61992C0093
ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ
WALTER VAN GERVEN
της 8ης Ιουνίου 1993 (
*1
)
Κύριε Πρόεδρε,
Κύριοι δικαστές,
1.
Συμβιβάζεται με το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ η επιβολή στους γερμανούς εισαγωγείς της υποχρεώσεως να ενημερώνουν τους αγοραστές μοτοσικλετών της εταιρίας Yamaha ότι οι γερμανοί αντιπρόσωποι της εταιρίας αυτής αρνούνται συχνά να προβούν σε καλυπτόμενες από την εγγύηση επισκευές όταν τα οχήματα προέρχονται από παράλληλες εισαγωγές; Αυτό είναι το ερώτημα το οποίο υποβάλλει προδικαστικώς στο Δικαστήριο το Landgericht Augsburg.
Προτού προχωρήσω στην λεπτομερέστερη εξέταση του ερωτήματος αυτού, θα υπενθυμίσω εν συντομία το όλο πλαίσιο της κύριας δίκης.
2.
Στις 7 Μαΐου 1991, η Pelin Baskiciogullari, εφεσίβλητη στην κύρια δίκη, αγόρασε μία μοτοσικλέτα μάρκας Yamaha από την CMC Motorradcenter GmbH (στο εξής: Motorradcenter), εφεσείουσα στην κύρια δίκη. Η Motorradcenter, η οποία εμπορεύεται μοτοσικλέτες προελεύσεως Ιταλίας και Ιαπωνίας αλλά δεν είναι αντιπρόσωπος, είχε αγοράσει το όχημα από γερμανό εισαγωγέα ο οποίος, με τη σειρά του, το είχε αγοράσει στη Γαλλία από αντιπρόσωπο της Yamaha. Με τον τρόπο αυτόν, η Motorradcenter επωφελείτο της διαφοράς μεταξύ των καθαρών τιμών που ισχύουν στα διάφορα κράτη μέλη για τα οχήματα αυτά. Κατά την αγορά της μοτοσικλέτας στη Γαλλία, ο γερμανός εισαγωγέας έλαβε τη διαβεβαίωση ότι ο αγοραστής μπορούσε να απευθύνεται σε οποιονδήποτε αντιπρόσωπο της Yamaha, σύμφωνα με τους όρους της εγγυήσεως.
Βάσει των γενικών όρων που εφαρμόζει, και οι οποίοι αποτελούν τμήμα της συμβάσεως πωλήσεως, η Motorradcenter δεσμεύτηκε να παράσχει στην εφεσίβλητη εγγύηση καλύπτουσα τα πραγματικά ελαττώματα, για περίοδο ενός έτους από της παραδόσεως της μοτοσικλέτας. Η Motorradcenter παρέλειψε, ωστόσο, να ενημερώσει την εφεσίβλητη σχετικά με τη — γνωστή σ' αυτήν — πρακτική των γερμανών αντιπροσώπων της Yamaha. Οι εν λόγω αντιπρόσωποι αρνούνται να προβούν σε επισκευές καλυπτόμενες από την εγγύηση της μοτοσικλέτας όταν το όχημα έχει εισαχθεί με παράλληλη εισαγωγή και όχι δια της επισήμου οδού, καίτοι υποχρεούνται προς τούτο βάσει των συμβάσεων που έχουν συνάψει με τον κατασκευαστή.
Η εφεσίβλητη, πληροφορηθείσα αυτήν την πρακτική, αρνήθηκε να παραλάβει τη μοτοσικλέτα. Η Motorradcenter άσκησε τότε αγωγή αποζημιώσεως ενώπιον του Amtsgericht Nördlingen, οπότε η εναγομένη ζήτησε, με ανταγωγή, την επιστροφή της προκαταβολής που είχε καταβάλει. Το Amtsgericht απέρριψε την αγωγή και έκανε δεκτή την ανταγωγή. Η Motorradcenter άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Landgericht Augsburg, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο το υπό κρίση προδικαστικό ερώτημα.
3.
Η διάταξη περί παραπομπής δεν διευκρινίζει πώς το Landgericht έφθασε στη διατύπωση του ανωτέρω παρατεθέντος ερωτήματος. Το αιτούν δικαστήριο αναφέρει μόνον ότι προτίθεται να απορρίψει ως αβάσιμη την έφεση της Motorradcenter και να κάνει δεκτή την αντέφεση της εφεσίβλητης. Όπως και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, θεωρεί ότι η Motorradcenter, ανεξαρτήτως από οποιαδήποτε εφαρμογή της Συνθήκης ΕΟΚ, είχε καταρχήν υποχρέωση να επιστήσει την προσοχή της εφεσίβλητης στην παράνομη συμπεριφορά των γερμανών αντιπροσώπων. Ωστόσο, κατά το αιτούν δικαστήριο, αν η επιβολή αυτής της νομικής υποχρεώσεως ισοδυναμεί προς ποσοτικό περιορισμό επί των εισαγωγών, υπό την έννοια του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΟΚ, το αίτημα της Motorradcenter είναι βάσιμο. Το δικαστήριο αυτό θα πρέπει, τότε, δικάζον κατ' έφεσιν, να δεχθεί το αίτημα αυτό και να απορρίψει την αντέφεση. Το Landgericht έκρινε ότι ήταν υποχρεωμένο να υποβάλει προδικαστικό ερώτημα, επειδή η απόφαση του δεν υπόκειται πλέον σε ένδικα μέσα κατά το εσωτερικό δίκαιο.
4.
Δυστυχώς, με τη διάταξη παραπομπής, το Landgericht δεν παρέχει την παραμικρή διευκρίνιση όσον αφορά την ακριβή νομική βάση και το ακριβές περιεχόμενο της υποχρεώσεως ενημερώσεως που μνημονεύει στο ερώτημα. Αναφέρει απλώς, στο σκεπτικό της διατάξεως, ότι η προκρινομένη ερμηνεία της υποχρεώσεως ενημερώσεως είναι σύμφωνη προς «την κρατούσα άποψη στη νομολογία και την επιστήμη». Συναφώς, μπορώ να υπενθυμίσω την αρχή την οποία διατύπωσε το Δικαστήριο με την πρόσφατη απόφαση Telemarsicabrazzo:
«(..) η ανάγκη μιας ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου, η οποία να είναι χρήσιμη για το εθνικό δικαστήριο, επιβάλλει όπως αυτό καθορίζει το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο εντός του οποίου εντάσσονται τα ερωτήματα που υποβάλλει ή τουλάχιστον να εξηγεί τις πραγματικές υποθέσεις στις οποίες βασίζονται τα ερωτήματα αυτά» (
1
).
Ακόμα πιο πρόσφατα, το Δικαστήριο αποφάσισε, κατ' εφαρμογήν αυτής της αρχής, να κρίνει απαράδεκτη μια αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως, κυρίως λόγω της εκ μέρους του αιτούντος δικαστηρίου ατελούς διατυπώσεως της αιτήσεως του:
«Δεν αναφέρει ούτε το περιεχόμενο των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας στην οποία παραπέμπει ούτε τους συγκεκριμένους λόγους που το οδήγησαν να διερωτηθεί κατά πόσον οι διατάξεις αυτές συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο και να θεωρήσει αναγκαίο να υποβάλει προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο. Επ' αυτού, οι περιεχόμενες στη δάταξη παραπομπής ενδείξεις, με τη λίαν ασαφή αναφορά τους στις πραγματικές και νομικές καταστάσεις που έχει υπόψη του ο εθνικός δικαστής, δεν επιτρέπουν στο Δικαστήριο να δώσει λυσιτελή ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου» (
2
).
5.
Παρά το γεγονός ότι, λαμβανομένης υπόψη της εντελώς λακωνικής εκθέσεως του νομικού ζητήματος από το Landgericht, αυτή η νομολογία θα μπορούσε, κατά γράμμα λαμβανόμενη, να εφαρμοστεί και στην υπό κρίση υπόθεση, φρονώ ότι το Δικαστήριο είναι, εν τούτοις, σε θέση να δώσει λυσιτελή ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου, ή τουλάχιστον του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΟΚ (βλ. ωστόσο κατωτέρω σημείο 11). Πράγματι, οι ενδιαφερόμενοι που παρενέβησαν ενώπιον του Δικαστηρίου, ήτοι η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, έδωσαν, με τις παρατηρήσεις τους, επαρκείς ενδείξεις σχετικά με το νομικό πλαίσιο της υποχρεώσεως ενημερώσεως στην οποία αναφέρεται το Landgericht. Οι γραπτές παρατηρήσεις της Motorradcenter επίσης δεν αφήνουν καμία συναφή αμφιβολία: αυτό που απασχολεί το αιτούν δικαστήριο είναι η αναπτυχθείσα στη γερμανική νομολογία και επιστήμη θεωρία περί προσυμβατικής υποχρεώσεως ενημερώσεως, βασιζόμενης στην ευθύνη εκ των διαπραγματεύσεων (culpa in contrahendo), την οποία υπέχουν οι διαπραγματευόμενοι τη σύναψη μιας συμβάσεως.
6.
Θα πρέπει στο σημείο αυτό να εξηγήσω εν συντομία σε τί συνίσταται αυτή η προ-συμβατική υποχρέωση ενημερώσεως. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, ήδη από την έναρξη των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη συμβάσεως, γεννάται μεταξύ των μερών μια σχέση εμπιστοσύνης ανάλογη προς τη συμβατική σχέση. Αυτή η σχέση εμπιστοσύνης συνεπάγεται ότι κάθε διαπραγματευόμενος οφείλει να λαμβάνει υπότ|>η του τα συμφέροντα του ετέρου μέρους και, ειδικότερα, να τον ενημερώνει για τις περιστάσεις τις οποίες μόνον αυτός μεν γνωρίζει, ξέρει όμως ότι έχουν καθοριστική σημασία για τη διαμόρφωση της αποφάσεως του ετέρου μέρους ως προς το αν θα συνάψει ή όχι τη σύμβαση. Η παράλειψη ενημερώσεως του ετέρου μέρους θεωρείται προ-συμβατικό πταίσμα (culpa in contrahendo).
Αυτή η προσυμβατική υποχρέωση ενημερώσεως ισχύει και για τις συμβάσεις πωλήσεως. Η Γερμανική Κυβέρνηση αναφέρει συναφώς διάφορα παραδείγματα, προερχόμενα από τη νομολογία του Bundesgerichtshof, τα οποία δεν χρειάζεται να παραθέσω: και εδώ, το καθοριστικό στοιχείο της υποχρεώσεως ενημερώσεως είναι το κατά πόσον η συγκεκριμένη περίσταση είχε αποφασιστική σημασία για τη διαμόρφωση της αποφάσεως ενός των μερών ως προς αν θα συμβληθεί ή όχι.
7.
Αυτό, λοιπόν, είναι το εθνικό νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η αίτηση. Αποτελεί σχετικώς επιθυμία και υποχρέωση μου να αφήσω αναπάντητο το ερώτημα κατά πόσον, βάσει της προαναφερθείσας νομολογίας, η Motorradcenter είχε, στην υπό κρίση περίπτωση, υποχρέωση να ενημερώσει την εφεσίβλητη σχετικά με την άρνηση ορισμένων γερμανών αντιπροσώπων να προβαίνουν σε παροχές καλυπτόμενες από την εγγύηση για οχήματα που έχουν αποτελέσει αντικείμενο παράλληλης εισαγωγής (
3
). Για το Δικαστήριο, το μόνο ζήτημα που τίθεται είναι το κατά πόσον αυτή η προσυμβατική υποχρέωση ενημερώσεως, αν υφίσταται τέτοια υποχρέωση στην υπό κρίση περίπτωση, συμβιβάζεται με το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ.
8.
Κατά τη γνώμη μου, όντως συμβιβάζεται. Όχι ότι μια νομολογιακώς διαμορφωμένη γενική προσυμβατική υποχρέωση δεν μπορεί να αποτελέσει «εμπορική ρύθμιση» υπό την έννοια της αποφάσεως Dassonville (
4
) μια πάγια νομολογία του ανωτάτου αρμοδίου επί αστικών θεμάτων δικαστηρίου ενός κράτους μέλους έχει αναμφισβήτητα, σε τομείς όπως το δίκαιο των συμβάσεων, «κανονιστικό» χαρακτήρα, ιδίως όταν αφορά ζητήματα επί των οποίων η αστική νομοθεσία τηρεί σιγή. Στις σχέσεις μεταξύ εμπόρων και ιδιωτών ή στις σχέσεις των εμπόρων μεταξύ τους, μια τέτοια νομολογία ισοδυναμεί πράγματι με «εμπορική ρύθμιση».
Av όμως πιστεύω ότι μια τέτοια νομολογιακός διαμορφωμένη υποχρέωση συμβιβάζεται με το άρθρο 30, αυτό συμβαίνει διότι δεν αντιλαμβάνομαι πώς, αυτή καθαυτή, θα μπορούσε να εμποδίσει το ενδοκοινοτικό εμπόριο (άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά).
9.
Ως προς το θέμα αυτό, η Motorradcenter υποστηρίζει ότι θα επρόκειτο για μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος σε περίπτωση που το Landgericht αποφαινόταν ότι η εφεσείουσα, υπό την ιδιότητα της ως πωλητής μοτοσικλετών εισαγομένων από άλλα κράτη μέλη, υπείχε έναντι της εφεσίβλητης υποχρεώσεις ενημερώσεως τις οποίες δεν υπέχουν οι έμποροι που πωλούν μοτοσικλέτες απευθείας εισαγόμενες από την Ιαπωνία. Η επιβολή σ' έναν έμπορο της υποχρεώσεως να αναφέρει ρητώς ότι ορισμένοι άλλοι έμποροι δεν εκτελούν καλυπτόμενες από την εγγύηση επισκευές (έστω και αν είναι νομικώς υποχρεωμένοι) θα πτοούσε ένα μέρος των αγοραστών. Δεδομένου ότι αυτή η υποχρέωση ενημερώσεως ισχύει μόνο για τις μοτοσικλέτες που εισάγονται από άλλα κράτη μέλη, και όχι για εκείνες που εισάγονται απευθείας από την Ιαπωνία, υπάρχει παρεμπόδιση του εμπορίου.
Και η Επιτροπή θεωρεί ότι η προσυμβατική υποχρέωση ενημερώσεως, καίτοι δεν έχει, αυτή καθαυτή, σχέση με το ενδοκοινοτικό εμπόριο, μπορεί, ωστόσο, να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα στην αγοραστική συμπεριφορά του μέσου πελάτη, ιδίως όταν πρόκειται για προϊόντα που είναι πιθανό να χρειαστούν επισκευή. Πάντως, η Επιτροπή, διαφωνώντας με τη Motorradcentere και συμμεριζόμενη την άποψη της Γερμανικής Κυβερνήσεως, θεωρεί ότι ο κανόνας αυτός, ο οποίος εφαρμόζεται ανεξαρτήτως ιθαγενείας, δικαιολογείται από την επιτακτική ανάγκη προστασίας των καταναλωτών και είναι ανάλογος του επιδιωκομένου σκοπού.
10.
Καίτοι η άποψη της Επιτροπής είναι λιγότερο απόλυτη από αυτή της Motorradcenter, καμία από τις δύο συλλογιστικές δεν με πείθει. Πράγματι, δεν αντιλαμβάνομαι πώς μια γενική προσυμβατική υποχρέωση ενημερώσεως θα μπορούσε, αφ' εαυτής, να έχει αποτέλεσμα παρεμποδίσεως του ενδοκοινοτικού εμπορίου. Το μόνο στοιχείο το οποίο, σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση, μπορεί να έχει επιπτώσεις στο ενδοκοινοτικό εμπόριο είναι η πρακτική που εφαρμόζουν οι γερμανοί αντιπρόσωποι της Yamaha και η οποία συνίσταται στην άρνηση εκτελέσεως των καλυπτομένων από την εγγύηση επισκευών όταν το όχημα έχει αποτελέσει αντικείμενο παράλληλης εισαγωγής. Με άλλες λέξεις, δεν είναι η υποχρέωση ενημερώσεως που έχει αποτέλεσμα παρεμποδίσεως του εμπορίου αλλά η πρακτική των γερμανών αντιπροσώπων της Yamaha. Μια τέτοια πρακτική, εφαρμοζόμενη από ιδιωτικές επιχειρήσεις, μπορεί να αντιβαίνει στους κοινοτικούς κανόνες περί ανταγωνισμού. Το ότι η Motorradcenter υποχρεούται, βάσει της εν λόγω γενικής υποχρεώσεως ενημερώσεως, να ενημερώνει τους αγοραστές μοτοσικλετών εισαγωγής σχετικά με τις ιδιωτικές αυτές πρακτικές δεν καθιστά την επίδικη υποχρέωση ενημερώσεως, αυτή καθαυτή, αντίθετη προς το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ.
11.
Στη Διάταξη παραπομπής, το Landgericht αναφέρει ότι η πρακτική που εφαρμόζουν οι γερμανοί αντιπρόσωποι της Yamaha συνιστά παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ. Η Επιτροπή, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, εξετάζει εν συντομία το ζήτημα, αλλά παρατηρεί συναφώς ότι από τα πραγματικά περιστατικά δεν προκύπτει αν πρόκειται για σύμπραξη μεταξύ των εμπλεκομένων αντιπροσώπων η για ανεξάρτητη απόφαση των εν λόγω επιχειρήσεων.
Δεδομένου ότι το Δικαστήριο δεν διαθέτει κανένα στοιχείο σχετικά με την πραγματική ή νομική κατάσταση ως προς θέμα αυτό — το ζήτημα δε αυτό ούτε καν ετέθη με την αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως — δεν κρίνω ενδεδειγμένο να εξεταστεί εδώ λεπτομερέστερα αυτό το σημείο. Συναφώς, θεωρώ ότι πρέπει να εφαρμοστεί εν προκειμένω η προαναφερθείσα (ανωτέρω σημείο 4) απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Telemarsicabruzzo. Πράγματι, με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι οι απαιτήσεις καθορισμού του πραγματικού και κανονιστικού πλαισίου στις οποίες εντάσσεται ή, αναλόγως της περιπτώσεως, των υποθέσεων που θα μπορούσαν να προβληθούν ως προς τα πραγματικά δεδομένα και στις οποίες βασίζεται το προδικαστικό ερώτημα ισχύουν όλως ιδιαιτέρως στο τομέα του ανταγωνισμού, ο οποίος χαρακτηρίζεται από περίπλοκες πραγματικές και νομικές καταστάσεις (
5
). Στην υπό κρίση περίπτωση, η έλλειψη πρόσφορων δεδομένων είναι τέτοια που δεν επιτρέπει στο Δικαστήριο να αντιληφθεί τις πραγματικές περιστάσεις που θα συνιστούσαν ενδεχομένως συμφωνία μεταξύ των ιδιωτικών επιχειρήσεων, ακόμα λιγότερο δε να προβεί στον χαρακτηρισμό ή στην εκτίμηση της συμφωνίας αυτής από πλευράς του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ.
Συμπέρασμα
12.
Προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής:
«Μια νομολογιακώς επιβληθείσα υποχρέωση παροχής πληροφοριών στο πλαίσιο των προ της συνάψεως της συμβάσεως σχέσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί ως μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος υπό την έννοια του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΟΚ.»
(
*1
)	Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ολλανδιχή.
(
1
)	Απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 1993 (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-320/90, C-321/90 και C-322/90, Συλλογή 1993, σ. 1-393, σκέψη 6. Η υπογράμμιση δική μου).
(
2
)	Διάταξη του Δικαστηρίου της 19ης Μαρτίου 1993, C-157/92, Bandiera (Συλλογή 1993, σ. 1-1085, σκέψη 6). Βλ. επίσης τη Διάταξη της 26ης Απριλίου 1993, C-386/92, Monin Automobiles (Συλλογή 1993, σ. I-2049, σκέψη 8).
(
3
)	Το Δικαστήριο δεν μπορεί, στο πλαίσιο του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, να αποφαίνεται επί της ερμηνείας εθνικών κανόνων (τόσο νομοθετικών ή κανονιστικών όοο και νομολογιακώς διαμορφωμένων): {ϊλ. μεταξύ άλλων την απόφαση της 13ης Μαρτίου 1984, 16/83, Pranll (Συλλογή 1984. σ. 1299, σκέψη 10).
(
4
)	Απόφαση της 11ης Ιουλίου 1974 (8/74, Συλλογή τόμος 1974, σ. 411, σκέψη 5).
(
5
)	Απόφαση Tclcmarsicabniizo, σκέψη 7. Διάταξη οτην υπόθεση Banchcro, σκέψη 5 Διάταξη στην υπόθεση Monin Automobiles, σκέψη 7.