόσο, των νόμιμων συμφερόντων της εμπιστευτικότητας και του επαγγελματικού απορρήτου.
66.
Η εμπιστευτικότητα δεν συνεπάγεται, ωστόσο, δικαίωμα στο απόρρητο. Ακόμη και όταν διακυβεύεται η ασφάλεια του κράτους, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι, προκειμένου να διασφαλίζονται τα δικαιώματα άμυνας, πρέπει να γνωστοποιείται στον ενδιαφερόμενο τουλάχιστον το ουσιαστικό περιεχόμενο της αιτιολογίας μιας απόφασης (
21
).
67.
Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 83 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η Διοίκηση μπορεί να προβλέπει το ενδεχόμενο να εγγυάται στους μάρτυρες, οι οποίοι δέχονται να εκθέσουν τα επίμαχα πραγματικά περιστατικά σε προβαλλόμενη περίπτωση παρενόχλησης, ότι οι καταθέσεις τους θα παραμείνουν εμπιστευτικές τόσο έναντι του φερόμενου ως δράστη της παρενόχλησης όσο και έναντι του εικαζόμενου θύματος, τουλάχιστον στο πλαίσιο της διαδικασίας που εφαρμόζεται για την εξέταση αίτησης αρωγής κατά την έννοια του άρθρου 24 του ΚΥΚ.
68.
Φρονώ ότι οι μάρτυρες που δέχονται να συμμετάσχουν οικειοθελώς στη διαδικασία έρευνας ενδέχεται, πράγματι, να επιθυμούν να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά τους και να μην είναι δυνατόν αυτή να συναχθεί από τα εκτιθέμενα πραγματικά περιστατικά.
69.
Ο προβληματισμός αυτός μου φαίνεται θεμιτός, ανεξαρτήτως των λόγων που επικαλούνται οι μάρτυρες, και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στον μέγιστο δυνατό βαθμό από τη Διοίκηση, έστω και προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμετοχή, στην έρευνα, των προσώπων που δύνανται να παράσχουν χρήσιμες πληροφορίες για την εξακρίβωση των πραγματικών περιστατικών.
70.
Ωστόσο, πρέπει να επιτευχθεί ισορροπία μεταξύ του συμφέροντος των μαρτύρων προς προστασία του εμπιστευτικού χαρακτήρα των μαρτυριών τους και του δικαιώματος του υποβάλλοντος την αίτηση αρωγής να καταστήσει λυσιτελώς γνωστή την άποψή του επί του περιεχομένου των μαρτυριών αυτών. Πράγματι, δεν είναι δυνατόν ο υποβάλλων την αίτηση να μη λαμβάνει γνώση στοιχείων επί των οποίων η Διοίκηση σκοπεύει να στηρίξει την απόφασή της περί απόρριψης της αίτησης αρωγής του.
71.
Προς τούτο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ορισμένες τεχνικές, παραδείγματος χάριν η ανωνυμοποίηση ή ενδεχομένως, όπως στην περίπτωση της απόφασης OZ κατά ΕΤΕπ, η γνωστοποίηση του ουσιαστικού περιεχομένου των μαρτυριών υπό μορφή σύνοψης ή ακόμη, όπως συνέβη εν προκειμένω κατά τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η απόκρυψη ορισμένων τμημάτων του περιεχομένου των μαρτυριών.
72.
Φρονώ ότι η τήρηση της εμπιστευτικότητας θα μπορούσε να έχει εξασφαλιστεί στην υπό κρίση υπόθεση, πριν από την έκδοση της επίδικης απόφασης από την ΑΣΣΠΑ, μέσω των ίδιων τεχνικών της ανωνυμοποίησης και της απόκρυψης με αυτές που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.
73.
Η γνωστοποίηση ανωνυμοποιημένου κειμένου των πρακτικών, με μερική μόνον απόκρυψη στοιχείων, όπως η γνωστοποίηση την οποία διέταξε το Γενικό Δικαστήριο, είχε ακόμη μεγαλύτερη σημασία δεδομένου ότι η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής ήταν συνοπτική.
74.
Συγκεκριμένα, αφενός, η γνώμη αυτή αποτελούνταν μόνον από δύο σελίδες, οι οποίες περιείχαν ανωνυμοποιημένο κατάλογο των εξετασθέντων μαρτύρων, και τρία σημεία που περιέγραφαν εν συντομία την άποψη της συμβουλευτικής επιτροπής. Αφετέρου, όπως το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε με τη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ο συνοπτικός αυτός χαρακτήρας αντισταθμιζόταν από τα πρακτικά εξέτασης των μαρτύρων, στα οποία η ΑΣΣΠΑ μπόρεσε να ανατρέξει προκειμένου να αποκτήσει συνολική και λεπτομερή εικόνα του υποστατού των πραγματικών περιστατικών.
75.
Συναφώς, δεν αρκεί το ότι γνωστοποιήθηκαν στην HF οι λόγοι τους οποίους η ΑΣΣΠΑ σκόπευε να επικαλεστεί προς στήριξη της απόρριψης της αίτησης αρωγής της. Όπως τόνισε η HF κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου, η υποχρέωση αιτιολόγησης της βλαπτικής απόφασης δεν πρέπει να συγχέεται με το δικαίωμα ακρόασης του ενδιαφερομένου (
22
). Το δικαίωμα αυτό απαιτεί ο υποβάλλων την αίτηση αρωγής να έχει, επιπλέον, πρόσβαση, τηρουμένης της εμπιστευτικότητας, στις μαρτυρίες επί των οποίων στηρίχθηκε η ΑΣΣΠΑ, προκειμένου να μπορεί να υποδείξει αν τα στοιχεία που έγιναν δεκτά κατά τη διάρκεια της έρευνας ήταν κρίσιμα και αν έπρεπε, κατά την άποψή του, να έχουν ληφθεί υπόψη πρόσθετα στοιχεία.
76.
Συνεπώς, εκτιμώ ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα καθόσον έκρινε, με τη σκέψη 87 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι, αρνούμενη εν προκειμένω να διαβιβάσει στην HF τα πρακτικά εξέτασης των μαρτύρων στο προ της άσκησης της προσφυγής στάδιο, η ΑΣΣΠΑ δεν προσέβαλε το δικαίωμα ακρόασης, όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 41 του Χάρτη. Στο μέτρο που η απόφαση περί απόρριψης της αίτησης αρωγής της HF είναι βλαπτική για την τελευταία, φρονώ ότι τα στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε το Κοινοβούλιο για να λάβει την απόφαση αυτή, εν προκειμένω οι εξετάσεις μαρτύρων, έπρεπε να γνωστοποιηθούν στην HF, τουλάχιστον ανωνυμοποιημένες υπό μορφή σύνοψης, προκειμένου αυτή να είναι σε θέση να διατυπώσει λυσιτελώς την άποψή της επί των εν λόγω στοιχείων προτού το Κοινοβούλιο λάβει την απόφασή του. Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το σφάλμα αυτό ήταν ικανό να επηρεάσει την επίδικη απόφαση.
77.
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτός.
78.
Κατά συνέπεια, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναιρεθεί.
79.
Μολονότι το βάσιμο του πρώτου λόγου αναιρέσεως δικαιολογεί, αφεαυτού, την αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, φρονώ ότι πρέπει, επιπλέον, να εξεταστεί ο τρίτος λόγος αναιρέσεως που προβάλλει η HF, καθόσον αφορά την ουσία της διαφοράς και θα μπορούσε, προς το συμφέρον της HF, να αποτελέσει δεύτερο λόγο για την αναίρεση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
Γ.
Επί του τρίτου λόγου της κύριας αίτησης αναιρέσεως
80.
Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, η HF υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 12α, παράγραφοι 1 και 3, το άρθρο 24 του ΚΥΚ καθώς και το άρθρο 31, παράγραφος 1, του Χάρτη, καθόσον έκρινε, με τις σκέψεις 158, 164 και 166 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η συμπεριφορά του προϊσταμένου της μονάδας δεν ήταν καταχρηστική και ότι το Κοινοβούλιο ορθώς απέρριψε, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη εκτίμησης, την αίτηση αρωγής της. Κατά την HF, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε αντίφαση και προέβη σε εκτιμήσεις αντίθετες προς την ίδια τη νομολογία του.
81.
Προς στήριξη του λόγου αυτού, προβάλλονται τέσσερα επιχειρήματα, τα οποία θα εξετάσω με την ακόλουθη σειρά: καταρχάς, το πρώτο και το τέταρτο επιχείρημα, τα οποία θεωρώ απαράδεκτα καθόσον αφορούν, κατά την άποψή μου, την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, εν συνεχεία το τρίτο επιχείρημα, το οποίο θεωρώ προδήλως αβάσιμο, και, τέλος, το δεύτερο επιχείρημα, το οποίο εγείρει, κατ’ εμέ, νομικό ζήτημα που θα εξετάσω λεπτομερέστερα.
82.
Με το πρώτο επιχείρημά της, η HF υποστηρίζει ότι, από τις διαπιστώσεις στις οποίες προέβη το Γενικό Δικαστήριο με τις σκέψεις 141, 143, 144, 158 και 163 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, σχετικά με τη χρήση, από τον προϊστάμενο της μονάδας, ανάρμοστου ύφους το οποίο άλλοτε χαρακτηριζόταν από υπερβολική οικειότητα και άλλοτε ήταν τραχύ, σχετικά με την εκ μέρους του αναποτελεσματική, ακόμη και αδέξια ενίοτε, διαχείριση συγκρουσιακής κατάστασης, καθώς και σχετικά με την ιδιαίτερα ευθεία και χωρίς περιστροφές συμπεριφορά του, η οποία ενδεχομένως ήταν σαρκαστική ή παρουσίαζε ακόμη και κάποιο βαθμό επιθετικότητας, προκύπτει ότι ο προϊστάμενος της μονάδας επέδειξε καταχρηστική συμπεριφορά. Κατόπιν της διαπίστωσης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε, κατά την HF, να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν συνέτρεχε περίπτωση ηθικής παρενόχλησης.
83.
Επισημαίνω ότι η HF δεν βάλλει κατά της περιγραφής των πραγματικών περιστατικών από το Γενικό Δικαστήριο, αλλά συνάγει εξ αυτής διαφορετικό συμπέρασμα. Εκτιμά ότι, λαμβανομένου υπόψη του ορισμού της ηθικής παρενόχλησης, κατά την έννοια του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, όπως αυτός υπομνήσθηκε στη σκέψη 119 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η εν λόγω περιγραφή έπρεπε κατ’ ανάγκην να οδηγήσει στη διαπίστωση της ύπαρξης ηθικής παρενόχλησης.
84.
Συναφώς, ως ηθική παρενόχληση νοείται, κατά το άρθρο 12α του ΚΥΚ, η καταχρηστική επί ορισμένο χρονικό διάστημα διαγωγή που εκδηλώνεται κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό με είδη συμπεριφοράς, με προφορικό ή γραπτό λόγο, με χειρονομίες ή πράξεις που γίνονται με πρόθεση και θίγουν την προσωπικότητα, την αξιοπρέπεια ή τη φυσική ή ψυχολογική ακεραιότητα ενός προσώπου. Το Γενικό Δικαστήριο παρέχει, με τις σκέψεις 119 και 120 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δύο διευκρινίσεις σχετικά με την ως άνω έννοια. Πρώτον, η φράση «επί ορισμένο χρονικό διάστημα […] κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό», αφενός, συνεπάγεται ότι η ηθική παρενόχληση πρέπει να γίνεται νοητή ως μια μεταχείριση που έχει κατ’ ανάγκην ορισμένη χρονική διάρκεια και, αφετέρου, προϋποθέτει την ύπαρξη επιλήψιμων ενεργειών οι οποίες τελούνται «με πρόθεση», σε αντίθεση με εκείνες που συνιστούν «ατυχές περιστατικό». Δεύτερον, προκειμένου να εμπίπτουν στην έννοια αυτή, οι εν λόγω ενέργειες πρέπει να έχουν «ως αποτέλεσμα» την προσβολή της προσωπικότητας, της αξιοπρέπειας ή της φυσικής ακεραιότητας ενός προσώπου. Δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι ο φερόμενος ως δράστης της παρενόχλησης προέβη στις ενέργειες αυτές με πρόθεση να επέλθει ένα τέτοιο αποτέλεσμα.
85.
Φρονώ ότι οι εν λόγω διευκρινίσεις, οι οποίες επαναλαμβάνουν πάγια νομολογία τόσο του Γενικού Δικαστηρίου όσο και του Δικαστηρίου Δημόσιας Διοίκησης (
23
), είναι απολύτως βάσιμες.
86.
Τονίζω ότι από τον ως άνω ορισμό της ηθικής παρενόχλησης δεν προκύπτει ότι η απόδειξη ορισμένων πραγματικών περιστατικών συνεπάγεται αυτομάτως τη διαπίστωση της ύπαρξης τέτοιας παρενόχλησης. Η διαπίστωση αυτή πρέπει, αντιθέτως, να προκύπτει από αναλυτική εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, στο πλαίσιο της οποίας εξακριβώνεται, αρχικά, αν οι επικρινόμενες ενέργειες, εξεταζόμενες μεμονωμένα, είναι ικανές να οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι υφίσταται ηθική παρενόχληση και, εν συνεχεία, εφόσον κριθεί αναγκαίο, αν οι εν λόγω ενέργειες, εξεταζόμενες συνολικά, οδηγούν σε τέτοια διαπίστωση.
87.
Ελλείψει, όμως, παραμόρφωσης των πραγματικών περιστατικών ή πρόδηλης πλάνης εκτίμησης, πράγμα το οποίο δεν προβάλλεται από την HF, εναπόκειται στο Γενικό Δικαστήριο, εν προκειμένω, να εκτιμήσει αν τα εκτιθέμενα πραγματικά περιστατικά συνιστούν ηθική παρενόχληση, κατά την έννοια του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ. Το Δικαστήριο δεν μπορεί να υποκαταστήσει με τη δική του εκτίμηση για τα πραγματικά περιστατικά εκείνη του Γενικού Δικαστηρίου (
24
).
88.
Για τους σκοπούς της εκτίμησης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο οφείλει να εφαρμόσει το κριτήριο το οποίο ορθώς, κατά την άποψή μου, υπενθυμίζεται στη σκέψη 121 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και κατά το οποίο ο χαρακτηρισμός μιας ενέργειας ως «παρενόχλησης» υπόκειται στην προϋπόθεση να είναι η ενέργεια αυτή, κατ’ αρκούντως αντικειμενική εκτίμηση, υποστατή, υπό την έννοια ότι ένας αμερόληπτος και συνετός παρατηρητής, με τη συνήθη ευαισθησία και ευρισκόμενος υπό τις ίδιες συνθήκες, θα θεωρούσε την επίμαχη συμπεριφορά ή πράξη ακραία και αποδοκιμαστέα (
25
).
89.
Επομένως, με το πρώτο επιχείρημά της, η HF ζητεί στην πραγματικότητα από το Δικαστήριο να απορρίψει την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και να την υποκαταστήσει με τη δική του εκτίμηση.
90.
Κατά συνέπεια, φρονώ ότι το πρώτο αυτό επιχείρημα είναι απαράδεκτο.
91.
Με το τέταρτο επιχείρημά της, η HF υποστηρίζει ότι, με τις σκέψεις 156 και 160 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως απέκλεισε το ενδεχόμενο να εμπίπτει η συμπεριφορά του προϊσταμένου της μονάδας στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, με το σκεπτικό ότι η συμπεριφορά αυτή αφορούσε το σύνολο των προσώπων της μονάδας και δεν στρεφόταν μόνον κατά της HF. Η εν λόγω συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου έρχεται σε αντίθεση με τη συλλογιστική που ακολουθήθηκε στη σκέψη 89 της απόφασης Tzirani κατά Επιτροπής (
26
).
92.
Κατά την άποψή μου, η HF προέβη σε εσφαλμένη ερμηνεία των σκέψεων 156 και 160 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και κακώς παρέπεμψε στην απόφαση Tzirani κατά Επιτροπής.
93.
Συγκεκριμένα, το Γενικό Δικαστήριο δεν συνήγαγε μόνον από τον συλλογικό χαρακτήρα της απειλής ότι αυτή δεν μπορούσε να υπαχθεί στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ. Έλαβε μεν υπόψη την εν λόγω απειλή, ωστόσο έκρινε, με τη σκέψη 156 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι η HF δεν απέδειξε την ύπαρξη απειλής διατυπωθείσας από τον προϊστάμενο της μονάδας συγκεκριμένα εναντίον της όσον αφορά την ανανέωση της σύμβασης πρόσληψής της.
94.
Με την απόφαση Tzirani κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης επισήμανε ότι, «προκειμένου να αποφύγει τις κατηγορίες για παρενόχληση έναντι συγκεκριμένου προσώπου, το πρόσωπο που φέρεται ότι παρενοχλεί θα μπορούσε, αντί να θέσει τέρμα στις συμπεριφορές για τις οποίες κατηγορείται, να επεκτείνει τη συμπεριφορά του σε μεγαλύτερο αριθμό προσώπων, πράγμα που είναι προφανώς παράλογο». Επομένως, το Δικαστήριο Δημόσιας Διοίκησης έκρινε ότι ένα πρόσωπο δεν μπορεί να συγκαλύψει, με τον μανδύα της συλλογικής απειλής που στρέφεται κατά ενός συνόλου προσώπων, μια συμπεριφορά η οποία, στην πραγματικότητα, αφορά έναν συγκεκριμένο αποδέκτη. Τονίζω, πάντως, ότι από τα ανωτέρω δεν συνάγεται ότι κάθε συλλογική μομφή αποτελεί, στην πραγματικότητα, μομφή στρεφόμενη κατά συγκεκριμένου προσώπου.
95.
Και αυτό το ζήτημα αφορά τα πραγματικά περιστατικά. Δεν προκύπτει, όμως, από τη σκέψη 156 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η οποία παραπέμπει στη σκέψη 135 της απόφασης αυτής, ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα εν λόγω περιστατικά.
96.
Συνεπώς, το τέταρτο επιχείρημα πρέπει, κατά την άποψή μου, να απορριφθεί ως απαράδεκτο καθόσον, όπως και το πρώτο επιχείρημα, δεν αφορά, στην πραγματικότητα, νομικό ζήτημα, αλλά την εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών.
97.
Με το τρίτο επιχείρημά της, η HF υποστηρίζει ότι, με τις σκέψεις 141 και 158 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως χαρακτηρίζει ως ατυχή περιστατικά ορισμένες χειρονομίες και ορισμένα γραπτά κείμενα του προϊσταμένου της μονάδας. Κατά την άποψη της HF, μολονότι τα προφορικά σχόλια είναι δυνατόν να συνιστούν ατυχές περιστατικό, τούτο δεν μπορεί να ισχύει, στην πράξη, ως προς τις χειρονομίες και τον γραπτό λόγο.
98.
Η HF, εξαιρώντας τις χειρονομίες και τον γραπτό λόγο από την έννοια του «ατυχούς περιστατικού», προτείνει, κατά την άποψή μου, έναν τρόπο ερμηνείας της έννοιας αυτής ο οποίος στερείται ερείσματος. Η χειρονομία, όπως ακριβώς τα προφορικά σχόλια, είναι ακαριαία, εφήμερη και μπορεί να υπερβεί τη σκέψη. Ο γραπτός λόγος εκτείνεται, βεβαίως, σε μεγαλύτερο χρόνο, αλλά ουδόλως αποκλείεται το ενδεχόμενο να υπερβεί και αυτό τη σκέψη του γράφοντος. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο περιεχόμενος στο άρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ ορισμός προβλέπει ότι τόσο οι χειρονομίες και ο γραπτός λόγος όσο και ο προφορικός λόγος πρέπει να έχουν διάρκεια και να εκδηλώνονται κατά τρόπο επαναληπτικό ή συστηματικό προκειμένου να συνιστούν ηθική παρενόχληση.
99.
Με το ως άνω επιχείρημα, η HF ζητεί από το Δικαστήριο να επαναχαρακτηρίσει τις χειρονομίες και τα γραπτά κείμενα του προϊσταμένου της μονάδας υπό την έννοια ότι δεν συνιστούν «ατυχές περιστατικό», αλλά έγιναν «με πρόθεση», χωρίς καν να επιχειρεί στην πράξη να αποδείξει τον ισχυρισμό αυτόν. Κατά την άποψή της, οι εν λόγω χειρονομίες έχουν την ιδιότητα αυτή ως εκ της φύσεώς τους. Για τους λόγους που εκτίθενται στο προηγούμενο σημείο των παρουσών προτάσεων, το επιχείρημα αυτό μου φαίνεται προδήλως αβάσιμο.
100.
Με το δεύτερο επιχείρημά της, η HF υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως στηρίχθηκε, με τις σκέψεις 143, 144, 158 και 159 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στο «πλαίσιο» που επικρατούσε εντός της μονάδας, μολονότι η παρενόχληση απαγορεύεται χωρίς επιφυλάξεις και ανεξαρτήτως του πλαισίου. Καθόσον έλαβε υπόψη το εν λόγω «πλαίσιο», ενώ αναγνώρισε ότι η συμπεριφορά του φερόμενου ως δράστη της παρενόχλησης ήταν τουλάχιστον ανάρμοστη, το Γενικό Δικαστήριο παρέβη κατ’ ανάγκην το άρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ όπως και το άρθρο 31 του Χάρτη.
101.
Με το υπόμνημά του επί της αίτησης αναιρέσεως, το Κοινοβούλιο υποστηρίζει ότι το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η προσαπτόμενη συμπεριφορά έχει θεμελιώδη σημασία.
102.
Το δεύτερο αυτό επιχείρημα καταδεικνύει, κατά την άποψή μου, πόσο δυσχερής μπορεί να είναι η διάκριση μεταξύ των όσων εμπίπτουν στην εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, η οποία, πλην των περιπτώσεων παραμόρφωσης ή πρόδηλης πλάνης εκτίμησης, υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου, και του τι συνιστά νομικό ζήτημα, το οποίο υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου.
103.
Συγκεκριμένα, στο μέτρο που το πλαίσιο αφορά κατ’ ουσίαν τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης, θέτει κυρίως ζήτημα εκτίμησης των περιστατικών αυτών. Η HF παραδέχθηκε, εξάλλου, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου ότι δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί εντελώς το πλαίσιο της υπόθεσης.
104.
Κατά την HF, όμως, η έλλειψη προσωπικού, ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, η αναδιοργάνωση της υπηρεσίας και η κακή κατανομή των καθηκόντων εντός της μονάδας δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η συνεκτίμησή τους ισοδυναμεί με προσθήκη ενός παράγοντα ο οποίος δεν προβλέπεται από τον ορισμό της ηθικής παρενόχλησης στο άρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ και στον οποίο καταφεύγει το καθού προκειμένου να επιτύχει την αφαίρεση του στοιχείου της καταχρηστικής διαγωγής από την έννοια της ηθικής παρενόχλησης διά της δικαιολόγησής της από το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται.
105.
Υπό το πρίσμα αυτό, το ερώτημα αν ορισμένα είδη πραγματικών περιστατικών μπορούν ή όχι, ή μπορούν σε ορισμένο μόνο βαθμό, να ληφθούν υπόψη κατά την εκτίμηση της ηθικής παρενόχλησης εγείρει, κατά την άποψή μου, νομικό ζήτημα. Πράγματι, το ζήτημα είναι αν και σε ποιο βαθμό το πραγματικό πλαίσιο εμπίπτει στον νομικό χαρακτηρισμό της ηθικής παρενόχλησης.
106.
Συναφώς, όπως ορθώς επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 123 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, πρέπει να τονιστεί ότι ο ορισμός που προβλέπει το άρθρο 12α του ΚΥΚ συνιστά αντικειμενική έννοια η οποία στηρίζεται στον «εντός του εκάστοτε πλαισίου χαρακτηρισμό» πράξεων και συμπεριφορών τρίτων, εν προκειμένω μόνιμων υπαλλήλων και μελών του λοιπού προσωπικού. Συνεπώς, για να εξακριβωθεί αν ένα πρόσωπο έχει υποστεί ηθική παρενόχληση, απαιτείται να εκτιμηθεί η σχετική συμπεριφορά εντός συγκεκριμένου πλαισίου.
107.
Ειδικότερα, η αντικειμενική εκτίμηση της επικρινόμενης συμπεριφοράς δεν μπορεί να πραγματοποιείται με εντελώς αφηρημένο τρόπο και, επομένως, εκτός πλαισίου, αλλά απαιτεί, αντιθέτως, να γίνεται συγκεκριμένη αξιολόγηση λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου εντός του οποίου εκδηλώθηκε η συμπεριφορά. Η εν λόγω ερμηνεία επιβεβαιώνεται από το κριτήριο το οποίο υπενθυμίζεται στο σημείο 88 των παρουσών προτάσεων και το οποίο παραπέμπει σε αμερόληπτο και συνετό παρατηρητή, έχοντα τη συνήθη ευαισθησία και ευρισκόμενο υπό τις ίδιες συνθήκες. Η τελευταία αυτή φράση συνεπάγεται, κατ’ εμέ, ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη συμπεριφορά.
108.
Το ζήτημα που τίθεται είναι ποιο είναι το κρίσιμο πλαίσιο.
109.
Εκτιμώ ότι πρέπει να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν το πλαίσιο είναι άσχετο προς τον φερόμενο ως δράστη της παρενόχλησης, εν προκειμένω τον προϊστάμενο της μονάδας, ή αν αυτό προκύπτει –ή ακόμη και δημιουργείται– από τη στάση του τελευταίου.
110.
Επομένως, όσον αφορά τα σχετικά με το πλαίσιο παραδείγματα που αναφέρει η HF και τα οποία εκτίθενται στο σημείο 104 των παρουσών προτάσεων, πρέπει να εξακριβωθεί αν η έλλειψη προσωπικού, ο υπερβολικός φόρτος εργασίας και η αναδιοργάνωση της υπηρεσίας είναι στοιχεία άσχετα προς τον προϊστάμενο της μονάδας ή αν, αντιθέτως, μπορεί να του προσαφθεί η κακή κατανομή των καθηκόντων εντός της μονάδας.
111.
Εναπόκειται, κατά την άποψή μου, στο Γενικό Δικαστήριο να εξακριβώσει το υποστατό των παραδειγμάτων αυτών και να προσδιορίσει την κατηγορία στην οποία πρέπει να καταταγούν καθώς και τη βαρύτητα που πρέπει, κατά περίπτωση, να τους δοθεί.
112.
Εν προκειμένω, η HF προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι, στις σκέψεις 143, 144, 158 και 159 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, αναφέρθηκε στο πλαίσιο.
113.
Επισημαίνω ότι, στις τέσσερις αυτές σκέψεις, το Γενικό Δικαστήριο κάνει λόγο για το «δύσκολο διοικητικό πλαίσιο», τις «δυσχέρειες λειτουργίας της υπηρεσίας κατόπιν της αναδιαρθρώσεώς της» και την «ύπαρξη οργανωτικών δυσχερειών».
114.
Εάν οι ανωτέρω εκτεθείσες δυσχέρειες εντός της υπηρεσίας οφείλονταν στην προσωπικότητα του προϊσταμένου της μονάδας, στην τυχόν ελλιπή εμπειρία του ή σε αδέξια διαχείριση, τότε δεν είναι δυνατόν, κατά την άποψή μου, να δικαιολογήσουν τις επίμαχες επιλήψιμες ενέργειες. Θα μπορούσαν, αντιθέτως, να υπογραμμίσουν τον ακραίο ή καταχρηστικό χαρακτήρα των ενεργειών αυτών και να καταδείξουν συμπεριφορές που συνιστούν ηθική παρενόχληση.
115.
Εάν οι εν λόγω δυσχέρειες οφείλονταν περισσότερο στην αναδιάρθρωση της μονάδας, η οποία δεν είναι απόρροια αμφισβητήσιμης απόφασης του προϊσταμένου σχετικά με τη διαχείριση, αλλά μπορεί να θεωρηθεί ως αντικειμενικώς αναγκαία, θα πρέπει, κατ’ εμέ, να γίνει δεκτό ότι εντάσσονται σε πλαίσιο που είναι άσχετο προς τον προϊστάμενο. Μπορούν επίσης, εφόσον χρειαστεί, να ληφθούν υπόψη και να διαδραματίσουν ρόλο μεγαλύτερης ή μικρότερης σημασίας προκειμένου να εκτιμηθεί ο ακραίος ή καταχρηστικός χαρακτήρας των επικρινόμενων ενεργειών.
116.
Επομένως, εκτιμώ, σε αντίθεση με την HF, ότι το Γενικό Δικαστήριο, αναφερόμενο στο πλαίσιο, δεν υπέπεσε σε νομικό σφάλμα.
117.
Φρονώ, κατά συνέπεια, ότι το δεύτερο επιχείρημα που προβάλλει η HF δεν είναι βάσιμο.
118.
Κατόπιν των ανωτέρω, ο τρίτος λόγος της κύριας αίτησης αναιρέσεως πρέπει, κατά την άποψή μου, να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και εν μέρει αβάσιμος.
Δ.
Επί της προσφυγής-αγωγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου
119.
Κατά το άρθρο 61, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο μπορεί, σε περίπτωση αναίρεσης της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου, να αποφανθεί το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον αυτή είναι ώριμη προς εκδίκαση.
120.
Εκτιμώ ότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο και στο πλαίσιο της απόφασης OZ κατά ΕΤΕπ, τέτοια περίπτωση συντρέχει και στην υπό κρίση υπόθεση. Συγκεκριμένα, με την εν λόγω απόφαση, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, και ειδικότερα του δικαιώματος ακρόασης, συνεπάγεται την ακύρωση της απόφασης που εκδόθηκε κατά το πέρας της σχετικής διαδικασίας μόνο στην περίπτωση που, αν δεν είχε υπάρξει η πλημμέλεια αυτή, η διαδικασία θα μπορούσε να καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα (
27
). Το Δικαστήριο έκρινε ότι η μη γνωστοποίηση τουλάχιστον μιας σύνοψης των δηλώσεων του προσώπου που κατηγορήθηκε ως δράστης της παρενόχλησης και των διάφορων μαρτύρων επηρέασε αναπόφευκτα τόσο το περιεχόμενο της έκθεσης της επιτροπής έρευνας όσο και το περιεχόμενο της επίμαχης στην υπόθεση εκείνη απόφασης, πράγμα το οποίο σήμαινε ότι τόσο η εν λόγω έκθεση όσο και η εν λόγω απόφαση ευλόγως θα μπορούσαν να έχουν καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα (
28
).
121.
Εκτιμώ ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η μη γνωστοποίηση των πρακτικών εξέτασης μαρτύρων πρέπει να θεωρηθεί, αυτή καθεαυτήν, ως παρατυπία η οποία ήταν ικανή να επηρεάσει με παρόμοιο τρόπο τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής και, κατά συνέπεια, την επίδικη απόφαση.
122.
Όπως επισήμανα στα σημεία 62 και 73 των παρουσών προτάσεων, τα εν λόγω πρακτικά ελήφθησαν υπόψη από την ΑΣΣΠΑ για την έκδοση της επίδικης απόφασης και ο ρόλος τους ήταν ακόμη σημαντικότερος καθόσον η γνώμη αποτελούνταν μόνον από ένα συνοπτικό έγγραφο.
123.
Θα ήθελα να τονίσω, ειδικότερα, ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, εάν είχε δοθεί στην HF η δυνατότητα να διατυπώσει λυσιτελώς την άποψή της επί των διάφορων στοιχείων που αφορούν το πλαίσιο, όπως αυτά περιλαμβάνονται στα πρακτικά εξέτασης τα οποία ελήφθησαν υπόψη από την ΑΣΣΠΑ, τα εν λόγω στοιχεία θα είχαν σταθμιστεί με διαφορετικό τρόπο και, κατά συνέπεια, η ΑΣΣΠΑ θα είχε εκδώσει θετική απόφαση επί της αίτησης αρωγής της HF.
124.
Όσον αφορά το αίτημα αποζημίωσης που μνημονεύεται στο σημείο 26 των παρουσών προτάσεων, φρονώ ότι, ανεξαρτήτως του δεύτερου λόγου αναιρέσεως και χωρίς να προδικάζω το βάσιμό του, η ακύρωση της επίδικης απόφασης συνιστά πρόσφορη ικανοποίηση για κάθε ηθική βλάβη που τυχόν υπέστη η HF εν προκειμένω. Επομένως, το αίτημα αποζημίωσης που αφορά την καταβολή χρηματικής ικανοποίησης λόγω της ανωτέρω ηθικής βλάβης είναι άνευ αντικειμένου και παρέλκει η κρίση επ’ αυτού.
Ε.
Επί των δικαστικών εξόδων
125.
Κατά το άρθρο 184, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως γίνεται δεκτή και το Δικαστήριο κρίνει το ίδιο οριστικά τη διαφορά, αυτό αποφαίνεται επί των εξόδων.
126.
Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.
127.
Δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο ηττήθηκε ως προς το ουσιώδες μέρος των αιτημάτων του, πρέπει να υποχρεωθεί να φέρει, πέραν των δικών του δικαστικών εξόδων, και εκείνα της HF, τα οποία, σύμφωνα με το αίτημα της τελευταίας, αφορούν τόσο την πρωτόδικη όσο και την αναιρετική διαδικασία.
VI. Πρόταση
128.
Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο:
–
να απορρίψει την ανταναίρεση ως απαράδεκτη·
–
να αναιρέσει την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 29ης Ιουνίου 2018, HF κατά Κοινοβουλίου (T-218/17, EU:T:2018:393), καθόσον με αυτήν απορρίφθηκε το αίτημα της HF για ακύρωση της απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 3ης Ιουνίου 2016, περί απόρριψης της αίτησης αρωγής της·
–
να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως κατά τα λοιπά·
–
να ακυρώσει την απόφαση της 3ης Ιουνίου 2016 περί απόρριψης της αίτησης αρωγής της HF·
–
να απορρίψει την προσφυγή-αγωγή κατά τα λοιπά·
–
να καταδικάσει το Κοινοβούλιο στα δικαστικά έξοδά του, καθώς και στα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η HF τόσο στην πρωτόδικη όσο και στην αναιρετική διαδικασία.
(
1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.
(
2
)	T-218/17 (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2018:393).
(
3
)	Απόφαση της 4ης Απριλίου 2019, OZ κατά ΕΤΕπ (C-558/17 P, στο εξής: απόφαση ΟΖ κατά ΕΤΕπ, EU:C:2019:289, σκέψη 53).
(
4
)	Βλ. σκέψεις 1 έως 33 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
5
)	Απόφαση της 11ης Ιουλίου 2013 (F-46/11, στο εξής: απόφαση Tzirani κατά Επιτροπής, EU:F:2013:115).
(
6
)	Απόφαση της 23ης Σεπτεμβρίου 2015 (T-114/13 P, EU:T:2015:678).
(
7
)	Βλ. αποφάσεις της 15ης Νοεμβρίου 2012, Al-Aqsa κατά Συμβουλίου και Κάτω Χώρες κατά Al‑Aqsa (C-539/10 P και C-550/10 P, EU:C:2012:711, σκέψεις 43 και 44), της 13ης Ιανουαρίου 2015, Συμβούλιο κ.λπ. κατά Vereniging Milieudefensie και Stichting Stop Luchtverontreiniging Utrecht (C-401/12 P έως C-403/12 P, EU:C:2015:4, σκέψεις 32 έως 34), της 21ης Απριλίου 2016, Συμβούλιο κατά Bank Saderat Iran (C-200/13 P, EU:C:2016:284, σκέψεις 114 και 115), καθώς και της 25ης Ιουλίου 2018, Société des produits Nestlé κ.λπ. κατά Mondelez UK Holdings & Services (C-84/17 P, C-85/17 P και C-95/17 P, EU:C:2018:596, σκέψεις 41 και 42).
(
8
)	Βλ. σημείο 31 των παρουσών προτάσεων.
(
9
)	Βλ. σημείο 39 των παρουσών προτάσεων.
(
10
)	Άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του Χάρτη.
(
11
)	Άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, του Χάρτη.
(
12
)	Άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του Χάρτη.
(
13
)	Βλ. αποφάσεις της 24ης Οκτωβρίου 1996, Επιτροπή κατά Lisrestal κ.λπ. (C-32/95 P, EU:C:1996:402, σκέψη 21), της 18ης Δεκεμβρίου 2008, Sopropé (C-349/07, EU:C:2008:746, σκέψεις 36 έως 38), της 22ας Νοεμβρίου 2012, M. (C-277/11, EU:C:2012:744, σκέψη 87), της 10ης Σεπτεμβρίου 2013, G. και R. (C-383/13 PPU, EU:C:2013:533, σκέψη 35), της 22ας Οκτωβρίου 2013, Sabou (C-276/12, EU:C:2013:678, σκέψη 38), της 5ης Νοεμβρίου 2014, Mukarubega (C-166/13, EU:C:2014:2336, σκέψη 46), καθώς και της 11ης Δεκεμβρίου 2014, Boudjlida (C-249/13, EU:C:2014:2431, σκέψη 36).
(
14
)	Βλ. απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 2017, M (C-560/14, EU:C:2017:101, σκέψη 32).
(
15
)	Βλ. απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2014, Mukarubega (C-166/13, EU:C:2014:2336, σκέψη 47).
(
16
)	Βλ. απόφαση της 22ας Νοεμβρίου 2012, M. (C-277/11, EU:C:2012:744, σκέψη 82).
(
17
)	Πρβλ. απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2008, Sopropé (C-349/07, EU:C:2008:746, σκέψεις 36 και 37).
(
18
)	Βλ. υποσημείωση 3 των παρουσών προτάσεων. Σημειώνω ότι η απόφαση αυτή εκδόθηκε σε χρόνο μεταγενέστερο της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.
(
19
)	Βλ. απόφαση OZ κατά ΕΤΕπ (σκέψη 57).
(
20
)	Βλ. επίσης, όσον αφορά το δικαίωμα ακρόασης σε διαδικασία στην οποία εμπλέκεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ άλλων, απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 1991, Technische Universität München (C-269/90, EU:C:1991:438, σκέψη 25).
(
21
)	Πρβλ. απόφαση της 4ης Ιουνίου 2013, ZZ (C-300/11, EU:C:2013:363, σκέψεις 64, 65 και 68).
(
22
)	Η υποχρέωση αιτιολόγησης αποτελεί μία από τις πτυχές του δικαιώματος χρηστής διοίκησης, κατοχυρώνεται δε στο άρθρο 41, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, του Χάρτη.
(
23
)	Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2017, HQ κατά ΚΓΦΠ (T-592/16, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:897, σκέψη 101), της 17ης Σεπτεμβρίου 2014, CQ κατά Κοινοβουλίου (F-12/13, EU:F:2014:214, σκέψεις 76 και 77), της 5ης Ιουνίου 2012, Cantisani κατά Επιτροπής (F-71/10, EU:F:2012:71, σκέψη 89), καθώς και της 13ης Ιουλίου 2018, Curto κατά Κοινοβουλίου (T-275/17, EU:T:2018:479, σκέψεις 76 και 77).
(
24
)	Κατά το άρθρο 256 ΣΛΕΕ, οι αιτήσεις αναιρέσεως ενώπιον του Δικαστηρίου περιορίζονται σε νομικά ζητήματα. Συνεπώς, η αναιρεσείουσα δεν μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να υποκαταστήσει την εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου με τη δική του. Κατά πάγια νομολογία, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να προβαίνει σε διαπίστωση και εκτίμηση των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών και να εκτιμά τα προσκομιζόμενα αποδεικτικά στοιχεία. Επομένως, η εκτίμηση των εν λόγω πραγματικών περιστατικών και αποδεικτικών στοιχείων δεν συνιστά, υπό την επιφύλαξη ενδεχόμενης παραμόρφωσής τους, νομικό ζήτημα υποκείμενο, αυτό καθεαυτό, στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 26ης Ιανουαρίου 2017, Zucchetti Rubinetteria κατά Επιτροπής, C-618/13 P, EU:C:2017:48, σκέψη 68, και της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Ευρωπαϊκή Ένωση κατά KendrionC-150/17 P, EU:C:2018:1014, σκέψη 79).
(
25
)	Το κριτήριο αυτό απηχεί πάγια νομολογία του Δικαστηρίου Δημόσιας Διοίκησης και του Γενικού Δικαστηρίου. Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 16ης Μαΐου 2012, Skareby κατά Επιτροπής (F-42/10, EU:F:2012:64, σκέψη 65), της 17ης Σεπτεμβρίου 2014, CQ κατά Κοινοβουλίου (F-12/13, EU:F:2014:214, σκέψη 78), και της 13ης Ιουλίου 2018, Curto κατά Κοινοβουλίου (T-275/17, EU:T:2018:479, σκέψη 78).
(
26
)	Βλ. υποσημείωση 5 των παρουσών προτάσεων.
(
27
)	Απόφαση OZ κατά ΕΤΕπ (σκέψη 76).
(
28
)	Απόφαση OZ κατά ΕΤΕπ (σκέψη 78).