Wydanie tymczasowe
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
z
dnia 21 maja 2026 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte w związku z agresją wojskową wobec Ukrainy – Rozporządzenie (UE) nr 269/2014 – Artykuł 2 ust. 1 – Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych – Utworzenie trustu – Założyciel trustu wymieniony w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 – Zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu – Pojęcia „przynależności” i „kontroli”
W sprawie C‑483/23
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum, Włochy) postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2023 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 lipca 2023 r., w postępowaniu:
A,
B,
C,
D,
T
przeciwko
Ministero dell’Economia e delle Finanze,
Comitato di Sicurezza Finanziaria,
Agenzia del Demanio,
TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
w składzie: F. Biltgen, prezes izby, T. von Danwitz, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego pierwszej izby, I. Ziemele (sprawozdawczyni), A. Kumin i S. Gervasoni, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Campos Sánchez-Bordona,
sekretarz: G. Chiapponi, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 maja 2025 r.,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–        w imieniu A, B, C, D i T – F. Centonze, F. Ciancio, G. Lovaste, M. Magnano, A. Neri, A. Saccucci i F. Sciaudone, avvocati,
–        w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino i G. Palmieri, w charakterze pełnomocników, których wspierali P. Gentili i L. Paolucci, avvocati dello Stato,
–        w imieniu rządu belgijskiego – A. De Brouwer, C. Pochet i M. Van
Regemorter, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller, w charakterze pełnomocnika,
–        w imieniu rządu francuskiego – B. Fodda, E. Timmermans i B. Travard, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman i A. Hanje, w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu fińskiego – M. Pere, w charakterze pełnomocnika,
–        w imieniu Komisji Europejskiej – D. Bianchi, M. Carpus-Carcea, H. Krämer i L. Puccio, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 lipca 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6), zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2022/330 z dnia 25 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022, L 51, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 269/2014”).
2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy A, B, C, D i T a Ministero dell’Economia e delle Finanze (ministerstwem gospodarki i finansów, Włochy) (zwanym dalej „ministerstwem”), Comitato di Sicurezza Finanziaria (komitetem bezpieczeństwa finansowego, Włochy) i Agenzia del Demanio (agencją mienia państwowego, Włochy) w przedmiocie zamrożenia udziałów i aktywów spółek A, B, C i D.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
3        Artykuł 2 Konwencji w sprawie prawa właściwego dla trustów i ich uznawalności, przyjętej w Hadze w dniu 1 lipca 1985 r. (zwanej dalej „konwencją haską”), podpisanej i ratyfikowanej przez Republikę Włoską, przewiduje:
„Do celów niniejszej konwencji trust oznacza stosunki prawne nawiązane przez osobę będącą założycielem trustu – w drodze czynności między żyjącymi lub na wypadek śmierci – jeżeli aktywa zostały oddane pod kontrolę powiernika w interesie beneficjenta lub w określonym celu.
Trust ma następujące cechy:
a)      aktywa trustu stanowią odrębną masę i nie wchodzą w skład majątku powiernika;
b)      aktywa trustu są zarejestrowane na nazwisko powiernika lub innej osoby w imieniu powiernika;
c)      powiernik jest uprawniony i zobowiązany do administrowania, zarządzania lub rozporządzania aktywami zgodnie z postanowieniami trustu i zgodnie z przepisami szczególnymi wynikającymi z ustawy, a także do składania sprawozdań w związku z tym uprawnieniem i obowiązkiem.
Okoliczność, że założyciel zachowuje określone uprawnienia lub że powiernik ma pewne prawa jako beneficjent, niekoniecznie stoi na przeszkodzie istnieniu trustu”.
4        Zgodnie z art. 6 akapit pierwszy tej konwencji:
„Trust podlega prawu wybranemu przez założyciela. Wybór musi być wyraźny lub wynikać z postanowień aktu ustanawiającego trust lub potwierdzającego jego istnienie, interpretowanych, w stosownym przypadku, w świetle okoliczności sprawy”.
5        Artykuł 11 wspomnianej konwencji stanowi:
„Każdy trust utworzony zgodnie z prawem, o którym mowa w poprzednim rozdziale, uznaje się za trust.
Uznanie to oznacza co najmniej, że aktywa trustu są odrębne od majątku osobistego powiernika oraz że powiernik może występować jako powód lub pozwany i może występować jako powiernik przed notariuszem lub każdą osobą pełniącą funkcję publiczną.
W zakresie, w jakim prawo właściwe dla trustu tego wymaga lub to przewiduje, uznanie to oznacza w szczególności:
a)      że wierzyciele osobiści powiernika nie mogą korzystać ze środków zabezpieczających w stosunku do aktywów trustu;
b)      że aktywa trustu nie wchodzą w skład majątku powiernika w przypadku jego niewypłacalności lub upadłości;
c)      że aktywa trustu nie wchodzą w skład małżeńskiego ustroju majątkowego ani masy spadkowej po powierniku;
d)      że można dochodzić roszczeń dotyczących aktywów trustu, w przypadku gdy powiernik, z naruszeniem obowiązków wynikających z trustu, połączył aktywa trustu ze swoimi aktywami osobistymi lub je zbył.
Jednakże prawa i obowiązki osoby trzeciej będącej w posiadaniu aktywów trustu nadal podlegają prawu określonemu przez normy kolizyjne sądu orzekającego”.
Prawo Unii
Decyzja 2014/145/WPZiB
6        Motywy 1, 4 i 5 decyzji Rady 2014/145/WPZiB z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16) głoszą:
„(1)      W dniu 6 marca 2014 r. szefowie państw lub rządów państw członkowskich Unii [Europejskiej] stanowczo potępili niesprowokowane pogwałcenie przez Federację Rosyjską suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy i wezwali Federację Rosyjską do natychmiastowego wycofania swoich sił zbrojnych do miejsc ich stałego stacjonowania zgodnie ze stosownymi umowami […]. Szefowie państw lub rządów uznali, że decyzja Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu o przeprowadzeniu referendum w sprawie przyszłego statusu tego terytorium jest sprzeczna z konstytucją Ukrainy i w związku z tym – nielegalna.
[…]
(4)      W obecnych okolicznościach należy zastosować ograniczenia podróżowania i zamrożenie aktywów wobec osób odpowiedzialnych za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność oraz niezależność Ukrainy lub im zagrażające, w tym za sprzeczne z konstytucją Ukrainy działania odnoszące się do przyszłego statusu dowolnej części jej terytorium, a także wobec osób, podmiotów lub organów powiązanych z tymi osobami.
(5)      Unia musi podjąć dalsze działania, aby wdrożyć niektóre środki”.
Decyzja (WPZiB) 2022/337
7        W odpowiedzi na agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w dniu 24 lutego 2022 r. oraz mając na uwadze powagę sytuacji, Rada Unii Europejskiej przyjęła w dniu 28 lutego 2022 r. decyzję (WPZiB) 2022/337 zmieniającą decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2022, L 59, s. 1), w której do wykazu osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi zamieszczonego w załączniku do decyzji 2014/145 dodano 26 osób i jeden podmiot.
Rozporządzenie nr 269/2014
8        Motywy 4–6 rozporządzenia nr 269/2014 głoszą:
„(4)      W dniu 17 marca 2014 r. Rada przyjęła decyzję 2014/145/WPZiB, w której przewidziano ograniczenia dotyczące podróżowania oraz zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych niektórych osób odpowiedzialnych za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające, w tym działania dotyczące przyszłego statusu dowolnej części jej terytorium, które są sprzeczne z konstytucją Ukrainy, oraz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z nimi powiązanych. Osoby fizyczne lub prawne, podmioty i organy, o których mowa, zostały wymienione w załączniku do tej decyzji.
(5)      Niektóre z tych środków objęte są zakresem stosowania Traktatu [FUE], zatem do ich wdrożenia niezbędne jest działanie regulacyjne na szczeblu unijnym, w szczególności, aby zapewnić jednolite stosowanie tych środków we wszystkich państwach członkowskich.
(6)      Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw podstawowych i jest zgodne z zasadami określonymi w szczególności w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, a w szczególności z prawem do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu oraz z prawem do ochrony danych osobowych. Niniejsze rozporządzenie powinno być stosowane z uwzględnieniem tych praw i zasad”.
9        Artykuł 1 tego rozporządzenia stanowi:
„Na użytek niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
[…]
d)      »zasoby gospodarcze« oznaczają wszelkiego rodzaju rzeczowe aktywa trwałe i wartości niematerialne i prawne, ruchome i nieruchome, które nie są środkami finansowymi, ale mogą być użyte do uzyskania środków finansowych, towarów lub usług;
e)      »zamrożenie zasobów gospodarczych« oznacza uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez ich sprzedaż, wynajem lub obciążenie hipoteką;
f)      »zamrożenie środków finansowych« oznacza zapobieganie wszelkim ruchom tych środków finansowych, ich przekazywaniu, zmianom, wykorzystaniu, udostępnianiu lub dokonywaniu nimi transakcji w jakikolwiek sposób, który powodowałby jakąkolwiek zmianę ich wielkości, wartości, lokalizacji, własności, posiadania, charakteru, przeznaczenia lub dowolną inną zmianę, która umożliwiłaby korzystanie z nich, w tym zarządzanie portfelem;
g)      »środki finansowe« oznaczają aktywa finansowe i dowolnego rodzaju korzyści, między innymi:
(i)      gotówkę, czeki, roszczenia pieniężne, weksle, przekazy pieniężne i inne instrumenty płatnicze;
(ii)      depozyty złożone w instytucjach finansowych lub innych podmiotach, salda na rachunkach, wierzytelności i zobowiązania dłużne;
(iii)      papiery wartościowe i papiery dłużne w obrocie publicznym lub niepublicznym, w tym akcje i udziały, certyfikaty papierów wartościowych, obligacje, weksle, warranty, skrypty dłużne, kontrakty na instrumenty pochodne;
(iv)      odsetki, dywidendy lub inne przychody z aktywów oraz wartości narosłe z aktywów lub wygenerowane przez te aktywa;
(v)      kredyty, tytuły do przeprowadzania kompensat, gwarancje, gwarancje należytego wykonania umów lub inne zobowiązania finansowe;
(vi)      akredytywy, konosamenty, dokumenty poświadczające nabycie; oraz
(vii)      dokumenty poświadczające udział w środkach finansowych lub zasobach finansowych;
[…]”.
10      Artykuł 2 wspomnianego rozporządzenia stanowi:
„1.      Zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze będące własnością [należące], pozostające w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub powiązanych z nimi osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I.
2.      Nie udostępnia się wymienionym w załączniku I osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani powiązanym z nimi osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani też na ich rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.
11      Artykuł 3 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje:
„Załącznik I obejmuje:
a)      osoby fizyczne wspierające lub realizujące działania lub polityki, które podważają integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub stabilność lub bezpieczeństwo na Ukrainie lub im zagrażają, osoby fizyczne, które ponoszą odpowiedzialność za takie działania lub polityki, oraz osoby fizyczne utrudniające pracę organizacji międzynarodowych na Ukrainie;
[…]
d)      osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, które wspierają, materialnie lub finansowo, rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy lub też uzyskują korzyści od tych decydentów;
e)      osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, które przeprowadzają transakcje z grupami separatystycznymi w ukraińskim regionie Donbas;
f)      osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, które wspierają, materialnie lub finansowo, rząd Federacji Rosyjskiej odpowiedzialny za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy lub też uzyskują korzyści od tego rządu; lub
g)      wiodących przedsiębiorców lub osoby prawne, podmioty lub organy zaangażowane w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej odpowiedzialnemu za aneksję Krymu i destabilizację Ukrainy;
oraz osoby fizyczne i prawne, podmioty lub organy powiązane z nimi”.
12      Zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 269/2014:
„Zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków, o których mowa w art. 2”.
Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/336
13      W dniu 28 lutego 2022 r. Rada przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/336 wykonujące rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2022, L 58, s. 1), w którym do wykazu osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi, zamieszczonego w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, dodano 26 osób i jeden podmiot.
14      Motywy 5–11 tego rozporządzenia wykonawczego głoszą:
„(5)      W
dniu 24 stycznia 2022 r. Rada zatwierdziła konkluzje, w których potępiła dalsze agresywne działania i groźby Rosji wobec Ukrainy oraz wezwała Rosję do deeskalacji, do
przestrzegania prawa międzynarodowego i do konstruktywnego zaangażowania się w dialog za pośrednictwem ustanowionych mechanizmów międzynarodowych. Rada potwierdziła pełne zaangażowanie Unii na rzecz podstawowych zasad, na których opiera się europejskie bezpieczeństwo, zapisanych w Karcie Narodów Zjednoczonych i dokumentach założycielskich Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, w tym akcie końcowym z Helsinek i Karcie paryskiej. Zasady te obejmują w szczególności suwerenną równość i integralność terytorialną państw, nienaruszalność granic, powstrzymywanie się od stosowania groźby lub użycia siły oraz prawo państw do wyboru lub zmiany własnych rozwiązań w zakresie bezpieczeństwa. Rada oświadczyła, że zasady te nie podlegają negocjacjom, zmianie ani nowej interpretacji, a ich pogwałcenie przez Rosję jest przeszkodą dla wspólnej i niepodzielnej przestrzeni bezpieczeństwa w Europie oraz zagraża pokojowi i stabilności na europejskim kontynencie. Przywołując konkluzje Rady Europejskiej z dnia 16 grudnia 2021 r., Rada powtórzyła, że wszelka dalsza agresja wojskowa ze strony Rosji wobec Ukrainy przyniesie w odpowiedzi bardzo poważne konsekwencje i znaczne koszty, w tym szereg sektorowych i indywidualnych środków ograniczających, które zostałyby przyjęte w koordynacji z partnerami.
(6)      W
dniu 19 lutego 2022 r. Wysoki Przedstawiciel wydał w imieniu Unii oświadczenie, w którym wyraził niepokój w związku z masową koncentracją rosyjskich sił zbrojnych na
Ukrainie i wokół niej i wezwał Rosję do zaangażowania się w konstruktywny dialog oraz w działania dyplomatyczne, do wykazania się powściągliwością i deeskalacji w drodze wycofania znacznej części sił wojskowych z okolic ukraińskiej granicy […].
(7)      W
dniu 21 lutego 2022 r. prezydent Federacji Rosyjskiej podpisał dekret uznający niezależność i suwerenność niekontrolowanych przez rząd obszarów ukraińskich obwodów donieckiego i ługańskiego oraz nakazał rozmieszczenie rosyjskich sił zbrojnych na tych obszarach.
(8)      W
dniu 22 lutego 2022 r. Wysoki Przedstawiciel wydał w imieniu Unii oświadczenie, w którym zdecydowanie potępia to bezprawne działanie, które jeszcze bardziej podważa suwerenność i niezależność Ukrainy oraz stanowi poważne naruszenie prawa międzynarodowego i porozumień międzynarodowych, w tym Karty Narodów Zjednoczonych, aktu końcowego z Helsinek, Karty paryskiej i memorandum budapeszteńskiego, a także porozumień mińskich i rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2202
(2015). Wysoki Przedstawiciel wezwał Rosję, jako stronę konfliktu, aby cofnęła decyzję o uznaniu, podtrzymała swoje zobowiązania, zastosowała się do prawa międzynarodowego oraz powróciła do dyskusji w ramach formatu normandzkiego i trójstronnej grupy kontaktowej. Zapowiedział, że Unia odpowie na te ostatnie popełnione przez Rosję naruszenia, pilnie przyjmując dodatkowe środki ograniczające.
(9)      W
dniu 24 lutego 2022 r. prezydent Federacji Rosyjskiej ogłosił operację wojskową na
Ukrainie i rosyjskie siły wojskowe rozpoczęły atak na Ukrainę. Atak ten jest jawnym naruszeniem integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy.
(10)      W
dniu 24 lutego 2022 r. Wysoki Przedstawiciel wydał w imieniu Unii oświadczenie, w którym z całą mocą potępia niczym niesprowokowaną inwazję sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz udział Białorusi w tej agresji wobec Ukrainy. Wysoki Przedstawiciel wskazał, że odpowiedź Unii obejmie zarówno sektorowe, jak i indywidualne środki ograniczające.
(11)      W
swoich konkluzjach z dnia 24 lutego 2022 r. Rada Europejska z całą mocą potępiła niczym niesprowokowaną i nieuzasadnioną agresję wojskową Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Poprzez swoje bezprawne działania wojskowe Rosja rażąco narusza prawo międzynarodowe i zasady Karty Narodów Zjednoczonych oraz podważa bezpieczeństwo i stabilność w Europie i na świecie. Rada Europejska uzgodniła – w ścisłej współpracy ze swoimi partnerami i sojusznikami – dalsze środki ograniczające, których przyjęcie w reakcji na działania Rosji będzie miało dla tego kraju rozległe i poważne konsekwencje”.
Dyrektywa 2015/849
15      Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniająca rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE (Dz.U. 2015, L 141, s. 73), zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. (Dz.U. 2018, L 156, s. 43) (zwana dalej „dyrektywą 2015/849”), głosi w motywie 14:
„Konieczność posiadania dokładnych i aktualnych danych dotyczących beneficjenta rzeczywistego jest kluczowym czynnikiem śledzenia przestępców, którzy w przeciwnym razie mogliby ukryć swoją tożsamość w strukturze korporacyjnej […]”.
16      Artykuł 3 tej dyrektywy stanowi:
„Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
[…]
6)      »beneficjent rzeczywisty« oznacza osobę fizyczną lub osoby fizyczne będące ostatecznymi właścicielami klienta lub sprawujące kontrolę nad tym klientem lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne, w imieniu których przeprowadzana jest transakcja lub działalność i obejmuje co najmniej:
[…]
b)      w przypadku trustów – wszystkie następujące osoby:
(i)      założyciela lub założycieli;
(ii)      powiernika lub powierników;
(iii)      sprawującego nadzór, o ile taka osoba istnieje, lub sprawujących nadzór, o ile takie osoby istnieją;
(iv)      beneficjentów lub – w przypadku gdy osoby fizyczne czerpiące korzyści z danego porozumienia prawnego lub podmiotu prawnego nie zostały jeszcze określone – kategorię osób, w których głównym interesie powstały lub działają dane porozumienie prawne lub podmiot prawny;
(v)      każdą inną osobę fizyczną sprawującą ostateczną kontrolę nad trustem w drodze własności bezpośredniej lub pośredniej lub w inny sposób;
[…] ”.
Najlepsze praktyki
17      Rada przygotowała dokument dotyczący najlepszych praktyk w zakresie wdrażania środków ograniczających, które to praktyki powinny zostać wprowadzone przez poszczególne państwa członkowskie, zaktualizowany w szczególności w dniach 4 maja 2018 r. (dokument 8519/18), 27 czerwca 2022 r. (dokument 10572/22) i 3 lipca 2024 r. (dokument 11623/24).
18      Dokument Rady 11623/24, zatytułowany „Najlepsze praktyki [Unii Europejskiej] w zakresie skutecznego wdrażania środków ograniczających”, w wersji z dnia 3 lipca 2024 r. (zwany dalej „najlepszymi praktykami”), w pkt 3 przewiduje, że najlepsze praktyki należy uważać za niewyczerpujące zalecenia natury ogólnej służące skutecznemu wdrażaniu środków ograniczających zgodnie z obowiązującym prawem Unii i ustawodawstwem krajowym. Nie są one wiążące prawnie i nie powinny być odczytywane jako zalecenia podjęcia jakichkolwiek działań, które nie byłyby zgodne z obowiązującymi przepisami prawa unijnego lub krajowego, w tym przepisami dotyczącymi ochrony danych.
19      Sekcja B najlepszych praktyk zawiera część III zatytułowaną „Zakres stosowania finansowych środków ograniczających”, w której znajdują się pkt 34 i 35 o następującym brzmieniu:
„34.      Zamrożenie dotyczy wszystkich środków finansowych i zasobów gospodarczych należących do wyznaczonych osób i podmiotów lub będących ich własnością oraz środków finansowych i zasobów gospodarczych posiadanych lub kontrolowanych przez takie osoby i podmioty. Należy rozumieć, że posiadanie lub kontrolowanie obejmuje wszystkie sytuacje, w których wyznaczona osoba lub wyznaczony podmiot, nie posiadając tytułu własności, są uprawnione do zbycia lub przeniesienia środków finansowych i zasobów gospodarczych, które nie są własnością tej osoby lub tego podmiotu, bez potrzeby uprzedniej zgody prawnego właściciela […].
35.      Zasadniczo zamrożenie nie powinno mieć wpływu na środki finansowe i zasoby gospodarcze, które nie są własnością wyznaczonych osób i podmiotów ani do nich nie należą, ani nie są przez nie posiadane ani kontrolowane […]. Podobnie nie dotyczy to środków finansowych i zasobów gospodarczych niewyznaczonego podmiotu posiadającego odrębną osobowość prawną od wyznaczonej osoby lub podmiotu, chyba że te środki i zasoby są kontrolowane lub posiadane przez wyznaczoną osobę lub wyznaczony podmiot. Jednakże środki finansowe i zasoby gospodarcze, które są wspólną własnością wyznaczonej osoby lub wyznaczonego podmiotu i niewyznaczonego podmiotu, są w praktyce w całości objęte zamrożeniem”.
20      Wspomniana sekcja B zawiera również część VIII, w której znajdują się w szczególności pkt 62–67 najlepszych praktyk, zgodnie z którymi:
„Uzasadnienie
62.      Środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do, będące własnością, będące w posiadaniu lub znajdujące się pod kontrolą umieszczonych w wykazie osób fizycznych lub prawnych muszą podlegać zamrożeniu. Na warunkach określonych w pkt 35 obejmuje to aktywa należące do podmiotów nieumieszczonych w wykazie, które to aktywa są własnością osób lub podmiotów umieszczonych w wykazie lub są przez nie kontrolowane.
Własność
63.      Kryterium, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy osoba prawna lub podmiot jest własnością innej osoby lub podmiotu, jest posiadanie co najmniej 50 % praw własności danego podmiotu lub posiadanie w nim udziału większościowego […]. Jeśli to kryterium jest spełnione, uznaje się, że dana osoba prawna lub dany podmiot są własnością innej osoby lub podmiotu.
Przy ocenie własności należy również wziąć pod uwagę łączną własność podmiotu. Na przykład jeżeli jedna wyznaczona osoba jest właścicielem 30 % podmiotu, a inne wyznaczone osoby są właścicielami 25 % podmiotu, podmiot należy co do zasady uznać za należący do wyznaczonych osób.
Kontrola
64.      Kryteria, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy osoba prawna lub podmiot są kontrolowane przez inną osobę lub inny podmiot, samodzielnie lub zgodnie z umową zawartą z innym udziałowcem lub inną stroną trzecią, mogłyby obejmować m.in.:
a.      posiadanie prawa lub kompetencji do mianowania lub odwoływania większości członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorującego takiej osoby prawnej lub takiego podmiotu;
b.      wyznaczanie, wyłącznie na podstawie wykonywania swojego prawa głosowania, większości członków organów administracyjnych, zarządzających lub nadzorujących osoby prawnej lub podmiotu, sprawujących swoją funkcję podczas bieżącego lub poprzedniego roku budżetowego;
c.      wyłączne kontrolowanie, zgodnie z umową zawartą z innymi udziałowcami lub członkami danej osoby prawnej lub danego podmiotu, większości praw głosu udziałowców lub członków tej osoby prawnej lub tego podmiotu;
d.      posiadanie prawa do wywierania dominującego wpływu na osobę prawną lub podmiot zgodnie z umową zawartą z tą osobą prawną lub tym podmiotem lub zgodnie z przepisem ich statutu lub umowy spółki, w przypadku gdy prawo regulujące działalność tej osoby prawnej lub tego podmiotu zezwala, aby podlegali oni takiej umowie lub takiemu przepisowi;
e.      posiadanie kompetencji do faktycznego wykonywania prawa do wywierania dominującego wpływu określonego w lit. d), nie będąc posiadaczem takiego prawa [(w tym, na przykład za pośrednictwem przedsiębiorstwa fasadowego)];
f.      posiadanie prawa do korzystania z całości albo części aktywów osoby prawnej lub podmiotu;
g.      zarządzanie działalnością prowadzoną przez osobę prawną lub podmiot na jednolitych zasadach, publikując skonsolidowane sprawozdania finansowe;
h.      ponoszenie solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania finansowe osoby prawnej lub podmiotu lub ich poręczanie.
65.      Jeżeli którekolwiek z tych kryteriów jest spełnione, uznaje się, że dana osoba prawna lub dany podmiot są kontrolowane przez inną osobę lub inny podmiot, chyba że w indywidualnie rozpatrywanych przypadkach można ustalić, że sytuacja taka nie ma miejsca.
66.      Spełnienie powyższych kryteriów dotyczących własności lub kontroli może w indywidualnie rozpatrywanych przypadkach zostać odrzucone.
67.      Poniższe przykłady opisują okoliczności, które mogą zostać uznane za przesłanki świadczące o tym, że wyznaczona osoba lub wyznaczony podmiot sprawują kontrolę nad niewyznaczonym podmiotem. Przykłady te nie są wyczerpujące i mają jedynie charakter wytycznych:
[…]
e)      Korzystanie z trustów, przedsiębiorstw fasadowych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością
–        Podmiot jest częścią niepotrzebnie złożonej struktury korporacyjnej, potencjalnie obejmującej takie podmioty jak przedsiębiorstwa fasadowe, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub trusty powiązane z wyznaczoną osobą. Niektóre z tych podmiotów zostały utworzone lub zmieniły swoją formę działalności tuż przed przyjęciem systemu sankcji lub umieszczeniem danej osoby w wykazie lub zaraz po tym (jeżeli zezwalają na to odpowiednie rozporządzenia Rady) lub podmioty te nie prowadzą wiarygodnej działalności gospodarczej.
–        Co najmniej jeden trust jest wykorzystywany jako zarządca prawny aktywów podmiotu, który jest własnością wyznaczonej osoby lub który jest przez nią kontrolowany. W zarządzaniu trustami biorą udział specjaliści z jurysdykcji, w której utworzono trusty”.
Prawo włoskie
21      We włoskim porządku prawnym możliwość skorzystania z instrumentu trustu przewiduje legge n. 364 – Ratifica ed esecuzione della convenzione sulla legge applicabile ai trusts e sul loro riconoscimento, adottata a L’Aja il 1o
luglio 1985 (ustawa nr 364 o ratyfikacji i wykonaniu Konwencji w sprawie prawa właściwego dla trustów i ich uznawalności, przyjętej w Hadze w dniu 1 lipca 1985 r.) z dnia 16 października
1989 r. (GURI nr 261 z dnia 8 listopada 1989 r., dodatek zwyczajny nr 84).
22      Zgodnie z art. 3 ust. 6 decreto legislativo n. 109 – Misure per prevenire, contrastare e reprimere il finanziamento del terrorismo e l’attività dei Paesi che minacciano la pace e la sicurezza internazionale, in attuazione della direttiva 2005/60/CE (dekretu ustawodawczego
nr 109 w sprawie środków mających na celu przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu oraz działalności państw zagrażających pokojowi i bezpieczeństwu międzynarodowemu, a także ich zwalczanie i eliminowanie, wdrażający dyrektywę 2005/60/WE) z dnia 22 czerwca 2007 r. (GURI nr 172 z dnia 26 lipca 2007 r.), zmienionego
decreto legislativo n. 90 – Attuazione della direttiva (UE) 2015/849 relativa alla prevenzione dell’uso del sistema finanziario a scopo di riciclaggio dei proventi di attività criminose e di finanziamento del terrorismo e recante modifica delle direttive 2005/60/CE e 2006/70/CE e attuazione del regolamento (UE) n. 2015/847 riguardante i dati informativi che accompagnano i trasferimenti di fondi e che abroga il regolamento (CE) n. 1781/2006 [dekretem ustawodawczym nr 90 transponującym dyrektywę (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniającą dyrektywy 2005/60/WE i 2006/70/WE, oraz wykonującym rozporządzenie (UE) nr 2015/847 w sprawie informacji towarzyszących transferom środków pieniężnych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1781/2006] z dnia 25 maja 2017 r. (GURI nr 140 z dnia 19 czerwca 2017 r., dodatek zwyczajny nr 28) (zwany dalej „dekretem ustawodawczym nr 109/2007”), komitet bezpieczeństwa finansowego przyjmuje środki polegające na zamrożeniu wprowadzone przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ), Unię oraz ministerstwo na mocy obowiązujących przepisów.
23      Artykuł 5 dekretu ustawodawczego nr 109/2007 przewiduje, że zamrożone środki finansowe nie mogą być przekazywane, zbywane ani wykorzystywane w jakikolwiek sposób oraz że zakazane jest udostępnianie wskazanym osobom lub podmiotom środków finansowych lub zasobów gospodarczych, bezpośrednio lub pośrednio, lub korzystanie z nich na ich korzyść.
Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem
24      Spółki A i B, utworzone, odpowiednio, we wrześniu 1970 r. i w marcu 1983 r., prowadzą działalność w sektorze nieruchomości, podczas gdy spółki C i D, obie utworzone w czerwcu 2014 r., świadczą, odpowiednio, usługi wynajmu samochodów i garażu oraz usługi sezonowej obsługi turystycznej.
25      Spółki A, B, C i D są kontrolowane przez spółkę dominującą z siedzibą na Bermudach, przekazaną do trustu rozpatrywanego w postępowaniu głównym, którego aktualnym zarządcą (powiernikiem) jest T, spółka powiernicza prawa szwajcarskiego.
26      Z postanowienia odsyłającego wynika, że trust będący przedmiotem postępowania głównego został utworzony przez założyciela (settlor) aktem z dnia 18 lipca 2007 r., zmienionym w dniu 22 grudnia 2014 r., i że podlega on prawu Bermudów. Jego struktura przewiduje również funkcję sprawującego nadzór nad trustem (protector), powierzoną osobie trzeciej, która jest odpowiedzialna za zapewnienie prawidłowego wykonania planu ustanowionego w akcie założycielskim trustu, jak również funkcję wyznaczającego (appointor), który jest odpowiedzialny za wyznaczanie osób sprawujących nadzór dodatkowo lub w ramach zastępstwa za osobę pierwotnie sprawującą nadzór w przypadku zaprzestania pełnienia przez nią obowiązków.
27      Zadaniem powiernika jest przede wszystkim zarządzanie i administrowanie aktywami przekazanymi do trustu zgodnie z postanowieniami aktu założycielskiego trustu oraz przepisami prawa regulującego trust, a także przeniesienie tych aktywów na beneficjentów po rozwiązaniu trustu lub zgodnie z jego warunkami. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający powiernik na mocy aktu założycielskiego trustu nie jest uprawniony, z wyjątkiem przypadków przewidzianych w tym akcie, do zbycia aktywów przekazanych do trustu bez pisemnej zgody sprawującego nadzór, co potwierdza zdaniem sądu odsyłającego, że powiernik nie dysponuje pełnią praw przysługujących co do zasady właścicielowi aktywu.
28      Z postanowienia odsyłającego wynika również, że początkowo założyciel znajdował się wśród beneficjentów trustu wraz ze swoją siostrą i siostrzeńcem oraz ze swoimi zstępnymi, którzy w dniu wydania postanowienia odsyłającego nie
istnieli, a także innymi beneficjentami.
29      Siostra i siostrzeniec założyciela zostali wykluczeni z kręgu beneficjentów trustu aktem z dnia 19 grudnia 2017 r.
30      Sąd odsyłający wskazuje, że aktem z dnia 7 lutego 2022 r. założyciel został wykluczony z kręgu beneficjentów trustu i że w dniu wydania postanowienia odsyłającego z aktu założycielskiego trustu nie wynika ani to, że założyciel może ponownie stać się jednym z beneficjentów, ani że posiada on uprawnienia do zarządzania środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi przekazanymi do trustu lub do korzystania z nich, ponieważ zarządzanie to powierzono powiernikowi. Zgodnie z aktem założycielskim trustu po ostatecznym wykluczeniu z kręgu beneficjentów trustu założyciel nie ma już prawa do przeniesienia środków przekazanych do trustu.
31      Z postanowienia odsyłającego wynika ponadto, że w dniu jego wydania żaden inny beneficjent trustu nie był wykluczony z kręgu beneficjentów trustu.
32      Decyzją 2022/337 i rozporządzeniem wykonawczym nr 2022/336 Rada umieściła założyciela w wykazie osób, podmiotów i organów objętych środkami ograniczającymi, który znajduje się w załączniku do decyzji 2014/145 i w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
33      Decyzją doręczoną przedstawicielowi prawnemu spółek A, B, C i D w dniu 16 marca 2022 r. komitet bezpieczeństwa finansowego ogłosił, na podstawie art. 2 rozporządzenia nr 269/2014 i dekretu ustawodawczego nr 109/2007, zamrożenie udziałów i majątku należących do tych spółek w zakresie, w jakim można je było „pośrednio przypisać [założycielowi]”. Komitet ten uznał, że zasoby gospodarcze, które można przypisać we Włoszech tym spółkom, jako spółkom całkowicie kontrolowanym przez spółkę dominującą, można w rzeczywistości zasadniczo przypisać założycielowi, ponieważ zgodnie z informacjami dostarczonymi przez Guardia di Finanza (policję celną i finansową, Włochy), pochodzącymi z danych przekazanych tej ostatniej przez bank włoski, założyciel był rzeczywistym beneficjentem wymienionych spółek.
34      W dniu 11 maja 2022 r. spółki A, B, C, D i T wniosły do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy), który jest sądem odsyłającym, skargę o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji o zamrożeniu, podnosząc, że ze względu na to, iż założyciel został wykluczony z kręgu beneficjentów trustu, przekazanie spółki dominującej do trustu pociąga za sobą całkowite oddzielenie spółek A, B, C i D od majątku założyciela i jego sfery wpływu. Własność aktywów tych spółek została przeniesiona na powiernika do czasu ich przeniesienia na beneficjentów trustu, a założyciel nie posiada żadnych bezpośrednich lub pośrednich uprawnień w zakresie zarządzania tymi aktywami i sprawowania nad nimi kontroli.
35      Ministerstwo twierdzi ze swej strony, że przekazanie do trustu, które nie wywołuje skutku przeniesienia, nie powoduje całkowitego zerwania związku między założycielem a aktywami i stosunkami prawnymi przekazanymi do trustu. Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w art. 3 pkt 6 lit. b) ppkt (i) dyrektywy 2015/849. Ponadto, nawet jeśli w chwili obecnej założyciel nie jest już uznawany za beneficjenta trustu, to jednak przekazane do trustu aktywa mogłyby ponownie stać się jego własnością lub znaleźć się w jego posiadaniu w przypadku braku ostatecznego przeniesienia aktywów na podmioty wskazane jako beneficjenci, na przykład w przypadku zrzeczenia się przez nich
tych aktywów lub wcześniejszego rozwiązania trustu.
36      Sąd odsyłający zastanawia się, czy art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że aktywa, zasoby gospodarcze i stosunki prawne przekazane do trustu przez założyciela umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia można uznać za „należące” do założyciela w rozumieniu tego przepisu, mimo iż założyciel nie jest użytkownikiem przekazanych aktywów lub zarządzającym nimi ani ich beneficjentem końcowym, lub za „należące” do osoby
„powiązanej” z założycielem, lub ostatecznie za będące „pod kontrolą” samego założyciela.
37      W tym względzie sąd odsyłający uważa, że trust oznacza tymczasową zmianę formalnego właściciela rzeczy, a nie rzeczywiste przeniesienie własności w znaczeniu materialnym. Utworzenie trustu nie ma na celu zwiększenia praw majątkowych powiernika, ponieważ aktywa i prawa wniesione do trustu są oddzielone od majątku powiernika, lecz ma głównie na celu realizację interesu założyciela, który uzyskuje oddzielenie swojego majątku osobistego od masy aktywów i praw
przekazanych do trustu, a jednocześnie uwalnia się od obciążeń związanych z zarządzaniem, które zostają przeniesione, wraz z formalnym zarejestrowaniem tych aktywów i praw, na powiernika.
38      Nie można jednak całkowicie pominąć zarejestrowania na nazwisko powiernika aktywów przekazanych do trustu, ponieważ zgodnie z art. 2 konwencji haskiej rejestracja ta jest jedną z cech trustu. Powiernik, który jest osobą odrębną od założyciela, jest bowiem uprawniony do rozporządzania tymi aktywami, co stanowi główną prerogatywę właściciela, z zastrzeżeniem przestrzegania ograniczeń przewidzianych w akcie założycielskim trustu, oraz do przeniesienia aktywów na rzecz beneficjentów zgodnie z tym aktem.
39      Sąd odsyłający uważa, że pojęcie „przynależności” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 może obejmować nie tylko pełną i wyłączną własność, lecz również sytuacje „nietypowe” lub „hybrydowe”, takie jak przeniesienie aktywu do trustu, które można zakwalifikować jako „przynależność materialną lub pośrednią”. Przeniesienie to nie powoduje trwałego zerwania związku „przynależności” między aktywami przeniesionymi do trustu a założycielem, który obiektywnie jest w stanie wywierać na nie istotny wpływ.
Taki wpływ wynika z możliwości odzyskania formalnej własności tych aktywów w przypadku przedwczesnego rozwiązania trustu lub odmowy przyjęcia przez beneficjentów przeniesienia wspomnianych aktywów, a także z faktu, że poprzez utworzenie trustu oraz powierzenie zarządzania nim i kontroli nad nim osobom cieszącym się jego zaufaniem i wybranym przez niego, założyciel jest w stanie ukierunkować wcześniej sposób ich wykorzystania i ostateczne przeznaczenie. Powiernika nie można natomiast uznać za rzeczywistego właściciela aktywów przekazanych do trustu, ponieważ jest on pozbawiony pełnego i bezwarunkowego uprawnienia do rozporządzania, co zwykle charakteryzuje prawo własności.
40      Taka wykładnia pojęcia „przynależności” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 byłaby zgodna z celem realizowanym przez ten art. 2 i brałaby pod uwagę fakt, że trust, przynajmniej do czasu, gdy przekazane do niego aktywa zostaną ostatecznie przypisane osobom trzecim, stanowi łatwy do wykorzystania mechanizm w celu uniknięcia środków ograniczających w postaci zamrożenia środków finansowych i zasobów gospodarczych przewidzianych w prawie Unii. Znajduje ona ponadto potwierdzenie w art. 3 pkt 6 lit. b) dyrektywy 2015/849 dotyczącym sytuacji, w której założyciel trustu, wraz z, między innymi,
powiernikiem lub beneficjentami trustu, zachowuje istotny związek z aktywami wniesionymi do trustu, na zarządzanie którymi może w ten czy inny sposób wpływać.
41      Ponadto sąd odsyłający uważa, że jeśli zdaniem Trybunału w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym pojęcie „przynależności” nie może odnosić się do sytuacji założyciela, to pozostaje jednak do zbadania, czy założyciel może zostać uznany za osobę „powiązaną” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 lub za sprawującą „kontrolę”, w rozumieniu tego przepisu, nad aktywami przekazanymi do trustu. W tym względzie sąd odsyłający zauważa, że można uznać, iż założyciel jest w stanie wywierać decydujący wpływ na aktywa przekazane do trustu, wynikający z uprawnienia do ustanowienia trustu i, w tym kontekście, wyznaczenia osób odpowiedzialnych za zarządzanie trustem i nadzór nad nim, określania ostatecznego planu trustu i ustalenia zasad dotyczących przeniesienia aktywów oraz możliwości odzyskania własności aktywów przekazanych do trustu.
42      Sąd odsyłający dodaje, że dla ustalenia, czy założyciel
„kontroluje” aktywa przekazane do trustu, nie ma znaczenia okoliczność, że na mocy aktu założycielskiego trustu w okresie jego obowiązywania, z przyczyn zwyczajnych lub nadzwyczajnych, osoby odpowiedzialne za zarządzanie trustem, w szczególności powiernik lub sprawujący nadzór, mogą się zmienić, ponieważ osoby, które mogłyby je zastąpić, będą działać zgodnie z zasadami ustanowionymi przez założyciela trustu w akcie założycielskim trustu.
43      W tych okolicznościach Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy art. 2 [ust.] 1 rozporządzenia [nr 269/2014] należy interpretować w ten sposób, że środek polegający na zamrożeniu może zostać przyjęty również w przypadku aktywów lub zasobów przekazanych do trustu przez założyciela wskazanego w załączniku I do tego rozporządzenia (osobę wskazaną lub wymienioną w wykazie), którego należy uznać za podmiot, do którego składnik aktywów lub zasoby należą?
2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej [na pytanie pierwsze]: czy art. 2 [ust.] 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środek polegający na zamrożeniu może zostać przyjęty również w przypadku aktywów lub zasobów przekazanych do trustu przez założyciela wskazanego w załączniku I do tego rozporządzenia (osobę wskazaną lub wymienioną w wykazie), którego należy uznać za podmiot powiązany z osobą, do której składnik aktywów lub zasoby należą?
3)      W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej [na pytanie drugie]: czy art. 2 [ust.] 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środek polegający na zamrożeniu może zostać przyjęty również w przypadku aktywów lub zasobów przekazanych do trustu przez założyciela wskazanego w załączniku I do tego rozporządzenia (osobę wskazaną lub wymienioną w wykazie), którego należy uznać za podmiot kontrolujący składnik aktywów lub zasoby?”.
44      W uwagach na piśmie rząd włoski podniósł, że zgodnie z art. 275 akapit pierwszy TFUE Trybunał nie jest właściwy do dokonywania wykładni rozporządzenia nr 269/2014, przyjętego na podstawie przepisów dotyczących polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii, w szczególności art. 215 TFUE i postanowień przewidzianych w rozdziale 2
tytułu V traktatu UE.
45      W odpowiedzi na pytanie Trybunału dotyczące podtrzymania zarzutu braku właściwości, w szczególności w świetle wyroku z dnia 10 września 2024 r., Neves 77 Solutions (C‑351/22, EU:C:2024:723, pkt 39, 40), rząd ten wyraźnie wycofał wspomniany zarzut podczas rozprawy przed Trybunałem.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Uwagi wstępne
46      Poprzez swoje pytania sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środek w postaci zamrożenia można przyjąć w odniesieniu do środków finansowych lub zasobów gospodarczych przekazanych do trustu przez założyciela umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014.
47      Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o zakres stosowania art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 w kontekście, w którym organy włoskie ogłosiły na podstawie tego przepisu zamrożenie udziałów i aktywów należących do czterech spółek włoskich kontrolowanych przez spółkę dominującą z siedzibą na Bermudach, przekazanych do nieodwołalnego trustu ustanowionego zgodnie z prawem Bermudów przez założyciela umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia.
48      W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Republika Włoska ratyfikowała konwencję haską.
49      Zgodnie z art. 2 tej konwencji trust oznacza stosunki prawne nawiązane przez osobę będącą założycielem trustu – w drodze czynności między żyjącymi lub na wypadek śmierci – jeżeli aktywa zostały oddane pod kontrolę powiernika w interesie beneficjenta lub w określonym celu.
50      Ponadto z art. 2 wspomnianej konwencji wynika, że cechą trustu jest to, że aktywa trustu stanowią odrębną masę i nie wchodzą w skład majątku powiernika, że aktywa trustu są zarejestrowane na nazwisko powiernika lub innej osoby w imieniu powiernika oraz że powiernik jest uprawniony i zobowiązany do administrowania, zarządzania lub rozporządzania aktywami zgodnie z postanowieniami trustu i zgodnie z przepisami szczególnymi wynikającymi z ustawy, a także do składania sprawozdań w związku z tym uprawnieniem i obowiązkiem. Wspomniany art. 2 stanowi również, że okoliczność, że założyciel zachowuje określone uprawnienia lub że powiernik ma pewne prawa jako beneficjent, niekoniecznie stoi na przeszkodzie istnieniu trustu.
51      Sąd odsyłający wskazuje w tym względzie, że trust będący przedmiotem postępowania głównego został utworzony zgodnie ze standardowym modelem, w którym tytuł prawny odnoszący się do aktywów przekazanych do trustu przez założyciela ustanawia się na nazwisko powiernika, przy czym powiernik ten administruje nimi i zarządza nimi zgodnie z aktem założycielskim trustu, który musi być zgodny z prawem regulującym trust, a także dokonuje ich ostatecznego przeniesienia na beneficjentów, którzy nabywają pełną własność tych aktywów w dniu przeniesienia.
52      W drugiej kolejności
– z postanowienia odsyłającego wynika, że założyciel przekazał do trustu spółkę dominującą, która w pełni kontroluje spółki A, B, C i D, w związku z czym również te ostatnie znajdują się pod kontrolą trustu. Założyciel nie ma żadnych uprawnień do zarządzania aktywami i stosunkami prawnymi przekazanymi do trustu, ponieważ uprawnienie to zostało powierzone powiernikowi, i nie ma prawa do przeniesienia aktywów na swoją korzyść na mocy aktu założycielskiego, ponieważ został on ostatecznie wyłączony z kręgu beneficjentów trustu. Założyciel nie jest użytkownikiem aktywów i stosunków prawnych przekazanych do trustu i nie wykonuje innych funkcji, takich jak funkcja sprawującego nadzór. Do czasu przeniesienia aktywów i stosunków prawnych na beneficjentów może on jednak odzyskać ich własność w przypadku przedwczesnego rozwiązania trustu lub odmowy przyjęcia przez beneficjentów przeniesienia tych aktywów i stosunków prawnych.
53      To właśnie z uwzględnieniem tych ustaleń faktycznych, których prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 marca 1978 r., Oehlschläger, 104/77, EU:C:1978:69, pkt 4; z dnia 19 czerwca 2025 r., Bulgarian posts, C‑785/23, EU:C:2025:462, pkt 40), należy udzielić odpowiedzi na pytania zadane przez sąd odsyłający.
54      W trzeciej kolejności
– z postanowienia odsyłającego wynika, że organy włoskie uznały, iż przekazane do trustu zasoby gospodarcze spółek A, B, C i D, jako spółek całkowicie kontrolowanych przez spółkę dominującą, można w rzeczywistości zasadniczo przypisać założycielowi, ponieważ zgodnie z posiadanymi przez nie informacjami założyciel był „rzeczywistym beneficjentem” tych spółek, co uzasadniało przyjęcie środków w postaci zamrożenia na podstawie art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014.
55      W tym względzie należy zauważyć, że o ile pojęcie „beneficjenta rzeczywistego” nie pojawia się w przepisach rozporządzenia nr 269/2014, o tyle znajduje się ono w szczególności w dyrektywie 2015/849.
56      Dyrektywa ta przewiduje w art. 3 pkt 6 lit. b), że do celów tej dyrektywy „beneficjent rzeczywisty” oznacza osobę fizyczną lub osoby fizyczne będące ostatecznymi właścicielami klienta lub sprawujące kontrolę nad tym klientem lub osobę fizyczną lub osoby fizyczne, w imieniu których przeprowadzana jest transakcja lub działalność, i obejmuje co najmniej, w przypadku trustów, założyciela lub założycieli, powiernika lub powierników, sprawującego nadzór lub sprawujących nadzór, beneficjentów lub – w przypadku gdy osoby fizyczne czerpiące korzyści z danego porozumienia prawnego lub podmiotu prawnego nie zostały jeszcze określone – kategorię osób, w których głównym interesie powstały lub działają dane porozumienie prawne lub podmiot prawny, a także każdą inną osobę fizyczną sprawującą ostateczną kontrolę nad trustem w drodze własności bezpośredniej lub pośredniej lub w inny sposób.
57      Taka definicja, która dopuszcza, że osoby zaangażowane w trust, inne niż powiernik, takie jak założyciel, beneficjenci lub sprawujący nadzór, mogą posiadać aktywa przekazane do trustu lub sprawować nad nimi kontrolę, jest wprawdzie sformułowana do celów stosowania dyrektywy 2015/849, lecz odzwierciedla uznanie przez prawodawcę Unii zasadniczej cechy trustu, a mianowicie rozdziału między własnością prawną a własnością rzeczywistą aktywów trustu.
58      Tymczasem taki rozdział wywołuje skutki, które należy uwzględnić nie tylko w dziedzinie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, lecz również w dziedzinie środków ograniczających przyjętych na podstawie rozporządzenia nr 269/2014.
59      Niemniej jednak należy zauważyć, że pytania pierwsze i trzecie dotyczą pojęć „przynależności” i „kontroli” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014, a zatem odnoszą się do powiązania między założycielem trustu a przekazanymi do niego aktywami i zasobami, podczas gdy pytanie drugie dotyczy pojęcia osoby „powiązanej” i odnosi się do relacji między założycielem a tą osobą. Należy zatem rozpatrzyć łącznie pytania pierwsze i trzecie, a następnie, w razie potrzeby, udzielić odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie pytań pierwszego i trzeciego
60      Poprzez pytania pierwsze i trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu przez jego założyciela, umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, należy uznać za „należące” do tego założyciela lub za podlegające jego „kontroli” w rozumieniu tego przepisu.
61      W tym względzie należy przypomnieć, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 przewiduje, iż zamraża się wszystkie środki finansowe i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą wymienionych w załączniku I osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów lub powiązanych z nimi osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I do tego rozporządzenia.
62      O ile pojęcia „zasobów gospodarczych”, „zamrożenia zasobów gospodarczych”, „zamrożenia środków finansowych” i „środków finansowych” są zdefiniowane, odpowiednio, w art. 1 lit. d)–g) rozporządzenia nr 269/2014, o tyle rozporządzenie to nie zawiera definicji pojęć użytych w jego art. 2 ust. 1, dotyczących powiązania między osobą wymienioną w załączniku I do tego rozporządzenia a środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi, które należy zamrozić, ani nie odsyła do prawa krajowego w celu określenia ich zakresu.
63      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno z wymogów jednolitego stosowania prawa Unii, jak i z zasady równości wynika, że danemu przepisowi prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich w celu określenia jego znaczenia i zakresu, należy zazwyczaj nadawać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, której należy dokonywać z uwzględnieniem nie tylko treści tego przepisu, ale także jego kontekstu i celów realizowanych przez uregulowania, których stanowi on część [wyroki z dnia 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, pkt 11; z dnia 11 września 2025 r., Banco Santander (Restrukturyzacja i uporządkowana likwidacja bankowa Banco Popular III), C‑687/23, EU:C:2025:687, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo].
64      Co się tyczy brzmienia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014, należy stwierdzić, że sformułowanie tego przepisu wykazuje rozbieżności w jego różnych wersjach językowych. Jak zauważa rzecznik generalny w pkt 67 opinii, niektóre wersje językowe tego przepisu, takie jak wersja niemiecka, angielska, francuska, włoska, łotewska i rumuńska („Eigentum, Besitz, gehalten oder kontrolliert werden”; „belonging to, owned, held or controlled”; „appartenenti a, posseduti, detenuti o controllati”; „īpašumā, valdījumā, turējumā vai pārziņā” oraz „aparțin, se află în proprietatea ori posesia sau sunt controlate”), odnoszą się do czterech rodzajów powiązań między osobą, podmiotem lub organem wymienionymi w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia a danymi aktywami oraz zasobami gospodarczymi, podczas gdy wersja hiszpańska wspomnianego przepisu przewiduje jedynie trzy rodzaje powiązań między nimi („propiedad, tenencia o control”).
65      Ponadto z porównania wersji językowych, które obejmują cztery rodzaje powiązań, wynika, że każde pojęcie użyte w jednej z tych wersji niekoniecznie odpowiada pojęciu równoważnemu w innej z tych wersji. I tak, o ile wersje w językach niemieckim, angielskim, francuskim, włoskim i łotewskim odnoszą się do pojęć „własności”, „posiadania”, „faktycznego władania” i „kontroli” („Eigentum, Besitz, gehalten oder kontrolliert werden”, „belonging to, owned, held or controlled”, „appartenenti a, posseduti, detenuti o controllati” i „īpašumā, valdījumā, turējumā vai pārziņā”), o tyle w rumuńskiej wersji językowej posłużono się słowami „aparțin, se află în Proprietatea ori posesia sau sunt controlate”, które wydają się wykluczać pojęcie „faktycznego władania”.
66      Konieczność jednolitej wykładni przepisów prawa Unii wyklucza, aby w razie wątpliwości treść przepisu była rozpatrywana w oderwaniu od kontekstu, a wręcz przeciwnie, wymaga, aby była ona interpretowana i stosowana w świetle wersji sporządzonych w innych językach urzędowych (wyroki: z dnia 5 grudnia 1967 r., van der Vecht, 19/67, EU:C:1967:49, s. 456; z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media, C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).
67      Natomiast również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału wszystkim wersjom językowym danego aktu Unii zasadniczo przypisuje się tę samą wartość (wyroki: z dnia 2 kwietnia 1998 r., EMU Tabac e.a, C‑296/95, EU:C:1998:152, pkt 36; a także z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media, C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).
68      W przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi on część (wyroki: z dnia 27 października 1977 r., Bouchereau, 30/77, EU:C:1977:172, pkt 14; z dnia 9 października 2025 r., On Air Media Professionals i Different Media, C‑416/24 i C‑417/24, EU:C:2025:765, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
69      Niemniej jednak z brzmienia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 w różnych wersjach językowych można wywieść, że przepis ten dotyczy różnorodnych stosunków prawnych między osobą lub podmiotem wymienionymi w załączniku I do tego rozporządzenia a rozpatrywanymi środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi, począwszy od najszerszego stosunku prawnego, jakim jest stosunek własności, po sytuacje, w których osoba lub podmiot mogą sprawować faktyczne władztwo nad tymi środkami finansowymi i zasobami, i to w sposób bezpośredni lub pośredni (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 69) lub czerpać z nich korzyści.
70      Przepis ten dotyczy zatem wszystkich sytuacji prawnych i faktycznych, w których dana osoba dysponuje uprawnieniem pozwalającym jej na wykorzystanie danych środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpanie z nich korzyści, rozporządzanie nimi lub wywieranie na nie wpływu.
71      Aby jednak zagwarantować skuteczność tego przepisu, pojęcie „przynależności” należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono nie tylko sytuacje, w których takie władztwo nad danymi środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi może zostać poświadczone prawnie, ale również sytuacje, w których dana osoba lub podmiot faktycznie posiada to władztwo, mimo że z prawnego punktu widzenia władztwo ta przysługuje innej osobie lub innemu podmiotowi.
72      Podobnie pojęcie „kontroli” obejmuje wszystkie sytuacje, w których osoba fizyczna lub prawna jest w stanie wpływać na decyzje innej osoby, i to nawet w braku jakiegokolwiek powiązania prawnego, własnościowego lub kapitałowego, pomiędzy tymi osobami (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 2019 r., HTTS/Rada, C‑123/18 P, EU:C:2019:694, pkt 71, 75).
73      Wynika z tego, że w sytuacji dotyczącej środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu przez założyciela wymienionego w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 okoliczność, że tytuł prawny do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych ustanowiono na nazwisko powiernika, nie stoi na przeszkodzie temu, by wspomniane środki finansowe i zasoby zostały uznane za należące do tego założyciela lub przez niego kontrolowane, jeżeli założyciel ten dysponuje uprawnieniem pozwalającym mu korzystać z tych środków i zasobów, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do tych środków i zasobów gospodarczych przekazanych do tego trustu przez wspomnianego założyciela.
74      Taka wykładnia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 znajduje potwierdzenie zarówno w kontekście, w jaki wpisuje się ten przepis, jak i w celach realizowanych przez to rozporządzenie.
75      Co się tyczy kontekstu, należy zauważyć, po pierwsze, że art. 1 lit. e) i f) rozporządzenia nr 269/2014 definiuje w sposób szeroki pojęcia, odpowiednio, „zamrożenia zasobów gospodarczych” i „zamrożenia środków finansowych” (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 45).
76      Artykuł 1
lit. f) rozporządzenia nr 269/2014 definiuje bowiem pojęcie „zamrożenia środków finansowych” jako „zapobieganie wszelkim ruchom tych środków finansowych, ich przekazywaniu, zmianom, wykorzystaniu, udostępnianiu lub dokonywaniu nimi transakcji w jakikolwiek sposób, który powodowałby jakąkolwiek zmianę ich wielkości, wartości, lokalizacji, własności, posiadania, charakteru, przeznaczenia lub dowolną inną zmianę, która umożliwiłaby korzystanie z nich, w tym zarządzanie portfelem”.
77      Z definicji tej wynika, że zamrożenie środków finansowych ma na celu ograniczenie do minimum wszelkich działań, które mogą zostać podjęte wobec zamrożonych środków finansowych, o czym świadczą duża liczba możliwych wskazanych sytuacji oraz użycie wyrażenia „wszelkich”. Jeśli chodzi o środki służące ograniczeniu tych działań, zostały one również zdefiniowane w sposób szeroki przez prawodawcę Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 43).
78      Powyższe rozważania odnoszą się również do pojęcia „zamrożenia zasobów gospodarczych”. Pojęcie to zostało zdefiniowane w art. 1 lit. e) rozporządzenia nr 269/2014 jako „uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez sprzedaż, wynajem lub zastaw” (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 listopada 2021 r., Bank Sepah, C‑340/20, EU:C:2021:903, pkt 44).
79      Taka definicja pojęć „zamrożenia zasobów gospodarczych” i „zamrożenia środków finansowych” byłaby pozbawiona skuteczności (effet utile), gdyby powiązania między z jednej strony osobami i podmiotami a z drugiej strony środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi objętymi zamrożeniem były interpretowane w sposób wykluczający sytuacje, które w rzeczywistości odpowiadają sytuacjom przynależności lub kontroli, ale których formalnie nie można uznać za takie.
80      Po drugie, art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014 stanowi, że nie udostępnia się wymienionym w załączniku I do tego rozporządzenia osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom ani powiązanym z nimi osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani też na ich rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych.
81      Trybunał miał już okazję stwierdzić, że ten zakaz udostępniania został sformułowany w sposób szczególnie szeroki, o czym świadczy użycie sformułowania „bezpośrednio lub pośrednio”, i orzec, że obejmuje on w konsekwencji każdą czynność, której dokonanie jest konieczne zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym w celu umożliwienia osobie wymienionej w załączniku I
rozporządzenia nr 269/2014 rzeczywistego uzyskania pełnego prawa do rozporządzania danymi środkami finansowymi lub zasobami gospodarczymi (zob. podobnie wyrok z dnia 17 stycznia 2019 r., SH, C‑168/17, EU:C:2019:36, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).
82      Po trzecie, zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 269/2014 zakazuje się świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków, o których mowa w art. 2 tego rozporządzenia.
83      Artykuł 9 rozporządzenia nr 269/2014 dotyczy działań, których celem lub skutkiem jest uchylenie się ich sprawcy od stosowania środków przewidzianych w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia i których nie można uznać za czynności udostępniania zakazane przez art. 2 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Afrasiabi i in., C‑72/11, EU:C:2011:874, pkt 60, 61).
84      Artykuł 2 ust. 2 i art. 9 rozporządzenia nr 269/2014 stanowią wraz z art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia spójny system przepisów przyczyniających się do realizacji celów określonych w tym rozporządzeniu.
85      W związku z tym art. 2 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia należy interpretować w taki sposób, aby nie podważać skuteczności art. 2 ust. 2 i art. 9 tego samego rozporządzenia.
86      W tym względzie, jak przypomniano w pkt 57 niniejszego wyroku, a także jak wskazał rzecznik generalny w pkt 39–45 i 73 opinii, utworzenie trustu pozwala na rozdzielenie własności prawnej i własności rzeczywistej aktywów powierzonych trustowi.
87      To rozdzielenie, a także inne cechy trustu, a mianowicie prywatny charakter tego mechanizmu oraz łatwość i elastyczność jego utworzenia i zmiany, mogące prowadzić do jego nieprzejrzystości i strukturalnej złożoności, pozwalają na jego wykorzystanie nie tylko w uzasadnionych celach, ale również w celu ukrycia powiązania, jakie założyciel utrzymuje ze środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi przekazanymi do trustu.
88      Wykładnia art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 w ten sposób, że dane środki finansowe i zasoby gospodarcze uznaje się za należące do założyciela trustu lub za kontrolowane przez niego, jeżeli założyciel ten nadal dysponuje uprawnieniem pozwalającym mu korzystać ze środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, pozwala uniknąć sytuacji, w której trust byłby wykorzystywany do obchodzenia środków określonych w tym przepisie, a zatem należy ją uznać za zgodną z art. 9 rozporządzenia nr 269/2014.
89      Co się tyczy celów tego rozporządzenia, należy przypomnieć, po pierwsze, że zostało ono przyjęte w następstwie pogwałcenia w 2014 r. przez Federację Rosyjską suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy i że od tego czasu było ono wielokrotnie zmieniane w odpowiedzi na agresję wojskową Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy w dniu 24 lutego 2022 r.
90      Po drugie, rozporządzenie wykonawcze 2022/336 dotyczące w szczególności umieszczenia założyciela trustu będącego przedmiotem postępowania głównego w wykazie, o którym mowa w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, zostało przyjęte ze względu na powagę sytuacji zaistniałej po tej agresji wojskowej. Jak przypomniano w motywie 11 rozporządzenia wykonawczego 2022/336, poprzez swoje bezprawne działania wojskowe Rosja rażąco narusza prawo międzynarodowe i zasady Karty Narodów Zjednoczonych oraz podważa bezpieczeństwo i stabilność w Europie i na świecie.
91      Znaczenie celów realizowanych przez rozporządzenie nr 269/2014, a mianowicie ochrony integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy, jak również zaprzestania naruszania przez Federację Rosyjską prawa międzynarodowego i zasad Karty Narodów Zjednoczonych, które wpisują się w szerszy kontekst utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, zgodnie z celami działań zewnętrznych Unii wymienionymi w art. 21 TUE, jest tego rodzaju, że uzasadnia negatywne konsekwencje, nawet znaczne, dla niektórych podmiotów (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 150), lecz wymaga również, aby rozporządzenie to było interpretowane w sposób gwarantujący skuteczność wprowadzonych przez nie środków ograniczających i zapobiegający
zneutralizowaniu skutków tych środków
lub obchodzeniu wspomnianych środków.
92      Z powyższego wynika, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu przez jego założyciela, umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, można uznać za należące do tego założyciela lub za kontrolowane przez niego, co uzasadnia w konsekwencji możliwość zastosowania w danym wypadku środka w postaci zamrożenia w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych.
93      W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje, że założyciel nie dysponuje uprawnieniami do zarządzania środkami finansowymi i zasobami gospodarczymi przekazanymi do trustu i nie jest ich użytkownikiem.
94      O ile w ramach postępowania opartego na art. 267 TFUE do Trybunału nie należy kwestionowanie takiej oceny sądu odsyłającego, o tyle w celu udzielenia temu sądowi użytecznej odpowiedzi należy jednak zauważyć, że w celu ustalenia, czy w sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym założyciel trustu zachował możliwość korzystania ze środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do tego trustu, czerpania z nich korzyści, rozporządzania nimi lub wywierania wpływu na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do nich, sąd odsyłający może powoływać się na prawo mające zastosowanie do trustu, lecz nie może się do tego ograniczać.
95      Z postanowienia odsyłającego wynika, że trust, którego dotyczy postępowanie główne, jest utworzony zgodnie z prawem Bermudów i podlega temu prawu. W tym względzie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 89–91 opinii, sąd ten może uwzględnić uprawnienia przyznane przez to prawo założycielowi, takie jak uprawnienie do odwołania trustu w całości lub w części, uprawnienie do wydawania powiernikowi wiążących poleceń dotyczących nabycia, posiadania, sprzedaży lub innych transakcji handlowych lub inwestycyjnych w odniesieniu do aktywów trustu bądź jakiejkolwiek inwestycji lub reinwestycji tych aktywów, a także do wykonywania wszelkich uprawnień lub praw wynikających z owych aktywów, możliwość wyznaczenia, powołania kolejnego, odwołania lub zastąpienia powiernika lub sprawującego nadzór nad trustem, uprawnienie do powołania kolejnego, usunięcia lub wykluczenia beneficjenta lub kategorii beneficjentów, jak również do tego, by sam założyciel zdecydował się być
współbeneficjentem trustu.
96      Takie uprawnienia mogłyby wskazywać, że założyciel ma wpływ na środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu lub na decyzje powiernika podejmowane w odniesieniu do tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, niezależnie od tego, czy takie uprawnienia zostały wyraźnie przewidziane w akcie założycielskim trustu lub w jego zmianach.
97      Ponieważ bowiem akt założycielski trustu oraz jego zmiany nie podlegają obowiązkowi publikacji, ustalenie na podstawie tego aktu prawdziwego charakteru stosunku prawnego objętego tym mechanizmem może okazać się trudne, ponieważ obowiązujące wersje tego aktu założycielskiego i zmian do niego mogą nie być udostępniane, a w każdym razie mogą ulec zmianie.
98      Założyciel może wywierać wpływ na środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazywane do trustu lub na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do nich, a także korzystać z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpać z nich korzyści lub rozporządzać nimi, nawet jeśli taki wpływ i taka możliwość nie zostały sformalizowane w aktach prawnych, co sąd odsyłający również musi wziąć pod uwagę.
99      W tym względzie sąd odsyłający powinien zwłaszcza wziąć pod uwagę stosunki między założycielem z jednej strony a innymi osobami zaangażowanymi w trust, takimi jak powiernik lub sprawujący nadzór, z drugiej strony oraz ustalić w szczególności, czy założyciel wyznaczył jako powiernika lub sprawującego nadzór zaufane osoby związane z nim zawodowo lub osobiście, które mogą kierować się jego instrukcjami lub sugestiami dotyczącymi zarządzania trustem i jego aktywami.
100    Ponadto, jak zauważył w istocie rzecznik generalny w pkt 116 opinii, przeznaczenie środków finansowych i zasobów gospodarczych przekazanych do trustu na działania, których jedynymi lub głównymi odbiorcami lub beneficjentami są założyciel lub osoby lub podmioty należące do niego, kontrolowane przez niego lub z nim powiązane, może wskazywać na wpływ założyciela na trust oraz na aktywa i zasoby przekazane do tego trustu, a także na zdolność założyciela do czerpania z nich korzyści lub rozporządzania nimi.
101    W tym względzie, gdyby sąd odsyłający stwierdził, że założyciel nie korzysta z aktywów i stosunków prawnych przekazanych do trustu, należałoby jeszcze zbadać, czy spółki przekazane do trustu nie dostarczają towarów lub usług podmiotom należącym wyłącznie lub w przeważającej części do założyciela lub przez niego kontrolowanym.
102    Wreszcie należy zauważyć, że korzystanie z niepotrzebnie złożonych struktur oraz trustów powiązanych z osobą wymienioną w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 może samo w sobie stanowić wskazówkę co do sprawowania przez taką osobę kontroli nad podmiotem niewymienionym w tym wykazie. Takie stwierdzenie znajduje ponadto odzwierciedlenie w najlepszych praktykach, w szczególności w ich pkt 63, 64 i 67.
103    Należy bowiem wyjaśnić, że sąd odsyłający może stwierdzić wpływ założyciela na środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu, jeżeli założyciel posiada, bezpośrednio lub pośrednio, większość kapitału lub praw głosu powiernika lub prawo do powoływania lub wykluczania większości członków administracyjnego kierowniczego lub nadzorczego organu powiernika lub też prawo do wywierania decydującego wpływu na powiernika, w szczególności na podstawie umowy zawartej między nimi, w tym za pośrednictwem spółek fasadowych.
104    W związku z tym wskazówką co do sprawowania kontroli przez osoby wymienione w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014 nad podmiotami niewymienionymi w tym wykazie może być okoliczność, że niektóre z tych podmiotów zostały utworzone lub zmieniły swoją formę działalności tuż przed przyjęciem systemu sankcji lub umieszczeniem danej osoby w wykazie lub nie prowadzą żadnej wiarygodnej działalności gospodarczej, okoliczność, że jeden lub więcej trustów jest wykorzystywany jako zarządca prawny aktywów podmiotu, który jest własnością wyznaczonej osoby lub który jest przez nią kontrolowany, a także okoliczność, że w zarządzaniu trustami biorą udział specjaliści z jurysdykcji, w której utworzono trusty.
105    Ponadto w sytuacjach, w których – podobnie jak w sytuacji rozpatrywanej w postępowaniu głównym – spółki są przekazywane trustowi, można stwierdzić, że założyciel trustu wywiera na nie wpływ w szczególności, gdy powiernik nie jest zarządcą tych spółek, a jedynie posiadaczem ich kapitału. W takim przypadku do sądu odsyłającego należy zbadanie uprawnień członków zarządu wspomnianych spółek oraz powiązań między tymi członkami zarządu a założycielem.
106    W świetle ogółu powyższych rozważań na pierwsze i trzecie pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 należy interpretować w ten sposób, że środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu przez jego założyciela, umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, należy uznać za „należące” do tego założyciela lub za podlegające jego „kontroli” w rozumieniu tego przepisu, jeśli wspomniany założyciel nadal dysponuje uprawnieniem pozwalającym mu korzystać z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie bądź na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do wspomnianych środków finansowych i zasobów gospodarczych.
W przedmiocie pytania drugiego
107    Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytania pierwsze i trzecie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.
W przedmiocie kosztów
108    Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających, zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2022/330 z dnia 25 lutego 2022 r.,
należy interpretować w ten sposób, że:
środki finansowe i zasoby gospodarcze przekazane do trustu przez jego założyciela, umieszczonego w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia nr 269/2014, w zmienionym brzmieniu, należy uznać za „należące” do tego założyciela lub za podlegające jego „kontroli” w rozumieniu tego przepisu, jeśli wspomniany założyciel nadal dysponuje uprawnieniem pozwalającym mu korzystać z tych środków finansowych i zasobów gospodarczych, czerpać z nich korzyści, rozporządzać nimi lub wywierać wpływ na nie bądź na decyzje podejmowane przez powiernika w odniesieniu do wspomnianych środków finansowych i zasobów gospodarczych.
Podpisy
*      Język postępowania: włoski.