62023CJ0006
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla)
11 ta’ April 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Agrikoltura – Politika agrikola komuni (PAK) – Fond Agrikolu Ewropew għall Iżvilupp Rurali (FAEŻR) – Applikabbiltà ratione materiae – Applikabbiltà ratione temporis – Regolament (KE) Nru 1698/2005 – Artikolu 22 – Appoġġ lill-bdiewa ż-żgħar sabiex jistabbilixxu lilhom infushom – Artikolu 71 – Eliġibbiltà – Kundizzjonijiet għall-għoti – Leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li tipprevedi l-obbligu li titkompla l-attività agrikola b’mod prinċipali, kontinwament u bħala imprenditur li jaħdem għal rasu – Kundizzjonijiet addizzjonali tal-eliġibbiltà – Regolament (UE) Nru 1306/2013 – Artikolu 63 – Regolament ta’ Delega (UE) Nru 640/2014 – Artikolu 35 – Kriterji ta’ eliġibbiltà – Impenn”
Fil-Kawża C‑6/23 [Baramlay] (
i
),
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija), permezz ta’ deċiżjoni tat‑13 ta’ Diċembru 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑2 ta’ Jannar 2023, fil-proċedura
X
vs
Agrárminiszter,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (It-Tmien Awla),
komposta minn N. Piçarra, President tal-Awla, N. Jääskinen u M. Gavalec (Relatur), Imħallfin,
Avukat Ġenerali: T. Ćapeta,
Reġistratur: A. Calot Escobar,
wara li rat il-proċedura bil-miktub,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għall-Gvern Ungeriż, minn M. Z. Fehér u R. Kissné Berta, bħala aġenti,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn J. Aquilina, A. C. Becker u Zs. Teleki, bħala aġenti,
wara li rat id-deċiżjoni meħuda, wara li nstemgħet l-Avukata Ġenerali, li taqta’ l-kawża mingħajr konklużjonijiet,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 64(1), (2) u (4) tal-Artikolu 77(1), (2) u (4) tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 dwar il-finanzjament, il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 352/78, (KE) Nru 165/94, (KE) Nru 2799/98, (KE) Nru 814/2000, (KE) Nru 1290/2005 u (KE) Nru 485/2008 (ĠU 2013, L 347, p. 549, rettifiki fil-ĠU 2016, L 130, p. 6, u fil-ĠU 2017, L 327, p. 83), kif ukoll tal-Artikolu 50(3) tar-Regolament (UE) Nru 1307/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas‑17 ta’ Diċembru 2013 li jistabbilixxi regoli għal pagamenti diretti lill-bdiewa taħt skemi ta' appoġġ fil-qafas tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 637/2008 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 73/2009 (ĠU 2013, L 347, p. 608, rettifika fil-ĠU 2016, L 130, p. 1).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn X u l-Agrárminiszter (il-Ministru għall-Agrikoltura, l-Ungerija), dwar l-obbligu li titħallas lura l-għajnuna kollha għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li minnhom ibbenefika X.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Ir‑Regolament (KE) Nru 1698/2005
3
Ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 tal‑20 ta’ Settembru 2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (ĠU 2010, L 286M, p. 26, rettifika fil-ĠU 2012, L 206, p. 23), tħassar bir-Regolament (UE) Nru 1305/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u li jħassar ir-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 (ĠU 2013, L 347, p. 487, rettifika fil-ĠU 2016, L 130, p. 1). Madankollu, skont l-Artikolu 88 tar-Regolament Nru 1305/2013, ir-Regolament Nru 1698/2005 baqa’ japplika għall-operazzjonijiet implimentati skont il-programmi li l-Kummissjoni kienet approvat skont dan ir-regolament qabel l‑1 ta’ Jannar 2014.
4
Il-premessa 61 tar-Regolament Nru 1698/2005 kienet tistipula:
“F’konformità mal-prinċipju tas-sussidjarjetà u soġġett għal eċċezzjonijiet, għandu jkun hemm regoli nazzjonali dwar l-eliġibbilità tal-ispejjeż.”
5
Bit-titolu “Kamp ta’ applikazzjoni u definizzjonijiet”, l-Artikolu 1 tar-Regolament Nru 1698/2005 jipprevedi li:
“1. Dan ir-Regolament
1)   jistabbilixxi r-regoli ġenerali li jirregolaw l-appoġġ Komunitarju għall-iżvilupp rurali, iffinanzjat mill-[Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR”)] [...]
2.   jiddefinixxi l-Objettivi li għalihom għandha tikkontribwixxi l-politika għall-iżvilupp rurali;
[...]
4.   jiddefinixxi l-prijoritajiet u l-miżuri għall-iżvilupp rurali;
[...]”
6
L-Artikolu 2(c) u (d) tal-imsemmi regolament kien fih id-definizzjoni li ġejjin:
“(c)
‘assi’ : grupp koerenti ta’ miżuri b’għanijiet speċifiċi li jirriżultaw direttament mill-implimentazzjoni [u li jikkontribwixxu għat-twettiq ta’ wieħed jew iktar mill-objettivi ddefiniti fl-Artikolu 4];
(d)
‘miżura’ : sett ta’ operazzjonijiet li jikkontribwixxu għall-implimentazzjoni ta’ assi [...]”
7
L-Artikolu 15 tal-imsemmi regolament, intitolat “Programmi għall-iżvilupp rurali”, jaqra kif ġej:
“1.   Il-FAEŻR għandu jaġixxi fl-Istati Membri permezz ta’ programmi għall-iżvilupp rurali. Dawn il-programmi jimplimentaw strateġija ta' żvilupp rurali permezz ta’ sett ta’ miżuri magħquda flimkien skont l-assi definiti fit-Titolu IV, li għall-kisba tagħhom ser titfittex għajnuna mill-FAEŻR.
Kull programm għall-iżvilupp rurali għandu jkopri perijodu bejn l-1 ta’ Jannar 2007 u l-31 ta’ Diċembru 2013.”
2.   Stat Membru jista’ jippreżenta jew programm wieħed għat-territorju kollu tiegħu jew sett ta’ programmi reġjonali.
3.   L-Istati Membri li jkollhom programmi reġjonali jistgħu wkoll jippreżentaw, għall-approvazzjoni, qafas nazzjonali li fih l-elementi komuni għal dawn il-programmi.”
8
L-Artikolu 16(c) tar-Regolament Nru 1698/2005, intitolat “Kontenut tal-progammi”, kien jistipula:
“Kull programm għall-iżvilupp rurali għandu jinkludi:
[...]
c)
informazzjoni dwar l-assi u l-miżuri proposti għal kull assi u d-deskrizzjoni tagħhom [...]”
9
L-Artikolu 18 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Tħejjija u approvazzjoni”, kien jipprevedi:
“1.   Il-programmi għall-iżvilupp rurali għandhom jiġu stabbiliti minn Stat Membru b’kooperazzjoni mill-qrib mal-imsieħba msemmija fl-Artikolu 6.
2.   L-Istati Membri għandhom jippreżentaw lill-Kummissjoni proposta għal kull programm għall-iżvilupp rurali, li jkun fiha l-informazzjoni msemmija fl-Artikolu 16.
3.   Il-Kummissjoni għandha tivvaluta l-programmi proposti abbażi tal-konsistenza tagħhom mal-linji gwida strateġiċi tal-Komunità, mal-pjan strateġiku nazzjonali u ma’ dan ir-Regolament.
Fejn il-Kummissjoni tqis li programm għall-iżvilupp rurali mhuwiex konsistenti mal-linji gwida strateġiċi tal-Komunità, mal-pjan strateġiku nazzjonali jew ma’ dan ir-Regolament, għandha titlob lill-Istat Membru biex jirrevedi l-programm propost kif meħtieġ.
4.   Kull programm għall-iżvilupp rurali għandu jiġi approvat f’konformità mal-proċedura msemmija fl-Artikolu 90(2).”
10
L-Artikolu 20 tal-imsemmi regolament, intitolat “Miżuri”, huwa fformulat kif ġej:
“L-appoġġ immirat għall-kompetittività tas-settur agrikolu u tal-foresterija għandu jikkonċerna:
a)
miżuri mmirati lejn il-promozzjoni tal-għarfien u t-titjib tal-potenzjal uman permezz ta’:
[...]
(ii)
l-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ,
[...]”
11
L-Artikolu 22 tal-istess regolament, intitolat “Stabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ”, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-appoġġ previst fl-Artikolu 20(a)(ii), għandu jingħata lil persuni li:
(a)
għandhom inqas minn 40 sena u għall-ewwel darba qegħdin jistabbilixxu azjenda agrikola bħala kapijiet tal-azjenda;
(b)
għandhom kapaċitajiet u kompetenzi professjonali adegwati;
(c)
jippreżentaw pjan kummerċjali għall-iżvilupp tal-attivitajiet agrikoli tagħhom.”
12
L-Artikolu 71 tar-Regolament Nru 1698/2005, intitolat “Eliġibbilità tan-nefqa”, kien jipprevedi:
“1.   Mingħajr preġudizzju għall-Artikolu 39(1) tar-Regolament [tal-Kunsill (KE) Nru 1290/2005 tal-21 ta’ Ġunju 2005, dwar il-finanzjament tal-Politika Agrikola Komuni, (ĠU 2010, L 286M, p. 1)], nefqa għandha tkun eliġibbli għal kontribut tal-FAEŻR jekk l-għajnuna rilevanti hija fil-fatt imħallsa mill-aġenzija ta’ pagament bejn l-1 ta’ Jannar 2007 u l-31 ta’ Diċembru 2015. Operazzjonijiet kofinanzjati m’għandhomx jitlestew qabel id-data tal-bidu tal-eliġibbilità.
[...]
2.   Nefqa għandha tkun eliġibbli għal kontribut tal-FAEŻR unikament meta magħmula għal operazzjonijiet deċiżi mill-Awtorità ta’ Ġestjoni tal-programm inkwistjoni jew taħt ir-responsabbiltà tagħha, f’konformità mal-kriterji ta’ selezzjoni stabbiliti mill-korp kompetenti.
3.   Ir-regoli dwar l-eliġibbilità tan-nefqa għandhom jiġu stabbiliti fuq livell nazzjonali, soġġett għall-kondizzjonijiet speċjali stabbiliti minn dan ir-Regolament għal ċerti miżuri għall-iżvilupp rurali.
[...]”
Ir‑Regolament (KE) Nru 1974/2006
13
Ir-Regolament tal-Kummissjoni (KE) Nru 1974/2006 tal‑15 ta’ Diċembru 2006 li jistabbilixxi regoli ddettaljati għall-applikazzjoni tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 dwar l-appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) (ĠU 2008, L 322M, p. 305), tħassar bir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 807/2014 tal‑11 ta’ Marzu 2014 li jissupplimenta r-Regolament (UE) Nru 1305/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR) u li jintroduċi dispożizzjonijiet tranżitorji (ĠU 2014, L 227, p. 1). Madankollu, skont l-Artikolu 19 tar-Regolament ta’ Delega Nru 807/2014, ir-Regolament Nru 1974/2006 baqa’ applikabbli għall-operazzjonijiet implimentati skont il-programmi li l-Kummissjoni kienet approvat skont ir-Regolament Nru 1698/2005 qabel l‑1 ta’ Jannar 2014.
14
Il-punt 5 tal-Anness II A tar-Regolament Nru 1974/2006 li, kif kien jipprevedi l-Artikolu 16(c) tar-Regolament Nru 1698/2005, jelenka l-informazzjoni li għandha tidher fil-programmi għall-iżvilupp rurali, kien jinkludi b’mod partikolari l-kjarifiki li ġejjin:
“5.3. Informazzjoni meħtieġa għall-Assi u l-miżuri
[...]
5.3.1.1.2. L-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ,
–
id-definizzjoni ta’ ‘l-istabbiliment’ użata mill-Istat Membru/reġjun,
[...]”
Ir‑Regolament Nru 1306/2013
15
L-Artikolu 56 tar-Regolament Nru 1306/2013, intitolat “Dispożizzjonijiet speċifiċi għall-FAEŻR”, jipprevedi, fl-ewwel paragrafu tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jagħmlu aġġustamenti finanzjarji fejn jinkixfu irregolaritajiet jew negliġenza f’operazzjonijiet jew fi programmi ta’ żvilupp rurali billi jikkanċellaw għal kollox jew parzjalment il-finanzjament mill-Unjoni konċernat. L-Istati Membri għandhom iqisu n-natura u l-gravità tal-irregolaritajiet skoperti u l-livell tat-telf finanzjarju għall-FAEŻR.”
16
L-Artikolu 63 ta’ dan ir-regolament, intitolat “Pagamenti mhux dovuti u pieni amministrattivi”, jipprevedi:
“1.   Fejn jinstab li benefiċjarju ma jkunx konformi mal-impenji tal-kriterji ta’ eliġibbiltà, impenji jew obbligi oħrajn relatati mal-kondizzjonijiet għall-għoti tal-għajnuna jew appoġġ, kif previst fil-leġislazzjoni agrikola settorjali, l-għajnuna ma għandhiex titħallas jew għandha tiġi rtirata kollha jew parzjalment u, fejn ikun rilevanti, id-drittijiet għal pagamenti korrispondenti kif imsemmijin fl-Artikolu 21 tar-Regolament [Nru 1307/2013] ma għandhomx jiġu allokati jew għandhom jiġu rtirati.
2.   Barra minn hekk, fejn il-leġislazzjoni agrikola settorjali tipprevedi hekk, l-Istati Membri għandhom jimponu wkoll pieni amministrattivi, skont ir-regoli stabbiliti fl-Artikolu 64 u fl-Artikolu 77. Dan għandu jkun mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet stabbiliti fl-Artikoli 91 sa 101 tat-Titolu VI.
[...]”
17
L-Artikolu 64 tal-imsemmi regolament, intitolat “Applikazzjoni tal-pieni amministrattivi”, huwa fformulat kif ġej:
“1.   Fir-rigward tal-pieni amministrattivi msemmijin fl-Artikolu 63(2), dan l-Artikolu għandu japplika fil-każ tan-nonkonformità fir-rigward tal-kriterji tal-eliġibbiltà, l-impenji jew obbligi oħrajn li jirriżultaw mill-applikazzjoni tal-leġislazzjoni agrikola settorjali, bl-eċċezzjoni ta’ dawk imsemmijin fl-Artikoli 67 sa 78 tal-Kapitolu II ta' dan it-Titolu u l-Artikoli 91 sa 101 tat-Titolu VI u ta’ dawk soġġetti għall-pieni previsti fl-Artikolu 89(3) u 89(4).
2.   M’għandha tiġi imposta l-ebda piena amministrattiva:
[...]
(e)
meta n-nonkonformità tkun ta’ natura minuri, inkluż fejn espressa fl-għamla ta’ limitu, li għandu jiġi ffissat mill-Kummissjoni f’konformità mal-punt (b) tal-paragrafu 7;
[...]
4.   Il-pieni amministrattivi jistgħu jieħdu waħda mill-għamliet li ġejjin:
(a)
tnaqqis fl-ammont ta’ għajnuna jew appoġġ li jitħallas fir-rigward tal-applikazzjoni għal għajnuna jew talba għal pagament magħmula mill-applikazzjonijiet ta’ nonkonformità jew oħrajn; madankollu fir-rigward ta’ appoġġ għall-iżvilupp rurali, dan għandu jkun mingħajr preġudizzju għall-possibbiltà ta’ sospensjoni tal-appoġġ fejn jista' jkun mistenni li n-nonkonformità tista’ tiġi indirizzata mill-benefiċjarju fi żmien raġonevoli;
(b)
pagament ta’ ammont ikkalkulat abbażi tal-kwantità u/jew il-perijodu ikkonċernat min-nuqqas ta’ konformità;
(c)
is-sospensjoni jew l-irtirar ta’ approvazzjoni, rikonoxximent jew awtorizzazzjoni;
(d)
l-esklużjoni mid-dritt għal parteċipazzjoni fl-iskema ta’ għajnuna jew il-miżura ta’ appoġġ jew xi miżura oħra kkonċernata, jew li jittieħed benefiċċju minnhom;
5.   Il-pieni amministrattivi għandhom ikunu proporzjonati u gradati skont il-gravità, id-daqs, it-tul taż-żmien u r-riokkorrenza tan-nuqqas ta' konformità misjuba, u għandhom jirrispettaw il-limiti li ġejjin:
(a)
l-ammont tal-piena amministrattiva kif imsemmija fil-punt (a) tal-paragrafu 4 ma għandux jeċċedi l-200 % tal-ammont tal-applikazzjoni għal għajnuna jew it-talba għal pagament;
(b)
minkejja l-punt (a), fir-rigward tal-iżvilupp rurali, l-ammont tal-piena amministrattiva, kif imsemmija fil-punt (a) tal-paragrafu 4, ma għandux jeċċedi l-100 % tal-ammont eliġibbli;
(c)
l-ammont tal-piena amministrattiva, kif imsemmija fil-punt (b) tal-paragrafu 4, ma għandux jeċċedi ammont komparabbli mal-persentaġġ imsemmi fil-punt (a) ta' dan il-paragrafu;
[...]”
18
L-Artikolu 77 tar-Regolament Nru 1306/2013, intitolat “Applikazzjoni tal-pieni amministrattivi”, jipprevedi tali pieni f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tal-kriterji ta’ eliġibbiltà, obbligi jew impenji oħra li jirriżultaw mill-applikazzjoni tar-regoli dwar wieħed minn dawn is-sostenn.
Ir‑Regolament ta’ Delega (UE) 640/2014
19
Ir-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni (UE) Nru 640/2014 tal-11 ta’ Marzu 2014 li jissupplimenta r-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-rigward tas-sistema integrata ta’ amministrazzjoni u kontroll u l-kundizzjonijiet għar-rifjut jew l-irtirar ta’ pagamenti u penali amministrattivi applikabbli għall-pagamenti diretti, l-appoġġ għall-iżvilupp rurali u l-kundizzjonalità (ĠU 2014, L 181, p. 48), jipprevedi fl-Artikolu 35 tiegħu, intitolat “Nuqqas ta’ konformità mal-kriterji ta’ eliġibbiltà minbarra d-daqs tal-erja jew l-għadd ta’ annimali, l-impenji jew obbligi oħrajn”:
“1.   L-appoġġ mitlub għandu jiġi rifjutat jew irtirat b’mod sħiħ f’każ li ma jitħarsux il-kriterji ta’ eliġibbiltà.
2.   L-appoġġ mitlub għandu jiġi rifjutat jew irtirat kollu jew parti minnu, f’każ li ma jitħarsux l-impenji jew obbligi oħrajn li ġejjin:
(a)
impenji stabbiliti fil-programm ta’ żvilupp rurali;
(b)
fejn ikun rilevanti, obbligi oħrajn tal-operazzjoni stabbiliti mil-liġi tal-Unjoni jew minn dik nazzjonali fil-programm ta’ żvilupp rurali, b’mod partikolari l-akkwist pubbliku, l-għajnuna mill-Istat u standards u rekwiżiti obbligatorji oħrajn.
3.   Meta jiddeċiedi r-rata ta’ rifjut jew irtirar ta’ appoġġ wara n-nuqqas ta’ konformità mal-impenji jew obbligi oħra msemmija fil-paragrafu 2, l-Istat Membru għandu jqis is-severità, il-firxa, it-tul ta’ żmien u r-ripetizzjoni tan-nuqqas ta’ konformità marbuta mal-kundizzjonijiet għall-appoġġ imsemmija fil-paragrafu 2.
Is-severità tan-nuqqas ta’ konformità se tiddependi, b’mod partikolari, fuq l-importanza tal-konsegwenzi tan-nuqqas ta’ konformità, filwaqt li jitqiesu l-għanijiet tal-impenji jew l-obbligi li ma jkunux intlaħqu.
Il-firxa tan-nuqqas ta’ konformità se tiddependi, b’mod partikolari, fuq l-effett tiegħu fuq il-ħidma kollha kemm hi.
It-tul għandu jiddependi, b’mod partikolari, fuq it-tul ta’ żmien li matulu jdum jinħass l-effett jew fuq il-possibbiltà li dan l-effett jintemm b’mezzi raġonevoli.
L-okkorrenza mill-ġdid għandha tiddependi fuq jekk instabux nuqqasijiet ta’ konformità simili fl-aħħar erba’ snin preċedenti jew waqt il-perjodu ta’ programmazzjoni sħiħ 2014-2020 fil-każ tal-istess benefiċjarju u l-istess miżura [jew tip ta’ operazzjoni] jew fil-każ tal-perjodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, l-istess miżura.
[...]”
Id‑dritt Ungeriż
20
L-Artikolu 56/C(6) tal-a mezġgazdasági, agrár-videkfejlesztési, vakwu halászati támogatásokhoz és egyéb commzkedésekhez kapcsolódó eljárás egyes kérdéseirġl szóló 2007. évi XVII. törvény (il-Liġi Nru XVII tal‑2007 dwar Ċerti Aspetti tal-Proċedura għall-Appoġġ għall-Agrikoltura, għall-Iżvilupp Rurali u għas-Sajd kif ukoll għal Miżuri Oħra), jipprevedi:
“Fil-proċedura quddiem il-korp ta’ appoġġ għall-agrikoltura u għall-iżvilupp rurali, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 56/B, ma hemm ebda possibbiltà li l-persuna kkonċernata tiġi eżentata mill-obbligu tagħha jew li tnaqqasha (benefiċċju indebitu tal-miżura, interessi, kumpens għal dewmien).”
21
L-Artikolu 3(1) tal-az Európai Mezġgazdasági Vidékfejlesztési Alapból a fiatal mezġgazdasági termelġk indulásához a 2015. eviben igényelhetġ támogatások részletes feltételeirġl szóló 24/2015. (IV. 28.) MVM rendelet (Jogcímrendelet) (id-Digriet 24/2015 (IV.28.) tal-Ministru responsabbli għat-tmexxija tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru dwar il-Kundizzjonijiet Iddettaljat ta’ Appoġġ għall-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali għall-Istabbiliment ta’ Bdiewa Żgħażagħ li Jistgħu Jintużaw fl-2015 (Digriet-Titolu) (iktar ’il quddiem id-“Digriet 24/2015”), jipprevedi:
“Tista’ titlob appoġġ l-persuna fiżika li:
a)
għandha aktar minn 18-il sena iżda inqas minn 40 sena meta tressqet it-talba għall-għajnuna;
(b)
meta titressaq talba għall-appoġġ, tipprovdi:
ba)
mill-inqas waħda mill-kwalifiki professjonali definiti fl-Anness 1,
bb)
mill-inqas waħda mid-diplomi miksuba fil-kuntest tat-taħriġ definit fl-Anness 2, jew
bc)
ta’ ċertifikat jew diploma miksuba barra mill-pajjiż, irrikonoxxuta jew approvata skont il-liġi dwar ir-Rikonoxximent taċ-Ċertifikati u tad-Diplomi Barranin, li jiċċertifikaw kwalifika professjonali jew diploma fis-sens tal-punt (ba) jew (bb);
c)
tippreżenta pjan tan-negozju għall-iżvilupp tal-attività agrikola tagħha, il-formola [ta’ kontribuzzjoni għall-marġni standard] li hija parti minnu u pjan finanzjarju lill-[Mezġgazdasági és Vidékfejlesztési Hivatal (l-Uffiċċju għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali, l-Ungerija)] [...], u
d)
timpenja ruħha li toħloq azjenda għall-ewwel darba u li tiġġestiha bħala ġestjonarja tal-azjenda, ikun xi jkun il-perjodu tal-operat.”
22
Skont l-Artikolu 4(1) ta’ dan id-digriet:
“Il-persuna kkonċernata għandha tkun obbligata li:
a)
tiġġestixxi l-azjenda b’parteċipazzjoni personali;
b)
teżerċita b’mod kontimwu, bħala attività prinċipali, attività ta’ produzzjoni agrikola bħala imprenditur li jaħdem għal rasu mid-data tat-tressiq tat-talba għal ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni;
[...]”
23
L-Artikolu 11(1) tal-imsemmi digriet jipprevedi li:
“Jekk il-[Magyar Államkincstár (it-Teżor Pubbliku Ungeriż)] jistabbilixxi, fil-kuntest ta’ kontroll, li l-benefiċjarju ma josservax id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 4(1)(a) jew (b), id-dritt stabbilit fir-rigward tal-parteċipazzjoni fil-miżura għandu jitħassar u l-għajnuna kollha rċevuta tiġi kklassifikata bħala rċevuta indebitament.”
24
L-Artikolu 13 ta’ dan l-istess digriet huwa fformulat kif ġej:
“Dan id-digriet jinkludi d-dispożizzjonijiet neċessarji għall-implimentazzjoni tar-Regolament [Nru 1698/2005].”
Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari
25
Fl‑1 ta’ Ġunju 2015, X ressaq, abbażi tad-Digriet 24/2015, talba għal appoġġ għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ skont il-FAEŻR quddiem l-Uffiċċju għall-Agrikoltura u l-Iżvilupp Rurali, predeċessur tat-Teżor Pubbliku Ungeriż għall-ipproċessar ta’ tali applikazzjonijiet.
26
Fit-talba tagħha, konformement mar-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 3(1) u fl-Artikolu 4(1) tad-Digriet 24/2015, X impenja ruħu li joħloq azjenda agrikola ġdida, li jiġġestixxi personalment din l-azjenda kif ukoll li jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali u bħala imprenditur li jaħdem għal rasu mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-għajnuna, jiġifieri l‑20 ta’ Ottubru 2015, u dan sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni, jiġifieri l‑31 ta’ Diċembru 2020.
27
Abbażi ta’ din it-talba, l-ammont tal-għajnuna mogħtija lil X ġie stabbilit għal EUR 40000 u, sussegwentement, bi tweġiba għat-talba għall-ħlas ta’ 90 % ta’ dan l-ammont, ingħatatlu għajnuna ta’ 11359440 forint Ungeriż (EUR 36000).
28
Mill-proċess li għandha l-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li din l-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ ingħatat taħt il-programm ta’ żvilupp rurali tal-Ungerija għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007–2013 u li dan il-programm kien ġie approvat mill-Kummissjoni fid‑19 ta’ Settembru 2007.
29
Fit‑28 ta’ Awwissu 2020, X ressaq talba għall-ħlas tal‑10 % li kien fadal mill-ammont tal-għajnuna mogħtija.
30
Din it-talba ġiet miċħuda permezz ta’ deċiżjoni tat-Teżor Pubbliku Ungeriż li wkoll talab ir-rimbors tal-ammont ta’ HUF 11359440 (EUR 36000) imħallas fl‑2015, minħabba li dan inġabar indebitament minn X.
31
Fid-deċiżjoni tiegħu, it-Teżor Pubbliku Ungeriż irrileva li X ma kienx eżerċita attività agrikola b’mod prinċipali matul il-perijodu kollu li abbażi tiegħu kienet dovuta l-għajnuna, peress li, għall-perijodu bejn it‑12 ta’ Settembru 2017 u s‑7 ta’ Marzu 2018, attività ta’ fotokopja u ta’ riproduzzjoni kienet indikata bħala l-attività prinċipali tiegħu fir-reġistru tal-imprendituri li jaħdmu għal rashom. B’hekk, it-Teżor Pubbliku Ungeriż ikkonstata li l-Artikolu 4(1)(b) tad-Digriet 24/2015 ma kienx ġie osservat minn X u li, konsegwentement, konformement mal-Artikolu 11(1) ta’ dan id-digriet, id-dritt stabbilit fir-rigward tal-parteċipazzjoni tiegħu fil-miżura kien sparixxa, peress li l-għajnuna mħallsa kellha titqies bħala indebita fl-intier tagħha.
32
Insegwitu għal ilment amministrattiv imressaq minn X, il-Ministru għall-Agrikoltura kkonferma d-deċiżjoni tat-Teżor Pubbliku Ungeriż.
33
L-azzjoni ġudizzjarja li permezz tagħha X talab l-annullament ta’ dawn iż-żewġ deċiżjonijiet amministrattivi ġiet miċħuda mid-Debreceni Törvényszék (il-Qorti ta’ Debrecen, l-Ungerija).
34
Għaldaqstant, X ippreżenta appell għal reviżjoni quddiem il-Kúria (il-Qorti Suprema, l-Ungerija), il-qorti tar-rinviju.
35
Din il-qorti tqis li d-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1698/2005, imħassar fl‑1 ta’ Jannar 2014, ma humiex rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima quddiemha, peress li t-talba għall-għajnuna tressqet minn X f’Ġunju 2015. Hija żżid li r-rekwiżit li l-applikant għandu jwettaq attivitajiet ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, bħala persuna li taħdem għal rasha, sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni, ma jistax jitqies bħala rekwiżit ta’ kompetenza jew ta’ taħriġ fis-sens tal-Artikolu 50(3) tar-Regolament Nru 1307/2013, u minn dan tiddeduċi li dan ir-rekwiżit ma jistax jiġi inkluż fost il-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà.
36
Barra minn hekk, skont il-qorti tar-rinviju, fid-dawl tal-importanza żgħira tal-irregolarità inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tista’ tiġi applikata piena mnaqqsa għal 10 %, li tiġi ddeterminata skont il-perijodu kkonċernat minn din l-irregolarità, jiġifieri 176 jum fuq total ta’ 5 snin.
37
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Kúria (il-Qorti Suprema) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:
“1)
L-Artikolu 50(3) tar-Regolament (UE) Nru 1307/2013 [...] għandu jiġi interpretat fis-sens li jippermetti lill-Istat Membru jistabbilixxi bħala kriterju ta’ ammissibbiltà l-fatt li l-benefiċjarju tal-għajnuna [appoġġ] għandu jeżerċita b’mod kontinwu l-attività ta’ bidwi b’mod prinċipali u bħala imprenditur li jaħdem għal rasu mid-data li fiha titressaq it-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-għajnuna sat-tmiem il-perijodu ta’ operazzjoni?
2)
Fil-każ ta’ risposta fin-negattiv, l-imsemmi kriterju ta’ ammissibbiltà għandu jiġi interpretat bħala impenn assunt mill-benefiċjarju?
3)
Fil-każ ta’ risposta fl-affermattiv għat-tieni domanda preliminari, l-Artikolu 64(1) u l-Artikolu 77(1) tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 [...] għandhom jiġu interpretati fis-sens li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ dan l-impenn jista’ jagħti lok għall-applikazzjoni ta’ sanzjoni amministrattiva li l-ammont tagħha għandu jiġi ddeterminat, fid-dawl tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, abbażi tal-Artikolu 64(4)(b) u tal-Artikolu 77(4)(b) tal-imsemmi regolament, jiġifieri, li d-dispożizzjonijiet imsemmija għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tordna l-irkupru tal-ammont sħiħ tal-għajnuna, mingħajr teħid inkunsiderazzjoni tat-tul tal-perijodu kkonċernat min-nuqqas ta’ osservanza?
4)
L-Artikolu 64(2)(e) u l-Artikolu 77(2)(e) [tar-Regolament iċċitat iktar ’il fuq] għandhom jiġu interpretati fis-sens li “n-nonkonformità [...] ta’ natura minuri” tinkludi sitwazzjoni li fiha l-benefiċjarju tal-għajnuna jkun naqas milli josserva matul 176 jum matul il-perijodu ta’ ħames li huwa s-suġġett tal-impenn tiegħu, id-dispożizzjoni relatata maż-żamma tal-attività b’mod prinċipali, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-fatt li matul dan il-perijodu kollu huwa eżerċita biss attività agrikola, li minnha joriġina d-dħul tiegħu?”
Fuq id‑domandi preliminari
Osservazzjonijiet preliminari
38
Skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija din tal-aħħar li għandha tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża quddiemha. F’din perspettiva, jekk ikun il-każ, hija l-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tifformula mill-ġdid id-domandi li jkunu sarulha. Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tieħu inkunsiderazzjoni regoli tad-dritt tal-Unjoni li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fid-domanda tagħha (sentenza tas‑7 ta’ Settembru 2023, Groenland Poultry, C‑169/22, EU:C:2023:638, punt 47 u l-ġurisprudenza ċċitata).
39
F’dan il-każ, għandu jiġi osservat li d-domandi magħmula jirrigwardaw, fid-dawl tal-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà ta’ għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ previsti mid-dritt nazzjonali, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1307/2013 u, fir-rigward tal-irkupru tal-ammont ta’ din l-għajnuna għal nuqqas ta’ osservanza tal-obbligi imposti fuq il-benefiċjarji ta’ tali għajnuna, id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1306/2013.
40
Issa, kif jirriżulta mit-talba għal deċiżjoni preliminari, X ressaq talba għal għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li s-sors ta’ finanzjament tagħhom kien il-FAEŻR u din l-għajnuna ngħatat taħt programm ta’ żvilupp rurali nazzjonali.
41
F’dawn iċ-ċirkustanzi, id-dispożizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar il-miżuri ta’ żvilupp rurali, jiġifieri dawk tar-Regolament Nru 1698/2005 jew dawk tar-Regolament Nru 1305/2013, jistgħu japplikaw ratione materiae għall-kawża prinċipali.
42
F’dan ir-rigward, mill-proċess għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li l-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ inkwistjoni fil-kawża prinċipali ngħatat abbażi tal-programm ta’ żvilupp rurali tal-Ungerija għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007–2013 u li dan il-programm kien ġie approvat mill-Kummissjoni fid‑19 ta’ Settembru 2007.
43
Issa, skont l-Artikolu 88 tar-Regolament Nru 1305/2013, li ħassar ir-Regolament Nru 1698/2005, dan ir-regolament tal-aħħar jibqa’ japplika għall-operazzjonijiet implimentati skont il-programmi approvati mill-Kummissjoni bis-saħħa tal-imsemmi regolament qabel l‑1 ta’ Jannar 2014. Bl-istess mod, konformement mal-Artikolu 19 tar-Regolament ta’ Delega Nru 807/2014, li ħassar ir-Regolament Nru 1974/2006, dan ir-regolament tal-aħħar jibqa’ applikabbli għall-operazzjonijiet implimentati skont il-programmi approvati mill-Kummissjoni skont ir-Regolament Nru 1698/2005 qabel l-1 ta’ Jannar 2014.
44
Peress li, f’dan il-każ, ma huwiex ikkontestat li t-talba għal għajnuna inkwistjoni fil-kawża prinċipali tressqet skont id-Digriet 24/2015, li l-Artikolu 13 tiegħu jistipula li dan l-artikolu jistabbilixxi ċerti dispożizzjonijiet neċessarji għall-implimentazzjoni tar-Regolament Nru 1698/2005, u li huwa inkwistjoni fil-kawża prinċipali l-obbligu li tiġi eżerċitata attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, u bħala imprenditur li jaħdem għal rasu, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni, previst fl-Artikolu 4(1)(b) ta’ dan id-digriet, dan l-obbligu u ċ-ċirkustanzi tan-nuqqas ta’ osservanza tiegħu għandhom jiġu evalwati fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament u tar-Regolament Nru 1974/2006 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Jannar2024, Askos Properties, C‑656/22, EU:C:2024:56, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata).
45
Madankollu, meta l-irkupru tas-somom imħallsa indebitament fil-kuntest ta’ programm ta’ għajnuna, approvat u kkofinanzjat mill-FAEŻR għall-perijodu ta’ programmazzjoni 2007-2013, iseħħ wara t-tmiem ta’ dan il-perijodu ta’ programmazzjoni, jiġifieri wara l‑1 ta’ Jannar 2014, dan l-irkupru għandu jkun ibbażat fuq id-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1306/2013 (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑18 ta’ Jannar 2024, Askos Properties, C‑656/22, EU:C:2024:56, punt 40 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fuq l‑ewwel domanda
46
Fid-dawl ta’ dawn l-osservazzjonijiet preliminari, għandu jitqies li, permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 22(1) u l-Artikolu 71(3) tar-Regolament Nru 1698/2005 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jippermettu lil Stat Membru jimponi kundizzjoni ta’ eliġibbiltà ta’ għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li skontha l-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna huwa obbligat jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, u bħala imprenditur li jaħdem għal rasu, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-imsemmija għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività.
47
Skont l-Artikolu 71(3) tar-Regolament Nru 1698/2005, ir-regoli dwar l-eliġibbiltà tal-ispejjeż huma, fil-prinċipju, ffissati fuq il-livell nazzjonali, suġġett għal kundizzjonijiet partikolari stabbiliti taħt l-imsemmi regolament għal ċerti miżuri ta’ żvilupp rurali.
48
Skont l-Artikolu 22(1) tal-imsemmi regolament, l-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ tingħata lill-persuni li għandhom inqas minn 40 sena, li jistabbilixxu ruħhom għall-ewwel darba f’azjenda agrikola bħala l-kap tal-azjenda, għandhom il-kompetenzi u l-kwalifiki professjonali suffiċjenti u jippreżentaw pjan ta’ żvilupp għall-attivitajiet agrikoli tagħhom.
49
Minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li l-Istati Membri jistgħu jadottaw miżuri ta’ applikazzjoni ta’ regolament jekk ma jostakolawx l-applikabbiltà diretta tiegħu, jekk ma jaħbux in-natura Komunitarja tiegħu u jekk jispeċifikaw l-eżerċizzju tal-marġni ta’ diskrezzjoni mogħtija lilhom minn dan ir-regolament filwaqt li jibqgħu fil-parametri tad-dispożizzjonijiet tiegħu (sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Ketelä, C‑592/11, EU:C:2012:673, punt 36 u l-ġurisprudenza ċċitata).
50
Huwa b’riferiment għad-dispożizzjonijiet rilevanti tar-regolament inkwistjoni, interpretati fid-dawl tal-għanijiet ta’ dan, li għandu jiġi stabbilit jekk dawn jipprojbixxux, jimponux jew jippermettux lill-Istati Membri li jadottaw ċerti miżuri ta’ applikazzjoni u, b’mod partikolari f’din l-aħħar ipoteżi, jekk il-miżura kkonċernata taqax fil-kuntest tal-marġni ta’ diskrezzjoni mogħti lil kull Stat Membru (sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Ketelä, C‑592/11, EU:C:2012:673, punt 37, u l-ġurisprudenza ċċitata).
51
Mill-premessa 61 u mill-Artikolu 71(3) tar-Regolament Nru 1698/2005, jirriżulta li, għalkemm ir-regoli dwar l-eliġibbiltà tal-ispejjeż huma, bħala regola ġenerali, iddeterminati fuq livell nazzjonali, dan ma huwiex il-każ ħlief suġġett għal kundizzjonijiet partikolari stabbiliti taħt l-imsemmi regolament għal ċerti miżuri ta’ żvilupp rurali (sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Ketelä, C‑592/11, EU:C:2012:673, punt 38).
52
L-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ tikkostitwixxi tali miżura u l-kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà stabbiliti fl-Artikolu 22(1) ta’ dan ir-regolament jikkostitwixxu kundizzjonijiet partikolari ta’ din il-miżura (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Ketelä, C‑592/11, EU:C:2012:673, punt 39).
53
Minn dan jirriżulta li l-Istati Membri huma liberi li jistabbilixxu kundizzjonijiet addizzjonali għall-eliġibbiltà tal-ispejjeż fil-kuntest tal-implimentazzjoni tar-Regolament Nru 1698/2005, sakemm dawn il-kundizzjonijiet ma jkunux kuntrarji għal dawk stabbiliti fl-Artikolu 22 ta’ dan ir-regolament u lanqas għall-effett utli tiegħu.
54
Fir-rigward tal-għanijiet imfittxija mill-imsemmi regolament, għandu jitfakkar li dan tal-aħħar huwa intiż sabiex, permezz tal-għajnuna kkonċernata, jiffaċilita l-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ u, ladarba tingħata din l-għajnuna, issir l-aġġustament strutturali tal-azjenda bl-għan li jissaħħaħ il-potenzjal uman u li tittejjeb il-kompetittività tas-setturi agrikoli u tal-foresterija u li jsir kontribut b’tali mod li jiġi żgurat l-iżvilupp sostenibbli taż-żoni rurali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Ketelä, C‑592/11, EU:C:2012:673, punt 40).
55
Fir-rigward tal-punt dwar jekk kundizzjoni ta’ eliġibbiltà, bħal dik prevista mid-Digriet 24/2015, li teżiġi li l-benefiċjarju tal-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni, tosservax ir-Regolament Nru 1698/2005, għandu jiġi indikat li mill-Artikoli 15, 16 u 18 ta’ dan ir-regolament jirriżulta li l-Istati Membri kellhom jistabbilixxu huma stess il-programmi ta’ żvilupp rurali tagħhom relatati mal-finanzjamenti li għandhom jiġu stabbiliti skont l-imsemmi regolament u li huwa biss programm li jikkorrispondi mal-imsemmi regolament li kellu jiġi approvat mill-Kummissjoni.
56
F’dan il-kuntest, jibqa’ possibbli, b’mod partikolari, għall-Istati Membri li jistabbilixxu, għall-finijiet tal-għoti tal-għajnuna ffinanzjata mill-FAEŻR, kundizzjonijiet ta’ eliġibbiltà b’żieda ma’ dawk li jirriżultaw mid-dispożizzjonijiet tar-Regolament Nru 1698/2005, sakemm, meta jagħmlu dan, jispeċifikaw l-eżerċizzju tal-marġni ta’ diskrezzjoni li kienet mogħtija lilhom minn dan ir-regolament filwaqt li jibqgħu fil-parametri tad-dispożizzjonijiet tiegħu (sentenza tal‑15 ta’ Mejju 2014, Szatmári Malom, C‑135/13, EU:C:2014:327, punt 60).
57
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, minn naħa, li l-Artikolu 22(1)(a) tar-Regolament Nru 1698/2005 jimponi bħala kundizzjoni għall-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li l-persuna kkonċernata tistabbilixxi ruħha “bħala kap tal-azjenda”, li jeżiġi essenzjalment li huwa jkollu l-kontroll effettiv u fit-tul kemm tal-azjenda agrikola kif ukoll tal-ġestjoni tagħha (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ Ottubru 2012, Ketelä, C‑592/11, EU:C:2012:673, punt 55).
58
Min-naħa l-oħra, l-ewwel inċiż tal-punt 5.3.1.1.2 tal-Anness II(A) tar-Regolament Nru 1974/2006 jipprevedi li, għall-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ, il-programmi ta’ żvilupp rurali stabbiliti mill-Istati Membri jiddefinixxu l-kunċett ta’ “stabbiliment” użat mill-Istat Membru kkonċernat jew mir-reġjun ikkonċernat.
59
Għandu jiġi kkonstatat li la dawn id-dispożizzjonijiet u lanqas l-għanijiet imfittxija mir-Regolament Nru 1698/2005 ma jipprekludu li leġiżlazzjoni nazzjonali tistabbilixxi, bħala kundizzjoni ta’ eliġibbiltà għall-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ, l-eżerċizzju b’mod prinċipali mill-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna ta’ attività ta’ produzzjoni agrikola sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività. Din il-kundizzjoni tosserva fil-fatt il-limiti stabbiliti mill-imsemmija dispożizzjonijiet, filwaqt li tippreċiża r-rekwiżiti li jirriżultaw minnhom.
60
Għaldaqstant, għandu jitqies li jaqa’ taħt il-marġni ta’ diskrezzjoni li l-Artikolu 71(3) tar-Regolament Nru 1698/2005 jagħti lill-Istati Membri l-impożizzjoni ta’ tali kundizzjoni ta’ eliġibbiltà addizzjonali għall-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ.
61
Fid-dawl tal-motivi preċedenti, ir-risposta għall-ewwel domanda għandha tkun li l-Artikolu 22(1) u l-Artikolu 71(3) tar-Regolament Nru 1698/2005 għandhom jiġu interpretati fis-sens li jippermettu lil Stat Membru jimponi kundizzjoni ta’ eliġibbiltà għal għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li skontha l-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna huwa obbligat jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-imsemmija għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività.
Fuq it‑tieni u t‑tielet domanda
62
Fid-dawl tal-osservazzjonijiet preliminari fformulati fil-punti 38 sa 45 ta’ din is-sentenza, għandu jitqies li, permezz tat-tieni u tat-tielet domanda tagħha, li għandhom jiġu eżaminati flimkien, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Artikolu 63(1) tar-Regolament Nru 1306/2013 u l-Artikolu 35(1) sa (3) tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014 għandhomx jiġu interpretati fis-sens li, minn naħa, kundizzjoni ta’ eliġibbiltà għall-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ, prevista mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, skont liema l-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna huwa obbligat jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività, tikkostitwixxi “kriterju ta’ eliġibbiltà” jew “impenn”, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, u, min-naħa l-oħra, l-imsemmija dispożizzjonijiet jipprekludu li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ din il-kundizzjoni jimplika r-rimbors tal-ammont totali tal-għajnuna minn dan il-benefiċjarju, mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni t-tul tal-perijodu kkonċernat minn dan in-nuqqas ta’ osservanza.
63
Skont l-Artikolu 63(1) tar-Regolament Nru 1306/2013, fejn jiġi kkonstatat li benefiċjarju ma josservax il-kriterji ta’ eliġibbiltà, l-impenji jew l-obbligi l-oħrajn relatati mal-kundizzjonijiet għall-għoti tal-għajnuna jew tal-appoġġ previsti mill-leġiżlazzjoni agrikola settorjali, l-għajnuna ma titħallasx jew tiġi rtirata kollha jew parzjalment u, jekk ikun il-każ, id-drittijiet għall-ħlas korrispondenti kif imsemmijin fl-Artikolu 21 tar-Regolament (UE) Nru 1307/2013 ma jiġu allokati jew jiġu rtirati.
64
L-Artikolu 35 tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014 jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li l-għajnuna mitluba hija rrifjutata jew irtirata kompletament meta l-kriterji ta’ eliġibbiltà għal din l-għajnuna ma humiex osservati u, fil-paragrafu 3 tiegħu, li meta l-Istat Membru jiddetermina r-rata ta’ rifjut jew ta’ rtirar tal-għajnuna wara li jkun ikkonstata każ ta’ nuqqas ta’ konformità mal-impenji jew ma’ obbligi oħra msemmija fil-paragrafu 2 ta’ dan l-Artikolu 35, huwa għandu jieħu inkunsiderazzjoni l-gravità, l-estensjoni, it-tul u r-repetizzjoni tan-nuqqas ta’ konformità fir-rigward tal-kundizzjonijiet applikabbli għall-għajnuna msemmija f’dan il-paragrafu 2.
65
Il-kunċetti ta’ “kriterju ta’ eliġibbiltà” u ta’ “impenn” la huma ddefiniti mir-Regolament Nru 1306/2013 u lanqas mir-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014.
66
Issa, mis-sens abitwali ta’ dawn il-kliem u mill-kuntest li fih jintużaw f’dawn ir-regolamenti jirriżulta li, fil-qasam tal-iżvilupp rurali ffinanzjat mill-FAEŻR, “kriterju ta’ eliġibbiltà” għandu jinftiehem bħala rekwiżit minn qabel indispensabbli għall-validità ta’ talba għal għajnuna, bil-konsegwenza li, jekk tali rekwiżit ma jkunx issodisfatt, it-talba għal għajnuna għandha tiġi miċħuda, u li “impenn” jirreferi għall-wegħda magħmula mill-applikant għall-għajnuna li josserva, bla ħsara għall-għoti ta’ din l-għajnuna, obbligu, ifformulat fil-programm ta’ żvilupp rurali, matul il-perijodu ta’ implimentazzjoni tal-programm.
67
Il-konsegwenzi ġuridiċi tan-nuqqas ta’ osservanza huma differenti skont jekk dan jirrigwardax “kriterju ta’ eliġibbiltà” jew “impenn”. Fil-fatt, mill-Artikolu 35(1) sa (3) tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014, dispożizzjonijiet li jippreċiżaw l-Artikolu 63(1) tar-Regolament Nru 1306/2013, jirriżulta li meta “kriterju ta’ eliġibbiltà” ma jiġix osservat, hija l-għajnuna kollha li tiġi rrifjutata jew irtirata, filwaqt li, fil-każ ta’ “impenn”, l-għajnuna, jekk tkun għadha ma tħallsitx, ma tistax tiġi rtirata jew għandha tiġi rtirata kompletament jew parzjalment, billi jittieħdu inkunsiderazzjoni l-gravità, l-estensjoni, it-tul u r-repetizzjoni ta’ każ ta’ nuqqas ta’ konformità.
68
Bla ħsara għall-verifiki li għandha twettaq il-qorti tar-rinviju, jidher li l-obbligu li tiġi eżerċitata attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont ta’ din l-għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività, jikkostitwixxi “impenn”, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet.
69
Sa fejn din il-qorti qieset li dan l-obbligu jikkostitwixxi “impenn”, fis-sens tal-Artikolu 63(1) tar-Regolament Nru 1306/2013 u tal-Artikolu 35(2) tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014, fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tiegħu, l-awtoritajiet nazzjonali għandhom jieħdu inkunsiderazzjoni, sabiex jiddeterminaw il-parti tal-għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li minnhom ibbenefikat X li għandha tiġi rtirata, il-gravità, l-estensjoni, it-tul u r-repetizzjoni tal-każ ta’ nuqqas ta’ konformità, skont l-Artikolu 35(3) ta’ dan ir-regolament ta’ delega.
70
Konsegwentement, ir-risposta għat-tieni u għat-tielet domanda għandha tkun li l-Artikolu 63(1) tar-Regolament Nru 1306/2013 u l-Artikolu 35(1) sa (3) tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014 għandhom jiġu interpretati fis-sens li, minn naħa, kundizzjoni ta’ eliġibbiltà għall-appoġġ għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ, prevista mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li tgħid li l-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna huwa obbligat jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività, tista’ tikkostitwixxi “impenn”, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, u, min-naħa l-oħra, f’tali sitwazzjoni, l-Artikolu 35(2) u (3) tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014 jipprekludi li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ tali impenn jimplika r-rimbors tal-ammont totali tal-għajnuna minn dan il-benefiċjarju mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, it-tul tal-perijodu kkonċernat minn dan in-nuqqas ta’ osservanza.
Fuq ir‑raba’ domanda
71
Permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju, filwaqt li tirreferi għall-Artikolu 64(2)(e) u għall-Artikolu 77(2)(e) tar-Regolament Nru 1306/2013, tistaqsi, essenzjalment, jekk dawn id-dispożizzjonijiet għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li permezz tagħha n-nuqqas ta’ osservanza tal-impenn meħud mill-benefiċjarju tal-għajnuna jimplika r-rimbors tal-ammont totali ta’ din l-għajnuna, mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, it-tul tal-perijodu kkonċernat minn dan in-nuqqas ta’ osservanza.
72
Issa, fid-dawl tal-fatt li diġà ngħatat risposta fl-affermattiv għal tali domanda, abbażi tad-dispożizzjonijiet rilevanti tad-dritt tal-Unjoni, fit-tieni parti tal-punt 70 ta’ din is-sentenza, ma hemmx lok li tingħata risposta għar-raba’ domanda.
Fuq l‑ispejjeż
73
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija din il-qorti li tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tmien Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
1)
L-Artikolu 22(1) u l-Artikolu 71(3) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 1698/2005 tal‑20 ta’ Settembru 2005 dwar appoġġ għall-iżvilupp rurali mill-Fond Agrikolu Ewropew għall-Iżvilupp Rurali (FAEŻR)
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
jippermettu lil Stat Membru jimponi kundizzjoni ta’ eliġibbiltà għal għajnuna għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ li skontha l-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna huwa obbligat jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-imsemmija għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività.
2)
L-Artikolu 63(1) tar-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Diċembru 2013 dwar il-finanzjament, il-ġestjoni u l-monitoraġġ tal-politika agrikola komuni u li jħassar ir-Regolamenti tal-Kunsill (KEE) Nru 352/78, (KE) Nru 165/94, (KE) Nru 2799/98, (KE) Nru 814/2000, (KE) Nru 1290/2005 u (KE) Nru 485/2008, kif ukoll tal-Artikolu 35(1) sa (3) tar-Regolament ta’ Delega tal-Kummissjoni tal‑11 ta’ Marzu 2014 li jissupplimenta r-Regolament (UE) Nru 1306/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill fir-rigward tas-sistema integrata ta’ amministrazzjoni u kontroll u l-kundizzjonijiet għar-rifjut jew l-irtirar ta’ pagamenti u penali amministrattivi applikabbli għall-pagamenti diretti, l-appoġġ għall-iżvilupp rurali u l-kundizzjonalità,
għandhom jiġu interpretati fis-sens li:
minn naħa, kundizzjoni ta’ eliġibbiltà għall-appoġġ għall-istabbiliment ta’ bdiewa żgħażagħ, prevista mil-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, li tgħid li l-benefiċjarju ta’ din l-għajnuna huwa obbligat jeżerċita attività ta’ produzzjoni agrikola b’mod prinċipali, mid-data tat-tressiq tat-talba għall-ħlas ta’ 90 % tal-ammont tal-għajnuna u sat-tmiem tal-perijodu ta’ operazzjoni ta’ din l-attività, tista’ tikkostitwixxi “impenn”, fis-sens ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, u, min-naħa l-oħra, f’tali każ, l-Artikolu 35(2) u (3) tar-Regolament ta’ Delega Nru 640/2014 jipprekludi li n-nuqqas ta’ osservanza ta’ tali impenn jimplika r-rimbors tal-ammont totali tal-għajnuna minn dan il-benefiċjarju mingħajr ma jittieħed inkunsiderazzjoni, b’mod partikolari, it-tul tal-perijodu kkonċernat minn dan in-nuqqas ta’ osservanza.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: l-Ungeriż.
(
i
)	L-isem ta’ din il-kawża huwa fittizju. Dan l-isem ma jikkorrispondi għall-isem reali ta’ ebda waħda mill-partijiet fil-proċedura.