62021CJ0472_RES
Sprawa C‑472/21
Monz Handelsgesellschaft lnternational mbH & Co. KG
przeciwko
Büchel GmbH & Co. Fahrzeugtechnik KG
(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof)
Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 16 lutego 2023 r.
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Wzór – Dyrektywa 98/71/WE – Artykuł 3 ust. 3 i 4 – Warunki uzyskania ochrony dla części składowej produktu złożonego – Pojęcia „widoczności” i „zwykłego używania” – Widoczność części składowej produktu złożonego podczas zwykłego używania tego produktu przez użytkownika końcowego
Zbliżanie ustawodawstw – Wzory – Dyrektywa 98/71 – Przesłanki przyznania ochrony – Wzór stanowiący część składową produktu złożonego – Nowa i mająca indywidualny charakter część składowa – Część składowa, która musi pozostać widoczna podczas zwykłego używania produktu – Widoczność części składowej – Kryteria oceny
(dyrektywa 98/71 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 ust. 3)
(zob. pkt 38–46)
Zbliżanie ustawodawstw – Wzory – Dyrektywa 98/71 – Przesłanki przyznania ochrony – Wzór stanowiący część składową produktu złożonego – Nowa i mająca indywidualny charakter część składowa – Część składowa, która musi pozostać widoczna podczas zwykłego używania produktu – Zwykłe używanie produktu – Pojęcie
(dyrektywa 98/71 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 ust. 3, 4)
(zob. pkt 49, 52–55; sentencja)
Streszczenie
Monz, spółka prawa niemieckiego, jest właścicielem wzoru przedstawiającego spód siodełka rowerowego lub motocyklowego, zarejestrowanego od 2011 r. w Deutsches Patent- und Markenamt (niemieckim urzędzie ds. patentów i znaków towarowych, Niemcy, zwanym dalej „DPMA”).
Büchel, spółka prawa niemieckiego, wystąpiła w dniu 27 lipca 2016 r. do DPMA o unieważnienie prawa do rzeczonego wzoru, podnosząc, że nie spełnia on przesłanek wymaganych do uzyskania ochrony prawnej wzorów (
1
). Wzór ten, zastosowany do siodełka rowerowego, które jest częścią składową produktu złożonego takiego jak „rower” lub „motocykl”, nie jest bowiem widoczny podczas zwykłego używania tego produktu.
DPMA oddalił wniosek o unieważnienie prawa do wzoru, uznając, że w odniesieniu do spornego wzoru brak jest podstaw do wyłączenia ochrony prawnej z zakresu wzorów. Urząd ten uznał, że część składowa, do której zastosowano wzór, pozostaje widoczna w przypadku zwykłego używania produktu złożonego, co obejmuje również demontaż i ponowny montaż siodełka w innym celu niż konserwacja, obsługa i naprawa.
Bundespatentgericht (federalny sąd patentowy, Niemcy), do którego wniesiono skargę na tę decyzję, orzekł nieważność prawa do spornego wzoru na tej podstawie, że nie spełnia on wymogów co do nowości i indywidualnego charakteru. Jego zdaniem część składowa, która jest widoczna wyłącznie przy okazji oddzielenia jej od produktu złożonego, nie spełnia warunku widoczności, w związku z czym nie może ona korzystać z tej ochrony prawnej. Sąd ten uważa ponadto, że sam fakt jazdy na rowerze, wchodzenia na rower lub schodzenia z niego można uznać za zwykłe używanie, ponieważ spód siodełka nie jest widoczny w ramach takiego używania.
To właśnie w tym kontekście Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy), rozpatrujący odwołanie wniesione przez Monz, zwrócił się do Trybunału z pytaniem, w istocie, po pierwsze, czy wymóg widoczności wzorów zastosowanych do produktu lub zawartych w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, należy oceniać w zależności od pewnych warunków używania produktu złożonego, czy też przeciwnie, od samej obiektywnej możliwości rozpoznania wzoru zastosowanego do części składowej wmontowanej do produktu złożonego. Po drugie, sąd ten zastanawiał się w istocie, jakie są istotne kryteria charakteryzujące zwykłe używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego.
W wyroku wydanym w trybie prejudycjalnym Trybunał doprecyzował, po pierwsze, wymóg widoczności, stanowiący przesłankę aby wzór zastosowany do produktu lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, mógł korzystać z ochrony prawnej wzorów, a po drugie, kryteria charakteryzujące pojęcie „[zwykłego używania]” tego produktu w rozumieniu art. 3 ust. 3 i 4 dyrektywy 98/71.
Ocena Trybunału
W pierwszej kolejności Trybunał skoncentrował się na kwestii widoczności części składowej, która została wmontowana do produktu złożonego. Na wstępie przypomniał on, że w art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71 ustanowiono szczególną zasadę dotyczącą konkretnie wzorów zastosowanych do produktu lub zawartych w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego. Podkreślił on w tym względzie, że to postać produktu lub części produktu jest przedmiotem prawnej ochrony wzorów.
Co się tyczy wymogów, które muszą zostać spełnione, aby postać części składowej produktu złożonego mogła być chroniona jako wzór, Trybunał odesłał do swojego wcześniejszego orzecznictwa, zgodnie z którym taka część składowa musi być widoczna i wyodrębniona dzięki cechom, które składają się na jej szczególną postać, co zakłada, że część ta nie może być całkowicie wtopiona w całościowy produkt. Trybunał podkreślił, że orzecznictwo to, które wpisuje się w kontekst przewidzianej w rozporządzeniu nr 6/2002 (
2
) ochrony wzorów, znajduje również zastosowanie do systemu ochrony wzorów przewidzianego w dyrektywie 98/71.
Jednakże aby korzystać z ochrony prawnej wzorów, część składowa, gdy jest ona już wmontowana do produktu złożonego, musi pozostać widoczna podczas zwykłego używania tego produktu. Tym samym, ocena in abstracto widoczności części składowej wmontowanej do produktu złożonego, pozostająca bez związku z jakąkolwiek konkretną sytuacją używania tego produktu, nie wystarcza, aby taka część składowa mogła korzystać z ochrony prawnej. Jednakże art. 3 ust. 3 dyrektywy 98/71 nie wymaga aby część składowa, wmontowana do produktu złożonego, pozostawała widoczna w całości w każdej chwili używania rzeczonego produktu.
W związku z tym widoczność części składowej wmontowanej do produktu złożonego nie może być oceniana wyłącznie z punktu widzenia użytkownika końcowego tego produktu, ale również z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora.
W drugiej kolejności, Trybunał zbadał pojęcie „zwykłego użytkowania” takiego produktu przez użytkownika końcowego w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71. Co się tyczy kwestii, po pierwsze, czy zwykłe używanie produktu złożonego odpowiada używaniu zamierzonemu przez producenta części składowej, używaniu zamierzonemu przez producenta produktu złożonego lub zwyczajowemu używaniu tego produktu przez użytkownika końcowego, Trybunał stwierdził, że przepis ten dotyczy zwykłego używania produktu złożonego przez użytkownika końcowego.
Trybunał uściślił w tym względzie, że zwykłe lub zwyczajowe używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego odpowiada co do zasady używaniu zgodnie z przeznaczeniem produktu złożonego zamierzonym przez producenta lub jego projektanta. Niemniej jednak prawodawca Unii zamierzał odnieść się do zwyczajowego używania produktu złożonego przez użytkownika końcowego w celu wykluczenia używania tego produktu na innych etapach wymiany handlowej i uniknięcia w ten sposób obejścia warunku widoczności. W związku z tym ocena zwykłego używania produktu złożonego nie może opierać się wyłącznie na zamiarze producenta części składowej lub produktu złożonego.
Po drugie, w odniesieniu do kwestii, jakiego rodzaju używanie produktu złożonego przez użytkownika końcowego stanowi „zwykłe używanie” w rozumieniu art. 3 ust. 4 dyrektywy 98/71, Trybunał stwierdził, iż okoliczność, że przepis ten nie precyzuje, jaki rodzaj używania takiego produktu jest objęty tym pojęciem, i że odnosi się on ogólnie do używania takiego produktu przez użytkownika końcowego, przemawia za szeroką wykładnią tego pojęcia. W tym względzie, biorąc pod uwagę fakt, że w praktyce używanie produktu zgodnie z jego funkcją główną wymaga często różnych działań, które mogą zostać podjęte przed lub po spełnieniu przez produkt tej podstawowej funkcji, Trybunał stwierdził, że zwykłe używanie produktu złożonego obejmuje wszystkie te działania, z wyjątkiem tych, które są wyraźnie wyłączone, a mianowicie czynności odnoszące się do konserwacji, obsługi i naprawy.
W konsekwencji pojęcie „zwykłego używania” powinno obejmować czynności, które odnoszą się do zwyczajowego używania produktu oraz inne czynności, które mogą być racjonalnie wykonane podczas takiego używania i które są zwyczajowe z punktu widzenia użytkownika końcowego, w tym czynności takie jak jego przechowywanie lub przewożenie, które mogą zostać wykonane przed spełnieniem lub po spełnieniu przez produkt jego głównej funkcji.
Mając na względzie te rozważania Trybunał orzekł, że wymóg widoczności wzorów zastosowanych do produktu lub zawartych w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego, należy oceniać w świetle sytuacji zwykłego używania produktu złożonego, tak aby dana część składowa, po zawarciu jej w tym produkcie, pozostawała widoczna podczas takiego używania. W tym celu widoczność części składowej produktu złożonego podczas jej zwykłego używania przez użytkownika końcowego powinna być oceniana z punktu widzenia tego użytkownika, a także zewnętrznego obserwatora. To zwykłe używanie musi obejmować czynności dokonywane podczas głównego sposobu używania produktu złożonego, a także czynności, które muszą być zwyczajowo wykonywane przez użytkownika końcowego w ramach takiego używania, z wyjątkiem czynności polegających na konserwacji, obsłudze i naprawie.
(
1
)
W rozumieniu § 4 Gesetz über den rechtlichen Schutz von Design (ustawy o ochronie wzorów) z dnia 24 lutego 2014 r. (BGBl. 2014 I, s. 122), transponującej dyrektywę 98/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U. 1998, L 289, s. 28).
(
2
)	Rozporządzenie Rady (WE) nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.U. 2002, L 3, s. 1).