Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
L. MEDINA
van 5 juni 2025 (1)
Zaak C‑111/24 P
German Khan
tegen
Raad van de Europese Unie
„ Hogere voorziening – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) – Beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen – Bevriezing van tegoeden – Plaatsing van de naam van rekwirant op de lijsten van betrokken personen, entiteiten en lichamen – Artikel 2, lid 1, onder g), van besluit 2014/145/GBVB – Uitlegging – Begrip ‚vooraanstaande zakenlieden’ – Specifiek persoonlijk gedrag wat betreft het uitoefenen van invloed op de regering van de Russische Federatie – Onderzoek door het Gerecht van de gegrondheid van de middelen waarmee alle criteria voor plaatsing op de lijst worden betwist – Proceseconomie – Effectieve rechterlijke bescherming – Recht op bescherming van de goede naam – Falend middel ”
I.      Inleiding
1.        Deze conclusie betreft een door German Khan(2) ingestelde hogere voorziening tot vernietiging van het arrest van 29 november 2023, Khan/Raad (T‑333/22, EU:T:2023:758)(3). Bij dat arrest heeft het Gerecht het beroep verworpen dat rekwirant op grond van artikel 263 VWEU had ingesteld tegen:
–        besluit (GBVB) 2022/429 van de Raad van 15 maart 2022 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 87 I, blz. 44) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/427 van de Raad van 15 maart 2022 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 87 I, blz. 1)(4), en
–        besluit (GBVB) 2022/1530 van de Raad van 14 september 2022 tot wijziging van besluit 2014/145/GBVB betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 239, blz. 149) en uitvoeringsverordening (EU) 2022/1529 van de Raad van 14 september 2022 tot uitvoering van verordening (EU) nr. 269/2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2022, L 239, blz. 1)(5),
voor zover bij deze handelingen de naam van rekwirant is opgenomen in de lijsten in de bijlagen daarbij. Bij deze handelingen heeft de Raad van de Europese Unie rekwirant verboden om het grondgebied van de lidstaten binnen te komen of via dat grondgebied door te reizen, en al zijn tegoeden en economische middelen op dat grondgebied bevroren.
2.        De onderhavige zaak is een van de eerste hogere voorzieningen die bij het Hof zijn ingesteld met betrekking tot de beperkende maatregelen die de Raad in 2022 heeft vastgesteld naar aanleiding van de invasie van Oekraïne door de strijdkrachten van de Russische Federatie.(6) Deze zaak biedt de Grote kamer van het Hof hoofdzakelijk de gelegenheid om het criterium uit te leggen dat is opgenomen in artikel 1, lid 1, onder e), en artikel 2, lid 1, onder g), van besluit 2014/145/GBVB(7), zoals gewijzigd bij besluit (GBVB) 2022/329(8), alsmede artikel 3, lid 1, onder g), van verordening (EU) nr. 269/2014(9), zoals gewijzigd bij verordening (EU) 2022/330(10). Dit criterium, gewoonlijk „criterium g)” genoemd, voorziet in plaatsing op de lijst van vooraanstaande zakenlieden die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie.
3.        Rekwirant voert met name aan dat het Gerecht artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145(11) onjuist heeft uitgelegd door in essentie te oordelen dat het voor de naleving van het daarin vervatte criterium niet nodig is dat de Raad een specifiek gedrag of een specifieke bijdrage van de op de lijst geplaatste persoon aantoont, met name wat betreft zijn invloed op de regering van de Russische Federatie, noch dat de Raad banden met het regime van dat land aantoont. Voorts stelt hij dat het Gerecht ten onrechte heeft geweigerd om de middelen te onderzoeken die hij in eerste aanleg tegen zijn plaatsing op de lijst op grond van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 had aangevoerd.
4.        De onderhavige zaak houdt verband met de zaken C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P en C‑35/24 P, die voortvloeien uit de hogere voorzieningen die respectievelijk door Dmitry Alexandrovich Pumpyanskiy, Tigran Khudaverdyan, Viktor Filippovich Rashnikov en Dmitry Arkadievich Mazepin zijn ingesteld tegen de arresten van het Gerecht houdende bekrachtiging van de plaatsing van hun namen op de lijsten van personen op wie beperkende maatregelen van toepassing zijn op grond van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145. In die zaken worden de conclusies eveneens vandaag genomen; ik richt mij daarin op de specifieke punten met betrekking tot onder meer de uitlegging van het plaatsingscriterium in die bepaling, die het Hof mij heeft verzocht met name in het licht van de voornaamste gemeenschappelijke argumenten van rekwiranten te onderzoeken.
II.    Feiten en procedure
A.      Voorgeschiedenis van het geding
5.        De voorgeschiedenis van het geding is beschreven in de punten 2 tot en met 18 van het bestreden arrest. Voor de onderhavige conclusie kan deze voorgeschiedenis worden samengevat aan de hand van de volgende niet-betwiste feiten.
6.        Rekwirant is een zakenman met de Russische en de Israëlische nationaliteit.
7.        Op 17 maart 2014 heeft de Raad van de Europese Unie op grond van artikel 29 VEU besluit 2014/145 vastgesteld. Op diezelfde dag heeft de Raad op grond van artikel 215 VWEU verordening nr. 269/2014 vastgesteld. Beide handelingen betroffen beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen.
8.        Op 25 februari 2022 heeft de Raad zowel besluit 2022/329 tot wijziging van besluit 2014/145 als verordening 2022/330 tot wijziging van verordening nr. 269/2014 vastgesteld, waarbij met name de criteria zijn gewijzigd op grond waarvan natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen aan de beperkende maatregelen in kwestie konden worden onderworpen.
9.        Artikel 1, lid 1, onder b) en e), van besluit 2014/145, zoals gewijzigd bij besluit 2022/329(12), verhindert de binnenkomst op of doorreis via het grondgebied van de lidstaten van natuurlijke personen die voldoen aan bepaalde criteria die in essentie identiek zijn aan die van artikel 2, lid 1, onder d) en g), van dat besluit. Laatstgenoemde bepaling voorziet op haar beurt in de bevriezing van de tegoeden en economische middelen van de natuurlijke personen die aan deze criteria voldoen.
10.      In artikel 2, lid 1, onder d) en g), van gewijzigd besluit 2014/145
wordt meer specifiek bepaald:
„1.      Alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van:
[...]
d)      natuurlijke personen of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die materiële of financiële steun verlenen aan of profijt trekken van Russische besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne;
[...]
g)      vooraanstaande zakenlieden of rechtspersonen, entiteiten of lichamen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne,
[...] worden bevroren.”
11.      Verordening nr. 269/2014, zoals gewijzigd bij verordening 2022/330(13), bepaalt dat maatregelen tot bevriezing van tegoeden moeten worden vastgesteld en omschrijft de voorwaarden voor deze bevriezing van tegoeden in bewoordingen die in essentie identiek zijn aan die van gewijzigd besluit 2014/145. Artikel 3, lid 1, onder d) en g), van gewijzigde verordening nr. 269/2014 neemt in wezen artikel 2, lid 1, onder d) en g), van dat besluit over.
12.      Op 15 maart 2022 heeft de Raad, gelet op de ernst van de situatie in Oekraïne, de oorspronkelijke handelingen vastgesteld. De naam van rekwirant is op de volgende gronden toegevoegd aan de lijst in de bijlage bij gewijzigd besluit 2014/145
en aan de lijst in bijlage I bij gewijzigde verordening nr. 269/2014:
„[Rekwirant] is een belangrijke aandeelhouder van het Alfa Group-consortium, dat Alfa Bank omvat, een van de grootste belastingbetalers van Rusland. Hij wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke personen in Rusland. Net zoals andere eigenaren van de Alfa Bank (Mikhail Fridman en Petr Aven) onderhoudt hij nauwe banden met Vladimir Putin en blijft hij aanzienlijke gunsten uitwisselen met hem. De eigenaren van de Alfa Group krijgen zakelijke en juridische voordelen uit deze relatie. De oudste dochter van Vladimir Putin, Maria, runde een liefdadigheidsproject, Alfa-Endo, dat werd gefinancierd door Alfa Bank. Vladimir Putin beloonde de loyaliteit van de Alfa Group aan de Russische autoriteiten door politieke hulp te verschaffen aan de buitenlandse investeringsplannen van de Alfa Group.
German Khan heeft derhalve de Russische besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne actief materieel of financieel gesteund en heeft daar voordeel bij gehad. Hij is ook een van de vooraanstaande zakenmensen die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne.”
13.      Op 16 maart 2022 heeft de Raad in het Publicatieblad van de Europese Unie (PB 2022, C 121 I, blz. 1) een kennisgeving bekendgemaakt aan de personen die onderworpen zijn aan de beperkende maatregelen van de oorspronkelijke handelingen.
14.      Op 21 maart 2022 heeft rekwirant de Raad verzocht om hem toegang te verlenen tot de documenten op basis waarvan de beperkende maatregelen jegens hem waren vastgesteld. De Raad heeft op 29 maart 2022 aan dit verzoek voldaan.
15.      Op 1 juni 2022 heeft rekwirant bij de Raad een verzoek tot heroverweging ingediend.
16.      Op 14 september 2022 heeft de Raad de handhavingshandelingen vastgesteld, waarbij de tegen rekwirant genomen maatregelen zijn verlengd tot en met 15 maart 2023, zonder de gronden voor de plaatsing van zijn naam op de betrokken lijsten te wijzigen.
B.      Procedure bij het Gerecht en bestreden arrest
17.      Bij op 6 juni 2022 ter griffie van het Gerecht neergelegd verzoekschrift heeft rekwirant beroep tot nietigverklaring van de oorspronkelijke handelingen ingesteld. Vervolgens heeft rekwirant een memorie houdende aanpassing ingediend om de conclusies van zijn verzoekschrift zo aan te passen dat er een verzoek tot nietigverklaring van de handhavingshandelingen in werd opgenomen.
18.      Tot staving van zijn beroep heeft rekwirant drie middelen aangevoerd, die in essentie gebaseerd zijn op, ten eerste, het ontbreken van een rechtsgrondslag voor de vaststelling van het criterium van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, ten tweede, schending van het evenredigheidsbeginsel en, ten derde, een kennelijke beoordelingsfout. Ter terechtzitting heeft rekwirant gepreciseerd dat hij met de eerste twee hierboven genoemde middelen feitelijk een exceptie van onwettigheid krachtens artikel 277 VWEU wilde opwerpen tegen artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145. Bovendien heeft rekwirant in zijn memorie houdende aanpassing een vierde middel aangevoerd, dat is gericht tegen de handhavingshandelingen en is gebaseerd op schending van een wezenlijk vormvoorschrift en met name niet-nakoming van de verplichting om een periodiek heronderzoek te verrichten en niet-nakoming van de motiveringsplicht.
19.      In het bestreden arrest heeft het Gerecht het beroep van rekwirant verworpen op grond van onder meer de volgende overwegingen.
20.      In de eerste plaats heeft het Gerecht het middel van rekwirant afgewezen dat het criterium van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145
onrechtmatig was wegens het ontbreken van een rechtsgrondslag. In dit verband heeft het Gerecht opgemerkt dat de litigieuze handelingen waren gebaseerd op de Verdragen en in het bijzonder op artikel 29 VEU wat de besluiten 2022/429 en 2022/1530 betreft, en op artikel 215 VWEU wat de uitvoeringsverordeningen 2022/427 en 2022/1529 betreft. Deze handelingen beschikten dus over relevante rechtsgrondslagen op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid.(14) Voorts heeft het Gerecht geoordeeld dat artikel 215, lid 2, VWEU de Raad toestaat om beperkende maatregelen vast te stellen op de enkele voorwaarde dat een overeenkomstig titel V, hoofdstuk 2, van het VEU vastgesteld besluit in dergelijke maatregelen voorziet. Indien aan deze voorwaarde is voldaan, dient artikel 215, lid 2, VWEU volgens het Gerecht als passende rechtsgrondslag voor de vaststelling van handelingen waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd, zelfs ten aanzien van adressaten die geen enkele band hebben met het heersende regime van een derde land.(15)
21.      Wat in de tweede plaats de gestelde schending van het evenredigheidsbeginsel betreft, heeft het Gerecht geoordeeld dat een maatregel die is vastgesteld op gebieden die politieke keuzen vereisen slechts onrechtmatig is wanneer deze kennelijk ongeschikt is om de door de bevoegde instelling nagestreefde doelstelling te verwezenlijken. Volgens het Gerecht bestaat er een rationeel verband tussen enerzijds het feit dat de beperkende maatregelen zijn gericht op vooraanstaande zakenlieden
die actief zijn in economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering, gelet op hun belang voor de Russische economie, en anderzijds het doel van die maatregelen in de onderhavige zaak, dat bestaat in vergroting van de druk op de Russische Federatie alsmede verhoging van de kosten van haar acties die erop gericht zijn de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen. Het Gerecht is dan ook tot de slotsom gekomen dat de aanpak om de maatregelen tegen deze personen te richten moet worden geacht in overeenstemming te zijn met die doelstelling en niet kan worden geacht kennelijk ongeschikt te zijn in het licht van die doelstelling.(16)
22.      In de derde plaats heeft het Gerecht met betrekking tot de vermeende beoordelingsfout bij de toepassing op rekwirant van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 geoordeeld dat het daarin genoemde criterium impliceerde dat er sprake was van beïnvloeding in verband met de uitoefening van een activiteit in economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, zonder andere voorwaarden van banden met het regime van die regering. Volgens het Gerecht heeft de Raad met dit criterium getracht handig gebruik te maken van de invloed die de betrokken categorie personen op het Russische regime kan uitoefenen, door hen ertoe te brengen op dit regime druk uit te oefenen om zijn beleid te wijzigen. Het begrip „vooraanstaand zakenman” moest dus aldus worden opgevat dat het verwijst naar het belang van deze personen in het licht van met name hun beroepsstatus, het belang van hun economische activiteiten, de omvang van hun kapitaaldeelnemingen of hun functies in een of meer van de ondernemingen waarin zij die activiteiten uitoefenen.(17) Wat de onderhavige zaak betreft, heeft het Gerecht opgemerkt dat de Raad een reeks voldoende concrete, nauwkeurige en onderling samenhangende bewijzen had geleverd om te kunnen aantonen dat rekwirant betrokken was bij een economische sector, namelijk de banksector, die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering van de Russische Federatie vormde.(18)
23.      In het licht van bovenstaande overwegingen is het Gerecht tot de slotsom gekomen dat de opname van de naam van rekwirant in de oorspronkelijke handelingen overeenkomstig het criterium van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, voldoende was onderbouwd. In dit verband heeft het Gerecht daaraan toegevoegd dat het niet nodig was om het middel van rekwirant te onderzoeken volgens hetwelk er onvoldoende bewijs was om de toepassing van het criterium van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145
te rechtvaardigen.(19)
III. Conclusies van partijen en procedure bij het Hof
24.      Met zijn op 8 februari 2024 bij het Hof ingestelde hogere voorziening verzoekt rekwirant het Hof:
–        het bestreden arrest te vernietigen;
–        de litigieuze handelingen nietig te verklaren;
–        subsidiair, de zaak terug te verwijzen naar het Gerecht;
–        de Raad te verwijzen in de kosten.
25.      In zijn op 15 mei 2024 neergelegde memorie van antwoord verzoekt de Raad het Hof om de hogere voorziening af te wijzen en rekwirant te verwijzen in de kosten.
26.      Op 11 februari 2025 heeft een terechtzitting plaatsgevonden, waarop rekwirant en de Raad hebben geantwoord op de mondelinge vragen van het Hof, met name met betrekking tot de uitlegging van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, en met betrekking tot de vraag of het Gerecht alle argumenten tegen de door de Raad in de litigieuze handelingen op rekwirant toegepaste criteria voor plaatsing op een lijst had moeten onderzoeken in het licht van het arrest van 29 november 2018, Bank Tejarat/Raad (C‑248/17 P, EU:C:2018:967).
IV.    Beoordeling
27.      Tot staving van zijn hogere voorziening voert rekwirant in essentie zeven middelen aan:
–        ten eerste dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door niet te onderzoeken of de toepassing op rekwirant van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 gegrond was;
–        ten tweede dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting bij het uitleggen van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145;
–        ten derde dat het Gerecht artikel 215, lid 2, VWEU heeft geschonden;
–        ten vierde dat de uitlegging door het Gerecht van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 het rechtszekerheidsbeginsel, het recht van eigendom en de vrijheid van ondernemerschap schendt;
–        ten vijfde dat het Gerecht de betekenis van het tegen rekwirant in aanmerking genomen bewijs onjuist heeft opgevat en de motiveringsplicht heeft geschonden;
–        ten zesde dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de banksector een sector is die een aanzienlijke bron van inkomsten voor de regering vormt in de zin van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145;
–        ten zevende dat het Gerecht het recht op een eerlijk proces en het beginsel van wapengelijkheid heeft geschonden.
28.      Het Hof heeft me verzocht om de argumenten te onderzoeken die specifiek betrekking hebben op de uitlegging van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, die in essentie zijn aangevoerd in het kader van het tweede en het vierde middel in hogere voorziening. Het Hof heeft me ook verzocht een analyse te maken van de argumenten van rekwirant met betrekking tot de vraag of het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door niet te onderzoeken of de grieven inzake de toepassing van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 op rekwirant gegrond waren. Deze argumenten zijn terug te vinden in het eerste middel in hogere voorziening. Ik zal mijn analyse toespitsen op deze hoofdvragen, waarop ook partijen zich op verzoek van het Hof in hun pleidooi ter terechtzitting hebben geconcentreerd.
A.      Tweede en vierde middel in hogere voorziening
29.      Met zijn tweede en zijn vierde middel in hogere voorziening betoogt rekwirant dat het Gerecht het criterium van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, onjuist heeft uitgelegd. In essentie verwijt hij het Gerecht te hebben geoordeeld dat de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in deze bepaling niet vereist dat de Raad aantoont dat de op de lijst geplaatste persoon zich op een specifieke wijze heeft gedragen, met name in termen van invloed op de regering van de Russische Federatie, noch dat de Raad banden met het regime van dat land aantoont. Hij voert aan dat uit bepaalde taalversies van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145
– zoals de Franse taalversie, waarin de uitdrukking „femmes et hommes d’affaires influents” wordt gebruikt, –
blijkt dat het voor de toepassing van deze bepaling wel degelijk vereist is dat er sprake is van een invloedrijke gedraging ten aanzien van die regering of dat er sprake is van banden met die regering teneinde die invloed uit te oefenen.
30.      De Raad betwist deze argumenten.
31.      Zoals blijkt uit punt 10 van deze conclusie, voorziet artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 in de bevriezing van alle tegoeden en economische middelen die toebehoren aan, eigendom zijn, in het bezit zijn of onder zeggenschap staan van „vooraanstaande zakenlieden [...] die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, die verantwoordelijk is voor de annexatie van de Krim en de destabilisatie van Oekraïne”.
32.      Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van een Unierechtelijke bepaling niet alleen rekening worden gehouden met de bewoordingen, maar ook met de context ervan en met de doeleinden van de regeling waarvan zij deel uitmaakt. Dit is met name zo wanneer de bewoordingen van de betrokken Unierechtelijke bepaling voor de vaststelling van de betekenis en draagwijdte ervan niet uitdrukkelijk naar het recht van de lidstaten verwijzen, hetgeen in casu het geval is bij artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145.(20)
33.      Wat ten eerste de letterlijke uitlegging van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” (in de Engelse taalversie: „leading businesspersons”) betreft, is het algemeen bekend dat de term „businessperson” (zakenman) verwijst naar een persoon die zakendoet, meestal op het uitvoerende niveau van een onderneming. Daarnaast verwijst de term „business” (zaak) naar de uitoefening van een economische of commerciële activiteit. De term „businesspersons” (zakenlieden) in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 verwijst dus naar personen die een economische of commerciële activiteit uitoefenen in een onderneming waarvan zij eigenaar zijn of waarin zij een belangrijke functie vervullen.(21)
34.      De term „leading” (vooraanstaand) is een adjectief dat in het Engels wordt gedefinieerd als „very important or most important” (zeer belangrijk of belangrijkst).(22) Aangezien de uitdrukking „leading businesspersons” (vooraanstaande zakenlieden) in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 wordt gevolgd door de uitdrukking „involved in economic sectors” (die betrokken zijn bij economische sectoren), moet de term „leading” (vooraanstaand) aldus worden opgevat dat hij verwijst naar het belang van de betrokken zakenman in de sector waarin hij actief is en naar de invloed die deze persoon in die sector kan uitoefenen, hetgeen in essentie overeenkomt met de vaststelling van het Gerecht in punt 91 van het bestreden arrest. Bovendien kan, zoals in datzelfde punt is aangegeven, het „vooraanstaande” karakter van een zakenman worden vastgesteld aan de hand van met name zijn beroepsstatus, het belang van zijn economische activiteiten, de omvang van zijn kapitaaldeelnemingen of zijn functies bij een of meer van de ondernemingen waarin hij die activiteiten uitoefent. Deze vaststelling wordt door rekwirant in zijn hogere voorziening niet specifiek aan de orde gesteld.
35.      Hieruit volgt dat het Gerecht, vanuit letterlijk oogpunt, geen blijk heeft gegeven van een onjuiste opvatting door in de punten 88 tot en met 90 van het bestreden arrest in essentie te oordelen dat de Raad –, voor de vaststelling dat een persoon een „leading businessperson” (vooraanstaand zakenman) is in de zin van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 – slechts hoeft aan te tonen dat de betrokkene een economische of commerciële activiteit uitoefent en dat hij overeenkomstig de in punt 91 van het bestreden arrest beschreven aspecten wordt beschouwd als een zeer belangrijke of de belangrijkste zakenman in de economische sector waarin hij actief is, zodat hij binnen die sector invloed kan uitoefenen.
36.      In sommige taalversies van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 wordt het substantief „zakenman” gekwalificeerd met een woord dat dezelfde betekenis heeft als het Engelse „influential” (invloedrijk) in plaats van „leading” (vooraanstaand). Rekwirant voert op basis hiervan aan dat de zakenlieden die onder deze bepaling vallen, niet alleen binnen de economische sector waarin zij actief zijn, maar specifiek op de regering van de Russische Federatie zelf invloed moeten kunnen uitoefenen.
37.      In dit verband zij evenwel in herinnering gebracht dat volgens vaste rechtspraak van het Hof de formulering die in één of enkele taalversies van een Unierechtelijke bepaling wordt gebruikt niet als enige grondslag voor de uitlegging van die bepaling kan dienen. Unierechtelijke bepalingen moeten immers eenvormig worden uitgelegd en toegepast in het licht van de tekst in alle talen van de Unie.(23)
38.      In casu merk ik op dat, zoals ook de Raad ter terechtzitting heeft uiteengezet, in twaalf taalversies van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 het substantief „zakenman” wordt gekwalificeerd met een woord dat dezelfde betekenis heeft als het Engelse „leading” (vooraanstaand).(24) Naast deze taalversies gebruiken andere taalversies een woord dat in het Nederlands kan worden vertaald met „prominent” of „voornaamst” en dat semantisch gezien overeenkomt met de term „leading” (vooraanstaand).(25) De overwegingen in punt 34 van deze conclusie met betrekking tot de uitlegging van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in het Nederlands zijn dus volledig van toepassing op al deze taalversies.
39.      Daarentegen wordt het substantief „zakenlieden” in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 alleen in de Franse, de Letse en de Litouwse taalversie gekwalificeerd met een adjectief dat in het Nederlands met „invloedrijk” zou worden vertaald. Ook in die talen is het kenmerk „belangrijk zijn” evenwel een van de belangrijkste betekenissen van „invloedrijk”.(26) Om de uniforme uitlegging en toepassing van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 te waarborgen, zoals de in punt 37 hierboven aangehaalde rechtspraak vereist, moeten de Franse, de Letse en de Litouwse taalversie van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” dan ook op dezelfde wijze worden uitgelegd als de meeste taalversies van deze bepaling, namelijk als verwijzend naar het belang van de betrokken zakenman in de economische sector waarbij hij betrokken is en waarin hij invloed kan uitoefenen. Het Gerecht heeft dus geen blijk gegeven van een onjuiste opvatting in punt 92 van het bestreden arrest, waarin het tot dezelfde slotsom is gekomen.
40.      Uit het voorgaande volgt dat het argument van rekwirant dat de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden”, zoals gebruikt in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 vereist dat de Raad een specifiek gedrag van de op de lijst geplaatste persoon aantoont, met name wat betreft invloed op de regering van de Russische Federatie, of dat hij banden met het regime van dat land aantoont, vanuit letterlijk oogpunt ongegrond is.
41.      Wat ten tweede de contextuele uitlegging betreft, zij er om te beginnen aan herinnerd dat het plaatsingscriterium dat is gericht tegen „vooraanstaande zakenlieden”, zoals bedoeld in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, voor het eerst is ingevoerd bij besluit 2022/329. Laatstgenoemd besluit werd vastgesteld op 25 februari 2022, dat wil zeggen de dag nadat de president van de Russische Federatie een militaire operatie in Oekraïne aankondigde en de Russische strijdkrachten met een aanval op dat land begonnen.(27)
42.      Bovendien moet worden benadrukt dat artikel 2, lid 1, van besluit 2014/145, vóór de wijziging ervan bij besluit 2022/329, reeds een plaatsingscriterium bevatte dat in essentie de mogelijkheid bood om zich te richten tegen personen die een individuele invloed op de regering van de Russische Federatie konden uitoefenen. Dat gold met name voor artikel 2, lid 1, onder d), van besluit 2014/145, dat voornamelijk betrekking had op natuurlijke personen die actief materiële of financiële steun verleenden aan of profijt trokken van Russische besluitvormers die verantwoordelijk waren voor het ondermijnen of bedreigen van de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne. Zoals in deze conclusie reeds is aangegeven(28), is dit criterium gehandhaafd in gewijzigd besluit 2014/145, waaruit mijns inziens blijkt dat een uitlegging van artikel 2, lid 1, onder g), van dat besluit in die zin dat het bewijs vereist van invloedrijke gedragingen jegens de regering van de Russische Federatie en van banden met het regime van dat land, zoals rekwirant stelt, eenvoudigweg overbodig en dus contextueel gezien niet consistent zou zijn.
43.      Ik ben dan ook van mening dat de contextuele uitlegging van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 de stelling van rekwirant niet ondersteunt.
44.      Wat, ten derde, de teleologische uitlegging betreft, maakt artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 deel uit van een rechtskader waarin een nieuw geheel aan beperkende maatregelen is vastgesteld om, zoals het Gerecht in de punten 52 en 88 van het bestreden arrest op goede gronden in herinnering heeft gebracht(29), de Russische Federatie maximaal onder druk te zetten door de kosten te verhogen van haar acties die beogen de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen.
45.      Dat is wel degelijk de doelstelling van de tegen Rusland vastgestelde beperkende maatregelen, zoals zij in essentie is verwoord in het arrest van 25 juni 2020, VTB Bank/Raad (C‑729/18 P, EU:C:2020:499, punt 59)(30), waarin ook wordt verwezen naar het arrest van 28 maart 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, punt 123).(31) Beide arresten hebben betrekking op de uitlegging van sectorale beperkende maatregelen die waren vastgesteld naar aanleiding van acties die de situatie in Oekraïne destabiliseerden en die voorafgingen aan de aanval op Oekraïne door de Russische strijdkrachten op 24 februari 2022.(32) Anders dan rekwirant stelt, gelden de door het Hof in die arresten vastgestelde doelstellingen evenwel ook voor de uitlegging van de in casu aan de orde zijnde individuele beperkende maatregelen, waarbij eraan wordt herinnerd dat zowel sectorale als individuele beperkende maatregelen zijn vastgesteld in het kader van een gemeenschappelijke reactie op een situatie die sinds de Russische aanval verder is verslechterd, zoals uitdrukkelijk is aangegeven in de overwegingen 10 en 11 van besluit 2022/329 tot wijziging van besluit 2014/145.(33)
46.      Tegen deze achtergrond ben ik, in overeenstemming met de vaststellingen van het Gerecht in de punten 52 en 53 van het bestreden arrest, van mening dat redelijkerwijs kan worden verwacht dat de vaststelling van beperkende maatregelen tegen vooraanstaande zakenlieden zoals bedoeld in artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, de druk op de regering van de Russische Federatie om af te zien van haar militaire agressie op het Oekraïense grondgebied zal maximaliseren. Deze vooraanstaande zakenlieden spelen per slot van rekening een centrale rol bij het behoud van de winstgevendheid van de economische sectoren waarbij zij betrokken zijn en die uiteindelijk bijdragen tot de financiële middelen waarover de regering van de Russische Federatie beschikt om haar acties en beleidsmaatregelen uit te voeren. Bijgevolg zullen de in casu aan de orde zijnde beperkende maatregelen, doordat zij de activiteiten van de betrokken vooraanstaande zakenlieden treffen, waarschijnlijk de inkomsten verminderen die de regering van de Russische Federatie verkrijgt uit de relevante sectoren van haar economie, waardoor de kosten van haar militaire acties stijgen en haar vermogen om de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne te ondermijnen, wordt beperkt.
47.      Hieruit volgt dat er, zoals het Gerecht in de punten 54 en 89 van het bestreden arrest heeft opgemerkt, sprake is van een rationeel verband tussen enerzijds het zich richten tegen vooraanstaande zakenlieden die betrokken zijn bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie en anderzijds het doel van de beperkende maatregelen in de onderhavige zaak. Anders dan rekwirant stelt, bestaat dat verband zelfs indien er geen sprake is van specifiek gedrag van de op de lijst geplaatste persoon, met name in termen van invloed op de regering van de Russische Federatie, of indien die persoon geen banden heeft met het regime van dat land.
48.      De teleologische uitlegging van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 vereist dus geen heronderzoek van de tekstuele en contextuele uitlegging van deze bepaling, zoals uiteengezet in de punten 40 en 43 van deze conclusie. Zij bevestigt namelijk de stelling dat de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in die bepaling vereist dat de Raad enkel aantoont dat de betrokken persoon een economische of commerciële activiteit uitoefent en dat deze persoon op zijn minst wordt beschouwd als een zeer belangrijke zakenman in de sector waarbij hij betrokken is, zodat hij binnen die sector invloed kan uitoefenen.
49.      Voor het overige moet, voor zover rekwirant aangeeft dat het lastig is om te achterhalen hoe de op de lijst geplaatste personen zich zouden moeten gedragen om niet op de lijst te worden geplaatst of om van de lijst te worden geschrapt, worden benadrukt dat vooraanstaande zakenlieden van de lijst kunnen worden geschrapt indien zij kunnen aantonen dat zij de functie die aan hun plaatsing op de lijst ten grondslag lag, niet langer uitoefenen. Een dergelijke functie kan de aanvankelijke plaatsing op de lijst namelijk rechtvaardigen, maar kan niet tot gevolg hebben dat de situatie van de betrokkene onveranderlijk vastligt en dat de periodieke toetsing elk nuttig effect verliest, tenzij de Raad toch kan aantonen dat er gevaar voor omzeiling bestaat. Deze kwestie is in de onderhavige zaak echter niet specifiek aan de orde gesteld.
50.      Gelet op het voorgaande vereist, anders dan rekwirant stelt, geen van de uitleggingsmethoden die in de rechtspraak van het Hof zijn ontwikkeld om de betekenis van een Unierechtelijke bepaling vast te stellen, dat er sprake is van invloedrijk gedrag van de betrokken persoon jegens de regering van de Russische Federatie of van banden met die regering om een persoon te kunnen aanmerken als „vooraanstaand zakenman” in de zin van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145.
51.      Bijgevolg kan het Gerecht mijns inziens niet worden verweten dat het blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting of het rechtszekerheidsbeginsel heeft geschonden bij de uitlegging van de uitdrukking „vooraanstaande zakenlieden” in de zin van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145.
52.      Het tweede en het vierde middel in hogere voorziening moeten derhalve worden afgewezen.
B.      Eerste middel in hogere voorziening
53.      Met het eerste middel in hogere voorziening verwijt rekwirant het Gerecht dat het heeft geweigerd de middelen te onderzoeken die hij in eerste aanleg heeft aangevoerd tegen zijn plaatsing op de lijst op grond van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145. Hij betoogt dat, zelfs al zou het Gerecht met recht tot de slotsom zijn gekomen dat die plaatsing gegrond was op basis van artikel 2, lid 1, onder g), van dat besluit, zoals gewijzigd, het feit dat het zijn argumenten met betrekking tot artikel 2, lid 1, onder d), van dat besluit niet heeft onderzocht, afbreuk heeft gedaan aan zijn recht op effectieve rechterlijke bescherming en zijn recht op bescherming van de goede naam. Meer in het bijzonder betoogt rekwirant dat, wanneer een aangevochten handeling op verschillende rechtsgrondslagen berust, het Gerecht zich niet kan beperken tot het onderzoek van de geldigheid van een van die rechtsgrondslagen. Dit geldt des te meer in de onderhavige zaak, waarin de criteria van artikel 2, lid 1, onder d), respectievelijk onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 betrekking hebben op volledig verschillende situaties.
54.      De Raad bestrijdt deze argumenten. Hij verklaart dat de benadering van het Gerecht in het bestreden arrest naar behoren is onderbouwd door vaste rechtspraak van het Hof. Bovendien betwist de Raad het door rekwirant gemaakte onderscheid tussen de criteria van artikel 2, lid 1, onder d), respectievelijk onder g), van gewijzigd besluit 2014/145. Hij betoogt dat deze twee criteria neutraal zijn, aangezien geen van beide een waardeoordeel geeft over het gedrag van de betrokken persoon en evenmin impliceert dat de Raad het gedrag van deze persoon heeft veroordeeld.
55.      Om te beginnen herinner ik eraan dat de Raad in de in casu aan de orde zijnde handelingen(34) de plaatsing van rekwirant op de lijst niet alleen heeft gebaseerd op het criterium van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, maar ook op het criterium van artikel 2, lid 1, onder d), van dat besluit. De Raad heeft zich in essentie op het standpunt gesteld dat rekwirant actieve materiële of financiële steun had verleend aan de Russische besluitvormers die verantwoordelijk waren voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne, en dat hij daar ook voordeel bij had gehad. Zoals blijkt uit de door de Raad gegeven motivering(35) behoorden de nauwe banden van rekwirant met de president van de Russische Federatie, Vladimir Poetin, en de aanzienlijke tussen hen uitgewisselde gunsten tot de redenen voor deze plaatsing. De Raad heeft zich daartoe ook gebaseerd op de politieke hulp die Poetin als beloning voor haar loyaliteit had verschaft aan de Alfa-groep – waarvan rekwirant een belangrijke aandeelhouder is – teneinde haar buitenlandse investeringsplannen uit te breiden.
56.      Opgemerkt zij dat het Gerecht in de punten 133 tot en met 135 van het bestreden arrest heeft geoordeeld dat de grond voor plaatsing van de naam van rekwirant op de betrokken lijsten, die was gebaseerd op zijn hoedanigheid van vooraanstaand zakenman die betrokken is bij economische sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de regering van de Russische Federatie, overeenkomstig artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, voldoende was onderbouwd. In dit verband heeft het Gerecht geoordeeld dat het niet nodig was de gegrondheid te onderzoeken van de andere grieven die rekwirant had aangevoerd ter betwisting van de beoordeling door de Raad met betrekking tot de plaatsing van rekwirant op de lijst op grond van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145.
57.      Volgens de rechtspraak van het Hof die door het Gerecht in punt 134 van het bestreden arrest wordt aangehaald kan, wanneer de Unierechter bij de toetsing van de rechtmatigheid van een besluit tot vaststelling van beperkende maatregelen en gelet op de preventieve aard daarvan, vaststelt dat ten minste één van de opgegeven redenen voldoende nauwkeurig en concreet is, gestaafd is en op zichzelf een toereikende grondslag voor dat besluit vormt, de omstandigheid dat andere redenen dat niet zijn, niet leiden tot de nietigverklaring van dat besluit.
58.      Deze overweging is aanvankelijk geformuleerd in het arrest van 18 juli 2013, Commissie e.a./Kadi (C‑584/10 P, C‑593/10 P en C‑595/10 P, EU:C:2013:518)(36), waarin het Hof specifiek heeft verwezen naar de redenen die ten grondslag liggen aan de toepassing van een plaatsingscriterium op de betrokken persoon. Indien ten minste één van die redenen gestaafd en toereikend is, betekent het feit dat andere redenen dat niet zijn, niet dat dit criterium onjuist is toegepast en dat het besluit van de Raad dus onrechtmatig is.(37) In zijn latere rechtspraak, namelijk in het arrest van 29 november 2018, Bank Tejarat/Raad (C‑248/17 P, EU:C:2018:967)(38), heeft het Hof dezelfde redenering naar analogie toegepast op de situatie waarin een van de plaatsingscriteria – en niet alleen de redenen die de toepassing van dat criterium rechtvaardigen – in het kader van een hogere voorziening gegrond wordt geacht. Het Hof heeft in essentie geoordeeld dat het middel in hogere voorziening inzake een van de aanvullende plaatsingscriteria in die omstandigheden faalt, aangezien het dictum van het bestreden arrest gegrond moet worden geacht.(39)
59.      Wat de onderhavige zaak betreft, merk ik om te beginnen op dat de praktijk van het Gerecht op het gebied van beperkende maatregelen niet consistent lijkt, zoals blijkt uit de aanhangige zaken waarin ik onlangs conclusie heb genomen (Timchenko/Raad, C‑702/23 P, EU:C:2025:273, en Timchenko/Raad,
C‑703/23 P, EU:C:2025:274). In de in die zaken bestreden arresten heeft het Gerecht zich niet gebaseerd op de rechtspraak van het Hof die bijvoorbeeld voortvloeit uit het arrest Bank Tejarat. Het heeft de rechtmatigheid van de litigieuze besluiten van de Raad getoetst aan enerzijds artikel 2, lid 1, onder a), van gewijzigd besluit 2014/145, en anderzijds artikel 2, lid 1, onder d), van dat besluit. Dit betekent dat de benadering van het Hof in de onderhavige zaak belangrijke gevolgen kan hebben voor de beslissingspraktijk van het Gerecht.
60.      Er moet echter op worden gewezen dat in het kader van een beroep tot nietigverklaring het falen van een middel betrekking heeft op de onmogelijkheid dat het, zo het gegrond is, tot de door de verzoeker nagestreefde nietigverklaring leidt.(40) Zo is een middel gedoemd te falen wanneer het is gericht tegen één aspect van een handeling en de handeling ook haar grondslag kan vinden in andere redenen of overwegingen.(41) In die omstandigheden staat het beginsel van proceseconomie het Gerecht toe om een dergelijk middel niet te onderzoeken, omdat het hoe dan ook niet van invloed zou zijn op de rechtmatigheid van de betrokken handeling.(42)
61.      Zelfs al zou het Gerecht in de onderhavige zaak hebben geoordeeld dat de Raad artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 onjuist op rekwirant had toegepast, dan nog zou dat geen invloed hebben gehad op het dispositief van het besluit van de Raad – dat rekwirant in essentie verbiedt om het grondgebied van de lidstaten te betreden en al zijn tegoeden in dat grondgebied bevriest – en zouden de litigieuze handelingen nog steeds rechtmatig moeten zijn verklaard. Dit is precies het soort situatie waarnaar wordt verwezen in het arrest Bank Tejarat, dat gebaseerd is op het gevestigde uitgangspunt dat de nietigverklaring van een handeling enkel betrekking heeft op het dispositief van de handeling die door de rechter wordt getoetst, en niet op de redenen waarop de betrokken instelling haar besluit heeft gebaseerd.
62.      Bovendien rust op de handelingen van de instellingen van de Unie weliswaar een vermoeden van rechtmatigheid, zoals rekwirant betoogt, maar strekt dat vermoeden zich slechts uit tot het dispositief van de betrokken handeling en niet tot de redenen waarop dat dispositief gebaseerd is. Dit betekent dat wanneer het Gerecht om redenen van proceseconomie niet ingaat op de gegrondheid van een van de plaatsingscriteria die zijn toegepast op een persoon die aan beperkende maatregelen is onderworpen, zoals in casu het geval is, de beoordeling door de Raad met betrekking tot een ander criterium niet kan worden geacht te worden onderschreven door het arrest van het Gerecht. In dit verband ben ik van mening dat rekwirant ten onrechte aanvoert dat het feit dat het Gerecht zijn plaatsing op de lijst op grond van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 niet heeft onderzocht, zijn recht op effectieve rechterlijke bescherming kan aantasten.
63.      Daarnaast is het juist dat de twee in de onderhavige zaak toegepaste plaatsingscriteria, anders dan in het arrest Bank Tejarat, niet alleen betrekking hebben op verschillende situaties maar ook aanzienlijk verschillen van aard. Zoals uit het eerste deel van deze conclusie blijkt, biedt artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 uiteindelijk de mogelijkheid om een persoon op de lijst te plaatsen omdat hij als vooraanstaand zakenman betrokken is bij een voor de regering van de Russische Federatie rendabele economische sector. Het gedrag dat daarentegen in artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 aan de op de lijst geplaatste persoon wordt toegeschreven, bestaat erin dat hij materiële of financiële steun verleent aan of profijt trekt van Russische besluitvormers die verantwoordelijk zijn voor de annexatie van de Krim of de destabilisatie van Oekraïne.
64.      De verschillende aard van de plaatsingscriteria die in de litigieuze handelingen op rekwirant zijn toegepast, kan evenwel geen twijfel doen rijzen over de in de punten 60 en 61 hierboven uiteengezette conceptuele overwegingen. Bovendien worden die plaatsingscriteria niet ten gevolge van die verschillende aard omgezet in afzonderlijke elementen die van de rest van het besluit van de Raad kunnen worden gescheiden, zodat, overeenkomstig de rechtspraak van het Hof(43), een gedeeltelijke nietigverklaring van dat besluit mogelijk wordt gemaakt.
65.      Ten slotte heeft het Hof geoordeeld dat een persoon van wie de naam is geplaatst op een lijst van personen van wie de tegoeden zijn bevroren, er ten minste nog steeds een moreel belang bij heeft te verkrijgen dat die plaatsing nietig wordt verklaard met het oog op de erkenning door de Unierechter dat hij nooit op deze lijst had mogen worden geplaatst, gelet op de gevolgen voor zijn goede naam, ook wanneer zijn naam van deze lijst is geschrapt.(44) In dat arrest heeft het Hof verklaard dat een persoon op basis van zijn recht op bescherming van de goede naam er nog steeds belang bij heeft te verkrijgen dat een plaatsingsbesluit van de Raad nietig wordt verklaard, zelfs indien die instelling na een periodieke toetsing besluit om hem van de lijst te verwijderen. De situatie in de onderhavige zaak is evenwel anders, omdat het onderzoek door het Gerecht van een ander plaatsingscriterium zoals reeds opgemerkt in geen geval kan leiden tot de nietigverklaring van de betrokken handelingen. Om die reden en in het verlengde van de debatten ter terechtzitting kan rekwirant ter bescherming van zijn goede naam enkel beschikken over een schadevordering krachtens artikel 340 VWEU.(45)
66.      Gelet op een en ander ben ik van mening dat het Gerecht tot de slotsom kan komen dat het, wanneer een van de criteria ter rechtvaardiging van het op de lijst plaatsen van een persoon gerechtvaardigd blijkt, niet nodig is om de redenen te onderzoeken die ten grondslag liggen aan een ander plaatsingscriterium waarop de Raad zich voor datzelfde besluit heeft gebaseerd. Aangezien het Gerecht de gegrondheid van de plaatsing op de lijst op grond van artikel 2, lid 1, onder d), van gewijzigd besluit 2014/145 niet hoefde te onderzoeken, stelt rekwirant bijgevolg ten onrechte dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.
67.      Het eerste middel in hogere voorziening moet derhalve worden afgewezen.
V.      Conclusie
68.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de hogere voorziening af te wijzen wat het tweede en het vierde middel in hogere voorziening betreft, voor zover deze betrekking hebben op de uitlegging van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145. Daarnaast geef ik het Hof in overweging om de hogere voorziening af te wijzen wat het eerste middel in hogere voorziening betreft.
69.      Ik laat mij niet uit over de overige middelen in hogere voorziening van rekwirant, noch over de vraag welke partij krachtens artikel 184, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof in de kosten dient te worden verwezen.
1      Oorspronkelijke taal: Engels.
2      Hierna: „rekwirant”.
3      Hierna: „bestreden arrest”.
4      Hierna samen: „oorspronkelijke handelingen”.
5      Hierna samen: „handhavingshandelingen”, en, samen met de oorspronkelijke handelingen: „litigieuze handelingen”.
6      Zie ook arrest van 13 maart 2025, Shuvalov/Raad (C‑271/24 P, EU:C:2025:180), en mijn conclusie in de zaken Timchenko/Raad (C‑702/23 P, EU:C:2025:273) en Timchenko/Raad (C‑703/23 P, EU:C:2025:274).
7      Besluit van de Raad van 17 maart 2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2014, L 78, blz. 16).
8      Besluit van de Raad van 25 februari 2022 tot wijziging van besluit 2014/145 (PB 2022, L 50, blz. 1).
9      Verordening van de Raad van 17 maart 2014 betreffende beperkende maatregelen met betrekking tot acties die de territoriale integriteit, soevereiniteit en onafhankelijkheid van Oekraïne ondermijnen of bedreigen (PB 2014, L 78, blz. 6).
10      Verordening van de Raad van 25 februari 2022 tot wijziging van verordening nr. 269/2014 (PB 2022, L 51, blz. 1).
11      Kortheidshalve moeten verwijzingen naar het criterium van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145 worden geacht tevens betrekking te hebben op het criterium van artikel 1, lid 1, onder e), van dat besluit en van artikel 3, lid 1, onder g), van gewijzigde verordening nr. 269/2014. Zie de punten 9 en 11 van deze conclusie.
12      Hierna: „gewijzigd besluit 2014/145”.
13      Hierna: „gewijzigde verordening nr. 269/2014”.
14      Bestreden arrest, punten 31 en 32.
15      Bestreden arrest, punten 37‑39.
16      Bestreden arrest, punten 51‑56.
17      Bestreden arrest, punten 88‑91.
18      Bestreden arrest, punt 111.
19      Bestreden arrest, punten 133 en 134.
20      Arrest van 20 maart 2025, Lindenbaumer (C‑61/24, EU:C:2025:197, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
21      Zie in dit verband de definitie in de Cambridge Dictionary, te vinden op https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/businessperson.
22      Zie onder meer de definitie in de Cambridge Dictionary, te vinden op https://dictionary.cambridge.org/dictionary/learner-english/leading.
23      Zie arrest van 28 november 2024, Másdi (C‑169/23, EU:C:2024:988, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
24      Zie de Bulgaarse, de Duitse, de Estse, de Finse, de Hongaarse, de Italiaanse, de Kroatische, de Poolse, de Sloveense, de Slowaakse, de Tsjechische en de Zweedse taalversie van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145.
25      Zie de Ierse, de Nederlandse, de Portugese, de Roemeense en de Spaanse taalversie van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145.
26      Zie onder meer de definitie in Le Robert, te vinden op https://dictionnaire.lerobert.com/definition/influent.
27      Zie overweging 9 van besluit 2022/329.
28      Zie punt 10 van deze conclusie.
29      Ik merk kort op dat de vaststellingen van het Gerecht in de punten 52 tot en met 54 van het bestreden arrest met betrekking tot de doelstellingen die met de in casu aan de orde zijnde beperkende maatregelen worden nagestreefd, deel uitmaken van de beoordeling door het Gerecht van de door rekwirant in eerste aanleg krachtens artikel 277 VWEU opgeworpen exceptie van onwettigheid in het licht van het evenredigheidsbeginsel. Zij zijn evenwel in overeenstemming met de vaststelling van het Gerecht in punt 88 van het bestreden arrest, in het kader van zijn beoordeling van de uitlegging van artikel 2, lid 1, onder g), van gewijzigd besluit 2014/145, zodat al deze vaststellingen samen kunnen worden onderzocht.
30      Zie ook arrest van 17 september 2020, Rosneft e.a./Raad (C‑732/18 P, EU:C:2020:727, punt 85).
31      Zie mijn conclusie in de zaak Timchenko/Raad (C‑703/23 P, EU:C:2025:274, punt 52).
32      Zie besluit 2014/512/GBVB van de Raad van 31 juli 2014 betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (PB 2014, L 229, blz. 13), zoals gewijzigd, en verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad van 31 juli 2014 betreffende beperkende maatregelen naar aanleiding van de acties van Rusland die de situatie in Oekraïne destabiliseren (PB 2014, L 229, blz. 1).
33      Het Hof zij ook gewezen op de overwegingen 2 en 4 van besluit 2022/329, waarin wordt verklaard dat de Europese Unie „onverkort [vasthoudt] aan haar steun voor de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne” en waarin wordt gewezen op de noodzaak om nieuwe beperkende maatregelen vast te stellen die enorme en ernstige gevolgen voor Rusland met zich meebrengen wegens zijn militaire agressie. Voorts staat in overweging 10 van besluit 2022/329 te lezen dat de respons van de Europese Unie „uit zowel sectorale als individuele beperkende maatregelen zou bestaan” in antwoord op de „niet-uitgelokte invasie van Oekraïne door de strijdkrachten van de Russische Federatie”. Uit deze verklaring blijkt dat deze twee soorten maatregelen nauw met elkaar verbonden zijn en hetzelfde doel nastreven.
34      Zie punt 13 van deze conclusie.
35      Zie punt 12 van deze conclusie.
36      Hierna: „arrest Kadi II”.
37      Arrest Kadi II, punt 130.
38      Hierna: „arrest Bank Tejarat”.
39      Arrest Bank Tejarat, punten 60 en 61. De door het Hof in die punten gebruikte bewoordingen lijken dubbelzinnig, aangezien het Hof verwijst naar „redenen” in plaats van „criteria”. Uit punt 57 blijkt echter dat het Hof verwijst naar de plaatsingscriteria die in die zaak aan de orde waren en niet naar de redenen die de toepassing van die criteria rechtvaardigen.
40      Zie arrest van 21 september 2000, EFMA/Raad (C‑46/98 P, EU:C:2000:474, punt 38).
41      Zie de conclusie van advocaat-generaal Mengozzi in de zaak Evropaïki Dynamiki/ECB (C‑401/09 P, EU:C:2011:31, punt 88).
42      Zie de conclusie van advocaat-generaal La Pergola in de zaak EFMA/Raad (C‑46/98 P, EU:C:1999:547, punt 10).
43      Zie in die zin arrest van 16 juli 2015, Commissie/Raad (C‑425/13, EU:C:2015:483, punt 94 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
44      Zie arrest van 31 januari 2019, Islamic Republic of Iran Shipping Lines e.a./Raad (C‑225/17 P, EU:C:2019:82, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
45      Zie in die zin arrest van 30 mei 2017, Safa Nicu Sepahan/Raad (C‑45/15 P, EU:C:2017:402, punt 49).