62021CJ0449_RES
(Kawża C‑449/21)
Towercast SASU
vs
Autorité de la concurrenceuMinistre chargé de l’économie
(talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza))
Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja (It-Tieni Awla) tas‑16 ta’ Marzu 2023
“Rinviju għal deċiżjoni preliminari – Kompetizzjoni – Kontroll ta’ konċentrazzjonijiet bejn impriżi – Regolament (KE) Nru 139/2004 – Artikolu 21(1) – Applikazzjoni esklużiva ta’ dan ir-regolament għall-operazzjonijiet li jaqgħu taħt il-kunċett ta’ ‘konċentrazzjoni’ – Portata – Operazzjoni ta’ konċentrazzjoni nieqsa minn dimensjoni Komunitarja li tkun tinsab taħt il-limiti ta’ kontroll ex ante obbligatorju previsti mid-dritt nazzjonali u li ma tkunx tat lok għal riferiment lill-Kummissjoni Ewropea – Kontroll mill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni ta’ dan l-Istat Membru ta’ tali operazzjoni fid-dawl tal-Artikolu 102 TFUE – Ammissibbiltà”
Kompetizzjoni – Regoli tal-Unjoni – Applikazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni – Eżami ta’ operazzjoni ta’ konċentrazzjoni li ma għandhiex dimensjoni Ewropea u li ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-kontroll tal-konċentrazzjonijiet tal-Istat Membru kkonċernat – Kontroll ex post fid-dawl tal-Artikolu 102 TFUE – Ammissibbiltà
(Artikolu 102 TFUE; Regolament tal-Kunsill Nru 139/2004, Artikolu 21(1))
(ara l-punti 39, 41, 53 u d-dispożittiv)
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Projbizzjoni – Effett dirett – Konsegwenzi – Possibbiltà ta’ applikazzjoni mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni, permezz tar-regoli proċedurali tagħhom, tal-Artikolu 102 TFUE għal operazzjoni ta’ konċentrazzjoni nieqsa minn dimensjoni Ewropea
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punti 44 sa 47, 50, 51)
Pożizzjoni dominanti – Abbuż – Kunċett – Operazzjoni ta’ konċentrazzjoni nieqsa minn dimensjoni Ewropea – Inklużjoni – Kundizzjonijiet
(Artikolu 102 TFUE)
(ara l-punt 52)
Sunt
Miftuħ għall-kompetizzjoni mit-tnedija tiegħu fl-2005, is-settur Franċiż tax-xandir tat-televiżjoni diġitali terrestri (TDT) raha, minn dak iż-żmien ’l hawn, proċess kontinwu ta’ konċentrazzjoni, ta’ natura li, mill-2014, ma baqax ħlief ix-xandara Itas, Towercast u Télédiffusion de France (TDF) (
1
). Barra minn hekk, din tal-aħħar kellha l-biċċa l-kbira tal-ishma mis-suq, kemm mis-suq upstream, kif ukoll mis-suq downstream tax-xandir tan-network terrestri tat-TDT, mifhuma bħala swieq b’dimensjoni nazzjonali.
F’Ottubru 2016, TDF ħabbret li ħadet il-kontroll tal-kompetitur tagħha, Itas. L-operazzjoni li permezz tagħha ġiet akkwistata Itas, li tinsab taħt il-limiti ddefiniti fl-Artikolu 1 tar-regolament dwar il-konċentrazzjonijiet (
2
) u mill-Kodiċi tal-Kummerċ Franċiż, la kienet is-suġġett ta’ notifika u lanqas ta’ eżami ta’ kontroll minn qabel tal-konċentrazzjonijiet mill-Kummissjoni Ewropea jew mill-Autorité de la concurrence (l-Awtorità tal-Kompetizzjoni, Franza). Din l-operazzjoni lanqas ma tat lok għal proċedura ta’ riferiment lill-Kummissjoni skont l-Artikolu 22 tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni ġiet adita minn Towercast b’ilment li jgħid li l-fatt li TDF ħadet kontroll ta’ Itas kien jikkostitwixxi abbuż minn pożizzjoni dominanti, billi TDF fixklet il-kompetizzjoni fis-swieq upstream u downstream tax-xandir tat-TDT billi saħħet b’mod sinjifikattiv il-pożizzjoni dominanti tagħha f’dawn is-swieq.
Permezz ta’ deċiżjoni tas‑16 ta’ Jannar 2020, l-Awtorità tal-Kompetizzjoni ċaħdet dan l-ilment. Filwaqt li adottat analiżi differenti minn dik adottata mid-dipartimenti ta’ investigazzjoni tagħha, din l-awtorità qieset, essenzjalment, li r-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet kien japplika b’mod esklużiv għall-konċentrazzjonijiet kif iddefiniti fl-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament. Fin-nuqqas ta’ aġir abbużiv tal-impriża inkwistjoni li jista’ jiġi sseparat minn tali konċentrazzjoni, din ma tibqax taqa’ taħt il-projbizzjoni ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti prevista fl-Artikolu 102 TFUE.
Fid‑9 ta’ Marzu 2020, Towercast appellat minn din id-deċiżjoni quddiem il-Cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza). Din il-qorti tistaqsi, essenzjalment, lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk huwiex possibbli għal awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni li tikkontrolla a posteriori, fid-dawl tal-Artikolu 102 TFUE, operazzjoni ta’ konċentrazzjoni mwettqa minn impriża f’pożizzjoni dominanti, fejn din il-konċentrazzjoni tkun taħt il-limiti ta’ kontroll minn qabel previsti mir-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet u mid-dritt nazzjonali tal-konċentrazzjonijiet, b’tali mod li ma tkunx ġiet suġġetta għal kontroll ex ante f’dan is-sens.
Permezz tas-sentenza tagħha tal-lum, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi fl-affermattiv għal din id-domanda.
Il‑kunsiderazzjonijiet tal‑Qorti tal‑Ġustizzja
Skont l-Artikolu 21(1) tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet, dan ir-regolament “biss għandu japplika għal konċentrazzjonijiet kif definiti fl-Artikolu 3”, li għalihom ir-Regolament Nru 1/2003 (
3
) ma jistax, fil-prinċipju, jiġi applikat.
Sabiex il-qorti tar-rinviju tingħata l-interpretazzjoni mitluba ta’ din id-dispożizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja teżamina, fl-ewwel lok, il-kliem u l-oriġini tagħha, imbagħad, fit-tieni lok, l-għanijiet u l-istruttura ġenerali tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet.
Fid-dawl tal-formulazzjoni tal-Artikolu 21(1) tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tikkonstata, qabel kollox, li din id-dispożizzjoni hija intiża sabiex tirregola l-kamp ta’ applikazzjoni ta’ dan ir-regolament f’dak li jirrigwarda l-eżami tal-operazzjonijiet ta’ konċentrazzjoni mqabbla ma’ dak tal-atti l-oħra tad-dritt sekondarju tal-Unjoni fil-qasam tal-kompetizzjoni. Mill-banda l-oħra, l-eżami tal-kliem ta’ din id-dispożizzjoni ma jsolvix il-kwistjoni dwar jekk id-dispożizzjonijiet tad-dritt primarju, u, b’mod partikolari, l-Artikolu 102 TFUE, jibqgħux japplikaw għal operazzjoni ta’ konċentrazzjoni ta’ impriżi f’sitwazzjoni bħal dik fil-kawża prinċipali, fejn ma twettaq ebda kontroll ex ante fir-rigward tad-dritt tal-konċentrazzjonijiet.
Sussegwentement, sa fejn l-Artikolu 21(1) tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet jirriproduċi, essenzjalment, il-kontenut tal-Artikolu 22 tar-Regolament Nru 4064/89 (
4
), li kien japplika qabel, il-Qorti tal-Ġustizzja tirrileva, fir-rigward tal-oriġini tiegħu, li d-dispożizzjoni inkwistjoni tirrifletti r-rieda tal-leġiżlatur tal-Unjoni li jippreċiża li r-regolamenti l-oħra li jimplimentaw id-dritt tal-kompetizzjoni ma jibqgħux, bħala prinċipju, japplikaw għall-operazzjonijiet kollha ta’ konċentrazzjoni, inklużi dawk li jikkostitwixxu abbuż minn pożizzjoni dominanti.
Madankollu, fil-kuntest tal-eżami sussegwenti tal-għanijiet u tal-istruttura ġenerali tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tosserva fl-aħħar nett li, permezz tal-Artikolu 21(1) tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet, il-leġiżlatur tal-Unjoni ried jippreċiża li r-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet jikkostitwixxi l-uniku strument proċedurali li japplika għall-eżami minn qabel u ċċentralizzat tal-konċentrazzjonijiet, intiż sabiex jippermetti kontroll effettiv tal-konċentrazzjonijiet kollha skont l-effett tagħhom fuq l-istruttura tal-kompetizzjoni. Għalhekk, ’il bogħod milli jċaħħad lill-awtoritajiet kompetenti tal-Istati Membri mill-possibbiltà li japplikaw id-dispożizzjonijiet tat-Trattat fir-rigward tal-kompetizzjoni għall-konċentrazzjonijiet, kif iddefiniti fl-Artikolu 3 tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet, dan tal-aħħar jagħmel parti minn ġabra ta’ leġiżlazzjonijiet intiża sabiex timplimenta l-Artikoli 101 u 102 TFUE, kif ukoll sabiex twaqqaf sistema ta’ kontroll li tiżgura li l-kompetizzjoni fis-suq intern tal-Unjoni ma tkunx imfixkla.
Mill-istruttura tar-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet jirriżulta li, minkejja li dan jintroduċi kontroll ex ante ta’ operazzjonijiet ta’ konċentrazzjoni b’dimensjoni Komunitarja, dan, madankollu, ma jeskludix kontroll ex post tal-operazzjonijiet ta’ konċentrazzjoni li ma jilħqux dan il-limitu minimu.
F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja tosserva li l-interpretazzjoni adottata mill-Awtorità tal-Kompetizzjoni twassal, fl-aħħar mill-aħħar, sabiex, minħabba l-adozzjoni ta’ att tad-dritt sekondarju li jirrigwarda ċertu aġir ta’ impriżi fis-suq, tiġi eskluża l-applikabbiltà diretta ta’ dispożizzjoni tad-dritt primarju. Issa, l-Artikolu 102 TFUE huwa dispożizzjoni ta’ effett dirett li l-applikazzjoni tagħha ma hijiex suġġetta għall-adozzjoni minn qabel ta’ regolament proċedurali, filwaqt li, barra minn hekk, huwa ppreċiżat li l-projbizzjoni ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti prevista minn din id-dispożizzjoni ma tista’ tkun suġġetta għal ebda eżenzjoni u li l-lista ta’ prattiki abbużivi li jinsabu fiha ma hijiex eżawrjenti.
F’dawn iċ-ċirkustanzi, ir-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet ma jistax jipprekludi li operazzjoni ta’ konċentrazzjoni b’dimensjoni mhux Komunitarja, bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, tista’, bis-saħħa tal-effett dirett tal-Artikolu 102 TFUE, tkun suġġetta għal kontroll mill-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni u mill-qrati nazzjonali billi jirrikorru għar-regoli proċedurali tagħhom stess.
Minn dan isegwi li operazzjoni ta’ konċentrazzjoni li ma tilħaqx il-limiti ta’ kontroll minn qabel previsti mir-Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet u mid-dritt nazzjonali applikabbli, rispettivament, tista’ tkun suġġetta għall-applikazzjoni tal-Artikolu 102 TFUE meta jkunu ssodisfatti l-kundizzjonijiet previsti f’dan l-artikolu sabiex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ abbuż minn pożizzjoni dominanti. Hija b’mod partikolari l-awtorità adita li għandha tivverifika li x-xerrej li huwa f’pożizzjoni dominanti f’suq partikolari u li ħa l-kontroll ta’ impriża oħra f’dan is-suq, permezz ta’ dan l-aġir, ippreġudika b’mod sostanzjali l-kompetizzjoni fl-imsemmi suq. F’dan ir-rigward, is-sempliċi fatt li l-pożizzjoni ta’ impriża tissaħħaħ ma hijiex biżżejjed sabiex tiġi aċċettata l-klassifikazzjoni ta’ abbuż, peress li għandu jiġi stabbilit li l-livell ta’ dominanza hekk miksub ifixkel il-kompetizzjoni b’mod sostanzjali, jiġifieri jħalli li jibqgħu biss impriżi dipendenti, fl-aġir tagħhom, mill-impriża dominanti.
(
1
)	Fi Franza, ix-xandir awdjoviżiv permezz ta’ network terrestri kien storikament suġġett għal monopolju tal-Istat, li, dan l-aħħar, kien f’idejn TDF. Dan il-monopolju ntemm bil-ftuħ ta’ dan is-settur għall-kompetizzjoni fil-bidu tas-sena 2004.
(
2
)	Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 139/2004 tal‑20 ta’ Jannar 2004 dwar il-kontroll ta’ konċentrazzjonijiet bejn impriżi (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 8, Vol. 3, p. 40) (iktar ’il quddiem ir-“Regolament dwar il-konċentrazzjonijiet”).
(
3
)	Regolament tal-Kunsill Nru 1/2003 tas‑16 ta’ Diċembru 2002 fuq l-implimentazzjoni tar-regoli tal-kompetizzjoni mniżżlin fl-Artikoli 81 u 82 tat-Trattat [KE] (ĠU 2003, L 1, p. 1)
(
4
)	Ir-Regolament tal-Kunsill (KEE) Nru 4064/89 tal‑21 ta’ Diċembru 1989 dwar il-kontroll ta’ konċentrazzjonijiet bejn impriżi (ĠU 1989, L 395, p. 1).