62022CJ0548
SENTENZA TAL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla)
12 ta’ Settembru 2024 (
*1
)
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Ftehim qafas konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP dwar xogħol għal żmien determinat – Klawżoli 4 u 5 – Prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni – Ugwaljanza fit-trattament fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol – Maġistrati onorarji u maġistrati ordinarji – Miżuri intiżi sabiex jissanzjonaw l-użu abbużiv ta’ kuntratti għal żmien determinat – Xogħol għal żmien determinat – Proċedura ta’ stabbilizzazzjoni tal-funzjonijiet – Rinunzja ex lege għal kull pretensjoni fir-rigward tal-perijodu qabel l-istabbilizzazzjoni tal-funzjonijiet – Kumpens għad-danni li jirriżultaw mill-assenza ta’ implimentazzjoni xierqa tad-dritt tal-Unjoni”
Fil-Kawża C‑548/22,
li għandha bħala suġġett talba għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE, imressqa mill-Giudice di pace di Fondi (il-Qorti Konċiljatorja ta’ Fondi, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Awwissu 2022, li waslet fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑18 ta’ Awwissu 2022, fil-proċedura
M.M.
vs
Presidenza del Consiglio die ministri,
Ministero della Giustizia,
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
IL-QORTI TAL-ĠUSTIZZJA (L-Ewwel Awla),
komposta minn A. Arabadjiev (Relatur), President tal-Awla, T. von Danwitz, P. G. Xuereb, A. Kumin u I. Ziemele, Imħallfin,
Avukat Ġenerali: J. Kokott,
Reġistratur: C. Di Bella, Amministratur,
wara li rat il-proċedura bil-miktub u wara s-seduta tal‑1 ta’ Frar 2024,
wara li kkunsidrat l-osservazzjonijiet ippreżentati:
–
għal M.M., minn G. Falso u E. Iorio, avvocati,
–
għall-Gvern Taljan, minn G. Palmieri, bħala aġent, assistita minn L. Fiandaca u F. Sclafani, avvocati dello Stato,
–
għall-Kummissjoni Ewropea, minn B.‑R. Killmann u D. Recchia, bħala aġenti,
wara li semgħet il-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali, ippreżentati fis-seduta tad‑29 ta’ Frar 2024,
tagħti l-preżenti
Sentenza
1
It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 288 TFUE, tal-Artikoli 17, 31, 34 u 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), tal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal‑4 ta’ Novembru 2003 li tikkonċerna ċerti aspetti tal-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 381), tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol part-time, konkluż fis‑6 ta’ Ġunju 1997 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas dwar xogħol part-time”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 97/81/KE tal‑15 ta’ Diċembru 1997 li tikkonċerna il-Ftehim Qafas dwar ix-xogħol part-time konkluż mill-UNICE, miċ-CEEP u mill-ETUC (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 267), kif ukoll tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal terminu fiss, konkluż fit‑18 ta’ Marzu 1999 (iktar ’il quddiem il-“Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat”), li jinsab fl-Anness tad-Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368).
2
Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ tilwima bejn, minn naħa, M.M., assistenta prosekutriċi onorarja, u, min-naħa l-oħra, il-Presidenza del Consiglio dei ministri (il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri, l-Italja), il-Ministero della Giustizia (il-Ministeru għall-Ġustizzja, l-Italja) u l-Ministero dell’Economia e delle Finanze (il-Ministeru għall-Ekonomija u għall-Finanzi, l-Italja) dwar it-talba ta’ M.M. sabiex tikseb il-ħlas ta’ somom allegatament dovuti lilha minħabba l-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha bħala maġistrat onorarju.
Il‑kuntest ġuridiku
Id‑dritt tal‑Unjoni
Il‑Ftehim qafas dwar xogħol part-time
3
Il-klawżola 4tal-Ftehim qafas dwar xogħol part-time, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tipprovdi, fil-punt 1 tagħha:
“Fejn għandhom x’jaqsmu il-kondizzjonijiet tax-xogħol, ħaddiema part-time m’għandhomx jiġu ttrattati b’manjiera inqas favorevoli minn ħaddiema full-time ta’ l-istess tip biss minħabba li huma jaħdmu part-time kemm-il darba dan it-trattament differenti mhuwiex oġġettivament ġustifikat.”
Il‑Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat
4
Il-klawżola 2 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat, intitolata “L-iskop”, tipprevedi, fil-punt 1 tagħha:
“Dan il-ftehim japplika għal ħaddiema għal terminu fiss li għandhom kuntratt ta’ impjieg jew relazzjoni ta’ impjieg kif definit fil-liġi, fil-ftehim kollettiv jew fil-prattika f’ kull Stat Membru.”
5
Il-klawżola 4tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat, intitolata “Il-prinċipju ta’ non-diskriminazzjoni”, tipprovdi, fil-punt 1 tagħha:
“Fejn għandhom x’jaqsmu l-kondizzjonijiet ta’ l-impjieg, ħaddiema għal terminu fiss m’għandhomx jiġu trattati b’mod inqas favorevoli minn ħaddiem kumparabbli permanenti biss minħabba li għandhom kuntratt jew relazzjoni għal terminu fiss sakemm trattament differenti ma jkunx ġustifikat fuq bażi oġġettiva.”
6
Il-klawżola 5 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat, intitolata “Miżuri għal prevenzjoni ta’ l-abbuż”, tipprevedi:
“1. Sabiex jiġi ipprevenut l-abbuż ikkawżat mill-użu ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss, wara konsultazzjoni ma’ l-imsieħba soċjali skond il-liġi nazzjonali, il-ftehim kollettiv jew il-prattika, u/jew l-imsieħba soċjali, għandhom, meta ma hemm ebda miżuri ekwivalenti legali biex jipprevjenu l-abbuż, jintroduċu b’mod li jieħu kont tal-ħtiġiet tas-setturi u/jew kategoriji speċifiċi ta’ ħaddiema, waħda jew iktar mill-miżuri li ġejjin:
(a)
raġunijiet oġġettivi li jiġġustifikaw it-tiġdid ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet;
(b)
iż-żmien massimu totali ta’ kuntratti jew relazzjonijiet suċċessivi ta’ impjieg għal terminu fiss;
(ċ)
in-numru ta’ tiġdid ta’ dawn il-kuntratti jew relazzjonijiet.
2.
L-Istati Membri wara konsultazzjoni ma’ l-imsieħba soċjali u/jew l-imsieħba soċjali għandhom, meta approprjat, jiddeterminaw taħt liema kondizzjonijiet il-kuntratti jew ir-relazzjonijiet ta’ impjieg għal terminu fiss:
(a)
għandhom jitqiesu bħala ‘suċċessivi’;
(b)
għandhom jitqiesu bħala kuntratti jew relazzjonijiet għal żmien indefinit.”
Id‑Direttiva 2003/88
7
L-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88, intitolat “Leave annwali”, jipprovdi, fil-paragrafu 1 tiegħu:
“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa ħalli jassiguraw li kull ħaddiem ikun intitolat għal-leave annwali bil-ħlas ta’ mill-anqas erba’ ġimgħat b’konformità mal-kondizzjonijiet għall-intitolament għal, u l-għoti ta’, leave bħal dan stabbilit bil-leġislazzjoni nazzjonali u/jew bil-prattika.”
Id‑dritt Taljan
8
L-Artikolu 29(1) sa (3) u (5) tad-decreto legislativo n. 116 – Riforma organica della magistratura onoraria e altre disposizioni sui giudici di pace, nonché disciplina transitoria relativa ai magistrati onorari in servizio, a norma della legge 28 aprile 2016, n. 57 (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 116 dwar ir-Riforma Organika tal-Ġudikatura Onorarja u Dispożizzjonijiet Oħra dwar il-Membri tal-Ġudikatura li Jippresjedu l-Qorti Konċiljatorja, kif ukoll Sistema Tranżitorja Applikabbli għall-Membri tal-Ġudikatura Onorarji fis-Servizz, skont il-Liġi Nru 57, tat‑28 ta’ April 2016), tat‑13 ta’ Lulju 2017 (GURI Nru 177, tal‑31 ta’ Lulju 2017, p. 1, iktar ’il quddiem id-“Digriet Leġiżlattiv Nru 116”), kif issostitwit bl-Artikolu 1(629) tal-legge n. 234 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2022 e bilancio pluriennale per il triennio 2022‑2024 (il-Liġi Nru 234 dwar il-Baġit Previżjonali tal-Istat għas-Sena Baġitarja 2022 u l-Baġit Pluriannwali 2022‑2024), tat‑30 ta’ Diċembru 2021 (GURI Nru 310, tal‑31 ta’ Diċembru 2021, p. 1) (iktar ’il quddiem l-“Artikolu 29 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 116”) jipprovdi:
“1.   Il-maġistrati onorarji fis-servizz fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet leġiżlattiv jistgħu, fuq talba tagħhom, jiġu kkonfermati sakemm jilħqu l-età ta’ 70 sena.
2.   Il-maġistrati onorarji fis-servizz fil-mument tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet leġiżlattiv, jekk ma jiksbux il-konferma minħabba li ma jkunux ressqu talba jew minħabba li ma jkunux eleġibbli abbażi tal-proċedura ta’ evalwazzjoni msemmija fil-paragrafu 3, għandhom dritt, bla ħsara għall-possibbiltà ta’ rifjut, għal kumpens ta’ EUR 2500 qabel it-tnaqqis tat-taxxa għal kull sena ta’ servizz li matulha jkunu pparteċipaw f’seduti għal mill-inqas 80 jum, u għal EUR 1500 qabel it-tnaqqis tat-taxxa għal kull sena ta’ servizz li matulha jkunu pparteċipaw f’seduti inqas minn 80 jum u, fi kwalunkwe każ, sa massimu ta’ EUR 50000 qabel it-tnaqqis tat-taxxa. Is-servizz imwettaq għal perijodi ta’ iktar minn sitt xhur għandu jitqies bħala sena għall-kalkolu tar-remunerazzjoni dovuta għall-perijodu preċedenti. Ir-riċeviment tal-kumpens jinvolvi rinunzja għal kull pretensjoni oħra ta’ kwalunkwe natura li tirriżulta mir-relazzjoni onorarja li tkun intemmet.
3.   Għall-finijiet tal-konferma msemmija fil-paragrafu 1, il-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura għandu jorganizza, permezz ta’ deċiżjoni, tliet proċeduri ta’ evalwazzjoni separati li għandhom isiru kull sena matul il-perijodu ta’ tliet snin 2022‑2024. Dawn jikkonċernaw il-maġistrati onorarji fil-funzjoni li, rispettivament, fid-data tad-dħul fis-seħħ ta’ dan id-digriet, ikunu wettqu:
(a)
iktar minn 16-il sena ta’ servizz;
(b)
bejn 12 u 16-il sena ta’ servizz;
(c)
inqas minn 12-il sena ta’ servizz.
[…]
5.   It-talba għal parteċipazzjoni fil-proċedura ta’ evalwazzjoni msemmija fil-paragrafu 3 għandha twassal għar-rinunzja ta’ kull pretensjoni oħra ta’ kwalunkwe natura li tirriżulta mir-relazzjoni onorarja preċedenti, bla ħsara għad-dritt għall-kumpens previst fil-paragrafu 2 fil-każ ta’ nuqqas ta’ konferma.”
It‑tilwima fil‑kawża prinċipali u d‑domanda preliminari
9
M.M. hija maġistrat onorarju li ilha mill‑4 ta’ April 2001 teżerċita l-funzjoni ta’ assistent prosekutur onorarju. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-funzjoni ta’ M.M. hija paragunabbli ma’ dik ta’ maġistrat ordinarju li jeżerċita l-attività ta’ prosekutur, u li M.M. għandha l-istess status ġuridiku u tibbenefika mill-istess trattament ekonomiku bħal dawk li jibbenefikaw minnhom l-imħallfin onorarji li jpoġġu fil-qrati konċiljatorji. Sa mid-dħul tagħha fil-kariga tagħha, din il-maġistrat ġiet imġedda diversi drabi fil-funzjonijiet tagħha, fl-aħħar lok permezz ta’ deċiżjoni tal-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura tad‑29 ta’ April 2020.
10
Mill‑4 ta’ April 2001, M.M. ipparteċipat, b’mod partikolari, f’għaxar seduti kriminali, li huma s-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, bħala rappreżentanta tal-uffiċċju tal-prosekutur pubbliku, li għalihom hija rċeviet kumpens fl-ammont ta’ EUR 98 għal kull seduta, li minnhom sar tnaqqis fiskali. Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li ebda kontribuzzjoni tas-sigurtà soċjali jew ta’ previdenza ma tħallset f’isem M.M., u b’hekk ġiet imċaħħda minn kull protezzjoni soċjali. Għall-kuntrarju, ir-remunerazzjoni gross ta’ kuljum ta’ maġistrat ordinarju, li jeżerċita l-funzjonijiet tiegħu għal żmien indeterminat, tammonta għal EUR 248, u l-Istat iħallas, għal kull maġistrat ordinarju, kontribuzzjonijiet lill-istituzzjonijiet kompetenti sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni soċjali tagħhom.
11
Peress li qieset li kienet vittma ta’ differenza fit-trattament illegali fir-rigward tar-remunerazzjoni għall-funzjonijiet tagħha, M.M. ippreżentat rikors quddiem it-Tribunale di Roma (il-Qorti Distrettwali ta’ Ruma, l-Italja) intiż sabiex tikseb kumpens għad-dannu li hija allegatament ġarrbet minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni, fl-ordinament ġuridiku Taljan, tad-Direttivi 1999/70 u 2003/88 u tad-Direttiva tal-Kunsill 92/85/KEE tad‑19 ta’ Ottubru 1992 dwar l-introduzzjoni ta’ mizuri biex jinkoraġġixxu t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-ħaddiema nisa tqal u ħaddiema li welldu reċentement, jew li qed ireddgħu (l-għaxar Direttiva partikolari fis-sens ta’ l-Artikolu 16(1) tad-Direttiva 89/391/KEE) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 2, p. 110). Permezz ta’ digriet tat‑13 ta’ Jannar 2021, dik il-qorti kkundannat lill-Presidenza del Consiglio dei ministri (il-Presidenza tal-Kunsill tal-Ministri) sabiex tikkumpensa d-dannu patrimonjali u mhux patrimonjali kkawżat lil M.M. minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttivi, minkejja li, fid-data li fiha tressqet id-deċiżjoni tar-rinviju, ebda kumpens minħabba din il-kundanna ma kien għadu tħallas lil din tal-aħħar.
12
Sussegwentement, M.M. ippreżentat, quddiem il-Giudice di pace di Fondi (il-Qorti Konċiljatorja ta’ Fondi, l-Italja), li hija l-qorti tar-rinviju, rikors intiż sabiex tikseb, fir-rigward tal-imsemmija seduti, il-ħlas ta’ ammont addizzjonali ta’ EUR 150 għal kull seduta, jiġifieri total ta’ EUR 1500, bħala danni, minħabba n-nuqqas persistenti ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttivi. Insostenn tar-rikors tagħha, hija ssostni li d-differenza fit-trattament li teżisti bejn it-trattament ekonomiku tagħha u dak tal-maġistrati ordinarji tikkostitwixxi diskriminazzjoni pprojbita mid-Direttivi 1999/70, 97/81 u 2003/88.
13
F’dan ir-rigward, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, skont M.M., minkejja li kienet eżerċitat il-funzjonijiet ta’ prosekutur onorarju b’mod kontinwu sa mill‑4 ta’ April 2001, hija kienet kostretta, sabiex tevita t-tmiem immedjat ta’ dawn il-funzjonijiet fit‑28 ta’ Ġunju 2022, tippreżenta talba għall-parteċipazzjoni fil-proċedura ta’ evalwazzjoni prevista fl-Artikolu 29 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 116.
14
Skont dan l-artikolu, maġistrat onorarju fis-servizz jista’ jitlob li jipparteċipa fi proċedura ta’ evalwazzjoni u ta’ stabbilizzazzjoni li tippermettilu, fil-każ li l-proċedura ta’ evalwazzjoni tirnexxi, jibqa’ fis-servizz sal-età ta’ 70 sena. Huwa possibbli wkoll li maġistrat onorarju fis-servizz ma jressaqx talba għall-parteċipazzjoni f’din il-proċedura u, konsegwentement, jintemmu l-funzjonijiet tiegħu. F’dan il-każ, huwa jista’ jitlob, sal-limitu globali gross ta’ EUR 50000, kumpens li l-ammont tiegħu jkun ugwali għal EUR 1500 gross għal kull sena ta’ servizz li matulha jkun pparteċipa f’seduti matul inqas minn 80 jum jew għal kumpens li l-ammont tiegħu jkun ta’ EUR 2500 gross għal kull sena ta’ servizz li matulha jkun pparteċipa f’seduti matul mill-inqas 80 jum. Dan il-kumpens jingħata wkoll lill-maġistrati onorarji li, filwaqt li jkunu talbu li jipparteċipaw fl-imsemmija proċedura, ma jkunux irnexxew.
15
Issa, it-talba għall-parteċipazzjoni fil-proċedura ta’ stabilizzazzjoni jew għall-ġbir tal-imsemmi kumpens timplika għal maġistrat onorarju bħalma hija M.M. ir-rinunzja, ex lege, għal kull pretensjoni oħra ta’ kwalunkwe natura li tirriżulta mill-eżerċizzju tal-funzjonijiet ta’ maġistrat onorarju eżerċitati preċedentement. L-unika possibbiltà sabiex wieħed ma jirrinunzjax għal tali pretensjoni tikkonsisti fit-tluq mis-servizz mingħajr ma jirċievi ebda kumpens.
16
Għaldaqstant, M.M. issostni, quddiem il-qorti tar-rinviju, li l-leġiżlazzjoni Taljana ma tippermettilhiex titlob is-somom li hija għandha dritt għalihom minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni tad-Direttivi 1999/70, 2003/88 u 92/85, b’tali mod li, minn naħa, din il-leġiżlazzjoni tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, u, min-naħa l-oħra, il-qorti tar-rinviju għandha tħalli mhux applikata l-imsemmija leġiżlazzjoni.
17
L-imsemmija qorti tindika li, fis-sentenzi tagħha tas‑16 ta’ Lulju 2020, Governo della Repubblica italiana (Status tal-giudici di pace Taljani) (C‑658/18, EU:C:2020:572), u tas‑7 ta’ April 2022, Ministero della Giustizia et (Status tal-giudici di pace Taljani) (C‑236/20, EU:C:2022:263), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-Istati Membri għandhom jiżguraw it-traspożizzjoni tad-direttivi msemmija fil-punt 16 ta’ din is-sentenza fir-rigward tal-giudici di pace, li l-funzjoni tagħhom hija assimilata mil-liġi Taljana ma’ dik tal-assistenti prosekuturi onorarji.
18
Issa, f’dan il-każ, jekk l-Artikolu 29 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 116 jiġi applikat għaliha, M.M. tkun obbligata tirrinunzja għal kull kreditu ta’ kwalunkwe natura li jirriżulta mill-eżerċizzju tal-funzjonijiet ta’ maġistrat onorarju u tkun, għalhekk, imċaħħda mill-protezzjoni tad-drittijiet tagħha ggarantita minn dawn id-direttivi.
19
Barra minn hekk, il-qorti tar-rinviju tindika, essenzjalment, li, għall-finijiet tal-ġlieda kontra l-prekarjetà tal-maġistrati onorarji, il-leġiżlazzjoni Taljana pprevediet, permezz ta’ din id-dispożizzjoni nazzjonali, stabbilizzazzjoni inċerta tal-funzjonijiet tagħhom, permezz tal-parteċipazzjoni tagħhom fi proċeduri ta’ evalwazzjoni u ta’ stabbilizzazzjoni jew tal-ħlas ta’ kumpens żgħir ħafna fid-dawl tad-dannu mġarrab minħabba t-tmiem tal-funzjonijiet tagħhom.
20
F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Giudice di pace di Fondi (il-Qorti Konċiljatorja ta’ Fondi), iddeċidiet li tissospendi l-proċedura quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari segwenti:
“L-Artikolu 288 [TFUE], l-Artikoli 17, 31, 34 u 47 tal-[Karta], kif ukoll l-Artikolu 7 tad-[Direttiva 2003/88], il-klawżola 4 tal-[Ftehim qafas dwar xogħol part-time], kif ukoll il-klawsola 4 tal-[Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss] għandhom jiġu interpretati fis-sens li huma jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik prevista fl-[Artikolu 29 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 116], li jipprevedi r-rinunzja awtomatika skont il-liġi ta’ kull pretenzjoni dwar l-implimentazzjoni [tad-Direttivi 1999/70, 97/81 u 2003/88], bit-telf ta’ kull remunerazzjoni, xogħol u protezzjoni soċjali oħra ggarantiti mid-dritt Ewropew:
(a)
fil-każ tas-sempliċi preżentazzjoni tal-applikazzjoni għal parteċipazzjoni minn maġistrat onorarju, bħala ħaddiem Ewropew għal żmien determinat u part-time komparabbli mal-maġistrat professjonali bħala ħaddiem Ewropew għal żmien indeterminat u full-time, fi proċeduri ta’ stabbilizzazzjoni li qed jimplimentaw biss formalment il-klawżola 5(1) tal-[Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat],
(b)
jew, fil-każ li l-proċeduri ma ntemmux b’suċċess jew ma saret ebda applikazzjoni, bl-irċevuta ta’ kumpens ta’ ammont manifestament mhux adegwat kif ukoll sproporzjonat għad-dannu subit għan-nuqqas ta’ traspożizzjoni tal-imsemmija direttivi?”
Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja
21
Il-qorti tar-rinviju talbet li dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari jiġi suġġett għall-proċedura mħaffa prevista fl-Artikolu 105 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja. Insostenn tat-talba tagħha, dik il-qorti rrilevat li, skont l-Artikolu 29 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 116, ir-rikorrenti fil-kawża prinċipali hija meħtieġa tagħżel bejn, minn naħa, ir-rinunzja għal kull pretensjoni li jista’ jkollha fil-konfront tal-Istat Taljan, u, min-naħa l-oħra, it-tmiem immedjat tal-funzjonijiet ġudizzjarji tagħha, mingħajr ebda kumpens għad-danni mġarrba minħabba n-nuqqas ta’ traspożizzjoni, mir-Repubblika Taljana, tad-Direttivi 97/81, 1999/70 u 2003/88. Din l-għażla tikkostitwixxi preġudizzju gravi għall-indipendenza tal-ġudikatura, li jiġġustifika li din il-kawża tiġi eżaminata fl-iqsar żmien possibbli.
22
F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont l-Artikolu 105(1) tar-Regoli tal-Proċedura, fuq talba tal-qorti tar-rinviju jew, f’każijiet eċċezzjonali, ex officio, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja jista’, meta n-natura tal-kawża teżiġi li din tiġi ttrattata f’qasir żmien, wara li jinstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, jiddeċiedi li jissuġġetta rinviju għal deċiżjoni preliminari għal proċedura mħaffa li tidderoga mid-dispożizzjonijiet ta’ dawn ir-Regoli.
23
F’dan il-każ, fit‑30 ta’ Settembru 2022, il-President tal-Qorti tal-Ġustizzja ddeċieda, wara li nstemgħu l-Imħallef Relatur u l-Avukat Ġenerali, li ma jilqax it-talba msemmija fil-punt 21 ta’ din is-sentenza.
24
Fil-fatt, id-deċiżjoni tar-rinviju la tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tifhem il-konsegwenzi li M.M. ser iġġarrab fl-assenza ta’ proċedura mħaffa u lanqas b’liema mod din l-assenza tista’ tippreġudika b’mod konkret l-indipendenza tal-ġudikatura.
25
Fi kwalunkwe każ, għandu jitfakkar li, fl-assenza ta’ provi li jindikaw li trattament tal-kawża permezz tal-proċedura mħaffa għandu jippermetti li jiġu evitati tali konsegwenzi, l-inċertezza legali li taffettwa lir-rikorrenti fil-kawża prinċipali ma tistax, waħedha, tiġġustifika l-użu ta’ din il-proċedura (ara, f’dan is-sens, id-digriet tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tas‑27 ta’ Ġunju 2016, S., C‑283/16, EU:C:2016:482, punt 11).
Fuq l‑ammissibbiltà tat‑talba għal deċiżjoni preliminari
26
Skont ġurisprudenza stabbilita, il-proċedura stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE hija strument ta’ kooperazzjoni bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali li bis-saħħa tiegħu l-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi lill-qrati nazzjonali l-elementi ta’ interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni li dawn tal-aħħar ikunu jeħtieġu għas-soluzzjoni tat-tilwima li jkunu ntalbu jiddeċiedu (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata).
27
Peress li d-deċiżjoni tar-rinviju sservi ta’ bażi għal din il-proċedura, il-qorti nazzjonali hija meħtieġa tispjega, fid-deċiżjoni tar-rinviju stess, il-kuntest fattwali u regolamentari tat-tilwima fil-kawża prinċipali u hija meħtieġa tagħti l-ispjegazzjonijiet meħtieġa dwar ir-raġunijiet għall-għażla tad-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni li hija tkun qiegħda titlob l-interpretazzjoni tagħhom, kif ukoll dwar ir-rabta li hija tistabbilixxi bejn dawn id-dispożizzjonijiet u l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tapplika għat-tilwima mressqa quddiemha (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, punt 21 u l-ġurisprudenza ċċitata).
28
F’dan ir-rigward, għandu jiġi enfasizzat ukoll li l-informazzjoni li tkun tinsab fid-deċiżjonijiet tar-rinviju għandha tippermetti, minn naħa, lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposti utli għad-domandi magħmula mill-qorti nazzjonali u, min-naħa l-oħra, lill-gvernijiet tal-Istati Membri, kif ukoll lill-partijiet interessati l-oħra, jeżerċitaw id-dritt mogħti lilhom mill-Artikolu 23 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea li jippreżentaw l-osservazzjonijiet tagħhom. Il-Qorti tal-Ġustizzja għandha tiżgura li dan id-dritt ikun imħares, fid-dawl tal-fatt li, skont din id-dispożizzjoni, huma biss id-deċiżjonijiet tar-rinviju li jiġu nnotifikati lill-partijiet interessati (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).
29
Dawn ir-rekwiżiti kumulattivi li jikkonċernaw il-kontenut ta’ deċiżjoni tar-rinviju jissemmew b’mod espliċitu fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura, li tagħhom il-qorti tar-rinviju hija meqjusa, fil-kuntest tal-kooperazzjoni stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, li għandha konjizzjoni u li għandha tosserva bir-reqqa. Barra minn hekk, dawn ir-rekwiżiti huma mfakkra fil-punti 13, 15 u 16 tar-Rakkomandazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea lill-qrati nazzjonali dwar ir-rinviji għal deċiżjoni preliminari (ĠU 2019, C 380, p. 1) (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata).
30
Għandu jiġi rrilevat li, permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi jekk l-Artikolu 288 TFUE, l-Artikoli 17, 31, 34 u 47 tal-Karta, l-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88, il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol part-time kif ukoll il-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi li l-maġistrati onorarji, sabiex ikunu jistgħu jkomplu jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom, huma obbligati jipparteċipaw fi proċedura ta’ evalwazzjoni li, minn naħa, fil-każ ta’ riżultat pożittiv, tippermettilhom jiksbu t-trasformazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol tagħhom għal żmien determinat f’relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat, u dan sal-età ta’ 70 sena u, min-naħa l-oħra, fil-każ ta’ riżultat negattiv, tippermetti lil dawn il-maġistrati jirċievu kumpens, f’sitwazzjoni fejn kemm riżultat pożittiv u kemm riżultat negattiv fl-evalwazzjoni, flimkien mal-aċċettazzjoni tal-kumpens, iwasslu għar-rinunzja, ex lege, għal kull pretensjoni li huma jistgħu jinvokaw, abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, fir-rigward tal-funzjonijiet ta’ maġistrat onorarju eżerċitati preċedentement.
31
F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat, l-ewwel, li l-qorti tar-rinviju ma hijiex qiegħda titlob interpretazzjoni awtonoma tal-Artikolu 288 TFUE jew tal-Artikoli 17, 31, 34 u 47 tal-Karta, peress li dawn id-dispożizzjonijiet qegħdin jiġu invokati biss insostenn tat-talba għal interpretazzjoni tad-Direttiva 2003/88, tal-Ftehim qafas dwar xogħol part-time kif ukoll tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat (ara, b’analoġija, is-sentenza tas‑7 ta’ April 2022, Ministero della Giustizia et (Status tal-giudici di pace Taljani), C‑236/20, EU:C:2022:263, punt 26).
32
It-tieni, fir-rigward tal-Artikolu 7 tad-Direttiva 2003/88, għandu jiġi kkonstatat li dan l-artikolu ma huwiex rilevanti għas-soluzzjoni tat-tilwima fil-kawża prinċipali peress li, fil-kuntest ta’ din it-tilwima, M.M. ma hijiex qiegħda tinvoka r-rispett tad-dritt għal-leave annwali mħallas, stabbilit mill-imsemmija dispożizzjoni, iżda, essenzjalment, il-ħlas ta’ remunerazzjoni ugwali għal dik li jirċievi maġistrat ordinarju.
33
It-tielet, fir-rigward tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol part-time, għandu jiġi rrilevat li ebda element li jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju ma jippermetti li jiġi stabbilit li M.M. taħdem part-time fis-sens ta’ dan il-ftehim qafas.
34
Ir-raba’, fir-rigward tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat, għandu jiġi kkonstatat li, permezz tad-domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju qiegħda essenzjalment tistaqsi dwar il-legalità, fid-dawl ta’ din il-klawżola, tal-mekkaniżmu previst fl-Artikolu 29 tad-Digriet Leġiżlattiv Nru 116, sa fejn din id-dispożizzjoni nazzjonali, filwaqt li tippermetti t-trasformazzjoni tar-relazzjoni ta’ xogħol għal żmien determinat ta’ maġistrat onorarju f’relazzjoni ta’ xogħol għal żmien indeterminat, tipprekludi lil dan il-maġistrat milli jikseb l-istess remunerazzjoni bħal dik li jibbenefikaw minnha l-maġistrati ordinarji li jeżerċitaw funzjonijiet paragunabbli, peress li din it-trasformazzjoni timplika r-rinunzja, ex lege, għal kull pretensjoni li tirriżulta mit-tmiem tal-funzjonijiet ta’ maġistrat onorarju eżerċitati preċedentement.
35
Sabiex tingħata risposta għal din id-domanda, huwa neċessarju li jiġi stabbilit, minn qabel, jekk l-imsemmija klawżola tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat timponix li tingħata l-istess remunerazzjoni, abbażi tal-funzjonijiet eżerċitati, lill-maġistrati onorarji u lill-maġistrati ordinarji. F’dan ir-rigward, b’mod partikolari, għandu jiġi evalwat, l-ewwel, jekk maġistrat onorarju li jinsab fis-sitwazzjoni ta’ M.M. jistax jiġi kklassifikat bħala “ħaddiem” għal żmien determinat, fis-sens tal-klawżola 2 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat, it-tieni, jekk id-differenza fit-trattament allegata tirrigwardax “kundizzjoni tal-impjieg”, fis-sens tal-klawżola 4 ta’ dan il-ftehim qafas, it-tielet, jekk dan il-maġistrat jinsabx f’sitwazzjoni paragunabbli għal dik ta’ maġistrat ordinarju u, ir-raba’, jekk u, jekk ikun il-każ, sa fejn din id-differenza fit-trattament tista’ tiġi ġġustifikata abbażi ta’ “raġuni oġġettiva”, fis-sens ta’ din l-aħħar klawżola (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2024, Peigli, C‑41/23, EU:C:2024:554, punti 39 sa 50).
36
Issa, għandu jiġi kkonstatat li, anki jekk jitqies li l-ewwel tliet kundizzjonijiet imsemmija fil-punt preċedenti ta’ din is-sentenza huma ssodisfatti, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex elementi li jippermettulha tevalwa l-eventwali eżistenza ta’ “raġuni oġġettiva”, fis-sens tal-klawżola 4(1) ta’ dan il-ftehim qafas. F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex informazzjoni li tippermetti li jiġi kkjarifikat jekk eventwali differenzi dwar, b’mod partikolari, it-tip u l-valur tal-kontenzjuż li dawn il-kategoriji ta’ maġistrati huma mitluba jittrattaw jew inkella l-modalitajiet ta’ reklutaġġ tal-imsemmija maġistrati jippermettux li tiġi ġġustifikata l-legalità ta’ differenza fit-trattament bħal dik inkwistjoni. Fl-aħħar nett, l-informazzjoni għad-dispożizzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tippermettix li jiġu evalwati d-differenzi fir-remunerazzjoni bejn il-maġistrati onorarji u l-maġistrati ordinarji.
37
Għandu jiġi rrilevat ukoll li mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li, filwaqt li M.M. titlob l-istess “remunerazzjoni ta’ kuljum” bħal dik li jirċievi maġistrat ordinarju, hija tinvoka differenza fit-trattament billi tirreferi għar-remunerazzjoni li hija kienet tirċievi għall-parteċipazzjoni f’seduti li ma jaqbżux il-ħames sigħat, u mhux għal ġurnata xogħol. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tal-Ġustizzja ma għandhiex informazzjoni li tippermettilha tkun taf jekk il-pretensjonijiet tar-rikorrenti fil-kawża prinċipali jirrigwardawx l-istess tip ta’ prestazzjonijiet bħal dawk imwettqa mill-maġistrati ordinarji.
38
Barra minn hekk, mill-punti 34 u 36 tal-konklużjonijiet tal-Avukata Ġenerali jirriżulta, essenzjalment, li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma tippermettix li jkun magħruf jekk, jew sa fejn, ir-remunerazzjoni li tirċievi r-rikorrenti fil-kawża prinċipali, li hija inqas minn dik tal-maġistrati ordinarji, għandhiex titqies li hija trattament inqas favorevoli inġustifikat, fis-sens tal-punt 1 tal-klawżola 4 tal-Ftehim qafas dwar xogħol għal żmien determinat.
39
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, għandu jitqies li t-talba għal deċiżjoni preliminari ma tissodisfax ir-rekwiżiti previsti fl-Artikolu 94 tar-Regoli tal-Proċedura u, għaldaqstant, għandha tiġi ddikjarata inammissibbli.
40
Madankollu, għandu jitfakkar li l-qorti tar-rinviju għandha l-possibbiltà li tressaq talba għal deċiżjoni preliminari ġdida filwaqt li tipprovdi lill-Qorti tal-Ġustizzja l-informazzjoni kollha li abbażi tagħha din tal-aħħar tkun tista’ tiddeċiedi (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Ente Cambiano società cooperativa per azioni, C‑660/22, EU:C:2024:152, punt 35).
Fuq l‑ispejjeż
41
Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, barra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.
Għal dawn il-motivi, Il-Qorti tal-Ġustizzja (L-Ewwel Awla) taqta’ u tiddeċiedi:
It-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Giudice di pace di Fondi (il-Qorti Konċiljatorja ta’ Fondi, l-Italja), permezz ta’ deċiżjoni tat‑18 ta’ Awwissu 2022, hija inammissibbli.
Firem
(
*1
)	Lingwa tal-kawża: it-Taljan.