Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τμήμα προδικαστικών υποθέσεων)
της 26ης Νοεμβρίου 2025 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Κοινό σύστημα ΦΠΑ – Άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/112/ΕΚ – Απαλλαγές άλλων δραστηριοτήτων – Διαπραγμάτευση πιστώσεων – Δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων – Χαρακτηρισμός »
Στην υπόθεση T‑657/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Tribunal Arbitral Tributário (Centro de Arbitragem Administrativa – CAAD) [διαιτητικό δικαστήριο φορολογικών διαφορών (κέντρο διαιτησίας επί διοικητικών υποθέσεων – CAAD), Πορτογαλία] με απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Δεκεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Versãofast, Unipessoal, Lda.
κατά
Autoridade Tributária e Aduaneira,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τμήμα προδικαστικών υποθέσεων),
συγκείμενο, κατά τις διασκέψεις, από τους Σ. Παπασάββα, πρόεδρο, T. Pynnä, J. Laitenberger (εισηγητή), M. Stancu και Ι. Δημητρακόπουλο, δικαστές,
γενική εισαγγελέας: M. Brkan
γραμματέας: V. Di Bucci
έχοντας υπόψη ότι στις 19 Δεκεμβρίου 2024 το Δικαστήριο διαβίβασε στο Γενικό Δικαστήριο την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 50β, τρίτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
έχοντας υπόψη ότι πρόκειται για τον τομέα προδικαστικής αρμοδιότητας στον οποίο αναφέρεται το άρθρο 50β, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι δεν εγείρεται ανεξάρτητο ζήτημα ερμηνείας κατά την έννοια του δευτέρου εδαφίου του ίδιου άρθρου,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
–        η Versãofast, Unipessoal, Lda., εκπροσωπούμενη από τον
S. Brigas Afonso, δικηγόρο,
–        η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την P. Barros da Costa, την C. Bento, την A. Rodrigues και τον R. Laires,
–        η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους M. Herold και L. Santiago de Albuquerque,
κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1        Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας (ΕΕ 2006, L 347, σ. 1) (στο εξής: οδηγία ΦΠΑ).
2        Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Versãofast, Unipessoal, Lda. και της Autoridade Tributária e Aduaneira (φορολογικής και τελωνειακής αρχής, Πορτογαλία) (στο εξής: φορολογική αρχή) σχετικά με τις δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων που ασκεί η εν λόγω εταιρεία, τις οποίες η φορολογική αρχή χαρακτήρισε ως πράξεις διαπραγμάτευσης πιστώσεων απαλλασσόμενες από τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ).
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
3        Το άρθρο 135,
παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ επαναλαμβάνει κατ’ ουσίαν το γράμμα του άρθρου 13, B, στοιχείο δʹ, σημείο 1, της έκτης οδηγίας 77/388/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1977, περί εναρμονίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών, των σχετικών με τους φόρους κύκλου εργασιών – Κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας: ομοιόμορφη φορολογική βάση (EE ειδ. έκδ. 09/001, σ. 49) (στο εξής: έκτη οδηγία).
4        Το άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη απαλλάσσουν τις ακόλουθες πράξεις:
[…]
β)      τη χορήγηση και τη διαπραγμάτευση πιστώσεων καθώς και τη διαχείριση πιστώσεων που ενεργείται από αυτόν που τις χορήγησε».
Το πορτογαλικό δίκαιο
5        Δυνάμει του άρθρου 9, σημείο 27, στοιχείο a, του Código do Imposto sobre o Valor Acrescentado (κώδικα φόρου προστιθέμενης αξίας), ο οποίος εγκρίθηκε με το decreto-lei n.o 394-B/84 (νομοθετικό διάταγμα 394-B/84), της 26ης Δεκεμβρίου 1984 (Diário da República I,
σειρά A,
αριθ. 297, της 26ης Δεκεμβρίου 1984), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ η χορήγηση και η διαπραγμάτευση πιστώσεων, υπό οποιαδήποτε μορφή, συμπεριλαμβανομένων των πράξεων προεξόφλησης και αναπροεξόφλησης, καθώς και η διαχείριση ή διεκπεραίωσή τους εκ μέρους του προσώπου που τις χορηγεί.
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
6        Η Versãofast είναι εταιρία περιορισμένης ευθύνης πορτογαλικού δικαίου, η οποία κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης ήταν καταχωρισμένη ως ασκούσα δραστηριότητες παροχής συμβουλών σε επιχειρηματικά και διοικητικά θέματα.
7        Η Versãofast έχει λάβει άδεια από την Banco de Portugal (εθνική κεντρική τράπεζα της Πορτογαλίας) να ασκεί δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων. Βάσει της προαναφερθείσας άδειας έχει το δικαίωμα να παρουσιάζει ή να προτείνει συμβάσεις πίστωσης στους καταναλωτές, να τους επικουρεί εκτελώντας προπαρασκευαστικές εργασίες ή άλλες προσυμβατικές διοικητικές εργασίες για συμβάσεις πίστωσης τις οποίες δεν έχει παρουσιάσει ή προτείνει η ίδια ή να συνάπτει συμβάσεις πίστωσης με καταναλωτές για λογαριασμό του πιστωτικού φορέα.
8        Στο πλαίσιο αυτό, η
Versãofast συνήψε συμβάσεις σύνδεσης με διάφορα πορτογαλικά πιστωτικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένης της Caixa Geral de Depósitos, S. A. (στο εξής: CGD). Οι προαναφερθείσες συμβάσεις αφορούν δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων, τις οποίες η Versãofast ασκεί για τα ως άνω ιδρύματα κατά τρόπο ανεξάρτητο. Οι εν λόγω δραστηριότητες συνίστανται, μεταξύ άλλων, στην αναζήτηση και προσέλκυση δυνητικών πελατών για στεγαστικά δάνεια, στην παροχή συνδρομής στους πελάτες αυτούς για τη συλλογή των εγγράφων που απαιτούνται για την υποβολή αίτησης για τη χορήγηση πίστωσης, στην παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τις ουσιώδεις πτυχές της χρηματοδότησης, όπως το περιθώριο (spread), το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο (ΣΕΠΕ) και τον συντελεστή οικονομικής προσιτότητας, στη διενέργεια αρχικής αξιολόγησης των εγγράφων που υποβάλλουν οι πελάτες για την εξέταση της αίτησής τους, στη διαβίβαση των εγγράφων αυτών στα πιστωτικά ιδρύματα, στην υποβολή των προσφορών των πιστωτικών ιδρυμάτων στους πελάτες και στην κοινοποίηση σε αυτούς της τελικής απόφασης του ιδρύματος του οποίου την προσφορά επέλεξαν. Η Versãofast δεν είναι, αντιθέτως, εξουσιοδοτημένη να συνάπτει στο όνομα και για λογαριασμό των πιστωτικών ιδρυμάτων συμβάσεις πίστωσης με τους καταναλωτές. Επίσης, δεν υπεισέρχεται στη διαμόρφωση των όρων των προσφερόμενων πιστώσεων, στην απόφαση των καταναλωτών σχετικά με το ποια προσφορά θα επιλέξουν και στην απόφαση των πιστωτικών ιδρυμάτων να χορηγήσουν την πίστωση.
9        Οι συμβάσεις σύνδεσης προβλέπουν ότι τα πιστωτικά ιδρύματα καταβάλλουν στη Versãofast προμήθεια, ως αντάλλαγμα για τις δραστηριότητές της, η οποία υπολογίζεται ως ποσοστό επί του ετήσιου ύψους των συμβάσεων στεγαστικής πίστωσης που συνήφθησαν
κατόπιν μεσιτείας
της και σταθμίζεται με βάση έναν συντελεστή ποιότητας προετοιμασίας των φακέλων.
10      Μολονότι οι δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων που ασκεί η Versãofast και οι όροι αμοιβής που τις διέπουν είναι πανομοιότυποι για όλα τα πιστωτικά ιδρύματα, εντούτοις, οι προμήθειες που εισπράττει η εν λόγω εταιρία δεν υπάγονταν στο ίδιο καθεστώς ΦΠΑ. Ενώ για το σύνολο των εν λόγω πιστωτικών ιδρυμάτων η Versãofast θεώρησε ότι τύγχανε της απαλλαγής του άρθρου 9, σημείο 27, στοιχείο a, του κώδικα φόρου προστιθέμενης αξίας, για τις πράξεις χορήγησης και διαπραγμάτευσης πιστώσεων κατέβαλλε, όσον αφορά τις προμήθειες που εισέπραττε από την CGD, ΦΠΑ με συντελεστή 23 %, ο οποίος προσετίθετο στο ποσό των προμηθειών αυτών.
11      Κατόπιν αιτήσεως της Versãofast σχετικά με την επιστροφή του ΦΠΑ για το πρώτο τρίμηνο του 2023, η φορολογική αρχή κίνησε διαδικασία φορολογικού ελέγχου, κατόπιν της οποίας κοινοποίησε στη Versãofast σχέδια διορθωτικών πράξεων για τον ΦΠΑ που είχε εκπέσει κατά τα έτη 2019 έως 2023. Έκρινε ότι οι δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων που ασκούσε για την CGD ήταν απαλλασσόμενες από τον ΦΠΑ και, ως εκ τούτου, ο ΦΠΑ επί των εισροών που συνδέονταν με τις δραστηριότητες αυτές δεν μπορούσε να εκπέσει. Κατόπιν αυτού, η φορολογική αρχή εξέδωσε σε βάρος της Versãofast πράξεις προσδιορισμού ΦΠΑ συνολικού ύψους 208 619,07
ευρώ.
12      Στις 5 Απριλίου 2024 η Versãofast άσκησε προσφυγή κατά των ως άνω πράξεων προσδιορισμού ΦΠΑ ενώπιον του Tribunal Arbitral Tributário (Centro de Arbitragem Administrativa) – CAAD) [διαιτητικό δικαστήριο φορολογικών διαφορών (κέντρο διαιτησίας επί διοικητικών υποθέσεων) – CAAD), Πορτογαλία], το οποίο
οποία είναι το αιτούν δικαστήριο.
13      Προς στήριξη της προσφυγής της, η Versãofast υποστηρίζει ότι οι δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων που ασκεί για την CGD δεν εμπίπτουν στην απαλλαγή από τον ΦΠΑ που ισχύει για τη διαπραγμάτευση πιστώσεων, δεδομένου ότι δεν συμμετέχει στη διαδικασία έγκρισης των πιστώσεων. Κατά τη Versãofast, οι δραστηριότητες που ασκεί περιορίζονται στην παρουσίαση και επεξήγηση στους δυνητικούς πελάτες των φυλλαδίων που εκδίδει η CGD και των όρων των στεγαστικών δανείων που αυτή προτείνει, χωρίς να μπορεί να υποδείξει την επιλογή
συγκεκριμένου στεγαστικού δανείου αντί κάποιου άλλου. Συναφώς, παρέχει απλώς
αμερόληπτες και αντικειμενικές πληροφορίες στους ενδιαφερόμενους πελάτες. Εξάλλου, δεν αναλύει τις πληροφορίες που συλλέγει από τους πελάτες και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να συνάπτει συμβάσεις πίστωσης για λογαριασμό της CGD. Τέλος, οι προμήθειες που εισπράττει αφορούν μόνον την
προσέλκυση πελατών και όχι τη διαπραγμάτευση πιστώσεων.
14      Η φορολογική αρχή υποστηρίζει ότι, στο πλαίσιο της άσκησης των δραστηριοτήτων της ως μεσίτη πιστώσεων, η Versãofast παρέχει υπηρεσίες ομοειδούς φύσεως σε περισσότερα πιστωτικά ιδρύματα, αλλά επιφυλάσσει διαφορετική μεταχείριση στις υπηρεσίες που παρέχει στην CGD, για τις οποίες καταβάλλει ΦΠΑ, σε σχέση με εκείνες που παρέχει στα λοιπά ιδρύματα, για τις οποίες εφαρμόζει το καθεστώς απαλλαγής από τον ΦΠΑ. Κατά τη φορολογική αρχή, η παρουσίαση των συμβάσεων πίστωσης και η παροχή συνδρομής στους καταναλωτές,
όπως προβλέπονται συμβατικά, είναι άρρηκτα συνδεδεμένες από την άποψη του επιδιωκόμενου σκοπού, ήτοι της σύναψης συμβάσεων πίστωσης.
15      Κατά το Tribunal Arbitral Tributário (Centro de Arbitragem Administrativa) – CAAD) [διαιτητικό δικαστήριο φορολογικών διαφορών (κέντρο διαιτησίας επί διοικητικών υποθέσεων) – CAAD)], εγείρονται αμφιβολίες ως προς το αν οι δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων, όπως αυτές που ασκεί η Versãofast, εμπίπτουν στη «διαπραγμάτευση πιστώσεων», κατά την έννοια του άρθρου 135,
παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ, η οποία αποτελεί αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης που εφαρμόζεται στην εσωτερική έννομη τάξη. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, μολονότι η «ενεργητική»
προσέλκυση πελατών της Versãofast είναι η δραστηριότητα εκείνη που φέρνει τα μέρη σε επαφή και προωθεί
τη σύναψη συμβάσεων πίστωσης, εντούτοις, δεν διαπραγματεύεται τους όρους των συμβάσεων αυτών και δεν ενεργεί ούτε για λογαριασμό των προσώπων που λαμβάνουν τις πιστώσεις ούτε για λογαριασμό της CGD.
16      Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunal Arbitral Tributário (Centro de Arbitragem Administrativa) – CAAD) [διαιτητικό δικαστήριο φορολογικών διαφορών (κέντρο διαιτησίας επί διοικητικών υποθέσεων – CAAD)] αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να θέσει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1)      Πρέπει να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ έχει εφαρμογή, όσον αφορά τη φράση “διαπραγμάτευση πιστώσεων”, στην παροχή υπηρεσιών προσέλκυσης πελατών [στεγαστικών] δανείων για λογαριασμό πιστωτικού ιδρύματος από υποκείμενο στον φόρο ο οποίος είναι συνδεδεμένος μεσίτης πιστώσεων και ο οποίος έχει συσταθεί και δραστηριοποιείται σύμφωνα με το νομικό καθεστώς που διέπει την πρόσβαση και την άσκηση της δραστηριότητας του μεσίτη πιστώσεων, όταν οι υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνουν σωρευτικά:
α)      την ενεργητική αναζήτηση δυνητικών πελατών [στεγαστικών] δανείων μέσω δικτύου μεσιτείας ακινήτων (REMAX)·
β)      τη διάθεση στους δυνητικούς πελάτες των φυλλαδίων τα οποία παρέχει η τράπεζα και τα οποία περιέχουν χρηματοοικονομικές πληροφορίες σχετικά με τα προϊόντα στεγαστικών δανείων·
γ)      την παροχή συνδρομής στους εν λόγω δυνητικούς πελάτες για τον εντοπισμό των εγγράφων τα οποία απαιτούνται για την υποβολή αίτησης με αντικείμενο την υποβολή πρότασης χορήγησης πίστωσης, καθώς και για τη συλλογή και εξέταση των εν λόγω εγγράφων·
δ)      τη διαβίβαση της αίτησης υποβολής πρότασης στην τράπεζα·
ε)      τη λήψη των απαντήσεων της τράπεζας·
στ)      την κατάρτιση συγκριτικών πινάκων των όρων που προτείνουν οι διάφορες τράπεζες, καθώς και συναντήσεις με τους δυνητικούς πελάτες με σκοπό την ανάλυση και την παροχή διευκρινίσεων σχετικά με τους όρους αυτούς και με βασικές πτυχές της χρηματοδότησης (όπως για παράδειγμα, τα περιθώρια, το ΣΕΠΕ, τον
συντελεστή
[οικονομικής προσιτότητας])·
ζ)      την κοινοποίηση της απόφασης της τράπεζας στους δυνητικούς πελάτες, και
η)      μοντέλο αμοιβής βάσει
του “επιτευχθέντος αποτελέσματος” και στο πλαίσιο του οποίου το αντάλλαγμα δεν οφείλεται παρά μόνον όταν συνάπτονται πράγματι οι συμβάσεις πίστωσης, ανάλογα με τον όγκο της πίστωσης για τη χορήγηση της οποίας έχει συναφθεί σύμβαση
/
η οποία χορηγήθηκε στο πλαίσιο της μεσιτείας;
2)      Εξακολουθεί να ισχύει ο χαρακτηρισμός “διαπραγμάτευση πιστώσεων” ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία ο μεσίτης δεν έχει την εξουσία να ενεργεί στο όνομα της τράπεζας ούτε ασκεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο επιρροή στον καθορισμό των όρων που περιλαμβάνονται στα φυλλάδια και στις προτάσεις χορήγησης πίστωσης, ο δε δυνητικός αποκτών την πίστωση είναι ελεύθερος να συνάψει σύμβαση χρηματοδότησης, καθώς και να επιλέξει την οντότητα με την οποία θα καταρτίσει τη σύμβαση;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
17      Με τα δύο προδικαστικά ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξεταστούν από κοινού, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι η απαλλαγή που προβλέπει για τις πράξεις διαπραγμάτευσης πιστώσεων εφαρμόζεται στις δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων ο οποίος αναζητεί και προσελκύει πελάτες με σκοπό να τους προτείνει συμβάσεις στεγαστικών δανείων και τους επικουρεί εκτελώντας εργασίες πριν από τη σύναψη των συμβάσεων, ενώ αναλαμβάνει την επικοινωνία με τα πιστωτικά ιδρύματα και αμείβεται από αυτά αναλόγως του ποσού των συμβάσεων πίστωσης που συνάπτονται χάρη στη μεσιτεία του, τούτο δε παρά το γεγονός ότι ούτε έχει την εξουσία να ενεργεί στο όνομα των πιστωτικών ιδρυμάτων ούτε ασκεί επιρροή στο περιεχόμενο των προσφορών πίστωσης, οι δε πελάτες μπορούν να αποφασίσουν ελεύθερα αν θα συνάψουν σύμβαση πίστωσης και να επιλέξουν το πιστωτικό ίδρυμα με το οποίο θα τη συνάψουν.
18      Κατ’ αρχάς, επισημαίνεται ότι, στο μέτρο που η οδηγία ΦΠΑ καταργεί και αντικαθιστά την έκτη οδηγία, η ερμηνεία που έχει δοθεί από το Δικαστήριο όσον αφορά τις διατάξεις της έκτης οδηγίας ισχύει και για τις διατάξεις της οδηγίας ΦΠΑ, οσάκις οι διατάξεις των δύο αυτών νομοθετημάτων της Ένωσης μπορούν να χαρακτηριστούν ως ισοδύναμες (απόφαση της17ης Ιουνίου 2021, K και DBKAG, C‑58/20 και C‑59/20, EU:C:2021:491, σκέψη 27).
19      Κατά συνέπεια, η ερμηνεία που έδωσε το Δικαστήριο όσον αφορά το άρθρο 13, Β, στοιχείο δʹ, σημείο 1, της έκτης οδηγίας ισχύει και για το άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ, δεδομένου ότι, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 3 ανωτέρω, οι διατάξεις αυτές έχουν κατ’ ουσίαν ταυτόσημη διατύπωση και μπορούν, ως εκ τούτου, να χαρακτηρισθούν ως ισοδύναμες (βλ., κατ’
αναλογίαν, απόφαση της 17ης Ιουνίου 2021, K και DBKAG, C‑58/20 και C‑59/20, EU:C:2021:491, σκέψη 28).
20      Το άρθρο 135,
παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη απαλλάσσουν από τον ΦΠΑ τη διαπραγμάτευση πιστώσεων.
21      Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, οι απαλλαγές του άρθρου 135, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ αποτελούν αυτοτελείς έννοιες του δικαίου της Ένωσης, οι οποίες αποσκοπούν στην αποτροπή των αποκλίσεων κατά την εφαρμογή του συστήματος του ΦΠΑ από το ένα κράτος μέλος στο άλλο (βλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Generali Seguros, C‑42/22, EU:C:2023:183, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22      Εξάλλου, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι οι όροι που χρησιμοποιούνται προς καθορισμό των απαλλαγών του άρθρου 135, παράγραφος 1, της οδηγίας ΦΠΑ πρέπει να ερμηνεύονται στενά, δεδομένου ότι οι απαλλαγές αυτές αποτελούν παρεκκλίσεις από τη γενική αρχή ότι ο ΦΠΑ επιβάλλεται σε κάθε παροχή υπηρεσιών που πραγματοποιείται εξ επαχθούς αιτίας από υποκείμενο στον φόρο [βλ. απόφαση της 2ας Ιουλίου 2020, Blackrock Investment Management (UK), C‑231/19, EU:C:2020:513, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
23      Όσον αφορά τον όρο «διαπραγμάτευση», το Δικαστήριο έχει κρίνει, στο πλαίσιο του άρθρου 13, B, στοιχείο δʹ, σημείο 5,
της έκτης οδηγίας, το οποίο επαναλαμβάνεται κατ’ ουσίαν στο άρθρο 135,
παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας ΦΠΑ, ότι ο όρος αυτός αφορά δραστηριότητα που παρέχεται από ενδιάμεσο πρόσωπο το οποίο δεν επέχει θέση συμβαλλομένου σε σύμβαση και η δραστηριότητα του οποίου διαφέρει από τις συνήθεις συμβατικές παροχές των συμβαλλομένων στο πλαίσιο τέτοιου είδους συμβάσεων. Πράγματι, η δραστηριότητα της διαπραγματεύσεως είναι μια υπηρεσία που παρέχεται σε έναν συμβαλλόμενο και αμείβεται από αυτόν ως διακεκριμένη μεσολαβητική δραστηριότητα. Η δραστηριότητα αυτή είναι δυνατόν να συνίσταται, μεταξύ άλλων, στην υπόδειξη ευκαιρίας για τη σύναψη μιας τέτοιας συμβάσεως, στην προσέγγιση του ετέρου συμβαλλομένου και στη διαπραγμάτευση επ’ ονόματι και για λογαριασμό του πελάτη των λεπτομερειών των αμοιβαίων παροχών. Επομένως, ο σκοπός της δραστηριότητας αυτής είναι η διενέργεια των αναγκαίων προκειμένου δύο μέρη να συνάψουν μια σύμβαση χωρίς ο διαπραγματευτής να έχει ίδιον συμφέρον ως προς το περιεχόμενο της συμβάσεως αυτής (πρβλ. αποφάσεις της 13ης Δεκεμβρίου 2001, CSC Financial Services, C‑235/00, EU:C:2001:696, σκέψη 39, και της 5ης Ιουλίου 2012, DTZ Zadelhoff, C‑259/11, EU:C:2012:423, σκέψη 27).
24      Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι οι δραστηριότητες μεσιτείας οι οποίες συνίστανται στην αναζήτηση, έναντι αμοιβής, αγοραστών για ακίνητα τα οποία στη συνέχεια πωλήθηκαν και μεταβιβάστηκαν διά της
μεταβίβασης μετοχών, χωρίς ο μεσίτης να έχει ίδιο συμφέρον ως προς το περιεχόμενο των συμβάσεων αυτών, είναι δραστηριότητες που αντιστοιχούν στον όρο «διαπραγμάτευση» μετοχών και μεριδίων εταιριών ή ενώσεων, κατά την έννοια του άρθρου 135,
παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας ΦΠΑ (διάταξη της 21ης Νοεμβρίου 2017, Kerr, C‑615/16, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2017:906, σκέψη 43).
25      Αντιθέτως, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι η εκτέλεση μιας απλής υλικής, τεχνικής ή διοικητικής πράξεως που δεν συνεπάγεται μεταβολή της νομικής και οικονομικής κατάστασης μεταξύ των συμβαλλομένων δεν καλύπτεται από την απαλλαγή που προβλέπει το άρθρο 135,
παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, της οδηγίας ΦΠΑ (απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2001, CSC Financial Services, C‑235/00, EU:C:2001:696, σκέψη 28).
26      Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι όροι «διαπραγμάτευση που αφορά τίτλους» δεν περιλαμβάνουν τις υπηρεσίες που περιορίζονται στην παροχή πληροφοριών σχετικά με το χρηματοοικονομικό προϊόν και στη λήψη και στην επεξεργασία των τυχόν αιτήσεων εγγραφής στους αντίστοιχους τίτλους όχι όμως και στην έκδοσή τους (πρβλ. απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2001, CSC Financial Services, C‑235/00, EU:C:2001:696, σκέψη 41).
27      Όσον αφορά ειδικότερα την έννοια «διαπραγμάτευση πιστώσεων» το Δικαστήριο έκρινε ότι η εφαρμογή της απαλλαγής που προβλέπει το άρθρο 13, Β, στοιχείο δʹ, σημείο 1, της έκτης οδηγίας, το οποίο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ, δεν μπορεί να εξαρτάται από την ύπαρξη συμβατικής σχέσεως μεταξύ του παρέχοντος την υπηρεσία διαπραγματεύσεως και ενός από τους συμβαλλομένους στην πιστωτική σύμβαση, αλλά πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με την ίδια τη φύση της παρεχόμενης υπηρεσίας και του σκοπού της (απόφαση της 21ης Ιουνίου 2007, Ludwig, C‑453/05, EU:C:2007:369, σκέψη 33).
28      Εξάλλου, το Δικαστήριο έκρινε ότι το γεγονός ότι οι ρήτρες της πιστωτικής συμβάσεως είχαν προηγουμένως καθοριστεί από τον έναν των συμβαλλομένων στη σύμβαση δεν μπορεί να εμποδίσει, αυτό καθεαυτό, την παροχή υπηρεσίας διαπραγματεύσεως,
καθόσον η δραστηριότητα της διαπραγματεύσεως είναι δυνατόν να περιορίζεται στην υπόδειξη σε έναν από τους συμβαλλομένους των ευκαιριών για τη σύναψη μιας τέτοιας συμβάσεως (απόφαση της 21ης Ιουνίου 2007, Ludwig, C‑453/05, EU:C:2007:369, σκέψη 39).
29      Εν προκειμένω, μολονότι ορισμένες υπηρεσίες ανάλογες εκείνων που παρέχει η Versãofast, όπως η διάθεση στους πελάτες φυλλαδίων που παρέχουν τα πιστωτικά ιδρύματα ή η παραλαβή των απαντήσεων των ιδρυμάτων αυτών στις αιτήσεις χορήγησης πίστωσης, έχουν τον χαρακτήρα απλών υλικών, τεχνικών ή διοικητικών παροχών όταν εξετάζονται μεμονωμένα, εντούτοις, οι υπηρεσίες αυτές, αξιολογούμενες στο σύνολό τους, αποσκοπούν κατ’ αρχήν στη δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε
το πιστωτικό ίδρυμα, εν προκειμένω η CGD, να συνάπτει συμβάσεις πίστωσης με δυνητικούς πελάτες, όπερ απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει. Ο σκοπός αυτός μπορεί επίσης να προκύπτει από τον τρόπο αμοιβής των εν λόγω υπηρεσιών, όταν αυτός στηρίζεται, όπως στην υπόθεση της κύριας δίκης, στην πραγματική σύναψη συμβάσεων πίστωσης και όταν ο μεσίτης πιστώσεων αμείβεται από τα πιστωτικά ιδρύματα αναλόγως του ύψους των δανείων που συνάπτονται χάρη στη μεσιτεία του και της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών, ιδίως δε της ποιότητας της προετοιμασίας των φακέλων.
30      Στο μέτρο που, όπως προκύπτει από τη νομολογία που μνημονεύεται στη σκέψη 28 ανωτέρω, ο εκ των προτέρων καθορισμός ορισμένων όρων της σύμβασης πίστωσης από το ένα συμβαλλόμενο μέρος δεν αποκλείει από μόνος του την παροχή υπηρεσίας διαπραγμάτευσης πιστώσεων, το γεγονός ότι ο μεσίτης πιστώσεων δεν επηρεάζει το περιεχόμενο της προσφοράς πίστωσης είναι κατ’ ανάγκην αδιάφορο για τον χαρακτηρισμό των δραστηριοτήτων του ως υπηρεσιών διαπραγμάτευσης οι οποίες εμπίπτουν στην απαλλαγή του άρθρου 135,
παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ.
31      Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά το γεγονός ότι ο μεσίτης πιστώσεων δεν έχει την εξουσία να ενεργεί εξ ονόματος και για λογαριασμό του πιστωτικού ιδρύματος. Όπως προκύπτει από τη νομολογία που μνημονεύεται στη σκέψη 27 ανωτέρω, η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 135,
παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ δεν μπορεί να εξαρτάται από την ύπαρξη συμβατικής σχέσης μεταξύ του παρόχου της υπηρεσίας διαπραγμάτευσης και ενός συμβαλλομένου στη σύμβαση πίστωσης, αλλά πρέπει να εκτιμάται με βάση τη φύση και τον σκοπό της παρεχόμενης υπηρεσίας. Πλην όμως, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 29 ανωτέρω και υπό την επιφύλαξη σχετικής εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, οι δραστηριότητες του μεσίτη πιστώσεων, όπως αυτές που ασκεί η Versãofast, αποσκοπούν συνολικά
στη δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε το πιστωτικό ίδρυμα να συνάπτει συμβάσεις πιστώσεως με δυνητικούς πελάτες και μπορούν, για τον λόγο αυτόν και μόνο, να χαρακτηριστούν ως δραστηριότητα «διαπραγμάτευσης πιστώσεων» κατά την έννοια της εν λόγω διάταξης.
32      Συναφώς, πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, μολονότι διάφορες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ, όπως οι αποδόσεις στην πορτογαλική, τη γαλλική ή την αγγλική γλώσσα, χρησιμοποιούν αντιστοίχως τους όρους «negociação», «négociation» και «negotiation», άλλες γλωσσικές αποδόσεις, όπως για παράδειγμα οι αποδόσεις στη γερμανική, φινλανδική, σουηδική, δανική και ολλανδική γλώσσα, χρησιμοποιούν αντιστοίχως τους όρους «Vermittlung», «välitys», «förmedling», «formidling» και «bemiddeling». Οι όροι αυτοί παραπέμπουν, στην καθομιλουμένη, σε δραστηριότητα διαμεσολάβησης, με αντικείμενο την παροχή της δυνατότητας σε δύο μέρη να καταρτίσουν μεταξύ τους σύμβαση, χωρίς ο μεσίτης να έχει κατ’ ανάγκην λάβει εντολή από ένα εκ των συμβαλλομένων μερών να καθορίσει τις σχετικές συμβατικές ρήτρες ή να ενεργήσει εξ ονόματος και για λογαριασμό του εν λόγω συμβαλλομένου, για παράδειγμα ενόψει της σύναψης της εν λόγω συμβάσεως. Επομένως, συνάδουν με την ερμηνεία της έννοιας της «διαπραγμάτευσης», όπως αυτή προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου που παρατίθεται στη σκέψη 23 ανωτέρω.
33      Ο χαρακτηρισμός υπηρεσιών όπως αυτές που παρέχει η Versãofast ως υπηρεσιών
που εμπίπτουν στη δραστηριότητα της «διαπραγμάτευσης πιστώσεων» κατά την έννοια του άρθρου 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ δεν μπορεί να τεθεί εν αμφιβόλω ούτε από το γεγονός ότι οι πελάτες μπορούν ελεύθερα να αποφασίσουν αν θα συνάψουν σύμβαση πίστωσης και να επιλέξουν το πιστωτικό ίδρυμα με το οποίο θα τη συνάψουν. Πράγματι, όπως προκύπτει από τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 23 ανωτέρω, η διαπραγμάτευση πιστώσεων μπορεί να συνίσταται απλώς στο να παρέχει στα δύο μέρη τη δυνατότητα να συνάψουν, με δική τους μέριμνα, σύμβαση πίστωσης. Η δραστηριότητα που απαλλάσσεται δυνάμει της εν λόγω διάταξης δεν συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, περιορισμό της συμβατικής ελευθερίας των δυνητικών συμβαλλομένων σε σύμβαση πίστωσης.
34      Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 135,
παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας ΦΠΑ έχει την έννοια ότι η απαλλαγή που προβλέπει για τις πράξεις διαπραγμάτευσης πιστώσεων εφαρμόζεται στις δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων ο οποίος αναζητεί και προσελκύει πελάτες με σκοπό να τους προτείνει συμβάσεις στεγαστικών δανείων και τους επικουρεί εκτελώντας εργασίες πριν από τη σύναψη των συμβάσεων, ενώ αναλαμβάνει την επικοινωνία με τα πιστωτικά ιδρύματα και αμείβεται από αυτά αναλόγως του ποσού των συμβάσεων πίστωσης που συνάπτονται χάρη στη μεσιτεία του, τούτο δε παρά το γεγονός ότι ούτε έχει την εξουσία να ενεργεί στο όνομα των πιστωτικών ιδρυμάτων ούτε ασκεί επιρροή στο περιεχόμενο των προσφορών πίστωσης, οι δε πελάτες μπορούν να αποφασίσουν ελεύθερα αν θα συνάψουν σύμβαση πίστωσης και να επιλέξουν το πιστωτικό ίδρυμα με το οποίο θα τη συνάψουν.
Επί των δικαστικών εξόδων
35      Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Γενικό Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τμήμα προδικαστικών υποθέσεων)
αποφαίνεται:
Το άρθρο 135, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/112/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Νοεμβρίου 2006, σχετικά με το κοινό σύστημα φόρου προστιθέμενης αξίας,
έχει την έννοια ότι:
η απαλλαγή που προβλέπει για τις πράξεις διαπραγμάτευσης πιστώσεων εφαρμόζεται στις δραστηριότητες μεσίτη πιστώσεων ο οποίος αναζητεί και προσελκύει πελάτες με σκοπό να τους προτείνει συμβάσεις στεγαστικών δανείων και τους επικουρεί εκτελώντας εργασίες πριν από τη σύναψη των συμβάσεων, ενώ αναλαμβάνει την επικοινωνία με τα πιστωτικά ιδρύματα και αμείβεται από αυτά αναλόγως του ποσού των συμβάσεων πίστωσης που συνάπτονται χάρη στη μεσιτεία του, τούτο δε παρά το γεγονός ότι ούτε έχει την εξουσία να ενεργεί στο όνομα των πιστωτικών ιδρυμάτων ούτε ασκεί επιρροή στο περιεχόμενο των προσφορών πίστωσης, οι δε πελάτες μπορούν να αποφασίσουν ελεύθερα αν θα συνάψουν σύμβαση πίστωσης και να επιλέξουν το πιστωτικό ίδρυμα με το οποίο θα τη συνάψουν.
Παπασάββας
Pynnä
Laitenberger
Stancu
Δημητρακόπουλος
Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 26 Νοεμβρίου 2025.
(υπογραφές)
*      Γλώσσα διαδικασίας: η πορτογαλική.